တိုင်းရင်းသားများ၏ ဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရေးအတွက် စွမ်းရည်မြင့်တင်ပေးရန်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များအတွက် အတူတကွ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရန်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း နှင့် ရှမ်းပြည်အတွင်း တွင်အခြေပြု လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက် နေကြ သည့် တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်း များက ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ရက်နေ့တွင် စတင်၍ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ၏ လိုအပ်ချက်များကို ကူညီ ဖြည့်ဆီး နိုင်ရန် ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြသည်
ဤ ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ၏ ဆက်စပ်မှုကွန်ယက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အခြားသော အဖွဲ့များနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက် နေကြသည့် ဒေသဆိုင်ရာ အဆင့်၊ နိုင်ငံအဆင့်၊ နိုင်ငံတကာအဆင့်ရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သည့်အဖွဲ့အစည်း (အဲန်ဂျီအို)များနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ ပိုမို၍ဆက်စပ် ဆောင်ရွက် နေပါသည်
ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၆၄,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်
ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့်လူထု များသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများမှ ပြည်သူများနည်းတူ မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ လူ့အခွင့် အရေးချိုးဖောက် ဖိနှိပ်မှုများကို ကြုံတွေ့ခံစား နေကြရသည်
မြန်မာစစ်တပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သည့် လူထုများကို ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းသည့် အတွက်ကြောင့် လူများစွာသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံနေကြရသည်
သို့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ပြေးခိုလှုံလာသူများကို ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်နီပြည်နယ်မှ လူထုများကဲ့သို့ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု လက်ခံခြင်းမရှိပါ
ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်တွင်လည်း ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ထောင်၍ ခိုလှုံခွင့်မပေးပါ
သို့ အတွက်ကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးလာသူ ရှမ်းဒုက္ခသည် များမှာ မိမိတို့၏ မိသားစုဝင်များဖြစ်သော ကလေးငယ် များနှင့် အိုမင်းသောမိဘများအား ကျွေးမွေးရန်နှင့် မိမိဝမ်းစာရေးအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မကျွမ်းကျင် သော အလုပ်သမားဆိုင်ရာ ဈေးကွက်တွင်း ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများအဖြစ် သုံးဒီဟု အင်္ဂလိပ် အမည်ပေးထားသော- လူအများမလုပ်လိုကြသည့် ညစ်ပတ်၊ ခက်ခဲပင်ပန်း၍ အန္တရာယ်များ သည့် အလုပ်မျိုးကို လုပ်ကိုင် ကြရသည်
သူတို့၏ တရားမဝင်သော အခြေအနေကြောင့် အလုပ် လုပ်ရာ တွင်လည်း အထူးထိခိုက် နစ်နာနေကြကာ မတရားခေါင်းပုံဖြတ်မှုများနှင့် လူ့အခွင့် အရေး ချိုးဖောက်မှု များကိုဆက်လက်တွေ့ ကြုံနေကြရသည်
ဤသို့အတိ ဒုက္ခရောက် နေသော်လည်း အစိုးရ၏ ရှမ်းပြည်တွင်းရှိ ပြည်သူများအပေါ် အစီအစဉ်ချ လူ့အခွင့်ရေး ဖောက်ဖျက်မှုများနှင့် တကွ မတရား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဤမူဝါဒများကြောင့် ရှမ်း ဒုက္ခသည်များ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ဆက်လက်၍ ထွက်ပြေး ခိုလှုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသူ ရှမ်းဒုက္ခသည်အရေအတွက် ထောင်သောင်းချီ ရှိနေပြီး အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင် နေကြသည်
ရည်ညွန်း (ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ၏ သမိုင်းကြောင်း' [၁])
(သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာ ဘာဝနာတို့ဖြင့်) မပွားများအပ်သောစိတ်သည် အမှု (လုပ်ငန်း) ၌မခံ့၊ (လုပ်ငန်းလုပ်ရာ၌ အဆင်မပြေ)၊ မပွားများအပ်သောစိတ်မှတပါး အမှု၌မခံ့သော အခြားတစ်ခုသော တရားကိုမျှ ငါဘုရား မြင်တော်မမူဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ရတနသုတ်သည် ခုဒ္ဒကနိကာယ် ခုဒ္ဒကပါဌ  အပိုင်း ၆ တွင် ပါရှိသည်
လက်ရှိတွင် ရတနသုတ်ကို အပိုဒ် (၂၁)ပိုဒ်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထား၍ ပထမ သုံးပိုဒ်မှာ ရှေးဆရာများရေးသားထားခြင်းဖြစ်၍ နောက်ဆုံးသုံးပိုဒ်မှာ သိကြားမင်းရွတ်ဆိုသော စာပိုဒ်များဖြစ်ပြီး အလယ် (၁၅) ဂါထာသည် မြတ်ဗုဒ္ဓ ဟောကြားသည့် စာပိုဒ်များဖြစ်သည်
ဤသုတ်၏ သမိုင်းကြောင်းမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်လက်ထက် ဝေသာလီပြည်၌ မိုးခေါင်ရေရှားပြီး ကောက်ပဲသီးနှံများ စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းပဲ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးဘေးကြုံကာ တိုင်းသူပြည်သားများ သေကြေပျက်စီးကုန်သည်
နေရာအနှံ့ အလောင်းများ ပုံထပ်နေသောအခါ၌ မြို့ပြင်၊ ရွာပြင်တွင်ရှိသော ဘီလူး၊ သရဲ၊ သဘက်များသည် မြို့ရွာထဲသို့ဝင်ပြီး အသေကောင် ရုပ်အလောင်းများကို ဝိုင်းဖွဲ့စားသောက်ကြသည်
ဘီလူး၊ သရဲများကိုမှီပြီး ကပ်ရောဂါဘေးသည်လည်း ဆိုက်ရောက် လာသည်
ဤသို့ အနာရောဂါဘေး၊ ဘီလူးဘေး၊ အစာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေးဟူသော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးသုံးမျိုးကြောင့် ဝေသာလီပြည့်ရှင်မင်းသည် ဝေသာလီပြည်နှင့် ရှစ်ယူဇနာဝေးသော ဂင်္ဂါမြစ်တစ်ဖက်ကမ်း ရာဇဂြိုဟ်ပြည်တွင် သီတင်းသုံးနေသော မြတ်စွာဘုရားကို ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီမှတစ်ဆင့် ပင့်ဖိတ်ပြီး ထိုကပ်ဆိုးကြီးများမှ ကယ်မတော်မူရန် တောင်းပန်လျှောက်ထားသောအခါ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ညီတော်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ရဟန္တာငါးရာခြံရံပြီး ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွချီတော်မူပါသည်
ထိုအခါဝယ် ရောက်ရောက်ချင်း ဝေသာလီပြည် ကောင်းကင်ယံ၌ မိုးတိမ်များ ရုတ်တရက် အုံ့ဆိုင်းလာပြီး မိုးထစ်ချုန်းပြီးလျှင်၊ သည်းထန်စွာရွာသွန်းရာ ပုပ်ပွ အနံ့ထွက်သော ရုပ်အလောင်းများ အားလုံးသည် မိုးရေနှင့်အတူမျောပါသွားပြီး မကောင်းသော အပုပ်နံ့များလည်း ကင်းစင်သွားသည်
ဤသို့ အခါမဲ့မိုးကြီးရွာသွန်းပြီး သန့်ရှင်းသွားသောအခါဝယ် မြတ်စွာဘုရားသည် ညီတော်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ရဟန္တာငါးရာခြံရံပြီး ဝေသာလီမြို့၏ တတိယတံတိုင်းတွင် ဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာကို ရတနသုတ် ဟောပြောသင်ကြားပေးသည်
ထို့နောက် အရှင်အာနန္ဒာ မထေရ်က တံတိုင်းသုံးခုစလုံးတွင် ညလုံးပေါက်ရွတ်ဖတ်ခဲ့သည်
ဤသည်မှာ ရတနသုတ်ကို မူလပထမ ဟောကြားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ခုနှစ်ရက်တိုင်တိုင် ဤရတနသုတ်ကို ဝေသာလီ၌ ဟောတော်မူခဲ့သည်
ဒီပင်္ကရာ ထွတ်ချာသေဌ်နင်း တရားမင်း၏ခြေရင်းတော်၌ ဘုရားဆုကိုတောင်းသည့်ကာလမှ အစပြု၍ မြတ်စွာဘုရား ဖြည့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီ(၁၀)ပါး၊ ဥပပါရမီ(၁၀)ပါး၊ပရမတ္ထပါရမီ(၁၀)ပါး' အပါး(၃၀)သောပါရမီတို့ကိုလည်းကောင်း၊ စွန့်ခြင်းကြီး(၅)ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ လောက၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာကျင့်ခြင်း၊ ဆွေတော်မျိုးတော်တို့၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာကျင့်ခြင်း၊ ဘုရားဖြစ်ခြင်း အကျိုးငှာကျင့်ခြင်းဟူသော စရိယ(၃)ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း၊ နောက်ဆုံးဘဝ၌ အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေယူတော်မူခြင်း၊ ဖွားမြင်ခြင်း၊ မြတ်သောတောထွက်ခြင်း၊ ပြင်းစွာသော လုံ့လဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းအကျင့်ကိုကျင့်ခြင်း၊ ဗောဓိပလ္လင်၌ မာရ်(၅)ပါးကို အောင်မြင်တော်မူခြင်း၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရရှိခြင်း၊ ဓမ္မစကြာ တရားတော်မြတ်ကို ဟောကြားခြင်းနှင့် (၉)ပါးသော လောကုတ္တရာတရားတို့ကို လည်းကောင်း၊ ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ ကျေးဇူးတော် ဂုဏ်တော်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့် ဆင်ခြင်၍ ဝေသာလီပြည်၏ မြို့တံတိုင်း(၃)ထပ်တို့၏ အကြားတို့ ၌ ညဉ့်သုံးယံ ကာလပတ်လုံး ပရိတ်ရွတ်ဖတ် အရံအတားပြုခဲ့သော အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်မြတ်ကဲ့သို့ (သတ္တဝါတို့အပေါ်) သနားကရုဏာစိတ်ထားလျက် ...၂-၃
ရတနသုတ်ပရိတ်တော်၏ အာဏာစက်ကို စကြဝဋ္ဌာကုဋေတစ်သိန်း၌ ရှိကြကုန်သော နတ်အပေါင်းတို့က ခံယူကြကုန်၏
ဤပရိတ်တော်သည် ဝေသာလီပြည်၌ ကျရောက်သော အနာရောဂါဘေး၊ ဘီလူးဘေး၊ အစာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဘေးဟူသော ဘေးအန္တရာယ်ကြီးသုံးမျိုးကို လျင်မြန်စွာကွယ်ပျောက်စေနိုင်ခဲ့၏
ယခုအခါ၌ ဤရတနသုတ်ပရိတ်တော်ကို ကျွန်ုပ်တို့ စုပေါင်းရွတ်ဆိုကြပါကုန်စို့
မြေ၌တည်ကုန်သော ဘုမ္မစိုး၊ ရုက္ခစိုး၊ စတုမဟာရာဇ်၊ တာဝတိံသာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်၌ဖြစ်ကုန်သော ယာမာ၊ တုသိတာ စသော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဤပရိတ်ရွတ်ရာ နေရာအရပ်၌ အညီအညွတ် ရောက်ရှိလာကြကုန်ပြီး နတ်ပရိသတ်အားလုံး ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ကြပါကုန်
မြတ်စွာဘုရားဟောတော်မူခဲ့သော ပရိတ်တရားတော်ကိုလည်း ရိုသေလေးမြတ်စွာ နာယူကြပါကုန်
အိုနတ်အပေါင်းတို့  ဤနေရာ၌ အညီအညွတ်စည်းဝေးရောက်ရှိနေကြသော အသင်နတ်အများ နားဆင်ကြပါကုန်၊ လူတို့သည် နေ့ည မဟူ ကြည်ဖြူလေးမြတ်စွာ အသင်နတ်တို့အား ပူဇော်ပသမှု ပြုကြသည်
သို့ဖြစ်၍ သင်တို့သည် လူတို့အား ချစ်ခင်ကြပါကုန်၊ မမေ့မလျော့ စောင့်ရှောက်ကြပါကုန်
လူ့ပြည်၌ ဖြစ်စေ၊ နဂါးပြည် ဂဠုန်ပြည်၌ ဖြစ်စေ၊ နတ်ပြည်၌ဖြစ်စေ အမြင့်အမြတ် သတ်မှတ်သုံးဆောင်ကြသော ဥစ္စာရတနာတို့သည် ရှိကြကုန်၏၊ ထိုရတနာတို့အနက် ဘုရားတည်းဟူသော ရတနာနှင့်တူသော ရတနာဟူ၍ မရှိချေ၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အရဟံစသော ဂုဏ်တော်ကျေးဇူးတော်တို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရတနာမြတ် ဖြစ်ပါပေသည်
ဤသို့ မှန်ကန်သော သစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါအများ ဥစ္စာ စီးပွား တိုးတက် ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
သာကီဝင်မင်းတို့၏ အထွတ်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တည်ကြည်လှသော သမာဓိစိတ်ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် ကိလေသာတို့၏ကုန်ရာကင်းရာ မသေရာဖြစ်သော အမြတ်နိဗ္ဗာန်ကို သိရှိတော်မူလေသည်
(လောက၌) ထိုနိဗ္ဗာန်ဓာတ်မြတ် နှင့် နှိုင်းတုစရာ ရတနာတစ်ခုမျှ မရှိပါချေ၊ နိဗ္ဗာန်သည် ကိလေသာကုန်စင်ခြင်း စသည့်ဂုဏ်တော်ကြောင့် ရတနာမြတ်ဖြစ်ပါပေ၏၊ ဤသို့ မှန်ကန်သောသစ္စာစကားကြောင့် သူတော်တကာ သတ္တဝါများ ဥစ္စာ စီးပွား  တိုးတက်ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
မြတ်စွာဘုရားသည် အရဟတ္တမဂ်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိကို ကိလေသာမှ စင်ကြယ်၏ဟူ၍ ချီးမွမ်းတော်မူ၏၊ မိမိ၏အခြားမဲ့၌ အကျိုးကို ပေးတတ်၏ ဟူ၍လည်း ဟောတော်မူ၏
ထိုအရဟတ္တမဂ်သမာဓိနှင့် တူမျှသော သမာဓိသည် မရှိ၊ ဤအရဟတ္တမဂ်သမာဓိတရားသည်သာလျှင် လောကီရတနာ အဖြာဖြာတို့ထက် ကောင်းမြတ်သသော ရတနာကြီး ဖြစ်တော်မူ၏
ဤသို့မှန်စွာဆိုရသော သစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတို့အား ဘေးရန်ပျောက်ကင်း ချမ်းသာအေးမြခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်းအပ်သော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ရှစ်ယောက်တို့သည် အစုံအားဖြင့် လေးပါးသော အစုံတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားတပည့်သားသာဝက ဖြစ်တော်မူကုန်၏
မြတ်သောအလှူကို ခံထိုက်တော်မူကုန်၏
ထိုအရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ပေးလှူအပ်သော အလှူဒါနတို့သည် များမြတ်သော အကျိုးရှိကုန်၏
ဤအရိယာသံဃာတော်မြတ်သည်သာလျှင် လောကီရတနာ အဖြာဖြာတို့ထက် ကောင်းမြတ်သော ရတနာကြီး ဖြစ်တော်မူ၏၊ ဤသို့မှန်စွာဆိုရသော သစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတို့အား ဘေးရန်ပျောက်ကင်း ချမ်းသာအေးမြခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၌ အကြင်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မြဲမြံခိုင်ခန့်သော စိတ်ဖြင့် အားထုတ်ကြကုန်သောကြောင့် အလုံးစုံသော ကိလေသာတို့မှ ထွက်မြောက်တော်မူကုန်၏
ထိုရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရပြီးသော အရဟတ္တဖိုလ်ကို တဖန်ဝင်စားသောအားဖြင့် ရကြပြန်ကုန်၍ အနည်းငယ်မျှ မပျက်မစီးကြရကုန်သည်လည်း ဖြစ်၍ သေခြင်းကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြုလျက် အရဟတ္တဖိုလ်သမာပတ်ချမ်းသာကို ခံစားတော်မူကြကုန်၏
ဤရဟန္တာ သံဃာတော်မြတ်သည်သာလျှင် လောကီရတနာ အဖြာဖြာတို့ထက် ကောင်းမြတ်သော ရတနာကြီးဖြစ်တော်မူ၏
ဤသို့ မှန်စွာဆိုရသော သစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတို့အား ဘေးရန်ပျောက်ကင်းချမ်းသာ အေးမြခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း
မြေ၌စိုက်ထူအပ်သော တံခါးတိုင်သည် အရပ်လေးမျက်နှာတို့မှ လာသောလေတို့ကြောင့် မတုန်လှုပ်သကဲ့သို့ အရိယာသစ္စာတို့ကို ပညာဖြင့်သက်ဝင်၍မြင်သော သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ထိုတံခါးတိုင်နှင့်တူ၏ဟု ငါဆို၏
သံဃာဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
အကြင် (သောတာပန်) ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် နက်နဲသော ဉာဏ်ပညာရှိသော မြတ်စွာဘုရား ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သော အရိယသစ္စာတို့ကို ထင်ရှားအောင်ပြုကုန်၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ပြင်းထန်စွာ မေ့လျော့ကြစေကာမူ ရှစ်ကြိမ်မြောက်ဘဝကို မယူကုန်၊ သံဃာဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပတ္တိမဂ်ဉာဏ်ကို ရသည်နှင့် တပြိုင်နက်သာလျှင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဝိစိကိစ္ဆာ သီလဗ္ဗတပရာမာသ ဤတရားသုံးပါးတို့ကို ပယ်စွန့်အပ်ကုန်၏
ကိလေသာ စိုးစဉ်းမျှ ရှိစေကာမူအပါယ်လေးပါးတို့မှ လွတ်၏
(အာနန္တရိကကံငါးပါးနှင့် နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဟူသော) ခြောက်ပါးသော တရားတို့ကို မပြုတော့ပြီ
သံဃာဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
အတ္တဟူသော မိမိကိုယ် ရှိ၏ဟူ၍ ခံယူခြင်း၊ ရှစ်ပါးသော ဌာနတို့၌ ယုံမှားခြင်း၊ နွားလို၊ ခွေးလို ကျင့်ခြင်းဖြင့် သံသရာမှ လွတ်မြောက်နိုင်၏ဟု အထင်မှားခြင်း၊ ဤအမှားသုံးရပ်ကို သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည်  သောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်သည် သောတာပန် ဖြစ်လျှင်ဖြစ်ချင်း ပယ်စွန့်ပြီး ဖြစ်လေ၏၊ မည်သည့်မှားသော အယူကို မဆို ပယ်စွန့်လေ၏
ထိုသောတာပန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်သည် အပါယ်လေးပါးမှ လွတ်လေ၏
လွန်ကဲသော အကြောင်း ခြောက်ရပ်တို့ကိုလည်း မပြုထိုက်တော့ပေ
ဤသို့လျှင် ယူမှား၊ ယုံမှား တရားသုံးပါးကို ပယ်နိုင်သော သောတာပန်အရိယာ သံဃာရတနာသည်လည်း မြတ်လှပေ၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် သတ္တဝါတို့အား ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်လာပါစေသတည်း
ထို (သောတာပန်) ပုဂ္ဂိုလ်သည် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း မကောင်းမှုကံကို ပြုစေကာမူ ထိုမိမိပြုသောကံကို မဖုံးလွှမ်းတော့ပြီ
နိဗ္ဗာန်ကို မြင်ပြီးသော (သောတာပန်)ပုဂ္ဂိုလ်၏ဖုံးလွှမ်းခြင်းမပြုတော့သည့်အဖြစ်ကို (မြတ်စွာဘုရား) ဟောတတ်၏
သံဃာဟူသော ရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
နွေဥတု၏အစဖြစ်သော တန်ခူးလ၏ ပင်လုံးကျွတ်ပွင့်သော တောအုပ်သည် ကျက်သရေရှိ၍ တင့်တယ်သကဲ့သို့ ထိုတောအုပ်လျှင် ဥပမာရှိသော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်စေတတ်သော (ပရိယတ္တိ) တရားတော်မြတ်ကို (နိဗ္ဗာန်) အကျိုးငှာ ဟောတော်မူ၏
ဘုရားဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
မြင့်မြတ်သည်ဖြစ်၍ မြင့်မြတ်သော နိဗ္ဗာန်ကို သိတော်မူသော မြင့်မြတ်သောတရားကို ပေးတတ်သော မြင့်မြတ်သောမဂ်ကို ဆောင်တတ်သော မိမိထက်သာသူမရှိသော မြတ်စွာဘုရားသည် မြင့်မြတ်သောတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီ၊ ဘုရားဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
(အကြင်ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့အား) ကံဟောင်းကုန်ပြီ ကံသစ်မရှိတော့ပြီ၊ လာလတ္တံသောဘဝ၌ တပ်မက်ခြင်းကင်းသော စိတ်ရှိကုန်သည် ပဋိသန္ဓေမျိုးစေ့ ကုန်ပြီးသည်ဖြစ်၍ စည်ပင်ပြန့်ပွားသော ဆန္ဒမရှိကုန်၊ ဆီမီးငြိမ်းသကဲ့သို့ ပညာရှိသော ထိုရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခန္ဓာဇာတ်သိမ်းငြိမ်းကုန်ပြီ၊ သံဃာဟူသော ဤရတနာသည်လည်း အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဤသစ္စာစကားကြောင့် (သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
မြေ၌တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်၌တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဤအရပ်သို့ အညီအညွတ်လာကုန်၏
ထိုငါတို့သည် လာခြင်းကောင်းတော်မူသော နတ်လူတို့ပူဇော်အပ်သော မြတ်စွာဘုရားကိုရှိခိုးပါ၏
(သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေကုန်သတည်း
မြေ၌တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်၌တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဤအရပ်သို့ အညီအညွတ်လာကုန်၏
ထိုငါတို့သည် ကိလေသာတို့ကိုဖျက်ဆီးတတ်သော နတ်လူတို့ပူဇော်အပ်သော တရားတော်ကိုရှိခိုးပါကုန်၏
(သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေကုန်သတည်း
မြေ၌တည်ကုန်သောနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်၌တည်ကုန်သော နတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဤအရပ်သို့ အညီအညွတ်လာကုန်၏
ထိုငါတို့သည် မချွတ်မယွင်းကျင့်ခြင်းရှိတော်မူသော နတ်လူတို့ပူဇော်အပ်သော သံဃာတော်ကိုရှိခိုးပါကုန်၏
(သတ္တဝါတို့) ချမ်းသာကြပါစေသတည်း
ရတနသုတ်မြန်မာပြန်ပြီး၏
ကပ်ကြီးသုံးပါးကိုကျော်နင်းစေနိုင်သည်
စုန်း၊ တစ္ဆေ၊ ကဝေပယောဂဟူသမျှကိုနိုင်သည်
အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ရသောအခါ၊ အချုပ်ထောင် နှောင်အိမ်စသည်တို့၌ ကျရောက်နေသောအခါ အမြန်လွတ်မြောက်စေနိုင်သည်
နတ်ကောင်းနတ်မြတ်တို့၏ စောင်မကြည့်ရှုခြင်းကိုခံရမည်ဖြစ်ပေသည်
ရင်ဖန်ရှင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhpanshan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ မော်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၆၂ ဦး၊ မ ၂၄၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ရစ်ချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitchaung)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉၂ ဦး၊ မ ၈၃၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈ ဦး၊ မ ၁၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်နွဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thangnuai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဖူနွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖူနွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၁ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၉ ဦး နေထိုင်သည်
ယထာဘတသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ငရဲ၌ ဖြစ်ရခြင်း၏ တရားငါးမျိုးနှင့် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်း၏ တရားငါးမျိုးတို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ယင်းမာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြွေရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၃ ဦး၊ မ ၈၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ကျိတ်ရွာသစ်ရွာ၊ ဝက်ကျိတ်
စကာလတ် အင်ဂရစ် ဂျိုဟန်ဆန် (အင်္ဂလိပ်: Scarlett Ingrid Johansson, ; ၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၄ ဖွား) သည် အမေရိကန် သရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်နှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူမအား Avengers ၊ Lost in Translation ၊ Girl With a Pearl Earring ၊ Match Point နှင့် The Prestige ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် လူသိများသည်
စကာလတ် ဂျိုဟန်ဆန်ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နယူးယောက်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူမ၏ဖခင်ဖြစ်သူ ကာစတန်း ဂျိုဟန်ဆန် (Karsten Johansson) သည် ကိုပင်ဟေဂင်မှ ဒိန်းမတ် ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူမအား အုပ်ထိန်းခဲ့သော အဘိုးဖြစ်သူ အစ်ဂျ်နာ ဂျိုဟန်ဆန် (Ejner Johansson) သည် ဇာတ်ညွှန်းဆရာနှင့် ဒါရိုက်တာဖြစ်သည်
သူမ၏မိခင်ဖြစ်သူ Melanie Sloan သည် ဂျူးမိသားစုမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်ပြီး ထုတ်လုပ်ရေးသမားတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
Melanie ၏ဘိုးဘေးများသည် ရုရှားနိုင်ငံမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူးယောက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်
သူမ၏ မောင်နှမသားချင်းများမှာ အစ်မ ဗန်နက်ဆာ၊ အကို အတ်ဒရီယံ၊ အမြွှာမောင်နှမဖြစ်သူ ဟန်တာ (Manny & Lo ဇာတ်ကားတွင် သူမနှင့်အတူ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သူ) တို့အပြင် ဖခင်ဖြစ်သူ၏ ပထမအိမ်ထောင်မှ ဖအေတူ မအေကွဲ အစ်ကိုဖြစ်သူ ခရစ္စတီယာန်တို့ဖြစ်သည်
ခေါင်းဆောင်အဆိုတော်အဖြစ်  အားဖြည့်အဆိုတော်အဖြစ်  အရောင်းမြှင့်တင်မှု  တေးဂီတအဖွဲ့နှင့် တကိုယ်တော်  အော်စကာဆုပေးပွဲ  ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင် အကယ်ဒမီ ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ  ရွှေကမ္ဘာလုံးဆုပေးပွဲ  Screen Actors Guild Awards  Tony Awards
ရှေးမြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်တော်အခါက နေပြည်တော်နှင့် အဝေးမြို့ကျေးလက်နယ်များတွင် ထွက်ဝင်သွားလာသူများကို စစ်ဆေး၍၊ အကောက်အခွန် ကောက်ခံသင့်က ကောက်ခံစည်းကြပ်ရသော ဌာနများကို 'ကင်း' ဟုခေါ်သည်
ကြည်းကင်း၊ ရေကင်း၊ အနီးကင်း၊ အဝေးကင်း ဟူ၍ ကင်း ၄ မျိုးခွဲထားသည်
ကြည်းကင်းကို ကုန်းကြောင်းလမ်းများ၌ လည်းကောင်း၊ ရေကင်းကိုမူ ပင်လယ်ဝနှင့် မြစ်စခန်းများ၌လည်းကောင်း ချထားလေသည်
နေပြည် တော် ပတ်ဝန်းကျင်၌ အစောင့်အနေချထားသော ကင်းကို အနီး ကင်း သို့မဟုတ် ကင်းတိုဟုခေါ်၍ နိုင်ငံအစွန်အဖျား၊ ရပ်ဝေး၌ ရှိသော ကြည်းကင်း၊ ရေကင်းများကို အဝေးကင်း၊ ကင်းရှည် သို့မဟုတ် ကင်းဖျားဟုခေါ်သည်
ထိုပြင် နိုင်ငံခြားနှင့်ဆက်ဆံ ရသော နယ်ခြားကင်းများလည်း ရှိသေးသည်
ထိုကင်းများမှာ ရေကင်း၊ ကြည်းကင်းတွင် ပါဝင်လေသည်
ထိုကင်းများတွင် ဘုရင်၏အရာရှိအမှုထမ်းများက လူဝင်လူထွက်ကိုစစ်ဆေး၍ ကုန်သည်ဈေးသည်များထံမှ ဖြတ်သန်းခ အခွန်များကို ကောက်ခံလေ့ရှိသည်
ထိုအခွန်ကို ကင်းခွန်ဟု ခေါ်၍ ကင်းခွန်များကို ကြီးကြပ်ရသူအား 'ကင်းဝန်'ဟု ခေါ်လေသည်
ကင်းဝန်၏လက်အောက်တွင် ကင်းအုပ်၊ ကင်းကိုင် စသော အမှုထမ်းများရှိသည်
စစ်ချီစစ်တက်ရာ၌ ရပ်နားရာ စစ်စခန်းများတွင် အစောင့်အနေတာဝန်ချသူကို ကင်းစောင့်ဟုခေါ်လေသည်
ရှေးအခါက ကင်းစောင့်သည်ကို ကင်းဝပ်သည်ဟုလည်း ခေါ်သေးသည်
ယင်းသို့ စစ်စခန်း များ၌ ချရပ်စောင့်နေရုံသာမက ရှေးဦးကြိုထွက်၍ ရန်သူ သို့မဟုတ် လူဆိုး ဓားပြစသည်တို့၏ ဘေးရန်အလားအလာ၊ အနေအထိုင်၊ အခြေအနေကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းရန် တာဝန် ဖြင့်စေလွှတ်သော လူစုမှာ ကင်း သို့မဟုတ် ကင်းရှည်ဖြစ် လေသည်
ထိုကင်းသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လှည့်လည် သွားလာစုံစမ်းထောက် လှမ်းသည်ကို ကင်းလှည့် သည်၊ ကင်းထောက်သည်၊ ကင်းထိုးသည်ဟု ပြောဆိုကြ၏
တစ်နေရာရာတွင် ချရပ်စောင့်ကြည့်နေရသော ကင်းသေ သို့မဟုတ် ကင်းဝန်းနှင့် လှည့်လည်သွားလာနေရသော ကင်း ပတ် တို့ကို ရာဇဝင်များ၌ ကင်းဝန်းကင်းပတ် လှည့်လည် သည်ဟု ဖော်ပြပါရှိလေသည်
ယခုခေတ်တွင်နယ်ခြားကင်းစခန်းများကို အကောက်ဌာန သို့မဟုတ် လူဝင်လူထွက်စစ်ဆေးရေးဌာနဟု ခေါ်တွင်၍ အစောင့်ချထားသည်ကိုသာ ကင်းဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လျက်ရှိကြ လေသည်
မကတ်မုံ (၃)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makatmon(၃))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မကပ်မုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကပ်မုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၂ ဦး၊ မ ၅၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်ကျွန်းရွာ၊ သောင်ဇား
ညန်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyankan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၈ ဦး၊ မ ၈၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ညမန်ကန် ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၁ -မိမိနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းတမ်းလျက် အခြားနွားအုပ်၌ မကြမ်းထမ်းသော နွားလား
၂ -အခြားနွားအုပ်၌သာ ကြမ်းထမ်းလျက် မိမိနွားအုပ်၌ မကြမ်းထမ်းသော နွားလား
၃ -မိမိနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းထမ်း၊ အခြားနွားအုပ်၌လည်း ကြမ်းထမ်းသော နွားလား
၄ -မိမိနွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းထမ်း၊ အခြားနွားအုပ်၌လည်း မကြမ်းထမ်းသော နွားလား-ဟူသော နွားလားလေးမျိုးနှင့်တူသော ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟေကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များပါရှိပါသည်
မက်ဂေါ်လီ (ကိုရီးယား: 막걸리) သည် ကိုရီးယားတို့၏ ရိုးရာယမကာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
အရောင်မှာ နို့ဖျော့ရောင် (ထန်းရည်နှင့် အရောင်တူ) ဖြစ်သည်
အနည်ထိုင်လျှင်မူ အဖြူဘက်သန်းသည်
ပျစ်သယောင်ရှိပြီး အချိုစွက်သည့် ခါးသက်သက် စိမ်ရည်မှ ရှတတအရသာကို ခံစားနိုင်သည်
အယ်ကိုဟောပမာဏ (၆) ရာခိုင်နှုန်းမှ (၉) ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်သည့်အတွက် ပွဲလမ်းသဘင်သောက် ယမကာအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် မက်ကောလီအား အရက်ကဲ့သို့ ချက်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဝိုင်ကဲ့သို့ ပုလင်းထဲထည့်ကာ စိမ်ရည်ခံသည်
သို့သော်လည်း တာရှည်မခံသည့်အတွက် ရောင်းတန်းဝင်စိမ်ရည်များကိုမူ ဓာတ်ကူများ၊ အရသာမှုန့်များထည့်ကာ ချက်လုပ်ကြသည်
မောကောလီ အား မက် (အကြမ်း)၊ ဂေါ်လီ (ဇကာတိုက်၊ စစ်ထား) ဟူသည့် ဝေါဟာရများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
"သောက်နိုင်ရုံစစ်ထားသည့် စိမ်ရည်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
သူ၏အရောင်ကြောင့် တက်ဂျူ (ကိုရီးယား: 탁주) (ဝိုင်အနောက်) ဟု ခေါ်ကြသည်
တောင်သူလယ်လုပ်များအကြား အသောက်များသဖြင့် နန်ဂျူ (ကိုရီးယား: 농주) (လယ်သမားဝိုင်) ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ကိုရီးယား ယမကာသမိုင်းတွင် အစောဆုံးဖြစ်ပြီး ခရစ်တော်မပေါ်မီ (၁) ရာစုမှ ခရစ်တော်ဖွားအပြီး (၇) ရာစုအကြား၊ သုံးပြည်ထောင်လက်ထက်ကတည်းက စခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဒုံမြောင်မင်းလက်ထက်တွင် သောက်သုံးကြောင်း (၁၃) ရာစုထုတ်  ဂေါ်ယောင် ကိုရီးယားစာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်
၁၉၆၀ နှင့် ၁၉၇၀ ခုနှစ်ကြားတွင် အသောက်များခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ ကျော်ကာလတွင် ပြည်ပမှသွင်းသည့် ယမကာများကြောင့် လူကြိုက်နည်းလာသည်
ရိက္ခာအခက်အခဲကြောင့် အစိုးရမှလည်း ဆန်ရာရှင်ကို လျှော့ချထားသည်ကလည်း တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်
ကျန်းမာရေးကောင်းကျိုးအပြင် ယမကာအာနိသင်နည်းသော မက်ဂေါ်လီမှာ (၂၁) ရာစုတွင် မြို့ပြလူငယ်များအကြား ပြန်လည်ခေတ်စားလာသည်
(၇၅၀) မီလီလီတာ ရှိသော မက်ဂေါ်လီတစ်ပုလင်းမှာ ဈေးနှုန်းအားဖြင့် ဝမ် (၁၂၀၀) ဝန်းကျင်သာ ရှိသည်
ယခုအခါ ဓာတုဆေးမသုံးသည့် သဘာဝအတိုင်းထုတ်လုပ်သည့် မက်ဂေါ်လီများ ရလာပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်ထုတ် စာရင်းအရ တောင်ကိုရီးယားတွင် မက်ဂေါ်လီချက်သည့် အသေးစားလုပ်ငန်း (၇၀၀) ခန့် ရှိသည်
ရေနှင့်၊ အက်စပါတမီ ကဲ့သို့သော ဓာတ်ပေါင်းပစ္စည်းများထည့်ကာ တာရှည်ခံအောင် ပြုလုပ်ကြသည်
အသီးအရသာ၊ ဂျင်ဆင်းအရသာတို့ဖြင့် ရနိုင်သည်
ပန်းကန်လုံးတွင်ဖြစ်စေ၊ ပုလင်းထဲတွင်ဖြစ်စေ အအေးခံကာ သောက်လေ့ရှိသည်
အချိန်အတန်ကြာထားပါက အနှစ်များအောက်တွင် ထိုင်တတ်သဖြင့် ပန်းကန်လုံးတွင်ထည့်ပါက မသောက်မီ ယောက်ဖြင့်မွှေ၍၊ ပုလင်းထဲထည့်ထားပါက မသောက်မီ အထက်အောက်လှုပ်ပေးရသည်
ရေခဲ၊ သရက်သီး၊ နာနတ်သီးတို့နှင့်ရောကာ ကော့တေးလုပ်လေ့ ရှိသည်
ဆိုဒါနှင့်ရောသည့် မက်ဂေါ်လီကို မက်ကဆာ ဟု ခေါ်သည်
ပျားရည်နှင့်စပ်က ခူမက်ဂေါ်လီ ဟု အမည်ရသည်
အနည်းငယ်ပျစ်ပြီး ဆန်စေ့များ ဖယ်မထားသည့် ဒေါင်ဒေါင်ဂျူ မှာ မက်ဂေါ်လီနှင့် ဆင်တူသည်
အီဝါဂျူ မှာ ပိုပျစ်သည့်အတွက် ဇွန်းဖြင့်စားကြသည်
ဝက္ကုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetku)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဆောမြို့နယ်၊ လယ်ဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်ဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၇ ဦး၊ မ ၄၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးက  ရုပ်ရှင်လောကဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက်နှစ်စဉ်ချီးမြှင့်‌သော ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုဖြစ်သည်
ပထမဆုံးအကြိမ်ဖြစ်သည့် ၁၉၅၂ အတွက် အကယ်ဒမီဆုပေးပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့တော်ခန်းမတွင် ၁၉၅၃ မတ်လ ၇ ရက်နေ့  နေ့လယ်ပိုင်းတွင် ကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၂-ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၃-ခုနှစ်တို့တွင် ဇာတ်ကားဆု (၃)ဆု၊ ပညာသည်ဆု (၂)ဆုဖြင့် စုစုပေါင်း ထူးချွန်ဆု(၅)ဆု ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ပထမအကောင်းဆုံးဇာတ်ကားဆု - (ရွှေကိန္နရီရုပ်)ဒုတိယအကောင်းဆုံးဇာတ်ကားဆု - (ငွေဒေါင်းရုပ်)တတိယအကောင်းဆုံးဇာတ်ကားဆု - (ကြေးခြင်္သေ့ရုပ်)အကောင်းဆုံးအမျိုးသားပညာသည်ဆု - (ရွှေရင်ထိုး)အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးပညာသည်ဆု - (ရွှေရင်ထိုး)၁၉၅၂-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုပေးပွဲတွင် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာရွှေဒုံးဘီအောင်၏ ‘မာလာရီ’ ဇာတ်ကား၌ အကောင်ဆုံးသရုပ်ဆောင်ထားသော ကျော်ဝင်း မှာ ပထမဆုံးအမျိုးသား ဇာတ်ဆောင်ဆု ကိုရရှိခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး ဆုချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည့် ဇာတ်ကားမှာ အေဝမ်းဖလင်မှ ဒါရိုက်တာမောင်တင်မောင် ရိုက်ကူးသော ‘ချစ်သက်ဝေ’ ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
အဆိုပါဇာတ်ကားတွင် သရုပ်ဆောင်ကြည်ကြည်ဌေးမှာ မြန်မာ့ပထမဆုံး အမျိုးသမီးထူးချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၄-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးချီးမြှင့်သော ဒါရိုက်တာထူးချွန်ဆုကို ‘ဩော်မိန်းမ’ ဇာတ်ကားရိုက်ကူးသူ ဦးသုခမှ ရရှိခဲ့သည်
အဆိုပါဇာတ်ကားဖြင့်ပင် ဦးသုခသည် အကောင်းဆုံးဇာတ်ကားဆု (ဒုတိယ) ကိုရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် ဇာတ်ကားထူးချွန်ဆုကို ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ မခွဲတော့ဘဲ အကောင်းဆုံး ဇာတ်ကားဆု တစ်ဆုတည်းကိုသာ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
အမျိုးသားပညာသည်ဆု၊ အမျိုးသမီးပညာသည်ဆု၊ ဒါရိုက်တာဆုများကို ပေးအပ်နေခြင်းဖြစ်ရာ အထူးဆုအနေဖြင့် ဝင်းမော်မှ ‘ဖိုးပြုံးချို’ ဇာတ်ကားဖြင့် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပြန်သည်
၁၉၅၆-ခုနှစ်တွင် အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံဆုအဖြစ် ထပ်တိုးချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ဦးချစ်ဖွယ်မှ ‘လွမ်းငွေ့တဝေဝေ’ ဇာတ်ကားဖြင့် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင် ထူးထူးခြားခြားစတင်ပေးအပ်ခဲ့သည့် ဆုမှာ ဇာတ်ပို့ဆုဖြစ်သည်
ဇာတ်တစ်ခုလုံးကို အထမြောက်အောင် ပို့ပေးရသော သရုပ်ဆောင်များအဖြစ် ဦးကျောက်လုံး နှင့် ဒေါ်မေနွဲ့ တို့မှ ‘အတွေ့’ ဇာတ်ကားကြီးဖြင့် အကောင်းဆုံး ဇာတ်ပို့ဆုများ အဦးဆုံး ရရှိခဲ့ကြသည်
မှတ်⁠မှတ်ရရ ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ချန်လှပ်ထားမရသော သရုပ်ဆောင်မှာ ဝင်းမာ ဖြစ်သည်
ဝင်းမာသည် ၁၉၅၅-ခုနှစ်တွင် ‘ဖိုးပြုံးချို’ ဇာတ်ကားဖြင့် ပထမဆုံး အထူးဆု (ကလေးသရုပ်ဆောင်ဆု) ကိုရရှိခဲ့သည်
၁၉⁠၉၁-ခုနှစ်တွင် ရွှေကိန္နရီရွှေစင်ရုပ်ဆု အပြင် ငွေသားနှစ်သောင်းကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဇာတ်ကားတစ်ကားတွင် အများဆုံး အထောက်အပံ့ ပေးနိုင်သော ဆုတစ်ဆုရှိသည်
ထိုဆုမှာ ပရိသတ် ကို ငိုအောင် ရီအောင်၊ ရင်ခုန်လှုပ်ရှားမှုကို သရုပ်ဖော်သည့် တေးဂီတဆုဖြစ်သည်
အဆိုပါဆုကို မြန်မာ့နိုင်ငံ၏ ဂီတဖခင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂီတလုလင်မောင်ကိုကို မှ ၁၉⁠၉၁-ခုနှစ်တွင် ‘ မယ်သီတာလို မိန်းကလေး’ ဇာတ်ကားဖြင့် ပထမဆုံး ရရှိခဲ့သည်
၁၉⁠၉၃-ခုနှစ်တွင် ငွေသားနှစ်သောင်းကို ချီးမြှင့်ခြင်း မပြုတော့ဘဲ ရွှေကိန္နရီရုပ်တွင် တပ်ဆင်သော ငွေကြယ်အစား ရွှေသားအစစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရွှေကြယ်ကို တပ်ဆင်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ရှားရှားပါးပါး ပရိသတ်သတိမထားနိုင်သည့် ပညာသည်ဆုတစ်ဆုကို ၁၉⁠၉၄-ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်သမိုင်း၌ ထပ်တိုးချီးမြှင့် ခဲ့သေးသည်
ထိုဆုမှာ ရုပ်ရှင်အသံဆုဖြစ်သည်
ပထမဆုံးရုပ်ရှင် အသံဆုကို ဦးခင်ဦးမှ ‘သရဖူ’ဇာတ်ကားဖြင့် ရရှိခဲ့သည်
ဇာတ်ကားတစ်ကားလုံး အကောင်းဆုံးကြည့်ရှုနိုင်အောင် အပြတ်အတောက်မရှိအောင် စွမ်းဆောင်ပေးနေသော သူများမှာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတည်းဖြတ်သူများဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ကား၏ အဆင့်အတန်းကို ဖော်ပြနေသော တည်းဖြတ် ဆုကို ၁၉⁠၉၇-ခုနှစ်တွင် ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး ဦးမြင့်ခိုင်(မော်ကွန်းရုပ်ရှင်)မှ ‘သူ့ကျွန်မခံပြီ’ ဇာတ်ကားဖြင့် ပထမဆုံးရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုချီးမြှင့်ပွဲ အခမ်းအနားများကို မြို့တော်ခန်းမ၊ ရန်ကုန်မြို့ ဝိဇယရုပ်ရှင်ရုံ၊ ရုပ်ရှင်မြှင့်တင်ရေး၊ နတ်မောက်လမ်း၊ စက်မှု လက်မှု အထက်တန်းကျောင်း၊ ဝင်္ကဘာလမ်း ရုပ်ရှင်ပြဇာတ်အစည်းအရုံး၊ ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်း ဂျူးဗလီဟောဝင်း၊ မြန်မာ့အသံမြက်ခင်းပြင်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုလဟာပြင်ကဇာတ်ရုံတို့တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထိ ''နဝဒေး" ရုပ်ရှင်ရုံ၊ အမျိုးသားကဇာတ်ရုံ၊ သုဝဏ္ဏအားကစားပြိုင်ပွဲရုံတို့တွင်လည်းကောင်းကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားမှစတင်၍ နေပြည်တော်မြို့တော်ခန်းမလဟာပြင်ကဇာတ်ရုံ၌ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနားများကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ်အတွက် ချီးမြှင့် သည့် ထူးချွန်ဆုရွေးချယ်ပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ သု၀ဏ္ဏအားကစားရုံတွင် ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ်အတွက်ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု​ပေးပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ပြည်သူ့ရင်ပြင်၌ကျင်းပခဲ့သည်
၁၂၇၅ (၁) ရက်
ကချင်နားလုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kachinnarlong)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ နားလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉ ဦး၊ မ ၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၄ ဦး နေထိုင်သည်
တခွန်တိုင်ရွာ၊ လက်ပံကုန်း
မကူကျွန်းရွာ၊ မကူကျွန်း
ဝက်ကြီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetgyikan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဝက်ကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၃ ဦး၊ မ ၉၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး မြန်မာ့ပညာရေးလောက၌ ထင်ရှားသည်
ဂျက်ဆင်ကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
မြန်မာများထဲမှ ရန်ကုန်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းအုပ်ကြီးရာထူးကို ပထမဆုံး ရခဲ့သူ၊ လွတ်လပ်ရေးရချိန်တွင် ပထမဦးဆုံး ပညာမင်းကြီး ဖြစ်လာသူ ဖြစ်သည်
ပညာရေးလောကတွင် ပညာရေးစိတ်ဓာတ် ပြည့်ဝသော၊ ဝန်ထမ်းကောင်းစိတ်ဓာတ် အဓိကထားသော ပညာမင်းကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ပညာရေးနှင့် ပတ်သက်လာလျှင် ကျောသားရင်သား မခွဲခြားဘဲ ကူညီထောက်ပံ့လေ့ရှိသူ၊ တာဝန်နှင့် စေတနာကို ပိုင်းခြားကျင့်သုံးနိုင်သူ ပညာရေးသုခမိန်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၈၉၆-ခုနှစ်၊ မေလ (၁၄)ရက်နေ့တွင် မကွေးမြို့၌ အဖ တရုတ်လူမျိုးကုန်သည် ဦးစစ်ကြူနှင့် အမိ ဒေါ်ကျင်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
ဒကားဒေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dakarday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ပန်ယောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဩရမရွာ၊ လောင်းရှည်
ထက်ထက်ထွန်း (၁၉၉၂ ခု၊ ဇွန်လ ၂၀ ရက်မွေး) သည် မြန်မာ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ တီဗွီအစီအစဉ် တင်ဆက်သူ၊ မော်ဒယ်လ် နှင့် အလှမယ် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ မယ်စကြဝဠာအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရကာ မယ်စကြဝဠာပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ထို၂၀၁၆ ခုနှစ် မယ်စကြာပြိုင်ပွဲ၌ အကောင်းဆုံးအမျိုးသားဝတ်စုံဆုကို ဒီဇိုင်းနာ လဇိန်ဂမ်ထွဲ၏ မြန်မာ့ရုပ်သေးအနုပညာလက်ရာမြောက်ဝတ်စုံဖြင့် မြန်မာ့ ကိုယ်စားပြု ထက်ထက်ထွန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ဆွတ်ခူးရယူနိုင်ခဲ့‌ပေသည်
၁၉၉၂ ခု၊ ဇွန်လ ၂၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးသည်
ဖခင် ဒေါက်တာတင်ထွန်းမှာ ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းခရိုင် စည်ပင် ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၂၀၁၄ ခုက လုပ်ဖူးသည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်ဖြင့် အတတ်ပညာရှင်ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မယ်ကမ္ဘာ ပြိုင်ပွဲကို ယှဉ်ရာ နှစ်သိမ့်ဆု (ဒုတိယ) ရသည်
၂၀၁၅ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ၂၀၁၅-၁၆ မယ်စကြဝဠာပြိုင်ပွဲ၌ ယှဉ်ပြိုင်သည်
ပြည်တွင်း၌ သရဖူဆောင်းကာ ၂၀၁၅ တွင် ဆုရသော မေဘရဏီသော်နှင့်အတူ ဖိလစ်ပိုင်သို့ သွားရသည်
မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ဝင်ပြိုင်ရာ အမျိုးသားဝတ်စုံဆု ရခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခု နှောင်းပိုင်းတွင် သရုပ်ဆောင်ဘဝကို စတင်သည်
ပါဝင်ခဲ့သော ဇာတ်ကားများ မယ်စကြဝဠာ ပြိုင်ပွဲပြီးနောက် မြန်မာ့မော်ဒယ်ပြတိုက် (Model Museum Myanmar) အမည်ရှိ ကိုယ်ပိုင်မော်ဒယ်အေဂျင်စီ ထောင်သည်
ကိုး (Nine) အမည်ရှိ ပွဲစီစဉ်လုပ်ငန်းကိုလည်း ဦးစီးသည်
ဖခင်၏ တိုက်တွန်းစကားကြောင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ကော်မတီဝင် ရွေးချယ်ပွဲတွင် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း တစ်ဦးအဖြစ် လသာမြို့နယ် ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ရန် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်တွင် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်
ဖေဖော်ဝါရီလ ၃၀ ရက်အထိ မဲဆွယ်စည်းရုံးမှုများ လုပ်မည်ဖြစ်သည်
ဖေ့ဘွတ်ပေါ်ရှိ ထက်ထက်ထွန်းအင်စတာဂရမ်ပေါ်ရှိ ထက်ထက်ထွန်းတွစ်တာပေါ်ရှိ ထက်ထက်ထွန်း
ဝက်လက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ညောင်တိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်တိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၈ ဦး၊ မ ၉၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၅ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ပြင်ရွာ၊ ပလဝါ
ဓာတ်တောင်ရွာ၊ ကျောင်းတောင်
ဝက်လူးရွာ၊ ကွင်းကြီး
အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို မဖူးမြင်ဘူးသော, အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏တရား၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းမရှိသော, အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏တရား၌ ဆုံးမမှုမရှိသော အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်ကို အတ္တ-ဟု ရှု၏
အတ္တကို ရုပ်ရှိ၏-ဟု ရှု၏၊ အတ္တ၌ ရုပ်-ဟု ရှု၏၊ ရုပ်၌ အတ္တ-ဟု ရှု၏၊ ထိုသူ၏ ထိုရုပ်သည် ဖောက်ပြန်၏၊ တမျိုးတဖုံပြောင်းလဲ၍ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရုပ်၏ဖောက်ပြန် ခြင်းသို့ အစဉ်လိုက်သော ဝိညာဏ်သည် ဖြစ်၏
ထိုသူအား ရုပ်၏ဖောက်ပြန်ခြင်းသို့ အစဉ်လိုက်သောဝိညာဏ်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် တောင့်တမှု အကုသိုလ်တရားတို့၏ ဖြစ်ခြင်းတို့သည် ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်စေ၍ တည်ကုန်၏၊ ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်စေခြင်းကြောင့် ထိတ်လန့်ခြင်း, ပင်ပန်းခြင်း, ငဲ့ကွက်မှုမရှိခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ တဏှာ ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့်စွဲလမ်း၍လည်း တောင့်တ၏-အစရှိသည်ဖြင့် ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ ဖြစ်ပုံကို အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူပါသည်၊ ထိုမှပြန်၍ အကြားအမြင်များသော အရိယာသာဝကအား ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ ဥပါဒါပရိတဿနာမရှိပုံကိုလည်း အကျယ် ဝေဖန်၍ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဒညင်းကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danyinkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ထီလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တက်စ်ဆေးလီး နာဂျဲ သည် ဆဟာရ သဲကန္တာရ အတွင်းမှ အမျိုးသား ဥယျာဉ်တစ်ခု ဖြစ်ပြီဂ အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ကျယ်ပြန့်သော ကုန်းမြေမြင့်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
သမိုင်းမတင်မီကာလက အရေးအပါဆုံးသော ကျောက်ဂူနံရံ ပန်းချီများ အစုအဝေးတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး  စုစုပေါင်း ဧရိယာ ၂၈,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် ( ၇၂,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ) အတွင်း တည်ရှိသည်
တက်စ်ဆေးလီး နာဂျဲအား ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် နေရာစာရင်း၌ ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်
အက်တမ် (အင်္ဂလိပ်: Atom) ဆိုသည်မှာ ဗဟိုဆန် (nucleus) နှင့်တကွ ဘေးသားအဖြစ် အီလက်ထရွန်တို့ အတူတကွ စုဖွဲ့ထားသော ဒြပ်သားအစုအဝေးဖြစ်သည်
၎င်း၌ ပါဝင်သော ပရိုတွန်နှင့် အီလက်ထရွန်တို့ အရေအတွက် တူညီသဖြင့် အက်တမ်တစ်ခုလုံး၏ အသားတင်လျှပ်ဓာတ်မှာ သုည ဖြစ်နေမည်
(ထိုသို့ ဖြစ်မနေလျှင် ၎င်းအစုအဝေးက အက်တမ်မမည်တော့ဘဲ အိုင်းယွန်း ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သက်ရှိ၊ သက်မဲ့၊ ဒြပ်စင်၊ ဒြပ်ပေါင်း အမျိုးမျိုးကို အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
သေးငယ်သောအဆင့်၌ အက်တမ်များ စုဖွဲ့ထားခြင်းရလဒ် အမှုန်ကို မော်လီကျူးဟု ခေါ်သည်
ပဏ္ဍိတဝေဒနီယ ဒီပနီကျမ်းက ဖော်ပြသော ပရမာအဏုမြူ၏ အရွယ်အစားကို လိုက်လံတွက်ချက်ကြည့်လျှင် 10-9 m (သို့မဟုတ်) 1 nm ခန့် ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်
ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်တစ်ခု၏ အချင်း အကြမ်းဖျင်းမှာ 2.5×10-11 m ခန့်ဖြစ်လျက် 10-9 m ထက် များစွာ ပိုသေးသည်
ထို့ကြောင့် ယခင်ခေတ်က ဘာသာပြန်မညီခဲ့မှုကို ယခုခေတ်အသိဖြင့် ပြင်ဆင်နိုင်လျက် အက်တမ်ကို ပရမာအဏုမြူအဖြစ် ဘာသာမပြန်သင့်ကြောင်း ရိပ်စားမိနိုင်သည်
ပုံမှန်အရာဝတ္တု ပစ္စည်းတစ်ခု၏ အသေးငယ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းအား ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်ပြီး ဒြပ်စင်တို့၏ အခြေခံ ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်
ဂရိဘာသာစကား အရ indivisible ခွဲခြားလို့ မရနိုင်သော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အခဲ၊ အရည်၊ အငွေ့ တို့ကို လျှပ်ဓာတ်ပြယ် အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းပြီး ပလဲက်စ်မာ(plasma) ဟူသော လျှပ်ဓာတ်ကြွ ဝတ္ထုတို့ကိုမူ အိုင်းယွန်းတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်
ဤ၄မျိုးအပြင် အခြားသော ဒြပ်သားအခြေရပ် (state of matter) တို့လည်း ကျန်ရှိသေးသည်
အက်တမ်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အလယ်တွင် နျူကလီးယပ်စ်ဟု ခေါ်သော ဗဟိုသား ရှိပြီး ဘေးတွင် လျှပ်မဓာတ်(negative charge) ဆောင်သော အီလက်ထရွန် တို့က ဝဲခိုတည်ရှိနေတတ်သည်
ရှေးယခင်က "လှည့်ပတ်နေသည်"ဟု တပ်အပ်ရေးသားကြသောလည်း ကွမ်တမ်သဘောယန္တရား၏ မရေရာမှုနိယာမ (Uncertainty Principle) ကို သိရှိကြပြီးနောက် "လှည့်ပတ်နေသည်"ဟု တိကျသော အသုံးအနှုန်းကို ပညာရှင်တို့ ပယ်လာကြသည်
ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းသဖွယ် အီလက်ထရွန်တို့ ပတ်ကြဟန် အက်တမ်သရုပ်ဖော်ချက်သည် ဓာတုဗေဒ စသည်တို့တွင်မူ အသုံးဝင်သေးလျက် ရှိပါသည်
ရူပဗေဒဖြင့် အက်တမ်အောက်အမှုန်တို့၏ သရုပ်မှန်ကို စူးစမ်းကြသောအခါတွင်မူ လှိုင်းသရုပ်စသော သင်္ချာကိရိယာများကို သုံးကြသည်
ဗဟိုဆံ နျူကလီးယပ်စ်ထဲတွင် လျှပ်ဖိုဓာတ်(positive charge) သတ္တိ ရှိသည့် ပရိုတွန် ခေါ် ဓာတ်ဖိုမှုန် နှင့် မည်သည့် လျှပ်စစ်ဂုဏ်သတ္တိမှ မဆောင်သော  နျူထရွန် ခေါ် ဓာတ်မဲ့မှုန် ရှိသည်
ထို့ကြောင့် အက်တမ် ဗဟိုထု (သို့) နျူကလီးယပ်သည် လျှပ်စစ်အဖို ဂုဏ်သတ္တိအား ပိုင်ဆိုင်ပါသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန် ရှိသည့်အနက် နျူထရွန်မှာ မည်သည့် ဂုဏ်သတ္တိမှ မပိုင်ဆိုင်သောကြောင့် အဖို ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသော ပရိုတွန်က ကြီးစိုးသောကြောင့် နျူကလီးယပ်တွင် အပေါင်း (သို့) လျှပ်စစ်အဖို ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်
ထို နျူကလီးယပ် အား လှည့်ပါတ်နေသော အီလက်ထရွန် တွင် လျှပ်စစ်အမ ဂုဏ်သတ္တိ ရှိသည်
အက်တမ်တစ်ခုလုံးအနေနှင့် မည်သည့် လျှပ်စစ် ဂုဏ်သတ္တိကို မှ မဆောင် ပါ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အက်တမ့်ဗဟိုဆံ နျူကလီးယပ်၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖို အရေအတွက်နှင့် ထို နျူကလီးယပ်အား လှည့်ပါတ်နေသော အီလက်ထရွန်များ၏ လျှပ်စစ်ဓာတ်မ အရေအတွက် ညီမျှချေဖျက်နေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ ကမ္ဘာမြေကြီး၌ ရှိကြသော အရာဝတ္ထုမှန်သမျှသည် သာမန် ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်စွမ်းနိုင်သော အလွန်သေးငယ်လှသည့် အမှုန်တို့ဖြင့်သာ စုပေါင်းဖွဲ့ စည်းထားသည်ဟု ရှေးခေတ်အခါကပင် လူအများတို့ ယူဆလာခဲ့ကြလေသည်
ဘီစီ ၄ဝဝ ခန့်က ဒစ်မောခရစ်တပ်စ် အမည်ရှိသော ဂရိလူမျိုး ဒဿနိကပညာကျော်က လောကကြီးအတွင်း၌ တစ်စုံတစ်ရာ ဘာမှ မရှိသော အာကာသများနှင့် မျက်စိဖြင့် မမြင်ကောင်းသော မြူမှုန်တို့ရှိကြောင်း ပြောခဲ့လေသည်
ထိုပညာရှိကြီးအလိုအားဖြင့် ဒြပ်သည် ထိုအမှုန်တို့ စုပေါင်း၍ ဖြစ်လာရသည်ဟုဆိုသည်
ကျွန်ုပ်တို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင်ရှိကြသော တော၊ တောင်၊ ရေ၊ မြေ၊ လူသတ္တဝါမှန်သမျှတို့သည် ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ တွေ့မြင်နေရသကဲ့သို့ အငွေ့၊ အရည်၊ အခဲအနေဖြင့်မဟုတ်ဘဲ အမှန်အားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် အလွန်သေး၍ငယ်သည့် အမှုန်ကလေးများ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုအမှုန်ကလေးများကို အက်တမ် ဟု ခေါ်ကြ၏
အက်တမ်ဟူသည်မှာ ဂရိဘာသာဝေါဟာရဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာဖြင့်ဆိုလျှင် ခွဲစိတ်၍မရသောအမှုန် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
အက်တမ်တို့သည် ပကတိမျက်စိဖြင့် မမြင်စွမ်းနိုင်အောင် သေးငယ်လှသောကြောင့် အက်တမ်ပေါင်း တစ်သန်းမျှကို စီထားသည့်တိုင်အောင် ဆံခြည်ပင်တစ်မျှင်စာမျှပင် ရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ
ထိုမျှသေးငယ်သော အက်တမ်များသည် စကြဝဠာတစ်ခုလုံးနှင့် မြင်⁠မြင်သမျှ အရာဝတ္ထုမှန်သမျှကို တည်ဆောက်ထားသော အုပ်ချပ်များပင်ဖြစ်ကြ၏
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒြပ်စင်ပေါင်း ၁၁၈ မျိုး ရှိသည့်အနက် ဒြပ်စင် ၂၆ မျိုးမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များက လက်တွေ့စမ်းသပ်ခန်းတွင် ပြုလုပ်ထားသောဒြပ်စင်များ ဖြစ်သည်
ယနေ့အထိ သဘာဝအလျှောက် တွေ့ရှိထားသော ဒြပ်စင်တို့၏ အရေအတွက်မှာ ၉၂ မျိုးဖြစ်ရာ ထိုဒြပ်စင်တို့၏ အက်တမ်အမျိုးပေါင်းမှာလည်း ၉၂ မျိုးရှိသည်ဟု ဆိုရပေမည်
ထိုအက်တမ်တို့သည် အမျိုးမျိုးအဖုံအဖုံ ယှဉ်တွဲပေါင်းစပ်ကြ၍သာ ကုဋေကုဋာမက မရေတွက်နိုင်အောင် အမျိုးအစား များပြားသော ပစ္စည်းများ ဖြစ်လာကြပေသည်
ယခုအခါ ကျွန်ုပ်တို့ သိရှိနားလည်ကြသော ဓာတုဗေဒပညာမှာ ဂျွန်ဒေါလ်တန်  တီထွင်ခဲ့သော အက်တမ်သီအိုရီကို အခြေပြုကာ ပေါ် ပေါက်ထွန်းကား၍ တိုးတက်လာရသော သိပ္ပံပညာရပ်ဖြစ်ပေသည်
ခရစ် ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်လောက်တွင် မန်ချက်စတာမြို့သား ကျောင်းဆရာ ဂျွန်ဒေါလ်တန်သည် သူ၏ အက်တမ်သီအိုရီကို စတင်တီထွင်ခဲ့ရာ ဒြပ်စင်တို့တွင် အလေးချိန်တစ်ခုရှိသော အက်တမ်တို့ပါဝင်ရမည်ဟု ယူဆပြီးလျှင် (၁) ဓာတုအချိုးမှန် နိယာမနှင့် (၂) ဓာတုအချိုးအဆတိုး နိယာမ နှစ်မျိုးကို စတင် ကြံစည် ရှင်းလင်းပြသခဲ့လေသည်
ပထမ ဓာတုအချိုးမှန်နိယာမကို ရှင်းလင်းပြသရာ၌ ဓာတုဒြပ်ပေါင်းတစ်မျိုးတွင် ပါဝင်မြဲဒြပ်စင်တို့၏ အလေးချိန် အချိုးသည် အစဉ်မှန်ကန်ရမည်ဟု ဖော်ပြထား၏
ပုံပမာ- ရေ ကိုရေတွင်း၊ ရေကန်၊ မြစ်၊ ချောင်း အသီးသီးတို့မှ ရရှိနိုင် သည့်ပြင် ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်လည်း ရရှိနိုင်ရာ မည်သည့်နည်း ဖြင့်ရသည်ဖြစ်စေ ထိုရေသည် ဟိုက်ဒြိုဂျင်အလေးချိန်တစ်ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန်နှစ်ဆ ( H20 ) ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားကြောင်းတွေ့ရ ၏
ဤအချိုးအစားမှာ မည်သည့်အခါမျှ ပြောင်းလဲခြင်းမရှိဘဲ အစဉ်မှန်ကန် လေသည်
ဒုတိယနည်းဖြစ်သော ဓာတုအချိုးဆတိုး နိယာမကို ရှင်းလင်းပြသရာ၌ ဒြပ်စင်တစ်မျိုးသည် အခြားဒြပ်စင်တစ်မျိုး နှင့် ပေါင်းစပ်၍ တစ်ခုထက်များသော ဒြပ်ပေါင်းများ ဖြစ်လာ သောအခါ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော ထိုဒြပ်စင်၏ အလေးချိန်အသီးသီးသည် အငယ်ဆုံးအလေးချိန်နှင့် ဆတိုးအချိုးကျဖြစ်ရမည့် အကြောင်းကို ဖော်ပြလေသည်
ဥပမာပြရသော် နိုက်ထရိုဂျင် နှင့် အောက်ဆီဂျင်တို့ ပေါင်းစပ်ရာ၌ အောက်ဆီဂျင်၏အချိုး သည် လေးလီအချိုးလိုက် ပေါင်းစပ်ထားကြောင်းတွေ့ရ၏
ပထမ ဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၄ ဆ
ဒုတိယဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၈ ဆ
တတိယဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၁၂ ဆ
စတုတ္ထဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၁၆ ဆ
ပဉ္စမဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၂ဝ ဆ
ဤသို့အသီးသီးပေါင်းစပ်ထားသော အထက်ပါဂဏန်း များကိုကြည့်လျှင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆတိုင်းတွင် အောက်ဆီဂျင်သည် အလေးချိန်အားဖြင့် ၄ လီအချိုးလိုက် ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်
တစ်နည်းအားဖြင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် အဆများဖြစ်သော ၄ ၊ ၈ ၊ ၁၂ ၊ ၁၆ ၊ ၂ဝ တို့ကိုကြည့်လျှင် ထိုဂဏန်းများမှာ ၄ နှင့်စားနိုင်သည့် ဂဏန်းများသာဖြစ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
အက်တမ်အလေးဆသည် ၉၂ ပါးသောဒြပ်စင်တို့၏ ၉၂ မျိုး သောအက်တမ်တစ်လုံးတစ်လုံးတွင် သီးခြားအလေးချိန် တစ်မျိုး စီရှိကြ၏
အက်တမ်သည် အလွန်သေးငယ် သိမ်မွေ့လှ၍ မမြင်စွမ်းနိုင်သော ပစ္စည်းဖြစ်သောကြောင့် သီးခြားအလေးချိန်ရှိ သည်ဟု ဆိုသော်ငြားလည်း တကယ်အလေးချိန်ရရန်မှာ အလွန်ခဲယဉ်းလှပေသည်
ဓာတုဒြပ်စင်တို့တွင် အပေါ့ဆုံးဖြစ် သော ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဒြပ်စင်၏ အက်တမ်အလေးချိန်ကို ဧကမူ အနေဖြင့် ထားခဲ့လေသည်
သို့ရာတွင် ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အောက်ဆီဂျင်သည် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ထက် ဓာတ်ပေါင်းစပ်ရာ၌ ပိုမို လွယ်ကူသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်သည် အလွန့် အလွန် ပေါ့ပါးလှသဖြင့် လက်တွေ့စမ်းသပ်ရာတွင် အမှားများ တွေ့တတ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ကို ဧကမူ အဖြစ်မထားဘဲ အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်ကိုသာ ပြည်ထောင် အသီးအသီးမှ အားလုံးသော ဓာတုဗေဒပညာရှင်တို့က ဧကမူ အဖြစ်ရွေးချယ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဟိုက်ဒြို ဂျင်အက်တမ်ထက် ၁၅ ၏ ၈၈ လေးသော အောက်ဆီဂျင်အက်တမ် ၏ အလေးချိန်ကို ၁၅ ၏ ၈၈ မထားပဲ ၁၆ တိတိ ထား၍ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်အလေးချိန်ကို ၁ ၏ ဝ⁠ဝ၈ ဟု သတ်မှတ်ထားကြ၏
ဤဧကမူ အလေးချိန်ကို ယနေ့တိုင်အောင် သုံးစွဲလျက်ရှိရာ သာမန်ကိစ္စများတွင် ဒသမများကိုဖြုတ်၍ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်အလေးချိန်နှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်အလေးချိန် အသီးအသီး ကို ၁ နှင့် ၁၆ ဟု သတ်မှတ်လိုက်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဧကမူထားသော အက်တမ်အလေးချိန်ကို ရထား ပြီးသောအခါ ထိုအက်တမ်နှင့် အခြား⁠အခြားသောအက်တမ်တို့ ကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ထိုအက်တမ်တို့သည် အောက်ဆီဂျင် အက်တမ်ထက် မည်မျှလေး၍ မည်မျှပေါ့ကြောင်းကိုသိရသဖြင့် ထိုအက်တမ်တို့၏ အလေးဆများကိုလည်း သိရှိနိုင်လေသည်
အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သော အလွယ်ဆုံးဖြစ်သည့် ဒုတိယဒြပ်ပေါင်း နိုက်ထရစ်အောက်ဆိုက် တွင် နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန် ၇ ဆနှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၈ ဆ ပေါင်းစပ်ထားကြောင်းတွေ့ရ၏
ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင် နိုက်ထရိုဂျင်အက်တမ်တစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်ထား၏
အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန်ကို ၁၆ ဆ လုပ်လိုက်သော အခါ နိုက်ထရိုဂျင်အလေးချိန်သည် ၁၄ ဖြစ်လာ၏
သို့သော် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ် အလေးဆမှာ ၁၆ ဖြစ်သဖြင့် နိုက်ထရိုဂျင်အက်တမ်၏ အလေးဆမှာ ၁၄ ဖြစ်တော့၏
တစ်ဖန် အိုင်းယွန်းအောက်ဆိုက် iron(II) oxide or ferrous oxide ဒြပ်ပေါင်းတွင် အိုင်းယွန်းအလေးချိန် ၇ ဆ နှင့် အောက်ဆီဂျင်အလေးချိန် ၂ ဆ ပေါင်းစပ်ထားသည်ကို တွေ့ရ၏
ထိုဒြပ်ပေါင်းတွင်လည်း အိုင်းယွန်း အက်တမ်တစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခု ပေါင်းစပ်လျက်ရှိပေသည်
အောက်ဆီဂျင်အဆကို ၂ မှ ၁၆ အထိ တိုးပေးလိုက်သောအခါ အိုင်းယွန်း၏အဆသည်လည်း ၇ မှ ၅၆ အထိ တိုးတက်လာတော့၏
သို့သော် အောက်ဆီဂျင် ၏ အက်တမ်အလေးဆမှာ ၁၆ ဖြစ်သဖြင့် အိုင်းယွန်း၏ အက်တမ် အလေးဆမှာ ၅၆ ဖြစ်တော့၏
ထို့အတူ အိုင်းယွန်း ဆာလဖိုက်ဒ် iron (II) sulphide ခေါ် သံနှင့် ကန့်ဒြပ်ပေါင်းတွင်လည်း သံ၏အက်တမ်အလေးဆသည် ၅၆ ဖြစ်သောကြောင့် ကန့်အက်တမ်၏ အလေးဆသည် ၃၂ ဖြစ်ကြောင်းသိရသည်
ထိုအက်တမ်အလေးဆများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှားလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာကျော် ဒမီသရီ အီဗန်နိုဗစ် မန်းဒယ်လိယပ် သည် အက်တမ်အလေးဆ ဇယားကွက်ကို စီစဉ်ရေးသားခဲ့လေသည်
ထိုအကြောင်းကို ဓာတုဗေဒအကြောင်းရပ်တွင်အကျယ်ဖော်ပြထားသည်
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် အီတလီပြည်သား ဓာတုဗေဒပညာ ကျော် တစ်ဦးဖြစ်သော အာဗိုဂါးဒရိုးသည် မော်လီကျူ၏ သဘောကို စတင်ဖော်ပြခဲ့လေသည်
ထိုမော်လီကျူ၏သဘော သည် အက်တမ်သီအိုရီကို ပိုမိုခိုင်မြဲစေလေသည်
အာဗိုဂါးဒရိုး ယူဆပုံမှာ ဒြပ်စင်တို့ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒြပ်ပေါင်း တစ်မျိုး၏ ဂုဏ်သတ္တိများ တစ်စုံတစ်ရာမပျက်ပြားဘဲ တည်မြဲ နေနိုင်သည့် အငယ်ဆုံးသောအစိတ်အပိုင်းမှာ မော်လီကျူးဖြစ် သည်ဟု ယူဆ၏
မော်လီကျူးကို မသိရမီက အက်တမ်ဟူသော ဝေါဟာရတစ်ခုတည်းကိုပင် ဒြပ်စင်နှင့် ဒြပ်ပေါင်း နှစ်မျိုးစလုံးတွင် ရောရောအနှောနှော အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
ဓာတုဗေဒအလိုအားဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ကဲ့သို့သော ဒြပ်စင်၏အသေးငယ်ဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းကို ပြဆိုလိုသောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်ဟု ခေါ်လေ့ရှိ၏
သို့သော် ဟိုက်ဒြိုဂျင် နှင့် အောက်ဆီဂျင် ဒြပ်စင်နှစ်မျိုး ပေါင်းစပ်၍ဖြစ်ပေါ်လာသော ရေကဲ့သို့သော ဒြပ်ပေါင်း ( H2O ) ၏ အသေးငယ်ဆုံးသော အစိတ် အပိုင်းကို ပြဆိုလိုသောအခါ ရေမော်လီကျူးဟု ခေါ်လေ့ရှိ၏
ထို့ကြောင့် မော်လီကျူး နှင့် အက်တမ်တို့ကို အဓိပ္ပာယ် ကွဲကွဲပြားပြား သိရှိနားလည်ရန် လိုအပ်ပေသည်
ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်၍ဖြစ်လာသော ရေမော်လီကျူးတွင် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဒြပ်စင်၏ ဂုဏ်သတ္တိများလည်းမရှိ ၊ အောက်ဆီဂျင်ဒြပ်စင်၏ဂုဏ်သတ္တိလည်းမရှိ ၊ သာမန် ရေ၏ဂုဏ်သတ္တိများသာ ရှိကြလေသည်
အက်တမ်ဟူသောဝေါဟာရကို ဓာတုဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဒြပ်စင်တို့အဖို့ အသုံးပြု၍ ဒြပ်စင်တို့၏ အက်တမ်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော ဒြပ်ပေါင်းတို့အဖို့မှာမူကား မော်လီကျူးဟူသော ဝေါဟာရကို အသုံးပြုရသည်
ထို့ကြောင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင် အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တစ်ခုတို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းမိလျှင် ရေမော်လီကျူးတစ်ခု ဖြစ်လာရသည်ဟု ဆို၏
ထို့ပြင် ဓာတ်ငွေ့တွင် ဒြပ်စင်တို့သည် အက်တမ်အဖြစ်ဖြင့် တည်မနေကြဘဲ အက်တမ်ချင်းဖွဲ့စည်း၍ မော်လီကျူ'အဖြစ် ဖြင့် တည်နေတတ်ကြ၏
ထို့ကြောင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ် နှစ်ခုပါရှိ၏
အောက်ဆီဂျင် မော်လီကျူးတစ်ခုတွင် အောက်ဆီ ဂျင်အက်တမ်နှစ်ခု ပါဝင်ဖွဲ့စည်းလျက်ရှိ၏
ထို့ကြောင့် ဒြပ်ပေါင်းတွင်ဖြစ်စေ၊ ဒြပ်စင်တွင်ဖြစ်စေ ဓာတ်ဂုဏ်သတ္တိမပျက်ဘဲ အသေးငယ်ဆုံး တည်နေနိုင်သည့် အစိတ်အပိုင်းကို မော်လီကျူး ဟုခေါ်ကြောင်း သိရာသည်
သိပ္ပံပညာသည် တဖြည်း⁠ဖြည်းတိုးတက် ထွန်းကားလာရသော ပညာမျိုးဖြစ်သောကြောင့် တစ်ခေတ်ထက်တစ်ခေတ် တိုးတက်၍ ဆန်းပြားကျယ်ဝန်းခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့် ၁၉ ရာစုနှစ်က သိပ္ပံပညာရှင်တို့၏ယူဆပုံနှင့်၊ ၂ဝ ရာစုနှစ် သိပ္ပံပညာရှင်တို့၏ ယူဆပုံတို့မှာမတူကြဘဲ ကွဲလွဲခြားနားကြပေသည်
၁၉ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီးလောက်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကြ သော သိပ္ပံပညာရှင်တို့က သူတို့၏ပညာရပ်များတွင် အသစ် အဆန်းထပ်မံတွေ့ရန်မရှိ၊ လုံးဝပြည့်စုံပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြလေ သည်
သိပ္ပံပညာကျော်တစ်ဦးကဆိုလျှင် ၁၉ ရာစုနှစ်၏ သိပ္ပံပညာတိုးတက်လာပုံကို ချီးကျူးပြောဆိုရာတွင် ရှေ့အဖို့ သိပ္ပံ ပညာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အသစ်အဆန်းတို့ကို ထပ်မံရှာဖွေရန်နှင့် အသစ်ထွင်ရန်လိုတော့မည်မဟုတ်
အတိတ်က ပညာရပ်များကို ပြန်လည်စစ်ဆေးကြရန်သာ လိုမည်ဟူ၍ပင် ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့ လေသည်
သို့သော် ယင်းသို့ ထင်မြင်ချက်ပေးခဲ့ပြီးနောက် နှစ်နှစ်ကျော်ကျော်လောက်မှာပင် သိပ္ပံပညာလောကကို ချောက် ချားစေသည့် အသစ်အဆန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပေသည်
၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် ဗီလဟင်းကွန်းရတ် ရန့်ဂင် သည် X-ray ဟုခေါ်သည့် ရောင်ခြည်သစ် တစ်ခုကို စတင်တွေ့ရှိ ခဲ့လေသည်
ရန့်ဂင်း တွေ့ရှိပြီးသည့် နောက်တစ်နှစ် ၁၈၉၆ ခုနှစ်၌ ပဲရစ်မြို့တွင် အန်ထော်နီဟင်နရီဗက္ကရဲသည် ယူရေနီယမ် ဒြပ်စင်မှ အတုံးအခဲဖြစ်သော အရာဝတ္ထုတို့ကို ဖောက်ထွင်း ဖြတ်သန်းသွားနိုင်သည့်X-ray ကဲ့သို့သော ရောင်ခြည်တစ်မျိုး ကို စတင်တွေ့ရှိပြန်၍ ရေဒီယမ် ဒြပ်စင် အသစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိ ရန်အတွက်ပင် လမ်းထွင်ပေးခဲ့သေး၏
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မာရီကျူးရီး ဇနီးမောင်နှံတို့က ပစ်ချဗလင်း ဟုခေါ်သော ယူရေနီယမ် ပါသည့်ပစ္စည်းရိုင်းမှ ရေဒီယမ်အမည်ရှိသော ဒြပ်စင် အသစ် အဆန်းကို စတင်တွေ့ရှိကြလေသည်
ရေဒီယမ်ဒြပ်စင်ကို တွေ့ရှိရပြီးနောက် သိပ္ပံပညာရှင်တို့ သည် X-ray နှင့် ရေဒီယမ်တို့၏ ဂုဏ်ထူးသတ္တိထူးများ အတွက် အကြောင်းရင်းကိုစတင်၍ စုံစမ်းခဲ့ကြလေသည်
ယင်းသို့စုံစမ်းသောအခါ X-ray နှင့် ရေဒီယမ်သတ္တိတို့၏ အလိုအားဖြင့် အက်တမ်လောကထက်ငယ်သော လောကသစ်တစ်ခု ရှိရမည်ဟု အခိုင်အမာသိရှိခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်ကဆိုလျှင် ဒြပ်စင်တို့၏ အသေးငယ်ဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းမှာ အက်တမ်ပင်ဖြစ်သည်ဟု ယူဆယုံကြည်လျက် ရှိနေကြလေသည်
သို့ရာတွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း X-ray နှင့် ရေဒီယမ်သတ္တိကို စုံစမ်း ကြည့်သောအခါ ထိုရောင်ခြည်တို့၏ အလိုအားဖြင့် အက်တမ်သည် တစ်ခုတည်းနှင့်ပြည့်စုံသော အရာမဟုတ်ဘဲ အက်တမ်ဖြစ်ရန် အက်တမ်ထဲတွင် အက်တမ်ထက်ငယ်သော အရာဝတ္ထုများ ပါရှိရဦးမည်ကို သိရှိရလေသည်
အက်တမ်ထက်ငယ်သော လောကသစ်ကို ဂျိုးဇက်ဂျွန် သွန်မဆင်ဆိုသူ တက္ကသိုလ်ပါမောက္ခကြီးတစ်ဦးက စတင်ရှာဖွေ စုံစမ်းကြည့်၏
သွန်မဆင်သည် ထိုစဉ်က အသစ်တွေ့စဖြစ်သော X-ray များနှင့် စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ကြည့်သည်
ယင်းသို့ စုံစမ်းကြည့်ရာတွင် ကက်သုတ်ရောင်ခြည်တန်းတွင် အက်တမ် ထက်ငယ်သော အရာဝတ္ထုတို့ပါကြောင်းကို သိရှိလေသည်
ကက်သုတ်ရောင်ခြည် ရရှိလာပုံကို ဖော်ပြရန် လိုပေမည်
ဆာဝီလျံကရု စီမံပြုလုပ်သော ကရုကျုခေါ်ဖန်ပြောင်းတွင် သတ္တုချောင်း နှစ်ချောင်းကို လျှပ်စစ်လိုက်နိုင်အောင် ဖန်သား တွင်လျှိုသွင်း၍ ဖန်ပြောင်းကို အလုံပိတ်ထားပြီးလျှင် အတွင်းမှ လေကို လေစုတ်စက်ဖြင့် ကုန်လုနီးမျှ စုတ်ထုတ်လိုက်သည်
ထို့နောက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက် တစ်ခု⁠ခုနှင့် သတ္တုချောင်း များကို ဆက်သွယ်၍ ဖန်ပြောင်းထဲသို့ လျှပ်စစ်ဓာတ် သွင်းပေး သောအခါ အမဓာတ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော သတ္တုချောင်းမှ ပျော့သော အလင်းရောင်ခြည်သည် တန်း၍ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရှိရလေသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်အိုးတွင် အမဓာတ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသော သတ္တုချောင်းကို ကက်သုတ်ဟုခေါ်သဖြင့် ထိုရောင်ခြည်တန်းကို ကက်သုတ်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်
ကက်သုတ်ရောင်ခြည်ကို စစ်ဆေးကြည့်သောအခါ နေရောင်ခြည်ကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ သံလိုက်နှင့်ပြသောအခါ ယိမ်းယိုင် တတ်ကြောင်းကို တွေ့ရသဖြင့် ရောင်ခြည်အစစ် မဟုတ်နိုင် ကြောင်း၊ အက်တမ်ထက် အလွန်ငယ်သော အမှုန့်များဖြင့်ပြီး သည့် ရောင်ခြည်ဖြစ်ကြောင်းကို သိရှိရတော့၏
ထိုအက်တမ်ထက်ငယ်သော အရာဝတ္ထုတို့ကို ကော်ပါးဆဲဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်
သို့သော်လည်း ထိုအမည်သည် တစ်ဖြည်းဖြည်း တိမ်ကောသွားခဲ့ရြုပီးနောက် ကော်ပါးဆဲ အမည်အစား အီလက်ထရွန်ဟူသော အမည်သစ်ကို ပေးခဲ့လေသည်
ဟိုက်ဒြိုဂျင် သည် ဓာတုဒြဗ်စင်တို့တွင် အပေါ့ဆုံးဖြစ်ကြောင်း သိရှိခဲ့ရပြီး ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် သွန်မဆင် လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်သော အခါ အီလက်ထရွန်သည် ဟိုက်ဒြိုဂျင်ထက်ပင် ပေါ့သေး၍ အလေးချိန်မှာ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်၏ အလေးချိန်ကို အပုံတစ်ထောင့်ရှစ်ရာပုံလျှင် တစ်ပုံခန့်သာရှိကြောင်းကို သိရလေသည်
ကက်သုတ်ရောင်ခြည်တွင် ပါရှိကြသော အီလက်ထရွန် များသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်အလိုအားဖြင့် အမဓာတ်ရှိသောကြောင့် ထိုအီလက်ထရွန်များကို အမဓာတ်ကိုဆောင်သော လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ဧကမူအဖြစ် ယူဆရလေသည်
အက်တမ်ထဲတွင် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ကိုဆောင်သော အီလက်ထရွန်တို့ ပါရှိသောကြောင့် ထိုအီလက်ထရွန်တို့ကို ချေဖျက်နိုင်သော လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်များလည်းရှိတန်သည်ဟု ယူဆကြပြန်လေသည်
ယင်းယူဆချက်အတိုင်းပင် အမဓာတ်မှ ထွက်ပေါ်လာသော ကက်သုတ်ရောင် ခြည်ကဲ့သို့ အဖိုဓာတ်မှလည်း ကက်သုတ်ရောင်ခြည်နှင့် ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော ရောင်ခြည်တစ်မျိုး ပေါ်ထွက်လာကြောင်းကို တွေ့ရှိကြလေသည်
လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ချောင်းကို အန်နုတ်ဟု ခေါ်သဖြင့် ထိုအဖိုဓာတ်ဘက်မှ ထွက်လာသော ရောင်ခြည်ကို အန်နုတ်ရောင်ခြည်ဟု ခေါ်ကြသည်
သို့သော် ထိုအဖိုဓာတ်ကိုဆောင်သည့် အန်နုတ်ရောင်ခြည် ရှိကြောင်းကို အတည်မပြုသေးဘဲ ယာယီအားဖြင့်သာလက်ခံရန် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က သဘော တူညီခဲ့ကြလေသည်
ဆာအားနက်ရားသားဖို့ အမည်ရှိ သိပ္ပံပညာကျော် တစ်ဦးသည် အန်နုတ်ရောင်ခြည်အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အခက်အခဲများကို ရှင်းလင်းပြဆိုနိုင်ခဲ့လေသည်
ရားသားဖို့ သည် ရေဒီယမ်မှထွက်သော ရောင်ခြည်များကို သတ္တုချ၍ ခွဲစိတ်စမ်းသပ်ကြည့်ရှုခဲ့လေသည်
ရေဒီယမ်မှထွက်သော ရောင် ခြည်များမှာ သုံးမျိုးသုံးစားဖြစ်၍ (၁) အယ်လဖာရောင်ခြည်၊ (၂) ဗီတာရောင်ခြည်၊ (၃) ဂမ်မာရောင်ခြည်ဟု ဂရိဘာသာ အက္ခရာများဖြင့် အမည်ပေးခဲ့၏
ဂမ်မာရောင်ခြည်သည် အိပ်စရေးရောင်ခြည်ကဲ့သို့ပင် လှိုင်းများဖြစ်သော်လည်း လှိုင်းအလျား အလွန်တိုကြောင်း ရားသားဖို့ စတင်တွေ့ရှိခဲ့၏
ဗီတာရောင်ခြည်မှာ လျှပ်စစ်အမဓာတ်ဆောင်သော အီလက်ထရွန်တို့ ဖြစ်ကြောင်းနှင့် အယ်လဖာရောင်ခြည်မှာ လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ဝင်နေသော မြူမှုန်တို့ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း တွေ့ရှိခဲ့လေသည်
အယ်လဖာရောင်ခြည်တွင်ပါသော လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ဝင်နေသည့် အရာဝတ္ထုများသည် ဗီတာရောင်ခြည်တွင်ပါသော လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်တို့ထက်လေး၍ အသွားနှေးသော်လည်း တစ်စက္ကန့်လျှင် မိုင်ပေါင်း နှစ်သောင်းနှုန်းခန့် မျှနှင့် ရေဒီယမ်အက်တမ်အတွင်းမှ ထိုးထွက်လာကြကြောင်းကို သိရှိရလေသည်
အယ်လဖာရောင်ခြည်ကို တစ်ခါတစ်ရံ အယ်လဖာမြူမှုန်ဟူ၍လည်း ခေါ်တတ်ကြသည်
ထူးခြားသောအချက်မှာ ထိုအယ်လဖာမြူမှုန်များကို စုရုံး၍ စပက်ထရိုစကုပ်မှန်ပြောင်းဖြင့် စုံစမ်းကြည့်ရှုသောအခါ ထိုမြူမှုန်များသည် ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့ပင် ဖြစ်ကြောင်းကို သိရှိရခြင်းဖြစ်လေသည်
ဆာရားသားဖို့၏ စမ်းသပ်မှုကြောင့်လျှပ်စစ်အမဓာတ်ကိုဆောင်သော အီလက်ထရွန်နှင့် အလားတူ လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ် ကိုဆောင်သော မြူမှုန်များရှိရမည်ကို သိရှိခဲ့ရသည်
အက်တမ်တွင် အီလက်ထရွန်တို့ ပါရှိ၍ ထိုအီလက်ထရွန်တို့သည် အလယ်၌ရှိသော နျူကလိယပ်ခေါ် ဗဟိုဝတ်ဆံကို ဝန်းရံနေကြ သည်ဟု သိရှိရသည်
အီလက်ထရွန်သည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ကို ဆောင်သည်ဟု သိရှိရပြီးဖြစ်သောကြောင့် နျူကလိယပ်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်တို့စုရုံး၍ ရှိတန်ရာသည်ဟု ရားသားဖို့က ဆိုခဲ့လေသည်
လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ကို ဆောင်သော မြူမှုန့်များကို ပရိုတွန်ဟုလည်း မကြာခဏ ခေါ်ကြသည်
ပရိုတွန်သည် လျှပ်စစ် အမဓာတ်ကိုဆောင်သော အီလက်ထရွန်ထက် အဆပေါင်း ၁၈၅ဝ ခန့်မျှ ပို၍လေးလံကြောင်း သိရှိရသည်
ယင်းသို့ဖြစ် ရကား အက်တမ်၏အလေးချိန်သည် အက်တမ်တွင်ပါရှိနေသော ပရိုတွန်၏ အလေးချိန်သာဖြစ်၍ အီလက်ထရွန်တို့၏ အလေး ချိန်မှာ မပြောပလောက်အောင် နည်းသဖြင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစား ရန်ပင် မလိုချေ
အက်တမ်တို့၏ခန္ဓာအိမ်ကို ဆင်ခြင်ကြည့် သောအခါ နျူကလိယပ်ခေါ် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ကိုဆောင်သော ဗဟိုဝတ်ဆံနှင့် ထိုဗဟိုဝတ်ဆံကို လှည့်ပတ်ကာသွားနေသော အီလက်ထရွန်များ ပါဝင်နေကြောင်း နောက်ဆုံးသိရှိရလေသည်
အာကာသတစ်ခွင်တွင် ကြယ်၊ ဂြိုဟ်စသည်တို့သည် မိမိတို့ လှည့်ပတ်သွားနေသော လမ်းကြောင်းများအတိုင်း နေကို လှည့်လည်၍ သွားနေဘိသကဲ့သို့ အီလက်ထရွန်တို့သည်လည်း အဆိုပါဗဟိုဝတ်ဆံကို လှည့်လည်ကာ သွားနေကြ၏
တစ် နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် အက်တမ်များသည် နေစကြဝဠာနည်းတူ တည်ဆောက်ထားသော စကြဝဠာအငယ်စားကလေးများကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပေသည်
ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးသွားပြီးနောက် သိပ္ပံပညာအရ တိုးတက်သိရှိရသည်မှာ အက်တမ်ခန္ဓာအိမ်သည် (၁) လျှပ်စစ် အဖိုဓာတ်ကိုဆောင်သောပရိုတွန်၊ (၂) လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ကို ဆောင်သော ပေါစီထရွန်၊ (၃) လျှပ်စစ်အမဓာတ်ကိုဆောင် သော အီလက်ထရွန်၊ (၄) လျှပ်စစ်ဓာတ်ကင်းသော နျူထရွန် တို့ဖြင့် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု သိရှိရလေသည်
အက်တမ်သည် အကြမ်းအားဖြင့် (၁) ပရိုတွန် (၂) အီလက်ထရွန် (၃) နျူထရွန် သုံးမျိုးတို့ဖြင့်သာ စုပေါင်း ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်
ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန်တို့ သည် အီလက်ထရွန်ထက် ပိုမို၍သိပ်သည်း၏
အက်တမ် အလေးချိန်သည် နျူကလိယပ်ခေါ် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် ရှိကြသော ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန်နှစ်ရပ်ပေါင်း အလေးချိန်ဖြစ်၍ အပြင် ဘက်တွင် လှည့်လည်သွားနေသော အီလက်ထရွန်မှမရချေ
ပုံပမာ-အောက်ဆီဂျင်၏ အက်တမ်အလေးဆသည် ၁၆ ဖြစ်၍ အက်တမ်အမှတ်သည် ၈ ဖြစ်၏
သို့ရာတွင် အထက် ၌ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အက်တမ်၏ အလေးဆ ဆိုသည်မှာ အက် တမ်၏ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ပါရှိသော ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန်တို့၏ နှစ်ရပ်ပေါင်းအလေးဆသာ ဖြစ်ပြီးလျှင် အက်တမ်အမှတ်သည် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ရှိသော ပရိုတွန်၏ အရေအတွက်ကိုဆိုလိုသည်
ယင်းသို့ဖြစ်ရကား အောက်ဆီဂျင် ၏ အက်တမ်အမှတ်သည် ၈ ဖြစ်သောကြောင့်ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် ပရိုတွန် ရှစ်ခုရှိရမည်ဖြစ်၏
ထို့ပြင် အောက်ဆီဂျင် အလေးဆ သည် ၁၆ ဖြစ်သောကြောင့် ပရိုတွန်ရှစ်ခုနှင့် နျူထရွန်ရှစ်ခု တို့သည် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် ရှိရ မည်ဖြစ်၏
ဟီလီယမ်၏ အက်တမ်အလေးဆသည် ၄ ဖြစ်၍ အက်တမ်အမှတ်သည် ၂ ဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့ရပြီ
ဟီလီယမ် အက်တမ်အမှတ်သည် ၂ ဖြစ်သောကြောင့် ဟီလီယမ်အက်တမ် ၏ နျူကလိယပ်တွင် ပရိုတွန်နှစ်ခုရှိ၍ နျူထရွန်နှစ်ခုရှိရမည် ဖြစ်၏
ထို့ကြောင့် ဟီလီယမ် အက်တမ်အလေးဆသည် လေး ဖြစ်၏
ဤကဲ့သို့ ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ရှိသော ပရိုတွန်အရေ အတွက်ကိုလိုက်၍ အက်တမ်အမှတ်ဖြစ်သောကြောင့် အောက်ဆီဂျင် အက်တမ် အမှတ်သည် ၈ ဖြစ်၍ ဟီလီယမ်အက်တမ် အမှတ်သည် ၂ ဖြစ်၏
ဓာတုဒြဗ်စင်ထဲတွင် အလေးဆုံးဖြစ်၍ အက်တမ်အမှတ် ၉၂ ဖြစ်သော ယူရေနီယမ်အက်တမ်တွင် ပရိုတွန် ၉၂ ခု ရှိ၏
အက်တမ်ခန္ဓာအိမ် တစ်ခုတွင် ပရိုတွန်တစ်ခုရှိတိုင်း အီလက်ထရွန်လည်း တစ်ခု အစဉ်ရှိစမြဲဖြစ်သည်
ပရိုတွန်နှစ်ခုရှိလျှင် အီလက်ထရွန်နှစ်ခုရှိရ၏
ပရိုတွန်ရှစ်ခုရှိသော အောက်ဆီဂျင်အက်တမ်တွင် အီလက်ထရွန်ရှစ်ခုရှိရ၏
ပရိုတွန် ၉၂ ခုရှိသော ယူရေနီယမ်အက်တမ်တွင်လည်း အီလက်ထရွန် ၉၂ ခု ရှိရ၏
ပရိုတွန်အရေအတွက်ရှိသမျှ အီလက်ထရွန် အရေအတွက် ရှိရခြင်းအကြောင်းမှာ အက်တမ်၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်မျှတမှုရှိစေရန်အတွက် ဖြစ်လေသည်
အကယ်၍ အက်တမ်တစ်ခုတွင် ပရိုတွန်အရေအတွက် ကများနေ၍ အီလက်ထရွန် အရေအတွက်က နည်းနေအံ့၊ ထို အခါ လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်က တစ်ဖက်သတ်များနေသည့်အတွက် မျှတမှုရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ချေ
ထို့အတူ အီလက်ထရွန်အရေ အတွက်ကများ၍ ပရိုတွန်အရေအတွက်က နည်းနေလျှင်လည်း ထိုအက်တမ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်မျှတမှု ရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ချေ
ထို့ကြောင့် အက်တမ်ခန္ဓာအိမ်တွင် မျှတမှု ရှိရန်အတွက် ပရို တွန်အရေအတွက်ရှိသမျှ အီလက်ထရွန်အရေအတွက်သည်လည်း အညီအမျှရှိရမည် ဖြစ်လေသည်
အက်တမ်တစ်ခု၏ ခန္ဓာအိမ်ကို ခြုံ၍ဆန်းစစ်ကြည့် လျှင် အောက်ပါအချက်အလက်များကို တွေ့ရှိရ၏
(၁) နျူ ကလိယပ်ခေါ် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင် ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန်တို့ရှိကြ သည်
(၂) အက်တမ်အမှတ်သည် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ရှိသော ပရိုတွန်၏အရေအတွက်ဖြစ်သည်
(၃) အက်တမ်အလေးဆ သည် ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ရှိသော ပရိုတွန်နှင့်နျူထရွန်အရေအတွက် နှစ်ရပ်ပေါင်းအလေးဆပင် ဖြစ်သည်
(၄) ဗဟိုဝတ်ဆံတွင်ရှိ သော ပရိုတွန်အရေအတွက်နှင့် ဗဟိုဝတ်ဆံကို လှည့်လည်သွား နေသော အီလက်ထရွန်တို့၏ အရေအတွက်သည် ညီတူညီမျှရှိ ကြသည်
သွန်မဆင်သည် နီယွန်ရောင်ခြည်တန်းကို သံလိုက်နယ် အတွင်း လွှတ်ကြည့်သောအခါတွင် ထိုရောင်ခြည်သည် တညီ တညွတ်တည်း ယိမ်းယိုင်မသွားသည်ကို တွေ့ရာမှ နီယွန်အက် တမ်များရှိ ဒြဗ်ထုသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူခြင်းကြောင့်သာ ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရသည်ဟု ယူဆပြီးလျှင် အခြားဒြဗ်စင်များကို စမ်း သပ်ကြည့်ရာတွင် သူယူဆသည့်အတိုင်း အက်တမ်များရှိ ဒြဗ်ထု သည် မတူကြသည်ကို တွေ့ခဲ့လေသည်
ထိုကဲ့သို့သော အက် တမ်မျိုးကို အိုင်ဆိုတုပ်ဟုခေါ်သည်
ထိုအိုင်ဆိုတုပ်ဟူသော စကားလုံး၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ဒြဗ် စင်တစ်ခုရှိ အက်တမ်အချို့သည် အခြားအက်တမ်များနှင့် ဓာတ် နှင့် ရုပ်ဂုဏ်သတ္တိများတွင် တူညီကြသော်လည်း အက်တမ်ဒြဗ် ထုရှိရာတွင်မူ မတူညီကြဟု ဆိုလိုသည်
ဘီစီ (၄၆၀) ဂရိ အတွေးခေါ် ပညာရှင် ဒီမိုခရိတပ် (Democritus) က အဆိုပြုခဲ့ဖူးပါသည်
သင်သည် အရာဝတ္ထုတခုကို တဝက်တိတိ ခွဲစိတ်လိုက်ပါ
ထို့နောက် ကျန်နေသော အပိုင်း၏ တဝက်ကို ထပ်မံ ခွဲစိတ်ပါ
ထိုကဲ့သို   ကြိမ်ဖန်များစွာ ခွဲစိတ်လိုက်ပြီးနောက် ထပ်မံ ခွဲစိတ်၍မရသော နောက်ဆုံး ကျန်နေသည့် အခြေခံအမှုန်ကို အက်တမ်ဟု ဒီမိုခရိတပ်က အဆိုပြုခဲ့သည်
ဒီမိုခရိတက်၏ အက်တမ် ဖွင့်ဆိုချက်ကို အတွေးခေါ်ပညာရှင်ကြီး ပလေတို နှင့် သူ၏တပည့် အရစ္စတိုတယ် တို့က စိတ်ဝင်စားခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ
အကြောင်းမှာ လူတို့အတွက် အကျိုးမရှိဟု ယူဆခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အတွေးခေါ်ပညာရှင်များနှင့် ပညာရှိ ကဝိအကျော်အမော်တို့ကလည်း အက်တမ်ကို လျစ်လျူ ရှုခဲ့ကြရာ နှစ်ပေါင်း (၂၀⁠၀၀) နှစ်ထောင်ကျော် ကြာခဲ့လေသည်
၁၈ ရာစု အစောပိုင်း ရောက်သောအခါ ဒြပ်ဝထ္ထုများ၏ ဖြစ်ပေါ် ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြန်လည် စိတ်ဝင်စားလာ ကြသည်
ပထမဦးဆုံး အင်္ဂလိပ် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် ဂျွန်ဒါတန် (John. Dalton )က ဓာတုဗေဒ စမ်းသပ်ရင်း အက်တမ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်
ဒြပ်ဝထ္ထုများသည် အလွန်သေးငယ်သော အက်တမ်များဖြင့် ဖွဲစည်း တည်ရှိနေကြောင်း၊ ၎င်း အက်တမ်များသည် ဂုဏ်သတ္တိအားဖြင့် တူချင်လည်းတူမည်
မတူဘဲလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
အက်တမ်များ အချိုးကျ ပါဝင်လျက်ရှိသည်ဟု အဆိုပြုခဲ့သည်
သို့သော် အက်တမ် တခုစီ၏ ဖွဲ့စည်းပုံကိုတော့ မသိခဲ့ပေ
၁၈၉၇တွင် အင်္ဂလိပ် ရှုပဗေဒ ပညာရှင် သွန်မဆင် (J.J. Thomson) က အက်တမ် အတွင်းရှိ (Electron) အီလက်ထရွန် ဟုခေါ်သော (ဓာတ်မ)ဆောင်သည့် အမှုန် ကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်
၎င်းတွေ့ရှိမှုကို   အခြေခံ၍   ပထမဆုံး (Atomic Model)  အက်တမ်ပုံစံ ကို ( ၁၉၀၄ ) တွင် အဆိုပြု တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
သွန်မဆင်၏  Atomic Model သည် ဓာတ်ဖို   ဆောင်သော စက်လုံးပုံ အက်တမ် (atom) ထဲတွင်  ဓာတ်မဆောင်သော  အီလက်ထရွန်များ ပါဝင်ပျံ့နှံ့နေသည်
ဥပမာ--ကိတ်မုန့်ထဲတွင် ပါဝင်သော စပျစ်သီးခြောက် များကဲ့ သို့ ပျံ့နှံ လျက်ရှိသည်
၁၉၀၉ ခုနှစ်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံသား ရှုပဗေဒပညာရှင်  အန်းနက်ရူသာဖို့ဒ် (Ernest Rutherford ) က သတ္တုပြားတခုကို (Alpha Particle) အယ်ဖာ အမှုန်ဖြင့် ပစ်ပေါက် စမ်းသပ်ရာတွင် အယ်ဖာလမ်းကြောင်း သွေဖည်သွားကြောင်း တွေ့ရသည်
အယ်ဖာ အမှုန်သည် ဓာတ်ဖိုဖြစ်၍ ၎င်းတို့ကို တွန်းကန် သွေဖည် စေနိုင်ခြင်းမှာ ဓာတ်ဖို အချင်းချင်းသာ ဖြစ်နိုင်ပေသည်
ထို့ကြောင့် ဓာတ်ဖိုများက အက်တမ်၏ အလည်ဗဟိုတွင် ဝတ်ဆံကဲ့သို့ တည်ရှိနေသောကြောင့် နယူကလိယ (nucleus) ဟု အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်လိုက်သည်
နယူကလီယ ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီးနောက် သွန်မဆမ်၏ မှားယွင်းသော အက်တမ်ပုံစံ (Atomic Model) ကို ပြင်ဆင်၍ အက်တမ် ပုံစံသစ်ကို အဆိုပြုတင်ပြခဲ့သည်
အက်တမ်တခု၏ အလည်ဗဟိုတွင် ဓာတ်ဖိုဆောင်သော နယူကလိယ (nucleus) တည်ရှိပြီး ဓာတ်မ-အီလက်ထရွန်များက ဝန်းရံလျက်ရှိနိုင်သည်
ထို့ပြင် အီလက်ထရွန်များက ဝန်းရံလျက် နယူကလိယကို လှည့်ပတ်နေကြသည်
ရူသာဖို့ဒ် (Rutherford ) ၏ အက်တမ်ကို သိပ္ပံပညာရှင်များက လေ့လာ သုံးသပ်ကြည့်ရာတွင် မှားယွင်းနေကြောင်း တွေ့ရပြန်သည်
အကြောင်းမှာ အီလထရွန်များက နယူကလိယကို လှည့်ပတ်ရာတွင် စက်ဝိုင်းပုံ လမ်းကြောင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်ပေသည်
သို့သော် လျှပ်စစ်သီအိုရီ အရ ဓာတ်ဖို-နယူကလိယက ဓာတ်မ-အီလထရွန်ကို ဆွဲငင်မည်ဖြစ်သောကြောင့် စက်ဝိုင်းပုံ လမ်းကြောင်းမှာ တသမှတ်တည်း မဟုတ်တော့ဘဲ ခရုပတ်ပုံ လမ်းကြောင်းဖြင့်သာ လှည့်ပတ်ပေတော့မည်
နောက်ဆုံးတွင် နယူကလိယဆီသို့ ရောက်ရှိကာ ကွယ်ပျောက် ပျက်စီးသွားပေလိမ့်မည်
ထိုအခါ အက်တမ်လည်း မရှိတော့၊ ဒြပ်ဝထ္ထုများလည်း ပျက်စီးသွားပေလိမ့်မည်
၁၉၁၃တွင် (Atomic Model) အက်တမ်ပုံစံ၏ မှားယွင်းမှု ပြဿနာများကို (Rutherford Atomic Model) အခြေခံ၍ ပြောင်းလဲ ပြင်ဆင် တင်ပြလိုက်သူမှာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသား နီဘိုးလ် (Neils Bohr) ဖြစ်သည်
သူ၏ အက်တမ်ပုံစံကို ယနေ့အထိ ယေဘုယျအားဖြင့် သုံးစွဲ နေကြဆဲ ဖြစ်သည်
အက်တမ်၏ အလယ်ဗဟိုရှိ နယူကလိယကို အီလထရွန်များက လှည့်ပတ်ရာတွင် ခရုပတ်ပုံ လမ်းကြောင်း မဖြစ်နိုင်
သတ်မှတ်ထားသော လမ်းကြောင်း အတိုင်းသာ ရှိနေရမည်
စွမ်းအင်မြင့် ပတ်လမ်းမှ နိမ့်သော ပတ်လမ်းသို့ အီလက်ထွန်က ကူးပြောင်းသွာလျင် စွမ်အင် (Energy) ထုတ်လွတ်မည်
ပြင်ပမှ လုံလောက်သော စွမ်းအင် ရရှိလျင်လည်း မူလပတ်လမ်းမှ စွမ်းအင် ပိုမြင့်သော ပတ်လမ်းသို့ ကူးပြောင်းနိုင်သည်
သို့သော် ပတ်လမ်းတခုစီတွင် အီလထရွန် တလုံးသာ ရှိရမည် ဟု ပြောင်းလဲပြင်ဆင် သတ်မှတ်လိုက်လေသည်
၁၉၂ဝတွင် ရူသာဖို့ဒ်သည် အက်တမ် ၏ ဝတ်ဆံ(သို့) နယူကလိယ အတွင်းရှိ ဓာတ်ဖိုဆောင်သော ပရိုတွန် (proton) ကို တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်
သာမန်အားဖြင့် အက်တမ် တလုံးသည် လျှပ်စစ်ဓာတ် ပျက်ပြယ် နေရမည်
ထို့ကြောင့် ဝန်ရံလျက်ရှိသော ဓာတ်မ-အီလက်ထရွန် နှင့် တူညီသည့် ဓာတ်ဖိုများ နယူကလိယ အတွင်းရှိနေရမည်
ထိုကဲ့သို့ တူညီနိုင်ရန် အီလက်ထရွန် နှင့် ပရိုတွန် အရေအတွက် လည်း တူညီနေရမည်
အီလက်ထရွန် နှင့် ပရိုတွန် တို့သည် ဆန့်ကျင်ဘက် လျှပ်စစ်ဓာတ်များ တူညီကြသော်လည်း ဒြပ်ထုအားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်သော် ပရိုတွန် တလုံးသည် အီလက်ထရွန်   အလုံးပေါင်း (၁၈၄၀) နီးပါးခန့် ရှိသည်
နယူကလိယ ထဲတွင် ဓာတ်ဖို-ပရိုတွန် များ ရှိနေသောကြောင့် ပရိုတွန် အားလုံးပေါင်း ၏ ဒြပ်ထုသည် နယူကလိယ၏ ဒြပ်ထုနှင့် တူညီနေရမည် ဟု ယူဆနိုင်သည်
သို့သော်  ရူသာဖို့ဒ်က လက်တွေ့ တိုင်းတာကြည့်ရာ နယူကလိယ၏ ဒြပ်ထုသည် ပရိုတွန် အားလုံးပေါင်း၏ ဒြပ်ထုထက် နှစ်ဆခန့် ကြီးလေး နေကြောင်း တွေ့ရပြန်သည်
လျှပ်စစ် သီအိုရီအရ ကိုက်ညီသော်လည်း အမည်မသိသော အမှုန်များသည်   နယူကလိယ  အတွင်း ရှိနေကြောင်း သိလာရသည်
၎င်းအမှုန်များသည် ဓာတ်မ-ဓာတ်ဖို မရှိသောကြောင့် ဓာတ်မဲ့ပရိုတွန်(neutral proton) ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ သည်
လျှပ်စစ်ဓာတ် မရှိသောကြောင့် စမ်းသပ်  ကြည့်ရှုရန် ခက်ခဲ နေသော ပုစ္ဆာတပုဒ် ဖြစ်ခဲ့ရလေသည် ဓာတ်မဲ့ ပရိုတွန် ကို သေချာတိကျစွာ မရှင်းပြနိုင်ခဲ့သော်လည်း နယူကလီယ အတွင်း ရှိနေကြောင်းကို ဟောကိန်းထုတ်နိုင်ခဲ့ သည်
၁၉၃၂ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ် ရူပဗေဒပညာရှင်  ဂျိမ်းစ် ချက်ဝစ်(James Chadwick)သည် နယူကလိယ အတွင်းရှိ ဓာတ်မဲ့ပရိုတွန်ဟု ယူဆခဲ့သော အမှုန်ကို လက်တွေ့စမ်းသပ် တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
၎င်းကို နယူထရွန် (neutron) ဟု အမည်ပေးလိုက် သည်
နယူထရွန် သည် လျှပ်စစ်ဓာတ် မရှိဘဲ ဒြပ်ထုအားဖြင့် ပရိုတွန် နှင့်တူညီ သည်ဟု ယျေဘုယအားဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်
နယူကလိယ ထဲတွင် နယူထရွန် အရေ အတွက် ပိုများလေလေ အက်တမ်၏ အလေးချိန် ပိုလေး လေလေ ဖြစ်သည်
အက်တမ် တခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို (Classical Physics) ရှေးရိုးရူပဗေဒ နည်းအရ ဆိုသော် အခြေခံ အမှုန် သုံးမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားကြောင်း တွေ့ရသည်
အီလက်ထရွန်၊ ပရိုတွန်၊ နယူထရွန် တို့ဖြစ်သည်
အက်တမ်တလုံး၏ အရွယ် အစား ကိုလည်း လွယ်ကူစွာ တင်ပြပါဦးမည်
ထုထည် (၁)ကုဗစင်တီမီတာ ရှိသော (အံစာတုံးခန့်) ကုဗတုံး တခုကို ယူပါ
ထို့နောက် ၎င်းကို တဝက်စီအကြိမ်ကြိမ် ခွဲစိပ်ပါ
ထိုကဲ့သို့ ခွဲစိတ်ရာတွင် အစိတ် အပိုင်းပေါင်း (သို့မဟုတ်) အမှုန်ပေါင်း ကိုရေတွက်ကြည့်လျင် (စုစုပေါင်းအမှုန်) ကုဋေတစ်ထောင်၏ နှစ်ထပ်ကိန်း ရအောင် ခွဲစိတ်ရမည်
၎င်းခွဲစိတ်ပြီးသော အမှုန်များထဲမှ တခုသော အမှုန်ငယ် လေးသည် အက်တမ် (Atom) တစ်လုံး ဖြစ်သည်
သိပ္ပံနည်းကျ သင်္ချာဆိုင်ရာ ပုံသေနည်းဖြင့် တိကျစွာ ဖော်ပြရလျှင် (NρNaM)
N၁ကုဗစင်တီတွင် ရရှိမည့်အက်တမ်ပေါင်း၊ρ  ၁စင်တီ-ကုဗတုံး၏ သိပ်သည်းဆ M အက်တမ်၏ နယူကလိယတန်ဖိုး (mass number) Na အက်ဗိုဂါးဒိုကိန်းသေ တန်ဖိုး(Avogadro’s number) (6.02x1023) ဖြစ်သည်
ဘဂ္ဂတိုင်း၊ သံသုမာရဂီရိမြို့မြတ်စွာဘုရားသာသနာတော်ခေတ်တွင် တိုင်ကြီးပြည်ကြီးပင် မဟုတ်သော်လည်း ဝေနေယျအားလျော်စွာ ဒေသနာတော်မြတ် ထွန်းကားရာအရပ်မှာ သာသနာဝင်ကျမ်းများ၌ ထင်ရှားသည့်အတိုင်း ဤဘဂ္ဂတိုင်းသည် ဝိနည်းပညတ်တော်မူရာ ၇-တိုင်းတို့တွင် တစ်တိုင်းအပါအဝင် ဖြစ်သည့်အပြင် များစွာသော သုတ္တန်ဒေသနာတော် ဟောတော်ညွှန်ပြရာဌာနလည်းဖြစ်၍ ထင်ရှားသောတိုင်းနယ်ဖြစ်ရာ, ၎င်းတိုင်း၏ ပဓာနမြို့တော်မှာလည်း သံသုမာရဂီရိ ဖြစ်၍၎င်းအနီး ဘေသကလမည်သော တောကျောင်းတော်ကြီး၌ သီတင်းသုံးတော်မူကာ တရားဒေသနာတော်အမြိုက် တိုက်ကျွေးတော်မူလေ့ရှိကြောင်း များစွာသော ဝိနည်းသုတ္တန်များ၌ ထင်ရှား၏
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ လယ်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၀ ဦး၊ မ ၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
ရက်ခုန်းတိုင်ရွာ၊ ရက်ခုန်းတိုင်
ယန်တိုင်းမြို့အား ယခင်က ချီဖူးမြို့ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ရှန်းတုန်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ပရီဖက်ချာအဆင့် မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ကာ ဘိုဟိုင်းရေလက်ကြားပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ကိုရီးယားပင်လယ်အော်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ချင်းတောင်မြို့ နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဝေဟိုင်းမြို့ တို့ တည်ရှိသည်
ရှန်းတုန်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံး ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆,၉၆၈,၂၀၂ ဦး ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၂,၂၂၇,၇၃၃ ဦးမှဦ မြို့ပြခရိုင်များဖြစ်ကြသော ချီဖူး၊ မူပင်း၊ ဖူရှန်း နှင့် လိုင်ရှန်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်
သက္ကယ်ပြင်  (အနောက်)ရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ညူပူးပေါ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyupupaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၆၃ ဦး၊ မ ၃၁၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗာရန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Vazang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဇောလ်နိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောလ်နိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၅ ဦး၊ မ ၄၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၀ ဦး နေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လက်ပန်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘက်ထရီ သည် ပြင်ပချိတ်ဆက်မှုခလုတ်ခုံ (ခေါင်းငုတ်) များဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတုဗေဒ ဆဲလ်တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပို၍ပါဝင်နေသော လျှပ်စစ်စွမ်းအား ထုတ်ပေးသည့် ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဓာတ်မီး၊ လက်ကိုင်ဖုန်း၊ လျှပ်စစ်ကား စသည့် လျှပ်စစ်သုံး ပစ္စည်းများကို စွမ်းအားပေးရန်အတွက်ဖြစ်၏
ဘက်ထရီတစ်လုံးသည် လျှပ်စစ်ဓာတ် ထောက်ပံ့ပေးသောအခါ အပေါင်းငုတ်ကို ကတ်သုတ်ဟု ခေါ်၍ အနှုတ်ငုတ်ကို အန်းနုတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီကို မြန်မာစကားဖြင့် ဓာတ်အိုးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ကာ အတောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သေးငယ်သော ဘက်ထရီများကို ဓာတ်ခဲ (dry cell) ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီမှ စီးဆင်းသော လျှပ်စီးကြောင်းသည်  ဒီစီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြစ်သည်
၎င်း (+) နှင့် (-) ကို သတ္တုကြိုး တစ်ချောင်းဖြင့် ပူးထိ ခပ်ကြည့်လိုက်ပါက မီးပွင့်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရမည်
အမှန်မှာ အဖိုနှင့် အမ ဆန့်ကျင်ဘက်ခြင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် လျှပ်စီးကြောင်းကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဓာတ်အိုးအတွင်း၌ ခဲပြား (Plate) နှင့် အက်ဆစ်ရည် တို့ပါဝင်သည်
ဖက်ဒိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetdo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပါလောပါကယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါလောပါကယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၇၀ ဦး၊ မ ၁၂၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
B.E.H.S (2), Insein ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်  ၁၉၆၂ တွင်စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အရှင်ဘဒ္ဒါလိထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဘဒ္ဒါလိထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၁၉)) သည် အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော မွန်ပြည်နယ်၊ ရေးမြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်စွာဦး ဖြစ်သည်
အမှတ်(၁၉)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့ နှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်
ခလရ(၆၁) - ရေးမြို့ခလရ(၆၂) - သံဖြူဇရပ်ခလရ(၁၀၆) - လမိုင်းခလရ(၂၉၉) - ကိုးမိုင်ခမရ(၃၄၃) - အာယုတောင်ခမရ(၅၈၃) - ကျောင်းရွာခမရ(၅၈၆)ခမရ(၅၈၇) - အာယုတောင်ခမရ(၅၈၈)-လမိုင်းခမရ(၅၉၁) - ကျောင်းရွာ
ဓနိသည် ပင်လယ်ဒီရေ ရောက်ရှိသော နေရာများတွင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းသည်
မြစ်ကမ်းနားစပ်၊ ချောင်းကမ်းနားစပ် စသည်တို့တွင် ဓနိများ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဓနိပျစ်ကို အိမ်အမိုးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးမြစ်ကမ်းဘေးနှင့် ဧရာဝတီဒေသတို့တွင် ဓနိများ ထွက်ရှိသည်
အရွက်နှင့် အရိုးသည် အစိမ်းရောင်ရှိသည်
ဓနိရွက်များမှာ အုန်းလက်ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်
သို့သော် ဓနိလက်သည် အုန်းလက်ထက် ပို၍ အပြားကြီးသည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဓနိ၏ အရိုးအခြောက်များနှင့် ( အရပ်အခေါ် - ဓနိဘောင်) အခြောက်များကို ထင်းမီးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
ထို့ပြင် ဓနိရိုးကို ခြံစည်းရိုး အကာအရံ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိမ်နံရံအကာအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်
ဓနိရွက်အနုများ၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့ကြောင့် ကောက်ညှင်းထုပ် ပြုလုပ်ရာတွင် ဖတ်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်
ထိုအခါ ကောက်ညှင်းထုပ်သည် ဓနိ၏ သင်းပျံ့သောရနံ့တို့ဖြင့် စားချင်စဖွယ် ဖြစ်လာသည်
ရခိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ရီအုန်းပင်ဟု ခေါ်သည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင်သာမက မြို့ပြတွင်လည်း ဓနိပျစ်ကို မိုးရာသီတွင် မိုးဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန် အတွက် အမိုးအကာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
ဓနိပျစ် ပြုလုပ်ရန် ပထမဦးစွာ ဓနိတောများမှ လုံလောက်စွာ သက်တမ်းရင့်သော ဓနိလက်များကို ခုတ်ယူရသည်
ထိုခုတ်ယူထားသော ဓနိလက်များမှ အရွက်ကို ဓားဖြင့် အရွက်၏ အရင်းနားမှ ကပ်ကာ ဖြတ်ယူသည်
ထို ဓနိရွက်များကို စနစ်တကျ ဓနိအရိုး၏ အကြောကို ကြိုးအဖြစ် အသုံးပြုကာ ပန်းစည်းများကဲ့သို့ ထုပ်ပိုးချည်နှောင်သည်
၎င်းချည်ပြီးသည်များကို အရပ်အခေါ် ဓနိပေါ ဟု ခေါ်သည်
အရေအတွက် တစ်ခုအတွက် တစ်ပေါ၊ နှစ်ခုအတွက် နှစ်ပေါ အစရှိသဖြင့် ရေတွက်သည်
ဓနိတောထဲရှိ ဓနိပေါများကို ဓနိပျစ်မည့်နေရာ သို့မဟုတ် အိမ်သို့ သယ်ယူကြသည်
ဓနိတံအတွက် ဝါးပိုးကဲ့သို့သော အခေါင်းပွသည့် ဝါးကို ဓားဖြင့်စိတ်ကာ ပြုလုပ်ကြသည်
ဝါးတံကို ဓနိရွက်၏ အလယ်တွင်ထား ခေါက်ချိုးညီ အပြားပုံစံပြုလုပ်ကြသည်
ထို့နောက် ဓနိရွက်ရှိ အူတိုင်ချောင်းဖြင့် ကန့်လန့်ဖြတ် ထိုးဖောက်ကာ ကျွတ်မထွက်သွားအောင် ပြုကြသည်
ဓနိထိုးပြီးသည်ကို ချက်ချင်းအသုံးပြုသည်လည်း ရှိ၏
သို့မဟုတ်ဘဲ ထိုးပြီးသော ဓနိပျစ်များကို နှပ်ပြီးမှ အသုံးပြုသည်လည်း ရှိသည်
ဓနိပျစ်ကို နှပ်ရာတွင် (၇) ရက် (၈) ရက်ခန့် ကြာသည်
နှပ်သည့်နည်းမှာ ဓနိပျစ်များကို လေလုံနေလုံအောင် ပတ်ပတ်လည်တွင် ကာရံထားခြင်းဖြစ်သည်
ပထမဦးစွာ ဓနိပျစ်များကို ပတ်ပတ်လည်တွင် ကောက်ရိုးဖြင့် အုပ်၏
ထို့နောက် ရွှံ့ပျော့ သို့မဟုတ် ရွှံ့ပျော့နှင့် နွားချေးကိုစပ်ကာ အပေါ်ယံမှ မံ၏
ဤနည်းဖြင့် ဓနိပျစ်ကို နှပ်ကြသည်
ဓနိပျစ်ကို အမိုးအကာ အလို့ငှာ အလိုရှိသလို အသုံးပြုကြသည်
ရေငန်ကြိုက် ဓနိဖက်များတွင် အချို့မှာ သုံးလေးနှစ်ကြာသည် အထိ ပိုးမစား၊ မပျက်စီးဘဲ ခိုင်ခံ့သည်လည်း ရှိသကဲ့သို့၊ အချို့မှာ တနှစ်အတွင်း ပိုးစား၊ ဆွေးမြေ့ပျက်စီးသွားသည်ကို တွေ့ရမည်
ယင်းမှာ ဓနိပင်၏ အရည်အသွေးနှင့် မသက်ဆိုင်လှဘဲ ခုတ်ယူသည့် အချိန်ကာလ ဖြစ်သော ရေသေရေထရက်နှင့် သက်ဆိုင်သည်
ပိုးစားလွယ်သော ဓနိဖက်သည် ရေထရက်များ၌ ခုတ်ယူသော ဓနိပင်မှ ပျစ်ထားကြောင်း၊ ကြာရှည်ခံလှသော ဓနိဖက်သည် ရေသေရက်များ၌ ခုတ်ယူပျစ်ထားကြောင်း ဆိုကြသည်
ဓနိသီးသည် စားသောက်၍ ရနိုင်သော အသီးဖြစ်၏
ဓနိခိုင်မှာ အဝိုင်းပုံစံရှိသည်
ဓနိသီးများသည် နုနယ်စဉ်တွင် အသီးထဲ၌ အရည်သာရှိ၍ ရင့်လာသော အခါ အဆံတည်ပြီးလျှင် စားသောက်၍ ရနိုင်၏
အဆံမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ထန်းသီးကဲ့သို့ပင် ခွဲစားရ၏
အဆံမှာ ဘဲဥပုံစံရှိပြီး အရွယ်မှာ များသောအားဖြင့် ငုံးဥခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက်အနည်းငယ် ကြီး၏
အသီးတစ်ခုတွင် အဆံတစ်ခုသာပါရှိသည်
အက်ဒီးဒက်စ် (ဂျာမန်: Adidas; ဂျာမန် အသံထွက်: [ˈʔadiˌdas] ( )) သည် ဂျာမနီနိုင်ငံရှိ အားကစားဝတ်စုံနှင့် ဖိနပ် ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းစုဖြစ်ပြီး ဘာဗေးရီးယားပြည်နယ်၊ ဟာဇိုဂနောဟာမြို့တွင် ရုံးချုပ်တည်ရှိသည်
၎င်းသည် အားကစားဝတ်စုံ ထုတ်လုပ်ရေးတွင် ဥရောပ၏ အကြီးဆုံး လုပ်ငန်းစုဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာအနေဖြင့် နိုက်ခီ (အင်္ဂလိပ်: Nike) ပြီးလျှင် ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘိုင်ယန်မြူးနစ် ဘောလုံးကလပ်၏ ရှယ်ယာ ၈.၃၃ % နှင့် သြစတြီးယား ခန္ဓာကိုယ်ကြံ့ခိုင်မှုဆိုင်ရာ နည်းပညာကုမ္ပဏီ Runtastic တို့၏ အစုရှယ်ယာများ ပါ၀င်သည့် Adidas Group ၏ ဦးပိုင်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Adidas သည် ၀င်ငွေအနေဖြင့် ယူရို ၂၁.၉၁၅ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည်
ကုမ္ပဏီကို အဒေါ့ဖ် ဒက်စလာက ၎င်း၏ မိခင်အိမ်၌ စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ၎င်း၏အစ်ကိုဖြစ်သူ ရုဒေါ့ဖ် ဒက်စလာနှင့်ပူးပေါင်း၍ Gebrüder Dassler Schuhfabrik ("ဒက်စလာနှင့် ညီအစ်ကိုများ ဖိနပ်စက်ရုံ") ဟူသောအမည်သို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ဒက်စလာသည် အားကစားပွဲများစွာအတွက် အပြေးဖိနပ်များ တီထွင်ဆန်းသစ်မှုတွင် အကူအညီများစွာပေးခဲ့သည်
အားကစားဖိနပ်များ၏ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ရန်အတွက် ယခင်က လေးလံသော သတ္တုစပ်ပုံစံမှ ကင်းဗတ်နှင့် ရော်ဘာကို အသုံးပြုခြင်းသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်
ဒက်စလာသည် ၁၉၃၆ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်တွင် သူ၏လက်လုပ် အပြေးဖိနပ်များကိုအသုံးပြုရန် အမေရိကန် အပြေးသမား ဂျက်ဆီ အိုဝင်ကို ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ညီအစ်ကိုများကြား ဆက်ဆံရေးပျက်ပြားသွားပြီးနောက် အဒေါ့ဖ်သည် Adidas ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရုဒေါ့ဖ် သည် Puma ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ကာ Adidas ၏ စီးပွားပြိုင်ဘက်ဖြစ်လာခဲ့သည်
အစင်းကြောင်း သုံးတန်း ပုံသည် ကုမ္ပဏီ၏အဝတ်အစားနှင့် ဖိနပ်ဒီဇိုင်းများ စျေးကွက်အတွက် Adidas ၏ အမှတ်အသားတံဆိပ်အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်
Adidas သည် ၎င်းအမှတ်အသားတံဆိပ်အား ဖင်လန်အားကစားကုမ္ပဏီ Karhu Sports ထံမှ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ယူရိုငွေ ၁,၆၀၀ နှင့် ဝီစကီ ၂ ပုလင်း စုစုပေါင်းဈေးနှင့်ညီမျှသော တန်ကြေးဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ၎င်းအမှတ်တံဆိပ်သည် အောင်မြင်လာခဲ့သဖြင့် ဒက်စလာသည် Adidas ကို "အစင်းကြောင်းသုံးတန်း ကုမ္ပဏီ (The three stripes company)" အဖြစ် ညွှန်းဆိုခဲ့သည်
အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် : Kasper Rørstedဘဏ္ဍာရေးအရာရှိချုပ် : Harm Ohlmeyerကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အမှတ်တံဆိပ်များ : Eric Liedtkeကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု : Gil Steyeartကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ရောင်းချမှု : Roland Auschelအမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (၁၉၉၃ - ၂၀၀၂) : Robert Louis-Dreyfusအမှုဆောင်အရာရှိချုပ် (၂၀၀၂ - ၂၀၁၆) : Herbert Hainer
တစ်ချိန်တစ်ခါက နာမည်ကြီးခဲ့သော မင်းသမီးကြီးတစ်လက်ဖြစ်တဲ့ တင်တင်မူကို ရုပ်ရှင်ချစ်ပရိသတ်တွေ သိကြလိမ့်မယ် ထင်ပါသည်
ဒါပေမယ့် လူငယ်တွေကတော့ တော်တော်ဝေးသွားလို့ မသိနိုင်လောက်ဘူး
မင်းသမီးကြီး တင်တင်မူဟာ စီးကရက်ကို လက်ကြားညှပ်လို့ စတိုင်ကျကျသောက်ပြီး အထက်တန်းလွှာဇာတ်ရုပ်ကို အပီပြင်ဆုံး သရုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ မင်းသမီးကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်သည်
တင်တင်မူသည် အနုပညာတွင် ဝါသနာထုံသကဲ့သို့ အားကစားဘက်တွင်လည်း ထူးချွန်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
မုဒုံဇာတိဖြစ်သူ တင်တင်မူသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်က ကာယဗလမောင်မယ်ရွေးပွဲ၌ မုဒုံမယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် အနုပညာ လောကသို့စတင်ခြေချခဲ့သည်
ထိုစဉ်က တင်တင်မူ၏အမည်မှာ မုဒုံအမာတင်ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ ပထမဆုံးသော ဇာတ်ကားမှာ မင်းသားဇေယျနှင့်အတူ ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည့် လင်နှင့်အပျို ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
ယင်းဇာတ်ကားမှ ဒါရိုက်တာ ဦးချန်ထွန်းက အမာတင်(ခ) မသက်တင်ကို တင်တင်မူဟု အမည် ပြောင်းပေးခဲ့ရာမှ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး တင်တင်မူဖြစ်လာခဲ့သည်
တင်တင်မူအမည်ဖြင့် ရွှေပေါ်မြတင်ဇာတ်ကားကို ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ချစ်ခြင်းငယ်ပြိုင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသားကျော်ဝင်းနှင့် တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာမှ ၎င်းတို့နှစ်ဦး မေတ္တာမျှကာ လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးတင်တင်မူသည် နေ့ဘက်တွင် ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးပြီး ညဘက်တွင် ပြဇာတ်ကခဲ့သည်
တင်တင်မူ၏ ပထမဆုံးကပြခဲ့သည့် ပြဇာတ်မှာ ပင်မြင့်မာလာပြဇာတ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၄၉-၁၉၅၅ ခုနှစ်များအတွင်း တင်တင်မူ၏ ထင်ရှားသောပြဇာတ်များမှာ ပင်မြင့်မာလာ၊ မုန်းချစ်သနား၊ ညိုပြာညက်ကယ်၊ ချစ်တော့ချစ်တယ်၊ ချစ်ပန်းသဇင်၊ ချစ်သမျှကို၊ လူကုံထံ၊ ငယ်ကျွမ်းဆွေ၊ ခိုင်းတော့သက်ဝေ၊ ချစ်ပန်းနှစ်ခိုင် စသည်တို့ဖြစ်သည်
တင်တင်မူသည် ပြဇာတ် ၃၀ ကျော် ကပြသရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာတွင် ဒဂုန် ဆရာတင်၏ ငယ်ကျွမ်းဆွေပြဇာတ်တွင် အသက်အဖြစ် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာ အလွန် နာမည်ကြီးခဲ့ပြီး ယင်းပြဇာတ်ကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်အဖြစ်ပြန်လည်ပုံဖော် ရာတွင်လည်း တင်တင်မူပင် ပြန်လည်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
မင်းသမီးကြီး တင်တင်မူဟာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်မှာ “သဲလွန်စ” ဇာတ်ကားနဲ့ အမျိုးသမီး ဇာတ်ပို့ဆုနဲ့ အကယ်ဒမီ ရရှိခဲ့သည်
ဒါပေမဲ့ မာနကြီးလှတဲ့ တင်တင်မူဟာ ဇာတ်ပို့ဆုကို သူကိုယ်တိုင် သွားယူခဲ့ခြင်း မရှိပါဘူး
ပြည်သူချစ်သော နာမည်ကြီး သရုပ်ဆောင် တစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ အကယ်ဒမီဝင်းဦးကိုလည်း တင်တင်မူက တင်ပေးခဲ့တယ်လို့ ပြောလို့ ရပါတယ်
“နှစ်ယောက်ထဲနေချင်တယ်” ဇာတ်ကားမှာ တင်တင်မူနဲ့ တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်အပြီးမှာ ဝင်းဦး တစ်ယောက် နာမည်ပိုကြီး လာခဲ့ပါတယ်
တင်တင်မူရယ်လို့ နာမည်ကြီး သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့တဲ့တလျှောက် မင်းသမီးကြီးဟာ ဇာတ်ကားပေါင်း မြောက်မြားစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့တယ်
ဇာတ်ကားပေါင်း များစွာမှာ ဇာတ်ကောင် စရိုက်ပေါင်း များစွာကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သရုပ်ဆောင်နိုင်သူပါ
ဇာတ်ကားပေါင်းများစွာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရင်း မင်းသမီးကြီးဟာ အနုပညာနယ်ပယ်ထဲက သရုပ်ဆောင် မင်းသားကြီးတစ်ယောက်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်ရှင်မင်းသား ကျော်ဝင်း နဲ့ လက်ထပ်ခဲ့ပါတယ်
တင်တင်မူရဲ့ ခင်ပွန်းဖြစ်တဲ့ ရုပ်ရှင်မင်းသား အကယ်ဒမီ ကျော်ဝင်း ဟာလည်း ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှာ “မာလာရီ” ဇာတ်ကားနဲ့ အကယ်ဒမီရခဲ့သူတစ်ယောက် ဖြစ်ပါတယ်
ရုပ်ရှင်မင်းသား ကိုကျော်ဝင်း အကယ်ဒမီရခဲ့စဉ် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တုန်းကဆို အကယ်ဒမီရယ်လို့ မခေါ်ကြသေးပါဘူး
အမျိုးသားပညာသည်ဆုလို့ ခေါ်ဝေါ်သတ်မှတ်ခဲ့စဉ်ကပဲ ဖြစ်ပါတယ်
သူတို့နှစ်ဦးရဲ့ မျိုးဆက်သစ်ဖြစ်တဲ့ သမီး ဒေစီကျော်ဝင်းဟာလည်း သူတို့ရဲ့ အနုပညာအမွေကို ဆက်ခံခဲ့သူပါ
သမီးဖြစ်သူ မင်းသမီးဒေစီကျော်ဝင်းဟာလည်း ပရိသတ်ချစ်ခြင်းကို ခံရတဲ့ နာမည်ကျော် မင်းသမီးတစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်
ဒေစီကျော်ဝင်းဟာ ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှာ “အားနွဲ့သူပါရှင်” ဇာတ်ကားနဲ့ အကယ်ဒမီ ရခဲ့ပါတယ်
အခုလို ခင်ပွန်း၊ ဇနီးနဲ့ သမီး မိသားစုသုံးယောက်စလုံး အကယ်ဒမီရခဲ့တဲ့ ဖြစ်စဉ်ဟာ မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းမှာ ရှာမှရှားတဲ့ ဖြစ်စဉ်ပဲတစ်ခုပါပဲ
ဘုရားရှင် မလ္လနိုင်ငံ ဥရုဝေလကပ္ပနိဂုံးဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘဒြက ရွာသူကြီး၏ “ဆင်းရဲဖြစ်ခြင်း၊ ချုပ်ခြင်းကို” ဟောတော်မူပါဟု လျှောက်ထားချက်အရ “ဆန္ဒသည် ဒုက္ခ၏အကြောင်းဖြစ်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း၍ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မူသည်ဖြစ်စေ, ပွင့်တော်မမူသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့၏ မမြဲခြင်း “အနိစ္စသဘော, ဆင်းရဲခြင်း “ဒုက္ခသဘော, အမြဲထာဝရတည်တံမှုမရှိခြင်း “အနတ္တသဘောတို့ သဘာဝအားဖြင့် တည်သည်
အဖြစ်, မြဲသည်၏အဖြစ်အားဖြင့် တည်ရှိနေပုံ၊ ယင်းသဘာဝဓမ္မတို့ကို သဗ္ဗညုဘုရားရှင်က ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူခြင်း၊ ဉာဏ်ဖြင့်သက်ဝင်၍ သိတော် မူခြင်းကြောင့် “သဗ္ဗေ သင်္ခါရာ အနိစ္စာ, သဗ္ဗေသင်္ခါရာ ဒုက္ခာ, သဗ္ဗေ ဓမ္မာ အနတ္တာ”ဟု ဟောတော်မူပုံ အစရှိသည်ဖြင့် လက္ခဏာတစ်ပါးစီကို အသီးအသီး ခွဲခြား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ခရက်ရှာ ပြိုင်ပွဲသက်ကြီးတန်း မှာ ဒုတိယဆုကိုရရှိခဲ့တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သက်ကြီးတန်း မောင်ပြိုင်ပွဲတိုင်းမှာ ပထမဆု ချည်းရရှိခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဦးပြားကို အဘ ဦးတင် ၊ အမိ ဒေါ်လှဆိုင် တို့မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်
ဇန်နဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း မိထ္ထီလာ ခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့၊ သဲစုကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အသက် (၁၅) နှစ်အရွယ်မှ စတင်ကာ ကာယဗလ အားကစား ကို လိုက်စားခဲ့ပါတယ်
အသက်(၁၆) နှစ် အရွယ်မှာ မန္တလေး မြို့ အထက်တန်း ကျောင်းမှ (၁၀) တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ် ဆက်တက်ခဲ့ရာ မန္တလေး တက္ကသိုလ် မောင်ဘွဲ့ ကိုရရှိခဲ့ပါတယ်
အဲဒီမှာ တစ်ခု ပြောချင်တာက ဦးပြား ဟာ မောင်ဘွဲ့ရတာနဲ့ တက္ကသိုလ် က ထွက်ခဲ့ပါတယ်
ဘာ ဖြစ်လို့လဲ ဆိုတော့ သူ လိုချင်တဲ့ တက္ကသိုလ်မောင်ဘွဲ့ ရရှိပြီးပြီမို့လို့ပါပဲ
အဲဒီဘွဲ့ ရချင်လို့ပဲ တက္ကသိုလ် တက်ခဲ့တယ် လို့လည်း ပြောကြားခဲ့ပါတယ်
တော်တော် လေးကာယဗလ ကို ဝါသနာ ပါခဲ့တယ် ပေါ့ဗျာ
နောက်ပိုင်းတွင် ဘဝဝမ်းရေးအတွက် ဌာနဆိုင်ရာ တစ်ခုတွင် ဝန်ထမ်းဖြစ်လာပြီး ရာထူးဆက်လက် တက်ဖို့အတွက် ဘွဲ့ရမှ ဖြစ်သောကြောင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် အသက် (၃၇) နှစ် အရွယ်ကျမှ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ (အဝေးသင်) ကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဘီအေ(မြန်မာ) ဘွဲ့ ကိုရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာ ဦး ဘသိန်း ၏ ဓားတန်း အလေးမ အသင်း တို့ ဦးပြား ရောက်ရှိလာပြီး ကျွန်တော် ကာယဗလ ကစားချင်ကြောင်း ဦး ဘသိန်း ကို ပြောရာ ဆရာဦး ဘသိန်း ကကာယဗလ တော. ငါ လက်မခံဘူး
မင်းအလေးမ မယ် ဆိုရင်တော့ လာခဲ့ ငါ့ရဲ့ ဓားတန်း အလေးမ အသင်းက လက်ခံတယ်လို. ပြောလွတ်လိုက်ရာ ဦးပြား က ကျွန်တော် ကာယဗလ ပဲ ကစား ချင်တယ်
အလေးမ မချင်ဘူးဆိုကာ ပြန်သွားကြောင်း
နောက်မကြာခင် တစ်ခေါက် ထပ်ရောက်လာပြီး ပြောပြန်ရော ဦးဘသိန်းလည်း အရင်တိုင်းပြောလွှတ် လိုက်ရာ သူက လည်း လက်မခံ ဘဲ ပြန်သွားကြောင်း
နောက်ဆုံး တတိယ အကြိမ် ရောက်လာတော့မှ သူက ဆရာ ကျွန်တော် အလေးပဲ မပါတော့မယ် ဆိုပြီးပြောတယ်
ဦးဘသိန်းလည်း အဲဒီအခါကျမှ အသင်းသား အဖြစ် လက်ခံပြီး အလေးမ နည်းစနစ် တွေကို သင်ကြားပေးခဲ့တယ်လို့ ဆိုပါတယ်
အဆိုပါ အသင်းတွင် လေ့ကျင့်ရင်း ၁၉၆၇ ခုနှစ် တွင် အလေးမ ဖလိုင်းဝိတ် တန်းတွင် မန္တလေးတိုင်း လက်ရွေးစင်အဖြစ် စတင်ရွေးချယ်ခံရပြီး ယင်းနှစ် ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျင်းပသောပြည်နယ်နှင့် တိုင်း အလေးမပြိုင်ပွဲတွင် ဖလိုင်းဝိတ်တန်းတွင် ဒုတိယ ဆုရရှိခဲ့ကာ (ယင်းနှစ်မှာပင် မန္တလေးတိုင်းအသင်းက အလေးမတံခွန်စိုက်ဒိုင်းဆု ကို ရရှိခဲ့သည်
ဦးပြား၏ အလေးမနှင့် ကာယဗလ မောင် သက်တမ်းအတွင်း အောင်မြင်မှုများမှာ၁၉၆၅ ခုနှစ် —–မန္တလေး တက္ကသိုလ်မောင်၁၉၆၇ခုနှစ်—–ပြည်နယ်နှင်.တိုင်းအလေးမ(ဖလိုင်းဝိတ်)           ဒုတိယ၁၉၆၈ခုနှစ်—–ပြည်နယ်နှင်.တိုင်းအလေးမ(ဖလိုင်းဝိတ်)         ပထမ၁၉၆၈ခုနှစ်—-(၅)ကြိမ်မြောက် ကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ (ဖလိုင်းဝိတ် တန်း)  –  ပဏမရွှေး ခယ်ခံရခြင်း၁၉၇၄ခုနှစ်—–ပြည်နယ်တိုင်းအလေးမ (ဘင်တန်ဝိတ်တန်း)                                          ပထမ၁၉၇၇ ခုနှစ်—–ပြည်နယ်တိုင်းအလေးမ (ဘင်တန်ဝိတ်တန်း)                                         ပထမ၁၉၇၇ ခုနှစ်—–အမျိုးသားတံခွန်စိုက်အလေးမ( ဘင်တန်ဝိတ် တန်း)                              ပထမ၁၉၈၁ခုနှစ်—- -ပြည်နယ်တိုင်းအလေးမ (ဘင်တန်ဝိတ်တန်း)                                        ပထမ၁၉၈၁ခုနှစ်——အမျိုးသားတံခွန်စိုက်အလေးမ( ဘင်တန်ဝိတ် တန်း)                             ပထမ၁၉၉၀ခုနှစ်—-ပြည်နယ်တိုင်းအလေးမ (ဘင်တန်ဝိတ်တန်း)                                         ပထမ၁၉၉၀ခုနှစ် —-မန္တလေးတိုင်းမောင်၁၉၉၂ခုနှစ်—- ပထမအကြိမ်အမျိုးသား အားကစားပြိုင်ပွဲတွင်                   တတိယ             ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းအဆင့်                    ကာယဗလမောင်ကီလို (၆၀)တန်း၁၉၉၅ခုနှစ်—–ရန်ကုန်မြို.အမျိုးသား ဇာတ်ရုံတွင်ကျင်းပသော                   ပထမ                အိုလံပစ်နေ.အထိမ်းအမှတ်    သက်ကြီးတန်း ကာယဗလ မောင် အသက်(၅၀)နှင့် (၅၅)ကြား၁၉၉၆ ခုနှစ်—ရန်ကုန်မြို့အမျိုးသား ဇာတ်ရုံတွင်ကျင်းပသော      ဒုတိယ       အိုလံပစ်နေ့အထိမ်းအမှတ်နှင့် ပက်စီကိုလာ   ကာယဗလ မောင် သက်ကြီးတန်း(၅၀)နှင့် (၅၅)ကြားစသည်တို့ကိုရရှိခဲ့ပြီး ယနေ့အချိန်ထိ သက်ကြီးတန်း မောင်ပြိုင်ပွဲတိုင်းမှာ ဆုတံဆိပ်များ ဆွတ်ခူးခဲ့တာ ဒီနှစ်(၂၀၁၀) ခရက်ရှာ ပြိုင်ပွဲအထိတိုင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ယနေ.အချိန်ထိ အလေးမနှင့် ကာယဗလ ပြိုင်ပွဲများအတွက် ဂုဏ်ဆောင်ခဲ့ သလို မန္တလေးတိုင်း အလေးမအသင်း၏ နည်းပြ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သလို ၁၉၈၂ ခုနှစ်က မြန်မာ နိုင်ငံ အားကာဦးစီး ဌာန မှ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ရုရှားနည်းပြ ဆရာ (အိုပီဆာရက်စကီး) ၏နည်းပြ သင်တန်းအမှတ်စဉ်(၁) သို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
မန္တလေး တိုင်း အလေးမအသင်းနှင့် ကာယဗလ ဆပ်ကော်မတီအဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း စာရင်းစစ်အဖြစ်လည်းကောင်း ကျရာနေရာမှ တာဝန်ယူခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဦးပြားသည် အသက်(၂၀)အရွယ်တွင် မောင်တက္ကသိုလ်ရရှိခဲ့ပြီး နှစ်ပေါင်း (၂၅)နှစ်တာ ကာလအတွင်း ပြည်နယ်နှင့် တိုင်း အလေးချန်ပီယံ (၅)ကြိမ် ၊အမျိုးသားတံခွန်စိုက် ချန်ပီယံ (၃) ကြိမ်ရရှိခဲ့ပြီး အသက် (၄၅) နှစ်အရွယ်ကျမှ ကာယဗလ မောင်ပြိုင်ပွဲကို တစ်ကျော့ပြန် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုများ ရယူနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဝက်တောင်းတောင်ရွာ၊ ရွှေလှော်
ဝက်တိုး (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဝက်တိုး (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခွပ်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ တောင်ဘို့လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဘို့လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၁ ဦး၊ မ ၁၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တက်ဝန် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tetwun(South))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တက်ဝန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တက်ဝန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၅ ဦး၊ မ ၁၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ကွတ် (အင်္ဂလိပ်: Tim Cook) သည် လက်ရှိတွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီကို စတင်အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ဖြစ်သူ စတိဗ်ဂျော့စ် ထံမှ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် လွဲပြောင်းတာဝန်ယူခဲ့သည်
တင်ကွတ်ကို မိုဘိုင်း၊ အလာဘားမားပြည်နယ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးနေ့မှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်
တင်ကွတ်သည် အူဘန်း တက္ကသိုလ်မှာ စက်မှု အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ (MBA) ကို ဒက် တက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်
မြန်မာပြည်သမိုင်းတွင် ၁၆ ရက်သာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသော နိုင်ငံတော်သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဦးစန်းယု နိုင်ငံတော်သမ္မတ အဖြစ် အနားယူပြီးနောက် ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၇-ရက်မှ ၁၉၈၈-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ် ၁၂-ရက်အထိ ၁၆ရက်ကြာ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်
ဦးစိန်လွင်သည် ၁၉၂၄-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၇)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မွန်ပြည်နယ် ပေါင်မြို့နယ် ကော့ကရင်ရွာ၌  အဖ ဦးရွှေရင်၊ အမိ ဒေါ်မမကြီး(ဒေါ်မာကြီး)တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၂၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့၁၉၄၄-ခုနှစ်၊ မေလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ခေတ် တတိယပတ် စစ် တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်းတက်ရောက်ပြီး နိုဝင်ဘာလ(၃ဝ)ရက်နေ့တွင် ကျောင်း ဆင်းခဲ့သည်
အလယ်တန်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၂- ခုနှစ်တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ သထုံခရိုင် ( ယခင်ဗိုလ်မှူးဉာဏ ) တပ်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၄၃-ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တပ်ရင်း(၁)၊ တပ်ခွဲ (၃)၌  တပ်သားအဖြစ် မှ ဝင်ရောက်စစ်မှုထမ်းရင်း ဂျပန်ခေတ် မင်္ဂလာဒုံ စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်သင်တန်း ဗိုလ်သင်တန်း တတိယပတ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး အရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၅-ခုနှစ်၌ မျိုးချစ်တပ်မတော်တွင်  တိုင်း(၂)၊ တပ်ရင်း (၈၃)၊ တပ်ခွဲ(၃) ၌ တပ်ခွဲမှူး တာဝန်ဖြင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ၌ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆-ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ရှိ သေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း(၄) ၌ တပ်သားအဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊  သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း ၄ ပျဉ်းမနား၌ တပ်ကြပ်ကြီးနှင့် တပ်ရင်းအရာခံဗိုလ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထားဝယ်စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ရင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခြေလျင်တပ်ရင်း (၃) တပ်ခွဲ (၁) တွင် တပ်ခွဲမှူး၊ ချင်းသေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း (၁) နှင့် လကရ (၁) တပ်ရင်းတွင် ဒုတပ်ရင်းမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ သေနတ်ကိုင် တပ်ရင်း (၄) တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် လည်းကောင်းဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် ပြန်တမ်းဝန်အရာရှိဖြစ်ခဲ့သည်
တနင်္သာရီတိုင်းမင်းကြီး၏ အပါးတော်မြဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ပြည်ထဲရေးဌာနသို့ တွဲဖက်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်
ထို့နောက် အတွင်းဝန်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်၍ ဒီမိုကရေစီ ဒေသန္တာရ အုပ်ချုပ်ရေးဌာန၊ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် အမျိုးသားမှတ်ပုံတင် ဌာန၊ တရားဌာန တို့ကို တွဲဖက်တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၉-ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေးသို့တွဲဖက်ရာမှ ထားဝယ်စစ်ဝန်ထမ်း တပ်ရင်းမှူး၊၁၉၅ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် အမှတ်(၃)ခြေလျင်တပ်ရင်း၌ တပ်ခွဲမှူး၊၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၁) လေ့ကျင့်ရေးတပ်၌ တပ်ခွဲမှူး၊၁၉၅၂-၅၃ ခုနှစ်တွင် တပ်ထိန်းတပ်ခွဲ(၂)၌ တပ်ခွဲတပ်မှူး၊၁၉၅၃-၅၄ ခုနှစ်တွင် ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း၌ ဒုတပ်ရင်းမှူးနှင့် အမှတ် (၁) လေ့ကျင်ရေးတပ် ဒုတိယတပ်ရင်းမှူး၊၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် အမှတ် (၄) သေနတ်ကိုင်တပ်ရင်း၌ တပ်ရင်းမှူး စသည်ဖြင့်  အသီးသီး  တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၅၆-၆၉ ခုနှစ်အထိ အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ဒုတိယတိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၁၉၆၉-၇ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အရှေ့ပိုင်းတိုင်း ဗျူဟာမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊၁၉၇ဝ-၇၂ ခုနှစ်အထိ တိုင်းကြီးကြပ်ရေး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊၁၉၇၂-၇၄ ခုနှစ်အထိ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုမှတစ်ဆင့် သမဝါယမ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီး ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် လည်းကောင်း အသီးသီး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော် ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ တွဲဖက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်၏ ကြီးလေးသော တာဝန်များကို အဆင့်ဆင် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်
တစ်ဆက်တည်းမှာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၇) ရက်နေ့၌ ကျင်းပခဲ့သော စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အရေးပေါ် အစည်းအဝေး၌ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များက ဦးစိန်လွင်အား နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခဲ့သည်
အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၆၆၊ ပုဒ်မခွဲ (က) အရ နိုင်ငံတော် ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ သည် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် စတင်ထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်တွင် ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်းများ ဖြစ်ပွားလာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၈၈ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်လွင်သည် နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော် သမ္မတ အဖြစ်မှ လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်မှ လည်းကောင်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရာ နုတ်ထွက်ခွင့်ပြုကြောင်း နိုင်ငံတော် ကောင်စီ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၀၈၈၈ ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
တစ်ဆက်တည်းမှာ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့်ကို ၉၂ ကြိမ်မြောက် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီ အစည်းအဝေးက ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်
စိန်လွင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်သူလူထု၏ မုန်းတီးခြင်းခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်မှစ၍ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ မျိုးချစ်ဗမာ့တပ်မတော်မှ ဗမာ့တပ်မတော် အဖြစ် အသွင်ပြောင်းသောအခါ အရာရှိဖြစ်ရန် လျှောက်ထားခဲ့သော်လည်း၊ အရာရှိ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့က သူ့ကို မရွေးချယ်ခဲ့ချေ
ထို့နောက်မှ အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၅၁ တွင် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး အေးမောင်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် ကရင်ပြည်နယ် လှိုင်းဘွဲ့အနီး ကေအဲန်ဒီအို စခန်းကို ဝိုင်းရာတွင် သူပါဝင်ခဲ့ပြီး တိုက်ပွဲအတွင်း ကရင်ခေါင်းဆောင် စောဘဦးကြီးကို အသေရမိသည်
သမိုင်းဝင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အဆောက်အအုံကိုလည်း ဖောက်ခွဲဖြိုချခဲ့သည်
သူ့အနေဖြင့် သွေးလွှမ်းမှု အမျိုးမျိုးအတွက် တာဝန်ရှိခဲ့ပြီး ဦးသန့်ဈာပန ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်ရမှုနှင့် ရှစ်လေးလုံး ရက်စက်မှုများက သူ့အတွက် နာမည် အပျက်ရဆုံးများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တစ်တိုင်းတစ်ပြည်လုံးအနှံ့ ပြည်သူ သန်းပေါင်းများစွာသည် လမ်းမများပေါ်သို့ ထွက်၍ စစ်အုပ်စိုးမှု ရပ်စဲရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်
ဆန္ဒပြမှု စထွက်သည်နှင့် စိန်လွင်က ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း တုံ့ပြန်သည့် အနေဖြင့် ဆန္ဒပြမှုများအား သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ် လူစုခွဲရန် ခြေမြန်တပ်မ (၂၂) မှ စစ်သားများကို စေလွှတ်ခဲ့သည်
ဆန္ဒပြနေသူ လူအုပ်ကြီးများထဲသို့ စစ်တပ်က လက်လွတ်စပယ် ပစ်ခတ်ခဲ့မှုကြောင့် လူ သုံးထောင် (၃,၀၀၀) ထက်မနည်း သေကြေခဲ့ရသည်
ထိုသို့ ရှစ်လေးလုံး ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံအတွင်း သူ၏ ပြည်သူလူထု အပေါ် လူမဆန်စွာ ရမ်းကား သတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် "ရန်ကုန်မှ သားသတ်သမား" ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ပြည်သူလူထု၏ ဒီရေအလား ဆန့်ကျင် အုံ့ကြွမှုများကြောင့် စိန်လွင်၏ သမ္မတသက်တမ်းသည် ​ခေတ္တမျှသာ တည်မြဲခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် တာဝန်အားလုံးမှ နုတ်ထွက်ပေးခဲ့ရသည်
၁၉၈ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ(၁၈)ရက်နေ့တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၁-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၅)ရက်နေ့တွင် ကိုးရီးယား နိုင်ငံ သို့လည်းကောင်း   သွားရောက်ခဲ့သည်
ဦးစိန်လွင်သည် ဒေါ်ရွှေတင်(ခ) ဒေါ်တင်တင်လှိုင်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်၍ သား မောင်ရဲလွင်ဦး၊ မောင်မင်းလွင်ဦး၊ သမီး မချိုလွင်ဦး၊ သားမောင်ယုလွင်ဦး၊ သမီး မစောသုမာလာလွင် သားသမီး  (၅)ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၈၈-ခုနှစ်တွင် တာဝန်များမှ အနားယူခဲ့သော  ဦးစိန်လွင်သည်  သူ၏ အစာအိမ်ရောဂါအတွက် စင်ကာပူတွင် ကုသမှုခံယူပြီးအပြန်၂ဝဝ၄-  ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၉)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၁)ရှိပြီ  ဖြစ်သည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး ၁၄ ရာစုတွင် မွန်ဘုရင် ဓမ္မစေတီမင်းမှ ရွှေတိဂုံဘုရားသို့ သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီသို့ လှူဒါန်းသည့် ခေါင်းလောင်းကြီးများအနက် ပထမဦးဆုံး ခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်သည်
၁၆ ရာစုတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး ဒီဗရစ်တို ခေါ် ငဇင်ကာမှ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရွှေတိဂုံဘုရား ကုန်းတော်ပေါ်မှ အဓမ္မယူငင်သွားပြီးနောက် ဖောင်ဖြင့် သယ်ယူရန် ကြိုးစားစဉ် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သံလျင်မြို့အကြား မြစ်သုံးခုဆုံရာ နေရာတွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်
၎င်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီးမှာ ယခုထက်တိုင် မြစ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အောင်မြင်ခြင်း မရှိသေးပေ
သို့သော် သူ့ခန့်အပ်ထားခဲ့သော ဥပိုက်၊ သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ် ၄ယောက်တို့သည် အိမ်ထောင်စု စာရင်းသာမကပဲ အခွန်ပါ ကောက်ယူခဲ့ကြရာ ကြေးနီ ပိဿာချိန် ၁၈၀ဝ၀ဝ ရရှိသည်
ဓမ္မစေတီမင်းအား ဆက်သသော အခါတွင် ဘုရင်က စိတ်ဆိုးပြီး ၎င်းကြေးများကို ပြည်သူတို့ထံ ပြန်လည် ပေးအပ်စေသည်
ပြည်သူတို့က ဘုရင်အား သူတို့ ပြန်မယူလိုဘဲ သင့်တော်ရာ ကောင်းမှုပြုရန် ဘုရင်အား ပြောသဖြင့် အမတ်ကြီး ဗညားအိန်အား ခေါင်းလောင်း အဖြစ် သွန်းစေခဲ့သည်
ပဲခူးမြို့ ရွှေမော်ဓောဘုရား၏ ရာဟုထောင့် အနောက်ဘက် မြေကွက်လပ်တွင် ၁၄၈၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၁-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၈)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့) တွင် စတင်၍ ပွဲသဘင် ကျင်းပ၍ သွန်းလောင်းခဲ့သည်
အခါပေးခဲ့သော ဆရာတို့မှာ ဇေယျာဗာဟု၊ ရာဇာဗာဟု၊ ပဲခူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်၊ သင်္ဃရာဇာ ဆရာတို့ ဖြစ်သည်
လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်က ခေါင်းလောင်း သွန်းလောင်းသော အချိန်မှာ မိချောင်းနက္ခတ် ဖြစ်သဖြင့် အသံကောင်းစွာ မမြည်နိုင်ဟု ဟောကြားခဲ့သည်
ဘုရင်က ဟောကြားချက် မမှန်လျှင် ဆွေခုနှစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက် အပြစ်ပေးမည်
ဟောကြားချက် မှန်လျှင် သူကောင်းပြုမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး ပြီးသော အခါတွင် အသံမမည်သောကြောင့် လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်အား ရာဇ ပရောဟိတ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
များမကြာ အမြို့မြို့ အိမ်ရှိစာရင်းကို ယူစေ အမိန့်ရှိ၍ ဥပိုက်အမတ်နှင့် သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ်လေးယောက်ကို ခန့်၍ သွားလေသော် အိမ်ရှိတိုင်းက ရုံမှတ်ကြေး တစ်သန်းရှစ်သိန်းရကြောင်းကို ကြားတော်မူလျှင် အိမ်ရှိကိုသာ သိလို၍ ခန့်ထားသည်ကို ဆင်းရဲသူ၊ ဆင်းရဲသားတို့ကြေးကို ခံယူကောက်မည်လောဟူ၍ အမတ်လေးယောက်တို့ကို အပြစ်ပေး၍ ကြေးကိုတုံ့စေ အမိန့်တော်ရှိသည်ကို အမြို့မြို့ကျေးလက်သားတို့က သင့်ရာကောင်းမှုတော်ဖြစ်အောင် လှူတော်မူပါ
ကျွန်တော်တို့ မယူပါပြီဆိုသောကြောင့်  ဒဂုံဆံတော်ရှင်မှာ ဆွဲရအောင် ခေါင်းလောင်းကြီး သွန်းစေဟု ဗညားအိန်အမတ်ကြီးကို ခန့်၍  *:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ စောက် (၁၂) တောင် အဝ (၈) တောင် ရှိသည်
ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အလယ်ဖောင်းရစ်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူပါသော ဖောင်းကြွဘုရား (၂၈) ဆူပါပြီး ၎င်း၏ အပေါ်ဘက်တွင် အတွဲတစ်တွဲလျှင် ကျောက်သံပတ္တမြား (၄၅) လုံး ပါရှိသော အတွဲ (၄၅) တွဲ၊ အတန်း (၂) တန်း ပါရှိသဖြင့် (၄၅လုံး x ၄၅တွဲ x ၂တန်း) စုစုပေါင်း ကျောက်သံပတ္တမြားပေါင်း ၄၀၅၀ လုံး ပါရှိသည်
ယခုလက်ရှိ အခြေအနေတွင် ခေါင်းလောင်းကြီး၏ ကွင်းမှာ အနည်းငယ် ကွဲအက်လျက် ရှိပြီး ကျောက်သံပတ္တမြား ဒုတိယတွဲမှာ အနည်းငယ် ပြုတ်လျက် ရှိသည်
ဖယောင်းပုံစောက် ၁၂ တောင်၊ အဝ ၇ တောင် သွန်းမည်ရှိရာတွင် အခါပေးသူ ဇေယဗာဟု၊  ရာဇာဗာဟု၊ ပဲကူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်တို့ကို သင်္ဃရာဇာ ဆရာလေးပါး ပေး၍ တပေါင်းလ္ဆန်း ရှစ်ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ သိဟ်လက်တွင် မင်းလည်း ကိုယ်တော်နှင့် မိဖုရား ကိုယ်လုပ်တော်တို့အပြင် အမတ်ပြည်သူတို့ကို ပွဲသဘင်ကြီးစွာ ခင်းရာတွင် လောကဉာဏဆရာသည် မင်းကိုလျှောက်သည်ကား ခေါင်းလောင်းတော်သည် သွန်းပြီးလျှင် အပြစ်အဆာမရှိ ချောမောလိမ့်မည်
ထိုအခါ အသံမရရှိလမည်၊ လျှောက်သည်ကို အထက်က သည့်ကဲ့သို့ဖြစ်မည်ကို မလျှောက်မထား ယခုမှ လျှောက်ဆိုသော်၊ ဆိုသည့်အတိုင်း မမှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက်တိုင် အပြစ်ပေးမည်
ဆိုသည့်အတိုင်း မှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက် ကောင်းအောင် ပြုမည်ဟု အမိန့်တော်ရှိသည်နှင့် သွန်းပြီးသော် ထိုဆရာဆိုတိုင်း ရှိသည်နှင့် ခေါ်၍ မေးတော်မူသော် ဆရာတို့ပေးသည့် အခါသည် နက္ခတ် ၆ လုံး ဖြစ်သည်
နက္ခတ် ၆ လုံးတို့သည် မိချောင်းနက္ခတ်၊ မိချောင်းတို့သည် လျှာမရှိဖြစ်၍ မမြည်နိုင် ရှိရသည်ဟု လျှောက်လေသည်
မင်းလည်းကြားလျှင် အမှန်ပင် ဖြစ်ချေသည်ဟု ဆုကြီးလာဘ်ကြီးပေး၍ ရာဇပုဟောဟိတ် အမည်ကိုလည်း ပေးတော်မူသည်
ခေါင်းလောင်းကိုလည်း ဒဂုံဆံတော်ရှင် ဘုရားမှာ ဆုတောင်းဆုယူပြု၍ ဆွဲထားပြီးလျှင် ဟံသာဝတီမြို့တော်သို့ ပြန်တော်မူသည်
*:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ဓမ္မစေတီမင်းသည် ထိုခေါင်းလောင်းကို  သွန်းလောင်းပြီးသော အခါတွင် ရွှေလှေ ရွှေလှောင်း ရွှေဖောင်တို့ဖြင့် တင်ဆောင်လာပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၂ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ဒဂုံ (ယခု ရန်ကုန်) ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ မတင်လှူဒါန်းခဲ့ရာ ကဆုန်လဆန်း ၉ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီး၍ ကဆုန်လဆန်း ၁၁ ရက်တွင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းခဲ့သည်
တစ်ပြိုင်တည်းမှာပင် ၅၀ဝ ပိဿာ ရှိ ခေါင်းလောင်း အသေး လည်း သွန်းလောင်း လှူတန်း ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံဘုရား (စနေဒေါင့်) ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ၁၂၃ နှစ်တိတိ တည်ရှိခဲ့သည်
နောင် နှစ်တစ်ရာ ကြာပြီးနောက် ၁၅၈၂ ခုတွင် အီတလီ ကျောက်ကုန်သည် ဂစပါရို ဘယ်ဘီသည် ရွှေတိဂုံ ဘုရား သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရွှေတိဂုံ ဘုရားကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင် ခဲ့သည်
သူရေးခဲ့သည်မှာ "ကျွန်ုပ် တွေ့ခဲ့ရသည်မှာ အလွန်ခမ်းနားသော ခန်းမကြီးထဲတွင် အလွန့်အလွန် ကြီးမားသော ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိပြီး အတိုင်းအတာ အားဖြင့် ခြောက်လှမ်း နှင့် သုံးဖန် ရှိပြီး အထက်မှ အောက်သို့ စာလုံးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပူးကပ်နေသောစာများ အပြည့်ရေးထားပြီး ဖက်ရမည်ပုံ မပေါ်ပေ
"၁၅၃၀ ခုတွင် မွန် ဘုရင်များ၏ အာဏာစက် ကျဆင်းလာပြီး ၁၅၃၅ ခုတွင် အောက်ပြည်သည် အထက်ပြည်နှင့် ခြားနားသွားသည်
တစ်ချိန်တည်းမှာ ဥရောပ ကုန်သည် နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ များ အောက်မြန်မာပြည် သို့ ရောက်လာကြသည်
၁၅၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖီလစ် ဒီ ဘရုတ်တို ရ နီကုတ် အား စီရမ်(သန်လျင်)တွင် အောက်မြန်မာပြည် အုပ်ချူပ်သူများ က ကုန်သွယ်ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးလိုက်သည်
၁၆၀ဝ ခုတွင် သူ၏ ဩဇာမှာ မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက် ဘေးပတ်ဝန်းကျင် အပါအဝင် ဒဂုံ အထိ ရောက်သည်
၁၆၀၈ ခု (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၇၄ခု တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့) နေ့လယ် ၁၂ နာရီတွင် တွင် ဒီဘရစ်တို သည် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်မှ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို တောင်ပေါ်မှ လှိမ့်ချ၍ မြစ်တွင် ဆင်များဖြင့်ဆွဲကာ ပုဇွန်တောင် ရေလက်ကြားတွင် ဖေါင်ပေါ်သို့ တင်ခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး နှင့် ဖောင်သည် သန်လျှင်မှစ၍  မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးနှင်ခဲ့သည်
သို့သော် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သန်လျှင်မြို့ ကြားပဲခူးမြစ် နှင့် ရန်ကုန်မြစ် ဆုံရာ မြစ်ဆုံ ခေါ် နေရာတွင် ဖောင်ပျက်ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး မှာ ရေအောက် သို့ ကျသွားခဲ့သည်
ဒီ ဘရစ်တို လည်း ရေအောက် ပါသွားခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီ တို့လည်း ၎င်းကိုခိုးယူခြင်းကြောင့် အထိနာသည်
ပေါ်တူဂီ ဂတ်ရုံးအား ဒေါသထွက်သော ဗမာများက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းများအရ ပေါ်တူဂီ ခေါင်းဆောင်မှာ ဝါးရင်းတုတ်ဖြင့် တစ်ချက်ခြင်း ရိုက်၍ တဖြည်းဖြည်းခြင်း သေစေသည်ဟု ဆိုသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးနှင့်အတူ ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုမှ ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရားသို့ လှူဒါန်းရန်အတွက် ဦးသာဆွေ ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့မှ သွန်းလုပ်ထားသော ဉာဏ်တော် ၇ တောင် ရွှေသားစင်စစ် အလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ၊ လုံအိုးကွဲသွားသောကြောင့် ဉာဏ်တော် ၇ တောင်တွင် တစ်မိုက်လျော့သော ရွှေသားအလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ စုစုပေါင်း ရွှေ (၆)တန်နှင့် တန်ချိန် ၆၀ ခန့် ရှိသည့် အခြားခေါင်းလောင်း အသေးတစ်လုံးတို့လည်း အတူတကွ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
နစ်မြုပ်နေသော နေရာမှာ ရေအနက် (၂၇)ပေ မြေကြီးအောက် (၂၅) ပေ စုစုပေါင်း (၅၂) ပေ တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ရန်ကုန်ရှိ သမိုင်း အထောက်အထားများ အရ ၁၈၀ဝ ခုတွင် ခေါင်းလောင်းကြီးကျရာနေရာတွင် ဝဲကတော့ ထိုးသည်ဟု ပါသည်မှတပါး  ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူမှု မရှိခြေ
ယခုခေတ် လူကြီးများပင် ၎င်း  ဝဲကတော့ ကို မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
ပေ ၄၀ သာရှိပြီး ရေအောက်ရွှံညွှန်များမှာ နောက်ထက် ပေ ၄၀ လောက် ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းရွှံညွှန်များထဲတွင် ခေါင်းလောင်း ရှိပေမည်
စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော် ခေါင်းလောင်း အသေးသည်လည်း ဗြိတိသျှ သိုက်သမား (British Prize Agent) များက ၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မှ ယူဆောင်ရာ လှိုင်မြစ်တွင်း ကျနေရစ်ခဲ့သည်
သို့သော် ဗြိတိသျှ တို့ စွန့်လွှတ်ခဲ့သော် ၎င်းခေါင်းလောင်းအား ရွာသားများက ဆယ်ယူခဲ့ပြီး စေတီတော်ထက်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန်အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
မြန်မာတို့က ခေါင်းလောင်းကြီးအား မူလ တည်ရှိရာ စေတီတော်သို့ ပြန်ပို့လျှင် ကူညီမည်ဟု ဆိုသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့လည်း မစဉ်းစားပဲ ခေါင်းညိတ်ခဲ့သည်
မြန်မာတို့တွင် ဉာဏ်နီဉာဏ်နက် ရှိသည်
ရေငုတ်သမားများက ခေါင်းလောင်း၏ အောက်တွင် ဝါးလုံးခေါင်းများ တစ်လုံးခြင်းသယ်ယူထည့်ပြီးစုပေါင်းတွဲချည်ကာ ရေပေါ်ပေါ်စေသည်
၎င်းကြိုးစားချက်သည် ထိုအချိန်က မြန်မာတို့ အမျိုးသားရေးရစေခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ ဦးစီး၍ ရှာဖွေခွင့်လျှောက်ထားသူ ဦးကြိုင်၊ ဦးတင်ရွှေ၊ ဦးစိုးလွင်တို့ပါဝင်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က ၁၉၈၇-ခုနှစ်တွင်၎င်း၊  ၁၉၈၉-ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်၎င်း၊  ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရန် ဒေါပုံမြစ်ဝ မြစ်သုံးဆိုင် ရေပြင်ကျယ်၌ ကွင်းဆင်းဆည်ယူမှုလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ခေတ်မီကိရိယာပစ္စည်းများ မပြည့်စုံ၍၎င်း၊ မြစ်ရေ၊ ဒီရေ အဟန့်အတားများကြောင့် ဩဂုတ်လတွင် ဆယ်ယူမှုလုပ်ငန်း ခေတ္တရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
(ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူရန် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ တွင် ဦးသိန်းထွန်းနှင့် အဖွဲ့ကလည်းကောင်း ကြိုးစားခဲ့သည်ဟု သိရသည်
၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၉၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း အမေရိကန်လူမျိုး ရေငုပ်သမား ဂျင်ဘလန့် (Jim Blunt)က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
(သုံးလအတွင်း ခေါင်းလောင်းရှာဖွေရန် ၁၁၅ ကြိမ် ရေငုပ်ခဲ့ဖူးသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးကို လက်ဖြင့် ထိတွေ့ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းအနီးတွင် သင်္ဘောပျက်ရှိကြောင်း ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ ဒသမ ဝ၀ဝ မိနစ်မြောက်နှင့် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၂ ဒသမ ၁၃၀ အရှေ့တွင် တည်ရှိသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၉၆-ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းက ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံပြီး ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရှာဖွေခွင့်ပြုခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတည်နေရာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ခေါင်းလောင်းကြီး အပေါ်သို့ တင်ယူရေးအတွက် အခက်အခဲများ ရှိကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်
ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က မြန်မာနည်း၊ မြန်မာ့ဟန် မြန်မာ့အဆင့်မြင့် နည်းပညာဖြင့်အကြိမ်ကြိမ် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
ပထမအကြိမ်မှာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် အထိ ၃၂ ရက်ကြာ ခဲ့သည်
ရေငုပ်သမား အခက်အခဲကြောင့် ပထမအကြိမ် ဆယ်ယူခြင်းကို လက်လျှော့ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သောင်တူးစက် (၁၅၀၂) ဖြင့် ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၁ ရက် ညနေ ၃ နာရီခွဲ အချိန်တွင် ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိသော နေရာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သောင်တူးစက် (၁၀၀၀) ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း လုပ်အား မနိုင်သဖြင့် ရပ်တန့်ခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့မှာ ယခုတိုင် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းဆဲ ဖြစ်သည်
(အလားတူ ၁၉၉၇၊ ၉၈၊ ၉၉ ခုနှစ်များ ဦးစံလင်းမှလည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၈ တွင် ဒေါ်အေးသိန်းနှင့် အဖွဲ့မှလည်းကောင်းခေါင်းလောင်းကို ရှာဖွေဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
မြန်မာ အစိုးရသည် အင်္ဂလိပ် ရေငုတ်၊ ဇီဝ၊ ရှေးဟောင်း နှင့် စွမ်းအင် ပညာရှင် မိုက် ဟက်ခြာ (Mike Hatcher) အား ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဖော်ယူ၍ စေတီတော်သို့ ပြန်လည် ပို့ဆောင်ရန် အကူအညီ ရယူခဲ့သည်
ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ နှင့် အမေရိကန် တို့ပါဝင်သော ၎င်း လုပ်ငန်းကို ဟက်ခြာ က သဘောတူခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားရေး အကျိုးဆောင် ရစ်ချတ် ဂရီ က အားတက်သရော ပါဝင်၍ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့သည်
၎င်းလုပ်ငန်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဆင့်ထိ စိတ်ဝင်စားစေသည်မှာ သံသယ ရှိစရာ မလိုပါ
ဂျာမန် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီ တစ်ခုကလည်း ၎င်း စွန့်စားခန်းကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးမည် ဖြစ်ပြီး "ဒီတူးဖော်ရေးသာ အောင်မြင်ခဲ့လျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာ နဲ့ပတ်သက်လို့ ဒါဟာ ခရစ်ယာန်မှာ လိုတရ ခွက် (Holy Grail) ရသလိုပါပဲ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသော မြန်မာ တို့ကမူ ဗုဒ္ဓ၏ မြင့်မြတ်သော် အမွေကို ပြန်လည်ထိမ်းသိမ်းခြင်းဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ၏ ကံ ပြန်လည်ကောင်းမွန် လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်းသည် မြင့်မြတ်သောမင်း နှင့် သူ၏ ပြည်သူပြည်သားများ၏ ဆုံးရှုံးနေသော အမွေကို ပြန်လည် ရရှိကြမှာ သေချာပါသည်
ထို့အပြင် ၎င်းခေါင်းလောင်းတွင် ရေးထိုးထားသော စာများက သမိုင်း နှင့် ဘာသာစကား ပညာရှင် တို့အတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားပင် ဖြစ်ပေမည်
မိုက် ဟက်ခြာ နှင့် ၎င်း၏ အဖွဲ့ များက ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို ၂၀ဝ၁ တွင် စရန် ရည်ရွယ် ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး၏ နေရာကို အတိအကျ စရှာရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဘီဘီစီ၏ သတင်းကြေညာချက်ကြောင့် လူအများ ၎င်းဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပေ
ထင်ဆချက်အရ ၂၀ဝ၀ ဇူလိုင်လ တွင် ၎င်းအဖွဲ့သည် အင်ဒိုနီးရှား ဆယ်ယူရေး ပြဿနာ ကြောင့် ကြံ့ကြာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသည်
ထိုဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းသာ စခဲ့လျှင် ရေငုတ်သမားများသည် ညကြည့်မှန် တက်ထားသော ခေါင်းစွက်များဖြင့် အတူ copper sulfate ရှာဖွေရေး ကိရိယာများဖြင့် ခေါင်းလောင်းကို ရှာမည်ဖြစ်သည်
(၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မှတ်တမ်းသတင်းရိုက်ကူးသူနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေသူ မစ္စတာ ဒါမီယန်လေးနှင့်အဖွဲ့ အသံလှိုင်း ပြန်ကိရိယာဖြင့် မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် စကန်လုပ်ကြည့်သည့်အခါ ခေါင်းလောင်းပုံ နှင့်အလွန်တူသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို ဖမ်းရသည့်တိုင် ခေါင်းလောင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို မပြောနိုင်သေးကြောင်း ဆက်လက်ရှာဖွေရန် လိုအပ်ကြောင်းသာ ပြောကြားခဲ့သည်
၂၀၁၂-ခု၊ မတ်လ(၁၆)ရက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်-ပဲခူးမြစ်-ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့ ဆုံရာအလယ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်တိုင် နစ်မြုပ်နေသော ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို အမေရိကန်နိုင်ငံမှ လွှတ်တင်ထားသော နာဆာ Land Sat 7 ဂြိုဟ်တုဖြင့်  ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ တွေ့ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
“လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးရက်လောက်က ကြည့်ဖြစ်ခဲ့တာ ဘယ်နေရာမှာ ခေါင်းလောင်း ရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ သင်္ဘောပျက် ရှိတယ် ဆိုတာတွေကို အတိအကျ မြင်နေရပါတယ်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ရေထဲကနေ ပြန်လည်ဆည်ယူဖို့ ခန့်မှန်းခြေ ဒေါ်လာငါးသိန်း ဝန်းကျင်လောက် လိုတယ်
အခုလက်ရှိတော့ အဲဒီဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူဖို့ နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ လုပ်ပိုင်ခွင့် မပေးသေးဘူး” ဟု ဒဂုံတက္ကသိုလ် ဘူမိဗေဒ အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ပြီးခဲ့သည့် နှစ်များအတွင်းက ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ ပညာရှင်များက Sonar System နှစ်မျိုး ဖြစ်သည့် Lowlarce HDS 7 Structure Scan Star Fish Side Scan စနစ်တို့ကို အသုံးပြုပြီး လာရောက်စမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြရာ ခေါင်းလောင်း ရှိမည့် နေရာနှစ်နေရာကို စမ်းသပ်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသော်လည်း နေရာ အတိအကျကိုမူ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ယင်းက ထပ်မံပြောသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုက ခေတ်မီ ပစ္စည်းကိရိယာများ အသုံးပြု၍ ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး၏ ပုံရိပ်ဟု ယူဆရသော နေရာနှစ်နေရာကို ဖမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် သေချာစွာ အတည်ပြု ပေးနိုင်ရေးအတွက် ရေငုပ်စမ်းသပ် အတည်ပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရသည်
“ဩစတြေးလျ ပညာရှင်တွေက ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှိမယ့်နေရာကို အသံလှိုင်းနဲ့ စမ်းသပ်ခဲ့ကြတာ
ကျွန်တော်က မြစ်အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ သံဓာတ် အနည်းအများ ပမာဏကို Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုနဲ့ ကြည့်ရှုစမ်းသပ်ပြီး ခေါင်းလောင်းကို ဖော်ထုတ် တွေ့ရှိခဲ့တာပါ” ဟု ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ရွှေတိဂုံစေတီတော် နှစ် ၂၆၀၀ ပြည့်တွင် လူအများ အဆိုပါ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ဖူးမြော်စေချင်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယခုကဲ့သို့ Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယင်းက ထပ်မံ ပြောသည်
“ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး အကြောင်းကို လူကြီးသူမတွေ ပြောတာပဲ ကြားဖူးတယ်
တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးဘူး
အခုလို ဂြိုဟ်တုနဲ့ ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ မြင်ရပြီဆိုတော့ ဘယ်အချိန် ကုန်းပေါ်ကို ပြန်ရောက်မလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားမိတယ်” ဟု အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းအကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားသည့် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်နေသူ တစ်ဦးက ပြောသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးနိုင်ထွန်းအံ့က ရှေးခေတ်မွန်လူမျိုးတို့၏ လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန် အစီအစဉ် ရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန္ဒာခင်က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန်အတွက် စင်ကာပူနိုင်ငံ အက်စီမက်စ် အင်တာနေရှင်နယ်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းခန့် အကုန်အကျခံ၍ သင်္ဘောများ ငှားရမ်းရှာဖွေရန် ကမ်းလှမ်းထားကြောင်းနှင့် နည်းပညာ၊ အတတ်ပညာ၊ ပညာရှင်အား၊ငွေအင်အား လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ ပြည့်စုံမှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ အဆိုပါ ကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်လက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက် ရန်ရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်
အလားတူပြီးခဲ့သည့် စက်တင်ဘာလအတွင်း ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ္တမအစည်းအဝေးတွင်လည်း ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန် အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ထပ်မံမေးမြန်းခဲ့ရာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေက ခေါင်းလောင်းဆယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းသည့် ကုမ္ပဏီ အနေဖြင့်လည်း ငွေကြေး၊ အတတ်ပညာပြည့်စုံပြီး အဆင်သင့်ဖြစ်သော ကုမ္ပဏီ မဖြစ်သည့်အပြင် ပွဲစားသဘောမျိုးသာ ကမ်းလှမ်းသည့်အတွက် ပျက်ပြယ်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကျိုက်ထီးဆောင်းဆရာတော်နှင့် စင်ကာပူမှ ကုမ္ပဏီတို့က ကြိုးပမ်းကြသည်
၂၀၁၄-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၁၁) ရက်တွင် ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က စတင်ဆယ်ယူသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းကြီး ၃ လုံး [၁]
တိုက်ပွဲတစ်ပွဲ တိုက်ရုံမျှဖြင့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင် အချုပ်အခြာအာဏာကိုအဆုံးအဖြစ် ပေးနိုင်သည့်တိုက်ပွဲ အနေဖြင့် ပြင်သစ်မှ နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလီယံနှင့် အင်္ဂလန်ကျွန်းပေါ်မှ အုပ်စိုးနေသော အင်္ဂလို-ဆက်ဇုံမျိုးနွယ်ဘုရင် ဟာရိုး ဂေါ်ဒွန်ဆင် တို့ တိုက်ခိုက်ကြသည့် ဟက်စတင်းတိုက်ပွဲအား သတ်မှတ်နိုင်သည်
ဟေးစတင်းတိုက်ပွဲသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကို အင်္ဂလို ဆက္ကဆန်ဘုရင်တို့လက်မှ နော်မန်ဘုရင်တို့လက်သို့ ရောက်ရှိစေခဲ့သော တိုက်ပွဲဖြစ်ခြင်းကြောင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့၏သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်
ထိုတိုက်ပွဲသည် စင်စစ်အားဖြင့် ဆပ်ဆက်နယ် ကမ်းခြေရှိ ဟေးစတင်းမြို့မှ ခြောက်မိုင်ခန့် အတွင်းကျသော ဆင်းလက်တောင်ကုန်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း ထင်ရှားသောမြို့အမည်ကိုစွဲ၍ ဟေးစတင်းတိုက်ပွဲဟုခေါ်တွင် လေသည်
ထိုအခါက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဟဲရိုးဘုရင်အုပ်စိုးလျက်ရှိရာ နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံက မိမိသာလျှင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံထိုက်သည်ဟုဆို၍ ချီတက်တိုက်ခိုက်သော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်
၁ဝ၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နံနက် အရုဏ်တက်အချိန်တွင် ဆပ်ဆက်ကမ်းခြေ ပီဗင်ဆီပင်လယ်အော်၌ တပ်စွဲလျက်ရှိသော ဝီလျံ၏ တပ်သားတို့သည် အင်္ဂလိပ်တို့တပ်စခန်းချရာ ဆင်လက်တောင်ကုန်းသို့ စစ်ချီတိုက်ခိုက်လေသည်
နှစ်ဖက်သောစစ်သည်တို့တွင် လူဦးရေချင်းမကွာခြားလှချေ
အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်က လှံတံနှင့်အရိုးရှည်ပုဆိန်များစွဲကိုင်၍ ထိုးစစ်ဆင်လာသော နော်မန်မြင်းစီးတပ်သားတို့ကိုအကြိမ်ကြိမ် တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့သည်
ရန်သူဘက်မှ ပစ်ခတ်သောမြားတို့ကို လည်း ဒိုင်းလွှားတို့ဖြင့် ခုခံကာကွယ်လျက်ရှိသည်
ညနေချမ်းအချိန်သို့ရောက်သောအခါ ဟဲရိုးဘုရင်သည် မျက်လုံးတစ်ဖက်တွင် ရန်သူ့မြားချက်သင့်သဖြင့် ကျဆုံးလေသည်
ဘုရင်၏ညီတော်နှစ်ဦးနှင့်တကွ လက်ရွေးစင်တပ်ဖွဲ့သည်လည်း ကျဆုံးကုန်ပြီဖြစ်သောကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့၏တပ်ပျက်၍ နော်မန်တို့အောင်ပွဲရကြလေသည်
ထိုနောက် နော်မန်ဒီနယ်စားသည် ပထမဝီလျံဘုရင်ဘွဲ့ကို ခံယူ၍ အင်္ဂလန်နိုင်ငံကိုအုပ်စိုးခဲ့လေသည်
အင်္ဂလန်ကျွန်းစုပေါ်တွင် အင်္ဂလို-ဆက်ဇုံမျိုးနွယ်တို့က ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ အုပ်ချုပ်လာခဲ့ပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်ဘုရင် အက်ဒွပ် (ဝန်ခံသူအက်ဒွပ်)က မိမိနောက် ဆက်ခံမည့်သူအဖြစ် ပြင်သစ်မှ နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလီယံအား ၁၀၅၀တွင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
သို့သော် အက်ဒွပ်ဘုရင် ကွယ်လွန်သည့် ၁၀၆၆ခုနှစ်တွင် ထိုကြေညာချက်အား ဘုရင့်ယောက်ဖဖြစ်သူ ဟာရိုးဂေါ်ဒွန်ဆင်မှ လျစ်လျူရှုကာ ဝီတန်မြို့စားကြီးများအဖွဲ့၏ ထောက်ခံချက်ဖြင့် ဘုရင်အဖြစ်ကို ရယူသွားသဖြင့် ဝီလီယံအနေဖြင့် နော်မန်ဒီမှ ရေတပ်ကြီးဖွဲ့စည်းကာ အင်္ဂလန်ကျွန်းအား စစ်ပြုရန် ပြင်သည်
ဟာရိုးမှာလည်း အက်ဒွပ်ဘုရင်မျိုးတော်ဖြစ်ရုံမက စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သောကြောင့် ပြင်သစ်မှကျူးကျော်လာမည်ကို နားလည်ပြီးဖြစ်၍ စစ်ရေးအရပြင်ဆင်ပြီးဖြစ်သည်
၎င်း၏အဓိက အင်အားမှာ ဆက်ဇုံကိုယ်ရံတော်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ဟတ်စ်ကာတပ်(Huscarls)ဖြစ်သည်
သို့သော် နော်ဝေဘုရင် ဟာရိုးဟာဒရာအေ့မှ မြောက်ဘက်မှ ကျူးကျော်လာသဖြင့် ဟာရိုးဂေါ်ဒွန်ဆင်မှာ မြောက်ဘက်သို့ စစ်ဦးလှည့်ရသည်
နော်ဝေတပ်မတော်နှင့် အင်္ဂလို-ဆက်ဇုံတပ်များ စတန်းဖို့ဒ်တံတား အရပ်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားပြီး နော်ဝေတပ်ပျက်ကာ ဘုရင် ဟာဒရာအေ့လည်း ကျဆုံးသဖြင့် ဟာရိုးဘုရင်မှာ တောင်ဘက်မှ ကျူးကျော်လာပြီဖြစ်သည့် နော်မန်ဒီတပ်များအား ရင်ဆိုင်ရင် ချက်ချင်းလှည့်ပြန်လာရသည်
ဟာရိုးဘုရင်နှင့် ၎င်း၏စစ်သည်များသည် အဆုံးအဖြတ်တိုက်ပွဲ တစ်ပွဲတိုက်ခိုက်အပြီး ပြီးလျှင်ပြီးခြင်းပင် မြောက်မှတောင်သို့ ခရီးဆက်လက်ချီတက်လာရသဖြင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေပြီဖြစ်သည်
မိုင်၂၀၀ကျော်ခရီးအား ရက်သတ္တပတ် တစ်ပတ်တည်းဖြင့် ချီတက်ရခြင်းဖြစ်သောကြောင့် လန်းဆန်းအားပြည့်နေသည့် နော်မန်ဒီတပ်များအား အဘက်ဘက်မှ မယှဉ်နိုင်တော့ပေ
သို့ဖြင့် ၁၄ရက်၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၀၆၆ခုနှစ် အင်္ဂလန်တောင်ပိုင်းရှိ ဟက်စတင်းစ်မြို့မြောက်ဘက် ၈မိုင်အကွာတွင်ရှိသော တောင်ကုန်းတစ်ခုတွင် နှစ်ဖက်တပ်များ ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြသည်
နှစ်ဖက်အင်အား အတိအကျမသိရသော်လည်း သမိုင်းသုတေသီများက အင်အား ၈၀၀၀ခန့်စီ ပါဝင်ကြမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
ဟာရိုးတပ်များက တောင်ကြောအပေါ်မှ နေရာယူထားကာ အားသာချက်ရယူထားနိုင်ပြီး မြေပြန့်တွင် တပ်စွဲထားသည့် ဝီလီယံ၏တပ်များမှာ အနေအထားအရ တစ်ပန်းရှုံးသကဲ့သို့ရှိနေသည်
ထို့ပြင် ဟာရိုးတပ်များ၏ နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချပ်စီတွင် တောအုပ်များဖြင့် ကာရံထားသည့်အတွက် ဝီလီယံအနေဖြင့် ရှေ့တည့်တည့်မှ တိုက်ရုံမှတပါး အခြားနည်းလမ်းမရှိတော့သဖြင့် ရှေ့မှသာ တည့်တည့်တိုက်ခိုက်ရတော့သည်
ဝီလီယံက သူ့တပ်များအား အုပ်စုသုံးစု ခွဲကာ သူ့ငယ်ကျွန်တပ်ဖြစ်သည့် နော်မန်တပ်အား အလယ်တွင်ထား၍ ပြင်သစ်မဟာမိတ်တပ်များကို ညာတောင်ပံတင်သည်
ဘယ်တောင်ပံတွင်မူ ဘရစ်တန်မဟာမိတ်တပ်များအား နေရာယူစေသည်
ဟာရိုးကလည်း သူ၏မြင်းတပ်သားများအား ခြေလျင်တပ်အဖြစ်ပြောင်းစေကာ တိုက်ခိုက်စေသည်
နံနက် ၉နာရီအချိန်တွင် ဝီလီယံ၏ စစ်သည်များက တောင်ကုန်းကို တက်၍ တိုက်ပွဲကို စတင်သည်
နှစ်ဖက်လုံးမှ လေးသည်တော်များကလည်း အပြန်အလှန် ပစ်ခတ်ကြပြီး ခြေလျင်တပ်များကလည်း သည်းသည်းမည်းမည်း တိုက်ခိုက်ကြသည်
နော်မန်တို့က လှံတံများ၊ဓားများဖြင့် ထိုးခုတ်ကြကာ ဆက်ဇုံတို့ကလည်း ရဲဒင်းများဖြင့် ခုတ်ဖြတ်ကြသည်
ထိုသို့တိုက်ပွဲပြင်းထန်နေချိန်တွင် ဘရစ်တန်တပ်များက စစ်မြေပြင်ကို စွန့်ခွာထွက်ပြေးသဖြင့် ဆက်ဇုံတို့ လိုက်လံတိုက်ခိုက်ကြစဉ်တွင် ဝီလီယံကျဆုံးပြီ ဟူသော ကောလာဟလထွက်ပေါ်လာပြီး နော်မန်တပ်များအားလုံး တွေဝေသွားကြရသည်
ထိုအချိန်တွင် ဝီလီယံက သံခမောက်ကို ချွတ်ကာ ဝှေ့ရမ်းပြပြီး သူအသက်ရှင်လျက် တိုက်ပွဲဝင်နေသေးကြောင်းကို အော်ဟစ်ပြောဆိုရာမှ နော်မန်များ အားတက်လာပြီး ရွတ်ရွတ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ကြသည်
ဝီလီယံကိုယ်တိုင်ပင် ဓားလွတ်ကိုကိုင်၍ တိုက်ခိုက်လာသဖြင့် တပ်သားများလည်း စိတ်ဓာတ်တက်ကြွလာကြသည်
ထွက်ပြေးသွားသော ဘရစ်တန်တပ်များနောက်သို့လိုက်သည့် ဆက်ဇုံများကိုလည်း နော်မန်တပ်များက အနိုင်ရလိုက်သည်
ထိုအခြေအနေတွင် ဝီလီယံမှ စစ်မြူသောအနေဖြင့် ပရိယာရ်ပြုကာ နော်မန်တပ်များကို နောက်သို့အနည်းငယ် ဆုတ်စေရာ ဆက်ဇုံတို့က ၎င်းတို့ဘုရင် ဟာရိုးအားကာကွယ်နေရာမှ ရှေ့ထွက်ကာ နော်မန်တပ်များအား လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည်
ထိုအချိန်တွင်ပင် အကာအကွယ်နည်းပါးသွားသည့် ဟာရိုးဘုရင်၏ ညာမျက်လုံးအား နော်မန်လေးသည်တော်တစ်ဦး ပစ်ခတ်လိုက်သည့် မြှားချက်သင့်သည်
ဟာရိုးဒဏ်ရာရကြောင်း ဆက်ဇုံများ ကြားကာ ဖရိုဖရဲဖြစ်သွားကြစဉ်ခဏအတွင်းတွင်ပင် နော်မန်တပ်များက ဟာရိုးဘုရင်ရှိရာသို့ ထိုးဖောက်တိုက်ခိုက်ကာ ဟာရိုးအားသတ်ဖြတ်လိုက်ကြတော့သည်
ထွက်ပြေးကြသည့် ဆက်ဇုံများကိုလည်း နော်မန်တပ်များက လိုက်လံထိုးခုတ်သတ်ဖြတ်ကြသည်
ဝီလီယံကလည်း လန်ဒန်မြို့သို့ချက်ချင်းချီတက်ကာ ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်ခံသည်
မိမိအား ကံဖေးမသဖြင့် ဟာရိုးကိုအနိုင်ရသည်ဟု ယုံကြည်သဖြင့် ထိုတိုက်ပွဲနေရာတွင် ဘုရားဝတ်ကျောင်း တစ်ကျောင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
(ယနေ့တိုင် ထိုဘုရားဝတ်ကျောင်း၏ ပျက်စီးနေသော အစိတ်အပိုင်းများကျန်ရှိနေသေးသည်
၁၄၁၇ (၁) ရက်
ပင်မွန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmun (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၂ ဦး၊ မ ၃၀၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ငန်းသောင်တောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nganthaungtaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၀ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၂ ဦး နေထိုင်သည်
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်ဟု ထင်ရှားသော သတင်းစာဆရာ၊ စာရေးဆရာ၊ ကျောင်းဆရာ ဦးဆုမြိုင်ကို ၁၉၁၄ ခု၊ ဇူလိုင်လ ( ၈ ) ရက်နေ့တွင် မကွေးတိုင်း နတ်မောက်မြို့၌ အဖ အထက်တန်း ရှေ့နေကြီး ဦးမင်းဇင်၊ အမိ ဒေါ်ဒေါ်ချစ်တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ( ၁၃ ) ယောက်တွင် သတ္တမမြောက်သား ဖြစ်သည်
နတ် မောက်မြို့ ဒီပင်္ကရာကျောင်း ဆရာတော်ဦးသောဘိတထံတွင် စတင်ပညာသင်ကြားသည်
ထို့နောက် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ပျော်ဘွယ်မြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ( ၁၀ ) တန်း အောင်မြင်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၃၈ ခုတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ( B.A ) ရရှိခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် ၁၉၃၆ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်းလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
သူရိယသတင်းစာ သတင်းထောက်၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် စစ်ကိုင်းကျောင်းဆောင် သဟာယအဖွဲ့က ထုတ်ဝေသော စစ်ကိုင်းဂုဏ်ရည် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့ နောက်တိုးတက်ရေး၊ နဂါးနီ၊ အိုးဝေ၊ ဘားမားဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားရင်း ဆယ်သန်းသတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်၏ ပထမဆုံး စာအုပ်ဖြစ်သော ‘လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ’ အမည်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်း၌ အမျိုးသားကျောင်းဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက် ၁၉၄၀ ပြည့်ကာလ အတွင်း ‘ရောင်နီ’ ၊ ‘ထောင်ထွက်ကြီး’ စသည့် ဝတ္ထုများကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ဆုမြိုင်သည် တော်စတွိုင်း၏ ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်သည်
‘ထူးတဲ့ကိုး’ ၊ ‘နည်း ၁၀၈’၊ ‘နည်း ၉၉’ စသည့် ကျမ်းများကိုလည်း ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဦးအာဏ ကလောင်အမည်နှင့် ‘သင့်ဘဝခရီးစဉ်’ အမည်ရှိ စာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဦးဆုမြိုင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း နတ်မောက်မြို့တွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆယ်တန်းကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့၌ပင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအထိမ်းအမှတ် နိုင်ငံတော် တိုးမြှင့်ကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ မှ ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိ ထိုကျောင်း၌ပင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး အဖြစ် အမှုထမ်းသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နတ်မောက်မြို့ အရှေ့ပိုင်း ပါလီမန် အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်
ဦးဆုမြိုင်သည် နတ်မောက်မြို့ ဒီပင်္ကာရာ ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဥတ္တရ ၏ ခမည်းတော်လည်း ဖြစ်သည်
ဦးဆုမြိုင်သည် ၁၉၈၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၆ ) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် မကွေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းတင်နှင့် သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
မကျီးကိုးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikoepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ချောက်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောက်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၆၉ ဦး၊ မ ၃၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ခေါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် (Magnesium)သည် သတ္တုဒြပ်စင် တမျိုးဖြစ်ပြီး ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (Periodic table) ၏ အုပ်စု အမှတ် -၂ (Group -II) တွင် ပါဝင်ပြီး အတိုကောက်သင်္ကေတ အဖြစ် (Mg) ဟု သတ်မှတ်ထားသည်
၎င်း၏ အက်တမ် အမှတ်စဉ် သည် ( ၁၂ ) ဖြစ်ပြီး၊ အက်တမ် ၏ အလေးချိန်သည် (၂၄.၃၁၂) ဖြစ်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် သည် ငွေရောင်သန်းနေသော အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အလွန်ပေါ့ပါး ပါသည်
၎င်း၏ သိပ်သည်းဆ သည် ၁.၇၄ (1740 kgm3 (0.063 lbin3 or 108.6 lbft3) ) ဖြစ်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ကို စက်ရုံများတွင် အလွန်ပေါ့ပါးစွာ တည်ဆောက်ထားသော သတ္တုအဖြစ် ရှေးယခင်ထဲက သိရှိထား သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်း၏ နိမ့်ပါးသော အလေးချိန် နှင့် ခံနိုင်ရည် ရှိသောသတ္တုစပ် ပုံစံ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသော ကြောင့်ဖြစ်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် သည် လွယ်ကူစွာ ဓာတ်ပြုနိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို ဟိုက်ဒရိုဂျင်ရှိသော ဆူပွက်နေသော ရေထဲတွင်ထားရှိသောအခါ ဆားနှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ပေါင်းကို လျော့နည်းသွားစေခြင်းဖြင့် အကောင်းဆုံး သတ္တုကို ထုတ်လုပ်ပေးနိင်ပါသည်
၎င်းသည် non-metals များ၊ အက်စစ်များ နှင့် လည်း အတူတကွ ပေါင်းနိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ကို ဓာတ်ကူ ပစ္စည်း အဖြစ် ဇီဝဓာတု ဓာတ်ပြုခြင်းများဖြစ်သော လျော့ချခြင်း၊ ပေါင်းစပ်ခြင်း၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖယ်ရှားခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုပါသည်
၎င်းကို အချိန်ကြာမြင့်စွာအသုံးပြုပြီး အထူးသဖြင့် ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် အစိတ်အပိုင်းများစွားပါဝင်သော organic တွင် Grignard ပေါင်းစပ်ခြင်းနည်းကို လူအများသိရှိပြီးဖြစ်သည်
အဓိက သတ္တုများမှာ – Aluminium, Manganese, zircon, zinc, rare-earth metals နှင့် thorium တို့ဖြစ်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ဓာတ်ပေါင်းကို (သတ္တု ၊ဖန်) မီးပြင်းဖိုတွင် ပေါင်းစပ်ရန်ခက်ခဲသော သံ၊ စတီး၊ သံဓာတ်ပါသော သတ္တု၊ ဖန် နှင့် ဘိလပ်မြေတို့တွင် အသုံးပြုပါသည်
အထူးသဖြင့် aeroplane နှင့် missile တည်ဆောက်ရေးတွင် ၎င်းကို အလူမီနီယမ်၏ အလေးချိန်လျော့ချရာတွင် အရေးကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
၎င်း ကို ဖွဲ့စည်းမှု မရှိသေးသော ဓာတုပစ္စည်းများ၊ သတ္တုစပ်များတွင် အများဆုံးအသုံးပြုပါသည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ပါဝင်သော အရာများကို စက်ရုံများ ၊စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး များတွင် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုပါသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်ကို အချို့နေရာများတွင်လည်း အသုံးပြုနိင်ပါသည်
ဥပမာ- သံ နှင့် စတီးများတွင် ကန့်(sulphur) ကိုဖယ်ထုတ်ခြင်း ၊ ယူရေနီယမ် သန့်စင်ရာတွင်အသုံးပြုခြင်း၊ ဓာတ်ပုံ တံဆိပ်တုံး ထုသော အပြားထုတ်လုပ်ခြင်း ၊ မီးရှူးမီးပန်း ဗြောက်အိုးစသည့်လုပ်ငန်းများ၊ အချက်ပြမီးထုတ်လုပ်ခြင်း နှင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ရာတွင် လျှက်တပြက် မီးလုံး ထုတ်လုပ်ခြင်းတို့တွင် အသုံးပြုပါသည်
မဂ္ဂနီစီယမ် သည် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ၈ ခုမြောက် အများဆုံပါဝင်သော ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး မာကြောသော ကမ္ဘာမြေကြီးတွင် ၂ % ပါဝင်ပြီး၊ ပင်လယ်ရေထဲတွင် တတိယ အပေါ များဆုံးပျော်ဝင်နေသော ဒြပ်စင် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် သဘာဝအားဖြင့် အလွန်ပေါများပြီး များသောအားဖြင့် ကျောက်တုံးကျောက်ခဲတို့နှင့် ပြည့်နှက်နေသော တွင်းထွက်ပစ္စည်း၊ တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကဲ့သော အရာများ သံလိုက်ဓာတ် ပါဝင်သောအရာများ၊ များတွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်
ထို့အပြင် ၎င်းကို ပင်လယ်ရေ၊ မြေအောက်ဆားရည် နှင့် ဆားပါဝင်သော အလွှာများတွင်လည်း တွေ့ရတတ်သည်
၎င်းသည် မာကြောသော ကမ္ဘာမြေကြီး ၏ မျက်နှာပြင်တွင် တတိယအများဆုံးပါဝင်ပြီး အလူမီနီယမ် ၊သံတို့ထက် သာလွန်စွာပါဝင်သည်
အမေရိကန်တွင် ၎င်းသည် အဓိက အထောက်အပံ့ သတ္တုဖြစ်ပြီး 1995 ထိ ကမ္ဘာ ၏ ၄၅%ကို ထုတ်လုပ်ပေးပါသည်
China ၊ Turkey ၊ North Korea ၊ Slovakia ၊Austria ၊ Russia နှင့် Greece နိုင်ငံများတွင် တွင်းထွက်ပစ္စည်း နှင့် သံလိုက်ဓာတ်ပါသော အရာများကို သတ္တုတွင်းများတွင် ၁ နှစ်လျင် တန်ပေါင်း ၁၀ မီလီယံ ထုပ်လုပ်ပေးပါသည်
လူသားများ သည် မဂ္ဂနီစီယမ် ၁ ရက်ကို ၂၅၀ နှင့် ၃၀၀ မီလီဂရမ် စားသုံးရမှာဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံး၂၀၀ မီလီဂရမ် စားသုံးရမှာဖြစ်သည်
ခန္ဓာကိုယ်အတွက် ၎င်းကို အစားအစာများမှ ရယူနိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် အဆိပ်အတောက် မဖြစ်သော်လည်း ၎င်းကို အလွန်အကျွံ စားသုံးလျှင် ကြွက်သားများအားနည်းခြင်း၊ ထုံထိုင်းခြင်း နှင့် စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် အမှုန့်ထိတွေ့ခြင်းဖြင့် အကျိုးသက်ရောက်မှုများမှာ အဆိပ်တောက်အနည်းငယ် ဖြစ်သော်လည်း လူ၏ ကျန်းမာရေးကို မထိခိုက် စေနိုင်ပါ
ဂဟေဆော်ရာတွင် မျက်မှန်မတပ်ပဲ ဂဟေဆော်လျှင် မဂ္ဂနီစီယမ် အမှုန့်များ မျက်လုံးထဲဝင်ရောနိုင်ပြီး အန္တရာယ်ရှိနိင်ပါသည်
အရေပြားထဲသို့လည်း ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး မဂ္ဂနီစီယမ် အမှုန့် ပမာဏများပါက အန္တရာယ် ရှိနိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ်အောက်ဆိုဒ် အငွေ့လောင်ကျွမ်းခြင်း၊ ဂဟေဆော်ခြင်း သတ္တု အရည်ကျိုခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် ထွက်ပေါ်လာသော အငွေ့များသည် လူသားများကို ကိုယ်ပူခြင်း၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ မအီမသာဖြစ်ခြင်း၊ အန်ခြင်း၊ ကြွက်သားများ နာကျင်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
သို့သော် ၎င်းသည် မဂ္ဂနီစီယမ်အောက်ဆိုဒ် အငွေ့ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ၁၂ နာရီ အတွင်း နှင့် နောက်ဆုံး ၄၈ နာရီအတွင်းသာ တွေ့နိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ်အောက်ဆိုဒ် အငွေ့သည် မဂ္ဂနီစီယမ် ကို လောင်ကျွမ်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအန္တရာယ် များမှာ အမှုန်များသည် လေထုထဲတွင် ရောနှောခြင်းဖြင့် ပေါက်ကွဲနိုင်ခြင်း (သို့) အဖြုန်းစေ့ပုံစံအဖြစ် ပြောင်းလဲနိုင်သည်
ခြောက်သွေ့နေလျှင် ၎င်းသည် လှည့်ပတ်နေနိုင်ခြင်း ၊ လေနှင့်သက်ဆိုင်သော ပို့ဆောင်ခြင်း နှင့် သွန်ထွက်ခြင်း တို့ကြောင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
ဓာတုဗေဒနှင့် ပတ်သက်သောအန္တရာယ်များမှာ ၎င်းသည် လေထဲတွင် လောင်ကျွမ်းစေနိုင်ခြင်း (သို့) ရေငွေ့တွင် မအီမသာဖြစ်ခြင်း (သို့) အဆိပ်အတောက် အငွေ့ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
၎င်းသည် အောက်စီဂျင် ဓာတ်ပေါင်းများဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဓာတ်ပြုနိုင်သည်
အခြားသော ဒြပ်စင်များဖြင့်လည်း ပြင်းထန်စွာဓာတ်ပြု ခြင်းဖြင့် မီလောင်နိုင်ခြင်း၊ ပေါက်ကွဲစေခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
အက်စစ်များ နှင့် ဟိုင်ဒရိုဂျင် (see ICSC000 1 ) အရည်များဖြင့် ဓာတ်ပြုပြီး မီးလောင်နိုင်ခြင်း၊ ပေါက်ကွဲစေခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်ဖြစ်ပေါ်စေ နိုင်သည်
သန့်ရှင်းသော လေထဲသို့ ဖယ်ထုတ်ခြင်း၊ မျက်လုံးကို ရေဖြင့်ဆေးကြောခြင်း၊ အရေပြားကို ဆပ်ပြာဖြင့် ဆေးကြောခြင်းဖြင့် ဖယ်ရှားနိုင်သည်
အကယ်၍ မဂ္ဂနီစီယမ် အမှုန့် ပမာဏများပါက ကိုယ်တွင်းသို့ဝင်ရောက်နိင်ပြီး အော့အန်ခြင်းကို ဖြစ်စေပြီး ဆရာဝန်နှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရပါမည်
မဂ္ဂနီစီယမ်သည် အရေးကြီးသတ္ထုဓာတ်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာ အများအပြားတွင် ပါဝင်ခြင်းကြောင့် မဂ္ဂနီစီယမ် ချို့တဲ့ခြင်းလက္ခဏာများမှာလည်း အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်ပေသည်
အဖြစ်အများဆုံး မဂ္ဂနီစီယမ်ချို့တဲ့ခြင်း လက္ခဏာများမှာ − အစာအိမ်လမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာများ (ကာလကြာရှည် ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ ပျို့ခြင်း၊ အန်ခြင်း)ခြေထောက်များ ဖောရောင်ခြင်းကြွက်သားများအားနည်းခြင်း၊ တုန်ယင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကြွက်တက်ခြင်းအိပ်မပျော်ခြင်းနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအလွန်အမင်း မဂ္ဂနီစီယမ်း ချို့တဲ့ခြင်းဖြစ်ပါက ထိုသူအား သွေးဖောက်စစ်ဆေးလျှင် သွေးတွင်း ကယ်လ်စီယမ်နှင့် ပိုတက်စီယမ်ပမာဏ များပြားခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်
၎င်းပြောင်းလဲမှုများသည် လူတစ်ယောက်အား နှလုံးရောဂါ ဖြစ်ခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ တက်ခြင်းနှင့် အခြားပြင်းထန်သော အခြေအနေများ ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
အသင့်အတင့် အနည်းအကျဉ်းမဂ္ဂနီစီယမ် ချို့တဲ့မှုများတွင်လည်း ပြဿနာအတော်များများ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်
၎င်းတို့ထဲတွင် ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်းသည် အဖြစ်အများဆုံး လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်
အသင့်အတင့်နှင့် အနည်းအကျဉ်း မဂ္ဂနီစီယမ် ချို့တဲ့သူများသည် အင်ဆူလင် မတိုးခြင်းဖြစ်ပွားကာ အမျိုးအစား (၂) ဆီးချိုရောဂါဖြစ်ပွားမှု များပြားခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်
အခြားလေ့လာမှုများအရ အူလမ်းကြောင်းရောင်ရမ်းခြင်းရောဂါများဖြစ်သော မဂ္ဂနီစီယမ် Crohn's နှင့် irritable bowel syndrome တို့သည် မဂ္ဂနီစီယမ်ချို့တဲ့မှုနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်ကို ဖြည့်စွက်သောက်သုံးရန် လိုအပ်ချက်ကို သိရှိရန် မလွယ်ကူပေ
သွေးတွင်းရှိ မဂ္ဂနီစီယမ် ပမာဏကို တိုင်းတာမှုရလဒ်များအရ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ မဂ္ဂနီစီယမ် ပမာဏအားလုံးကို  ခန့်မှန်းနိုင်လောက်အောင် တိကျခြင်း မရှိပါ
မဂ္ဂနီစီယမ်ချို့တဲ့ခြင်း လက္ခဏာအတော်များများကလည်း ယေဘုယျဆန်ပြီး အခြားရောဂါများ၏ လက္ခဏာများနှင့် မှားယွင်းလွယ်စေနိုင်သည်
ဥပမာအားဖြင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းသည် ရေသောက်နည်းခြင်း၊ အမျှင်ဓာတ်များ စားသုံးမှုနည်းပါးခြင်းတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်တတ်ပြီး အိပ်မပျော်ခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှုများခြင်း၊ သွေးဆုံးခြင်းနှင့် ဟော်မုန်းမညီမျှခြင်း စသည်တို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပွားတတ်သည်
အကြံကောင်းတစ်ခုမှာ အရည်အသွေး (Quality) ကောင်းသော အားဆေးတစ်မျိုးအား ပုံမှန်သောက်သုံးပေးခြင်း ဖြစ်သည်
အားဆေးအားစတင်၍ မသောက်မီနှင့် ၎င်းအားဆေးတွင် မဂ္ဂနီစီယမ် မည်မျှပါဝင်သည်ကို သေချာစစ်ဆေးပြီး သောက်သင့်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်မူ အာဟာရအမျိုးမျိုးအတွက် နေ့စဉ်သောက်သင့်သော ပမာဏညွှန်းကိန်း DRIs (Dietary Reference Intakes) ကို သုံးစွဲသည်
အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ နေ့စဉ်သောက်သင့်သော မဂ္ဂနီစီယမ်ပမာဏမှာ DRIs အရ အမျိုးသားများအတွက် တစ်နေ့လျှင် ၄၀၀ မှ ၄၂၀ မီလီဂရမ်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသမီးများအတွက်မူ ၃၁၀ မှ ၃၆၀ မီလီဂရမ် ဖြစ်သည်
အခြားစမ်းသပ်ရန် နည်းလမ်းတစ်ရပ်မှာ မဂ္ဂနီစီယမ်ချို့တဲ့ခြင်း၏ လက္ခဏာများ မိမိတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဟု ထင်ပါက ရန်အနည်းငယ်ခန့် ဆက်တိုက် မဂ္ဂနီစီယမ် အနည်းငယ် (၁၀၀) မီလီဂရမ်မျှ သောက်ကြည့်ပါ
သင်၏ ဝမ်းချုပ်ခြင်း လျော့ပါးသွားသလား၊ ကောင်းကောင်းအိပ်ပျော်သွားသလား၊ ကြွက်သားများ တုန်ယင်ခြင်း သက်သာသလား အစရှိသည်တို့ကို စောင့်ကြည့်ပါ
၎င်းလက္ခဏာများ လျော့ပါးမှုရှိပါက သင့်တွင် မဂ္ဂနီစီယမ်ချို့တဲ့ခြင်း ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် တိုင်ပင်သည်က အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
အနည်းဆုံး မည်သို့သော မဂ္ဂနီစီယမ် အမျိုးအစားကို သောက်သင့်သည်ကို မေးမြန်းရမည်
လေ့လာမှုအမျိုးအစားများအနက် magnesium lactale နှင့် magnesium chloride တို့မှာ ခန္ဓာကိုယ်မှ စုပ်ယူမှ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးသည် အလွန်နည်းပါးသည်
အဓိက ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများမှာ ဗိုက်နာခြင်း၊ ဝမ်းပျက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပြီ ၎င်းတို့မှာ ၃၀၀ မီလီဂရမ်ထက်ပိုသော သောက်သုံးသူများမှသာ ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်တတ်သည်
ထို့ကြောင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း၊ ကြွက်တက်ခြင်း၊ ကြွက်သားများတုန်ယင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်ပါက မဂ္ဂနီစီယမ် သောက်သုံးရန်လိုမလိုကို ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် တိုင်ပင်သင့်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် အောက်ဆိုဒ် အငွေ့သည် ပတ်ဝန်းကျင်အကျိုးသက်ရောက်မှု အနည်းငယ်သာ တွေ့ရှိရသည်
အခြားနို့တိုက်သတ္တဝါများ အတွက်လည်း ၎င်းကို ရှူရှိုက်ခြင်းဖြင့် လူသားတို့ကဲ့သို့ပင် အန္တရာယ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သည်
၀-၃ မဂ္ဂနီစီယမ်အောက်ဆိုဒ် အငွေ့သည် ပတ်ဝန်းကျင် ရောင်စဉ်အဖြစ် ၀.၈ သတ်မှတ်ထားသည်
၃ သည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ၊ ဝ သည် အန္တရာယ် ဖြစ်စေမှုမရှိခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပါသည်
ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ၎င်းသည် သဘာဝအဆိပ်များ၊ အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေသောပစ္စည်းများ နှင့် အဆိပ်အတောက် ကင်းမဲ့သောနေများတွင် ပါရှိပြီး ၊ ဇီဝရုပ်ကြွင်းများတွင်လည်း ပါဝင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ်အမှုန့်သည် ပတ်ဝန်းကျင်ကို ကြီးမားသော အန္တရာယ်ကို မဖြစ်ပေါ်စေပါ
မဂ္ဂနီစီယမ်သည် ပေါ့ပါးသောသတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်၏
မဂ္ဂနီစီယမ်သန့်သန့်ကို တူးဖော်မရနိုင်ဘဲ၊ မဂ္ဂနီစီယမ်ပါဝင်သည့် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပေါ်နေသော အက်စဗက်စ တော့ (ကျောက်ဂွမ်း) နှင့် မက်ဂနီဆိုက်တို့မှ ထုတ်ယူနိုင်ပေ သည်
မဂ္ဂနီစီယမ်ကို ၁၈ဝ၈ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး ဆာဟမ်ဖရီဒေဗီဆိုသူက ပထမဆုံးတွေ့ရှိခဲ့သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ထုတ်ယူပုံမှာ များသောအားဖြင့် ကာနဲလိုက်ခေါ် မဂ္ဂနီစီယမ် ပါသော သတ္တုရိုင်းကို ပထမ အပူတိုက်ပေး၍ အရည်ပျော်စေ ပြီးနောက်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို ထိုအရည်တွင် ဖြတ်သန်းသွား စေခြင်းဖြင့် ထုတ်ယူသည်
ရရှိသောသတ္တုကို ထပ်မံ၍ ပေါင်း ချွေ ခံယူသောအခါ မဂ္ဂနီစီယမ် သန့်သန့်ကို ရရှိသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်စစ်လျှင် ငွေရောင်အဆင်းရှိ၍ စိုထိုင်း သောလေ၌ထားလျှင် တဖြည်းဖြည်း အရောင်မှိန်သွားသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်သည် အထုအရိုက်ခံ၏
မီးရှို့လျှင် ဖြူဝင်းတောက်ပသော အလင်းရောင်ကို ဖြစ်စေသောကြောင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ရန် အလင်းရောင်ပေးရာ၌ မဂ္ဂနီစီယမ်ကို မီးရှိူ့ ကာ အသုံးပြုကြသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်၏ သိပ်သည်းဆမှာ ၁.၇၄ ရှိ၍ အပူချိန်စင်တီဂရိတ် ၆၃၂.၇ ဒီဂရီ၌ အရည်ပျော်ပြီး လျှင် စင်တီဂရိတ် ၁၁ဝဝ ဒီဂရီ၌ ဆူပွက်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ်ဖြင့် ပေါ့ပါးသောသတ္တုရောများ ပြုလုပ်နိုင်သည်
မဂ္ဂနီစီယမ် ဆာလဖိတ်မှာ ကျွနု်ပ်တို့ အများဆုံးအသုံးပြုကြသော ဆားခါးပင်ဖြစ်၍ ဝမ်းနုတ်ရန်ကောင်းသောဆေး ဖြစ်သည်
အခြား မဂ္ဂနီစီယမ် ဓာတ်ဆားများဖြစ်သော ကာဗွန်နိတ်၊ ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက်နှင့် အောက်ဆိုက်တို့မှာလည်း အစာအိမ်နှင့် သက်ဆိုင်သောဆေးများ ဖော်ရာ၌ အသုံးဝင်ကြသည်
မဂ္ဂနီစီယမ်ကလိုရိုက်နှင့် မဂ္ဂနီစီယမ်အောက်ဆိုက်တို့မှာ မီးခံအုတ် များ ပြုလုပ်ရာ၌ များစွာအသုံးဝင်လေသည်
ဈေးသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaythit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဈေးသစ် (ဟာခွန်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ၊ ကညွတ်ကွင်း
ဒမ်းကန် သည် ဘာကီးနားဖားဆိုနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ကယမြို့၏ မြောက်ဘက်၊ Sahel Reserve ၏ တောင်ဘက်၊ ဘမ်ကန်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
ဤကန်မှရေသည် White Volta သို့ စီးဝင်သည်
ဤကန်သည် ၅ ကီလိုမီတာရှည်ကာ ၂ ကီလိုမီတာ ကျယ်သည်
ဤကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၃၀၄ မီတာ (၉၉၇ ပေ) ရှိသည်
ဤကန်ကို ရမ်ဆာနယ်မြေအဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက သတ်မှတ်ခဲ့သည်
လေးဖြူ သည် မြန်မာ ရော့ခ် အဆိုတော် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၅-ခုနှစ်၊ မေလ(၁၉)ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အင်းလေးဇာတိ ဖြစ်သည်
ရော့ခ် အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည့် အငဲ ၏ အကို အရင်း ဖြစ်သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ အထူးပြုဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
လေးဖြူသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ စင်မြင့်ဂီတ ဖျော်ဖြေပွဲများ၌ ပါဝင် သီဆိုခွင့်မရရှိပဲ ခေတ္တရပ်နားခဲ့ရသည်
၂၀၀၉-ခုနှစ်မှ စ၍ စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲများ၌ Iron Cross Band နှင့်အတူ ဆက်လက် သီဆိုခွင့်ရရှိခဲ့သည်
နာဂစ်မုန်တိုင်းဒဏ်ခံ ပြည်သူများ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး ရန်ပုံငွေအတွက် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်သော စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲ၌ အဆိုတော်လေးဖြူအား အားပေးကြိုဆိုသော သူ၏ အမာခံပရိသတ်များကြောင့် ရန်ပုံငွေ အများအပြား ရရှိခဲ့သည်
ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်နွယ်နွယ်သန်း ဖြစ်သည်
သမီးကြီး ၏ အမည်မှာ ဆောင်းလေးဖြူ ဖြစ်ပြီး သားငယ်၏ အမည်မှာ တိမ်လေးဖြူ ဖြစ်သည်
ကန္တာရ လမင်းပင်လယ်အော်သံကန္တာရ ပင်လယ် လမင်းအော်သံ(လိုက်ဖ်ရှိုး)ဂီတ မဉ္ဇူရီပါဝါ ၅၄ (Power 54)ကမ္ဘာသစ်တေးကျိန်စာသားကောင်ရာစုသစ် (မျိုးကြီး၊ အငဲ တို့နှင့်တွဲဖက်၍)အိပ်မက်ကဗျာလိပ်ပြာIron Cross Band, Unplugged showIron Cross Band, Live show for 15th anniversaryIron Cross Band, 15th anniversary celebrationမံမီများLMN (မျိုးကြီး၊ အငဲ နှင့်တွဲဖက်၍)ခဏလေးများဘင်္ဂလား ပင်လယ်အော် (Bay of Bengal)ဒိုင်ယာရီဒါအချစ်လား (Single)ကျောခင်းတံတားများ (Single)မြူ (Single)မိစ္ဆာမ (Single)ဘဝ (single)ဇာတိဘုံ (single)လူ့အန္ဓ (single)လုပ်လိုက် (single)"ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်" စီးရီးမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် Mobile Stero ဖြင့် ပထမဆုံးတီးခတ်အသံသွင်းပြုလုပ်ထားသော တေးစီးရီးဖြစ်သည်
Mobile Stero မှာ ကမ်းခြေတစ်ခု (သို့) တစ်ခုခုသောနေရာ၏ အခန်းတစ်ခန်းထဲတွင် ကြိုတင်သီချင်းတိုက်ထားခြင်းမရှိပဲ ရင်ထဲကခံစားချက်အတိုင်း တီးခတ်သီဆိုပြီး အသံသွင်းခြင်းကို တစ်ပြိုင်နက်ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်
ခက်လောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khetlaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ဟုန်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟုန်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉ ဦး၊ မ ၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈ ဦး နေထိုင်သည်
မကာလ်ထရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makarhta)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ကောင်လိုလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကောင်လိုလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၁ ဦး၊ မ ၂၀၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၈ ဦး နေထိုင်သည်
လွတ်လပ်‌ရေး ‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့်နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ရ၊ အငြိမ်းစား အလုပ်သမား ဝန်ကြီး ဦးတင်ညွန့်ကို ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ ‌ချောင်ဝိုင်းကြီး ‌ကျေးရွာ၌ အဖဦးစံမြင့်၊ အမိ‌ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့ သည်
‌မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်အနက်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ဖျာပုံမြို့အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် တွင် ၁၀ တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အာရှလူငယ်များအစည်းအရုံး ဌာနချုပ်၏ ရန်ကုန် ‌နေပြည်‌တော် စည်းရုံး‌ရေး တာဝန်ခံ အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ People'sRevolutionary Party ( ပီ၊ အာရ် ပီ) ‌ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီတွင် ‌မြေ‌အောက် ‌တော်လှန်‌ရေးတာဝန်ခံ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ‌ကေဘိုတိုင် (Kei-botai)ခေါ် မြို့ပြကာကွယ်‌ရေး တပ်တွင် ဒုအရာရှိချုပ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း တာဝန်ယူ ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်‌နေ့မှဧပြီလ ၂၄ ရက်‌နေ့အထိ ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်‌နှောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ၌ အလုပ်အမှု‌ဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အ‌ခြေခံဥပ‌ဒေ‌ရေးဆွဲ‌ရေး ‌ကော်မတီ၌အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်‌တော် အမတ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်တီယူစီဘီ အဖွဲ့ချုပ်၌ အ‌ထွေ‌ထွေအတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၌ အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁၂ ရက်‌နေ့မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်‌နေ့အထိ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်သမားဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း‌ကောင်းတာဝန် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပ‌သော အိုင်အယ်လ်အိုအဖွဲ့ချုပ် ညီလာခံသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ် အစည်းအ‌ဝေးတက်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အလုပ်သမား‌ရေးရာဌာနများကို ဝင်‌ရောက်‌လေ့လာခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်‌ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရက ဖိတ်ကြားခဲ့‌သော ပြည်တွင်းညီညွတ်‌ရေး အကြံ ‌ပေးအဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌ခေါင်း‌ဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဦးတင်ညွန့်ပါဝင်ခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပ‌သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်‌ရွေးချယ် တင်‌မြှောက်ပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကိုရရှိခဲ့သည်
လွတ်လပ်‌ရေး‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရ အငြိမ်းစားအလုပ် သမားဝန်ကြီးဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ‌မေလ ၁ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ် လွန်ချိန်တွင် သားသမီးငါး‌ယောက်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
မကျီကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
တကိုယ်တည်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takohte(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ လောင်းတော်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လောင်းတော်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗနွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banwe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ ရေညာဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေညာဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၃ ဦး၊ မ ၄၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်မွတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ရင်ဖန့်မြို့နယ်၊ ဖော် လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက်ဘီကန် သည် အီသီယိုးပီးယား - ဂျီဘူတီနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိနေသည့် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသည့် ကန်ခြောက်ခုထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
၎င်းကန်များတွင် မြောက်ဘက်မှသည် တောင်ဘက်သို့ရေမည်ဆိုပါက  Gargori, Laitali, Gummare, Bario နှင့် Afambo စသည့်ကန်များ ပါဝင်သည်
Awash မြစ်ရေသည် ရေထွက်ပေါက်မရှိသည့် ကန်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ဤကန်သည် Afar မြေနိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းဒေသတွင် ပါဝင်သည်
အက်ဘီကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သွားရောက်ရန် အခက်အခဲဆုံး နေရာများတွင် ပါဝင်သည်
ကန်သည် Flamingo ဟုခေါ်သည့် ငှက်များရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်
ကန်၏ ရှုခင်းမှာလည်း တမူထူးခြားသည်
ကန်၏ ရာသီဥတုသည် နှစ်ပတ်လည်လုံးတွင် နေသာယာသည့် ကောင်းကင်နှင့် ခြောက်သွေ့သည့် လေထု ရှိသည်
နှစ်ပတ်လည်မိုးရေချိန်သည် ၁၇၂ မီလီမီတာ (၇ လက်မ) အောက်လျော့နည်းပြီး ၎င်းသည်ပင် နှစ်ပတ်လည် မိုးရာသီနှင့် နွေဥတုတို့၌ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ၃၀ နှင့် ၄၀ °C  (၇၀နှင့် ၈၆  °F) ရှိသည်ကို ဖော်ပြနေသည်
(in ပြင်သစ်) Photos of Lake AbbeILEC database entry for Lake AbbeRecent trip to Lake Abbe with photos (English)Photographs of the limestone chimneys of Lake Abbe, February 2015
﻿အမှုန်အရှိန်မြင့်စက် သည် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်းကို အသုံးချပြီး လျှပ်စစ်ဝင်နေသော အမှုန်များကို အလင်းအလျင်နီးပါးခန့် တွန်းကန်ရန် အသုံးချသည့် စက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်
ကြီးမားသော အရှိန်မြင့်စက်များသည် အမှုန်ရူပဗေဒတွင် ထိတိုက်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
သေးငယ်သော အမှုန်အရှိန်မြှင့်စက်များကိုလည်း ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ ရူပဗေဒနယ်ပယ်များတွင် အသုံးများကြသည်
ယခုလက်ရှိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှိန်မြှင့်စက်ပေါင်း ၃၀၀၀၀ ကျော်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
အရှိန်မြင့်စက် အမျိုးအစား ၂ ခုရှိပြီး ယင်းတို့မှာ electrostatic နှင့် electrodynamic အရှိန်မြင့်စက်တို့ ဖြစ်ကြသည်
Electrostatic အရှိန်မြှင့်စက်များသည် လျှပ်စစ် စက်ကွင်းကို အသုံးပြုပြီး အမှုန်များကို အရှိန်မြှင့်တင်ကြသည်
အသုံးအများဆုံး အမျိုးအစားများမှာ Cockcroft–Walton ဂျင်နယ်ရေတာနှင့် Van de Graaff ဂျင်နယ်ရေတာတို့ဖြစ်ကြသည်
အသေးစား နမူနာကိုပြရလျင် ရုပ်မြင်သံကြားများတွင် အသုံးပြုသော cathode ray tube ဖြစ်သည်
ယင်းပစ္စည်းများထဲတွင် အမှုန်များအတွက် ဖြစ်နိုင်သော kinetic energy မှာ ဗို့အားကိုမြှင့်တင်ခြင်းဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်
အီလက်ထရို ဒိုင်းနမိုက် သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်သံလိုက် အရှိန်မြင့်စက်များသည် တနည်းအားဖြင့် လျှပ်စစ်သံလိုက်စက်ကွင်း သို့မဟုတ်ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းစက်ကွင်းကို ဖယ်ထုတ်ရင်းဖြင့် အမှုန်ရှိန်မြင့်တင်ခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းအမှုန်အမျိုးအစားများသည် တူညီသောအရှိန်တင်နည်းဖြင့် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဖြတ်ကျော်နိုင်သောကြောင့်အထွက်စွမ်းအင်သည် အရှိန်တင်စက်ကွင်းဖြင့် ကန့်သတ်မထားပေ
၁၉၂၀ ခုနှစ်များတွင် ပထမဆုံး မွမ်းမံခဲ့သော ယင်းအမျိုးအစားများသည် ခေတ်သစ်အရှိန်မြင့်စက်များအတွက် အခြေခံဖြစ်ပေသည်
ထိတိုက်စက်များသည် အက်တမ်အောက်ကမ္ဘာ တည်ဆောက်ပုံ၏ ခြေရာကို ပေးစွမ်းနိုင်သောကြောင့် အရှိန်မြင့်စက်များကို အများအားဖြင့် ၂၀ ရာစုတွင် အက်တမ်ဖြိုခွင်းစက်ဟု ရည်ညွန်းကြသည်
အရှိန်မြင့်စက်အများစုသည် တကယ်တမ်းတွင် အက်တမ်အောက်အမှုန်များနှင့် တွန်းကန်သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် အရှိန်မြင့်စက်များဟုသာ ရည်ညွန်းကြသည်
စွမ်းအားမြင့် အမှုန်များတန်းသည် အခြေခံနှင့် လက်တွေ့အသုံးချ သိပ္ပံသုတေသနလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးဝင်ပြီး နည်းပညာရပ်နှင့် အခြားသော စက်မှုနယ်ပယ်များအတွက်လည်း အသုံးဝင်လှသည်
ခန့်မှန်းချက်အရ တစ်ကမ္ဘာလုံး အမှုန်အရှိန်မြင့်စက်ပေါင်း ၃၀၀၀၀ ရှိသည်ဟုဆိုသည်
၁ ရာခိုင်နှုန်းသာလျင် ၁ GeV အထက်စွမ်းအားရှိပြီး ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရေဒီယို ကုသရေးစနစ်အတွက်ဖြစ်ကာ ၉ ရာခိုင်နှုန်းမှာ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံ သုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက်ဖြစ်သည်
၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဇီဝဆေးလုပ်ငန်းနှင့် စွမ်းအားနိမ့် သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက် ဖြစ်ကြသည်
ဂရပ်မျဉ်းက ညွန်ပြနေသည်မှာ ၂၀၁၂ မှ အချက်အလက်ဖြစ်ပြီး ရင်းမြစ်များစွာက အခြေခံထားခြင်း ဖြစ်သည်
အရာဝတ္ထု၊ အာကာသ၊ အချိန်၏ တည်ဆောက်ပုံနှင့် ဒိုင်းနမိုက်သဘောတရားများကို လေ့လာရာတွင် ရူပဗေဒပညာရှင်များသည် စွမ်းအားမြင့်သော အရိုးရှင်းဆုံးအရာများကို ရှာဖွေကြလေ့ရှိသည်
ယင်းကဲ့သို့သော အမှုန်အရှိန်မြင့်စက်များသည် ဂီဂါဗို့ (GeV) များစွာ ထုတ်ပေးသည်
အမှုန်အရှိန်မြင့်စက်များဖြင့်သာလက်ပတွန်၊ အီလက်ထရွန်၊ ပိုစီထရွန်၊ ဖိုတွန်၊ ဂလူယွန် အစရှိသော အက်တက်အောက်အမှုန်များကို လေ့လာနိုင်ပေသည်
ယင်းကဲ့သို့လေ့လာရန် GeV ရာချီကာ သို့မဟုတ် ထိုထက်ပိုမိုလိုအပ်သည်
အခြေခံကျသော အမှုန်ရူပဗေဒပညာရပ်အတွက် အသုံးပြုသည့် အကြီးမားဆုံးနှင့် စွမ်းအင်အများဆုံး အမှုန်အရှိန်မြှင့်စက်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းက လည်ပတ်နေသော CERN ရှိ Large Hadron Collider (LHC) ဖြစ်သည်
နယူကလိယား ရူပဗေဒပညာရှင်များနှင့် စကြဝဠာဗေဒပညာရှင်များသည် အီလက်ထရွန်များကို ထက်ခြမ်းခွဲရန် အက်တော့မစ် နယူကလိယများကို အသုံးချနိုင်ကောင်းသည်
ယင်းကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် မြင့်မားသောအပူချိန်နှင့် သိပ်သည်းမှုတို့တွင် နယူကလိယများ၏ တည်ဆောက်ပုံကိုလေ့လာရန် ဖြစ်ပေသည်
ထိုကဲ့သို့အခြေနေသည် မဟာပေါက်ကွဲမှုတွင် ဖြစ်ပွားသည့်ဖြစ်စဉ်နှင့် ဆင်တူလှသည်
ယင်းကဲ့သို့ လေ့လာမှုများတွင် အိုင်ယွန်း သို့မဟုတ် ရွှေများကို မြင့်မားသောစွမ်းအားဖြင့် လေးလံသော အက်တမ်များကို ထိတိုက်မိစေရန် စီမံခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းကဲ့သို့လုပ်ဆောင်သည့် အကြီးမားဆုံး အရှိန်မြင့်စက်မှာ ဘရုတ်ဟေဗန် အမျိုးသားဓာတ်ခွဲခန်းမှ Relativistic Heavy Ion Collider (RHIC) ဖြစ်သည်
အမှုန်အရှိန်မြင့်စက်များသည် ပရိုတွန်တန်းများကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သေးသည်
ယင်းသည် ပရိုတွန်ကြွယ်ဝသည့် ဆေးဘက်တွင် အသုံးချသော အိုင်ဆိုတုပ်များကို ထုတ်ပေးနိုင်ပြီး နယူထရွန်ကြွယ်ဝသော အိုင်ဆိုတုပ်များသည် fission ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် ပြုလုပ်သည်
မကြာသေးခင်မှ 99Mo အား ဟိုက်ဒရိုဂျင် အိုင်ဆိုတုပ်များကို အရှိန်မြင့်တင်ရင်း မည်ကဲ့သို့ပြုလုပ်ရသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဤနည်းလမ်းသည် ထရီသီယမ်အား ထုတ်လုပ်ရန် ဓာတ်ပေါင်းဖိုတစ်ခု လိုအပ်ပေသည်
ယင်းကဲ့သို့သော နမူနာဓာတ်ပေါင်းဖိုမှာ LANSCE ရှိ Los Alamos အမျိုးသား ဓာတ်ခွဲခန်းဖြစ်သည်
အခြေခံစိတ်ဝင်စားမှု ရှိသော်လည်း စွမ်းအားမြင့် အီလက်ထရွန်များကို စွမ်းအင်မြင့် ဖိုတွန်များနှင့် ဆင်ခရွန်ထရွန် ရောင်ခြည်ဖြာထွက်မှုဖြင့် အင်မတန်တောက်ပသော အလင်းများ ထုတ်ပေးနိုင်ကောင်းသည်
ဆင်ခရွန်ထရွန်များကို အက်တမ် တည်ဆောက်ပုံ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒနှင့် နည်းပညာနယ်ပယ်များအား လေ့လာရာတွင် များစွာ အသုံးချသည်
ဆင်ခရွန်ထရွန် အလင်းပင်ရင်းများစွာ ကမ္ဘာအနှံ့ ရှိသည်
ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်တွင် Stanford Synchrotron Radiation Lightsource နှင့် SLAC National Accelerator Laboratory တို့ဖြစ်ကြသည်
European Synchrotron Radiation Facility မှလည်း ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တည်ဆောက်ထားကာ အင်းဆက်များအား အခန်းထဲတွင် လှောင်ပိတ်ကာသုံးဘက်မြင်ပုံရိပ် အသေးစိတ်များ ဖော်ထုတ်ရန် အသုံးချခဲ့သည်
ယင်းတို့သည် အတော်အသင့် စွမ်းအင်မြင့် အီလက်ထရွန် အရှိန်မြင့်စက်များ ဖြစ်ကြပေသည်
နေ့စဉ်မြင်တွေ့နေရသည့် အမှုန်အရှိန်မြင့်စက် နမူနာများမှာ တီလီဗေးရှင်းများတွင် ထည့်ထားသော cathode ray tube များနှင့် X-ray ဂျင်နေရေတာများ ဖြစ်ကြသည်
ယင်းစွမ်းအားနိမ့် အရှိန်မြင့်စက်များကိုမူ အီလက်ထရုတ် တစ်စုံ၊ ဗို့အား ၁၀၀၀ ဝန်းကျင် DC တို့ကို အသုံးပြုထားသည်
အိုင်စီ ဆားကပ်ပတ်လမ်းများတွင်အသုံးပြုသော ion implanter များသည်လည်း စွမ်းအားနိမ့် အရှိန်မြင့်စက်များ ဖြစ်ကြသည်
သမိုင်းကြောင်း Ernest Lawrence ၏ ပထမဆုံး ဆိုင်ကလိုထရွန်စက်သည် အချင်းအားဖြင့် ၄ လက်မ ရှည်လျားပြီး ၁၉၃၉ နောက်ပိုင်းတွင် သူသည်ဝင်ရိုးစွန်းမျက်နှာပြင် ၆၀ လက်မရှိသောစက်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ၁၈၄ လက်မအရှည်ရှိသော စက်ကို တည်ဆောက်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သော်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ရပ်နားခဲ့ရသည်
သို့သော်လည်း သူတေသနနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆက်လက် အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်
ပထမဆုံး ကြီးမားသော ပရိုတွန် ဆိုင်ခရိုထရွန်သည် ဘရုတ်ဟေဗန် အမျိုးသား ဓာတ်ခွဲခန်းမှ Cosmotron ဖြစ်ပြီး ယင်းသည် ပရိုတွန်များအား ၃ GeV ခန့် အရှိန်မြင့်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးသော ဘာကလေမှ Bevatron သည် ဆန့်ကျင်ဘက်ပရိုတွန်များ ဖန်တီးနိုင်သည့်အထိ ပရိုတွန်များအား အရှိန်မြင့်တင်ရန် ဒီဇိုင်းဆွဲခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အကောင်အထည်ဖော် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် တက္ကဆပ်ပြည်နယ်မှ Superconducting Super Collider (SSC) သည် မြေအောက်သို့ မီတာအနည်းငယ်ခန့် အကျယ်ယူရသောကြောင့်ကုန်ကျစရိတ်များပြားကာ ရပ်နားခဲ့ရသည်
အနာဂတ်တွင် ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ထားသော ဆူပါကြိုးမျှင်သီအိုရီ မှန်ကန်ခဲ့ပါက စွမ်းအားအများဆုံးအရှိန်မြင့်စက်များ၌ တွင်းနက်များ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြေသည် ဖြစ်လာနိုင်သည်
ယင်းဖြစ်နိုင်ခြေကိစ္စသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်အတွင်း LHC တွင် မောင်းနှင်ရေးနှင့်ပတ်သက်ပြီး လူထုကြား စိုးရိမ်ဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
LHC Safety Assessment Group ကမူ စိုးရိမ်ဖွယ်မရှိဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
အကယ်၍ တွင်းနက်ကို ဖန်တီးပါက ကြိုတင်ခန့်မှန်းထားသော ဘက်ကစတိန်း-ဟောကင်း သီအိုရီအရ တွင်းနက်သည် လျင်မြန်ဆန်စွာ အငွေ့ပျံသွားမည်ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း လက်တွေ့အရမူ အတည်ပြုနိုင်ခြင်းမရှိပေ
အကယ်၍ အရှိန်မြင့်စက်သည် တွင်းနက်များကို ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်မည်ဆိုပါက ကော့စမစ်ရောင်ခြည်များသည် အဆပေါင်းများစွာ ထုတ်လုပ်ပေးမည်ဖြစ်သည်
အရှိန်မြင့်စက် မောင်းနှင်သူ သည် အရှိန်မောင်းစက်အား ထိန်းချုပ်မောင်းနှင်ပြီး လေ့လာဆန်းစစ်သူဖြစ်သည်
သူတို့သည် လေဟာနယ်၊ သံလိုက်၊ ပါဝါရင်းမြစ်၊ ရေဒီယိုကြိမ်နှုန်းနှင့်ရေအားပေးစက်များ ကောင်းမွန်စေရန်အလိုငှာ  ပစ်မှတ်များ၏ တည်နေရာကို သတ်မှတ်ပေးခြင်း၊ ထိန်းပြင်သမားများနှင့် ဆက်သွယ်ကူညီပေးခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မင်းတိုင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၈ ဦး၊ မ ၁၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကျပ်ရွာ၊ ဆင်ကျပ်
ဆင်ကူးရွာ၊ တောင်ကလေး
ဇမ္ဗူအေး(၅)ကွက် အရှေ့ရွာ၊ မဂူ
ပညာရပ်တစ်ခုခုတွင် စာတွေ့လက်တွေ့ ကျွမ်းကျင်သော ဗဟုသုတများသော ပညာရှင်ဆရာကြီး ဖြစ်သည်
အားကစားတွင်ဖြစ်စေ၊ ကိုယ်ခံပညာရပ်တွင်ဖြစ်စေ၊ ပညာရေးတွင်ဖြစ်စေ စာတွေ့လက်တွေ့ စနစ်တကျ အထူးကျွမ်းကျင်သူဆရာကြီး (expert and specialist) အဆင့်ရှိသူကို ခေါ်သည်
နည်းပြဆရာများထဲတွင် ဝါအရင့်ဆုံး၊ ပညာရည်အမြင့်မားဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ထိုအသင်းအဖွဲ့တွင် နည်းပြချုပ် ဟူသော ရာထူးအဆင့် တာဝန်ယူလေ့ရှိပြီး ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးအဆင့်နှင့် ညီမျှသည်ဟု နားလည်နိုင်သည်
တစ်နည်းဆိုရသော် နည်းပြချူပ် ဆိုသည်မှာ ထိုအသင်းအဖွဲ့တွင် ရာထူးအကြီးမားဆုံးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
ပညာရပ်ဆိုင်ရာများကို ကောင်းစွာဝေဖန်သုံးသပ်နိုင်စွမ်းသင်ကြားနိုင်စွမ်းရှိသော အတွေ့အကြုံကြီးမားသူ ဝါရင့်ဆရာကြီးဖြစ်သည်
ကင်းခြေများ သို့မဟုတ် စင်တီပိဒ် (အင်္ဂလိပ်: Centipede) ကို အပူပိုင်းဒေသများ၌ အတွေ့ရများသည်ဖြစ်ရာ ဗြိတိန်ကဲ့သို့ သမပိုင်းနိုင်ငံတွင် ကင်းခြေများ အငယ်စားအနည်းငယ်မျှကိုသာ တွေ့ရှိရသည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ရှိသော ကင်းခြေများသည် ခြံဥယျာဉ်အတွင်း၌ စိုက်ပျိုးထားသောအပင်များကို ကိုက်ဖြတ်ဖျက်ဆီးမည့် ပိုးကောင်မွှားကောင်တို့အား သတ်ဖြတ်စားတတ်ကြသဖြင့် ခြံဥယျာဉ် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သူတို့၏ မိတ်ဆွေကောင်းများသဖွယ် ဖြစ်ကြသည်
ကင်းခြေများအကြီးစားတို့ကို အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်တို့တွင်တွေ့ရ၍ အချို့မှာ ၁၈ လက်မမျှ ရှည်လျားကြသည်
ကင်းခြေများသည် အလွန်ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့်အလျောက် ပိုးမွှားများ၊ တိရစ္ဆာန်ငယ်များနှင့် ငှက်ကလေးတို့ကို အဆိပ်ဆူးများဖြင့် ထိုးသတ်ပြီးမှ စားသောက်လေ့ရှိသည်
ယင်း၏ အဆိပ်ဒဏ်မှာ ပြင်းထန်လွန်းသဖြင့် တိရစ္ဆာန် အချို့ကို သေစေနိုင်သည့်အပြင်၊ ကင်းခြေများ ထိုးမိလျှင် လူတို့ပင် မချိမဆန့်ခံရတတ်သည်
ကင်းခြေများ၏ကိုယ်မှာရှည်၍ အဆစ်အပိုင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်
အဆစ်အပိုင်းတစ်ခုစီတွင် ခြေ ၂ ချောင်းကျ ပါရှိရာ၊ ခြေထောက်ပေါင်းများစွာရှိသောကြောင့် ကင်းခြေများဟု အမည်မှည့်ခေါ်ထားသည်
ကင်းခြေများတစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးတွင် ကိုယ်အဆစ်အပိုင်းအရေအတွက်ချင်း မညီကြသဖြင့် ခြေထောက်အရေအတွက်မှာလည်း ကွာခြားကြသည်
သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် ကင်းခြေများ၌ ကိုယ်အဆစ်အပိုင်း ၂၃ ပိုင်းခန့်ရှိတတ်သည်
ကင်းခြေများတို့ကဲ့သို့ ပိုးနသန်ကောင်များ၌ လည်း ခြေချောင်းများစွာရှိသည်
သို့သော် ကင်းခြေများလောက် မဖျတ်လတ်ချေ
ကင်းခြေများတွင် ခေါင်းပိုင်းရှိ ရှေ့ဆုံးခြေထောက်အစုံမှာ အဆိပ်ဆူးများဖြစ်သည်
ဦးခေါင်းပေါ်တွင်ရှိသော အာရုံမှင်ရှည်များသည် အစဉ်သဖြင့်လှုပ်ရှားလျက်ရှိ၍ ကင်းခြေများသည် ထိုအာရုံမှင်ကို မျက်စိသဖွယ်အသုံးပြုသည်
ဦးမြ (၁၂၄ဝ - ၁၃၃၅) သည် ကျောင်းဆရာ၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်၊ ကျောက်စာဝန်နှင့် စာရေးဆရာ ဖြစ်ပြီး၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၄ဝ ပြည့် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၇ ရက် (၁၈၇၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၃ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ဦးမြသည် စိန်ဂျွန်းကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြား၍ ၁ဝ တန်း အောင်မြင်ပြီးနောက် အင်းစိန် စက်မှုကျောင်းတွင် ၂ နှစ် တက်ရောက်၍ ပညာသင်သည်
ထိုကျောင်း၌ ပထမဆုံး အသုတ်အဖြစ် တက်ရောက်သော ကျောင်းသားများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် မင်းဘူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာ အဖြစ် ၂ နှစ် ဆောင်ရွက်သည်
ထိုမှ တဖန် အင်းစိန် စက်မှုကျောင်းတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် ၄ နှစ် ဆောင်ရွက်သည်
ထို့နောက် ၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဗည်းကျောက်စာ ဌာန (နောင်အခါ ရှေးဟောင်း သုတေသနဌာန) သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်
ဦးမြ၏ လုပ်ငန်းမှာ အာနန္ဒာ၊ သဗ္ဗညု၊ ကန်တော့ပလ္လင်၊ ဖက်လိပ်၊ မန္တလေးနန်းတော် စသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံတို့၏ ပုံများကို ရေးဆွဲခြင်း၊ တိုင်းထွာခြင်း၊ မှတ်တမ်းတင်ခြင်းနှင့် ထိုအဆောက်အအုံများကို အပျက်အစီးမှ ကာကွယ် ထိန်းသိမ်းခြင်း လုပ်ငန်းဖြစ်သည်
ဦးမြသည် ကျောက်စာဝန် မစ္စတာ တော်စိန်ခို၏ လက်အောက်တွင် အမှုထမ်းရင်း ရှေးဟောင်း သုတေသန လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စား လာသည့်အလျောက် တစတစ ပါဝင် ဆောင်ရွက်သည်
ရှေးဟောင်း သုတေသန လုပ်ငန်း အသီးသီးနှင့် ပတ်သက်၍ သင်ယူ ဆည်းပူးသည်
၁၉ဝ၆ ခုမှ ၁၉ဝရ ခု အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့အနီး ဆာရ်နသ် (Sarnath) ဒေသ တူးဖော်မှု ပြုလုပ်ရာတွင် အချိန်တန်ကြာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မစ္စတာ ဒူရွိုင်ဇယ် ကျောက်စာဝန် ဖြစ်လာသော အခါ ဦးမြသည် သက္ကတဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ တို့ကို အတန်ပင် လေ့လာ ဆည်းပူးပြီး ဖြစ်သည်
တာဝန် ရှိသူတို့က ဦးမြ၏ လုပ်ရည်ကိုင်ရည်ကို ကျေနပ်အားရသည့် အတွက် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးမြကို သုတေသန လက်ထောက် အဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်
ဦးမြသည် သုတေသန ဘက်သို့ ကူးပြောင်းပြီးနောက် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့အာရှတောင်ပိုင်း ဆိုင်ရာ သမိုင်း၊ အယူဝါဒ၊ အနုပညာ စသည်တို့ကို မနားမနေ လေ့လာသည်
ပုဂံ၊ ပြည်၊ သထုံ၊ ရခိုင်၊ ဟန်လင်း၊ တကောင်း၊ မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ် စသော ရှေးဟောင်း နယ်ပယ်များသို့ ကျောက်စာဝန်နှင့် အတူ ကွင်းဆင်းပြီးလျှင် အစီရင်ခံစာများကို အပတ်တကုတ် ကူညီ ရေးသားသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မစ္စတာ ဒူရွိုင်ဇယ် အငြိမ်းစား ယူသော အခါ၊ ဦးမြသည် ကျောက်စာဝန် ရာထူးကို ဆက်ခံ ရလေတော့သည်
ကျောက်စာဝန် အဖြစ် ၅ နှစ် ဆောင်ရွက်ပြီးနောက်၊ မကျန်းမာသည့် အတွက် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် လုပ်သက်ပြည့် အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဦးမြသည် ရှေးဟောင်း ကမ္ပည်း အက္ခရာများကို ဆက်လက်၍ သုတေသန ပြုသည်
ကျန်းမာရေးလည်း ပြန်ကောင်းလာသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေ အသင်း (စာပေဗိမာန်) ၌ မြန်မာ့ အနုပညာနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းကို ကဏ္ဍအလိုက် ဟောပြောခဲ့သည်
ဦးမြသည် ၁၉၅၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလမှ ၁၉၆ဝ ပြည့် ဩဂုတ်လ အထိ ရှေးဟောင်း သုတေသန ဌာနတွင် အထူး အရာရှိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
ထိုကာလတွင် ဦးမြသည် ရှေးဟောင်း အုတ်ခွက် ရုပ်ပွားတော်များ နှစ်တွဲနှင့် ရှေးဟောင်း မြန်မာ အက္ခရာ စာတမ်း တို့ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ထို့နောက် အပယ်ရတနာ လိုဏ်ဂူဘုရား စာတမ်းကို ပြုစုပြီး၊ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသည်
ဦးမြသည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ဂျာနယ်၊ ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု စာစောင် စသည်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်
ယင်းတို့တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသော ခြေတော်ရာ အကြောင်းစာ၊ နန်းဘုရား အကြောင်းစာ၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသော ပုန်းမကြည်အကြောင်းစာ၊ ဇမ္ဗုပတိ ဆင်းတုတော် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း အကြောင်းစာ စသည်တို့ ပါဝင်သည်
ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော်များ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲလာပုံ အကြောင်းကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော သီရိပျံချီဘွဲ့ကို ရရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းကလည်း ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ဦးမြကို ဂုဏ်ထူးဆောင် အသင်းဝင် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်
ဦးမြသည် ၁၂၂၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလကွယ်နေ့ (၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်) အသက် ၈၅ နှစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
ညီသစ်သည် မြန်မာ တေးရေးဆရာ၊ ဘာသာပြန်စာရေးဆရာ နှင့် ကဗျာဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဝင်းမျိုးကျော် ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၄ရက်တွင် ပျဉ်းမနားမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
ပျဉ်းမနားမြို့မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ရုက္ခဗေဒ အဓိက ဖြင့် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ညီဆင်းသစ် ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတိုနှင့် ဘာသာပြန် ကဗျာများကို မဂ္ဂဇင်းများတွင် စတင် ရေးသားခဲ့သည်
ညီသစ်၊ ဝင်းမျိုးကျော်၊ ဧဒင် စသော ကလောင်အမည်များဖြင့်လည်း မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဖက်ရှင်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ အနုပညာ ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို ရေးသားခဲ့သည်
အဆိုတော် လေးဖြူ၏ ပါဝါ ၅၄ စီးရီး အတွက် သီချင်းများကို ရေးသားရာမှ ဂီတလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
လေးဖြူ၊ ဝိုင်ဝိုင်း၊ အငဲ၊ သီရိကိုကို၊ ဒွေးတို့ တွက် သီချင်းများကို ရေးသားပေးခဲ့ဖူးသည်
ထင်ရှားသော သီချင်းများမှာ အလွမ်းရဲ့ နတ်သမီး (လေးဖြူ)၊ မျက်ရည်များ၏ နောက်ကွယ် (လေးဖြူ)၊ အငြှိုးအင်အား (လေးဖြူ)၊ လတစ်စင်းကို ရူးသွပ်သူ (လေးဖြူ)၊ ရေဆန်လမ်း (ဝိုင်ဝိုင်း)၊ နှလုံးသား ရှာသူ (ဝိုင်ဝိုင်း)၊ အချစ်မဲ့နိဂုံး (ဝိုင်ဝိုင်း) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ကာလတွင် VOTE NO ဆိုသော သီချင်းကို ဖန်တီး ဖြန့်ချိခဲ့ဖူးသည်
၁၉၉၇ တွင် စင်ကာပူသို့ သွားရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ စ၍ ထိုင်းရှိ ခေတ်ပြိုင်ဂျာနယ် နှင့် ဒီဗွီဘီတို့တွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက် မနက်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်၊ မာဘွန်ကရောင်း ဆေးရုံတွင် ပန်းနာရင်ကျပ် ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် သားသမီး ၂ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဆင်းရဲသော ဖေဖေ ချမ်းသာသော ဖေဖေအချစ်ဆိုတဲ့အရာဇနီးတစ်ယောက် ချစ်ရာရောက်အောင်ခင်ဗျားဒိန်ခဲကို ကျွန်တော် နေရာ ရွှေ့ခဲ့တယ်
ဖန်ကျောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankyawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ပလပ်ကတေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နင် ဘယ်သူလဲ (ထိုင်း: Who Are You – เธอคนนั้น คือ ฉันอีกคน; RTGS: Who Are You – Thoe Khon Nan Khue Chan Ik Khon, lit. 'နင် ဘယ်သူလဲ: သူက ​နောက်ထပ်ငါတစ်​ယောက်') သည် Tipnaree Weerawatnodom (Namtan)၊ Perawat Sangpotirat (Krist) နှင့် Kay Lertsittichai တို့ ပါဝင်သရုပ်​ဆောင်​ထားသော ၂၀၂၀ခုနှစ် ထိုင်းရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ခုနှစ် က ထွက်ရှိခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယား ဇာတ်လမ်းတွဲ Who Are You: School 2015 ကို အခြေခံရိုက်ကူးထားသည်
အဆိုပါဇာတ်လမ်းသည် ကျောင်းတွင်း အနှိမ်ခံ အနိုင်ကျင့်ခံ မိဘမဲ့တစ်ယောက်နှင့် ချမ်းသာ​​သော​​ မွေးစားမိခင်နှင့်အတူ ပိုမို​ကောင်းမွန်​သော ဘဝတစ်ခု၌ ​နေထိုင်ရ​သော ၎င်း၏ အမြွာညီအစ်မတို့အ​ကြောင်းကို ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်
ဒါရိုက်တာ Kanittha Kwunyoo ရိုက်ကူးပြီး GMMTV  နှင့် Nar- ra-tor တို့ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်​သော ဤဇာတ်လမ်းတွဲသည် ၂၀၁၉ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလ ၁၅ရက်​​နေ့တွင် GMMTV မှပြုလုပ်​​သော "New & Next" ပွဲစဉ်တွင် ​ကြေညာခဲ့သည့် ၂၀၂၀ခုနှစ်အတွက် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ၁၂ ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်
ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၀ခုနှစ် ​မေလ ၂ရက်​ နေ့မှစတင်ကာ GMM 25 နှင့် LINE TV တို့တွင် အပတ်စဉ် စ​နေနှင့် တနင်္ဂ​နွေ​နေ့များတွင် ၂၁:၃၀ နာရီ နှင့် ၂၃:၀၀နာရီအချိန်တို့တွင် အသီးသီးပြသသည်
၂၀၂၀ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ရက်​နေ့တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲပြီးဆုံးခဲ့သည်
Tipnaree Weerawatnodom (Namtan) as Meennara Nunnithisopa (Meen)  Manita Euarak (Mind)Perawat Sangpotirat (Krist) as Natee (Na)Kay Lertsittichai as Gunkan (Gun)Ployshompoo Supasap (Jan) as Tida TraiwitsakulHarit Cheewagaroon (Sing) as Chaowat (Pete)Apichaya Saejung (Ciize) as LeilaJuthapich Indrajundra (Jamie) as Arisara (Kat)Nuttawut Jenmana (Max) as Teacher QMayurin Pongpudpunth (Kik) as KwanAlysaya Tsoi (Alice) as Teacher MaySongsit Roongnophakunsri (Kob) as KornApasiri Nitibhon (Um) as PachareeSantisuk Promsiri (Noom) as LengWanwimol Jensawamethee (June) as JuneKrittanai Arsalprakit (Nammon) as Damrong (Gus)Napasorn Weerayuttvilai (Puimek) as Kannika (Koykaew)Kallaya Lertkasemsab (Ngek) as DaruneeSurasak Chaiyaat (Noo) as ThanadolPanadda Wongphudee (Boom) as MewKittipat Chalaruk (Golf) as Teacher AnThanaboon Wanlopsirinun (Na) as Coach JamesLapisara Intarasut (Apple) as Ning
ဖတ်ဟာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၂ ဦး၊ မ ၁၁၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဗင်းငင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Binngin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဗင်းငင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဌာနိဿရော မထေရ် (အင်္ဂလိပ်: Ṭhānissaro) သည် အမေရိကန် ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်း တစ်ပါးဖြစ်၍ အာချန်(အာစရိယ) ဂျဲ့ဖ် (Ajahn Geoff) ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်
ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း (ကမ္မဋ္ဌာန ထိုင်းတောကျောင်းဂိုဏ်း)  မှဖြစ်၍ အာချန် ဖူဝမ် ဇောတိကမထေရ်၏ သွန်သင်မှုအောက်တွင် ဆယ်နှစ်ကြာ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၉၃ မှစ၍ ကာလီဖိုးနီးယား၊ ဆန်ဒီယေဂိုကောင်တီရှိ မေတ္တာတောရပ်ကျောင်း၏ ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
အရှင် ဌာနိဿရောကို ဓမ္မပဒ နှင့် သုတ္တန်ပိဋကတ်မှ သုတ္တန်ပေါင်း ၁၀၀၀ နီးပါး ဘာသာပြန်ဆိုမှုများကြောင့် လူသိများထင်ရှားကာ အစောပိုင်းတွင်
ဦးတိုရွာ၊ ကျားချောင်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြေကြီးထုပမာ များပြားစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်သွားပုံ၊ လက်သည်းခွံပေါ်၌ရှိသော မြေသုံ့ပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခ အနည်းငယ်သာကျန်ရှိပုံ၊ ဓမ္မာဘိသမယ, ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘ၏အကျိုး များပုံကို ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လက်သည်းဖျားပေါ်၌ရှိသော မြေမှုံ့ပမာ လူ့ပြည်၌ လူပြန်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ နည်းပါးလှပုံ၊ မြေကြီးထုပမာ လူ့ပြည်မှ (အပါယ်ဘုံတို့၌)ဖြစ်ကြသော သတ္တဝါတို့ များပြားလှပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ လက်သည်းဖျားပေါ်၌ တည်ရှိသော မြေမှုံ့ပမာ နိစ္စ ဓူဝ သဿတ အဝိပရိဏာမဓမ္မ၊ သဿတိသမ ကဲ့သို့ တည်ရှိသော ခန္ဓာ(၅)ပါး အနည်းငယ်မျှပင် မရှိပုံ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်ဆုံးရန် ဗြဟ္မစရိယကို ပြည့်စုံအောင် ကျင့်သုံးမှုထင်ရှားပုံကို ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဖြေကြားတော်မူပြီး ယင်းခန္ဓာ (၅)ပါးကို အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်၊ အညတရရဟန်း ရဟန္တာ ဖြစ်သွားပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဟာပထဝီ မြေကြီးထုပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခများစွာကုန်သွားပုံ လက်သည်းဖျားပေါ်ရှိ မြေနှံ့ပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခ အနည်း ငယ်မျှသာ ကျန်တော့ပုံ၊ သစ္စာလေးတန်တရားမှန်ကို သိမြင်ပြီးပုံ၊ သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဖက်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၇ ဦး၊ မ ၁၄၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ_ ကုသိုလ်, အကုသိုလ် သတ္တမဇောစေတနာသည် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံမည်၏
ကုသိုလ်ဘက်၌ သမာပတ် ၈-ပါး အကုသိုလ်ဘက်၌ ပဉ္စာနန္တရိယကံများသည် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံ မည်၏
ဤသတ္တမဇောစေတနာသည် ဆဋ္ဌဇော၏ အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုကို ခံရသောကြောင့် ပဌမဇော စေတနာထက် အတော်အတန် အားကောင်းသည် အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခံရသည်ဟုဆိုသော်လည်း ထက်မြက်သော အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုခံရသည်မဟုတ်၊ အရှိန် အဟုန် ကုန်စဲခါနီးဖြစ်၍ နုံ့သောဆဋ္ဌဇော၏ အာသေဝနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုမှုကိုသာ ခံရ၍ အလွန်ကြီး အားမကောင်းလှ၊ ထို့ကြောင့် အလယ်ဇောစေတနာများကဲ့သို့ ဒုတိယဘဝကို ကျော်လွန်၍ တတိယဘဝ စသည်၌ အကျိုးမပေးနိုင်၊ ဒုတိယဘဝ၌သာ ပဋိသန္ဓေ ပဝတ္တိအကျိုးကို ပေးရသည်
၌ ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံသည် ပဋိသန္ဓေအကျိုးကို ပေးပြီးမှ ပဝတ္တိအကျိုးကို ပေးနိုင်သည်၊ ပဋိသန္ဓေအကျိုး မပေးသော် ပဝတ္တိအကျိုးကို မပေးနိုင်ဟု ဆို၏၊ သို့သော် စန္ဒေယျဇာတ်၌ အလောင်းတော် စမ္မေယျနဂါးမင်းသည် ရှေးဘဝက နဂါးမင်းစည်းစိမ်ကို တောင့်တ၍ ဒါန သီလစသော ကုသိုလ် အမှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့၏၊ ထိုကုသိုလ်များကြောင့် နဂါးမင်းစည်းစိမ်ကို ရရှိလာသည်၊ ဤဝတ္ထု၌ ဘုရားလောင်း၏ ဒါန,  သီလ ကုသိုလ်များသည် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေး ပဝတ္တိအကျိုးမျှကိုသာ ပေးသည်
ဤဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံလည်း ဆန့်ကျင်ဘက်တရားတို့၏ နှောက်ရှက်မှုကို မခံရပါမှ အကြောင်း အထောက်အပံ့အထူးဖြင့် ရအပ်သော အကြောင်းထူးလည်းရှိပါမှ အကျိုး ပေးနိုင်သည်
ဒိဋ္ဌဓမ္မဝေဒနီယကံ-လည်း ကြည့်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ရွာသာကုန်း
ဝက်ကြီးအင်း (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetgyiinn(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဝက်ကြီးအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ပုဗ္ဗာရာမ, မိဂါရမာတုပါသာဒ၌ ဘုရားရှင်အား ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနပုဏ္ဏားက “မိဂါရမာတုပါသာဒ, ဝေဒကျမ်းဂန်, လေးအတတ်ပညာ, ဂဏန်းသင်္ချာအတတ်တို့၏ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ, အနုပုဗ္ဗကိရိယာ, အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါတို့ကို နမူနာထား၍ ဓမ္မဝိနယ၏ အနုပုဗ္ဗသိက္ခာ, အနုပုဗ္ဗကိရိယာ, အနုပုဗ္ဗပဋိပဒါတို့ကို မေးလျှောက်သဖြင့် ဘုရားရှင်က အစဉ်အတိုင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်
တဖန် “နိဗ္ဗာန, နိဗ္ဗာနဂါမိမဂ္ဂ, သမာဒပေတ ဘုရားရှင်တို့ အထင်အရှားရှိနေ ပါလျက် အချို့အနည်းငယ်သော သာဝကတို့သာ နိဗ္ဗာန်ရရှိပြီး အချို့သာဝကများ မရရှိနိုင်ပုံကို” မေးလျှောက်ရာ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင်းသို့ လမ်းညွှန်ဥပမာဖြင့် ရှင်းလင်း၍ ဘုရားရှင်က မိန့်တော်မူသည့်အခါ ဂဏကမောဂ္ဂလ္လာနပုဏ္ဏား သဘောပေါက် နားလည်ပုံကို လျှောက်ထားပြီး ယခုခေတ်ပေါ်ထွန်းနေသော ဆသတ္တာရဝါဒတို့ထက် အရှင်ဂေါတမ၏ ဝါဒသည်သာ အကောင်းဆုံးဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ထား၍ ဥပါသကာအဖြစ် ခံယူပုံကို လျှောက်ထားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-သမ္မာပဋိပန္နကုလပုတ္တကို ဗာဟိရကသမယဖြင့် မနှိုင်းယှဉ်ပဲ အာဇာနည်မြင်း ဥပမာဖြင့်သာ နှိုင်းယှဉ်ဟောတော်မူပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
-မ၊၃၊၅၂-၈
မ၊မြန်၊၃၊၅၆-၆၁
မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၄၆-၇
မ၊ဋီ၊၃၊၂၅၉-၂၆၁
-မဇ္ဈိမနိကာယ၊ ဥပရိပဏ္ဏာသ၊ ၁-ဒေဝဒဟဝဂ္ဂ၊ သတ္တမသုတ်
အောက်ပါတို့သည် ကင်ညာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်
ဘရင်ဂိုကန်ဘိုဂိုရီးယားကန်
ကင်မွန်းခြုံရွာ၊ သဲဖြူ (မြောက်)
ထန်းညက်ချောင်းရွာ၊ ဂုံညင်းတန်း
ဓာတုကထာကျမ်း သည် ခန္ဓာ အာယတန ဓာတ် တို့ဖြင့် ဝေဖန်ဟောကြားသောကျမ်းဖြစ်သည်
ရုပ် နာမ် ၂-ပါးကိုပင် ခန္ဓာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အာယတန ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓာတ် ဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်သည်
ထိုတွင် ဓာတ်သည် ခန္ဓာ၊ အာယတန တို့ထက် အရေအတွက်အားဖြင့် များသောကြောင့် ဓာတ်ကို ခေါင်းတည်ပြီး "ဓာတုကထာ" ဟု ခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်
ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်းတို့၌ ဟောကြားခဲ့သော ပရမတ္ထတရားများကို ခန္ဓာနည်း၊ ဓာတ်နည်း၊ အာယတနနည်းတို့ဖြင့် ဝေဖန် ဟောကြားထားသည်
ဓာတုကထာကျမ်းနိဒါန်း …မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ၁၈-ပါးသောအပြားတို့ဖြင့် ဝိဘင်းကျမ်းကို ဟောတော်မူသည်
ထိုဝိဘင်းကျမ်း၏အခြားမဲ့၌ပင် ၁၈-ပါးသောဓာတ်အပြားကို သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော အစရှိသော ၁၄ နယတို့၏အစွမ်းဖြင့် ညွှန်ပြတော်မူလိုသောကြောင့် ဝိဘင်းကျမ်း၏အခြားမဲ့၌ ဓာတုကထာကျမ်းကိုသာ ဟောတော်မူ၏
ယမိုက်ကျမ်း၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းတို့ကို ဟောတော်မမူပါ
ဓာတုကထာအဓိပ္ပါယ်မိမိသဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့သည် ဓာတုမည်၏
ထိုဓာတုမည်သော ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို ဟောရာ ဟောကြောင်းကျမ်းဖြစ်သောကြောင့် ဓာတုကထာမည်၏
ဓာတုကထာကျမ်း၌ ဓာတ်ကိုသာဟောသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာ,  အာယတနတို့ကိုလည်း ဟောသေးသည်
သို့သော် ခန္ဓာ,  အာယတန,  ဓာတ် ၃ မျိုးတွင် ဓာတ်သာ များသောအပြား ရှိခြင်းကြောင့် အရာကျယ်ရကား ဓာတ်ဖြင့်သာမှတ်သား၍ ဓာတုကထာဟု ဆိုရသည်
ဓာတုကထာကျမ်းသည် အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်းအနက် တတိယမြောက်ကျမ်းဖြစ်သည်
ဓာတုကထာကျမ်းတွင် အကျဉ်းမာတိကာ(ဉဒ္ဒေသ)နှင့် အကျယ် ဝေဖန်ခြင်း (နိဒ္ဒေသ)ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါဝင်သည်
ထို ၂-ပါးတို့တွင် ဥဒ္ဒေသကို ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူ၏
ထိုဥဒ္ဒေသသည် မာတိကာမည်၏
အကျဉ်းမာတိကာ ၅ မျိုး ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ __၁
နယမာတိကာ၂
အဗ္ဘန္တရမာတိကာ၃
နယမုခမာတိကာ၄
လက္ခဏမာတိကာ၅
ဗာဟိရမာတိကာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယပိုင်းဖြစ်သော နိဒ္ဒေသတွင် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို နည်း(၁၄)နည်းတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်ပြထားသည်
မိမိသဘောကို ဆောင်တတ်သောသဘောကြောင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့ကို ဓာတုဟုခေါ်သည်
ဓာတုမည်သော ထိုခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသော တရားတို့ကို ဟောရာဟောကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့် ဤကျမ်းကို ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်
(တစ်နည်း) ဓာတ်တို့ဖြင့် ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံး ရှိသောတရားတို့ကို ဟောအပ်ရာဟောအပ်ကြောင်း ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်
(တစ်နည်း) ပရမတ္ထသဘောတရားများကို ဟောအပ်ရာ ဟောအပ်ကြောင်းဖြစ်သောကြောင့်လည်း ဤကျမ်းကို ဓာတုကထာဟုခေါ်သည်
ဓာတုကထာကျမ်း၌ ခန္ဓာအစ အရဏအဆုံးရှိသောတရားတို့ကို ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တို့ဖြင့် ရေတွက်အပ်သောနည်း၊ ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်တို့ဖြင့် မရေတွက်အပ်သောနည်း၊ နာမက္ခန္ဓာလေးပါးတို့နှင့် ယှဉ်တတ်သောသဘောရှိသောနည်း၊ နာမက္ခန္ဓာလေးပါးတို့နှင့် မယှဉ်တတ်သော သဘောရှိသော နည်းစသည်ဖြင့် နည်းတို့၏ ဝင်ရာတံခါးပေါက်သဖွယ်ဖြစ်သော အခြေခံစည်းမျဉ်းဥပဒေသလေးမျိုးပေါ်တွင် မူတည်၍ နည်း ၁၄ နည်းတို့ဖြင့် အကျယ်ဝေဖန်ပြထားသည်
ဓာတုကထာကျမ်းတွင် ဓာတ်ကိုသာ ဟောသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာ၊ အာယတနတို့ကိုလည်း ဟောသေးသည်၊ သို့သော် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်သုံးမျိုးတွင် ဓာတ်သည်သာ အရေအတွက်အားဖြင့် များသောကြောင့် ကျယ်ဝန်းသော အပိုင်းအခြား (မဟာဝိသယ)ဖြစ်ရကား ဓာတ်ဖြင့်သာ မှတ်သား၍ ကျမ်းအမည်ကို ဓာတုကထာဟုဆိုခြင်းဖြစ်သည်
ဖက်ကျရွာ၊ ရမ်းသစ်ချေ
ယဉ်တော်စံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintawsan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ဓနုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓနုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၅ ဦး၊ မ ၂၂၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပ တိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတို့ သည်ပူးပေါင်း၍ ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏အအုပ်အချုပ်အောက်တွင် ဩစတြို-ဟန်ဂေရီယန် အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ သည်
ထိုအခါက ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ဗိုဟီးမီးယားနယ် ပါဝင်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် ကရိုအေးရှားနယ်နှင့် ဆလဗိုးနီး ယားနယ်တို့ ပါဝင်သည်
တစ်ဖန် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် တူရကီ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဗော့စနီးယားနှင့် ဟားဇီဂိုဗီးနားနယ် များကို သိမ်းယူရရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဩစတီးယား ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၆ဝယ ဝဝဝကျော်ရှိ၍ လူဦးရေအားဖြင့် ၅၁ သန်းကျော် နေထိုင်ခဲ့ သည်
ဥရောပတိုက်တွင် ရုရှနိုင်ငံမှလွဲလျှင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် နိုင်ငံအတွင်း၌ နေထိုင်သူများမှာ ဂျာမန်လူမျိုး၊ ဆဗ်လူမျိုး၊ မက်ဂျာလူမျိုး၊ ချက်လူမျိုး၊ ပိုး လူမျိုး၊ ရုသီးနီးယန်းလူမျိုးဟူ၍ အမျိုးမျိုးကွဲပြားလျက်ရှိရာ ထိုလူမျိုးအသီးသီးတို့သည် နိုင်ငံကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးထက် မိမိ တို့နှင့် သက်ဆိုင်ရာနယ် လွပ်လပ်ရေးအတွက် ပို၍အားထုတ် ဆောင်ရွက်ကြလေသည်
လူမျိုးအလိုက် ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ဘာ သာစကားတို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်ဖြစ်ရာ ဓလေ့ထုံး စံနှင့် ဘာသာစကားအမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိလေသည်
ဩစတြီးယား- ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဧကရာဇ်ဘုရင်များမှာဖရန်စစ်ဂျိုးဇက်ဘုရင် (ခရစ် ၁၈၆၇-၁၉၁၈) နှင့် ချားဘုရင်(ခရစ် ၁၉၁၆-၁၈) တို့ဖြစ်သည်
ထိုဧကရာဇ် ဘုရင်များသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ နှစ်ခုကို စည်းလုံးညီညွတ်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြချေ
ဩစတြီး ယားနိုင်ငံက တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးစား သည်
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကလည်း လွပ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ်ကို ရလိုသည်
ထိုသို့အားဖြင့် နိုင်ငံတွင်း၌ မကျေနပ်မှုများ ပေါ် ပေါက်လာ၍ အချင်းချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်ကြလေသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ အိမ်ရှေ့စံဖာဒီနန်နှင့် ကြင်ယာတော်တို့ကို ဆဗ်အမျိုးသားတစ်ဦး က ဗော့စနီးယားနယ်တွင် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့လေသည်
ထိုအရေးအခင်းကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်(၁၉၁၄-၁၈) စတင်ဖြစ် ပွားခဲ့ရာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံလည်း ပြိုကွဲခဲ့ရလေသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် -ဟန်ဂေရီနိုင်ငံဟူ၍ သီးခြားနိုင်ငံနှစ်ခု သတ်မှတ်ခဲ့ကြလေ သည်
ယခင်က ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်ပါဝင်သော ဗိုဟီးမီးယား၊ မိုရေးဗီးယား၊ ရုသီးနီးယားနှင့် ဆလိုဗားကီးယား နယ်များကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံနှင့် ဆားဗီးယား၊ မွန်တီနီးဂရိုးနယ်များကို စုပေါင်းဖွဲ့ စည်းထားသော ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံဟူ၍ နိုင်ငံသစ်နှစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
ဦးထင်လင်းအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နည်းပညာရှင်၊ လူမှုရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူ၊ နိုင်ငံရေးသမား၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH)၊ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရုံး၏ အထူးကိုယ်စားလှယ်လည်း ဖြစ်သည်
ဦးထင်လင်းအောင်ကို ဧရာဝတီတိုင်း၊ မအူပင်ခရိုင်၊ ညောင်တုန်းမြို့နယ်တွင် မွေးဖွားသည်
ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ် (RIT) ကျောင်းသားဟောင်းတစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ မေရီလန်းတက္ကသိုလ်မှ ကွန်ပျူတာကွန်ရက်နှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သိပ္ပံဘွဲ့ရသည်
RIT တက်နေစဉ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝကပင် ၁၉၉၆၊ ၁၉၉၈ ကျောင်းသားအရေးအခင်းများ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နည်းပညာတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားအရေးအခင်း၌ ပါဝင်မှုကြောင့် ထောင် ၇နှစ် ကျခံရသည်
ရွှေဝါရောင် အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ပြီးနောက် ၂၀၀၈တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မေရီလန်းပြည်နယ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂တွင် CRPH က နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရုံးကို မေရီလန်း၌ ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးထင်လင်းအောင်သည် အထူးကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ဆက်သွယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ကင်ညောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kimniang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဇာလန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇာလန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀ ဦး၊ မ ၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဤရွာကို ဝေဘူလကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထုတ်လိုက်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ရွှေပြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပြည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၅ ဦး၊ မ ၃၀၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်မကြရွာ၊ သေကံခွဆုံ
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင်မှ စတင်အသုံးပြု‌သော စစ်ယန္တရား ယာဉ်တစ်မျိုးကို တင့်ကားဟူ၍‌ခေါ်ကြသည်
အ‌ကြောင်းမှာ စစ်အတွင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဥရောပတိုက်သို့ ထိုပစ္စည်းများကို ပို့ရာ၌ စစ်ပစ္စည်းဖြစ်‌ကြောင်း မသိ‌စေခြင်းငှာ၊ တင့်များ (သံ‌ရေ‌လှောင်ကန်ကြီးများ)ဟု စာကပ်၍ပို့ရာမှ‘တင့်’ဟူ‌သော အမည် တွင်လာသည်
ထိုပစ္စည်းများတွင် ဘီးဝိုင်းများမပါ‌သော‌ကြောင့် ကားဟူ၍‌ခေါ်‌သော်လည်း လုံးဝမမှန်‌ချေ
သို့ရာတွင် အခြား အမည်ဖြင့်‌ခေါ်တွင်ရန် မလွယ်ကူ‌သော‌ကြောင့် တင့်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တင့်ကား ဟူ၍လည်းကောင်း သုံးစွဲ‌ ခေါ်‌ဝေါ်‌နေကြ‌လေသည်
ဘီစီ ၃၅၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အဆီးရီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ၎င်း၊ ဘီစီ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က တရုတ် လူမျိုးတို့သည်၎င်း စစ်ပွဲများတွင် စစ်ရထားများကို အသုံးပြု‌လေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဤ သို့အားဖြင့် အကွယ်အကာယူ၍ ရန်သူတပ်အတွင်းသို့ ထိုး ‌ဖောက်ဝင်‌ရောက်နိုင်‌လေသည်
စစ်ပွဲတွင် ဆင်များကိုအသုံးပြု ခြင်းမှာလည်း ဤသ‌ဘောပင်ဖြစ်သည်
စစ်ရထားကို တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် တိုးတက်‌ကောင်းမွန် လာ‌အောင် ကာလရှည်သည်နှင့်အမျှ ပြုပြင်၍လာကြရာ ‌မော်‌တော်ကားများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည့်အခါက သံချပ်ကာ ကားများကို အသုံးပြုလာကြ‌လေသည်
သို့ရာတွင် ဘီးများပါ ရှိခြင်း‌ကြောင့် ချိုင့်၊ ကျင်း၊ ‌မြောင်းနှင့် ‌မြေမညီ‌သော ‌နေရာ များတွင် အသုံးရခက်သည်
ထို့‌ကြောင့် ‌နောင်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်လာသူ အီ၊ ဒီ၊ ဆွင်တန်နှင့် အ‌ပေါင်းပါတစ်စုတို့သည် သံချပ်ကာကားထက်ပို၍ အရာ‌ရောက်မည့် တင့်ကားကြီးများကို ထွင်လိုက်ကြ‌လေသည်
တင့်ကားများတွင် ဘီးဝိုင်းအစား လယ်ထွန်စက်များတွင် တပ်ဆင်‌သော သံခါးပတ်ကြီးများရှိ၏
ယင်းတို့ဖြင့် တင့်ကားများ ‌ရွေ့ရှားသွားလာနိုင်၏
မညီညာ ‌သော ‌မြေပြင်နှင့် တူး‌မြောင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း၊ ကျင်းများကို ဖြတ် ‌ကျော်သည့်အခါ တင့်ကားကြီးများသည် ဦးပိုင်းကို ‌မော့ထား၍ ‌နောက်ပိုင်းကိုလည်း မလွှတ်‌သေးဘဲ တစ်ဘက်ကို မိ‌လောက်မှ ‌မြေပြင်သို့ ဦးပိုင်းကိုနှိမ့်ချ၍ ဖြတ်ကူး‌လေသည်
တင့်ကားကြီး များသည် သံဆူးကြိုးအကာအရံများကိုလည်း ဖျက်ဆီး ဖြတ် ‌ကျော်သွားနိုင်‌လေသည်
တင့်ကားကြီးများသည် ခံတပ်အရှင်များ ဖြစ်‌ပေသည်
သံမဏိပြားများနှင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ရန်သူ၏ကျည်ဆန်များ ထိုး‌ဖောက်ခြင်း မပြုနိုင်‌ချေ
အကြီးစားတင့်ကားများတွင် စက် ‌သေနတ်များသာမက အ‌ပေါ့စားအ‌မြောက်မြားကိုပါ တပ်ဆင် ထားသည်
ထို့‌ကြောင့် ရန်သူ၏တပ်တွင်းသို့ ထိုး‌ဖောက်သည့် အခါ ကျည်ဆန်များကို မိုးသီးမိုး‌ပေါက်ပမာ ပစ်သွင်းနိုင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌နေ့ ဆုမ်းတိုက်ပွဲ တွင် တင့်ကားများကို အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်အသုံး ပြုခဲ့‌လေ သည်
ဂျာမန်တို့ပင် ခူ‌ကောင်များကဲ့သို့ ‌ရွေ့ရှားလာ‌သော ထို ထူးခြားသည့် ယာဉ်ကြီးများကိုမြင်လျှင် အံ့ဩကြ‌လေသည်
ထို‌နောက်တွင်ကား ပြင်သစ်၊ အ‌မေရိကန်နှင့် ဂျာမနီတို့က လည်း တင့်ကားများကို ပြုလုပ်၍ အသုံးချလာကြ‌လေသည်
သံချပ်ပြားများဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ ‌လေးလံ‌သော‌ကြောင့် တင့်ကားများသည် ‌ယေဘုယျအားဖြင့် အသွား‌နှေး၏
သို့ရာ တွင် ဗြိတိသျှတင့်ကားများသည်ကား ပိုမို‌ပေါ့ပါး၍ အသွား မြန်သည်
ဗြိတိသျှတို့၏ အကြီးဆုံးတင့်ကားမှာ ၃၅ တန်မျှ ရှိ၍ ‘ကရူဆာ’ခေါ် တင့်ကားများမှာ ၁၄ တန်မျှရှိရာ၊ တစ်နာရီ လျှင် ၁၅ မိုင်မှ မိုင် ၂၀ အထိ သွားနိုင်‌လေသည်
ထိုထက် ‌ပေါ့ပါး‌သော တင့်ကားများလည်းရှိ‌သေးရာ ယင်းတို့ကို ကင်း ‌ထောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်
ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ တင့် ကားများမှာ တန် ၉၀ နှင့် ရ၅ တန်မျှရှိရာ အသွားနှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁၀ မိုင်မျှသာဖြစ်‌လေသည်
တင့်ကားများ၏ အသုံးဝင်ပုံ အရာ‌ရောက်ပုံတို့ကို ‌တွေ့မြင် လာကြသည့်အ‌လျောက် တင့်ကားများကို ပိုမိုတိုးတက် ‌ကောင်း မွန်‌အောင်ပြုပြင်၍ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်
ထို့ ‌ကြောင့် ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် တင့်ကားများနှင့် လိုက်ပါတိုက် ခိုက်‌သော တပ်သားများကို ဘုရင့်တင့်ကားတပ်ဖွဲ့ဟု တပ်ဖွဲ့ တစ်ခုဖွဲ့ထား၍ ထိုတပ်ဖွဲ့များကို ဘုရင့်ယန္တရားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူး‌ပေါင်းထား၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ စစ်ပွဲတွင်ပါဝင်‌သော နိုင်ငံတိုင်းတွင် တင့်ကားကို အသုံးပြုကြသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံစသည်တို့ကို လျှပ်တပြက် စစ်ဆင်နည်းဖြင့် တိုက် ခိုက်ရာ၌ ဂျာမန်တို့သည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြ၏
အာဖရိ က‌မြောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ၌ အဂင်္လိပ်နှင့်ဂျာမန်တို့ စစ်တိုက် ခိုက်ကြရာတွင် တင့်ကားသည် အဓိကလက်နက် တစ်ခုဖြစ် သည်
ဆိုဗိယက်ယူနီယန်မှ ဂျာမန်တို့ကို ‌မောင်းထုတ်နိုင်ခြင်း မှာလည်း တင့်ကား‌ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် တင့်ကားဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ခဲ့သည်
ကိုရီးယားစစ်ပွဲ၌ ‌မြောက်ကိုရီးယားစစ်တပ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ စစ်တပ် နှစ်ဘက်စလုံးသည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ည ၁၀နာရီခွဲ ကျော်နေပေပြီ
ဖိလစ်ပိုင် မနီလာမြို့တော် ကစားကွင်းရှိ ပရိသတ်ထု အော်ဟစ် အားပေးသံများ၊ လက်ခုပ်ဩဘာသံများ ညံနေသည်
မိနစ် ၁၁၀လုံးလုံး ခြေကုန်အစွမ်းကုန် ကစားခဲ့ပြီး ရှုံးနေရာမှ သရေကျအောင် ကစားနိုင် ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်နေကြသည်
ထိုထက်ပို၍ ဝမ်းသာကြရသည့် အကြောင်းမှာ ချန်ပီယန်ရွှေဖလားကို ပူးတွဲရနိုင်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်
ကစားကွင်းထဲမှ မီးမောင်းကြီးများသည် ထိန်လင်းစွာဖြင့် အလင်းရောင်ထိုးပေးထားသည်
ကစားကွင်းထဲဝယ် အလံနှစ်ခုကို ဖြန့်ယူ သယ်ဆောင်ပြီး ပရိသတ်များကို လိုက်လံနှုတ်ဆက်နေသော ဘောလုံးသင်း တသင်းမှ ဘောလုံးသမားများနှင့် ပရိသတ်၏ ပြန်လည်နှုတ်ဆက် အားပေးမှုများသည် ရုပ်ရှင် ပိတ်ကားပေါ်ဝယ် မြင်ကွင်းကျယ် ပြသနေသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်
ပရိသတ်ထုကို ကွင်းတပတ် ပတ်ကာ နှုတ်ဆက်ခဲ့သော ဘောလုံးသင်းမှ ဘောလုံးသမားများသည် သီးသန့်နေရာသို့ ပြေးဝင်လာကြပြီး အင်္ကျီအဖြူ ဟာဝေယံလက်တို ဝတ်ဆင်ထားသူကို အတင်းပွေ့ဖက်ကာ ဝိုင်းဝန်းနှုတ်ဆက်ကြသည်
သူတို့တတွေ ဝမ်းသာနေကြသကဲ့သို့ နှုတ်ဆက်ခံရသူ၏ မျက်နှာပေါ်တွင်လည်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကျေနပ်မှု အပြုံးရှက်သန်းလျက် ရှိနေသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ် ဖိလိပိုင် မနီလာတွင် ပြုလုပ်သော အဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် အာရှလူငယ် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ ဖိုင်နယ်ပွဲအပြီး၌ မြန်မာလူငယ်တို့သည် ချန်ပီယန် အစ္စရေးကို တဂိုးစီ သရေကစားနိုင်ပြီး ပူးတွဲ ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်
ပွဲအပြီးတွင် မြန်မာ လူငယ် ဘောလုံးသမားတို့သည် ဖိလိပိုင် အလံနှင့် မြန်မာ အလံတို့ကို သယ်ဆောင်ပြီး ကွင်းတပတ် ပတ်ကာ ပရိသတ်များကို နှုတ်ဆက်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် သီးသန့်နေရာကို ပြန်လည်ရောက်သည့်အခါ မြန်မာလူငယ် ဘောလုံးသမားများသည် အောင်ပွဲဆင်ရန် စီစဉ် ညွှန်ကြားပြသခဲ့သူ နည်းပြဆရာ ဦးစိန်လှိုင် (ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့) ကို အတင်းပွေ့ဖက်ကာ ဝိုင်းဝန်း နှုတ်ဆက်ကြသည်
မိမိတို့ ဆရာကို ထမ်းသူကထမ်း၊ ဖက်သူက ဖက်ဖြင့် ဝိုင်းဝိုင်းလည်နေကြသည်
ဘောလုံးနည်းပြဆရာ ဦးစိန်လှိုင်ကား မြန်မာ့ဘောလုံး တခေတ်ပြောင်းရာတွင် အဓိက ဇာတ်ကောင်အဖြစ် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သူပင်ဖြစ်သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် မြန်မာဘောလုံးသင်းများ၏ နည်းစနစ် ဗျူဟာ ပညာရှင်ပင်တည်း
ဦးစိန်လှိုင်သည် ဘောလုံးပညာ ပြည့်ဝသကဲ့သို့ အကွက်မြင်တတ်သည်၊ နည်းပရိယာယ်၊ နည်းစနစ်တို့ကို အံဝင်အောင် လုပ်နိုင်သည်
မိမိ ဘောလုံးသမားများ၏ အခြေအနေ၊ မိမိတို့ အင်အား၊ ပျော့ကွက်၊ အားနည်းချက်၊ ပြည့်စုံချက်နှင့် တဖက်ဘောလုံးအသင်း၏ ကောင်းကွက်၊ ပြည့်စုံချက်များ၊ အားနည်းချက်များ၊ဟာကွက်များ အပေါ်  မူတည်၍ နည်းစနစ် နည်းပရိယာယ်များ သင်ကြားပြသ သုံးစွဲတတ်သူပင်ဖြစ်သည်
မြန်မာဘောလုံးအသင်းများ၏ အခြေခံ အခြေအနေ အရပ်ရပ်တို့ နှင့် ဟပ်မိအောင် အံဝင်ဂွင်ကျ လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် ဦးစိန်လှိုင် နည်းပြဆရာဖြစ်လာချိန်က စ၍ အောင်မြင်မှုများ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ ရလာနိုင်ခဲ့သည်
တော်လှန်ရေး အစိုးရ၊ အားကစားနှင့် ကာယပညာ ဌာန၊ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်တို့၏ စနစ်တကျ ဦးဆောင်မှု ပေးနိုင်ခြင်း၊ အားပေး ချီးမြှောက်နိုင်ခြင်း၊ ဘောလုံးသမားတို့ကလည်း တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက်ဆိုသော အသိစိတ်ဓာတ်များ မွေးမြူလာခြင်းတို့ကြောင့် မြန်မာ့ဘောလုံးတခေတ်ပြောင်းခဲ့ရာတွင် နည်းပြဆရာ ဦးစိန်လှိုင်၏ ကဏ္ဍသည် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့လေသည်
မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်ခဲ့ဘူးသည့် နိုင်ငံခြား နည်းပြဆရာများနှင့်အတူ တွဲခံ့ရ၍လည်း ပညာမျိုးစုံကို လေ့လာ သိရှိခွင့်ကြုံခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် နည်းပြဆရာ အဝီယာနှင့် စတင်ဆုံစည်းခဲ့ပြီး ယူဂိုစလပ် နည်းပြဆရာ မစတ်ထရိုမစ်ချ်၊ တပ်မတော်မှ ယူဂိုစလပ် နည်းပြဆရာ မာကိုဗေားလော့ဗ်၊ ရုရှနည်းပြဆရာများဖြစ်သော ဘိုဇင်ကောဗ့်၊ ဇိုနင်၊ ဟန်ဂေရီနည်းပြဆရာ ကာလ်မာတို့နှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ လေ့လာ အကဲခပ် ကြည့်ရှုနိုင်ခွင့် စသည့် တွေ့ဆုံမှုများ ရရှိခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် နည်းပြဆရာ အဝီယားသည် ကြံ့ခိုင်မှုကို အသားပေး သင်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်
ယူဂိုနည်းပြဆရာ မာကိုမှာ  စည်းကမ်းကို အဓိက ထားကာ ခေတ်မှီ ကစားနည်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုတို့ကို အဓိကထား သင်ကြားခဲ့သူဖြစ်သည်
ရုရှ နည်းပြဆရာ ဘိုဇင်ကော့်ဗ်သည် ဘောလုံးပညာ၊ နည်းစနစ်၊ နည်းပရိယာယ်ကို အထူး အသားပေး သင်ကြားနိုင်သူ ဖြစ်ပြီး၊ ဇိုနင်သည် နည်းစနစ်၊ အခြေခံတို့ကို သင်ကြားပြသနိုင်သူဖြစ်သည်
ထိုသို့သော ဘောလုံးပညာရှင်များထံမှ ပညာစုံကို ဦးစိန်လှိုင်သည် ရယူနိုင်ခဲ့သည်
ပြည်ပ ဘောလုံးနည်းပြဆရာများသည် အားကစားတက္ကသိုလ်ထွက်များ ဖြစ်၏
အခြေခံကစ၍ နည်းစနစ် ၊ နည်းပရိယာယ် စွယ်စုံသင်ကြား ပြသနိုင်သူများဖြစ်သည်
သို့သော် သူတို့သည် မြန်မာဘောလုံးသမားများ၏ အခြေအနေကို အကဲဖြတ် တွက်ချက်မှု ပြုလုပ်ရာ၌ ဥရောပ အခြေအနေ၊ ဥရောပ ပုံစံတို့ဖြင့် ယှဉ်တြ အကဲဖြတ်မှုများ ပြုလုပ်တတ်ကြသည်
ထိုနေရာတင် နိုင်ငံခြား နည်းပြဆရာများ နှင့် ဦးစိန်လှိုင်သည် ကွာခြားနေတော့သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် မြန်မာ့ အခြေအနေနှင့် ဟပ်မိအောင် မြန်မာ့ ပုံစံဖြင့် အကဲဖြတ်ကာ အဖြေ ရှာဖွေထုတ်နိုင်စွမ်းရှိသူပင် ဖြစ်သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် ဘောလုံးသင်း တသင်းကို အရောင်တင်ပေးရာ၌ အလွန် ပိုင်နိုင်လှသူ၊ အမွှမ်းတင်ကောင်းသူ နည်းပြဆရာတဦးဖြစ်သည်
ဘောလုံးသင်း တသင်း၊ ဘောလုံးသမားတဦးတို့၏ ရှိပြီးသား အခြေခံစွမ်းရည်တို့ ပေါ်လွင် ချွန်ထွက်လာအောင် အမွှမ်းတင်နိုင်စွမ်း ရှိသူလည်းဖြစ်သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် နည်းပြဆရာတဦးအဖြစ်သာ ကျော်ကြားအောင်မြင်မှုများ ရခဲ့သည် မဟုတ်ချေ၊ ဘောလုံးသမားတဦး အဖြစ်ဖြင့်လည်း အောင်မြင်မှုများ၊ ကျော်ကြားမှုများ ရရှိခဲ့သူပင် ဖြစ်သည်
မြန်မာ ဘောလုံးလောကတွင် မျက်နှာဖြူများ၊ ကပြားများ ကြီးစိုးခြယ်လှယ်နေစဉ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီ ကာလပင် ဘီအေအေ (အောင်ဆန်းကွင်း) ၌ ခြေချကာ ခြေစွမ်းပြသနိုင်ခဲ့သူပင် ဖြစ်သည်
မြန်မာ ဘောလုံးသမားများ အနက် အသက်ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ် နှင့် လက်ရွေးစင် ဖြစ်လာသူပင်ဖြစ်သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် မျိုးရိုးလိုက်၍ ဘောလုံးထူးချွန်ခဲ့သူဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်
ဦးစိန်လှိုင်၏ အစ်ကိုတော်နှစ်ဦးဖြစ်သော ကွယ်လွန်သူ ဦးဝေလင်း (ပြည်သူ့ရဲ) နှင့် ဦးဘကြည် (အကောင်ခွန်) တို့သည် ဘောလုံးထူးချွန်သူများသာမက မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဖြစ်ခဲ့ကြသူများပင်၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီနှင့် စစ်ပြီးစ နှစ်တို့တွင် ဦးစိန်လှိုင်နှင့် ဦးဝေလင်းတို့ ညီအကိုသည် မြန်မာ လက်ရွေးစင် အသင်း၌ အတူတကွ ပါဝင် ကစားခဲ့ကြသေးသည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် နည်းပြဆရာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရာ၌ ဉာဏ်များသူပင်ဖြစ်သည်
တဖက်အသင်း၏ အားနည်းချက်ကို မြင်တတ်သူဖြစ်သည့်အတိုင်း ဉာဏ်ကို  လွှာ၍ သုံးတတ်သည်
နည်းပြဆရာအဖြစ်သာ ဉာဏ်လွှာသုံးပြီး ဉာဏ်များသူ မဟုတ်ချေ
ဘောလုံးသမား ဘဝကပင် ခွန်အားဗလ အားကိုးဖြင့် မိုက်မိုက် ကန်းကန်း ကစားတတ်သူမျိုးလည်း မဟုတ်ခဲ့ချေ၊ ဉာဏ်နှင့် ကစားခဲ့သူသာဖြစ်သည်
သူနည်းသူဟန်သည်တဘာသာဟု ဆိုလောက်သည်
ဦးစိန်လှိုင်၏ ဘောလုံးခေါက်ပုံ၊ ခေါက်နည်း၊ ဆွဲနည်းဆွဲဟန်သည် အလွန်ပီရိ သေသတ်လှ၏ သူခေါက်လိုက်လျှင် အပိုင်ပင်ဖြစ်သည်
ဘောလုံး ပရိသတ်သည် သူ၏ကစားနည်း ကစားဟန်ကို အလွန်သဘောကျ နှစ်သက်ကြသည်
လူချင်းဆိုင်၍ အပြိုင်လုလျှင် သူသာဘောလုံးကိုရသည်
တဖက်သင်းက လူချ၍ လူပြန်ချရာ၌ပင် စိန်လှိုင်လောက် ပိရိသေသတ်သူ မရှိဟူ၍ ပရိသတ်ဖက်က မှတ်ချက်ချ တင်စားခဲ့ကြသည်
နောက်ပိုင်း တခေတ်မှ  အောင်ရှိန်၏ ဘောလုံးကစားနည်းကစားဟန် ၊ ခေါက်ပုံ ခေါက်နည်းတို့ကိုပင် ပရိသတ်က " ဆရာကြီး စိန်လှိုင်ရဲ့ ပညာတွေကွ" ဟူ၍ အော်ဟစ် ချီးကျူးအားပေးခဲ့ကြသည်
မြန်မာဘောလုံးပရိသတ်သည် ဘောလုံးသမားကောင်း တစ်ယောက်အဖြစ် အောင်မြင်ခဲ့သူ ဦးစိန်လှိုင်ကို နည်းပြဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်း ယုံကြည်မှု အပြည့်အဝထားခဲ့သည်
ဦးစိန်လှိုင် ကိုင်တွယ်လျှင် အောင်မြင်မှုရရန် သေချာသည်ဟူ၍ပင် တထစ်ချ ယုံကြည်အားကိုးထားကြသည်
ယင်းသို့ ယုံကြည်အားကိုးသမှုပြုကြသည်မှာလည်း အကြောင်းမဲ့မဟုတ်ပါချေ၊ မြန်မာလက်ရွေးစင် ဘောလုံးသင်း၊ မြန်မာလူငယ် လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသင်းတို့သည် ၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများတွင် အကြိမ်ကြိမ်ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်
ထို့ုပြင်ဥရောပဘောလုံးသင်းများအပေါ် မြန်မာဘောလုံးသင်းများက ၁၉၆၆-၇၂ ခုနှစ်အတွင်း အနိုင်ရခဲ့စဉ်ကလည်း မြန်မာဘောလုံးသင်းများကို ဦးစိန်လှိုင်ကိုင်တွယ် နည်းပြခဲ့သည်
ယခုကဲ့သို့သော အောင်မြင်မှုမျိုးကို ကမ္ဘာကျော ဘောလုံးနည်းပြဆရာတဦးဖြစ်သူ ဟဲလင်နိုဟာရဲရား (စပိန် ဘာဆီလိုနာ နည်းပြဆရာနှင့် အီတလီ အင်တာမီလန် နည်းပြဆရာ) ပင် မရခဲ့ဘူးချေ
ယင်းသို့ အောင်မြင်မှုများ ဆက်တိုက်ရအောင် စွမ်းဆောင်ခဲ့သူ နည်းပြဆရာ ဦးစိန်လှိုင်အပေါ် မြန်မာ ဘောလုံးပရိသတ်ထုနှင့် တိုင်းပြည်က ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းသည် မဆန်းလှချေ
ဦးစိန်လှိုင်သည် မြန်မာလက်ရွေးစင် ဘောလုံးသင်းအား အာရှအိုလံပစ် ချန်ပီယန် နှစ်ကြိမ် (၁၉၆၆-၁၉၇၀) မြန်မာလူငယ်ဘောလုံးသင်းအား အာရှလူငယ် ချန်ပီယန်ဖြစ်အောင် လေးကြိမ် (၁၉၆၃၊ ၁၉၆၄၊၁၉၆၆၊ ၁၉၆၈) လက်ရွေးစင်သင်းအား မာဒေးကား ချန်ပီယန်ဖြစ်အောင် နှစ်ကြိမ် (၁၉၆၄ နှင် ၁၉၇၁) ရရှိအောင် နည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အာရှပြိုင်ပွဲများ၌ ဒုတိယ၊ တတိယ ရခဲ့စဉ်ကလည်း တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဂျာကာတာဖလားပွဲ၊ ကျွန်းဆွယ်ပွဲများ၌လည်း ဗိုလ်စွဲအောင် ဦးဆောင် တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးစိန်လှိုင်သည် ဦးရိပ်နှင့် ဒေါ်စုတို့၏ သားသမီခြောက်ယောက် အနက် အငယ်ဆုံး သားထွေးဖြစ်လေသည်
၁၉၂၂ခုနှစ်က ရန်ကုန်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ဘောလုံးဝါသနာပါခဲ့သည်
အစ်ကိုနှစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးဝေလင်း၊ ဦးဘကြည်တို့နှင့် အတူဘောလုံး လိုက်ကစားခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က မအူကုန်း ဝိဇယကျောင်းတွင် ပညာစတင် သင်ကြားခဲ့သည်
ဝိဇယကျောင်းမှ ပုဇွန်တောင နေရှင်နယ်ကျောင်းသိူ့ ပြောင်းရွေ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ပုဇွန်တောင် ကျောင်းတွင် အသက်၁၃နှစ်အရွယ်ကစ၍ ကျောင်းအသင်းမှ ပါဝင်ကစားခဲ့သည်
ပုဇွန်တောင်ကျောင်းမှတဖန် မြို့မကျောင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ ပညာသင်ကြားလေသည်
အသက် ၁၅နှစ် အရွယ်ကပင် အရပ်သား ဘောလုံးသင်းများမှ စတင်ပါဝင်ကစားခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ် နှင့် ၃၉ ခုနှစ်များတွင် အဝေးကွင်း၌ ဘားမားယူနီယန် ဘောလုံးသင်းမှ ပါဝင်ကစားခဲ့သည်
၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် နာမည်ကြီး ဖရင်းယူနီယန် ဘောလုံးသင်းမှ ပါဝင်ကစားပြီး ပထမတန်းသို့ ရောက်လာကာ ဘီအေအေ၌ ခြေချခဲ့သည်
ထိုစဉ်က နာမည်ကြီး၊ ဘောလုံးသမားများဖြစ်ကြသော သန်းကြွယ်၊ ကံဂွမ်း၊ ဟဲရစ်၊ မောင်မောင်ကလေးတို့နှင့်အတူ တွဲဖက်ကစားခဲ့သည်
၁၉၄၀ ခုနှစ်ကပင် မြန်မာ လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
လက်ရွေးစင် အသင်းတွင် ဘယ်အတွင်းလူ၊ ဘယ်ဝင်းနေရာတို့၌ နေရာမရွေး ပါဝင်ကစားခဲ့သည်
နည်းပြဆရာ ဦးစိန်လှိုင်၏ အကြောင်းကို ၁၉၇၂ ခုနှစ်ထုတ် ဆရာမောင်ရဲဝင်း၏  " မြန်မာ့အားကစားလူရည်ချွန်များ " စာအုပ်မှ ကူးယူဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်
ကြက်သွန်ဖြူခေါင်းကဲ့သို့ ကတောက်ရွက်ကဲ့သို့ ရှိသည်
ခင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ မာကြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မာကြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄ ဦး၊ မ ၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ရက္ခပူရတိုင်း ဓညဝတီရခိုင်ပြည်ကြီးတွင် တူရိယာအနီဖြင့် ရှိပဝေသဏီကာလ ဒွါရာဝတီ ဝါသုဒေဝမင်းလက်ထက်ကပင် စည်တော်တီးလျှက် သုခုမအနုပညာရိုးရာကို နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် စတင်တီထွင် ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုး၊ ရခိုင်ပြည်ဟု စတင်တည်ထောင်ခသော ဥတ္တရမဓူရမြို့တော်သည် သာဂရမင်း၏ ညီတော် ဥဿပရမင်းသည်(ကံသမင်း)၏ သမီးတော် (ဒေဝဂမ္ဘာ)မင်းသမီးနှင့် ထီးနန်းစိုးစံစဉ် ထူးခြားသော ဘုန်းသမ္ဘာနှင့်ပြည့်စုံသော သားတော်တကျိပ်ရို့ကိုဖွားမြင်တော်မူသည်
၎င်းမင်းသားရို့သည် ဆင်ပြောင်ငါးစီးအားနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြ၏
၎င်းမင်းသားရို့မှာ ါသုဒေဝမင်း၊ ဗလဒေဝမင်း၊ သူရိယဒေဝမင်း၊ စန္ဒာဒေဝမင်း၊ အဂ္ဂိဒေဝမင်း၊ မစ္စုဒဒေဝမင်း၊ ဝရုဏ္ဏဒေဝမင်း၊ ရောဟနေယျဒေဝမင်း၊ ပဋမပဏ္ဍိတဒေဝမင်း၊ အင်္ဂုရဒေဝမင်း ဟူ၍ သားတော်တကျိပ်နှင့် သမီးတော်အဉ္ဇနဒေဝီရို့ ဖြစ်ကြသည်
၎င်းဝါသုဒေဝညီနောင် တကျိပ်ရို့သည် ဒွါရာဝတီ(အာကာပျံဝဲမြို့သံတွဲ)ကို စောင့်ယှောက်သော မြို့စောင့်ဘီလူးမကြီးရန်အား နှိမ်နှင်းပြီးသော် သိမ်းပိုက်စိုးစံတော်မူကြလီသည်
ထိုအချိန်ကာလကပင် ကဿပဘုရားသခင်သာသနာ ဆုပ်ကပ်ကာလဖြစ်သည်
ထိုအချိန်ကာလတွင် ဟိမဝန္တာတောကြီး တောင်ကြီးများထဲမှာ အလွန်ကျော်ဇောထင်ရှားသော (ကုဏ္ဍရ)အိုင် (သက္ကဋဂူ)တွင်းကြီးတွင် ခိုအောင်းနီသော ပုဇွန်ကြီးတကောင်သည် များစွာကြီးထွားသန်မာလျှက် လွန်စွာကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်း ကာ သူ၏လက်မ (ခြီမ) နှစ်ခုဖြင့် လာသမျှသော ရီသတ္တဝါ၊ ကုန်သတ္တဝါအပေါင်းရို့အား ညှပ်သတ်ဖြတ်လျှက် သီစီရလီသည်
ထိုကာလမကြာမြင့်မီ ဟိမဝန္တာတောကြီးအတွင်း၌ အင်မတန်ခွန်အားဗလနှင့်ပြည့်စုံသော ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော (ဆင်ဟတ္ထိ)ကြီးတကောင်သည် ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာ လီသည်
၎င်းဆင်ကြီးသည် အဆိုပါ (သက္ကဋဂူ)တွင် မင်းမူနီသော ပုဇွန်ကောင်ကြီးအား နင်းသတ်လျှက် လက်မ(ခြီမ)ကြီးနှစ်ချောင်းကို နှာမောင်းဖြင့် ချိုးဖဲ့ကာ မြစ်ထဲသို့ပစ်ချ လိုက်လီသည်
ထိုအခါ လက်မကြီးနှစ်ချောင်းကို အသူရာမင်း ဆယ်ယူရဟိလီသဖြင့် စည်ကြက်ကာတီး ခတ်လီရာ ငြိမ့်ညောင်းသာယာဖွယ် အသံစုံဖြစ်ပေါ်လာလီသဖြင့် ထူးဆန်းစွာသော အသူရာနတ်စည်တော်ကို သိကြားမင်းက တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ ယူဆောင်လားခသည်
ကျန်သော တချောင်းသော ပုဇွန်လက်မ(ခြီမ)ကြီးသည် အစဉ်အတိုင်း ဂင်္ဂါမြစ်ဖျားက တဆင့် ပင်လယ်သို့မျောပါလာပြီးသော် လီပြင်းတိုက်ခတ်လီသောကြောင့် ဒွါရာဝတီ မြစ်ကမ်းနဖူး၌ ရီချိုးနီကြကုန်သော ဝါသုဒေဝမင်းညီနောင် တကျိပ်ရို့သည် ဆယ်ယူရဟိကြလီကုန်၏
ထိုပုဇွန်လက်မ(ခြီမ) တက္ကဋကို စည်တော်ကြက်လျှက် နန်းတော်တွင်တီးခတ်ကြလီရာ အင်မတန်ထူးခြားအံ့ဩဖွယ်သော သံစုံတီးလျှက် ပေါ်ထွန်းလာပြီးသော် သာယာငြိမ့် ညောင်းဖွယ်သော အသံစုံလင်စွာဖြင့် ပေါ်ထွန်းလာလီသဖြင့် အသံစည်တော်နှင့် ကိုက်ညီအောင် သာခြင်း အခြင်းများဖော်လျှက် သုခုမပညာပြောင်မြောက်စွာဖြင့် စပ်ဆိုကာ သီဆိုက,ကွက်ထွင်ပြီး (စည်တော်ကြီးကို စတင်တီးခတ်ကြလီသည်
သို့ဖြစ်လီသောကြောင့် ရခိုင်ရာဇဝင်တော်ကြီးလင်္ကာ၌ အောက်ပါအတိုင်း ဖော်ပြထားသည်
(ရိုးညွတ်ခပ်သိမ်း ရန်စစ်ငြိမ်း၍ မုဒိမ်း၊ ဓားပြ၊ ခိုးသူစသည် လန့်ထကြောက်ညှင်း ရန်မျိုးစင်မှ သောင်းခွင်ကြော်ကြား ထိုမင်းများတို့ (ရို့) ပျော်ပါးမြူးဆန်း မြို့ရွှင်ပျံ၌ ခြွေရံမှန်ပျင်း များလူရှင် (သျှင်)နှင့် နေ(နီ)ကျင်ပေါင်းရုန်း ဇမ္ဗူလုံးကို သိမ်းကျုံးဆည်ရ အဖို့ပြု၍ တခုမကြွင်း လုပ်ခွန်သွင်းလျှက် စံခြင်းများစွာ ထိုအခါ၌ မည်သာခေါ်ထ ကုဏ္ဍရဟု အိုင်းမက်၌ဝယ် ကြောက်မက်ဖွယ်သား၊ ကြီးကျယ်သန်လှ သက္ကဇူလို(ပိုင်) ပွပွသမ္ဘာ ဖူးငုံအာသာ၊ ပွင့်လာဘုန်းဟိ ဆင်ဟတ္ထိလျှင် နင်းဘိတန်းခိုး ရှတ်ရှတ်(ယှတ်ယှတ်)ကျိုးက စွယ်ကျိုးဘိန္န မြစ်သို့ချသော် လက်မထရံ မျိုးလေထုံ၍ ကြိတ်ကြိတ်ထိုခါ အသူရာတို့(ရို့) မဟာသမုတ် လှိုင်းခတ်ဖြုတ်က ဝရမ်ရေ(ရီ)ကြောင်း ဝင်လေ(လီ)ချောင်းသော် တချောင်းအကြွယ်(ကြွီ) ဆယ်ရဲလေ(လီ)၏
မြဲတွယ်သည်မှ ဝှန်ပေါက်ပြဲသား၊ စည်မစည်ကြီး စည်သီရိဟု ပြုပြီးကုန်မှ၊ ဝါသဝနှင့် တွေ့(တွိ့)ကြရန်မှေ နတ်စစ်မြေ(မြီ)၌ ရှုံးလေ(ယှုံးလီ)ရကား ပါယ်စွန့်သွား(လား)သား သိကြားတမူ ရလေ(လီ)ယူမှ ဟိန်းဆူကျော်ကြား အလမ္ဗဟု တွင်ထအမည် သိနားလည်လော့၊ ထိုစဉ်အမျိုး အတူကျိုး၍ ရေ(ရီ)ရိုးလယာ မျောကြရာတွင် ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်း ပါလေ(လီ)သျှောင်း၍ တချောင်းကိုမူ ကျွန်းဇမ္ဘူဝယ် ရိပ်ဖြူဆောင်းဆောင်း တကျိပ်ပေါင်းသား၊ မင်းဇော်ပြီးဒသ သာဒကတို့(ရို့)၊ ဒွါရာဝတီ မြို့တောင်ဆီဝယ်၊ နဒီမြယဉ် ကမြူစဉ်၌ ဝဲရေ(ရီ)ချမ်းမြိုက်၊ ဆယ်ခွာလိုက်ဝယ်၊ တန့်ရိပ်မြည်လျက် မြောက်စည်ကြက်၍၊ မပျက်တီးက၊ သံဝှန်းဖြန့်သည်၊ ဒီ(ဒေ)ကျွန်းဇမ္ဘူ လွှမ်းပတ်တည်း
ဟူ၍ပင်ပါဟိလီသည်
သို့ဖြစ်ပါ၍ (စာရွီးသူအနီဖြင့်) ရခိုင်စည်တော် တီးခတ်ရန်အလို့ငှါ ခြီဆင်းရတုအဖြစ် အောက်ပါအတိုင်း ရွီးစပ်တင်ပြအပ်သည်
(ရက္ခမဏ္ဍိုင် ပြည်ရခိုင်လေ ရခိုင်ညွန့်ဖူး ကြယ်သောက်ရှူးသို့၊ ကွန့်မြူးဂုဏ်ရောင် သေလာတောင်ဆိုင်း၊ ပြိုင်းကရိုင်းတည်း၊ အုံ့မှိုင်းဝီဝီ၊ ကမ်းခြေ(ခြီ)ဒေသ၊ မဏ္ဍလဝယ် ဝံသမျိုးမှန် တန်းခိုးလျှံ၍ ဝါသုဒေဝ ဒသပါတက ညီနောင်လှတို့(ရို့)၊ ဒွါရာဝတီ၊ မြို့သင်္ဂီကို၊ စိုးစံပိုင်သ၊ ထိုစဉ်ကပင်၊ ပုဇွန်လက်မ ကုဏ္ဍဟု နာမထင်ပေါ်၊ မြတ်စည်တော်ကို၊ ရာဇာရာဇ နရိန္ဒနှင့် ဒလိန္ဒဆုံး၊ တပြုံးပြုံးရွှင်၊ မင်္ဂလာခန်း၊ ရီစင်ဖြန်း၍၊ ထုံးတမ်းစိုင်လာ၊ ခိုင်အမာလေ၊ ရိုးရာမပျက်၊ ဒေနိမ့်ထက်တိုင်၊ တမြိုင်မြိုင်ကေ၊ ရခိုင်စည်ခြင်း၊ သံသာညှင်းဖြင့် မယွင်းဇာတိ သွီးမာန်ဟိအောင်၊ ကြံဆောင်ရည်စူး၊ မြတ်စည်တော်တီး ဗျာယ်ခတ်ကေ (ဗြိန်းလေး စောင်းစောင်း ဗြိန်း
ဘတ်စကက်ဘော (အင်္ဂလိပ်:  Basketball) အားကစားသည် ဘောလုံးကို လက်ဖြင့်ပုတ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ပစ်၍သော်လည်းကောင်း ဂိုးသွင်းကာ အဖွဲ့နှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကစားရသည့် ကစားနည်းဖြစ်သည်
ကစားရုံတွင်း၌ဖြစ်စေ၊ ကွင်းပြင်၌ဖြစ်စေ ကစားနိုင်သော ကစားနည်းမျိုးလည်း ဖြစ်သည်
သံကွင်းတွင် တတ်ထားသည့် ခြင်းကဲ့သို့ ကြိုးဖြင့်ခက်ထားသော ပိုင်ထဲသို့ ဘောလုံးကို ပစ်သွင်းကစားခြင်းဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဘက်စကတ်(ခြင်း) ဘော (ဘောလုံး)ကစားခြင်းဟုတွင်သည်
ဘက်စကတ်ဘော ကစားနည်းကို ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆချူးဆက်ပြည်နယ် စပရင်းဖီ:မြို့ရှိ ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေ ကောလိပ်မှ ကာယပညာ နည်းပြ ဆရာ ဒေါက်တာ ဂျိမ်းနေစမစ် ဆိုသူက စတင်တီထွင်ခဲ့သည်
၁၆ ရာစုနှစ်လောက်က မက္ကဆီကို ပြည်နယ်တွင် မာယာ လူမျိုးတို့သည် ယခုခေတ် ဘက်စကတ်ဘောနည်းနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် ကစားနည်းမျိုးကို ကစားခဲ့ဘူးသည်ဆိုသော်လည်း ဒေါက်တာ နေးစမစ် တီထွင်သော ကစားနည်းမျိုးလောက် စံနစ်ကျခဲ့ဟန် မတူချေ
ဘက်စကတ်ဘော ကစားခြင်းသည် ဘောလုံးကန်ခြင်းကဲ့သို့ လဟာပြင်၌သာ ကစားနိုင်သော လူအများနှင့် ကစားနည်းမျိုးကို မကစားနိုင်သည့်ရာသီတွင် ကစားရုံတွင်း၌ လူအများနှင့် ကစားနိုင်၍ ကစားရာတွင် ကိုယ်လက်လှုပ်ရှားမှုရှိသလောက် ကြမ်းတမ်းမှု၊ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရစေမှု မရှိနိုင်သော ကစားနည်းကို စဉ်းစားတီထွင်ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းကစားနည်းကို စတင်တီထွင်စက လူမည်မျှပါဝင် ကစားရမည်ဟု အကန့်အသတ်မရှိ၊ ဘောလုံး အရွယ်အစား အလေးချိန်ကိုလည်း သတ်မှတ်ခြင်းမရှိချေ
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင်မှ ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေ အသင်းက ပထမဆုံးသော ဘက်စကတ်ဘော စည်းမျဉ်း ဥပဒေ ၁၃ချက်ကို ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
ယင်းကစားနည်းများကို ဝိုင်၊ အမ်၊ စီ၊ အေ အတွင်းရေးမှူးများက ကမ္ဘာအနှံ့ ပျံ့နှံ့အောင် ဖြန့်လိုက်ရာ မြှော်လင့်သည်ထက် လူကြိုက်များသည်ကို တွေ့ရသည်
ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူပေါင်း သန်း ၂၀ကျော် ခန့် ကစားနေသော ကစားနည်းတစ်ခုဖြစ်နေလေသည်
ကစားရုံကလေးအတွင်း လူတစု အပျင်းပြေကစားရန် ရည်မှန်းချက်ထားခဲ့သော ကစားနည်းသည် ကမ္ဘာသို့ ပျံ့နှံ့၍ လူများစု ပျော်ရွင်စွာ လက်ခံကစားလာသော ကစားနည်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုမျှသာမက ယခုအခါ ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌ ပါဝင်လာပြီဖြစ်သော ကစားနည်းတစ်မျိုးပင် ဖြစ်နေလေပြီ
၁၉၃၆ခုနှစ် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာလင်မြို့တွင် ကျင်းပသော အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ယင်းကစားနည်းကို ပထမဆုံးအကြိမ် ထည့်သွင်းခဲ့ရာ နိုင်ငံပေါင်း ၂၀နိုင်ငံမှ ယှဉ်ပြိုင်ကစားကြ၍ ပထမဆုကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ရရှိလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဘက်စကတ်ဘော ကစားနည်းသည် ၁၉၁၅-၁၆ ခုနှစ်များတွင် စတင်ရောက်ရှိလာသည်
ပထမဆုံး ဘက်စကတ်ဘော ကစားကွင်ဖွင့်ပွဲသို့ ယခု ယူနီယန် ခရစ်ယာန် အထက်တန်းကျောင်း (ယခင် ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်း)နှင့် တွဲလျက် ရှိသော ဂျပ်ဆင် ကောလိပ်ကျောင်းဟောင်းကြီးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ထိုဖွင့်ပွဲတွင် ပညာမင်းကြီးဟောင်း ဦးချိုကိုယ်တိုင် ကစားသူတစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ကစားခဲ့သည်
ဘက်စကတ်ဘော ကစားနည်းကို တဖြည်းဖြည်း အထက်တန်းကျောင်းများ၊ ရဲအုပ်အတတ်သင် ကျောင်းများတွင် ကစားနည်းတစ်ရပ်အဖြစ် သင်ကြားပေးရာမှ စ၍ မြန်မာနိုင်ငံ ကျောင်းများ၌လည်း ခေတ်စားလာခဲ့သည်
၁၉၄၈ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ပျော်တမ်း ဘက်စကတ်ဘော အဖွဲ့ချုပ်ကို တည်ထောင်ပြီး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘက်စကတ်ဘော အဖွဲ့ချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသား ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးကောင်စီ ကလည်း ဘက်စကတ်ဘော အထူအစည်းရုံးရေးမှူး ခန့်ကာ မြန်မာတနိုင်ငံလုံး၌ ဘက်စကတ်ဘော တိုးတက်လာအောင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
အမျိုးသား ဘက်စကတ်ဘော စည်းမျဉ်းဥပဒေဆိုင်ရာကော်မတီက သတ်မှတ်ထားသော ဘက်စကတ်ဘော ကစားကွင်း အကျယ်အဝန်းမှာ အကြီ:ဆုံး ၉၄ ပေနှင့် ပေ ၅၀ ရှိ၍ အငယ်ဆုံး ၇၄ပေနှင့် ၄၂ပေ ရှိရပေမည်
သို့ရာတွင် ထိုထက်ငယ်သော ကစားကွင်း၌လည်း ကစားနိုင်ပေသည်
ကစားကွင်း၏ ထိပ်၂ဖက် အလယ်တည့်တည့်၌ မြေကြီးမှ ၉ပေ အမြင့်တွင် ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ ပျဉ်ပြားကြီးတစ်ခုကို တိုင်စိုက် ရိုက်ကပ်ပြီး ထောင်ထားရသည်
သို့မဟုတ် နံရံတွင်ရိုက်၍သော် လည်းကောင်း၊ မျက်နှာကြက်၏ ထောင့်တန်းများအားဖြင့် ချိတ်ဆွဲ၍သော်လည်းကောင်း ထောင်ထားရသည်
ယင်းပျဉ်ပြားကြီးသည် အလျား ၆ပေ အနံ ၄ပေ ရှိသည်
အချင်း ၁၈လက်မရှိသော သံခွေကို ယင်းပျဉ်ပြားကြီးအလယ်မှ ၆လက်မ အပြင်ထုတ်၍ မြဲမြံစွာ တပ်ထားရသည်
ထိုသံခွေတွင် ကြိုးခိုင်ခိုင်ဖြင့် ခတ်ထားသော ပိုက်တခုစီစွပ်ထားရသည်
ယင်းပိုက်သည် အထက်အောက်အပွင့် ဖြစ်၍ ပိုက်အဖျားသည် မြေကြီးမှ ၁၀ပေ ကွာရသည်
ကစားရာ၌ သုံးသော ဘောလုံးသည် ဘောလုံးကန်ရာ၌ သုံးသော ဘောလုံးကဲ့သို့ အတွင်းလေလုံရော်ဘာ ဘောလုံးဖြစ်ပြီးလျှင် အပြင်က သားရေဖြင့် ပတ်ချုပ်ထားသည်
ဘောလုံးအဝန်းမှာ ၂၉လက်မမှ လက်မ ၃၀ အထိရှိ၍ အလေးချိန်အားဖြင့် အောင်စ ၂၀မှ ၂၂အောင်စ အထိရှိသည်
ဘောလုံးထဲသို့ လေချိန် ၁၃ပေါင်ထိုးရသည်
ကစားပွဲတစ်ပွဲတွင် အဖွဲ့ ၂ဖွဲ့ ယှဉ်ပြိုင်ကစားနိုင်၍ တဖက်၅ယောက်စီ ကစားရသည်
ကွင်းလယ်ရှိ ဗဟိုစည်းဝိုင်းတွင် တယောက်စီ၊ ဂိုးစောင့် ၂ယောက်စီနှင့် ရှေ့တန်း ၂ယောက် ကစားရသည်
အဖွဲ့တဖွဲ့တွင် ပါဝင်ကစားနေသူ ၅ယောက်အပြင် အရံလူ ၇ယောက်စီ ထားနိုင်၍ အလဲအလှယ်ဝင်ကစားနိုင်သည်
ပါဝင်ကစားသူသည် ဘောလုံးကို သယ်ဆောင်မပြေးရချေ
အဖွဲ့ဝင် အချင်းချင်းထံသို့ ဘောလုံးရောက်အောင် ပစ်ပေးခြင်း၊ ပြေးရင်း ပုတ်၍ ပုတ်၍ ပို့ပေးခြင်း၊ လှိမ့်ပေးခြင်း ပြုရသည်
လူချင်းတွန်းထိုး တိုက်ခိုက်ခြင်း လုံးဝမရှိအောင် ကစားရသည်
ဘက်စကတ်ဘော ကစားသည့်အခါ တပွဲလျှင် မိနစ် ၄၀ကစားရသည်
ပထမ မိနစ် ၂၀ ပြီးလျှင် ၁၀မိနစ်နားပြီး နောက်ဖက်ပြောင်း၍ နောက်ထပ် မိနစ် ၂၀ ကစားရသည်
ဤကား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘက်စကတ်ဘော စည်းမျဉ်း ဥပဒေအရဖြစ်သည်
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၌ကား ၁၀မိနစ်လျှင် တစ်ခါ ၄ကြိမ်နား၍ ကစားလေ့ရှိသည်
ကစားနည်းမှာ ကွင်းအလယ်ရှိ လူ၂ယောက်ကြားမှ နေ၍ ဒိုင်လူကြီးလုပ်သူက ဘောလုံးကို အပေါ်သို့ ၂ကိုက်သာသာခန့် မြှောက်၍ ပေးသည်
ကျလာသော ဘောလုံးကို အလယ်လူ ၂ဦးက သူရ ကိုယ်ရ ခုန်ဖမ်း၍ ဘောလုံးရသူက မိမိဂိုးရှိရာဖက်နေ မိမိအဖွဲ့ဝင်ထံ ရောက်အောင် ပို့ပေးရသည်
ဘောလုံးရနေသည့်ဖက်က ဂိုးသွင်းနိုင်အောင် ကြိုးစားသကဲသို့ ကျန်အဖွဲ့ဝင်ထံ ရောက်အောင် ပို့ရသည်
ဂိုးသွင်းသည် ဆိုသည်မှာ ပိုက်တပ်ထားသော သံကွင်းထဲသို့ ဘောလုံးကို ပစ်သွင်း၍ ပိုက်ပေါက်မှ ဘောလုံးကျလာအောင် ပြုလုပ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
တဖက်နှင့်တဖက် ယှဉ်ပြိုင်ကစားရာ၌ ဂိုးအရေအတွက်၊ သို့မဟုတ် အမှတ်အများဆုံးရသော အဖွဲ့က အနိုင်ရသည်
ရိုးရိုး ဂိုးသွင်လျှင် ၂မှတ်ရ၍ ပြစ်မှုကြောင့်ပေးသည့် အသားလွတ်သွင်းရသော ဂိုးအတွက် ၁မှတ်ရသည်
ဘက်စကတ်ဘောကစားရာတွင် အခြေခံ တတ်မြောက်အပ်သော ပညာရပ်များရှိသည်
ယင်းတို့မှာ (၁) ဘောလုံးပေးခြင်း နည်းအမျိုးမျိုး၊ (၂) ဘောလုံးဖမ်းခြင်း နည်းအမျိုးမျိုး (၃) ဘောလုံးပုတ်ခြင်း နည်းအမျိုးမျိုး (၄) ဂိုးသွင်းနည်း အမျိုးမျိုးတို့ဖြစ်သည်
ဘက်စကတ်ဘော ကစားခြင်းသည် လျင်မြန်ဖျတ်လတ်ခြင်း၊ သန်မာကြံ့ခိုင်ခြင်း၊ ဇွဲရှိခြင်း၊ ပါးနပ်လိမ္မာခြင်း၊ အချိန်အဆ ကောင်းခြင်း စသော အကျိုးကျေးဇူးများ ခံစားရသည်
ညီနောင်ရွာ၊ ငပိချောင်း
ပဲခူးမြို့တွင်အဖ ကျောင်းဆရာ ဦးနေ၊ အမိ ဒေါ်စောမြိုင် တို့က ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်
မွေးချင်း သုံးယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ဇာတာအမည် မောင်တင်ဦး၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်အောင် ဖြစ်သည်
ဗန်းမော်တင်အောင်၏ ကလောင်ခွဲ များမှာ ဆီမီးခွက်၊ တင်ဦး၊ မောင်တင်အောင်၊ မောင်အေးသွင်၊ တင်အောင် (ဟိုက်စကူး ကျောင်းသား)၊ ဦးတင်အောင် (အယ်ဒီတာ)၊ ထွန်းလင်း၊ မဟာအောင်၊ မောင်မောင်လတ်၊ မောင်ရေချမ်း၊ လင်းယုန် နှင့် လင်းယုန် (ဗမာနိုင်ငံ) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ပဲခူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း (၁၉၂၆ - ၂၉) တွင် ဒုတိယတန်း အထိ၊ တောင်ငူမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း (၁၉၂၉ - ၃၁) တွင် စတုတ္ထတန်း အထိ၊ စစ်ကိုင်းမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း (၁၉၃၁ - ၃၂)တွင် ပဉ္စမတန်း အထိ၊ ဗန်းမော်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း (၁၉၃၂ - ၃၅) တွင် သတ္တမတန်း အထိ၊ ရန်ကုန် ဟိုက်စကူး ကျောင်း (၁၉၃၅ - ၃၈) တွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ဆယ်တန်း အောင်ပြီးနောက် ၁၉၃၈ ခုနှစ်၌ မြန်မာ့ အလင်း သတင်းစာတွင် အလုပ်သင်သတင်းထောက် အဖြစ်အလုပ် စတင်လုပ်ခဲ့သည်
စတီးဘရားသား ကုမ္ပဏီ သစ်ကိုယ်စားလှယ် (၁၉၃၉ - ၄ဝ)၊ ဗြိတိသျှစစ်တပ် အထက်မြန်မာပြည် တပ်ရင်း တပ်စုမှူး [တပ်ကြပ်ကြီး] (၁၉၄၁ - ၄၂)၊ သစ်တော ဌာန သစ်ဖြတ် ဝန်ထောက် (၁၉၄၂ - ၄၅)၊ စတီးဘရားသား သစ်ကိုယ်စားလှယ် (၁၉၄၅ - ၄၆)၊ ၁၉၄၆ - ၄၉ တွင် သစ်ကုန်သည်၊ သစ် အဝယ်တော် လုပ်ငန်း များကို လုပ်ကိုင် ခဲ့ပြီးနောက် သတင်းစာ ဆရာ၊ စာရေး ဆရာ ဘဝဖြင့် ကွယ်လွန်သည် အထိ ရပ်တည် နေထိုင် သွားခဲ့သည်
'လင်းယုန်' ကို ၁၉၄၆ ခုနှစ် ကတည်းကပင် ပြည်မြို့မှ ထုတ်ဝေနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ဖူးသည်
တာရာ မဂ္ဂဇင်း တွဲဖက် အယ်ဒီတာ (၁၉၄၉)၊ လင်းယုန် ဂျာနယ် ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာ (၁၉၅ဝ - ၅၂) နှင့် (၁၉၅၇ - ၅၉)၊ လင်းယုန် သတင်းစာ ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာ (၁၉၅၁ - ၅၂) နှင့် (၁၉၅၈)၊ မြန်မာ စာပေ မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာ (၁၉၅၁) တာဝန် များကို ယူခဲ့သည်
ယုံကြည်ချက်ကို စာပေဖြင့် တင်ပြရုံ မျှမက လူထု လှုပ်ရှားမှု များတွင် ကိုယ်တိုင် ကိုယ်ကျ ပါဝင် ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် [မြန်မာနိုင်ငံ] အမှုဆောင် လူကြီး (၁၉၅၁ - ၆၃)၊ မြန်မာ နိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း အမှုဆောင် (၁၉၅ဝ - ၅၁)၊ ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး အဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး အဖွဲ့ဝင် (၁၉၅၇ - ၆၃)၊ စာရေးဆရာ စာပေ ကလပ် အမှုဆောင် (၁၉၆၁)၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာ နိုင်ငံ စာရေး ဆရာ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၆၃ - ၆၄) တာဝန် များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ-အယ်လ်ဘေးနီးယား မိတ်ဆွေဖြစ် အသင်း ဥက္ကဋ္ဌနှင့် တရုတ်ဖြူ ကျူးကျော်မှုနှင့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသား ကော်မတီ ဒုက္ကဋ္ဌ တို့တွင်လည်း တာဝန် ယူခဲ့သည်
ဖဆပလ အစိုးရ ခေတ်တွင် စာပေ အရေးအသားကြောင့် ၁၉၅၂ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့မှ ၁၉၅၇ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ အထိ (စုစုပေါင်း ၄ နှစ် ၄ လ ၆ ရက်) ပထမဆုံး အဖမ်း ခံရသူ ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ နိုဝင်ဘာလထုတ် လင်းယုန် ဂျာနယ်ပါ အရေးအသားကြောင့် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ကနေ ၁၉၆၂ ထိ ၂ နှစ်ကြာ ထပ်မံ ဖမ်းဆီး ခံရပြန်သည်
တဖန် ၁၉၅၆ မှ ၁၉၇၂ ထိ စာပေ အရေးအသားကြောင့် ကိုကိုးကျွန်းတွင် ၅ နှစ်နှင့် အင်းစိန် ထောင်၌ ၂ နှစ်ခန့် အကျဉ်း ချထား ခံရ ပြန်သည်
အကျဉ်းထောင်နှင့် ကိုကိုးကျွန်းတွင် စုစုပေါင်း ၁၃ နှစ်မျှ နေထိုင်ခဲ့ရသည်
စာပေ လောကသို့ ပထမဆုံး ဝင်ရောက် လာသည်မှာ ၁၉၃၈ တွင် ဖြစ်သည်
'မောင်တင်အောင်' ကလောင် အမည်ဖြင့် ရေးသားသော "ဘုန်း မေ့နိုင်ဘူး" ဝတ္ထု နှင့်ပင် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် 'မြန်မာ့ ရုပ်ရှင်'၊ 'ဘားမား ဂျာနယ်'၊ 'မြန်မာ့ တာဝန်' မဂ္ဂဇင်း များတွင် 'မောင်တင်အောင်၊ ဟိုက်စကူးကျောင်း၊ ရန်ကုန်' အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုများ ရေးခဲ့သည်
၁၉၃၉ တွင် 'မဟာအောင်' ကလောင် အမည်ဖြင့် 'ဂျာနယ်ကျော်' တွင် "စစ်ထွက် ယောက်ျား" ဝတ္ထုတိုကို ရေးသား ခဲ့သည်
၁၉၄၉ နိုဝင်ဘာ 'ဂျာနယ်ကျော်' တွင် 'ဗန်းမော် တင်အောင်' ကလောင် အမည် စယူပြီး "နော်မူဂေး" ဝတ္ထုတိုကို ရေးခဲ့သည်
ဗန်းမော်မြို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ ရသည်ကို စိတ်၌ စွဲမှတ်ကာ ကလောင် နာမည်တွင် 'ဗန်းမော်' ထည့်ယူ ခဲ့သည်
ဗန်းမော် တင်အောင် ကလောင် အမည်ဖြင့် ပထမဆုံး ထုတ်ဝေပြီး ထင်ရှား ကျော်ကြား ခဲ့သော လုံးချင်းဝတ္ထုမှာ "ဘုန်းမောင် တယောက်ထဲရယ်" ဖြစ်သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် စာပေဗိမာန် ဆုတွင် ဝတ္ထုရှည် ဆု၌ အောင်လင်း၏ အရိုင်းစံပယ်နှင့် မမကြီး တို့ကို တွဲဖက် ပေးခဲ့ သော်လည်း ဆု လက်ခံ ရယူခြင်း မပြု ခဲ့ပေ
နောက်ဆုံး ပြုစု ခဲ့သော စာအုပ်မှာ လူ ဖြစ်သည်
၁၉၇၈ ခု အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက် ညဦး ၇း၁ဝ နာရီတွင် အဆုတ် ကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ရန်ကုန် ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်ဦးနှင့် သား သမီး ၆ ယောက် ကျန်ရစ် ခဲ့သည်
ဆရာ ဗန်းမော် တင်အောင် ချန်ထား ရစ်ခဲ့တဲ့ လူငယ် မျိုးဆက်သစ်တွေ အတွက် မမေ့ နိုင်လောက်တဲ့ အမှာ စကား တရပ်ကတော့
"လူတယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးဟာ သူ ဖြတ်သန်းကျော်လွှား နေတဲ့ ခေတ်ကြီးက သူ့ပခုံးပေါ် တင်ပေးလိုက်တဲ့ သမိုင်းတာဝန် ကို သူ ဘယ်လောက် သယ်ပိုး ထမ်းရွက်ခဲ့တယ် ဆိုတဲ့ အချက်နဲ့ တိုင်းတာရမှာပဲ"ဒဂုန်ရွှေမျှား
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ
စာ ၈၆ - ၈၈
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၄)
စာ ၂ရဝ - ၂၇၃
မြန်မာ ဝတ္ထု အညွှန်း (၁)
စာ ၂၈၆ - ၃ဝ၁
ပြန်ဆက် စာတည်း အဖွဲ့
နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေးဆရာ များနှင့် စာစု စာရင်း
စာ ၁၆၄ - ၁၆၈
ရုပ်ပုံလွှာ (၁၉၅၅)
စာ ၂၂၁ - ၂၄၈
ဒဂုန် တာရာ၊ ဖျတ်ခနဲ တွေ့ရသော ရုပ်ပုံလွှာ ကားချပ်များ
စာ ၁၂ဝ - ၁၂၈
မိမိနှင့် စာရေး ဆရာများ
စာ ၁ဝ၆ - ၁၁၁
ရှုမဝ စာတည်း အဖွဲ့
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၇၈)
စာ ၁၅၃ - ၁၅၄
ပရကထာ (၁၉၉၈)
စာ ၂၉၇ - ၃ဝ၉
ဝက်တူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်သံကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၇ ဦး၊ မ ၄၇၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန္ဓာမာပန်းသည် ဒေဆီ၊ နေကြာ၊ ထပ်တရာ စသည်တို့နှင့် အတူ ကွန့်ပေါဇီတီမျိုးစဉ်ကြီးတွင် ပါဝင်လေသည်
နှစ်ကြာ ရှည်ခံပင်မျိုးဖြစ်သဖြင့် နှစ်စဉ်နှစ်ဆက် ပေါက်နေနိုင်ပေသည်
ဂန္ဓာမာပန်းပင် အမျိုးမျိုးကို ယခုအခါ မြောက်ဘက် ကမ္ဘာ လုံးခြမ်းရှိ သမပိုင်းဒေသများ၌ အများအပြား တွေ့ရသည်
သို့ရာတွင် ထိုအပင်မျိုး စတင်ပေါက်ရောက်ရာ ဇာတိဒေသမှာ တရုတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်ဟု သိရလေသည်
တရုတ်နိုင်ငံမှနေ၍ ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ထိုအပင်မျိုး ရောက်သွားသည်
ထိုပန်းကို ၁၄ ရာစုနှစ်ကစ၍ ဂျပန်နိုင်ငံ တွင် ထီးသုံးနန်းသုံး အမှတ်တံဆိပ်အဖြစ် သုံးစွဲဲခဲ့သည်
ယခု အခါ ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ချယ်ရီပန်းကဲ့သို့ ထိုပန်းသည် ထင်ရှား လျက် ရှိသည်
ထိုပန်းမျိုးသည် ဥရောပတိုက်သို့ ၁၇၆၄ ခုနှစ် တွင် ရောက်သွားရာ ရောက်လျှင်ရောက်ချင်းပင် ထိုပန်းမျိုးကို လူကြိုက်များလာလေသည်
ဂန္ဓမာပန်းပင်တွင် မျိုးကွဲပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပါဝင်သည်
အလေ့ပေါက်များလည်းရှိ၍ စိုက်ပျိုးယူသော အပင်များလည်း ရှိသည်
ပြုပြင်စိုက်ပျိုးယူရသောပန်းများမှာ အထူးပင် လှပကြ ၏
အပွင့်များတွင် အဖြူ၊ အဝါ၊ အနီ အပြောက်အစင်း စသည်ဖြင့် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည်
ပုံသဏ္ဌာန်လည်း အမျိုး မျိုးရှိသည်
အပွင့်မှာ အချင်း ၁၂ လက်မမှ ၈ လက်မခန့်ထိအောင် အရွယ်အမျိုးမျိုး ရှိသည်
ပန်းပွင့်ချိန်မှာ ဆောင်းဦး ပေါက်ချိန်ဖြစ်သည်
ထိုပန်းမျိုးအားလုံး၌ အနံ့ ကင်းတတ် သည်
အနံ့ရှိပါကလည်း စိမ်းရွှေရွှေ အနံ့မျိုးသက်သက် မျှသာ ရှိတတ်၏
ဂန္ဓမာပန်းသည် ယခုအခါ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကျော်ကြားဆုံး ပန်းများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ထိုအပင် မျိုးကို စိုက်ပျိုးရန် လွယ်ကူသည့်အတိုင်း အတိုင်းတိုင်း အပြည်ပြည်၌ စီးပွားရေးအဖြစ် စိုက်ပျိုးရောင်းချသူများ ရှိကြ သည်
ဦးနာအောက်ကျောင်း (မွန်: ကျာ်နဲာအံက်ကွာန်ကအ်နှာတ်;  ဦးနာအောက်သိမ်တော်ကြီးဟုလည်း သိကြ) သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ်၊ ကော့နှတ်ရွာတွင် တည်ရှိသည့် သမိုင်းဝင်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းဝင်းသည်  မြန်မာ့ဗိသုကာပညာရပ်များနှင့် နိုင်ငံခြား ဗိသုကာလက်ရာတို့ကို ရောနှောကာတည်ဆောက်ထားသည့်အတွက် လူသိများသည်
သိမ်အဆောင်တစ်ခုကို ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဗိမာန်သုံးခုနှင့် ဘုရားနှစ်ဆူကိုလည်း ၁၉၀၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၀၄ ခုနှစ်ကြားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဝတ်တန်ဆောင်း သည် မျက်နှာကြက်တွင်  ဖန်အပြောက်အမွမ်းခြယ်သထားသည့် ဗိသုကာများ၊ ကနုတ်ပန်းမုခ်ခုံးများ၊ ကျွန်းသားပေါ်တွင် ထွင်းထားသည့် ပန်းပုအပြားအချပ်များကြောင့် ထင်ရှားသည်
ကျောင်းတော်ရှိ အဆောက်အဦနှစ်ခုတွင် အိန္ဒိယ - ဥရောပနှင့် တရုတ် အနုပညာလက်ရာများကို ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်
ထိုအဆောက်အဦနှစ်ခုကို သစ်ထုတ်လုပ်ရေးအကြီးအကဲများဖြစ်သည့် ထော်အိနှင့် ထွန်းကျော်တို့က လှူဒါန်းခဲ့သည်
ကျောင်းတော်၏ အမည်သည် မွန်လူမျိုး ကျွန်းသစ်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းရှင် (၁၈၃၂-၁၉၁၃) ၏ အမည် ဦးနာအောက်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် မော်လမြိုင်မြို့သစ်ကုန်သည် သူဌေး ဦးသာညှင်း ဒေါ်ရင်တို့၏ ဒုတိယသား ဖြစ်၍ ၁၂၄၁ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၆ ရက် (၉ ဇွန် ၁၈၇၉)တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် အင်္ဂလန်သို့ သွား၍ ဝတ်လုံပညာကို သင်ကြားအောင်မြင်လာခဲ့သည်
မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါမှစ၍ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်းကို ငွေအား လူအားဖြင့် ကူညီခဲ့သည်
ခရစ် ၁၉၁၇ ခုနှစ်မှစ၍ မော်လမြိုင်မြို့ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်၏
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့၌ ကျင်းပသော မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ဝိုင်၊ အမ်၊ ဘီ၊ အေ၊ နှင့် အလားတူ အသင်းများ အစည်းအဝေးပွဲ၌ ဦးချစ်လှိုင်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်
နောက်နှစ်တွင် ပြည်မြို့၌ကျင်းပသော အစည်းအဝေး က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၊ ခေါ် မြန်မာ အသင်းချုပ် ပေါ်ပေါက်လာရာ ဦးချစ်လှိုင်ပင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် မိမိစီးပွားဥစ္စာများကို အနစ်နာခံလျက် မြန်မာနိုင်ငံရေးတွင် ရဲဝံ့စွာ ခေါင်းဆောင်မှု ပေးခဲ့သည်
နောင်အခါ အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်ဖြစ်လာသော အင်္ဂလိပ် ဝေလမင်းသားသည် ၁၉၂၁ ခု၌ တိုင်းခမ်းလှည့်လည်ရာ၊ ရန်ကုန်သို့ မရောက်မီတွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဦးချစ်လှိုင်အား အခြားမြန်မာခေါင်းဆောင်အချို့နှင့်အတူ ဖမ်းဆီး၍ အကျယ်ချုပ် ထားခဲ့လေသည်
နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ရာ၌ ပြည်သူ ပြည်သားများ၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံရသဖြင့် ၁၉၂၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သရက်၊ ပေါင်းတည်မြို့များ၌ ကျင်းပသော ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကြီးက သမ္မတဥက္ကဋ္ဌဘွဲ့ကို အပ်နှင်းကြ၏
ယင်းအခါမှ အစပြု၍ 'သမ္မတဦးချစ်လှိုင်'ဟု တွင်သည်
ထိုစဉ်က ဦးချစ်လှိုင်အား သရဖူမဆောင်းရသော မြန်မာပြည်၏ ရှင်ဘုရင်ဟုပင် ခေါ်ကြသည်
နိုင်ငံရေးတရားများကို လှည့်လည်ဟောပြောစဉ် ရောက်လေရာအရပ်တိုင်း၌ အမျိုးသားများက ရွှေထီးများ ထီးဖြူများမိုးပေးခြင်း၊ အမျိုး သမီးများက ဆံပင်ကို ဖြန့်၍ လမ်းခင်းပေးခြင်း၊ ကရဝိက်ဖောင်များဖြင့် ကြိုဆိုခြင်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်
ခရစ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၌ ဗြိတိသျှအစိုးရက မြန်မာပြည်အား ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေး ပေးသောအခါ၊ လက်ခံသင့် မခံသင့် အရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် သပိတ်မှောက်ဝံသာနု ဂျီ၊ စီ၊ ဘီ၊ အေ၊ ကို ခေါင်းဆောင်သည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် မြန်မာပြည်၏ ရှေ့ရေးနှင့်သက်ဆိုင်၍ ကျင်းပသော ဗိလတ်မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးများကို ၁၉၃၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်တစ်ကြိမ်၊ ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ၌ အိန္ဒိယပြည်နှင့် ခွဲရေး တွဲရေးပြဿနာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ တွဲရေးဖက်မှ အရွေးခံရသည်
ဗြိတိသျှခေတ် ဥပဒေပြုကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၌ တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ တစ်ကြိမ် ပေါင်း ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းလည်း ခံရသည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အောက်လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြောက်ခြင်း ခံရသည်
အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့တွင်ကျင်းပသော ဆဋ္ဌမဂျော့ဘုရင် နန်းတက်ပွဲသို့ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဦးချစ်လှိုင်သည် နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဦးပု၊ ဦးထွန်း အောင်ကျော်၊တို့နှင့်အတူ 'လှိုင်၊ ပု၊ ကျော်ပါတီ'ကို၎င်း၊ ဦးမြတ်သာထွန်း၊ ဆာပေါ်ထွန်း နှင့်အတူ 'လှိုင်၊ မြတ်၊ ပေါ် ပါတီ'ကို၎င်း ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ဘူးသည်
ထို့ပြင် ဦးချစ်လှိုင်သည် စစ်အတွင်း လွတ်လပ် သောခေတ် ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၅ ရက်နေ့၌ အဓိပတိ၏ အတိုင်ပင်ခံအမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရဘူးသည်
စစ်ပြီး လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံခေတ်၌ လည်း ဦးချစ်လှိုင်သည် နိုင်ငံရေးကိုပင် ဆက်လက်ဆောင်ရွက် ပြန်သည်
မော်လမြိုင်မြို့နယ်မှ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်၍ အရွေးခံ အနိုင်ရခဲ့သည်
ပါလီမန် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌ အတိုက်အခံခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မကွယ်လွန်မီ ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဗတ်ဂျက်အစည်းအဝေးအထိ ပါလီမန်လွှတ်တော်သို့ တက်ရောက်ခဲ့၏
ထိုသို့ နိုင်ငံရေးကို ဆောင်ရွက်ယင်း ဦးချစ်လှိုင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့ (၁၃၁၄ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၄ ရက်နေ့) နံနက် ၆ နာရီခွဲအချိန် တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဘောင်ဒရီလမ်း (အမှတ် ၁၈၅) နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်
ဦးချစ်လှိုင်၌ ဖြောင့်မှန်ရိုးသား သော စိတ်ဓာတ်နှင့် အလှူပေးရက်ရောသော စေတနာများ ရှိသည်
ကွယ်လွန်သွားသောခါတွင် ဇနီးဒေါ်အိနှင့် သမီး ၂ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဒေါ်နှင်းမြသည် ဦးချစ်လှိုင်၏ နှမအရင်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်နှင်းမြ (၁၈၈၇-၁၉၇၄) သည် မြန်မာ့ပထမဆုံး အမျိုးသမီး မင်းတိုင်ပင်အမတ် ဖြစ်သည်
ဘဏ်တစ်ခုသည် ငွေကြေးကြားခံလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
အပ်နှံငွေများကိုလက်ခံ၍ ချေးငှားလိုသည့် လုပ်ငန်းများသို့ ထိုအပ်နှံငွေများကိုချေးငှားနိုင်ရန် လမ်းဖေါက်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဘဏ်များသည် ငွေကြေးစံနစ်၏ အခြေခံ အကျဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သလိုငွေကြေးဈေးကွက်တွင်လည်း အရေးပါသောကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်
ဘဏ်တစ်ခု၏အထင်ကရအခန်းကဏ္ဍမှာငွေအရင်းအနှီးရှိသူများ (ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ သို့မဟုတ် ငွေအပ်နှံသူများ ကဲ့သို့သော) ငွေလုံးငွေရင်း လိုက်လံရှာဖွေသူများ (တစ်ဦးချင်းတစ်ယောက်ချင်း ချေးငွေရယူလိုသူများ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းတိုးချဲ့ လိုသူများ) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်
ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် ယေဘူယျအားဖြင့် အဆင့်မြင့်၍ စည်းကမ်းကျနသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ်များဖြင့် အစိုးရ၏ ငွေကြေးလုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များသည် အချိန်နှင့်နေရာဒေသ အပေါ်တွင် ကွဲပြား လျက်ရှိသည်
ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းစံနှုန်းများ၏လက်ရှိသတ်မှတ်ထားချက်ကို ဘေဆယ်-၂ (Basel II) ဟုခေါ်ဆိုသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ တွင် ဘဏ်များသည် သမိုင်းနှင့်ချီ၍ စက်မှု ကော်ပိုရေးရှင်းများတွင် အဓိက ငွေကြေးတာဝန်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့သော အချို့သော နိုင်ငံများ၏ ဘဏ်များကို ငွေကြေးနှင့်မသက်ဆိုင်သည့်ကုမ္ပဏီများမှ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို တားဆီး ပိတ်ပင်ထားသည်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မျဉ်းသားအစုရှယ်ရာဦးပိုင်မှု၏ နောက်ဆက် တွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကေးရဲ့စု (keiretsu) အဖြစ်သိရှိထားသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်အာမခံသည် ခေတ်စား သည်
အများဆုံးသော ပြင်သစ်ဘဏ်များသည် သူတို့၏ဖောက်သည်များအတွက် အာမခံအကျိုးဆောင် လုပ်ငန်းများ (နှင့် ယခု အိမ်ခြံမြေအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းများ) ဆောင်ရွက်ပေးသည်
လက်ရှိအများဆုံးလမ်းကြောင်းသည် ယူနီဗာဆယ်ဘဏ်များ၏ ရှေ့ရောက်နေမှုများဖြစ်သည်
ထိုဘဏ်များသည် သူတို့၏ ဖောက်သည်များအား နေရာတစ်ခုထဲတွင် ငွေကြေးလုပ်ငန်းမျိုးစုံကို အားလုံးပြီးအောင်ဆောင်ရွက်ပေးသည်
တည်ရှိနေဆဲ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဘဏ်သည် မွန်တီ ဒေ ပတ်ချီ ဒီ ဆီးနာ (Monte dei Paschi di Siena) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၄၇၂ မှစ၍ အီတလီနိုင်ငံ၌ အစဉ်အဆက်လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်နေသည်
ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်များအတွက် စာရင်းသေ နှင့် စာရင်းရှင် ဘဏ်စာရင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေး သည့် ငွေပေးကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်မှထုတ်ယူမည့်ဖောက်သယ်အား ငွေပေးအမိန့် လက်မှတ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ဖောက်သယ်၏ စာရင်းရှင်ငွေစာရင်းသို့ အပ်နှံမည့် ငွေပေးလက် မှတ်များကို လက်ခံသိမ်းဆည်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်သို့ပေးရမည့် ငွေများကို အခြားသောငွေပေးနည်းလမ်းများဖြစ်သည့် ကြေးနန်းဖြင့်ငွေလွှဲခြင်း၊ အကြွေးဝယ်ကဒ် နှင့် အလိုအလျှောက်ငွေထုတ်ပေးသည့်စက် များမှတစ်ဆင့် ဖြင့်လည်းဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်များသည် ငွေစာရင်းရှင်များတွင် အပ်နှံငွေများ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စာရင်းရှင်အပ်နှံငွေ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ နှင့် ဘဏ်ငွေစက္ကူများနှင့် စာချုပ်များကဲ့သို့သော အကြွေးဂတိစာချုပ်များ ထုတ်ပေးခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ရရှိလာသည့်ငွေများကို ချေးငှားသည်
ဘဏ်များသည် စာရင်းရှင်ငွေစာရင်း အပေါ် ဖောက်သယ်များသို့ ကြိုတင်ငွေများပေးထားခြင်း၊ အရစ်ကျချေးငွေများထုတ်ပေးခြင်း၊ ဈေးကွက် လွယ်ကူသည့်အကြွေးဂတိစာချုပ်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နှင့် အခြားသောငွေချေးငှားသည့်နည်းတို့ဖြင့် ငွေများကိုထုတ်ချေးသည်
ဘဏ်များသည် အလုံးစုံသောပေးရန်လုပ်ငန်းများအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ပေးရပြီး၊ ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ နှင့် အစိုးရများမှ အငြင်းပွား၍ မရနိုင်သော ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ကို သုံးသပ်ထားကြသည်
ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေလွှဲကုမ္ပဏီများကဲ့သို့သော ငွေပေးငွေယူ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု ထားရှိခြင်းထက် လုံလောက်သည့် အစားထိုးမှုတစ်ခု မဟုတ်ဟု သာမန်အားဖြင့်သုံးသပ်ကြသည်
ဘဏ်များသည် အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါဝင်သည့်လုပ်ငန်းများမှ ရန်ပုံငွေများကို ချေးယူပြီး၊ အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါသည့်လုပ်ငန်းများသို့ ရန်ပုံငွေများချေးငှားသည်
သို့သော် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေထုတ်ချေးသူများတွင် ရှိသည့် ထူးခြားမှုတစ်ခုမှာ၊ ဘဏ်ချေးငွေများ၊ ငွေကြေးဈေးကွက် ရန်ပုံငွေများ၊ ငွေသားယုံကြည်အပ်နှံခြင်းများ နှင့် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် အပ်နှံငွေလက်ခံသော ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ အတွက် လုံလောက်စွာ အစားထိုးနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
ကိစ္စရပ်အများစုတွင် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေချေးငှားသူများသည် ငွေစုငွေချေးများအတွက် ဘဏ်နေရာတွင် လုံလောက်စွာအစားထိုးနိုင်သည်
ဘဏ်များ၏ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခန်းကဏ္ဍသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းအတွက် အကန့်အသတ်မရှိဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် – ဘဏ်ငွေစက္ကူ ရိုက်ထုတ်ပေးခြင်း ( ဘဏ်တစ်ခုမှ ငွေချေးဂတိစာချုပ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ကိုင်ဆောင်သူများအား တောင်းဆိုမှုအရထုတ်ပေးခြင်း)ကြေးနန်းငွေလွှဲ၊ အကြွေးဝယ်ကဒ်၊ အင်တာနက်ဘဏ်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများ ဖြင့် ငွေပေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များဘဏ်ငွေလွှဲလက်မှတ် နှင့် ငွေပေးအမိန့်လက်မှတ်များ ထုတ်ပေးခြင်းစာရင်းသေအပ်ငွေများလက်ခံခြင်းစာရင်းပိုထုတ်ယူချေးငွေ ၊ အရစ်ကျချေးငွေ သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများဖြင့်ငွေချေးခြင်းစာရွက်စာတမ်းများ နှင့် အသင့် ငွေလွှဲစာတမ်းများ (ကုန်သွယ်မှုငွေကြေး)၊ အာမခံစာချုပ်များ၊ ပေးလျော်ရန် တာဝန်ခံသည့်စာချုပ်များ၊ ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ နှင့် အခြားသော လက်ကျန်ရှင်းတမ်းတွင်မပါသည့်ချေးငွေများ ကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်
စာရွက်စာတမ်းနှင့်အခြားသော အရေးကြီးသည့်ပစ္စည်းများကို လုံခြုံ စွာသိမ်းနိုင်သည့်သေတ္တာများထဲတွင်ထဲ့၍ သိမ်းပေးထားခြင်း၊ငွေကြေးလဲလှယ်ခြင်း၊“ဘဏ္ဍာရေး စူပါမတ်ကက်” အဖြစ် ရောင်းချခြင်း၊ ဖြန့်ချိခြင်း သို့မဟုတ် ပွဲစားလုပ်ခြင်း၊ အကြံ ပေးမှုပါသည်ဖြစ်စေ မပါသည်ဖြစ်စေ၊ အာမခံများ၊ ယုံကြည်အပ်နှံငွေများ နှင့် အလားတူ ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စရပ်များ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်၏လုပ်ဆောင်မှုများကို တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၊ အသေးစားလုပ်ငန်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်ဆံသည့် လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အလယ်အလတ် ဈေးကွက်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အကြီးစား စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအဖွဲ့ကြီးအား တိုက်ရိုက်လုပ်ပေးသည့် ကော်ပိုရိတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ငွေအသားတင်များများရသည့် တစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းများနှင့် မိသားစုများအတွက် ငွေကြေးစီမံဆောင်ရွက်ပေးသည့် ပုဂ္ဂလိဘဏ်လုပ်ငန်း၊ နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်များအပေါ် ဆက်စပ်သမျှ လုပ်ဆောင်ပေးသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်
အများစုသောဘဏ်တို့သည် အမြတ်ရရှိရေး ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း များဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အချို့ကို အစိုးရများမှပိုင်ဆိုင်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်းများမှ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် – သာမန်ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်နှင့်မတူညီစေ ရန် ထူးခြားမှုတစ်ခုအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
စီးပွားရေးကပ်ကြီးဆိုက်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အထက်လွှတ်တော်သည် ဘဏ်များအား ဘဏ်လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များ တစ်ခုတည်းတွင်သာ လုပ်ဆောင်ခြင်းကို လိုလားသည်
ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်များသည် အရင်းအနှီးဈေးကွက် လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် အကန့်အသတ်ဖြစ်နေသည်
ထိုဘဏ်နှစ်ခုသည် သီးခြားပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် ကာလကြာမြင့်စွာ မရှိခဲ့စဉ်ကထဲမှ၊ လူအချို့ သည် “ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်” ဆိုသည့် စကားအသုံးအနှုန်းကို ကော်ပိုရေးရှင်းများ သို့မဟုတ် ကြီးမားသည့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးများမှ အပ်နှံငွေများ၊ ချေးငွေများနှင့် အများဆုံးထိတွေ့ရသည့် ဘဏ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဘဏ်တစ်ခု၏ဌာနခွဲ အား ရည်ညွှန်းပြော ဆိုရာတွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
မိသားစုဘဏ်များ - နေရာဒေသအတွင်းလုပ်ဆောင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းငယ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ဖောက်သယ်များ နှင့် အကျိုးတူဆောင်ရွက်သူများ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ဘဏ်ပိုင်ရှင်အား ဒေသဆိုင်ရာဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်သည့်အာဏာ ပေးအပ်ထားသည်
မိသားစုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်များ – ဝန်ဆောင်မှုအားနည်းသေးသည့် ဈေးကွက်များ သို့မဟုတ် လူအများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုများ နှင့် မြီရှင် လုပ်ကိုင်ပေးသည့်ဘဏ်ဖြစ်သည်
ငွေစုစာတိုက်ဘဏ်များ - နိုင်ငံတော်စာတိုက်စံနစ်နှင့် တွဲထားသည့်ငွေစုဘဏ်များ
ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ - အသားတင်ရငွေမြင့်မားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၏ပိုင်ဆိုင်မှု များကို ငွေကြေးစီမံပေးရသည့် ဘဏ်များဖြစ်သည်
ကမ်းလွန်ဘဏ်များ - ဥပဒေစံနစ်များအတွင်းတွင်ရှိပြီး၊ အခွန်အကောက်နည်းနည်း နှင့် စည်းစံနစ်ကျသည့် နေရာများတွင်ရှိသည့်ဘဏ်များ
များစွာသောကမ်းလွန်ဘဏ်များသည် အနှစ်သာရအားဖြင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များဖြစ်သည်
ငွေစုဘဏ်များ - ဥရောပတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် ၁၉ ရာစုနှစ်များထဲမှ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ သည် သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ၁၈ ရာစုနှစ်များထဲမှ ဖြစ်သည်
သူတို့၏မူလရည်မှန်းချက် သည် လူ့အလွှာအားလုံးသို့ ငွေစုဆောင်းခြင်းအသီးအပွင့်များကို လွယ်ကူစွာရရှိနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်
အချို့သောနိုင်ငံများတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် လူထုအစပြုမှုအပေါ်တွင် ဖန်တီးခဲ့ ကြသည်
အခြားသောနိုင်ငံများတွင် လူမှုရေးလုပ်ငန်းလုပ်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများသည် လိုအပ်သည့်အခြေခံကောင်းများကို နေရာချထားရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်
ယနေ့ယခုတွင် ဥရောပငွေစုဘဏ်များသည် လက်လီဘဏ် များအပေါ် ပစ်မှတ်ထားကြသည် – တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ သို့မဟုတ် အသေးစားနှင့် အလတ်စားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ငွေပေးမှုများ၊ စုဆောင်းခြင်း၏ရလဒ်များ၊ အကြွေးပေးခြင်းများ နှင့် အာမခံများ ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်
ဤလက်လီပစ်မှတ်များမှအပ၊ ကျယ်ပြန့်စွာဗဟိုမှချုပ်ကိုင်မှုမရှိသည့် ဖြန့်ချိရေးကွန်ယက်ဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် များနှင့် ခြားနားလျက် ရှိပြီး၊ သူတို့၏ လုပ်ငန်းများနှင့်အဖွဲ့အစည်းအပေါ် လူမှုရေးတာဝန်သိ ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် ဒေသအစိတ်အပိုင်း နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ တိုးချဲ ့ နေရာများအထိ အလေးထား ကြသည်
ဆောက်လုပ်ရေးအသင်းအဖွဲ့ များ နှင့် အိမ်ခြံမြေဘဏ်များ - လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည့်အဖွဲ့အစည်းများ
ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာဘဏ်များ - ဘဏ်လုပ်ငန်းများအားလုံး ထင်သာမြင်သာရှိရေးကို ဦးစားပေးပြီး၊ လူမှုရေးတာဝန်ရှိသောရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အထူးစဉ်းစားဆောင်ရွက်ပေးသည့် ဘဏ်များ ဖြစ်သည်
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်များသည် “ငွေချေးသက်သေခံ” (ရောင်းချမှုအာမခံခြင်း) အစု နှင့် စာချုပ် ထုတ်ပေးသည်
ထိုထုတ်ပေးမှုများသည် သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည့်ငွေစာရင်းများ အတွက် ကုန်သွယ်ရန်၊ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ရန်၊ နှင့် ပူးပေါင်းကုမ္ပဏီကြီးများ ကဲ့သို့သော အရင်းအနှီးဈေးကွက်လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ကော်ပိုရေးရှင်းများအား အကြံပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည်
ကုန်သည်ဘဏ်များ - ကုန်သွယ်မှုဘဏ္ဍာရေးတွင် ပါဝင်နေသည့် အစဉ်အလာဘဏ်များ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ချေးငွေများထက် အစုရှယ်ယာများကိုသာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံချင်သည့်ဘဏ်များကို ရည်ညွှန်းသည်
ဖက်စပ်အရင်း အနှီးလုပ်ငန်းနှင့်မတူညီဘဲ၊ ထိုဘဏ်များသည် ကုမ္ပဏီအသစ်များတွင်သာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ လိုကြသည်
ယူနီဗာဆယ်ဘဏ် – ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီများအဖြစ်လည်း သိရှိထားကြပြီး၊ များစွာသော ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ကြသည်
ဤကြီးမားသည့်ဘဏ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံရှိနေသည့် အုပ်စုများဖြစ်သည်
အခြားသော ဝန်ဆောင်မှုများထဲတွင်၊ အာမခံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဤအကြောင်းကြောင့် အာမခံဘဏ် ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် “ဘဏ်” နှင့် “အာမခံ” စကားနှစ်လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုတည်းမှ ဘဏ်လုပ်ငန်းရော အာမခံလုပ်ငန်းကိုပါ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဗဟိုဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရပိုင်ဖြစ်ပြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်များအား ကြီးကြပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အတိုးနှုန်းထိမ်းချုပ်ပေးခြင်း ကဲ့သို့သော စည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းသည့်ဝတ္တရားအတိုင်း ဆောင်ရွက်သည်
ထိုဘဏ်များသည် ဘဏ်စံနစ်များဖျက်သိမ်းခြင်းကို ယေဘူယျအားဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးပြီး၊ ငွေကြေးပြဿနာ များကြုံတွေ့ရသည့်အချိန်တွင် နောက်ဆုံးအားထားရာဘဏ်ကြီးအဖြစ် လုပ်ဆောင် ပေးသည်
အစ္စလာမ့်ဘဏ်သည် အစ္စလာ့မ်ဥပဒေသဘောထားအပေါ် အခြေပြုထားသည်
ဤဘဏ်လုပ်ငန်း၏ ပုံစံသည် အစ္စလာမ့်ဥပဒေဿများအပေါ် အခြေခံ၍ ကောင်းစွာတည်ဆောက်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များကို ဗဟိုချက်ပြုလည်ပတ်စေခြင်းဖြစ်သည်
အားလုံးသောဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများသည် အတိုးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်သည်
အတိုးသည် အစ္စလာမ့်တွင် တားမြစ်ထားသည့် ခံယူချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
အတိုးယူသည့်အစား ဘဏ်သည်အမြတ် (ဈေးတင်ခြင်း) ယူထားပြီး၊ ဖောက်သယ်များ၏အတိုင်းအတာ အလျှောက် ငွေကြေးဝန်ဆောင်ခယူထားသည်
ငကျောက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngakyaukkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ လဲလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဲလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၇ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်မမင်းဝန် (သို့) နန်းမတော်ဝန်သည် မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသူဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် မိဖုရားခေါင်၏ အသုံးကံကျွေးမြို့ရွာတို့မှ အခွန်တော်များကို စနစ်တကျ ကောက်ခံထိန်းသိမ်း ပေးရသူဖြစ်၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ခင်မမင်းဝန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ခေတ်နှောင်းကာလ၌ နန်းမတော်ဝန်ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်
အမိန့်တော် ပြန်တမ်းများ၌ အများအားဖြင့် ခင်မမင်းဝန်ဟူ၍သာ ဖော်ပြကြသည်
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ မိဖုရားများထဲတွင် အခေါင်အထွတ်ဖြစ်သဖြင့် မိဖုရားခေါင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ တစ်ခါတစ်ရံ တောင်နန်းမတော် မိဖုရားကြီးဟူ၍လည်း သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုကြ၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက် မိဖုရားခေါင်အရာ ရရှိခဲ့ကြသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလောင်းမင်းတရား ၏ မိဖုရားခေါင် မဟာမဂင်လာရတနာ ဓိပတိသီရိ ရာဇာ စန္ဒာဒေဝီ (ခင်ယွန်းစံ)ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး)၏ မိဖုရားခေါင် မဟာမင်္ဂလာရတနာဒေဝီ (ရှင်ဖြိုးဦး)မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်)၏ မိဖုရားခေါင် သီရိအတုလမဟာ ပဒုမ္မာဒေဝီ (ဒေါ်လှ)စဉ့်ကူးမင်း ၏ မိဖုရားခေါင် မဟာရတနာစန္ဒာဒေဝီ (ရှင်မင်း)ဖောင်းကားစား မောင်မောင် ၏ မိဖုရားခေါင် ရှင်ဗိုင်းတုတ်ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား)၏ မိဖုရားခေါင် သီရိပဝရမဟာဇိန္ဒာ မင်္ဂလာရတနာဒေဝီ (ဒေါ်လွန်းမယ်)ဘကြီးတော်ဘုရား ၏ မိဖုရားခေါင် နန်းမတော်မယ်နုသာယာဝတီမင်း ၏ မိဖုရားခေါင်သီရိပဝရတိလောက မဟာရတနာ ပဒုမာဒေဝီပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်သီရိတိလောက မဟာရတနာဒေဝီ (ဒေါ်ရွှေကြူ)မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရားခေါင် သီရိပဝရမဟာရာဇိန္ဒာဓိပတိ ရတနာပဒုမာဒေဝီ (စကြာဒေဝီမင်းသမီး)သီပေါမင်း၏ မိဖုရားခေါင် သုသီရိမဟာရတနာဒေဝီ (စုဖုရားလတ်) တို့ဖြစ်ကြသည်
အစောပိုင်းကာလ အမည်သိရှိရသူ ခင်မမင်းဝန် တစ်ဦးမှာ မင်းရဲ တင့်တယ် ဖြစ်သည်
မင်းရဲတင့်တယ်သည် တံတားဦး သေနတ်ဝန်ရွှေယင်းမာ ရွာစားလည်း ဖြစ်၏
အလောင်းမင်းတရားနှင့် နောင်တော်ကြီး (ဒီပဲယင်းမင်း)တို့လက်ထက်တွင် မင်းရဲတင့်တယ် ခင်မမင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ မသိရသော်လည်း ဆင်ဖြူရှင် (မြေဒူးမင်း) လက်ထက်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိအတုလမဟာပဒုမ္မာဒေဝီအတွက် ခန့်အပ်ခံရသူ ခင်မမင်းဝန်ဖြစ်နေပြီဖြစ်၏
ဘိုးတော်ဘရား (ဗဒုံမင်း)လက်ထက်တွင် မယ်ဇလီရွာစား သီရိရာဇာသူဘွဲ့ခံ ဦးမောင်အား ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
သို့သော် မကြာမီ သူ့အား တောင်နန်းမတော်ဝန် ဒေါ်ခင်မမင်းဝန်အဖြစ်မှ မြောက်နန်းမတော်ဝန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စာရေးကြီး သီဟစည်သူကျော်ထင်အား အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီး ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏
၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် ထီးဖြူဆောင်းမဂင်္လာပွဲ ဆင်ယင်ကျင်းပစဉ် သူ့အား နေမျိုးမင်းလှရာဇာဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်
သို့သော် မကြာမီ ရာထူးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သူ နန်းမတော်မယ်နုက သူ၏ ဦးရီးတော် မဟာမင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးကွန်းအား နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဦးကွန်သည် ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒီပဲယင်း မြို့ဝန်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ရ၏
ဦးကွန်၏ နေရာ၌ မင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစကို အစားထိုးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိပ်မဂင်္လာပွဲအပြီးတွင် မင်းလှသီရိကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစသည် အရှင်နန်းမတော်ဘုရားဝန်အဖြစ် ဖော်ပြခံရပြီး ရွှေစလွယ် ၁၂ သွယ် အပါအဝင် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
ဦးစ၌ မမင်းအိုနှင့် မမဆိုသူ သမီးနှစ်ဦးထွန်းကားရာ နှစ်ဦးစလုံးမှာ ၄၀ တော်မှူးမတ်သမီးစာရင်းဝင် ဖြစ်သည်
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စ၌ ဦးကြွက်အား မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်ဘွဲ့ဖြင့် ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
ခင်မမင်းဝန် မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်သည် ၁၅ ဇူလိုင် ၁၈၃၈ တွင် သွေးသောက်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့၏
သို့သော် နောက်နှစ်နှစ်ခန့် အကြာတွင် ခင်မမင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးကြွက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မိုးဗြဲစစ်ကဲကြီး မင်းကြီးမဟာမင်းထင် သီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးညိုဖြစ်သည်
ဦးညိုသည် နောင်ကောလိယမြို့စား ဝန်ထောက်ရာထူးဖြင့်ပါ ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့ရ၏
မန္တလေးမြို့ မင်းထင်ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် ဆင်ဝန်မင်းထင် ဗျာရှပ်ဘွဲ့ခံ ဦးကြီးကလေးမှာ နန်းမတော်ဝန် ဦးညို၏ မြေးဖြစ်သည်
ပုဂံမင်းလက် နန်းမတော်ဝန်၏ အမည်ကို ရှာဖွေမတွေ့ရသေးပေ
ဝန်ထောက် ဦးညိုကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
(ပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးမှာ အသက်အလွန်ရှည်သူဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မှ ကွယ်လွန်ခဲ့၏
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးပသီအား မင်းကြီးမဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ဖြင့် ပျဉ်းမနားမြို့အား နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
ဦးပသီသည် ပုဂံမင်းလက်ထက်က ဒလမြို့ဝန်ဖြစ်၏
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ အစပိုင်းကာလတွင် ရေနန်းယာဉ်သာ သင်္ဘောအား ကော်မိုတိုလင်းဘက်ကို ဆွဲယူသွားကြသည်မှာ ဒလမြို့ဝန် ဦးပသီအုပ်ချုပ်စီရင် ရသော ပိုင်နက်နယ်မြေအတွင်း ဖြစ်သည်
စစ်ပွဲပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် ဗြိတသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းဒေသများအား သိမ်းပိုက်လိုက်ရာ ဦးပသီကို မင်းတုန်းမင်းက နေပြည်တော်သို့ ဆင့်ခေါ်လျက် နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ပေးခဲ့သည်
၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အာသာဖယ်ရာ၏ သံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ လာရောက်စဉ် နန်းမတော်ဝန် ဦးပသီနှင့် ဟင်နရီယူးလ်တို့ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသေး၏
ရတနာပုံခေတ်တွင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဦးပေါ်လာ ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းသည် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံ နေပြည်တော်ကြီး တည်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ နန်းစံသောအခါ ဦးပေါ်လာအား နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိ၏
ထိုစဉ်က နန်းမတော်ဝန် ဦးပသီမှာ ကွယ်လွန်သွားဟန်ရှိသည်
နန်းမတော်ဝန် ဦးပေါ်လာ၏ သားတစ်ဦးမှာ သွေးသောက် မင်္ဂလာအမြောက်အမှုထမ်း ဦးဗိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၂ တွင်း မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ် မဟာသီရိဇေယျသူဘွဲ့ခံ ဦးယံကို ခင်မမင်းဝန် (နန်းမတော်ဝန်)အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
အမိန့်ပြန်ထမ်းတွင်‘မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူကို ခင်မမင်းဝန်ခန့်
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ ခု သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၉ ရက်နေ့ နာခံနေမျိုးသင်္ခတွင်ပြန်’ဟူ၍ ဖြစ်သည်
၂ဝဧပြီ ၁၈၇၄ တွင် မင်းတုန်းမင်း မုဒ္ဓာဘိသိက်ခံစဉ်က အရှင် နန်းမတော်ဘုရားဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏
သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်ကြီး စကြာဒေဝီမှာ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆ တွင် ကွယ်လွန်သွားရာ ဦးယံမှာလည်း ပိဋပတ်တော်အုပ် ရာထူးဖြင့်သာ ဆက်လက်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရလေသည်
၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာသောအခါ ဦးယံကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ရန် လျာထားခဲ့၏
သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်အဖြစ် ဘိသိက်မခံရသေးမီ စုဖုရားလတ်၏ ဝန်အဖြစ်သာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
စုဖုရားလတ်၏ အစ်မတော် မိုင်းနောင်စုဖုရားကြီးအတွက်မူ အင်းဝမြို့ဝန် မင်းကြီးမင်းလှ မဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးရောက်အား ခန့်အပ်ခဲ့၏
အဂ္ဂမဟေသီဘိ သိက်ခံစဉ် စုဖုရားကြီးအား မိဖုရားခေါင်နေရာ လျာထားသတ်မှတ်သော်လည်း ညီမစုဖုရားလတ်က အဓမ္မရယူခဲ့သဖြင့် ဦးဖိုးရောက်မှာ နန်းမတော်ဝန်အရာနှင့် လွဲကာ ရာထူးလက်မဲ့ဖြစ်သွားရသည်
စုဖုရားကြီးမှာ နောင်တွင် သီလရှင်ဝတ်သွားသည်
၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိစေတီတော်မြတ်သို့ ထီးဖြူတော် ချုပ်လုပ်လှူဒါန်းစဉ် နန်းမတော်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့ဆိုင်ရာ မင်းကြီး မဟာ မင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
၎င်း မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
၎င်း မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် သည်ပင် မြန်မာမင်းများလက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ နန်းမတော်ဝန်ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
လက်စွပ်ကွင်း ဂလက်ဆီ သည် စက်ဝိုင်းကဲ့သို့ ပုံစံရှိသည့် ဂလက်ဆီဖြစ်ပြီး ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် Art Hoag ဆိုသူမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည့် Hoag's Object သည် နမူနာတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ကွင်းထဲတွင် နုပျိုကြီးမားသော ကြယ်ပြာများ တည်ရှိပြီး ယင်းတို့သည် အင်မတန် တောက်ပကြသည်
အလယ်ဗဟိုတွင် အနည်းငယ်တောက်ပသည့် အရာဝတ္ထုများ တည်ရှိကြသည်
နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်အချို့က လက်စွပ်ကွင်း ဂလက်ဆီများသည် ဂလက်ဆီကြီးတစ်ခု၏ ဗဟိုအား ဂလက်ဆီငယ်တစ်ခုမှ ဖြတ်ကျော်သွားသောကြောင့် ဖြစ်တည်လာသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဂလက်ဆီတစ်ခုတွင် များသောအားဖြင့် ဟင်းလင်းပြင်နေရာလွတ်များ တည်ရှိပေရာ ကြယ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တိုက်မိသည်ဆိုသည်မှာ ရှားပါးလှသည်
ရခွိဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yakhwidam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
ငဆောင်ချံ (ငဆောင်ချမ်း) အရပ်ဆိုသည်မှာ ဗန်းမော်မြို့ (သို့) ဗန်းမော်တစ်ဖက် ဧရာဝတီအနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ရှိမည်ဟု ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်ချ်၊ လုစ် က ပြောကြားကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ မြန်မာပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စာ-၃၇၅ မှာ တွေ့ရသည်
အချို့မှတ်တမ်းများအရမူ ငဆောင်ချမ်းသည် ယနေ့ခေတ်တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်အနောက်ပိုင်းရှိ ပေါင်ရှန်း"Baoshan"ဖြစ်သည်ဟုလည်းယူဆကြသည်
မှန်နန်းရာဇဝင် (ပ) စာ-၃၉၆ တွင် ငဆောင်ချမ်းဟု ရေးပါသည်
ဖန်လတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ မန်ဝိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဝိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၈ ဦး၊ မ ၈၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ရှိသည်
စိမ်းချည်ပြာချည် အရောင်ပြေးသည်
သပြေရွက်နှင့်တူ၏
ပန်းဥကဲ့သို့ မွှေးသည်
ကြက်ကိုယူပြသော် ကြက်လာ၏
နံ့သာနှင့် သွေးလူးသော် ဣတ္တသပ္ပသျှို ပြီး၏
၁၄၃၀ (၁) ရက်
သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာ လင်ပန်းမိဖုရားကြီးရဲ့ ညီမတော်အရင်းဖြစ်ပြီး  မြောက်နန်းမိဖုရားကြီးခင်သဲ နဲ့လဲ ဖအေတူ အမေကွဲ ညီမတော်စပ်ပါတယ်
တဖန် သရစိမ်းမိဖုရားကြီးနဲ့လဲ မအေတူ ဖအေကွဲ ညီမအစ်မတော်စပ်ပြန်တဲ့အတွက် သက်ပန်းမိဖုရားကြီးတို့ ညီအစ်မတတွေဟာ မိဖုရားမျိုးနွယ်တွေလို့ဆိုရအောင် မင်းတုန်းမင်းကြီး လက်ထက် အနောက်နန်းဆောင်မှာ အင်အားတောင့်တင်းခဲ့ကြသူတွေဖြစ်ပါတယ်
သက်ပန်းမိဖုရားဖြစ်လာမည့် ခင်သက် ကို မင်းတုန်းမင်းကြီးနန်းရတဲ့အခါမှာ "သီရိသုစန္ဒာမဟေ" ဘွဲ့နဲ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့ပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာ "သုသီရိရတနာဒေဝီ"ဘွဲ့ပေးလို့ ဒေဝီဘွဲ့ခံ မိဖုရားကြီးဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်
သက်ပန်းမိဖုရားကြီးတို့ဟာ သာမန်အရပ်သူ တွေဖြစ်ပေမယ့် သူတို့ရဲ့ မိခင်ဟာ မွန်အမျိုးအနွယ်မလို့ လင်ပန်း၊ သက်ပန်း၊ သရစိမ်း မိဖုရားကြီး သုံးပါးဟာလည်း မင်းတုန်းမင်းရဲ့ မွန်မိဖုရားတွေလို့ဆိုရင်မှားမယ်မထင်ပါဘူး
သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာ ရွှေကူမင်းသား၊ မိုးလှိုင်မင်းသားနဲ့ တောင်ညိုမင်းသား ဆိုပြီး သားတော်သုံးပါးဖွားမြင်ခဲ့ပေမယ့်လို့ သူ့ရဲ့ ညီအစ်မတွေလို ဘုရင်ရဲ့ မြတ်နိုးမှု့ကိုရခဲ့ဟန်မတူပါဘူး
သူ့ရဲ့ အစ်မတော်ကြီး မြောက်နန်းမိဖုရားဆိုရင် သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ပေမယ့် အနောက်နန်းတခုလုံးမှာ မင်းတုန်းမင်းရဲ့ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါမယားကြီးရယ်လို့ မိဖုရားခေါင်ကစပြီး နေရာပေး အလေးထားခံခဲ့ရပါတယ်
အစ်တော် လင်ပန်းမိဖုရားကြီးရဲ့ သားတော်ကျပင်းမင်းသား နဲ့ သမီးတော် စလင်းစုဖုရားဆိုရင် လည်းမင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ အချစ်ဆုံးသား နဲ့သမီး ဖြစ်ရရုံသာမက ကျပင်းကိုယ်တော်ကြီးကမွေးဖွားတဲ့ မြေးတော်မင်းသားလေးဆိုရင်လည်း ဘိုးတော်ချစ်မင်းသားလေးရယ်လို့ နာမည်ကြီးတဲ့အထိဖြစ်ခဲ့ရပါတယ်
ညီမတော် သရစိမ်းမိဖုရားကြီး ဆိုရင်လည်း ဘဏ္ဍာစိုး ရာထူးပေးရုံမက သူ့ရဲ့ သမီးတော်သုံးပါးလုံး "ဃနမတ္တက" အဆင်တန်ဆာကိုဆင်ရသည်အထိ အရေးပေးခံရတဲ့သူဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
သီပေါမင်းလက်ထက်ရောက်တဲ့အခါမှာ လင်ပန်းမိဖုရားကြီး နှင့် သက်ပန်းမိဖုရားကြီတို့ ညီအစ်မဟာ အဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး သက်ပန်းမိဖုရားကြီးရဲ့ သားတော်သုံးပါးစလုံးဟာ သူတို့ရဲ့ မြောက်သားတော် (ကြင်ယာတော်)တွေနဲ့တကွ အကုန်အသတ်ခံရလို့ သက်ပန်းမိဖုရားကြီး မျိုးဆက်ဟာ ပြတ်တဲ့အထိဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
ကံကောင်းတာကတော့ သက်ပန်းမိဖုရားကြီးရဲ့ သားတော်အငယ်ဆုံး တောင်ညိုမင်းသားလေးရဲ့ ရင်သွေးတော်ကို လွယ်ထားရတဲ့ ကိုယ် လုပ်တော်မယ်ယာ ဆိုတဲ့  ထိုင်းမလေးဟာ သူ့ရဲ့အစ်ကိုတော်အကူအညီနဲ့ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့ ရပေမယ့် ထိုင်းမြန်မာနယ်စပ် ကျောက်ခေါင်း အရပ်မှာပဲအခြေချနေထိုင်ခဲ့လို့ မြေးတော်လေးဟာ သူ့ရဲ့ဘွားတော်သက်ပန်းမိဖုရားကြီးနဲ့ ပြန်လည်မဆုံတွေ့ခဲ့ရတော့ပါဘူး
ပါတော်မူခါနီး ၂နှစ်အလိုကျမှသာ လင်ပန်းမိဖုရားနဲ့သက်ပန်းမိဖုရားတို့ဟာ ထောင်ကလွတ်ကျရပါတယ်
အင်္ဂလိပ်လက်ထက်မှာ လင်ပန်း၊ သက်ပန်း၊ သရစိမ်း ဆိုတဲ့မိဖုရားညီအစ်မသုံးဖော်ကို  ရန်ကုန်ကိုပို့ဆောင်ခဲ့ပြီး  သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာလည်း ကျန်မိဖုရားများနည်းတူ ပင်စင် ၁၅၀နဲ့ အိမ်လခ ၆၀ရခဲ့ပါတယ်
အစကနဦးမှာ သူ့ရဲ့ညီမတော် သရစိမ်းမိဖုရားကြီး နဲ့အတူနေခဲ့ပေမယ် နောက်ပိုင်းမှာ သူ့ညီမတော်သရစိမ်းမိဖုရားက ပြောင်းရွှေ့ခဲ့တဲ့အတွက် သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာ ဘဒ္စ်လမ်းက စံအိမ်တော်မှာ မုဆိုးမမိဖုရားအိုကြီး တစ်ပါးတည်းသာ အခြွေအရံအနည်းအကျဉ်းနဲ့နေထိုင်ခဲ့ရပါတော့တယ်
သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာ ၁၂၆၁ခုနှစ် သက်တော် ၆၇နှစ်အရွယ်မှာ လေနာရောဂါနဲ့ ကံတော်ကုန်ပြီး ငါးထပ်ကြီးဘုရားအနီးက ဝင်္ကပါရေလယ်ကျောင်းတိုက်နားမှာ ညီမတော် သရစိမ်းမိဖုရားဝယ်ယူထားတဲ့မြေနေရာမှာ အုတ်နန်းပြဿဒ်ပြုလုပ်ထားခဲ့ပါတယ်
မင်းတုန်းမင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်တဲ့ သက်ပန်းမိဖုရားကြီးဟာ လောကရဲ့ ဆန်းကြယ်တဲ့ ကြမ္မာနဲ့ သာမန်အရပ်သူကနေ ဒေဝီဘွဲ့ခံ မိဖုရားကြီး ဘဝရောက်ခဲ့ရပြီး သားတော်သုံးပါးဖွားမြင်ခဲ့ပေမယ့် ဆိုးရွားလှတဲ့ ကံတရားကြောင့် သားတော်အကုန်အသတ်ခံခဲ့ရလို့ မိဖုရားကြီးမျိုးဆက်ဟာလဲပြတ်လုနီးပါးဖြစ်ခဲ့ရတဲ့အပြင် ကျန်ရှိခဲ့တဲ့ မြေးတော်လေးကိုလည်း မတွေ့ဆုံခဲ့ရရှာတော့ပဲ မိဖုရားကြီးသာ ကံတော်ကုန်ခဲ့ရပါတယ်
ဟဂိဟာရတင်းဂျင်းဘူတာ  (萩原天神駅 ဟဂိဟာရတင်းဂျင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ ဆခအိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကကရံရွာ၊ ကလပ်ရပ်
ဇနန်ခရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zanankha)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဇနန်ခကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနန်ခကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅ ဦး၊ မ ၄၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၅ ဦး နေထိုင်သည်
အမှတ် (၃) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ သို့မဟုတ် အ.ထ.က (၃) ဒဂုံ သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ စကားဝါလမ်းနှင့် သံတမန်လမ်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၆) ရက်တွင် မြို့မအမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့လယ် ၃၂ လမ်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
၃၂ လမ်း အိမ်တစ်အိမ်၏ အပေါ်ထပ်အခန်းတစ်ခန်းကို ငှားရမ်းပြီး အမျိုးသမီးကျောင်း ဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းဖွင့်ဖြစ်အောင်နှင့် ကျောင်းသူများ သပိတ်မှောက်ဖြစ်အောင် စတင်လှုံ့ဆော်သူမှာ စိန်မေရီကျောင်းမှ ကျောင်းသူ ဒေါ်စီ ဖြစ်သည်
၃၂ လမ်း ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ စိန်မေရီကျောင်းမှ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်မှောက်ထွက်လာသော ဆရာမကြီးဒေါ်နှင်းလွင်၊ အေဘီအမ်ကျောင်းမှ ဒေါ်လှရွှေ၊ မက်သဒစ်ကျောင်းမှ ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး၊ ဒေါ်ခင်လေးတို့က ဦးဆောင်လျက် ဒေါ်မမ၊ ဒေါ်စောရီ၊ ဒေါ်လှရီ၊ ဒေါ်ချစ်၊ ဒေါ်မြသိန်း၊ ဒေါ်နှင်းမယ်တို့က ဆရာမများအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ့်(ပ်)လမ်း (ယခု စမုံလမ်း)၊ အမှတ် (၂၀) ရှိ နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံကို ပွဲစားကြီးဦးဘိုးတက်၊ ဦးဘိုးခိုင်၊ ဦးအောင်ကြီးတို့က အလှူငွေကောက်ခံပြီး ဝယ်ပေးသဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာဦးသွင်၊ ဦးဘဝင်းနှင့် ဆရာမကြီးဒေါ်စီတို့ ကြီးမှူးပြီး ရန်ပုံငွေအလှူကပွဲများ အကြိမ်ကြိမ်ပြုလုပ်၍ စုဆောင်းထားသောငွေအပါအဝင် (၇) သောင်းကျပ်တန် တင့်(ခ်)လမ်း (ယခုသံတမန်လမ်း) ရှိ ယခုလက်ရှိအဆောက်အအုံကို အစိုးရက ငွေတစ်ဝက်စိုက်ပြီး မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းအတွက် ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ မစ္စဝိုက်ဇမ် အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး (ဂျူးလူမျိုး) ဖြစ်သည်
သူသည် မြို့မဆရာကြီးဦးဘလွင်နှင့်အတူ ပထမရွေးကောက်သော ကျောင်းသုံးစာအုပ်ပြဋ္ဌာန်းရေးကော်မတီအဖွဲ့ဝင်လူကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်
မစ္စဝိုက်ဇမ် ပြီးနောက် ဆရာမကြီး ဒေါ်လှကွန့်က ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်း ပိတ်ခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် မြို့မအမျိုးသားကျောင်းသည် ကျားနှင့်မ အတူတကွ ပညာသင်ကြားသော co-education ကျောင်းဖြစ်လာသောအခါ မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းမှကျောင်းသူများသည်လည်း မြို့မအမျိုးသားကျောင်းတွင် အတူတကွသွားရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်
ထိုစဉ်က  မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်း ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ ဒေါ်တင်တင်စိန်၊ ဒုတိယကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ ဒေါ်ခင်ခင်ညွန့်တို့ဖြစ်ကြသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းဟု သီးသန့်အမည်မှည့်ခေါ်တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်မှာမူ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့မတိုင်းရင်းသား National School နှင့် တစ်နေ့တည်း တစ်ချိန်တည်း ပေါက်ဖွားခဲ့သည်ဖြစ်၍ ကျောင်းသက်တမ်းကို တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလကို မူတည်ပြီးတွက်ချက်ရမည်ဖြစ်သည်
မြန်မာ့ပညာရေးသမိုင်းတွင် အထက (၂) ဒဂုံမြို့မကျောင်းနှင့် အထက (၃) ဒဂုံ မြို့မကျောင်းတို့သည် ကျောင်းမောင်နှမအဖြစ် ထင်ရှားသည်
အထက (၃) ဒဂုံသည် မိန်းကလေးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ကျောင်းသားနှင့်ကျောင်းသူ ပူးပေါင်းသင်ယူနိုင်သော co-education စနစ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်
မြို့မအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်း၏တည်နေရာသည် လက်ရှိနေရာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ထင်ရှားသော ကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများမှာ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၊ ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၊ ထိပ်စုဖုရားထွေး၊ အကယ်ဒမီ ခင်သီတာထွန်း၊ ခင်နှင်းယု၊ ယုဝတီခင်ဦး၊ အောင်ရဲလင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ဒီဇင်ဘာလ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၄၆)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၄၇)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၉) ရက် ကျန်သေးသည်
မကနန်း ( မြောက်စု)ရွာ၊ ကျုံခြင်
ငတာရွာ၊ ပြင်ယောင်း
ညက်ဝါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyetwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ကလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်ဒင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pindin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ပင်ဒင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကားယားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaryar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကားယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗထူး (၁၉၁၆ - ၁၉၄၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု သမိုင်း ဖက်ဆစ် ဂျပန် တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရေးတွင် ကျော်ကြားခဲ့ သူဖြစ်သည်
ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူး(၁၉၁၆ - ၁၉၄၅)သည် ထားဝယ်ခရိုင်၊လောင်းလုံမြို့နယ် အပိုင် လေသွန်းခံရွာ ဇာတိဖြစ်၍ ဦးဖိုးထွန်း ( အဖ ရွာသူကြီး ဦးဘထွန်း)  မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်း အတွဲ (၇) စာမျက်နှာ (၃၃၄) တွင်ဖော်ပြထားသော ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူး အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ၎င်း၏ ဖခင်အမည် ကို ဦးဖိုးထွန်းဟု မှားယွင်းစွာ ဖော်ပြထားသည်
A  နှင့် ဒေါ်စိန်မြရင် တို့၏ သားထွေး ဖြစ်သည်
မိဘများမှာ လယ်သမား အမျိုးအနွယ်များ ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ထားဝယ်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် သတ္တမတန်း အထိ ပညာသင်ကြား ခဲ့ပြီးနောက် အဋ္ဌမတန်းသို့ ရောက်သောအခါ အလုပ် လုပ်လိုသဖြင့် ကျောင်းမှ ထွက်ခဲ့သည်
မိဘများနှင့် မိတ်ဆွေ သူငယ်ချင်းများက ကျောင်းဆက်နေရန် ဖျောင်းဖျသော်လည်း မရ၍ လက်လျှော့ခဲ့ရ၏
သူ၏ မိဘများနှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးသည့် ဟိန်းဒါး သတ္တုတွင်း (ဟိန်းဒါးမိုင်း) မှ အိုဗာစီယာချုပ် ဦးလွန်းပင်၏ အကူအညီဖြင့် ဟိန်းဒါးမိုင်းတွင် အလုပ်ရခဲ့သည်
ဗိုလ်ဗထူး၏ ရိုးသား ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ လုံ့လ ဝီရိယ ရှိခြင်း၊ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံမှု ကောင်းခြင်း၊ ခေါင်းဆောင်မှု ကောင်းခြင်းတို့ကြောင့် အလုပ်ဝင်ပြီး၍ မကြာမီပင် မန်နေဂျာ အဖြစ် လွှဲအပ်ခြင်း ခံရသည်
ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) သည် ဂျပန်တပ်များနှင့် အတူ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ စတင်ဝင်ရောက် လာကာ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လက်ျာ ဦးစီးသော တပ်မကြီးလည်း ထားဝယ်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သော အချိန်တွင် ဗိုလ်ဗထူးသည် နှစ်ဖက်မိဘ၊ ဇနီး သားသမီးများကို သတိမမူနိုင်ဘဲ ကိန်းအောင်းလျက် ရှိသော မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကြောင့် လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်သို့ ဝင်လိုက်၏
တပ်သား ၁၅ ယောက်ကို အုပ်ချုပ်ရသော သာမန် တပ်ကြပ်ကလေး ရာထူးကို ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်းမှ ဗြိတိသျှတို့ ထွက်ခွာ သွားပြီးနောက် ၁၉၄၂ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် ကို ဖျက်သိမ်းကာ၊ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်
အသစ် ဖွဲ့စည်းသော ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း အား ဗိုလ်မှူးကြီး ရာထူးဖြင့် စစ်သေနာပတိ ခန့်အပ်၍၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်ဗိုလ်မှူး အောင် ၊ ဗိုလ်မှူး ရန်နိုင် ၊ ဗိုလ်မှူး ဇေယျ တို့အား တပ်ရင်များကို ဦးစီး စေပြီးလျှင်၊ တပ်ရင်း ၃ ရင်း ဖွဲ့ခဲ့သည်
ထိုအခါတွင် ဗိုလ်ဗထူးသည် ဗိုလ်မှူး ရန်နိုင် ဦးစီးသည့် ပျဉ်းမနားမြို့ရှိ ခြေလျင် တပ်ရင်း အမှတ် (၂) တပ်ခွဲ (၃) တွင် ဗိုလ်ကြီး ရာထူးဖြင့် တပ်ခွဲမှူး အဖြစ် တာဝန်ပေး ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်
ဗမာ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် ကို တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ စက်မှု လက်မှု တပ်ရင်း အမှတ် (၁) ကို ပျဉ်းမနားမြို့တွင် ဖွဲ့ခဲ့သည်
ဗိုလ်ဗထူးအား ထိုတပ်တွင် ပြောင်းရွေ့ ထမ်းဆောင်စေ၍၊ ၁၉၄၃ ခုနှစ် နှစ်ဦးပိုင်းလောက်တွင် ထိုတပ်မှာပင် တပ်ရင်းမှူး အဖြစ် တာဝန် ပေးအပ်ခြင်း ခံရပြီးလျှင် ဗိုလ်မှူး အဆင့်အတန်းသို့လည်း တိုးတက် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်
ကသာနယ်၊ အင်းတော်နယ် တဝိုက် ဗြိတိသျှ လေထီး တပ်သားများ လှုပ်ရှားမှု ရှိသောအခါနှင့် အင်ဖား ချီတက်ရန် လမ်းပန်း အဆက်အသွယ်များ လိုအပ်သော အချိန်တွင် ဗိုလ်မှူး ဗထူး၏ စက်မှု လက်မှု တပ်ရင်း အမှတ် (၁) သည် လမ်းပန်း ဖောက်လုပ်ရန်နှင့် လေထီးတပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ရန် မြောက်ပိုင်း စစ်မြေပြင်သို့ ထွက်လာရသည်
အနေအထိုင် အစားအသောက် ဆင်းရဲခြင်း၊ ဆေးဝါး ရိက္ခာ ညံ့ဖျင်းခြင်း တို့ကြောင့် ရဲဘော်များ အဖျားအနာ ဖြစ်ပွား၍ ဒုက္ခအမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင် ကြရလေသည်
ဗိုလ်မှူး ဗထူး ကိုယ်တိုင်လည်း ငှက်ဖျားရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့လေသည်
ဆက်သွယ်ရေး မရရှိမှုတို့ကြောင့် ၁၉၄၃ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်က မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေး ပေးလိုက်သည် ကိုပင် ဗိုလ်မှူး ဗထူးတို့ မသိလိုက်ဟု ဆိုသည်
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့ တပ်မတော် (လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်ကို ပြောင်းထားသော အမည်) ကို စစ်တိုင်းများ ခွဲခြား သက်မှတ်ကာ အုပ်ချုပ်သည်
ထိုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်မှူး ဗထူးအား တိုင်းမှူးအဖြစ် ခန့်အပ်ပြီးလျှင် မန္တလေးသို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးသည်
မန္တလေးတိုင်း စစ်နယ်သည် တောင်ဘက်တွင် ပျဉ်းမနား အထိ၊ မြောက်ဘက်တွင် တမူး - ကလေးဝ နယ်အထိ ကျယ်သည်
တိုင်းအတွင်းတွင် ခြေလျင်တပ်ရင်း အမှတ် ၁၊ ၃၊ ၄ နှင့် ၅၊ စက်မှု လက်မှု တပ်ရင်း (၁)၊ အမြောက်တပ်နှင့် စက်သေနတ်ကြီး တပ်များ ရှိသည်
ဗိုလ်မှူး ဗထူးသည် မန္တလေး စစ်တိုင်းမှူး အဖြစ် အဆက်ပြတ်နေသာ တပ်ရင်းများသို့ ရိက္ခာ၊ ဆေးဝါးများ ပို့ပေး၏
အထူးသဖြင့် ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် ဦးစားပေးကာ စီစဉ်လေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ အတွင်းတွင် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် ရန်ကုန်မြို့၌ လျှို့ဝှက်စွာ ကျင်းပသော ဆွေးနွေးပွဲသို့ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း နှင့် တော်လှန်ရေး ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင်တို့နှင့် အတူ ဗိုလ်မှူး ဗထူး တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခု နှစ်ဦးပိုင်းတွင် မဟာမိတ် တပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ကာ မန္တလေးမြို့သို့ ဦးတည် ချီတက်ကြသည်
ဗိုလ်မှူး ဗထူးသည် နိုင်ငံရေး စည်းရုံးမှု၊ စစ်ရေး အခွင့်အရေးသာမှု တို့ကို ရှေးရှု၍ မိမိလက်အောက်ရှိ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေး၊ သီပေါမှ တပ်များဖြင့် ၁၉၄၅ ခု၊ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အား စတင် တော်လှန် တိုက်ခိုက်သည်
ထိုအချိန်တွင် အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗမာ့ တပ်မတော်သည် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် အသေးစိတ် စီစဉ်ချက်များ မပြီးပြတ် သေးသည်ကို ဗိုလ်မှူး ဗထူး သိသဖြင့် သူ၏ တပ်များ တော်လှန်မှု အတွက် ကျန်တပ်များ ဒုက္ခတွေ့မည်ကို သိရှိသောကြောင့် ဂျပန်ကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရေး အတွက် ကြေညာချက်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော်နှင့် လည်းကောင်း၊ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် လည်းကောင်း အဆက်အသွယ် ဖြတ်ကာ မိမိ၏ တပ်ကို ဗမာ့ တော်လှန်ရေး အဖွဲ့ကြီးနှင့် ပူးတွဲ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိကြောင်း ဖော်ပြ ကြေညာ ထားလေသည်
သို့ရာတွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း နှင့်ကား နားလည်မှု ရထားပြီး ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ပရိယာယ်ဖြင့် ကြေညာချက်ကြောင့်လည်း အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ တပ်အသီးသီးသည် ၁၉၄၅ ခု၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဂျပန် တော်လှန်ရန် အစီအစဉ်များကို အောင်မြင်စွာ ဆက်လက် လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
တော်လှန်ရေး စချိန်တွင် ဗိုလ်မှူး ဗထူးနှင့် အနီးကပ်ဆုံး တပ်များမှာ မုံရွာ၊ စစ်ကိုင်းနယ်ရှိ ဗိုလ်သိန်ဦး၏ လေယာဉ်ပျံပစ် အမြောက်တပ်ခွဲ၊ မန္တလေးမြို့ရှိ ဗိုလ်အာဠာဝက၏ လေယာဉ်ပျံပစ် အမြောက်တပ်ခွဲနှင့် မြစ်ငယ် ဒေသရှိ ဗိုလ်ရဲခေါင်၏ လေယာဉ်ပျံပစ် အမြောက်တပ်ခွဲတို့ ဖြစ်သည်
အမှန်လက်တွေ့ တိုက်ခိုက်သူ ၁၅ဝ ခန့်နှင့် တော်လှန်ရေး အင်အားစုမှာ ရှစ်ထောင်ကျော် ရှိသည်
မန္တလေးမြို့နှင့် မန္တလေးနယ်အတွင်း မဟာမိတ်များ မရောက်မီ ဗိုလ်မှူး ဗထူး တပ်များသည် ဂျပန်များကို ရှင်းလင်း ထားနိုင်ခဲ့သည်
ဖွဲ့စည်းထားသော ပြည့်သူ့ ပြောက်ကျားတပ်များ အကူအညီဖြင့် မဟာမိတ် တပ်များလည်း အောင်မြင်စွာ ချီတက်၍ ဂျပန်တပ်များကို ချေမှုန်း နိုင်ခဲ့သည်
မေမြို့(ပြင်ဦးလွင်)ကို မဟာမိတ်များ သိမ်းပိုက်ရာတွင် ဗမာမျိုးချစ် ပြောက်ကျားများ၏ အကူအညီဖြင့် သိမ်းဆည်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း မဟာမိတ်တို့၏ သတင်း ထုတ်ပြန်ချက်များတွင် ဖော်ပြထားသာည်ကို တွေ့ရသည်
ဗိုလ်မှူး ဗထူး၏ ထူးချွန်စွာ ဆောင်ရွက်မှုတို့ကြောင့် ၁၉၄၅ ခု၊ မေလ ၁ ရက်နေ့စွဲပါ ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဗမာ မျိုးချစ် တပ်မတော်) အမိန့်ဖြင့် ဗိုလ်မှူး အဆင့်မှ ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်သို့ ၂ ဆင့် တိုးတက် ပေးလိုက်လေသည်
ထိုအမိန့်ကို ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ကိုယ်တိုင် လက်မှတ် ရေးထိုး၍ “မန္တလေးနယ်တိုင်း တပ်မှူး ဗိုလ်မှူး ဗထူးအား သူရသတ္တိရှိခြင်း၊ ထူးခြားစွာ ခေါင်းဆောင်နိုင်ခြင်း တို့အတွက် ဗိုလ်မှူး အဆင့်အတန်းမှ ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်အတန်းသို့ ၂ ဆင့် တိုးပေးလိုက်သည်” ဟု ဖော်ပြ ထားလေသည်
မန္တလေးမြို့ကို မဟာမိတ်တို့ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည် ကျောက်ဆည်မှ တဆင့် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အောင်ပန်းမြို့သို့ ရောက်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်သည် မိုးဥတုလည်း ဖြစ်၍ ရာသီဥတုမှာလည်း ကြမ်းလှသဖြင့် ခရီးပန်း၊ လူပန်း ဖြစ်ခဲ့ရသော ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးနှင့်တကွ ရဲဘော်တို့သည် ကျန်းမာရေး ချို့တဲ့၍ ဖျားနာခြင်းများ ဖြစ်ကုန်၏
ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည်လည်း အင်းတော်၊ ကလေးဝ စစ်ကြောင်း၌ တိုက်ပွဲဝင်ရင်း စွဲကပ်ခဲ့သော ငှက်ဖျားရောဂါ ပြန်ပေါ် လာတော့သည်
ရှိသမျှ ဆေးဝါးတို့ဖြင့် အစွမ်းကုန် ကုစား ငြားသော်လည်း နာလန် မထူတော့ဘဲ ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည် ၁၉၄၅ ခု၊ ဇွန်လ ၂ ရက်နေ့ ညဉ့် ၈ နာရီ ၁ဝ မိနစ် ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း အောင်ပန်းမြို့နယ်၊မြင်းကြာဒိုးရွာအနီး ‘တယ်လူးစခန်း’ ၌ အသက်(၂၉)နှစ်အရွယ် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်သွားလေသည်
တယ်လူစခန်းမှာ အောင်ပန်းမြို့နယ် မြင်းကြာဒိုး ရွာအနီး အိမ်ခြေ ၇ အိမ်ခန့်သာ ရှိသော ရွာသိမ် ရွာငယ်ကလေးသာ ဖြစ်ပေသည်
တောကြို အုံကြား စစ်မျက်နှာတို့၌သာ အချိန် ကုန်ခဲ့ရသော ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည် ကွယ်ချိန်အထိ သူ့အား ဗိုလ်မှူးကြီး အဆင့်သို့ တိုးမြှင့် ဂုဏ်ပြုသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ အမိန့်စာကို မဖတ်လိုက်ရချေ
ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးကား ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်တွင်း ဝင်ရောက်သည့်နေ့မှ စ၍ ဇနီး၊ သားသမီးများထံသို့ တစ်ခါတစ်ခေါက် သွားရောက် ကြည့်ရူရန်ပင် အချိန် မရလောက်အောင် တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအတွက် တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သော အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦးပင် ဖြစ်လေသည်
အမှန်တကယ် ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးသည် ငှက်ဖျားရောဂါနှင့် သေဆုံးခြင်း မဟုတ်ပဲ၊ ငယ်ပါကို ဗုံးဆံမှန်၍ သေဆုံးခြင်းဖြစ်ကြောင်း မြင်းကြာဒိုးရွာရှိ ရှေးလူကြီးများ ပြောပြချက်အရ သိရသည်
မြင်းကြာဒိုးရွာသည်လည်း အောင်ပန်းမြို့နယ်အတွင်းတည်ရှိခြင်း မဟုတ်ပဲ ရွာငံမြို့နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိပေသည်
အောင်ပန်းမြို့(ကလောနှင့် ၅ မိုင် ကွာဝေးသည်) တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးနှင့် ရဲဘော်များ အတွက် ကျောက်တိုင်တခု စိုက်ထူထားသည်
အဆိုပါ ကျောက်တိုင်တွင် “ဗမာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း ဖက်ဆစ် ဂျပန် တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရေးတွင် ဦးစီးခဲ့၍၊ ၁၃ဝ၇ ခု၊ နယုန်လဆုတ် ၈ ရက်နေ့ ညဉ့် ၈ နာရီ ၁ဝ မိနစ် အချိန် တယ်လူးစခန်းတွင် ကျဆုံးရှာသော ဗိုလ်မှူးကြီး ကာနယ် ဗိုလ်ဗထူးနှင့် အထက်မြန်မာပြည် တိုက်ပွဲများတွင် ကျဆုံးသော သူရဲကောင်း ရဲဘော် နှစ်ဆယ့်ခြောက်ယောက်” ဟု ကမ္ပည်း ထိုးထား၏
ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးအား ချီးကျူးသော အားဖြင့် တပ်မတော်မှလည်း “ဗထူးတပ်မြို့” ဟူသော အမည်ဖြင့် တပ်စခန်းမြို့ တခုကို ရပ်စောက်မြို့ မြောက်ဘက် တမိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ထားလေသည်
ဗထူး တပ်မြို့သည် ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၃ဝ၅ဝ အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍၊ ၂၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ပြန့်သည်
ယခင်က နန်ဟူရွာပျက်ဟု မြေတိုင်း မြေပုံများတွင် ဖော်ပြထားသော အရပ်ဖြစ်၏
လွယ်ဂုံချောင်းနှင့် ပိန်းချောင်းတို့ စုပေါင်း စီးဆင်းလာသော နန်ဟူချောင်းသည် တပ်မြို့ အလယ်မှ ဖြတ်စီးသွားပြီးလျှင် ဇော်ဂျီမြစ်နှင့် ပူးပေါင်းသွားသည်
ထိုချောင်းမြောင်းများမှ အပ တပ်မြို့ ဧရိသာ တခုလုံးသည် မြက်ခင်းများ ဖုံးနေသော တောင်ကုန်းများ ဖြစ်သည်
တပ်မတော် အရာရှိများ၊ အရာရှိငယ်များ အတွက် လေ့ကျင့်ရေး ကျောင်းများနှင့် တိုက်ခိုက်ရေး ကျောင်းများ ထားရှိရန် လိုလာသဖြင့် နေရာ ရွေးချယ်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး သရေစည်သူ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ဇော၊ အမှတ် (၄) ခြေလျင် တပ်မဟာမှူး သီရိပျံချီ ဗိုလ်မှူးကြီး စောမြင့်နှင့် လေ့ကျင့်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး သီရိပျံချီ ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်တို့က ယခုနေရာကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလမှ အစပြု၍ တပ်မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်
ဗမာ တပ်မတော် အင်ဂျင်နီယာ တပ်ဖွဲ့က တပ်မြို့နှင့် အဆောက်အအုံ တဝက်ခန့်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့၍ ကျန် အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေးကို အင်ဂျင်နီယာများ ဖြစ်သော ဦးစိုးခ၊ ဗိုလ်ကြိုင်၊ မစ္စတာ ချောင်ဒရီတို့က ဆောင်ရွက်ကြသည်
ပထမဦးစွာ တပ်မတော် (ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း အတွက် အဆောက်အအုံများ ပြီးစီး၍၊ ၁၉၄၅ ခု၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း စတင် စခန်းချသည်
ဆက်လက်၍ စစ်တက္ကသိုလ်အတွက် အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ပြီးစီး သဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် စခန်းချသည်
၁၉၅၄ ခု၊ မတ် ၂ဝ ရက်နေ့တွင် တိရစ္ဆာန် မွေးမြူရေး တပ်ရင်း တခုကိုလည်း ထားရှိခဲ့သည်
တပ်မြို့ တခုလုံးကို ၁၉၅၄ ခု၊ စက်တင်ဘာ ၃၁ တွင် ဆောင်လုပ်ပြီးစီး လေသည်
ပထမ တပ်မြို့၊ မြို့နယ် တပ်မှူးကား သီရိပျံချီ ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုး ဖြစ်သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွေင် စစ်တက္ကသိုလ်နှင့် တပ်မတော် (ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း ပါဝင်သော ဗထူး တပ်မြို့ကို နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
မိဘများနှင့် ခင်မင် ရင်းနှီးစွဲ ရှိသည့် ဟိန်းဒါးမိုင်း အိုဗာဆီယာချုပ် ဦးလွန်းပင်၊ ဒေါ်စိန်ချယ်တို့၏ သမီး မအုန်းတင်နှင့် ဗိုလ်ဗထူးသည် ထိမ်းမြား လက်ထပ်ခဲ့၍ သားကြီး မောင်ဖေဝင်း ( ဗိုလ်မှူးမြင့်ထူး-စစ်အစိုးရ ၏ ညှဉ်းပမ်း နှိပ်စက်မှုကြောင့် စစ်ကြောရေး စခန်းတွင် သေဆုံးခဲ့ရသူ) B ၊ သားငယ် မောင်စန်းဝင်း (ဦးစန်းထူး၊ ဒု-အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ၊ ရေနံ-ကွယ်လွန်) Cနှင့် သမီး မခင်ဝင်း (ဒေါ်မိမိလေး)D ဟူ၍ သားသမီး သုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
ဗိုလ်ဗထူးသည် အလုပ်တွင် တိုးတက်မှု ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ အရင်းရှင် လက်အောက်က လစားတို့၏ ဘဝကို ခံစား တွေ့ကြုံလာရသော အခါတွင် ဆင်းရဲသား အလုပ်သမားတို့ အတွက် အခွင့်အရေး တောင်းဆိုခြင်းကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုလုပ်ပေး၏
ထို့ကြောင့် အရင်းရှင် သတ္ထုတွင်း ကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်များ၏ အမုန်းခံရကာ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ကုန်လုလု အာရှစစ်ပွဲကြီးများ စတင်ခါနီး အချိန်တွင် အလုပ်မှ ထုတ်ပစ်ခြင်း ခံရလေသည်
တပ်မတော် သူရဲကောင်းများအာဇာနည်နေ့တပ်မတော်နေ့သိပ္ပံစိုးရင်၊ ဗမာ့တော်လှန်ရေးအာဇာနည် ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး၊ ရန်ကုန်၊ ယုံကြည်ချက်စာပေ၊ ပကြိမ် ၁၉၆၉
တင်တင်ဝင်း ‘ဗမာ့သားကောင်း ဗိုလ်မှူးဗထူး’ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း အမှတ် ၅၇ (၁၉၆၉၊ မတ်လ) စာ ၁၅-၁၉
ဗိုလ်မှူးဗထူး၏ ပေးစာများ မြဝတီမဂ္ဂဇင်း (၁၉၇၀၊ မတ်)
ဦ သည် မြန်မာဘာသာ၌ အခြေခံသရ (၁၁) လုံး နှင့်  သင်ရိုးသရ (၁၂) လုံး  ထဲမှ သရတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အသံပိုင်းဆိုင်ရာအရ "ဦ" သရသည် "အာ၊ ဤ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဪ၊ အို" ကဲ့သို့ သံရှည်သရတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဒီဃသရ ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသည်
"ဦ" သည် လုံးချင်းသရတစ်ခုဖြစ်၏
ထို့ကြောင့် သရအက္ခရာ သုံးလုံးဖြစ်သော "ဥ၊ ဦ၊ ဦး" တို့သည် သီးသန့်စကားလုံးများဖြစ်ကြသည်
"ဦ"သည် "ဥ" ကို လုံးကြီးတင် (ီ) ၍ ဖြစ်လာသည် မဟုတ်သကဲ့သို့ "ဦး"သည်လည်း "ဦ" ကို ဝစ္စပေါက် (း) ထည့်ထားခြင်းမဟုတ်ပါ
သို့ဖြစ်၍ ဤသရအက္ခရာသုံးလုံးသည် အချင်းချင်း မှီခိုပြီးမှ တည်ဆောက်ထားသော စကားလုံးများ မဟုတ်ကြပေ
သက်ကယ်ကုန်း  (အရှေ့)ရွာ၊ ဖက်သောင်
ဖတ်နံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatnang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ နောင်အန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်အန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၈ ဦး၊ မ ၁၃၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန် စာပေအသင်း ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည်
သခွပ်စောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutsauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ အဂ္ဂရာပြည့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဂ္ဂရာပြည့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၆ ဦး၊ မ ၁၇၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ယထာသန္တတိဓုတင် ဆောက်တည်မည့် ရဟန်းသည် မိမိအား ချထားသော ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာ၌သာလျှင် နေရ၏
ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၌ မက်မောသော တဏှာဖြင့် ချထားပေးသည့် နေရာအတိုင်းမနေပဲ မိမိစိတ်ကြိုက် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၌ မနေရပေ
နေရာ၌ နေလိုသော တဏှာဖြင့် ရဟန်းငယ်များကို နေရာမှ ထသွားအောင် မပြုလုပ်ရပေ
ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည်  သေနာသနလောလုပ္ပံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊  ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၌ မက်မောသော တဏှာကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊  ယထာသန္တတိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊  ချထားပေးသော နေရာ၌ နေလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏
ဤ၌လည်း (၁) အမြတ်စား ( ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် မိမိအတွက် ရောက်လာသော ကျောင်းကို ဝေးလွန်းသလော၊ နီးလွန်းသလော၊ ဘီလူး, မြွေစသော ဘေးရန်ရှိသလော၊ ပူသလော၊ အေးသလောဟု မေးရန်အခွင့်မရှိ ချေ
(၂) အလတ်စား ( မဇ္ဈိမ) ဓုတင် ဆောင်ရဟန်းသည်ကား မေးခွင့်ရှိ၏
သို့သော် သွား၍ မကြည့်ကောင်း
(၃) အညံ့စား ( မုဒုက) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သွား၍ ကြည့်ရှုပြီးသော် မနှစ်သက်ခဲ့လျှင် တခြား ကျောင်းကို ပြောင်းယူနိုင်ခွင့် ရှိ၏
ယင်း ရဟန်း ၃-မျိုးလုံး ကျောင်း၌ လျှပ်ပေါ်မှု တဏှာဖြစ်ခဲ့သော် ဓုတင်ပျက်၏
ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၌ မက်မောသော တဏှာဖြစ်ကာမျှ၌ ယထာသန္တတိဓုတင် ပျက်၏
ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍  ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏
အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏
ထိုဓုတင်ဆိုင်ရာသည် သံဃိကကျောင်းများတွင် သံဃာဝါစဉ်အလိုက် ကျောင်းနေရာ ခွဲဝေချထားရာ၌သာ ဆိုလိုသည်၊ ယနေ့ခေတ်၌ ထိုသို့ကျင့်သုံးခြင်း မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်၍ သင့်တော်သလိုသာ ဆောက်တည်ကျင့်သုံးကြရာ၏
ထိုသို့ဓုတင်သီးသန့် မဆောင်သာသော်လည်း၊ မြို့ကျောင်း၌ဖြစ်စေ၊ ရွာကျောင်း၌ဖြစ်စေ၊ တောရကျောင်း၌ဖြစ်စေ၊ ရိပ်သာကျောင်းများ၌ဖြစ်စေ မိမိသီတင်းသုံးရာ နေရာ အဆောင်အဦ တို့၌ဖြစ်တတ်သော လောလုပ္ပတဏှာကို ခါတွက်ရန်မှာ ဤဓုတင်၏လိုရင်းအနှစ်သာရ ဖြစ်ပေတော့သည်
(၁) ရသမျှဖြင့်သာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ရမည် ဟူသော ဘုရားရှင်၏ ဩဝါဒကို လိုက်နာခြင်း၊ (၂) သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ အစီးအပွါးကို လိုလားရှာမှီးသူ ဖြစ်ခြင်း၊ (၃) ညံ့၏ ကောင်း၏ဟု အထူးကြံမှုကို စွန့်ပယ်နိုင်ခြင်း၊ (၄) ချစ်ခြင်း မုန်းခြင်းကို ပယ်နိုင်ခြင်း၊ (၅) အာရုံမျိုးစုံ၌ တပ်မက်ခင်မင်မှု တဏှာ၏ ဝင်ပေါက် တံခါးကို ပိတ်နိုင်ခြင်း၊ (၆) အနိစ္စတာ စသော ဂုဏ်တို့အားလျော်သေ အသက်မွေးမှု ရှိခြင်း ဟူသော အကျိုးများကို ရနိုင်သည်
ယထာသန္တတိဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မိမိရအပ်သော ကျောင်းဖြင့် ရောင့်ရဲလွယ်၏
ယုတ်မြတ် ဆိုးကောင်း ရွေချယ်ခြင်းမရှိသဖြင့် မြက်ခင်းပေါ်၌ပင် ချမ်းသာစွာအိပ်စက်နိုင်စွမ်း၏
မွန်မြတ်သောကျောင်း၌လည်း မတပ်မက်ညံ့ဖျင်းသောကျောင်း၌လည်း အမျက်မထွက်
(ဝါငယ်သူတို့အား) နေရာမှဖယ်ကြပါ၊ သွားကြပါ ဟု ပြောဆိုနိုင်လျက် မပြောဆိုခြင်းဖြင့် သီတင်းသုံးဖော်တို့၏ အကျိုးကိုလိုလားသောစိတ်ဖြင့် သနားစောင့်ရှောက်တတ်၏
ထို့ကြောင့်…မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော၊အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏ အလေ့အကျင့်ဖြစ်သော မိမိအားညွှန်ပြချပေးသော ကျောင်း၌သာ မွေ့လျော်သည်၏အဖြစ်ကို (ယထာသန္တတိဓုတင်ဆောင်သူအဖြစ်ကို) ပညာရှိသော ယောဂီရဟန်းသည် နှစ်သက်မြတ်နိုးစွာ ကြိုးကုတ်အားထုတ်အပ်ပေသတည်း
ခင်ဘုတ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinboke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ တမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(က)ပြီးစီးထမြောက်သောတရား အစု (ဆန္ဒ, ဝီရိယ, စိတ္တ, ဝီမံသာဟူသောတစ်ပါးပါးသောတရား)
(ခ) သတ္တဝါတို့ ကြီးပွါး တိုးတက်ကြောင်း တရားတို့၏တည်ရာ မှီရာ အခြေခံအကြောင်း တရား
(ဂ) ဣဒ္ဓိမည်သော-ပြီးစီးထ မြောက်သော-သတ္တဝါတို့ ကြီးပွါးတိုးတက် ကြောင်းဖြစ်သော-(ဥပစာရဈာန် အစရှိသော ကုသိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်သော) ဆန္ဒ, သမာဓိ, ပဓာနသင်္ခါရတရားတို့၏တည်ရာမှီရာ အခြေခံဖြစ်သော (၎င်းတရား တစ်ပါးပါးမှ) ကြွင်းကျန်သော စိတ်စေတသိက်ဟူသော-တရား အစုအဝေး-နာမက္ခန္ဓာတရားလေးပါး
(ဤနည်း၌ ဆန္ဒ, သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ မည်သော သမ္မပ္ပဓာန် ဝီရိယဟူသော တရား သုံးပါးတို့သည် ဣဒ္ဓိလည်း မည်၏၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း မည်၏၊ ၎င်းတို့မှ ကြွင်းသော နာမက္ခန္ဓာတရား လေးပါးတို့ကား ဣဒ္ဓိပါဒ်သာ မည်၏၊ ထို့အတူ ဝီရိယ, သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ (သမ္မပ္ပဓာန်ဝီရိယ) ဟူသော တရား သုံးပါးတို့သည်၎င်း၊ စိတ္တ, သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရ ဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည်၎င်း၊ ဝီမံသာ, သမာဓိ, ပဓာန သင်္ခါရဟူသော တရားသုံးပါးတို့သည်၎င်း ဣဒ္ဓိလည်း မည်၏၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လည်း မည်၏၊ ၎င်းသုံးပါးတို့မှ ကြွင်းသော နာမက္ခန္ဓာတရား လေးပါးတို့ကား ဣဒ္ဓိပါဒ်သာမည်၏
ဣဒ္ဓိနှင့် ဣဒ္ဓိ-ပါဒအရ နောက်ထပ်အရကောက်ယူပုံ အမျိုးမျိုးကို အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၉၃-စသည်၌ကြည့်
ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်  ဆန္ဒကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု၊၂
ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်  ဝီရိယကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု၊၃
စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်  စိတ်ကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု၊၄
ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်  ပညာကြောင့် ပြီးပြည့်စုံမှု
ဆန္ဒိဒ္ဓိပါဒ်ဟူသည် လိုချင်မှု ရချင်မှု ပေါက်ချင်မှု ရောက်ချင်မှုတို့၌ အလွန်အကြူး အထူးထက်သန်သော ဆန္ဒကြောင့် ပြီးစီးပြည့်စုံ လာခြင်းကို ဆိုလိုသည်
မရလျှင် မနေနိုင်၊ မရလျှင် သေရသည်ကပင် ကောင်းသေး၏ဟု မရဘဲ နေရသည်ထက် သေခြင်းကို အမြတ်ထားနိုင်သော ဆန္ဒမျိုးဖြစ်သည်
ဝီရိယိဒ္ဓိပါဒ်ဟူသည် အရေသာ ကြွင်းပါစေ၊ အကြောသာ ကြွင်းပါစေ၊ အရိုးသာ ကြွင်းပါစေ၊ အသားအသွေးအကုန် ခန်းခြောက်ပါစေဟူသော အင်္ဂါလေးပါးရှိသည့် ဝီရိယကြောင့် ပြီးစီးခြင်း ပြည့်စုံခြင်းကို ဆိုလိုသည်
ထိုကဲ့သို့သော ဝီရိယနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် ဝီရိယကို စိုက်ထုတ်နိုင်လျှင် ဧကန်ရမည်ရောက်မည်ပေါက်မည်ဟု အထင်ရှိနေသောကြောင့် နေ့နေ့ညည အဘယ်မျှပင် အပန်းခံရသော်လည်း စိတ်မတွန့်၊ ရက်ပေါင်း လပေါင်း နှစ်ပေါင်း မည်မျှကြာအောင် အားထုတ်ရစေကာမူ စိတ်မတွန့်လေပြီ
စိတ္တိဒ္ဓိပါဒ်ဟူသည် သာသနာတော်ကို တွေ့ကြုံ၍ သာသနဓမ္မကို ကြားနာရသည့်အခါမှစ၍ အလွန်အကြူး ထက်သန်ခိုင်မာသော စိတ်စွမ်းအားကြောင့် ပြီးစီးခြင်း ပြည့်စုံခြင်းကို ဆိုလိုသည်
လောက၌ အတင့်အတယ် အဖွယ်အရာ ချမ်းသာစီးပွားမှု၊ ဘုန်းတန်ခိုး လာဘ်လာဘ ကျမ်းဂန်ပရိယတ်မှုများ၌ နေရသော်လည်း ထိုအမှုတို့၌ စိတ်မပါ စိတ်မရှိ၊ မိမိလိုလားမှု၌ ထိုထိုဤဤ ကြံစည်နေရမှသာ စိတ်ချမ်းသာခွင့်ကို ရရှိတော့သည်
ဝီမံသိဒ္ဓိပါဒ်ဟူသည် အပါယိကဒုက္ခ ဝဋ်ဒုက္ခကြီးကျယ်ပုံကို ကောင်းစွာမြင်နိုင်သော ပညာ၊ ဣဒ္ဓိတို့၏ အကျိုးအာနိသင်ကို ကောင်းစွာ မြင်နိုင်သော ပညာ၊ ခက်ခဲနက်နဲသော တရားဓမ္မသဘာဝတို့၌ ပြန့်ပြူးစွာ ကျက်စားနိုင်သော ပညာကြောင့် ပြီးစီးခြင်း ပြည့်စုံခြင်းကို ဆိုလိုသည်
ထိုပညာနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် လောကီတရား ချမ်းသာစီးပွားမှုတို့၌ စိတ်အရသာကို ရှာကြံ၍ မရဘဲ နက်နဲသော ဖော်ပြပါ ပညာတို့၌သာ စိတ်အရသာကို တွေ့နိုင်တော့သည်
နက်နဲသောတရား ဆိုလေလေ ပေါက်ရောက်အောင် လုပ်ကြံချင်လေ ဖြစ်တော့သည်
ထို့ပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ဣဒ္ဓိဝိဓနိဒ္ဒေသမှာ..(၁) အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိ၊(၂) ဝိကုဗ္ဗနဣဒ္ဓိ၊(၃) မနောမယဣဒ္ဓိ၊(၄) ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ၊(၅) သမာဓိဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ၊(၆) အရိယဣဒ္ဓိ၊(၇) ကမ္မဝိပါကဇဣဒ္ဓိ၊(၈) ပုညဝန္တဣဒ္ဓိ၊(၉) ဝိဇ္ဇာမယဣဒ္ဓိ၊(၁၀) သမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိ-အားဖြင့် ဣဒ္ဓိဆယ်မျိုးရှိကြောင်းကို ပြဆိုထား၏ (ဣဒ္ဓိ ပြီးစီးပြည့်စုံစေခြင်း၊ အလိုရှိအပ်သောအရာ ပြီးစီးပြည့်စုံစေနိုင်မှုကို ပါဠိလို ဣဒ္ဓိ မြန်မာလို တန်ခိုးဟူ၍ ခေါ်၏
(၁) အဓိဌာနဣဒ္ဓိဟူသည် မိမိတကိုယ်တည်းကိုပင် အရာအထောင် လိုသလောက် ဖြစ်လာပါစေဟူ၍ ဉာဏ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်လိုက်၏၊ ဆောက်တည်လိုက်၏
စိတ်မှာ စွဲမြဲစွာထားလိုက်၏၊ ဆောက်တည်လိုက်တိုင်း မိမိအလိုရှိသမျှ အရာအထောင် နိမ္မိတရုပ်ပွါးများ အံ့ဩလောက်အောင် ဖြစ်ပွါးပြည့်စုံလာရခြင်းသည် အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိ မည်၏
(ဤအဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိသည် မိမိတည်းဟူသော ဣဒ္ဓိရှင် တန်းခိုးရှင်၏ ပင်ကိုမူလရုပ် မပျောက်မကွယ်ပဲ အလွတ်ပြင်ပမှာ မိမိကိုယ်နှင့် တူ-မတူ အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ဖြစ်စေမှုနှင့်သာ သက်ဆိုင်သော တန်းခိုးဣဒ္ဓိဖြစ်ပေ၏
(၂) မိမိကိုယ်ကို နဂိုရ်အတိုင်းမဟုတ်ပဲ နဂါးကြီးသဏ္ဌာန်ဖြစ်စေ၊ ဂဠုန်ကြီးသဏ္ဌာန်ဖြစ်စေ ဤသို့စသည်ဖြင့် ပြောင်းလဲ ဖန်ဆင်းလိုက်ခြင်းသည် ဝိကုဗ္ဗနဣဒ္ဓိမည်၏
(ဝိ အထူးထူးအထွေထွေ၊ ကုဗ္ဗန ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို နဂိုရ်အသွင်သဏ္ဌာန်မှ ပြောင်း၍ အထူးထူးအထွေထွေ အလိုရှိရာ ပြုလုပ်ဖန်ဆင်းခြင်းဟု ဆိုလိုသည်
(၃) မိမိကိုယ်ကိုလည်း တစုံတရာ မပြောင်းလဲ၊ အလွတ်သက်သက်မှာလည်း မဟုတ်ပဲ မိမိ၏ ကိုယ်အတွင်းမှပင် မိမိနှင့် သဏ္ဌာန်တူစွာ ကိုယ်ငယ်တခု ဖန်ဆင်းခြင်းသည် မနောမယဣဒ္ဓိမည်၏
မနောမယ စိတ်အလိုရှိတိုင်း ပြီးစီးသည်
(ဤ မနောမယဣဒ္ဓိမှာ- အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိကဲ့သို့ ကိုယ်၏ပြင်ဖက်မှာ အရာအမျိုးမျိုးကို ဖန်ဆင်းခြင်းလည်း မဟုတ်၊ ဝိကုဗ္ဗနဣဒ္ဓိကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို အသွင်သဏ္ဌာန်တမျိုး ပြောင်းလဲ ဖန်ဆင်းခြင်းလည်း မဟုတ်၊ မိမိ၏ မူလကိုယ်ကို မူလအတိုင်းထားကာ ထိုအရင်းခံကိုယ်ထဲမှာ စိတ်ဖြင့်ပြီးသော မိမိစိတ် အလိုရှိသလောက် ကိုယ်ငယ်တခု ဖန်ဆင်း ထုတ်နုတ်ပြခြင်း ဖြစ်သည်
(၄) ညဏ်၏အာနုဘော် ပြန့်နှံ့သဖြင့် ဖြစ်ပေါ်သော အံ့ဩဖွယ်ရာ ပြည့်စုံမှုအထူးကို ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိဟုခေါ်၏
ဤ ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ၏ အကြောင်းကို အရှင်ဗာကုလထေရ် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် သိအပ်၏
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ ဧကကနိပါတ၊ ဧတဒဂ္ဂဝဂ်အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၌ အကျယ်လာရှိသော အရှင်ဗာကုလ အကြောင်းအရာမှ လိုရင်းအကျဉ်းချုပ်ကို ထုတ်နုတ်ပြဆိုပေအံ့၊ အရှင်ဗာကုလသည် ကောသမ္ဗီပြည် သူဌေး၏သားဖြစ်၍ ဖွားပြီးလျှင် မကြာမီ မင်္ဂလာအခမ်းအနား ကျင်းပသောနေ့တွင် ယမုနာမြစ်၌ ကလေးကို ရေချိုးပေးရာ ငါးတကောင် လာရောက်၍ အဟပ်အမျို ခံရလေ၏၊ မျိုမိသည်နှင့် တပြိုင်နက်ပင် ထိုငါးသည် မရပ်မတည်နိုင် ဝမ်းတွင်းမှ ပူလောင်လှသဖြင့် ပြေးသွားလေရာ ဗာရာဏသီပြည်သို့ရောက်၍ တံငါများ ဖမ်းမိသဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်အတွင်း လှည့်လည်ရောင်းချသည်တွင် ဗာရာဏသီ သူဌေးကတော်က ကိုယ်တိုင်ဝယ်၍ ငါးဝမ်းကို ခွဲသောအခါ တင့်တယ်လှပစွာသော ကလေးကိုရသဖြင့် နဂိုရ်ကလည်း သားမရှိသောကြောင့် အလွန်ပင် သားကို တောင့်တနေသူဖြစ်ရာ “ငါ့မှာ သားရပြီ”ဟု အလွန်ဝမ်းမြောက်စွာ မွေးမြူထား၏
ကောသမ္ဗီပြည်ရှိ မိဖတို့က ဤသတင်းကို ကြားသောအခါ ငါတို့သားဖြစ်သည်၊ ပြန်၍ ပေးရမည်ဟု တောင်းလာကြ၏၊ ဗာရာဏသီ သူဌေးကတော်ကလည်း “ငါတို့နှင့်ထိုက်၍ ငါတို့လက်သို့ ရောက်လာသည်၊ ပြန်မပေးနိုင်”ဟု ငြင်းဆိုလေသည်
တရားရုံးသို့ ရောက်သောအခါ တရားသူကြီးများက နှစ်ဦးဆိုင် အဆုံးအဖြတ် ပေးအပ်လေသည်
ဤသို့လျှင် သူငယ်မှာ အမိနှစ်ဦး အဖနှစ်ဦး ဖြစ်နေသည်ကို အစွဲပြု၍ “ဗာကုလ”ဟု အမည်မှည့်ကြ၏
(ဗာ နှစ်၊ ကုလ အမျိုး၊ အမိနှစ်ဦး အဖနှစ်ဦး စသည်ဖြင့် အမျိုးနှစ်ဦးရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်
ဤသူငယ်ကလေးမှာ ငါးမျိုဟပ်သွားသည်ကို ခံရသော်လည်း တစုံတရာ အန္တရာယ်မရှိခြင်းသည် အံ့ဩဖွယ်ရာ ထူးစွာသော အချက်ဖြစ်၏၊ ထိုအထူးသည် ယခုဘဝမှာ မချွတ်ဧကန် ရလတ္တံ့သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏အာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏၊ (ဤဘဝတွင် မချွတ်ဧကန် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ရစေနိုင်မည့် ရဲရဲတောက်ပါရမီဉာဏ် ပါရှိလာသူဖြစ်၍ ထိုပါရမီဉာဏ်၏ အာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်း ဆိုလိုက ဆိုနိုင်ပေ၏
ဤတန်းခိုးမျိုးကို ဉာဏဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိဟူ၍ ခေါ်သည်
သံကိစ္စသာမဏေသည်လည်း သာဝတ္ထိပြည် သူကြွယ်သမီးတဦး၏ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေ တည်နေ၍ ဖွားခါနီးမှ မိခင်ကွယ်လွန်ရာ အလောင်းကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ကြသည်တွင် ကျွမ်းလွယ်စိမ့်သောငှါ တံစူးဝါးဖြင့်ထိုး၍ မီးတိုက်ကြကုန်၏၊ တံစူးဝါး၏အစွန်းဖြင့် ဝမ်းတွင်းရှိ ကလေး၏ မျက်စိအစွန်းတနေရာမှာ ထိခိုက်သဖြင့် ကလေးငိုသောအခါ ကလေးမသေသေးကြောင်း သိရှိကြ၍ မီးပုံထက်မှ အလောင်းကိုချပြီးလျှင် ဝမ်းကိုခွဲကာ ကလေးကို ထုတ်ယူရလေသည်
ထိုကလေးသည် ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် ရှင်ပြု၍ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်
ဤသံကိစ္စသာမဏေအလောင်း သူငယ်ကလေးသည်လည်း ယခုဘဝမှာ မချွတ် ရလတ္တံ့သော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၏ အာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့် မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာတွင် အသက်မသေပဲ ရှိရ၏
(ဤဘဝတွင် မချွတ်ဧကန် အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်ကို ရစေနိုင်မည့် ရဲရဲတောက် ပါရမီဉာဏ် ပါရှိလာသူဖြစ်၍ ထိုပါရမီဉာဏ်၏ အာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်း ဆိုလိုက ဆိုနိုင်ပေ၏
(၅) သမာဓိဝိပ္ဖါရဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. သမာဓိဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ဈာန်သမာပတ် တို့ကို ဝင်စားခါနီးဖြစ်စေ၊ ဝင်စားတုန်း ဝင်စားဆဲမှာဖြစ်စေ၊ ဝင်စား ပြီးစမှာဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာသော အံ့ဩဖွယ်ရာအထူးသည် သမာဓိအာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ပြည့်စုံမှု (တန်းခိုး) မည်၏
ဤတန်းခိုးအကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ အရှင်သာရိပုတြာဝတ္ထုမှစ၍ ဝတ္ထုအများ ပြထားရာ အရှင်သာရိပုတြာဝတ္ထုတခုမျှကို ထုတ်ပြပေအံ့..၊တနေ့သောအခါ အရှင်သာရိပုတြာသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်နှင့်အတူ ကပေါတမည်သောချောက်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူကြစဉ် ဆံပင်ကိုရိတ်ပြီးခါစ လသာသော ညဉ့်တညဉ့်တွင် လွင်တီးခေါင် (လွင်ပြင်)၌ သမာပတ်ကို ဝင်စားနေတော်မူ၏
ထိုအခါ ဘီလူးမိုက်တကောင်သည် အဖော်ဘီလူးနှင့် လာကြရာ အရှင်သာရိပုတြာ၏ ဦးခေါင်းပြောင်ပြောင်ကိုမြင်လျှင် အလွန်တရာ ပုတ်ခတ်ချင်သောစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာ၍ အဖော်ဘီလူးက တားမြစ်သော်လည်း မရပဲ ဦးခေါင်းတော်ကို တအားကုန် ပုတ်ခတ်လေ၏
ဘီလူးပုတ်ခတ်သဖြင့် မြည်သောအသံသည် မိုယ်းခြိမ်းသံနှင့်အတူ ပြင်းထန်လှပေ၏
သို့သော်လည်း မထေရ်မြတ်မှာ ဤဘီလူးမိုက်၏ ပုတ်ခတ်ခြင်းကြောင့် တစုံတရာ နာကျင်ခြင်းမရှိ၊ ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ဝင်စားနေသော သမာဓိ၏ တန်းခိုးအာနုဘော် ပြန့်နှံ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်အပ်၏
(၆) အရိယဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသည် စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်သော အာရုံကိုပင် စက်ဆုပ်ဖွယ် မဟုတ်သောအနေဖြင့် ရှုတော်မူလိုကြက စက်ဆုပ်ဖွယ် မဟုတ်သောအနေဖြင့် ရှုတော်မူနိုင်ကြ၏
စက်ဆုပ်ဖွယ်မဟုတ်သော အာရုံကိုပင် စက်ဆုပ်ဖွယ်အနေဖြင့် ရှုတော်မူလိုကြက စက်ဆုပ်ဖွယ်အနေဖြင့် ထင်မြင်အောင် ရှုတော်မူနိုင်ကြ၏
ဤသို့ မည်သည့်အာရုံကိုမဆို မိမိနှလုံးသွင်းလိုသည့်အတိုင်း ထင်မြင်လာအောင် နှလုံးသွင်းကာ ရှုတော်မူနိုင်ကြခြင်းသည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များသာ တတ်စွမ်းနိုင်သော တန်းခိုးဖြစ်၍ ဤတန်းခိုးကို အရိယဣဒ္ဓိ (အရိယာတို့၏ တန်းခိုး)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏
(၇) ကမ္မဝိပါကဇဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. ငှက်စသည်တို့၏ ကောင်းကင်မှာ ပျံသွားနိုင်ခြင်း စသည်ပင် ဖြစ်၏
ငှက်တို့သည် ကောင်းကင်မှာ သွားနိုင်အောင် ယခုဘဝ တစုံတရာ စီမံအားထုတ်ရခြင်း မရှိ၊ ရှေးကံ စီမံလိုက်သော အကျိုးအတိုင်း ဖြစ်လာရသော သဘောတရားဟု ဆိုလိုသည်၊ နတ် ဗြဟ္မာများ ကမ္ဘာဦးသူလူများ အချို့သော ဝိနိပါတိကအသူရာများ ကောင်းကင်၌ သွားလာနိုင်ခြင်း စသည်သည်လည်း ကမ္မဝိပါကဇဣဒ္ဓိပင် ဖြစ်၏
(၈) ပုညဝန္တဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. စကြာမင်းစသည်တို့၏ ကောင်းကင်၌ သွားနိုင်ခြင်း စသည်ပင် ဖြစ်၏
ကောင်းမှုရှိသောသူတို့ဖြစ်၍ ကောင်းကင်၌ သွားနိုင်ခြင်းစသော တန်းခိုးရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်
စကြာမင်းကြီးသွားရာ ကောင်းကင်သို့ လိုက်ပါကြသော စစ်သည်ဗိုလ်ထု ဟူသမျှသည်လည်း ပုညဝန္တအစစ်ဖြစ်သော စကြာမင်းကြီးကို အမှီပြု၍ ရရှိကြသော တန်းခိုးဟူ၍ပင် ဆိုအပ်၏
ဇောတိကသူဌေး ဇဋိလသူဌေး ဃောသကသူဌေး မေဏ္ဍကသူဌေး စသည်တို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာစုသည်လည်း ပုညဝန္တဣဒ္ဓိပင် ဖြစ်၏
ယခုဘဝမှာ တစုံတရာ စီမံပြုလုပ် အားထုတ်ခြင်းမရှိပဲ ရှေးဘဝကံ စီမံလိုက်သည့်အတိုင်း ယခုဘဝ မွေးကတည်းကပင် ပြည့်စုံလာသော တန်းခိုးကို ကမ္မဝိပါကဇဣဒ္ဓိဟု ခေါ်ဆိုသည်
ပုညဝန္တဣဒ္ဓိမှာ ပုညဟူသည် ကုသိုလ်ကံပင် ဖြစ်သော်လည်း ထိုပုညသည် ရှေးဘဝကပါလာသော ပုညသက်သက်မဟုတ်၊ ယခုဘဝမှာ အထောက်အပံ့အဖြစ် အားထုတ်ပြုလုပ် ဆောင်ရွက်အပ်သော အချက်များလည်း ပါဝင်ရသေးသည်၊ ဤသို့ မွေးကတည်းက ပါလာသည်မဟုတ်ပဲ ယခုဘဝ တစုံတရာ အားထုတ်ပြုလုပ်အပ်သော အထောက်အပံ့ အကြောင်းအချက်ရမှ ပြည့်စုံလာသော တန်းခိုးသည် ပုညဝန္တဣဒ္ဓိမည်၏
ထင်ရှားအောင် ထပ်၍ပြဆိုရသော်-စကြာမင်းကြီးမှာ မွေးကတည်းက စကြာရတနာ တခါတည်း ပါလာသည်မဟုတ်၊ နောက်မှ ဥပုသ်နှင့်တကွ စကြာကျင့်ဝတ်တရားများကို ကျင့်ကြံသဖြင့် စကြာရတနာတည်းဟူသော အရာဝတ္ထု ဆိုက်ရောက်လာရသည်
သို့ဖြစ်၍ စကြာရတနာကို ရခြင်းအကြောင်းမှာ ရှေးကံသက်သက်ကြောင့်မဟုတ်၊ ယခုဘဝ အထောက်အပံ့ကံ ပါနေသည်ကိုလည်း သိအပ်၏
(၉) ဝိဇ္ဇာမယဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. ဝိဇ္ဇာဓိုရ်များ၏ ကောင်းကင်၌ သွားနိုင်ခြင်း စသည်တည်း
(အထူး ဖန်တီးပြုလုပ်ထားသည့် မန္တန်အတတ် ဆေးအတတ် စသည်ကြောင့် ပြီးစီးသည့် တန်းခိုးဟု ဆိုလိုသည်
(၁၀) သမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိ ဟူသည်ကား.. ထိုထိုအမှုကိစ္စကို ကောင်းစွာ အားထုတ် ပြုလုပ်မှုကြောင့် ရရှိလာသော ပြည့်စုံခြင်း အမျိုးမျိုးပင်တည်း
(ဤသမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိသည်ကား အရာကျယ်ဝန်းလှ၏၊ အမြတ်ဆုံးအားဖြင့် မဂ်ဖိုလ်တရားများသည်လည်း ကောင်းစွာအားထုတ်မှု အတွက်ကြောင့် ရရှိသည် ဖြစ်၍ သမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိ မည်၏
အလုံးစုံသိမ်းရုံး၍ အကျဉ်းဆုံးဖော်ပြရလျှင် နှုတ်မှုပညာဟူသမျှ လက်မှုပညာဟူသမျှ ဗေဒင်သုံးပုံ သင်ကြားခြင်း ပိဋကသုံးပုံ သင်ကြားခြင်း (အယုတ်သဖြင့်) လယ်ထွန်ခြင်း စိုက်ပျိုးခြင်း စသည်တို့ကိုပြု၍ ဖြစ်ပေါ်ရရှိလာသော ပြည့်စုံမှုဟူသမျှသည် သမ္မာပယောဂဣဒ္ဓိချည်းပင် ဖြစ်သည်ဟူ၍ သိအပ်၏
ဤဣဒ္ဓိဆယ်မျိုးတွင် ပဌမဖြစ်သော အဓိဋ္ဌာနဣဒ္ဓိမှာ အဓိဋ္ဌာန်ဟူသည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသောအတိုင်း အရှင်စူဠပန္ထက မထေရ်တို့ကဲ့သို့ တကိုယ်တည်းကိုပင် အရာအထောင် စသည်ဖြစ်အောင် အဓိဋ္ဌာန်ခြင်း ဆောက်တည်ခြင်း စိတ်၌ စွဲမြဲစွာထားခြင်းဖြစ်သည်
ဣဒ္ဓိရှင်မဟုတ်သူ လူသာမန်တို့မှာလည်း ဤကဲ့သို့ ဆောက်တည်ချက် ရှိကြသော်လည်း အခြေခံဈာန်သမာဓိ မရှိကြသောကြောင့် ဆောက်တည်ချက်အတိုင်း မပြည့်စုံပဲ ရှိရသည်
ဣဒ္ဓိရှင်တို့မှာမူ အခြေခံ ဈာန်သမာဓိ အားကြီးလှသောကြောင့် ဆောက်တည်ချက်အတိုင်း ပြည့်စုပြီးမြောက်လေသည်ဟု ယုံမှားမရှိ မှတ်ယူအပ်၏
သက်ငယ်ကျင်းလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetngekyinlay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ အုတ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆၇ ဦး၊ မ ၁၇၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်တင်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintin(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ပင်တင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ရွာတန်းရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာတန်းရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၈၂ ဦး၊ မ ၁၉၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ယူနီဖောင်းဝတ်စုံဆင်မြန်းသည့် ကင်းထောက်များ လိုက်နာ ကျင့်သုံးရသောစည်းကမ်းများကား ကျပ်တည်းလှ၏
သို့သော် လူအပေါင်း၏အကျိုးကို သည်ပိုးရန် ဝံပုလွေငယ်အစ၊ ရိုဗာ အဆုံး ရှိသော ကင်းထောက်အဖွဲ့ဝင်များ အဆင့်ဆင့် လေ့ကျင့် ကြရပုံမှာ ချီးကျူးဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
ကင်းထောက်တို့သည် ယူနီဖောင်းဝတ်စုံကို ဆင်ယင်ထားကြသော်လည်း ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ စစ် သဘောမပါ၊ နိုင်ငံရေးမစွက်၊ လူမှုဝန်ထမ်းသက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်
ယောက်ျားပီသသောဆောင်ရွက်မှု၊ ယောက်ျား ပီသ သော ပျော်ရွှင်မှုတို့ကို ကင်းထောက်တို့ ပြုလုပ်လေ့လာကြ သည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ တာဝန်သိသော နိုင်ငံသားကောင်းဖြစ်လာအောင် လူငယ်လူရွယ် တို့အား ပုံသွန်းဖန်တီးပေးရန်ပင်ဖြစ်၏
သို့ပုံသွန်းဖန်တီး ပေးရာ၌ လူငယ်လူရွယ်တို့အား ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အကျင့် စာရိတ္တကောင်းများရအောင် ပြုပြင်အခြေစိုက်ပေး၍ မိမိတို့ ကိုယ်ကိုမိမိအား ကိုးတတ်ခြင်း၊ အကြီးအကဲတို့၏ အမိန့်နှင့် သွန်သင်မှုများကို ရိုသေလိုက်နာတတ်ခြင်း၊ မျက်စိရှင်စွာ ကြည့်တတ် ခြင်းစသည့် အလေ့အထကောင်းများကိုရအောင် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်ဖြစ်၏
နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားတို့အား ချစ်ခင်မြတ်နိုးစွာ သစ္စာစောင့်သိရိုသေတတ်သည်သာမက၊ ကျင့်သားရ၍ လက်ရွေးဆန်ဘဝသို့ ရောက်ပြီးသော ကင်း ထောက်တစ်ဦးသည် မိမိ ကိုယ်ကိုအားကိုးနိုင်သည်နှင့်အမျှ လူမှုကိစ္စကျွမ်းကျင်မှုတို့တွင် အတော်အတန် ခေါက်မိအောင် လေ့လာရ၍ အခြားသူများအတွက်အသုံးကျသော နိုင်ငံသား တစ်ဦးဖြစ်အောင် ကြိုးစားသူလည်းဖြစ်၏
သူတစ်ပါးအား လည်း ကူညီရ၏
သဘာဝကိုလေ့လာ၍ လောကပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းတတ်ရ၏
ကြင်နာသောစိတ်ကို မွေးမြူကာမြင်တွေ့သမျှသော သူတို့အား မိတ်ဆွေသင်္ဂဟသဘောထားရ၏
လူငယ်လူရွယ်တို့အား ထိုကဲ့သို့ ရည်မွန်မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းသို့ ပြုပြင်ပို့ဆောင်ပေးသော ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရောဗတ် ဗေဒင်ပိုဝယ် (နောင်တွင် လော့ဗေဒင်ပိုဝယ် ဖြစ်လာသူ)သည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့၏
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် တောင်အာဖရိကရှိ မက်ဖကင်းမြို့ကို ရန်သူ များ ဝန်းဝိုင်းတိုက်ခိုက်စဉ်က သူရသတ္တိပြည့်စုံစွာ တွန်းလှန် အောင်မြင်ခဲ့သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့်ပြင် စစ်ကင်း ထောက်လုပ်ငန်းကို အာဖရိကတိုက်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၌ လေ့လာကျွမ်းကျင်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်းဖြစ်သည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏ အသုံးဝင်ပုံကို ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် အကျိုးခံစားရသည့်အတွက် တိုင်းပြည်ရှိလူငယ်များအား ကင်း ထောက်စည်းမျဉ်းအတိုင်း သွန်သွင်ပြုပြင်ပေးခဲ့လျှင် တိုင်းပြည် ၏သားကောင်းရတနာများ ထွန်းကားပေါ်ထွက်လာနိုင်မည်ဟု ကောင်းစွာသဘောပေါက်ခဲ့သည်
ထိုကြောင့်လည်း ဗိုလ်ချုပ် ကြီး ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဗုန်းမတ်မြို့အနီး ဗရောင်းဆီးကျွန်း၌ ကင်းထောက်စခန်း တစ်ခု ကို အစမ်းဖွင့်ခဲ့၏
ထိုအစမ်းစခန်း၌ လူ့အတန်းအစား အမျိုးမျိုးမှ လူငယ် ၂ဝ ကို ကင်းထောက် စည်းမျဉ်းအတိုင်း သွန်သင်ပြုပြင်ပေး၏
စမ်းသပ်ချက် ကောင်းစွာထမြောက် အောင်မြင်သည်ကို တွေ့သောအခါ 'ကင်းထောက်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေလိုက်လေသည်
ထိုစာအုပ်ထွက်ပေါ်သည့်အတွက် ကင်းထောက်အဖွဲ့များသည် အင်္ဂလန်တွင်တစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရုံမျှမက မကြာမီ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားလေသည်
ထိုသို့ ကင်းထောက်အဖွဲ့ တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗေဒင် ပိုဝယ်သည် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နုတ်ထွက် လိုက်ပြီးလျှင် တက်လူများ၏အကျိုးအတွက် ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို အစွမ်းကုန်ဆောင်ရွက်လေသည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၌ စိတ်ဓာတ်တက်ကြွစွာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်စေခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ကင်းထောက်အသင်းကို စနစ်တကျ ရှိ စေခြင်းငှာလည်းကောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ကင်းထောက် များအတွက် ယူနီဖောင်းဝတ်စုံတစ်မျိုးကို တီထွင်ပေးခဲ့၏
ကင်းထောက်တို့သည် ကာကီအကျႌ၊ ကာကီ သို့မဟုတ် အပြာ ရောင်ဘောင်းဘီတို၊ အဖွဲ့လိုက် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသော လည်စီး၊ နယ်စောင့်တပ်သားများဆောင်းလေ့ရှိသည့် ထိပ် တွင်ချိုင့် ၄ ခုပါဦးထုပ်တို့ကို ဝတ်ဆင်၍၊ 'ဖလားဒါလီး' ခေါ် ၃ ရွက်မြွာပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကင်းထောက်တံဆိပ်တို့ကို တပ်ဆင်ကြရသည်
ထိုဝတ်စုံကိုဆင်မြန်းကြရသော လူငယ် တို့သည် လွန်စွာ စိတ်အားတက်ကြွလာကြလျက် မြင့်မြတ် သောစိတ်ထားများကိုလည်း မွေးမြူလာကြသည်
ကင်းထောက် လုပ်ငန်း၏ မူလအခြေခံသဘောတရားများနှင့် ညီညွတ်စေရန် သဘာဝလေ့လာခြင်း၊ တောတောင်ရေမြေတို့၏ အခြေအနေ စူးစမ်းခြင်း၊ တောစခန်းထွက်ခြင်း၊ ခရီးသွားလာခြင်း၊ တော တွင်းခြေရာခံလိုက်ခြင်း၊ ရှေ့ဆောင်တီထွင်လုပ်ကိုင်ခြင်း အစရှိ သည့်လုပ်ငန်း များပေါ်တွင် ကင်းထောက်တို့၏ လုပ်ငန်းများကို အခြေတည်ထားလေသည်
သို့ဖြစ်၍ ကင်းထောက်တို့သည် ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို တောတွင်းကျွမ်းကျင်မှုကစားနည်းနှင့် ကွင်းပြင်ကစားနည်းကဲ့သို့ သဘောထားကာ ပျော်ရွှင်စွာ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်တတ်ပြီးလျှင် လူမှုဗဟုသုတပညာရပ် များကို မသိမသာရနေကြသူများဖြစ်ပေသည်
ကင်းထောက် တို့၏ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အစဉ်အသင့်' ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ မည်သည့် အရေးပေါ်ကိစ္စတာဝန်ကိုမဆို ဖြတ်ထိုးဉာဏ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ ဖြေရှင်းထမ်းရွက် တတ်ကြလေသည်
အသက်အရွယ်ကိုလိုက်၍ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းများကို အဆင့်အတန်းအမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည်
အငယ်ဆုံးအတန်းမှာ အသက် ၈ နှစ်မှ ၁၁ နှစ်အထိ ကလေးများပါဝင်ကြ၍ သူတို့ကို 'ဝံပုလွေငယ်'ဟုခေါ်သည်
ဝံပုလွေငယ်များအား သူတို့ ဆင်မြန်းရသည့်တံဆိပ်နှင့် ဦးထုပ်တို့ကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် ခွဲခြားသိနိုင်၏
တံဆိပ်မှာ အပြာရင့်ရောင် သို့မဟုတ်အစိမ်းရင့် ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် အနီရောင် သို့မဟုတ် ရွှေခြည်စဖြင့် ထိုးထားသောဝံပုလွေငယ်ဦးခေါင်းပုံ ဖြစ်သည်
ဦးထုပ်မှာ အစိမ်းရင့်ရောင် သံပရာခွံဦးထုပ်ဖြစ်၍ အပေါ်တွင် ရွှေရောင် ကြိုးများဖြင့် အကန့်ခွဲထားသည်
ဝံပုလွေငယ်အဖွဲ့၏အထက်အဆင့်မှာ 'ကင်းထောက်' အဖွဲ့ ဖြစ်၏
ကင်းထောက်များမှာ အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အထိ လူငယ်များဖြစ်သည်
ကင်းထောက်အဖွဲ့၏အထက်တွင် ၁၅ နှစ် မှ ၁၈ နှစ်အထိ လူငယ်များပါဝင်သော 'လုလင်ကင်းထောက်' အဖွဲ့ရှိ၏
အကြီးဆုံးအဆင့်အတန်းမှာ 'ရိုဗာကင်းထောက်' အဖွဲ့ဖြစ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အထက် လူငယ်များပါဝင်သည်
ထိုအဖွဲ့၌ကား အထက်ပိုင်း အသက်အပိုင်းအခြားမရှိပေ
တစ်ကြိမ် ကင်းထောက်ပြီးလျှင် တစ်သက်လုံး ကင်းထောက် ဖြစ်သည်ဟူသော ဆိုရိုးလည်း ရှိ၏
ထိုအဖွဲ့များအပြင် အခြားကင်းထောက်အဖွဲ့များလည်း ရှိ သေးသည်
ယင်းတို့မှာ ရေကြောင်းကင်းထောက်အဖွဲ့၊ လေ ကြောင်းကင်းထောက်အဖွဲ့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ရေကြောင်း ကင်း ထောက်များမှာ သာမန်ကင်းထောက်လုပ်ငန်းများအပြင် မြစ် ချောင်း၊ အင်းအိုင်၊ ပင်လယ်စသော ရေပြင်တို့တွင် သင်္ဘော သား အတတ်တို့ကိုပါ အထူးလေ့လာကြရ၏
ထိုနည်းတူ လေ ကြောင်းကင်းထောက်များမှာလည်း သာမန်လေ့လာမှုများအပြင် လေကြောင်းဆိုင်ရာအတတ်တို့ကိုပါ သင်ယူမှတ်သားကြရသည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အဆင့် အတန်းအားလုံးအတွက် တသမတ်တည်းဖြစ်သော်လည်း၊ အဆင့်အတန်းကိုလိုက်၍ လုပ်ငန်းနှင့်လေ့ကျင့်မှုအခြေခံတို့မှာ တိုးတက်ပြောင်းလဲခြင်း များပြားလာပေသည်
ဝံပုလွေငယ် တို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အကောင်းဆုံးလုပ်မည်' ဖြစ်၍၊ ကင်း ထောက်တို့၏ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အစဉ်အသင့်'ဖြစ်သည်
ရိုဗာတို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာကား 'ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း' ဖြစ်လေသည်
ထိုဆောင် ပုဒ်တို့အလိုက် လေ့ကျင့်မှု ဆောင်ရွက်မှုတို့မှာ မသိမသာ ပြောင်းလဲ တိုးတက်ပေသည်
သို့ရာတွင် အဆင့်မြင့်လာသော အခါ နိမ့်စဉ်ကလိုက်နာခဲ့ရသည့်ဆောင်ပုဒ်များကိုပါ တပူး တပေါင်းတည်း လိုက်နာကြရသည်
ဝံပုလွေငယ်နှင့်ကင်းထောက်တို့အတွက် သာမန်လေ့ကျင့်မှု များအားဖြင့် မိမိတို့အဖို့ အဆင့်အတန်းတိုးတက်မှုများကို ရရှိ နိုင်သည်
ထိုအဆင့်အတန်းတို့မှာ ရိုးရိုးကင်းထောက်လုပ်ငန်း ဆိုင်ရာတို့အတွက်ဖြစ်၏
ထိုမှ တစ်ပါး ဝံပုလွေငယ်အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ကင်းထောက် အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မိမိအတွက်လက်မှုပညာ၊ လူမှုရေးရာ အကျိုးရှိစေမည့် အထူးပညာရပ် များကို လေ့ကျင့်ကြရသေး သည်
ထိုပညာရပ်များမှာ အခြားသူမျာ၏အကျိုးကို ဆောင် ရွက်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်သော ပညာရပ်များဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကိုအောင်မြင်ပါက သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုတံဆိပ် များကိုလည်း ရရှိနိုင်၏
ရိုဗာတို့ အဖို့မှာ လူမှုဝန်ထမ်း ပရဟိတ လုပ်ငန်းသည် အဓိကဖြစ်သည့်အတိုင်း သူတို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ 'ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း' ဖြစ်ပေသည်
အထက်ဖော်ပြပါအဆင့်အတန်းတို့တွင် လူငယ်လူရွယ်တို့ အား ဖွဲ့စည်းပေးရာ၌ ဝံပုလွေငယ်များအား 'ဝံပုလွေငယ်အုပ်'၊ ကင်းထောက်များအား 'ကင်းထောက်အဖွဲ့'၊ ရိုဗာများအား 'ရိုဗာ သင်း'ဟု ဖွဲ့စည်းကြ၏
ဝံပုလွေငယ်အုပ်တွင် ဝံပုလွေ ၁၂ ယောက်မှ ၂၄ ယောက်အထိ ပါနိုင်၍ ၆ ဦးစီးပါသော အဖွဲ့ခွဲ များကို 'ခြောက်ဦးစု'ဟု ဖွဲ့စည်းသည်
ခြောက်ဦးစုတစ်ခုကို ခြောက်ဦးစီးတစ်ယောက် ခေါင်းဆောင်၍ ခြောက်ဦးစီးအားလုံး ကို 'ခြောက်ဦးစီးအုပ်'တစ်ဦးက ခေါင်းဆောင်ရသည်
ဝံပုလွေငယ်အုပ်ထဲသို့ဝင်ခွင့်ရရန် ရှေးဦးစွာ လိုအပ်သော လေ့ကျင့်မှုတို့ကို ပြုလုပ်အောင်မြင်ရသည်
ပြီးမှ လူသစ် အဖြစ် ကတိခံယူပွဲကိုကျင်းပကာ အုပ်တွင်းသို့ဝင်ခွင့်ရသည်
ထိုလူသစ်ကို 'ဖဝါးနု'ဟုခေါ်သည်
ဖဝါးနု အဖြစ်ဝံပုလွေငယ် လည်စီး တံဆိပ်နှင့်ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်နိုင်သော်လည်း ဝံပုလွေ ငယ်အစစ် မဖြစ်သေးချေ
ဝံပုလွေငယ်အစစ်ဖြစ်ရအောင် လိုအပ် သော လေ့ကျင့်မှုများကို ကစားနည်းများနှင့်ပြုလုပ်၍ ပထမအဆင့်ဖြစ်သော ပထမကြယ်ကိုရအောင် ပြုလုပ်ရပေ သည်
ဝံပုလွေငယ်တစ်ဦးသည် အသက် ၁၁ နှစ်ပြည့်မှသာ ကင်း ထောက်တစ်ယောက်ဖြစ်နိုင်သည်
ဝံပုလွေငယ်မဖြစ်ဘဲနှင့် အသက် ၁၂နှစ်ရှိသော အခြားလူငယ်လူရွယ်တို့သည်လည်း ကင်းထောက်အဖွဲ့သို့ တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်နိုင်သည်
ကင်း ထောက် ၁၀ ယောက်မှ ၃၂ ယောက်အထိ ပါဝင်သော အဖွဲ့ များကို ဖွဲ့နိုင်သည်
ထိုအဖွဲ့တွင် ၅ ယောက်မှ ၈ ယောက် အထိရှိသော ကင်းစိတ်များဖွဲ့ကာ ကင်းစိတ်ဦးစီးတို့က အုပ်ချုပ် ရသည်
အဖွဲ့တစ်ခုလုံးကိုမူ အဖွဲ့ဦးစီးက ကင်းစိတ်ဦးစီးများ ပါဝင်သော သမာဓိခုံနှင့် အုပ်ချုပ်ရသည်
ထိုသမာဓိခုံအဖွဲ့ကို အကြံပေးလမ်းညွှန်ပြုလုပ်ကာ ကင်းထောက်အဖွဲ့ တစ်ခုလုံးအား လေ့ကျင့်သင်ကြားသော ကင်းထောက်ဆရာ သို့မဟုတ် လက် ထောက် ကင်းထောက်ဆရာတစ်ဦးလည်း ရှိသည်
ကင်းထောက်ဖြစ်လိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် ကင်းထောက် အဖွဲ့ အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ ခြေနုအတတ်ကို တတ်ကျွမ်းရ မည်
ထိုခြေနုအတတ်တွင် ကင်းထောက်ကတိ ၃ပါး၊ ကင်း ထောက် ကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါး၊ နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော် သီချင်း၊ ကြိုးချည်နည်း၊ ရှေးဦးသူနာပြုနည်း၊ အချက်ပြနည်း၊ လေးစားနှုတ်ဆက်နည်းတို့ ပါဝင်သည်
ယင်းတို့ကိုတတ်သိ နားလည်ပြီးသည့်နောက် ကတိခံယူပွဲကျင်းပပေးရသည်
ကတိ ခံယူပြီးနောက် ကင်းထောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခွင့်ရသည်
ကင်းထောက်တို့တွင် လေ့ကျင့်မှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဒုတိယတန်း၊ ပထမတန်း၊ ခြင်္သေ့ ကင်းထောက်အထိ အဆင့် ဆင့်တက်နိုင်သည်
ထို့ပြင် လူမှုရေးရာ အခြေခံပညာရပ်များ၊ လက်မှုပညာရပ်များကို လေ့ကျင့်တတ်မြောက်ပါကလည်း ကျွမ်းကျင်မှု တံဆိပ်များကို ရယူနိုင်သည်
ဝံပုလွေ၊ ကင်းထောက်၊ ရိုဗာလုပ်ငန်းအားလုံးတို့၏ အခြေခံကျောရိုးမှာ သက်ဆိုင်ရာကတိနှင့် ကျင့်ဝတ်များ ဖြစ်သည်
ဝံပုလွေငယ်တို့မှာ ကျွန်တော်သည် စွမ်းအားရှိသမျှ -(၁) ကျွန်တော်ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည့် အယူဝါဒနှင့် တိုင်းပြည်၏တာဝန်ကို ထမ်းရွက်ပါမည်
(၂) နေ့စဉ် သူတထူးအားကူညီမှုပြု၍ ဝံပုလွေငယ်တို့၏ ကျင့်ဝတ်တို့ကို လိုက်နာပါမည်ဟု ကတိပြုပါသည်ဟုကတိ ပြုပြီးလျှင်(၁) ဝံပုလွေငယ်သည် မိမိအလိုဆန္ဒအတိုင်းမလိုက်ရ
(၂) ဝံပုလွေငယ်သည် ဝံပုလွေကြီး၏လိုအင်ဆန္ဒအတိုင်း လိုက်နာရသည်ဟူသော ကျင့်ဝတ်ဥပဒေနှစ်ပါးကို လိုက်နာကြ ရသည်
ကင်းထောက်နှင့် ရိုဗာတို့အတွက်မှာ ကတိနှင့်ကျင့်ဝတ် ထပ်တူဖြစ်သော်လည်း အသက်၊ ပညာ၊ အရည်အချင်း၊ အတွေ့ အကြုံတို့ကိုလိုက်၍၊ ထိုကတိကိုထိန်းသိမ်းမှု၊ ကျင့်ဝတ်တို့ကို လိုက်နာမှုတို့တွင် အဆင့်အတန်းနှင့် သဘောပေါက် နားလည်မှု တို့မှာ မတူကြပေ
(၁) ကျွန်တော်ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည့် အယူဝါဒနှင့် ကျွန်တော့်နိုင်ငံ၏တာဝန်ကို ထမ်းရွက်ရန်၊(၂) သူတပါးအား အချိန်မရွေးကူညီရန်နှင့်(၃) ကင်းထောက်ကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါးကို အမြဲလိုက်နာ ထိန်းသိမ်းရန် ကျွန်တော်စွမ်းအားရှိသမျှ ဆောင်ရွက်ပါမည်ဟု ကျွန်တော်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပဋ္ဌနာပြု၍ ကတိပြုပါသည်
ထိုကတိပြုထားသောကင်းထောက် သို့မဟုတ် ရိုဗာ တစ် ယောက်မှာ ကတိတွင်ပါသည့်အတိုင်း အောက်ပါကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါးကို အမြဲတစေ စွမ်းအားရှိသမျှ လိုက်နာ ထိန်းသိမ်းရလေ သည်
(၁) ကင်းထောက်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် ယုံကြည်ရ၏
(၂) ကင်းထောက်သည် မိမိ၏ နိုင်ငံ၊ မိဘ၊ ဆရာသမား၊ အလုပ်ရှင်၊ လက်အောက်ငယ်သားများအပေါ်၌ သစ္စာရှိရ၏
(၃) ကင်းထောက်၏ ဝတ္တရားသည် မိမိကိုယ်ကို အသုံးကျ စေ၍ သူတစ်ပါးအား ကူညီရန် ဖြစ်၏
(၄) ကင်းထောက်သည် အများ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်၍ အခြားကင်း ထောက်များနှင့် လူမျိုး၊ အယူဝါဒ၊ အဆင့်အတန်းမရွေး ညီအစ်ကိုဖြစ်၏
(၅) ကင်းထောက်သည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့၏
(၆) ကင်းထောက်သည် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်၏
(၇) ကင်းထောက်သည် မိဖ၊ ဆရာ၊ ခေါင်းဆောင်တို့၏ အမိန့်ကို တသဝေမတိမ်း လိုက်နာ၏
(၈) ကင်းထောက်သည် အခက်အခဲနှင့် တွေ့တိုင်း အပြုံးမပျက် ရွှင်ပျစွာ ဆောင်ရွက်ရ၏
(၉) ကင်းထောက်သည် ခြိုးခြံချွေတာတတ်၏
(၁၀) ကင်းထောက်သည် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံး ၃ ပါးလုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းရ၏
ကင်းထောက်လုပ်ငန်းတွင် သူတစ်ပါးအတွက် အကျိုး ဆောင်ခြင်းမှာ အရေးကြီးလှသော အခြေခံအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏
သို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကင်းထောက်တို့သည် မွန်မြတ်သောအမှုကို နေ့စဉ်ပြုမိရန် သမ္ပဇဉ်ရှိကြရလေသည်
ကင်းထောက်တစ်ဦး၏ အရည်အခြင်းကို မွန်မြတ်သော နေ့စဉ် အမှုပြုခြင်းတည်းဟူသော မှတ်ကျောက်တွင်တင်၍ စမ်းသပ် နိုင်၏
အမှု၏အကြီးအသေးမှာ ပဓာနမဟုတ်ပေ
ကောင်း သောအမှုကိုပြုလိုသော စိတ်စေတနာသာလျှင် အရေးကြီးလေ သည်
အမေအိုတစ်ဦးအား လမ်းတစ်ဖက်သို့ တွဲကာပို့ဆောင် ပေးခြင်း၊ လမ်းပေါ်၌ကျနေသော ငှက်ပျောခွံတစ်ခုကို သူ တစ်ပါးနင်းမိ၍ ချော်မလဲစေရန်ရှင်းလင်းပစ်ခြင်း၊ ရေငတ်နေ သော နွားတစ်ကောင်ကိုရေတိုက်ခြင်း၊ မီးလောင်ရာ၊ ရေကြီး ရာတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခြင်း စသော ကောင်းမှုကလေးများမှာ လွန်စွာအဖိုးတန်သော အပြုအမူကလေးများပင်ဖြစ်ပေသည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိနိုင်ငံတို့တွင် နိုင်ငံလိုက် ကင်းထောက် အဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းထားကြ၏
ထိုနိုင်ငံအလိုက် အဖွဲ့ အစည်းတို့မှာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဖြစ်ရာ များစွာသောနိုင်ငံတို့ စုပေါင်းဆက်သွယ်မှုကို ဖန်တီးပေးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကင်းထောက်ဌာနချုပ်တစ်ခုရှိလေသည်
ထိုဌာနချုပ်မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌တည်ရှိ၏
မဆက်သွယ်ဘဲ ထားသော အဖွဲ့အသင်းများလည်း ရှိပေသည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ကင်းထောက်တို့သည် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် အစည်းအဝေးပြုလုပ်လေ့ရှိကြ၏
ထိုသို့စည်းဝေးသော ကင်းထောက်ညီလာခံများကို 'ဂျမ်ဗိုရီ'ဟုခေါ်သည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်နောက်တွင် ကမ္ဘာ့ ဂျမ်ဗိုရီ ၆ ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၂ ကြိမ်မှာအင်္ဂလန်ပြည်တွင်ပြုလုပ်ခဲ့၍ ဒိန်းမတ်၊ ဟန်ဂေရီ၊ နယ်သာလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် တစ်ကြိမ်စီမျှကျင်းပခဲ့လေသည်
ကမ္ဘာ့ ဂျမ်ဗိုရီများကျင်းပခြင်းကား လူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်း ပါဝင်သော ကင်းထောက်တို့သည် အချင်းချင်း နားလည်မှုရကြကာ၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လမ်းခင်းပေးသောသဘောကို ဖန်တီးယူရန်ပင် ဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံးရှိ ကင်း ထောက်တို့အား ဖွဲ့စည်းစုစည်းကာ မြန်မာနိုင်ငံ ကင်းထောက် အမျိုးသား ကောင်စီဌာနချုပ်ရှိသည်
ထိုဌာနချုပ်၏ ကျက် သရေဆောင်ဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီးဖြစ်၏
စီမံ အုပ်ချုပ်ရေး အတွက်လည်းကောင်း၊ ကင်းထောက်လုပ်ငန်း လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရေးနှင့် လုပ်ငန်းအုပ်ချုပ်မှုများအတွက် လည်းကောင်း နိုင်ငံချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များကို နှစ်စဉ်ရွေးကောက် တင်မြောက်၍ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
စီမံအုပ်ချုပ်မှုဖက်တွင် အမျိုးသား ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးက ဦးဆောင်၍၊ ကင်းထောက်လုပ်ငန်း ဆိုင်ရာဖက်တွင် ကင်းထောက်ချုပ်တစ်ဦးက ဦးဆောင်လေ သည်
ခရိုင်များ၌လည်း အလားတူပင် ခရိုင်အသင်းများ၊ မြို့နယ်အသင်းများ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
နောက်ဆုံးရရှိသော စာရင်းများအရ မြန်မာနိုင်ငံကင်းထောက်ဦးရေမှာ ၄၆၃၇ (၁၉၅၂ ခုနှစ်)ဖြစ်၏
ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ ယခုအခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ရှားတိုးတက်လျက် ရှိလာပေသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကင်းထောက်အဖွဲ့ချုပ်နှင့်လည်း မြန်မာ နိုင်ငံကင်းထောက် အမျိုးသားကောင်စီသည် ဆက်သွယ်ပြီး ဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိအခြားနိုင်ငံ ၅၆ နိုင်ငံတို့ ကလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်စာရင်း သွင်းပြီးဖြစ်ကြသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်စာရင်းများအရ ဤသို့ ဆက်သွယ်ထားသော ၅၇ နိုင်ငံရှိ ကင်းထောက်ဦးရေမှာ ၅၅၆၁၉၉၃ ယောက် ဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဥရောပနိုင်ငံအချို့တို့တွင် ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ ဖိနှိပ် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံရသော်လည်း ကမ္ဘာစစ်၏နောက်တွင် အနိုင်နိုင်ငံ၌ တိုးတက်လျက်ရှိပေသည်
လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံ ကွဲပြားခြားနားကြလင့်ကစား၊ ကင်းထောက်များသည် ညီရင်း အစ်ကိုပမာ လွတ်လပ်စွာကူးလူးဆက်ဆံကြလျက် ကမ္ဘာ့သား ကောင်းရတနာများ ပေါ်ပေါက်ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် ရှေးရှု ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြပေသည်
သက်လယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetlel)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ သက်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၃၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒန်းညုမြစ်သည် ဥရောပတိုက်တွင် တည်ရှိသည်
ဗော်လ်ဂါ မြစ်ပြီးလျှင် ဥရောပတိုက်၏ ဒုတိယအရှည်ဆုံးမြစ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ တောနက်ကြီးမှ မြစ်ဖျားခံလာသော မြစ်လက်တက်များမှတဆင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ မြို့တစ်ခုဖြစ်သော Donaueschingen မြို့တွင် ပေါင်းဆုံကြသည်
ထိုမှတဆင့် အရှေ့ဘက်သို့ ၂၈၅၀ ခန့် ( ၁၇၇၁ မိုင် ) ခန့် ဥရောပတိုက်ရှိ မြို့ကြီး ၄မြို့ကို ဖြတ်သန်းပြီး ရူမေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် ယူကရိန်းနိုင်ငံ ကို ပိုင်းခြားပြီး ဒန်းညုမြစ်အဖြစ် ပင်လယ်နက်အတွင်းသို့ စီးဝင်လေသည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ဖိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၇ ဦး၊ မ ၁၃၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၆၀ ဦးနေထိုင်သည်
ခက်ဒမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hketdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဝါလီချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ အိုးပင်း သည် ဂရင်းစလင်း တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲ ၄ ခုအနက် တစ်နှစ်အတွင်း ပထမဦးဆုံး ပြိုင်ပွဲဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ နွေရာသီ ဇန်နဝါရီလနှောင်းပိုင်းတွင် ကျင်းပသည့် အရေးပါသော ကြေးစား တင်းနစ်ပြိုင်ပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
ယင်းပြိုင်ပွဲကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ရာ ကစားသမားများသည် ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ မျက်ခင်းကွင်းပေါ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှစ၍ မဲလ်ဘုန်းဥယျာဉ် မြေမာကွင်း၌ ကျင်းပသည်
ဥက္ကဋ္ဌ သည် အကြီးအကဲ၊ ဦးဆောင်သူအား ရည်ညွှန်းပြောဆိုသော မြန်မာစကားဖြစ်သည်
ပါဠိဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသော မွေးစားစကားလုံးတစ်ခုဖြစ်သည်
ဝစ်ရှင်နရီရှိ ဥက္ကဋ္ဌ အကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
ရစ်ချတ်ဖိလစ်ဖိန်းမန်း (၁၉၁၈ မေ ၁၁ - ၁၉၈၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသား သီအိုရီပိုင်းဆိုင်ရာရူပဗေဒပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကွန်တံမက္ကင်းနစ်အတွက် လမ်းကြောင်းလားရာကို ပုံသေနည်းရှာပေးမှု၊ ကွန်တံဣလက်ထြိုဒိုင်းနမစ်အတွက် သီအိုရီ၊ အအေးလွန်ခံထားသောအခြေအနေ၌ဖြစ်သည့် ဟီလီယံရည်၏အထူးအရည်သဘာဝအတွက် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ အယူအကောက်တို့အပြင် အမှုန်ရူပဗေဒအတွက် ပါတွန်မော်ဒယ်ကိုလည်း အဆိုပြုခဲ့သေးသည်
ကွန်တံဣလက်ထြိုဒိုင်းနမစ်အတွက် ဖော်ထုတ်သော သီအိုရီကြောင့် ၁၉၆၅ ခု၌ ဂျူလီယန်ရွှင်ဂါ၊ ရှင်ဤချီရိုတိုမိုနာဂါတို့နှင့်တွဲ၍ ရူပဗေဒဆိုင်ရာနိုဘယ်ဆု ရသည်
အနုမြူတွင်းအမှုန်များ၏အပြုအမူကိုရှင်းပြသော သင်္ချာပုံသေနည်းများကို ရုပ်ပုံကားနည်းနှင့်တွဲ၍ ဟောပြောပို့ချခြင်းကို ဖိန်းမန်းက စသုံးခဲ့ပြီး နှောင်းပိုင်းတွင် ဖိန်းမန်းဒိုင်ယာဂရံဟု လူသိများလေသည်
သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ပင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူသိအများဆုံးသော သိပ္ပံပညာရှင်များအနက် တဦးဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခု၌ ကမ္ဘာ့ထိပ်တန်း ရူပဗေဒပညာရှင် ၁၃၀ ကို ဖိဆစ်ဝေါ (Physics World) အမည်ရှိ ဗြိတိန်ဂျာနယ်က စစ်တမ်းကောက်ရာ ဖိန်းမန်းက နံပါတ် ၇ ချိတ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်၌ အနုမြူဗုံးလုပ်ရာတွင် ဝင်ကူခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ကာလများ၌ ရော်ဂျာကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လူသိများခဲ့သည်
အဆိုပါကော်မရှင်မှာ အာကာသလွန်းပျံယာဉ် ချယ်လင့်ဂျာ (Challenger) ပျက်ကျခြင်းကြောင့် ဖွဲ့သော ခုံရုံးဖြစ်သည်
သီအိုရီဆိုင်ရာရူပဗေဒနည်းတူ ကွန်တံကွန်ပျုတင်းနယ်တွင်လည်း လမ်းစဖေါက်သူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်
နာနိုနည်းပညာ၏သဘောတရားကိုလည်း မိတ်ဆက်ပေးသူဖြစ်သည်
ကာလီဖိုးနီးယားနည်းပညာတက္ကသိုလ်၌ သီအိုရီဆိုင်ရာရူဗေဒဘာသာရပ်၌ ရူပဗေဒနှင့်သင်္ချာပညာရှင် ရစ်ချတ်တောမန်းအား အောက်မေ့ခြင်းအားဖြင့် ရစ်ချစ်တောမန်းပညာသင်ဆုဟူ၍ ထားခဲ့သည်
ရူပဗေဒကို စာအုပ်များမှ လူသိများစေသူလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၅၉ ခုတွင် နာနိုနည်းပညာကို လူပိန်းနားလည်အောင် အလွယ်ရှင်းပြသော "အောက်မှာအခန်းတွေအများကြီး" ဟူသောခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဟောပြောပွဲ လုပ်သေးသည်
ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများအား ရည်ရွယ်၍ "ရူပဗေဒအတွက် ဖိန်းမန်းရဲ့လက်ချာ" အမည်ရှိ သုံးအုပ်တွဲစာစုကိုလည်း ထုတ်သည်
သူ၏ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို တစိတ်တပိုင်းရေးထားသော "ခင်ဗျားနောက်နေတာလား မစ္စတာဖိန်းမန်း" နှင့် "သူများတွေတွေးတာမင်းဘာတွေဂရုစိုက်နေလဲ" တို့မှာလည်း လူသိများသည်
အခြားသူတို့ရေးသော ဖိန်းမန်းအထုပ္ပတ္တိများမှာ ရာ့လေတင်၏ "တူဗာမရောက်ရင် ဒုက္ခရောက်ပြီ" နှင့် ဂျိမ်းဂလစ်၏ "ဉာဏ်ကြီးရှင် : ရစ်ချတ်ဖိန်းမန်း၏ဘဝဇာတ်ကြောင်းနှင့် သိပ္ပံဇာတ်လမ်း" တို့ ဖြစ်လေသည်
ရောဘတ် ဖယ်လ်ကွန် စကော့(အင်္ဂလိပ်: Robert Falcon Scott)မှာ ဗြိတိသျှလူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်တစ်ဦးဖြစ်၍၊ သိပ္ပံပညာ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ သွားရောက် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖြစ်၏
ဒက်ဗွန်ပို့မြို့တွင် မွေးဖွား၍ ရေတပ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းရာ ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်ဗိုလ်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် သူ၏ စွန့်စားမှုသတ္တိနှင့် ခေါင်းဆောင်နိုင်သော အရည်အခြင်းကြောင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ သွားရောက်မည့်အဖွဲ့ကို ဦးစီးရန် တာဝန်လွှဲအပ်ခြင်းခံရသည်
ထိုကြောင့် 'ဒစ်စကပ်ဗာရီ'အမည်ရှိ သင်္ဘောဖြင့် အဖွဲ့ကို အုပ်ချုပ်ကာ လိုက်ခဲ့လေသည်
ထိုအကြိမ်မှာ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ စကော့သွားရောက်သည့် ပထမအကြိမ် ဖြစ်၍ ၁၉ဝ၁ ခုနှစ်မှ ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်ခန့်မျှ ကြာလေသည်
တောင်ဝင်ရိုးစွန်းမှ နေရပ်သို့ ချောမောစွာ ပြန်ရောက်လာသော် စကော့သည် ရေတပ်တွင် အမှုထမ်းပြန်၏
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပထမအကြိမ်က မပြီးဆုံးခဲ့သောလုပ်ငန်းများကို ဆက်လက် စူးစမ်းလုပ်ကိုင်ရန်၊ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ခရီးထွက်ရပြန်သည်
စကော့တို့အဖွဲ့ကို ဗြိတိသျှနှင့်ဒိုမီနီယန်အစိုးရများက စရိတ်ထောက်ပံ့လေသည်
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင်၊ စကော့တို့ လူစုသည် စွတ်ဖားများဖြင့် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ခရီးစထွက်ကြလေသည်
ရာသီဥတုမှာ ဆိုးရွားလှသဖြင့် တောင်ဝင်ရိုးသို့ သွားကြရာဝယ် အလွန်တရာ ကြံ့ခိုင်သော စိတ်ဓာတ်၊ ဇွဲသတ္တိတို့ဖြင့် အားခဲ ကာ ခဲယဉ်း ပင်ပန်းစွာ သွားရောက် ကြရ၏
ဤသို့ဖြင့် ၁၉၁၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်ရှိကြ၏
သို့သော် နော်ဝေးနိုင်ငံသား အားမန်ဆင်အာ လူစုက တောင်ဝင်ရိုးစွန်းနေရာတွင် တစ်လခန့် စော၍ အလံစိုက်ခဲ့သည်ကို တွေ့ကြသဖြင့် စကော့တို့ထက် အရင်ဦးသွားကြောင်း သိကြရလေသည်
ထိုနေရာမှ ရိက္ခာထောက် စခန်းသို့ ပြန်လှည့်ကြသည့်အပြန် ခရီးတွင် စကော့တို့လူစုသည် ဖျားနာခြင်း၊ ရိက္ခာမလုံလောက်ခြင်း၊ ရာသီဥတု၏ဆိုးရွားခြင်း ဘေးဒုက္ခတို့ကို တွေ့ကြုံကြရလေတော့၏
စကော့နှင့် အဖော်လေးဦးတို့သည် ထိုဘေးဒုက္ခများကို အလျှော့မပေးဘဲ အစွမ်းကုန် ကြိုးစားတွန်းလှန်ကြပါသော်လည်း၊ အက်ဗန်းအမည်ရှိ စကော့၏လက်ထောက်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သေဆုံးရလေ၏
နောက်တစ်လလောက်တွင် အုတ်အမည်ရှိ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးမှာလည်း မိမိ၏ မဟန်နိုင်သော အခြေအနေကြောင့် အခြားအဖွဲ့ဝင်တို့အား ဝန်မလေးစေလိုသည်က တစ်ကြောင်း၊ မိမိအတွက် ဝန်ပေါ့သဖြင့်၊ ကျန်အဖော်များ သက်သာရာရစေရန်က တစ်ကြောင်းတို့ကို ထောက်ထား၍ နှင်းမုန်တိုင်းထဲသို့ အတင်းထွက်သွားကာ အသက်စွန့်လိုက် လေသည်
သို့ဖြစ်လင့်ကစား စကော့နှင့် ကျန်အဖော်နှစ်ဦး ဖြစ်သော ဒေါက်တာဝီလဆန်နှင့် လက်ဖတင်နင်ဗောင်းဝါးတို့မှ အုတ်မျှော်လင့်သကဲ့သို့ သက်သာခွင့် မရရှာချေ
ရိက္ခာပြတ်သည့်ပြင် ရာသီဥတုမှာ ပို၍ ဆိုးရွားလာရာ ထိုသူသုံးဦးမှာ ၁၉၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့ လောက်တွင် သေဆုံးရှာကြလေ၏
စကော့၏ အဖွဲ့အား အရှာထွက်ခဲ့သော ကယ်ဆယ်ရေးအဖွဲ့သည် ၁၉၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ တွင်မှ စကော့တို့၏ အလောင်းများကို တွေ့ရှိကြရလေသည်
စကော့သည် မိမိတို့ စူးစမ်းရခဲ့သမျှ တွေ့ကြုံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သမျှကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ၊သေခါနီးဆဲဆဲတွင် မရေးနိုင်ရေးနိုင်နှင့်ပင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သေးသည်
သူတို့၏မှတ်တမ်းများကို ဖတ်ရှုကြရာတွင် စကော့နှင့် အဖွဲ့သားများသည် ယောကျာ်းကောင်းပီသစွာ အာဇာနည်စိတ်ဖြင့် ဒုက္ခဆင်းရဲ အမျိုးမျိုးခံ၍ ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံများကို အံ့ဩချီးမွမ်းစိတ်၊ သနားစိတ်တို့ဖြင့် ဖတ်ရှုကြရလေသည်
စကော့၏ အဖွဲ့သားများမှာ အသက်ပင် ဆုံးကြသော်လည်း သူတို့၏စူးစမ်းလေ့လာထားခဲ့သည့်အချက်များမှာ သိပ္ပံပညာရပ်အတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် အသုံးဝင်လှသည်
ထိုကြောင့် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့၏ စွန့်စားမှုသမိုင်းတွင် စကော့၏ အမည်မှာ မော်ကွန်းဝင်ဖြစ်၍ လန်ဒန်မြို့ ဝါတာလူးရပ်ကွက်တွင် စကော့၏ ရုပ်ပုံကို ကြေးရုပ် ထုထားကြလေသည်
ကျန်ရစ်သူ စကော့၏ဇနီးနှင့် သားအတွက် တိုင်းသားပြည်သူတို့က ရန်ပုံငွေများ ကောက်ခံပေး၍ ဘုရင်မင်းမြတ်ကမူ ကွယ်လွန်သူ စကော့အား ကေ၊ စီ၊ ဘီ၊ ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်လေရာ ဇနီးသည်မှာလည်း လေဒီစကော့ဟူ၍ ဖြစ်လာလေသည်
၁၂၃၈ (၁) ရက်
တင့်ဆွေ (၁၉၈၄ ခုနှစ်ဖွား)သည် မြန်မာလူမျိုး သမားတော်တယောက်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် အမတ်တစ်ယောက်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့် နိုင်ငံရေးသမားတယောက်လည်းဖြစ်သည်
သူသည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားညွန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးတွင် ဝန်ကြီးတပါးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်လွတ်မြောက်ရေး (အိန္ဒိယ)၏ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအထိ တာဝန်ယူထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထင်းရှူးတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshutaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟကြားဟုံကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhuongkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
အညွှန့်အနွယ်ဝက်ကျွတ် ရွက်ကဲ့သို့ရှိ၍ အရွက်ကား သစ်လက် ရွှေရွက်ကဲ့သို့ ရှိသည်
ဆင်ကော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinkaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ မန်ပတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃ ဦး၊ မ ၂၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒင့်တဲကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dinttekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သခွတ္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အောက်တိုဘာလ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၈၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၈၄)ရက်မြေက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၈၂) ရက် ကျန်သေးသည်
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားနေ့
ဝက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဘူးလယ်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘူးလယ်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၈ ဦး၊ မ ၁၁၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
အတ္တသည် စင်စစ် ချမ်းသာရှိ၏၊ သေပြီးနောက် မြဲ၏-ဟူသော အယူမှားသည် ခန္ဓာငါးပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အစွဲပြု၍ မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, ဝိပရိဏာမဓမ္မ-ဟု မှန်ကန်စွာ သိမြင်လျှင် ယင်းအယူမှားမှု မဖြစ်တော့-ဟု အနတ္တလက္ခဏသုတ်ဒေသနာတော်ကဲ့သို့ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ထန်းလေးပင်
စကော့ရွာမရွာ၊ စက္ကော့တောင်
ယဇုမြို့  (八頭町 ယဇု − ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တော့တိုရိခရိုင်၊ ယဇုတိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၆၆၈၇ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၁ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၂၀၆.၇၁ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
လက္ခဏသုတ် သည် ထေရဝါဒပိဋကတ်မှ ဒီဃနိကာယ်လာ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိမှ သတ္တမမြောက် သုတ္တံတစ်ခုဖြစ်သည်
ဤလက္ခဏသုတ်တွင် သုံး ဆယ့်နှစ်ပါးသော မဟာပုရိသလက္ခဏာအကြောင်းကို စုံလင်စွာ ရှင်းလင်းပြထားသည်
မဟာပုရိဿလက္ခဏာများကို ပိုင်ဆိုင်သူသည် စကြာဝတေးမင်းဖြစ်နိုင်သည် (သို့) ဗုဒ္ဓဖြစ်နိုင်သည်
ဤသုတ်သည် ရှေးယခင်ဘဝက ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်များကြောင့်သာလျှင် ရရှိခြင်းဖြစ်၍ ပစ္ဆေကဘဝတွင်လည်း ထိုကုသိုလ်တရားများဖြင့်သာ ရရှိတည်တန့်နိုင်ကြောင်း တိတိကျကျ ဖွင့်ဆိုပြထားသည်
ဗုဒ္ဓေါ၊ မြတ်စ္စာဘုရားသည်
နိဂြောဓဗိမ္ဗော၊ အရပ်နှင့် အလံမျှသဖြင့် ပညောင်ပင်၏ အဝန်းကဲ့သို့ ဝန်းသော ကိုယ်တော်လည်းရှိတော်မူ၏
မုဒုကရ စရဏော၊ အကြိမ်တစ်ရာ ဖတ်အပ်သော ငါဂွမ်းကဲ့သို့ နူးညံ့သော လက်ဖဝါး ခြေဖဝါးတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
ဗြဟ္မီဃောသော၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ အသံထက် ကဲလွန်စွာ သာယာသော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အသံလည်း ရှိတော်မူ၏
ဧဏိဇင်္ဃော၊ ဧဏီမည်သော သား၏ မြင်းခေါင်းကဲ့ကို ပြည့်ဖြိုးသော မြင်းခေါင်းတော်လည်း ရှိသော်မူ၏
ကောသစ္ဆာဒင်္ဂဇာတော၊ရွှေပဒုမ္မာကြာချပ်နှင့်တူသော အအိမ်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သည်ဖြစ်၍ ကျစ်လျစ်လှစွာသော ယောက်ျားမြတ်၏ နိမိတ်တော်လည်း ရှိတော်မူ၏
ပုနရပိ တစ်ဖန်လည်း
သုဂတော မြတ်စွာဘုရားသည်
သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒေါ၊ ရွှေခြေနင်း အပြင်ကဲ့သို့ ညီညွတ်စွာတည်သော ခြေဖဝါးတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
မုဒေါဒါတုဏ္ဏလောမော၊မျက်မှောင်နှစ်ခုတို၏အလယ်၌ နူးညံ့ဖြူစင်သော ဥဏ္ဏလုံမွေးရှင်တော်လည်းရှိတော်မူ၏
အထမပိ ထိုမှတပါးလည်း
သုဂတော၊ ကောင်းသောနိဗ္ဗာန်သို့ ကြွသွား တော် မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည်
ဗြဟ္မုဇုဂ္ဂတ္တဘာဝေါ၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ ကိုယ်ကဲ့သို့ ဖြောင့်မတ်သော ကိုယ်တော်လည်း ရှိတော်မူ၏
နီလက္ခီ၊ ညိုသော မျက်လုံး တော်လည်းရှိတော်မူ၏
ဒီဃပဏှီ၊ ရှည်သော ဖနောင့်တော် လည်း ရှိတော်မူ၏
သုခုမ မလဆဝီ၊ သိမ်မွေ့လှစွာသော အညစ်အကြေးမတင် သန့်ရှင်း စင်ကြယ်သော အရေတော် လည်း ရှိတော်မူ၏
ထောမျရသဂ္ဂသဂ္ဂီ၊ အနည်းငယ်သော အရသာကိုသော်လည်း ဆောင်ယူခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော ခုနစ်ထောင်သော ချီးမွမ်းအပ်မြတ်သော အကြောတော်တို့၏ အဖျားလည်း စုဝေးလျက် ရှိတော်မူ၏
သောဇိနော၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားသည်
စတ္တာလီသဂ္ဂဒန္တော၊ လေးဆယ်စေ့ထ မွန်မြတ်လှသော သွားတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
သမကလပနဇော၊ လွှနှင့်ဖြတ်သကဲ့သို့ ညီညွတ်စွာသော သွားတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
အန္တရံ သပ္ပပီဏော၊ ရေစီးကြောင်းမထင် ပြည့်ဖြိုးစင်သော ကျောက်တော်လည်း ရှိတော်မူ၏
စက္ကနင်္ဂိတပါဒေါ၊ စက်ဖြင့် မှတ်အပ်သော မြတ်သော ခြေဘဝါးတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
အဝိရဋ္ဌ ဒသနော၊ မကျဲသော သွား တော် လည်း ရှိတော်မူ၏
မာရဇိ၊ မာရ်ငါးပါးကို အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်
ဥဿင်္ခပါဒေါ၊ မြူမတင်လင့် မြင့်သော ဖမျက်တော်လည်းရှိတော်မူ၏
တိဋ္ဌန္တော ရပ်တော်မူလျက်
နောနမန္တော၊ မကိုင်းညွတ်ဘဲ
ဥဘယကရမုဒုနာ၊ သိမ်မွေ့ နူးညံ့သော လက်တော်နှစ်ဘက်ဖြင့်
ဇဏ္ဏုကာနိ၊ ပုဆစ်ဒူးတော် နှစ်ဘက်တိုကို အာမသန္တော၊ သုံးသပ်တော်မူနိုင်၏
ဝဋကဏ္ဌော၊ ရွှေမုရိုးစည်ငယ် သဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ လုံးသောလည်တော်လည်း ရှိတော် မူ၏
ဂေါတရုဏပခုမကော၊ ထို ခဏဖွားသော နွားငယ်၏ မျက်မွေးနှင့် အတူ သိမ်မွေ့နုပျို ညိုသောမျက်မွေးတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယော၊ ခြင်္သေ့မင်း၏ ရှေ့ထက်ဝက်သော ကိုယ်နှင့်အတူ ပြည့်ဖြိုးသော ကိုယ်တော်လည်း ရှိတော်မူ၏
သုဂတော ကောင်းသောစကား ဆိုတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားသည်
သတ္တပ္ပီဏောစ၊ ခုနစ်ပါးသော အရပ်တို့၌ ပြည့်သော အသားတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
ဒီဃင်္ဂုလိ၊ ရှည်သော် လက်ချောင်း ခြေချောင်းတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
အထ၊ ထိုမှတပါး
လောမကူပေကလောမော၊ တစ်ခုခုသော မွေးတွင်းတော်၌ တစ်ချောင်း ချောင်းသာရောက်သော မွေးညှင်းတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
သမ္ပန္နောဒါတဒါဌော၊ ပြည့်ဖြိုး ဖြူစင်စွာသော ကိုယ်တော်လည်း ရှိတော်မူ၏
ကနကသမတစော၊ ဇမ္ဗူရာဇ် ရွှေစင် ကဲ့သို့သော အရေတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
နီလမုဂ္ဂလောမော၊ မျက်နှာတော်ကို မျှော်ဘိသကဲ့သို့ အထက်သို့တက်သော လက်ျာရစ်လည်၍တည်သော အလွန် ညိုသော မွေးညှင်းတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
သမ္ဗုဒ္ဓေါ မြတ်စွာဘုရားသည်
ထူလဇိဝှေါ ကြီးပြန့်သော လျှာတော် လည်း ရှိတော်မူ၏
အထ၊ ထိုမှတပါး
သီဟဟနုကော၊ခြင်္သေ့မင်း၏မေးနှင့်တူသော ပြည့်ဖြိုးသော မေးတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
ဇာလိကပ္ပါဒဟတ္ထောစ၊ လေသွန်တံခါး၌ လက်သမား တတ်စီထားအပ်သော ရွှေပွတ်တိုင်ကဲ့သို့ တင့်တယ်စွာရှည်သော ခြေချောင်း လက်ချောင်းတော်လည်း ရှိတော်မူ၏
နာထော မြတ်စွာဘုရားသည်
ဥဏှီသသီသော၊ နဖူးသင်းကျစ် ချယ်လယ်သဖြင့် တင့်တယ်သော ဦးခေါင်းတော်လည်းရှိတော်မူ၏
ဣတိဂုဏ သဟိတံ၊ ဤဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကျေးဇူးအပေါင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံမူသော
တံ မဟေသိံ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို
နမာမိ၊ ရှိခိုးပါ၏
ဆက်သွယ်ရေးစနစ် ဆိုသည်မှာ အချက်ပြလှိုင်း (Signals) များကို အကွာအဝေးတစ်ခုအတွင်း ဆက်သွယ်ရန် ထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြစ်သည်
ယနေ့ခေတ်အခါတွင် ထိုလုပ်ဆောင်မှုတွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း (Electromagnetic Waves) များကို ထုတ်လွှင့်စက် (Transmitter) မှ ထုတ်လွှင့်ခြင်း အမြဲလိုပင် ပါဝင်လေ့ရှိသော်လည်း ရှေးအခါက မီးခိုးအချက်ပြမှု၊ ဗုံဖြင့်အချက်ပြမှု၊ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့်အချက်ပြမှု စသည်တို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်
ယနေ့အခါတွင် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ထိုစနစ်ကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသော တယ်လီဗေးရှင်း၊ ရေဒီယိုနှင့် တယ်လီဖုန်းများကို နေရာတကာတွင် တွေ့နိုင်သည်
ထို ကိရိယာများကို အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသော ကွန်ယက်များသည် ကျယ်ပြန့်စွာတည်ရှိကြပြီး ကွန်ပျူတာကွန်ယက်၊ အများသုံးတယ်လီဖုန်းကွန်ယက်၊ ရေဒီယိုကွန်ယက် နှင့် တယ်လီဗေးရှင်းကွန်ယက် စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားကွဲပြားစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်
ကွန်ပျုတာများ အင်တာနက်အတွင်း၌ အချင်းချင်းဆက်သွယ်ခြင်းမှာ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် Telecommunication ဆိုသော စကားလုံးမှာ ပြင်သစ်စကားလုံး télécommunication မှရယူထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစာလုံးမှာ ဝေးကွာသောနေရာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂရိစာလုံး tele- (τηλε-) နှင့် ဝေမျှသုံးစွဲရန် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး communicare တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ပြင်သစ်စာလုံး télécommunication မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသား အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဝတ္တုရေးဆရာဖြစ်သော Édouard Estaunié မှ ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းမှာ၁
အချက်အလက်များကို ရယူပြီး ထုတ်လွှင့်ချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော ထုတ်လွှင့်စက်‌ (Transmitter)၂
ထုတ်လွှင့်ချက်များကို သယ်ဆောင်ပေးသည့် ကြားခံ ဆက်သွယ်ရေးနယ်မြေ(Transmission Medium)၃
ထုတ်လွှင့်ချက်များကို ဖမ်းယူပြီး အသုံးချနိုင်သည့် အချက်အလက်အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည့် လက်ခံကိရိယာ(Receiver)စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဥပမာအနေနှင့် ရေဒီယိုစနစ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ရေဒီယို လှိုင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပေးသော တာဝါတိုင်မှာ ထုတ်လွှင့်စက်၊ ရေဒီယိုမှာ လက်ခံကိရိယာ ဖြစ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်လေထုမှာ ကြားခံဆက်သွယ်ရေးနယ်မြေ ဖြစ်သည်
ချန်နယ်များ ချန်နယ်ဆိုသည်မှာ အချက်အလက် (Signal) ကို သယ်ဆောင်နိုင်သည့် ရေဒီယိုလှိုင်း (Frequency) တစ်ခု သို့မဟုတ် အတွဲလိုက်ရှိသော ရေဒီယိုလှိုင်းများကိုဆိုလိုသည် သို့ဖြစ်ရာ လှိုင်းနှုန်းတစ်ခုတည်းကို တစ်လှည့်စီသုံးသည့် (Simplex) နှင့် လှိုင်းနှုန်းတစ်ခုစီကို အသွားအပြန် တစ်ပြိုင်နက်သုံးသည့် ( Duplex ) ဟူ၍ မူရင်း ၂-မျိုးရှိသည် လှိုင်းပြောင်းထုတ်လွှင့်မှုများ အသေးစိတ်သိလိုပါက ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏သမိုင်းကြောင်း ကို ကြည့်ပါ
ဆယ်သွယ်ရေးစနစ်၏ အစမှာ မီးခိုးဖြင့် အချက်ပြမှု နှင့် ဗုံဖြင့် အချက်ပြမှုတို့ ဖြစ်သည်
အာဖရိက ၊ နယူးဂီနီ နှင့် တောင်အမေရိကတွင် နေထိုင်သူများသည် ဗုံကို အသုံးပြု၍ အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး မြောက်အမေရိက နှင့် တရုတ်တွင် နေထိုင်သူများသည် မီးခိုးကို အသုံးပြု၍ အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တွေးကြည့်ပါက အဆိုပါအချက်ပြမှုများမှာ စခန်းရှိရာ နေရာကိုသာ အချက်ပြနိုင်မည် ဟု ထင်စရာရှိသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ထိုစနစ်တို့မှာ ထိုထက်မက အသုံးဝင်ခဲ့သည်
‌ကြေးနန်းသည် ‌ကြေးနန်းကြိုးတလျောက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးပို့ခြင်းဖြင့် အနည်းငယ်မျှသောအချက်အလက်များကိုပေးပို့နိုင်သည်
သို့ရာတွင် အသံကိုသယ်ဆောင်ရန်အတွက်မူ လိုအပ်သည့် အရည်အသွေးမပျောက်ပျက်စေရန် မိုက်ကရိုဖုန်း စပီကာတို့အပြင် ကြားခံချိတ်ဆက်မှုလည်းကောင်းမွန်ရန်လိုအပ်သည်
သတင်းခေတ်တွင် စာသား အသံ ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံ အားလုံးကို အချက်အလက် ဟုစုပေါင်းခေါ်ဆိုသည်
ရေဒီယိုသည် သတ်မှတ်ချယ်နယ်တွင် အများပြည်သူနားဆင်ရန် အသံလွှင့်ရုံမှအသံထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြစ်သည်
အသုံးပြုသည့်ချယ်နယ်ကိုလိုက်၍ အေအမ်(Amplitude Modulation -AM )တွင် လှိုင်းတို လှိုင်းလတ် စသည်ဖြင့်ခေါ်ဆိုကြသည်
မြို့တစ်မြို့ဝန်းကျင်သာဖမ်းယူရရှိသည့် အက်ဖ်အမ်(Frequency Modulation-FM)စနစ်ကို မြို့တွင်းသွားကားများ အသေးစားရေဒီယိုများဖြင့်ဖမ်းယူကြသည်
အချို့နိုင်ငံများတွင် အက်ဖ်အမ်(Frequency Modulation-FM)စနစ်ကို အများပြည်သူသို့အသိပေးသင့်သည့်ကိစ္စများ ပမာအားဖြင့် လမ်းပိတ်ဆို့မှုဖြစ်ပေါ်သည့် ကိစ္စများ ဆူနာမီသတိပေးခြင်း မုန်တိုင်းသတိပေးခြင်းတို့တွင်အသုံးပြုနိုင်သည်
ရန်ကုန်မြို့တော် City FM၊ မန္တလေးမြို့တော် City FM၊ နေပြည်တော်မြန်မာ့အသံ၊ ပိတောက်မြေ တို့မှာ နားဆင်သူများပြားသည့် ပြည်တွင်းအသံလွှင့်ရုံများဖြစ်ကြသည်
ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုများစုစည်းထားသော ဒီဂျစ်တယ်ကွန်ယက်(ISDN)ကွန်ပြူတာကွန်ယက် နည်းပညာသတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ
ဒုကနိပါတ် - ၂
သန္ထဝဝဂ် -၁၆၆ - ဥပသာဠကဇာတ်
မည်သူမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော သင်္ချိုင်းကို ရှာမှီးသော ပုဏ္ဏားသားအဖ အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဥပသာဠက မည်သော ပုဏ္ဏားကြီးသည် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်ဝ ချမ်းသာ၏
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိ၏
ထိုပုဏ္ဏားကြီး၏ သား လုလင်ကား ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံ၏
ထိုဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီးသည် အိုမင်းသောအခါ မိမိသားဖြစ်သော လုလင်ကို “ချစ်သား ... ငါသေသောအခါ သူယုတ်မာတို့ သင်္ဂြိုဟ်ရာသချိုင်း၌ မသင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါလင့်၊ အထူးအားဖြင့် ဘယ်သူ့ကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော အရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါ” ဟု ပြောကြားလေ၏
“ဖခင် ... ဖခင်တို့အား သင်္ဂြိုဟ်ဖို့ တော်သောအရပ်ကိုမသိ၊ ကိုယ်တိုင်ပြောကြားခဲ့ပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏
ပုဏ္ဏားကြီးသည် “ချစ်သား ... ကောင်းပြီ လိုက်ခဲ့” ဟု ခေါ်ကာ ကိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်သို့ တက်၍ ဤတောင်သုံးလုံးတို့ကို အကြားသို့ ရောက်သောအခါ “ချစ်သား ... ဤအရပ်ကား ဘယ်သူ့ကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော အရပ်ဖြစ်သည်
သို့အတွက် ဤအရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်လော့” ဟု ညွှန်ပြကာ သားအဖ နှစ်ယောက်လုံး တောင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်ကြလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုနေ့ မိုးသောက်ထ အခါကပင် ဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီး သားအဖတို့ သောတာပန် ဖြစ်မည့် ဥပနိဿယကို မြင်ပြီးဖြစ်၍ ဂိဇ္ဈကုဋ် တောင်ခြေရင်းသို့ကြွကာ ထိုသားအဖ နှစ်ယောက်အလာကို မျှော်လင့်ကာ နေလေ၏
တောင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်လာကြသော သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ပက်ပင်းတွေ့ဆုံကြရာ မြတ်စွာဘုရားက စကားစတင်၍ “ပုဏ္ဏားတို့ ... သင်တို့အဘယ်မှ လာကြသနည်း” ဟု မေးတော်မူလျှင် သားဖြစ်သော ပုဏ္ဏားလုလင်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ပုဏ္ဏားလုလင် ... သည် လိုဖြစ်လျှင် သင့်အဖ ပြောကြားသောအရပ်ကို သွားမည်၊ လာကြ” ဟု သားအဖ နှစ်ယောက်လုံးကိုခေါ်ကာ တောင်ထိပ်သို့ တက်၍ ထိုနေရာသို့ရောက်လျှင် “ပုဏ္ဏားလုလင် ... သင့်အဖကား ယခုအခါ၌သာ ဘယ်သူမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသော သင်္ချိုင်းရာကို ရှာသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ရှာဖူးပြီ၊ ယခုအခါ၌သာ ငါ့ကို ဤအရပ်၌ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်လော့ဟု ပြောကြားသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပြောကြားဖူးပြီဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် သင်ပုဏ္ဏားကြီးသည်ပင်လျှင် ဥပသာလက*ဟူသော အမည်ဖြင့် ပုဏ္ဏားဖြစ်၍ သင်၏သား ပုဏ္ဏားလုလင်သည်ပင်လျှင် သားပုဏ္ဏားလုလင် ဖြစ်ဖူးသတတ်၊ ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ဤမဂတတိုင်းဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်၍ အတတ်ပညာ ပြည့်စုံသောအခါ ရသေ့ရဟန်း ပြုပြီးလျှင် အဘိညာဉ် သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ ကြာမြင့်စွာ နေလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ချဉ်ဆားမှီဝဲရန် အလို့ငှာ လူတို့နေရာသို့လာ၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်တွင် သစ်ရွက်မိုးသော ကျောင်း၌ နေပြန်၏
*ဥပသာလက - ဥပသဠ ရှိသည်
ထိုအခါ ဥပသာလက ပုဏ္ဏားကြီးသည် သားလုလင်အား မိမိသေလွန်သောအခါ သူယုတ်မာတို့မသင်္ဂြိုဟ်ရာ သင်္ချိုင်း၌ မသင်္ဂြိုဟ်ပါလင့်၊ ဘယ်သူကိုမျှ သင်္ဂြိုဟ်ဘူးသေးသော အရပ်၌သာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ပါဟု မှာထားကာ သင်္ဂြိုဟ်ရစ်ရန် အရပ်ညွှန်ပြလိုသဖြင့် သားကိုခေါ်၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထိပ်သို့ တက်ပြီးလျှင် တောင်သုံးလုံးတို့အကြား ဖြစ်သော ဤအရပ်၌သာ ညွှန်ပြခဲ့၍ တောင်ထိပ်မှ ဆင်းသက်ကြလျက် ရသေ့ထံ ဆည်းကပ်ကြလေ၏
ရသေ့လည်း ပုဏ္ဏားလုလင်ကို မေးလတ်သော် ပုဏ္ဏားလုလင်သည် အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားလေ၏
ထိုအခါ ရသေ့သည် ပုဏ္ဏားလုလင်၏ စကားကိုကြားလျှင် “လုလင် ... လာလှည့်၊ သင့်အဖ ပုဏ္ဏားကြီး ညွှန်ပြသောအရပ်မှာ သူသေ သင်္ဂြိုဟ်ဖူးသည် မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသည်အဖြစ်ကို စုံစမ်းမည်” ဟု သားအဖ နှစ်ယောက်ကိုခေါ်ကာ တောင်ထိပ်သို့ တက်ကြလေ၏
လုလင်သည် တောင်ထိပ်သို့ရောက်လျှင် “ရှင်ရသေ့ ... ဤတောင်သုံးလုံးတို့အကြား ဖြစ်သော အရပ်ကား ဘယ်သူကိုမျှ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသေးသော အရပ်ဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားလေ၏
ရသေ့သည် -“ပုဏ္ဏားလုလင် ... ဤအရပ်၌ သင်္ဂြိုဟ်သောသူတို့မှာ မရေတွက်နိုင်ကုန်၊ သင့်အဖ ပုဏ္ဏားကြီးသည်ပင်လျှင် ဤရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်၍ ဥပသာကလ အမည်ဖြင့်ပင် ဘဝပေါင်း တစ်သောင်းလေးထောင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ လောကမှာ မသေဖူးသော အရပ်၊ မသင်္ဂြိုဟ်ဖူးသောအရပ် မည်သည်မရှိပေ”“ပုဏ္ဏားလုလင် ... သစ္စာဉာဏ်၊ လောကုတ္တရာတရား၊ သူတစ်ပါးကို မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ ဝိရမိတဗ္ဗဝတ္ထုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဣန္ဒြေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဟူသော ဂုဏ်အပေါင်းရှိသူကို အရိယာတို့ ဆည်းကပ်ကြသည်
ထိုဂုဏ်အပေါင်းရှိသူကို အရိယာတို့ ဆည်းကပ်ကြသည်
ထိုဂုဏ်အပေါင်းကား လောက၌ မသေရာရပ်ဖြစ်၏” –ဟု ပုဏ္ဏားသားအဖတို့အား တရားဟောပြီးလျှင် ဗြဟ္မဝိဟာရ တရားလေးပါးကို ပွားများကာ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏
ဤဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ ပုဏ္ဏား သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ သားအဖနှစ်ယောက်တို့သည် - ယခုအခါသားအဖ နှစ်ယောက်
ရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မသင်္ဂြိုဟ်ဖူး၊ မသေဖူး၊ ရပ်ထူးမရှိလေ
(၂) သစ္စာ,ဓမ္မ၊ အဟိံသ၊ ဒမ-သံယမေ
(၃) ဤဂုဏ်ပေါင်းရိုး၊ အရပ်မျိုး၊ သေရိုးမရှိပေ
ဥပသာဠကဇာတ် ပြီး၏
ကကတိုက်ရွာ၊ ကကတိုက်
ယင်းဘိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinboe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ နတ်လာပို့တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်လာပို့တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၇ ဦး၊ မ ၁၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဇရာမရဏမှ အဝိဇ္ဇာတိုင်အောင်သော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မ၏ တစ်ပါးစီ တစ်ပါး စီကို နိဗ္ဗိန္ဒ, ဝိရာဂ, နိရောဓဖြစ်ပုံကို ဟောပြနိုင်သော ရဟန်းကို “ဓမ္မကထိကရဟန်း”၊ ယင်းဓမ္မ၏ နိဗ္ဗိန္ဒ၊ ဝိရာဂ၊ နိရောဓဖြစ်ရန် ကျင့်ကြံအားထုတ်သောရဟန်းကို “ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နရဟန်း’၊ ယင်းဓမ္မ၏ နိဗ္ဗိဒ၊ ဝိရာဂ၊ နိရောဓမှ အနုပါဒါဝိမုတ္တ ရဟန်းကို “ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပတ္တရဟန်း”ဟု ခေါ်ဆိုသင့်ပုံကို အညတရရဟန်း၏ မေးလျှောက် ချက်အရ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရရဟန်း၏ မေးလျှောက်ထားချက်အရ ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ နိဗ္ဗိဒါ, ဝိရာဂ, နိရောဓဖြစ်ရန် ဓမ္မကို ဟောသောရဟန်းကို “ဓမ္မကထိကရဟန်း” “ဓမ္မာနု ဓမ္မပဋိပန္နရဟန်း” “ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပတ္တရဟန်း”ဟု ခေါ်ဆိုသင့်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ အထက်ပါသုတ်အတိုင်း ခန္ဓာ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ ဓမ္မကထိကရဟန်း၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နရဟန်း၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မနိဗ္ဗာနပတ္တ ရဟန်းတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဓမ္မကထိကပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး၊ ဒေသနာ(၄)မျိုး၊ ဓမ္မပဋိဂ္ဂါဟက ပုဂ္ဂိုလ်(၄)မျိုးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဓညဝတီမြို့ဟောင်းသည် ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ခေတ်လေးခေတ်တွင် ပထမဆုံးခေတ်ဖြစ်သော ဓညဝတီခေတ် မြို့တော်ဖြစ်သည်
မြို့တော်ကို ယနေ့တိုင် ထင်ထင်ရှားရှားမြင်နိုင်သေးသည်
ဓညဝတီမြို့ဟောင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်တော်မြို့ အရှေ့ဘက် ၆ မိုင်အကွာ သရီကျောင်းလက်ယာဘက်  အရှေ့လောင်ဂျီကျူး ၉၃° ၃ နှင့်  မြောက်လတ္တီကျူ ၂၀° ၅၂ ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်
ဓညဝတီမြို့ဟောင်း ပုံသဏ္ဌာန်မှာ စက်ဝိုင်းပျက် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်ပြီး မြို့ရိုးသုံးထပ်ရှိသည်
ဧရိယာ ၂ စတုရန်းမိုင်မျှ ရှိသည်
အပြင်ဘက်မြို့ရိုး တစ်ထပ်၊ နန်းမြို့ရိုး နှစ်ထပ် ဖြစ်သည်
အပြင်ဘက်မြို့ရိုးသည် တောင်မြောက် ပေ ၈၉၀၀၊ ရှေ့နောက် ပေ ၇၆၀၀ ကျယ်ဝန်းသည်
နန်းမြို့ရိုးသည်  ရှေ့နောက် ပေ ၂၁၀၀၊ တောင်မြောက် ပေ ၁၇၀၀ ကျယ်ဝန်းသည်
ဓညဝတီ နန်းတော်ကို ပေ ၇၀ ခန့်ရှိသော ရေကျုံးများဖြင့် ဝန်းရံထားသည်
နန်းမြို့ရိုးများကို အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်
နန်းမြို့တံခါးများမှာ အထဲသို့ကွေ့ဝင်သွားသည့် ပုံစံဖြစ်သည်
နန်းမြို့ရိုး အနောက်တောင်ထောင့်တွင် မြောက်ဦးခေတ်လက်ရာ ဂူစေတီတစ်ဆူ ပြိုကျလျက်ရှိသည်
မြို့၏အရှေ့ဘက်တွင် တောင်တန်းကြီးရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် သီရိမာနဒီခေါ် သရေကျောင်းရှိပြီး သဘာဝအရံအတား အဖြစ် ရပ်တည်နေသည်
ရာဇဝင်များအရ ဤမြို့တော်သည် မာရယုမင်း စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
မာရယုမင်းဆက်များ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် တကောင်းမှ ရောက်လာသော ကံရာဇာကြီးသည် မြို့တော်ကို ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ကံရာဇာကြီး မှ ၂၈ ဆက်မြောက် စန္ဒသူရိယဘုရင်သည် မြို့တော်ကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ဘုရားရှင် ကြွရောက်လာပြီး မဟာမုနိဘုရားအား သွန်းလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
၆ ဆက်မြောက် သူရိယစက္ကမင်း လက်ထက်တွင် အာသောကမင်းကြီး၏ ဆန္ဒတော်အရ မဟာရေဝတမထေရ်သည် ဓာတ်တော်များဖြင့် ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွချီလာခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်အနှံ့ စေတီများ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
စန္ဒသူရိယမင်းမှစ၍ ဆက်လက်စိုးစံသောမင်းများသည် သူရိယ အမည်ကိုဆက်လက်ယူကြသောကြောင့် သူရိယ မင်းဆက်ဟု ခေါ်သည်
ထိုမင်းဆက်မှ ၁၄ ဆက်မြောက် သူရိယကုလမင်း လှူသော စကြာမုနိဘုရားမှာ စစ်တွေမြို့ လောကာနန္ဒာဘုရားတွင် ရှိလေသည်
ဓညဝတီခေတ်တွင် ရေးထိုးခဲ့သော ထောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာသည် ဗြဟ္မီ အက္ခရာကို သုံးထားပြီး ရခိုင်ပြည်သို့ ဘုရားကြွချီတော်မူလာသည့်အကြောင်း ရေးထိုးထားသည်
သူရိယစက္ကမင်း ရေးထိုးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
ယခုအခါ ပျက်စီးပျောက်ဆုံးသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဝေသာလီမြို့ဟောင်း အရှေ့ဘက် ၃ မိုင်ခန့်တွင် အုတ်စေတီပျက်တစ်ဆူမှ ဘုရားဝမ်းပူ ဆင်းတု နောက်တွင် ဗြဟ္မီအက္ခရာဖြင့် သစ္စကပရိဗာကဇိန ဟုရေးသားထားသည်
ဗြဟ္မီအက္ခရာ ဖြင့်ရေးထား၍ဝေသာလီခေတ်လက်ရာ မဟုတ်ဘဲ ဓညဝတီခေတ်လက်ရာဟု  ဆုံးဖြတ်ထားသည်
မဟာမုနိဘုရားသည် နန်းမြို့၏ အရှေ့မြောက် အရပ်တွင် တည်ရှိသည်
အဆင့် ၃ ဆင့် ပြုထားသည်
မဟာမုနိကုန်းတော်ထက်တွင် ဝေသာလီခေတ် လက်ရာရုပ်တုများ ရှိသည်
ကျောက်ဖြင့် ထုဆစ်ထားသည်
နဂါးမရုပ်တု၊ နဂါးဘုရင်ရုပ်တု၊ ကိန္နရီ၊ ကိန္နရာ စသည့် ရုပ်တုများ စုစုပေါင်း ၂၀ ခု ရှိသည်
ရုပ်တုတစ်ခုတွင် ကျောက်စာရေးထိုးပါရှိကာ ယက္ခသေနပတိပနာဒ သာဖတ်ရှု၍ ရနိုင်တော့သည်
လက်ရေးလက်သားအရ အေဒီ ၄ရာစု နှင့် ၅ ရာစု အတွင်း ရေးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
၁၉၂၃ ခု ကျောက်တော်တောင်ခြေ ဆင်မကျပ်အရပ်တွင် ဓမ္မစကြာတရား ဟောဟန်ရုပ်ကြွ၊ စန္ဒသူရိယဘုရင်နှင့် မြတ်စွာဘုရားရုပ်တုတို့ကို တူးဖော်တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ထိုအရပ်မှပင် ရုပ်တုငါးခု ထပ်မံတွေ့ရှိပြန်သည်
ကျောက်ဆစ်ရုပ်တုများသည် အရွယ်အစား ကြီးကြီးမားမားမတွေ့ရဘဲ အလျား၂ ပေကျော် ၃ ပေခန့်၊ အနံ၁ ပေကျော် ၂ ပေခန့်၊ ထု ၆ လက်မ ၈ လက်မခန့်သာ တွေ့ရသည်
လက်ရာနှင့် စိတ်ကူးမှာ အထူးပြောင်မြောက်ကြသည်
ကာလကို အေဒီ ၁ ရာစုနှင့် ၂ ရာစု ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
ရောမနိုင်ငံကြီး ပျက်စီးယိုယွင်းပုံသမိုင်းကို ရေးသားပြုစုခဲ့သော နာမည်ကျော် စာရေးဆရာကြီး အက်ဒွပ်ဂစ်ဗန်သည် ခရစ် ၁၇၃၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့အနီးရှိ ပတ္တနီမြို့၌ ဖွားမြင်သည်
မိဘတို့မှာ ငွေကြေးတတ်နိုင်သူများ ဖြစ်၏
ဂစ်ဗန်သည် ငယ်စဉ်က ချူချာလှသဖြင့် ကျောင်းကို ပင် မှန်မှန်မတက်နိုင်ခဲ့ချေ
သို့ရာတွင် စာများစွာဖတ်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ ပညာဗဟုသုတပြည့်စုံပြီးလျှင် အသက် ၁၅ နှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၊ မောဒလင်ကောလိပ်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် မကြာမီ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းသို့ ကူးပြောင်းသွားသဖြင့် သူ၏ဖခင်က သူ့ကို အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ထုတ်လိုက်သည်
ထို့နောက် ဂစ်ဗန်ကို ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ လိုဇန်းမြို့ရှိ ပရိုတက်စတန့် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးထံတွင် အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေ၏
ထိုမြို့တွင် ဂစ်ဗန်သည် ၅ နှစ်ကြာခဲ့၏
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၌ ပညာသင်ကြားရသည်မှာ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် ဖြစ်သဖြင့် ပထမသော် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းသားကလေး ဂစ်ဗန်အတွက် များစွာ ခက်ခဲနေလေသည်
သို့သော်လည်း ဆရာ ဘုန်းကြီးက အစစအရာရာ သွန်သင်ဆုံးမသဖြင့် ဂစ်ဗန်မှာ မကြာမီ ပြင်သစ်ဘာသာကို လေ့လာဆည်းပူးနိုင်၏
ဂစ်ဗန်သည် နဂိုကပင် စာဖတ်ဝါသနာပါသူဖြစ်၍ ယခုကဲ့သို့ ဝေးလံသောအရပ်၌ တစ်ယောက်တည်း လာနေရစဉ် စာအုပ်ကိုသာ အဖော်ပြု၍ မျက်နှာနှင့်စာ အမြဲကပ်လျက် ရှိခဲ့၏
ထိုသို့ ပညာသင်ကြားရင်း ဆရာဘုန်းကြီးက အယူဝါဒတရားကို တစိမ့်စိမ့် နားဝင်အောင် ဟောပြလေရာ ဂစ်ဗန်မှာ ပရိုတက် စတန့်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦး ပြန်ဖြစ်လာပြန်၏
လိုဇန်း၌နေ၍ ၅ နှစ်မျှကြာသော် ပျင်းရိငြီးငွေ့လာသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ တဖန် ပြန်ခဲ့၏
၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် စာပေလေ့လာမှုအကြောင်း ကျမ်းတစ်ကျမ်း ပြုစုလေသည်
၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်သည်
၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် 'ရောမ နိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးပုံ' ခေါ် နိုင်ငံသမိုင်းကျမ်းကြီးကို စတင်ထုတ်ဝေသည်
နိုင်ငံသမိုင်းကျမ်းကြီးမှာ အင်္ဂလိပ်ဂန္ထဝင်တွင် မှတ်တမ်းတင် လောက်သော ကျမ်းကြီးတစ်စောင်ဖြစ်၍ အတွဲ ၆ တွဲ ရှိ၏
၁၇၇၆ ခုနှစ်မှ ၁၇၈၈ ခုနှစ်အတွင်း ၁၂ နှစ် ကာလပတ်လုံး ဂစ်ဗန်သည် ထိုကျမ်းကြီးထွက်အောင် ကြိုးစားခဲ့ရ၏
ကျမ်း ကြီးကို ပြုစုနိုင်အောင် ရောမနိုင်ငံနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အချက်အလက်တို့ကို ရှာဖွေရာ၌ ဂစ်ဗန်သည် စာတွေ့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တွေ့ဖြစ်အောင် သူကိုယ်တိုင် အီတလီမြေကိုနင်းကာ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့၏
အကြောင်းအရာများကို သူ၏စိတ်၌ သေချာတိကျမှ ရေးသားလေ့ရှိ၏
သူ၏ နိုင်ငံသမိုင်းတွင် နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးနှင့် စစ်မက်ရေးများကို အသားပေးထား၍ စီးပွားရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးများကို မြှုပ်ထား၏
သို့သော်လည်း ဂစ်ဗန်၏ ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး ပျက်စီးပုံသမိုင်းကျမ်းကြီးကို သမိုင်းစာစောင်အဖြစ်၎င်း၊ ဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ် စာပေတရပ်အဖြစ်၎င်း လူတိုင်းလက်ခံ နှစ်သက်ကြပေသည်
သူ၏ စာအရေးအသားမှာ ပြေပြစ်ချောမောပြီးလျှင် ဖတ်ရှု၍ မငြီးနိုင်အောင် ခံ့ညားကောင်းမွန် လှပေသည်
ထို့ကြောင့် ကျမ်းကြီးကိုပြုစုရသော အက်ဒွပ်ဂစ်ဗန်ကို နာမည်ကျော် စာရေးဆရာတစ်ယောက်အဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုလာကြသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ရာ မဟုတ်ချေ
သူ၏နိုင်ငံ သမိုင်းကျမ်းကြီးကို ၂ ပိုင်း ခွဲခြား၍ ဝေဖန်နိုင်သည်
ပထမပိုင်းမှာ အတော်ပင်စေ့စပ် သေချာစွာ ရေးထားသည်
ဒုတိယပိုင်းကား နှစ်ပေါင်း ၈ဝဝ အတွင်း ဖြစ်ပျက်သော အကြောင်းအရာဖြစ်၍ ပထမပိုင်းမှာလောက် အချက်အလက် ပြည့်စုံမှန်ကန်ခြင်း မရှိ
သို့ရာတွင် သူရေးသားခဲ့သောကျမ်းကြီးတစ်ခုလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်လျှင် ထိုကျမ်းကြီးသည် အင်္ဂလိပ်စာပေတွင်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့စာပေတွင်လည်းကောင်း ထင်ရှားသော သမိုင်းမှတ်တမ်းကြီး တစ်စောင်ဖြစ်ကြောင်းကို လူတိုင်း ဝန်ခံရမည် ဖြစ်ပေသတည်း
အကယ်လေးရွာ၊ ကျီးပင်
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ဘုရင်လေးပါးတို့သည် ဟင်နရီအမည်ဖြင့်ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စံမြန်းခဲ့ကြ၏
ထိုဘုရင်လေးပါးအနက် ပထမ ဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁ဝဝ၈-၁ဝ၆ဝ)သည် ရောဗတ်ဘုရင်နှင့် မိဖုရား ကွန်စတန့်တို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်ဖြစ်၍ ၁ဝ၃၁ ခုနှစ်တွင် ဖခည်းတော်၏အရိုက်အရာ ပြင်သစ်ထီနန်းကို ဆက်ခံခဲ့လေသည်
ဟင်နရီလက်ထက်တွင် ကံကျွေးချစံနစ်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
သူ၏ နန်းသက်တလျှောက်လုံးလောက်တွင် ဟင်နရီသည် သစ္စာခံနယ်စားများ၏ ထောင်ထားထကြွမှုတို့ကို နှိမ်နင်း တိုက်ခိုက်နေခဲ့ရ၏
အထူးသဖြင့် နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံနှင့်အကြိတ်အနယ် တိုက်ခိုက်ခဲဲ့ရလေ သည်
ဝီလျံကား နောင်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှင်ဝီလျံ-၁၁ကွန်ကားရားဘုရင်ဖြစ်လာလေသည်
၁ဝ၅၉ ခုနှစ်တွင် သားတော်အကြီးဆုံး ဖိလစ်အားအရံ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ဘိသိက်မြောက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁ဝ၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟင်နရီဘုရင် ကံကုန်လေသည်
ဒုတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၅၁၉-၁၅၅၉)
ဒုတိယဟင်နရီ ကားပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ပထမ ဖရန်စစ်ဘုရင်နှင့် ကလော့မိဖုရား တို့မှ ဖွားမြင်သော ဒုတိယသားတော် ဖြစ်၏
၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်ဘုရင်ကြီးသည် သူ့အား ကက်သင်းဒါမဲဒီချီနှင့် စုံဖက်ပေးခဲ့လေသည်
၁၅၃၆ခုနှစ်တွင် နောင်တော် ဖရန်စစ်မင်းသား ကွယ်လွန်သဖြင့် ဒေါဖင်ခေါ် အိမ်ရှေ့မင်းသား ဖြစ်လာလေသည်
ဟင်နရီသည် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့၍ သူသည် ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အတိုင်းပရိုတက် စတတန့် ဂိုဏ်းဝင်များအား သူ၏ ဖခင်လက်ထက်ကထက် ပိုမို၍ ည|ဉ်းပမ်းနှိပ်စက်ခဲ့လေသည်
ထို အပြုအမူတို့ကြောင့် သူနတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက်၌အယူဝါဒစစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရလေသည်
ဟင်နရီသည် ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ကာသန်စွမ်းသူတယောက် ဖြစ်ပြီးလျှင်သူ၏ဖခင်ကဲ့သို့ပင်အကြမ်းအတမ်း ကစားခုန်စား မှုများ၌ ဝါသနာပါသည်
သို့သော် ဖော်ရွှေသော အမူအရာ ကင်းလျက် အပြောအဆို ရင့်သီးလှသည်
သူ၏လက်ထက်တွင် ဘုရင့်ဩဇာသည် ယခင်ခေတ်အခါများထက်စူးရှနိုင်ခဲ့၏
၁၅၅၉ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စီးချင်းတိုက်ပွဲ၌ အမတ် ကြီးတစ်ဦးနှင့်ယှဉ်ပြိုင်ကာ လှံကစားရာတွင် တဘက်လူ၏ လှံသွားကျိုးသည်သံခမောက်မျက်စိပေါက်မှထိုးဝင်ကာ သူ၏ဦးနှောက်ကို ထိုးဖောက်သွားသဖြင့် နတ်ရွာစံရလေသည်
သူ၏သားတော်များအနက် ဘုရင်ဖြစ်လာသူများမှာ ဒုတိယ ဖရန်စစ်၊ နဝမချားနှင့် တတိယ ဟင်နရီတို့ ဖြစ်ကြသည်
တတိယဟင်နရီဘုရင်(ခရစ် ၁၅၅၁-၁၅၈၉)
ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် တတိယဟင်နရီဘုရင်သည် ဒုတိယဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းဒါမဲဒီချီတို့၏ တတိယသားတော် ဖြစ်သည်
၁၅၅၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့၍ မယ်တော် ကက်သရင်းမိဖုရားကြီး၏ အချစ်တော် သားတပါး ဖြစ်သည်
၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတောလမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီးဖြစ် မြောက်ရန် ဟင်နရီသည် မယ်တော် ကက်သရင်းအားအထူး ကူညီခဲ့၏
၁၅၃၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်ဘုရင်ဖြစ်လာစေရန် မယ်တော် ကက်သရင်းက ဆောင်ကြဉ်းပေးခဲ့လေသည်
ဟင်နရီသည် ပိုလန်၌ မပျော်ပိုက်ရကား နောင်တော် နဝမချား ကွယ်လွန်၍ ပြင်သစ် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည့် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန်လူမျိုးတို့အား အသိပင်မပေးဘဲ ပိုလန်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့လေသည်
ဟင်နရီသည် ဘုရင့်အဂ‡ါနှင့် မညီ၊ ပျင်းရိပေါ့တန်သည့် အပြင် အကျင့်သိက္ခာ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန်လည်း ရှိသဖြင့် ဟျူးဂျနိုးဂိုဏ်းဝင်များကိုသာမက ကက်သလစ်ဂိုဏ်းဝင်များကိုပါ မကျေမနပ် ဖြစ်စေခဲ့လေသည်
သူ၏ နန်းသက်ကား ပြည်တွင်းစစ်နှင့် ပြွမ်းနေခဲ့၏
၁၅၈၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့၌ ဟင်နရီသည် အယူဝါဒရေးတွင် အယူသည်းသူတစ်ဦး၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့်ကံကုန်ခဲ့လေသည်
စတုတ္ထဟင်နရီ(ခရစ် ၁၅၅၃-၁၆၁ဝ)
ဗူးဗွန်မင်းဆက်မှ ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပထမဦးစွာ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သော ဘုရင်မှာ စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင် ဖြစ်၏
ဟင်နရီသည် ဗူးဗွန် အဆက် အနွယ်တစ်ဦးဖြစ်သောအန်ထော်နီနှင့် နာဗားဘုရင်မ ဇန်းဒလ ဗတ်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၅၅၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၄ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မျိုးရိုးအားဖြင့် ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်၏
ငယ်စဉ်ကပါရစ် မြို့ရှိ ဘုရင့်နန်းတော်သို့ ပညာတော်သင်သွားခဲ့ရလေသည်
မယ်တော် နာဗားဘုရင်မကြီးသည် ဟင်နရီ ၁၆ နှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ပရိုတက်စတန့် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီး၏ လက်အောက်တွင်ဟင်နရီအား စစ်မှုထမ်းစေလေသည်
၁၅၇၂ ခုနှစ်တွင် မယ်တော် ဘုရင်မကြီး ကွယ်လွန်သဖြင့် ဟင်နရီသည် နာဗားဘုရင် ဖြစ်လာသည်
ထိုနှစ်၌ပင်ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ဘုရင် နဝမချား၏ နှမတော် မာဂရက်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
၁၅၇၂ ခုနှစ် စိန့်ဗာတောလမျူးနေ့ လူသတ်ပွဲကြီး ပေါ်ပေါက်လာသောအခါဟင်နရီသည် သူသက်ဝင် ယုံကြည်သောပရိုတက်စတန့် အယူဝါဒကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီဟူသော ဥပါယ်တံမျည်းကြောင့် အသက်ချမ်းသာရာ ရခဲ့လေသည်
သို့ရာတွင် လေးနှစ်မျှ အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ရသေးသည်
၁၅၇၆ခုနှစ် တွင် အကျဉ်းမှ လွတ်မြောက်လာသောအခါဟျူးဂျနိုးခေါ် ပရိုတက်စတန့်တို့၏ အရေးကို ရှေ့ဆောင်ရှေ့ရွက် ပြုလုပ်ပြန်လေသည်
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် တတိယ ဟင်နရီဘုရင် လုပ်ကြံခြင်း ခံရသောအခါ ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို စတုတ္ထ ဟင်နရီအဖြစ် ဆက်ခံရလေသည်
သို့ရာတွင် ပြည်တွင်းရှိ ကက်သလစ်ဂိုဏ်းနှင့်တကွ စပိန်နိုင်ငံတို့၏ ရန်ကို ၁ဝ နှစ်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းပြီးမှသာလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအလုံးကို ထိရောက်စွာ စိုးမိုး အုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့လေသည်
ဟင်နရီဘုရင်သည် မိမိဩဇာ ပိုမို စူးရှစေရန် ရည်သန်လျက် ပြည်သူပြည်သား အများကိုးကွယ်သည့် လက်သလစ်ဂိုဏ်းဘက်သို့ ၁၅၉၃ ခုနှစ်တွင် ကူးပြောင်းခဲ့၏
သို့သော် ဟင်နရီသည် ယခင်က သူခေါင်းဆောင်ခဲ့သောဟျူးဂျနိုးမျာကိုလည်း သတိမမေ့ဘဲ ကက်သလစ်များနှင့်အတူ တိုင်းရေး ပြည်မှု ဆောင်ရွက်ရာတွင် တူညီသော အခွင့်အရေးကု ပေးခဲ့လေသည်
၁၅၈၉ ခုနှစ်တွင် နန်းအမိန့်တော် ပြန်တမ်းကို ထုတ်ပြန်ကာ ဟျူးဂျနိုများအား လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်မှု အခွင့်အရေးကို ပေးခဲ့လေသည်
စတုတ္ထဟင်နရီ လက်ထက်၌ ပြင်သစ် အမျိုးသားများသည် စည်းလုံး ညီညွတ်ခဲ့၏
လမ်းသစ်များဖွင့်၍လမ်းပန်းသာယာ သဖြင့် ကုန်စည်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စည်ကားခဲ့၏
ဘဏ္ဍာရေး ပြုပြင်မှုများကို စီမံ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သဖြင့် တိုင်းသူပြည်သားများ သက်သာချောင်ချိခဲ့ကြ၏
ထိုသို့ တိုင်းပြည် စည်ပင် သာယာစေရန် စီမံဆောင်ရွက်ရာတွင် ဟင်နရီအား များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်စေသော ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦးမှာ ဆာလီနယ်စား ဖြစ်သည်
စတုတ္ထဟင်နရီသည် ပြင်သစ်သမိုင်းတွင် ပြည်သူပြည်သား တို့၏ လေးစားကြည်ညိုခြင်းကို အခံရဆုံးသော ဘုရင်တပါး ဖြစ်၏
သို့သော် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အကျိတ်အခဲမကျေနိုင်သူ တစ်ဦး၏ ဓားချက်ဖြင့် ၁၆၁ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် ကံကုန်ရလေတော့သည်
ထီးနန်းကို သားတော် ၁၃ ဆက်မြောက် လူဝီက ဆက်ခံစိုးစံလေသည်
ကုလားတန်မြစ်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်တော်မြို့ သေလာဂီရိမောရပ္ပတ္တတောင်၏အရှေ့ဘက်တွင်တည်ရှိသည်
ဤမြစ်သည် ပေ(၈၀⁠၀၀)ခန့်မြင့်သော ချင်းပြည်နယ် လူရှည်တောင်တန်းနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ချင်လတိတလန် တောင်ကုန်းများမှ မြစ်ဖျားခံ စီးဆင်းလာသည်
ဒေသခံပြည်သူများက အရပ်အခေါ် ကုလားတန်မြစ် ဟုခေါ်သည်
စာပေများတွင် ဂစ္ဆပနဒီ(ခေါ်)ကုလားတန်မြစ်ဟု တွေ့ရသည်
ယခင်က ဒေသခံပြည်သူများသည်လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးအဖြစ် ကုလားတန်မြစ်ကို ရေလမ်းခရီးအဖြစ် အားပြုကြရသည်
ကုလားတန်မြစ်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၏ အရှည်ဆုံးနှင့် အသုံးအဝင်ဆုံးမြစ်ကြောင်း တစ်သွယ်ဖြစ်သည်
ထူးခြားထင်ရှားသည့်အချက်မှာ ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းမှ ထရောဘာ(တီအိုရီဘာ)အမည်ဖြင့် စီးဆင်းလာသည့်မြစ်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့၏ နယ်ခြားမြစ်လည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ လက်ထက်တွင် ကစ္ဆပနဒီတံတားကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်- စစ်တွေ လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ကုန်စည်ကူးသန်းမူအတွက် အလွန်အရေးပါသော တံတားဖြစ်သည်
ဇဂျန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zagyankone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ကနားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကနားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၆ ဦး၊ မ ၂၄၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဥဏ္ဏာလောမကျောင်း (ခမာ: វត្តឧណ្ណាលោម၊ Wat Ounalom, Wat Unnalom) သည် ကမ္ဘောဒီးယားနန်းတော်အနား ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဖနွမ်းပင်မြို့၊ Sisowath Quayတွင်တည်ရှိသောကျောင်းဖြစ်သည်
ကမ္ဘောဒီးယား၏ မဟာနိကာယဂိုဏ်းကျောင်းချုပ်ဖြစ်သည့်အတွက် ဖနွမ်းပင်မြို့၏အရေးကြီးဆုံးကျောင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားဗုဒ္ဓဘာသာ၏ဗဟိုဖြစ်သည်
၎င်းကို ၁၄၄၃ ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီးကျောင်းဆောင် ၄၄ ဆောင်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားသည်
၎င်းသည် Khmer Rougeကာလအတွင်းပျက်စီးသွားခဲ့ပြီး ပြန်လည်ပြုပြင်ထူထောင်ခဲ့သည်
ဥဏ္ဏလုံမွေးရှင်ဓာတ်တော်နှင့် ပါဠိကျောက်စာတို့ကို အဓိကစေတီ၌ ဌာပနာသည်
ဥဏ္ဏာလောမသည် မြတ်စွာဘုရားမျက်ခုံးတော်ကြားရှိသည့်အမွှေးတော် ခေါ်သည့် ဥဏ္ဏလုံအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ဆင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဗဟိုစက်ပစ္စည်း စစ်ဆေးရေးနှင့် စာရင်းအင်း ဦးစီးဌာန (အင်္ဂလိပ်: Central Equipment statistics and Inspection Department) သည် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ စီမံကိန်းနှင့် သက်ဆိုင်သော ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၅၉ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ရက်နေ့တွင် အစိုးရဌာန အဖွဲ့အစည်းများရှိ စက်ပစ္စည်း အင်အားကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် စက်ပစ္စည်းကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ကို အမျိုးသားစီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ရက်နေ့တွင် ဗဟိုစက်ပစ္စည်းစာရင်းအင်းနှင့် စစ်ဆေးရေးဦးစီးဌာနဟု အမည်ပြောင်းလဲကာ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအား အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ခွဲခြား ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဤဦးစီးဌာနသည် စီမံကိန်းဘက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ထိုဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
တကစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ပန်ယောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpansu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မင်းကံကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး (Westminster Abbey)သည် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာရပ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန် အဆောက်အအုံအနီး၌ တည်ရှိ ၍ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်သည်
ရှေးအခါက ဗင်နဒစ် ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်
ရှစ်ရာစုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းနေရာမှ လက်ရှိဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ အနောက်ခပ်ယွန်း ယွန်းတွင်ဖြစ်သည်
ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး၏ အမည်ရင်းသည် စိန်ပီတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဖြစ်သည်ဟုဆို၏
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ် လျက်ရှိသည်
ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် အဋ္ဌမ အက်ဒွပ်ဘုရင်တို့မှတစ်ပါး ဝီလျံ - သ - ကွန်ကာရာဘုရင် လက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်အသီး အသီးတို့သည် ထိုကျောင်းတော်ကြီးတွင် ဘိသိတ်ခံခဲ့ကြသည်
အက်ဒွပ် - သ - ကွန်ဖက်ဆား ဝတ်ကျောင်းဆောင်တွင် ဘိသိတ်ခံရာ ကုလားထိုင်ကို လည်းကောင်း၊ ထိုကုလားထိုင်အောက်၌ စကော့တလန်ပြည်မှ ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူဆောင်ခဲ့သော စကုန်းကျောက်တုန်းကိုလည်းကောင်း တွေ့နိုင် သည်
ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့ ထိမ်းမြားလက် ထပ်ရာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းလည်းဖြစ်သည်
ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့ကို ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ရာဌာနလည်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၊ အာဇာနည် သားကောင်းများ၏ ဂူသင်္ချိုင်းများလည်း ထိုကျောင်းအတွင်း၌ရှိသည်
ကျောင်း၏ တောင်ဘက်အဆွယ်တွင် 'ကဗျာစာဆိုထောင့်'ဟူ၍ ကဗျာစာဆို ကျော်တို့အတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သီးသန့်နေရာ သတ်မှတ်ထားရှိ သည်
ထိုနေရာတွင် ချော်စာ၊ ရှိတ်စပီးယား၊ ဗင် ဂျွန်ဆင်၊ မီလတန်၊ စပင်ဆာ၊ ဒရိုင်ဒင် စသောစာဆိုတော်တို့၏ရုပ်တုနှင့် ကမ္ပည်းစာတမ်းတို့ကို တွေ့နိုင်သည်
အခြားစာဆိုတော်နှင့် လူရည်ချွန်များဖြစ်သော ကိုးလားရစ်၊ ဗန်း၊ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင်၊ မကောလေး၊ ဒစ်ကင်း၊ လစ်ဗင်းစတုန်း၊ ဒါဝင်၊ နျူတန်၊ ပစ်၊ ဖောက်၊ ဂလက်စတုန်း၊ ဒစ်ဇရေလီ၏ ဟာဒီ၊ ကစ်ပလင်းတို့အတွက် ဂူများ၊ အထိမ်းအမှတ်များလည်း ကျောင်းအတွင်း၌ ရှိကြသည်
၁ဝ၅ဝ - ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း အက်ဒွပ် သ ကွန် ဖက်ဆား ဘုရင်သည် ထိုနေရာ၌ နော်မန်ပုံစံ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ် ဆောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၂၄၅ ခုနှစ်တွင် တတိယဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၂ဝ၇-၇၂) က အရှေ့ဘက်အဆောင်ကို ဆောက်လုပ်သည်
တစ်ဖန် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် သတ္တမဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)က တတိယ ဟင်နရီဘုရင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သောအဆောင်ကို အသစ်ပြင်၍ဆောက်သည်
ထိုကဲ့သို့ ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့က ပြင်ဆင် မွမ်းမံလာခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံး ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းက အနောက်ဘက်ရှိ မျှော်စင်ကြီးနှစ်ခုကို ပုံစံထုတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထို မျှော်စင်ကြီးများသည် ၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးလေသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဂေါ့သ ဗိသုကာပုံစံလက်ရာ ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်သာမက ပြော့ကြောင်းထိုးတိုင်များ၊ ခုံးချွန်များ၊ အရောင်ခြယ် ပြတင်းမှန်များဖြင့် ခမ်းနားတင့်တယ်လှပေသည်
အဆောက် အအုံအလျား ပေ ၅၃ဝ ရှိ၍ မျှော်စင်အမြင့်မှာ၂၂၅ ပေဖြစ်သည်
ဘုရားဝတ်ပြုရာ အဆောင်ပေါင်း ၁၁ ခုရှိသည်
အဝင်ဝလက်ယာဘက်တွင် ဂျရူးဆလမ်းခန်းမဆောင်တည်ရှိသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး၏ အလယ်ခန်းမတွင် ပထမကမ္ဘာ စစ်အတွင်းက ကျဆုံးခဲ့သော အညတြစစ်သည်တော်များ၏ ဂူသင်္ချိုင်းရှိ သည်
သတ္တမ ဟင်နရီ ဝတ်ကျောင်းဆောင်၌လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဗြိတိန်လေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သော လေသူရဲတို့ အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြတင်းပေါက် တပ်ဆင်ထားသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်လေတပ်က ဗုံးကြဲသဖြင့် အတော်အတန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို မည်သည့်ဂိုဏ်းအုပ်၊ ဂိုဏ်းချုပ်လက် အောက်၌မျှ မထားဘဲ ဘုရင်ကခန့်အပ်သော ဘုန်းတော်ကြီးက စီမံအုပ်ချုပ် ရလေသည်
ရေစကြိုဆရာတော် ဦးဂန္ထသာရသည် ပခန်းကြီးမြို့၊ မြိုင်နယ်၊ အလယ် ကန်တိုက်၊ ညောင်ပင်ရွာ၌ ယောမြို့ဝန်ကြီး ဦးနိုး၏သားဖြစ် သော ဦးလူပု၊ ဒေါ်မင်းခဲတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၄ ခု၊ တပေါင်း လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ် မည် ဦးထပ် ဖြစ်သည်
ဘွဲ့ ဦးဂန္ထသာရ ဖြစ်သည်
ရေစကြို မြို့ အောင်မြေသာယာ မင်္ဂလာမင်းကျောင်းတိုက်၌ ပထမ သီတင်းသုံး၍၊ ၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးတော်မူသည်
ပိဋကတ်စာပေချပို့ရာ၌ အဓိပ္ပာယ် မပြောဘဲ အနက်ချည်းသက်သက် ချပို့သောနည်းကို တွင်ကျယ် စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယခုခေတ်တိုင်ပင် ပခုက္ကူစာချနည်း ဟူ၍ တပည့်အစဉ်အဆက် တိုက်ခွဲပေါင်းများစွာလိုက်နာ ချပို့ လျက်ရှိသည်
သက်တော် ၈၂ နှစ်၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆ ခု၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၂ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ပခုက္ကူ မြို့၊ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်၌ ပျံလွန်တော်မူ၏
ပြုစုသော ကျမ်းများမှာ (၁) ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာ နိဿယသစ်၊ (၂) ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်အဋ္ဌကထာနိဿယသစ် (၂၂ နိပါတ်)၊ (၃) ဒီဃနိကာယ် သုံးကျမ်း ပါဠိတော်နိဿယ သစ်၊ (၆) မဇ္ဈိမနိကာယ် သုံးကျမ်း ပါဠိတော် နိဿယသစ်၊ (၉) ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော် နိဿယသစ်၊ (၁ဝ) ဝိနည်း မဟာဝါ အဋ္ဌကထာ နိဿယသစ်၊ (၁၁) သံယုတ္တနိကာယ် ငါးကျမ်း ပါဠိ တော် နိဿယသစ်၊ (၁၆) ဥဘတောဝိဘင်း ပါဠိတော် နိဿယသစ် ၂၊ (၁၈) ဥဘတောဝိဘင်း အဋ္ဌကထာ နိဿယသစ်၊ (၁၉) အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၁၁ ကျမ်း ပါဠိတော် နိဿယသစ်တို့ဖြစ်သည်
ဘတင့် ( မြန်မာ ၁၂၆၂–၁၃ဝ၉ ) သည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
နိုင်ငံကျော်ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက် ဘတင့်ကို မော်လမြိုင်မြို့မရမ်းကုန်းရပ်၌ အဘ ဦးယုဟုတ်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းညိုတို့မှ ၁၂၆၂ ခုနှစ် တော်သလင်းလတွင် ဖွားမြင်သည်
ညီအစ်ကို ၄ ယောက်ရှိသည့်အနက် ဘတင့်သည် ဒုတိယဖြစ်သည်
နာမည်ရင်းမှာ ဘိန်ဝှက်ဖြစ်၍ ဘကျင်၊ မောင်ကျင်ဟု လည်းခေါ်ကြသည်
ဘတင့်ဟူသော အမည်သည် ရုပ်ရှင်ထဲရောက်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးက စတင်ပေးသော အမည်ဖြစ်သည်
ဘတင့်သည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် အလုံရပ်ရှိ ကူရှင်ကျောင်းတွင် ၉ တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့ပြီးမှ ကျောင်းထွက်ကာ ရဲမင်းကြီးရုံးတွင် လက်နက်ဆိုင်ရာဌာန စာရေးအဖြစ် တစ်နှစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ၌ အရောင်းစာရေးအဖြစ် ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်
မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီမှ ဆူးလေဘုရားပွဲတော်တွင် နိပါတ်ရုပ်သေ ပြရာ၌ ဘတင့်ဟု နာမည်မကြီးသေးသော မောင်ဘကျင်သည် ရှေ့တော်ပြေး ရုပ်သေအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရသည်
ယင်းသို့သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးက မျက်စိကျ၍ လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူးသော စိန်ခြူးကြာညောင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ရိုက်ကူးသည်
ထိုအချိန်က အသက် ၂၁ နှစ်သာ ရှိသေးသည်
ထို့နောက် တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီး ခင်ခင်နုနှင့် တွဲဖက်ပါဝင်သည်
တတိယမြောက် ကားအဖြစ် ရတနာပုံ ဇာတ်ကားတွင် ခင်ခင်နုနှင့်ပင် တွဲဖက်ရိုက်ကူးပြန်ရာ ဝတ်လုံတော်ရ မောင်ထွန်းမြတ် အသွင်ဖြင့် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရပြန်သည်
ယင်းဇာတ်ကားတွင် ဘတင့်ဟူသော နာမည်မှာ တစ်ဟုန်တည်း ထိုးတက်ကျော်ကြားသွားသည်
ဘန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်နေစဉ် မင်းသမီး ခင်ခင်နုနှင့် အကြောင်းပါသည်
အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗြိတိသျှ ဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီသို့ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်
ဘတင့် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသော ပထမဆုံး အသံထွက် ဇာတ်ကားမှာ လောကနိဗ္ဗာန် ဖြစ်သည်
ခင်ခင်နုနှင့် ကွဲနေသော ဘတင့်သည် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်နေစဉ် ၁၂၉၄ ခုနှစ်တွင် ဇာတ်လိုက်မင်းသမီး ခင်ခင်ကြည်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
ဘတင့် ခေတ်ကောင်းစဉ်က ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ နှစ်ဆယ် အစိတ်ခန့်ရှိသည့်အနက် ဘတင့်မရိုက်ကူးဖူးသည့် ကုမ္ပဏီဟူ၍ မရှိချေ
အသံတိတ် အသံထွက် ဇာတ်ထုပ်ပေါင်း ၇ဝ နီးပါးခန့်ရိုက်ကူးသွားသည့်အနက် ထင်ရှားသော ဇာတ်ကားများမှာ တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ်၊ ရတနာပုံ၊ ဗိုလ်ဝ၊ သားဗိုလ်ဝ၊ ဗိုလ်တကာ့ဘုရင်၊ ဒို့ဘုရင်၊ အောင်ပါစေ၊ သီရိဂေဟာ၊ မင်းအရိန္ဒမ၊ ရွှေဖျဉ်းညီနောင်၊ ပတ္တမြားမျက်ရှင်၊ လောကနိဗ္ဗာန်၊ အချစ်ဆုံး၊ တောင်လေးလုံး၊ သူဇာ၊ တော်လေးဝ၊ ရံရွေတော်၊ ခေတ်ဆန်သူ၊ ချစ်ကြိုးနှောင်၊ ဒေဝီမေတ္တာ၊ မောင့်ဒေဝီ၊ ပန်းစေတီ၊ မာယာသျှန္တီ၊ ဝေ့လယ်လယ် စသည်တို့ဖြစ်သည်
စစ်ပြီးခေတ် ရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကားများမှာ ကြယ်သုံးပွင့်၊ မိုးနဲ့မြေနှင့် သွေးနဲ့သွေး ( အပြီးမရိုက်နိုင်) တို့ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးသောအခါ ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေရာမှ ဒါရိုက်တာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အကြံရှိသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက် အကောင်အထည် မဖော်နိုင်မီ မန္တလေးမြို့တွင် သွေးနဲ့သွေး ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးနေစဉ် တိုက်ဖွိုက်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ရာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၉ ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၂ ရက် နေ့တွင် မန္တလေး ရဟိုင်းသုသာန်၌ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်သည်
ဘတင့်သည် ရုပ်ရှင်ပညာနှင့် စပ်လျဉ်းသော နိုင်ငံခြားမှလာသည့် စာအုပ်များကို ဝယ်ဖတ်လေ့ရှိသည်
ထိုမျှသာမက နိုင်ငံခြားမှ နာမည်ကြီး မင်းသားများ၏ အမူအယာများကို လေ့လာရန် ထိုသူတို့ပါသော ရုပ်ရှင်ကားများကို မလွတ်တန်း ကြည့်တတ်သည်
ဘတင့်သည် အနုပညာ စာပေကိုသာမက အားကစားကိုလည်း ဝါသနာထုံသည်
ဘောလုံးကန်ခြင်း၊ ခြင်းခတ်ခြင်းတို့၌ ထူးချွန်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
အပေါင်းအသင်းများနှင့် ပျော်ပျော်ပါးပါး နေတတ်သူဖြစ်သည်
စကားပြောလည်း သိမ်မွေ့လှသည်
အပြော၌သာ နာမည်ကြီးသူ မဟုတ် အလုပ်၌လည်း အလုပ်ကို ရိုသေလေးစားသူ ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ပြောစမှတ်ပြုရသူ ဖြစ်သည်
အချိန်ကို လေးစားရုံမက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရမည့်အခန်းကို ကြေနေအောင်ဖတ်၍ အချိန်ရသမျှ အားရပါးရ လေ့ကျင့်ထားတတ်သည်
ဘတင့်သည် ချစ်ခန်း ကြိုက်ခန်း၌ ပရိသတ်အား ဆွဲဆောင်သွားနိုင်သော မင်းသားကြီးဖြစ်သည်
ဘတင့်၏ ပြောင်မြောက်သော အနုပညာနှင့် အခန်းမရွေးသော သတ္တိကား ရှာမရှားသည်
အချို့မင်းသားများသည် ညှဉ်းဆဲခန်း၊ထိုးသတ်ဆုံးမခန်းတို့၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်က ပရိသတ်က လူကြမ်းဟု မြင်သွားမည်ကို ကြောက်ကြ သည်
သို့ရာတွင် ဘတင့်ကား မည်သည့်အခန်းက ပါဝင်ရ ပါဝင်ရ ချေးမများဘဲ သဘာဝကျအောင် သရုပ် ဆောင်ရဲသူဖြစ်သည်
သူဇာ ဇာတ်ကားတွင် မင်းသား ခင်မောင်ရင်၏ အစ်ကိုခန်းမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရာ၌ ညီဖြစ်သူ ခင်မောင်ရင်သည် အပျော်အပါးလိုက်စားကာ သားမယားအား ပြန်မကြည့်ဘဲ လူသတ်မှု ဖြစ်လာသည့် အခါ ညီဖြစ်သူအား ထိုးကြိတ်ဆုံးမခန်း၌ ပရိသတ်က ဘတင့်အား မင်းသားချင်း ထိုးကြိတ်၍ လူကြမ်းဟု မမြင်၊ ညီအပေါ် ကရုဏာဒေါသောနှင့် ဆုံးမရှာသူ ကရုဏာရှင်အဖြစ် မြင်ကာ ဘတင့်၏ ထိုးကြိတ်ခန်းကိုပင် စွဲလမ်း သွားကြသည်အထိ ဖြစ်သည်
ဘတင့်သည် မင်းသားဟူသော အသွင်ဖြင့် လှပမှုကို နေရာတိုင်း၌ မလိုဘဲ ဇာတ်ကွက်၏ ဖန်တီးမှုအပေါ်တွင် သရုပ်ဆောင်တတ်သူ သရုပ်ဆောင်ရဲသူ ဖြစ်သည်
ဟတ်တိုးဘူတာ  (八東駅 ဟတ်တိုး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တော့တိုရိခရိုင်၊ ယဇုတိုင်း၊ ယဇုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထန်းတပင်မြို့ (မွန်: ဍုၚ်တာမွဲတၞံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်
မအူပင်ခရိုင်နှင့် နယ်ချင်း ဆက်စပ်နေပြီး လှိုင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးခေတ် လယ်သမားလှုတ်ရှားမှုကို အကြောင်းပြုကာ ထန်းတပင်မြို့မှာ ပို၍ လူသိများခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ရေလမ်းအဆက်အသွယ်ရှိခြင်းကြောင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်း၍ လှိုင်မြစ်တစ်လျှောက် စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ဝက်သက်ရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthetywarma)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဝက်သက်ရွာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်သက်ရွာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၃ ဦး၊ မ ၅၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်ရင်မော် (အောက်)ရွာ၊ ဇင်ရင်မော်
ဦးလေးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ulay)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ ဦးလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဦးလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၁ ဦး၊ မ ၈၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၁ ဦး နေထိုင်သည်
တခအိုခ၊ တိုယာမ (高岡市 တခအိုခရှိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုယာမစီရင်စု၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
တိုယာမမြို့တော်ပြီးပါက တခအိုခသည် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံး ဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြို့တော်တွင် လူဦးရေ ခန့်မှန်းခြေ ၁၇၃၀၈၆ ဦးသည် အိမ်ထောင်စု ၆၈၃၅၀ စု တွင် နေထိုင်ကြသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် ၁ စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၈၁၉ ယောက် ဖြစ်သည်
၎င်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၂၀၉.၅၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၈၀.၉၂ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်သည်
လက်ပန်ဆိပ် (တောင်)ရွာ၊ အဝိုင်းနင်းဂျမ်း
ခက်ခ (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khetkha(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ခက်ခကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် ဟောင်း ဦးဗဆွေသည် တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ နှင့် မိုင်ငါးဆယ် ကွာဝေးသော အုံးပင်ကွင်းရွာတွင် အဖဦးထွန်းလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ပဲလေးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၉)ရက်နေ့ မနက် ၉ နာရီ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အုံးပင်ကွင်းရွာ တဝိုက်တွင် သတ္ထုတွင်း လုပ်ငန်း ၌ နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်နှင့် တရုတ်၊ ကုလား နိုင်ငံခြားသား တွေသာ သူဌေးဖြစ်ပြီး မြန်မာတိုင်းရင်း သားတို့မှာ ဆင်းရဲမွဲတေနေသည် ကို တွေ့ကြုံခံစားရသဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်၊ နိုင်ငံခြားသား မုန်းတီးစိတ်များ ကိန်းအောင်း ခဲ့သည်
မောင်ဗဆွေ သည် မြန်မာ တို့၏ ဓလေ့ ထုံးစံအတိုင်း ရွာဘုန်းကြီးကျောင်း ၌ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ရှင်သာမဏေ ပြုပြီးနောက် လူထွက်ခဲ့သည်
ရှင်လူထွက် မောင်ဗဆွေသည် ထားဝယ် အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်း သို့သွား၍ (၂)နှစ်ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်ပြီး အရွယ် ထွားကြိုင်းသူ ဖြစ်သည့် အလျှောက် မိန်းကလေးများ ကြားတွင် မသင့်လျော်၍ အမျိုးသား အလယ်တန်း ကျောင်းသို့ ပြောင်း၍ ပညာသင်ပေးခဲ့ရသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း မှ ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
မောင်ဗဆွေသည် ငယ်ငယ်ကပင် ရဲစွမ်း သတ္တိရှိခဲ့သည်
အခြား ကျောင်းသား များက သူ့ကိုကြောက်ကြသည်
ဦးဗဆွေသည် မဟုတ် မခံသော စိတ်ရှိသူ ဖြစ်သော်လည်း အဖွဲ့အစည်းများ၌ အလုပ် လုပ်သောအခါ သည်းခံစိတ် မွေးသူဖြစ်သည်
ကျောင်းတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အသင်း တည်ထောင်ရာတွင် ဦးဗဆွေ သည် ခေါင်းဆောင်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်
ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းရာတွင်လည်း ဦးဗဆွေ ပင် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်လွန်းပြီး လူမျိုးခြား ကိုလည်း အလွန်မုန်းတီး၏
ထို့ကြောင့် ကုလားထိုးအသင်း ဟူ၍ စုပြီးနောက် ကုလားများ ကို အမှောင်တွင် ဝိုင်း၍ ထိုးကြသည်
ထားဝယ်မှ ကုလားများ အတော်ပင် ဒုက္ခများ ခဲ့ရသည်
ထိုသို့ ဆူဆူပူပူ လုပ်ခဲ့သော်လည်း ဦးဗဆွေသည် စာဖတ်ခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ ကဗျာဖွဲ့ခြင်း၊ ဆောင်းပါး ရေးခြင်းများကို အချိန်ရလျှင် ရသလို လေ့လာခဲ့သည်
အချိန်တန် အရွယ်ရောက်၍ ပညာသင်ပြီး အသိ တရားများ ရရှိလာသောအချိန်တွင် တို့ဗမာများ ကျွန် သက်ရှည် ၍ ဆင်းရဲ နစ်မွန်းခြင်း ကင်းမှ ကောင်းမည်ဟု အတွေးရကာ ကုလားထိုးအသင်း  ကိုဖျက်ပြီး စိတ် သဘောထားခြင်း တူမျှသော ရဲဘော် ကလေးများ နှင့်တွဲဖက်၍ လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ဖွင့်ခြင်း ဆံပင်ညှပ်ဆိုင် ဖွင့်ခြင်း ကွမ်းယာဆိုင် ဖွင့်ခြင်း စသော စီးပွားရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက် လာခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သော ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မှ ပေါက်ဖွား လာခဲ့သော ဒုတိယ အကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးသည် နယ်အသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့လာခဲ့ကြရာ ဗဆွေ တို့နေသော ထားဝယ် သို့ ကူးစက် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်း စသော တက္ကသိုလ် မှ သပိတ် ခေါင်းဆောင် များသည် ကိုဗဆွေအား စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင် ကိုဗဆွေသည် ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်းတို့နှင့် အဆက်အသွယ်ပြုကာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ ရောက် သည်အထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် တွင် သူ့၏ ကလောင်ကို ဆက်သွေးခဲ့ပြီး ဟိုက်စကူးသန်းသန်း၊  မြင့်ဆွေ စသော ကလောင် နာမည်ဖြင့် ဒဂုံမဂ္ဂဇင်း၊ ယုဝတီ၊ ကဝိမျက်မှန်၊  ကြီးပွားရေး၊ ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်၊ ဗန္ဓုလဂျာနယ် စသော ဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းကြီး များနှင့် တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂ ၏ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း တွင် ရေးသားခဲ့သည်
ကက်သရင်ဂွက်ထော် အကြောင်း ဆောင်းပါးမှာ သူ့ ကလောင် လက်ရာ အပြောင်မြောက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
အိုင်စီအက် ရာထူးရှင်များ ကို ထိုးနှက် ထားသည့် ဆောင်းပါး ဖြစ်၍ ရာထူး ဂုဏ်သိမ် မက်သော မနူးမနပ် အင်းယားကျောင်းဆောင် ဗိုလ်ဆန်သူ မကက်သရင်ဂွက်ထော်  ကိုလည်း လက်သံပြောင်ပြောင် နှင့် မညှာမတာ သရော်၍ ရေးသား ထားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်း ရာဇဝင်၊ စနဗေဒ စသည့် ဘာသာရပ်များကို ယူပြီး ကျောင်းမတက်ခဲ့ပေ
နာမည်ခံသာ ကျောင်းစာရင်း တွင် သွင်းထားသည်
ကျောင်းမတက်၊ စာမေးပွဲ မဖြေပဲ တက္ကသိုလ် နယ်မြေတွင် စုစုပေါင်း(၅)နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်
ကျောင်းသား သမဂ္ဂများ ကို ခေါင်းဆောင်၍ နိုင်ငံရေး ကို လုပ်ခဲ့သည်
ဥပစာ အထက်တန်း(အိုင်-အေ အထက်တန်း)အထိသာ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ကိုအောင်ဆန်း နှင့် ကိုနု တို့၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ကိုဗဆွေ နိုင်ငံရေး နယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် တတိယ အကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် နှင့် မန္တလေး ၌ အာဇာနည် (၁၇)ဦး ကျဆုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ရေနံမြေ သပိတ်ကြီး ၌ ကိုဗဆွေ သည် သမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ခေါင်းဆောင် ခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ် မာ့က်စ်ဝါဒများ ကိုလည်း လေ့လာပြီးနောက် ဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း တို့ကိုလည်း ဆရာတင် ဆည်းကပ် ခဲ့ရလေသည်
ရေနံမြေ သပိတ်သည် ရန်ကုန်သို့ ဦးလှည့်၍ စုပေါင်း တပ်ကြီး ဖွဲ့ကာချီတက်လာရာ လမ်းတလျှောက် ကိုဗဆွေ နှင့် ကိုဗဟိန်း တို့သည် တပ်ဦးမှ ခေါင်းဆောင်၍ လိုက်ပါ လာခဲ့ကြသည်
ရေနံမြေ သပိတ်ကား နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်များ ထံမှ မြန်မာ အလုပ်သမားများ ၏ လိုအပ်သောတောင်းဆိုချက်များကို တောင်းကာ အရေးဆို သပိတ်မှောက်၍ ချီတက်လာခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
သပိတ်အင်အားမှာလည်း ကြီးသထက်ကြီးလာပြီး ကိုဗဆွေ၏ သတင်းမှာလည်း ပြန့်နှံ့၍ မြန်မာပြည် တစ်ဝှမ်းလုံး သိလာကြလေသည်
ဗဆွေကွ- ဗဆွေကွ ဟုလည်း ကြွေးကြော်လာသည်
ကျားကြီး-ဗဆွေ ဟုလည်း အားပေးကြသည်
အလုပ်သမား သပိတ်တပ်ကြီး အား အားပေးကူညီ၍ တရားဟောခဲ့သောကြောင့် မကွေးထောင်မှ ချုပ်နှောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ထောင်ခြောက်လ ပြစ်ဒဏ်ကျပြီး မကွေးထောင်မှ အင်းစိန်ထောင် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ခံရသည်
ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြ ကြသောကြောင့် ထောင်မှ ကိုဗဆွေ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ကိုဗဆွေ ထောင်မှ ပြန်လွတ်လာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေး ကိုပင် ပြန်လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးကို အားသွန် ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်း လုပ်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ကာ ထားဝယ်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး အလုပ် လုပ်နေခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် တွင် မရှိဆင်းရဲသော သူငယ်ချင်းများ နှင့် နွမ်းပါးနေသော ကိုဗဟိန်း နှင့် ကိုထွန်းရှိန် (ဗိုလ်ရန်နိုင်) တို့အား ထောက်ပံ့ ကူညီခဲ့သည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ကို ခေါင်းဆောင်ရန် အထူး ခေါ်ယူခြင်း ခံရ၍ ပြန်လာခဲ့ရသည်
ကိုဗဆွေ သည် စည်းရုံးရေး ကိုလည်း ပြုလုပ်ရ၊ အင်္ဂလိပ် ကိုလည်း တော်လှန် ပုန်ကန်ရန် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး ခေါ် သူပုန်ပါတီ အတွက် ထိရောက်သော လျှို့ဝှက်လုပ်ငန်း များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်
နဂါးနီ စာစောင် တွင်လည်း နိုင်ငံရေး ဆောင်းပါးများ မနေမနား ရေးသားခဲ့သည်
စာစောင် ထွက်ခါစက ဆိုလျှင် ကိုဗဆွေ နှင့် နဂါးနီ ကိုထွန်းရွှေ တို့ နှစ်ဦးသည် စာစောင် တစ်ခုလုံး ကို ပင်ပမ်းကြီးစွာ ရေးသားခဲ့ရသည်
၎င်းတို့၏ စာပေ လက်သံ ကြောင့် နဂါးနီ စာစောင်သည် လူကြိုက် များလာခဲ့သည်
ဘီ-အာရ်-ပီ(Burma Revolutionary Party) ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး နှင့် ပီ-အာရ်-ပီ(People's Revolutionary Party)ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီ တွင် သခင်မြ ခေါင်းဆောင်၍ ကိုကျော်ငြိမ်း၊ ကိုဗဆွေ၊ သခင်ချစ် တို့သည် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ပြီး ကိုဗဆွေ သည် စည်းရုံးရေးအဓိက တာဝန်ခံ ဖြစ်ပြီး ကိုအောင်ကြီး (ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး)၊ ကိုမောင်မောင်(ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်) တို့နှင့် တွဲဘက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ကိုဗဆွေသည် ဂျပန်ပြည် သို့ ပို့ဆောင်စေလွှတ်မည့် လူငယ် လက်ရွေးစင် တစ်စုကို ယိုးဒယားမှ ဖြတ်၍ ပေးပို့ရန် တာဝန်ကျလာသဖြင့် အဖွဲ့မှ ပေးသော ငွေလေးဆယ်ကျပ် တိတိကို ဆောင်ကာ ရသည့် နည်းဖြင့် ကြံဖန်ပြီး ယိုးဒယား နယ်စပ်သို့ အရောက်သွားခဲ့သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် အစောင့်အကြပ်တို့ တင်းကြပ်မှုကြောင့် မအောင်မြင်ပဲ ပြန်လာခဲ့ရသည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အဖွဲ့သည် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ကြီး ကို ယိုးဒယားဘက်မှ ချီတက်လာခဲ့ကြပြီး တနင်္သာရီဘက်ကို ကျော်ကာ ရန်ကုန်သို့ အရောက် ချီတက်လာသော်လည်း ဦးဗဆွေ သည် တနင်္သာရီတိုင်း လုံခြုံရေးအတွက် ထားဝယ်တွင် ကျန်ခဲ့ရသည်
ဂျပန်တပ်များကို မြန်မာပြည် အတွင်းပိုင်း ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုပဲ အခြေအနေ ကြည့်ပြီး ပြည်ပမှာပင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကိုသာ အားပေး၍ စေလွတ်ရန် ဖြစ်သည်
သို့သော် မော်လမြိုင်ကို သိမ်းပြီးသောအခါ အုပ်ချုပ်ရေး ပေးရန် တောင်းဆိုသော်လည်း ဂျပန်အမှတ်(၅၅) တပ်မတော် မှ ယတိပြတ် ငြင်းဆိုခဲ့သည်
စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး သခင် ခေါင်းဆောင်များ နှင့်လည်း ခပ်ရှောင်ရှောင် နေခဲ့သည်
ထိုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် တပ်မတော် ဦးစီးကြီးများ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့ နယ်ချဲ့ကို အပြီးအပိုင် အနိုင် မရသေးမီ ကပင် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် စိတ်ကူး ထားခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်
ဂျပန်တပ်မတော် နှင့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် တို့ နယ်ချဲ့တို့အား တိုက်ခိုက် နေစဉ်အတွင်း တနင်္သာရီတိုင်း တစ်ခုလုံး နီးပါး ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး အတွက် ဦးဗဆွေ တာဝန် ယူခဲ့ရသည်
ဂျပန် လူမျိုး အကြောင်း သိသော ဦးဗဆွေ သည် ဂျပန်ကို တော်လှန်နိုင်ရန် ပြင်ဆင်ရပြန်သည်
ဦးဗဆွေ၏ အကြံအစည်ကို ဂျပန်များ သိသွားသဖြင့် ရန်သူတစ်ဦး အနေဖြင့် မှတ်ထားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် အင်္ဂလိပ်များ ပြေးကြစဉ် အချိန်၌လည်း တွေ့ရာနေရာ သတ်စေဟု အမိန့် ထုတ်ပြန်ခြင်း ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်
ဂျပန် ဝင်လာသော အချိန်၌လည်း ချက်ချင်းပင် ရန်သူ့ စာရင်းဝင် ခဲ့ရပြန်သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် နှင့် ဂျပန် များက သူ့အပေါ် ကြံစည်မှုများကို ဦးဗဆွေ က မဖြုံ
မြန်မာပြည် သည် ဂျပန်များ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ရှိနေစဉ် ဦးဗဆွေသည် မြိတ်ခရိုင် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေး ပါတီ ၏ အမှုဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင် ခဲ့ပြန်သည်
ဂျပန် လက်အောက်တွင် မြန်မာများရောက်နေသော ၁၉၄၂ ခုနှစ် အချိန်တွင် ဦးဗဆွေ အား ရန်ကုန် သို့ လာရန် အကြောင်းကြား ပြီးနောက် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဖြစ်သော သခင်မြက နေရာ ချထားပေးသဖြင့် 'ကေဘိုတိုင်'  ခေါ် မြို့ပြ ကာကွယ်ရေးတပ် ကို ဦးဆောင်ခဲ့ရသည်
၎င်းတပ်ဖွဲ့ သည် မြန်မာအစိုးရ ၏ လက်အောက်ခံလည်း မဟုတ်၊ ဂျပန်နှင့်လည်း တိုက်ရိုက် မပတ်သက် သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် မြန်မာ တစ်ပြည်လုံး ၏ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည့် အဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် ကန်တော်ကြီးရှိ အေးကျွန်းတွင် တဲများထိုးကာ ဦးဗဆွေနေခဲ့ရသည်
ကေဘိုတိုင် ဗိုလ်ချုပ် ဗဆွေ ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
ကေဘိုတိုင် တပ်သားများ ကား လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး၊ မြို့ရွာ လုံခြုံရေး၊ မီးသတ်ဖွဲ့စည်း လုပ်ဆောင်ရေးစသော လုပ်ငန်းများ အပြင် အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းများကိုလည်း ပူးတွဲဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
သင်တန်း ဆင်းပြီးလျှင် ရပ်ကွက်များ သို့ဖြန့်ကာ စည်းရုံးကြခြင်း၊ ဦးလှမောင် ကြီးမှူးသော မြို့ပြကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စသည့်တို့နှင့် ဆက်သွယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ရဲအဖွဲ့မှ ရဲမှူးကြီးတစ်ယောက်၊ အင်စပတ်တော်နှစ်ယောက်၊ လက်ထောက် အင်စပတ်တော် (၁၀)ယောက် တို့ကို ကေဘိုတိုင်နှင့်ပူးတွဲ၍  ကေဘိုတိုင် ဗိုလ်ချုပ် ဗဆွေ  ထံသို့ပေးပို့ထားသည်
လျှို့ဝှက်စွာ ဖွဲ့စည်းထားသော ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွင် ပါဝင်အားပေး ကူညီခဲ့သည်
ထိုသို့သော အချိန်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ထဲ၌ ဗိုလ်မှူး ဗထူးမှ အထက် မြန်မာပြည် မန္တလေး ၌ရှိသော ဂျပန်များကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်နေခဲ့သည်
မတ်လ ထဲတွင်လည်း ပဲခူး၌ ဗိုလ်ကျော်ဇော (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း) တပ်နှင့် တော်လှန်ရန် အတွက် ပြင်ဆင်ရာ ဌာနကြီးဖြစ်သောစံပြကျောင်းကို ဂျပန်များ မှ မသိမသာ ဝိုင်းညှပ်ထားကြသည်
စောစောထွက်မှ အခြေအနေကောင်းမည်၊ ဖိညှပ်၍ တိုက်ခိုက် ခံရလျှင် ပျက်စီးမည့် အခြေအနေ ရှိကြောင်း ဗိုလ်ကျော်ဇော ထံမှ အရေးကြီး သတင်းပေးပို့သဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှ ၂၇ ရက်နေ့ကိုပင် ဖောက်ထွက်တော့ဟု အမိန့်ပေးချက်အရ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့  မှာပင် ရောက်ရာနေရာက တော်လှန်ရေး စကြတော့ ဟုလည်း အမိန့်ကို တဆက်တည်း ပေးလိုက်ရသည်
ဗိုလ်မောင်မောင်၊ ဗိုလ်ချစ်မြိုင်၊ ဗိုလ်သိမ်းမောင် တို့၏ တပ်များသည် မင်းလှ၊ ပဲခူးရိုးမ စသည့် နေရာများ၌ တပ်ဖျောက်၍ တော်လှန်ရေးကို စခဲ့ ကြတော့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဦးဗဆွေကို ဂျပန်တို့က ဖမ်းလိုက်ကြ သည်
ရန်ကုန်၌ ဦးလှမောင် (သံအမတ်ကြီးဟောင်း)နှင့် နေခဲ့ပြီး၊ ဂျပန်များက ကိုယ်ရေး ရာဇဝင် ရေးခိုင်းသဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးပေး ခဲ့ရသည်
ဦးဗဆွေ အကျဉ်းထောင်၌ ၂၄ ရက်တိတိ ထောင်ကျ ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
ဦးကျော်ငြိမ်း သည် နယ် သို့ မဆင်းဖြစ်ပဲ ဦးဗဆွေ လွတ်ရန် ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့ရသည်
ရန်ကုန်တွင် တပ်များ ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်နေသည့် အပြင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့များ သည်လည်း အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့သည်
ခေါင်းဆောင်ရှာနေသည့် အချိန်တွင် ဦးဗဆွေ ရောက်လာပြီး အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေသော တပ်များကို စုစည်း၍ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် ရှိလာသော အခါ မေလ (၁) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ဦးဗဆွေ ဦးစီးသောတပ်များမှ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်
ဦးဗဆွေ တို့ ရန်ကုန် ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြဿနာ မျိုးစုံကို ဖြေရှင်း နေခဲ့ရသည်
အိန္ဒိယ အမျိုးသား တပ်မှ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကို ဘောက်ထော် သင်္ဃန်းကျွန်း ၌ နေရာ ချထား ပေးခဲ့ရသည်
ထောင်မှ လွတ်လာသော အင်္ဂလိပ် စစ်သုံ့ပန်းများ ကိုလည်း ကျွေးမွေးရသည်
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ သဘောတူညီချက် ဖြင့် သခင်မြ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့ ခေါင်းဆောင်သော ဆိုရှယ်လစ်ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ သည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထက် (၇)လ ကျော်ကျော် နောက်ကျခဲ့သည်
ထို့နောက် ဦးဗဆွေ အား ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကို လက်ခံ စေခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဦးကျော်ငြိမ်း သည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ငြိမ်းသည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ပြီးနောက် ဦးဗဆွေ သည် ပါတီ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြန်ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များ အင်္ဂလန် သို့ သွားရောက် အရေးဆို နေစဉ်အတွင်း ဦးဗဆွေသည် ဖဆပလ အဖွဲချုပ် ၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရပေသည်
ဦးဗဆွေသည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် တိုက်ကြီး မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်သဖြင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နွေရာသီ ကျောင်းပိတ်ရက် တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား အဖွဲ့ ငါးဖွဲ့မှ ကျောင်းသား ၁၀၀ အား ဦးဗဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်း အစရှိသော ဆိုရှယ်လစ် ခေါင်းဆောင်များ က နိုင်ငံရေး သင်တန်းပေးခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အာရှ ဆိုရှယ်လစ် ကွန်ဖရင့် အစည်းအဝေးကြီး တွင် ဦးဗဆွေ သည် သဘာပတိ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရ သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့ ၌ ကျင်းပသော အာရှ ဆိုရှယ်လစ် နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံ ၌ သဘာပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ နောက်ပိုင်းတွင် ဖဆပလ အဖွဲ့အား လူထု ထောက်ခံမှု အားနည်း လာခဲ့သည်
ဦးကျော်ငြိမ်းသည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်သည်
ဦးကျော်ငြိမ်း နှင့် ဦးဗဆွေ တို့သည် ပမညတ အင်အား ကြီးလာခြင်းသည် ငွေကို ရေလိုသုံးကာ ကွန်မြူနစ် များက လက်နက်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်၍ မဲပေး ခိုင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဦးနုသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ် မှ ပင် အစိုးရ အဖွဲ့ ဝန်ကြီးများ ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်မှုတားဆီးရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးနု ပါတီ သန့်ရှင်းရေး  လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးက နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးဗဆွေအား ရန်ကုန်မြို့၊ လမ်းမတော်မဲဆန္ဒနယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင် မြှောက်ခြင်း ခံရ ပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နေရာ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမျိုးသား စီမံကိန်း ဝန်ကြီးဌာနများ ကိုလည်း ဦးစီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ယူနန် ဖန်ရှီ တွင် တရုတ်-ဗမာနယ်စပ် လူထု အစည်းအဝေး ကို ကျင်းပရာ တရုတ် - ဗမာ လူထု ၂၀၀၀ ခန့် တက်ရောက်၍ တရုတ် ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း နှင့် မြန်မာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဗဆွေ တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးနု အစိုးရထဲသို့ ပြန်ဝင်ရေး၊ မဝင်ရေး အတွက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ တွင် ပြုလုပ်သော ဖဆပလ အလုပ်အမှုဆောင် အစည်းအဝေး တွင် သခင်ကျော်ထွန်း မှ အဆိုတင်သွင်း ၍ ဖဆပလ အလုပ် အမှုဆောင် အဖွဲ့ က ဆုံးဖြတ် အတည် ပြုခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးမှ အနားယူခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် အစည်းအဝေး တွင် ဦးနုအား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တင်မြှောက် ခဲ့ပြန်သည်
ဦးဗဆွေ သည် ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့ပြီးနောက် ဝန်ကြီး ၃၀ ဦးပါဝင်သော ဦးနု အစိုးရအဖွဲ့ သည် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းကျိန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် အတိုက်အခံ အမတ်များမှ ဖဆပလ အစိုးရအား အယုံအကြည် မရှိကြောင်း အဆိုတင် သွင်းခဲ့သည်
လွှတ်တော်အမတ် ဦးအေးမောင်(ပြည်)က အဆိုတင်သွင်း၍ သခင်ချစ်မောင် အပါအဝင် အမတ် ၁၀ ဦးက ထောက်ခံခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတူတကွ လက်တွဲ၍ မြန်မာပြည် ကောင်းစားရေး အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ၏ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဂိုဏ်းဂဏစွဲ များကြောင့် လွတ်လပ်ရေး ရပြီး ၁၀ နှစ်အတွင်း စည်းလုံးမှု ပြိုကွဲသွားရသည်
နု-တင် အုပ်စု နှင့် ဆွေ-ငြိမ်း အုပ်စု ဟူ၍ ကွဲပြားသွားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေက ပါတီတည်မြဲရေး ကို အဓိက ရည်ရွယ်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ ၎င်းတို့ပါတီအား တည်မြဲဖဆပလ ဟု ခေါ်ဆိုကာ ဦးနု က ၎င်း၏ပါတီ သန့်ရှင်းရေး အတွက် သန့်ရှင်းဖဆပလ ဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့ကြသည်
ဦးနု နှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ၏ ပဋိပက္ခ ပြင်းထန် လာချိန်တွင် ဦးကျော်ငြိမ်း နှင့် သခင်တင် အုပ်စု တို့၏ ပဋိပက္ခမှာလည်း ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန် ခရိုင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အစည်းအဝေး တွင်လည်း ဖဆပလတွင် ဂိုဏ်းဂဏ နှင့် အုပ်စုများ ရှိနေကြောင်း၊ ကိုယ့်လူ သူ့ဂိုဏ်း များကို တိုက်ဖျက်ပစ်ရမည်ဟု ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဗဆွေ မှ ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဦးဗဆွေ နှင့် ဦးကျော်ငြိမ်း တို့သည် ဦးနု ထံ စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သည်
၎င်းစာတွင် လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မတိုင်မီ မေလ ၃၁ ရက်နေ့ သို့မဟုတ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ထက် နောက်မကျစေဘဲ လေးဦး ကော်မတီ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး နိုင်ရေးအတွက် အချိန် ကန့်သတ် ပေးရန် တောင်းခံ ခဲ့လေသည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် မေလ ၃၁ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် အကြောင်း ပြန်ခဲ့သည်
ပြန်ကြားစာတွင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့ ဖဆပလ အလုပ် အမှုဆောင် အစည်းအဝေးတွင် ဖဆပလ ဦးစီးအဖွဲ့ အစည်းအဝေး ခေါ်ရန် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းအပြင် ဖဆပလအား တစ်ဖက်အုပ်စုသို့ ပေးရန် သဘော မတူကြောင်း ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့ တွင် ဦးအုန်းမောင် မှ တစ်ဆင့် ဦးကျော်ငြိမ်း သို့ ပြန်ကြားပြီး ဖြစ်ကြောင်း၊ နု-တင်-ဆွေ-ငြိမ်း လေးဦး ကော်မတီ တွေ့ဆုံရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ကတိပေးထားသည့် အတိုင်း ဦးဗဆွေ၊ ဦးကျော်ငြိမ်းတို့နှင့် မေလ ၃၁ ရက်နေ့ ညနေတွင် ဝန်ကြီးချုပ် အိမ်၌ တွေ့ဆုံမည် ဖြစ်ကြောင်းပါရှိသည်
နု-တင်နှင့် ဆွေ-ငြိမ်း အုပ်စု နှစ်ခုလုံးသည် တစ်ဖက်အုပ်စု ကို အနိုင်ရရေး အတွက် နိုင်ငံရေး ပရိယာယ် ကြယ်ဝစွာ ကြိုးပမ်းသကဲ့သို့ လွှတ်တော်အမတ်များ ကိုလည်း နည်း အမျိုးမျိုးဖြင့် မဲဆွယ် စည်းရုံး ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဦးဗဆွေသည် ဦးနု ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့ အား အယုံအကြည် မရှိကြောင်း အဆို တင်သွင်းရာ ၈ မဲအကွာဖြင့် ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည်
ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဦးဗဆွေ နှင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြသည်
ဦးဗဆွေ မှ ဖက်ဒရယ်မူ ကို မိမိတစ်ဦးတည်း ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး တည်းအနေဖြင့် နှစ်ခြိုက် ထောက်ခံကြောင်း၊ သို့သော် ဖက်ဒရယ်မူ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဖန်တီး ပေးပုံကိုမူ မကြိုက်ကြောင်း ထည့်သွင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲတွင် ဖက်ဒရယ်မူ အကြောင်း အပါအဝင် လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်း မဖြစ်ရေး နှင့် စိတ်ဝမ်း မကွဲပြားရေး များကို ဆွေးနွေး ခဲ့ကြသည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖယ်ဒရယ်မူနှင့်ပက်သက်၍ ဦးဗဆွေမှ တိုင်းရင်းသားများသည် တစ်ဆွေ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့ကြပုံ၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များ နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ်များ မတူညီမှု အခြေအနေများ ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသွားသည်
ပြည်နယ် အများစု သည် မဖွံ့ဖြိုး မတိုးတက်ဘဲ နောက်တန်း ကျနေ သကဲ့သို့ ဗမာပြည်မ အချို့ နေရာများတွင်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလွန် နောက်ကျလျက် ရှိကြောင်းနှင့် အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကြောင့် ဒေသအားလုံး အဆင်းရဲခံပြီး ကြိုးစားကြဖို့ လိုသေးကြောင်း၊ တိုင်းရင်းသား အားလုံး လက်တွဲပြီးကြိုးစားကြရင် မအောင်မြင်နိုင်စရာ မရှိကြောင်း ရှင်းလင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု၏ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ လက်ထက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား များသည် ဖယ်ဒရယ်မူ ကိုတင်ပြ တောင်းဆိုကာ ဖက်ဒရယ်မူ မရလျှင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ မှ ခွဲထွက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက် ခဲ့ကြသဖြင့် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲမည့် အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်
လက်ရှိ အစိုးရ အဖွဲ့ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ဦးဗဆွေလည်း အဖမ်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း ညီညွတ်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ကျေညာချက်အမှတ် ၇၂ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ယင်း အကြံပေး အဖွဲ့ တွင် အထက်ပါ ခေါင်းဆောင် ၃၃ ဦးပါဝင်ခဲ့သည်
သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်ရှိ  ရန်မျိုးအောင်စေတီ မှာ ဦးဗဆွေ ဦးစီးတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီတော်ဖြစ်သည်
ထားဝယ် သမဂ္ဂ နာယကကြီး တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလပ် နိုင်ငံ သမ္မတကြီး မာရှယ်တီးတိုး ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပထမဆင့် ဆုတံဆိပ်၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆင်ဖြူ တံဆိပ် တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော် ကောင်စီက ဦးဗဆွေအားနိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့် ကို ချီးမြှင့် အပ်နှင်းခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ တွင် အိန္ဒိယ နိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ သို့ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ တွင် လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့ တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ လည်းကောင်း၊ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
* အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဂျပန်၊ ဂျာမဏီနိုင်ငံ၊ ယူဂိုဆလပ်နိုင်ငံ များသို့လည်း လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်
ဂျပန်ကို မတော်လှန်မီ ကာလ အတွင်း၌ ပင် ကွန်ဗင့်ကျောင်းသူ နုနုနှင့် ချစ်ရေးဆိုခဲ့ ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
နုနု သည် ဒေါ်နုနုဆွေ ဟု အမည် တွင် ခဲ့သည်
သားသမီး(၁၀)ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
သားသမီးများမှာ -ဒေါ်နေနွယ်ဗဆွေ+ ဦးကျော်လွန်လှ၊ဦးနေမျိုးဗဆွေ+ ဒေါ်ထိပ်တင်မူ၊ဦးနေဖူးဗဆွေ+ ဒေါ်စန္ဒါအေး၊ဦးနေထွန်းဗဆွေ၊ဦးနေညွှန့်ဗဆွေ+ဒေါ်အေးအေးမြင့်၊ဦးနေမင်းဗဆွေ၊ဒေါ်နေကြည်ဗဆွေ၊ဒေါ်နေစည်ဗဆွေ၊ဒေါ်နေရည်ဗဆွေ တို့ဖြစ်သည်
အမှတ်(၈၄)၊ ပန်းလှိုင်လမ်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ် တွင် နေသည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့ အသက် ၇၃ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဟုမ်းလမ်း နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
ဓမင်းချောင်းလေးရွာ၊ လပွတ္တလုပ် (မြောက်)
ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း ( ရှမ်း: တိူင်း ဝႃႉ ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ အင်္ဂလိပ်: Wa Self-Administered Division ) သည် ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ တည်ရှိသည်
ဝ လူမျိုးများ အများစု နေထိုင်ပြီး ဒေသတွင်း နေထိုင်သော အခြားလူမျိုးစုများမှာ လားဟူ၊ အခါ၊ တိုင်းလွယ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်
မြို့နယ်ပေါင်း (၆)မြို့နယ် ပါဝင်ပြီး ၎င်းတို့ကို ခရိုင် (၂)ခု အဖြစ်ဖွဲ့စည်းမည် ဖြစ်ကြောင်း ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) အရ ပုဒ်မ ၅၆
(ဂ) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ဟိုပန်ခရိုင်ဟိုပန်မြို့နယ်မိုင်းမောမြို့နယ်ပန်ဝိုင်မြို့နယ်နမ့်တစ်မြို့နယ်ခွဲပန်လုံမြို့နယ်ခွဲမက်မန်းခရိုင်မက်မန်းမြို့နယ်နားဖန်းမြို့နယ်ပန်ဆန်းမြို့နယ် တို့ကို စုစည်းပြီး ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ကြောင်း ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
ဝ ဒေသသည်ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ရှိပြီး  တောင်တန်းထူထပ်သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကာလကပင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ မသက်ရောက်ခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ကာလမှာလည်း ဝ ဒေသ သို့ ပြည်မအစိုးရ ဩဇာအာဏာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ
၁၉၅၀-နောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မှ စစ်ရှုံးပြီး ဝင်ရောက်လာသည့် ကူမင်တန်တပ်များနှင့် နယ်ခံကာကွယ်ရေးတပ်များ၏ ဗိုလ်ကျမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ဝ လယ်သမားသူပုန်အဖွဲ့များသည် ၁၉၆၆ ဝန်းကျင်မှစ၍  ဝဒေသတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုလယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များတွင် ခွင်းမားဒေသမှ ပေါက်ယိုချမ်း၊ ပေါက်စမ်ပန်းတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ အိုက်ချိန်ဒေသမှ အိုက်ခိန်း၊ အိုက်ခလုံးတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ပန်ဝိုင်ဒေသမှ ကျောက်ညီလိုင် ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ဟူစွမ်ဒေသမှ လူရှင်းကော့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၆၈-ခုနှစ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတပ်ဖွဲများ အရှေ့မြောက် နယ်စပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နောက်တွင် ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်
အဆိုပါ ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားခေါင်းဆောင်များမှ တဆင့် ဝလူထုအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီထဲတွင် အင်အားကောင်းသော တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ရှိသော  ဝတပ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝဒေသအများစုကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဝခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်နှင့် ပေါက်ယိုချမ်းတို့ ဦးစီးသည့် ဝတပ်ဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ပုန်ကန်ခွဲထွက်ပြီး  UWSPUWSA ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော် အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ယူခဲ့ပြီး နဝတက ရှမ်းအထူးဒေသ ၂ အဖြစ်သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်
လက်ရှိ UWSPUWSA တပ်ဖွဲ့ အနေနှင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်မှာ ၃၂-နှစ် ရှိခဲ့ပြီး၊ လယ်သမား ပြောက်ကျား သူပုန်၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကာလများကတည်းက တွက်လျင် ၅၅-နှစ်ခန့် လက်နက်ကိုင်သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ တရုတ် - မြန်မာ နယ်စပ်ရှိ ပန်ဆန်းမြို့ ဖြစ်သည်
ဝ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း အတွင်း အခြားအရေးပါသော မြို့များမှာ မိုင်းမောမြို့၊ ပန်ဝိုင်မြို့၊ နားဖန်းမြို့၊ ဟိုပန်မြို့၊ မက်မန်းမြို့၊ ပန်လုံမြို့၊ ပန်ယန်းမြို့၊ ဝိန်းကောင်မြို့ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဌာနီကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htarnikone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဝဲကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝဲကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၀၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရနတ်သား၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဆွေးမြေ့သော အရာကား သတ္တဝါတို့၏ရုပ်၊ မဆွေးမြေ့သောအရာကား အမည်အနွယ်၊ လမ်းမှားကား စွဲမက်မှု “ရာဂ”၊ တရားတို့၏ဘေးရန်ကား လိုချင်မှု “လောဘ”၊ ညဉ့်နေ့တို့ကို ကုန်စေသော အရာကား အရွယ်၊ မြတ်သောအကျင့်၏ အညစ်အကြေးကား မိန်းမ၊ ရေမဟုတ်သော ဆေးကြောဖွယ်ဝတ္ထုကား ကိလေသာကို ပူပန်စေတတ်သောအကျင့်နှင့် မေထုန်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း ဗြဟ္မစရိယ၊ လောက၌ စီးပွားဥစ္စာ မတည်ကြောင်းအပေါက်တို့ကား ပျင်းရိခြင်း, မေ့လျော့ခြင်း, ထကြွလုံ့လမရှိခြင်း, မစောင့်စည်းခြင်း, အအိပ်ကြူးခြင်း, မပျော်မွေ့ခြင်းတို့ဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ပင်မအစီအစဉ်ဆိုသည်မှာ ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် တဆက်တည်း ဖြစ်နေပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ခေါ်သည်
ထိုပုံမှာ ကြယ်တို့၏ အရောင်နှင့် တောက်ပမှု ကို နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံဖြစ်သည်
ထိုပုံကို တီထွင်သောသူ အေနာ ဟတ်ဇပရန်း နှင့် ဟင်နရီ နောရစ် ရပ်ဆဲလ် တို့၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်များဟု ခေါ်ကြသည်
နေသည် ပင်မ အစီစဉ် အတွင်းမှ တောက်လောင်နေသော ကြယ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်သည်
ကြယ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ပူလောင်သိပ်သည်းသည့် ဗဟိုထု အတွင်းမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များကို ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း(Nuclear Fusion) နည်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်များကို လွှတ်ထုတ်ကြသည်
ကြယ်တို့သည် ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းတွင် ရှိနေကြပြီး ပုံပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏ နေရာကို ဒြပ်ထုက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှု အချိုးအစားနှင့် အခြားအချက်များကလည်း နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နေထက် ပိုကြီးသောကြယ်များသည် ပင်မအစီစဉ်တွင် သက်တမ်းတိုတောင်းကြသည်
နေထက် ဝ.၂၃ သေးငယ်သောကြယ်များသည် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲသွားပြီး နေထက် ဆယ်ဆပိုကြီးသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကြသည်
ပိုကြီးမားသောကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များအဖြစ် ပြိုလဲနိုင်သည်
ပကတိဘုရင်စနစ် (သို့)​ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်သည် ဘုရင်၏ ကိုယ်ပိုင်အခွင့်အရေးဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့် ဘုရင်စနစ်ပုံစံတစ်ခုဖြစ်သည်
ဤကဲ့သို့သော ဧကရာဇ်စနစ်တွင် ဘုရင် သို့မဟုတ် ဘုရင်မသည် များသောအားဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ (ယခုခေတ်ကတည်းက) ကန့်သတ်ထားသည်
သို့ရာတွင် အချို့သော အကြွင်းမဲ့ ဧကရာဇ်နိုင်ငံများတွင် ဘုရင် သို့မဟုတ် မိဖုရားသည် မည်သည့်နည်းဖြင့်မျှ အကန့်အသတ်မရှိ၊ အကြွင်းမဲ့အာဏာရှိသည်
ယင်းတို့သည် မျိုးရိုးလိုက်သော ဘုရင်များ ဖြစ်လေ့ရှိသည်
တစ်ဖက်တွင်မူ နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲ၏ အခွင့်အာဏာကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ကန့်သတ်ချုပ်ချယ်ထားသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင် သို့မဟုတ် ဥပဒေပြုသူ သို့မဟုတ် မရေးမထားသော ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ ဘုရင် သို့မဟုတ် မိဖုရားသည် တစ်ဦးတည်းသာ ဆုံးဖြတ်ရန်မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ အခြွေအရံများကိုလည်း ကျင့်သုံးသည်
အာဏာ၊ အဓိကအားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်
Salman bin Abdulaziz နှင့် Haitham bin Tariq တို့သည် ဆော်ဒီအာရေးဗီးယားနှင့် အိုမန် တို့၏ အကြွင်းမဲ့ ဘုရင်များ ဖြစ်ကြပါသည်
ဥရောပရှိ အကြွင်းမဲ့ဘုရင်စနစ်သည် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးနှင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် သိသိသာသာ ကျဆင်းသွားခဲ့ပြီး ယင်းနှစ်ခုစလုံးသည် လူကြိုက်များသော အချုပ်အခြာအာဏာကို အခြေခံသော အစိုးရသီအိုရီများ ပေါ်ပြူလာဖြစ်စေခဲ့သည်
ပကတိ ဧကရာဇ်နိုင်ငံများတွင် ဘရူနိုင်း၊ အက်စဝပ်တီနီ၊ အိုမန်၊ ဆော်ဒီအာရေဗီးယား၊ ဗာတီကန်စီးတီးနှင့် တစ်ဦးချင်းစော်ဘွားများ ပါဝင်သော အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု၊ ဖက်ဒရယ်ဘုရင်စနစ်ဖြစ်သည့် ဖက်ဒရယ်ဘုရင်စနစ်ဖြစ်သည့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု
အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ်  သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ပင့်ကူမျောက်ညို (Brown Spider Monkey) ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ "အေတီးလက်စ် ဟိုက်ဘရီးဒတ်စ်" ဖြစ်သည်
ပင့်ကူမျောက်ညိုသည် မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး အခြေအနေရှိသော မျိုးစိတ် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာသစ်မျောက် ဖြစ်သည်
ကိုလံဘီယာမြောက်ပိုင်းနှင့် ဗင်နီဇွဲလားအနောက်တောင်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသည်
အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူသည် ကိုယ်ရှည်လျားပြီး လက်တံ၊ ခြေတံများလည်း ရှည်လျားသည်
ယင်းအပြင် ခြေ ချောင်းတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် ပါးလွှာသောအရေပြားဆက်ထားခြင်းကလည်း ထူးခြားမှုတစ်ခု ဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူတစ်ကောင်၏ အမြီးအရှည်မှာ ၇၅ စင်တီမီတာ ဖြစ်သည်
သွယ်လျသောကိုယ်ထည်နှင့် ခြေတံ၊ လက်တံများကို လိုသလို ဖန်တီးနိုင်ခြင်းကြောင့် မျောက်ပင့်ကူဟု ခေါ်တွင်ခြင်း ဖြစ်သည်
အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူအထီးတစ်ကောင်၏ ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၇.၉ ကီလိုဂရမ်မှ ၉.၁ ကီလိုဂရမ်အတွင်း ရျိသည်
အမ၏ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၇.၅ ကီလိုဂရမ်မှ ၉ ကီလိုဂရမ်အတွင်း ရှိသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် အရွယ်ရောက်ပြီးမျောက်ပင့်ကူတစ်ကောင်၏ ကိုယ်အရှည်မှာ ၅၀ စင်တီမီတာခန့် ရှိသည်
ကိုယ်အရောင်အဆင်းမှာ ဦးခေါင်းအပါအဝင် အညိုရောင်နှင့် အနက်ရောင်တို့ ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ် သည်
သို့သော်လည်း မျက်လုံးအရောင်မှာမူ အပြာရောင်ရှိသည်
သက်တမ်းမှာ ၂၇နှစ်ခန့် ဖြစ်သည်
သို့သော် လည်း ၎င်းသက်တမ်းထက် ပိုမိုနေထိုင်နိုင်ကြသည်
အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူများအား ကိုလံဘီယာနိုင်ငံရှိ မာဒါလီနာ သုတေသနဌာန၏ ရီယိုမာဒါလီနာ သစ်တောကြိုးဝိုင်းအတွင်း ကောင်ရေအနည်းငယ်မျှ တွေ့မြင်ရသည်
၎င်းတို့အား အမြင့် မီတာ ၂၀ မှ ၇၀ဝ အတွင်းရှိ ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်
အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူများသည် သစ်တောများထူထပ်သောနေရာမျိုးတွင် သာ ရွေးချယ်နေထိုင်ကြသည်
သို့သော်လည်း ယနေ့အချိန်တွင် ၎င်းတို့ ကျင်လည်ရာ ရေမြေတောတောင် များ ပျက်စီးဆုံးရှုံးလာမှု၊ သစ်တောများ ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းလာမှုနှင့် အမဲလိုက်ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်မှုများကြောင့် အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူများမှာ မျိုးပြုန်းတီးပျောက်ကွယ်မည့်ဘေးနှင့် ရင်ဆိုင်ရလျက် ရှိနေပါသည်
ထိုကဲ့သို့ မျိုးသုဉ်းရှားပါးလာမှုကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည့်အနေဖြင့် မာဒါလီနာ သုတေသနဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့် ရှောက်မှု ပေးထားသည်
အညိုရောင်မျောက်ပင့်ကူများ၏အစားအစာမှာ မျောက်များ၏အစားအစာအတိုင်းပင် ဖြစ်ပြီး သစ်သီး၊ သစ်ဥများ ကိုသာ အဓိကစားသောက်တတ်သည်
အထူးသဖြင့် အရည်ရွှမ်းသောသစ်သီးများကို ရှာဖွေစားသောက်တတ် ပါသည်
ထို့ပြင် သစ်ရွက်နုများ၊ ဝါးရွက်နုများကိုလည်း စားတတ်သည်
အသက်ငါးနှစ်အရွယ်မှစပြီး ကြင်ဖက် ကို ရှာဖွေတတ်သည်
မိတ်လိုက်ရာသီ သီးခြားမရှိပေ
မွေးဖွားလာသည့် အကောင်ပေါက်ကလေးသည် အရွယ် ရောက်သည်အထိ မိဘများနှင့် အတူနေထိုင်လေ့ရှိသည်
ယင်းမာပင် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာစည်မြို့နယ်တွင် ရှိသော ရွာဖြစ်သည်
သာစည်-ကလောလမ်းဘေး၌ ရှိပြီး သာစည်ဘက်တွင် ဘုရားငါးဆူရွာ၊ ကလောဘက်တွင် ရေပေါင်းဆုံရွာတို့၏ ကြားရွာဖြစ်သည်
ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူသည်
သာစည်လက်အောက်ခံ ရဲစခန်း ၁ ခုလည်း ရှိသည်
ယင်းမာပင် သစ်တောကြိုးဝိုင်းတွင် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနက သစ်စက်တည်ရာမှ ရွာဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်သည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်သည်
တောင်ကြီး-မန္တလေး၊ တောင်ကြီး-မိတ္ထီလာ၊ တောင်ကြီး-ရန်ကုန် ခရီးသည်တင်ကားများ၏ တထောက်နားရပ် ဖြစ်သဖြင့် စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းလည်း ထွန်းကားသည်
အစ္စလာမ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၁ ခု၊ ဗမာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ ကျောင်း ရှိသည်
တကို့ရွာ၊ သံကြိုးတန်း
ဘက်ရှ် မိသားစု (ဘာ့ခ် မိသားစု) သည် ဂျာမန်တေးရေးဆရာ ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏ မျိုးရိုးဖြစ်သည်
ဘားရော့ခ်ခေတ်နှင့်ကလက်ဆီကယ်ခေတ် တို့၏ဂီတလောကတွင် အရေးပါအရာရောက်သော မိသားစုလည်းဖြစ်သည်
ထိုမိသားစုသည် သမိုင်းတစ်လျှောက် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌သာနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏သားများအချိန်တွင်သာ ပြည်ပသို့သွားရောက်ခဲ့ကြသည်
ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်မတိုင်မီကာလကပင် ထိုမိသားစုသည် ဥရောပတစ်ခွင် နာမည်ကြီးခဲ့ကြသည်
အာရ်ဖတ်ထ်မြို့မှလာသော ဂီတပညာရှင်များကိုပင် "ဘက်ရှ်"ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်
၁၆ ရာစုအစပိုင်းကပင် ဘက်ရှ်မိသားစုအထောက်အထားများ ရှိခဲ့သည်
၁၅၆၁ ခုနှစ်တွင် သက်ရှိထင်ရှားရှိခဲ့သော ဟန်စ် ဘက်ရှ် (Hans Bach) သည် ဗိုက်ထ် ဘက်ရှ်၏ ဖခင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်
ဗီတုစ် "ဗိုက်ထ်" ဘက်ရှ် (Vitus "Veit" Bach) (၁၅၅၀-၁၆၁၉) သည် ဟန်ဂေရီလူမျိုး ပေါင်မုန့်ဖုတ်သူဖြစ်ရာ ရှေးခေတ်ဂစ်တာတီးခတ်ခြင်းကို ဝါသနာပါခဲ့သူဖြစ်သည်
သူ၏သားဖြစ်သူ ပထမ ယိုဟာနက် ဘက်ရှ် (Johannes Bach I) (၁၅၈၀-၁၆၂၆) သည် ပထမဆုံးဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်
သူ၏မြေးငယ်ဖြစ်သူ ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Christoph Bach) (၁၆၁၃-၁၆၆၁) သည်တူရိယာတီးခတ်သူဖြစ်သည်
သူ၏မြစ်ဖြစ်သော ယိုဟန် အမ်ဘရိုဆီယပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Ambrosius Bach) သည် တယောဆရာတစ်ဦီးနှင့် ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏ဖခင်ဖြစ်သည်
ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်သည် သူ၏နှစ်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ မာရီယာ ဘာဘရာ ဘက်ရှ် (Maria Babara Bach) နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်
သားခုနှစ်ယောက်အနက် သုံးယောက်သာ အသက်ရှိခဲ့သည်
ထိုသားသုံးယောက်အနက် ဝီလ်ဟမ် ဖရီးဒမန်း ဘက်ရှ် နှင့် ကာလ် ဖစ်လစ် အမန်နုရယ် ဘက်ရှ်တို့သည် တေးရေးဆရာများဖြစ်လာခဲ့ကြသည်
ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏ ပထမ မယားသေဆုံးသောအခါ အဆိုတော်ဖြစ်သူ အာနာ မဂ်ဒလီနာ ဝစ်ကန်း (Anna Magdalena Wilcken)နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်
ကလေး ၁၃ ယောက်ဖွားမြင်ခဲ့ရာ ၇ ယောက်မှာ လူကြီးဘဝအထိ အသက်ရှင်ခဲ့သည်
ဗိုက်ထ် ဘက်ရှ် (Veit Bach) (၁၅၅၀ ခန့်-၁၆၁၉)ပထမ ယိုဟာနက်ဘက်ရှ် (Johannes Bach I) (၁၆၂၆ တွင်ကွယ်လွန်) (Veit Bach၏သား)တတိယ ယိုဟာနက် ဘက်ရှ် (Johann(es) Bach III) (၁၆၀၄–၁၆၇၃) – ဤမှစ၍ "Erfurt Line" ဟုအမည်တွင်ခဲ့သည်ပထမ ယိုဟန် ခရစ်ရှန် ဘက်ရှ် (Johann Christian Bach I) (၁၆၄၀–၁၆၈၂)ဒုတိယ ယိုဟန် ဂျက်ကော့ ဘက်ရှ်(Johann Jacob Bach II) (၁၆၆၈–၁၆၉၂)စတုတ္တ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach IV) (၁၆၇၃–၁၇၂၇)ယိုဟန် စမျူအယ် ဘက်ရှ် (Johann Samuel Bach) (၁၆၉၄–၁၇၂၀)ဒုတိယ ယိုဟန် ခရစ်ရှန် ဘက်ရှ် (Johann Christian Bach II) (၁၆၉၆–)ဒုတိယ ယိုဟန် ဂွန်းထား ဘက်ရှ် (Johann Günther Bach II) (၁၇၀၃–၁၇၅၆)(ပထမ) ယိုဟန် အက်ဂျီဒီယပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Aegidius Bach (I)) (၁၆၄၅–၁၇၁၆)ယိုဟန် ဘော်လ်သဇာ ဘက်ရှ် (Johann Balthasar Bach) (၁၆၇၃–၁၆၉၁)(ပထမ) ယိုဟန် ဘန်းဟာ့ထ် ဘက်ရှ် (Johann Bernhard Bach (I)) (၁၆၇၆–၁၇၄၉)ဒုတိယ ယိုဟန် အန်းစ်ထ် ဘက်ရှ် (Johann Ernst Bach II) (၁၇၂၂–၁၇၇၇)ယိုဟန် ဂျိအော့ဂ် ဘက်ရှ် (Johann Georg Bach (I)) (၁၇၅၁–၁၇၉၇)ဆဋ္ဌမ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach VI) (၁၆၈၅–၁၇၄၀)ဒုတိယ ဂျိုဟန် ဖရီးဒရစ် ဘက်ရှ် (Johann Friedrich Bach II) (၁၇၀၆–၁၇၄၃)ဒုတိယ ယိုဟန် အက်ဂျီဒီယပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Aegidius Bach II) (၁၇၀၉–၁၇၄၆)ပထမ ယိုဟန် နီကိုလောက်စ် ဘက်ရှ် (Johann Nicolaus Bach I) (၁၆၅၃–၁၆၈၂)ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Christoph Bach) (၁၆၁၃–၁၆၆၁)ဂျီအော့ဂ် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Georg Christoph Bach) (၁၆၄၂–၁၆၉၇)ယိုဟန် ဗာလယ်တင် ဘက်ရှ် (Johann Valentin Bach) (၁၆၆၉–၁၇၂၀)ယိုဟန် လောရန့်စ် ဘက်ရှ် (Johann Lorenz Bach) (၁၆၉၅–၁၇၇၃)ယိုဟန် အလီးယပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Elias Bach) (၁၇၀၅–၁၇၅၅)တတိယ ယိုဟန် မိုက်ကယ် ဘက်ရှ် (Johann Michael Bach (III)) (၁၇၄၅–၁၈၂၀) – ဂီတသီအိုရီပညာရှင်ဒုတိယ ယိုဟန် ဂျီအော့ဂ် ဘက်ရှ် (Johann Georg Bach (II)) (၁၇၈၆–၁၈၇၄)ဂျီအော့ဂ် ဖရီးဒရစ် ဘက်ရှ် (Georg Friedrich Bach) (၁၇၉၂–၁၈၆၀)(ဒုတိယ) ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach (II)) (၁၆၄၅–၁၆၉၃)ပထမ ယိုဟန် အန်းစ်ထ် ဘက်ရှ် (Johann Ernst Bach I) (၁၆၈၃–၁၇၃၉)သတ္တမ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach VII) (၁၆၈၉–၁၇၄၀)ယိုဟန် အမ်ဘရိုစီယပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Ambrosius Bach) (၁၆၄၅–၁၆၉၅)တတိယ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach III) (၁၆၇၁–၁၇၂၁)ယိုဟန် အန်ဒရေးရပ်စ် ဘက်ရှ် (Johann Andreas Bach) (၁၇၁၃–၁၇၇၉)ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဂျီအော့ဂ် ဘက်ရှ် (Johann Christoph Georg Bach) (၁၇၄၇–၁၈၁၄)ဒုတိယ ယိုဟန် ဘန်းဟာ့ထ် ဘက်ရှ် (Johann Bernhard Bach II) (၁၇၀၀–၁၇၄၃)အဋ္ဌမ မြောက် ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach VIII) (၁၇၀၂–၁၇၅၆)အန်းစ်ထ် ကာလ် ဂေါ့ထ်ဖရိဒ် ဘက်ရှ် (Ernst Carl Gottfried Bach) (၁၇၃၈–၁၈၀၁)အန်းစ်ထ် ခရစ်ရှန် ဘက်ရှ် (Ernst Christian Bach) (၁၇၄၇–၁၈၂၂)ဖစ်လစ် ခရစ်ရှန် ဂျီအော့ဂ် ဘက်ရှ် (Philipp Christian Georg Bach) (၁၇၃၄–၁၈၀၉)တတိယ ယိုဟန် ဂျာကော့ ဘက်ရှ် (Johann Jacob Bach III) (1682–1722)ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ် (၁၆၈၅–၁၇၅၀) – နှစ်ဝမ်းကွဲဖြစ်သူ မာရီယာ ဘာဘရာ ဘက်ရှ် (Maria Barbara Bach) (၁၆၈၄–၁၇၂၀) နှင့်လက်ထပ်; ၁၇၂၁ တွင် အာနာ မဂ်ဒါလီနာ ဝစ်ကန်း (Anna Magdalena Wilcken) (၁၇၀၁–၁၇၆၀) နှင့် လက်ထပ်ကက်သရီနာ ဒိုရိုသေအာ ဘက်ရှ် (Catharina Dorothea Bach) (၁၇၀၈–၁၇၇၄)ဝီလ်ဟဲလ်မ် ဖရီးဒမန်း ဘက်ရှ် (Wilhelm Friedemann Bach) (၁၇၁၀–၁၇၈၄) – "Dresden Bach" သို့မဟုတ် "Halle Bach" ဟုအမည်တွင်ခဲ့ကာလ် ဖစ်လစ် အမန်နူရယ် ဘက်ရှ် (Carl Philipp Emanuel Bach) (၁၇၁၄–၁၇၈၈) – "Hamburg Bach" သို့မဟုတ် "Berlin Bach" ဟုအမည်တွင်ခဲ့ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ် (၁၇၄၈-၁၇၇၈) – ပန်းချီဆရာယိုဟန် ဂေါ့ထ်ဖရိဒ် ဘက်ရှ်(Johann Gottfried Bernhard Bach) (၁၇၁၅–၁၇၃၉)ဂေါ့ထ် ဖရိထ် ဟိုင်းနရစ် ဘက်ရှ် (Gottfried Heinrich Bach) (၁၇၂၄–၁၇၆၃)ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဖရီးဒရစ် ဘက်ရှ် (Johann Christoph Friedrich Bach) (၁၇၃၂–၁၇၉၅) – "Bückeburg Bach" ဟုမမည်တွင်ခဲ့သည်
ဝီလ်ဟဲလ်မ် ဖရီးဒရစ် အန်းစ်ထ် ဘက်ရှ် (Wilhelm Friedrich Ernst Bach) (၁၇၅၉–၁၈၄၅) – "Minden Bach" ဟုအမည်တွင်ခဲ့သည်
တတိယ ယိုဟန် ခရစ်ရှန် ဘက်ရှ် (Johann Christian Bach III) (၁၇၃၅–၁၇၈၂) – "Milan Bach" သို့မဟုတ် "London Bach" ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
ပထမ ဟိုင်းနရစ် ဘက်ရှ် (Heinrich Bach I) (၁၆၁၅–၁၆၉၂) – ဤမှစ၍Arnstadt Line ဟုအမည်တွင်သည်
ပထမ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ် (Johann Christoph Bach I) (၁၆၄၂-၁၇၀၃)ဒုတိယ ယိုဟန် နီကိုလောက်စ် ဘက်ရှ် (Johann Nikolaus Bach II) (၁၆၆၉–၁၇၅၃)ပဉ္စမ ယိုဟန် ခရစ်စတော့ ဘက်ရှ်(Johann Christoph Bach V) (၁၆၇၆–)ဒုတိယ ယိုဟန် ဟိုင်းနရစ် ဘက်ရှ် (Johann Heinrich Bach II) (၁၇၀၉–)ပထမ ယိုဟန် ဖရီးဒရစ် ဘက်ရှ် (Johann Friedrich Bach I) (၁၆၈၂–၁၇၃၀)ဒုတိယ ယိုဟန် မိုက်ကယ် ဘက်ရှ် (Johann Michael Bach II) (1685–)ပထမ ယိုဟန် မိုက်ကယ် ဘက်ရှ် (Johann Michael Bach I) (1648–1694)မာရီယာ ဘာဘရာ ဘက်ရှ် (Maria Barbara Bach) (၁၆၈၄–၁၇၂၀) – ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ် (၁၆၈၅–၁၇၅၀) နှင့် လက်ထပ်ပထမ ယိုဟန် ဂွန်းထား ဘက်ရှ် (Johann Günther Bach I) (၁၆၅၃–၁၆၈၃)ဖစ်လစ်ပက်စ် ဘက်ရှ် (Philippus "Lips" Bach) (၁၅၉၀–၁၆၂၀) – Veit Bach၏သားဝန်းဒဲလ် ဘက်ရှ် (Wendel Bach) (၁၆၁၉–၁၆၈၂)ဂျာကော့ ဘက်ရှ် (၁၆၅၅–၁၇၁၈)နီကိုလောက်စ် အပ်ဖရိုင်မ် ဘက်ရှ် (Nicolaus Ephraim Bach) (၁၆၉၀–၁၇၆၀)ဂျီအော့ဂ် မိုက်ကယ် ဘက်ရှ် (Georg Michael Bach) (၁၇၀၃–၁၇၇၁)စတုတ္ထ ယိုဟန် ခရစ်ရှန် ဘက်ရှ် (Johann Christian Bach IV) (၁၇၄၃–၁၈၁၄)ယိုဟန် လုဒ်ဝစ် ဘက်ရှ် (Johann Ludwig Bach) (၁၆၇၇–၁၇၃၁) – "Meininger Bach" ဟုအမည်တွင်ခဲ့ဂေါ့ထ် လိုက်ဘ် ဖရီးဒရစ် ဘက်ရှ် (Gottlieb Friedrich Bach) (၁၇၁၄–၁၇၈၅) – အော်ဂန်တီးခတ်သူနှင့်ပန်းချီဆရာယိုဟန် ဖစ်လစ် ဘက်ရှ် (Johann Philipp Bach) (၁၇၅၂–၁၈၄၆) – ဂီတဆရာနှင့်ပန်းချီဆရာဆမ်မြူအယ် အန်တွန် ဘက်ရှ် (Samuel Anton Bach) (၁၇၁၃–၁၇၈၁)စတုတ္ထ ယိုဟန် ဘက်ရှ် (Johann Bach IV) (၁၆၂၁–၁၆၈၆) - Lips Bach၏တူယိုဟန် စတီဖန် ဘက်ရှ် (Johann Stephan Bach) (၁၆၆၅–၁၇၇၁)ပထမ ကက်စပါ ဘက်ရှ် (Caspar Bach I) (၁၅၇၀-၁၆၄၀) (Veit Bach၏ညီ)ဒုတိယ ကက်စပါ ဘက်ရှ် (Caspar Bach II) (၁၆၀၀–)ဒုတိယ ဟိုင်းနရစ် ဘက်ရှ် (Heinrich Bach II သို့မဟုတ် Heinrich "Blinder Jonas" Bach) (−၁၆၃၅)ဒုတိယ ယိုဟာနက် ဘက်ရှ် (Johann(es) Bach II) (၁၆၁၂–၁၆၃၂)မဲလ်ချီယော ဘက်ရှ် (Melchior Bach) (၁၆၀၃–၁၆၃၄)နီကိုလောက်စ် ဘက်ရှ် (Nicolaus Bach) (၁၆၁၉–၁၆၃၇)
ပထမဆုံးသော "McDonald" အရန်သင့်စားသောက်ဆိုင်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ အီလီနျွိုက် ပြည်နယ်ရှိ ဒက်စ်ပလိန်းစ်မြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၎င်းကို Dick နှင့် Mac McDonald ညီအစ်ကိုတို့က စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
(၉)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် “သဒ္ဓါအစရှိသော ဗိုလ်ငါးပါးတို့သည် “အသင်္ခတဂါမိမဂ္ဂ”ဖြစ်ပုံ အစရှိသော သာဝကတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားတော်မူသောဘုရားရှင်က ဟောတော်မူအပ်ပြီ
နောင်အခါ နောင်တရမှု မဖြစ်ရလေအောင် ရုက္ခမူလ, သုညာဂါရတို့၌ အားထုတ်ကြကုန်”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် အနုသာသနီပေးတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် “ပေါင်အား လက်ရုံးအားဖြင့် ပြုအပ်ကုန်သော ပြေးသွားခြင်း, ခုန်ခြင်း, ပူစေခြင်း ထမ်းဆောင်ခြင်းအစရှိသော အမှုလုပ်ငန်းတို့ကို မြေကြီးကိုမှီ၍ မြေကြီး၌ရပ်တည်၍ ပြုကြကုန်သကဲ့သို့ ထို့အတူ ဝိဝေကနိဿိတ, ဝိရာဂနိဿိတ, နိရောဓနိဿိတ, ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီ, ရာဂဝိနယပရိဂေါသာန, ဒေါသဝိနယပရိဂေါသာန, မောဟဝိနယပရိဂေါသာန, အမတောဂဓ, အမတပရာယန, အမတပရိယောသာန, နိဗ္ဗာနနိန္ဒ, နိဗ္ဗာနပေါဏ, နိဗ္ဗာနပရာယနဖြစ်အောင် စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကိုမှီ၍ စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလ၌ရပ်တည်၍ အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယမဂ်ကို ပွားများရ၏၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုရမည်-ဟု အရိယ မဂ္ဂင်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို လေးမျိုးစီပွားများရပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ, ပညာ-ဟု ဗိုလ်လေးပါးရှိပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သဒ္ဓါ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ, ဝီရိယ, ပညာ-ဟု ဗိုလ်ငါးပါးရှိပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သဒ္ဓါ, ဝီရိယ, သတိ, သမာဓိ, ပညာ-ဟူသော ဗိုလ်ငါးပါး၊ အာသဝက္ခယဉာဏ်ဟူသော ဓမ္မ ၆-မျိုးနှင့်ပြည့်စုံသောရဟန်းသည် အာဟုနေယျ, ပါဟုနေယျ, ဒက္ခိဏေယျ, အဉ္ဇလိကရဏီယျ, အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ ဖြစ်ထိုက်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် -၁
န သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလ၊၂
န သမာဓိဿ ဌိတိကုသလ၊၃
န သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလ၊၄
အသက္ကစ္စကာရီ၊၅
အသာတစ္စကာရီ၊၆
အသပ္ပါယကာရီ-ဟူသော ဓမ္မ ၆-မျိုးနှင့်ပြည့်စုံသောရဟန်းသည် သမာဓိ၌ အားရှိသည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ရန်မထိုက်ဟုလည်းကောင်း
သမာဓိဿ သမာပတ္တိကုသလ၊၂
သမာဓိဿ ဌိတိကုသလ၊၃
သမာဓိဿ ဝုဋ္ဌာနကုသလ၊၄
သက္ကစ္စကာရီ၊၅
သာတစ္စကာရီ၊၆
သပ္ပါယကာရီ-ဟူသော ဓမ္မ ၆-မျိုးနှင့်ပြည့်စုံသောရဟန်းသည် သမာဓိ၌ အားရှိသည်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ထိုက်၏ဟုလည်းကောင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၁
သူငယ်တို့၏ ရုဏ္ဏဗလ၊၂
မာတုဂါမတို့၏ ကောဓဗလ၊၃
ခိုးသူတို့၏ အာဝုဓဗလ၊၄
မင်းတို့၏ ဣဿရိယဗလ၊၅
လူမိုက်တို့၏ ဥဇ္ဈတ္တိကဗလ၊၆
ပညာရှိတို့၏ နိဇ္ဈတ္တိကဗလ၊၇
ဗဟုဿုတရှိသူတို့၏ ပဋိသင်္ခါနဗလ၊၈
သမဏဗြာဟ္မဏတို့၏ ခန္တီဗလ-ဟူသောအား ၈-မျိုးရှိပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘုရားရှင် မေးမြန်းတော်မူသော၁
အလုံးစုံသောသင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စအားဖြင့် မှန်ကန်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း
ကာမတို့ကို အင်္ဂါရကာသူပမာအားဖြင့် မှန်ကန်သော ဝိပဿနာပညာ, မဂ်ပညာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာသိမြင်ခြင်း
ဝိဝေကနိန္န၊ ဝိဝေကပေါဏ, ဝိဝေကပဗ္ဘာရ, ဝိဝေကဋ္ဌ, နေက္ခမ္မာဘိရတ, သဗ္ဗအာသဝဌာနီယဓမ္မတို့မှ ဗျန္တီဘူတဖြစ်သောစိတ် ဖြစ်နေခြင်း
သတိပဋ္ဌာန် ၄-ပါး၊၅
ဣဒ္ဓိပါဒ် ၄-ပါး၊၆
ဣန္ဒြေ ၅-ပါး၊၇
ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါး၊၈
အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယမဂ်တို့ကို ပွားများခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်း ဟူကုန်သော ခီဏာသဝဗလရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ခီဏာသဝဗလ တစ်ပါးပါးကို အကြောင်းပြု၍ အာသဝေါတရားတို့ ကုန်သွားခြင်းကို “ငါ၏ အာသဝေါတရားတို့ ကုန်သွားပြီဟု ဝန်ခံနိုင်ပုံ၊ ခီဏာသဝဗလ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အကျယ်တဝင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က လျှောက်ထားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်-ပညာဗလ, ဝီရိယဗလ, အနဝဇ္ဇဗလ, သင်္ဂါဟဗလ-ဟူသော ဗလလေးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရိယာသာဝကသည် အာဇီဝိကဘယ, အသိလောကဘယ, ပရိသသာရဇ္ဇဘယ, မရဏဘယ, ဒုဂ္ဂတိဘယ-ဟူသော ဘယငါးမျိုးကို လွန်မြောက် ပြီးဖြစ်ခြင်း၊ ဒုပ္ပညပုဂ္ဂိုလ်, ကုသီတပုဂ္ဂိုလ်, သာဝဇ္ဇကာယကမ္မန္တ, ဝစီကမ္မန္တ, မနော ကမ္မန္တပုဂ္ဂိုလ်, အသင်္ဂါဟကပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဒုဂ္ဂတိဘေးမှ ကြောက်လန့်ကြပုံ၊ ဗလလေးမျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောအရိယာသာဝကသည် ဘေးငါးမျိုးတို့မှ လွန်မြောက်ပြီး ဖြစ်ပုံ၊ ဗလလေးမျိုး၊ ဘေးငါးမျိုးတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်တဝင့်ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဗလသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဗိုလ်ငါးမျိုးတို့အကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ရဟန်းတို့ ဗိုလ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
အယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ - သဒ္ဓါဗိုလ်၊ ဟီရိဗိုလ်၊ ဩတ္တပ္ပဗိုလ်၊ ဝီရိယဗိုလ်၊ ပညာဗိုလ်တို့တည်း
ရဟန်းတို့ ဗိုလ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်းဟု (မိန့်တော်မူ၏)
အဖ ဦးသာဇံဦး (အငြိမ်းစား စက်ရှင်ဆရာကြီး) နှင့် အမိ ဒေါ်ပုမတို့မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေမြို့၊ လမ်းမတော်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ဆယ့်လေးဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သားယောက်ျားဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မိဘများပြောင်းရွေ့ရာမြို့များ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်အစိုးရ ဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်မြင်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
ရခိုင်လူငယ်များ နိုးကြားစေရန် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ နိုးကြားရေးအစည်း အရုံးကို အခြားရခိုင်လူငယ်များနှင့်အတူ စည်းရုံးတည်ထောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသားအစည်းအရုံးကြီးတွင် တက်ကြွသော အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသာဇံလှ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ထွန်းဦးတို့နှင့်အတူ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ရန်အတွက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆက်သွယ်၍ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တတိယသပိတ်တွင်လည်း တက်တက်ကြွ⁠ကြွပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်ကျောင်းသားလူငယ်များ၊ မြန်မာကျောင်းသားလူငယ်များနှင့်အတူ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်း⁠စွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ရခိုင်ကာကွယ်ရေးတပ်ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းလှုပ်ရှားခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
စစ်တွေခရိုင် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တာဝန်၊ စစ်တွေခရိုင် တို့ဗမာ ဆင်းရဲသား အစည်းအရုံးခေါင်းဆောင် တာဝန်တို့ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေး မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုများတွင် အဓိကအခန်းက ပါဝင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ အလုပ်သမားဂေဇက် အယ်တီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလုပ်သမားအရာရှိ အဖြစ်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဦးဘစံသည် စာရေးစာဖတ်ဝါသနာထုံသူလည်းဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီကာလ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝကတည်းကပင် သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၉-၄၀ ပြည့်နှစ် “အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း” တွင် အင်္ဂလိပ်စာအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရခိုင်ယည်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့်သမိုင်းရေးရာဆောင်းပါးများကိုလည်း ဓညစံ ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတေသနပြုရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးဘစံကား စစ်ကြိုခေတ် ကာလမှစ၍ တိုးတက်သော မြန်မာကျောင်းသားများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အတူလက်တွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်သာမက ရခိုင်ဘက်ရှိ လူငယ်များအား နိုးကြားတိုးတက်သော စိတ်ဓာတ်များဖြစ်ဖြစ်ပေါ်လာ စေရန် စတင်မျိုးစေ့ချပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်က ဦးဘစံအား မော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)နှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ဒုတိယအဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပေသည်
ဦးဘစံသည် ၁၉⁠၉၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်လှမေ နှင့် သားနှစ်ဦးကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဓာရဏ ပရိတ်တော်သည် မြတ်ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ အာဝေဏိကဂုဏ်တော်(၁၈)ပါးကို ဖော်ကျူးပူဇော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဤဂုဏ်တော်များသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင်ဂုဏ်တော်များဖြစ်သည်
ဓာရဏ ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သူတို့မှာ အ,ကာလ မရဏအမျိုးမျိုးတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်
သတ္တဝါတိုင်း လူတိုင်းပင် တစ်နေ့နေ့မှာ သေရမည်မှာ ဓမ္မတာဖြစ်သည်
သို့သော် အကာလ မရဏမှ လွတ်မြောက်သည်ဟု ဆိုသည်မှာ ဥပစ္ဆေဒကကံကြောင့် မသေရ၊ မသေနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဗုဒ္ဓါနံ ဇီဝိတဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ၊တထာ မေ ဟောတု
အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ  ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ
ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ၊ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ၊ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂပံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ
ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဓမ္မဒေသနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝီရိယဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိပဿနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သမာဓိဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ ဟာနိ
ဣမေဟိ  ဒွါဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဒဝါ၊ နတ္ထိ ရဝါ၊ နတ္ထိ အပ္ဖုဋံ၊ နတ္ထိ ဝေဂါယိတတ္တံ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော၊ နတ္ထိ အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ
ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ
နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ မနောဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ နတ္ထိ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊နတ္ထိ ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ ဣမံ ဓာရဏံ အမိတံ အသမံ သဗ္ဗသတ္တာနံ တာဏံ လေဏံ သံသာရဘယဘိတာနံ အဂ္ဂံ မဟာတေဇံ
ဣမံ အာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ ဓာရေဟိ ဝါရေဟိ ပရိပုစ္ဆာဟိ
တဿ ကာယေ ဝိသံ န ကမေယျ၊ ဥဒကေ န လဂ္ဂေယျ၊ အဂ္ဂိ န ဍဟေယျ၊ နာနာဘယဝိကော၊ န ဧကာဟာရကော၊ န ဒွိဟာရကော၊ န တိဟာရကော၊ န စတုဟာရကော၊ န ဥမ္မတ္တကံ၊ န မူဠကံ၊ မနုဿေဟိ အမနုဿေဟိ န ဟိံသကာ
တံ ဓာရဏပရိတ္တံ ယထာ ကတမေ၊ ဇာလော မဟာဇာလော၊ ဇာလိတ္တေ မဟာဇာလိတ္တေ၊ ပုဂ္ဂေ အပုဂ္ဂေ၊ သမ္ပတ္တေ မဟာသမ္ပတ္တေ၊ ဘူတင်္ဂမှိ တမင်္ဂလံ
ဣမံ ခေါ ပနာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ သတ္တသတ္တတိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ ဘာသိတံ၊ ဝတ္တေ အဝတ္တေ၊ ဂန္ဓဝေ အဂန္ဓဝေ၊ နောမေ အနောမေ၊ သေဝေ အသေဝေ၊ ကာယေ အကာယေ၊ ဓာရဏေ အဓာရဏေ၊ ဣလ္လိ မိလ္လိ၊ တိလ္လိ မိလ္လိ၊ ယောရုက္ခေ မဟာယောရုက္ခေ၊ ဘူတင်္ဂမှိ တမင်္ဂလံ
ဣမံ ခေါ ပနာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ နဝနဝုတိယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ ဘာသိတံ၊ ဒိဋ္ဌိလာ ဒဏ္ဍိလာ မန္တိလာ ရောဂိလာ ခရလာ ဒုဗ္ဘိလာ
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန သောတ္ထိမေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ
User:Yarzarkyawtheinဗုဒ္ဓါနံ − မြတ်စွာဘုရားတို့၏
ဇီဝိတဿ − အသက်၏
အန္တရာယော − ဘေးအန္တရာယ်ကို
ကေနစိ − တစုံတယောက်သော သူသည်
ကာတုံ − ပြုခြင်းငှာ
န သက္ကာ − မတတ်နိုင်
" ဗုဒ္ဓါနံ " - မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " သဗ္ဗညုတညာဏဿ " - သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ၊ " ကေနစိ " - တစုံတစ်ယောက် သောသူသည်
" အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ၊ " န သက္ကာ " − မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
" ဗုဒ္ဓါနံ " − မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " အဘိဟဋာနံ " − ရှေ့ရှုဆောင်အပ်ကုန်သော ၊  " စတုန္နံ ပစ္စယာနံ " - ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ၊ " ကေနစိ " - တစုံတယောက် သောသူသည် ၊ " အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ ၊ " န သက္ကာ " - မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
" ဗုဒ္ဓါနံ " − မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " အသီတိယာနုဗျဉ္ဇနာနံ ဝါ " - ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်တို့၏ လည်းကောင်း ၊ "ဗျာမပ္ပဘာယ ဝါ " - တစ်လံမျှသော ရောင်ခြည်တော်ကို လည်းကောင်း ၊ " ကေနစိ " - တစုံတယောက် သောသူသည် ၊ " အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ ၊ " န သက္ကာ " - မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဣမေသံ စတုန္နံ − ဤလေးပါးတို့၏
အန္တရာယော − အန္တရာယ်ကို
ကေနစိ − တစုံတယောက်သောသူသည်
ကာတုံ − ပြုခြင်းငှါ
န သက္ကာ − မတတ်နိုင်
တထာ − ထို့အတူ
ဟောတု − ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
အတီတံသေ − လွန်လေပြီးသောအဖို့၌
အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင်မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
အနာဂတံသေ − နောင်လာလတ္တံ့သော အနာဂတ်အဖို့၌
အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင် မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပစ္စုပ္ပန္နံသေ − ပစ္စုပ္ပန်မျက် မှောက်ဖြစ်သော အဖို့၌
'အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင် မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
တိဟိ − သုံးပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ကာယကမ္မံ − ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်
ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ − ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည်
သဗ္ဗံ -  အလုံးစုံသော၊ ဝဇီကမ္မ - နှုတ်ဖြင့်ပြီးသောအမှုသည်၊ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ - ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်၊ ဉာဏာနုပရိ ဝတ္တံ - ဉာဏ်တော်၏နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည် ဟောတိ - ြဖစ်၏
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
မနောကမ္မံ − နှလုံးဖြင့်ပြီးသော အမှုသည်
ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်
ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ − ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည်
ဆဟိ − ခြောက်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမ္မန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဆန္ဒဿ −  သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပြုလိုသော ဆန္ဒတော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဓမ္မဒေသနာယ − တရားတော် ဟောပြောခြင်း၏
ဟာနိ  − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝီရိယဿ − သူတပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဆောင်ရွက်ခြင်း၌ လုံ့လဝီရိယတော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝိပဿနာယ − သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ အစရှိသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးဖြင့် ရှုမှု “ဝိပဿနာ” ဉာဏ်တော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
သမာဓိဿ − စိတ်တည်ကြည်မှု “သမာဓိ” တော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝိမုတ္တိယာ − အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားတော်မူခြင်း၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဒွါဒသဟိ − တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဒဝါ − ရယ်မြူးလို၍ ပြုမူပြောဆိုခြင်းသည်
ရဝါ − သတိလွတ်၍ ချွတ်ယွင်းပြုမူ ပြောဆိုခြင်းသည်
အဖုဋံ − ဉာဏ်တော်ဖြင့် မတွေ့မထိ မသိအပ်သော တရားသည်
ဝေဂါယိတတ္တံ − ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်မခြင် အဆောတလျင် ပြုသောအမှုသည်
အဗျာဝဋမနော − သူတပါးတို့အတွက် ကြောင့်ကြမဲ့ ဖြစ်သော စိတ်နှလုံးတော်သည်
အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ − ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်မခြင် လျစ်လျူရှုသော အမှုသည်
အဋ္ဌာရသဟိ − တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
နမော − ရှိခိုးပါ၏
သတ္တန္နံ − ခုနစ်ဆူကုန်သော
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ − ဝပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ၊ ကကုသန္ဓ၊ ကောဏာဂမန၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ တည်းဟူသော မြတ်စွာဘုရားရှင် တို့အား
နမော − ရှိခိုးပါ၏
'တထာဂတဿ − ဝိပဿီ အစရှိသော ရှေးဘုရားတို့ကဲ့သို့ လာခြင်းကောင်းတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်
ကာယဒုစ္စရိတံ − ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “ကာယဒုစရိုက်” သည်
တထာဂတဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဝစီဒုစ္စရိတံ − နှုတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “ဝစီဒုစရိုက်” သည်
တထာဂတဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
မနောဒုစ္စရိတံ − စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “မနောဒုစရိုက်” သည်
အတီတံသေ − လွန်လေပြီးသော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
အနာဂတံသေ − နောင်လာလတ္တံသော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ပစ္စုပ္ပန္နံသေ − မျက် မှောက်သော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ကာယကမ္မံ − ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့မသွားခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ဝစီကမ္မံ − နှုတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွား မရှိခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
မနောကမ္မံ − စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွား မရှိခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဣမံ ဓာရဏံ − ဤအဆောင်သည်
ဝါ − ဤဆောင်ထားအပ်သော ဓာရဏ ပရိတ်တော်သည်
အမိတံ − မနှိုင်းယှဉ်အပ်
အသမံ − တူမျှခြင်းလည်း မရှိ
သဗ္ဗသတ္တာနံ − ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏
တာဏံ − ခိုမှီကိုးကွယ်ရာလည်း ဖြစ်၏
လေဏံ − ပုန်းအောင်လဲလျောင်းရာလည်း ဖြစ်၏
သံသာရဘယဘီတာနံ − သံသရာဘေးကို ကြောက်ရွံ့သောသူတို့၏
အဂ္ဂံ − အလွန်မြတ်သော
ပရိတ္တံ − အရံအတားဖြစ်၏
မဟာတေဇံ − ကြီးသော တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိသော
ပရိတ္တံ − အရံအတား ဖြစ်၏
အာနန္န − ချစ်သားအနန္ဒာ
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဤတန်ခိုးတေဇော် အာနုဘော် ကြီးမြတ်သော ဓာရဏပရိတ်တော်ကို
ဓာရေဟိ − ရွတ်ဆောင်ပါလော့
ဂါရေဟိ − မှတ်သားပါလော့
ပရိပုစ္ဆာဟိ − မေးမြန်းစူးစမ်းဆင်ခြင်လော့
တဿ − ထိုသို့ ရွတ်ဆောင်၊ မှတ်သား၊ မေးမြန်းစူးစမ်းဆင်ခြင်သောသူ၏
တသံ − မြွေနဂါးစသည်တို့၏ အဆိပ်သည်
န ကမေယျ − မကျရောက်ရာ
ဥဒကေ − ရေ၌
န လဂ္ဂေယျ − မငြိတွယ် မနစ်မွန်းရာ
န ဍဟေယျ − မလောင်ကျွမ်းရာ
နာနာဘယဝိကော − အထူးထူး အပြားပြား များပြားစွာသော ဘေးရန်တို့သည် မထိရောက်နိုင်ရာ
န ဧကာဟာရကော − တစုံတစ်ယောက် မျှ တစ်ရက် မကောင်းက​ြံသော သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န ဒွိဟာရကော − နှစ်ရက် မကောင်းကြံသော သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န တိဟာရကော − သုံးရက် မကောင်း က​ြံ သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န စတုဟာရကော − လေးရက် မကောင်းကြံသောသူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န ဥမ္မတ္တကံ − ရူးသွပ် ပျံ့လွင့်သော အနာသည်လည်း မဖြစ်နို်င်ရာ
န မူဠကံ − တွေဝေမိုက် မဲသော အနာသည်လည်း မဖြစ်နိုင်ရာ
မနုဿေဟိ' − လူတို့သည် လည်းကောင်း
အမနုဿေဟိ' − ဘီလူးတို့သည် လည်းကောင်း
န ဟိံသကာ − မညှဉ်းဆဲ မဖျက်ဆီး မနှိပ်စက်နိုင်ရာ
တံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ထိုဓာရဏ ပရိတ်တော်သည်
ယထာ ကတေမေ − အဘယတို့နည်း ဟူမူကား
ဇာလော − စကြဝဠာ ကမ္ဘာတစ်သောင်းကို လောင်ကျွမ်းစေသော နေခုနစ်စင်း၏ အရှိန်အစော်ကဲ့သို့ ဘေးအန္တရာယ်အပေါင်းတို့ကို လောင်ကျွမ်းပယ်ပျောက်စေနိုင်သည် တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိ၏
မဟာဇာလော − နတ်၊ သိကြား၊ နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ကုမ္ဘဏ် ဘီလူး၊ ရက္ခိုသ် အစရှိသည်တို့ကို တားမြစ်နိုင်သော သံကွန်ရက်နှင့်တူသော ဘုန်းတန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိ၏
ဇာလိတ္တေ − မင်း၊ သူခိုး၊ မချစ်မနှစ်သက်လိုသောသူဟု ဆိုအပ်သော ရန်သူအန္တရာယ်အပေါင်းကိုလည်း ဖယ်ရှားတားမြစ်နိုင်၏
မဟာဇာလိတ္တေ − ရောဂန္တရ ကပ်၊ သတ္တန္တရကပ်၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်ဟု ဆိုအပ်သော ကပ်သုံးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်စေနိုင်၏
ပုဂ္ဂေ − အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေသော်လည်း အ ခြင်း၊ ဆွံခြင်း၊ နားပင်းခြင်း၊ ရူးသွပ်ပျံ့လွင့်ခြင်း အနာမျိုးတို့မှ လွတ်စေနိုင်၏
မဟာပုဂ္ဂေ − သစ်ပင်၊ တောင်၊ ကမ်း၊ ချောက်တို့မှ ကျငြားသော်လည်း မသေနိုင်ရာ
သမ္ပတ္တေ − မရသေးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရတနာအပေါင်းကိုလည်း ရစေနိုင်၏
မဟာသမ္ပတ္တေ − ရပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရတနာဥစ္စာ အပေါင်းကိုလည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပွား များစေ၏
ဘူတင်္ဂမှိ − ဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်
တမင်္ဂလံ − အမိုက်ပျောက်၍ အလင်းရောက်စေနိုင်၏
အာနန္န − ချစ်သားအာနန္ဒာ
ခေါ ပန − စင်စစ်မူကား
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဣဓာရဏပရိတ်တော်ကို
သတ္တသတ္တတိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ − ခုနစ်ဆယ့်ခုနစ်ကုဋေကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည်
ဘာသိတံ − ကောင်းစွာဟောတော်မူအပ်ပြီ
ဝတ္တေ − ကောင်းသော အကျိုးနှင့်ယှဉ်၏
အဝတ္တေ − မကောင်းသော အကျိုးနှင့် မယှဉ်
ဂန္ဓဝေ − ကောင်းသော တရားအရသာ အနံ့မျိုးကို ဆောင်၏
အဂန္ဓဝေ − မကောင်းသော တရားအရသာ အနံ့မျိုးကို မဆောင်
နောမေ − ကောင်းသောစိတ်နှလုံးကို ဆောင်၏
အနောမေ − မကောင်းသော စိတ်နှလုံးကို မဆောင်
သေဝေ − သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ယှဉ်တွဲ မှီဝဲရသည်ဖြစ်၏
အသေဝ − သူတော်မဟုတ် သူယုတ်တို့နှင့် မပေါင်းဖော် မယှဉ်တွဲ မမှီဝဲရသည် ဖြစ်၏
ကာယေ − ကောင်းသောကိုယ်ကို ဖြစ်စေ၏
အကာယေ − မကောင်းသော ကိုယ်ကို မဖြစ်စေရာ
ဓာရဏေ − ကောင်းသော ကုသိုလ်အမှုကို ပြုဆောင်ရ၏
အဓာရဏေ − မကောင်းသော အကုသိုလ်အမှုကို မပြုမဆောင်ရ
ဣလ္လိ − ကောင်းသောအိပ်မ က် ကို မြင်မ က် ရ၏
မိလ္လိ − မကောင်းသော အိပ်မ က်ကို မမြင်မ က်ရ
တိလ္လိ − ကောင်းသော အတိတ်နိမိတ်ကို မြင်ရ၏
မိလ္လိ − မကောင်းသော အတိတ်နိမိတ်ကို မမြင်ရ
ယောရုက္ခေ − သေပြီးသော သစ်ပင်တို့ကို ရှင်စေနိုင်၏
မဟာယောရုက္ခေ − ရှင်ပြီးသောသစ်ပင်တို့ကိုလည်း အကိုင်းအခတ် အရွက်အလက်နှင့် ပြည့်စုံစေနိုင်၏
ဘူတင်္ဂမှိ − ဟုတ်မှတ်သောအားဖြင့်
တမင်္ဂလံ − အမိုက်ပျောက်၍ အလင်းရောက်နိုင်၏
အာနန္ဒ − ချစ်သားအာနန္ဒာ
ခေါ ပန − စင်စစ်
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဤဓာရဏပရိတ်တော်ကို
နဝနဝုတိယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ − ကိုးဆယ့်ကိုးကုဋေကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည်
ဘာသိတံ − ဟောတော်မူအပ်ပြီ
ဒိဋ္ဌိလာ − မကောင်းသဖြင့် ကြံသောသူတို့၏ အကြံအစည်ကိုလည်း သိမြင်နိုင်၏
ဒဏ္ဍိလာ − ဓား၊ လှံ၊ လက်နက်၊ လေး၊ မြား၊ မီးပေါက်၊ အမြောက် အစရှိသော ဘေးတို့သည်လည်း မထိရောက်စေနိုင်
မန္တလာ − မန္တန်၊ မန္တရား၊ ဂါထာ၊ အင်းအိုင်တတို့သည်လည်း ထက် မြက်နိုင်၏
ရောဂိလာ −  ရောဂါအန္တရာယ်မျိုးတို့ကိုလည်း မထိမရောက်နိုင်
ခရလာ - ကြမ်းတမ်း ခက် မာသော အနာမျိုးတို့ကိုလည်း မဖြစ်နိုင်
ဒုဗ္ဘိလာ − ကြိုး၊ ထိတ်၊ သံခြေကျင်း၊  ကပ်ဘိ၊ တွင်းလှောင်၊ ပင်းသကား၊ လည်ထောက်ကိုလည်း လွတ်စေနိုင်၏
ဧတေန သစ္စဝ‌ေဇ္ဇန − ဤသို့မှန်ကန်သော သစ္စာစကားကြောင့်
သဗ္ဗဒါ − အခါခပ်သိမ်း
အမှာကံ − ငါတို့အား
တုမှာကံ − သင့်တို့အား
သောတ္ထိ − ချမ်းသာခြင်းသည်
ဟောတု − ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဓာရဏပရိတ် နိဿယ ပြီး၏
ဘင်ဘက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Binbet)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ မဲတင်းတိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲတင်းတိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၇၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၆၀၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးတိုကျွဲလမ်းစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utokywelansu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ (အင်္ဂလိပ်: Chemical engineering) ဆိုသည်မှာ ဓာတုကုန်ပစ္စည်းများအား စက်ပစ္စည်းများကို ဒီဇိုင်းပြုလုပ်၍ အကြီးစားထုတ်လုပ်ခြင်းပညာရပ်၊ စွမ်းအင်များရရှိစေရန် တီထွင်ကြံဆမှုပညာရပ် နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှုပညာရပ်တို့ကို လေ့လာသော အင်ဂျင်နီယာနယ်ပယ်ကြီးတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အခြားသောအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များကဲ့သို့ပင် သဘာဝသိပ္ပံပညာရပ်များကို အသုံးချ၍ တီထွင်ဖန်တီးမှုများလုပ်ဆောင်လျက် လူ့အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်  ရည်ဆောင်ကြိုးစားရသောပညာရပ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒပညာရပ်များ နှင့် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာ၏ ကွဲပြားချက်မှာ ဓာတုဗေဒပညာရှင်များသည် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင်  ဓာတုပစ္စည်းများ၏သဘောသဘာဝအခြေအနေများ၊ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဓာတုပစ္စည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခုတို့၏အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများကို ဖန်ထည်ပစ္စည်းများ၊ ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ကိရိယာများအသုံးပြု၍ လေ့လာကြသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများကမူ ဓာတုဗေဒပညာများ၏ လေ့လာတွေ့ရှိမှုများကို အခြေခံ၍ စက်မှုပညာ၊ လျှပ်စစ်ပညာ၊ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုပညာတို့အပြင် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာတို့ကိုပါ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုစေလျက် ကုန်ပစ္စည်းများအား အကြီးစားထုတ်လုပ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများသည် ဓာတုကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် စက်ရုံဒီဇိုင်းနှင့်လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စများ၊ ဘေးကင်းစိတ်ချရမှုနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှုများအားအကဲဖြတ်ခြင်းများအတွက်တာဝန်ယူနိုင်ရန် မော်ဒယ်ပုံစံတူပြုလုပ်တွက်ချက်မှုများ၊အခြေခံလျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များ၊ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုပညာများကိုလေ့လာဆည်းပူးပါသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ( B.E, Chemical Engineering ) သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်အင်ဂျင်နီယာ ( Process Engineering ) ဘွဲ့ကိုရရှိထားသူများဖြစ်သည်
အလုပ်သင်အင်ဂျင်နီယာများသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ရနိုင်ပြီး ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဖွဲ့ ဝင်အဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခံရနိုင်သည်
ထိုအဖွဲ့များကိုပြောရလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံဓာတုအင်ဂျင်နီယာအသင်း (MAChE)၊ မြန်မာနိုင်ငံအင်ဂျင်နီယာကောင်စီ (MEC) စသည့် အစိုးရမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့အစည်းများရှိပြီး နိုင်ငံတကာရှိနာမည်ကျော်အဖွဲ့အစည်းများမှာ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများအဖွဲ့(IChemE) နှင့် အမေရိကန်ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများအဖွဲ့ (AIChE) တို့ပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အခြားအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များအားလုံးနှင့်အမျိုးမျိုးသောဆက်စပ်မှုရှိသည်
၁၈ရာစုအစပိုင်း စက်မှုတော်လှန်ရေးမတိုင်မီ ကာလအထိ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဓာတုအခြေခံ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ
ဆော်ဒါ၊ ဆပ်ပြာနှင့် ဆေးပစ္စည်းများ)ကို မိရိုးဖလာနည်းလမ်းဖြင့် ပုံသေချိန်တွယ် ရောစပ်ကာ ချက်လုပ် ရောင်းချခဲ့ကြသည်
အဆိုင်းအလိုက် ပုံသေချိန်တွယ်၍ တစ်သုတ်ခြင်းသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် လူအင်အားသုံးရပြီး အချိန်ပေးရ၍ ထိရောက်မှုနည်းသော ပုံစံလည်းဖြစ်သည်
ထိုနည်းစဉ်ကို Batch process ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် တန်ဖိုးမြင့် အဖျော်ယမကာများ၊ ရေမွှေးနှင့်ဆေးဝါးအခြေခံ ဓာတုပစ္စည်းများကို ချက်လုပ်ရန်သာအသုံးပြုတော့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကြီးသည် ၁၇၆၀ခုနှစ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကို တွန်းအားပေးခဲ့သည့် နောက်ခံအကြောင်းတရားများထဲတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုသည်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်
၁၅၅၀ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလနယ်တို့၏ လူဦးရေသည် ၄ သန်းခန့်သာရှိခဲ့သော်လည်း ၁၇၅၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ၆ သန်း အထိတိုးလာခဲ့သည်
လူဦးရေရုတ်တရက် တိုးတက်လာမှုကြောင့် အစားအစာ၊ အဝတ်အထည်နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ လူနေအဆောက်အုံများပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဗြိတိန်ကျွန်း၏ မိရိုးဖလာထုတ်လုပ်နိုင်သော ထုတ်ကုန်ပမာဏနှင့် လိုအပ်ချက်များ အလျှင်မမှီတော့ပေ
ထိုအခါ စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန်ကို အခြေခံသည့် ကျေးလက် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ စက်မှုလုပ်ငန်းကို အခြေခံသည့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလတွင် ဓာတုစက်မှုလုပ်ငန်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် ပိုမိုအရေးပါလာခဲ့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကို ပိုမိုတွန်းအားပေးစေခဲ့သော နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
(က) ၁၇ရာစု- ကျောက်မီးသွေးနှင့် သတ္တုတူးဖော်မှုလုပ်ငန်းများ ပိုမိုတိုးတက်လာခြင်း
(ခ) သံရည်ကြိုခြင်းနှင့် သံရိုင်းသန့်စင်သည့် နည်းပညာများ တိုးတက်လာခြင်း
(ဂ) ၁၇၀၇ခုနှစ်တွင် Abraham Darbyဆိုသူက သံရည်ကြိုရာတွင် ထင်း၊ မီးသွေးအစားကုတ်မီးသွေး(coke)ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခြင်း နှင့် ၁၇၆၀ခုနှစ်တွင် blast furnace ကို တီထွင်အသုံးပြုခြင်း
(ဃ) ၁၈၅၀ခုနှစ်တွင် Bessemer Converter ကို တီထွင်အသုံးပြုခြင်းနှင့် သံမဏိထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း
(င) ၁၈၆၀ခုနှစ်တွင် Open hearth furnace ကိုတီထွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း
(စ) သံနှင့် သံမဏိတို့ကို ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင်အသုံးပြုလာခြင်း
၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် သံတံတားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့် ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် သံသင်္ဘောများ စတင်ဆောက်လုပ်လာနိုင်ခြင်း
(ဆ) ဘိလပ်မြေကို စတင်အသုံးပြုခြင်း
၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် John Smeaton ဆိုသူက Eddystone မီးပြတိုက် ဆောက်လုပ်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်
(ဇ) စက်ရက်ကန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း
၁၇၃၀ ခုနှစ်ခန့်အထိ စက်ရက်ကန်းများကိုရေအားသုံးလည်ပတ်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက်ကာလမှ ၁၉ ရာစုအထိ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်များ အသုံးပြုကာ လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်
(ဈ) ၁၈၂၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် စက်တပ်ယာဉ်များ၊ ပင်လယ်ကူးမီးသင်္ဘောများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း
(ည) ၁၇၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၀ ခုနှစ်အတွင်း တူးမြောင်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်း
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် မီးရထားလမ်းများတည်ဆောက်ခြင်း
(ဋ) ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းခြင်း၊ ၁၈၈၀ပြည့်နှစ်တွင် လျပ်စစ်စွမ်းအားကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ် ပေါ်ပေါက်လာစဉ် အခြေခံကျသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်များမှာလည်း ၁၆၆၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ (Royal Society) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ နှင့်အတူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ် ဘွိုင်းလ် (နာမည်ကျော် Boyle’s Lawကိုတွေ့ရှိသူ) က“The Sceptical Chymist” စာအုပ်ကိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အက်ဆစ်နှင့်အယ်ကာလီတို့၏ သဘောတရားကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
Lavoisier ကလည်း ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် “Combustion Theory” နှင့် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် “Law of Conservation Mass” စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် Thermodynamic လောကအတွက် အဓိကကျသော တွေ့ရှိချက်များဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၇၉၁ခုနှစ်တွင် Richter ဆိုသူက ယနေ့ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်တွင် အလွန်အသုံးဝင်သော Stoichiometery သဘောတရားကိုလည်း ကောင်း ၊ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် Proust ဆိုသူက Law of Constant Compositionကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၀၃ခုနှစ် Dalton ဆိုသူက Atomic Theory ကိုလည်းကောင်း၊၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် Avogadro ဆိုသူက Avogadro’s Hypothesis ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် Faradayက Electrochemistry ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် Frankland ဆိုသူက Valency နည်းကိုလည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
၁၆၈၇ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော Newton ၏ “Principia” စာအုပ်သည်လည်း အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများအားလုံး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အပူ (Heat) နှင့်ပတ်သက်၍ အစောဆုံး အနေဖြင့် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်မှစ၍ လေ့လာခဲ့ကြသည်
အောင်းပူ(Latent Heat) အကြောင်းကို ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်လေ့လာနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် Carnot  ၏ Laws of Thermodynamics နှင့် ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် Clausius နှင့် Kelvin တို့၏ Thermodynamic ဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များကိုအခြေခံ၍ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် Willard Gibbs ဆိုသူက ပထမဆုံး Chemical Thermodynamics စာအုပ်ဖြစ်သော “Graphical Methods in the Thermodynamics of Fluids” ကို ရေးသားခဲ့သည်
ရှေးဦးပိုင်းကာလမှ ၁၇ရာစုအလယ်အထိ မိရိုးဖလာ ဓာတုနည်းပညာများကိုသာ ပုံသေအသုံးချ၍ ကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
၎င်းလုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
(၁) ကြေး၊ သံနှင့် ခဲမဖြူ တို့ကိုတူးဖော်သန့်စင်ခြင်း၊ ထုံးဖုတ်ခြင်း
(၂) အရက်ချက်ခြင်း
(၃) အပင်များမှ ဆိုဒါ (NaOH2) နှင့် ပိုတက်(K2CO3) ထုတ်လုပ်ခြင်း
(၄) ကော့စတစ်အယ်ကာလီများ (NaOHနှင့်KOH) ချက်လုပ်ခြင်း
ဆိုဒါပိုတက်ကို ထုံး (CaO နှင့် Ca (OH)2) နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့်ထုတ်ယူသည်
(၅) ဆပ်ပြာချက်ခြင်း
(၆) ဖန်ချက်ခြင်း
(၇) ကျောက်ချဉ်ချက်ခြင်း
(၈) ယမ်းစိမ်းချက်ခြင်း
သဘာဝမြေဆွေးမှာပါသော ဓာတ်ဆား Ca(NO3)2 ကို ပိုတက်နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြစ်သည်
(၉) ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်ချက်ခြင်း
သဘာဝတွင်းထွက် သံရိုင်းတစ်မျိုးဖြစ်သော Pyrite (FeS2) ကိုလေနှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့် Green Vitriol (FeSO4 .7H2O) ကိုရသည်
ထိုဓာတ်ကို ပေါင်းခံခြင်း(Distillation)ဖြင့် အက်ဆစ်ကို ထုတ်ယူရရှိသည်
ပထမဆုံးအက်ဆစ်စက်ရုံ (Acid  Plant) ၁၇၃၆ ခုနှစ်တွင် Joshua Ward ဆိုသူက ကန့်ခဲ (Brimstone) နှင့် ယမ်းစိမ်း(Nitre) တို့ကို ရေပမာဏ အနည်းငယ်ထည့်ထားသော ဖန်ဘူးထဲတွင် မီးရှို့ခြင်းဖြင့်ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric Acid) ကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ပမာဏအနည်း ငယ်သာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်သဖြင့် ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် John Roebuck က ဖန်ဘူးအစား သစ်သားကိုယ်ထည်ဖြင့် ခဲသတ္တုကန်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုကာ ပမာဏတိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်ကို Lead Chamber Process ဟုခေါ်ဆိုပြီးမလိုလားအပ်သော SO2 နှင့် NOx ကဲ့သို့ အဆိပ်သင့်ဓာတ်ငွေ့များထွက်သဖြင့် သူနှင့်အတူလေသွင်းလေထုတ် စနစ်များ၊ လေသန့်စင်ရန်အတွက် Counter Current Towers (Absorption Column)များကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် Glover နှင့် Gay.Lussac တို့က ထပ်မံတီထွင်ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ ဓာတုဗေဒစက်မှုသမိုင်းတွင် အရေးပါသော တီထွင်မှုဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးကျန်ရှိသည့်စက်ရုံသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
Lead Chamber Process ဖြင့် ထုတ်လုပ်သောအက်ဆစ်သည် မသန့်စင်သဖြင့် ပိုမိုခေတ်မှီသော Contact Process ကို ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် Peregrine Phillip က မူပိုင်ခွင့်တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ သည်
အဆိုပါထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်သည် ပထမဆုံးဓာတ်ကူပစ္စည်းအသုံးပြုသည့် ဓာတုပစ္စည်း စက်ရုံဖြစ်ပြီး ပလက်တီနမ်သတ္တု (Platinum) ကိုအသုံးပြုထားသည်
၁၈၇၀ ခုနှစ်အထိ ၎င်း Contact Processကို အသုံးချနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဆိုပါ Contact Process ကိုယနေ့အချိန်အထိ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
ရှေးဦးတီထွင်မှု စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးဓာတုပစ္စည်း Soda Ash၁၈ရာစုမှ ၁၉ရာစုကြားကာလတွင် ချည်ထည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ ဝယ်လိုအားတိုးတက်လာခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့၏ အနောက်ကိုလိုနီနယ်မြေများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် လူဦးရေအဆမတန်တိုးပွားလာ၍ အထည်အလိပ်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်လာခဲ့ကြသည်
ရှေးအခါက ချည်ထည်များ၊ သိုးမွေးထည်များကို ဖြူဖွေးလာအောင် ထုံးနှင့် ကော့စတစ်ကဲ့သို့သော အယ်လ်ကာလီများထဲတွင် တစ်ပါတ်ခန့်စိမ်ရသည်(Bucking Process)
ထို့နောက် မလိုင်ထုတ်ထားသော နို့ရက်တက်ရည်တွင် တစ်ပါတ်ခန့်ထပ်စိမ်ပြီး(Souring Process) နေပူထဲတွင် ရက်သတ္တပါတ်ပေါင်းများစွာလှမ်းကာ သဘာဝအရောင်ကို ချွတ်ယူသည်
ထို့နောက် မိုးရွာချိန်တွင် မြက်ခင်းစောင်းတွင် ဖြန့်လှန်းကာ ဖြူဖွေးလာအောင် အရောင်ချွတ်ယူရသည် (Crofting  Process)
ထိုလုပ်ငန်းစဉ်သည် လနှင့်ချီကြာမြင့်သဖြင့် တိုးလာသောဝယ်လိုအားကို အလျှင်မမှီနိုင်တော့ပေ
ထို့ကြောင့် သဘာဝနည်းလမ်းထက် ပိုမိုမြန်ဆန်သော ဓာတုဗေဒချွတ်ဆေးများကိုစတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်
ထိုအခါ ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံသုံး ဆပ်ပြာကဲ့သို့သော Detergent ဓာတုပစ္စည်းများလည်း ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပြာဝယ်လိုအားသည် ၁၅၀၀ တန်သာ ရှိခဲ့ရာမှ တန်ချိန် ၅၀၀၀၀ အထိ အဆမတန် တိုးတက်လာခဲ့သည်
ဆပ်ပြာနှင့် အယ်ကာလီများ ချက်လုပ်ရန် အဓိကကုန်ကြမ်းဖြစ်သော ဆိုဒါနှင့်ပိုတက် လိုအပ် ချက်သည်လည်း ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့ကြောင်း ၁၈၃၀ ခုနှစ် မှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်
ထို့အပြင် တိုးတက်လာသော လူဦးရေနှင့်အညီ ဆောက်လုပ်ရသော နေအိမ်အဆောက်အဦးများ၊ မြို့များကြီးမားလာခြင်းကြောင့် ပြတင်းပေါက်မှန်ကဲ့သို့သော မှန်ထည်လုပ်ငန်းများ၊လူ့အသုံးဆောင် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဖန်ချက်လုပ်ငန်းများတွင် ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်သုံးစွဲမှုပမာဏ ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဖန်ချက်လုပ်ရာတွင် သဲသည် အဓိက ကုန်ကြမ်းဖြစ်ပြီး ကြည်လင်သည့်မှန်၊ ဖန်ထည်များကို ရရှိစေရန်အတွက်Soda Ash ကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းများကိုပါ ထည့်သွင်းချက်လုပ်ရသည်
မူလက ဆိုဒါနှင့် ပိုတက်ကို မြောက်အမေရိက၊ စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့်ရုရှားတို့တွင် သစ်သားကို ပြာချ၍ ထိုပြာမှတစ်ဆင့် ချက်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး ၁၃ ရာစုမှစ၍ ဥရောပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ကြသည်
ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ဆိုဒါကို စပိန်နှင့် ကနေရီကျွန်းမှ တင်သွင်းပြီး ဆီးရီးယားမှလည်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်
သို့သော် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့သည် ဗြိတိသျှ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စတင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ကြရာမှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့သွားခဲ့ရသည်
အမေရိကန်နှင့် ဥရောပ ကုန်သွယ်ရေးလည်း ရပ်တံ့သွားခဲ့ပြီး ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်မရနိုင်တော့ပေ
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာအရေးပါသော ဆိပ်ကမ်းများသည် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ ကြောင့် ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံခေတ်ဦး အထိ ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်အနေဖြင့် မူလက ကြားနေနိုင်ငံစပိန်ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် အားထုတ်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် Franch Royal Academy မှ အိမ်သုံးဆား (NaCl) မှ Soda Ash (Na2CO3) ချက်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ဆုချီးမြှင့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် Louis XVI ကလည်း ဆားမှ အယ်ကာလီ (NaOH) ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ပြင်သစ်ငွေဒင်္ဂါး ၂၄၀၀(livres)  ဆုချမည်ဟု ထပ်မံ ကြေညာ ခဲ့သည်
စတင်ကြေညာပြီးသည့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်မှ ရေတွက်လျှင် ၁၅ နှစ် အကြာ ၁၇၈၉ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတီထွင်သူ ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် (Orleans မြို့စား Louis Philip II ၏ သမားတော်) Nicolas Leblancဆိုသူက ဆားမှ ဆိုဒါထုတ်သည့်နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားခဲ့ပြီး ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်ခွင့် တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထိုနည်းစဉ်ကို Leblanc Process ဟုခေါ်ဆိုပြီး မြို့စားအတွက် ပထမဆုံး ဆိုဒါစက်ရုံကို Saint-Denis တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထိုစက်ရုံသည် တစ်နှစ်လျှင် ဆိုဒါ ၃၂၀ တန် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
Leblanc Process တွင် အဆင့်နှစ်ဆင့်ပါဝင်ပြီး ပထမအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းဖြစ်သော အောက်ဖော်ပြပါ ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းကို ဆီဒင်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် Carl Wilhelm Scheele က ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်
2NaCl    +  H2SO4     (→∆ )     Na2SO4 +    2HClLeblanc က ဒုတိယအဆင့်အနေဖြင့် ပထမဓာတ်ပြုခြင်းမှ ရရှိလာသော Sodium Sulfate ဆားခဲကို ထုံးကျောက်မှုန့် (Calcium Carbonate)၊ ကျောက်မီးသွေး (Carbon)တို့နှင့် ရောနှောကာ မီးရှို့ခြင်းဖြင့် ဆိုဒါကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ဆိုဒါထုတ်လုပ်ရာ၌ ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းတွင် အဆင့်နှစ်ဆင့် ပါဝင်ပြီး ကျောက်မီးသွေးနှင့် Sodium Sulfate ဓာတ်ပြုရာမှ Sodium Sulfide အဖြစ်သို့ ဓာတ်လျော့သွားသည်
ထို့နောက် Sodium Sulfide သည် ထုံးကျောက်နှင့် ထပ်မံဓာတ်ပြုပြီး ဆိုဒါ Sodium Carbonate နှင့် Calcium Sulfide အရောကိုရရှိသည်
ရရှိလာသောအရောအနှော Black Ash ကို ရေနှင့်ဖျော်၍ ထိုရေကြည်ကို အငွေ့ပျံစေခြင်း(Evaporate) ဖြင့် လိုအပ်သော ဆိုဒါကိုထုတ်ယူရရှိသည်
ဆိုဒါထုတ်လုပ်မှုအတွက် ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
Na2SO4     +       2C      →     Na2S      +      2CO2Na2S         +       CaCO3   →    Na2CO3+        CaSပညာရှင် Leblanc သည် ၁၇၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြောင့် ပြင်သစ်ဘုရင်ပြုတ်ကျသွားခဲ့သဖြင့် ဆုမရရှိခဲ့သလို ၎င်း၏ ဆိုဒါစက်ရုံနှင့် မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်များ၊ နည်းပညာပိုင်းလျှိုဝှက်ချက်များအားလုံးသည်၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင်သိမ်းဆည်း ခံလိုက်ရသဖြင့် စီးပွားပျက်သွားခဲ့သည်
၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် Napoleon ကသူ့၏စက်ရုံကိုပြန်ပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင်သူ၏ Leblanc Process ကိုပါ Napoleon က လူထုအတွင်းဖြန့်ဝေလိုက်သဖြင့် ဥရောပတစ်တိုက်လုံးတွင် ဆိုဒါစက်ရုံ အမြောက်အမြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တော့သည်
ထို့ကြောင့် မူလပိုင်ရှင် Leblanc သည် မွဲတေသထက် မွဲတေလာခဲ့ပြီး ၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်တိုင်အဆုံးစီရင်သွားခဲ့သည်
၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဆိုဒါစက်ရုံများသည် Batch Type ဖြင့်ပင် တစ်လလျှင် တန်ချိန် ၁၀၀၀၀ မှ ၁၅၀၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် Leblanc ၏နည်းစဉ်သည် ပြင်သစ်မှာထက် ဗြိတိသျှတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ထုတ်လုပ်လာခဲ့သည်
၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် Losh မိသားစုက Tyne မြစ်ကမ်းဘေး၌ စက်ရုံစတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဆိုဒါ ထုတ်လုပ်မှု အားလုံးထက်ပိုမိုအောင် ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံထဲကပင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၏ တစ်လထုတ်လုပ်မှုနှုန်းမှာ ၄၅၀၀၀ တန်သာရှိပြီး ဗြိတိန်၌ တန်ချိန် ၁၄၀၀၀၀ အထိတိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ဆိုဒါစက်ရုံများ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများနှင့်ပါ ရင်ဆိုင်လာခဲ့ရသည်
Leblanc ၏ နည်းစဉ်တွင် ဘေးထွက်ဓာတုပစ္စည်းဖြစ်သော Hydrochloric Acid(HCl) သည် ၁၉ ရာစုအထိ စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အသုံးမဝင်သေးပေ
ထို့ကြောင့် ထိုအက်ဆစ်ငွေ့ကို လေထုအတွင်း ထုတ်လွှင့်ကာ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်က အက်ဆစ်ဓာတ်ငွေ့သန့်စင်သည့်နည်းလမ်းများလည်းမပေါ်သေးပေ
ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဆိုဒါ ၈ တန်ခွဲထွက်လျှင် အက်ဆစ်ငွေ့ ၅ တန်ခွဲနှင့် Calcium Sulfide စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ၇ တန်ထွက်ရှိခဲ့သည်
ထိုစွန့်ပစ်ပစ္စည်း Calcium Sulfideကို မြေစာအဖြစ်ပုံကာ စွန့်ပစ်သဖြင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် မြေထုညစ်ညမ်းလာပြီး ထိုမြေစာပုံမှထွက်သော အပုပ်နံ့ (Hydrogen Sulfide) နှင့် စက်ရုံမှစွန့်ပစ်သော အက်ဆစ်ငွေ့တို့ကြောင့် လေထုကိုပါဆိုးဆိုးဝါးဝါး ညစ်ညမ်းသွားစေခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဥပဒေများကန့်သတ်ပြဋ္ဌာန်းကာ ထိုပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ခေတ်သစ်လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကာကွယ်သည့် ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
ထိုဥပဒေကို Alkali Act ဟုခေါ်ဆိုပြီး ထိုဥပဒေအရ စက်ရုံမှထွက်သည့် အက်ဆစ်ငွေ့၏ ၅ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ လေထုအတွင်းစွန့်ပစ်ရန် ကန့်သတ်လာခဲ့သည်
ထိုအခါ ဆိုဒါစက်ရုံများက အက်ဆစ်ငွေ့ကို ကျောက်မီးသွေးဖြည့်ထားသော လေစစ်ကန်များအတွင်း၌ ရေနှင့်ထိတွေ့စေကာ အက်ဆစ်ငွေ့မှ အက်ဆစ်အရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲယူ၍ မြစ်ချောင်းများအတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့ကြပြန်သည်
ထိုအခါ ရေထုပါညစ်ညမ်းလာရသဖြင့် စက်ရုံများကိုစစ်ဆေးအရေးယူရန် ဗြိတိသျှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် George E.Davis ကိုတာဝန်ပေးလာခဲ့သည်
GeorgeE.Davis က၎င်း၏စစ်ဆေးရေးအရာရှိဘဝ အတွေ့အကြုံများကိုအခြေခံ၍ “Hand Book of Chemical Engineering” ဟူ၍ စာအုပ် (၂) အုပ်ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် George E.Davis က မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ် (Manchester)၌ သင်ခန်းစာ ၁၂ခုကို ပို့ချခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ် တန်းခွဲပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က အက်ဆစ်စက်ရုံနှင့် အရက်ချက်စက်ရုံများကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းစက်ရုံများအတွက် ရေးသားထားသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာစာအုပ်များရှိနေပြီ ဖြစ်သော်လည်း George E.Davis ၏ Hand Book of Chemical Engineering ကဲ့သို့သော အခြေခံကျသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၊ အထူးသဖြင့် အရည်နှင့် အငွေ့အခြေအနေများကို ကိုင်တွယ်လုပ်ဆောင်သည့် အခြေခံကျသောအချက်အလက်များ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ချေ
ထို့ကြောင့် George E.Davis ၏စာအုပ်သည် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကိုလည်း ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင် အမေရိကန်တွင် George E.Davis ၏ စာအုပ်ကြောင့် ပိုမိုဆန်းသစ်သော အတွေးအမြင်နှင့် နည်းပညာရှုထောင့် ပုံစံသစ်များ တိုးပွားလာခဲ့သည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် မန်ဆာချူးဆက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Massachusetts Institute of Technology-MIT) ၌ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာနည်းပညာရပ်များသည် ပိုမိုခေတ်စားလာခဲ့သည်
၁၈၈၀ခုနှစ်တွင်လန်ဒန်၌ Society of Chemical Engineer ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် Society of Chemical Industry ကို ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ American Institute of Chemical Engineers(AIChE) ကိုလည်း တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ Institution of Chemical Engineers (IChemE) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ နည်းပညာရပ်များကို စတင်ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့ကြသည်
ဗညီဒေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banyiday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ပန်ယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်ခြံဂရက်ရွာ၊ လူသန့်ချောင်
ကျောရိုးရှိသတ္တဝါတို့၌ ဦးနှောက်၏ အပိုင်းကဏ္ဍတခု ဖြစ်သော ဦးနှောက်မြီး (အင်္ဂလိပ်: brainstem) သည် ကျောရိုးအတွင်းရှိ ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး (spinal chord)နှင့် ဦးနှောက်ကို တံတားသဖွယ် ဆက်စပ်ထားသည့် အပိုင်း ဖြစ်သည်
ဦးနှောက်မြီးကို ပိုမိုအနီးကပ်ကြည့်လျှင် အစိတ်အပိုင်း ၃ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ကို တွေ့ရမည်
ဆင်ကရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinka)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ထိန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၃ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ငပျောတောရွာ၊ ကျော်ကိုင်း
ဥက္ကာမင်းမောင် (၁၉၈၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး သရုပ်ပြမောင်၊ သရုပ်ဆောင်နှင့် အဆိုတော် ဖြစ်သည်
၁၉၈၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာနှင့် ဘွဲ့ရသည်
အသက် ၂၄ နှစ်တွင် နယူးယောက်သို့ မိသားစုလိုက် ပြောင်းနေသည်
ဘာကလေကောလိပ်မှ စီးပွားစီမံ ဘာသာရပ်နှင့် ဘွဲ့ထပ်ယူသည်
အသက် ၁၈ နှစ်တွင် သရုပ်ပြမောင်မှသည် သရုပ်ဆောင်ဘဝသို့ ကူးသည်
ဇာတ်ကား ၄၀ ကျော် ရိုက်ကူးသည်
၂၀၁၆ ခုတွင် တိုးရစ်ဇင်မြန်မာဆု ရကာ မြန်မာကိုယ်စားပြု ကိုယ်ဟန်ပြမောင်အဖြစ် နိုင်ငံတကာပွဲသို့ သွားပြိုင်ရသည်
၂၀၁၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်တွင် မနီလာသို့ သွားပြိုင်ရာ သရဖူရသည့်အပြင် အခြားဆု ၃ ခုလည်း ရသည်
၂၀၁၈ ခုတွင် အင်စတာဂရမ်မှ ယောက်ျားချင်း စိတ်ဝင်စားသူဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဟခဲ့သည်
ဘတ်ဒူလာဘူတာ (බදුල්ල දුම්රිය ස්ථානය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့မှ ၂၉၂.၃ ကီလိုမီတာ (၁၈၁.၆ မိုင်) အကွာ အဓိကလမ်းကြောင်း၏ နောက်ဆုံးရထားဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘူတာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၆၅၂.၄၃ မီတာ (၂၁၄၀.၅ ပေ) အမြင့်တွင် ရှိပြီး Uva စီရင်စု၏ မြို့တော် Badulla မှ ၁ ကီလိုမီတာ (၀.၆၂ မိုင်) ရှိသည်
ရထားများသည် အဓိကလမ်းမပေါ်တွင် ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်ကြပြီး ၎င်းလမ်းပေါ်တွင် Podi Menike နှင့် Udarata Menike အမြန်ရထားများသည် ထိုဘူတာ၌ အဆုံးသတ်ကြသည်
Nanu Oya မှ Badulla သို့သွားသည့် ရထားလမ်းတည်ဆောက်မှုသည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ပထမဆုံးခရီးစဉ်ကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ရထားဘူတာကို ၁၉၂၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့မတိုင်ခင်အထိ တရားဝင်ဖွင့်လှစ်ထားခြင်း မရှိသေးပေ
နင်စေရင်ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးအား ဒါရိုက်တာ ဝိုင်း (Own Creator)မှ စာရေးဆရာနေနော်၏ ဝတ္ထုကို ရိုက်ကူးခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး စိန်ဌေးရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်
အဓိကသရုပ်ဆောင်များအဖြစ် ပြေတီဦး၊ မင်းဦး၊ ဝတ်မှုန်ရွှေရည် တို့မှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် ချစ်ခင်စုံမက်ကြသော မိုးဆွေနှင့် ဝတ်ရည်ချိုတို့နှစ်ဦး အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ကွဲကွာခဲ့ကြသည်
"မင်းသာသေစေချင်တယ်ဆိုရင် ငါသေဖို့အသင့်ပဲ"ဟု တိုင်တည်ရလောက်အောင်ပင် မိုးဆွေသည် ဝတ်ရည်ချိုအပေါ် ချစ်မြတ်နိုးခဲ့သည်
တနေ့ မိုးဆွေ ပြောင်းလဲနေပြီဖြစ်သော သူ၏ချစ်သူ ဝတ်ရည်ချိုနှင့် ပြန်လည်ဆုံတွေ့ခဲ့ရသည်
သူမသည် သူမ၏အမည်ကိုပင် ဂါးဂါးဟု ပြောင်းလဲထားခဲ့သည်
ဝတ်ရည်ချိုက သူမ၏အခြေအနေတွေသည် သူမတို့နှစ်ယောက် ဘယ်တော့မှ နှစ်ကိုယ်တူမနေရတော့နိုင်ဟု ဆွေးမြေ့ဖွယ် အချစ်ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ကို ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်သည်
ပြေတီဦးမှ မိုးဆွေအဖြစ်မင်းဦးမှ သီဟစည်သူအဖြစ်ဝတ်မှုန်ရွှေရည်မှ ဝတ်ရည်ချို (ခ) ဂါးဂါးအဖြစ်၂၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၄ ၌ ကျင်းပသော မြန်မာရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ချီးမြှင့်ပွဲအခမ်းအနား၌ ထိုရုပ်ရှင်ကားတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ကြသော ပြေတီဦးနှင့် ဝတ်မှုန်ရွှေရည်တို့သည် ၂၀၁၃ နှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမျိုးသား ဇာတ်ဆောင်ဆု၊ အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆုများ အသီးသီးရရှိခဲ့ကြပြီး ဇာတ်ပို့အဖြစ်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်သူ မင်းဦးမှာလည်း အကောင်းဆုံး အမျိုးသား ဇာတ်ပို့ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ဝက်လက်ဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၂)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ တည်ရှိသည်
ဥဒယဌာနီ သို့ ဥထိုင်းဌာနီပြည်နယ် ( ထိုင်း: อุทัยธานี   အသံထွက် [ʔù.tʰāj tʰāː.nīː] ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် ၇၇ခုအနက်မှ ပြည်နယ်တစ်ခု​ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တွင်တည်ရှိသည်
အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ (မြောက်ဘက်မှနာရီလက်တံအတိုင်း​ရေ တွက်​ြကည့်ပါ) နခွန်စဝမ်၊ ချိုင်နတ်၊ ဆူဖန်ဘူရီ၊ ကန်ချနဘူရီနှင့် တခ်တို့ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘန်ကောက်နှင့် ချင်းမိုင် ကြားရှိ ကီလိုမီတာ၂၀၀အကွာအဝေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်ရှိသည်
ခင်သီရိသက်မွန် (၁၉၈၁ ဒီဇင်ဘာ ၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသမီးစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
Everfit အားကစားရုံများကို ထောင်ကာ လူမြင်ကွင်းမှ ရှောင်နေသည်
နောက် သူအရင်းထည့်ထားသော ခင်ပွန်းဖြစ်သူ၏လုပ်ငန်း သတ္တမမြောက်အာရုံ (7th Sense Creation) ကို ရှယ်ယာများ လွှဲယူလိုက်ပြီးနောက် အနုပညာရှင်များနှင့်တွဲ၍ လူသိများလာသည်
မိုင်တဲအတွက် တာဝါတိုင်များဆောက်ပေးသည့် ပင်နီကယ်အေးရှားကုမ္ပဏီ၌လည်း ရှယ်ယာရှင်ဖြစ်သည်
ဒီဂျေစွမ်းမိုက် ခေါ် လင်းမြင့်ဖွယ်နှင့်လက်ထပ်ရာ ဧကရီလင်းသက်လှိုင် (၂၀၁၂ ဩဂုတ် ၁၂ ဖွား) နှင့် ဧကရီသက်မွန်လှိုင် (၂၀၁၆ ဇွန် ၉ ဖွား) ဟူသော သမီး ၂ ယောက်ရသည်
၂၀၁၈ ခု၌ ကွာရှင်းကြသည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် သူမအား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြည်ဝင်ခွင့်ပိတ်ပင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ထိုသို့အရေးယူပိတ်ဆို့မှု၌ ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ (၆) ခုလည်းပါဝင်ခဲ့၏
ထင်တိုင်းလည်း မဆိုနှင့်၊ ဝင်တိုင်းလည်း မမျိုနှင့် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စကားကို ထင်ရာမြင်ရာ စည်းလွတ်ဝါးလွတ် မပြောသင့်ပါ
အစားကိုလည်း စားကောင်းတိုင်း မချင့်မချိန် မစားသင့်ပါ
ယန်းကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၂ ဦး၊ မ ၇၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂိဝါရဘူတာ  (萩原駅 ဟဂိဝါရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခိတခယူးရှူးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗမာ့သူရဲကောင်း သီချင်းသည် သဟာယ ဆရာတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အဆိုတော်မျိုးချစ်က သီဆိုခဲ့သော ၁၉၄၂ သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် အဆိုတော် ကိုမြကြီး က ပြန်လည်သီဆိုခဲ့သည်
မူလရေးသားစဉ် သီချင်းအမည်မှာ ဗမာ့သူရဲကောင်း ဖြစ်သော်လည်း ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန စတုတ္ထတန်း သင်ရိုးသစ် မြန်မာစာဖတ်စာတွင် "မြန်မာ့သူရဲကောင်း" အမည်ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး စာသားများတွင်လည်း ဗမာ အစား မြန်မာ ပြောင်းလဲဖော်ပြခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့သည် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျပန်နိုင်ငံ၌ စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်သည် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်တို့၏ စွမ်းဆောင်မှုများကို ဂုဏ်ပြုသည့်အနေဖြင့် သဟာယဆရာတင်က ဗမာ့သူရဲကောင်း သီချင်းကို ရေးသားခဲ့ကာ အဆိုတော်မျိုးချစ်က သီဆိုခဲ့သည်
ဥက္ကာကိုကို (၁၃ ဩဂုတ် ၁၉၈၈–၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၈) သည် မြန်မာလူမျိုး စာနယ်ဇင်းသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
လော်ဘီအုတ်ခဲ၊ ဥက္ကာကိုကို(သံတွဲ) ကလောင်တို့ဖြင့် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်တွင် ဦးကိုကိုသော်၊ ဒေါ်ထက်ထက်ဝင်း တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ညီအစ်ကို သုံးယောက်ရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်
သူငယ်တန်းမှ (၉) တန်းအထိ အထက်တန်းကျောင်း(ငပလီ) တွင် ပညာသင်သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်၊ ကိုးတန်းတက်စ၌ ကဗျာရေး၍ ဖခင်ဖြစ်သူမှ အိမ်မှ နှင်ရာ သံတွဲအနီးရွာရှိ မိခင်ဖြစ်သူ၏ အမျိုးများအိမ်တွင်နေ၍ ဦးကြီးတစ်ယောက်၏ ပန်းရန်အလုပ်တွင် ဝင်လုပ်သည်
တစ်လခွဲခန့်နေပြီးနောက် အိမ်ပြန်လာကာ ကျောင်းဆက်တက်သည်
၂၀၀၂ စက်တင်ဘာတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဆုံးသည်
(၁၀) တန်းကို သံတွဲရှိ အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၌ အောင်မြင်သူ ဘော်ဒါဆောင်မှ တက်သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သွားသည်
စစ်တွေအဝေးသင်တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဘာသာဖြင့် ဆက်လက်သင်ကြားသည်
ဒုတိယနှစ်တွင် စာမေးပွဲကျကာ ကျောင်းဆက်မတက်တော့ပေ
၂၀၀၇ နှစ်စတွင် မိသားစု ကျပ်တည်းလာ၍ ငပလီကမ်းခြေတစ်ဖက်စွန်းရှိ ဂျိတ္တောရွာလမ်းဆုံ ဘီယာဆိုင်၌ နှစ်လခန့် စားပွဲထိုးလုပ်သည်
ဇွန်လတွင် မိသားစုက ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းသွားသည်
ယူနီဆက် နှင့် ကြက်ခြေနီ တို့ ပေါင်းလုပ်သည့် ကလေးသူငယ်ကာကွယ်ရေးစီမံချက် (Children Protection Project) တွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်းလုပ်နေ၍ ဇူလိုင်လမှသာ ရန်ကုန်တက်လာသည်
အင်းစိန်ရွာမ၊ အလယ်ရပ်ကွက်၊ သံမဏိလမ်းတွင် နေထိုင်ကြသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲ၌ သံချောင်းပါတီ (သို့) အရက်သမားများပါတီ (မြန်မာပြည်) အမည်ဖြင့် အရက်သမားများကို ကိုယ်စားပြုသည့် ပါတီပြောင်ဖွဲ့စည်းရာ လူသိများသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီထုတ် ရတီ မဂ္ဂဇင်း တွင် ဂြိုဟ်သားတချို့နှင့် စကားပြောခြင်း စာမူဖြင့် စာပေနယ်တွင် ခြေချသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၁ ရက်တွင် 7 Day News ဂျာနယ်တွင် သတင်းထောက် ဖြစ်လာသည်
The Voice နေ့စဉ်သတင်းစာတွင် "လော်ဘီအုတ်ခဲ" အမည်ဖြင့် သရော်စာများ ရေးသားသည်
မြန်မာနိုင်ငံစာနယ်ဇင်းသမားများကွန်ယက် (Myanmar Journalist Network) ကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းသူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
"ကျွန်တော်ရဲ့ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် ဆိုတဲ့ ကလောင်နာမည်က သံချာင်းပါတီကနေ စခဲ့တာပါ
မှတ်မှတ်ရရ ကျွန်တော့်ရဲ့ ပထမဆုံးပုံနှိပ်သရော်စာကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့တာ ဥက္ကာပါ
" ဟု စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှကိုကိုမောင် က ပြောဖူးသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ အသည်းရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
၂၂ ရက်နေ့တွင် မဆုံးပါးမီရေးခဲ့သည့် သေတမ်းစာအရ ရေဝေးသုဿာန်၌ပင် သင်္ဂြိုဟ်ပေးခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဒေါပုံမြို့နယ်၊ ကန်သာယာ (၂) လမ်း နေအိမ်၌ မိခင်နှင့်အတူ ညီနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ  လော်ဘီ အုတ်ခဲ တွစ်တာပေါ်ရှိ ဥက္ကာကိုကို
ခက်လန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khetlan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ခက်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခက်လန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၀ ဦး၊ မ ၁၅၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းမာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ သပြေကြီးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကြီးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၉ ဦး၊ မ ၁၂၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဧရာဝတီတောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက် (အင်္ဂလိပ်: Ayeyarwaddy Farmers Development Bank; အတိုကောက် A Bank) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်  မြန်မာ နိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ နှင့် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ  စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဘဏ်ရုံးချုပ်များကို အမှတ်(၁၀၈)၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်းနှင့် နတ်မောက်လမ်းထောင့်၊ ဗိုလ်ချို (၁) ရပ်ကွက်၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး နှင့်အမှတ်(၃၃)၊ မဟာဗန္ဓုလလမ်းနှင့် မြိုင်ဟေမာလမ်းထောင့်၊ ပုသိမ်မြို့၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်
ဦးဆောင်တည်ထောင်သူမှာ ဦးဇော်ဝင်းရှိန် ဖြစ်သည်
၂၀၂၂ အချက်အလက်များအရ မူဆယ်၊ တာချီလိတ်၊ ကော့သောင်း၊ ပဲခူး၊ မကွေး၊ မော်လမြိုင်၊ မြဝတီ၊ နေပြည်တော်၊မန္တလေး စသည်တို့တွင် ဘဏ်ခွဲပေါင်း ၃၈ ခု ဖွင့်လှစ်ထားသည်
ဧရာဝတီ တောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (ခေါ်) A bank (အများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ လီမိတက်) ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် ၃၂ဝ၁၄ နှင့် ငွေရေးကြေးရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုင်း – မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ငွေလွှဲဝန်ဆောင်မှုအား ထိုင်းအခြေစိုက် Kasikorn Bank နှင့် ဆောင်ရွက်ခွင့်ရရှိထားသည်
ထိုင်း-မြန်မာ ဗဟိုဘဏ်များက  Designated Bank အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းအား ၂၀၂၂ မတ်လထဲတွင် ရရှိခဲ့၍ဖြစ်သည်
ယင်းအပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ရစ်ဖြူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yithpyu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လန်းဂျောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လန်းဂျောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၅ ဦး၊ မ ၁၀၇၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၁၃ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
အဖွင့်စာမျက်နှာဘက်စုံပို့ဆောင်ရေးဥပဒေပြဋ္ဌာန်းhttp:www.president-office.gov.mmqbriefing-roomnews20140203id-5224 Archived 5 March 2016 at the Wayback Machine.
ငပိတုံးကလေးရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
ဉာဏ်ကွင်းရွာ၊ ဘိုင်းဒေါင့်ချောင်း
ဇင်းရွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinywaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ဇင်းရွေးကုန်း (စက်ကုန်း)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် ရှမ်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်
စကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၉ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော် (အင်္ဂလိပ်: Federal Union Army) သည် ညီညွတ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (UNFC) ၏ အဖွဲ့ဝင်များမှ တိုက်ခိုက်သူများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော မဟာမိတ်စစ်တပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများကို ကာကွယ်ရန်အတွက် UNFC က တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ညီညွတ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင် ငါးဖွဲ့ရှိပြီး ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော် ကို ထိုအဖွဲ့ဝင်များအနက်မှ အချို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ချင်းအမျိုးသားတပ်ဦး (၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ရပ်စဲခံရ)ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (၂၀၁၄ စက်တင်ဘာတွင် နုတ်ထွက်)ကရင်နီ တပ်မတော်မွန်ပြည်သစ်ပါတီပအိုဝ်း အမျိုးသား အဖွဲ့ချုပ် (၂၀၁၅ နိုဝင်ဘာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ရပ်စဲခံရ)ရှမ်းပြည်တပ်မတော်-မြောက်ပိုင်းရခိုင်ပြည်တပ်မတော်ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (မေ ၂၀၁၇ တွင် နုတ်ထွက်)လားဟူဒီမိုကရက်တစ်အစည်းအရုံးတအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (၂၀၁၆ တွင် နုတ်ထွက်)ဝအမျိုးသားအစည်းအရုံး (မေ ၂၀၁၇ တွင် နုတ်ထွက်)
ဝက်လွတ်ရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlutywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ဝက်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၁ ဦး၊ မ ၂၃၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဘန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dabang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မန်တုံမြို့နယ်၊ မန်ပတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၂ ဦး၊ မ ၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်စင် ဦးစီးဌာန (အင်္ဂလိပ်: Penaion Department) သည် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၆ တွင် အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနတို့အား စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ပြန်လည်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး လုပ်ငန်းအဖွဲ့ (၁၈) ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ပင်စင်ဦးစီးဌာနသည်လည်း တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၊ ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့ လက်အောက်၌ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းများ နိုင်ငံ့တာဝန်ထမ်းဆောင်ခြင်းမှ အငြိမ်းစားယူကြသောအခါ အကျိုးခံစားခွင့်များအရ “ပင်စင်လစာနှင့်လုပ်သက်ဆုငွေ” တို့ကို နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်ရန်အတွက်ဖြစ်ပြီး ချီးမြှင့်ရာတွင် အငြိမ်းစားအကျိုးခံစားခွင့်များကို ပင်စင်ဦးစီးဌာနမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ကြသည်
ဤဌာနတွင် လုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်ရာ၌ တာဝန်များစွာကို ထမ်းဆောင်ကြ၏
ဥပမာ အမျိုးသားပင်စင်စနစ် ပေါ်ပေါက်စေရန် ပင်စင်စနစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ပင်စင်ဆိုင်ရာမူဝါဒများအား ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း၊ ပင်စင်ဆိုင်ရာ စာရင်းမှန်ကန်စေရေးအတွက် သက်ဆိုင်ရာဌာနများနှင့် ပူးပေါင်းချိတ်ဆက်ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ စာရွက်စာတမ်းကို အခြေခံသည့် စနစ်မှ ICT ကို အခြေခံ၍ တွက်ချက်ခွင့်ပြုသည့်စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကဲ့သောရတာဝန်များအပြင် အခြားတာဝန်များစွာလည်း ပါဝင်သည်
ငပြီချောင်းရွာ၊ သရက်ချို
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ မကျီးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဧကကနိပါတ် - ၁၂
ဟံစိဝဂ် -၁၁၉ - အကာလရာဝိဇာတ်
အချိန်ကို ဖောက်ပြန်စွာ တွန်မှားသဖြင့် အသက်သေရသော ကြက်အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိမြို့သား ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကိုပြုချိန် ကျန်းဂန်သင်ကြားချိန်ကိုမသိ၊ ညဉ့်သုံးယံလုံးအိပ်ကာ နိုးတိုင်း၊ နိုးတိုင်း ကျယ်စွာသောအသံကို ပြုလေ့ရှိ၏
တခြားရဟန်းတို့သည် အအိပ်ပျက်ကုန်၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ထိုရဟန်းအကြောင်း စကားစပ်မိ၍ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်လျက် ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ...ဤရဟန်းသည် ယခုအခါသာ အခါမဟုတ်သည်၌ အသံပြုတတ်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါလည်း အခါမဟုတ်သည်၌ အသံပြုဖူးပြီ၊ အချိန်အခါကို မသိသဖြင့် လည်းပင်းကို အလိမ်ခံရ၍ သေခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဥဒိစ္စပုဏ္ဏားမျိုး၌ ဖြစ်၍ အလုံးစုံသော အတတ်ပညာတို့၌ တစ်ဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်သဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးဖြစ်၍ တပည့်လုလင်ငါးရာတို့ကို အတတ်ပညာသင်ပေးလေ၏
ထိုတပည့်လုလင်ငါးရာတို့၌ အချိ်န်မှန်မှန် တွန်တတ်သော ကြက်တစ်ကောင် ရှိ၏
ထိုကြက်တွန်သံဖြင့် ထ၍ ဗေဒင်ကို သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်၏
အတတ်ပညာကို လေ့လာကြကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ လုလင်တို့သည် ထိုကြက်သေ၍ တခြားကြက်တစ်ကောင်ကို ရှာကြကုန်၏
ထိုအခါ လုလင်တစ်ယောက်သည် သုသာန်တောဝယ် ထင်းခွေသွားလတ်သော် ကြက်တစ်ကောင်ကို မြင်၍ ဖမ်းယူကာ ချိုင့်တစ်ခု၌ထား၍ မွေးလေ၏
ထိုကြက်ကား မိဘ ဆရာသမား အုပ်ထိန်းကာ အဆုံးအမခံ၍ ကြီးပြင်းသော ကြက်မဟုတ်သဖြင့် တွန်ရမည်အချိန်ကို မသိသည့်အတွက် တစ်ရံတစ်ခါ အလွန်စောစော တွန်လေ၏
တစ်ရံတစ်ခါ အရုဏ်တက်၍ လင်းမှတွန်လေ၏
လုလင်တို့သည် အလွန်စောစောတွန်သောအခါ ကြက်တွန်သံဖြင့် ထကြ၍ အတတ်ပညာကို သရဇ္ဈာယ် လေ့ကျင့်ကုန်လတ်သော် အရုဏ်တက်သည်တိုင်အောင် သရဇ္ဈာယ်လေ့ကျင့်ရန် မတတ်နိုင်ကြကုန်၊ အလွန်အိပ်ချင်သဖြင့် မေ့ပျောက်ကြကုန်၏
အရုဏ်တတ်၍ လင်းမှတွန်သောအခါ၌လည်း အချိန်မရှိသဖြင့် သရဇ္ဈာယ်လေ့ကျင့်ခွင့် မရကြကုန်၏
ထိုအခါ လုလင်တို့သည် ဤကြက်ကား အလွန်စောလည်း တွန်သည်
ဤကြက်ကိုမှီ၍ ငါတို့မှာ အတတ်ပညာအပြီးသို့ ရောက်တော့မည် မဟုတ်ဟု ကြက်ကိုဖမ်းကာ လည်ပင်းကိုလိမ်၍ သတ်သဖြင့် သေခြင်းသို့ရောက်လေ၏
အချိန်အခါ မဟုတ်သည်၌ တွန်သောကြောင့် ကြက်ကိုသတ်ပစ်ကြသည်ဟု ဆရာကြီးထံလည်း ပြောကြားကြကုန်၏
ဆရာကြီးလည်း ကြက်သေရခြင်းကို အုပ်ထိန်းကာ အဆုံးအမကိုခံ၍ မကြီးရသောကြက်သည် အခါဟုတ်သည်ကို လည်းကောင်း၊ အခါမဟုတ်သည်ကို လည်းကောင်း မသိဘဲ အရမ်းတွန်သည့်အတွက် သေရ၏” ဟု သက်သေပြကာ အဆုံးအမ ဩဝါဒပေးလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ အချိန်မဟုတ်သည်၌ တွန်သောကြက်သည် - ယခုအခါ အချိန်မဟုတ်သည်၌ အသံပြုသော ရဟန်း
ဆရာကြီး၏ တပည့် ပရိတ်သတ်သည် - ငါဘုရားပရိသတ်
ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ဆရာ,မိ,ဘ၊ မဆုံးမ၊ မုချမလိမ္မာ
(၂) အချိန်လွဲလျက်၊ တွန်သည့်ကြက်၊ အသက်ဆုံးသည်သာ
အကာလရာဝိဇာတ် ပြီး၏
ဒဂုန်ရွှေမျှားသည် ၁၈၉၅ ခု ၊ ဇွန်လ (၂)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ပြည်မြို့၌ အဖ ကုန်သည် ဦးချစ်ထွန်း ၊ အမိ ဒေါ်စောကလေးတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှားသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ၊ မေလ (၂၈)ရက်နေ့ နံနက် (၈)နာရီ (၂၅) မိနစ်အချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အမှတ် ၃၃၊ ကျောက်ကုန်းလမ်း ၊ ရန်ကင်းနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ကာလကတ္တားတက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၁၉-၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကြည်တော်မူ ဂျာနယ်ကို အုပ်ချုပ်မှု အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၂၃ တွင် ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း၌ ပါဝင်ရေးသားပြီး မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းကို အစွဲပြုကာ ဒဂုန်ရွှေမျှား ကလောင်အမည်တွင်ခဲ့သည်
၁၉၂၆-၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကုန်သည်လုပ်ငန်းလုပ်ရင်း သူရိယသတင်းစာနှင့် တိုးတက်ရေးသတင်းစာတို့တွင် သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ရှေ့နေစာမေးပွဲဝင်ဖြေပြီး ရှေ့နေအဖြစ် အသက်မွေးသည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးနှင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဗျုရိုတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် အမှုထမ်း၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးစတွင် ဗမာ့ခေတ်၊ ရှေ့ဆောင် သတင်းစာများနှင့် သတင်းစုံဂျာနယ်တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေ အသင်း၌ စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်း၏
၁၉၅၉ ခုတွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဒဂုန်ရွှေမျှား ဆာရိုက်ဒါဟတ်ဂတ်၏ ဝတ္ထု ၂၀ ကျော် အပါအဝင် ဘာသာပြန်ဝတ္ထုရှည် (၄၀)ခန့်ကို ဘာသာပြန်ခဲ့၏
ထို့ပြင် ဝတ္ထုတိုရှည် တစ်ထောင်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး (၆၀ဝ)ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
ပင်ကိုရေး အထ္ထုပ္ပတိအဖြစ် ဘဝနှင့်အတွေ့အကြုံကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် ၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ၁၉၆၃ တွင် စာပေဗိမာန်စာပေ အတိုင်ပင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် ဘာသာပြန် စာပေဆု၊ ရော်ဘင်ဆင်ကရူးဆိုး၁၉၆၃ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု ဘာသာပြန် ဒုတိယဆု၊ မြို့ဝန်မင်း၏ခရီး၁၉၇၄ ခုနှစ် စာပေဗိမာန်စာမူဆု ဘာသာပြန် ဒုတိယဆု၊ မွန်းတည့်ရန် နှစ်မိနစ်အလို၁၉၆၅ တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ ထုတ်ဝေသော အရှေ့တိုင်း ဝတ္ထု (၅၀) စာအုပ်တွင် ထောင်မင်းသား ဦးဖိုးထော် ဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည့် ဖယောင်းရုပ်ဝတ္ထုကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဖြင့် ပြန်ဆိုဖော်ပြခြင်း ခံရသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံမှ မြန်မာအမည် ဒေါ်နှင်းဆီ ခေါ် ဒေါက်တာ အင်နီမာရီအက်ရှီ (Dr.Annemarie Esche) ဘာသာပြန်ထုတ်ဝေသော 'ပုဂံဈေး' (Der marktvon Pagan) အမည်ရှိ မြန်မာဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စာအုပ်တွင် ဒဂုန်ရွှေမျှား၏ 'အတိတ်၏ပဲ့တင်သံ' ဝတ္ထုတိုကို ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုဖော်ပြခြင်း ခံရသည်
(က) မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းနှစ်ချုပ် (၁၉၈၃)၊ စာ-၂၀ဝ ၊ ၂၀၁
(ခ) မြဝတီမဂ္ဂဇင်း တွဲ ၃၀ ၊ မှတ် ၉ ၊ (၁၉၈၂ ဇူလိုင်) စာ -၆၉
ဒင်္ဂါးရရွာ၊ ယိုးဆနွင်း
သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဆရာတော် ဒေါက်တာ ဓမ္မပီယ သည် နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ ဆက်ကပ်သော သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ နှင့် Ph.D ဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့သော မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဆရာတော် ဒေါက်တာ ဓမ္မပီယ သည် မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် ပြည်နယ်များမှ ရဟန်းသံဃာများ နှင့် မစိုးရိမ်တိုက်သစ် နာယက ပရိယတ္တိသာသနာဟိတ (သကျသီဟ) ဓမ္မာစရိယ ဆရာတော် အရှင်ဝီရသူရေးဆွဲတင်ပြခဲ့သော  မြန်မာအမျိုးစောင့်ဥပဒေ ကို မဟာဓမ္မကထိက ဗဟုဇနဟိတဓရ- အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ- အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ သပိတ်အိုင်ဆရာတော် (သဲကုန်းဆရာတော်) ဒေါက်တာ အရှင်ဉာဏိဿရ  ၊ သာဓုပရိယတ္တိ စာသင်တိုက် ကျောင်းထိုင် နာယက ရွှေညဝါ ဆရာတော် ၊ ဓမ္မဒူတ ပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ဆရာတော် အရှင် ဆေကိန္ဒ   စသော မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းဒေသကြီးများနှင့် ပြည်နယ်များမှ  ရဟန်းသံဃာများ၊ မြန်မာပြည်သူများနှင့် အတူ တက်ကြွစွာ ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဆရာတော် ဒေါက်တာ ဓမ္မပီယအရှင်မြတ်သည် ကျမ်းစာရေးသားခြင်း၊ စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဟောပြောခြင်း၊ တရားပြသခြင်း၊ စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးစွန်းတောင် (အထက်)ရွာ
မက်ဒေါနား လူးဝီးဇ် ချစ်ကိုးန်နီ (အင်္ဂလိပ်: Madonna Louise Ciccone) (မွေးဖွား : ၁၉၅၈-ဩဂုတ်-၁၆ ) သည် အမေရိကန် အဆိုတော်၊ တေးရေးသူ၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၈၀နှစ်များမှစတင်၍ ပေါ့ပ်ဂီတဘုရင်မ အဖြစ်တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံရ၍ မက်ဒေါနားသည် ပေါ့ပ်ဂီတ သီချင်းရေးသားခြင်းနယ်ပယ်ကို ချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သဖြင့် လူသိများခဲ့သည်
စင်မြင့်ထက်၌ မြင်ကွင်းပိုင်းဆိုင်ရာဖျော်ဖြေမှု၊ ဂီတရုပ်သံဗွီဒီယိုများ တင်ဆက်ခဲ့သဖြင့်လည်း ကျော်ကြားသည်
မကြာခဏဆိုသလို သူမ၏ဂီတနှင့် ပုံရိပ်ကို ပြန်လည်ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်းများရှိသလို တစ်ဖက်တွင်လည်း သူမ၏လုပ်ငန်းပိုင်းဆိုင်ရာနယ်ပယ်တိုင်းအား ပြည့်ပြည့်စုံစုံ စီမံကြီးကြပ်ခဲ့သည်
သူမ၏ အမျိုးမျိုးသော လက်ရာများတွင် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေး၊ လိင်ကိစ္စများပါဝင်ကာ အကောင်းဘက်ဆန်သောအမြင်များ၊ ဝိဝါဒကွဲပြားသည့် ဝေဖန်မှုများ စသဖြင့်အမျိုးမျိုးအထွေထွေရရှိခဲ့သည်
မက်ဒေါနားကို များစွာသောအနုပညာရှင်များက လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းရှိသော အနုပညာရှင်ဟု ဖော်ပြကြသည်
မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ်တွင် မွေးဖွားကြီးပြင်းခဲ့ကာ ၁၉၇၈တွင် ခေတ်ပေါ်အက၌ သက်မွေးမှုပြုရန် နယူးယောက်မြို့ သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
Breakfast Club ရော့ခ်ဂီတဝိုင်းနင့် Emmy ဝိုင်းတွင် အဆိုတော်၊ ဂစ်တာတီးသူ၊ ဒရမ်တီးသူအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မက်ဒေါနားသည် ၁၉၈၂ ၌ Sire Records တေးသံသွင်းနှင့် စာချုပ်ချုပ်ဆိုကာ မက်ဒေါနားအမည်ဖြင့်ပင် တေးအယ်လ်ဘမ်ကို နောက်တစ်နှစ်၌ ဖြန့်ချိခဲ့သည်
ထို့နောက်ပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော တေးအယ်လ်ဘမ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ၁၉၈၄၌ Like a Virgin ၊ ၁၉၈၆၌ True Blue ၊ ၁၉၉၈တွင် Ray of Light (ဂရမ်မီရ)၊ ၂၀၀၅တွင် Confessions on a Dance Floor (ဂရမ်မီရ) တို့ဖြစ်၍ ရောင်းအားကောင်းသောအခွေများဖြစ်ကြသည်
သက်တမ်းတစ်လျှောက် အဆင့်(၁)ရသောသီချင်းများစွာ သီဆိုခဲ့၍ ထိုသီချင်းများ၌ Like a Virgin ၊ La Isla Bonita ၊ Like a Prayer ၊ Vogue ၊ Take a Bow ၊ Frozen ၊ Music ၊ Hung Up ၊ 4 Minutes တို့လည်းပါဝင်သည်
မက်ဒေါနား၏ လူကြိုက်များမှုကို သူမ၏ရုပ်ရှင်များစွာက ပိုမိုမြှင့်တင်ပေးနိုင်ခဲ့လေရာ ထိုရုပ်ရှင်များ၌ Desperately Seeking Susan (၁၉၈၅)၊ Dick Tracy (၁၉၉၀)၊ A League of Their Own (၁၉၉၂)၊ Evita (၁၉၉၆)တို့ဖြစ်ကြသည်
Evita ရုပ်ရှင်၌ ရွှေကမ္ဘာလုံးဆု ကို အကောင်းဆုံးဇာတ်ဆောင်မင်းသမီး အဖြစ်ရရှိခဲ့သည်
သူမ၏ အခြားများစွာသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ၌ ရလဒ်မကောင်းသောဝေဖန်တုံ့ပြန်မှုများရခဲ့သည်
စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးအနေဖြင့် Maverick ကုမ္ပဏီ (Maverick Records တေးသံသွင်းအပါအဝင်) ကို ၁၉၉၂တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
အခြားသော စွန့်စားလုပ်ကိုင်ခြင်းများ၌ ဖက်ရှင်ဒီဇိုင်းများ၊ ကလေးစာအုပ်များ (ရေးသားခြင်း) ၊ ကျန်းမာရေးစင်တာ၊ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခြင်းတို့ပါဝင်လေသည်
ရန်ပုံငွေပွဲများစွာအတွက် အကျိုးပြုဆောင်ရွက်၍ ၁၉၉၈တွင် Ray of Light Foundation နှင့် ၂၀၀၆တွင် Raising Malawi တို့ကိုလည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာအနှံ့ တေးအချပ်ရေ သန်း(၃၀၀)ကျော်ရောင်းချခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် ဂင်းနစ်ကမ္ဘာ့စံချိန် မှတ်တမ်းက သူမအား ရောင်းအားအကောင်းဆုံးသော အမျိုးသမီးအနုပညာရှင်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
အမေရိကတေးသံသွင်းလုပ်ငန်းအဖွဲ့က တေးအခွေပေါင်း ၆၄.၅ သန်းနှင့်အတူ သူမအား အမေရိကတွင် တတိယမြောက်ရောင်းအားအမြင့်ဆုံး အမျိုးသမီးဟု ဖော်ပြကြသည်
ဘီလ်ဘော့ဒ် (မဂ္ဂဇင်း)က ဘီလ်ဘော့ဒ်ဇယား ထိပ်တန်းသီချင်း (၁၀၀)သမိုင်းတွင် အအောင်မြင်ဆုံး တစ်ကိုယ်တော် အနုပညာရှင်ဟု သတ်မှတ်သည်
သမိုင်းတစ်လျှောက်၌ စုစုပေါင်းဝင်ငွေအများဆုံးရသော တစ်ကိုယ်တော်အနုပညာရှင်လည်းဖြစ်၍  အမေရိကန်ဒေါ်လာ (၁.၄)ဘီလီယံကို ဂီတပွဲလက်မှတ်များရောင်းချခြင်းဖြင့် ရရှိခဲ့သည်
၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် ရော့ခ်အန်ရိုးလ် ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်မှုခံခဲ့ရပြီး VH1ရုပ်သံကုမ္ပဏီက ဂီတနယ်ပယ် အကြီးကျယ်ဆုံးအမျိုးသမီး (၁၀၀)၌ သတ်မှတ်၍ ရိုးလင်းစတုန်းမဂ္ဂဇင်းကလည်း သမိုင်းတစ်လျှောက်အကြီးကျယ်ဆုံးသော အနုပညာရှင် (၁၀၀)၌လည်းကောင်း သမိုင်းတစ်လျှောက်အကြီးကျယ်ဆုံးသော တေးရေးဆရာ၌လည်းကောင်း မက်ဒေါနားကို ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ခဲ့သည်
သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်များရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်များFilth and Wisdom (2008)W.E. (2011)
ငပိချောင်းရွာ၊ ငပိချောင်း
ခင်ပွန်းကြီးဆယ်ပါးဆိုသည်မှာ- ဗုဒ္ဓ - သဗ္ဗညုတ မြတ်စွာဘုရားရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ - ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဘုရားငယ်များအဂ္ဂသာဝက၊ မဟာသာဝက - မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ တပည့်သာဝကများရဟန္တာ - အာသဝေါ ကုန်ခန်းပြီးသော ရဟန္တာ အရှင်မြတ်ကြီးများမာတာ - မွေးသမိခင်ပီတု -  မွေးသဖခင်အာစရိယ - မြတ်ဆရာသမားဝုဒ္ဓါ - သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်၊ မိမိထက်သိကာအရွယ်ကြီးများသူဓမ္မကထိက - ဆရာ (ဓမ္မ တို့ကိုဆုံးမတတ်သောဆရာသမားများ)ဟိတကရ - ထမင်းတစ်လုတ် ရေတစ်မှုတ် စသည်ကိုပေးကမ်းချီးမြှင့်ထောက်ပံ့ဖူးသော မိမိကို ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံးဖြင့်ကျေးဇူးပြုဖူးသော  ကျေးဇူးရှင်ပုဂ္ဂိုလ်များ ကိုဆိုသည်
ပြင်းထန်သောဦးခေါင်းနာစသည့်ဝေဒနာများဖြစ်ခြင်း
ပိုင်ဆိုင်သောဥစ္စာပစ္စည်းများဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း
လက်၊ ခြေပြတ်ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ်ချွတ်ယွင်းခြင်း
ကုသ၍မရနိုင်သောကြီးလေးသည့်ရောဂါများဖြစ်ခြင်း
ရူးသွပ်ခြင်း၊ စိတ်မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်း
မင်းပြစ်မင်းဒဏ်ခံရခြင်း
မတရားသဖြင့်စွပ်စွဲခံရခြင်း
ဆွေမျိုးကောင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်းမရရှိခြင်း
စည်းစိမ်ဥစ္စာအခြွေအရံများပျက်စီးခြင်း
နေရာတိုက်အိမ်မီးလောက်ပျက်စီးခြင်း
အစားအစာမရှားပါးခြင်း
ရောက်ရာအရပ်၌လေးစားပူဇော်ခံရခြင်း
ရန်သူမျိုးငါးပါးနှင့်ကင်းဝေးနိုင်ခြင်း
လူချစ်လူခင်ပေါများခြင်း
ပရိသတ်အလယ်၌တင့်တယ်စွာနေနိုင်ခြင်း
ကောင်းသတင်းကျော်စောခြင်း
အခြွေအရံများခြင်း
စီးပွားဥစ္စာဖွံဖြိုးတိုးတက်ခြင်း
ဘေးဒုက္ခကြုံသော်အကူအညီရခြင်း
မကျိုင်း (ရှမ်း)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makeng(Shan))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ နန့်လင်းပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်ချဲ (ခ)စိုင်လဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinche (Saile))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နားဟီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဟီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉၈ ဦး၊ မ ၄၂၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
ညန်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyankan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၀ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပကထေရ်သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်တွင် ထင်ရှားသော မထေရ်တပါး ဖြစ်သည်
ဥပကထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရှေးဦးစွာ တွေ့ရပါလျက် တရားဦးကို မနာရပဲရှိရသည်
မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် တရားဦးဟောရန်အတွက် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးရှိရာ ဗာရာဏသီပြည်အနီးမှ မိဂဒါဝုန်သို့ ကြွတော်မူလတ်သော် မဟာဗောဓိနှင့် ဂယာသီသအကြား၌ ဥပကမည်သော တက္ကတွန်းကို တွေ့၏
ထိုတက္ကတွန်းက ငါ့ရှင်၊ သင်၏ဣန္ဒြေတို့သည် နှစ်လိုကြည်ညိုဖွယ် ရှိပေ၏
သန့်ရှင်းစင်ကြယ် သပ္ပါယ် ပြည့်ဖြိုးလျက် ပြိုးပြိုးပြက်မျှ ထွက်ထွန်းသော အရောင်လည်း ရှိပေ၏
အဘယ်သူကို ရည်မှန်းလျက် ရဟန်း ပြုဘိသနည်း
သင့်ဆရာကား အဘယ်သူနည်း
သင်ကား အဘယ် အမည်ရှိသနည်းဟု မေး၏
မြတ်စွာ ဘုရားလည်း ချစ်သား ဥပက၊ ငါကား ကိလေသာရန်သင်းကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီး၍ တည်သဖြင့် အလုံးစုံ ဘုံ သုံးပါးလုံး၌ဖြစ်သော တရားအပေါင်းကို သိတော်မူ၍ တေဘူမက ဓမ္မခပ်သိမ်းတို့၌ လိမ်းကျံကပ်ငြိခြင်းမှ ကင်း တော်မူ၏
အလုံးစုံသော အကုသိုလ်တရားကို ပယ်ရှားစွန့်ခွာ၍ တဏှာ၏ကုန်ရာ နိဗ္ဗုတာအောင်ဘုံကို အာရုံပြုဘိသဖြင့် ကိလေသာအပေါင်းတို့မှ လွတ်၏
ချစ်သား ဥပက၊ စတုဘူမက ဓမ္မအလုံးစုံကို အလိုလို သာ ငါသိတော်မူရကား လောကသုံးပါး၌ ထင်ရှားပြစရာ ငါ့ဆရာသည် အဘယ်မှာ ရှိတော့အံ့နည်း
ငါ့အမည်ကား ငါးပါးသောမာရ်ကို ပယ်လှန် အောင်ဘိ၍ အနန္တဇိန မည်သတည်းဟု မိန့်တော်မူသည်
ထိုအခါ ဥပက ကအရှင်ဂေါတမ၊ ဟုတ်ပေရာ၏
သို့ရာ တွင် သင်ကား ယခု အဘယ်သို့ ကြွအံ့နည်း ဟု မေးပြန်၏
ချစ်သား ဥပက၊ သမုဒ္ဒရာ ဂင်္ဂါသဲလုံးမျှ ပွင့်ကုန်ကြသော ဗုဒ္ဓ တို့ ဓမ္မတာ ဓမ္မစကြာ ဟူ သော တရားစည်ကြီးကို တီးတော်မူ ခြင်းငှာ ဗာရာဏသီပြည်၏အနီး မိဂဒါဝုန်တောကြီးသို့ ငါကြွ တော်မူအံ့ ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် ငါ့ရှင် ဟုတ်ပေရာ၏ ဟူသောစကားကို ဆိုလျှက် ခေါင်းညိတ်ပြီးသော် ခရီးလွဲ၍ ဝင်္ဂ မည်သော ဇနပုဒ်သို့ သွားလေသည်
ဥပကသည် ဝင်္ဂဇနပုဒ်၌ ထိုရွာတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော မုဆိုးကြီး စဏ္ဍာမိ၏ ကိုးကွယ်လုပ်ကျွေးခြင်းကို ခံလျက် နေထိုင်၏
တစ်နေ့သောအခါ မုဆိုးကြီး စဏ္ဍာမိသည် တောလိုက်သွားရာ သမီးဆာဝါအား ရဟန်းကြီးကို လုပ် ကျွေးပြုစုရန် မှာကြားထားခဲ့သည်
ဆာဝါလည်း ရဟန်းကြီး အား ဆွမ်းလုပ်ကျွေးသည်
ရဟန်းကြီးဥပကသည် ဆာဝါ၏ ရူပါရုံကြောင့် ချစ်ခင်တပ်မက်ခြင်းဖြစ်၍ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဆွမ်းမစားနိုင်၊ မကျိန်း စက်နိုင်ပဲ စိတ်ဒုက္ခ ရောက်ရသည်
မုဆိုးကြီး တောမှ ပြန်လာသောအခါ ရဟန်းကြီး၏ အဖြစ်ကို သိရ၍ မေးမြန်းပြီးသော် သမီးဆာဝါနှင့် လက်ထပ် ပေးမည်ဟု ကတိပြုသည်
ဥပကသည် လူထွက်၍ လက်ထပ် ပြီးနောက် မုဆိုးကြီးထံတွင် သားငှက်တို့ကို ထမ်းပိုးရောင်းချ ခြင်းဖြင့် နေထိုင်သည်
ကာလကြာသော် သုဘဒ္ဒမည်သော သားငယ်တစ်ယောက် ဖွားမြင်သည်
ကလေးငယ် ငိုယိုသောအခါ မိခင် ဆာဝါက ရဟန်းလူထွက် မုဆိုးနောက်လိုက် လူငမိုက်၏သား မငိုနှင့် ဟု ငေါက်ငန်းလေ့ပြုသည်
ထိုအခါ ဥပက ကြားသဖြင့် ဇနီး ဖြစ်သူအား ငါ့ကို ကိုးကွယ်ရာ မရှိဟု သင်မမှတ်လေနှင့်၊ ငါ့တွင် အနန္တဇိန မည်သော မိတ်ဆွေရှိသည်ဟု ပြန်ပြော လေ့ရှိသည်
ဆာဝါသည် ထိုသို့ ငေါက်ငန်းဖန်များလတ်သော် ဥပကသည် နားငြီးရှက်ရွံ့၍ အိမ်မှထွက်ခွာလျက် ဘုရား ရှိရာ မဇ္ဈိမဒေသသို့ ရှေးရှု သွားလေသည်
သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန် ကျောင်းသို့ရောက်လျှင် ငါ့ရှင်တို့ အနန္တဇိနသည် အဘယ်မှာ ရှိသနည်းဟု မေး၏
ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားက အနန္တဇိနအမည်ဖြင့် မေးလာသူကို ခေါ်ဆောင်ခဲ့ရန် ဦးစွာကပင် မှာကြားထားသည့်အတိုင်း မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ခေါ် ဆောင်သွားသည်
ဥပကသည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးတွေ့ရ၍ တရားရကာ ရဟန်းပြုလေသည်
ရဟန်းဖြစ်ပြီးသော် မြတ်စွာဘုရား ဟော ကြားတော်မူသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ကြိုးစားအားထုတ်သည်
ဥပကသည် အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်ပြီးနောက် အသက်အတိုင်း နေ၍ စုတေသော် အဝိဟာဗြဟ္မာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေသည်
ထိုဘုံ ၌ဖြစ်သော ခဏ၌ပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လေသည်
နတ်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ အမြင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘုရားလက်ထက်၌ သာမဏေတို့သည် ရဟန်းတို့အပေါ် ရိုသေခြင်း မပြု၊ အကြီး အကဲအချုပ် အုပ်စိုးရာမထား၊ အသက်မွေး တူမျှအောင် မနေကြသဖြင့် ရဟန်းကောင်းတို့ ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်၍ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားမှုကြောင့်ဘုရားရှင်က “အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ပဉ္စဟင်္ဂေဟိ သမ္မန္နာဂတဿ သာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတုံ”စသည်ဖြင့် အင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော သာမဏေအား ဒဏ်အမှု ပြုစိမ့်သောငှ (ဒဏ်ပေးရန်)ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်
ထိုအချိန်ကစ၍ ဒဏ်အမှုဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ ၎င်းပါဠိတော်၌ “ဘိက္ခူနံ အလာဘာယ ပရိသက္ကတိ”စသော နောက်အင်္ဂါ ငါးပါးသာ လာခဲ့သည်၊ သာမဏေ သိက္ခာပုဒ်ဆယ်ပါးတွင် ရှေ့သိက္ခာပုဒ်ငါးပါး လွန်ကျူးလျှင် လိင်ကျ၍ နောက်ငါးငါး လွန်ကျူးလျှင် ဒဏ်သင့်သောကြောင့် နောက်သိက္ခာပုဒ် ငါးပါး လွန်ကျူးမှု ထည့်သွင်းလျက် “ဒသဟင်္ဂေဟိ သမန္နာဂတဿ သာမဏေရဿ ဒဏ္ဍကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ” စသည်ဖြင့် ဒဏ်ပေးရခြင်းအကြောင်း ဆယ်ပါးပြု၍ ရှေး ဆရာတို့ စီစဉ်တော်မူထားခဲ့သည်
သာမဏေအား ဆုံးမကြောင်းဖြစ်သော အမှုတို့ကို(ဒဏ္ဍ) ဒဏ်ဟု ဆိုသည်၊ ထိုအမှုမျိုးသည်ပင် ပြုလုပ်အပ်သောကြောင့် (ကမ္မ)ဟုလည်း ဆိုပြန်သည်၊ တနည်းအားဖြင့် နှိပ်ကွပ်မှုမျိုးက ဒဏ်ဟု ဆိုရသည်၊ ထိုအမှုသည်ပင် ပြုလုပ်အပ်သောကြောင့်(ကမ္မ)ဟုလည်း ဆိုပြန်သည်
အပြစ်ရောက်သော သာမဏေအား မည်သည့်ကျောင်း မဝင်ရစသည် တားမြစ်ခြင်း၊ ရေခပ်စေခြင်း၊ ထင်း, သဲတို့ကို သယ်ယူဆောင်စေခြင်း စသောကိစ္စမျိုးသည်နှိပ်ကွပ်ဆုံးမကြောင်းဖြစ်၍ (ဒဏ္ဍ ကမ္မ)ဒဏ်အမှုဟု မှတ်ပါ
သူနေမြဲကျောင်း၌ မနေရန်၊ ထွက်ဝင်နေကျကျောင်းသို့ မဝင်ထွက်ရန် တားမြစ်သော ဒဏ်ပေးပုံကို မိန့်တော်မူသည်
အပြစ်အားလျော်စွာ ရေထမ်းစေခြင်း၊ ထင်းသဲစသည်တို့ကို ဆောင်ယူသယ်ပို့ခြင်း ဒဏ်အမှုကိုလည်း ပြုထိုက်၏ဟု ဆိုသည်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကဒဏ်ပေးနိုင်ပါသည်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာကို မပန်ကြားပဲ ဒဏ်ပေးသော ရဟန်း ဒုက္ကဋ် အာပတ်သင့်သည်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာက ရှေးကတည်းက သာမဏေများအပြစ်တွေ့လျှင် ဒဏ်ပေးကြပါဟုပြောဆို ထားလျှင် မပန်ကြားပဲ ဒဏ်ပေးနိုင်သည်၊ သာမဏေတွေ ဒဏ်အပြစ် လွန်ကျူးမှုတွေ့ပါက ဥပဇ္ဈာယ်အား အပြစ်ပြ၍ ဒဏ်ပေးပါဟု ပြောဆို အပ်၏
သုံးကြိမ်တိုင် ပြောကြားလျက် ဒဏ်မပေးလျှင် မိမိကိုယ်တိုင်လဲ ဒဏ်ပေးအပ်၏ဟု (အဋ္ဌကထာ) ဆိုသည်
နောင် ရှောင်ကြဉ်လိမ့်မည် ဟူသော နှလုံးထားဖြင့် သာမဏေအား သနားညှာတာ၍ ဒဏ်ပေးအပ်၏၊ သာမဏေ လူထွက်အောင်, ပျက်စီးအောင် စသော ယုတ်မာသော နှလုံးထားဖြင့် ဒဏ်မပေးအပ်ပါ
သံဃာ့အာရာမ်အားလုံး မဝင်, မထွက်ရဟု တားမြစ်သော ဒဏ်မျိုး၊ မစားရ, မသောက်ရအောင် ခံတွင်းပိတ်သော ဒဏ်မျိုးကို မပေးရ၊ ပေးလျှင် ဒုက္ကဋ် အာပတ်သင့်စေဟု မိန့်သည်
ငါ ဒဏ်ပေးတယ် အနေမျိုးဖြင့် ကျောက်ဖျာ အပူပေါ် အိပ်ခိုင်းခြင်း၊ ကျောက်, အုတ်ခဲ စသည်တို့ကို ဦးခေါင်းပေါ်ချ၍ ရွက်ထားစေခြင်း၊ ရေထဲနှစ်ခြင်း အမှုမျိုးကို မပြုအပ်ဟု (အဋ္ဌကထာ) ဆိုသည်
တပည့်ဖြစ်သော ရဟန်းတို့အား ဒဏ်ပေးခြင်း အပ်သည်ဟု (အဋ္ဌကထာ) ဆိုသည်
အောက်ပါအချက် ဆယ်ချက်ကို ကျူးလွန်သည့် သာမဏေကို သဲဒဏ်၊ ရေဒဏ် ပေးထိုက်သူ ဖြစ်၍ ဒဏ်ပေးရ၏
“ဒဏ်ထိုက်သည်” ဟုလည်း ခေါ်၏
နေ့လွဲ ညစာ စားခြင်း
က၊ ဆို၊ တီးမှုတ်ခြင်၊ ယင်းတို့ကို ကြည့်ရှုနားထောင်ခြင်း
ပန်းပန်ခြင်း၊ သနပ်ခါး၊ ပေါင်ဒါ၊ မိတ်ကပ်၊ အမွှေးအကြိုင် လိမ်းကျံ ရှုရှိုက်ခြင်း
မြင့်မြတ်သောနေရာ၊ မြတ်သော နေရာတို့၌ နေထိုင်အိပ်စက်ခြင်း
ရွှေ၊ ငွေ၊ ဒင်္ဂါး၊ အကြွေ၊ ငွေစက္ကူတို့ကို ကိုင်ခံခြင်း
(ဤငါးပါးသည် ဆယ်ပါးသီလတွင် ပါဝင်ပြီး ဖြစ်၏
ရဟန်းတော်များ လာဘ်မရအောင် အားထုတ်ခြင်း
ရဟန်းတော်များ အကျိုးပျက်စီးအောင် အားထုတ်ခြင်း
ရဟန်းတော်များ နေမြဲကျောင်း၌ မနေရအောင် အားထုတ်ခြင်း
ရဟန်းတော်များကို ဆဲရေးခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်း
ရဟန်းအချင်းချင်း ကွဲပြားအောင် ကုန်းတိုက်ခြင်း
ဓနိတောရွာ၊ သက္ကယ်ဆိပ်
စက်ကယ်ပြီအထက်ရွာ
ပါဏဗေဒအလိုအရ ငါးဖောင်ရိုးသည် 'စကွမ်ဗရီစိုစီဒေး' (Scomberesocidae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
ငဖောင်ရိုးသည် လုံးလုံးရှည်ရှည် ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
ကျောဆူးတောင်တစ်ခုတည်းရှိ၍ ယင်း၌ ရိုးနုများပါရှိသည်
မေးရိုးသည် ရှည်လျား၍ ငှက်နှုတ်သီးကဲ့သို့ ချွန်ထွက်နေ၏
ငါးတောင်ညင်း၊ နှုတ်သီးထိုးတို့သည် ငါးဖောင်ရိုးနှင့် မျိုးချင်းနွယ်သောငါးများ ဖြစ်ကြလေသည်
အသားမှာ မွဲခြောက်၍နေသည်
ကုလားငါးခြောက်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်
ငဖြူကလေးဘူတာသည် ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ရထားလမ်းမိုင်တိုင် ၆၁မိုင် ၁၂ဖာလုံတွင်တည်ရှိသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ပင်လုံမြို့ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး လွိုင်လင်-နမ့်စန် ကားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
တက္ကသိုလ်ကို ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၀၁ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)တွင် ဘွဲ့ကြိုနှင့် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများ တက်ရောက်နိုင်သည်
ဟတခိဘူတာ  (八多喜駅 ဟတခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အဲဟိမဲခရိုင်၊ အိုးဇုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း (Paramilitary)
သကန်ဝရွာ၊ သကန်ဝ
ဩဂတ်စ် ဗွန် ဖင့်ခ် (ဂျူနီယာ) (အင်္ဂလိပ်: August von Finck, Jr.)  ကို ၁၉၃၀ တွင်မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဩဂတ်စ် ဗွန် ဖင့်ခ် (စီနီယာ) ၏ သားဖြစ်သည်
သူသည် ဂျာမနီနိုင်ငံသားဖြစ်သော်လည်း ဆွစ်ဇာလန်တွင်နေထိုင်သည်
ဂျာမနီ၏ အချမ်းသာဆုံးပုဂ္ဂိုလ်များထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၅ တွင် Forbes ၏ အဆိုအရ သူသည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇.၇ ဘီလီယံ ကြွယ်ဝသည်ဟု ဆိုသည်
ဂျာမနီ Baden-Wurttemberg ပြည်နယ်အစိုးရက သူ့ကို ဥရောပအလယ်ခေတ်သမိုင်းကြောင်းအရ အခိုင်မာဆုံး ကုန်သွယ်မှုကို သူ့အား အာဏာလွှဲပေးထားသည်
ဈေးနှုန်းမှာ ယူရိုငွေ ၂၀ မီလျံခန့်ရှိသည်
ဆွစ်ဇာလန်တွင် နေထိုင်ပြီး သားသမီးလေးဦးရှိသည်
အကြီးဆုံးသားမှာ ဩဂတ်စ် ဖရန်ကွိုက်စ် ဗွန် ဖင့်ခ် ဖြစ်သည်
လက်ပန်ဝင်း (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanwin(West))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဝင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၅ ဦး၊ မ ၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟခွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakhun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟခွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်မောင်တိုးသည် စတီရီယို ခေတ်ဦးအဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ်ဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားသော အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ခင်မောင်တိုးကို ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း မော်လိုက်မြို့၌ အရေးပိုင်မင်း ဦးခင်မောင်နှင့် မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်လှတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်းမောင်နှမ သုံးယောက်အနက် တတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်
ဖခင် တာဝန်ကျရာ မြို့ရွာများသို့ လိုက်လံပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ရပြီး သူငယ်တန်းမှ ဆဋ္ဌမတန်းအထိကို ရွှေဘိုမြို့၊ သတ္တမတန်းမှ အဋ္ဌမတန်းပညာကို စစ်တွေမြို့နှင့် အထက်တန်းပညာအောင်မြင်သည်အထိကို သထုံမြို့တို့တွင် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ရသည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်စက်မှုတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦးအဖြစ် ဘဝကို ရပ်တည်ရန် ဆုံးဖြတ်ထားသော်လည်း တက္ကသိုလ်ရောက်ရှိသည့်လူငယ်တို့ သဘာဝအတိုင်း ဂီတဘက်လိုက်စားခြင်းကြောင့် ပညာရေးဘက်ကို အလေးမပေးမိချေ
သို့သော် ဂီတလမ်းကြောင်းဘက် စိတ်အားထက်သန်မှု ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ဒုတိယနှစ်တွင် ကျောင်းထွက်ပြီး ဂီတလမ်းကြောင်းပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ဒုတိယနှစ်တွင် စက်မှုတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သူ ကိုရဲလွင်နှင့် တွဲ၍ ဂီတကို စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် တွင် ပထဆုံးသော တစ်ကိုယ်တော် စီးရီးကို "ပြဿနာ အုပ်စု" တီးဝိုင်းဖြင့် ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ် တေးစီရီးထွက်ရှိခဲ့သည်
ထိုစီးရီးသည် ခင်မောင်တိုး၏ ပထမဆုံး စီးရီးဖြစ်သည့်အပြင် ကော်ပီသံစဉ် စီးရီးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ပထမဆုံး စီးရီးမှာပင် ခင်မောင်တိုးကို ပရိသတ်သိစေခဲ့သည့် သီချင်း ဖြစ်သော "မျက်သွယ်" သီချင်းကို သီဆိုခဲ့သည်
"မျက်သွယ်" သီချင်းကို ကိုတင်မောင်လှိုင်က ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ဒုတိယ စီးရီးဖြစ်သော "ရင်ခုန်နေသော အိပ်မက်ငယ်" ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သီဆို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယင်းစီးရီးမှာလည်း ကော်ပီသံစဉ် ဖြစ်သည်
ထိုအချိန် အထိ ခင်မောင်တိုးအား ပရိသတ်သိရှိမှု နည်းပါးနေဆဲ ဖြစ်သည်
၁၉၇၉ခုနှစ်တွင် " အဉ္ဇလီအတွက် ဂီတအဉ္ဇလီ" စီးရီး ထွက်ရှိခဲ့သည်
ထိုစီးရီးမှာ ခင်မောင်တိုး၏ ပထမဆုံး ကိုယ်ပိုင် သံစဉ် စီးရီး ဖြစ်ခဲ့ပြီး ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းများကိုသာ ဆက်တိုက် သီဆိုခဲ့သည်
တေးစီးရီးဖြန့်ချိစကနေ မျက်သွယ်တေးစီးရီးထွက်ရှိချိန်ထိ ကော်ပီတေးသီချင်းများ ရောယှက်မှုရှိနေသည့် ခင်မောင်တိုးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော အဉ္စလီအတွက် ဂီတအဉ္စလီ တေးစီးရီးတွင် ကိုယ်ပိုင်တီးဝိုင်း၊ ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် တေးသီချင်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် လိစ္ဆဝီ တေးဂီတဝိုင်းကို မဇ္ဈိမလှိုင်း ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဂီတလုပ်ငန်းများကို အခြေချ လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့သည်
မဇ္ဈိမလှိုင်း ဟူသော အမည်ကို ကိုမောင်မောင်က ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မဇ္ဈိမလှိုင်း အဖွဲ့က Keyboard သမား မောင်မျိုးခင် ကွယ်လွန် သွားပြီးနောက် အဖွဲ့သားများသည်လည်း တစ်ယောက် တစ်နေရာစီ ကွဲသွားကြသဖြင့် ရှိုးပွဲများ သိပ်မလိုက်ကြတော့ပေ
နာမည်ကြီး ကိုယ်ပိုင်သံစဉ် သီချင်းတပုဒ် ဖြစ်သည့် ဝိုင်းရဲ့ဆည်းဆာ တစ်နှင့် နှစ်ကို ၁၉၇၉-၈ဝ တဝိုက်က ကိုမောင်မောင်နှင့် နှစ်ယောက်တွဲ ရေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် "ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး "ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ"မှာ ခင်မောင်တိုးကို ဂီတ ပရိသတ်များ ပိုမို အသိအမှတ် ပြုခဲ့သည့် စီးရီး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် "စောင်းကြိုးရှိုက်သံ နှင့် ဆယ်နှစ်တာတေးများ" လက်ရွေးစင်တေးစု ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် "မဟာဆန်သူ" စီးရီး ထွက်ရှိလာခဲ့သည်
"မဟာဆန်သူ"သည် ခင်မောင်တိုး၏ အအောင်မြင်ဆုံး တေးစီးရီး ဖြစ်ခဲ့သည့် အပြင် ခင်မောင်တိုးနှင့်အတူ "မဇ္ဇျိမလှိုင်း" တေးဂီတ အဖွဲ့ကိုပါ အောင်မြင်မှု ရရှိစေခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် "ကြိုးကြာသံ" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် "မျက်သွယ်" အမည်ဖြင့် လက်ရွေးစင် တေးပေါင်းစု ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်၌ " ရောင်စဉ် ခုနှစ်သွယ်"၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၌ "ဝေးခဲ့ပြီ ပန်းခရမ်းပြာ"၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် "လေးညှို့ရှင်" အစရှိသည့် တေးစီးရီးများ ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် "ပန်းချစ်သူ" တေးပေါင်းစု ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုစီးရီး၌ ပါဝင်ခဲ့သော သီချင်းများမှာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင် သီချင်းများ ဖြစ်သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် "ပန်တော်ဦး"၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် "မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်တည်မှု" ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာပင် Live 94 (Live Show) နှစ်ခွေတွဲ ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် "ရည်ရွယ်သူ"၊ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် "မှီတွယ်ရာ လွမ်း"၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် "လှိုင်းထက်က ခြေရာများ" အစရှိသည့် စီးရီးများ ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် "ရင်ခတ်အလွမ်း" တေးစီးရီး ထွက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုစီးရီးတွင် ပါဝင်သော သီချင်းများမှာ မွန်းအောင်၏ သီချင်းများကို ပြန်လည် သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် "တိတ်တခိုး" စီးရီး ထွက်ရှိခဲ့သည်
"တိတ်တခိုး"သည် မောင်စိန်ဝင်း(ပုတီးကုန်း)၏ ကဗျာများကို ကိုနိုင်မင်းက သံစဉ် ထည့်သွင်းပေးခဲ့ပြီး ခင်မောင်တိုးက သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ခင်မောင်တိုး၏ တေးသီချင်းသစ် ထွက်ရှိမှု မရှိသလောက် နည်းပါးခဲ့ပြီး ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် အချိန်တွင် "ခုနှစ်နှစ်အလွန်" တေးစီးရီး ထွက်ရှိလာခဲ့သည်
"ခုနှစ်နှစ် အလွန်" သည် ခင်ဝမ်းအမှတ်တရ အနေဖြင့် ခင်ဝမ်း သီဆို အောင်မြင်ခဲ့ပြီးသော သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် "အကြိုက်ဆုံး မန္တလေး သီချင်းများ" တေးစီးရီး၊ သည်းဦးသစ္စာ အစရှိသည်တို့ ထွက်ရှိခဲ့ပြီး နောက်ဆုံး ထွက်ရှိခဲ့သော တေးစီးရီးမှာ " ခွန်အားဖြည့်ပါ မိငယ်" ဖြစ်သည်
ကျွန်တော့် အမြင်က ဂီတကြောင့် လူတွေဟာ လောက အမြင်မှန်နဲ့ နီးစပ်တယ်လို့ ထင်တယ်
ကျွန်တော်ဘဝ ဖြတ်သန်းချင်တဲ့ ပုံစံက မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားသလို လူတွေက မွေးပြီး သေသွားမယ့်သူတွေ ဖြစ်ပေမယ့် ကြားထဲမှာ သံသရာ ဆိုတာရှိတယ်
ဒီဘဝလုပ်နေတဲ့ အလုပ်တွေ အကုန်လုံးက သံသရာ တစ်လျှောက်လုံးကို အထောက်အကူဖြစ်တဲ့ ပုံစံမျိုးရှိရမယ် ဆိုတော့ ရိုးရိုးသားသား နေလို့ရတဲ့ ဂီတ အလုပ်က ကျွန်တော့် ဘဝအတွက် အင်မတန်သင့်တော်ပါတယ် ဟု ပြောကြားခဲ့ဖူးပါသည်
ခင်မောင်တိုး၏ ဂီတသက်တမ်းတလျှောက်တွင် တေးစီးရီးပေါင်း ၃၅ ခု သီဆိုခဲ့ပြီး ဝိုင်းရဲ့ဆည်းဆာ တေးစီးရီးသည် ပရိသတ် အသိအမှတ်ပြုမှုကို စတင်ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် မဟာဆန်သူ စီးရီးတွင် အောင်မြင်မှု ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်
ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ် (၁၉၇၃)ရင်ခုန်နေသော အိပ်မက်ငယ် (၁၉၇၄)အဉ္ဇလီအတွက် ဂီတအဉ္ဇလီ (၁၉၈၀)ဝိုင်းရဲ့ ဆည်းဆာ (၁၉၈၁)စောင်းကြိုးရှိုက်သံ (၁၉၈၂)မဟာဆန်သူ (၁၉၈၄)ကြိုးကြာသံ (၁၉၈၅)မျက်သွယ် (၁၉၈၆)ရောင်စဉ်ခုနှစ်သွယ် (၁၉၈၈)ဝေးခဲ့ပြီ ပန်းခရမ်းပြာ (၁၉၉၀)လွယ်လွယ်နဲ့မဖြစ်ဘူးလေ နှင့် နှုတ်ဆက်ခြင်းပန်တော်ဦး (၁၉၉၃)မြစ်တစ်စင်းဖြစ်တည်မှု (၁၉၉၄)"Live 94 (Live Show)"လက်ရွေးစင် ၁ နှင့် ၂သမုဒယ ကြိုးသုံးပင်ရည်ရွယ်သူ (၁၉၉၅)မှီတယ်ရာ လွမ်း (၁၉၉၆)လှိုင်းထက်ကခြေရာ (၁၉၉၇)ရင်ခတ်အလွမ်း (၁၉၉၈)ခွာညိုသက်ထားစိတ်ကြိုက်တေး - ခင်မောင်တိုးအကောင်းဆုံးတေးများသီချင်းတစ်ပုဒ် (၁၉၉၉)လက်ရွေးစင်အကောင်းဆုံးတေးများအကောင်းဆုံးတေးများတိတ်တခိုးအကောင်းဆုံး ခေါင်းစီးတေးများ (၂၀၀၀)အကြိုက်ဆုံး ဒဏ္ဍာရီတေးများ (၂၀၀၁)လွမ်းဝတ်မှုန် (၂၀၀၃)အကောင်းဆုံးမန္တလေးတေးများ (၂၀၀၅)ခုနစ်နှစ် အလွန် (၂၀၀၇)ရွှင်လန်းချမ်းမြေ့ပါစေ (သင်္ကြန်သီချင်းများ) (၂၀၀၈)မဇ္ဈိမလှိုင်းဂယက်များ (Live Show)သည်းဦးသစ္စာ (၂၀၁၀)ခွန်အားဖြည့်မိငယ် (၂၀၁၂)ပထမဆုံး တေးစီးရီး "ကျေးဇူးတင်တယ် ကမ္ဘာကြီးရယ်" မဖြန့်ချိခင်တွင် အချိန်ကပင် ဒေါ်ဝေဝေခိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး မင်းမင်းဦး၊ အောင်ပန်းဦးနှင် သမီးငယ် ဝေနှင်းခိုင်ဆိုသည့် သားသမီးသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အသည်းကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် စင်ကာပူနိုင်ငံ အထွေထွေရောဂါကု ဆေးရုံကြီးတွင် ကုသမှု ခံယူခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁၅) ရက်နေ့ နံနက်(စင်္ကာပူစံတော်ချိန်) (၈နာရီ ၂၀မိနစ်) အချိန်ခန့်တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၆၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်
ဝိတက္က၊ ဝိစာရ၊ ဝီရိယ၊ ပီတိ၊ ဆန္ဒ၊ အဓိမောက္ခ စသည့်ခြောက်ပါးတို့သည် အလုံးစုံသော စိတ်တို့မယှဉ်၊ အချို့အချို့သော စိတ်တို့၌သာ ယှဉ်သည်ဖြစ်၍ ပကိဏ်းစေတသိက် မည်သည်
သဗ္ဗစိတ္တက ခုနစ်ပါး ပေါင်းသည်ရှိသော် တစ်ဆယ့်သုံးပါး ဖြစ်၏
ဤတစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့သည် ကောင်း၊  မကောင်း နှစ်ဖက်ရောယှက်ခြင်းကြောင့် ဝိမိဿက မည်ကုန်၏
စိတ်သည်လည်း ကောင်း၊ မကောင်း နှစ်ဖက်နှင့် ရောယှက်သည်သာ ဖြစ်၏
ဝိတက်ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ထွေထွေပြားပြား အကြံပွားခြင်း ဖြစ်သည်
သင်္ကပ္ပဟုလည်း ခေါ်၏
သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပဟူ၍ (၂) မျိုး ရှိသည်
ဝိစာရ ဆိုသည်မှာ အာရုံ၏ စိတ်၏ တရစ်ဝဲဝဲနေခြင်း ဖြစ်သည်
ဝီရိယ ဆိုသည်မှာ အမှုကိစ္စတို့၌ စိတ်၏ အထအကြွ ပေါ့ပါးခြင်း ဖြစ်သည်
သမ္မာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ နှစ်ပါးရှိ၏
ပီတိ ဆိုသည်မှာ စိတ်၏ နှစ်သက်ခြင်း ဖြစ်သည်
စိတ်လုံးကြီးထွားခြင်း ဖြစ်သည်
စိတ်၏ ရွှင်လန်းတက်ကြွ တဟုန်တည်း မြောက်ကြွခြင်း ဖြစ်သည်
ဆန္ဒ ဆိုသည်မှာ အလိုရှိခြင်း ဖြစ်သည်
သွားလိုသည်၊ လာလိုသည်၊ ပြောလိုသည် အစရှိသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်
အဓိမောက္ခ ဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ ကျွတ်လွတ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ သည်လိုလား ဟိုလိုလားဟူ၍ နှစ်ခွမရှိ၊ အငြိအတွယ်မှ စိတ်၏ ကျွတ်လွတ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဖက်လိပ်ပြင်ရွာ၊ ကျွန်းပေါက်ပြုစု
ကင်းပွန်းချုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinpunchon)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ကျောက်မဲတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ထရော်ဝ
အက်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Etgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရွာရှည် (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗင်းဟင် (လားဟူ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Binhin (Larhu))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ဗင်းဟင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထင်းသည် လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုစုစောင်းထားသည့် သစ်ထွက်ပစ္စည်းဖြစ်သည်
အကိုင်းနှင့်အတုံးများကို ထင်းအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
ထင်းများတွင် အစိုနှင့် အခြောက်နှစ်မျိုးရှိသည်
၎င်းကို အမာနှင့် အပျော့ဟူ၍ ပုံမှန်အားဖြင့် နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲခြားထားသည်
ထင်းသည် ပြန်လည်ကာ အသုံးပြုနိုင်သည့် ပစ္စည်းဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း လောင်စာအတွက် လိုအပ်ချက်သည် မြင့်မားလာသည့်အတွက်ကြောင့် ထင်းကို ပြန်လည်ကာ အသုံးပြုနိုင်ရန် စီစဉ်လာကြသည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းတိုးတက်လာမှုနှင့် ကိရိယာပစ္စည်းများ အဆင့်မြင့်လာမှုသည် ဒေသ၏ သစ်သားထုတ်လုပ်မှုကို တိုးတက်လာစေသည်
ထင်းများကို ထုပ်လုပ်ခြင်းနှင့် စုဆောင်းခြင်းသည် ဒေသနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကိုမူတည်ကာ ပုံစံ ကွဲပြားမှု ရှိသည်
အချို့နေရာများတွင် ထင်းထုတ်လုပ်ရန်အတွက် နေရာများကို တိတိကျကျ သတ်မှတ်ထားကြသည်
အခြားသော နေရာတို့တွင် စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြုလုပ်ရန်အတွက် ထိုမြေတွင် ရှိနေသည့် သစ်ပင်များကို ထင်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်သည်လည်း ရှိသည်
ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် အုပ်စုလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ မိသားစုအလိုက်သော်လည်းကောင်း၊ အခြားသော အမျိုးမျိုးသော ပုံစံများဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသည်
ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသည့် ပစ္စည်းနှင့် နည်းလမ်းများမှာမူ ကွဲပြားကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် များသောအားဖြင့် များပြားစွာ ပေါက်ရောက်ရှင်သန်နေကြသည့် ထင်ရူးပင်များကို ထင်းအဖြစ် ထုတ်လုပ်ကြသည်
ခြောက်သွေ့ကာ အောက်သို့ ပြုတ်ကျနေသည် ကိုင်းများကို ခြများသည် စားလိုက်ကြပြီး ဆွေးမြေ့ပျက်စီးသွားကြသည်
ကမ္ဘာ့နေရာအများစုတွင် ထင်းကို ခုတ်လှဲပြီးနောက် သယ်ယူရန်အတွက် ပြင်ဆင်ကြသည်
ထို့နောက်တွင် လောင်စာအဖြစ်အသုံးပြုနိုင်ရန် ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်မည့် နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြရသည်
ထင်းမှ မီးသွေးပြုလုပ်ခြင်းကိုမူ ထင်းခုတ်လှဲသည့် နေရာတွင်ပင် ပြုလုပ်နိုင်သည်
များသောအားဖြင့် ယနေ့ခေတ်ထင်းထုတ်လုပ်ရာတွင် ထင်းခွဲခြင်းကို ပြုလုပ်ကြသည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် မြန်မြန်ဆန်ဆန် ခြောက်သွေ့စေနိုင်သည်
ယနေ့ခတ်တွင် ခွဲသည့်စက်များကို အသုံးပြုလာကြသည်
ထင်းများကို သိမ်းဆည်းရာတွင် နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးရှိသည်
ပုံမှန်စုပုံထားခြင်းနှင့် သတ်မှတ်ထားသည့် ပုံစံဖြင့် စုပုံထားခြင်း ဖြစ်သည်
ထင်းများကို သိမ်းဆည်းခြင်းသည် ထင်းများကို ရေစိုစွတ်မှုမှ ကာကွယ်ရန်နှင့် အခြောက်ခံမှုကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားရှိရန် ဖြစ်သည်
ထင်းကို ထင်းပုံ၏ ထုထည်ကို ကြည့်ကာ တိုင်းတာကြသည်
အသုံးပြုကြသည့် ယူနစ်မှာလည်း ကမ္ဘာတစ်ဝန်း အမျိုးမျိုး အပြောင်းအလဲရှိနိုင်သည်
ထင်းကို တိုင်းတာရာတွင် ခန့်မှန်းခြေဖြင့် စဉ်းစားကာ တိုင်းတာကြသည်
နတ်ကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Natgyi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ နတ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၅ ဦး၊ မ ၁၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၄၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ချည်သောကြိုး ကြက်ချည်သော် မမြဲ၊ ကြက်ချည်သောကြိုး ဆင်ချည်သော် မခိုင် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်ချည်သော ကြိုးဖြင့် ကြက်ကို ချည်သော် ကျွတ်ရာ၏
ကြက်ချည်သော ကြိုးဖြင့် ဆင်ကို ချည်သော် ပြတ်ရာ၏
ထို့အတူ ဝန်နှင့်အား လျော်ကန်ခြင်းမရှိလျှင် လုပ်ငန်းချောမွေ့ အောင်မြင်ခြင်း မရှိနိုင်
အရှင်မင်းကြီး၊ ဆင်ကို ချည်သော ကြိုးသည်လည်း ဆင်၏ ခြေတွင် ချည်မှ မြဲချေသည်
ကြက်၏ ခြေမှာ ချည်လေသော် ကျွတ်၏
ကြက်ခြေတွင် ချည်သော ကြိုးသည်လည်း ကြက်ခြေတွင်ချည်မှ မြဲချေသည်
ဆင်ခြေမှာ ချည်သော် ပြတ်၏
တစ်ရပ်တစ်ရွာ အခြားအနား ဖြစ်သောကြောင့် ဆွေတော် မျိုးတော်ဖြစ်မှ သာလျှင် ထိုက်လိုက်ရာသည်
[၁၁၄၃] ဏိပုံ
"ဆင်မှာဆင်ကြိုး၊ ကြက်ကြိုးကြက်သာ၊သင့်တန်စွာ၏၊" [၁၂၆၆] မဃ * ၁၈၄
ထနိပါတ်ရွာ၊ ကုလားကုန်းတန်း
သက်ကယ်မြှောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeihmyaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ကုလားမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုလားမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၇ ဦး၊ မ ၂၇၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများမှ အစတံငါလုပ်ငန်းဖြင့် ပင်လယ်ပြင်၌သွားလာနေကြသော လှေသင်္ဘောများ၏ ဘေးအန္တရာယ်သည် ကြောက်မက်ဖွယ် ကောင်းအောင်ထူပြောလှပေသည်
ကျောက်ဆောင်များနှင့် တိုက်မိ၍ ပျက်စီးနစ်မြုပ်ရခြင်း၊ လေပြင်းမုန်တိုင်းသဖြင့်တိမ်း မှောက်နစ်မြုပ်ရခြင်း၊ ရေကြောင်းမှားသဖြင့် သောင်တင်လျက် တိမ်းစောင်းနစ်ပျက်စီးရခြင်း စသည့် အန္တရာယ်များဖြင့် တွေ့ကြုံသောအခါ ထိုသင်္ဘောများပေါ်၌ စီးနင်းလိုက်ပါလာကြ သူတို့၏ ကံကြမ္မာသည်လည်း ဘေးတွေ့သောသင်္ဘောနှင့် အတူပင်ဖြစ်တော့သည်
ရေ၌ကျက်စားသူများတွင် ဘေးအန္တရာယ် အများဆုံးဖြစ်သော တံငါသည်များသည် လှေရော လူပါဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်မှာ များပြားလှလေပြီ
ထိုသို့ရှေးက အနောက်နိုင်ငံများတွင် တံငါသင်္ဘောများ တစ်ခေါက်ထွက်၍ အပြန်တွင် တစ်စင်းနှစ်စင်းနစ်မြုပ်လေ့ရှိရကား တံငါ သင်္ဘောများအပြန်တွင် ကြိုဆိုနေ သောအိမ်သူ အိမ်သားများသည် ခပ်လှမ်းလှမ်းမှလာနေသော သင်္ဘော ရွက်တိုင်များကို ရင်တဖိုဖိုနှင့် ရေတွက်နေကြရလေသည်
ထွက်သွားစဉ်က ဆယ်စင်းဖြစ်၍ အပြန်တွင် ရွက်တိုင် ဆယ်တိုင်အောက် လျော့နေပါက ကြိုဆိုသူအားလုံးမှာ ကြား ရလတ္တံ့သော မကောင်းသတင်းအတွက် ကိုယ်စီကိုယ်ငှစိုးရိမ်ကြီး စွာဖြစ်ကြရလေတော့သည်
ထိုကဲ့သို့ဘေးအန္တရာယ်နှင့်ကြုံ၍ ကယ်ဆယ်သူမရှိသော အဖြစ်မျိုးကားများစွာ စိတ်နှလုံးမချမ်း မြေ့ဖွယ်ရာဖြစ်ပေသည်
ထိုသို့မချမ်းမြေ့ဖွယ်အသက်ဆုံးရှုံးမှုများမှကာကွယ်ရန်၊ သို့မဟုတ်ကယ် ဆယ်ရန်နည်းလမ်းကောင်းများကိုရှာဖွေခဲ့ကြရာ ခရစ်၁ရ၈၅ ခုနှစ်ကလူကင်ဆိုသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် လှေတစ်စင်းကို တီထွင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ဖူး၏
ထိုနောက်တွင် ၁ရ၈၉ခုနှစ်၌ နျူကပ်ဆဲကမ်းခြေမှ တိုင်းမြစ်ဝမှကိုက် ၃ဝဝ မျှသာကွာဝေးသောနေရာတွင် 'အက်ဒဗင်ချာ'ခေါ် သင်္ဘောကြီး တစ်စင်းသည် လေမုန်တိုင်းမိ၍ လှိုင်းကြီးများအကြားတွင် ဒုက္ခတွေ့ပျက်စီးရပုံကိုကမ်းပေါ်မှ လူအများမြင်ကြရလေသည်
ထိုသင်္ဘောကြီးပျက်စီးနစ်မြုပ်လျက်ရှိနေစဉ် တတ်နိုင်သမျှ ကယ်ဆယ်ရန်အဆောတလျင်တိုင်ပင်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုမျှ လှိုင်းလုံးကြီးများသောင်းကျန်းနေသည့်နေရာသို့ သွားရောက် ကယ်ဆယ်ဝံ့သူ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ချေ
ထိုကြောင့်သင်္ဘောကြီး နစ်မြုပ်ပျက်စီးသွားသည်ကိုမျက်မြင်ဖြစ်သော်လည်း စိတ်မချမ်း မြေ့ဖြစ်ရုံမှတစ်ပါး မည်သို့မှ ကယ်ဆယ်ရန်မတတ်နိုင်ခဲ့ကြပေ
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်ကိုမချင့်မရဲရှိလာသဖြင့် ကယ်ဆယ်ရန် နည်းလမ်းများကို ကြံစည်စိတ်ကူးခဲ့ကြရာ ဝီလျံဝုဒဟေ့ဆိုသူ ဆေးသုတ်သမားတစ်ဦးနှင့် ဟင်နရီဂရိတ်ဟက်ဆိုသူ လှေစပ်သမားတစ်ဥိီးက သက်ကယ်လှေပုံစံတစ်မျိုးကိုတင်ပြခဲ့ကြ ၏
ထိုပုံစံကိုသက်ဆိုင်ရာတို့ကနှစ်သက်ကြသဖြင့် လက်ခံလိုက် ကြသည်
ယခုခေတ်ဆောက်လုပ် အသုံးပြုနေသော သက်ကယ်လှေများသည်လည်း ဝုဒဟေ့ တီထွင်ခဲ့သော အခြေခံသဘောပေါ်တွင် ပင်မူတည်ဆောက် လုပ်ထားလေသည်
ရှေးဦးစွာတီထွင်ခဲ့သော သက်ကယ်လှေမှာ အောင်မြင်သင့်သလောက် အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ဝေးလံသောခရီးနှင့်ပြင်းထန်သော မုန်တိုင်းများအကြားတွင် ကယ်ဆယ်ရန်မဖြစ်နိုင်ချေ
များသောအားဖြင့် ကမ်းခြေနှင့်မနီးမဝေးအရပ်များတွင် ဒုက္ခတွေ့နေသော လှေသင်္ဘောများကိုသာကယ်ဆယ်နိုင်ခဲ့၏
သို့သော် သက်ကယ်လှေများ၏ အသုံးဝင်ပုံကိုသိရှိလာကြသည့် အလျောက် တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် တီထွင်ပြုလုပ်လာကြရာ စက်ဖြင့်ခုတ်မောင်းသော သက်ကယ်လှေများလည်း ပေါ်ပေါက်လာလေသည်
လှေဝမ်းထဲသို့ ရေမဝင်နိုင်စေရန် ဝမ်းကိုရေလုံအောင် ပြုလုပ်ထားပြီးလျှင် ၂၆ ပေမှ ၃၆ပေ အထိရှည်၍ ပေါ့ပါးသော လှေများကိုတည်ဆောက်ကြ၏
ထိုလှေများသည်လူ ၃ဝ မှ ၁ဝဝ အထိတင်နိုင်သည်
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောတိုင်းတွင် သက်ကယ်လှေများနှင့် သက်ကယ်ဗော့များကို လိုအပ်သလို တင်ဆောင်ထားရှိကြရသည်
သက်ကယ်လှေများကိုနိုင်ငံကြီးများတွင် ပင်လယ်ကမ်းခြေများ၌ အချိန်မရွေးအဆင်သင့်ထားကြသည်
ယခုခေတ်သစ် နည်းစံနစ်များအရ တိုးတက်နေသော သက်ကယ်လှေများမှာ စက်ဖြင့်ခုတ်မောင်းသောလှေများသာဖြစ်၍ အသက် ကယ်ဆယ်ရာ၌လိုအပ်သော ကရိယာတန်ဆာ အသုံးအဆောင်များ အသင့်တပ်ဆင်ထားသည်
ကယ်ဆယ်ရာ၌ အသုံးပြုသည့်ကြိုးများ၊ အသံ ဖမ်းစက်၊ အားကောင်းသောလျှပ်စစ်မီးမောင်းများ၊ ရေမျက်နှာပြင်ကို ငြိမ်သက်စေရန် ပက်ဖျန်းသည့်ဆီ ဖျန်းပိုက်များစသည်များကို သက်ကယ်လှေများ၌ အသင့်တပ်ဆင်ထားရှိသည်
အရေးကြုံ၍ ထိုလှေ များကိုအသုံးပြုရန်လိုသောအခါ ကယ်ဆယ်ရေး အပျော်ထမ်းတပ်ဖွဲ့သားများက ဆောင်ရွက်ကြသည်
သက်ကယ် လှေကိုအသုံးပြု၍ ရေထဲတွင် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရာ၌ စွန့်စားရသည့်အရာ တွင်မီးသတ်သမားများထက် ဘေးအန္တရာယ်မသေးချေ
ကမ်းခြေစောင့် ကယ်ဆယ်ရေးသမားများသည် ပင်လယ်ဘက်သို့ အမြဲစောင့်ကြည့်နေကြရသည်
ဒုက္ခနှင့် တွေ့ကြုံနေရသောသင်္ဘောများသည် ကမ်းခြေစောင့်များထံမှ အကူအညီကို ရရှိနိုင်ရန် ကောင်းကင်သို့ မီးကျည်းမီးပန်းများ လွှတ်၍ အချက်ပေးရသည်
ဒုက္ခသည်များထံမှ အချက်ပြ မီးပန်းများကို မြင်လျှင်အကူအညီလာမည့်အကြောင်းပြန်၍ အချက်ပြကာ သက်ကယ်လှေများနှင့် ချက်ချင်းထွက်ခွာ သွားကြ လေသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကမ်းခြေစောင့်များသည် သက်ကယ်လှေများနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးကို သာမကသင်္ဘောများ နစ်မြုပ်ပျက်စီးခြင်းများမှကာကွယ်ရန်လည်းစီမံထားကြသည်
ကမ်းခြေစောင့် ဌာနတွင်ထားရှိသောလေယာဉ်ပျံသည် ပင်လယ်ရေပြင်ပေါ်ရှိရာသီဥတုအခြေအနေကို ပျံသန်းကြည့် ရှုနေရသည်
လေမုန်တိုင်းပြင်းထန်မည့်အရိပ်အခြေမြင်လျှင် တံငါသင်္ဘောအစရှိသည်တို့ကို သတိပေးရသည်
ကုစားခြင်းထက်ကာကွယ်ခြင်းကပိုမိုကောင်းမွန်သည် ဟူသော စကားပုံအရ ထိုသို့ကြိုတင် ကာကွယ်ခြင်းမှာ နစ်မြုပ်မှကယ်ဆယ်ရခြင်းထက်ပိုမိုခရီးရောက်သည့်အလျောက် ယခုအခါနိုင်ငံ အများမှာပင် ထိုသို့ရာသီဥတု အခြေအနေကိုအကဲခတ်၍ သတိပေးနှိုးဆော်မှုများ ပြုလုပ်လျက် ရှိကြ လေသည်
သက်ဖိုးလူရွာ၊ အရိုးဒါး
ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံးကြီး၏ ထက်မြက်သောခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ရဲဘောသုံးကျိပ်ဝင် သခင်ထွန်းအုပ်သည် ပြည် ခရိုင် ပေါင်းတည်မြို့နယ် ပုတီးကုန်းမြို့နယ်ခွဲအပိုင် သိုက်တောရွာဇာတိဖြစ်သည်
သခင်ထွန်းအုပ် (ဝါ) မောင်ထွန်းအုပ်၏ မိဘများမှာ သိုက်တောရွာ မြေပိုင်ရှင် ဦးရွှေ၊ ဒေါ်ရွှေသားတို့ဖြစ်
မောင်ထွန်းအုပ်ကို ၁၂၆၉ ခုနှစ် နတ်တော်လဆန်းသုံးရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မောင်ထွန်းအုပ် လေးနှစ်သားအရွယ်တွင် မိခင် သေဆုံးသွား၍ ၁၄ နှစ်သား အရွယ်တွင် ဖခင် သေဆုံးသွားသည်
ငယ်စဉ်က သိုက်တောရွာ မြန်မာအလယ်တန်းကျောင်း၊ ထိုနောက် မှော်ဇာမြို့၊ ရန်ကုန်မြို့တို့တွင် ကျောင်းနေခဲ့သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း ကိုလံဗိုမြို့ရှိ အာနန္ဒာကောလိပ် ကျောင်းသို့ သွားရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ စီနီယာကိမ်းဗရစ် အတန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်၍ သခင် အမည်ခံကာ အမျိုးသားရေးလုပ်ငန်းများကို စတင် လုပ်ကိုင်လာခဲ့၏
အလုံဆူပါဗင်လမ်းရှိ အစည်းအရုံးတည်ရာဌာနမှစ၍ ဗိုလ်ချုပ်လမ်းအစည်းအရုံး၊ လွစ္စလမ်း ဌာနအစည်းအရုံး၊ ၄၇ လမ်းဌာနအစည်းအရုံး၊ ပန်းဆိုးတန်းဌာနအစည်းအရုံး စသည် တို့တွင် အငတ်ငတ် အပြတ်ပြတ် အဆင်းရဲခံကာ နိုင်ငံရေးကြိုးပမ်းခဲ့သည်
ဗြိတိသျှလက်အောက်ခေတ် ကိုလိုနီနယ်ချဲ့စံနစ် ကို အမြစ်ပါမကျန် တိုက်ဖျက်ချေမှုန်းကြရမည်ဆိုသော အသိစိတ်ပေးလျက် နိုးကြားတက်ကြွစွာဖြင့် ဆူပူအုံကြွ ကန့်ကွက် လာအောင် ဟောပြောစည်းရုံးခဲ့သည်
ဤသို့ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ဘက်စုံပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံရေးသမားတိုင်း၏ တွေ့ကြုံရမြဲဓမ္မတာ နိုင်ငံရေးလောကဓံ မုန်တိုင်းဒဏ်များကြောင့် ထောင်တန်း အကြိမ်ကြိမ်အကျခံခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ခေါင်းဆောင် တစ်ယောက်အနေဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ ဂျပန် တပ်နှင့် မြန်မာပြည် ပြန်ဝင်ရာတွင်ပါလာ၏
ဂျပန်စစ်သေနာပတိ ဂျင်နရယ်အီဒါ၏အမိန့်အရ မေမြို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အုပ်ချုပ်ရေးစီစဉ်မှုအဖွဲ့ကြီးကို ဖွဲ့စည်းသောအခါ သခင်ထွန်းအုပ်လည်း အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ရသည်
ထိုအဖွဲ့ကြီးက နိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့ကို စံနစ်တကျဖွဲ့စည်းသောအခါတွင် သစ်တောရေးနှင့် သတ္တုတွင်းဌာနဝန်ကြီးဟူ၍ ဖြစ်လာ၏
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ကပေးသော လွတ်လပ်ရေးရရှိသဖြင့် ဒေါက်တာဘမော်က အစိုးရအဖွဲ့ပြန် လည်ဖွဲ့စည်းသောအခါ သခင်ထွန်းအုပ်သည် အစိုးရအဖွဲ့တွင် မပါဝင်ရတော့ပဲ စင်္ကာပူသို့ပို့၍ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်းခံရလေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ လာပြီးနောက် ဘုရင်ခံဆာဒေါ်မန်စမစ်၏ အမှုဆောင်ကောင်စီ အဖွဲ့တွင် စီမံကိန်းဌာနဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
သို့သော် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက အမှုဆောင်ကောင်စီအဖွဲ့ကို စိတ်တိုင်းကျဖွဲ့လာနိုင်သောအခါ သခင်ထွန်းအုပ်သည် ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရလေသည်
ထိုနောက်တွင် သခင်ထွန်းအုပ်သည် မိမိယုံကြည်သောနိုင်ငံရေး လမ်းစဉ်ကိုပင် ကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ ဆိုးသည်ဖြစ်စေ ခိုင်မြဲစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ လွတ်လပ်သော ပြည်ထောင်စု၏ ဤမှဘက် ပိုင်းတွင်လည်း ထောင်ကျခံခဲ့ရဖူးလေသည်
နောက်ဆုံးတွင် သခင်ထွန်းအုပ်သည် ဦးနှောက်ရောဂါ၏ ဖိစီးမှုကြောင့် နှစ်ရှည်လများ ဆင်းရဲချို့တဲ့စွာ ဝေဒနာခံရပြီးလျှင် ၁၃၃၁ ခုနှစ် ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၂၄-၁-၇ဝ) နေ့တွင် ကွယ်လွန် သွားလေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် ဂျပန်ခေတ်က ကျွန်ုပ်၏စွန့်စားခန်း ဟူသောစာအုပ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏
သခင်ထွန်းအုပ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးခေါင်းဆောင်ကြီး မဟတ္တမဂန္ဒီ၏ မေတ္တာဝါဒကို နှစ်ခြိုက်စွဲလမ်းသည်
သီရိလင်္ကာမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ရောက်သောအခါ တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင် ပါဝင်ခေါင်ဆောင်နေသော သခင်ဗစိန်နှင့်တွေ့ရှိသိကျွမ်းရာမှ တို့ဗမာအစည်းအရုံးသည် နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးလမ်းစဉ်ကို အကောင်အထည်ဖော်နေသော နိုင်ငံရေးအသင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိသောကြောင့် သခင်လူငယ်များနှင့်အတူ အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန်ဆုံးဖြတ်ပြီး သခင်ထွန်းအုပ်ဖြစ်လာလေသည်
ထိုစဉ်က ပုလိပ်နှင့် နယ်ချဲ့အလိုတော်ရိများ၏ လက်သုံးစကားဖြစ်သော `သခင်ပေါက်စ ထောင်ခြောက်လ´ စာရင်းတွင် သခင်ထွန်းအုပ်၏ အမည်တစ်ခုထပ်တိုးခဲ့လေသည်
အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့များကို တွန်းလှန်ရန် အရှေ့တိုင်းသားချင်းဖြစ်သော ဂျပန်နှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျှင်သင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆ၍ ဂျပန်နှင့်ပတ်သက်သော စာအုပ်စာတမ်းများကို ရှာဖွေဖတ်ရှုသည်
ဂျပန်များသည် စစ်ရေး၊ စီးပွားရေး နှင့်တကွ အဘက်ဘက်မှတိုးတက်နေသည်ကိုသိရ၍ များစွာအားကျခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးတရားများ ဟောပြောခဲ့သောကြောင့် သခင်ထွန်းအုပ်မှာ ထောင်သို့နှစ်ကြိမ်ရောက်ခဲ့သည်
ထောင်ထဲတွင် အေကလပ်စ်ခေါ် ပထမတန်းအဆင့်ဖြင့်နေရစေရန်တောင်းဆိုသော အခွင့်အရေးကိုမရ၍ ၁၅ ရက်တိုင်တိုင် အစာငတ်ခံဆန္ဒပြခဲ့သည်
ထောင်အာဏာပိုင်တို့က အကြိမ်ကြိမ်တိုက်ပိတ်၍ အပြစ်ပေးခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့တွင်နေထိုင်၍ ဆေးကုသပေးနေသော ဂျပန်ဆရာဝန်ကြီးတစ်ဦးက သခင်ထွန်းအုပ်ကို ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန် မစ္စတာဖူးကိုင်းခေါ် မစ္စတာဟုန်းမားနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်
နယ်ချဲ့အစိုးရကိုတော်လှန်ပုန်ကန်ရန် သခင်ထွန်းအုပ်တို့ကတင်ပြသည်ကို ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန်ကလက်ခံပြီး သူ၏အကြံပေးချက်အရ သခင်လှဖေကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ စေလွှတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်းမအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဒုတိယအကြိမ်အဖြစ် တို့ဗမာအစည်းအရုံးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော သခင်ဗစိန်ကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့သွား၍ ဂျပန်ခေါင်းဆောင်များနှင့်တွေ့ဆုံရန် စေလွှတ်ခဲ့သော်လည်း သခင်ဗစိန်မှာ နယ်ချဲ့စုံထောက်များ၏ ဖမ်းဆီးခြင်းကိုခံရပြီး ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသည်
နောက်ထပ် သခင်အောင်သန်းကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့စေလွှတ်လိုက်ရာ ဂျပန်ခေါင်းဆောင်များနှင့်တွေ့ဆုံပြီးလျှင် မြန်မာလူငယ် (၄၀) ကို စစ်ပညာသင်ကြားရန် ဂျပန်ပြည်သို့ရွေးချယ်စေလွှတ်ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ကြရန် သခင်ထွန်းအုပ်ထံသို့ စာဖြင့်အကြောင်းကြားခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်စုံထောက်များသည် သခင်ထွန်းအုပ်တို့လုပ်ငန်းကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းမိလာကြသောကြောင့် ပုလိပ်များရန်မှကင်းဝေးစေရန် ပြည်ခရိုင် ပုတီးကုန်းမြို့အနီးရှိ ဇာတိသိုက်တောရွာသို့ သွားရောက်ပုန်းအောင်းနေထိုင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် သခင်ထွန်းအုပ်အား ရန်ကုန်မြို့မှ ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန်က ဂျပန်ပြည်သို့ စစ်ပညာများသင်ကြားရန် တိတ်တဆိတ် ခေါ်ယူလေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်သွားရမည့် ခရီးစဉ်နှင့် စီးရမည့်သင်္ဘောတို့ကိုလည်း ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန်က ပြည့်စုံသွားအောင်စီစဉ်ပေးလေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် သခင်ကျော်စိန် (ဗိုလ်မှူးမိုးညို) နှင့်အတူ သမ္ဗာန်ဖြင့် ရေလယ်သို့ရောက်အောင်လာပြီးမှ ရေလယ်တွင်ဆိုက်ကပ်ထားသော ဂျပန်သင်္ဘောသုံးစီးတွင် မည်သည့်သင်္ဘောပေါ်သို့တက်ရမှန်း မသေချာ၍ ဆိပ်ကမ်းသို့ပြန်ခဲ့ရလေသည်
နောက်တစ်နေ့တွင် ဂျပန်ကောင်စစ်ဝန်ထံသွားရောက်ပြီး အခြေအနေကိုတင်ပြပြောဆိုရာ နောက်သင်္ဘောနှင့်မှလိုက်ရန် စီစဉ်ပေးမည်ဟု အဖြေပေးလေသည်
နောက်တစ်လကျော်ခန့်ကြာသောအခါ သခင်ထွန်းအုပ်ထံသို့ သင်္ဘောအမည်၊ ခရီးစဉ်နှင့် လမ်းတွင်သုံးစွဲရန် ငွေတို့ကိုပါ ဂျပန်သံအမတ်ထံမှ လာရောက်ပို့ထားလေသည်
ရေလယ်သို့ သမ္ဗာန်ဖြင့်သွားရောက်ပြီး သင်္ဘောနောက်ပိုင်းရှိ ကြိုးချထားသောနေရာမှတက်ရန်ပြုသောအခါ သမ္ဗာန်ကုလားက ၎င်းနေရာမှတက်လျှင် ပုလိပ်ဖမ်းမည်ကိုစိုးရိမ်ရသည်ဟု ပြောသောကြောင့် နောက်ဆုံးတွင်တံတားတစ်ခုတွင် ဆိုက်ကပ်လိုက်ရ၏
မြန်မာစစ်စစ်မှ ဂျပန်တစ်ဦးအသွင် ရုပ်ဖျက်ထားသော သခင်ထွန်းအုပ်ကို ငှက်ပျောသီးတစ်ဖီးနှင့်အတူတွေ့လိုက်ရသော ၎င်းတံတားပေါ်မှ ဂျပန်သင်္ဘောသားအကြီးအကဲတစ်ဦးက အခြေအနေကိုအကဲခတ်မိပြီး ၎င်းတို့နှင့်အတူ သင်္ဘောပေါ်သို့ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်
ဂျပန်သင်္ဘောသားတစ်ဦးမှ ၎င်း၏ဦးထုပ်ကို သခင်ထွန်းအုပ်အားပေးဆောင်းစေပြီး သင်္ဘောပေါ်သို့တက်ကြလေသည်
သင်္ဘောပေါ်တွင် ပုလိပ်နှစ်ဦးသုံးဦးကိုတွေ့သော်လည်း အခက်အခဲမရှိခဲ့ပေ
ဂျပန်သင်္ဘောသားတစ်ဦးသည် ပုလိပ်အရာရှိကို အရက်တိုက်ပြီး မိန်းမကိုယ်လုံးတီးပုံများဖြင့် မြှူဆွယ်ထားခိုက်ဖြစ်သောကြောင့် သခင်ထွန်းအုပ်မှာဘေးမသီရန်မခဘဲ သင်္ဘောပေါ်သို့ရောက်ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သခင်ထွန်းအုပ်တို့အား အဝတ်အစားလဲလှယ်စေပြီး သင်္ဘောဝမ်းဗိုက် အောက်ဆုံးထပ်ရှိ အခန်းထဲသို့ပို့ထားလိုက်လေသည်
ထိုအခန်းထဲတွင် သခင်ထွန်းအုပ်နှင့်အတူ ခရီးထွက်ကြမည့် ရဲဘော်များရောက်နေကြသည်ကို အမှောင်ထဲတွင်ကြားရသော စကားသံများကြောင့် သိသာနိုင်သည်
အင်္ဂလိပ်ရေကြောင်းပြအရာရှိသည် ပင်လယ်ဝအထိ အထူးသင်္ဘောကလေးဖြင့် လိုက်ပါလာ၍ ပင်လယ်ဝသို့ မရောက်မချင်းသင်္ဘောကုန်းပတ်ပေါ်သို့ တက်ခွင့်မရပေ
ရှန်ဟိုင်းမြို့သို့ရောက်သောအခါ ဂျပန်အခြေခံရေတပ်စခန်းမှ စစ်အရာရှိများက သခင်ထွန်းအုပ်တို့အား သခင်ဗစိန်အခြေအနေကိုမေးမြန်းသေးသည်
ထိုင်းနိုင်ငံသို့ထွက်ခွါလာစဉ် အင်္ဂလိပ်စုံထောက်များ ဖမ်းမိသွားကြောင်း ပြောပြသောအခါ ဂျပန်အရာရှိများက များစွာနှမြောကြလေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်တို့အား ဂျပန်ရေတပ်စခန်းမှ ကောင်းစွာပြုစုဧည့်ခံပြီးနောက်တစ်နေ့၌ ဂျပန်သို့လေယာဉ်ဖြင့်ပို့ပေးလိုက်လေသည်
လေယာဉ်မှာ ၂၁ ယောက်စီးလေယာဉ်ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတုမကောင်းသောကြောင့် ကျူရှူကျွန်းတွင်ဝင်ရောက်ရပ်နားရလေသည်
တိုကျိုမြို့သို့ရောက်ပြီး ခေတ္တနားနေပြီးလျှင် ဟာကိုနီ တောင်စခန်းမြို့လေးသို့ပို့၍ ရက်အတန်ကြာ အနားယူစေသည်
ဂျပန်စစ်အရာရှိများဖြစ်ကြသော ဗိုလ်မှူးကြီး ကာဝါရှီးမားတို့က လာရောက်တွေ့ဆုံလျက် ဂျပန်ပြည်တွင်နေထိုင်စဉ်အခါ ပြုမူပြောဆိုရမည့်အခြေအနေတို့ကို နည်းလမ်းပြသကြသည်
ဂျပန်ပြည်၌ရှိနေစဉ် ဂျပန်နာမည်များကိုပြောင်းယူရန်၊ ဗမာဖြစ်ကြောင်းမည်သူ့ကိုမျှမပြောရန်နှင့် ဂျပန်အဝတ်အစားများကိုသာ ဝတ်ဆင်နေထိုင်ကြရန်မှာကြားခဲ့သည်
သခင်ထွန်းအုပ်၏ ဂျပန်အမည်မှာ အီယှိဟာရအီယှီရို ဖြစ်သည်
တိုကျိုမြို့တွင် စစ်ဦးစီးမှူးဖြစ်သူ ဂျပန်ဗိုလ်မှူးချုပ်တစ်ဦးက ရဲဘော်များနှင့်လက်ခံတွေ့ဆုံပွဲ၌ သခင်ထွန်းအုပ်က `မြန်မာနိုင်ငံအားနယ်ချဲ့အစိုးရက ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်ချက်ရှိ၍ မြန်မာလူထုကြီးမှာ များစွာ ဆင်းရဲပင်ပန်းနေသည်
သို့သော် မြန်မာအမျိုးသားတို့သည် သူ့ကျွန်မခံလိုသောစိတ်ဓာတ်ဖြင့် နယ်ချဲ့အစိုးရကို တော်လှန်ဆန့်ကျင်လျက်ရှိခဲ့သည်
သာယာဝတီ ဂဠုန်တော်လှန်ရေးသည် လယ်သမားများအနေဖြင့် နယ်ချဲ့အစိုးရကို ရဲရဲတောက် တော်လှန်ခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်ပေသည်
ယခုမိမိတို့သည် အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေးအတွက်နယ်ချဲ့ကိုတော်လှန်ရန် အခက်အခဲအမျိုးမျိုးကြားမှ လာခဲ့ကြသည်
ဂျပန်လူမျိုးများနှင့်အတူ အရှေ့အာရှ ခေတ်သစ်ထူထောင်ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံအဖြစ်ပါဝင်လိုသည်´ ဟုပြောကြားအစီရင်ခံခဲ့လေသည်
ဖော်မိုဆာကျွန်းနှင့်ဟိုင်နန်ကျွန်းများတွင် သခင်ထွန်းအုပ်ရှိခဲ့စဉ်က မြန်မာနိုင်ငံမှ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရအား နှင်ထုတ်ပြီးနောက်ပိုင်း အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်ကိုယူရန်အစီအစဉ်ရှိခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်အရ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် အကြောင်းအရာများကိုလည်းကြိုတင်လေ့လာထားခဲ့သည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်မှ မြန်မာနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးသည့်အခါ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် မပါဝင်ဘဲ အုပ်ချုပ်ရေးကိုသာ ဦးစီးဆောင်ရွက်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်နာမည်မခံယူဘဲ မူရင်းနာမည်အတိုင်းသာရှိစေခဲ့သည်
တိုကျိုမြို့မှတစ်ဆင့် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့ရောက်ရှိလာချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးစီးသော(ဗိုလ်တေဇ) ဦးစီးသော ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကြီးကိုဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်
ဘန်ကောက်မှ အယုဒ္ဓယ၊ ဇင်းမယ်(ချင်းမိုင်) သို့ခရီးဆက်ခဲ့ပြီး မဲခေါင်မြစ်တစ်လျှောက် လှေဖြင့်လည်းကောင်းခရီးဆက်ခဲ့သည်
ထိုင်းလူမျိုးများ နေထိုင်သောရွာများကို ကျော်လွန်လာသောအခါ ကရင်ရွာများကိုတွေ့ရပြီး ၎င်းတို့ထံမှ ရိက္ခာများရယူစားသောက်ခဲ့ကြရသည်
၁၃၀၃ ခု၊ တပို့တွဲလဆုတ် ၇ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်မှ တနင်္သာရီရိုးမတောင်တန်းကြီးကို လှမ်းမြင်ရလေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်နှင့်အတူ ဗိုလ်မှူးမိုး၊ ဗိုလ်မှူးရဲထွဋ်၊ ဗိုလ်မှူးဇင်ယော်၊ ဗိုလ်မှူးစောအောင် စသည် စစ်အရာရှိများပါဝင်လေသည်
တပို့တွဲလဆုတ် ၈ ရက်နေ့ ည ၁၂ နာရီတွင် ထိုင်း မြန်မာနယ်စပ်ရှိသောင်ရင်းမြစ်သို့ရောက်လေသည်
လမ်းခရီးတွင်သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက်လိုအပ်သော ကူလီလုပ်သားများရရှိစေရန် ကရင်ရွာများ၌ သခင်ထွန်းအုပ်က တရားဟောပြောရလေသည်
ဗိုလ်မှူးရဲထွဋ် အုပ်ချုပ်သည့်တပ်ခွဲသည် လှိုင်းဘွဲ့မြို့ကိုချီတက်တိုက်ခိုက်သောအခါ သခင်ထွန်းအုပ်လည်း အတူချီတက်ရလေသည်
လှိုင်းဘွဲ့မြို့တွင်ခေတ္တရပ်နားပြီး ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်အတွက် စစ်သားများရရှိရန် ဟောပြောစုဆောင်ခဲ့ကြသည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကြီးသည် ေမော်လမြိုင်မြို့ မုတ္တမမြို့၊ ဖားအံမြို့၊ ရွှေဂွန်းမြို့ တစ်ဘက်ကမ်းမှ သံလွင်မြစ်ကမ်း အနောက်တစ်လွှားတွင် ချီတက်သိမ်းပိုက်လေသည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးသောအခါ ဗမာ့နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနကို ဖွဲ့စည်းသည့်အခါတွင် သခင်ထွန်းအုပ်ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန် သခင်ထွန်းအုပ်အား ဗိုလ်မိုးကြိုးကတာဝန်ပေးခဲ့လေသည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် ရန်ကုန်မြို့တော်အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ဗိုလ်မှူးကြီးတီရာအိုကာ ကြီးမှူးသော နေပြည်တော်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရလေသည်
ရန်ကုန်မြို့ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်း၊ အမှတ် ၈ တွင် အုပ်ချုပ်ရေးဌာန ဖွင့်လှစ်စီမံဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် ဗဟိုအုပ်ချုပ်ရေးဌာနကို သခင်ထွန်းအုပ်က ဦးစီးစီမံအုပ်ချုပ်လေသည်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးအုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်ပြီးအဆင့်လေးဆင့်ထားလျက် အုပ်ချုပ်ရ၏
၎င်းတို့မှာ စီရင်စုနယ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့၊ မြို့မအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့နှင့် ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များဖြစ်သည်
ဖွဲ့စည်းရမည့် အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများတွင် တရားဌာန၊ ဘဏ္ဍာရေးဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဌာန၊ စိုက်ပျိုးရေးဌာန၊ ကျန်းမာရေးဌာန၊ စစ်သားစုဆောင်းရေးဌာန၊ သစ်တောဌာန၊ ဆည်မြောင်းဌာန၊ ရိက္ခာဌာန၊ ဝါဒဖြန့်ဖြူးရေးဌာန စသဖြင့်ပါဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးစီစဉ်မှုအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့ကို စနစ်တကျဖွဲ့စည်းသောအခါတွင် သခင်ထွန်းအုပ်မှာ အစိုးရအဖွဲ့၌ သစ်တောရေးနှင့် သတ္ထုတွင်းဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ရာထူးလက်ခံရမည်
သခင်ထွန်းအုပ်သည် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်အစိုးရလက်မှ မြန်မာနိုင်ငံကိုတိုက်ခိုက်သိမ်းယူပြီးသည့်အခါ စစ်ရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် မပါဝင်ဘဲ အုပ်ချုပ်ရေးကိုသာ ဦးစီးဆောင်ရွက်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်နာမည်မခံယူဘဲ မူရင်းနာမည်အတိုင်းသာရှိစေခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၉၇၀-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၄)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကီလီလမ်း(ယခု ဝါးတန်းလမ်း) အမှတ်(၂၀၈) နေအိမ်၌ စိတ်ရောဂါဝေဒနာ ခံစားရပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်တုတ်၊ မွေးစားသား မောင်နန်းမြင့် တို့ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဟဂိယာမဘူတာ  (萩山駅 ဟဂိယာမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ဟိဂရှိမုရယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗလဘရွာ (အင်္ဂလိပ်: Balaba)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဗလဘကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗလဘကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၁ ဦး၊ မ ၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ခရစ်နှစ် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ်က အုပ်သန်း ၁ဝဝ မြောက်စာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်၏
ထုတ်ဝေရေးသမိုင်းတွင်အံ့ဖွယ်သရဲ မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် အောင်မြင်မှုကြီးဖြစ်၏
ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်သည် မည်သည့်အချိန်ကာလတွင်မဆို မူပိုင်ခွင့် ရရှိထားပြီးဖြစ်သော ရောင်းအကောင်းဆုံး စာအုပ်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်ပါ၏
သာမန် အနေအထားမှ စခဲ့ရသော်လည်းယနေ့အချိန်အခါတွင် ဤစာအုပ်ကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်တွင် ရောင်းချနေရသကဲ့သို့ ဘာသာပေါင်း ၂၃ ဘာသာအထိ ပြန်ဆိုပြီး ဖြစ်သည်
(ဤကိန်းဂဏန်းတွင် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုမှု ပါ မပါမသိရသေးပါ
ဤစာအုပ် ဖြစ်ပေါ်လာပုံသည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်ကအိုင်ယာလန်၊ ဝက်ခ်ဖို့စီရင်စု (Wexford County) ၌ပြုလုပ်ခဲ့သော အမဲလိုက်ပွဲတစ်ပွဲမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏
ထိုပွဲတွင် ဂင်းနက်ဘီယာချက်စက်ရုံ၏ မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာ ဆာဟျူးဘီးဗား (Sir Hugh Beaver) နှင့်ကစားဖော်များအတွင်း ရွှေရောင်ဒီလုံးငှက်သည် ဥရောပတိုက်တွင် အမဲလိုက်ရာ၌ အမြန်ဆုံးပျံသန်းနိုင်သောငှက်ဟုတ် မဟုတ် အငြင်းအခုံ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်
မှန်ကန်တိကျသည့်အဖြေကို ပေးနိုင်သော စာအုပ်တစ်အုပ်ကို သူရှာမတွေ့သဖြင့် ဆာဟျူးတစ်ယောက် စိတ်အနှောင့်အယှက် ဖြစ်ရလေသည်
ထိုကဲ့သို့သော အချေအတင်ငြင်းခုံမှုများသည် အထူးသဖြင့် လူမှုရေးအခမ်းအနားများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် အဖြေအားလုံးကို ဖော်ပြပေးနိုင်မည့်စာအုပ်သည် အလွန်ရောင်းချရဖွယ်ရှိကြောင်း ဆာဟျူးက တွေးမိလေသည်
ထိုအချိန်က အားကစားစံချိန်များကို ချိုးနေသော အားကစားသမား ခရစ်ချာတာဝေး (Chris Chataway) သည် လန်ဒန်ရှိ ဂင်းနက်၏ Park Royal Brewery တွင် ဝင်ရောက်၍ အလုပ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာသူနှင့် အားကစားပြိုင်ပွဲများ၌တွေ့ဆုံခဲ့ဖူးသော နောရစ်နှင့် ရော့စ်မက်ဝှာတာ (Norris and Ross McWhirter) တို့သည် ထိုစာအုပ်မျိုးကို ပြုစုရန် အထူးသင့်လျော်သူများဖြစ်ကြောင်း၊ ဆာဟုချ်အား သူက ထောက်ခံတင်ပြခဲ့သည်
ထိုအချိန်က မက်ဝှာတာ ညီအစ်ကိုတို့သည် လန်ဒန်၌ အချက်အလက်ရှာဖွေရေး အေဂျင်စီနှင့်ထုတ်ဝေရေးကုမ္ပဏီတို့ကို တည်ထောင်ဆောင်ရွက်နေကြသည်
၎င်းတို့သည် အားကစားနှင့်ဆိုင်သော မှတ်တမ်းများကို အထူးတလည် အာရုံပြု၍ စုဆောင်းနေကြသူများ ဖြစ်ကြသည်
ရော်ဂျာဘင်နစ်စတာ (Roger Bannister)သည် ၁၉၅၄ ခုနှစ် မေလ၆ ရက်နေ့တွင် တစ်မိုင်အကွာ အဝေးကို ၃ မိနစ် ၅၉.၄ စက္ကန့် နှင့် စံချိန်တင်၍ ပြေးနိုင်ခဲ့သည်
ယခင်က မည်သူမျှလေးမိနစ်ထက် လျော့နည်းအောင် မပြေးနိုင်ခဲ့ကြပါ
ထိုအချိန်က စံချိန်ချိုးလိုက်သော သမိုင်းဝင်ဖြစ်ရပ်အား ကြေညာပေးခဲ့သူမှာ နောရစ်မက်ဝှာတာပင် ဖြစ်သည်
ထိုအချက်သည် ပထမအကြိမ်ထုတ်စာအုပ်တွင် ဖော်ပြမည့် စံချိန်သစ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်ခဲ့ရလေတော့သည်
အကောင်းဆုံးများကိုသာ ဖော်ပြမည့်စာအုပ် ဆိုသော စိတ်ကူးကို ဆာဟုချ်က နှစ်ခြိုက်သဖြင့် အဆိုပါအမြွှာညီနောင်အား ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန် မှတ်တမ်း စာအုပ်ကို ပြုစုထုတ်ဝေပေးရန် လုပ်ငန်းအပ်နှံလိုက်သည်
၎င်းတို့သည် အကြောင်းရပ်အားလုံးတို့၏ အမြန်ဆုံး၊အနှေးဆုံး၊ အကြီးဆုံး၊ အသေးဆုံး၊ အလေးချိန်အများဆုံး၊အလေးချိန်အပေါ့ဆုံး၊ အရှည်ဆုံးနှင့် အတိုဆုံးစသည်တို့ကို တစ်နှစ်ကြာအောင် ပင်ပင်ပန်းပန်း ရှာဖွေ ပြုစုခဲ့ကြပြီးနောက် ပထမဦးဆုံးစာအုပ်ကို ဩဂုတ်လ၂၇ ရက်၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေလိုက်သည်
ချက်ချင်းပင် အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်သာမက ဗြိတိန်နှင့် တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် စံချိန်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အားကိုးအားထားပြုရသော ရင်းမြစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရလေတော့သည်
၂ဝဝ၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင်နောရစ်မက်ဝှာတာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့သဖြင့် ခေတ်တစ်ခေတ်ကုန်ဆုံးသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ရသော်လည်း နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ၎င်းတို့ညီအစ်ကို နှစ်ယောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည့် ဤသမိုင်းဝင်စာအုပ်၏ လက်ဆင့်ကမ်းတာဝန်သည် ဆက်လက်ရှင်သန်နေဆဲပင်ဖြစ်သည်
နောရစ် မက်ဝှာတာသည် စွယ်စုံကျမ်းဗဟုသုတပိုင်ရှင်နှင့် စံချိန်များကိုစက္ကန့်မဆိုင်း ပြန်ပြောပြနိုင်သည့်အရည်အချင်းပိုင်ရှင် ဖြစ်သည်
သူသည် ရုပ်မြင်သံကြားပရိသတ်အား ကာလရှည်ကြာစွာ တင်ဆက်ခဲ့ရသော ဘီဘီစီ၊ ကလေးများအစီအစဉ်မှ စံချိန်ချိုးသူများ (Record Breakers) အစီအစဉ်တွင် ကလေးငယ် မျိုးဆက်ပေါင်းများစွာကို ပျော်ရွှင်ကြည်နူးစေခဲ့သည်
ဉာဏ်ကွန့်မြူးမှုများ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်
သူသည် ရုပ်မြင်သံကြားတွင် ကွယ်လွန်သူ ရွိုင်းကက်စတယ်(Roy Castle) နှင့် တွဲဖက်အသုံးတော်ခံခဲ့သည်
ထိုနည်းတူစွာပင် ဆာဒေးဗစ်ဖရော့စ် (Sir David Frost) ၏ အမေရိကန်ဂင်းနက်စပါယ်ရှယ် အစီအစဉ်တွင်လည်း ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၈ခုနှစ် အထိ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
ဆာဒေးဗစ်က 'နောရစ်သည် အချက်အလက်များကိုသာမက တိကျမှုကို အလွန်လိုလားသူဖြစ်သည်
ထိုမျှသာမကသေး၊ သူသည် လူသားတို့၏ ထွင်ဉာဏ်နှင့် အောင်မြင်လိုသော ဆန္ဒပြင်းပြသူများကိုလည်း အလွန်သဘောကျသူဖြစ်သည်
သူသည်အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲများမှ စံချိန်ချိုးသူများကိုသာမက မည်သူကမျှ ကြိုးပမ်းကြည့်ရန် ဆန္ဒမရှိသော၊ ဥပမာ ရေအောက်၌ တယောထိုးပြသူ Mark Gottlieb သို့တည်းမဟုတ် ပန်းသီးအား ပြတ်ထွက်မသွားစေဘဲ တစ်ဆက်တည်း အခွံနွှာပြသူ Frank Freer စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး စံချိန်ချိုးခဲ့ကြသူ ထိုပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတောအတွင်း တွေ့ဆုံခဲ့ဖူးသူဖြစ်သည်
သူသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ပတ်သက်သော ရယ်စရာဖြစ်ရပ် တိုထွာများကို နှစ်ခြိုက်စွာ ပြန်ပြောပြလေ့ရှိသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် ကွဲပြားခြားနားနေကြသော်လည်း ၎င်း၏စိတ်ထဲတွင်အတော်ဆုံး၊ အကောင်းဆုံးများသာ ဖြစ်နေကြလေသည်
ယနေ့ အချိန်အခါတွင် ဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်း စာအုပ်ကို နှစ်စဉ် စောင်ရေ ၃.၅သန်း ရောင်းချနေရသည်
ဤအချက်က လူသားတို့၏ ဗဟုသုတ မွတ်သိပ်မှုနှင့် ဂင်းနက်ကကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်း၌ ပါဝင်လိုသော စိတ်ဆန္ဒပြင်းပြမှုတို့သည်ဆုတ်ယုတ်သွားခြင်း မရှိသေးကြောင်း ပြသလျက် ရှိနေပေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းကို ထုတ်ဝေချိန်ကစ၍ ကမ္ဘာ့လူဦးရေသည် နှစ်ဆကျော် တိုးပွားလာခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
လွန်ခဲ့သော နှစ် ၅ဝ အတွင်း အဓိကကျသည့် အခြား ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ပြလိုက်သည်
ဂင်းနစ်ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်းစာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Guinness Book of World Records ဟု ခေါ်ဆိုသည်
၎င်းကို ၁၉၅၅-ခုနှစ်မှ စ၍ နှစ်စဉ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာမှ ကမ္ဘာ့စံချိန်များကို စုဆောင်း တင်ပြထားသည်
ဂင်းနစ်ဟူသောအမည်မှာ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံရှိ ဂင်းနစ် (Arthur Guinness) ဘီယာကုမ္ပဏီကို ရည်စူးသည်
၁၇၅၂-ခုနှစ်တွင် အာသာဂင်းနစ် (၁၇၅၂-၁၈၀၃) ဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်သည် ပေါင်ငွေတစ်ရာကို အမွေရရှိခဲ့သည်
၎င်းပေါင်ငွေတစ်ရာကို အရင်းပြု၍ အာသာဂင်းနစ်သည် ယမကာဆိုင်တစ်ခုကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၇၅၉သို့ ရောက်သောအခါ ဒဗွလင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
သူသေဆုံးပြီးနောက် သားဖြစ်သူ အာသာ(၁၇၆၇-၁၈၅၂)၊ မြေးဖြစ်သူ ဘင်ဂျမင်ဂင်းနစ် (၁၇၉၈-၁၈၆၈) တို့က ဘီယာလုပ်ငန်းကိုဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်
ဘင်ဂျမင်လက်ထက်တွင်ဂင်းနစ် ဘီယာသည် အမေရိကန်၊အင်္ဂလန်နှင့် ဥရောပတိုင်းပြည်များသို့ပါ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည် အထိ လုပ်ငန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဂင်းနစ်မိသားစုသည် သူတို့၏ ဂင်းနစ်ဘီယာကို ကိုယ်ပိုင်စက်ရုံတည်ဆောက်ကာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သူတို့၏ဘီယာ အောင်မြင်ရခြင်းတွင်အချက်(၂)ချက်သည် အရေးပါသည်
ပထမအချက်မှာ ဂင်းနစ်ဘီယာသည် အရည်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ အနည်းငယ်စေးပျစ်သည်
ဘီယာတစ်ပိုင့်ကို ငှဲ့မည်ဆိုပါက ၁၁၉ ဒသမ ၅-စက္ကန့်ကြာမည်ဟု ကြေညာကာ စားသုံးသူကို စွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
ဒုတိယအချက်မှာ ဂင်းနစ်ဘီယာ ထည့်ခွက်၏ ထူးခြားမှုပင် ဖြစ်သည်
ဂင်းနစ်ဘီယာကုမ္ပဏီသည် ကိုယ်ပိုင်ခွက်တစ်မျိုးကို တီထွင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
အဆိုပါခွက်အတွင်းသို့ ဘီယာကိုထည့်မည်ဆိုပါက ဘီယာမြှုပ်များသည် အပေါ်သို့မတက်ဘဲ အောက်သို့ သာဆင်းသွားသည်ကို တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်
ဤနည်းဖြင့် စားသုံးသူကို ကောင်းစွာ စွဲဆောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၅-တွင် ဂင်းနစ်ဘီယာအရောင်းဆိုင်တစ်ဆိုင်၌ ဘီယာသောက်သူများ ငြင်းခုံမှုတစ်ခု ဖြစ်ကြသည်
၎င်းအငြင်းအခုံမှာမည်သည့် ငှက်သည် အမြန်ဆုံးပျံသန်းနိုင်သနည်းဟူသော မေးခွန်းနှင့်ဆက်စပ်နေသည်
ငြင်းခုံသူများသည် အကိုးအကားစာအုပ်မျိုးစုံကို ရှာဖွေပါသော်လည်း ရှာမတွေ့နိုင်ဖြစ်နေသည်
ဤတွင် ဆိုင်ရှင်ဖြစ်သူ ဂင်းနစ်မျိုးနွယ်တစ်ယောက်သည် ကမ္ဘာ့စံချိန်မှတ်တမ်း စာအုပ်တစ်အုပ် လိုအပ်ကြောင်း သတိပြုမိသွားသည်
ဤသို့ဖြင့်၁၉၅၅-တွင် ပထမဆုံးဂင်းနစ်ကမ္ဘာ့စံချိန် စာအုပ်ထွက်ပေါ်လာသည်
စာအုပ်ကိုတာဝန်ခံ ရေးသားသူမှာ ရော့စ်ဝှစ်တနာ နှင့် နောရစ် ဝှစ်တနာ (Ross and Noris Whitner) အမြွှာညီအစ်ကို နှစ်ယောက်ဖြစ်သည်
၎င်းတို့သည် သတင်းထောက်များ၊ ဂျာနယ်တိုက်များမှ အချက်အလက်များ ကိုရယူပြီး စာအုပ်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ပြီးနောက် ခရစ်စမတ်ဈေးရောင်းပွဲတော်အမှီ အောက်တိုဘာလတိုင်းတွင်စာအုပ်ကို နှစ်စဉ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
စာအုပ်တွင် ကြက်ဥအဝေးဆုံးရောက်အောင် ပစ်နိုင်သူ၊ ဆယ်မိနစ်အတွင်း ဟော့ဒေါ့ (Hot Dog) အများဆုံး စားနိုင်သူ၊ အရပ်အရှည်ဆုံးလူသား၊ အကြီးဆုံးကင်ဆာကျိတ်၊ အဆိပ်ပြင်းဆုံး အပင်၊ အတိုဆုံးမြစ်စသည်ဖြင့် ကမ္ဘာ့စံချိန်များကို မှတ်တမ်းတင်ဖော်ပြခဲ့သည်
ယခုအခါ ထိုစာအုပ်သည် ကမ္ဘာ့အရောင်းရဆုံး စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်အတွင်း အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပုံနှိပ်ခဲ့ရသည်
လူတို့သည် ထိုစာအုပ်တွင် မှတ်တမ်းတင်ခံရစေရန် အမျိုးမျိုး ကြိုးစားလာကြသည်
တစ်ခါက ဂင်းနစ်စာအုပ်တွင် အလေးဆုံးကြောင် အကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်
ထိုအခါ ကြောင်ပိုင်ရှင်များသည် သူတို့ကြောင်များကို စံချိန်ချိုးနိုင်အောင် အစာများ တနင့်တပိုးကျွေးခဲ့သဖြင့် ကြောင်သေဆုံးမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်
ထို့ကြောင့် စာအုပ်တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အသက်အန္တရာယ်ထိခိုက်စေသော ကိစ္စများကို ဖော်ပြခြင်းမပြုရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ဂင်းနစ်စာအုပ်သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးမှ စံချိန်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားခြင်းဖြစ်ရာ မြန်မာနိုင်ငံမှ ပုဂ္ဂိုလ်ထူးတစ်ဦးလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
အဆိုပါပုဂ္ဂိုလ်ထူးမှာ မင်းကွန်းတိပိဋကဓရ ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာ ဘိဝံသ ပင်ဖြစ်သည်
ဉာဏ်ဦးရွာ  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ မာန်မြေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မာန်မြေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၅ ဦး၊ မ ၂၅၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်္သာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharma)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၆ ဦး၊ မ ၁၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်တင်ချောင်းရွာ၊ ကျုံဖါး
ဓလဝေါရွာ၊ ကျုံတနော် (အနောက်)
မကျီးခုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikhon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃၀ ဦး၊ မ ၅၃၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတိုရွာ၊ ပိုးလောင်း
ဟင်နရီ အဲလဖရက် ကစ်ဆင်းဂျား(၁၉၂၃-၂၀၂၃) သည် သမ္မတ ရစ်ချတ်နစ်ဆင်နှင့် သမ္မတ ဂျရယ်ဖို့ဒ်တို့ လက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သော အမေရိကန်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်သည်
ကစ်ဆင်းဂျားကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဗာဗေးရီးယားပြည်နယ်၊ ဖတ်မြို့၌ ဂျူးအမျိုးသား အထက်တန်းကျာင်း ဆရာလူဝီကစ် ဆင်းဂျားနှင့် ပေါ်လာကစ် ဆင်းဂျားတို့မှ ၁၉၂၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း ပညာကို ဖတ်မြို့၌ပင် သင်ကြားခဲ့သည်
ဗီဇအားဖြင့် ဉာဏ်ထက်သူ ဖြစ်သောကြောင့် အတန်းတိုင်းတွင် အမှတ်ကောင်း ရခဲ့သည်
ကစ်ဆင်းဂျား ၁၅ နှစ်သားအရွယ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ၏ နာဇီအစိုးရက ဂျူးအမျိုးသားများအား နှိပ်ကွပ်သောကြောင့် မိသားစုအားလုံး အမေရိကန်ပြည်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်
ဂျော့ဝါရှင်တန် အထက်တန်းကျောင်း တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြား၍ အထက်တန်းပညာ ပြီးဆုံးသောအခါ အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူပြီး အမေရိကန် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
စစ်ကာလ တပ်မတော်တွင် တန်ပြန် သူလျှို ထောက်လှမ်းရေးတပ်သား အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၃ မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ အမှုထမ်းခဲ့သည်
တပ်မတော်မှ ထွက်ပြီးနောက် အစိုးရပညာသင်ဆုဖြင့် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးပြန်သည်
သမိုင်းဆိုင်ရာ ဒဿနဗေဒ စာတမ်းဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုပါ ထပ်မံရယူသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဒဿနဗေဒဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိပြီး ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင်  ကထိက ဖြစ်လာခဲ့သည်
နျူကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီ အမည်ရှိ နိုင်ငံရေး ကျမ်းတစ်စောင်ကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်သောအခါ တက္ကသိုလ် ကထိကလေး ကစ်ဆင်းဂျားသည် တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် အတွင်း၌သာမက နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ တိုင်အောင်ပင် နာမည် ထွက်လာခဲ့သည်
ထိုမှ နောက်ပိုင်းတွင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်၌ ပါမောက္ခ ဘဝဖြင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ဘာသာရပ်များကို ပို့ချနေရင်း သမ္မတ အိုင်ဆင်ဟောင်းဝါး၊ သမ္မတ ကနေဒီနှင့် သမ္မတဂျွန်ဆင်တို့ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ အဖြစ်လည်း အချိန်ပိုင်း တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
ထို့ပြင် နျူးကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး သုတေသနအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ရော့ခ်ဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်း အထူး သုတေသန စီမံကိန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ တပ်ပေါင်းစုံ လက်နက်များ စနစ်သုတေသန အဖွဲ့အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်၊ အမျိုး သားလုံခြုံရေး ကောင်စီ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာရေးရာဌာန အမှုဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် ကာကွယ်ရေး သုတေသနဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် အစိုးရရေးရာဌာန ပါမောက္ခ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သမ္မတနစ်ဆင်၏ အစိုးရအဖွဲ့၌ အမျိုးသား လုံခြုံရေးရာ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အချိန်ပြည့် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ ကာလအတွင်း သမ္မတနစ်ဆင်၏ အထူးလျှို့ဝှက် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ဖြင့် မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရ ကိုယ်စား လှယ် လီဒပ်သိုနှင့် ဗီယက်နမ် စစ်ရပ်စဲရေး ကိစ္စကို အကြိမ် ပေါင်း ၂ဝ ထက်မနည်း ဆွေးနွေးခွင့် ရခဲ့သောကြောင့် ကစ်ဆင်းဂျားအဖို့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး နယ်ပယ်တွင် ထူးထူးခြားခြား လူသိများလာခဲ့သည်
ဗီယက်နမ် စစ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ကစ်ဆင်းဂျားနှင့် လီဒပ်သိုတို့အား ပူးတွဲ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဘဝတွင် မှတ်မှတ်ရရ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော နိုင်ငံတကာရေးရာ အခြား ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အမေရိကန်နှင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံတို့ ပုံမှန် ဆက်ဆံရေး တိုးတက် ကောင်းမွန်မှု အတွက် အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း၊ အမေရိကန်နှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့အကြား လက်နက်ကန့်သတ်ရေး ဆွေးနွေးပွဲများတွင် အမေရိကန်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ် ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့ရခြင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသစစ်ရပ်စဲရေး ကိစ္စတွင် ကြားဝင် ဖျန်ဖြေနိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်
သမ္မတ ဂျရယ်ဖို့ဒ် လက်ထက်တွင်လည်း ကစ်ဆင်းဂျား သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ပင် ဆက်လက်၍ အမှုထမ်း ရပြန်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျရယ်ဖို့ဒ် မဲရှုံး၍ ဂျင်မီကာတာ သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ ကစ်ဆင်းဂျားလည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရလေသည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ဝါသနာ အလျောက် စာအုပ်များလည်း ရေးသားခဲ့ရာ သူရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် နျူကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီ (၁၉၅၆)၊ ပြန်လည် တည်ဆောက်ထား သောကမ္ဘာ (၁၉၅၇)၊ ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်ခြင်း (၁၉၆၁) နှင့် အန္တရာယ်ရှိသော ပူးပေါင်းမှု (၁၉၆၅) စသည်တို့မှာ ထင်ရှားကြသည်
ကစ်ဆင်းဂျားအား နိုင်ငံတော် အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဖောင်ဒေးရှင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း များစွာတို့က အလုပ် လက်ခံပါရန် အကြိမ်ကြိမ် ကမ်းလှမ်းနေကြသော်လည်း မည်သည့်ရာထူးကိုမျှ လက်မခံသေးဘဲ အမေရိကန် ပြည်ထောင် စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဘဝဖြင့် တွေ့ကြုံ ဖြေရှင်းခဲ့ရသော နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူ၏ သုံးသပ် ချက်များကို စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေလိုသောကြောင့် ကွန်ဂရက် ပိဋကတ် တိုက်တွင် အချိန်ပြည့်နီးပါး ထိုင်ကာ
၁၄၀၆ (၁) ရက်
ဆင်စွယ်ချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinsweichaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ ပဲဒက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လရောင်, နေရောင်, မီးရောင်, ပညာအလင်းရောင်-ဟူသော အလင်းရောင် လေးမျိုးတို့တွင် ပညာအလင်းရောင်သည် အမြင့်မြတ်ဆုံးဖြစ်သည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ဘဝ၌ပင် မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း တည်ထောင်ရာတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ယင်းနှစ်၌ပင် သခင်အမည် ခံယူကာ သခင် ဗစိန် အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သခင် ဗစိန်တို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး အလုပ် အမှုဆောင်များမှာ (၁) ဆရာတင့် မြို့မကျောင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) ကိုနု တက္ကသိုလ် ကျောင်သား အတွင်းရေးမှူး၊ (၃) ကိုခန့် (ပန်းတနော်) တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) ကိုစံသိမ်း တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ငွေထိန်း၊ (၅) ဆရာ ဟိန် မြို့မကျောင်း ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၆) အမှုဆောင်များ (၁) သခင် ဘသောင်း၊ (၂) သခင် လေးမောင်၊ (၃) သခင် ဗစိန်၊ (၄) ဘတင်၊ (၅) ကိုအုန်း စသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ၌ သခင် ဘသောင်းတို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး တို့ဗမာ တရားကို ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလမှာ ရွှေဘို အရှေ့ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးမှ သခင် ဘသောင်း ဝင်ရောက် အရွေးခံပြီး၊ ရွှေဘိုနယ်တွင် တရားပွဲများ ကျင်းပလေရာ တို့ဗမာ ဝါဒ ပြန့်ပြီးလျှင် လူသိများလာသည်
ရွေးကောက်ပွဲ ပြီသည်နှင့် တပြိုင်နက် တရားဟောကြသည့် သခင် ဘသောင်း၊ သခင် ဗစိန်၊ သခင် သိန်းမောင်နှင့် သခင် ထွန်းရွှေတို့အား ရွှေဘိုနယ်မှ ၂၄ နာရီ အတွင်း ထွက်ရန် ရွှေဘို တရားသူကြီးက နှင်မိန့် ထုတ်ပြန်သော်လည်း၊ မနာခံသဖြင့် အဖမ်းခံကြရသည်
သခင် ဘသောင်း အနေနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော်လည်း ဤကဲ့သို့ အဖမ်းခံရခြင်းကြောင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှာ ပိုမို ထင်ရှားလာသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ဝ ရက် (မြန်မာ့ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်) နေ့တွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွှေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ယင်းအစည်းအရုံး၏ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်များမှာ (၁) သခင်ဗစိန် ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) သခင် လေးမောင် ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃) သခင် စိန်မောင် အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) သခင် ထွန်းအုပ် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၅) သခင် ထွန်းခင် ငွေထိန်း၊ (၆) သခင် ညီ ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၇) အလုပ်အမူဆောင် အဖွဲ့ဝင်များမှာ (၁) သခင် ဟန်၊ (၂) သခင် ထွန်းရွှေ၊ (၃) သခင် ဗဗတို့ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် သခင်အမည် ခံယူကာ နိုင်ငံရေးကို ခြေစုံပစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
တို့ဗမာ သတင်း စာစောင်ကို စတင် ထုတ်ဝေခဲ့၏
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားမြို့သို့ အိန္ဒိယ ကွန်ဂရက်အသင်း လူကြီးများနှင့် နိုင်ငံရေး ပြဿနာ ဆွေးနွေးရန် သွားခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကာ နိုင်ငံရေး တရားများ ဟောပြောခဲ့မှုကြောင့် ထောင် ၃ ကြိမ် ကျခဲ့ဖူး၏
ထိုစဉ် သခင် ဗစိန်သည် လျှမ်းလျှမ်းတောက် နိုင်ငံရေးသမား တယောက် ဖြစ်ခဲ့၏
သခင် ဗစိန်ကား မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်မှ လွက်မြောက်ရန် လျှို့ဝှက် လုပ်ဆောင်မှု ပြုခဲ့သောသူ တဦး ဖြစ်သည်
သူ့နည်း သူ့ဟန်ဖြင့် နိုင်ငံခြား အကူအညီ ယူရန် အားထုတ် လုံးပန်းခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
သူ့ အဖွဲ့အစည်းမှ နိုင်ငံခြားသို့ လူငယ်များ စစ်ပညာ သင်ယူရာတွင် အတော်များများ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သခင် ဗစိန်သည် နိုင်ငံကူး လက်မှတ် အတုဖြင့် ဂျပန်ပြည်သို့ သွားရန် ကုန်းလမ်းခရီးမှ ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ယိုးဒယား နယ်စပ်အနီး မယု တောင်တန်းပေါ်တွင် အဖမ်းခံ ခဲ့ရသည်
ဂျပန်လက်အောက် စစ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး၊ အလုပ်သမားရေးနှင့် ဆည်မြောင်း တာတမံဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် မန်ချူးကိုး (ကိုးရီးယား) သံအမတ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး စင်ကာပူသို့ ပြည်နှင်ဒဏ် ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသော အခါ သခင် ဗစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ယာယီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့နှင့် အတူ ခြောက်ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဘိလပ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်
သို့သော် ယင်းဆွေးနွေးပွဲ ရလဒ် အဖြစ် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို လုံးဝ လွတ်လပ်ရေး ပေးရေး အတွက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် အက်တလီတို့ သဘောတူ ချုပ်ဆိုကြသော အခါ၊ အောင်ဆန်း - အက်တလီ စာချုပ်ကို ဂဠုန် ဦးစော  နှင့် အတူ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး ရယူနိုင်ရေး အတွက် ဖဆပလ ဦးဆောင်တဲ့ ကြားဖြတ် အစိုးရ ပုံစံမျိုး ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ သခင် ဗစိန်နှင့် ဂဠုန်ဦးစောတို့ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ပြန်လည် ပါဝင်ခြင်း မရှိတော့ပေ
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ နိုင်ငံရေးမှာ ပြန်လည် လှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း လူထု၏ ထောက်ခံမှု မရသဖြင့် မယ်မယ်ရရ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း မရှိပေ
ယင်းနောက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ပြီး ကိုယ်ပိုင် ဘားမားဂျာနယ် ကို တည်ထောင်ကာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုအပြင့် ကမ္ဘာ့ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် မြန်မာနိုင်ငံ အဖွဲ့ခွဲ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်
ပဖုန်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: PaHponkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ရေငံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေငံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀၈ ဦး၊ မ ၁၉၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒတဲမွန်ဘဲဆွတ်ဘူတာ  (伊達紋別駅 ဒတဲမွန်ဘဲဆွတ် - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဒတဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဓနိချောင်းရွာ၊ ကဒုံကနိ
၁၂၉၇ (၁) ရက်
ဟက်ထရာမြို့သည် ယနေ့ခေတ်အီရတ်နိုင်ငံ နင်နီဗေးပြည်နယ်အတွင်း တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုမြို့တော်သည် ဘဂ္ဂဒက်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၈၀မိုင် (၂၉၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိပြီး မိုဆူးမြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၆၈မိုင် (၁၁၀ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဟက်ထရာသည် ရောမအင်ပိုင်ယာ နှင့် ပါသီယန်ပါရှန်းအင်ပိုင်ယာ တို့၏ ကြားတွင် တည်ရှိသော အာရာဘာတိုင်းပြည်လေး မြို့တော်နှင့် ခံတပ် ကောင်းစွာ တည်ဆောက်ကာရံထားသော လှည်းနားနေစခန်း မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဟက်ထရာသည် ၂ ရာစုနှစ်အတွင်း ကြီးပွားတိုးတက်ခဲ့ပြီး ၃ ရာစုနှစ်တွင် ဖျက်စီးခံခဲ့ရကာ လူသူမနေဘဲ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်
၎င်း၏ ရင်သပ်ရှုမောဖွယ်ရာ အပျက်အစီးများကို ၁၉ ရာစုတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
အရှင်ဧကဒီပိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကဒီပိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ကယ်ခိုဘာသာစကား  သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းဘော်ဘာသာစကား သည် ကယ်ခိုဘာသာစကား၏ မျိုးကွဲဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ကယ်ခိုနှင့် ယင်းဘော်ဘာသာစကားများကို ပြောဆိုကြသူများမှာ ကယန်းလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး လထာဘာသာစကားနှင့် ပဒေါင်ဘာသာစကားကိုလည်း ပြောဆိုကြသည်
ကရင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း: သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း: ဖယ်ခုံမြို့နယ်မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး: ရမည်းသင်းခရိုင်ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး: တောင်ငူခရိုင်ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းနှင့် ကယားပြည်နယ်တို့တွင် ယင်းဘော်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး ၁၉၈၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ပြောဆိုသူဦးရေမှာ ၇,၃၀၀ ခန့် ဖြစ်သည်
ဦးမှင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uhmin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ ပိန်းဆယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိန်းဆယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၉၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ်(၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း - ကျောက်ဆည် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကျောင်းတွင် သူငယ်တန်းမှသည် အထက်တန်း ၁၀ တန်းအထိ ပညာများကို သင်ကြားပို့ချလျက်ရှိသည်
စကားများ အမှားပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စကားများများပြောလျှင် ပြောမှားဆိုမှား ဖြစ်တတ်သည်
ဆက်ခဟဖွန့် သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် − မြန်မာ နယ်နိမိတ်တွင် တည်ရှိသည့် တောင်ဖြစ်သည်
အမြင့်မှာ ၁၀၅၂ မီတာ (၃၄၅၁ ပေ) ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များစာရင်း
စက်စက်ယိုရွာ၊ ကက္ကူကြီး
အရွက်မှာ လက်နှစ်သစ်ခန့်ရှိ၍ ရှည်ရှည်သွယ်သွယ် ဖြစ်သည်
ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ ပြာပြာ စိမ်းညိုညိုရှိသည်
ယင်းကိုဆောင်လျှင် ခွေးချစ်တတ်သည်ဟု ဆိုသည်
စိုက်ထားလျှင် ခွေးများ မက်မောသည်ဟု ဆို၏
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၀ ဦး၊ မ ၃၄၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လယ်အိုင်ကွန်သင်္ဘောကြီးသည်ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး အပျော်စီးသင်္ဘောကြီးဖြစ်သည်
ဤသင်္ဘောကြီးသည်၂၀၂၄ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မိုင်ယာမီမြို့တွင်စတင်ထွက်ခွာမည်ဖြစ်သည်
သက်ငယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetngekyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဝက်လက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၆ ဦး၊ မ ၅၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဇီဝဗေဒ ပညာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် သို့မဟုတ် အီဗော်လူးရှင်း ဆိုသည်မှာ သက်ရှိအစုအဝေးများတွင် တွေ့ရသော မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာရပ်များ အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများတွင် ခန္ဓာဗေဒ ဆိုင်ရာ၊ ဇီဝဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်ပြီး ထို လက္ခဏာများသည် မျိုးရိုး တစ်ခုမှ အခြားမျိုးရိုးတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲချိန်တွင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လေ့ရှိသည်
ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုသည် အစုအဖွဲ့အတွင်းတွင် မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ထိုသို့ အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းမှာ မျူတေးရှင်း (mutation) ခေါ် ဂျီနုမ်း အစီအစဉ်များ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြန်လည် ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဇီဝမျိုးစေ့ စီးဆင်းခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်
အီဗော်လူးရှင်းကြောင့် ဘိုးဘွားမိဘတူသော သက်ရှိများမှ တစုနှင့် တစု မတူညီဘဲ ကွဲပြားခြားနားသော သက်ရှိမျိုးကွဲများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချားလ်စ်ဒါဝင် က ထိုအဖြစ်အပျက်ကို "အဆုံးမရှိအောင် လှပသော ပုံစံများ နှင့် အံဩဘနန်း ထူးဆန်းသော ပုံစံများ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ယခုဆိုလျင်အမျိုးအနွယ်တစ်ခုကို တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်မျိုးမျိုးသည် မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း ကို အီဗော်လျူရှင်းဟုခေါ်သည်
ထိုသို့ အမျိုးအနွယ်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ရှေးကရှိခဲ့ဘူး သော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်နှင့် ယခုအခါ ရှိနေသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သည် မတူနိုင်တော့ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်အများရှိရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ရာ၌ ဖြစ်သည့်နည်းများတွင် အယူအဆချင်း ကွဲပြားကြသော်လည်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုရာတွင်မူ အငြင်းမပွားကြချေ
အလွန်ရှေးကျသောအခါကပင် လူသည် တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို အလှအပအတွက် ဖြစ်စေ၊ ဝါသနာပါ၍ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့လေသည်
ရှေးလူများကမူ သဘာဝကိုယ်တိုင်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များကို ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြ လေသည်
ဘီစီ လေးရာစုနှစ်အတွင်းက နေထိုင်သွားခဲ့သော ဂရိလူမျိုး ဒဿနိကဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် အယ်ရစ္စတိုတယ်က တန်းမြင့်သက်ရှိများသည် တန်းနိမ့် သက်ရှိများမှ အီဗော်လျူရှင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ဘူးကြောင်း ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းများ အရ သိရလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းသည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည် ဟု မမျှော်လင့်နိုင်ချေ
လူက တိရစ္ဆာန်ရိုင်း များကို ခိုင်းစေနိုင်မည့် တိရစ္ဆာန်များ အဖြစ်သို့ဖြစ်စေ၊ အပင်ရိုင်းများကို ဥယျာဉ်၊ သို့မဟုတ် ခြံစိုက် အပင်မျိုးအဖြစ်သို့ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့သည်မှာ မှန်၏
သို့သော် ထိုသို့ ပြောင်းလဲယူခြင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းလေသည်
ယေဘုယျ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာခြင်းမှာမူ နှစ်ပေါင်းသန်းပေါင်း များစွာပင် ကြာညောင်းလေသည်
ထိုသို့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာကြာအောင် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ် လာကြရာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြသော အခြေအနေများသည် ယခင်ကရှိခဲ့ဘူးသည့် အခြေအနေများထက် အဆင့်အတန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှုပ်ထွေးရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပိုမို၍မြင့်မားလာခဲ့လေသည်
သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြရာတွင် - မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာ ကြရာ၌ အသစ်ဖြစ်လာသော မျိုးဆက်များတွင် ဝိသေသဂုဏ် အသစ်များ ပါရှိလာခြင်း၊အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာသည်မှာ အချိန်ကြာညောင်းလှပြီဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် အသက်ရှင်၍ နေကြသော သက်ရှိများ ရှိကြသကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် မရှိကြတော့သော သက်ရှိများလည်း ရှိကြခြင်းနှင့်၊မျိုးကွဲသက်ရှိများ၌ အဆက်အသွယ်များ ရှိကြသကဲ့သို့ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးရင်းများ၊ သို့မဟုတ် ထိုထက် ကျယ်ပြန့်သော အဆက်အနွယ်များ၌လည်း အဆက်အသွယ်များ ရှိကြလေသည်
ကမ္ဘာ့ ကျောက်လွှာများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာကြည့်ခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည့် အထောက်အထားများကို ရရှိနိုင်လေသည်
ရှေးကျသော ကျောက်လွှာများမှ တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုသာ တွေ့ရ၍ တန်းမြင့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရချေ
တွေ့ရသော တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏ အမျိုးအစားများမှာ များပြား၍ အရေအတွက်မှာလည်း များပြားလေသည်
ထိုအချိန်က ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရသေးချေ
နောက် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင်မှ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့နိုင်လေသည်
ပထမစ၍ တွေ့ရသော ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများသည် ရှေးငါးများဖြစ်ကြသည်
နောက်နှစ်သန်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ကြာသောအခါတွင် ဖားနှင့် ယင်း၏အနွယ်ကဲ့သို့သော ရေနေကုန်းသတ္တဝါများကို တွေ့ရသည်
ထို့နောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ရှေးကျသော ငှက်များနှင့် ရှေးကျသော နို့တိုက်သတ္တဝါများကို တွေ့ရလေသည်
ထိုရှေးနို့တိုက် သတ္တဝါများမှ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ တွေ့နေကြရသောအမွေးရှိ သတ္တဝါများ အဖြစ်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲကြလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် သက်ရှိ အမြောက်အမြား ဖြစ်လာကြရာမှ နောင်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိများကို လည်း တွေ့ရလေသည်
ထိုအချက်သည် တွားသွားသတ္တဝါတွင် ထင်ရှား၏
ထိုတွားသွားသတ္တဝါများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြလေသည်
တချိန်တွင် တွားသွားသတ္တဝါ မျိုးစဉ်ပေါင်း နှစ်ဆယ်ထက်ပိုသော တွားသွားသတ္တဝါများကိုပင် တွေ့နိုင်လေသည်
နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာကြာသော တွားသွားသတ္တဝါခေတ် ဟုခေါ်သည့် ခေတ်အတွင်းက ကမ္ဘာကို လွှမ်းမိုးခဲ့သော ဒိုင်နိုဆောကောင်များ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့ရလေသည်
နောင်နှစ် သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသော အခါတွင် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ရေးကို အားပေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးများ နည်းပါးလာခဲ့သဖြင့် ယခုအခါတွင် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစဉ်ပေါင်း ငါးခုသာ ကျန်ရှိတော့လေသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အချို့အမျိုးအစားများ၏ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုအချက်သည် မြင်း၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံတွင် ထင်ရှား၏
ပထမစ၍ တွေ့ရရာတွင် မြေခွေးအရွယ်မျှသာရှိသော မြင်းနှင့်တူသည့် တိရစ္ဆာန်များကို တွေ့ရသည်
ယင်းတို့၌ ခြေချောင်းကလေးများ ငါးချောင်းရှိသည်
ထိုနောက် အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် အလယ်ခြေချောင်းသာ ကျန်ရစ်ရာမှ တဖြည်းဖြည်း အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ခြင်းဖြင့် ခွာဖြစ်လာသည်
ထိုအခြေအနေရောက်ရန် ဆင့်ပေါင်း ၁၂ ဆင့် ပြောင်းလာခဲ့ ရပြီးလျှင် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ မြင်ရသော မြင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်ကို တွေ့ရလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်များက ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏အထောက်အထားများမှာ မပြည့်စုံဟု ဝန်ခံကြသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ မကျန်ရစ်သည့် သက်ရှိများ အမြောက်အမြား ရှိသေးကြောင်းယုံကြည်ကြ၏
သို့သော် ထိုသို့ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အချို့ကို မတွေ့ကြရသော်လည်း ယေဘုယျမှတ်တမ်းများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သက်ရှိများ၏ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်မှာ ထင်ရှားသည် ဟုဆိုကြသည်
ရှေးကျသည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီကြသဖြင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အဆက်အသွယ် ရှိကြသည်မှာလည်း ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်
တိရစ္ဆာန်များ၏ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အနာတမီကို (ခန္ဓာဗေဒ) လေ့လာခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသည့် အထောက်အထားများကို ပြသနိုင်ပေသည်
တန်းနိမ့်ငါးများမှ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များအထိ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါမှန်သမျှတွင် ဦးနှောက်၏ အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ဦးနှောက်နာဗ်ကြောများသည်လည်း ဦးနှောက်၏အလားတူ အစိတ်အပိုင်းများနှင့်သာ ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သို့မဟုတ် အမွေးရှိသတ္တဝါများ၏ ခြေလက်အင်္ဂါများကို ကြည့်လျှင်လည်း အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ လေသည်
လင်းနို့၏အတောင်နှင့် ဝေလငါး၏ ရှေ့ရေယက်တို့၏ အဓိကအရိုးများမှာ လူ၏လက်မောင်းနှင့် လက်တို့၏ အဓိကအရိုးများနှင့် အတူတူဖြစ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
သို့သော် အပင်၌ မြင်ရရာတွင်မူ လွန်စွာကွာခြားလှပေသည်
ထိုနည်းအတိုင်း တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်လောကတို့မှ သာဓကများကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါတို့တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသော သွားနှစ်စုံရှိ၏
လူ၌လည်း ထိုနည်းအတူ ရှိလေသည်
ဝှေးဗုန်း ဝေလငါးတွင်လည်း အလားတူ သွားနှစ်စုံရှိသည်
သို့သော် ထိုသွားများလည်း ဝေလငါးငယ်ကလေး မမွေးဖွားမီတွင် တိုးပွားလာပြီးနောက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်
ထိုသွားများကို မည်သည့် အခါတွင်မျှလည်း အသုံးပြုလေ့ မရှိချေ
တဖန် လူ၏အစာလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ အူအတက်သည် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်ကလေး ဖြစ်လေသည်
ထိုကိုယ်တွင်းအင်္ဂါသည် အခြား နို့တိုက်သတ္တဝါ အမြောက်အမြားတွင် အသုံးဝင်ကြလေသည်
အလားတူ အခြေခံဖြစ်သည့် ပစ္စည်းအမြောက်အမြားသည် ရှေးလူများမှ ဆက်ခံရရှိပြီးလျှင် ထိုပစ္စည်းများသည် ရှေးလူများတွင် အသုံးဝင်ခဲ့ကြလေသည်
တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး၏ ဇီဝကိစ္စဗေဒကို လေ့လာသောအခါတွင်လည်း ထူးခြားသော တူညီမှုများကို တွေ့ရ လေသည်
တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များကို ကြည့်လျှင် ယင်းတို့အားလုံးသည် အသက်ရှူခြင်း၊ အိပ်ခြင်းနှင့်ရွေ့လျားသွားလာခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်ကို တွေ့ရပေမည်
အစာစားရာတွင်လည်း တူညီသောယေဘူယျ အစာစုများကို စားကြပြီးလျှင် တူညီသည့် အညစ်အကြေးများကို ဖြစ်စေကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရပေမည်
ဗီတာမင် အမျိုးမျိုးသည် လူ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် လိုသကဲ့သို့ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း လိုလေသည်
ထိုဆေးများ၏ စွမ်းပကားများကို သိနိုင်ကြခြင်းမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များကထိုဆေးများကို တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များတွင် စမ်းသပ်ကြည့်ကြရာမှ သိရှိကြသဖြင့် လူများက အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်
အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူက စိုက်ပျိုးယူသော အပင်များကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်လည်း လူက ကြံဖန်ရွေးချယ်သည့်နည်း၊ သို့မဟုတ် မျိုးဖောက်ခြင်းဖြင့် ယင်းတို့အား မည်မျှအထိပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည်ကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထင်းရှားစေရန် သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှရရှိသည့် ကြက်တစ်ကောင်မှ ၁ဝ ပေါင် လေးသော ကြက်နှင့် တစ်ပေါင်သာလေးသည့် ကြက်များဖြစ်လာစေသည်အထိ လူက မျိုးဖောက်၍ ယူနိုင်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင်လည်း အလားတူပင် လူက အပင်ရိုင်းများမှ ကြံဖန် ရွေးချယ်သည့်နည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးယူလေသည်
အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အခြေခံအကြောင်းများကို စဉ်းစားကြရပေမည်
လူတွင်ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန် တွင်ဖြစ်စေ မတူညီမှုကလေးများကို အမြဲတစေ တွေ့ရလေသည်
အပင် နှစ်ပင်၊ သို့မဟုတ် လူနှစ်ယောက်သည် မည်သည့်အခါတွင်မျှ အတိအကျ မတူသည်ကို လူတိုင်းသိသည်
မွေးဖွားသော အရေအတွက်ထက် ကြီးထွားလာပြီးလျှင် အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကြီးထွားလာသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်အရေအတွက်က နည်းပါးလေသည်
တိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်မျိုးစိတ်အမြောက်အမြား တွင် မိဘနှစ်ဦးမှ အရေအတွက်များစွာသော တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို ဖြစ်ထွန်းလေသည်
ဖားပြုပ်အမ တစ်ကောင်သည် တစ်နှစ်လျှင် ဥပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ မျှကို အုပေး၏
သို့သော် ထိုဥများသည် ဥလိုက် ဖြစ်စေ၊ အကောင်ဖြစ်မှဖြစ်စေ သေကြေပျက်စီးကုန်သော အရေအတွက်မှာ အလွန် များပြားသဖြင့် မူမှန်အခြေအနေအတွင်း၌ ဖားပြုပ်နှစ်ကောင်မျှသာ မိဘ၏နေရာကို ယူရန် ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ထိုအခါ သဘာဝ ရွေးချယ်ခြင်းသည် ဖြစ်လာလေသည်
အခြေအနေနှင့် မကိုက်ညီသော အခြေအနေ မကောင်းမွန်လှသည့် ဖားပြုပ်များ သေကြေကုန်ကြလေသည်
တာရှည်တွင် မွေးဖွားသည့် သားသမီးများအနက် အခြေအနေ အကောင်းမွန်ဆုံး သားသမီးများသာ ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ယာယီအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ဖားပြုပ်များပို၍ အသက်ရှင်က ကျန်ရစ်ပြန်လျှင်လည်း ဖားပြုပ် အရေအတွက် မြောက်မြားလာခြင်း ကြောင့် ရောဂါကပ်ဆိုက်ရောက် လာပြီးလျှင် သေကြေကုန်လေ့ရှိသည်
ထိုနည်းအားဖြင့် ဖားပြုပ်၏ အရေအတွက်သည် သူအခြေအနေနှင့်သူ ကိုက်ညီလျက် ရှိလေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာလျှင် ထိုပြောင်းလဲလာသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောခြင်း ရှိနိုင်သော ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်၍ ကျန်ဖားပြုပ်အားလုံးသည် သေကြေကုန်ကြရပေမည်
အခြားနေရာများရှိ ဖားပြုပ်များသည်လည်း ထိုနေရာမျိုးရှိ အခြေအနေများနှင့်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောမှုများရှိသည့် ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်လေပေလိမ့်မည်
ထိုနည်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသော ဖားပြုပ်များကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုဖားပြုပ်များသည် ပထမပေါက်ဖွားပေးခဲ့သော ဖားပြုပ်များနှင့် တူနိုင်ကြတော့မည် မဟုတ်ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားရဆုံး အချက်များအနက် တစ်ချက်မှာ ပေါက်ဖွားလာသည့် တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များတွင် ကွဲလွဲရသည့်အကြောင်းများနှင့် ထိုအကြောင်းများကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသို့ မည်ကဲ့သို့သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိလာသည်ဆိုသော အချက် ဖြစ်သည်
ဒါဝင် ချမှတ်ထားသော စနစ်အရဆိုလျှင် အကျိုးသက်ရောက်စေသော ကွဲလွဲချက်များသည် များသောအားဖြင့် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီးလျှင်၊ ထိုကွဲလွဲချက်များသည်လည်း မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ရှိလာသည်ဟုမပြောနိုင်ချေ
ထိုနည်းဖြင့် တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်ပင်သည် အခြား တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ကံအားလျော်စွာ ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ပါလာခြင်း ကြောင့် ကျန်တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များထက် ပို၍ အသက်ရှည်နိုင်လေသည်
ထိုပြောင်းလဲချက် ကလေးများကိုသာ သားသမီးများက အမွေဆက်ခံနိုင်ကြလျှင် ထိုအမွေဆက်ခံကြသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသည် အသက်ရှည်နိုင်ရန် ပို၍ အလားအလာ ရှိကြလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးကမူ လေ့လာရရှိသောသွင်ပြင် လက္ခဏာကို အမွေဆက်ခံခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပညာရှင်၏ အယူအဆမှာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်က ယင်း အသက်ရှင်နေစဉ်အတွင်း လေ့လာရရှိခဲ့ခြင်းကို သားသမီးများအား တဆင့် အမွေပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်မှာ အားကစား လိုက်စားသော မိဘက ကိုယ်အင်္ဂါတွင် အခြားကလေးများထက် သန်စွမ်းသောကလေးများကို မွေးဖွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော မိဘက အခြားကလေးများထက် ပို၍ ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော ကလေးများကို ပေါက်ဖွားစေနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
အခြားပညာရှင်တစ်ဦးကမူ ထိုအဆိုပြုချက်ကို လက်မခံနိုင်ဟု ဆိုပြီးလျှင် အထက်ဖော်ပြပါ ပညာရှင် ပြောဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည် ဆိုသည်မှာ အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်
ဒုတိယပညာရှင်ပေးသော ဆင်ခြေကို ထင်ရှားစေရန် တရုတ်မများ၏ ခြေထောက်များကို သာဓက အဖြစ် ဖော်ပြလေသည်
ထိုသို့ဖော်ပြရာတွင် တရုတ်မက ခြေထောက်များကိုသာ မပြုပြင်ဘဲထားလျှင် ထိုခြေထောက်များသည် မူမှန်အရွယ်အထိ ကြီးထွားလာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ မူမှန်အရွယ်ထိ ကြီးထွားလာနိုင်သော ခြေထောက်များရှိသည့် တရုတ်မလေးကို နှစ်ရာပေါင်းများစွာက သေးငယ်အောင် တရုတ်မက မွေးဖွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
အခြားအမှန်အရေးကြီးသော သီအိုရီတစ်ခုကို အခြားသိပ္ပံပညာတစ်ဦးက တင်ပြပြန်သည်
သူ၏ တင်ပြချက်မှာ ပြောင်းလဲချက်များကို သဘာဝက အခွင့်ကောင်း ယူတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုပြောင်း လဲချက်သည် အခြား အတူမွေးဖွားလာသော တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားသော ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာခြင်းကို သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်
ထိုသာဓကမှာ တခါတရံတွင် တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များ၌ တွေ့ရလေ့ရှိသည်
တခါတရံတွင် လက်ချောင်းများ၌ ရှိနေကျ အဆစ်သုံးဆစ်အစား နှစ်ဆစ်သာ ပါလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်
သို့မဟုတ် လက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ်ခြေချောင်း ငါးချောင်းအစား ခြေချောင်း ခြောက်ချောင်းပါလေ့ရှိသည်ကို ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ပြောင်းလဲချက်က ပြောင်းလဲလာသည့်တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သစ်အဖို့ အဓိကအချက် ဖြစ်လာနိုင်ကောင်း ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်က ပိုင်ဆိုင်သစ်အား အကျိုးပြုနိုင်လျှင်၊ ကျန်ကလေးများ ပျက်စီးကုန်သည့်တိုင်အောင် ထိုပြောင်းလဲချက် ရှိနေသော ကလေးသည် ကျန်ရစ်နိုင်ပေလိမ့်မည်
ထိုကလေးမှတစ်ဆင့် အလားတူ အကျိုးပြုနိုင်သော အချက်ကို အမွေဆက်၍ ပေးနိုင်လျှင် မျိုးစိတ်သစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင် သည်ဟုဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်ကသာ ပိုင်ရှင်အား အကျိုးမပြုနိုင်လျှင် ပိုင်ရှင်သည် သေကြေ ပျက်စီး သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်
အီဗော်လျူရှင်းကို ဖြစ်စေသည်ဆိုသော အခြား အလားတူ သီအိုရီ အမြောက်အမြားလည်း ရှိသေးသည်
သို့သော် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သော အချက်အလက်များနှင့်ပင် သိပ္ပံပညာရှင် အချင်းချင်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းပြချက်များတွင် ကွဲလွဲကြကြောင်းမှာ ထင်ရှားပေပြီ
ထိုကြောင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော အချက်ကိုပင် တဖန်ပြန်၍ ဖော်ပြရလျှင် သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ကို ဆိုရာတွင်မူ သဘောတူညီကြလေသည်
အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် နတခ) သည် ပုသိမ်မြို့တွင် အခြေစိုက်သော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
အဓိက တာဝန်မှာ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်
ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး စစ်ရေး စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်
လက်ရှိ အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် ​​ဝေလင်း ဖြစ်သည်
အနောက်တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(၃)ဦး ဦးစီးသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ၎င်း စဗဟများ ကွပ်ကဲအောက်ရှိ ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်
အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄)ရင်းရှိသည်
ခလရ  ခမရ - (၄)ရင်းအမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်
ခလရ ခမရ - (၃)ရင်းအမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်
ခလရ ခမရ - (၃)ရင်းဗိုလ်ချုပ် ​ကျော်​ဆွေဗိုလ်မှူးချုပ် တင်​မောင်ဝင်း (ယခု− ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်)ဗိုလ်ချုပ်တေဇကျော် (ယခု- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ အမှတ်−၁ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး)ဗိုလ်ချုပ်ရဲဝင်းဦး (ယခု- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ နစကတွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးနှင့် စစ်ဘက်ရေးရာလုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်)ဗိုလ်ချုပ်ညွှန့်ဝင်းဆွေ (ယခု- ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး)ဗိုလ်ချုပ်အောင်အောင် (ယခု- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ အမှတ်−၂ စစ်ဆင်ရေးအထူးအဖွဲ့မှူး)ဗိုလ်မှူးချုပ်ကြည်ခိုင် (ယခင်− တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး)ဗိုလ်မှူးချုပ် ​ဝေလင်း
အနိစ္စ  အနိစ္စလက္ခဏာ  မမြဲခြင်းသဘောဒုက္ခ  ဒုက္ခလက္ခဏာ  ဆင်းရဲခြင်းသဘောအနတ္တ  အနတ္တလက္ခဏာ  အစိုးမရခြင်းသဘော
ဆင်ချီတိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchitaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ အိုးပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုးပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၉ ဦး၊ မ ၁၁၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဂင်ဖို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် တွင် ၁၉၈၆ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၄ရက်နေ့တွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထိုနေ့သည် ၁၉၈၆ အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲ စတင်ဖွင့်လှစ်ရန် ၆ရက်အလို ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ဂင်ဖိုလေဆိပ်မှာ ဆိုးလ်မြို့၏ နိုင်ငံတကာ ဝင်ထွက်ပေါက်ဖြစ်ကာ အဓိကလေဆိပ်ဖြစ်သည်
ထိုဖြစ်စဉ်တွင် (၅)ဦး သေဆုံးပြီး လူ(၃၀)​ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (မြောက်ကိုရီးယား) မှ လုပ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်ကာ ထိုလုပ်ရပ်အတွက် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ (တောင်ကိုရီးယား) ဘက်မှ အပြစ်တင်ခဲ့သည်
မြောက်ကိုရီးယားသည် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲ ကျင်းပခြင်းကို နှောင့်ယှက်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်း ဟု တောင်ကိုရီးယားဘက်မှ ပြောဆိုခဲ့သည်
ဆိုးလ်မြို့သည် ၁၉၇၀ပြည့်နှစ်တွင် အာရှအားကစားပြိုင်ပွဲကို လက်ခံကျင်းပရန် ရှိခဲ့သော်လည်း မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သဖြင့် လက်လွှတ်ခဲ့ရပြီး  ၁၉၈၆ခုနှစ်တွင်မှ ပြန်လည်လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
ထိုအားကစားပြိုင်ပွဲကို တရုတ်နိုင်ငံမှလွဲ၍ မြန်မာနိုင်ငံအပါအဝင် ကျန် ကွန်မြူနစ်နှင့် ဆိုရှယ်လစ် တိုင်းပြည်များမှ သပိတ်မှောက်ပြီး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မရှိပေ
ဤပေါက်ကွဲမှုသည် ၁၉၈၃ခုနှစ်တွင် မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ တောင်ကိုရီးယားသမ္မတ ချန်ဒူးဝမ် အား လုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည့် ရန်ကုန်မြို့ အာဇာနည်ကုန်း ဗုံးပေါက်ကွဲမှု နှင့် ဆင်တူကြောင်း တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသားရဲတပ်ဖွဲ့မှ ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၈၇ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်ကိစ္စအပါအဝင် မြောက်ကိုရီးယားဘက်မှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သော ဖောက်ခွဲမှုများကြောင့် တောင်ကိုရီးယားအနေဖြင့် ၁၉၈၈ခုနှစ်တွင် လက်ခံကျင်းပသည့် ၁၉၈၈ နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲ အတွက် လုံခြုံရေးကို အထူးအလေးထား ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြရသည်
မကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းလင်း (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလင်း (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၅ ဦး၊ မ ၁၂၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
မေလ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၀)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၁)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၃၅) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၁၉ – ဒဂုန်တာရာ၊ မြန်မာလူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် ဂျာနယ်လစ် (၂၀၁၃ ကွယ်လွန်)
ညိုဖျင်စီးပါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyohpyinseepar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ စံပြကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံပြကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၂ ဦး၊ မ ၁၀၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်းခါးဇင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharzin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ချောင်းရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မန္တလေးမြို့မှ ထင်ရှားသော လက်ဖက်ခြောက်လုပ်ငန်း ပိုင်ရှင်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးဇောတိက ဖြစ်သည်
အေဒီ ၁၈၈၂-ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဖူကျင့်ပြည်နယ်၊ ချင်ချင်းရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင်မှာ ကျောင်းဆရာကြီးဖြစ်၍ စာပေကောင်းစွာ သင်ခဲ့ရသည်
၁၈၉၉-ခု၊ အသက် ၁၇-နှစ်အရွယ်တွင် အစ်ကိုရှိရာ မြန်မာနိုင်ငံ သထုံမြို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့၍ ၁၉၀၅-ခုတွင် သထုံမှ ပအိုဝ်းတိုင်းရင်းဆေးဆရာကြီး ဦးရွှေလေး၏ သမီး ဒေါ်စိန်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
၁၉၁၂-ခုတွင် မန္တလေးမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ပြီး အင်စီးတိုက် ကုန်ဝယ်စာရေး၊ ယုန်ချောင်ပွဲရုံ စာရေးကြီးအဖြစ် ၈-နှစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၆-တွင် ဟုန်ဟိတ်ပွဲရုံကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်
ဂျပန်ဝင်ကာနီးတွင် ဂျပန်ပစ္စည်းများ သပိတ်မှောက်ရေးအသင်း ထူထောင်ခဲ့၍ ဂျပန်အစိုးရက လူသတ်ဝရမ်း ထုတ်သဖြင့် သားသမီးများကို ကျောက်မဲပို့ကာ တရုတ်ပြည်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးနှစ်နှစ်အကြာ ဝါးတန်း ဦးကျော်၏ အကူအညီဖြင့် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်၍ မန္တလေးတွင် ပွဲရုံကို ပြန်ဖွင့်ခဲ့သည်
၁၉၆၁-ခုနှစ်တွင် အမရပူရ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်၏ ဗုဒ္ဓစာပေများဖတ်၍ ကြည်ညိုလွန်းလှသဖြင့် လူတွေ့ဖူးရာမှ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို တွေ့ရှိပြီး မိသားစုကိုပင် ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာများကဲ့သို့ ကျင့်ကြံနေထိုင်ရန် ဆုံးမခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သားသမီး ဆယ်ဦးရှိခဲ့ပြီး ၁၉၇၅-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်တွင် အောင်တော်မူခြံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဈေးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaysu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ မင်းကံကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ (greenhouse gas) များသည် လေထုထဲမှ ဓာတ်ငွေ့များ ဖြစ်ပြီး အပူစွမ်းအင်တမျိုးအဖြစ် ရှိနိုင်သော အနီအောက် ရောင်ခြည်များကို စုပ်ယူနိုင်၊ ပြန်ထုတ်လွှတ်နိုင်သည့် ဓာတ်ငွေ့အားလုံးကို ဆိုလိုနိုင်သည်
ဤဖြစ်ရပ်မှာ အခြေခံအကျဆုံး မှန်လုံအိမ် သက်ရောက်မှု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်း အတွေ့များသည့် မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များတွင် ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ မီသိန်း၊ နိုက်ထရပ်စ်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အိုဇုန်းတို့ ပါဝင်သည်
နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ  သောကြာဂြိုဟ် (ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်)၊ အင်္ဂါဂြိုဟ် (မားစ်ဂြိုဟ်) နှင့် တိုင်တန်အရံဂြိုဟ်တို့၏ လေထုတွင်လည်း မှန်လုံအိမ်သက်ရောက်မှု ဖြစ်စေသည့် ဓာတ်ငွေ့များ ပါရှိသည်
မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် ကမ္ဘာ့အပူအချိန် အပေါ် သက်ရောက်မှု ကြီးကြီးမားမား ရှိသည်
ဤဓာတ်ငွေ့များ မရှိလျှင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်မှာ လက်ရှိထက် ပိုနှိမ့်ပြီး 33 °C (59 °F) သာရှိမည် ဖြစ်သည်
၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် ဂျိုးဇက်ဖူရီယေးက ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်အကြောင်း စတင်ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့သည်
ကမ္ဘာမြေပြင်၊ ရေပြင် စသည်တို့မှ ကောင်းကင်ယံသို့ ပြန်ကန်ထွက်လာသော အပူဓာတ်များကို လေထုတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ အချို့က စုတ်ယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာကို ပူနွေးစေသည်ကို  ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ဟု ခေါ်သည်
၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ် စက်မှုတော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ လေထုအတွင်း မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ပါဝင်နှုန်း မြင့်တက်လာသည်
သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ၂၀ ရာစု ခေတ်လယ်ပိုင်းမှစ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်းသည် လေထုတွင်း မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ သိပ်သည်းမှုနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိရသည်
ငကြိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngakyaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ မဒေါင်းလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းချောင်းတံတားသည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးမြို့၏ မြောက်ဘက် (၁၄)မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
မြေပျော့လွန်းသော ယင်းချောင်းပေါ်တွင် ယခင်ကတံတားဆောက်လုပ်ရန် မကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင် မြန်မာအင်ဂျင်နီယာများ ဦးစီး၍ မြန်မာပြည်ထွက် ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုကာ မြန်မာလုပ်သားကြီးများနှင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
အရှည်ပေ ၄၆၀ ရှိပြီး အကျယ် ၂၄-ပေ ရှိသည်
တံတား၏ နံဘေးတစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် သုံးပေခွဲစီ ကျယ်သော လူသွားလမ်းများ ပါဝင်သည်
ချောင်းမြေ၏ အထက် ပေ-၄၀ မြင့်နေပြီး ချောင်းတွင်း ရေအများဆုံးအချိန်၌ ရေပြင်အထက် ၁၈-ပေမြင့်နေသေးသည်
ရှေးအခါက ယင်းချောင်းကို ဖြတ်ကူးရာတွင် နွေအခါ၌ အခက်အခဲ မရှိလှသော်လည်း မိုးရာသီတွင် များစွာခက်ခဲ ကြန့်ကြာ၍ အသက်အန္တရာယ် များလှပေသည်
မော်တော်ယာဉ်များနှင့် လူများကို လှေဖောင်ကူတို့များဖြင့် ခက်ခက်ခဲခဲ ဖြတ်သန်းသွားလာခဲ့ကြရသည်
၁၉၆၅-ခုတွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရက တံတားဆောက်လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၁)ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ချောင်းမြေမှာ ပျော့လွန်းလှ၍ တံတားတိုင်များကို မြေမာတွေ့သည်အထိ အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ တူးပြီးမှ အုတ်မြစ်ချခဲ့ရပေသည်
မကွေးဘက်ကမ်းမှ တတိယမြောက် တိုင်မကြီးဆိုလျှင် မြေအောက်ပေအနက် (၈၀)အထိ သက်စွန့်ဆံဖျား တူးပြီးမှ အုတ်မြစ်ချခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တံတားတိုင်ထိပ်၏ ဘေးတစ်ဘက်တစ်ချက်တွင် အစွန်းထွက်၏ ရုပ်တုက်ဘောင်များ ထားရှိပြီး၊ ယင်းဘောင်များတွင် တွဲလွဲခိုတံတားကြမ်းခင်းများနှင့် ဆက်စပ်တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
တံတား၏ တစ်ဘက်တစ်ချက် ထိပ်တွင်လည်း ချဉ်းကပ်လမ်းများနှင့် ဥယျာဉ်များ တည်ဆောက်ထားသည်
မြောက်ဘက်ထိပ်အရှေ့ဘက် တောင်ကုန်းငယ်ပေါ်တွင် ရေနံမြေသပိတ် အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် အာဠာဝက သခင်ဖိုးလှကြီး၏ရုပ်တုနှင့် တောင်သူလယ်သမားခေါင်းဆောင် ဂဠုန်ဆရာစံ၏ ရုပ်တုများကို ထုလုပ်ထားသည်
အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် သခင်ဖိုးလှကြီး၏ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေသည် ယင်းချောင်းတံတား၏ အနောက်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်တွင် ရှိသော သရက်လေးပင်ရွာ ဖြစ်သည်
ယင်းချောင်းတံတားဖွင့်ပွဲကို ၁၉၇၃-ခုနှစ်၊ မေလ(၄)ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးဦးစိန်ဝင်းက ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
ကုန်ကျစရိတ် စုစုပေါင်းမှာ (၄၁)သိန်းကျော် ဖြစ်သည်
ဧတဒဂ် ဟူသော ပါဠိစကား၏အဓိပ္ပာယ်မှာ (ဧတံ+ဒဂ္ဂ)  ဧတဒဂ္ဂ  ဤသူသည်မြတ်၏ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက တပည့်သာဝကနှင့် ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့တွင် ရှေးရှေးသော ဘဝသံသရာတို့က ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီကုသိုလ်နှင့် တောင့်တခဲ့ဖူးသော ဆုတောင်းနှင့် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သော ပါရမီအလျောက် သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ် စသည်တို့ဖြင့် ကဲလွန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို ပရိသတ်တို့အလယ်တွင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ရွေးချယ်ကာ ဧတဒဂ် ဘွဲ့တံဆိပ်ထူးကို ချီးကျူးပေးအပ်လေ့ရှိသည်
(၁) 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍည၊(၂) 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊(၃) တန်ခိုးအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဣဒ္ဓိမန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဂ္ဂလာန်၊ (၄) ဓူတင်ဆောင် 'အဂ္ဂ ဓုတင်္ဂဓရ'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကဿပ၊(၅) 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၊ (၆) အမျိုးမြတ်'အဂ္ဂ ဥစ္စကုလိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ (၎င်းသည် ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဆက်၍မင်းဖြစ်ဖူးသောကြောင့် အမျိုးမြတ်ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၇) အသံကောင်း 'အဂ္ဂ မဉ္ဇူသရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယ၊(၈) ခြင်္သေ့သံဖြင့်ကြုံးဝါးသည့် 'အဂ္ဂ သီဟနာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ၊ (၎င်းသည် အရဟတ္တဖိုလ်ရသည့်နေ့မှာပင် မဂ်ဖိုလ်၌ သံသယရှိသောသူသည် ငါ့ကိုမေးကြလော့ဟု မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့သံဆို၍ ဘုရားရှေ့တော်၌လည်း အရှင်ဘုရားသာသနာတော်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စသည် အကျွန်ုပ်အား အပြီးတိုင်ရောက်ပါပြီဟု ခြင်္သေ့သံဖြင့်ဆိုလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဧတဒဂ်ရသည်ဟူ၏
(၉) တရားဟောကောင်း 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပုဏ္ဏ၊(၁၀) အကျဉ်းကိုအကျယ်ဖွဲ့တတ်ရာ၌ တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကစ္စည်း၊(၁၁) စိတ်နှလုံးဖြင့်ပြီးသော ကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ စေတာ ဝိဝဋ္ဋ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်စူဠပန်၊ (၁၂) 'အဂ္ဂ သညာ ဝိဝဋ္ဋ ကုသလ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာပန်၊ (၁၃) ကိလေသာကင်း၍နေသောအရာ မြတ်သောအလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အရာတို့၌ ဘွဲ့တံဆိပ်နှစ်ထပ်ရသူ အရှင်သုဘူတိထေရ်၊(၁၄) အရညကင်တောရ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ရှားတောနေ အရှင်ရေဝတထေရ်၊ (၁၅) ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကင်္ခါရေဝတ၊ (၁၆) လုံ့လဝီရိယအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ကုဋေ ၂၀-တန် တန်ဆာကို လူ့ဘဝက ဝတ်ဆင်ခဲ့ဖူးသော သူဌေးသား သောဏခေါ် အရှင်ကောဋိဝိသသောဏ၊ (၁၇) သာယာ နာပျော်ဖွယ်ရှိအောင် ရွတ်ဖတ်တတ်သောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ကလျာဏ ဝါက္ကရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ လူ့ဘဝက တစ်ကုဋေတန် နားတောင်းတန်ဆာ ဆင်ပန်ခဲ့ဖူးသည့် အရှင်ကုဋိကဏ္ဏသောဏ၊ (၁၈) လာဘ်ပေါများသော အရာ၌ 'အဂ္ဂ လာဘီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သီဝလိ၊(၁၉) သဒ္ဓါအားကြီးသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝက္ကလိ၊ (၂၀) သိက္ခာသုံးပါးကို လိုလားလိုက်နာရာ၌ 'အဂ္ဂ သိက္ခာကာမ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရ သားတော် အရှင်ရာဟုလာ
(၂၁) 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ရဋ္ဌပါလ၊ (၂၂) စာရေးတံခေါ် မဲလိပ်ချအလှူကို ရှေးဦးစွာယူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဌမ သလာက ဂဏှန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍဒါန၊ (၂၃) ကဗျာကာထာ သီကုံးဖွဲ့ဆိုရာ၌ လျင်မြန်ခြင်း 'အဂ္ဂ ပဋိဘာဝနဝန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝင်္ဂီသ၊ (၂၄) ထက်ဝန်းကျင်ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သမန္တ ပါသာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥပသေန၊(၂၅) ကျောင်းအိပ်ယာနေရာ ခင်းတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သောနာသန ပညာပက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဒဗ္ဗ၊ (၂၆) နတ်တို့ချစ်မြတ်နိုးအပ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဒေဝါနံ ဝိယမနာပ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၊ (၂၇) တရားကို လျင်စွာသိသောအရာ၌ 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဒါရုစိ၊ (၂၈) ဆန်းဆန်းကြယ်ကြယ်စကားကိုပြောဆိုတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ စိတ္တ ကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကုမာရကဿပ၊ (၂၉) 'အဂ္ဂ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ' ဉာဏ်အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် မဟာကောဋ္ဌိတ၊ (၃၀) ဗဟုသုတအရာ, သတိမမေ့သည့်အရာ, ပညာလျင်သည့်အရာ, လုံ့လရှိသည့်အရာ, အလုပ်အကျွေးကောင်း, ပေါင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ငါးထပ်ရသူ အရှင်အာနန္ဒ၊ (၃၁) အခြံအရံများခြင်း၌ 'အဂ္ဂ မဟာပရိသ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥရုဝေဠကဿပ၊ (၃၂) အမျိုးကို ကြည်ညိုအောင်ပြုလုပ်တတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ကုလပသာဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကာဠုဒါယီ၊(၃၃) အနာရောဂါကင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ အပ္ပါဗာဓိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဗာကုလ၊ (၎င်းသည် သန်းဝေခြင်း ချေဆတ်ခြင်းမျှမရှိ) (၃၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၌ 'အဂ္ဂ ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿရန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူအရှင်သောဘိတ၊ (၃၅) ဝိနည်းဓိုရ်ရာထူး၌ 'အဂ္ဂဝိနယဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ဥပါလိထေရ်(၃၆) ဘိက္ခုနီမတို့ကိုဆုံးမရာ၌ အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂဘိက္ခုနောဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် နန္ဒက၊ (၃၇) ဣန္ဒြေကောင်းရာ၌'အဂ္ဂဣေ`န္ဒိယဂုတ္တဒွါရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ညီတော်မင်းနန်ခေါ် အရှင်နန္ဒ၊ (၃၈) ရဟန်းတော်တို့ကို ဆုံးမရာ၌အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂ ဘိက္ခု ဩဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကပ္ပိန္န၊ (၃၉) တေဇောကသိုဏ်းရာထူး၌'အဂ္ဂ တေဇောဓာတု ကုသလ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် သာဂတထေရ်၊ (၄၀) ဒေသနာတော် အသစ်အသစ် တင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဋိဘာနေယျက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ရာဓ၊ (၄၁) ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသောပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လုခ စီဝရ ဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဃရာဇ
(၁) မိထွေးတော် မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ထေရီ - 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၂) ခေမာထေရီ 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၃) ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီ - 'တန်ခိုးကြီး' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဘုရားရှင် ယမိုက်ပြာဋိဟာပြခါနီး၌အရှင်ဘုရား တန်ခိုးပြတော်မမူပါနှင့်တော့၊ တပည့်မသည် အလျား ၁၂-ယူဇနာ၊ အနံ၁၂-ယူဇနာ၊ အဝန်း ၃၆-ယူဇနာ၊ ဗိုလ်ထုနှင့် စကြာမင်းဟန်ဖန်ဆင်း၍ ခြေတော်မြတ်ကို ဦးတိုက်ပါမည်ဟု လျှောက်ထားရာတွင်ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူးရလေသည်
(၄) ပဋာစာရီထေရီ- ဝိနည်းဓိုရ်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဝိနယ ဓါရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၅)ဓမ္မဒိန္နာထေရီ 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဝိသာခါ ဒါယိကာကြီးက တရားဟောရန်လျှောက်ထားတောင်းပန်သောကြောင့် အထူးထူးသောနည်းတို့ဖြင့်ခက်ခဲနက်နဲသိမ်မွေ့သောမူလပဏ္ဏာသကျမ်း၌ စူဠဝေဒလ္လ သုတ်ကိုဟောတော်မူရာ ငါဘုရားဟောသော်လည်း သည်အတိုင်းပင် ဟောရတော့မည်ဟု ကောင်းချီးပေးလျက် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးကို အပ်နှင်းချီးမြှောက်လေသည်ဟူ၏
(၆) နန္ဒာထေရီ- ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဈာယိကာ' ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်တော်ရသည်
(၇) သောဏာထေရီ- 'လုံ့လ ဝီရိယကောင်း' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၈) ဗကုလာထေရီ- 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(အချို့မူ၌ သကုလာဟု ရှိသည်
(၉) ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီ -  အဘိညာဉ်အရာ၌ လျင်မြန်သောကြောင့် 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၀) ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီ- 'ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၁) ရာဟုလာမယ်တော် ဘဒ္ဒကဉ္စနာ ယသော်ဓရာ ထေရီ- 'ဉာဏ်အမြင်ကြီးရာ၌' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၂) ကိသာဂေါတမီထေရီ - ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသော ပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လူခ စီဝရ ဓါရီ' တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၁၃) သိင်္ဂါလမာတုထေရီ- သဒ္ဓါတရားကောင်း 'သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရ လေသည်
(၁) သေနိယ သူဌေးသမီး သုဇာတာ- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပထမသရဏဂမဏ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၂) ပုဗ္ဗာရုံ ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရလေသည်
(၃) ခုဇ္ဇုတ္တရာ- 'အဂ္ဂ ဗဟုသုတ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
၎င်းသည် အကြားအမြင်များ၍ သာမာဝတီကြီးမှူးသော အုပ်စုငါးရာတို့အား သင်ကြားပို့ချရလေသည်၊ ၎င်းသင်ကြားပို့ချရသော ကျမ်းကားသုတ္တန်ပိဋက၌ ဣတိဝုတ္တက ကျမ်းဟူ၍ ကျမ်းသီးတစ်စောင်ပင်ဖြစ်လေသည်၊ သည်ကို အကြောင်းပြု၍ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးရသည်ဟူ၏
(၄) သာမာဝတီ-မေတ္တာဖြင့်နေသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ မေတ္တာ ဝိဟာရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရလေသည်
(၅) နန္ဒမာတာ ဥတ္တရာ- ဈန်ဝင်စားရာ၌ 'အဂ္ဂဈာယီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၆) ကောလိယမင်းသမီး သုပ္ပဝါသာ- အကောင်းအမြတ်ပေးလှူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဏီတ ဒါယိကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုရလေသည်
(၇) သုပ္ပိယာ - သူနာကို ပြုစုလုပ်ကျွေးရာ၌ အကောင်းဆုံးသူနာပြုတတ်သူ 'အဂ္ဂဂိလာနုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၈) ကာတိယာနီ - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဂ္ဂ အဝေစ္စ ပသန္န'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၉) နကုလမာတာ ဘုရားနှင့်အကျွမ်းဝင်ခြင်း၌'အဂ္ဂ ဝိဿာသီက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(နကုလ ပိတာ နှင့်တူ)(၁၀) ကာဠီ ခေါ် ဒါယိကာမ- အဆင့်ကြားအားဖြင့် ဘုရားကိုကြည်ညိုသောအရာ၌ 'အဂ္ဂအနုဿဝ ပသန္န'ခေါ် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၁) တဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည် ညီနောင်- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ ဘွဲ့ထူးရလေသည်
၎င်းတို့သည် ဘုရားဖြစ်၍ ၄၉-ရက်အလွန် လင်းလွန်းပင်ရင်းမှာဘုရားရှင်က်ု အဦးဆုံး ဖူးမြင်ရသော ထူးမြတ်သောသူတို့ပင်တည်း
သို့သော် သံဃာရတနာ မပေါ်ထွန်းသေးရကား ဒွေဝါစိက သရဏဂုံသာ ရသည်
(၂) အနာထပိဏ် သူဌေးကြီး- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၃) စိတ္တသူကြွယ်- တရားဟောကောင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
၎င်းသည် ရုပ် နာမ် ကံ ဝိပါက်တို့၌ အထူးလိမ္မာလျက် နောင်ခါ သဠာယတနသံယုတ်၌ သုတ်ပေါင်းတစ်ဆယ်ကျော်ရှိသော စိတ္တသံယုတ်ကိုဟောရာတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ တံဆိပ်တော်မြတ်ရလေသည်
(၄) ဟတ္ထကာဠာဝက - သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့၍ ပရိသတ်အား မိမိထံသို့ရောက်အောင် ဆွဲဆောင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၅) မဟာနာမ သာကီဝင်မင်းသား- အခါမပြတ် အကောင်းအမြတ်တို့ကို ပေးလှူတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂပဏီတ ဒါယကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
(၆) ဝေသာလီမြို့နေ ဥဂ္ဂသူကြွယ်- နှစ်သက်ဖွယ်အရာကို ပေးလှူတတ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂမနာပ ဒါယကာ'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၇) ဟတ္ထိဂါမရွာနေ ဥဂ္ဂတသူကြွယ် - သံဃာအလုပ်အကျွေးကောင်း 'အဂ္ဂ သံဃုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၈) သူရမ္ဗဋ္ဌသူဌေး - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဝေစ္စ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ အချို့မူ၌ သုရဗန္ဓ-သူရဗန်ဟုရှိသည်
(၉) ဆရာဇီဝက- ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကြည်ညိုတတ်သောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ သီလ သမာဓိ ပညာစသော ဂုဏ်ကျေးဇူး အထူးရှိသောရဟန်းကို ဂုဏ်ကျေးဇူးအလျောက် အထူးတလည် ကြည်ညိုမြတ်နိုးတတ်သောကြောင့် 'ပုဂ္ဂလ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၁၀) နကုလပိတာ သူကြွယ်- ဘုရားနှင့် အကျွမ်းဝင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်
သူသည် ဘုရားရှင်ကို ရှေးဦးအကြိမ်တွေ့ကာမျှပင် ချစ်သားရယ် ဒီမျှလောက်ကြာမြင့်အောင် မိဘကိုစွန့်၍ ဘယ်အရပ်သို့ကြွနေသနည်းဟု အကျွမ်းတဝင်ပြောဆိုလေသည်
သို့ဆိုနိုင်ခြင်းကား ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဘုရားရှင်၏ အဘဖြစ်ဖူးပြီ
ထို့အတူ ဘကြီးငါးရာ၊ ဘထွေးငါးရာ၊ ဝရီးအဖြစ် အကြိမ်ငါးရာ ဘဝမခြားဘဲဖြစ်ဖူးသည်ကို စွဲ၍ အကျွမ်းတဝင် ဘုရားရှင်အား ချစ်သား ချစ်သားနှင့် ခေါ်လေ့ရှိသတတ်
ထို့ကြောင့် 'ဝိဿာသက'ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည် ဟူ၏
စံတော်မီဝိသေသလက္ခဏာ         ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဒုတိယအတိုဆုံးပရောဖက်ကျမ်းငယ်ဖြစ်သည်
ဗိမာန်တော်ပြန်လည်တည်ဆောက် ရမည်ဟု ရိုးစင်းစွာ ဗျာဒိတ်ပြုသည်
ကြွင်းကျန်သော ယုဒလူမျိုးတို့သည် ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက် ရန် ပါလေတိန (ပါလက်စတိုင်းဒေသ)သို့ ပြန်လာကြသော်လည်း (၁၆)နှစ်တာမျှ အလဟဿ အချိန်ဖြန်းတီး ဖင့်နွှဲ နေခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲကို ယုဒလူများအား နိုးကြားလုံ့လရှိဖို့ နှိုးဆော်သည့်အမှုတော်၌ ခန့်အပ် စေခိုင်းခြင်းဖြစ်သည်
ထိုအမှုတော်အပြင် အဓမ္မလူများ တရားစီရင်မည့်အကြောင်းနှင့် ထိုမတရားမှုကို ကြဉ်ရှောင်သော ဘုရားသခင်၏လူများမှာမူ အနာဂတ်တွင် ဘုန်းကြီးမည့်အကြောင်းကိုလည်း တိုးချဲ့ထည့်သွင်း ဟောကြားသည်
ကျမ်းရေးသူ“ဟဂ္ဂဲ” ဟူသော အမည်အဓိပ္ပာယ်မှာ “ပွဲတော်” သို့မဟုတ် “ပွဲလမ်းသဘင်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ယုဒများ အနားယူသည့်ကာလတွင် မွေးဖွားသည်ဟု ယူဆရသည်
ဓမ္မဟောင်းခေတ်တွင် ထူးခြားသောစရိုက်လက္ခဏာကို ဆောင်သည့် တခုတည်းသောနာမည်ဖြစ်သည်
သို့မဟုတ် အနာဂတ်ကာလတွင် ဝင်းစားရမည့် ပျော်ရွှင် ဝမ်းမြောက်မှုကို မျှော်လင့်လျက် မိဘများက ကင်ပွန်းတပ်ခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ထိုအယူအဆအရဆိုလျှင် ဟဂ္ဂဲကို ပြည်ပသို့သုံ့ကျွန်ဘဝတွင် မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
ဗာဗုလုန်မှ အမိမြေသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြပြီးနောက် ပေါ်ထွန်းသော ပရောဖက်သုံးပါးတွင် ဟဂ္ဂဲသည် ပထမဦးဆုံး ပရောဖက်ဖြစ်၏
သူ့နောက်၌ ဇာခရိနှင့် မာလခိပေါ်ထွန်းသည်
ဟဂ္ဂဲအကြောင်းကို ဇေရမှတ်စာ ၅:၁နှင့် ၆:၁၄တွင် ဖတ်ရှုရသည်
သို့သော်လည်း သူ့အသက်တာ၌ လုပ်ဆောင်နှိုင်မှုမှာ မည်မည်ရရ မရှိခဲ့ပေ
ဤအကြောင်းက ဘုရားသခင်သည် သူခွဲခန့်စေလွှတ်တော်မူသော ပရောဖက်များနှင့် မျက်မှောက်ကာလ ဓမ္မဆရာ များကိုလည်း ဘုန်းတော်မှ မတိမ်းယိမ်းဖို့ သင်ခန်းစာပေးထားသည်
အချိန်ကာလပထမ ဒါရိမင်းနန်းစံ ဒုတိယနှစ်ဘီစီ၅၂၀တွင် စီရင်ရေးသားခြင်းဖြစ်နိုင်သည်
နောက်ခံသမိုင်းနှင့်ရည်ရွယ်ချက်ဗာဗလုန်ပြည်သို့ ဖမ်းဆီးကျွန်ပြုခြင်းခံရပြီးနောက် ဇေရုဗဗေလ ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် ပါလက်စတိုင်းဒေသ သို့ ပထမအသုတ်ပြန်လာကြသော ဣသရေလအုပ်စုတွင် ဟဂ္ဂဲပါဝင်လာသည်
ပရောဖက်ဟဂ္ဂဲ၏ အဓိက ပရောဖက်ပြုချက်မှာ ဗိမာန်တော်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရေး (ဧဇ၊ ၅:၂)ဖြစ်သည်
သော့ချက်ကျမ်းစကားမှာ “ငါသည် သင်တို့နှင့်အတူရှိ၏” (၁:၁၃၊ ၂:၂၄)ဖြစ်သည်
အခြားကျမ်းပိုဒ်   များလည်း ရှိသေးသည်
၁:၅-၇၊ ၂:၁၅-၁၈တွင် “ကိုယ်ကျင့်သောအကျင့်ကို ဆင်ခြင်လော့”ဟူသော ကျမ်းစကား နှင့် ၂:၄တွင်ပါရှိသည်
“အားယူလော့”ဟူသော နှုတ်ကပတ်တော်ဖြစ်သည်
ပါဝင်သည့်အချက်များ၁
ပထမပရောဖက်ပြုချက် – ဆဌမလ၏ပထမနေ့ (အခန်း ၁)         (က)     ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်ရေးကို လျစ်လျူပြုထားသောကြောင့် အပြစ်တင်ခြင်း (၁:၁-၄)(ခ)       မိုးခေါင်ငတ်မွတ်၍ ဗိမာန်တော် မဆောက်နိုင်ကြခြင်း (၁:၅-၁၁)(ဂ)       ဟဂ္ဂဲက တိုက်တွန်းအားပေးခြင်း၊ လူထုနိုးကြားလာခြင်း (၁:၁၂-၁၅)၂
ဒုတိယပရောဖက်ပြုချက် – သတ္တမလ၏ နှစ်ဆယ့်တစ်ရက်နေ့ (၂:၁–၉)         (က)     သူတို့နှင့်အတူ ဘုရားသခင်ရှိတော်မူကြောင်း ထပ်မံအားပေးခြင်း (၂:၁-၅)(ခ)       ဗိမာန်တော် ဆက်လက်တည်ဆောက်ခွင့် မင်္ဂလာ (၂:၆-၉)၃
တတိယပရောဖက်ပြုချက် – နဝမလ၏နှစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့ (၂:၁၀–၁၉)(က)     ဗိမာန်တော်ပျက်စီးနေသရွေ့ ပူဇော်သက္ကာများ မစင်ကြယ်နိုင် (၂:၁၀-၁၄)(ခ)       ဗိမာန်တော်အုတ်မြတ်မချမီ ဆင်းရဲငတ်မွတ်ကြခြင်း (၂:၁၅-၁၇)(ဂ)       ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်လျှင် ကောင်းကြီးမိုးရွာသွန်းမည် (၂:၁၈-၁၉)၄
စတုတ္ထပရောဖက်ပြုချက် – နဝမလ၏နှစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့ (၂:၂၀–၂၃)TAGS: who wrote this in minecraft enchantment table cuh ဟဂ္ဂဲအနာဂတ္တိကျမ်း
တခဆုမြို့  (鷹栖町 တခဆုချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခမိခါဝါခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၁၄၀ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၃၉.၄၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ယင်ချွမ်းမြို့သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ နင်ရှပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
ဥစ္စာဖြို စားဖိုက သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
မီးဖိုချောင်စရိတ်ကို ချွေချွေတာတာ စနစ်တကျ မသုံးစွဲလျှင် အိမ်၏စီးပွားရေး ကျဆင်းတတ်သည်
အိမ်ဖြို စားဖိုက ဟူ၍လည်း အဆိုရှိသည်
ဦးမောင်မြင့် (၂၁ မေ ၁၉၅၈ မွေးဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးမောင်မြင့်အား ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဘကြည်၊ အမိ ဒေါ်သန်းမြတို့မှ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင် မင်းကင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အခြေခံပညာကို အ-ထ-က(မင်းကင်း)တွင် သင်ကြား ခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် မန္တလေး ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ စစ်တက္ကသိုလ်၊ စစ်ဦးစီးတက္ကသိုလ်၊ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
ဦးမောင်မြင့်၏ ဇနီးမှာ ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်မြဝင်းဖြစ်သည်
ဦးမောင်မြင့်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော တာဝန်များမှာ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးအခြေစိုက် အမှတ်(၇၇)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ်တွင် တပ်မမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၀အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီကို ကိုယ်စားပြု၍ မင်းကင်းမြို့နယ်တွင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရခဲ့သည်
ဦးသိန်းစိန် အစိုးရလက်ထက် မတိုင်မီ၂၀၀၄ မှ ၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ဦးသိန်းစိန်အစိုးရ တက်လာချိန်တွင်လည်း ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြား​ရေး ဒုဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ မှ ၂၀၁၂ အထိ အလုပ်သမား၊ အလုပ်အကိုင်နှင့် လူမှုဖူလုံရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ မှ ၂၀၁၆ အထိ စက်မှု ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ တွင်လည်း မင်းကင်းမဲဆန္ဒနယ်တွင် ၅၁.၈၃ ရာခိုင်နှုန်း ထောက်ခံမဲဖြင့် ဆက်လက်အနိုင်ရခဲ့သည်
ပြည်သူ့စစ်တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးတံဆိပ်မိုင်းရမ်း-မဲသဝေါ တိုက်ပွဲတံဆိပ်ရန်ငြိမ်းအေးတံဆိပ်စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်တပ်မတော်ဂုဏ်ဆောင်အမှုထမ်းတံဆိပ်(ဒုတိယအဆင့်)စစ်ပွဲတံဆိပ်(၈၈၉၀)နိုင်ငံအကျိုးဆောင်တံဆိပ်ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့
ဝလူမျိုး (ဝ: Vāx; တရုတ်: 佤族; ပင်ယင်: Wǎzú; ထိုင်း: ว้า) သည် အရှေ့တောင်အာရှ လူမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်တလျောက် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် ကချင်ပြည်နယ်အရှေ့ဘက်ပိုင်းတို့နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်
ဝ လူမျိုး များသည် တရုတ်ပြည် ဇီမင်း၊ ကန်ရွမ်း၊ ယူနမ် တို့တွင် နေထိုင်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အနည်းငယ်ရှိသည်
ဝ လူမျိုးသည် မွန်-ခမာ လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်
လက်ရေးစာပေကို ၁၉၅၇ နှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
ဝ လူမျိုးသည် တရုတ်နိုင်ငံ ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုး ၅၆ မျိုးတွင် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဝတို့နေထိုင်သောနယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း သံလွင်မြစ်၏အရှေ့ဘက် ခြမ်းတွင်တည်ရှိရန်အရှေ့ ဘက်တွင် တရုတ်နိုငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် သံလွင်မြစ်၊ တောင်ဘက်တွင် မိုင်းလွန်းနယ်၊နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ကိုးကန့် နယ်တို့က ဝိုင်းရံထားသော တောင်ကုန်းမြေမြင့်ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်
ကုန်းမြင့်တစ်ခုလုံးတွင်အချို့သော နေရာများ၌ ပေ(၁၀၀၀၀)နီးပါးခန့်မြင့်သော တောင်ထွဋ်များ လည်းရှိသည် ထိုတောင်တန်းကြီးများသည် ဝလူမျိုး တိုက၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှုမလွယ်ကူခက်ခဲအောင်ဖန် ဖန်တီးထားသကဲ့သို့ရှိနေသောကြောင့် ဘဝတူဆွေရင်းသားရင်းလူမျိုးအချင်းချင်း ကြား အဆက်အသွယ်များကင်းမဲ့ခဲ့၍ စီးပွားရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှု များခေတ်နောက်ကျနေခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဝလူမျိုးများကိုရှေး မရူလူမျိုးဖြစ်သော လောင်ဝေါမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု အချို့ကလည်း လောင်ဝေါ မှ လောင်ဝသို့လည်းကောင်း၊ လဝမှ'ဝ'သို့လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်
'ဝ'လူမျိုးများကိုလွယ်လှ မှာရှမ်းစကား၊ ရှမ်းအခေါ်ဖြစ်၍ (လွယ်-တောင်-လှ လူမျိုး )တောင်ပေါ်ကလူမျိုးဟု အဓိပါယ်ရသည်‘ဝ’လူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့၏ ပေပေတေတေနေတတ်သောအကျင့်စရိုက်ကို မူတည်၍ ယင်း တို့အဝတ်အစားအရောင်များမှာလည်း အညစ်ခံအရောင်များသာဖြစ်ပေသည်
အထူးသဖြင့်အနက်ရောင် အပြာရောင်နှင့် ရှားစေးရောင်အနီရင့်များသာ များစွာတွေ့ရတတ်သည်
ယောက်ျားများသည် အနက်ရောင်ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းတတ်ကြသည်
အချို့လူငယ်အများမှာမူ ခေါင်းစွပ်အနက်များကို ဆောင်းတတ်ကြသည်
နက်ပြာရောင် ရှီသော ရင့်စေ့ရင်ဖုံး ကျင်္ီများကိုဝတ်၏
အနက်ရောင်ရှမ်း ဘောင်းဘီကို အမြဲတမ်းဝတ်ဆင်ကြသည်
မိန်းမများမှာ နက်ပြာရောင် ရင်ဖုံးအကျင်္ီနှင့် အင်တိုင်ခေါ်ထဘီကိုဝတ်ဆင်ကြသည်
ထဘီမှာ စစ်အနံ တစ်ကိုက်အလျား တစ်ကိုက်ခွဲရှိသောအနက် ရောင် အစကိုခါးတွင် ပတ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
အချို့မိန်းကလေးများကမူ အလှအပကို ခုံမင်သဖြင့် အညို၊ အနီ၊ အဝါ ဆင်းများဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ရက်လုပ်ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်
ထို့အပြင် ငွေနှင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဆွဲကြိုး၊ ဘယက်၊ နားထောင်း၊ လက်ကောက်ပြား၊၊ လက်ကောက်လုံးများလည်း ဝတ်ဆင်ကြသည်
ခေါင်ရေနှင့် ပြောင်းဖူးချက်အရက်များကို ယောက်ျားများသာသောက်ကြသည်မဟုတ် မိန်းမများနှင့် ကလေးများလည်း သောက်တတ်ကြသည်
သောက်သုံးမှုပမာဏ အနည်းငယ်နှင့်အများသာ ကွာခြားသည်
အားလုံးအရက်သောက်တတ်ကြသည်
ဆေးတံသောက်သောအကျင့်မှာလည်း လူကြီးလူငယ်တိုင်းစွဲနေကြသည်
ဆေးတံကိုကိုင်ထားရသည်မှာ 'ဝ'လူမျိုးတို့၏ကိုယ်ပိုင် စတိုင်တစ်ခုပင် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
'ဝ'နယ်တစ်နယ်လုံးတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်သူများ များပြားသောကြောင့်ဘာသာ အသီးသီး၏ အင်အားကိုခန့်မှန်းရသော် နတ်ကိုးကွယ်သူ (၆၀)ရာခိုင်နှုန်း ယွန်းဂိုဏ်း(၂၀)ရာခိုင်နှုန်း၊ ခရစ်ယာန် (၁၅)ရာခိုင်နှုန်း၊၊ နှင့်ဗုဒ္ဓဘာသာ (၅)ရာခိုင်နှုန်းလောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်
ရှေးအခါက'ဝ'လူမျိုးတို့သည် လီဆိုင်မတ်နတ်ကိုကျွဲသတ်ပြီး ကန်တော့ကြရသလို မွေးနတ်ကိုလည်း လူခေါင်းဖြတ်ပြီး ကန်တော့ ကြရသည်
မွေးနတ်မှာအကြီးမာဆုံးနှင့်ဒုက္ခအပေးဆုံးနတ်ဖြစ်သည်
ခေါင်းဖြတ်ချိန်မှာ များသောအားဖြင့် စပါးစိုက်ချိန်များ တွင်ဖြစ်သည်'ဝ'လူမျိုးများ တို့၏ထုံးစံမှာ ယောက်ျားမှန်ရင် တစ်သက်တာတွင် ခေါင်း(၃)ခါတိတိဖြတ်ရန် တာဝန်ရှိ၍ လူခေါင်း(၆)ခေါင်းဖြတ်ဖူးသူကိုလည်း သက်ဆိုင်ရာ နယ်ရှင်ကအခွန်အထုပ်မှ လွတ်ကင်းစေကာ ရှန်နီစကိုပေါင်းစေပြီး သူရဲကောင်းအဖြစ် ဂုဏ်ပြုခြင်းကိုခံရသည်ဟု ဆိုသည်
သို့ဖြစ်ရာ'ဝ'လူမျိုးများအဖို့ ဦးခေါင်းရရေးနှင့် မိမိဦးခေါင်း အဖြတ်မခံရရေးသည် ၎င်းတို့ဘဝရပ်တည်မှုအတွက် နှစ်ခုစလုံး အရေးကြီးနေပေသည်
‘ဝ’လူမျိုးတို့၏တူရိယာများအနက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်အကောင်းဆုံးတူရိယာမှာ တုံးဖြစ်သည်
အခြားနိုင်ငံအသီးသီးရှိ လူရိုင်းဟုသတ်မှတ်ထားသောလူမျိုးတို့၏တုံးသံသည်’ဝ’လူမျိုးတို့၏တုံးသံလောက် သာယာနာပျော်ဖွယ်မရှိ
မိုင်းကျွန်းခေါ်အပင် တစ်မျိုးမှ ထွင်းထု၍ဖိုသံမသံ ညှိပြီး သူကြီးအိမ် အနီးတွင်တဲထိုးပြီးထားရသည်
နတ်တင်လျှင်ဖိုသံ၊ ထွက်သောဘက်မှတုံးကို တစ်ချက်ချင်းလေးကန်စွာ တီး၏ စစ်ရေးကိစ္စများရှိ၍လူစုရန် သတိပေးလျိုလျှင် ဖိုသံနှင့်မသံကိုတွဲ၍ခပ်သွပ်သွပ်ခေါက်လေ့ရှိ၏
ပျော်ပွဲရွင်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်တို့၌ တီးခေါက်ပေးသောတုံးမှာမူကား လွန်စွာအဆင့်အတန်း မြင့်မားလှ၍ တုံး၏ဝဲယာမှ မိန်းမနှင့် ဘက်ညှပ်ကာ ၎င်းတို့၏ညာဘက်မှထိုးတံ ဘယ်လက်တွင် ဝါးခြမ်းပြား ကိုကိုင်၍ တစ်လုံးလျှင် (၂)ဦး (၃)တုံးလျှင် (၆)ဦးတိတိဖြင့်တီးခေါက်ကြလေ့ရှိသည်
ရှေးက’ဝ’လူမျိုးများတွင် ဦခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်နတ်ပူဇော်သောအလေ့အကျင့်ရှိခဲ့၍ ၎င်းတို့အား သာမန်အားဖြင့် ရိုင်းသည်ဟု ထင်မှတ်ဖွယ် ရှိသော်လည်း အကယ်စင်စစ် ‘ဝ’လူမျိုးတို့တွင် အလွန်ချစ်စရာ ကောင်းသောအမူအကျင့် များလည်းရှိနေပါသေးသည်
ယင်းတို့မှာ သားထောက်သမီးခံမရှိသော သက်ကြီးရွယ်အိုများကိုတစ်ရွာလုံးက အိမ်တစ်အိမ်နေ့ကျတာဝန်ယူ၍ကျွေးမွေးလေ့ရှိခြင်း၊ ‘ဝ’နယ်မြေမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ဘက်ခြမ်းကျေးရွာများတွင် ယနေ့ထက်တိုင် နှီးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ဒေါင်းလန်းကြီးဖြင့် လက်ရေတပြင်စီးစားသောက်နေကြသေးခြင်း အိမ်မှုကိစ္စနှင့် ရွာမှုကိစ္စများ၌တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးဝိုင်းဝန်းကူညီလုပ်ကိုင်ပေးခြင်း စသည်တို့ပင်ဖြစ်သည်
ဝလူမျိုးသည် မွန်-ခမာအုပ်စုတွင် ဝ-ပလောင်အုပ်စုခွဲ၌ ဝ၊ လ၊ လဝ၊ ခမူ၊ တိုင်းလွီ၊ အန်၊ ယန်း၊ လမ်၊ ပလောင်၊ ပလေး၊ ဓနော လူမျိုးတို့နှင့်အတူ ပါဝင်သည်
ဝလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ယူနန်နယ်စပ်အကြားရှိ တောင် တန်းဒေသတွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသည်
ယူနန်နယ်စပ်မှနေ၍ သံလွင် မြစ် အရှေ့ဘက်ကမ်းတိုင်အောင် အနှံ့အပြား နေထိုင်ကြသည်
အချို့ ဝများ သည် မိုင်းလွန်းနယ်နှင့် ကျိုင်းတုံနယ် တောပိုင်းအရပ်များတွင် နေထိုင်ကြ သည်
ဝနယ်တွင် ဝလူမျိုး အများဆုံးနေထိုင်သည်ကို တွေ့ရသည်
ယင်းလူမျိုးတို့ကို ဝ သို့မဟုတ် လဝလူမျိုးဟုခေါ်ကြသည်
အချို့က လွယ်လလူမျိုးဟူ၍လည်းခေါ်သည်
ဝလူမျိုးသည် ပတ်ကတေ့ရွာအနီးရှိ ကျောက်ဂူကြီးမှ စတင်ပေါက် ဖွား၍ ပတေ့နယ်၊ လွယ်လိန်းနယ်တို့သို့ရောက်လာပြီးလျှင် ထိုကမှတစ်ဆင့် ဝနယ်အခြားဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့သည်ဟု ယူဆကြသည်
ဝနယ်နောင်ချိုကန် အရှေ့မြောက်အရပ်မှ အနောက်တောင်ဘက်သို့ရောက်၍ မိုင်းလွန်းနယ်မှတစ် ဆင့် ကျိုင်းတုံနယ်ဘက်သို့ ပျံ့နှံ့လာသည်ဟုဆိုသည်
စုံကရမန်နယ်နေ ဝလူမျိုးများက ယင်းတို့သည် ယခင် လွယ် လိန်းအမျိုးအနွယ်မှ သက်ဆင်းခဲ့သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝလူမျိုးများကလည်း ယင်းတို့သည် ကွန်လုမန်းအနွယ်မှ ပေါက်ခဲ့သည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ဆိုကြသည်
သို့ရာတွင် ကွန်လုမန်းအနွယ်၏ ဇာစ်မြစ်ကို စုံစမ်းသောအခါ ယင်းတို့က ဟိုအရှေ့ဘက်စူးစူးမှာရှိသည်ဟု ပြောသည် ကလွဲ၍ အတိအကျ မပြောနိုင်ချေ
ဟိုမိုင်းနယ်မှ ဝများ၏ အမူအယူဓလေ့ သည် စုံကရမန်နယ်မှ ဝများနှင့် ဆင်ဆင်တူရာ ယင်းတို့ပြောသည့် ကွန်လု မန်းနှင့် စုံကရမန်သည် အတူတူပင် ဖြစ်စရာအကြောင်းရှိသည်
ထိုစုံကရ မန်သည်လည်း ဝနယ်၏ အလယ်ဗဟို နယ်တစ်နယ်ဖြစ်သဖြင့် ယင်းမှ ပြန့်ပွားသည်ဟု ယူဆသော် ယူဆနိုင်စရာရှိလေသည်
ဝလူမျိုးများ စတင်ပေါက်ဖွားရာဟု ယူဆကြသော ကျောက်ဂူကြီး မှ တစ်ခါက အသံမြည်ဟီးလာသဖြင့် အမျိုးအနွယ်သစ်၊ လူမျိုးသစ်ပေါ် ပေါက်မည့် နိမိတ်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ယင်းလူမျိုးသစ်သည် လက်ရှိ ဝလူမျိုးများအား လွှမ်းမိုး၍ နှင်ထုတ်ဖွယ်ရှိသည်ဆိုကာ လူမျိုးသစ်များ ပေါ် ထွက်လာခြင်း မရှိစေရန် ဝလူမျိုးများက ထိုကျောက်ဂူအတွင်းသို့ လေးမြား များ ပစ်သွင်းခဲ့ကြသည်ဟု အဆိုရှိသည်
ဝလူမျိုးများ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ မြို့ကြီးများ၌ ယောက်ျားများ က ဖျင်နက် သို့မဟုတ် ဖျင်ပြာဗောင်းဗီနှင့် အင်္ကျီကို ဝတ်ပြီးလျှင် ခေါင်း တွင် အဖြူ အနီ၊ အဖြူ အနက်၊ အနီ အဝါ၊ အနက် အစင်းကျားများကို ပေါင်းကြသည်
မိန်းမများက အပြာရောင် သို့မဟုတ် အနက် သို့မဟုတ် အပြာ၊ အဝါ၊ အနက်၊ အနီ ရောင်စုံရောယှက်ထားသော သုံးတောင်ကွင်းရှိ ဖျင်ထမီကို ဒူးဆစ်နားထိ ခပ်တိုတိုဝတ်၍ အနက်ရောင်ဖျင် လက်ကျပ် ကိုယ်ကျပ်အင်္ကျီ၊ ကိုယ်ထည်ခပ်ရှည်ရှည် ရင်စိအင်္ကျီဝတ်လျက် ခေါင်းတွင် ဗော့ဟဲယားခေါ် ဆံတိုဆံထောက်ပုံသဏ္ဌာန် ဆံပင်ခပ်တိုတိုထား၍ မျက်နှာ သုတ်ပုဝါ အလတ်စားအရွယ်ရှိ အနီ အပြာ အဝါ စသည်တို့ဖြင့် ပြောက် ကျားသော ဖျင်စများကို ကြက်ခြေခတ်ပေါင်းကာ လည်ပင်းတွင် ပွဲသီးခေါ် အသီးတစ်မျိုးကို ပုတီးလုပ် ဆွဲထားကြသည်
အတွင်းပိုင်းကျသော ဒေသ များတွင် ယောက်ျားများက ဂျပ်ရက်အစကို ရှေ့က ဖုံးအုပ်ထားပြီးလျှင် ကိုယ်တုံးလုံးနှင့်နေ၍ မိန်းမများက အနံတစ်တောင့်ထွာခန့်ရှိ အနီ အနက် အပြာရောင် ဖျင်စကိုအောက်ပိုင်း၌ ပတ်ထားပြီးလျှင် အထက်ပိုင်းတွင် ပွဲသီးခေါ် ပုတီးကိုဆွဲထားရုံ ပလာကျင်းထားလေသည်
ဝလူမျိုးများသည် များသောအားဖြင့် ရေချိုးလေ့မရှိကြ၊ အဝတ် ဖွတ်လျှော်လေ့ မရှိကြဟုဆိုသည်
ရေမချိုးကြသဖြင့် ယင်းတို့၏ အသား အရေများသည် ကြမ်းတမ်းကာ အသားအရေပေါ်ရှိ ချွေးပေါက်ကလေးများ၊ ပိတ်ဆို့ခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးချို့တဲ့ကြသည်
နာမကျန်းဖြစ်သည့်အခါ ဆေးသောက်လေ့မရှိ
နတ်ဆရာများကိုပင့်၍ မေးကြမြန်းကြသည်
ဆရာ လုပ်သူက တွက်ချက်ပြီးလျှင် ဝက် သို့မဟုတ် ကြက် စသည်တို့ဖြင့် နတ် ပူဇော်ခိုင်းတတ်သည်
ထိုအခါမျိုးတွင် ရှိစုမဲ့စုငွေဖြင့် ဝယ်ခြမ်းပူဇော်ရ သည်
တစ်ကြိမ်နှင့် ရောဂါမပျောက်ပါက ဆရာခိုင်းသလောက် ပူဇော်ကြရ သည်
အချို့ လွယ်မူးတောင်နှင့် နီးသူများက လွယ်မူးတောင်မှ ဆေးမြစ် များသည် ၉၆ ပါးရောဂါ ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟုဆိုကာ ယင်းဆေးမြစ် များကို ကြို၍သောက်ကြသည်
လွယ်မူးတောင်သည် ဝနယ်၏ပုပ္ပားတောင် ဟု ဆိုရပေမည်
ဝလူမျိုးများသည်အပူရှိန်ကို ကြောက်ကြသည်
အပူရှိန် ကြီးသော နေရာသို့တတ်နိုင်က မသွားကြချေ
မတတ်သာ၍ သွားရလျှင် ညဉ့်အိပ်ညဉ့်နေမနေကြဘဲ ကိစ္စပြီးသည်နှင့် ချက်ချင်းဒုက္ခခံ၍ပြန်ကြသည်
ဝလူမျိုးတို့သည် တောင်ဆင်းတောင်တက် လျင်မြန်ပြီးလျှင် ပစ် ခတ်သတ်ဖြတ်ရန် လက်မနှေးကြချေ
ဝနယ်တွင် ယခုတိုင် ခေါင်းဖြတ်၍ ယဇ်နတ်ပူဇော်သည့် အလေ့ အထ အနည်းအကျဉ်းရှိသေးသည်
ပတ်ကတေ့နယ်မှ ဝလူမျိုးများ စတင် ပေါက်ဖွားရာဟု ယုံကြည်ကြသော ကျောက်ဂူတွင်းမှ တာလီနှင့် ယာနမ် တို့သည် လွယ်လိန်းဘက်သို့ ထွက်လာစဉ် လမ်းခုလတ်၌ အပန်းဖြေခိုက် သားကြီးဖြစ်သူ (အချို့ကလည်း တူဟုဆိုကြသည်
ကဓားသွေးရင်း ဓား စမ်းသည့်သဘောနှင့် ယာနမ်၏ဦးခေါင်းမှ ဆံပင်ကို ဖြတ်ကြည့်စဉ် ဓား သည် ဆံပင်ကိုသာမဖြတ်ဘဲ ဦးခေါင်းကိုပါ ပိုင်းဖြတ်လိုက်သဖြင့် နတ် များက လူ၏ဦးခေါင်းကို လိုလားသောကြောင့် ဤကဲ့သို့ဖြစ်ရသည်ဆိုကာ ခေါင်းဖြတ်ယဇ်နတ်ပူဇော်သည့် ဓလေ့ပေါ်လာသည်ဟုဆိုကြသည်
ခေါင်း ဖြတ်ယဇ်နတ်ပူဇော်လျှင် ရပ်ရွာနယ်ပယ်တွင် လူအသေအပျောက် နည်းရုံ သာမက ကောက်ပဲသီးနှံ ကောင်းမွန်ခြင်း၊ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးခြင်းရှိသည်ဟု အယူရှိကြသည်
အကယ်၍ ဝရွာတစ်ရွာတွင် နတ်က လူဦးခေါင်း လိုလား ကြောင်းဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ပေးသောအခါ ထိုရွာရှိ နတ်ဆရာတို့က သက် ငယ်နှင့် ကြက်ကိုယူကာ ဆိုင်ရာနတ်ကိုပသ၍ မိမိတို့ တတ်ထားသော ပညာဖြင့် ဗေဒင်သဘော ကြည့်ရှုအဟောထုတ်ကြသည်
နတ်က မည်သည့် အရပ်မှ လူဦးခေါင်းကို အလိုရှိသည်ဆိုလျှင် ထိုအရပ်မှ လူဦးခေါင်းကို ဖြတ်ရသည်
သို့ရာတွင် ထိုအရပ်သည် မိမိတို့၏ မဟာမိတ်ရပ်ရွာနယ်ပယ် ဖြစ်လျှင် မသွားကြချေ
ခေါင်းဖြတ်ထွက်ရာတွင် မိမိတို့ဘက်မှ ဆုံးရှုံးဖွယ် ရှိသည်ဟု အဟောထွက်လျှင်လည်း ခေါင်းဖြတ်မထွက်ကြချေ
ထိုအခါမျိုး၌ အချို့နယ်များတွင် အသင့်ရောင်းရန်ထားသော ခေါင်းများကို ၂ဝဝိ မှ ၃ဝဝိ အထိ အဖိုးပေးဝယ်ယူ ပူဇော်ကြသည်
ယင်းသို့မှမရလျှင် မြေမြှုပ်သဂြိုဟ် ထားသော လူသေအလောင်းများမှ ခေါင်းဖြတ်ယူကြရသည်
ထို့ကြောင့် လူ သေအလောင်းကို သုသာန်သီးသန့်ထား၍ မမြှုပ်နှံကြဘဲ ရွာပြင်ခြံစည်းရိုးနှင့် ကပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်အောက်၌သော်လည်းကောင်း လူသူမသိ အောင် မြှုပ်နှံကြခြင်းဖြစ်သည်
ဆန်ထုံနယ်တွင် လူခေါင်းရောင်းလေ့ရှိ၍ လွယ်မူး၏အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်ဒေသများတွင် ခေါင်းဖြတ်သည့် အလေ့ ယနေ့တိုင်ရှိသေးသည်
လွယ်လိန်းနယ်နှင့် ဆတော်နယ်တို့တွင်ကား လူခေါင်းဖြင့် နတ်မပူဇော်ဘဲ သင်းချောနက်ခွေးဖြင့် ပူဇော်ကြသည်
ယဇ် ပူဇော်ပြီးသော အချို့ခေါင်းများကို ၁ဝ နှစ် တိုင်အောင်ပင် အသစ်မလဲဘဲ အကျိုးအာနိသင် ရှိသည်ဆိုကာ ထားတတ်ကြသည်
ဆန်ထုံနယ်အပိုင် ဟောင်တက်ရွာတွင် ခေါင်းဖြင့်ပူဇော်ပသထားသော တိုင်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ရှိ၍ စုံကရမန်တွင် ၁၅ဝ ကျော်ရှိသည်
သို့ရာတွင် ယခုအခါ တစ်ရွာနှင့် တစ်ရွာ အမြဲသတိထား နေတတ်ကြသဖြင့် လူခေါင်းဖြတ်ရန် မလွယ်ကူ သောကြောင့် လူခေါင်းအစား ကျွဲ၊ ခွေး စသည်တို့နှင့် ယဇ်ပူဇော်လာကြ လေပြီ
ဝလူမျိုးများသည် မျိုးချစ်များဖြစ်ကြသည်
မိမိတို့၏ အဆက် အနွယ်ကိုလည်းကောင်း၊ မိမိတို့၏ ကျေးရွာကိုလည်းကောင်း အခြားလူများ က နိုင်ထက်စီးနင်းပြုခြင်းကို မခံကြချေ
ကွန်းလွယ်နှင့် လွယ်လလူမျိုး တို့လည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်
ရန်သူကို ကလဲ့စားချေနိုင်ရန် အမျိုးမျိုးကြံစည် ဝီရိယထုတ်တတ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ယနေ့တိုင် တစ် နယ်နှင့်တစ်နယ် အခဲမကြေဘဲ ရန်စောင်လျက်ရှိကြသည်
ရန်သူကို စွဲစွဲ မြဲမြဲ ရန်ငြိုးဖွဲ့တတ်သလောက် မဟာမိတ်ပြုထားသူများအပေါ်၌လည်း ကတိသစ္စာတည်ကြသော သူများဖြစ်ကြသည်
တစ်နယ်နှင့်တစ်နယ် သစ္စာ ပြုသည့်အခါ နယ်ကိုယ်စားလှယ်များသည် အများသဘောတူသည့် နေရာ တွင်စုဝေးကာ ကျွဲကိုသတ်၍ ဝေယူကြရသည်
ထို့နောက် ငွေဒင်္ဂါး အဟောင်း သို့မဟုတ် ကျည်ဆန်ယမ်းတောင့်များကို အရက်တွင်ထည့်၍ ထိုကတိသစ္စာအရက်ကို ညီတူညီမျှ သောက်ကြသည်
သစ္စာအရက်ကို သောက်ပြီးသောအခါ ငွေဒင်္ဂါး၊ ကျည်ဆန်ယမ်းတောင့် စသည်တို့ကို ညီတူ ညီမျှ ဝေစုခွဲယူကြသည်
ကတိပြုပြီးသည့်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် တစ်ဦး အကြောင်းပေါ်လျှင် တစ်ဦးက လူအားလက်နက်အားနှင့် ကူကြသည်
ဝလူမျိုးများသုံးစွဲသော လက်နက်များတွင် အမြောက်များလည်း ပါသည်
အမြောက်၏ ပြောင်းအရှည်မှာ ၁ဝ ပေ၊ ၁၂ ပေခန့်ရှိ၍ ပြောင်းဝ မှာ တစ်လက်မခွဲမှ နှစ်လက်မရှိကြသည်
ကိုက်သုံးလေးရာကို လှမ်း၍ပစ် နိုင်သော လက်နက်ဖြစ်သည်
အချို့ဝရွာများတွင် ခံတပ်များ ပြုလုပ်ထားကြသည်
အချို့ဝရွာ များတွင် ရွာဝင်တံခါးပေါက်ကြီးကို အမြင့်ပေ ၃ဝ၊ အကျယ်ပေ ၃ဝ ထား၍ ဝင်ပေါက်ကို ဆူးတို့ဖြင့် ခက်ထား ယက်ထားကြသည်
အချို့ ဝရွာတို့၌ ကား ပျဉ်ရိုင်းနှစ်ချပ်ကို မြေကတုတ်သဖွယ် တစ်ဖက်တစ်ချက်ထားရှိပြီးလျှင် အလယ်တွင် မြေဖို့ထားကြလေသည်
အချို့ကမူ ဝါးဖြင့် နှစ်ထပ်ခန့်ရက် ကာ အပြင်ဘက်သို့ ဝါးချွန်များ ထိုးထွက်စေပြီးလျှင် ၁၂ ပေ၊ ပေ ၂ဝ ကျယ်၍ ခြောက်ပေနက်သော ကျင်းများကို ခြံစည်းရိုးကြားတွင် တူးထားကြ လေသည်
ဝလူမျိုးများသည် ရွာသို့ဦးတည်သွားသောလမ်းများတွင် လမ်းကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ ကျင်းများတူးထားတတ်ကြသည်
ထိုကျင်းထဲမှ အမြှောက် ပစ်ကျင့်ခြင်း၊ တိုက်နည်းခိုက်နည်း ကျင့်ခြင်းပြုကြသည်
အချို့ရွာများ၌မူ ထိုကျင်းများထဲသို့အဆိပ်ဖြင့်လူးထားသော ဝါးချွန်များကို ထောင်စိုက်ပြီးလျှင် အပေါ်မှ မသိမသာ သစ်ရွက်သစ်ခက်ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားကြသည်
အပြင်အပ လူကိုရွာတွင်းသို့ဝင်ရန် မဆိုထားဘိ၊ နယ်အတွင်းသို့ပင် ဝင်ခွင့်မပြုကြချေ
မသင်္ကာသူများကို ဝင်ခွင့်သာပြုပြီးလျှင် ထွက်ခွင့်မပြုကြချေ
ဝလူမျိုးများသည် အိမ်များကို တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသို လများတွင် ဆောက်လုပ်လေ့ရှိကြသည်
ထိုသို့ ဆောက်လုပ်ပြီးသည့်အခါ အိမ်တက်မင်္ဂလာ ပြုလုပ်လေ့ရှိကြသည်
တတ်နိုင်လျှင် တတ်နိုင်သလောက် တစ်ည၊ နှစ်ည၊ သုံးည စသည်ဖြင့် မိတ်သင်္ဂဟများကို အရက်တိုက်၍ ကျင်းပကြသည်
ဝလူမျိုးတို့သည် အယူသည်းသူများဖြစ်ကြသည်
သူတို့အိမ်၌ ဧည့်သည်သွားအပ်သော နေရာ၊ မသွားအပ်သောနေရာဟူ၍ရှိသည်
ဖက်စိမ်း များကိုလည်း အရမ်းမဲ့ယူသွားခြင်းမပြုရ
အိမ်ဦးကြမ်းပြင် ထားရှိသော နေရာ၏ လက်ဝဲဘက်အိမ်ထောင့်၊ အိမ်အတွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်တွင် ပစ္စည်းအရမ်းမထားရချေ
အိမ်အတွင်းလက်ယာဘက်ထောင့်သည် သူတို့၏ နတ်ကိုးကွယ်ရာဌာနဖြစ်သည်
အိမ်ရှင်ထိုင်သော နေရာကို မည်သူမျှ ကျော် ဖြတ်မသွားရချေ
အိမ်ရှင်ထိုင်သည့် နေရာအနီး မီးဖို၌လည်း အိမ်ရှင် ထိုင်သည့်ဘက်တွင် ထမင်းအိုးများ မချရချေ
အကယ်၍ မပြုထိုက်သည် တို့ကို ပြုမိချေသော် အိမ်ရှင်ကို ခိုက်တတ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်
ထို အခါ အိမ်ဦးနတ်ကို ပူဇော်ကန်တော့ကြရသည်
ထို့ကြောင့် ဧည့်သည်လုပ် သူက ပူဇော်ကန်တော့ကြရသည်
ထို့ကြောင့် ဧည့်သည်လုပ်သူက မသွား အပ်၊ မပြုအပ်သည်ကို ပြုမိချေလျှင် အိမ်နတ်ပူဇော်ရန် ဧည့်သည်ထံ စာရင်းလုပ် အရေးဆိုတတ်ကြသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာမြို့တွင် တည်ရှိသည်
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)တွင် အောက်ပါသင်ကြားရေးဌာနများ ပါရှိသည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာ ဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအား အင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာနသတင်းအချက်အလက်နည်းပညာဌာနနည်းပညာတက္ကသိုလ်(မိတ္ထီလာ)တွင် အောက်ပါ ဘာသာရပ်များအတွက် ဘွဲ့ကြို သင်တန်းများကို တက်ရောက်နိုင်သည်
ဆာတောမတ် စတမ်းဖို့ ရက်ဖဲသည် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ အတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်သော မလေးကျွန်းဆွယ် တောင်ဘက်စွန်းရှိ စင်ကာပူမြို့ကို တည်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၇၈၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျမေးကားကျွန်းအနီး ကုန် သင်္ဘောတစ်စင်းပေါ်၌ ဖွားမြင်သည်
ရက်ဖဲသည် ဦးစွာ၌ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီတွင် စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်း၏
၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ပီနန်အတွက် ပထမဦးဆုံး ဘုရင်ခံထံ၌ အမှုထမ်းခဲ့ သည်
ထိုနောက် ဂျားမားကျွန်းတွင် ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့် အပ်ခြင်း ခံရသည်
ထိုစဉ်အခါက စင်ကာပူမှာ တံငါရွာကလေးမျှသာ ဖြစ် သည်
ရက်ဖဲသည် ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်စည် ကူးသန်းရေး အတွက် ၁၈၁၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် စင်ကာပူမြို့ကို အခြေစိုက် တည်ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် စင်ကာပူမြို့သည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ အတွက် အရှေ့ပိုင်း ဂျီဘရော်လ်တာ ရေကြောင်းခံတပ်မြို့ ဖြစ် လာလေသည်
ယခုအခါ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ရက်ဖဲအမည်ဖြင့် ကောလိပ် ကျောင်းပြတိုက်နှင့် သုတေသန ပိဋကတ်တိုက်များ ရှိသည်
ဆာတောမတ်ရက်ဖဲသည် လန်ဒန်မြို့တွင် ပါဏဗေဒအသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၈၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ လှိုင်မြို့နယ် သို့မဟုတ် အ.ထ.က (၁) လှိုင် သည် ရန်ကုန်မြို့၊ လှိုင်မြို့နယ်၊ ကမာရွတ်ဘူတာရုံလမ်းတွင် တည်ရှိသည်
နတ်ကြီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ညောင်ဇင်လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဓဒါခန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dadarhkan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညို (၁၉၄၃-) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဓါတုဗေဒပညာရှင်၊ စာရေးဆရာနှင့် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အယ်ဒီတာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ကလောင်အမည်ခွဲများမှာ မောင်ခင်ညို (မန်းတက္ကသိုလ်)၊ ဟစ်တလုံး၊ အောင်ဒင် (မွန်ပြည်နယ်)၊ နေညိုယဉ်၊ ကွန်ညက်၊ ယက္ခ၊ ဆြာညို ဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ တွင် အဖ ဦးသစ်စိန်၊ အမိ ဒေါ်ခင်ထွေးတို့က ကွမ်သဲရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ ဘီလူးကျွန်း၌  မွေးဖွားသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးကာစ ၁၉၄၉ ခုနှစ်လောက်က ကျောင်းနေသည်
ကျောင်းနေစက စပြီး မူလတန်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ မသင်ရတော့ပါ
သုံးတန်းရောက်တော့ အဘိုး ဘုန်းကြီးက သူ့ကျောင်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ ခေါ်သင်ပေးသည်
အဘိုးအရင်းက ရွာသူကြီး၊ စာအင်မတန် ဖတ်သည်
ဖခင်၊ မိခင်နှင့် အဒေါ် အစ်မတွေ စာဖတ် ဝါသနာ ပါသည်
အိမ်တွင် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများ ဖတ်နေရသည်
ငါးတန်းရောက်မှ ကျောင်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ စသင်ရသည်
ဖခင်သည် ကျန်းမာရေးမှူး ဖြစ်သည့် အတွက် ထိုနှစ်တွင် ဖခင် အလုပ်နှင့် ပြောင်းသွားသောကြောင့် သံဖြူဇရပ်မှာ ကျောင်းတက်ရသည်
နောက် ၆ တန်းရောက်တော့ ဘီလူးကျွန်း၊ ရွာလွတ်ကျောင်း ရောက်သွားသည်
၇ တန်းရောက်တော့ ချောင်းဆုံမြို့ကို ပြောင်းသည်
ချောင်းဆုံ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် အိမ်မှာ ၁၀ မိနစ်လောက် လျှောက်လျှင် ရောက်သည့် အကွာအဝေးမှာ ရှိသည်
သို့သော် ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီးက သူ့ကို လက်မခံပါ
မောင်နှမ နှစ်ယောက်ရှိသည့် အနက် အစ်မကိုသာ လက်ခံသည်
ထို့ကြောင့် ၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည့် ကရင်ဝင်းစိန် အလယ်တန်းကျောင်းမှာ သွားတက်ရသည်
နှစ်မိုင် အဝေးကျောင်းကို နေ့စဉ် ဖိနပ်မပါ ခြေဗလာဖြင့် တက်ရသောကြောင့် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် စိတ်ထဲ ခံစားရသည်
ထိုနှစ် ကရင်ဝင်းစိန်က ကျောင်းသူ ကျောင်းသား ၅၀ လောက် ၇ တန်း စာမေးပွဲ ဝင်ဖြေရာ ၆ ယောက်သာ အောင်မြင်သည်
ကံအားလျော်စွာ အောင်မြင်သူ ၆ ယောက်ထဲမှာ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ချောင်းဆုံ အထကကို ဝင်ခွင့်ပြန်ရသည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်၊ ၁၀ တန်း ဖြေတော့ အောင်မြင်ပါသည်
ထိုနှစ်က ချောင်းဆုံ အထကမှ ၂ ယောက်သာ အောင်မြင်သည်
၁၀ တန်းအောင်တော့ မော်လမြိုင် ကောလိပ် တက်ရသည်
သိပ္ပံ ဘာသာတွဲ ယူသည်
နဂိုက ဝိဇ္ဇာတွဲ ယူခဲ့သူ ဖြစ်၍ ခက်ခဲစွာ လိုက်ယူရသည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဒုတိယနှစ် တက်နေစဉ်မှာ မိဘများ ကျန်းမာရေးမှူး သင်တန်း ဝင်ခွင့် လျှောက်ခိုင်း၍ ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲဖြေရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ကျောင်းထွက်ပြီး ရန်ကုန် ဟယ်လပင်လမ်း ကျန်းမာရေးမှူး သင်တန်း သွားတက်ခဲ့သည်
သို့သော် အသက် ၁၈ နှစ် မပြည့်သောကြောင့် သင်တန်းမှ ထုတ်ပယ် ခံရသည်
မော်လမြိုင် ကောလိပ်ကို ပြန်ခဲ့ရာတွင် ကံအားလျော်စွာ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးတိုးအောင်က ကျောင်းပြန်ဝင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်
ထိုနှစ်က မော်လမြိုင် ကောလိပ်ကျောင်း နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းမှာ "နှမ နောင်တရလေစ" ဝတ္ထုတိုကို ဖော်ပြခြင်းခံရသည်
ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ် ဖော်ပြခံရသော စာဖြစ်သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်မှာ မန္တလေး တက္ကသိုလ် တက်နေစဉ်တွင် ကာနယ်ဇင်း မဂ္ဂဇင်းမှာ "ဥသျှစ်သီး ေ့ကသောအခါ" ဝတ္ထုတိုကို ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်
ပြင်ပ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသော ဝတ္ထု ဖြစ်သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြား ပညာသင် အဖြစ် အရွေးခံရပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဆဲလ်ဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် (University of Salford) ပါရဂူဘွဲ့ သင်တန်းများ တက်ရောက် ပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D.) ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာ မော်လမြိုင် ကောလိပ်၌ သရုပ်ပြ ဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းစဉ် ဝတ္ထုတိုများ၊ ဆောင်းပါးများ ကျိုးတိုးကျဲတဲ ရေးသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရေးခဲ့သော "စာရိတ္တမောင်" ဝတ္ထုတိုကို ကျောင်းသုံး စာအုပ်တွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နှစ်ပေါင်းများစွာ မူလတန်း မြန်မာဖတ်စာအုပ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် စက်မှုတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နှစ်တွင် ဇနီး ဒေါ်ရင်ရင်တင်အုံး (သရုပ်ပြ ဆရာမ၊ ပညာရေး တက္ကသိုလ်) နှင့် အိမ်ထောင် ကျသည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံခြားမှ ပြန်ရောက်ပြီး မော်လမြိုင် ကောလိပ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းများတွင် သိပ္ပံ စာတည်းမှူး တာဝန်များကို ယူပြီး နှစ်စဉ် ဆောင်းပါးများ ဝတ္ထုတိုများ ရေးခဲ့သည်
၁၉၈၄ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မသို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းရာ မဟေသီ မဂ္ဂဇင်းနှင့် ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ တမျက်နှာ ဝတ္ထုတိုများကို ရေးခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒ ဆောင်းပါးများ စာအုပ်ကို ဒေါက်တာ သန်းသန်းညိမ်းနှင့် တွဲဖက် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဓာတုဗေဒ စာအုပ် နှစ်အုပ်နှင့် အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံး (လူငယ် ဆောင်းပါး) များကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်မှာ အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံးကို ဒုတိယ အကြိမ် ထပ်မံ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထို့နောက် ဘုရားသခင်ထံသို့ အီးမေးလ်ပို့ခြင်း၊ အောင်ပန်းဆင်တဲ့ ပစ်မှတ်၊ ပါရဒိုင်း၊ လူငယ်အတွေး အမေး အဖြေ၊ ၂၁ ရာစု ကမ္ဘာ့ရွာ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေးနှင့် သတင်းစာ ပညာ၊ ဂျာနယ်လစ်ဇင်နှင့် မီဒီယာတို့ကို ဆက်တိုက် ဆိုသလို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုနှစ်များတွင် အကောက်ခွန် ဂျာနယ်မှာ အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ကိုလည်း ယူခဲ့သည်
တဖက်မှလည်း စာပေ ဆောင်းပါးများ၊ သိပ္ပံနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ ဝတ္ထုတိုများ ဘာသာပြန် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ရာ ဆောင်းပါး ပုဒ်ရေ သုံးထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
ရေးသားခဲ့သော မဂ္ဂဇင်းများမှာ မဟေသီ၊ ပန်၊ စံပယ်ဖြူ၊ ကလျာ၊ ချယ်ရီ၊ ရုပ်ရှင် အမြုတေ၊ သောင်းပြောင်းထွေလာ ရယ်စရာ၊ ရုပ်ရှင် တေးကဗျာ၊ ပိတောက်မြေ၊ Faces Emperor, Fashion, Fashion Image, Idea, Myanmar People, Life Style, Film Star, Family, City, The Best English, Youth, လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်၊ လပြည့်ဝန်း၊ ဂမ္ဘီရ၊ ဘာသာသွေး၊ သောကြာ၊ စရဏ၊ သွေးသောက်၊ ရတီ၊ ကြီးပွားရေး၊ အတွေးအမြင်၊ နွယ်နီ၊ နဝဒေး၊ နရီသစ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အပတ်စဉ်ထုတ် ဂျာနယ်များ ဖြစ်ကြသော Interview, မြန်မာတိုင်း(မ်)၊ ရန်ကုန်တိုင်းမ်၊ Internet, Commerce, Flower News, Customs, 7-day News, Good Health, Health Digest, Good News, အတွေးသစ်၊ ဟာသ၊ မှုခင်း၊ အချစ်၊ မဟာ၊ ကြီးပွားရေး၊ ဂီတ၊ ကနောင်၊ ဂီတကမ္ဘာ၊ သတင်းစုံ၊ မော်ဒန်၊ ငွေပင်လယ်၊ ပွိုင့်၊ ဖတ်စရာ၊ ဝယ်သူ့ စိတ်ကြိုက်၊ ပြည်မြန်မာ သတင်းလွှာ၊ ရွှေမြင်သာ၊ အခွင့်အလမ်း၊ အကျိုးဆောင်၊ ရွှေမျက်လုံး … စသည့် ဂျာနယ်များတွင် အလျဉ်းသင့်သလို ပါဝင် ရေးသားလျက် ရှိသည်
ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညိုသည် ဇနီးသည် ဒေါ်ရင်ရင်တင်အုံး၊ သားသမီး ၃ ယောက်နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅၈)၊ လမ်း (၃၀) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်
ဓာတုဗေဒ ဆောင်းပါးများ ၁၉၈၆၂
Exam Guide to Chemistry ၁၉၉၆၃
ဓာတုဗေဒ၊ သင်ရိုးသစ် အမေး အဖြေ ၁၉၉၈၄
အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံး ၁၉၉၆၅
ဘုရားသခင်ထံသို့ အီးမေးလ်ပို့ခြင်း ၂၀၀၁၆
အောင်ပန်းဆင်တဲ့ ပစ်မှတ် ၂၀၀၂၇
ပါရဒိုင်း ၂၀၀၅၈
လူငယ်အတွေး အမေး အဖြေ ၂၀၀၅၉
၂၁ ရာစု ကမ္ဘာ့ရွာ၊ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ၂၀၀၅၁၀
သတင်းစာပညာ၊ ဂျာနယ်လစ်ဇင်နှင့် မီဒီယာ ၂၀၀၅၁၁
အရူး လူတော်နှင့် ပညာရှိ ၂၀၀၅၁၂
၂၁ ရာစု အိပ်မက် ၂၀၀၆၁၃
အချမ်းသာဆုံး လူသား ၂၀၀၆၁၄
တွန်းအား ၂၀၀၆၁၅
အကောင်းဆုံးကိုသာ ပေးပါ ၂၀၀၆
ခခုအိုးဇန်ဘူတာ  (覚王山駅 ခခုအိုးဇန် - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ နဂိုယမြို့၊ ချိခုဆရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထန်းတပင်မြို့သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူခရိုင် ထန်းတပင်မြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သည်
စစ်တောင်းမြစ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် တည်ရှိ၍၊ စစ်တောင်းမြစ်တစ်ဘက်မှ တောင်ငူမြို့သို့ မော်တော်ကားလမ်း ဖောက်ထားသည်
မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၆၄၇ မိုင်ရှိ ပြီးလျှင် မြို့နယ်၏မြေမျက်နှာပြင်သည် စစ်တောင်းမြစ်မှ ကရင်ပြည်နယ်စပ်ရှိ တောင်ခြေများအထိ တည်ရှိလေသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့နယ်၏ လူဦးရေမှာ ရှစ်သောင်းခန့်ရှိသည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့်တောင်ယာလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
ဆန်စပါး နှင့် မက်ပဲ ကိုအဓိကစိုက်ပျိုးကြသည်
မြို့နယ်တွင်း ရပ်ကွက် ( ၆ ) ရက်ကွက် ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
၎င်း ရပ်ကွက်များမှာ -သီရိရတနာ ရပ်ကွက်သီရိဟေမာ ရပ်ကွက်အောင်သုခ ရပ်ကွက်အောင်ချမ်းသာ ရပ်ကွက်ဆိပ်ကြီး ရပ်ကွက်သီရိမင်္ဂလာ ရပ်ကွက် တို့ဖြစ်ကြသည်
ဆန်စပါး၊ ပြောင်းဖူး၊ ကွမ်းသီး၊ ဒူးရင်းသီး၊ အုန်းသီး၊ ဒညင်းသီး၊ ပဲဆီ၊ မြေပဲ၊ မက်ပဲ စသည်တို့သည် အဓိက ရာသီ ထွက်ကုန် စည် သီသီးနှံများဖြစ်ကြသည်
ဗမာ၊ စကော ကရင်၊ ပအိုဝ်း လူမျိုးတို့ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့်  နှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန် တို့ အများဆုံးကိုးကွယ်ကြသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကြက်သွန်ခင်း
ဖက်ရင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetyinkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ဇ်တက်ဒဏ္ဍာရီ (အင်္ဂလိပ်: Aztec mythology) (အသံထွက် : အဲဇ်တက်ခ်) သည် မက္ကဆီကိုအလယ်ပိုင်းရှိ အက်ဇ်တက်ယဉ်ကျေးမှု၏ စုစည်းထားသော ဒဏ္ဍာရီများဖြစ်သည်
အက်ဇ်တက်လူမျိုးများသည် နာဝါတယ်လ် စကားပြောအုပ်စုများဖြစ်၍ မက္ကဆီကိုအလယ်ပိုင်းတွင်နေထိုင်ကာ ၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများသည် အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ အမေရိကယဉ်ကျေးမှုများ၏ ဒဏ္ဍာရီနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူညီကြသည်
ရာဇဝင်များအရ အက်ဇ်တက်လူမျိုးများဖြစ်လာမည့် အုပ်စုများစွာသည် မြောက်အရပ်မှ တက်ခ်ဇ်ကိုကိုရေအိုင် တဝိုက်ရှိ အနာဝါတောင်ကြားဒေသ (မက္ကဆီကိုတောင်ကြား) သို့ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ဤအပန်းဖြေ တောင်ကြားဒေသနှင့် ရေအိုင်ကြီးတို့၏တည်နေရာ မှာအထင်အရှားဖြစ်၍ ခေတ်သစ် မက္ကဆီကိုမြို့တော်၏ အဓိကနေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အက်ဇ်တက်လူမျိုးများ၏ မူလဇာစ်မြစ်ကို သေချာရေရာစွာဖြင့် သိရှိနိုင်ရန် ခဲယဉ်း၏
ဒဏ္ဍာရီတွင် မက္ကဆီကာအက်ဇ်တက်တို့၏ ရှေးဘိုးဘေးများသည် နာဝါတယ်ကာ့စ် (နာဝါတယ်လ်စကားပြောမျိုးနွယ်များဟု အနက်ရှိသည်) မျိုးနွယ်ခုနှစ်ခုမှ နောက်ဆုံးမျိုးနွယ်ဖြစ်၍ မြောက်အရပ် အာ့ဇ်တ်လန် (Aztlan) ဒေသမှ တောင်ပိုင်းသို့ ဆင်းလာခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏အမည် အဲဇ်တီကာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
အခြားသောဖော်ပြချက်များတွင် ဒဏ္ဍာရီလာနေရာများဖြစ်သော ချစ်ကိုမို့ဇ်တို့ခ် (Chicomoztoc) (သို့) တာမိုယန်ချန် (Tamoanchan) တို့သည် ၎င်းတို့၏ မူလဇာစ်မြစ်နေရာများဟု ဖော်ပြကြသည်
မက္ကဆီကာအက်ဇ်တက်တို့ကို ၎င်းတို့၏ နတ်ဘုရား ဝီးဇီလိုပေါ့ရှ်တ်လီက ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သည်ဟုဆို၍ ထိုနတ်ဘုရားအမည်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ဘယ်ဘက်မှ ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် (သို့) တောင်အရပ်မှ ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် ဖြစ်သည်
တက်ခ်ဇ်ကိုကိုရေအိုင်ထဲရှိ ကျွန်းတစ်ခု၌ ခလောက်မြွေကို ခြေသည်းစွယ်များကြားမှ ချီလာသော သိမ်းငှက်တစ်ကောင်ကို မြင်မိကြ၍ ထိုသိမ်းငှက်သည် နိုပါလ်ရှားစောင်းပင်၌ နားနေ၏
ဤသို့မြင်ရခြင်းသည် ထိုနေရာ၌ နယ်မြေအသစ်တစ်ခုကိုတည်ထောင်သင့်သည်ဆိုသော တဘောင်နိမိတ်စကားကို ဖော်ပြခြင်းဖြစ်သည်
အက်ဇ်တက်တို့သည် ကြီးမားသောကျွန်းတုတစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြကာ တီနိုချစ်လန် ခေါ်သော မြို့တော်အသစ်ကို ထိုနေရာတွင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
ယနေ့ခေတ် မက္ကဆီကိုစီးတီး၏ အလယ်၌ရှိသည်
ထိုမြင်ကွင်းကို မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတော် အမှတ်တံဆိပ်အဖြစ် ပုံဖော်ပြုလုပ်ထားကြသည်
ဧပြီလ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၀၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၀၂)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၆၄) ရက် ကျန်သေးသည်
၂၀၂၃ – စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဇီကြီးရွာတွင် မြန်မာ တပ်မတော် (လေ)၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပဇီကြီး အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုတွင် ရွာသူရွာသား အနည်းဆုံး ၁၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်
ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လက်သည်းဖျားပေါ်၌ တင်ထားသော မြေမှုံ့ပမာ နစ္စဂီတဝါဒိတ ဝိသူကဒဿန ရှောင်ကြဉ်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့ နည်းပါးလှပြီး မြေကြီးထုပမာ မရှောင်ကြဉ်သောပုဂ္ဂိုလ်တို့ များပြားလှပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၇၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်ဆိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhso)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ရောင်ရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခွပ်ကုန်းရွာ၊ တခွန်တိုင်အညာစု
ဒင်ဂိုးခွေးရိုင်း (Dingo)၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ကဲနစ် လူးပတ်စ် ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရသည့် ခွေးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျခွေးရိုင်းဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်
အသွင်သဏ္ဌာန်မှာ ဝံပုလွေနှင့် ဆင်သည်
ဒင်ဂိုး၏နားရွက်သည် တိုပြီး ထောင်နေသည်
အမြီးမှာ အမွေးဖွားသည်
အရောင်အသွေးမှာ နီကြန့် ကြန့် ညိုတိုတို ဖြစ်၏
ဒင်ဂိုးသည် အခြားမည်သည့်သတ္တဝါကိုမျှ ယုံကြည်လေ့မရှိကြပေ
ရဲရင့်ကြမ်းကြုတ်ပြီး အလွန်ပါးနပ်သည်
သို့ ရာတွင် ငယ်စဉ်ကတည်းက မွေးမြူထားပါက အလွန်ယဉ်ပါးသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်
ဒင်ဂိုးသည် သားပိုက်ကောင်များကို အဓိကရှာဖွေစားသောက်လေ့ရှိသည်
၁၃၄၇ (၁) ရက်
စကားနောက် တရားပါ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ပြောသည့်စကား၏ နောက်ကွယ်၌ သက်ရောက် အနက်သဘောတရားများ ပါသည်
မဟာဝဇိရာလင်္ကရဏ (သင်္သကရိုက်: Mahāvajirālaṅkaraṇa) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ဘုရင်ဖြစ်သည်
သူသည် ဘုရင်ဘူမိဗလ နှင့် မိဖုရား သီရိခေတ် တို့၏ တစ်ဦးတည်း​သော သား​တော်ဖြစ်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် အသက်၂၀ အရွယ်တွင် အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် ဘုရင်ဘူမိဗလမှ တင်မြှောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလ၁၃ ရက်​နေ့တွင် ခမည်း​တော် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နန်းသိမ်းပွဲအတွက်ကိုမူ အချိန်တစ်ခု​စောင့်ဆိုင်းရန် သူက​ပြောခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်​နေ့တွင် ပလ္လင်ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
သူ၏ ခမည်း​တော်ကို ၂၀၁၇ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာ ၂၆ရက်​နေ့တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်
သူ၏ နန်းသိမ်းဘိသိတ်ပွဲကို ၂၀၁၉ခုနှစ် ​မေလ ၄ရက်မှ ၅ရက်အထိကျင်းပခဲ့သည်
ဘုရင်ဖြစ်ချိန် ၂၀၁၆ ခုနှစ်က သက်​တော် ၆၁ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ သူသည် နန်းတက်ချိန်တွင် အသက်အကြီးဆုံး ထိုင်းဘုရင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူ့ကို ၁၉၅၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၂၈ရက်​နေ့ ည​နေ ၅နာရီ ၄၅မိနစ်အချိန်တွင် ဒူဆစ်နန်းတော်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မင်းသား တစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးမှ  "Vajiralongkorn Borommachakkrayadisonsantatiwong Thewetthamrongsuboriban Aphikhunuprakanmahittaladunladet Phumiphonnaretwarangkun Kittisirisombunsawangkhawat Borommakhattiyaratchakuman" (ထိုင်း: วชิราลงกรณ บรมจักรยาดิศรสันตติวงศ เทเวศรธำรงสุบริบาล อภิคุณูประการมหิตลาดุลเดช ภูมิพลนเรศวรางกูร กิตติสิริสมบูรณ์สวางควัฒน์ บรมขัตติยราชกุมาร)ဟု အမည်​ပေးခဲ့သည်
ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ ဒုတိယ​မြောက်က​လေးဖြစ်ကာ တစ်ဦးတည်း​သောသားဖြစ်သည်
ချစ်တရာလန်ဒါ​ကျောင်းတွင် ၁၉၅၆ခုနှစ်မှစ၍ ပညာသင်ခဲ့သည်
၇တန်း​အောင်မြင်ပြီး​နောက် ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိက​ကျောင်းများတွင် တက်​​ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၇၀ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဆစ်ဒနီမြို့ရှိ ဘုရင့်​ကျောင်း​တော်တွင် ငါးပတ်ကြာ စစ်သင်တန်း တက်​ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် ဩစ​တြေးလျနိုင်ငံ ကမ်ဘီရမြို့ရှိ ​တော်ဝင်စစ်​ကောလိပ်သို့ ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်
ထို​ကျောင်းတွင် သူသည် ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်၏ စစ်​ရေး​လေ့ကျင့်မှုများနှင့်အတူ နယူး​ဆောက်​ဝေးတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ပညာ​ရေးတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၇၆ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်အဖြစ် ပြန်တမ်းဝင်ခဲ့ပြီး စာ​ပေပွဲဖြင့်ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၈၂ခုနှစ်တွင် ဆူခိုထိုင်းတက္ကသိုလ်မှ ဥပ​ဒေဘွဲ့ဖြင့် ​နောက်ထပ်ဘွဲ့တစ်ခုရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနစ် ဒီဇင်ဘာလ၂၈ရက်​နေ့တွင် ဝဇိရာလင်္ကရဏမင်းသားအား အိမ်​ရှေ့မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထို့​ကြောင့် ချက္ကရီမင်းဆက်၏ တတိယ​မြောက် အိမ်​ရှေ့မင်းသားဖြစ်လာသည်
သူသည် ထိုင်း​တော်ဝင်စစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်​နေစဉ်ကပင် ပြည်နယ်များသို့အလည်အပတ်သွား​ရောက်ခြင်း၊ခမည်း​တော်ဘုရင်ကိုယ်စား အခမ်းအနားများတက်​ရောက်ခြင်းများကို လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ၆ရက်​နေ့ အသက်၂၆နှစ်အရွယ်တွင် သာသနာ့ဘောင်အတွင်း ​​ခေတ္တဝင်​ရောက်ခဲ့သည်
"ဝဇိရာလင်္ကရဏော" ("Vajirālaṅkaraṇo")ဘွဲ့​တော်ဖြင့် ၁၅ရက်ကြာ ဦးဇင်းဝတ်ခဲ့သည်
ပညာများသင်ယူပြီး​နောက် ​တော်ဝင်ထိုင်းစစ်တပ်တွင် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၇တွင် အရာရှိနှင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး​ကောလိပ်ကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်
အ​​မေရိကန်၊ ဗြိတိသျှ၊ ဩစ​တြေးလျစစ်တပ်များနှင့် အချိန်ကာလများစွာ ​လေ့ကျင့်ခဲ့သည်
သူသည် ​လေယာဉ်နှင့် ဟတ်စကီး​မောင်းရန် အရည်အချင်းပြည့်မီသူဖြစ်သည်
၁၉၇၈ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ကိုယ်ရံ​တော်တပ်ဖွဲ့၏​ ခေါင်း​ဆောင်ဖြစ်လာသည်
ထိုနှစ်​နှောင်းပိုင်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့၏ အစဉ်အလာအတိုင်း သာသနာ့​ဘောင်သို့ ​ခေတ္တဝင်ခဲ့သည်
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အသက်အရွယ်ရလာသည်နှင့် မင်းသား​လောင်ကွန်းမှာ အခမ်းအနားများစွာကို ကိုယ်စား တက်​ရောက်ခဲ့သည်
ဘုရင်ကြီး၏ နှစ်၈၀ပြည့်ပွဲ​တော် ​နောက်တစ်ရက်တွင် ၂၀၀၇ ဘန်​ကောက်ပွဲ​တော်ကို ဖွင့်လှစ်​ပေးခဲ့သည်
သူသည် "အိမ်​ရှေ့မင်းသား​ဆေးရုံများ"ကို တည်​ထောင်ခဲ့သည်
အများပြည်သူမှလှူဒါန်း​သော အလှူ​ငွေများနှင့် ​ဝေးလံ​သော​ဒေသများမှ ပြည်သူများကို ကျန်းမာ​ရေး​စောင့်​ရှောက်မှု​ပေးရန်ဖြစ်သည်
၁၉၇၇ခုနှစ်တွင် ​နေရာ၂၁​နေရာတွင် ​ဆေးရုံများဖွင့်ပြီးဖြစ်သည်
သူသည် စိုက်ပျိုး​ရေးကဏ္ဍတွင်ပါ စိတ်ဝင်စားပြီး  "Mobile Agricultural Clinic Project" ကိုလုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
ဤစီမံကိန်းသည် လယ်သမားများကို အထွက်​ကောင်း​စေရန်နှင့် လယ်သမားပြဿနာများကို ​ဖြေရှင်း​ပေးနိုင်သည်
ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များစွာက အပင်များ၊ ဆည်​မြောင်းများ၊ ငါးဖမ်းခြင်းများ စသည်တို့အတွက် ကူညီကြသည်
ထိုအဖွဲ့သည် အကူအညီလိုအပ်​သော ​နေရာများသို့ လျင်မြန်စွာသွားနိုင်သည်
ဤစီမံကိန်းဖြင့် လယ်သမားများကို နည်းပညာအသစ်များဖြင့် အထက်နှုန်း​ကောင်း​အောင် ​ဆောင်ရွက်​ပေးနိုင်ခဲ့သည်
လွန်ခဲ့​သောနှစ်များတွင် မင်းသား​လောင်ကွန်းသည် ဘုရင်ဘူမိ​ဘောအစား လယ်ထွန်မင်္ဂလာပွဲများကို တက်​ရောက်ခဲ့သည်
ထိုပွဲ​တော်သည် ထိုင်းလယ်သမားများအတွက် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်ဝ​သောပွဲဖြစ်သည်
သူသည် က​လေးများ၏ အဆင့်မီသင်ကြားနိုင်​ရေးတွင်ပါဝင်ပက်သက်ခွင့်နှင့် နှစ်ရှည်သင်ကြား​ရေးစီမံကိန်းကို အစပြုခဲ့သည်
သူသည် ရာဇာဘတ်တက္ကသိုလ်နင့် အထူး​​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုတက္ကသိုလ်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သူက​ပြောကြားသည်မှာ ၁၉၇၈ခုနှစ်မှ စတင်ကာ တက္ကသိုလ်၏လက်​​အောက်ရှိ ​ကျောင်းများအားလုံး၏ ဘွဲ့နှင်းအခမ်းအနားများတွင် သဘာပတိအဖြစ်​ဆောင်ရွက်သည်
ခန့်မှန်း​ခြေအရ ၃၅နှစ်အတွင်း လူ​ပေါင်း ၂၁၀၀၀၀၀ကို ဘွဲ့​ပေးနိုင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် သူသည်နှစ်တိုင်း ပညာသင်ဆုအတွက် ဘတ်၄၂သန်း လှူဒါန်း​လေ့ရှိသည်
တစ်ချိန်က သူ့ကို "​ဘောလုံးမင်းသား"ဟု လူသိကြ​သော်လည်း ယခုတွင် စက်ဘီးစီးမှုများ​ကြောင့် အမည်​ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အားကစားတွင် စိတ်အားထက်သန်ခဲ့သည်
၁၁နှစ်အရွယ်တွင် မြင်းစီးသင်ခဲ့ပြီး မကြာမီတွင် မြင်းစီးနိုင်လာသည်
ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပတွင် ပညာသင်​နေစဉ် သူငယ်ချင်းများနှင့် ​ဘောလုံး၊ရတ်ဘီ၊ ​​လှေ​လှော်များ ကစား​လေ့ရှိသည်
မင်းသားသည် ဟွာဟင်းရှိ နန်း​တော်တွင်​နေထိုင်စဉ်အခါက ဖခင်ဘူမိ​ဘော၊ အစ်မ​တော် ဥပ္ပလရတနာတို့နှင့်အတူ ​ရွက်​လှေ​လှော်​လေ့ရှိသည်
သူ၏ အားကစားကို ချစ်မြတ်နိုးမှုမှာ နတ်ရွာစံ ဘုရင်ဘူမိ​ဘောထံမှ အ​မွေရရှိခြင်းပင်ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ အိမ်​ရှေ့မင်းသား ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ဘုရင်အဖြစ် ဆက်ခံနိုင်ရန် တင်ပြခြင်းအတွက် လွှတ်​တော်ဥက္ကဋ္ဌကို ထိုင်းအစိုးရမှ ညွှန်ကြားခဲ့သည်
ပြဇာဓိပက​နောက်ပိုင်း ထိုင်းနိုင်ငံတွင်​မွေးဖွား​သော ပထမဆုံးဘုရင်ဖြစ်သည်
ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံပြီး​နောက် ဘုရင်ဖြစ်လာ​သော်လည်း သူက နန်းတက်ရန် အချိန်တစ်ခုကို ​စောင့်ရန်​ပြောကြားခဲ့သည်
ဘူမိ​ဘောဘုရင် နတ်ရွာစံအပြီး ရက်၅၀ အကြာ ဒီဇင်ဘာ၁ရက်​နေ့တွင် ဘုရင်ခံ ပရမ် မှ ဦး​ဆောင်ကာ ဝဇိရာလင်္ကရဏကို ချက္ကရီမင်းဆက်၏ ၁၀ဆက်​မြောက်ဘုရင်အဖြစ် နန်းတက်ရန် တင်ပြခဲ့သည်
ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်ခံခဲ့ပြီး ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်ပြန်ချက်အရ "ဘုရင်ကြီး၏ဆန္ဒနှင့် ထိုင်းပြည်သူများ၏ အကျိုးအတွက် နန်းတက်မည်ဖြစ်​ကြောင်း" ​ကြေညာခဲ့သည်
သို့​သော် ခမည်း​တော်၏ ​တော်ဝင်မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်း အခမ်းအနား မပြီးဆုံးမီအထိ ​နေဦးမည်ဖြစ်သည်
လက်ရှိတွင် သူ၏ အဓိကစံအိမ်​တော်မှာ ဒူဆစ်နန်းတော်အတွင်းမှ အမ်ပွန်း စသမ် အိမ်တော်ဖြစ်ကာ ၂၀၁၁ခုနှစ် ​နော့သဘူရီနန်း​တော်မှ ​ပြောင်းလာခဲ့ချိန်ကပင် စံမြန်းခဲ့သည်
ဘုရင်ဘူမိ​ဘော၏ ပရီဗီ​ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များ အနားယူပြီး​နောက် ဘုရင်သစ် ဝဇိရာလင်္ကရဏက သူ၏​ကောင်စီအသစ်ကို အဖွဲ့ဝင်၁၀ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုင်းအာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ၏ လွှတ်​တော်သည် ၂၀၁၄ကြားဖြတ်အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ပြင်ဆင်ရန် တညီတညွတ်တည်း မဲ​ပေးခဲ့ကြသည်
​လူတချို့က ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအသစ်သည် စစ်တပ်ကို အာဏာပိုရ​စေ​ကြောင်း ​ဝေဖန်ကြသည်
၂၀၁၇ ​အ​ခြေခံဥပ​ဒေကို ၂၀၁၆ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်
၂၀၁၇ ဧပြီ၆ရက်​နေ့တွင် ဘုရင် ဝဇိရာလင်္ကရဏက လက်မှတ်​ရေးထိုးခဲ့သည်
ဘုရင်ဝဇိရာလင်္ကရဏတွင် ​တော်ဝင်အိမ်​တော်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​စောင့်အ​ရှောက်များ အတွက် အာဏာအပြည့်အဝရှိသည်
မိသားစု ၁၉၇၇ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ၃ရက်​နေ့တွင် မိခင်ဘက်မှ ဝမ်းကွဲ​တော်စပ်သူ စုံသဝလီနှင့် ထိမ်းမြားခဲ့သည်
သူတို့တွင် ၁၉၇၈ခုနှစ်၌ ဝဇိရကိတိယာဘာဟူ​သော သမီးတစ်​ယောက်ထွန်းကားသည်
၁၉၇၀​နှောင်းပိုင်းနှစ်ကာလများမှစ၍ သရုပ်​ဆောင်  ယုဝဓီတာနှင့်အတူ ​နေထိုင်ကာ က​လေး၅​ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်
သို့​သော် စုံသဝလီက နှစ်​အ​​တော်ကြာ​အောင် ကွာရှင်း​ပေးခြင်းမရှိခဲ့​​ပေ
၁၉၉၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှသာ တရားရုံးတွင် ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်
ဇူလိုင်လတွင်မှသာ အပြီးသတ်ကွာရှင်းနိုင်ခဲ့သည်
စုံသဝလီနှင့် သမီးဖြစ်သူမှာ ​တော်ဝင်အခမ်းအနားများတွင် အ​ရေးပါ​သော​နေရာမှ ပါဝင်​နေဆဲဖြစ်သည်
ဝဇိရာလင်္ကရဏသည် ယုဝဓီတာနှင့် မင်းသား စုဍာဝဇရ မဟီတလကို ၁၉၇၉ခုနှစ် ဩဂုတ်လ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ထို့​နောက် သား၃​ယောက် သမီး၁​ယောက်ဖွားမြင်ပြန်သည်
၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် နန်း​တော်၌တရားဝင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
သူတို့ကို ဘုရင်ဘူမိ​ဘောနှင့် မယ်​တော်ကြီး သီရိနဂရိန္ဒြာတို့က ​ကောင်းချီး​ပေးခဲ့​သော်လည်း မိဖုရား သီရိ​ခေတ်မပါဝင်ခဲ့​​ပေ
လက်ထပ်ပြီး​နောက် ဝဇိရာလင်္ကရဏနှင့်အတူ အခမ်းအနားများ တက်​ရောက်ခဲ့သည်
လက်ထပ်ပြီး ၂နှစ်အကြာတွင် မင်းသားက ယုဝဓီတာကို ​အသက်၆၀အရွယ် ​လေတပ်မှဗိုလ်နှင့် ​ဖောက်ပြန်​သည့် စွပ်စွဲသည့် ကိစ္စနှင့် ယုဝဓီတာသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ရုတ်တရက်ထွက်ခွာသွားသည်
​နောက်ပိုင်းတွင် မင်းသားသည် သမီး​တော်ကို အဓမ္မပြန်​ခေါ်ခဲ့ပြီး ယုဝဓီတာနှင့် သား​​လေး​ယောက်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များနှင့် ​တော်ဝင်အ​ဆောင်အ​ယောင်များကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်
ထို့​နောက် ယုဝဓီတာနှင့်သားများသည် အ​​မေရိကန်သို့ ​ပြောင်းခဲ့ကြသည်
၂၀၀၁ခုနှစ် ​ဖေ​ဖော်ဝါရီလ၁၀ရက်​နေ့တွင် တတိယအကြိမ် လက်ထပ်ခဲ့သည်
သီရိရံသိ သုဝတီနှင့် လက်ထပ်ခြင်းကို ၂၀၀၅အ​စောပိုင်းမှသာ လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြခဲ့သည်
သား​တော် ဒီပင်္ကရ ရံသိဇောတိကို ၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီ၂၉ရက်​နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
သား​တော်မှာ ချက်ချင်းပင် မင်းသားအဖြစ် သတ်မှတ်ခံခဲ့ရသည်
သို့​သော် ၂၀၁၄ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သီရိရံသိ သုဝတီ၏မိသားစုကို ​တော်ဝင်အမည်များရုပ်သိမ်း​ပေးရန် မင်းသား​လောင်ကွန်းက ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ စာ​ရေး အ​ကြောင်းကြားခဲ့သည်
အ​ကြောင်းမှာ မိသားစုဝင်၇​ယောက်မှာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုနှင့် စွပ်စွဲခံရခြင်း​ကြောင့်ဖြစ်သည်
​နောက်လတွင် သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များကို စွန့်လွှတ်ကာ တရားဝင်ကွာရှင်းခဲ့ကြသည်
သီရိရံသိ သုဝတီသည် ​လျော်​ကြေးအဖြစ် ဘတ်သန်း၂၀၀ရရှိခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ခေါ် ဖတပလ ကို ဂျပန်များ တော်လှန်ရေး အတွက် ၁၉၄၄ ခု၊ ဩဂုတ်လ ညဦး အချိန်တွင် ကန်တော်ကြီး ပတ်လမ်း၊ ယခု နတ်မောက်လမ်းရှိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ အိမ်တွင် အထူး အစည်းအဝေး ကျင်းပပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အစည်းအဝေးကို လျှို့ဝှက်စွာ တက်ရောက် ကြသော ခေါင်းဆောင် များမှာ အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း (စစ်ဝန်ကြီး၊ စစ်သေနာပတိ)၂
ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၈
သခင် သန်းထွန်း၁၅
ဦးကျော်ငြိမ်းအထက်ပါ လျှို့ဝှက်သော အထူး အစည်းအဝေး မှပင် မြန်မာ တမျိုးသားလုံးကို ရက်စက်စွာ ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက် နေသော ဖက်ဆစ် ဂျပန် စစ်တပ် များကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက် ချလိုက်သည်
တချိန်တည်း မှာပင် ဂျပန် ဖက်ဆစ် စစ်တပ် များကို တော်လှန်ရာတွင် အဖွဲ့အစည်း အသီးသီး ကွဲပြား၍ တသီးတခြား တော်လှန် ကြခြင်းထက် တဖွဲ့ တစည်းတည်း ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက် ကြလျှင် ကောင်းမည် ဟူ၍ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ အကြံပေးချက် အရ အောက်ပါ အဖွဲ့အစည်းကြီး များက ဦးဆောင်၍ ဖွဲ့စည်းရန် သဘော တူကြပေသည်
ဗမာ့ တပ်မတော်၂
ကွန်မြူနစ် ပါတီ၃
ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီ တို့ ဖြစ်ကြသည်
အထက်ပါ အဖွဲ့အစည်း ကြီးများ အနက် ဗမာ့ တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲကာ ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စည်းရုံး လှုံ့ဆော် ခဲ့သော အဖွဲ့ကြီးမှာ ဦးဘဂျမ်း ဦးစီးသော (အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး) ပင် ဖြစ်တော့သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ကို ပထမဦးဆုံး ဗဟို ဦးစီး အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး၊ ထို့နောက် ၁၆ ဦးနှင့် ၃၆ ဦးတို့ဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း တိုးချဲ့ ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
သခင်စိုး - နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်၂
ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း - စစ်ရေးခေါင်းဆောင်၃
သခင် သန်းထွန်း - အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး မဟာမိတ်များနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၄
ဒီးဒုတ် ဦးဘချို၁၂
ဦးမြ (ဟင်္သာတ)၁၃
ဦးအောင်ဇံဝေ၁၄
စောဘဦးကြီး၁၅
သခင်ဝတင်၁၂
ဒီးဒုတ် ဦးဘချို၁၃
ဦးမြ (ဟင်္သာတ)၁၅
ဦးအောင်ဇံဝေ၁၈
ဦးဘိုမြ (ကဿက)၁၉
စောဘဦးကြီး၂၂
သရာသာထို၂၃
ဦးမြ (ပျော်ဘွယ်)၂၉
ဦးတင် (မြန်မာ့အလင်း)၃၁
သခင် လေးမောင်၃၂
မစ္စတာ ရာရှစ် (ဦးဘတင်)၃၄
မစ္စတာ ရာမန်၃၅
ဦးမျိုးရှုဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးကို ဦးစီးရန် ၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဖွဲ့သည်
ဖတပလ ဗဟို စစ်ကောင်စီတွင် အောက်ပါ ပုဂ္ဂိုလ်များ ပါဝင်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း - စစ်ရေးခေါင်းဆောင်၂
သခင်စိုး - နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်၃
သခင် သန်းထွန်း - ပြောက်ကျားနှင့် နိုင်ငံခြားရေး၄
သခင်ချစ်စစ်ပြီးနောက်တွင် တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်း ကုန်ဆုံး၍ ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ငန်းကိုသာ ရှေးရှုလုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဝါ) ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ငန်းအ သည် ငန်းငှက်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ယူရေးရှား (အာရှနှင့် ဥရောပနှစ်ခုပေါင်း) နှင့် အာဖရိကတိုက် မြောက်ဖျားစွန်းတို့တွင် တွေ့ရသည်
သိပ္ပံအမည်မှာ ဆစ်ဂနက် အိုလော ဖြစ်သည်
ငန်းအများကို မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ဩစတြေးလျတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းဒေသများသို့လည်း လူသားတို့က တင်သွင်းယူဆောင်ထားသည်
ငန်းအဟု ခေါ်ရခြင်းမှာ အခြားသောငန်းမျိုးစိတ်များထက်စာလျှင် အသံပြုခြင်း နည်းပါးသောကြောင့် ဖြစ်လေသည်
ကိုယ်အရှည်မှာ ၁၂၅ မှ ၁၇၀ စင်တီမီတာ (၄၉ မှ ၆၇ လက်မ) ရှိသည်
ကြီးမားသောငန်းကြီး တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တကိုယ်လုံးဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသည်
ငန်းအများတွင် နှုတ်သီးမှာ လိမ္မော်ရောင်ဖြစ်ပြီး နှုတ်သီးရင်းတွင် အမည်းရောင်အဖုတစ်ခု ပါရှိသည်
ငန်းအများ ကို ဥရောပမှ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းအထိ တွေ့ရသည်
မကောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ မကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၇၇ ဦး၊ မ ၂၈၂၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၉၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ထနောင်းတော (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungtaw(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ထနောင်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကားပုံဟူသည် အနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ လူအများ စံပြုပုံခိုင်း ပြောဆိုလေ့ရှိသော စကား၊ ပြောထုံးစကားဟူ၍ ဖွင့်ဆိုသည်
စကားပုံဟူသည် စကားပြောဆိုရာတွင် ပိုမိုထိရောက်စေရန် ခိုင်းနိုင်းပြောဆိုလေ့ရှိသော စကားမျိုးဖြစ်သည်
စကားပုံ-ဆိုသည် ပုံခိုင်းပြီးပြောသော စကား
စကားပြောရာတွင် မပါမပြီးသော အဆင်တန်ဆာဖြစ်၍ ပညာရှိများသာမက ကလေးသူငယ်များပင်လျှင် ကြားရဖန်များ၍ အတုယူသုံးနှုန်းပြောဆိုတတ်ကြပေသည်
စကားပုံကြောင့် စကားရွှင်၍ အသက်ဝင်သည်
ရှည်ရှည်ဝေးဝေး ဖွဲ့နွဲ့ပြောဆိုရမည့် စကားကို တိုတိုနှင့် ထိထိမိမိပြောနိုင်သည်
စကားပုံဆိုသည်မှာ စကားပြောဆိုရာတွင် မိမိပြောလိုသည့်အကြောင်းအရာ ပိုမိုပေါ်လွင်ထင်ရှားစေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လည်းကောင်း ရှေးယခင်က မှားယွင်းစွာဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးခြင်းရှိခဲ့သည်တို့အား နှောင်းလူတို့ သိရှိသတိရရှောင်လွှဲစေနိုင်ရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လည်းကောင်း အစဉ်အလာအလေ့အထ ရှိဖူးသည်တို့အား သတိပြုလိုက်နာစေရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်လည်းငောင်း ဥပမာပေးခိုင်းနှိုင်းမှုတို့ပါဝင်ပြီး တိုတိုနှင့်ထိမိပေါ်လွင်အောင်တန်ဆာဆင်ပြောကြသည့် ပြောစမှတ်တွင်နေသောစကားအသုံးများဖြစ်သည်
မိမိ၏သာမန်စွမ်းဆောင်မှုကိုပင် အခြားသူတို့ဆောင်ရွက်ရာ အလွဲအမှားရှိခဲ့ပါက ဖားကိုတု၍ခရုခုန် အိုင်ပွက်ရုံသာ ရှိတော့မှာပေါ့ ဟု မိမိ၏စွမ်းဆောင်ရည်အားပိုမိုပေါ်လွင်ထင်ရှားစေပြီး ကျန်သူများအား လိုက်လံတုပလိုသူများအဖြစ် နှိမ်ချကာ အောင်မြင်မှုမရဘဲ ဆုံးရှုံးကြလိမ့်မည်ဟု သတိပေးပြောကြားလိုသောကိစ္စရပ်များတွင်တွင်သုံးလေ့ရှိသည်
ရှေးယခင်ကမိမိအားအဖက်မလုပ်ဂရုမစိုက်ကြပဲ ယခုအခါ မိမိတွင်တစ်စုံတစ်ခု တိုးတက်ဖြစ်ထွန်းမှုရှိလာကာမှ မျှဝေခံစားလိုသောသဘောဖြင့် ချဉ်းကပ်လာကြသည်ဟု စွပ်စွဲပြောကြားလိုသောအခါမျိုးတွင်ဘူးသီးသီးမှအရီးတော်မနေကြပါနှင့်ဟု ပုံခိုင်းပြောတတ်ခြင်းမျိုးဖြစ်သည်
ပြုမူဆောင်ရွက်ဖွယ်ကိစ္စကို အချိန်အခါသင့်မဆောင်ရွက်နိုင်သဖြင့် အကျိုးမဖြစ်ထွန်းပဲ လွဲနိုင်ကြောင်းကို မိုးလွန်မှ ထွန်ချ သည့်နှယ် ဖြစ်တတ်သည်ဟု သတိပေးပြောလိုသောအခါ သုံးလေ့ရှိပုံမျိုးဖြစ်သည်
မှားမည်မှန်မည် ချင့်ချိန်မှန်းဆရာတွင်သော်လည်းကောင်း အရည်အချင်းမီမမီ အကဲဖြတ်ရာတွင်လည်းကောင်း တောင်ကလာမှ မိုး၊ ဒေါင်ဒေါင်မြည်မှ အိုး၊ သုံးလွန်းတင်မှ ကြိုးတဲ့ မင်းတို့ဟာကစကတည်းက ယဉ်သကိုဆိုတာလိုပဲ ပုံမလာပါဘူးကွာ စသည့်ဖြင့် ဆန်းစစ်ပြောတတ်ကြပုံမျိုးလည်းရှိသည်
အရာရာတွင်စိတ်တိုင်းကျခဲပြီး ရွေးလွန်းသူကို လင်စံရွေး လင်ခွေးနှင့်ညားတတ်သည်ဟုလည်းကောင်း
ဟိုဟာကောင်းနိုးနိုး သည်ဟာကောင်းနိုးနိုး မပြတ်မသားဖြစ်ကာ ပင်ပန်းရသူတို့ကို ပုဂံနှင့်ညောင်ဦး တောင်ကူးလို့မြောက်ပြေး ရွာဆော်ကြီးခွေးလို ဟုလည်းကောင်း စသည့် ဥပမာပေးကာ ဆုံးမပြောဆို သောစကားပုံများလည်းရှိသည်
မြန်မာစကားပုံတွင်သာမက တိုင်းရင်းသားတိုင်းတွင်လည်း စကားပုံများ ကိုယ်စီ ရှိကြသည်
ဂျိန်းဖော စကားပုံများမရူ စကားပုံများရဝမ် စကားပုံများလရှီ စကားပုံများလီဆူး စကားပုံများအဇီး စကားပုံများကယား စကားပုံများကရင် စကားပုံများချင်း စကားပုံများလူရှည် စကားပုံများထားဝယ် စကားပုံများဓနုနှင့် တောင်ရိုး စကားပုံများပအိုးဝ် စကားပုံများမွန် စကားပုံများရခိုင် စကားပုံများရှမ်း စကားပုံများအင်းသား စကားပုံများတအာန်း စကားပုံများError! Don't edit!Error!!လူကိုခင်လျှင် လွယ်အိတ်မနှိုက်ပါနှင့်
ခွေးဟောင်၍ တောင်မရွေ့
ကလေးကျပြီးခါမှ လှေကားထောင်သည်၊ သားကောင် လွန်ပြီးခါမှ ခွေးဟောင်သည်
သားကောင်းသည် မိခင်မှ၊ အသီးကောင်းသည် အမြစ်မှ
သက်ကြီးစကားကို မလွန်ဆန်သင့်၊ အရိုးရင့်ကိုလည်း မခုတ်သင့်
မြင်းမရှိလျှင် ဆိတ်ကိုလည်း စီးတတ်ရမည်
ဝယ်စားသူက ကျွန်၊ လုပ်ကိုင်စားသူက သခင်
သူတပါးက ကူညီသည်ကို မှတ်ထားပါ၊ ကိုယ်ကကူညီသည်ကို မေ့ပစ်ပါ
ထမင်းရွေးသူဗိုက်မဝ ရွေးသူမကြီးပွား
ချောင်းကူးပြီးလျှင် တောင်ဝှေးကို ပစ်တတ်သည်
မယားယူမှား တသက်၊ တောင်ယာခုတ်မှား တနှစ်
ရေမတိုးမီ တံတားဆောက်ပါ
အရိုးသင်သည်မှာသွားစကားသင်သည်မှာနား
စကားရိုးရိုးပြောလျှင် ပြီးလွယ်သည်၊ မျဉ်းဖြောင့်ဖြောင့်သွယ်လျှင် အရောက်မြန်သည်
စကား အရမ်းပြောလျှင် လျော်ရတတ်သည်
လှံကို အရမ်းပစ်လျှင် ခွေးထိတတ်သည်
နွားများ ခုန်ကျင့်ရှိလျှင် ဦးချိုခြောက်သည်အထိ ခုန်တတ်သည်၊ လူများ အကျင့်လုပ်လျှင်လည်း သေသည်အထိ ပါတတ်သည်
မသွားဖူးသည့်လမ်းကို ခေါ်တိုင်းမလိုက်နှင့်၊ မစားဖူးသည့်အစာကို ကျွေးတိုင်းမစားနှင့်
သစ်ငုတ်သည် မြက်ထက်တခါ မြင့်၍ မြက်သည်လည်း သစ်ငုတ်ထက်တခါ မြင့်ပြန်သည်
ကောင်းကင်သည် တိမ်နှင့်မကင်း၊ လူမှာလည်း အပြစ်နှင့်မကင်း
ကောင်းသောအစားအစာသည် အခက်အခဲကြားမှာ ရှိသည်
ငါးခူသည် ငါးခူနှင့်ပေါင်း၊ ငါးကျည်းသည် ငါးကျည်းနှင့်ပေါင်း
စားရလည်း မပြုံးနှင့်၊ ငတ်လည်း မငိုနှင့်
ညီအစ်ကိုမောင်နှမအချင်းချင်း မိခင်ဖခင်လို သဘောထား၊ အဖေအမေကို နတ်သိကြားလို ရိုသေ
ထမင်းအဆာခံနိုင်လျှင် ထမင်းအကျက် စားရမည်၊ ရေငတ်ခံနိုင်လျှင် ရေကြည် သောက်ရမည်
ဓားထက်လွန်းလျှင် ပဲ့၊ လှံချွန်လွန်းလျှင် ကျိုး၊ ပူဖောင်းကြီးတော့ ပေါက်
ဓားမရမီ ဓားရိုးခုတ်ထား၊ မိုးမကျမီ ခေါင်မိုးပြင်ထား
ပူသောအစားအစာကို အေးအောင်လုပ်ပြီးမှစား၊ စကားကို စဉ်းစားပြီးမှပြော
ဖြောင့်မတ်လျှင် စား၍မကုန်၊ မဖြောင့်မတ်လိမ်လည်တတ်သူ စား၍မဝ
ရေအိုင်သာယာလျှင် ငါးများသည်၊ အပြောသာလျှင် မိတ်ဆွေများသည်
ဝါးများလျှင် မြစ်ကူးနိုင်၏၊ လူများလျှင် အလုပ်ပြီးနိုင်၏
သူတပါးကထ၍ပြောလျှင် ထိုင်၍ပြန်ပြောပါ၊ သူတပါးကထိုင်၍ပြောလျှင် အိပ်၍ပြန်ပြောပါလေ
သစ်တုံးနှင့်မိတ်ဖွဲ့လျှင် မှိုစားရ၏၊ တောင်ပို့မကောင်းက မှိုမပေါက်
သစ်ပင်ကောက်သည်ကို မြင်နိုင်သည်၊ ဝါးပင်ကောက်သည်ကို မြင်နိုင်သည်၊ လူစိတ်သဘောကောက်ကျစ်လျှင်ကား မမြင်နိုင်
ကြမ်းတမ်းသော စကားကြောင့် နွားနောက် လျော်ရသည်၊ နူးညံ့သော စကားကြောင့် နွားနောက် ကြွေးကြေနိုင်သည်
ချောင်းရိုးခန်းသလို မျိုးရိုးမခန်း
ဂျီကောင်ကလေးသည် အမေဂျီကောင်ကဲ့သို့ နီသည်
နွားနောက် ဝင်ပြီးမှ စည်းရိုးကာသည်
ဘာမဆို ကံကြမ္မာပေါ်မှာ တည်သည်
မေတ္တာဖြင့် အရင်းတည်လျှင် မေတ္တာတုံ့ပြန်တတ်၍ ရန်ဖြင့် အရင်းတည်လျှင် ရန်တုံ့ပြန်တတ်သည်
များများလိုချင်လျှင် နည်းနည်းရ
သစ်ပင်ကြောင့် မိုးရွာ၍ မိုးကြောင့် သစ်ပင်ပေါက်ရသည်
ကောင်းသောလမ်းသည် မတ်စောက်ပြီး မကောင်းသောလမ်းသည် ညီညာသည်
ကျားသောနွားနောက်က ကျားသောနွားနောက်ပင် မွေးတတ်၍၊ ကျားကလည်း ကျားကိုပင် မွေးတတ်သည်
ဆီးဖြူပင်က အခြားသစ်သီးများ မသီးတတ်ချေ
ပြောပြီးသောစကားနှင့် ဖိတ်ပြီးသောရေကို ပြန်မကျုံးနိုင်တော့ပါ
လောဘကြီး၍ ကြမ်းကြုတ်သောသူ၏ ကြီးပွားခြင်းသည် ယာယီမျှသာ ဖြစ်သည်
ဝေဝေမျှမျှ လုပ်တတ်သောသူသည် အသက်ရှည်တတ်၍၊ တကိုယ်ကောင်းကြံပြီး စားတတ်သောသူသည် အသက်တိုလေ့ရှိသည်
ကျီးလို ဝိုင်းကူညီပြီး၊ ကြက်သွန်ဖြူဥလို စုစည်းပါ
ကျွဲနှစ်ကောင်ခတ်လျှင် လယ်ကန်သင်း ပျက်သည်
ကြွေးယူတုန်းက ကျေးဇူးရှင်၊ ကြွေးဆပ်မည့်အခါ ရန်သူထင်
ဉာဏ်အားပြိုင်လျှင် ပညာရ၍၊ လူအားပြိုင်လျှင် အနာရသည်
မနေတတ်လျှင် နေစရာမြေ ကျဉ်းမည်
မိဘစကား မနာယူက အမြီးပေါက်မည်
ရဲသူမပြော၊ ပြောသူမရဲ
လုပ်ခွင်မှာ နေထွက်သူသည် တသက်လုံး မဆင်းရဲ
သူ့အိမ်ထမင်းစား၊ သူ့ခြံထဲ မစင်စွန့်သည်
အိမ်တွင်းမီး အပြင်ဘက် မမွေးနှင့်၊ အပြင်မီး အိမ်တွင်း မယူလာနှင့်
ငါးမရှိတဲ့အရပ်မှာ ငါးဖျင်းသလက်သည် ငါးကောင်းဖြစ်သည်
စာဗူးတောင်း အကြံကောင်းသဖြင့် အိမ်ကောင်းရာကောင်းနှင့် နေရသည်
တစလောင်းကုန်လို့မှ လူးမှန်း ဆပ်မှန်းမသိ
တွင်းဆိုးကျွံလျှင် နုတ်ရသည်၊ စကားကျွံသော် နုတ်မရ
နွားပျင်း ချိုကုပ်၊ လူပျင်း မီးမှုတ်
ယာနားနီးချင်း၊ ဆွေမျိုးရင်း
လူဖျင်းရှိရာ လူဖျင်းလာ၊ အမှိုက်ရှိရာ ခွေးချေးလာ
ငါးမရှိတော့ ဖားစွံ၊ စောင်မရှိတော့ အဝတ်စုတ်က နွေး
မှန်တဲ့စကားကို ပြောလျှင် နားထောင်ရခက်၊ ဖြောင့်တဲ့ သစ်ပင်ဟာ အတက်ရခက်
အထဲက ဖျင်ကြမ်း၊ အပြင်က ဖဲ
အလုပ်ကတလံ အပြောကတထွာ
ဦးချိုကို ရွက်ထားတဲ့ နွားဟာ ဦးချိုကို ပြန်မမြင်ဘူး၊ ကံကို ရွက်ထားတဲ့ သူဟာ ကံကို ပြန်မမြင်ဘူး
ကဒတ်က အမြစ်လိုက်၊ သားသမီးက မျိုးရိုးလိုက်
နွားကောင်းမကောင်း လှည်းဆွဲမှသိ၊ လူကောင်းမကောင်း အတူနေမှသိ
နှီးကို အဖျားကဖြာပြီး၊ သားသမီးကို ငယ်စဉ်က ဆုံးမရာသည်
မိခင်က သားကို ချစ်သလို၊ သားကပြန်ချစ်လျှင် နတ်ပြည်ကျဉ်းလတ္တံ့
လွတ်သောငါး ကြီးပြီး၊ သေသောသား ဖွံ့သည်
အောက်ခြေရောက်သည်အထိ ငုပ်၊ အဆုံးရောက်သည်အထိ သွား
ရခိုင် စကားပုံများငါးစားလျှင် အရိုးကိုမကြောက်နှင့်
ခလောက်မဆွဲသောကျွဲ ရှာရခက်
ကဲပါး စောင်းတီး၊ ကလီးနား စာဖတ်
(ကျွဲ၊ ကျီး)မရှိလျှင် ဖားတကောင်၊ ရှိလျှင် ကျားတကောင်
မလို တမာခါး၊ လို သကာပျား
မီးလောင်မှ ရေပွေ့ရိုးရှည် ရှာသလို
လှေပျောက်မှ လှေကြိုးရှာ၊ အထည်ပျောက်မှ အိမ်အောက်ထရံကာ
လူသားအသက် ရေတစက်
ထမင်းအသက် ခုနစ်ရက်၊ ရေအသက် တမနက်
မီး မင်းဖြစ်တဲ့အခိုက် ရေလိုက်၍ မနိုင်
မီးများ မီးနိုင် ရေများ ရေနိုင်
မီးကနီးတယ်၊ ရေကဝေးတယ်
ရေ နိမ့်ရာစီး၊ မီး မြင့်ရာလောင်
အမှိုက်ကစ ပြဿဒ်မီးလောင်
ဆန်ရှိသော်လည်း ရေနှင့်မီးရှိမှ ထမင်းဖြစ်၏
ရေမှုတ်တဘက် မီးစတဘက်
ရေစောင့်က ရေအတက်နှေး၊ ထမင်းစောင့်က ထမင်းအကျက်နှေး
ထမင်းတလုတ် ရေတမှုတ်
ကလေးကြီးရင်း ထမင်းစားရ၊ ရေကြီးရင် ငါးရ
တနေ့တခြား ရေနည်းငါး
ချောင်းကိုပစ်၍ မြစ်ကိုရှာ၊ ရေသာများ၍ ငါးမတွေ့
အမိမဲ့သား ရေနည်းငါး
မီးကို ရေနဲ့ လောင်းလိုက်သလို
ခြင်းကြားကြီးနဲ့ ရေသယ်
မိချောင်းမင်း ရေကင်းပြ
မိချောင်းကိုက်တဲ့ဆိပ် ရေချိုးမိလျက်သား
ရေချိုးမှားလို့ သေတဲ့မသာ ရှိ၊ ရေမချိုးလို့ သေတဲ့မသာ မရှိ
စူဠလိပ် ရေထဲလွှတ်
ကြွက်စုတ် ရေနစ်သလို
ဆင်သတ္တဝါ ကြီးသော်လည်း ရေတွင် ဖော့နိုင်
ရေကူးလျှင် ကမ်းအရောက်ကူး
ကံယုံပြီး ရေပေါ်မလျှောက်နှင့်
ကုန်းပေါ်မှာ မြင်းပျံ၊ ရေထဲမှာ ဖျံ
ရေကူးကျင်လည်က ရေနစ်သေ
ရေမှာစွမ်းသူ ရေမှာသေရ
ရေနစ်တဲ့လူ ဝါးကူနစ်
ရေမရှိတဲ့ချောင်း နှာခေါင်းဖော်သေ
လှစေလိုလို့ သွားချောင်တိုက် ရေစီးကမ်းပြိုလိုက်
စကားရိုးရိုးပြောလျှင် ပြီးလွယ်သည်
ရေလွှတ်မြောင်း ဖြောင့်ဖြောင့်သွယ်လျှင် ရောက်လွယ်သည်
ထုံးလိုချေ ရေလိုနှောက်
အဆင်းမလှသောသူ စကားများ၏၊ ပညာနည်းသောသူ ထင်ရှားပြတတ်၏၊ ရေမပြည့်သောအိုး ချောက်ချားတတ်၏
မပြည့်တဲ့အိုး ဘောင်ဘင်ခတ်
ခေါင်းတလုံး ရေအိုးနှစ်လုံးရွက်
ရေမရှိတဲ့တော ချေးကိုင်မိ
တံလျှပ်ရေထင် ရွှေသမင်အလိုက်မှား
ရေပြယ်လျှင် ရေပုပ်၏
ဤအိုင်ထဲက ငါး စားလိုလျှင် ဤအိုင် ပြုပြင်ပါ
ရေအိုင်သာယာလျှင် ငါးများသည်
ရေသည် သစ်ပင်ရိပ်အောက်မှ
ရေအေးလျှင် ငါးစုဝေး၊ ရေပူလျှင် ငါးပြန့်ကျဲ
ငါးသည် ရေထဲမှာသာ အသက်ရှင်၏
ရေအိုင်တိုင်း မကျယ် လူတိုင်းလည်း မကြီး
ရေကြည်ရာ မြက်နုရာ
ရေစီးတခါ ရေသာတလှည့်
ရေသာခို လှေကြုံလိုက်
လူသည် တသက်လုံး မကောင်းနိုင်၊ ရေသည် တသက်လုံး မကြည်နိုင်
ရေနောက်သည် ရေကြည်ကို မနိုင်
ရေငယ်နိုင်လျှင် ရေကြည်သောက်ရ
ရေနည်းလျှင် စစ်ပြီးမှ သောက်
ရေမနောက်မှ လူသောက်
ရေကို နှောက်ပြီးမှ သောက်လျှင် မချိုတော့
ရေငတ်တုန်း ရေတွင်းထဲကျ
ရေတွင်းကောင်းမှ ရေအေးမြ
ခုရေတွင်းတူး ခုရေကြည်သောက်ချင်၍ မရ
ရေကန်ထဲ ရေပြည့်မှ ရေတွင်းထဲ ရေရောက်
ချောင်းရေများလို့ မြစ်ရေကြီး
ရေခန်းလျှင် တွင်းပြန်တူးပါ၊ လူနည်းလျှင် လူပြန်စုပါ
ရေသည် ထွက်ရာသို့ ဘယ်တော့မှ မပြန်
တောင်ထိပ်ဖျား မိုးရွာလျှင် တောင်ခြေ ရေရောက်
ကုန်းမြင့်လျှင် ရေမတင်၊ ဂုဏ်မြင့်လျှင် လူမခင်
ရေမြင့်လျှင် တောင်အထိ ရောက်သည်
အကြောင်းတော် တောင်ပေါ်ရေစီး
အစေးများ ရှိသောရေသည် ခြောက်သွေ့သောမြေကို မစွတ်စိုနိုင်
စီးတဲ့ရေ ဆည်တဲ့ကန်သင်း
ရေမလာခင် ကန်သင်းမိုး
အချိန်နှင့် ဒီရေသည် လူကိုမစောင့်
တန်ခူးရေကုန် ကဆုန်ရေခန်း
ရေနက်ငါးကြီး အရေးနက်လူကြီး
ခဲလေသမျှ သဲရေကျ
ရေနက်နက်ကြီးမှာ ကျောက်ခဲ မမြင်ရ
ရေငုပ်လျှင် သဲရောက်အောင် ငုပ်
အလုပ်မရှိ ကြောင်ရေချိုး
နွားရေကူးတဲ့ မျက်နှာ
ကျောက်ကျော ရေပက်လို့ မဝင်
ကျောက်ကျော ရေပက်ထားသလို
ဗေဒါလို ရေလာလျှင် ရွေ့
ကြာကို မြင်လျှင် ရေကိုသိ၊ မြက်ကို မြင်လျှင် ရေကိုသိ
ရေမရောက် ကြာမပေါက်
ကြာရိုးကြာနွယ် မြင်လျှင် ရေအတိမ်အနက်သိ
ရေကြီးလျှင် လှေမြင့်၊ ရေမြင့်လျှင် ကြာတင့်
ရေမှာလက်ကြား လူမှာကပြား
ရေမှာရေး အရုပ်မထင်
ရေမကြီးမီ တံတားဆောက်
ကျောက်စောင်းထက် ရေစောင်းထက်
ကျောက်ပြား ရေပေါ် ဗူးသီးခြောက် ရေမြုပ်
ဗူးသီးခြောက် ရေမနစ်
ရေဗူးနဲ့ ဖိနပ်မပါ နွေခါမှ သိ
ကြမ်းကြားလေနှင့် ဗူးခါးရေ
နားမထွင်သည့်ဗူး ရေနှစ်လို့မဝင်
ရေဗူးတရာ အပေါက်ပိတ်လို့ရ ပါးစပ်တပေါက် ပိတ်မရ
ကရားက ရေသွန်သလို
အရက်ဖျက် ရေတစက်
သောက်လေသောက်လေ ငတ်မပြေ
တရားရေအေး အမြိုက်ဆေး
ကြောင်ခိုင်းလို့ နှင်းမတွေ့၊ ခွေးစေလို့ ရေမရ
အများသောက်တဲ့ ရေအိုးစင်လို
မျက်မမြင်သောက်သောရေ အကြည်ဆုံး
အများမိုးခါးရေသောက် ကိုယ်လည်းသောက်
ပိန်းကြာဖက်တွင် ရေမတင်သကဲ့သို့
ကုလားခပ်တဲ့ရေ ကုလားဖင်ဆေးလို့ ကုန်
ရေလည်းကုန် မီးလည်းငြိမ်း
တမတ်စောက်စောက် ခရီးရောက်
တောင်တက်မနား တောင်ဆင်းသတိထား
ပလောင် တောင်တက်နှေးစေ
အကြောင်းတော် တောင်ပေါ်ရေစီး
တောင်ထိပ်မှာ မိုးရွာရင် တောင်အောက် ရေရောက်
တောင်ကို လှစေသည်မှာ သစ်ပင်ဖျား၊ ချောင်းကို လှစေသည်မှာ ကျောက်တောင် ကျောက်ကမ်းပါး
ခြတောင်ပို့ မကောင်းလျှင် မှိုမပေါက်သလို တောင်မကောင်းလျှင် မသာယာ
ခြတောင်ပို့သည် တောင်ထက် မြင့်၏
နားရွက်သည် ဦးချိုထက် ရှည်၏
ရေကြီးလျှင် တောင်အထိ ရောက်သည်၊ စကားအပြောကြီးလျှင် လူကို ထိခိုက်သည်
ခွေးများသည် တတောင်တက်ဆင်း နေလင့်ကစား အရိုးသာ ကိုက်ရသည်၊ ကြောင်မူကား ကျပ်ခိုးစင်ပေါ် အိပ်ရင်း သားငါး စားရ၏
အိုးကောင်းလို့ နာနာခတ်
အိုးသည် အိုးကောင်းမသုံးရ
(အိုးသယ်)အိုးတော်လုပ် ဖုတ်ရင်းက မကျက်
မဖုတ်သေးသည့်အိုး ကျိုးလွယ်ပဲ့လွယ်
အဖိုးနည်းတော့ အိုးကွဲနှင့်တွေ့
ကောက်ရိုးနှင့်လဲ အိုးကွဲသာရ
အိုးကွဲချိပ်ဖာ ချိပ်ဖိုးကသာ
မတူးဘဲ ရွှေအိုးရ
ပညာရွှေအိုး လူမခိုး
သားရွှေအိုး ထမ်းလာကရင် ထန်းလျက်အိုးတွေ့
မပြည့်တဲ့အိုး ဘောင်ဘင်ခတ်
ထန်းရည်အိုးနဲ့ စကားပြော
အမဲရိုးနှယ် ဟင်းအိုးမှ အားမနာ
သောက်တော့ ရေအိုးစင်၊ နေတော့ ဇရပ်
သူ့အိုးနဲ့ သူ့ဆန် တန်ရုံ
ရာဇဝတ်အိုး တုတ်နဲ့ထိုး
တိုးတိုး တိုးတိုးနှင့် ငါးပိတအိုးလုံး ကုန်
ဆင်ဖြူတော် ပြုတ်စားချင်ပေမယ့် အိုးရှိမှ
ခေါင်းတလုံးတည်း အိုးနှစ်လုံး မရွက်နိုင်
အိုးချင်ထား အိုးချင်းထိ
မီးဖိုနား ယမ်းအိုးထားသလို
အိုးကမပူ စလောင်းကပူ
ရေတအိုး မိုးတပေါက်
လည်ပင်းအိုးဆွဲ ရေထဲဆင်းသေ
ယုန်တောင်ပြေး ခွေးမြောက်လိုက်
ဖြစ်မယ့်ခွေး အမွေးတခြား
ငရဲခွေး ရဲဆေးတင်စရာမလို
ခွေးအိုကြီး လက်ပေးသင်
ခွေးဖြူ တောမတိုးဝံ့
ထီးဝန်းနှင့် မှိုဖြူ၊ ခွေးဖြူနှင့် ခြင်္သေ့
ကျွန်လိမ္မာ နောက်ဆုတ်၊ ခွေးလိမ္မာ အမြီးကုပ်
မင်းထုထု ခွေးသေသေ
မင်းကတော် ကျွန်ပုံပေါက်၊ ခွေးလောက် မကောင်း
ဒေါသကြီးသူ ခွေးနှင့်တူ
လူပု စိတ်တို၊ ခွေးပု ရန်လို
လူမလေး ခွေးမခန့်
ခွေးအလုပ် မြင်းလုပ်တော့၊ ဘေးကို ဝါးရင်းတုတ်နှင့် အတီးခံရ
ပပ်ကြားအက်ထဲကချေး ခွေးယူမရ
ခွေးသူခိုး အိုးလည်ပင်းစွပ်မိသလို
အစားအသောက် မီးလိုတောက်၊ အလုပ်အကိုင် ခွေးလိုမှိုင်
ခွေးသူခိုးလာ အိမ်ခွေးအမြီးနန့်
တသိန်းတန် ရွှေခွက် ခွေးသေးနှင့်ပက်
ခွေးမြီးကောက် ကျည်တောက်စွပ်
ခွေးစားဝက်စား စား၊ ခွေးအိပ်ဝက်အိပ် အိပ်
ဝက်ခြေရာ ခွေးခြေရာဆံ့
ဆင်ပေါ်ကလူ ခွေးမောင်း
ဆင်ကိုလို၍ မြီချေး ခွေးနှင့်နယ်
ခွေးမရောက် အိမ်ခေါင်မိုး၊ လူမရောက် မြင်းမိုရ်တောင်
အိမ်ခေါင်ခွေးတက် စီးပွားပျက်
ကြောင်ကျ မကျ ခွေးကျ ကျ
ယာရှင် မျောက်မောင်း အိမ်ရှင် ဧည့်ခေါင်း၊ ခွေးကိုမောင်းစေ
ခွေးမှာအရောင် ကြောင်မှာအမွေး
ခွေးဖိုးတထောင် ကြောင်ဖိုးတသိန်း
ဖျံနှစ်ကောင် အငြင်းပွား၊ ငါးကြင်းအလယ်သား ခွေးရလို့သွား
ခွေးဝမ်းသာအောင် လေလည်ပြ
ခွေးဟောင်တိုင်းထကြည့်၊ အိပ်ရေးပျက်
လင်စံရွေး လင်ခွေးနှင့်ညား
ဟောင်လွန်းသောခွေး လူမလေး
ခိုးစား ခွေးဟောင်၊ လုပ်စား မိုးခေါင်
မုဆိုးမ အိမ်ထောင်၊ ခွေးပင် မဟောင်
ဆန်ပါ၍ ထမင်းရည်ရ၊ ခွေးပါလျှင် ငတ်
ကံကောင်းချင်တဲ့ ခွေး၊ ပြေးရင်းလွှားရင်း ချေးပုံဟပ်မိ
မွဲချင်တဲ့ခွေး ပြာပုံတိုး
မီးယုံလို့ ခွေးမတိုး
ခွေးလှေးခုန်လို့ ဖုန်မထ
ခွေးလေးအရောဝင် ပါးလျက်နားလျက်
ခွေးဖင်ထိ ဧည့်သည်ရောက်
ရှားစေးဝယ်ပါဆို ခွေးချေးဝယ်
ခွေးကိုရိုက်လျှင် ခွေးရှင်မျက်နှာ ကြည့်
ခွေးလို ရှူးတိုက်တိုင်း မကိုက်နှင့်
ရှူးတိုက်တိုင်းကိုက် အရိုက်ခံရ
ခွေးကောင်ပုပ်လေ လင်းတကြိုက်လေ
ခွေးဝင်စား သနားလို့ လက်မခံနှင့်
ခွေးရူးနှင့် ခွေးကောင်းကိုက်၊ ခွေးကောင်းနားရွက် ဖြတ်ခံရ
ခွေးရူးကောင်းစား တမွန်းတည့်
ခွေးအိုကြီး ရှိခိုးသင်
ခွေးပါးစပ်က နတ်စကားထွက်
သားရေပေါ်အိပ် သားရေနားစား
ခွေးကြီးမှ ရန်လုံမှည့်
ခွေးဖြစ်မှ မစင်မကြောက်နှင့်
ခွေးသုန်လျှင် ချေးကုန်သက်သာ
ကိုင်းတော ဆင်နင်းသလို
လယ်ပြင်မှာ ဆင်သွားသလို
ဆင်အသက်ကြီးလျှင် သူ့နှာမောင်း သူနင်းသလို
ဆင်ဖြူ့မျက်နှာ ဆင်မည်း မကြည့်ဝံ့
ဆင်မှာတော့ ကျင်ငယ်၊ ယင်မှာတော့ ပင်လယ်
(ဆင်မှာကျင်ငယ်၊ ယင်မှာပင်လယ်)ဆင်ကန်း တောတိုး
ပစ်တော့သမင်၊ မှန်တော့ဆင်
ဆင်မကြောက် ဗိုက်အောက်ရောက်
(ထိုးမည့်ဆင် နောက်တလှမ်းဆုတ်)ဆင်မကြောက် ဆင့်ဖိနပ်ဖြစ်
ဆင်လိုက်မှ သစ်ပင်ရှာ
ဆင်လိုက်ရာ လမ်းကောင်းလမ်းဖြောင့် မရွေးသာ
ဆင်လိုက်ရာ ဝါကြီးဝါငယ် မစဉ်သာ
ဆင်သည် လူကို တနေ့သုံးခါကြံ
ဆင်ဝန်မင်း အရိပ်နဲ့ ဖောင်ဆိပ်မှာ ဓားပြတိုက်
ဆင်ဝန်ကတော် ကြောင့်ကျကြီး
ဆင်မယဉ်သာ သွားသလို
ကောက်နှောင်းတော့ ဆင်စာဖြစ်
ဆိတ်မှာ ဆိတ်စာ၊ ဆင်မှာ ဆင်စာ
ဆင်ချေးတတုံး ဆိတ်ချေးတရာ
ဆင်ကျီစား အလကားမမှတ်နှင့်၊ ဆင်ကျီစားရာ ဆိတ်မခံသာ
ဆင်လည်း ဆင့်အတောင်နှင့် ပြဲသလို၊ ဆိတ်လည်း ဆိတ်အတောင်နဲ့ ကွဲ
ဆင်ကိုလို၍ မြီချေး ကြွေးနဲ့နှိမ်
အိပ်လို့မပျော် ဆင်အော်လို့မနိုး
လင်နေစ ဆင်သေမှ
ဆင်ခေါင်း ခွေးမချီနိုင်
ဆင်သေကို ဆိတ်ရေနှင့် ဖုံး
ဆင်စွယ်မှန်ရင် ပိုးမထိုး
ထွက်ပြီးသော ဆင်စွယ် ဝင်တယ်လို့မရှိ
ကြည့်တော့ဆင်၊ မြင်တော့ထီး
မျက်မမြင်ပုဏ္ဏားခြောက်ယောက် ဆင်ကိုမှန်းပြီး လက်နဲ့စမ်းသလို
ဆင်သတ္တဝါ ကြီးသော်လည်း ရေမျောနိုင်
ဆင်ကောင်ကြီးသလောက် မျက်လုံးသေး
ဆင်ဟုတ်ကြောင်း နှာမောင်းသက်သေ
ဆင်ဗွေမြင်းဗွေထက် နှုတ်ဗွေက ပိုဆိုး
တောဆင်ရိုင်း ခမဲပေး
အလံနှင့်ပြေးသည့် ဆင်လို
ကိုယ့်တပ်ကိုယ်ပြန်နင်းတဲ့ ဆင်
ဆင်ချည်တဲ့ကြိုး ကြက်ချည်၊ ကြက်ချည်တဲ့ကြိုး ဆင်ချည်
ပွဲ နေ့ဝင်၊ ဆင် ညကောက်
ချွန်းအုပ်မှ ဆင်နိုင်၊ ချွန်းကိုင်မှ ဆင်ကြောက်
ဆင်ဖိုးထက် ချွန်းဖိုးကြီး
ယောက်ျားလက်မောင်း ဆင့်နှာမောင်း
ဆင်ဖြူတော်ဝင်မှာ ချည်တခင်နဲ့ ကျိန်းကြေ
ဆင်ကြမ်းက ကျုံး၊ လူကြမ်းက ထိပ်တုံး
ဆင်လိမ္မာ ချွန်းသာသာအုပ်
ဆင်ဖြူတော်မှန်ရင် ချွန်းမလို၊ ထူးမလို
ဆင်ပေါ်ကလူး ခွေးဟောင်
ကျားနှင့်ဆင် လယ်ပြင်မှာတွေ့
ဆင်ပွဲမှာ ပဝါပျောက်
အဆင်မတော် ဆင်တော်နဲ့ ခလောက်
(အမြင်မတော် ဆင်တော်နှင့် ခလောက်)ဆင့်ပါးစပ် နှမ်းပက်
ဆင်ဖြူတော်မှီပြီး ကြံစုပ်
ဆင်ဖြူတော် ပြုတ်စားချင် အိုးရှိမှ
မတ်လ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၇၀)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၇၁)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၉၅) ရက် ကျန်သေးသည်
၂၀၂၀ – ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ် ရောဂါ ၂၀၁၉ ကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားနေမှုကို ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့က ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ကပ်ရောဂါအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
၁၁၄ နိုင်ငံတွင် ဖြစ်ပွားမှုပေါင်း ၁၁၈,၀၀၀ ရှိခဲ့ပြီး ၄၂၉၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
၂၀၂၃ – ပင်လောင်း အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုတွင် မြန်မာတပ်မတော် (ကြည်း)တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သားအယောက် ၃၀ မကအစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်နှောင်းပိုင်းမှ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ခေတ်ဦးအထိ မန္တလေးမြို့မှ အထူးထင်ရှား ကျော်စောခဲ့သည့် နဂါးတံဆိပ် ဆေးပေါ့လိပ် တစ်မျိုးဖြစ်သည်
၁၉၃၈-ခုတွင် နဂါးဒေါ်ဦးနှင့် ခင်ပွန်း ဦးထွန်းချွန်တို့မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
နဂါးရုပ် ဒီဇိုင်းကို ပန်းချီ ဦးခင်မောင်(ဘဏ်)က ရေးဆွဲခဲ့သည်
နဂါးဆေးပေါ့လိပ်သည် လက်နှင့်လိပ်သည့် ဆေးလိပ်ခုံများထဲတွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံအနှံ့ ဖြန့်ချိနိုင်သူ ဖြစ်သည်
ဆေးလိပ်ခုံပေါင်း(၂၇)ခုံ၊ ဆေးလိပ်သမ(၅၅၀၀)နှင့် တစ်နေ့ကို အလိပ်ရေ ၂၇သိန်းခွဲ လိပ်နိုင်သည်
မေလ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၂၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၂၂)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၄၄) ရက် ကျန်သေးသည်
ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ - ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း (၈၀)ကျော် အတွက် ကမ္ဘာ့အလုပ်သမားနေ့ ဖြစ်သည်
အချို့နိုင်ငံများမှာ တရားဝင် မသတ်မှတ်သော်လည်း အလုပ်သမားနေ့အဖြစ် ကျင်းပကြသည်
ဓာတ်ချောင်းဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Datchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ အပ်စကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အပ်စကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်နရီ အဲလဖရက် ကစ်ဆင်းဂျား(၁၉၂၃-၂၀၂၃) သည် သမ္မတ ရစ်ချတ်နစ်ဆင်နှင့် သမ္မတ ဂျရယ်ဖို့ဒ်တို့ လက်ထက်တွင် ထင်ရှားခဲ့သော အမေရိကန်အစိုးရ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်သည်
ကစ်ဆင်းဂျားကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဗာဗေးရီးယားပြည်နယ်၊ ဖတ်မြို့၌ ဂျူးအမျိုးသား အထက်တန်းကျာင်း ဆရာလူဝီကစ် ဆင်းဂျားနှင့် ပေါ်လာကစ် ဆင်းဂျားတို့မှ ၁၉၂၃ ခုနှစ် မေလ ၂၅ ရက်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မူလတန်းနှင့် အလယ်တန်း ပညာကို ဖတ်မြို့၌ပင် သင်ကြားခဲ့သည်
ဗီဇအားဖြင့် ဉာဏ်ထက်သူ ဖြစ်သောကြောင့် အတန်းတိုင်းတွင် အမှတ်ကောင်း ရခဲ့သည်
ကစ်ဆင်းဂျား ၁၅ နှစ်သားအရွယ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ၏ နာဇီအစိုးရက ဂျူးအမျိုးသားများအား နှိပ်ကွပ်သောကြောင့် မိသားစုအားလုံး အမေရိကန်ပြည်သို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြသည်
ဂျော့ဝါရှင်တန် အထက်တန်းကျောင်း တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြား၍ အထက်တန်းပညာ ပြီးဆုံးသောအခါ အမေရိကန် နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူပြီး အမေရိကန် တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
စစ်ကာလ တပ်မတော်တွင် တန်ပြန် သူလျှို ထောက်လှမ်းရေးတပ်သား အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၃ မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ အမှုထမ်းခဲ့သည်
တပ်မတော်မှ ထွက်ပြီးနောက် အစိုးရပညာသင်ဆုဖြင့် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးပြန်သည်
သမိုင်းဆိုင်ရာ ဒဿနဗေဒ စာတမ်းဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုပါ ထပ်မံရယူသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဒဿနဗေဒဆိုင်ရာ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိပြီး ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်တွင်  ကထိက ဖြစ်လာခဲ့သည်
နျူကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီ အမည်ရှိ နိုင်ငံရေး ကျမ်းတစ်စောင်ကို ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်သောအခါ တက္ကသိုလ် ကထိကလေး ကစ်ဆင်းဂျားသည် တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ် အတွင်း၌သာမက နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်သို့ တိုင်အောင်ပင် နာမည် ထွက်လာခဲ့သည်
ထိုမှ နောက်ပိုင်းတွင် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်၌ ပါမောက္ခ ဘဝဖြင့် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး ဘာသာရပ်များကို ပို့ချနေရင်း သမ္မတ အိုင်ဆင်ဟောင်းဝါး၊ သမ္မတ ကနေဒီနှင့် သမ္မတဂျွန်ဆင်တို့ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးရာ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ အဖြစ်လည်း အချိန်ပိုင်း တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
ထို့ပြင် နျူးကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး သုတေသနအဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ရော့ခ်ဖဲလား ဖောင်ဒေးရှင်း အထူး သုတေသန စီမံကိန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ တပ်ပေါင်းစုံ လက်နက်များ စနစ်သုတေသန အဖွဲ့အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်၊ အမျိုး သားလုံခြုံရေး ကောင်စီ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာရေးရာဌာန အမှုဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် ကာကွယ်ရေး သုတေသနဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ဟားဗတ်တက္ကသိုလ် အစိုးရရေးရာဌာန ပါမောက္ခ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သမ္မတနစ်ဆင်၏ အစိုးရအဖွဲ့၌ အမျိုးသား လုံခြုံရေးရာ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အချိန်ပြည့် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ တွင် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ် ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ ကာလအတွင်း သမ္မတနစ်ဆင်၏ အထူးလျှို့ဝှက် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်ဖြင့် မြောက်ဗီယက်နမ် အစိုးရ ကိုယ်စား လှယ် လီဒပ်သိုနှင့် ဗီယက်နမ် စစ်ရပ်စဲရေး ကိစ္စကို အကြိမ် ပေါင်း ၂ဝ ထက်မနည်း ဆွေးနွေးခွင့် ရခဲ့သောကြောင့် ကစ်ဆင်းဂျားအဖို့ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး နယ်ပယ်တွင် ထူးထူးခြားခြား လူသိများလာခဲ့သည်
ဗီယက်နမ် စစ်ရပ်စဲရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ကစ်ဆင်းဂျားနှင့် လီဒပ်သိုတို့အား ပူးတွဲ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဘဝတွင် မှတ်မှတ်ရရ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သော နိုင်ငံတကာရေးရာ အခြား ဆောင်ရွက်ချက်များမှာ အမေရိကန်နှင့် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံတို့ ပုံမှန် ဆက်ဆံရေး တိုးတက် ကောင်းမွန်မှု အတွက် အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ခဲ့ခြင်း၊ အမေရိကန်နှင့် ရုရှနိုင်ငံတို့အကြား လက်နက်ကန့်သတ်ရေး ဆွေးနွေးပွဲများတွင် အမေရိကန်အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်တော် အဖြစ် ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့ရခြင်းနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသစစ်ရပ်စဲရေး ကိစ္စတွင် ကြားဝင် ဖျန်ဖြေနိုင်ခဲ့ခြင်းတို့ပင် ဖြစ်သည်
သမ္မတ ဂျရယ်ဖို့ဒ် လက်ထက်တွင်လည်း ကစ်ဆင်းဂျား သည် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်ပင် ဆက်လက်၍ အမှုထမ်း ရပြန်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဂျရယ်ဖို့ဒ် မဲရှုံး၍ ဂျင်မီကာတာ သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ ကစ်ဆင်းဂျားလည်း နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရလေသည်
ကစ်ဆင်းဂျားသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ဝါသနာ အလျောက် စာအုပ်များလည်း ရေးသားခဲ့ရာ သူရေးသားခဲ့သော စာအုပ်များအနက် နျူကလီးယား လက်နက်များနှင့် နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီ (၁၉၅၆)၊ ပြန်လည် တည်ဆောက်ထား သောကမ္ဘာ (၁၉၅၇)၊ ရွေးချယ်ရန် လိုအပ်ခြင်း (၁၉၆၁) နှင့် အန္တရာယ်ရှိသော ပူးပေါင်းမှု (၁၉၆၅) စသည်တို့မှာ ထင်ရှားကြသည်
ကစ်ဆင်းဂျားအား နိုင်ငံတော် အဖွဲ့အစည်းများ၊ ဖောင်ဒေးရှင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်ပေါင်း များစွာတို့က အလုပ် လက်ခံပါရန် အကြိမ်ကြိမ် ကမ်းလှမ်းနေကြသော်လည်း မည်သည့်ရာထူးကိုမျှ လက်မခံသေးဘဲ အမေရိကန် ပြည်ထောင် စု၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဘဝဖြင့် တွေ့ကြုံ ဖြေရှင်းခဲ့ရသော နိုင်ငံတကာ အရေးအခင်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူ၏ သုံးသပ် ချက်များကို စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်ဝေလိုသောကြောင့် ကွန်ဂရက် ပိဋကတ် တိုက်တွင် အချိန်ပြည့်နီးပါး ထိုင်ကာ
ထင်းဘဲဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htinbewa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆတ်ချိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၉ ဦး၊ မ ၁၀၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးတိုစာဖြူစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utosarhpyusu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကျွန်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkyun(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ရည်းစားဦး သည် ထွန်းအိန္ဒြာဗို၏ ၁၉၉၈ ထုတ် တေးစီးရီး ဖြစ်သည်
လေးဇီးကလပ် မှ တီးခတ်ကာ Music World ၌ အသံသွင်းသည်
ဟက်ကွီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hetkwi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ညို သည် ဦးဘိုးလှ၊ ဒေါ်အေးမယ်တို့၏ ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်ပြီး မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားသည်
ဥပစာတန်းအောင်သောအခါ (B.O.C) College of Engineering ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတက်သည်
၁၉၃၆ ၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ အားကြိုးမာန်တက် ထိထိ ရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း  ၌ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်) သို့ ဝင်သည်
အင်္ဂလိပ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး၊ မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ တာဝန်ယူရသည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) တွင်ဆက်လက်အမှုထမ်းသည်
ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်
တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်
ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်
စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မန္တလေးမဂ္ဂဇင်း ၁၉၉၁ ခု၊ စာ-၁၁
ဈေးကုန်းဝိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykonewain)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ လွယ်ပွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ပွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၅၃ ဦး၊ မ ၇၉၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
မက္ကလာကျရွာ၊ မက္ကလာကျ
ဆင်ကူးရွာ၊ ဗြူးစခန်း
ဗနက်ဆာ ဂလော့ဂျို  (၈ ဇွန် ၁၉၇၄ မွေးဖွား) သည် ဘော့စနီးယန်း သရုပ်ဆောင်မင်းသမီးဖြစ်သည်
အင်ဂျလီနာ ဂျိုလီ ရိုက်ကူးသည့် သွေးနှင့်ပျားရည်စက်တို့ စွန်းထင်းရာမြေ (၂၀၁၁) ဇာတ်ကား၊  Ja sam iz Krajine နှင့် zemlje kestena (၂၀၁၃) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် ပါဝင်သည့် ဇာတ်ကောင်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး လူသိများသည်
ဂလော့ဂျိုကို ဆာရာယေဗိုမြို့ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံတွင် မွေးဖွားသည်
ဘော့စနီးယန်းစစ်ပွဲအတွင်း လက်ဖြောင့်သေနတ် ကျည်ဆန်သင့်မှုကြောင့် ဂလော့ဂျို၏ ခြေထောက် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်
အန်ဂျလီနာဂျိုလီကိုယ်တိုင် ရေးသားရိုက်ကူးထုတ်လုပ်သည့် ဘော့စနီးယန်းစစ်ပွဲအကြောင်း ရုပ်ရှင် သွေးနှင့်ပျားရည်စက်တို့ စွန်းထင်းရာမြေ (၂၀၁၁) တွင် လေလာအဖြစ် ဂလော့ဂျိုက သရုပ်ဆောင်သည်
ဆင်ကျောက်ရွာ၊ စခမ်းမော်
မောင်ဘဂျမ်းသည် ၁၂၆၃ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့ (၁၉၀၂ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၂၀ရက်နေ့)တွင် ညောင်တုန်းမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ညောင်တုန်းမြို့မှ ပိုးကုန်သည် ဦးပန်၊ ဒေါ်မြစ်တို့၏ သားသမီး ၆ ယောက်အနက် မောင်ဘဂျမ်းသည် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ညောင်တုန်းမြို့အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင်ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြား ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ကူရှင်ကျောင်းသို့ရွှေ့ပြောင်းပညာဆည်းပူးရာ၊ ထိုကျောင်းမှပင် ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်
ခရစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ရောက်၍၊ အိုင်ဒအေ အထက်တန်းအထိ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့လေသည်
ဦးဘဂျမ်း တက္ကသိုလ်သို့ရောက်သောအခါ မိမိရှေ့၌ထိုင်နေသော ကျောင်းသူများ၏ဆံထုံးပုံအမျိုးမျိုး ၊ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံအမျိုးမျိုး၊ကိုယ်နေကိုယ်ဟန်အမျိုးမျိုး တို့ကိုလေ့လာရေးဆွဲလေ့ရှိသည်
ထို့နောက် ကျောင်းမှထွက်ကာ၊ စက်ရေနွေးအိုး စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်ရုံး ( ဘွိုင်လာ အင်စပက်တော် ချုပ်ရုံး ) တွင် တစ်နှစ်ကျော်ခန့်အလုပ်လုပ်သည်
ယင်းကဲ့သို့အစိုးရဌာန တစ်ခု၌ ဝင်ရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင် ရာ၊ မလွတ်လပ်မှု၊ ချုပ်ချယ်မှုများကို တွေ့ကြုံလာရသည်
ထိုစဉ်အတွင်း ငယ်စဉ်က ဝါသနာပါခဲ့သော ကာတွန်း ပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
ထို့နောက် အစိုးရအလုပ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ကာ၊ ကာတွန်းများကို ရေးဆွဲပြီးလျှင် ထိုစဉ်က ရန်ကုန် ဂေဇက် သတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ် မစ္စတာ စမိုင်းထံ တင်ပြသည်
မစ္စတာ စမိုင်းသည် ကာတွန်း ၃ ပုံကို ငွေ ၆ဝ ပေး၍ ယူလိုက်သည်
ထိုအခါမှစ၍ ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ ဗလာအနုပညာဖြင့် အသက် မွေးရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ပြီးသော် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲခဲ့ရာ အချို့ကာတွန်းများကို ရန်ကုန် ဂေဇက်သတင်းစာက ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့လေသည်
တစ်နေ့တွင် မြန်မာကာတွန်းများကို ပထမဆုံး ရေးဆွဲခဲ့သူ မစ္စတာ မာတင်ဂျုန်းနှင့် တွေ့ဆုံရသည်
မာတင်ဂျုန်းသည် မီးရထားဌာန လက်ထောက်မင်းကြီးဖြစ်၍ ပန်းချီအနုပညာ အလွန်ဝါသနာ ပါပြီးလျှင် မိမိ၏ ပညာကိုလည်း ဝေငှဖြန့်ဖြူးပေးသူ ဖြစ်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ရေဆေးနှင့် အကချင်းပန်းချီတို့ကို နိုင်နင်း၍ ကာတွန်းဘက်တွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ဘားမားအတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ အသင်းတိုက်တွင် ပန်းချီသင်တန်းများ ပေးနေသည်
မာတင်ဂျုန်းက ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်သဖြင့် ကိုဘဂျမ်းနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်အောင် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မာတင်ဂျုန်းသည် ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်ပြီးဖြစ်၍ အလားအလာကို သိသဖြင့် မြေတောင်မြှောက်ပေးလိုသောကြောင့် မိမိ၏ သင်တန်းများသို့လာ၍ တက်ရန်ခေါ်သည်
ထို့ကြောင့် ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ သင်တန်းများကို တက်ရောက်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က ထိုသင်တန်းများတွင် နောင်အခါ ကျော်ကြားသော အနုပညာသည်ကြီးများ ဖြစ်လာကြမည့် ကိုဘဇော်၊ ကိုအုန်းလွင်၊ ဆရာမြ၊ ကိုဟိန်စွန်းတို့လည်း တက်ရောက် ပညာဆည်းပူးလျက် ရှိကြလေသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် အနုပညာကို မြတ်နိုးသူဖြစ်သည်
အနုပညာဘက်တွင် ကာတွန်းတစ်မျိုးထဲတွင်သာ ဝါသနာ ထုံသည်မဟုတ်ချေ
ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်း၊ စာရေးခြင်းတို့၌လည်း ဝါသနာပါသည်
ဓာတ်ပုံပညာဘက်တွင် အတော်အတန် ခေါက်မိသည်
သုည ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်း ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့၍ ညီမလေး အမည်ဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု ထုတ်ခဲ့ဖူးသည်
နာမည်ကျော် ဟာသ·စာရေးဆရာ သော်တာဆွေက မိမိ၏ ဟာသဝတ္ထုအချို့တွင် ဦးဘဂျမ်း၏ စိတ်ကူး၊ အကြံဉာဏ်ပေးချက်များ ပါရှိကြောင်း ဖွင့်ဟဝန်ခံဖူးသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ဘလောက်တိုက် တစ်ခုလည်း တည်ထောင်ဖူး၍ ကိုယ်ပိုင် ကာတွန်းစာ စောင်ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်
ဟာသကာတွန်းများသာမက၊ ကြော်ငြာကာတွန်းများ၊ ပုံပြင်ကာတွန်း ရုပ်စုံ များ၏ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ပဲရော့ ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံး မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင် အသူရာ နှင့် ကြက်တောင်ကွ ဇာတ်ကားများကို စီစဉ်ရေးသား ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်တွင် သုရိယသတင်းစာမှ ဦးဖျောက်ဆိပ် ကာတွန်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် ဟံသာဝတီ သတင်းစာမှ ချရာဏသီ ကာတွန်းများကို အလွန်လူကြိုက်များသည်
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေစိတ်ထား၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး အခြေအနေတို့ကို အထေ့အငေါ့ ကလေးများဖြင့် သရော်ထားခြင်းဖြစ်ရာ၊ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်၍ ထိလှမိလှပြီးလျှင် အကွက်ဆိုက် ခွင်ကျဝင်လှသော ကာတွန်းများ ဖြစ်ကြပေသည်
သူ၏ ကာတွန်းရုပ်များကပင် အသက်ပါပါနှင့် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာ ကောင်းသည်
အထူးသဖြင့် ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် သတင်းစာဖတ် ပရိသတ်၏ ပျော်တော်ဆက် အချစ်တော် ကာတွန်းဇာတ်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ် ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းမှ ကိုပြူးနှင့် မပြုံး၊ စစ်ပြီးခေတ် ယုဝတီဂျာနယ်မှ ဂွက်တော်၊ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းမှ လိပ် ကမ္ဘာမကြီး၊ နှမမုန့်ရောင်း မောင်မုန့်ထောင်း၊ နေကြဉာနန်းရှင် ရောင်စုံကာတွန်း ပုံပြင်တို့သည်လည်း ကလေးပရိသတ်များ၏ အသည်းစွဲများ ဖြစ်ကြသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ငွေထက် စေတနာကို ပဓာနထားသူဖြစ်သည်
သူ့အား အကူအညီ တောင်းလာလျှင် ငွေစကားမပြောဘဲ စေတနာစကားကိုသာ အမြဲပြောသူဖြစ်သည်
အခကြေးငွေ အလွန်နည်းစွာ ယူသဖြင့် တပည့်များက မကြာခဏ ညည်းညူကြရသည်
အစိုးရ ပြန်ကြားရေးဌာနက လစာငွေ ကောင်းကောင်းပေး၍ အမှုထမ်းရန် ခေါ်သော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံခြား၌ ပညာဆည်းပူးရန် အစိုးရက စေလွှတ်မည် ဆိုသော်လည်း လိုလိုချင် ချင်မရှိ ငြင်းဆန်ခဲ့လေသည်
ဆရာ ဦးဘဂျမ်းကား လိုချင်လောဘ နည်းပါးသည်
စိတ်အေးအေးထား၍ ပျော်ပျော် နေတတ်သူ ဖြစ်သည်
ကာတွန်းများဖြင့်သာ သူတစ်ပါးကို ရွှင်ပြုံးစေသည်မဟုတ်၊ အပေါင်းအသင်း မိတ်ဆွေများအား ရွှင်မြူးသော စကားလုံးများဖြင့် ရယ်ပြုံးအောင်လည်း ပြုနိုင်သူဖြစ်သည်
၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့သူ မခင်ကြည် နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် လွန်စွာ ချမ်းမြေ့သာယာခဲ့သည်
ဇနီးသည်အားလည်း အလွန်ကြင်နာမြတ်နိုးသည်
၁၃၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေါ်ခင်ကြည်သည် သားဦးယောက်ျားကလေး မွေးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်ရာ ဦးဘဂျမ်းသည် အလွန်စိတ်ထိခိုက်သွားရှာသည်
ထို့ကြောင့် ဦးဘဂျမ်း၏ ဇာတ်လိုက်ကျော်ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် ရသေ့ဝတ်ဖြင့် ရသေ့ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် ဖြစ်လာသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဦးဘဂျမ်းသည် ဇနီးသည်အတွက် စိတ်ထိခိုက်ကာ သံဝေဂ ရနေကြောင်း သိရသည်
သို့သော်မရွှင်သည့် နှလုံးဖြင့်ပင် စာဖတ်ပရိသတ်များကို သူ၏ ကာတွန်းဇာတ်လိုက်များဖြင့် ရွှင်ပြုံးနိုင်အောင် ကြိုးစားဆောင် ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈-၁၉၄၉ ခုနှစ်များတွင် ကရင်သောင်းကျန်းမှုများကြောင့် တိုင်းပြည်တစ်ပြည်လုံး ညှိုးချုံးနေကာ၊ ကျီးလန့်စာစား ဖြစ်နေကြသည့် အချိန်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တောင်းပန်ချက်အရ၊ ပြည်သူလူထု စိတ်ဓာတ် မကျဆင်းရလေအောင် ဦးဘဂျမ်းသည် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲ၍ တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အမြတ်တော်ခွန် ကောက်ယူပုံကို မကျေနပ်သဖြင့်၊ ၃ လခန့်ကာတွန်းများ မရေးဆွဲဘဲ ထိုင်သပိတ် မှောက်နေခဲ့ရာ၊ စာနယ်ဇင်းများနှင့် စာဖတ်ပရိသတ်များ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် ကာတွန်းများ ပြန်လည် ရေးဆွဲကာ အများပြည်သူတို့အာ၊ ရွှင်ပြုံးစေခဲ့ပြန်လေသည်
၁၃၁၄ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော်ခန့်တွင် အနာ့ပဆုပ်ပေါက်ကာ မကျန်းမမာ ဖြစ်လာပြီးလျှင် အရွယ်ကောင်း၊ နာမည်တက်ဆဲအချိန်၊ ထိုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့( ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့) တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်သွားရာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနုပညာရှင် သားကောင်းတစ်ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရပေသည်
ဦးဘကလေး ( ရွှေတလေး ) နှင့် ဦးဘဂျမ်းတို့ကဲ့သို့သော အနုပညာရှင်များ ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် အစားထိုးရန် ခဲယဉ်းလှသော နိုင်ငံ၏ သားကောင်းများ ဆုံးရှုံးရခြင်းပေတည်း
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ကွယ်လွန်ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့မှ သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်လေသည်
သူ၏ ပြောင်မြောက်သော အနုပညာ ဂုဏ်ကို တသက်သက် အောက်မေ့ နေကြရ ပေတော့မည်
ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းနှင့် လူထုဂျာနယ်ပါ ကိုပြူး မပြုံးတို့၏ မွေးသဖခင်၊ ကြွက်ဖြူကလေး၏ ဘကြီး၊ ဂွတ်ထော်၏ ဦးလေး၊ ဦးဖျောက်ဆိပ်၊ နယ်လီဖျောက်ဆိပ်နှင့် မောင်မြေဇာ တို့ကို အသက်သွင်းခဲ့သူ အသက် (၄၈) နှစ် အရွယ်ရှိ ကာတွန်းဝိဇ္ဇာ ဦးဘဂျမ်းသည် (၁၃၁၄) ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း (၆) ရက် (၁၈၊ ၂၊ ၅၂) နေ့က ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း (၁၃) လမ်း အိမ်နံပါတ် (၃၇) ၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ရှာပြီ ဖြစ်၍ (၂ဝ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ တာမွေသုသာန်၌ ဖုတ်ကြည်း သင်္ဂြီုဟ်ပါသည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့ အနုပညာသည် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင် ဆရာကြီး တစ်ဦးသည် ဘဝဇာတ်ကို သိမ်းသွား ရှာလေပြီ
ဦးဘဂျမ်း သည်သာ ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဟုတ်လေဘဲ ပညာကို တန်ခိုးကြီးကြီး ပေး၍ ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေးကို အစိုးရက တကယ် တာဝန် ယူသော တိုင်းပြည် တပြည်ပြည်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော် ဦးဘဂျမ်း ကဲ့သို့သော ပညာရှင် တဦး ဤမျှ အသက် တိုကောင်းမျှ တိုပေမည်
အသက် ရှည်ခွင့် ရှည်ထိုက်သော အကြောင်းများ မဆုံးပါး သေးလျှင် ပြည်သူ့ အစိုးရက နည်းကုန် လမ်းကုန် အစွမ်းကုန် ကြိုးစား၍ ကုသ ပေးနေ လိမ့်မည်ပင် ထင်မိသည်
ယခု ကဲ့သို့ ကိုယ့် ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်လွတ်စွာ စောင့်ရှောက်ခွင့် ပြုမည် မထင်
ဤကဲ့သို့ မကွယ်လွန်မီ မကျန်းမာစ အနေက အေးချမ်း ငြိမ်သက်စွာ အနားယူ ထိုက်သေးသည်
သင့်လျော်သော နေ၊ ရေ၊ လေနှင့် တကွ ဆေးဝါး၊ အစာ အပြည့် အစုံနှင့် နားနေ ရဦးမည် ဆိုလျှင်လည်း အလုပ်သမား တို့၏ အနားယူ စခန်း ကြီးများတွင် ယူစေ ဦးမည်ပင် ဖြစ်လေသည်
သို့သော် ယခုကား ပြည်သူ တို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်ပြုံး စေ၍ ချမ်းမြေ့ မှုကို ပေးရှာသော အနုပညာ သည်ကြီး တယောက်မှာ "ဘုရား ရဟန္တာတို့ သော်မှ မလွန် ဆန်နိုင်သည့် (၉၆) ပါးသော ရောဂါ ဝေဒနာ တို့ဖြင့် ဘဝ တပါးသို့ ပြောင်းသွား ကွယ်လွန် ရှာခဲ့လေပြီ" တကား
ဦးဘဂျမ်းသည် သူ၏ ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိအရ ကာတွန်းပညာကို သန္ဓေပါ၊ အထုံရှိသူ ပါရမီရှင်ပင် ဖြစ်လေသည်
သို့ရာတွင် ထိုကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖတ်ရသည်မှာပင် ကြေကွဲစရာ ကောင်းလှပေသည်
စီးကရက် (၂) လိပ် တပြား တန်သည့် ခေတ်က မြေဖြူ (၄) ချောင်းကို တပြားပေး၍ အိမ်နီးချင်းတို့၏ အိမ်ထရံကိုသော်မှ ချမ်းသာ မပေးဘဲ ပုံရေး ကျင့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရှာ လေသည်
ထို့နောက် ကြီးပြင်းလာသော အခါ၌လည်း အတွင်းဝန် ရုံးစာရေး အလုပ်ကို စွန့်ပယ်၍ ငတ်ပြတ်သည် ကိုလိုနီနိုင်ငံမှ ပညာရှင် ဘဝကို လှလှကြီး ခံယူခဲ့သည်ဟု သူက ဆိုသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ကိုလိုနီ ပညာရေးမှ ပေါက်ဖွားခဲ့သည့် မြင်းကျိုးမ၏ သား အဿတိုရ် ဖြစ်လေသည်
ထို့ကြောင့်ပင် အရင်းရှင် စနစ်၊ နယ်ချဲ့ စနစ်အောက်ရှိ ပြည်သူတို့၏ ဘဝ သံသရာတွင် ကိုးရိုးကားရား၊ ကမောက်ကမများ ဖြစ်ချင်တိုင်း ဖြစ်ပျက် နေကြသည်များကို ဆိတ်ငြိမ်သော ထောင့်တထောင့်မှ နေ၍ လှလှကြီး ဝအောင် သရော်၍ သွားနိုင်သူ ပြည်သူ့ သားကောင်း တယောက် ဖြစ်ပေသည်
ဤတွင် ဦးဘဂျမ်းသည် သူနှင့်အတူ ပြည်သူတို့ ကျင်လည်ရသည့် ဘဝ သံသရာသည် ထိုစနစ်ဆိုးကြောင့် ဤမျှ ကမောက်ကမ နိုင်ရသည် ဟူ၍ကား မသိရှာ
သူသင်ခဲ့ရသည့် ကျောင်းကလည်း ထိုအချက်ကို လုံးလုံးကြီး ဖုံးကွယ် ထားသော ကျောင်း ဖြစ်ပေသည်
ထို့ကြောင့် တခါတရံ ဦးဘဂျမ်းသည် ပြည်သူတို့၏ ကမောက်ကမ လောက၏ တရားခံနှင့် ထိုလောကမှ ရုန်းကန်ရေး လမ်းစဉ်များကို မျက်ချည် ပြတ်၍ သွားရှာသည်
ထိုအချိန်တွင် လူငယ် အချို့က "ဆရာဟာ ကျွန်တော်တို့ကို သိပ်အုပ်ရာ ကျနေပါတယ် ဆရာ" ဟု သူ့အား ချစ်မေတ္တာနဲ့ပင် ဝေဖန် ခဲ့ကြဖူးသည်
ထိုအခါ ဦးဘဂျမ်းက ရိုးသားပွင့်လင်း ရင်းနှီး ချစ်ခင်စွာပင် "ငါကတော့ ငါမြင်သလောက် ရေးတာပဲကွ၊ နို့ပေမဲ့ မင်းတို့ မြင်သလို ငါမြင်အောင်လည်း ပြောကြဦး" ဟု ပြန်ပြောသည်ကို ကြားဖူး ပေသည်
မည်သို့ပင် ဆိုစေ ဦးဘဂျမ်းကို ကျွန်ုပ်တို့က မျိုးချစ် ပုဂ္ဂိုလ် တဦး၊ တာဝန် ကျေပွန်သော ပြည်သူ့ သားကောင်း တယောက်၊ တည်ကြည် ရိုးသား၍ အညှဉ်းဆဲခံ ပြည်သူတွေ ကိုသာ ချစ်ခင်စွာနှင့် စေတနာ ကောင်းထားသော အနုပညာသည်ကြီး ဟူ၍ပင် မြင်နေပါသည်
သူ့ပညာတွင် ဦးဘဂျမ်းသည် နှစ်ဦး မပေါ်သေးသော ပညာသည် ပါပေ
တက်သက်စ စုတ်ချက်များ ရှိသော်လည်း ဦးဘဂျမ်း၏ အရည်အသွေးကို မီဖို့ မနည်း ကြိုးစားရ ဦးမည်ပင် ဖြစ်သည်
ဦးဘဂျမ်း၏ စုတ်တံသည် "ကျွန်တော့် မျက်စိ အောက်မှာ မျက်စိ နောက်စရာ ကိုးရိုး ကားရားတော့ လာမလုပ်နဲ့၊ စုတ်ချက်ဖျားမှာ ကားခနဲ နေသွားရမယ်" ဟု မဆိုသော်လည်း ဆိုဘိ သကဲ့သို့ ထင်ရ ပေသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ယခု ဖစပလ အစိုးရကို ဝေဖန်ရာ၌ အတိုက်အခံ အဖွဲ့များထက် ပိုမို သေးသည်
သူမြင်သမျှကို တချက်မျှ ချမ်းသာပေးဘဲ ထောက်မညှာပင် ဝေဖန် သရော် ခဲ့သည်
တခါက လာဘ်ပေး လာဘ်ယူ ပပျောက်ရေး အတွက် ကာတွန်းများ ဆွဲခိုင်းလို၍ ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုက ဦးဘဂျမ်းအား သူ့အိမ်သို့ လာပါရန် ခေါ်ယူသည်ဆို၏
ထိုအခါ ဦးဘဂျမ်းက ရိုးသားစွာပင် မြင်းလှည်းကလေးဖြင့် ဝင်ဒါမီယာ ဝန်ကြီးများ ရိပ်သာသို့ သွားခဲ့လေသည်
သံဆူးကြိုးနှင့် သေနတ်ကိုင် အစောင့်ကြီးတွေ ချထားသည့် အိမ်နှင့် ခပ်ဝေးဝေးရှိ တံခါးတွင် မြင်းလှည်းကို ရပ်ထားခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် အိမ်သို့ ခြေကျင် ဆင်း၍ လာခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်က "ခင်ဗျား ဘာနဲ့ လာသလဲ" ဟု မေးရာ မြင်းလှည်းဖြင့် လာကြောင်း ဦးဘဂျမ်းက ဖြေသည်
ဝန်ကြီးချုပ်က "ခင်ဗျား မြင်းလှည်းကလေး ပြန်လွှတ် လိုက်ပါဗျာ" ဟု ပြောသဖြင့် ဦးဘဂျမ်းက "ဘာလဲဗျ၊ အိပ်ရာလိပ် ပြန်ယူ ရတော့မှာလား" ဟု ရယ်မော၍ မေးသည်ဟု ကြားရသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ပုဒ်မ (၅) များ ခေတ်စား လှချိန် ဖြစ်သဖြင့် ထောင်ထဲ သွင်းတော့မည် လောဟု သရော်ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ဦးဘဂျမ်း ဆွဲပေးသည့် ကိုယ့်မုတ်ကိုယ် ထမ်း၍ တရကြမ်း ပြေးရသည့် ခေတ်သစ် ငရဲခန်းများကို ယနေ့တိုင် မြင်ယောင်၍ နေကြ သေးသည်
ဦးဘဂျမ်း၏ ကာတွန်း ရုပ်ပြောင် များ အသက်ဝင်ပုံ ကိုမူ ပန်းချီပညာကို ဝေဖန် နိုင်သူ မဆိုထားဘိ၊ လမ်းပေါ်မှ မည်သူက မဆို ကောင်းကောင်းကြီး သိခဲ့သည်
ဤမျှ ဘာကြောင့် အသက်ပါရ သနည်း
ကိုပြုး မပြုံး သည်လည်းကောင်း၊ ဦးဖျောက်ဆိပ် သည်လည်းကောင်း၊ မောင်မြေဇာ သည်လည်းကောင်း မြန်မာ ပြည်သူတို့က မိမိတို့နှင့် အေးအတူ ပူအမျှ ခံစား စံစားနေရသည့် သက်ရှိ ပြည်သူ တယောက်ကဲ့သို့ ထင်မှတ်လျက် ရှိရခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့် နည်းဟု တွေးမိ ကြပေလိမ့်မည်
သူ့ အရုပ် ကလေးများကို သက်ရှိလူသား ပြည်သူတို့နှင့် ဘဝတူတူ ထင်မှတ် ရခြင်းသည် ဦးဘဂျမ်း၏ ပြည်သူ့ ဘဝကို ရိုးသားစွာ ကျင်နာမှု Sincere ဖြစ်မှုကြောင့်ဟု တထစ်ချ ဆိုဝံ့သည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ကာတွန်းဆရာ ဆိုသော်လည်း စာပေ အရေးအသားတွင် ညံ့သူ မဟုတ်ပေ
ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထု တို့ကို မရေးသော်လည်း ရေးသမျှသည် ကောင်းသည်ချည်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သူ့ ကာတွန်းများကို စာထည့်သည့် အခါ၌ စာကလေး ဆယ့်လေး ငါးလုံးနှင့် ထိရောက်အောင်၊ မိအောင် ဖော်ပြနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
သူ့ကာတွန်း မျက်နှာထား သရုပ်ဖော်ပုံကို အခြားသူများ အတုခိုး ခက်သည့် နည်းတူ သူ့စကားလုံး သုံးပုံကိုလည်း တူနိုင်သူ ပေါ်ပေါက်ဖို့ မလွယ်
ချာလီ ချက်ပလင်သည် အထောင်းအထု အကန်အကျောက် များကို ခံရသည့် လူ့နင်းပြား ဘဝကို သရုပ်ဖော်ရာ၌ သူမတူအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည့် တယောက် တည်းသော ရုပ်ရှင် ပညာသည် ဖြစ်သကဲ့သို့ ဦးဘဂျမ်း ကလည်း လူနေမှု စနစ်ဆိုး၊ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ဆိုးများ အောက်တွင် ဖြစ်ပျက် နေသော ပြည်သူ တို့၏ ဘဝ သံသရာ ပျက်ချော်ချော် ကရောကမည် များကို ထောက်၍ ပြနိုင်သည့် တယောက် တည်းသာ ရှိသော ကာတွန်း ဝိဇ္ဇာကြီး ဖြစ်သည်
ဦးဘဂျမ်း၏ ပြည်သူ တို့၏ ဘဝ ရုပ်လုံးဖော် ကာတွန်းများမှာ ပြောင်းလဲ နေသော ခေတ် အမျိုးမျိုး၏ ကြေးမုံပြင်များ ဖြစ်သဖြင့် အရုပ်ဖြင့် ဖော်သည့် သမိုင်းကြောင်း အနေဖြင့် သိမ်းဆည်း မှတ်တမ်း တင်နိုင်စေရန်၊ မူပိုင် ရှိသူများက ရေးဆွဲ ထည့်သွင်းသည့် နေ့စွဲနှင့်တကွ စုပေါင်း၍ စာအုပ်များ အဖြစ် ရိုက်နှိပ် စေလိုပေသည်
ဦးဘဂျမ်း သေသော်လည်း ကိုပြူး မပြုံး၊ ကြွက်ဖြူကလေး ဂွတ်ထော်နှင့် ဦးဖျောက်ဆိပ်၊ မောင်မြေဇာ တို့ကား မသေ
တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်တွင် မြန်မာပြည်အနှံ့အပြား၌မီးပုံးများချိတ်ဆွဲခြင်းစသည့် မီးပုံးအလှဆင်ခြင်းများပြုတတ်ကြရာ လမ်းမတော်မြို့နယ် ၁၃လမ်း၊ ပြည်သူတို့အခေါ်မှာ (ဦးဘဂျမ်းလမ်း) တစ်လျှောက်တွင်မူ မီးပုံးများအပြင် ဦဘဂျမ်း၏လက်ရာကာတွန်းများနှင့် သတိရအောင်းမေ့ဖွယ်ရာများကို ဖော်ပြခင်းကျင်းလေ့ရှိသည်
ဦးတင်မောင် (မဟာဝိဇ္ဇာ)ကို  မွေးဖွားသည်
မ ခင်မှ ဥခင် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဇနီးကို ခင်တွယ်မိသောကြောင့် ဇနီးကပါလာသော သားသမီးများကိုပါ ခင်တွယ်ရတော့သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ပျဉ်းမကုန်း (အရှေ့)
ဂဏန်းမဲရွာ၊ ထောင်လောင်းပွန်း
အရှင်ဥဒကာသနဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒကာသနဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ကင်ဆူဟျောန်း(ကိုရီးယား: 김수현; ဟန်ဂျာ: 金秀賢; ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ဖွား)သည် တောင်ကိုရီးယားအမျိုးသားသရုပ်‌ဆောင်ဖြစ်ပြီး သူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သည့် Dream High (၂၀၁၁)၊ Moon Embracing the Sun (၂၀၁၂)၊ My Love from the Star (၂၀၁၃)၊ The Producers (၂၀၁၅) ဇာတ်လမ်းတွဲနှင့် ရုပ်ရှင်ကားများဖြစ်သည့် The Thieves (၂၀၁၂)၊ Secretly, Greatly (၂၀၁၃) နှင့် စစ်မှန်သော (၂၀၁၇) တို့ဖြင့် ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်
ကင်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Gallup Korea's Actor of the Year ကိုရရှိခဲ့သည်
သူသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖို့စ်မဂ္ဂဇင်း၏ ကိုရီးယား ဩဇာကြီးမားသော ကိုရီးယားကျော်ကြားသူများစာရင်းတွင် စတုတ္ထနေရာချိတ်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်၍ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ပဉ္စမနေရာတို့တွင် ရရှိခဲ့သည်
ဖို့စ်စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၏ အာရှထုတ်ဝေမှုတွင် ကင်အား ၂၀၁၆ ခုနှစ်၏ 30 under 30 စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
အာရှတခွင်တွင် သူ၏ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ၏ အောင်မြင်မှုသည် သူအား ထိပ်တန်းဟေးလျူကြယ်ပွင့်(top Hallyu star) ဖြစ်စေခဲ့သည်
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ကင်၏ မိခင်သည် သူ၏ တသီးတသန့်နေလိုသော အမူအကျင့်ကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အကူအညီဖြစ်စေရန် သရုပ်ဆောင်အတန်းများကို တက်ရန် အားပေးခဲ့သည်
သူ၏ဖခင် ကင်‌ဂျောင်ဟွန်းသည် ၁၉၈၀-ခုနှစ်များက "Seven Dolphins" ဂီတအဖွဲ့မှ အဓိက အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ကင်သည် ချောင်အန်းတက္ကသိုလ်၏ ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ်ဌာန(Flim and theater Department)တွင် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၌ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကင်၌ ကင်ဂျူန(အဆို‌တော်) အဖေတူမအေကွဲ ညီမရှိသည်ဟု ထုတ်ဖော်​ပြောဆိုခဲ့သည်
သူ၏ ဝမ်းကွဲညီအကိုတော်သူ လီ‌ဆာရန်း(မူရင်းအမည် လီဂျေယန်း) ရိုက်ကူးခဲ့သော Real (2017) တွင် နောက်ဆုံးပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ကင်သည် သူ၏ ပထမဆုံးသော သရုပ်ဆောင်ဘဝကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်ထုတ် မိသားစု ဟာသဇာတ်မြူးဖြစ်သော Kimchi Cheese Smile ဇာတ်လမ်းတွင် ဇာတ်ပို့နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် KBS မှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော Jungle Fish ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အဓိကဇာတ်ဆောင်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် ဖြစ်ရပ်မှန်ပေါ်တွင် အခြေတည်ပြီး ထိုဇာတ်လမ်းကြောင့် ကျောင်းတွင်းအနိုင်ကျင့်များကို အရေးယူခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းသည် Peabody Award အပါအဝင် ဆုတချို့ကို ရရှိခဲ့သည်
နှစ်ဝက်လောက်အကြာတွင် ကင်သည် အစားအစာကိုအခြေခံသော ရုပ်သံအစီအစဉ်ဖြစ်သော Delicious Quiz (also known as The Taste of Life)တွင် အစီအစဉ်မှူးများထဲက တစ်ယောက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဟုခေါ်သော Cherry Blossom ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် နမ်ကွန်ဆန်းရိုက်ကူးသော Worst Friends ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး Mise en Scène Short Film Festival တွင် ပြသခဲ့ရာ လူမှုရုပ်ရှင်ကဏ္ဍတွင် အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဆု ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် SBS ရုပ်သံမှ Father's House ဇာတ်လမ်းကို စစ်ပြန်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ချိုင်မင်ဆိုနဲ့အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ထိုနှစ်တွင်ပဲ Mnet's Boys & Girls Music Countdown တွင် Kara အဆိုတော်အဖွဲ့မှ ဟန်ဆောင်ယွန်းနှင့်အတူ ပူးတွဲအစီအစဉ်မှူးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ကင်သည် Will It Snow for Christmas နှင့် Giant ဇာတ်လမ်းတွဲတို့တွင် အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်တို့၏ ငယ်ဘဝကို သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ သူ့အားလူသိများလာစေခဲ့သည်
ထို့ပြင် Giant ဇာတ်လမ်းတွဲဖြင့် SBS Drama Awards ၏ အကောင်းဆုံးသရုပ်ဆောင်သစ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူငယ်ဂီတဒရာမာအမျိုးအစားဖြစ်သော Dream High တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ လူတိုင်ကြား၌ ကင်၏အမည်သည် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွင် သူသည် တောသားလူရိုးဘဝမှ ဂီတပါရမီ ထူးချွန်မှုကို ထုတ်ပြနိုင်သူတစ်ဦးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဒရာမာဇာတ်လမ်းကို ပြည်တွင်း၌ကြည့်ရှုနှုန်း မြင့်မားခဲ့ပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားထိပါ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် များစွာသော နိုင်ငံတကာဆုများလည်း ရရှိခဲ့သည်
ကိုရီးယားအိုင်ဒဲလ်တစ်ယောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခန်းများတွင် မင်းသားသစ်ဖြစ်သော ကင်သည် ဇာတ်လမ်းအတွက် လိုအပ်သော အခန်းများကို ဆွဲထုတ်ပြီး JYP Entertainment တွင် သုံးလမျှ သီဆိုမှုနှင့် အကကို လေ့ကျင့်ခဲ့သည်
သူသည် ထိုဇာတ်လမ်းအတွက် "Dreaming" သီချင်းအား တကိုယ်တော်နှင့် ဇာတ်လမ်းအမည်နှင့် သီချင်းဖြစ်သော "Dream High" ကို အခြားသော သရုပ်ဆောင်များနှင့်တွဲဖတ်၍ ဇာတ်ဝင်တေး ၂ ပုဒ်ကို သီဆိုခဲ့သည်
ကင်သည် Moon Embracing the Sun ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ငယ်ရွယ်‌သူဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သော လီဝမ်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှု အမြင့်ဆုံးထိပင် ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုရုပ်သံဇာတ်လမ်း၏ ကြည့်ရှုနှုန်းမှာ အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် ၄၂.၂ ရာခိုင်နှုန်းရရှိခဲ့သဖြင့် "နိုင်ငံတော် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ" ဟုသော အမည်ပင် ရရှိခဲ့သည်
ကင်သည် ရိုးရာသီချင်းကြီးပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသော "Only You" နှင့် ခေတ်ပေါ်ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသော "Another Way" ဇာတ်ဝင်တေးနှစ်ပုဒ်ကို ထိုဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် သီဆိုခဲ့သည်
သူ၏ ကျော်ကြားမှုကြောင့် ထုတ်ကုန် ၁၇ မျိုးအတွက် ထုတ်ကုန်အမှတ်တံဆိပ် ထောက်ခံချက်အတွက် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး စံချိန်သစ် တင်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် သူသည် Best TV Actor award ကို 2012 Baeksang Arts Award တွင် ရရှိခဲ့သည်
ထိုဆုကို စစ်ပြန် ဩဇာကြီးမားသည့် သရုပ်ဆောင်များဖြစ်သည့် Han Suk-kyu, Shin Ha-kyun နှင့် Cha Seung-won တို့ကို ကျော်ဖြတ်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကင်က "ဆုရရှိတဲ့ အတွက် အလွန်ကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်
ဒါပေမယ့် ကျွန်တော် ရှက်လည်းရှက်မိပါတယ်
အိမ်စာတွေအများကြီး ရနေသလိုပဲ
ဒီဆုနဲ့ထိုက်တန်တဲ့ ပိုကောင်းတဲ့ သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်လာစေဖို့ ကျွန်တော် ဆက်ပြီးကြိုးစားသွားပါ့မယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်
Ocean Eleven ၏ ကိုရီးယားပုံစံဇာတ်ကားဟု မီဒီယာများက အမွှန်းတင်ကြသော The Thieves ရုပ်ရှင်တွင် နာမည်ကြီးရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်များနှင့်အတူ ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်
လတ်မှတ်အစောင်ရေ ၁၂.၉ မီလီယံကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး ကိုရီယားရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးရရှိခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ကင်သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ကြောင်နေသူတစ်ဦးအဖြစ် စိမ့်ဝင်နေသော မြောက်ကိုရီးယား သူလျှိုအဖြစ် ဟန်၏ Covertness ဝပ်တွန်းစီးရီးကို ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးထားသော Secretly, Greatly ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ရှင်သည် များစွာသော စံချိန်တို့ကို ချိုးဖျက်နိုင်ခဲ့ရုံမျှမက ‌ထိုနှစ်၏ box office တွင် အ‌အောင်မြင်ဆုံးသော ရုပ်ရှင်တွေထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ရှင်ကားကြောင့် ကင်သည် 50th Grand Bell Awards တွင် အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်သစ်ဆုနှင့် 50th Baeksang Arts Awards တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
Kim won Best New Actor awards at the 50th Grand Bell Awards and the 50th Baeksang Arts Awards.၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၄ ခနှစ် အစောပိုင်းကာလတွင် ကင်သည် SBS ၏ စိတ်ကူးယဉ်အချစ်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည့် My Love from the Star ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မင်းသမီး ဂျွန်ဂျီဟွန်းနှင့်အတူ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် ဇာတ်ဝင်တေးနှစ်ပုဒ်ဖြစ်သော "In Front of Your House" နှင့် "Promise" သီချင်းနှစ်ပုဒ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် တရုတ် အွန်လိုင်းရုပ်ရှင်ဝဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်သော iQiyi တွင် ကြည့်ရှုသူ ၃ ဘီလီယံကျော်ရှိခဲ့ပြီး ထိုရုပ်ရှင်တွင်ပါဝင်ခဲ့သော ဖက်ရှင်၊ မိတ်ကပ်နှင့် စားသောက်ဆိုင်မှအစ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကင်သည် အာရှတခွင်တွင် အကြီးအကျယ် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ထုတ်ကုန် ၃၅ မျိုးအတွက် အလိုရှိဆုံးသော အမှတ်တံဆိပ်ထောက်ခံပေးသူထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၇ ကြိမ်မြောက် Korea Drama Awards တွင် ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲများအတွက် အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သော ဒေးဆန်းဆု(သို့မဟုတ် "Grand Prize") ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလတွင် ကင်သည် နိုင်ငံတကာ အားကစားပွဲတော်နှစ်ခုကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ နန်ကျင်းမြို့၌ ကျင်းပသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် နွေရာသီ လူငယ် အိုလံပစ်အားကစားပွဲတော်၏ ဖွင့်ပွဲတွင် များစွာသော အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ တရားဝင်သီချင်းဖြစ်သော "Light up the Future" သီချင်းကို သီဆိုခဲ့သည်
သူသည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်ချွန်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် အာရှ အားကစားပွဲတော်၏ ဖွင့်ပွဲတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
သူသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဂျန်ဒေါင်ဂန်း၊ ကိုရီးယား အော်ပရာအဆိုတော် အန်ဆွတ်ဆန်းနှင့် နိုင်ငံ ၄၅ ခုမှ လူပုဂ္ဂိုလ်မျနှင့်အတူ "One Asia" စကားလက်ဆောင် ပေးပို့သည့် ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် KBS ရုပ်သံဌာနမှ ရိုက်ကူးသော The Producers ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲမှာ My Love From the Star အား ရေးသားခဲ့သူ စာရေးဆရာ ပတ်ဂျီအွန်းမှ ရေးသားခဲ့သော ဇာတ်လမ်းလည်း ဖြစ်သည်
ထိုရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသည် ပြည်တွင်းပရိသတ် ကြည့်ရှုနှုန်း အခိုင်အမာရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာအနေဖြင့် နိုင်ငံများစွာသို့ ရောင်းချခဲ့ရသည်
ထို့ပြင် ကင်သည် ၈ ကြိမ်မြောက် Korea Drama Awards ဆုပေးပွဲတွင် ဒေဆန်းဆုကို နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်
ထိုမျှမကသေး သူ၏ သရုပ်ဆောင် ကောင်းမွန်မှုကြောင့် 4th APAN Star Awards နှင့် 2015 KBS Drama Awards တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
ကင်သည် သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တို့တွင် အခိုင်အမာအောင်မြင်မှုရှိသည့် အသက် ၃၀ အောက် ဩဇာတိက္ကမရှိသည့် လူပုဂ္ဂိုလ် ၃၀ အား ရွေးချယ်ထားသော ဖို့စ်မဂ္ဂဇင်း၏ "30 Under 30 Asia 2016 list" စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
ကင်သည် မူခင်းဒရာမာအမျိုးအစား(action-noir၊ အတ္တနှင့် လိင်မှုအသားပေး) ဇာတ်ကားဖြစ်သော Real တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြသခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KeyEast အေဂျင်စီမှ နုတ်ထွက်ပြီး သူ၏ဝမ်းကွဲ ညီအကိုနှင့် အေဂျင်စီတစ်ခုတည်ထောင်ခဲ့သည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်သည် Kim Sae-ron၊ Seo Ye-ji တို့နှင့်အတူ Gold Medalist အေဂျင်စီဖြင့် လတ်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် tvN ရုပ်သံမှ It's Okay to Not Be Okay ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ‌တွင် စိတ်ရောဂါကုသရေးဆေးရုံမှ ဆေးဝန်ထမ်းအကူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲမှာ The Producers ဇာတ်ကားပြီးကတည်းက ၅ နှစ်အကြာမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ပါဝင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်သည် နာတိကရွာ ဂိဉ္ဇကာဝသထအုတ်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်၌ တစ်ပါးတည်းကိန်းအောင်းစဉ် “အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး နှင့် ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါးကို စွဲ၍ ဝိညာဏ် ၆-ပါး ဖြစ်၏
ထိုသုံးပါးတို့ ပေါင်းဆုံသည် ရှိသော် ဖဿ ၆-ပါး ဖြစ်၏၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏-အစရှိသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အနုလောမဒေသနာတော်ကို၎င်း၊ အထက်ပါ အာယတန ၁၂-ပါး, ဝိညာဏ် ၆-ပါးတို့ ပေါင်းဆုံသည်ရှိသော် ဖဿဖြစ်၏၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၏၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာဖြစ်၏၊ တဏှာချုပ်လျှင် ဥပါဒါန်ချုပ်၏-အစရှိသည်ဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ ပဋိလောမ ဒေသနာတော်ကို၎င်း”မိန့်ကြားတော်မူပါသည်၊ ဘုရားရှင်၏ စကားတော်ကြားလောက် ရာအရပ်၌ ရဟန်းတော်တစ်ပါး ရပ်တည်နေပါသည်၊ ထိုရဟန်းတော်ကို သင်ယူလော့၊ အထပ်ထပ် မပြတ် လေ့လာလော့၊ ဆောင်မှတ်ထားလော့၊ အကျိုးစီးပွားရှိသောတရားတော် ဗြဟ္မစရိယ၏အစဖြစ်သောတရားတော်ပေတည်း-ဟု မိန့်တော်မူသည့်သုတ်
ဤသုတ်ကို နှစ်ကန့် ကန့်ထားသည်
ပထမအကန့်တွင် ဘုရားမြတ်စွာသည် နိဒါန်းအနေဖြင့် အာမိသဒါယာဒနှင့် ဓမ္မဒါယာဒ ဘိက္ခုနှစ်မျိုးအကြောင်းကို ရှင်းလင်းပြထားသည်
အာမိသဒါယာဒဘိက္ခုဟူသည်ကား တရားကျင့်သုံးရန်အတွက် ဆွမ်းဘောဇဉ် စသည်တို့ကို ခုံမင်သောရဟန်း ဖြစ်သည်
ရောင့်ရဲခြင်းနှင့် စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်းသည် ကိလေသာအညစ်တရားတို့ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပစ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဘုရားမြတ်စွာက ဓမ္မဒါယာဒဘိက္ခုကိုသာလျှင် ချီးကျူး၏
ဒုတိယအကန့်တွင်၊ ရှင်သာရိပုတြာက ဆိတ်သုဉ်းရာအရပ်၌ တဦးတည်းနေကာ ဈာန်ကျင့်သုံးခြင်းကို သွန်သင်ညွှန်ကြားခဲ့၏
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတည်းဟူသော တရားတို့ကို ပယ်ရှားရန်နှင့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ရှင်းလင်းခဲ့ရုံမက နိဗ္ဗာန်ရောက်ရာရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်ကိုလည်း ဤသုတ်တွင် ဖော်ထုတ်ထားသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် လာဘဂရုကရဟန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ အာမိသဒါယာဒ မဖြစ်ကြရန် ဓမ္မဒါယာဒသာဖြစ်ကြရန်၊ အာမိသဒါယာဒရဟန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်နှင့် ရဟန်းတို့ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ဖြစ်နိုင်ပုံ၊ ဓမ္မဒါယာဒရဟန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်နှင့်ရဟန်းတို့ ချီးမွမ်းခံကြရပုံ၊ အာမိသဂရုကရဟန်းနှင့် ဓမ္မဂရုကရဟန်းတို့ ခြားနားကြပုံ၊ ဓမ္မဂရုကရဟန်းကိုသာ ချီးမွမ်းထိုက်ပုံကို ရဟန်းတို့အား မိန့်ကြားတော် မူပါသည်
အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဆက်လက်၍ ထေရ, နဝ, မဇ္ဈိမရဟန်းများ၏ ကဲ့ရဲ့ဖွယ်သုံးမျိုး၊ ချီးမွမ်းဖွယ်သုံးမျိုး၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါ၏ အကျိုး(၆)မျိုး၊ မဇ္ဈိမပဋိပဒါကို ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် လောဘအစရှိသော တရား(၁၆)ပါးကို ပယ်စွန့်နိုင်ပုံကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ အထူးမှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ကချင်အမျိုးသားပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Kachin National Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
ညာစူးဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarsuwa)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ မဲပလီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲပလီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၂ ဦး၊ မ ၄၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၀ ဦး နေထိုင်သည်
တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် (၁၉၂၃ - ၁၉၈၆) သည် မြန်မာပြည်စစ်မြေပြင်၊ အင်ဖာတိုက်ပွဲ စသော စစ်မှတ်တမ်းများကို ဘာသာပြန်ပြုစုခဲ့သော စာရေးဆရာကြီး ဖြစ်သည်
စာ‌ရေးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်ကို ရခိုင်ပြည်နယ် ‌တောင်ကုတ်မြို့၌ အဖမြို့ပိုင် ဦး‌မောင်‌မောင်ကြီး၊ အမိ‌ဒေါ်‌ရွှေတို့က ၁၉၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်‌နေ့ (၁၉၂၂ ခု မတ်လ ၈ ရက် ကြာသပတေးနေ့ ဟု 'တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်နှင့်မြေကြီးကို တောင်းခံသူ' တွင် ဖော်ပြထားသည်) တွင် ဖွားမြင်သည့် အမြွှာ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးအနက် ပထမ ဖွားမြင်သောသား ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ငယ်စဉ်က 'ကိုကို' ဟု ခေါ်ခဲ့ကြပြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်အောင် (ခေါ်) မိုဟာမတ်အလီ ဖြစ်သည်
မွေးချင်းသုံးဦးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ‌တောင်ကုတ်မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းမြန်မာအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်
ထို့‌နောက် သံတွဲမြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာသင်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် နန္ဒမိတ်သည် ကွယ်လွန်သူ မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပါ‌မောက္ခချုပ် ဦး‌ကျော်ရင်နှင့်အတူ ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရေး ကာလတွင် ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရေးလုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သံတွဲမြို့မှပင် တက္ကသိုလ်စာ‌မေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူစဉ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဝိဇ္ဇာတန်း ‌နောက်ဆုံးနှစ် အ‌ရောက်တွင် တက္ကသိုလ်မှထွက်ပြီး စာ‌ပေနယ်သို့ ‌ခြေစုံပစ်ဝင်သည်
တက္ကသိုလ်တွင်ပညာသင်စဉ် ကပင် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် က‌လောင်အမည်ခံ၍ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်များ ‌ရေးခဲ့သည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်‌ဝေခဲ့သ‌သော နန္ဒာပုလဲသည် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်၏ ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထု ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ပြီး‌နောက် တိုးတက်‌ရေးသတင်းစာ၌ လက်‌ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့‌သေးသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ‌လောကမှ ထွက်၍ ဝါးခယ်မမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်း၌ အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်း သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ‌ကျောင်းဆရာဘဝမှ ထွက်လာပြီး မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက်က ထုတ်‌ဝေ‌သော ‌ရောင်ခြည်ဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်‌ရောက်‌ဆောင်ရွက်သည်
ထို့‌နောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၌ တာဝန်ခံစာတည်းမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် စာတည်းချုပ်ဖြစ်လာသည်အထိ ‌ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်း ဦးစီးတည်ထောင်သူနှင့် စာတည်းအဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်
နဝ‌ဒေးမဂ္ဂဇင်း စာတည်းချုပ်၊ စုံ‌ထောက်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ‌နောက်ပိုင်းတွင် သံတွဲမြို့၌ သွား‌ရောက်‌နေထိုင်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်မှာ ကွယ်လွန်သည်အထိ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်နေစဉ်မှာပင် တက္ကသိုလ် စာပေလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅ဝ ပြည့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းတွင် မြန်မာကဏ္ဍ တွဲဖက် စာတည်း၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရခိုင် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရခိုင်အသင်းကြီးက ကြီးမှူးကျင်းပသည့် ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲတွင် 'ကဗျာ တကျော့' ဝတ္ထုတိုဖြင့် ပထမဆု ရခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် ကလောင်အမည်ဖြင့် တက္ကသိုလ် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး၊ ပြဇာတ်၊ ကဗျာ၊ ဘာသာပြန် များကို ရေးသားခဲ့သည်
နန္ဒာပုလဲ (၁၉၅ဝ)၊ သင်ကြားပါလေဦး ဆရာ (အားနက်စ် ဟဲမင်းဝေ၏ For Whom The Bell Tolls ကို မှီးသည်
၊ ဆယ်ပြည်ထောင် ချော့တော့မပြုံး၊ စောနန္ဒာ (၁၉၆၈)၊ စောကြိုလှည့်ပါ စသည့် ဝတ္ထုများ၊ မြဝတီစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ပန်းဝါစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ရွှေပြည်ကြီး၊ ဗန္ဓုလခံတပ် (၁၉၆၈) စသည့် သမိုင်းနောက်ခံ ဝတ္ထုများ၊ မြန်မာပြည် စစ်မြေပြင် (၁၉၆၅)၊ အင်ဖာ တိုက်ပွဲ (၁၉၆၅)၊ မန္တလေးကို ဖြတ်၍ (၁၉၆၅)၊ ထောင့်ကိုးရာ လေးဆယ်နှစ် (၁၉၆၇)၊ မြစ်ကြီးနား တိုက်ပွဲ (၁၉၆၇) စသည့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စပ်ဆိုင်သော စစ်ပွဲမှတ်တမ်း ဘာသာပြန်များ ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ပြင်  စာရေးချင်သော သူများသို့ (၁၉၆၁) အမည်ရှိ စာရေးခြင်း အတတ်ပညာဆိုင်ရာစာအုပ်နှင့် ယုံကြည်ချက်အတွက် အသက်စွန့်သူများ (၁၉၆၇) ကျမ်းစာအုပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
'နန္ဒာပုလဲ' မှာမူ ပြောစမှတ် အပြုရဆုံးနှင့် အထူးခြား အလှပဆုံး မှတ်တိုင်တခုပင် ဖြစ်သည်
စာ‌ရေးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌ည ၁ဝ နာရီ ၅ မိနစ်တွင် အင်းစိန်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးနှင့် သားသမီး ငါး‌ယောက် ကျန်ရစ်သည်
အမှောင် ဝဘ်, deep net, မမြင်နိုင်သော ဝဘ်, သို့မဟုတ် ပုံးကွယ်နေသော ဝဘ် သည် World Wide Web ၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး သာမန် ရှာဖွေရေး အင်ဂျင်များတွင် မည်သည့်အကြောင်းရင်းကြောင့်ဖြစ်စေ မတွေ့နိုင်ပေ
ယင်းသည် မျက်နှာပြင် ဝဘ်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သည်
နက်ရှိုင်းသော ဝဘ်တွင် ဝဘ်မေးလ် အွန်လိုင်းဘဏ်လုပ်ငန်း အစရှိသော ဝန်ဆောင်မှုများစွာ ပါဝင်သည်
အမှောင် ဝဘ် သည် နက်ရှိုင်းသော ဝဘ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကာ ၎င်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ရန်း အထူးပြုလုပ်ထားသော ဆော့ဝဲလ်များအား လိုအပ်ပေသည်
မိမိတို့ သာမန်အသုံးပြုသော အင်တာနက် protocol နှင့် သွေဖည်လျက် encryption ဆော့ဝဲလ်များအား အသုံးချသည်
ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင် Mike Bergman  သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် နက်ရှိုင်းသော ဝဘ် ဆိုသည့်အမည်အား စတင်အသုံးပြုသည်ဟု သတ်မှတ်ခံရသည်
ဝဂီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wagi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ တုံဖကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံဖကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၄ ဦး၊ မ ၆၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ယန်းလောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanglaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းလောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းလောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၃၀ ဦး၊ မ ၃၇၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဇယ်ကုန်ဟုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zeikonhuong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၅ ဦး၊ မ ၁၇၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟာကဒ (သီဟိုဠ်: වාහල්කඩ)သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် စေတီတစ်ဆူ ဖြစ်သည်
စေတီတော်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ “ဂိတ်ပေါက်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
စေတီတော်တစ်ဆူကို ၎င်း၏ အရပ်လေးမျက်နှာမှ တန်ဆာဆင်ထားသည့် အဆောက်အဦပုံစံ ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ထိုအရပ်လေးမျက်နှာရှိ ဂိတ်ပေါက်များကို တွားသွားသည့်သတ္တဝါများ၏ ရုပ်ပုံများထွင်းထုကာ တန်ဆာဆင်ခဲ့ကြသည်
သုံးမြှောင့်ပုံကျောက်တုံးစိတ်များကို စေတီတော်တွင် ပန်းအဖြစ် လှူဒါန်းရန်ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ထိုဂိတ်ပေါက်များတွင်လည်း တန်ဆာဆင်ခဲ့သည်
ဘေဘီလုံ သည် ရှေးခေတ်ကမ္ဘာ၏ ဩဇာအရှိဆုံး ဧကရာဇ်အချို့ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် ရှေးဟောင်းမြို့ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘေဘီလုံ အင်ပါယာ ၏မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ အနုပညာနှင့် သင်ယူမှု ဆိုင်ရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးအစောပိုင်းမြို့ ဖြစ်မည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀ အထက်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသည့် မြို့လည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိတွင် ၎င်းသည် ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်းသုတေသန နယ်နိမိတ်အတွင်း လူဦးရေ ထောင်ဂဏန်း နှင့်  ကျေးရွာအနည်းငယ်သာရှိသော်လည်း မကြာသေးမီ နှစ်များအတွင်းက ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးမြင့်လာပြီး အချို့မှာ အပျက်အစီးများ အပေါ်သို့ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးဟောင်းသုတေသနနေရာသည်  ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ ဘာဘေး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ဟီလာရှိ ဘဂ္ဂဒက်မြို့ နှင့် ၈၅ ကီလိုမီတာ (၅၃ မိုင်) ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိပြီး ၎င်း၏ နယ်နိမိတ်များသည် ဧရိယာ ၁၀၅၄.၃ ဟက်တာခန့်ရှိသော ရှေးဟောင်း အပြင်မြို့ရိုးများ၏ ပတ်ဝန်းကျင်ကို အခြေခံထားသည်
ဘေဘီလုံ ကို ယူနက်စကို မှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် စာရင်းသွင်းထားပြီး နှစ်စဉ် ထောင်နှင့်ချီသော ဧည့်သည်များ လာရောက် လည်ပတ်ကြပြီး အားလုံးနီးပါးမှာ အီရတ်လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ညက်ကဝါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyetkawar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ဗယင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဝင် ဗိုလ်ဉာဏ ကို ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူခရိုင် ဖြူးမြို့နယ် ကျောက်တိုင်ကျေးရွာ ၌ ဦးဘပု၊ ဒေါ်မြစ် တို့မှ ဖွားမြင်သည်
ဗမာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝင် ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ မောင်မောင် ဖြစ်သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံး သို့ ဝင်သောအခါ သခင်မောင်မောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုင်းနိုင်ငံ ဗန်ကောက်တွင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များ ဗိုလ်အမည် ခံယူရာ တွင် ဗိုလ်ဉာဏ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကညွတ်ကွင်း မြို့တွင် သတ္တမတန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ် ဆားမှော် သကြားစက်တွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဖြူးမြို့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး သို့ ဝင်ရောက်၍ နိုင်ငံရေး ကို တက်ကြွစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ သခင်မြ တို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှ ဗိုလ်ဉာဏ အား ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ စစ်ပညာ သင်ကြားရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်
မြန်မာမျိုးချစ် လူငယ် စတုတ္ထ အသုတ်နှင့် အတူ ၈ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ကိုရီယုမာရူး သင်္ဘောဖြင့် ရန်ကုန်မြို့မှ ထွက်ခွာခဲ့ရာ ၂၂ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
၂၄ ဇူလိုင် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှန်ဟိုင်းမှ လေယာဉ်ပျံ ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံ ကျူးရှုးကျွန်း နာဂါစကီးမြို့ အနီးရှိ ရေတပ်စခန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုမှ တဆင့် ဟာကိုနီ တောင်ပေါ်စခန်း မြို့သို့ သွားရောက်ကာ အပန်းဖြေ ခဲ့ကြသည်
၈ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် တိုကျိုမှ ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ လေယာဉ်ပျံ ဖြင့် သွားရောက်ရာ ၁၁ ဩဂုတ် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဟိုင်နန်ကျွန်းနှင့် တိုင်ဝမ်ကျွန်း တွင် စစ်ပညာများ သင်ကြားခဲ့သည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ထားဝယ်စစ်ကြောင်း ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း ချီတက်ကာ ဗြိတိသျှတပ်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ထားဝယ်စစ်ကြောင်း သည် ၈ မတ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အမှတ် ၅၅ ဂျပန်တပ်များနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်စစ်ဌာနချုပ်၏ တာဝန်ပေးချက်အရ ဗိုလ်ကြီးဉာဏ သည် ဖာပွန်မြို့တွင် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၇ မတ် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနောက်ဆုံး ကဏ္ဍ၌ ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး လွတ်လပ်ရေးအတွက် သက်စွန့်ဆံဖျား ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် နိုင်ငံတော်က ကျေးဇူးဆပ်ခြင်း အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (တတိယဆင့်) တံဆိပ် ချီးမြှင့်ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၄ ဧပြီ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဖာပွန်မြို့ ၌ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်နေစဉ် ကရင်လက်နက်ကိုင်တပ်များ၏ ချုံခို တိုက်ခိုက်မှု ကြောင့် ကျဆုံးခဲ့ပြီး ခေါင်းဖြတ် ယူသွားခြင်း ခံရသည်
တတိယမြောက် ကျဆုံးသွားသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဖြစ်သည်
ဦးတင်နိုင်သိန်း သည် သမ္မတရုံး ဝန်ကြီးဌာန၊ အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၊ မွေးမြူရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနများတွင် ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့ကာ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးနှင့် သစ်တောရေးရာဝန်ကြီးဌာန ဒုဝန်ကြီးများအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဓနုံးဆိပ်ရွာ၊ ဓနုံးဆိပ်
ဝက်လက်မြို့သည်မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင် တွင်တည်ရှိသည်
မြို့ငယ်လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
ဝက်လက်မြို့နယ်သည်ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း၆၉အုပ်စု မြို့ပေါ်ရပ်ကွက်ကြီး ၃ရပ်ကွက်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး အရှေ့ဘက်တွင်ဧရာဝတီမြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင်မူးမြစ်၊ တောင်ဘက်တွင်စစ်ကိုင်းမြို့နယ်နှင့် မြောက် ဘက်တွင်ရွှေဘိုမြို့နယ်တို့နှင့် စပ်ဆက်လျက်ရှိသည်
ဝက်လက်မြို့သည်မန္တလေး-မြစ်ကြီးနားမီးရထားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး လှတောသားစကားဟုနာမည်ကြီးသောလှတောကျေးရွာသည်ဝက်လက်မြို့နှင့် ရှစ်မိုင်အကွာမန္တလေး-မြစ်ကြီးနားကားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်
ဝက်လက်မြို့သည် ရွှေဘိုမြို့၏ တောင်ဘက် ၁၇ မိုင်အကွာ စစ်ကိုင်း·မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ် ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်စက ယခု ဝက် လက်မြို့နေရာသည် ဝက်လက်ရွာကလေးမျှသာဖြစ်၍ ရှိမ်းမကားမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည်
၁၈၉၈·၉၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် စစ်ကိုင်း·မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ရာ ရှိမ်းမကားမှ လူအများပင် ရထားလမ်းဘေးရှိ ဝက် လက်ရွာသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်
ဤသို့ဖြင့် အစိုးရ ရုံးများကိုလည်း ရှိမ်းမကားမှ ဝက်လက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလိုက်ရတော့သည်
တစ်ဖန် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုတူးမြောင်းကို ဖောက်လုပ်ပြီးစီးသွားပြန် သောအခါ ဝက်လက်မြို့မှာ ပိုမိုစည်ကား၍လာပြန်သည်
ဝက်လက်မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၁၂ စတုရန်း မိုင်ဖြစ်၍ ကျေးရွာနယ်မြေပေါင်း ၉ဝ ခန့်ရှိသည်
ဝက်လက်မြို့နယ်၌ လမ်း ပန်းအဆက်အသွယ်များ မကောင်းချေ
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ တူး မြောင်းဘောင်လမ်းများဖြင့်သာ သွားလာကြရ၍ မိုးရာသီ၌ အသွားအလာ မလွယ်ကူချေ
ရွှေဘို·စစ်ကိုင်းသွား မော်တော်ကားလမ်းသည် ဝက်လက်မြို့ ၏ အနောက်ဘက် ခုနစ်မိုင်အကွာတွင်ရှိလေသည်
ဝက်လက်မှ ရွှေဘိုမြို့ သို့လည်း တူးမြောင်းဘောင်လမ်းအတိုင်းပင် သွားနိုင်သည်
မြို့ပေါ်၌ အစိုးရရုံးများ၊ ဆေးပေးရုံ၊ ကြေးနန်းရုံး၊ စာပို့တိုက်များ ရှိသည့်အပြင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းလည်းရှိ၏
ဆန်စက်များလည်း အသင့်အတင့်ရှိသည်
ရွှေဘိုတူးမြောင်း၏ကျေးဇူးကြောင့် ဆန်စပါးများ ပိုမိုစိုက်ပျိုးလာ ခဲ့ရာ ဝက်လက်မြို့နယ်သည် ရွှေဘိုခရိုင်၌ ဆန်စပါးအထွက်ဆုံး မြို့နယ် ဖြစ်၏
ထိုမှတစ်ပါး နှမ်း၊ မြေပဲ၊ နှံစားပြောင်း၊ မတ်ပဲနှင့် ဝါဂွမ်းများ လည်း အသင့်အတင့်ထွက်သည်
ဝက်လက်မြို့နယ်အတွင်း၌ ဆားချက်လုပ် ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိရာ ဟန်လင်းကြီးရွာသည် ထိုလုပ်ငန်းဖြင့် ထင်ရှားသည်
မြို့နယ်အတွင်း၌ ထင်ရှားသော ဟန်လင်းနှင့် ကဒူးအင်းကြီး နှစ်ခုရှိသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လက်မြို့၌ လူဦးရေ ၁၀၈၁၄ ခန့်ရှိပါသည်
မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (သရိုင်ရွာ)စာရေးဆရာ သပြေညိုမောင်ဦး (ယင်းတော)စတုတ္ထတိပိဋကဆရာတော် အရှင်သုမင်္ဂလာလင်္ကာရ (အင်ကြင်းပင်ရွာ)ဒွါဒသမတိပိဋကဆရာတော် အရှင်အဘိဇာတာဘိဝံသ ( ဆင်နင်းရွာ)သီတဂူကြယ်တစ်ပွင့်ဆရာတော် အရှင်ပညာနန္ဒ  (ဖိုလ်ဝင်းတတ်)
ထန်းဇင် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanzin(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ထန်းဂွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဂွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၉ ဦး၊ မ ၂၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗမွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bamun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ဗမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၇ ဦး၊ မ ၇၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန့်ဂေါ်မြိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gantgawmyaing)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်၊ ပလနစခန်းများကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပလနစခန်းများကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၇၀ ဦး၊ မ ၃၇၀၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၃၇၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဇယားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဝက်ခေါက်စိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ခေါက်စိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၄ ဦး၊ မ ၁၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanhla)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၀၄ ဦး၊ မ ၈၇၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ကွန်ပျူတာတွင် တပ်ဆင်သော လက်နှိပ်ကွက်ဆိုသည်မှာ လက်နှိပ်စက်နှင့် အလားသဏ္ဌာန် တူသော လက်ကွက်ခလုတ်များ ဖြစ်၍ စက်မှုဆိုင်ရာ လီဗာ ကဲ့သို့ သို့မဟုတ် အီလက်ထရွန်းနစ် ခလုတ်ကဲ့သို့ အလုပ်လုပ်သည်
ပန့်ချ်ကတ်များ နှင့် စက္ကူတိပ်များကို အသုံးပြု၍ ကွန်ပျူတာနှင့် ဆက်သွယ်ခြင်းများ နည်းပါးလာသည့်နောက်တွင် လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာအတွက် အချက်အလက်များ ထည့်သွင်းပေးနိုင်သည့် အဓိက ကိရိယာများ ဖြစ်လာကြသည်
မောက်စ်၊ ထိတွေ့ထိန်းချုပ်နိုင်သော မျက်နှာပြင်၊ ဘောပင်ကဲ့သို့ ရေးသားနိုင်သော ကိရိယာများ၊ စာလုံးကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း၊ အသံကို မှတ်မိနိုင်ခြင်း စသည့် နည်းပညာများကို တီထွင်လာကြသော်လည်း လက်နှိပ်ကွက်များသည် ကွန်ပျူတာတွင် အသုံးအများဆုံးသာ ဖြစ်နေသေးသည်
ဧကူပေါသထိကာထေရီ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်သော် ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာအထက် ကာလတွင် ဖြစ်၏
ဧကူပေါသထိကာထေရီသည် အိုးရွက်သည်မ ဖြစ်ခဲ့၏
နေထိုင်ရာမြို့ဖြစ်သည့် ဗန္ဓုမတီမြို့တွင် ဗန္ဓုမာမည်သော မင်းသည် ဥပုသ်ဆောက်တည်လျက် ရှိသည်ကို မြင်၏
ထို့သို့ မြင်ပြီးနောက် အိုးရွက်သည်မသည်လည်း ဥပုသ်ဆောက်တည်ခဲ့လေသည်
ထိုသို့ ဥပုသ်ဆောက်တည်ခဲ့သည့် ကုသိုလ်ကံကြောင့် သေလွန်သည့်အခါ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့၏
ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်သော နတ်မင်းတို့၏ မိဖုရား ဖြစ်ခဲ့၏
ခြောက်ဆယ့်သုံးယောက်သော စကြဝတေးမင်းတို့၏ မိဖုရား ဖြစ်ခဲ့၏
ဤဘဝတွင် ခုနစ်နှစ်အရွယ်တွင် ရဟန်းပြု၍ လခွဲမရောက်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုသို့ ဥပုသ်ပြုခဲ့သော ဘဝမှ စ၍ ဧကူပေါသထိကာထေရီသည် မကောင်းသူတို့ ရောက်ရှိရာ ဒုဂ္ဂတိ ဘဝသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ
လက်ပန်ငူရွာ၊ ညောင်ပင်ဆိပ်
ဒင်တန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dintan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လခမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂ ဦး၊ မ ၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၄ ဦး နေထိုင်သည်
ပဂိုးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pagoekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ မင်းကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၈၃၉ (၁) ရက်
ဗြိတိသျှသင်္ဘောတို့က တရုပ်ရွက်သင်္ဘာတို့ကို စတင်တိုက်ခိုက်ကာ ပထမဘိန်းစစ်ပွဲ စသည်
တရုပ်ဘုရင်က ကောင်းလုံရေလက်ကြားကိုဖြတ်ကာ တင်သွင်းသော ဗြိတိန်ထွက်ကုန်တို့ကို ကန့်သတ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လေကြောင်းလိုင်းလေယာဉ်မှူးဘဝမှ နိုင်ငံရေးစင်မြင့် ပေါ်သို့ရောက်ရှိလာသူ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်းရာဂျစ်ဂန္ဒီကို ဖခင် ဖီးရို့ဇ်ဂန္ဒီနှင့် မိခင်အင်ဒီရာဂန္ဒီတို့မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘုံဘေမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် သားမွေးဖွား၍ မြေးကလေး ရနေပြီဖြစ်ကြောင်းကို နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသမားဖြစ်နေသည့် သူမ၏ဖခင်ဂျဝါဟာလာနေရူးထံ အကြောင်းကြားလိုက်သော အခါ နေရူးကသမီးထံဝမ်းမြောက်ကြောင်း စာပြန်ရေးခဲ့ဖူးသည်
ဂျဝါဟာလာနေရူးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ဖခင်မှာ သတင်းစာဆရာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မိခင်ဖြစ်သူအင်ဒီရာဂန္ဒီမှာလည်း ဖခင်နေရူးထံမှ နိုင်ငံရေးစိတ်ဓာတ်နှင့် အသိပညာများကိုဆက်လက်ခံယူရင်း နောက်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ရာဂျစ်သည်ငယ်စဉ်က နယူးဒေလီမြို့ရှိ အဘိုးဖြစ်သူနေရူး၏ တင်းမာတီအိမ်တွင် နေထိုင်ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရှစ်နီကီတန်အခြေခံအဆင့် ကျောင်းသို့ရာဂျစ်ကိုအပ်နှံပြီး ဟိန္ဒူဘာသာဖြင့် စတင်ပညာသင်ကြားစေသည်
ထို့နောက် ဒီရာဒွန်းမြို့ရှိ ဒွန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သင်ကြားစေသည်
ထိုမှတစ်ဖန် ဗြိတိန်နိုင်ငံကင်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ် ထရီနီတီကောလိပ်သို့ တက်ရောက်၍ ပညာသင်ခဲ့သည်
ထရီနီတီကောလိပ်တွင် ပညာဆည်းပူးစဉ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားငွေကြေးသုံးစွဲမှု ဥပဒေအရတစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာ ၂ဝဝဝ သာရသဖြင့် ပညာသင်စရိတ်ဖူလုံရန် မုန့်ဆိုင် တစ်ဆိုင်တွင် ရေခဲမုန့်ရောင်းသော အလုပ်ကို လုပ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် လန်ဒန်သိပ္ပံနှင့် စက်မှုဆိုင်ရာ အင်ပီရီယယ်ကောလိပ်တွင် ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံလေကြောင်းလိုင်းတွင် လေယာဉ်မှူးအဖြစ်လည်း လေ့ကျင့်သင်ကြားခဲ့သည်
ထရီနီတီကောလိပ်၌ စက်မှုသင်တန်းတက်နေစဉ် အီတလီသူ ဆိုနီယာနှင့်တွေ့ဆုံ၍ချစ်ကျွမ်းဝင်ကာ ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင်လက်ထပ်ခဲ့ပြီးသားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကား သည်
ထို့နောက် ဇနီးဖြစ်သူနှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ပြန်လာပြီး အိန္ဒိယ လေကြောင်းကုမ္ပဏီ၌ လေယာဉ်မှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
မစ္စတာ ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလအထိ အိန္ဒိယ လေကြောင်းဌာနတွင် ဖော်ကာ အက်ဗရို လေယာဉ်မှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဘိုးအင်း ၇၃၇ လေယာဉ်တွဲဖက် လေယာဉ်မှူး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ရာဂျစ်သည်ဆိုနီယာကဲ့သို့ပင် မူလက နိုင်ငံရေးနှင့် ကင်းကင်းကွာကွာနေခဲ့သူဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ညီဖြစ်သူဆန်ဂျေးဂန္ဒီမှာ လေယာဉ်ပျက်ကျသဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသည့်အခါ ထိုစဉ်ကဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ ၎င်း၏မိခင် အင်ဒီရာဂန္ဒီက ဆန်ဂျေး၏နေရာတွင်ဆက်လက် ထမ်းဆောင်ရန် တာဝန်ပေးခဲ့ရာမှ နိုင်ငံရေးလောကသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့မှစ၍ နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်သည်
ညီငယ် ဆန်းဂျေး၏ အမီသီမဲဆန္ဒနယ်တွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၅ ရက်နေ့က ကျင်းပသော ကြားဖြတ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ၌ မစ္စတာရာဂျစ်သည် ပါလီမန်အမတ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
ကွယ်လွန်သူ ပါလီမန်အမတ် ဆန်ဂျေးဂန္ဒီ၏ ဥတ္တရာ ပရာဒေ့ရှ်ပြည်နယ်အမီသီမဲဆန္ဒနယ်တွင် လစ်လပ်သွားသော အမတ်နေရာအတွက် ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ်ဇွန်လတွင်ကျင်းပရာ ရာဂျစ်ဂန္ဒီပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့သဖြင့် ပါလီမန်အမတ်ဖြစ်လာသည်
ထို့နောက် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လမှာပင် ကွန်ဂရက်လူငယ် အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာ သည်
ထို့နောက်ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယလူငယ်ကွန်ဂရက် အမျိုးသားအမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၁၉၈၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် တွင်ကွန်ဂရက်(အိုင်) ပါတီ၏အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
မကြာမီ ပါတီဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် အမ်မရစ်ဆာမြို့ရှိ ဆစ်ခ် ရွှေကျောင်းတော်ကိုအိန္ဒိယဗဟို အစိုးရတပ်ဖွဲ့ဝင်များ ဝင်ရောက် စီးနင်းတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဆစ်ခ်ခေါင်းဆောင်နှင့်အကြမ်းဖက် သမားများသေဆုံးကြရာ ဆစ်ခ်လူမျိုးများအကြား မကျေနပ်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ရသည်
ယင်းပြဿနာကြောင့်ပင် ဝန်ကြီးချုပ်အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဆစ်ခ်အမျိုးသားကိုယ်ရံတော် နှစ်ဦး၏လက်ချက်ဖြင့် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ခံလိုက်ရသည်
ကွယ်လွန်သူအင်ဒီရာဂန္ဒီ၏နေရာတွင် သားဖြစ်သူရာဂျစ်ဂန္ဒီအား ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၈၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွန်ဂရက်(အိုင်) ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံရသည်
ယင်းနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင်ကျင်းပသည့် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရာဂျစ်ဂန္ဒီဦးဆောင်သည့် ကွန်ဂရက်ပါတီက အမတ်အင်အား ၅၄၄ နေရာရှိသည့်ပါလီမန်တွင် ၄ဝ၁ နေရာအနိုင်ရရှိပြီး ကွန်ဂရက်(အိုင်)ပါတီသမိုင်းတွင် အအောင်မြင်ဆုံးစံချိန်ထူနိုင်ခဲ့သည်
ထိုကြောင့် မစ္စတာရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုသည်
ဤသို့ဖြင့်ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ထမ်းဆောင်လာခဲ့ရာ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဘိုဖာလက်နက် ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီအရှုပ်တော်ပုံကိစ္စကို ကျေလည်အောင် မဖြေရှင်းနိုင်သဖြင့် ရာဂျစ်ဂန္ဒီနှင့်ကွန်ဂရက်(အိုင်) ပါတီအပေါ် လူထု၏ထောက်ခံမှုမှာ လျော့နည်း လာခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ရာ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင်ကျင်းပသည့် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဂရက်(အိုင်)ပါတီသည် ယခင်ကကဲ့သို့အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခြင်း မရှိတော့ချေ
ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင်ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည် အစိုးရဖွဲ့ရန်မကြိုးပမ်း တော့ဘဲ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကာ အတိုက်အခံ ပါလီမန်အမတ်တစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ နေရာတွင် အမျိုးသားတပ်ဦးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗွီပီဆင်းက ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာသည်
ဝန်ကြီးချုပ်ဗွီပီဆင်းဦးဆောင်သည့် အစိုးရအဖွဲ့သည်လည်း ပြည်တွင်းပြဿနာမျိုးစုံနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်နိုဝင်ဘာလတွင် နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
ထို့နောက်ဝန်ကြီးချုပ် ချန်ဒရာရှက်ကာ ဦးဆောင်သည့် လူနည်းစု အစိုးရတက်လာသည်
ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ ကွန်ဂရက်(အိုင်)ပါတီသည် ညွှန့်ပေါင်း အစိုးရအဖွဲ့တွင်ပါဝင်ခြင်းမရှိဘဲ ချန်ဒရာရှက်ကာ၏လူနည်းစု အစိုးရအဖွဲ့ကိုထောက်ခံကာ ကျားကန်ပေးခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ရာဂျစ်ဂန္ဒီနှင့်ချန်ဒရာရှက်ကာတို့အကြား မသင့်မြတ်မှုများကြောင့် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ထောက်ခံမှု မရရှိတော့သဖြင့် ချန်ဒရာရှက်ကာဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
ဤသို့ဖြင့် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲအသစ်ကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်မေလ ၂ဝ ရက်နေ့မှစ၍ ကျင်းပရန်ကြေညာခဲ့သည်
ရာဂျစ်ဂန္ဒီသည်ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ အနိုင်ရရှိပြီး မိမိလက်လွတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသောနိုင်ငံရေးအာဏာ ပြန်လည်ရယူနိုင်ရေးအတွက် မရပ်မနား မဲဆွယ်စည်းရုံးလှုပ်ရှား ခဲ့သည်
ကွန်ဂရက်ပါတီအောင်ပွဲခံလိမ့်မည်ဟုလည်း ယုံကြည်ထားသည်
ယင်းသို့ရှိနေခဲ့ရာမှ တမီလ်နာဒူးပြည်နယ် မြို့တော် မဒရပ်မြို့ အနောက်တောင်ဘက် ၂၅ မိုင်အကွာရှိ ဆရီပါရင်ဘူဒါမြို့၌ ရွေးကောက်ပွဲမဲဆွယ်တရားပွဲပြုလုပ်ရန် စကားပြောစင်မြင့်သို့ဖြတ်လျှောက်အသွားတွင် ပန်းခြင်း တစ်ခုအတွင်းမှ ဗုံးပေါက်ကွဲသဖြင့် နေရာတွင်ပင် ပွဲချင်းပြီးသေဆုံးကာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်းခံလိုက်ရသည်
ရာဂျစ်ဂန္ဒီ၏ရုပ်အလောင်းကို မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာများ ကိုလည်းဟိန္ဒူထုံးတမ်းစဉ်လာအရ နောက်ဆုံးခရီးအဖြစ်ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ယမုံနာမြစ်တို့ဆုံသည့်နေရာတွင် မေလ ၂၈ ရက်နေ့ကရေမျှောချခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင်ဇနီး သည်ဆိုနီယာဂန္ဒီနှင့်အတူ အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ်ရှိ သမီးပရီယန်ကာနှင့်အသက် ၂ဝ အရွယ်ရှိသားရာဟူးတို့ကျန် ရစ်ခဲ့သည်
ရက်ဝေဟီရရာဇမဟာဝိဟာရ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ရာနေရာ ဖြစ်သည်
၎င်းကို Devanampiya Tissa (307BC-267BC) ဘုရင်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ကျောင်းတော်သည် ဂေါတမဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်နှစ်ခုတည်ရှိသည့်အတွက် ထင်ရှားသည်
တစ်ခုသည် ကျောက်ဆောင်တွင် ထွင်းထုထားပြီး တစ်ခုသည် ဝိဟာရအတွင်းထဲတွင် တည်ရှိသည်
ဇေယျာသီရိမဟာဗောဓိ၏ အကိုင်းတစ်ခုမှ စိုက်ပျိုးထားသည့် ဗောဓိပင်တစ်ပင်လည်း တည်ရှိသည်
တငါ့ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tangakan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တငါ့ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တငါ့ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၅ ဦး၊ မ ၂၂၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းရွက်မော်ရွာ၊ တန်းတင်
ပကိုင်းချောင်းရွာ၊ ကျောက်ကျပ်
နနွင်းပင်နှင့်တူ၏
အရွက်ညိုရောင် အဖြူညှင်းပြောက်ပါ၏
ရခိုင်မျိုးချစ်ပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Arakan Patriot Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဖျက်သိမ်းပြီးသောနိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် မေ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံရေးပါတီအဖြစ်မှ ဖျက်သိမ်းခွင့်ပြုရန် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်သို့ တင်ပြခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင် ပယ်ဖျက်၍ ပါတီအား ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
ဒက္ခိဏဇနပုဒ်တို့၌ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော အရိုးဆေးပွဲအကြောင်းကို မိန့်တော်မူပြီး ယင်းအရိုးဆေးပွဲသည် ဟီန ဂါမ္မ ပေါထုဇ္ဇနိက အနရိယ အနတ္တ သံဟိတဖြစ်ပုံ၊ နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်၊ ဝိရာဂဉာဏ်၊ နိရောဓ၊ ဥပသမ၊ အဘိညာ၊ သမ္ဗောဓ၊ နိဗ္ဗာနတို့အတွက် မဖြစ်ပုံ
အရိယဓောဝနသည်သာ ဧကန္တနိဗ္ဗိဒ၊ ဝိရာဂ၊ နိရောဓ၊ ဥပသမ၊ အဘိညာ၊ သမ္ဗောဓ၊ နိဗ္ဗာနတို့အတွက်ဖြစ်ပုံ၊ ဇာတိ ဇရာ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်ပုံ၊-မှန်ကန်သောအယူရှိသူအား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်သောအကြံအစည်ရှိသူအား မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်သောစကားရှိသူအား မိစ္ဆာဝါစာကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်စွာပြုလုပ်နေသူအား မိစ္ဆာကမ္မန္တကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှုရှိသူအား မိစ္ဆာအာဇီဝကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်သောအားထုတ်မှုရှိသူအား မိစ္ဆာဝါယာမကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်သော သတိရှိသူအား မိစ္ဆာသတိကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်စွာ သိမြင်တတ်သူအား မှားယွင်းစွာသိမှု မိစ္ဆာဉာဏကို ဆေးကြောပြီးပုံ၊-မှန်ကန်စွာ လွတ်မြောက်မှုရှိသူအား မိစ္ဆာဝိမုတ္တိကို ဆေးကြောပြီးဖြစ်ပုံ
ထိုမဂ္ဂင် (၈)ပါးနှင့် သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိတို့ကြောင့် ယုတ်မာသော များစွာသော အကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်နိုင်ပုံ၊ များစွာသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများမှု ပြည့်စုံခြင်း ရောက်ရှိပုံ ဤအရိယဓောဝန (၁၀)ပါးသည် ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါ, ဝိရာဂနိရောဓ, ဥပသမ, အဘိညာ သမ္ဗောဓနိဗ္ဗာဖြစ်ပုံ၊ ဇာတိ ဇရာ မရဏ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့မှ လွတ်မြောက်ပုံကို အရိယေဓောဝနတရား တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်အားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ အရိုးဆေးပွဲအကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဆင့်ကိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsintkaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၈၅ ဦး၊ မ ၈၄၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ဟိရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၇ ဦး၊ မ ၉၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ကွေးချွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dingguichun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ရှင်ထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ အုပ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒုကနိပါတ် - ၇
ဗီရဏထမ္ဘဝဂ် -၂၁၂ - ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တဇာတ်
လျှပ်ပေါ် လော်လည်သော ပုဏ္ဏေးမကြောင့် လင်ငယ်၏ စားကြွင်းထမင်းကို လင်ကြီး စားရခြင်း အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မယားဟောင်းသည် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်အပ်သည်ဖြစ်၍ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏
ထိုရဟန်းအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရား သိတော်မူလျှင် “ချစ်သော ရဟန်း ... ဤမိန်းမသည် သင့်အကျိုးစီးပွားမဲ့ကိုသာ ပြကုတတ်သည်၊ ရှေးအခါ၌လည်း သင့်ကို သယောက်လင် စားကြွင်းထမင်းကို ကျွေးဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထမင်းကို လှည့်လည်ကာ တောင်းရမ်းစားသောက်၍ အသက်မွေးရသည် နဋမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်လောက်လတ်သော် အလွန်ဆင်းရဲ၏
မကောင်းသောအဆင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏
ထမင်းကို လှည့်လည်တောင်းရမ်းကာ စားသောက် အသက်မွေးရ၏
ထိုအခါ ကာသိတိုင်း ရွာငယ်တစ်ခုဝယ် ပုဏ္ဏားတစ်ယောက်၏ ပုဏ္ဏေးမသည် သီလမရှိ၊ ယုတ်မာသောအကျင့် ရှိ၏
ထိုပုဏ္ဏေးမသည် သယောက်လင်နှင့် ယုတ်မာသော အကျင့်ကို ကျင့်ပြီး၍ သယောက်လင်အား “အရှင် ... ခဏနေပါဦး ထမင်းဦးကို စားရမည်” ဟု ဆိုပြီးလျှင် ထမင်းကို ခူး၍ အမဲဟင်းလျာနှင့် စားစေ၏
မိမိကား လင်ပုဏ္ဏားလာခြင်းကို မျှော်ကာ အိမ်တံခါးတွင် ရပ်လျက်စောင့်၏
နဋမျိုး၌ဖြစ်သော လုလင်လည်း သယောက်လင် ထမင်းစားရာအရပ်၌ ထမင်းတောင်းကာ ရပ်လျက်နေ၏
ထိုခဏ၌ ပုဏ္ဏားသည် အိမ်သို့ရှေးရှု့ ပြန်လာ၏
ပုဏ္ဏေးမမြင်လျှင် အိမ်တွင်းသို့ လျင်မြန်စွာဝင်၍ သယောက်ကျီတွင်းသို့ သွင်း၍ထားလေ၏
လင်ပုဏ္ဏား ရောက်လာလျှင် လက်ဆေးရည်ကိုပေးကာ သယောက်လင် စားကြွင်းဖြစ်သော ထမင်းအေးပေါ်တွင် ထမင်းပူကိုထပ်၍ ထည့်ကာစားစေပြန်၏
ပုဏ္ဏားလည်း ထမင်းပွဲ၌ လက်နှိုက်မိ၍ အပေါ်ယံက ထမင်းပူ၊ အောက်က ထမင်းအေးကို မြင်လျှင် ဤထမင်းအေးကား သူတစ်ပါးစားကြွင်း ဖြစ်ရာသည်ဟု ကြံစည်၍ ပုဏ္ဏေးမအား -“ပုဏ္ဏေးမ ... ထမင်းပွဲမှာ အထက်က ထမင်းမှာ ပူ၏
အောက်က ထမင်းမှာအေး၏
အဘယ်ကြောင့် ထမင်းတစ်ပွဲတည်းမှာ သည်လို အမျိုးမျိုး ဖြစ်နေရသနည်း” ဟု မေလေ၏
ပုဏ္ဏေးမသည် မိမိပြုအပ်သော အမှုထင်ရှားလာမည်ကို ကြောက်သဖြင့် ပုဏ္ဏားက အဖန်ဖန် မေးသော်လည်း တစ်စုံတစ်ရာ စကားမဆိုဘဲ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေလေ၏
ထိုခဏ၌ နဋမျိုးဖြစ်သော လုလင်သည် “ကျီထဲ၌ နေစေသောသူကား သယောက်လင် ဖြစ်ရာသည်၊ ဤပုဏ္ဏားကား အိမ်ရှင်လင်ကြီး ဖြစ်ရာသည်၊ ငါသိသမျှ အကြောင်းစုံကို ပုဏ္ဏားအား ပြောကြားမည်” ဟု ကြံစည်ကာ -“အို - ပုဏ္ဏားကြီး ... အကျွန်ုပ်ကား နဋမျိုးဖြစ်၍ ထမင်းတောင်းစားရန် ဤအရပ်သို့ ရောက်လာပါ၏
အရှင်ပုဏ္ဏားကြီးသည် ဤထမင်းကား ဘယ်သူ့စားကြွင်း ဖြစ်သည်ကို စုံစမ်းရှာဖွေနေဘိ၏
ဤထမင်းကို စားသော ပုဏ္ဏေးမ၏ သယောက်လင်ကား အရှင်ကို ကြောက်သဖြင့် ကျီထဲမှာ ဝင်နေပါ၏
” ဟု အကြောင်းစုံ ပြောကြာလေ၏
ပုဏ္ဏားသည် နဋမျိုး၏ စကားကိုကြားလျှင် အလွန်အမျက်ထွက်ကာ သယောက်လင်၏ ဦးသျှောင်ကို ဆွဲပြီးလျှင် ကျီထဲမှ ထုတ်၍ နောင်တစ်ဖန် ဤလိုယုတ်မာသောအကျင့်ကို မကျင့်လင့်ဟူ ဆဲရေးခြိမ်းခြောက်လျက် နှစ်ယောက်လုံး သတ်ပုတ် ရိုက်နှက်လတ်သော် နှစ်ယောက်လုံးပင် နောင်တစ်ဖန် ယုတ်မာသောအမှုကို မပြုဝံ့ကြကုန်၊ ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူပြီးလျှင် သစ္စာကို ပြသည့်အဆုံး၌ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော ရဟန်းသည် သောတာပတ္တဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ပုဏ္ဏေးမသည် - ယခုအခါ မယားဟောင်း
ပုဏ္ဏားသည် - ငြီးငွေ့သောရဟန်း
နဋမျိုးလုလင်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) လင်ကြီးလည်းလစ်၊ မိန်းမညစ်၊ ကောက်ကျစ်လင်စောင်မွေး
(၂) လင်စောင်စားကြွင်း၊ ကျန်ထမင်း၊ ချက်ချင်းလင်ကြီးကျွေး
ဥစ္ဆိဋ္ဌဘတ္တဇာတ် ပြီး၏
ရခိုင်တောင်ဘွေရွာ၊ တောင်ဘွေ
တခဟာတမြို့  (高畠町 တခဟာတ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမာဂါတခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၃၇၅၅ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၃၂ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၈၀.၂၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
မကူရီဘာသာစကား (Makury သို့မဟုတ် Makury Naga) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နာဂဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကူရီဘာသာစကားသည် ကိုညတ်-တန်ရှန်း နှင့် Angami-Zeme အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော အခြားနာဂဘာသာစကားများနှင့် မနီးစပ်ပေ
တောင်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားတွင် ပါဝင်သော Ao-Tangkhul ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ယင်းအုပ်စုရှိ နာဂဘာသာစကားများနှင့် နီးစပ်သည်
လောင်ဖူရီ (Müvlë) သည် မကူရီ၏ လူမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်
အရှေ့နဂလန်းပြည်နယ် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မကူရီ၊ တန်ကွန်နှင့် ပါရာ တို့သည် အခြားသော မြောက်ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများထက် ဘာသာစကားချင်း ပိုမိုနီးစပ်သည်
မကူရီဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်ရှိ လေရှီးမြို့နယ်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်နှင့် လဟယ်မြို့နယ်တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်
မကူရီဘာသာစကား အသုံးပြုသူများမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၄၀,၀၀၀ ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၅,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်သည်
Ethnologue တွင် အောက်ပါတို့ကို မကူရီဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများအဖြစ် စာရင်းပြုစုထားသည်
MëkheotlëSengphüvlëAralëJilëJongphüvlë (Ethnologue တွင် Kyaungphuri အဖြစ် စာရင်းပြုထား) သည် မကူရီမျိုးရိုးစုအမည် Makury Tribal Council ဖြစ်သည်
သစ်မွှေးကို အကျော်ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်
သစ်မွှေးခေါ် အကျော်သည် နံ့သာဖြူ၊ နံ့သာနီ၊ ကရမက်၊ အကျော်၊ စမ္ပာဟူသော နံ့သာမျိုးငါးပါးတွင် ပါဝင်သည်
ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် သစ်မွှေးပင် များသည် တင်မီးလေ အီးစီး မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်ပြီး ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ အကွီလေးရီးယား အဂလိုချာဖြစ်သည်
အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး စိမ်းလန်းသည်
အမြင့်ပေ ၇ဝ မှ ၁ဝဝ ထိရှိသည်
ပင်စည်နှင့်အကိုင်း အခက်တို့မှာ ဖြောင့်မတ်ခြင်းမရှိပေ
အခက်အလက်များဖြာပြီးအရွက်များ ခပ်ကျဲကျဲထွက်သည်
အရွက်များ သည် အလျား ၂ လက်မမှ ၃ လက်မအထိ ရှိပြီး အနံမှာ ၁ ၁၊၂ လက်မခန့်ရှိသည်
အရွက်သည်သားရေ ကဲ့သို့ ပျော့ပြောင်းတောက်ပသည်
အပွင့်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ပိုးသားကဲ့သို့ နူးညံ့သည်
အရွယ်မှာအလွန် သေးငယ်သည်
တပေါင်း တန်ခူးလများတွင် ပွင့်သည်
အသီးများမှာလည်း ကတ္တီပါကဲ့သို့ နူးညံ့ပြီး ဘဲဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
အရွယ်မှာ ၁ လက်မမှ ၂ လက်မအထိရှိသည်
သစ်မွှေးကို စုဆောင်းရာ၌ အနှစ်ရှိမည်ထင်ရသော သစ်မွှေးပင်များကို ရှာဖွေခုတ်လှဲပြီး သစ်အကာ များစင်အောင် သစ်လုံးလိုက် မြေစိုတွင် မြှုပ်ရသည်
မြေစိုတွင် မြှုပ်သောကြောင့် ဆွေးမြေ့ပြီး အကာများ ကင်းစင်သွားသော အနှစ်မှာသစ်မွှေးပင်ဖြစ်သည်
သစ်မွှေးပင်၏ အသားစိုတွင် အမွှေးနံ့လုံးဝမရှိပေ
အချိန်ကြာမြင့်စွာ ခုတ်လှဲထားစဉ် သစ်မွှေးအနှစ်တွင် မှိုတစ်မျိုးစွဲလာသည်
ထိုအခါ သစ်မွှေးအနှစ်သည် ဆွေးမြေ့လာသည်
ယင်းကဲ့သို့ မှိုများစွဲကပ်၍ ဆွေးမြေ့လာမှသာ သစ်မွှေးအနှစ်သည် မွှေးလာသည်
ပိုးစားထား သည့် အရာများကိုလည်း သစ်မွှေး၌ တွေ့ရသည်
သစ်မွှေးအနှစ်မှ အဆီထုတ်ယူနိုင်ပြီး ယင်းအဆီကို ရေမွှေး ပြုလုပ်ရာတွင် သုံးသည်
သစ်မွှေးကို အမွှေးတိုင်များ လုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်
သစ်မွှေးအနံ့ကို ပိုးမွှားများ အလွန်ကြောက်သည်
အခေါက်ကို စက္ကူပြုလုပ်ရာ၌၎င်း၊ ကြိုးများပြုလုပ်ရာ၌၎င်း အသုံးပြုသည်
မြန်မာ့ ဆေးမီးတိုအရ အနာများ ရောင်ရမ်းလျှင် သစ်မွှေးကို သွေး၍လိမ်းသည်
အညှော်မိလျှင်လည်း သစ်မွှေးကိုသွေး၍ ဆားအနည်းငယ်ရောပြီး တိုက်သည်
စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း၊ တနင်္သာရီရိုးမနှင့် မြိတ်ကျွန်းစုများ၌ သစ်မွှေးပင်များ ပေါက်ရောက်သည်
အိန္ဒိယ၊ ဗင်္ဂလားဒေ့ရှ၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများ၌လည်း သစ်မွှေး ပင်များကို တွေ့ကြရသည်
ဈေးကွက်ဝင်ပြီး အကျိုးအမြတ်ဖြစ်ထွန်းလာသောကြောင့် သစ်မွှေးပင်ကို စစ်ကိုင်း၊ ပဲခူး၊ ရန်ကုန်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများ၊ ချင်းပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကချင်ပြည်နယ်တို့တွင် ပုဂ္ဂလိက စိုက်ပျိုးသူများက အပင်အရေအတွက် သိန်းနှင့်ချီ၍ စိုက်ပျိုးနေကြကြောင်းသိရသည်
ကချင်ပြည်နယ်မှထွက်ရှိသော သစ်မွှေးမျိုးသည် ကမ္ဘာ့တန်းဝင် အကောင်းဆုံး သစ်မွှေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်ဟုလည်းသိရသည်
စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးသော သစ်မွှေးပင်များကို စိုက်ပျိုးပြီး သုံးနှစ်ကြာလျှင် သစ်မွှေးဆီ ဖြစ်စေမယ့် ကပ်ပါးမှိုကို ပင်စည်ထဲ ထိုးသွင်းပေးရပါတယ်
ခုနစ်နှစ်လောက်ကြာရင် ခုတ်လှဲပြီး ဈေးကွက်ကိုတင်ပို့နိုင်ပါတယ်
ဈေးကွက်ဝင်သစ်မွှေးရဲ့ အရည်အသွေးနဲ့ အဆင့်အတန်းဟာ ကပ်ပါးမှိုထိုးသွင်းပြီး နှစ်ကြာရှည်မှုအပေါ်မှာလည်း မူတည်ပါတယ်
အမြဲစိမ်း အပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်ပြီး အမြင့်ပေ ၇၀ မှ ၁၀၀ အထိ မြင့်၏
ပင်စည်နှင့် အကိုင်း အခက် တို့မှာ ဖြောင့်မတ်ခြင်း မရှိချေ
အခက် အလက် များစွာ ဖြာသည်
အခေါက် လှိုင်းထ သကဲ့သို့ ကြမ်းတမ်း၏
အသားပွ၍ အဖြူရောင် သမ်းသော ဝါဖန့်ဖန့် အဆင်း ရှိသည်
ရွက်လွှဲ ခပ်ကျဲကျဲ ထွက်သည်
အလျား ၂ လက်မမှ ၃ လက်မ ထိ ရှည်၏
အနံ ၁ ၁၂ လက်မ ခန့်ရှိ၏
ရွက်ပြား သားရေ ကဲ့သို့ ပျော့ပျောင်း၍ တောက်ပပြီး ရွက်ညှာ တိုသည်
ပွင့်ညှာမဲ့ သို့မဟုတ် အလွန် တိုသော ပွင့်ညှာ ရှိသည်
ထီးပုံသဏ္ဌာန် ပန်းခိုင် ဖြစ်သည်
အပွင့် အလွန် သေးငယ်၍ ပိုးသား ကဲ့သို့ နူးညံ့သည်
တန်ပေါင်း တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်
ကတ္တီပါ ကဲ့သို့ နူးညံ့ပြီး ဘဲဥပုံ ဆန်ဆန် ရှိ၏
၁ ၁၂ မှ ၂ လက်မ ထိ ရှည်၏
အသီးတွင် နှမ်းစေ့ခန့် အစေ့ မြောက်မြားစွာ ပါသည်
ဝါဆို ဝါခေါင် တွင်သီးသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အနှစ်သား
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : တနင်္သာရီ ရိုးမ၊ မြိတ်ခရိုင် တွင်းရှိ ကျွန်းများ တွင် ပေါက်ရောက်သည်
ပေါက်ရောက်ပုံသဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်- မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလို အရ အကျော်သည် အေး၏
အပူကို ငြိမ်းစေ၏
ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ နူနာ တို့ကို နိုင်၏
ခါးသော အရသာ ရှိ၏
အစာမကြေ ရောဂါ၊ မျက်စိ ရောဂါ၊ နားရောဂါ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေ၏
အသည်းနှင့် အူတွင်း၌ ဖြစ်သော ရောဂါ များကို ပျောက်ကင်း စေ၏
ခံတွင်းနံ့ မကောင်းခြင်း ကိုပယ်၏
အသုံးပြုပုံ-အနှစ်သားအလွန် မူးဝေခြင်း ဖြစ်ပါက အကျော်ကို သွေး၍ ရှူခြင်း သို့မဟုတ် မီးရှို့၍ အခိုး ပြုလုပ် ရှူခြင်းဖြင့် ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏
ဝမ်းဗိုက် နာလျှင် အကျော်နှင့် ကြက်ဆူမြစ် အခွံ အခေါက်ကို ရောစပ် သွေးပြီးဝမ်းဗိုက်တွင် လိမ်းပေး ပါက ပျောက်ကင်း နိုင်၏
အကျော်မှုန့် ကို ပျားရည်နှင့် ဖျော်၍ လျက်သော် နာတာရှည် အဖျားနှင့် အဖျားငုပ်ခြင်း များပျောက်ကင်း၍ နှလုံးနှင့် အစာအိမ်ကို အားပေး၏
အကျော်ကို သွေးသောက်ခြင်း၊အကျော်မှုန့် ကို သနပ်ဖက်တွင် ထည့်၍ ဆေးလိပ် ကဲ့သို့ပြုလုပ်ပြီး မီးညှိကာ ရှူပေးခြင်း၊ ဆေးတံ ကဲ့သို့ အခိုးရှူပိုက်ဖြင့် မီးညှိ၍ ရှူပေးခြင်းဖြင့် ပန်းနာ ရင်ကျပ် ရောဂါနှင့် အော့အန်သော ရောဂါများ ပျောက်၏
အကျော်နက် ကို ဆီနှင့် သွေး၍ လိမ်းသော် လေထိုး လေအောင့် ပျောက်၏
အကျော်ကို အိုးထိန်းပင်၏ အစေးနှင့် ရော၍ မကျက်နိုင်သော အနာ၊ ပိုးကျ နေသော အနာများ ပေါ်တွင် မှိုင်းတိုက် ပေးပါက ပိုးများ ပျက်စီး၍ အနာ ကောင်းစွာ ကျက်သွားမည်
သစ်မွှေးပင်သည် အမြင့်ပေ ၄ဝ ခန့်ရှိပြီး လုံးပတ် ၁ဝ ပေခန့်ရှိတတ် ပါသည်
ပညာရှင်များ လေ့လာတွေ့ ရှိချက်အရ သစ်မွှေးပင်အမျိုးအစား ၁၁ မျိုးခန့်ရှိသော်လည်း Aquilaria, Crossnar နှင့် Aquilaria Malauenis အမျိုးအစားနှစ်မျိုးမှာ အကောင်းဆုံး ဖြစ်ကြောင်း သိရှိရသည်
ယင်းတို့ကို တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ကချင် ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်
သစ်မွှေးပင်ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများမှာ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် အာရှ ပစိဖိတ်ဒေသများဖြစ်ကြသည်
အိန္ဒိယ၊ နီပေါ၊ ဘူတန်၊ မြန်မာ၊ တရုတ်၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ သီရိလင်္ကာ၊ ပါပူးဝါး နယူးဂီနီနှင့် ဩစတြေးလျကျွန်းစု အချို့တွင် သဘာဝအတိုင်း ပေါက် ရောက်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် Aquilaria Agalocha Roxb နှင့် Aquilaria Malaccer Lam တို့ကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်မွှေးပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများမှာ ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ကယား ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
သစ်မွှေးကို အာရပ်လူမျိုးများက ပိုမိုကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်မှ စတင်အသုံးပြုခဲ့ပြီး အာရိယန် လူမျိုးများက စတင်အသုံးပြုကာ အာဂါဟု ခေါ်ကြသည်
အီဂျစ်လူမျိုးများ အနေဖြင့် မံမီရုပ်အလောင်းများ စီရင်သည့်အခါတွင် သစ်မွှေးအဆီခဲအား အဓိက ကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြုကြောင်း မှတ်သားရဖူးပါသည်
အာရပ်လူမျိုးတို့သည် သစ်မွှေးကို ဘာသာရေးပွဲတော်မှအစ မိသားစုပိုင်းအထိ မီးထွန်းညှိပြီး မွှေးကြိုင်သည့်ရနံ့ကို ရှူရှိုက်ရင်း အပန်းဖြေကြပြီး ရေမွှေးစသည့် ပစ္စည်းများကို အနံ့ကြာရှည် ခံနိုင်အောင် အသုံးပြုသည်ဟု ဆိုသည်
သစ်မွှေးကို ခရစ်ယာန် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ခရစ်တော် မွေးဖွားစဉ်က အရှေ့ဘက်နိုင်ငံမှ ပညာရှင်သုံးဦး ရောက်ရှိလာပြီး ခရစ်တော်အား ပူဇော်ရာတွင် လက်ဆောင်ပစ္စည်းသုံးမျိုးပါ ရှိသည်
လက်ဆောင်တစ်မျိုးမှာ မူးရာ - Mura ဟုခေါ်သည့် သစ်မွှေး ဖြစ်သည်
သို့ဖြစ်၍ သစ်မွှေးကို အထွတ်အမြတ် အဖြစ်ပူဇော်ရာတွင် ခရစ်တော် လက်ထက်ကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်
ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင် အများစုဖြစ်သော ကချင်တိုင်းရင်းသားများက သမ္မာကျမ်းစာအတိုင်းမူးရာဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
သစ်မွှေးသည် ၁၉၆၉ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ဈေးကောင်းရရှိလာသည်
ယင်းအချိန်က ပထမတန်း စား တစ်ပိဿာလျှင် ကျပ်တစ် သောင်းဈေး၊ ဒုတိယတန်းစား တစ် ပိဿာလျှင် ၂၅ဝ ကျပ်နှုန်းမှ နောက် ပိုင်းတွင် ပထမတန်းစား တစ်ပိဿာ ကျပ်ငါးသောင်း၊ ဒုတိယတန်းစား တစ်ပိဿာကျပ် နှစ်သောင်းငါးထောင်၊ ရောနှောအတန်းအစား ကျပ်ငါးထောင်အထိ မှောင်ခိုစီးပွားရေး လောကတွင် မြင့်တက်လာခဲ့သည်
အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သည့် အတိုင်း အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တမူးမြို့တွင် ယင်း အချိန်ကာလက သစ်မွှေးနှင့် ကြီးပွားချမ်းသာသွားကြသူများရှိ သလို သစ်မွှေးနှင့် ဘဝပျက်သွား ကြသူများလည်းရှိခဲ့သည်
သစ်မွှေးဈေးကွက် ချဲ့လာပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာသံပြည်နယ်၊ မဏိပူရပြည်နယ် သစ်မွှေးကုန်သည်၊ သစ်မွှေးစုဆောင်းခွင့်ရသူ အင်ဖာလံမြို့မှ မစ္စတာ အိုဘိုဒင်က အခွန်ပေးဆောင်၍ ပေါက်ဈေးနှင့် ဝယ်ယူစုဆောင်းခဲ့သည်
လမ်းပန်း ဆက်သွယ်မှု အခက်အခဲများကြောင့် တမူးမြို့မှတစ်ဆင့် မိုးရေးမြို့တွင် မြန်မာပြည်မှ အပြီးပြန်သူတို့ထံ အရောင်းအဝယ်လုပ်သည်
ဝယ်ယူ သိုလှောင်ခြင်း၊ ပြန်လည် ရောင်းချခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အာသံ ပြည်နယ်က ကုန်သည်ကြီးများက ယင်းကာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တော ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာန ညွှန် ကြားရေးမှူးချုပ်ထံ သစ်မွှေးဝယ်ယူ လိုကြောင်း ဆက်သွယ်ခဲ့သည်ဟု သိရသည်
ဆက်သွယ်သူများထဲမှ အာသံပြည်နယ်၊ ဒူဟာဘီမြို့နေ မစ္စတာ ဒီလစ်ပဒပတာဆိုသူ ပါဝင်သည်
သူက မြန်မာပြည်က သတ်မှတ်ထားသော စည်းကမ်းများကို လိုက်နာပြီး မြန်မာတောင်သူများကို သစ်မွှေးပညာသင်ပေးပါမည်ဟု ဆို ပြီး သစ်တောဦးစီးဌာနသို့ တင်ပြ တောင်းဆိုခဲ့သည်ဟု သိရသည်
ကသည်းလူမျိုးတို့သည် သစ်မွှေး စုဆောင်းရေး အတတ်ပညာ၊ ထုတ်ယူနည်းအတတ်ပညာ ကျွမ်းကျင်ပါသည်
မြန်မာ-အိန္ဒိယ နယ်စပ်နေ တိုင်းရင်းသားများကိုကသည်း လူမျိုးတို့က သစ်မွှေးထုတ်ယူရေး အတတ်ပညာသင်ကြားပေးပြီး ရှာဖွေ စုဆောင်းကြသည်
သစ်မွှေးများကို မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်မှတစ်ဆင့် အင်ဖာ၊ အာသံ၊ ကာလကတ္တားအထိ သစ်မွှေးအဆီ ထုတ်လုပ်ငန်းရှင်များထံ တင်ပို့ခဲ့ကြသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ပါကစ္စတန်၊ အာရပ် နိုင်ငံများနှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံများသို့ ပို့ပြီး ရောင်းချခဲ့ကြသည်
အာရပ်နိုင်ငံများသည် ရေနံကြောင့် ချမ်းသာ ကြွယ်ဝလျက်ရှိကြသဖြင့် သစ်မွှေးကို ဈေးကောင်းပေးပြီး ဝယ်ယူခဲ့ကြသည်
အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သစ်မွှေးကို လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်ခန့်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး အာရိယန် လူမျိုးများက စတင် အသုံးပြုကာ အာဂါဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်
အီဂျစ်လူမျိုးများ အနေဖြင့် မံမီရုပ်အလောင်းများ စီရင်သည့်အခါတွင် သစ်မွှေးအဆီခဲအား အဓိကအသုံးပြုခဲ့ကြောင်းမှတ်သား ဖူးပါသည်
သစ်မွှေးကို တိုင်းရင်း ဆေးဝါးများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
အသည်းခြောက်ရောဂါ၊ လေဖြတ်ရောဂါ၊ သွေးကင်ဆာရောဂါ၊ အသည်းရောင် အသားဝါ၊ အေအိုင်ဒီအက်စ် ရောဂါများအတွက် အထူးသင့်လျော်သည်
ရေမွှေးနှင့် အလှကုန်များ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း အဓိကကုန်ကြမ်းအဖြစ် အသုံးပြု သည်
ကချင်ပြည်နယ်ဒေသခံ တိုင်း ရင်းသားများက ရိုးရာဆေးဝါးအဖြစ် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ဆေးကျမ်းအလိုအရ သစ်မွှေးသည် အေး၏
အပူကိုနိုင်စေ၏
ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ နူနာတို့ကို နိုင်စေ၏
ခါးသောအရသာရှိ၏
အစာမကြေ ရောဂါ၊ မျက်စိရောဂါ၊ နားရောဂါတို့ ကို ပျောက်ကင်းစေ၏
အသည်းနှင့် အူတွင်း၌ ဖြစ်သော ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေ၏
ခံတွင်းအနံ့မကောင်းခြင်းကို ပယ်၏ ဟု ဆိုထားသည်
နိုင်ငံတကာတွင် တိုင်းရင်းဆေး အမွှေးနံ့သာ၊ အလှကုန်ပစ္စည်းများ၊ အမွှေးတိုင်၊ အဓိက ကုန်ကြမ်းများအဖြစ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာများတွင် ပူဇော်ရန် သုံးစွဲကြပြီး အာရပ်လူမျိုးများရှိရာ နိုင်ငံတိုင်း၌ အိမ်တိုင်းတွင် သုံးစွဲကြသည်
သစ်မွှေးများကို အမှုန့် ပြုလုပ်ပြီး အမွှေးတိုင်များ ပြုလုပ်၍ ထွန်းညှိပူဇော်ခြင်း၊ အမှုန့်အား မီးရှို့၍ အနံ့ကို ရှူရှိုက်ခြင်းများဖြင့် စိတ်ချမ်းမြေ့ခြင်းနှင့် စိတ်ကြည်လင် မှုများဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် အလွန် တန်ဖိုးထားကြခြင်းဖြစ်သည်
သစ်မွှေးမှောင်ခိုဈေးကွက် ကျယ် ပြန့်လာသည့် ၁၉၆၉-၇ဝ နောက်ပိုင်းတွင် လူငယ် လူရွယ်များသည် စိတ်တူ သဘောတူ ငါးယောက်နှင့် အထက် အဖွဲ့ဖွဲ့၍ ချင်းတွင်းမြစ်တစ်လျှောက် တောတောင်များ၊ မူးမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် တောတောင်များ၊ နာဂတောင်တန်း အရောက်ရောက်၊ ကချင်ပြည်နယ် တောနက်ကြီးများ၊ တနင်္သာရီတိုင်း တောတောင်များ၊ မဟာမြိုင် တောလည်းမကျန်၊ ဆင်မကြောက်၊ ကျားမကြောက်၊ သူပုန်မကြောက် နေရာအနှံ့ ကျောပိုးအိတ် တစ်လုံးစီဖြင့် သစ်မွှေးအရှာ ထွက်ခဲ့ကြသည်
အချို့လည်း စွန့်စားရကျိုး၊ အပင်ပန်းခံရ ကျိုးနပ်ခဲ့ကြသည်
အချို့လည်း ငှက်ဖျားဒဏ်၊ ပင်ပန်းမှုဒဏ်များသာ အဖတ် တင်ခဲ့ကြသည်
ဤမျှအထိ သစ်မွှေးလောဘ၊ သစ်မွှေးရတနာက ဂုဏ်ကြီးခဲ့သည်
ဤမျှတန်ဖိုးကြီးသော၊ ဂုဏ်ကြီးသော သစ်မွှေးပင်များကို အလွန်အမင်း စည်းမဲ့ကမ်း မဲ့ ခုတ်ယူခဲ့ကြသောကြောင့် မျိုးတုံး လုနီးပါး အခြေအနေဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရ သည်
အပင်တွေ့သော်လည်း အဆီတွေ့ချင်မှ တွေ့သည်
သဘာဝ သစ်မွှေးပင်များတွင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် ဆယ်ပင်မှာ တစ်ပင်နှုန်းလောက်သာ အဆီတွေ့ရသည်ဟု သိရှိရသည်
သည်တော့ ရတနာဟူသည် ထိုက်တန်သောသူမှ ခံစားရသည်ဟူသော စကားလည်း မှန်နေသည်
အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က ဤတောဤတောင်တွင် နှံ့နှံ့စပ်စပ် ရှာဖွေခဲ့သော်လည်း သစ်မွှေးပင်ကို တွေ့ချင်မှတွေ့သည်
သို့သော် ကံထိုက်သော နောက်တစ်ဖွဲ့က ဤ တောဤတောင်ကို ထပ်မံရောက်ရှိ ရှာဖွေသော် အဆီပြည့်နေသော တန်ဖိုးကြီး သစ်မွှေးပင်ကို တွေ့ရတတ်သည်
ရတနာဟူသည် နတ်ကြီးလှသည်
သစ်မွှေးပင်ဟု ဆိုသော်လည်း သာမန်အားဖြင့်မမွှေးဘဲ အပင်များတွင် မှိုစွဲကပ်နေမှသာလျှင် သစ်မွှေး ရရှိသည်
အဆိုပါ သစ်မွှေးရရှိမှသာ တန်ဖိုးကြီးမားသည်
သို့သော်လည်း သစ်မွှေးရှာအဖွဲ့တို့သည် တွေ့သမျှ သစ်မွှေးပင်ဟူသရွေ့ ခုတ်လှဲ ဖြတ်တောက် အဆီရှာဖွေခဲ့ကြသဖြင့် သဘာဝ တောတောင်များတွင် သစ်မွှေးပင်များ ရှားပါးလာခဲ့သည်
ဤုသို့ စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်လှဲဖြတ်တောက် ရှာဖွေခဲ့ကြသဖြင့် သစ်မွှေးပင်များသည် မျိုးတုံးလုနီးပါး အခြေအနေ သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
သစ်မွှေး၏ အဓိက ဇာတ်ဆောင်မှာ သစ်မွှေးပိုး သို့မဟုတ် ကပ်ပါးမှို Fungus ဖြစ်ပြီး ရောဂါ တစ်မျိုးမျိုး အပင်အား ထိခိုက်ခံရမှုကြောင့် ယင်းရောဂါပိုးကို အပင်က ပြန်လည်ခုခံ နိုင်ရန်အတွက် လိုအပ်သောအရည်ကို ထုတ်ပေးလာပြီး ထိုရည်အနှစ်မှ သစ်မွှေးဆီအဖြစ် ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်ကာ သစ်မွှေးပင်၏ သစ်သားရောင်မှာ အဖြူရောင်မှ တဖြည်းဖြည်း အနက်ရောင်သို့ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်ပြီး အနံ့မှာလည်း မွှေးရနံ့ထွက်ပေါ်လာ ကြောင်းသိရသည်
သဘာဝ သစ်မွှေးပင်၏ သဘောသဘာဝများကို လေ့လာဖော်ထုတ်ရန် သစ်မွှေးဆီ ဖြစ်ပေါ်မှု အခြေခံ သုတေသန ပြုချက်များအပေါ် အသုံးချလျက် လူတို့ ဖန်တီးစိုက်ပျိုးရရှိသည့် သစ်မွှေးပင်အား သစ်မွှေးဆီ ဖြစ်ပေါ်စေသော မှိုများမွေးမြူကာ ဆေးထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် သစ်မွှေးဆီ ထွက်ရှိသည့် အပင်ရရှိနိုင် ကြောင်းသိရသည်
အကောင်းဆုံး သစ်မွှေးမှာ အနက်ဖြစ်ပြီး ရေတွင် ထည့်ကြည့်ပါက နစ်မြုပ်သွားကြောင်း
ဒေသအလိုက် သစ်မွှေး အတန်းအစား ကွဲပြားနိုင်ပြီး သစ်မွှေး ဆီပါဝင်မှု ရနံ့နှင့် သိပ်သည်းဆတို့ ကွဲပြားမှုအပေါ် တန်ဖိုးကွာခြားကြောင်း သိရှိရသည်
အပင်သက်တမ်း လေးနှစ်မှ ခြောက်နှစ်အရွယ် မေလနောက်ဆုံးပတ်နှင့် ဇွန်လအတွင်း မှိုမျိုးထည့် သွင်းရန်သင့်လျော်သည်
မှိုသွင်းပြီး တစ်နှစ်ကြာပါက သစ်မွှေးထုတ် ယူနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်
သစ်မွှေးတစ်ပင်လျှင် သစ်မွှေးဆီ ကီလို ၂ဝ မှ ၄ဝ အထိ ရရှိနိုင်ကြောင်း သိရှိရသည်
သစ်မွှေးကို မတ်လမှ မေလအတွင်း ထုတ်ယူပါက အသင့်တော်ဆုံး ဖြစ်သည်
သစ်မွှေးအတန်းအစား ခွဲခြားရာ၌ အထက်တွင် တင်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း သစ်မွှေးတုံးသည် အနက်ရောင်ရှိပြီး ရေတွင်နစ်မြုပ်ပါက ပထမတန်းစားဟု သတ်မှတ်ပြီး ရေတွင်ပေါ်ပါက ဒုတိယတန်းစားဟု သတ်မှတ်ပါသည်
သစ်မွှေးပင်ကောင်းဖြစ်ရန် မှိုမျိုးသန့်သန့် သွင်းပေးရန် လိုအပ်ပါသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၌ ပင်စည်အခေါက်ကို ငါးစင်တီမီတာ အကျယ်၊ ၃၇ စင်တီမီ တာ အရှည်ခွာ၍ အပေါက်ဖောက်ပြီး မျိုးသွင်းရသည်
သစ်မွှေးဖြစ်ရန် လိုအပ်သော Phaeoacrvmonium Parqsiaica မှိုမျိုးသန့်သန့်ဖြစ်ရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရှိရသည်
ယခုအခါ ပြည်တွင်းရှိ ကုမ္ပဏီ များသည်လည်း ဆေးသွင်းနည်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပြီဖြစ်၍ စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးရေးကို ကုမ္ပဏီများရော တစ်ဦးချင်းပါ အကောင်အထည် ဖော်နေကြပြီ ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်မွှေးပင် စိုက်ပျိုးရေးကို စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးရန်အတွက် ပြည်ပ ကုမ္ပဏီ များ စိတ်ဝင်စားမှုရှိလာပြီး အကျိုး တူပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် လာရောက် ကြမည်ဟု သိရသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကြမည့် ပြည်ပ ကုမ္ပဏီများမှာ စင်ကာပူ၊ တရုတ်၊ ထိုင်းနှင့် အင်ဒိုနီးရှား စသည့်နိုင်ငံများမှ အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီ များဖြစ်ပြီး ပြည်တွင်း ယူနီဗာဆယ် ဂျနရယ်ထရိတ်ဒင်း ကုမ္ပဏီနှင့် အကျိုးတူ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မည်ဟု သိရသည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟိုင်နန်ကျွန်း တွင်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည် နယ်မှ မျိုးစေ့များ ယူဆောင် စိုက်ပျိုး ၍ ဖြစ်ထွန်းအောင်မြင်လျက်ရှိ ကြောင်း သိရှိရသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ မည်သည့်နေရာ ဒေသမဆို သစ်မွှေးကို စနစ်တကျ ပြုစုပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးပါက ဖြစ်ထွန်း အောင်မြင်လျက်ရှိပြီး အကျိုးရလဒ် ကြီးမားလှပါသည်
သဘာဝ တောများတွင် ပေါက်ရောက်သော သစ်မွှေး ပင်များသည် ဆယ်ပင်လျှင် တစ်ပင်သာ သစ်မွှေးဆီ ရှိသည်
ယခုအခါ ခေတ်မီနည်းအရ အပင်တိုင်းကို ဆေးသွင်းအဆီ ထုတ်ယူနိုင်သည်ဖြစ်၍ တိုင်းနယ်ပြည်နယ်အသီးသီး၊ နိုင်ငံအနှံ့ စိုက်ပျိုးမှုများ ရှိနေကြပြီ ဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ယခုအခါ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ တနင်္သာရီတိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်း၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် နေပြည် တော်တို့တွင် စီးပွားဖြစ်ရော တစ်နိုင်တစ်ပိုင်ပါ စိုက်ပျိုးနေကြပြီ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် နောင်တွင် သစ်မွှေး စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် နိုင်ငံခြားဝင်ငွေ ရှာဖွေပေးသည့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခု ဖြစ်လာတော့မည် ဖြစ်သည်
မြန်မာ့သစ်မွှေး တစ်ခေတ် ဆန်းသစ်လာတော့မည်ဖြစ်သည်
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဤဇမ္ဗူဒီပါ လက်ယာတောင်ကျွန်းတွင် အတိတ်နိမိတ်များ ကြိုတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ကို အလေးထားရမည်
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္ထ
ဧည့်သည်ညဉ့်နက် အအိပ်ခက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ညဉ့်နက်သည့်တိုင်အောင် မပြန်နိုင်သည့် ဧည့်သည်ကြောင့် အိမ်ရှင်အိပ်ရာဝင်ရန် အခက်တွေ့သည်
ဩရမရွာ၊ ဩရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
ဧရာမ ကြယ်နီ (အင်္ဂလိပ်: Red Giant) ဆိုသည်မှာ အလွန်ကြီးမားသောကြယ်အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး နေ၏ တစ်ဝက်မှ ဆယ်ဆလောက်ထိ လေးလံနိုင်သည်
ဧရာမကြယ်နီ ဟူသော အမည်ကို ပေးရခြင်းမှာ ထိုကြယ်များသည် အနီရောင်ရှိပြီး အလွန်ပင် ကြီးမားသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဧရာမကြယ်နီ အများအပြားမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ နေကဲ့သို့သော ကြယ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာကို အထဲတွင် ထည့်သွင်း ထားနိုင်လောက်အောင် ကြီးမားလှပေသည်
မီရာ၊ အာဒီဘရန်၊ အာကျူးရပ်၊ ဂမ်မာ ခရူးဆစ် စသည်တို့မှာ ဧရာမကြယ်နီ အချို့တို့၏ အမည်များ ဖြစ်သည်
ယခုလက်ရှိ အခြေအနေတွင် ကျွန်ုပ်တို့၏ နေမှာ ပင်မအစီအစဉ်အတွင်းရှိကြယ် အဖြစ် ရှိနေသည်
သို့သော် ယခုမှစ၍ နှစ်ပေါင်း ၅ ဘီလီယံမျှ ကြာသောအခါတွင် သိပ္ပံပညာရှင်တို့က နေသည် ဧရာမ ကြယ်နီအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမည်ဟု ယူဆကြသည်
နေသည် ယခုလက်ရှိထက် အဆ ၂၀၀ မျှ ပိုကြီးလာမည် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် နေသည် မာကျူရီဂြိုဟ်၊ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် ကမ္ဘာတို့ကို ဝါးမျိုပစ်လိမ့်မည်ဟု ယူဆရသည်
ဤသည်မှာ ကျွန်တော်တို့ နေမင်းကဲ့သို့ G အမျိုးအစားကြယ်တစ်စင်းမှု ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ်မျှသာ ဖြစ်သည်
နေမင်း၏ အတွင်းဘက် ဟိုက်ဒရိုဂျင်လောင်စာများ ကုန်ဆုံးသွားပြီး ဟီလီယမ်လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းကာ ဒြပ်ဆွဲငင်အားမငြိမ်မသက်မှုကြောင့် ကြယ်နီကြီးအဖြစ် ပြန့်ကားလာမည် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် နေမင်းသည် ကမ္ဘာအရွယ်အစား ကြယ်ဖြူပု (white dwarf) အဖြစ် နောင်နှစ်ပေါင်းများစွာ မှေးမှိန်စွာ ထွန်းလင်းနေလိမ့်မည်ဖြစ်သည်
နေမင်းသည် ကြယ်နီကြီးအဖြစ် ပြန့်ကားမလာမှီ နှစ်သိန်းပေါင်းများစွာမတိုင်ခင်ကပင် ကမ္ဘာပေါ်မှ သက်ရှိတို့မှန်သမျှ ရှင်သန်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် နေမင်းသည် ယခုလက်ရှိထက် ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပိုမိုတောက်ပလာပါက ကမ္ဘာပေါ်မှ ပင်လယ် သမုဒ္ဒရာရေများ ခန်းခြောက်ကုန်မည်ဖြစ်သောကြောင့်ပေတည်း
ကျွန်တော်တို့လူသားများသည် နောင်အနာဂတ်ကာလတွင် အခြေချနေထိုင်နိုင်မယ့် အခြားသောဂြိုဟ်သစ်များအား ကိုလိုနီချဲ့ရန် လိုအပ်ပါလိမ့်မည်
လူသိများသည့် တောက်ပသော ကြယ်အများစုသည် ဧရာမ ကြယ်နီများဖြစ်ကြသည်
အာကျူးရပ်သည် ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၃၆ ကွာဝေးသော ဧရာမ ကြယ်နီတစ်စင်းဖြစ်သည်
ကြယ်ဖြူပုအိသာ ကရိနီUY Scutiကြယ်ပုနီ
ဖက်တဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpette)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ ကော်တုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော်တုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၁ ဦး၊ မ ၁၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်မုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatmon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်ချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ချက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၂ ဦး၊ မ ၁၁၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဟိရဂန တွင် さ သို့မဟုတ် ခတခန တွင် サ (ရောမအက္ခရာဖြင့်  sa  ဖြင့် မှတ်သားသည်
သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုကြသည်
နှစ်ခုစလုံးသည် ခု ku ကို ကိုယ်စားပြု ဖော်ပြကြသည်
၎င်းတို့သည်   左and  散 တို့မှ အရင်းခံကာ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
ဤခနသည် ဒက်တန်ကို ပေါင်းစပ်အသုံးပြုနိုင်သည်
ဒက်တန်နှင့် ပေါင်းစပ်ပါက ဟိရဂနတွင် ざ ဖြစ်လာသည်
ခတခနတွင်   ザ ဖြစ်လာသည်
ရောမပုံစံ za ဟု မှတ်သားကြသည်
၁၁၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၄၈၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သော အချိန်ကာလ အတွင်း အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းတွင် ရစ်ချတ်ဘုရင် သုံးပါး စိုးစံခဲ့ လေသည်
ပထမ ရစ်ချတ်ဘုရင် (ခရစ် ၁၁၅၇-၁၁၉၉)သည် ခရူးဆိတ်စစ်ပွဲ သူရဲကောင်းများထဲတွင် သူရသတ္တိနှင့် အပြည့် စုံဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ဥဒါန်းတွင်သူဖြစ်သည်
ရစ်ချတ်ဘုရင်၏ သူရသတ္တိ၊ စိတ်နေသဘောထားတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆာဝေါ် လတာစတော့က အိုင်ဗင်ဟိုနှင့် သတယ်လစ္စမန် ဝတ္ထု များ၌၎င်း၊ မောရစ်ဟျူးလက်၏ ဝတ္ထု၌၎င်း ထုတ်ဖော်ရေး သားခဲ့လေသည်
ထိုကြောင့် ပထမရစ်ချတ်ဘုရင်သည် ခြင်္သေ့ မင်းကဲ့သို့ ရဲရင့်သူဟူသောဘွဲ့ဖြင့် သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည်
ရစ်ချတ်ဘုရင်သည် ၁၁၅၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့ တွင် ဖွားမြင်၍ ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင်၏ တတိယသားတော် ဖြစ်သည်
မယ်တော်မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ အက်ကွီ တိန် နယ်စားဖြစ်၏
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ကြီးပြင်းလာသူ ဖြစ်သော ကြောင့် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းတွင် စိုးစံရပြီးသည့်နောက်၌ပင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ နှစ်ခေါက်မျှသာ လာရောက်ခဲ့ဖူးလေသည်
တစ်ဆဲ့သုံးနှစ်သား အရွယ်တွင် မယ်တော်၏ အက်ကွီ တိန်နယ်ကို အပိုင်စားခွင့်ရသည်
၁၁၇၁ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် များက ပြင်သစ်ဘုရင်၏အကူအညီဖြင့် ခမည်းတော်ကို ပုန်စား ပုန်ကန် ပြုကြသောအခါ ရစ်ချတ်လည်း နောင်တော်များဘက်မှ ပါဝင်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ပုန်ကန်မှုမှာ မအောင်မြင်ချေ
ရစ်ချတ်သည် နောင်တော်များနှင့် မသင့်မတင့်သဖြင့် အချင်း ချင်းလည်း တိုက်ခိုက်ကြ၏
၁၁၈၃ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် ဟင်နရီမင်းသား ကွယ်လွန်သောကြောင့် ရစ်ချတ်မင်းသားသည် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းအတွက် နန်းလျာ ဖြစ်လာလေ၏
ထိုသို့ဖြင့် ၁၁၈၉ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်နတ်ရွာစံသောအခါ ရစ်ချတ် ဘုရင် နန်းတက်လေသည်
ထိုအချိန်တွင် မွတ်စလင်ခေါင်းဆောင် ဆဲလဒင်ဘုရင်က ပယ်လက်စတိုင်ပြည်ရှိ ဂျရူးဆလမ်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်ထားသဖြင့် ဥရောပတိုက်မှ ခရစ်ယန်တို့သည် မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ပြီးလျှင် တတိယကရူးဆိတ်စစ်ပွဲအတွက် ပြင်ဆင်နေဆဲ ဖြစ်၏
သို့ဖြစ် သောကြောင့် ပထမရစ်ချတ်ဘုရင်သည် ပြင်သစ်ဘုရင် ဒုတိယ ဖိလစ်နှင့်အတူ ကရူးဆိတ်တပ်များကို ခေါင်းဆောင်၍ ပါလက် စတိုင်းပြည်သို့ စစ်ချီလေသည်
ဧကမြို့ကို သိမ်းပိုက်ပြီးသော် ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးတို့ သဘောကွဲလွဲကြသဖြင့် ဖိလစ်သည် တပ်ခေါက်၍ ပြန်လာခဲ့၏
ရစ်ချတ်တစ်ဦးတည်းသာလျှင် ခေါင်းဆောင်၍ ဆဲလဒင်၏တပ်များကို ဆက်လက် တိုက် ခိုက်လေသည်
နောက်ဆုံး၌ အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရန် ကိစ္စပေါ် ပေါက်လာ၍ ဆဲလဒင်နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းရေး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆို ပြီးနောက် ၁၁၉၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ခဲ့သည်
ရစ်ချတ်ကရူးဆိတ် စစ်ပွဲ၌ ခေါင်းဆောင်တိုက်ခိုက်နေစဉ် ညီတော် ဂျွန်မင်းသားသည် ထီးနန်းကို လုရန် ဖိလစ်ဘုရင်နှင့် ပူးပေါင်း ကြံစည်ခဲ့၏
ရစ်ချတ်ဘုရင်သည် ရန်သူ လီယိုပိုပိုင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ရုပ်ဖျက်၍ ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရာ ဗီယင်းနား မြို့သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ မိမိရုပ်ကို မှတ်မိသဖြင့် အဖမ်းခံ ရ၍ ရဲတိုက်တစ်ခု၌ အကျဉ်းချခြင်း ခံရသည်
လီယိုပိုအား ငွေကြေး အမြောက်အမြားပေး၍ ရစ်ချတ်ဘုရင်ကို ရွေးယူရ လေသည်
၁၁၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည့်အခါ ရစ်ချတ်သည် တိုင်းပြည်ရေးရာတို့ကို မှူးမတ်များလက်၌ လွှဲအပ်ပြီးလျှင် ပြင်သစ်ဘုရင် ဖိလစ်ကို ဆက်တိုက် စစ်ခင်း၍ သာ အချိန်ကုန်ခဲ့၏
ထိုသို့အားဖြင့် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၌ ရဲတိုက်တစ်ခုကို ဝိုင်းရံ တိုက်ခိုက်နေစဉ် ရန်သူ၏ မြားချက်သင့်သဖြင့် ကွယ်လွန်ရလေသည်
ဒုတိယရစ်ချတ်ဘုရင် (ခရစ် ၁၃၆၇-၁၄ဝဝ) သည် ဘိုးတော်အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ရိုက်ရာ ကို ဆက်ခံရသောအခါ ၁ဝနှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်
သူ့ကို ၁၃၆၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ လေသည်
သူ၏ခမည်းတော်မှာ အနှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲအတွင်း ကရေဆီးတိုက်ပွဲနှင့် ပွားတီးယေးတိုက်ပွဲတို့တွင် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည့် ဗလက်ပရင့် မင်းသားဖြစ်သည်
ဗလက်ပရင့်သည် အက်ဒွပ်ဘုရင်ထက် တစ်နှစ်စော၍ ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ရိုက်ရာကို ရစ်ချတ်မင်းသားက ဆက်ခံရခြင်း ဖြစ်လေသည်
ရစ်ချတ်သည် ထီးနန်းကို ဆက်ခံရချိန်တွင် ငယ်ရွယ်လှ သေး၍ ပါလီမန်ကခန့်ထားသော ကောင်စီအဖွဲ့က နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
သို့သော် ယင်းအဖွဲ့တွင် ပါဝင်သော ဦးရီးတော် လန်ကက်စတာမြို့စား ဂျွန်အော့ဂေါင့်သည်သာ နိုင်ငံကို သူထင်သလို ချယ်လှယ်အုပ်ချုပ်ခဲ့၏
နိုင်ငံတွင် အခွန်အတုတ်များ ကြီးလေးစွာ ကောက်ခံခဲ့သဖြင့် တိုင်းသူပြည် သားတို့ မကြေမနပ် ဖြစ်နေခဲ့ရာ နောက်တစ်ဖန် လူခွန်တော် ကောက်ခံပြန်သောအခါ ဝပ်တိုင်လာ ခေါင်းဆောင်သော လယ်သမား သူပုန် (၁၃၈၁ ခုနှစ်တွင်) ထကြွခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က ၁၄ နှစ်အရွယ်မျှသာရှိသေးသော ဘုရင်ကလေး ရစ်ချတ်သည် ထိုသူပုန်အရေးကို သူ၏အစွမ်းသတ္တိဖြင့် ပြီးပြတ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ရစ်ချတ်၏ လက်ထက်တွင် အခက်အခဲအမျိုးမျိုး ပေါ် ပေါက်ခဲ့သဖြင့် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက် ရှိခဲ့သည်
ရစ်ချတ် အရွယ် မရောက်မီ သူ့ဦးရီးတော်များ အပါအဝင် မှူးမတ် မျိုးနွယ်တို့ အာဏာလုပွဲကြီးများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့၏
ဂျွန်ဝစ် ကလစ်၏ ဟောပြောချက်များကြောင့် အယူဝါဒအရေးတွင် သဘောကွဲလွဲမှုများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေ၏
၁၃၈၂ ခုနှစ်၌ ဗိုဟီးမီးယားမင်းသမီးနှင့် အန်းနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီးသည့် နောက် တွင် သူ့အား ပါလီမန်က ကြိုးကိုင်နေခဲ့သည်ကို လွတ်မြောက် ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်
သို့ကြိုးပမ်းခဲ့ရာတွင် သူ့အား ထောက်ခံမည့်သူများကိုသာ ဝန်ကြီးများအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့၏
ထိုအခါ ပါလီမန်နှင့်ပဋိပက္ခ ဖြစ်လာ၍ ဂလော့စတာမြို့စား ခေါင်းဆောင်သော ပါလီမန်သည် ဝန်ကြီးများကို ဖြုတ်ချပစ် ရန်နှင့် နိုင်ငံကို တစ်နှစ်မျှ အုပ်ချုပ်ရန်အတွက် ဆဲ့တစ်ဦး ကော်မီတီကို လက်ခံရန် တောင်းဆိုခဲ့လေသည်
ရစ်ချတ်သည် ဆဲ့တစ်ဦး ကော်မီတီကိုသာ လက်ခံခဲ့၏
သို့သော်လည်း ထို ကော်မီတီကိုလည်း ဖြုတ်ချရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ပြန်ရာ ဂလော့စဘာ မြို့စားနှင့်တကွ အားလအရန်ဒယ်၊ ဒါဗီ၊ နော့တင်ဂမ်နှင့် ဝါဝစ် တို့သည် လန်ဒန်သို့ တပ်နှင့် ချီလာပြီးသော် ဘုရင့်ဝန်ကြီး ငါးဦးကို သစ္စာဖောက်မှုနှင့် စစ်ဆေးရန် တောင်းဆိုခဲ့လေသည်
ထိုနောက် ပါလီမန်က ဘုရင့်ဘက်တော်သားအချို့ကို သေဒဏ် ပေးကာ အချို့ကို ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့၏
၁၃၈၉ ခုနှစ်တွင် သူဦးရီးတော်များ၏ အချုပ်အချယ်ကို တွန်းလှန်ခဲ့ပြီးသော အရွယ်ရောက်ပြီဖြစ်၍ နိုင်ငံကို သူကိုယ် တိုင် အုပ်စိုးမည့်အကြောင်း ကျေညာခဲ့သည်
ထိုနောက် ရှစ်နှစ် ခန့်မျှ အေးချမ်းစွာ နိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့လေသည်
သို့သော် သူ၏ ဘက်တော်သားများကို နှိပ်စက်ည|ဉ်းပန်းခဲ့သော ကလော့စတာ မြို့စားတို့ လူစုကိုကား အခဲမကြေနိုင်ဘဲ ရှိနေခဲ့သဖြင့် ထိုသူ တို့ကို ဖမ်းဆီး၍ အချို့ကို သေဒဏ်၊ အချို့ကို ပြည်နှင်ဒဏ် ပေးခဲ့လေသည်၊ ထိုမျှမကသေး သူ၏တပ်သားများနှင့် ခြိမ်း ချောက်ကာ ပါလီမန်ထံမှ မည်သည့်မင်းမျှ မရခဲ့သော အခွင့် အရေးနှင့် အာဏာများကို ရအောင်ပြုနိုင်ခဲ့၏
ရစ်ချတ်ဘုရင် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သူများတွင် တာရီဖို့မြို့ စား (ယခင် အားလဒါဗီ) ဟင်နရီဗော်လင်း ဗရုတ်လည်း ပါဝင်လေသည်
ထိုအတောအတွင်း ဟင်နရီ၏ ဖခင် လန်ကက်စတာမြို့စား ကွယ်လွန်သွားလေရာ မြို့စားပိုင် လယ်မြေပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ရစ်ချတ်က သိမ်းယူခဲ့၏
၁၃၉၉ ခုနှစ်တွင် ရစ်ချတ်သည် အိုင်ယာလန်သို့ အုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ အတွက် သွားရောက်ခဲ့စဉ် ဟင်နရီသည် သူရခွင့်ရထိုက်ရှိသော သူ့ဖခင်၏ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ပြန်လည်ရယူရန် လူစုကာ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့လေသည်
ရစ်ချတ်ဘုရင် ပြန်လာ သောအခါ သူ့အား သူ၏နောက်လိုက် နောက်ပါများက စွန့်ခွာ သွားခဲ့၍ ဟင်နရီမှာ အင်အားကောင်းနေသည်ကို တွေ့ရလေ၏
သို့ဖြစ်၍ သူသည် ဝေလပြည် ပလင့်မြို့တွင် ဟင်နရီထံ လက်နက်ချကာ အဖမ်းခံခဲ့လေသည်
သူ့ကို လန်ဒန်သို့ လက်နက်ချကာ ၁၃၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထီးနန်းကို စွန့်ခဲ့ရလေသည်
ထိုနေ့တွင်ပင် ဟင်နရီအား ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက်အရ နန်းတင်ခဲ့လေသည်
၁၄ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရစ်ချတ်အား ပြန်၍ နန်းတင်ရန် အတွက် ရစ်ချတ်၏ဖက်တော်သားများက သူပုန်ထခဲ့ကြသေး ၏
သို့သော် ရစ်ချတ်မှာ မူလက အကျဉ်းချထားရာ လန်ဒန် မျှော်စင်ကြီးမှ ရွှေပြောင်းထားသော ယော့ရှိုင်ယာနယ်ရှိ ပွန် တယ်ဖရက် ရဲတိုက်ကြီးတွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်
ရိုးရိုး ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်ဟု ကျေညာခဲ့သော်လည်း ဟင်နရီ၏ အမိန့်အရ စီရင်ပစ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု လူအများက ယူဆခဲ့ကြ လေသည်
တတိယရစ်ချတ်ဘုရင်(ခရစ် ၁၄၅၂-၁၄၈၅)သည် စတုတ္ထ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ ညီတော် အငယ်ဆုံးဖြစ်၍ ၁၄၈၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံစိုးစံလေသည်
၁၄၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်၍ ယော့မြို့စား ဘက်တော်သားများနှင့်လန်ကက်စတာမြို့စား ဘက်တော်သားတို့ ထီးနန်းလုကြသည့် စစ်ပွဲဖြစ်သော နှင်းဆီစစ်ပွဲ (ခရစ် ၁၄၅၅- ၁၄၈၅)အတွင်း ကြီးပြင်းလာခဲ့သူဖြစ်၏
ထီးနန်းသက် နှစ်နှစ် မျှသာ ရှိသော်လည်း ဗြိတိသျှရာဇဝင်တွင် အစွန်းထင်အောင် ဆိုးရွားသော မင်းတစ်ပါးအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခံရလေသည်
၁၄၈၃ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် စတုတ္ထအက်ဒွပ် ဘုရင် နတ်ရွာစံသောအခါ အသက် ၁၃ နှစ်ခန့်မျှ ရှိသေးသော သား တော်သည် ပဉ္စမအက်ဒွပ်ဘုရင်အဖြစ် အရိုက်အရာကို ဆက်ခံ ရသည်
ဘုရင်ကလေးမှာ အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် ဦးရီး တော် ဂလော့စတာမြို့စား ရစ်ချတ်က နိုင်ငံကို ထိန်းသိမ်းရလေ သည်
ထိုအခါ ရစ်ချတ်သည် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်ရန် အခွင့် ကောင်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ဘုရင်ကလေးနှင့် ညီတော် မင်းသားတို့ကို လန်ဒန်မျှော်စင်၌ အကျဉ်းချထားပြီးလျှင် မိမိ၏ အလိုကို ဆန့်ကျင်သူ ဟူသမျှကိုလည်း သုတ်သင်ပစ်လေ၏
နောက်ဆုံး၌ မင်းသားကလေး နှစ်ပါးတို့သည်လည်း အစ ပျောက်လေသည်
ရစ်ချတ်၏လက်ချက်ဖြင့် ထိုမင်းသား ကလေးများ အသတ်ခံရသည်ဟု ယူဆကြ၏
ထိုကြောင့် ပြည်သူလူထုက ရစ်ချတ်ဘုရင်အား မိမိတူ အရင်းများကိုပင် ရက်စက်စွာ သတ်သူအဖြစ် အကြည်အညို ပျက်လာကြလေသည်
၁၄၈၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ လန်ကက်စတာမြို့စားဖက်တော်သား ဟင်နရီ တျူဒါသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ လူအင်အား စုဆောင်းပြီးလျှင် ရစ်ချတ်ဘုရင်ကို တိုက်ခိုက်ရန် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ချီတက်လာ၏
လီစတာရှိုင်ယာ နယ်၊ ဗော့စဝပ်ဖီးအရပ်တွင် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ ရစ်ချတ်ဘုရင် ကျဆုံးလေသည်
ဟင်နရီတျူဒါလည်း သတ္တမ ဟင်နရီဘုရင် ဘွဲ့ခံ၍ ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်စိုးစံလေ၏
ဟင်နရီဘုရင်များနာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာကြီး ရှိတ်စပီးယားက တတိယ ရစ်ချတ်အမည်ဖြင့် ပြဇာတ်တပုဒ်ကို ရေးသားခဲ့လေ သည်
ထညက်ချောင်းရွာ၊ မဲဇလီဥတို
ဒက်ဖြူရွာ၊ တောင်ဘွေ
ရက်ထပ်နှစ် ဆိုသည်မှာ ရာသီနှင့် ရာသီခွင်တို့ကို ပြက္ခဒိန်နှစ်နှင့် ကိုက်ညီမှုစေရန်အတွက် ရက်တစ်ရက် ထပ်ပေါင်းထည့်ပေးထားသော နှစ်ကို ဆိုလိုသည်
ဥပမာအားဖြင့် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလကို ၂၈ ရက်မှာ ၂၉ ရက်သို့ ထပ်တိုးပြီး ပုံမှန် ၃၆၅ ရက် အစား ၃၆၆ ရက်ဖြင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်
ထို့အတူပင် လကိုမူတည်၍ တွက်သော ဟီးဘရူးပြက္ခဒိန်တွင်လည်း ပြောင်းလဲသွားသော ရာသီများကို ကိုက်ညီစေရန်အတွက် ၁၉ နှစ်မြောက်တိုင်း ပုံမှန် ၁၂ လ မှ နောက်ထပ် ၁ လ ထပ်ပေါင်း၍ ၁၃ လ အဖြစ် ယူလေ့ရှိသည်
ရက်ထပ်နှစ်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန် ချိန်ညှိရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော စကားလုံးဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် ရက်သတ္တပါတ်တစ်ခုရှိ ရက်တစ်ရက်သည် နောင်တစ်နှစ်တွင် ရှေ့သို့ တစ်ရက်တိုးသွားလေ့ရှိပြီး ရက်ထပ်နှစ်တွင် ၂ ရက်ရှေ့သို့ တိုးသွားရာ ထို့တိုးသွားသော ရက်ကို ဖေဖော်ဝါရီလ အဆုံးတွင် ထပ်တိုးထည့်ခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ရာ ထိုအဖြစ်ကို တိုးသွားသော (သို့) ခုန်သွားသော ရက်ပါသော နှစ်ဟု ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့သည် ၂၀၀၁ ခုနှစ် အင်္ဂါနေ့တွင်ကျရောက်ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကြာသပတေးနေ့တွင် ကျရောက်သည်
သို့သော် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ရက်တစ်ရက် ခုန်ကျော်သွားသဖြင့် စနေ့နေမှသာ ခရစ်စမတ်ကျတော့သည်
ယနေ့ခေတ်တွင် စံအဖြင့် အသုံးပြုနေသော ဂရီဂေါရီယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ထိုရက်ထပ်နှစ်တိုင်းတွင် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်အစား ၂၉ ရက်နှင့် အဆုံးသတ်လေ့ရှိသည်
လေးနှစ်တကြိမ်ပေါင်းထည့်လိုက်သော ရက်သည် ပုံမှန် ၃၆၅ ရက်နှစ်တွင် အပူပိုင်ဇုံနှစ်ထပ် ၆ နာရီနီးပါး တိုသွားသော အချိန်အတွက် အစားလျော်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်
ထိုပြက္ခဒိန်ကို ၁၅၈၂ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
အပူပိုင်းဇုံနှစ်သည် ၃၆၅.၂၅ ထက် အနည်းငယ်လျော့နည်းနေခဲ့ရာ အခြေခံဥပဒေသတွင် ကွာဟချက်တချို့ ဖြစ်ခဲ့သည်
ရာစုနှစ် လေးခုကျော်သွားပြီးတိုင်း လေးနှစ်တစ်ကြိမ်ပေါင်းထည့်လေ့ရှိသော ရက်ထပ်ရက်သည် ၃ ရက်ပိုသွားသည်
ထို့ကြောင့် ဂရိဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်တွင် ရက်ထပ်စက်ဝန်း တစ်ပတ်ပြည့်သည့် နှစ်လေးရာတိုင်းတွင် ရက်ထပ်ရက် ၃ ရက် နှုတ်ပေးရန်လိုနေသည်
ထိုပြဿနာကို ရာစုနှစ်တစ်ခု ပြည့်သွားတိုင်း ထိုနှစ်ကို ၄၀၀ ဖြင့် စား၍ မပြတ်သော နှစ်မှ ၁ ရက်နှုတ်ပေးခြင်းဖြင့် ဖြေရှင်းလိုက်သည်
ဆိုလိုသည်မှာ ၄၀၀ နှင့်စား၍ ပြတ်သော ၂၀၀၀၊ ၂၄၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်များဖြစ်ကြပြီး ၁၈၀၀၊ ၁၉၀၀၊ ၂၁၀၀၊ ၂၂၀၀၊ ၂၃၀၀၊ ၂၅၀၀ တို့သည် ရက်ထပ်နှစ်မဟုတ်တော့ပဲ ပုံမှန်နှစ်များဖြစ်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ထိုဥပဒေသအရ နှစ်တစ်နှစ်ရှိရက်သည် 365 + 14 − 1100 + 1400  365.2425 ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော် သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၆)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၂၆)ရုံးရှိသည်
၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ ယခင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားရုံးကို ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၃)ဦး စုစုပေါင်း (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်သည် ပုသိမ်မြို့တွင် တည်ရှိသည်
ဦးမြင့်သိန်း(၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၁၆-၈-၂၀၁၂ )ဦးသိန်းထွန်း(၁၇-၈-၂၀၁၂ မှ ၃-၁၁-၂၀၂၀)ဦးမျိုးညွှန့် (၃-၁၂-၂၀၂၀ မှ ၁၂-၁-၂၀၂၂)ဦးဝင်းမြင့် (၁၁-၁-၂၀၂၂ မှ လက်ရှိ)ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်ကို  ခရိုင်တရားရုံး (၆)ရုံးနှင့် မြို့နယ်တရားရုံး (၂၆)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပုသိမ်ခရိုင်တရားရုံးဟင်္သာတခရိုင်တရားရုံးမြောင်းမြခရိုင်တရားရုံးလပွတ္တာခရိုင်တရားရုံးမအူပင်ခရိုင်တရားရုံးဖျာပုံခရိုင်တရားရုံးပုသိမ်မြို့နယ်တရားရုံးဟင်္သာတမြို့နယ်တရားရုံးရေကြည်မြို့နယ်တရားရုံးကျုံပျော်မြို့နယ်တရားရုံးမြန်အောင်မြို့နယ်တရားရုံးအင်္ဂပူမြို့နယ်တရားရုံးမြောင်းမြမြို့နယ်တရားရုံးဝါးခယ်မမြို့နယ်တရားရုံးလပွတ္တာမြို့နယ်တရားရုံးမအူပင်မြို့နယ်တရားရုံးဖျာပုံမြို့နယ်တရားရုံးဘိုကလေးမြို့နယ်တရားရုံးကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်တရားရုံးကျောင်းကုန်းမြို့နယ်တရားရုံးသာပေါင်းမြို့နယ်တရားရုံးငပုတောမြို့နယ်တရားရုံးကြံခင်းမြို့နယ်တရားရုံးဇလွန်မြို့နယ်တရားရုံးအိမ်မဲမြို့နယ်တရားရုံးမော်လမြိုင်ကျွန်းမြို့နယ်တရားရုံးဓနုဖြူမြို့နယ်တရားရုံးညောင်တုန်းမြို့နယ်တရားရုံးပန်းတနော်မြို့နယ်တရားရုံးကျိုက်လတ်မြို့နယ်တရားရုံးဒေးဒရဲမြို့နယ်တရားရုံးလေးမျက်နှာမြို့နယ်တရားရုံး၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၄)ဦးရှိသည်
တိုင်းဒေသကြီးတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် တိုင်းဒေသကြီးတရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်
အက်ဒွပ် ဂျင်းနား (Edward Jenner) (၁၇၄၉ - ၁၈၂၃) သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသည့် ဗြိတိန် သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ကျောက်ကြီးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို တွေ့ရှိခဲ့သောကြောင့် ဂျင်းနားအား အများက ကိုယ်ခံအား ပညာရပ်၏ ဖခင်ဟု အသိအမှတ် ပြုကြသည်
ဂျင်းနား၏ တွေ့ရှိမှုသည် လူပေါင်းများစွာကို ကျောက်ကြီးရောဂါဖြင့် မသေဆုံးရန် ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
အက်ဒွပ် ဂျင်းနားကို ၁၇၄၉ ခုနှစ် မေ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဂလောက်ဆက်စတာရှိုင်းယားနယ် ဘာကလေမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ခရစ်ယာန် သင်းအုပ်ဆရာက ဂျင်းနားကို မူလတန်းပညာ သင်ယူဖို့ တစ်ကျောင်းပြီး တစ်ကျောင်းပို့ခဲ့သည်
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှ စတင်၍ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ ဒင်နီယယ် လပ်ဒ်လို၏ နောက်လိုက်တပည့်အဖြစ် ၈ နှစ်ကြာ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်
အသက် ၂၁ နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ လန်ဒန်မြို့ စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ ကျော်ကြားသည့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန့်တား၏ လက်အောက်တွင် ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်
ဂျင်းနားတို့၏ ခေတ်အခါက ကျောက်ကြီးရောဂါဆိုလျှင် လူများအား တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေသည်
ကျောက်ပေါက်လျှင် ၃ ဦးတွင် ၁ ဦး သေဆုံးသည်
အသက်မသေ လျှင်လည်း ကျောက်ပေါက်မာများဖြင့် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ကျေးတောသူမ ကလေးတစ်ဦးက 'ကျွန်မနွားကျောက်ပေါက်ပြီးမို့၊ နောက်ထပ် ကျောက်မပေါက်နိုင်တော့ပါ'ဟု ပြောလိုက်သည်ကို ကြားမိသည့် နေ့မှစ၍ ထိုစကားယုတ္တိတန်သည် မတန်သည်ကို စူးစမ်းရှာဖွေ ခဲ့သည်
ဂျင်းနားသည် ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန်းတားလက်အောက်၌ ဆရာဝန်အတတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြား၍ ခရစ် ၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိသည်
ထိုအခါ မိမိဇာတိရပ်ဌာန်သို့ ပြန်၍ ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးရင်း ခရစ် ၁၇၇၅ ခုနှစ်၌ ကျောက်ရောဂါ ကုထုံးဆိုင်ရာ သုတေသနကို ရှာမှီးခဲ့ သည်
သို့သော် ၁၇၉၆ ခုနှစ် ရောက်မှပင် ယခင်က ကျေး တောသူမကလေး၏ စကားမှန်မမှန်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင် သည်
သူ၏ စမ်းသပ်နည်းမှာ နို့သည်မကလေးတစ်ဦး၏ လက် မောင်းတွင် ပေါက်နေသော နွားကျောက်အနာမှပြည်ကို ယူ၍ ကလေးတစ်ယောက်၏ အသားအရေထဲသို့ သံဆူးနှင့် ခြစ်ကာထည့်သွင်းသည်
နှစ်လခန့်ကြာသော် ထိုကလေးကို ကျောက်ရောဂါ ပိုးကူးစက်အောင် ဆေးထိုး၍ပေးလေသည်
သို့သော်ကလေး၌ ကျောက်ရောဂါ မဖြစ်ပေ
ခရစ် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျန္နားသည် သူ၏ စမ်းသပ်ချက်ကို ကြေညာ လိုက်၏
ဤတွင် ကျောက်ဆေးထိုးနှံသော ဓလေ့ပျံ့နှံ့လာ၍ ကျောက်ရောဂါလည်း များစွာ ပပျောက်သွားခဲ့သည်
ဂျင်းနား စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ သင်တန်းပြီးဆုံးသောအခါ ဂျင်းနားသည် ဆရာဖြစ်သူ ဂျွန်ဟန့်တား၏ အကြံပြုချက်အရ ဂလောက်ဆက်စတာနယ်သို့ ပြန်သွားကာ ဆေးကုသခဲ့သည်
ထိုနယ်တွင် နွားကျောက် ပေါက်ပြီးသူများ ကျောက်ကြီး မပေါက်သည်ကို တွေ့ရပြီး ကျောက်ကြီးရောဂါနှင့် နွားကျောက် ဆက်စပ်မှုကို ဒေါက်တာ ဂျင်းနား စူးစမ်းသုတေသနပြုတော့သည်
ကျောက်ကြီးရောဂါကို ကျောက်ဆေးထိုး၍ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြောင်း ဒေါက်တာဂျင်းနား တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က ၎င်းအား ဆာဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဆုငွေ စတာလင်ပေါင် ၁၀၀၀၀ ပေးအပ်ခဲ့သည်
၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ပေါင် ၂၀၀၀၀ ထပ်မံ ချီးမြှင့်ပေးအပ်သည်
ထိုနှစ်တွင် ဂျင်းနားသည် ဆွီဒင်တော်ဝင် အကယ်ဒမီသိပ္ပံ၏ နိုင်ငံခြားသား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ ပြန်လာသည်
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ဂျော့ဘုရင်၏ အထူးသမားတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်
၁၈၂၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဂျင်းနားသည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဘုရားတစ်ဆူတည်းရှိသောဝါဒ နှင့် ဘုရားအများအပြားရှိသောဝါဒ တို့တွင် အားကိုးအားထား၊ အကာအကွယ်နှင့် လမ်းညွှန်မှုတို့အတွက်  ကိုးကွယ်သည့်အရာကို ဘုရားဟုခေါ်သည်
ကိုးကွယ်ရာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဂေါ့ဒ်(God)၊  တရုတ်ဘာသာဖြင့် ရှန်ဒီ(Shangdi)၊ ဟင်ဒီဘာသာဖြင့် ဘာ့ဂ်ဝါန်(Bhagwan)၊ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘုရား၊ ထိုင်း နဲ့ လာအိုဘာသာဖြင့် ဖရာ့ကျောက် Phracêā (พระเจ้า)၊ ခမာဘာသာဖြင့် ပရဲဟ်(Preah)၊ အာရဗီဘာသာဖြင့် အလ္လာဟ် စသည်ဖြင့် ဘာသာစကားအသီးသီးတွင် ကိုးကွယ်ရာကို ခေါ်သည့် ဝေါဟာရအသီးသီး ရှိကြပေသည်
အခြေခံအားဖြင့် ဘုရားတစ်ဆူတည်းရှိသောဝါဒ (Monotheism) နှင့် ဘုရားအများအပြားရှိသောဝါဒ (Polytheism) ဟူ၍ ဝါဒနှစ်မျိုးရှိကြသည်
ဧကာသနိက်ဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧကာသနိက်ဓုတင် ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် တစ်နေ့လျှင် တစ်နေရာတည်း၌သာ တစ်ထိုင်တည်းသော ဣရိယာပုတ်ဖြင့် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရ၏
နှစ်နေရာ၊ သုံးနေရာ စသည်ဖြင့် နေရာအများ၌ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်း မပြုရပေ
ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် နာနာသနဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေရာအများ၌ စားခြင်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဧကာသနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်နေရာတည်းတစ်ထိုင်တည်း၌သာ စားလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏
ယင်း ဓုတင် ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် ဆွမ်းစား စရပ်၌ ထိုင်သောအခါ ထေရ်ကြီးတို့၏ နေရာ၌ မထိုင်မူ၍ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော နေရာကို မှတ်သား၍ ထိုင်ရသည်၊ ဆွမ်းစား၍ မဝသေး မပြီးသေးမီ ဆရာဥပဇ္ဈာယ် ကြွလာပါမူ နေရာမှထ၍ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ် ပြုလုပ် ကောင်းသည်
တိပိဋကစူဠာဘယထေရ်ကမူ ဝတ်ကြီး, ဝတ်ငယ်ပြုပြီး ဆွမ်းကိုနောက်ထပ် ပြန်မစား ကောင်းတော့ပြီဟု ဆို၏
(၁) အမြတ်စား( ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် နည်းသည်ဖြစ်စေ, များသည်ဖြစ်စေ မိမိလက် ချထားသောဘောဇဉ်မှ တခြားဘောဇဉ်ကို ခံယူခွင့်မရှိပါ
ဒကာဒကာမတို့က အာဟာရအလို့ငှါ မဟုတ်ပဲ ဆေးအလို့ငှါ ဆောင်လာပါမူ ခံယူကောင်းသည်
(၂) အလတ်စား ( မဇ္ဈိမ)ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် သပိတ်၌ ဆွမ်းမကုန်သေးသမျှ တခြားဘောဇဉ်များကို ခံယူကောင်း၏၊ ယင်းကို ဘောဇနပရိယန္တိက ပုဂ္ဂိုလ်ဟုဆိုသည်
(၃) အညံ့စား( မုဒုက) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သပိတ်၌ ဆွမ်းကုန်သော်လည်း နေရာမှ မထသေးလျှင် အခြား ဘောဇဉ်ကို ခံယူ သုံးဆောင်နိုင်ခွင့် ရှိ၏၊ ယင်းကို အာသနပရိယန္တိကပုဂ္ဂိုလ်ဟုဆိုသည်
နှစ်နေရာ သုံးနေရာ စသည်၌ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်ပါက ဓုတင်ပျက်၏
ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍  ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏
အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏
ဆွမ်းစားပြီး၍ နေရာမှထပြီးနောက် ကျန်းမာရေးအကြောင်းမရှိလျှင် ကွမ်းဝါးခြင်းပင်မအပ်၊ ထောပတ်စသည်တို့ကား အာဟာရကိစ္စဖြစ်သောကြောင့် ပို၍ပင် မအပ်ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုကြ၏
(၁) ကျန်းမာခြင်း၊ (၂) ဆင်းရဲပင်ပန်းမူ မရှိခြင်း၊ (၃) လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ ထကြွလာနိုင်ခြင်း၊ (၄) ကာယခွန်အား ပြည့်ဝခြင်း၊ (၅) ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း၊ (၆) အတိရိက်မပြုသော ဘောဇဉ်ကို စားခြင်းကြောင့် သင့်ကောင်းသော အာပတ်မသင့်ခြင်း၊ (၇) အပ္ပိစ္ဆတာ-စသော ဂုဏ်တို့အားလျော်သော အသက် မွေးမှုရှိခြင်းဟူသော ယင်းအကျိုးများကို ရနိုင်သည်
ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင်ခြင်း၌ မွေ့လျော်နေသော ပုဂ္ဂိုလ် ကို အကြိမ်များစွာစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အနာရောဂါတို့သည် မညှင်းဆဲနိုင်၊အရသာအမျိုးမျိုး၌ တပ်မက်လော်လည်ခြင်း ကင်းသောကြောင့် ပရိယတ် ပဋိပတ် ရဟန်းကိစ္စတို့ကို မဆုတ်ယုတ်စေပဲ ပြည့်စုံစေနိုင်၏၊စင်ကြယ်သောအကျင့်၊ ကိလေသာခေါင်းပါးသော အကျင့်၌ မွေ့လျော်သောအရှင်မြတ်တို့သည် ချမ်းသာစွာ နေရကြောင်းဖြစ်သော ဧကာသနိက်ဓုတင်ကို အမြဲဆောင်တည်မှီဝဲကြကုန်၏
ထို့ကြောင့် အထူးဖြူစင်သောနှလုံးသားပိုင်ရှင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့သည် "ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင်ခြင်း၌" အမြဲမပြတ်မွေ့လျော်ခြင်းကို ပြုထိုက်လှပေတော့၏
အမှု—ဘိက္ခုနီသံဃာ၏ သင်္ကန်းလာဘ်ကို ပိတ်ပင်တားမြစ်မှု၊ အမှုသည်—ထုလ္လနန္ဒာ
ထုလ္လနန္ဒာကို ပြုစုလုပ်ကျွေးနေသော (ကြည်ညိုသော) အိမ်ရှင်တို့သည် ဘိက္ခုနီသံဃာအား သင်္ကန်းလှူမည့် အကြောင်းကို ထုလ္လနန္ဒာအား လျှောက်ကြကုန်၏၊ ထုလ္လနန္ဒာသည် မလှူဖြစ်အောင် “သင်္ကန်းတို့မှာ ကိစ္စတွေများသနှင့်” ဟု ပြော၍ တားမြစ်ထား၏၊ ထိုအချိန်မှာပင် ထိုဒါယကာတို့၏ အိမ်ကိုမီးလောင်လေရာ ဒါယကာတို့က “ငါတို့မှာ ပစ္စည်းလဲကုန်, ကုသိုလ်လဲမရ ဖြစ်ကြရပေါ့”ဟု ဝမ်းနည်းစွာနှင့် ထုလ္လနန္ဒာကို အပြစ်တင်ကြလေသည်
ထိုအကြောင်းကို ကြား၍ အခြားဘိက္ခုနီတို့ကလည်း ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဂဏဿ စီဝရလာဘံ အန္တရာယံ ကရေယျ, ပါစိတ္တိယံ
ဘိက္ခုနီ ဂိုဏ်းသံဃာ၏ ရခွင့်ရှိသော သင်္ကန်းလာဘ်ကို (မရအောင် တားမြစ်သောအားဖြင့်) အန္တရာယ်ပြုသော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ဘယ့်လောက်တန် လှူမည်ဟု ကြံစည်ကြသတဲ့ဟု မေး၍ သူတို့မှန်း သလောက်ဆိုလျှင် ပစ္စည်းဝတ္ထုနည်းမှာစိုး၍ “ခဏဆိုင်းကြဦး, အဖိုးချိုတဲ့ အခါမှ လှူကြတာပေါ့”ဟု စိတ်ရိုး စိတ်ကောင်းဖြင့် ဆိုင်းငံ့တားထားလျှင် အနာပတ္တိ
ဧသည် မြန်မာသင်ပုန်းကြီးဝင် အက္ခရာ တစ်လုံး ဖြစ်သည်
အသံထွက် အေဟု ရှည်ရှည်ဆွဲ ဖတ်ရသည်
အေးဟု မဖတ်ရချေ
အေးဟု ဖတ်လို ရေးလို သောအခါ၊ ဝစ္စနှစ်လုံးပေါက် ထည့်ကာ၊ ဧးဟု ရေးရသည်
ဧဝံ မေ သုတံ ဧကံ သမယံကို ဖတ်ရာ၌ အေးဝံ မေ သုတံ အေးကံ သမယံဟု ဖတ်သူများ ရှိရာ၊ အေဝံ မေ သုတံ အေကံ သမယံဟု ဖတ်မှသာ အမှန် ဖြစ်လေသည်
ရှေးအခါက အေးမြသည်ကို ဧမြသည်ဟု ရေးလေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ယခုအခါ ဤကဲ့သို့ အသုံးမပြုတော့ချေ
စန္ဒီ၊ ပရမီသွာ၊ ဗိဿဏိုး အစရှိသော ဗြဟ္မဏပုဏ္ဏားတို့ ကိုးကွယ်သော နတ်ကြီးတို့ကို အကြီးအမှူးထား၍ အမျိုးမြတ် သော ပုဏ္ဏားတို့၏ အယူဝါဒအားဖြင့် ကျင့်ဝတ်သိက္ခာပုဒ်နှင့် ပုဏ္ဏားတို့ ကို လှူဒါန်းပူဇော်ပြီးလျှင်၊ တိရစ္ဆာန်သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍ လည်ချောင်းသွေးဖြင့် ထိုအကြီးအမှူးထားသော နတ် တို့အား ပူဇော်ခြင်းသည် ယဇ်မည်၏
ဤသို့ဖြင့် အပူဇော်ခံ ရသော နတ်ကြီးတို့ နှစ်သက်၍ အလိုရှိရာအကျိုးကို ပေးနိုင် သည်ဟု ထင်မှားကြကုန်၏
သာကီဝင်မင်းတို့၏ အဦးအစ ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး မဖြစ်မီ ရှေးအခါ၌ (၁) သဿမေဓ- အခွန်အတုတ်ကို ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့ ခံခြင်းလည်း တစ်ပါး၊ (၂) ပုရိသမေဓ-သူရဲသူခက်တို့အား ခြောက်လတစ်ကြိမ် ရိက္ခာ ပေးခြင်းလည်းတစ်ပါး၊ (၃) သမ္မာပါသ-ဆင်းရဲသားတို့အား အရင်း ဥစ္စာပေး၍ သုံးနှစ်လည်မှ အရင်းအတိုင်းသာ ယူခြင်း လည်းတစ်ပါး၊ (၄) ဝါစာပေယျ-ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ဆိုခြင်းလည်းတစ်ပါးဟူ၍ သင်္ဂဟတရားလေးပါး ရှိကုန်၏
သင်္ဂဟတရားလေးပါးဟူသည်ကား အကြီးအအုပ် အစိုးရ ပြုလုပ်ကုန်သော သူတို့သည်၎င်း၊ ပြည့်ရှင်မင်းတို့သည်၎င်း မိမိတို့အုပ်စိုးသော တိုင်းပြည်နိုင်ငံကို စည်ပင်သာယာအောင် စောင်မကြည့်ရှု ချီးမြေ|ာက် သူကောင်းပြုနည်းပင်တည်း
ဤကဲ့သို့ မဟာသမ္မတမင်းမှ ဥက္ကာကရာဇ်မင်းတိုင်အောင် ဆင်းသက်၍လာသော သင်္ဂဟတရားလေးပါးဖြင့် လူတို့စည်းစိမ် ချမ်းသာ ကြီးကျယ်၍၊ ထိုလူတို့၌ရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို အလှူခံလိုသော ယုတ်မာသော ပုဏ္ဏားတို့သည် ဥက္ကာကရာဇ် မင်းကြီးထံဝင်၍ ကျွန်တော် ပုဏ္ဏားပညာရှိတို့ အမျိုးစဉ်ဆက်မှ လာသော လူတိုင်းကို မပြောမပြရသော လျှို့ဝှက်၍ထားသော အလွန်ကောင်းသော ဗေဒင်နည်းသည် ရှိ၏
ဤနည်းအတိုင်း ပြုလျှင် ဧကန်သေသည့်အခြားမဲ့၌ နတ်ပြည်သို့ ရောက်သည်ဟု အကျိုးလိုအောင် ဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီးကို လူရှင်းရာ၌ တိုးတိုး ဝင်ရောက် တင်လျှောက်သည်
ထိုဥက္ကာကရာဇ်မင်းကြီး ယုံကြည် ၍ ဤပုဏ္ဏားတို့ ဆိုသည့်အတိုင်းပြုသဖြင့် အစဉ်အဆက်လာ သော သင်္ဂဟတရားလေးပါး ပျောက်၍ ယဇ်ကြီးငါးပါး ဖြစ်သည်
သင်္ဂဟတရားလေးပါးကို ပျောက်အောင် ဖျက်ပုံကား-(၁) သဿမေဓဆိုသည်မှာ 'သဿမေဓ'မဟုတ် ပါဌ်ပျက် ဖြစ်သည်
အဿမေဓဆိုမှ မှန်သည်
'အဿ'ကား မြင်းဟော၊ 'မေဓ'ကား သတ်ခြင်းဟော
အဆင်းငါးပါးရှိသော မြင်းကို သတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်
ပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း များစွာ လှူဒါန်း ရမည်
(၂) ပုရိသမေဓဆိုသည်လည်း ယောက်ျားကိုသတ်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်
ပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း များစွာ လှူဒါန်းရမည်
(၃) သမ္မပါသ ဆိုသည်ကား ပုဏ္ဏားတို့ကို လှူဒါန်ရန် ယဇ်ပူဇော်ရန် ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို လှည်းရထားတို့ဖြင့် များစွာ တင်ယူ၍ သူရဿတီမြစ် မြေကြီးထဲသို့ ဝင်၍ ငုပ်ရာအရပ်သို့ သွား၍၊ ရောက်လျှင် ဝန်စုတို့ကို တိုက်ဆောင်ခဲ့သော လှည်း ရထား ထမ်းပိုးကျည်းကလန့်များကို ချွတ်ပြီးလျှင် သူရဿတီ မြစ်ညာကို ဆန်၍ ပစ်ရမည်
ထိုထမ်းပိုးကျည်း ကလန့်ကျရာ အရပ်၌ ယဇ်တိုင်စိုက်၍ ယဇ်ပူဇော်ရမည်
သမ္မာသဒ္ဒါ ထမ်းပိုးကျည်းကလန့်ကို ဟောသည်
ပါသသဒ္ဒါပ ရှေးရှိ သော အပဓာတ်၊ ပစ်လွှတ်ခြင်းကို ဟောသည်
(၄) ဝါစာပေယျ ဆိုသည်ကား စလုံးနှင့်မဟုတ်၊ ဇနှင့် ဝါဇပေယျဆိုရမည်
'ဝါဇ'သဒ္ဒါ ထောပတ်ဟော
'ပေယျ' သဒ္ဒါ သောက်ခြင်းဟော
ကောင်းလှစွာသော ထောပတ်ကို ပုဏ္ဏားတို့အား တိုက်၍ ယဇ် ပူဇော်ရမည်
(၅) နိရဂ္ဂဠ ဆိုသည်ကား တံခါးကျည်းမင်းတုပ် မရှိဆို လိုသည်
ဤယဇ်ပူဇော်လိုသောသူသည် မိမိအိမ် အစရှိသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့ကို အပိတ်အပင်မရှိ၊ တံခါး ဟင်းလင်းထားဖွင့်၍ ပုဏ္ဏားတို့အလိုရှိရာ ယူစေရမည်
ဤသို့ ပုဒ်ပါဌ် အက္ခရာအနက်အဓိပ္ပာယ်နှင့်တကွ ဖျက် ဆီးပြီးလျှင် တင်လျှောက်သောစကားကို နာယူ၍ ဥက္ကာကရာဇ် မင်းကြီးသည် ဤယဇ်ကြီးငါးပါးကို ပူဇော်သည်မှ စ၍ သင်္ဂဟ တရား လေးပါးပျောက်ပြီးလျှင် ယဇ်ငါးပါး လောက၌ အထင် အရှား ဖြစ်သည်
ရှေးအထက်က လောကမှာ အနာရောဂါသုံးခု သာ ရှိသည်
ဤယဇ်ကို ပူဇော်သည်မှစ၍ ရှစ်ပါးသော အနာ ရောဂါတို့ ရောက်လာကုန်သည် ဟူ၍ သုတ္တနိပါတ်၊ ဗြဟ္မဏ ဓမ္မိကသုတ်၌ လာရှိ၏
တင်ဘက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinbet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ တင်ဘက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetgaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ လက်ပံတံခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံတံခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၁ ဦး၊ မ ၁၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၁) အင်းစိန်သည် အင်းစိန်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကျောင်း၏ ပင်မဆောင်ကို ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်ထားသည်
ဒယ်ပုတ်ကွင်းရွာ၊  ဒယ်ပုတ်ကွင်း
တပ်မတော် စစ်ဦးစီးချုပ် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟူစိန် မုဟ်အမ္မဒ် အာရရှတ်သည် နိုင်ငံတော်၏ ဆိုးရွားလှသော နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး အကျပ်အတည်းကို
စကားအင်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarinn(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၀ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းပိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangpoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ယန်းဝိုး ဖြစ်သည်
ရစ်ခ် နဲ့ မော်တီ (အင်္ဂလိပ်: Rick and Morty) သည် အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းရုပ်မြင်သံကြားစီးရီးဖြစ်သည်
ဂျက်စတင် ရွိုင်လန်း အဖြစ် ရစ်ခ် ဆန်းချက်ဇ် (Rick Sanchez)  မော်တီ စမစ် (Morty Smith)ခရစ် ပါနဲလ် အဖြစ် ဂျယ်ရီ စမစ် (Jerry Smith)စပန်ဆာ ဂရမ်မာ အဖြစ် Summer Smithစာရာ ချယ်လ်ကီ အဖြစ် ဘတ် စမစ် (Beth Smith)
လက်စတာစီးတီး ဘောလုံးကလပ်အား မြေခွေးများဟုလည်း ခေါ်ကြပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လက်စတာမြို့ ကင်းပါဝါ ဘောလုံးကွင်းတွင် အခြေပြုသော အင်္ဂလိပ်ကြေးစားဘောလုံးကလပ် အသင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
၂၀၁၃-၁၄ ဘောလုံးလိဂ် ချန်ပီယံကစားပွဲတွင် ချန်ပီယံ ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် ပရီးမီးယားလိဂ်တွင် ပြန်လည် ကစားခွင့် ရရှိခဲ့ကာ လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုကျော်က အင်္ဂလိပ် ဘောလုံး လောကတွင် ထိပ်တန်း အသင်းတစ်သင်း အဖြစ် နေရာယူထားခဲ့သော အခြေအနေသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
၂၀၁၅-၁၆ ခုနှစ် ပရီးမီးယားလိဂ် ကစားပွဲတွင် ပထမဆုံး အကြိမ်အဖြစ် ချန်ပီယံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကလပ်အား ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် လက်စတာ ဖော့စ် ဘောလုံးကလပ် အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဖော့စ်လမ်း အနီးအနားရှိ ကစားကွင်းတွင် ကစားခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖေးလ်ဘတ်လမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘောလုံးလိဂ်သို့ ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရကာ ၁၉၁၉ တွင် လက်စတာ စီးတီး အမည်ဖြင့် စတင် ကစားခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် အနီးအနားရှိ ဝေါ့ကာ ကစားကွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့ကာ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပိုင်ရှင် ပြောင်းလဲပြီးနောက် ကင်းပါဝါ ကစားကွင်း အဖြစ် နာမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
လက်စတာ အနေနှင့် ၂၀၁၅-၁၆ တွင် ပရီးမီးယားလိဂ် ချန်ပီယံ ဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ ပထမဆုံး ထိပ်တန်း အင်္ဂလိပ် ဘောလုံး ချန်ပီယံဆုကို ဆွတ်ခူးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုအောင်ပွဲသည် ဗြိတိသျှ အားကစားလောကအတွက် အကြီးမားဆုံးသော အံ့ဩဖွယ် တစ်ခု ဖြစ်စေခဲ့သည်
. ယခု အောင်ပွဲ မတိုင်ခင်က အကြီးကျယ်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သော အောင်မြင်မှုမှာ ၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ် ပထမတန်း ဘောလုံးလိဂ်တွင် ဒုတိယ နေရာ ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အဆင့် မှ ပရီးမီးယားလိဂ်သို့ ခုနှစ်ကြိမ်တိုင် အတန်းတက်ခဲ့ပြီး တတိယ အဆင့် လိဂ်ဝမ်းတွင် ပထမ ရခဲ့ဖူးသည်
လိဂ်ဖလားကို ၃ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်
အက်ဖ်အေဖလားတွင် ဒုတိယနေရာကို ၄ ကြိမ် ရရှိခဲ့ပြီး ဖိုင်နယ်ပွဲတွင် အမြဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
Note: Flags indicate national team as defined under FIFA eligibility rules. Players may hold more than one non-FIFA nationality.
ဖန်ပလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanpalong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ ပါ နှုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ ပဲခိုးစု
လက်ပန်ကိုင်းရွာ၊ ရင်းချောင်း
အကယ်ကြီးရွာ၊ ကျုံဘုတ်
ယန်းမိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းတွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်အကြား ထုတ်ဝေသည့် ၁၀ ယန်းတန် ဒင်္ဂါးပြားမှာ လွသွားပုံရှိသော်လည်း ၁၉၅၉ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ထုတ်ဝေသည့် ဒင်္ဂါးမှာမူ ချောမွေ့သော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
ယင်းမကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmakyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ သနပ်ပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သနပ်ပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၄ ဦး၊ မ ၈၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းနု (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnu(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ မဲဇာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ဆင်ဂွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဂွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၇ ဦး၊ မ ၁၄၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ကွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantkwe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဘန့်ကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ကွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၃ ဦး၊ မ ၇၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ မြောက်ပိုင်း ဝါးဘလောက်သောက် ရွာ၌ ခမည်းတော် ကျောင်းဆရာ ပွဲစားကြီး ဦးထွန်းအေး၊ မယ်တော် ဒေါ်နှစ် တို့က ၁၉၁၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇ ရက် (၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် ၃ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မွေးချင်း ခြောက်ဦးတွင် အထွေးဆုံး သား ဖြစ်၍ အမည် မောင်ကြီးမောင် ခေါ်တွင်သည်
၁၉၂၉ တွင် ရန်ကုန်၊ ပုဇွန်တောင် ရွှေကျင်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီးထံတွင် ရှင်သာမဏေပြုသည်
ဘွဲ့အမည် ရှင်ကောသလ္လဖြစ်သည်
၁၉၃၈ တွင် သထုံမြို့ အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ ဓမ္မ မေဒနီ ဆရာတော်ကြီး ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ ရဟန်း အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
အစိုးရ ပထမပြန် စာမေးပွဲ ပထမငယ်တန်း (၁၉၃၆)၊ ပထမလတ်တန်း (၁၉၃၇) နှင့် သထုံမြို့ သုဝဏ္ဏဘူမိ ပရိယတ္တိ အသင်းကြီး၏ မဟာဝေယျာကရဏိကတန်း (၁၉၃၇)၊ ဝိနယဓရတန်း (၁၉၃၈)၊ အာဘိဓမ္မိကတန်း (၁၉၃၉) တို့ကို အောင်မြင်၍ ဒုတိယ စာချ တံဆိပ်ကို ခံယူ ခဲ့ရသည်
ရန်ကုန် မဟာအောင်မြေ ဘုံစံ ပါဠိ တက္ကသိုလ်မှ ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင် ခဲ့သည်
၁၉၅၉ တွင် သာသနာ့ဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ် ရရှိ ခဲ့သည်
ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ဘာသာတွဲဖြင့် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း (၁၉၅ဝ)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (၁၉၅၇)၊ လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ (၁၉၆၃) တို့ကို ရရှိ အောင်မြင် ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဘာသာ၊ စာပေ၌ ဝါသနာ ထုံသည့် အားလျော်စွာ အရိယသမဂ္ဂ အသင်းတိုက်တွင် ဟင်ဒီ ဘာသာကို လည်းကောင်း၊ ဒီအင်န်ဂျီ ဂျပန် တက္ကသိုလ်၏ ပထမနှစ် စာမေးပွဲ အောင်သည်ထိ ဂျပန် စာကို လည်းကောင်း၊ အရှင် အာဒိစ္စဝံသ ကျောင်း၌ အင်္ဂလိပ် စာကို လည်းကောင်း၊ သီရိလင်္ကာ နိုင်ငံ အာနန္ဒာ ကောလိပ်နှင့် ပင်ဘရုတ် အကယ်ဒမီ တို့၌ အင်္ဂလိပ် ဘာသာကို ၁၉၄၇ - ၄၉ ထိ သင်ယူ၍ လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အပြီး ရန်ကုန် ဘုရားကြီး တိုက်တွင် ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာနှင့် သက္ကတ တို့ကို လည်းကောင်း ဆည်းပူးတော် မူခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၉ တွင် နိုင်ငံတော် ဗုဒ္ဓ သာသန အဖွဲ့၏ သာသနာပြု ခရီး အဖြစ် ဂျပန်၊ အမေရိကန်၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ နိုင်ငံ များသို့ ကြွရောက်တော် မူခဲ့ ရသည်
စာပေ ဆိုင်ရာ၊ အယူဝါဒ ဆိုင်ရာတွင် အဘက်ဘက်၌ အကွက် စေ့အောင် လေ့လာ ခဲ့သည်
ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါး များစွာ ရေးသား ခဲ့ဖူး၏
အသံလွှင့် တရားတော်များ ဟောကြား ထုတ်လွှင့် ခဲ့ဖူးသည်
မြန်မာ နိုင်ငံ သုတေသန အသင်း၏ ဆပ်ကော်မတီတွင် စာစဉ် ထုတ်ဝေရေး အဖွဲ့ငယ်၌ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ရွေးချယ် ခံခဲ့ ရသည်
ပါရမီ ဋီကာသစ်၊ ဗြဟ္မ နိရုတ္တိနယ သင်္ဂဟ ခေါ် မြန်မာ စကားလုံး ပြောင်းထုံးကျမ်း (၁၉၈၅)၊ ကလေးများ အတွက် တနင်္ဂနွေ သင်တန်း လက်စွဲကျမ်း ဖြစ်သည့် ဗုဒ္ဓ ဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု ရှုမှတ်ဖွယ်၊ လန်ဒန် ပါဠိ စာပေ အသင်းကြီး၏ အကူအညီ တောင်းခံမှုကြောင့် ပြုစုသည့် သံယုတ် အဋ္ဌကထာ အင်္ဂလိပ် ဘာသာပြန် ကျမ်းစာ များကို ပြုစုတော် မူခဲ့သည်
'ပါရမီ ဋီကာသစ်' စာမူဖြင့် ၁၉၆၇ ခုနှစ် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ရှေးဟောင်း မြန်မာ စာပေ ဖော်ထုတ်ရေး ပြိုင်ပွဲတွင် ဆု ရရှိ ခဲ့ရာ ၁၉၆၈ ခု ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ ဆုနှင်း သဘင်တွင် ဆုလက်ခံ ရရှိ တော်မူ ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ် မေလ ၁၉ ရက် (၁၃၄ဝ ပြည့်နှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁၃ ရက်) သောကြာနေ့ ညဥ့် ၉း၃ဝ နာရီတွင် ဘဝ နတ်ထံ ပျံလွန်တော် မူခဲ့သည်
မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေ ဆုများ
စာ ၃၉ဝ - ၃၉၄
သပြေကန် ဆရာတော် အရှင်ဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ
ရန်ကုန်မြို့ ပုဇွန်တောင် ရွှေကျင် ကျောင်းတိုက် "ဆရာတော် အရှင် ကောသလ္လ" ၏ ဘဝ ဖြစ်စဉ်
(ကွန်ပျူတာ ကော်ပီကူးမူ)
သပြေကန် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ထေရ ဂုဏ်ရည် စာစောင် (၁၉၉၃)
စကော့အောက်စုရွာ၊ စက္ကော့တောင်
တကယ်လို့သာ သည် ၂၀၀၈ ခုထွက် မြန်မာ ဗီဒီယိုဇာတ်ကား ဖြစ်သည်
ကြောင်ကမ္ဘာ ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် အောင်ကျော်ထွန်း ဇာတ်လမ်းရေးကာ ရွှေသဒ္ဒါ (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ဇာတ်ညွှန်းရေးပေးသည်
သူထူးစံ၊ ထက်ထက်မိုးဦး၊ မင်းဟိဏ်း၊ အေးဝတ်ရည်သောင်း၊ ဧရာ၊ ညီဂျော်၊ ဇော်ဝမ်း၊ ဂွမ်းပုံကြီး တို့ ပါဝင်ထားသည်
ယမ်းပျံ (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanpyan(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇၅ ဦး၊ မ ၅၈၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသားဆေးပညာရှင် အက်မီးလ် သီအိုဒိုကော့ချား (အင်္ဂလိပ်: Theodor Kocher) သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်အတွက် နိုဘဲလ်ဆုကို ဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာ ထူးချွန်သူတစ်ဦးအဖြစ်ရရှိခဲ့သည်
သူသည်လည်ပင်းကြီးရောဂါကိုကုသရန် သိုင်းရျွိုက်ဂလင်းကို ပထမဦးဆုံဖယ်ထုတ်ခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ဖြစ်ပြီး "Father of Thyroid Surgery" ဟုထင်ရှားခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
၁၃၇၁ (၁) ရက်
မကျီးကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဝက်လှကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လှကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၈ ဦး၊ မ ၈၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဓားရေး ၃၇ ချင်းသည် မြန်မာတို့၏ကိုယ်ပိုင်သိုင်းပညာဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်တပ်မတော်တွင် တပ်မှူးဖြစ်ရန်အတွက် ဓားရေးခုနှစ်ချင်းကို ကျွမ်းကျင်စွာတတ်မြောက်ရန်လိုသည်
ဓာရေး၃၇ ချင်းတွင်ပါဝင်သောဓားရေးများမှာထီး၊ ဘယက်၊ ငှက်၊          တို့ဖြစ်ကြသည်
တစ်ဖန် အသေးစိတ် ထီးသွဲ့ဖို၊ ထီးသွဲ့မ၊ ဘယက်သွဲ့ဖို၊ ဘယက်သွဲ့မ၊ ငှက်သွဲ့ဖို၊ ငှက်သွဲ့မ စသဖြင့်ခွဲထားသည်
ဓားရေး ၃၇ ချင်းကို သင်ကြားနိုင်ရန်အတွက် မိုးခုတ်၊ ပင့်ခုတ်၊ ပိုင်းဓား၊ တွက်ဓား၊ ပင့်စလွယ်ပိုင်းဓား၊ ၊ ပင့်စလွယ်တွက်ဓား၊ မိုးစလွယ်ပိုင်းဓား၊ မိုးစလွယ်တွက် စသည့်အခြေခံဓားရေးများကို ကျေညက်အောင်သင်ကြားရသည်
ဝက်မှိုင်းရွာ၊ လမ်းမတော်
ကရင်နီဘာသာစကား သို့မဟုတ် ကယားဘာသာစကား (ကယား: ကယး လီူး ꤊꤢꤛꤢ꤭ ꤜꤟꤤ꤬) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကယားလူမျိုး (ကရင်နီလူမျိုး) ငါးသိန်းကျော် (၅၀၀,၀၀၀ ကျော်) ပြောဆို အသုံးပြုကြသော ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကယား ဟူသော ဝေါဟာရသည် အခြားကရင်များမှ ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန်အတွက် ဖန်တီးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အရှေ့ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၆၀,၀၀၀ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ၁၀၀,၀၀၀ တို့က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်ဟု ဆိုသည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၁၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
ယင်းနှစ်ခုသည် ကွဲပြားသော ဘာသာစကားနှစ်ခု ဖြစ်သည်
အနောက်ကယား၏ ဒေသိယစကားများမှာ ယင်းတလဲ နှင့် မနုမနော တို့ ဖြစ်ကြသည်
အရှေ့ကယားဘာသာစကား ကိုကယားပြည်နယ်၊ ရှားတောမြို့နယ် (သံလွင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း)ရှမ်းပြည်နယ်၊ လင်းခေးခရိုင် တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်
အရှေ့ကယား ဒေသိယစကားများမှာ အထက်အရှေ့ကယားနှင့် အောက်အရှေ့ကယား တို့ဖြစ်ပြီး အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်သည်
အရှေ့ကယားသည် အနောက်ကယားဘာသာစကားကို နားလည်နိုင်ရန် အခက်အခဲရှိသည်
အနောက်ကယားဘာသာစကား ကို ကယားပြည်နယ်နှင့် သံလွင်မြစ်အရှေ့ပိုင်းရှိ ကရင်ပြည်နယ်တို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
ရှမ်းပြည်နယ် ဖယ်ခုံမြို့နယ်တွင်လည်း ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား: ရှမ်းပြည်နယ် (လွိုင်ကော်၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း)တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား: ဖရူးဆိုးမြို့နယ်နှင့် ဒီမောဆိုးမြို့နယ်များ (လွိုင်ကော်၏ တောင်ဘက်ပိုင်း)အနောက်ကယား ဒေသိယစကားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ပျံ့နှံ့လာသော အလယ်ကရင် မူကွဲများ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းများ ဖြစ်ကြသည်
ယင်းတို့မှာအနောက်ကယား မြောက်ပိုင်းစကားအနောက်ကယား တောင်ပိုင်းစကားဒေါတမဒေါညေခုစလောင်းချိကယ်ဝမ်ချယ်အနောက်ကယား၏ မူကွဲတစ်ခုဖြစ်သော ယင်းတလဲဘာသာစကား ကို ကယားပြည်နယ်၊ ဘော်လခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်ရှိ ကျေးရွာ သုံးရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
ယင်းတလဲဒေသိယစကားများမှာ ဘောလခဲနှင့် ဝမ်အောင်း တို့ ဖြစ်သည်
ကော်ယော်ဘာသာစကား သည် အနောက်ကယားဘာသာစကားနှင့် ဆင်တူပြီး ကယားပြည်နယ် ဘော်လခဲမြို့နယ်နှင့် ဖရူးဆိုးမြို့နယ် နယ်နိမိတ်များရှိ ကျေးရွာ ၂၃ ရွာတွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်
ကော်ယော် ဒေသိယစကားများမှာ တော်ခူ နှင့် ဒိုလိုဆို တို့ဖြစ်ကြပြီး အပြန်အလှန် နားလည်ရန် ခက်ခဲသည်
၁၂၅၆ (၁) ရက်
သက်ငယ်ကျင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetngekyingyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ အုတ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆၇ ဦး၊ မ ၁၇၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ် (အင်္ဂလိပ်: Dhammaduta Chekinda University) သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မှော်ဘီမြို့နယ်၊ အောက်ဝါးနက်ချောင်းကျေးရွာတွင် တည်ရှိသော ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်ကြီး၊ ဓမ္မဒူတဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်ဆေကိန္ဒကိုယ်တိုင် ဦးစီးတည်ထောင်ပြီး ၂၀၁၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဝိနယဌာနသုတ္တန္တဌာနအဘိဓမ္မာဌာနကမ္မဋ္ဌာနဘာဝနာဌာနဗုဒ္ဓဘာသာ ဒဿနိကဌာနပါဠိစာပေဌာနဗုဒ္ဓဘာသာသမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဌာနပန္နရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝိဇ္ဇောတ (ဝိဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်ကြီး–ရန်ကုန်) (ယခု-ပျံလွန်)ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒောဘာသာဘိဝံသ (မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်–အမရပူရ)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ (သီတဂူဆရာတော်ကြီး–စစ်ကိုင်း)ဘဒ္ဒန္တအဂ္ဂဉာနာဘိဝံသ (စည်ရှင်ဆရာတော်ကြီး–မန္တလေး)ဘဒ္ဒန္တနန္ဒမာလာဘိဝံသ (ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်ကြီး–စစ်ကိုင်း)ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ဝိဇ္ဇာလင်္ကာရဆရာတော်ကြီး–မန္တလေး)ဘဒ္ဒန္တသီရိန္ဒာဘိဝံသ (တိပိဋက ယောဆရာတော်ကြီး–ရန်ကုန်)ဘဒ္ဒန္တဩဒါတသိရီဘိဝံသ (အဝေရာရာမဆရာတော်မန္တလေး)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တစန္ဒနသာရ (ကျောက်မဲဆရာတော်–ရှမ်းပြည်နယ်)ဘဒ္ဒန္တဝါယမိန္ဒာဘိဝံသ (တိပိဋက ရေစကြိုဆရာတော်–ရန်ကုန်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တအာဒိစ္စဝံသ (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်–ရန်ကုန်)ဘဒ္ဒန္တဉာဏုတ္တရ (ဓမ္မဒူတကျောင်း–အင်းရဲ)ဘဒ္ဒန္တဝါသေဋ္ဌာဘိဝံသ (မစိုးရိမ်တိုက်သစ်–မန္တလေး)၁. ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဓမ္မပိယ (မေတ္တာနန္ဒကောလိပ်– ရန်ကုန်) (ယခု-ပျံလွန်)၂. ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တပညိဿရာဘိဝံသ (ဓမ္မဒူတဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်–ပဲခူး)၃. ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဓမ္မသာမိ (ရှမ်းပြည်နယ် ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်–တောင်ကြီး)၄. ဘဒ္ဒန္တသီလက္ခန္ဓာဘိဝံသ (တိပိဋကဆရာတော်ကြီး–ရန်ကုန်)၅. ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလာလင်္ကာရ (တိပိဋကဆရာတော်ကြီး–မင်းကွန်း)၆. ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာလာလင်္ကာရ (တိပိဋကဆရာတော်ကြီး–မင်းကွန်း)၇. ဘဒ္ဒန္တအဘိဇာတာလင်္ကာရာဘိဝံသ (တိပိဋကဆရာတော်ကြီး-မုံရွာ) (ယခု-ပျံလွန်)၈. ဘဒ္ဒန္တနာဂိတ (ဒွိပိဋကဆရာတော်ကြီး–ရန်ကုန်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဆေကိန္ဒ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဘဒ္ဒန္တအာနန္ဒက (ဝေဇယန္တာ ကျောင်း၊ မြောက်ဒဂုံ)ဘဒ္ဒန္တဥပါလိ (ဝေဇယန္တာ ကျောင်း၊ မြောက်ဒဂုံ)ဘဒ္ဒန္တဉာဏိက (ပေါက်စေတီကျောင်း၊ ၈မိုင်)ဘဒ္ဒန္တဓမ္မရက္ခိတ (ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ၊ မှော်ဘီ)ဘဒ္ဒန္တစန္ဒောဒယ (ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ၊ မှော်ဘီ)ဘဒ္ဒန္တဉာဏိဿရ (တိပိဋကမဟာဂန္ဓာရုံကျောင်း၊ မရမ်းကုန်း)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တကဉ္စန (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဘဒ္ဒန္တပညာဇောတ (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တဇာဂရာလင်္ကာရ (ဓမ္မဒူတဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာ ဘဒ္ဒန္တ ဆေကိန္ဒ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တ နန္ဒက (နန္ဒကာရာမ ကျောင်း)ဘဒ္ဒန္တ ခေမာစာရ (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တ ကဉ္စန (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒ တက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တာ လင်္ကာရ (မဟာဂန္ဓာရုံ တောရတိုက်ကြီး)ဘဒ္ဒန္တ ဇာဂရာလင်္ကာရ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာဘဒ္ဒန္တ ဇောတိက (ကရုဏာ အလင်းရောင်ကျောင်း လှည်းကူး)ဘဒ္ဒန္တ ပညာဇောတ (ဓမ္မဒူတ ဆေကိန္ဒတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာပါမောက္ခ ဆန်းထွန်း (ပါမောက္ခ (ငြိမ်း)၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ်)ဒေါက်တာပါမောက္ခ လှတင့် ပါမောက္ခ(ငြိမ်း) (အဝေးသင်တက္ကသိုလ် -ရန်ကုန်)ဒေါက်တာပါမောက္ခ လှမြင့် (အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ်)
ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပန္နကရဟန်း၏ ဓမ္မာနုဓမ္မပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် လျော်လျောက် ပတ်သော ဖြေဆိုချက်များကို ဓမ္မာရာမောအစရှိသော ဂါထာတို့ကို ထောက်ထား၍ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပုံကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောကြားည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
သက်ရှည်မြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetsheymyaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ သုံးဆယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးဆယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၃၃ ဦး၊ မ ၃၄၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဂေါ်ရခါးလူမျိုးများ နေထိုင်သောရွာဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အနည်းငယ်သာရှိသော ဂေါ်ရခါး တက္ကသိုလ်များအနက်မှ တခု ဖြစ်သည်
လေးနှစ်ပညာသင်ကြားရပြီး ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ချီးမြှင့်သည်
တက္ကသိုလ်မှ ပေးသော ဘွဲ့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ အပါအဝင် တောင်အာရှနိုင်ငံများက အသိအမှတ်ပြုသည်
တက္ကသိုလ်မှ တနှစ်တခါ ပြုလုပ်သော ဘုရားပွဲမှာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဂေါ်ရခါး လူမျိုးများအကြား ထင်ရှားသည်
စည်ကားသည့် ပွဲတော်တခုဖြစ်သည်
သက်သော့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetthawt)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ကုက္ကိုကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုက္ကိုကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၃၀ ဦး၊ မ ၃၁၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးခင်ရီ သည် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်
ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက်တွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီး ဩဂုတ်လတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရအဖြစ် ပြောင်း၍ဖွဲ့စည်းသောအခါတွင်လည်း ၎င်းအား ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ထပ်မံခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဦးခင်ရီသည် ၂၀၁၁ခုနှစ်မတိုင်မီ စစ်အစိုးရလက်ထက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့၏ ရဲချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
ဦးခင်ရီသည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မြောင်းမြမြို့နယ် ရွေးမြစ်ကမ်းဘေးရှိ ဇာတိရွာတွင်တောင်သူလယ်သမားမိသားစုမှ မွေးဖွားလာကာ ထိုရွာတွင်  မူလတန်း၊ အလယ်တန်းပညာ နှင့်  မြောင်းမြမြို့တွင်  အထက်တန်းအထိပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် တွင်B.Econ (statistic)ဘာသာရပ်ဖြင့် ကျောင်းတက်ရောက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်လောင်းအပတ်စဉ် (၁၇)သို့ တက်ရောက်ရန် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရကာ တပ်မတော်သားဘဝသို့ ပြောင်းလဲ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ခုနှစ်အထိ (၄) နှစ်ကြာ စစ်တက္ကသိုလ် မေမြို့ တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကာ ၁၉၇၆ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင်  B.A (DSA) ဘွဲ့ဖြင့်  ပြန်တမ်းဝင် အရာရှိ ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည်
ပုသိမ်မြို့ ခလရ(၃၈)တွင် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရာကစပြီး အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (စစ်တွေ) တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(ဗိုလ်မှူးကြီး)  အဆင့်၊ထိုမှ တစ်ဆင့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲရေးမှူး ( ဗိုလ်မှူးချုပ် )အဆင့်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ ၂၀၀၂ ခုနစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံရဲတပ်ဖွဲ့ ရဲချုပ် အဖြစ် ( ၈ ) နှစ်ကျော်ကြာတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးခင်ရီသည် နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ တွင် ရဲချုပ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ပြည်ထဲရေး ဒုတိယဝန်ကြီး (ရဲချုပ်တာဝန်ပူးတွဲ) ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် အရောက် သမ္မတဦးသိန်းစိန် ဦးဆောင်သည့်အစိုးရအဖွဲ့တွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့်ပြည်သူ့ အင်အားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ထမ်းဆောင်နေစဉ်  နှစ်ပေါင်း ( ၄၀ ) ကြာကောက်ယူနိုင်ခြင်းမရှိသည့် လူဦးရေနှင့်အိမ်အကြောင်းအရာဆိုင်ရာ ပြည်လုံးကျွတ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူခြင်းဖြစ်သည့် ၂၀၁၄ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း နှင့် မိုးပွင့်စီမံချက် အဆင့်(၈)အထိအား  ကိုယ်တိုင် ဦးစီး၍ တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်ဒေသများအပါအဝင်၊ နိုင်ငံအနှံ့ကွင်းဆင်း၍ နိုင်ငံသားကဒ် (၇)သန်းကျော် ထုတ်ပေးခြင်း၊ ပြည်ပထွက်ခွါခွင့်အတွက်အလုပ်ပိုသော D-Form စနစ်ကိုပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့်အညီဥပဒေပြု၍ ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ ပြည်ပနေ နိုင်ငံသားများတရားဝင်ပြည်တွင်း နေထိုင်ခွင့်Permanent Residence ( PR) စနစ်ကိုစတင် အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း၊ အွန်လိုင်းဖြင့်လျှောက်ထားနိုင်သော အီလက်ထရွန်နစ်ဗီဇာ (E VISA) စနစ် ကိုစတင်အကောင်အထည်ဖော်ခြင်း အပါအဝင်အစဉ်အဆက်မရှိခဲ့သည့် သမိုင်းမှတ်တိုင်(၇) ခုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် မှတ်တမ်းများလည်းရှိခဲ့သည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅ မတိုင်ခင် ၎င်းသည် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှအနားယူကာ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၏ ပါတီစည်းကမ်းထိန်းသိမ်းရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅ တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၆)မှနေ၍ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ်  ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး ဝင်ပြိုင်ရာ ပြိုင်ဖက် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကိုယ်စားလှယ် မန်းထွန်းကြိုင်အား မဲရလဒ် ၁၇၂၃၇မဲ အကွာဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ အနားနီးချိန်တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ ၏ ပါတီဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ(၂) ဖြစ်သွားသည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တွင်လည်း ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဆိပ်ကြီးခနောင်တိုမဲဆန္ဒနယ်မှနေ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအဖြစ် ဝင်ပြိုင်ရာတွင်လည်း ပြိုင်ဖက် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကိုယ်စားလှယ် ဦးတင်ထွန်းနိုင်အား မဲရလဒ် ၇၁၉၉  မဲအကွာဖြင့် ထပ်မံ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်
ဦးခင်ရီကို  စစ်တပ် အာဏာမသိမ်းခင်နှင့် အာဏာသိမ်းပြီးသည့်နောက် တပ်မတော်ထောက်ခံပွဲများ ဦးဆောင် စီစဉ်သူဟု ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးစိုးသိန်း ရေးသားသည့် ဒီမိုကရေစီ ဒုတိယအစိုးရသစ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ(ဒုတိယတွဲ)စာအုပ်ကို
ထန်းညီနောင်ရွာ၊ လပွတ်ကွဲတဲချောင်း
မကျီးဆိပ် (နောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyiseik (West))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ တောင်တိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်တိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၃၃ ဦး၊ မ ၂၄၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းဝန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungwun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ထနောင်းဝန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေး (အင်္ဂလိပ်: Meningococcal vaccine)ဆိုသည်မှာ နစ်စီရီယား မန်နင်ဂျစ်တိုင်ဒစ်စ်  Neisseria meningitidis (English)ဟုခေါ်သော ဘက်တီးရီးယားပိုးကြောင့်ဖြစ်သောကူးစက်ရောဂါကို ကာကွယ်ပေးသည့် ကာကွယ်ဆေးတိုင်းကို ဆိုလိုသည်
ကာကွယ်ဆေးအမျိုးပေါင်းများစွာရှိပြီး အေ၊ စီ၊ ဒဗလျူ ၁၃၅ နှင့် ဝိုင် စသောပိုးအမျိုးအစားများကို ကာကွယ်နိုင်သည်
ဤကာကွယ်ဆေးများသည် (၈၅-၁၀ဝ)ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို အနည်းဆုံး(၂)နှစ်ကြာသည်အထိ ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်
ဤကာကွယ်ဆေးထိုးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ထိုးပေးခြင်းဖြင့် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါနှင့် ပိုးမွှားများတကိုယ်လုံးတွင်ပျံ့နှံ့ကာ သွေးဆိပ်တက်ခြင်း(sepsis)တို့ဖြစ်ပွားမှုများ ကျဆင်းသွားကြောင်းတွေ့ရသည်
ဤကာကွယ်ဆေးကို ကြွက်သား သို့မဟုတ် အရေပြားအတွင်းသို့ ထိုးနှံရသည်
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုနှုန်း အသင့်အတင့် သို့မဟုတ် မြင့်မားသော သို့မဟုတ် ကူးစက်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုများသောနိုင်ငံများတွင် ဤကာကွယ်ဆေးကို ပုံမှန်ထိုးပေးသင့်သည်ဟု ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ အကြံပြုထားသည်
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားလေ့မရှိသောနိုင်ငံများတွင်တော့ ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများကိုသာ ဤကာကွယ်ဆေးထိုးပေးသင့်သည်
အာဖရိကန် ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ခါးပတ်ဒေသ(African meningitis belt)ဟုခေါ်သော အာဖရိကတိုက် ဆာဟာရတောင်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် ရောဂါပိုး၏ပဋိဇာတ်နှင့် သယ်ဆောင်ပေးသောပရိုတိန်းတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားသောကွန်ဂျုဂိတ်ကာကွယ်ဆေး(conjugate vaccine)ဖြင့် အသက်(၁)နှစ်မှ (၃၀)နှစ်အတွင်း လူများအားလုံးကို ကာကွယ်ဆေးထိုးပေးလျက်ရှိသည်
ကနေဒါနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ မန်နင်ဂိုကောကပ် ဘက်တီးရီးယား(၄)မျိုးလုံးကို ကာကွယ်နိုင်သည့် ကာကွယ်ဆေးကို ဆယ်ကျော်သက်လူငယ်များနှင့် ရောဂါကူးစက်ခံရနိုင်ခြေရှိသူများအားလုံးကို ပုံမှန်ထိုးရန် အကြံပြုထားသည်
မက္ကာမြို့သို့ ဟာ့ဂ်ျခရီးစဉ်အတွက်သွားမည့် ခရီးသည်များအားလုံးသည် ဤကာကွယ်ဆေးထိုးရန် လိုအပ်သည်
ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် စိတ်ချရသောဆေးဖြစ်ပြီး တချို့လူများ၌ ဆေးထိုးသည့်နေရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းနှင့် နီရဲခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်
ဤကာကွယ်ဆေးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်နေစဉ်အတွင်း စိတ်ချစွာ အသုံးပြုနိုင်သည်
လူပေါင်းတစ်သန်းတွင် တစ်ယောက်ခန့်သည် ပြင်းထန်သည့် ဆေးမတည့်သည့်တုံ့ပြန်မှုဖြစ်တတ်သည်
ပထမဆုံး ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါကာကွယ်ဆေးကို (၁၉၇၀) နှစ်ပိုင်းတွင် စတင်ရရှိခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့မှ သတ်မှတ်ထားသည့် အခြေခံကျန်းမာရေးစနစ်အတွက် အဓိကလိုအပ်သောဆေးများထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
(၂၀၁၄)ခုနှစ် လက်ကားဈေးမှာ (၃.၂၃-၁၀.၇၇)ဒေါ်လာခန့်ဖြစ်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ဆေးပတ်လည်အောင်ထိုးရန် (၁၀ဝ-၂၀ဝ)ဒေါ်လာခန့်ပေးရသည်
ပင်လယ်သေ ကို ဆားပင်လယ် ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ပါလက်စတိုင်း အနောက်ကမ်းနှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံ တို့ဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသော ကုန်းပိတ်ပင်လယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုပင်လယ်၏ မျက်နှာပြင် နှင့် ကမ်းပါးမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၁,၃၈၈ ပေ (၄၂၃ မီတာ) မျှ နိမ့်ပြီး ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေသည် ၁,၂၃၇ ပေ (၃၇၇ မီတာ) နက်ပြီ: ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနက်ဆုံးသော ဆားငန်လွန်ရေကန် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆားငန်ရေပါဝင်မှု ၃၃.၇ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆားငန်မှုအများဆုံး ရေကန်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်
သမုဒ္ဒရာထက် ၈.၆ ဆ မျှ ပို၍ ဆားငန်မှု များသည်
ဆားငန်မှု များပြားလွန်းသဖြင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ကြမ်းတမ်းပြီး မည်သည့်သတ္တဝါမှ မျိုးပွား အသက်ရှင်ခြင်း မပြုနိုင်ပေ
ထို့အတွက် ထိုအမည်ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေသည် အရှည်ဆုံးနေရာတွင် ၄၂ မိုင် (၆၇ ကီလိုမီတာ) ရှည်ပြီး အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၁မိုင် (၁၈ ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်သည်
ဂျော်ဒန်တောင်ကြား ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ဂျော်ဒန်မြစ်မှ အဓိက စီးဝင်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငန်ဆုံးသော အိုင်ကြီးဖြစ်သည့် ပင်လယ်သေသည် ပါလက်စတိုင်းနှင့် ထရန်စဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ယင်းသည် ၄၇ မိုင် ရှည်၍၊ ၁ဝ မိုင် ကျယ်သည်
အနက်ဆုံးနေရာတွင် ပေ ၁၃၁ဝ ရှိ သော်လည်း၊ အချို့နေရာတွင် ၃ ပေမှ ပေ ၃ဝ အထိခန့်သာ နက်သည်
မိုင် ၅ဝ မျှသာ ကွာဝေးသော မြေထဲပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင် အောက်ပေပေါင်း ၁၂၉ဝ နိမ့်သည်
မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းသော ဂျော်ဒန်မြစ်သည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့၏ အရှေ့စူးစူး ၂၅ မိုင်ခန့် အကွာတွင် ပင်လယ်သေထဲသို့ စီးဝင်သည်
အရှေ့နှင့် အနောက်ဘက်တို့မှ လည်း ချောင်းငယ် မြစ်ငယ်ပေါင်း များစွာ စီးဝင်ကြသည်
တစ်နေ့လျှင် ထိုမြစ်များမှ ရေချို တန်ချိန် ခြောက်သန်းကျော် စီးဝင်သည့်ကြားမှပင် ပင်လယ်သေ၏ ရေသည် သမုဒ္ဒရာ ရေထက် ခြောက်ဆခန့်ပို၍ ငန်သေးသည်
ထို့ပြင် မြစ်များ ချောင်းများမှ ရေမည်မျှပင် စီးဝင်စေကာမူ၊ ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မလာချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်၊ ထိုဒေသ၏ ပြင်းထန်သော အပူရှိန်ကြောင့် ရေများ အခိုးအငွေ့ ဖြစ်ကာ၊ ခန်းခြောက်ကုန်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေ၏ ရေတွင် အစိုင်အခဲ၊ အများအားဖြင့် ဆား ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါနေသဖြင့် ရေသည် စေးရကား၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည်ပင်လျှင် မနစ်ဘဲ ပေါ်နေနိုင်သည်
ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပက်လက် အိပ်၍၊ စာဖတ်နိုင်သည်ဟုပင် ဆိုကြသည်
ထိုကြောင့် ယင်းပင်လယ်ကို သမ္မာကျမ်းစာထဲ၌ ဆားပင်လယ်ဟု ခေါ်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်သည်
အလယ်ခတ် ခရီးသည်များ၏ အဆိုအရ၊ ပင်လယ်သေ ပေါ်၌ တိုက်ခတ်သော လေသည် အဆိပ် အခိုးအငွေ့များ ပါသဖြင့်၊ ငှက်များပင် ယင်းပင်လယ်ပေါ်မှ ဖြတ်၍ ပျံသန်း ခြင်း မပြုဟု သိရသည်
ယခုခေတ်တွင်မူ၊ ငှက်တို့သည် ပင်လယ်သေသို့ မလာကြသည်မှာ အမှန်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုသို့ မလာကြသည်မှာ ယင်းပင်လယ်သည် ဆားငန်လွန်းသဖြင့်၊ မည်သည့် ငါးနှင့် ရေပေါက်အပင်မျိုးမှ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်ကို သိရလေသည်
ပင်လယ်သေထဲတွင် အဖိုးတန် ဓာတ်သတ္တုများရှိသည်
သာမန်ဆားအပြင်၊ မက်ဂနီဇီယမ်ကလိုရိုက်၊ ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုက်နှင့် မက်ဂနီဇီယမ်ဗရိုမိုက်တို့လည်း ရနိုင်သည်
ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်တွင်လည်း ချော်၊ ကန့်နှင့် သိန္ဓောဆားများ ရနိုင်သည်
ရေထဲ၌ ယင်းသို့ ဓာတ်သတ္တုများ ရှိနေရာ၊ ရေမျက်နှာပြင်မှ ထွက်သော ရေငွေ့သည် အနံ့မကောင်းချေ
သို့ရာတွင် ပင်လယ်သေ၏ ရေသည် ရောဂါအချို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု အယူရှိကြသဖြင့်၊ ပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ကယ်လီယာမြို့တွင် ကျန်းမာရေး စခန်းတစ်ခု ဖွင့်ထားသည်
ပင်လယ်ရေသည် စေးထန်း၍ အနံ့ပြင်းသော်လည်း၊ ပင်လယ်သေ၏ ရှုခင်းသည် သာယာသည်
ရေပြင်သည် တောက်ပလျက် ရှိသည်
ပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် မိုးအက်ကုန်းပြင်သည် ဖြူဖွေးသော ကျောက်တန်တိုင်းကြီးကဲ့သို့ ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၄၄၆ဝ အထိ မြင့်တက် တည်ရှိနေသည်
အနောက်ဘက်တွင် ပေ ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိ ဂျူဒီယာကုန်းမြင့်ကြီး တည်ရှိသည်
ယဉ်ရဲပြင်ရွာ၊ ကျောက်မြောင်း
ရင်ဖန်ထိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhpanhto)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ တာကုန်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာကုန်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈၈ ဦး၊ မ ၅၆၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ကြည်းကုန်း(၌ ဖြစ်သော)နေသော သတ္တဝါတို့ထက် ရေနေသတ္တဝါတို့က ပို၍ ပေါများသည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုလျှင် သစ္စာလေးပါးကို မသိ မမြင်နိုင်ကြခြင်းကြောင့်တည်း၊ ထို့ကြောင့် သစ္စာလေးပါး အမှန်တရားကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ကြရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဟဆဲဘူတာ  (長谷駅 ဟဆဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ခမခုရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂဂမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gagam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆဖားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
ဟင်္သာ (အင်္ဂလိပ်: Ruddy shelduck)ကို မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြင်ဖူးသူ နည်းကောင်း နည်းမည်ဖြစ်သော်လည်း ကြားဖူးသူကား များပေသည်
ဟင်္သာသည် အလျား ၂၅ လက်မခန့်ရှိသည်
အတောင်တွင် အနက်ပြောက်ကလေးများနှင့် အဖြူ ကွက်များရှိရာ ယင်းတို့ကို နားနေချိန်၌ မမြင်နိုင်၊ ပျံသောအခါတွင်မှ မြင်နိုင်လေသည်
ဟင်္သာငှက်မတွင် လည်ပင်း၌ အမည်းရစ် မရှိချေ
ဟင်္သာငှက် ကလေးများသည် ဟင်္သာငှက်မနှင့်တူကြသော်လည်း အရောင်မှာ ပို၍ ခြောက်ကြသည်
ယင်းတို့၏ ကျောဘက်တွင် အညို ရောင်နှင့်နီညိုရောင်ဖျော့ဖျော့အရောင်များ လှိုင်းကလေး များသဖွယ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရသည်
အမြီးတွင်လည်း အစဉ်းကြောင်းကလေး ရှိသည့်အပြင် အနားဘက်တွင် နီညို ရောင်ရှိသည်ကိုပါ တွေ့ရ လေသည်
ဟင်္သာငှက်၏အသံမှာ သာယာတတ်ပြီးလျှင် လွတ်လွတ် လပ်လပ်လည်း အော်မြည်တတ်သည်
ဟင်္သာဖို၏ အသံနှင့် အမ၏အသံများကို ခွဲခြား၍ သိနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်
သန့်ရှင်းသည့် သဲသောင်ပြင်များကို ဟင်္သာများ ကြိုက် နှစ်သက်ကြ၏
ထုံးအိုင်များတွင် ဟင်္သာများ နေလေ့ မရှိကြ သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ တွေ့နိုင်လေသည်
ရွှံ့နွံ ထူထပ်သော ကမ်းခြေများတွင်လည်း ဟင်္သာများကို မတွေ့ရ ချေ
ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းခြေတွင်မူ ဟင်္သာများကို ဆောင်းဥတု တွင် အများဆုံး တွေ့နိုင်သောငှက်ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
ပထမစ၍ ရောက်သောအခါ အုပ်များနှင့် ရောက်လာသော်လည်း ဆောင်းဥတုအတွက် နေထိုင်ရန် နေရာများကို ရွေးချယ်ပြီးသည် နှင့်တပြိုင်နက် စုံတွဲလိုက်သာ နေထိုင်ကြလေသည်
စုံတွဲလိုက် အမြောက်အမြား နေထိုင်နိုင်ကြသော်လည်း နှစ်ဆယ့်ငါးစုံတွဲ၊ သို့မဟုတ် စုံတွဲပေါင်း ၃ဝ ထက် ကျော်လွန်၍ကား မြင်ရခဲ လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းရှိ ဧရာဝတီနှင့် ချင်းတွင်းမြစ်များတွင် ဟင်္သာများကို အများဆုံး တွေ့နိုင်လေ သည်
မြန်မာနိုင်ငံတောင်ဘက်ပိုင်းနှင့်ရခိုင်ပြည်နယ်ဘက်များရှိ မြစ်ကြီးများတွင်လည်း ဟင်္သာ များကို တွေ့မြင်နိုင်လေသည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ပြည်တွင်းရှိ အင်းအိုင်များနှင့် ထုံးအိုင်များ တွင် စုံတွဲများကို ဖြစ်စေ၊ အုပ်ကလေးများကို ဖြစ်စေ တွေ့ရ တတ်သည်
အောက်တိုဘာလ၊ သို့မဟုတ် နိုဝင်ဘာလ စောစောပိုင်း ရောက်လာစအချိန်တွင် မေမြို့ကန်သို့ စုံတွဲများ၊ သို့မဟုတ် အုပ်ကလေးများ မှန်မှန်လာရောက်သည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်ကြသော ဧည့်သည် ငှက်ဖြစ်ကောင်း ဖြစ်ပေမည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၌မူ နိုဝင်ဘာလ မကုန်မချင်း ဟင်္သာများကို မြင်ရလေ့ မရှိချေ
ထိုသို့ အစော ဆုံး ရောက်လာ ပြီးလျှင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရာတွင်လည်း နောက်အကျဆုံး ထွက်ခွာသော ငှက်များတွင် ပါဝင်လေသည်
သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) သဘောအရ ဟင်္သာသည် အန်ဆီရီဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် အန်နတီတီး မျိုးရင်းနှင့် တက်ဒေါနီနီ မျိုးရင်းခွဲတို့၌ ပါဝင်၍ ယင်းကို တက်ဒေါနား ဖာရူးဂီနီး ဟုခေါ်သည်
၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ မေလ ၂ ရက်နှင့် ၃ ရက်နေ့တွင်တိုက်ခတ်ခဲ့သော နာဂစ်မုန်တိုင်းကြောင့် ကမ္ဘာ့ရှားပါး စာရင်းဝင်ငှက်မျိုးစိတ်တချို့ သေဆုံး ပျောက်ကွယ်သွားရသည်
မုန်တိုင်းကြောင့် ဧရာဝတီတိုင်းနှင့် ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်း ပင်လယ် ကမ်းစပ်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကျက်စားလျက် ရှိသော ဟင်္သာငှက်၊ ကြိုးကြာငှက်၊ ငှက်ကျားနှင့် စင်ရော်ငှက်များ အုပ်စုလိုက် သေဆုံးခဲ့ကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ ငှက်နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အသင်းမှ တရားဝင် စာရင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်
မုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးခဲ့သော ဟင်္သာငှက်နှင့် ကြိုးကြာငှက်မှာ ကမ္ဘာ့ရှားပါးငှက်မျိုးစိတ် ဝင်များဖြစ်သလို၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း မျိုး သုဉ်းပျောက်ကွယ်မည့် အနေ အထားမျိုး ဖြစ်နေကြောင်း မြန်မာနိုင်ငံ ငှက်နှင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးအသင်းမှ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးစိုးညွှန်က ပြောဆိုသည်
ဟင်္သာသည် ရေပျော်ငှက် ဖြစ်ကြသည်
ဟင်္သာ သည် ရေတွင်နေသော ဇာမဏီ ငှက်ဖြစ်သည်
မွန် လူမျိုး တို့အတွက် အထိမ်းအမှတ် သတ္တဝါလည်းဖြစ်သည်
အောက်ပြည်အရပ်တွင် မွန်တို့ကြီးစိုးစဉ်က ဟင်္သာမှာမွန်တို့၏တော်ဝင် အမှတ်တံဆိပ်လည်းဖြစ်သည်
ဟံသာဝတီ ဟုဆိုရသည်မှာလည်း ထိုမြို့အတွက် မြတ်စွာဘုရားဗျာဒိတ်ပေးစဉ်အခါက ဟင်္သာငှက်မောင်နှံ အတူတကွရှိနေသည်ကို အစွဲပြုကာပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဟင်္သာသည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ်တွင် တော်တော်အရေးပါသည်
ဟင်္သာအမျိုးအစား များစွာရှိသည်ဟုလည်းသိရသည်
ရှေးခေတ်က ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုအတွက် ချိန်တွယ်သောအလေးများကို ဟင်္သာရုပ်၊ ဒေါင်းရုပ် စသည့်အရုပ်များအဖြစ် ကြေးသတ္တုဖြင့် သွန်းလုပ်သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
ဗုဒ္ဓဝါဒထက်အရင် ဗြဟ္မဏဝါဒတွေ မြန်မာပြည်ကို ရောက်လာကတည်းက ဟင်္သာငှက်သည် အရေးပါခဲ့သည်
ဟိန္ဒူဝါဒ အရ ခေတ်စားခဲ့သည့် သူရဿတီ ရုပ်မှာ မြင့်မြတ်သော ဟင်္သာငှက်ကို ထည့်ထားသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်လည်း ဟင်္သာသည် ပါဝင်ပတ်သက်မှုများ ရှိခဲ့သည်
ဘုရားအလောင်းတော်၏ ဘဝဖြစ်စဉ်တွင် ဟင်္သာ (၁၀) ကြိမ်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဘေးအန္တရာယ် ကင်းငြိမ်းသောဘဝ ၃၄ မျိုးဟု ယုံကြည်ကြသော ဖြစ်တော်မူ ဘုရားရှိခိုးတွင် “အစကြိုးကြာ၊ဆယ့်ခြောက်ခါနှင့်၊ ဟင်္သာကိုးဖြစ်၊ ခြောက်ဖြစ်ကား ခို”ဟု ပါရှိသည်
ဇာတ်တော်များတွင်ပါရှိသော ဟင်္သာဘဝစုစုပေါင်းမှာမူ (၁၀) ကြိမ်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ဘဝဖြစ်စဉ်အစမှ အဆုံးတိုင်အောင် ကာလအတွက်မူ ၁၀ ဂဏန်းအရေအတွက်မှာ လွန်စွာနည်းပါးသည်
ထူးခြားသော ဖြစ်စဉ်ဘဝ ၁၆ မျိုးကို စတုရန်းအင်းအသွင် ချစီပြပုံကို အောက်တွင်လေ့လာနိုင်သည်
(၁၆)-(၀၉)-(၀၆)-(၀၃)(၀၅)-(၀၄)-(၁၅)-(၁၀)(၁၁)-(၁၄)-(၀၁)-(၀၈)(၀၂)-(၀၇)-(၁၂)-(၁၃)မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ အသံတော်သည် ဟင်္သာသံကဲ့သို သာယာသည်ဟု ကျမ်းဂန်များတွင် တွေ့ရပေသည်
ဇဝနဟံသ ဇာတ်တော် ကြောင့်လဲ ဖြစ်သည်
ဗာရာဏသီ၊ ဗြဟ္မဒတ်မင်း လက်ထက်မှာ ဘုရားလောင်းက ဇဝန ဟင်္သာမျိုးဖြစ်ခဲ့သည်
ညီငယ် ဟင်္သာ နှစ်ကောင်ရှိသည်
အခြံအရံ အားလုံး ကိုးသောင်း ရှိသည်
တစ်ကြိမ်မှာ ညီနှစ်ကောင်က နေနဲ့ အပြိုင် ပျံသန်းလိုကြကြောင်း အကို ဘုရားလောင်းဟင်္သာဆီမှာ ခွင့်တောင်းကြတယ်
ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက ခွင့်မပြုပေမယ့် သူတို့သည် နေမထွက်မီကတည်းက ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ထိပ်ကနေ စောင့်နေကြပြီး နေထွက်တာနှင့် အပြိုင်ပျံသန်းကြသည်
နောက်တော့ အငယ်ဆုံးကောင် အတောင်တွေ မီးတောက်လာသည်
ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက သူတို့ကို မီအောင်ပျံလိုက်လာပြီး အငယ်ကောင်ကို ကယ်ပြီး စိတ္တကုဋ်တောင်ကို ပို့ပေးရသည်
မွန်းတည့်ချိန်မှာ အကြီးတစ်ကောင်လဲ ဆက်မပျံနိုင်တော့လို့ စိတ္တကုဋ်တောင်ကို ပို့ပေးရသည်
ထို့နောက် ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက သူကိုယ်တိုင် နေနဲ့အပြိုင် ပျံကြည့်ရင်း သူ့အဟုန်ကို စမ်းသပ်ခဲ့သည်
နောက်တော့ နေဆီကခွာပြီး ဗာရာဏသီမြို့ပေါ်ကို ပျံလာသည်
ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းရဲ့အရိပ်က မြို့ပေါ်ကို လွှမ်းမိုးသွားတယ်
ဗြဟ္မဒတ်မင်းက ထူးဆန်းတဲ့ အဖြစ်နဲ့အတူ မေးသောကြောင့် နေနဲ့အပြိုင် ပျံသန်းနိုင်ခဲ့ကြောင်း လျှောက်သည်
ဘုရင်ကြီးက ဒီအဟုန်ကို မြင်ဖူးချင်တယ်လို့ တောင်းဆိုသည်
ထို့ကြောင့် ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းသည် ၎င်း၏ လျင်မြန်ခြင်းကို ပြသရန် လည်တွင်ချူဆွဲလျက် တိုင်ထိပ်တွင် နေသည်
တိုင်ခြေရင်းတွင် အတော်ဆုံးလေးသည်တော် (၄) ယောက်တို့ ကျောချင်းဆိုင်ရပ်ပြီး အရပ်လေးမျက်နှာကို မြားတစ်စင်းစီ ပစ်၏
ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက မြှားများ မြေမကျမီ ဖမ်းယူကာ လေးသည်တော်တွေရဲ့ ခြေရင်းမှာ ပြန်ချပေးလိုက်သည်
လျင်မြန်လွန်းသဖြင့် မည်သူမှ သေချာမမြင်ကြရ
ချူသံကိုသာ ကြားကြရသည်
မင်းကြီးလဲ အလွန်အံ့ဩပြီး “ဒီထက်ပိုမြန်တဲ့ အဟုန် ဒီလောကမှာ ရှိပါဦးမလား”ဟု ဟင်္သာမင်းကို မေးသည်
ထိုအခါ ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက “ဤလျင်မြန်ခြင်းထက် အဆသိန်းသန်း မက လျင်မြန်သောအရာ ရှိသေး၏
ထိုအရာကား သေခြင်းတရားပေတည်း
”ဟုဆိုရာ မင်းကြီး မှာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်၏
ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းက မင်းကြီးအား တရားပြကာ နှစ်သိမ့်ရသည် ဟု တေရသကနိပါတ်တွင် ပါရှိလေသည်
မင်းကြီးသည် ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းကို အလွန်ကြည်ညိုသွားပြီး ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်းရပ်နေခဲ့သည့် တိုင်ထိပ်မှာ ဘုရားလောင်း ဟင်္သာမင်း အထိမ်းအမှတ် ရုပ်တုထုလုပ် ဂုဏ်ပြုသည်
ဒီကနေ ဘာသာရေးနယ်ပယ်မှာဟင်္သာကို တံခွန်တိုင်ထိပ်မှာ ထုလုပ်မှု စတင်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်
သီတဂူဆရာတော်ကြီး၏ ရဟန်းတစ်ပါးရဲ့တန်ဖိုး တရားတော်မှာ ဟင်္သာအကြောင်း ဟောကြားဖူးသည်
ဟင်္သာရုပ် သင်္ကေတသည် မွန်နှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးပါမြဲဖြစ်သည်
မဆလ ခေတ်၌ အစိုးရက မော်လမြိုင် ဒီဂရီကောလိပ်ရှိ မွန်တို့၏သင်္ကေတဖြစ်သော ဟင်္သာ ရုပ်ကြီးအား ဖြုတ်ချခိုင်းသည်ကို ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းသူ ဒေါက်တာမန်းသက်စံ က အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့၍ အောင်မြင်ခဲ့သည်
သဘာဝဟင်္သာငှက်သည် ဝမ်းဘဲမျိုးနွယ်သာဖြစ်၍ အသွင် အားဖြင့် ဝမ်းဘဲနှင့်တူသည်
တောဘဲကဲ့သို့ပျံနိုင်သည့်စွမ်းအားရှိ သည်
သဲသောင်ရေစပ်တွင် ဖိုမအစုံနေလေ့ရှိသည်
တစ်ကောင်နှင့် တစ်ကောင် တွယ်တာတတ်၍ အချစ်သဲသော သတ္တဝါများစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းရမည်ကဲ့သို့ရှိသည်
'ဟင်္သာ' ကား မြန်မာတို့၏ အနုပညာနယ်ပယ်တွင် ရင်းနှီး လှသည်
သဘာဝ ဟင်္သာငှက်ကို မြင်ဖူးတွေ့ဖူးသူ နည်းသည်သာရှိ မည်
အနုပညာ ဟင်္သာကိုကား တွေ့ဖူးသူ များလေသည်
စာပေ ကျမ်းဂန်နှင့် လက်မှုအနုပညာနယ်တွင် ရှာနိုင်၊ ရှာနိုင်သလို တွေ့နိုင် သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေကျမ်းဂန်များတွင် များစွာပါရှိသည်
မာဂဓ ဘာသာ 'ဟံသ' သဒ္ဒါကိုစွဲ၍ မြန်မာလို 'ဟင်္သာ' ဟုခေါ်ကြောင်း အသီတိနိပါတ်တော်တွင် ဟင်္သာခြောက်မျိုးဖော်ပြထားကာ ဓတရဋ္ဌ ဟင်္သာသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်ကြောင်းနှင့် ရှေးမွန်ဘုရင်တို့သည် ဟင်္သာ ကို အမြတ်တနိုးထား၍ ပူဇော်ခဲ့ကြောင်းကို မြန်မာသီချင်းကြီး တစ်ဆယ့်ငါးပုဒ်အဖွင့်၊ ဆဒ္ဒန်အိုင်သာ၊ အကျယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် တွေ့မှတ်ရသည်
ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ်ဝတ္ထုတော်တွင် သုဝဏ္ဏဟံသဇာတ်၊ ဝီနီလကဇာတ်၊ ကစ္ဆပဇာတ်၊ ဟံသဇာတ်၊ ပလာသဇာတ်၊ နေရူဇာတ်၊ ဇဝနဇာတ်၊ စူဠဟံသဇာတ်၊ မဟာဟံသဇာတ် စသည်များတွင် ဘုရား လောင်းဟင်္သာမင်းဘဝများကို နာရမှတ်ရလေသည်
စက်လက္ခဏာ တော် (၁ဝ၈) ပါးတွင် 'ဥဒေါင်း၊ ကြိုးကြာ၊ ဟင်္သာ၊ စက္ကဝက်၊ ငှက်၏ အမျိုး၊ ဇီဝစိုးအစုံ . . .' စသည်ဖြင့် ပါရှိနေသည်
ဖြစ်တော်ပေါင်းချုပ် ဘုရားရှိခိုးတွင်လည်း 'အစ ကြိုး ကြာ၊ ဆယ့်ခြောက်ခါနှင့်၊ ဟင်္သာကိုးဖြစ်' စသည်ဖြင့် ဘုရားအလောင်းတော် သည် 'ဟင်္သာအဖြစ်ကိုးကြိမ် ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်ကို သိမှတ်နိုင်လေသည်
တစ်ဖန် စိန္တကျော်သူဦးဩ၏ ဩဝါဒထူးပျို့ဆုံးမစာတွင် လည်း 'မတင့်တယ်ရာ၊ လူတို့ရွာတွင်၊ လဝါမဲ့ညဥ့်၊ တံပိုးမဲ့မြစ်၊ လည်ရစ် နွှဲကာ၊ ဟင်္သာမဲ့ကန်၊ တံခွန်မဲ့ငြား၊ စက်ရထားနှင့် . . .' စသည်ဖြင့် ဆိုညွှန်းထားသည်ကိုကြည့်ပါက ဟင်္သာမရှိသောကန်သည်လည်း လမဲ့ည၊ လှိုင်းမဲ့မြစ်၊ တံခွန်မဲ့ရထား၊ စသည်တို့ကဲ့သို့ မတင့်တယ်ဟု ဆိုထားလေသည်
ဟင်္သာကား ဤမျှအချက်အချာကျလှလေသည်
အမတ်ကြီးမင်းရာဇာသည် မွန်ဘာသာကဗျာကျမ်းမှ မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့ သော ဟိတကာရီလင်္ကာ၌ သူရဿတီနတ်သမီးနှင့် ပတ်သက်၍ ဖွင့်ဆို ရာ၌ 'ဟင်္သာဖြူစင်၊ ယာဉ်ပေါ်တွင်၌၊ ဆင်းအင်ဖြူဆွတ်၊ ကိုယ်ရောင် မွတ်လျက်၊ ကြီးမြတ်ဉာဏ၊ ဘုန်းတေဇဖြင့်၊ လက်လှဘယ်ညာ၊ နှစ်ဖက်မှာကား၊ ပဒုမ္မာဖြူစိန်ရောင်တူကို၊ စွဲယူအံ့ဖွယ်၊ လွန်တင့်တယ် သည်၊ မိမယ်သူရဿတီနတ်' စသည်ဖြင့်တွေ့ရပြန်ပေသည်
ရှေးခေတ်သီချင်းကြီး သီချင်းခံများကိုရေးစပ်ခဲ့ကြသော စာဆိုတော်ကြီးများကလည်း ဟင်္သာကိုအလေးအနက်နေရာပေးကာ ဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြလေသည်
ကလပ်ငယ်ကြိုးတွင် 'ဟင်္သာလေပျံကာသွား၊ ပိတုန်း ပိတုန်း ပျား၊ ရေပေါ်မှာလွှားပါလို့၊ ကြာဆံကို စားပါလို့၊ ဝဲကာ ပျံလေတည့်မှ ဝဲကာပျံ. . .'
မြဝတီမင်းကြီး ရေးသော မင်းခမ်းတော်စုံ ဘွဲ့တွင် 'ဟင်္သာရောင်မောင်းဥဒေါင်းကရဝိတ်မွန်နယ်မှာ၊ ရှားစေးလဲ့ ဝှန်၊ မွှေးလွန်နံ့သာ ထည့်ပါလို့လေး'
ဘုန်းဘွဲ့ပတ်ပျိုးတွင်မူ 'ငှက်မွန် ဆင်းဝါ၊ ဟံသာရွှေမုခါ'
နတ်ကြီးဆယ့်ငါးပါးဘွဲ့တွင်လည်း ဗိဿနိုး၊ ဂဠုန်၊ ဟင်္သာဘုံ ရှစ်စုံ ဗြဟ္မာမြန်းသည်နှင့်လေး . . .
' မင်းသိင်္ဂီရေး သိင်္ဂါသံတွင် 'အတောင်ငယ်ယှဉ်နွှဲ၊ ရွှေလည်တွဲပါလို့၊ ဝမ်းဘဲပမာ၊ ရွှေဟင်္သာသို့၊ မကွာအတူ၊ ပါတော်မူ၊ နန်းသူမိငယ် . . .'  စသည်ဖြင့် မြန်မာတို့၏ကြိုး၊ ဘွဲ့၊ သီချင်းခံ၊ တေးဂီတနယ်တွင်လည်း ရှေးရှေးမှ သည် မျက်မှောက် ခေတ်တိုင် ရွှေဟင်္သာများပျံဝဲလျက်ရှိသည်
(ဥပမာ စတီရီယိုတေး၊ စိုင်းထီးဆိုင်၏ ပျံသာပျံပါရွှေဟင်္သာရယ်)
စီးပွားရေး ကြော်ငြာအမှတ်တံဆိပ်များတွင်လည်း ဟင်္သာမပါမပြီးသလောက်၊ ပဲခူးမြို့ ရွှေမောဓောဘုရားအနီးဟင်္သာကုန်းတွင် အဖိုပေါ်အမထပ်ကာ နားနေဟန်ရှိ ဟင်္သာမောင်နှံအရုပ်ရှိလေသည်
ပဲခူးတိုင်း၊ မြို့နယ် သမဝါယမအသင်းစုသည် ထိုထင်ရှားလှသော အချစ်သည်းလှသော ရွှေဟင်္သာမောင်နှံကိုပင် အမှတ်တံဆိပ်ပြုလုပ်ထားလေသည်
မြန်မာ့ ထုတ်ကုန်သွင်းကုန်ကော်ပိုရေးရှင်းသည် ရွှေဟင်္သာကွမ်းအုပ်တော်ပုံ ဖြင့် အမှတ်အသားပြုကာ နိုင်ငံတကာနှင့်ကုန်သွယ်လျက်ရှိသည်
အနုပညာနယ်တွင်း၌လည်း နေရာအမျိုးမျိုးတွင် ဂုဏ် ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း စာရေးသူ ပူးတွဲတင်ပြသည့်ပုံများကို ကြည့်က သိသာနိုင်ပေမည်
ဗဟင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bahin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဗဟင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗဟင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၉၂ ဦး၊ မ ၄၁၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟိုပြင်ရွာဟောင်းရွာ
အက္ကပတ်မြင်းဝန်သည် အက္ကပတ်မြင်းတပ်စုကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်
အလောင်းမင်းတရားလက်ထက် ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် အာသံ ၊ မဏိပူရနယ်များကို သိမ်းပိုက်အောင်ခဲ့ပြီးနောက် ခေါင်းဆောင်လာခဲ့ကြသည့် မြင်းစီးကျွမ်းကျင်သူများအား အက္ကပတ်မြင်းတပ်ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်
သို့ဖြစ်၍ အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူးမှာ မဂိုအင်ပါယာဘုရင် အက္ကဘာ (Akkabar) နှင့် မည်သို့မျှ သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိပေ
အက္ကပတ်မြင်းဝန်၏ လက်အောက်တွင် အက္ကပတ်မြင်း စာရေးများကိုလည်း ခန့်အပ်ထားရှိ၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ အက္ကပတ်မြင်းဝန်တပ်စုကို စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး မရှိသေးဘဲ မြင်းတပ်ဗိုလ်အဆင့်မျှသာ ထားရှိခဲ့ဟန် တူသည်
ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက်တွင်မူ အက္ကပတ်မြင်းဝန်အဖြစ် အထင်အရှား ရှိနေပြီဖြစ်သည်
အက္ကပတ်မြင်းဝန် နေမျိုးကျော်ထင်စည်သူသည် ၁၅ မတ် ၁၇၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝေသာလီသို့ စစ်ချီရာ၌ လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရ၏
ထို့အတူ ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီစဉ်ကလည်း အက္ကပတ်မြင်းဝန် နေမျိုးကျော်ထင်စည်သူ ပါဝင်ခဲ့သည်
ပိဋကတ်တော်အုပ် ဦးပညာ၏ သားဖြစ်သူ ဦးမှိုင်းမှာ ယခင်က ပခန်းကြီးမြို့ဝန် ဖြစ်၏
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် နေမျိုးရဲခေါင်ကျော်ဘွဲ့ဖြင့် အက္ကပတ်မြင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဦးမှိုင်းသည် စစ်ကိုင်းမင်း နန်းတက်စဉ်ကပင် ငွေအသပြာတစ်ထောင် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသေး၏
မကြာမီ မင်းကြီး မင်းခေါင်ကျော်ဘွဲ့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး မဏိပူရသို့ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အကြီးအကဲတစ်ဦးအဖြစ် ဦးဆောင်ချီတက်ခဲ့ရသေး၏
နောင်ဝန်ကြီးရာထူး ရရှိခဲ့သော်လည်း စီရင်ခံခဲ့ရသည်
သာယာဝတီမင်း (၁၈၃၇-၁၈၄၆)လက်ထက်တွင် ဦးမှိုအား အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
ဦးမှိုမှာ နောင်မြတောင်မြို့စားဝန်ကြီး ၊ ပန်းပဲမင်းကြီး စသည့် အမည်များဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်၏
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်တွင် အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲရှိခဲ့သော်လည်း ရှာဖွေမတွေ့ရှိရပါ
အလားတူ ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက် အက္ကပတ်မြင်းဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သူ အမည်ကိုလည်း မသိရပေ
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် မင်းလှရာဇာစည်သူဘွဲ့ခံ ဦးရွှေရိတ်ကို အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်
သို့သော်မကြာမီ ရဲဘက်မြင်းဝန် ဦးခဲအား အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့၏
ရွှေမြို့တော်ဝန် ရာထူးကိုပါ ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်ရသဖြင့် အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးခဲဟုလည်း အမည်တွင်ခဲ့သည်
၁၈၆၆ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုန်တိုင် အရေးအခင်းပေါ်ပေါက်ခဲ့စဉ်က အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးခဲသည် အင်အား ၁၂၀၀ နှင့် သွားရောက်ချီတက် နှိမ်နင်းခဲ့ရသေး၏
၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် လယ်ကိုင်းမြို့စား မင်းကြီး မဟာဇေယျသူရအား အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
မကြာမီ ပန်းထိမ်းမင်းသား အရေးအခင်းပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ အက္ကပတ်မြင်းဝန် လယ်ကိုင်းမြို့ စား မင်းကြီးသည် ညောင်ရမ်း မင်းသား ဦးစီးသော တပ်မ၌ လက်ဝဲစစ်ကဲအဖြစ် လိုက်ပါစစ်မှုထမ်းခဲ့ရသည်
သူ၏ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးရွှေမောင် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
ဦးရွှေမောင်သည် ဝန်ထောက်ဦးရွှဲနှင့် ဝန်ကတော် ဒေါ်ကုန်စီတို့သား ဖြစ်ပြီး မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းဦးမိဖုရား သီရိပဘာမဟေဘွဲ့ခံ ဒေါ်မှူး၏ မောင်လည်း ဖြစ်သည်
၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာပြီးနောက် ခေါသန်တီမြို့စား မင်းလှမင်းထင်သူရိန်ဘွဲ့ခံ ဦးဘကြမ်းအား အက္ကပတ်မြင်းဝန်ရာထူး ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
၁၈၇၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှသံအဖွဲ့ ရတနာပုံနေပြည်တော်သို့ လာရောက်ခဲ့ရာ အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးဘကြမ်း စစ်ရေးပြပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရ၏
ထို့ပြင် ၂၈ မေ ၁၈⁠၈၁ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ရာဇဝတ်ဥပဒေပြုရေး စည်းဝေးပွဲ သို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ရာဇဝတ်ကင်းရှင်းရေးအတွက် ၁၂ ဌာန သတ်မှတ်စဉ်၌ တာဝန်ယူခဲ့ရသေးသည်
၁၇ မတ် ၁၈⁠၈၂ ခုနှစ်တွင်  အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးဘကြမ်းအား ရနောင်မောင်⁠မောင်တုတ်တို့အဖွဲ့နှင့်အတူ အရေးယူခဲ့သည်
ဒိုင်းခင်ခင် အရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏
ဦးဘကြမ်းရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် လစ်လပ်သွားသော အက္ကပတ်မြင်းဝန်နေရာကို မင်းကြီးမဟာမင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးချုံ အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဦးချုံ သည် ပင်လယ်မြို့စား ရွှေမြို့တော်ဝန်အဖြစ်ပါ ပူးတွဲ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရသူဖြစ်ရာ အက္ကပတ်မြင်းဝန်ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈⁠၈၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာ တတိယစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ တောင်တွင်းကြီး စစ်ကြောင်းအား အက္ကပတ်မြင်းဝန်မြို့စားတော်ဝန် ပင်လယ်မြို့စား မင်းကြီးမဟာမင်းထင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးချုံ ဦးစီးချီတက်ခဲ့ရသည်
ဦးချုံ ဦးစီးသော စစ်ကြောင်းမှာ စစ်သည်အင်အား ၁၆၂၅ ဦး ပါဝင်ခဲ့၏
အက္ကပတ်မြင်းဝန် ဦးချုံ သည် သီပေါမင်း ပါတော်မူသွားပြီးနောက်  ၂၆ မတ် ၁၈⁠၈၆-ခုနှစ်တွင် အဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသည်
ဦးချုံ အား အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တစ်ဦးဟုလည်း ဆိုကြ၏
သို့သော် ဆရာကြီး ဦးစိန်မောင်ဦး (ရှေးဟောင်း သုတေသနညွှန်ကြားရေးမှူးငြိမ်း)ကမူ ဦးချုံ ၏ သမီးဒေါ်ခင် ဆိုသူသာ အစ္စလာမ် ဘာသာဝင်တစ်ဦးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ကြောင်း ဆိုသည်
မကျည်းတောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Magyitaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပခန်းစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakhansu(Pakhan))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ကျေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖက်ယားရေရှင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetyaryaeshin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ စော်ဘွားရေရှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒရယ်ဖြူရွာ၊ ပက်ပြဲ
ဘန့်ပိန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantping)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၁ ဦး၊ မ ၂၅၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဆင်ဆိပ်ကလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinseikkalay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကြာအင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာအင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄၉ ဦး၊ မ ၂၈၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းစေ့မှုတ်နှင့် အလားတူငှက်များ သည် မျိုးစဉ် Podicipediformes  တွင် ပါဝင်ပြီး ရေချိုငှက်များဖြစ်ကြသည်
အချို့သောမျိုးစိတ်များမှာ ဆောင်းရာသီတွင် ပင်လယ်ပြင်၌ ဆောင်းခိုကြသည်
ယင်းငှက်များသည် ရေကူးကျွမ်းကျင်ကြပြီး ဒိုင်ဗင်ထိုးလည်းကျွမ်းကျင်ကြသည်
မကူရီဘာသာစကား (Makury သို့မဟုတ် Makury Naga) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နာဂဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကူရီဘာသာစကားသည် ကိုညတ်-တန်ရှန်း နှင့် Angami-Zeme အုပ်စုတွင် ပါဝင်သော အခြားနာဂဘာသာစကားများနှင့် မနီးစပ်ပေ
တောင်ပိုင်းနာဂဘာသာစကားတွင် ပါဝင်သော Ao-Tangkhul ဘာသာစကားအုပ်စုတွင် ပါဝင်ပြီး ယင်းအုပ်စုရှိ နာဂဘာသာစကားများနှင့် နီးစပ်သည်
လောင်ဖူရီ (Müvlë) သည် မကူရီ၏ လူမျိုးနွယ်စုခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်
အရှေ့နဂလန်းပြည်နယ် နှင့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မကူရီ၊ တန်ကွန်နှင့် ပါရာ တို့သည် အခြားသော မြောက်ပိုင်းမျိုးနွယ်စုများထက် ဘာသာစကားချင်း ပိုမိုနီးစပ်သည်
မကူရီဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်ရှိ လေရှီးမြို့နယ်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်နှင့် လဟယ်မြို့နယ်တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်
မကူရီဘာသာစကား အသုံးပြုသူများမှာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၄၀,၀၀၀ ခန့်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၂၅,၀၀၀ ခန့် ဖြစ်သည်
Ethnologue တွင် အောက်ပါတို့ကို မကူရီဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများအဖြစ် စာရင်းပြုစုထားသည်
MëkheotlëSengphüvlëAralëJilëJongphüvlë (Ethnologue တွင် Kyaungphuri အဖြစ် စာရင်းပြုထား) သည် မကူရီမျိုးရိုးစုအမည် Makury Tribal Council ဖြစ်သည်
ပင်ကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နဂီသက္ခရဿေသည် ငွေယား တမျိုး ဖြစ်သည်
ကျောဝယ် သအက္ခရာ ၃ လုံး ပါသည်
၁၅ ကျပ်သား လေးသည်
အချိန်သင့်သော် ၁ ဂါဝုတ် ယူ၍ ပါသည်
ထို့ထက်  ပိုယူ၍ ထို ၁ ဂါဝုတ်ထက် ကျော်လွန်သော် ယားသည် ဟူ၏
၁၂၁၀ (၁) ရက်
ဝက်သားကောက်ညှင်းထုပ်သည် တရုတ်လူမျိုးတို့၏ အစားအစာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
တောင်စွန်ဖက်ရွက်ကောက်ညှင်းဆန်အဆီအသားရောနေသော ဝက်သားပြုတ်ထားသော ဘဲဥဆားစိမ်ကြက်သွန်ဖြူအမွှာကြီးမှိုခြောက်ပွင့်သီဟိုဠ်စေ့ငရုတ်ကောင်းမှုန့်တရုတ်မဆလာဆီဟင်းခတ်မှုန့်ဆားပဲငံပြာရည်အနောက်ဂျင်းပထမဆုံးအနေနဲ့ကတော့ ဖက်နဲ့ထုပ်တဲ့ အချိန်မှာ ရေမဝင်အောင်လုပ်ဖို့ လိုပါတယ်
ဝက်သား ကောက်ညှင်းထုပ် ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုမည့် တောင်စွန်ဖက်များကို ရေဆေး၍ ရေစင်အောင်သုတ်ပါ
ကောက်ညှင်းဆန်များကိုလည်း ရေဆေး၍ အသင့်ရေစိမ်ထားပါ
အဆီအသားရောနေသော ဝက်သားကို ရေးဆေး၍ အတုံးသေးများတုံးကာ ပဲငံပြာရည် အနောက်၊ ဆား၊ ဟင်းခတ်မှုန့်တို့နှင့် ရောနယ်ထားပါ
ဝက်သားမနှစ်သက်ပါက ကြက်သားကို သုံးလို့ရပါတယ်
ပြုတ်ထားသော ဘဲဥ ဆားစိမ်ကိုလည်း အစိပ်သေးသေးလေးများ လှီးထားပါ
ပုစွန်ခြောက်ကြိုက်ရင် ထည့်လို့ရပါတယ်
မှိုခြောက်ပွင့်ကိုလည်း ရေစိမ်ကာ အသေးလေးများ ဖြစ်အောင် လှီးထားပါ
ကြက်သွန်ဖြူ အမွှာကြီးများကို အခွံနွှာကာ လေးစိပ်စိပ်ပါ
ကြက်သွန်ဖြူ အမွှာသေးများနှင့် ဂျင်းကိုမူ ရောပြီးညက်နေအောင် ထောင်းပါ
အာလုံး အဆင်သင့်ဖြစ်ရင် ဆီအနည်းငယ်ကို ပူအောင်တည်ကာ ဂျင်းနှင့်ကြက်သွန်ဖြူများ ညက်နေအောင် ထောင်းထားသည်များကို ဆီသတ်ကာ ဝက်သားများကိုလည်းထည့်၍ နူးလာအောင် ချက်ပေးပါ
မှိုခြောက်ပွင့်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့်နှင့် တရုတ်မဆလာတို့ကိုလည်း ထည့်ချက်ပေးပါ
ဟင်းကျက်လာသော အချိန်တွင် ရေစိမ်ထားသော ကောက်ညှင်းဆန်များကို ဟင်းထဲသို့ ထည့်၍ မကျေအောင်မွှေပေးပါ
သီဟိုဠ်စေ့နှင့် ပုစွန်ခြောက် အကောင်ကြီးတို့ကိုလည်း ထည့်မွှေပေးပါ
ပြီးရင် အအေးခံထားပါ
ပြီးနောက် တောင်စွန်ဖက်ကို ကတော့ပုံစံပြုလုပ်၍ ကောက်ညှင်း၊ အသား၊ မှို၊ သီဟိုဠ်စေ့နှင့် ပုစွန်ခြောက်တို့ကို မျှအောင်ထည့်ပေးပါ
ပြုတ်ထားသော ဘဲဥကိုလည်း ကောက်ညှင်း အလယ်တွင်ထည့်ပေးပါ
ထို့နောက် လုံအောင်ထုပ်၍ ကြိုးချည်ကာ ရေနွေးငွေ့ခံပေါင်းအိုးတွင် ထည့်ကာမိနစ်သုံးဆယ်၊ လေးဆယ့် ငါးမိနစ်နီးပါး ကျက်လာသည်အထိ ပေါင်းပေးပါ
ဝက်သားအဆီများ ကောက်ညှင်းအတွင်း စိမ့်ဝင်ပြီး အသားများနူးလာချိန်တွင် ကောက်ညှင်းထုပ်ကို ကျက်သောအနေအထားနှင့် တွေ့ပြီး အရသာရှိလှသော ဝက်သားကောက်ညှင်းစားစရာ အမယ်တစ်မျိုးကို ရရှိပေလိမ့်မည်
ဗလာစာအုပ်(Trapped)သည် CANAL+ Myanmar Productionနှင့် Forever Groupတို့ ရိုက်သည့် စိတ်ကူးယဉ် ထိတ်လန့်ဖွယ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည်
ရွှေညာမောင် အမည်ခံ စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နှင့် ရုပ်ရှင်ကောင်စီ စည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးချင်းစိန်ကို မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးမြို့တွင် အဖ အထက်တန်းရှေ့နေ ဦးဘိုးကြွင်း အမိ ဒေါ်စောမြိုင်တို့က ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
သားသမီး ခြောက်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်
ညောင်ဦးမြို့ အေဘီအမ် သာသနာပြု အလယ်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ထိုမှ မြင်းခြံမြို့ အေဘီအမ် သာသနာပြုအထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
ယင်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်၍ ရန်ကုန်ယူနီဗာစီတီကျောင်း(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်)တွင် အိုင်အေအထိ ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့ သည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ပြီး ညောင်ဦးမြို့၌ ညကျောင်းဖွင့်၍ အင်္ဂလိပ်စာ ပြခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ဝါသနာပါသည့်အလျောက် ၁၉၃၃-၄၂ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့ အေဝမ်းဖလင် ကုမ္ပဏီနှင့် ဆက်သွယ်မိပြီး ယင်းကုမ္မဏီမှ ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်ကားများတွင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ရံ၊ ဇာတ်ပို့သရုပ်ဆောင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုနောက် အေဝမ်းဖလင်မှ ထုတ်လုပ်သော ကြင်သက်ဝေ ဇာတ်ကားကို ဒါရိုက်တာ ရွှေညာမောင်အမည်ခံလျက် ကိုယ်တိုင် ဇာတ်ညွှန်းရေး၍ ပထမဆုံးရိုက်ကူးခဲ့ရာ အောင်မြင်သဖြင့် မြမျက်ချယ်နှင့် ချစ်သွေးဟုန် ဇာတ်ကားများကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ဦးချင်းစိန်သည် ထိုခေတ်က ထင်ရှားလူသိများသော ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းအဖွဲ့ဝင် စာရေးဆရာ အယ်ဒီတာတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ လူငယ်များကြီးပွားရေးအသင်း အကျိုးဆောင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ယင်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြသော ၁၃ဝဝ ပြည့်အထွေထွေ သပိတ်ကြီးတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ် သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်၍ ဂျပန်တပ်များ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာချိန်၌ ဦးချင်းစိန်သည် ညောင်ဦးမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် မင်းဘူးမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်
မင်းဘူးမြို့တွင် သခင်များနှင့် ပူးပေါင်းပြီး မြေပေါ် မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး(ဘီ၊ အိုင်၊ အေ)တပ်သို့ ဝင်ပြီး ဗိုလ်မျိုးဒင်အမည်ဖြင့် ညောင်ဦးတွင် စစ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးတာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၂-၄၈ ခုနှစ် ကာလအတွင်း၌ ဦးချင်းစိန်သည် စစ်ပြီးစ အစိုးရဌာနတွင် ရုပ်ရှင် အထူးအရာရှိ ဖြစ်လာသည်
ထိုမှ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတိုက်တွင် မန်နေဂျာအဖြစ် ပြောင်းရွေ့လုပ်ကိုင်နေစဉ် ဗမာ့တပ်မတော်မှ ပြန်လည် ခေါ်ယူသောကြောင့် ပြည်သူ့ဆက်ဆံရေးဌာန၊ ဌာနခွဲမှူး၊ ဗိုလ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးချင်းစိန်သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်မှစ၍ အေဝမ်းဖလင် ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီနှင့် ပြန်လည်ဆက်သွယ်ပြီး အထောက်တော်၊ ချစ်ရဲဘော်၊ ချစ်မမ၊ ကေလာသနှင့် မြဟေဝန်ဇာတ်ကားများကို လည်းကောင်း၊ ဓနသိဒ္ဓိရုပ်ရှင်အတွက် ကိုယ့်ရင်သွေးဇာတ်ကားကို လည်းကောင်း၊ ဘီသုံးလုံးရုပ်ရှင်အတွက် ဗိုလ်မြဒင်ဇာတ်ကားကိုလည်းကောင်း ဇမ္ဗူအေးရုပ်ရှင်အတွက် ကောလိပ်ဂျင်ဇာတ်ကားကို လည်းကောင်း ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ဦးချင်းစိန်သည် ကိုယ့်ရင်သွေး ဇာတ်ကားဖြင့် အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာဆုကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှစ၍ ကိုယ်ပိုင်ရွှေညာမောင်ရုပ်ရှင် တည်ထောင်၍ အိမ်ထောင်စု၊ စိုးပိုင်၊ ဘုံဓမ္မတာ ဇာတ်ကား များကို ကိုယ်တိုင် ရိုက်ကူးသည်
၁၉၄၉-၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် အင်းစိန်တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ ဦးချင်းစိန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ် အစည်းအရုံး အတွင်းရေးမှူး တာဝန်ယူ၍ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာသို့ ဖျော်ဖြေရေးအဖွဲ့ဝင်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
ဦးချင်းစိန်သည် ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ၊ စာရေးဆရာနှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်သာမက ခေတ်ဆန်းချိန်၊ အာဇာနည်၊ ချစ်ရဲဘော်စသော တိုင်းပြည်ပြုသီချင်းများနှင့် ရွှေပုပ္ပါး၊ ရှုတိုင်းယဉ်၊ ချစ်ချင်တယ်စသော သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့သော အဆိုကျော်တစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက် မြန်မာယဉ်ကျေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆိုဗီယက်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ရရှိသည်
၁၉၆၂-၆၅ ကာလအတွင်း ဦးချင်းစိန်သည် ရန်ကုန်တိုင်းလုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှုကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ ပထမအကြိမ်နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ပါတီညီလာခံများသို့ ရွေးချယ်စေလွှတ်သော ညီလာခံကိုယ်စားလှယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းပြည်သူ့ကောင်စီ တရားစီရင်ရေးအဖွဲ့၊ အမြတ်ခွန်နှင့် အယူခံအဖွဲ့တို့၌ အချိန်ပိုင်းအဖွဲ့ဝင်စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကလေးဆေးရုံ ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရုပ်ရှင်ကောင်စီစည်းရုံးရေးကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ၊ ပြည်လုံး ကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲရန်ကုန်တိုင်းကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီအဆင့်ဆင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲ ရန်ကုန်တိုင်းကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ညောင်ဦးမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁)မှ ရွေးချယ်ခံရ သည်
ဦးချင်းစိန်သည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်မြသိန်းနှင့် သားသမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
၁၃၀၄ (၁) ရက်
ဖင်းမောဂျင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpinmawjin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ထန်းဒုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဒုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈ ဦး၊ မ ၃၀၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၈ ဦး နေထိုင်သည်
သကျော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thakyaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ စိမ့်စင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စိမ့်စင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၂ ဦး၊ မ ၅၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၀ ဦး နေထိုင်သည်
ထင်ဆိုက်ဝါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinsaikwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ မြင်အန်မန်မော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
အမည်ရင်း ဌေးဌေးမြင့်
ဆင်ဖြူကျွန်းတွင် ဦးမြခင်၊ အမိ ဒေါ်လှသောင်းတို့မှ မွေးဖွားသည်
၁၉၇၄-၇၅ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ 'တနပ်စာ' ဝတ္ထုတို၊ ၁၉၇၈ ဇွန်လထုတ် မိုးဝေ စာပေ မဂ္ဂဇင်း၌ 'အမေ ဆရာမ' ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်
ဝတ္ထုတို စာရေးဆရာမ အဖြစ် ပို၍ ထင်ရှားသည်
အခြား စာရေးဆရာမများနှင့် တွဲလျက် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုလတ် စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
လုံးချင်း နှစ်အုပ် ထွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ် အနုပညာ အသင်း ပန်းချီခန်းမကို အခြေခံသည် ကံ့ကော်ရွာ ပန်းချီ အုပ်စုဝင် ဖြစ်ပြီး အချို့ပွဲများတွင် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်
ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၂၄ နှစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ယခုအခါ အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ကာ အိမ်ရှင်မ ဘဝတွင် နေထိုင်ပြီး စာရေးခြင်း၊ ပန်းချီဆွဲခြင်းများ လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်
အိန္ဒိယနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာတို့သည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အဆက်အသွယ်များကြောင့် တောင်အာရှ ၊ အရှေ့အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသများရှိ နိုင်ငံအများအပြားကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ဂဏေသနတ်မင်းသည် ရလဒ်အဖြစ် နိုင်ငံခြားသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများစွာထဲမှ တစ်ပါးဖြစ်သည်
စက်ခုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setkhon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ဇီးပင်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးပင်ကွေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၀ ဦး၊ မ ၁၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ထန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၈ ဦး၊ မ ၁၁၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတိုချောင်းဖျားရွာ၊ သပြေချောင်း
ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက် (Podiceps nigricollis) သည် ထန်းစေ့မှုတ်ငှက်မျိုးနွယ် ငှက်ဖြစ်ပြီး အင်းဆက်များကို အဓိက စားသုံးကြသည်
ကန်ရေပြင်များတွင် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိပြီး သားပေါက်ရာသီတွင် ဥ ၁ လုံးမှ တခါတရံ ၃-၄ လုံးအထိ ဥလေ့ရှိသည်
ရက်ပေါင်း ၂၁ ရက်ကြာသောအခါ သားပေါက်ကြပြီး ၁၀ ရက်ခန့်ကြာပါက မိခင်နှင့် သားပေါက်ကလေးများ ခွဲကြသည်
သားပေါက်ကလေးသည် ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ခန့်ကြာသော် အတောင်စုံကြသည်
ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များသည် ပျံသန်းခြင်းကို ပုံမှန်အားဖြင့် ရှောင်ရှားကြသော်လည်း ဆောင်းခိုကာလတွင် ၆,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၃,၇၀၀ မိုင်) အထိ ပျံသန်းသွားလာကြသည်
လိုရာခရီးသို့ရောက်ပြီးပါက အစာရေစာ ဝလင်စွာ စားသောက်ရသောကြောင့် ၂ လခန့်အထိ မပျံသန်းတတ်ကြတော့ပေ
ယင်းအချိန်တွင် ကိုယ်အလေးချိန် ၂ ဆခန့် ရောက်ရှိကြသည်
ယင်းဆောင်းခိုကာလသည် အန္တရာယ်များပြီး တခါတရံ ထောင်ချီသော ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များ သေဆုံးကြရသည်
နိုင်ငံတကာသဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းက ယင်းငှက်အား မျိုးသုဉ်းအန္တရာယ် အနည်းဆုံးစိုးရိမ်ရသောငှက်မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မတ်လ ၁၅ ရက်မှ စက်တင်ဘာလ ၃၀ ရက်အထိ ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ထန်းစေ့မှုတ်လည်နက်ငှက်များကို အာဖရိကတိုက်၊ ယူရေးရှားနှင့် အမေရိကတိုက်များတွင် တွေ့ရှိရသည်
၁၂၈၉ (၁) ရက်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၃၈ ဦး၊ မ ၃၄၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
စက်ခေါင်းစက်ရုံ (အင်းစိန်)သည် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း၊ လူစီးတွဲနှင့် ကုန်တွဲများ မွမ်းမံထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အတွက် မြန်မာ့ မီးရထား၊ စက်မှုနှင့်လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာဌာန မှဖွင့်လှစ်ထားသော စက်ရုံကြီး ၃ ရုံအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်
စက်ရုံခွဲများအလိုက် ပြင်ဆင်ထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ကာယဉာဏ လုပ်သားပေါင်း (၉၆၅)ဦးတို့သည် လုပ်ငန်းသဘာဝအရ ဖွဲ့စည်းထားသည့် စက်ရုံခွဲများတွင် တာဝန်များ ခွဲဝေ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
စက်ခေါင်းစက်ရုံ (အင်းစိန်) သည် မြန်မာ့မီးရထားသမိုင်းတွင် ပထမဆုံး တည်ဆောက်ခဲ့သော စက်ရုံကြီးတစ်ရုံဖြစ်ပြီး ၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာ ၁၈၇၅ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီးခဲ့သည်
စက်ရုံ၏တည်နေရာမှာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ အင်းစိန်မြို့နယ်အတွင်း ၊ ရန်ကုန် - အင်းစိန် မော်တော်ကား လမ်းမကြီး၏ အနောက်ဘက်၊ တစ်ဖာလုံခန့်အကွာနှင့် ရန်ကုန် - ပြည် ရထားလမ်းရှိ အင်းစိန်ဘူတာ၏ အနောက်ဘက် ရထားလမ်း အနီးတွင် တည်ရှိသည်
စက်ရုံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ (၂၃.၁) ဧကရှိသည်
(၁၉၈၃) ခုနှစ် မေလတွင် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့စက်ရုံ အကျယ်အဝန်းအား (၃.၆၈) ဧက တိုးချဲ့ခဲ့ရာ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းမှာ (၂၆.၇၈) ဧက ရှိလာသည်
စက်ရုံတည်ဆောက်ပြီးစတွင် ပုံသွန်းရုံ၊ တွင်ရုံ၊ စက်တည်ရုံ၊ ပန်းပဲရုံ နှင့် စက်ဆင်ရုံများ ပါဝင်သော အလုပ်ရုံခွဲ (၅)ရုံရှိခဲ့ရာ၊ (၁၉၂၈)ခုနှစ်မှ (၁၉၃ဝ) ခုနှစ်အတွင်း စက်ရုံခွဲ (၁ဝ)ရုံအထိ တိုးချဲ့ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ဗုံးဒဏ်ကို အလူးအလဲခံခဲ့ရပြီး စက်ရုံအဆောက်အဦးနှင့် စက်ကရိယာများ ချို့ယွင်းပျက်စီး ခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက် ပြန်လည်ထူထောင်ချိန်တွင် ဖြည့်တင်းရန် လိုအပ်သော စက်ကိရိယာများ တပ်ဆင်နိုင်ရေးအတွက် ဆင်းမလား စီမံကိန်းကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ရေးဆွဲခဲ့ပြီး စက်ရုံပေါင်း(၁၁)ရုံ၊ အလုပ်သမားပေါင်း (၁၆ဝဝ)ခန့်ဖြင့် (၁၉၄၅)ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်
စစ်မဖြစ်ပွားမီအချိန်က အသုံးပြုခဲ့သော စက်ခေါင်းအရန်ပစ္စည်းများ အများအပြားကို ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ မှာယူ အသုံးပြုခဲ့ရသည်
စစ်ပြီးခေတ်မှစ၍ ရေနွေးငွေ့ စက်ခေါင်းများအတွက် လိုအပ်သော အရန်ပစ္စည်းများကို စက်ရုံ၌ပင် အမျိုးအစားပေါင်း (၂ဝဝဝ) ခန့်အထိ ထုတ်လုပ်အစားထိုးသုံးစွဲပြီး မမှာလျှင် မဖြစ်သည့် ပစ္စည်းများကိုသာ ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ မှာယူသုံးစွဲခဲ့သည်
မြန်မာ့မီးရထားသည် စစ်ကြိုခေတ်၌ ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်း (၃၆၅)လုံးဖြင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများ ကိုဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများ ပြင်ဆင်မွမ်းမံထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများနှင့် တွဲများ ပြင်ဆင်မွမ်းမံမှု လုပ်ငန်းနှစ်မျိုးစလုံးကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်သွားရန် ဖြစ်သည်
(၁၉၁၁)ခုနှစ်တွင် မြစ်ငယ် စက်ရုံကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သဖြင့် တွဲပြုပြင် တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများကို မြစ်ငယ်သို့ ပြောင်းရွေ့ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
(၁၉၅၈) ခုနှစ်တွင် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်း (၂၉၇)လုံး ကိုအသုံးပြုခဲ့သည်
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို အချိန်တိုတိုနှင့် ထိရောက်လျင်မြန်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးကို ရည်ရွယ်၍လည်းကောင်း၊ ရေနွေးငွေ့ စက်ခေါင်းတွင်အသုံးပြုရမည့် လောင်စာစရိတ်သည် တဖြည်းဖြည်း ကြီးမြင့်လာသည်နှင့်အမျှ လောင်စာစရိတ် သက်သာစေရန်အတွက် ရည်ရွယ်၍လည်းကောင်း၊ အသုံးပြု သက်တမ်းကြီးရင့်ပြီး ဖျက်သိမ်းရသည့် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်း၏နေရာတွင် အစားထိုးအသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်၍ လည်းကောင်း၊ (၁၉၅၈)ခုနှစ်တွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၆)လုံးကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ အယ်စသွန်ကုမ္ပဏီမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်
၎င်းစက်ခေါင်းများကို ရန်ကုန်-မန္တလေးလမ်းပိုင်းတွင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့မှစတင် ပြေးဆွဲခဲ့သည်
သက်တမ်းကြီးရင့်ပြီး ဖျက်သိမ်းရမည့် ရေနွေးငွေ့စက်ခေါင်းများ၏နေရာတွင် အစားထိုးရန် ဒီဇယ် စက်ခေါင်းများကို ဝယ်ယူဖြည့်တင်းလာခဲ့ရာ လက်ရှိမြန်မာ့မီးရထားတွင် ဒီဇယ်လျှပ်စစ် စက်ခေါင်း (၂၆၂)ခေါင်း၊ ဒီဇယ်ဟိုက်ဒရောလစ်စက်ခေါင်း (၁၃၆)ခေါင်း၊ စုစုပေါင်း ဒီဇယ်စက်ခေါင်း (၃၉၉)ခေါင်း ရှိပြီ ဖြစ်သည်
စက်ခေါင်းစက်ရုံ၊ အင်းစိန်တွင် လက်ရှိ လုပ်ငန်းသဘာဝအပေါ် မူတည်၍ အောက်ပါအတိုင်း စက်ရုံခွဲ (၁၉)ရုံ ဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ပင်မအဆောက်အဦးရှိ စက်ရုံခွဲများကိရိယာရုံတွင်ရုံစက်ဆင်ဘိုဂီရုံပန်းပဲရုံဘွိုင်လာနှင့် ကိုယ်ထည်ဂဟေရုံအရန်စက်ငယ်ရုံဒီဇယ်စက်ခေါင်းဖြုတ်ဆင်ရုံအတွင်းမီးအားစက်ရုံထရက်ရှင်မော်တာရုံအင်ဂျင်ရုံဒီဇယ်အရန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရုံတိုးချဲ့စက်ခေါင်း ဖြုတ်ဆင်ရုံသစ်သီးခြားအဆောက်အဦးရှိ စက်ရုံခွဲများစက်ရုံအထွေထွေမန်နေဂျာရုံး နှင့် အချိန်မှတ်ရုံးပုံသွန်းရုံစက်တည်ရုံသံဖြူနှင့်ကြေးနီရုံပစ္စည်းထိန်းဌာနစစ်ဆေးစမ်းသပ်ရုံပါဝါလျှပ်စစ်ရုံစက်ခေါင်းစက်ရုံ (အင်းစိန်)သည် အောက်ပါလုပ်ငန်းများကိုဆောက်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ အကြီးတန်းပြုပြင်ခြင်း၊ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ အကြီးတန်းတစ်ဝက် ပြုပြင်ခြင်း၊ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ အလတ်တန်း ပြုပြင်ခြင်း၊ကိုယ်ပိုင်ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းအသစ် တည်ဆောက်ခြင်း၊ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းများ၏ ထရက်ရှင်မော်တာများ ပြုပြင်ခြင်း၊ဒီဇယ်ကရိန်းများ အကြီးတန်း၊ အလတ်တန်းပြုပြင်ခြင်း၊ရေနွေးငွေ့ကရိန်းများ အကြီးတန်း၊ အလတ်တန်းပြုပြင်ခြင်း၊သံလမ်းပြေးယာဉ်များ ပြုပြင်ခြင်း၊မိခင်စက်ရုံ နှင့် နယ်စက်ရုံ ရှိ စက်ယန္တရားများ ပြုပြင်ခြင်း၊ကတ္တားအလေးချိန်ခွင်ပြုပြင်ခြင်း၊မီးစက်၊ ရေစက်ပြုပြင်ခြင်း၊စက်ခေါင်း၊ တွဲနှင့် အခြားအရန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊စက်ဆီ၊ ချောဆီများကို နယ်စက်ရုံများသို့ဖြန့်ဖြူးပေးခြင်း၊ဒီဇယ်လျှပ်စစ် စက်ခေါင်းအရန်ပစ္စည်းများ၊ အခြားကုန်ကြမ်းပစ္စည်းများ လက်ခံ၊ သိုလှောင်၊ ဖြန့်ဝေပေးခြင်း၊မြန်မာ့မီးရထား၏ အထူးစီမံကိန်းများအား ပံ့ပိုးဆောင်ရွက်ပေးခြင်း၊ဝန်ထမ်းများ အရည်အသွေးမြင့်မားရေးအတွက် လေ့ကျင့်ပျိုးထောင်ခြင်း၊ဝန်ထမ်း သက်သာချောင်ချိရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း
စက်ခေါင်းစက်ရုံ(အင်းစိန်)တွင် (၁၉၈၁-၁၉၈၂) ခုနှစ်မှစ၍ ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများ အကြီးတန်း ပြင်ဆင်ခြင်းလုပ်ငန်းနှင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကိုစတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ ပထမအဆင့် တွင် သက်တမ်းထက်ဝက်ကျော် အသုံးပြုခဲ့ပြီး စွမ်းအားကျဆင်းနေသည့် စက်ခေါင်းများအား အင်ဂျင်အသစ် တပ်ဆင်၍ စွမ်းအားပြန်လည်မြှင့်တင်ခြင်း၊ ဒုတိယအဆင့်တွင် မတော်တဆမှုများကြောင့် ဖျက်သိမ်းရမည့် အခြေအနေတွင်ရှိသော ဒီဇယ်စက်ခေါင်းများအား ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း၊ တတိယအဆင့်တွင် နိုင်ငံခြားမှပစ္စည်းများမှာယူပြီး ပြည်တွင်းတွင် စုစည်းစနစ်ဖြင့် အသစ်တည်ဆောက်တပ်ဆင်ခြင်း၊ စတုတ္ထအဆင့်တွင် နိုင်ငံခြားမှ သံထည်ကုန်ကြမ်း ပစ္စည်းများနှင့် ဘိုဂီ၊ ဒီဇယ်အင်ဂျင်စသော ပစ္စည်းများကို ဝယ်ယူပြီး ပြည်တွင်းတွင် အောက်ခံသံဘောင်မှအစ ဒီဇယ်စက်ခေါင်း တစ်ခေါင်းလုံးအသစ် တည်ဆောက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အဆင့်ရှိသော စက်ရုံတစ်ရုံ ဖြစ်သည်
စက်ခေါင်းစက်ရုံ(အင်းစိန်)တွင် ဒီဇယ်စက်ခေါင်းတစ်လုံးအသစ် တည်ဆောက်ခြင်း၊ ပြန်လည် တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် သက်တမ်းဝက် ပြင်ဆင်ခြင်းအတွက် အချိန်ကာလအားဖြင့် အလုပ်လုပ်ရက်ပေါင်း ၅၅-ရက် (နှစ်လခွဲ)၊ စွမ်းအားမြှင့်တင်ခြင်းနှင့် အကြီးတန်းပြင်ဆင်ခြင်းအတွက် အလုပ်လုပ်ရက်ပေါင်း ၄၅-ရက် (နှစ်လ) အတွင်း ပြီးစီးအောင် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီး၏လမ်းညွှန်ချက်အရ မြန်မာ့မီးရထားအနေဖြင့် စက်ခေါင်းနှင့် တွဲများကို ပြုပြင်ဆောင်ရွက်ရာမှ မိမိကိုယ်ပိုင်အခြေခံဖြင့် အသစ်တည်ဆောက်သွားနိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ရန်၊ စက်ခေါင်းတည်ဆောက်ရာတွင် ကိုယ်ပိုင်ဒီဇိုင်း မရှိသေးပါက မိမိအသုံးပြုနေသော စက်ခေါင်းများထဲမှ သင့်လျော်လွယ်ကူသည့် စက်ခေါင်းအမျိုးအစားကို တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်
ထိုသို့တည်ဆောက်ရာတွင် လိုအပ်သော အရန်ပစ္စည်းများကို နိုင်ငံပိုင်စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံများနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိစက်ရုံမှ ထုတ်လုပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပုဂ္ဂလိကလုပ်ငန်းရှင်များနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း အစရှိသည့် ပြည်တွင်းအားကို အသုံးချရန်ဖြစ်ပြီး၊ မဖြစ်မနေ ပြည်ပမှဝယ်ယူရန် လိုအပ်သောပစ္စည်းများကို ပြည်ပမှဝယ်ယူသွားရန်ဖြစ်သည်
ကနဦးအစီအစဉ်အနေ ဖြင့် အင်းစိန်၊ စက်ခေါင်းရုံတွင် ပထမဦးဆုံးစမ်းသပ်တည်ဆောက်သည့် ကိုယ်ပိုင်စက်ခေါင်း D-၁၂ဝဝ-ဝ၁ ဒီဇယ်လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းကို ၂ဝဝ၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယကိုယ်ပိုင်စက်ခေါင်း D-၁၂ဝဝ-ဝ၂ တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် အောင်မြင်စွာ တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်
ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးနှင့် ဒုတိယဝန်ကြီး(၁)တို့၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ CAT-၃၅ဝ၈ G အင်ဂျင်အသစ်ဖြင့် စက်ခေါင်းအသစ် (၆)ခေါင်း တည်ဆောက်မှုကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ အောင်မြင်စွာ တည်ဆောက် ပြီးစီးခဲ့သည်
ဒီဇယ်စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)လူစီးတွဲနှင့်ကုန်တွဲစက်ရုံ (မြစ်ငယ်)
ယင်းမြစ် ("ယင်းချောင်း" ဟုလည်း ခေါ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မကွေးတိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နတ်စင်တောင်  (၁၂၈၉ ပေ) အနောက်တောင်ဘက် ဆင်ခြေလျှော၊ ဥသျှစ်ကုန်းတောင် (၁၁၀၄ ပေ) နှင့် စကြာတောင် (၁၂၃၂ ပေ) တို့၏ အရှေ့ဘက် ဆင်ခြေလျှော စသည်တို့မှ မြစ်ဖျားခံကာစီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည်
ယင်းမြစ်သည် နတ်မောက်မြို့၏ တောင်ဘက်နှင့် အခြားရွာများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်
မြစ်သည် အနောက်ဘက်သို့ လတ္တီကျု 20.07° N လှည့်လျက်ရှိသည်
တောင်များကို ကွေ့ကောက်ဖြတ်သန်းကာ မကွေးမြို့အောက်ပိုင်း 20°01′03″N 95°00′54″E တွင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ချိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ချိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၉ ဦး၊ မ ၁၂၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဇယန်းမန်မိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayangmanmai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ အနောက်ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနောက်ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၃ ဦး၊ မ ၂၆၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ထင်းခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htingar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒတ်ချ်လူမျိုးသည်  ဒတ်ချ်ဘာသာစကားကို ပြောဆို့ကြပြီး
နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် အများဆုံးနေထိုင်သည်
၁ ရာစုတွင် ဂျာမန်နစ်လူမျိုးသည့် နယ်သာလန်နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲသည်
Franks, Vandals, Alamanniနှင့် Saxons စသည်လူမျိုးများနှင့် သွေရောသည်
ဒတ်ချ်လူမျိုးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် စပိန်နိုင်ငံ၏ လက်‌အောက်ခံအဖြစ် ရှိခဲသည်
စပိန်နိုင်ငံနှင့် အနှစ်ရှစ်ဆယ်စစ်ပွဲဖြစ်ကာ ၁၅၈၁ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျသမ္မတအဖြစ် လွှတ်လပ်ရေးရခဲသည်
၁၇၉၅ ခုနှစ်တွင် ဘစ်ထဲဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ၊ ၁၆၀၂ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ခ်ျကိုလိုနီအင်ပါယာ ဖြစ်ခဲသည်
ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၇၉၅-၁၈၀၆ အထိ သိမ်းပိုက်ခြင်ခံခဲရသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် နယ်သာလန်ဘုရင်နိုင်ငံတော် အဖြစ် အမည်ပြောင်လည်းခဲသည်
နယ်သာလန်နိုင်ငံတွင် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ယဉ်ကျေးမှု အငယ်ငယ် ကွဲပြာသည်ဒတ်ချ်လူမျိုးအများစုမှ ဘာသာမဲ့ ဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယမှ ရိုမန်ကက်သလစ်နှင့် ပရိုတက်စတင့် ခရစ်ယာန် ကိုးကွယ်ကြပြီး
အခြားဘာသာများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်
ဘန့်ဘွေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbway)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ နများကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက္ကူပန်းပင်သည် (Bougainvllea) အရောင်စုံသော်လည်း ရနံ့မရှိသည့် ခြုံပန်းပင်မျိုးဖြစ်သည်
မကျီးကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ မကျီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်ယွန့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinyont)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၄ ဦး၊ မ ၁၁၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
​မြောက်မြားစွာ​သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများထုတ်လုပ်ရာ စက်ရုံကို ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံ (power station သို့မဟုတ် power plant)ဟု​ခေါ်သည်
တာဘိုင်စက်များမှ စွမ်းအင်ပုံစံများမှ စက်မှုစွမ်းအင်ကို ​ပြောင်းသည်
​အော်တာနိတ်တာမှ စက်မှုစွမ်းအင်ကို လျှပ်စစ်စွမ်းအင် ​ပြောင်းလဲသည်
ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံမှ ထွက်ရှိလာ​သော ဓာတ်အားများကို လျှပ်ကူးပစ္စည်းများ၏ အကူအညီဖြင့် သူံးစွဲသူများထံ ပို့​ဆောင်ဖြန့်ဖြူးသည်
​လောင်စာအ​ပေါ်တွင် မူတည်၍ စွမ်းအင်တစ်ခုမှ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်သို့ ကူး​ပြောင်း​ပေးသည့် ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံများကို ​အဓိကအားဖြင့် လေးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်
​ရေ​နွေး​ငွေ့သုံး ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံ​ရေအားလျှပ်စစ် ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံဒီဇယ်စွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံနျူးကလီးယားစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံတို့ဖြစ်သည်
၂ဝ ရာစုနှစ်မှအစပြု၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် အလွန်တိုးတက်လာခဲ့ရာ၊ ယခုအခါ တာဗိုအော်လတာနေတာ ခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်စက် တစ်ခုတည်းမှ ရရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ ပမာဏသည် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် က အင်္ဂလန်ပြည် တစ်ပြည်လုံးရှိ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများမှ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်၏ ပမာဏထက် များပြား လေသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အကျိုးရှိရှိနှင့် ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် အဓိကကျ​သောစက်နှစ်မျိုးမှာ ရေအားဖြင့်လည်သောစက်နှင့် ရေနွေးငွေ့အားဖြင့် လည်သောစက်များ ဖြစ်ကြသည်
​ကျောက်မီး​သွေး​လောင်ကျွမ်းခြင်းမှ ရရှိလာ​သော အပူစွမ်းအင်ကို လျှပ်စစ်စွမ်းအင်အဖြစ်​ပြောင်းလဲ​ပေး​သော ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံကို ​ရေ​နွေး​​ငွေ့သုံး (သို့) အပူစွမ်းအင်သုံး ဓာတ်အား​ပေးစက်ရုံ (steam power station)ဟု​ခေါ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့် ​ရေကိုမီးပြင်းတိုက်၍ ဆူပွက်​စေရာမှထွက်လာသည့် ​ရေ​​နွေး​ငွေ့၏ ကြီးမားလှ​သော တွန်းကန်အားဖြင့် တာဘိုင်ကို လည်ပတ်​စေခြင်းဖြစ်သည်
​​ကျောက်မီး​သွေး​လောင်ကျွမ်းခြင်းမှ ရရှိလာ​သော အပူမှ ဘွိုင်လာထဲတွင် ​ရေ​နွေး​ငွေ့ ထုတ်လုပ်သည်
ထို့​နောက် တာဘိုင်ထဲတွင် ကျယ်ပြန့်လာပြီး ကွန်တန်ဆာ(condenser)တွင် ​ငွေ့ရည်ဖွဲ့​စေကာ ဘွိုင်လာထဲ ထပ်ဖြတ်သည်
​ရေ​နွေး​ငွေ့တာဘိုင်သည် ​အော်တာနိတ်တာ (alternator)ကို အလုပ်လုပ်​စေပြီး စက်မှုစွမ်းအင်မှ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်ကို ​ပြောင်းလဲ​စေသည်
​လောင်စာသည် အင်မတန် ​ဈေး​ပေါသည်
အခြားနည်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ကနဦး ကုန်ကျရိတ်နည်းသည်
​မည်သည့်​နေ​ရာတွင်မဆို စက်ရုံတည်​ဆောက်နိုင်သည်
​လောင်စာကို ရထား (သို့) ကားလမ်းဖြင့် သယ်နိုင်သည်
​ရေအားလျှပ်စစ်နှင့်ယှဉ်လျှင် ​နေရာအနည်းငယ်သာယူသည်
ထုတ်လုပ်စရိတ်မှာ ဒီဇယ်စွမ်းအင်သုံးစက်ရုံထက်နည်းသည်
မီးခိုးနှင့် အမှုန့်များစွာ​ကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်း​စေသည်
လည်ပတ်စရိတ်မှာ ​ရေအားလျှပ်စစ်ထက် များပြားသည်
​​ကျောက်မီး​သွေးမှာ တွင်းထွက်ဖြစ်၍ ကုန်ဆုံးနိုင်ခြင်းရေအားသုံးလျှပ်စစ်စက်များခေတ်သစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံကို ဆောက်လုပ်ရန် ငါးနှစ် သို့မဟုတ် ငါးနှစ်ထက်ပို၍ ကြာ၏
ကုန်ကျသည်မှာလည်း ငွေပေါင်း သန်းနှင့်ချီ၍ ကုန်ကျလေသည်
ထိုစက်မျိုးသည် တစ်နေ့လျှင် ကျောက်မီးသွေး တန်ချိန် ၂ဝဝဝ နှင့် ရေဂါလံ ၁ဝ သန်းမှ ၁၂ သန်းအထိ အသုံးပြုသည်
ဂရစ်လျှပ်စစ် စံနစ်စက်ရုံသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အသုံးပြုသည့် အရပ် ဒေသနှင့် နီးကပ်စွာရှိရသည်
စက်ရုံတည်နေရာသည် ဝန် အလေးများစွာကို ဆောင်ထားနိုင်ရန်အတွက် အောက်ခြေခိုင်ခံ့ရ ပေသည်
(တာဗိုင်စက်တစ်ခုတည်းပင်လျှင် ဗွိုင်လာအိုးများ မပါဘဲ တန်ချိန် ၁၅ဝဝ အထိလေးသည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင် လုပ်ကိုင်သော အစီအစဉ်ကို ပုံဖြင့် ပြထားသည်
စက်ရုံတွင် ကျောက်မီးသွေး ရောက်သည့်အချိန်မှ စ၍၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ထွက်သည့် အချိန်အထိ ဖြစ်ပျက်ပုံကို လေ့လာနိုင်သည်
စက်ရုံတွင် ရေနွေးငွေ့ထုတ်ယူပုံကို ကြည့်ရှု ကြပါစို့
စက်ရုံတွင် ကျောက်မီးသွေးကို အလွန်များပြားစွာ အသုံးပြု သောကြောင့်၊ ယင်းကို ရေလမ်း သို့မဟုတ် မီးရထားလမ်းဖြင့် ယူဆောင်လာရသည်
ရေလမ်းဖြင့်ယူဆောင်လာသော ကျောက် မီးသွေးကို သင်္ဘောမှ စက်မောင်းဖြင့် ချယူသည်
မီးရထားဖြင့် ယူလာသော ကျောက်မီးသွေးကိုမူ မီးရထားတွဲလိုက် သွန်၍ ယူ သည်
(ယခုခေတ်တွင် ကျောက်မီးသွေးကို ကော်ပြားဖြင့် ကော်ချနေလျှင် အချိန်ဖြုန်းရာကျပေမည်
ဤကျောက်မီးသွေး များသည် စက်ဖြင့်လည်၍ ဗွိုင်လာရေနွေးအိုးခန်း သို့မဟုတ် ကျောက်မီးသွေးသိုလှောင်ခန်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်
ယခု ခေတ် စက်ရုံများတွင် ကျောက်မီးသွေးကို တန်ချိန် ၃၅ဝဝဝ အထိ သိုလှောင်ထားတတ်ကြသည်
အချို့စက်ရုံများတွင် အကယ်၍ ပြင်ပမှ ကျောက်မီးသွေးများ မရောက်ရှိခဲ့သော်၊ အကျပ်အတည်းနှင့် မတွေ့ရအောင် ကျောက်မီးသွေးအပို သိုလှောင်ထားသော အခန်းများရှိလေသည်
ကျောက်မီးသွေးသည် ဗွိုင်လာခန်းအပေါက်မှ ကျဆင်းသွား၍၊ အလိုအလျောက် မီးထိုးပေးသည့် မီးဖိုကြီးသို့ ရောက်ရှိသွား သည်
ယင်းမီးဖိုကြီးတို့အနက် အသုံးများသည့်အမျိုးမှာ 'ကြိုး မီးဖိုကြီး'မျိုးပင်ဖြစ်သည်
ဤမီးဖိုတွင် သံကြိုးများသည် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် ဘီးများကို လှည့်ပတ်နေကြသည်
သံကြိုး ပေါ်တွင် သံတန်းများပါရှိလေရာ၊ ကျောက်မီးသွေးသည် ထို သံတန်းများပေါ်၌ မီးစွဲလောင်ကာ၊ တဘက်အစွန်းမှ လိုက်ပါ သွားသည်
အခြားတဘက်အစွန်းသို့ ရောက်သောအခါ၊ မီး ကျွမ်းသွားပြီးလျှင် ပြာမှုန့်များဖြစ်၍ အောက်သို့ကျသွားသည်
အချို့စက်ရုံများတွင် မီးသွေးအမှုန့်ကို အသုံးပြုသည်
အသုံး ပြုပုံမှာ မီးသွေးကို ပထမဦးစွာ အမှုန့်ဖြစ်အောင် ကြိတ်၍၊ မီးလောင်ခန်းအတွင်းသို့ မှုတ်သွင်းပေးလိုက်သည်
ထိုအခါ မီးသွေးမှုန့်တို့သည် ဓာတ်ငွေ့ကဲ့သို့ လောင်ကျွမ်းသွားကြသည်
မီးသွေးမှုန့်များကို အသုံးပြုရာ၌ စရိတ်ကြီးလေးသည့်အပြင်၊ အလွန်သေးငယ်သော ပြာမှုန်များ ခေါင်းတိုင်သို့မရောက်အောင် တားဆီးရသည့် အခက်အခဲနှင့် တွေ့ကြုံကြရလေသည်
သို့သော် မီးကို အလိုရှိသကဲ့သို့ အုပ်ထိန်းထားနိုင်ခြင်းနှင့် ညံ့ဖျင်း သော ကျောက်မီးသွေးကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် မီးသွေး မှုန့်ကိုလည်း သုံးကြရသည်
ခေတ်စက်ရုံများတွင် မီးဖို၏ကြမ်း ပြင်သည် သန့်ရှင်းလျက်ရှိသည့်အပြင်၊ မီးအကြောင်းကိုသိရှိရန် မီးဖိုးကိုကြည့်ဖို့ မလိုချေ
မီးဖိုတွင် တပ်ဆင်ထားသည့် ကရိယာများကို ကြည့်၍၊ ဗွိုင်လာအိုး၏ ဝန်၊ နေရာအနှံ့အပြား ရှိ အပူချိန်၊ မီးခိုးတိုင်မှ ထွက်လာသည့် ဓာတ်ငွေ့များတွင် ပါရှိသော ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ရာခိုင်နှုန်း စသည်တို့ကို သိရှိရသည်
(ကာဗွန်ဒိုင် အောက်ဆိုက်ရာခိုင်နှုန်းသည် လေ အနည်းအများကို သိရှိစေရသည်
ဤအချက်သည် ဗွိုင်လာအိုး တွင် အလွန်အရေးကြီးသော အချက်ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ဗွိုင်လာအိုး၏ အစွမ်းအားသည် ယပ်ကြီးများဖြင့် လေ ကို မနည်းမများရအောင် မှန်မှန်သွင်းပေးနိုင်မှုအပေါ်တွင် တည် သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ကျောက်မီးသွေးလောင်ကျွမ်း၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဓာတ်ငွေ့ များသည် ရေနွေးငွေ့ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အပူကို တတ်နိုင် သလောက် ပေးလိုက်ရသဖြင့်၊ အတော်အတန် အေးသွားပြီးမှ အီကော်နိုမိုင်ဇာသို့ ရောက်ရှိသွားသည်
အီကော်နိုမိုင်ဇာမှာ ပိုက်လုံးများဖြစ်၏
ဗွိုင်လာအိုးတွင် သွင်းပေးရန်ရေသည် ထိုပိုက်လုံးများကို ဖြတ်သန်းသွားရသည်
ထိုကြောင့် ထိုရေမှာ ဗွိုင်လာအိုးသို့ မရောက်မီပူသွားသည်
အီကော်နိုမိုင်ဇာမှ ဓာတ် ငွေ့သည် လေသွင်းပေးသော ယပ်များဆီသို့ ရောက်ပြီးသော အခါ၊ ထိုယပ်များမှတဆင့် ချော်မှုန့်ဖမ်းကရိယာသို့ ရောက် သွားသည်
အကယ်၍ ချော်မှုန့်များကို ပထမဦးစွာ ဖယ်ရှား မပစ်ဘဲ၊ ခေါင်းတိုင်မှဓာတ်ငွေ့များကို မှုတ်လွှတ်လိုက်ပါမူ၊ အနီးအနား နေရာများတွင် ချော်မှုန့်များသည် နေ့စဉ် တန်နှင့် ချီ၍ ကျရောက်ပေလိမ့်မည်
ထိုကြောင့် ချော်တုန်းကြီးများကို ဆိုင်ကလုန်းခေါ် ကတော့ပုံအခန်းများတွင် ထုတ်ယူသည်
ထုတ်ယူပုံမှာ ဓာတ်ငွေ့ကို ဆိုင်ကလုန်းအထဲ၌ အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် လှည့်ပတ်သွားစေသည်
ချော်တုံးများသည် ဓာတ်ငွေ့ထက်လေး သဖြင့်၊ ဓာတ်ငွေ့မှ ခွဲထွက်လာပြီးလျှင် ဆိုင်ကလုန်းအိမ်တွင်းရှိ အပေါက်များတွင် တင်ကျန်ခဲ့ကြသည်
အလွန်ညက်သော အမှုန့်များကိုမူ အီလက်ထရိုစတက်တစ် အနည်ထိုင်စက်များဖြင့် ဖမ်းယူပြန်သည်
လေပူကို ပြွန်တန်းများတွင် ဖြတ်သန်းသွားစေ သည်
ထိုပြွန်တန်းများတွင် လျှပ်စစ်ဗို့အား အလွန်ကြီးသော ဓာတ်လိုက်ပစ္စည်းများပါရှိရာ၊ ချော်မှုန့်များသည် ထိုဓာတ်လိုက် ပစ္စည်းများ၌ ကပ်၍ကျန်ရစ်သည်
ထိုချော်မှုန့်များကို ပုံးများ တွင်စုရုံး၍ ဖယ်ရှားပစ်သည်
ချော်မှုန့်များကို စစ်ထုတ်ပြီးသော အခါ၊ ဓာတ်ငွေ့ကို ခေါင်းတိုင်များမှ ထုတ်ပစ်လိုက်သည်
ထို ခေါင်းတိုင်များသည် ပေ ၃ဝဝ အထိပင် မြင့်မားတတ်ကြသည်
ကျွန်ုပ်တို့အိမ်တွင် တစ်နေ့လျှင် ပြာတစ်ပုံးခန့် ထွက်သည် ကိုပင် ရှင်းလင်းပစ်ရန် အနှောင့်အရှက်ဖြစ်ခဲ့သော်၊ တစ်နေ့ လျှင် တန်ချိန်နှစ်ရာ သို့မဟုတ် သုံးရာခန့်ထွက်သော ဓာတ် အားပေးစက်ရုံတွင် မည်မျှလောက် အနှောင့်အရှက်ဖြစ်မည်ကို ချင့်ချိန်ကြည့်နိုင်ပေသည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများတွင် ပြာကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖယ်ရှင်းပစ်သည်
အလွန်အသုံးများသော နည်းတစ်နည်းတွင် ပြာကို ရေဖြင့်တွင်းထဲသို့ မျှောချသည်
ထိုတွင်းမှ ရေကိုထုတ်ယူပြီးနောက် တစ်ဖန် ပြာကိုမျှောချရန် အသုံးပြုပြန်သည်
တွင်းထဲမှပြာကိုမူ လော်ရီကားများဖြင့် သယ်၍ ဖယ်ရှားပစ်သည်
အကယ်၍ ပြာကို အသုံးတစ်မျိုးမျိုး အတွက် မရောင်းချနိုင်ခဲ့သော်၊ ထိုပြာကို ကျောက်တွင်းဟောင်း များတွင် ဖို့ပစ်လေ့ရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့သည် ကျောက်မီးသွေးကို သယ်ယူလာသည်မှ ထို မီးသွေးကို ချော်နှင့်ပြာအဖြစ် စွန့်ထုတ်ပစ်လိုက်သည့်အထိ သိခဲ့ ကြရပြီ
ယခု ကျွန်ုပ်တို့သည် ရေမှ ရေနွေးငွေ့ဖြစ်လာပုံနှင့် ရေနွေးငွေ့ကို အသုံးချပုံအကြောင်းကို စစ်ဆေးကြည့်ကြမည်
ဗွိုင်လာသည် များသောအားဖြင့် ရေပြွန်များဖြစ်၍ အလွန်ကြီး မားသည်
ယခုခေတ်သုံး ဗွိုင်လာသည် သာမန်အိမ်ထက်ပင် ကြီးသည်
ထိုဗွိုင်လာများသည် တစ်နာရီလျှင် ရေပေါင်ချိန် ၂၅ဝဝဝဝ ခန့်ကို အငွေ့ပျံစေနိုင်သည်
ရေနွေးငွေ့၏ဖိအား သည် စတုရန်းတစ်လက်မလျှင် ပေါင် ၆ဝဝ မှ ၂ဝဝဝ အထိ ရှိသည်
အပူကဲထားသော ရေနွေးငွေ့၏အပူချိန်သည် ဖာရင် ဟိုက်ဒီဂရီ ၁ဝဝဝ နီးပါးမျှပင်ရှိသည်
တစ်ခါတစ်ရံ တာဗိုင် တစ်ခုတွင် ဗွိုင်လာသုံးလုံး တွဲထားတတ်သည်
ဗွိုင်လာမှရေနွေးငွေ့သည် ပထမဦးစွာ တာဗိုင်ဆီသို့ရောက် သည်
တာဗိုင်တွင် ရေနွေးငွေ့စွမ်းအင်ကို ဒလက်များက ထုတ် ယူလိုက်၍၊ ထိုစွမ်းအင်သည် ရှပ်ခေါ် ဝင်ရိုးသို့ ရောက်ရှိသွား သည်
တာဗိုင်အိမ်အတွင်း၌ ရေနွေးငွေ့သည် ပေအနည်းငယ် ခန့် သွားပြီးသောအခါ၊ အောက်ပါအတိုင်း ပြောင်းလဲသွား သည်
ရေနွေးငွေ့သည် အလွန်ပြန့်ကျယ်သွား၍၊ ထိုရေနွေးငွေ့ ၏ အပူချိန်သည် ရေနွေးကရားမှထွက်သည့် ရေနွေးငွေ့အပူ ချိန်လောက် နိမ့်ကျသွားသည်
ဖိအားသည်လည်း မူလက စတုရန်းတစ်လက်မလျှင် ပေါင်ရာပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ရာမှ၊ ယခု အခါ လေထု၏ ဖိအားအောက်သို့ လျှောကျနိမ့်ဆင်းသွားလေ သည်
အကယ်၍ တာဗိုင်တွင် ရေနွေးငွေ့ကို လေထု၏ဖိအား လောက် ပြန့်ကျယ်အောင် ပြုလုပ်ပြီးနောက်၊ မီးရထားစက် ခေါင်းမှာကဲ့သို့ ခေါင်းတိုင်မှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သော်၊ လိုလား ချက်နှင့် မကိုက်ညီသောအခြင်းအရာများဖြစ်ပေါ်လာပေလိမ့် မည်
ပထမအချက်မှာ တာဗိုင်သည် ရေနွေးငွေ့ကို လေထု၏ ဖိအားအောက် နိမ့်ကျသွားအောင် ပြန့်ကျယ်စေသဖြင့်၊ တာဗိုင် ၏ စွမ်းအားသည် လျော့သွားဖွယ်ရာအကြောင်းရှိသည်
ဒုတိယ အချက်မှာ ဗွိုင်လာကို ရေနွေးပူဖြင့်မဟုတ်ဘဲ ရေအေးထည့်ပေး ရသည့်အတွက်၊ အပူများစွာ ဆုံးရှုံးသွားပေမည်
နောက်ဆုံး အချက်မှာ ဗွိုင်လာတွင် လိုသလောက်ရေကို ထည့်ပေးရန် ခဲယဉ်းသည့်အပြင်၊ ရေနွေးငွေ့ကို ထုတ်ပစ်ရာ၌လည်း အခက် အခဲနှင့် တွေ့ကြုံရပေမည်
ထိုကြောင့် တာဗိုင်မှထွက်လာသော ရေနွေးငွေ့များကို တာဗိုင်အောက်နားတွင်ရှိသော ကွန်ဒင်ဆာထဲ သို့ ထုတ်လွှတ်သည်
ကွန်ဒင်ဆာမှာ အခြားမဟုတ်၊ ပိုက်လုံး များပါရှိသော အခန်းတခန်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုပိုက်လုံးများ အပြင်ဘက်တွင် ရေအေးဖြတ်စီးလျက်ရှိရာ၊ ပိုက်လုံးများ အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသော ရေနွေးငွေ့သည် အရည်ဖွဲ့၍ ရေပူဖြစ်သွားသည်
ဤရေပူကို အီကော်နော်မိုင်ဇာမှတဆင့် ဗွိုင်လာသို့ ပို့ပေးသည်
ရေနွေးငွေ့တွင်ပါရှိသည့် ငွေ့ပျံအောင်းပူသည် အခန်းတွင်း၌ ဖြတ်သန်းလျက်စီးနေသော ရေသို့ကူးစက်သွားသဖြင့်၊ အကယ်၍ ထိုရေမှအပူကို လျင်မြန်စွာ ထုတ်မပစ်ဘဲထားလျှင် ထိုရေသည် လည်း ဆူလာပေမည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် မြစ်ကမ်းပါ၌ ရှိလျှင်၊ ရေကို တစ်နာရီလျှင် ဂါလံပေါင်း သန်းနှင့်ချီ၍ စုတ် ယူအသုံး ပြုပြီးလျှင်၊ ထိုရေကို မြစ်၏အောက်ပိုင်းတွင် ထုတ် လွှတ်လိုက်သည်
အကယ်၍ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် မြစ်ကမ်းပါးပေါ်၌ မရှိခဲ့သော်၊ စက်တွင်လိုသည့်ရေကို မည်သည့် ရေပေးကုမ္ပဏီမှ လုံလောက်စွာ မပေးနိုင်သဖြင့်၊ ရေကို အအေးခံပြီးလျှင် ထပ်တ လဲလဲ အသုံးပြုကြရသည်
ထိုသို့ အအေးခံရာတွင် မျှော်စင် ကဲ့သို့ အဆောက်အအုံကြီးများကို သုံးလေ့ရှိသည်
မျှောင်စင် များကို သံခံအင်္ဂတေဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသည်
မျှော်စင်၏ အမြင့် သုံးပုံတစ်ပုံခန့်၌ သေးငယ်သော အပေါက်များပါရှိသည့် ပိုက်လုံးများစွာ တပ်ထားသည်
ဤပိုက်လုံးများတွင် ကွန်ဒင် ဆာ၌ အသုံးပြုခဲ့သည့်ရေကို ပန်းသွင်းပေးသည်
ထိုအခါ ပိုက်လုံးများမှ ရေပန်းထွက်လာ၍၊ အောက်ဘက်၌ရှိသော ကန်ထဲသို့ ကျရောက်သည်
ထိုသို့ ကျရောက်စဉ် လမ်း၌ လေအေးနှင့် ထိတွေ့သဖြင့် အေးသွားသည်
မျှော်စင်ကို မီးခိုးတိုင်များကဲ့သို့ မြင့်မားစွာ ဆောက်လုပ်ထားခြင်းမှာ ရေပူသည် လေကောင်း ကောင်းရရှိ၍၊ အေးသွားစေရန်အတွက် ဖြစ်သည်
ဤမျှော်စင် ၏ အောက်ခြေတွင် လေဝင်ရောက်နိုင်အောင် အပေါက်များ ဖောက်ထားသည်
အအေးပေးရာ၌ ရေကို ထပ်တလဲလဲ အသုံးပြုလျက်ရှိသော် လည်း၊ ထိုသို့အသုံးပြုရာ၌ အငွေ့ပျံတက်ခြင်းဖြင့် ရေအမြောက် အမြား ဆုံးရှုံးသည်
ထိုသို့ ဆုံးရှုံးသွားသည့်ရေကို အစားထိုး ပေးရသည်မှာ တစ်နာရီလျှင် ဂါလံ ၁ဝဝဝဝဝ ခန့်ပင်ရှိသဖြင့်၊ မြစ်ရေကိုသုံး၍ အအေးခံသည်ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် မျှော်စင်၌ အအေးခံသည်ဖြစ်စေ၊ ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် ရေအမြောက် အမြားကို လိုပေသည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံသည် လျှပ်စစ်ဓာတ် သုံးစွဲသည်မှာ တာဗိုင်ရှပ်နှင့် အောလတာနေတာတို့ ဆက်ထားသည့်နေရာမှ အစပြုသည်
ခေတ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများတွင် အလည်မြန် သော စက်မျိုးကိုသာ အသုံးပြုသည်
အသုံးများသောစက် နှစ်မျိုးမှာ တစ်မိနစ်လျှင် အပတ်ပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှလည်နိုင်သော ပိုစွန်းလေးစွန်းရှိ စက်မျိုးနှင့် တစ်မိနစ်လျှင် အပတ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ မျှလည်နိုင်သော ပိုစွန်းနှစ်စွန်းရှိ စက်မျိုးဖြစ်သည်
မက်ဂါ ဝပ် ၆ဝ (ကီလိုဝပ် ၆ဝဝဝဝ)ရှိသောစက်မှာ အသုံးများ သောစက်မျိုးဖြစ်သော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ မက်ဂါဝပ် ၁ဝဝ ရှိ သည့် စက်ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်
အော်လတာနေတာများကို ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် အအေးခံရန် အစီအစဉ်မှာ၊ မကြာသေးမီကမှ အောင်မြင်ခဲ့သော တိုးတက်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
ရစ်ပတ်းထားသည့် ဝိုင်ယာ၏ ခုခံအားသည် အပူအသင့်အတင့်ကို ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့်၊ ထိုအပူကို ဖယ်ရှား ပစ်ရန် လိုပေသည်
အော်လတာနေတာကို ဟိုက်ဒရိုဂျင် ဓာတ်ငွေ့ပါသော အခန်းတွင် ပိတ်ထားသောအခါ၊ (ဟိုက်ဒရို ဂျင်တွင် အပူစွမ်းရည်သည် လေထက်ကြီးမားသောကြောင့်) အော်လတာနေတာသည် အေးလျက်နေသည့်ပြင်၊ အော်လတာ နေတာမှ ထုတ်လုပ်ပေးသည့် ဗို့အားမှာ ၁၁ဝဝဝ ဖြစ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ ဗို့အား ၃၃ဝဝဝ ထုတ်လုပ်ပေးသည့် အော်လတာ နေတာများကိုပင် ဆောက်လုပ်အသုံးပြုကြသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အော်လတာနေတာမှ စက်ရုံနှင့် တသီး တခြား ဆောက်လုပ်ထားသော ဆွစ်ဂီယာသို့ ပို့ဆောင်ပေး သည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ၌ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို တသမတ်တည်း ပို့ဆောင်ပေးရန် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သဖြင့်၊ ခလုတ်များကို အကာအကွယ်များလုပ်၍ စီစဉ်ထားရသည်မှာ အလွန်တရာ ရှုပ်ထွေးပေသည်
သင်၏အိမ်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကြိုးကို စံနစ်တကျ သွယ် ထားလျှင်၊ လျှပ်စစ်မီးဖို၊ သို့မဟုတ် မီးတိုင်၏ချို့ယွင်းမှုကြောင့် ဖြစ်သော ရှော့ဆာကစ်သည် ဝိုင်ယာကြိုးများမှတဆင့် အိမ်ကို မီးမလောင်စေဘဲ၊ ဒဏ်ခံကြိုးကိုသာလျှင် အရည်ပျော်စေသည်
ထိုအခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ် ဆာကစ်သည်ပြတ်သွား၍၊ ကျန် ဆာကစ်များမှာ အကောင်းပကတိ ကျန်ရစ်သည်
ဆာကစ်သည် လျှပ်စစ်ဓာတ် လှည့်ပတ်သောလမ်း ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းစ ပြတ် သွားလျှင်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကြိုး ပြတ်တတ်သည်
ဤအခြင်းအရာ ကို ရှော့ဆာကစ်ဟု အင်္ဂလိပ်လိုခေါ်သည်
ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတွင်လည်း ဤအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်
သို့ သော် စီစဉ်ထားပုံမှာ အိမ်များမှာထက် ကြီးကျယ်သည်
ဓာတ် အားပေးစက် ကရိယာများကို တည်ဆောက်ရာ၌ တတ်နိုင်သမျှ ဂရုတစိုက် ဆောက်လုပ်ပေးထားသော်လည်း၊ ထိုကရိယာများမှာ မပျက်ဘဲမနေကြချေ
မည်သည့်အကြောင်းကြောင့်ပင်ဖြစ်စေ စက်ပျက်သွားခဲ့သော်၊ ထိုပျက်စီးသွားရာကို ပြုပြင်ပေးရန် အစီ အစဉ် အသင့်ရှိရပေမည်
ပုံပမာ အော်လတာနေတာတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ပျက်စီး၍ ရှော့ဆာကစ် ဖြစ်သွားသောအခါ၊ အသင့်ရှိသော အန္တရာယ်ထိန်းဂီယာသည် ဆိုင်ရာခလုတ်ကို ချက်ချင်းပိတ်လိုက်၍၊ ထိုအော်လတာနေတာကို ဆာကစ်မှ ဖယ်ရှားပစ်လိုက်သည်
ထိုပြင် အလိုအလျောက် မီးငြိမ်းသတ် သော စက်ကိုလည်း ဖွင့်ပေးလိုက်သည်
အကယ်၍ ကြေးနန်း ကြိုးတွင် ချို့ယွင်းမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်၊ အခြားအပိုင်းကို အနှောင့်အရှက် မပြုရအောင်၊ ချို့ယွင်းနေသော အပိုင်းက ခလုတ်များကို ပိတ်၍၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို ဖြတ်တောက်ပစ် လိုက်သည်
ထိုနောက် အင်ဂျင်နီယာများဖြင့် ချို့ယွင်းနေသော အပိုင်းကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာအောင် ပြင်ဆင်ယူကြသည်
ဆာကစ်ဖြတ်ခုတ်များသည် အမ်ပီယာ ထောင်ချီ၍ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို ဖြတ်တောက်နိုင်အောင် ကြီးမား၍ ခိုင်ခန့် ကြသည်
အများအားဖြင့် ထိုခလုတ်များကို ဆီကန်တွင် စိမ် ထား၍၊ အုပ်ထိန်းသည့်အခန်းမှနေပြီးလျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ပိတ်လိုက် ဖွင့်လိုက် ပြုလုပ်ပေးသည်
ဤအခန်းတွင် ဆာကစ်ကြီးများမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို ဖြတ်တောက်ပစ်နိုင်သည့် ကရိယာများ၊ ချို့ယွင်းချက် တစုံတရာရှိလျှင် ချို့ယွင်းချက်ကို သိနိုင်သည့် ကရိယာများ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီး ပြတ်တောက်မသွားရအောင် အလိုအလျောက် ထိန်းပေးသည့်ကရိယာများ၊ ဂျင်နရေတာတစ်ခုစီ၌ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်ဝန်ကို သိနိုင်သော ကရိယာများရှိကြသည်
ဤနေရာမှနေ၍ အင်ဂျင်နီယာများသည်လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို အရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိပေးလေသည်
၁၉၃၂ တွင် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်မှ အိုင်စီအက်စ် (ICS) တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
အမေရိကန် ဝါရှင်တန် ပန်းချီကျောင်းမှ လက်မှတ်ရ ဆရာ ဦးလှ (မိတ္ထီလာ) ထံမှ စာပေးစာယူဖြင့် ပန်းချီပညာ သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၃၄ တွင် အင်္ဂလန် ပန်းချီ စာပေးစာယူ သင်တန်းသို့ ဆက်သွယ်၍ ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၄၆ တွင် ဘီဘီအိုအေ ဘဏ်၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၂ တွင် ဘဏ် မန်နေဂျာ အဖြစ် ၁၉၆၄ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်
၁၉၅၉ တွင် ပန်းချီကဏ္ဍသစ် စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၇၉ - ၁၉၈၅အထိ ပန်းရိုးမ ပြက္ခဒိန်တွင် ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၈၃ ဒီဇင်ဘာ ၂ဝ တွင် မန္တလေးမြို့ စိန်ပန်းယာဉ်ပုံရပ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး လက်အောက်တွင် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦးမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပု ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်အခါက ဦးပုအမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ၂ ဦး ရှိခဲ့သည်
ယင်းတို့မှာ သာယာဝတီ ဦးပု နှင့် ရွှေကျင် ဦးပုတို့ ဖြစ်သည်
ရွှေကျင် ဦးပုမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်းဦးပု ဖြစ်သည်
နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ပဲခူးခရိုင် (ယခု ပဲခူးတိုင်း) ရွှေကျင်မြို့၌ မြန်မာ့သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ဦးပု ဖွားပြီး ၄ နှစ် အကြာမှ အထက်မြန်မာပြည် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော သီပေါမင်း အဖမ်းခံရခြင်း ဖြစ်သည်
ဦးပု၏ မိဘ မျိုးရိုးမှာ သစ်ကုန်သည် မျိုးရိုး ဖြစ်သည်
မောင်ပုသည် မွေးရပ်ဌာနေ ဖြစ်သော ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် စတင် ပညာ သင်ခဲ့သည်
အသက် ၁၃ နှစ်သား အရွယ်တွင် သတ္တမတန်းကို စကောလားရှစ် (ခေါ်) ပညာသင်ဆုအဖြစ် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ခရစ်နှစ် ၁၈၉၇ တွင် ဘင်္ဂလားတန်း ခေါ် ဆယ်တန်းကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
စကောလားရှစ် ခေါ် ပညာသင်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြန်သည်
ဆယ်တန်း အောင်မြင်သော အခါ မောင်ပု၏ အသက်သည် ၁၆ နှစ်မျှ ရှိပြီ ဖြစ်သည်
မောင်ပုသည် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲ၍ စစ်ဆေးသော ကောလိပ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို စကေားလားရှစ်နှင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်သို့ ဆက်လက် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအေ (ခေါ်) ဝိဇ္ဇာဘွဲ့တန်းကို အောင်မြင်သည်
ကိုပုတို့ ဘီအေ နောက်ဆုံးနှစ်ကို ဖြေသော အခါ ဖြေဆိုသူ အားလုံးပေါင်းမှာ တပြည်လုံးတွင် သုံးဆယ် နီးပါးမျှသာ ရှိသည်
အောင်စရင်း ထွက်လာသော အခါ ကိုပုနှင့် အခြား ကျောင်းသား လေးငါးယောက်သာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ဘီအေ အောင်မြင်၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရပြီးနောက် ကျောင်းမှ ထွက်ကာ ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်နေသည်
ယင်းသို့ ရှေ့နေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ‘ရှိခိုးခြင်းကိစ္စ၊ ဘုရားထူးခြင်း ကိစ္စ၊ ဖိနပ်ချွပ်ခြင်း ကိစ္စ’ စသော နိုင်ငံနှင့် ဘာသာ သာသနာရေး ကိစ္စရပ်များတွင် စေတနာ ဝန်ထမ်း အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တိုင်းပြည်၏ အရေး ကိစ္စရပ်များကိုလည်း တစေ့တစောင်း အကဲခတ် လေ့လာနေသည်
ဦးဖေပု၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါက်တာ ဘရင်၊ ဦးလှဖေ စသည်တို့ တည်ထောင် လိုက်သော ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် မပါဝင် သေးသော်လည်း အားပေး ဆောင်ရွက်ချက်ကိုကား ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အသင်းသူ အသင်းသားများနှင့်လည်း အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ၁၉ဝရ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပညာသင်ရန် ဘိလပ်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်
သူနှင့်အတူ ဘိလပ်တွင် ပညာ သင်ကြားသူများမှာ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးမေအောင်၊ ဒေါက်တာ ဘရင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်အချို့တို့ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်တွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် လစ်ဘရယ်ဂိုဏ်း၊ လေဘာဂိုဏ်း စသော နိုင်ငံရေး ဂိုဏ်းများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ပြည်သူ့တို့နှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်
မိမိ ပါတီဘက် ပြည်သူအများ ပါဝင်လာအောင် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းပုံ၊ ပြည်သူလူထု၏ အရေးကြီးသော ကဏဏ္ဍမှ ပါဝင်ပုံ စသည့် ဘက်စုံ အချက်များကို လေ့လာခွင့် ရခဲ့သည်
ဥရောပနိုင်ငံ အသီးသီးမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည့် အပြင် အင်္ဂလန် ပါလီမန် အကြောင်းကို အထူး လေ့လာခဲ့သည်
မိမိ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဟပ်စပ်မည့် ပုံစံမျိုးကိုလည်း စိတ်ကူးဖြင့် ဖန်တီး ကြည့်မိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ရောက်လျှင် နိုင်ငံရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ဦးပုသည် ဥပဒေဘွဲ့ ရပြီးနောက် အင်္ဂလန်မှ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှ ပြန်လာပြီးနောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် ဦးဖေအောင်နှင့် အတူ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းသည်လည်း ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်များ အတော်များများ ပါဝင်လာသဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်
အမျိုးသား၊ ဘာသာ၊ သာသနာနှင့် ပညာရေး ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၁၁ ခု နှစ်ဦးပိုင်းလောက်တွင် အိန္ဈိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ခ်ကာဇင် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာသော အခါ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများ၊ အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်
ထိုဥပဒေကြမ်းကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သဘောတူ ထောက်ခံခဲ့သည်
မော်လမြိုင် သူဌေး ဦးသာညှင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ဦးသာညှင်းသည် မော်လမြိုင် သာသနာ့ဓရ အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်သည့်အပြင် မြို့မျက်နှာဖုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦးလည်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဦးချစ်လှိုင်၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သူရိယ သတင်းစာမှ ဆောင်းပါး တပုဒ်ဖြင့် ‘ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ပစ္စည်းများကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရေး အက်ဥပဒေအား ကန့်ကွက်ကြသော သာသနဓရ အသင်းကြီးများသည် သင်ပုန်းကြီးမှ နားလည်ကြ သေးရဲ့လား’ ဟု ဖော်ပြ ရေးသားခဲ့သည်
သူဌေးကြီး ဦးသာညှင်းက သူ့ကို ဤသို့ ရေးသားရ ပါမည်လားဟု ဆိုကာ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅ဝဝ ဖြင့် တရား စွဲဆိုခဲ့သည်
ယင်းအမှုတွင် ဦးဘဖေဘက်မှ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဝက်လုံတော်ရ ဦးပုက သူဌေး ဦးသာညှင်းအား သင်ပုန်းကြီးတွင် ပါသော ‘ဘောဒေဝပုတ္တ’ စာပိုဒ်ကို ရေးခိုင်းရာ သတ်ပုံသတ်ညွှန်း မမှန်ဘဲ ကပေါက်တိ ကပေါက်ချာ ရေးသားမိသည်
ယင်းအခွင့်အရေးကို ယူကာ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုက ရုံးတော်တွင် လျှောက်လွှဲချက် ပေး၍ အနိုင် ယူဆောင်ခဲ့သည်
ဝတ်လုံ အဖြစ် အမှု လိုက်ခဲ့သော်လည်း အခကြေးငွေ တပြား တချပ်မှ မယူခဲ့ပေ
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် သူရိယ သတင်းစာတွင် ရှယ်ယာဝင် တဦး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒါရိုက်တာ လူကြီး ၅ ဦးတွင် အဖွဲ့ဝင် ဥပဒေ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒါရိုက်တာ လူကြီး ငါးဦးမှာ (၁) ဦးသွင်၊ (၂) စပါးပွဲစားကြီး ဦးဘိုးအောင်၊ (၃) ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု၊ (၄) ဦးလှဖေ၊ (၅) ဦးဘဖေတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကို တိုင်းပြည်အား သိရှိလာအောင် တတ်အားသရွှေ့ ပြသခဲ့သည်
သူပြသခဲ့သည့် အလျောက် လူသိရှင်ကြား အတော် များလာသည်
ဦးပု၏ ဂုဏ်သတင်းသည်လည်း တစထက် တစ တက်လာခဲ့သည်
၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလလထဲတွင် မွန်တေဂူချမ်း (စ်) စဖို (ဒ်) အစီရင်ခံစာ ထွက်ပြီးနောက် ဒုတိယ ဘုရင်ခံ ကရက်ဒေါက် အဖြစ် မြန်မာပြည်အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်
ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်း ကို ရေးဆွဲ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လူထု တရပ်လုံး မခံရပ်နိုင် ဖြစ်ကာ အုံကြွ လာခဲ့သည်
ဘိလပ်သို့ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြရန် ဦးပု၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ ၃ ဦးအား ရွေးချယ်၍ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြသည်
ယင်း ကိုယ်စားလှယ်တွင် ဦးပုသည် ဘိလပ်သွား မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုမှစပြီး ‘ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟု တွင်ခဲ့ကြသည်
(’သပြေနု ချိန် - ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟူသော ဆရာကြီး ဦးမှိုင်း၏ လေးချိုး အရေးအသားကြောင့် ဦးဘဖေ နာမည်က ရှေ့ဆုံးက ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ခေါင်းဆောင်မှာ ဦးဘဖေ မဟုတ်ပါ၊ ဦးပု ဖြစ်သည်)
ဦးပုသည် များသောအားဖြင့် ဥရောပ ဝတ်စုံများကို ဝတ်လေ့ရှိသည်
ဘိလပ်တွင် တိုင်းပြည် အတွက် အရေးဆိုရန် အသွားအပြန် ၇ လမျှ ကြာအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့တို့၏ ပါးနပ် အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် အဖွဲ့အစည်းများ အကွဲအပြဲ ဖြစ်ခဲ့ရာတွင် ဦးပုသည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး ကို လက်ခံသော ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦပုသည် ဒိုင်အာခီ ရပြီးမှ ဟုမ္မရူး(Home Rule) ကို တိုးတက် တောင်းမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒိုင်အာခီကို မလိုချင်သော ဦးချစ်လှိုင် ဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ အမှုအတွက် ဝတ်လုံ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးစိန်လှအောင်တို့နှင့် တွဲဖက်၍ အမှု လိုက်ခဲ့သည်
ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး လက်ခံ မခံသာ သဘောကွဲလွဲပြီး အင်္ဂလိပ် မုန်းတီးရေးနှင့် ဆန့်ကျင်ရေးမှာ တသဘောတည်း တထပ်တည်း ဖြစ်၍ လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်
တနည်းအားဖြင့် မျိုးချစ်စိတ် ပီသမှုကို ပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဦးပုသည် ၁၉၂၁ ခုနှစ် မြန်မာပြည်သို့ ဝေလမင်းသား တိုင်းခန်း လှည့်လည်ရာတွင် သပိတ်မှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးပြုလုပ်သော အခါ ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ယင်းမှတဆင့် ဝန်ကြီးချုပ် ၄ နေရာ အနက် သစ်တောရေး ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရပန်သည်
ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်၏ လစာမှာ ၅ဝဝဝိ ဖြစ်လေသည်
ထို့နောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒုတိယ အကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စတုတ္ထအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ မင်းတိုင်ပင် အမတ် အဖြစ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်နှင့်လည်း လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ကျင်းပသည့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ဦးစီးသော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ လက်ထက်၌ အခွန်တော် ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ပြုတ်ကျ သွားသောအခါ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရကို ဦးပု ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး နန်းရင်းဝန်ကြီး ရာထူးကို လက်ခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဦးပုသည် မြန်မာပြည် မလွတ်လပ်မီ သက်တမ်း တလျှောက်လုံးတွင် အစိုးရ အဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်ထဲတွင် တဝဲလည်လည် ကျက်စားခဲ့သည်
တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ဝ ရက်နေ့ အသက် ၉၄ နှစ် အရောက်တွင် ဂွတ္တလစ် ရိပ်သာလမ်း နေအိမ်၌ လူကြီး ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် သွားရှာသည်
ဦးပုတွင် ထင်ရှားသော သားကြီးမှာ တရားဝန်ကြီးဟောင်း ဦးရှုမောင်ပင် ဖြစ်သည်
ဒေဝ, မနုဿ-အစရှိသော ဂတိငါးပါးတို့နှင့် ယင်းဂတိငါးပါးတို့ကို ပယ်စွန့်ရန် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်ဖြူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethpyu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ညောင်နီကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၈ ဦး၊ မ ၂၆၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ရက်ဖီအယ်စန္တီသည် ဉာဏ်သစ် အရေးပုံအတွင်း အီတလီနိုင်ငံ၌ အထင်ရှားဆုံးသော ပန်းချီဆရာနှင့် ဗိသုကာကျော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဒီဗိုင်းရက်ဖီအယ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အီတာလျံ ပန်းချီမင်းသား ဟူ၍လည်းကောင်း သူ့အား ခေါ်လေ့ရှိ၏
အနုပညာ အကဲဖြတ်သမားအချို့က သူရေးဆွဲခဲ့သော စစ္စတင်းမဒေါနားခေါ် ပန်းချီကားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကောင်းဆုံးပန်းချီကား ဖြစ် သည်ဟု ယူဆကြသည်
ရက်ဖီအယ်၏ အနုပညာလက်ရာသည် အီတလီနိုင်ငံ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ၏သွင်ပြင်လက္ခဏာတို့ကို သရုပ်ပေါ်စေလေသည်
ရက်ဖီအယ်သည် အီတလီနိုင်ငံ အာဗီနိုမြို့၌ ၁၄၈၃ ခုနှစ် တွင် မွေးဖွားခဲ့၏
ထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာ ဂျိုးဗန္နီ စန္တီ၏ သားဖြစ်သည်
ပုံဆွဲပညာ ရှေးဦးသင်ခန်းစာကို ဖခင်ထံတွင် လေ့လာခဲ့၍ အမ္ဗရီယန်းဂိုဏ်း ပန်းချီဆရာ ပေးရူးဂျီးနိုး၏ တပည့်ခံခဲ့လေသည်
ပေးရူးဂျီးနိုးဆိုသူမှာ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပန်းချီကားများကိုသာ ရေးဆွဲခဲ့သူ ဖြစ်၏
သို့ရာတွင် သူသည် ပန်းချီကား နောက်ခံရှုခင်းများကို အထူးအပင်ပန်းခံ၍ ရေးဆွဲ လေ့ ရှိသဖြင့် ရှုမျှော်ခင်း ပန်းချီပညာသစ်တစ်ရပ်ကို တိုးတက် လာစေရန် တစ်နည်းအားဖြင့် ကူညီခဲ့လေသည်
ရက်ဖီအယ်သည် ပန်းချီကားများ စတင် ရေးဆွဲခဲ့စဉ်က ဆရာ၏လက်ရာ နည်းနာများကို အတုယူ ရေးဆွဲခဲ့ရာ မကြာမီ ဆရာထက် လက်စွမ်းထက်လာလေတော့သည်
ထိုစဉ်က ရက်ဖီ အယ်သည် အပျိုစင်၏လက်ထပ်ပွဲ၊ စိန်ဂျော့နှင့်နဂါးကြီး၊ စိန်မိုက်ကယ် စသော ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၅ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ရက်ဖီအယ်သည် ဆရာ့ထံမှ ထွက်ခွာ ခဲ့၍ ဖလော်ရင့်မြို့တွင် ပန်းချီပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူး လေ့လာခဲ့၏
ဤမြို့တော်ကြီးတွင် သူသည် ပန်းချီပညာ ဗဟုသုတ ယခင်ကထက် ကြွယ်ဝခဲ့လေသည်
ဆရာဖြစ်သူ ပေးရူးဂျီးနိုးထံမှ တတ်မြောက်ခဲ့သောဟန်ကို ပြင်ဆင်၍ ဖလော် ရင့်ဂိုဏ်း၏ လက်ရာများကို အတုယူကာ ရေးဆွဲခဲ့၏
သူသည် မိုက်ကယ်အန်ဂျလို၊ လီယိုနာဒိုဒါဗင်ချီ၊ ဗာတိုလို မီယို စသော ပန်းချီကျော်ကြီးများနှင့်လည်း သိကျွမ်းခဲ့၏
ဖလော်ရင့်မြို့တွင် ရှိနေစဉ် သူသည် ဒိုနာတယ်လို၏ ပန်းပု လက်ရာများနှင့် လီယိုနာဒို၏ ပန်းချီလက်ရာများကို အတုယူကာ ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်စေခဲ့လေသည်
သူ တီထွင်ရေးသားခဲ့သည်မှာ မယ်တော်မာရီ၏ပုံများသာ ဖြစ်၏
ရက်ဖီအယ်သည် လက်ရာအကောင်းဆုံး ပန်းချီကားများကို ရောမမြို့တွင် ရေးဆွဲခဲ့၏
၁၅ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒုတိယ ဂျူးလယပ်က ဗက်တီကင်နန်းမြို့ကို တန်ဆာဆင်ခိုင်း သဖြင့် လေးနှစ်တိုင်တိုင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရလေသည်
ရက်ဖီအယ် သည် နံရံပန်းချီကားများဖြင့် ခန်းမငယ် လေးဆောင်ကို လှပ သော ခန်းမကြီးများအဖြစ်သို့ ပုံပြောင်းခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရှေးဂရိအဆောက်အအုံပျက်များကို လေ့လာ၍ အက်သင်းကျောင်းတော်ကြီးနှင့် ပါနက်ဆပ်ခေါ် ပန်းချီကားများကို ရှေးဟန် အတိုင်း ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
ယင်းနံရံပန်းချီကားများကို ပထမ ခန်းဆောင်တွင် ရေးဆွဲထား၏
ဒုတိယခန်းမဆောင်ရှိ နံရံ ပန်းချီကားများကား ခရစ်ယန်အသင်းတော်သည် ရန်သူများအား အောင်နိုင်ပုံကို သရုပ်ဖော်ထား၍ အခြားအခန်းများရှိ နံရံပန်းချီ ကားများကမူ နိုင်ငံသမိုင်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို သရုပ် ဖော်ထားလေသည်
ထိုအချိန်လောက်တွင်ကား ရက်ဖီအယ်ကို သူ့ခေတ်၏ ရှေ့ဆောင်ပန်းချီဆရာတစ်ယောက်ဟု အသိအမှတ် ပြုနေကြပြီဖြစ်၍ ရောမမြို့ရှိ တန်ခိုးအာဏာအရှိဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများသည် ရက်ဖီအယ်အား သူ့ထက်ငါ ဦးအောင် မိတ်ဆွေဖွဲ့လာကြသည်
ထို့ပြင် ပန်းချီဆွဲရန်အလုပ်လည်း များစွာ လက်ခံရလွန်းသဖြင့် ကိုယ်တိုင် မရေးဆွဲနှင့်တော့ဘဲ ပုံကြမ်းကိုသာ ဆွဲ၍ တပည့် များကို အချောကိုင်ခိုင်းရလေသည်
၁၅၁၄ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ဒဿမလီယိုသည် ရက်ဖီအယ်အား ရောမမြို့ရှိ စိန်ပီတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ ဗိသုကာချုပ်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့၏
သို့သော်လည်း သူ၏ပုံစံများကို လုံးလုံး လျားလျားလိုပင် အသုံးမပြုခဲ့ပေ
ဗိသုကာ အဖြစ်ဖြင့် ရက်ဖီယ်သည် ဖလော်ရင့်မြို့ရှိ ပန်ဒိုးလဗီနီ နန်းတော်ပုံစံ ရေးဆွဲရာတွင် ထင်ရှား၏
ရက်ဖီအယ်သည် ဘဝခရီး ဆုံးခါနီးတွင် လက်ရာမြောက် ပန်းချီကားကြီး နှစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
ယင်းတို့မှာ လက်ဝါး ကပ်တိုင် ထမ်းဆောင်နေသော ခရစ်တော် ပန်းချီကားနှင့် အဆင်းသဏ္ဌာန် ပြောင်းခြင်းခေါ် ပန်းချီကားတို့ ဖြစ်သည်
အဆင်းသဏ္ဌာန်ပြောင်းခြင်းကား အဆုံးမသတ်နိုင်မီ သူသည် ၁၅၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သူ၏အသုဘအခမ်းအနားတွင် ဆေးပင်မခြောက်သေးသော ထိုပန်းချီကားကို သင်္ချိုင်း အထိ ရှေ့ဆုံးမှ ယူဆောင်သွားခဲ့လေသည်
မြင်းအထီးနှင့်မြည်းအမ ကိုစပ်၍မွေးလာသောတိရစ္ဆာန်ကို ဟင်နီခေါ်သည်
လား (E. caballus + asinus) သည် မြည်းအထီးနှင့်မြင်းအမ  ကိုစပ်၍မွေးလာသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
နတ်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ နတ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝကုန်းချောင်းဖျားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wakonechaunghpyar)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ဝကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငထရံချင်းဌေးရွာ၊ သံမျှာ
ယင်းစီး ဆိုသည် ဝါးခြမ်းစိတ်တို့ဖြင့် လုပ်သော ငါးဖမ်းကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းယင်းသည် နေကာယင်းနှင့် ဆင်တူပင် ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင်  နေကာယင်းမှာ  ဝါးခြမ်းစိတ်တို့ကို  တစ်ခုနှင့်တစ်ခု  ထိနေအောင် ကြိုးများဖြင့် ဆက်၍ ကန့်လန့်လှဲကာ ဆွဲထားသည်
ငါးဖမ်းသည့် ယင်းမှာမူ နေကာယင်းလောက် မစိတ်ပဲ ခပ်ကျဲကျဲဝါးခြမ်းစိတ်များကို ထောင်လျက် နှီးသို့မဟုတ် ကြိမ်ဖြင့် စီတန်းချည်နှောင် ထားလေသည်
ဤယင်း  မလှဲရအောင် ရံဘောင်ခေါ်သည့်ဝါးတန်း၌ ကပ်၍ကာဆီးပြီးလျှင် ငါးများကို ဖမ်းကြလေသည်
လက်ပန့်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpantthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ မှန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
(က) အကုသိုလ်ဖြစ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို “လူမိုက်” ဟု သိအပ်၏
(ခ) ကုသိုလ်ဖြစ်သော ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို “ပညာရှိ” ဟု သိအပ်၏ဟု သုံးပါးတွဲတရားတို့ကို ဟောကြားတော်မူသည့် သုတ်
အထက်သုတ်ပါ -(က) အမှတ်ပြတရားသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငရဲ၌ ဖြစ်ရသည်
(ခ) အမှတ်ပြတရားသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရသည်ဟု သုံးပါးတွဲတရားများကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
(က) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဉာဏ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိတို့သည် အကုသိုလ်တရား တို့ဖြစ်သည်
(ခ) သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိတို့သည် ကုသိုလ်တရားများဖြစ်သည်ဟု ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘနစ်  (အနောက်)ရွာ၊ ကညင်ငူ
၁၃၆၁ (၁) ရက်
ရင်းရယ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinyei)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၀ ဦး၊ မ ၁၆၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဇင်ကလဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinkale)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဇင်ကလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင် တစ်ယောက်သည် နက်ဝေါ့ခ်ပိုင်းထိန်းသိမ်းရေး နှင့် သက်ဆိုင်ရာ ကွန်ပျူတာ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ်ပိုင်းဆိုင်ရာများ အတွက် တာဝန်ရှိသူဖြစ်သည်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် များသောအားဖြင့် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် အပြင် အသုံးပြုသူများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ခြင်းလည်း ရှားပါးသည်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် နက်ဝေါ့ခ်အခြေအနေ၊ ဆာဗာပိုင်းအခြေအနေ၊ လုံခြုံရေးနှင့် ကုမ္ပဏီ၏ LANWAN ပိုင်းများကို စောင့်ကြည့်ရသည်
ကုမ္ပဏီများ ပေါ်မူတည်၍ နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်သည် နက်ဝေါ့ခ်များကိုလည်း ရေးဆွဲ၊ တပ်ဆင်နိုင်သည်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်များ၏ အဓိကအပိုင်းသည် ကုမ္ပဏီတစ်ခုနှင့် တစ်ခုကိုလိုက်၍ ကွဲပြားသည်
သို့သော် နက်ဝေါ့ခ် လိပ်စာလုပ်ငန်း၊ အိုင်ပီ ချိတ်ဆက်ခြင်း လုပ်ငန်းများမှာ တူညီလေ့ရှိသည်
၎င်းသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သီးသန့် စက်များဖြစ်သော ဒရိုင်ဘာများ၊ တစ်ကိုယ်ရည် ကွန်ပျူတာ စက်ပိုင်းဆိုင်ရာများ၊ ပရင်တာများ စသည်တို့ဖြင့် နက်ဝေါ့ခ် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ပြုလုပ်ရသည်
နက်ဝေါ့ခ် အက်ဒမင်များသည် နည်းပညာပိုင်းအားဖြင့် ဆာဗာများကို ထိန်းသိမ်းခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းများ၊ ဒက်စတော့ ကွန်ပျူတာများ၊ ပရင်တာများ၊ ရောက်တာများ၊ ဖိုင်းယားဝေါများ၊ ဖုန်းများ၊ စမတ်ဖုန်းများ၊ ဆော့ဖ်ဝဲလ် ထုတ်လုပ်မှုများ၊ လုံခြုံရေး(နက်ဝေါ့ခ်ပိုင်း) စောင့်ကြည့်မှုများ၊ ဟာ့ဒ်ဝဲလ်နှင့် ဆော့ဖ်ဝဲလ် အပိုမူကြမ်း ပတ်ချ်များနှင့် ထိတွေ့ရသည်
ဂျူနီပါစစ်စကိုစီဒဗလျူအန်အေမိုက်ခရိုဆော့ဖ်နိုဘယ်ကွမ်ပ်တီအိုင်အေရက်ဒ် ဟက်တ်
နတ်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာကို ဝါးရုံပင်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထုတ်လိုက်သည်
﻿၁၀ ရာစုနှစ် သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၉၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၀၀၀ အထိဖြစ်သည်
ယင်းသည် ၁ ထောင်စုနှစ် ၏ နောက်ဆုံးရာစုနှစ်ဖြစ်သည်
တရုတ်တွင် ဆောင်မင်းဆက် စိုးစံသည်
ခန့်မှန်းတွက်ချက်မှုတစ်ခုအရ ၁၀ ရာစုနှစ်သည် ဘီစီ ၃၀၀၀ အကြာကတည်းက စစ်ပွဲတွင် လူသေမှုနည်းပါးသည့်ရာစုနှစ်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
ဘန်ဇင်တိုင်း အင်ပါယာသည် အင်အားအထွပ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသည်
ဟင်ကြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinkyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဖြူလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖြူလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၅ ဦး၊ မ ၁၀၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ထက်စုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htetson)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ လုံထန်မြို့နယ်၊ ထင် စူ လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးခွရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makyeekwa)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ မကျီးခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၄၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
လက်စွပ် သည် ဝန်းဝိုင်းသာ ပုံစံရှိပြီး လက်ဝတ်တန်ဆာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
အများအားဖြင့် သတ္တုများဖြင့် ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
လက်ချောင်းများ သို့မဟုတ် တစ်ခါတရံ ခြေချောင်းများတွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်
လက်စွပ်ပြုလုပ်ရာတွင် သတ္တုဖြင့်သာ လုပ်လေ့ရှိ၏
သို့သော် ပစ္စည်းအားလုံးနီးပါး လက်စွပ်ကို ပြုလုပ်၍ ရသည်
(ဥပမာ - သတ္တု၊ ပလတ်စတစ်၊ ကျောက်တုံး၊ သစ်သား၊ အရိုး၊ ဖန်၊ ကျောက်အရိုင်းတုံးများ၊ စိန်၊ ပတ္တမြား၊ နီလာ၊ မြ)
ကင်းတလင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kintalin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရှင်မဒိန်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်မဒိန်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၈ ဦး၊ မ ၆၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ နားဖန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်လေကူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanlayku)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ မော်ဟန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ဟန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၀ ဦး၊ မ ၂၁၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဖန်ခါးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharpin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဖန်ခါးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ခါးပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၃၉ ဦး၊ မ ၂၀၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဇူလိုင်လ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၈၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၁၈၃)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၈၃) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၀၃ – အေမီ ဂျွန်ဆင်၊ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး လေယာဉ်ပိုင်းလော့ (၁၉၄၁ ကွယ်လွန်)[[၁၉၆၃] – ထူးအိမ်သင်၊ အဆိုတော်၊ တေးရေး (၂၀၀၄ ကွယ်လွန်)
ငပုအင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapuinn)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ ငပုအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငပုအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၃ ဦး၊ မ ၁၁၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၅၄ ဦး နေထိုင်သည်
စကားပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ ကျောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ထုတ်ပင်သည် တရုတ်စကားပန်းပင်တို့နှင့် အတူ အဲ့ပေါ့ဆီနေးစီအီး(Apocynaceae)မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အော်လစတိုးနီးယားစကော်လားရစ်(Alstonia scholaris)ဟုခေါ်သည်
လက်ထုတ်ပင်ကို တောင်မဲ အုပ်၊ တောင်မရိုး၊ ဆေးခါးပင်၊ တောင်စကားပင်ဟူ၍လည်း အမျိုမျိုးခေါ်ကြ သည်
လက်ထုတ်ပင်သည် တောသစ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်တော များတွင် မြေပြင်အမြင့် ပေ ၃၅ဝဝ အထိ အနှံ့အပြားပေါက်ရောက်သည်
လက်ထုတ်သားသည် ဖြူ၍ပျော့သည်
အကြောအမျှင် ညီညာ သဖြင့် ပြုပြင်ရလွယ်ကူသည်
အလွန်ပေါ့ပါးသော သစ်သားဖြစ်သည်
သို့ သော် ခိုင်ခံ့သောသစ်မျိုမဟုတ်ဘဲ စွန်းကွက်လွယ်သော သစ်သားဖြစ်သည်
သစ်ခွဲပြီးလျှင် အထူးဂရုစိုက်၍ ခြောက်သွေ့အောင်ပြုလုပ်ရသည်
ပန်းပုထု လုပ်ရန် သင့်လျော်သော သစ်သားဖြစ်သည်
မီးခြစ်များပြုလုပ်ရန် လက် ထုတ်သားကို ရန်ကုန်မြို့သို့ တင်ပို့ကြသည်
ကုန်ပစ္စည်းများထည့်ပို့ရန် သေတ္တာများ၊ အိမ်အသုံးအဆောင် အညံ့စားများ၊ ဓားအိမ်များ၊ မြေဖြူနှင့် ရေးရန် သင်ပုန်းကြီးများ စသည်တို့ကို လက်ထုတ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ကြ သည်
တနင်္သာရီတောင်ပိုင်း၌ လက်ထုတ်ပင်ကို ကြည်ဆယ်ကလဝ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် မဲ့ရွခေါင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကချင်ဘာသာဖြင့် ဖွန်းဒေါ်ဒေါ် ဟူ၍လည်းကောင်း ဒေသအလိုက် အမျိုး မျိုး ခေါ်ကြသည်
လက်ထုတ်ခေါက်ကို ဝမ်းကိုက်ရောဂါအတွက် ဆေးအဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အစေးကို ယဉ်းသောအနာများအတွက်လည်းကောင်း၊ အရွက်ကို အနာအုံရန်အတွက်လည်းကောင်း အမျိုးမျိုးအသုံးချနိုင်သည်
လက်ထုတ်မျိုးထဲတွင် လက်ထုတ်ကြီး၊ လက်ထုတ်သိမ်ဟူ၍ ရှိပေ သေးသည်၊ လက်ထုတ်ကြီးပင်များသည် တောသစ်ပင်ငယ်များဖြစ်၍ မြန်မာ နိုင်ငံ သစ်တောများ၌ မြေပြင်အမြင့် ၃၅၁ဝ အထိ အနှံ့အပြား တွေ့မြင်ရ သည်
အသားမှာ လက်ထုတ်သားကဲ့သို့ပင်ဖြစ်၍ ထွန်ထယ်များ၊ ဆံပင်ဖြီး ရန် ဘီးများ၊ ကလေးကစားစရာများ၊ ယောက်ချိုများ စသည်တို့ကို ပြုလုပ် ရာ၌ အသုံးချသည်
အသားပျော့သစ်မျိုးဖြစ်၍လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန် သင့် တော်သည်
အထူးသဖြင့် ပွတ်တိုက်ပွတ်ခံရန်အတွက် အလွန်သင့်တော် သော သစ်သားဖြစ်သည်
လက်ထုတ်သိမ်ပင်များကို မြန်မာနိုင်ငံ မြေညီသစ်တောများနှင့် တောင်နိမ့်ပိုင်းရှိ သစ်တောများ၌တွေ့နိုင်သည်
အမြင့် ပေ ၄ဝ အထိ ရှိကြ သည်
အသားမှာ ဖြူ၍ အတော်အသင့်မာသည်
အိမ် အသုံးအဆောင်များ၊ ကုန်ပစ္စည်းများ ထည့်ပို့ရန် သေတ္တာများ၊ ဆံပင်ဖြီးရန် ဘီးများစသည်တို့ကို လက်ထုတ်သိမ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ကြသည်
လက်ထုတ်ကြီး သစ်သားနည်းတူ လက်ထုတ်သိမ်သားသည်လည်း ပန်းပုထုလုပ်ရန်နှင့် ပွတ်ခံရန် အလွန် ကောင်းသောသစ်သားဖြစ်သည်
လက်ထုတ်သိမ်ပင်ကို တောင်ဇလပ်ပင် ဟူ၍လည်းခေါ်ကြသည်
မန္တလေးမြို့မှ ထင်ရှားသော နဂါးဆေးလိပ်လုပ်ငန်းပိုင်ရှင် ဘုရားအမ၊ ကျောင်းအမကြီး(၂၇ ဧပြီ ၁၉၁၀ မွေး-၁၁ ဇူလိုင် ၁၉၉၅ ကွယ်လွန်) ဖြစ်သည်
၁၉၁၀-ခု၊ ဧပြီလ (၂၇)ရက်နေ့တွင် အဖဦးထင်၊ အမိ ဒေါ်စုတို့က မန္တလေး၊ ဂုန္တန်ရပ်၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း - မွေးချင်း ၁၂ ယောက်ရှိပြီး သမီးဦးဖြစ်သည်
လူထုဒေါ်အမာ၏ အစ်မအရင်းဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေး၊ ဘီတီအင်ကျောင်း(ခ)ဗုဒ္ဓသာသနနုဂ္ဂဟမိန်းကလေးကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးသည်
၁၉၂၁ အမျိုးသမီးနေရှင်နယ်ကျောင်း စဖွင့်သောအခါ ပြောင်းရွှေ့ သင်ယူသည်
သို့သော် သုံးနှစ်မပြည့်မီ နေရှင်နယ်ကျောင်း ပျက်သုဉ်းသွား၍ အေဘီအမ်ကျောင်းသို့ ထပ်ပြောင်းသည်
ထိုခေတ်ကာလက မြန်မာအမျိုးသမီးများ အတန်းကျောင်း ပညာသင်ကြားခြင်းကို အားပေးလေ့ မရှိသောကြောင့် ဒေါ်ဦးမှာလည်း ၁၉၂၇၊ ခုနစ်တန်း အရောက်တွင် ကျောင်းထွက်လိုက်ရသည်
၁၉၂၉-ခုတွင် မြင်းမူမှ ဝါစက်ပိုင်ရှင်ဦးထွန်းချွန်နှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်
ထို့နောက် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့လာကာ၊ ၁၉၃၈-ခုတွင် နဂါးဆေးလိပ်အား တည်ထောင်ခဲ့သည်
မန္တလေးတွင်သာမက ပြင်ဦးလွင်၊ မတ္တရာ စသည့် အနီးဝန်းကျင်မြို့များသို့ပါ ဖြန့်ချိသည်
တွင်ကျယ်လာသောအခါ ရန်ကုန်သို့ပါ ပို့ပေးရသည်
၁၉၄၅-ခုတွင် ခင်ပွန်းသေဆုံးသောအခါ နိုင်ငံအနှံ့ ဖြန့်ချိရေးကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရ တက်စကာလမှ လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်လယ်လောက်အထိ ဆေးလိပ် အအောင်မြင်ဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ဆေးလိပ်ခုံ ၂၇ ခုံခန့်မှ လုပ်သား ၅၆၀၀ ခန့် ရှိခဲ့သည် ဆို၏
သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် အပြိုင် ဆေးလိပ်ခုံများ ပေါ်လာသောကြောင့် လုပ်ငန်း ကျဆင်းလာသည်
အဂ္ဂမဟာသီရိသုဓမ္မာသိင်္ဂီဘွဲ့ကို ပထမဆုံးရရှိခဲ့သည်
မန္တလေး ၈၄-လမ်း၊ လက်ဆည်ကန်ရပ်၊ အနောက်ယပ်ဝင်းပေါက် နေအိမ်တွင် ၁၉၉၅-ခု၊ ဇူလိုင်လ (၁၁)ရက်တွင် ၈၅ နှစ်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သည်
ဝက်သချောင် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthachaung (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၀ ဦး၊ မ ၃၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ကောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ အောင်မြေသာစံခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ လက်ကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၉ ဦး၊ မ ၅၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဆက္ကနိပါတ် - ၁
အဝါရိယဝဂ် -(၃၈၃) – ကုက္ကုဋဇာတ်ကိလေသာဖြင့် လှည့်စားသော ကြောင်မကို ပြေးစေသော ကြက်မင်းအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တန်ဆာဆင်အပ်သော မိန်းမကိုမြင်၍ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့သော ရဟန်းတစ်ပါးကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မတဒ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော ဘုရားအလောင်းသည် ကြက်မျိုး၌ ဖြစ်၍ ကြက်များစွာ ခြံရံကာ တောင်တစ်လုံးတွင် နေ၏
အနီးတွင် ကြောင်မတစ်ကောင်လည် နေ၏
ထိုကြောင်မသည် ကြက်မင်းကိုထား၍ ကြွင်းသော ကြက်တို့ကို ဥပါယ်ဖြင့် လှည့်ပတ်၍ စားလေ့ရှိ၏
ကြက်မင်းသည် ထိုကြောင်မကို မလာစေလို
ထိုအခါ ကြောင်မသည် ဤကြက်ကား အလွန်လိမ္မာလှ၏
ငါတို့ဥပါယ်၌ လိမ္မာသည် အဖြစ်ကိုကား မသိလေ
ငါသည် ဤကြက်ကို သင်၏မယားပြုမည် ဥပါယ်ဖြင့် သွေးဆောင်ဖြားယောင်း၍ မိမိအလိုသို့ ပါလာသောအခါ စားရန်သင့်၏ဟု ကြံစည်လျက် ကြက်မင်း နေသော သစ်ပင်ရင်းသို့ သွား၍ -“အလွန်ဆန်းကြယ်သော အတောင်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ဦးစွန်းနီသော ငှက်မြတ် … သစ်ပင်မှ ဆင်းသက်ပါလော၊ အချည်းနှီး မေတ္တာရိ သင်၏ မယားပြုလုပ်ပါမည်” –ဟု ကြက်မင်းအား ရှေးဦးစွာ ချီးမွမ်းသော စကားဖြင့် တောင်းပန်လေ၏
ကြက်မင်းသည် ကြောင်မ စကားကို ကြားလျှင် ဤကြောင်မကား ငါ၏ ဆွေမျိုး အလုံးစုံကို စားခဲ့ပြီ၊ ယခု ငါကို ဖြားယောင်း၍ စားလိုပြန်၏၊ ထိုကြောင်မကို လွှတ်လိုက်မည်ဟု ကြံစည်လျက် -“ကောင်းမြတ်၍ စိတ်နှလုံးကို ပျော်မွေ့စေတတ်သော ကြောင်မ …သင်ကား ခြေလေးချောင်း ရှိ၏၊ ငါကား ခြေနှစ်ချောင်း ရှိ၏၊ သင်သည် ငှက်တို့နှင့် လင်မယား ဖြစ်ခြင်းငှာ မလျော်၊ တစ်ပါးသောလင်ကို ရှာဦးလော့”ဟု ပြောလိုက်၏
ကြောင်မသည် ကြက်မင်းစကားကို ကြားလျှင် ဤကြက်သည် အလွန် လိမ္မာ၏
အကြောင်း တစ်စုံတစ်ခုဖြင့် ဖြားယောင်း၍ စားမည်ဟု ကြံစည်ပြန်၍ -“အို - ကြက်မင်း … ငါသည် သင်၏ အပျိုစင် သူငယ်မ ဖြစ်၍ သာယာသော အသံရှိလျက် ချစ်ဖွယ်စော စကားကို ဆိုတတ်သော မယားအဖြစ် ပြုလုပ်ပါမည်၊ သင်သည် အပြစ်ကင်းသောရခြင်းဖြင့် ငါ့ကို ယူပါ၊ အကယ်၍ ကျွန်ပြုစေလိုပါမူ ဆယ့်နှစ်ယူဇနာကျယ်သော ဗာရာဏသီပြည်၌ ကျွန်ဖြစ်ကြောင်းကို ပြောကြားပါ” –ဟု တစ်ဖန် သွေးဆောင် ဖြားယောင်းပြန်၏
ထိုနောင်မှ ကြက်မင်းသည် ဤကြောင်မကို ခြိမ်းခြောက်၍ ပြေးစေမည်ဟု ကြံစည်လျက် -“အကောင်ပုပ် စသည်ကို စား၍ အသွေးကိုသောက်ကာ ကြက်တို့ကို သတ်သော ဟယ် သူခိုးမ … သင်သည် အပြစ်ကင်းသော ရခြင်းဖြင့် ငါ့ကို လင်ပြုလုပ်ရန် အလိုမရှိလင့်” –ဟု ပြောဆိုလိုက်၏
ကြက်မင်း စကားကို ကြားလျှင် ကြောင်မသည် လျင်မြန်စွာ ပြေးလေ၏
တစ်ဖန် ပြန်၍ မကြည့်ဝံ့တော့ချေ
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး၍ -“ရဟန်းတို့ … ကြောင်မသည် ကြက်မင်းကို သိမ်မွေ့နူးညံ့သော စကားတို့ဖြင့် ဖြားယောင်း သွေးဆောင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ တင့်တယ်သော မိန်းမသည် မြတ်သော ယောကျ်ားကို မြင်လျှင် သိမ်မွေ့ နူးညံ့သော စကားဖြင့် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်ဘိ၏” –“ရဟန်းတို့ … ဖြစ်လတ္တံ့သော အကျိုးကို လျင်စွာ မသိသောသူသည် ရန်သူ၏အလိုသို့ လိုက်ရ၏၊ နောင်အခါ ပူပန်ရ၏၊ ဖြစ်လတ္တံ့သော အကျိုးကို လျင်စွာသိသောသူသည် ကြောင်မမှလွတ်သော ကြက်မင်းကဲ့သို့ ရန်သူတို့ ပြုလုပ်အပ်သော ကျဉ်းမြောင်းရာ အရပ်မှ လွတ်ရ၏” –ဟု ဥပမေယျဖြင့် ဆုံးမတော်မူ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်၍ သစ္စာကို ပြသည်၏အဆုံး၌ ငြီးငွေ့သော ရဟန်းသည် သောတာပတ္တဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ကြက်မင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မိန်းမတို့မူ၊ လိုပါမူ၊ ပြုမူပျက်စီးရန်
(၂) ဖြစ်မည်အကျိုး၊ မသိနိုး၊ လိုက်ရိုးရန်သူထံ
(၃) ဖြစ်မည်ကျိုးဆက်၊ သိမြင်လျက်၊ လွတ်ထွက်ရန်သူထံ
(၄) ကြက်မင်းပဂေး၊ ကြောင်မဘေး၊ လွတ်ရေးထုံးမှတ်ရန်
ကုက္ကဋဇာတ် ပြီး၏
သက္ကလမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၆ ဒီဂရီ ၅၅ မိနစ် ၈၄ စက္ကန့်နှင့် အရှေ့လောဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၃၅ မိနစ် ၃၂ စက္ကန့်တွင် တည်ရှိသည်
အရှေ့မှ အနောက်သို့ (၁.၅) မိုင်နှင့် တောင်မှ မြောက်သို့ တစ်မိုင် ရှည်လျားသည်
ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၆.၇၂ ဧရိယာ ကျယ်ဝန်းသည်
သက္ကလမြို့၏ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်အမြင့်မှာ (၁၃.၃၈)ပေ ဖြစ်သည်
သက္ကလမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ကသစ်ပင်ကျေးရွာနှင့် တကောကနုတ်ကျေးရွာ၊ တောင်ဘက်တွင် မက္ကဘင်းကျေးရွာထိစပ်လျက်ရှိသည်
အနောက်ဘက်တွင် ခမွန်ကံကြီးကျေးရွာ နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် မုဒုကျေးရွာတို့နှင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည်
သက္ကလမြို့သည် မြေပြန့်လွင်ပြင်နှင့် မြစ်ချောင်းများရှိသည်
ကဝမြို့နယ်၊ သက္ကလမြို့သည် စစ်တောင်းမြစ် ရေငံနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး ကံအောင်ချောင်းနှင့် သံဒင်းချောင်းတို့သည် သရက်ကုန်းကျေးရွာတွင်ပေါင်းစံပြီး သက္ကလမြို့သို့ စီးဝင်လျက် ဆည်မချောင်းမှတဆင့် ပဲခူးမြစ်အတွင်းသို့ လည်းကောင်း၊ သက္ကမြို့မှတစ်ဆင့် ခရမ်းမြို့သို့ မိုင်(၃၀) စိမ်းလမ်းမြောင်းသို့ စီးဝင်သည်
ထို့အပြင် မြစ်ချောင်းများသည် အထူးသဖြင့် မိုးရာသီဖြစ်သော ဒီဇင်ဘာလဆန်းပိုင်းအထိသာ ရေစီးဝင်မှုရရှိပြီး နွေရာသီတွင် ရေခန်းခြောက်ကာ ကားလမ်းများအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
မိုးရာသီတွင် ရေချိုရရှိနိုင်ပြီး နွေရာသီတွင် မိုင်(၃၀) စိန်းလမ်းမြောင်းမှ ရေချိုရရှိနိုင်သည့် အခြေအနေများရှိသည်
သက္ကမြို့သည် ပူအိုက် စွတ်စိုသောရာသီဥတုရှိပြီး အမြင့်ဆုံးအပူချိန် (၄၀ C)နှင့် အနိမ်ဆုံးအပူချိန်မှာ (၁၄ C) ဖြစ်သည်
သက္ကမြို့အတွင်း ပေါက်ရောက်သည့် သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ကုက္ကိုပင်၊ ညောင်ပင်၊ သပြေပင်၊ အုန်းပင်၊ ထန်းပင်၊ သရက်ပင်၊ စိန်ပန်းပင်၊ မဲဇလီပင်၊ သမန်းပင်၊ မကျည်းပင် စသည့်အပင်များ ပေါက်ရောက်သည်
မြင့်အောင် (သရုပ်ဆောင်)မို့မို့မြင့်အောင် (သရုပ်ဆောင်)နေမင်း (သရုပ်ဆောင်)သွဲ့ထားညို (စာရေးဆရာမ)
ဦးထူးကျွန်းရွာ၊ ရေလဲ
မေလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၄)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၃၂) ရက် ကျန်သေးသည်
ငန်ဇောလ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nganzawl)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ လဲင်သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဲင်သဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၃ ဦး၊ မ ၃၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၁ ဦး၊ မ ၁၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဒစ္စနေးရုပ်သံလိုင်း (အင်္ဂလိပ်: Disney Channel) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကေဘယ်ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းကိုဝေါ့ဒစ္စနေးကုမ္ပဏီကပိုင်ဆိုင်သည်
၎င်းကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်စတင်ခဲ့သည်
ဦးဘညွန့် (၁၉၀၆–၂၅ ဧပြီ ၁၉၉၂) သည် အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးဘညွန့်ကို ၁၉၀၆-ခုနှစ်တွင် အဖ ကုန်ရုံဝန်ထောက် ဦးဘိုးသာ၊ အမိ ဒေါ်မမကြီးတို့က နောင်ချိုမြို့တွင် မွေးဖွားသည်
မူလတန်းမှ အထက်တန်းအထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
အလယ်တန်းပညာသင်ယူနေစဉ် Bridge Scholarship ကိုရသည်
ရှစ်တန်းတွင် ပညာထူးချွန်၍ လေးလမျှသာနေရပြီး ကိုးတန်းတက်ခွင့် ရသည်
ကိုးတန်း ပထမအစမ်းစာမေးပွဲကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်၍ အတန်းတင်စာမေးပွဲကို မဖြေဆိုရဘဲ ၁၀ တန်းတက်ခွင့် ရသည်
၁၀ တန်းတွင် Garnet Man’s History Prize ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ A.B.M ကျောင်းများအားလုံး စာစီစာကုံး ပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယရသည်
၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို English, Arithmeticm History, Additional English လေးဘာသာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
၁၉၂၄-၁၉၂၅ တစ်နှစ်အတွင်း ဥပစာတန်း (က)၊ (ခ) ကို အောင်သည်
ဥပစာတန်း (ခ) ကို Ancient History ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် ဒယ်ရဒွန်းကောလိပ်၌ India Railwary Service (I.R.S) ဘွဲ့သင်တန်းတက်ရပြီး ပထမရရှိသည်
၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် F.R.Hist.S, (Fellow of the Royal Historical Society) ဘွဲ့နှင့် F.R.A.S (Fellow of the Royal Asiatic Society) ဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းနည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် မီးရထားဌာနတွင် မီးရထားဝန်ထောက် (A.T.S) အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မီးရထားဝန်ထောက် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာန နည်းပြအဖြစ် ပြန်လည် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ပညာကျန်းမာ စည်ပင်သာယာရေးဌာန ပညာဌာနခွဲတွင် စာပြုအရာရှိ၊ Burma Independefnce Preparatory Commission တွင် အထူးအရာရှိ၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိရုံးတော်တွင် အထူးအရာရှိ၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ၏ အပါးတော်မြဲ အတွင်းဝန်ကလေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေးဌာနတွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဌာန တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး စသည်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရာ၌ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက ရာထူးများ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခံရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Cornel နှင့် Columbia တက္ကသိုလ်များတွင် ဧည့်သမိုင်းဌာန အကြီးအကဲအဖြစ် သမိုင်းဘာသာ၊ နိုင်ငံရေးရာ ပညာဘာသာ တို့ကို လေးလမျှပို့ချသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခ ရာထူးကို ရရှိသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် ဗြိတိသျှ သမိုင်းဘာသာကို တစ်နှစ်ခန့် Ph.D ကျောင်းသားများသင်တန်းတွင် ပို့ချရသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းပါမောက္ခအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် အတွက် မြန်မာဝေါဟာရတည်ပုဒ်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အနက်ဖွင့်သည့်လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရွှေရင်ပေါင်၊ ဟေဝန်စုံမြိုင်၊ သာရကာကျေး၊ ဆုထူးရွယ်၊ ချစ်ဒုက္ခ သီချင်းများဖြင့် နာမည် ကျော်ကြားခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် "ချစ်ဒုက္ခ" သီချင်း မှာ အထူးအောင်မြင် ကျော်ကြား ခဲ့ကာ ဦးဘညွန့် ကိုလည်း ချစ်ဒုက္ခဦးဘညွန့် ဟူ၍ လူသိများခဲ့စေသည်
ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၉၂-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဇနီးဒေါ်အုန်းခင် (အငြိမ်းစားကထိက၊ မြန်မာစာအဖွဲ့) နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်
သားသမီးများမှာ အနုပညာရှင်များဖြစ် အစဉ်လိုက် ဒေါ်တင်တင်ဦး (စာရေးဆရာမမေယု)၊ ကိုကျော်ဝင်း (မင်းသား ဝင်းညွန့်)၊ ကိုအုန်းကြိုင် (မင်းသား အောင်မိုး)၊ တက္ကသိုလ် ကြည်ရွှင်၊ လှမြင့် (မင်းသား ဝင်းဦး) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန Archived 28 October 2019 at the Wayback Machine.
ဆင်ချွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ လက်လှုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းသာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကင်းပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပက်ပုန်း (ထိုင်း: พัฒน์พงศ์) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်၊ ဘန်ရက် (Bang Rak) ခရိုင်တွင် ရှိသည်
ဘန်ကောက်၏ လိင်လုပ်ငန်းတို့၏ အချက်အရာ မီးနီလင်းရပ်အဖြစ် ကမ္ဘာသိကျော်ကြားသော နေရာဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားသားများကို ရည်ရွယ်၍ လုပ်ငန်းထူထားခြင်း ဖြစ်သည်
ညဈေးတန်းလည်း ရှိသည်
ပက်ပုန်း(၁)လမ်း သည် ပင်မလမ်းဖြစ်ပြီး မတ်တပ်ဆိုင် အမျိုးမျိုး ဖွင့်ထားသည်
(၂)လမ်းသည်လည်း ထူးမခြားနားပင်
ဂျရူဝန်လမ်း (ပက်ပုန်း(၃)လမ်း  ဆီလွမ်(၄)လမ်း) တွင်မူ မိန်းမလျာများကို တွေ့နိုင်သည်
သာနီယာလမ်း၌မူ ဈေးမြင့် မတ်တပ်ဆိုင်များ ရှိသည်
ထိုနယ်မြေအား မူလပိုင်ဆိုင်သော ဟိုင်နန်ကျွန်းမှ ပက်ပုန်းပါနစ် မိသားစုကို အစွဲပြု၍ ပက်ပုန်းဟု ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုသူက ၁၉၄၆ ခုတွင် မြေကို စဝယ်သည်
မူလက မြို့စွန်ရှိ မြေရိုင်းသာ ဖြစ်သည်
တူးမြောင်းငယ်တစ်ခုနှင့် သစ်လုံးအိမ်တစ်လုံးသာ ရှိသည်
ထိုမိသားစုက ပက်ပုန်း(၁)လမ်း ဖောက်ကာ လမ်းဘေးဝဲယာကို ဆိုင်များအဖြစ် အငှားချခဲ့သည်
ထို့နောက် ပက်ပုန်း(၂)လမ်းကို ထပ်ဖောက်သည်
ထပ်ဖြစ်လာသော ပက်ပုန်း(၃) လမ်းနှင့် သာနီယာလမ်းတို့မှာမူ အများပိုင်လမ်းများ ဖြစ်သည်
သစ်လုံးအိမ်နှင့် တူးမြောင်းကို ပြုပြင်ကာ ဆိုင်များ ထပ်လုပ်သည်
ကနဦးမှာ သာမန် စီးပွားရေးလုပ်ကိုင်ရာ နေရာဖြစ်သော်လည်း များပြားလာသော မတ်တပ်ဆိုင်နှင့် ကလပ်များက လမ်းကြောင်းတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၆၈ ခုတွင် ထိုနေရာ၌ ညကလပ် အနည်းငယ်သာ ရှိသည်
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် တာဝန်ထမ်းသည့် အမေရိကန်တပ်စုများ၏ ဖျော်ဖြေရေးအတွက် ရည်ရွယ်ရင်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ မှ ၈၀ ကြား ကာလရောက်သည့်အခါ ပက်ပုန်းသည်သာ အဓိကကျော်ကြားလာသည်
၁၉၉၀ အစောပိုင်းတွင် ပက်ပုန်းပါနစ် မိသားစုက ပက်ပုန်း(၁)လမ်း ၏ ဝဲယာကို ညဈေးအဖြစ် ပြောင်းလဲလိုက်သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဖျော်ဖြေရေးဇုန် အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်
အဆိုပါ သတ်မှတ်ချက်ကြောင့် မတ်တပ်ဆိုင်များ၊ ကလပ်များအနေဖြင့် မနက် (၂) နာရီအထိ ဖွင့်ခွင့်ရသွားသည်
တက်ကြွထက်သန်သူများ (activist) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံရေးပါတီတခု သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေးအင်အားစုတခုအတွင်း၌ အတက်ကြွဆုံးလှုပ်ရှားကြသူများကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၏
နိုင်ငံရေးမူဝါဒဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များကို ကြွေးကြော်ထောက်ခံသူများမဟုတ်ဘဲ ထိုမူဝါဒအတိုင်း ရည်မှန်းချက်များပေါမြောက်အောင် တက်ကြွထက်သန်စွာ ဆောင်ရွက်လိုကြသူများကို သတ်မှတ်ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်၏
ဟင်္သာတတက္ကသိုလ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဟင်္သာတမြို့တွင် တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း အမှတ်(၂) ဟင်္သာတ ဒေသကောလိပ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟင်္သာတကောလိပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဟင်္သာတဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်အဖြစ် လည်းကောင်း အဆင့်ဆင့် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်သည် ဟင်္သာတမြို့၏ အနောက်တောင်ဖက် မြို့ပတ်လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
မြေဧရိယာအကျယ်အဝန်းမှာ စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ၃၆.၇၅ ဧကသာရှိသော်လည်း ၁၉၉၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ၅၄.၇ ဧကအထိ တိုးချဲ့ပေးခဲ့သဖြင့် လက်ရှိတွင် ၉၁.၄၅ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်
ကျောင်းသားအဖွဲ့အစည်းများဖြစ်သည့်‌အဝေးသင်ကျောင်းသားထုအဖွဲ့အစည်းနှင့်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂလဲရှိသည်
ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်တွင် အောက်ပါ ဘာသာရပ်သင်တန်းများကို သင်ကြားပို့ချပေးသည်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာကမ္ဘာလုံးအနှံ့အပြားမှာတစ်မီလီယံလောက်ရှိနေပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာအထူးသဖြင့်ဆီးရီးယား၊ဂျော်ဒန်၊လက်ဘနွန်နဲ့အစ္စရေးနိုင်ငံတွေမှာပြန့်နှံ့နေထိုင်လျက် ရှိပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာအာရပ်လူမျိုးနွယ်ထဲကလူနည်းစုဖြစ်ပြီးဒရူစ်လူမျိုးစုတွေကိုးကွယ်တဲ့ဒရူစ်ဘာသာတရားရဲ့အခြေခံဟာအစ္စလမ်ဘာသာကနေကွဲထွက်လာတဲ့ဘာသာတရားဖြစ်ပါတယ်
ဒရူစ်ဘာသာတရားဟာ၁၁ရာစုလောက်ကပေါ်ထွက်ခဲ့ပြီးမိမိတို့လူမျိုးစုကျင့်ထုံးကျင့်ဝတ်နဲ့သာရှင်သန်နေထိုင်ကြတာမို့သီးခြားကွဲထွက်နေတဲ့ထူးထူးခြားခြားလူမျိုးစုနွယ်အဖြစ်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းလှပါတယ်
ဒရူစ်ဘာသာတရားမှာဘုရားတဆူထဲသာရှိပြီးမေရှိယ(ကယ်တင်ရှင်) ပြန်ကြွလာမှာကိုယုံကြည်သက်ဝင်ကြပါတယ်
ဒရူစ်ဘာသာတရားကိုစတင်မှူဟာလွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ပေါင်း၁၀၀၀လောက်ကတည်းကလျှို့ဝှက်စွာတည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်
ဒရူစ်တွေရဲ့ယုံကြည်မှူဟာအဓိကအားဖြင့်Al-Hakim (အယ်လ်ဟာကင်)ကိုဗဟိုပြုပါတယ်
သပြေီးနောက်မှာပြန်ပြီးလူအဖြစ်အသက်ရှင်တာကိုလဲသက်ဝင်ယုံကြည်မှူရှိပါတယ်
ဒရူစ်တွေရဲ့ယုံကြည်မှူအရခရစ်တော်နဲ့သန့်ရှင်းသောဝိညာဉ်တော်ဟာတူတူပဲလို့ယူဆမှူရှိပါတယ်
ဒရူစ်တွေဟာမိမိတို့ဟာအစ္စရေးလူမျိုးစုတွေထဲကဆင်းသက်လာပြီးပျောက်ဆုံးသွားတဲ့လူမျိုးနွယ်စုတစုဖြစ်တယ်လို့ခံယူကြသူတွေလဲဖြစ်ပါတယ်
ဒီ့အပြင်ဆိုကရေးတီး၊ပလေတိုတို့ဟာလဲပရောဖက်တွဖြေစ်တယ်လို့လဲယူဆမှူတွေရှိနေပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာလက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းမှာတဦးတယောက်ကိုသာလက်ထပ်ခွင့်ရှိပြီးမိမိလူမျိုးစုအတွင်းကသာအပြန်အလှန်လက်ထပ်မှူကိုလက်ခံကျင့်သုံးကြပါတယ်
မိမိတို့ရဲ့ဓလေ့ထုံးစံကွယ်ပျောက်မှာကိုစိုးရွံလို့ဖြစ်ပါတယ်
ယောက်ျားနဲ့မိန်းမတန်းတူအခွင့်အရေးရရှိပြီးနှစ်ဖက်လုံးကွာရှင်းခွင့်ရှိပါတယ်ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာတောင်တန်းဒေသတွေမှာသီးခြားမိမိလူမျိုးစုတွေစုပေါင်းပြီးနေထိုင်ကြပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေဟာအသီးအနှံကိုအဓိကစားသုံးပြီးဝက်သားစားခြင်းကိုတရားဝင်ကန့်ကွက်ခြင်းမရှိပေမဲ့စားသုံးမှူနည်းပါးပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုအများစုဟာစိုက်ပျိုးရေးနဲ့အသက်ရှင်သန်နေထိုင်လေ့ရှိကြပါတယ်
ဒရူစ်လူမျိုးစုတွေရဲ့ထူးခြားတဲ့အချက်ကတော့မိမိတို့ရဲ့အသက်လုံခြုံစိတ်ချမှူအတွက်ဒရူစ်လူမျိုးဖြစ်ခြင်းနဲ့ဒရူစ်ဘာသာကိုကိုးကွယ်တယ်ဆိုတာကိုဖုံးကွယ်ရင်လဲအပြစ်မရှိဘူးလို့ယုံကြည်တဲ့အတွက်ဒရူစ်ဘာသာတရားနဲ့ကျင့်ဝတ်ထုံးစံတွေကိုလျှို့ဝှက်စွာကျင့်သုံးခွင့်ရှိပါတယ်
ဒါကြောင့်အချို့သောနေရာဒေသတွေမှာဒရူစ်လူမျိုးတွေကိုဆူနီမွတ်စလင်(သို့)ဆီးရီးယားခရစ်ယာန်တွေအဖြစ်ရောထွေးထင်မှတ်လေ့ရှိပါတယ်
ယခုအခါမှာတရုတ်ပြည်မှာဒရူစ်လူမျိုးစုအသိုင်းအဝိုင်းဟာလျှို့ဝှက်စွာတည်ရှိနပြေီလို့လဲဆိုပါတယ်
ဇီဝဗေဒ ပညာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် သို့မဟုတ် အီဗော်လူးရှင်း ဆိုသည်မှာ သက်ရှိအစုအဝေးများတွင် တွေ့ရသော မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာရပ်များ အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများတွင် ခန္ဓာဗေဒ ဆိုင်ရာ၊ ဇီဝဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်ပြီး ထို လက္ခဏာများသည် မျိုးရိုး တစ်ခုမှ အခြားမျိုးရိုးတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲချိန်တွင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လေ့ရှိသည်
ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုသည် အစုအဖွဲ့အတွင်းတွင် မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ထိုသို့ အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းမှာ မျူတေးရှင်း (mutation) ခေါ် ဂျီနုမ်း အစီအစဉ်များ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြန်လည် ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဇီဝမျိုးစေ့ စီးဆင်းခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်
အီဗော်လူးရှင်းကြောင့် ဘိုးဘွားမိဘတူသော သက်ရှိများမှ တစုနှင့် တစု မတူညီဘဲ ကွဲပြားခြားနားသော သက်ရှိမျိုးကွဲများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချားလ်စ်ဒါဝင် က ထိုအဖြစ်အပျက်ကို "အဆုံးမရှိအောင် လှပသော ပုံစံများ နှင့် အံဩဘနန်း ထူးဆန်းသော ပုံစံများ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ယခုဆိုလျင်အမျိုးအနွယ်တစ်ခုကို တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်မျိုးမျိုးသည် မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း ကို အီဗော်လျူရှင်းဟုခေါ်သည်
ထိုသို့ အမျိုးအနွယ်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ရှေးကရှိခဲ့ဘူး သော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်နှင့် ယခုအခါ ရှိနေသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သည် မတူနိုင်တော့ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်အများရှိရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ရာ၌ ဖြစ်သည့်နည်းများတွင် အယူအဆချင်း ကွဲပြားကြသော်လည်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုရာတွင်မူ အငြင်းမပွားကြချေ
အလွန်ရှေးကျသောအခါကပင် လူသည် တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို အလှအပအတွက် ဖြစ်စေ၊ ဝါသနာပါ၍ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့လေသည်
ရှေးလူများကမူ သဘာဝကိုယ်တိုင်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များကို ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြ လေသည်
ဘီစီ လေးရာစုနှစ်အတွင်းက နေထိုင်သွားခဲ့သော ဂရိလူမျိုး ဒဿနိကဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် အယ်ရစ္စတိုတယ်က တန်းမြင့်သက်ရှိများသည် တန်းနိမ့် သက်ရှိများမှ အီဗော်လျူရှင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ဘူးကြောင်း ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းများ အရ သိရလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းသည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည် ဟု မမျှော်လင့်နိုင်ချေ
လူက တိရစ္ဆာန်ရိုင်း များကို ခိုင်းစေနိုင်မည့် တိရစ္ဆာန်များ အဖြစ်သို့ဖြစ်စေ၊ အပင်ရိုင်းများကို ဥယျာဉ်၊ သို့မဟုတ် ခြံစိုက် အပင်မျိုးအဖြစ်သို့ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့သည်မှာ မှန်၏
သို့သော် ထိုသို့ ပြောင်းလဲယူခြင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းလေသည်
ယေဘုယျ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာခြင်းမှာမူ နှစ်ပေါင်းသန်းပေါင်း များစွာပင် ကြာညောင်းလေသည်
ထိုသို့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာကြာအောင် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ် လာကြရာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြသော အခြေအနေများသည် ယခင်ကရှိခဲ့ဘူးသည့် အခြေအနေများထက် အဆင့်အတန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှုပ်ထွေးရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပိုမို၍မြင့်မားလာခဲ့လေသည်
သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြရာတွင် - မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာ ကြရာ၌ အသစ်ဖြစ်လာသော မျိုးဆက်များတွင် ဝိသေသဂုဏ် အသစ်များ ပါရှိလာခြင်း၊အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာသည်မှာ အချိန်ကြာညောင်းလှပြီဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် အသက်ရှင်၍ နေကြသော သက်ရှိများ ရှိကြသကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် မရှိကြတော့သော သက်ရှိများလည်း ရှိကြခြင်းနှင့်၊မျိုးကွဲသက်ရှိများ၌ အဆက်အသွယ်များ ရှိကြသကဲ့သို့ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးရင်းများ၊ သို့မဟုတ် ထိုထက် ကျယ်ပြန့်သော အဆက်အနွယ်များ၌လည်း အဆက်အသွယ်များ ရှိကြလေသည်
ကမ္ဘာ့ ကျောက်လွှာများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာကြည့်ခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည့် အထောက်အထားများကို ရရှိနိုင်လေသည်
ရှေးကျသော ကျောက်လွှာများမှ တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုသာ တွေ့ရ၍ တန်းမြင့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရချေ
တွေ့ရသော တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏ အမျိုးအစားများမှာ များပြား၍ အရေအတွက်မှာလည်း များပြားလေသည်
ထိုအချိန်က ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရသေးချေ
နောက် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင်မှ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့နိုင်လေသည်
ပထမစ၍ တွေ့ရသော ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများသည် ရှေးငါးများဖြစ်ကြသည်
နောက်နှစ်သန်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ကြာသောအခါတွင် ဖားနှင့် ယင်း၏အနွယ်ကဲ့သို့သော ရေနေကုန်းသတ္တဝါများကို တွေ့ရသည်
ထို့နောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ရှေးကျသော ငှက်များနှင့် ရှေးကျသော နို့တိုက်သတ္တဝါများကို တွေ့ရလေသည်
ထိုရှေးနို့တိုက် သတ္တဝါများမှ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ တွေ့နေကြရသောအမွေးရှိ သတ္တဝါများ အဖြစ်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲကြလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် သက်ရှိ အမြောက်အမြား ဖြစ်လာကြရာမှ နောင်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိများကို လည်း တွေ့ရလေသည်
ထိုအချက်သည် တွားသွားသတ္တဝါတွင် ထင်ရှား၏
ထိုတွားသွားသတ္တဝါများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြလေသည်
တချိန်တွင် တွားသွားသတ္တဝါ မျိုးစဉ်ပေါင်း နှစ်ဆယ်ထက်ပိုသော တွားသွားသတ္တဝါများကိုပင် တွေ့နိုင်လေသည်
နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာကြာသော တွားသွားသတ္တဝါခေတ် ဟုခေါ်သည့် ခေတ်အတွင်းက ကမ္ဘာကို လွှမ်းမိုးခဲ့သော ဒိုင်နိုဆောကောင်များ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့ရလေသည်
နောင်နှစ် သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသော အခါတွင် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ရေးကို အားပေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးများ နည်းပါးလာခဲ့သဖြင့် ယခုအခါတွင် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစဉ်ပေါင်း ငါးခုသာ ကျန်ရှိတော့လေသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အချို့အမျိုးအစားများ၏ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုအချက်သည် မြင်း၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံတွင် ထင်ရှား၏
ပထမစ၍ တွေ့ရရာတွင် မြေခွေးအရွယ်မျှသာရှိသော မြင်းနှင့်တူသည့် တိရစ္ဆာန်များကို တွေ့ရသည်
ယင်းတို့၌ ခြေချောင်းကလေးများ ငါးချောင်းရှိသည်
ထိုနောက် အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် အလယ်ခြေချောင်းသာ ကျန်ရစ်ရာမှ တဖြည်းဖြည်း အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ခြင်းဖြင့် ခွာဖြစ်လာသည်
ထိုအခြေအနေရောက်ရန် ဆင့်ပေါင်း ၁၂ ဆင့် ပြောင်းလာခဲ့ ရပြီးလျှင် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ မြင်ရသော မြင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်ကို တွေ့ရလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်များက ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏အထောက်အထားများမှာ မပြည့်စုံဟု ဝန်ခံကြသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ မကျန်ရစ်သည့် သက်ရှိများ အမြောက်အမြား ရှိသေးကြောင်းယုံကြည်ကြ၏
သို့သော် ထိုသို့ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အချို့ကို မတွေ့ကြရသော်လည်း ယေဘုယျမှတ်တမ်းများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သက်ရှိများ၏ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်မှာ ထင်ရှားသည် ဟုဆိုကြသည်
ရှေးကျသည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီကြသဖြင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အဆက်အသွယ် ရှိကြသည်မှာလည်း ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်
တိရစ္ဆာန်များ၏ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အနာတမီကို (ခန္ဓာဗေဒ) လေ့လာခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသည့် အထောက်အထားများကို ပြသနိုင်ပေသည်
တန်းနိမ့်ငါးများမှ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များအထိ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါမှန်သမျှတွင် ဦးနှောက်၏ အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ဦးနှောက်နာဗ်ကြောများသည်လည်း ဦးနှောက်၏အလားတူ အစိတ်အပိုင်းများနှင့်သာ ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သို့မဟုတ် အမွေးရှိသတ္တဝါများ၏ ခြေလက်အင်္ဂါများကို ကြည့်လျှင်လည်း အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ လေသည်
လင်းနို့၏အတောင်နှင့် ဝေလငါး၏ ရှေ့ရေယက်တို့၏ အဓိကအရိုးများမှာ လူ၏လက်မောင်းနှင့် လက်တို့၏ အဓိကအရိုးများနှင့် အတူတူဖြစ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
သို့သော် အပင်၌ မြင်ရရာတွင်မူ လွန်စွာကွာခြားလှပေသည်
ထိုနည်းအတိုင်း တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်လောကတို့မှ သာဓကများကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါတို့တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသော သွားနှစ်စုံရှိ၏
လူ၌လည်း ထိုနည်းအတူ ရှိလေသည်
ဝှေးဗုန်း ဝေလငါးတွင်လည်း အလားတူ သွားနှစ်စုံရှိသည်
သို့သော် ထိုသွားများလည်း ဝေလငါးငယ်ကလေး မမွေးဖွားမီတွင် တိုးပွားလာပြီးနောက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်
ထိုသွားများကို မည်သည့် အခါတွင်မျှလည်း အသုံးပြုလေ့ မရှိချေ
တဖန် လူ၏အစာလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ အူအတက်သည် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်ကလေး ဖြစ်လေသည်
ထိုကိုယ်တွင်းအင်္ဂါသည် အခြား နို့တိုက်သတ္တဝါ အမြောက်အမြားတွင် အသုံးဝင်ကြလေသည်
အလားတူ အခြေခံဖြစ်သည့် ပစ္စည်းအမြောက်အမြားသည် ရှေးလူများမှ ဆက်ခံရရှိပြီးလျှင် ထိုပစ္စည်းများသည် ရှေးလူများတွင် အသုံးဝင်ခဲ့ကြလေသည်
တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး၏ ဇီဝကိစ္စဗေဒကို လေ့လာသောအခါတွင်လည်း ထူးခြားသော တူညီမှုများကို တွေ့ရ လေသည်
တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များကို ကြည့်လျှင် ယင်းတို့အားလုံးသည် အသက်ရှူခြင်း၊ အိပ်ခြင်းနှင့်ရွေ့လျားသွားလာခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်ကို တွေ့ရပေမည်
အစာစားရာတွင်လည်း တူညီသောယေဘူယျ အစာစုများကို စားကြပြီးလျှင် တူညီသည့် အညစ်အကြေးများကို ဖြစ်စေကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရပေမည်
ဗီတာမင် အမျိုးမျိုးသည် လူ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် လိုသကဲ့သို့ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း လိုလေသည်
ထိုဆေးများ၏ စွမ်းပကားများကို သိနိုင်ကြခြင်းမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များကထိုဆေးများကို တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များတွင် စမ်းသပ်ကြည့်ကြရာမှ သိရှိကြသဖြင့် လူများက အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်
အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူက စိုက်ပျိုးယူသော အပင်များကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်လည်း လူက ကြံဖန်ရွေးချယ်သည့်နည်း၊ သို့မဟုတ် မျိုးဖောက်ခြင်းဖြင့် ယင်းတို့အား မည်မျှအထိပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည်ကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထင်းရှားစေရန် သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှရရှိသည့် ကြက်တစ်ကောင်မှ ၁ဝ ပေါင် လေးသော ကြက်နှင့် တစ်ပေါင်သာလေးသည့် ကြက်များဖြစ်လာစေသည်အထိ လူက မျိုးဖောက်၍ ယူနိုင်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင်လည်း အလားတူပင် လူက အပင်ရိုင်းများမှ ကြံဖန် ရွေးချယ်သည့်နည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးယူလေသည်
အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အခြေခံအကြောင်းများကို စဉ်းစားကြရပေမည်
လူတွင်ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန် တွင်ဖြစ်စေ မတူညီမှုကလေးများကို အမြဲတစေ တွေ့ရလေသည်
အပင် နှစ်ပင်၊ သို့မဟုတ် လူနှစ်ယောက်သည် မည်သည့်အခါတွင်မျှ အတိအကျ မတူသည်ကို လူတိုင်းသိသည်
မွေးဖွားသော အရေအတွက်ထက် ကြီးထွားလာပြီးလျှင် အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကြီးထွားလာသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်အရေအတွက်က နည်းပါးလေသည်
တိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်မျိုးစိတ်အမြောက်အမြား တွင် မိဘနှစ်ဦးမှ အရေအတွက်များစွာသော တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို ဖြစ်ထွန်းလေသည်
ဖားပြုပ်အမ တစ်ကောင်သည် တစ်နှစ်လျှင် ဥပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ မျှကို အုပေး၏
သို့သော် ထိုဥများသည် ဥလိုက် ဖြစ်စေ၊ အကောင်ဖြစ်မှဖြစ်စေ သေကြေပျက်စီးကုန်သော အရေအတွက်မှာ အလွန် များပြားသဖြင့် မူမှန်အခြေအနေအတွင်း၌ ဖားပြုပ်နှစ်ကောင်မျှသာ မိဘ၏နေရာကို ယူရန် ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ထိုအခါ သဘာဝ ရွေးချယ်ခြင်းသည် ဖြစ်လာလေသည်
အခြေအနေနှင့် မကိုက်ညီသော အခြေအနေ မကောင်းမွန်လှသည့် ဖားပြုပ်များ သေကြေကုန်ကြလေသည်
တာရှည်တွင် မွေးဖွားသည့် သားသမီးများအနက် အခြေအနေ အကောင်းမွန်ဆုံး သားသမီးများသာ ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ယာယီအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ဖားပြုပ်များပို၍ အသက်ရှင်က ကျန်ရစ်ပြန်လျှင်လည်း ဖားပြုပ် အရေအတွက် မြောက်မြားလာခြင်း ကြောင့် ရောဂါကပ်ဆိုက်ရောက် လာပြီးလျှင် သေကြေကုန်လေ့ရှိသည်
ထိုနည်းအားဖြင့် ဖားပြုပ်၏ အရေအတွက်သည် သူအခြေအနေနှင့်သူ ကိုက်ညီလျက် ရှိလေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာလျှင် ထိုပြောင်းလဲလာသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောခြင်း ရှိနိုင်သော ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်၍ ကျန်ဖားပြုပ်အားလုံးသည် သေကြေကုန်ကြရပေမည်
အခြားနေရာများရှိ ဖားပြုပ်များသည်လည်း ထိုနေရာမျိုးရှိ အခြေအနေများနှင့်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောမှုများရှိသည့် ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်လေပေလိမ့်မည်
ထိုနည်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသော ဖားပြုပ်များကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုဖားပြုပ်များသည် ပထမပေါက်ဖွားပေးခဲ့သော ဖားပြုပ်များနှင့် တူနိုင်ကြတော့မည် မဟုတ်ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားရဆုံး အချက်များအနက် တစ်ချက်မှာ ပေါက်ဖွားလာသည့် တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များတွင် ကွဲလွဲရသည့်အကြောင်းများနှင့် ထိုအကြောင်းများကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသို့ မည်ကဲ့သို့သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိလာသည်ဆိုသော အချက် ဖြစ်သည်
ဒါဝင် ချမှတ်ထားသော စနစ်အရဆိုလျှင် အကျိုးသက်ရောက်စေသော ကွဲလွဲချက်များသည် များသောအားဖြင့် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီးလျှင်၊ ထိုကွဲလွဲချက်များသည်လည်း မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ရှိလာသည်ဟုမပြောနိုင်ချေ
ထိုနည်းဖြင့် တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်ပင်သည် အခြား တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ကံအားလျော်စွာ ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ပါလာခြင်း ကြောင့် ကျန်တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များထက် ပို၍ အသက်ရှည်နိုင်လေသည်
ထိုပြောင်းလဲချက် ကလေးများကိုသာ သားသမီးများက အမွေဆက်ခံနိုင်ကြလျှင် ထိုအမွေဆက်ခံကြသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသည် အသက်ရှည်နိုင်ရန် ပို၍ အလားအလာ ရှိကြလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးကမူ လေ့လာရရှိသောသွင်ပြင် လက္ခဏာကို အမွေဆက်ခံခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပညာရှင်၏ အယူအဆမှာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်က ယင်း အသက်ရှင်နေစဉ်အတွင်း လေ့လာရရှိခဲ့ခြင်းကို သားသမီးများအား တဆင့် အမွေပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်မှာ အားကစား လိုက်စားသော မိဘက ကိုယ်အင်္ဂါတွင် အခြားကလေးများထက် သန်စွမ်းသောကလေးများကို မွေးဖွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော မိဘက အခြားကလေးများထက် ပို၍ ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော ကလေးများကို ပေါက်ဖွားစေနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
အခြားပညာရှင်တစ်ဦးကမူ ထိုအဆိုပြုချက်ကို လက်မခံနိုင်ဟု ဆိုပြီးလျှင် အထက်ဖော်ပြပါ ပညာရှင် ပြောဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည် ဆိုသည်မှာ အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်
ဒုတိယပညာရှင်ပေးသော ဆင်ခြေကို ထင်ရှားစေရန် တရုတ်မများ၏ ခြေထောက်များကို သာဓက အဖြစ် ဖော်ပြလေသည်
ထိုသို့ဖော်ပြရာတွင် တရုတ်မက ခြေထောက်များကိုသာ မပြုပြင်ဘဲထားလျှင် ထိုခြေထောက်များသည် မူမှန်အရွယ်အထိ ကြီးထွားလာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ မူမှန်အရွယ်ထိ ကြီးထွားလာနိုင်သော ခြေထောက်များရှိသည့် တရုတ်မလေးကို နှစ်ရာပေါင်းများစွာက သေးငယ်အောင် တရုတ်မက မွေးဖွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
အခြားအမှန်အရေးကြီးသော သီအိုရီတစ်ခုကို အခြားသိပ္ပံပညာတစ်ဦးက တင်ပြပြန်သည်
သူ၏ တင်ပြချက်မှာ ပြောင်းလဲချက်များကို သဘာဝက အခွင့်ကောင်း ယူတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုပြောင်း လဲချက်သည် အခြား အတူမွေးဖွားလာသော တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားသော ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာခြင်းကို သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်
ထိုသာဓကမှာ တခါတရံတွင် တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များ၌ တွေ့ရလေ့ရှိသည်
တခါတရံတွင် လက်ချောင်းများ၌ ရှိနေကျ အဆစ်သုံးဆစ်အစား နှစ်ဆစ်သာ ပါလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်
သို့မဟုတ် လက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ်ခြေချောင်း ငါးချောင်းအစား ခြေချောင်း ခြောက်ချောင်းပါလေ့ရှိသည်ကို ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ပြောင်းလဲချက်က ပြောင်းလဲလာသည့်တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သစ်အဖို့ အဓိကအချက် ဖြစ်လာနိုင်ကောင်း ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်က ပိုင်ဆိုင်သစ်အား အကျိုးပြုနိုင်လျှင်၊ ကျန်ကလေးများ ပျက်စီးကုန်သည့်တိုင်အောင် ထိုပြောင်းလဲချက် ရှိနေသော ကလေးသည် ကျန်ရစ်နိုင်ပေလိမ့်မည်
ထိုကလေးမှတစ်ဆင့် အလားတူ အကျိုးပြုနိုင်သော အချက်ကို အမွေဆက်၍ ပေးနိုင်လျှင် မျိုးစိတ်သစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင် သည်ဟုဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်ကသာ ပိုင်ရှင်အား အကျိုးမပြုနိုင်လျှင် ပိုင်ရှင်သည် သေကြေ ပျက်စီး သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်
အီဗော်လျူရှင်းကို ဖြစ်စေသည်ဆိုသော အခြား အလားတူ သီအိုရီ အမြောက်အမြားလည်း ရှိသေးသည်
သို့သော် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သော အချက်အလက်များနှင့်ပင် သိပ္ပံပညာရှင် အချင်းချင်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းပြချက်များတွင် ကွဲလွဲကြကြောင်းမှာ ထင်ရှားပေပြီ
ထိုကြောင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော အချက်ကိုပင် တဖန်ပြန်၍ ဖော်ပြရလျှင် သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ကို ဆိုရာတွင်မူ သဘောတူညီကြလေသည်
၁၃၀၅ (၁) ရက်
ဝက်စာကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetsarkyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ စပ်စီတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စပ်စီတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉ ဦး၊ မ ၂၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်းကျိုက်ဘူတာသည် ရန်ကုန် - မော်လမြိုင်လမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ပင်ခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ ကျောက်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၃ ဦး၊ မ ၁၅၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
အမ်မိုရိုက်မျိုးနွယ်တို့၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည့် ဟမ်မူရာဘီ ဘုရင်သည် နှစ်ပေါင်း၃၀မျှ အယ်လ်မိုက်တို့နှင့် စစ်ပြုပြီးနောက်တွင် ယူဖရေးတီး-တိုက်ဂရစ် မြစ်နှစ်သွယ် ဒေသကို ဗဟိုပြုလျက် ဘေဘီလုံအင်ပါယာခေတ်ကို တည်ထောင်သည်
မြို့တော်မှာ ယူဖရေးတီး မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ဘေဘီလုံမြို့ဖြစ်သည်
၎င်းကိုအစွဲပြု၍ ထိုမြစ်ဝှမ်းလွင်ပြင်ကို ယခင်အမည်ဟောင်း ဖြစ်သည့် ရှိုင်းနားလွင်ပြင်မှ အမည်သစ်အဖြစ် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဆိုကြသည်
စစ်ပွဲကာလလွန်မြောက်ပြီးနောက်တွင် ဟမ်မူရာဘီသည် ၁၂နှစ်ကျော်မျှ ထီးနန်းစိုးစံကာ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအားဖြင့် သူသည် လက်ရုံးရည်သာမက၊ နှလုံးရည်ဖြင့်ပါ ပြည့်စုံကြောင်းကို သက်သေထူပြခဲ့သည်
တစ်ဖက်မှလည်း မြို့တော် ဘေဘီလုံအား ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံးမြို့တော် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာရန် စွမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုယဉ်ကျေးမှုအား ဘေဘီလုံယဉ်ကျေးမှု ဟုခေါ်ဆိုသည်
ဘေဘီလုံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား(Mesopotamia) ဒေသတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်း မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး ယခု အီရတ်နိုင်ငံ မြို့တော် ဘဂ္ဂဒတ်(Baghdad) ၏တောင်ဘက် ၅၅ မိုင် အကွာ ဘာဘေးလ်ပြည်နယ် အဲဟေးလာမြို့ (Al Hillah) အနီးတွင် ဤမြို့ဟောင်းကို တွေ့နိုင်သည်
ရှေးယခင်က အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သော ဘေဘီလုံ၏ အုတ်မြို့ရိုးဟောင်း၊ အဆောက်အအုံများ နှင့် ရွှံခွက်စာများကို ယူဖိုးရီးယား- တီဂရစ်မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ( Euphrates and Tigris river system) မက်ဆိုပိုတေးမီးယားလွင်ပြင်တွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့သည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒေသသည် ယူဖရေးတီးနှင့် တိုက်ဂရစ်မြစ် နှစ်သွယ်တို့သည် နှစ်စဉ် ရေလွှမ်းမိုးလေ့ရှိသောကြောင့် နုံးမြေများ ကမ်းခြေပေါ်တင်၍ ကျန်ခဲ့ရာ မြေဩဇာထက် သန်ကောင်းမွန်၍ မြစ် ၂ သွယ်မှ ရေကိုလည်း လုံလောက်စွာ ရနိုင်သဖြင့် ထိုဒေသ တစ်ဝိုက်သည် စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းသည်
အာရှအလယ်ပိုင်းမှ မြေသစ် နေရာသစ် ရှာဖွေ သူများသည် မြစ် နှစ်မြွှာဒေသတွင် အခြေစိုက် နေထိုင်ကြ ခြင်းဖြစ်သည်
မိုးပါးသော်လည်း မြစ် နှစ်သွယ်မှ ရေသွယ် တူးမြောင်းများ ဖြင့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင် နိုင်သဖြင့် ထိုဒေသတွင် လာရောက်နေထိုင်သူများ တစ်စတစ်စ များပြားလာလေသည်
မြစ်နှစ်မြွှာဒေသတွင် လူတို့စတင် ဝင်ရောက်နေထိုင် သည့်ခေတ်မှာ ဘီစီ ၅ဝဝဝ ခန့်က ဖြစ်သည်
ထိုဒေသ တွင် စတင်လာရောက်နေထိုင်သူများသည် ဆီးမိုက်နှင့် ဆီးမိုက် မဟုတ်သော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
ဆီးမိုက်မဟုတ်သော လူမျိုးအုပ်စုထဲတွင် ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့ကာ ယဉ်ကျေးမှုအရာတွင် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသည်
ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်တွင် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်၌ ဆူမားရီးယန်တို့သည် ဘေဘီလုံ အပါအဝင် မြို့ရိုးဖြင့် ဝန်းရံထားသော သီးခြားလွတ်လပ်သည့် မြို့ကလေး ပေါင်း မြောက်မြားစွာ တည်ထောင်နေထိုင်ကြသည်မှာ ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်
ဘေဘီလုံမြို့ ထိုစဉ်က ထိုဒေသတစ်လျှောက်ကို ဆူမားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ လေသည်
ဘီစီ ၂၅ဝဝ ခန့်တွင် ဆူမားမြို့ကလေးများ၏မြောက်ဘက် အက်ကတ်ဒေသမှ ဆာဂွန်အမည်ရှိ ဆီးမိုက်လူမျိုးသိုးထိန်း ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးသည် စစ်ရေးစစ်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်သဖြင့် မြို့ကလေးများကို တစ်မြို့ပြီးတစ်မြို့ တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ကာ၊ ဘေဘီလုံမြို့ကို အခြေပြုပြီးလျှင်၊ ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို စတင် ထူထောင်လေသည်
ဆီးမိုက်တို့သည် ဆူမားတို့လောက် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်း မရှိပေ
ထို့ကြောင့် ဆူးမားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အတုယူကျင့်သုံးကြသည်
သို့သော် မြောက်ဘက် ပိုင်းတွင် ဆီးမိုက်လူမျိုးတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း လွှမ်းမိုးခဲ့ သည်ဖြစ်၍ ဘေဘီလုံနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းကို အက်ကတ် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းကို ဆူမားဟူ၍ လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်လေသည်
သို့သော် နောင်အခါ ဘေဘီလုံ နီးယားဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာကြလေသည်
ဆာဂွန်၏ လက်ထက်လွန်ပြီးသည့်နောက်တွင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံသည် ညှိုးမှိန်လာလေသည်
နိုင်ငံတွင်း သို့အခြားလူမျိုးများ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်း ပြုကြသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် နိုင်ငံကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရလေသည်
သို့သော် ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်တွင် ဆာဂွန်၏ အနွယ်တော်ဖြစ်သော ဟမ်မူရာဘီမင်းသည် ပြိုကွဲနေသော ဘေဘီလုံနိုင်ငံကို ပြန်လည်စုစည်းသည်
နိုင်ငံကို မော်ကွန်း တင်လောက်အောင် စနစ်ကျနစွာ အုပ်ချုပ်သည်
အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ကောင်းများကိုလည်း ထွင်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ဟမ်မူရာဘီမင်းကြီးသည် ယင်းပြုစုခဲ့သော ဥပဒေများအတွက် နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့လေ သည်
ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ နှင့် ကာကွယ်ရေး ဟမ်မူရာဘီလက်ထက်တွင် ကမ်ဘာ့ပထမဆုံး တရားစီရင်ရေး ဥပဒေအဖြစ် ဟမ်မူရာဘီ၏ ကိုဓဥပဒေ ကိုပြုစုခဲ့သည်
စာကြောင်းရေပေါင်း၃၆၀၀ကျော်ပါဝင်သည့် ထိုဥပဒေကို ဘေဘီလုံမြို့တော်ရှိ မာဒပ်နတ်မင်း အားရည်စူးတည်ဆောက်ထားသည့် ဝတ်ကျောင်းတော်အတွင်းတွင် အမြင့်ရှစ်ပေရှိ ကျောက်စာတိုင်တွင် ရေးထွင်း၍ စိုက်ထူထားခဲ့သည်ကို ယနေ့တိုင် မပျက်မစီးသေးဘဲ တွေ့မြင်နိုင်သည်
ထိုဥပဒေတွင် မုဆိုးမ၊ မိဘမဲ့ကလေးသူငယ် နှင့် ဆင်းရဲသားတို့အတွက် အထူးကာကွယ်ပေးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုများအား ပြင်းထန်စွာ စီရင်စေသည်
ယနေ့ခေတ်အမြင်အားဖြင့် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်သည့် မျက်လုံးတစ်လုံးအတွက် မျက်လုံးတစ်လုံး၊ သွားတစ်ချောင်းအတွက် သွားတစ်ချောင်း အလျှော်ပေးရမည်ဟု ဆိုသည့် ဥပဒေမျိုးပါဝင်သော်လည်း ရှေးခေတ်ကာလ အခြေအနေအားဖြင့်မူ တရားမျှတမှုကို ပြဋ္ဌာန်းပေးသည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်
ကာကွယ်ရေးအနေဖြင့် အမြဲတမ်းစစ်တပ်ဖွဲ့စည်းထားပြီး နယ်ခြားဒေသများကို ကာကွယ်ပေးထားသဖြင့် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာသည်
စီးပွားရေး အဓိကထုတ်ကုန်မှာ စိုက်ပျိုးရေးမှဖြစ်ထွန်းသည့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ရောင်းဝယ်ရေးဖြစ်သည်
စွန်ပလွံသီးမှာ အဓိက ရောင်းကုန်ဖြစ်ပြီး အခြားထုတ်ကုန်များမှာ သိုးမွေးနှင့် သိုးသားရေတို့ဖြစ်ကြသည်
သိုးမွေး ရက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း အောင်မြင်သည့် လုပ်ငန်းအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
ဘာသာရေး ဘာသာရေးတွင် ဆူမားရီးယန်းနတ်များကို ဆက်လက်ကိုးကွယ်ကြသော်လည်း အမ်မိုရိုက်များက အုပ်ချုပ်သည့် ခေတ်ဖြစ်သည့်အာလျော်စွာ ၎င်းတို့ကိုးကွယ်သည့် မာဒပ်နတ်မင်းကြီးအား အကြီးအကဲနတ်မင်း အဖြစ်သတ်မှတ် ပူဇော်သည်
နတ်သမီးများအနက် အစ်ရှတာ(Ishtar) အမည်ရှိ အချစ်နတ်သမီးအား အကြီးအကဲအဖြစ် သတ်မှတ်သည်
ဆူမား-အက်ကတ်ခေတ်က ကဲ့သို့ပင် နတ်ဆရာများ၏ ယဇ်ပူဇော်ခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း နက်ခတာရာများအား ကြည့်ရှုလေ့လာခြင်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း ရှေ့ဖြစ်အဟောများကို ယုံကြည်ကြသည်
လူမှုရေး ခေတ်ကာလအခြေအနေအရ စာပေအရေးအဖတ် တတ်မြောက်သူ ရှားပါးခြင်းကြောင့် စာရေးစာချီ အလုပ်သည် အထက်တန်းစားအလုပ်မျိုးဖြစ်သည်
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် စာအရေးအသား ကျွမ်းကျင်လျှင် အထက်တန်းကျသည်ဟု ယူဆ၍ ကလေးအရွယ်မှစကာ စာပေသင်ကြားရေးကို စတင်စေသည်
ဘေဘီလုံအင်ပါယာ ပျက်စီးခြင်း ဟမ်မူရာဘီ လွန်ပြီးနောက် မကြာမီမှာပင် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်ဒေသများရှိ ကုန်မြင့်များပေါ်တွင် နေထိုင်သော ကက်ဆိုက်လူမျိုး(Kassites) များသည် ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်သို့ ဆင်းသက် အခြေချနေထိုင်လာကြသည်
ထိုသို့ အခြေချလာသည်ကို ဟမ်မူရာဘီ နောက်ဆက်ခံသည့် မင်းများက မည်သို့မျှ တားမြစ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ကြပေ
ဟမ်မူရာဘီကွယ်လွန်ပြီး နှစ်၂၀၀မျှ ကြာသောအခါတွင် လွင်ပြင်ကြီး၏ အနောက်မြောက်ဘက်မှ ဟစ်တိုက်လူမျိုး များက ဘေဘီလိုးနီးယားလွင်ပြင်ကြီးသို့ ကျူးကျော်ကာ မြို့တော် ဘေဘီလုံကို သိမ်းပိုက်ကာ စည်းစိမ်တို့ကို လုယက်ယူငင်ပြီး ပြန်လေသည်
သို့ဖြင့် ဘေဘီလုံတွင် ဟမ်မူရာဘီ၏ မင်းဆက်ပြတ်ကာ နိုင်ငံအား ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းနိုင်သည့် ခေါင်းဆောင်ကောင်းလည်း မရှိသဖြင့် ဖရိုဖရဲအခြေအနေဖြင့် ဘီစီ ၁၇၄၆အထိ ရှိနေစဉ် ကက်ဆိုက်လူမျိုးများက ဘေဘီလုံတွင် အခက်အခဲမရှိ အုပ်ချုပ်သူဖြစ်လာတော့သည်
ဤသို့ဖြင့် အချိန်တိုအတွင်း အထက်တန်းကျပြီး မြင့်မားသော ဘေဘီလိုးနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုအချိန်မှစကာ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ကျော်မျှ ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ရသည်
ဟမ်မူရာဗီမင်းကြီး ကံကုန်ပြီးနောက်တွင် အရှေ့ မြောက်ဘက်ဒေသများမှ ကက်ဆိုက် လူရိုင်းမျိုးတို့သည် ချဉ်းနင်းတိုက်ခိုက်ပြီးသော်၊ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံအတွင်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်
တစ်စနှင့်တစ်စ နိုင်ငံအတွင်း၌ စိုးမိုးမင်းမူခဲ့ကြသည်မှာ ဘီစီ ၁ရ၅ဝ မှ ၁၂ဝဝ ခန့်တိုင် အောင်ပင် ဖြစ်၏
သို့သော် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ အတွင်းမှ ရှိရင်း စွဲလူမျိုးများက ကက်ဆိုက်တို့ကို တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည် လွှမ်းမိုးပြီးနောက် ဘေဘီလုံနီးယားတွင် မူလတိုင်းရင်းသား မင်းတို့ပြန်လည်အုပ်စိုး ကြလေသည်
ဘီစီ ၃၅ဝဝ ခန့်ကပင် ဘေဘီလုံနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့် မြစ်နှစ်မြွှာဒေသ တစ်လျှောက်တွင် နေထိုင်သော ဆူမား လူမျိုးတို့သည် စာရေး၊ စာဖတ်တတ်ကြသည်
ဆူမားတို့၏ အက္ခရာများမှာ မြားဦးပုံ သဏ္ဌာန်ရှိ၍ ရွှံ့ပြားကလေးများပေါ်တွင် သုံးမြှောင့်ပုံ ကျူရိုးအရင်းနှင့် ဖိနှိပ် ရေးသားကြသည်
ရေးသားပြီးသော ရွှံ့ချပ်များကို နေလှန်းမီးဖုတ်သောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ခိုင်ခံ့လေသည်
ဆူမားတို့၏ စာရေးနည်းကို နောင်အခါ မြစ်နှစ်မြွှာဒေသကို ဝင်ရောက်စိုးမိုးသော ဆီးမိုက်လူမျိုးများ၊ အဆီးရီးယန်း လူမျိုးများ၊ အယ်လမိုက် လူမျိုးများ၊ ဟစ်တိုက်လူမျိုးများ၊ ပါရှန်းလူမျိုးများကလည်း လက်ခံကြသည်
ယဉ်ကျေးသောလူမျိုးတို့၏ အလေ့အထအတိုင်း ဆူးမားတို့သည် မြေရေလေ စသော သဘာဝများကို ကိုးကွယ်ကြသည့်ပြင် လယ်သမားများ ဖြစ်ကြသည့်အတိုင်း ကျေးဇူးရှင် နွားများကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြသည်
လက်မှုအနုပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့ပြုလုပ်ခဲ့သော လက်မှုပစ္စည်းများအနက် ရှေးအကျဆုံးပစ္စည်းများမှာ ဘီစီ ၃ဝဝဝ ကျော်ခန့်က အိုးခွက် များဖြစ်သည်
ယင်းသည့် အိုးခွက်များကို ဆေးရောင်များ ခြယ်၍ ပုံစံဒီဇိုင်းများ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်
ဘီစီ ၃ဝဝဝ ခန့်တွင် ကျောက်တုံးများကို ထုထွင်းခြင်း၊ ရုပ်တုများ ထုလုပ်ခြင်း၊ ရွှေငွေတို့ဖြင့် အဆင်တန်ဆာများ လုပ်ကိုင်ခြင်းကိုလည်း ပြုလုပ်ကြသည်
ထို့ပြင် စာချုပ် စာတမ်းများအတွက် တံဆိပ်တုံးများ အသုံးပြုသည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
ဆူမားတို့သည် မူလက ရွှံ့နှင့် ကျူပင်များဖြင့် ပြုလုပ်သည့် တဲအိမ်များဖြင့် နေထိုင်ခဲ့ရာမှ၊ နောင်အခါ နေလှန်းအုတ်၊ မီးဖုတ်အုတ်များဖြင့် ပြုလုပ်သော တစ်ထပ်အုတ်တိုက်များဖြင့် နေထိုင်လာကြသည်
ထို့ပြင် ယင်းတို့ကိုးကွယ်ရာ နတ်အမျိုးမျိုးတို့အတွက် ဗိမာန်ဖြစ်သော တန်ဆောင်းမြင့်မြင့်ကြီးများကို ဆောက်လုပ်ကြသည်
မြို့ရိုးတန်တိုင်များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ဘေဘီလုံနီးယားနိုင်ငံသားတို့လက်မြောက်ကြပေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဘေဘီလုံနီးယား နိုင်ငံသားတို့သည် နိုင်ငံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အစောဆုံး နေထိုင်လာကြသူများတွင် ပါဝင် ခဲ့လေသည်
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် အစောဆုံး ပေါ်ထွက်ခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု များအနက် ဘေဘီလုံနီးယန်းနှင့် အီဂျစ်ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် မည်သည်ကရှေးကျ၍ မည်သည်က နောက်ကျသည်ဟူသော ပြဿနာအတွက် ပညာရှင်တို့အငြင်းပွားနေကြဆဲပင်ဖြစ်၏
သို့သော် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အရေးပါသော တိုးတက်မှုတို့သည် ဘေဘီလုံနီးယား၌ ဦးစွာစတင်ခဲ့သည်
သိပ္ပံပညာ၊ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်၊ အယူဝါဒရေး၊ လက်မှုပညာရပ်စသည်တို့သည် ဘေဘီလုံနီး ယား၌ အစပျိုးခဲ့၍ ဘေဘီလုံနီးယန်း ယဉ်ကျေးမှု သည် နှောင်းခေတ် အာရှတိုက် အနောက်ပိုင်း ယဉ်ကျေးမှုများ၏ မြစ်ဖျားခံရာ ဖြစ်ခဲ့လေသည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ အုပ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘန့်ဘွေးကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၆ ဦး၊ မ ၉၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကျင်းရွာတွင် ဗမာ လူမျိုးများ နေထိုင်သည်
ဆည်တော်ကြီးဆည် တည်ဆောက် ခဲ့စဉ်က ရေမြုပ် သွားသော ကျေးရွာများမှ နေစရာ အဆင်မပြေသူ နှင့် လုပ်ကိုင်စားသောက်ရန် မြေနေရာ အဆင်မပြေသူများ လာရောက် အခြေချ နေထိုင်ရာမှ တရားဝင် ရွာဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ရွာ သက်ကြီးရွယ်အိုများ ပြောပြချက်အရ သိရသည်
ဘန့်ဘွေးကျင်းရွာ အနီး သစ်တောဦးစီးဌာန ကိုင်းကြီးကြိုးဝိုင်း အတွင်းရှိ ဘန့်ဘွေးကျင်းရေတံခွန်မှာ မြန်မာနိုင်ငံတဝန်း လူသိများ ထင်ရှားပြီး ခရီးသွား နေရာတခုဖြစ်သည်
ဟင်းတင့်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hintint)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်္သာကျွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hintharkyun)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ ဟင်္သာကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၉ ဦး၊ မ ၄၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၂ ဦး နေထိုင်သည်
၁၄၁၃ (၁) ရက်
ရင်း (အလယ်စု)ရွာ၊ အရှေ့ဒရင်း
နက်ဖလစ် (အင်္ဂလိပ်: Netflix) သည် အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် ရုပ်သံထုတ်လွှင့်သည့် ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ထုတ်လုပ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၉၉၇ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၉ရက်နေ့မှစ၍ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာမှ ဇာတ်ကားများ၊ ဇာတ်လမ်းတွဲများအပြင် ကိုယ်ပိုင်ထုတ်လုပ်သည့် ဇာတ်လမ်းများကိုပါ ထုတ်လွှင့်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်း နက်ဖလစ်အသုံးပြုသူ ၂၁၄သန်းရှိပြီဖြစ်သည်
သက်ကိုင်ညာရွာ၊ သက်ကိုင်ညာ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ စစ်ကုန်း
ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အခြေပြု တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင်စဉ် ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း အမည်ဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အိမ်ကွင်းအဖြစ် စစ်တွေမြို့နယ်ရှိ ဝေသာလီ အားကစားကွင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်
လက်ရှိတွင် သုဝဏ္ဏ အားကစားကွင်းအား အိမ်ကွင်းအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
ယခင်နှစ် ဘောလုံးရာသီတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်သည် ဒဿမနေရာတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်အသင်းသည် ရတနာပုံအသင်းနှင့်ပွဲစဉ်တွင် သရေကျအောင် ကစားနိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ရတနာပုံအသင်းသည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ချန်ပီယံဖြစ်နေခဲ့သည်
ထိုပွဲစဉ်သည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အကျဆုံး ပွဲစဉ်အဖြစ် ပြောစမှတ်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ကလပ်အသင်းသည် မူလနာမည်ဖြစ်သော ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟုသော အမည်သို့ ပြန်ပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ နည်းပြများဝေသာလီ အားကစားကွင်းသည် ယခင် ဝေသာလီ ရင်ပြင်ဟု သိထားကြသော ကစားကွင်းဟောင်းတခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြုပြင်မွန်းမံကာ ဝေသာလီအားကစားကွင်း ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့သည်
Note: Flags indicate national team as defined under FIFA eligibility rules. Players may hold more than one non-FIFA nationality.Chairman:ဦးဇော်မင်းသိန်းOwnership: Golden Gate Int'l Development Co.,Ltd.အုပ်ချုပ်သူ မန်နေဂျာ: ဦးထွန်းထွန်းဝင်းနည်းပြချုပ်: ဦးအောင်ဇော်မျိုးလက်ထောက်နည်းပြ: ဦးကြိုင်သန်း၊ ဦးညွန့်ဝင်းFitness and Conditioning Coach: ဦးမောင်မောင်မြင့်ဂိုးနည်းပြ: ဦးအေးသာလူငယ်အသင်းနည်းပြ:ဦးနန္ဒကျော်Media Officer: ဦးသက်ထွန်းနိုင်ဦးAdmin Assistance: ဦးလင်းဇော်ဦးIncharge of Event Management: ဦးဝင်းမြင့်ဌေးMarketing Officer: ဦးမျိုးမင်းနိုင်Finance Officer: ဒေါ်နွယ်နီလှိုင်
ဒန့်ဂေါ့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dantgawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဘောမ်မြန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘောမ်မြန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅ ဦး၊ မ ၁၃၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၇ ဦး နေထိုင်သည်
က (ကကြီး  ka.gji:  ) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ သုံးဆယ့်သုံးလုံးအနက် ပထမဆုံး ဗျည်းအက္ခရာဖြစ်သည်
ကချင်ကချင်ပြည်နယ်ကချင်လူမျိုးကဆုန်ကန် (ဗေဒင်)ကပ်ကလူကမ္ဘာဂြိုဟ်ကမ္ဘာမကြေကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံကယားပြည်နယ်‌ကယားလူမျိုးကရကဋ် (ဗေဒင်)ကရင်ကရင်ပြည်နယ်ကရင်လူမျိုးကရဝိက်ကလယ်ကသာကိန္နရာကိန္နရီကိန်းကိမိလဗေဒကိုငွေထွန်းကိုလော့စီယမ်ကုန်းဘောင်ခေတ်ကုရ်အာန်ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီကုလားအုတ်ကုံ (ဗေဒင်)ကူးကောသလမင်း အိပ်မက် ၁၆ ချက်ကော့သောင်းမြို့ကဲကုလကျားကျားသစ်ကျိုင်းတုံမြို့ကျီးကျောက်ခေတ်ကျော်သူကျေးကျွဲကျွဲနှာခေါင်းချိတ်ကြက်ကြက်တူရွေးကြာကြာညိုကြာနီကြာဖြူကြာသပတေးကြာသပတေးဂြိုဟ်ကြာသပတေးကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးကြောင်ကြောင်ကတိုးကြံ့ကြံ့သူတော်ကြွက်ကြွက်စုတ်ကွန်ပျူတာပညာရှင်အသင်းကွန်ပျူတာလုပ်ငန်းရှင်အသင်းကွန်ပြူတာကွန်ပြူတာကွန်ယက် နည်းပညာကကုသန်ဘုရားကကူရံငါးကကြီးအက္ခရာကကြိုးတီးလုံးကကြိုးတန်ဆာကခုန်-ကချလာကချေသည်ကချော်ကချွတ်ကချင်ပြည်နယ်ကစားခုန်စားကစားဒိုင်ကစီရည်ကစော့ပင်ကစော်ဖတ်ကစော်ရည်ကစဉ့်ကရဲကစဉ့်ကလျားကစိန်းကဝါးကဆုန်ပေါက်-ကဆုန်လကညင်ပင်ကညစ်ကညွတ်ပင်ကဏန်း(သတ္တဝါ)ကဏန်းမြင်းကတညုတတရားကတိကတိကဝတ်ကတောကမျော (ကသောကမျော)ကတော့ (ဆီ...)ကတော် (မင်း...၊ စိုး...)ကတိုးကောင်ကတောက်ကဆတ်ကတောက်ကတက်ကတောက်စပ်ပင်ကတောက်ပင်ကတိုက်က္မရိုက်ကတောင်ချောက်ချားကတည်းက (သွား...)ကတတ်ငန်းပင်ကတုတ်ကျင်းကတုတ်ရင်တားကတုန်ကယင်ကတုန်းကတိုက်ကတမ်းကရမ်းကတိမ်းကပါးကတိမ်းကယိမ်းကတုံကနက်ပင်ကတွတ်ပေါက်ကတွတ်ပင် (သတွတ်ပင်)ကတွတ်မုန့်ကထိန်ပွဲကဒတ်ပင်ကဒတ်မုန့်ကနကုတ်မြွေကနစိုထင်းကနစိုးပင်ကနဖော့ပင်ကနားဖျင်းကနုကမာကနုတံကနက္ကဒဏ်ထီးကနုတ်ပန်းကနွဲ့ကလျကပိလဝတ်ပြည်ကပိုကရိုကပေါက်ကရောက်ကပေါက်ချိကပေါက်ချာကပေါက်တိကပေါက်ချာကပိုင် (ထိုင်စရာ)ကပိုင်ပင်ကပျာကယာကပျာကသီကပျစ်ကညစ်ကပြားအမျိုးသားကပြက်ကချော်ကပြင် (အိမ်...)ကပြောင်းကပြန်ကဖျက်ယဖျက်ကဗျာလင်္ကာကဗွီးပင်ကဘီလူးငါးကဘုန်းသားခ္မရုကမကထကမချင်္သမရိုးကမာကျီစပါးကမူအစွန်းကမူးကတူးကမူးရှူးထိုးကမောက်ကမကမန်းကတန်းကမျောသောပါးကမျဉ်းနီကမျဉ်းနံ့သာကမြော့-ကမြင်းကြောထ-ကယားပြည်နယ်ကယီ-ကယုကယကယုကယင်ကယောပင်ကယောက်ကယက်ကယောင်ကတမ်းကယောင်ကယင်ကယောင်ချောက်ချားကရကဋ်ရာသီကရကတ်ငှက်ကရကွက်ငှက်ထိုင်မသိမ်းအကျ ရှေ့တွဲကရမက်နံ့သာကရဝေးပင်ကရဝိက်ငှက်ကရဝိက်ဖောင်ကရာတေးကရား (ရေ...)ကရားရေပိတ်စကားကရိကထကရုဏာကရေကရာမုန့်ကရောသောပါးကရော်ကမည်ကရက် (ရွှေရည်ချိန်)ကရင်ပြည်နယ်ကရင်ဝါးကရင်ဩသံကရောင်းတီးလုံးကရိုဏ် (ရေစစ်)ကရိုဏ်း (သဒ္ဒါသုံး၊ ဗေဒင်သုံး)ကရိန်းစက်ကရုန်းကရင်းကရွတ်ကင်းလျှောက်ကရွတ်ခွေကလတက်ကလနားကလနံကလမောင်း (ချိန်ခွင်တစ်မျိုး)ကလိထိုး-ကလိယုဂ်ခေတ်ကလီစာကလေကချေကလေးသူငယ်ကလဲ့ကျ-ကလဲ့စားချေ-ကလော်တံကလော်တုတ်-ကလက်သိမ်ပင်ကလောင်တံကလိုင် (ခေါင်းလောင်းငယ်)ကလိုင် (တွင်းခေါင်း)ကလိုင် (ထန်းသမားသုံး)ကလိုင်သုတ်-ကလန်ကဆန်ကလန်ကလားကလန်သံပျင်ကလိန်းကလက်ကလပ်ကြီးကြိုးသီချင်းကလပ်ခွက်ကလာပ် (အစု၊ ဆေး၊ သဒ္ဒါကျမ်း)ကလာပ်စည်းကလိမ်ကျ-ကလိမ်ချုံကလိမ်ပင်ကလယ်ကလယ် (မျက်လုံး...)ကလျော့ကလျည်းကလွန်တောင်ခရုကသမြင်ငါးကသိကအောက်ကသီကရီကသောကမျော (ကတောကမျော)ကသောက်ကရောက်ကသိုဏ်းကသုတ်ကပျာကသုတ်ကရက် (ကသုတ်ကသက်)ကသုတ်ကရုတ်ကသုတ်ကသက် (ကသုတ်ကရက်)ကသယ်ပင်ကသယ်မှုန့်
စက်တင်ဘာသည် Gregorian နှင့် Julian ပြက္ခဒိန်၏နဝမလဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် September၊ အတိုကောက်အားဖြင့် Sep သို့မဟုတ် Sept ဟုသုံးနှုန်းကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စက်တင်ဘာလ သည် မိုးရာသီ ကုန်ဆုံးရာ လတစ်လဖြစ်ပြီး မြန်မာပြက္ခဒိန် အရ တော်သလင်းလတွင်လည်း ကျရောက်သည်
လပြည့်နေ့ဆောင်းဦးအလယ်ပွဲတော် (တရုတ်ပြည်၊ ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ စင်ကာပူ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ)
ဇင်းဘုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinbu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၅ ဦး၊ မ ၁၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဒစ်စွန်နီကန် ("ဆိုဒင်းကန်" ဟုလည်း ခေါ်ကြ) သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ပိုင်းဒေသရှိ ကင်မရွန်းမီးတောင်ကြောပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်ငယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် အချင်း ၁.၂၅ ကီလိုမီတာ (၀.၇၈ မိုင်) ရှိသည်
ဤကန်သည် ရမ်ပိတောင်တန်းများ၏ (Rumpi hills) အရှေ့တောင်ဘက်အခြေတွင် တည်ရှိသည်
ကန်တွင် ငါးမျိုးစိတ် သုံးခုသာ ရှိသည်
ငမောက်စမ်းရွာ၊ ထူးကြီး
တက်ပါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tetpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၁ ဦး၊ မ ၃၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်း (၁၈၉၈ – ၁၉၄၇) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဆရာဝန်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ပထမဆုံး ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် တောင့်တင်းလှပအောင် ကာယဗလလိုက်စား လေ့ကျင့်သည့်ဖက်၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေးဦးစွာ ထင်ရှားကျော်ကြားသော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းပင် ဖြစ်သည်
ကာယဗလ လေ့ကျင့်သော ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ ရှေးကမြန်မာနိုင်ငံတွင် နည်းပါးလှသည်
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းမှာ ဤသို့လေ့ကျင့်ခြင်းဖြင့် ကိုယ်ကာယအနေအထား လှပသောကြောင့် အထူးထင်ရှားခဲ့သည်
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ အဖဆရာဝန်ကြီး ဦးချစ်ထွန်းနှင့် အမိဒေါ်သိန်းငွေတို့မှ ဖွားမြင်စည်
မွန်အမျိုးသားဖြစ်၍ ခရစ်ယာန်အယူဝါဒကို ကိုးကွယ်ကာ အမည်ကိုလည်း ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းဟု ဖခင်အမည်ကို လိုက်၍ ခေါ်တွင်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ရန်ကုန် စိန့်ပေါကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ကာလကတ္တားများတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဆေးပညာကို ကာလကတ္တားတွင် သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့သည်
စိတ်နှင့်ဆိုင်သော ရောဂါများကို အထူးကုသနိုင်၍ ရန်ကုန်မြို့ တံတားကလေး စိတ္တဇဆေးရုံ၌ ဆရာဝန်အဖြစ်နှင့် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းသည် ၈ နှစ်အရွယ်ကျောင်းနေစဉ်ကပင် ကိုယ်ကာယလှပရေးအတွက် လိုက်စားလေ့ကျင့်ခဲ့၍ အလေးမခြင်းကိုလည်း နှစ်သက်ဝါသနာပါသည်
ရင်ပတ်ကြီးထွားစေသော လက်ဆွဲစပရင်များဖြင့် စတင်လေ့ကျင့်ခဲ့၍ ၁၆နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ အလေးမခြင်းကို စတင်လေ့ကျင့်သည်
ဝေါ်လတာချစ်ထွန်းမှာ ကျောင်းသားဘဝ တစ်လျှောက်လုံး အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘင်္ဂလားနယ်၌ နေထိုင်ရသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံမှာ ထက်ပင် ဘင်္ဂလားနယ်၌ ထင်ရှား၍ လူသိများသည်
အသက် ၂ဝ နှင့် ၃ဝ ကြားတွင် အလွန်အင်အားသန်စွမ်း၍ ကျန်းမာရေးနှင့် အလေးမပြိုင်ပွဲ၊ ကိုယ်ကာယအလှပြိုင်ပွဲများကိုလည်း ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ကိုယ်ကာယလှပသဖြင့် မြန်မာရုပ်ရှင်များ ခေတ်စားစ အခါက 'ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်'ဇာတ်ကားတွင် မောင်တင့်တယ် အဖြစ် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်
မြန်မာလူမျိုးထဲမှ ကာယဗလ တောင့်တင်းသန်မာရေးကို စတင်မျက်စိဖွင့်ပေးခဲ့သူ ကျေးဇူးရှင် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မော်တော်ဆိုင်ကယ် စီးသွားစဉ် မတော်တဆ မော်တော်ကား တိုက်မိ၍ ထိုဒဏ်ရာဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
ထန်းခြောက်ပင်ရွာ သည် မကွေးတိုင်း၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်တွင် ရှိသော ရွာဖြစ်သည်
ရေကြောင်းကုန်သွယ်လုပ်ငန်းကို အဓိကထား လုပ်ကိုင်သည်
စိုက်ပျိုးရေး လုပ်သူများလည်း ရှိသည်
ဗမာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ ကျောင်း ရှိသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ခိုလှုံခွင့်ဆိုသည်မှာ၊ မိမိနိုင်ငံတွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် မဖြစ်တာ့သည် သူများ၊ ဖင်လန်နိုင်ငံသို့ အခြေချနေထိုင်ရန် လာရောက်လျှောက်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ၁၉၅၁ ဒုက္ခသည်များဆိုင်ရာ ကြေညာစာတမ်းကို လုံး၀လိုက်နာသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားသားဥပဒေများသည်လည်း ၎င်းကြေညာစာတမ်းနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်
ဖင်လန်သည် ဥရောပအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများနည်းတူ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည့် ခိုလှုံခွင့် နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုသည်
အခြေခံ ခိုလှုံခွင့်စနစ်မှာ-ဒုက္ခသည်များအတွက် တရားဝင် အကာအကွယ်ပေးနိုင်သည့် ဥပဒေများ နှင့် ထိရောက်သည့် စနစ်ခိုလှုံခွင့်ကို ဖင်လန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာန မှကိုင်တွယ်ပြီး၊ လျှောက်ထားလိုသူမှ ပြည်တွင်းတွင်လည်းကောင်း၊ နယ်စပ်များရှိ လူဝင်မှုစစ်ဆေးရေး ဌာနများတွင် နိုင်ငံတကာ ခိုလှုံခွင့်အမည်အောက်တွင် လျှောက်ထားရသည်
နေထိုင်ခွင့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် တစ်ယောက် နှင့် တစ်ယောက် မတူဘဲ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရန် ပုံမှန် ကိုင်တွယ်ပုံနှင့် အမြန်ကိုင်တွယ်ပုံဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်
မိဘမပါရှိသည့် ကလေးများအတွက် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ဦးစားပေး ဆောင်ရွက်မှုမျိုးလည်းရှိသည်
နိုင်ငံ့ နယ်စပ်များရှိ လူဝင်မှုစစ်ဆေးရေး ဌာနများ နှင့် နိုင်ငံအတွင်းသို့ရောက်ပြီး များမကြာမီ အချိန်အတွင်း လျှောက်ထားနိုင်သည်
ရဲစခန်းတာဝန်ရှိသူများ နှင့် နယ်စပ်စစ်ဆေးသူများမှ လျှောက်ထားသူ၏ ရောက်ရှိလာရာ ခရီးလမ်း နှင့် မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်းကို အတည်ပြုရသည်
ဖင်လန် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ ခိုလှုံခွင့်ပေးမပေး ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီး၊ ပယ်ချခံရသူများသည် ဟယ်လ်စင်ကီး တရားရုံးကြီးသို့ ဆက်လက် အယူခံနိုင်သည်
အကယ်၍ ခိုလှုံခွင့်ပေးရန် အထောက်အထားများ မခိုင်လုံပါက၊ လျှောက်ထားသူအား အခြားနေထိုင်ခွင့်များဖြစ်သည့် အခြေခံခိုလှုံခွင့် ၊ လူသားခြင်းစာနာထောက်ထား၍ ခိုလှုံခွင့်၊ အခြားသော နေထိုင်ခွင့် ပါမစ်များထုတ်ပေးနိုင်သည်
တချို့သော လျှောက်ထားသူများမှာ ပယ်ချခံရပါက၊ နိုင်ငံတော်မှ ချက်ချင်းထွက်ခွာစေပြီး၊ မိခင်နိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်စေသည်
ပြန်လည်ပို့ဆောင်ရာတွင် လူ့အခွင့်အရေး မထိပါးစေဘဲ၊ လေးစားလိုက်နာစွာ တရားမျှတသည့် နည်းလမ်းဖြင့်  ပြန်လည်ပို့ဆောင်စေသည်
အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ပုံ အမျိုးမျိုးရှိ၏
ထိုအနက် ငါးပါးတို့ကိုသာဖော်ပြပေအံ့
(၁) သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဒုဋ္ဌဂါမဏိမင်းကြီးလက်ထက် (ဓမ္မိလ-တမယ်လ်) ကျေးလူမျိုးတို့စစ်တိုက်ရာ ချီတက်သော အက္ခောဘိဏီတပ်မှာ မဟာဝင်ဋီကာအရ တိုက်ဆင် တစ်ကုဋေ၊ ရထားဆယ်ကုဋေ၊ မြင်းပေါင်း ကုဋေတစ်ရာ၊ လေးပစ်လေးဆွဲသူရဲ ကုဋေနှစ်ရာ၊ စစ်သည်လူ ကုဋေတစ်သောင်းလေးထောင်၊ စုစုပေါင်း တစ်သောင်း လေးထောင့်သုံးရာ တစ်ဆယ့်တစ်ကုဋေရှိ၏
(၂) မဟောသဓတို့စစ်ချီတက်စဉ်၌ အက္ခောဘိဏီတပ် တစ်တပ်ဟူသည်မှာ ဝါးလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကိုချထားရာ စစ်အင်္ဂါလေးပါးတို့နင်းသွား၍ မြူမှုန်ဖြစ်လျှင် တစ်ဖန်ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်တစ်စည်းကို ချပြန်၏၊ ဤသို့နင်းသွားခြင်းဖြင့် ဝါးအလုံးခြောက်ဆယ်အစည်းပေါင်းခြောက်ဆယ် ဖုတ်မြူမှုန့်ဖြစ်အောင် များပြားသော စစ်အင်္ဂါလေးပါး အရေအတွက်ကိုဆို၏
(၃) ပုဂံမင်းဆက် ၅၀-မြောက် သက္ကရာဇ် ၅၉၆-ခုနှစ်တွင်နန်းတက်သော ဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ကျစွာမင်းကြီးလက်ထက် လောကီသင်္သကရိုဋ်သဒ္ဒါကျမ်းများနှင့် သဗ္ဗညုဘုရားဟောပါဌဇာတ် ပါဠိတော်၎င်းအဋ္ဌကထာ သုတ္တန်ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာ ဋီကာများမှလာရှိသည့် ပြယုဂ်အဓိပ္ပာယ်များကိုပါ ထုတ်ဆောင်ညှိနှိုင်းပြီးလျှင် ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့သော သဒ္ဒနီတိကျမ်းဆရာ အရှင်အဂ္ဂဝံသထေရ်မြတ်သည်နဝ နာဂ သဟဿာနိ နာဂေ နာဂေ သတံ ရထာ
ရထေ ရထေ သတံ အဿာ အေဿ အေဿ သတံ နရာ
နရေ နရေ သတံ ကညာ ဧကေကိဿံ သတိတ္ထိယော
ဧသာ အက္ခောဘိဏီနာမ ပုဗ္ဗာစရိယေဟိ ဘာသိတာဟု ၎င်းသဒ္ဒါနီတိကျမ်း၌ အက္ခေဘိဏီယူပုံကိုပြဆိုသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ဆင်ပေါက်ကြီး ကိုးထောင်၊ ရထားကိုးသိန်း၊ မြင်းကိုးကုဋေ၊ ခြေသည်သူရဲကုဋေကိုးရာ၊ သမီးကညာ ကုဋေ ကိုးသောင်း၊ မိန်းမ ကုဋေကိုးသန်း ဤအရေအတွက်ကို အက္ခောဘိဏီဟု ရှေးဆရာတို့မိန့်ဆိုကုန်၏
(၄) အမရကောသ အဘိဓာန် ဋီကာတို့၌ကား
ဆင်- ၂၁၈၇၀
ရထား-၂၁၈၇၀
မြင်း- ၆၅၆၀၀
ခြေသည်-၁၀၉၃၅၀
ပေါင်း ၂၁၈၇၀၀-သည် အက္ခောဘိဏီ သေနာဗျူဟာ မည်၏ ဟုဆို၏
(၅) မကြာမီခေတ်၌ကား ဆုတ်ကပ်ဖြစ်၍ လူတို့အသက်တို ဦးရေနည်းပါးသောကြောင့် အက္ခောဘိဏီတပ်ဖွဲ့ရာ အရေအတွက်အလွန်နည်းပါးလေသည်
၎င်းပြင် ဆင် နည်းပါးသောကြောင့် စစ်အင်္ဂါလေးပါး ပြည့်စုံအောင်ပင် တပ်မစည်းကြပ်နိုင်ချေ
ဟခိုနဲမြို့  (箱根町 ဟခိုနဲ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်
အရှင်ဧကသင်္ခံယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကသင်္ခံယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး) (အတိုကောက် ဒကစ(ကလေး)) သည် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲအောက်တွင်ရှိသော ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့တွင် အခြေစိုက်သည်
ဒကစ(ကလေး)၏ အဓိကတာဝန်မှာ နမခ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ဝေးလံသောဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ အိမ်နီးချင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့်ထိစပ်နေသော နယ်နိမိတ်မျဉ်းရှိသဖြင့် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့်ဒေသကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်များ၏ (စစ်ဦးစီး စစ်ရေး စစ်ထောက်)ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်နှင့် စစ်ရုံးမှ အထက်ဌာနများ၏ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်
လက်ရှိ ဒကစ(ကလေး)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်သန့်စင်ဦး ဖြစ်သည်
အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ဝေးလံသောဒေသများကို ကွပ်ကဲနိုင်ရန် နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှင့် ထိစပ်နေသဖြင့် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့်ဒေသကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန်အလို့ငှာ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် လက်အောက်ခံ တပ်ရင်း (၄) ရင်းသာရှိသော်လည်း ကွပ်ကဲမှု နယ်မြေအတွင်းရှိ လက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်ရင်းတပ်ဖွဲ့များ၊ နမခ လက်အောက်ခံ အခြေချ စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့(ခန္တီး) နှင့် လက်အောက်ခံတပ်များ၊ စကခ(၁၀) နှင့် လက်အောက်ခံတပ်များကိုပါ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသည်
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံးဒုတိယဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံးစစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) ရုံးစစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) ရုံးဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ရေးဌာန) ရုံးဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ထောက်ဌာန) ရုံးအုပ်ချုပ်မှုတပ်ခွဲရုံးဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(ကလေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲလက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-ခလရ(၈၇)-ကလေးခလရ(၈၉)-ကလေးခလရ(၂၂၈)-ကလေးခလရ(၂၆၈)-ဖလမ်း
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ အဖ ဦးတင်အောင်နှင့် အမိ ဒေါ်ကြည်ကြည်နှင်း တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်က လွိုင်လင်၊ တောင်ကြီး၊ လားရှိုး၊ ကွတ်ခိုင် စသည့်မြို့များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပါသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့၊ အ.ထ.က (၃) မှ အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်မှ M.B.,B.S ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဇနီးမှာ ဒေါက်တာ ခင်ခင်ဌေး ဖြစ်ပြီး သမီး မထက်ထက်အောင် နှင့် သား မောင်စိုးထက်အောင်တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာပေး ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေနယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး လှိုင်သာယာမြို့နယ် စာရေးဆရာအသင်း၏ နာယကတစ်ဦး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဝန်အသင်း စာရေးဆရာ ဆရာဝန်အဖွဲ့၏ နာယက တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်
ကျန်းမာရေး ပညာပေးစာအုပ်များနှင့် ဆောင်းပါးများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ရာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွက် သုတစွယ်စုံစာပေဆု (အသုံးချသိပ္ပံ) ကို “သဘာဝမှရသော ကျန်းမာသုခ” စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ (၁၆) ကြိမ်မြောက် ဆရာဝန်တင်ရွှေစာပေဆု (၂၀၁၇) ကို “သစ်သီးများနှင့် ကျန်းမာရေး” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ (၁၃) ကြိမ်မြောက် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု (၂၀၁၈) ကို “ဘဝလက်တွဲဖော်အစစ် ပရိုဘိုင်အိုတစ်” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ (၂၅) ကြိမ်မြောက် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာကြည့်တိုက်စာအုပ်ဆု (၂၀၁၈) ကို “လူသားအကျိုးပြု ပျားမျိုးစု” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း စုစုပေါင်း စာပေဆု (၄) ဆု ရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင်ဆေးဖက်ဝင် အပင်များအား လေ့လာဆည်းပူးလိုသူများအတွက် Gateway တစ်ခုဖြစ်စေမည့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်ပေါင်း (၁၄၄၀) ပါဝင်သော “Medicinal Plant List of Myanmar” စာအုပ်အား ရုက္ခဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာမြတ်ကေသွယ်လွင် နှင့်အတူ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဆေးဖက်ဝင် အပင်များကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက် “Medicinal Plant Series” စာအုပ်များအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
ယနေ့အထိ ကျန်းမာသုတ စာအုပ်ပေါင်း (၄၃) အုပ်နှင့် ဆေးပညာပေး ဆောင်းပါးများ (၁၈၀) ကျော်ကို ရေးသားခဲ့ပါသည်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ခန့်အပ် တာဝန်ပေးချက်အရ မန္တလေးမြို့ရှိ တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ (Honorary Professor) အဖြစ် Phytochemistry ဘာသာရပ်ကို ကျောင်းသားများအား ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ နှစ်စဉ် သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပါသည်
FAME Pharmaceuticals ဆေးဝါးလုပ်ငန်းကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်၍ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြု ဆုတံဆိပ်များကို လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
စွမ်းအင်ကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြု၍ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဆေးဝါးများ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနက ပေးအပ် သော ASEAN Energy Awards 2013 ပထမဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံ စီးပွားရေးအကြံပေးကောင်စီက ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော ASEAN Business Awards 2014 ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်း ကဏ္ဍအတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် National Winner ဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Corporate Social Responsibilities (CSR) ကဏ္ဍအတွက် ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ASEAN Business Awards 2016 CLMV SME Excellence Award Winner ဆုနှင့် အာဆီယံလုပ်ငန်းခွင် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးကွန်ယက်အဖွဲ့က ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ASEAN-OSHNET Excellence Award ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံဒေသအတွင်း ဝန်ထမ်းရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် ASEAN Business Awards 2018 Employment Winner ဆုကိုလည်းကောင်း အသီးသီး လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော နိုင်ငံ့စွမ်းဆောင်ရည် ထူးချွန်ဆုကို လည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ အနီးစခန်း၌ (၄၅) ဧက ကျယ်ဝန်းသော Fame Organic Pharming Project ကို စတင်တည်ထောင် စိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အော်ဂဲနစ်အဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံတကာ အော်ဂဲနစ်အဖွဲ့အစည်းတို့မှ ပေးအပ်သော အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ်များကိုလည်း ရယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပါသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က ချီးမြှင့်သော ရတနာပုံ စိုက်ပျိုးရေး သုတေသနဆိုင်ရာ ထူးချွန်ဆု (Yadanapon Award for Agricultural Research) နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံဒေသတွင်း ဆန်းသစ်တီထွင်နိုင်မှုကဏ္ဍအတွက် ASEAN Business Awards 2017 Innovation Winner ဆုတို့ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
အရည်အသွေးမြင့်မားသော အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်များကို ဆန်းသစ်တီထွင်ခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့မှ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် Honorary Certificate for Excellent Performance in Organic Farming ဂုဏ်ပြုလက်မှတ်ကိုလည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
နိုင်ငံတကာ အတွေ့အကြုံအနေဖြင့် ယနေ့အထိ ပြည်ပနိုင်ငံပေါင်း (၂၉) နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ဆေးပညာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ တက်ရောက်ဆွေးနွေးခြင်း၊ အချိန်တိုသင်တန်းများ တက်ရောက်ခြင်း၊ ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ဆေးဝါးသုတေသန လုပ်ငန်းများကို အဆက်မပြတ် လေ့လာဆည်းပူး လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပါသည်
ယင်းမှရရှိသော အတွေ့အကြုံ များဖြင့် ကျန်းမာရေး ပညာပေးဆောင်းပါးနှင့် စာအုပ်များရေးသားခြင်း၊ ရုပ်မြင်သံကြားမှ ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ အများပြည်သူသို့ ကျန်းမာသုတ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဆရာဝန်များသို့ CME Programme အဖြစ် ပြောကြားခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်
ထို့အပြင် တက္ကသိုလ်များမှ ဌာနဆိုင်ရာနှင့် အသင်းအဖွဲ့များ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီးရှိ တက္ကသိုလ်ပေါင်း (၄၀) တို့တွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဟောပြောပွဲများ သွားရောက် ဟောပြောခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်
ယခုလက်ရှိတွင် FAME Pharmaceuticals ဆေးဝါးလုပ်ငန်း၏ မန်နေးဂျင်း ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်
အနဘိ, အဗျာပါဒ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ-ဟူသော အဂ္ဂည, ရတ္တည, ဝံသည, ပေါရာဏ, အသံကိဏ္ဏ, အသံကိဏ္ဏပုဗ္ဗ, ဝိညူသမဏဗြဟ္မဏ အပ္ပဋိကုဋ္ဌ ဓမ္မပဒလေးပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် ရကတ) သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့ (ပြည်လမ်း၊ ရှစ်မိုင်လမ်းဆုံအနီး)တွင် အခြေစိုက်သော တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ဖြစ်သည်
အဓိက တာဝန်မှာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်
ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံ တပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး စစ်ရေး စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်
လက်ရှိ ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်  လက်အောက်တွင် စစ်ဗျူဟာမှူး(၃)ဦး ဦးစီးသည့် စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ၎င်း စဗဟများ ကွပ်ကဲအောက်ရှိ ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်
အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၁)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၄)ရင်းရှိသည်
ခလရ  ခမရ - (၄)ရင်းအမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၂)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်
ခလရ ခမရ - (၃)ရင်းအမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ အား အမှတ်(၃)စစ်ဗျူဟာမှူးမှ ဦးစီးပြီး ၎င်း၏ လက်အောက်တွင် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်း (၃)ရင်းရှိသည်
ခလရ ခမရ - (၃)ရင်းရန်ကုန်တိုင်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဗိုလ်မှူးကြီး လှဘုန်းဗိုလ်မှူးကြီး သူရကျော်ထင်(နောင်-ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်)ဗိုလ်မှူးချုပ် ခင်အုန်းဗိုလ်မှူးချုပ် အေးကို(နောင်-ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ယာယီသမ္မတ)ဗိုလ်မှူးချုပ် တင်စိန်ဗိုလ်မှူးချုပ် မျိုးအောင်ဗိုလ်မှူးချုပ် ဖေမြိုင်ဗိုလ်ချုပ် မျိုးညွန့် (နောင်- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)ဗိုလ်ချုပ် ခင်မောင်သန်း(နောင်-ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ကစထမှူး)ဗိုလ်ချုပ် မြင့်ဆွေ (နောင်- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ယခင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း၊ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ယာယီ သမ္မတ)ဗိုလ်ချုပ် လှဌေးဝင်း (နောင်- ဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ညှိုနှိုင်းကွပ်ကဲရေးမှူးဟောင်း)ဗိုလ်ချုပ် ဝင်းမြင့်(နောင်-ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး)ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းသန်းဗိုလ်ချုပ် ဆန်းဦး (နောင်- ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ စစ်ရေးချုပ်ဟောင်း)ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းထွန်းနောင် (ယခင် ကစထ ၁ မှူး၊ ယခု ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ နယ်စပ်ရေးရာလုံခြုံရေး ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး)ဗိုလ်ချုပ် မျိုးဇော်သိန်း (နောင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ စစ်ရေးချုပ်ဟောင်း)ဗိုလ်ချုပ် သက်ပုံ (ယခု ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ကစထ ၅ မှူး)ဗိုလ်ချုပ် ညွှန့်ဝင်းဆွေ (ယခု ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး၊ ကစထ ၄ မှူး)ဗိုလ်ချုပ် ဇော်ဟိန်း (ယခင် နေပြည်တော်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး)
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) သည် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ) လက်အောက်ရှိ နည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သန်လျင်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
၎င်းသည် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင်  အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက် ၏ တွဲဖက်အသင်းဝင်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသောမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအစောဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်ပြီး AUN-QA (အာဆီယံတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်အရည်အသွေးအာမခံချက်) အသိအမှတ်ပြုခံရသည့် ပထမဆုံးသောနည်းပညာဆိုင်ရာတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ၎င်းသည် ATU-Net (အာရှနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ယက်) ၏အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(သန်လျင်) ၏အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်အများစုကို အင်ဂျင်နီယာပညာရေးအသိအမှတ်ပြုကော်မတီ မှအပြည့်အဝအသိအမှတ်ပြုခြင်း (သို့မဟုတ်) ယာယီအသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသည်
ထို့အပြင် ၎င်းသည် ISO 9001: 2008 နှင့် ISO 9001: 2015  လက်မှတ်များ ရရှိထားသောနည်းပညာတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၉၃ မတ်လတွင် စက်မှုသင်တန်းကျောင်း (၁) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၅ နိုဝင်ဘာလတွင် အစိုးရနည်းပညာဆိုင်ရာအင်စတီကျု (GTI) ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကျောင်းကို အစိုးရနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကောလိပ် (GTC) သို့အဆင့်မြှင့်ခဲ့ကာ သုံးနှစ်တာကာလဘွဲ့ (B.Tech) အစီအစဉ်များကို သင်ကြားခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၎င်းသည်မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်းတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ရာထူးတိုးမြှင့်ခံထားရသောယခင်နှစ်နှစ်ကျောင်းများ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင်ကျောင်းများနှင့်တက္ကသိုလ်များကိုအကြိမ်ကြိမ်ပိတ်ပစ်ခဲ့သော [ပြည်နယ်ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကောင်စီ | စစ်တပ်အစိုးရ] သည်ကျောင်းသားများအားအဓိကမြို့လယ်နေရာများမှခွဲထွက်ရန်မူဝါဒကိုကျင့်သုံးခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်ကျောင်းသား ၄၆၁ ဦး သည်အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (BE) သို့မဟုတ်ဗိသုကာပညာဘွဲ့ (B.Arch) ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်မှ လေးနှစ်တာ သင်ကြားရသော နည်းပညာဘွဲ့ (BTech)၊ နှစ်နှစ်သင်ကြားရသော BE, BArch နှင့် ME အစီအစဉ်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်
နှစ်စဉ်တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲမှ ရမှတ်များအရ ကျောင်းသားများကိုတက္ကသိုလ်တွင် လက်ခံသည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ တက္ကသိုလ်သည် (၆) နှစ်တာ သင်ကြားရသော အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ နှင့် Arch of Bachelor ဘွဲ့များကို သင်ကြားပေးသည်
ဝင်ခွင့်လိုအပ်ချက်ပြည့်မီသော ကျောင်းသားများသည်မြန်မာနိုင်ငံရှိမည်သည့်ဒေသမှမဆို နည်းပညာတက္ကသိုလ် (သန်လျင်) သို့လျှောက်ထားနိုင်သည်
ဘန့်ကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၁ ဦး၊ မ ၂၅၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဈာပနသည် ပါဠိဘာသာမှဖြစ်ပြီး သေဆုံးကွယ်လွန်သွားသောသူတို့အား ပြုလုပ်ပေးသော အခမ်းအနားဖြစ်သည်
ကြွင်းကျန်သော ရုပ်အလောင်းအား မြေမြှုပ်ခြင်း၊ မီးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်းတို့ကို တက်ရောက်လာသူများနှင့် ပြုလုပ်သော အခမ်းအနားဖြစ်သည်
ငဖြူကလေးရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahpyukalayywar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၅ ဦး၊ မ ၁၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒလက်စာဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daletsarwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ယီးလာဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီးလာဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆ ဦး၊ မ ၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၁ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ဆည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letse)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ခရမ်းခြံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကက်နက်စိန် (၁၉၁၆−၁၉၇၃) သည် မြန်မာလူမျိုး သဘင်အနုပညာရှင် ဖြစ်ပြီး တိုင်းသိပြည်ကျော် မင်းသားကြီး ဂရိတ်ဘိုးစိန်၏ သားကြီး ဖြစ်သည်
၁၉၁၆ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ဦးဖိုးစိန်၊ ဒေါ်ကြင်ယုံတို့မှ ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
မောင်နှမ (၇) ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး မွေးချင်းများမှာ စိန်ကြိုင်၊ တင်မြင့်၊ မူမူ၊ သက်စိန်၊ မြင့်မြင့်စိန်၊ မောင်ချိုတို့ ဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ ခက်စိန် တွင်၏
စိန်ဂျွန်းကျောင်း တက်သည့်အခါ ကက်နက် (Kenneth) ဟူသော အမည်ရလာသည်
တက္ကသိုလ်ပညာကို အင်္ဂလန်၌ သွားသင်သည်
ဖခင်၏ စိန်မဟာသဘင်တွင် ပါဝင်သည်
သဘင်အမည်ကို မိုးညှင်းသံဗုဒ္ဓေ ဆရာတော်ပေးသည့် ကနက်စိန် ဟု ယူသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ရှင်ဥတ္တမကျောင်း၌ လူငယ်များအား ဂျပန်စာ သင်ပေးသည်
၁၉၄၆ ခု၊ မတ်လ ၁၆ ရက်၌ ဗဟန်း နေသူရိန်ရုံတွင် ကျင်းပသော လူထုအစည်းအဝေးတွင် မြန်မာနိုင်ငံတော် တူရိယာဂီတ အဖွဲ့ချုပ်၏ ဝါဒဖြန့်ချိရေးနှင့် ပြန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြုကာ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သို့ ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ပွဲများ သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁ ရက်၊ မန္တလေး ပန်းချီ၊ ပန်တျာနှင့် ပြဇာတ်ကျောင်း ဖွင့်ပွဲဂုဏ်ပြု ညစာစားပွဲတွင် ဖျော်ဖြေပေးသည်
မကွယ်လွန်မီအထိ သဘင်ကောင်စီ ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ရေးနှင့် အနုသဘင်ပညာရှင်များ ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့ နာယက အဖြစ် တာဝန်ယူထားသည်
၁၉၆၀ တွင် ရန်ကုန်ကို ဖူးဘရိုက် (Fulbright) ထောက်ပံ့ငွေနှင့် မြန်မာ့ သဘင်ပညာအား သုတေသနပြုရန် လာသည့် ဝစ်တဟေး (J. A. Withey) နှင့် ရင်းနှီးကာ ဖခင်၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းကို ဂရိတ်ဖိုးစိန် အမည်ဖြင့် ၁၉၆၅ ခုတွင် အမေရိကန်၌ စာအုပ်ထုတ်သည်
မြင်းပွဲကို ဝါသနာထုံသည်
ရန်ကုန်မြင်းပြိုင်ကွင်း တပ်ကလပ်၌ အသင်းဝင်ဖူးသည်
ဇနီး ဒေါ်ငွေကိုင်နှင့် ရဲစိန်၊ ညီဝင်းစိန် ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်အပြင် သမီးထွေးတစ်ဦး မွေးထုတ်ခဲ့သည်
သားများမှာ ဖခင်နည်းတူ မင်းသားများ ဖြစ်လာသည်
နိုင်ငံတော်က ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြင့်ထားသည်
၁၉၇၃ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ညနေ ၄ နာရီ၊ မိနစ် ၄၀ အချိန်၌ ရန်ကုန်ရှိ နတ်မောက်ရိပ်သာ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၈၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
မီးစုန်း (St. Elmo's fire) ဆိုသည်မှာ ရာသီဥတု လက္ခဏာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး လေထုအတွင်းရှိ လျှပ်စစ်စက်ကွင်းကြောင့် အရောင် တောက်ပသော ပလာစမာ အလုံးကြီးများ ဂရောင်းကျနေသော အရာအဝတ္ထုပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် မိုးကြိုးမုန်တိုင်းများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထိုမှတဆင့် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းများ ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ စိန့်အယ်လ်မို မီး ဆိုသော အမည်မှာ သင်္ဘောသားတို့ ယုံကြည်ကိုးကွယ်သော စိန့်အီရပ်စမပ် (St. Erasmus) အီတလီ အခေါ်ဖြင့် စိန့်အယ်လ်မိုကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုအဖြစ်အပျက်သည် တစ်ခါတရံတွင် ပင်လယ်အတွင်း သွားလာနေသော သင်္ဘောများတွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်ချိန်၌ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး တောက်ပနေသော မီးလုံးကြီးကြောင့် သင်္ဘောသားများက ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ကြောက်ရွံ့စရာ အဖြစ်တစ်ခု အဖြစ် မှတ်ယူသောကြောင့် ထိုသို့ အမည်တွင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်းဆိုင်ရာ သွင်ပြင်လက္ခဏာ အနေနှင့် ပင်လယ်မီးစုန်းသည် တောက်ပသော အပြာရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်ဖြင့် ထိန်ထိန်ညီးညီး ရှိတတ်သည်
မြင့်မား၍ ချွန်ထက်နေသော မိုးကြိုးလွှဲများ၊ ရွက်တိုင်များ၊ စပိုင်းယားခေါ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ထိပ်ကဲ့သို့သော အချွန်အတက်များ၊ မီးခိုးခေါင်းတိုင်များနှင့် လေယာဉ်ပျံ အတောင်ပံများပေါ်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်သည်
ထို့အပြင် သစ်ရွက်များ၊ မြက်ပင်များနှင့် ကျွဲနွားသတ္တဝါတို့၏ ချိုများ ထိပ်တွင်ပင် ဖြစ်သည်
အမြဲမကြာခဏ ဆိုသလိုပင် တောက်ပသော အလင်းရောင်နှင့် အတူ တဝီဝီမြည်နေသော အသံမျိုး တွဲဆက် ပါလာတတ်သည်
၁၇၅၀ တွင် မိုက်ကယ်ဒက်မန်းက ချွန်ထက်နေသော သံချောင်းထိပ်တွင် မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ဖြစ်ပေါ်ချိန်၌ မီးစုန်းကဲ့သို့သော အလင်းရောင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်ကြောင်း ခန့်မှန်းပြောကြားခဲ့သည်
ပင်လယ်မီးစုန်းသည် ဓာတ်ငွေ့များနှင့် ပလပ်စမာများ ရောနှောနေသော ဒြပ်နှောဖြစ်သည်
ပင်လယ်မီးစုန်း ဖြစ်ပေါ်ရာ အရာဝတ္ထုကို ဝိုင်းရံနေသော လျှပ်စစ်စက်ကွင်းထဲရှိ လေမော်လီကျူးများတွင် အိုင်ယွန်နိုင်ဇေးရှင်းခေါ် ဓာတ်ဖယ်ထုတ်မှု ဖြစ်ပေါ်ပြီး အလင်းရောင် နည်းပါးနေသော အခြေအနေမျိုးတွင် တွေ့နိုင်သည့် အရောင်ဖျော့သည့် တောက်ပမှုမျိုး ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ပင်လယ်မီးစုန်းတွင် တစ်စင်တီမီတာလျှင် ၁၀၀၀ ဗို့ခန့်မျှသော ဓာတ်အား ထွက်ပေါ်ပြီး ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ဖြစ်ပေါ်ရာ အရာဝတ္ထု၏ အနေအထားပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်
ချွန်ထက်သော အရာဝတ္ထုများတွင် ထိုသို့သော ရလဒ်ထွက်ပေါ်ရန် အတွက် ထိုထက် ပိုနည်းသော ဗို့အားသာလျှင် လိုအပ်သည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် ချွန်ထက်နေသော အရာဝတ္ထုတွင် လျှပ်စစ်စက်ကွင်းများ ပိုမိုသိပ်သည်းစွာ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ထို့အတွက်ကြောင့် ချွန်ထက်သော အရာဝတ္ထုများ အတွက် ဗို့အားထုတ်လွှတ်မှုမှာ ပို၍ ပြင်းထန်သည်
ပင်လယ်မီးစုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြေအနေမျိုးမှာ မိုးကြိုးမုန်တိုင်း ကျရောက်ချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး မိုးတိမ်တိုက်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အောက်ရှိ မြေပြင် ကြားတွင် အလွန်မြင့်သော ဗို့အား ရှိတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ထိုသို့သော ဗို့အားများကြောင့် လေမော်လီကျူးများ ထိန်လင်း တောက်ပလာပြီး ပင်လယ်မီးစုန်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ကမ္ဘာ့လေထု အတွင်းရှိ နိုက်ထရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့တို့ကြောင့် ပင်လယ်မီးစုန်း၏ အပြာရောင် နှင့် ခရမ်းရောင် အလင်းရောင်များကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုသို့ ဖြစ်ရခြင်းမှာ နီယွန်မီးရောင်များ တောက်ပမှု ဖြစ်ရခြင်းနှင့် ဖြစ်ပျက်ပုံခြင်း ဆင်တူသည်
အရှင်ဧကဒုဿဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကဒုဿဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
နခိုင်မြို့  (中井町 နခိုင် − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၉၈၇၁ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၉၃ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၂၀.၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများသည် ဗမာစကားနှင့်ဆက်စပ်ဘာသာစကားများဖြစ်ကြသည်
မြန်မာဘာသာစကား၊ ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် အခြားဗမာဒေသိယစကားများဖြစ်သော ထားဝယ်စကား စသည်တို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့တွင်ပြောဆိုသုံးနှုန်းပြီး စာအရေးအသားစနစ်မရှိသေးသည့် တိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများဖြစ်သော မိုင်းသာစကား၊ မရူစကား၊ လရှီစကား နှင့် ဇိုင်ဝါးစကားတို့လည်းပါဝင်သည်
ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအုပ်စုဝင်တို့ကို ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးမှ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြလေသည်
(ဘရက်ဒလေ ၁၉၉၇)ဇိုင်ဝါး(တရုတ်အခေါ် Xiaoshan 小山)၊ လော်ဝေါ်(တရုတ်အခေါ် Lang'e 浪峨)၊ လချိတ်(တရုတ်အခေါ် Chashan 茶山) နှင့် Pela လူမျိုးစုတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူနည်းစုမျိုးနွယ်များအဖြစ် တရားဝင်သတ်မှတ်ထားပြီး ဂျိန်ဖော့လူမျိုးစုအတွင်းတွင် ပါဝင်သည်
တရုတ်တို့က ဂျိန်းဖောမျိုးနွယ်စုအားလုံးကို စုပေါင်း၍ Dashan 大山 ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဂျိန်ဖော့၊ ဇိုင်ဝါ၊ လော်ဝေါ်၊ လချိတ်စသည့် မျိုးနွယ်စုတို့သည် ကချင်တိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ကာ မိုင်းသာလူမျိုးမှာ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားတို့တွင်ပါဝင်ပြီး ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံရှိ တိုင်းရင်းသား ၁၃၅ မျိုးတွင်အပါအဝင်ဖြစ်ကြသည်
:ဤအုပ်စုတွင်ပါဝင်သည့် ဘာသာစကားများ၏ အသံအနိမ့်အမြင့် (တက်ကျသံ) အပေါ်မူတည်၍ လာမာ (၂၀၁၂) က အောက်ပါအတိုင်း အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်
ဗမာနွယ်ဗမာဘာသာဗဟိုချက်အုပ်စု (တောင်ပိုင်းဗမာနွယ်)မိုင်းသာ-ဇိုင်ဝါး (မြောက်ပိုင်းဗမာနွယ်)မိုင်းသာအုပ်စုမိုင်းသာဇိုင်ဝါးအုပ်စုပေါ်လာ (ပေါ်လာ)လရှီ-ဇိုင်ဝါးလရှီ (လချိတ်)မရူ၊ ဇိုင်ဝါး(အဇီး)နိရှိစကားကို ဗမာနွယ်ဘာသာစကားတို့၏ရှေးဦးဘာသာစကားဖြစ်သော ရှေးမြန်မာစကား၏ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများမှတဆင့် ယနေ့ခေတ်ဗမာနွယ်ဘာသာစကားအသီးသီးတို့တွင် ပြောင်းလဲလာပုံအပေါ်တွင်အခြေခံ၍ ဗမာအုပ်စုနှင့် မရူအုပ်စုဟူ၍ အုပ်စုနှစ်ခုခွဲခြားထားသည်
ဗမာအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ ဗမာစကား၊ မိုင်းသာစကားနှင့် ယူနန်ပြည်နယ် တယ်ဟုန်ခရိုင်တွင်နေထိုင်သော လူဦးရေ ၁၀၀ ခန့်ကသာပြောဆိုကြသော ရှန်းတောင်စကားတို့ဖြစ်ကြသည်
မရူအုပ်စုတွင်ပါဝင်သောဘာသာစကားများမှာ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီ(လချိတ်၊ မရူနှင့် ပေါ်လာစကားတို့ဖြစ်ကြသည်
ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများစွာထဲမှ ရခိုင်စကားတွင် ရ နှင့် ယ တို့သည် အသံမတူညီသော ဗျည်းအက္ခရာများဖြစ်ကြသော်လည်း ဗမာစကားတွင်မူ ထိုဗျည်းနှစ်ခုစလုံးသည် ယ ဗျည်းသံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲရောနှောသွားခဲ့ပြီး အခြားဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားအများစုသည်လည်း ထိုနည်းတူပင်ဖြစ်သည်
ထားဝယ်စကားတွင်မူ ကျောင်း ကို က္လောင်း၊ မြေ ကို  မ္လေ စသည်ဖြင့် လဆွဲသံများကို ယနေ့အချိန်အထိ တွေ့ရှိနိုင်သေးသည်
ရှေးမြန်မာစကားတွင် တွေ့ရှိရသော ယပင့်နှင့် ရရစ် ဗျည်းတွဲကိုမူ ဗမာအုပ်စုဝင်မည်သည့်ဘာသာစကားတွင်မှ မတွေ့ရတော့ပေ
ဘိတ်စကားမှာမူ မြန်မာဒေသိယစကားများတွင် လေ့လာမှုအနည်းငယ်သာပြုလုပ်နိုင်သေးသည့် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်
ဗမာစကား (ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကား စသည်တို့ ပါဝင်သည်)မိုင်းသာစကားရှန်းတောင်စကားဖွန်းစကားဓနုစကားမရူအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားများဇိုင်ဝါး(အဇီး)ပေါ်လာစကား လရှီစကားမရူ(လော်ဝေါ်ဒေးဗဒ် ဘရက်ဒလေ က ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်ပိုင်းတွင်ပြောဆိုသည့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး လိုလို-ဗမာအုပ်စုဝင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သော ဥဂွန်စကားကို လိုလိုနွယ်အုပ်စုတွင်မထည့်သွင်းပဲ ဗမာနွယ်အုပ်စုတွင်ထည့်သွင်းထားသည်
ဥဂွန်-ဗမာနွယ်ဥဂွန်နွယ်ဗမာနွယ်ဗမာဘာသာစကားအခြားဗမာအုပ်စုဖွန်းဗမာနွယ် ဗဟိုချက်အုပ်စုမရူ၊ အဇီးလရှီ၊ မိုင်းသာ၊ ပေါ်လာ၊ ရှန်းတောင်ဗမာဘာသာစကား၏  မိခင်ဘာသာစကား ပြောသူအရေအတွက်သည်  ၃၈,၈၀၀,၂၉၀‌ဦးအထိရှိရာ ၎င်းသည် ဗမာနွယ်စုစုပေါင်း (၄၃,၉၁၇,၃၀၆ဦး, ၁၀၀%) တွင် ၈၈.၃၄% ခန့်အထိ ပြောဆိုကြသည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ မိခင်ဘာသာစကား ပြောဆိုသူအရေအတွက်ကို အောက်တွင်ဖော်ပြထားသော ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (၂၀၂၁-၂၂)
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၂ ဦး၊ မ ၂၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဟချွန်းနူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hachunnu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟချွန်းဆားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥတ္တရာသဠ်နက္ခတ် မှာ ပြုဗ္ဗသဠ်နက္ခတ်နှင့် ပေါင်း၍ ဆင်မလှမ်းဟန်လေးလုံးရှိကြောင်းဆိုသည်
ထိုနက္ခတ်ကို အဿိဒေဝနတ် အစိုးရကြောင်းလည်း ဆိုသည်
ဤနက္ခတ်သည် ဆင်တာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ မြေနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒင်္ဂါးကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dingarkyun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ကုန်းတန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းတန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၅ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဥက္ကာသတိကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥက္ကာသတိကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
'ဗမာလူမျိုး ('အင်္ဂလိပ်:  Burma People)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် လူဦးရေအများဆုံးသော လူမျိုးစုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လူဦးရေ ၏ ၆၈% သို့မဟုတ် ၃၆ သန်းခန့်မျှရှိသည်
ဗမာလူမျိုးတို့သည်  တိဘက်-မြန်မာ(Tibeto-Burman) လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်
မွန်ဂိုလွိုက်(Mongoloid race) ဖြစ်သည် ဟု     မြန်မာ သမိုင်းပညာရှင် သမိုင်းပါမောက္ခဆရာကြီးဒေါက်တာသန်းထွန်း က မှတ်ချက် ပြုသည်
ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံဟု ခေါ်သော နေရာတွင် ယခင်အနှစ် ၄၀၀,၀၀၀ လောက်က လက်နက်ကို အသုံးပြုတတ်ပြီ ဖြစ်သော ရှေးလူများ နေထိုင် ခဲ့ကြသည်
ရာသီဥတုမှာ ယခုအခါထက် ပို၍ အေးသည်
မိုးမှာ၊ ယခုထက် သုံးဆမှ ခြောက်ဆခန့် ပိုသဖြင့်၊ မိုးစွေကာလဟု ခေါ်ရသည်
ယခင် အနှစ် ၂၀၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ ထို ရှေးလူများသည် လက်နက် လုပ်တတ်သော အဆင့်သို့ ရောက်လာသည်
အလွန်အေးသော မြောက်လေကို ကြောက်သဖြင့်၊ တောင်စောင်းများ၌ တောင်ဘက်သို့ အပေါက်လှည့်သော ဂူများတွင်သာ နေကြသည်
ယခင်အနှစ် ၄၀,၀၀၀ လောက်မှ စ၍ လူအစစ်များ ဖြစ်လာ ကြသည်
ရာသီဥတုမှာ ယခင်အနှစ် ၁၀,၀၀၀ မှ စ၍၊ တဖြည်းဖြည်း ယခု ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာသည်
ယခင်အနှစ် ၁၁,၀၀၀ ခန့်က၊ ထိုသူများ နေခဲ့သော ပြဒါးလင်းဂူတွင် သူတို့ ရေးဆွဲခဲ့သော ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နံရံ ပန်းချီကား တို့ကို တွေ့နိုင်သည်၊၊ ယခု ဆင်၊ ဝက်၊ သမင်တို့နှင့် တူသော ပုံများ၊ အရိုးသာ ဖော်ပြသော ငါးနှင့် လက်ဝါးပုံများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
ဂူတွင်းမှ မြင်ရသော နေထွက်ပုံမှာ၊ ရှုခင်းကား ဖြစ်မည် ထင်ရသည်
မြန်မာတို့သည် ခရစ် (၁၁) ရာစုနှစ်မှ စ၍ ဗုဒ္ဓ သာသနာကို လက်ခံခဲ့၍ မည်သည့် ကိစ္စမဆို ဗုဒ္ဓ သာသနာကို ထိပ်တန်းက ထား၍ စဉ်းစား ဆောင်ရွက်သော ဓလေ့ကို ရခဲ့သည်
မျိုးရိုး စဉ်ဆက်မှာ တိဗက် တရုတ်နှင့် နီးစပ်သဖြင့် တရုတ် ဘက်မှ ဓလေ့ များစွာလည်း မြန်မာတို့ ယခုတိုင် ဆက်လက်၍ အသုံးပြု နေပါသည်
မနုဿသမိုင်းအရ  ဗမာလူမျိုးစုတို့သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နာဂ၊ သက်၊ ကမ်းယံ၊ ပျူ တို့နောက်မှ ဝင်ရောက်လာခြင်းဖြစ်သော်လည်း ပျူတို့ ထူထောင်သည့် ပထမပြည်ထောင်စုကို အေဒီ ၈ ရာစုတွင် နန်ကျောက်တို့က ဖျက်စီးပြီးချိန် မတိုင်မှီကပင် ရောက်ရှိနေထိုင်နေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
အေဒီ ၁၀ ရာစုမတိုင်မှီအချိန်ကပင် ကျောက်ဆည် ၁၁ ခရိုင်တွင် အခြေချခဲ့ပြီး နောက်များမကြာမှီတွင် မြစ်သာ ၆ ခရိုင်၊ ပုဂံ နေပြည်တော်တို့ကို ထူထောင်ကာ ဒုတိယမြန်မာပြည်ထောင်စုကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
သို့သော်မြန်မာတို့က ထိုပြည်ထောင်စုကို ပထမပြည်ထောင်စုအဖြစ်သာ လက်ခံကြသည်
သမိုင်းတစ်လျောက်တွင် မွန်ဂို၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ကရင် အစရှိသည့် အတွင်း၊ အပြင်ရန်အမျိုးမျိုးနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ဖူးပြီး အကြိမ်တိုင်းတွင် ပြည်ထောင်စု၏ ဦးဆောင်သူနေရာကို ပြန်လည်ကာရောက်ရှိနိုင်ခဲ့သည်
အနော်ရထာ၏ ပထမပြည်ထောင်စု(ပထမမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ တပင်ရွှေထီး-ဘုရင့်နောင်တို့ ၏ဒုတိယပြည်ထောင်စု(ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)၊ အလောင်းဘုရား၏ တတိယပြည်ထောင်စု(တတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီး)တို့ကိုတည်ထောင်ကာ သမိုင်းတစ်လျောက်တွင် အောင်နိုင်သူများအဖြစ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ စစ်ပွဲ (အင်္ဂလိပ်တို့၏ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် ပထမ ကျူးကျော်စစ်ပွဲ) အပြီးတွင် မဏိပူရ၊ တနင်္သာရီနှင့် ရခိုင် ဒေသများကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၁၈၈၆ တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာအတွင်းသို့ ကျ‌ရောက်ခဲ့ပြီး၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုခေါင်းဆောင်များ၏ ဦးဆောင်ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်မှု အောက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး မြန်မာပြည် အဖြစ်ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ နိင်ငံ့တော်အစိုးရ ကို ပုန်ကန်ကာ အာဏာသိမ်း ပြီး ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် အဖြစ် ကူးပြောင်းကာ တစ်ပါတီဗဟိုဦးစီးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၂၆ နှစ်အကြာတွင် ၈လေးလုံး လူထုဆန္ဒထုတ်ဖော်မှုကြောင့် တစ်ပာတီအာဏာရှင်စနစ် စနစ်ပျက်သုဉ်းသော်လည်း စစ်တပ်မှ နောက်တစ်ကြိမ် အာဏာသိမ်းကာ ၂၀၁၀ထိ ၁၉နှစ်ကြာ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၂၀၁ဝ ခုနှစ်တွင် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီစနစ်သို့ကူးပြောင်းရန်စီမံလျက်ရှိပြီး ကုလသမဂ္ဂ‎၊ အာဆီယံ၊ WTO စသည့် အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပါဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်မလာမီ နှစ်ပေါင်း၄၀ဝ၀ကျော်ခန့်အချိန်က ဗမာလူမျိုးတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ဘက် ကန်စုဒေသ၊ ထောင်မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
သက်သေအထောက်အထားအားဖြင့် ဗမာတို့၏ ဘိုးဘွားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုရန်ခက်သကဲ့သို့ ငြင်းပယ်နိုင်ခြင်းလည်းမရှိပေ
တွေ့ရှိရသည့် ထိုလူမျိုးစုတို့၏ ကျန်ရစ်သောအသုံးအဆောင်များမှာ အတော်အတန်အဆင့်မြင့်သည့် ကျောက်ခေတ်နှောင်းလက်ရာမျိုးရှိပြီး ခေတ်ပြိုင်တရုတ်လက်ရာများနှင့် ရေချိန်ညီသောယဉ်ကျေးမှုမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
တရုတ်တို့၏အင်အားကြီးမားစွာနယ်ပယ်ချဲ့ထွင်လာမှုများ၊ လူမျိုးစုအချင်းအချင်း တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အဆိုပါလူမျိုးစုသည် တောင်ဘက်ဒေသများသို့ ရွေ့ပြောင်းလာကြသည်
ထိုသို့ လွတ်လပ်မှုအတွက် ရွေ့ပြောင်းရာတွင် ပေးဆပ်ရသော တန်ဖိုးမှာ အနှစ် ၃၀ဝ၀နီးပါးမျှတိမ်ကောခဲ့ရသည်ယဉ်ကျေးမှုပင်ဖြစ်တော့သည်
ဆိုလိုသည်မှာ မိမိတို့လူမျိုးစုလွတ်မြောက်ရေးအတွက် ယဉ်ကျေးမှုကို ပစ်ပယ်ကာ ရောက်ရာအရပ်မှ ယဉ်ကျေးမှုများရောနှောလာသည်ကို လက်ခံခဲ့ရခြင်းပင်ဖြစ်သည်
တနည်းအားဖြင့် ပုဂံတွင်အခြေချသည့် အေဒီ ၁၁ရာစုက ဗမာတို့ယဉ်ကျေးမှုသည် အေဒီ ၁၁ရာစု တရုတ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ယဉ်လျှင် များစွာကွာခြားခဲ့ပြီး ရောနှောထားသည့် ယဉ်ကျေးမှုများအား လိုတိုးပိုလျော့ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုသစ်လွင်ကောင်းမွန်သော ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းကို ဖန်တီးတီထွင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
သို့ဖြင့် ခရစ်၇ ရာစုများအရောက်တွင် ထိုလူမျိုးစုသည် တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်သို့ရောက်လာပြီဖြစ်ပြီး တရုတ်မှတ်တမ်းများတွင် မန်းမန် ဟုခေါ်သည့် လူရိုင်းအုပ်စုကြီးအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
ထိုအုပ်စုကြီးအတွင်းမှ မန်ဟုခေါ်သည့် လူမျိုးစုမှ မိမိတို့အကြီးအကဲဖြစ်သူကို မင်း၊မင်းစော ဟုခေါ်ကြပြီး စစ်မက်ရေးရာကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်လာသည်
သို့သော် မွှေးမြူရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်ကြကြောင်း သိရှိရသည်
ထိုစဉ်ကပင် အိမ်ကြက်ကို မွှေးမြူနေပြီဖြစ်သည်ဟု သိရှိရသည်
ထိုလူမျိုးသည် ထကြွလုံ့လရှိပြီး စစ်ရေးတွင်အလွန် အားသန်သူများဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်
စစ်ပွဲများတွင် လှံနှင့် မြင်းစီးကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးချကာ တိုက်ခိုက်သည်
အမျိုးသားများသာမက အမျိုးသမီးများပါ မြင်းကိုကျွမ်းကျင်စွာ စီးနှင်းနိုင်သည်
လေးမြားအတတ်တွင် ကျင်လည်ကာ အဆိပ်လူးမြားဖြင့်လည်း ရန်သူကိုတိုက်ခိုက်လေ့ရှိသည်
ခြေတံရှည်အိမ်များတည်ဆောက်နေထိုင်သည်
ဘောင်းဘီဝတ်ဆင်လေ့ရှိပြီး ခေါင်းပေါင်းအနီကို ပေါင်းလေ့ရှိကြောင်း သိရသည်
၈ရာစုအစောပိုင်းကာလများတွင် နန်ကျောက်တို့၏ အုပ်စီးမှုကိုခံလာရပြီး ခရစ်နှစ်၇၉၄ ခန့်တွင် နန်ကျောက်လက်အောက်ခံဖြစ်ရသည်
စစ်ရေးကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် နန်ကျောက်တို့၏ အရှေ့တောင်အာရှကုန်းမြေအား ကျူးကျော်စစ်ပွဲများတွင် တပ်ဦးမှ အများဆုံးပါဝင်ရလေ့ရှိသည်
မန်းမန်စစ်သည်များသည် အလွန်သတ္တိရှိပြီး သစ္စာလည်းမြဲသည်ဟုဆိုလေ့ရှိသည်
စစ်ပွဲတွင် မန်းမန်စစ်သည်တစ်ဦးအား ဖမ်းဆီးရမိ၍ မည်သို့ပင်ရိုက်နှက်စစ်ဆေးစေကာမူ မည်သည့်လျှို့ဝှက်ချက်ကိုမှ ပြောပြမည်မဟုတ်ဟု ဆိုသည်
စစ်တိုက်သန်သူများဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့ကို အုပ်စီးထားသည့် နန်ကျောက်များခိုင်းသကဲ့သို့ အချိန်ကြာမြင့်စွာ လှည့်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှာ မဖြစ်နိုင်သည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ နဂိုကပင်လွတ်လပ်မှုကို အလေးထားသည့်လူမျိုးဖြစ်သည်ကြောင့် တစ်ကြောင်း ခရစ်နှစ် ၉ ရာစုမတိုင်မီကပင် နန်ကျောက်အုပ်ချုပ်သည့် ပြည်နယ်အတွင်းမှ အုပ်စုလိုက်စတင်ထွက်ခွာလာကြသည်
အရှေ့တောင်အာရှတခွင် နေရာဒေသအတော်များများကို ရောက်ဖူးပြီးဖြစ်သဖြင့် မိမိတို့နှင့် အသင့်တော်ဆုံးဖြစမည့် ဒေသကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီဖြစ်သည်
သို့ဖြင့် ပူပြင်းစိုစွတ်သော၊ ငှက်ဖျားရောဂါကဲ့သို့ ရောဂါဆိုးမျိုးရှိရာ ဒေသများကို ရှောင်ရှားကာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗဟိုဒေသ၊ ပူအိုက်ခြောက်သွေ့ကာ ရောဂါဘယဘေးကင်းရှင်းသည့် ဒေသကို ရွေးချယ်အခြေချလေတော့သည်
မြန်မာ့မြေပထဝီအနေအထားကို သိရှိပြီးဖြစ်သကဲ့သို့ မိမိတို့အား ခုခံသူမရှိမည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည့် သံလွင်မြစ်ကို စုန်ဆင်းကာ မြောက်ပိုင်းရှမ်းပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းကာ ဗဟိုမြန်မာဒေသကို အရှေ့တောင်ထောင့်မှ ဝင်ရောက်သည်
ထို့နောက် စိုက်ပျိုးမြေကောင်းမွန်သည့် ကျောက်ဆည်နှင့် မင်းဘူးဒေသများကို မွန်၊သက်၊ပလောင် နှင့် ပျူတို့ထံမှ လုယူသည်
(လုယူသည်ဟုဆိုရာတွင် တစ်ပြိုင်နက် စစ်ပြု၍ ယူသည်မျိုးရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ လူဦးရေအတိုးအပွားပေါ်တွင် အခြေပြုကာ ဝါးမြိုခြင်းလည်း ရှိနိုင်သည်
ထို့နောက် ဆက်သွယ်ရေး၊ရိက္ခာရရှိနိုင်မှုနှင့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို သုံးသပ်ကာ မြို့တော်အဖြစ် အလယ်ဗဟိုတွင်ရှိသည့် ပုဂံကိုထူထောင်သည်
ထိုနောက် မိမိအရင်လူမျိုးများဖြစ်သည့် ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ဘာသာစကား၊ဘာသာရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို လက်ခံသုံးစွဲလာကြသည်
ထို့ကြောင့် အောင်နိုင်သူများသည် ယဉ်ကျေးမှုဖြင့်ကျဆုံးပြီဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင်ဖြစ်တော့သည်
ပလောင်နှင့် မွန်လူမျိုးများထံမှ ဆည်ရေသောက်လယ်ယာမြေစိုက်ပျိုးနည်းစနစ်ကို ရယူကာ စိုက်ပျိုးရေးကို အကြီးအကျယ်တိုးချဲ့သည်
တောများကိုခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းကာ စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ဖော်ထုတ်သည်
သို့ဖြင့် ရွှေဘို၊မုံရွာ၊ပခုက္ကူ၊စစ်ကိုင်း နှင့် မန္တလေးအစရှိသည့် ဒေသများတွင်လယ်စိုက်ပျိုးကြပြီး အခြားမြေဩဇာညံ့ဖျင်းသည့် အရပ်များတွင် ကွမ်း၊ထန်း အစရှိသည့် ဥယျာဉ်ခြံများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်
အလွန်မှ ညံ့ဖျင်းသည့် မြေများတွင် ပြောင်း၊နှမ်း အစရှိသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်
ဤသို့ မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ခြောက်သွေ့ဒေသကြီးတစ်ခုလုံးအား စိုက်ပျိုးမြေအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်းမှာ အလွန်ပင်ဂုဏ်ယူဖွယ်ဖြစ်သည့် ကြီးမားသောအောင်မြင်မှုပင်ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးရေးဖြစ်ထွန်းကာ အခြေတကျနေထိုင်ခွင့်ရရှိလာပြီဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း အလျင်အမြန်ပင်တိုးပွားလာပြီး နယ်ပယ်မှာလည်း ကျယ်ပြန့်လာသည်
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းလွင်ပြင်ဒေသများတွင် အစဉ်အဆက် နေထိုင်ကြသည်
AD ၁၀ ရာစု ခန့်စ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်တွင် မြို့ပြများထူထောင်နေထိုင်ကြသည်
ပုဂံ၊ အင်းဝ၊ အမရပူရ၊ စစ်ကိုင်း၊ မန္တလေးတို့မှာ ထင်ရှားသည်
ယနေ့အချိန်များတွင် ဗမာလူမျိုးမှာ မြန်မာနိုင်ငံစုစုပေါင်းလူဦးရေ ၈၈ ရာခိုင်နှုန်းကျော်ရှိသည်
ဗမာအမျိုးသမီး များသည် ရင်စေ့ ရှပ်အင်္ကျီကို ဝတ်ဆင်ပြီး ပိုးချည်ဖောက်ထားသော ကွင်းလုံချည်ကို ဝတ်ဆင်၍ပခုံးတွင်ပုဝါလွှား ရင်တစ်ဘက်တစ်ချက်တွင်ချထားသည်
မြန်မာအမျိုးသမီးများသည်ဆံပင်ကိုအထူးဆင်ယင်ထုံးဖွဲ့လေ့ရှိသည်
အမျိုးသားများမှာ ဦးခေါင်းတွင် ခေါင်းပေါင်းပေါင်း၍ တိုက်ပုံ ရင်စေ့နှင့် ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်ကြသည်
ဘာသာအယူဝါဒအားဖြင့် အစပထမတွင် မဟာယာနဂိုဏ်း၊ ရိုးရာနတ်နှင့်ဟိန္ဒူနတ်တို့ကို ကိုးကွယ်သည်ဟု လေ့လာသိရှိရသည်
အနော်ရထာမင်း လက်ထက်တွင် ထိုအယူကွဲဂိုဏ်းများကို နှိပ်ကွပ်ပြီး စစ်မှန်သည့် ထေရဝါဒ(မဟာယာနဂိုဏ်း က ဟိနယာနဟုခေါ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ရန် ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်
သို့သော် သမိုင်းတစ်လျောက်တွင် မဟာယာန နွယ်သော ပွဲကျောင်းအလေ့အထများ၊ ရိုးရာနတ်နှင့် ဟိန္ဒူဆိုင်ရာအလေ့အထများကို ညောင်ရမ်းခေတ်အထိ တွေ့ရှိခဲ့ရသည်
သက်သေအားဖြင့် ကျန်စစ်သားမင်း နန်းသစ်တည်ပြီး နန်းသိမ်းပွဲခံရာတွင် ဟိန္ဒူနတ်ဖြစ်သည့် ဗိဿနိုးနတ်ကို ပင့်ဖိတ်ပသခြင်း၊ တောင်ငူနန်းဆက်တွင်လည်း တောင်တွင်းရှင် မုန်ယိုဆရာတော်၊ ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏ နောက်ဆုံးမင်းဆက်များတွင် ဗားမဲ့၊ ဗားမော့ အစရှိသည့် မွန်ဆရာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ နတ်မေးစေခြင်း အစရှိသည်တို့ကိုတွေ့ရသည်
ယနေ့ မြန်မာစာပေအရေးအသားမှာ ဗမာစာကိုစံထားပြီး ရုံးသုံးစာအဖြစ်၊ မြန်မာစာအဖြစ် သတ်မှတ်သည် ဟုဆိုနိုင်သည်
စာပေအရေးအသားတွင် ဗမာတို့သည် အနွယ်တူသော ပျူတို့ထံမှ မသင်ယူခဲ့ပဲ၊ မွန်ဘာသာစကားပြောဆိုမှုကို မှီငြမ်းကာ  အက္ခရာ အရေးအသားမှာလည်း မွန်တို့ထံမှ ရယူခဲ့သော်ငြား ကိုယ်ပိုင်အက္ခရာကို တီထွင်ပြောဆိုရေးသားခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ပျူကျောက်စာ အကြွင်းအကျန်များကို ဖတ်ရှု အဓိပ္ပာယ် ဖော်နိုင်ရန်ခက်ခဲနေရသည်
ဗမာ(ခေါ်) မြန်မာတို့သည် ခရစ်နှစ် ၁၁၁၃ မှ ၁၁၇၄ အတွင်း၌ မွန်ယဉ်ကျေးမှု့ကိုမှီငြမ်းပြု၍ သီးခြားယဉ်ကျေးမှု တည်ထောင်ရန် အားထုတ်နေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ ခေတ်ဟောင်းမြန်မာ့ရာဇဝင် စာ-၂၅ ၌ တွေ့ရသည်
မြန်မာ့သမိုင်းဆရာတို့က မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်
ပျူစာမှဆင်းသက်ရိုးမှန်လျှင် ပျူစာမှသည် မြန်မာစာဖြစ်လာစေရန် ခေတ်အဆက်ဆက် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာခဲ့သော ကြားခံစာပေမျိုး ရှိရမည်
ယင်းကဲ့သို့မရှိခဲ့ကြောင်းကို ရာဇကုမာရ် ကျောက်စာက သက်သေခံလျက် ရှိသည်
ရာဇကုမာရ်ကျောက်စာ၌ ပါဠိ၊ မြန်မာ၊ ပျူ၊ မွန် ဟူ၍ စာပေလေးမျိုးဖြင့် တပြိုင်တည်း ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်
ယင်းကျောက်စာမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုတည်းကို စာပေလေးမျိုးဖြင့် တစ်ခေတ်တည်းတွင် ရေးထိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့်မြန်မာစာသည် ပျူစာမှဆင်းသက်လာသည်ဟူသောအဆိုမှာ ခိုင်လုံသောအထောက်အထားမဟုတ်ချေ
အလားတူစွာ မွန်စာမှဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုပြန်ရန်လည်း ယင်းကျောက်စာမှာပင် မွန်စာလည်း ပါရှိနေပြီးဖြစ်သောကြောင်းတည်း
ယနေ့ထိ လူတို့သည် ပျူစာကိုကောင်းစွာ ရေရေလည်လည် ဖတ်တတ်သူဟူ၍ မရှိသေးချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပျူတို့သည် ရခိုင်နှင့် မွန်တို့ကဲ့သို့ သီးခြားစာပေဖြင့် ရပ်တည်နေထိုင်လာခဲ့သော လူမျိုးများဖြစ်နေသောကြောင့်တည်း
ဒေါက်တာသန်းထွန်းက သူ၏ခေတ်ဟောင်း မြန်မာ့ရာဇဝင်စာ-၁၂၂ တွင် ထိုလေးရာစုတွင် စာရေးနည်းပညာကို ပျူတို့ရကြလျှက် မွန်နှင့်ရခိုင်တို့က ၆ ရာစုတွင်ရနေပြီးဖြစ်လျက် နောင်အခါ မြန်မာတို့က ပျူ၊ မွန် နှစ်ဦးစလုံး ထံမှ နည်းကိုမှီလျှက် ၁၁ ရာစုတွင် ထိုပညာကိုရကြသည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်ဟူ၍ ကောက်ချက်ချ ရေးသားခဲ့သည်
တဖန် ပုဂံခေတ်၊ ပင်းယခေတ်၊ အင်းဝခေတ် ကျောက်စာများကို သေသေချာချာ လေ့လာကြည့်ပါက “ရခိုင်သံဖြင့် ရေးသားထားသော ရခိုင်စာပေ အသုံးအနူန်းများကိုသာ ” တွေ့ရှိကြရသည်
ထို့ကြောင့် မြန်မာတို့သည် မြန်မာစာကို ပျူနှင့် မွန်တို့ထံမှ ရသည်ဟူသောအဆိုကို စဉ်းစားစရာ အများ ကြီးရှိလာသည်
ရခိုင့်အသံ၊ ပုဂံခေတ်ကျောက်စာနှင့် ဘာသာပြန်ရဟန်းသင်္ဃာ  ရဟန်းသံဃာမင်းဆြာ  မင်းဆရာပင့်သကူ  ပံသကူလှိယ်  လှေအရှေ့လားသော်  အရှေ့သွားသော်သို့သော် ယခုအသစ်တွေ့ရှိထားသည့် စောလူးမင်းကျောက်စာ (၄၁၅ ခုနှစ်)မှာ နှစ်ပေါင်း ၆၀ ခန့်  ရာဇကုမာကျောက်စာ ထက် စောခဲ့သည်ဟု ပညာရှင်များက ပြောဆိုသည်
ဘာသာစကား ခြောက်မျိုးဖြင့် ရေး ထိုးထားသောကြောင့် ဘာသာအများဆုံးပါရှိသည့် ကျောက်စာတစ်ချပ် ဖြစ်သည်
မြန်မာဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ ပျူပါဠိဖြင့် ၁၄ ကြောင်းနှင့် ပျူစာစစ်စစ် ခုနစ်ကြောင်း စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၉ ကြောင်း ပါရှိသည်
မွန်စာ အများဆုံးဖြင့် ရေး ထိုးထားရာဘက်၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် ရှစ်ကြောင်း၊ မွန်ဘာသာဖြင့် ၁၅ ကြောင်း၊ ကျွမ်း (သို့မဟုတ်) ယွန်းဘာသာဖြင့် လေးကြောင်းဖြင့် စာကြောင်းရေ စုစုပေါင်း ၂၇ ကြောင်း ပါဝင်ကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်စာ မပါဝင်ကြောင်း သိရသည်
အက္ခရာစဉ်အတိုင်း စဉ်ထားသည်
ကဒူးလူမျိုးကနန်းလူမျိုးဆလုံလူမျိုးတောင်သားလူမျိုးထားဝယ်လူမျိုးဖွန်းလူမျိုးဗမာလူမျိုးမြိတ်လူမျိုးယောလူမျိုးမြန်မာသမိုင်းပုံ- ဒေါက်တာသန်းထွန်း
အင်းဝခေတ်သည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ပျို့နှင့် မော်ကွန်းအရေးအသား၌ တိုးတက်သော ခေတ်ဖြစ်၏
ထိုခေတ်က ထွန်းကားခဲ့သော စာဆိုပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အများအားဖြင့် ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်
ထိုသို့ရဟန်း ပုဂ္ဂိုလ်စာဆိုများ ထင်ရှားနေသောခေတ်တွင် ကိုယ်ရည်သွေးရတု ပိုဒ်စုံတစ်ပုဒ်ကို ရေးသားခြင်းဖြင့် ထူးကဲစွာနာမည်ကျော်ကြား လာသော အမျိုးသမီးစာဆိုတစ်ဦးကား မိညိုပင်ဖြစ်လေသည်
မိညိုသည် ရခိုင်အမျိုးသမီးဖြစ်၏
သက္ကရာဇ် ၉၁၃ ခုနှစ် တွင် အင်းဝ၌နန်းတက်သော နရပတိစည်သူ မင်းလက်ထက် နန်းတွင်းစာဆိုတော်အဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ရသည်
သူနှင့် အပြိုင် စာဆိုအမျိုးသမီး တစ်ဦးမှာကား နန်းတွင်းသူမိဖြူ ဖြစ် လေသည်
မိဖြူ မိညိုယခုအခါ မိညိုရေးသားသော အထက်ဖော်ပြပါပိုဒ်စုံရတု တစ်ပုဒ်တည်းကိုသာ တွေ့ရပေသည်
သူ၏ ပိုဒ်စုံရတုမှာ ကိုယ်ရည်သွေး ဖြစ်လေသည်
ကိုယ်ရည်သွေးရခြင်းမှာလည်း ယှဉ်ပြိုင်စာဆိုဖက်ဖြစ်သော မိဖြူနှင့်ဖက်ပြိုင်၍ ကိုယ်ရည်သွေး ရခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းသို့ ကိုယ်ရည်သွေးရာ၌ မိညိုသည် ရှေးဦးစွာ မြင်းမိုရ်တောင်ကို ချီးကျူးလိုသောကြောင့်၊'တောင်တွင်မြင်းမိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ရေညိုရစ်သန်း၊ ရံလျက်ဝန်း၍၊ လေးကျွန်းအလယ်၊ လေးသွယ်ခြည်ရောင်၊ တပြောင်ပြောင်လျှင်၊ ဘုန်းခေါင်အထွတ်၊ သုံးလူ့နတ်တို့၊ မချွတ်မေတ္တာ၊ ဘိဓမ္မာကို၊ မှန်စွာအခေါင်၊ ကြားလွှမ့်ဆောင် သည်၊ တောင်တွင်မြင်းမိုရ်သာတကား
'ဟု ရေးသားဖွဲ့ဆိုလိုက် ၏
ထိုနောက် ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်များကို ဖော်ပြလိုပြန် သောကြောင့်၊'စည်တွင်ပဟိုရ်၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ ခါကိုသိစေ၊ ရှစ်ကြိမ် နေဖြင့်၊ ချက်ရေမရွေ့၊ တီးဓလေ့ကား၊ ညဉ့်နေ့နာရီ၊ ခြောက် ဆယ်စီလျှင်၊ ချက်ချီလှည့်ကျူး၊ ညဉ့်ဦးသန်ကောင်၊ သောက် ရောင်မိုးသောက်၊ မွန်းတည့်ရောက်က၊ ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်း၊ လူရဟန်းတို့၊ ထက်ဝန်းဖူးမြင်၊ သိစီရင်သည်
စည်တွင်ပဟိုရ် သာတကား
'ဟု ရေးသားစီကုံးပြန်လေသည်
နောက်ဆုံးပိုဒ်တွင် မိညိုသည် သူ၏သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ကို အထက်က ချီးကျူးခဲ့သည့် မြင်းမိုရ်တောင် ကြီးများသောဂုဏ် နှင့်၎င်း၊ ပဟိုရ်စည်၏ အံ့ဩဖွယ်ရာမြည်ဟည်းလှသော ဂုဏ် နှင့်၎င်း နှိုင်းခိုင်းကာ အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုလေသည်
'နန်းတွင်မိညို၊ ကျွန်ုပ်ဆိုသား၊ မှောင်ကိုပယ်လင်း၊ ဆီမီး ဝင်းသို့၊ သီတင်းငါးမည်၊ သီလတည်လျက်၊ လှရည်ညက်သေး၊ ပြေး၍မဆို၊ သူ့ကိုနှိပ်စက်၊ မာန်မထွက်တည့်၊ ဝှန်တက်ပညာ၊လင်္ကာရတု၊ ဆိုမှုရွရွ၊ ကြားကစိတ်ဝမ်း၊ သူ့နားချမ်းလိမ့်၊ စွဲ လမ်းထိုတွင်၊ တောင်နှယ်ထင်သည်
နန်းတွင်မိညိုသာတကား
ဟင်္သာဝဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharwea)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ဟင်္သာဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာဝဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၄ ဦး၊ မ ၁၅၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဒညင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Danyinkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ မြို့ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၁ ဦး၊ မ ၃၄၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်သည် မြန်မာပြည် အောက်ပိုင်း ဒလမြို့စီရင်စု၊ ပတိဗ္ဗဇေယျ (ပတိဗ္ဗတေယျ) ရွာ၌ ဖွားမြင်သည်
ဘွဲ့မည်မှာ သျှင်သာရိပုတ္တရာဖြစ်၏
သာမဏေဘဝမှပင် ပုဂံ နေပြည်တော်သို့ လာရောက်၍ သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ထံ၌ ခိုဝင်ကာ စာပေပရိယတ်များကို သင်ကြား ဆည်းပူးလေသည်
သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ဆရာဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကား မြန်မာပြည်သား ရဟန်းတော်တစ်ပါး မဟုတ်ပေ
သျှင်ဆပဋမထေရ်နှင့် သီဟိုဠ်ပြည် မှ လိုက်ပါလာပြီး ပုဂံနေပြည်တော်တွင် သီတင်းသုံးနေသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်
သာမဏေသျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ထိုဆရာတော်အထံ၌ သင်ရိုးကျမ်းစာများကို သင်ကြားပြီးနောက် အသက် ၂ဝ-ပြည့်၍ ရဟန်းပြုသောအခါ၌ လည်း မိမိဆရာရင်းဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်ကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းခံလေသည်
သျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ပါဠိဘာသာ သဒ္ဒါကျမ်းဂန်ုတို့၌ အထူးအားဖြင့် တတ်ကျွမ်း လိမ္မာတော်မူသည်
ထို့ကြောင့်လည်း သဒ္ဒဝုတ္တိဋီကာနှင့် သမ္ဗန္ဓစိန္တာဋီကာကျမ်းတို့ကို ပါဠိဘာသာဖြင့်ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်
နောင်အခါတွင် ပုဂံသားဖြစ်သော သျှင်အဘယမထေရ်က သမ္ဗန္ဓစိန္တာဋီကာကို ထပ်မံရေးသားပြန်သောကြောင့် သျှင်သာရိပုတ္တရာရေးသော ဋီကာမှာ ဋီကာဟောင်းဟူ၍ ပိဋကတ်သမိုင်းတွင် ထင်ရှားလေသည်
ထိုကျမ်းများသည် မင်းလှူသော ဘွဲ့တံဆိပ် မရမီက ရေးသားဟန်တူပေသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ဓမ္မဝိလာသဟူသော အမည်က မထင်ရှားဘဲသျှင်သာရိပုတ္တရာဟူ၍သာ အသိများလေသည်
သက္ကရာဇ် ၅၃၆-ခုနှစ်တွင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ပုဂံပြည်၌ ထီးနန်းဆက်ခံ၍မင်းပြုသည်
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ကျော်စောသော စာပေ ဂုဏ်သတ္တိကို ကြားသိတော်မူသဖြင့် မှူးမတ်မင်းချင်းတိုအား ကျောင်းသို့ သွားရောက်၍ ဆရာတော်၏ စာပေအရည်အသွေးကို စုံစမ်းစေလေသည်
မင်းချင်းတို့လည်း ဆရာတော်သီတင်းသုံးရာကျောင်းသို့ သွားရောက်ပြီး စာပေအရည်အသွေးကိုလည်းကောင်း၊ အဆင်းရူပကာယကိုလည်းကောင်း စုံစမ်းလေ့လာကြသည်
ထိုသို့ လေ့လာပြီးနောက် မင်းချင်းတို့သည် မင်းကြီးအား အကြောင်းစုံကိုလျှောက်တင်ကြသည်
နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် သျှင်သာရိပုတ္တရာ၏ စာပေဂုဏ်သတ္တိကိုယုံကြည်တော် မူသဖြင့် များစွာသော ပူဇော်သက္ကာရတို့ကို ပြုတော်မူသည်
ဆရာတော်အား ' ဓမ္မဝိလာသ 'ဟူသော ဘွဲတံဆိပ်တော်ကိုလည်း ပေးအပ်လှူဒါန်းလေသည်
ထိုအခါမှစ၍ သျှင်သာရိပုတ္တရာသည် ဓမ္မဝိလာသဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်
ပုဂံပြည့်ရှင် နရပတိစည်သူမင်းကြီးသည် ဆရာတော် သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်အား အရှင်ဘုရား၊ ရာမညတိုင်း၌ သာသနာတော်ကို ထွန်းပပါစေဘုရား၊  ဟု လျှောက်ထားသည်
ထို့ကြောင့် သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်သည် မိမိဒေသဖြစ်သော ဒလမြို့သို့ ကြွရောက်၍ စာပေများကို ပို့သတော်မူရင်း ရာမညတိုင်း သာသနာကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပြုစုတော်မူလေသည်
ယနေ့ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားနေသော ' ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ် ' သည် ဒလမြို့ရောက်မှပင် ရေးသားကြောင်း - တံဆိပ်မည် ဓမ္မဝိလာသပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ် ဒလမြို့တွင် သီတင်းသုံးနေစဉ် မနုရင်းဓမ္မသတ် ကိုမှီ၍ စီရင်သည့် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်၊ -ဟူသော ကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းလာ စကားဖြင့် ထင်ရှားပေသည်
မြန်မာစာညွန့်ပေါင်းကျမ်းတွင် ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ အဆိုအမိန့်ကို ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်
ကင်းဝန်မင်းကြီး စီရင်သော ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်အရ ဓမ္မဝိလာသဓမ္မသတ်သည်သက္ကရာဇ် ၄၅၅-ခုနှစ်၌ ရေးသည်ဖြစ်သောကြောင့် ထိုကျမ်းသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၄၅၅-ခု နန်းတက်တော်မူသော အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက်၌ ရေးသည် ဆိုသင့်သည်
ထိုဓမ္မသတ်သည် ယခုတွေ့ရှိရသော မြန်မာစကားပြင် ကျမ်းတို့တွင် ရှေးအကျဆုံး ကျမ်းစာဖြစ်သတည်း
သျှင်ဓမ္မဝိလာသ အကြောင့်နှင့် ပတ်သက်၍ ကလျာဏီကျောက်စာတို့တွင် အလောင်းစည်သူမင်း လက်ထက်ဟူ၍ မပါရှိပေ
သျှင်ဓမ္မဝိလာသမထေရ်၏ ဆရာဖြစ်သော သျှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည်ပင် အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်၌ ပုဂံနေပြည်တော်သို့ မရောက်လာသေးပေ
သက္ကရာဇ် ၅၄၃-ခုနှစ်တွင် သျှင်ဆပဋမထေရ်နှင့် အတူပါလာရာ ၄၅၅-ခုတွင် နန်းတက်သောအလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက်နှင့်ဆိုလျှင် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကွာခြားနေပေသည်
ထို့ကြောင့် ကလျာဏီကျောက်စာ၊ ကဝိလက္ခဏဒီပနီ၊ ပိဋကတ်သမိုင်းစာတမ်းစသည်တို့၏ အလိုကို လိုက်၍ရေးသားရခြင်း ဖြစ်ပေသည်
မှော်ဘီဆရာသိန်း၏ ရှေးဖြစ်စာတမ်း အဆိုအရလည်း ဓမ္မဝိလာသဘွဲ့ရ သျှင်သာရိပုတ္တရာကို ' သျှင်ဆပဒ ' ဟုလည်းခေါ်တွင်ကြောင်း ရေးသားထားပြန်ပါသည်
ထိုအဆိုမှာ သီဟိုဠ်ပြန် သျှင်သဒ္ဓမ္မဇောတိပါလဘွဲ့ခံ ပုသိမ်မြို့ကျေး ဆပဋရွာသား ဖြစ်သော သျှင်ဆပဋနှင့်အရေးအမှတ်မှားဟန် တူသည်
ဓမ္မဝိလာသဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ သျှင်သာရိပုတ္တရာ အရှင်မြတ်၏ စုတိသောသက္ကရာဇ်စသည်တို့ကို အမှတ်အသား မတွေ့ရဘဲရှိပေသည်
သတ္တကနိပါတ် - ၁
ကုက္ကုဝဂ် -(၄၀၀) - ဒဗ္ဘပုပ္ဖဇာတ်ငြင်းခုံနေသော ဖျံနှစ်ကောင်အား ငါးကြင်းအမြီးပိုင်းနှင့် ခေါင်းပိုင်းကို ပေး၍ တရားသူကြီး လုပ်ခ အလယ်ပိုင်းကို ယူပြေးသော သမန်းမြက်ပွင်း အဆင်းရှိသည့် မြေခွေးအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာကီဝင်မင်းမျိုးဖြစ်သော ဥပနန္ဒ မထေရ်သည် အလိုနည်းခြင်း အပ္ပိစ္ဆတာစသော အရိယဝံသပဋိပတ်ကို ကျင့်ကြံ အားထုတ်ရမည် ဖြစ်သော သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုပါလျက် အလိုရမ္မက်ကြီး၏
ပစ္စည်းလေးပါ ပေါများအောင် နည်းပရိယာယ် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရှာဖွေစုဆောင်းလေ့ရှိ၏
ထိုဥပနန္ဒမထေရ်သည် ပဝါရဏာပြု၍ ပြီးလတ်သော် ရရသမျှသော သင်္ကန်း သပိတ် စသော ပရိက္ခရာပစ္စည်းတို့ကို ယာဉ်ဖြင့် တင်ဆောင်၍ သွားရာ ခရီးအကြားတွင် သွားရင် ခြေ၌ နွယ်ငြိသဖြင့် နိမိတ်ကောင်းလှသည် ဤကျောင်းသို့ ဝင်လျှင် မုခ လာဘ်ရမည်ဟု နှလုံးသွင်းလျက် အနီးရှိ ကျောင်းသို့ ဝင်၏
ထိုကျောင်းတွင်လည်း ရဟန်းကြီးနှစ်ပါးတို့သည် ရုန့်ရင်းသော သင်္ကန်းလျာ နှစ်ထည်နှင့် သိမ်မွေ့သော ကမ္ဗလာ တစ်ထည်ကို မဝေခွဲတတ်ဘဲရှိရာ ဥပနန္ဒမထေရ် လာခိုက်ကြုံသဖြင့် အညီအမျှ ခွဲဝေပေးရန် တောင်းပန်ကြကုန်၏
ထိုအခါ ဥပနန္ဒမထေရ်သည် ရုန့်ရင်းသော သင်္ကန်းလျာ နှစ်ထည်ကို ရဟန်းကြီးတို့အား တစ်ထည်စီ ခွဲဝေပေးပြီးလျှင် ဤသိမ်မွေ့သော ကမ္ဗလာ တစ်ထည်ကား ခွဲဝေပေးသော ဝိနည်းဓိုရ် တရားသူကြီးနှင့်သာ ထိုက်သည်ဆို၍ ကမ္ဗလာကို ယူကာ ဖယ်သွားလေ၏
ရဟန်းကြီးနှစ်ပါးတို့လည်း မကျေမနပ်ဖြစ်လျက် ကမ္ဗလာ၌ တပ်စွန်းသောစိတ် ရှိကြသဖြင့် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ရောက်အောင် လိုက်၍ ဥပနန္ဒမထေရ်သည် ကမ္ဗလာကို လုယက်၍ ယူသွားကြောင်း လျှောက်ထားကြကုန်၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ ဥပနန္ဒ မထေရ်အကြောင်း ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရားကြွလာတော်မူလျှင် ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … ဥပနန္ဒမထေရ်သည် ယခုအခါ၌ သာ လောဘကြီး၍ လုယက်တတ်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌ လည်း လောဘကြီး၍ လုယက်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ မြေခွေးတစ်ကောင်သည် မာယာဝီမည်သော မယားမြေခွေးမနှင့်အတူ မြစ်ကမ်းနးဝယ်နေ၏
တစ်နေ့သ၌ မာယာဝီ မည်သော မြေခွေးမသည် မြေခွေးဖိုအား “အရှင် … အကျွန်ုပ်သည် ငါးကြင်းသားစိုကို စားလိုသော ချင်ခြင်းဖြစ်ပါသည်၊ ရှာပေးပါ” ဟု ပူဆာလေ၏
မြေခွေးဖိုသည် “ရှင်မ … စိတ်သာချပေတော့၊ ရအောင်ရှာပေးမည်” ဟု ပြောဆို၍ မြစ်ကမ်း၌ လှည့်လည်လတ်သော် ခြေ၌ နွယ်ငြိသဖြင့် ငါ့မှာ နိမိတ်ကောင်းလှသည်၊ မုချ လာဘ်ကြီးရလိမ့်မည်ဟု နှလုံးသွင်းလျက် သွားလေ၏
ထိုခဏ၌ ဖျံနှစ်ကောင်တို့သည် တိုင်ပင်ညီညွတ်လျက် တစ်ကောင်ကား မြစ်ကမ်းနားတွင် ငါးတို့ကို ရှာ၍ တစ်ကောင်ကား ရေနက်တွင် ငါးတို့ကို ရှာ၏
ထို ဖျံနှစ်ကောင်တို့တွင် ရေနက်တွင် ရှာသော ဖျံသည် ငါးကြင်းကြီးကိုမြင်လျှင် အတင်းလိုက်၍ အမြီးကို ကိုက်၏
အားကြီးသော ငါးသည် လျင်စွာ သွားလေ၏
ထိုအခါ ငါးကြင်းကြီးကို အလွှတ်ဘဲ အတင်းကိုက်ကာ မိမိတစ်ကောင်းတည်း မဆွဲနိုင်သဖြင့် -“အဆွေ … သင့်အား ကောင်းခြင်း မင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ငါ့မှာ ငါးကြင်းကြီးတစ်ကောင်ကို မိ၍ အမြီးကို ကိုက်ထားရာ ငါးကြီးသည် လျင်စွာ ငါ့ကို ဆွဲသွားပါ၏၊ အဆွေ ကူညီ၍ ငါ့အမြီးကို ဆွဲပါ” –ဟု ကမ်းနားတွင် ငါးရှာသော ဖျံအားပြော၍ ခေါ်လေ၏
ထိုဖျံလည်း ခေါ်သံကိုကြားလျှင် လျင်စွာလာ၍ -“အဆွေ … သင်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ သင်မိသော ငါးကြင်းကြီးကို မြဲမြဲ ကိုက်ထားပါ၊ ဂဠုန်သည် နဂါးကို သုတ်ယူသကဲ့သို့ သင့်ကို ငါ ဆွဲယူပါမည်” –ဟု ပြောဆိုကာ ရေနက်တွင် ငါးရှာသော ဖျံ၏အမြီးကို ကိုက်၍ ကူညီလေ၏
ထိုအခါ ဖျံနှစ်ကောင်တို့သည် အတူတကွ ဆွဲငင်ပြီးလျှင် ငါးကြင်းကြီးကိုသတ်၍ ကမ်းနားတွင်ချကာ “သင်ဝေလော့၊ သင်ဝေလော့၊ အမြီးပိုင်း ရသင့်သည်၊ ခေါင်းပိုင်းရသင့်သည်” ဟု အဝေမညီဘဲ ငြင်းခုံ၍ နေကြကုန်၏
ထိုအခါ မြေခွေးသည် ငြင်းခုံရာ အရပ်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ဖျံတို့သည် မြင်၍ ခရီးဦး ကြိုဆိုပြီးလျှင် “အဆွေမြေခွေး … အကျွန်ုပ်တို့ အတူတကွ ရှာဖွေကြရာ ဤငါးကြင်းကြီးကို ရကြ၏၊ အဝေမတည့်ဘဲ ငြင်းခုံ၍ နေကြ၏၊ ညီမျှအောင် ဝေပေးပါ” ဟု ပြောဆိုကာ ဝေပေးရန် အပ်နှင်းလိုသည်ဖြစ်၍ -“သမန်းမြတ်ပွင့် အဆင်းရှိသော အဆွေမြေခွေး … ကျွန်ုပ်တို့ စကားကို နားထောင်ပါ၊ အကျွန်ုပ်တို့အား ငြင်းခုံ၍ နေကြကုန်၏၊ ထိုငြင်းခုံခြင်းကို ငြိမ်းအေးပါစေလော” –ဟု တရားဆုံးဖြတ်ရန် တောင်းပန်ကြကုန်၏
ထိုအခါ မြေခွေးလည်း ငါးကြင်းစိုရဖို့အကြောင်း ပေါ်လာပြီဟု ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် -“အဆွေ ဖျံတို့ … ငါကား ရှေးအခါ တရားဆုံးဖြတ်သော အမတ်ကြီး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ တရားများစွာကို ဆုံးဖြတ်ခဲ့ဖူးပြီ၊ ငြင်းခုံခြင်း များစွာကို ငြိမ်းအေးစေခဲ့ဖူးပြီ၊ သင်တို့၏ ငြင်းခုံခြင်းသည် ငြိမ်းစေသနည်း” –ဟု မိမိ အစွမ်းသတ္တိကို ပြောဆို ပြသပြီးလျှင် ငါးကြင်းကြီးကို သုံးပိုင်း ကိုက်ဖြတ်၍ -“အဆွေဖျံတို့ … သင်တို့ နှစ်ကောင်တွင် သင်ကား ကမ်းနားတွင် ရှာဖွေသော ဖျံဖြစ်၍ အမြီးပိုင်းကို ယူလေ၊ သင်ကား ရေနက်တွင်း ရှာဖွေသော ဖျံဖြစ်၍ ခေါင်းပိုင်းကိုယူလေ၊ အလယ်ပိုင်းကား တရားသူကြီးအဖို့ ဖြစ်၏” –ဟု ပြောဆို၍ ခွဲဝေပေးကာ “သင်တို့နှစ်ကောင်သည် ငြင်းခုံခြင်းကို မပြုကြလင့်၊ တစ်ကောင်က အမြီးပိုင်း တစ်ကောင်က ခေါင်းပိုင်းကို စားရစ်ကြလော့” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် အလယ်ပိုင်းကို ချီ၍ ပြေးလေ၏
ထိုအခါ ဖျံနှစ်ကောင်တို့သည် အသပြာတစ်ထောင် ဆုံးရှုံးသော ယောကျ်ားကဲ့သို့ မျက်နှာမသာ ဖြစ်ကုန်လျက် -“အဆွေ … ငါတို့နှစ်ကောင်သည် အကယ်၍ မငြင်းခုံကြပါမူ ငါးကြင်းကြီးသည် နှစ်ရက် သုံးရက် စားရပေရာ၏၊ ယခုတော့ ငြင်းခုံကြသည့်အတွက် အမြီးနှင့် ခေါင်းမှတစ်ပါး အကောင်းဆုံး အလယ်ပိုင်းကြီးကို မြေခွေး ယူ၍ သွားချေပြီ” –ဟု ယူကျုံးမရ တမ်းတပူဆွေး၍ နေကြရကုန်၏
မြေခွေးလည်း ယနေ့ ငါ့မယားအား ငါးကြင်းသားကို စားစေမည်ဟု ဝမ်းသာအားရ မြေခွေးမထံ သွားလေ၏
မြေခွေးမလည်း ပြန်လာသော မြေခွေးဖိုကို မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် -“အရှင် … မင်းသည် မင်းအဖြစ်ကိုရ၍ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ အကျွန်ုပ်လည်း ယနေ့ ခံတွင်းပြည်မျှ ငါးကြင်းသားကို ကိုက်ချီလာသော လင်ကိုမြင်ရ၍ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်လှပါ၏” –ဟု လင်မြေခွေးအား ချီးကျူးနှုတ်ဆက်ကာ တစ်ဖန် -“အရှင် … အရှင်ကား ကြည်းကုန်း၌ ကျက်စား သူ ဖြစ်လျက် ရေ၌ ကျက်စားသော ငါးကို အဘယ်သို့ ရခဲ့သနည်း၊ အကျွန်ုပ် မေးသည်ကို ပြောကြားပါ” –ဟု ငါးကြင်းသားစိုကို ရခဲ့ခြင်း အကြောင်းရင်းကို မေးမြန်းပြန်၏
ထိုအခါ မြေခွေးဖိုသည် မိမိ ရခဲ့သော ငါးကြင်းသား အကြောင်းစုံကို ပြောကြားလို၍ -“အို-မာယာဝီ … ငြင်းခုံခြင်းကြောင့် ပိန်ချုံး၏၊ ငြင်းခုံခြင်းကြောင့် ဥစ္စာကုန်ခန်း၏၊ ဖျံနှစ်ကောင်တို့ ငြင်းခုံနေစဉ် အမြီးပိုင်းနှင့် ခေါင်းပိုင်းကို တစ်ကောင်စီ ဝေပေးခဲ့၍ အလယ်ပိုင်းကို ငါ တရားသူကြီးအဖို့ဆိုပြီး ယူလာခဲ့၏၊ စားပါလော့” –ဟု မြေခွေးမအား ငါးကြင်းသားစို အလယ်ပိုင်းကို ရခဲ့ခြင်း အကြောင်းကို ပြောကြားပြီးလျှင် စားရန် ပေးလေ၏
မြေခွေးမလည်း ငါးကြင်းသားစိုကို စားရသဖြင့် ချစ်ခြင်း ငြိမ်းအေးလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရား ဖြစ်တော်မူသောအခါ -“ရဟန်းတို့ … လောက၌ ငြင်းခုံခိုက်ရန်ဖြစ်လာလျှင် တရားသူကြီးထံ သွားကြရကုန်၏၊ စင်စစ် ထိုတရားသူကြီးကား ငြင်းခုံခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းကို ငြိမ်းအေးစေသောသူ ဆုံးဖြတ်သောသူ ဖြစ်၏၊ ငြင်းခုံ ခိုက်ရန်ပြုသောသူတို့သည် တရားသူကြီးထံ၌ ဥစ္စာ ကုန်ဆုံးကြကုန်၏၊ မင်း၏ ဘဏ္ဍာတိုက်မူကား ဥစ္စာတိုးပွား၏” –ဟု ဟောကြား ဆုံးမတော်မူ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မြေခွေးသည် - ယခုအခါ ဥပနန္ဒမထေရ်
ဖျံနှစ်ကောင်သည် - ရဟန်းကြီးနှစ်ပါး
အကြောင်းကို မျက်မြင်သိသော ရုက္ခစိုးနတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ၊ ညီညွတ်ရာ၊ ဥစ္စာလွန်တိုးတက်
(၂) ခိုက်ရန်ငြင်းခုံ၊ ကိုယ်ပိန်ကြုံ၊ လုံးစုံဥစ္စာပျက်
(၃) တရားဆင်ပြန်၊ ပျက်ကိုယ့်ထံ၊ မင်းထံဥစ္စာတက်
ဒဗ္ဘပုပ္ဖဇာတ် ပြီး၏
ဟတဘူတာ  (葉多駅 ဟတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုးခရိုင်၊ အိုနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ ကြပ်ကလေး
ဘန့်ဘွေးကုန်း (အနောက်)
၁၂၃၁ (၁) ရက်
ဦးဇူးချင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uzuchin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ကွန်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရေအတွက်တစ်ခုကို အချင်းချင်း သိနားလည်အောင် အမှတ်အသားတစ်ခုဖြင့် ရေးပြရာ၌ ၁ မှ ၉ အထိနှင့် ဝ အမှတ်အသားတို့ကို နေရာအလိုက် တန်ဖိုးထားပေးသောစနစ် အရ ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ ယခုရေးပြနေကြသည်
သုံးဆယ့် ခြောက်အုပ်ရှိသော စာအုပ်ပုံတစ်ပုံမှ စာအုပ်အရေအတွက်ကို ၃ နှင့် ၆ အမှတ်အသားနှစ်ခုတည်းဖြင့် ၃၆ ဟုရေးပြကြသည်
အထက်ပါအမှတ်အသား ဆယ်ခုတို့အနက် သက်ဆိုင်ရာတို့ကို ၄၅၁ ကဲ့သို့ တစ်တန်းတည်း၌ စဉ်၍ ရေးထားခြင်းကို အရေ အတွက် ပြကိန်းတစ်ခုဟုခေါ်သည်
ထိုကိန်းတွင်ပါရှိသည့် ၄၊ ၅၊ ၁ အမှတ်အသားများကို ကိန်း၏ဂဏန်းခြေများဟု ခေါ် သည်
တိုတိုဖြင့်လည်း ၄ ဂဏန်း၊ ၅ ဂဏန်း၊ ခု ဂဏန်း၊ ဆယ်ဂဏန်းဟူ၍ ဂဏန်းခြေအစား ဂဏန်းဟူသော ဝေါဟာရ ကို သုံးနေကြသည်
အထက်ပါ ဂဏန်းဆယ်လုံးနှင့် ယင်းတို့ အတွက် ဝေါဟာရများနှင့်တကွ ခု၊ ဆယ်၊ ရာ အစရှိသော နောက်ထပ်ဝေါဟာရအနည်းငယ်မျှဖြင့် မည်မျှပင် များပြားသော အရေအတွက်တစ်ခုကိုမဆို ဖော်ပြနိုင်၍ မည်မျှပင်ကြီးသော ကိန်းတစ်ခုကိုမဆို ရေးပြနိုင်အောင် တီထွင်ထားသည့် ဤ ကိန်းရေးကိန်းဖတ်နည်းသည် တစ်ဆယ်စီရေတွက်သောစနစ်ကို မှီးလျက် ဟိန္ဒူသင်္ချာပညာရှင်များက တီထွင်ထားခဲ့သည့် အလွန်ရှေးကျသောနည်း ဖြစ်သည်
သို့သော် အနောက်နိုင်ငံ များသို့ အာရပ်လူမျိုးများမှတစ်ဆင့် ရောက်ရှိ သွားသည်ဖြစ် သောကြောင့် အသုံးပြုသော ဂဏန်းခြေများကို အာရေဗျဂဏန်း ခြေများဟု ခေါ်နေကြသည်
ဤကိန်းရေးနည်း စနစ်ကို ကမ္ဘာ အနှံ့အပြား၌မလိုက်နာမီက အချို့လူမျိုးများ၏ ရေတွက်ပုံ ရေတွက်နည်းနှင့်တကွ အရေအတွက်ပြကိန်း ရေးနည်းများသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် ယင်းတို့ကို အောက်၌ အကျဉ်းမျှ ဖော်ပြထားသည်
ဝတ္ထုပစ္စည်းတစ်မျိုးကို မည်မျှနည်းသည်များသည်ဟု တိတိ ကျကျပြောနိုင်ရန် အရေအတွက်ဝေါဟာရများကို တီထွင်ခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်းကြာရှည်လေပြီ
စကားကောင်းစွာ မတတ် သေးသော ကလေးသူငယ် တစ်ယောက်သည် မိမိမှာကစားစရာ အရုပ်မည်မျှရှိသည်ကို လက်ချောင်းကလေးများဖြင့် မှန်ကန်စွာ ထောင်ပြနိုင်သော်လည်း သုံးခု၊ လေးခု စသော အခေါ်အဝေါ် များကို မတတ်သေးသဖြင့် ပြောမပြနိုင်သေးချေ
ယင်းအခြေ အနေကဲ့သို့ပင် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာက လူများသည် ဝတ္ထု ပစ္စည်း အရေအတွက်ကို သိရှိရန် လက်ချိုး၍ရေတွက်ခြင်း၊ မည်ရွေ့မည်မျှရှိသည်ဟု လက်ချောင်းကို ထောင်ပြခြင်းဖြင့်သာ မိမိတို့၏ကိစ္စပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြပုံရသည်ဟု သင်္ချာသမိုင်းပညာရှင်များက ယူဆကြသည်
အာဖရိကတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအနည်းငယ်တို့သည် ယနေ့တိုင် ဤကဲ့သို့ ရေတွက်နေကြဆဲပင် ဖြစ်သည်
ဝတ္ထုပစ္စည်းအရေအတွက် များကို ရေတွက်ဖော်ပြရန် လိုအပ်လာသောကာလသို့ ရောက်ရှိ လာသည့်အခါ ရေတွက်နည်းနှင့်တကွ အရေအတွက် အခေါ် အဝေါ် ဖြစ်သောဝေါဟာရများကို အကြောင်းအားလျော်စွာ တီထွင်လာကြသည်
လူတို့၏ခန္ဓာကိုယ်တွင် လက်နှစ်ဖက်၊ ခြေနှစ်ချောင်း စသည်ဖြင့် အစုံအစုံရှိသည်ကို အမှတ်ပြုလျက် နှစ်ခုပြူးစီရေတွက်ခဲ့ကြသူများရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက်၊ တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် အာဖရိကတိုက်များရှိ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးအချို့တို့သည် နှစ်ခုကို မူတည်ပြီးလျှင် ရေတွက်နေကြဆဲ ဖြစ်သည်
စုံ မဝှက်၊ ဇယ်ခုတ်၊ဇယ်တောက်တမ်းကစားကြသော မြန်မာကလေးသူငယ်များသည်လည်း အလျော်အစား ပြုလုပ်ရာ ၌ ဇယ်ကို နှစ်ခုပြူးစီရေတွက်၍ တစ်ပြူး၊ တစ်လံ စသည်ဖြင့် ခေါ်လျက် ငါးပြူးပြည့်သည်အထိ ရေတွက်ကြသည်
လက် တစ်ဖက်၌ လက်ငါးချောင်းရှိသည်ကို အမှတ်ပြု၍ ငါးခုစီရေ တွက်ကြသည်လည်းရှိသည်
မြန်မာတို့၌ တစ်ကျိပ်ဟူသော ဝေါဟာရ ရရှိသည်မှာ ဆယ်ခုစီရေတွက်သည့် သဘောအတိုင်း ပင် ဖြစ်၏
လက်ခြေအချောင်းနှစ်ဆယ်ရှိသဖြင့် စကိုးခေါ် နှစ်ဆယ်စီ ရေတွက်ကြသည်ကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ၌ တွေ့နိုင်သည်
နှစ်ပိုင်း၊ သုံးပိုင်း၊ လေးပိုင်း၊ ခြောက်ပိုင်း စသော အပိုင်းညီများနှင့် အရေအတွက်တူပုံများ ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူသည်ဖြစ်သောကြောင့် ဒါဇင်လိုက် ဆယ့်နှစ်ခုစီ ရေတွက်ကြသည်လည်း ရှိလေသည်
ဆယ်ခုစီရေတွက်ခြင်းသည် ယခုကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ အသုံးပြု နေသည့် ဆယ်လီစနစ် ရေတွက်နည်း ဖြစ်သည်
လက် ဆယ်ချောင်းချိုးကာ ရေတွက်မကုန်နိုင်သေး၍ ဆက်လက် ရေတွက်ရန်လည်း လက်မအားဖြစ်နေသောအခါ ဆယ်ချောင်း အားလုံးကုန်အောင် တစ်ခါချိုးရပြီးကြောင်းကို ပြသည့်အနေဖြင့် အနီးရှိသူတစ်ဦးက လက်တစ်ချောင်းချိုးကာ မှတ်ထားရသည်
ဤကဲ့သို့မှတ်ထားပေးရန် ဒုတိယလူတစ်ယောက်ကို မရနိုင် ပြန်သောအခါ ဆယ်ပြည့်အရေအတွက်များကို ခဲလုံးကလေးများ ချ၍၎င်း၊ နီးရာဝတ္ထုတစ်ခုပေါ်မှာ အခြစ်အမှတ်ငယ်များပြု၍၎င်း တစ်မျိုးမျိုးဖြင့်မှတ်ထားကြသည်
ဆယ်ပြည့်အမှတ်ကလေးများ ကို ရေတွက်သည့်အခါ၌လည်း ဤစနစ်အတိုင်းလိုက်သွားပြီး လျှင် ဆယ် ဆယ်လီအတွက် အမှတ်အသား တစ်မျိုးထွင်ရ ပြန်သည်
ထို့နောက် ဆယ်ခုပြည့်အမှတ်အသားမျိုးနှင့် ဆယ် ဆယ်လီ ပြည့်သော အမှတ်အသားမျိုးများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မရောစေ ဘဲ တသန့်စီရှိစေရန် အစုလိုက်နေရာနှင့်နေရာထားပေးရသည်
ထိုသည်မှအစပြု၍ ပေသီးကဲ့သို့သော အလုံးကလေးများကို ထွင်းဖောက်ကာစီ၍ ထောင်ထားသော တုတ်ချောင်း၊ သံချောင်း သေးသေးများတွင် စွပ်ပေးရသည့် ပေသီးခုံဖြင့် ရေတွက်သည့် ဆယ်အလိုက်ရေတွက် သွားသော ယခုစနစ်ကို လိုက်နာခဲ့ကြ ခြင်းဖြစ်သည်
တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ရေတွက်၍ရရှိသောအရေအတွက် တစ်ခုကို အခြားအရေအတွက်တစ်ခုမှ ခွဲခြားသိရှိရအောင် အမည်မှည့်ရန် လိုအပ်လာသောအခါ မိမိတို့၏ ဘာသာစကား အလိုက် တစ်ခုမှ ဆယ်ခုအထိ ဝေါဟာရများကို သုံးလာကြ သည်
ဆယ်ခုပြည့်တိုင်း ပြည့်တိုင်းလည်း ဆယ်ခုတွဲတစ်တွဲ လုပ်ထားသည်ဟု အမှတ်ပြုလျက် တစ်ဆယ်၊ နှစ်ဆယ်စသည် ဖြင့် ဆယ်လိုက် ခေါ်သွားကြသည်
ဆယ်ခု ပုံနှစ်ပုံနှင့် ဆယ်ခု မပြည့်သဖြင့် ဆယ်ခုပုံမလုပ်နိုင်၍ ပိုနေသော ဝšုအလွတ် သုံးခုကို နှစ်ဆယ် သုံးခုဟု ရှိရင်း ဝေါဟာရဆယ်လုံးကိုပင် သင့်လျော်အောင် တွဲလျက်သုံးသွားသဖြင့် အရေအတွက် တစ်ခု လျှင် ဝေါဟာရသစ်တစ်လုံးစီ တီထွင်ထားရန်မလိုအောင် စီမံ နိုင်ခဲ့သည်မှာ ကျေးဇူးများပါပေသည်
အရေအတွက်တစ်ခုကို ဝေါဟာရသစ် တစ်လုံးစီဖြင့်သာ မှတ်သားနေရပါလျှင် တစ်ရာ အထိရှိသောအရေအတွက်များကို မှတ်သားရန်ပင် အခက်အခဲ များစွာ ရှိချေမည်
ဤရေတွက်နည်းစနစ်တွင် ဆယ်ခုတစ်ဆယ်၊ ဆယ်ဆယ်တစ်ရာ၊ ဆယ်ရာတစ်ထောင်စသည်ဖြင့် ဆယ်လိုက် တိုးလျက် အဆင့်ဆင့်တက်သွားရာ ထောင်ပြီးသည်နောက် သောင်း၊ သိန်း၊ သန်း၊ ကုဋေတို့ဖြစ်လာကြသည်
အချို့နိုင်ငံ များ၌ သန်းကျော်ခဲ့လျှင် သန်းပေါင်း မည်မျှရှိသည်ဟူ၍ သန်းဖြင့် ဖော်ပြကြသည်
ကျွန်ုပ်တို့နိုင်ငံတွင် ကုဋေအရောက် ရေတွက်ကြသည့်ပြင် ကုဋေကျော်ခဲ့လျှင် ကုဋေလေးဆယ်၊ကုဋေ တစ်ရာဟု ကုဋေဖြင့် ဖော်ပြကြသည်
များသောအားဖြင့် သိန်း ဖြင့်လည်း သိန်းလေးဆယ်ဟု ဖော်ပြကြသေးသည်
ရှေးကျမ်း များအရ ကုဋေတစ်ကုဋေသည် ပကောဋိ
ပကောဋိတစ်ကုဋေ သည် ကောဋိ ပကောဋိဟု အဆင့်ဆင့်တက်သွားသည့် အရေ အတွက်များ ရှိသေးကြောင်း သိရသည်
ထိုအဆင့်များအနက် အေက္ခာဘိဏီနှင့် အသင်္ချေတို့သည် ကျမ်းများ၌ အတွေ့ရများ သော အရေအတွက်နှစ်ခုဖြစ်သည်
အရေအတွက်တစ်ခုကို မေ့ပျောက်မသွားစေရန် မှတ်သား ထားလိုသည့်အခါ အနောက်နိုင်ငံသင်္ချာသမိုင်းများက အစအဦး ၌ တုတ်ချောင်းတစ်ချောင်းပေါ်တွင် အရေအတွက်ရှိသလောက် အထစ်ကလေးများလုပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ ကျောက်တုံးတစ်ခုပေါ်တွင် အလားတူ အမှတ်အသားကလေးများလုပ်၍သော်လည်းကောင်း မှတ်သားခဲ့ သည်ဟုဆိုသည်
ခင်တိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinto)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ရင်းတိုက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းတိုက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၇၃ ဦး၊ မ ၂၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မအဖွဲ့အစည်းရန်ပုံငွေ (အင်္ဂလိပ်: Dhamma Society Fund; The M.L. Maniratana Bunnag Dhamma Society Fund ဟုလည်း ပုံမှန်အားဖြင့်သိကြ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
အဖွဲ့ကို ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Thanpuying M.L. Manitatana Bunnag (1923–2000), Lady-in-Waiting to Her Majesty Queen Sirikit (၁၉၅၀–၂၀၀၀) နှင့် Dhamma Society First Chairperson (၁၉၉၈–၂၀၀၀) တို့က တည်ထောင်ခဲ့သည်
လှူဒါန်းမှုဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်
အဖွဲ့သည် ပိဋကတ်သုံးပုံကို လက်တင်ဘာသာဖြင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
လတ်တလောမကြာသေးမီ ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် ပတ်သက်သည့် ဆောင်ရွက်မှုများအနေဖြင့် တိပိဋကစာပေနှစ်ပတ်လည်နှင့် ဓမ္မလက်ဆောင်အဖြစ် ပိဋကတ်သုံးပုံအခမ်းအနားကို ကျင်းပခဲ့သည်
Dhamma SocietyTipitaka quotation Archived 20 November 2018 at the Wayback Machine.TipitakahallWorld Tipitaka Archived 28 May 2009 at the Wayback Machine.
ကင်မွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ကျောင်းစိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောင်းစိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၁၀ ဦး၊ မ ၂၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက် ဆိတ် ငှက်ပျော ပုရစ် (အင်္ဂလိပ်: Pig Goat Banana Cricket) နီကယ်လွန်း အတွက် Dave Cooper နှင့် Johnny Ryan က ဖန်တီးထားတဲ့ အမေရိကန် ကာတွန်းရုပ်မြင်သံကြား စီးရီးတစ်ခုပါ
Matt L. Jones - ဝက်Candi Milo - ဆိတ်Thomas F. Wilson - ငှက်ပျောPaul Rugg - ပုရစ် အိုင်အမ်ဒီဘီပေါ်ရှိ ဝက် ဆိတ် ငှက်ပျော ပုရစ်
ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (အင်္ဂလိပ်: Arakan Liberation Army; ALA) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) ၏ လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့လည်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ကို ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စတင် ထူထောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ALP ၏ ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်သော ခိုင်ရဲခိုင်နှင့် အခြား ၉ ဦးသည် စစ်တွေမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ALP ခေါင်းဆောင်အများအပြား ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရခြင်းကြောင့် ALA နှင့် ALP တို့ ပြိုကွဲခဲ့သည်
၁၉၇၁-၇၂ ကာလတွင် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) မှ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဖြစ်သော ခိုင်မိုးလင်း လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးပါတီကို ပြန်လည်စတင်နိုင်ရန်အတွက် KNU ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ KNU ၏ အကူအညီဖြင့် ALP ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရာတွင် ခိုင်မိုးလင်းသည် ALA ၏စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာကာ စစ်သည် ၃၀၀ ခန့်ကို သင်တန်းပေးခဲ့သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဧပြီ-မေလ တွင် ခိုင်မိုးလင်းဦးဆောင်သော ALA စစ်သည် ၁၂၀ ခန့်သည် အိန္ဒိယ-မြန်မာ နယ်စပ်တွင် အိန္ဒိယစစ်တပ်နှင့် တပ်မတော်တို့နှင့် ထိတွေ့တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ခိုင်မိုးလင်းအပါအဝင် ALA တပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၀ ဦး သေဆုံးခဲ့ပြီး ၇၀ ခန့် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
တိုက်ပွဲမှ ဆုတ်ခွာသွားသော တပ်ဖွဲ့ဝင် ၂၀ ခန့် ပျောက်ဆုံးခဲ့ကာ၊ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသော တပ်ဖွဲ့ဝင် ၃၀ ခန့်မှာ ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်
တပ်ဖွဲ့ဝင် ၅၅ ဦးမှာ ပုဒ်မ ၁၂၂ ဖြင့် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရပြီး ယင်းတို့အနက် ၁၁ ဦးမှာ သေဒဏ်ချမှတ်ခံခဲ့ရကာ ကျန်သူများ ထောင်ဒဏ်တစ်သက်တစ်ကျွန်း ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်
ယင်းနောက် လှုပ်ရှားရန် အန္တရာယ်ကြီးမားခြင်းကြောင့် အဖွဲ့မှာ ရပ်နားသွားခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ALA အကျဉ်းသားများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခဲ့ကြသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် KNU ၏ အကူအညီဖြင့်ပင် ALA ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ALA ကို ခိုင်ရဲခိုင်က ဦးဆောင်သည်
လက်ရှိတွင် ALA သည် အမျိုးသားရေးကို အဓိက လှုပ်ရှားကာ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်းရှိ ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများသည် ရခိုင်ဒေသခံများမဟုတ်ဘဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်မှ တရားမဝင် ဝင်ရောက်လာသူများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဒနိုင်ယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danaingyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ ဒနိုင်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အဆိုပါ ဆင်ဘေးမဲ့တောသည် ရခိုင်ရိုးမ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
အဓိကကာကွယ်ထားသောသော အာရှဆင်များမှာ ၁၅၀ ခန့်ရှိပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကျန်ရှိနေသော ဆင်ရိုင်းအရေအတွက်အားဖြင့် အများဆုံးဖြစ်သည်
ထို့ပြင် အာရကန်တောလိပ်(Heosemys depressa)တို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ်၁၈°၀၀'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄°၄၅'၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲမြို့ နှင့် ဂွမြို့နယ်များအတွင်တည်ရှိသည်
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တစ်လျှောက် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ နှင့်ထိစပ်နေသောမြေနေရာတွင် တည်ရှိပြီး ၁၇၅၅.၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
တည်ထောင်ခဲ့သည် ခုနှစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ်(မူကွဲ - ၁၉၉၇ ခုနှစ်)ဖြစ်သည်
ဘေးမဲ့တောတစ်ခုလုံးကို အမြဲစိမ်းတောများ၊ bamboo brakes၊ ရွက်ကြွေတောများ ဖုံးလွှမ်းထားသည်
အာရှဆင်၊ အင်းကျား(Clouded Leopard)၊ ကျားသစ် (Leopard)၊ ပြောင်(Gaur)၊ ကုန်းဖျံ( Common Otter)၊ မျောက်လွဲကျော်မျက်ခုံးဖြူ(Hoolock gibbon)၊ ဆတ်(Sambar Deer)၊ ဒရယ်(Hog Deer)၊ ချေ(ဂျီ) ( Barking Deer)၊ ပသျှူးဝက်ဝံ(နေဝက်ဝံ)(Malaysian Sun Bear)၊ ဟိမဝန္တာ ဝက်ဝံ (လဝက်ဝံ(သို့)ဝက်ဝံရင်ခေါင်းဖြူ) (Himalayan Black Bear) စသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါမျိုးစိတ် (၉)ခုရှိသည် ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားသည်
လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃၀ ခန့်က ကျားများကို တွေ့ရှိခဲ့ရသော်လည်း ယခုအခါတွင် မျိုးတုန်း ပျောက်ကွယ်သွားပြီ ဖြစ်သည်
အများအပြားတွေရလေ့ရှိသော အာရကန်တောလိပ်များမှာလည်း ပျက်သုန်းလာမည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်(၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီး ပျက်သုဉ်းသွားပြီဟု ဆိုရာမှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ရ)
ငှက်မျိုးစိတ် (၁၂၃)မျိုးကို တွေ့ရှိရသည်
ထိုအထဲတွင် Bamboo Woodpecker (Gecinulus viridis)၊ Great Hornbill (Buceros bicornis)၊ Red-headed Trogon (Harpactes erythrocephalus)၊ Green-billed Malkoha (Phaenicophaeus tristis)၊ Vernal Hanging Parrot (Loriculus vernalis)၊ နှင့် Green Lora တို့ပါဝင်သည်
ဘေးမဲ့တော၏တောင်ဘက်ပိုင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ထိစပ်နေသောအပိုင်းဖြစ်ပြီး ပြောင်များနှင့် ချေ(ဂျီ)များသည် အသားစားရန်အလို့ငှာ သတ်ဖြတ်ခြင်းခံနေရသည်
ဆင်များကို ကုန်သွယ်မှုအတွက် ခိုင်းစေခြင်းခံနေရပြီး ပသျှူးဝက်ဝံများသည် ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ဝက်ဝံခြေ(ဝံခြေ) များရောင်းချရန် သတ်ဖြတ်ခြင်းခံရသည်
ဒေသခံလူမျိုးများသည် ဆန်ဝယ်ရန်နှင့် ကျောင်းစားရိတ်များပေးချေရန်အတွက် အမဲလိုက်ရခြင်းဖြစ်သည် ဟုဆိုသဖြင့် ပထမအကြိမ် သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုချုပ်ဆိုခဲ့သော သဘောတူညီချက်အရ ဆန်များဖြည့်တင်းပေးခြင်း၊ ဆရာ(၂)ယောက်အတွက် လစာများထောက်ပံ့ခြင်း၊ စိုက်ခင်းများသစ်တောများ ထောက်ပံ့ခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဒုတိယသဘောတူညီချက်ကို ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ထန်ဩရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thangaw)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်၊ ထန်ဩကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်ဩကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၆ ဦး၊ မ ၄၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၁ ဦး နေထိုင်သည်
ခုဇ္ဇုတ္တရာ သည် လွန်ခဲ့ပြီးသော ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက် ပဒုမုတ္တရ ဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဟံသာဝတီပြည်၌ အမျိုးမြတ်သော အမျိုးသမီး ဖြစ်ခဲ့၏
ဘုရားသခင်၏ တရားတော်များကို ကြား၍ သဒ္ဓါတရားများ ဖြစ်ပေါ်လာကာ ဘုရားသခင်ကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်တော် မူခဲ့၏
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တွင် ဗဟုသုတအရာ၌ ဧတဒဂ်ရ အမျိုးသမီး ဖြစ်ခဲ့သည်
သာမာဝတီမိဖုရားကြီး၏ အထိန်းတော်လည်း ဖြစ်သည်
ခါးကုန်းကာ အကျည်းတန်ရုပ်ဆိုးသဖြင့် ငယ်မည် ဥတ္တရာ ပျောက်ကာ ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဟုအမည်တွင်ခဲ့သည်
ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် ကောသမ္ဗီပြည်၏ မိဖုရားကြီး သာမာဝတီထံပါးတွင် အလုပ်အကျွေး ဖြစ်လေရာ မနက်တိုင်း ပန်းဆက်သရသည်
ထိုအခါ သာမာဝတီ မိဖုရားကြီးအတွက် ပန်းဝယ်ရန် ကောသမ္ဗီပြည့်ရှင် မဟာရာဇာက အသပြာရှစ်ကျပ်ကို နေ့တိုင်းပေး၏
ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် လေးကျပ်ဖိုးသာ ဝယ်၍ လေးကျပ်ကို ယူထားလေသည်
တစ်နေ့သောအခါ  ပန်းဝယ်ရန် သွားလေရာ ပန်းသည်ကြီးသုမန၏ အိမ်တွင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန်းတော်တို့အား ဆွမ်းလုပ်ကျွေးသည်နှင့် ကြုံကြိုက်လေ၏
ပန်းမှာလည်း မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်ရန်အတွက်ဖြစ်သည့်အတွက် ရောင်းရန်မရှိပေ
သုမနက ဘုရားရှင်အား ကပ်လှူ၍ ပိုသည့်အခါမှ ရောင်းမည်ဖြစ်၍ တရားနာယူပါရန် ပြော၏
ထိုအခါ ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြှော်ရလေ၏
ထိုသို့ ဖူးတွေ့ရသောအခါ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသော တရားတော်တို့ကိုလည်း မှတ်မိ၏
မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသော တရားတော်ကိုနာကြား၍ သောတာပန်ဖြစ်လေ၏
နောင်အခါများတွင် ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် မြတ်စွာဘုရား၏တရားတော်များကို မှတ်သားနာယူကာ သာမာဝတီမဖုရားကြီးအား ပြန်လည်ဟောပြရသည့် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရလေသည်
တရားနာပြီးသော် သာမာဝတီမိဖုရားထံသို့ ရောက်လေ၏
ထို့နောက် မိဖုရားအား "ဘုရားသခင် ဟောကြားသော တရားတော်ကို နာကြားရ၍ အမြိုက်အရာကို ငါသောက်ရပြီ" ဟုပြော၏
မိဖုရားလည်း "မိမိလည်း အမြိုက်အရသာကို သောက်ပါရစေ" ဟု တောင်းပန်လေ၏
ဥတ္တရာမိန်းမမြတ်လည်း သာမာဝတီမိဖုရားအား တရားတော်ကို ပြောပြလေသည်
သာမာဝတီမိဖုရားသည် ဥတ္တရာကို တစ်ဆယ့်ခြောက်လုံးသော ရေနံ့သာ မြူတာအိုးတို့ဖြင့် ရေမိုးသပ္ပာယ်၏
ထို့နောက် သန့်ပြန့်စွာ ဆင်ယင်စေ၍ တင့်တယ်လျောက်ပတ်သော နေရာတွင် နေစေကာ ဟောပြော၏
မိဖုရားနှင့် သတို့သမီး ငါးရာတို့သည် အနိမ့်တွင် နေ၍ တရားကို နာ၏
ဥတ္တရာလည်း ဘုရားဟောကြားတော်မူသည့်အတိုင်း ဟောကြားလေသည်
တရားတော်ကို နာကြားရလျှင် သာမာဝတီနှင့် ငါးရာသော အမျိုးသမီးတို့လည်း သောတာပန် ဖြစ်ကုန်၏
ထို့နောက် ဥတ္တရာ၏ ကျေးဇူးကို အထူးသိကာ ရှိခိုးဝန္ဒနာပြုကာ မြတ်သောဆရာအဖြစ် ထား၏
ထို့နောက်ဘုရားရှင် ဟောကြားသည့် တရားတော်များကို နာကြားကာ မိမိတို့အား ပြန်လည်ဟောကြားပါဟု ပြောကြားလေသည်
ဥတ္တရာလည်း ဝန်ခံ၍ တရားတော်တို့ကို နာကြားရသည့်အတိုင်း ပြန်လည်ဟောပြလေ၏
တစ်ခါသော် ပဒုမုတ္တရဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် အကြားအမြင်အရာတွင် ဧတဒဂ်ရသည့် အမျိုးသမီးကို မြင်၏
ထို့နောက် အလှူကြီးပေးကာ "ထိုသို့အကြားအမြင်များသော ဧတဒဂ် အရာ၌ နောင်အခါ ဘုရားသခင်တို့ လက်ထက်တွင် ဖြစ်ချင်ပါ၏" ဟု ဆုတောင်းခဲ့သည်
အသက်ထက်ဆုံး ကုသိုလ်ကောင်းမှုများစွာ ပြုလုပ်ခဲ့၍ သေလွန်သည့်အခါ ကမ္ဘာတစ်သိန်းပတ်လုံး သူဌေးသမီးအဖြစ် လူ့ပြည်၊ နတ်ပြည် စသည့် ကာမသုဂတိဘုံတို့၌သာ ကျင်လည်ခဲ့ရသည်
ခုဇ္ဇုတ္တရာသည် ပဒုမုတ္တဘုရားလက်ထက် အလှူပေး၍ ဆုတောင်းစဉ်အခါက အဆင်းအဝါ လှပတင့်တယ်ခြင်းကိုလည်း ဆုမတောင်းခဲ့ပေ
ထို့ပြင် သူတစ်ပါး၏ အစေအပါး အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ရန်ကိုလည်း ဆုမတောင်းခဲ့မိပေ
ယခုဘဝသို့ မရောက်မီ ဘဒ္ဒကမ္ဘာ ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဗာရာဏသီပြည်တွင် သူဋ္ဌေးသမီး ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုသူဋ္ဌေးသမီးသည် ခင်မင်ရင်းနှီးသော ရဟန္တာထရီတစ်ယောက်ရောက်လာသည်ကို "သေတ္တာကမ်းပါ" ဟု အကမ်းစေမိသည်
ထိုရဟန္တာထေရီလည်း မယူပေးပါက စိတ်ဆိုးကာ ငရဲရောက်မည်ဖြစ်ပြီး ယူပေးပါက သူတစ်ပါး၏ အခိုင်းအစေ ဖြစ်မည် ဖြစ်သည်
ရဟန္တာထေရီလည်း အပါယ်ကျတာထက်စာရင် ကျွန်ဖြစ်ခြင်းသည် တော်သေးသည်ဟု တွေးကာ ယူပေးလေသည်
ထိုသို့အကမ်းစေခဲ့မိသောကြောင့်ယခုဘဝအထိတိုင် ဘဝငါးရာလုံးလုံးတွင် သူ့အစေအပါး ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ယခုဘဝတွင် ဥတေနမင်းကြီး၏ မယားဖြစ်သူ သာမာဝတီမိဖုရား၏ အစေအပါး ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ထို့ပြင် ကဿပမြတ်စွာဘုရားနှင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားကြားတွင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်တစ်ယောက်ကို ကျောတော်ခပ်ကိုင်းကိုင်းရှိသည်ဟု မိန်းမအချင်းချင်းပြောကာ ရယ်ခဲ့မိသောကြောင့် ယခုဘတွင် ကိုယ်၏ အဆင်းအဝါ ချို့တဲ့၏
ထို့ကြောင့် အမည်သည် ဥတ္တရာ ဟု မည်၏
ကိုယ်အင်္ဂါချို့တဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဟု တွင်လေသည်
သာမာဝတီမိဖုရားအား ပြန်လည်ဟောပြသည့် တရားတော်သည် (၁၁၂) သုတ် ရှိပြီး သင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ဣတိဝုတ္တပါဠိတော်အမည်ဖြင့် ပါဝင်လေသည်
ထိုသို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ဥတ္တရာလည်း နာကြားရဖန်များသော် ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဆောင်နိုင်လေသည်
ဘုရားသာသနာတွင် ဒါယိကာမိန်းမမြတ်အဖြစ် ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဆောင်နိုင်၍ အကြားအမြင်များသည့်နေရာတွင် ဥတ္တရာနှင့် တူသည့်သူ မရှိ
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဥတ္တရာအား အကြားအမြင်များသော အရာ၌ ဧတဒဂ်ပေးတော်မူခဲ့သည်
ဘတ္တရွာ (အင်္ဂလိပ်: Batta)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဘတ္တကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘတ္တကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၂၂၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ပုလွဲရွာ၊ တင်ပုလွဲ
ဆင်ချီတိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchitaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ဆင်ချီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်တွင် ဂျပန်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်
လွတ်လပ်သောနိုင်ငံဟုဆိုသော်လည်း ကိုယ်ပိုင်အချုပ်အခြာအာဏာမရှိဘဲ ဂျပန်အစိုးရမှပေးခဲ့သော အာဏာသာရှိခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်ကို ဗမာနိုင်ငံတော် (အင်္ဂလိပ်: State of Burma၊ ဂျပန်: ビルマ国 'ဘီရုမာ ကိုကူ') ဟုခေါ်တွင်စေခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်မြန်မာပြည်သည် ယခုခေတ်မြန်မာပြည်၏ နေရာအကျယ်အဝန်းခန့် ရှိခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့်ကချင်ပြည်နယ်တို့၏ နေရာအချို့ကိုဗြိတိသျှတို့က ဆက်လက်ချုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အစိုးရသည်ရှမ်းပြည်ကို မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းထည့်သွင်းခဲ့သော်လည်း သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက်ဒေသများဖြစ်ကြသော ကျိုင်းတုံနှင့်မိုင်းပန်ဒေသများမှာမူ ထိုင်းနိုင်ငံမှသိမ်းပိုက်ထားခဲ့သည်
ဂျပန်တို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အစပိုင်းတွင် ရေနံချောင်းမြို့မှ ရေနံဆီနှင့် တွင်းထွက်သတ္တုများကို ရယူလိုသည့်အတွက် ဗြိတိသျှဘားမားကို သိမ်းပိုက်လိုခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဒုတိယ တရုတ်-ဂျပန်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေခဲ့သော‌ကြောင့် တရုတ်အမျိုးသားရေးခေါင်းဆောင် ချန်ကေရှိတ်ဦးဆောင်သော တရုတ်စစ်တပ်အား စစ်လက်နက်ထောက်ပံ့ရာ၌အရေးပါသော ဘားမားလမ်း (Burma Road) ကိုလည်းပိတ်ပင်လိုခဲ့သည်
ဂျပန်တို့သည် ဗမာ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ဘီအိုင်အေ) ကို ဖွဲ့စည်းပေးထားပြီးဖြစ်ရာ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရှိဂျီရို အီဒါ (Shojiro Iida) ဦးဆောင်ခဲ့သော ၁၅ ခုမြောက်စစ်တပ် (Fifteenth Army) သည် ဘီအိုင်အေနှင့်အတူ မြန်မာပြည်ကိုသိမ်းပိုက်‌ခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးကြီးဆူဇူကီးသည် ဘီအိုင်အေအား မြန်မာဒေသအနှံအပြား၌ ယာယီအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို ဖွဲ့စေလိုခဲ့သည်
ဂျပန်တို့သည်စစ်ရေးအရ အခက်အခဲများကြုံတွေ့လာခဲ့သောအခါ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့အား လွတ်လပ်ရေးပေးရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် ဟိဒဲကီ တိုဂျိုသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၈ ရက်၌ မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးအပ်မည်ဟုကတိပေးခဲ့၍ မြန်မာနိုင်ငံအနေဖြင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့အား စစ်ကြေညာစေလိုခဲ့သည်
ထိုသို့ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသည်ဝင်ရိုးတန်းအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအနေဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပွဲတွင် ပြန်လည်အနိုင်ရရှိမည်ဟု ဂျပန်တို့ကယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၃ ဩဂုတ် ၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်သည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိဖြစ်လာခဲ့ရာ အမေရိကန်နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံတို့အား စစ်ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၄၂ မတ်လတွင် ရန်ကုန်ကို အင်္ဂလိပ်တို့မှသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကော်မတီခေါ် အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့များကို မြို့အသီးသီး၌ဖွဲ့ခဲ့သည်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ဂျပန်လက်အောက်သို့ကျရောက်သွားသောအခါတွင် ဒေါက်တာဘမော်အား နိုင်ငံတော်အဓိပတိအဖြစ်ခန့်၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရဖွဲ့စေခဲ့သည်
ထိုအစိုးရ၏အဖွဲ့ဝင်များမှာ—ဒေါက်တာဘမော်၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် (နိုင်ငံတော်အဓိပတိရာထူးအပြင်)ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်ဦးဘဝင်း၊ အိမ်ရာရေးဝန်ကြီးသခင်နု၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး (ဂျပန်နိုင်ငံ၏ မြန်မာသံအမတ်ဖြစ်ပြီးနောက် ဦးဆက် (U Set) မှ အစားထိုးခဲ့သည်)ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဦးသိန်းမောင်၊ တရားစီရင်ရေးဝန်ကြီးဦးလှမင်း၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးဝန်ကြီးသခင်သန်းထွန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီး (ထို့နောက် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး)ဦးမြ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးသခင်လေးမောင်၊ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သီးနှံရေသွင်းရေးဝန်ကြီးဗန္ဒုလဦးစိန်၊ လူမှုဝန်ကြီးဦးထွန်းအောင်၊ ဂျပန်နှင့်ပူးပေါင်း‌ဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီးသခင်လွန်းဘော်၊ လုပ်ငန်းဖော်ဆောင်ရေးဝန်ကြီး တို့ဖြစ်ကြသည်
နိုင်ငံတော်အဓိပတိသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ရသည်
ဝန်ကြီးအဖွဲ့အပြင် အဓိပတိကခန့်အပ်ထားသည့် အမတ်များပါဝင်သော အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်တစ်ခုရှိသည်
တိုင်းတစ်တိုင်းစီတွင် တိုင်းမင်းကြီးတစ်ဦးစီခန့်ထားသည်
ခရိုင်တွင်မူခရိုင်ဝန်က တာဝန်ယူရသည်
လွတ်လပ်သောနိုင်ငံ၏ အစိုးရပင်ဖြစ်သော်လည်း ဒေါက်တာဘမော်ဦးဆောင်သည့်အစိုးရမှာ ဂျပန်အာဏာပိုင်တို့၏ စေခိုင်းသမျှတို့ကိုသာ ပြုလုပ်ခဲ့ရသောအစိုးရအဖွဲ့သာဖြစ်သည်
ထို့အပြင်ဂျပန်စစ်တပ်သည် အုပ်ချုပ်မှုမရှိသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံဒေသအတွင်း၌ ဆက်လက်နေထိုင်လျက်ရှိခဲ့ကြသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ဩဇာအာဏာအရှိဆုံးပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာ ကင်ပေတိုင်ခေါ် ဂျပန်စစ်ပုလိပ်များသာဖြစ်ကြသည်
၁၉၄၃ နှင့် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တို့တွင် ဘီအိုင်အေသည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ပြည်သူအရေးတော်ပုံပါတီတို့နှင့်ပူးပေါင်း၍ ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ (ဖတပလ) ကိုဖွဲ့စည်း၍ သခင်စိုးမှဦးဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အိန္ဒိယပြည်ရှိဗြိတိသျှတို့၏ Force 136 တပ်ဖွဲ့နှင့်အဆက်အသွယ်ရရှိခဲ့သည်
Force 136 သည် ရန်ကုန်ရှိ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်၏ ကရင်တပ်သားများနှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ဖတပလသည် မဟာမိတ်နိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ်ရရှိခဲ့ရာ ဂျပန်တို့အားတော်လှန်ရန် အဆင်သင့်ရှိနေကြောင်းပြောဆိုခဲ့သည်
သို့သော်ဗြိတိသျှတို့သည် အချိန်မသင့်သေးဟုဆိုကာ ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်‌ပိုင်းဒေသတွင် ဘီအိုင်အေတပ်သည် စတင်၍ထကြွခဲ့ကြသည်
၁၉၄၅ မတ်လ ၂၇ တွင် ဘီအိုင်အေတပ်သည် ရန်ကုန်၌ အောင်‌မြေနင်းပွဲကျင်းပပြီး မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းသို့ ဂျပန်တို့အားစစ်ကူပေးရန်သွားရောက်ပေးခဲ့သော်လည်း ဂျပန်နိုင်ငံအားစစ်ကြေညာခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် လော့ဒ်မောင့်ဘတ်တန်နှင့် ညှိနှိုင်းဆွေးနွှေးခဲ့ကြပြီး မဟာမိတ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်
ဗမာ့တပ်မတော်မရှိတော့သဖြင့် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရမှာ ပြိုလဲခဲ့လေသည်
ဒေါက်တာဘမော်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ရာ ဂျပန်နိုင်ငံ၌ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရ၍ တိုကျိုမြို့ရှိ ဆူဂါမိုအကျဉ်းထောင် (Sugamo Prison) ၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်
ဂျပန်တို့ကိုတော်လှန်ပြီးသောအခါ အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်ကမြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကြေညာစာတမ်းမှ စာသားအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဗမာနိုင်ငံတော်သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အဓမ္မသိမ်းပိုက်ထားခြင်းကို နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်ကျော်မျှခံခဲ့ရပြီးနောက် မိမိ၏နေရာနတ်သန် နေရာမှန်ဖြစ်ပေသော တန်ခိုးအရှိန်အဝါလွတ်လပ်စွာဖြင့် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်ရှိပေသော ကမ္ဘာ့နိုင်ငံတော်ကြီးများ၏ အဆင့်အတန်းသို့ ဤနေ့ဤအခါတွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလေပြီ
ဗမာနိုင်ငံတော်သည် ကာလအဓွန့်ရှည်မြင့်စွာကပင် ရာဇဝင်အဆက်မပြတ် လွပ်လပ်သောနိုင်ငံတော်အဖြစ်ဖြင့် ကမ္ဘာတစ်လွှမ်း၌ မားမားမတ်မတ် ကြွားကြွားဝင့်ခဲ့လေသည်
...ဤကြေညာချက်သည် ဗမာတစ်မျိုးလုံး၏ အလိုဖြစ်ရကား ဤကြေညာချက်အတိုင်း တစ်သွေမသိမ်း လိုက်နာဆောင်ရွက်မည်
ဗမာအပေါင်းတို့သည် ဤကြေညာချက်အတိုင်း ထမြောက်အောင်မြင်သည်အထိ အစွမ်းကုန်ဆောင်ရွက်မည်ဟု သစ္စာပြုလိုက်သည်
ဤလုပ်ငန်း၊ ဤသစ္စာ၊ ဤကြေညာချက်တို့အတွက် နတ်လူအပေါင်းတို့သည် သက်သေအရာတည်ကြပါစေကုန်သတည်း
‌ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ဗြိတိသျှဘားမားဂျပန်နိင်ငံမှ မြန်မာနိုင်ငံကို ကျူးကျော်ခြင်းဘားမားကမ်ပိန်း
၁၉၃၀ ဒီဇင်လာ(၂၅)ရက်၊ ပဲခူးတိုင်း ပြွန်တန်ဆာမြို့၌ အထည်အလိပ်နှင့် လက်ဖက်ရည်ဆိုင်ရှင် ဦးကာ၊ ဒေါ်အေးတို့မှ ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်းငါးယောက်အနက်မှ နို့ညှာဖြစ်သည်
၁၉၄ရခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ရောက်ပြီး ဘီအိုစီကောလိပ်မှ ပိသုကာပညာ ဆည်းပူးသည်
သို့သော် မိမိအတွက် မိခင်ကြီးလုပ်ကိုင်ရှာဖွေရခြင်းမှာ ပင်ပန်းလှသည်ကိုတွေ့သည်နှင့် မိခင်ကြီးကိုအသိမပေးဘဲ အတွင်းဝန်ရုံးဟောင်း ဘဏ္ဍာရေးဌာနမှာ စာရေးဝင်လုပ်သည်
ပထမဆုံးလစာထုတ်ဖို့ လေးရက်အလို ၁၉၄၉ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်မှာ မိခင်ကြီး အပန်းဖျားပြီး ကွယ်လွန်သွားသည်
သားအတွက် တစ်သက်စာ ဝေဒနာထားရစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏
သားကလည်း ထိုရက်မှစပြီး မြန်မာအပါအဝင် နိုင်ငံတကာ မိခင်များတို့ နှလုံးသားကွန်ယက် ဖြန့်ကျက်မိသွားသည်
လက်လှမ်းမီရာ စာအုပ်စာပေများနှင့် ရင်အုပ်မကွာဖြစ်၏
သို့ဖြစ်၍ ၁၉၅ဝခု၊ နှစ်ဦးပိုင်းမှ စာရေးဆရာ စံထွန်းအောင်(မောင်ဉာဏ်ဝန်)နှင့်တွေ့ပြီး သူဦးဆောင်လှုပ်ရှားလျက်ရှိသော တိုးတက်ရေးနေ့စဉ် သတင်းစာကြီးမှာ တက်ကျမ်းဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားသည်
ဘိုးအေကြီး ပီမိုးနင်းကို အားကျခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သည်
၁၉၆၃ခု၊ ဇှနျလ၌ စာပေဖခင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော ဆရာတက်တိုး၏ ကျေးဇူးဖြင့် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၌ ပထမဆုံး ပင်ကိုရေးဝတ္ထုတို ရေးဖြစ်သွားခဲ့သည်
“ဗမိုး” ကလောင်အမည်ကို ပထမဆုံး စတင်သုံးစွဲပြီး ၁၉၆၅ခုနှစ်၌ ကလောင်အမည်ကို လူအမည်အဖြစ်သို့ ဆင့်ပွားခံယူလိုက်သည်
၁၉၆၃ခု မတိုင်မီအထိ ကလောင်အမည်မှာ ကို(ပြွန်တန်ဆာ) ဖြစ်သည်
၁၉၅၂ခုနှစ်မှာ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ဗဟိုဘဏ်သို့ ဘဏ်ကြီးကြပ်ရေးမှူးအဖြစ် ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းသည်
အိုင်အေ(ဥပစာ) အထက်တန်းကို ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် သက်ကြီးတက်ကသိုလ် တက်ရောင်အောင်မြင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏
ပြည်ထောင်ဘဏ်၌ အမှုထမ်းရင်း ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို (၁) အင်္ဂလိပ်၊ (၂) ဘောဂဗေဒ၊ (၃) စိတ်ပညာ-ဗုဒ္ဓဘာသာတွဲဒဿနတို့ဖြင့် ရရှိကာ ပြည်ထောင်စုဘဏ် သုတေသနနှင့် စာရင်းဌာန၌ “ဘောဂဗေဒမှူး”အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ရရှိသွားသည်
လုပ်သားများကောလိပ် အင်္ဂလိပ်စာဌာန၌ အင်္ဂလိပ်စာနည်းပြ ပို့ချဆရာအလုပ်ကို အချိန်ပိုင်းနှင့်ဝင်လုပ်သည်
၁၉၈၄-၈၅တွင် နိုင်ငံခြားဘာသာသိပ္ပံ ၌ အချိန်ပိုင်းအင်္ဂလိပ် ကတိကအဖြစ် ပို့ချရေးတာဝန်ထမ်းသည်
ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဘောဂဗေဒမှူးအဖြစ်နှင့် (၁) အစ္စရော့လ်ဗဟိုဘဏ် (၁၉၅၉-၆၀)၊ (၂)အချက်ကိုစလိုဘက်ဗဟိုဘဏ် (၁၉၆၅-၆၆)၊ (၃) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေးရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (ဝါရှင်တန် ၁၉၇၄-၇၅)တွင် ငွေကြေးနှင့်ဘဏ်လုပ်ငန်း ၊ ဝန်ထမ်းရွေးချယ်သင်ကြားလေ့ကျင့်ရေးပညာရပ်များ သွားရောက်ဆည်းပူးခဲ့သည်
ချက်ကိုစလိုဘဏ်မှ ဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ဝန်ထမ်းလေ့ကျင့်ရေးဒီပလိုမာရရှိခဲ့သည်
JMF သင်တန်းဆင်း လက်မှတ်ရခဲ့သည်
တစ်ဖက်တွင်လည်း သုတ၊ ရသ၊ ဒဿန စာမျိုးစုံ ဖတ်ခဲ့၊ တွေးခဲ့၊ရေးခဲ့သည်
ဘဝရပ်တည်ရေးအတွက် ကျေးရွာဘုရားပွဲများ၌ လှည့်လည်၌ လက်ဖက်ရည်ရောင်းခဲ့သော မိခင်ကြီးနှင့်အတူ လိုက်ပါရာမှ ရရှိခဲ့သော ဝါသနာဗီဇဖြင့် ဇာတ်သဘင်နှင့် ဂီတ၌ နှစ်ခြိုက်ရင်းစွဲရှိကာ ၁၉ရ⁠ရခုနှစ်တွင် “ ပြဇာတ်နှင့် ဇာတ်သဘင်” ခေတ်အမြင် ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်စာအုပ် ထုတ်ဝေဖြစ်ခဲ့သည်
ရေးသားထုတ်ဝေပြီးသောစာအုပ်များ-ဆရာချစ်(Goodbye, Mr Chips) ၁၉၆၉
The Return of the Native by Thpmas Hard အိမ်အပြန် (၁၉၆၉)
ချစ်သူချစ်သော-ချစ်သောချစ်သူ၊ ၁၉၇၄
When A Woman Loves By Denise Rorins.The Evergreen by Belva Palon စိမ်းမြမြမှိုင်းရီ
နိုင်ငံတကာအမေနိုင်ငံတကာအဖေဘဝရှင်မိန်းမသားပုဂံမြေမှ အမေတစ်ယောက်(၁၉၈၀-၈၄) ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်စာ၊ စကားလေ့ကျင့်ရေး စာအုပ်များနှင့် စီးပွားရေးစာအုပ်များ ရေးခဲ့သည်
For Love’s Sake, The Grohian 1965 ဆက်လက်၍ ဖတ်
တွေး၊ ရေးအားကောင်းဆဲဖြစ်၏
သားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်နှင့် မြေးသုံးယောက်တို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျှက်စာပေမှ ဆင့်ပွားဝါသနာအရ ရေဒီယို၊ ကက်ဆက်နှင့်ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းများ၌ လူကြီးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် အခါအားလျော်စွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
၂၀ဝ၆ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၉)ရက်နေ့၌ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ရင်း (အဖျားစု)ရွာ၊ အရှေ့ဒရင်း
ဓနသဟာယ အားကစားပွဲသည် ဓနသဟာယ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ အားကစားသမားများ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့် နိုင်ငံတကား အားကစားပွဲ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်သည့် အားကစားများအပြင် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများတွင် အဓိက ကစားလေ့ရှိသည့် ၇ ယောက်ပါ ရဂ်ဘီ၊ မျက်ခင်း ဘိုးလင်း၊ နက်ဘော စသည့် အားကစား အမျိုးအစားများ ပါဝင်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်အထိ ယင်းအားကစားပွဲကို နိုင်ငံပေါင်း ၇ နိုင်ငံမှ မြို့ပေါင်း ၁၈ မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ၁၉ ကြိမ်မြောက်ပွဲတော်ကို အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့မှ ၁၄ ရက်နေ့အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီတွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ပွဲတော် ကျင်းပမည့်မြို့ကို ယင်းအားကစားပွဲအား ကြီးကြပ်သည့် ဓနသဟာယ အားကစား အဖွဲ့ချုပ်မှ ရွေးချယ်သည်
ယင်းအားကစားပွဲကို ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ အားကစားပွဲ အမည်ဖြင့် ကနေဒါနိုင်ငံ ဟမ်မီတန်မြို့တွင် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာနှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ အားကစားပွဲဟု လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး လက်ရှိ အမည်ကိုမူ ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဂိုးလ်ကို့စ်မြို့ တွင် ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့မှ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့ထိ ကျင်းပခဲ့သည်
အဆိုပါပြိုင်ပွဲတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံက ဆုတံဆိပ်အများဆုံးဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲကို အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဂမ်မြို့တွင် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့မှစ၍ ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပမည် ဖြစ်သည်
ထန်းညင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htannyinkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်စုရွာ၊ ကံသာကုန်း
ယနိုင်းဇုမြို့ (柳津町 ယနိုင်းဇုမချိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူရှီးမားစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၃၆၃၄ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၀.၆ ဦး   ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၇၆.၀၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ရငဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ya Nge)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဧကနိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအမည်မှာ ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အလယ်အာဖရိကတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် အတွင်းဟိုက်ပင်လယ်ကွေ့ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းမှာ ဂီနီပင်လယ်ကွေ့နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံအတွင်းတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားပေါင်းစုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောနှောလျက် ရှိနေသောကြောင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံကို အာဖရိကတိုက်ငယ်ကလေး  ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်
သဘာဝ ပထဝီဝင် အနေဖြင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေများ၊ သဲကန္တာရများ၊ တောင်တန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် များအစုံရှိသည်
အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်မှာ နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်ထိပ်  ဖြစ်သည်
အကြီးဆုံးမြို့တော်များမှာ ဒူဝါလာ (Douala)၊ ယောင်အွန်ဒေး (Yaoundé) နှင့် ဂရူဝါ (Garoua) တို့ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းတွင် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်း (၂၀၀) ကျော်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် သူတို့၏ တစ်မူထူးခြားသည့် makossa နှင့် bikutsi ဂီတအနုပညာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကင်မရွန်းဘောလုံးအသင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် လူသိများထင်ရှားသည်
နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား အနေဖြင့် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားများကို သတ်မှတ်ထားသည်
အစောပိုင်း လူနေမှုများမှာ ချဒ်ရေကန် ကြီးဝန်းကျင်ရှိ ဆောင် ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောအတွင်းရှိ ဘာကာ မုဆိုးရွာများ  ဖြစ်ကြသည်
ထိုဒေသ ကမ်းရိုးတန်းသို့ ၁၅  ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး ရိုင်ယိုဒေါ့စ်ကင်မရိုးစ် (Rio dos Camarões) ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ပုစွန်မြစ် ဟု ဖြစ်သည်
ထိုအမည်မှတဆင့် ယခုခေါ်တွင်နေသော ကင်မရွန်းအမည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
၁၉  ရာစုနှစ်က နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဖူလာနီ စစ်သားများက အာဒါမဝါစော်ဘွားနိုင်ငံ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံအနောက်ဘက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးစု နိုင်ငံငယ်များ ရှိခဲ့သည်
၎င်းနိုင်ငံငယ်များကို chiefdoms သို့မဟုတ် fondoms များဟုခေါ်ဆိုသည်
၁၈၈၄တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိန် တို့၏ နှစ်ပိုင်းခွဲခြမ်း သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရပြန်သည်
ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမဂ္ဂပါတီ က ဦးဆောင်၍ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၅၀ တွင် ပြင်သစ်တို့က လက်မခံသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် တိုင်းရင်းသား စစ်တပ်များကြား ၁၉၇၁ အထိ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၁၉၆၀ တွင် ပြင်သစ်တို့အုပ်ချုပ်သော ကင်မရွန်းအပိုင်းသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာပြီး အမာဒူအဟစ်ဂျို က သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ တွင် ဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်သော တောင်ပိုင်းကင်မရွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး ကင်မရွန်းဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၇၂ တွင် ကင်မရွန်း ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၄ တွင် ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့်နှိုင်းစာလျှင် ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး အတော်ပင် တည်ငြိမ်သည်
သို့ဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီးရထားလမ်းများ၊ ရေနံနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ အများအပြားထွန်းကားလာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားအများစုမှာ ဆင်းရဲလျှက်ပင်ရှိနေသေးသည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် လယ်သမား အများစုဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အာဏာသည် သမ္မတ ပေါလ်ဘီယာ နှင့် ကင်မရွန်းပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှုပါတီ  ၏ လက်ထဲတွင် ၁၉၈၂  ခုနှစ်မှစတင်၍ ခိုင်မြဲလျက် ရှိသည်
အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းမှ နိုင်ငံရေးသမား များသည် ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှုများကို လျှော့ချပေးရန် မှသည် တောင်ပိုင်းကို သီးခြားခွဲထွက်ရန် တောင်းဆိုသည်အထိ ပဋိပက္ခသဘောများ တိုးပွားလာလျက် ရှိသည်
ယနေ့ခေတ် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ တည်ရှိရာဒေသသည် ကျောက်ခေတ်သစ် အချိန်ကပင် လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာပင် အစဉ်တစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများမှ ဘာကာ ဟုခေါ်သော ပစ်ဂမီ လူပုလေးများ ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ဘန်တူ လူမျိုးတို့၏ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် နှစ်ထောင် ခန့်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
ဆောင်ယဉ်ကျေးမှုမှာ အေဒီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ချဒ်ရေကန် ဝန်းကျင် ဒေသ၌ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ကနန် အင်ပိုင်ယာနှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်ခံသော ဘော်နု အင်ပိုင်ယာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
အနောက်ဘက်တွင်မူ ကင်းဒမ်းများ၊ ဖောင်ဒမ်းများ နှင့် ချိဖ်ဒမ်းများ အဖြစ် အုပ်ချုပ်နေထိုင်ကြလေသည်
၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ စတင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုသူတို့မှ ဝေါ်ရီမြစ် အတွင်း များပြားလှသော ပုစွန်များကို သတိပြုမိခဲ့ကြပြီး ထိုမြစ်ကို ပေါ်တူဂီ ဘာသာဖြင့် ပုစွန်မြစ် (ရိုင်ယို ဒေါ့စ် ကင်မရော့စ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်
နောက် ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပသားတို့က ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ နှင့် ပုံမှန် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကြပြီး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများကမူ ကုန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မိုဒီဘို အဒါမာက ဖူလာနီ စစ်သားတို့ကို ဦးဆောင်၍ မြောက်ပိုင်းဒေသရှိ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သူများနှင့် မွတ်ဆလင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လူမျိုးများ ပေါ်တွင် ဂျီဟတ်ဒ်စစ်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အဒါမာဝါ စော်ဘွားနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဖူလာနီတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထွက်ပြေးလာကြသော အခြေချ နေထိုင်သူတို့မှာ အဓိက ပျံ့နှံ့သွားသော လူမျိုးများပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် အာရပ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး ကွန်ယက်၏ အဓိက နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
ဘာမွန် လူမျိုးများတွင် ဘာမွန်စာ သို့မဟုတ် ရှူးမန် ဟုခေါ်သော မူလ စာရေးသားခြင်း စနစ် ရှိသည်
ထိုစာကို စူလ်တန် ဘုရင် အီဘရာဟင် အန်ဂျိုယာ က ၁၈၉၆ တွင် တီထွင် ခဲ့ပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာမွန်စာ နှင့် မော်ကွန်း စီမံကိန်း အဖြစ် သင်ကြားခဲ့သည်
ဂျာမန် အင်ပိုင်ယာမှ ၁၈၈၄ တွင် ကင်မရွန်း နိုင်ငံအား ကာမယ်ဝန် ကိုလိုနီဒေသ အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး အတွင်းပိုင်းသို့ တစ်စတစ်စ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဂျာမန်တို့က ကိုလိုနီ အခြေခံ အဆောက်အအုံကို အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း စနစ် အသုံးပြု၍ တိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဂျာမန်တို့ ပထမ ကမ္ဘာစစ်တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြပြီးနောက် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် အရ ထိုနယ်မြေကို ပြင်သစ် ကင်မရွန်း နှင့် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း ဟူ၍ ၁၉၁၉ တွင် နှစ်ပိုင်း ခွဲခြား ခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က ကင်မရွန်း၏ စီးပွားရေးကို ပြင်သစ် စီးပွားရေး နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြပြီး အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးတက်အောင် ငွေပင်ငွေရင်း နှင့် ကျွမ်းကျင် လုပ်သားများကို အသုံးပြု လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အဓမ္မ ခိုင်းစေသည့် စနစ်ကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ တို့ကမူ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေကို အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ဒေသခံတို့ကမူ ထိုသို့ ပြုလုပ်မှုကြောင့် အမေ့လျော့ခံ ကိုလိုနီ၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု စောဒက တက်ကြသည်
နိုင်ဂျီးရီးယား အလုပ်သမားတို့ ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းကို အလုံးအရင်း ပြောင်းရွှေ့ကြသဖြင့် အဓမ္မ စေခိုင်းမှု ပျောက်ကွယ်ခဲ့သော်လည်း မူရင်းနေထိုင်သူများကို ဒေါသဖြစ်စေခဲ့သည်
၁၉၄၆ တွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် မှ ကုလသမ္မဂ္ဂ အပ်နှင်းခံ ကောင်စီ အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းတွင် အရေးပါသော ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က တော်လှန်ရေးစိတ် အပြင်းဆုံး နိုင်ငံရေး ပါတီ ဖြစ်သော ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမ္မဂ္ဂ ပါတီကို ၁၉၅၅ ဇူလိုင်လ ၁၃ တွင် တရားမဝင် ကြေညာခဲ့သည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ကာလရှည် ပြောက်ကျားစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော ရူဘင် အမ် နျိုဘီ မှာ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း အတွက် မေးခွန်းမှာမူ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပြန်လည် ပေါင်းစည်းမည်လော သို့မဟုတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ပေါင်းစပ်မည်လော ဟူသည့် မေးခွန်းပင် ဖြစ်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်ကင်မရွန်းသည် သမ္မတ အာမာဒို အာဟီဒဂျို၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ လွှဲပြောင်း၍ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်းသည် ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ကင်မရွန်း ဖက်ဒရယ် သမ္မတ နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အာဟီဒဂျိုသည် ယူပီစီ နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲကို အကြောင်းပြု၍ သူ၏ သမ္မတ အာဏာကို ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ယူပီစီအား အပြီးသတ် ချေမှုန်း ပြီးသော်လည်း ဆက်လက်၍ ထိုအတိုင်းပင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သူ၏ နိုင်ငံရေး ပါတီဖြစ်သော ကင်မရွန်း အမျိုးသား သမ္မဂ္ဂ (စီအင်န်ယူ)သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ မှစ၍ တခုတည်းသော တရားဝင် နိုင်ငံရေး ပါတီ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ယောင်အွန်ဒေး မြို့မှ ဦးစီးအုပ်ချုပ်သော ညီညွတ်သော ကင်မရွန်း သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့သည်
အဟီဒိုဂျိုသည် စီးပွားရေး ပေါ်လစီအားဖြင့် စီမံကိန်း လစ်ဘရယ် စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ငွေရမည့် သီးနှံများနှင့် ရေနံ ရှာဖွေရေးတို့ကို ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် ရေနံမှ ရသော ငွေကြေးကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံဆိုင်ရာ အရံငွေကြေးကို တည်ဆောက်ကာ လယ်သမားများကို ပေးကမ်းပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဆိုင်ရာ အဓိက စီမံကိန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျို အနေနှင့် လုပ်ငန်း မကျွမ်းကျင်သော သူနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူများကို ခန့်အပ်ကာ ညွှန်ကြားစေသဖြင့် စီမံကိန်း အများအပြားမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
အာဟီဒိုဂျိုသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် တွင် ရာထူးမှု နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ သူ့အား ဆက်ခံမည့်သူ ပေါလ်ဘီယာ အား အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျိုသည် စီအင်န်ယူ ပါတီကို ချုပ်ကိုင်ပြီး နိုင်ငံအား နောက်ကွယ်မှ အုပ်ချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်မှာ ဘီယာ နှင့် သူ၏ မဟာမိတ်များမှ သူ့အား အာဏာကို လုံးဝ စွန့်လွှတ်ရန် ဖိအားပေးချိန် အထိ ပင် ဖြစ်သည်
ဘီယာသည် သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်း ပိုကျသော အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ပြီးနောက်တွင် သူ၏ ရှေ့ဆောင် လမ်းပြ ဖြစ်သော အာဟီဒိုဂျို၏ ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အခြေအနေများ၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ ဓာတ်ဆီဈေး ကျဆင်းခြင်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ အကျင့်ပျက် ခြစားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နှင့် ခရိုနီ စနစ် တို့ကြောင့် ကင်မရွန်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများ ရယူခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချကာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာတွင် ပါတီစုံ စနစ်ကို ပြန်လည် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီးနောက် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်တောင်ပိုင်းမှ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုမိုရရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့ကာ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန် အမျိုးသား ကောင်စီမှ အန်ဘာဇိုးနီးယား သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ခွဲထွက်ရန် ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကင်မရွန်းသည် ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆိုးရွားဆုံးသော အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး ဒူဝါလာ ပို့ဆောင်ရေး သမ္မဂ္ဂ ဆန္ဒပြမှု မှ တဆင့် စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ၃၁ ခုတွင် အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုများ အဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ချီဘော့ခ် ကျောင်းသူများ ပြန်ပေးဆွဲမှု အပြီးနောက်တွင် ကင်မရွန်း သမ္မတ ပေါလ် ဘီယာ နှင့် ချဒ်မှ အီဒရစ် ဒက်ဘီ တို့မှ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်တို့အား တိုက်ခိုက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယား နယ်စပ်တွင် တပ်များ ချထားခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်း သမ္မတသည် အရွေးချယ်ခံ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပေါ်လစီများ ဖန်တီးရန်၊ အစိုးရ အေဂျင်စီများကို အုပ်ချုပ်ရန်၊ စစ်တပ်ကို အမိန့်ပေးရန်၊ စာချုပ် စာတမ်းများကို ညှိနှိုင်း အတည်ပြုရန် နှင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာရန် လွှတ်တော်နှင့် တိုင်ပင် လုပ်ဆောင်ရသည်
သမ္မတသည် အစိုးရ အရာရှိများကို အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးရပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ( အစိုးရ၏ တရားဝင် ဦးစီးပြုသူ) မှ စ၍ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ နှင့် တိုင်းဒေသ အရာရှိ များ အထိ ပါဝင်သည်
သမ္မတသည် ခုနစ်နှစ် တစ်ကြိမ် မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြောက်ရသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်သည် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းရေးဆွဲသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၈၀ ပါဝင်ပြီး ၅ နှစ် သက်တမ်း အတွက် ရွေးချယ်ကာ တစ်နှစ်လျှင် သုံးကြိမ် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြသည်
ဥပဒေများကို မဲဆန္ဒများသည့် အပေါ် မူတည်၍ ပြဋ္ဌာန်းကြသည်
သမ္မတက တင်ပြသော ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်း တားမြစ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်း လွှတ်တော်တွင် အလွန် တွေ့ရခဲသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဒုတိယ လွှတ်တော်ဖြစ်သည့် အမတ် ၁၀၀ ပါဝင်သော ဆီးနိတ် လွှတ်တော်အား ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အား ဆီးနိတ် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်၍ ဆီးနိတ်ဥက္ကဋ္ဌမှာ အရေးပေါ် သမ္မတ နေရာ လစ်လပ် သွားခဲ့လျှင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်သည်
အစိုးရသည် ရိုးရာ အကြီးအကဲများ၊ ဖောင် နှင့် လာမီဒိုခေါ် အုပ်ချုပ်သူများ၏ ဒေသ ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ဥပဒေ နှင့် မငြိစွန်းပါက ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်းချက်တို့ကို လက်ခံပေးသည်
ကင်မရွန်း တရားစီရင်ရေး စနစ်သည် ပြင်သစ် တရားမဥပဒေစနစ် အပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားပြီး စီရင်ထုံး ဥပဒေ စနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှုလည်း ရှိသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တရားစီရင်ရေး စနစ်မှာ လွတ်လပ်စွာ တည်ရှိသော်လည်း တရားစီရင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အာဏာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်
သမ္မတသည် တရားသူကြီး အဆင့်အမျိုးမျိုးကို ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်
တရားရုံးများကို ခုံရုံး၊ အယူခံရုံး နှင့် တရားလွှတ်တော် ဟူ၍ တရားဝင် ခွဲခြား ထားသည်
အကယ်၍ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဦးမှ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှု သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေးကို ထိပါးစေမှု တို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံရပါက ဆုံးဖြတ်ရန် အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး ပါဝင်သော တရားရုံးချုပ်ကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အစိုးရ၏ အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခြစားမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နိုင်ငံ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးဌာန ၂၉ ခု၌ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၂၅% မျှသာ အလုပ်လုပ်ကြသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့က နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံအား ခြစားမှု အနည်းဆုံးမှ အများဆုံး အထိ အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြရာတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဆင့် ၁၄၄ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် သမ္မတ ဘီယာ က အမျိုးသား ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေး စောင့်ကြည့် အဖွဲ့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် အစပျိုး ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် အကြီးအကျယ် ခြစားမှု ရှိနိုင်သော နေရာများ ရှိပြီး ဥပမာ အားဖြင့် အကောက်ခွန်ဌာန၊ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် အစိုးရ ဝယ်ယူရေး ဌာန တို့တွင် ဖြစ်သည်
လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက ရဲနှင့် စစ်တပ်တို့အား မှုခင်းဆိုင်ရာ မသင်္ကာသူများ၊ လူနည်းစု လူမျိုးများ၊ လိင်တူ ချစ်သူများ နှင့် နိုင်ငံရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအား အကြမ်းဖက် ကိုင်တွယ်ခြင်း နှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့ အတွက် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်
အကျဉ်းထောင်များမှာ ပြည့်သိပ်နေပြီး လုံလောက်သော အစားအစာ နှင့် ဆေးဝါးများကို ရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ အုပ်ချုပ်သူများ ဦးစီးသော မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အကျဉ်းထောင်များတွင် အစိုးရ ကိုယ်စား နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
သို့သော်လည်း ၂၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှ စ၍ ရဲများအား မသင့်လျော်သော စီမံခန့်ခွဲမှုများ အတွက် တရားစွဲဆိုခြင်းများ ပိုမို၍ များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာလ အထိ သမ္မတ ဘီယာ၏ ကင်မရွန်း ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု (စီပီဒီအမ်) ပါတီသည် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် ပါတီ ဖြစ်သည်
ထို့နောက်တွင် ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
အဓိက အတိုက်အခံမှာ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးဖြစ်ပြီး အန်ဂလိုဖုန်း ဒေသတွင် အများဆုံး အခြေစိုက်က ဂျွန်ဖရူနဒီမှ ဦးဆောင်သည်
ဘီယာနှင့် ၎င်း၏ ပါတီသည် သမ္မတရာထူးနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲများ၌ ချုပ်ထိန်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်ပြီး ပြိုင်ဘက်များကမူ ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တရားမျှတမှု မရှိဟု အခိုင်အမာ ပြောကြသည်
လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့စည်းများက အစိုးရသည် ဆန္ဒပြမှုများကို တားမြစ်ခြင်း၊ အစည်းအဝေးများတွင် ဝင်ရောက် နှောက်ယှက်ခြင်း၊ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များ နှင့် သတင်းစာသမားများကို ဖမ်းဆီးခြင်းအားဖြင့် အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်းများ၏ လွတ်လပ်မှုကို ဖိနှိပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် မှ ကင်မရွန်းအား နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး နှင့် ပြည်သူ့ လွတ်လပ်မှုများတွင် "လွတ်လပ်မှု မရှိ" အဆင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ နှင့် လာ ဖရန်ကိုဖိုနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၎င်း၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီသည် အဓိက မဟာမိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယခင်က ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သော ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီနှင့် နီးကပ်စွာ တူညီသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စစ် အသုံးစရိတ်မှာ အခြားသော ဌာနများ၏ အသုံးစရိတ်နှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြား သော်လည်း  ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများ အတွက် ပြင်သစ်ကို များစွာ အားကိုးသည်
, သမ္မတ ဘီယာသည် ရေနံ ပေါကြွယ်ဝသော ဘာကာစီ ကျွန်းဆွယ် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး (သို့သော် ထိုအငြင်းပွားမှုကို ဂရင်းထရီး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြေလည်မှု ရခဲ့သည်
ဂါဘွန်းနိုင်ငံ သမ္မတ အယ်လ် ဟတ်ဒ် အိုမာ ဘွန်ဂို နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ကြောင့် အငြင်းပွားခဲ့ဖူးသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၁၀ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒေသ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ဒေသဆိုင်ရာ ကောင်စီ ရှိသည်
ဒေသတစ်ခုချင်းစီအား သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး တစ်ဦးစီမှ အုပ်ချုပ်သည်
ထိုခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတ၏ ဆန္ဒကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ အထွေထွေ အခြေအနေ နှင့် အနေအထားများကို ပြန်လည် သတင်းပို့ရခြင်း၊ အစိုးရ ရုံးလုပ်ငန်းများကို အုပ်ချုပ်ရခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်း ရခြင်း နှင့် ပိုမို၍ သေးငယ်သော အုပ်ချုပ်ရေး ယူနစ်များကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှု ရခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရသည်
အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အာဏာစက် ရှိကြပြီး သူတို့၏ နယ်တွင် ဝါဒဖြန့်ဖြင်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အပြင် စစ်တပ်၊ ရဲ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲတို့ကို လိုအပ်ပါက ခေါ်သုံးနိုင်သည်
အားလုံးသော ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အရာရှိများမှာ ဗဟိုအစိုးရ၏ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ကြီး ဌာနမှ ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများ အနေနှင့်လည်း ထိုဝန်ကြီးဌာနမှ ဘတ်ဂျက် အများဆုံးကို ရရှိကြသည်
ဒေသများကို တိုင်း ၅၈ တိုင်း အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းများကို သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက ဦးဆောင်ကြသည်
ထိုတိုင်းများကို တိုင်းငယ်များ အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းငယ်များကို လက်ထောက် တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ကြသည်
ခရိုင်မှူးမှ အုပ်ချုပ်သော ခရိုင်များမှာ အသေးဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး ဆိုင်ရာ ယူနစ်များ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက် အကျဆုံး ဒေသ ၃ ခုမှာ မြောက်ဖျား ဒေသ၊ မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အဒါမဝါ ဒေသ တို့ဖြစ်သည်
၎င်းတို့၏ တောင်ဘက်တွင် အလယ်ပိုင်းဒေသ နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသတို့ ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဒေသသည် ဂီနီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းကို ဒေသ ၎ ခု ခွဲခြား ထားသည်
လစ်တော်ရယ် ဒေသ နှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသ တို့မှာ ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကြကာ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသတို့မှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် တည်ရှိကြသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၇၁.၃ % (အမျိုးသား ၇၈.၃ %၊ အမျိုးသမီး ၆၄.၈%)မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
ကလေး အများစုမှာ ကိုင်ပိုင် စာသင်ကျောင်းနှင့် ဘာသာရေးကျောင်းများထက် အဖိုးနှုန်းထား သက်သာသော အစိုးရ ကျောင်းများတွင် စာသင်ကြားကြသည်
ပညာရေး စနစ်မှာ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပညာရေး စနစ်ကို ရောနှော ဆက်ခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး သင်ကြားရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာတို့ကို အသုံးပြု၍ သင်ကြားကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အာဖရိကရှိ ကျောင်းတက်မှု အများဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မိန်းကလေးများမှာ ယောက်ျားလေးများ နှင့် ယှဉ်လျှင် ကျောင်းပုံမှန် တက်ရောက်မှု မရှိပေ
အကြောင်းမှာ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အစွဲအလမ်းများ၊ အိမ်မှုကိစ္စများ၊ စောစီးစွာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းများ၊ ပဋိသန္ဓေ တည်ရှိခြင်းများ နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက် ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတက်ရောက်မှု ပိုများသဖြင့် ဆရာ ဆရာမများ အများအပြား တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြခြင်းကြောင့် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကျောင်းများတွင် ဆရာ ဆရာမ ဦးရေ မလုံလောက်ပေ
ကျောင်းတက်ရောက်မှု နည်းပါးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း နောက်တစ်ခုမှာ ကလေး အလုပ်သမား များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
အမေရိကန် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုးရွားဆုံး ကလေး အလုပ်သမား အစီရင်ခံစာ အရ အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေး သူငယ်၏ ၅၆% မှာ အလုပ်လုပ်နေသော ကလေးများ ဖြစ်ပြီး အသက် ၇ နှစ် မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၃% မှာ ကျောင်းတက်ရင်း အလုပ်လုပ်နေရသော ကလေးများ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမားရေးရာ ဗျူရို မှ ထုတ်ပြန်သော ကလေးသူငယ်များ သို့မဟုတ် အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း ခံရသူများ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများ စာရင်းတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ကိုကိုး ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကလေး အလုပ်သမားများကို အသုံးပြုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အရည်အသွေးမှာလည်း ပုံမှန်အားဖြင့် နိမ့်ကျသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူ ၅,၀၀၀ အတွက် ဆရာဝန်တစ်ဦးနှုန်းသာ ရှိသည်ဟု ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ဆိုသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ် အတွင်း ဘဏ္ဍာငွေ နည်းပါးမှုကြောင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ဆရာဝန် နှင့် သူနာပြု အများစုမှာ အလုပ်များ၍ လုပ်ခနည်းပါးသောကြောင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်
သူနာပြု လိုအပ်သော်လည်း အလုပ်မရှိသော သူနာပြု အများအပြား ရှိသည်
အချို့မှာ သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုများ လျော့ကျမသွားစေရန် အခမဲ့ အကူအညီ ပေးကြသည်
အဓိက မြို့ကြီးများ၏ အပြင်ဘက်ရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ အများအားဖြင့် ညစ်ပတ်နေတတ်ပြီး ပစ္စည်းကိရိယာလည်း အစုံအလင် မရှိတတ်ပေ
၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ မွေးစမှ ပျမ်းမျှသက်တမ်းကို ၅၄.၇၁ နှစ် သတ်မှတ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ ပျမ်းမျှသက်တမ်း အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်
ပုံမှန် တွေ့ရလေ့ ရှိသော ရောဂါများမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ၊ ဖီလာရီယာသန်စွဲနာ၊ လီရှမာနီယာပိုးစွဲနာ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ၊ ရှစ်စတိုဆိုမာသန်စွဲနာ ၊ အာဖရိကန် ထရစ်ပနိုစိုမီရေးစစ် တို့ ဖြစ်သည်
အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၄၉ နှစ်အတွင်း အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက်စ် တွေ့ရှိမှုနှုန်းမှာ ၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုရေးအရ ရှက်ကြောက်၍ ထုတ်မပြောကြသောကြောင့် နည်းပါးခြင်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကျင့်သုံးလေ့ ရှိသော ရိုးရာ အလေ့အထ တစ်ခုဖြစ်သည့် အပျိုဖော်ဝင်စ အမျိုးသမီးတို့၏ ရင်သားကို မာကျောသော အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အပူပေးထားသော အရာဝတ္ထုဖြင့် ပျောက်ပျက်သေးငယ်အောင် လုပ်ခြင်းသည်လည်း အမျိုးသမီးတို့၏ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည်
အမျိုးသမီးတို့၏ မအင်္ဂါစေ့ကို ဖြတ်တောက်သည့် အလေ့အထမှာလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မရှိသော်လည်း လူဦးရေ တစိတ်တပိုင်းတွင် ကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်ဟု ၂၀၁၃ ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ အစီရင်ခံစာ အရ သိရပြီး ကင်မရွန်း အမျိုးသမီးထု၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
ရိုးရာ တိုင်းရင်းဆေးမှာလည်း အနောက်တိုင်းဆေးပညာအပြင် အခြား ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု အဖြစ် လူကြိုက်များဆဲပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ၁၈၃,၅၆၉ စတုရန်းမိုင် (၄၇၅,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ ကြီးမားပြီး ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ နှင့် အရွယ်အစားတူမျှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အလယ်အာဖရိကနှင့် အနောက်အာဖရိကရှိ ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
မြောက်လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီမှ ၁၃ ဒီဂရီ အတွင်း အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၈ ဒီဂရီမှ ၁၇ ဒီဂရီ အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားစာပေများတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အာဖရိကတိုက် အသေးစားလေးဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိပြီး အကြောင်းမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း အာဖရိက၏ အဓိက ရာသီဥတုများ နှင့် သဘာဝပေါက်ပင်များ အားလုံး ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်း၊ ကန္တာရ၊ တောင်ကုန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ နှင့် ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင်များ အားလုံး ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများမှာ အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဓိက ပထဝီဝင်ဇုန်ကြီး ၅ ဇုန် အဖြစ်ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတု အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ ပေါက်ပင်အားဖြင့် လည်းကောင်း အသွင် ကွဲပြားခြားနားသည်
ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်သည် ဂီနီ ပင်လယ်ကွေ့မှ အတွင်းပိုင်းသို့ ၉ မိုင်မှ ၉၃မိုင် (၁၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ) အထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သွားပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်အားဖြင့် ၂၉၅ပေ (၉၀ မီတာ) မျှ ရှိသည်
ထိုဒေသမှာ အလွန်ပူ၍ စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းပြီး တိုတောင်းသော ခြောက်သွေ့ရာသီ ရှိကာ ထိုရပ်ဝန်းဒေသသည် သစ်တောထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစိုစွတ်ဆုံး ဒေသ အများအပြား ပါဝင်ကာ ခရော့စ် ဆာနာဂါ ဘိုင်အိုကို ကမ်းရိုးတန်း သစ်တော ဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့်ဒေသသည် ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်မှ ပျမ်းမျှ အမြင့် ၂,၁၃၃ ပေ (၆၅၀ မီတာ) အထိ မြင့်တက်သွားသည်
ထိုဒေသတွင် အီကွေတာ မိုးသစ်တောများ အဓိက တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု အပြောင်းလဲ ရှိခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသထက် စိုထိုင်းမှု ပိုနည်းသည်
ထိုဒေသသည် အတ္တလန္တိတ် အီကွေတာ ကမ်းရိုးတန်းသစ်တော ဇီဝရပ်ဝန်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းတောင်တန်း ဟုခေါ်သည့် ပုံသဏ္ဍန်မှန်သော တောင်ကုန်းများ၊ တောင်တန်းများ နှင့် ကုန်းမြေမြင့်များသည် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်မှ မြောက်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်းနယ်စပ် လတ္တီကျု ၁၃ ဒီဂရီ ၅ မိနစ် ချဒ်ရေကန် အထိ ရှည်လျားစွာ တည်ရှိပြီး ကင်မရွန်းတောင်မှာ ၁၃,၄၃၅ ပေ( ၄,၀၉၅ ပေ) ဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်
ထိုဒေသတွင် မိုးရွာကျမှု များသော်လည်း ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု ရှိကာ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် တွင် ဖြစ်သည်
ထိုဒေသရှိ မြေကြီးများအား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးသော မြေများ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မီးတောင်ဒေသဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်
မီးတောင်ကြောင့် မီးတောင်ထိပ်ဝရေကန်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် ထိုသို့သော ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည့် နျိုရေကန်မှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်သဖြင့် လူ ၁,၇၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ကြား သေဆုံး ခဲ့ရသည်
ထိုဒေသအား ကမ္ဘာ့သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့မှ ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်သစ်တော ဇီဝ ရပ်ဝန်းဒေသအဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြထားသည်
တောင်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်မှာ မညီညာ၍ မြက်ခင်းထူထပ်သော အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့် ဆီသို့ မြင့်တက်သွားသည်
ထို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသသို့ ဆန့်တန်းသွားပြီး နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းကြား အရံအတား အဖြစ်ကာဆီးလျက် ရှိသည်
၎င်း၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၃,၆၀၉ပေ (၁,၁၀၀ မီတာ) ဖြစ်ပြီး
ပျမ်းမျှ အပူချိန်မှာ ၂၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် မှ ၂၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် အထိ ဖြစ်သည်
ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလကြား မိုးအများဆုံး ရွာကျပြီး မိုးရေချိန် အမြင့်ဆုံးမှာ ဇူလိုင်လ နှင့် ဩဂုတ်လ တို့ ဖြစ်ကြသည်
မြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသမှ အဒါမဝါ၏ အစွန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ သွယ်တန်းလျက် ရှိပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၉၈၄ ပေ မှ ၁,၁၄၈ပေ (၃၀၀ မီတာ မှ ၃၅၀ မီတာ) အထိ ဖြစ်သည်
. ၎င်းတွင် တွေ့ရသော သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ဆာဗားနား ချုံထနောင်းတော နှင့် မြက်ခင်းများ ဖြစ်သည်
ထိုဒေသမှာ မိုးခေါင်သော ဒေသဖြစ်ပြီး မိုးကွက်ကျား ရွာကျကာ ပျမ်းမျှ အပူချိန် မြင့်မားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ရေဆင်းစနစ် ၄ မျိုးရှိသည်
တောင်ဘက်ရှိ အဓိကမြစ်များမှာ အန်တမ်မြစ် ၊ နျောင်မြစ် ၊ ဆာနာဂါမြစ် နှင့် ဝူရီ မြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုမြစ်များမှာ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသွားကြပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ဂျာမြစ် နှင့် ကဒဲမြစ်တို့မှာ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ကွန်ဂိုမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသည်
ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘန်နောင်းမြစ်သည် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး နိုင်ဂျာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
လိုဂုန်းမြစ်မှာမူ မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး ချဒ်ရေကန် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ကင်မရွန်းသည် ချဒ်ရေကန်အား အိမ်နီးချင်း ၃ နိုင်ငံ နှင့် အတူ ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း အပါအဝင်) သည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၃၀၀ မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အာဖရိက တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများထဲတွင် အဆင့် ၁ မှ ၁၀ အတွင်း ရှိသည်
အဓိက ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံများမှာ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ စပိန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ၂၀၃၅ တွင် အရေးပါသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာရန် ရည်မှန်းထားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုစာမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ကောင်းမွန်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ဂျီဒီပီ ၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်
၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၈ အတွင်း အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ချေးငွေသည် ဂျီဒီပီ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အထိ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အရန်ငွေကြေးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံ အထိ ၄ ဆမျှ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံများသည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၏ ဘဏ် အဖွဲ့ ၊အလယ်အာဖရိက နိုင်ငံများ၏ အကောက်ခွန် နှင့် စီးပွားရေး သမဂ္ဂ အဖွဲ့၊ အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ဥပဒေ ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့တို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ငွေကြေးမှာ စီအက်ဖ်အေ ဖရန့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ နိုင်ငံတကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်မျဉ်း ဖြစ်သော တစ်ရက်လျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၂၅ အောက်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ နောက်ပိုင်းမှ အစပြု၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြောင်းလဲရေး နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု တိုးတက်ရေး တို့အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့ အကြံပေးထားသော အစီအစဉ်များ ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် နိုင်ငံအတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အားပေးသည့် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေး အတွက် အထူး သင့်လျော်သည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ စိုက်ပျိုးရေး ပြုလုပ်ကြပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ ၁၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဝင်သည်
စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း အများစုကို ဒေသခံ လယ်သမားများက ဝမ်းစာဖူလုံရုံမျှ အတွက် ရိုးရှင်းသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်ကြသည်
သူတို့သည် ပိုလျှံသော ထွက်ကုန်များကို ရောင်းချကြပြီး အချို့မှာ စီးပွားရေးအတွက် လယ်ကွင်းသီးသန့်များကို ထိန်းသိမ်း စိုက်ပျိုးကြသည်
မြို့ပြများက ၎င်းတို့၏ အစားအစာအတွက် လယ်သမားတို့၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားကိုး အားထား ပြုရသည်
ကမ်းရိုးတန်းဒေသရှိ မြေသားများနှင့် ရာသီဥတုတို့က ငှက်ပျော၊ ကိုကိုး၊ ဆီအုန်း၊ ရာဘာ နှင့် လက်ဖက်တို့ကို စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးနိုင်ရန်အတွက် အထောက်အပံ့ပေးသည်
ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဝင်ငွေရရှိနိုင်သော ကော်ဖီ၊ သကြား နှင့် ဆေးရွက်ကြီးတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ အဓိကဝင်ငွေရ သီးနှံမှာ ကော်ဖီ ဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းတွင် ဝါ၊ မြေပဲ နှင့် စပါးတို့ကို သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ပြည်ပထွက်ကုန်အတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားထားသောကြောင့် ကင်မရွန်းအနေနှင့် ၎င်းတို့၏ ဈေးနှုန်းများကို ပြောင်းလဲရန် အတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားသည်
တိရစ္ဆာန်များကို နိုင်ငံအနှံ့တွင် မွေးမြူကြသည်
ငါးဖမ်းခြင်း မှ လူပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကို အလုပ်ပေးထားပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ပင်လယ်စာ ၁၀၀,၀၀၀ တန် ကျော်ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်
ယခင်က ကျေးလက်နေ ကင်မရွန်းပြည်သူမျာအတွက် ပင်မ အစားအစာ ဖြစ်ခဲ့သော တောကောင်သားများမှာ  ယခု အခါတွင် နိုင်ငံရှိ မြို့ပြကြီးများအတွက် အထူးအစားအစာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
တောင်ကောင်သားများကို စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်းရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု အနေဖြင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းကို ကျော်တက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောများတွင် အလွန်များပြားသော သစ်ထုတ်လုပ်ရန် သစ်များရှိပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ကုန်းမြေ ဧရိယာ၏ ၃၇% မျှ ရှိသည်
သို့သော်လည်း သစ်တော နေရာ အတော်များများကို ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲသည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းအား နိုင်ငံခြားပိုင် ကုမ္ပဏီများမှ အများဆုံး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ အစိုးရအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆၀ မျှ အထောက်အပံ့ပေးသည်ကို တွေ့ရသည်
ဥပဒေအရ သစ်ထုတ်လုပ်ရာတွင် အန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေရန် နှင့် ရေရှည် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကြီးကြပ်မှု အနည်းဆုံး လုပ်ငန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စက်ရုံလုပ်ငန်းများမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၂၉.၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စက်ရုံလုပ်ငန်းများ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ဘိုနာဘယ်ရီမြို့ တို့တွင် တည်ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် သတ္တုတွင်းထွက်များ အတော်အတန် ရှိသော်လည်း ထိုတွင်းထွက်များကို ကျယ်ပြန့်စွာ တူးဖော်ခြင်း မပြုကြပေ
ရေနံ ရှာဖွေမှုမှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ကျဆင်းလာခဲ့သော်လည်း အတော်အသင့် အရေးပါသော ကဏ္ဍ တစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရှိနေပြီး ရေနံ ဈေးကျဆင်းပါက နိုင်ငံ့ စီးပွားရေးကို အပြင်းအထန် ရိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်
ရေမော်များ နှင့် ရေတံခွန်များက တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မြစ်များတွင် အရံအတား များ အဖြစစ် ရှိနေကြသော်လည်း ထိုနေရာများက ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ရရှိစေပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆီးပေးလျက် ရှိသည်
ဆာနာဂါ မြစ်မှ အီဒီယာရှိ အကြီးဆုံသော ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံကို စွမ်းအင် ပေးလျက် ရှိသည်
ကျန်ရှိသော ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုများကို ဆီဖြင့်မောင်းနှင်ရသော ဓာတ်အားပေးစက်များမှ ဖြည့်တင်းပေးလျက် ရှိသည်
သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ ဒေသ အတော်များများတွင် အားထားရသော လျှပ်စစ်မီး မရှိသေးပေ
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ အများအားဖြင့် ခက်ခဲသည်
အဓိက မြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော အခြားလမ်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခကြေးငွေကောက်ခံသည့် လမ်းများ (အားလုံးမှာ ကားတစ်စင်းသာ မောင်းနိုင်သည်
သာ ရှိပြီး ထိုလမ်းများမှာလည်း ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မရှိသလောက် ဖြစ်ပြီး ၁၀% မျှသာ ကတ္တရာ ခင်းထားသဖြင့် ဆိုးရွားသော ရာသီဥတုရှိလျှင် သွားလာ မရပေ
လမ်းတွင်ရှိသော စစ်ဆေးရေးဂိတ်များမှာလည်း ရဲများ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲများ အတွက် ခရီးသွားများ ထံမှ ငွေညှစ်ရုံမှ အပ အခြားကောင်းမွန်သော ရည်ရွယ်ချက် မရှိပေ
လမ်းဓားပြတိုက်ခြင်းကလည်း အရှေ့ဘက် နှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်များရှိ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ မတည်မငြိမ် ဖြစ်မှုကြောင့် ပြဿနာမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်
ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများမှ ဆောင်ရွက်သော မြို့အချင်းချင်း ဆက်သွယ်သည့် အဝေးပြေး ကားလိုင်းများမှ အဓိကမြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်
အဝေးပြေးကားမှာ လူသုံးအများဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ်ရေးလ် ဟုခေါ်သော ကင်မရွန်း ရထားမှာ ဒုတိယမြောက် လူသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်
ရထားပို့ဆောင်ရေးမှာ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကွန်းဘာ မှ အရှေ့ဘက်ပိုင်းရှိ ဘဲလဘူမြို့သို့လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ ညောင်ဒရေသို့လည်းကောင်း အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်များမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ယောင်အွန်ဒေးမြို့များတွင် တည်ရှိကြပြီး တတိယမြောက်လေဆိပ်ဖြစ်သော မာအူယာ လေဆိပ်မှာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့မှာ နိုင်ငံ၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ ဘီနိုရေမြစ်ကို အသုံးပြု၍ ဂါအူယာမှ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံသို့ အချို့သော ရာသီများတွင် သွားလာနိုင်သည်
၂၁ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် တိုးတက်လာသော်လည်း စာနယ်ဇင်းများမှာ ခြစားမှုများရှိ၍ နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့များနှင့် အချို့သော ကိစ္စများကိုသာ ဦးတည်ရေးသားလေ့ ရှိသည်
သတင်းစာများမှာ အစိုးရ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ရှောင်ကွင်းရန် အတွက် မိမိဘာသာ ထိန်းသိမ်း ရေးသားကြသည်
အဓိက ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းများကို အစိုးရက ဆောင်ရွက်ပြီး အခြားသော ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဖုန်းလိုင်းများ နှင့် ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေးတို့မှာ အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်တွင် ရှိသည်
သို့သော်လည်း ဆယ်လူလာ တယ်လီဖုန်းကွန်ယက် များနှင့် အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှုပြုသူများမှာ ၂၁ရာစု ပထမ ဆယ်စုနှစ် မှစ၍ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဥပဒေနှင့် ထိန်းချုပ်မှု မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၁တွင် ၂၀,၀၃၃၀,၃၆၂ ဦး ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၅၃.၆၉ နှစ် ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက် ၅၂.၈၉ နှစ် အမျိုးသမီးများ အတွက် ၅၄.၅၂ နှစ် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် မြို့ပြနေထိုင်သူ နှင့် ကျေးလက်နေထိုင်သူ တစ်ဝက်စီ ရှိသည်
လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ မြို့ပြများ၊ အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် ဒေသနှင့် အရှေ့မြောက် လွင်ပြင်ဒေသတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့၊ ယောင်အွန်ဒေးမြို့နှင့် ဂါရူဝါမြို့တို့မှာ အကြီးဆုံး မြို့များဖြစ်သည်
အခြားတစ်ဖက်တွင် အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း ဘီနိုရေး ချိုင့်ဝှမ်း နှင့် တောင်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့် ဒေသတို့တွင် လူဦးရေ ကျဲပါးစွာ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်း အစိုးရ၏ အဆိုအရ ၂၀၀၅ ခုနှစ် သန္ဓေအောင်နှုန်းမှာ ၅.၀ ဖြစ်သည်
လူဦးရေ အဆမတန် လွန်ကဲနေသော အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျသော မြောက်ဘက်ပိုင်းတို့မှ လူများသည် ကမ်းရိုးတန်း စိုက်ပျိုးရာဒေသနှင့် မြို့ပြဒေသများသို့ အလုပ်ရရှိရန် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ဒေသများရှိ သစ်စက်များ နှင့် စိုက်ပျိုးရာဒေသများသို့ လူများ အလုပ်ရှာရန် အတွက် အနည်းငယ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့် တိုင်းတာလျှင် ကျားမ အချိုးမှာ ညီတူမျှတူ ရှိသော်လည်း ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြသူ အများစုမှာ အမျိုးသားများ ဖြစ်သဖြင့် အချို့သော ဒေသများတွင် ကျားမအချိုးမညီမျှမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
တစ်လင်တစ်မယား စနစ်အပြင် အိမ်ထောင်ဖက် အများအပြားရှိသော စနစ်ကိုလည်း ကျင့်သုံးကြပြီး ပုံမှန် ကင်မရွန်းမိသားစုများမှာ ကြီးမားပြီး ကျယ်ပြန့်သည်
မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင်  အမျိုးသမီးများက အိမ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြပြီး အမျိုးသားများက တိရစ္ဆာန်များကို ကျောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လယ်သမားလုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်
တောင်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ အမျိုးသမီးများက မိသားစု စားရန် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး အမျိုးသားများက သားငါးများကို ရှာဖွေခြင်း ငွေရသည့် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ကြသည်
လူ့အဖွဲ့အစည်း အများစု နည်းတူပင် ကင်မရွန်း လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အမျိုးသားများက ဦးဆောင်ပြီး အမျိုးသမီးများအား အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတို့ကို နေရာအနှံ့ တွေ့ရသည်
.ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူမျိုးနှင့် ဘာသာစကား ၂၃၀ မှ ၂၈၂ ခု အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်သည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပိုင်းခြားထားသည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ လူများမှာ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် မြောက်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဆူဒန် လူမျိုးစုများ နှင့် ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်း အနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော ဖူလာနီ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်
ချဒ်ရေကန် အနီးတွင် ရှူဝါ အာရပ်လူမျိုး အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်
ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်း ဒေသများတွင်မူ ဘန်တူ စကား နှင့် ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော ဘာသာစကားကို ပြောကြားသော လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
ဘန်တူစကား ပြောသော လူမျိုးစု အဖွဲ့များမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသနှင့် အီကွေတာ ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော စကားကို ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများမှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ဂိုင်းလီ လူမျိုး ၅၀၀၀ ခန့်နှင့် ဘာကာ ပစ်ဂမီ လူမျိုးစုများမှဦ အရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ မိုးသစ်တောများ အတွင်း လှည့်လည် နေထိုင်ကြပြီး အချို့မှာ လမ်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားသားများတွင် အများဆုံးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း ဒုက္ခသည်နှင့် ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံသူပေါင်း ၉၇,၄၀၀ ဦး ခန့်မျှ ရှိသည်
ထိုသူများထဲတွင် ၄၉,၃၀၀ ဦးမှာ ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ပြီး (အများစုမှာ စစ်ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာသူများ ဖြစ်ကြသည်
၄၁,၆၀၀ ဦးမှာ ချဒ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ကာ ၂,၉၀၀ဦးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားများအား ဗဟိုအာဖရိကနိုင်ငံမှ ဓားပြများ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပိုမိုများပြား လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အစပိုင်း လများတွင် ဗဟို အာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ မှ အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် ဒုက္ခသည်များ ထောင်နှင့်ချီ၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ရက် သတိပေးကွန်ယက် (AlertNet) ၏ သတင်းအရဒီဇင်ဘာလမှ စတင်၍ လူပေါင်း ၉၀,၀၀၀ ခန့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြပြီး တစ်ပတ်လျှင် ၂,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိသည်
အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်နေဆဲဟု ကုလသမ္မဂ္ဂမှ ဆိုသည်
"အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးတွေဟာ ကင်မရွန်းကို ဆိုးဆိုးရွားရွား အခြေအနေတွေနဲ့ ရောက်ရှိလာကြတယ်
ရက်သတ္တပါတ် ပေါင်း များစွာ တစ်ခါတစ်လေ ဆိုရင် လပေါင်းများစွာ လမ်းပေါ်မှာ အချိန်ကုန်ခဲ့ပြီး အစားအစာကို ရှာခဲ့ရတယ်
" ဟု ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့  (WFP) မှ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ အာသရင်း ကာစင်က ပြောဆိုခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်း ဥရောပ ဘာသာစကားများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် အနောက်မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်တောင်ဘက်ဒေသများရှိ လူမျိုးများနှင့် ပြင်သစ်စကား ပြောကြားသော နိုင်ငံ၏ ကျန်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းမှ လူများအကြား ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုကို ဖြစ်ခေါ်စေခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကားသည် လူများ နားအလည်ဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ ၈၀ ရာနှုန်းကျော်မျှ နားလည်ကြသည်
ရှေးဦးစွာ ကိုလိုနီ စနစ်ကျင့်သုံးခဲ့သော ဂျာမန်တို့၏ ဘာသာစကား သည် ပြင်သစ်ဘာသာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာတို့ဖြင့် အစာထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း အင်္ဂလိပ် ကပြား ဘာသာစကားမှာ ယခင်က ဗြိတိသျှ တို့ အုပ်ချုပ်သော နယ်မြေများတွင် အများသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ် ဘာသာနှင့် ကပြားစကားတို့ ရောနှောထားသော ဖရန့်အန်းဂလိပ် ဟုခေါ်သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ကတည်းက မြို့ပြဒေသများတွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားလာခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာသာတရား ကိုးကွယ်မှု အမြောက်အမြား ရှိပြီး ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်လည်း မြင့်မားသည်
အများပြားဆုံး သက်ဝင်ယုံကြည်မှုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ မျှ ကိုးကွယ်ကြသည်
အစ္စလာမ် ဘာသာမှာ လူနည်းစု ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတရား ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၅ ပုံ ၁ပုံမျှသာ ရှိသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ ဘာသာတရားများကိုလည်း ကျင့်သုံးသူ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မွတ်စလင်များမှာ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် များပြားကြပြီး ခရစ်ယာန်များမှာ အဓိက အားဖြင့်  တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အများဆုံး ရှိသည်
သို့သော် ဘာသာတရား ၂မျိုးစလုံးအား ကိုးကွယ်သူ အများအပြားကို တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တွေ့ရသည်
မြို့ကြီးများတွင် ဘာသာတရား နှစ်မျိုးစလုံးမှ ကိုးကွယ်သူ သိသာစွာ များပြားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ မွတ်စလင်များကို ဆွန်နီ၊ ရှီယာ့၊ အာမာဒစ်စ်၊ ဆူဖီ၊ မူဝါဟစ် မွတ်စလင် နှင့် သီးခြားအစုဖွဲ့ မဖော်ပြထားသော မွတ်စလင် ဟူ၍ အုပ်စုကွဲနေကြသည်
အနောက်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းခရိုင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ ပရိုတက်စတင့် အများစု ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကား ပြောကြသော တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများမှာမူ ကက်သလစ် များ ဖြစ်ကြသည်
တောင်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သို့မဟုတ် ရိုးရာ အာဖရိက နတ် များကို ကိုးကွယ်ကြပြီး အချို့မှာ နှစ်မျိုးကို ရောထွေး ကိုးကွယ်ကြသည်
လူအများစုမှာ စုန်း အတတ် ကို ယုံကြည်ကြပြီး အစိုးရမှာ စုန်း အတတ်ကို ဥပဒေနှင့် ကန့်သတ်ထားသည်
စုန်း ဟု ယူဆ ရသောသူများမှာ အုပ်စုဖွဲ့ အကြမ်းဖက်ခြင်းကို ခံရလေ့ ရှိသည်
အစ္စလာမ် ဂျီဟတ် အဖွဲ့ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်များမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည် ကျက်စားနေသည်ဟု ကြားသိရသည်
မြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဒေသခံ အများအပြား ရှိသော ဖူလာနီ တိုင်းရင်းသားများမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်ကြပြီ လူဦးရေ အများစုကို ခြုံကြည့်လျှင် မွတ်စလင်၊ ခရစ်ယာန် နှင့် ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု ပြုသူများမှာ အညီအမျှ ရှိသည်
အနောက်ပိုင်း ဒေသရှိ ဘာမွန် တိုင်းရင်းသား များမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်သည်
ဒေသတွင်း ကျင်သုံးသော ရိုးရာ ဘာသာတရားများကို ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဆက်လက် ကိုးကွယ်ကြပြီး မြို့ကြီးများတွင်မူ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ကိုးကွယ်မှု မပြုကြပေ
ထိုသို့ ပြုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း တစ်ခုမှာ ရိုးရာ ဘာသာတရားများမှာ ဒေသအတွင်းတွင်သာ ကိုးကွယ်လေ့ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဂီတနှင့် အကတို့မှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ ရှိ အခမ်းအနားများ၊ ပွဲလမ်းသဘင်များ၊ လူမှုရေး ဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံပွဲများနှင့် ပုံပြောပွဲများတွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်
ရိုးရာ အကများ မှာ စနစ်တကျ အကွက်ချ စီစဉ်ထားပြီး အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးကို သီးသန့် ခွဲထားခြင်း သို့မဟုတ် လိင်တစ်ခုခုကို ပါဝင်မှု မပြုအောင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်
အကများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖျော်ဖြေရေး သက်သက်မှ စ၍ ဘာသာရေး ဝတ်ပြုခြင်း အထိ အကြောင်း အချက် အမျိုးမျိုး ရှိသည်
ရိုးရာအားဖြင့် သီချင်းများကို ပါးစပ်ဖြင့်သာ လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ခြင်းမျိုး ရှိသည်
ပုံမှန် ဖျော်ဖြေမှုတွင် ဖျော်ဖြေသူ၏ သီဆိုမှုကို သီချင်း သီဆိုသူ အများအပြားက လိုက်လံ သီဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ဂီတနှင့် တွဲဖက်တင်ဆက်ရာတွင် လက်ခုပ်တီးခြင်း နှင့် ခြေဆောင့်ခြင်း အစရှိသည့် ရိုးရှင်းသည့် သံစဉ်ဖန်တီးမှုများမှ အစပြု၍ ရိုးရာ တူရိယာများတွင် ကချေသည်များ ဝတ်ဆင်သည့် ခေါင်းလောင်းများ၊ သစ်သားလက်ခုပ်များ၊ ဗုံများ၊ တော့ကင်းဗုံများ၊ ပုလွေများ၊ ခရာများ၊ ဂျောက်ဂျက်များ၊ စခရက်ပါများ၊ ကြိုးတပ် တူရိယာများ၊ လေမှုတ်တူရိယာများ နှင့် ပတ္တလားများ ပါဝင်သည်
တူရိယာများ ပေါင်းစပ်မှုမှာ လူမျိုးစုနှင့် ဒေသ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြား ခြားနားသည်
အချို့သော ဖျော်ဖြေသူများမှာ စောင်းနှင့်တူသော တူရိယာနှင့် အတူ သီချင်းတစ်ပုဒ်လုံး အစအဆုံး တစ်ဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်
လူကြိုက်များသော ဂီတ စတိုင်လ်များတွင် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသမှ အမ်ဘာဆီ ဘေး စတိုင်လ်၊ ဘာဆာဒေသမှ အက်ဆီကို စတိုင်လ်၊ ဘန်ဂန်တေးမှ မန်ဂန်ဘူး စတိုင်၊ ဘာမီလီကီ ဒေသမှ ဆာမာဆီ စတိုင်လ်တို့ ပါဝင်သည်
နိုင်ဂျီးရီးယား ဂီတသည် ကင်မရွန်းမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖျော်ဖြေသူများ အပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ပရင့်စ်နီကိုဘာဂါ၏ ဆွိမားသား အမည်ရသော တေးစီးရီးမှာ သမိုင်းတွင် အရောင်းရဆုံး အာဖရိက တေးစီးရီး ဖြစ်သည်
လူကြိုက်အများဆုံးသော စတိုင်လ် နှစ်ခုမှာ မာကိုဆာ နှင့် ဘီကူဆီတို့ ဖြစ်ကြသည်
မာကိုဆာမှာ ဒူဝါလာမြို့မှ မြစ်ဖျားခံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော စတိုင်လ် ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ရိုးရာ ဂီတ၊ ဟိုက်လိုက် ဂီတ၊ ဆိုးလ်ဂီတ နှင့် ကွန်ဂို ဂီတတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
မာနူ ဒီဘန်ဂို၊ ဖရန်စစ် ဘီဘေး၊ မိုနီ ဘီလေးနှင့် ပတိပေး အစရှိသော ဖျော်ဖြေသူများက ၁၉၇၀ ခုနှစ် များ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် တကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့ ရောက်ရရှိစေခဲ့သည်
အန်းမာရီ ဇီး အစရှိသော အနုပညာရှင်များက ၁၉၄၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူကြိုက်များသော အက အဖြစ် ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး  မာမာ အိုဟန်ဂျာ နှင့် လက်စ် တေးတက်စ် ဘရူလီ အစရှိသူတို့က ၁၉၆၀၊ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် နိုင်ငံတကာသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေ ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စားသောက်ဖွယ်ရာများသည် ဒေသအလိုက်ကွဲပြား ခြားနားကြသော်လည်း ကြီးမားပြီး တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော ညနေစာကို နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် စားသုံးလေ့ရှိကြသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် အစားအသောက်များမှာ သစ်ဥသစ်ဖု၊ ပြောင်း၊  ပီလောပီနံမှုန့်၊ ကောက်နှံ၊ ငှက်ပျော၊ အာလူး၊ ဆန် နှင့် မျောက်ဥတို့ကို အခြေခံ စားသောက်လေ့ ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထုထောင်း၍ ဂျုံမှုန့်ညက်နှင့် တူသော ဖူးဖူး ဟူသော အစားအစာမျိုးအဖြစ် စားသုံးကြသည်
၎င်းတို့ကို မြေပဲ၊ စားအုန်းဆီနှင့် အခြား ဟင်းခပ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော  ဆော့စ်၊ ဟင်းရည်၊ ပြုတ်ရည် အစရှိသည်တို့နှင့် တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
အသား နှင့် ငါးတို့မှာ လူကြိုက်များသော်လည်း ဈေးကြီးသော အဆာပလာများ ဖြစ်သည်
ဟင်းလျာများမှာ အမြဲလိုလို ပူနွေးပြီး ဆား၊ ငရုတ်ကောင်း၊ မက်ဂီ စသည်တို့ဖြင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင် ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသည်
ရေ၊ အုန်းသီးဝိုင်၊ ကောက်နှံ ဘီယာတို့မှာ အစားအသောက်နှင့် တွဲဖက် သောက်သုံးသော ရိုးရာ အဖျော်ယမကာ များ ဖြစ်ကြပြီး ဘီယာ၊ ဆိုဒါ နှင့် ဝိုင်တို့မှာ လူကြိုက်များလာကြသည်
ငွေထည်အသုံးအဆောင်များကို အသုံးများပြီး အစားအသောက်ကို ညာလက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်လေ့ ရှိကြသည်
နံနက်စာတွင် ကျန်ရှိနေသော ပေါင်မုန့်နှင့် သစ်သီးများကို ကော်ဖီ သို့မဟုတ် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တွဲဖက် သောက်သုံးကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နံနက်စာကို ဂျုံမှုန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပါ့ဖ်ပါ့ဖန် (ဒိုးနပ်)၊ ငှက်ပျောသီးမှ ပြုလုပ်ထားသော အက်ခရာ ငှက်ပျော၊ ပဲကိတ် နှင့် အခြား စားဖွယ်ရာ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မုန့်ပဲ သွားရည်စာများမှာ အထူးသဖြင့် မြို့ကြီးများတွင် စားသုံးကြပြီး လမ်းဘေးဈေးသည်များထံမှ ဝယ်ယူစားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာတို့သည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် တည်ရှိနေပြီး စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး နှင့် အလှဆင်ရန် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ကြသည်
သစ်သားကို ထွင်းထုခြင်းနှင့် ပန်းပုတို့မှာ အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ ကွာလတီမြင့် ရွှံ့များကို အိုးလုပ်ရန်နှင့် ကြွေထည်ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုကြသည်
အခြားသော လက်မှုပညာများတွင် ခြင်းတောင်း ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပုတီးစေ့ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြေးဝါနှင့် ကြေးထည် လုပ်ငန်း၊ ကာလာဘက်ရှ်သီးများကို ထွင်းထုခြင်း နှင့် ဆေးခြယ်ခြင်း၊ ပန်းထိုးခြင်း နှင့် သားရေလုပ်ငန်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ကြသည်
ရိုးရာအိမ်များမှာ ဒေသအတွင်း ရရှိနနိုင်သော ပစ္စည်းများ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ဆောက်လုပ်ကြပြီး သစ်သားနှင့် သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ယာယီဆောက်လုပ်သော လှည့်လည်သွားလာသူတို့၏ ဘိုရိုရို အိမ်များမှ စ၍ လေးထောင့်ပုံ ရွှံ့နှင့် သက်ကယ်တို့ကို အသုံးပြု ဆောက်လုပ်ကြသော တောင်ပိုင်းသားများ၏ အိမ်များ အထိ ပုံစံ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသည်
ခဲမဖြူနှင့် ကွန်ကရစ်တို့ကို အသုံးပြု၍ နေအိမ်ဆောက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း ထင်ရှားလာသည်
ခေတ်ပြိုင် အနုပညာများကို သီးသန့် ရပ်တည်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် ဒေါင်ရယ် အနုပညာ၊ အာဖရီးခရီးယား နှင့် အနုပညာ သည်များက ပျိုးထောင်ထားသည့် အတ်ဝပ်ရှိ၊ အပ်တဲလီးယား ဗိုက်ကင်း၊ အပ် ဘိတ်ကာရီ အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက အဓိက မြှင့်တင် ဆောင်ရွက်နေကြသည်
ကင်မရွန်းစာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ဥရောပ နှင့် အာဖရိက အာဘော် နှစ်ခုစလုံး အပေါ်တွင် အခြေခံ ထားသည်
ကိုလိုနီခေတ် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော လူးဝစ်မေရီ ပေါ်ကာ နှင့် ဆန်ကီး မေမို စသူတို့မှာ ဥရောပ သာသနာပြု အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပညာတတ်မြောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ထောက်ခံ ရေးသား ပေးခြင်း အားဖြင့် ကင်မရွန်းအား ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အပြီး စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် ဖာဒီနန် အိုယိုနိုတို့မှာမူ ကိုလိုနီ စနစ်ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး သဟဇာတဖြစ်အောင် ပြုပြင်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် များမကြာမီတွင် ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသော ယန်းပေါလ် ဂက်ဆာ နှင့် သရေဆာ ဆီတာ ဘဲလ တို့က အလားတူ အာဘော်များကို ထပ်မံ ဖော်ထုတ် ခဲ့ကြပြန်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် အခြားသော စာရေးဆရာများက ကိုလိုနီခေတ်လွန် ဝါဒကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် အာဖရိကသားတို့၏ မူလ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရေး တို့ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ပြည်နှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင်မူ ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျင်းပီးယာ့ ဒီကွန်ဂေး ပီပါ နှင့် ဒန်နီယယ် ကမ်ဝါတို့က ရိုးရာ နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ အကြား ပဋိပက္ခများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်
နောင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုတွင်မူ စာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ကင်မရွန်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာ သက်သက်ကိုသာ အာရုံစိုက် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ပေါ်လစီမှ အားကစား ပုံစံမျိုးစုံကို အားပေးသည်
ရိုးရာ အားကစားများတွင် ကနူးလေပြိုင်ပွဲ နှင့် နပန်းသတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး အပြေးသမား ရာပေါင်းများစွာတို့က နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ၂၅ မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) ခရီး ဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် မျှော်လင့်ခြင်း အပြေးပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင် ဆင်နွှဲလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သော အပူပိုင်း ဒေသ နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ အားကစားများတွင် ဘောလုံး ကစားနည်းမှာ ထင်ရှားလူကြိုက်များသည်
အပျော်တမ်း ဘောလုံးကလပ်များကို လူမျိုးစု အလိုက် လည်းကောင်း၊ ကုမ္ပဏီများ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်း အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းသည် ၁၉၉၀ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ကောင်းစွာ ကစားပြနိုင်ခဲ့သဖြင့် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဘောလုံး အသင်းများတွင် တစ်သင်း အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်း ဘောလုံးအသင်းသည် အာဖရိက ဖလားကို ၄ ကြိမ်တိုင် ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်
ဖက်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpet Taung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ရေဖြူမြို့နယ်၊ ကံပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥပဝါနထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
ဥပဝါနထေရ်သည် ဟံသာဝတီအမည်ရှိသည့် မြို့တွင် သူခစားအမှုလုပ် ဖြစ်၏
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွဘုရားသည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်သောအခါ လူတို့သည်လည်းကောင်း၊ နတ်တို့သည်လည်းကောင်း မြတ်စွဘုရား၏ ဓာတ်တော်များကို စေတီပုထိုးတည်ရန် ပြုလုပ်နေကြ၏
ထိုသို့ ပြုလုပ်နေသည်ကို ဥပဝါနထေရ်သည် မြင်၏
ထို့နောက် ဥပဝါနထေရ်သည် လျှော်ဖွပ်ထားသော အပေါ်ရုံပုဆိုးကို တံခွန်ပြုလုပ်ကာ ကောင်းကင်သို့ ပစ်တင်၏
ထိုအခါ အဘိသမ္မတအမည်ရှိသည့် နတ်စစ်မှူးသည် တံခွန်ကို ယူကာ ကောင်းကင်၌ ဆောင်သွား၏
ထိုအခါ တံခွန်သည် လေထဲ၌ တဖျပ်ဖျပ်လွန့်လူးနေသည်ကို ဥပဝါနထေရ်မြင်ရသဖြင့် လွန်ကဲစွာ ရွှင်မြူးဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏
ထို့နောက် ဥပဝါနထေရ်သည် ရဟန်းတစ်ပါးထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ တံခွန်လှူရခြင်း၏ အကျိုးကို မေး၏
ထိုအခါ ရဟန်းသည် ဥပဝါနထေရ်ဖြစ်သည့် သူခစားအား အင်္ဂါလေးပါးရှိသော သူရဲ၊ ခြောက်သောင်းသော တရိယ၊ ခါးသေး ရင်ချီသော ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော မိန်းမများ တို့သည် သင့်အား ခြံရံလတ္တံ့
ထို့ပြင် ကမ္ဘာသုံးသောင်းပတ်လုံး နတ်ပြည်တွင် စံရလတ္တံ့
သိကြားမင်းအဖြစ်ကို အကြိမ်ရှစ်ဆယ် ရလတ္တံ့
အကြိမ်တစ်ထောင် စကြဝတေးမင်းဖြစ်လတ္တံ့
ပဒေသရာဇ်မင်းအဖြစ်မူ မရေတွက်နိုင်အောင် ဖြစ်လတ္တံ့ဟု မိန့်တော်မူ၏
ထို့နောက် ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ပွင့်တော်မူမည့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားထံတွင် ရဟန်းပြု၍ ဥပဝါန အမည်ဖြင့် ရဟန်းဖြစ်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏
ထိုကဲ့သို့ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက်တွင် တံခွန်ကို လှူခဲ့သည့်အ ကျိုးကြောင့် ဥပဝါနထေရ်သည် ထိုအချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ လုံးဝမကျရောက်ခဲ့ရပေ
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ဥပဝါန အမည်ဖြင့် ရဟန်းပြုတော်မူ၏
ဥပဝါနထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
နီကိုလို ဒီ ဘာနာဒို မက်ခီယာဗယ်လီ (Nicolo Di Bernardo Machiavelli)ကို ၁၄၆၉ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့တွင် အီတလီ နိုင်ငံ၊ ဖလောရင့်မြို့၌ မွေးဖွား ခဲ့ပြီး ဖခင်မှာ ဝတ်လုံတော်ရ ရှေ့နေကြီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် လက်တင် စာပေ ကျမ်းဂန်များနှင့် အီတလီ ဂန္ထဝင် စာပေများကို အထူးပြု လေ့လာခဲ့ကာ ၁၄၉၈ ခုနှစ်တွင် ဖလောရင့် သမ္မတနိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့၌ အမတ်ချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယ နန်းရေးဝန်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
(ထိုအချိန်က အီတလီနိုင်ငံမှာ မြို့ပြနိုင်ငံပေါင်း များစွာ မစည်းလုံးဘဲ တသီးတခြားစီ ဖြစ်နေသော အချိန်ဖြစ်သည်
အဓိကကျသည့် မြို့ပြနိုင်ငံတို့မှာ မီလန်၊ရောမ၊နေပယ်လ် နှင့် ဖလောရင့် တို့ဖြစ်သည်
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မက်ခီယာဗယ်လီသည် အရေးပါသော အစိုးရ ရာထူးများစွာ ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည့် အနက် ၁၅၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့စစ်လက်နက်ကိုင်တပ်များ ဖွဲ့စည်းရေး တာဝန်ခံ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရခြင်းမှာ ထူးခြားသည်
သူ၏ အားတက်သရော တောင်းဆိုချက်အရ ပြည်သူ့ စစ်တပ်ဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းရေးကို တာဝန်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော် သူစုစည်းခဲ့သော ပြည်သူ့ စစ်တပ်ဖွဲ့ များမှာ ၁၅၁၂ ခုနှစ်တွင် ရန်သူ စပိန်တို့နှင့် ရင်ဆိုင် တိုက်ခိုက်ရာတွင် အရေး နိမ့်ခဲ့သောကြောင့် ထိုနှစ်မှာပင် ရာထူးမှ ပြုတ်ကျခဲ့ရသည်
မကြာမီ အစိုးရ ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ဆောင်သည်ဟု ဆိုကာ ဖမ်းဆီး ညှင်းပန်း ခံရသည်
နောင်မှ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် ထောင်မှ လွတ်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံရေး တာဝန်ကို ၁၄ နှစ်ကြာမျှ ထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ် အတွင်း နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေး၊ စစ်ရေးနှင့် သံတမန်ရေး နယ်ပယ်များတွင် အတွေ့အကြုံများစွာ ရရှိခဲ့ပြီးလျှင် အဆိုပါ အတွေ့အကြုံများပေါ်တွင် အခြေပြု၍ အငြိမ်းစာ ဘဝတွင် ကျမ်းများစွာပြုစုခဲ့သည်
ထိုကျမ်းများအနက် ရာဇနိတိကျမ်း(The Prince)သည်အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်
“မင်းသား” ခေါ် The Prince ကျမ်းကို ၁၅၁၃ ခုနှစ်တွင် စတင် ရေးသားပြီး ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် အပြီး သတ်ခဲ့ ကာ ထိုကျမ်းငယ်ကို ဖလော့ရင့်၏ အာဏာပိုင်ဖြစ်သူ လော်ရင်ဇိုဒေမက်ဒီစီ (Lorenzo De Medici) ထံ ရွှေနားတော်သွင်း ပေးပို့ခဲ့သည်
မက်ခီယာဗယ်လီက မက်ဒီစီထံသို့ ပေးစာတွင် “အခွင့်အရေးကို မျှော်ကိုးသူတို့သည် မိမိပိုင်ဆိုင်သော အဖိုးတန် ပစ္စည်းများကို ဆက်သခြင်းဖြင့် အရှင်သခင်ထံမှ ဆုလာဘ်များ ရယူလေ့ ရှိကြသည်
အကျွန်ုပ်သည်လည်း အရှင်ထံသို့ အကျွန်ုပ် တန်ဖိုးထားသော ဤကျမ်းငယ်ကို ဆက်သအပ်သည်” ဟု ကျိုးနွံစွာ ရေးသား ဖော်ပြခဲ့သည်
“နိမ့်ကျသော အညတရ ကျေးတော်မျိုး ကျွန်တော်မျိုးတစ်ဦးက မင်းစိုးရာဇာများ အနေဖြင့် တိုင်းပြည်ကို မည်သို့မည်ပုံ အုပ်ချုပ်သင့်သည်ဟု တင်ပြ အစီရင်ခံဝံ့ သည်ဟူ၍ မမှတ်ယူပါလင့်
ရှုမျှော်ခင်း ပန်းချီ ရေးဆွဲသူများသည် တောင်များ၊ ကုန်းမြင့်များကို သဘာဝကျကျ ရေးဆွဲလိုသောအခါ မြေပြန့်လွင်ပြင်သို့ ဆင်းသက်၍ ကြည့်ဘိသကဲ့သို့ တိုင်းသူပြည်သားများ၏ အနေအထားကို အပြည့်အဝ ဖွင့်ဆိုရန် အလို့ငှာ သာမန် တိုင်းသူပြည်သားတစ်ဦး၏ နေရာမှကြည့်ရပါလိမ့်မည်” ဟူ၍လည်း မက်ခီယာဗယ်လီက ရှင်းလင်း တင်လျှောက်ခဲ့သည်
ထိုကျမ်းကို ဆက်သပြီးနောက် ဖလော့ရင့် မြို့ပြနိုင်ငံ၏ အာဏာပိုင်ဖြစ်သူ မက်ဒီစီ၏ အိမ်တော်သို့ ဖိတ်ကြားခြင်းခံခဲ့ ရသည်
သူ့အား ပညာရှိသုခမိန် အရာထား၍ နေရာပေးခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် အရေးမကြီးလှသော ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ တာဝန်များပေး၍ မက်ခီယာဗယ်လီအား စမ်းသပ် အသုံးပြုပြန်သည်
သူသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတာဝန်ဖြင့် ရောမမြို့သို့လည်း သွားရောက်ခဲ့ရ၍ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးနှင့် တွေ့ဆုံကာ “ဖလော့ရင့်မြို့သမိုင်း” ပြုစုရန် ရဟန်းမင်းကြီးထံမှ ထောက်ပံ့ကြေး ရရှိခဲ့သည်
မက်ခီယာ ဗယ်လီသည် ပြည်သူ့စစ် တပ်ဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းရေးအတွက် ရဟန်းမင်းကြီးအား အကြံပေးခဲ့သော်လည်း ရဟန်းမင်းကြီးက လက်မခံသဖြင့် လက်လျှော့ ခဲ့ရသည်
ဤတွင် နိုင်ငံရေးနယ်သို့ မက်ခီယာဗယ်လီ ပြန်ဝင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းမှာ သမ္မတနိုင်ငံ ပြန်လည်ထူထောင်ရန် ကြံရွယ်ခြင်း ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မက်ဒီစီက သင်္ကာမကင်းဖြစ်ပြီး သူ့အား မည်သည့် တာဝန်မျှ မပေးတော့ဘဲ လျစ်လျူရှုထားလိုက်သည်
ထိုနောက် မက်ခီယာဗယ်လီသည် နာမကျန်းဖြစ်လာကာ ဝမ်းဗိုက်အောင့်သော ဝေဒနာ ပြင်းထန်စွာ ခံစားရပြီး ၁၅၂၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ၏ မိသားစုမှာ ဆင်းရဲ ငြိုငြင်စွာ ကျန်ရစ်ခဲ့ ရသည်
မိသားစုရေးရာနှင့် ပက်သက်၍ကား မှတ်တမ်းမှတ်ရာ နည်းပါသည်
သူသည် ၁၅၀၂ ခုနှစ်တွင် မာရီယက်တာ ကော်ဆီနီနှင့် လက်ထပ်ပြီး ကလေးခြောက်ယောက် ရရှိခဲ့သည်
ဇနီးသည်က သူ့အပေါ် လွန်စွာ ချစ်ကြင်မြတ်နိုးမှု ရှိသည်
၁၅၀၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက် နေ့စွဲဖြင့် ဇနီးသည်က မက်ခီယာဗယ်လီထံ ပေးစာတွင် ခင်ပွန်းဖြစ်သူအား ချစ်စနိုး ကျီစယ်သော အရေးအသားများကို တွေ့ရသည်
“ကျွန်မတို့ သားကလေးက ရှင်နဲ့ သိပ်တူတာပဲ
အသားက နှင်းပွင့် ကလေးလို့ ဖြူလို့
ခေါင်းမှာလည်း ဆံပင်တွေ သန်လိုက်တာ ကတ္တီပါနက်လို မည်းမှောင်နေတာပဲ
ရှင့်လိုပဲပေါ့၊ သားကလေးဟာ ရှင်နဲ့တူတယ် ဆိုတော့ ချောတယ်လို့ ပြောရမှာပေါ့နော်” ဟု မာရီယက်တာက ရေးသားခဲ့သည်
(စင်စစ်အားဖြင့်ကား မက်ခီယာဗယ်လီ သည်ဥပဓိရုပ်ကောင်းသူ မဟုတ်၊ အရပ်မနိမ့်မမြင့်၊ သေးသေးသွယ်သွယ်၊ မျက်လုံးတောက်တောက်၊ ဆံပင်နက်နက်၊ ဦးခေါင်းသေးသေး၊ နှာခေါင်း အနည်းငယ် ကောက်သည်
နှုတ်ခမ်းကို အမြဲတမ်း တင်းတင်းစေ့ ထားလေးဟန် ရှိသည်
စူးရှထက်မြက်သော သုတေသီ တစ်ဦး၊ အတွေးအခေါ်ရှင်တစ်ဦး၏ ပုံပန်းမျိုး ဖြစ်သော်လည်း သူတစ်ပါးတို့အား ဩဇာလွှမ်းမိုး သိမ်းသွင်းနိုင်သော အင်္ဂါရုပ်မျိုး မဟုတ်ချေ
မက်ခီယာဗယ်လီသည် နိုင်ငံရေးရာများနှင့်သာ နစ်မြုပ်နေ၍ မိသားစုကို အလေးပေးခဲ့ဟန်မရှိ
စီးပွားဥစ္စာ စုဆောင်းမှုလည်း မရှိခဲ့
ထို့ကြောင့် မိသားစုမှာ ဆင်းဆင်းရဲရဲဖြင့်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်
သူသည် မိသားစုအတွက် နောက်ဆုံး လိုက်လျောချက်တစ်ခုကိုမှုပြုသွားခဲ့သည်
ဘာသာရေးရာများကို ပစ်ပယ်ထားသူ ဖြစ်လင့်ကစား သေခါနီးအချိန်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး မက်တီယို ထံမှောက်၌ အပြစ်ဖြေသွားခြင်း ဖြစ်သည်
မက်ခီယာဗယ်လီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သားဖြစ်သူ ပီယေရိုက ပီဆာမြို့ရှိ သားချင်းတစ်ဦးထံ ရေးသော စာတွင် သူ၏ ဖခင်သည် ဘုန်းတော်ကြီး မက်တီယိုအား သူ၏ အပြစ်ဖြေချက်ကို ကြားနာရန် ခွင့်ပြုခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
“ကြားနားခွင့် ပြုသည်”ဟု သုံးနှုန်းထားခြင်းကို ထောက်၍ သူသည် မိသားစုအား ငဲ့ညာ၍ သူ့ဆန္ဒမပါဘဲ ထုံးတမ်းစဉ်လာ တစ်ခုကို နောက်ဆုံး လိုက်လျောခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်
သူ အသက်ရှင်သန် လှုပ်ရှားခဲ့သော ခေတ်သည် အီတလီနိုင်ငံ စည်းလုံး ညီညွတ်မှုမရှိသေးဘဲ မြို့ပြနိုင်ငံများ အဖြစ် သူတစ်လူ ငါတမင်း အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေသော ကာလ ဖြစ်သည်
ထိုကာလသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အင်းဝ (၁၃၆၄-၁၇၅၁) နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်သည်
မိုးညှင်းစလုံ နှင့် ၎င်း၏သားဖြစ်သူ သိုဟန်ဘွားတို့ ဝင်ဖျက်သဖြင့် အင်းဝ ပျက်ခါနီး ကာလနှင့် တစ်ချိန်တည်းလောက် ဖြစ်သည်
အီတလီနိုင်ငံ ဖလော့ရင့်မြို့၌ နိုင်ငံရေးပညာရှင် မက်ခီယာဗယ်လီ ပေါ်ပေါက်ချိန်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အင်းဝခေတ်ဦး မင်းကြီးစွာစော်ကဲ (၁၃၆၇-၁၄၀၀) လက်ထက် နိုင်ငံရေးပညာရှင်ကြီး ဝန်ဇင်းမင်းရာဇာ ပေါ်ထွန်းချိန်နှင့် ယှဉ်လျှင် နှစ် ၁၀၀ ခန့် နောက်ကျသည်
စာပေ ယဉ်ကျေးမှုကဏ္ဍတွင် အင်းဝခေတ်နှောင်း ဒုတိယ မင်းခေါင် (၁၄၈၀-၁၅၀၁) လက်ထက် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ ရှင်မဟာ သီလဝံသ စသောပုဂ္ဂိုလ်ထူးများသည် မက်ခီယာဗယ်လီနှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်သည်
မက်ခီယာဗယ်လီ၏နိုင်ငံရေး ပညာပေးကျမ်း “မင်းသား” သည် ၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် ပြုစုပြီးစီးခဲ့၍ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ “သံဝရ” ပျို့မှာ ၁၅၂၉ တွင် ပြုစု ပြီးစီးခဲ့သည်
အီတလီနိုင်ငံ၌ မက်ခီယာဗယ်လီ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသော နိုင်ငံရေး အခြေအနေသည် ခရစ်နှစ် ၁၅၂၆ တွင် အင်းဝ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် တိုင်းပြည်ကစဥ့်ကလျား ဖြစ်နေချိန်မျိုးနှင့် ဆင်တူသည်
အင်းဝတွင် သိုဟန်ဘွား၊ ပြည်မြို့တွင် နရပတိ၊ ဟံသာဝတီတွင် သုရှင်တကာရွတ်ပိ၊ တောင်ငူတွင် တပင်ရွှေထီးတို့ အသီးသီး တထီးတနန်း စိုးစံ နေကြချိန်ဖြစ်သည်
မက်ခီယာဗယ်လီသည် သူ့နိုင်ငံအတွက် ရင်နာမိသည်
ထို့ကြောင့် သူ၏ ဇာတိဌာနေဖြစ်သော ဖလော့ရင့်မြို့နိုင်ငံကို အီတလီ၏ ဗဟိုချက်မ အင်အားကြီး ဒေသ ဖြစ်လာစေပြီး စည်းလုံးညီညွတ်သော သမ္မတနိုင်ငံတော်ကြီး ထူထောင်ချင်သည်
သူ၏ မျိုးချစ်စိတ်သည် ဖလော့ရင့်ကို မူတည်သော မျိုးချစ်စိတ် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သူသည် ဖလော့ရင့်မြို့နိုင်ငံကို လတ်တလော အုပ်ချုပ်နေသော အကြီး အကဲအား မင်းသားကျမ်းကို ဆက်သ၍ သူဖြစ်စေချင်သော နိုင်ငံတော် တည်ဆောက်ရေး ပုံစံကို သညာပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သူ၏ ကျမ်းသည် (က) ရန်အောင်ကြောင်း လမ်းညွှန်(ခ) ရာဇပလ္လင် မြဲရေး လမ်းညွှန်များပင် ဖြစ်သည်
မက်ခီယာဗယ်လီသည် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းကာလ အီတလီနိုင်ငံ၏ ပစ္စက္ခ အခြေအနေများပေါ် မူတည်၍ သူ၏ ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုကာလသည် အင်အားကြီးသော နိုင်ငံက အင်အားငယ်သော နိုင်ငံကို တရားလက်လွတ် ကျူးကျော်လွှမ်းမိုးလေ့ ရှိသည့် ကာလ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် အင်အား တည်ဆောက်ရေးသည် နိုင်ငံတစ်ခုအတွက် မလွဲမသွေ လိုအပ်ချက် ဖြစ်နေသည်
ဤတွင် မက်ခီယာဗယ်လီသည် “အရာရာကို အင်အားဖြင့် အောင်စရာ” ဟူသော လုပ်ထုံးကို ဖော်စပ်၍ သူ့အရှင်သခင်အား နည်းပေး လမ်းညွှန် ပြုခဲ့လေသည်
“အိမ်ပြန်ခြံဝင်၊ နွားပါလျှင် ပြီးတမ်း”(မြို့ကျောင်းဆရာဟောင်း ဦးစံထွား၏ လောကီထုပ္ပတ် လူတို့ဇာတ် တတိယစာအုပ် စာမျက်နှာ ၉၃-၉၅ မှစကားလုံး ရှေးခေတ် အီတလီနိုင်ငံရေးသမား၊ အတွေးအခေါ် ပညာရှင်၊ ကျမ်းပြုဆရာကြီး နီကိုလိုဒီဘာနာဒို မက္ခယာဗေလီ (Nicolo Di Bernardo Machiavelli) (၁၄၆၉- ၁၅၂၇) ကို အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက် ….အတွေးအမြင် စာစဉ် ၁၉၈၄ ခုနှစ်
ရှေးခေတ် အီတလီနိုင်ငံရေးသမား၊ အတွေးအခေါ် ပညာရှင်၊ ကျမ်းပြုဆရာကြီး နီကိုလိုဒီဘာနာဒို မက်ခီယာဗေလီ (Nicolo Di Bernardo Machiavelli) (၁၄၆၉-၁၅၂၇) ကို အစွဲပြု၍ မက်ခီယာဗယ်လီ၏ အယူအဆများကဲ့သို့ ခံယူကျင့်ကြံသူ နိုင်ငံရေးသမားများ အတွက် သုံးနှူန်းသော နာမဝိသေသန ဖြစ်သည်
မက်ခီယာဗယ်လီသည် ၁၅၁၃ ခုနှစ်က ရေးသားစီရင်ခဲ့သော မင်းသားခေါ် (The Prince)ခေါ် ရာဇောဝါဒ လမ်းညွန်းကျမ်းတွင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်မင်းလုပ်မည့်သူများ အတွက်နိုင်ငံရေး တက်လမ်းရှာနည်း၊ နိုင်ငံရေးအာဏာ ခိုင်မြဲအောင်လုပ်နည်းနှင့် အတိုက်အခံများပေါ်တွင် အောင်မြင်နည်းများကို ဖော်ပြထားခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးအတွက် သင့်တော်သလို လုပ်ဆောင်ခြင်းသည် ကိုယ်ကျင့်တရား ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာတို့ထက် ပို၍ အရေးကြီးသည်ဟု မက္ခယာဗေလီက ဆိုခဲ့သည်
ကျင့်သုံးခဲ့သော နည်းလမ်း မှန်မမှန်ကို နောက်ဆုံးအကျိုးသက်ရောက်မှုက အတည်ပြုသည်
(The ends justify the means) ဟူသည်မှာ မက်ခီယာဗေလီ၏ဩဝါဒပင် ဖြစ်သည်
နိုင်ငံအာဏာကို ဘယ်နည်းနှင့် ရရ ရလျှင် ပြီးရော၊ တရားသည် ဟူသော အယူအဆ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မက်ခယာဗေလီ၏ မင်းသားကျမ်းမှ အခြေခံမူများကဲ့သို့ ကျင့်ကြံသူကို နိုင်ငံရေးသမားကို machiavellin politician ဟု သုံးနှူန်းရေးသားလေ့ရှိသည်
မက်ခီယာဗေလီ ဝါဒ (machiavellism) ဟူ၍လည်း ရံဖန်ရံခါ သုံးနှူန်းကြသည်
ယနေ့ နာမည်ဆိုးဖြင့် ကျော်ကြားနေသော ကံဆိုးသူ မက်ခီယာဗယ်လီဘက်မှ တစ်စုံတစ်ယောက်က ရှေ့နေလိုက်၍ ခုခံမည်ဆိုပါလျှင် သူ၏ အမှုသည် ၁၆ ရာစု အစောပိုင်းကာလ ဖလော့ရင့်မြို့၏ နိုင်ငံရေး ပညာရှင်တစ်ဦးသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ သူသည် သူ့မြို့(သူ့နိုင်ငံ)၏ အကျိုးစီးပွားအတွက်သာလျှင် စဉ်းစားဆင်ခြင်၍ နိုင်ငံရေး လမ်းညွှန်ကျမ်း ပြုစုခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း၊ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း ကာလတွင် ကမ္ဘာပေါ်၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဝါဒဆိုး၊ စနစ်ဆိုးများနှင့် ယင်းတို့၏ အကျိုးဆက်များသည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်က အသက်ရှင် နေထိုင်ခဲ့သော မက်ခီယာဗယ်လီနှင့် မသက်ဆိုင်ပါကြောင်း၊ အဏုမြူဗုံးကို ထုတ်လုပ် အသုံးချခြင်းနှင့် အဏုမြူကို စိတ်ဖြာနိုင်အောင် စေ့ဆော်ခဲ့သော စွမ်းအင်နိယာမအား ဖော်ထုတ်ခဲ့သူ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး အိုင်းစတိုင်းကို ဆက်စပ်၍ စွပ်စွဲချက်တင်မှု မပြုအပ်သကဲ့သို့ မက်ခီယာဗယ်လီကိုလည်း နိုင်ငံရေးစနစ်ဆိုးများ၏ မူလအစ လက်သည်းတရာခံ တစ်ဦးအဖြစ် ကမ္ပည်းမထိုးသင့်ပါကြောင်း
ထိုကြောင့် မက်ခီယာဗယ်လီအား “မသမာစဉ်းလဲသော နိုင်ငံရေးပညာကို ထူထောင်ခဲ့သူ” အဖြစ် တံဆိပ် ကပ်ထာခြင်းမှ ပယ်ဖျက်ပေးသင့်ပါကြောင်း ဟူ၍ ထုချေ လျှောက်လဲလိမ့်မည် ဖြစ်သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်က အမေရိကန် ပင်ဂွင်းစာအုပ်တိုက်က အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန်ဆို သူတစ်ဦးဖြစ်သော ဂျော့ဘူးလ် က သူ၏ ကျမ်းဦးနိဒါန်းရှည်နှင့် မင်းသားကျမ်း ဘာသာပြန်ဆိုချက်ကို ထုတ်ဝေခဲ့တယ်
သတင်းပညာ အဆင့်ထက် ကျော်လွန်သည်
မင်းသားကျမ်းကို လေ့လာရာ၌ သတင်းစာပညာကို သုံးသပ် သကဲ့သို့ သုံသပ်လေ့လာခြင်း မပြုလျှင် နားလည်း သဘောပေါက် နိုင်မည် မဟုတ်ဟုပြော
မက်ခီယာဗေလီ၏ “ရှင်သန်နေသော အတွေးအခေါ်များ” ဟူသော စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည့် ကောင့်ကာလိုစဖော်ဇာ ကမူ မက်ခီယာဗယ်လီသည် တစ်ခုတည်း သော အမှားကို ကျူးလွန်းခဲ့၏ ထိုအမှားကား အခြားမဟုတ်
သူ့ခေတ်သူ့ကာ လ၏ အဇ္ဈတ္တသရုပ်ကို ဖွင့်ဆိုရာ၌ သိလွန်းအားကြီး၊ မှန်လွန်းအားကြီး နေခြင်း ပေတည်း ဟူ၍ သုံးသပ်သည်
ကံဆိုးသူ မက်ခီယာဗယ်လီ - ဆရာဦးစိုးသိမ်း စာရေးဆရာ မောင်ဝံသ၊ ဒုတိယအတွေး၊ ၁၉၈၄ ခုနှစ်ထုတ် အတွေးအမြင် စာစဉ် အမှတ်-၂
ငမန်းချောင်းရွာ၊ ဟေမန်
ရှေးပဝေဏီက လူတို့သည် စက် အကြောင်းကို ဘာမျှ မသိနားမလည်ကြသေးသော်လည်း နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လုပ်ကိုင် လျက်ရှိသော သူတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများသည် စက် သဘော သက်ရောက်လျက်ရှိခဲ့ပေသည်
တုတ်တစ်ချောင်းဖြင့် အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို ရွှေ့လိုက်သောအခါ၌လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်း တစ်ခုကို အမြင့်သို့ တင်လိုက်သောအခါ၌လည်းကောင်း၊ စက် သဘော သက်ဝင်သည်ကို သူတို့မသိကြချေ
သို့သော် အချိန် ကာလအားလျော်စွာ အသိပညာဉာာဏ် တိုးတက်လာ၍ စက် သဘောကို တဖြည်းဖြည်း သိရှိလာကြသောအခါ လေးသော ဝန်ကိုရွှေ့ရာ၌ တုတ်များကို ကုတ်ကဲ့သို့ အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း သဘောပေါက်လာကြသည်
ထိုအတူ စောင်ပြင်ကို အသုံးပြု ခြင်းအားဖြင့် သက်သက်သာသာနှင့် လေးသောဝန်ကို အမြင့်သို့ တင်နိုင်ကြောင်းကိုလည်း သိလာခဲ့ကြသည်
စက်ဟုဆိုလျှင် မောင်းတံမောင်းလက်၊ ဘီးစသည်တို့ဖြင့် ရှုပ်ထွေးစွာ တပ်ဆင် စီစဉ်ထားသော အဆောက်အအုံဟုသာ ထင်မှတ်တတ်ကြသည်
စက်တိုင်းလည်း ထိုကဲ့သို့ အဆောက်အအုံများ မဟုတ်ကြပေ
ဆိတ်ချိုတူ၊ တူးရွင်း၊ မောင်းတက်၊ ကွမ်းညှပ်စသော ပစ္စည်း များသည် တစ်နည်းအားဖြင့် စက်များပင်ဖြစ်ကြသည်
ထိုစက် မျိုးကို အခြေခံစက်မျိုးဟု ခေါ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့သိရှိကြသော သဘေ‡ာစက်၊ လွှစက်၊ ဆန်စက် စသော ရှုပ်ထွေးစွာတပ်ဆင် စီစဉ်၍ ခုတ်မောင်းနေကြသည့်စက်များကား ထိုအခြေခံစက်မျိုး များပေါ်တွင် အခြေပြု၍တည်ဆောက်ထားသော စက်များသာ ဖြစ်ကြလေသည်
အခြေခံစက်မျိုးများကို-ကုတ်၊ရစ်လုံးနှင့် ရစ်တံ၊စက်သီး၊စောင်းပြင်၊သပ်၊စက်အူဟူ၍ ၆ မျိုးပိုင်းခြားထားသည်
ရှုပ်ထွေးစွာတပ်ဆင် ထားသော စက်များမှာ ထိုအခြေခံစက်မျိုးများကို တစ်မျိုး၊ နှစ်မျိုး၊ သုံးမျိုးစသည်ဖြင့် စုပေါင်းဆက်စပ်၍ စီစဉ်ထားခြင်း ပင်ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် ဤကမ္ဘာကြီးတွင် တိုးတက်လျက်ရှိ သော စက်ကိရိယာတို့၏ အခြေခံဖြစ်သော ဤစက် ၆ မျိုးကို ကျွန်ုပ်တို့ သိအပ်လှပေသည်
ကုတ်ဟူသည်မှာ လည်ချက်ကိုအကြောင်းပြု အသုံးချရ သော မာကျောသည့် တုတ်တံ တုတ်ချောင်းများပင် ဖြစ်သည်
သံတူးရွင်း၊ မောင်းတက်၊ ဇာဂနာ၊ ချိန်ခွင်ပေါင် စသော အသုံး အဆောင်များသည်လည်း ကုတ်အမျိုးအစားတွင် ပါဝင်သည်
ကုတ်၏သဘောကို အောက်ပါပြယုဂ်ဖြင့် သိသာနိုင်၏
မီတာတံတစ်ခုကို အလည်တည့်တည့်၌ ဖောက်၍ ဆွဲ ထားပါ
ထိုအခါ မီတာတံသည် ဆွဲထားရာအချက်၌ လည်နိုင် သောကြောင့် ထိုအချက်ကို လည်ချက်ဟုခေါ်သည်
ဂရမ် ၅ဝ အလေးကို လည်ချက်နှင့် ၃ဝ စင်တီမီတာကွာသော နေရာ၌ဆွဲ ထား၍ လည်ချက်၏ အခြားတစ်ဖက်တွင် ဂရမ် ၁ဝဝ အလေး ကို ဆွဲပြီးလျှင် မီတာတံကို ရေပြင်ညီတန်းနေအောင် ညှိပေးပါ
ထိုသို့ညှိပေး၍ ရေပြင်ညီတန်းနေသောအခါ ဂရမ် ၁ဝဝ အလေး သည် လည်ချက်နှင့် ၁၅ စင်တီမီတာအကွာ၌ ရှိသည်ကို တွေ့ရ လိမ့်မည်
အလေးကို အမျိုးမျိုးပြောင်း၍ဖြစ်စေ၊ အကွာအဝေး ကို အမျိုးမျိုးပြောင်း၍ဖြစ်စေ စမ်းသပ်ကြည့်ပါ
မီတာတံသည် ရေပြင်ညီတန်းနေသည့် အခါတိုင်းတွင် လည်ချက်၏ တစ်ဖက် တစ်ချက်၌ ဆွဲချထားသော အလေးများနှင့် ထိုအလေးတို့၏ လည်ချက်မှအကွာအဝေးတို့၏ မြှောက်ရကိန်းချင်း တူညီနေ သည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
၃ဝ စင်တီမီတာ ၁၅ စင်တီမီတာအထက်ပါ မီတာတံတွင် တွေ့ရသည့်အတိုင်း၅ဝ ဂရမ် * ၃ဝ စင်တီမီတာ  ၁ဝဝ ဂရမ် * ၁၅ စင်တီမီတာ                            ၁၅ဝဝ  ၁၅ဝဝဤအချက်တွင် ၅ဝ ဂရမ်ကို စိုက်အားဟုခေါ်နိုင်၍ ၁ဝဝ ဂရမ်ကို ဝန်ဟုခေါ်နိုင်သည်
လည်ချက်နှင့်စိုက်အား၏ အကွာအဝေးကို စိုက်အားမောင်းတံဟူ၍လည်းကောင်း၊လည်ချက် နှင့် ဝန်အကွာအဝေးကို ဝန်မောင်းတံဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ် သည်
ထိုကြောင့် ကုတ်၏သဘောမှာ စိုက်အားနှင့် စိုက်အား မောင်းတံ၏ မြှောက်ရကိန်းသည် ဝန်နှင့် ဝန်မောင်းတံတို့၏ မြှောက်ရကိန်းနှင့် တူညီခြင်းပင်ဖြစ်၏
ဤမူအရ စိုက်အား မောင်းတံကို ရှည်ရှည်ထား၍ ဝန်မောင်းတံကို တိုတိုထားခြင်း အားဖြင့် စိုက်အားနည်းနည်းနှင့် အလွန်လေးသောဝန်ကို ပင့်နိုင် တွန်းရွှေ့နိုင်လေသည်
ပုံပမာ၊ စိုက်အားမောင်းတံကို ပေ ၁၅ဝ ထားပြီးသော် စိုက်အား ၁ဝ ပိဿာလောက်နှင့် ဖိချမည်ဆိုလျှင် ဝန်မောင်းတံ ၁၅ ပေတွင် ဝန်ပိဿာ ၁ဝဝ ကို မနိုင်လေသည်
၁ဝဝပိဿာ * ပေ ၁၅ဝ  ၁ဝဝ ပိဿာ * ပေ ၁၅၁၅ဝဝ  ၁၅ဝဝလည်ချက်၏ တည်နေပုံနေရာကိုလိုက်၍ ကုတ်များကို သုံးမျိုးသုံးစား ခွဲခြားထားသည်
ပထမအမျိုးမှာ ဝန်နှင့် စိုက်အားတို့သည် လည်ချက်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင်ရှိ၍ ဝန် သည် လည်ချက်နှင့်သာ၍နီးသည်
ထိုကြောင့် သာမန်စိုက်အား ဖြင့် အလွန်လေးလံသောဝန်ကို ဤကုတ်မျိုးနှင့် ကော်လျှင် ရနိုင်သည်
ပြယုဂ်မှာ သံတူးရွင်း၊ ရေမောင်းတက် စသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏
ဒုတိယ အမျိုးမှာ စိုက်အားနှင့် လည်ချက်တို့သည် အစွန်းတစ်ဖက်စီ၌ရှိ၍ ဝန်သည် ထိုနှစ်ခု၏ အကြား၌ရှိသည်
ပြယုဂ်မှာ ကွမ်းညှပ်ဖြစ်၏
တတိယအမျိုးမှာ စိုက်အားသည် လည်ချက်နှင့် ဝန်တို့၏ အကြား၌ရှိ၍ ပြယုဂ်မှာ မီးညှပ်၊ ဇာဂနာ စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်
စိုက်အား ဝန် ထို့ကြောင့် အခြေခံစက်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကုတ်၏ သဘောကို အသုံးချကာ စိုက်အားနည်းနည်းကို စိုက်အား မောင်းတံရှည်ရှည်ဖြင့်တွဲ၍ အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် စိုက်အား ထက် လေးသည်ကို မနိုင်ပေသည်
မော်တော်ကားကို ဂျက်နှင့် ထောက်မပုံ၊ သစ်တုံးကိုကုတ်နှင့် ကော်ပုံတို့မှာ ကုတ်သဘော ကို အသုံးချထားပုံ သာဓကများပင် ဖြစ်လေသည်
ရစ်လုံးနှင့် ရစ်တံ၏ သဘောမှာ စွန်လွှတ်ကစားရာ၌ အသုံးပြုသော ရစ်လုံး၏သဘောပင်ဖြစ်သည်
ဝင်ရိုးတံတစ်ခု တည်းပေါ်တွင် ရစ်လုံးအကြီးတစ်ခုနှင့် အငယ်တစ်ခုကိုတပ်ဆင် ထားသည်ဆိုပါစို့
ရစ်လုံးများကို ဘီးဟုခေါ်၍ ရစ်တံမှာ ဝင်ရိုး ပင်ဖြစ်သည်
ဘီးနှစ်ခုစလုံးပေါ်တွင် ကြိုးတစ်ချောင်းစီတပ်ထား ခဲ့သော်၊ ဘီးအကြီးရှိကြိုးတွင် စိုက်အားပေးခြင်းအားဖြင့်၊ ဘီး ငယ်ရှိကြိုးမှ စိုက်အားထက်လေးသော ဝန်ကိုမနိုင်လေသည်
သဘောမှာ ကုတ်သဘောအတိုင်းဖြစ်၏
ကျောက်ဆူးနုတ်စက်၊ တက်မကိုင်ဘီး၊ ကြံရည်ကြိတ်စက် စသည်တို့သည် ရစ်လုံးနှင့် ရစ်တံသဘောကို အသုံးချထားသည့် သာဓကများပင် ဖြစ်လေ သည်
အခြားအခြေခံစက်တစ်မျိုးမှာ စက်သီးဖြစ်၍ စက်သီး သေနှင့် စက်သီးရှင်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိ၏
စက်သီးသေတွင် စိုက်ထုတ်ရသောအားသည် တိုးပွားခြင်းမရှိသော်လည်း စိုက်အား ၏ လားရာလမ်းကြောင်းသည် ပြောင်းလဲသွားသည်
ဤစီစဉ်ပုံ မျိုးတွင် ဝန်တစ်ခုကို တိုက်ရိုက်ဆွဲတင်ရသည်ထက် စက်သီး ဖြင့် ဆွဲတင်ရသည်က သက်သာသည်
ရေငင်ရာတွင် ကြိုးကို အောက်သို့ဆွဲချခြင်းအားဖြင့် ရေပါလာသောပုံးသည် အပေါ်သို့ ရောက်လာသည်
ဤတွင် စိုက်အားတစ်ပေရွေ့လျှင် ဝန်လည်း တစ်ပေသာ မြင့်တက်သည်
သို့သော် စက်သီး၏ အကူအညီ ကြောင့် ရေပုံးကို တိုက်ရိုက်ဆွဲမတင်ရဘဲ ကြိုးကို ဆွဲချရုံနှင့် ရေပုံးတက်လာသည့်အတွက် ရေငင်ရသူအဖို့ သက်သာသည်
စက်သီးရှင်တွင်မူ စက်သီးကို ကြိုးနှစ်ပင်ဖြင့် ဆိုင်းထား၍ ဝန်ကို စက်သီးတွင်ချိန်ထားသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဆိုင်းကြိုး တစ်ပင်သည် ဝန်၏တစ်ဝက်ကို ထိန်းထားရသောကြောင့် စိုက် အားသည် ဝန်၏တစ်ဝက်နှင့် ညီမျှလေသည်
ထိုကြောင့် စက်သီးသေဖြင့် ဝန်တစ်ခုကို လူ ၆ ယောက် ဆွဲရလျှင် အထက်ပါ စက်သီးရှင်မျိုးဖြင့် လူ ၃ ယောက်သာ ဆွဲရန်လို ပေသည်
စက်သီးတစ်လုံးကို အသေတပ်ထား၍ အခြားစက်သီး တစ်လုံး နှစ်လုံး စသည်တို့ကို အရှင်တပ်ထားသော အစီအစဉ် မျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်
ဤအစီအစဉ်မျိုးဖြင့် အထက် ဖော်ပြပါ စက်သီးမျိုးမှာထက် ဝန်ကို ပို၍ဆွဲတင်နိုင်၍ ဤနည်း ကို ကုန်တင်ကုန်ချ မောင်းတံများတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
အလေးချိန်စီးသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုကို အမြင့်သို့ ဆွဲ တင်လိုသောအခါ တည့်တည့်မတ်မတ်ဆွဲတင်မည့်အစား စောင်း ပြင်ဖြင့် ကုန်းဘောင်ထိုးပြီးနောက် လှိမ့်၍သော်လည်းကောင်း၊ တွန်း၍သော်လည်းကောင်း သက်သက်သာသာ တင်နိုင်သည်
ယင်းသို့ စောင်းပြင်ဖြင့် တွန်းတင်ခြင်းအားဖြင့် ပြီးမြောက်သော အလုပ်သည် တည့်တည့်မတ်မတ်ဆွဲတင်ရသောအခါ ပြီးမြောက် သောအလုပ်နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏
ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးတို့ သည် ပိရမစ်ခေါ် အလွန်ကြီးမားသော ထုချွန်ပုံအဆောက်အအုံ ကြီးများကိုတည်ဆောက်ကြစဉ်က စောင်းပြင်များကို အသုံးပြုခဲ့ ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်
သင်၏သဘောမှာ စောင်းပြင်နှစ်ခုစပ် သဘောပင် ဖြစ် သည်
ပုဆိန်များ၊ ဓားများ၊ ဆောက်များသည် သပ်များပင်ဖြစ် ကြ၏
ဝက်အူ၏သဘောမှာလည်း စောင်းပြင်၏ သဘောပင် ဖြစ်သည်
ဝက်အူတွင် ဝက်အူရစ်တစ်ခုနှင့် နောက်တစ်ခု၏ အကွာအဝေး သို့မဟုတ် ဝက်အူရစ်၏ အထူအပါးသည် တည့် တည့်မတ်မတ် အမြင့်ဖြစ်သည်
ဝက်အူ၏အဝန်းသည် စောင်း ပြင်၏ အလျားဖြစ်သည်
လက်သမားသုံး ဝက်အူများအပြင် ဂျက်ကဲ့သို့ လက်ကိုင်တပ်၍ လှည့်ရသော ကိရိယာများသည် လည်း ဝက်အူရစ်ဖြင့်ပင် မြေ|ာက်ရသည်
သာမန်အားဖြင့် လက်ကိုင်တစ်ပတ်လည်လျှင် ဝက်အူတစ်ထစ် အဆင်းသော် လည်းကောင်း၊ အတက်သော်လည်းကောင်း ရှိတတ်ပေသည်
ဤကား မက္ကင်းနစ်ခေါ် ရူပဗေဒပညာရပ်ခွဲတွင် အရင်း ခံဖြစ်သည့် အခြေခံစက် ၆ မျိုး၏ သဘောဖြစ်၍ ရှုပ်ထွေးလှ သော လျှပ်စစ်ဒိုင်နမို၊ လျှပ်စစ်မိုတာတို့မှာ ဤအခြေခံစက် ၆ မျိုးကို မူတည်ထားသည့် ပစ္စည်းများသာ ဖြစ်ကြလေသည်
တံတားများကို ဖြတ်ကျော်သောအခါ အများဆုံး ဝန် ၁ဝ တန် စသည်ဖြင့် ရေးမှတ်ထားသည်ကို တွေ့ရဘူးကြပေ မည်
ယင်းသို့ ရေးမှတ်ထားခြင်းမှာ ရမ်းဆ၍ ရေးထားခြင်း မဟုတ်ချေ
တံတားမဆောက်လုပ်မီကပင် အင်ဂျင်နီယာသည် တံတား၏ပုံစံကို တိကျစွာရေးဆွဲပြီးနောက် တံတားမည်မျှ အလေးစီးမည်၊ ဝန်အများဆုံး မည်မျှခံနိုင်မည် စသည်တို့ကို အသေအချာတွက်ချက်ပြီးမှ ဤသို့ မှတ်သားဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
တံတားတောက်လုပ်ရာ၌ ဖြစ်စေ၊ အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ဖြစ်စေ ဖြစ်ပေါ်လာသောအားတို့သည် ရွေ့လျား ခြင်းမရှိ၊ တည်ငြိမ်မြဲမြံစွာရှိကြ၏
ယင်းသို့ တည်ငြိမ်လျက်ရှိ သော အားအကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖော်ပြသော စက်ပညာကို စတက်တစ်ပညာ ဟုခေါ်သည်
ထိုတည်ငြိမ်သောအားကို မျှတသောအားဟုလည်း ခေါ်သည်
အားများသည် မျှတမှုရှိ သောအခါ တည်ငြိမ်လျက်ရှိလေသည်
အရာဝတ္ထုတစ်ခုခုပေါ်သို့ သက်ရောက်သောအားသည် မျှတမှုမရှိသောအခါ တည်ငြိမ်၍မနေဘဲ လှုပ်ရှားရွေ့သွားလေ သည်
ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသော အင်ဂျင်စက်တွင် ပြွတ်တံ ခေါင်း(ပစ်စတန်)ပေါ်သို့ သက်ရောက်သော ရေနွေးငွေ့အားသည် တစ်ဖက်သတ်အားကြီးနေသောကြောင့် ပြွန်ကြပ်လှုပ်ရှားရသည်
ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် ပြွတ်တံခေါင်းမှ မောင်းတံသို့၊ မောင်းတံမှ အခြားကိရိယာ အစိတ်အပိုင်းများသို့ ရောက်သွားကာ စက်ကို လည်စေသည်
မီးရထားတွင် ယင်းသို့ မမျှတသောအား သက်ရောက်မှုကြောင့် နောက်ဆုံး၌ မီးရထားတစ်ခုလုံး လှုပ်ရှား ရွေ့သွားရခြင်း ဖြစ်လေသည်
ဤသို့ ရွေ့သွားမှုရှိသော စက် ပညာကို ဒိုင်နမစ်ပညာ ဟုခေါ်သည်
မမျှတသောအား သက်ရောက်မှုကြောင့် ရွေ့သွားခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တစ်စုံတစ်ရာ အထောက်အခံမရှိသည့် အရာ ဝတ္ထုတစ်ခုဖြင့် ပြသနိုင်သည်
ထိုအရာဝတ္ထုတို့ မြေသို့ကျရခြင်း မှာ မြေ၏ဆွဲအားကြောင့်ဖြစ်သည်
မြေဆွဲအားသည် ကျလာ သော အရာဝတ္ထုတို့တွင် တသမတ်တည်းသောတိုးရှိန်ကို ဖြစ်စေ သည်
ထိုတိုးရှိန်မှာ ပျမ်းမျှအားဖြင့် စက္ကန့်တိုင်းတွင် တစ် စက္ကန့်လျှင် ၃၂ ပေနှုန်းနှင့်တိုးလာသည်
အတိုကောက်အားဖြင့် ၃၂ ပေစက္ကန့်စက္ကန့် ဟုဆိုရ၏
ငြိမ်သက်စွာတည်နေရာမှ ကျဆင်းလာသော အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် တစ်စက္ကန့်တွင် ၁၆ ပေ၊ နှစ်စက္ကန့်တွင် ၆၄ ပေ၊ သုံးစက္ကန့်တွင် ၁၄၄ ပေသို့ ကျ ဆင်းလာသည်
ယင်းသို့ ကျဆင်းသည့် ခရီးအကွာအဝေးကို s ut + 12 f*t2 ဟူသော ပုံသေနည်းဖြင့် တွက်ယူကြရသည်
ထိုပုံသေတွက်နည်းတွင်s သည် ခရီးအကွာအဝေး (ပေပေါင်း)၊u သည် ပင်ကိုအသွားနှုန်း၊t သည် ကြာသောအချိန် (စက္ကန့်ပေါင်း)၊ f သည် တိုးရှိန် (၃၂ feet per second square) တို့ဖြစ် လေသည်
ဤနည်းဖြင့် လေယာဉ်ပျံတစ်စင်းပေါ်မှ အရာဝတ္ထု တစ်ခုသည် အထက်နည်းအတိုင်းကျဆင်းလာခဲ့လျှင် ၁ဝ စက္ကန့် တွင် ပေပေါင်းမည်မျှကျမည်ကို တွက်ယူနိုင်သည်
အထက်တွင် တိုးရှိန်မှာ ၃၂ ပေ ဖြစ်ရာ ပုံသေနည်းs   ut + 12 f*t2s  ၀* ၁ဝ + ၁၂ * ၃၂ * (၁ဝ)၂s ဝ + ၁၂ * ၃၂ * ၁ဝဝs ၁၆ဝဝ ပေပေါင်းတစ်စုံတစ်ရာ အထောက်အခံမရှိလျှင် မည်သည့် အရာဝတ္ထုမဆို မြေသို့ကျရသည်
ကျရသည်မှာ မြေကြီးက ဆွဲသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
မြေဆွဲအားသည် ကျသောအရာဝတ္ထုတို့တွင် တသ မတ်တည်းသောတိုးရှိန် ဖြစ်စေသည်ဟူသော တွက်နည်းကိန်း များကို ရှေးဦးစွာ စတင်ဖော်ပြသူမှာ ဂယ်လီလေအို အမည်ရှိ သော သိပ္ပံပညာကျော်ပင်ဖြစ်သည်
ဂယ်လီလေအိုခေတ်မတိုင်မီ က လေးလံသောအရာဝတ္ထုသည် ပေါ့ပါးသောအရာဝတ္ထုထက် အကျမြန်သည်ဟု ယုံမှတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုယူဆချက် မှားယွင်းပုံ ကို ဂယ်လီလေအိုသည် ပီစာမြို့ရှိ ယိုင်နေသော မျှော်စင်ထက်မှ အမြောက်ဆံနှင့် သေနတ်ကျည်ဆန်တို့ကို တစ်ပြိုင်တည်းချပြခြင်း အားဖြင့် ထင်ရှားစေခဲ့သည်
ထိုနောက် နျူတန်အမည်ရှိသော သိပ္ပံပညာကျော်ခေတ်တွင် ကြေးပြားဝိုင်းနှင့် ငှက်တောင်ကို လေမရှိသောပြောင်းလုံးအတွင်း၌ ပြိုင်တူချကြည့်ရာ ကျပုံချင်း တူသည်ကို သိရှိခဲ့ကြပြန်လေသည်
တိုးတက်လျက်ရှိသော ယခုခေတ် သိပ္ပံပညာတွင် စက် အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုလျက် ရှိကြ၏
ထို့ပြင် ရွေ့သွားပုံကို အကြောင်းပြု၍ အလင်းလှိုင်းများ၊ အိပ်စရေးလှိုင်းများ၊ ဝိုင်ယာ လက် စသည်တို့ကိုလည်း လေ့လာသင်ကြားလျက် ရှိကြရာ၊ အမျိုးမျိုးသော ရွေ့ရှားမှုတို့သည် နျူတန်၏ ရွေ့ရှားမှုစည်းများ မှ ပေါက်ဖွားလာသော ဒိုင်နမစ်ပညာပေါ်တွင် အမှီပြုလျက်ရှိ လေသည်
နျူတန်၏ ရွေ့လျားမှုစည်းမှာ ၃ ခုရှိ၏
ယင်းတို့ မှာ (၁) ပြင်ပမှ အားတစ်ခုခုသက်ရောက်ခြင်း မရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး အရာဝတ္ထုတိုင်းသည် တည်ငြိမ်၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်သမတ်တည်း ဖြောင့်ဖြောင့်ရွေ့၍ သော်လည်းကောင်း နေ သည်
(၂) အဟုန်၏ပြောင်းလဲပုံသည် သက်ရောက်သောအား ၏ လားရာအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်
(၃) သက်ရောက်မှုတိုင်းတွင် တူညီ၍ ဆန့်ကျင်ဘက်ကျသော တုံ့ပြန်မှုအစဉ်ရှိသည်
သက်ကယ်ကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ထိန်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၃၆ ဦး၊ မ ၄၂၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဒလက်အက်ရွာ၊ သရက်တော
ဦးကာပြင်ရွာ၊ ရေကောင်းချောင်း
ဘစ်ချူး − ခုရဲဆဲဘူတာ  (備中呉妹駅 ဘစ်ချူး − ခုရဲဆဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ ခုရရှိခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇင်္ဂလာနီကုန်းရွာ
ဇူလိုင်လ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၉၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၁၉၃)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၇၃) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၄၇ – သူရရွှေမန်း၊ နိုင်ငံရေးသမား၂၀၀၇ – ဒွေး၊ မြန်မာ သရုပ်ဆောင်၂၀၂၀ – ကျော်ဟိန်း၊ မြန်မာ သရုပ်ဆောင်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဆောမြို့နယ်၊ ပေါက်ပံ့ဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်ပံ့ဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၅ ဦး၊ မ ၄၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ယာကြီးတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyitaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ဝယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၈ ဦး၊ မ ၁၆၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ဆာရောဂါ ( ( )) (ဆေးပညာ ဝေါဟာရ: ကင်ဆာအကျိတ် - malignant neoplasm) သည် ရောဂါအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းတွင် ထိန်းချုပ်၍မရသော ကြီးထွားလာမှု၊ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ကာ နီးစပ်ရာ တစ်ရှူးများကို ဖျက်ဆီးသည့် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်မှုနှင့် တစ်ခါတရံတွင် အခြားကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းသို့ ကင်ဆာဆဲ(လ်) ပြန့်ပွားခြင်း၊ သို့မဟုတ် သွေးပြန်ရည်(လင့်ဖ်) သို့မဟုတ် သွေးမှတဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အခြားနေရာများသို့ ပျံ့နှံ့ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည့် ဆဲ(လ်)အုပ်စု တစ်ခုပါရှိသည်
ဤ ကင်ဆာရောဂါ၏ အန္တရာယ်ပေးသော ကင်ဆာဂုဏ်သတ္တိ သုံးမျိုးသည် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာဆဲ(လ်)ပြန့်ပွားခြင်းမရှိသော ကင်ဆာမဟုတ်သည့် အကျိတ်များနှင့် ကွဲပြားခြားနားပါသည်
တနည်းဆိုရသော် ကိုယ်ခန္ဓာ အစိတ်အပိုင်း အမျိုးမျိုးတွင် ဘေးအန္တရာယ် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေသော ကြီးပွားခြင်း တစ်မျိုးကို ခြုံ၍ခေါ်ဆိုသည်
ထိုကြီးပွားမှုမှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို လောင်ကျွမ်း ပြုန်းတီးစေရန်သာ ဖြစ်၍ ပတ်ဝန်းကျင်ကို စားသွားတတ်သည်
အရေပြား၊ အကြိတ်နှင့် အတွင်းအင်္ဂါ အပေါ်ယံအမြေးများတွင်လည်းကောင်း၊ ကြွက်သား၊ အရိုးနှင့် အသားအမျှင်များတွင်လည်ကောင်း ဖြစ်ပွားတတ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့် ညောင်မြစ်သဖွယ်တွယ်၍ သွေးသားခန္ဓာကို ဖျက်စီးစားသောက်သော မှိုတက်နာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အစိတ်အပိုင်းအလိုက် အနာပဆုပ်၊ အနာဖက်ခွက် စသည်ဖြင့် ခေါ်တွင်ကြသည်
သုတေသီများက ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားရခြင်း အကြောင်းရင်းများကို အုပ်စု နှစ်မျိုး ခွဲခြားထားသည်- ပတ်ဝန်းကျင် စေ့ဆော်လှုံ့ဆော်ခြင်း ဆိုင်ရာ အကြောင်းရင်းနှင့် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းဆိုင်ရာ ဗီဇ အကြောင်းရင်းတို့ဖြစ်သည်
မျိုးရိုးဗီဇသည် အချို့ ကင်ဆာများ ဖြစ်ပွားမှု အန္တရာယ်ကို လွှမ်းမိုးသက်ရောက်စေသော်လည်း ကင်ဆာသည် အဓိကအားဖြင့် ပတ်ဝန်းကျင်စေ့ဆော်လှုံ့ဆော်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါ ဖြစ်သည်
ကင်ဆာဖြစ်စေသည့် ပတ်ဝန်းကျင် စေ့ဆော်လှုံ့ဆော်ခြင်းဆိုင်ရာအချက်များတွင်ဆေးရွက်ကြီး၊စားနေကျအစားအစာနှင့်အဝလွန်ခြင်း၊ရောဂါပိုးဝင်ခြင်းများ၊ဓာတ်ရောင်ခြည်သင့်ခြင်း၊ ကိုယ်ကာယလှုပ်ရှားမှု မရှိခြင်းနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ညစ်ညမ်းစေသောပစ္စည်းတို့ ပါဝင်သည်
ဤသို့သော ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အချက်များသည် ဆဲ(လ်)များ၏ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ အရာများတွင် မူမမှန်မှုများကို ဖြစ်စေသည် သို့မဟုတ် တိုးပွားစေသည်
ဆဲ(လ်) မျိုးပွားခြင်းသည် ကင်ဆာဖြစ်ပွားစေနိုင်သောမျိုးရိုးဗီဇများနှင့် အဖုအကျိတ်ကို နှိမ်နင်းသော မျိုးရိုးဗီဇများ အပါအဝင် မျိုးရိုးဗီဇ အတန်းအစားအမျိုးအမျိုးတို့ဖြင့် ပုံမှန်အားဖြင့် တင်းကျပ်စွာ ထိန်းသိမ်းထားသော အလွန်အမင်း ရှုပ်ထွေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ် တစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ဤထိန်းချုပ် မျိုးရိုးဗီဇတွင် မျိုးရိုးလိုက်ခြင်း သို့မဟုတ် နောက်မှရလာသော မူမမှန်မှုများသည် ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုကို ဦးတည်နိုင်သည်
ကင်ဆာ၏ ခန့်မှန်းခြေ ငါးရာခိုင်နှုန်းမှ ဆယ်ရာခိုင်နှုန်းသော အချိုးအစားအနည်းငယ်မှာ လုံးလုံးလျားလျား မျိုးရိုးလိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုကို ရောဂါလက္ခဏာများ၏ အခြေခံ သို့မဟုတ် ဓာတ်မှန်ပညာဖြင့် စစ်ဆေးတွေ့ရှိချက်များကို ကြည့်၍ အရိပ်အမြွက်သိရှိနိုင်သည်
သို့သော် ပြီးပြည့်စုံသော ကင်ဆာရောဂါ ရှိမရှိကို အကဲဖြတ်ရန်အတွက် နမူနာ အသားစစစ်ဆေးခြင်းကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် စေ့စပ်သေချာစွာ စစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်
ကင်ဆာရောဂါ အများစုမှာ ကုသနိုင်သည်
ဖြစ်နိုင်သော ဆေးကုသခြင်းများတွင် ကင်ဆာဆေးသွင်းပြီး ကုသခြင်း၊ ဓာတ်ရောင်ခြည်ပေးကုသခြင်းနှင့် ခွဲစိတ် ကုသခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
ကင်ဆာရောဂါအမျိုးအစားနှင့် ရောဂါဖြစ်ပွားမှု အတိမ်အနက်ပေါ် မူတည်ပြီး ရောဂါအခြေအနေကြိုတင်ခန့်မှန်းချက် ပေးနိုင်သည်
ကင်ဆာရောဂါသည် အသက်အရွယ်မရွေး ဖြစ်ပွားနိုင်သော်လည်း အနည်းငယ်သော ကင်ဆာရောဂါ အမျိုးအစားများမှာ ကလေးများတွင် ပိုမိုဖြစ်တတ်ပြီး ကင်ဆာရောဂါ ဖြစ်ပွားမှု ယေဘုယျ အန္တရာယ်မှာ အသက်ကြီးသည်နှင့်အမျှ တိုးလာသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာအရ လူသားများ သေဆုံးသည့် အကြောင်းရင်းများထဲမှ ၁၃% (လူသန်းပေါင်း ရ.၉သန်း)မှာ ကင်ဆာရောဂါကြောင့်ဖြစ်သည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများတွင် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သည်အထိ နေထိုင်သောသူ ပိုမိုများပြားလာပြီး နေထိုင်မှုပုံစံများ ပြောင်းလဲလာသောကြောင့် ဖြစ်ပွားနှုန်းများမှာ မြင့်တက်လာလျက် ရှိသည်
အကျိတ်နှင့်တူသော ဆဲ(လ်) အမျိုးအစားအရ ကင်ဆာရောဂါများကို အမျိုးအစား ခွဲခြားထားသည်
ထို့ကြောင့် အကျိတ်ဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းရင်းဟု မှတ်ယူနိုင်သည်
ဤအမျိုးအစားများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်-ကာစီနိုမာ- အပေါ်ယံလွှာ (အပီသီလီရယ်)ဆဲ(လ်)များမှ အရင်းခံသော ကင်ဆာ
ဤအုပ်စုတွင် ရင်သား၊ ဆီးကြိတ်၊ အဆုတ်နှင့် အူမကြီး ကင်ဆာရောဂါများအပါအဝင် အဖြစ်များသော ကင်ဆာ အများစု ပါဝင်သည်
ဆာကိုမာ- တွယ်ဆက်တစ်ရှူး သို့မဟုတ် မက်ဆန်ခိုင်မဲလ် ဆဲ(လ်)များမှ အရင်းခံသော ကင်ဆာရောဂါ
တက်စေ့ကင်ဆာ နှင့် သွေးကင်ဆာ- ရိုးတွင်းချဉ်ဆီများကို ထုတ်လုပ်သော (သွေး-တည်ဆောက်မှု) ဆဲ(လ်)များမှ အရင်းခံသော ကင်ဆာရောဂါ
မျိုးပွားအင်္ဂါဆဲ(လ်)မှ ဖြစ်သော အကျိတ်- ပလူရီပိုတန့် ဆဲ(လ်)များမှ အရင်းခံသော ကင်ဆာရောဂါ
၎င်းတို့ကို အရွယ်ရောက်ပြီး သူများ၌ ဝှေးစေ့ သို့မဟုတ် သားဥအိမ် များတွင် အများအားဖြင့် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသော်လည်း မွေးကင်းစကလေးများနှင့် ကလေးငယ်များတွင် ပိုမို အဖြစ်များသည်
ဘလက်(စ်)တိုမာ- မဖွံ့ဖြိုးသေးသော “ရှေ့ပြေး” သို့မဟုတ် သန္ဓေအစဖြစ်သော တစ်ရှူးမှ အရင်းခံသော ကင်ဆာ
ဤကင်ဆာများသည် ကလေးများတွင် အဖြစ်အများဆုံးလည်း ဖြစ်သည်
ကင်ဆာရောဂါလက္ခဏာများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စုသုံးခု ခွဲခြားနိုင်သည်-မူလ ရောဂါလက္ခဏာများ - မှာ အဓိကကင်ဆာ ဖြစ်ပွားရာနေရာများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
၎င်းတို့တွင် အဖုများ သို့မဟုတ် ရောင်ခြင်း(အကျိတ်)၊ သွေးထွက်ခြင်း(အရေပြား၊ ပါးစပ် သို့မဟုတ် စအိုမှ သွေးထွက်ခြင်း)၊ အနာဖြစ်ခြင်းနှင့် နာကျင်ခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
ကင်ဆာရောဂါကျွမ်းနေသူများတွင် နာကျင်မှုများ ခံစားရသော်လည်း ကနဦးရောင်ရမ်းခြင်းများသည် မကြာခဏ နာကျင်မှုမရှိပေ
ပြန့်ပွားမှု ရောဂါလက္ခဏာများ- မှာ ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အခြားနေရာများသို့ ကင်ဆာရောဂါ ပြန့်ပွားမှုကြောင့် ဖြစ်သည်
၎င်းလက္ခဏာများတွင် တက်စေ့(လင့်ဖ်နုတ်)များ(အရေပြားအောက်တွင် တခါတရံ ခံစားရနိုင်သည် သို့မဟုတ် မြင်ရနိုင်သည်) ကြီးလာခြင်း၊ ဝမ်းဗိုက်တွင် ခံစားသိရှိနိုင်သော ဟီပက်တိုမီဂါလီ(အသည်းကြီးခြင်း) သို့မဟုတ် စပလန်နိုမီဂါလီ (သရက်ရွက်ကြီးခြင်း)၊ ကင်ဆာဖြစ်ပွားနေသော အရိုးများ နာကျင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကျိုးပဲ့ခြင်း၊ နှင့် ဦးနှောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများဖြစ်သည်
အထွေထွေ ရောဂါလက္ခဏာများ- သည် တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် ပြန့်ပွားမှုနှင့် ဆက်နွယ်ခြင်း မရှိသော ကင်ဆာ၏ အဝေးမှ သက်ရောက်ထိခိုက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားသည်
ဤထိခိုက်မှုအချို့တွင် ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း (အစားအသောက်ပျက်ခြင်းနှင့် အာဟာရဖြည့်သော်လည်း ကိုယ်အလေးချိန်ကျခြင်း)၊ နုံးချိခြင်း၊ ချွေးထွက်လွန်ခြင်း(အထူးသဖြင့် ညဘက်တွင် ချွေးထွက်ခြင်း)၊ သွေးအားနည်းခြင်း (သွေနီဥအရေအတွက် နည်းပါးခြင်း)နှင့် ကင်ဆာရောဂါ အကျိုးဆက် ဖြစ်စဉ်များ ဟုခေါ်ဆိုသည့် အခြား ထူးခြားသည့် အခြေအနေများ ပါဝင်သည်
ဤလက္ခဏာမျာသည် ကင်ဆာဆဲ(လ်)များမှ လာသော ရောဂါ ခုခံရေးဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဟော်မုန်းဆိုင်ရာ အချက်ပြချက်များမှ ဆက်နွယ်ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဤရောဂါလက္ခဏာ အတော်များများသည် ကင်ဆာရောဂါ မရှိသော လူနာများတွင် အများအားဖြင့် ဖြစ်ပွားလေ့ ရှိသောကြောင့် ဤရောဂါလက္ခဏများမှ တစ်ခုမျှ အကဲဖြတ်၍မရပါ
ကင်ဆာရောဂါအများစုကို ဖြစ်ပေါ်လာသော ရောဂါလက္ခဏာများ သို့မဟုတ် ပြတ်သားစွာ စစ်ဆေးခြင်းတို့အားဖြင့် ရှေးဦးစွာ သတိပြုမိတတ်သည်
ဤအချက်များထဲမှ တစ်ခုမျှသည် ပြီးပြည့်စုံသော ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းကို မဖြစ်စေပါ
ပြီးပြည့်စုံသော ရောဂါစစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်းသည် ကင်ဆာနှင့် အခြားရောဂါများကို အကဲဖြတ်ရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်သော ရောဂါဗေဒပညာရှင်၏ ယူဆချက် အမြဲလိုအပ်သည်
ကင်ဆာရှိနိုင်သည်ဟု သံယယရှိသော လူများကို ဆေးပညာဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းများ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် စုံစမ်းဖော်ထုတ်သည်
၎င်းတို့တွင် အများအားဖြင့် သွေးစစ်ခြင်းများ၊ ဓာတ်မှန်များ၊ ဆေးဓာတ်မှန် (CT စကဲ(န်)) စစ်ဆေးခြင်းများနှင့် အစာအိမ်လမ်းကြောင်းကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်စစ်ဆေးခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
အကြောင်းရင်း အမျိုးမျိုးကြောင့် ကင်ဆာရောဂါရှိနိုင်သည်ဟု သံသယဖြစ်နိုင်သော်လည်း အသက်အန္တရာယ်ရှိစေသောကင်ဆာရောဂါအများစုအတွက် ပြီးပြည့်စုံသော ရောဂါသတ်မှတ်ခြင်းကို ရောဂါဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးက ကင်ဆာဆဲ(လ်)များကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် လေ့လာစစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် အတည်ပြုရမည်
အသားစစစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် ခွဲစိတ်ကုသခြင်း တစ်ခုမှ တစ်ရှူးကို ရရှိနိုင်သည်
ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အပိုင်း အတော်များများ (အရေပြား၊ ရင်သား သို့ဟုတ် အသည်းကဲ့သို့) မှ အသားစစစ်ဆေးခြင်းကို ဆရာဝန်၏ ရုံးခန်းတွင် ပြုလုပ်နိုင်သည်
အခြားအစိတ်အပိုင်းများမှ အသားစစစ်ဆေးခြင်းကို ခွဲစိတ်ခန်းထဲတွင် မေ့ဆေးပေးပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် ဆောင်ရွက်သည်
ရောဂါဗေဒပညာရှင်က ပြုလုပ်သော တစ်ရှူးမှ ရောဂါစစ်ဆေးသတ်မှတ်ခြင်းတွင် တိုးပွားလာသော ဆဲ(လ်)အမျိုအစား၊ ၎င်း၏ ရောဂါဖြစ်ပွားမှု အဆင့်၊ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပုံမမှန်မှုများနှင့် အကျိတ်၏ အခြား သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို ဖော်ပြထားသည်
ဤအချက်အလက်များသည် လူနာအတွက် ရောဂါကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်ကို အကဲဖြတ်ခြင်းနှင့် အကောင်းဆုံး ကုသမှုကို ရွေးချယ်ရန်လည်း အသုံးဝင်သည်
ဆိုက်တိုဂျဲန်နတစ် နှင့် အင်မျူနိုဟစ္စတိုခမ်မစ်ထရီ တို့သည် ရောဂါဗေဒပညာရှင်က တစ်ရှူးနမူနာကို စစ်ဆေးနိုင်သော အခြားနည်းလမ်းများဖြစ်သည်
ဤစစ်ဆေးခြင်းများသည် ကင်ဆာဆဲ(လ်)များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော မော်လီကျူးအပြောင်းအလဲများ (မျိုးဗီဇများ ပြောင်းလဲမှု၊ မျိုးရိုးဗီဇများ ပူးပေါင်းမှု၊ နှင့် ခရိုမိုဆုန်း အရေအတွက် အပြောင်းအလဲများ စသည်)အကြောင်း အချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် နောင်ဖြစ်နိုင်လာနိုင်သော ကင်ဆာရောဂါ(ရောဂါကြိုတင်ခန့်မှန်းချက်) ပြုမူပုံနှင့် အကောင်းဆုံး ကုသမှုကို ညွှန်ပြနိုင်သည်
ရောဂါစစ်ဆေးခြင်းတွင်ပြုလုပ်သော ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ သင်္ကေတများအားဖြင့် အကဲဖြတ်ရန် အားထုတ်မှုများနှင့် မတူကွဲပြားစွာ၊ ကင်ဆာရောဂါ စစ်ဆေးခြင်းတွင် မည်သည့် သတိထားမိဖွယ်ရာ ရောဂါလက္ခဏာများ မပေါ်ပေါက်မီအချိန်ကပင် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်ပွားမှုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိရန် အားထုတ်မှုများ ပါဝင်သည်
စစ်ဆေးခြင်းတွင် ခန္ဓာကိုယ် စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်း၊ သွေး သို့မဟုတ် ဆီး စစ်ဆေးခြင်းများနှင့် ဆေးပညာဆိုင်ရာ ပုံရိပ်ဖမ်းခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
ကင်ဆာရောဂါ စစ်ဆေးခြင်းသည် အချို့သော ကင်ဆာရောဂါအမျိုးအစားများအတွက် လက်ရှိတွင် မဖြစ်နိုင်ပါ
စစ်ဆေးမှုများ ရှိလျှင်လည်း ဤစစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ရန် လူတိုင်းကို ထောက်ခံချက် မပေးပါ
လူအများနှင့်ဆိုင်သော စစ်ဆေးခြင်း သို့မဟုတ် လူအစုအဝေး စစ်ဆေးခြင်း သည် လူတိုင်းကို စစ်ဆေးခြင်းဖြစ်သည်
ရွေးချယ် စစ်ဆေးခြင်းမှာ မိသားစုထဲတွင် ကင်ဆာဖြစ်ပွားမှု ရာဇဝင်ရှိသော သူများကဲ့သို့ ကင်ဆာရောဂါဖြစ်နိုင်ခြေ များသောသူများကို စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သည်
အမေရိကန် တားဆီးကာကွယ်ရေး ဝန်ဆောင်မှုများ အထူးအဖွဲ့(USPSTF) သည် လိင်မှုအဆက်အဆံရှိပြီး သားအိမ်ဝရှိသော အမျိုးသမီးများကို အသက် ၆၅နှစ် တိုင်အောင် သားအိမ်ဝကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်ပါရန် တိုက်တွန်း အကြံပေးထားသည်
၎င်းတို့က အမေရိကန်တို့ကို အသက် ၅၀ မှစ၍ ၇၅နှစ်အထိ မစင်ထဲရှိ မမြင်လွယ်သော သွေး ကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆစ်မွိုင်ဒိုစကုပ်ဟုခေါ်သောမှန်ပြောင်း သို့မဟုတ်ကိုလိုနိုစကုပ်ပီဟုခေါ်သော မှန်ပြောင်းတို့ဖြင့်အူမကြီးကင်ဆာဖြစ်ပွားမှုရှိမရှိကို စစ်ဆေးရန်အကြံပြုသည်
အသက် ၇၅နှစ်အောက်အမျိုးသားများတွင်အရေပြားကင်ဆာ၊ခံတွင်းကင်ဆာ၊ အဆုတ်ကင်ဆာ၊သို့မဟုတ် ဆီးကြိတ်ကင်ဆာတို့ကို စစ်ဆေးခြင်းအတွက် တိုက်တွန်းရန် သို့မဟုတ် ဆန့်ကျင်ရန် လုံလောက်သော အထောက်အထား မရှိပေ
အသက် ၇၅နှစ်အထက် အမျိုးသားများတွင် ဆီးအိမ်ကင်ဆာ၊ ဝှေးစေ့ ကင်ဆာ၊သားဥအိမ် ကင်ဆာ၊သရက်ရွက်ကင်ဆာ၊သို့မဟုတ် ဆီးကြိတ်ကင်ဆာတို့ကို အချိန်မှန် စစ်ဆေးခြင်း ပြုလုပ်ရန် ထောက်ခံချက်မပေးပါ
USPTF သည် အသက် ၅၀မှ ၇၄ အတွင်းရှိသူများကို နှစ်နှစ်လျှင် တစ်ကြိမ် ရင်သားကင်ဆာအတွက် မန်မိုဂရပ်ဖီ ခေါ် ရင်သားကို ဓာတ်မှန်ရိုက်ခြင်း ဖြင့် စစ်ဆေးရန် ထောက်ခံထားသည်
သို့သော် ၎င်းတို့သည် ရင်သားကို မိမိဘာသာစစ်ဆေးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရင်သားစမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းကိုလည်းကောင်း အကြံမပေးပါ
2009 Cochrane ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း က ရင်သားကင်ဆာ စစ်ဆေးခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ မန်မိုဂရပ်ဖီဖြင့် အချိန်မှန် စစ်ဆေးခြင်းသည် အကောင်းထက် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း အနည်းငယ်ကွဲပြားစွာ ကောက်ချက်ချထားသည်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အစာအိမ်ကင်ဆာ ရောဂါ ဖြစ်ပွားမှုနှုန်း များခြင်းကြောင့် ၎င်းတို့က ဖိုတိုဖလူအိုရိုဂရပ်ဖီကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အစာအိမ်ကင်ဆာရောဂါကိုစစ်ဆေးသည်
အချို့သော ကင်ဆာရောဂါများ ဖြစ်ပွားရန် အလားအလာများသော လူများအတွက် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စစ်ဆေးခြင်းကို ပြုလုပ်ရန် ထောက်ခံချက်ပေးထားသည်
ဤမျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲခြင်းကို သယ်ဆောင်သူများသည် ၎င်းတို့၏ နောက်ဆက်တွဲ အန္တရာယ်ကို လျှော့ချရန်အတွက် ပိုမိုကောင်းမွန်သော စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ကင်ဆာဆေးဖြင့်တားဆီးကာကွယ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ် တားဆီးကာကွယ်သော ခွဲစိတ်ကုသခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
ကင်ဆာသည် သေစေလောက်သောရောဂါတစ်ခုအဖြစ် နာမည်ရသည်
အားလုံးခြုံငုံကြည့်ပါက ကင်ဆာအတွက် ကုသမှုခံယူသော လူနာတစ်ဝက်ခန့်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများသို့ ပျံ့နှံ့နေသောကင်ဆာ (ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ တစ်ရှူးများသို့ ကျူးကျော်ပျံ့နှံ့ခြင်း မရှိသော ကနဦးအဆင့် ကာစီနိုမာ နှင့် မှဲ့ကင်ဆာမဟုတ်သော အရေပြားကင်ဆာများ မပါဝင်ပါ)ကြောင့် သို့မဟုတ် ၎င်းအားကုသမှုကြောင့် အသက်ဆုံးရှုံးရသည်
သို့ရာတွင် အသက်ရှင်သည့်နှုန်းမှာ ကင်ဆာအမျိုးအစားကိုလိုက်၍ အခြေခံအားဖြင့် လူနာအားလုံးအသက်ရှင်သည် မှသည် လူနာတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အသက်ရှင်ခြင်းမရှိသည့် အခြေအနေအထိ အမျိုးမျိုးရှိကာ သိသာစွာကွဲပြားပါသည်
ကြာရှည်စွာရောဂါ သက်သာခြင်း သို့မဟုတ် အမြဲတမ်း ကုသခြင်း တို့ကိုခံယူရသော လူနာများတွင် ရောဂါနှင့် ၎င်းအားကုသမှုတို့မှ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ခံစားမှုဆိုင်ရာ ရောဂါအသစ်ထပ်တိုးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ခွဲစိတ်ကုသမှုသည် ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းများ သို့မဟုတ် ကိုယ်တွင်းပိုင်းအင်္ဂါများအား ဖြတ်တောက်ခြင်း များရှိနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် ကင်ဆာသည် အီကွေလစ်ဘရီယိုဆက်ပ်ရှင်ခေါ် ချိန်ညှိပေးသည့် အာရုံခံစားမှုအပိုင်း အတွက် တာဝန်ရှိသည့် နား၏အစိတ်အပိုင်းကဲ့သို့ အနုစိတ်သော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက် နိုင်သည်
အချို့သော အခြေအနေများတွင် ကျယ်ပြန့်သော ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာပြန်လည်ထူထောင်ခြင်း သို့မဟုတ် အလုပ်အကိုင်နှင့်ဆိုင်သော ရောဂါကုထုံးတို့ လိုအပ်ပါသည်
သို့မှသာ လူနာသည် လမ်းလျှောက်နိုင်မည် သို့မဟုတ် အခြားသော နေ့စဉ်ဘဝအသက်ရှင်သန်မှုအတွက် လှုပ်ရှားမှုများကို လုပ်ကိုင်နိုင်မည် ဖြစ်သည်
ခီမိုဘရိန်းသည် အချို့သော ကုသမှုများနှင့် တွဲဖက်ဖြစ်ပေါ်သော အများအားဖြင့် အချိန်တိုသာဖြစ်ပွားသော သိမြင်ခြင်းနှင့်ဆိုင်ရာချို့ယွင်းခြင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကင်ဆာနှင့်သက်ဆိုင်နေသော နုံးချိခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ကုသမှုပြီးဆုံးပြီးနောက် မကြာမီပင် ပြေလည်သွားတတ်သည်
သို့သော် တစ်သက်တာလုံးလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ကင်ဆာနှင့် သက်ဆိုင်သော နာကျင်ခြင်းအတွက် ဆက်လက်ကုသမှုခံယူရန် လိုအပ်နိုင်သည်
အသက်ငယ်ရွယ်သော လူနာများတွင် ကလေးမရနိုင်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
အချို့လူနာများမှာ ရောဂါစစ်တမ်း သို့မဟုတ် ကုသမှုတို့အပေါ် ၎င်းတို့တွေ့ကြုံခဲ့ရသော အတွေ့အကြုံကြောင့် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်း သို့မဟုတ် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်များ ရရှိခြင်းတို့ ဖြစ်နိုင်သည်
အသက်ရှင်ကျန်ရစ်သူများမှာ ကင်ဆာပြန်လည်ဖြစ်ပွားမှု မရှိကြောင်း သေချာစေရန်၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားလျက် ရှိသော ကင်ဆာနှင့်ပတ်သက်နေသည့် အခြေအနေများကို ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ကင်ဆာရောဂါ အသစ်များကို စစ်ဆေးရန်တို့ အတွက် ပုံမှန်ဆေးစစ်ခြင်းများ ခံယူဖို့ အများအားဖြင့် လိုအပ်ပါသည်
ကင်ဆာမှ ရှင်သန်ကျန်ရစ်သူများတွင် ပထမကင်ဆာကို ကြာရှည်စွာကုသပြီးသည့် အခါတွင်တောင်မှ အခြား အရေးကြီးကင်ဆာ ပေါ်ပေါက်ကြီးထွားလာဖို့ ပုံမှန်ရှိသောအန္တရာယ်၏ နှစ်ဆနီးပါး ရှိသည်
အချို့သော အရေးဆိုသူများက စာဖြင့်ရေးသားထားသည့် စာရွက်စာတမ်းများဖြစ်သည့် အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသော ရောဂါစစ်ဆေးချက်၊ ယခင် ကုသမှုများအားလုံးနှင့် ထောက်ခံချက်ပြုထားသော ကင်ဆာစစ်ဆေးခြင်းများအားလုံးနှင့် အခြားသော အနာဂတ် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု လိုအပ်ချက်များ ပါဝင်သော “အသက်ရှင်သန် ကျန်ရစ်သူများအတွက် စောင့်ရှောက်ခြင်း အစီအစဉ်များ”ကို အသက်ရှင်သန် ကျန်ရစ်သူများနှင့် ၎င်းတို့၏ အနာဂတ်တွင် ကျန်းမာရေး ပြုစုစောင့်ရှောက်သူများ လိုအပ်မည့် ကျယ်ပြန့်သော ဆေးကုသမှုဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်တို့ကို စုစည်းခြင်းအနေဖြင့် အားပေးမြှင့်တင်ကြသည်
အဆင့်ဆင့်တိုးတက်လျက်ရှိသော၊ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသော သေစေလောက်သည်အထိ ဆိုးရွားသော ရောဂါသည် ကင်ဆာလူနာ၏ ဘဝနေထိုင်မှုအရည်အသွေးကို ထိခိုက်စေပြီး၊ သာမန်အစဉ်အလာ ပုံစံဖြစ်သော ကင်ဆာဆေးသွင်း ကုထုံးအပါအဝင် ကင်ဆာကုသမှုအချို့တွင် ပြင်းထန်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ ရှိသည်
ကင်ဆာ ပျံ့နှံ့သည့် အဆင့်များတွင် လူနာအများအပြားသည် မိသားစုဝင်များနှင့် မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းများအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိနေသော ကျယ်ပြန့်လှသည့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှု ခံယူဖို့လိုအပ်ပါသည်
နောက်ပိုင်းတွင် ကုသမှုခံယူသည် ဖြစ်စေ၊ မယူသည်ဖြစ်စေ လျော့ပါးသက်သာစေသော ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုသည် လူနာ၏လက်ရှိ ဘဝနေထိုင်မှု အရည်အသွေးကို တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်
နာတာရှည်ဆေးရုံ အစီအစဉ်များသည်လည်း လူနာများအား အထူးသဖြင့် နောက်ဆုံးအဆင့်အခြေအနေ မမာမကျန်းဖြစ်နေသော လူနာတစ်ယောက်က ကင်ဆာရောဂါ ကုသရန်အတွက် ရည်ရွယ်သော နောက်ထပ်ဆေးကုသမှု ခံယူရန် ငြင်းဆန်သောအခါ အလားတူပင် ကူညီပါသည်
ဝန်ဆောင်မှုပုံစံ နှစ်မျိုးစလုံးသည် အိမ်တွင်ကျန်းမာရေး သူနာပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် ယာယီပြုစုစောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ကို ပေးပါသည်
အချိန်တို သို့မဟုတ် အချိန်ကြာရှည်စွာ အသက်ရှင်သန်မှုအား ခန့်မှန်းခြင်းသည် ခက်ခဲပြီး အကြောင်းရင်း များစွာအပေါ်တွင် မူတည်နေပါသည်
အရေးအကြီးဆုံး အကြောင်းရင်းများမှာ ကင်ဆာအမျိုးအစား တစ်ခုချင်းအလိုက်နှင့် လူနာ၏အသက်၊ ယေဘုယျ ကျန်းမာရေးအခြေအနေတို့ ဖြစ်သည်
ရောဂါဝေဒနာနှင့် ယှဉ်တွဲနေသော ကိုယ်စိတ်အနေပျက်ပြား ချောက်ချားခြင်းအများအပြား ရှိနေသော ဆေးပညာအရ ထိခိုက်လွယ်သော လူနာများသည် ကျန်းမာသော လူနာများထက် အသက်ရှင်သန်မှုနှုန်း နည်းပါးပါသည်
အသက်နှစ်တစ်ရာရှိသောသူ တစ်ယောက်သည် ကုသမှုအောင်မြင်လျှင်တောင်မှ ငါးနှစ် ရှင်သန်နေနိုင်ဖွယ် မရှိပါချေ
ဘဝနေထိုင်မှု အရည်အသွေးမြင့်မားကြောင်း ပြောဆိုသော လူနာများသည် ပိုမိုကြာရှည်စွာ အသက်ရှင်နေရတတ်သည်
ကင်ဆာကုသမှုနှင့်သို့မဟုတ် ရောဂါတိုးတက်လာမှုများမှနေ၍ ၎င်းတို့၏ ဘဝနေထိုင်မှု အရည်အသွေးများကို ကျစေပြီး ၎င်းတို့၏ ဘဝနေထိုင်မှု သက်တမ်းအရေအတွက်ကိုပါ လျော့နည်းစေသည့် အဓိက စိတ်ပျက်အားလျော့မှုဖြစ်စေသော ကစဉ့်ကလျားဖြစ်ခြင်းနှင့် အခြားသော ရောဂါအသစ်ထပ်တိုးခြင်းများသည် ဘဝနေထိုင်မှုအရည်အသွေး နိမ့်ကျသောသူများအပေါ် အကျိုးသက်ရောက်နိုင်သည်
ထို့အပြင် ရောဂါကြိုတင်ခန့်မှန်းချက် အဆိုးဆုံးကိုရရှိသော လူနာများသည် ၎င်းတို့၏အခြေအနေမှာ သေနိုင်ဖွယ်ရာရှိသည်ဟု အမှန်အတိုင်း လေ့လာမိသောကြောင့် စိတ်ပျက်အားလျော့မှု ခံစားနိုင်သည် သို့မဟုတ် ဘဝနေထိုင်မှုအရည်အသွေး နိမ့်ကျကြောင်းပြောဆိုနိုင်သည်
ရွှင်လန်းစွာဖြင့်၊ အကောင်းဘက်ကရှုမြင်တတ်သော သဘောထားနှင့် “တိုက်ပွဲအောင်မြင်”ဖို့ စိတ်ဆုံးဖြတ်ထားသော “တိုက်ခိုက်သူ” တစ်ဦးအဖြစ် ပြုမူလုပ်ဆောင်ရန် လူမှုရေးအရ ပြင်းထန်သော ဖိအားများရှိသော်ငြားလည်း၊ ပင်ကိုစရိုက် ထူးခြားချက်များမှာ အသက်ရှင်သန်မှုနှင့် ဆက်စပ်မှုမရှိပါချေ
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ကင်ဆာရောဂါ ခန့်မှန်းခြေ ၁၂.၇ သန်းမျှကို ရောဂါရှာဖွေဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး (မှဲ့ကင်ဆာ မဟုတ်သော အရေပြားကင်ဆာများနှင့် အခြားပြန့်ပွားမှုမရှိသော ကင်ဆာများ မပါဝင်ပါ) ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့် လူဦးရေ ၇.၆ သန်း သေဆုံးခဲ့ရသည်
အဖြစ်အများဆုံးမှာ - အဆုတ်ကင်ဆာ (သေဆုံးမှုပေါင်း ၁.၃ သန်း)၊ အစာအိမ်ကင်ဆာ (သေဆုံးမှုပေါင်း ၈၀၃,၀၀၀)၊ အူနှင့်ပတ်သက်သော ကင်ဆာ (သေဆုံးမှုပေါင်း ၆၃၉,၀၀၀)၊ အသည်းကင်ဆာ (သေဆုံးမှုပေါင်း ၆၁၀,၀၀၀)နှင့် ရင်သားကင်ဆာ (သေဆုံးမှုပေါင်း ၅၁၉,၀၀၀)တို့ ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ် သေဆုံးမှုအားလုံး၏ ခန့်မှန်းခြေ ၁၃%အတွက် ကင်ဆာများသည် အုပ်စုတစ်ခုအနေဖြစ် ပါဝင်သည်
ဤသည်မှာ ပြန့်ပွားတတ်သော ကင်ဆာကို ဖွံ့ဖြိုးပြီးနိုင်ငံများတွင် သေဆုံးမှု၏အကြောင်းရင်းအဖြစ် ဦးဆောင်စေပြီး၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဒုတိယအကြောင်းရင်း ဖြစ်စေသည်
သေဆုံးမှုတစ်ဝက်ကျော်မှာ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများမှ ဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် အသက်ကြီးရင့်လာသော လူဦးရေနှင့် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် နေထိုင်မှုပုံစံ အပြောင်းအလဲများကြောင့် ကမ္ဘာအနှံ့ ကင်ဆာဖြစ်ပွားနှုန်းမှာ တိုးတက်လာလျက်ရှိသည်
ကင်ဆာပေါ်ပေါက်ဖြစ်ပွားမှုအတွက် သိသာထင်ရှားဆုံး အန္တရာယ်အကြောင်းရင်းမှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ကင်ဆာရောဂါမှာ အသက်အရွယ်မရွေး တိုက်ခိုက်လာနိုင်သော်လည်း၊ ပြန့်ပွားတတ်သော ကင်ဆာရောဂါရှိကြောင်း ရောဂါဖော်ထုတ်ခံရသည့်သူ အများစုမှာ အသက် ၆၅နှစ်အထက် အရွယ်များဖြစ်သည်
ကင်ဆာသုတေသီ ရောဘတ် အေ ဝိန်းဘတ်ဂ် က “အကယ်၍ ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှည်ရှည် နေရလျှင်တောင်မှ၊ အနှေးနှင့်အမြန်ဆိုသလို ကင်ဆာရောဂါ ရနိုင်သည်"ဟု ဆိုသည်
အသက်ကြီးရင့်လာခြင်းနှင့် ကင်ဆာရောဂါတို့အကြား ဆက်စပ်မှုအချို့သည် အသက်ကြီးရင့်လာသောကြောင့် ဘဝအသက်တာ တစ်လျှောက် DNA တွင် အမှားအယွင်းများ တိုးပွားများပြားလာခြင်းနှင့် အကျိတ်များဖွဲ့စည်းမှုစနစ်တွင် အသက်နှင့် စပ်ဆိုင်သော အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်လာခြင်းဖြင့် ရောဂါတားဆီးမှုစနစ် တဖြည်းဖြည်းယိုယွင်းလာခြင်းနှင့် စပ်ဆိုင်သည်ဟု မှတ်ယူရသည်
တဖြည်းဖြည်းချင်း ကြီးထွားလာတတ်သော ကင်ဆာအချို့တို့မှာ အထူးသဖြင့် အဖြစ်များပါသည်
ဥရောပနှင့် အာရှတို့ရှိ သေဆုံးခြင်းအကြောင်းကို သိရှိရန် အလောင်းကိုခွဲစိတ်စစ်ဆေးခြင်း လေ့လာမှုများက ၃၆% သော လူများသည် ယင်းတို့သေဆုံးသည့်အချိန်တွင် ရောဂါရှာဖွေမှု ပြုထားခြင်းမရှိသည့် အန္တရာယ်မရှိသော လည်ပင်းကြီးကင်ဆာ ခေါ် သိုင်းရွိုက်ကင်ဆာရှိနေကြပြီး၊ အမျိုးသား ၈၀% မှာ အသက် ၈၀ တွင် ပရောစတိတ်ကင်ဆာ ခေါ် ဆီးကြိတ် ကင်ဆာ ဖြစ်ပွားသည်ကို ဖော်ပြခဲ့သည်
ဤကင်ဆာများမှာ တစ်ခါတစ်ရံ အလွန်ပင်သေးငယ်၍ လူပုဂ္ဂိုလ်အား သေစေလောက်ခြင်း မရှိပေ
ယင်းတို့ကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းမှာ ဆေးကုသ ပြုစုမှုအတွက် အသုံးကျခြင်းထက် တသက်တာလုံးတွင် လက္ခဏာနှင့် အန္တရာယ်ပေးခြင်းတို့ မရှိသည့်ရောဂါကို မလိုအပ်ပဲ ရှာဖွေဖော်ထုတ်ခြင်းအဖြစ် ကိုယ်စားပြုနေပေသည်
ကလေးအရွယ်တွင်ဖြစ်လေ့ရှိသည့် ကင်ဆာသုံးမျိုးမှာ လူကီးမီးယားခေါ် သွေးကင်ဆာ (၃၄%)၊ဦးနှောက်အကျိတ်ကင်ဆာ(၂၃%)နှင့်တက်စေ့ကင်ဆာ(၁၂%)တို့ဖြစ်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၇၅ ခုနှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်အကြားတွင် နှစ်စဉ် ကလေးအရွယ် ကင်ဆာဖြစ်နှုန်းမှာ ၀.၆% တိုးမြင့်လာလျက်ရှိပြီး၊ ဥရောပတိုက်တွင် ၁၉၇၈ ခုနှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်အကြား နှစ်စဉ် ၁.၁% တိုးမြင့်လာလျက် ရှိပေသည်
လက်တို့ (အင်္ဂလိပ်: Lactose) သည် ဒိုင်ဆကာရိုက် (disaccharide) ခေါ်သည့် သကြားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
သကြားတမျိုးပင်ဖြစ်ပြီး ဂလက်တို့နှင့်ဂလူးကို့မှအပိုင်းတချို့ ပေါင်းကာ ဓာတ်တွဲပုံသေနည်း C12H22O11 ဖြစ်လာသည်
နို့၌ လက်တို့ပမာဏ ၂-၈% ပါဝင်လေသည်
လက်တို့ဟူသောအမည်ကို လက်တင်ဘာသာအရ နို့ကို လက်တစ် (Lactis) ခေါ်၍ သကြားအဓိပ္ပာယ်ရအောင် -ose နောက်မှ ပေါင်းထည့်လေသည်
နို့သကြားဟု ယူရန်ရှိသည်
ဤဓာတ်ပေါင်းသည် ရေတွင်ပျော်နိုင်သော ရေငွေ့မစုပ်သည့် အဖြူရောင်အနှစ်ဖြစ်ပြီး ခပ်ပျော့ပျော့ချိုသည်
အစားအသောက်လုပ်ငန်းတွင် သုံးသည်
ပင်လုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinloke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၁ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ရခိုင်းတပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Rakhinetat)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဗောဓိကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗောဓိကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၄၉ ဦး၊ မ ၂၃၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟိုဥရောပ စံတော်ချိန်(အင်္ဂလိပ်: Central European Time) (CET) သည် Coordinated Universal Time (UTC) ထက် ၁ နာရီမျှ ရှေ့ရောက်နေသော စံတော်ချိန်ဖြစ်သည်
UTC မှ Time offset ကို UTC+01:00 ဟု ရေးသားသည်
ဤစံတော်ချိန်ကို ဥရောပရှိ ဒေသအများအပြားနှင့် မြောက်အာဖရိကမှ နိုင်ငံအနည်းငယ်တို့မှ အသုံးပြုသည်
ဗဟိုဥရောပစံတော်ချိန်ကို အလယ်ဥရောပ စံတော်ချိန် (Middle European Time, MET, German: MEZ) နှင့် အရပ်သုံးအမည်များဖြစ်သော ဘာလင် စံတော်ချိန်(Berlin Time)၊ ဘရပ်ဆဲလ် စံတော်ချိန်(Brussels Time)၊ မက်ဒရစ် စံတော်ချိန်(Madrid Time)၊ ပဲရစ် စံတော်ချိန်(Paris Time)၊ ရောမ စံတော်ချိန်(Rome Time) နှင့် ဝါဆော စံတော်ချိန်(Warsaw Time) ဟူ၍ သိရှိထားကြသည်
၁၅ ဒီဂရီ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်မျဉ်းသည် အချိန်ဇုန်၏ ကမ္ဘာသုံးစနစ်တွင် UTC+01:00 အတွက် ဗဟိုဝင်ရိုးမျဉ်းဖြစ်သည်
၂၀၁၁ တွင် ဥရောပသမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံးသည် မတ်လ နောက်ဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့မှ အောက်တိုဘာလ နောက်ဆုံးတနင်္ဂနွေနေ့အထိ နွေရာသီစံတော်ချိန် (နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်)အား အသုံးပြုကြသည်
ထို့ကြောင့် CET ဧရိယာအတွင်းရှိ နိုင်ငံများသည် နွေရာသီအတွက် ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန် (Central European Summer Time၊ CEST -- UTC+02:00)အား ပြောင်းလဲအသုံးပြုကြသည်
အာဖရိကတိုက်တွင် UTC+01:00 အား အနောက်အာဖရိက စံတော်ချိန်(West Africa Time၊ WAT)ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံပေါင်းများစွာမှ တစ်နှစ်ပတ်လုံးအသုံးပြုကြသည်
အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် တူနီးရှားနိုင်ငံတို့သည်လည်း အသုံးပြုကြပြီး ဗဟို‌ဥရောပ စံတော်ချိန်အဖြစ် ညွှန်းဆိုသုံးနှုန်းကြသည်
ယင်းဂေါ့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yingawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅ ဦး၊ မ ၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်အူချောင်းသည် ဝက်သား အဆီနှင့်အသားကို နုတ်နုတ်စင်း၍ ယမ်းစိမ်းထည့်ကာ ဆိတ်အူအရေပါးထဲသို့ ကတော့နှင့် သွတ်သွင်းပြီး လိုသလို ချည်နှောင်ထားသော အသားချောင်းကို ခေါ်သည်
ယမ်းစိမ်း ထည့်ရခြင်းမှာ ဝက်သား ပိုမိုအထားခံရန် ဖြစ်သည်
လုပ်ပြီးသား ဝက်အူချောင်းကို ကြိုးတန်းပေါ်တင်၍ နေလှန်းရသည်
သို့မှသာ ဝက်သားမှ ပါသောအဆီများ ထွက်လာပေမည်
ဝက်သားတင်သာမက ကြက်သားကို ပြုလုပ်လျှင်လည်း ကြက်အူချောင်းရသည်
ဒလဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dalaseik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ဒလဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒလဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၅ ဦး၊ မ ၂၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (Mesopotamia) ဟူသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ အီရက်ဟုခေါ်သောဒေသတွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ် အကျုံး ဝင်လေသည်
မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ဟူသော အမည်နှင့်အညီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ တည်နေရာမှာ ရှေးပါးရှားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံများ၏ စပ်ကြားရှိ တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ် ၂ သွယ်၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်
ယင်းဒေသသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ဦးစွာထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏
အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်လျက်၊ ရှေးယဉ်ကျေးမှုပေါ်ထွန်းလာရာ မြေဩဇာကောင်းသည့် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန် ရပ်ဝန်းကြီးတွင် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်တို့အကြားရှိ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တည်ရာဒေသသည် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၄၃,ဝဝဝ မျှသာရှိသည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဤဒေသကို အရမ်နာဟာရိမ်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရှေးသူဟောင်း အကြီးအကဲတို့ ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုရိုးရှိပေသည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၌ ရှေးခေတ်က ကောင်းစားကြီးကျယ်ခဲ့ပုံတို့ကို ရှေးဟောင်း နေရာများကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် သိရပေသည်
ထိုသို့ တူးဖော်ရာ၌ ဘီစီ ၄ဝဝဝ ခန့်က ထိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အထောက်အထားပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရပေသည်
သို့အားဖြင့် အစဉ်တစိုက် တွေ့ရှိရသည်မှာ ဆူမားရီးယန်းတို့ကို ဆီးမိုက်တို့ အနိုင်ရလျက် တိုင်းဂရစ်မြစ်ပေါ်ရှိ အက်ကတ်နယ်တွင် မင်းမူကြီးစိုးခဲ့ကြပြန်သည်
ရှေးဗက်ဗီးလုံးနီးယားနိုင်ငံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်၏
ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အဆီးရီးယားသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယားကို အနိုင်ရလေရာ အရှေ့ပိုင်း မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်လာသည်
တစ်ဖန် အဆီးရီးယန်းတို့အား မိဒလူမျိုးတို့က နှိမ်နင်းပြန်လေသည်
မိဒတို့လက်မှ ထိုနယ်ကို ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ရယူပြီးသော် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ သဂရိတ်က အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်
အေဒီ ၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမလူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က တွန်းလှန်နှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏
အေဒီ ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ပါးရှင်းလူမျိုးများအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုနယ်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် သိမ်းယူပြီးသော် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အုပ်စိုးလျက် ဗဂ္ဂဒက်ကို မြို့တော်ပြုခဲ့ပေသည်
၁၁ ရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ စီးနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ မျှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်
၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့လေရာ၊ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည်အထိပင် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့က နိုင်ငံထူထောင်သည်တွင် အီရတ်ဟူ၍ တွင်လာပေသည်
ဝက်ငါးစီးရွာ၊ ဆပ်သွား
လက်ထုတ်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lethtokekyun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ လက်ထုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ထုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန်ကမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bangkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဝိန်းဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃ ဦး၊ မ ၅၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၀ ဦး၊ မ ၁၆၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ နောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒန်ဂီရ် မောက်စ် (အင်္ဂလိပ်: Danger Mouse) သည် ဗြိတိသျှ အန်နီမေရှင်းရုပ်မြင်သံကြားစီးရီးဖြစ်သည်
ဗဟိုပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးကျောင်း (အင်္ဂလိပ်: Central Institute of Transport and Communications)သည် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်​အောက်ရှိ သင်တန်း​ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရရှိသည့်အချိန်တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို ရေကြောင်းနှင့် မြို့ပြလေကြောင်းဝန်ကြီးဌာန  ၊သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ စာတိုက် နှင့် ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန (၂)ခု ခွဲ၍ ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင်  ၎င်းဝန်ကြီးဌာန ( ၂ ) ခုကို  သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့်  လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ၎င်းဝန်ကြီးဌာနကို ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနဟု  ပြင်ဆင်၍ လုပ်ငန်းဌာနပေါင်း(၁၇)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဗဟိုပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးကျောင်းသည် တစ်ခု အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး  ကျောင်းကို  ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဆင်မလိုက်သင်္ဘောကျင်း နေရာ၌ စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၅) ရက်နေ့၌ “ဗဟိုပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးကျောင်း”  အမည်ဖြင့် မိတ္ထီလာမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က မော်တော်ယာဉ်ဆိုင်ရာသင်တန်းများ ၊ ရထားပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာသင်တန်း များ ၊  အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲမှုသင်တန်း နှင့် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာသင်တန်းများကို လေ့ကျင့် သင်ကြားပေးခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၉)ရက်နေ့တွင်  ယခင် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနကို   ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဆက်သွယ်ရေး စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာန ၊ ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီး ဌာန ဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန( ၃ ) ခု အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ  ဗဟိုပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ကျောင်းသည် ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ပါ၍   ၂၉  .  ၁  .  ၁၉၉၂   ရက်နေ့မှစ၍   ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ သင်တန်းများ  မပါဝင်တော့ဘဲ  မော်တော် ယာဉ်ဆိုင်ရာ   ၊   ရထားပို့ဆောင်ရေးဆိုင်ရာသင်တန်းများ နှင့်      အထွေထွေစီမံခန့်ခွဲမှုသင်တန်းများ ကိုသာ ပို့ချခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် မှစ၍ ဂဟေအခြေခံ နှင့်    စက်ဆင်အခြေခံသင်တန်းတို့ကို    မြန်မာ့မီးရထား၊ဒီဇယ်  စက်ခေါင်းစက်ရုံ (ရွာထောင်)ရှိ  Rail Transportations  Training  Center   ( RTTC )   ကျောင်း၌   ပြောင်းရွှေ့တက်ရောက်ခဲ့ကြသည့်အတွက်   ကျောင်းတွင်    စက်ဆင်အခြေခံ သင်တန်းကို     မဖွင့်လှစ်တော့ဘဲ     လျှပ်စစ်အခြေခံသင်တန်းတစ်မျိုးတည်းကိုသာ   ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉-၆-၂၀၁၅  ရက်နေ့ ဒုတိယဝန်ကြီး ( ရထား ) ကျောင်းသို့လာရောက်စဉ် ရထားဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးသင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ရန်  လမ်းညွှန်မှုပြုခဲ့ပါသဖြင့်  ၂၀၁၅-၂၀၁၆ သင်ကြား လေ့ကျင့်ရေးနှစ်တွင် ရထားဆိုင်ရာဆက်သွယ်ရေးသင်တန်း(၃)မျိုးဖွင့်လှစ် ပို့ချပေးနိုင်ခဲ့သည်
၃၀. ၃ . ၂၀၁၆ ရက်နေ့တွင်   ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ၊  ရထားပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊  သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့အား   ပေါင်းစည်း၍  ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် ‌ကျောင်းသည် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်ခံ ဌာန ၊လုပ်ငန်း (၁၈) ခု အနက်    (၁) ခုအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
လက်ရှိအခြေအနေတွင်   စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာသင်တန်းများ ၊ ကွန်ပျူတာသင်တန်းများ ၊  ရထားဆိုင်ရာသင်တန်းများ    ၊  မော်တော်ယာဉ်ဆိုင်ရာသင်တန်းများ    ၊ စက်မှုလက်မှုဆိုင်ရာ သင်တန်းများနှင့်   ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာသင်တန်းများ  ဖွင့်လှစ် သင်ကြားပေး လျက်ရှိသည်
​ကျောင်းအုပ်ကြီးဒုတိယ​ကျောင်းအုပ်ကြီးညွှန်ကြား​ရေးမှူး (သင်ကြား​လေ့ကျင့်​ရေး)ဒုညွှန်ကြား​ရေးမှူး (၂ဦး)ကထိက (စာ​ပေ)ကထိက (ပစ္စည်း)ကထိက (မထသ)ကထိက (ရထား)ကထိက (စက်မှုလက်မှု)ကထိက (ဆက်သွယ်​ရေး)ညွှန်ကြား​ရေးမှူး (စီမံခန့်ခွဲ​ရေး)ဒုညွှန်ကြား​ရေးမှူးလက်​ထောက်ညွှန်ကြား​ရေးမှူး (၂ဦး)
လောဘမူစိတ် ၈-ပါး၊ ဒေါသမူစိတ် ၂-ပါး၊ မောဟမူစိတ် ၂-ပါး၊ ပေါင်း ၁၂-ပါးဟူ၏
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ လယ်မအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်မအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၃၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်သည် သရော်စာများဖြင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြန်မာ စာရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ကျော်စွာနိုင် ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ကလောင်ခွဲမှာ ခက်ဇော် ဖြစ်သည်
အစောပိုင်းဘဝပဲခူးမြို့၊ ရှင်စောပုရပ်ကွက်၊ မဂ္ဂတစ်လမ်းတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အထက ၃ ပဲခူးမှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်သည်
ပဲခူးဒီဂရီကောလိပ်မှ မြန်မာစာအဓိကဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ပဲခူးမြို့၊ ရန်ကုန်မြို့၊ လွိုင်ကော်မြို့တို့တွင် ပြင်ပအလုပ်အကိုင်များလုပ်ကိုင်ရင်း ကျင်လည်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် The Voice နေ့စဉ်သတင်းစာ၌ "တနေ့နှစ်ထောင်ကိုကိုမောင်" အမည်ရသရော်စာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
The Voice သတင်းစာအပါအဝင် ပြည်တွင်းစာနယ်ဇင်းများတွင် သရော်စာများရေးသားခဲ့သည်
ထိုခုနှစ်တွင်ပင် The Voice အပတ်စဉ်ထုတ်ဂျာနယ်တွင် "အမျိုးသားပြည့်တန်ဆာလောက" အမည်ရ စုံစမ်းဖော်ထုတ်ခြင်းဆောင်းပါးကို မျက်နှာဖုံးဆောင်းပါးအဖြစ်ဖော်ပြခြင်းခံရသည်
The Voice မီဒီယာတွင် Contributor အဖြစ်လုပ်ကိုင်ရင်းစုံစမ်းဖော်ထုတ်ခြင်းဆောင်းပါးများ၊ လူမှုဘဝဆောင်းပါးများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်
၂၀၁၆ မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ်အထိ The Real Lives Real Stories မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်ကလောင်ဖြင့်ရယ်မောခြင်းသက္ကရာဇ်များ"ကွန်မန်ဒိုဘချိုသမိုင်းဝင်သောညငါးပိကြော်ရနံ့ သရော်စာများတော်လှန်သော သရော်စာများ၆၆(ဃ) ရှောင်နည်းနှင့် နိုင်ငံရေးသရော်စာများခေတ်ဆိုးအိပ်ကပ်ထဲက လူငယ်ဘဝဘောနက်ကြီးရဲဘက်စခန်းမှ လူမိုက်ကြီးများနေထွက်ဘုရင် (ငါတို့စာပေ)Gender Line (2081)ပေါ့ပေါ့ပါးပါးဒုက္ခများခက်ဇော်ကလောင်ဖြင့်The Guys of Rangoon 1930sThe Guys from Mandalay 1950sAVA 1750s Season 1AVA 1750s Season 2Beyond Ava 1750sThe Fall of HantharwaddyLady ShoesPrinces in The Darknessကလောင်ခွဲတစ်ခုဖြစ်သော ခက်ဇော် အမည်ဖြင့်ရေးသားခဲ့သည့် The Guys of Rangoon 1930 ကို ငါတို့စာပေက ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်
ထိုစာအုပ်သည် ဗြိတိသျှကိုကိုမောင်၏ ဖေ့စ်ဘုတ်စာမျက်နှာပေါ်တွင် အခန်းဆက်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်များကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်သော်လည်း စာအုပ်မထွက်မီကပင် နှစ်ပတ်အတွင်းမှာပင် အမှာစာတစ်သောင်းခြောက်ထောင်ကျော်အထိ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ အတွင်း အုပ်ရေ ၂၃၄၀၀ ရောင်းခဲ့ရပြီး အရောင်းရဆုံးစာအုပ်စာရင်းဝင်ခဲ့သည်
ထိုစာအုပ်ကို SY Film Production က ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးရန် စံချိန်တင်အနုပညာကြေးပေးကာ ဝယ်ယူခဲ့သည်
ထိုစာအုပ်ကို ဆရာဝန် စာရေးဆရာမကြီး ကြည်အေးဧ
်မီကို ထုဆစ်ခဲ့သော ဒါရိုက်တာ ဏကြီးက ရိုက်ကူး​မည်ဖြစ်သည်
အနုပညာကြေးကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိပေ
၁၉၃၀ ခုနှစ်များအတွင်းက ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော်တွင် ထင်ရှာကျော်ကြားခဲ့သော လူမိုက် လမ်းမတော်ဖိုးတုတ် နှင့် ခေတ်ပြိုင်လူမိုက်များအကြောင်းကို ရေးသားထားသည့် သမိုင်းနောက်ခံရသစာပေ ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်များအတွင်းက နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးအခြေအနေများကို ထင်ဟပ်စေသော စာအုပ်ဖြစ်သည်
The Guys of Rangoon 1930 လျှမ်းလျှမ်းတောက် အောင်မြင်ပြီးနောက် ခက်ဇော်အမည်ဖြင့် ဆက်လက်ရေးသားသော စာအုပ်ဖြစ်သည်
၁၉၅၀ ခုနှစ်များအတွင်းက မန္တလေးတွင်း ဓားပြမှုများစွာကို ကျူးလွန်ခဲ့သော စိန်ဓားမြောင်၏ ဘဝကို ရေးသားထားသည့် သမိုင်းနောက်ခံရသစာပေ ဖြစ်သည်
နှစ်ပတ်ခန့်အကြာတွင် အမှုနှင့် မသက်ဆိုင်ဟုဆိုကာ တရားသေ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်က သတင်းမီဒီယာဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၅(ခ) တို့ဖြင့် ထပ်မံ တရားစွဲခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရအား ဆန့်ကျင်သည့်အရေးအသားများကြောင့် ၂၀၂၁ ဧပြီလတွင် နိုင်ငံတော်အကြည်အညိုပျက်စေမှု ပုဒ်မ ၅၀၅ က ဖြင့်ထုတ်ပြန်ခြင်းခံရသဖြင့် တိမ်းရှောင်ခဲ့ရသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် မြန်မာလူငယ် မိုက်ခရိုဖလင် ပြိုင်ပွဲဝင် ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းအောင်၏  Present (လက်ဆောင်) ဇာတ်ကား သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ခက်ဇော် အမည်ဖြင့်ရေးသားခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွင်း ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် စာမျက်နှာတွင် တင်ခဲ့သည့် ၎င်း၏ နှင်းဆီပန်ဝံ့ မပန်ဝံ့ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဇာတ်လမ်းကျောရိုးတူနေသဖြင့် ပြိုင်ပွဲကျင်းပရေးကော်မီတီသို့ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ငြိမ်းငြိမ်းအောင်ကမူ ၎င်း၏ ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာန (အင်္ဂလိပ်: Myanmar Customs Department) သည် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော ဦးစီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်
၁၇၅၄ခုနှစ်တွင် အလောင်းဘုရားမှ ဒဂုံအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၇၅၅ခုနှစ်တွင် ဒဂုံသည် အရေးပါသော ဆိပ်ကမ်းတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် အခွန်တော်အရာရှိတစ်ဦးထားရှိကာ အခွန်ကောက်ခံခဲ့သည်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး အင်္ဂလိပ်လက်အောက် ရောက်ရှိခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၈၆ခုနှစ်မှစ၍ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်ရေးနှင့် သင်္ဘောကုမ္ပဏီများသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆက်သွယ်သွားလာခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ၏ လက်အောက်ခံပြည်နယ်တစ်ခုအနေဖြင့် မြန်မာပြည်မှ ရရှိသော အကောက်ခွန်များကို ဂျော့ဘုရင်များထံ ဆက်သခဲ့ရသည်
၁၉၃၅ အက်ဥပဒေအရ မြန်မာနိုင်ငံကို အိန္ဒိယမှခွဲထုတ်ခဲ့ရာ ၁၉၃၇ခုနှစ် ဧပြီ ၁ရက်နေ့မှစ၍ ဗဟိုအခွန်ဘုတ်အဖွဲ့မှာလည်း သီးခြား ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ရန်ကုန်မြို့ကို ဂျပန်တို့ဗုံးကြဲသဖြင့် အကောက်ခွန်ရုံးမှ အရာရှိများသည် ရုံးအား စွန့်ခွာခဲ့ရသည်
ထို့အပြင် အကောက်ခွန်ဆိပ်ကမ်းများလည်း ဂျပန်လက်အောက် ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်
ဂျပန်တို့လက်ထက်တွင် အကောက်ခွန်ဌာနမှာ အခွန်တော်ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် ရှိခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်မှစ၍ အကောက်ခွန်ဌာနမှာ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနတို့အားပေါင်း၍ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန၊ ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန စသည်ဖြင့် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းရာ အကောက်ခွန် ဦးစီးဌာနမှာ ထိုဝန်ကြီးဌာနများအောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ လက်ရှိတွင် အကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနသည် ထိုဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဒေါ်ဩဘာသောင်း (၁၁ ဧပြီ ၁၈၉၈–၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၁) သည် အငြိမ့်မင်းသမီးနှင့် အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကဗျာလွတ်အကကို တီထွင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဒေါ်ဩဘာသောင်းကို ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ အဘ အင်ဂျင်နီယာ ဦးစံဒွန်း၊ အမိဒေါ်သာလိတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာ မသောင်းတင် ဖြစ်သည်
ဩဘာသောင်း ငယ်စဉ်ကပင် အဆိုအကဝါသနာထုံခဲ့သည်
သဘင်မျိုးရိုးမဟုတ်သော်လည်း အတီးအမှုတ် ဝါသနာပါသော ဖခင်ဖြစ်သူက အားပေးသဖြင့် အငြိမ့်သဘင်လောကသို့ ရောက်၍လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကလေးဘဝကပင် ရန်ကုန်၊ ကြက်တန်း၊ ဘုရားဖြူဆရာတော်ပျံတော်မူရာ ရေကျော်ဆီဆုံတန်း၊ ယိမ်းတွင် ပါဝင် ကပြရာမှ အကကောင်းသူအဖြစ် ချီးမွမ်းခြင်းခံရသည်
ဩဘာသောင်း ၁၃ နှစ် သမီးအရွယ်တွင် မိခင်ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် ဖခင်ဖြစ်သူနှင့်အတူ မန္တလေး သို့ ပြောင်းရွေ့လာကြသည်
အကအခုန် ဝါသနာကြီးသည့် သမီးဖြစ်သူကိုလည်းအဆိုအကတွင် ထွန်းထွန်း ပေါက်⁠ပေါက်ဖြစ်စေရန် ထိုခေတ်က ပန်တျာကျောင်းကဲ့သို့ သင်ကြားပေးနေသော ပေါက်⁠ပေါက်တန်း ဇာတ်စာရေးဆရာ ဦးထွန်းရထံ အဆိုအကပညာများ သင်ကြားခဲ့ရသည်
ငါးလခန့်အကြာတွင် အငြိမ့်တစ်ငြိမ့်မှသဘောကျသဖြင့် ခေါ်ယူခဲ့ရာ ၁၄ နှစ် သမီးအရွယ်မှာပင် အငြိမ့်မင်းသမီးဖြစ်လာခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သူ ရွေး ချယ်ပေးသည့်အမည်မှာ ဩဘာသောင်းတင်ဖြစ်သော်လည်း နောက်တွင် ဩဘာသောင်း အမည်ဖြင့်သာ ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့လေသည်
ဩဘာသောင်း အငြိမ့်လောကသို့ မဝင်ရောက်မီက အငြိမ့်မင်းသမီးကြီးများမှ သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်၊ မြိုင်ထ၊ ဘောလယ်များ သီဆိုရ၍ ငြိမ့်ညောင်းသာယာသော တေးသံဖြင့် ညက်ညက်ညောညော ကကြသော်လည်း ဩဘာသောင်း အငြိမ့်စင်ပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါ တေးထပ် မြိုင်ထတို့ကို ပစ်ပယ်ပြီး ယောက်ျားများ စိတ်လှုပ်ရှားစေသည့် စန်ကွေထူး၊ ဘာဂီတင်၊ ကာတစ်စသည့် သီချင်းများ သီဆိုကပြခဲ့ရာ အဆိုအတီး မြူး⁠မြူးကြွကြွ၊ အက ကလည်း သွက်သွက်လက်လက်ဖြင့် အငြိမ့်ခေတ်တစ်ခေတ်ပြောင်းခဲ့သည်
ဩဘာသောင်းအငြိမ့် ကလေရာတွင် ကျောင်းသားများ၊ ကာလသားများ ဝိုင်း⁠ဝိုင်းလည်ခဲ့သည်အထိ စန်းထခဲ့သည်
သို့ကြောင့်ပင် ဇာတ်မင်းသား ဖိုးစိန်ကြီးက မင်းသမီးကို အရူးအမူးဖြစ်နေကြသည့် လူငယ် များကို သတိပေးသောအနေဖြင့်ဇာတ်သမကို မခင်တွယ်ကြနဲ့ သဘင်သည် ဝေးရာကကြည့်ဆိုသည့် သီချင်း သီဆို၍ ဥက္ကာသေနမယ် ရူပဇာတ်ကို ကပြခဲ့ရသည်ဟု အဆိုရှိခဲ့သည်
အဆစ်ကျဲကျဲ ကရာမှာ လေဘာတီမြရင် အကောင်းဆုံး၊ ဆစ်စိပ်စိပ် ကရာမှာ ဩဘာသောင်း အကောင်းဆုံးဟု အငြိမ့်သဘင်လောကတွင် ပြောစမှတ်ပြုခဲ့ရသည်
မင်းသမီးမထွေးလေး၊ မင်္ဂလာ သိန်းညွန့်၊ မစံထား၊ မစံရှား၊ ဇာတ်မင်းသား ဦးစိန်အုပ် စသည် ထင်ရှားသောမင်းသား မင်းသမီးများ ရွာစားကြီး စိန်ဗေဒါ၊ အဆိုတော်ဆရာမှန် စသည့် ဂီတပညာရှင်များထံမှ အဆိုအကပညာများ သင်ယူခဲ့သည်
ဩဘာသောင်း ကိုယ်တိုင် စန္ဒယား၊ ပတ္တလား၊ ဟွန်းတယောဂီတတူရိယာများ တီးနိုင်သူဖြစ်သည်
ဖခင်ကြီးက ရုပ်သေးမင်းသမီးကြိုးဆွဲဆရာ ဆရာမှန်ကို အိမ်သို့ပင့်ဖိတ်ခေါ်ယူ သင်ကြားပေးသည်
ဆရာမှန်၏ မင်းသမီးရုပ်ကို အတုယူကပြရာမှ ခြေလက်ခေါင်းခါး မင်းသမီးဂွင်အနေအထားတွင် လှပညက်ညောသူအဖြစ် နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၃၈ နှစ်တွင် ခင်ပွန်းသည်၏ ဆန္ဒအရ အငြိမ့်လောကမှ အနားယူခဲ့ရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်  မန္တလေးပန်တျာကျောင်း စတင်ဖွင့်လှစ်သည့်အခါ အကနည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ယူသင်ကြားခဲ့ရသည်
ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် ကဗျာလွတ်အကကိုလည်း မင်းသား ရွှေဒေါင်းညို၊ စိန်လှမောင် တို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုင်ပင် တီထွင့်ခဲ့ရာ မြန်မာအကသမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ခံရသည်အထိ အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည်
ကဗျာလွတ်မိခင်ကြီး ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဒေါ်ဩဘာသောင်းသည် ၁၉၇၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၈ ဦး၊ မ ၂၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်တပ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sintatkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆင်တပ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်တပ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၅ ဦး၊ မ ၂၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဒုကနိပါတ် - ၂
သန္ထဝဝဂ် -၁၇၀. ကကဏ္ဋကဇာတ်သည်မဟာနိပါတ်-မဟာဥမင်္ဂဇာတ်ခေါ် မဟောသဓဇာတ်နှင့်တူ၏
အလိုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မဟောသဓဇာတ်၌ ကြည့်ရှုကြပါကုန်
ယာကွက်စမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yarkwetsan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၄ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးကျော်လှအဆို အစောင်းသံချို ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
၁၂၄၀ (၁) ရက်
ယလောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yalawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လောင်ဒင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လောင်ဒင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂ ဦး၊ မ ၅၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
နတ္တလင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nattalin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ နတ္တလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ္တလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၃ ဦး၊ မ ၁၂၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဇယ်တောက်ခြင်းကိုလည်း မြန်မာကလေးများ နှစ်ခြိုက် ကြလေသည်
ဇယ်အဖြစ် 0x100သဇာစေ့ မန်ကျည်းစေ့စသည် တို့ကို အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
ကစားသူများလျှင် ထည့်၍ကစားသည့် 0x100သဇာစေ့၏ အရေအတွက်ကို လျှော့၍ ထည့်ကြ လေသည်
ဇယ်တောက်ခြင်းကို ဝါသနာပါသူများများရှိပြီးလျှင် နေရာလွတ်ကျယ်ကျယ်သာရှိလျှင် အုန်းမှုတ်ခွက်တစ်ခုကို မြေကြီးတွင် မြုပ်ထားပြီးသော် ထိုအုန်းမှုတ်ခွက်အနီးအနားတွင် ရှင်းထားလေ့ရှိကြသည်
စကားစပ်မိသောအခါတွင်မှ ကစားကြ လျှင်မူ တွင်းတစ်တွင်းကို တုန်တစ်ချောင်းဖြင့် တူးလေ့ရှိကြ သည်
မြေပျော့လျှင် လက်ဖြင့်ပင် တွင်းဖြစ်လာအောင် ယက်ပေးကြလေသည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် တွင်းကိုပင်မတူးကြ တော့ဘဲ သာမန်အားဖြင့် တွင်းအမှတ်အသားပြုလုပ်ကစားကြ လေသည်
ပြီးလျှင် ထိုတွင်း၊ သို့မဟုတ် တွင်းအမှတ်အသား ပြုလုပ်ထားသော နေရာ၏ ဘေးတွင် လက်ဝါးကို ဖြန့်ခံထားပြီးလျှင် ဇယ်စေ့များကို လက်ဝါးနှင့် ထိအောင်ပစ်လိုက်ရသည်
တွင်းထဲသို့ကား ဇယ်စေ့များကို မဝင်စေရပေ
ပြီးလျှင် အပြိုင်ကစားသူ တစ်ဦးဦးက တွင်းထဲသို့ ဇယ်စေ့များကို ဝင်အောင်တောက်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းမည်ဟု ထင်ရသော ဇယ်စေ့တစ်စေ့ ကို ရွေးချယ်၍ အတောက်ခိုင်းလေသည်
ထိုအခါ ဇယ်တောက်သူက ထိုးပြလိုက်သည့်ဇယ်ကို တွင်းထဲသို့ဝင်အောင် လက်မနှင့် လက်ညှိုးကို အသုံးပြု၍ဖြစ်စေ၊ လက်တစ်ချောင်းတည်းကိုပင် အသုံးပြု၍ ဖြစ်စေတောက်ရသည်
တွင်းထဲသို့ ထိုဇယ်ဝင်သွားလျှင် နောက်သူကြိုက်သည့် ဇယ်ကို တွင်းထဲသို့တောက်၍ သွင်းနိုင်လေသည်
တွင်းထဲသို့ မဝင်လျှင် သူရှုံး၍ အခြားတစ်ယောက်က တောက်ရလေသည်
တွင်းထဲသို့ ဇယ်ကုန်သည် အထိ တောက်သွင်းရလေသည်
ဇယ်ကုန်သော် ပြန်၍ စုကြပြီးလျှင် တစ်ဖန်ကစားကြပြန်သည်
ဇယ်ခုတ်တမ်းလည်း မြန်မာကလေးများ ကစားလေ့ရှိကြ လေသည်
တတ်နိုင်က ဇယ်အဖြစ် တစ်လက်မ၏ ရှစ်ပုံ သုံးပုံရှိသော ကျောက်စရစ်ခဲများကို အသုံးပြုကြလေသည်
ဇယ်ခုနစ်စေ့ရှိသည်
စ၍ ကစားသူကို ရွေးရာတွင် များသော အားဖြင့် အချင်းချင်း သဘောတုသူကို ရွေးချယ်လေ့ရှိကြ သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင်မှု ထိုဇယ်ခုနစ်လုံးကို အပေါ်သို့ တစ်ပေမျှ မြင့်သည်အထိ မြှောက်၍ ကျလာသော ဇယ်အားလုံးကို လက်မမိုးပေါ်တွင် တင်စရေသည်
ပြီးလျှင် တစ်ဖန် ပြန်မြှောက်၍ ဇယ်အားလုံးကို မိအောင်ဖမ်းယူရလေသည်
ထိုသို့ ဇယ်များ မကျအောင် ပြုလုပ်နိုင်သူကို စ၍ ကစားစေသည်
ပထမ စ၍ ကစားသော အခါတွင် ဇယ်ခြောက်လုံးကို ရှင်းလင်းထားသည့် မြေကြီးပေါ်တွင် ဖြန့်လိုက်ရသည်
ပြီးလျှင် ကျန်သည့် ဇယ်တစ်လုံးကို အပေါ်သို့ တစ်ပေမျှမြှောက်ကာ ထိုဇယ် အောက်သို့မကျမီ အောက်ရှိ ဇယ်တစ်လုံးကို ကောက်၍ အောက်သို့ကျလာသော ဇယ်ကို မြေကြီးပေါ်သို့ မကျမီ မိအောင် ဖမ်းယူရလေသည်
ထိုသို့ ဖမ်းယူပြီးလျှင် လက်ထဲရှိ ဇယ်နှစ်လုံးအနက် တစ်လုံးကို လက်တစ်ဘက်သို့ ပြောင်း၍ ယူလိုက်ကာ တစ်ဖန် ဇယ်တစ်လုံးကို ရှေးနီးအတိုင်း အပေါ်သို့မြှောက်၍ အောက်ရှိဇယ်တစ်လုံးကို ကောက်ပြီးလျှင် ထိုကျလာသည့် ဇယ်ကို ဖမ်းယူရလေသည်
ထိုသို့ အောက်ရှိ ဇယ်တစ်လုံးကို ကောက်ယူစဉ် အခြားဇယ်ကို မထိစေရချေ
ထိလျှင် အရှုံးပေရသည်
ထိုသို့ ဇယ်တစ်လုံးစီကို ကောက်ယူ၍ ပြီးလျှင် ဒုတိယ အကြိမ်တွင် ဇယ်နှစ်လုံးစီကို ကောက်ယူရလေသည်
ဇယ်နှစ်လုံးစီကို ကောက်ယူပြီးသောအခါတွင် ဇယ်နှစ်လုံးကို တစ်ကြိမ်တွင် ကောက်ယူ၍ နောက်တစ်ကြိမ်တွင် ဇယ်လေးလုံးကို ကောက်ယူရလေသည်
ထိုသို့ ကောက်ယူနိုင်ပြီးလျှင် ဇယ်ငါးလုံးကို တစ်ကြိမ်တွင် ကောက်ယူ၍ နောက်တစ်ကြိမ်တွင် ဇယ်တစ်လုံးကို ကောက်ယူရလေသည်
ထိုနောက်ဇယ်ခြောက်လုံးကို တစ်ကြိမ်တည်းနှင့် ကောက်ယူရလေသည်
ထိုသို့ ကောက်ယူနိုင်လျှင် ဇယ်သုံးလုံးကိုဖယ်၍ ကျန်ဇယ် လေးလုံးကို တစ်လုံးအား အပေါ်သို့မြှောက်၍ ကျန်သုံးလုံးကို မြေကြီး ပေါ်တွင် လက်တစ်ဘက်တည်းနှင့် စုထားပြီးလျှင် မြှောက်လိုက် သော ဇယ် မြေကြီးပေါ်သို့ မကျမီ မြေကြီးပေါ်၌ စုထားပြီးဖြစ်သည့် ဇယ်သုံးလုံးကို ကောက်ယူပြီးလျှင် မြှောက်လိုက်သော ဇယ်ကို မိအောင် ဖမ်းယူရလေသည်
ထိုနည်းအတိုင်း သုံးကြိမ် ဇယ်မကျအောင် ဖမ်းယူရလေသည်
ဇယ် ကောက်ယူရာတွင် အခြားဇယ်တစ်လုံးကို ထိ၍ ဖယ်ပေးရသည် ဖြစ်စေ၊ အောက်သို့ ပြန်ကျလာသော အခါဇယ်ကို မိအောင် မဖမ်းနိုင်၍ ဖယ်ပေးရသည် ဖြစ်စေ ထိုကစားသူ၏ အလှည့်သို့ ပြန်ရောက်လာသော အခါတွင် အစမှပင် ပြန်၍ စလုပ်ရလေသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်
ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် ဩစတြေးလျ နေရင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လာခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၄၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်အရပ်မှ တံငါသည်များ တစ်ခါတစ်ရံလာရောက်မှုနှင့် ဥရောပမှ ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့၏ ၁၆၀၆ ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အပြီးတွင် ဩစတြေးလျအရှေ့ခြမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပိုင်နက်အဖြစ် ၁၇၇၀ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
အစကနဦးပိုင်းတွင် ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ မှ အစပြု၍ နယူး ဆောက်ဝေး ကိုလိုနီဒေသသို့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတို့အား ပို့လွှတ်ရာ ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
လူဦးရေ တိုးပွားလာပြီး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိ လာသည်နှင့်အမျှ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော ရေမြေခြား ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၅ တိုင်းကို ထပ်မံ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်
တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်
ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်
မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်
ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်
အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်
ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်
ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်
၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်
ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်
တရားစီရင်ရေး အာဏာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်
တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်
အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်
သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ‌ ‌ဟောက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်
၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်
ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်
လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်
တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်
ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်
လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
အဓိကဆောင်ပါး - ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်
၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်
အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား  တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်
နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်
ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်
နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်
၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်
တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်
အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၁ အတွင်း၌  နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်နှင့်  ဝိတိုရိယပြည်နယ်များရှိ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ရွှေထွက်သဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ထိုကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ ရွှေတူးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပသားများအပြင် တရုတ်လူမျိုးများပါ အလုံးလိုက်အရင်းလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
လူဦးရေမှာ အချိန်ကာလ ၁၀ နှစ်အတွင်း နှစ်ဆတိုးပွားလာခဲ့သည်
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day) နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်
နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်
တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်
ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်
အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day) အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ သည် အပြာရောင်၊ အဖြူ ရောင် နှင့် အနီရောင် တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအလံဖြစ်သည်
အဆိုပါအလံတွင် အရေးကြီးသောအပိုင်း သုံးခုပါဝင်သည်
အလံ၏ဘယ်ဘက်ထိပ်ေထာင့်တွင် ယူနီယံဂျက် (Union Jack) ဟုလူသိများသော ဂရိတ်ဗြိတိန် အလံကို ပုံတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းတွေ့ရမှာဖြစ်သည်
ထို ယူနီယံဂျက် အလံပုံပါဝင်ရခြင်းမှာ ဩစတြေးလျတိုက်ကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အခြေချမှု သမိုင်းကို ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်
ယူနီယံဂျက်အလံ အောက်တည့်တည့်တွင် ဓနသဟာယ ကို ကိုယ်စားပြုသော ကြယ်ပွင့် (Commonwealth Star) ရှိသည်
အစောပိုင်းတွင်  ၎င်းကြယ်ပွင့်မှာ အစွန်း ၆ ခုသာပါရှိ၍ ထိုအစွန်းတစ်ခုစီသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်မြေ ခြောက်ခု (နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၊ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး နှင့် တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်) ကိုကိုယ်စားပြုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုးချဲ့ ကိုလိုနီ  ပါပူအာနယူးဂီနီ(Papua New Guinea) အပါအဝင်  ကြယ်ပွင့် အစွန်း ၇ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်လည်း ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရယူကာ လွတ်လပ်ပြီးသောနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
အလံ၏ ညာဘက်တွင် ကောင်းကင် တောင်ဘက်အရပ်တွင် မြင်ရနိုင်သော တောင်ပိုင်းကြယ်စု (Southern Cross) ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထို တောင်းပိုင်းကြယ်စုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့စဉ်ကတည်း ကောင်းကင်၌ ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြယ်ပွင့်လေးပွင့်တွင်  ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ အသိမှတ်ပြုထားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလေးရပ်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း (justice)၊ အမြော်အမြင်ကောင်းရှိခြင်း (prudence)၊ သီလ သမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း  (temperance) နှင့် စိတ္တခွန်အားဗလကောင်းခြင်း (fortitude)တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်
၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းသည် အနက်ရောင်ဖြစ်၍ ထိုအနက်ရောင်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးများအား ကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းတွင် အနီရောင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်သာမက အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ရာ ဝိညာဉ်လောက နှင့် သူတို့ နေထိုင်ရာ ကုန်းမြေနီများ၏ ဆက်နွယ်မူကိုဖော်ကြူးထားသည်
အလံ၏အလယ်တည့်တည့်တွင် အဝါရောင်စက်ဝိုင်းရှိသည်
ထိုစက်ဝိုင်းအဝါသည် 'နေ' ကိုကိုယ်စားပြုသည်
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်
အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်နှင့်အောက်ဘက်တွင် အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် စိမ်းစိုသော ကုန်းမြေကိုကိုယ်စားပြုသည်
ထို အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုကြား အလယ်တည့်တည့်တွင် အပြာရောင် နောက်ခံမှာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်း အစိမ်းရောင်နှင့် အပြာရောင် စပ်ကြား အပေါ်အောက်နှစ်ခုတွင် အနက်ရောင်မျဉ်းကြောင်းနှစ်ကြောင်းသည်  တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားကိုကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အလယ်တည့်တည့် အပြာရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ကချေသည်၏ အဖြူရောင် ဦးခေါင်းဆင်ယဉ်ထုံးတစ်ခုရှိ၍၊ ထိုသင်္ကေတသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတ ကြားတွင်ရှိသော ကြယ်ဖြူပွင့်၏ အစွန်းများသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားရှိ ကျွန်းစုများကို ကိုယ်စားပြုသည်
အဖြူရောင်သည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်
ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလယ်တည့်တည့်တွင်ရှိသော ဒိုင်းသည် ပြည်နယ်ခြောက်ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု စည်းရုံးရေး ကို ကိုယ်စားပြုသည်
ထိုဒိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) တစ်ကောင် နှင့် အီမျူးငှက် (Emu) တစ်ေကာင်ပါဝင်သည်
သားပိုက်ကောင် သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မူလဇာတိဖွားသဘာဝ၏ ရင်သွေးငယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အီမျူးငှက်သည်လည်း ၎င်းနည်းတူ မူလကတည်း ရှိနေခဲ့ကြသောတောရိုင်းသတ္တဝါလေးများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ပုံတွင်မြင်ရသည့်အတိုင်း ဒိုင်း အပေါ်တည့်တည့်တွင် ရွှေရောင် ဓနသဟာယ ကြယ်ပွင့်တစ်ပွင့်ပါဝင်သည်
အားလုံး၏နောက်ဘက်တွင် နောက်ခံအနေဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုထားသော 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းပုံ ကိုလည်းထည့်သွင်းထားသည်
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်
ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ဧကရာဇ် မင် (တရုတ်: (北)周明帝; အင်္ဂလိပ်: Emperor Ming of Northern Zhou)  သည် အနောက်ဝေ တိုင်းပြည် ၏ အမတ်ကြီးဖြစ်ပြီး အနောက်ဝေ မင်းဆက်အား ဖယ်ရှား၍ ကျိုးမင်းဆက်အား တည်ထောင်ခဲ့သော အမတ်ချုပ် ယွီဝမ်ထိုက် ၏ သားတော်ဖြစ် သည်
၎င်း၏ ဖခင် သည် ကျိုးမင်းဆက် အား တည်ထောင် သော ၅၅၇ အေဒီ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဧကရာဇ်မင် (ယွီဝမ်ယု) သည် မောင်းမတော်မှ မွေးသော ကြောင့် မှူးမတ် များက ယွီဝမ်ထိုက် ၏ တရားဝင်ဇနီး မှ မွေးသော ယွီဝမ်ကြွယ် အား ဧကရာဇ် ရှောင်မင်း အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံစေသည်
ယွီဝမ်ထိုက် သေဆုံးချိန်၌ မင်းသားများမှာ ငယ်ရွယ်သေး သောကြောင့် တူတော်ဖြစ် သော ယွီဝမ်ဟု မှ အလုံးစုံသော အာဏာ ကိုချုပ်ကိုင် ထားသည်
ဧကရာဇ် ရှောင်မင်း သည် ထိုစွက်ဖက်မှုကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ယွီဝမ်ဟု အားလုပ်ကြံရန် ကြိုးပမ်း ခဲ့သည်
သို့သေ်ာလည်း ယွီဝမ်ဟုက သိရှိသွားပြီး ဧကရာဇ် အားနန်းချကာ နင်ဒူး နယ်စား ယွီဝမ်ယု နှင့် နယ်စားကတော် တုကူး တို့အား မြို့တော်သို့ပြန်လာစေ၍ ထီးနန်းသိမ်းပိုက်စေခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဧကရာဇ်အဖြစ် မဆက်ခံစေသေးဘဲ ဘုရင် အဖြစ် ခေတ္တစံစေသည်
ယွီဝမ်ယု သည် ဘုရင်ဖြစ်ပြီးနောက် ​ဇနီးသည် အား မိဖုရား တုကူး အဖြစ် စံမြန်း စေသည်
နောက်ပိုင်း၌ ယွီဝမ်ဟု သည် ၎င်းအား ဧကရာဇ်ရှောင်မင်းမှ လုပ်ကြံသော အစီအစဉ်တွင် မိဖုရားတုကူး ၏ ဖခင် တုကူးရှင့် သည်လည်း အပါအဝင်ဖြစ် သည်ကို သိရှိပြီး နောက် တုကူးရှင့် အား မိမိကိုယ်ကို သတ်သေ ရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တုကူးအမတ်ကြီးသည် အေဒီ ၅၅၇ ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
တုကူးမိဖုရား သည်လည်း မိဖုရားဖြစ်ပြီး သုံးလအကြာ အေဒီ ၅၅၈ ၌ အပြင်းဖျား၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သမိုင်းပညာရှင် ဘိုရန် က ယွီဝမ်ဟုမှ အဆိပ်ခတ် လုပ်ကြံသည်ဟု အဆိုပြုထားသော်လည်း သက်သေ အထောက်အထား ခိုင်မာစွာ မရှိသေးပေ
အေဒီ ၅၅၉ ၌ ဘုရင် ယွီဝမ်ယု သည် ဧကရာဇ်မင် အဖြစ် ဘွဲတော်ခံယူခဲ့သည်
အေဒီ ၅၆၀ တွင် ယွီဝမ်ဟု သည် တိုင်းရေးပြည်ရာ များတွင် ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင် လာသော ဧကရာဇ်မင် အား အဆိပ်ခတ်လုပ်ကြံခဲ့သည်
ထို့နောက် မိဖုရား တုကူးနှင့်အတူ မြုပ်နှံခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်မသရုပ်ဆောင် Zou Tingwei မှ The Legend of Dugu (2018) ရုက်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ဧကရာဇ်မင် အဖြစ် သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်
လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာ သည် ဂန္ထဝင်လက်တင်အက္ခရာ များ၏အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ အဆင့်ဆင့်အသုံးပြုလာသည့်သင်္ကေတ( အရေးအသား ) တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဧစထရက်စကန်တို့ အသုံးပြုသော ဂရိအက္ခရာ ၏ ကမ္မီယန်  ဂရိ ပုံစံမှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
လက်တင်အက္ခရာ အတော်များများတည်ရှိနေပြီး ဂန္ထဝင်လက်တင်အက္ခရာများ မှအရေးအသားစနစ်နှင့်အနည်းငယ်ကွဲလွဲသည့်အရေးအသားစနစ်၊ အစုအဝေးနှင့်အသံထွက်စနစ်များကွာခြာပါးသည်
လက်တင်အက္ခရာ၌ပါဝင်သည့်အက္ခရာ၂၆လုံးသည် နိုင်ငံတကာအက္ခရာစဉ်နှင့် အိုင်အက်စ်အို အခြေခံလက်တင်အက္ခရာတွင်ပါသောအက္ခရာများ ဖြစ်သည်
လက်တင် အက္ခရာအရေးအသားစနစ်  အခြေခံထားပြီး အခြားဘာသာစကားများ၏ အရေးအသားစနစ်တွင် အက္ခရာစဉ်အလိုက်အသုံးပြုကြပါပြီး
လက်တင်အက္ခရာကို ကမ္ဘာ့အရးအသားစနစ်၌ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်လက်ခံကျင့်သုံးသူများသည် (ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၇၀ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ထိုလက်တင်အက္ခရာများကိုပင်အသုံးပြုကြသည်)
လက်တင်အက္ခရာကိုအနောက်တိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့်  အရှေ့    ဥရောပဘာသာစကားအများစုတွင် သာမက       ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများရှိဘာသာစကားများစွာတွင်ပါဝင်သောစံပုံစံအဖြစ်အသုံးပြုသည်
ရှေးဟောင်းရောမ မှဆင်းသက်လာသော ဤအက္ခရာကိုရောမအက္ခရာသို့မဟုတ်လက်တင်အက္ခရာများဟုခေါ်သည်
ဘာသာပြန်ဆိုမှုရာဇဝင်ကိုကြည့်လျှင် ဤစကား၌ " ရောမလူမျိုးဝါဒ " သို့မဟုတ် "အချစ်ဇာတ်လမ်း" ဝေါဟာရကိုမကြာခဏတွေ့ရှိရသည်
ယူနီကုတ် သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစံချိန်စံညွှန်းဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း (အိုအက်စ်အို) ကဲ့သို့“ လက်တင်”  အက္ခရာအသုံးအနှုန်းကိုအသုံးပြုကြသည်
ဂဏန်းစနစ်ကိုရောမဂဏန်းစနစ်ဟုခေါ်တွင်သည်
သိပ္ပံသုံးဒြပ်စင်များ၏စုဆောင်းမှု, ရောမကိန်းဂဏန်းများ  ၁၊ ၂၊ ၃ ကိန်းဂဏန်းများသည် ဟိန္ဒူ - အာရဗီဂဏန်းစနစ် အတွက်လက်တင်  ရောမစာလုံးများပါဝင်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ဒလတံတား (ကိုးရီးယား - မြန်မာ ချစ်ကြည် ရေးတံတား)သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်တံတားခရိုင် လမ်းမတော်မြို့နယ် နှင့် တွံတေးခရိုင် ဒလမြို့နယ် ကိုဆက်သွယ်ထား‌ေသာတံတား ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်မြစ် ကို ဖြတ်သန်းထားသည်
ရေလည်တိုင် ၅ တိုင် ဖြစ်သည်
ဘုန်းကြီးလမ်း (ယခင်  ပြည်လမ်း) နှင့် ဗိုလ်မင်းရောင်လမ်း ကို ဆက်သွယ်ထားသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင်စတင်ခဲ့သည်
ကိုဗစ် ၁၉ ‌​ရောဂါ ‌​​​ကြောင့် ၂လခန့်ရပ်နားခဲ့ရသည်
ထန်းတက်လုပ်ငန်းကို မြန်မာနိုင်ငံရှိ ထန်းပင်များ  အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ ဒေသများတွင် လုပ်ကိုင်လေ့ရှိကြသည်
ထန်းတက်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူများကို ထန်းတောင်သူများဟု ခေါ်တွင်သည်
ထန်းတောင်သူများသည် ထန်းပြင်ခြင်း၊ ထန်းတက်ခြင်း၊ ထန်းလျက် ချက်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ကြသည်
ထန်းတောင်သူအများစုမှာ ထန်းတက်သည့် ပထမဆုံးနေ့ကို စနေနေ့တွင် ပြုလုပ်ကြပြီး ထန်းမှာ စနေနံဖြစ်၍ စနေနေ့မှာ စ၍ ထန်းတက်ပါက ထန်းရည်အထွက်နှုန်း ကောင်းသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ထန်းတက်လုပ်ငန်းအတွက် ထန်းလှီးဓား (၂) ချောင်း၊ ထန်းလိုင်၊ လှေကား၊ ရင်းထောင်၊ ရင်းဆွဲ၊ ထန်းရည်အိုး၊ ထန်းရည်ကြိုးတို့ကို အသုံးပြုကြသည်
ထန်းတက်ရန်အတွက် ပထမဦးစွာ ပန်ခြောက်ကန်ရှင်းခြင်းဟု ခေါ်သည့် ထန်းလက်ခြောက်တို့ကို ရှင်းလင်းပေးရသည်
နုတ်လက်ပယ်ပြီးသည်နှင့် ထန်းစ၊ ထန်းဖူး ပေါ်လာသည်
ပေါ်လာသော ထန်းစကို ကလိုင်ဖြင့် နင်းခြင်း၊ ထန်းစူးပေါက်ခြင်းဟု ခေါ်သော နှီးနှင့် စုစည်းခြင်း၊ အခွံရစ်လှီးခြင်းတို့ကို စနစ်တကျ စိတ်ရှည်စွာ ပြုလုပ်ပေးကြရသည်
ထန်းတက်ခြင်းလုပ်ငန်းသည် တစ်ရက်မှ ပျက်၍မရသောလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်
နေ့စဉ်ထန်းလှီးပေးရသည်
ရက်ကျော်ပါက ထန်းမထွက်တော့ပေ
ပထမဦးစွာ ထန်းပြင်၊ ထန်းလှီးသည်နှင့် ထန်းရည်အိုး တင်ပေးရသည်
ထန်းတစ်ပင်လျှင် ထန်းရည်အိုး လေးလုံးမှ ခြောက်လုံးအထိ ထန်းစပေါ် မူတည်၍ တင်ပေးရသည်
ထန်းစတစ်ချောင်းလျှင် တစ်နေ့ ထန်းရည်တစ်မြူခန့် ထွက်သည်
ထန်းကို နံနက်နှင့်ညနေ တစ်နေ့လျှင် နှစ်ကြိမ် တက်ပေးရသည်
ထန်းသမား တစ်ဦးလျှင် တစ်နေ့ ထန်းပင် ၄၀မှ ၅၀ ခန့်အထိ တက်နိုင်သည်
ထန်းရည်ရလာပါက ထန်းရည်များကို ဒယ်အိုးများအတွင်း ထည့်ကာကျိုပေးရသည်
ထန်းလျက်ကျိုရာတွင် ထင်းကောင်းကောင်းဖြင့် မီးထိုးကာ ဒေသအခေါ် ဖိုက်လာသည်အထိ ဆင့်ကဲခတ်ယူ မီးထိုးပြီး ပြစ်သွားမှ မီးဖိုပေါ်မှ ချကာ မွှေပေးရသည်
ပြစ်ခဲလာပါက ယောက်မနှင့် ခပ်ကာ ထန်းလျက်လုံးလေးများ လုံးပေးကြရသည်
ထန်းတက်ရာတွင် ထန်းရာသီ စတင်သည်မှ စကာ ထန်းတုန်းသည်အထိ ထန်းဖို၊ ထန်းမ၊ သီးယဉ်ဟူ၍ သုံးမျိုးခွဲ တက်ကြသည်
ထန်းဖိုကို ပြာသိုလ၊ တပို့တွဲလမှ စတက်ပြီး ထန်းမကို တန်ခူးလ တွင် တက်ကြသည်
သီးယဉ်ကို ကဆုန်လ နောက်ပိုင်းမှ ဝါဆိုလကုန်အထိ တက်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ တွေ့ရှိရသော ဧချင်းများတွင် ရှင်သူရဲဖွဲ့ဆိုသော သခင်ထွေး ဧချင်းသည် အဟောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ဧချင်းအဖွဲ့ခံသူသည် စလင်းသတိုးကျော် သမီး သခင်ထွေးဖြစ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၃၈-ခုနှစ်တွင် ဖွားသန့်စင်သည်
ထိုနှစ်၌ပင် ရှင်သူရဲက ဧချင်းကို ဖွဲ့ဆိုသည်
ရှင်သူရဲသည် ရှင်အမည်ခံသော်လည်း ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ်မဟုတ် လူပုဂ္ဂိုလ်သာပင် ဖြစ်သည်
ဇာတိအားဖြင့် အင်းဝမြို့သားဖြစ်၍ ဘုရင်နရပတိလက်ထက်မှ ဒုတိယ မင်းခေါင် လက်ထက်တိုင် စစ်အမှုထမ်းအဖြစ် ခစားထမ်းရွက်ရသည်
စစ်အမှုထမ်းအဖြစ်လည်း စစ်ချီ မယ်ဘွဲ့၊ မောင်ဘွဲ့ ရတုများကို အမြောက်အမြား စပ်ဆိုခဲ့သည်
ထို စစ်ချီရတုများကိုလည်း ရှင်သူရဲက အစထွင်ခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်
ဟတ်ဆန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hathsan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ကျင်သီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျင်သီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၂ ဦး၊ မ ၈၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
တကူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Taku)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ပီနောင်စွပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ဥပ္ပလဟတ္ထိယထေရ်   သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင် အရှင်ဥပ္ပလဟတ္ထိယထေရ် သည် ဝိဝရပြည်တွင် ပန်းသည်တစ်ဦးဖြစ်၏
ပန်းသည်သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြင်ရ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား ကြာပန်းစည်းကို ပေးလှူခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဘုရားအား ပန်းလှူခဲ့သည့် အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့  မကျရောက်ခဲ့ရပေ
ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာကို အစပြုကာ ယခုမလ္လာမင်းဖြစ်ဆဲ ဘဝကိုထား၍ “နဇ္ဇသမ” ဟု တူညီသော အမည်ဖြင့် အကြိမ်ငါးရာ မင်းဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥပ္ပလဟတ္ထိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ယောက်ျား၏ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်ခမ်းစေနိုင်သော မိန်းမ၏အနံ့မှတပါးသော အခြားတစ်ခုသောအနံ့ကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော်မမူ-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဣတ္ထိဂန္ဓအမျိုးမျိုးနှင့် ဂန္ဓနှင့် သတ္တဝါအကြောင်းကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်
ငတိန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngatein)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄ ဦး၊ မ ၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇ ဦး နေထိုင်သည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ လိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၈၅ ဦး၊ မ ၃၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၀၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဂျူဗလီဟော (ယခု စစ်သမိုင်းပြတိုက်)တွင် ထားသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြည်သူလူထု သုံးသောင်းခန့် လာရောက် အလေးပြု
ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော်ရပ်၌ သံတွဲခရိုင် အသင်းက အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ကျင်းပကာ ရခိုင်ပြည် အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်မနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့်(စ်) (Hubert Rance)၊ ဇနီးနှင့် အဖွဲ့ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ တက်ရောက် ကြည်ညို
ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အမှုဆောင် အဖွဲ့သစ်က ရန်ကုန်မြို့ သတင်းစာဆရာများ အသင်းတိုက်၌ သတင်းစာ ဆရာများအား ဗကသ၏ ဝါဒနှင့် လမ်းစဉ် ရှင်းလင်းပြောကြား
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် စတုတ္တ ညီလာခံ၌ သခင်နု တင်သွင်းသော ဝန်ကြီး စာရင်းကို အတည်ပြု
ဗုဒ္ဓဂါယာနှင့် သီဟိုဠ်မှ ပင့်ဆောင်လာသော ဗောဓိပင်ပျိုများ ရန်ကုန်ရောက်
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့် (စ်) နှင့် ဇနီး ဂျူဗလီဟောသို့ သွားရောက်၍ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား အလေးပြု၊ ပန်းခွေချ
နိုင်ငံတော် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား လုပ်ကြံမှုဖြင့် သေဒဏ် ပေးခံထားရသော ဦးစောက တရား လွှတ်တော်သို့ အယူခံလွှာတင်
နံနက် ၄ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
ထိုနေ့အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် အာဏာ လွှဲပြောင်းသည့် အခမ်းအနား၊ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာသည့် အခမ်းအနားနှင့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်း ကျောက်တိုင် အုဋ်မြစ်ချ အခမ်းအနားများ ကျင်းပ
မြန်မာနိုင်ငံသည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ အဖြစ် ရောက်ရှိ
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့် (စ်) ဘာမင်ဟမ် (Birmingham) စစ်သင်္ဘောဖြင့် အင်္ဂလန်သို့ပြန်
လွတ်လပ်ရေး အထိမ်းအမှတ် ကာယ ပညာပြပွဲ ဘီအေအေ (ယခု အောင်ဆန်းကွင်း) ကွင်း၌ စတင် ကျင်းပ
ကရင်လူမျိုးတို့သည် လွတ်လပ်သော လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ကြေညာ
လွတ်လပ်ရေး အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်ခေါင်း ငါးမျိုးထုတ်
မြန်မာပြည် အိုလံပစ် အသင်းက ကြီးမှူး၍ မယ်ဒဂုန် - မောင်ဒဂုန် ရွေးပွဲ ဘီအေအေကွင်း (ယခု အောင်ဆန်းကွင်း)၌ ကျင်းပ
အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား လုပ်ကြံမှုကြောင့် သေဒဏ် ပေးခံထားရသော မောင်စိုး၊ မှုန်ကြီး၊ ရန်ကြီးအောင်နှင့် သက်နှင်းတို့က တရားလွှတ်တော်သို့ အယူခံလွှာတင်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပထမဆုံး တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်) စတင် ကျင်းပ
ဟိုက်ကုတ် လွှတ်တော်ရုံးဝင်း အတွင်း၌ နိုင်ငံတော် တရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး ဖွင့်ပွဲ ကျင်းပ
သထုံ စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ကြည် ရန်ကုန်၌ လေဖြတ်၍ ကွယ်လွန်
မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော် ခရိုင်များ ပါသော ကချင်ပြည်နယ်ဖွဲ့
မြစ်ကြီးနား၌ ကျင်းပသော ကချင် မနောပွဲ သို့ သမ္မတ စပ်ရွှေသိုက်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုတို့ တက်
ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း လဲချားစော်ဘွား၏ မဟာဒေဝီနှင့် နောက်ပါ ၅ဝ ခန့်တို့ ရွှေတိဂုံဘုရား ဖူးရန်နှင့် အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား အလေးပြုရန် ရန်ကုန်ရောက်
ရန်ကုန်မြို့ ဆန်းကဖေး၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသူများအသင်း နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံ ကျင်းပ
ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအုန်းဖေ (တက်တိုး)နှင့် အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်စိန် (ကမ္ဘာ့စာပေတိုက်) တို့ ပါသော အမှုဆောင်သစ် ၁၅ ဦး ရွေး
ရှမ်းပြည်နယ် ကောင်စီ၏ ပထမ အကြိမ် ညီလာခံကို ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်ကြားလမ်း၊ အမှတ် ၃၁ တွင် ကျင်းပ
ရှမ်းပြည်နယ် ကောင်စီ အတွက် နည်းဥပဒေများ ရေးဆွဲရေး ဆွေးနွေး
ရခိုင် - မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေး၊ အမှုဆောင် အစည်းအဝေး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ စတော့ကိတ်လမ်း၊ မင်္ဂလာသုခ ကျောင်း၌ ကျင်းပ
ပဲခူးမြို့ - ရွှေမော်ဓော ဘုရား ပြုပြင်ရန် အတွက် အောင်ပန္နက်ချက် မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ သမ္မတကြီး၊ သမ္မတကတော်နှင့် ဝန်ကြီးများ တက်ရောက်
အဖွဲ့ဝင် ခုနစ်ဦး ပါသော ဗြိတိသျှ စစ်မစ်ရှင် ရန်ကုန်ရောက်
အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်သဖြင့် သခင် လေးမောင် နေအိမ်တွင် အဖမ်းခံရ
ပထမ အကြိမ်မြောက် မြန်မာနိုင်ငံ အိုလံပစ်ပွဲတော်ကို ဘီအေအေကွင်း၌ စတင် ကျင်းပ
အလုံရပ်ရှိ အဖေါင်သစ်စက်၊ အမှတ် ၉ နှင့် အမှတ် ၁ဝ သစ်စက်နှင့် အလီမူလာ သစ်စက် လေးစက်မှ အလုပ်သမားများ လုပ်ခတိုးရရေး အတွက် သပိတ်မှောက်
ဗမာပြည် သတင်းစာများ အသင်းတိုက်၌ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်လင်္ကျာနှင့် ဗိုလ်ကြီး စောကြာဒိုးတို့က ရခိုင်ပြည်၏ နောက်ဆုံး အခြေအနေကို သတင်းစာ ဆရာများအား ရှင်းလင်း ပြောကြား
ဦးစော၏ အယူခံကို ကြားနာရန် တရားဝန်ကြီး ဦးအုံးဖေ၊ ဦးစံမော်နှင့် ဦးဘိုကြီးတို့ပါသော ခုံရုံးဖွဲ့
တရုတ်ပြည် ဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီး ဦးမြင့်သိန်း နန်ကင်းမြို့ ရောက်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ပါလီမန်က ဆက်သွယ်သမှု စာများကို မြန်မာစာနှင့် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ကြေညာ
စပ်ခွန်ချို ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် စယူ
ဦးစော၏ ဇနီး ဒေါ်သန်းခင်က ရွှေတိဂုံ ဂေါပက အဖွဲ့သို့ သွားရောက်၍ ကျောက်စိမ်းလက်ကောက် တဖက်လှူ
ထိုလက်ကောက်မှာ ဦးစော နန်းရင်းဝန်ဘဝ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် သွားစဉ်က အမည် မဖော်လိုသော အမျိုးသမီး တဦးက ဦးစောအား မြန်မာပြည် ယူသွားရန် ပေးလိုက်သည်
မင်းတုန်းမင်း မိဖုရားကြီး ဝတ်ဆင်သော လက်ကောက် ဖြစ်သည်
ညနေ ၅ နာရီ ၁၀ မိနစ် အချိန်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့ တွင်  အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြမ်းမဖက်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှု ခေါင်းဆောင် မဟတ္တမ ဂန္ဒီ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဟစ်ရောဒတပ်စ် (သို့) ဟီရောဒေါ့တော့ရှ် (အင်္ဂလိပ်: Herodotus; ရှေးဟောင်းဂရိ: Ἡρόδοτος, Hēródotos) (ဘီစီ ၄၈၄ ခန့်·၄၂၄ခန့်) သည် ဂရိစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
နိုင်ငံသမိုင်းဟူသောကျမ်းမျိုးကို ပထမဦးဆုံးရေးသား ပြုစုခဲ့သူဖြစ်သောကြောင့် နိုင်ငံသမိုင်းများ၏သခင် ဟုများသောအားဖြင့်ခေါ်တွင်လေသည်
ဟီရော့ဒိုးတပ်သည် ပါးရှင်းတို့၏ လက်အောက်ခံဖြစ်သော အာရှမိုင်းနားကမ်းခြေရှိ ဟယ်လီကားနေးဆပ်တွင် ဖွားမြင်သောဂရိအမျိုးသားဖြစ်သည်
သူသည်ငယ်စဉ်ကပင် စာပေဘက်၌ ဝါသနာပါသည့်အပြင် ပင်လယ်နက်မြောက်ဘက်ကမ်းခြေ ဒေသ၊ ပါးရှားပြည်၊ အီဂျစ်ပြည်၊ အီတလီနှင်းစစ္စလီကျွန်းစသော အရပ်များသို့ ခရီးထွက်လှည့်လည် လျက်ထိုအရပ်အသီးသီးတွင် နေထိုင်သူတို့၏ဓလေ့ထုံးစံ၊ အယူဝါဒနှင့်သမိုင်းတို့ကို စူးစမ်းလေ့လာ ခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့စုဆောင်းရရှိခဲ့သော အကြောင်းအချက်များကို သမိုင်းကျမ်းအဖြစ်ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်
ဟီရောဒိုးတပ်ပြုစုသော သမိုင်းကျမ်းသည် အတွဲကိုးတွဲပါဝင်၍ ပါးရှင်းအင်ပိုင်ယာ ကျယ်ပြန့်လာပုံ၊ ဘီစီ၄၉ဝနှင့် ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ပါးရှင်းတို့က ဂရိပြည်နယ်များကိုတိုက်ခိုက်ပုံ၊ ဂရိတို့က ကျူးကျော်လာသူများကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံ၍ နောက်ဆုံး၌ အနိုင်ရလိုက်ပုံတို့ကို စိတ်ဝင်စား ဖွယ်ကောင်းအောင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
ထိုသမိုင်းကျမ်းတွင် သမိုင်းသက်သက်ကိုသာမရေးဘဲ မိမိ ခရီးထွက် လှည့်လည်စဉ်က တွေ့မြင်ကြားသိခဲ့ရသမျှ အကြောင်းအရာ တို့ကိုထည့်သွင်းဖော်ပြလေသည်
ထိုကြောင့်ဟီရော့ဒိုးတပ်၏ သမိုင်းကျမ်းသည် မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းဝန်းကျင်၌ တည်ရှိသော တိုင်းပြည်တို့နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ရှေးခေတ်အခြေအနေနှင့် သမိုင်းကိုဖော်ပြသော ကျမ်းဖြစ်သည်
ဘီစီ ၄၄ရခုနှစ်ခန့်လောက်တွင် ဟီရော့ဒိုးတပ်သည် အေသင် မြို့သို့သွားရောက်နေထိုင်ခဲ့သည်
ထိုနောက်ဘီစီ ၄၄၃ ခုနှစ်ခန့်တွင် အီတလီတောင်ပိုင်းရှိ ဂရိကိုလိုနီ သူရီး၌ ကွယ်လွန်သည်အထိ နေထိုင်ခဲ့လေသည်
ဖန်မွတ် (အုံကွာ) (မန်နေ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmut (Ongkwar) (Mannay))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့ (ဖန်မွတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကြာမင်း၏ အစ္ဆရိယ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မလေးပါးနှင့် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်၏ အစ္ဆရိယ၊ အဗ္ဘုတဓမ္မလေးပါးတို့ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ -စကြာမင်းတို့ ပရိသတ်အလိုက် ပြောကြားသည့်စကားတို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဝက်စုရွာ၊ ကန်ကုန်း
ဗာပီကျူလာ  သည် မြောက်ဘက်ကောင်းကင်၌ မှေးမှိန်သော ကြယ်စုတန်းဖြစ်သည်
လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် မြေခွေးငယ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဒတ်နတ်၊ ဗီးဂနှင့် Altair စသော တောက်ပသည့် ကြယ်များပါဝင်သည်
အတောက်ပဆုံးကြယ်မှာ Alpha Vulpeculae ဖြစ်ပြီး အလင်းနှစ် ၂၉၇ ကွာဝေးသည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ဗာပီကျူလာ ကြယ်စုတန်းထဲ၌ ပထမဆုံး ရှာဖွေတွေ့ရှိသော ပါလဆာ PSR B1919+21 ကို Jocelyn Bell ဆိုသူက ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
အမည်ရင်း - ဒေါ်လှမြင့်၂
မိဘအမည် - ဦးသစ် + ဒေါ်လေးရှင်၃
မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၉၃၅ ခုနှစ်၄
မွေးဖွားရာဒေသ - ရန်ကုန်၅
ကလောင် အမည်ခွဲများ - မရှိပါစာရေးဆရာမ ခင်မာသစ်သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ရေကျော် မက်သဒစ်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင် သင်တန်း (ဆယ်တန်း) အောင်မြင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် လေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့ (U.B.A.) တွင် အောက်တန်းစာရေး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြည်တွင်း ရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့ (I.W.T.) တွင် အထက်တန်း စာရေး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း ယုဝတီဂျာနယ်၊ တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်တို့တွင် ဝါသနာ အလျောက် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဦးတင်မြင့် (တက္ကသိုလ် တင်မြင့်) နှင့် တွေ့ဆုံ မေတ္တာမျှခဲ့ကြပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ (တက္ကသိုလ် တင်မြင့်) ၏ တိုက်တွန်းချက်၊ အကြံပြုချက်၊ အားပေး ကူညီမှုများကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ စပြီး လုံးချင်း ဝတ္ထုများ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
သားသမီး ၅ ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ၌ သမီး အကြီးဆုံးသည် စာရေးဆရာမ လေးလေးမြင့် ဖြစ်သည်
နန်းဆန်ပေမယ့် ပန်းမပန်ပါ ၁၉၇၄၂
ပန်းမပေးရင်တိုင်လိုက်မယ် ၁၉၇၄၃
သူမဟုတ်လျှင်သူ ၁၉၇၄၄
တော်တော်ဆိုးတဲ့ မိန်းခလေး ၁၉၇၄၅
အသိခက်တဲ့ အစ်ကိုရယ် ၁၉၇၄၆
တိမ်ဖုံးပေမယ့် လသာသည် ၁၉၇၄၇
ထိပ်ထားစိုးသူဇာမြိုင် ၁၉၇၅၈
ငယ်ငယ် ၁၉၇၅၉
ကိုကိုမောင်မောင် တော်တော်ဆိုး ၁၉၇၅၁၀
ရွှေယုန်လေးလား ကျားကြီးလား ၁၉၇၅၁၁
မနောလှလှ လူလှလှ ၁၉၇၆၁၂
ဒေါက်တာ မခင်နှောင်း ၁၉၇၆၁၃
တွယ်တာတယ်ဆိုတာ ဝေဒနာ ၁၉၇၇၁၄
ဘယ်ကိုလဲ စိမ်းမြတ်မွန် ၁၉၇၇၁၅
အသဲကို ခမဲလိုသလား ၁၉၇၇၁၆
ရန်ခုန်သံ မြန်ပါပေ့ ၁၉၇၇၁၇
ငယ်ငယ်သိပါတယ် ၁၉၇၇၁၈
သိုးမလေး ၁၉၇၈၁၉
အစ်ကိုမိုက်တော့ ငယ်ငယ်ကြိုက်တယ် ၁၉၇၈၂၀
ရှာလေလေဝေး ၁၉၇၈၂၁
မေတ္တာပေး၍ မေတ္တာမရပေ ၁၉၇၉၂၂
မောင့်အချစ်ဆုံး မငယ်ငယ် ၁၉၇၉၂၃
အနိုင်မယူသူမို့ ရှုံးပြန်ပြီ ၁၉၇၉၂၄
ရွှေပင်ပေါ်မှာ မနားလိုပါ ၁၉၈၀၂၅
ချစ်လွန်းတော့လည်း အခက်သား ၁၉၈၁၂၆
ချစ်သူကိုသာ ချစ်ပါစေ ၁၉၈၁၂၇
ချစ်တတ်လာသော ဇေယျာအောင် ၁၉၈၂၂၈
ဘယ်လိုလဲ နှောင်ငယ်ငယ် ၁၉၈၃၂၉
လူဆိုတာမျိုးနော် ၁၉၈၅၃၀
ထောင်ချောက်မိသော ကျားကလေး ၁၉၈၅၃၁
မေ့နေတာပဲ ကောင်းပါတယ် ၁၉၈၅၃၂
တယောက်ဆို တယောက်ပဲ ၁၉၈၆၃၃
စောင့်နေပါတယ်နော် ၁၉၈၆၃၄
ရွယ်ရုံနဲ့ လန့်လို့ပါ ၁၉၈၇၃၅
မောင့်ဖိတ်စာလှလှလေး ၁၉၈၇၃၆
အလိုလို ချစ်သွားတာပါနော် ၁၉၈၈၃၇
မောင့်လိုလူစား ရှားပါတယ် ၁၉၈၈၃၈
ငယ်ငယ်တည်းက ချစ်တာကို ၁၉၈၈၃၉
သိုးမလေး ၁၉၈၉၄၀
ဒါဆို ဘယ်လိုလုပ်မလဲ မောင် ၁၉၈၉၄၁
ကိုယ့်အတွက် ပွဲမပျက်စေလို ၁၉၈၉၄၂
ဘာဘဲဖြစ်ဖြစ် နန်းကချစ်မှာ ၁၉၉၀၄၃
သိပ်ကိုချစ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် ၁၉၉၀၄၄
ပန်ချင်တာက တပွင့်တည်း ၁၉၉၀၄၅
လိပ်ပြာလေးတွေ ပန်းလေးတွေ ၁၉၉၁၄၆
သိပ်ချစ်တယ် နောက်မဆုတ်ဘူး ၁၉၉၁၄၇
ချစ်ပေမယ့် ဖြစ်ပါမလား ၁၉၉၁၄၈
ချစ်ပါတယ်ဆိုမှတော့ ဘာဖြစ်ဖြစ်ပေါ့ ၁၉၉၂၄၉
ပြန်လည် ဆုံတွေ့ကြရာဝယ် ၁၉၉၂၅၀
ချစ်စိတ်လေးတွေ ချာချာလည် ၁၉၉၂၅၁
ချစ်မိမှတော့ ချစ်လိုက်ရုံပေါ့ ၁၉၉၂၅၂
ချစ်တယ်ဆို ဖွင့်ပြောပါလား ၁၉၉၃၅၃
ချစ်မြဲချစ်လျက်ပါ ၁၉၉၃
ပင်စုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinson)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ကုန်းကြီးရွာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းကြီးရွာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈၃ ဦး၊ မ ၂၀၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငသမုတ်ရွာ၊ ငသမုတ်
ဂန့်ဂါရွာမရွာ၊ ဂန့်ဂါ
ခင်မန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khengman)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဆွောင်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆွောင်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၁ ဦး၊ မ ၃၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၇ ဦး နေထိုင်သည်
တဂေးလောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tagaylaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ တဂေးလောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တဂေးလောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၂၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၅၃ ဦး နေထိုင်သည်
"3G" ကွန်ရက်တွင် ပထမဆုံး စကားပြောဆိုနိုင်သည့် ဖုန်းဆက်သွယ်မှုကို ဗြိတိသျှနိုင်ငံမှ ကွန်ရက်ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော "Vodafone" မှ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဂနိုင်ရွေး (ခ)လင်းလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingyway (Linlay))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ လွယ်ကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၄၁ ဦး၊ မ ၄၆၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Saingpyinzaythit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၄ ဦး၊ မ ၅၀၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငချဉ်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngachinchaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၅ ဦး၊ မ ၁၂၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန်ချောင်းရွာ၊ ချော်ချောင်း
ဓာတ်တော်ဆိုသည်မှာ ဘုရားရှင်၏ ကြွင်းကျန်ရစ်သော အရာများကို ခေါ်ဆိုသည်
ရင်းတိုက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ရင်းတိုက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းတိုက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၇၃ ဦး၊ မ ၂၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ အင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၄ ဦး၊ မ ၁၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒမ်စတဒ်တီယမ် (Darmstadtium) ဒြပ်စင်သည် ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (periodic table) ၌ ဓာတ်ခွဲခန်းမှထုတ်ပေါ်ရရှိသော ဒြပ်စင်တခုအဖြစ် တည်ရှိသည်
၎င်း၏သင်္ကေတမှာ Ds ဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ် (atomic number) ၁၁၀ ဖြစ်သည်
၎င်းသည်အလွန်မြန်စွာပြိုကွဲပျက်စီးတက်သောဒြပ်စင်တစ်ခု ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်း ဒြပ်စင်၏ isotopes of mass အမှတ်စဉ် (၂၇၉ မှ-၂၈၁ ထိ) တို့၏ သက်တမ်းဝက်(half-life) ကာလတည်ရှိမှုကို မိုက်ခရိုစက္ကန့်ဖြင့်သာ တိုင်းတာနိုင်သည်
၎င်းဒြပ်စင်အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာသိရှိထားပြီး အသုံးပြုနိုင်ရန် နည်းလမ်းတစုံတရာမသိရှိသေးပါ
၎င်းဒြပ်စင်ကို ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းမှသာ ထုတ်ယူနိုင်သောကြောင့် မြေကြီးပေါ်တွင်သဘာဝအတိုင်းလုံဝ မတွေ့ရှိနိုင်ပါ
၎င်းဒြပ်စင်သည် အလွန်မတည်မြဲသောဒြပ်စင် ဖြစ်သည်
၎င်းဒြပ်စင်ဖြစ်ပေါ်ပြီး အလွန်လျင်မြန်စွာ အခြားဒြပ်စင်များအဖြစ်သို့ ပြိုကွဲပျက်စီးသွားသောကြောင့် ၎င်းဒြပ်စင်မှလူသားတို့၏ ကျန်းမာရေး အပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုလေ့လာရန်မဖြစ်နိုင်ပါ
Darmstadtium ဒြပ်စင်၏သက်တမ်းဝက်(half-life)သည် ဝ.၁ မီလီစက္ကန့်ခန့် အလွန်တိုသောကြောင့် ပတ်ဝန်ကျင်သို့ ၎င်းဒြပ်စင်၏သက်ရောက်မှုများကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာမလိုပါ
ယုတ္တိဗေဒ (logic) ဆိုင်ရာ ကျိုးကြောင်းပြ အဆို (argument) တွင် ဧကန်မုချဖြစ်ခြင်း (necessity) နှင့် လုံလောက်ခြင်း (sufficiency) ဟူသည့် သဘောနှစ်မျိုးရှိသည်
ဤသဘောနှစ်မျိုးကို အဆိုများကြား ဆက်နွယ်ချက်ကို လေ့လာရာတွင် တွေ့နိုင်သည်
ကျိုးကြောင်းပြ အဆို (conditional statement) တစ်ခုတွင် ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ် (necessary condition) ဟူသည်မှာ ပေးထားချက်များမှန်ပါက မလွှဲမသွေ ဧကန်မုချ မှန်ကိုမှန်ရမည့် အဆို ဖြစ်သည်
ကျိုးကြောင်းပြ အဆိုတစ်ခုတွင် လုံလောက်သည့် ပေးထားချက် (sufficient condition) ဟူသည်မှာ နိဂုံးကောက်ချက်တစ်ခု ဆွဲရန်အတွက် လုံလောက်သည့် ပေးထားချက်အဆို ဖြစ်သည်
အကယ်၍ အဆိုတစ်ခုသည် အခြားအဆိုတစ်ခုအတွက် ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ် လည်းဖြစ်၊ လုံလောက်သည့် ပေးထားချက် လည်းဖြစ်ပါက ၎င်းအဆိုနှစ်ခုကို (အမှန်တန်ဖိုး - truth value) ထပ်တူညီသည် (equivalent) ဟု ခေါ်သည်
ဧကန်မုချဖြစ်ခြင်း ၊ လုံလောက်ခြင်းနှင့် ထပ်တူညီခြင်း (equivalency) တို့ကို ရှင်းလင်းနိုင်ရန် အောက်ပါ သာဓကကို စဉ်းစားကြည့်ပါ
x              {\displaystyle x}   သည် ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုပါစို့
၎င်း ကိန်းစစ်                     x              {\displaystyle x}   ၏ တန်ဖိုးကို မသိဘဲ                     x              {\displaystyle x}   သည် ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်ကြောင်းသာ သိထားသည် ဆိုပါစို့
ဤ အခြေအနေတွင် အောက်ပါအဆိုများကို စဉ်းစားကြည့်ပါ
အဆိုပါ ကိန်းစစ်                     x              {\displaystyle x}   ကို ၄ ဖြင့် စား၍ ပြတ်သည်
အဆိုပါ ကိန်းစစ်                     x              {\displaystyle x}   ကို ၂ ဖြင့် စား၍ ပြတ်သည်
အဆိုပါ ကိန်းစစ်                     x              {\displaystyle x}   သည် စုံကိန်း ဖြစ်သည်
အဆိုပါ ကိန်းစစ်                     x              {\displaystyle x}   သည် ကိန်းပြည့် ဖြစ်သည်
အကယ်၍ အဆို ၁ မှန်ပါက အဆို ၂ လည်း မှန်ရမည် ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၄ ဖြင့်စား၍ပြတ်သော ကိန်းစစ်တိုင်းကို ၂ ဖြင့် စား၍လည်း ပြတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဤအချက်ကို သင်္ကေတသုံး၍ အဆို ၁                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂ ဟု ရေးနိုင်သည်
အကယ်၍ အဆို ၂ မှန်ပါက အဆို ၃ လည်း မှန်ရမည် ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သော ကိန်းစစ်တိုင်းမှာ စုံကိန်းဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဤအချက်ကို သင်္ကေတသုံး၍ အဆို ၂                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၃ ဟု ရေးနိုင်သည်
အကယ်၍ အဆို ၃ မှန်ပါက အဆို ၂ လည်း မှန်ရမည် ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စုံကိန်းတိုင်းကို ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဤအချက်ကို သင်္ကေတသုံး၍ အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂ ဟု ရေးနိုင်သည်
အထက်ပါနှစ်ချက် အဆို ၂                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၃ နှင့် အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂ ကို ပေါင်း၍ အဆို ၂                             ⟺                      {\displaystyle \iff }   အဆို ၃ ဟု နှစ်ဘက်သွားမြားကို သုံး၍ အတိုချုံး ရေးနိုင်သည်
အကယ်၍ အဆို ၃ မှန်ပါက အဆို ၄ လည်း မှန်ရမည် ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စုံကိန်းတိုင်းသည် ကိန်းပြည့်ဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဤအချက်ကို သင်္ကေတသုံး၍ အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၄ ဟု ရေးနိုင်သည်
အထက်ပါ ကျိုးကြောင်းပြ အချက်များ (implications) ကို စုပေါင်း၍ ကျိုးကြောင်းပြ လမ်းစဉ် (implication sequence) ကို အောက်ပါအတိုင်း သင်္ကေတသုံး၍ ရေးနိုင်သည်
အဆို ၁                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂                             ⟺                      {\displaystyle \iff }   အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၄ပထဆုံးမြားနှင့် နောက်ဆုံးမြားကို နှစ်ဘက်သွားမြားများဖြင့် အစားမထိုးနိုင်ကြောင်း သတိပြုပါ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဆို ၂ မှန်တိုင်း အဆို ၁ မှန်သည်ဟု မဆိုသာ၊ အဆို ၄ မှန်တိုင်း အဆို ၃ မှန်သည်ဟု မဆိုသာသောကြောင့် ဖြစ်သည်
တနည်းဆိုသော် ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သော ကိန်းစစ်တိုင်းကို ၄ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သည်ဟု မဆိုသာ၊ ဥပမာ                     x              {\displaystyle x}   သည် ၆ ဖြစ်ပါက ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်၍ အဆို ၂ မှန်သော်လည်း၊ ၄ ဖြင့်စား၍ မပြတ်သောကြောင့် အဆို ၁ မမှန်ပါ
ကိန်းပြည့်တိုင်းမှာ စုံကိန်းဖြစ်သည်ဟုလည်း မဆိုသာ၊ ဥပမာ                     x              {\displaystyle x}   သည် ၁၁ ဖြစ်ပါက ကိန်းပြည့်ဖြစ်၍ အဆို ၄ မှန်သော်လည်း၊ ၁၁ မှာ စုံကိန်း မဟုတ်သောကြောင့် အဆို ၃ မမှန်ပါ
အဆို က နှင့် အဆို ခ ဟူ၍ အဆိုနှစ်ခု ရှိသည်ဆိုပါစို့
အဆို က မှန်လျှင် အဆို ခ မှန်ကို မှန်ရမည် (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို က                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ခ) ဖြစ်ပါက အဆို ခ ကို အဆို က ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ် (necessary condition) ဟု ခေါ်သည်
တနည်းဆို သော် အဆို ခ သည် အဆို က ၏ ဧကန်မုချ အကျိုး ဖြစ်သည်
အထက်ပါ သာဓကကို ကြည့်ပါ
အဆို ၁ မှန်ပါက အဆို ၂ သည် မှန်ကို မှန်ရမည် ဖြစ်သောကြောင့် အဆို ၂ ကို အဆို ၁ ၏ ဧကန်မုချအကျိုး ဟု ခေါ်သည်
ထို့အတူ၊ အဆို ၃ သည် အဆို ၂၏၊ အဆို ၄ သည် အဆို ၃၏ ဧကန်မုချအကျိုးများ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အဆို ၁ မှန်လျှင် အဆို ၂ လည်းမှန်၍၊ အဆို ၂ မှန်လျှင်၊ အဆို ၃ လည်းမှန်ရာ၊ အဆို ၃ သည်လည်း အဆို ၁ ၏ ဧကန်မုချအကျိုး တစ်ခုဖြစ်သည်
ထို့အတူ၊ အဆို ၄ သည်လည်း အဆို ၁ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုး ဖြစ်သည်
အကျဉ်းချုပ်သော်၊ အဆို ၂၊ အဆို ၃ နှင့် အဆို ၄ တို့သည် အဆို ၁ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုး၊ အဆို ၃ နှင့် အဆို ၄ တို့သည် အဆို ၂ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုး၊ အဆို ၄ သည် အဆို ၃ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးများ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အဆို က နှင့် အဆို ခ ဟူ၍ အဆိုနှစ်ခု ရှိသည်ဆိုပါစို့
အဆို က မှန်လျှင် အဆို ခ မှန်ကို မှန်ရမည် (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို က                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ခ) ဖြစ်ပါက အဆို က ကို အဆို ခ ၏ လုံလောက်သော ပေးထားချက် (sufficient condition) ဟု ခေါ်သည်
တနည်းဆိုသော် အဆို က သည် အဆို ခ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်း ဖြစ်သည်
အထက်ပါ သာဓကကိုပင် ပြန်ကြည့်ပါ
ကိန်း                     x              {\displaystyle x}   သည် ကိန်းစစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်ဟုသာ သိထားသည့် အခြေအနေတွင် အဆို ၂ မှန်သည်ဟု ကောက်ချက်ဆွဲလိုပါက အဆို ၁ မှန်ကြောင်းပြရန်သာလိုသည်
တနည်းဆိုရသော် အဆို ၂ မှန်ကြောင်း ကောက်ချက်ဆွဲလိုလျှင် အဆို ၁ မှန်ကြောင်း သိရုံမျှနှင့် လုံလောက်သည်
(ကိန်း                     x              {\displaystyle x}   ကို ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သည်ဟု ကောက်ချက်ဆွဲလိုလျှင် ကိန်း                     x              {\displaystyle x}   ကို ၄ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သည်ဟု သိထားပါက လုံလောက်သည်
၄ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သော ကိန်းတိုင်းကို ၂ ဖြင့်လည်း စား၍ ပြတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏
ထို့ကြောင့် အဆို ၁ သည် အဆို ၂ ၏ လုံလောက်သည့် ပေးထားချက် အကြောင်းဖြစ်သည်
အလားတူပင် အဆို ၂ သည် အဆို ၃ ၏၊ အဆို ၃ သည် အဆို ၄၏ လုံလောက်သည့် အကြောင်းများ အသီးသီးဖြစ်ကြသည်
အဆို ၃ မှန်သည်ဟု ကောက်ချက်ဆွဲရန် အဆို ၁ မှန်သည်၏ သိရုံမျှနှင့်လည်း လုံလောက်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အဆို ၁ မှန်ပါက၊ အဆို ၂ လည်းမှန်ပြီး၊ အဆို ၂ မှန်ပါက အဆို ၃ လည်း မှန်သောကြောင့်ပင်
(အထက်ပါ ကျိုးကြောင်းပြ လမ်းစဉ်ကို ကြည့်ပါ
အကျုဉ်းချုပ်သော် အဆို ၁ သည် အဆို ၂၊ အဆို ၃ နှင့် အဆို ၄ တို့၏ လုံလောက်သော အကြောင်း၊ အဆို ၂ သည် အဆို ၃ နှင့် အဆို ၄ တို့၏ လုံလောက်သော အကြောင်း၊ အဆို ၃ သည် အဆို ၄ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်းများ အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အဆို က သည် အဆို ခ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်ဖြစ်ရုံမျှဖြင့် အဆို က သည် အဆို ခ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်းဖြစ်သည်ဟု မဆိုသာပါ
အထက်ပါ သာဓကတွင် အဆို ၁ မှန်ပါက အဆို ၂ မှန်၍၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို ၁                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂ ဖြစ်၍၊) အဆို ၂ မှာ အဆို ၁ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ် ဖြစ်သော်လည်း၊ အဆို ၂ မှန်ပါက အဆို ၁ မှန်သည်ဟု ကောက်ချက်မဆွဲနိုင်ကြောင်း၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို ၂                                           ⧸                                  ⟹                      {\displaystyle \not \implies }   အဆို ၁ ဖြစ်ကြောင်း၊) သတိပြုပါ
ထို့ကြောင့် အဆို ၂ သည် အဆို ၁ အတွက် လုံလောက်သော ပေးထားချက် အကြောင်း မဟုတ်ပါ
အလားတူပင် အဆို ဂ သည် အဆို ဃ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်းဖြစ်ရုံမျှဖြင့် အဆို ဂ သည် အဆို ဃ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးဖြစ်သည်ဟု မဆိုသာပါ
အထက်ပါ သာဓကတွင် အဆို ၃ မှန်ပါက အဆို ၄ မှန်၍၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၄ ဖြစ်၍၊) အဆို ၃ မှာ အဆို ၄ အတွက် လုံလောက်သော အကြောင်း ဖြစ်သော်လည်း၊ အဆို ၄ မှန်ပါက အဆို ၃ မှန်သည်ဟု ကောက်ချက်မဆွဲနိုင်ကြောင်း၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို ၄                                           ⧸                                  ⟹                      {\displaystyle \not \implies }   အဆို ၃ ဖြစ်ကြောင်း၊) သတိပြုပါ
ထို့ကြောင့် အဆို ၃ သည် အဆို ၄ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ် မဟုတ်ပါ
အဆို က နှင့် အဆို ခ ဟူ၍ အဆိုနှစ်ခု ရှိသည်ဆိုပါစို့
အဆိုက သည် အဆို ခ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်းဖြစ်ပြီး၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို က                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ခ ဖြစ်ပြီး၊) အဆို က သည် အဆို ခ ၏ ဧကန်မုချအကျိုး လည်းဖြစ်သည်၊ (သင်္ကေတအားဖြင့် အဆို ခ                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို က လည်းဖြစ်သည်၊) ဆိုပါစို့
တနည်းဆိုသော် အဆို က                             ⟺                      {\displaystyle \iff }   အဆို ခ ဖြစ်သည်ဆိုပါစို့
ထို အဆို က နှင့် အဆို ခ ကို အမှန်တန်ဖိုး (truth value) ထပ်တူညီသော အဆိုများ (equivalent statements) ဟု ခေါ်သည်
အထက်ပါ သာဓကတွင် အဆို ၂ နှင့် အဆို ၃ ကို ကြည့်ပါ
"အဆို ၂                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၃" ဖြစ်၍ အဆို ၂ သည် အဆို ၃ ၏ လုံလောက်သော ပေးထားချက် အကြောင်းတရား ဖြစ်သည်
"အဆို ၃                             ⟹                      {\displaystyle \implies }   အဆို ၂" ဖြစ်၍ အဆို ၂ သည် အဆို ၃ ၏ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်လည်းဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် အဆို ၂ သည် အဆို ၃ ၏ လုံလောက်သော အကြောင်းတရား ဖြစ်သလို၊ ဧကန်မုချ အကျိုးရလဒ်လည်း ဖြစ်သည်
တနည်းအားဖြင့် ဆိုသော် အဆို ၂ နှင့် အဆို ၃ နှစ်ခု အနက် တစ်ခု မှန်သည်ဟု သိသည်နှင့် အခြားတစ်ခုလည်း မှန်ကို မှန်ရမည်၊ တစ်ခု မှားသည်ဟု သိသည်နှင့် အခြားတစ်ခုလည်း မှားကို မှားရမည်ဟု ကောက်ချက်ချနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် အဆို ၂ နှင့် အဆို ၃ မှာ အမှန်တန်ဖိုး ထပ်တူညီသည်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
စင်စစ်တွင် ထို့သို့ အမှန်တန်ဖိုး ထပ်တူညီသည့် အဆိုများကို အသုံးပြု၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်
အထက်ပါ သာဓကတွင် ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်ခြင်းဟူသည်မှာ စုံကိန်းဖြစ်ခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ဂုဏ်သတ္တိ (defining property) ဖြစ်လေသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ် လက်နက်ချက် စက်ရုံရှိခဲ့သည်
ယခုအခါ အပျက်အစီးများသာ ကျန်ရှိသည်
စက်စက်ယိုရွာ သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ် အတွင်းရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
သျှောင်ပေစူးခေါ် ဆံရစ်ဝိုင်းဆံပင်ပုံစံကို ထိန်းသိမ်းထားသည့် ရွာအဖြစ် ထင်ရှားသည်
တက္ကဆပ်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်၍ အ‌နောက်ဘက်ရှိ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်နှင့်အ‌ရှေ့ဘက်ရှိ လူဝီးစီးယားနား ပြည်နယ်နှစ်ခုတို့၏ အကြား ၌ မက္ကဆီကိုပင်လယ်‌ကွေ့ကို မျက်နှာမူလျက်တည်ရှိသည်
ပြည်နယ်၏ ‌မြောက်ဘက်တွင်အိုကလဟိုးမားပြည်နယ်၊  ‌တောင်ဘက်နှင့်အ‌နောက်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့တည်ရှိကြ ၍ အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်တွင်မူ မက္ကဆီကို ပင်လယ်‌ကွေ့ ဝန်းရံ လျက်ရှိသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ အ‌နောက်ဘက်တွင် ‌တောင်တန်းထူထပ်၍ အလယ်တွင် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်းသည့်လွင်ပြင်ကြီး များရှိသည်
အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်ရှိ မက္ကဆီကိုပင်လယ်‌ကွေ့ကမ်းခြေ‌ဒေသသည် နုံးတင်‌မြေနု‌ပေါ‌သော‌ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၍ ကမ်း‌ခြေ တစ်‌လျှောက်တွင် မြစ်ဝသဲခုံများရှိသည်
‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုး ခြားနားလျက်ရှိခြင်း‌ကြောင်း လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်၏ ပမာဏကြီးမားခြင်း‌ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တက်ဆက် ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုသည် တစ်‌နေရာနှင့်တစ်‌နေရာ မတူဘဲ ကွဲပြား‌လေသည်
‌တောင်ဘက်ကမ်း‌ခြေတစ်‌လျှောက်တွင် အပူ ‌လျော့ ရာသီဥတုမျိုးမှသည် အ‌နောက်‌မြောက်ဘက်တွင် မျှတ သည့် သမပိုင်းရာသီဥတုမျိုးအထိရှိသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌ရှေ့ပိုင်းတွင် မိုးအများဆုံးရွာသွန်း၍၊ အ‌နောက်ဘက်တွင် မိုး ပါးသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်း‌သော လယ်‌မြေအများဆုံးရှိ၍ အ‌ရေးပါဆုံး‌သောပြည်နယ်ဖြစ်သည်
အ‌ရှေ့‌တောင်ပိုင်းတွင် ဆန်စပါးနှင့် ဝါကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုး၍ ဝါအထွက်မှာ အ‌မေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပထမစွဲသည်
‌ပြောင်းကိုလည်း ပြည်တွင်း၌ အများအားဖြင့် နွားများနှင့် ဝက်များကို‌ကျွေးရန် စိုက်ပျိုး၏
မိုးများ‌သော အ‌ရှေ့ဘက်တွင် သစ်‌တောများရှိ၍ သစ်လုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်‌မြောက်ပိုင်းနှင့် အ‌နောက်ပိုင်းတွင် ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မု‌ယောနှင့် ရိုင်းစပါးတို့ကို စိုက်ပျိုး ကြသည်
ရိုင်ယိုဂရန်းမြစ်ဝှမ်း ‌အောက်ဘက်တစ်‌လျှောက်၌ သစ်သီးပင်များ စိုက်ပျိုးသည်
စားကျက်‌ကောင်းများရှိသည့် အ‌နောက်‌တောင်ပိုင်းတွင် သိုး၊ နွား၊ ဆိတ် ‌မွေးမြူ‌ရေးလုပ်ငန်း သည် အကြီးအကျယ် ထွန်းကားသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် ‌ရေနံ အများဆုံးထွက်ရာ ပြည်နယ်ဖြစ်‌လေသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ ထွက်ကုန်များကား ဝါဂွမ်း၊ နွား၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ ‌ပြောင်း၊ ဝက်နှင့် ဝက်သား၊ ဂျုံ၊ ကြက်ဥ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ဆန်စပါး၊ သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ မြင်းနှင့် လား၊ သိုးနှင့် သိုး‌မွှေး၊ ဆိတ်နှင့်ဆိတ်‌မွှေး၊ ကြက်၊ ငှက်(အထူးသဖြင့် ကြက်ဆင်)၊ ပျားနှင့် ပျားရည်၊ ‌ရေနံ၊ ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့၊ ‌ရေနံထွက်ပစ္စည်း၊ ‌ရေနံ ‌မြေသုံး စက်ကရိယာ၊ သစ်၊ အမဲ သား၊ ဂျုံမှုန့်၊ ဘိလပ်‌မြေ၊ ဓာတုပစ္စည်း၊ ချည်ထည်၊ ‌လေယာဉ်ပျံ၊ စည်သွတ်သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သကြားစသည်တို့ ဖြစ်ရာ ထွက်ကုန်မှာ အ‌ထွေ‌ထွေအပြားပြား ဖြစ်‌လေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် ခန့်မှန်း‌ခြေစာရင်းအရ တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ လူဦး‌ရေသည် ၈၅၆၃၀၀၀ ‌ယောက်ဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် မူလက ‌နေထိုင်ခဲ့သူများသည် ရက်အင်ဒီးယန်း လူမျိုးများဖြစ် ကြသည်
သို့‌သော် ၁၆ ရာစုနှစ်များတွင် စပိန်နှင့် ပြင်သစ် လူမျိုးများ လာ‌ရောက်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ကြသည်
ယခုလက်ရှိ နေထိုင်သူများကား ‌နောက်ထပ်လာ‌ရောက် အ‌ခြေစိုက်ခဲ့ကြ‌သော အိုင်းရစ်၊ ဂျာမန်၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်၊ ဆွိနှင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ တို့၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်၏
တက်ဆက်ပြည်နယ်သို့ ပထမဦးစွာ လာ‌ရောက်လှည့်လည်ရှာ‌ဖွေခဲ့သူတို့မှာ စပိန်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်
ကာ‌ဗေးသားသေဗားကားနှင့် အ‌ဖော်သုံးဦးတို့သည် ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်‌ကွေ့ရှိ ဂယ်လဗက်စတန်ကျွန်း၌ သ‌ဘေင်္ာ ပျက်ကာ ‌သောင်တင်ခဲ့‌သော‌ကြောင့် တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌နောက်ဘက်သို့ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုမှအစပြု၍ စပိန်လူမျိုးတို့သည် အ‌နောက်ဘက်ရှိ အက်ပက်ဆိုမြစ်နှင့် ရိုင်အိုဂရန်း မြစ်များ တစ်ဝိုက်၌ စတင်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ပြင်သစ်လူမျိုး လဆဲသည် ၁၆၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂယ်လဗက် စတန်ကျွန်း ‌တောင်ဘက်ရှိ မက်တ‌ဂေါဒကျွန်း၌ လာ‌ရောက် အ‌ခြေစိုက်‌နေထိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် စပိန်တို့သည် ဆက်လက်၍ လှည့်လည်ရှာ‌ဖွေခဲ့ရာ ၁၇၃၁ ခုနှစ်သို့‌ရောက်လျှင် အကြိမ်ပေါင်း ၉၀ မျှမက လှည့်လည်စူးစမ်းရှာ‌ဖွေ‌စေခဲ့ပြီးဖြစ်၍ သာသနာပြုဌာန အ‌မြောက်အမြား ဖွင့်လှစ်တည်‌ထောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်၏
၁၇၁၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၀၃ ခုနှစ်အထိ စပိန်တို့ နယ်သစ် စိုက်ထူခြင်းမှာ ‌နှေး‌ကွေးခဲ့‌သော်လည်း ထို‌ဒေသသည် စပိန်၏ ကြိုးကိုင်မှု‌အောက်တွင် ရှိခဲ့‌လေသည်
၁၈၁၂ ခုနှစ်၌ စပိန်တို့ ထံမှ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ လွတ်လပ်‌ရေးရသောအခါ တက်ဆက်ပြည်နယ်မှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံပိုင် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သွား‌လေသည်
ထိုသို့ တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ လက် အောက်၌ရှိ‌နေခဲ့စဉ်က ထိုပြည်နယ်တွင်းသို့ အ‌မေရိကန်များလာ‌ရောက်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် စတီဖင်ဖူးလား‌အော်စတင် ‌ခေါင်း‌ဆောင်၍ တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌ရှေ့ဘက် ဗရက်ဇတ်မြစ်တစ်ဝိုက်၌ ဆန်ဖိလစ်‌သေ‌အော်စတင် အရပ်ကို တည်‌ထောင်ကာ အ‌ခြေစိုက်‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
တဖြည်းဖြည်းနှင့် အ‌မေရိကန်တို့သည် လူဦး‌ရေ ၂၀၀၀၀ ကျော်လာခဲ့‌လေသည်
ထို‌နောက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ အစိုးရသည် အ‌မေရိကန်တို့အ‌ပေါ် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လာ‌သောအခါ အ‌မေရိကန်နယ်သစ်ထူ‌ထောင်သူများသည် ပုန်ကန်‌တော်လှန်ကာ၊ ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံကိုထူ‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်
၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အ‌မေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၈ ခု‌မြောက် အဖွဲ့ဝင်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အ‌မေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ပြည်‌ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခဲ့‌သော်လည်း၊ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်‌ထောင်စုထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်‌ရောက်‌လေသည်
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်‌လောက်တွင် ရေနံတွင်းများ စတင်‌တွေ့ရှိခဲ့ရာ ပြည်နယ်မှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်စည်ကား၍ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာ‌လေသည်
ယခင်က မြို့သိမ် ရွာငယ်များသည် မြို့ကြီးများဖြစ်လာ၏
‌ရေနံချက်စက်များ၊ အလုပ်ရုံများ၊ စက်ရုံများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့၏
ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ပြုပြင်‌ပေးခဲ့၍ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုအကြီးအကျယ် တိုးတက်‌ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ အကြီးဆုံး‌သော စစ်သား‌လေ့ကျင့်‌ရေးစခန်း အများအပြား ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိခဲ့‌ပေ၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီးအတွင်း၌မူ စက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံသစ် အ‌မြောက်အမြား တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ မြို့‌တော်မှာ ‌အော်စတင် ဖြစ်၍ ပြည်နယ်၏အလယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း‌သော ‌ကော်လိုရားဒိုး မြစ်ကမ်း‌ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဟူစတန်၊ ဆန်အန်တိုးနယိုး၊ ဂယ်လဗက်စတန်နှင့် ဖို့ဝပ်မြို့ တို့ဖြစ်ကြသည်
F သည်  ၆ ခုမြောက် အခြေခံ ခေတ်သစ် လက်တင် အက္ခရာ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် (ɛf) သည်  (ef) သို့မဟုတ် F ဟု အသံထွက်သည်
စီမီတစ်ဘာသာ၌ vâv သည် v ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တင်းပုတ် သို့မဟုတ် ချိတ်ပုံစံလေးဖြင့် ဖော်ပြကြသည်
F သည် ထိုပုံစံလေးများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ထို့အပြင် ၎င်းသည် အီဂျစ်အရုပ်စာ သင်္ကေတလေးများကို အခြေခံထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဥပမာ- အောက်ပါပုံလေးကို အခြေခံထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဖိုနီးရှင်းဘာသာမှ F ၏ပုံစံကို ဂရိဘာသာသို့ မွေးစားထားခဲ့ပြီး အသံထွက်ကို upsilon (၎င်းသည်  ဂရိဘာသာတွင် Yကို ကိုယ်စားပြုသည်၊ နောက်ပိုင်း၌ ရောမအက္ခရာတွင်လည်း < U >,< V >,< W >  ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်
ထို့အပြင် ဂရိဘာသာမှ digamma (၎င်းသည် F ပုံစံဖြစ်သော်လည်းအသံထွက်မှာ w ဖြစ်သည်
F ကိုအတုခိုး ရေးသား ထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် -- ကို wအဖြစ်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြသည်
ရောမအက္ခရာတွင် digraph (FH) ကို f ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
၎င်းစကားလုံးကို ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် wအဖြစ်သာ  အသုံးပြုခြင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဂရိဘာသာမှ U ကို w အဖြစ်ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုထားပြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်တွင် ဂရိဘာသာမှ ဖိုင်(Phi)‹Φ› ကို နှုတ်ခမ်းဟသံထွက်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီးဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာတွင်မူ ထိုအသံထွက်သည် F နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူသော အသံထွက်ဖြစ်သည်
F ကို ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် Friday (သောကြာနေ့) အဖြစ် ပြက္ခဒိန်တွင် ဖော်ပြကြသည်
ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် Fကို ဖလိုရင်း ဒြပ်စင်တစ်ခု၏ သင်္ကေတအဖြစ်ဖော်ပြကြသည်
ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် Fသည် ကျဆုံးခြင်း အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂီတသင်္ကေတွင် Fသည် နုတ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
အပူချိန်တိုင်းတာရာ၌လည်း F ကို ဖာရင်ဟိုက် အဖြစ်အတိုကောက် ဖော်ပြခဲ့သည်
ယုတ္တိဗေဒတွင် F ကို (False) *အမှားအဖြစ်ကိုယ်စားပြုပြီး T ကို (True)အမှန်ဟူ၍ ဖော်ပြကြသည်
ယူနီကုတ်တွင် F အကြီးကို U+0046 အဖြစ်လည်းကောင်း၊  f အသေးအား U+0066 အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်
မကျီးကွင်း (အနောက်စု)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikwin(Ahnauksu))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ မကျီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်ပိုင်ညာရွာ၊ ဇင်ပိုင်ညာ
အရှင်ဂန္ဓောဒကိယထေရ်   သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
တစ်ခုသောအခါ အရှင်ဂန္ဓောဒကိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြင်ရလေ၏
ထိုအခါ အရှင်ဂန္ဓောဒကိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားအား နံ့သာရေကို လှူဒါန်းခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဘုရားအား နံ့သာရေလှူဒါန်းခဲ့သည့် အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခဲ့ရပေ
သုံးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင်လည်း “သုဂန္ဓ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂန္ဓောဒကိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဝက်ခြံဂရက်  (အရှေ့စု)ရွာ၊ ဝက်ခြံဂရက်
ဩဂုတ်သည် Gregorian နှင့် Julian ပြက္ခဒိန်၏အဋ္ဌမလဖြစ်သည်
ရင်းမီး (နောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmee (West)\)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ထန်းဇင်လှရွာ၊ ထန်းဇင်လှ
မကျန်ဒိန်ဆာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makyangdingsa)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ မကျန်ဒိန်ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းမပင်ပေ ( ၃၀ )ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarpinpay(30))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ယင်းမာပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းမာပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၁၇ ဦး၊ မ ၅၅၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းခွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkhwei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၁၆ ဦး၊ မ ၂၀၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဂီတဆရာဘဝမှ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သော ဂျာမန် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်
၁၉၀၃-ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ထူးခြားသော ဂျာမန်လူမျိုးတစ်ဦး ရောက်ရှိလာသည်၊ သူသည် အသက် ၂၅-နှစ် အရွယ်ခန့်ရှိသော လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူရောက်လာသည်မှာ နိုင်ငံရေးအတွက်လဲ မဟုတ်၊ စီးပွားရေးအတွက်လဲ မဟုတ်၊ ပညာရေးအတွက်လဲ မဟုတ်၊ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက်လဲ မဟုတ်၊ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုရေးအတွက်လဲ မဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းအဖြစ် ခံယူရန်အတွက် ထူးထူးခြားခြား ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်ပေသည်
သူသည် ရှေးဦးစွာ သာမဏေအဖြစ် ခံယူသည်၊ ထို့နောက် တနှစ်အကြာတွင် ရဟန်းအဖြစ် ခံယူသည်၊ သူ၏ ဘွဲ့အမည်မှာ အရှင်ဉာဏတိလောက-ဖြစ်သည်၊ ဂျာမန်လူမျိုးများထဲမှ ပထမဦးဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းအဖြစ် စွန့်စားခံယူသူပင်တည်း၊ ထိုစဉ်က သူ၏ ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာမှာ မင်းကြီးကတော် ဒေါ်မြမေပင် ဖြစ်ပေသည်
အရှင်ဉာဏတိလောက၏ လူအမည်မှာ အန်ထွန်ဝေါ်လတာဖလော်ရု(စ်)ဂူးအက် ( Anton Walter Florus Gueth ) ဖြစ်သည်
သူ့ကို ၁၈၇၈-ခုတွင် ဂျာမဏီနိုင်ငံ ဝိစ်ဘန်ဒင်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်၊ သူ၏ဖခင်သည် ထိုမြို့ရှိ အထက်တန်းကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဖြစ်လေသည်
အန်ထွန်ဂူးအက်သည် အရွယ်ရောက်သောအခါ ရှေးဦးစွာ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးသည်၊ ထို့နောက် ဂီတပညာကို ဝါသနာပါသဖြင့် လေ့လာဆည်းပူးသည်၊ သူသည် ဂီတပညာကို ဖရင့်ဖတ်မြို့ ဂီတသိပ္ပံမှ ပါမောက္ခ အိုင်ဝမ်နော်-ထံတွင်လည်း ဆည်းပူးသည်၊ ပဲရစ်မြို့ ဂီတသိပ္ပံမှ နာမည်ကျော် ဂီတပညာရှင် ချားလ်(စ်)မာရီ ဝိဒေါ်-ထံတွင်လည်း ဆည်းပူးသည်၊ သူသည် တေးသီချင်းဖွဲ့ဆိုခြင်း အတတ်ပညာနှင့် တယောထိုးအတတ်ပညာတို့ကို အထူးကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်ခဲ့သည်
အန်ထွန်ဂူးအက်-သည် ပညာစုံသောအခါ တယောဆရာ ဂီတပညာရှင်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြု၍ နေထိုင်ရာ အထူးကျော်ကြားအောင်မြင်ခဲ့သည်
သူသည် ဂီတပညာကို လေ့လာဆည်းပူးစဉ်ကပင် ဒဿနိကဗေဒပညာကို စိတ်ပါဝင်စားခဲသည်၊ထိုပကြောင့် အားလပ်ချိန်များတွင် ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်၊ တယောဆရာ ဖြစ်လာသောအချိန်တွင်ကား ဒဿနိကဗေဒဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ပိုမိုဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်၊ ဤတွင် သူသည် ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို ဖတ်ရှုမိကာ စတင်စိတ်ဝင်စားလာခဲ့သည်
တနေ့သ၌ သူသည် ဗုဒ္ဓတရားတော်ကို စိတ်ဝင်စားရာမှ လေ့လာလိုက်စားလိုသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်၊ သို့ဖြင့် သူသည် သီဟိုဠ်နိုင်ငံ ( သီရိလင်္ကာ ) သို့ တကိုယ်တည်း ထွက်လာခဲ့သည်၊ ထိုနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓတရားတော်ကို၎င်း၊ ပါဠိနှင့်သက္ကတဘာသာတို့ကို၎င်း ကျနစွာ လေ့လာဆည်းပူးသည်၊ ထို့နောက် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ် ခံယူလိုက်လေသည်
အန်ထွန်ဂူးအက်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ်ကို ခံယူပြီးနောက် လောကီချမ်းသာ ကြီးပွားတိုးတက်မှု အဝ၀ကို စွန့်လွှတ်လိုက်သည်၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်၍ ရဟန်းပြု နေထိုင်လေသည်
သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်စဉ် ပါဠိဘာသာနှင့် ဗုဒ္ဓစာပေတို့ကို ထပ်မံလေ့လာ ဆည်းပူးသည်၊ ထိုစဉ်က သူသည် နှဲကြိုးဆရာတော်နှင့် အလွန်ခင်မင်ရင်းနှီးခဲ့သည်၊ နှဲကြိုးဆရာတော်ကား ဓမ္မကထိကအများ လက်စွဲပြုရသော ဝဋ္ဋဘေဒနီကျမ်းကို ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်
စ (အသံထွက် စလုံး)သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် ဆဋ္ဌမမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
လက်ပန်ရှည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanshey)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၄ ဦး၊ မ ၁၃၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ပထမံ ဘိုးဘိုးအောင်၏ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည်
အရှင်ဥတ္တိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူစဉ် အခါက ဖြစ်၏
အရှင်ဥတ္တိယထေရ်သည် ထိုအချိန်တွင် စန္ဒဘာဂါမြစ်ကမ်းတွင် မိကျောင်းတစ်ကောင် ဖြစ်နေ၏
တစ်နေ့သောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ကူးလိုသည်ကို မိကျောင်းသည် “မိမိအား စီးပါ၊ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးပါမည်” ဟု ဆို၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့၏
ထို့နောက် မိကျောင်းသည် သေလွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ရောက်ခဲ့၏
ခုနစ်ကြိမ် သိကြားမင်းအဖြစ်ကို ရ၏
သုံးကြိမ် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
ဤသို့ ဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်ပါက ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဘုရားကို တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ပို့ပေးခဲ့သည့် အကျိုးကြောင့် အပါယ်လေးဘုံသို့ လုံးဝမကျရောက်ခဲ့ရပေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥတ္တိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဧကကနိပါတ် - ၁၂
ဟံစိဝဂ် -၁၂၀ - ဗန္ဓနမောက္ခဇာတ်
မင်းကြီး စစ်တိုက်သွားသဖြင့် တန်တော် မင်းချင်း ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်နှင့် ဖောက်ပြားသော မိဖုရားအကြောင်းနတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် စိဉ္စမာနဝိကာသည် မြတ်စွာဘုရားအား မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲလေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့ ... စိဉ္စမာနဝိကာသည် ယခုအခါ၌သာ ငါဘုရားကို မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း စွပ်စွဲဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
[ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုအကျယ်ကား ဒွါဒသနိပါတ် မဟာပဒုမဇာတ်၌ ထင်စွာဖြစ်လတ္တံ့
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား၏ သားဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လျှင် အဖကွယ်လွန်သဖြင့် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားပင် ဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် မိဖုရားကြီးအား “အရှင်မိဖုရား ... လိုရာဝတ္ထုကိုပြောပါလော့” ဟု ဆုပေးလေ၏
မိဖုရားကြီးလည်း “မြတ်သောမင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်အား ရခဲသော ဝတ္ထုမည်သည်မရှိပါ၊ ယနေ့မှစ၍ အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်မှတစ်ပါးသော မိန်းမတို့ကို ကိလေသာရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့် မကြည့်တော့ပါဟူသော ဆုကိုပေးပါ” ဟု တောင်းလေ၏
မင်းကြီးလည်း ထိုဆုကို ပယ်လေ၏
အကြိမ်ကြိမ်တောင်းနေသဖြင့် မိဖုရားကြီးကို မလွန်ဆန်နိုင်ရကား ပေးရလေ၏
မင်းကြီးသည် ထိုနေ့မှစ၍ ကချေသည်မ တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့အနက် ကချေသည်မ တစ်ယောက်ကိုမျှ ကိလေသာရာဂ၏ အစွမ်းဖြင့် မကြည့်တော့ပေ
ပစ္စန္တရာဇ်ဝယ် သူခိုးတို့သည် လုယက်ဖျက်ဆီးကုန်၏
မင်းကြီး စေလွှတ်လိုက်သော စစ်သည်သူရဲတို့လည်း သူခိုးတို့နှင့် နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် တိုက်ကြသော်လည်း မတတ်နိုင်သဖြင့် မင်းထံသို့ သဝဏ်လွှာ ဆက်ကပ်ကုန်၏
မင်းကြီးလည်း ပစ္စန္တရာဇ်သို့သွား၍ စစ်သည်ဗိုလ်ပါတို့ကို စုရုံးပြီးလျှင် မိဖုရားကြီးကိုခေါ်စေ၍ “အရှင်မိဖုရားကြီး ... ငါသည် ပစ္စန္တရာဇ်သို့ စစ်တိုက်သွားရမည်၊ အရှုံးအနိုင်ကို မပြောနိုင်၊ စစ်တိုက်ရာ၌ မိန်းမလိုက်ရန်မသင့်၊ နေရစ်ခဲ့လော့” ဟု ဆိုလေ၏
မိဖုရားကြီးလည်း “အရှင်မင်းကြီး မနေရစ်နိုင်ပါ၊ လိုက်လိုပါသည်” ဟု အကြိမ်ကြိမ် လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း အကြိမ်ကြိမ် ပယ်တော်မူ၏
ထိုအခါ မိဖုရားကြီးသည် “အရှင်မင်းကြီး နေရစ်ခဲ့ပါမည်၊ သို့သော်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ချမ်းသာဆင်းရဲကို သိရအောင် တစ်ယူဇနာ၊ တစ်ယူဇနာ ရောက်တိုင်း၊ ရောက်တိုင်း တမန်တော်တစ်ယောက်ကို လွှတ်ပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း “ကောင်းပြီ လွှတ်မည်” ဟု ဝန်ခံပြီးလျှင် ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားအား မြို့တော်ကို အပ်နှင်းကာ မြို့စောင့်ခန့်၍ ပစ္စန္တရာဇ်သို့ သွားလေ၏
တစ်ယူဇနာခရီးသို့ရောက်လျှင် မိဖုရားကြီးထံ တမန်တော် တစ်ယောက်ကို လွှတ်လိုက်၏
မိဖုရားကြီးသည် ထိုတမန်တော်နှင့် မသူတော်တို့အကျင့်ကို ကျင့်လေ၏
နောက်လည်း တစ်ယူဇနာ တစ်ယောက်ကျစီ လွှတ်ရမည်ဖြစ်ရာ သုံးဆယ့်နှစ်ယူဇနာရှိသဖြင့် တမန်တော် သုံးဆယ့်နှစ်ယောက်ပြည့်အောင် အစဉ်အတိုင်း လွှတ်လေ၏
မိဖုရားကြီးလည်း တမန်တော် သုံးဆယ့်နှစ်ယောက်လုံးနှင့်ပင် မသူတော်တို့ အကျင့်ကို ကျင့်လေ၏
မင်းကြီးလည်း ပစ္စန္တရာဇ် သူခိုးရန် ငြိမ်းအေးစေပြီး၍ မြို့သို့အပြန်တွင်လည်း တစ်ယူဇနာ တစ်ယောက်ကျစီ တမန်တော် သုံးဆယ့်နှစ်ယောက်ပင် လွှတ်ပြန်၏
မိဖုရားကြီးလည်း ထိုသုံးဆယ့်နှစ်ယောက်နှင့်လည်း မသူတော်တို့ အကျင့်ကို ကျင့်ပြန်၏
မြို့တော်သို့ရောက်လျှင် ရုတ်တရက် မဝင်သေးဘဲ မြို့ပြင်တွင် အောင်တပ်တော်ချကာနေလျက် ပုရောဟိတ်ထံ မြို့တော်ကိုသုတ်သင်ရန် အမိန့်စာပို့စေ၏
ပုရောဟိတ်လည်း အလုံးစုံသော မြို့တော်ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းပြီး၍ နန်းတော်ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းရာ - မိဖုရားကြီး အခန်းရောက်လျှင် မိဖုရားကြီးသည် တင့်တယ်စံပယ်သော ပုရောဟိတ်ကိုမြင်လျှင် ချုပ်တည်း၍မရ၊ ကိလေသာဖြင့် တိမ်းညွတ်သောစိတ်ရှိရကား -“အို ပုဏ္ဏား ... ငါ့ အိပ်ရာသို့ တက်ပါ” ဟု ဆို၏
“အရှင်မိဖုရား ... ဤသို့ မဆိုပါနှင့်၊ အကျွန်ုပ်သည် မင်းကြီးကိုလည်း ရိုသေလေးမြတ်ပါ၏
အကုသိုလ်ကိုလည်း ကြောက်ပါ၏
အကျွန်ုပ် မပြုဝံ့ပါ” ဟု လျှောက်လေလျှင် -“ပုဏ္ဏား ... တမန်တော် ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်တို့ကား မင်းကြီးကိုလည်း မရိုသေမလေးမြတ်ကြ၊ အကုသိုလ်ကိုလည်း မကြောက်ကြ၊ သင်တစ်ယောက်သာ မင်းကြီးကို ရိုသေလေးမြတ်သလော၊ အကုသိုလ်ကို ကြောက်သလော” ဟု ပြောလေ၏
“အရှင်မိဖုရား ... မှန်ပါသည်၊ တမန်တော် ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်တို့လည်း အကယ်၍ အသိအလိမ္မာရှိကြပါမူ ဤလိုအမှုမျိုးကို ပြုလုပ်ကြမည်မဟုတ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်ကား အသိအလိမ္မာရှိပါလျက် ဤလိုအမှုမျိုးကို မပြုလုပ်ဝံ့ပါ” ဟု လျှောက်လေ၏
“ပုဏ္ဏား ... သင်အဘယ်ကြောင့် စကားများများ ပြောနေသနည်း၊ ငါ့စကားကို နားမထောင်လျှင် သင့်ဦးခေါင်း ဖြတ်စေမည်” ဟု ဆိုလေသော်-“အရှင်မိဖုရား ... တစ်ဘဝမှာ ဦးခေါင်းဖြတ်ခြင်းကို ထားပါဦး၊ ဘဝတစ်ထောင်မှာပင် ဦးခေါင်းဖြတ်စေတော့၊ ဤအမှုမျိုးကို မပြုလို” ဟု ရဲဝံ့စွာ လျှောက်ထားလေ၏
မိဖုရားကြီးလည်း “သည်လိုဆိုလျှင် အကြောင်းကို သိစေမည်” ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြီးလျှင် တိုက်ခန်းတွင်းသို့ ဝင်ကာ တစ်ကိုယ်လုံး လက်သည်းတို့ဖြင့် ကုတ်ဖဲ့၍ ဆီ၊ နနွင်း လိမ်းကျံပြီး အဝတ်နွမ်းတို့ကို ဝတ်လျက် မကျန်းမာဟန်ပြုကာ ကျွန်မတို့ကို ခေါ်၍ “ငါ့ကို မင်းကြီးမေးလျှင် မကျန်းမာကြောင်း လျှောက်ထားပါလေ” ဟု မှာထား၍ အိပ်ရာတွင် အိပ်လေ၏
ပုရောဟိတ်လည်း မင်းကြီးအား ကြိုဆိုရန် သွားလေ၏
မင်းကြီးလည်း မြို့ကို လက်ယာရစ်လှည့်ပြီးလျှင် နန်းတော်သို့ ဝင်၏
မိဖုရားကြီးကို မမြင်၍မေးရာ၊ မကျန်းမာကြောင်း လျှောက်ထားကြသဖြင့် မိဖုရားကြီး အခန်းတွင်းသို့ ဝင်ကာ ကျောရိုးကို အသာအယာနှိပ်လျက် - “ရှင်မိဖုရား ... ဖြစ်သနည်း” ဟု မေးလေ၏
မိဖုရားလည်း စကားပြန်၍မပြောဘဲ သုံးကြိမ်မေးသောအခါမှ မင်းကြီးကိုကြည့်လျက် -“အရှင်မင်းကြီး ... အရှင်မင်းကြီးလည်း အသက်ရှင်လျက် ရှိသေး၏
အကျွန်ုပ်လည်း လင်ရှိမိန်းမ မဟုတ်လော” ဟု လျှောက်ထား၏
“အရှင်မိဖုရား ... အဘယ်ကြောင့် သည်စကားကိုပြောရသနည်း” ဟုမေးရာ “အရှင်မင်းကြီး ... အရှင်မင်းကြီးတို့ မြို့စောင့်ခန့်ခဲ့သော ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားသည် နန်းတော်ကို သုတ်သင်ရှင်းလင်းရန်အလာတွင် သဘောမတူသော အကျွန်ုပ်အား အတင်းဗလက္ကာရ မတရားပြုကျင့်ပါသည်” ဟု မဟုတ်မမှန် စွပ်စွဲလျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း မစူးစမ်းမဆင်ခြင်ဘဲ မီးတွင်ထည့်သော ဆားကဲ့သို့ ပြင်းစွာအမျက်ထွက်၍ တဖျစ်ဖျစ်မြည်လျက် တိုက်ခန်းတွင်းမှ ထွက်ကာ မင်းချင်းတို့ကိုခေါ်စေ၍ “အချင်းတို့ ... အမြန်သွားကြကုန်၊ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားကို ဖမ်းဆီးတုပ်နှောင်၍ မြို့ပြင်သုသာန်ရှိ စဉ်းတီတုံးတွင် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ကြကုန်လော့” ဟု အမိန့်ပေးလေ၏
မင်းချင်းတို့လည်း ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားကို လက်ပြန်ကြိုးတုတ်ချည်ကာ လူသတ်စည်ကို လည်စေကုန်၏
ပုရောဟိတ်လည်း စင်စစ်မိဖုရားယုတ်သည် မင်းအား အလျင်ဦးအောင် ကုန်းတိုက်ပြီ၊ ရှိစေတော့၊ ငါသည် မိမိအစွမ်းဖြင့် ကိုယ်ကို လွတ်စေမည်ဟု ကြံစည်၍ မင်းချင်းတို့ကို “အချင်းတို့ ... သင်တို့ ငါ့ကိုသတ်လျှင် မင်းကြီးကိုပြပြီးမှ သတ်ကြပါ” ဟု ပြောလေ၏
“ပုဏ္ဏား ... အဘယ်ကြောင့် ပြရမည်နည်း” ဟု မေး၏
“အချင်းတို့ ... ငါကား မင်းကြီး အမှုကိစ္စကို ရွက်ဆောင်သူ ဖြစ်သည်၊ ငါ ရွက်ဆောင်သော အမှုကိစ္စမှာ များလှ၏
ရွှေအိုးကြီးများစွာ မြှုပ်ရာအရပ်ကို သိသည်၊ မင်းကြီး၏ ဥစ္စာကို ငါပင် စီမံရသည်၊ မပြဘဲနှင့်သတ်လျှင်၊ ဥစ္စာများစွာ ဆုံးပါးလိမ့်မည်၊ မင်းကြီး၏ ဥစ္စာကို ပြောကြားပြီးမှ သတ်ကြပါ” ဟု ပြောလေ၏
မင်းချင်းတို့လည်း ပုရောဟိတ်ကို မင်းကြီးအား ပြကြကုန်၏
မင်းကြီးလည်း ပုရောဟိတ်ကို မြင်လျှင် -“ အို ပုဏ္ဏား ... သင် အဘယ်ကြောင့် ငါ့ကို အရှက်ခွဲသနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤလို ယုတ်မာသောအမှုကို ပြုသနည်း” ဟု မေးလေ၏
“အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်သည်၊ သူ့အသက်ကို ပိုး၊ ရွ၊ ခြပုန်းမျှကိုပင် မသတ်စဖူးပါ၊ သူ့ဥစ္စာကို မြက်၊ ဝါးခြမ်းစိတ်မျှပင် မခိုးစဖူးပါ၊ သူတစ်ပါးမိန်းမကို လောဘ၏ အစွမ်းဖြင့် မကြည့်စဖူးပါ၊ ရယ်မြူးလို၍လည်း မုသားကို မဆိုစဖူးပါ၊ သမန်းမြက်ဖျားမျှလည်း ယစ်မျိုးကို မသောက်စဖူးပါ၊ အကျွန်ုပ်သည် အပြစ်မရှိပါ၊ မိဖုရားယုတ်သည် သူ့အလိုမပါ၍ သက်သက်စွပ်စွဲခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်၊ တန်တော် ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်တို့၌သာ အပြစ်ရှိကြပါသည်၊ ၎င်းတို့ကိုခေါ်၍ သင်တို့ မိဖုရားခိုင်းတိုင်း ပြုကြသလော၊ မပြုကြသလောဟု မေးမြန်းတော်မူပါ” –ဟု လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း တမန်တော်ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်တို့ကို ခေါ်စေ၍ မေးမြန်းရာ ယုတ်မာသော အမှုကိုပြုကြောင်း ဟုတ်မှန်နေသဖြင့် ၎င်းတို့ကိုလည်း ဖမ်းဆီးတုတ်နှောင်ကာ ဦးခေါင်းကိုဖြတ်ရန် အမိန့်ပေးပြန်၏
ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏားလည်း “အရှင်မင်းကြီး ... တမန်တော်ခြောက်ဆယ့်လေးယောက်တို့လည်း အပြစ်မရှိကြပါ၊ မိဖုရားခိုင်း၍ ကြောက်သဖြင့် ပြုလုပ်ကြရသည်၊ သည်းခံတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ရပြန်၏
“ပြုလုပ်ရန်ခိုင်းသော မိဖုရားလည်း အပြစ်မရှိပါ
မိန်းမတို့မည်သည်ကား မေထုန်အကျင့်ဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်ကုန်၊ မရောင့်ရဲနိုင်ခြင်းလည်း မိန်းမတို့ ဇာတိသဘောဖြစ်ပါသည်၊ သည်းခံတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ရပြန်၏
ဤသို့လျှင် အလုံးစုံသောသူတို့ကို အနှောင့်အဖွဲ့မှ လွတ်စေပြီးလျှင် မိမိတို့ ရမြဲတိုင်း ရာထူးကို ရစေ၍ မင်းကြီးသို့ ချဉ်းကပ်ကာ -“မြတ်သောမင်းကြီး ... လူမိုက်တို့စကား တွင်ကျယ်သော နေရာ၌ မနှောင်ဖွဲ့သင့်သော သူတို့သည်လည်း အနှောင့်အဖွဲ့ ခံကြရကုန်၏
လူလိမ္မာပညာရှိတို့စကား တွင်ကျယ်သောနေရာ၌ နှောင်ဖွဲ့ပြီးသော သူတို့သည်လည်း အနှောင့်အဖွဲ့မှ လွတ်မြောက်ကြရကုန်၏”ဟု မင်းကြီးအား တရားဟော၍ ဆုံးမလေ၏
နောက်တစ်ဖန် “အရှင်မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်ကား လူ့ဘောင်၌ နေသည့်အတွက် ဤကဲ့သို့သော ဆင်းရဲကို ခံစားရသည်၊ လူ့ဘောင်၌ မနေလိုတော့ပါ၊ အကျွန်ုပ်အား ရဟန်းပြုရန် ခွင့်ပြုတော်မူပါ” ဟု အခွင့်တောင်း၍ မျက်ရည်စက်လက်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို လည်းကောင်း စွန့်ပယ်ကာ ရသေ့ ရဟန်းပြုရန် ခွင့်ပြုတော်မူပါ” ဟု အခွင့်တောင်း၍ မျက်ရည်စက်လက် နှင့်နေသော ဆွေမျိုးအပေါင်းတို့ကို လည်းကောင်း၊ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို လည်းကောင်း စွန့်ပယ်ကာ ရသေ့ရဟန်းပြုပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာတောသို့ ဝင်လေ၏
မကြာမီ အဘိညာဉ် သမာပတ်ကို ဖြစ်စေ၍ သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မိဖုရားကြီးသည် - ယခုအခါ စိဉ္စမာနဝိကာ
မင်းကြီးသည် - အာနန္ဒာ
ပုရောဟိတ်သည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မေထုန်ကျင့်လဲ၊ မရောင့်ရဲ၊ *မိညဲဓမ္မတာ
(၂) မဖွဲ့သင့်သူ၊ နှောင်ဖွဲ့ဟူ၊ လူမိုက်တွင်ကျယ်ရာ
(၃) နှောင်ဖွဲ့ပြီးလျှင်၊ လွတ်မြဲပင်၊ တွင်ကျယ်ပညဝါ
ဗန္ဓနမောက္ခဇာတ် ပြီး၏
ဟကူဘီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakubee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မိုင်းပေါက်မြို့နယ်၊ တုံဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈၈ ဦး၊ မ ၁၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးကံတော်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ukantawsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ မိဿလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိဿလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်စောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinsauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကသောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဍရင်ကောက်ပင်သည် ကျောက်ခက်ပင်မျိုးဖြစ်၍၊ 'တာရီ ဒေါ့ဖီတာ'ခေါ် အပင်လောကတွင်ပါဝင်လေသည်
ဍရင်ကောက် ပင်ကို ရုက္ခဗေဒအရ 'အေသီရီယမ် အက်စကျူလင်တမ်'ဟုခေါ် သည်
ထိုအပင်သည် ကုန်းပေါ်တွင်ပေါက်သည့် ကျောက်ခက် ပင် မျိုးစိတ်တွင်ပါဝင်လျက် ကမ်းခြေ၌ အခြားအပင်များပေါ် တွင် နွယ်၍ တင့်တယ်စွာပေါက်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်
ထို ကဲ့သို့ အခြားအပင်များပေါ်တွင် နွယ်၍ တက်တတ်ခြင်းနှင့် ယင်း၏ရွက်မြွာကလေးများ၌ အနားအပြတ်များရှိခြင်းတို့ကြောင့် ထိုအပင်မျိုးကို လွယ်ကူ စွာနှင့်မှတ်မိနိုင်ပေသည်
ထို့ပြင် ရွက် မြွာကလေးများ၌ အနားပြတ်များရှိနေခြင်းကြောင့် ယင်းကို အနားပြတ် ကျောက်ခတ်ပင်မျိုးဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်
အရွက်နုများကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့် စားသုံးနိုင်ပေသည်
ထို့ပြင် 'လိုင်ကိုပိုဒီယမ် စကင်ဒင်'နှင့် 'အိုဖိအိုဂလိုဆမ် စကင်ဒင်'ဟု ခေါ်ဆိုသော အခြားဍရင်ကောက် ပင်မျိုးများလည်း ရှိသေးသည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ဆင်ကူးကြီး
ဝက်သားပုန်းရည်ကြီးချက် သည် ဝက်သားကို ပုန်းရည်ကြီးဖြင့် တွဲဖက်ချက်ပြုတ်ထားသော ဟင်းလျာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်သားကြက်သွန်နီကြက်သွန်ဖြူချင်းငရုတ်သီးစိမ်းပဲငံပြာရည်( အနောက် )ဆားကြက်သားမှုန့်သကြားပုန်းရည်ကြီးဝက်သားကို ( ဆား၊ ကြက်သားမှုန့်၊ ပဲငံပြာရည်၊ သကြား ) တို့ဖြင့် သမအောင် ရောကာ ရေခဲသေတ္တာအောက်ထပ်တွင် ၂ နာရီခန့် နှပ်ထားသည်
အိုးတစ်အိုးထဲတွင် ရေကို ဝက်သား ၃ထပ်သားမြှုပ်သည်အထိထည့်ပြီး မီးပြင်းပြင်းဖြင့် ဝက်သားနူးသည်အထိ ၃ ကြိမ်ခန့် ရေထပ်ထည့်ပြီး တည်သည်
ဝက်သား နူးအိလာပြီး ရေခန်းလျှင် ဝက်သားကို အနေတော် အတုံးလေးများ တုံးပေးသည်
ထို့နောက် ဒယ်အိုးထဲ ဆီထည့်ပြီး ကြက်သွန်ဖြူ၊ ကြက်သွန်နီ၊ ချင်း၊ ငရုတ်သီးစိမ်း တို့ကို ဆီသတ်သည်
ဝက်သားများ၊ ပုန်းရည်ကြီး၊ ရေ တို့ကို ထည့်ပြီး သမအောင် ရောမွှေပြီးနောက် ဆားထည့်ပြီး သမအောင် ရောမွှေကာ ဆီပြန်သည်အထိ ချက်ပြုတ်သည်
ရခိုင်မုန့်တီသည် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ ရှေးရိုးရာအစားအစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်
နေ့စဉ် မုန့်ပဲသရေစာ၊ နံနက်စာ၊ နေ့လယ်-ညနေ အဆာပြေအစားအစာအဖြစ် စားသုံးလေ့ရှိကြပြီး အလှူများတွင်လည်း ထည့်သွင်း လှူဒါန်းလေ့ရှိကြသည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ရိုးရာအစားအစာများထဲမှ မြန်မာလူမျိုးတို့ အကြိုက်ဆုံးအစားအစာထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး ရခိုင်မုန့်တီကို အာပူလျှာပူနှင့် ရိုးရိုးရခိုင်မုန့်တီ၊ ရခိုင်မုန့်တီသုပ် ဟူ၍ အမျိုးမျိုးပြုလုပ် စားသုံးနိုင်သည်
ရခိုင်မုန့်တီတွင် ပါဝင်တတ်သော ပစ္စည်းများနှင့် ရခိုင်မုန့်တီချက်ပြုတ်နည်းကို အောက်ပါအတိုင်း လေ့လာနိုင်သည်
(၁) မုန့်ဖတ်(၂) ငါးရွှေ သို့မဟုတ် ငါးလိပ်ကျောက် သို့မဟုတ် ငါးကြင်း(၃) ဆား(၄) ငါးပိ(၅) ငရုတ်ကောင်း(၆) ကြက်သွန်ဖြူ(၇) ပတဲကော (မထည့်ဘဲလည်း ချက်နိုင်သည်
(၈) ပဲကြော် (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ်(၉) နံနံပင်(၁၀) ကြက်သွန်နီပါးပါးလှီး (ကြက်သွန်နီကြော်)(၁၁) အာပူလျှာပူ (ငရုတ်သီးချက်)(၁၂) မန်ကျည်းသီးမရန်းသီး အချဉ်ရည် (သို့) ရှောက်သီး  သံပရာသီးအထက်ပါပစ္စည်းများ အစုံအလင်ရရှိပါက ငါးရွှေ သို့မဟုတ် ငါးလိပ်ကျောက် သို့မဟုတ် ငါးကြင်း အား ရေစင်အောင်ဆေးပြီး ရေတစ်ဆူစာ ပြုတ်ပါ (သို့) ကင်ပါ
ပြုတ်ထားသော  ကင်ထားသောငါးကို အရိုးနှင့် အရေခွံစင်အောင် ပြုလုပ်ပြီး အသားလုံးလေးများဖြစ်အောင် လက်ဖြင့်လုံးပါ
(ငါးအသားလုံးအနည်းငယ်ကို ငရုတ်သီးချက်အတွက်ချန်ထားပါ
ပြီးပါက လူအနည်းအများအပေါ်လိုက်၍ အနေတော်ဒယ်အိုးဖြင့် ရေနွေးအိုးကို ပွက်ပွက်ဆူအောင်တည်ထားပါ
ပတဲကော အပင်နှင့်အမြစ်ကို မကြေတကြေထောင်းပြီး ရေနွေးအိုးစတည်ကတည်းကထည့်ပါ
ငရုတ်ကောင်းအား ညက်ညက်ထောင်းပါ
ပြီးလျှင် ကြက်သွန်ဖြူကို မညက်တညက်ထောင်းပြီး ရေနွေးပွက်ပွက်ထဲသို့ ငရုတ်ကောင်းနှင့် အတူထည့်ပါ
(ကြက်သွန်ဖြူအခွံမနွှင်ဘဲ ထည့်ပါက ပို၍မွှေးပျံ့သောရနံ့ကိုရရှိပါမည်
ငါးပိ အနေတော်(လိုအပ်သလို အနည်းအများ ထည့်နိုင်သည်)၊ ဆား၊ အချိုမှုန့် (သို့) ပုစွန်ခြောက်မှုန့်ကိုထည့်ပြီး အိုးအဖုံးကို ဆယ့်ငါးမိနစ်ခန့် ဖုံးအုပ်ထားပါ
ငါးအသားတုံးလေးများကို ထည့်ပါ
ဟင်းရည်ဆူပွက်လာသည်အထိထားပြီး အရသာအနေတော်ဖြစ်ပါက မုန့်တီဟင်းရည်အဖြစ် (ပါးပါးလှီးထားသော ကြက်သွန်နီထည့်နိုင်) နံနံပင်၊ကြက်သွန်နီကြော်၊ မုန့်ဖတ်၊ ပဲကြော် (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ်၊ မန်ကျည်းသီးအချဉ်ရည် တို့နှင့် တွဲဖက် သုံးဆောင်နိုင်သည်
မုန့်တီလျှာပူအာပူ သို့မဟုတ် ရခိုင်မုန့်တီသုပ် စားသုံးလိုပါက ငရုတ်သီးချက်(သို့) ငရုတ်သီးထောင်း ပြုလုပ်ပေးရပါမည်
မုန့်ဖတ်အနည်းငယ်တွင် အာပူလျှာပူငရုတ်သီးထောင်း (သို့) အာပူလျှာပူငရုတ်သီးချက် ကို အနေတော်ထည့်ပါ
ဆား၊ အချို့မှုန် နှင့် မန်ကျည်းမှည့်ရည် အနေတော်ထည့်ပြီး သမအောင်မွှေပြီးပါက နံနံပင်၊ ပါးပါးလှီးထားသော ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ကြော်၊ ငါးဖယ်၊ ပဲကြော် တို့နှင့် ရောစပ်စားသုံးနိုင်သည်
(အရည်ချွဲချွဲသုပ်ထားသော ရခိုင်မုန့်တီအသုပ်ကို စားသုံးလိုပါက အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးချက် ပြုလုပ်ရန်နှင့် ပုံမှန်အသုပ်စားသုံးလိုပါက အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးထောင်းကို သုံးနိုင်သည်
အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးထောင်း ပြုလုပ်နည်း ငရုတ်သီးအစိမ်းအနည်းငယ်နှင့်အတူ ငါးပိအနည်းငယ်ကို မီးဖုတ်ပြီး၊ ငရုတ်ကောင်းအနည်းငယ်၊ ကြက်သွန်ဖြူတို့အား ခပ်ညက်ညက် ဖြစ်အောင် ရောပြီးထောင်းပါက ရခိုင်မုန့်တီအသုပ်တွင် ထည့်သွင်းစားသုံးရန် အဆင်သင့်ဖြစ်သော ငရုတ်သီးထောင်းကို ရရှိပြီဖြစ်သည်
အာပူလျှာပူ ငရုတ်သီးချက် ပြုလုပ်နည်း အိုးအသေးတစ်လုံးထဲတွင် အာပူလျှာပူငရုတ်သီးထောင်း၊ ချန်ထားသော ငါးအသားလုံးအနည်းငယ်နှင့် မုန့်တီဟင်းရည်အနည်းငယ်ကို မပျစ်မကြဲဖြစ်အောင် ထည့်၍ တစ်ဆူစာတည်ပြီး ကျက်ပါက ငရုတ်သီးချက် ရရှိပြီဖြစ်သည်
ငရုတ်သီးချက်ကို မုန့်တီအရည်ထဲ ထည့်၍လည်းကောင်း၊ မုန့်တီသုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်၍ စားသုံးနိုင်သည်
ငါးမှုန့် ပြုလုပ်နည်း ငါးရွှေ၊ ငါးကြင်း ကိုယ်နှစ်သက်ရာ ငါးမှုန့်ပြုလုပ်ရန်သင့်တော်သည့် ငါးတစ်မျိုးကို ပြုတ်ပါ
ရေဆူပါက အရေခွံနှင့် အရိုးစင်အောင်နွှင်ပြီး အသားသတ်သတ်ဖယ်ထားပါ
ဒယ်အိုးတွင်ဆီအနည်းငယ်ထည့်ပြီး ဆီဆူပါက နနွင်းမှုန့်အနည်းငယ်ကိုထည့်မွှေပါ
နနွင်းမှုန့်ကျက်သည့်အနံ့ရပါက အသားသတ်သတ်ဖယ်ထားသော ငါးများကိုထည့်ပါ
ဆားအနည်းငယ် ထည့်မွှေပြီး ငါးမှုန့်လေးများကြွပ်ရွလာသည်အထိ မွှေပြီးပါက အဆင်သင့်ထည့်ပြီးစားသုံးနိုင်သော ငါးမှုန့်ကိုရပြီဖြစ်သည်
ငါးမှုန့်ပြုလုပ်ရာတွင် ငါးရွှေ၊ ငါးကြင်း စသည့် ကိုယ်နှစ်သက်ရာငါးကို ကင်ခြင်းဖြင့်ပြုလုပ်ပါက ဟင်းရည်အနံ့သင်းသင်းကို ရရှိနိုင်သည်
မန်ကျည်းသီးအချည်ရည် ပြုလုပ်နည်း မန်ကျည်းသီးတောင့်အစိမ်း (၂)တောင့်၊ (၃)တောင့်ခန့်ကို အခွံမခွာဘဲ ရေနွေးဆူဆူထဲတွင် ဆယ်မိနစ်ခန့်ထည့်ပြုတ်ပါ
မန်ကျည်းသီးတောင့်များ နူးလောက်သည့်အချိန်တွင် မန်ကျည်းသီးတောင့်များကို ရေထဲမှ ဆယ်ယူပြီး ပန်းကန်လုံးတစ်ခုထဲသို့ ပြောင်းထည့်ပါ
ထိုပန်းကန်လုံးထဲသို့ ရေနွေးသုံးပုံတစ်ပုံခန့်ထည့်ပြီး မန်ကျည်းသီးတောင့်များကို ဟင်းခပ်ဇွန်းဖြင့် လိုသလောက်ချေပေးပါ
သင့်တော်သည့်အချဉ်အရသာ အနေတော်ရလျှင် မုန့်တီထဲ ထည့်ပြီး စားသုံးနိုင်သည်
ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် ငါးဖယ်လုံးကြော်ပြုလုပ်နည်း ရခိုင် အခေါ် ငါးညို့ (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်ငါးကို ရေစင်အောင်ဆေးပြီး အလယ်ကျောရိုးဘေးဘက်မှနေ၍ တစ်ဖက်တစ်ချက်ခြမ်းပြီး အလယ်ကျောရိုးကို ဖယ်ထုတ်ပါ
ဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်ရှိ အသားများကို ဇွန်းဖြင့် အရိုးလွတ်အောင် ခြစ်ပါ
ရရှိလာသော အသားများကို ငရုတ်ဆုံထဲတွင် စေးကပ်သည်အထိနာနာထောင်းပေးပြီး ပျော့ပျောင်းစေးကပ်သည့်အနေအထားရပါက ပန်းကန်လုံးတစ်လုံးထဲတွင် ထည့်ပြီးဖယ်ထားပါ
ချင်းအနည်းငယ်ကို သေချာညက်အောင်ထောင်းပြီး ထောင်းထားသော ငါးဖယ်အသားများတွင် ထည့်ပါ
ဆားအနည်းငယ်၊ ကြက်သားမှုန့်အနည်းငယ်၊ နနွင်းမှုန့်အနည်းငယ် (ထည့်သည်ဆိုရုံ) ထည့်ပြီး ငါးဖယ်အသားများတွင် နှံ့သည်အထိ နယ်ပေးပါ
နယ်ထားသော ငါးဖယ်အလုံး (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်ဆုပ် ကိုလက်ဖြင့် လိုသလို ပုံစံပြုလုပ်၍ ပန်းကန်ပြားပေါ်တွင် တင်ထားပါ
ပြီးလျှင် မီးဖိုတွင် ဆီအိုးတည်ပြီး ဆီဆူပါက ငါးဖယ်လုံး (သို့) ငါးဖယ်ဆုပ်များကို ဒယ်အိုးတွင် နေရာအကျယ်ကိုလိုက်၍ လိုအပ်သလို ထည့်ကြော်ပြီးပါက မုန့်တီတွင် ထည့်သွင်းစားသုံးနိုင်သော ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် (သို့မဟုတ်)ငါးဖယ်လုံးကြော်ကို ရရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်
ရခိုင်မုန့်တီနှင့် တွဲဖက်စားသုံးနိုင်သော အရာများ (၁) ပဲကြော်(၂) ငါးဖယ်ဆုပ်ကြော် (သို့မဟုတ်) ငါးဖယ်လုံးကြော်(၃) ဘူးသီးကြော်အပြား (ဘူးသီးအချောင်းသေးသေးလေးများကို မုန့်နှစ်နှင့်ရောစပ်ကာ အပြားလိုက်ကြော်ထားသော ဘူးသီးကြော်)(၄) ငါးမှုန့် (မှတ်ချက်
ငါးမုန့်ကြော်မဟုတ်ပါ)(၅) မန်ကျည်းသီးအချဉ်ရည်
ဝက်လှရွာ၊ ဝက်လှ
အကယ်ရွာ၊ ကျုံပဒုတ်
ဘန္ဒနဲ (ကမ်းကြီး၊ ကမ်းငယ်)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bandane(KangyiKannge))သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ကျွန်းစုမြို့နယ်၊ ဘန္ဒနဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်ကျွန်းရွာ၊ လက်ပံကျွန်း
စက္ခုပသာဒ၊ ရူပါရုံကိုစွဲ၍ စက္ခုဝိညာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ ထိုတရား(၃)ပါး ပေါင်းဆုံမှုသည် ဖဿ, ဖဿကြောင့် ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာကြောင့် တဏှာ၊ တဏှာကြောင့် ဥပါဒါန်၊ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဘဝ၊ ဘဝကြောင့် ဇာတိ၊ ဇာတိကြောင့် ဇရာ မရဏ၊ သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသ-ဟူသော ဒုက္ခအားလုံး ဖြစ်ပေါ် လာပုံကိုလည်းကောင်း၊ တဏှာအကြွင်းမဲ့ချုပ်လျှင် ဥပါဒါန်ချုပ်၊ ဥပါဒါန်ချုပ်လျှင် ကမ္မဘဝချုပ်၊ ကမ္မဘဝချုပ်လျှင် ဇာတိချုပ်၊ ဇာတိချုပ်လျှင် ဇရာ-မရဏချုပ်၊ ဇရာ-မရဏချုပ်လျှင် သောက ပရိဒေဝ ဒုက္ခ ဒေါမနဿ ဥပါယာသတို့ အကြွင်း မဲ့ ချုပ်ကုန်၏ဟု အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါး, ဗဟိဒ္ဓါယတန(၆)ပါး, ဝိညာဏ်(၆)ပါး ဖဿအစရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ်ပုံ ချုပ်ပျောက်ပုံ (အနုလုံပဋိလုံ)ကို ဘုရားရှင် ဉာတိကရွာ အုတ်ကျောင်း၌ ဟောတော်မူပါသည်
အနီး၌ တရားတော်ကို နာယူနေသော ရဟန်းတစ်ပါးအား ဤဓမ္မပရိယာယကို သင်ယူဆောင်ထားလော့၊ ဤဓမ္မပရိယာယသည် အတ္ထသံဟိတ၊ အာဒိဗြဟ္မစရိယကဖြစ်၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ငပျင်းချောင်းရွာ၊ ငပျင်းချောင်း
၁၉၆၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့က စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သော စာပေစိစစ်ရေး လုပ်ငန်းများသည် ၄၈ နှစ် ၁၄ ရက်အကြာတွင် အဆုံးသတ်သွားသည်
စာအုပ်စာစောင်တွေ အားလုံး စာပေစိစစ်ရေးကို ကြိုတင်ပြစရာမလိုဘဲ ထုတ်တင်စနစ် ထုတ်ဝေခွင့် ပြုလိုက်ပါသည်
ရစ်မွမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitmum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဂေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၅ ဦး၊ မ ၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဇူလိုင်လ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၉၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၁၉၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၇၁) ရက် ကျန်သေးသည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဂွေးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တက်ဆိပ်ရွာ၊ သောင်ကြီး
ညက်ထစ် (ငှက်ထိပ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyethtit (Hngethteik))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ မွတ်စမို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်း (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်း (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၂ ဦး၊ မ ၁၃၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ ပင်မှီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်မှီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉၈ ဦး၊ မ ၁၈၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၈၂ ဦး၊ မ ၂၁၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းတို့ တည်ရှိသည်
မြောက်ဒဂုံဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းကို ရပ်ကွက်ပေါင်း ၂၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီတပ်မတော်အစိုးရတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းသည် တိုးတက်သောမြို့ဟု ဆိုနိုင်သည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း ၂၄ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း ၄ ကျောင်းရှိသည်
၂၀၂၁ ဖေဖဝါရီလတွင် အာဏာသိမ်းခံရသော အခါတွင် ပင်လုံလမ်းမကြီးတစ်လျှောက် နှင့် ‌ဘေလီတံတား အနီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကြေးရုပ်ရှေ့ ရင်ပြင်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း ရှိနှင့် အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မိဘပြည်သူများစွာ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်
ကျဆုံးခဲ့သည့် ပြည်သူ့အာဇာနည်များစွာ စိတ်မကောင်းစရာကောင်းအောင်ရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ အကြီးဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော ဒဂုံတက္ကသိုလ်သည် ဤမြို့နယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
ဤသည်မှာ ယခင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ် နှင့် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် ဟု မခွဲခြားသေးခင် အချိန်ကဖြစ်သည်
ယခုအခါ ဒဂုံတက္ကသိုလ်၏ တည်နေရာသည် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ ပိုင်းမြို့နယ် နယ်နိမိတ် အတွင်းမှာဖြစ်သည်
ယဉ်သွားတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinthwartan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ လိပ်ဥကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ဥကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၃ ဦး၊ မ ၇၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဆကာကြီး (၇)ရွာ၊ ဆကာကြီး
ဆင်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinkone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ကော့သံခါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့သံခါကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၁၂ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၉၃ ဦး နေထိုင်သည်
တက္ကနက်တီယမ်သည် ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဓာတုသင်္ကေတ Tc ဖြစ်ကာ အက်တမ်အမှတ် ၄၃ ဖြစ်သည်
တကုန်းကြီးရွာ၊ တကုန်းကြီး
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး (Westminster Abbey)သည် လန်ဒန်မြို့ ဝက်စမင်စတာရပ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန် အဆောက်အအုံအနီး၌ တည်ရှိ ၍ ထင်ရှားသော ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးဖြစ်သည်
ရှေးအခါက ဗင်နဒစ် ဂိုဏ်းဝင် ဘုန်းကြီးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်
ရှစ်ရာစုနှစ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော ဘုန်းကြီးကျောင်းနေရာမှ လက်ရှိဘုရားရှိခိုးကျောင်း၏ အနောက်ခပ်ယွန်း ယွန်းတွင်ဖြစ်သည်
ဝက်စမင်စတာအက်ဗေး၏ အမည်ရင်းသည် စိန်ပီတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ဖြစ်သည်ဟုဆို၏
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် ဆက်စပ် လျက်ရှိသည်
ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် အဋ္ဌမ အက်ဒွပ်ဘုရင်တို့မှတစ်ပါး ဝီလျံ - သ - ကွန်ကာရာဘုရင် လက်ထက်မှစ၍ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်အသီး အသီးတို့သည် ထိုကျောင်းတော်ကြီးတွင် ဘိသိတ်ခံခဲ့ကြသည်
အက်ဒွပ် - သ - ကွန်ဖက်ဆား ဝတ်ကျောင်းဆောင်တွင် ဘိသိတ်ခံရာ ကုလားထိုင်ကို လည်းကောင်း၊ ထိုကုလားထိုင်အောက်၌ စကော့တလန်ပြည်မှ ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ယူဆောင်ခဲ့သော စကုန်းကျောက်တုန်းကိုလည်းကောင်း တွေ့နိုင် သည်
ဝက်စမင်စတာအက်ဗေးသည် မင်းမျိုးမင်းနွယ်တို့ ထိမ်းမြားလက် ထပ်ရာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းလည်းဖြစ်သည်
ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့ကို ဂူသွင်း သင်္ဂြိုဟ်ရာဌာနလည်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များ၊ အာဇာနည် သားကောင်းများ၏ ဂူသင်္ချိုင်းများလည်း ထိုကျောင်းအတွင်း၌ရှိသည်
ကျောင်း၏ တောင်ဘက်အဆွယ်တွင် 'ကဗျာစာဆိုထောင့်'ဟူ၍ ကဗျာစာဆို ကျော်တို့အတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ဖြင့် သီးသန့်နေရာ သတ်မှတ်ထားရှိ သည်
ထိုနေရာတွင် ချော်စာ၊ ရှိတ်စပီးယား၊ ဗင် ဂျွန်ဆင်၊ မီလတန်၊ စပင်ဆာ၊ ဒရိုင်ဒင် စသောစာဆိုတော်တို့၏ရုပ်တုနှင့် ကမ္ပည်းစာတမ်းတို့ကို တွေ့နိုင်သည်
အခြားစာဆိုတော်နှင့် လူရည်ချွန်များဖြစ်သော ကိုးလားရစ်၊ ဗန်း၊ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင်၊ မကောလေး၊ ဒစ်ကင်း၊ လစ်ဗင်းစတုန်း၊ ဒါဝင်၊ နျူတန်၊ ပစ်၊ ဖောက်၊ ဂလက်စတုန်း၊ ဒစ်ဇရေလီ၏ ဟာဒီ၊ ကစ်ပလင်းတို့အတွက် ဂူများ၊ အထိမ်းအမှတ်များလည်း ကျောင်းအတွင်း၌ ရှိကြသည်
၁ဝ၅ဝ - ၁ဝ၆၅ ခုနှစ်များအတွင်း အက်ဒွပ် သ ကွန် ဖက်ဆား ဘုရင်သည် ထိုနေရာ၌ နော်မန်ပုံစံ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ် ဆောင်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၂၄၅ ခုနှစ်တွင် တတိယဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၂ဝ၇-၇၂) က အရှေ့ဘက်အဆောင်ကို ဆောက်လုပ်သည်
တစ်ဖန် ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် သတ္တမဟင်နရီဘုရင် (ခရစ် ၁၄၅၇-၁၅ဝ၉)က တတိယ ဟင်နရီဘုရင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သောအဆောင်ကို အသစ်ပြင်၍ဆောက်သည်
ထိုကဲ့သို့ ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို ဘုရင်အဆက်ဆက်တို့က ပြင်ဆင် မွမ်းမံလာခဲ့ကြရာ နောက်ဆုံး ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းက အနောက်ဘက်ရှိ မျှော်စင်ကြီးနှစ်ခုကို ပုံစံထုတ်၍ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထို မျှော်စင်ကြီးများသည် ၁၇၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးလေသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဂေါ့သ ဗိသုကာပုံစံလက်ရာ ကောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်သာမက ပြော့ကြောင်းထိုးတိုင်များ၊ ခုံးချွန်များ၊ အရောင်ခြယ် ပြတင်းမှန်များဖြင့် ခမ်းနားတင့်တယ်လှပေသည်
အဆောက် အအုံအလျား ပေ ၅၃ဝ ရှိ၍ မျှော်စင်အမြင့်မှာ၂၂၅ ပေဖြစ်သည်
ဘုရားဝတ်ပြုရာ အဆောင်ပေါင်း ၁၁ ခုရှိသည်
အဝင်ဝလက်ယာဘက်တွင် ဂျရူးဆလမ်းခန်းမဆောင်တည်ရှိသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေး၏ အလယ်ခန်းမတွင် ပထမကမ္ဘာ စစ်အတွင်းက ကျဆုံးခဲ့သော အညတြစစ်သည်တော်များ၏ ဂူသင်္ချိုင်းရှိ သည်
သတ္တမ ဟင်နရီ ဝတ်ကျောင်းဆောင်၌လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ဗြိတိန်လေကြောင်းတိုက်ပွဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သော လေသူရဲတို့ အတွက် အထိမ်းအမှတ် ပြတင်းပေါက် တပ်ဆင်ထားသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျာမန်လေတပ်က ဗုံးကြဲသဖြင့် အတော်အတန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးကို မည်သည့်ဂိုဏ်းအုပ်၊ ဂိုဏ်းချုပ်လက် အောက်၌မျှ မထားဘဲ ဘုရင်ကခန့်အပ်သော ဘုန်းတော်ကြီးက စီမံအုပ်ချုပ် ရလေသည်
၁၂၆၄ (၁) ရက်
၁၉၁၂-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁၅)ရက်၊ နံနက်အစောပိုင်း ၂နာရီ ၂၀မိနစ်တွင် ဗြိတိသျှလူမျိုး ခရီးသည်များကို တင်ဆောင်လာသည့် "White Star Line" မှ ခရီးသည်တင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘော တိုင်တန်းနစ်သင်္ဘော သည် မ​ြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်း မျောပါလာသော အလွန်ကြီးမားသော ရေခဲစိုင်ကြီးနင့် တိုက်မိပြီး နစ်မြုပ်ခဲ့သည်
သင်္ဘောတွင် သင်္ဘောများနှင့် ခရီးသည် ၂,၂၂၀ ဦးကိုတင်ဆောင်လာရာတွင် ၁,၅၁၃ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်
Harriet Quimby သည် အင်္ဂလိပ် ရေလက်ကြားကို လေယာဉ်ဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သော ပထမဆုံးသော အမေရိကန်နိုင်ငံဖွား အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သည်
သူမသည် ၃၇ နှစ်အရွယ်တွင် လေယာဉ်ပျက်ကျကာ သေဆုံးခဲ့သည်
ရင်းမာကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ရင်းမာကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၇၄ ဦး၊ မ ၃၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
တကူချောင်းရွာ၊ ရေချိုကုန်း
ဂျူဗလီဟော (ယခု စစ်သမိုင်းပြတိုက်)တွင် ထားသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ရုပ်အလောင်းကို ပြည်သူလူထု သုံးသောင်းခန့် လာရောက် အလေးပြု
ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော်ရပ်၌ သံတွဲခရိုင် အသင်းက အရေးပေါ် အစည်းအဝေး ကျင်းပကာ ရခိုင်ပြည် အရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပြည်မနှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့်(စ်) (Hubert Rance)၊ ဇနီးနှင့် အဖွဲ့ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ တက်ရောက် ကြည်ညို
ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အမှုဆောင် အဖွဲ့သစ်က ရန်ကုန်မြို့ သတင်းစာဆရာများ အသင်းတိုက်၌ သတင်းစာ ဆရာများအား ဗကသ၏ ဝါဒနှင့် လမ်းစဉ် ရှင်းလင်းပြောကြား
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် စတုတ္တ ညီလာခံ၌ သခင်နု တင်သွင်းသော ဝန်ကြီး စာရင်းကို အတည်ပြု
ဗုဒ္ဓဂါယာနှင့် သီဟိုဠ်မှ ပင့်ဆောင်လာသော ဗောဓိပင်ပျိုများ ရန်ကုန်ရောက်
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့် (စ်) နှင့် ဇနီး ဂျူဗလီဟောသို့ သွားရောက်၍ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား အလေးပြု၊ ပန်းခွေချ
နိုင်ငံတော် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား လုပ်ကြံမှုဖြင့် သေဒဏ် ပေးခံထားရသော ဦးစောက တရား လွှတ်တော်သို့ အယူခံလွှာတင်
နံနက် ၄ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ ကိုလိုနီအဖြစ်မှ လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
ထိုနေ့အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် အာဏာ လွှဲပြောင်းသည့် အခမ်းအနား၊ လွတ်လပ်ရေး ကြေညာသည့် အခမ်းအနားနှင့် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်း ကျောက်တိုင် အုဋ်မြစ်ချ အခမ်းအနားများ ကျင်းပ
မြန်မာနိုင်ငံသည် လုံးဝ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံ အဖြစ် ရောက်ရှိ
ဘုရင်ခံ ဟူးဗတ်ရန့် (စ်) ဘာမင်ဟမ် (Birmingham) စစ်သင်္ဘောဖြင့် အင်္ဂလန်သို့ပြန်
လွတ်လပ်ရေး အထိမ်းအမှတ် ကာယ ပညာပြပွဲ ဘီအေအေ (ယခု အောင်ဆန်းကွင်း) ကွင်း၌ စတင် ကျင်းပ
ကရင်လူမျိုးတို့သည် လွတ်လပ်သော လူမျိုးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်ဟု ကြေညာ
လွတ်လပ်ရေး အထိမ်းအမှတ် တံဆိပ်ခေါင်း ငါးမျိုးထုတ်
မြန်မာပြည် အိုလံပစ် အသင်းက ကြီးမှူး၍ မယ်ဒဂုန် - မောင်ဒဂုန် ရွေးပွဲ ဘီအေအေကွင်း (ယခု အောင်ဆန်းကွင်း)၌ ကျင်းပ
အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား လုပ်ကြံမှုကြောင့် သေဒဏ် ပေးခံထားရသော မောင်စိုး၊ မှုန်ကြီး၊ ရန်ကြီးအောင်နှင့် သက်နှင်းတို့က တရားလွှတ်တော်သို့ အယူခံလွှာတင်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပထမဆုံး တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်) စတင် ကျင်းပ
ဟိုက်ကုတ် လွှတ်တော်ရုံးဝင်း အတွင်း၌ နိုင်ငံတော် တရားလွှတ်တော်ချုပ်ရုံး ဖွင့်ပွဲ ကျင်းပ
သထုံ စော်ဘွားကြီး စပ်ခွန်ကြည် ရန်ကုန်၌ လေဖြတ်၍ ကွယ်လွန်
မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော် ခရိုင်များ ပါသော ကချင်ပြည်နယ်ဖွဲ့
မြစ်ကြီးနား၌ ကျင်းပသော ကချင် မနောပွဲ သို့ သမ္မတ စပ်ရွှေသိုက်နှင့် ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုတို့ တက်
ရှမ်းပြည်တောင်ပိုင်း လဲချားစော်ဘွား၏ မဟာဒေဝီနှင့် နောက်ပါ ၅ဝ ခန့်တို့ ရွှေတိဂုံဘုရား ဖူးရန်နှင့် အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား အလေးပြုရန် ရန်ကုန်ရောက်
ရန်ကုန်မြို့ ဆန်းကဖေး၌ မြန်မာနိုင်ငံ ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေသူများအသင်း နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံ ကျင်းပ
ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအုန်းဖေ (တက်တိုး)နှင့် အတွင်းရေးမှူး ဦးအောင်စိန် (ကမ္ဘာ့စာပေတိုက်) တို့ ပါသော အမှုဆောင်သစ် ၁၅ ဦး ရွေး
ရှမ်းပြည်နယ် ကောင်စီ၏ ပထမ အကြိမ် ညီလာခံကို ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်ကြားလမ်း၊ အမှတ် ၃၁ တွင် ကျင်းပ
ရှမ်းပြည်နယ် ကောင်စီ အတွက် နည်းဥပဒေများ ရေးဆွဲရေး ဆွေးနွေး
ရခိုင် - မြန်မာ ချစ်ကြည်ရေး၊ အမှုဆောင် အစည်းအဝေး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ စတော့ကိတ်လမ်း၊ မင်္ဂလာသုခ ကျောင်း၌ ကျင်းပ
ပဲခူးမြို့ - ရွှေမော်ဓော ဘုရား ပြုပြင်ရန် အတွက် အောင်ပန္နက်ချက် မင်္ဂလာ အခမ်းအနားသို့ သမ္မတကြီး၊ သမ္မတကတော်နှင့် ဝန်ကြီးများ တက်ရောက်
အဖွဲ့ဝင် ခုနစ်ဦး ပါသော ဗြိတိသျှ စစ်မစ်ရှင် ရန်ကုန်ရောက်
အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်သဖြင့် သခင် လေးမောင် နေအိမ်တွင် အဖမ်းခံရ
ပထမ အကြိမ်မြောက် မြန်မာနိုင်ငံ အိုလံပစ်ပွဲတော်ကို ဘီအေအေကွင်း၌ စတင် ကျင်းပ
အလုံရပ်ရှိ အဖေါင်သစ်စက်၊ အမှတ် ၉ နှင့် အမှတ် ၁ဝ သစ်စက်နှင့် အလီမူလာ သစ်စက် လေးစက်မှ အလုပ်သမားများ လုပ်ခတိုးရရေး အတွက် သပိတ်မှောက်
ဗမာပြည် သတင်းစာများ အသင်းတိုက်၌ ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ် ဗိုလ်လင်္ကျာနှင့် ဗိုလ်ကြီး စောကြာဒိုးတို့က ရခိုင်ပြည်၏ နောက်ဆုံး အခြေအနေကို သတင်းစာ ဆရာများအား ရှင်းလင်း ပြောကြား
ဦးစော၏ အယူခံကို ကြားနာရန် တရားဝန်ကြီး ဦးအုံးဖေ၊ ဦးစံမော်နှင့် ဦးဘိုကြီးတို့ပါသော ခုံရုံးဖွဲ့
တရုတ်ပြည် ဆိုင်ရာ မြန်မာသံ အမတ်ကြီး ဦးမြင့်သိန်း နန်ကင်းမြို့ ရောက်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော် ပါလီမန်က ဆက်သွယ်သမှု စာများကို မြန်မာစာနှင့် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း ကြေညာ
စပ်ခွန်ချို ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် စယူ
ဦးစော၏ ဇနီး ဒေါ်သန်းခင်က ရွှေတိဂုံ ဂေါပက အဖွဲ့သို့ သွားရောက်၍ ကျောက်စိမ်းလက်ကောက် တဖက်လှူ
ထိုလက်ကောက်မှာ ဦးစော နန်းရင်းဝန်ဘဝ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် သွားစဉ်က အမည် မဖော်လိုသော အမျိုးသမီး တဦးက ဦးစောအား မြန်မာပြည် ယူသွားရန် ပေးလိုက်သည်
မင်းတုန်းမင်း မိဖုရားကြီး ဝတ်ဆင်သော လက်ကောက် ဖြစ်သည်
ညနေ ၅ နာရီ ၁၀ မိနစ် အချိန်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဒေလီမြို့ တွင်  အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အကြမ်းမဖက်ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှု ခေါင်းဆောင် မဟတ္တမ ဂန္ဒီ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဥဒယရွာ (အင်္ဂလိပ်: Udaya)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ကြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၄ ဦး၊ မ ၇၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
အသည်းရောင် အသားဝါ ရောဂါ ပိုးများတွင် အေပိုး(Hep A)၊ ဘီပိုး(Hep B)၊ စီပိုး(Hep C)၊ ဒီပိုး(Hep D)၊ အီးပိုး(Hep E)၊ အက်(ဖ်)ပိုး(Hep F)နှင့် ဂျီပိုး(Hep G) ဟူ၍ အတိုကောက်ခေါ်ဆိုကြသည်
မက်စ် ပလန့်ခ် (အင်္ဂလိပ်: Max Planck) () (23 April 1858 – 4 October 1947) သည် ဂျာမန်လူမျိုး သီအိုရီ ရူပဗေဒပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြင့် နာမည်ကြီးကာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိသူဖြစ်သည်
ပလန့်ခ်သည် သီအိုရီ ရူပဗေဒအတွက် လုပ်ဆောင်ချက်များစွာ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
သို့သော် လူသားများ အက်တမ်အကြောင်း နားလည်မှုကို တစ်ခေတ်ဆန်းစေသည့် ကွမ်တမ် သီအိုရီ၏ ဖခင်ဖြစ်ပေသည်
သူသည် Kaiser Wilhelm Society တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ကြိမ်တိုင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ကင်မွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၈ ဦး၊ မ ၂၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဂမုန်းဝက်လာသည် အိမ်တွင်စိုက်ထားသော် ဝက်လာသည်
အရွက်မှာ နနွင်းရွက်နှင့် တူပြီး ရွက်ကြောစိမ်းသည်
အရွက်ဝမ်းဘက်နီ၍ ကျောဘက်မည်းသည်
ခတ္တာပန်းနံ့ ရှိ၏
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားမဖြစ်မီ အလောင်းတော်ဘဝ၌ ဇရာ-မရဏဟူသော ဆင်းရဲခြင်း အကြောင်းကို ကြံစည်ရာက ဇာတိမှ ဝိညာဏအထိ အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့၏ ကြောင်းကျိုး ဝိညာဏ၏အကြောင်းသည် နာမ်ရုပ်ဖြစ်ပုံ, နာမ်ရုပ်၏အကြောင်းသည် သဠာယတနဖြစ်ပုံမှ ဆင်းရဲအစုဖြစ်ပုံအထိ အနုလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့၏ ကြောင်းကျိုးဆက်၍ ဖြစ်နေပုံကို လည်းကောင်း ဇာတိချုပ်ခြင်းကြောင့် ဇရာ မရဏချုပ်ပုံမှစ၍ နာမ်ရုပ်ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဝိညာဏ်ချုပ်ပုံ အစုံအဆန် ပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့ကိုလည်းကောင်း ရှေးကမကြားဖူးသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့၌ ဉာဏ် မျက်စိ အသိဉာဏ် ပညာဝိဇ္ဇာ အလင်းရောင်ဖြစ်ပုံ တောအုပ်အတွင်း လမ်းဟောင်း ဖြင့်သွားသောယောက်ျား၏ ရှေးဟောင်း မင်းနေပြည် မြို့တော်ဟောင်းကို တွေ့မြင်ပုံ၊ မြို့တော်အသစ် ပြန်လည်တည်ဆောက်ပုံ ဥပမာကိုလည်းကောင်း အဋ္ဌင်္ဂိက အရိယာ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးသည် ရှေးဘုရားရှင်တို့ ကြွသွားတော်မူခဲ့သော လမ်းဟောင်း လမ်းမှန်ဖြစ်ပုံ၊ ထိုလမ်းကြောင်း အတိုင်းသွားလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့နှင့် နိဗ္ဗာန်ကို သိမြင်နိုင်ပုံ၊ အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာ မဂ်တည်းဟူသော အကျင့်မြတ်ကို သိနိုင်ရန် ပရိသတ်လေးပါးတို့အား ဟောကြားတော်မူပုံကို အကျယ်အားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဤသုတ်တော်လာဓမ္မတို့နှင့် ဆက်စပ်၍ မှတ်သားဖွယ်များကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဝက်ချုပ်ကုန်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchokekone(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၂၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ခရစ် ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ်က ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ၁၆ ဆက် မြောက် လူဝီဘုရင်သည် အလေးချိန်နှင့် တိုင်းတာနည်းကို တညီတညွတ်တည်းဖြစ်စေရန် အကြံတော်ရှိခဲ့သည့်အတိုင်း သိပ္ပံ ပညာရှင်များပါဝင်သော သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်း တစ်သင်းကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ဖွဲ့စည်းစေခဲ့၏
ထိုဘုရင်သည် အလေးချိန်နှင့် အတိုင်းအတာကို တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ တညီတည်းဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်သဖြင့် အခြားတိုင်းနိုင်ငံများမှ သိပ္ပံပညာရှင်များကို လည်း ဖိတ်ခေါ်စေခဲ့သည်
သို့သော် ၅ နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ် များက တက်ရောက်ခဲ့၍ အခြားနိုင်ငံများမှ မတက်ရောက်ခဲ့ ကြချေ
ကော်မီတီအဖွဲ့ဝင် သိပ္ပံဆရာကြီးတို့ ရင်ဆိုင်တိုးခဲ့ရ သော ပြဿနာရပ်မှာ လွယ်ကူလှသည် မဟုတ်ပေ
သူတို့ ကြံဆကြရမည့် အတိုင်းအတာများသည်ကား ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရှိသမျှပစ္စည်းတို့ကို တိုင်းတာနိုင်ကြရပေမည်
ထိုစနစ်သည် အခန်းတွင်းရှိသည့် အလျားအနံ စသည်တို့ကို တိုင်းတာနိုင် သကဲ့သို့ပင် တစ်မြို့မှတစ်မြို့ အကွာအဝေးကို တိုင်းတာနိုင်ကြ ရပေမည်
သေးငယ်သော ခြံမြေမှအစ တစ်ပြည်လုံးရှိ မြေ ဧရိယာကို တွက်နိုင်ကြရမည်
တွယ်အပ်ချောင်းခန့် ပစ္စည်းများ မှအစ နေလုံးကဲ့သို့ ကြီးမားသော ထုထည်ကြီးမားသည့် အရာ ဝတ္ထုများကို ချိန်စက်နိုင်ကြရပေမည်
ဤသိပ္ပံကဝိကြီးများသည် ဦးခေါင်းတစ်ရာ ပညာတစ်ခု ဆိုသည့် စကားနှင့်လျော်ညီစွာ နောက်ဆုံး၌ မိမိတို့အလိုနှင့် သင့်တော်သည့် စနစ်တစ်မျိုးကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဦးစွာ၌ သူတို့သည် ပါရစ်မြို့ကို ဖြတ်သွားသည့် လောင်ဂျီတွဒ်ကိုယူ၍ တစ်ကုဋေပုံတစ်ပုံကို မီတာဟု သတ်မှတ် ခဲ့သည်
ထိုမီတာကို ၁ဝ လီ၊ ၁ဝဝ လီ၊ ၁ဝဝဝ လီ စသည် ဖြင့် ဆယ်ဆစီတိုး၍ မီတာထက်ကြီးသော အတိုင်းများကို ပြုလုပ်ယူပြီးလျှင် ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ် စသည်ဖြင့် မီတာထက်ငယ်သော အတိုင်းများကို ခွဲစိတ်ယူသည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်ပြီး သုံးစွဲသောအတိုင်းများကို အောက်ပါဇယားတွင် ဖော်ပြထားပေသည်-၁ဝ မီလီ မီတာ  ၁ စင်တီ မီတာ၁ဝ စင်တီ မီတာ  ၁ ဒက်စီ မီတာ၁ဝ ဒက်စီ မီတာ  ၁ မီတာ၁ဝ မီတာ  ၁ ဒက်ကာ မီတာ၁ဝ ဒက်ကာ မီတာ  ၁ ဟက်တိုမီတာ၁ဝ ဟက်တို မီတာ  ၁ ကီလို မီတာမီလီမီတာသည် ၁၂၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ စင်တီမီတာသည် ၂၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ မီတာသည် ၃၉ ၂၅ လက်မခန့်နှင့်လည်းကောင်း၊ ကီလိုမီတာသည် ၅၈ မိုင်ခန့်နှင့်လည်းကောင်း အသီးအသီး ညီမျှသည်
အလျား တိုင်းကိုရသောအခါ ဧရိယာနှင့်ထုထည်ကို လွယ်ကူစွာတိုင်းတာ နိုင်သည်
စက္ကူတစ်ရွက်၏ ဧရိယာကို စတုရန်းမီလီမီတာ သို့မဟုတ် စင်တီမီတာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်တစ်ပြည်လုံး ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာဖြင့်လည်းကောင်း ရေးသားဖော်ပြ နိုင်သည်
ထုထည်ကိုမူကား ကုဗစင်တီမီတာ၊ ကုဗဒက်စီမီတာ၊ ကုဗကီလိုမီတာစသည်ဖြင့် အရွယ်ကိုလိုက်ပြီး သုံးစွဲကြသည်
ထိုနောက် အရည်ကိုတိုင်းရန် ပိုင့်၊ ကွပ်စသည့် အတိုင်းများအစား အထက်ဖော်ပြပါ အတိုင်းအတာများဖြင့် စနစ်တစ်ခုကို စီမံယူခဲ့ကြသည်
သူတို့သည် အနား ၁ဝ စင်တီ မီတာစီရှိသော အန်စာပုံခွက်အရွယ် သို့မဟုတ် ကုဗ ၁ဝဝဝ စင်တီမီတာရှိသော အရွယ်ကို တစ်လီတာဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြ သည်
တစ်လီတာသည် ၁ ၃၄ ပိုင့် ခန့်နှင့်ညီမျှ၏
ထိုနောက် အလျားတိုင်းတွင်ကဲ့သို့ ထုထည်အကြီးများကို တိုင်း ရန် ၁ဝ လီ၊ ၁ဝဝ လီ၊ ၁ဝဝဝ လီ အသီးသီး ပြုလုပ်ယူ ပြီးလျှင် ထုထည်အငယ်မျိုးကိုတိုင်းရန် ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ် စသည်ဖြင့် အောက်ပါဇယားအတိုင်း အသီးသီး ခွဲစိတ်ယူသည်-၁ဝ မီလီ လီတာ  ၁ စင်တီ လီတာ၁ဝ စင်တီ လီတာ  ၁ ဒက်စီ လီတာ၁ဝ ဒက်စီ လီတာ  ၁ လီတာ၁ဝ လီတာ  ၁ ဒက်ကာ လီတာ၁ဝ ဒက်ကာ လီတာ  ၁ ဟက်တို လီတာ၁ဝ ဟက်တို လီတာ  ၁ ကီလို လီတာအလေးချိန်ကိုမူကား သူတို့သည် ရေမှရယူကြသည်
စင်တီဂရိတ် ၄ ဒီဂရီအပူချိန်တွင် ရေသည် အလေးဆုံးဖြစ်၍ ထိုရေ တစ်ကုဗစင်တီမီတာ၏ အလေးချိန်ကို တစ်ဂရမ်ဟု သတ်မှတ်ယူကြသည်
(တစ်ဂရမ်သည် ၁၃ဝ အောင်စသာသာ ရှိသည်
တစ်ဂရမ်ကို တစ်ဖန် အောက်ပါအတိုင်း ဆယ်လီ၊ ရာလီ၊ ထောင်လီသို့လည်းကောင်း၊ ဆယ်စိတ်၊ ရာစိတ်၊ ထောင်စိတ်သို့လည်းကောင်း သတ်မှတ်ယူကြပြန်သည်
၁ဝ မီလီ ဂရမ်  ၁ စင်တီ ဂရမ်၁ဝ စင်တီ ဂရမ်  ၁ ဒက်စီ ဂရမ်၁ဝ ဒက်စီ ဂရမ်  ၁ ဂရမ်၁ဝ ဂရမ်  ၁ ဒက်ကာ ဂရမ်၁ဝ ဒက်ကာ ဂရမ်  ၁ ဟက်တို ဂရမ်၁ဝ ဟက်တို ဂရမ်  ၁ ကီလို ဂရမ်ထိုသိပ္ပံဆရာကြီးများသည် အတိုင်းအတာများကိုတီထွင် ခဲ့ရာ၌ လွယ်ကူစေရန် ထိုအတိုင်းအတာများကို ခွဲစိတ်ပြီး သတ်မှတ်သောအခါ လက်တင်အမည်များပေးခဲ့၍ အလီပြုလုပ် ပြီး သတ်မှတ်သောအခါ၌မူကား ဂရိအမည်များကို ပေးခဲ့ကြ သည်
ပုံပမာ မီလီမီတာသည် လက်တင်စကားဖြစ်၍ မီတာ၏ ထောင်စိတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီးလျှင် ကီလိုမီတာမှာ ဂရိစကေးဖြစ် ၍ မီတာတစ်ထောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
မက်ထရစ်စနစ်ကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ သိပ္ပံဆရာများ သုံးစွဲလျက်ရှိကြသည်
ဤစနစ်သည် ရှေးဟောင်းစနစ်များထက် တွက်ချက်ရာ၌ ပိုမိုလွယ်ကူ၍ ပိုမိုတိကျသဖြင့် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား မှာပင် အခြားကိစ္စများအတွက်လည်း တဖြည်းဖြည်း အသုံးများ လာလျက် ရှိပေသည်
ပထမ ကျော်အောင်စံထား ဆရာတော် အရှင်ဉာဏဝရ (မြန်မာနှစ် ၁၀၆၇ - ၁၁၁၅) လောင်းလျာကို ပုခန်းကြီးမြို့ မြောက်လက်ပိုင်သင်ရွာ၌ အဖ ဦးရွှေအောင်၊ အမိ ဒေါ်ကြုတ်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၀၆၇ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ပန်းအောင် ဖြစ်သည်
ငါးနှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ မိဘနှစ်ပါးက ပုခန်းကြီးတောင် နောက်အရွာ နိဗ္ဗာန်ကျောင်း ဆရာတော် အရှင်ဓမ္မာနန္ဒာလင်္ကာရ၏ တပည့် အရှင်စန္ဒမဉ္ဇူသာ ဆရာတော်ထံတွင် အပ်နှံ၍ ကျမ်းဂန်အရပ်ရပ်၊ ပိဋကတ် သုံးပုံ တို့ကို သင်ကြားစေခဲ့လေသည်
( ၁၂ )နှစ် သို့ ရောက်သောအခါ မိဘနှစ်ပါးတို့သည် သာမဏေ ရပဗ္ဗဇ္ဇအဖြစ်သို့ သွတ်သွင်းချီးမြှင့်ကြသဖြင့် ကိုရင်ကလေး အဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဘွဲ့တော်မှာ အရှင်ဉာဏဝရ ဟူ၍ ဖြစ်သည်
အရှင်ဉာဏဝရသည် အသက်ပင်ငယ်သော်လည်း ရည်ရွယ်ချက်ကြီးမားလှသော သာသနာ့အာဇာနည်လောင်း သာသနာ့သူရဲကောင်းပီပီ ကျမ်းဂန်အတန်တန် တို့ကို စွမ်းစွမ်းတမံ ကြိုးကုတ် သင်ကြားလေ့လာမှုကြောင့် တောနယ်အတွင်း ကျော်စော ထင်ရှားခဲ့လေသည်
ထို့နော်က ၁၀၈၅ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း ( ၈ )ရက်နေ့တွင် အင်းဝမြို့တွင် ထင်ရှားကျော်စောလှသော အောင်စံတုလွှတ်ကျောင်းကြီးတွင် သီတင်းသုံးနေသည့် မိုးထိ ဆရာတော်ကြီးထံ ဂန္ထတရ ( ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာဋီကာ အနုမခု လက်သန်းပဏ္ဍိတို့မှ တစ်ပါး ပိဋကတ်နှင့် ဆိုင်သော ကျမ်းဂန်များ) တို့ကို ဆက်ကပ်ဆည်းပူးယူခဲ့သည်
မိုးထိဆရာတော်ကြီး၏ ခြေတော်ရင်း၌ သာမဏေဘဝဖြင့် ဂန္ထတရတို့ကို အားထုတ်ဆည်းပူးရင်း အသက် ( ၁၉ )နှစ် သက္ကရာဇ် ၁၀၈၆ ခုတွင် အင်းဝ နေပြည်တော်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် သုဓမ္မာစာပြန်ပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ပြန်ဆိုရသော ကျမ်းစာများမှာ သဒ္ဒါကြီးနှင့် သဒ္ဒနီတိ ( ၃ ) ကျမ်း၊အဘိဓမ္မာဘက်ဆိုင်ရာ ( ၃ ) ကျမ်း၊ဝိနည်းဘက်ဆိုင်ရာ ( ၃ ) ကျမ်း၊ဝိနည်းအဋ္ဌကထာဘက်ဆိုင်ရာ ( ၃ ) ကျမ်း၊သုတ္တန်ဘက်ဆိုင်ရာ ( ၂ ) ကျမ်း၊ဆန်းဘက်ဆိုင်ရာ ( ၂ ) ကျမ်း၊အလင်္ကာဘက်ဆိုင်ရာ ( ၂ ) ကျမ်း၊အဘိဓာန်ဘက်ဆိုင်ရာ ( ၂ ) ကျမ်း၊ ပေါင်း ( ၂၁ ) ကျမ်းကို အာဂုံပြန်ဆိုရလေသည်
ဤ ( ၂၁ ) ကျမ်းတို့၏ အဋ္ဌကထာဋီကာတို့ သဘောအယူအဆတို့ကို သတ်ပုံမှန်ကန်၍ လက်ရေးလက်သားကောင်းမွန်စေရခြင်း၊ သတ်ပုံကျမ်းမှာ အက္ခရာပဘေဒနှင့် သဗ္ဗဉာဏံ ချီသတ်ပုံ၊ ဝဏ္ဏဗောဇနသတ်အင်း၊ သတ်ညွှန်းကြီးများကိုလိုက်နာရခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
ထိုသုဓမ္မာစာပြန်ပွဲတော်ကြီးမှာ နှစ်စဉ် နယုန်လဆန်း ( ၁ ) ရက်နေ့မှ လပြည့်အထိ ( ၁၅ ) ရက်တိုင်ကျင်းပကြလေသည်
စာပြန်ပွဲဝင်ရဟန်းတော်များမှာ လူဝတ်လဲစေ၍ ဖြေဆိုကြရသည်
ထိုနှစ်က ပထမကျော်တန်းဝင် လူပြန်တော်များမှာ ( ၃၀ဝ ) ကျော်ထက်မနည်း ဖြစ်ပေသည်
ထိုအထဲတွင် ကျော်အောင်စံထား လောင်းလျာ မောင်ပန်းအောင်နှင့် ဗားကရာတိုက်လူပြန်တော် ရှင်ဓမ္မတို့နှစ်ယောက်သာ အထူးချွန်ဆုံး ဖြစ်နေလေသည်
သုဓမ္မာဆရာတော်တို့ မေးသမျှကို မိုးသီးမိုးပေါက်ပမာ ဖြေဆိုနိုင်ကြသည်
ဉာဏ်ရည်ချင်း၊ သတ္တိချင်း တူနေကြပေရာ သုဓမ္မာဆရာတို့မှာ အခက်ကြုံနေကြပေသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော ပထမကျော်ဘွဲ့ထူးမှာ တစ်ပါးသာပေးရမည့် ထုံးတမ်းစဉ်လာ သတ်မှတ်ချက်ကြီး ရှိနေသောကြောင့်ပင်
သို့အတွက် နောက်ဆုံးအနေဖြင့် လက်ရေးလက်သားနှင့် သတ်ပုံတို့ကို စစ်ကြသောအခါ ဗားကရာလူပြန်တော် ရှင်ဓမ္မာ မျဉ်းကြောင်းလွတ်ရေးထားခြင်း၊ အသတ်အတင် အငင်အဆွဲ ညီညွတ်၍ စာလုံးလှသော်လည်း သတ်ပုံသတ်ညွှန်းမမှန်ကန်ခြင်းတို့ကြောင့် ကျော်အောင်စံထား လောင်းလျာ လူပြန်တော် မောင်ပန်းအောင် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ရဟန်းဘောင်တက်စေ၍ သိမ်အထွက်တွင် လောကသရဖူ ဒါယကာ မင်းတရားကြီးကိုယ်တော်တိုင် ပထမကျော် ရှင်ဉာဏဝရ ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်တော်မူလေ၏
ထို့ပြင် အင်းဝမြို့တော်တောင်မျက်နှာတွင် ဆင်တဲအရပ်၌ ယာယီစံနန်းတော်ဖြစ်သော ကျော်အောင်စံထားနန်းတော်ကို ဖျက်ခဲ့၍ ကျောင်းတစ်ရာအရန်တို့ဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားအပ်သော ကျော်အောင်စံထား အမည်ရှိသော တိုက်တော်ကြီးကို ထိုရဟန်းခံသော နေ့တွင် ပင် တင်လှူတော်မူ၍ ’ဇိနစက်ကာဘိရာမရာဇာဓိရာဇဂုရု‘‘ ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုပါ အလှူခံတော်မူရသဖြင့် ထိုအချိန်မှစ၍ ကျော်အောင်စံထားဆရာတော် ပထမကျော် ရှင်ဉာဏဝရ ဟု နေပြည်တော်မဆံ့ပျံ့နှံ့သင်းလှိုင်မွှေးကြိုင်၍ လာခဲ့တော့သည်
ယနေ့တိုင်အောင် သာသနာတော်သမိုင်း၌ ယနေ့ ရဟန်းဖြစ်
ယနေ့ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှစ်ထပ်ရကျောင်းငယ်တစ်ရာ အရန်နှင့် ရွှေကျောင်းတော်ကြီးကိုလည်း အလှူခံရသော၊ အကျိုးပေးကြီးမြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကား ကျော်အောင်စံထား ဆရာတော်မှ လွဲ၍ မပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးချေ
ပထမ ကျော်အောင်စံထား ဆရာတော်သည် အင်းဝနေပြည်တော်ကျော်အောင်စံထား တိုက်တော်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် ၁၀၈၉ ခုနှစ်တွင် ပုခန်းကြီးမြို့ စည်ရှည်ဘုရား၏ အနောက်မျက်နှာ ဒါယကာ မောင်အောင်ဇေယျ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော သုံးထပ်ကျောင်းကြီးကို အလှူခံ၍ ပြောင်းရွှေ့သီတင်းသုံးတော်မူပြီးလျှင် ဂန္ထဓုရပရိယတ္တိဓမ္မတို့ကို ပို့ချသင်ကြားရာ သာသနာတော်၏ အကျိုးကို ထမ်းရွက်တော်မူခဲ့လေသည်
ထို့နောက်နေပြည်တော်နှင့် ကွဲကွာ၍ နေခြင်းငှာ မသင့်ဟု မင်းနှင့်တကွသော နေပြည်တော်သူ နေပြည်တော်သားများက ၁၀၉၄ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပင့်သဖြင့် ရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော်ရှိ ကျော်အောင်စံထားတိုက်တော်သို့ ပြန်လည်သီတင်းသုံးတော် မူခဲ့လေသည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၀ ပြည့်နှစ်သို့ ရောက်သော အခါ လောကသရဖူစေတီတော် ဒါယကာ မာဂဓအဘိဓာန် နိဿယ၊ ကဝိလက္ခဏာခေါ် သဒ္ဒါပမတ် အဆုံးအဖြတ် ဖြစ်သော မြန်မာသဒ္ဒါကျမ်း၊ နေပြည်တော်တွင် ရဟန်းရှင်လူတို့ သေဖိုသေမ ရဟန်းသောက်ကောင်း၊ မသောက်ကောင်း အငြင်းဖြစ်ပွားကြ၍ သုရာဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊ ပါဒနက္သန် ရှိခိုးဂါထာများကို ရေးသားပြီးခါစနှစ်ဖြစ်၍ အနားယူလိုသည်က တစ်ကြောင်း၊ တိုင်းပြည်ရေးရာ မှာ ရှုပ်ထွေးလာမည်ကို သိတော်မူသည်က တစ်ကြောင်း၊ ညောင်ကန်ရွာ၌ သာသနာပြုရန်ပင့်လျောက်ကြပြန်သောကြောင့် တစ်ကြောင်းဆရာတော်သည် ဘုရင်မင်းမြတ်ထံ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် စာတင်၍ ညောင်ကန်ရွာသို့ ပြောင်းရန် တောင်းဆိုတော်မူသည်
သို့ဖြင့် ညောင်ကန်ရွာ အနောက်တိုက် မြောက်ဘက်နားရှိ လောကမှန်ကူ ကျောင်းတိုက်ကြီးသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးပြီးလျှင် သာသနာတော်၏ အကျိုးကို သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူပြန်သည်
လောကမှန်ကူကျောင်းတိုက်ကြီးတွင် သီတင်းသုံးတော်မူရင်း အောက်ပါ ကျမ်းဂန်များကို ပြုစုတော်မူခဲ့လေသည်
ပါတိမောက္ခလေစန လက်သန်းအဋ္ဌကထာ ပါဌ်၊ အဘိဓမ္မာသင်္ဂြိုဟ်ဂဏ္ဌိပဗ္ဗကျမ်း၊ ရာဇလင်္ကာရကျမ်း၊ အဘိဓမ္မတ္ထသဂင်္ဟအဋ္ဌကထာ၊ အနုသုရာ ဝိနိစ္ဆာယ၊ ဝုတ္တောဒယဆန်းကျမ်း စာကိုယ် နိဿယ၊ ကစ္စာယနသာရ နိဿယသစ် အကျယ်၊ ကမ္မဝါစာဂဏ္ဌိ၊ စကင်္ဂိကဝိနစ္ဆယ၊ အနုသုရာ ဝိနစ္ဆာယ၊ ဒုဋ္ဌက္ခရ ပဏ္ဌိကျမ်း စသည်တို့ကို ပြုစုတော်မူ၍ နေ့ညဉ့်မဟူ ဖြည့်စွမ်းတော်မူလေသည်
သို့ကလို လူ၊နတ်၊ ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့၏ အကျိုးငှာ သာသနာတော်ကြီး၏ အုတ်မြစ်အရင်းခံ ဖြစ်သော ပရိယတ္တိဓမ္မတို့ကို ပို့ချသင်ကြား ပြုစုတော်မူရင်း သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခု၊ သက်တော် ( ၄၈ ) နှစ်၊ သိက္ခာတော် ( ၂၈ ) တွင် ပစ္စုပ္ပန် ဘဝ ထွန်းတောက်ကြွချိန်ရောက်သဖြင့် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့လေသည်
( က ) လှသမိန်၊ ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်၊ ဟံသာဝတီပုံနှိပ်တိုက်၊ ၁၉၆၁၊ စာ ၂၁ -၂၂
( ခ ) အရှင်ဝါယမာဘိဝံသမထေရ် ‘ကျော်အောင်စံထားတိုက်နှင့် ဆရာတော်များ’၊ ကျော်အောင်စံထား မြန်စာပြန့်၊ ပကြိမ်၊ ၁၉၇၀
စာ ၁၆၄ - ၁၇၂
သက်သေပင် ကြီးသော်လည်း မထီးစေရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ခိုင်လုံသော သက်သေပင်ဖြစ်သော်လည်း သက်သေတစ်ခုတည်း မဖြစ်သင့်ပေ
ဆင်ကူး (ကျုံတိုင်းဖျား)ရွာ၊ ကျုံတိုင်းကလေး
လက်ပန်ဝင်း (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanwin(East))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဝင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၅ ဦး၊ မ ၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦးသည် စွယ်စုံမီဒီယာ ကုမ္ပဏီကို ပိုင်ဆိုင်သူ မီဒီယာစီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
စွယ်စုံမီဒီယာမှ သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အာရောဂျံ မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်မြန်မာ ဂျာနယ်၊ Good Health ဂျာနယ် တို့ကို ထုတ်ဝေလျက်ရှိသည်
ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦးသည် သုတစွယ်စုံစာပေဆုကိုလည်း နှစ်စဉ်ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ပေးနေသည်
ငယ်စဉ်က လေးထပ်ကွမ်း လူရည်ချွန် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ပညာသင်ဆု ရရှိခဲ့၍ ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ဆေးပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင် ရရှိခဲ့သည်
ဆေးပညာ မဟာသိပ္ပံ (ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေး) ဘွဲ့ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စာရင်းအင်း ပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေနယ်သို့ စတင် ဝင်ရောက် ခဲ့ပြီး ယနေ့ အထိ စာနယ်ဇင်း မျိုးစုံတွင် ကလောင် အမည် ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး အပြင် တင်ထွန်းဦး (ဆေး-၂)၊ တင်မင်းထွန်း၊ မိုးဦးထွန်း၊ အာရောဂျံ၊ သုတမောင်၊ နေမျိုးလင်း၊ ထွန်းဝင်းလတ်၊ ဇေထက် စသည့် ကလောင်ခွဲ များဖြင့် ကျန်းမာရေး၊ အားကစားနှင့် သုတ ပညာပေး ဆောင်းပါး (၁၁ဝဝ) ကျော်နှင့် လုံးချင်း စာအုပ် (၂၃) အုပ် ရေးသား ပြုစုခဲ့၏
လစဉ်ထုတ် သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အာရောဂျံ ကျန်းမာရေး မဂ္ဂဇင်း၊ အားကာ အားကစား မဂ္ဂဇင်း၊ အပတ်စဉ်ထုတ် ပြည်မြန်မာ သတင်း ဂျာနယ်၊ သတင်းလွှာ ဂျာနယ်နှင့် သုတ စွယ်စုံ စာအုပ်တိုက် တို့၏ စာတည်းချုပ်လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်စာမူဆုကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး စာမူဖြင့် ပထမဆု ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အားလုံး ကျန်းမာ ပြည်သာယာ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အမျိုးသား စာပေဆု နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်
ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှ ပေးအပ်သော Man of the Year () ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် နိုင်ငံ့တာဝန် အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန၊ ကျန်းမာရေး ပညာဌာနတွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ် အထိ လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏ ခွင့်ပြုစေလွှတ်ချက်များအရ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ဟောင်ကောင် ဒေသများသို့ ကျန်းမာရေး၊ အားကစား၊ စာပေ ထုတ်ဝေရေး၊ စာပေ ချစ်ကြည်ရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီလာခံ၊ ဆွေးနွေးပွဲ၊ ပြပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ သင်တန်းနှင့် လေ့လာရေးခရီးများ သွားရောက်ခဲ့သည်
ကျောင်း၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ လုပ်ငန်းဌာနများနှင့် သင်တန်းများတွင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ကျန်းမာရေး ပညာပေး ဟောပြော ပို့ချခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ် အထိ မြန်မာ့အသံ မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ သုတအဖြာဖြာ အစီအစဉ်မှ အပတ်စဉ် အသံလွှင့် ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုများ အတွက် ရုပ်ရှင် အဆင့်အတန်း မြှင့်တင်ရေး အကဲဖြတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ အားကစား ကလောင်ရှင်များ အဖွဲ့ချုပ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့တွင် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပုံနှိပ်နှင့် ထုတ်ဝေသူ လုပ်ငန်းရှင်များအသင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ်တွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မူးယစ်ဆေးဝါး ဆန့်ကျင်ရေး အသင်းတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဒေါက်တာတင်ထွန်းဦးသည် စာပေသမားအမည်ခံ စီးပွားရေးသမားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစိုးရလူကြီးပိုင်းကို သဘောကျအောင် ပေါင်းသင်းနိုင်ခြင်း များကြောင့် အငြင်းပွားဖွယ် လူတစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သည်
အတိုက်အခံများ ဝေဖန်နေသည့်ကာလမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်လိုက်သော မြန်မာတိုင်း(မ်)ဂျာနယ်၏ ထုတ်ဝေသူဖြစ်လာခဲ့သည်
သို့သော် လုပ်ပိုင်ခွင့်မရှိဘဲ ပြန်ကြားရေးဌာန၏ ဟန်ပြထုတ်ဝေသူအဖြစ် သိထားကြသည်
သူ၏ ဂျာနယ်တိုက်သည် လူသစ်များအမြဲမွေးလေ့ရှိပြီး လူတော်များ ထိန်းမထားနိုင်ပေ
လတ်တလော စာနယ်ဇင်းလောကတွင် နာမည်တက်လာသော လူငယ် စာနယ်ဇင်းသမားအများအပြားမှာ သုတစွယ်စုံ စာအုပ်တိုက်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်
ဇနီးမှာ ဒေါက်တာခင်မိုးမိုးဖြစ်ပြီး သုတစွယ်စုံစာအုပ်တိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးလည်းဖြစ်သည်
သမီးလေးယောက်ရှိသည်
ပထမဇနီးနှင့်ရသော သမီးအကြီးနှစ်ယောက်မှာ ဆေးတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ကြသည်
ကောင်းကျိုးမပေး မူးယစ်ဆေး - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာ သင့်ခန္ဓာ - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာ အဖြေလွှာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ခုခံအား ကျဆင်းမှု ကူးစက် ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) - ၁၉၈၉ ခုနှစ်စာအုပ် စာနယ်ဇင်း စာကြည့်တိုက်နှင့် မြန်မာစာပေ - ၁၉၉၉ ခုနှစ်စိတ်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ဆရာဝန်နှင့် သူ့လူနာများ (လက်ရွေးစင် ဆေးပညာပေး ဝတ္ထုတိုများ ) - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ဆဝါဒီမြို့တော် (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၁) - ၁၉၈၉ ခုနှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၂) - ၁၉၉၃ ခုနှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၃) - ၁၉၉၅ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မြန်မာပြည် တောင်ဘက်စွန်းနှင့် ရွှေကျွန်းသို့ (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှုခင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၉ ခုနှစ်လူကောင်းလူတော် တို့ရည်မျှော် - ၁၉၈၇ ခုနှစ်လူတိုင်းအတွက် စိတ်ဝင်စားစရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်သုတအံ့ဖွယ် အသွယ်သွယ် - ၁၉၈၃ ခုနှစ်သက်ရှည်ကျန်းမာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်အသက်ရှည်ရာ အနာမဲ့ကြောင်း - ၁၉၈ဝ ခုနှစ်အားလုံးကျန်းမာ ပြည်မြန်မာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်အားလုံးကျန်းမာ ပြည်သာယာ - ၁၉၈၇ ခုနှစ်
တချောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tachauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နမ်းဆီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ်းဆီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၅၄ ဦး၊ မ ၃၉၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၅၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
ခချိဂဝဘူတာ  (勝川駅 ခချိဂဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ ခဆုဂအိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဖန်းခါးကွင်းရွာ၊ ဖန်ခါးကွင်း
အကျွတ်အလွတ်စေတီတော် သည် ပဲခူးမြို့အနောက်ဘက်ရှိ မဇင်းချောင်း၏ တောင်ဘက် တောအတွင်း တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
ဤစေတီကို ရာဇာဓိရာဇ်၏ သားတော်ဖြစ်သူ ဗညားဓမ္မရာဇာက တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဗညားဓမ္မရာဇာသည် ဟံသာဝတီ၌ နန်းတက်ခဲ့၏
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက်ဖြစ်ရာ မင်းကြီးသည် စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်နေ၏
ထိုအခါ ပန်းရံတောင်ငူအရှင်မြတ်သည် မင်းကြီးထံကြွလာပြီး မင်းကြီးအား တရားဟောပြောခဲ့သည်
မင်းကြီးသည် အကုသိုလ်စရိုက်တို့မှ ကင်းကွာခဲ့ရသဖြင့် ဟံသာဝတီ၏ အနောက်ဘက် သုဝဏ္ဏမဟီကုန်းတွင် စေတီတည်ခဲ့သည်
စေတီ၌ နန်းစဉ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်၊ ဓာတ်တော်သုံးဆူတို့ကို ဌာပနာခဲ့သည်
ထို့ပြင် မင်းကြီး ဝတ်ဆင်သည့် မကိုဋ်တော်နှင့် ပတ္တမြားတို့ကိုလည်း ဌာပနာခဲ့ကာ ရွှေသင်္ကန်းကပ်လှူခဲ့သည်
ထို့အပြင် စေတီတော်ကုန်းမြေ၏ မြောက်ယွန်း၌ ဓာတ်တော်များ ဌာပနာကာ စေတီတော်တစ်ဆူ တည်ခဲ့သည်
ထိုစေတီတော်တို့ကို အကျွတ်စေတီ၊ အလွတ်စေတီ ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်
စေတီတော်တို့သည် ကာလကြာညောင်းလာသဖြင့် ယိုယွင်းပျက်စီးလာခဲ့ကြသည်
တောအုပ်များဖြင့် အုပ်ဆိုင်းကာ ကွယ်နေ၏
သက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ခုနှစ်၊ ကဆန်လဆန်း ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ နာဂလိုဏ်ဂူ ကလေးဝကျောင်းဆရာတော် ဦးသာဂရ ဦးဆောင်ကာ ရှာဖွေရာ စေတီတော်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၃၂၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့မှစတင်ကာ စေတီအဟောင်းနေရာတွင် စေတီငယ်တစ်ဆူစီ တည်ထားခဲ့သည်
ကဆုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် စေတီနှစ်ဆူကို ထီးတင်၍ အနေကဇာတင်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်
ဦးတိုရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
ပင်တွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၆၁ ဦး၊ မ ၄၉၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ပင့်ကူလူသား အိမ်ပြန်လာခြင်း (အင်္ဂလိပ်: Spider-Man: Homecoming) သည် ၂၀၁၇တွင် ထွက်ရှိသော အမေရိကန် လူစွမ်းကောင်းရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး မာဘယ်ကာတွန်းများမှ ပင့်ကူလူသား ဇာတ်ကောင်ကို အခြေခံထားသည်
ကိုလံဘီယာ ရုပ်ရှင်နှင့် မာဗယ်လ်စတူဒီယို တို့ ပူးပေါင်းထုတ်လုပ်ပြီး ဆိုနီ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးက ဖြန့်ချိသည်
ယင်းသည် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပင့်ကူလူသား အသစ်တဖန် ပြန်လည်မွေးဖွားခြင်း ဖြစ်ပြီး မာဘယ်ရုပ်ရှင် စကြဝဠာ အတွက်  ၁၆ ကားမြောက် ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်
John Watts က ရိုက်ကူးပြီး ဇာတ်ညွှန်းကို Jonathan Goldstein နှင့် John Francis Daley, Watt နှင့် Christopher Ford, Chris McKenna နှင့် Erik Sommers တို့ က ရေးသားခဲ့သည်
တွမ်ဟော်လန် က ပင့်ကူလူသားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ပြီး၊ Michael Keaton, Jon Favreau, Zendaya, Donald Glover, Tyne Daly, Marisa Tomei, နှင့် Robert Downey Jr တို့လည်း ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ယခုပင့်ကူလူသားရုပ်ရှင်တွင် ပီတာပါကာသည် ပင့်ကူလူသားဘဝနှင့် ကျောင်းသားဘဝနှစ်ခုကြား ဗျာများပြီး နေထိုင်သွားပုံကို ပြသထားသည်
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀၁၅ တွင် မာဘယ်စတူဒီယိုနှင့် ဆိုနီရုပ်ရှင်တို့သည် ပင့်ကူလူသားဇာတ်ရုပ်ကို မျှဝေပိုင်ဆိုင်ရမည်ဟု သဘောတူထားသည်
ပြီးခဲ့သော ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် Holland မှာ အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်ပြီး ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးပေးရန် Watt ကို ငှားရမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် Tomi က သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်လာပြီး Daley နှင့် Goldstein တို့ကိုလဲ ဇာတ်ညွှန်းအတွက် ထပ်မံငှားရမ်းခဲ့သည်
၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ရုပ်ရှင်အမည်ပေးခဲ့ပြီး Downey လည်း သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်လာခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်အဓိကအပိုင်းများကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် Fayette Country ရှိ Pinewood Atlanta စတူဒီယို နှင့် နယူးယောက်မြို့များတွင် စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
နယူးယောက်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲအပြီးတွင် Adrian Toomes နှင့် သူ၏ ကယ်ဆယ်ရေးကုမ္ပဏီမှ မြို့တော်ရှင်းလင်းရေးအတွက် စာချုပ်ချုပ်ထားသော်လဲ တိုနီ၏ အမေရိကန် အပျက်အစီး ထိန်းချုပ်ရေးအဖွဲ့ (U.S. Department of Damage Control D.O.D.C) မှ လက်လွှဲရယူခဲ့သည်
Toomes သည် သူ၏စီးပွားရေးလုပ်ငန်း ပျက်ခဲ့သော်လည်း သူ၏ဝန်ထမ်းအချို့ကို စည်းရုံးပြီး Chitauri နည်းပညာကို ထိန်းသိမ်းပြီး အဆင့်မြင့်လက်နက်ဆန်းများကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်းများ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ရှစ်နှစ်ခန့်ကြာပြီးနောက် ပီတာပါကာ မှာ Avengers အဖွဲ့ထဲသို့ တိုနီ၏ အကူအညီဖြင့် ပါဝင်ခွင့်ရခဲ့သော်လည်း တိုနီမှ သူ့အား တကယ့်Avenger အစစ်တစ်ယောက်ကဲ့သို့ မဖြစ်နိုင်သေးကြောင်းပြောသဖြင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ကျောင်းတတ်နေရသေးသည်
ပါကာသည် ကျောင်း၏ Decathlon အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ပြီး ရာဇဝတ်မှုတိုက်ခိုက်ရေးတွေမှာ အာရုံစိုက်ပြီး အချိန်ပိုပေးခဲ့သည်
တစ်ညတွင် ပါကာသည် Toomes အဖွဲ့၏ လက်နက်ဆန်းများနှင့် ATM စက်ကို ဓားပြတိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်ခဲ့ပြီး သူ့အိမ်ခန်းထဲသို့ပြန်လာစဉ်တွင် သူ၏ အချစ်ဆုံးသူငယ်ချင်းဖြစ်သော နက်မှ ပါကာမှာ ပင့်ကူလူသားဖြစ်ကြောင်းသိရှိသွားခဲ့သည်
နောက်တစ်ညမှာလဲ Toomes၏ လက်ထောက်များဖြစ်သော Jackson Brice နှင့် Herman Schultz တို့ ဒေသခံ ရာဇဝတ်သား Aaron Davis နှင့် လက်နက်အရောင်းအဝယ်လုပ်နေတာကို နှောက်ယှက်ခဲ့သည်
သို့သော် ပါကာမှာ တန်ပြန်တိုက်ခိုက်ခံရပြီး ရေနစ်သေမလိုဖြစ်ရာမှ Stark ပေးထားသော ဝတ်စုံ(ပင်ကူလူသား ဝတ်စုံကို စောင့်ကြည့်နေသော)မှ ကယ်ဆယ်ပေးခဲ့ပြီး တိုနီသည် အန္တရာယ်ရှိသော ရာဇဝတ်မှုများတွင် မပါဝင်ရန် သတိပေးခဲ့သည်
Toomes မှ Brice ကို မတော်တဆ သတ်မိခဲ့ပြီး Schultz မှာ Toomes ရဲ့ လူယုံလူဆိုးဖြစ်လာခဲ့သည်
ပါကာနှင့် နက် တို့သည် Brice ကျန်ခဲ့သော လက်နက်ကို လေ့လာနေပြီး စွမ်းအင်တုံးကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သည်
ပါကာ သည် Schultz တွင် ထောက်လှမ်းရေး ကိရိယာလေး တပ်ပေးလိုက်ပြီး ထိုကိရိယာအားဖြင့် Schultz သည် မေရီလန်းကို သွားနေသည်ကို သိခဲ့သည်
ထို့နောက် ပါကာသည် Decathlon အဖွဲ့တွင် ပြန်ပါဝင်ပြီး အဖွဲ့နှင့် Washington, D.C ကိုလိုက်သွားခဲ့သည်
ပါကာနှင့် နက်တို့သည်  ပင်ကူလူသားဝတ်စုံမှာ ထောက်လှမ်းရေးကိရိယာကို ဖယ်ရှားခဲ့ပြီး(တိုနီ၏ ထောက်လှမ်းခြင်းမှ ရှောင်ရှားရန်) ပိတ်ထားသောအဆင့်မြင့်နည်းပညာများကိုလဲ အသုံးပြုခွင့် ဖွင့်လိုက်သည်
ထို့နောက် ပါကာသည် Toomes၏ D.O.D.C ကားများမှ လက်နက်များခိုးယူခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ကြိုးစားရာမှ စွမ်းအင်အသုံးလွန်ပြီး ကားထဲတွင်ပိတ်မိခဲ့သည်
သူ၏ Decathlon ပြိုင်ပွဲလဲ လွတ်သွားခဲ့သည်
နက်၏ အိတ်ထဲမှ စွမ်းအင်တုံးမှာ စိတ်ချရခြင်းမရှိတာ သိရှိပြီးနောက် သူ့သူငယ်ချင်းတွေရှိရာ ဝါရှင်တန် အထိန်းအမှတ်ကျောက်တိုင်ဆီသို့ လိုက်သွားခဲ့သည်
သူရောက်သွားချိန်မှာ စွမ်းအင်တုံးမှာ စွမ်းအားများထွက်ပြီး နက်နှင့် သူ့သူငယ်ချင်းများမှာ ဓာတ်လှေကားအတွင်းမှာ ပိတ်မိနေပြီး ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များ တားဆီးနေတဲ့ကြားမှ သူ့ငယ်ချင်းများနှင့် သူတစ်ဖက်သတ်ချစ်နေတဲ့ လဇ်တို့ကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ပါတယ်
နယူးယောက်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ပါကာသည် ဒေသခံ ရာဇဝတ်သား Aaron Davis ကိုစည်းရုံးပြီး Toomesရဲ့ ခြေလှမ်းများကို စုံစမ်းခဲ့ပြီး စတမ်ကျွန်း ကူတို့သင်္ဘောပေါ်တွင် လက်နက်ကုန်ကူးမည်ကို သိခဲ့ရသည်
ပါကာသည် Toomsရဲ့ လက်နက်ဝယ်သူအသစ်ကို ဖမ်းဆီးပေးနိုင်ခဲ့သော်လည်း Toomes မှာ လွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်
ထို့အပြင် Toomesရဲ့ လက်နက်မှ ကူးတို့သင်္ဘောကို မတော်တဆ ထက်ပိုင်းဖျက်ပြီးသား ဖြစ်သွားသည်
ပါကာမှာ အစွမ်းကုန် ကယ်တင်ရန်ကြိုးစားသော်လဲ မတတ်နိုင်ဖြစ်နေစဉ်တွင် တိုနီမှာ ဝင်ကယ်လိုက်ရသည်
တိုနီမှာ ပါကာကို စိတ်ဆိုးပြီး ပင့်ကူလူသားဝတ်စုံကို ပြန်သိမ်းသွားခဲ့သည်
ပါကာဟာ သူ့ရဲ့ ကျောင်းသားဘဝမှာ ဆက်လက်နေထိုင်နေပြီး ကျောင်းသားဟောင်းများ ပြန်လည်တွေ့ဆုံပွဲကို လဇ်ကို တူတူတတ်ပြီး ကရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်
ထိုညမှာပင် လဇ်သည် Toomes ၏သမီးဖြစ်ကြောင်း သိလိုက်ရပြီး ပါကာသည် ပင့်ကူလူသားဆိုတာကို Toomes က သိသွားခဲ့သည်
ထို့အပြင် ယင်းညမှာပင် Toomes သည် D.O.D.C ၏ ပစ္စည်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လေယာဉ်ကို ပြန်ပေးဆွဲမည်ကို ပါကာ သိရှိသွားပြီး ကပွဲမှ ထွက်လာခဲ့သည်
D.O.D.C ၏ လေယာဉ်ထဲတွင် Avenger များ၏ လက်နက်များပါဝင်ပြီး Avenger Tower မှ သူတို့၏ ရုံးချုပ်အသစ်ကို ရွှေ့ပြောင်းရန် ဖြစ်သည်
ပါကာသည် သူ့၏ ဝတ်စုံအဟောင်းကိုသာ ဝတ်ဆင်ပြီးတိုက်ပွဲဝင်ရန် ထွက်လာခဲ့သည်
ပါကာသည် Schultz ၏တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံရပြီး နက်၏အကူအညီဖြင့် ကျော်ဖြတ်လာနိုင်ခဲ့သည်
နက်က  ပါကာကို Toomes ၏ မြေအောက်ခန်းကို သွားနိုင်အောင် လမ်းပြပေးခဲ့သည်
Toomes သည် ပါကာကို မြေအောက်ခန်းဖြိုချပြီး သတ်ခဲ့သော်လည်း ပါကာလွတ်မြောက်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံးတွင် ပါကာသည်Toomes ကို ခက်ခက်ခဲခဲ သေသေကြေကြေတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး ပင့်ကူမျှင်များနဲ့ ချီနှောင်ကာ ရဲလက်အပ်နိုင်ခဲ့သည်
ပါကာ၏ ကြိုးစားမှုများကြောင့် တိုနီသည် Avengers အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ပါကာက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
တိုနီဟာ ပါကာနှင့်စကားပြောပြီး ပေပါပေါ့ ကို လက်ထပ်ခွင့် တောင်းခဲ့သည်
တိုနီသည် ပါကာကို သူ၏ ပင့်ကူလူသားဝတ်စုံကို အိမ်တွင်သွားထားပေးခဲ့ပြီး ဝတ်ကြည့်စဉ်မှာ အန်တီမေက တွေ့သွားပြီး ရုပ်ရှင်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
မာဘယ်ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေး၏ ထုံးစံအတိုင်း ရုပ်ရှင်အဆက်တွင် Gargan သည် ထောင်တွင်းတွင် Toomes အနားကပ်ပြီး ပင့်ကူလူသားသည် ဘယ်သူလဲ မေးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း Toomes ကမဖြေခဲ့ဘဲ "If I know who he was, he would already be dead." ဟုသာ ပြောခဲ့သည်
ယန်းဆော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghsaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၆၆ ဦး၊ မ ၂၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတိုရွာမရွာ၊ သပြေချောင်း
ဘက်ဒူလာကြေးညိုရုပ်ပွားတော် သည် အနုရာဒပူရခေတ်ကာလက ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းရုပ်ပွားတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဘက်ဒူလာမြို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
၎င်းကို အေဒီ ၆ ရာစုဝန်းကျင်က ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ကြေးညိုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် အတွင်းဘက်အခေါင်းပါ ရုပ်ပွားတော်ဖြစ်သည်
အမြင့်သည် ၅၄.၅ စင်တီမီတာ ရှိသည်
ယခုအခါတွင် ကိုလံဘိုအမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်
ရုပ်ပွားတော်၏ ပုံစံသည် ဗုဒ္ဓ ၏ ဝိရသန (Virasana ) ပုံစံဖြစ်ကာ လက်ယာဘက်လက်တော်သည် vitarka မုဒြာပုံစံ ဖြစ်သည်
ရုပ်ပွားတော်သည် ဗုဒ္ဓသည် တရားဟောပြောနေဟန် ဖြစ်သည်
လက်ဝဲဘက်လက်တော်သည် သင်္ကန်းကို ကိုင်တော်မူထားကာ ataka hasta  မုဒြာပုံစံ ဖြစ်သည်
အနုရာဒပူရခေတ်ကာလက ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များတွင် usnisha  ရုပ်ပွားတော်များကို အတန်အသင့် တွေ့ရတတ်သည်
ဤရုပ်ပွားတော်ကို တွေ့ရှိခဲ့စဉ်က ရုပ်ပွားတော်သည် ပျက်စီးနေသည့် အခြေအနေ ဖြစ်သည်
တင်ကွဲပန်ဟိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: TinkwePanghaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ နောင်ကွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကွမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၈ ဦး၊ မ ၉၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
လက်စွပ်ကွင်း နက်ဗျူလာ (Messier 57, M57 သို့မဟုတ် NGC 6720 ဟုလည်းသိထား) သည် လိုင်ရာ ကြယ်စုတန်းရှိ ဂြိုဟ်ဆိုင်ရာ နက်ဗျူလာတစ်ခုဖြစ်သည်
[C]  ယင်းကဲ့သို့သော နက်ဗျူလာများသည် ကြယ်တစ်စင်း ကြယ်ဖြူပုအဖြစ်မရောက်ခင် နောက်ဆုံးအဆင့်တွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး တောက်ပသော အိုင်ယွန်းနစ်ဓာတ်ငွေ့အမြောက်အများကို ဘေးပတ်ဝန်းကျင်အာကာသထဲ့သို့ ထုတ်လွှတ်လေ့ရှိသည်
နက်ဗျူလာအား ပြင်သစ် နက္ခတ္တပညာရှင် ချားလ် မက်ဆီယာ ဆိုသူမှ ၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာမြေမှ ၀.၇၈၇ kpc (၂,၅၇၀ အလင်းနှစ်) ကွာဝေးသည်
ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မပါရာဇိက သည် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာကျင့်သုံးရသည့် နောက်ဆုံးသိက္ခာပုဒ် ဖြစ်၏
ပါရာဇိက သိက္ခာပုဒ်တစ်ခု ဖြစ်၏
ကျူးလွန်သောရဟန်းသည် ရဟန်းအဖြစ်မှ လျှောကျရ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီမြို့၊ မဟာဝုန်တောပြာသာဒ်ဆောင်ပေါက်သော ကျောင်းကြီးတွင် သီတင်းသုံးနေချိန် ဖြစ်၏
များစွာသောရဟန်းတို့သည်လည်း ဝဂ္ဂုမုဒါမြစ်ကမ်းပါးတွင် ဝါကပ်နေကြ၏
ထိုအချိန်တွင် ဝဇ္ဇီတိုင်းသည် ခေါင်းပါးသဖြင့် အသက်မွေးရန် ခဲယဉ်း၏
ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် မည်သို့ပြုပါက ဆွမ်းအတွက် မပင်မပန်းဘဲ ရှိမည်နည်းဟု ကြံတွေးကြ၏
ထို့နောက် ရဟန်းတို့သည် “ငါတို့သည် လူတို့၏ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ်ပါးထက် လွန်မြတ်သော ဈာန် မဂ်ဖိုလ်တရား၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုကြမည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် ပထမဈာန်ကို ရသည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် သောတာပန် ဖြစ်သည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် သကဒါဂါမ် ဖြစ်သည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် အနာဂါမ် ဖြစ်သည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် ရဟန္တာ ဖြစ်သည်
ဤမည်သော ရဟန်းတို့သည် ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကို ရသည်
ဤမည်သော ရဟန်းသည် အဘိညာဏ် ခြောက်ပါးကို ရသည်” ဟု ပြောဆိုပါက လူတို့သည် ငါတို့အား ပေးလှူကြလိမ့်မည်ဟု တိုင်ပင်ကာ ချမ်းသာစွာ ဝါကပ်တော် မူကြ၏
ထို့နောက် ရဟန်းတို့သည် ဝါလွန်၍ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ဖူးမြော်ရန် လာကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားထံသို့ လာရောက်ဖူးမြော်ကြသော ရဟန်းတို့သည် ပိန်၊ ကံ ကြ၏
သို့သော် ဝဂ္ဂုမုဒါမြစ်ကမ်း၌ နေသော ရဟန်းတို့သည် လှပသော ကိုယ်အရေအဆင်း ရှိကြ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့အား “ချမ်းသာစွာ ဝါကပ်ခဲ့ရပါသလား”ဟု မေးမြန်း၏
ထိုရဟန်းတို့သည် ချမ်းသာခဲ့ကြောင်း ဖြေကြား၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝဂ္ဂုမုဒါမြစ်ကမ်းနေ ရဟန်းတို့အား မည်ကဲ့သို့ ချမ်သာစွာနေခဲ့ကြောင်း မေးမြန်၏
ဤသို့ဖြင့် ရဟန်းတို့သည်  မိမိတွင် အမှန်တကယ်မရှိသော ဈာန် မဂ်ဖို်လ်တို့ဖြင့် ပြောဆိုကာ ချမ်းသာစွာ နေခဲ့ကြောင်း မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သိတော်မူ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့အား “အကျင့်သီလမရှိဘဲ တိုင်းသူပြည်သားတို့ လှူဒါန်းသော ဆွမ်းကို စားခြင်းထက် ရဲရဲညီး ဖုတ်ထားသော သံခဲတွေ စားရခြင်းက မြတ်သေး၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏
ထိုသို့ ဝဂ္ဂုမုဒါမြစ်ကမ်းနေရဟန်းတို့ကို များစွာသောအကြောင်းတို့ဖြင့် ကဲ့ရဲ့တော်မူပြီးလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်ကို ရဟန်းတော်များ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပညတ်တော်မူ၏
“အကြင်ရဟန်းသည် မသိဘဲ ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော မြတ်သောဉာဏ်အမြင်ဟု ဆိုအပ်သော လူတို့ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးထက် လွန်မြတ်သော ဈာန်မဂ်ဖို်လ်တရားကို မိမိသို့ ဆောင်ကပ်၍ “ဤသို့ ငါသိ၏၊ ဤသို့ ငါမြင်၏” ဟု ပြောကြားငြားအံ့
ထိုသို့ ပြောကြားပြီးမှ နောက်အခါ၌ (သူတစ်ပါးတို့) မေးစစ်အပ်၍သော်လည်းကောင်း၊ မမေးစစ်အပ်ဘဲသော်လည်းကောင်း အာပတ်သင့်ရောက်ပြီး၍ စင်ကြယ်ခြင်းကို အလိုရှိရကား “ငါ့သျှင်တို့ ဤသို့ ငါမသိဘဲ သိ၏ဟု ဆိုမိပြီ၊ မမြင်ဘဲ မြင်၏ဟု ဆိုမိပြီ၊ အချည်းအနှီး မှားယွင်းသော စကားကို ပြောမိပြီ” ဟု ပြောဆိုငြားအံ၊ အထင်ကြီးမှုကို ကြဉ်၍ ဤရဟန်းသည်လည်း သာသနာတော်မှ ဆုံးရှုံးခြင်းသို့ ရောက်၏
ရဟန်းကောင်းတို့နှင့် အတူတကွ ပေါင်းသင်းရခြင်း မရှိ” ဤသို့ ပြကြကုန်လော့ဟု မိန့်တော်မူ၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်စစ်ခေါင်းဆောင်များ၊ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များအကြားတွင် ရန်ဘက် နာဇီဂျာမနီတို့၏ခြိမ်းခြောက်မှုများအနက် အထင်ရှားဆုံးသောသူမှာ စစ်ဗိုလ်၊ ဗိုလ်မှူးတစ်ဦးဖြစ်သည့် အသေခံ(ကွန်မန်ဒို)တပ်ဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ အော်တို စကော်ဇနီ (Otto Skorzeny)ပင်ဖြစ်သည်
အီတလီအာဏာရှင်ဖြစ်သူ မူဆိုလီနီအား ကယ်တင်ခြင်း၊ ဟန်ဂေရီခေါင်းဆောင် နီကိုးလ်စ်ဟော်သီအား ဖမ်းဆီးခြင်း၊ ယူဂိုဆလဗ်ခေါင်းဆောင် မာရှယ်တီးတိုးအား ဖမ်းရန်အားထုတ်ခြင်းနှင့် မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုအကြီးအကဲ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အိုက်ဆင်ဟောင်ဝါအား လုပ်ကြံရန်ကြံစည်အားထုတ်ခြင်းတို့ဖြင့်ထင်ရှားပါသည်
(သို့သော် အိုက်ဆင်ဟောင်ဝါအား လုပ်ကြံခြင်းမှာ ကောလာဟလမျှသာဖြစ်သည်
စကော်ဇနီအား ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ ပိုမားရေးနီးယားပြည်နယ် အရှေ့ပိုင်းမှ စကော်စင်ဇင်ရွာလေးတွင် ဖွားမြင်သည်
မျိုးရိုးစဉ်ဆက် စစ်မှုထမ်းသော စစ်သားများဖြစ်ခဲ့သည့်အလျှောက် စကော်ဇနီသည်လည်း စစ်တပ်သို့ဝင်လေသည်
ငယ်စဉ်က ဆင်းရဲလွန်းလှသဖြင့် အသက် ၁၅နှစ်မှသာ ထောပတ်ကိုပထမဆုံး မြင်ဖူး၊မြည်းဖူးသည်ဟု ဆိုသည်
လူရွယ်ဘဝက ဓားပွဲပေါင်း ၁၅ပွဲနွဲပြီး ၂ပွဲသာရှုံးသည်
တစ်ပွဲမှာ အရှုံးသာမက သေရာပါမည့် ဘယ်ဘက်ပါးပြင်မှ ကန့်လန့်ဖြတ် အနာရွတ်ထင်ကျန်ပြီး၊ နောက်တစ်ပွဲမှာ နှလုံးသားရေးအရ ရှုံးလေသည်
ကျောင်းသင်ခန်းစာများတွင်လည်း သင်္ချာ၊ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ စသည်ဖြင့် သိပ္ပံပညာရပ်များတွင်သာ စိတ်ပါဝင်စားပြီး သမိုင်း၊ ဒဿနိကဗေဒ စသည့်စာပေပညာများတွင် စိတ်ပါဝင်စားလေ့မရှိပေ
အသက်နှစ်ဆယ်ကျော်တွင် အရှိန်အဝါတက်လာသည့် နာဇီပါတီတွင် လူငယ်ပါတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်လာသည်
ပထမဆုံးအနေဖြင့် ပါတီ၏တာဝန်ပေးချက်အရ ဩစတြီးယားသမ္မတအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းရာတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ထိုနောက် စစ်တပ်တွင်ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်
ရှေးဦးစွာ လေတပ်သို့ဝင်သော်လည်း လေယာဉ်မှူးဖြစ်ရန် အသက်ကြီးလွန်းသည်ဟု ဆိုကာပယ်ချခံရသဖြင့် လေယာဉ်မှူးမဖြစ်ခဲ့ဘဲ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတပ်တွင် ငါးလမျှ အမှုထမ်းခဲ့သည်
ထိုနောက် နာဇီပါတီမှ ဟင်းမလား အုပ်ချုပ်သည့် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့လက်အောက်ရှိ လေယာဉ်ပစ်အမြောက်တပ်သို့ ဗိုလ်လောင်းရာထူးဖြင့် ရောက်သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပဲရစ်မြို့အား နာဇီတို့သိမ်းပြီးနောက်တွင် စကော်ဇနီအား ဟော်လန်နိုင်ငံတွင် တာဝန်ပေးခဲ့သည်
ထိုမှတဖန် ယိုဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံသို့ ဆက်လက်ရွေ့ပြောင်းခံခဲ့ရပြန်သည်
ယူဂိုဆလားဗီးယားစစ်မြေပြင်တွင် ရန်သူ ၆၃ဦးအား မိမိ၏ တိုက်ကင်းအဖွဲ့ငယ်လေးဖြင့် လက်နက်ချစေခဲ့သည်မှာလည်း လူပြောများသည့် အောင်မြင်မှုများအနက်မှ တစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သေးသည်
ထိုနောက်တစ်ဆက်တည်းပင် ရုရှားစစ်မြေပြင်သို့ စေလွှတ်တာဝန်ထမ်းဆောင်စေခြင်းခံရပြီး အဆိုပါစစ်မြေပြင်မှ ဒဏ်ရာ၊ အဖျားရောဂါနှင့် သူရဲကောင်းဆုတံဆိပ်တစ်ခုတို့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဇာတိဖြစ်သည့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊ ဗီယင်နာမြို့သို့ ရက်ရှည်အနားယူရန် ခွင့်ပြုပေးခြင်းခံရသည်
ဒဏ်ရာမှ သက်သာလာပြီးနောက် ၁၉၄၃ခုနှစ်၊ ဧပြီလ၊ ၂၀ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ကြီးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ပေးခြင်းခံရပြီးနောက်တွင် တစ်ဆက်တည်း အသေခံတပ်ဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ကိုဖွဲ့စည်းရန် ညွှန်ုကြားချက်ကို ရရှိသည်
အသေခံတပ်ဖွဲ့ဆိုသည့်အရာကို သိမြင်တို့ထိခြင်းမရှိသေးသည့် စကော်ဇနီအဖို့ အချက်အလက်၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ၊ သင်ခန်းစာများအား ရှာဖွေစုဆောင်းခြင်းကို အပူတပင်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်
လက်ထောက်အဖြစ်လည်း သူငယ်ချင်းလည်းဖြစ်၊ ရဲဘော်ရဲဘက်လည်းဖြစ်သည့် အရာခံဗိုလ် ရယ်ဒယ်အား ခန့်အပ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် မိမိတို့ထက်စောကာဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည့် ဗြိတိန်တို့၏ အသေခံတပ်ဖွဲ့များလုပ်ဆောင်ချက်နှင့် စွမ်းရည်များကို အသေးစိတ်ရှာဖွေလေ့လာခဲ့သည်
သို့ဖြင့်လပိုင်းအကြာတွင် ကျောင်းအုပ်ကြီး စကော်ဇနီဦးဆောင်သည့် ဂျာမန်အသေခံသင်တန်းကျောင်းသည် ဘာလင်မြို့တော်အနီး၊ လူကုံထံတို့ အမဲလိုက်သည့် "ဖရိုက်ဒင်သယ်" အရပ်တွင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်
ကျောင်းတွင်းရှိ စစ်တန်းလျားများတွင်လည်း အရပ်ရပ်မှ ထူးချွန်သည့်တပ်သားများဖြင့် တစ်ဖွဲဖွဲရောက်ရှိနေထိုင်လာကြသည်
မိမိလေ့လာထားသည့် သင်ခန်းစာများ၊ အချက်အလက်များအား စစ်မြေပြင်ထောက်လှမ်းရေးတပ်ဖွဲ့များ ပေးပို့သည့်အချက်အလက်များ၊ အစီရင်ခံစာများအား ပူးပေါင်းတည်းဖြတ်ပြီး အပြင်းထန်ဆုံးသောလေ့ကျင့်ခန်းများကို လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသည်
ထောက်လှမ်းရေးပညာရပ်မှအစ၊ လူသတ်ခြင်းအလယ်နှင့် တန်ပြန်ထောက်လှမ်းရေးအဆုံး ပညာရပ်များအား သင်ကြားပေးသည်
အီတလီနိုင်ငံတွင် အာဏာသိမ်းမှုတစ်ရပ်ဖြစ်ပွားကာ ဘုရင်နှင့်၎င်းအား သစ္စာခံသည့်တပ်များက မူဆိုလီနီအားဖမ်းချုပ်ပြီး မဟာမိတ်များနှင့် အပေးအယူလုပ်ကာငြိမ်းချမ်းရေးကမ်းလှမ်းခဲ့သည်
ထိုသတင်းမှာ မူဆိုလီနီမဟာမိတ်ဖြစ်သည့် ဟစ်တလာကိုလည်း ထိခိုက်စေသဖြင့် မူဆိုလီနီအား ကယ်တင်ရန်အတွက် စကော်ဇနီနှင့်၎င်း၏ အသေခံတပ်ဖွဲ့အား တာဝန်ပေးလေသည်
သို့ဖြင့် စကော်ဇနီနှင့် သူ၏တပ်သားများသည် အီတလီနိုင်ငံတွင်းသို့ ရွေ့ပြောင်းကာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ ကူးသန်းထောက်လှမ်းပြီးနောက် နောက်ဆုံးတွင် အယ်ပိုင်းတောင်တန်းပေါ်ရှိ ဂရင်းဆက်ဆိုတောင်ပေါ်အပန်းဖြေစခန်းတွင် ချုပ်နှောင်ခံထားရသည့် မူဆိုလီနီအား ထောက်လှမ်းရရှိသည်
အဆိုပါတောင်ပေါ်စခန်းသို့ ဂလိုက်ဒါ စက်မဲ့ယာဉ်များဖြင့် လျှပ်တပြတ်ဆင်းသက်ထိုးဖောက်ကာ မူဆိုလီနီအား ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဗီယင်နာမြို့သို့ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်
အကျိုးဆက်အားဖြင့် စကော်ဇနီလည်း ညတွင်းချင်းမှာပင် ဗိုလ်မှူးရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသည်
ထိုအောင်မြင်မှုသည် ဝင်ရိုးတန်းနိုင်ငံများအတွက် ကြီးကျယ်သောအောင်မြင်မှုဖြစ်ကာ မဟာမိတ်တို့အဖို့လည် အကြီးအကျယ်အံ့အားသင့်ရသည်ဖြစ်သည်
ဥရောပတိုက်တွင် စကော်ဇနီ၏ အမည်မှာ တမုဟုတ်ချင်း ပြန့်နှံ့သွားလေသည်
စကော်ဇနီ၏ မအောင်မြင်ခဲ့သော စစ်ဆင်ရေး၊အားထုတ်မှုများတွင် မာရှယ်တီးတိုးအား ဖမ်းဆီးရန်အားထုတ်ခြင်းမှာ အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ယူဂိုဆလဗ်ပြောက်ကျားများ ကျက်စားရာနယ်မြေများသို့ ကိုယ်တိုင်သွားရောက် ထောက်လှမ်းစုံစမ်းသည့်တိုင် မာရှယ်တီးတိုးအား ခြေရာခံနိုင်ခြင်းမရှိပေ
နောက်ဆုံးတွင် သတင်းအတိအကျရသောကြောင့် ဒီဗားမြို့လေးအနီးရှိ တောတောင်ထူထပ်ရာတွင် ဌာနချုပ်ပြုလုပ်ထားသည်ဖြစ်ကြောင်းသိ သဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနှင်းသော်လည်း သတင်းပေါက်ကြားသည့်အတွက် မာရှယ်တီးတိုးလွတ်မြောက်သွားခဲ့သည်
၁၉၄၄ခုနှစ် ဆောင်းဦးရာသီ၊ ဒီဇင်ဘာလမှစကာ ဥရောပတိုက်ရှိ မဟာမိတ်တပ်များအကြားတွင် တပ်သားတုများကို မကြာမကြာဖမ်းဆီးရမိလေသည်
အဆိုပါတပ်သားများမှာလည်း စကော်ဇနီ၏ အသေခံတပ်မှဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံကြပြီး တာဝန်မှာလည်း မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းချုပ်၏ အကြီးအကဲဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်ပြီး အိုက်ဆင်ဟောင်ဝါအား လုပ်ကြံရန် ဖြစ်ကြောင်း တစ်ညီတစ်ညွှတ်ထဲထွက်ဆိုသည်
သို့ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအိုက်ဆင်ဟောင်ဝါကိုယ်တိုင် ပဲရစ်မြို့ရှိ စစ်ဌာနချုပ်တွင် ရက်ပေါင်းအတန်ကြာအောင် အကျယ်ချုပ်ခံနေကြပြီး လက်အောက်အရာရှိများ၏ အရိပ်တကြည့်ကြည့်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
အလားတူပင် ဗြိတိန်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မာရှယ်မောင်ဂိုမာရီသည်လည်း လွတ်လပ်စွာသွားလာနိုင်ခြင်းနှင့် ရက်အတန်ကြာကင်းကွာခဲ့ရလေသည်
စကော်ဇနီအနေဖြင့် မူလရည်မှန်းချက်မှာ ဂျာမန်တို့၏တန်ပြန်ထိုးစစ်ကြောင့် နောက်လှန်သွားမည့် မဟာမိတ်တပ်များက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးတွင် အရေးပါသည့် လမ်းတံတားများအား ဖျက်ဆီးဆုတ်ခွာမည်ကို ကာကွယ်ရန်အတွက် ရန်သူမဟာမိတ်များ၏ ဝတ်စုံများဖြင့် ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်ပြီး အဆိုပါ လမ်းတံတားများအား ထိန်းသိမ်းထားရန်သာဖြစ်သည်
သို့သော် ရန်သူနယ်မြေအတွင်းဝင်ရောက်မိသည့်နောက်ပိုင်းတွင် ဂျာမန်တပ်များ၏ ထိုးစစ်မှာ အောင်မြင်မှုမရဘဲ အသေခံတပ်သားများသည်လည်း အစုစုကွဲကွာပြီးနောက် တစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ အဖမ်းခံရခြင်းဖြစ်သည်
မူလကပင် တပ်အတွင်းတွင် မဟာမိတ်ဗိုလ်ချုပ်များအား လုပ်ကြံလိုသည့် ဆန္ဒဖြင့် ကောလာဟလများ၊ ဟာသစကားများ ပြန့်နှံ့ပြီးဖြစ်သဖြင့် အဆိုပါ ကောလာဟလများသည် မဟာမိတ်တပ်သားများထံသို့ ကူးဆက်ခြင်းခံရလေသည်
စစ်အပြီးတွင် နာဇီဂျာမနီတို့ စစ်ရှုံးသည့်အတွက် စစ်အတွင်းက ကျူးလွန်ခဲ့သည့် ပြစ်ဒဏ်များအား စီရင်ရန် စစ်ခုံရုံးတစ်ရပ်ကို နျူရင်ဘတ်မြို့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်
စကော်ဇနီလည်း အဆိုပါ စစ်ခုံရုံးသို့ အတင်ခံရပြီး စစ်အတွင်းက ပြစ်ချက်များအား တရားစွဲဆိုခဲ့သော်လည်း မဟာမိတ်တပ်သား၊ စစ်ဗိုလ်များက စကော်ဇနီမှာ စစ်သားဖြစ်သည့်အတွက် စစ်မိန့်အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်များအား စီရင်ချက်ချမှတ်ပါက မိမိတို့ မဟာမိတ်တပ်သား၊စစ်ဗိုလ်များအနေဖြင့်လည်း အလားတူစီရင်ချက်မျိုးချမှတ်ခံရမည်ဖြစ်ကြောင်း ကာကွယ်ကာ ဝန်ခံထွက်ဆိုပေးကြသဖြင့် စကော်ဇနီတစ်ယောက် ကွင်းလုံးကျွတ်လွတ်သည်
သို့သော်လည်း ဥရောပတိုက်အတွက် အန္တရာယ်အရှိဆုံးလူတစ်ဦးအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားကာ ဆက်လက်၍ အကြောင်းမည်မည်ရရမရှိဘဲ အကျဉ်းချထားခဲ့ကြသည်
ထောင်အတွင်းမှလည်း ပြင်ပရှိ အသေခံတပ်သားဟောင်းများဖွဲ့ထားသည့် လျှို့ဝှက်အဖွဲ့နှင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ ၂၇ရက်နေ့တွင် ထိုအဖွဲ့၏အကူအညီဖြင့် စကော်ဇနီ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ထိုနောက်တွင် စကော်ဇနီ၏ လှုပ်ရှားမှုများအား ခြေရာခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ပေ
အချို့ကနာဇီပါတီအား ပြန်လည်အသက်သွင်းရန်ကြိုးစားနေသည့် အဖွဲ့များတွင် ခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ တာဝန်ယူနေသည်ဟုလည်းကောင်း မရေမရာ ဆိုကြသည်
အမှန်မှာ ဂျာမနီနိုင်ငံတွင်း လှည့်လည်ကာ အသိမိတ်ဆွေများထံသို့ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း အလည်အပတ်ထွက်နေခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်
၁၉၄၉ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ပဲရစ်မြို့သို့ လည်ပတ်ခဲ့စဉ် ပဲရစ်မြို့ထုတ် ဟူးမင်းနိုက် သတင်းစာမှ စကော်ဇနီဓာတ်ပုံအား ဖော်ပြခဲ့ခြင်းကြောင့် မကျေနပ်သည့် ပြင်သစ်ပြည်သူများက ဆန္ဒပြခြင်းပင် ဖြစ်ပွားခဲ့သေးသည်
နောက်ဆုံးတွင် စပိန်နိုင်ငံက စကော်ဇနီအား နိုင်ငံမဲ့သူတစ်ဦးအဖြစ်နှင့် လက်ခံနေထိုင်ခွင့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၅၀မှစကာ စကော်ဇနီနှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခြင်းမရှိတော့ပေ
အိုက်ခမန်း၏ မိသားစုအား အာဂျင်တီးနားသို့ ပို့ဆောင်ပေးရာတွင် ဦးဆောင်ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း သက်သေမရှိခဲ့ပေ
ဥရောပတိုက်မှ သတင်းစာအချို့တွင် ရံဖန်ရံခါ အောင်မြင်သည့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး အဖြစ်ဖော်ပြခြင်းခံရသည်မှ အပ ထူးခြားသည့် သတင်းအဖြစ် ရောက်မလာခဲ့တော့ပေ
အနှစ်၂၀နီးပါးအကြာတွင်မှ နယူးစ်ဝိခ် အပတ်စဉ်မဂ္ဂဇင်းတွင် စကော်ဇနီ၏ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အငတ်ဘေးကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ စေတနာ့ဝန်ထမ်းအဖြစ် ရိက္ခာနှင့်ဆေးဝါးများ တင်ပို့ဖြန့်ဝေသည့် လေယာဉ်မောင်းအဖြစ် လုပ်အားပေးနေသည်သတင်းဖော်ပြခံရသည်
၁၉၇၅ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် နယူစ်ဝိခ် မဂ္ဂဇင်းမှပင် စကော်ဇနီ၏ နောက်ဆုံးသတင်းအဖြစ် နာရေးသတင်းအား ဖော်ပြခဲ့သည်
"၁၉၇၅ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ၊ ဒုတိယအပတ်အတွင်းတွင် စပိန်နိုင်ငံ၊ မက်ဒရစ်မြို့နေ အော်တို စကော်ဇနီသည် လည်ချောင်းကင်ဆာရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားသည်
" ဟူသော သတင်းဖြစ်သည်
သက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thet)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပခန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၅ ဦး၊ မ ၂၅၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်တလဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintale)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပရာဇ သို့မဟုတ် ဘုရင်ခံသည် နယ်မြေတစ်ခုတွင် ဘုရင်၏ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် အုပ်စိုးသော အရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်၏ရုပ်ရှင်ဖြစ်သွားသောဝတ္ထုများ ကေသွယ်နဲ့ကော့မိုင်  ကေသွယ်ရယ်ကော့မိုင်ရယ်(ညွန့်ဝင်း
ခေါင်န်ဂျီး)  မွန်းဂျန် (ပန်ထွဏ်း
သူဇာ)  နန့်ငြိမ်းသူ (လင်းထင်
မြင့်မြင့်ခင်) လတ်လတ် ( ဝင်းဦး
အေးအေးသင်း) စိန်စီသောတေးတပုဒ်  ကျနော်ပြောချင်သော အချစ်အကြောင်း (ဝင်းဦး
ခင်သန်းနွယ်)  တေးလိပ်ပြာဖဲဇာကွပ်ပါလို့  ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ် (ကျော်ဟိန်း
ချိုပြုံး)  မောင့်မမမြကေသီ (ကျော်ဟိန်း
နွဲ့နွဲ့မူ) နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ်   အသည်းတခု မြားတစင်း(ညွန့်ဝင်း
ဆွေဇင်ထိုက်)  အားကစားနဲ့ပင်တိုင်စံ (သန်းထွန်းနွဲ့
ထားထားနွယ်)  ပိတောက်လှိုင်လှိုင်ပွင့်သောနေ့  မြေသင်းနံ့သာ (စိုးနိုင်
ခင်သန်းနု)  ချစ်သောဇာဇာ (ညွန့်ဝင်း
စောမြသန္တာ) အိရွှေစင် (ရွှေမန်းတင်မောင်
ခင်သန်းနု)  မေတ္တာဆိုသည်မှာ  ကိုယ်တို့ချစ်သောမစံပယ် (ထွန်းဝေ
တင်တင်ညို) ပွိုင့်တူးတူးနဲ့တောသဇင်  ဇင်မဆိုသောမိန်းကလေး(ညွန့်ဝင်း
ဇာနီဝင့်)၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် အဖ အငြိမ်းစားရဲမင်းကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ အမိဒေါ်ခင်စောလှတို့မှ မန္တလေးမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ရွှေလှံဗိုလ်၏ မြစ်လည်း ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာဒေါ်ခင်ခင်စိန် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းငါးယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် (ABM) ကျောင်းနှင့် စိန့်ဂျိုးဆက်ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်းပညာအထိ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ တီတီစီ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း) တွင် အထက်တန်းပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်လောက်က အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုယူခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စာပေပြန့်ပွားရေးအသင်း၏ ရာသက်ပန်အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် 'မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ' လုံးချင်းဝတ္ထုကို စတင်ထုတ်ခဲ့သည်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်သည် အထူးသဖြင့် ပြည်နယ်တို့ကို နောက်ခံပြု၍ တိုင်းရင်းသားဇာတ်ဆောင်များကို အခြေခံလျက် အချစ်ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ ရေးလေ့ရှိသော စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရေးသားခဲ့သော လုံးချင်း(၁၀ဝ)ခန့်ရှိပြီး ယင်းဝတ္ထုများတွင် လူကြိုက်များသော ဝတ္ထု အများအပြားပါဝင်၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းလည်း ခံရသည်
ထင်ရှားသော ဝတ္ထုများမှာ ' ရတနာဒေဝီ'၊ 'လတ်လတ်'၊'က မ္ဘောဇကိုကို'၊ 'မေတ္တာဒီရေ'၊' အငှားသစ္စာ' နှင့် 'ရွှေလှံဗိုလ်'၊'ဗိုလ်ရွှေမြင်နှင့်သျှင်ရဲထွတ်' (သံမဏိသစ်စာရှင်) တို့ ဖြစ်သည်
ရွှေလှံဗိုလ်သည် ရွှေလှံဗိုလ်၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဝတ္ထုဟန်ရေးဖွဲ့ထားသော စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၌ ရွှေမင်းဝံစာပေမှထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့တွင် သာမန် အသင်းသူကလေး ဘဝမှ စ၍ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်းတွင် ရာသက်ပန် အမှုဆောင် ဖြစ်ပြီး စာရေး ဆရာ အသင်းဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေး အေဘီအမ်နှင့် စိန်ဂျိုးဇက် ကွန်ဗင့် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး စစ်ကြီး အပြီးတွင် တီတီယူတွင် ဆယ်တန်း ဖြေဆို ခဲ့လေသည်
မိခင်ကြီး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေ မကောင်းမှုကြောင့် ကျောင်းဆက် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပါ
ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးမှာ ယုဝတီ ခင်လှိုင်၏ အဒေါ် ဖြစ်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင် ခဲ့သဖြင့် ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် အဖို့ စာပေ အနုပညာသည် များနှင့် ရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်မှု ရှိလာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ စ၍ ကဗျာတို၊ ဝတ္ထုတို ကလေးများကို စတင် ရေးသား လာခဲ့သည်
ရေဒီယို ဇာတ်လမ်းများ အပါအဝင် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၇ဝ ခန့်နှင့် ဂျာနယ် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကျုံပျော် စာပေတိုက်မှ ‘မိန်းမဈေး ဖျက်၍ ချစ်ရသူ’ ကို ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဆက်လက်၍ ကေသွယ်နှင့် ကော့မိုင်၊ အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ အိရွှေစင် လုံးချင်း ဝတ္ထုတို့ ဆက်လက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုများ ထဲမှ ရုပ်ရှင် အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်း သွားသော ဝတ္ထုပေါင်း ၁၄ ပုဒ် ရှိသည်
တိုင်းရင်းသား ချစ်ကြည် စည်းလုံးရေးကို အဓိက ထားပြီး ပြည်နယ်များသို့ ခရီးထွက်ကာ လက်တွေ့ ဗဟုသုတ ရှာမှီး၍ တိုင်းရင်းသား ဝတ္ထု စုစုပေါင်း အပုဒ် ၂ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
လုံးချင်း ဝတ္ထု စာအုပ်ပေါင်း ၁၅၆ အုပ်ခန့်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
မဂ္ဂဇင်း စာအုပ်များ တွင်လည်း ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၁၅ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး သတင်း ဆောင်းပါးပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
ယခု အခါ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် စာပေ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ၊ ဆောင်းပါးများ သာမက တေးသီချင်းများ ရံဖန်ရံခါ ရေးသား သီကုံးလျက် ရှိသည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမှတ် (၄၃) အေ ဂျူးဘန်းလမ်း (၆) မိုင်ခွဲတွင် သင်္ဘော အရာရှိ ဦးခင်မောင်သန်း၊ သမီး ဆုမွန်ကျော်၊ သားသမီး မြေးများနှင့် အတူ နေထိုင်လျက် ရှိသည်
အောက်တိုဘာ (၂၃)၊၂၀ဝ၆တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် (၇)မိုင်၊မလိခလမ်း၊ ၄၃က နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန်သည်
ကေသွယ်နှင့်ကော့မိုင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်ကိုကိုတင်တဲ့ မင်းသမီး - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ကမ္ဘာကြည်မ - ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကမ္ဘောဇ ကိုကို - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ကိုယ်အချစ်ဆုံးက မင်းတယောက်တည်း - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ကျော့ဖြူ မငိုတော့ပါ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ကျိုင်းတုံသူဇာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ကျွန်တော့် ကိုယ်စား ချစ်ပေးပါခရုပတ် သမိုင်းကြောင်း၏ အချစ်နိဂုံး - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခက်ဝေဖြာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ခိုက်ခိုက်သဲ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ခင်ကျော့ကျော့သီ သို့မဟုတ် ချယ်ရီ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ခင်ခင်ခိုင် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ပထမပိုင်း) - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ခင်သီတာထွန်း - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ချစ်ကံခေနှင့် ဂမုန်းမြိုင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်ချစ်ချစ်နှင်းဆီဝေ - ၁၉၈၄ ခုနှစ်ချစ်တရားခံ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ချစ်ဘဏ္ဍာ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်ချစ်မေတ္တာ ခိုင်ခိုင်မြဲပေမယ့် - ၁၉၉၃ ခုနှစ်ချစ်ရက်တရက် လွမ်းရက်တရာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ချစ်လွန်းတင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ချစ်သည်းကလေးများ စကားပြောတတ်လျှင် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော စကားဝါမြေ - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော ဇာဇာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ချစ်သက်သေတည် ငွေတောင်ပြည် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ချစ်ဥယျာဉ်ဝယ် ရောင်စုံဖူးပွင့်တယ် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ငရဲပန်း ဧကရီ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်ငြိမ့်ငြိမ့်ရွှေရင်ခုန် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စတီရီယို ရူးမလေး - ၁၉၈၃ ခုနှစ်စစ်ရယ် ပြီးတော့ ယဉ်ကျော့ရယ် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စိန်စီတဲ့ တေးတပုဒ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်စိန်ပင့်ကူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်စိန်ပွဲစား မလေးခင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်စုံစမ်း မေးမြန်းနိုင်သည် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်စိန်ကူးယဉ်သက်သက် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်စွန့် - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဆု - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဆောင်းရယ် သဇင်ရယ် အလှရယ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ဇင်္ဂလိန်း ခန္တီးသူ - ၁၉၉၄ ခုနှစ်တကယ် မွှေးမွှေးပေးတော့မယ် - ၁၉၉၆ ခုနှစ်တကယ် သွားတော့မှာလား အချစ်ရယ် - ၁၉၈၉ ခုနှစ်တတိုင်မွေး - ၁၉၆၅ ခုနှစ်တေးလိပ်ပြာ ဖဲဇာကွပ်ပါလို့ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တက္ကသီလာမှ ချစ်စရာသို့ - ၁၉၈၅ ခုနှစ်တပ်ကြပ်ကြီး ကိုကိုနိုင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တပ်ထွက်ဗရှိန်း - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တိမ်ဦးလေပြေ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွဲနံပါတ် (၁)၊ ခုံနံပါတ် (၂ဝ) - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ထားထားအိ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ထားဝယ်မလေး မောင့်သဲအူ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ထိပ်ထား ဟံသာဝတီ - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ဒွေး - ၁၉၇၃ ခုနှစ်နာရီသက် အလို - ၁၉၉၂ ခုနှစ်နော်လုလု - ၁၉၆၇ ခုနှစ်နန့်ငြိမ်းသူ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်နှစ်ခါကွဲတဲ့ အသည်း မနာဘဲ ရှိပါ့မလား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ပါးမို့မို့ဖြူ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ပိတောက်လှိုင်လှိုင် ပွင့်သောနေ့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ပုလဲတကန့် ရွဲတကန့် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပုလဲတကုံး ရွဲတကုံး - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ပင်လယ်ပြာပြာ မိုးပြာပြာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ပစ်ရက်သူနဲ့ မချစ်ရက်သူရယ် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပန်တာ အပြစ်လား - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပွင့်လို နှလုံးသား - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပြောမှာဆိုမှား ခွင့်လွှတ်ပါ (ပထမပိုင်း) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပြန်ခဲ့ပါ မနောဟရီ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ပွဲ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပွိုင့်တူးတူးနှင့် တောသဇင် - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ဖွဲ့ဆိုသစ္စာ မရှိခဲ့ပါလျှင် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ဗိုလ်ရွှေဗြင် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မချစ်ရ မကြိုက်ရ မကြည့်ရ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မဖြေရှင်းနဲ့တော့ နုဖြူ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်မမ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မမ ပါဘလစ်ရှာနှင့် ကိုကို စာရေးဆရာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မမေ့တော့ပြီ မြို့ကော့သောင် - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာနသစ္စာ အချစ် - ၁၉၈၇ ခုနှစ်မေဘရဏီ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မောအလှ ဧကရီ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်မောင့်မမ မြကေသီ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်မေတ္တာ ဆိုသည်မှာ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မေတ္တာ ဒီရေ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မုန်းပင်မြင့်မှ ချစ်သဲနှစ်ပွင့် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မျက်ခြယ်ရွှေသွေး - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မျက်လုံးလေးကို ချစ်နေတာလား၊ နှုတ်ခမ်းလေးကို ချစ်နေတာလား - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မြကျွန်းသာမှ ဆုံမယ်အသက် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မြခွာညိုနွယ်စဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မြမျက်တောင် ကော့ကော့ရွှန်းရွှန်း - ၁၉၈၁ ခုနှစ်မြားနတ်ရှင်ကလေး သူကျီစယ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မွန်သူဇာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မွန်းဂျန် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်မွန်းသော်တာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှန် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ယမင်း ရွှေသဇင် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ယောမြို့က ပြန်ခဲ့တယ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရတနာဒေဝီ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ရေလိုအေးမြစေသား - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ရုက္ခရွှေပြည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ရုက္ခသူဇာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ရင်မှာ ငြိမ်းချမ်းရစေသား - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရန်ကင်းသူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရှင်ရဲထွတ် သံမဏိ သစ္စာရှင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရွှေညာပြန် - ၁၉၆၇ ခုနှစ်ရွှေနားကွပ်တဲ့ တိမ်ဂွမ်းဆိုင် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရွှေမင်းသား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ရွှေရယ် ငွေရယ် မိန်းကလေးရယ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရွှေလှံဗိုလ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်လေကြောင်းချစ်သူလေးထောင့်သဏ္ဌာန် အချစ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်လက်တွဲရအောင် နောင်ဗိန်နောင် - ၁၉၇၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ပထမပိုင်း) - ၁၉၆၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်လှနုဖြူ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လှမျက်ခြယ် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ဝင်းစန္ဒာကြည် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်သဇင်ပြုံးတုံ့ မပြုံးတုံ့ - ၁၉၉၅ ခုနှစ်သံလွင်တဖက်က နန့်ညီအစ်မ - ၁၉၈၉ ခုနှစ်သက်ဆုံးတိုင်တိုင် ချစ်ချင်သည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်သက်လျာ ရွှေစင် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်သင်းသင်းသာ မွှေးတော့သည် - ၁၉၆၉ ခုနှစ်သစ္စာတော် စူးပြီထင့် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ဟင် ဘာတဲ့ - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဟန်စုယဉ် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကျည်းတန် ရန်ငြိုး - ၁၉၇၁ ခုနှစ်အချော့ကြိုက်မလေး - ၁၉၈၉ ခုနှစ်အချစ်ကျွန်းက ငှက်လွန်းကြင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အချစ်မုဆိုးသို့ ညဉ့်သုံးယံခါ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်အချစ်ဟူသည် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်အငှားသစ္စာ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အတွေ့ပေးသော ကြေးမုံပြင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်အနုပညာနှင့် ရတနာ စာစဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်အမှတ်တမဲ့မှ အမှတ်တရသို့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရွယ်မတိုင်မီ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အဝေးရောက်ကိုကို - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အဝရေလျှမ်းပါတဲ့ ခင်တို့ရွှေမန်း - ၁၉၈၄ ခုနှစ်အသည်းသက်သေ ထူချင်သူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်က နှင်းဘုရင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်အိုမီဂါနှင့် စောင်းအိုရှင် - ၁၉၇၂ ခုနှစ်အိပ်မက်ရာဇာ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်
ဥက္ကံရွာ၊ ယိုးဆနွင်း
ယင်းနက် ခေါ် ရိန်-( ရှမ်းပြည်နယ် )
ခဂ − ခဆမဘူတာ  (加賀笠間駅 ခဂ − ခဆမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိရှိခါဝါခရိုင်၊ ဟခုဆန်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ည သည် တစ်နေ့တာ ၂၄ နာရီကာလ၏ နေဝင်သည့်အချိန်မှ နေထွက်သည့် အချိန်ကာလအပိုင်းအခြားတစ်ခု ဖြစ်သည်
တိကျသည့် ညအချိန်ကာလသည် တည်နေရာအပေါ်တွင် မူတည်ပြီး နှစ်အလိုက် ကွာခြားပြောင်းလဲမှု ရှိသည်
ညအချိန်ကာလကို ညနေကာလပြီးသည့်ကာလဟု သတ်မှတ်ကြသည်
၎င်းညကာလကို များသောအားဖြင့် ည ၉ နာရီမှ မနက် ၅ နာရီဟု သတ်မှတ်ထားလေ့ ရှိသည်
ညအချိန်ကာလသည် နေထွက်လာသည့်အချိန်တွင် ကုန်ဆုံးသည်
အိပ်စက်ချိန်နှင့် မနက်ခင်းအချိန်အကြားတွင် ည (Night) ဟူသည့် စကားလုံးကို မတူညီသည့် အမျိုးမျိုးသော အဓိပ္ပာယ်ရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် အသုံးပြုကြသည်
ခွဲခါကာလနီး အခါမျိုးတွင် Good Night ဟု ပြောဆိုကြသည်
တစ်ခါတစ်ရံ Night ဟုသည် အတိုချုံ့ ပြောကြသည်
Good Morning, Good Afternoon စသည့် စကားလုံးများနှင့် မတူသည်မှာ Good Night ကို နှုတ်ခွန်းဆက်စကားအနေဖြင့် အသုံးမပြုခြင်း ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပျှမ်းမျှအားဖြင့် ညကာလသည် နေ့ကာလထက် ကြာမြင့်ချိန် တိုတောင်းသည်
ဇင်ပြွန်ကုန်းရွာ၊ ရှမ်း
၁၂၆၅ (၁) ရက်
ဟခတ − မိနမိဘူတာ  (博多南駅 ဟခတ − မိနမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခဆုဂမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးစောကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Usawkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်းခွါးချေ (ဇင်းခါးချေ)ရွာ
အရိုးမဲ့ တွားသွားသတ္တဝါဖြစ်သည်
ရေစပ်နားတွင်နေတတ်သည်
ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ငှက်အမျိုးမျိုးတို့၏အစာ ဖြစ်သည်
ဂန့်ဂါငယ်ရွာ၊ ဂန့်ဂါကြီး (ဂန့်ဂါ (ခမီ))
မာ့ခ် အယ်လီယက် ဇက်ကာဘာ့ဂ် (Mark Elliot Zuckerberg) (၁၉၈၄ မေ ၁၄ - ) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင်၊ ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားသူ၊ ပရဟိတ ဒါနရှင်၊ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် လူမှုကွန်ရက်ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဖန်တီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူနေစဉ် အတန်းတူ ဒပ်စတင် မော်စကိုဗစ် (Dustin Moskovitz)၊ အက်ဒွာဒို ဆေ့ဗရင်း (Eduardo Saverin) နှင့် ခရစ် ဟယူးစ် (Chris Hughes) တို့နှင့်အတူ ကုမ္ပဏီအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်
တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ်၏ အထူးခြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး နှစ်ချုပ် မျက်နှာဖုံးရှင်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
စိတ္တဗေဒပညာရှင် မိခင် ခယ်ရင် (Karen) နှင့် သွားဆရာဝန် ဖခင် အက်ဒွပ် (Edward) တို့က မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား နယူးယောက်ပြည်နယ် ဟွိုက်ပလိမ်းစ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မာ့ခ်နှင့် အမ ရန်ဒီ (Randi)၊ ညီမ ဒေါ်နာ (Donna)၊ (Arielle) တို့နှင့်အတူ ဒေါ့ဘ်စ် ဖယ်ရီမြို့ (Dobbs Ferry) တွင် ကြီးပြင်းကြသည်
မိဘများက သူ့အား ဂျူးလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဓလေ့အရ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့သော်လည်း မာ့ခ်က သူသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု မရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဇက်ကာဘာ့ဂ် အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာစသည့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များတွင်သာမက နိုင်ငံခြား ဘာသာရပ်များတွင်ပါ ထူးချွန်ထက်မြတ်သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း လျှောက်လွှာတွင် သူသည် အင်္ဂလိပ်အပြင် ပြင်သစ်၊ ဟီဘရူး၊ လက်တင်နှင့် ရှေးဂရိ ဘာသာများကို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်ကြောင်း ရေးဖြည့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ကောလိပ်တွင် သူသည် ရှေးဟောင်း ကဗျာလင်္ကာများကို
ဂမဂိုးရိ − ခယေားတဲအိဂျေား -မအဲဘူတာ  (蒲郡競艇場前駅 ဂမဂိုးရိ − ခယေားတဲအိဂျေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ ဂမဂိုးရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဟကျားဒီပ (အပေါ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyardipa (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃ ဦး၊ မ ၁၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
စကားများရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarmyar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ရွှေဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၃ ဦး၊ မ ၁၀၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
စက္ကူငှက် ကို မြန်မာ စာရေးသူ စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင် ရေးသည်
ကျောင်းတက်စဉ်ကရသော စက္ကူငှက်များကို အတွေးပုံဖော် ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏
၂၀၀၅ ခု၊ ဇွန်လတွင် ရေးသားပြီးစီး၍ ၂၀၀၆ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကြောင်ကမ္ဘာ စာပေမှ အုပ်ရေ ၅၀၀ ရိုက်နှိပ်သည်
တန်ဖိုးမှာ ၁၆၀၀ ကျပ် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၊ ကိုရီးယားဘာသာကျောင်းသူ နွေ နှင့် (အင်္ဂလိပ်ဟု ယူဆရ) ပထမနှစ်ကျောင်းသား သူရတို့ အလွဲတစ်ခုကြောင့် ဆုံဖြစ်သည်
နောင်သော် မိတ်ဆွေဖြစ်လာသည်
သူရထံ လူတစ်ယောက်က ၂၅၀-ကောင်ပါ စက္ကူငှက်ပုလင်း လက်ဆောင်ပေးလာသည်
ထိုစဉ် သစ္စာ အမည်ရှိ ကိုရီးယားဘာသာကျောင်းသူနှင့် ထပ်မံ သိကျွမ်းသည်
စက္ကူငှက် ၄ ပုလင်းခန့် ရလာသောအခါ ၁၅၀၀ ပြည့်အောင် ပေးမည်မှန်း ရိပ်မိလာပြီး ၆ ပုလင်းအရောက်တွင် အဖြေသိရမည်ဟု ခန့်မှန်းမိသည်
အကောင် ၁၅၀၀ ပြည့်မည့် ခြောက်ပုလင်းမြောက်တွင် ပုလင်းလာပေးသူမှာ သစ္စာ ဖြစ်နေသည်
သူရ တကယ်တမ်း စိတ်ဝင်စားသည်မှာ နွေ သာ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သစ္စာကို ပတ်ရှောင်သည်
အတန်ကြာမှ စစ်တုရင်နိုင်၍ရသည့် လက်ဆောင်ထုပ်အား ဖွင့်ကြည့်မိသော် နွေ ပေးသည့် ခြောက်ပုလင်းမြောက်ကို တွေ့ရသည်
အတွင်း၌ သူမဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံထားသည့်စာနှင့် လာတွေ့ရန် ချိန်းဆိုထားကြောင်း သိရသည်
သို့သော် အခါနှောင်းပြီ ဖြစ်သည်
နွေမှာ ဖခင်ရှိရာ နိုင်ငံခြားသို့ သွားလေတော့သည်
တစ်နှစ်ခန့်ကြာသော် နွေက စားသောက်ဆိုင်တစ်ခုသို့ ချိန်းဆိုလာသည်
ဝမ်းပန်းတသာ သွားသောအခါ သစ္စာက နွေအား ရှင်းပြလိုက်၍ ပြဿနာပြေလည်နေမှန်း သိရသည်
အပြန်အလှန် စိတ်ဝင်စားသူနှစ်ဦး အဆင်ပြေသွားသည်
အဖွင့်စာမျက်နှာတွင် သီချင်းတစ်ပုဒ် ထည့်သွင်းထားသည်
စာမျက်နှာ ၃၉ တွင်လည်းကောင်း၊ ၁၁၁-၁၁၂  တွင်လည်းကောင်း ကဗျာ ထည့်သွင်းထားသည်
စာမျက်နှာ ၆၊ ၉၊ ၁၂၊ ၁၄၊ ၁၉၊ ၂၇၊ ၃၂၊ ၃၅၊ ၄၂၊ ၄၉၊ ၅၄၊ ၆၁၊ ၇၁၊ ၇၇၊ ၈၂၊ ၉၁၊ ၉၃၊ ၁၀၁၊ ၁၀၉၊ ၁၁၅၊ ၁၂၀၊ ၁၂၃၊ ၁၂၅၊ ၁၃၃၊ ၁၃၈ နှင့် ၁၅၅ တို့တွင် ZM ရေးဆွဲသည့် သရုပ်ဖော်ပုံများ ပါဝင်သည်
ပုံများ ခပ်စိပ်စိပ် ပါဝင်ရာ စာမဖတ်နိုင်သည့် ကလေးများပင် သဘောတွေ့မည့် စာအုပ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဝတ္ထုအပြီးတွင် စက္ကူငှက် ခေါက်နည်းကို အဆင့်ဆင့် ဖော်ပြထားသည်
မည်သည်မှရယူသည်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိရာ စာရေးသူကိုယ်တိုင် ဖန်တီးထားသည်ဟု ယူဆရသည်
ဧရာတန်ရွာ၊ မဂူ
ဝက်ခြမ်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchankan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဝါးခြမ်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးခြမ်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၂ ဦး၊ မ ၆၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဆွတ်ခအိချိ − ရှိယခုရှော − မအဲဘူတာ  (廿日市市役所前（平良） ဟဆွတ်ခအိချိ − ရှိယခုရှော − မအဲ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဟဆွတ်ခအိချိမြို့၊ ရှင်းဂုတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရကေရွာ(အင်္ဂလိပ်: Rakay)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ကွမ်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၄ ဦး၊ မ ၄၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၅၃ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်သဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Rinte)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ရင်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၄ ဦး၊ မ ၂၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဗာရုဂယ်တံတား သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ဗာရုဂယ်အရုမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် တံတားတစ်စင်း ဖြစ်သည်
အရှည် ၁၀၅ မီတာ (၃၄၄ ပေ) ရှည်သည်
ကုန်ကျစားရိတ် ရူပီ ၂၅၀ သန်း (အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂.၃ သန်း) ရီခဲ့သည်
ပြင်သစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီ၏ တထင်ကွန်မလီးပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးစီမံကိန်းနှင့် သီရိလင်္ကာအစိုးရ၏ Kilakku Vasantham (အရှေ့ပိုင်းဖွံ့ဖြိုးရေး) အစီအစဉ်များမှ အသေးစားချေးငွေဖြင့် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
The bridge is part of the A15 Batticaloa-Trincomalee highway. တံတာသည် A15 ဘတ်တိကလိုအာ - ထရင်ကွန်မလီးလမ်းမကြီးပေါ်တွင်တည်ရှိသည်
တံတားတည်ဆောက်လိုက်သည့်အတွက် လူများနှင့် စက်ပစ္စည်းများကို ဖယ်ရီလှေများဖြင့် ဖြတ်သန်းကူးရခြင်းကို ဖယ်ရှားပေးနိုင်ခဲ့သည်
၁၂၂၈ (၁) ရက်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဘားအံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံမြို့တွင် တည်ရှိသည်
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနအီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာနမြန်မာစာဌာနအင်္ဂလိပ်စာဌာနသင်္ချာအင်ဂျင်နီယာဌာနရူပဗေဒအင်ဂျင်နီယာဌာနဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာနမြို့ပြအင်ဂျင်နီယာအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာစက်မှုအင်ဂျင်နီယာနည်းပညာဘွဲ့ (B.Tech.)အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ (B.E.)အင်ဂျင်နီယာမဟာဘွဲ့ (M.E.)
စကိုင်းသတင်း (အင်္ဂလိပ်: Sky News) သည် ဗြိတိသျှအခြေစိုက် အခမဲ့သတင်းရုပ်သံလိုင်းတစ်ခုနှင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်
စကိုင်းသတင်းဌာန၏ သတင်းများကို ရေဒီယိုဝန်ဆောင်မှု၊ အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုများမှတစ်ဆင့် ရရှိနိုင်သည်
ကွန်ကတ်စ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီး၏ အခွဲဖြစ်သော "စကိုင်းအုပ်စု"က ဤသတင်းရုပ်သံကို ပိုင်ဆိုင်သည်
ဂျွန် ရိုင်းလီသည် စကိုင်းသတင်း၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ၂၀၀၆ ဇွန်ကတည်းက ဤရာထူးကို ရယူထားသည်
၂၀၁၉ တွင် စကိုင်းသတင်း အမည်ကို တစ်နှစ်တာ တော်ဝင်ရုပ်မြင်သံကြားအဖွဲ့အစည်း သတင်းလိုင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရကာ ထိုဆုကို (၁၂) ကြိမ်မြောက် ရရှိခြင်းဖြစ်သည်
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်၊ ယူကျု(ဘ်)တို့မှ နိုင်ငံတကာသတင်းများကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုနိုင်သည်
ညီအမရုပ်သံလိုင်းဖြစ်သော စကိုင်းသတင်း အာရေးဘီးယား (Sky News Arabia) ကို အဘူဒါဘီ မီဒီယာရင်းနှီးမြှုပ်နှံ့မှုကော်ပိုရေးရှင်းနှင့် ဖက်စပ်ပိုင်ဆိုင်ကာ စကိုင်းသတင်း ဩစတေးလျ (Sky News Australia) ကို စကိုင်းသတင်း၏ မိခင်လုပ်ငန်း စကိုင်း ပီအယ်လ်စီက ၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာအထိ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့လေသည်
စကိုင်းသတင်း နိုင်ငံတကာ ဟုအမည်ရှိသော လိုင်းကို ယူကေတွင် တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်ကြပြီး ဥရောပ၊ အမေရိက (တောင်၊ မြောက်)၊ အာဖရိက၊ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ တောင်အာရှ၊ အာရှပစိဖိတ်၊ ဩစတေးလျ စသည့်ဒေသများတွင်လည်း ဗြိတိသျှကြော်ငြာများမပါဘဲ ကြည့်ရှုနိုင်၏
ပင်ကျိုင်းကံဦးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkengkanu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန့်ညားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၁၂ ဦး၊ မ ၄၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
အက္ခရာလူသတ်မှုများသည် (အစ နှစ်ထပ်ကွမ်း လူသတ်မှုများဟုလည်း လူသိများ) နျူးယော့ခ် ရိုချက်စတာ နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယား လော့စ်အန်ဂျလိစ် (ဖြစ်နိုင်ဖွယ်) တို့၌ ၁၉၇၀ နှစ်များအတွင်းဖြစ်ပွားခဲ့သည်
နျူးယော့ခ် ရိုချက်စတာဧရိယာတဝိုက်တွင် အမျိုးသမီးငယ် ၃ ဦး အဓမ္မကျင့် ၊ လည်ညှစ်အသတ်ခံရသည်
မိန်းခလေးများ၏ ပထမ နှင့် နောက်ဆုံး အမည်များ၏ ရှေ့စာလုံးများ တူညီနေရုံသာမက ယင်းစာလုံးများဖြင့်ပင် အစပြုသည့် မြို့များ၌ အလောင်းများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် ဤအမှုမှာ အက္ခရာလူသတ်မှုဟု အမည်ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ချာ့ချ်ဗီးလ် မှ ခါမန်း ခိုလွန် မာစီဒွန်မှ မီရှဲလ် မန်ဇာဝက်ဘ်စတာ မှ ဝမ်ဒါ ဝေါ့ခိုဝစ်(ဇ်)၁၉၇၀ နှောင်းပိုင်းနှစ်များအတွင်း ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ အလားတူအခြေအနေများအတိုင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကွင်းဆက်လူသတ်မှုများမှာ ဤအမှု ၃ ခုနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိမည်ဟု အမှုလိုက်များက သီအိုရီထုတ်ခဲ့သည်
လူရာနှင့်ချီ၍ မေးမြန်းခဲ့သော်လည်း လူသတ်သမားကို အမိမဖမ်းနိုင်ခဲ့ပါ
အာရုံထားခံရသည့်လူတဦး (နောက်ဆုံး လူသတ်မှုအပြီး ၆ ပတ်အကြာ၌ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေခဲ့သည်) အား ဒီအဲန်အေကောက်ကြောင်းဖော်မှု ဖြင့်  ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် သံသယရှင်းစေခဲ့သည်
ခါမန်းခိုလွန်၏ အမှုတွင် သူမ၏ ဦးလေးတော်စပ်သူအားလည်း ၁၉၉၁ ခုနှစ်၌ မိမိကိုယ်ကိုသေကြောင်းကြံသည့် အချိန်တိုင်အောင် သံသယရှိသူအဖြစ် ထည့်သွင်းစဉ်းစားခဲ့သည်
နောက်ထပ်သံသယရှိခံရသူတဦးမှာ နျူးယော့ခ် ရိုချက်စတာရှိ ပထမလူသတ်မှု ၂ ခု၏ မှုခင်းဖြစ်ပွားရာအနီးတွင် ရောင်းချလျက်ရှိသော လမ်းဘေး ရေခဲမုန့်သည် ကဲနတ်သ်ဘီယန်ခီဖြစ်သည်
သူသည် လော့စ်အန်းဂျလိစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ သွားခဲ့သော ရိုချက်စတာနယ်ခံတဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၇၇ နှင့် ၁၉၇၈ အကြား ဟေးလ်ဆိုဒ် လည်ညှစ်သတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခဲ့သည့် အန်ဂျလိုဘျူနို ဂျူနီယာနှင့် ဝမ်းကွဲညီအကို တော်စပ်သည်
ဘီယန်ခီအား အက္ခရာလူသတ်မှုများနှင့် စွဲချက်တင်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
သံသယတရားခံအဖြစ်မှ တရားဝင်ဖယ်ရှားပေးရန် အမှုလိုက်များထံ အကြိမ်ကြိမ်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မှုခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာများအနက် ၂ ခုတွင် သူ၏ ကားကို တွေ့ခဲ့သည် ဟူသည့် ခိုင်မာမှုမရှိသော သက်သေများရှိသည်
ခါမန်းခိုလွန် ၊ ၁၀ နှစ် ၊ ၁၉၇၁ နိုဝင်ဘာ ၁၆ တွင် ပျောက်ဆုံး
သူမအား နောက်ဆုံးတွေ့မြင်ခဲ့ရသော နေရာမှ ၁၂ မိုင် အကွာ ချာ့ချ်ဗီးလ်အနီး နျူးယော့ခ် ရီဂါတွင် ၂ ရက်အကြာ တွေ့ရှိ
မီရှဲလ် မန်ဇာ ၊ ၁၁ နှစ် ၊ ၁၉၇၃ နိုဝင်ဘာ ၂၆ တွင် ပျောက်ဆုံး
ရိုချက်စတာနှင့် ၁၅ မိုင်အကွာ နျူးယော့ခ် မက်စီဒွန်တွင် ၂ ရက်အကြာ တွေ့ရှိ
ဝမ်ဒါဝေါ့ခိုဝစ်ဇ် ၊ ၁၁ နှစ် ၊ ၁၉၇၃ ဧပြီ ၂ တွင် ပျောက်ဆုံး
ရိုချက်စတာမှ ၇ မိုင်အကွာ နျူးယော့ခ် ဝက်ဘ်စတာရှိ ပြည်နယ်လမ်းအမှတ် ၁၀၄ အလွန် အပန်းဖြေဧရိယာတွင် နောက်ရက်တွင် တွေ့ရှိ
၁၉၇၀ ခုနှစ်များအတွင်းက နျူးယော့ခ် ရိုချက်စတာတွင် နေထိုင်ခဲ့သော နျူးယော့ခ်ဇာတိသား အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ဂျိုးဆက်ဖ် နာဆိုကို ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၌ (၁၉၇၇ ၊ ၁၉၇၈ ၊ ၁၉၉၃ နှင့် ၁၉၉၄ နှစ်များ) ကျူးလွန်ခဲ့သည့် လူသတ်မှု ၄ မှုအတွက် နဗားဒါးပြည်နယ် ရီနိုမြို့တွင် ၂၀၁၁ ဧပြီ ၁၁ ရက်၌ ဖမ်းဆီးခဲ့သည်
ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် နျူးယော့ခ် နှင့် ကယ်လီဖိုးနီးယားအကြား ခရီးလှည့်လည်သွားရောက်ခဲ့သည့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဓာတ်ပုံဆရာ တဦး ဖြစ်သည်
အသတ်ခံရသည့် အမျိုးသမီး ၄ ဦးစလုံးမှာ ပြည့်တန်ဆာများဖြစ်ကြသည်ဟု တာဝန်ရှိသူများက ဖော်ပြခဲ့သည်
နာဆိုမှာ နျူးယော့ခ် ရိုချက်စကာ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အက္ခရာ လူသတ်မှုများအတွက် အာရုံထားခံရသူဖြစ်ခဲ့သော်လည်း သားကောင်များထံမှ ရရှိခဲ့သည့် နမူနာနှင့် သူ၏ ဒီအဲန်အေ (မျိုးရိုးဗီဇ) မှာ ကိုက်ညီမှုမရှိခဲ့ပေ
စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုအတွင်း သားကောင်များ၏ ကိုယ်ခန္တာများကို နာဆိုက မြုပ်နှံထားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသော နေရာများ (ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်တွင် ၉ ခု ၊ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်တွင် ၁ ခု) ဖြစ်သည့် "၁၀ ခု စာရင်း" ကို တာဝန်ရှိသူများက ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီတွင် ပြုလုပ်သော ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် မရင်းကောင်တီ သူ၏ ကနဦးတရားခွင်၌ "မုဒိမ်းဒိုင်ယာရီ" အား သက်သေခံအဖြစ် တင်သွင်းလာခဲ့သည်
နျူးယော့ခ်အထက်ပိုင်းအား စောင်းပါးရိပ်ခြည်ဖော်ညွှန်းသည့်"ဘတ်ဖလိုး တောအုပ်" ၌ မိန်းကလေးတဦးသေဆုံးမှုကို ယင်းစာအုပ်၌ ဖော်ပြထားသည်
၂၀၁၃ ဇွန် ၁၈ တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အက္ခရာ လူသတ်မှု ၄ ခု၏ သားကောင်များနှင့် ပတ်သက်ပြီး နာဆိုကို ရုံးထုတ်စစ်ဆေးသည်
၂၀၁၃ ဩဂုတ် ၂၀ တွင် လူသတ်မှုများအတွက် နာဆိုတွင် အပြစ်ရှိကြောင်း မာရင်ကောင်တီ ဂျူရီလူကြီးများက စွဲချက်တင်ပြီး ၂၀၁၃ နိုဝင်ဘာ ၂၂ တွင် လူသတ်မှုများအတွက် နာဆိုအား သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်
ဟခုဘ − အိုးအိခဲဘူတာ  (白馬大池駅 ဟခုဘ − အိုးအိခဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂါနိုခရိုင်၊ ခိတအဇုမိတိုင်း၊ အိုတရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂန်ချောင်းရွာ၊ ကျောက်ပုံ
ဇင်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ မလယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ငပွေးတန်းစာဖြူရွာ၊ ငပွေးတန်းစာဖြူ
ဖန်ထပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhtat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ရင်ဖန့်မြို့နယ်၊ ဖော် လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ တမာတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟဂိဘူတာ  (萩駅 ဟဂိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမဂုချိခရိုင်၊ ဟဂိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇဋိလ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်ကာ ရဟန္တာ ဖြစ်သူ ဖြစ်၏
ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်၏
မိခင်သည် အဆင်းလှသူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဖခင်သည် ဝိဇ္ဇာဓိုရ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဇဋိလသည် ကုန်သည်တစ်ဦး၏ နေအိမ်တွင် သားအဖြစ် နေစဉ်က ၁၂ နှစ်တိုင်ရောင်းမကုန်သော ပစ္စည်းတို့သည် တစ်နေ့တည်းနှင့် ရောင်းရသည်
ထို့နောက် ကုန်သည်ကြီးက သမီးဖြစ်သူနှင့် ပေးစား၏
အိမ်တက်မင်္ဂလာပြုသောနေ့တွင် အိမ်နောက်ဖေးတွင် ရွှေတောင်ကြီး ပေါက်၏
နောင်အခါတွင် ဇဋိလသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတွင် ရဟန်းပြု၏
တရားအားထုတ်ရာ နှစ်ရက်၊ သုံးရက်အတွင်းပင် ရဟန္တာ ဖြစ်လေသည်
၁၉၄၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလအတွင်း၌ ခေတ်အဆက်ဆက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ၌ ပါဝင်သော အမျိုးသမီးတစ်စုနှင့် လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ၌ စိတ်ပါဝင်စားသူ အမျိုးသမီးတစ်စုတို့ပူးပေါင်းကာ ‘ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်’ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်
ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး(သခင်သန်းထွန်း၏ဇနီး)ဖြစ်၍ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌမှာ ဒေါ်ခင်ကြည် (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ဇနီး)တို့ဖြစ်ကြသည်
အတွင်းရေးမှူးမှာ ဒေါ်ခင်ကြည်(ဦးသိန်းဖေမြင့်၏ဇနီး)ဖြစ်ကြသည်
ဒေါ်ခင်ကြည်ခွင့်ယူသောအခါ ဒေါ်သန်းနိုင်က ဆောင်ရွက်သည်
အမှုဆောင်များမှာ လေဒီမြဘူး(ဆာမြဘူး၏ဇနီး)၊ ဒေါ်သန်းခင်(ဂဠုန်ဦးစော၏ဇနီး)၊ လေဒီပေါ်ထွန်း(ဆာပေါ်ထွန်း၏ဇနီး)၊ ဒေါ်စောရွှေ(အမတ်ဟောင်း)၊ ဒေါ်မမ(ပညာအုပ်)၊ မစောချစ်၊ မခင်ရီ၊ မစံကျော့ခိုင်၊ မနှင်းဆီ(ခ)ဒေါ်ရီရီ၊ မခင်အုံးရင်၊ မစောမြ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ယင်းအဖွဲ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ပေါ်ရှိ အစိုးရအဖွဲ့ဝင်လူကြီးများ၊ အရာရှိကြီးများ၏ဇနီး ဦးရေ အတန်းများများပါဝင်နေသည်
ထို့ပြင် အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသော ယခင်က နိုင်ငံရေးအစဉ်အလာရှိသူ အမျိုးသမီးအများစုမှာ ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့စနစ်ကို တော်လှန်လိုသူများသာ ဖြစ်ကြ၍ တိုင်းလုံးဆိုင်ရ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ဝင်အချင်းချင်းပင် အတွေးအခေါ် အယူအဆကွဲကြားလျက်ရှိကြသည်
သက်သာချောင်ချိရေး၊ ပြန်လည်ထူထောင်ရေး၊ ကျန်းမာရေးလုပ်ငန်းတို့တွင် ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကြရန်၊ပြည့်တန်ဆာစနစ်ကိုသုတ်သင်ရန်၊ အမျိုးသမီးစောင့်ရှောက်ရေးဌာနများ တည်ထောင်ရန်၊သားဖွားရုံများနှင့် ကလေးထိန်းကျောင်းများဖွင့်လှစ်ရန်၊အချက်အပြုတ်ပညာ၊ အိမ်တွင်းလက်မှုပညာ၊ ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးရေးပညာများကို အားပေးရန်၊ အမျိုးသမီများအား ထိုကိစ္စများအတွက်စည်းရုံးရန်၊ဗမာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ အတတ်ပညာများကိုအားပေးရန်၊ကစားခုန်စား ပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်သော အမျိုးသမီးများကိုအားပေးရန်၊စာဖတ်ခြင်း အလေ့အထနှင့် သက်ကြီးပညာရေးကို အားပေးရန်၊အမြှောင်ထားသည့်စနစ်ကို ဥပဒေအရ အပြစ်ပေးရန်၊အမျိုးသမီးအလုပ်သမားများအတွက် အများဆုံးလုပ်ခရရှိရေး ကြိုးစားရန်၊အမျိုးသမီးချင်း မိတ်ဆုံပွဲများ ကျင်းပရန်၊ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်ရန်တို့ဖြစ်ကြသည်
ယင်းအဖွဲ့၏ ရည်ရွယ်ချက်များအတိုင်းပင် စစ်ပြီးစနိုင်ငံပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ဝင်ရောက်ကူညီကြ၏
ဗြိတိသျှတို့ထံမှ ရာရှင်ယူကာ နွမ်းပါးသူတို့အား ဝေငှပေးကြသည်
အသင်းကို ခုတုံးလုပ်၍ ကိုယ်ကျိုးရှာလိုသူများနှင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အလိုတော်ရိအရာရှိဇနီးများအား အင်အားများသောအသင်း၏ လှုပ်ရှားမှုမှန်သမျှတို့မှ အစိုးရကို အထောက်အကူပြုရုံသာမက အစိုးရ၏ သဘောတူညီချက်မရဘဲ မလုပ်ဝံ့ကြပေ
သို့သော် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့အစိုးရက ယင်းတို့၏ ဗျူရိုကရေစီ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကြီးအား ပြန်လည်အသက်သွင်းနေသည်ကို မလိုလားသည်အပြင် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနှင့်ယှဉ်၍ အမျိုးသမိးဘဝ လွတ်မြောက်ရေးကို လုပ်ကိုင်လိုသော အမျိုးသမီးအင်အားစုများလည်း ယင်းအဖွဲ့ထဲ၌ ပါဝင်နေရာ ဗြိတိသျှအလိုတော်ရိက အမျိုးသမီးများနှင့် သဘောကွဲလွဲမှုများ ပေါ်ပေါက်လာသည်
၁၉၆၄ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂၃)ရက်နေ့က ရန်ကုန်မြို့ဘဒ်လမ်း (ယခုပဒုမ္မာလမ်း)ရှိ ဥက္ကဋ္ဌဒေါ်ခင်ခင်ကြီး၏ နေအိမ်၌ ကျင်းပသော ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် အစည်းအဝေး၌ အဖွဲ့ချုပ်အမှုဆောင်များနှင့် နယ်ကိုယ်စားလှယ်အချို့တက်ရောက်သော အစည်းအဝေးတွင် ရခိုင်ပြည် မြေပုံမြို့၌ ဗြိတိသျှစစ်သားနှင့် ပုလိပ်တို့က အမျိုးသမီးကလေးများအား စော်ကားသည့်ကိစ္စ၊ ပုလိပ်အရာရှိကြီးများနှင့် လယ်ပိုင်ရှင်များပူးပေါင်းကာ လယ်သမားများနှင့် လယ်သမားခေါင်းဆောင်များကို အပြစ်ရှာ၍ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်သည့် ကိစ္စများအား အမျိုးသမီးကလေးများက လေးနက်စွာ အပြစ်တင်ရှုတ်ချကြောင်းနှင့် ဆိုင်ရာက အမြန်ဆုံး အရေးယူပေးရန် တောင်းဆိုကြောင်းစသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ခဲ့သည်
ထိုသတင်းကို သတင်းစာအချို့၌ ဖော်ပြပါရှိရာ ဗြိတိသျှအာဏာပိုင်တို့က တတ်နိုင်သရွေ့ဖုံးကွယ်ထားလိုသည့်သတင်း ဖြစ်နေသောကြောင့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသမီးအဖွဲ့အပေါ် ဗြိတိသျှတို့က မကျေနပ်ကြပေ
ထို့ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်တို့က အသင်းအစည်းအဝေးကို အမြန်ဆုံးခေါ်စေ၍ ယင်းကိစ္စကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံဖြစ်စေရန် ကြိုးစားကြသည်
သို့သော် အမျိုးသမီးအများစုက ရခိုင်တိုင်းမှ အမျိုးသမီးများ၏အရေးသည် မြန်မာအမျိုးသမီအားလုံး၏ အရေးဖြစ်ကြောင်း၊ ဤကိစ္စကို ထိရောက်စွာ အရေးမယူခြင်းသည် အမျိုးသမီးတို့၏ဘဝ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အာမခံချက်မရှိသည်မှာ ထင်ရှားကြောင်း၊ ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာအမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့က အမျိုးသမီများဘက်မှ မရပ်တည်နိုင်လျှင် ဤအသင်း၌ ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ကြောင်း ပြောကြားသည်
ယင်းကိစ္စနှင့်ပက်သက်၍ အသင်း၌ အခြေအနေတင်းမာလာကာ အမျိုးသမီးအချို့အသင်းမှ နုတ်ထွက်ကုန်ကြသည်
ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာအမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ဝင်များသည် နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး၊ တောင်သူလယ်သမားအရေး၊ အမျိုးသမီးအရေး၊ စီပွားရေး၊ လူမှုရေးစသည်တို့ကို ဦးတည်ဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း အယူအဆမတူသော အမျိုးသမီးအင်အားစုနှစ်ရပ်ကြောင့် အသင်း၏ အင်အားမှာ ပြိုကွဲခဲ့ရသည်
၁၉၄၆ခုနှစ်နောက်ပိုင်းမှ ဗမာတိုင်းလုံးဆိုင်ရာအမျိုးသမီးလွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့အမည်ဖြင့် ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး၏ ဦးဆောင်မှုအရ လူမှုရေးလုပ်ငန်းများကိုသာ ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ရင်း တဖြည်းဖြည်း အသင်း၏ အမည်သာ ကျန်တော့သည်အထိ အင်အားမရှိတော့သည့် အခြေအနေသို့ဆိုက်ရောက်သွားသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ပထမဦးဆုံး စတင်လုပ်ကိုင်သူ၊ (၁၉၀၀)ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်ကပင် အိန္ဒိယ ရူပီးငွေ သိန်းတစ်ရာခန့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံထားသည့် "ဦးရဲကျော်သူ အင် ကုမ္ပဏီလီမီတက်" လုပ်ငန်းကို တည် ထောင်ခဲ့သူ၊ သူ့ခေတ်သူ့အခါက ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အချမ်းသာဆုံး လုပ်ငန်းရှင်၊ သူ့လက်နှင့် ထိသမျှ ငွေဖြစ်သည်ဟု တင်စားပြောခံရသူ၊ အိန္ဒိယအစိုးရကပင် ဖိတ်ကြား၍ သူဌေးဘွဲ့နှင့် ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်
ကျောင်းသင်ပညာ မရှိသော်လည်း ထူးခြားသော ဇွဲလုံ့လ ဝီရိယ တီထွင်ဉာဏ်  နှင့် ပြည့်စုံ၍ လှေထိုးသားဘ၀မှ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်လာသူ၊ သူဌေး ဖြစ်လာသော်လည်း ဘ၀မမေ့ဘဲ လှေထိုးသားဘ၀က အသုံးပြုခဲ့သည့် လှော်တက်ကို ရွှေချလျက် အိမ်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသူ၊ ထူးခြားမှု တစ်ရပ် မှာ အများအကျိုးအတွက် နေ့စဉ် နံနက် ၄ နာရီ အိပ်ရာမှထကာ လက်ဆွဲမီးအိမ်ကိုင် ကုလား တပည့်ကလေးနှင့် အတူ မြို့ ကိုလှည့်၍ "အရပ်သားတို့၊ ရွာသားတို့၊ ထကြလော့၊ ရေထဲတွင် ငွေတွေ မျှောနေသည်၊ ဆယ်ယူကြလော့"ဟု ဆော်ဩလေ့ရှိသူ စသည့် ကောင်းသတင်း အဖုံဖုံနှင့် ပြည့်စုံသော စွန့်စားတီထွင် စီး ပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးရဲကျော်သူကို ၁၈၃၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့၌ ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ပင်းဝါမြို့ အနီး ပဲတလီ ကျေးရွာ၌ ဖွားသည်
အဖမှာ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား ဦးဒိုးအောင်ကြွယ်ဖြစ်၍ ညီအစ်ကို ၄ ဦးတွင် တတိယ မြောက် ဖြစ်သည်
အစ်ကို ရဲဘော်သွယ်၊ ရဲမြသွယ်နှင့် ညီမှာ ရဲအောင်ရှီ ဖြစ်သည်
အရွယ်ရောက်လျှင် ညီအစ်ကိုနှစ်ဦး မိမိတို့၏ဇာတိ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ စစ်တွေမြို့သို့ အလုပ်ရှာရန် ပြန်လာ ကြသည်
မကြာမီ အစ်ကိုဖြစ်သူမှာ မိဘများထံ ပြန်သွား၍ တစ်ဦးတည်း စစ်တွေ၌ ကြုံရာအလုပ်ကို လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်
ပထမဦးဆုံး စစ်တွေမြို့ ကန်ဒကာ သူဌေးကြီး ဦးသံခြွီ၏ ကုန်ရောင်းလှေတွင် လှေထိုးသား အဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
အလုပ်ကို ရိုးရိုးသားသားနှင့် ကြိုးစားရုံမျှမက ဝီရိယရှိမှု အမြော်အမြင် ရှိမှုတို့ကြောင့် လှေထိုးသား မောင်ရဲကျော်သူကို သူဌေးကြီး ဦးသံခြွီက သမီးဖြစ်သူ မသံဒါဖြူ နှင့် လက်ထပ် ပေးခဲ့သည်
လက်ထပ်ပွဲပြီးနောက် ရရှိသော မင်္ဂလာ လက်ဖွဲ့ ရတနာရွှေငွေများကို ယောက္ခမ၏ အလုပ်တွင် ရှယ်ယာ အဖြစ် ပြန်လည်အပ်နှံ၍ စီးပွားရေးကို ဇောက်ချလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
သစ်လုပ်ငန်း၊ အရှေ့ပါကစ္စတန် (ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်) မှ ဆေးရွက် ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်း၊ ပင်လယ်ကူး လှေသမ္ဗန်များမှ မြစ်သဲရှင်ဝယ်ယူမှု လုပ်ငန်း၊ စစ်တွေမြို့အနီး မြေရိုင်းများ ဝယ်ယူမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်း၊ မြေငှားလုပ်ငန်း၊ ဆန်စပါး ရောင်းဝယ်ရေး၊ ဗျိုင်းတောင်၊ ဗျိုင်းမွှေး ရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်း စသည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမျိုးစုံ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ထိုခေတ် ထို အခါက ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့၌ အချမ်းသာဆုံး လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးရဲကျော်သူသည် အောက်ခြေမှ တက်လာသူ ဘ၀နာခဲ့သူပီပီ ဆင်းရဲသား၊ တောင်သူ လယ်သမားများ အပေါ် စာနာမှုရှိသည်
ဆန်စပါးရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် မိုးဘရားသား၊ စတီးဘရားသား၊ ဘလုတ် ဘရားသား စသည့် နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများ၏ ဈေးနှိမ်မှုကို နည်းမျိုးစုံနှင့် ကာကွယ်၍ ရခိုင် တောင်သူလယ်သ မားများ မနစ်နာစေရန် စပါးဈေးကို ပိုမိုပေးခဲ့သည်
ဦးရဲကျော်သူ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအနက် စစ်တွေ မြို့ ၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် "ဦးရဲကျော်သူ အင်ကုမ္ပဏီလီမီတက်" လုပ်ငန်းသည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်
ဤလုပ် ငန်းတွင် ကုမ္ပဏီရှယ်ယာ ပိုင်ဆိုင်သူများထံမှ အပ်ငွေနှင့် ထုတ်ငွေများကို ချက်လက်မှတ်စနစ် သုံး၍ ငွေချေး ခြင်း၊ ရွှေပေါင်၊ မြေပေါင်လက်ခံခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်သောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဦးဆုံး ဘဏ်လုပ် ငန်းပိုင်ရှင်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်
ထိုဘဏ်လုပ်ငန်းသည် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်တွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ရူပီး ငွေ သိန်းတစ်ရာကျော် ရှိသည်
ဦးရဲကျော်သူ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သတ္တမမြောက်သားဖြစ်သာ ဦးရွှေသာသည် ၁၉၂၄ ခုနှစ် ဝန်းကျင်တွင် တရားဝင်ဘဏ်အဖြစ် စနစ်တကျ တည်ထောင်၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယင်းဘဏ်မှ "မသံဒါဖြူ အင် ကုမ္ပဏီ လီမီတက်"ကို ခွဲခြား တည်ထောင်၍ အိမ်ငှားခ၊ မြေငှားခ ကောက်ခံသည့် လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ သည်
ဦးရဲကျော်သူ၏အင်ကုမ္ပဏီလီမိတက်မှာ မြန်မာအမျိုးသားဘဏ်ဖြစ်ပြီး ဒုတိယဘဏ်မှာ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ၌ဖွင့်လှစ်သော မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဘာသာမိဘမဲ့ကလေးများစောင့်ရှောက်ရေးအသင်းက တည်ထောင်သည့် ( ဘီဘီအိုအေ ) ဘဏ်ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ချစ်တီးကုလားများပိုင်ဘဏ်များ မြို့ ရွာအနှံ့ရှိသော်လည်း စစ်တွေမြို့တွင် ဦးရဲကျော်သူ၏ဩဇာအာဏာကြောင့် ချစ်တီးကုလားများက စစ်တွေမြို့တွင် ဘဏ်များဖွင့်လှစ်ရန် အကြိမ်ကြိမ်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မည်သည့်ဘဏ်မှ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ
ဦးရဲကျော်သူ၏ ကြွယ်၀ချမ်းသာမှု ဂုဏ်သတင်းကြောင့် အိန္ဒိယအစိုးရက ဖိတ်ကြား၍ အိန္ဒိယ သူဌေးများကို ချီးမြှင့်သည့် သူဌေးဘွဲ့နှင့် ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ မြန်မာပြည် ကော်မရှင်နာ၏ အကြံပေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
စီးပွားရေး အောင်မြင်လာသည်နှင့်အမျှ ဘုရားတည်၊ ကျောင်းဆောက် အလှူဒါနအမြောက်အမြား ပြုလုပ်ခဲ့ သည်
အထင်ရှားဆုံးမှာ ကျောက်တော်ရှိ မဟာမုနိ ဘုရား သိမ်တန်ဆောင်းတော်ကြီး၊ ကြေးဆင်းတုတော် ကြီးတို့ ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ထင်ရှားသော လယ်တီဆရာတော်ကြီးကိုလည်း စစ်တွေမြို့သို့ပင့်၍ တရားပွဲများ ကျင်းပပေးခဲ့သည်
လူမှုရေးအနေဖြင့် စစ်တွေ ဆေးရုံကြီး၌ အမျိုးသမီး သားဖွားဆောင် ကို ဆောက်လုပ် လှူ ဒါန်းခဲ့သည်
ယခုအခါ သံကျောင်း (သို့) ဦးရဲကျော်သူကျောင်းဟု အမည်တွင်သော ဘုန်ကြီးကျောင်းကို သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်ကပင် ဆောက်လုပ်ရန် သစ်များဝယ်၍ စီစဉ်ခဲ့သည်
နောင်အခါ ဖခင်ကို ရည်စူး၍ သားသမီးများက သံထည်များဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သောကြောင့် သံကျောင်းဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
ဦးရဲကျော်သူနှင့် ဒေါ်သံဒါဖြူတို့တွင် သားသမီး (၁၀)ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
သား (၆) ဦးမှာ ဦးကျော်ဦး၊ ဦးချန်ထွန်း၊ ဦးစံကျော် ၊ ဦးရွှေဘန်း၊ ဦးသာဇံ ၊ ဦးရွှေသာ နှင့် သမီး (၄) ဦးမှာ ဒေါ်စံဝင်း၊ဒေါ်စံမြခိုင်၊ဒေါ်ရွှေခိုင်၊ဒေါ်ရွှင်ထီးမ တို့ဖြစ်ကြသည်
၎င်းတို့အနက် သား(၄)ယောက်မှာ ထင်ရှားသည်
သားအကြီးဆုံး ဦးချန်ထွန်းမှာ အင်္ဂလန်တွင် ဥပဒေပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဥပဒေနောက်ဆုံးနှစ်၌ ပထမတန်း မှ အောင်မြင်ခဲ့ကာ နောင်အခါ ထင်ရှားသော ဥပဒေပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်
ဦးချန်ထွန်းကဲ့သို့ပင် သားများဖြစ်သော ဦးရွှေသာ၊ ဦးရွှေဘဲ၊ ဦးသာဇံ တို့ကိုလည်း အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်၍ ဥပဒေပညာများ သင်ကြားစေခဲ့သည်
ဦးရဲကျော်သူသည် အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် (၁၃) ရက် အင်္ဂါနေ့ နံနက် (၈)နာရီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီးများအတွက် အမွေအဖြစ် ရူပီး ငွေ သိန်း ၇၀ မျှ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဒဇန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dazan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ အဝိဝမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဝိဝမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀ ဦး၊ မ ၅၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၃ ဦး နေထိုင်သည်
"Henley Visa Restrictions Index 2011"အရ ဖင်လန်နိုင်ငံသားများသည် ဗီဇာမလိုအပ်ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ နှင့် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၃ နိုင်ငံကို သွားရောက်လည်ပါတ်နိုင်သည်
ဗီဇာမလိုအပ်ဘဲ သွားရောက်နိုင်သူများစာရင်းတွင် ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၁ နိုင်ငံများအဖြစ်၊ ဆွီဒင်၊ ဒိန်းမတ် နိုင်ငံသားများနည်းတူ အသိအမှတ်ပြုခံရသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံသားများသည် အောက်ပါနိုင်ငံများသို့ ဗီစာမလိုအပ်ဆိုက်ရောက်ဗီဇာ ဖြင့် သွားရောက်နိုင်သည်
ဘော့ဆွာနာ 90 days ကိတ်ဗာဒီ (visa issued on arrival) ကိုမိုရို (visa issued on arrival) ဂျီဘူတီ 1 month (visa issued on arrival) အီဂျစ် 1 month (visa issued on arrival) အီသီယိုးပီးယား 3 months (visa issued on arrival) ဂမ်ဘီယာ 90 days ကင်ညာ 3 months (visa issued on arrival) လီဆိုသို 14 days မဒါဂတ်စကား 90 days (visa issued on arrival) မာလဝီ 90 days မောရစ်ရှ 6 months မာယော့တ် 90 days မော်ရိုကို 90 days မိုဇမ်ဘစ် 30 days (visa issued on arrival) နမီးဘီးယား 3 monthsတမ်းပလိတ်:REU unlimited access ဆီနီဂေါ 3 months ဆေးရှဲ 1 month တောင်အာဖရိက 90 days အဲ့စ်ဝါတီးနီ 2 months တန်ဇေးနီးယား (visa issued on arrival) တိုဂို 7 days (visa issued on arrival) တူနီးရှား 3 months ယူဂန်းဒါး (visa issued on arrival) ဇမ်ဘီယာ (visa issued on arrival) ဇင်ဘာဘွေ 3 months (visa issued on arrival) အန်ဂီလာ 3 months အင်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါ 1 month အာဂျင်တီးနား 90 days အာရူးဗာ 90 days ဘဟားမား 3 months ဘာဘေးဒိုးစ် 6 months ဘလိဇ် 1 month ဘာမြူဒါ 6 months ဘိုလီးဗီးယား 90 days ဘရာဇီး 90 days ကနေဒါ 6 months ကေမန်ကျွန်းစု 30 days ချီလီ 90 days ကိုလံဘီယာ 90 days ကော့စတာရီကာ 90 days ဒိုမီနီကာ 21 days ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ 30 days (a US$10 tourist card is needed) အီကွေဒေါ 90 days အယ်ဆာဗေဒို 3 months ဖော့ကလန်ကျွန်းစု 30 days ပြင်သစ်ဂီအားနား unlimited access ဂရင်းလန်း 90 days ဂရီနေဒါ 3 months ဂွါဒီလု unlimited access ဂွါတီမာလာ 3 months ဂိုင်ယာနာ 3 months ဟေတီ 3 months ဟွန်ဒူးရပ်စ် 3 months ဂျမေကာ 90 days မာတီနစ် unlimited access မက္ကဆီကို 180 days မွန်ဆာရတ် 3 monthsတမ်းပလိတ်:ANT 90 days နီကာရာဂွါ 3 months ပနားမား 90 days ပါရာဂွေး 90 days ပီရူး 90 days ပေါ်တိုရီကို 90 days စိန့်ကစ်နှင့် နီးဗစ် 3 months စိန့်လူစီယာ 28 daysတမ်းပလိတ်:SPM 90 days ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂို 30 days တာ့ခ်နှင့် ကေးကို့စ်ကျွန်းများ 30 days အမေရိကန် 90 days ဥရုဂွေး 3 months ဗင်နီဇွဲလား 90 days ဗြိတိသျှ ဗာဂျင်အိုင်းလန်း 30 days အမေရိကန် ဗာဂျင်အိုင်းလန်း 90 days အာမေးနီးယား 120 days (visa issued on arrival) ဘာရိန်း 14 days (visa issued on arrival) ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် 15 days (visa issued on arrival) ဘရူနိုင်း 90 days ဂျော်ဂျီယာ 360 days [၁] Archived 13 January 2015 at the Wayback Machine. ကမ္ဘောဒီးယား 30 days (visa issued on arrival) ဟောင်ကောင် 90 days အိန္ဒိယ 30 days (visa issued on arrival) အင်ဒိုနီးရှား 30 days (visa issued on arrival) အီရတ် (visa issued on arrival) (only Kurdistan region) အစ္စရေး 3 months ဂျပန် 90 days ဂျော်ဒန် 1 month (visa issued on arrival) တောင်ကိုရီးယား 90 days ကူဝိတ် 3 months (visa issued on arrival)ဖိုင်:Flag of Kyrgyzstan.svg ကာဂျစ္စတန် 1 months (visa issued on arrival) လာအို 30 days (visa issued on arrival) လက်ဘနွန် 1 month (visa issued on arrival) မကာအို 90 days မလေးရှား 3 months မော်လဒိုက် 30 days မွန်ဂိုးလီးယား (visa issued on arrival) နီပေါ 60 days (visa issued on arrival) အိုမန် 1 month (visa issued on arrival) ဖိလစ်ပိုင် 21 days စင်ကာပူ 30 days သီရိလင်္ကာ 30 days (visa issued on arrival) ဆီးရီးယား 15 days (visa issued on arrival) ထိုင်ဝမ် 90 days ထိုင်း 30 days အရှေ့တီမော 30 days (visa issued on arrival) တူရကီ 90 days အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု 30 days (visa issued on arrival) ဗီယက်နမ် 15 days အီးယူ Freedom of movement (conditions apply) အယ်လ်ဘေးနီးယား 1 month အင်ဒိုရာနိုင်ငံ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနား 90 days ခရိုအေးရှား 90 days ဖရိုးကျွန်းစု 90 days ဂန်းစီး အိုက်စလန် Freedom of movement (conditions apply) [၂] Archived 2 September 2009 at the Wayback Machine. မမ်းကျွန်း ဂျာဇီ လစ်တန်စတိန်း Freedom of movement (conditions apply) [၃] Archived 2 September 2009 at the Wayback Machine. ကိုဆိုဗို 90 days   မက်စီဒိုးနီးယား 90 days မော်လ်ဒိုဗာ 90 days မိုနာကိုနိုင်ငံ 90 days မွန်တီနီဂရိုး 90 days နော်ဝေ Freedom of movement (conditions apply) [၄] Archived 2 September 2009 at the Wayback Machine. ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ 90 days ဆားဘီးယား 90 days  ဆွစ်ဇာလန် Freedom of movement (conditions apply) [၅] Archived 2 September 2009 at the Wayback Machine. ယူကရိန်း 90 days ဗာတီကန် 90 days အမေရိကန်ဆမိုးအား 30 days ဩစတြေးလျ 3 months Electronic Travel Authority နော်ဖော 30 days Electronic Travel Authority ဖီဂျီ 4 months ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား 90 days ဂူအမ် 90 days ကီရီဘတ်စ် 28 days မာရှယ်အိုင်းလန်း 30 days မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ 30 days နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား 90 days နယူးဇီလန် 3 months မြောက်မာရီယာနာကျွန်းစု 30 days ကွတ်ကျွန်းစု 31 days နျူးအေး 30 days တိုကလောင် (same as New Zealand) ပလောင်း 30 days ပါပူအာ နယူးဂီနီ 60 days (visa issued on arrival) ဆမိုးအား 60 days ဆော်လမွန်ကျွန်းစု 3 months တုံဂါနိုင်ငံ 31 days တူဗားလူ 1 month ဗနွားတူနိုင်ငံ 30 days ဝေါလစ်နှင့်ဖူကျူးနား 90 daysဖင်လန်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်
ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီး (အင်္ဂလိပ်: Minister without portfolio) ဆိုသည်မှာ အစိုးရဝန်ကြီးရာထူးကို ရရှိသော်လည်း ဦးဆောင်ရန်ဌာနမရှိသောဝန်ကြီးဖြစ်သည်
ထိုဝန်ကြီးများသည် ဝန်ကြီးဌာနမရှိသော်လည်း ဝန်ကြီးလစာကိုရရှိနိုင်ပြီး အစိုးရအဖွဲ့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် မဲပေးပိုင်ခွင့်ရှိသည်
ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီး၏ အခန်းကဏ္ဍသည် နိုင်ငံအလိုက် ကွဲပြားနိုင်သည်
အစိုးရအဖွဲ့တွင် "အထူးကိစ္စဆိုင်ရာ ဖက်ဒရယ်ဝန်ကြီး" ဟူ၍ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဓိပတိရုံး၏အကြီးအကဲရာထူးတွင် အဆိုပါဝန်ကြီးကို ခန့်အပ်တတ်သည်
ယခင်က ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသောသူကို ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီးဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်
တရုတ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ အမှုဆောင်ယွမ်ဖွဲ့စည်းမှုတွင် ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီးများ ပါဝင်ကြသည်
ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအတွင်း သဘောတူညီမှုရရှိနိုင်ရန်နှင့် ညွန့်ပေါင်းပါတီငယ်များလည်း ရာထူးရရှိနိုင်သောကြောင့်  ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်လေ့ရှိသည်
မကြာသေးမီနှစ်များအတွင်း အစိုးရအဖွဲ့များတွင် ယင်းကဲ့သို့ ခန့်အပ်မှုများရှိသည်
ပန်းချီကို အနောက်တိုင်းစနစ်ဖြင့် ရေးဆွဲရာတွင် အနာက်တိုင်း ပန်းချီကျော်ကြီးများ၏ အဆင့်အတန်းကိုမီသော မြန်မာပန်းချီကျော်ကြီးကား ဦးဘဉာဏ်ပေတည်း
ဦးဘဉာဏ်သည် မြန်မာ့ပန်းချီ လောက၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ခေတ်မတိုင်မီက မြန်မာ ပန်းချီလောကသည် ပန်းချီနှင့် ပိုစတာကို မခွဲခြားနိုင်သေးသော အခြေအနေ၊ အလှသက်သက်သာ မှုန်းခြယ်တတ်သေးသော အခြေအနေတွင် ရှိနေခဲ့သည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြမှုကြောင့် မြန်မာပန်းချီလောကတွင် ဆီဆေး၊ ရေဆေး၊ မင်၊ ခဲ၊ အက်ချင်း၊ ပိုစတာ၊ ဒီဇိုင်းစသည်တို့ကို ခွဲခြားနားလည်ကာ သရုပ်ခွဲ ရေးဆွဲနိုင်အောင် တိုးတက်လာကြသည်
စံပြပုံများ ရေးဆွဲခြင်း၊ သဘာဝကို လေ့လာရေးဆွဲခြင်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်လာကြသည်
ဦးဘဉာဏ်သည် ပြည်ပိုင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက နိုင်ငံခြားသို့အစိုးရစရိတ်ဖြင့် ပညာတော်သင်များ ရှားရှား ပါးပါး စေလွှတ်နေသည့်ခေတ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်စသော အနောက်တိုင်းသို့ ၂ ကြိမ်တိုင်အောင် ပညာတော်သင်အဖြစ် သွားရောက်၍ ပန်းချီပညာကို လေ့လာဆည်းပူးနိုင်ခဲ့သော ပန်းချီပါရမီရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ပေသည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်ကို ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ရက်‌နေ့တွင် အဖ ဦးဘအို အမိ ‌ဒေါ်ညိုတို့မှ ပန်းတနော်မြို့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့သည်
မြန်မာအနုပညာရှင် ဦးဘိုး‌မောင်ထံမှ ပန်းချီပညာ ကို အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ‌လေးနှစ်တိုင် ‌အောင် သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ‌မော်လမြိုင်မြို့ရှိ ‌နော်မန်‌ကျောင်း၌ ပန်းချီပညာကို ဆက် လက်သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ Royal College of Art ၌ ပန်းချီ ပညာသင်ယူပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် Spenlove School of Modern Painting (Yellow Door Studio) ၌ ဆက်လက်၍ ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင်Royal Etcher ‌အောင် လက်မှတ်ကို လန်ဒန်မှ ရရှိခဲ့သည်
ယင်း‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ရန်ကုန်‌ကောလိပ်တွင် အနုပညာသင်ကြားသူဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်သွားရပြီး ဥ‌ရောပနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်၍ ပန်းချီ‌ရေးဆွဲရင်း ပန်းချီပညာကို ဆက်လက်ဆည်း ပူးခဲ့သည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ‌အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်‌နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်သည် အ‌နောက်တိုင်းအကယ်ဒမစ်ပန်းချီကို တည်‌ထောင်သူနှစ်ဦး အနက်မှတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ဦးမှာ ဦးဘ‌ဇော် (၁၈၉၁-၁၉၄၃)ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် သု‌တေသီ ရာမညကို⁠ကိုနိုင်၏ မြန်မာ့ပန်းချီသမိုင်း စာအုပ်ရှိ ကိုလိုနီ‌ခေတ် ဘိလပ်‌ရောက် မြန်မာပန်းချီဆရာ များ၊ အခန်း(၄)၌ (ဆရာဦးဘဉာဏ်သည်)မြန်မာ့ ပန်းချီ‌လောကတွင် ဆီ‌ဆေး‌ရေးနည်းတစ်‌ခေတ် ဆန်းသစ်ထူ‌ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဆရာကြီး၏ ဆီ‌ဆေး‌ရေးချက်နှင့် ဓားချက်ကိုမှီသူ မ‌ပေါ်‌သေး‌ပေ ဟု ‌ရေးသား‌ဖော်ပြထား သည်
ထို့အပြင် (ဆရာဦးဘဉာဏ်သည်) မြန်မာ့ ပန်းချီ‌လောကတွင် ‌ရှေ့‌ဆောင်ဖြစ်လာပြီး ‌ရေ‌ဆေး၊ ဆီ‌ဆေး၊ မင်၊ ခဲ၊ ‌ကြေးပုံနှိပ်(Etching)၊ ပိုစတာ၊ ဒီဇိုင်း စသည့်တို့ကို ခွဲခြားနားလည်၍ တိုးတက် လာသည်
စံပြလူပုံ ‌ရေးဆွဲခြင်း၊ သဘာဝပုံများ ‌ရေးဆွဲခြင်းများလည်း ‌ပေါ်လာသည် ဟု ဆက် လက်‌ရေးသား ‌ဖော်ပြထားသည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်၏ ဂန္ထဝင်လက် ရာများ အထူးပန်းချီပြပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကိုယ့် မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်း(‌ရေခဲဆိုင်ကားမှတ်တိုင်)ရှိ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ ပန်းချီပန်းပုခန်းမတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်‌နေ့မှ ၁၃ ရက်‌နေ့အထိ ပြသခဲ့သည်
ပန်းချီပါရမီရှင် ဦးဘဉာဏ်၏ မိဘများမှာ မအူပင်ခရိုင်၊ ပန်းတနော်မြို့နေ ဦးဘအိုနှင့် ဇနီး ဒေါ်ညိုတို့ဖြစ်ကြသည်
ဦးဘအိုနှင့် ဒေါ်ညိုတို့တွင် (၁) မောင်ဘကြည်၊ (၂) မောင်ဘဟန်၊ (၃) မောင်ဘစံ၊ (၄) မောင်ဘဉာဏ်၊ (၅) မမမြ၊ (၆) မောင်တဖန်ဟူ၍ သားသမီး ၆ ယောက်ရှိရာ၊ ဦးဘဉာဏ်သည် စတုတ္ထ မြောက် သားဖြစ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၉ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်က ပန်းတနော်မြို့ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်း၌ စာပေပညာ သင်ကြားဆည်းပူးသည်
သို့သော် မောင်ဘဉာဏ်သည် ကျောင်းနေစဉ်ကပင် စာပေသင်အံ လေ့ကျက်မှုထက် ရုပ်ပုံဆွဲခြင်းကို ပို၍ စိတ်သန်ပြီးလျှင် ပန်းချီပညာ အထုံပါရမီ ပါကြောင်းကို ထိုစဉ်ကပင် အရိပ်အရောင် ပြခဲ့လေသည်
ကျောင်းမှထွက်လျှင် ပန်းတနော်မြို့ရှိ ပန်းပုနှင့် စပ်ဆရာ ဦးဘိုးမောင်ထံတွင် မိမိဝါသနာနှင့် နီးစပ်သဖြင့် အလုပ်သင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
မောင်ဘဉာဏ်သည် ဦးဘိုးမောင်ထံမှ ရှေးမြန်မာ ပန်းချီရေးဆွဲနည်း တို့ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်
ပန်းချီပါရမီ ပါလာသူ ဖြစ်သဖြင့် မောင်ဘဉာဏ် ရေးဆွဲသော ပန်းချီကားများသည် မူလပုံပန်း သွင်ပြင်လက္ခဏာတို့ကို တထပ်တည်း ပေါ်လွင်စေသည်
ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်က ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ပုံတူကား ရေးဆွဲရာ၌ မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာကို အထူးတလည် လူကြိုက်များခဲ့သည်
ယင်းသို့ဦးဘိုးမောင်ထံတွင် လုပ်ကိုင်နေစဉ် တစ်နေ့တွင် မအူပင်မှ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်သည် နယ်လှည့်ယင်းပန်းတနော်သို့ရောက်လာသည်
ထိုအရေးပိုင်သည် ပန်းချီပညာကို ဝါသနာပါ၍ လေ့လာလိုက်စားသူ ဖြစ်သည်
ပန်းချီကားများ ရောင်းသောဆိုင်တွင် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကိုတွေ့လျှင် လက်စွမ်းလက်စကို သဘောကျသဖြင့် ခေါ်ယူတွေ့ဆုံသည်
အရေးပိုင်က မိမိရှေ့တွင်ပင် မြန်မာနရားရုပ်ကို မောင်ဘဉာဏ်အား ရေးဆွဲစေရာ မောင်ဘဉာဏ်က ရှေးရိုးမြန်မာပန်းချီစံနစ်အတိုင်း ကျကျနနရေးဆွဲပြသည်
ထိုအခါ အရေးပိုင်သည် အလွန်နှစ်ခြိုက်သဘောကျသွားကာ ရွှေဒင်္ဂါးများ ဆုချသည်
ထိုအရေးပိုင်သည် မောင်ဘဉာဏ်အား ရွှေဒင်္ဂါး ဆုချရုံဖြင့် မကျေနပ်သေးပေ
ပန်းချီအလားအလာရှိသော မြန်မာလူငယ် မောင်ဘဉာဏ်ကို မြေတောင် မြှောက်ပေးလိုသည်
ထို့ကြောင့် မောင်ဘဉာဏ်အား အစိုးရ အထောက်အပံ့ဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့ပုံဆွဲဆရာဖြစ် သင်ကျောင်းသို့သွားရောက် သင်ကြားရန် စီစဉ်ပေးလေသည်
မောင်ဘဉာဏ် မော်လမြိုင်မြို့သို့ရောက်လာသောအခါ၊ စိန်မက်သယူးကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် မစ္စတာ အီး၊ ဂျီ၊ အင်၊ ကင့်ချ်ဖြစ်သည်
မစ္စတာကင့်ချ်သည် ပန်းချီအနုပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ပန်းချီအလားအလာရှိသော မြန်မာလူငယ်ကလေးများကို မြေတောင် မြှောက်ပေးနေသော စေတနာရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်လေသည်
နောင်အခါ မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
မစ္စတာကင့်ချ်သည် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်စလက်နများကို တွေ့ရသောအခါ၊ နှစ်ခြိုက်အားရခြင်းဖြစ်၍ မိမိကျောင်းသို့ပြောင်းရွှေ့စေပြီးလျှင် မောင်ဘဉာဏ်အား ပန်းချီပညာကို ဆက်လက် သင်ကြားပေးသည်သာမက အင်္ဂလိပ်စာကိုပါ သင်ပေး လေသည်
ထိုစဉ်က မောင်ဘဉာဏ်သည် စာသင်းခန်း နံရံတွင် ပန်းဘဲမောင်တင့်တယ် ဇာတ်ထုပ်နှင့် ကင်းထောက်လုလင် ရုပ်ပုံများကို ဆေးရောင်စုံ ခြယ်လှယ်ရေးဆွဲခဲ့ရာ၊ မြင်တွေ့သူအပေါင်းတို့များစွာနှစ်ခြိုက် သဘောတွေ့ကြလေသည်
ပန်းချီပါရမီ ပါလာသော မောင်ဘဉာဏ်သည် မိမိအား ကူညီဝိုင်းဝန်း ပြုစုပျိုးထောင်ပေးမည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို မိမိကိုယ်တိုင်က မကြိုးစားရဘဲ ဆက်ကာဆက်ကာ တွေ့ရသည်
လန်ဒန်မြို့မှ မစ္စတာ ရေးလန်ကတ်စတာ အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိလာရာ၊ မြန်မာပြည်အတွင်း လှည့်လည်သွားလာစဉ် မော်လမြိုင်မြို့သို့ရောက်လာသည်
ထိုအခါ စိန်မက်သယူးကျောင်းမှ မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကို တွေ့မြင်သွားသည်
ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ရောက်သောအခါ ဘုရင်ခံအား မောင်ဘဉာဏ်၏ ပန်းချီအလားအလာ ရှိပုံကို ပြောပြသွားသည်
ထို့ကြောင့် ဘုရင်ခံသည် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကို ကိုယ်တိုင် ကြည့်ရှုပြီးနောက် မောင်ဘဉာဏ်အား ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ရန် စီစဉ်ပေးသည်
ထိုအခါ မစ္စတာ ကင့်ချ်ကလည်း မောင်ဘဉာဏ်အား ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ပါမောက္ခ အီး၊ အင်၊ ဝပ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်
ပါမောက္ခ ဝပ်သည်လည်း ပန်းချီအနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ဘားမား အတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ကိုဘဉာဏ်သည် ( ခရစ် ၁၉၁၈-၁၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် ) ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိလာပြီးသော် ရန်ကုန်အစိုးရကျောင်းတွင် ပုံဆွဲဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
ထိုနောက် ပါမောက္ခဝပ်ထံတွင် ဆေးရောင်ကိုင်နည်း စသည်တို့ကို ထပ်မံဆည်းပူးသည်
ထိုအတောအတွင်း ကိုဘဉာဏ် ရေးဆွဲသော ပန်းချီကားများကို ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကုမ္ပဏီမှ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အရာရှိ ကပ္ပတိန် ဗတ်စမစ်က ဝယ်ယူချီးမြှင့်သည်
ကပ္ပတိန် ဗတ်စမစ်သည်လည်း ပန်းချီအနုပညာကို မြတ်နိုးသူဖြစ်၍ မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကိုတည်ထောင်ပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်လေသည်
ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများသည် တိုးတက်လာလေရာ၊ ထိုစဉ်က ဂျူဗလီဟောတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော မြန်မာပြည် လက်မှုပညာပြပွဲများသို့ တင်သွင်းပြသနိုင်ခဲ့၍၊ ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခဝပ်၏ တိုက်တွန်းထောက်ခံချက်အရ မြန်မာပြည်အစိုးရက ကိုဘဉာဏ်အား ပန်းချီပညာတော်သင် အဖြစ် ဘိလတ်သို့ စေလွှတ်လေသည်
ဒုသနသောဟု ဖက်ဆစ်မျာကိုပြောသည်အင်္ဂလန်တွင် ဦးစွာ၌ ရွိုင်ရယ်ကောလိပ် အော့အတ် ပန်းချီတော်ဝင် ကျောင်းကြီးတွင် အက်ချင်း ( ကြေးပြားပေါ် ပုံထွင်းခြင်း ) ပညာကို ၁ နှစ်နှင့် ၆ လခန့်သင်ကြားသည်
ရွိုင်ရယ်အက်ချာခေါ် ဘွဲ့လက်မှတ် ရခဲ့သည်
ထို့နောက် ပန်းချီကျော်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော မစ္စတာဖရင့် စပင်းလပ် ထံတွင် သင်ကြားဆည်းပူး သည်
ထိုစဉ်အခါကပင် ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများသည် ဗြိတိသျှ ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင် တင်သွင်းပြသနိုင် လောက်အောင် အဆင့်အတန်း တိုးတက်လာသည်
ဗိလတ် ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင် တော်ရုံအဆင့်အတန်းရှိသော ပန်းချီကားများပြပွဲ မသွင်းနိုင်ချေ
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ပညာတော်သင် နှစ်စေ့၍ မြန်မာပြည်သို့ပြန်ရောက်လာပြီး ရန်ကုန်အစိုးရကျောင်းတွင် ပြန်လည်အလုပ်လုပ်သည်
သို့သော် ဆရာကိုဘဉာဏ်သည် အင်္ဂလန်၌ ၃ နှစ်ကျော်ခန့်သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့ရသော ပန်းချီပညာကို အားမရ၊ တင်းမတိမ်နိုင်သေးပေ
အနောက်တိုင်း ပန်းချီစနစ်များကို အနောက်တိုင်း၌ ဆက်လက်ဆည်းပူးလိုသေးသည်
ထို့ကြောင့် အထက်လူကြီးများကလည်း ထောက်ခံသဖြင့် ကိုဘဉာဏ်သည် နယ်လှည့် ပန်းချီပညာတော်သင်အဖြစ် ဥရောပနိုင်ငံများသို့သွားရောက်ရန် အစိုးရက ခွင့်ပြုလိုက်လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အနောက်တိုင်းသို့လာခဲ့ပြန်ရာ ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ ဟော်လန်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ဂျာမနီစသော အနောက်တိုင်း နိုင်ငံကြီးများသို့လှည့်လည်ပြီးလျှင် အနောက်တိုင်း ပန်းချီစံနစ် အမျိုးမျိုးကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့လေသည်
ထိုနိုင်ငံများ၌ လှည့်လည်လေ့လာဆည်းပူးပြီးမှ လန်ဒန်သို့လာခဲ့သည်
လန်ဒန်သို့ရောက်သည့်အချိန်တွင် ၁ နှစ်နှင့် ၆ လမျှ ရှိခဲ့ပြီဖြစ်၍၊ မြန်မာပြည် အစိုးရက ထောက်ပံ့ကြေးပေးရန် ကန့်သတ်ထားသော ကာလအပိုင်းအခြား စေ့နေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ထောက်ပံ့ကြေး ရပ်စဲလိုက်လေသည်
ထောက်ပံ့ကြေး ရပ်စဲလိုက်သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင် သောင်တင်နေသော ကိုဘဉာဏ်က စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း မရှိပေ
မိမိပညာကို အားကိုး၍ မိမိဝင်ငွေနှင့်ပင် အင်္ဂလန်၌ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် တစ်ဖက်မှ ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲရောင်းချယင်း တစ်ဖက်မှ ပန်းချီပညာကို ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
ထို့အချိန်က ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးသော ကျောင်းမှာ ယဲလိုးဒိုး ပန်းချီအနုပညာကျောင်း ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်ကဲ့သို့ ပန်းချီအနုပညာသည် ထိတ်ထိတ်ကြဲများ ပေါများသည့် ဒေသတွင် တန်ရုံပန်းချီအခြေခံဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်
ထိုစဉ်က ဘိလတ်တွင် ကိုဘဉာဏ်၏ ပန်းချီကားများသည် တန်ဖိုးအတော်အတန် ရရှိခဲ့ပေသည်
ယင်းကဲ့သို့ ပန်းချီပညာသည် ပေါများသော ဘိလတ်တွင် မိမိပညာဖြင့် အသက်မွေးနေနိုင်သည်ကို ထောက်၍ ကိုဘဉာဏ်၏ ပန်းချီအဆင့်အတန်း မည်မျှမြင့်သည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် အင်္ဂလန်တွင် ၄ နှစ်နှင့် ၆ လခန့်ကြာခဲ့သည်
ထိုအတွင်း တော်ရုံ ပန်းချီကားများကို အနားသီရန်ပင် လက်မခံသည့် အလွန်ကြီးကျယ်သော နယူးလင်တန် ပန်းချီပြတိုက်မှ ပြပွဲကြီးတွင် ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာလူမျိုး တစ်ဦး၏ ပန်းချီလက်ရာသည် အနောက်တိုင်း ထိပ်တန်းပန်းချီလက်ရာများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လိုက်နိုင်အောင် ကိုဘဉာဏ်က စွမ်းဆောင်ကာ မြန်မာ့ ဂုဏ်ကို ဆောင်ခဲ့သည်
အင်ပိုင်ယာမား ကက်တင်းဘုတ်ခေါ် အဖွဲ့ကြီးက ကြီးမှူးသည့် ပိုစတာပြိုင်ပွဲကြီးတွင်လည်း ကိုဘဉာဏ်သည် ပထမစွဲခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့် ကိုဘဉာဏ်၏ ဆရာဖြစ်သော ပန်းချီကျော်ကြီး မစ္စတာဖရင့် စပင်းလပ် စပင်းလပ်က မိမိထံ ပညာဆည်းပူးကြသည့် တပည့်များအနက် မောင်ဘဉာဏ်သည် ပန်းချီပါရမီ အထူးချွန်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ချီးကျူး၍ လက်စွပ်တစ်ကွင်း ဆုချခဲ့လေသည်
ကိုဘဉာဏ် အင်္ဂလန်တွင် ရှိစဉ်က၊ ပန်းချီအနုပညာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အောင်လက်မှတ် အများအပြား ရရှိခဲ့သည်
ရရှိခဲ့သော လက်မှတ်များအနက် ထူးခြားသော လက်မှတ်တစ်စောင်လည်း ပါဝင်သည်
ထိုလက်မှတ်မှာ ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်မင်းမြတ်က ဥက္ကဋ္ဌအိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ဝေလမင်းသားက အတွင်းအရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော လူသားအချင်းချင်း ကူညီရိုင်းပင်းရေး-တော်ဝင် အသင်းကြီးမှ လက်မှတ်ဖြစ်သည်
ထိုလက်မှတ်ကို ရခဲ့ခြင်းမှာ တစ်ခါသော် ကိုဘဉာဏ်သည် တင်းမြစ်ထဲရှိ ကုန်တွဲကြီးများအပေါ်တွင် ပန်းချီဆွဲနေစဉ် ရေထဲသို့တစ်စုံတစ်ခု ကျသွားသံကြားသဖြင့်၊ ပန်းတနော်သား ရေကူးလျင်သူပီပီ၊ ရေထဲခုန်ဆင်းကယ်လိုက်ရာ၊ ကယ်ဆယ်မိသူမှာ ဂျော့ဘုရင်၏ အနွယ်တော်တစ်ဦး ဖြစ်နေကြောင်း နောက်မှသိရသည်
ထို့ကြောင့် ဂျော့ဘုရင် မင်းမြတ် ကိုယ်တိုင် ဧည့်ခံပွဲကျင်းပပြီးလျှင်၊ ထိုလက်မှတ်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
သို့သော် ကိုဘဉာဏ်သည် ထိုလက်မှတ်ကိစ္စ အတွက် ဝင့်ကြွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ
ဦးဘဉာဏ်သည် အင်္ဂလန်တွင် ကျေနပ်လောက်အောင် ပန်းချီပညာကို ဆည်းပူးပြီးနောက် မြန်မာပြည်သို့၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ပြန်လည် ရောက်ရှိလာသည်
ပြန်ရောက် ပြီးနောက်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရခေတ်၌ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ဆာဂျေအေမောင်ကြီးက ဘုရင်ခံအိမ်တော်တွင် ဦးဘဉာဏ်၏ ပန်းချီကားပြပွဲကို ကျင်းပပေးသည်
ထိုပြပွဲတွင် ပန်းချီကားများကို ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် မကြားဖူးသေးသော ဈေးနှုန်းများဖြင့် ရောင်းချခဲ့ရလေသည်
ထိုနောက်တွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်သာမက ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့နှင့် တွဲဖက်ကာ အမျိုးသား ပန်းချီအသင်းကိုလည်း ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ပြီးလျှင် မိမိ၏ ပန်းချီပညာကို အယုတ်အလတ် အမြတ်မရွေး ပို့ချ သင်ကြားပေး၍  ပညာဖြန့်ဖြူးသည်
ပန်းချီကားများကိုလည်း ရေးဆွဲရောင်းချခဲ့ရာ၊ ထိုခေတ် ထိုအခါက ဝင်ငွေ အလွန်ကောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
သို့သော် ဦးဘဉာဏ်၏ လက်ရာ ပန်းချီကားများကို ဝယ်ယူကြသူများမှာ များသောအားဖြင့် မျက်နှာဖြူများ၊ တရုတ်သူဌေးများ စသောနိုင်ငံခြားသားများသာ များပြားလေသည်
ယင်းသို့နေထိုင်လာယင်း ဆွေမျိုးကိစ္စအမှုပွေ၍ တရားတပေါင် ဖြစ်ရသဖြင့် စိတ်ထိခိုက်လာပြီးနောက် လူကြီးများ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ် ပန်းချီဘက်ဆိုင်ရာတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်
ဦးဘဉာဏ်သည် အသက် ၄၁ ကျော်အထိ လူပျိုကြီးအဖြစ် နေလာပြီးမှ အိမ်ထောင်ပြုသည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ဇနီးသည်မှာ  ဒေါ်စိန်ခိုင်ဖြစ်လေသည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်၌ အမှုထမ်းနေစဉ် မြန်မာပြည်၍ မပေါ်ပေါက်ဖူးသေးသော နံရံရေးပန်းချီခန်းကို စေတနာဝန်ထမ်း ရေးဆွဲပေးသည်
အေးအေးဆေးဆေး နားနားနေနေ ရေးဆွဲခြင်းဖြစ်၍ ၃ နှစ်ကြာမှ ပြီးစီးသည်
ထိုပန်းချီခန်းကြီးကို ရေးဆွဲနေစဉ် ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ ဆာအာခီဗော ကော့ခရိန်းနှင့် အခြားမျက်နှာဖြူ  အထက်တန်းအရာရှိကြီးများ မကြာခဏ လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည်
ဘုရင်ခံ အိမ်တော်၌ ထားရန် ဆီဆေးပန်းချီ ကားကြီး ၄ ချပ်ကိုလည်း ရေးဆွဲပေးသည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်မှ နံရံပန်းချီခန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗုံးထိပျက်စီးရာ၌ ပါသွားသည်
ဘုရင်ခံအိမ်တော်အတွက် ပန်းချီကားကြီးများကိုမူ ယခုထက်တိုင် သမ္မတအိမ်တော်၌ တွေ့ရသေးသည်
ဂျပန်ခေတ်၌ ဇနီးနှင့်အတူ မော်လမြိုင်သို့သွား၍ နေသည်
သို့သော် အဓိပတိဒေါက်တာဘမော်၏ အစိုးရအမိန့်ဖြင့် ဟယ်လပင်လမ်း (ယခု ပြည်ထောင်စုရိပ်သာလမ်း) တွင် အစိုးရ ပန်းချီသိပ္ပံ လာရောက်ဖွင့်လှစ်၍ ဆောင်ရွက်ပေးရသည်
ဂျပန်ခေတ်တစ်လျှောက်လုံး ပန်းချီဆွဲသည်ထက် ပုတီးစိပ်နေသည်က များလေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ မြန်မာပြည်ထဲသို့ပြန်ဝင်စ၊ တော်လှန်ရေးအစပြုနေသော အချိန်တွင် မော်လမြိုင်ဘက်၌ ကျန်ရစ်သော ဇနီးနှင့် သားသမီးများကို သွား၍ခေါ်ယူယင်း မော်လမြိုင်ကတိုးရွာတွင် ဖျားနာ၍ အနိစ္စရောက်သွားလေရာ၊ မြန်မာ့သားကောင်း တစ်ဦးကို စပ်ကူးမတ်ကူး ကာလတွင် အမှတ်မထင်ဆုံးရှုံး ခဲ့ရလေသည်
ဇနီးနှင့် သားသမီး ၅ ယောက် ကျန်ခဲ့သည်
ဆရာဦးဘဉာဏ်သည် စိတ်သဘောထားကောင်းသည်
ညင်ညင်သာသာ စကား ပြောတတ်သည်
လူနေဟန် သေးသွယ်ပုပြတ်၍ အသားမဖြူ မညိုဖြစ်သည်
မျက်နှာသွယ်၍ အထူးခြားဆုံးမှာ အလွန်တောက်ပကြည်လင်သော မျက်လုံးများဖြစ်သည်
ဆရာ ဦးဘဉာဏ်အာရုံ အထားဆုံးအလုပ်မှာ ပန်းချီဆွဲရန် နှင့် ဘုရားရှိခိုး ပုတီးစိပ်ရန်သာ ဖြစ်လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ်က အကျော်တစောဖြစ်ခဲ့သော မဟာဗန္ဓုလပုံတူအတွက် ငွေတစ်ထောင် ဆုပေးသော ပန်းချီကားယှဉ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပုံတူထုလုပ်ရန် အရွေးချယ်ခံရသော ပန်းချီကားရေးဆွဲသူ ဦးဘဖန်သည် ဦးဘဉာဏ်၏ ညီဖြစ်သည်
ဦးဘဉာဏ် ကိုယ်တိုင်မူ ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ
မြန်မာပန်းချီလောကတွင် ဆီဆေးဖြင့် ရေးခြယ်ခြင်းကို ဦးဘဉာဏ်က စနစ်တကျ စတင်ခဲ့သည်
ဦးဘဉာဏ်သည် ဆီဆေးဖြင့် ရေးခြယ်ရာ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်
အရွယ်ကောင်းစဉ်၌ ကွယ်လွန်သွားခြင်း ဖြစ်ရာ၊ အသက်ရှည်ရှည် ရှိနေခဲ့ဦးမည်ဆိုလျှင် မြန်မာပန်းချီလောက၌ တိုးတက်မှု အများအပြားကို ဆောင်ရွက် လိမ့်ဦးမည်ဟု ယုံကြည်ရပေ
ဦးဘဉာဏ်၏ လက်ရာကောင်း ပန်းချီကား အများအပြားတို့သည် နိုင်ငံခြားသို့ရောက်ကုန်သည်
ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဦးဘဉာဏ်၏ ဇနီးထံတွင် ကျန်ရှိသေးသော ပန်းချီကားများကို ခြုံ၍ ဝယ်ယူလိုက်ပြီးလျှင် နိုင်ငံတော်ပြတိုက်၌ ထိန်းသိမ်းထားလေသည်
ဦးဘဉာဏ်၏ အုတ်ဂူနေရာအား သူကွယ်လွန်ခဲ့သည့် ကတိုးရွာတွင် ပြန်လည် တွေ့ရှိခဲ့သည်
သူ့အုတ်ဂူ နေရာအား ပြန်လည် မွမ်းမံခြင်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ပြီး၊ အသက် (၁၂၀) ပြည့် ဂုဏ်ပြုအထိမ်းအမှတ်ပွဲကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကတိုးရွာတွင်ပင် ထပ်မံ ပြုလုပ်သည်
ကတိုးရွာတွင် အမှတ်တရ ရုပ်တုစိုက်ထူခြင်းနှင့် စာကြည့်တိုက် ဖွင့်လှစ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် (အင်္ဂလိပ်: Mean sea level; MSL) (ပုံမှန်အသုံး: ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာ့ရေထု မျက်နှာပြင်တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပိုမိုသော ရေမျက်နှာပြင်များ၏ ပျမ်းမျှအမြင့်တစ်နေရာကို ဆိုလိုပြီး ထိုရေမျက်နှာပြင်မှ အမြင့်များကို တိုင်းတာလေ့ရှိသည်
ကမ္ဘာသုံး ပျမ်းမျှရေမျက်နှာပြင်သည် ထောင်လိုက်အမှတ်တစ်နေရာဖြစ်၍ စံအားဖြင့် Geodetic datum (ကမ္ဘာ့နေရာများကို တိတိကျကျတိုင်းရန်အတွက် ရည်ညွှန်းဘောင်) ဟုခေါ်သည်
ထိုရည်ညွှန်းဘောင်ကို ရေကြောင်းပြဇယားပါ "ရေ၏ အနက်ပြခြင်း" (chart datum) အဖြစ် မြေပုံရေးဆွဲခြင်း၊ ပင်လယ်ရေကြောင်းပြခြင်းတို့တွင် သုံးကြသည့်အပြင် လေကြောင်းတွင် "စံပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်" အဖြစ်သုံးစွဲကြသည်
အမြင့်နေရာ၊ လေယာဉ်၏ ပျံသန်းနေသောအမြင့် စသည်များကို သတ်မှတ်ရန် လေထုဖိအားကို စံသတ်မှတ်ထားသည့် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်နေရာ၌ တိုင်းတာကြသည်
ပုံမှန်နှင့် လွယ်ကူသည့် ပျမ်းမျှပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် စံသတ်မှတ်နည်းမှာ နေရာတစ်ခု၌ "ပျမ်းမျှ ဒီရေအကျနေရာနှင့် အတက်နေရာ၏ အလယ်မှတ်ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ကို များစွာသောအချက်များက အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိပြီး ဘူမိဆိုင်ရာ အချိန်စဉ်ဆက်ပြသမှုစနစ်အရ ကြီးမားသော ရေမျက်နှာပြင်အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်ဟု သိရသည်
သို့သော်လည်း ၂၀၂၁ ရာစုများတွင် ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းများကြောင့် ရေမျက်နှာပြင်ပြောင်းလဲသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်
ထိုရေမျက်နှာပြင်အပြောင်းအလဲကို ဂရုတစိုက်တိုင်းတာခြင်းများသည် လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသော ရာသီဥတုပြောင်းလဲခြင်းများအကြောင်းကို ပို၍သိရှိစေနိုင်သည်
"ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်" (above sea level) ဟူသော ဝေါဟာရလည်း ရှိသေးကာ ယေဘုယျအားဖြင့် "ပျမ်းမျှ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်" (AMSL) ကို ဆိုလိုပေသည်
ထို့နောက် အသုံးတစ်ခုရှိသေးပြန်သည်
"မျက်မှောက်ခေတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်" (Above Present Sea Level) ဆိုသည့် စကားရပ်ဖြစ်ပြီး အတိတ်နှင့် ယနေ့ခေတ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်များကို နှိုင်းယှဉ်ပြသပေးသည်
ဒင်းတဲဆွတ် − အိရှိဒဘူတာ  (電鉄石田駅 ဒင်းတဲဆွတ် − အိရှိဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုယာမခရိုင်၊ ခုရိုဘဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကာရ နက္ခတ်တာရာ (Capricornus)  သည် ၁၂ လ ရာသီခွင်၏ ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ဆိတ်ဂျို သို့မဟုတ် ဆိတ်ကဲ့သို့ဂျိုရှိသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဆိတ်တပိုင်းငါးတပိုင်း ဒဏ္ဍာရီလာ သတ္တဝါ ပင်လယ်ဆိတ်ကို ကိုယ်စားပြုသည်
သင်္ကေတမှာ  (Unicode ♑) ဖြစ်သည်
ယင်းသည် ရာသီခွင်၌ အသေးငယ်ဆုံးသော ကြယ်စုတန်းဖြစ်သည်
ဆင်ကုန်းရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkoneywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ နီတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ကချင်ပြည်နယ်၏ ဒုတိယမြို့တော်ဖြစ်ပြီး ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည့် ဗန်းမော်သည် မြို့တော်မြစ်ကြီးနား၏ တောင်ဘက် ၁⁠၁၅ မိုင် အကွာတွင် တည်ရှိကာ၊ တရုတ်နယ်စပ်နှင့် မိုင် ၄၀ ခန့် ကွာဝေးသည်
တာပိန်မြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်တို့ဆုံရာမှ ၅၃ မိုင် ကွာဝေးပါသည်
KIO အခြေစိုက်ရာ လိုင်ဇာမြို့သည် ဗန်းမော်နှင့် မြစ်ကြီးနားအကြား တည်ရှိကာ ဗန်းမော်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် မိုင် ၄၀ ခန့်တွင် တည်ရှိသည်
ဗန်းမော်ဟူသော ဝေါဟာရသည် ရှမ်းဘာသာစကား “မန့်မော်” (မၢၼ်ႈမေႃႇ) မှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်သည်
မန့်(Man) ရွာ၊ မော်(Maw)အိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် “အိုးလုပ်သောရွာ” ဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သည်
စမ္ပာနဂိုလ် မင်းဆက်ပျက်ပြီး သက္ကရာဇ် ၄၀⁠၀ ကျော်တွင် စော်ဘွား သိုဟန်ဘွားသည် ရှေးမင်းမြတ်တို့၏ မြို့နေရာတွင် မနေဝံ့၍ မြို့ဆင်ခြေဖုံးဖြစ်သော ဗန်းမော်သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့ပြီး မြို့ပြ တည်ထောင်၍ အုပ်စိုးသည်
မိုးမိတ်သမိုင်းအရ ခရစ်နှစ် ၆၈၉ တွင် စော်ဘွား စဝ်ပုတ်ဖထံ လာရောက်ပြီး စော်ဘွားဆက် တောင်းခံသည်
မိုးမိတ်စော်ဘွားက တူတော်ကြီး ခမ်းရွက်ဖ အား ဗန်းမော်စော်ဘွား အဖြစ် အုပ်ချုပ်ရန် စေလွှတ်ခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
ဗန်းမော်မြို့တွင် စော်ဘွား၂၃ ဆက် နှစ်ပေါင်း ၃၅၀ အုပ်စိုးခဲ့သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်၊ ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် စော်ဘွားနယ်အဖြစ်မှ ဝန်အုပ်ချုပ်သောမြို့အဖြစ်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ် ဗန်းမော်မြို့ဝန်များထဲမှ ထင်ရှားသူအချို့မှာ ဦးရွှေရည်၊ စောမြတ်အောင်၊ ဦးကံ၊ ဦးစံတည်၊ ဦးရွှေအိုး၊ ဦးရွှန်း၊ ဦးသူ၊ ဦးဘိုး၊ ဦးအောင်မြတ်သူ၊ ဦးနက်ပြာ၊ ဦးတုတ်၊ ဦးပုံ၊ ဦးဖိုးအို၊ ဦးဘိုးလှ၊ ဦးမှန်း၊ ဦးလူကြီး၊ ဦးထောင်ဗိုလ် စသူတို့ဖြစ်ကြသည်
ဗန်းမော်မြို့တွင် တက္ကသိုလ် (၃) ခုရှိသည်
ဗန်းမော်တက္ကသိုလ် ၂
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)၃
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်) တို့ဖြစ်သည်
ဒစ်မီးတာ (အင်္ဂလိပ်: Demeter; အေသင်ဂရိ : Δημήτηρ Dēmḗtēr ဒိမီးတီ; ဒေါရစ်ဂရိ : Δαμάτηρ Dāmā́tēr) သည် ရှေးခေတ်ဂရိဘာသာတရားနှင့် ဂရိဒဏ္ဍာရီမှ အိုလံပတ်တောင်၏ နတ်ဘုရားမတစ်ပါးဖြစ်သည်
ကမ္ဘာမြေ၏ သီးနှံမျိုးအောင်ခြင်း၊ မျိုးစေ့များအပေါ် စောင့်ရှောက်သောသူဖြစ်၍ အထွက်နှုန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သက်ဆိုင်သော နတ်ဘုရားမဖြစ်သည်
သူမ၏ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ ဂုဏ်ပုဒ်များတွင် ဆီတို (Σιτώ) ဖြစ်၍ အစားအသောက်၊ မျိုးစေ့များပေးသောကြောင့်  'မျိုးစေ့တို့၏ အရှင်'ဖြစ်ကာ အခြားတစ်ခုမှာ သီစ်မော့စ်ဖောရော့စ် (θεσμός φόρος) ဖြစ်ပြီး ယဉ်ကျေးမှုရှိသော စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်သည့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၏ အမှတ်သညာအဖြစ် 'ဥပဒေ ဆောင်ကျဉ်းလာသူ' လည်းဖြစ်သည်
ဒစ်မီးတာကို များသောအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးရာ အထွက်နှုန်း နတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသော်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေစည်းမျဉ်းများနှင့် ဘဝနှင့် သေခြင်း သံသရာ တို့အပေါ်တွင်လည်း စိုးမိုးသည်ဟု သတ်မှတ်ကြ၏
သူမနှင့် သမီးဖြစ်သူ ပါဆက်ဖန်နီ တို့သည် အိုလံပီယာနတ်ဘုရားများ ကိုးကွယ်ခြင်းထက် ပို၍စောသည့် ဘာသာရေး ရိုးရာဓလေ့ဖြစ်သော အီလက်စင်းနီးယာ ပူဇော်ပသမှုများ၏ အဓိကပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်သည်
ယင်းဓလေ့သည် မိုက်ဆီးနီးယန် ခေတ် (ဘီစီ ၁၄၀၀-၁၂၀၀) မှ စတင်ခြေရှိနိုင်သည်
ဒစ်မီတားကို ပုံမှန်အားဖြင့် အနာတိုလီယားဒေသ၏ နတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ဘစ်လီ' ဟု ယူဆကြသကဲ့သို့ ရောမနတ်ဘုရားမ 'ဆစ်ယာရီးဇ်' အဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်
စကင်ဒီနေးဗီးယားကျွန်းဆွယ် ( ဆွီဒင်: Skandinaviska halvön   ; နော်ဝေး: Den skandinaviske halvøy   ( Bokmål ) သို့မဟုတ် Nynorsk; ဖင်လန်: Skandinavian niemimaa   )သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ကျွန်းဆွယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် ဆွီဒင် ၊ နော်ဝေနှင့် ဖင်လန်၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကုန်းမြေများ ပါဝင်သည်
ကျွန်းဆွယ်၏အမည်ကို စကင်ဒီနေးဗီးယား၊ ဒိန်းမတ် ၊ နော်ဝေနှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေဟူသော ဝေါဟာရမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ထိုယဉ်ကျေးမှုအမည်သည် ဒိန်းမတ်၏ဘိုးဘေးအိမ်ဖြစ်သည့် ဒိန်းမတ် နိုင်ငံ၏ ရာစုနှစ်များစွာကြာညောင်းခဲ့သော ကျွန်းဆွယ်၏တောင်ဘက်စွန်းရှိ Scania ဟူသောအမည်မှ ဆင်းသက်လာပြီး ယခုအခါ ဆွီဒင်၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
“သတ္တဝါတို့၏ အသက်ကို ဇရာသည် မရဏ၏အနီးသို့ဆောင်အပ်ပေ၏
သတ္တဝါတို့၏ အသက်ရှင်နေရခြင်းသည် အလွန်တိုတောင်းလှချေ၏၊ ဇရာသည် မရဏသို့ အသက်ကိုဆောင်သည်ရှိသော် မရဏသို့မရောက်အောင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည့် အားကိုးစရာတစုံတစ်ယောက်မျှ မရှိပေ၊ အသက်ကို မရဏသို့ဆောင်ခြင်း၊ အသက်ရှည်ခြင်း၏ တိုတောင်းလှခြင်း၊ အသက်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်မည့်ပုဂ္ဂိုလ် မရှိခြင်း-ဟူသော ဤဘေးသုံးမျိုးကို သေရခြင်း၌ရှုကြည့်လျက် ကပ္ပါပေါင်းများစွာ အသက်ရှည်သော ဗြဟ္မာဘုံသို့ ရောက်ကြောင်းချမ်းသာကို ဆောင်နိုင်ကုန်သော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုရမည်”ဟု လျှောက်ထားလာသော အညတရနတ်သား၏ လျှောက်ထားချက် ဝဋ္ဋကထာကို ဘုရားရှင်က နိဗ္ဗာန်ရှုငဲ့လျက် လောက၌တဏှာဖြင့် သုံးသပ်အပ်သော ပစ္စည်းလေးဝ “လောကာမိသကို စွန့်လွှတ်ရမည်ဟု ဝိဝဋ္ဋကထာဖြင့် ပယ်ရှား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-မှတ်သားဖွယ်များကို လေ့လာနိုင်ပါသည်
ခက်လုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khetlon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဇင်ကလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ (algebraic number theory) ဆိုသည်မှာ ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာကို အသုံးပြု၍ ကိန်းပြည့်များ၊ ရာရှင်နယ်ကိန်းများနှင့် ၎င်းတို့ကို မှီတည်ချဲ့ထွင်ထားသည့် ယေဘုယျ သဘောတရားများကို လေ့လာသည့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယနေ့မိုးများမည်၊ နက်ဖြန်လေမုန်တိုင်းကျမည် အစရှိ သဖြင့် ရာသီဥတုအခြေအနေကို မိုးလေဝသဌာနမှ ကြိုတင် သတိပေးနိုင်ခြင်းသည် ဗရိုမီတာဟုခေါ်သော လေဖိတိုင်း ကိရိယာ၏ ကျေးဇူးကြောင့်လည်း တစ်ကြောင်း ဖြစ်ပေသည်
ဗရိုမီတာဟူသော ဝေါဟာရသည် ဂရိစကားမှ ဆင်းသက် လာ၍ ဖိအားတိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဗရိုမီတာကို လေထုဖိအားတိုင်းတာရာ၌ အသုံးပြုရ၍၊ မိုးလေဝသ အခြေ အနေကို ခန့်မှန်းရာတွင် အရေးပါ အရာရောက်သော ကိရိယာ တစ်ခု ဖြစ်လေသည်
ဗရိုမီတာကို ကြည့်၍ ရာသီဥတု အခြေအနေကို မည်သို့ ခန့်မှန်းကြပါသနည်း
ဗရိုမီတာမှ ပြဒါးမှတ် အတက်အကျကို ကြည့်၍ ခန့်မှန်းကြရသည်
သိပ္ပံပညာရှင်တို့ လက်တွေ့စမ်းသပ် ကြည့်ရှုချက်အရ ကမ္ဘာမြေပြင်ပေါ်ရှိ နေရာတစ်ခုခု၏ လေထု ဖိအားသည် ဗရိုမီတာ၏ပြဒါးတိုင်မှ လေထုဖိအားနှင့် တူညီ သည်ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရသည်
ကမ္ဘာမြေကြီးကို လေထုကြီးက လွှမ်းပတ်ရစ်ခြုံထားပေရာ၊ လေထု၏သဘောမှာ တစ်နေရာရာ တွင် လေထုအားနည်းသွားသည့်အခါ လေထုဖိအားကောင်းသည့် နေရာမှ လေတို့သည် တဟုန်ထိုး ရောက်ရှိလာကြသည်
သို့ဖြင့် လေမုန်တိုင်းဖြစ်ပေါ်တတ်ပေသည်
လေထုဖိအားနည်းသည့် (လေထုပါးသည့်) အရပ်ဒေသတွင် ဗရိုမီတာမှ ပြဒါးမှတ်သည် နိမ့်ဆင်းသွားသည်
ပြဒါးမှတ်သည် မြင့်တက်နေ၍ ငြိမ်နေလျှင် လေထုဖိအား ကောင်းနေသဖြင့် ရာသီဥတု သာယာမည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်
ဗရိုမီတာကို စတင်တီထွင်ခဲ့သူမှာ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာ ရှင် တစ်ဦးဖြစ်သူ ဂယ်လီလေအို၏ တပည့် တော်ရီချဲလီ ဖြစ် သည်
ဗရိုမီတာ၏ အရင်းခံကိရိယာမှာ လက်မ သုံးဆယ် ကျော်၊ သို့မဟုတ် တစ်ပေခန့်ရှည်သော တစ်ဖက်ပိတ် တစ်ဖက် ပွင့်ဖန်ပြွန်ဖြစ်၍ အတွင်း၌ ပြဒါးထည့်ထားသည်
ဗရိုမီတာ၏ ဆောင်ရွက်ပုံသဘောမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
ဆိုခဲ့သော တစ်ဖက်ပိတ်ဖန်ပြွန်အတွင်းသို့ ပြဒါးလောင်း ထည့်ပြီးနောက် အဝကို လက်မဖြင့် ပိတ်၍ ပြဒါးထည့်ထား သော အောက်ခံစလုံထဲသို့ စောက်ထိုးနှစ်လိုက်ရသည်
ထို နောက် ပိတ်ထားသည့် အဝကို ဖွင့်ပေးလိုက်သောအခါ၊ ထိပ် သို့ တိုင်အောင် ရောက်ရှိနေသော ပြဒါး၏ အမှတ်သည် ခြောက်လက်မခန့် နိမ့်ကျလာသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
ဖန်ပြွန် ထိပ်ပိုင်းသည် ပလာနယ်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၍ ပြဒါး၏ အမှတ် အထက်တွင် လေဖိအားမရှိနိုင်ပေ
သို့ရာတွင် ပြွန်အတွင်းမှ ပြဒါးတို့သည် အဘယ်ကြောင့် စလုံထဲသို့ ထွက်ကျမသွားဘဲ ရှိနေပါသနည်း
အကြောင်းမှာ စလုံထဲရှိ ပြဒါး၏ မျက်နှာပြင် ပေါ်တွင် လေထုဖိအား ရှိနေသောကြောင့် ဖြစ်၏
တစ်နည်း အားဖြင့်ဆိုသော်၊ ဖန်ပြွန်အတွင်းရှိ ပြဒါး၏ အလေးချိန်သည် အပြင်ဘက်ရှိ လေထုဖိအားနှင့် တူညီနေသောကြောင့် ဖန်ပြွန် အတွင်းမှ ပြဒါးများ ပြန်၍ ထွက်မကျနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်
တော်ရီချဲလီသည် ဗရိုမီတာကို ၁၆၄၃ ခုနှစ်တွင် စတင်ကြံ စည်သည်
စတင်ကြံစည်စဉ်က ရေကိုအသုံးပြုသည်
သို့သော် အရည်အမျိုးမျိုးတွင် ပြဒါးအရည်သည် အလေးဆုံးဖြစ်သည်
ရေထက် ၁၄ ဆ ခန့်ပို၍ လေးသည်
ထို့ပြင် ရေနှင့်စာလျှင် ပြဒါး၏ အငွေ့ပျံမှုသည် မဆိုစလောက်သာ ဖြစ်သည်
၃၄ ပေမျှမြင့်သော ရေထုအစား၊ ပြဒါးကို အသုံးပြုသောအခါ၊ လက်မ ၃ဝ ခန့်အမြင့်ရှိလျှင် လုံလောက်ပေပြီ
ထိုကြောင့် တောရီချဲလီသည် ပြဒါးကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
နောင်အခါ ဗရိုမီတာကို ယခုသုံးလျက်ရှိကြသော အခြေအနေ သို့ရောက်အောင် တိုးတက်ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်
ပြဒါးတိုင်တွင် အမှတ်ပြဒီဂရီများ မှတ်သားထားရာ ယင်းတို့ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ရာသီဥတုအခြေအနေကို ခန့်မှန်းတွက်ဆနိုင်ကြပေသည်
လေထုဖိအားသည် ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့်နီးသောနေရာတွင် ပို၍ များပြီးလျှင် ကမ္ဘာမြေပြင်နှင့် ဝေးသွားသောအခါ တဖြည်းဖြည်း နည်းသွားသည်
ထိုကြောင့် မြေပြင်အထက် အနိမ့်အမြင့်ကို လိုက်၍ ဗရိုမီတာ၏ အမှတ်တွင် အတက်အကျရှိလေရာ၊ တောင်များ၏ အမြင့်တိုင်းရာ၌လည်း ဗရိုမီတာကို အသုံးပြုရ လေသည်
တောရီချဲလီနှင့် မရှေးမနှောင်းပင် မက်ဒါဗတ်မြို့တော်ဝန် အော့တိုဖွန်ဂေးရိကဲသည် ၁၆၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗရိုမီတာတစ်မျိုးကို စမ်းသပ်တီထွင်ခဲ့သည်
မြို့တော်ဝန်သည် သိပ္ပံပညာ စူးစမ်းမှု၌ စိတ်ဝင်စားသူ ဖြစ်၍ ရေသုံး ဗရိုမီတာတစ်ခုကို ပြုလုပ်သည်
ရေထည့်ထားသော ပြွန်သည် ၃၄ ပေမျှ ရှည်၍ ထိပ်တစ်ဖက် ပိတ် ဖြစ်သည်
ပြွန်၏ ထိပ်ပိုင်းကို ဖန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ အောက်ပိုင်းကို ကြေးဝါဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်
ပြွန်၏ အောက် ဘက်ကို ရေထဲနှစ်ထားသည်
ပြွန်အတွင်းရှိရေသည် ရာသီဥတု အခြေအနေ ပြောင်းတိုင်း တက်ချည်ကျချည် ဖြစ်သည်
ထိုရေ ထဲ၌ ပေါလောပေါ်နိုင်သော လူရုပ်ကလေးတစ်ရုပ် ထည့်ထား သည်၊ ရာသီဥတုကောင်း၍ ရေအမှတ်မြင့်လာသည့်အခါ အရုပ် ကလေးသည် အပေးရောက်လာကာ လူမြင်ကွင်းသို့ ရောက်လာ သည်
ရာသီဥတုအခြေအနေ မကောင်းလျှင် ရေအမှတ်နိမ့်ကျ သွား၍၊ လူရုပ်ကလေးလည်း အောက်သို့ရောက်ကာ ကွယ် ပျောက်သွားသည်
မြို့တော်ဝန်သည် ထိုပြွန်ချောင်းကို သူ၏ အိမ်တွင် ကပ်ထောင်ထားရာ၊ လူအများမှာ ဗရိုမီတာမှန်း မသိကြ၍၊ မှော်အတတ်ဖြင့်ပင် ပြုလုပ်ထားလေသလောဟု တအံ့တ0x100သ ရှိခဲ့ကြလေသည်
ဗရိုမီတာကို ရေ၊ ပြဒါးမပါဘဲနှင့်လည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်
ပတ်စကယ်ဆိုသူသည် ဝိုင်အရက်သုံးဗရိုမီတာတစ်ခုကို စမ်းသပ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ဝိုင်အရက်သည် ရေထက်ပင် ပေါ့ သေးသဖြင့် ပြွန်ချောင်းကို ၄၆ ပေ ခန့် ရှည်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ရ လေသည်
ဗရိုမီတာကို သင်္ဘော၊ လေသင်္ဘော၊ လေယာဉ်ပျံများ၌ လည်း တပ်ဆင်အသုံးပြုကြရသည်
အကြောင်းမှာ ယင်းတို့ သည် ရာသီဥတုအခြေအနေကို ကြည့်၍ ခုတ်မောင်းပျံသန်းကြ ရသောကြောင့် ဖြစ်သည်
လေသင်္ဘော လေယာဉ်ပျံတို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် အမြင့်ပေ မည်မျှ၌ ပျံသန်းနေ သည်ကိုလည်း ဗရိုမီတာများက ပြသသည်
ထိုကဲ့သို့သော ဗရိုမီတာမျိုးကို အော်လတီမီတာဟု ခေါ်သည်
လေယာဉ်ပျံ လေသင်္ဘော တို့တွင် ပြဒါးတိုင်ဗရိုမီတာများကို သယ်ဆောင် ရန် မလွယ်ကူပေ
ထိုကြောင့် သယ်ယူရလွယ်ကူသော အန္နာ ရွိုက် ဗရိုမီတာတစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြရသည်
အန္နာရွိုက် ဆိုသည်မှာ အခြောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၍ အရည်မပါသော ဗရိုမီတာဟု ဆိုလိုသည်
ထိုကရိယာမျိုးသည် အတွင်းရှိ လေကို စုတ်ထား၍ ပလာနယ်နီးပါး ဖြစ်နေသော သတ္တုဗူး ကလေးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုသတ္တုဗူးကလေး၏ အဖုံးကို လေထုဖိအားအလိုက် ကျုံ့နိုင် ကန်နိုင်အောင် ပြုထားသည်
ကျုံ့သမျှ ကန်သမျှကို အဖုံး၌ တပ်ဆင်ထားသော လက်တံက အဖုံးမျက်နှာပြင်ဘေးရှိ ဒီဂရီအမှတ်အသားများကို ညွှန်ပြသည်
ဗရိုမီတာရိုရိုးနှင့် နှိုင်းစာလျှင်၊ အန္နာရွိုက် ဗရိုမီတာသည် လေထုဖိအားကို အတိအကျ မှန်ကန်အောင် မပြနိုင်ပေ
သို့သော် ရာသီဥတုအခြေအနေ၌ အနည်းငယ်မျှ အပြောင်းအလဲ ရှိရုံနှင့်ပင်၊ အပြောင်းအလဲကို ညွှန်ပြနိုင်သည်
အချို့သော အန္နာရွိုက်ဗရိုမီတာတို့၏ လက်တံတွင် မင်ထည့်ထားသည့် ကလောင်သွား တပ်ထားရာ၊ လက်တံရွေ့သမျှကို မင်ကြောင်းထင်စေသဖြင့်၊ မည်သည့်အချိန်တွင် လေထုဖိအားမည်မျှရှိကြောင်းကို အလွယ်တကူ သိရှိနိုင်သည်
ယင်းသို့ မင်ကြောင်းဖြင့် လေထုဖိအားကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်သည့် ဗရိုမီတာ မျိုးကို ဗာရိုဂရပ်(လေဖိမှတ်ကရိယာ)ဟု ခေါ်လေသည်
မကရွာ(အင်္ဂလိပ်: Maka)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ကျွန်းစုမြို့နယ်၊ ကဘင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်စုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinson)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပါလောပါကယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါလောပါကယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၇၀ ဦး၊ မ ၁၂၈၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ပုတ် (သန်းတောအိုင့်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpoke(Thantawaint))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ဝက်ပုတ် (သန်းတောအိုင့်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ပုတ် (သန်းတောအိုင့်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀ ဦး၊ မ ၂၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းဝင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ထနောင်းဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒေသအခေါ်မှာ ထနောင်ဝင်း ဖြစ်သည်
အမှု—ရေလဲ မပါဘဲ ရေချိုးမှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီအများ
သာဝတ္ထိမြို့၌ များစွာသောဘိက္ခုနီတို့သည် အစီရဝတီ မြစ်ထဲ၌ ပြည့်တန်ဆာမများနှင့် အတူ ရေလဲမပါဘဲ ဗလာကိုယ်ထည်းဖြင့် ရေချိုးကြလေရာ ပြည့်တန်ဆာမတို့သည် ထိုဘိက္ခုနီများကို ကြည့်၍ ခနိုးခနဲ့ ပြောကြသည်မှာ-“အရှင်မ တို့ရယ်...အရွယ်ကောင်းတုန်းမှာ မေထုန်ရှောင်တဲ့ အကျင့်မြတ်ကို ကျင့်နေလို့ ဘာအကျိုးရှိမှာလဲ၊ ဒီအရွယ်မှာ ကာမချမ်းသာကို ခံစားပြီး အရွယ်ကြီးမှ မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ကြပါလား၊ ဒီလိုဆိုလျှင် ဒီဘဝအကျိုး နောင်ဘဝအကျိုး ၂-မျိုးလုံး ပိုင်ပြီးသား ဖြစ်တာပေါ့”ဟု ခနိုးခနဲ့ ပြောကြလေသည်
ထိုသို့ ခနိုးခနဲ့ အပြောခံရ၍ ခတ်ရှက်ရှက်နှင့် မျက်နှာပျက်ခဲ့ရသော ဘိက္ခုနီတို့သည် ကျောင်းသို့ ရောက်သောအခါ အဝတ်မပါဘဲ ရေချိုးမိလို့ ပြည့်တန်ဆာမတွေရဲ့ အခနဲ့ ခံခဲ့ရကြောင်းကို ပြောပြကြလေသော် သူတို့ကို မသနားသည့်ပြင် “အဝတ်မပါ ဗလာကိုယ်တည်းဖြင့် ရေချိုးကြရကောင်း လား”ဟု ကဲ့ရဲ့ကြ၍ တဆင့်အားဖြင့် ဘုရားကို လျှောက်ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ နဂ္ဂါ နဟာယေယျ, ပါစိတ္တိယံ
အဝတ်မပါ ဗလာကိုယ်ထည်းဖြင့် ရေချိုးသောဘိက္ခုနီအား ပါစိတ် အာပတ် သင့်၏၊ ဘိက္ခုတို့မှာ ဇန္တာဃရ (ရေချိုးအိမ်) နှင့် ရေထည်းမှာ အဝတ်မပါဘဲ ချိုးကောင်းသေး၏၊ ဘိက္ခုနီတို့ကား ထိုသို့ နေရာများ၌သော်မှ အဝတ်မပါဘဲ ချိုးကောင်း၏ဟု ခွင့်ပြုချက် မတွေ့ရ
ဦးဂိုအင်ကာ (အင်္ဂလိပ်: Satya Narayan Goenka) သည် မြန်မာနိုင်ငံဖွား၊ အိန္ဒိယလူမျိုး ဝိပဿနာတရားပြဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဦးဂိုအင်ကာသည် ဆရာကြီး ဦးဘခင်၏ ဝိပဿနာတရားထိုင်နည်းများအား လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးသူ ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏သင်ကြားမှုမှတစ်ဆင့် လက်ထောက်တရားပြဆရာပေါင်း ၈၀၀ အား မွေးထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့ပြီး ဂိုအင်ကာနည်းလမ်းဖြင့် ဝိပဿနာတရားအားထုတ်သည့် သင်တန်းများသို့ နှစ်စဉ် လူတစ်သိန်းကျော် တက်ရောက်လေ့ရှိသည်
ဆယ်ရက်ကြာ ဝိပဿနာတရားထိုင်နည်းသင်တန်းများကို ကမ္ဘာ့အနှံ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ၏ နည်းလမ်းများမှာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်က နည်းလမ်းတစ်ခုအား အသုံးပြုထားခြင်းဖြစ်သည်
၎င်းအနေဖြင့် “ဗုဒ္ဓသည် ဂိုဏ်းဂဏဆိုင်ရာ ဘာသာရေးအား မည်သည့်အချိန်အခါကမျှ မသင်ကြားပေ
ဗုဒ္ဓက ကမ္ဘာ့အမှန်တရားဖြစ်သည့် လွတ်မြောက်ရာနည်းလမ်းဖြစ်သော တရားဓမ္မကိုသာ သင်ကြားသည်” ဟူသော အယူအဆပေါ်တွင် အဓိကအခြေခံသည်
ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ ဆိုလိုသည့် “လွတ်မြောက်မှု” ဆိုသည်မှာ သန့်ရှင်းသည့် စိတ်ဓာတ်အား ပြုစုပျိုးထောင်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်တစ်ခုဖြစ်သော ညစ်ညမ်းသည့် စိတ်ဓာတ်မှ လွတ်ကင်းရေးနှင့် ဝမ်းနည်းကြေကွဲမှုများမှ လွတ်ကင်းရေးတို့အား ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်
စက်မှုလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ရပ်တည်နေစဉ် ဆရာကြီး ဦးဘခင်နှင့် ဆုံတွေ့ခဲ့ပြီး ၎င်းထံမှ ဝိပဿနာ တရားအားထုတ်သည့် နည်းလမ်းများအား သင်ယူခဲ့သည်
၁၄ နှစ်ကြာ လေ့လာဆည်းပူးပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားခဲ့ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဝိပဿနာတရားများ အား သင်ကြားပြသပေးခဲ့သည်
လူတန်းစားခွဲခြားသော စနစ်များနှင့် ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု မျိုးစုံဖြင့် အုပ်စုခွဲနေသည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးမှ ထောင်နှင့်ချီသော လူသားများအား ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကမ္ဘာ့အနှံ့အပြားမှ လူပုဂ္ဂိုလ်များမှာလည်း ဆရာကြီးဂိုအင်ကာ၏ ဝိပဿနာတရားသင်တန်းများတွင် လာရောက်လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်
ကျူရုမျိုးဆက်ဖြစ်၍ ရှရီ ဆတ္တရနာရယန် ဂိုအင်ကာကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးမြို့၊ ၂၇ လမ်း ဘာဘူတန်းတွင် ခရစ်နှစ် ၁၉၂၄ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက် စနေနေ့ (ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၂၈၅ ခု၊ တပို့တွဲ လဆန်း ၁၂)  တွင် ဂိုပီရပ်ဂိုအင်ကာနှင့် ကမာလာဒေဝီတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မွေးစားမိဘများမှာ ဒွါရကဒါးစ် ဂိုအင်ကာနှင့် ရာမိဒေဝီတို့ဖြစ်ကြ၏
မွေးချင်း ၁၄ ဦးရှိသည်
ဂိုအင်ကာသည် ပင်ကိုဉာဏ်ထက်မြက်သူဖြစ်သည်
၁၉၃၇ တွင် မန္တလေးမြို့၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁ဝ တန်းစာမေးပွဲကို အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့၍ အစိုးရပညာတော်သင် ထောက်ပံ့ကြေးဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ဂိုအင်ကာသည် တက္ကသိုလ်ပညာကို ဆက်လက်မဆည်းပူးနိုင်ခဲ့သော်လည်း ထိုမတိုင်မီကပင် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံက ချီးမြှင့်သော ရွှေတံဆိပ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၄၂ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ချိန်တွင် မာတာကြီး (အီလာချီဒေဝီ) နှင့်အိမ်ထောင်ကျ၍ သား ၆ ယောက်ထွန်းကားသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဂိုအင်ကာသည် ရန်ကုန်မြို့ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ် အမှတ်-၂၃၊ ၂၉ လမ်းတွင် စတင်အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်
အသက် ၃၀ အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကုန်သည်နှင့် စက်မှု လုပ်ငန်းရှင်ကြီးများအသင်းချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး လူမှုရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု အသင်းအဖွဲ့ပေါင်း များစွာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဂိုအင်ကာသည် အသက် ၃၁ နှစ်အရွယ် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်းထန်သော ခေါင်းကိုက်ဝေဒနာ စွဲကပ်ခဲ့သောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဒုက္ခရောက်ရှိခဲ့ရသည်
ဤရောဂါကို ဆွစ်ဇာလန်၊ ဂျပန်၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ဂျာမန်စသော နိုင်ငံတို့မှ ပါရဂူကြီးများနှင့် ကုသခဲ့သော်လည်း မပျောက်ကင်းခဲ့ပေ
ဤသို့ဖြင့် ဂိုအင်ကာသည် ၁၉၅၅ ခု၊ ဇူလိုင်လကုန်လောက်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူတရားရုံးချုပ် တရားသူ ကြီးဦးချန်ထွန်း၏ အကူအညီဖြင့် တရားပြဆရာ ဦးဘခင်ထံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
အစပိုင်း၌ ဗုဒ္ခဘာသာတရား၏ အဆီအနှစ်များကို သိရှိလိုသူတစ်ဦးအဖြစ် ရောက်လာခဲ့ခြင်းမဟုတ်ဘဲ ငယ်စဉ်ကပင် စွဲကပ်ခဲ့သော ၁၂ ရက်တစ်ကြိမ် ရောဂါခံစားနေရသော ခေါင်းခဲနာ ကို ပျောက်ကင်းချင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး ဦးဘခင်ထံသို့ ရောက်သောအခါ ဆရာကြီးဤသို့ဆို၏
ဤအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဝိပဿနာလုပ်ငန်းဌာနသည် ရောဂါအမျိုးမျိုးကုသ နေသော ဆေးကုဌာနမဟုတ်
ရောဂါပျောက်လိုသော စိတ်ဆန္ဒဖြင့်သာ ကမ္မဋ္ဌာန်းထိုင်၍ ရောဂါ ပျောက်နိုင်မည်မဟုတ်
ဗုဒ္ဓလမ်း စဉ်အတိုင်း ယုံကြည်သဒ္ဓါစိတ်ဖြင့်အားထုတ်ပါက ကိုယ်တွင်းအညစ် အကြေးများ ကင်းစင်လာ၍သာ ရောဂါပျောက်ကင်းတတ်သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၅ ခု စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်မည့် တရားရက်ပတ်တွင်လာရောက်ပါမည်ဟု ဆရာကြီးအား ကတိပေးခဲ့သည်
သို့သော် စေတီရိပ်သာမှ ပြန်လာပြီးနောက် ၁၂ ရက်တစ်ကြိမ် ပေါ်ပေါက်သောခေါင်းခဲနာမှာ ဖြစ်ပေါ်မလာတော့
တရားထိုင်ရန်ပေးခဲ့သော ကတိကိုလည်း မေ့လျော့နေ၍ အလုပ်များဖြင့် ရှုပ်နေခဲ့သည်
၁၉၅၆ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဦးခေါင်းခဲနာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ပြန်ပေါ်လာခဲ့ပြန်သဖြင့် ကတိပေးထားသည့်အတိုင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားထိုင်တော့မည်ဟု ဆုံးဖြတ်၍ ဦးဘခင်ဆီသို့ ထပ်မံရောက်ရှိခဲ့သည်
ဂိုအင်ကာသည် ပါရမီရင့်သန်သူဖြစ်သောကြောင့် ဦးဘခင် တရားပြပေးသည်ကို ကြိုးစားမှတ်ရှုခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ထိုက်သင့်သော ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရသွား၍ ၎င်း၏ဦးခေါင်းခဲဝေဒနာသည်လည်း လုံးဝမပေါ်ပေါက်တော့ပေ
ဦးဂိုအင်ကာသည် ၎င်း၏ မိသားစုဝင်များကိုလည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားအား ထုတ်စေသည်
ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်သွားကြသည်
ဂိုအင်ကာ၏ ထူးခြားသော ပြောင်းလဲချက်ကို ကြားရပြီးနောက် ဓမ္မစေတီရိပ်သာသို့ အိန္ဒိယနွယ်ဖွားများစွာ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသူများအတွက် ရိပ်သာမှဆရာများ တရားဟောရာတွင် စကားပြန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရုံသာ မဟုတ်တော့ဘဲ၊ ၎င်းကိုယ်တိုင် တရားအရည်အသွေး အတော်အတန်ပြည့်စုံနေပြီဖြစ်သောကြောင့် ဦးဂိုအင်ကာအား ၎င်းတို့၏သာသနာပြုလုပ်ငန်းအစီအစဉ်တို့တွင် ထည့်သွင်းစဉ်းစားလာသည်
နေ့ရောညပါ ၎င်းအား သွန်သင်ပြသပေး၍ များမကြာမီ ဦးဘခင်၏ ယုံကြည်စိတ်ချရသော တပည့်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၇ ဇန်နဝါရီလတွင် မန္တလေးပရိသတ်အား တရားပြပေးရာတွင် ဂိုအင်ကာအား စကားပြန်အဖြစ်သာမက ဦးဘခင်တရားပေးပြီး နောက်ပိုင်း၌ တရားစစ်ဆေးခြင်းလုပ်ငန်းများ၊ အခက်အခဲများအား ကူညီဖြေရှင်းပေးသည့်လုပ်ငန်းများကို ဂိုအင်ကာအားယုံကြည်စွာ လွှဲအပ်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဦးဘခင်၏ နယ်လှည့်တရားပြပေးသော လုပ်ငန်းကြီး ချောမောအောင်မြင်စွာ ပြီးဆုံးသွားခဲ့သည်
ဦးဘခင်သည် လွတ်လပ်ရေးမရမီကနေ လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၆၅ အထိ နိုင်ငံခြားသားယောဂီများစွာကို ဗုဒ္ဓ၏ဝိပဿနာတရားတော်ကို ပြသပေးခဲ့သည်
ထိုယောဂီများကိုအခြေခံ၍ ဦးဘခင်သည် နိုင်ငံခြား၌ သာသနာပြုရန် အားထုတ်ခဲ့သည်
သို့သော် နိုင်ငံခြားသာသနာပြုလုပ်ငန်းမှာ အကြောင်းကြောင်းကြောင့် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုနိုင်ခဲ့ပေ
၁၉၆၂ ဆိုရှယ်လစ်စနစ်သို့ အကူးအပြောင်းတွင် ဦးဂိုအင်ကာ ပိုင်ဆိုင်သော လုပ်ငန်းများသည် ပြည်သူပိုင်သိမ်းသည့်အထဲတွင် ပါသွားသည်
၁၉၆၉ တွင် ၎င်း၏ ဖခင်နှင့်မိခင်တို့သည် မြန်မာပြည်မှ ထွက်ခွာပြီးနောက် အိန္ဒိယပြည် ဘုံဘေမြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၆၉ ဇွန်လတွင် ၎င်း၏မိခင် ပြင်းထန်စွာနာမကျန်းဖြစ်နေကြောင်း ကြေးနန်းရရှိသဖြင့် ဘုံဘေမြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့၏
မြန်မာနိုင်ငံ၌ရှိစဉ် အသိအကျွမ်းဖြစ်သော မစ္စတာဘာခ်ချန်က ဦးဂိုအင်ကာ ဦးစီး၍ ဘုံဘေမြို့တွင် ဝိပဿနာတရား တစ်ပတ်ပြပေးပါရန် အဆိုပြုသည်
ထို့ကြောင့် တရားနေရာများ စီစဉ်ပြီး လူ ၁၅ ဦးနှင့် စတင်ခဲ့သည်
ထိုအကြောင်းကို ဦးဘခင်ထံ သတင်းပေးပို့ပြီး ဦးဘခင်ထံမှဖုန်းဖြင့်လမ်းညွှန်မှုကို ခံယူသည်
ထိုတရားပြသစဉ် ကြုံတွေ့ရသော အခက်အခဲများကို ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် မဒရပ်မြို့၌လည်း တရားချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဘုံဘေနှင့် မဒရပ်တွင် တရားပြသပြီးနောက် တရားစခန်းဝင်ခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှတစ်ဆင့် ဦးဂိုအင်ကာ၏ တရားပြပုံသတင်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့၏
အိန္ဒိယပြည်ရှိအခြားမြို့များ၊ ဒေသများမှလည်း မိမိတို့မြို့ရွာအသီးသီးသို့ လာရောက်တရားပြသပေးပါရန် ဖိမန္တကပြုခဲ့ကြသည်
၁၉၇၁ ခု ဇန်နဝါရီလအထိ ဘုံဘေမြို့တွင် တရားပတ်လေးကြိမ်၊ မဒရပ်တွင် တရားပတ် ၃ ကြိမ်၊ နယူးဒေလီမြို့တွင် တရားပတ် ၂ ကြိမ်နှင့် စုစုပေါင်း တရားပတ် ၂၇ ကြိမ်၊ လူဦးရေ ၈၇၉ ဦး တရားထိုင်ခဲ့ကြသည်
၂၇ ကြိမ်မြောက် တရားပတ်ကို ဗုဒ္ဓဂယာ၌ ကျင်းပနိုင်ခဲ့၏
ထို့နောက် အိန္ဒိယပြည်အနှံ့၌ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဝိပဿနာတရားစခန်းများကို ဖွင့်လှစ်ပြသပေးနိုင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် တစ်ဆင့်တက်၍ သာသနာပြုရန်စီစဉ်သည်
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသားဖြစ်နေ၍ ကမ္ဘာသို့ သွားခွင့်မရသောကြောင့် ထိုအခက်အခဲကို အိန္ဒိယနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ရှရီမူရာဂျီဒေဆိုင်း၏ ကူညီမှုကြောင့် ၂ ရက်အတွင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသားဖြစ်ကာ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်လည်း ရရှိခဲ့သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့သွားရောက်ရန် ဗီဇာလည်း ရရှိခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဂိုအင်ကာ၏ ကမ္ဘာ့သာသနာပြုအစီအစဉ် စတင်နိုင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ဥရောပ၊ အမေရိကနှင့် အခြားနိုင်ငံများစွာကို လှည့်လည်ကာ ဝိပဿနာတရားစခန်းများစွာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံပေါင်း ၈ဝ ကျော်မှ လူများသည် ဝိပဿနာတရားပွားများအားထုတ်ရသည့်အတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းမှုရရှိကြသည်
တစ်ကမ္ဘာလုံး၌ ဝိပဿနာရိပ်သာ ၁၃၅ ရိပ်သာနှင့် ယာယီရိပ်သာ ၂ဝဝ ခန့်၌ ဝိပဿနာပွားများအား ထုတ်နည်းကို သင်ကြားပြသပေးခဲ့ကာ ဝိပဿနာတရားပြဆရာ ၉ဝဝ ကျော်ကိုလည်း သင်ကြားပေးခဲ့ပြီး တရားပြဆရာများအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်
ထို့ပြင် သုတေသနလုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အီဂယ်ပူရီအနီးတွင် ဝိပဿနာသုတေသန အကယ်ဒမီ ဌာနဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ထားသည်
ထို့နောက် မိုဘိုင်း၌ ငွေကုဋေ ၁ဝဝဝ ကျော်အကုန်ကျခံပြီး ဉာဏ်တော် အမြင့် ၃၂၅ ပေရှိသော စေတီတစ်ဆူတည်ထား၍ ယင်းစေတီအတွင်းရှိ အခန်းကြီးထဲတွင် ယောဂီပေါင်း ၈ဝဝဝ နှင့် ရင်ပြင်တော်တွင် ယော ဂီပေါင်း ၂ဝဝဝဝ တစ်ပြိုင်တည်း တရားထိုင်နိုင်သည်
၂ဝ၁၃၊ စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်၊ စနေနေ့ ၁၁ နာရီခန့်တွင် နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့၍ အောက်တိုဘာ ၁ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေမြို့၌ ဈာပနာအခမ်းအနကျင်းပခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေညီလာခံ၊ အိန္ဒိယပါလီမန်၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖိုရမ်၊ မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်နှင့် ဆီလီကွန်တောင်ကြား အိန္ဒိယပညာသည်များ အစည်းအရုံး စသည်တို့တွင် ဝိပဿနာသင်တန်းများကို ပို့ချခဲ့သည်
ဒလိုင်းလားမားက အကူအညီ တောင်းသောကြောင့် တိဗက်ဘုန်းတော်ကြီးများကိုလည်း ဦးဂိုအင်ကာ သွားရောက်၍ ဝိပဿနာပို့ချသည်
နက်စ်ဒက်ခ် စတော့ဈေးကွက် (အင်္ဂလိပ်: NASDAQ;  ( )) ဆိုသည်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့ရှိ စတော့ဈေးကွက်ဖြစ်သည်
NASDAQ သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ အီလက်ထရွန်းနစ် ဖန်သားပြင်များဖြင့် စတော့ အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်သော ဈေးကွက်များတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
စုစုပေါင်း ကုမ္ပဏီ ၃၂၀၀ ကျော်မျှ စာရင်းရှိပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြား စတော့ဈေးကွက်များထက် ပိုများသောစာရင်းရှိပြီး တစ်နေ့တာအတွက် ကုန်သွယ်မှုပမာဏ(trading volume)မှာလည်း ပို၍ များပြားသည်
NASDAQ ကို ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် စတော့ရှယ်ယာရောင်းဝယ်သူများ အဖွဲ့ (National Association of Securities Dealers) (NASD) မှ စတင်ထည်ထောင်ခဲ့ပြီး ထိုကုမ္ပဏီသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွင်း အပိုင်းပိုင်းခွဲ၍ မိမိဘာသာရောင်းချခဲ့သည်
ယခုအခါ NASDAQ OMX Groupမှ ပိုင်ဆိုင်၍ လည်ပတ်မှုပြုနေပြီး ထိုကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာမှာ သူပိုင်ဆိုင်သော စတော့ဈေးကွက်တွင် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရောင်းချနေခဲ့ပြီး Securities and Exchange Commission (SEC) မှ ဈေးကွက်အတွင်း စတော့ရောင်းဝယ်မှုများကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုနေသည်
သက္ကယ်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeitaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ဟတ္တိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်ပါခွေမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်ခွဲအဆင့်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
ဟကျားခါလိရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhkarli)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ နားယောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးဗကလေးသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်အေးပုံတို့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သံတွဲဟိုက်စကူးကျောင်းမှ အခြေခံပညာအထက် တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် စစ်ကြိုခေတ် နောက်ဆုံးကာလတွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဗိသုကာဦးသာထွန်း၊ ဆရာဆောင်၊ ဦးဗကြည်၊ ဦးဟိန်စွန်း၊ ဦးအုန်းလွင်၊ ဦးစံဝင်းအစရှိသော ပန်းချီကာတွန်းပညာရှင်များ နှင့်အတူ ပန်းချီကာတွန်းများ ရေးဆွဲ ခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ဦးနုရေးသော လူထုအောင်သံပြဇာတ် ကို သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆွဲ၍ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ ဆေးရောင်စုံ စာမျက်နှာ အချောဖြင့် ထုတ်ဝေပေးသဖြင့် လူထုအောင်သံဖြင့်ပင် ဦးဗကလေးကား နာမည်ကြီးခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ကာတွန်းဆရာ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
သူရိယ၊ ရန်ကုန်၊ တိုးတက်ရေးသတင်း စာများနှင့် ဒီးဒုတ်ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဂျာနယ်နှင့် အခြားဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းများတို့တွင် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်‎များ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် ကလေးသတင်းစာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျဘားမား ညွန့်မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် အဝီစိသံစုံသွင်း မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင်ကား၊ ဘုန်းဝင်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ဖိုးလနတ်သား၊ ဒိုင်းမွန်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် သဌေးမင်း၊ ရွှေခြင်္သေ့ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ကော်ဇောပျံ၊ ဘီပီအိုင်ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် အိမ်ရှင်မ၊ ဒို့ရန်သူ ဆေးရောင်စုံ အသံထွက်ကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်
လုံးချင်းဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကာတွန်း၊ ပုံပြင် အမျိုးပေါင်း ၁၂ဝ ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် မနီလာတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သော လူထုအောင်သံ ဆေးရောင်စုံကာတွန်း စာအုပ် မှာ အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
ကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဗကလေးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့က ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
ဇွန်လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၆၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၆၄)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀၂) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၈၁၇ – အစောဆုံးစက်ဘီးပုံစံဖြစ်သော "ဒန်ဒီဟော့စ်" ကို တီထွင်သူ ကာလ် ဗွန် ဒရိုင်းစ်ကမောင်းနှင်ခဲ့၁၅၅၀ – ဆွီဒင်ဘုရင် ဂူစတက်ဗ် ၁ မှ ဟယ်လ်ဆင်ကီမြို့တည်ထောင်ခဲ့၁၉၈၇ – စစ်အေးတိုက်ပွဲ: ဘရန်ဒန်ဘတ်ဂိတ်တွင် အမေရိကန်သမ္မတ ရော်နယ် ရေဂင်က ဘာလင် တံတိုင်းကို ဖြိုဖျက်ရန် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်ကို လူသိရှင်ကြားစိန်ခေါ်ခဲ့၂၀၁၈ – အမေရိကန်သမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားခေါင်းဆောင် ကင်ဂျုံအွန်တို့သည် စင်ကာပူတွင် ပထမဆုံးသော နှစ်နိုင်ငံခေါင်းဆောင်တွေ့ဆုံမှု ပြုလုပ်ခဲ့၁၉၉၃ – ဇင်မင်းထွန်း၊ မြန်မာလူမျိုး ဘောလုံးသမားကမ္ဘာ့ကလေးအလုပ်သမား ဆန့်ကျင်တိုက်ဖျက်ရေးနေ့ဖိလစ်ပိုင် လွတ်လပ်ရေးနေ့ရုရှားနိုင်ငံနေ့ဟယ်လ်ဆင်ကီနေ့ (ဖင်လန်)
၁၆ရာစု၏ ကာလများတွင် ဂျပန်တို့သည် မျိုးနွယ်စုများ အပြန်အလှန် ယှဉ်ပြိုင်နေကြပြီး ဆာမူရိုင်းများသည်လည်း စစ်ပညာ၊တိုက်ခိုက်ရေးတို့တွင် ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် နာမည်ရလျက်ရှိပေသည်
တစ်ဖက်တွင်လည်း ဘုန်းကြီးများကလည်း စစ်တပ်များဖွဲ့စည်းကာ စစ်ပြိုင်နေကြပြန်သည်
ထိုသို့တိုက်ခိုက်ကြရာမှ လက်နက်ဆန်းအဖြစ် သေနတ်သည် ဂျပန်ကျွန်းစုများပေါ်သို့ ရောက်ရှိလာတော့သည်
၁၅၄၂ခုနှစ်တွင် မုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် မျှောပါလာသည့် ပေါ်တူဂီသင်္ဘောတစ်စီးနှင့်အတူ အဆိုပါလက်နက်ဆန်း(အာကွေဘတ်စ်)သည် ကျူရှူးကျွန်း၊ တနေဂါရှီးမားမြို့သို့ ဆိုက်ရောက်လာတော့သည်
ထိုမှအစပြုကာ သေနတ်၏စွမ်းပကားအား ဂျပန်တို့ကောင်းစွာ နားလည်သွားကြပြီး ပြည်တွင်း၌ပင် ထုတ်လုပ်လာနိုင်ကြသည်
သို့သော် ဓား၊လှံ၊လေးမြှား တို့ဖြင့်သာ အသားကျနေသည့် ဆာမူရိုင်းများက အဆိုပါ သေနတ်အား သေးသိမ်ဖွဲနုတ်သည့် လက်နက်အဖြစ်သာ အသိအမှတ်ပြုပြီး ကိုင်တွယ်သုံးစွဲခြင်းမရှိကြသဖြင့် သေနတ်သည် ဒုတိယတန်းစားစစ်သည်များ၊ အထူးသဖြင့် အာရှိဂါရု(ashigaru)ဟုခေါ်သည့် စစ်သည်များကသာ ကိုင်ဆောင်ကြသည်
အချိန်မကြာမီတွင် အဆိုပါ သေနတ်ကိုင် အာရှိဂါရုများ၏ စွမ်းရည်ကို အသိအမှတ်ပြုလာကာ ဝတ်စုံများဖြင့် စနစ်တကျဖွဲ့စည်းသည့် တပ်များအဖြစ် အဆင့်မြင့်တင်လာကြသည်
ဂျပန်တဝန်းရှိ စစ်ခေါင်းဆောင်များအနက် အိုဒါ နိုဘူနာဂါ(Oda Nobunaga)သည် အမြင်ကျယ်၍ ဂျပန်တစ်နိုင်ငံလုံးကို စည်းရုံးလိုသူဖြစ်သည်
သူ၏တပ်သားများအတွက် ၁၅၄၉ခုနှစ်တွင်ပင် အာကွေဘတ်စ်အမျိုးအစား သေနတ်များကို အလက်၅၀၀ထိ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုသေနတ်များကို စနစ်တကျပစ်ခတ်နိုင်ရန်အတွက်လည်း လေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်
၁၅၃၄ခုနှစ်ဖွားဖြစ်သော နိုဘူနာဂါသည် မြေရှင်စစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်ကာ ၁၇နှစ်သားအရွယ် ဖခင်ကွယ်လွန်ချိန်မှစကာ အာဏာလုပွဲများအကြား တိုက်ခိုက်လာရသူလည်းဖြစ်သည်
ထိုမှ နှစ်၂၀အတွင်းတွင် ပြိုင်ဖက်အသီးသီးနှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ပြီး သေနတ်၏အစွမ်းဖြင့် နိုင်ပွဲများရယူကာ အိုကေဟာဇာမာတိုက်ပွဲ(battle of Okehazana) အားအောင်နိုင်အပြီးတွင် အထွပ်အထိပ်ရောက်ပြီဖြစ်သည်
သို့သော် တစ်ဖက်မှလည်း ပုန်ကန်မှုများ၊ ဘုန်းကြီးတပ်များနှင့် ဆက်လက်ရင်ဆိုင်နေရသည်
၁၅၇၅ခုနှစ်တွင် နိုဘုနာဂါအားပိုင်ဆိုင်သော မီကာဝါနာဂါရှိနိုရဲတိုက်အား ရန်သူများက တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြင့် ပုန်ကန်ကြသည်
ခေါင်းဆောင်မှာ တာကေဒါ ကတ်ဆုယိုရီ(tekeda katsuyori)အမည်ရှိ ဆာမူရိုင်းတစ်ဦးဖြစ်သည်
ပုန်ကန်သူများက ရေကြောင်း၊ကြည်းကြောင်းတို့မှ လှေများ၊မြို့သိမ်းရထားများဖြင့် အကြီးအကျယ်တိုက်ခိုက်ကြသော်လည်း မြို့တွင်းမှ ခုခံသူများကလည်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံခုခံကြသဖြင့် ရဲတိုက်ကိုမသိမ်းပိုက်နိုင်ဘဲ အပြင်မှသာ ဝန်းရံထားရသည်
သို့သော် ခုခံသူများဖက်မှ ပြဿနာမှ ရိက္ခအခက်အခဲဖြစ်သည်
သို့ဖြင့် အရှင်သခင်ဖြစ်သည့် နိုဘုနာဂါထံသို့ စစ်ကူနှင့် ရိက္ခာများပို့ပေးရန် တောင်းခံကြသည်
ဆက်သားအများစုမှာ ဝန်းရံထားသော ရန်သူများအားကျော်လွှားသွားနိုင်ခြင်းမရှိသဖြင့် အသက်သေဆုံးကြရသော်ငြား တစ်ယောက်သော ဆက်သားမှာမူ အရှင်သခင်ထံသို့ အကြောင်းကြားရန် အရောက်သွားနိုင်ခဲ့သည်
နိုဘုနာဂါလည်း အဆိုပါဆက်သားဖြင့် ပြန်စာပေးကာ သုံးရက်အတွင်း စစ်ကူလာမည့်အကြောင်းကိုလည်း နှုတ်ဖြင့်မှာကြားသည်
တာကေဒါက ဆက်သားအားဖမ်းမိကာ တိုင်တွင်ချည်၍ လက်နက်ချရန်၊ စစ်ကူမလာတော့ကြောင်း ပြောရန် ညဉ်းဆဲကာမြို့တွင်းသို့ပြောစေသည်
ဆက်သားက သုံးရက်အတွင်းစစ်ကူလာမည့်အကြောင်း၊ စိတ်ဓာတ်မကျရန်လိုကြောင်း ပြောကြားကာ အသတ်ခံလိုက်သည်
သို့ဖြင့် နိုဘုနာဂါနှင့် သူ၏စစ်သည် ၄၀၀၀၀တို့သည် ရဲတိုက်ကြီးထံသို့ဦးတည်ကာ ချီတက်လာကြပြီး တာကေဒါ၏ အမာခံတပ်ဖြစ်သည့် သံချပ်ကာဝတ် မြင်းစီးဆာမူရိုင်းတပ်ကို ရင်ဆိုင်ရန် စစ်ပြင်သည်
စစ်မြေပြင်အနေအထားရွေးချယ်ရာတွင် ရဲတိုက်မှ ၁မိုင်အကွာတွင်ရှိသည့် ရေချောင်းနောက်ဖက်မှ ကုန်းမြင့်ကို သတ်မှတ်သည်
ထိုစစ်မြေပြင်တွင် ကြိုးများတန်းထားပြီး ခလုပ်၊ငြှောင့်တို့ကိုလည်း ထောင်စေသည်
မိမိဖက်ခြမ်းခံစစ်တွင် နေရာလွတ်အနည်းငယ်ချန်စေသည်
နိုဘုနာဂါသည် မိမိ၏ သေနတ်ကိုင်တပ်သား ၃၀၀၀ကို စနစ်တကျဖြင့်အလှည့်ကျပစ်ခတ်သည့် နည်းအားသုံး၍ ရန်သူကိုခြေမှုန်းရန် အမိန့်ပေးသည်
၂၉ရက်၊ဇွန်လ၊ ၁၅၇၅ခုနှစ်၏ နံနက်ခင်းတွင် နိုဘုနာဂါဖက်မှ တပ်သားအနည်းငယ်ကို မြေကွက်လပ်တွင် နေရာယူစေကာ စစ်မြူသည်
ဆာမူရိုင်းတို့ကလည်း အသုတ်၃သုတ်ဖြင့် တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်
သို့သော် တိုက်ပွဲမတိုင်မီညက မိုးရွာသွန်းထားသောကြောင့် မြေမှာ ရွှံ့များ၊ဗွက်များဖြင့် ပြည့်နက်နေသဖြင့် ကောင်းစွာချီတက်မရဖြစ်နေသဖြင့် နိုဘုနာဂါတပ်များက ခံစစ်အနေအထားမှ တစ်လှည့်ပြီးတစ်လှည့် ပစ်ခတ်ကာ ရန်သူများကို ခြေမှုန်းတော့သည်
ထိုအချိန်တွင်ပင် ရဲတိုက်အတွင်းရှိ စစ်သည်များကလည်း ပုန်ကန်သူများ၏ နောက်မှတိုက်ခိုက်သဖြင့် အတုံးအရုံးကျရှုံးကာ နိုဘုနာဂါအောင်ပွဲဆင်သည်
၁၅၈၂ခုနှစ် နိုဘုနာဂါကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဂျပန်တဝန်းလုံးရှိ စစ်တပ်များ၏ ၃ပုံ ၁ပုံမှာ သေနတ်ကို ကိုင်တွယ်တိုက်ခိုက်နေကြပြီဖြစ်ပေသည်
ဒပ်ဗလင်မြို့သည် အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ လိန်စတာ ခရိုင်အတွင်း တည်ရှိပြီး လစ်ဖေးမြစ်၏ မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသည်
ဒပ်ဗလင်ဆိုသော အမည်မှာ အိုင်ယာလန် ဘာသာစကားဖြင့် အနက်ရောင်ရေကန်ဟူသော စာလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁.၂ သန်းခန့် ရှိပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရှိသည်
ဒပ်ဗလင်မြို့ - Baile Átha Cliath - Dublin
ဘတ်ဆိုလိုမွန် (ကိုရီးယား: 박솔로몬, အင်္ဂလိပ်: Park Solomon) (ခ) လိုမွန် (ကိုရီးယား: 로몬, အင်္ဂလိပ်: Lomon) သည် တောင်ကိုရီးယား မော်ဒယ်နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ပွဲဦးထွက်ပြီး Sweet Revenge (၂၀၁၇) နှင့် All of Us Are Dead (၂၀၂၂) တို့တွင် အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရာမှ လူသိများလာသည်
ဆွမ်းစားရာ (ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာနဖြစ်သော ကျောင်းကိုဖြစ်စေ၊ ဇရပ်ကိုဖြစ်စေ၊ အိမ်ကိုဖြစ်စေ ဘတ္တဂ္ဂ-ဟု ခေါ်၏
(ဘတ္တဆွမ်း+ ဂ္ဂ ယူရာဌာန) ထိုဆွမ်းစားရာ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာန၌ ပြုကျင့်အပ်သောကြောင့် ဘဂ္ဂဝတ်-ဟု ဆိုရသည်
ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေတိ ဘတ္တံ ဂဏှန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘတ္တံ၊ ပရိဝိသနဌာနံ၊ တသ္မိံ ကတ္တဗ္ဗံ ဝတ္တံ ဘတ္တဂ္ဂတ္တံ
(စူဠဝါ ယောဇနာ)ရွာတွင်းဖြစ်စေ၊ ကျောင်းဥပစာအတွင်းဖြစ်စေ သားမယားနှင့်တကွ လူဒါယကာများ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာန (ဘတ္တဂ္ဂ) သို့ အချက်ပေးပင့်လျောက်၍ ကြွသွားခဲ့သော် သင်းပိုင်ကို အဝန်းညီစွာ ဝတ်ရုံခြင်း၊ ခါးပန်းကို ဖွဲ့ခြင်း၊ သင်္ကန်းရုံခြင်း၊ အနားပတ်သီးတပ်ခြင်း၊ သပိတ်ဆေး၍ ယူလာရခြင်း၊ မနှေးမလျင် ဘတ္တဂ္ဂသို့ဝင်ရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးကို ရှောင်၍ ရှေ့သို့မသွားပဲ မထေရ်ကြီးတို့ နောက်မှ လိုက်ရခြင်း၊ ရွာတွင်း ဘတ္တဂ္ဂသို့ သွားခြင်း၊ နေခြင်း၊ ပြန်ခြင်းတို့၌ ရွာတွင်းကျင့်ကြံရသော သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့ကို လိုက်နာကျင့်ကြံရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးတို့ကို တိုးဝှေ့၍ မနေထိုင်ရခြင်း၊ သီတင်းငယ်တို့အားလည်း ရှိနေသော နေရာကို မထိုင်နှင့်ဟု မတားမြစ်ရခြင်း၊ မဟာထေရ်ကြီးနေသော နေရာနှင့် အမြင့်အမြတ် တူမျှသော နေရာအများရှိခဲ့အံ့၊ သီတင်းငယ်သည် တနေရာနှစ်နေရာတို့ကို အကြားထား၍ ထိုင်နေရခြင်း၊ ရဟန်းတို့ ရေတွက်၍ ခင်းထားသောနေရာမျိုး၌ မထိုင်ပဲ ရပ်နေရမည်
မထေရ်ကြီးက ထိုင်လော့ဟုဆိုမှ ထိုင်ရခြင်း၊ မထိုင်ပဲနေလျက် မထေရ်ကြီးက ဘာမှ မပြောပဲနေလျှင် သီတင်းငယ်က “အရှင်ဘုရား ဤနေရာကား မြင့်မြတ်ပါ၏ဘုရား”ဟု လျှောက်ရမည်၊ ထိုသို့ လျှောက်၍ မထေရ်ကြီးက ထိုင်ပါဟု ဆိုခဲ့လျှင် ထိုင်ရခြင်း၊ လျှောက်ကြားလျက် မထေရ်ကြီးက ဘာမျှမဆိုချေသော် ထိုင်သော သီတင်းငယ် အပြစ်မရှိ၊ မထေရ်ကြီး အာပတ်သင့်၏၊ မထေရ်ကြီးက ထိုင်လော့ဟုလည်း မပြောပဲ မိမိကလည်း ဤနေရာ မြင့်မြတ်ပါ၏ဟု ပန်ကြား မလျှောက်ထားပဲ ထိုင်လျှင် သီတင်းငယ် အပြစ်ရောက်၏
ရွာတွင်း၌ ရုံထားသော သံဃာဋိ နှစ်ထပ်သင်္ကန်း ကိုယ်ရုံသင်္ကန်းတို့ကို မပင့်မြှောက်ပဲ ဖိ၍ မထိုင်ရခြင်း၊ဤ၌ “န သံဃာဋိံ ဩတ္တရိတွာ အန္တရဃရေ နိသီဒိတဗ္ဗံ” ဟူသော ပါဠိတော်ကို “ပါရုတသံဃာဋိ အဝတ္ထရိတွာ အနုက္ခိပိတွာတိအတ္ထော” ဟု ဝိမတိ၌ ပါရုတ-သဒ္ဒါနှင့် ဖွင့်သည်ကို ထောက်၍ သံဃာဋိ-သဒ္ဒါသည် တထပ်ရှိ ကိုယ်ရုံနှင့် နှစ်ထပ် ဒုကုဋ်ကို ဟောသည်ဟု ညောင်လေးပင် ရှင်ကျင့်ဝတ်၌ ပါရှိ၏၊ အချို့နှစ်ထပ် ဒုကုဋ်ကိုသာ ယူကြသည် ထိုဆရာတို့ အလိုဖြင့် ဝိမတိ၌ ပါရုတသည် ရုံထားတဲ့ ဒုကုဋ်သာ ဖိမထိုင်ရ၊ မရုံတဲ့ ဒုကုဋ်ကိုကား ဖိ၍ ထိုင်နိုင်သည် ဟူသော အဓိပ္ပါယ် ယူကြဟန် ရှိသည်၊ သင့်လျော်လှပေ၏၊ အကပ်ခံရာတို့၌ လက်နှစ်ဘက်ဖြင့် ခံယူရခြင်း၊ ဒကာတို့ ရေစက်သွန်းချလိုသည်ရှိသော် ရှေ့၌ သပိတ်ထားလျက် ခံယူရခြင်း ဆွမ်းစားသောအခါ သေခိယနှင့်ညီစွာ စားသောက်ရခြင်း၊ ဆွမ်းစားခါနီးဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဖြစ်စေ လက်စသည်ဆေးသောအခါ ရေသံ, ပလုပ်ကျင်းသံ စသည် မကြားရအောင် ငြိမ်သက်စွာ ဆေးရခြင်း၊ အနီးအပါး ပုဂ္ဂိုလ်များကို ရေမစင်အောင် သတိထား၍ လက်ဆေးခံ, ထွေးခံတို့၌သာ ဆေးရ, ထွေးရသည်၊ ဆွမ်းစားပြီး ဆွမ်းစားရာ ဘတ္တဂ္ဂ ကျဉ်းမြောင်း၍ ပြန်ကြွရာ၌ သီတင်းငယ်တို့က ထွက်ရာ တံခါးဝ စသည်နှင့် နီးအံ့၊ မထေရ်ကြီး ထွက်စရာမရှိ၍ သီတင်းငယ်တို့ အရင်ထွက်ပြီး တံခါးဝ၌ ရပ်နေရသည်၊ မထေရ်ကြီးများ ထွက်လာပြီးမှ အစဉ်အတိုင်း ကြွရသည်၊ ထွက်ရန် မထေရ်များ နေရာထွက်ပေါက်ဦး၌ နေသည်ရှိသော် မထေရ်ကြီးများ ရှေ့ဦးကြွ၍ ထွက်ပြန်ရခြင်း၊ ကိုယ်ချင်းချင်း မထိခိုက်စေပဲ အကြားအကြား၌ လူများ သွားနိုင်အောင် ကွာကျဲသော အစဉ်ဖြင့် ပြန်ကြွရခြင်း
လူဒါယကာတို့က အားလုံးရောက်၍ စုံစေ့သောအခါ ရှိခိုးလိုသော ရဟန်းအပိုင်းအခြားရှိ၍ ဘတ္တဂ္ဂ၌ အားလုံးသော ရဟန်းတို့ ဆွမ်းမရောက် သေးသမျှ မထေရ်ကြီးမှာ ဆွမ်းမစားရသေး၊ ငံ့လင့်နေရမည်၊ အချို့ နေရာ ဆွမ်းစားကုန်လျက် အချို့နေရာ ရေသုံးနေ၍ ကျယ်ဝန်းသော ဘတ္တဂ္ဂ၌ကား မထေရ်ကြီး လင့်ဖွယ်မလို၊ အလိုရှိတိုင်း စားနိုင်၏ဟု အဋ္ဌကထာ ဆိုသည်
အားလုံး ဆွမ်းစားမပြီးသေးမီ မထေရ်ကြီးသည် အပြီးသတ် လက်ဆေးရေ ယူအပ်ဟု ဆိုလိုသည်
အဋ္ဌကထာ၌ ရေဟူသည် လက်ဆေးရေကို ဆိုလိုသည်၊ လူတို့ကလည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့က လည်းကောင်း ဆေးပါ ယူပါဟုဆိုလျှင် ယူအပ်သည်ဟု ဖွင့်၏၊ ဆွမ်းမဝသေးမီ အကြား၌ကား ရေငတ်၍လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းနင်၍လည်းကောင်း ရေသောက်ပြီးလျှင် လက်မဆေးအပ်ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သည်၊ ဋီကာတို့ မနှစ်သက်ကြ၊ လက်ဆေးအပ်၏ ဟူ၍သာ ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုကြကုန်၏
ဒလက်ချောင်းဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daletchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဂါရာပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂါရာပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၈ ဦး၊ မ ၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၃ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းဇင်လှကြို့ကုန်းရွာ၊ ထန်းဇင်လှကြို့ကုန်း
ဦးဗကလေးသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်အေးပုံတို့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သံတွဲဟိုက်စကူးကျောင်းမှ အခြေခံပညာအထက် တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် စစ်ကြိုခေတ် နောက်ဆုံးကာလတွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဗိသုကာဦးသာထွန်း၊ ဆရာဆောင်၊ ဦးဗကြည်၊ ဦးဟိန်စွန်း၊ ဦးအုန်းလွင်၊ ဦးစံဝင်းအစရှိသော ပန်းချီကာတွန်းပညာရှင်များ နှင့်အတူ ပန်းချီကာတွန်းများ ရေးဆွဲ ခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ဦးနုရေးသော လူထုအောင်သံပြဇာတ် ကို သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆွဲ၍ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ ဆေးရောင်စုံ စာမျက်နှာ အချောဖြင့် ထုတ်ဝေပေးသဖြင့် လူထုအောင်သံဖြင့်ပင် ဦးဗကလေးကား နာမည်ကြီးခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ကာတွန်းဆရာ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
သူရိယ၊ ရန်ကုန်၊ တိုးတက်ရေးသတင်း စာများနှင့် ဒီးဒုတ်ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဂျာနယ်နှင့် အခြားဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းများတို့တွင် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်‎များ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် ကလေးသတင်းစာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျဘားမား ညွန့်မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် အဝီစိသံစုံသွင်း မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင်ကား၊ ဘုန်းဝင်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ဖိုးလနတ်သား၊ ဒိုင်းမွန်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် သဌေးမင်း၊ ရွှေခြင်္သေ့ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ကော်ဇောပျံ၊ ဘီပီအိုင်ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် အိမ်ရှင်မ၊ ဒို့ရန်သူ ဆေးရောင်စုံ အသံထွက်ကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်
လုံးချင်းဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကာတွန်း၊ ပုံပြင် အမျိုးပေါင်း ၁၂ဝ ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် မနီလာတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သော လူထုအောင်သံ ဆေးရောင်စုံကာတွန်း စာအုပ် မှာ အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
ကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဗကလေးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့က ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
လကတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lakat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ ဆီးမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီးမွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈ ဦး၊ မ ၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညိုမှိုင်းကုန်းရွာ၊ အောင်ဘုံ
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ သားတော် ဇယသေနမင်းသားက “အစိရဝတ သာမဏေ၏ တရားတော်ကိုနာယူပြီး “အပ္ပမတ္တ, အာတာပီ, ပဟိတစိတ္တ” ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဧကဂ္ဂစိတ္တ မဖြစ်နိုင်ပုံကို”ပြောဆိုမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ အစိရဝတ သာမဏေ၏ လျှောက်ထားချက်အရ “ကာမဘောဂီပုဂ္ဂိုလ်များ ဧကဂ္ဂစိတ္တကို မသိမမြင်နိုင် မျက်မှောက် မပြုနိုင်ပုံကို “တောင်ထိပ်ပေါ်၌နေသော ယောက်ျား၏မြင်ကွင်းကို တောင်အောက်၌နေသော ယောက်ျားမမြင်နိုင်ပုံ ဥပမာဖြင့်လည်းကောင်း, တောဆင်ရိုင်းကို ဖမ်းယူပြီး ယဉ်ကျေးလိမ္မာသော ဆင်လိမ္မာဖြစ်အောင် ဆုံးမသောဥပမာဖြင့် အမျိုးကောင်းသား၏ ရှေးဦးစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် သူတော်စင်ဖြစ်ပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို နာယူပြီး တရားတော်၌ သက်ဝင်ယုံကြည်ပုံ၊ ရဟန်းပြုပုံ၊ ရဟန်းတရားကို ပွားများအားထုတ်ပြီး ဝိဇ္ဇာသုံးပါးနှင့်တကွ ရဟန္တာဖြစ်ပုံ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏ ဂုဏ်ရည်များ “ဒန္တမရဏ” ဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင်က အစိရဝတသာမဏေအား ဟောတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ဖန်ရိမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanrein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ပလပ်ကတေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ခံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ လက်ခံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ခံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၅ ဦး၊ မ ၁၆၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပက်ထရစ်ရှာ (အင်္ဂလိပ်: Patricia Jayne) (၁၉၉၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်ဖွား) သည် မြန်မာ  သရုပ်ဆောင်နှင့် သရုပ်ပြမယ် ဖြစ်သည်
ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်သော မကြွေပါနဲ့ ဆာကူရာ သည် ပထမဆုံးဇာတ်ကားဖြစ်သကဲ့သို့ မြန်မာ့သရုပ်ဆောင်သမိုင်းတွင် အသက်အငယ်ဆုံး ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ်လည်း စာရင်းဝင်သွားသည်
၁၉၉၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၃ ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
ဗမာ-အမေရိကန် သွေးနှောဖြစ်သည်
၁၀ တန်းအောင်ပြီးနောက် သရုပ်ပြမယ်အဖြစ် လှုပ်ရှားသည်
အဒေါ်ဖြစ်သူ သရုပ်ဆောင် မြတ်ကေသီအောင်က ရုပ်ရှင်ဘက်ကူးရန် အားပေးသည်
သရုပ်ဆောင်မှုကို စနစ်တကျ မသင်ကြားရသော်လည်း ပြေတီဦး၊ မြင့်မြတ်နှင့် (ဒါရိုက်တာ) အောင်မြင့်မြတ်တို့၏ ပြောဆိုထောက်မမှုများ ရခဲ့သည်ဟု သိရသည်
ပထမဆုံးဇာတ်ကား မကြွေပါနဲ့ ဆာကူရာ ကို အောင်ရဲလင်းနှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်သည်
ပုညခင် ဝတ္ထုကို ကိုဇော် (အရုဏ်ဦး) ရိုက်ကူးခြင်း ဖြစ်သည်
ပထမဆုံး ရုံတင်ကား ပဲခူးဆားနှင့် သူ၏ဗိုင်းရပ်စ်များ မှာ ၂၀၁၆ ခုတွင် ရုံတင်သည်
ရုံမဝင်ကား  ရုံတင်ကား (၁၇) နှစ်မြောက် မွေးနေ့တွင် မိဘမဲ့ကျောင်းတွင် ငွေသား (၁၀) သိန်း၊ စားစရာနှင့် ကျောင်းသုံးပစ္စည်းများ လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
အိတ္တာဘီယမ် (Ytterbium) သည် နူးညံ့ ပျော့ပြောင်း ပုံသွင်းရလွယ်ကူပြီး စိုပြေ တောက်ပသော ငွေရောင်ရှိသည့် ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းသည် ရှားပါးဒြပ်စင်အုပ်စုဝင် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အက်ဆစ်တွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်
ရေနှင့် နှေးကွေးစွာ ဓာတ်ပြုပါသည်
လေထဲတွင် အောက်ဆီဂျင် နှင့် အလွယ်တကူ ဓာတ်ပြုပါသည်
အိတ္တာဘီယမ် ဒြပ်ပေါင်းများမှာ ရှားပါးစွာ တည်ရှိကြသည်
အစ်တာဗီယမ်သည် အစ်ထရီယမ်အစုတွင် ပါဝင်သော မြေရှားဒြဗ်စင်တစ်ခုဖြစ်၍ ယင်း၏ ဓာတုသင်္ကေတ မှာ ၌ဘ ၊ အက်တမ်အမှတ် ၇ဝ ၊ အက်တမ်အလေးဆမှာ ၁၇၃ ့ဝ၄ အသီးသီးဖြစ်သည်
ယင်းသည်မြေရှားဒြဗ်စင်အစုများ ထဲတွင်ပင် အရှားဆုံးဒြဗ်စင်ဖြစ်သည့်အလျောက် မြေဆီလွှာ တစ်တန်တွင်မှ သုံးဂရမ်နီးပါးမျှလောက်သာ ပါဝင်သည်
အစ်တာဗီယမ်ကိုဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံမှ မာရစ်နက်ဆိုသူ ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးက ခရစ် ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ သည်
ယင်းကို အဆင့်ဆင့်ပေါင်းခံနည်းနှင့် လျှပ်စစ်ဖြင့် ဓာတ်ခွဲနည်း တို့ဖြင့်ထုတ်ယူရရှိသည်
အစ်တာဗီယမ်ဒြဗ်စင်နှင့် လူတီစီယမ် မြေရှားဒြဗ်စင်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဂုဏ်သတ္တိများတွင် အလွန်တူကြသည်
အိတ္တာဘီယမ် ကို တစ်ခါတစ်ရံ Yt သို့မဟုတ် အခြားသော အဆက် အစပ် ရှိသည့် ဒြပ်စင်များနှင့် ပေါင်းပြီး သံမဏိ ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုပါသည်
၎င်း သတ္တုသည် သံမဏိ ၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်
အချို့သော အိတ္တာဘီယမ် သတ္တုစပ်များကို လူတို့၏ သွားများ အစားထိုးပြုပြင်ရာတွင် အသုံးပြုသည်
အိတ္တာဘီယမ် ၏ Isotope တစ်မျိုးကို X-ray စက်တွင် ဓာတ်ရောင်ခြည်ထုတ်လွှတ်ပေးသော အရင်းအမြစ် အဖြစ် လျှပ်စစ် မရရှိနိုင်သော အခြေအနေမျိုးတွင် အစားထိုး အသုံးပြုသည်
အခြားသော ရှားပါးဒြပ်စင်များကဲ့သို့ပင် ၎င်း သတ္တုကို ကြွေထည် ဖြင့်ပြုလုပ်သော လျှပ်သို ပစ္စည်များအတွက် သော်လည်းကောင်း အခြားသော လျှပ်စစ် ပစ္စည်းများ အတွက်သော်လည်းကောင်း၊ အသုံးပြုပါသည်
၎င်းသတ္တုကို စက်ရုံများတွင် ဓာတ်ကူပစ္စည်း အဖြစ်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်
အိတ္တာဘီယမ် ကို အခြားသော ရှားပါးဒြပ်စင်များနှင့် ရောပြီး များစွာသော တွင်းထွက် သတ္တုရိုင်းများ ဖြစ်သော Gadolinite, Monazite, and Xenotime တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်
သဘာ၀ အိတ္တာဘီယမ် တွင် Stable Isotopes ခုနှစ်မျိုးပါဝင်သည်
စီးပွားရေးအရ အိတ္တာဘီယမ် ကို အိတ္တာဘီယမ် ပါဝင်မှု ၀.၀၃ ရာခိုင်နှုန်းရှိသော Monazite သဲမှ အမြဲတမ်းလိုလိုပင် ပြန်လည်ထုတ်ယူ သန့်စင်သည်
အဓိက သတ္တုတွင်း နေရာများမှာ တရုတ်၊ အမေရိကန်၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာ နှင့် ဩစတြေးလျ တို့ဖြစ်သည်
ထုတ်လုပ် သန့်စင်ပြီး Yb ပမာဏမှာ တန်ချိန် တစ်သိန်းခန့်ရှိပြီး ကမ္ဘာ့ထုတ်လုပ်မှုနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် တန် ၅၀ ခန့်ရှိသည်
အိတ္တာဘီယမ် သည် ဇီ၀ဗေဒ အခန်းကဏ္ဍ တွင် ပါဝင်မှု မရှိသော်လည်း ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းရှိ ဇီ၀ဖြစ်ပျက်မှုများကို လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်သည် ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်
မျက်လုံးနှင့် အရေပြားတို့ကို နာကျင် ကျိန်းစပ်စေပြီး သန္ဓေသားလောင်းကို ပျက်စီးစေနိုင်သည့် Teratogen တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
အိတ္တာဘီယမ် ဒြပ်ပေါင်းအားလုံးကို ပြင်းထန်သော အဆိပ်ကဲ့သို့ သတ်မှတ်ပြီး လေနှင့် စိုထိုင်းမှုတို့မှ ကာကွယ်ရန် လုံလုံခြုံခြုံ သိုလှောင်ထားရမည် ဖြစ်သည်
သတ္တု အိတ္တာဘီယမ် အမှုန့်သည် လောင်ကျွမ်း ပေါက်ကွဲပြီး အန္တရာယ် ဖြစ်စေနိုင်သည်
Yb သည် သစ်ပင်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များကို ထိခိုက်မှုမရှိပါ
၎င်း၏ဆားများကို ဓာတုဗေဒ စက်ရုံများတွင် အဆိပ်နှင့် ညစ်ညမ်းမှုများကို လျော့ကျစေရန် ဓာတ်ကူပစ္စည်းများ အဖြစ်အသုံးပြုသည်
ဟတ်ချေားဘိုရိဘူတာ  (八丁堀駅 ဟတ်ချေားဘိုရိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချူးအိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ခင်ခင်နု (၁၈၉၅ ဝန်းကျင် − ၁၉၄၉) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်၏ ပထမဆုံး ရုပ်ရှင်မင်းသမီး ဖြစ်သည်
ကြည့်မြင်တိုင်၊ စမ်းချောင်း ရှင်စောပုလမ်းတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခု၌ ဖွားသည်
အမည်ရင်းမှာ မငွေမြိုင် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အကဝါသနာပါသည်
အပျိုအရွယ်တွင် အရပ်ယိမ်းများ၌ ပါဝင်ကပြရာ လူအများပင် နှစ်ခြိုက်ကြသည်
အကကောင်းရုံမက ဇာတ်မူဇာတ်ဟန်လည်း အလွန်ပါလေသည်
ထိုးထွင်းဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံ သူတစ်ဦးဖြစ်သည့်အလျောက် ဆရာသင်ကြားပြသမျှကို အလွယ်တကူနှင့် နည်းယူ အတုခိုးတတ်သည်
သီချင်းဆိုလည်း မညံ့
မေတ္တာ နှင့် သူရာ အောင်မြင်ပြီးနောက် ကျေးတောသူမနု ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးရန် ဇာတ်လိုက်မင်းသမီးအဖြစ် ရွေးချယ်လိုက်သည်
ကျေးတောသူ မနု ဇာတ်ကားကို အကြောင်းပြု၍ ခင်ခင်နု တွင်လေသည်
လန်ဒန်အတ်နှင့် တွဲကာ ဇာတ်ကားပေါင်း (၃၀) ကျော် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
အသံတိတ်ကားများတွင် အရှည်ဆုံးဖြစ်သော ရတနာပုံ တွင် ဇာတ်လမ်းပေါ်ရန် မန္တလေးသို့ သွားကာ အချိန်အတော်ကြာ ရိုက်ကူးရသည်
ထိုဇာတ်ကားပြီးနောက် မင်းသား မောင်ဘတင့်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးနှင့် ခင်ခင်နုတို့ အတွဲလိုက် နာမည်ကြီးလာသည်
လန်ဒန်အတ်၌ ၉ နှစ်ခန့် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် နေသူရိန် ဇာတ်ကားကို ရိုက်မည့်ဆဲဆဲတွင် ကုမ္ပဏီမှ ထွက်ခဲ့လေသည်
မင်းသား မောင်ဘတင့်နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
နှစ်ဦးစပ်၍ ခင်ခင်နု ကုမ္ပဏီကို တည်ထောင်ခဲ့သေးသည်
သို့သော် ကြာရှည်မခံ
နောက်ပိုင်း ဘတင့်နှင့် အိမ်ထောင်ကွဲသည်
၁၉၄၉ ခုတွင် အနိစ္စရောက်သည်
ပင်ခင် (အပေါ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkin (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၈ ဦး၊ မ ၂၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကာမရာဂ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာ-ဟူသော နီဝရဏတရား ငါးပါးတို့၏ အာရုံ(အကြောင်း)တရားတို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့ အလာပြုခြင်းကြောင့် မဖြစ်သေးသော ယင်းနီဝရဏတရားတို့ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏
ဖြစ်ပြီးသော နီဝရဏတရားတို့ အလွန်များပြားစွာ ပြန့်ပွားလာကုန်၏
ဗောဇ္ဈင် (၇)ပါးတို့၏ အာရုံဖြစ်သောတရားတို့ကို နှလုံးသွင်းခြင်း၊ ကြိမ်ဖန်များစွာဖြစ်ပွားရန် အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် မဖြစ်သေးသော ဗောဇ္ဈင်တရားတို့ ဖြစ်ပေါ် လာကုန်၏
ဖြစ်ပြီးသောဗောဇ္ဈင်တရားတို့ ဘာဝနာပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏ဟု နီဝရဏတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၊ ဗောဇ္ဈင်(၇)ပါး တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက် အနည်းငယ်သာ ရှိပါသည်
ယန်းခန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဖျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဣန္ဒြေငါးပါး ၌ ဣန္ဒြေဆိုသည်ကား “ဣန္ဒဿ ကမ္မံ ဣန္ဒြိယံ၊ ဣန္ဒဿ  အစိုးရမင်း၏၊ ကမ္မံ  အစိုးရမှုသည်၊ ဣန္ဒြိယံ  ဣန္ဒြေမည်၏
အစိုးရမင်း၏ အစိုးမှုဆိုသည်ကား မိမိအုပ်ချုပ်ရာဌာန၌ မိမိအလိုကို တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူကမျှ မလှန်မပြန်နိုင်မှုတည်း
ဤအရာ၌ကား စိတ်ကို အစိုးရမှုသည် လိုရင်းတည်း
ထိုဣန္ဒြေသည် ငါးပါးရှိ၏
၎င်းငါးပါးတို့မှာ --(၁) သဒ္ဓါန္ဒြေ(၂) ဝီရိယိန္ဒြေ(၃) သတိန္ဒြေ(၄) သမာဓိန္ဒြေ(၅) ပညာန္ဒြေ (ဤသည်တို့သည် ဣန္ဒြေငါးပါး ဖြစ်သည်
သန္ဓိန္ဒြေ ဆိုသည်မှာ သဒ္ဓါပင် ဖြစ်သည်
ထိုသဒ္ဓါသည် အစိုးရမျိုး ဖြစ်သည်
ပကတိသဒ္ဓါ, ဘာဝနာသဒ္ဓါဟူ၍ နှစ်ပါးရှိသည်
ပကတိသဒ္ဓါ ပကတိ လူတို့၌ ဒါနမှု, သီလမှု, အတုအပ ဘာဝနာမှုနှင့် ဖြစ်၍နေသော သဒ္ဓါသည် ပကတိသဒ္ဓါမည်၏
ထိုပကတိသဒ္ဓါသည် စိတ်ကို အစိုးရ၏ ဆိုသော်လည်း အထက်၌ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော သူရူးဥပမာအတိုင်း ပကတိလူတို့ စိတ်ရူးစိတ်နောက်ကို ပျောက်ငြိမ်းအောင် အုပ်ချုပ်နိုင်သည်မဟုတ်၊ ထိုစိတ်ရူးစိတ်နောက်အတိုင်းမှာ အလိုက်သင့် လိုက်လျော၍ ဒါနပြုရုံမျှ စိတ်ကို အစိုးရ၏
သဒ္ဓါမရှိခဲ့လျှင် စိတ်သည်ဘယ်အခါမှ ကောင်းမှုကုသိုလ်ဆီ မသိပြီ၊ မကောင်းမှု၌သာ မွေ့လျော်၏
သီလဝိသုဒ္ဓိဖြည့်ကျင့်မှု, တရားကျမ်းဂန် သင်ကြားလေ့ကျင့်မှု စသည်တို့၌လည်း အတူတူပင်  ဖြစ်သည်
ဤကား ပွားများခြင်း မရှိသော ပကတိသဒ္ဓါ၏ အစိုးရမှုနှင့် ဖြစ်နိုင်သော ပကတိကုသိုလ်မျိုး ဖြစ်သည်
ကမ္မဋ္ဌာန်းအမှုနှင့် တွေ့ခဲ့လျှင် ထိုပကတိသဒ္ဓါသည် စိတ်ကို အစိုးမရ၊ စိတ်သည် သဒ္ဓါကို လှန်ပြန်ကန်ကျောက်၍ လွတ်ရာတပါးသို့ ထွက်သွား၏၊ ပကတိသဒ္ဓါကို ဤအရာ၌ မလိုအပ်
ဘာဝနာသဒ္ဓါ ဘာဝနာသဒ္ဓါဆိုသည်မှာ ထွက်သက် ဝင်သက် ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် အစရှိသော ဘာဝနာအလုပ်ဖြင့် အားခွန်ဗလ တေဇတန်ခိုး တိုးတက်ပွားစီး ဆင်ပြောင်ကြီးကဲ့သို့ ကြီးပွားလေအောင် ပျိုးထောင်ပြုပြင်၍ ထားအပ်သော သဒ္ဓါသည် ဘာဝနာသဒ္ဓါ မည်၏
ဤဘာဝနာသဒ္ဓါကို ဗောဓိပက္ခိယအရာ၌ သဒ္ဓိန္ဒြေ ဆိုသည်
ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံတို့၌ စိတ်ရူး, စိတ်နောက် ပျောက်ငြိမ်း၍ စိတ်ကြည်ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
စိတ်မည်သည် သူကြည်ရာအာရုံ၌ နေရမှ ငြိမ်သက်တော့သည်
အာနာပါနဿတိ အစရှိသော ကာယဂတာသတိကို အားထုတ်မှုသည် ထိုဘာဝနာသဒ္ဓါကို ပျိုးထောင်ပြုပြင်မှုပင် ဖြစ်သည်
ကာယဂတာသတိစွဲ၍ ထွက်သက်ဝင်သက်စသော မိမိကိုယ်အင်္ဂါထဲ၌ စိတ်ကို မြဲအောင် ထားနိုင်လျှင်ပင် ဘာဝနာသဒ္ဓါကို ရသည်
သမထကိစ္စ, ဝိပဿနာကိစ္စတို့နှင့် အဆင့်ဆင့်ပွားများ၍ သွားပါမူကား ယခုဘဝ၌ပင်လျှင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိနိုင်ငံကြီး (၃) ရပ်ကို အကုန်ဖြိုဖျက်နိုင်သော အားအစွမ်းသို့ ရောက်၏
သမထအလုပ်, ဝိပဿနာအလုပ်တို့ကိုမူကား ကျမ်းဂန်အရာ၌ အလွန်လိမ္မာသော ဆရာဥပနိဿယကိုမှီ၍လုပ်မှ နေရာကျနိုင်မည်
ဝီရိယိန္ဒြေ ဆိုသည်မှာ ဝီရိယပင် ဖြစ်သည်
ပကတိဝီရိယ, ဘာဝနာဝီရိယဟူ၍ နှစ်ပါး ရှိ၏
ကာယကဝီရိယ, စေတသိကဝီရိယဟူ၍လည်း နှစ်ပါး ရှိ၏
ပကတိဝီရိယတွင် သိသာပြီ
လောကမှုတို့၌ ပကတိဝီရိယလွန်ကဲသောသူတို့မှာ ဘာဝနာဝီရိယ ထမြောက်လွယ်၏
ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်၊ နိသဇ်ဓုတင်၊ ရုက္ခမူဓုတင်၊ အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်၊ သုသာန်ဓုတင် အစရှိသော ဓုတင်မှုကြီးများသည် ကာယိကဝီရိယဘာဝနာမှုတို့ပင် ဖြစ်သည်
ကာယိကဝီရိယဘာဝနာကို ထူထောင်မိ၍ အအိပ်အနေ နည်းပါးသဖြင့် ထကြွလုံ့လ ဝီရိယနှင့် ပြည့်စုံငြားသော်လည်း ဘာဝနာမနသိကာရ ထက်သန်မှုဟူသော စေတသိကဝီရိယ မရှိခဲ့သည်ရှိသော် ထွက်သက်ဝင်သက်စသော ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံသည် ထင်မြင်စွဲမြဲခြင်းသို့ မရောက်နိုင်
နေ့, ရက်, လ, နှစ်သာ ကြာညောင်း၍  သွား၏
အာရုံမူကား ထူးလှသည်မရှိ၊ စိတ်ကြည်မှုလည်း ထူးလှသည်မရှိ
ခပ်သိမ်းသော လုပ်မှုကိုင်မှုတို့၌ပင်လျှင် အလုပ်ကို လူက မြန်မြန်နိုင်တဲမှ နေရာကျသည်
လူကို အလုပ်ကနိုင်နေလျှင် နေရာမကျပြီ
လူကို အလုပ်က နိုင်မှုဆိုသည်မှာ အတုအပ ဝီရိယနှင့်သွပ်၍ အလုပ်အရာမထင်တဲ့နိုင်ဘဲ နေ့ရက်ကြာညောင်းရှိလတ်သော် ဣရိယပထဒုက္ခညှဉ်းဆဲမှုနှင့်ပင် ထိုအလုပ်၌ ပျင်းရိခြင်းဖြစ်၍ နေ၏
ပျင်းရိခြင်း ဖြစ်လေလေ အလုပ်အရာမထင်လေလေ၊ အလုပ်အရာမထင်လေလေ ပျင်းရိခြင်း ဖိစီး၍ လာလေလေ ဖြစ်၏
ထိုအရပ်ကို လွှတ်၍ အလုပ်တစ်ပါး ပြောင်းရသော် ကောင်းနိုးနိုးထင်၏၊ မကြာမကြာ အလုပ်ပြောင်း၏၊ ဝီရိယညံ့ဖျင်းသောသူကို အလုပ်ကနိုင်မှုတည်း
ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်မည်သည် ကာယိကဝီရိယ, စေတသိကဝီရိယ (၂) ပါး ပြည့်စုံသောသူမှသာ အမြန်အထမြောက်နိုင်၏
ကာယဂတာသတိ တည်ထောင်မိသည်မှစ၍ တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးပွား၍လာသော ဘာဝနာဝီရိယကို ဤဗောဓိပက္ခိယအရာ၌ ဝီရိယိန္ဒြေဆိုသည်
ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံ၌ စိတ်ပျင်း, စိတ်ရိ ပျောက်ငြိမ်း၍ စိတ်ထက်သန်မှုသို့ ရောက်ခြင်းတည်း၊ စိတ်မည်သည် စိတ်သန်ရာ အာရုံ၌ နေရမူ ပျော်တော့သည်
ဤသည်နောက်၌ ဘာဝနာဝီရိယ ထူထောင်မှု အဆင့်ဆင့် ပွားများမှုတို့မှာ သဒ္ဓိန္ဒြေအတိုင်း သိလေ
သတိန္ဒြေဆိုသည်မှာ ဤဗောဓိပက္ခိယအရာ၌ ထွက်သက်ဝင်သက်စသော မိမိကိုယ်အင်္ဂါ၌ ကောင်းစွာတည်ထောင်မိသော ကာယဂတာသတိမှစ၍ လောကုတ္တရာ သမ္မာသတိမဂ္ဂင်တိုင်အောင် ကြီးပွား၍သွားသော သတိပဋ္ဌာနခေါ်သော ဘာဝနာသတိကို ဆိုလိုသည်
သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ တို့လည်း ဤနည်းတူ ဖြစ်သည်
ထွက်သက်ဝင်သက်အစရှိသော သတိပဋ္ဌာန်အာရုံ၌ စိတ်၏ မငြိမ်မသက်မှုကို သမာဓိန္ဒြေသည် ပယ်သတ်၏
စိတ်၏ တွေဝေမှုန်မှေးမှုကို ပညိန္ဒြေသည် ပယ်သတ်၏
ရှေး၌ဖြစ်သော သဒ္ဓိန္ဒြေ, ဝီရိယိန္ဒြေ, သတိန္ဒြေ (၃) ပါးတို့ကား သမာဓိန္ဒြေ, ပညိန္ဒြေ (၂) ပါးတို့ကို အထွတ်အမြတ်သို့ရောက်အောင် မင်းမြှောက်သမားတို့ပေတည်း
ကာယဂတာသတိပဋ္ဌာန်တည်ထောင်မိ၍ စိတ်ကိုအစိုးရသောဖြစ်သို့ ရောက်ကြသောအခါ သမထလမ်းသို့ လိုက်ခဲ့လျှင် သမာဓိန္ဒြေသည် သမာပတ်ရှစ်ပါးဖြစ်လာ၏၊ ပညိန္ဒြေသည် ဣန္ဒိဝိဓ အစရှိသော အဘိညာဉ် (၅) ပါး ဖြစ်လာ၏
ဝိပဿနာလမ်းသို့ လိုက်ခဲ့လျှင် သမာဓိန္ဒြေသည် သုညတသမာဓိ, အနိမိတ္တသမာဓိ, အပ္ပဏိဟိတသမာဓိ (၃)ပါး ဖြစ်လာ၏
ပညိန္ဒြေသည် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ အစရှိသော ပညာဝိသုဒ္ဓိ (၅)ပါး, အနုပဿနာဉာဏ်သုံးပါး, ဝိပဿနာဉာဏ်ဆယ်ပါး, မဂ်ဉာဏ်လေးပါး, ဖိုလ်ဉာဏ်လေးပါး, ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ် (၂၆) ပါး ဖြစ်လာသည်
ဤကား ဣန္ဒြေငါးပါးတို့၏ တစ်လုံးတစ်စည်းတည်း ဖြစ်ကြပုံကို ပြဆိုခန်း ဖြစ်သည်
ထန်းစေ့မှုတ်ငှက်  (ရေဝမ်းဘဲငှက်) ကို သတ္တဗေဒ(ပါဏဗေဒ‎) အလိုအားဖြင့် ပေါ့ဒီစက်ရူဖီ ကောလစ်ဟု ခေါ်သည်
မျိုးရင်းမှာ ပေါ့ဒီစီပီတီဒီး ဖြစ်သည်
ရေဝမ်းဘဲကို တစီးမှုတ် (ထစိမှုတ်ထန်းစေ့မှုတ်) ဟုလည်း ခေါ်သေး၏
အလျား ကိုးလက်မရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရေ၌ကျက်စားသောငှက်များတွင် အငယ်ဆုံးငှက်ဟု ဆိုသည်
ရန်သူအစအနကို မြင်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရေထဲသို့ ငုပ်လျှိုး၍ သွားတတ်သည်
ဦးခေါင်းအရောင်မှာ ညိုသည်
သို့သော် သားပေါက်ချိန်၌ မျက်လုံးရှေ့တွင် အဝါကွက်ပေါ်လာတတ်သည်
ကိုယ်အောက်ပိုင်းမှာ ဖြူ၍ ပိုးသား အသွေးရှိသည်
နှုတ်သီးမှာ တို၍ ချွန်သည်
အမြီးလုံးဝမရှိပေ
အထီးနှင့်အမ ပုံသဏ္ဌာန်ချင်း တူသည်
ဆောင်းရာသီတွင် ဦးခေါင်းထိပ်နှင့် လည်ကုပ်မှာ မည်းနက်၍ မေးမှာ ဖြူ၏
လည်ပင်းတွင် နီညိုရောင် ရှိသည်
ရေဝမ်းဘဲသည် အလွန်တရာ ရေကူးကျင်လျင်သည်
ရေငုပ်သည့်အခါ ရေမျက်နှာပြင်၌ လှိုင်းမထအောင် ငုပ်တတ်သည်
ရေနှင့်ကင်းကွာ၍ မနေနိုင်ဘဲ၊ အမြဲတမ်းလိုပင် ရေကူး၍ နေသည်
ပျံသန်းရာ၌ အထူးလျင်မြန်၍ ခရီးရှည် ပျံသန်းနိုင်သည်
ရေဝမ်းဘဲ၏ အစာမှာ ရေထဲရှိ ပိုးမွှားများ၊ ဖားများ၊ ခရုပက်ကျိများ ဖြစ်သည်
အသံမှာ ချုပ်၍ ရယ်မောသံနှင့် တူသည်
ထိုအသံကို ခပ်လှမ်းလှမ်းမှပင် ကြားနိုင်သည်
လန့်ဖျပ် သောအခါ တီ.တီဟု အော်တတ်သည်
ရေဝမ်းဘဲများကို ရေအိုင်နှင့် ရေကန်များတွင် များသောအားဖြင့် တွေ့ရသည်
မိုးတွင်းအခါတွင် သားပေါက်လေ့ ရှိသည်
အသိုက်များသည် ရေပေါ်၌ မျော၍နေတတ်ကြသည်
အသိုက်မှ မခွာမီ ဥများကို ပေါင်းပင်များနှင့် ဖုံးအုပ်ထားတတ်သည်
တစ်မြုံလျှင် ဥပေါင်း သုံးလုံးမှ ခုနစ်လုံးအထိ ရှိသည်
ဥအရောင်သည် အစတွင် ဖြူနေသော်လည်း တဖြည်းဖြည်း ညိုမည်းသွားသည်
ငှက်ကလေးများသည် ဥမှပေါက်လာသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ရေကူးတတ်ကြသည်
ဥဝပ်ခြင်းနှင့် သားငယ် စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ကို အဖိုနှင့်အမ နှစ်ဦးစလုံးက ပြုလုပ်ကြသည်
ရေဝမ်းဘဲကို အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလီးယားတိုက်များတွင် အနှံ့အပြား တွေ့ကြရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ယင်းတို့ကို ရာသီဥတု သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဒေသများတွင် တွေ့ကြရသည်
ဝက်ခေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkhauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ မံယူးပေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မံယူးပေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈ ဦး၊ မ ၃၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဇီဝဗေဒတွင် သက်ရှိ ရုပ်စု (organism) ဆိုသည်မှာ သက်ရှိ အရာကို ခေါ်သည်
၎င်းရုပ်စု တို့သည် တစ်နည်းမဟုတ်တစ်နည်းဖြင့် နှိုးဆွမှုကို တန်ပြန်ခြင်း၊ မျိုးဆက်သစ်ခြင်း၊ ကြီးထွားခြင်း နှင့် တစ်ခုတည်းဖြစ်အောင် ထိမ်းသိမ်းခြင်း တို့ရှိသည်
'မြစ်တွေး၊ မြစ်တွေး၊ ဇင်ယော်၊ ကျူးတည့်ကျူးသံကျော်' ဆိုသည့်သီချင်းကို ကြားဘူးသူများပေမည်
ဇင်ယော်ကို ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနှံ့အပြားတွေ့ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း အများအပြားတွေ့ရသဖြင့် ဇင်ယော်ကို မမြင်ဘူးသူနည်းသည်
ဇင်ယော်သည် 'ကာရက်ဒြီအိဖောမီး' မျိုးစဉ်တွင်၎င်း၊ 'လယ်ရီဒီ' မျိုးရင်းတွင်၎င်း ပါဝင်သည်
ဇင်ယော်ငှက် အမျိုးမျိုးရှိရာတွင် တစ်မျိုးနှင့်တစ်မျိုးသည် လွန်စွာဆင်တူသဖြင့် ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းသည်
ငှက်အဖိုနှင့် အမသည် ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ချင်း အတူတူပင်ဖြစ်သည်
ဇင်ယော်တို့အနက် ဇင်ယော်ခေါင်းမဲကို လူသိများသည်
ဇင်ယော်ခေါင်းမဲ၏ အလျားသည် ၁၆ လက်မရှိ၏
ဦးခေါင်းရှိအညိုရောင်သည် ဆောင်းရာသီ၌ ပျောက်သွားပြီးလျှင်၊ မျက်လုံးနားရှိ အမွှေးများသာ ညိုနေသည်
ငှက်ငယ်များ၏ အပေါ်ပိုင်းသည် ညို၍၊ အတောင်စွန်းများ၏ အရောင်သည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်လျက် အစက်အပြောက်များပေါ်နေ၏
အမြီးမှာ ဖြူ၍၊ အဖျားတွင် အညိုရောင်ပြန့်နေသည်
ဇင်ယော်ခေါင်းမဲသည် 'ဂစ်' 'ဂစ်'ဟုလည်းကောင်း၊ 'ကျစ်' 'ကျစ်' ဟုလည်းကောင်း စူးရှသောအသံနှစ်မျိုးဖြင့် အော်တတ်သည်
အခြားစူးရှသော အသံမျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်တတ်သေးသည်
ဇင်ယော်ခေါင်းမဲကို ရန်ကုန်မြစ်ထဲတွင် အများဆုံးတွေ့နိုင်သည်
ပင်လယ်ဝမှ မြစ်ထဲသို့သင်္ဘောဝင်လာလျှင် ဇင်ယော်များသည် သင်္ဘောဘေးမှ လိုက်ပါလာတတ်သည်
သင်္ဘောပေါ်မှ ပစ်ချလိုက်သော ပေါင်မုံ့အစအနကလေးများကို ရေသို့မကျမီ ကျွမ်းကျင်စွာ ထိုးသုတ်ယူနိုင်သည်
ဇင်ယော်သည် ရေကူးနိုင်သော်လည်း ရေမငုပ်နိုင်ချေ
အစာမစားသည့်အချိန်တွင် ပင်လယ်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ၊ သဲပြင်နှင့် လေဟာပြင်ပေါ်တွင်ဖြစ်စေ နားနေလေ့ရှိသည်
မန္တလေးမြို့အနီးရှိ ရေအိုင်ကြီးများတွင် ဇင်ယော်တို့ ပိုးမွှားများဖမ်းဆီးစားသောက်နေကြသည်ကို မကြာခဏတွေ့ရလေသည်
ဇင်ယော်ငှက်မျိုးသည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်း၊ တာကီစတန်နယ်နှင့် တိဗက်နိုင်ငံအကြား၌ရှိသော ရေအိုင်ကြီးများတွင် သားပေါက်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆောင်းရာသီတွင် လာရောက်သည်
အများအားဖြင့် စက်တင်ဘာလတွင် ရောက်လာကြပြီးလျှင် ဧပြီလ၊ မေလလောက်တွင် ထွက်ခွာသွား ကြသည်
၁၃၅၀ (၁) ရက်
ဒထိန်ဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dahteindam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၀ ဦး၊ မ ၉၃၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၂၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတိုချောင်းဖျားရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ဆကရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsaka)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်ယိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ယိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၅ ဦး၊ မ ၇၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ် (၁၈) ရေတပ်စခန်း စစ်တွေမြို့အခြေစိုက်
ဟင်္သာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ကွမ်းသီးတပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်းသီးတပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၉ ဦး၊ မ ၁၇၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ပါဒုကာရုဠှစသောသိက္ခာပုဒ် ၈-ပါး (ပါဒုကဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဂိလာနမဟုတ်သော—ခြေနင်း(ခုံဘိနပ်) စီးထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
အခြားဘိနပ်တမျိုးမျိုး စီးထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
လှည်းရထားစသော ယာဉ်ပေါ်၌ နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
အိပ်ရာပေါ်၌ နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ဒူးထောင်၍ လက်အဝတ်တို့ဖြင့် ပတ်ဖွဲ့ထိုင်နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ခေါင်းပေါင်းကြီး ကုလားများ ပေါင်းသကဲ့သို့ ဦးခေါင်းကို ဆံစ မပေါ်အောင် ရစ်ပတ်ပေါင်းထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ခေါင်းမြီးခြုံထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
တရားဟောသူက အခင်းမပါ မြေပေါ်မှာထိုင်လျက် အခင်းပေါ် ခုံပေါ်၌ ထိုင်နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ထိုသို့တရားဟောကြရာ၌ကား (လူတို့က မကဲ့ရဲ့ရဘဲ) ရဟန်းတော်များ ကိုယ်တိုင်ကပင် အောက်ကျနောက်ကျရှိလှသော ထိုအပြုအမူကို ကဲ့ရဲ့၍-ဘုရားရှင်အား တိုင်တန်းလျှောက်ထားလေရာ ဘုရားရှင်လည်း များစွာ အပြစ်တင်တော်မူပြီးလျှင်—“န ပါဒုကာရုဠှဿ...၊ န ဥပါဟနာရုဠှဿ...၊ န ယာနဂတဿ...၊ န သယနဂတဿ...၊ နပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿ...၊၊ န ဝေဌိတသီသဿ...၊ န ဩဂုဏ္ဌိတသီသဿ...၊ န ဆမာယံ နိသီဒိတွာ အာသနေ နိသိန္နဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟူ၍ ၈-ပါးသော သိက္ခာပုဒ်များကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ဂိလာန မဟုတ်ဘဲ ခုံဘိနပ်စီးထားသူ, အခြားဘိနပ် အမျိုးမျိုးစီးထားသူ ယာဉ်၌ တက်စီးနေသူ, အိပ်ရာပေါ်၌ ရောက်နေသူ, လက်အဝတ်တို့ဖြင့် ဒူးကိုပတ်ဖွဲ့နေသူ, ဦးခေါင်းကို ခေါင်းပေါင်းကြီး ရစ်ပေါင်းထားသူ, ခေါင်းမြီးခြုံထားသူ, မြေပေါ်၌ နေလျက် နေရာထိုင်ခုံပေါ်၌ နေသူအား တရားမဟောအံ့”ဟုအလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကာဘိဝံသ ဆရာတော် သည် မန္တလေးတိုင်း၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ငါန်းမြာကြီးရွာ၊ သိမ်တော်ရပ် ခမည်းတော် ဦးကျော့ရွှေ၊ မယ်တော် ဒေါ်မြစိန်တို့မှ ၁၃၂၇ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက်၊ (၃-၁၀-၁၉၆၅) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္ကမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပိဋကတ်အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသာဘိဝံသ (သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ၊ ဝဋံသကာ) ၏ ချီးမြှောက်ခေါ်ဆောင်မှုဖြင့် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ သိန်းသန်းကျောင်းသို့ ရောက်ရှိကာ ပိဋကတ်စာပေများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္က မဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပိဋကတ် အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသာ ဘိဝံသ (သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ၊ ဝဋံသကာ) ၏ ချီးမြှောက်ခေါ်ဆောင်မှုဖြင့် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၊ သိန်းသန်းကျောင်းသို့ ရောက်ရှိကာ ပိဋကတ် စာပေများကို လေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်
သာမဏေဘ၀ ၁၃၄၅ ခုနှစ်၌ ပရိယတ္တိ သာသနာလင်္ကာရ (သကျသီဟ) သာမဏေကျော် ဘွဲ့နှင့် ၁၃၄၆ ခုနှစ်၌ အစိုးရ ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၄၇ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆို လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေ နေ့တွင် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ ပွဲကုန်းသိမ်၌ မဟာဂန္ဓာရုံ နာယကချုပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်
ရဟန်းဒါယကာ များမှာ မန္တလေးမြို့၊ ပွဲကုန်း လမ်းမတန်းနေ ပုလိုင်းညွန့် သစ်စက်ပိုင် ဦးထွန်းဝင်း+ဒေါ်မြမိ၊ (သား) မောင်သက်ထွန်း၊ (သမီး) မခင်ဆွေတင့်၊ မသီသီနွယ် မိသားစုတို့ ဖြစ်ကြသည်
ရဟန်းသိက္ခာ ၃ ဝါအရတွင် မြင်းခြံ သဒ္ဓမ္မပါလ သီးခြား စာသင်တန်း၊ ရန်ကုန် စေတိယင်္ဂဏ သီးခြား စာသင်တန်းနှင့် မန္တလေး သကျသီဟ သီးခြား စာသင်တန်း တို့ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၄ ဝါအရတွင် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို တစ်နိုင်ငံလုံး တတိယ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရွှေကျင်နိကာယ အထိမ်းအမှတ် ဝိသုဒ္ဓါရုံ ဝံသပါလ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ဒုတိယဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၅၁ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၅ ဝါအရတွင် မြင်းခြံမြို့ ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မပါလ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိ ဓမ္မာစရိယ ဂဏဝါစက ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
စာလိုက်ခဲ့သော ဆရာတော်များမှာ ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီး၊ အမရပူရမြို့ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယကချုပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)၊ နာယက ဆရာတော်များ ဖြစ်ကြသော ဘဒ္ဒန္တ မဟိန္ဒ၊ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒောဘာသာ ဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ ကုဏ္ဍလာ ဘိဝံသနှင့် အနုနာယက ဆရာတော်များ၊ ဂဏဝါစက စာချ ဆရာတော်များ၊ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် မင်္ဂလဗိမာန် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ပညာသိရီ ဘိဝံသ၊ မြတောင် ကျောင်းတိုက် သမ္မတစာချကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသာ ဘိဝံသ၊ မန္တလေးမြို့ စက်မှုမြို့သစ် မြဝတီမင်းကြီးကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ အရိယဝံသာ ဘိဝံသ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့မှ ၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ အထိ ၁၃ နှစ်တိုင်အောင် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ စာသင်၊ စာချ၊ ကျောင်းဘုန်းကြီး ဘ၀ဖြင့် သီတင်း သုံးခဲ့သည်
မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးစဉ် သာမဏေကျော် ဒုတိယဆင့် စူဠဝါ၊ ပရိဝါ ပါဠိတော်၊ သာမဏေကျော် တတိယဆင့် ဓမ္မပဒပါဠိ အဋ္ဌကထာနှင့် ပဋ္ဌာန်း ပစ္စည်းပြိုင်၊ စာသင်တန်း ဆိုင်ရာ ဘေဒစိန္တာနှင့် ကစ္စာယနသာရကျမ်း တို့ကို ပို့ချခဲ့သည်
၁၃၄၈ ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့၊ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ်၊ မင်္ဂလဗိမာန် ကျောင်း၌ တစ်နှစ်ခန့် ပညာဆည်းပူးရင်း သီတင်းသုံး နေထိုင် ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ သံဃနာယက ဆရာတော်များနှင့် မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယက ဆရာတော်များ ရှေ့မှောက်ဝယ် မြစကြာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်က အရှင်ဣန္ဒကာ ဘိဝံသအား မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဂရုဘဏ်၊ လဟုဘဏ်နှင့် တကွ လွှဲအပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ပရိယတ္တိ သာသနာ စည်ပင် ပြန့်ပွားရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၃၄၇ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ မရမီမှစ၍ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်၊ ပဓာန နာယက တာဝန်၊ ပထမပြန်နှင့် ဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲ ကြီးကြပ်ရေး တာဝန်၊ သာသနာ လင်္ကာရ စာမေးပွဲ ပုစ္ဆက တာဝန်နှင့် အဖွဲ့ဝင် တာဝန်များ ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့နယ်၊ တိုင်း ဝိနည်းဓိုရ် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ ရွှေကျင် နိကာယ ဂိုဏ်းလုံး ဝန်ဆောင် နာယက တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
"ဆွေမျိုးကျောင်း မဖြစ်စေချင်ဘူး၊ သာသနာတွက် အကျိုးများတဲ့ ကျောင်းပဲ ဖြစ်စေချင်တယ်" ဤသို့သော မြစကြာ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်၏ အလိုဆန္ဒကို ပါရမီ ဖြည့်သောအားဖြင့် ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့သည်
အရေအတွက် အားဖြင့် စာသင်သား သံဃာ ၂ ပါးမှ စတင်ခဲ့ရာ ၁၈ နှစ်အတွင်း သံဃာ ၂၈၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်
အရည်အသွေး အားဖြင့်လည်း သာမဏေကျော်ဘွဲ့ရ၊ ပထမကျော်ဘွဲ့ရ၊ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရ၊ သကျသီဟ အဘိဝံသ ဘွဲ့ရ အထိ တိုးတက် အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထူးခြားချက်မှာ ထိုဘွဲ့ရ သံဃာ အားလုံးနီးပါး မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ငယ်စဉ်မှစ၍ ပညာဆည်းပူး ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြခြင်းပင်
သာသနာ့ ဖန်မီးအိမ် (တည်းဖြတ်)ညဉ့်ဦးယံ ဩဝါဒကထာစိတ်ထားစင်ကြယ် စွမ်းအားကြွယ်အမြုတေ စိတ်ဓာတ်ကျောင်း အနုမောဒနာအလှကိုယ်စီ (တည်းဖြတ်)ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မဟာထေရ်သည် မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကို ၁၃၃၇ ခုနှစ်၌ စတင် တည်ထောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ တူဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒကာဘိဝံသအား လွှဲအပ်ကာ တောရဆောက်တည်ခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (၁၇၊၁၊၂၀၂၃)အင်္ဂါနေ့၊ နံနက် ၈ ၃ဝ နာရီအချိန်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသည်
ဗမော်ကွမ်းသီးပင်ရွာ၊ ဗမော်ကွမ်းသီးပင်
ငနက်ကြီးရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
အရွက်ကြွက်မြီးသဏ္ဌာန် ရှိသည်
ကျောက်တွင် သစ်တွင် ပေါက်တတ်၏
သင်းကျစ်ဟူသည်ကား လက်ယာနားပန်မှ လက်ဝဲ နားပန်တိုင်အောင် နဖူးပြင်ကို ပြည့်စေလျက် ဆင်ယင်ရသော မင်းတို့၏အဆောင်အယောင် မင်းမြှောက်တန်ဆာတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ရွှေစင်အတိ ပြီးသောဟူ၏
ဘုရားအလောင်းတို့အား လက်ယာနားပန် တိုင်အောင် နဖူးပြင်ကိုပြည့်စေလျက် အသားလွှာတက်သော ဥဏှီသလက္ခဏာကို အတုမူ၍ မင်းတို့အား ရွှေပြားသင်းကျစ် ထုံးစံဖြစ်ကြောင်းကို သုမင်္ဂလဝိလာသနီ မည်သော ဒီဃ နိကာယ် အဋ္ဌကထာ စသော ကျမ်းများ၌ ဆိုသည်
သင်းကျစ် ၂ မျိုးရှိလေသည်
မကိုဋ်ရွှေပန်းနှင့် တစပ်တည်းပြုလုပ်အပ် သော မကုဋာဗဒ္ဓိက သင်းကျစ်၊ မကိုဋ်ရွှေပန်းနှင့် မစပ် သက်သက်ပြုလုပ်အပ်သော သုဒ္ဓိက သင်းကျစ်ဟူ၍ ဖြစ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့် နဖူးသင်းကျစ်၊ ဘွဲ့သင်းကျစ်ဟူ၍ရှိကြောင်း ဖြင့်လည်း ဆိုကြသည်
နဖူးသင်းကျစ်ကို ရည်၍ သက်တင်စို့ လား၊ နဖူးဖျားဝယ်၊ ရွှေသားသင်းကျစ်၊ ရွှေမွန်ဇာစ်ဖြင့်၊ လျှပ်စစ်ပြောင်ပြောင်၊ ညဉ့်မိုက်မှောင်၌၊ တိမ်တောင်လင်းလင်း၊ ဝင်းဘိသောနှယ်၊ ရွှန်းရွှန်းကယ်မျှ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဘွဲ့ သင်းကျစ်ကို ရည်၍ စတုမဟာရာဇ်၊ သင်းကျစ် နွဲ့နွဲ့၊ ရွှေဘွဲ့ ရေးရေး၊ အမည်ပေးသား၊ ကျော်သွေးနှံ့ချောက်၊ နတ် လေးယောက် ဟူ၍လည်းကောင်း ပညာရှိတို့ စပ်ဆိုခဲ့ကြ သည်
ညာသေခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarthaykhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကွင်းဒလ(ရေပူ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွင်းဒလ(ရေပူ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၈၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၅၉ ဦး နေထိုင်သည်
ခင်ကြီးရှမ်းစုရွာ သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
မကျည်းကန် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ မှရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၄ ဦး၊ မ ၁၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ထကီးခိုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htakeekho)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ သမိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သပ္ပုရိသသံသေဝ, သဒ္ဓမ္မဿဝန, ယောနိသောမနသိကာရ, ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိဟူသော တရားလေးပါးတို့ကို ပွားများသည်ရှိသော်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ပညာနက်နဲခြင်းငှါ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော် မူသည့်သုတ်
ဦးရွှေလယ်ရွာ၊ ြွကမန်း
ဟင်္သာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ဟင်္သာကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၁ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဘင်းတင်းချေားဘူတာ  (弁天町駅 ဘင်းတင်းချေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာမြို့၊ မိနတိုရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မင်းဘူး ဦးဩဘာသသည် ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့မှ ၈-ဘွဲ့ကို စကားပြေဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြီး ကျန်နှစ်စောင်ကို မပြုစုနိုင်ပဲ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သော ဆရာတော်ဖြစ်သည်
ဦးဩဘာသသည် မင်းဘူးမြို့တွင် ဖွားမြင်သည်
ဖွားသက္ကရာဇ်ကို သေချာမသိရပေ
သက္ကရာဇ် ၁၀၁၄-၁၁၂၄ အတွင်း ဖွားမြင်သည်ဟု ထင်သည်
ဇာတ်တော်နိဂုံးများတွင် ရေးသားချက်အရ စကု အပိုင်၊ ရပ်သာမြို့ မင်းပူးရွာ အသည်ကြီး၏ သားဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် သာမဏေပြု၍ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာဆည်းပူးဟန် တူသည်
ဦးဩဘာသ၏ ဆရာတော်ကား မင်းဘူးရွာ အနောက်ဘက်ရှိ လေသာကျောင်း ဆရာတော်ဖြစ်သည်
မဟာဇနက္က ဇာတ်တော်ကြီး နိဂုံးအရ မောင်ထောက် တောင်းပန်အပ်သောကြောင့် ဇာတ်တော်ကြီး ဆယ်စောင်လုံးကို ရေးသားမည်ဟု အကြံပြုသော်လည်း အကြံမမြောက်
ဇာတ်တော်ကြီး ၈-စောင်ကိုသာ ရေးသားခဲ့ပြီး ကျန်နှစ်စောင်ကို မပြုစုနိုင်ပဲ ပျံလွန်တော် မူခဲ့လေသည်
ဇာတ်တော်ကြီး ဆယ်စောင်ရှိသည့်အနက် ကျန်နှစ်စောင်ကို အခြားပညာရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များက ရေးသားပြုစုကြသည်
ဦးဩဘာသသည် နာရဒဇာတ်တော် ဝတ္တုကို နှစ်လနှင့် အပြီးရေးပြီး ဝိဓူရဇာတ်တော် ဝတ္တုကို နှစ်လနှင့် အပြီးရေးသည်
ကျန်ဇာတ်တော်များကိုလည်း ခုနှစ်လနှင့် အပြီးရေးသည်
ဇာတ်တော်ကြီး ဝတ္တုများ ရေးသားရာတွင် ကျော်ဇောသဖြင့် မင်းဘူးဆရာတော်ဟု ခေါ်သည်
ဦးဩဘာသ မရေးဖြစ်သော ဇာတ်တော်မှာ ဘူရိဒတ္တဇာတ်နှင့် သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တို့ ဖြစ်သည်
ဇာတ်တော်ဘွဲ့တို့၏ အမည်အပြည့်အစုံနှင့် ရေးသားသူနှင့် ပြီးစီးခုနှစ်မှာ-စန္ဒကုမာရဇာတ်တော် (မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၄-ခုနှစ်၊ ပြာသိုလ၊နာရဒဇာတ်တော် (မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၄-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလ၊ဝိဓူရဇာတ်တော် (မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၅-ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လ၊ဝေဿန္တရာဇာတ်တော် (မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၅-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလ၊မဟောသဓဇာတ်(ပ၊ဒု) (မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၆-ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလ၊မဟာဇနက္ကဇာတ်တော်(မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၇-ခုနှစ်၊ နယုန်လ၊နေမိဇာတ်တော်(မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ)ကောဇာ-၁၁၄၈-ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလ၊ဘူရိဒတ္တဇာတ်တော်(ရှင်နန္ဒမေဓာ)ကောဇာ-၁၁၄၈-ခုနှစ်၊ နတ်တော်လ၊တေမိယဇာတ်တော်(မင်းဘူးဆရာတော် ဦးဩဘာသ) ကောဇာ-၁၁၄၈-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလ၊သုဝဏ္ဏသာမဇာတ်တော်(ဦးပညာတိက္ခ) ကောဇာ-၁၁၈၈-ခုနှစ်၊ နယုန်လ၊ ဦးဩဘာသသည် နာရဒဇာတ်တော် ဝတ္တုကို နှစ်လနှင့် အပြီးရေးပြီး ဝိဓူရဇာတ်တော် ဝတ္တုကို နှစ်လနှင့် အပြီးရေးသည်
ကျန်ဇာတ်တော်များကိုလည်း ခုနှစ်လနှင့် အပြီးရေးသည်
စကားပြေအရေးအသား၌ နှုတ်မရ၊ သွင်းမရ၊ မတုပြိုင်နိုင် အောင် ကျွမ်းကျင်တော်မူသော ဦးဩဘာသဆရာတော်သည် စကုပိုင်ရပ်သာ မြို့မင်းပူးရွာ အသည်ကြီး၏သားဖြစ်၍ ငယ်စဉ် ကပင်သာမဏေပြုကာ ကျမ်းဂန်များကို လေ့လာဆည်းပူးဟန် တူလေသည်
ဖွားသက္ကရာဇ်ကိုကား သေချာစွာမသိရချေ
သို့ရာတွင် သူရေးသားသော နာရဒဇာတ်တော်ကြီးနိဂုံးတွင် ပါသော အချက်အလက်တို့ကို ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် ဦးဩဘာသ သည် ၁၁၂ဝ ပြည့် နှစ်ခန့်တွင် ဖွားမြင်သူဖြစ်သည်ဟု ခန့်မှန်း ရလေသည်
ဦးဩဘာသ၏ဆရာတော်ကား မင်းပူးရွာ အနောက်ဘက်ရှိ လေသာကျောင်းဆရာတော်ဖြစ်သည်
ဆရာတော်ဦးဩဘာသသည် ကျောင်းဒါယိကာ ဦးဝ၏ သား မောင်ထောက် တောင်းပန်လျှောက်ထားသဖြင့် ဇာတ်တော် ကြီးဆယ်စောင်ကို မြန်မာစကားပြေဖြင့် ရေးသားမည်ဟုကြံ၏
သို့ရာတွင် ဆယ်စောင်လုံးကို မရေးဖြစ်ခဲ့ပေ
ရှစ်စောင်သာ ရေးသားသည်ကိုတွေ့ရသည်
ဆရာတော်ဦးဩဘာသ ပျံလွန် တော်မူသည့်ခုနှစ်ကိုလည်း အသေအချာမသိရပေ
အချို့က ဝါတော် ၂ဝ ပြည့်တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်ဟုဆိုကာ သက္ကရာဇ် ၁၁၆ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်
ထိုဇာတ်တော်ကြီး ရှစ်စောင်နှင့်ပင် မင်းဘူးဆရာတော်၏အမည်မှာ စာပေသမိုင်း တွင် မော်ကွန်းတင်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်
ဦးဩဘာသဆရာ တော် ရေးသားသော အောက်ဖော်ပြပါ ဇာတ်တော်ကြီးရှစ်စောင် နှင့် ပြီးသော ခုနှစ်သက္ကရာဇ်စာရင်းတို့ကို ထောက်ရှုခြင်းဖြင့် ဦးဩဘာသ၏ အရည်အချင်းဉာဏ်စွမ်းဉာဏ်စကို အကဲခတ်နိုင် ပေသည်
စန္ဒကုမာရ ၁၁၄၄ ခုနှစ် ပြာသိုလ
နာရဒ ၁၁၄၄ ခုနှစ် တပေါင်းလ၊၃
ဝိဓုရ ၁၁၄၅ ခုနှစ် ဝါခေါင်လ၊၄
ဝေဿန္တရာ ၁၁၄၅ ခုနှစ် တပေါင်းလ၊၅
မဟောသဓ ပ၊ဒု ၁၁၄၆ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ၊၆
မဟာဇနက ၁၁၄၇ ခုနှစ် နယုန်လ၊၇
နေမိ ၁၁၄၈ ခုနှစ် ဝါဆိုလ၊၈
တေမိယ ၁၁၄၈ ခုနှစ် တပို့တွဲလ၊အထက်ပါစာရင်းကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် ဦးဩဘာသသည် နာရဒဇာတ်တော်ကို နှစ်လနှင့်အပြီးရေး၍ ဝိဓုရဇာတ်ကို ငါးလနှင့်ရေးပြီးလျှင် အခြားဇာတ်တော်များကို အကြာဆုံး ခုနှစ်လအတွင်း ပြီးစီးအောင် ရေးသည်
ဤမျှတိုတောင်းသော အချိန်ကာလအတွင်း စကားပြေအရေးအသားတွင် အလွန် ကောင်းမွန်၍ စံတင်လောက်သော ဇာတ်တော်ကြီးများကို ပြီးစီးအောင်မြင်စွာရေးသားနိုင်သည့် ဆရာတော်၏အရည်အချင်း ကို မချီးကျူးဘဲ အသူနေနိုင်ပါအံ့နည်း
ဦးဩဘာသ၏အရေးအသားမှာ ပြေပြစ်ပေါ်လွင်၍ စေ့စပ်၏
စကားပို စကားကြွင်းမရှိ
စကားပြေအရေးအသားတွင် တစ်ခါတစ်ရံ လင်္ကာသဘော ရောနှောထည့်သွင်းထားသဖြင့် ကာလပေါ်ဝတ္ထုများကဲ့သို့ အပျော်သက်သက်ဖတ်ရန် လည်း သင့်လျော်လေသည်
ဦးဩဘာသစီရင်သော ဇာတ်တော်ကြီးများမှာ တရားသဘောနွယ်သော ဗုဒ္ဓမုခပါဌ် မဟာနိပါတ်လာ ဇာတ်ကြောင်းများဖြစ်၏
ထို့ကြောင့် တရားသဘောဖြင့် ဖတ်ရှုနိုင်၏
ဝါကျတိုကလေးများဖြင့် တိုတိုတုတ်တုတ်လိုရင်း အကြောင်းအရာများကို ထိမိအောင်ရေးသားနိုင်သော ရဟန်း စာဆိုကျော်ကြီးပေ
ဝေဿန္တရာဇာတ်တော်ကြီးမှာ ဦးဩဘာသ ဆရာတော်၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာဖြစ်လေသည်၊၊
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ မြင်းကဆိပ်
ကဂျွမ်းယွပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kagyumywut)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဓနုံးဆိပ်ရွာ၊ ပဝိန်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၁
သရဏဂုံသုံးပါး၌ တည်စေသောပုဂ္ဂိုလ်၊၂
သစ္စာလေးပါးကို သိမြင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးသူ၊၃
ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အောင် ကျေးဇူးပြုပေးသူ-ဟူသော မိမိအပေါ် ကျေးဇူး များသူအား ပစ္စည်းဝတ္ထုတို့ဖြင့် ကျေးဇူးဆပ်၍မကုန်နိုင်အောင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(“အာစရိယဂုဏော အနန္တော”ဟု ပြောဆိုနိုင်သည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သပ္ပုရိသ သံသေဝ, သဒ္ဓမ္မဿဝန, ယောနိသောမနသိကာရ, ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပတ္တိ-ဟူသော လူသားတို့အား ကျေးဇူးများသော တရားလေးပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
လူပုဂ္ဂိုလ်တို့က ပစ္စည်းလေးပါးလှူဒါန်းမှု, “ပစ္စယာနုဂ္ဂဟ”ဖြင့် ရဟန်းတို့အား ကျေးဇူးများလှပုံ၊ ရဟန်းတို့က လူတို့လှူဒါန်းသော ပစ္စည်းဝတ္ထုကို အလှူခံခြင်း၊ ဓမ္မဒေသနာ ဟောကြားညွှန်ပြခြင်းဖြင့် လူတို့အား ကျေးဇူးများလှပုံ၊ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်များအား နာယူမှတ်သားခဲ့ပုံကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီ အမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဥတေနမင်းနန်းတော်၌ ပြန်လည် ဟောပြသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုပုံများ ပါရှိပါသည်
ဩလကော့ လွီဇာမေ (ခရစ် ၁၈၃၂-၁၈၈၈)
လွီဇာမေဩလကော့ (Louisa May Alcott)သည် ကလေးများအတွက် ပုံပြင်များကို ပြုစုခဲ့သော အမေရိကန် အမျိုးသမီးစာရေးဆရာဖြစ်သည်
လွီဇာမေဩလကော့သည် ၁၈၃၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ပင်ဆီလဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဂျာမန်တောင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်
ဖခင်မှာ နံမည်ကျော် စာရေးဆရာများ ဖြစ်သည့် အီမာဆင်၊ သိုးရိုးတို့နှင့်အတူ စာပေဘက်၌ ထင်ရှား သူ အေးမော့ဗရွန်ဆင်ဩလကော့ဖြစ်သည်
လွီဇာမေဩလကော့ ငယ်စဉ်ကပင် ဩလကော့တို့မိသားစုသည် ဂျာမန်တောင်းမြို့မှ ကွန်ကော့မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
လွီဇာဩလကော့သည် အသက်အရွယ်ငယ်စဉ်ကစ၍ စာရေးဝါသနာပါသည်
အသက်ရှစ်နှစ်တွင် ပြဇာတ်များကို စတင်ရေးခဲ့သည်
သို့ရာတွင်အသက် ၁၆ နှစ်သို့ ရောက်ကာမှ သူရေးသောပုံပြင်ကို ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် မိမိ၏အိမ်ထောင်တွင် တွေ့ကြုံနေရသော ငွေကြေး အကျပ်အတည်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် ကျောင်းဆရာမ အလုပ်ကို ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်
စာပေကိုလည်း ရေး သားပြုစုခဲ့ရသည်
၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် လွီဇာဩလကော့ ပြုစု သော ဖလာဝါးဖေးဗဲ အမည်ရှိ ပုံပြင်ဝတ္ထုကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ ခဲ့သည် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်၊ အတ္တလန္တိတ်လစဉ် စာစောင်တွင် လွီဇာ၏ပုံပြင်များ ပါရှိလာလေသည်
ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က လွီဇာသည် ဂျော့တောင်းမြို့ ဆေးရုံတွင် သူနာပြုဆရာမအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာမှ ရရှိခဲ့သော အတွေ့အကြုံများကို ရေးသားဖော်ပြသည့် ဟော့စပီတယ် စကက်ချက် ခေါ် စာအုပ်ကို ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ ခဲ့ရာ၊ လွီဇာဩလကော့၏အမည်မှာ ထင်ပေါ်လာသည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မဲရီးမျူဇီယမ် ခေါ် ကလေးမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်
လွီဇာဩလကော့သည် ၁၈၆၈ ခုနှစ်နှင့် ၁၈၆၉ ခုနှစ် များတွင် လစ်တဲဝီးမင်း ခေါ်ပုံပြင်များကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ လေသည်
ထိုပုံပြင်များမှာ မိမိနှင့်ညီမသုံးယောက်တို့ငယ်စဉ်က အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြပုံကို ဖော်ပြထားရာ၊ အခြားသက်တူ ရွယ်တူ မိန်းကလေးများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းပေ သည်
ထို့ကြောင့် လွီဇာဩလကော့သည် အမျိုးသမီး စာရေး ဆရာအဖြစ် နာမည်ထင်ရှားလာလေသည်
ဩလကော့ပြုစုခဲ့သော စာအုပ်များတွင် လစ်တဲမင်း (၁၈၇၁)နှင့် ဂျိုဗွိုင်(၁၈၈၆) ခေါ်စာအုပ်တို့သည် လစ်တဲ ဝီးမင်းပုံပြင်ဆက်စာအုပ်များဖြစ်ကြသည်
အင်အိုးဖက်ရှင်ဂဲ (၁၈၇ဝ) နှင့် အိတ်ကာဇင် စာအုပ်များတွင် မိန်းကလေးတို့ ကို မည်ကဲသို့ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သင့်ကြောင်း မိမိ၏ ထင်မြင်ချက်များကို ဖော်ပြထားလေသည်
လွီဇာမေဩလကော့သည် ၁၈၈၈ ခုနှစ်မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဗော့စတန်မြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ဘီးလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘီးလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၃၃ ဦး၊ မ ၃၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
လက်တော်ရီရွာ၊ ဆပ်ကျာ
မကိုဋ်တော်ဘုရား ( ထိုင်း: พระเกี้ยว     [pʰráʔ kî:aw]  ), ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ရိုးရှင်းသညိ့မကိုဋ်တော် နှင့်ညီမျှသည့် ငယ်ရွယ်သောမင်းသားများနှင့်မင်းသမီးများဝတ်ဆင်ထားသောအ ဝတ်အစားဖြစ်သည်
ဘုရင်ချူလာလောင်ကွန်းသည်သူ၏ကိုယ်ပိုင်အထိမ်းအမှတ်ပုံစံတော်အဖြစ်၎င်းကိုလက်ခံခဲ့ပြီးသူ၏အမည်၏စာသားပြန်ဆိုချက်နှင့်တိုက်ဆိုင်ခဲ့သည်
လောဘ ကာမဂုဏ်အာရုံ(၅)ပါးကို ငြိကပ်တပ်မက်ခြင်းသဘော
လောဘသည် ကာမဂုဏ်အာရုံကိုတမ်းတမ်းစွဲ၊ ငမ်းငမ်းတက် တပ်မက်တွယ်တာ လိုချင်သည့်သဘောဖြစ်သည်
သတ္တဝါတို့အား မည်သည့်အခါမျှ မရောင့်ရဲမတင်းတိမ်စေဘဲ အာရုံသစ်များကို အမြဲရှာဖွေနေစေသည်
လောဘနှင့်သေသူ၏ လားရာဂတိမှာပြိတ္တာပြည်ဖြစ်သည်
ဒေါသ ပြစ်မှားခြင်း၊ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းခြင်းသဘော
"ဒေါသနှင့်တူသောအပြစ်သည်မရှိ" ဟူ၍ ဘုရားဟောထားသည်နှင့်အညီ ဒေါသသည် အဖျက်ဆီးတတ်ဆုံးသောတရားဖြစ်၏
မြွေပွေးမြွေဟောက်နှင့်တူ၏
တက်ကြွသော ဒေါသကသာဖျက်ဆီးတတ်သည်မဟုတ်
ဆုတ်နစ်သောဒေါသကြောင့်ဖြစ်သည့် စိတ်ပျက်ခြင်း၊ ကြောက်လန့်ခြင်း၊ ဝမ်းနည်းပူဆွေးခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်း၊ စိတ်နှလုံးမသာယာခြင်း၊ လွန်ကဲစွာပူဆွေးခြင်းတို့ကလည်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးကို ပျက်စီးစေသည်
ဒေါသနှင့်သေသူ၏ လားရာဂတိမှာငရဲပြည်ဖြစ်သည်
မောဟ တွေဝေခြင်း(မသိတတ်ခြင်း)၊ အာရုံ၏သဘောမှန်ကိုမသိခြင်း၊ ဖုံးကွယ်ခြင်းသဘော
မောဟသည် ရုပ်နာမ်သဘော၊ ကံသဘော၊ သစ္စာသဘောစသည်တို့ကို ဖုံးကွယ်ထားပြီး သတ္တဝါတို့အား အမှောင်တိုက်၌ကျင်လည်စေသည်
မောဟနှင့်သေသူ၏ လားရာဂတိမှာတိရိစ္ဆာန်ပြည်ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းအား ၁၈၇၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၃ ရက်နေ့ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၇ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အဖ ဦးစံဒွန်း၊ အမိ ဒေါ်အုန်းတို့က ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့နယ် ဝါးလည် (ဝါးလယ်) ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်ကာ ငယ်နာမည်မှာ မောင်လွမ်းမောင် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ကျီးသဲလေးထပ်ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် စာပေပညာကို ဆည်းပူးလေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်
၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဦးလေးတော်သူ ဦးပဇင်း ဦးသီရိနှင့်အတူ မန္တလေးသို့ လိုက်ပါသွားပြီး မြတောင်ကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ကိုရင်ဝတ်ဖြင့် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်
ရှင်အမည်မှာ ပဏ္ဍိတ ဖြစ်သည်
၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် နောက်ဆုံး မြန်မာဘုရင် သီပေါမင်းနှင့်မိဖုရား ပါတော်မူသည့် မြင်ကွင်းကို စာတော်ဝန် ဦးစံကျောင်း လက်ယမ်းပေါ်မှ မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်
ထိုနေ့မှာပင် စစ်ကိုင်းဘက်သို့ တောထွက်ခဲ့သည်
စစ်ကိုင်း၊ ချောင်းဦး၊ မုံရွာ၊ အလုံ၊ မောင်းထောင်၊ ဘုတလင်၊ ကန္နီ ဒေသများတွင် (၆) နှစ်ခန့်လှည့်လည်၍ စာပေပညာသင်ယူခဲ့ သည်
အဂ္ဂိရတ်ဖိုထိုးခြင်းကိုလည်း ဝါသနာပါခဲ့သည်
၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် အဖ ဦးစံဒွန်းကွယ်လွန်သည်
၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရစစ် (၇) တန်းစာမေးပွဲကို မုံရွာမြို့ အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းမှ ဦးပဏ္ဍိတ ရဟန်းအမည်ဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့သို့ သွားရောက်ပြီး မြန်မာ့တိုင်း သတင်းစာတွင် ပဏ္ဍိလေးဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် စာများ ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာစီအလုပ်ဝင်လုပ်သည်
မကြာမီပင် ထိုပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြင်ဆရာ ဖြစ်လာသည်
၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကြည့်မြင်တိုင် ငါးကျော်ဖိုရပ်နေ ဆန်စပါးပွဲစား ဦးနု၊ ဒေါ်နှင်းတို့၏သမီး ဒေါ်ရှင်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ဇမ္ဗူ့ကျက်သရေ ပုံနှိပ်တိုက်မှ ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ လုပ်ကိုင်သည်
ဇာတ်စာအုပ်များလည်း အများအပြား ရေးသားခဲ့သည်
ပြဇာတ်ပေါင်း ၈၀ ခန့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ထို့နောက် မော်လမြိုင်မြို့ မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ကာ ပဏ္ဍိလေး၊ မောင်သမာဓိ အမည်များဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် ရွှေတောင်မောင်လွမ်း ကလောင်အမည်ဖြင့် မော်လမြိုင်ရာဇဝင် ဝတ္ထုကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုနောက် ကဝိသာရ မြဉ္ဇူကျမ်း၊ ပရမတ္တသံခိပ်အခြေကျမ်း (ဒုတိယတွဲ)တို့ကို ဆရာလွမ်း အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့ပြန်သည်
၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတိုင်းမ်သတင်းစာ ထုတ်ဝေမှု ရပ်ဆိုင်းသွားသောအခါ ဟင်္သာတမြို့ အမရဝတီစာပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာပြုအဖြစ် နှင့် အယ်ဒီတာအဖြစ် ခေတ္တဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် သူရိယသတင်းစာ စတင်ထုတ်ဝေသောအခါ အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် ဘုန်းကြီးဒီပနီတို့ကို ရေးသားခဲ့သည်
ကဗျာ ပရမတ္တသင်္ဂြိုဟ်ကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မြန်မာရာဇဝင်ချုပ်၊ ရွှေနတ်တောင်ဘုရား စာအုပ်များကို ဆရာလွန်းအမည်ဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၁၂ ခုနှစ် တဝိုက်တွင် ခေတ်ပညာတတ် မြန်မာလူငယ်များအကြားတွင် အမည်ရှေ့၌ မစ္စတာတပ်ခြင်း ခေတ်စားကာ အင်္ဂလိပ်ကို အထင်တကြီး ရှိနေကြသည်
အသင်းအစည်းအဝေးများတွင်ပင် မစ္စတာမေအောင်၊ မစ္စတာဘဖေ၊ မစ္စတာသိမ်းမောင် စသည်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင် ရေးသားနေကြလေရာ ဆရာကြီးမှာ လွန်စွာစိတ်မကောင်း ဖြစ်ရသည်ဟု ဆိုသည်
တိုင်းပြည်ခေါင်းဆောင်လုပ်ကြရမည့် လူငယ်များအမည်ရှေ့က မစ္စတာအမြီးပြုတ်သွားအောင် လုပ်မှဖြစ်တော့မည်ဟု ကြံစည်မိသည်
ထိုအချိန်က ဝန်စာရေးဦးကြီး ရေးသားသည့် “ချဉ်ပေါင်ရွက်သည်မောင်မှိုင်း” ဝတ္ထုထွက်နေသည်
ထိုဝတ္ထုထဲမှ ဇာတ်လိုက် မောင်မှိုင်းသည် လူရှုပ်လူပွေ၊ ကြာသမား မြာပွေသူဖြစ်၍ စာဖတ်သူတို့က အော့နှလုံးနာကြသည်
ဆရာကြီးသည် ထိုမောင်မှိုင်း အမည်ကို ယူကာ ရှေ့က မစ္စတာတပ်ပြီး မစ္စတာမောင်မှိုင်း ကလောင်အမည်ယူ၍ သူရိယသတင်းစာတွင် ကြာ ဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်
ထိုနောက် သူရိယသတင်းစာတွင်ပင် မစ္စတာမောင်မှိုင်း အမည်ဖြင့် “ဗိုလ်ဋီကာ” ဆောင်းပါးများ ဆက်လက်ရေးသားခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဘိလပ်ပြန်ခေါ် နိုင်ငံခြားပြန်များ ယူကေနိုင်ငံမှ ပြန်လာသူများအကြားတွင် ထိုဆောင်းပါးများကြောင့် အတော်ဂယက်ရိုက် ပွက်လောထသွားသည်
သတင်းစာတိုက်သို့ မေးကြ မြန်းကြ၊ ဆူပူကြ အပြန်အလှန် ဆောင်းပါးများ ရေးသားကြသည်
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာအမည်များရှေ့က မစ္စတာများ ပြုတ်သွားသည်
ဆရာကြီး အသက် ၄၀ အရွယ် ၁၉၁၄-၁၅ ခန့်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ရှင် ကွယ်လွန်သည်
သားသမီးလေးဦးကျန်ခဲ့ကာ အငယ်ဆုံးသမီးလေးမှာ ၁၁ လအရွယ်သာရှိသေးသည်
ဆရာကြီး အလွန် ကသီလင်တ ဖြစ်ရသည်
ထိုမျှ ဒုက္ခရောက်သည့် နှစ်ပိုင်းများတွင် ဆရာကြီးသည် အရေးကြီးသည့် ဗိုလ်ဋီကာဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်
စာအုပ် အဖြစ် လည်း ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေ နိုင်ခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်ခန့်အထိ သူရိယ သတင်းစာတိုက်တွင် မြန်မာစာဘက်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သူရိယတွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်မှာ တိုင်းပြည်အကျိုး အတွက် ဖြစ်သော်လည်း သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားများ ကိစ္စမှာ အလွန် အရေးကြီးသော အမျိုးသားရေး ကိစ္စဟု မြင်ကာ စားဝတ်နေရေး အခက်အခဲရှိသည့်ကြားမှ ကျောင်းသားများနှင့် အမ်အေ ဦးမောင်ကြီးတို့၏ တောင်းပန်ချက်အရ သူရိယ သတင်းစာမှ အလုပ်ထွက်ပြီး ဗဟန်း အမျိုးသားကောလိပ်တွင် မြန်မာစာပေနှင့် ရာဇဝင်ဘာသာရပ်များ ပို့ချသင်ကြားသည့် တာဝန်ကို ယူခဲ့သည်
မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီးကို ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်ကာ ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှာပင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သော ဒေါင်းဋီကာကိုလည်း အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ သင်ခန်းစာ (သင်ရိုး) ကော်မတီက ကျောင်းသုံးစာအုပ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ပေးခဲ့ သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အိမ်ရှေ့စံ ဝေလမင်းသား ဂုဏ်ပြုရတုရေးရန် ဉာဏ်ပူဇော်ခ ၁၀၀၀ ကျပ် (ထိုခေတ်က ရွှေတစ်ကျပ်သားကို မြန်မာကျပ် ၁၀ ကျော်သာရှိ) ချီးမြှင့်ပါမည်ဟု ဦးမေအောင်က ပန်ကြားရာ ဆရာကြီးက ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် မျောက်ဋီကာ၊ ၁၉၂၃ နိုင်ငံရေး အကွဲအပြဲ ခေတ်တွင် မြောက်ကဏ္ဍိ တို့ကိုရေးခဲ့သည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မူလဂျီစီဘီအေ ဝံသာနုများနှင့် ၂၁ ဦးဂိုဏ်းသားများ စင်ပြိုင်ဖြစ်လာသည်ကို ပြန်လည် ညီညွတ်ကြစေရန် ဗန္ဓုလ ဂျာနယ်မှနေ၍ ခွေးဋီကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသား သတိပေးခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးကို မော်ကွန်းတင်ထားသော ဘွိုင်းကောက်ဋီကာကိုလည်း ရေးသားကာ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၂၈-၂၉ ခုနှစ်များတွင် တောပုန်းကြီး စံဖဲ ကြိုးမိန့်ကျသည့် အမှုတွင် အယူခံ ကိစ္စကို ဆရာကြီး ဦးဆောင်ပေးခဲ့ပြီး မြင်းခြံထောင်အထိသွားကာ စံဖဲကို တွေ့ဆုံအားပေးခဲ့ သည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဆရာစံ တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည့် အခါ သူရိယ သတင်းစာတွင် ဂဠုန် ဒီပနီ ဆောင်းပါးများရေးသားကာ  လွတ်လပ်ရေးအတွက် တောင်သူလယ်သမား တော်လှန်သူများ ဘက်မှ ဆရာကြီးသည် မားမားရပ်ခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ပထမအကြိမ် သခင်များ ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ပြီး တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ နာယကအဖြစ် တင်မြှောက်သည်ကို လက်ခံခဲ့သည်
မစ္စတာ မောင်မှိုင်းမှ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း အမည်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှစ၍ တစ်နိုင်ငံလုံး အနှံ့အပြားသို့ သခင်လူငယ်များနှင့်အတူ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် သခင်များ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ကြရာ လူငယ်များနှင့် အတူ ဆရာကြီး လိုက်လံ တရားဟောသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဋီကာကို ရေးသားသည်
ရေနံမြေ အလုပ်သမား အရေးတော်ပုံတွင် လည်း တက်ကြွစွာ အားပေးခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်ညီလာခံကို တက်ရောက် သည်
ထိုခရိုင်အတွင်း အနှံ့ တရားဟောထွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၀ သာယာဝတီ ညီလာခံ၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ် မန္တလေး ညီလာခံနှင့် ပဲခူး လယ်သမား ညီလာခံများကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
တို့ဗမာ အစည်းအရုံး နာယကအဖြစ် နိုင်ငံတစ်ဝန်း နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး အမျိုးသားလွတ်မြောက်ရေး တရားများ ဟောခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့ တော်လှန်ရေးအတွက် ဆရာကြီး မြေအောက် လျှိုး ခဲ့ရသည်
ဗြိတိသျှ၏ နံပါတ် တစ် ရန်သူတော်အဖြစ် ကြေညာကာ ဖမ်းဝရမ်း အထုတ်ခံခဲ့ရ သည်
ဟင်္သာတခရိုင် ဒေါင့်ကြီးရွာ၊ ထိုမှတဆင့် ဇလွန် တစ်ဘက်ကမ်း၊ ထိုနောက် သာယာဝတီ၊ အနောက်စံရွေး၊ ဘိုခေါင်၊ ထိုမှ ပဲခူး စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ဒုက္ခခံကာ လှည့်လည် တိမ်းရှောင်နေခဲ့ရသည်
၁၉၄၄-၄၅ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင်လည်း ဆရာကြီးသည် တပည့် သခင်များနှင့် အတူ ရှောင်တိမ်း ပုန်းအောင်းနေရပြန်သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၊ မွန်ဂိုးလီးယား၊ ဟန်ဂေရီ နှင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနိုင်ငံများသို့ ခရီးလှည့်လည်ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာကြီးအား ငြိမ်းချမ်းရေး စတာလင်ဆု အပ်နှင်းခဲ့ကြသည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သီဟိုဠ် နှင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံများသို့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဖရက် တက်ရောက်ရန် သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် အရှေ့ ဂျာမနီ ဟမ်းဘတ် တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူဘွဲ့ (ဒေါက်တာဘွဲ့) ကို ဆရာကြီးအားအပ်နှင်းခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် အရှေ့ ဂျာမနီ သို့ ဆေးကုသရန် သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမတွင် ကျင်းပသည့် ဟီရိုရှီးမားနေ့ အခမ်းအနားသို့ သဝဏ်လွှာ ပေးပို့ခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက် ကြသပတေးနေ့ နံနက် ၁ နာရီခွဲတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီး နှစ်ယောက် မြေး ၁၅ ယောက်၊ မြစ် ၆ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ညီတော်မင်းနန် ချွတ်ခန်း ဟောစာသစ် (၁၉၀၂)ရွှေတိဂုံဘုရားအမှူးကို ကျားအဖူးတက်သော ဇာတ်ဆန်း (၁၉၀၃)ကျမိုင်းမောင်နှင့် စောမြိုင် ပြဇာတ် (၁၉၀၃)ကုလားလေး ဗျတ်ဝိ ဗျတ္တ ပြဇာတ် (၁၉၀၃)မော်လမြိုင် ရာဇဝင် ဝတ္ထု (ပထမတွဲ) (၁၉၀၅)ကဗျာ သာရမဉ္ဇူ (၁၉၀၆)ဝရမတ္တ သံခိပ် အဖြေကျမ်း (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၀၆)အလောင်းတော် သုဝဏ္ဏသျှံ ပြဇာတ် (၁၉၀၇)ချင်းမလေး ဝါနု ပြဇာတ်သစ် (၁၉၀၈)သူခိုး ထိလပ် ပြဇာတ် (၁၉၀၈)ကျောက်ဝိုင်းသမိုင်း၊ ရေကင်းသူ မရွှေပွင့် ပြဇာတ် (၁၉၀၉)ကဗျာ့သာရတ္တ သဂြိုဟ် (၁၉၁၀)သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီး ပြဇာတ် (ပထမတွဲ) (၁၉၁၁)ရွှေနန်းတော်သမိုင်းနှင့် ရာဇဝင်ချုပ် (၁၉၁၁)လက်မှုပညာ ဋီကာ (Hand Book of Useful Recipes) (၁၉၁၃)ဗိုလ်ဋီကာ (၁၉၁၄)ကဆုန် ညောင်ရေသွန်းပွဲတော် အတ္ထုပ္ပတ္တိစာတန်း (၁၉၁၄)ဆောင်းပါး ပေါင်းချုပ်ကြီး (ပထမတွဲ) (၁၉၁၄)မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု (ပထမတွဲ) (၁၉၁၆)အီနောင် နန်းတွင်း ဇာတ်တော်သစ် (၁၉၁၇)ဓမ္မစေတီမင်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၁၈)ကေသာသီရိ နန်းတွင်းဇာတ်တော်ကြီး (၁၉၁၈)ပဲခူး ရာဇဝင် ဇာတ်တော်ကြီး (၁၉၁၉)ဒေါင်းဋီကာသစ် (၁၉၂၀)မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၂၁)ဘွိုင်းကောက် ဋီကာ (၁၉၂၁)မှာတော်ပုံ ဝတ္ထု (တတိယတွဲ) (၁၉၂၁)မှန်နန်း ရာဇဝင်တော်သစ် (ပထမတွဲ) (၁၉၂၂)မျောက်ဋီကာ (၁၉၂၃)မျောက်ကဏ္ဍိ (၁၉၂၃)ခွေးဋီကာ (၁၉၂၅)ဒေါင်းကဏ္ဍိ (ပထမတွဲ) (၁၉၃၁)ဂဠုန်ပျံ ဒီပနီ ဋီကာ (၁၉၃၁)မန္တလေးမြို့ ရွှေရေးဆောင်ဆရာတော်ကြီ: ဦ:ကြည်၏ ထေရုပ္ပတ္တိကထာ (၁၉၃၅)ခွေးကဏ္ဍိ (ပထမတွဲ) (၁၉၃၆)ခွေးကဏ္ဍိ (ဒုတိယတွဲ) (၁၉၃၆)သခင်ဋီကာ (၁၉၃၈)အာဇာနည် ဗိမာန် ဋီကာ (၁၉၄၈)ဗမာပြည်တွင်းရေး မည်ကဲ့သို့ ဖြေရှင်းမည်နည်း၊ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး (၁၉၄၈)အနာဂတ်ဇာတ်ခုံ ဒီဠုံ ဋီကာ (၁၉၅၀)လေးချိုးပေါင်းချုပ် (ပထမတွဲ) (၁၉၅၅)စစ်ကိုင်းပြန် မှာတော်ပုံ (၁၉၇၁)လက်ရွေးစင် လေးချိုးတရာ (၁၉၇၃)တို့ဗမာ ဝတ်ရွတ်စဉ် (၁၉၇၆)အနုသာသန ခေါ် ဂမ္ဘီရပျို့ အဖြေဦးပုည မေတ္တာစာမှန်နန်း ရာဇဝင်ချုပ်ကုန်းဘောင်ပေါ်လစ်တစ်ကလဟ ဝိနစ္ဆယတက္ကသိုလ် ပန်တူဝိနစ္ဆယပဌမတ္ထဝိဘာဝနီ (ကျော်ဋီကာ)အဝနန်းတော်မြန်မာ့ဇေယာသဝဏ်ကျော် ၄ ဆူ ဘုရားတိုင် လေးချိုးကြီးများသခင်ညီလာခံ ဩဘာဆောင်းပါးများမင်္ဂလာရတုများအရေးတော်ပုံ ဆောင်းပါးများအရမ်းကာရ ဝိသောဓနီစုန်တော်မူ မှာတမ်းမောင်စံသူ၊ ရွှေနန်းဘွဲ့ မှာတမ်း (၁၉၁၃)မဏိကက်၊ နန်းတွင်း ဇာတ်တော်ကြီး (၁၉၁၇)ဦးဘိုးသစ်၊ ကဗျာရေးနည်း နိသျှည်းကျမ်းကြီး (၁၉၂၄)မောင်ချစ်စရာ၊ မြန်မာစာ ညွန့်ပေါင်း ဋီကာ (၁၉၂၅)တောင်တွင်းကြီးမြို့ ဆရာတော်၊ ဟိတသိဒ္ဓက ဝတ္ထု (၁၉၂၉)၊ ပုံတောင်နိုင် မော်ကွန်းဦးထွန်းဖေ၊ မြန်မာစာ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျဉ်းချုပ် (၁၉၃၃)ဒုတိယ နဝဒေး၊ စကြာမင်းမယ်တော် ဆင်ဖြူရှင်မ ဧချင်း (၁၉၃၄)သခင်လေးမောင်၊ ဒို့ဝတ္တရားကြီးမြဒေါင်းညို (ဦးအောင်သိန်း)၊ ဝသုမြေ (ပထမပိုင်း) (၁၉၃၈)ဦးအုန်းမောင်၊ ကျောင်းသုံး မြန်မာရာဇဝင်သစ် (၁၉၄၈)ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၅၁)မဟာတင်၊ လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဗိုလ်ချုပ် မော်ကွန်း (၁၉၅၂)ဆရာရွှေ၊ မြန်မာ ရှေးဟောင်းကဗျာ ညွန့်ပေါင်း၊ တရုတ် အရပ်ရပ်ရောက်သည့် အရေးတော်ပုံ
ထန်းကုန်းရွာ၊ ပေါက်ဆိန်ပဲ့
ဒဖိုကျောင်းတော် (တရုတ်: 大佛寺; ပင်ယင်: Dàfó Sì) သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ Zhejiang  တွင် တည်ရှိသည့် ထင်ရှားသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ပင် ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည် စင်ချန်စီရင်စု၏ သင်္ကေတတစ်ခုလည်းဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ခရီးသည်ထောင်ပေါင်းမစွာကို စွဲဆောင်လျက်ရှိသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ယဉ်ကျေးမှုတော်လှန်ရေးကာလအတွင်း ဒေသခံများသည် ပုန်ကန်သူအနီရောင်တပ်သားများက ဖျက်ဆီးမည့်ရန်ကို ကာကွယ်နိုင်ရန် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးများကို  Mao Zedong ၏ ရုပ်ပုံများဖြင့် ဖုံးအုပ်ခဲ့သည်
ထိုပုန်ကန်သူများသည် "ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများအားလုံးကို ဖျက်ဆီးခြင်း" လမ်းညွှန်မှုကို စီရင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
ကျောင်းတော်သည် အဆင့်ငါးဆင့်ရှိကာ ကောင်းကင်နတ်မင်းကြီးအခန်း၊ ဒဖို (ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီး) အခန်း၊ ကျမ်းဂန်စာပေအခန်းများ စသည်တို့ကဲ့သို့ အခန်းများစွာ ပါဝင်သည်
ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ၁၅ မီတာနီးပါး မြင့်၏၊ နှာခေါင်းတစ်ခုတည်းပင် ၁.၅ မီတာရှိကာ နားသည် အရွယ်အစားအားဖြင့် ၂.၇ မီတာ ရှိသည်
ရုပ်ပွားတော်ကြီးကို အရှေ့ဂျင်မင်းဆက် Eastern Jin Dynasty(317-420) ကာလ လွန်ခဲ့သည့် နှစ် ၁၆၀၀ ဝန်းကျင်က ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဗုဒ္ဓဘာသာသင်ကြားမှုများ တရုတ်နိုင်ငံသို့ စတင်ရောက်ရှိသင်ကြားချိန် ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်၏ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၏ ရှေးအကျဆုံးဂရော့တိုဂူ grotto တည်ရှိသည်
ထိုနေရာတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များစွာ တွေ့ရှိခဲ့ရပြီး လျောင်းတော်မှုရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ၊ ရေတံခွန်တစ်ခုနှင့် ကျောက်ဖြစ်သွားသည့် သစ်သားတစ်ခုတို့ ပါဝင်သည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းဆိုသည်မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာတွင် ခရစ်တော်(ယေရှုခရစ်)၏ ခရစ်ယာန် ဝါဒသစ်မစတင်မှီက ရှိနှင့်ပြီးသော ကမ္ဘာဦးအစမှ အာဒံ၊ ဧဝတို့မှစကာ ဂျူးလူမျိုး တမန်တော်၊ ပရောဖတ် အသီးသီးတို့က အစဉ်တစိုက် ဟောကြားပို့ချခဲ့သည့် ဘုရားသခင်၏ ဩဝါဒများ၊ အဆုံးအမများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်တို့အတွက် ခရစ်တော်ပေါ်ထွန်းပြီးနောက် ရှင်ပေါလု(စိန့်ပေါလ်) ဦးဆောင်ရေးသားသည့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း ပေါ်ထွက်လာသဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုကျမ်းကို ဂျူးလူမျိုးတို့က ဆက်လက်ကိုးကွယ်ကြပြီး "တိုရာ"ဟုခေါ်ကြသည်
တနည်းအားဖြင့် ရှင်းလင်းအောင်ဆိုရလျှင် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကျမ်းဖြစ်သည့် သမ္မာကျမ်းစာ၏ အရှေ့ပိုင်းသာဖြစ်သော်လည်း ဂျူးတို့၏ ဟီးဘရူးဘာသာတွင်မူ တစ်ခုတည်းသော ကိုးကွယ်ရာကျမ်းဖြစ်သည်
Z သို့မဟုတ် z သည် အင်္ဂလိပ် လက်တင်အက္ခရာစဉ်၏ ၂၆-ခုမြောက် အက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဇက်ဒ် () ဟူ၍ အသံထွက်သည်
ဇီး()ဟုလည်း အမေရိကန်များက အသံထွက်ကြသည်
မြန်မာပြည်တွင်မူ ဗြိတိသျှအသံထွက်ဖြစ်သော ဇက်ဒ်ကို အသုံးများသည်
ဓာတုဗေဒတွင် 'Z'သည် ဒြပ်စင်တို့၏ အက်တမ် အမှတ်စဉ်(Atomic Number) အညွှန်းသင်္ကေတအဖြစ် အသုံးပြုသည်
(ဥပမာ၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင် Z1၊ ဟီလီယမ် Z2၊ စသည်)1 ASCII encoding အပေါ်အခြေခံပြီး ၎င်းနှင့် အမျိုးအစားဆင်တူသော encoding များ (DOS, Windows, ISO-8859 and Macintosh မိသားစုတွင်ပါဝင်သော encoding များ)
မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ ရေနံယိုဖိတ်မှုသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ရေနံထုတ်လုပ်ရေး သမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော ရေနံယိုဖိတ်မှု တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့အတွင်းရှိ ဗြိတိသျှ ရေနံထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီ ဘီပီ (BP) အပိုင် ရေနက် မိုးကုတ်စက်ဝိုင်း (Deepwater Horizon) ကမ်းလွန်ရေနံတူးစင် ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ကွဲပြီးနောက် ရေနံစိမ်းများ ၃ လကြာ မစဲတမ်းယိုဖိတ်ခဲ့သည်
ဇူလိုင်လ ၁၅ ရက်နေ့မှသာ ပင်လယ်ကြမ်းပြင်ရှိ ရေနံတွင်းဝကို ပိတ်ဆို့နိုင်ခဲ့သည်
ယင်းပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ရေနံတွင်း အလုပ်သမား ၁၁ ဦးသေဆုံးပြီး ၁၇ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
နေ့စဉ် ရေနံစိမ်း ပေပါ ၁ သောင်းကျော်မှ ၁ သိန်းခန့် ယိုထွက်ခဲ့ပြီး မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ ရေပြင် စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၂၅၀၀ ခန့်ကို ဖုံးလွှမ်းခဲ့ရာ အဏ္ဏဝါ ဂေဟစက်ကွင်းကို ထိခိုက်စေယုံသာမက  ဒေသတွင်း ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ခရီးသွားလာရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေသည်
ပဂွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: PaGwaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ရေငံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေငံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀၈ ဦး၊ မ ၁၉၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးလေးတွမ် စာအုပ်သည် စာရေးဆရာ မင်းကျော် (ကျော်လှိုင်ဦး) ၏ ဘာသာပြန် ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသား ဘာသာပြန်စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်
Harriet Beecher Stowe ၏ Uncle Tom's Cabin ကို ဘာသာပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ကျေးကျွန်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်ထားသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
ဤသုတ်တော်ကို ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ မာတုလမြို့၌ ဟောတော်မူပါသည်
“မိမိကိုယ်တိုင် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးဟူသော ဓမ္မကို မှီခိုရာ ကိုးကွယ်ရာပြု၍နေကြ၊ မိမိမှတစ်ပါး အခြားသူကို မှီခိုကိုးကွယ်၍မနေကြကုန်လင့်၊ ဘုရားရှင်ဟူသော ဖခင်၏ ဥစ္စာဖြစ်သော (သတိပဋ္ဌာန်ဓမ္မ)အာရုံ၌ လှည့်လည်ကျက်စားကြကုန်လော့၊ ဖခင်၏ ဥစ္စာဖြစ်သော (သတိပဋ္ဌာန်ဓမ္မ) အာရုံ၌ ကျက်စားနေကြသော သင်တို့အား (ဒေဝ ပုတ္တမာရ် မစ္စုမာရ် ကိလေသမာရ်)သည် နှိပ်စက်ဖို့ရန် အခွင့်အကြောင်းကို မရနိုင်၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဆောက်တည် ကျင့်သုံးခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဤကောင်းမှုအကျိုးသည် တစ်နေ့တခြား တိုးပွားလာသည်”ဟု မိန့်ကြားတော်မူပြီး ဒဠနေမိစကြာမင်းအကြောင်းကို ဟောတော်မူပါသည်
ထိုဝတ္ထု၌ ဒဠနေမိစကြာမင်း သားတော်ကြီးကိုလွဲအပ်၍ ရဟန်းပြုသွားပုံ၊ စက္ကဝတ္တိအရိယကျင့်ဝတ် (၁၂)ပါး၊ စကြာရတနာဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ စကြာမင်း(၇)ဆက် တိုင်အောင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပုံ စကြာမင်းကျင့်ဝတ် ချွတ်ယွင်းလာရာအခါ၌ ဆင်းရဲသားများဖြစ် ပေါ်လာပုံ၊ “အဒိန္နာဒါနဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ပါဏာတိပါတဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သတ္တဝါတို့ အနှစ် ရှစ်သောင်းအထိ အသက်တမ်း အဆင်းတို့ ဆုတ်ယုတ်လာပုံ၊ မုသာဝါဒ ဖြစ်ပေါ် လာပုံ၊ အသက်တမ်းလေးသောင်းအထိ ဆုတ်ယုတ်ပုံ၊ ပိသုဏဝါစာဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သတ္တဝါတို့အသက်တစ်သောင်းတမ်း၌ “သုဝဏ္ဏ”“ဒုဗ္ဗဏ္ဏ”ကွဲပြားလာခြင်းကြောင့် အဘိဇ္ဈာ, ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ-တို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ အသက်တမ်းငါးသောင်းအထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ၊ “ဖရုသဝါစာ သမ္ဖပ္ပလာပါ”တို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ အသက်တမ်း (၂၅၀၀)မှ (၂၀၀၀)အထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ၊ “အဘိဇ္ဈာဗျာပါဒ”တို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ အသက်တမ်း (၁၀၀၀)အထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ အသက်တမ်း (၅၀၀) အထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ “အဓမ္မရာဂ ဝိသမလောဘ မိစ္ဆာဓမ္မတို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အသက်တမ်း (၂၅၀)မှ (၂၀၀) အထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ၊ “အမတ္တေယျတာ အပေတ္တေယျတာ အသာမညတာ အဗြဟ္မညတာ ကုလေ န ဇေဌာပစာယိတာ”တို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အသက်တမ်း (၁၀၀) အထိ ဆုတ်ယုတ်သွားပုံ၊ တဖြေးဖြေး (၁၀)နှစ်တမ်းအထိ၊ “သပ္ပိ တေလ နဝနီတ မဓု ဖာဏိတ လောဏ” အရသာငါးမျိုး ပျောက်ကွယ်သွားပုံ၊ လူးထမင်းသာ ထိုအခါ၌ အကောင်းဆုံးဖြစ်တော့ပုံ၊ ကုသလကမ္မပထတရား (၁၀)ပါးတို့ အကုန်လုံးပျောက်ကွယ်သွားပုံ အကုသလကမ္မပထတရားတို့ ထွန်းကားပုံ၊ မကောင်းမှုပြုသူများ အပူဇော်ခံကြရပုံ၊ ချီးမွမ်းမှုခံကြရပုံ၊ ဆိတ်, သိုး, ခွေး, ဝက်ကဲ့သို့ ပမာ ရောနှောရှုပ်ထွေးပြီး လောကဓမ္မပျက်စီးပုံ၊ အချင်းချင်း “အာဃာတ” “ဗျာပါဒ” “မနောပဒေါသ” အားကြီးကြပြီး သတ်ဖြတ်ကြပုံ၊ သတ္တန္တရကပ်ကြောင့် သတ္တဝါတို့ ပျက်စီးကြပုံ၊ အသွားရခက်ခဲသော တောအုပ်အစရှိသောအရပ်တို့သို့ ပြေးအောင်းသော သတ္တဝါတို့ အနည်းငယ်သာ ကျန်ရှိတော့ပုံ ထိုသတ္တဝါတို့အသိဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာကြပြီး ပါဏာတိပါတမှ ရှောင်ကြဉ်၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ဆောက်တည် ကျင့်သုံး ကြရာက အသက်တမ်း အဆင်းတို့ တဖြေးဖြေးတိုးတက်လာကြပုံ၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကိုပယ်ရှားပြီး ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ပြုကျင့်ကြခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့ အနှစ် ရှစ်သောင်းအထိ အသက်ရှည်ကြပုံ၊ ထိုအခါ“ဣစ္ဆာ, အနသန, ဇရာ” ဟူသော ရောဂါသုံးမျိုးသာရှိပုံ၊ ဇမ္ဗူဒီပါကျွန်းသည် မြို့ရွာလူဦးရေတို့ ကြက်ပျံတစ်ကျ အထိ စည်ကားတိုးတက်ပုံ၊ သင်္ခစကြာမင်း ပေါ်လာပုံ၊ မေတ္တယျဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူပုံ၊ သင်္ခစကြာမင်းရဟန်းပြုပုံ၊ ရဟန်းတော်တို့၏ “အာယု ဝဏ္ဏ သုခ ဘောဂ ဗလ” တရားတို့နှင့် ပြည့်စုံအောင် ကျင့်သုံးကြပုံ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံး ကြခြင်းကြောင့် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲသော ဒေဝပုတ္တမာရ် မစ္စုမာရ် ကိလေသမာရ်တို့ကို လွှမ်းမိုးနိုင်ပုံတို့ကို ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌ ဤသုတ်တော်ကို မာတုလမြို့အပြင်ဖက် မာတုလ (ပညောင်) ပင်အောက်၌ ဟောတော်မူကြောင်း၊ “ဗီလုံး”ငှက်ငယ်ဝတ္ထု၊ ဝဋဂါမိကုသိုလ်၊ ဝိဝဋဂါမိ ကုသိုလ်အကြောင်း၊ စကြာရတနာရွှေ့ပုံအကြောင်း၊ မိဖအမွေ ခံစားထိုက် မထိုက်၊ ဓမ္မိကရက္ခာဝရဏဂုတ္တိ သံဝိဒဟန၊ စက္ကဝတ္တိအရိယကျင့်ဝတ် (၁၀)ပါး (၁၂)ပါးရေတွက်ပုံ ကပ်ကြီးသုံးပါးဆိုက်ရောက်ခြင်း အကြောင်းသုံးပါး၊ သတ္တဝါတို့လားရာဂတိ၊ သားစဉ်မြေးဆက်အသက်ရှည်ခြင်းအကြောင်း၊ သင်္ခစကြာမင်း၏ရှေးကောင်းမှု ရဟန်းတော်တို့၏ “အာယုဝဏ္ဏ သုခ ဘောဂ ဗလ”ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ ဤသုတ်တော်ဒေသနာ ၏အဆုံး၌ ရဟန်းတော်နှစ်သောင်း ရဟန္တာဖြစ်ပုံ၊ သတ္တဝါ(၈၄၀၀၀)တို့ တရားသိမြင် ကျွတ်တမ်းဝင်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌ စကြာမင်းကျင့်ဝတ် ပြီးပြည့်စုံရာ နှစ်အပိုင်းအခြား၊ သားသမီးများ အသက်ရှည်နိုင်ပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
စကြာမင်းဖြစ်ပေါ်လာခြင်းကြောင့် ရတနာ ၇-ပါးတို့ ထင်ရှားစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူလာခြင်းကြောင့် ဗောဇ္ဈင်ရတနာ (၇)ပါး ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသည် ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
\အဋ္ဌကထာ၌-ရာဇာ၊ စက္ကဝတ္တိ၊ ရတန၊ ပါတုဘာဝါ-ပုဒ်တို့၏အဖွင့်များ၊ စကြာမင်း ၏ရတနာ (၇)ပါးနှင့် ဗောဇ္ဈင်ရပါးတို့ နှိုင်းယှဉ်၍ ဖွင့်ဆိုချက်တို့ ပါရှိပါသည်
ဤသုတ်၌“စကြာမင်းနှင့် ဘုရားရှင်တို့၏သဘာဝ စက္ကဝတ္တိ၊ ဓမ္မိကရက္ခာ ဝရဏဂုတ္တိဖြစ်ပုံကို” အကျယ်ပြောဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ -ဓမ္မ, ဓမ္မိက, ဓမ္မရာဇာ, သံဝိဒဟနာကာရအပ္ပဋိဝတ္တိ, ရက္ခ, အာဝရဏ, ဂုတ္တိ စသော ပုဒ်တို့၏ မှတ်သားဖွယ်အဖွင့်များ
ဋီကာ၌ -စက္က(၇)မျိုး၊ စက္ကဝတ္တိ၊ စက္ကဝတ္တိဝတ္တ စသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဘုရားမြတ်စွာသည် တပည့်သား သာဝကရဟန်းများအား သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးတို့ကို မည်သို့လေ့ကျင့်စောင့်ထိန်းသင့်ကြောင်း ဟောကြားပုံနှင့် ဒဠှနေမိ စကြာဝတေးမင်းအကြောင်းကို ဖော်ပြသောသုတ် ဖြစ်သည်
ငပိုးကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapoegyi)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ မိုင်းလွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၈၅ (၁) ရက်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ဘုရားကြီးကုန်း
ယာကြီးတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyitaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ယာကြီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယာကြီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၆ ဦး၊ မ ၁၂၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
မကတ်မုံ (၂)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makatmon(၂))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မကပ်မုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကပ်မုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၂ ဦး၊ မ ၅၂၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဘက်မီ (တမ်းပလိတ်:Lang-jv) သို့မဟုတ် ဘာမီ (ထိုင်း: บะหมี่, အသံထွက် [bā.mìː]) သည် တရုတ်အစားအစာချက်ပြုပ်နည်းများထဲမှ ဆင်းသက်လာသော ဂျုံကို အခြေခံသည့် ခေါက်ဆွဲတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဖူကျန့်ပြည်နယ်ကဲ့သို့သော  တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ တရုတ်ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများက အရှေ့တောင်အာရှဒေသသို့ ယူဆောင်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် ပဲငံပြာရည်ဖြင့် ပြင်ဆင်ကာ ဝက်သားများအား အပေါ်၌ ပုံ၍ထားပြီး မူဆလင်များ အများဆုံးရှိရာ အင်ဒိုနီးရှားတွင် အခြား ပရိုတိန်းပါဝင်သည့် အစားအစာတို့ဖြင့် အစားထိုးလေ့ရှိသည်
တရုတ်ပုံစံ ဂျုံခေါက်ဆွဲသည် အထူးသဖြင့် တရုတ်လူမျိုးများ သိသိသာသာ အများအပြားရှိရာ အရှေ့တောင်အာရှဒေသများတွင် အများအားဖြင့် စားသုံးလေ့ရှိသော ခေါက်ဆွဲဖြစ်ပြီး အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လေ့ရှိသည်
တရုတ်စတိုင် ဂျုံ‌ခေါက်ဆွဲကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ဘာကီဟု လူသိများပြီး ဒေသခံအကြိုက် အရသာနှင့် ကိုက်ညီမှုရှိအောင် ပြင်ဆင်ထားခြင်း ဖြစ်၍ ဂျာဗားနှင့် အင်ဒိုအစားအစာများထဲတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဘက်မီသည် ခေါက်ဆွဲသားအထူတွင် တရုတ်ဂျုံခေါက်ဆွဲနှင့် ဂျပန်အူဒွန်ကြားတွင်ရှိပြီး အင်ဒိုနီးရှားတွင် ဘက်မီမျိုးကွဲများစွာရှိသည်
ဘက်မီကို တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ဆိုလျှင် "ဝက်သားခေါက်ဆွဲ"ဟု ဆိုသော်လည်း ကြက်သားနှင့် အမဲသားကဲ့သို့ အခြားသော အသားများကိုလည်း အသုံးပြုသည်
မက်ဂနိစ် သည် အက်တမ် နံပါတ် ၂၅ ရှိပြီး သင်္ကေတ Mn ဖြင့်ဖော်ပြသော ဓာတုဗေဒ ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်
ယင်းအား လွတ်လပ်သော ဒြပ်စင်အဖြစ် သဘာဝအတိုင်း မတွေ့ရပေ
တခါတရံတွင်းထွက်ပစ္စည်းများ၌ သံနှင့်ရောနှောကာ တွေ့ရလေ့ရှိသည်
မက်ဂနိစ်သည် စက်မှုသုံး သံမဏိများထုတ်လုပ်ရတွင် အသုံးချသည့် သံသတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်
သမိုင်းအားဖြင့်ဆိုလျင် မက်ဂနိစ်သည် ဂရိနိုင်ငံ Magnesia မြို့ဒေသရှိ အနက်ရောင်တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
မက်ဂနိစ်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို သွပ်ကာဗွန်နှင့် အယ်ကာလိုင်း ဘက်ထရီများတွင် ကတ်သုပ်အဖြစ် အသုံးပြုသည်
မဂ္ဂနိ သည်  မာသော သတ္တုတစ်ခုဖြစ်၍ သံနှင့် အသွင်အပြင်တူူသည်
သို့သော် သံမှာကဲ့သို့ သံလိုက်ဓာတ်မရှိချေ
မဂ္ဂနိ သည် ဆတ်၍ အရောင်မှာ ညိုကာ အနီသေး လွှမ်းလျက်ရှိသည်
မဂ္ဂနိ ၏ သပိသည်းဆမှာ ၇. ၄ ဖြစ်၍ အပူချိန် စင်တီဂရိတ် ၂၆ဝ တွင် အရည်ပျော်သည်
စိုထိုင်းသော လေထဲတွင် ထားပါက အလျင်အမြန် သံချေး တက်လွယ်သည်
ထိုသတ္တုကို မဂ္ဂနိ သံမဏိ သတ္တုစပ်များ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းကောင်း၊ မဂ္ဂနိ ကြေးနီသတ္တုစပ်များတွင် အလွန်မာသော သတ္တိရှိသောကြောင့် ကြီးလေးသောစက်ကရိယာ တန်ဆာများ၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အမြောက်လက်နက်များနှင့် သံချပ်ကာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အလွန် အသုံးဝင်သည်
သံတွင် မဂ္ဂနိ ရာခိုင်နှုန်း ၁ဝ မှ ၃ဝ အထိ ရောစပ်ထားသော စပီဂယ်လိုင်ဇင်ခေါ် သံတစ်မျိုးသည် သံမဏိ လုပ်ငန်းများတွင် အကြီးအကျယ် အသုံးဝင်၏
မဂ္ဂနိ ရာခိုင်နှုန်း ၇ဝ လောက်နှင့် ကာဗွန် ရာခိုင်နှုန်း ၅ လောက်တို့ဖြင့် ရောစပ်ထားသော ဖဲရိုမဂ္ဂနိ ခေါ် သံတစ်မျိုးမှာလည်း အလွန်မာသောကြောင့် သံမဏိ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးဝင်ပေသည်
အချို့သော မဂ္ဂနိ ဓာတ်ဆားများကို ဓာတုဗေဒတွင် လည်းကောင်း၊ ဘယဆေးများ ဖော်စပ်ရာတွင် လည်းကောင်း အသုံးပြုရ၏
မဂ္ဂနိ ဓာတ်ဆားများသည် အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့ကို အလွယ်တကူ ထုတ်ပေးနိုင်သောကြောင့် မဂ္ဂနိ ဓာတ်ဆားများဖြစ်ကြသောပိုတက်ဆီယမ်နှင့် ဆိုဒီယမ်ပါမင်ဂနိတ်တို့သည် ပိုးသတ်ဆေးနှင့် ပိုးမွှားနိုင်ဆေး၊ အနံ့အသက်ပျောက်ဆေးတို့အဖြစ်ဖြင့် အလွန်ပင် ထင်ရှားပေသည်
အကြောင်းသော်ကား မဂ္ဂနိ ဓာတ်ဆားများမှ ထွက်လာသော အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သည် ပိုးမွှားများကို သတ်နိုင်သည့်သတ္တိရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
မဂ္ဂနိ သတ္တုသည် ရုရှနိုင်ငံမှ အများဆုံးထွက်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံများမှလည်းအတော်အသင့် ထွက်လေသည်
ဝက်ကော်  ဝါးကလောရွာ၊ တင်းချောင်း
ယင်လပ် ရှင်နာဝပ် (အင်္ဂလိပ်: Yingluck Shinawatra; ထိုင်း: ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ အမျိုးသမီးနိုင်ငံရေး သမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ၂၈ ဦးမြောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
ယခင်က စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
သူမသည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေခုံရုံးမှ ဝန်ကြီးချုပ်နေရာမှ ဖယ်ရှားခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်အာဏာကို စစ်တပ်မှ သိမ်းယူခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဖြူထိုင်းပါတီမှ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ဖယ်ရှားခံရသော တတိယမြောက်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
ချင်းမိုင်မြို့တွင် မွေးဖွားပြီး ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကင်တပ်ကီပြည်နယ် တက္ကသိုလ်မှ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ကာ ရိုးရိုးဘွဲ့နှင့် မဟာဘွဲ့ နှစ်ခုစလုံးအတွက် အထူးပြုသည့် ဘာသာမှာ အများပြည်သူဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲ့ရေး ဘာသာရပ် ဖြစ်သည်
ယင်လပ်သည် အစ်ကိုဖြစ်သူ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်၏ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွင် အမှုဆောင် ဝန်ထမ်းတစ်ဦးအနေဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ် နှစ်ခု အတွင်းတွင် အိုးအိမ် ကုမ္ပဏီ အက်စ်စီ အဆက် (SC Asset) ၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ဝန်ဆောင်မှု ကုမ္ပဏီဖြစ်သော အက်ဒ်ဗန့် အင်ဖိုဆားဗစ်စ် ၏ အုပ်ချုပ်မှု ဒါရိုက်တာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန် အတွင်းမှာပင် သူမ၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်သည် စစ်အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံရသည်
ထို့ပြင် တရားရုံးမှ အာဏာအလွဲသုံးစားမှုဖြင့် အပြစ်ရှိကြောင်း စီရင်ချက် ချသော အခါတွင် ပြည်ပတွင် တိမ်းရှောင်နေခဲ့သည်
၂၀၁၁ မေလတွင် သက်ဆင် နှင့် နီးစပ်သော ပါတီတစ်ခုဖြစ်သည့် ပွေ့ထိုင်း ပါတီ (Pheu Thai) က ယင်လပ်အား ၂၀၁၁ ထိုင်းရွေးကောက်ပွဲတွင် ၎င်းတို့ပါတီအား ကိုယ်စားပြု၍ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံမည့်သူဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
ပွေ့ထိုင်းပါတီက လွှတ်တော် ရာထူး နေရာ ၅၀၀ တွင် ၂၆၃ နေရာ အနိုင်ရခဲ့ပြီးနောက် ယင်လပ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာမည့်သူ ဖြစ်သည်
ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရချိန်၌ သူမ၏ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှု သက်တမ်းမှာ သီတင်း ၆ ပတ်မျှသာရှိသေးသည်
ယင်လပ်မှာ လိုဝပ်ရှင်နာဝပ်ထရာနှင့် ရင်ဒီရမ်မီဝမ်တို့၏ သားသမီး ၉ ယောက်မှ အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်
ဖခင်မှာ စီးပွားရေးသမားဖြစ်ကာ ချင်းမိုင်ဒေသကိုယ်စားပြု အမတ်တစ်ယောက်လည်းဖြစ်သည်
ချင်းမိုင်၏ ယခင်အုပ်ချုပ်သူမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူလည်း ဖြစ်သည်
ချင်းမိုင်တွင်ပင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်
၁၉၉၃ တွင် ရှင်နာဝပ်ထရာကုမ္ပဏီ၏ အရောင်းနှင့် ဈေးကွက်ဌာနတွင် အလုပ်သင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒါရိုက်တာတစ်ယောက်ဖြစ်လာသည်
ထို့မှနေ၍ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင် ဖြစ်လာပေသည်
သူ့တွင်  အတူ​နေခင်ပွန်း အနုဆွန် အမွန်းချက်နှင့်ရ​သော သားတစ်​ယောက်ရှိသည်
အနုဆွန်မှာ ချာရွန် ပုတ်ဖန်လုပ်ငန်းစု၏ အုပ်ချုပ်​ရေးအဖွဲ့ဝင်နှင့် အမ်လင့်ခ်​အေးရှား ​ကော်ပို​ရေးရှင်း၏ မန်း​နေဂျင်းဒါရိုက်တာဖြစ်သည်
ယင်လပ်၏ညီမဖြစ်သူ ရာဝပါ ဝမ်ဆဝတ်သည် ယခင်ဝန်ကြီးချုပ် ဆွမ်ချိုင် ဝမ်စဝတ်၏ ဇနီးဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က အုပ်ချုပ်ဆဲ ပြည်သူ့စွမ်းအားပါတီမှ ထိပ်ပိုင်း​ခေါင်း​ဆောင်များကို ထိုင်းနိုင်ငံဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေတရားရုံးမှ​နေ၍ ၂၀၀၈ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ရက်​နေ့တွင် နိုင်ငံ​ရေးလှုပ်ရှားမှု၅နှစ်တားမြစ်လိုက်သည်
ထို့​ကြောင့် ပြည်သူ့စွမ်းအားပါတီအမတ်များမှာ ဖြူထိုင်းပါတီကို ထူ​ထောင်ခဲ့သည်
ထိုအခါ ယင်လပ်ကို ပါတီ​​ခေါင်း​ဆောင်အဖြစ် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်
သို့​သော် သူက ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ရန် ဆန္ဒမရှိဘဲ စီးပွား​ရေးကိုသာ တိုးချဲ့လို​ကြောင်း​ပြောကာ ငြင်းဆိုခဲ့သည်
ယွန်ယု ဝီချီဒစ်မှာ ပါတီ​​ခေါင်း​ဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အ​မေရိကန်တို့၏ သံတမန်​ရေးရာများ ​ပေါက်ကြားလာမှုတွင် ပါဝင်လာမှုအရ ၂၀၀၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၉ရက်​နေ့တွင် ယခင်ဒုဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သကဲ့သို့ သက်ဆင်၏ရင်းနီးသူလည်းဖြစ်သည့်  ဆွန်ပွန်မှ အ​မေရိကန်သံအမတ် အီရစ်ဂျွန်ကို ​ပြောကြားသည်မှာ သက်ဆင်အ​နေဖြင့် ညီမဖြစ်သူယင်လပ်ကို ဖြူထိုင်းပါတီအတွင်း ​နေရာကြီးတွင် ရရန် မ​မျှော်မှန်း​ကြောင်းနှင့် နည်းလမ်းရှာ​ဖွေ​နေ​​ကြောင်း ​ပြောကြားခဲ့သည်
သို့​သော် နိုဝင်ဘာ၂၅ရက်​နေ့စွဲဖြင့် ဆက်တိုက်ထွက်​ပေါ်လာ​သော ​ပေါက်ကြားမှုအရ သံအမတ်ကြီး၏ မှတ်သားထားမှုတွင် သူ့အ​နေဖြင့် ယင်လပ်နှင့်​တွေ့ဆုံစဉ်က ​ယင်လပ်ကပြောကြားသည်မှာ သူ့အ​နေဖြင့် ဖြူထိုင်းပါတီ၏ စစ်ဆင်​ရေး၊နည်းဗျူဟာနှင့် ရည်မှန်းချက်တို့တွင် ယုံကြည်မှုအပြည့်ရှိ​ကြောင်း မှတ်သားထားသည်
၂၀၁၀ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ​ရေးဆန္ဒပြပွဲတွင် ရှပ်နီများကို ယင်လပ်၏ ဘဏ်အ​ကောင့်၈၆ခုထဲမှ ​ထောက်ပံ့ခဲ့​ကြောင်း အဘီစစ်အစိုးရမှ စွပ်စွဲခဲ့သည်
သို့​သော် သူ့ကို ဥပ​ဒေ​ကြောင်းအရ ညှင်းဆဲခြင်းမရှိခဲ့​ပေ
အထူးစုံစမ်းစစ်​ဆေး​ရေးဌာနမှ ​တွေ့ရှိချက်အရ ၂၈.၄.၂၀၀၉ခုနှစ်မှ ၂၀၁၀ခုနှစ်အတွင်း သူ၏ဘဏ်အ​ကောင့်တစ်ခုထဲသို့ ဘတ် သန်း၁၅၀ အပ်နှံခဲ့ပြီး ၁၆၆သန်းထုတ်ခဲ့သည်
ယွန်ယုမှ သူ၏ပါတီ​ခေါင်း​ဆောင်​နေရာမှ နုတ်ထွက်ခြင်းကို ၂၀၁၀​နှောင်းပိုင်းတွင် ​ကြေညာခဲ့သည်
ထို့​နောက် ပါတီ​ခေါင်း​ဆောင်​နေရာအတွက် ပါတီတွင်း ​ဆွေး​နွေးငြင်းခုံလာကြသည်
​ရှေ့​ပြေး​ရေပန်းစား​နေသူ၂ဦးမှာ ယင်လပ်ရှင်နာဝပ်နှင့် မင်းကွမ် ဝန်ဆူဝမ်ဖြစ်သည်
မင်းကွမ် ဝန်ဆူဝမ်မှာ ဝန်ကြီးချုပ် အဘီစစ်ဝိဇ္ဇာဇီဝ၏ အာဏာရပါတီဖြစ်​သော ဒီမိုကရက်ပါတီ​ခေါင်း​ဆောင်​သော အစိုးရကို အယုံအကြည်မရှိ​ကြောင်းအဆိုတင်ရာတွင် မ​အောင်မြင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
၂၀၁၁ခုနှစ် ​မေလ ၁၆ရက်​နေ့တွင် ဖြူထိုင်းပါတီမှ ယင်လပ်ကို ပါတီစာရင်း အချိုးကျကိုယ်စားပြုမှုစနစ်တွင် မဲ​ပေးခဲ့သည်
သို့​သော် သူ့အ​နေဖြင့် ပါတီ​ခေါင်း​ဆောင်မလုပ်သကဲ့သို့ ပါတီ​၏အုပ်ချုပ်​ရေးအဖွဲ့တွင်လည်း မပါဝင်ခဲ့​​ပေ
​နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သက်ဆင်မှ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
သက်ဆင်မှ အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် အချို့က ယင်လပ်သည် သူ၏ ဆန်ခါတင်ဟု​ပြော​ကြောင်း၊သို့​သော် မဟုတ်​ကြောင်း၊သို့​သော် ယင်လပ်သည် သူ၏ ကိုယ်ပွားဟု​ပြောနိုင်​ကြောင်း၊​နောက်ထပ်အ​ရေးကြီးသည်မှာ ယင်လပ်မှာ သူ၏ညီမဖြစ်ကာ သူ့အတွက် ဆုံးဖြတ်ချက်ချ​ပေးနိုင်​ကြောင်း၊သူ့ကိုယ်စား လက်ခံသည်၊ငြင်းပယ်သည်ကို ​ပြောဆိုနိုင်​ကြောင်း ​ပြောကြားခဲ့သည်
မဲဆွယ်ပွဲ ဖြူထိုင်းပါတီမှာ "သက်ဆင်အ​တွေး၊ဖြူထိုင်းအလုပ်" (Thaksin thinks, Pheu Thai acts)ဟူ​သော ​ဆောင်ပုဒ်ဖြင့် မဲဆွယ်ခဲ့သည်
ယင်လပ်၏ အဓိကမဲဆွယ်ပုံရိပ်မှာ ၂၀၀၈-၂၀၁၀ နိုင်ငံ​ရေးအကြပ်အတည်းများအကြား ပြန်လည်သင့်မြတ်​ရေးဖြစ်သည်
​ရွေး​ကောက်ပွဲရလဒ်နှင့် အစိုးရဖွဲ့ခြင်း ​ပြင်ပစာရင်းများအရ ဖြူထိုင်းပါတီမှ ပါလီမန်​နေရာ၅၀၀တွင် ၃၁၀​နေရာအနိုင်ရခဲ့သည်
သို့​သော် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ချက်တွင် ၂၆၅​နေရာအတွက် ၄၇% အနိုင်ရခဲ့သည်
ပယ်မဲ​ပေါင်း ၃သန်းရှိခဲ့ပြီး ပြင်ပစာရင်းနှင့် တရားဝင်စာရင်းအကြား အကြီးမားဆုံး​သော ကွာဟမှုဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုင်းနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ပါတီတစ်ခုထဲမှ ​နေရာထက်ဝက်​ကျော် အနိုင်ရခြင်းမှာ ဒုတိယအကြိမ်ဖြစ်သည်
ပထမအကြိမ်မှာ ၂၀၀၅ခုနှစ်တွင် သက်ဆင်က ထိုင်းရတ်ထိုင်းပါတီဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂအတွင်း​ရေးမှူးချုပ် ဘန်ကီမွန်းမှ ​ရွေး​ကောက်ပွဲရလဒ်များကို ကြိုဆိုခဲ့သည်
​ဒေါ်​အောင်ဆန်းစုကြည်မှလည်း ယင်လပ်ကိုချီးကျူးခဲ့ပြီး ​ရွေး​ကောက်ပွဲကို တရားမျှတ၍လွတ်လပ်သည်ဟု ​ထောပနာပြုခဲ့သည်
ထို့အပြင် မြန်မာ-ထိုင်း ဆက်ဆံ​ရေးကိုလည်း ပိုမို​ကောင်းမွန်လာရန် ​မျှော်လင့်​ကြောင်း ဆိုခဲ့သည်
"ယင်လပ်သည် ချာသာပတ်တာနာပါတီ(၁၉​နေရာ)၊ ချတ်ပသာနာပူးပဒင်ပါတီ(၇​​နေရာ)၊ ပလန်ချွန်ပါတီ(၇​နေရာ)၊ မဟာချွန်ပါတီ (၁​နေရာ)၊ဒီမိုက​ရေစီသစ်ပါတီ(၁​နေရာ)တို့နှင့်​ပေါင်းကာ သူမအတွက် ​နေရာ​ပေါင်း၃၀၀ဖြင့် လျင်မြန်စွာအစိုးရဖွဲ့ခဲ့သည်
ကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီး ဝန်ဆူဝမ်က သူ့အ​နေဖြင့် ရလဒ်များကို လက်ခံ​ကြောင်းနှင့် စစ်တပ်​ခေါင်း​ဆောင်များနှင့် စကား​ပြောပြီး​နောက် ဝင်​ရောက်စွက်ဖက်မည်မဟုတ်​ကြောင်း ​ပြောခဲသည်
၂၀၁၁​ရွေး​ကောက်ပွဲအပြီးတွင် ထိုင်း​​အောက်လွှတ်​တော်မှ ဩဂုတ်လ၅ရက်​​နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်​ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
လွှတ်​တော်မှ အမတ်၅၀၀တွင် ၂၉၆​ယောက်မှ ယင်လပ်ကို မဲ​ပေးခဲ့ကြသည်
ကန့်ကွက်မဲ၃မဲ၊ ကြကား​နေမဲ ၁၉၇မဲရှိခဲ့သည်
ဒီမိုကရက်မှ အမတ်၄ဦးမှ ပျက်ကွက်ခဲ့သည်
​ဩဂုတ်လ၈ရက်​နေ့တွင်အောက်လွှတ်​တော် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဘုရင်ဘူမိဗလအား ယင်လပ်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်အဖြစ် ခန့်အပ်​ပေးနိုင်ရန် တင်ပြခဲ့သည်
သူ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးသည် ဩဂုတ်၅ရက်​နေ့တွင် စတင်ခဲ့သည်
သူ၏ ဝန်ကြီးများ​ကောင်စီကို ဩဂုတ်လ၉ရက်​နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဩဂုတ်လ၁၀ရက်​နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ခဲ့ကြသည်
ယင်လပ်အစိုးရ၏ အဓိကဝန်ကြီးများအဖြစ် ယခင်ပြည်ထဲ​ရေးအမြဲတမ်းအတွင်းဝန်  ယွန်ယု ဝီချီဒစ်က ပြည်ထဲ​ရေးဝန်ကြီး၊   လုံခြုံ​ရေးနှင့် အိတ်ချိန်း​ကော်မရှင် အတွင်း​ရေးမှူးချုပ် သီရာချိုင်က ဘဏ္ဍာ​ရေးဝန်ကြီး၊ယခင် ကာကွယ်​ရေးအမြဲတမ်းအတွင်းဝန်  ယုသဆက်က ကာကွယ်​ရေးဝန်ကြီးများ အသီးသီးတာဝန်ယူကြသည်
စစ်တမ်းများအရ အစိုးရကို စီးပွား​ရေးတိုးတက်မှုအတွက် မြင့်မားစွာ အဆင့်သတ်မှတ်ကြသည်
ထို့အပြင် သူ့ကို အစ်ကိုဖြစ်သူ သက်ဆင်ထက် ပို၍သ​​ဘောကျ​​ကြောင်း ​တွေ့ရသည်
၂၀၁၁ မိုးရာသီတွင် နှစ်၅၀အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ စံချိန်တင် အမြင့်ဆုံး မိုး​ရေချိန်​ရောက်ခဲ့ရသည်
​ယင်လပ်အစိုးရမတက်မီ တစ်ပတ်အလိုက နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဇူလိုင်၃၁ရက်မှစ၍ ​ရေများကြီးခဲ့သည်
​မြောက်ပိုင်းမှ ​ရေကြီးမှုသည်  ကျောက်ဖယားမြစ် ​ရေဆင်းမှ​နေ၍ အယုဒ္ဓယပြည်နယ်၊ဘန်​ကောက်​မြောက်ပိုင်းတို့သည် ​​အောက်တိုဘာလအရတွင် ​ရေနစ်မြုပ်ကုန်ကြသည်
နှစ်​ပေါင်း၅၀အတွင်း ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အဆိုးဆုံး ​ရေကြီးမှုဖြစ်ခဲ့သည်
ယင်လပ်က ​ရေကြီးမှု ဗဟို​စောင့်ကြည့်​ရေးနှင့် ကယ်ဆယ်​ရေးကို ဩဂုတ်လအလယ်ပိုင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဩဂုတ် ၁၂ရက်မှစပြီး ​ရေမြုပ်ရာ ​ဒေသများသို့ သွား​ရောက်ခဲ့သည်
ယင်လပ်က ​​ရေနုတ်​မြောင်းတည်​ဆောက်မှုအပါအဝင် ရေကြီးမှုကာကွယ်​ရေး နှစ်ရှည်စီမံကိန်းများကို လုပ်​ဆောင်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်
အတိုက်အခံ အဘီစစ်နှင့် စစ်တပ်​ခေါင်း​ဆောင်များက အ​ရေး​ပေါ်အ​ခြေအ​နေ​ကြေညာရန် ယင်လပ်ကို​ပြောကြားခဲ့သည်
အ​ရေး​ပေါ်အ​ခြေအ​နေ​ကြေညာခြင်းဖြင့် စစ်တပ်တွင် အုပ်ချုပ်​ရေးအာဏာရလာမည်ဖြစ်သည်
​နောက်ဆုံး အ​ရေး​ပေါ်အ​ခြေအ​နေမှာ အဘီစစ်လက်ထက် ၂၀၁၀ခုနှစ်က အစိုးရဆန့်ကျင်​ရေးများကို ဖြိုခွဲရာတွင်ဖြစ်သည်
ယင်လက်က ဤသည်မှာ ​ရေကြီးမှုကို ထိန်းချုပ်ရန် နည်းလမ်း​ကောင်းမဟုတ်​ကြောင်းဆိုကာ အ​ရေး​ပေါ်အ​ခြေအ​နေ​ကြေညာရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်
ထိုအစား ၂၀၀၇ခုနှစ် သဘာဝ​ဘေးကာကွယ်​ရေးနှင့် ​လျှော့ချ​ရေးအက်ဥပ​ဒေကို ထပ်မံမွမ်းမံခြင်းဖြင့် ​ရေကြီးမှုကာကွယ်​ရေးအတွင်း သူ၏အစိုးရကို ပို၍ အာဏာရ​စေသည်
၂၀၁၃ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၉ရက်​နေ့တွင် လက်ရှိပါလီမန်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၁၄ ​မေလ ၇ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေ တရားရုံးမှ သူ့ကို ဝန်ကြီးချုပ်​နေရာမှ ဖြုတ်ချခဲ့သည်​သီတင်းပတ်အနည်းငယ်အကြာတွင် ၂၀၁၄အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားခဲ့သည်
A few weeks after Yingluck was impeached, the military coup of 2014 occurred.၂၀၀၇ဖွဲ့စည်းပုံအ​​ခြေခံဥပ​​ဒေကို အ​ခြေခံကာ တာဝန်ရှိသူများကို အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊​ပေါ့​လျော့မှုဖြင့် စွဲချက်တင် ​ထောင်ချနိုင်သည်
ဆန်စပါး​ကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် သူ့ကို အဂတိတိုက်ဖျက်​ရေး​အေဂျင်စီမှ စပါးအ​ပေါင်ခံမှုနှင့် ပက်သက်၍ စစ်​ဆေးခဲ့သည်
သူ၏ ဝန်ကြီး​ဟောင်း၂ဦးကိုလည်း စစ်​ဆေးကာ ဆယ်စုနှစ်ကြာ ​ထောင်ချခဲ့သည်
၂၀၁၄ခုနှစ် ​မေလ၈ရက်​နေ့တွင် အမျိုးသားအဂတိတိုက်ဖျက်​ရေး​ကော်မရှင်မှ ဆန်စပါးကိစ္စတွင် အကျင့်ပျက်ခြစားသည်ဟုဆိုက စွဲချက်တင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာ ၂၈ရက်​နေ့တွင် ထိုင်းဥပ​ဒေပြုလွှတ်​တော်မှ သက်​သေ ၇၂ဦးကို ငြင်းဆိုခဲ့သည်
၂၀၁၅ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၉ရက်​နေ့တွင် ပထမဆုံးကြားနာမှုကို စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅ရက်​နေ့တွင် ယင်လပ်ကို အမှုစစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၇ ဩဂုတ်၂၅ရက်​​နေ့တွင် အမိန့်ချမည့်ရက်မတိုင်မီတွင် ယင်လပ်မှာ ​ပျောက်ကွယ်သွားသည်
ထို့​နောက် ဖမ်းဆီးဝရမ်းထုတ်ခံရပြီး သူ၏ပိုင်ဆိုင်​ငွေ ฿၃၀,၀၀၀,၀၀၀ ကို သိမ်းယူခဲ့သည်
.သူ့ကို ​ထောက်ခံသူ ၃၀၀၀က တရားရုံးပြင်ပတွင် စု​ဝေးခဲ့ကြသည်
သတင်းများအရ ယင်လပ်သည် နိုင်ငံအတွင်းမှ ထွက်​ပြေးတိမ်း​ရှောင်သွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ပါတီတွင်းမှ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများအရ ယင်လပ်မှာ တစ်ပတ်မတိုင်ခင်က ဒူဘိုင်းသို့ ထွက်ခွာသွား​ကြောင်း သိခဲ့ရသည်
​နောက်ဆုံးအမိန့်ချချက်ကို ၂၇ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇ သို့ ​ပြောင်းခဲ့သည်
၂၇.၉.၂၀၁၇တွင် သူ့အ​နေဖြင့် ဆန်စပါး​ထောက်ပံ့ခြင်းအစီအစဉ်တွင် အပြစ်ရှိ​ကြောင်းနှင့် ​ထောင်ငါးနှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ယင်လပ်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်များကို စစ်အစိုးရမှ ပယ်ဖျက်ခဲ့ပြီး ​ကောလဟာလသတင်းများအရ သူသည် လန်ဒန်တွင် ​ရောက်ရှိ​နေပြီး ဗြိတိသျှနိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ကိုင်​ဆောင်​နေသည်
သူမ၏ လူမှုကွန်ယက်တွင် ၂၀၁၇ခုနှစ် ဩဂုတ်၂၄ရက်​နေ့တွင် ​နောက်ဆုံး ​ရေးသားခဲ့ပြီး သူ၏​မွေး​နေ့ဖြစ်​သော ၂၀၁၈ခုနှစ် ဇွန်လ၂၁ရက်​နေ့တွင်မှ ပြန်လည်ထွက်​ပေါ်လာခဲ့သည်
သူ၏ဝန်ကြီးချုပ်သက်တမ်းအတွင်း နိုင်ငံ​ပေါင်း၄၀​ကျော်ကို သွားလာခဲ့ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ယင်းနိုင်ငံများအကြား ချစ်ကြည်​ရေးတိုးမြှင့်ခဲ့သည်
သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်များထဲတွင် ကုန်သွယ်​ရေးတိုးမြှင့်ခြင်း၊ပြည်ပပို့ကုန်ရင်းနှီးမြှပ်နှံမှု တိုးမြှင့်ခြင်းနှင့် ​ရေအရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲ​ရေးတို့လည်း ပါဝင်သည်
Dame Grand Cordon (Special Class) of the Most Exalted Order of the White Elephant: ၆ ဧပြီ ၂၀၁၂ Dame Grand Cordon (Special Class) of the Most Noble Order of the Crown of Thailand: ၂၀ မတ် ၂၀၁၂ The Boy Scout Citation Medal (First Class)Volunteer Defense Corps General of Volunteer Defense Corps (Thailand) : ၃၀ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၁
ယဆုရေတံခွန် (安の滝) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အခိတစီရင်စု၊ ခိတအခိတခရိုင်၊ အနိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ရေတံခွန်သည် ယောနဲရှိရိုမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ဤရေတံခွန်သည် ၁၉၉၀ ခုနှစ် ဂျပန်နိုင်ငံ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် “ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကောင်းဆုံး ရေတံခွန် ၁၀၀” တွင် ပါဝင်သည်
ရေတံခွန်တွင် အဆင့်နှစ်ခု ပါဝင်ပြီး အဓိကရေလမ်းကြောင်းသည် အပေါ်အဆင့်တွင် တည်ရှိပြီး မီတာ ၆၀ ရှိကာ အသေးတစ်ခုသည် ၃၀ မီတာရှိကာ အောက်အဆင့်တွင် တည်ရှိသည်
အပေါ်ဆင့်နှင့် အောက်ဆင့်အကြား၌ ရေချိုင့်ဝှမ်းတစ်ခု တည်ရှိကာ ကျယ်ဝန်း၍ ထိုမှ အေပေါ်ဆင့်သို့ လွယ်ကူစွာပင် တက်ရောက်နိုင်သည်
(in ဂျပန်) Ministry of Environment Archived 6 November 2018 at the Wayback Machine.
ယပ်ခူရွာသစ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yatkhuywarthit)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ လိုဘာခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မက်မန်းပင် (Prunus domestica) သည် ပန်းပွင့်သော အပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ ပါဝင်သည်
ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် ဖြစ်သည်
ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတဆင့် အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ဝဝဝ နှင့် ယင်းအထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက်သည်
ထိုကြောင့် မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်
မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်
ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်းသွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်
များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ ထွက်လာကြသည်
မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီးမျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိအောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်
အချို့သည် လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျောရှိသည်
အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်
အလယ်ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲတွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ်သည်
ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်
အခြား အသီးများထက် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်
အချို့ကို မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်
အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်
မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား ပွားယူကြသည်
ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်းတွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တနေရာရာတွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်
ထို့နောက် အသီးသီးသော မက်မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်
အဖူးများသည် ပင်လုံးထဲတွင်ပေါက်၍ အညှောင့်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုးပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်
ကူးသောအဖူးများမှ ထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ အညွန့်အတက်များပင် ဖြစ်သည်
မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍ စိုက်ကြသည်
စ၍စိုက်ပျိုးသည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏
ဤသို့ အဖူးကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မမှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်
အဖူးကူးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီးချေ
မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ်ထွန်းသည်
မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ်သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင်ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်
နဂါးတွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagartwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပခန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၅ ဦး၊ မ ၂၅၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
မက်ဆက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metset)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ စစ်သောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်ဘန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinban)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ခင်ဘန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ဘန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈ ဦး၊ မ ၂၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်းတိုင်ကြီး(အထက်)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zintainggyi(Upper))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်
၁၃၀၉ (၁) ရက်
၂၀-မှ ၂၇-အထိ၊ သုတ်ပေါင်း (၈)သုတ်
(၁) သမာဓိသ္မိံ ဌိတိကုသလ န ဝုဋ္ဌာနကုသလဈာယီပုဂ္ဂိုလ်၊(၂) သမာဓိသ္မိံ ဝုဋ္ဌာနကုသလ န ဌိတိကုသလဈာယီပုဂ္ဂိုလ်၊(၃) သမာဓိသ္မိံ နေဝဌိတိကုသလ န ဝုဋ္ဌာနကုသလဈာယီပုဂ္ဂိုလ်၊(၄) သမာဓိသ္မိံ ဌိတိကုသလ ဝုဋ္ဌာနကုသလဈာယီပုဂ္ဂိုလ်၊(၁) ဌိတိမူလကဝုဋ္ဌာနသုတ္တ၊(၂) ဌိတိမူလက ကလ္လိတသုတ္တ၊(၃) ဌိတိမူလက အာရမ္မဏသုတ္တ၊(၄) ဌိတိမူလက ဂေါစရသုတ္တ၊(၅) ဌိတိမူလက အဘိနီဟာရသုတ္တ၊(၆) ဌိတိမူလက သက္ကစ္စကာရီသုတ္တ၊(၇) ဌိတိမူလက သာတစ္စကာရီသုတ္တ၊(၈) ဌိတိမူလက သပ္ပါယကာရီသုတ္တ၊ တို့ဖြစ်သည်
ဌိတိကို မူလဝုဋ္ဌာန၊ ကလ္လိတ၊ အာရမ္မဏ၊ ဂေါစရ၊ အဘိနီဟာရ၊ သက္ကစ္စကာရီ၊ သာတစ္စကာရီ၊ သပ္ပါယကာရီတို့ကို မူလီထား၍ စာပိုဒ် (၆၆၂)သုတ် ကဲ့သို့ အသီးအသီးကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည်
က ရိုး မက ဆန်း၍က နှပ်ပစ်ခံရ သည် မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကချေသည်သည် ကနေကျအတိုင်း မကဘဲ ဆန်းပြားစွာ ကမိသောကြောင့် ပရိသတ်၏ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ရှုတ်ချခြင်း ခံရသကဲ့သို့ မိမိအလုပ်ကို မိမိလုပ်နေကျအတိုင်း မလုပ်ဘဲ မဆင်မခြင် ဆန်းပြားစွာ ပြုလုပ်မိသောကြောင့် ပြစ်တင်ရှုတ်ချခြင်းခံရသည်
ဓာတ်တော်ကုန်းရွာ၊ ညောင်မှော်
ရက်ကန်း စက်ရုံမှာ ရတနာပုံမြို့ မြောက်ပြင် အမရ စံခေါင်ရပ် ရွှေတချောင်း အရှေ့ဘက် ကမ်း၌ အမြောက် သေနတ် စက်ရုံနှင့် ကပ်လျက် တည်ရှိ ခဲ့သည်
မည်သည့် ခုနှစ် တည်ဆောက် သည်ဟု အတိအကျ မသိရ သော်လည်း စက်များ၊ ပစ္စည်း ကိရိယာ များကို ၁၈၇၂ ခုနှစ် ဦးတွင် တပ်ဆင်ပြီးစီးသည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
ယင်း စက်ရုံတွင် ဘက်ဖို့မို့ဟောင်းဝတ် ကုမ္ပဏီလုပ် ဘွိုင်လာကြီး တခု၊ ရောသ်ဝဲလ် အင်ကိုးမှ ၁၈၆၉ ခုနှစ်ထုတ် မြင်းကောင်ရေ ၄ဝ အား အင်ဂျင်စက် တလုံးနှင့် ဟဲသားရင်တန် ကုမ္ပဏီလုပ် စက်ရက်ကန်းစင် ၈ဝ ခန့်၊ ရက်ဖောက်တံ ၁၅၀ဝ ခန့်နှင့် လွန်း၊ တညင်းလုံး၊ ရစ်၊ ချား စသည့် စက်ကိရိယာတို့ အပြည့်အစုံ ရှိခဲ့သည်
ယင်း ရက်ကန်း စက်ရုံတော်ကြီးတွင် -ဝါများကို ကြိတ်သည့် ကြိတ်စက်၊ကြိတ်ပြီး ဝါကို ဖတ်သည့် ဂွမ်းဖတ်စက်၊ ဖတ်ပြီး ဂွမ်းကို ဆိုင်ရှိ ဗိုင်းတောင့်ကြီး တဆက်တည်း အရှည်အလံ ဖြစ်အောင် လုပ်သည့် စက်၊ ၎င်း ဗိုင်းတောင့်ကြီးကို တစတစ သေးစေ၍ အလို ရှိရာ ချည်ချော ချည်ကြမ်း ဖြစ်အောင် စက် အဆင့်ဆင့် များနှင့် လုပ်ဆောင်သည်
၎င်းချည်ကို ဝင့်သည့်စက်၊ ချည်ချစက်၊ ချည်ခင်ကို ခေါက်သည့် စက်၊ ချည်စာ ယူသည့် တိုက်ခန်း၊ အထည် ရက်ရန် ရက်ကန်း ရှယ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ဉှပ်ကောက်သည့် တိုက်ခန်း၊ အထည် ရက်သည့် ရက်ကန်းစင် တိုက်ခန်း၊ အထည် ခေါက်သည့် စက်ခန်း များနှင့် ပြည့်စုံစွာ ရှိသည်ဟု ရွှေနန်းသုံး ဝေါဟာရ အဘိဓာန်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်
စက်ရက်ကန်း စင်ပေါင်း ၈ဝ ခန့်နှင့် အခြား လိုအပ်သည့် စက်များကို ဂျုံနှင့် ကာခမ်း ဆိုသူ နိုင်ငံခြားသား နှစ်ဦးကကြီးကြပ် တပ်ဆင် ကြသည်
ဤ စက်ဆရာ နှစ်ဦးကို ရန်ကုန်မြို့ ကုမ္ပဏီကြီး တခုမှ ကန်ထရိုက် စနစ်ဖြင့် ခေါ်ယူရာ အချိန် ကာလ အခကြေးငွေ မည်မျှနှင့် စာချုပ် သည်ဟု အတိအကျ မသိရ သော်လည်း ယင်း စက်ဆရာ နှစ်ဦးတို့ မပြန်မီ ကျပ်ငွေ ၃၅၀ဝ ပေးလိုက် ရသည်ဟု သိရသည်
၁၈၇၂ ခု မတ်လ အတွင်း ယင်းငွေကို မြန်မာ အစိုးရက ငွေဒင်္ဂါး ၂၀၀ဝ ကျပ်၊ ရွှေဒင်္ဂါး ၁၅၀ဝ ဖိုးနှင့် ပေးချေရာ ရွှေဒင်္ဂါး ပေါက်ဈေးမှာ လျော့ကျ နေသည် ဟူ၍ မယူလို ကြသဖြင့် စက်ဆရာ တို့သည် အလုပ်ရပ် စဲလျက် ရန်ကုန်သို့ ပြန်မည်ဟု ဆန္ဒပြကြသည်
သို့သော် မြန်မာ အစိုးရက ယင်း စက် ဆရာတို့ အလိုကျ လိုက်လျော သဖြင့် လုပ်ငန်းကို ဆက်လက် လုပ်ဆောင် ွကသည်
၁၈၇၂ ခု ဉှစ် ဇွန်လ အတွင်း လုပ်ငန်း ွှပီးပြေ၍ စာချုပ်ရက်လလည်း စေ့ရောက် သည်နှင့် စက်ရုံကို တည်ဆောက်လျက် အရာရာ နေသား တကျ ရှိအောင် တပ်ဆင် ပြုပြင် ပေးသည့် အင်ဂျင်နီယာမှာ မန္တလေးမှ ထွက်ခွာ သွားလေသည်
နေပြည်တော်ရှိ ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ် အရေးပိုင်သည် ၁၈၇၂ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ ရက်ကန်း စက်ရုံသို့ သွားရောက် ကြည့်ရှုပီးနောက် စက်များမှာ အလွန် ကောင်းမွန်ေွကာင်း၊ တနေ့လျှင် အထည်ကိုက် ၁၀၀ဝ ခန့် ထုတ်လုပ် နိုင်ရန် အလားအလာ ရှိကြောင်း၊ သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူ စက်ရက်ကန်း အတတ်ပညာရှင်များကို ခေါ်ယူအမှုထမ်းစေရန် စီစဉ်မှု မရှိ သေးကြောင်း စသည်ဖြင့် အစီရင်ခံသည်
၁၈၇၂ ခု၊ နိုဝင်ဘာလသို့ ရောက်သော အခါ တွင်မူ စက်ရုံတွင်း လုပ်ငန်း များမှာ များစွာ တိုးတက် လာပြီဟု ဆိုရ ပေမည်
များစွာသော စက် တို့သည် ကောင်းမွန်စွာ လည်နေ ွကွှပီ ဖြစ်၍ ချည်ချော ချည်ကောင်းများ ထုတ်လုပ် နေပြီ ဖြစ်သည်
သို့သော် ကျွမ်းကျင်သူ ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးကို အင်္ဂလန် နိုင်ငံမှ မှာထားရာ မရောက် ကြသေး သည်နှင့် စက်ရက်ကန်းစင် များမှာ တပ်ဆင်ပြီး ဖြစ်သော်လည်း အထည်ရက်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းမှာ မစရသေး ဖြစ်သည်
ရက်ကန်း စက်ရုံ၏ လုပ်ငန်းသည် ၁၈၇၃ ခု ဉှစ် ဦးတွင်မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင် ဖြစ်လာ ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပါမည်
လင်ကက်ရှိုင်းယားမှ ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးလည်း ရောက်လာပြီ ဖြစ်၍ ယင်းနှစ်ဦးကပင် အထည်များ ရက်လုပ် ခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်း ရသည်
ရက်ကန်း စက်ရုံ၏ ထုတ်လုပ် စွမ်းအားနှင့် ပတ်သက်၍ အထောက်အထားများစွာ မတွေ့ရချေ
အလိုတော် ရှိသမျှ ချည်ထည် များကို ရက်လုပ် ထမ်းရွက်ကြရသည်ဟု လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်မှထွက်သည့် ဝါများ မကောင်းသဖြင့် ပိတ်ချော ရက်လုပ်နိုင်လောက်အောင် ချည်သေး ချည်ချော လုပ်၍ မရ ဟူ၍ လည်းကောင်း သိရသည်
အတိအကျ အားဖြင့်သော် ၁၈၇၃ ခုနှစ် အတွင်း ရက်ကန်း စက်ရုံမှ ဝါညစ်ညစ် ခပ်ကြမ်းကြမ်း လှသိဂည ခေါ် ပိတ်မျိုးတရက်လျှင် အုပ်ပေါင်း ၃၀၊ ၃၂ အုပ်ခန့် ထုတ်လုပ် ခဲ့သည်
ယင်း ပိတ်ကြမ်းမှာ တအုပ်လျှင် ခြောက်ကျပ်၊ သို့မဟုတ် ခုနစ် ကျပ်ခန့် ဈေးရှိ၍ များသော အားဖြင့် အဝါ ဆိုးကာ သက္စန်း ချုပ်လုပ်ကြောင်း သိရသည်
မြန်မာ တို့သည် ရက်ကန်း ပညာကို တတ်မြောက် ကျွမ်းကျင် ွကွှပီး ဖြစ်၍ ရက်ကန်း စက်ရုံကို ှကွီးကပ် ကွပ်ကဲ လုပ်ဆောင်ရန် ပညာ အထူး ဆည်းပူး သင်ယူခြင်း မရှိ ခဲ့သည် သာမက ကျွမ်းကျင်သူ အင်ဂျင် နီယာများ ခေါ်ယူ ရာ၌ လည်းကောင်း စိစစ်င်္မီ မရှိခဲ့ဟု ထင်ရသည်
စက်ရက်ကန်း ဖြစ်သော်လည်း ရက်ကန်း ပညာ အခြေခံ၍ စက်များကို လွယ်လင့် တကူ လည်စေ ဉိုင်မည်၊ ကိုင်တွယ် ထိန်းသိမ်း တတ်ွက မည်ဟု ယွုံကည် ခွဲ့ကဟန် တူသည်
ထို့ေွကာင့် လင်ကတ်ရှိုင်းယားမှ ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးကို ခေါ်ယူရာ၌ ရှစ်လခန့် အတွက် မျှသာ စာချုပ် ပြုလုပ် ခေါ်ယူ ခဲ့သည်
ယင်း ရက်ကန်း ဆရာနှစ်ဦးကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်ပစ္စည်း ကိရိယာများ ဝယ်ယူ တင်သွင်းသည့် ကုမ္ပဏီ တခုက မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရနှင့် စာချုပ် ပြုလုပ်လျက် တာဝန်ခံကာ ခေါ်ယူ ပေးသည်
စာချုပ် ရက်လ စေ့၍ စက် ဆရာများ ပြန်ချိန်ဝယ် ယင်း စက်ဆရာ များ၏ လစာ ကိုသာ မြန်မာ ဘုရင် အစိုးရက ထုတ်ပေး ခဲ့၍ ပြန်စရိတ် ကိုမူ ထုတ်ပေးရန် ငြင်းပယ် ခဲ့သည်
ရက်ကန်း ဆရာ များက ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်သို့ တိုင်ကြားရာ အရပ်ရပ် စုံစမ်း စစ်ဆေး ပြီးနောက် ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်က ဤ ကိစ္စတွင် ရက်ကန်း ဆရာ များသည် မြန်မာ အစိုးရနှင့် တိုက်ရိုက် စာချုပ် ပြုလုပ် ကြသည် မဟုတ်၍ မြန်မာ အစိုးရ၏ တာဝန်ဟု မဆို နိုင်ကြောင်း၊ စာချုပ်ရင်း ကုမ္ပဏီ၏ ပျက်ကွက်မှု သာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း မှတ်ချက် ရေးသည်
လင်ကတ်ရှိုင်းယား ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦးသည် ၁၈၇၃ ခု နိုဝင်ဘာလ အတွင်း စာချုပ် ရက်လ စေ့ရောက်၍ မန္တလေးမှ ထွက်ခွာ သွားကြသည်
ထိုအချိန်က မြန်မာ လုပ်သား များသည် စက်ရက်ကန်း ပညာကို ကောင်းစွာ သင်ယူ တတ်မြောက် လိုက်၍ စက်များကို နိုင်နင်းစွာ လုပ်ဆောင် နိုင်ကြ ပေပြီဟု များစွာ မျှော်လင့်ရန် မသင့်ပေ
၁၈၇၃ ခုမေလ ၂၃ ရက်နေ့ ရက်ကန်း စက်ရုံကို ဝင်ရောက် ကြည့်ရှုခဲ့သည့် ကာနယ် ဘရောင်းက စက်များ လွန်စွာ ကောင်းမွန်ကြောင်း၊ အစီအစဉ် ကျနစွာ သေသေသပ်သပ် တွေ့ရကြောင်း စသည်ဖြင့် သူ၏ မှတ်တမ်းတွင် ရေးသား ခဲ့သည်
သို့သော် ရက်ကန်း ပညာသည် နှစ်ဦး ထွက်ခွာ မသွားမီ ၁၈၇၃ ခု ဇွန်လ အတွင်း မှာပင် စက်အချို့ ပျက်စီး ကျိုးပဲ့ ကုန်သဖြင့် လုပ်ငန်း ရပ်ဆိုင်း ထားရကြောင်း ဝမ်းနည်း ဖွယ်ရာ တွေ့ရသည်
ဤသို့ ဖြစ်ရ သည်မှာ စက်ရုံရှိ မြန်မာ လုပ်သားများ စက် အကိုင်အတွယ် မကျင်လည်မှု၊ နားမလည်မှုလည်း များစွာပါမည်ကို ငြင်းဆိုနိုင်ဖွယ် မရှိချေ
သို့သော် ယင်း စက်များကို တပ်ဆင် ပြုပြင် လုပ်ဆောင်ရန် ငှားရမ်း ခေါ်ယူ ရသည့် နိုင်ငံခြားသား အတတ်ပညာရှင် များ၏ စေတနာ မဲ့မှု၊ တာဝန် မကျေပွန်မှုတို့လည်း ပါခဲ့ပေမည်
ရက်ကန်း စက်ရုံ တည်ဆောက်စဉ် ကပင် အကြီးအကြပ် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သူ အင်္ဂလိပ် လူမျိုး မစ္စတာ ကာခမ်းသည် အလွန် တဖက်သတ် နိုင်၍ စိတ်လိုက် မာန်ပါ ပြုလုပ် တတ်သူ တဦး ဖြစ်ကြောင်း ဗြိတိသျှ အစိုးရကို ကိုယ်စားလှယ် အရေးပိုင် ကပင် မှတ်ချက်ချခဲ့သည်
စက်ရုံ အတွင်းရှိ လုပ်သား များကို နှိပ်စက် ကလူ ပြုသဖြင့်လည်း ဘုရင် မင်းမြတ်က ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်သို့ မကြာခဏ တိုင်တန်း ပြောဆို ခဲ့ရသည်
၁၈၇၃ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ အတွင်း အမှုထမ်း တဦးကို တွန်းထိုး ရန်မူ သဖြင့် မြန်မာ အစိုးရက မစ္စတာ ကာခမ်းကို အလုပ်မှ ရပ်စဲ လိုက်ကာ ရက်ကန်း စက်ရုံသို့ မဆင်းရန် တားမြစ်သည်
သို့သော် မစ္စတာ ကာခမ်းသည် စက်ရုံ အတွင်းသို့ ဇွတ်တရွတ် ဝင်ရောက်၍ လင်ကက်ရှိုင်းယား ရက်ကန်း ဆရာနှစ်ဦးအား ခြောက်လုံးပြူးဖြင့် ချိန်ရွယ် ခြိမ်းခြောက်ကာ အလုပ်ခွင်မှ ထွက်သွားရန် မောင်းထုတ်သည်
၁၈၇၃ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ အစိုးရက မစ္စတာ ကာခမ်းကို ဖမ်းဆီးကာ အကျဉ်းချ ထားသည်
သို့သာ် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်နှင့် ဆရာဝန် တို့က မစ္စတာ ခမ်းသည် စိတ်ဖောက်ပြန်ရူးသွပ်သွား၍ ဤသို့ ဖြစ်ရသည်ဟု အကြောင်းပြကာ အချုပ်မှ ထုတ်ယူလျက် မတ်လ ၂ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပို့လိုက်သည်
မစ္စတာ ကာခမ်းသည် ဂရေ့စ်မန်အင် ကုမ္ပဏီ အမှုထမ်း တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီ ဉှင့် စာချုပ် ချုပ်ဆို ခေါ်ယူခဲ့ခြင်း ဖြစ်ရာ နှစ်နှစ်နီးပါးခန့် တစ်လလျှင် လစာ ၅၀ဝ ကျပ်စီ ထုတ်ယူ ခံစား သွားသည်
စက်ရုံ လုပ်သား များကို နှိပ်စက် ကလူ ပြုတတ်လျက် စိတ်ဖောက်ပြန် ရူးသွပ်သူ အင်ဂျင်နီယာ၊ စက်များ ကျိုးပဲ့ ပျက်စီး သည်တွင် စာချုပ် ရက်လ စေ့ပြီဟု အလုပ်မှ ထွက်သွားသူ ရက်ကန်းသည် တို့နှင့် လုပ်ဆောင် ခဲ့ရသည့် ရက်ကန်း စက်ရုံကား ငွေကြေး ကုန်ကျ ခဲ့ရ သလောက် အကျိုး ဖြစ်ထွန်း ခဲ့မည် မဟုတ်ဟု ယူဆ ရမည် ကဲ့သို့ ရှိသည်
ရက်ကန်း စက်ရုံသည် ရတနာပုံ ခေတ် ကုန်ဆုံးချိန်ထိ ဆက်လက် တည်ရှိ နေခဲ့ သော်လည်း ထုတ်လုပ် စွမ်းအား အခြေအနေကို မသိရချေ
သီပေါမင်း လက်ထက် အီတလီ အမျိုးသား ရက်ကန်း စက်ဆရာ ကာနက်ပ ဆိုသူက ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ယင်း ရက်ကန်း စင်များတွင် ရက်လုပ် အမှုထမ်းခဲ့သည့် အကြီး အချုပ်များ အဝင်အပါ လုပ်သား မည်မျှ ရှိခဲ့ သည်ဟု မသိရပါ
စက်ရုံစောင့် အမှုထမ်း ရှစ်ယောက် တို့သည် လစာ အဖြစ် တလလျှင် စပါး ၂၁၅ တင်း ရရှိ ခဲ့ကြောင်း သိရသည်
အာဖရိုဒီတေ(ရှေးဟောင်းဂရိ: Ἀφροδίτη, ရောမအက္ခရာ: Aphrodite၊ လက်တင်: Venus) သို့မဟုတ် အက်ဖ်ရိုဒိုက်တီ(အင်္ဂလိပ်: Aphrodite)သည် ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ချစ်ခြင်း၊ အလှအပ၊ သာယာမှုနှင့် နုပျိုမှုတို့၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်သည်
အာဖ်ရိုဒီတဲနှင့် စရိုက်သဘာဝတူညီသည့် ခေါမနတ်ဒေဝီ ဗီးနပ်စ်ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထား သော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် ယှဉ်တွဲအမှတ်သညာပြုခံရသည်
အာဖ်ရိုဒီတဲ၏ ပင်မသင်္ကေတများတွင် မာတဲလ်ပင်၊ နှင်းဆီ၊ ခို၊ စာကလေးနှင့် ငန်းများ ပါဝင်သည်
'အာဖ်ရိုဒီတဲ' သည် မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် အစဉ်ဆက် အသံဖလှယ်မှုဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် 'အဲဖရာဒိုက်တီး' ဟုထွက်ရှိကာ ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာဖြင့် 'အာဖ်ရိုဿီတဲ'၊ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာဖြင့် 'အာဖ်ရိုဒီတီ' ဟု အနီးစပ်ဆုံးထွက်ရှိသည်
နတ်မင်း ခရိုနက်က ဖခင် ယူရေးနပ်အား တိုက်ခိုက်စဉ် ယူရေးနပ်၏ မွေးအင်္ဂါ ရေသို့ ကျသော် ရေမြုပ်ဖြစ်သည်
ထိုရေမြုပ်သည် ပင်လယ်၌ မျောရင်း မိန်းမပျိုအသွင် ဖြစ်လာသည်
ဆိုင်ပရပ်ကျွန်းရှိ ပါဖော့မြို့အနီးတွင် အသက်ဝင်လေသည်
ဆိုင်ပရစ် (ဆိုင်ပရပ်သူ) ဟု လူတို့က ခေါ်ကြလေသည်
စင်သီယာကျွန်းအနီးတွင် အသက်ဝင်ကြောင်း ယုံကြည်သူတို့က စင်သရီယာ (စင်သီယာသူ) ဟု ခေါ်ပြန်သည်
အသက်ဝင်စဉ်ပင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော မိန်းမ၏အသွင်ကို ရသည်
အဖရိုဒိုက် ဖြစ်လာသော် နတ်ဘုရားတို့ မာန်စောင်သူက စောင်၊ စိုးရိမ်သူက စိုးရိမ် ဖြစ်ကြရသည်
အလွန်လှသော အဖရိုဒိုက်ကြောင့် ဇုသည်လည်း စိတ်မအေးရ
သို့ဖြစ်ရာ ဟီရာဖန်ဆင်းသည့် ဟပ်ဖေးစတပ်နှင့် လက်ထပ်ပေးလိုက်သည်
ဟပ်ဖေးစတပ်မှာ ဟီရာလက်တည့်စမ်းထားသော နတ်ဖြစ်ပြီး အလွန်ရုပ်ဆိုးသည်
အိုလံပတ်တောင်၌ နေသော်လည်း နတ်ရာမဝင်ဘဲ ပန်းပဲဖိုတွင်သာ အချိန်ကုန်ရသည်
စီစဉ်သော လက်ထပ်ပွဲကို မနှစ်လိုသော အဖရိုဒိုက်မှာ ဟပ်ဖေးစတပ်မှလွဲ၍ ကျန်နတ်ဘုရား၊ လူယောက်ျားတို့နှင့် ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့သည်
အဖရိုဒိုက်နှင့် ပထမဆုံး အကြည်ဆိုက်သူမှာ စစ်နတ်ဘုရား အဲရီးဇ် ဖြစ်သည်
ဖိုဘိုနှင့် ဒိုင်မော့ဟူသော အမြွာညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်၊ ဟာမိုနီရာ ဟူသော သမီးတယောက်နှင့် ဆန္ဒနတ်လေးပါး (အီရော့၊ အန်တီရော့၊ ဟင်မီရော့၊ ပိုသို) ကို မွေးသည်
ရေသခင်ကြီး ပိုဆိုက်ဒန် သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် ချစ်ပွဲဝင်ခဲ့သေးသည်
ရိုဒီဟူသော သမီးတယောက် ရသည်
ဇု၏သားငယ် ဟာမိသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းပေ
တိုင်ချီ၊ ပိုင်သိုနှင့် ဟာမဖရိုဒီတော့ဟူသော သားသုံးယောက် ရသည်
ဆိုင်ပရပ်မင်းသမီး မာရာက ဖခင် စီနာရပ်နှင့် ချစ်ဗျူဟာခင်းလိုသည်
အပျော်မယ်ဟန်ဆောင်၍ အကြံကို အကောင်အထည်ဖော်သည်
သို့ဖြင့် အဒိုနစ်ဟူသော သားတယောက်ရသည်
အကြောင်းစုံသိသည့် စီနာရပ်က သမီးအား သတ်ရန် လိုက်သည်
မာရာက နတ်တို့အား တောင်းပန်သော် သစ်စေးပင်အဖြစ် ပြောင်းပေးလိုက်သည်
သို့သော် မွေးကင်းစ အဒိုနစ်ကို စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိတော့
ဖြတ်သွားဖြတ်လာ အဖရိုဒိုက်က ထိုကလေးကို တွေ့သည်
ထို့ကြောင့် အောက်ကမ္ဘာသို့ယူကာ ပစစ်ဖှနီ (Per-siff-an-ee) အား မွေးစေသည်
အရွယ်ရောက်သော် သန်စွမ်း၍ ယောက်ျားကောင်းတယောက်ဖြစ်လာသည်
အဖရိုဒိုက်က ပစစ်ဖှနီးထံမှ ပြန်တောင်းသည်
ပစစ်ဖှနီးသည်လည်း လက်မလွှတ်နိုင်
သို့ဖြင့် အချင်းများကြသည်
ဇုက အဒိုနစ်၏ သက်တမ်း သုံးပုံတပုံကို အဖရိုဒိုက်နှင့် နေရန်၊ နောက် သုံးပုံတပုံကို ပစစ်ဖှနီးနှင့် နေရန်၊ ကျန် သုံးပုံတပုံကို အဒိုနစ်သဘောကျသူနှင့် နေရန် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်
သို့ဖြင့် အဖရိုဒိုက်နှင့်အတူ အဒိုနစ် မြေပေါ်သို့ ပြန်ပါလာသည်
မြေပေါ်ရောက်သော် အဒိုနစ်က အမဲလိုက်ခြင်းကို သဘောတွေ့လာသည်
အဖရိုဒိုက်မှာ အမြဲမလိုက်နိုင်
သို့ဖြစ်၍ အမဲလိုက်ခံရခြင်းကို မကြောက်သော တိရစ္ဆာန်ကို အမဲမလိုက်ရန် သတိပေးပြီး အပြင်သွားသည်
အဒိုနစ် အမဲလိုက်သော် တောဝက်ယောင်ဆောင်သော အေရိနှင့် တွေ့သည်
အချို့ကလည်း ချစ်သဝန်ကြောင် အေရိက တမင်ကြံသည်ဟု ဆိုသည်
အဖရိုဒိုက်စကားကို မေ့နေသော အဒိုနစ်က တောဝက်နောက်သို့ လိုက်သည်
သို့သော် သူသည်သာ သားကောင် ပြန်ဖြစ်ရသည်
တောဝက်စွယ်နှင့် ဘဝဆုံးသည်
အဒိုနစ်နှင့် ဘီရိုဟူသော သမီးတယောက် ရသည်
ဝိုင်နတ်ဘုရားသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်ဗျစ်ရည်ကို မြည်းခဲ့သေးသည်
သီရိနတ်သမီးသုံးပါး (သာလိရာ၊ ယူဖရိုဆိုင်း၊ အက်ဂလဲယာ) နှင့် ပရီရာပက်ဟူသော သားကို ရသည်
ဟီးလိရော့၏သား မိုးသောက်ကြယ် ဖေသွန်သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းခဲ့
အက်စတီနက်ဟူသော သားတယောက်ရသည်
ထရွိုင်အနီးရှိ ဒါဒနီယာပြည်မှ မင်းသား အန်ချီဆက်နှင့်လည်း ဖရီဂျီယံ မင်းသမီးအသွင်နေကာ နှစ်ပတ်ခန့် အတူနေသည်
ကိုးလလွန်မှ မွေးကင်းစသမီးလေး အေနီယာကို ပေးကာ နှုတ်မဖွာရန်ပြောပြီး အိုလံပတ်တောင်သို့ ပြန်လေသည်
ရွှေဆိတ်သားမွှေးရေကို ရှာရန် ဂျေဆန်နှင့်အတူ ရွက်လွှင့်လာသော ဘူတက်သည် ရေသရဲမတို့၏ ဖျားယောင်းမှုကို အံမတုနိုင်ဘဲ ရေသို့ ဆင်းသည်
အဖရိုဒိုက်က ကယ်ကာ စစ္စလီကျွန်းရှိ လီလီဘန်းသို့ ပို့သည်
ထို၌ပင် နှစ်ဦးသား အချစ်နယ်ကျွံကြသည်
သူတို့၏သား အာရစ်မှာ နောင်သော် စစ္စလီဘုရင် ဖြစ်လာသည်
အက်ဖရိုဒိုက်ကိုကိုးကွယ်သူ ဂိုဏ်းမှာ ဆူမာရီးယန်းဂိုဏ်း အီနန်းနာက ကိုးကွယ်သည့် အရှေ့ဆမစ်တစ် နတ်ဒေဝီ အစ်ရှတာ၏အနွယ်ဝင် ဖီးနီးယှန်းနတ်ဒေဝီ အက်စတာတေတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်
နှစ်စဉ်နွေလယ်ကာလများ၌ ကျင်းပသည့် အက်ဖရိုဒီးရှား (Aphrodisia) မှာ သူမ၏ အဓိကပွဲတော်ဖြစ်သည်
အေသင်နှင့် ကိုရင့်တို့တွင် အဓိက ကျင်းပသည်
ဘုရားကျောင်းတွင် အပူဇော်ခံများ ရှိပြီး ထိုသူတော်စင်မတို့နှင့် မေထုန်ပြုကာ အဖရိုဒိုက်အား ပူဇော်ရသည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၄၆ ခုတွင် ရောမတို့က ကိုရင့်မြို့အား စီးနင်းသော် ဘုရားကျောင်းများ ပျက်သွားသည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄ ခုတွင် မြို့ကို ပြန်တည်သော်လည်း ဘုရားကျောင်းများ ရှိမလာတော့
သို့သော် မေထုန်မှုဖြင့် ပူဇော်ခြင်းမှာ ဆက်ရှိနေသေးသည်
လကောနီးယားတွင် အက်ဖရိုဒိုက်ကို သူရဲကောင်းနတ်ဒေဝီအဖြစ်နှင့် ကိုးကွယ်သည်
ပြည့်တန်ဆာများအား စောင့်ရှောက်သူဒေဝီနတ်ဘုရားမ ဖြစ်သောကြောင့် အစောပိုင်းပညာရှင်များက "မြင့်မြတ်သောပြည့်တန်ဆာ" ဟူသည့် အယူအဆကို တင်သွင်းခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ မှားယွင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်
Theoi Project, Aphrodite information from classical literature, Greek and Roman artThe Glory which Was Greece from a Female PerspectiveSappho's Hymn to Aphrodite, with a brief explanation
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းစံပြရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkonesanpya)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ပတ္တော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပတ္တော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၈ ဦး၊ မ ၁၅၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးခင်မောင်အုန်းကို ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်စာမေးပွဲကို ရေနံချောင်းမြို့မှ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့၍ တက္ကသိုလ်ပညာရပ်များကို ဆက်လက်သင်ကြားသည်
၁၉၅၄-၅၅ ခုနှစ် တကသအမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၇- ၅၈ တွင် တကသ အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ရွေးကောက်ပွဲ တင်မြှောက်ခြင်းခံရ၍ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၅၈-၅၉ တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် ၊ဧပြီ (၃)ရက် နေ့တွင် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများနှင့်အတူ ကိုကိုးကျွန်းသို့ ပို့ဆောင်ခြင်းခံရသည်
ဦးခင်မောင်အုန်းသည် အထိန်းအသိမ်းမှ လွတ်မြောက်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးခဲ့သည်
(၆)ကြိမ်မြောက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဖွဲ့ချုပ်ညီလာခံတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ယခုအခါ စာနယ်ဇင်းများ၌ 'ခင်မောင်အုန်း' အမည်ဖြင့် စာပေဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက် ရှိသည်
နင့်ဖ် (အင်္ဂလိပ်: nymph; ဂရိ: νύμφη, nýmphē; ရှေးဟောင်းဂရိ: [nýmpʰɛː], ခေတ်သစ်ဂရိ: [nímfi]) ဆိုသည်မှာ ရှေးဟောင်းဂရိပုံပြင်များ၌ပါဝင်သော သဘာဝတရားနှင့်ပတ်သက်သည့် နတ်သမီးအငယ်စားတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ပုံမှန်ဂရိနတ်ဘုရားမနတ်သမီးများနှင့်မတူဘဲ နင့်ဖ်များကို ယေဘုယျအနေဖြင့် သဘာဝတရားအား ပုဂ္ဂိုလ်ခိုင်းနှိုင်းတင်စားမှုအဖြစ် ရှုမြင်ယူဆကြကာ နေရာတစ်ခုခု (သို့) မြေပြင်ပေါ်ရှိ မြေအနေအထားပုံစံတစ်ခုခုကို နှင့်ဆက်စပ်ဖော်ပြကြပြီး အများအားဖြင့် လှပသောမိန်းမပျိုများအဖြစ် ဖော်ကျူးတင်ဆက်ကြသည်
မသေမျိုးမဟုတ်ကြသော်လည်း လုသားများထက် ရှည်လျှားသော ဘဝသက်တမ်းရှိကြသည်
နင့်ဖ်များကို အုပ်စုငယ်အမျိုးမျိုး ခွဲကြလေ့ရှိကြရာ သစ်ပင်စောင့်နတ် (မီးလီယီး - Meliae) ၊ မြစ်ချောင်းစောင့်နတ် (နိုင်းယာ့ဒ်ဇ်နေးယာ့ဒ်ဇ် - Naiads) ၊ ပင်လယ်စောင့်နတ် (နီယာရီးယစ်ဒ်ဇ် - Nereids) နှင့် တောင်စောင့်နတ် ( အောရီယာ့ဒ် - Oreads) စသည့် နတ်သမီးအုပ်စုများ ပါဝင်သည်
နင့်ဖ်နတ်သမီးငယ်များကို ဇာတ်လမ်း၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ စာပေ၊ အနုပညာလက်ရာပစ္စည်းများတွင် ဖော်ကျူးလေ့ရှိကြကာ အလယ်ခေတ် (medieval) ကာလများမှစ၍ ယခုအထိ နင့်ဖ်များသည် ရံခါတွင် ဖယ်ရီခေါ် နတ်သမီးများနှင့်လည်း နှီးနွှယ်မှုရှိခဲ့ကြကာ ရောထွေးမှုများပင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ကက္ကုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ketku)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ကက္ကုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကက္ကုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၇ ဦး၊ မ ၁၉၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂိနိုဒိုင်းဘူတာ  (萩の台駅 ဟဂိနိုဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရခရိုင်၊ အိခိုမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဣသရေလနှင့် ယုဒ်ရှင်ဘုရင်များ ကျဆင်းခြင်း မှတ်တမ်းဖြစ်သည်
ကုစား၍ မရနိုင်အောင် မှောင်သထက် မှောင်သည်
ပထတွင် ဣသရေလဆယ်မျိုးဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်းခံရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ယုဒလူ နှစ်မျိုးသည်လည်း ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခြင်းခံရသည်
နိုင်ငံတော်နှစ်ပိုင်းကွဲခြင်း (၃ရာ အဆက်)          (အခန်း ၁-၁၇)က
ဣသရေလဘုရင် အာခဇိနှင့် ပရောဖက်ဧလိယ                                           (အခန်း ၁)ခ
ဧလိယ၏ ကြွမြန်းခြင်း                                                                           (အခန်း ၁၂)ဂ
ဧလိရှဲအမှုတော် စတင်ခြင်း                                                                      (၂:၁၃-၂၅)ဃ
ဣသရေလ ဘုရင် ယောရံ                                                                        (အခန်း ၃)င
ဧလိရှဲ၏ အံ့ဘွယ်နိမိလက္ခဏာများ                                                           (၄:၁- ၈:၁၅)၁
အံ့ဩဘွယ်ရာ ဆီဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း                                                   (၄:၁-၇)၂
အံ့ဩဘွယ်ရာ သားသမီးရရှိခြင်း                                                          (၄:၈-၁၇)၃
ရှုနင်မြို့သူ၏ သားပြန်လည်ထမြောက်စေခြင်း                                      (၄:၁၈-၃၇)၄
အစာအဆိပ်တောက်သူအား ကျမ်းမာစေခြင်း                                         (၄:၃၈-၄၁)၅
မုန့်ကျွေးခြင်း                                                                                     (၄:၄၂-၄)၆
နူနာနေမန်အား ကျန်းမာစေခြင်း                                                          (၅:၁-၁၉)၇
ဂေဟာဇိ၏ လောဘ                                                                           (၅:၂၀-၂၇)၈
အံ့ဩဖွယ်ပုဆိန်သွား                                                                          (၆:၁-၇)၉
အံ့ဩဖွယ်စစ်ကစားမှု                                                                         (၆:၈-၂၃)၁၀
ရှမာရိတွင် အစာရေစာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း                                     (၆:၂၇-၇:၂၀)၁၁
ဆင်းရဲသား ရှုနင်သားတို့ ပြန်လည်နလံထလာကြခြင်း                         (၈:၁-၆)၁၂
ဟာဇေလမင်းအပေါ် ပရောဖက်ပြုခြင်း                                               (၈:၇-၁၅)စ
ယုဒဘုရင် ယောရံ                                                                                   (၈:၁၆-၂၄)ဆ
ယုဒဘုရင် အာခဇိ                                                                                   (၈:၂၅-၂၉ဇ
ဣသရေလဘုရင် ယေဟုနှင့် ပရောဖက် ဧလိရှဲ                                           (အခန်း ၉:၁၀)၁
ယေဟု အား ဘိသိက်ခြင်း                                                                   (၉:၁-၁၀)၂
ယေဟုကြံခြင်း                                                                                  (၉:၁၁-၁၀:၇)၃
ဗာလဘုရားကိုးကွယ်သူများ သန့်စင်ခြင်း                                              (၁၀:၁၈-၃၆)ဈ
ယုဒပြည်တွင် အာဿလိဘုရင်မ အာဏာသိမ်းပိုက်ခြင်း                              (အခန်း ၁၁)ည
ယုဒဘုရင် ယောရှ                                                                                   (အခန်း ၁၂)ဋ
ဣသရေလဘုရင် ယောခတ်                                                                     (၁၃:၁-၉)ဠ
ဣသရေလဘုရင် ယဟောရှ                                                                     (၁၃:၁၀-၁၃)ဍ
ဧလိရှဲ၏ အမှုတော်ပြီးဆုံးခြင်း                                                                 (၁၃:၁၄-၂၅)ဎ
ယုဒဘုရင် အာမဇိ                                                                                   (၁၄:၁-၂၀)ဏ
ယုဒဘုရင် ဩဇိ(အာဇရိ) (၁၄:၂၁-၂၂)တ
ဣသရေလဘုရင် ယေရောဗောင် (၂)                                                         (၁၄:၂၃-၂၉)ထ
ယုဒဘုရင် ဩဇိ (အာဇရိ)အဆက်                                                             (၁၅:၁-၇)ဒ
ဣသရေလဘုရင် ဇာခရိ                                                                          (၁၅:၈-၁၂)ဓ
ဣသရေလဘုရင် ရှလ္လုံ                                                                            (၁၅:၁၃-၁၅)န
ဣသရေလဘုရင် မေနဟင်                                                                      (၁၅:၁၆-၂၂)ပ
ဣသရေလဘုရင် ပေကဟိ                                                                       (၁၅:၂၇-၃၁)ဖ
ဣသရေလဘုရင် ပေကာ                                                                         (၁၅:၃၂-၃၈)ဗ
ယုဒဘုရင် ယောသံ                                                                                 (အခန်း ၁၆)ဘ
ယုဒဘုရင် အာခတ်                                                                                 (အခန်း ၁၈:၂၀)မ
ဣသရေလဘုရင် ဟောရှေ                                                                       (၁၇:၇-၄၁)ယ
မြောက်ပိုင်း နိုင်ငံပြိုလဲခြင်း၂
ယုဒနိုင်ငံ ဖမ်းဆီးခံရခြင်း                                                                                (အခန်း ၁၈-၂၅)က
ဟေဇကိ ဘုရင်                                                                                       (အခန်း ၁၈-၂၀)၁
ဟေဇကိမင်း၏ ဖြောင့်မတ်မှု                                                               (၁၈:၁-၁၈)၂
အဖမ်းဆီးခံရှမာရိသားများ                                                                  (၁၈:၉-၁၂)၃
ရှုရိဘုရင် သနာခရိပ်က ပထမအကြိမ်ကျူးကျော်ခြင်း                             (၁၈:၁၃-၁၆)၄
ရှုရိဘုရင် သနာခရိပ်က ဒုတိယအကြိမ်ကျူးကျော်ခြင်း                           (၁၈:၁၇-၁၉-၂၄)၅
သနာခရိပ်ကျဆုံးခြင်း                                                                         (၁၉:၃၅-၃၇)၆
ဟေဇကိမင်း ဖျားနာခြင်းနှင့် နလံပြန်ထခြင်း                                         (၂၀:၁-၁၁)၇
ဟေဇကိမင်း၏ မိုက်မဲသောဝါကြွားမှုခ
မနာရှေဘုရင်                                                                                           (၂၁:၁-၁၈)ဂ
အာမုန်ဘုရင်                                                                                          (၂၀:၁၉-၁၆)ဃ
ယောရှိဘုရင်                                                                                          (၂၂:၁-၂၃:၃၀)၁
ဗိမာန်တော်ပြုပြင်ခြင်း                                                                        (၂၂:၁-၇)၂
ပညတ်တော်ကျမ်း ပြန်တွေ့ခြင်း                                                           (၂၂:၈-၂၀)၃
ပညတ်တော်များ ပြန်လည်ဆန်းသစ်စေခြင်း                                          (၂၃:၁-၃)၄
ပြန်လည်ပြုပြင်ချက်များ                                                                     (၂၃:၄-၃၀)င
ယောခတ်ဘုရင်                                                                                      (၂၃:၃၁-၃၃)စ
ဧလျာကိမ်ဘုရင်                                                                                     (၂၃:၃၄-၂၄-၇)ဆ
ယေခေါနိဘုရင်                                                                                       (၂၄:၈-၁၆)ဇ
ဇေဒကိဘုရင်                                                                                         (၂၄:၂၇-၂၅:၇)ဈ
ယေရုရှလင်ကျဆုံးခြင်း                                                                           (၂၅:၈-၂၁)ည
ဇေဒကိအုပ်စိုးခြင်း                                                                                  (၂၅:၂၂-၂၆)ဋ
ယေခေါနိဘုရင်                                                                                       (၂၅:၂၇-၃၀)TAGS: ဓမ္မရာဇဝင်စတုတ္ထစောင်
ယက်ကန်းစုရွာ၊ ကျောက်တိုင်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်
ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် ဩစတြေးလျ နေရင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လာခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၄၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်အရပ်မှ တံငါသည်များ တစ်ခါတစ်ရံလာရောက်မှုနှင့် ဥရောပမှ ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့၏ ၁၆၀၆ ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အပြီးတွင် ဩစတြေးလျအရှေ့ခြမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပိုင်နက်အဖြစ် ၁၇၇၀ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
အစကနဦးပိုင်းတွင် ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ မှ အစပြု၍ နယူး ဆောက်ဝေး ကိုလိုနီဒေသသို့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတို့အား ပို့လွှတ်ရာ ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
လူဦးရေ တိုးပွားလာပြီး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိ လာသည်နှင့်အမျှ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော ရေမြေခြား ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၅ တိုင်းကို ထပ်မံ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်
တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်
ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်
မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်
ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်
အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်
ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်
ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်
၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်
ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်
တရားစီရင်ရေး အာဏာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်
တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်
အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်
သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ‌ ‌ဟောက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်
၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်
ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်
လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်
တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်
ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်
လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
အဓိကဆောင်ပါး - ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်
၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်
အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား  တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်
နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်
ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်
နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်
၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်
တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်
အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၁ အတွင်း၌  နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်နှင့်  ဝိတိုရိယပြည်နယ်များရှိ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ရွှေထွက်သဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ထိုကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ ရွှေတူးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပသားများအပြင် တရုတ်လူမျိုးများပါ အလုံးလိုက်အရင်းလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
လူဦးရေမှာ အချိန်ကာလ ၁၀ နှစ်အတွင်း နှစ်ဆတိုးပွားလာခဲ့သည်
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day) နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်
နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်
တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်
ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်
အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day) အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ သည် အပြာရောင်၊ အဖြူ ရောင် နှင့် အနီရောင် တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအလံဖြစ်သည်
အဆိုပါအလံတွင် အရေးကြီးသောအပိုင်း သုံးခုပါဝင်သည်
အလံ၏ဘယ်ဘက်ထိပ်ေထာင့်တွင် ယူနီယံဂျက် (Union Jack) ဟုလူသိများသော ဂရိတ်ဗြိတိန် အလံကို ပုံတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းတွေ့ရမှာဖြစ်သည်
ထို ယူနီယံဂျက် အလံပုံပါဝင်ရခြင်းမှာ ဩစတြေးလျတိုက်ကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အခြေချမှု သမိုင်းကို ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်
ယူနီယံဂျက်အလံ အောက်တည့်တည့်တွင် ဓနသဟာယ ကို ကိုယ်စားပြုသော ကြယ်ပွင့် (Commonwealth Star) ရှိသည်
အစောပိုင်းတွင်  ၎င်းကြယ်ပွင့်မှာ အစွန်း ၆ ခုသာပါရှိ၍ ထိုအစွန်းတစ်ခုစီသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်မြေ ခြောက်ခု (နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၊ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး နှင့် တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်) ကိုကိုယ်စားပြုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုးချဲ့ ကိုလိုနီ  ပါပူအာနယူးဂီနီ(Papua New Guinea) အပါအဝင်  ကြယ်ပွင့် အစွန်း ၇ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်လည်း ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရယူကာ လွတ်လပ်ပြီးသောနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
အလံ၏ ညာဘက်တွင် ကောင်းကင် တောင်ဘက်အရပ်တွင် မြင်ရနိုင်သော တောင်ပိုင်းကြယ်စု (Southern Cross) ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထို တောင်းပိုင်းကြယ်စုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့စဉ်ကတည်း ကောင်းကင်၌ ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြယ်ပွင့်လေးပွင့်တွင်  ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ အသိမှတ်ပြုထားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလေးရပ်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း (justice)၊ အမြော်အမြင်ကောင်းရှိခြင်း (prudence)၊ သီလ သမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း  (temperance) နှင့် စိတ္တခွန်အားဗလကောင်းခြင်း (fortitude)တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်
၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းသည် အနက်ရောင်ဖြစ်၍ ထိုအနက်ရောင်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးများအား ကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းတွင် အနီရောင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်သာမက အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ရာ ဝိညာဉ်လောက နှင့် သူတို့ နေထိုင်ရာ ကုန်းမြေနီများ၏ ဆက်နွယ်မူကိုဖော်ကြူးထားသည်
အလံ၏အလယ်တည့်တည့်တွင် အဝါရောင်စက်ဝိုင်းရှိသည်
ထိုစက်ဝိုင်းအဝါသည် 'နေ' ကိုကိုယ်စားပြုသည်
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်
အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်နှင့်အောက်ဘက်တွင် အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် စိမ်းစိုသော ကုန်းမြေကိုကိုယ်စားပြုသည်
ထို အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုကြား အလယ်တည့်တည့်တွင် အပြာရောင် နောက်ခံမှာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်း အစိမ်းရောင်နှင့် အပြာရောင် စပ်ကြား အပေါ်အောက်နှစ်ခုတွင် အနက်ရောင်မျဉ်းကြောင်းနှစ်ကြောင်းသည်  တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားကိုကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အလယ်တည့်တည့် အပြာရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ကချေသည်၏ အဖြူရောင် ဦးခေါင်းဆင်ယဉ်ထုံးတစ်ခုရှိ၍၊ ထိုသင်္ကေတသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတ ကြားတွင်ရှိသော ကြယ်ဖြူပွင့်၏ အစွန်းများသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားရှိ ကျွန်းစုများကို ကိုယ်စားပြုသည်
အဖြူရောင်သည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်
ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလယ်တည့်တည့်တွင်ရှိသော ဒိုင်းသည် ပြည်နယ်ခြောက်ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု စည်းရုံးရေး ကို ကိုယ်စားပြုသည်
ထိုဒိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) တစ်ကောင် နှင့် အီမျူးငှက် (Emu) တစ်ေကာင်ပါဝင်သည်
သားပိုက်ကောင် သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မူလဇာတိဖွားသဘာဝ၏ ရင်သွေးငယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အီမျူးငှက်သည်လည်း ၎င်းနည်းတူ မူလကတည်း ရှိနေခဲ့ကြသောတောရိုင်းသတ္တဝါလေးများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ပုံတွင်မြင်ရသည့်အတိုင်း ဒိုင်း အပေါ်တည့်တည့်တွင် ရွှေရောင် ဓနသဟာယ ကြယ်ပွင့်တစ်ပွင့်ပါဝင်သည်
အားလုံး၏နောက်ဘက်တွင် နောက်ခံအနေဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုထားသော 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းပုံ ကိုလည်းထည့်သွင်းထားသည်
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်
ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ငတုံအနော်ရထာ သည် ရခိုင်ပြည် မြောက်ဦးနေပြည်တော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်ဖြစ်သည်
ထီးနန်းသက် ၁၅ ရက်သာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ဘုရင်များ အနက် နန်းသက်အတိုဆုံး ဖြစ်သည်
ဆင်ကူးရွာ'(အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ ကမြောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မစ်တယ်လ် နရရန် မစ်တယ်လ် သည် ရာဇဌာနီ ၌ ၁၉၅၀ ဇွန် ၁၅ နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ လူမျိုး၊ သံမဏိလုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တယောက် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သံမဏိထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော Arcelorမစ်တယ်လ် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အလုပ်အမှုဆောင်အရာရှိ တာဝန်ကို လုပ်ကိုင်နေသူ ဖြစ်သည်
အမေရိကန် ဒေါ်လာ၂၈.၇ ဘီလီယံ (သို့မဟုတ်) ပေါင် ၁၉.၃ ဘီလီယံပိုင်ဆိုင်ပြီး ၂၀၁၀ ဇူလိုင် စာရင်းအရ ဥရောပတွင် အချမ်းသာဆုံးနှင့် ကမ္ဘ့နံပါတ် ၅ အချမ်းသာဆုံး ဖြစ်သည်
Financial Times Magazine မှ မစ်တယ်လ် အား ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွက် ‘အတော်ဆုံး သူ’ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ မေတွင် Time Magazine ၏ ကမ္ဘာ့ အလွှမ်းမိုးဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ တွင် တယောက်အပါအဝင် အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
သူသည်အိန္ဒိယဝန်ကြီးချုပ်၏နိုင်ငံခြားရောက်အိန္ဒိယနိုင်ငံသားများ၏ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအကြံပေးအဖွဲ့အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီ မှ အဖွဲ့ဝင်တယောက် ဖြစ်ပြီး Goldman Sachs, EADS နှင့် ICICI Bank တို့တွင် non-executive director အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
လက်ရှိ တွင် ကမ္ဘာ့သံမဏိ အဖွဲ့အစည်း ၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
မစ်တယ်လ် သည် ကာဇတ်စတန် နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ် နှံမှု အကြံပေးအဖွဲ့၊ တောင်အာဖရိကနိုင်ငံ နိုင်ငံတကာရင်းနှီးမြုပ်နှံမှု အကြံပေး အဖွဲ့၊ ကမ္ဘာစီးပွားရေး ဆွေး နွေးပွဲ ၏ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေး အကြံပေးအဖွဲ့ စသည်တို့တွင် အဖွဲ့ ဝင်ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတကာ သံ နှင့် သံမဏိ အဖွဲ့မှ အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်တယောက် အဖြစ်လဲတာဝန်ထမ်း ဆောင်လျက်ရှိသည်
သူသည် St.Xavier ကောလိပ်၊ Calcutta Alumni အစည်းအရုံး၊ London Chapter တို့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော Kellogg စီမံခန့်ခွဲမှုကျောင်း၌ အကြံပေး ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
India နိုင်ငံ Rajasthan ဒေသ ရှိ Churu, Sadulpur Village တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်
Lakshmi Nivas မစ်တယ်လ် ကို Rajasthan ရှိ Marwari စီးပွားရေးမိသားစုဝင် တယောက်အဖြစ် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် ကြွယ်ဝသော သံမဏိလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သူ အိန္ဒိယလူမျိုး မိသားစု မွေးဖွားလာခဲ့ပြီး သူ ၏ ဖခင်မှာ Nippon Denro Ispat သံမဏိလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နေသူ၊ Mohan Lal မစ်တယ်လ် ဖြစ်သည်
Nagpur ရှိ သံမဏိအလွှာ အအေးခံသည့်စက်ရုံ နှင့် Pune အနီးတွင် တည်ဆောက်ထားသော သတ္တုစပ် သံမဏိပြုလုပ်သည့် စက်ရုံများမှာ ၁၉၉၀ နှစ်များအထိ သူ၏ မိသားစုက အဓိက ပိုင်ဆိုင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်
အခုအခါ Mumbai အနီးရှိ ပေါင်းစပ်သံမဏိ ထုတ်လုပ်သည့်စက်ရုံကြီးတရုံ အပါအဝင် မိသားစုလုပ်ငန်း များကို Lakshmi ၏ ညီအစ်ကိုများဖြစ်ကြသော Pramod နှင့် Vinod တို့လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော်လည်း Lakshmi က သူတို့နှင့် အတူပူးပေါင်း လုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိပေ
မစ်တယ်လ် က အိန္ဒိယရှိ သူမိသားစုလုပ်ကိုင်လျက်ရှိသော သံမဏိလုပ်ငန်းတွင် စတင်ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်
၁၉၇၆ တွင် သံမဏိလုပ်ငန်းကို မိသားစုကိုယ်ပိုင်လုပ်ငန်းအဖြစ် စတင်ထူထောင် လုပ်ကိုင်သောအခါ အင်ဒိုနီးရှားရှိ ချုံးချုံးကျနေသည့် စက်ရုံများကို လိုက်လံဝယ်ယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားလုပ်ငန်းများကို စတင် ခဲ့သည်
သိပ်မကြာခင်မှာပင် ကြွယ်ဝချမ်းသာသော ငွေတိုးချေးစားသူ ၏ သမီးဖြစ်သူ Usha ကို လက်ထပ်ခဲ့သည်
၁၉၇၆ တွင် သူ့အဖေ၊ အမေ၊ အကို တို့နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် သူ့ကိုယ်ပိုင် LMN Group ကို ခွဲထွက် ၍ တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
မစ်တယ်လ် Steel Company သည် တစ်ကမ္ဘာလုံးအတွက် သံမဏိ ထုတ်လုပ်သည့်လုပ်ငန်းအဖြစ် နိုင်ငံပေါင်း ၁၄ နိုင်ငံတွင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
မစ်တယ်လ် သည် ပေါင်းစပ်သံမဏိစက်ရုံ အသေးစားများဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် နှင့် သံမဏိထုတ်လုပ်ရာတွင် သံ (သို့ မဟုတ်) DRI ကို အစားထိုးပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းမှ လျှော့ချထုတ်လုပ်ခြင်း ၏ အသုံးဝင်ပုံကို ရှေ့ ဆောင်လမ်းပြခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ သံမဏိလုပ်ငန်း၏ ခိုင်ခံတောင့်တင်းအောင် ပြုလုပ်သည့် နည်းစနစ်ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
မစ်တယ်လ် Steel သည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သံမဏိ တန် ၄၂.၁ သန်းထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး အကျိုးအမြတ် ဒေါ်လာ ၂၂ ဘီလီယံ ရရှိခဲ့သည့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သံမဏိ ထုတ်လုပ်သည့် ကုမ္ပဏီ တခုဖြစ်သည်
Fotune Magazine မှချီးမြှင့်သည် “European Bussinessman of the Year 2004” နှင့် ၁၉၉၆ တွင် New Steel မှ ချီးမြှင့်သည့် ‘ Steelmaker of the Year” ဆု တို့ကိုရရိခဲ့သည်
၁၉၉၈ တွင် ထူးချွန်ပြောင် မြောက်သော စိတ်ကူး၊ အမြင်ရှိမှု၊ စီးပွားရေးစွမ်းဆောင်မှု၊ ခေါင်းဆောင်မှု နှင့် ကမ္ဘာ့ သံမဏိ လုပ်ငန်း တိုးတက် အောင် မြင်အောင်လုပ်ဆောင်နိုင်မှုတို့ အတွက် သတ္တုတွင်းထွက်ဈေးကွက်အဖွဲ့မှ ပေးအပ်သော Willy Korf Steel Vision Award ဆု နှင့် PaineWeber မှ World Steel Dyanmics ဆုတို့ကို လက်ခံ ရရှိ ခဲ့သည်
၂၀၀၂ တွင် နိုင်ငံရေးအရ နာမည်ပျက်မည့် ကိစ္စတစ်ခုကို ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် တိုနီဘလဲ နှင့်အတူ ပြုလုပ်ခဲ့ သည်
Labour Party သို့လှူဒါန်းမှုတခု ပြုလုပ်ခဲ့သောကြောင့် တိုနီဘလဲ၏ ကြားဝင်ဖြန်ဖြေရေးအဖွဲ့က စီးပွားရေး အရောင်းအဝယ်ကိစ္စတစ်ခုတွင် မစ်တယ်လ် အား မျက်နှာသာပေးခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် Labour Party သို့ ပေါင် ၂ သန်း လှူဒါန်းကြောင်းကြေညာခဲ့သည်
သူ့ ၏ ဇာတိမြေ တွင် လည်း ကုသိုလ်ဖြစ်လှူဒါန်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အဖေမှာ Mohan Lal မစ်တယ်လ် ဖြစ်ပြီး သူ့အစ်ကိုမှာ Pramod မစ်တယ်လ် ဖြစ်သည်
သား Aditya မစ်တယ်လ် မှာ Arcelorမစ်တယ်လ် ၏ ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အရာရှိ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပြီး သမီးမှာ Vanisha မစ်တယ်လ် ဖြစ်သည်
ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် အလုပ်အမှုဆောင်အရာရှိ Lakshmi မစ်တယ်လ် ဦးဆောင်သော Arcelorမစ်တယ်လ် Company သည် ပေါင် ၁၉.၁ သန်းအကုန်အကျခံပြုလုပ်မည့် အစီအစဉ်တခုသို့ ပေါင် ၁၆ သန်း လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ကျန် ပေါင် ၃.၁ သန်းကို London Development Agency မှလှူဒါန်းခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို သတ္တုကိုသွန်းလုပ်ပြီး ဆောက်လုပ်ထားလက်ရာမျိုးသည် မျက်မှောက်ခေတ် အိုလံပစ်ပွဲတော်များ အတွက် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်သော အခမ်းနားဆုံး အနုပညာအလုပ်မျိုးဖြစ်ပြီး အရေးကြီးသည့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ရင်းနှီး မြုပ်နှံမှုမျိုးကို ကိုယ်စားပြုရုံ သာမက ရေရှည်မှာ အရှေ့လန်ဒန် ကို ပိုမိုတိုးတက်လာစေရန် အရေးကြီးသည့် ဘဏ္ဍာရေးအထောက်အပံ့တခု အနေဖြင့်လည်း ဖြစ်ပေါ်လာစေမည်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အနုပညာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သော The Arcelorမစ်တယ်လ် Orbit မှ ခေတ်မီဆန်းပြား သော နောက်ဆုံးပေါ် အနုပညာ နှင့် ဗိသုကာ နည်းစနစ်များကို အသုံးပြုထားပြီး Acerlorမစ်တယ်လ် မှ သံမဏိ နဲ့ဆောက်လုပ်ထားလက်ရာ တခုဖြစ်သည်
သံမဏိပိုက်ထဲမှာ လည်နေသော မှန်ကူကွက်များသည် သတ္တုကို သွန်းလုပ်သည့် ပညာရပ်နဲ့ဆောက်လုပ်ထားပြီး အိုလံပစ် ပန်းခြံတခုလုံးနဲ့ လန်ဒန် skyline ကို အထူးတည် ဆောက်ထားတဲ့ ရူခင်းကြည့်တဲ့နေရာကနေ လုံးဝမတူညီတဲ့ မြင်ကွင်းတွေနဲ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်
၂၀၁၀ Forbes Magazine မှ ဖော်ပြချက်အရ သူ ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၈.၇ ဘီလီယံဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၅ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကထက်စာလျင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၉ ဘီလီယံ ပိုများလာပြီး ယမန်နှစ်ကထက် အဆင့် ၃ ဆင့် တက်လာခဲ့သည်
၂၀၀၉ Forbes စာရင်းအရ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၉.၃ ဘီလီယံပိုင်ဆိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၈ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ Forbes စာရင်းအရ ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၄ အချမ်းသာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၊ အာရှတိုက်တွင် အချမ်းသာဆုံး ( ၂၀၀၄ ကမ္ဘာ နံပါတ် ၆၁ အချမ်းသာဆုံး ) ဖြစ်ပြီး အရင် တနှစ်ကထက် တဆင့် တက်လာခြင်းဖြစ်သည်
မစ်တယ်လ် မိသားစု သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သံမဏိ ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ArcelorMittal တွင် ရှယ်ယာအများဆုံး ပိုင်ဆိုင်သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ကြေးတံဆိပ်နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ငွေတံဆိပ် ရရှိခဲ့ပြီး နောက်တွင်ကမ္ဘာ့အဆင့်မှီ အလားအလာရှိသော အိန္ဒိယအားကစားသမား ၁၀ ဦးကို ထောက်ပံလေ့ကျင့် သင်ကြားပေးနိုင်သော မစ်တယ်လ် Champions Trust ကိုတည်ထောင်ရန် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၉ သန်း လှူဒါန်း ခဲ့သည်
မစ်တယ်လ် သည် ၂၀၀၈ အိုလံပစ် တဦးချင်း သေနတ်ပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုံး ရွှေတံဆိပ်ဆွတ်ခူးခဲ့သူ Abhinav Bindra ကို အိန္ဒိယ ငွေ ၁၅ သန်း ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဗြိတိန် ပရဟိတ အဖွဲ့အစည်း Comic Relief အတွက် ၂၀၀၇ တွင် လှူဒါန်းရန် ပေါင် ၁ သန်းနီးပါး ကို BBC မှ ကျော်ကြားသူတို့အကြောင်း ရိုက်ကူးသည့် အထူးအစီအစဉ် တစ်ခုဖြစ်သော The Apprentice မှတဆင့် မတည် လှူဒါန်းခဲ့သည်
ArcelorMittal ကုမ္ပဏီသည် ယုံကြည်စိတ်ချရပြီး ဒဏ်ခံနိုင်သည့် သံမဏိ ထုတ်လုပ်ရန် အတွက်ရေးဆွဲထားသော အလွန်စိတ်လှုပ်ရှားဖွယ် CRS Program ကို လည်း စီစဉ်လျက် ရှိ သည်
AcerlorMittal Company သည် AcerlorMittal Foundation ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး AcerlorMittal Company တည်ရှိသည့် နိုင်ငံတိုင်းတွင် မတူညီသော အကျိုးပြု လုပ်ငန်းပေါင်းများစွာကို ထောက်ပံကူညီခဲ့သည်
လက်ရှ်မီ မီတဲလ် သည် အား ပိုလန်၏အကြီးမားဆုံးသော သံမဏိ လုပ်ငန်းအုပ်စုကြီးအား ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုရေးနှင့်ပက်သက်၍ ပိုလန်အာဏာပိုင်များအား ဝင်ရောက်ခြယ်လှယ်နိုင်ရန် Marek Dochnal အား အကြံပေးအဖြစ် အောင်မြင်စွာ ခန့်ထားနိုင်ခဲ့သည်
Dochnal သည် နောက်ပိုင်းတွင် ပိုလန်အာဏာပိုင်များ၏ လာဘ်စားမှုအတွက် အဖမ်းခံရသည်
ထိုလာဘ်စားမှုမှာ ရုရှားအေးဂျင့်များကိုယ်စား ပြုလုပ်သော သီးခြားကိစ္စရပ်တစ်ခုအတွက် ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ပိုလန် အစိုးရမှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်နှင့်ပက်သက်၍ Arcelor Mittal နှင့် ပြန်လည်ညှိုနှိုင်းလိုကြောင်း ပြောခဲ့သည်
မစ်တယ်လ်၏ မိုင်းတွင်းများတွင် လူအသေအပျောက်များ အများအပြား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် သူ၏ အောက်ခြေမိုင်းတွင်း အလုပ်သမားများ၏ အခြေအနေနှင့်ပက်သက်၍ ဝန်ထမ်းများ၏ စွပ်စွဲဝေဖန်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ အတွင်းတွင် Kazakhstan ရှိသူ၏ မိုင်းတွင်းများတွင် ဓာတ်ငွေ့အချက်ပြကိရိယာ မှားယွင်းမှုကြောင့် မိုင်းတွင်းပေါက်ကွဲမှုများဖြစ်ပွားပြီး အလုပ်သမား ၂၃ ယောက် သေဆုံးသွားခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် Adam Price ၏ Plaid Parliament မှ တဆင့် ပေါ်သွားသော မစ်တယ်လ် Affair တွင် UK ၏ ဝန်ကြီးချူပ် တိုနီ ဘလဲ နှင့် မစ်တယ်လ် တို့၏ အချိတ်အဆက်ကြောင့် အငြင်းပွားမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
“နိုင်ငံရေးအတင်းအဖျင်းစကား” သို့မဟုတ် “ဝင်ရောက်ခြယ်လှယ်ခြင်း ကိစ္စရပ်အတွက် တန်ကြေး” ဟူ၍ နာမည်ကြီးသော အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မစ်တယ်လ် ၏ ဒက်ချ် အင်ဒီးစ် တွင် မှတ်ပုံတင်ထားပြီး၊ သူ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုသိန်းပေါင်းအနက် ၁% ထက် မပိုသော ထိန်းသိမ်းခြင်းသာရှိသည့် LNM သံမဏိ ကုမ္ပဏီ နှင့် UK ၌ အလုပ်လုပ်ပေးသော ဝန်ထမ်းအချို့ ပေါင်း၍ ရိုမေးနီးယား နိုင်ငံပိုင် စတီးလ် စက်ရုံ ကိုဝယ်ယူသည့် ဘလဲ၏ အကူအညီကိစ္စတွင် လိုအပ်သော ငွေကြေးပမာဏ ကို ပေးချေနိုင်ခဲ့သည်
ကော်ပီအနေဖြင့် Price ရယူနိုင်ခဲ့သည့် ဘလဲ ၏ ရိုမေးနီးယားအစိုးရထံသို့ပေးစာတွင် လုပ်ငန်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုရေး ကိစ္စများနှင့် မစ်တယ်လ် နှင့်အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်သော ကိစ္စရပ်များသည် ရိုမေးနီးယားနိုင်ငံ အတွက် ဥရောပ နိုင်ငံများ အသင်း ( European Union )သို့ ဝင်ရောက်ရေးကို ချောမွေ့စေနိုင်မည်ဟု အရိပ်အမြွက် ပြောခဲ့သည်
အဆိုပါ စာ၌ ဘလဲ လတ်မှတ်ထိုးခါနီးအချိန်တွင်မှ ဖြုတ်လိုက်သော စာပိုဒ်တစ်ပိုဒ် ပါရှိပြီး ထိုစာပိုဒ်တွင် မစ်တယ်လ် အား “အဆွေတော်” ဟု ဖော်ပြသုံးနှုန်းထားသည်
မကြာသေးမီကပင် English Barclays Premiership Clubs အသင်းများဖြစ်ကြသော Wigan နှင့် Everton အသင်းများကို အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရန် ကြိုးစားသူများကြားတွင် အဓိက ပြိုင်ဘက်တယောက်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်
၂၀၀၇ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် မစ်တယ်လ် မိသားစုက Queen Park Rangers ဘောလုံးအသင်း ၏ ရှယ်ယာ ၂၀% ကို Flavio Briatore နှင့်မစ်တယ်လ် ၏ သူငယ်ချင်း ဖြစ်သူ Bernie Ecclestone တို့နှင့် ဆက်သွယ် ဝယ် ယူခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
သားမက်ဖြစ်သူ Amit Bhatia က ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများ ပြုလုပ်ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ၏ ဒါရိုက်တာရာထူး ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးလောကတွင် အကြီးအကျယ် ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပြုလုပ်ပြီး ကိုယ်ပိုင်ချမ်းသာကြွယ်ဝမှုကို တိုးပွားလာအောင် ပြုလုပ်ပြီး၊ အခြားသော ပြည်သူ့အကျိုးပြုလုပ်ငန်းတွေလည်း လုပ်တဲ့ Roman Abramovich တို့ကဲ့သို လူတွေကို အတုယူပြီး အောင်မြင်မှုအတွက် ယှဉ်ပြိုင်အားထုတ်နေကြသော ကလပ်အသင်းများတွင် ပေါင်းစပ်ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုပြုလုပ်ရန် အကြံရရှိခဲ့ သည်
၂၀၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉ တွင် Flavio Briatore သည် QPR Company ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး သူ ပိုင်ဆိုင်သည့် ရှယ်ယာများ အားလုံးကို မစ်တယ်လ် ထံသို့ရောင်းချထားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မစ်တယ်လ် သည် ရှယ်ယာ အများဆုံး တဦးတည်းပိုင်ဆိုင်သူ ဖြစ်လာခဲ့သည်
မစ်တယ်လ် သည် Cork ရှိ အိုင်ယာလန် သံမဏိစက်ရုံတရုံကို အစိုးရထံမှ မဆိုစလောက်တန်ဖိုးဖြစ်သော ၁ ပေါင် ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်
၃ နှစ်ခန့်ကြာပြီးနောက် ၂၀၀၁ တွင် ထိုစက်ရုံကိုပိတ်ခဲ့ပြီး လူပေါင်း ၄၀၀ ခန့်အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစက်ရုံသည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းစေမှုနှင့် ပက်သက်ပြီး အပြစ်တင် ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
အစိုးရက ဗဟိုတရားရုံးတွင် မစ်တယ်လ် အား Cork Harbour ကို သန့်ရှင်းရေးလုပ်ရာတွင် ကုန်ကျမည့် ငွေကို ပေးလျော်ရန် တရား စွဲဆိုခဲ့သည်
သို့ရာတွင် မအောင်မြင်ပေ
Cork Harbour အား သန့်ရှင်းရေး လုပ် ရာတွင် ယူရိုငွေ သန်း 70 ခန့်ကုန်ကျမည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
လက်ရှိတွင် Kensington, London နေထိုင်လျက် ရှိသည်
သူ့၏ 18 – 19 Kenosington Palace Gardens ရှိ နေအိမ်မှာ Formula One သူဌေး Bernie Ecclestone ထံမှ ပေါင် ၅၇ သန်း ( အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁၂၈ သန်း ) ပေး၍ ၂၀၀၄ ခုနှစ်က ဝယ်ယူထားခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်က ကမ္ဘာ့ဈေးအကြီးဆုံး အိမ်တလုံး ဖြစ် သည်
Taj Mahal ကိုဆောက်လုပ်ထားသော စကျင်ကျောက်နှင့် တပုံစံတည်း တူသော ကျောက်ကိုမှာယူပြီး Kensington, London ရှိ မစ်တယ်လ် ၏ အိမ်ကို အလှဆင်ထားခြင်းဖြစ်သည်
အလွန်တရာ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှုကို ပြဆိုသောအားဖြင့် " Taj မစ်တယ်လ်"ရည်ညွန်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်
အိပ်ခန်း ၁၂ ခန်း၊ ရေကူးကန် ၁ ကန် နှင့် ကား အစီး ၂၀ ရပ်နားနိုင်လောက်အောင် ကျယ်ဝန်းသော ကားရပ်နား ရန် နေရာလဲ ပါရှိသည်
သူ ၏ သားဖြစ်သူ Aditya မစ်တယ်လ် နေထိုင်ရန် အတွက် သူဌေး Noam Gottesman ပိုင်ဆိုင်သော No.6, Palace Greens, Kensington Gardens အိမ်ကို ပေါင် ၁၁၇ သန်း ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၈ တွင် ဖိလစ်ပိုင် သံရုံးအဖြစ် အသုံးပြုထားသော No.9a, Palace Greens, Kensington Gardens ကို ပေါင် သန်း ၇၀ ဖြင့် သမီးဖြစ်သူ ဗန်နီရှာ မစ်တယ်လ် Bhatia အတွက် ဝယ်ယူပေးခဲ့သည်
Kensington Palace Garden ၏ ဘီလီယံနာများ နေထိုင်သည့် နေရာတွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သော အိမ် ၃ လုံး ခန့်ပိုင်ဆိုင်ပြီး စုစုပေါင်း ပေါင် သန်း ၅၀၀ ခန့်တန်ဖိုးရှိသည်
သန်းကြွယ်သူဌေးများ နေထိုင်သော Summer Palace ခေါ် No. 46B, The Bishops Avenue ကိုလဲပိုင်ဆိုင် ပြီး ပေါင် သန်း ၄၀ ဖြင့် ရောင်းချရန် ဈေးခေါ်ထားသည်
၂၀၀၅ တွင် Aurangzeb Road, No.22 မှ ကိုလိုနီခေတ် တစ်ထပ်တိုက်ပုံစံ အိမ်တလုံး ကို ဒေါ်လာ ၇.၅ သန်းဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့ပြီး ပြန်လည်ပြင်ဆင် ဆောက်လုပ်လျက် ရှိသည်
ထိုနေရာမှာ India, New Delhi ရှိ ဈေးအကြီး ဆုံးမြို့တစ်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး သံရုံးများ၊ သန်းကြွယ် သူဌေးများ အများဆုံးရှိသည်
၂၀၁၀ : ကာဇတ်စတန် သမ္မတနိုင်ငံအား တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးစေရန်အတွက် ရည်ရွယ်ပြီး သူ၏လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် ကာဇတ်စတန်နိုင်ငံ ၏ အမြင့်ဆုံးသော နိုင်ငံသားဆု Dostyk – 1 ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
၂၀၀၈ : Mr. မစ်တယ်လ် သည် ၂၀၀၈ ဇွန်လကတည်းက Goldman Sachs ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၇ : အိန္ဒိယ သမ္မတမှ နိုင်ငံဂုဏ်ဆောင် ဒုတိယအဆင့် Padma Vibhushan ဆုကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ : “Dwight D. Eisenhower Global Leadership Award”, စပိန် မှ “Grand Cross of Civil Merit” ဆု နှင့်“ Fellowship from King’s College” ဆုတို့ရရှိခဲ့သည်
၂၀၀၆ : Financial Times မှ Person of the year 2006 နှင့် Time Magazine မှ International Newsmaker of the year တို့ကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ : Fortune Magazine မှ European Businessman of the Year ဆုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ : PaineWeber’s World Steel Dynamics ဆု နှင့် American Metal Market မှ ချီးမြှင့်သော Willy Korf Steel Vision Award တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၆ : New Steel မှ ချီးမြှင့်သော Steelmaker of the Year ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
မုန်လာဥနီပင်သည် ကီနိုပိုဒီအေးစီအီး(Chenopodiaceae; ယခုအခါတွင် Amaranthaceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဗီတာဗားလဂါးရစ်(Beta vulgaris) ဖြစ်သည်
မုန်လာဥနီဟု ခေါ်သော်လည်း မုန်လာဥ၊ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ ပန်းမုန်လာ၊ မုန်ညင်း စသည်တို့နှင့် မျိုးရင်းချင်း မတူသည့်ပြင် မုန်လာဥဝါနှင့်လည်း မျိုးရင်းချင်း မတူချေ
မုန်လာဥနီပင်သည် မူလက ကက်စပျန်ပင်လယ် ဒေသတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်
ရှေးနှစ်ပေါင်းနှစ်ထောင်လောက်ကတည်းက ယင်းကို လူတို့သည် အစာအဖြစ် စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်
မုန်လာဥနီပင်၏ အဖြူရွက်စိမ်းကြီးများသည်ထူ၍ အရည်ရွှမ်း၏
ဥများမှာ အဖြူမှ အနီရင့်ရင့်ထိ အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသည်
အချို့ ဥများမှာ ဘောလုံးကဲ့သို့ လုံး၍ အချို့မှာကျင်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျော ရှိလေသည်
မုန်လာဥနီပင်သည် ၂ နှစ်ခံ ပင်မျိုးဖြစ်၍ ၂ နှစ်၊ သို့မဟုတ် ၂ ရာသီ အသက်ရှင်နေသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်
အစေ့များကို စိုက်ပျိုးပြီးသည်နောက် ရက်ပေါင်း ၇ဝ အတွင်းတွင်ဥများကို စားနိုင်သည်
မုန်လာဥနီပင်များကို အပင်စာသိုမှီးထားသောအမြစ် (ဥ) များအတွက် စိုက်ပျိုးကြရာ၊ ဥများမထိမနာအောင် ပြောင်းရွှေ့စိုက်ရန် မဖြစ်နိုင်သဖြင့် စိုက်ခင်းများကိုကောင်းစွာဂရုစိုက်၍ ပြုပြင်ရလေသည်
မြေဩဇာကောင်းသော မြေနုမြေပွများ၌ ကောင်းစွာ ဖြစ်ထွန်းကြသည်
ဤမုန်လာဥနီ၏ မျိုးစေ့ကို မစိုက်ပျိုးမီ ရေနွေးတွင် နာရီ အနည်းငယ် စိမ်ထားပြီးမှ စိုက်ပါက ရိုးရိုးစိုက်သည်ထက် ပို၍ မြန်စွာပေါက်သည်
ဥများကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းစေရန် တစ်တန်းနှင့်တစ်တန်း ၉ လက်မမှ ၁၂ လက်မအထိ ခွာပြီးလျှင် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်လည်း ၆ လက်မအထိ ကွာအောင်စိုက်၍အပင်ညံ့များကို နုတ်ပေးရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မုန်လာဥနီပင်များကို ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင် တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့်သာ စိုက်ပျိုးကြသည်
အနောက်နိုင်ငံများ၌မူ ဟင်းသီးဟင်းရွက်ပင် တစ်မျိုးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ တိရစ္ဆာန်အစာအတွက်သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးကြသည်
စင်စစ် မုန်လာဥနီ အရွက်များတွင် ဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ် အမြောက်အမြား ပါရှိရာ၊ ဥမှာထက် အာဟာရဓာတ် ပို၍ များသည်
ဥများတွင်ဗီတာမင်ဓာတ်အနည်းငယ်သာ ပါရှိသည်
သကြားဓာတ်ပါသော မုန်လာဥနီပင် တစ်မျိုးရှိသေးသည် ယင်းကို သကြားမုန်လာဟုလည်းခေါ်ကြသည်
၁၉ ရာစုခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးများသည် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၇ မျှသာ ပါရှိသော မုန်လာဥနီမျိုးတွင် ရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ အထိ ပါရှိလာအောင် မျိုးစေ့သန့်သန့်များကို ရွေးချယ်စိုက်ပျိုးသည့်နည်းဖြင့် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်
ထိုထက် သကြားရာခိုင်နှုန်းပိုလာအောင် သကြားမုန်လာပင်များကို ပြုပြင်လျက် ရှိနေကြသည်
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် အထက်က သကြားအတွက် ကြံပင်များကိုသာ အားထားခဲ့ကြရသော်လည်း ယခုအချိန်အခါတွင် အင်္ဂလန်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံများတွင် လယ်မြေ ဧကပေါင်း ထောင်သောင်းများစွာ၌ သကြားမုန်လာပင်များကို စိုက်ပျိုးထားကြလေသည်
ထိုမုန်လာပင်များမှ သကြား တန်ချိန်ပေါင်းများစွာကို နှစ်စဉ် ရရှိလျက်ရှိသည်
ရွက်လှ မုန်လာဥနီပင်မျိုးလည်း ရှိသေးရာ၊ ခြံဥယျာဉ်များကို တန်ဆာဆင်ရန် ထိုအပင် များကို စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်
မုန်လာဥနီမှာ Daucus carota subsp. sativus (Apiaceae) လည်း အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ဤဖက်ကမ်း, သုစရိုက် ဆယ်ပါးသည် ဟိုဖက်ကမ်း ဖြစ်သည်၊ ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ သွားရောက်သောသူတို့သည် နည်းပါးကုန်၏
ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည် ဤဖက်ကမ်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)သို့သာလျှင် အဖန်ဖန် ပြေး သွားကြ၏
ကောင်းစွာ ဟောကြားတော်မူအပ်သော (လောကုတ္တရာ)တရားတော်အား လျော်စွာ ကျင့်ကုန်သောသူတို့သည် သေမင်း၏တည်ရာ (ဝဋ်တရား)ကို (ကူးတက်၍) ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ ရောက်ကုန်လတ္တံ့-အစရှိသည်ဖြင့် ပညာရှိသူများ ဆောင်ရွက် ရမည့် လုပ်ငန်းနှင့် ဗောဇ္ဈင်ပွားများပြီးသူတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ယင်းတိုက်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဆိတ်ဆင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိတ်ဆင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၉ ဦး၊ မ ၂၁၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်္သာတထွန်းရင်သည် မြန်မာသံစဉ်အမျိုးသားအဆိုရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်သာမက ပြဇာတ်မင်းသား၊ အသံဇာတ်လမ်းမင်းသား တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
အဘ ဦးဖေ အမိဒေါ်ကုလားမတို့က ဟင်္သာတမြို့ နိဗ္ဗာန်တိုက်နယ် ကျောက်အိုင်ကျေးရွာ၌ (တချို့က ယုန်တလင်းကျေးရွာ၌) ထွန်းရင်(ခ)အထွန်းကို ၁၉၄၁-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၅)ရက် (စနေနေ့)တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ငယ်အမည်မှာ အထွန်းဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ ထွန်းရင်ဖြစ်သည်
(ဦးဖေ ကွယ်လွန်ပြီး မိခင်ဖြစ်သူက နောက်အိမ်ထောင် ဆက်ပြု၍ နောက်အိမ်ထောင်နှင့် ကလေးနှစ်ယောက် ရသောကြောင့် မွေးချင်း သုံးဦးဖြစ်လာသည်
မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က ကျေးရွာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး အရွယ်ရောက်လာသည့်အခါ ဟင်္သာတမြို့ ကံလှရပ်ကွက်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်
ဟင်္သာတမြို့ နေရှင်နယ်ကျောင်း၌ အတန်းပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့ရာ ကိုးတန်းအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်
အသက် (၂ဝ) အရွယ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ရွှေဝါဆပ်ပြာစက်ရုံ၌ အလုပ်ဝင်လုပ်သည်
စက်ရုံတွင် လုပ်ကိုင်နေစဉ်အတွင်း အားလပ်သည့်အခါ မယ်ဒလင်တစ်လက်ဖြင့် ဆို၊ တီးလေ့ ရှိရာ စက်ရုံအကြီးအကဲတစ်ဦးက နှစ်သက်သဘောကျပြီး ဂီတဖြင့် ဖြစ်ထွန်းနိုင်ခြေရှိသူဟု ယူဆ၍ ဂီတစာဆို ပန်တျာ ချစ်လှိုင်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ပန်တျာချစ်လှိုင်ရေးစပ်သည့် မောင်ကြီးကြိုနေမယ်၊ ရှာတော့မယ်၊ လှည်းယဉ် ကျော့ စသည့် တေးသီချင်းများဖြင့် ရောင်းတမ်းဓာတ်ပြား လောကဝယ် နေရာရခဲ့ပြီး ဆက်တိုက်ဆိုသလိုပင် အခြားသော တေးရေးဆရာများရေးစပ်ပေးသည့် သီချင်းပေါင်းများစွာ သီဆိုခဲ့ပြန်သည်
၁၉၇ဝ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် ဟင်္သာတတေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ပြီး ကိုယ်တိုင်လည်း တေးသီချင်းများ သီဆိုရေးသားခဲ့ရာ မြန်မာအသံဓာတ်ပြား တေးများရရှိခဲ့သည်
မိသားစုကန်တော့ပွဲ မြန်မာအသံ ဓာတ်ပြားတေးထင်ရှားသည်
ဟင်္သာတထွန်းရင် ကိုယ်တိုင်ရေး တေးဖြစ်ပြီး ဟင်္သာတအောင်တင်ဝင်း၊ ရီရီချိန် တို့နှင့် တွဲဖက်သီဆိုခဲ့ရာ ထိုသီချင်းမှစတင်၍ ဟင်္သာတ ထွန်းရင်သည် အရည်အသွေးပြည့်ဝသည့် ဂီတသမားဖြစ်ကြောင်း ဝါရင့်ဂီတပညာရှင်ကြီးများက အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဂီတစာဆို ကိုခင်မောင်ဝင်း (ပျဉ်းမငုတ်တို) ရေးသားသည့် ကက်ဆက်တိပ်ခွေ ဇာတ်လမ်းပေါင်း ၄ဝ ခန့်တွင် အသံမင်းသားအဖြစ် သရုပ် ဆောင်ခဲ့ရာ တောရောမြို့ပါ အကြိုက်တွေ့ပြီး လူတိုင်း ပါးစပ်ဖျား အထူးရေပန်းစားလေတော့သည်
ထင်ရှားသည့် ဇာတ်လမ်းအချို့မှာ ပေါက်ပင်ဘာကြောင့် ကိုင်းရတယ်၊ ဗျိုင်းနားလို့ကိုင်းရတယ်၊ မုန်းချောင်းလေးခြား နေတယ်၊ လွမ်းဒီပါ၊ မောင်ဖေငယ်လို အချစ်မျိုး၊ ဇွဲကပင် ရောက် ချစ်ဧည့်သည်၊ ချစ်သော ရာမညဧကရီ၊ မေတ္တာ လှိုင်သောနေ့၊ ချစ်တောင်ပြုံး၊ ချစ်ပုပ္ပား၊ မုန်တိုင်းသံကြောင့် ဗျိုင်းလန့်ပျံသည်၊ တောင်ပံနီ လူလေး၊ ပုံတောင်မြေက လွမ်းမျက်ရည်နှင့် တေးဇာတ်လမ်းအဖြစ် ဂီတစာဆို မောင်ကြေးမုံရေးသားသော ဗိဿနိုးတေးဇာတ်လမ်းကို လည်း မာမာအေးနှင့် တွဲဖက်သီဆိုပုံဖော်ခဲ့သည်
အတွဲ အများဆုံးသော အသံမင်းသမီးများမှာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီး အကယ်ဒမီ တင်တင်နွဲ့၊ မြမြသွေးနှင့် တင်တင်ထွေးတို့ ဖြစ်သည်
မြန်မာ့အသံဓာတ်ပြားတေး၊ ရောင်းတမ်းတေးနှင့် ကတ်ဆက်တိပ်ခွေ ဇာတ်လမ်းများကြောင့် ဟင်္သာတ ထွန်းရင်သည် တိုင်းသိပြည်သိ နာမည်ကြီးအနုပညာသမား အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ရာ ၁၉၇၃ ခုနှစ်ဝန်းကျင်ခန့်တွင် နိုင်ငံကျော်ပြည်သူ့အဆိုတော် ဟင်္သာတထွန်းရင် ဂီတ ကပွဲသဘင် အမည်ဖြင့် ဇာတ်ထောင်သည်
အခြားသော ဇာတ်ကြီးများနည်းတူ အော်ပရာ၊ မြန်မာမှုတေးသံသာ၊ စတိတ်ရှိုး၊ ပြဇာတ်၊ နှစ်ပါးသွား၊ နောက်ပိုင်း ဇာတ်တော်ကြီး စသည်ဖြင့် မိုးလင်းကပြသည်
ဟင်္သာတထွန်းရင်သည် ဆံစလည်ဝဲ ကိုယ့်ချစ် သည်း ဝတ္ထုကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ ပြီး တေးရယ် ဘဝရယ် ချစ်သူရယ် ဝတ္ထုအပါ အဝင် ဝတ္ထုစာအုပ်ပေါင်း ခုနစ်အုပ်ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂ဝ၁၁ ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံ၏ မြို့ကြီးများဖြစ်သော ကွာလာလမ်ပူ၊ ပီနန်းနှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့သို့ အခြားသော ရုပ်ရှင်ဂီတပညာရှင်များနှင့်အတူ ဖျော်ဖြေရေးသွားရောက်ခဲ့သည်
၂၁-၁၁-၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်လေ၏
ဇနီးဖြစ်သူမှာ ဒေါ်စီစီစိန်ဖြစ်သည်
ဖက်ဒရယ် အက်ဖ်အမ်ကို ၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းခံရပြီး ၂ လ အကြာ၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် ထုတ်လွှင့်သည်
ဖက်ဒရယ်မူဝါဒ ဖြန့်ချိရန်နှင့် ဖက်ဒရယ် သတင်းစဉ်တို့ကို တင်ပြနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်
ထုတ်လွှင့်စတွင် စစ်ကောင်စီ၏ နှောင့်ယှက်ဟန့်တားမှုများကြောင့် ၂၄ နာရီ မလွှင့်နိုင်ခဲ့ပေ
ရန်ကုန်မြို့အတွင်းရှိ မြို့နယ်အချို့၌သာ 90.2 MHz တွင် ဖမ်းယူနားဆင်နိုင်သေးသည်
mixlr ဝဘ်စာမျက်နှာမှတစ်ဆင့် အင်တာနက်ဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးနားထောင်နိုင်သည်
ဦးဗကလေးသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်အေးပုံတို့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သံတွဲဟိုက်စကူးကျောင်းမှ အခြေခံပညာအထက် တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် စစ်ကြိုခေတ် နောက်ဆုံးကာလတွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဗိသုကာဦးသာထွန်း၊ ဆရာဆောင်၊ ဦးဗကြည်၊ ဦးဟိန်စွန်း၊ ဦးအုန်းလွင်၊ ဦးစံဝင်းအစရှိသော ပန်းချီကာတွန်းပညာရှင်များ နှင့်အတူ ပန်းချီကာတွန်းများ ရေးဆွဲ ခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ဦးနုရေးသော လူထုအောင်သံပြဇာတ် ကို သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆွဲ၍ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ ဆေးရောင်စုံ စာမျက်နှာ အချောဖြင့် ထုတ်ဝေပေးသဖြင့် လူထုအောင်သံဖြင့်ပင် ဦးဗကလေးကား နာမည်ကြီးခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ကာတွန်းဆရာ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
သူရိယ၊ ရန်ကုန်၊ တိုးတက်ရေးသတင်း စာများနှင့် ဒီးဒုတ်ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဂျာနယ်နှင့် အခြားဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းများတို့တွင် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်‎များ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် ကလေးသတင်းစာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျဘားမား ညွန့်မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် အဝီစိသံစုံသွင်း မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင်ကား၊ ဘုန်းဝင်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ဖိုးလနတ်သား၊ ဒိုင်းမွန်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် သဌေးမင်း၊ ရွှေခြင်္သေ့ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ကော်ဇောပျံ၊ ဘီပီအိုင်ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် အိမ်ရှင်မ၊ ဒို့ရန်သူ ဆေးရောင်စုံ အသံထွက်ကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်
လုံးချင်းဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကာတွန်း၊ ပုံပြင် အမျိုးပေါင်း ၁၂ဝ ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် မနီလာတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သော လူထုအောင်သံ ဆေးရောင်စုံကာတွန်း စာအုပ် မှာ အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
ကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဗကလေးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့က ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ အောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ပန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၇၇ ဦး၊ မ ၂၆၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ချင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatchin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားဟွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၂ ဦး၊ မ ၁၁၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ချန်ရည်စိန် (တရုတ်: 陳孺性) (၁၉၂၄-၂၀၀၅) သည် တရုတ်သွေးနှော မြန်မာလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် တရုတ်-မြန်မာဆက်ဆံရေးကို အထူးပြုလေ့လာခဲ့သည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ရက်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဖျာပုံမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဘိုးဘေးများမှာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ကွမ်တုံပြည်နယ်မှ မြန်မာသို့ ကူးပြောင်းလာသူများ ဖြစ်ပြီး ရည်စိန်မှာ စတုတ္ထမျိုးဆက် ဖြစ်သည်
ဗမာစာ၊ တရုတ်စာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာတို့ကို ပိုင်နိုင်သောကြောင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် စည်သူ ဦးကောင်း ခေါင်းဆောင်ဖွဲ့စည်းသည့် မြန်မာ့သမိုင်းကော်မရှင်တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်စေရသည်
စတင်ဖွဲ့စည်းသည်မှစ၍ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိပင် ဖြစ်သည်
အသက် (၁၇) နှစ်အရွယ်၌ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း လီဒိုလမ်းဖောက်လုပ်ရာတွင် မဟာမိတ်တပ်များအတွက် စကားပြန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်
စစ်ပြီးသော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အရှေ့တိုင်းဘာသာနှင့် သမိုင်းဘာသာတို့တွင် နည်းပြလုပ်ကာ သမိုင်းသုတေသီဘဝကို ခံယူလိုက်သည်
ရန်ကုန်နိုင်ငံခြားဘာသာတက္ကသိုလ်၏ အကြံပေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူခဲ့သေးသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၃ ရက်တွင် တိုင်ပေ၌ ကွယ်လွန်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာတွင် ဦးရည်စိန်ပြုစုခဲ့သော စာတမ်းများကို "ဦးရည်စိန်၏ လက်ရွေးစင်စာတမ်းများ" အမည်ဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှူးဟောင်း ဦးသော်ကောင်းက စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ်ပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးဦးစီးဌာန၊ ညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ် လ (၁၅) ရက်နေ့ တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၊ ယုဇနရပ်ကွက်၊ ပြည်ထောင်စုလမ်း ရှိ ယခင် မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းပိုင် သစ်ဆိုင်နေရာဟောင်း၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
လက်ရှိ ပြည်နယ်ဦးစီးမှူးမှာ ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးအောင်ခိုင်စိုးဖြစ်ပါသည်
လက်ခုတ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်ရင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်ရင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၉ ဦး၊ မ ၅၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ဆန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinsang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် အဆိပ်ရှိမြွေတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး  Elapidae မြွေမျိုးရင်းဝင် မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ကာ ပါဏဗေဒအလိုအရ အော့ဖီအီရိုဖာဂတ် ဟန်နာ (Ophiophagus hannah) ဟုအမည်ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချို့သောဒေသများတွင် ငန်းပုပ် ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်
တောကြီးမြွေဟောက် မျိုးစိတ်သည် တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများ၏ ဒေသရင်းဇာတိမျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်
၎င်းမျိုးစိတ်သည် Ophiophagus မျိုးစု၏ တစ်ဦးတည်းသော မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အရွယ်အစားနှင့် လည်ပင်းတွင်ရှိသော အရေးအကြောင်းပုံစံများကိုကြည့်၍ အခြားသောမြွေဟောက်များနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်လေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင်ရှိသော အဆိပ်ရှိမြွေများအနက် အရှည်ဆုံး ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော မြွေဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၁၀.၄ မှ ၁၃.၁ ပေ (၃.၂ မှ ၄.၀ မီတာ) အရှည်ရှိပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အရှည်ဆုံးသော တောကြီးမြွေဟောက်၏ အရွယ်အစားမှာ ၁၉.၂ ပေ (၅.၉ မီတာ) ရှိကြောင်းသိရ၏
တောကြီးမြွေဟောက်များသည် ၎င်း၏မျိုးစိတ်များ အပါအဝင် အခြားသောမြွေများအား အစာအလို့ငှါ အဓိက အမဲလိုက်စားသုံးသော သားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
အခြားမြွေများနှင့်မတူဘဲ ၎င်းတို့သည် ကြွက် နှင့် အိမ်မြှောင် ကဲ့သို့ အခြားသော ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများကို အမဲလိုက်ခြင်းမှာ တွေ့ရခဲလေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်၏အဆိပ်တွင် alpha-neurotoxins နှင့် လက်သုံးချောင်းအဆိပ်များ အပါအဝင် cytotoxins နှင့် neurotoxins များပါဝင်သည်
နှလုံးအဆိပ်သင့်ခြင်းဖြစ်စေတတ်သည့် အခြားသော ပါဝင်ပစ္စည်းများလည်းပါရှိသည်
အဆိပ်များသည် သားကောင်၏ ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို ထိခိုက်စေပြီး ပြင်းထန်စွာနာကျင်ခြင်း၊ အမြင်မှုန်ဝါးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း ဝေဒနာများ ခံစားရပြီး နောက်ဆုံးတွင် အကြောသေခြင်းအထိဖြစ်စေနိုင်သည်
အဆိပ်ပြင်းထန်ပါက နှလုံးသွေးကြောများ ပျက်စီးကာ ဦးနှောက်သေရောဂါရသည်အထိ ဖြစ်နိုင်လေ၏
အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများကြောင့် အချိန်တိုအတွင်း သေဆုံးသွားနိုင်သည်
သုတေသနပြုထားချက်များအရ မြွေဆိပ်သင့်သူသည် မိနစ် ၃၀ အတွင်း သေဆုံးနိုင်သည်ဟုလည်းသိရသည်
အရှေ့တောင်အာရှဒေသများ၏ သစ်တောပြုန်းတီးမှု နှင့် စိုက်ပျိုးမြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တောကြီးမြွေဟောက်များ၏ ရှင်သန်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများဆုံးရှုံးရန် အဓိကခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါသည်
ထို့ပြင် တရုတ်ရိုးရာ တိုင်းရင်းဆေးဝါးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုရန်အလို့ငှါ တရားမဝင်ဖမ်းဆီးခံနေရမှုများနှင့်လည်း တွေ့ကြုံနေရလေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် CITES ၏ နောက်ဆက်တွဲ ၂ တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
၎င်းတို့အား တရုတ်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ဥပဒေဖြင့်ပြဋ္ဌာန်းကာကွယ်ထားသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်လည်း ၎င်းကို ၁၉၇၂ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကာကွယ်ရေးဥပဒေ၏ နောက်ဆက်တွဲဇယား -၂ အောက်တွင် ထည့်သွင်းထားပြီး သတ်ဖြတ်ပါက ထောင်ဒဏ် ခြောက်နှစ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည်ဟု သိရသည်
ဒမားစကပ်မြို့သည် ဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ရှေးအကျဆုံးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်၍ လွန်ခဲ့သော အနှစ် ၄၀၀၀ ကျော်ကစ၍ တည်ရှိခဲ့ကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ထောင်ပေါင်းများစွာသော မွတ်စလင်ဘုရားဖူးတို့သည် မက္ကာမြို့သို့ ဘုရားဖူးရန်အလို့ငှာ ဤမြို့တွင် စုရုံးလေ့ရှိ၏
ထိုမြို့တွင် ဗလီပေါင်း ၂၅၀ ခန့်မျှရှိ၍ ထိုဗလီများအနက် အွမ်မီအက်ဘုရင်တို့၏ ဗလီကြီးသည် ကျောက်ဖြူများ၊ မှန်စီကွက်များဖြင့် ဆောက်လုပ်ထားသောကြောင့် အထူးပင် ထင်ရှား၏
ဒမားစကပ်မြို့သည် ရဒါမြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ထိုမြစ်၏ မြစ်ဝှမ်းတလျှောက်တွင် ရှောက်၊ လိမ္မော်၊ သစ်တော့၊ သဖန်း၊ ပန်းသီး၊ သလဲသီး၊ ဖရဲသီး စသောအသီးမျိုးစုံထွက်ရာ ဥယျာဉ်များရှိသည်
ဆီးရီးယားသဲကန္တာရကြီး၏ အစွန်းဖြစ်သော စိမ်းလဲ့သည့် လွင်ပြင်တွင် လှပစွာ တည်ရှိသည့်အလျောက် သဲကန္တာရအတွင်း ဖြတ်သန်းလာကြရသော အာရပ်လူမျိုးခရီးသည်တို့အတွက် ထိုမြို့သည် လောကနိဗ္ဗာန်ဟုပင် အောက်မေ့ထင်မှတ်ကြရ၏
ထိုကြောင့် ထိုမြို့ကို ‘ကန္တာရ၏ပုလဲ’ ဟု အမည်ပေးထားကြသည်
ရှေးနှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ ခန့်ကစ၍ တည်ခဲ့သော်လည်း ဒမားစကပ်မြို့၏ အခြေအနေမှာ ယနေ့တိုင်ထူးခြားပြောင်းလဲခြင်းမရှိသေးပေ
ယက်ကန်းစင်များမှာ ရှေးခေတ်အတိုင်းပင် ရက်လုပ်လျက်ရှိသည်
ဤလက်ယက်ကန်းစင် များမှာ ကမ္ဘာကျော်ရောင်စုံ ပိုးထည်များ ရရှိခဲ့လေသည်
ဘီစီ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အာရပ်နိုင်ငံများတွင် ဒမားစကပ်မြို့သည် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ခဲ့၏
သို့ရာတွင် ထိုမြို့သည် ဘီစီ ၃၃၃ ခု၌ မဟာအလက်ဇန္ဒားဘုရင်ကြီး လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့၍ အေဒီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ရောမအင်ပိုင်ယာကြီး၏ လက်အောက်သို့ တဖန်ရောက်ခဲ့ပြန်သည်
ထို့နောက် အေဒီ ၆၃၅ ခုနှစ်ကစ၍ ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်သည့်တိုင်အောင် အာရပ်နှင့် တူရကီတို့ပိုင်ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးပြီးသောအခါ၌မူ ပြင်သစ်တို့သည် ဒမားစကပ်နယ်ကို ဆီးရီးယားပြည်နှင့် အတူပေါင်း၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
ထိုအချိန်အတွင်း၌ တော်လှန်ရေးတိုက်ပွဲများကြောင့် မြို့မှာအတော်ပင် ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်တွင် ပြင်သစ်တပ်မတော်နှင့် မဟာမိတ်တပ်များက သိမ်းပိုက်၍ လွတ်လပ်သော ဆီးရီယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ကျေညာခဲ့၏
အလွန်ရှေးကျသော မြို့ကြီးဖြစ်သည့်အလျောက် လမ်းများသည် အချို့နေရာ၌ ကျဉ်းမြောင်း၍ ညစ်ညမ်းလှ၏
သို့ရာတွင် တမန်တော်စိန်ပေါ ဖြတ်သွားခဲ့ဘူးသည်ဟု ဆိုသော လမ်းမကြီးကား အလွန်ရှည်လျား ဖြောင့်တန်းပြီးလျှင် ဆိုင်ကနားများဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်
ထိုလမ်းတွင် ပိုးထည်၊ စောင်နှင့် သတ္တုကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချကြသည်
ဒမားစကပ်မြို့ကြီးကား ရှေးအခါမှစ၍ ယခုတိုင်အောင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် ဗဟိုအချက်အချာမြို့ကြီး ဖြစ်လေသည်
ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ်（Oasis of the Seas）အမည်ရှိ အပျော်စီးသင်္ဘောသည် တော်ဝင် ကယ်ရေဘီယံ ကုမ္ပဏီအပိုင်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် ကုန်ကျစရိတ်အများဆုံး ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းနှင့် အလေးချိန်ဆင်တူရှိသည့် ညီအမသင်္ဘောမှာ ညှို့ဆောင်နေသော ပင်လယ်များဖြစ်သည်
ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ်ကို ဆောက်လုပ်ရန် ဖေဘဝါရီလ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဂျနယ်ဆစ် အမည်ခံအောက်တွင် စတင်ခဲ့သည်
သင်္ဘော၏ အောက်ခြေခံ သံချောင်းရှည် အား နိုဝင်ဘာလ ၁၂ရက် ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် အက်စ်တီအက် ဥရောပ- (တောင်ကိုရီးယားပိုင် လက်ခွဲဖြစ်သည့် အက်စ်တီအက် ကော်ပိုရေးရှင်း - (ယခင်သိကြသည့် - အကာ သင်္ဘောကျင်း)မှ ဖင်လန်နိုင်ငံ၊ တူရ်ကူမြို့ တွင် စတင်အခြေချ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ကုမ္ပဏီမှ ဆောက်လုပ်ရေးအတွက် ငွေးကြေးအပြည့်ရှိပြီဖြစ်ကြောင်း ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်
ယူရို သန်း ၉၀၀ အကုန်ကျခံ ဆောက်လုပ်ထားသည့် ဤဧရာမသင်္ဘောကြီးသည် ခရီးသည် ၆၃၆၀ နှင့် ဝန်ထမ်း ၂၀၀၀ ခန့်ကို တင်ဆောင်နိုင်သည်
သင်္ဘောကိုယ်ထည်၏ အရှည်မှာ ၃၆၀ မီတာ၊ ဗြက် ၄၇ မီတာ၊ ရေပြင်အထက် ၆၅ မီတာ မြင့်ကာ ၁၆ ထပ်ပါရှိသည်
ဒိန်းမတ်ရေလက်ကြားရှိ တံတားများအောက်မှ ဖြတ်သန်းနိုင်ရန် မီးခိုးခေါင်းတိုင်ကို လိုသလို သိမ်းနိုင်ဆန့်နိုင်သည်
ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ်သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ဟေတီသို့ ၄ ည ၅ ရက်ကြာ ဗွေဆော်ဦး ခရီးစဉ်ကို စတင်ရန် စီစဉ်ထားသည်
ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ်ပေါ်တွင် အခြား ဇိမ်ခံသင်္ဘောများနည်းတူ ဇာတ်ရုံများ၊ အရောင်းဆိုင်များ၊ စားသောက်ဆိုင်များ၊ အားကစားရုံများ ပါရှိသည်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ... မိစ္ဆာသမာဓိတို့သည် အကုသိုလ်ဓမ္မ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ... သမ္မာသမာဓိတို့သည် ကုသိုလ်ဓမ္မဟု ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဒပ်ကထောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Datkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ခူဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟခိဘူတာ  (葉木駅 ဟခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခုမမိုတိုခရိုင်၊ ယဆွတ်ရှိရိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးဉာဏ်ထွန်းအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ဒုဝန်ကြီး၊ ဝန်ကြီး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
တပ်မတော် (လေ)မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့သည်
နဂါးတောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nagartaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်တံခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥဇ္ဇဂ္ဃိကသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါး (ဥဇ္ဇဂ္ဃိကဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် မြို့ရွာအတွင်း၌ ကျယ်လောင်စွာ ရယ်၍ သွားလာကြ-နေထိုင်ကြကုန်၏၊ ကျယ်စွာရယ်ခြင်းသည် ယဉ်ကျေးသောလူများ၏ အပြုအမူမဟုတ်၊ ယဉ်ကျေးသူတို့သည် ရယ်ရွှင်ဘွယ်အာရုံနှင့် ကြုံလာလျှင် သွားမဖေါ်ဘဲ၎င်း သွားဖျားပေါ်ရုံမျှ၎င်း ပြုံးကြကုန်၏၊ အသံထွက်လာလျှင်လည်း သာသာညှဉ်းညှဉ်း အသံ လောက်ထွက်စေကြကုန်၏၊ အသံကျယ်စွာ ထွက်အောင် ရယ်မောလေ့မရှိကြ၊ ထို့ကြောင့် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့၏ ကျယ်လောင်စွာ ရယ်မှုသည် ယဉ်ကျေးသူတို့၏ အပြုအမူမဟုတ်ရကား လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့်... (က) “နဥဇ္ဇဂ္ဃိကာယ အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ
(ခ) နဥဇ္ဇဂ္ဃိကာယ အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါးကို ဘုရားရှင်ပညတ်တော်မူရလေသည်
“ကျယ်စွာရယ်၍ မြို့ရွာအတွင်း၌ မသွားလာအံ့, မနေထိုင်အံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
အကယ်၍ ရယ်ဘွယ်အာရုံနှင့် ကြုံလာလျှင် ပြုံးရုံမျှသာ ပြုံးရမည်-ဟုမိန့်တော်မူ၏၊ “ဥ  အသံကျယ်စွာ+ဇဂ္ဃရယ်ခြင်း”ကို တားမြစ်ရကား ခတ်တိုးတိုး အသံထွက်ရုံကိုကား တားမြစ်မည်မထင်
ခင်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဘွဲ့ချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွဲ့ချင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၀ ဦး၊ မ ၁၇၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်တိန်းဆင့်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kachintingsint)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ တာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၆၃၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၇၇ ဦး နေထိုင်သည်
သခွပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutpin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ရုံးချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရုံးချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၄ ဦး၊ မ ၂၀၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းစမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinsan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ တာတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး၊ အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ရေး တို့တွင် မြို့မ ဆရာကြီးများ  မြို့မကျောင်းသားများ ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ခဲ့သော တို့ဗမာ အစည်းအရုံးကြီးကို ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့သည်
ထို အခြေအနေတွင် သခင် ဘသောင်းက ဦးဆောင်၍ မျိုးချစ် လူငယ် တစုက မြန်မာ တိုင်းရင်းသား တို့၏ ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်ကို လှုံ့ဆော် ပေးပြီး တိကျ ပြတ်သားသော ဝါဒ လမ်းစဉ်ဖြင့် လွတ်လပ်ရေး အတွက် တိုက်ပွဲဝင်မည့် အဖွဲ့အစည်း တခု ဖွဲ့စည်းရန် ကြံစည် ကြသည်
အကြံရသည့် အတိုင်း ဆွေးနွေး တိုင်ပင်မှု များလည်း လုပ်ကြသည်
ပထမဆုံး အလုပ် အမှုဆောင်များမှာ (၁) ဆရာတင့် (မြို့မကျောင်း) ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) ကိုနု ( မြို့မကျောင်း)  ၁၉၃၅ - ၃၆  တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ၊ (၃) ကိုခန့် (ပန်းတနော်) တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) ကိုစံသိမ်း တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ငွေထိန်း၊ (၅) ဆရာ ဟိန်( မြို့မကျောင်း) ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၆) အမှုဆောင်များ (၁) သခင် ဘသောင်း၊ (၂) သခင် လေးမောင်၊ (၃) သခင် ဗစိန်၊ (၄) ကိုဘတင်၊ (၅) ကိုအုန်း စသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ လူငယ်များအသင်းအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်
မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်၏
လျှမ်း⁠လျှမ်းတောက် နိုင်ငံရေးသမား တယောက် ဖြစ်ခဲ့၏
ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဆရာ ဖြစ်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းကို ဦးညိမ်း၊ ဒေါ်ကြင်တို့က ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (ဒဿနဗေဒ)သည် မန္တလေးမြို့ရှိ တိုင်းချစ်အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း၊ သံတဲကျောင်း၊ အစိုးရမူလတန်းလွန်ကျောင်း၊ ပရီယူနီဗာစီတီကျောင်း၊ မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တို့၌ ပညာသင်ယူသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဗေဒပထမနှစ် (ဂုဏ်ထူးတန်း) သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ယူသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို ရရှိသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်သို့ သွားရောက်ပညာသင်ယူသည်
ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ)သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ နည်းပြနှင့်ကထိကတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိပညာရေးတက္ကသိုလ်၌ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရပြီး ၁၉၈၀ပြည့်နှစ်အထိ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ယူနက်စကိုဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ စပိန်နိုင်ငံနှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးတာဝန်များကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာမြန်မာသံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် မောရစ်ရှပ်နိုင်ငံနှင့် အီရန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးတာဝန်များကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် သံအမတ်ကြီးအဖြစ်မှသက်ပြည့် အငြိမ်းစားယူသည်
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဒဿနိကဗေဒဌာန၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ)သည် အခြေခံယုတ္တိဗေဒစာအုပ် (ဦးဆန်းလွင်နှင့်တွဲ၍)ဒဿနိကနှင့်စိတ်ပညာ ဆိုင်ရာစာတမ်းများ၊ အတွေးသစ်ကိုဖန်တီးသူများ၊ အနောက်တိုင်း ဒဿနအမြင်ကို မြန်မာမျက်စိဖြင့်ကြည့်ခြင်း၊  လူကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဒဿနရှုထောင့်၊ ဒဿနကို မြတ်နိုးခြင်းစသော စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သည့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကု ိရရှိသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (ဒဿနဗေဒ) သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ဦး၊သမီးတစ်ဦး၊ မြေးလေးဦးနှင့် မြစ်တစ်ဦးကျန်ရစ်သည်
ခက်ခဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၂)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၌ တည်ရှိသည်
ထန်းကုန်းရွာ၊ ကညင်ကောက်
ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinpaungtaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ရင်ပေါင်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရင်ပေါင်တိုင်ရွာကို စစ်ကောင်စီတပ်များ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုအပြင် အင်အား ၁၃၀ ခန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းပြီး ဒေသခံများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ရာ အသက် ၁၀ နှစ်ခန့်ရှိ ကလေးတစ်ဦး အပါအဝင် အနည်းဆုံး လူ ၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့ညနေပိုင်းတွင် ရင်ပေါင်တိုင်ရွာအား Mi 35 တိုက်ခိုက်ရေးရဟတ်ယာဉ် ၃ စီးဖြင့် တစ်နာရီနီးပါးကြာ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ပြီး ရဟတ်ယာဉ် ၃ စီးဖြင့် စစ်သား ၆၀ ကျော် ချထားခဲ့သည်
ထို့အပြင် ရင်ပေါင်တိုင်ရွာ ဒေသခံ ၂၀ ဦးကိုလည်း ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ အထိ၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၁ အထိ နိုင်ငံ့အကြီးအကဲအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သူသည် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ၂၆ နှစ်ကြာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၁၁ ခု မေလ ၂၄ ရက်နေ့ (သို့) မေလ ၁၄ရက်နေ့ (သို့) ၁၉၁၀ ခု ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့၌ ပဲခူးတိုင်း အနောက်ခြမ်း၊ ပေါင်းတလည်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ငယ်နာမည် ရှုမောင်ဖြစ်သည်
မွန်-တရုတ်ကပြား တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၂၉ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဇီဝဗေဒ ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၃၁ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆောင်သို့ ပြည့်တန်ဆာ ခေါ်ယူသည်ကို အဆောင်မှူး သိရှိသွား၍ ကျောင်းထုတ်ခံရသည်
ထို့နောက် "သခင်ရှုမောင်"အမည်ဖြင့် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
သွေးသစ္စာပြုချိန်တွင် ပက်ပုံးသို့ ရောက်နေသောကြောင့် ၂၉ ဦးသာ ရှိသည် ဟု ဆိုသည်
ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်တွင် Commander အဖြစ်ဖြင့် ဂျပန်များနှင့် အလံနီကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ကို ချေမှုန်းခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၅၈ မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အထိ၎င်း၊ ၁၉၆၂ မှ ၁၉၈၈ အထိ နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ  ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်များ ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ ကို ဖွဲစည်း တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
သွေးမြေမကျ တော်လှန်ရေးဟု ကမ္ဘာမီဒီယာများမှ ဖော်ပြခဲ့သော်လည်း သမ္မတဟောင်း စဝ်ရွှေသိုက် ၏သားငယ်မှာ စစ်သားတစ်ဦး၏ သေနတ်ဒဏ်ကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြကြရာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား တစ်ရာကျော်မျှ ပစ်ခတ်ခံရကာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဆောက်အဦးလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ထိုအစိုးရသည် နိုင်ငံရေးသမားများ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်း အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်များ နှင့် ကွန်မြူနစ်များကို စစ်တပ်ဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်
၁၉၇၄ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် "ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်" အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းကာ ဗိုလ်ချုပ်စိန်ဝင်းသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒေါ်သန်းညွှန့်သည် အပျိုမဟုတ်ပေ
ပထမအိမ်ထောင်နှင့် သားတစ်ယောက်ပါခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဒေါ်သန်းညွှန့်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားကိုသိန်း (တာတီး) ခေါ် ဦးကျော်သိန်းကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဦးကျော်သိန်းသည် မြန်မာ့ရေနံတွင် အလုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့နေ ဦးစိန်သီး၊ ဒေါ်ဆိုင်တို့၏ သမီး မကြည်ကြည်အေးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ဦးကျော်သိန်းသည် အသက် ၄၅ နှစ်အရွယ် ၁၉၇၈၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
၎င်း၏ ဇနီးဒေါ်ကြည်ကြည်သိန်းသည် အသက် ၅၉ နှစ်အရွယ် ၁၉၉၇ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒေါ်တင်တင်နှင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မောင်ဂိုမာရီလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်း) အိမ်အမှတ် ၁၀၆ ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်
သခင်ရှုမောင်နှင့် ဒေါ်တင်တင်တို့မှ ၁၉၃၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် သားကြီး ငွေစိုးကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
သခင်ရှုမောင် ဂျပန်ပြည် ဟိုင်နန်ကျွန်းသို့ စစ်ပညာသင် သွားရောက်စဉ်က မောင်ငွေစိုးမှာ ၂ နှစ်သား အရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်
ငွေစိုးသည် နောင်တွင် U.B.A လေကြောင်းဌာနတွင် လေယာဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒုတိယသား အေးအောင်ဝင်း ခေါ် ကိုအေးအောင်ကို ၁၉၄၉ ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ မတ်လ ၁ဝ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ခေါ် ကစ်တီဘသန်းနှင့် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးအတွင်းရှိ ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီးနေအိမ်၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မေသန်းမှာ ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီးနှင့် ဆေးကျောင်းအုပ်ကြီး ဒေါက်တာဘသန်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ သမီးဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မေသန်း၏ ငယ်မည်မှာ ကစ်တီဘသန်း ဖြစ်သည်
ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာပါ ကြေညာချက် အပြည့်အစုံမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
၎င်း၏ ပထမအိမ်ထောင်မှာ ဒေါက်တာတောင်ကြီး (ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု သမီး ဒေါ်စန်းစန်းနု၏ ခင်ပွန်း ဗိုလ်မှူးသက်တင်၏ အကို) ဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့် သမီးလီလီဝင်းနှင့် အမြွှာသမီးများ ဖြစ်ကြသော သီတာဝင်း၊ သော်တာဝင်း တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်
ဒေါက်တာတောင်ကြီးနှင့် တရားဝင် ပြတ်စဲခြင်း မရှိဘဲ ဒေါ်ခင်မေသန်းအား လက်ထပ်ခဲ့မှုကြောင့် တပ်မတော်အက်ဥပဒေဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုက အရေးယူရန် ပြင်ဆင်နေစဉ် ဝန်ကြီးချုပ်အား ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်အပါအဝင် အခြားနိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ဝိုင်းဝန်းတားမြစ်ခဲ့သဖြင့် ဖြုတ်မပစ်ခဲ့ရပေ
သမီးစန္ဒာဝင်းကို ၁၉၅၂ တွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မေသန်း ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက်  နောင်တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ကမာရွတ်မြို့နေ အဖ ဦးလှ၊ အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့၏ သမီး ဒေါ်နီနီမြင့် (မဟာဝိဇ္ဇာ – သမိုင်း) နှင့် ၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် သားသမီး မထွန်းကားခဲ့ပါ
ဒေါ်နီနီမြင့်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက်  John Rose Bellamy ခေါ် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး (၁၈၂၀ ဇန်နဝါရီ ၃၁ – ၁၈၆၆ ဩဂုတ် ၂) ၏ မြစ် ရတနာနတ်မယ်နှင့် ၁၉၇၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ရတနာနတ်မယ်၏ မိခင်မှာ လင်းပင်ထိပ်တင်မလတ်ဖြစ်ပြီး အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားနှင့် ကိုယ်လုပ်တော်ရ သခင်ကြီး ခင်ဖော့တို့၏ သားတော် လင်းပင်မင်းသားနှင့် ရေနံ့သာခင်ခင်ကြီးတို့၏ သမီးဖြစ်သည်
သို့သော် ၅ လမျှ ပေါင်းဖြစ်လိုက်ကြသည်
အသက် ၇၇ နှစ်၌ အသက် ၂၅ နှစ်အရွယ် ရခိုင်အမျိုးသမီး ဒေါ်ကြာစံအား လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၉၂)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်
သေဆုံးသည့်နေ့ နေ့တွင်းချင်းပင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ် မှ ဆမားဒူဝါး ဆင်ဝါးနောင် ခေါင်းဆောင်ကာ ပြည်သူ့ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် တိုးတက် ကြီးပွားရေးအဖွဲ့ (ပယကဖ) ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် မရှေးမနှောင်းတွင် ကချင်အမျိုးသား ကွန်ဂရက် (ကေအန်စီ) အမည်ဖြင့် သီးခြားကချင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်
ဒူးဝါး ဇော်လွန်း နှင့် ဦးဇန်ထားဆင် တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် အဆိုပါ (ကေအန်စီ)သည်  ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးနှစ်ခြမ်းကွဲချိန်တွင်  တည်မြဲဖဆပလဟု အမည်ရသော “ဆွေငြိမ်း”ဖက်မှရပ်တည် ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ ကေအန်စီသည် အမတ်အများဆုံး အရွေးချယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း ကချင်ပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်  ဦးနု ကကေအန်စီ ခေါင်းဆောင် ဒူးဝါးဇော်လွန်းကို မခန့်အပ်ဘဲ အမတ်နေရာ တတိယသာလိုက်သည့် ပယကဖ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ ၎င်း၏မဟာမိတ်ဖြစ်သည့် ဆမားဒူးဝါးဆင်ဝါးနောင် ကိုသာ ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ တောင်ကြီးမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသားများ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲမှ ထွက်ပေါ်လာသည့် ပြည်နယ်များညီညွတ်ရေး အဖွဲ့ တွင် ကေအန်စီ မှ ဒူးဝါးဇော်လွန်း ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဖက်ဒရယ်မူ (ရှမ်းမူ) အား ကေအန်စီအနေဖြင့် ထောက်ခံခဲ့ပါတယ်
အရှင်ဓူပဒါယကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
သိဒ္ဓတ္ထဘုရား ပွင့်တော်မူစဉ် အခါက ဖြစ်၏
အရှင်ဓူပဒါယကထေရ်သည် သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရားအား ဂန္ဓကုဋိအား မွှေးကြို်င်နေစေရန် အခိုးအထုံဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့၏
ထိုသို့ အခိုးအထုံ လှူဒါန်းခဲ့သည့်အတွက် လူဖြစ်သည့်အခါတွင်လည်းကောင်း၊ နတ်ဖြစ်သည့်အခါတွင်လည်းကောင်း လူခပ်သိမ်း၊ နတ်ခပ်သိမ်းတို့၏ ချစ်ခင်ခြင်း ခံရသူ ဖြစ်ခဲ့၏
ဤသို့ ဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် အခိုးအထုံ လှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ လုံးဝမကျရောက်ခဲ့ရပေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဓူပဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
စာရေးဆရာ တင်နွယ်မောင်ကို အဖေ ဦးဘလွန်း၊ အမိ ဒေါ်လှကြည်တို့က ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပန်းတနော်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်
အမည်ရင်း ဦးကျော်မြင့် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ပန်းတနော်မြို့ ဝိုင်အမ်ဘီအေကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်စာအဓိကဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၇ မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ မြန်မာ့သတင်းစဉ် (နိုင်ငံခြားသတင်းဌာန) တွင် အယ်ဒီတာ၊ စာတည်းမှူး တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သတင်းပညာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ချက်ကိုစလိုဗက်နိုင်ငံမှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ သင်တန်းကို ဩစတေးလျနိုင်ငံ (ဆစ်ဒနီမြို့) တွင် လည်းကောင်း တက်ရောက်သင်ကြား အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သော ကမ္ဘာကျော် အစ္စရေး လျှို့ဝှက်ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့အကြောင်း ရေးသားထားသည့် 'မော့ဆက်' ဘာသာပြန် စာအုပ်သည် ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်
ဘာသာပြန်စာအုပ်ပေါင်း အုပ်ရေ ၃၀ ကျော် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
တင်နွယ်မောင်၊ ဂျုပီတာ၊ ကိုကိုကျော်၊ ကျော်ဘောဂ၊ ဂျော့ဘလွန်း ကလောင်အမည်များဖြင့် မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များ၊ ပညာပေး စာစောင်များတွင် ဆောင်းပါးများ၊ ရသစာတန်းများ၊ အိမ်ထောင်ရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
သိပ္ပံမောင်ဝ၏ ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ ဆရာဇော်ဂျီ၏ ကဗျာများကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ရေးသားခဲ့သည်
အင်တာနေရှင်နယ် ဘာသာပြန် မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာတိုင်း(မ်) ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စာရေးဆရာ တင်နွယ်မောင်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာရပ်နှင့် ဘာသာပြန်စာပေ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အလေးထားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စာရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာ ဆရာတင်နွယ်မောင် (ဦးကျော်မြင့် - ပန်းတနော်) သည် ၁၀၊ ၄၊ ၂၀၀၆ တွင် ယူအိတ်ချ်စီ (UHC) အထူးကုဆေးခန်း၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်တင်နွယ် ကထိက(ငြိမ်း) နှင့် သားကြီး မောင်မင်းစိုး၊ သမီးကြီး ဒေါက်တာသီတာစိုးနှင့် သမီးငယ် ခင်မော့ဆက်တို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဦးတိုရွာ၊ ကွင်းသုံးဆင့်
ဖက်ဝင်ကုန်းရွာ၊ ရိုးကြီး
ဧကကနိပါတ် - ၁၄
အသမ္ပဒါနဝဂ် -၁၃၄ - ဈာနသောဓနဇာတ်
ရူပဘဝ ရောက်သည်ဟု ပြောသဖြင့် မယုံသော တပည့်များကို ဆရာလာ၍ ဆုံးမကာ တပည့်ကြီးအားနတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သင်္ကဿနဂိုရ်မြို့တံခါးဝယ် မြတ်စွာဘုရား အကျဉ်းအားဖြင့် မေးတော်မူအပ်သော ပြဿနာကို ရှင်သာရိပုတ္တရာ အကျယ်အားဖြင့် ဖြေဆိုခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည ရသေ့ဖြစ်၍ တောကျောင်း၌ စုတေခါနီးတွင် တပည့်တို့မေးကြရာ “နေဝသညီနာသညီ” ဟု ပြောဆို၍ စုတေသောအခါ အာဘသရဘုံ၌ ဖြစ်လေ၏
ရသေ့တို့သည် “နေဝဿညီနာသညီ” ဆိုသောစကား အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို တပည့်ကြီးထံ မေးကြရာ တပည့်ကြီး ပြောသာစကားကို မယုံကြည်ကြကုန်
ထိုအခါ ဗြဟ္မာကြီးသည် အာဘဿရဘုံမှ လာ၍ ကောင်းပင်၌ ရပ်လျက် -“သညာရှိသော သတ္တဝါတို့သည် ဆင်းရဲကုန်၏၊ သညာမရှိသော သတ္တဝါတို့သည်လည်း ဆင်းရဲကုန်၏
ထို သညီဘဝ၊ အသညီဘသကို ကြဉ်၍ နေဝဿညာ နာသညာယတန ဈာန်ချမ်းသာသည် အပြစ်မရှိ” ဟု တရားဟော၍ တပည့်ကြီး၏ ကျေးဇူးကို ပြောဆိုကာ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ ပြန်လေ၏
ထိုအခါ ကြွင်းကုန်သော တပည့်တို့သည် တပည့်ကြီးစကားကို ယုံကြည်ကြကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ တပည့်ကြီးသည် - ယခုအခါ သာရိပုတ္တရာ
ဗြဟ္မာကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) သညာရှိခြင်း၊ မရှိခြင်း၊ ဆင်းရဲသည်ဟုသိ
(၂) နေဝသညာ၊ နာသညာ၊ မှန်စွာအပြစ်မရှိ
ဈာနသောဓနဇာတ် ပြီး၏
သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
သက်ကြီးရွယ်အိုတို့၏ ဆိုစကားကို ငယ်ရွယ်သူတို့ မှတ်သားလိုက်နာရသည်
ဝက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ပိုင်ကျုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိုင်ကျုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၇ ဦး၊ မ ၁၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
မုဋ္ဌသစ္စ, အသမ္ပဇည, ဣန္ဒြိယေသုအဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေမတ္တညုတာ, ကုဟန, လပန-ဟူသော တရား ၆-ပါးတို့ကို မပယ်မစွန့်ပဲ ဥတ္တရိမနုဿဓမ္မကို မျက်မှောက်ပြုရန် မဖြစ်နိုင်ပုံ၊ ယင်းတရားခြောက်ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်မှ ဥတ္တရိမနုဿ ဓမ္မကို မျက်မှောက်ပြုရန် ဖြစ်နိုင်ပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ငချိတ်ပေါင်းသည် ကောက်ညှင်းငချိတ်ကို ပေါင်းထား၍ အုန်းသီးဆံ၊ နှမ်းထောင်း၊ ပဲပေါင်းတို့နှင့် တွဲဖက်စားရသော မြန်မာ့ရိုးရာ စားစရာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ကောက်ညှင်းငချိတ်ကို  ဓနုဒေသတွင် ဒေသအခေါ်အဝေါ် ခွားသာမင်း သို့မဟုတ် ခွားဆန်မဲ ဟုခေါ်သည်
ညောင်ကုန်းစုရွာ၊ အင်းတေး
ဗန်ခူးနွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banhkunwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ လုံကောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နန်း​တော်​ရှေ့ဆရာတင်(၁၈၉၄-၁၉၄၉)'သည် မြန်မာ့ဂီတ​လောကတွင်ထင်ရှား​ကျော်ကြားလှ​သော ဂီတစာဆိုကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဆရာတင်​ရေးသားခဲ့​သော သီချင်းများမှာ ယ​နေ့တိုင် ​​ကျော်ကြား​နေဆဲဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၆ ခုနှစ်၊ ၁၈၉၄-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ နန်းတော်ရှေ့ရပ်နေ မြို့စားရေးမင်း ဦးမှန်နှင့် ဒေါ်မမတို့က ကြည့်မြင်တိုင် ထီးတန်းရပ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်အမည်မှာ မောင်မောင်တင် ဖြစ်သည်
ဝန်စာရေးဦးကြီးမှာ ဆရာတင်၏ ဦးလေး(အဖမျိုးရိုး)ဖြစ်သည်
(လူထုဒေါ်အမာ ရေးသားသည့် ပြည်သူချစ်သော အနုပညာ သည်များစာအုပ်တွင် မန္တလေး မြို့အရှေ့ပြင်၊ စကျင်ဝ အရပ်၌ မွေးသည် ဟု ဆိုသော်လည်း ဦးသော်ဇင် ရေးသည့် နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် စာအုပ်တွင် ကြည့်မြင့်တိုင် ထီးတန်းရပ်တွင် မွေးသည်ဟု ဆိုသည်
၆ နှစ်သား အရွယ်တွင် တောင်ဒွာလောင်းရပ်ရှိ ဦးစံအေး နေအိမ် မူလတန်းကျောင်းတွင် ၄ တန်း အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဝက်စလီယံ ယောက်ျားလေးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ခုနစ် တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ကွန်ပေါင်ဒါ(ခေါ်) ဆေးစပ်သူ၊ ပတ္တလားဆရာ၊ အငြိမ့်တီးဝိုင်းအဖွဲ ခေါင်းဆောင်၊ အငြိမ့် သီချင်းရေးဆရာ၊ ဓာတ်ပြားသီချင်းရေးဆရာ၊ အငြိမ့်ထောင်ဆရာ၊ စန္ဒရားဆရာ၊ အဆိုတော်၊ ဇာတ်ထောင်ဆရာ၊ ဇာတ်မင်းသားကြီး၊ ရုပ်စုံသဘင် သီချင်းရေးဆရာ၊ ရုပ်သေးမင်းသမီး၊ ရာဇဝတ်အုပ်၊ အသံတိတ်ရုပ်ရှင် သီချင်းရေးဆရာ စသည့် အလုပ်အကိုင်များ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဆရာတင်သည် အသက် (၂၀) မတိုင်ခင်ကပင် သီချင်းများစရေးခဲ့သည်
ဂီတတွင် အထူးစိတ်ဝင်စားခဲ့ပြီး၊ အသက် ၂၂ နှစ် အရွယ်တွင်  မယ်အေးလေးက ပို့တဲ့မေတ္တာသီချင်းအား ပထမဆုံး ရေးသား၍ ယုဇန အေးစိန်အငြိမ့်မှ မအေးစိန်အား ပူဆာ၍ ဆိုခိုင်းခဲ့သည်
နန်းတော်ရှေ့  ချစ်တီးဘုရားကျောင်းအနီး နေထိုင်သူဖြစ်၍ နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်ဟု မအေးစိန်က အမည်ပေးခဲ့သည်
ထိုမှ ယုဇနအငြိမ့်၌ ပတ္တလား ဆရာအဖြစ် ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄ဝ ခန့်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၇ တွင် မန္တလေးသို့ ပြန်လည် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့သည်
နန်းတော်ရှေ့ ဆရာတင်သည် သီချင်းပေါင်း ၃၀ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး၊ 'အောင်ပင်လယ်'၊ 'ရွှေပြည်စိုး'၊ 'မြနန္ဒါ'၊ 'လက်ရေတပြင်တည်း'၊ 'ရွှေမင်းဂံ'၊ 'မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်'၊ 'ရွှေမိုးညို'၊ 'ရွှေဘိုသနပ်ခါး'၊ 'ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ'၊ 'ကျွဲမကြည်အောင်' စသည့် သီချင်းများမှာ အထူးထင်ရှား ကျော်ကြားခဲ့သည်
ဆရာတင်သည် 'တောင်သမန်' 'သူဌေးဝါဒ' စသည့် သီချင်းများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် သီဆို ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့သည်
ဆရာတင်၏ သီချင်းများတွင် ရွှေမင်းဂံ၊ သူဌေးဝါဒ၊ ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ၊ ရွှေမိုးညို၊ တောင်သမန်၊ အလှူ ရှင်၊ ရွှေဘိုသူ၊ ကျွဲမ သီချင်းများမှာ အထူးထင်ရှားသည်
၁၉၄၉ ခု၊ မတ်လ ၁၂ ရက် မန္တလေးမြို့ကို ကရင်များ အသိမ်းတွင် နန်းရှေ့ ခင်မကန်ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးသုမနကျောင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဆရာတင်သည် ဇနီး(၄)ယောက် (ဦးသော်ဇင် စာအုပ်တွင် ၆ယောက်)နှင့် သားသမီး(၁၃)ယောက် ရှိခဲ့သည်
ဇာတ်သဘင်လောက၌ ရွှေမန်းညွန့်လှိုင်နှင့် ရွှေနန်းတင်တို့ နှစ်ဦးမှာ နန်းတော်ရှေ့ ၏ သားသမီးများဖြစ်ကြသည်
ဆရာတင်မှာ ဒေါ်သင်၊ ဒေါ်တင်(မင်းသမီး ပေါ်လင်တင်)၊ ဒေါ်သိန်းမြနှင့် တံခွန်တိုင်သူ ဒေါ်မြသောင်းခင် ဟူ၍ ဇနီး ၄ ဦး ရှိခဲ့ပြီး၊ ဇာတ်မင်းသား ရွှေနန်းတင်မှာ ဆရာတင်နှင့် ဒေါ်တင် (မင်းသမီး ပေါ်လင်တင်) တို့က ဖွားမြင်သည့် သားဖြစ်သည်
ကမ္ဘောဇ (သီချင်း)ကတ္တီပါဖိနပ် (သီချင်း)ကိုဩဇာ (သီချင်း)ကြားဖူးကြရဲ့လား (သီချင်း)ကြင်စဦး (သီချင်း)ကျေးရွာဝါဒ (သီချင်း)ကျောက်စိမ်းတွင်း (သီချင်း)ကျွဲမ (သီချင်း)ချစ်ပါရမီ (သီချင်း)ချိုးနှစ်ကောင် (သီချင်း)စစ်ကိုင်းတံတား (သီချင်း)စိမ်းမြရံချယ် အောင်ပင်လယ် (သီချင်း)စည်တော်ကြီး (သီချင်း)စွယ်တော်ခိုးခန်း (သီချင်း)ဆင်းရဲသားဝါဒ (သီချင်း)ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ (သီချင်း)တို့ရွှေနန်း (သီချင်း)တူမပေးဒေါ်မြိုင်သခင် (သီချင်း)တောင်ပြုံး (သီချင်း)တောင်တော်သခင်မ (သီချင်း)တောင်သူပျို (သီချင်း)ဓမ္မစကြာ (သီချင်း)နောဧကနော (သီချင်း)ပဉ္စသိင်္ခ (သီချင်း)ပုဏ္ဏမီမြမေတ္တာရှင် (သီချင်း)ပြန်ပေါင်းထုပ် (သီချင်း)ပိတောက်ရွှေဝါ (သီချင်း)မိုးပစ္စုန် (သီချင်း)မြန်မာ့ဓလေ့ (သီချင်း)မေမြို့ကချစ်သူ (သီချင်း)မော်တော်ကား (သီချင်း)မန်းသဘင်မြရင် (သီချင်း)မြနန္ဒာ (သီချင်း)မြန်မာနရီမှူး (သီချင်း)မြိုင် (သီချင်း)ယောက်ျားဆုပန် (သီချင်း)ယမုန်နာ (သီချင်း)ရိုး⁠ရိုးလေဘာတီ (သီချင်း)ရန်ကုန်သူ (သီချင်း)ရှစ်ဌာနသာလာယံ (သီချင်း)ရွှေလမ်းငွေလမ်း (သီချင်း)ရွှေကျီးညို (သီချင်း)ရွှေမိုးညို (သီချင်း)ရွှေမင်းဂံ (သီချင်း)ရွှေပြည်စိုး (သီချင်း)လက်ရည်တပြင်တည်း (သီချင်း)လှောင် (သီချင်း)ဝိသာခါ (သီချင်း)သုံးရွှေ့လည် (သီချင်း)သူဌေးဝါဒ (သီချင်း)သိန်းထီဆုကြီး (သီချင်း)သော့တွဲ (သီချင်း)ဧရာဝတီ (သီချင်း)အရမ်းဆုံးဝါဒ (သီချင်း)အလှူ့ရှင် (သီချင်း)ဦးကလိန် (သီချင်း)ရာသီ​တော်ဦး (သီချင်း)အောင်ပင်လယ် (သီချင်း)
တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆဋ္ဌမအစည်းအဝေးနှင့် သတ္တမ အစည်းအဝေးတို့က အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သော ၁၉၈၄-ခုနှစ်အတွင်း အာဏာတည်သည့် ဥပဒေများမှာ ဘွိုင်လာဥပဒေ၊ ဘာသာရပ်သင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေ၊ စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေနှင့် လျှပ်စစ်ဥပဒေတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဘွိုင်လာဥပဒေကြမ်းကို တတိယအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆဋ္ဌမအစည်းအဝေးက ၁၉၈၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌက လက်မှတ်ရေးထိုးကာ ဘွိုင်လာဥပဒေအဖြစ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဘွိုင်လာဥပဒေတွင် အခန်းကိုးခန်းနှင့် ပုဒ်မပေါင်း ၄၂-ခု ပါရှိသည်
အခန်း(၁)တွင် အမည်နှင့် အဓိပ္ပာယ် ဖော်ပြချက်၊အခန်း(၂)တွင် ပိုင်ရှင်၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊အခန်း(၃)တွင် စစ်ဆေးရေး မှူး၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊အခန်း(၄)တွင် စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊အခန်း(၅)တွင် အသုံးပြုခွင့်လက်မှတ်၊ ယာယီအသုံးပြု ခွင့်လက်မှတ် ပျက်ပြယ်ခြင်း၊အခန်း (၆)တွင် အယူခံခြင်း၊အခန်း (၇)တွင် ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်၊အခန်း (၈)တွင် ကင်းလွတ်ခွင့်နှင့်အခန်း (၉)တွင် အထွေထွေဟူ၍ ပါရှိသည်
အခန်း(၁)တွင် အမည်နှင့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်များ ပါရှိသည်
အခန်း (၁) ပုဒ်မ(၁)တွင် ဥပဒေ၏ အမည်ကို ဘွိုင်လာဥပဒေဟု သတ်မှတ်ထားသည်
ပုဒ်မ (၂)တွင် ပုဒ်မခွဲ (က)မှ ပိုဒ်မခွဲ (ည)အထိ ပါရှိပြီး ဘွိုင်လာ၊ ရေနွေးငွေ့ပိုက်၊ ရေသွင်းပိုက်၊ မတော်တဆ ထိခိုက်မှု ဖြစ်ပွားခြင်း၊ စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်၊ စစ်ဆေးရေးမှူး၊ ခွင့်ပြုဖိအား၊ အသုံးပြုခွင့်လက်မှတ်၊ ယာယီအသုံးပြုခွင့်လက်မှတ်၊ ပိုင်ရှင်ဟူသော စကားရပ်များ၏ အဓိပ္ပာယ်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း(၂)တွင် ပိုင်ရှင်၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၂) ပုဒ်မ (၃)မှ ပုဒ်မ (၁၁)အထိ ပိုင်ရှင်၏ တာဝန်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မ (၁၂)မှ ပုဒ်မ (၁၄)အထိ ပိုင်ရှင်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း(၃)တွင် စစ်ဆေးရေးမှူး၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း(၃)ပုဒ်မ (၁၅)မှ ပုဒ်မ(၂ဝ) အထိ စစ်ဆေးရေးမှူး၏ တာဝန်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မ (၂၁)မှ ပုဒ် (၂၂)အထိ စစ်ဆေးရေးမှူး၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း(၄)တွင် စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၄) ပုဒ်မ (၂၃)မှ (၂၅) အထိ စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်၏ တာဝန်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မ (၂၆)မှ ပုဒ်မ (၂၈) အထိ စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း(၅)တွင် အသုံးပြုခွင့် လက်မှတ်၊ ယာယီအသုံးပြုခွင့် လက်မှတ် ပျက်ပြယ်ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၅) ပုဒ်မ(၂၉)တွင် ပုဒ်မခွဲ (က)မှ ပုဒ်မခွဲ(စ)အထိ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း (၆)တွင် အယူခံခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း(၆)တွင် အယူခံခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပုဒ်မ (၃ဝ)မှ ပုဒ်မ (၃၃) အထိ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း (၇)တွင် ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၇)တွင် ပုဒ်မ (၃၄)မှ ပုဒ်မ (၃၈)အထိ ပြဋ္ဌာန်းထားပြီး ပုဒ်မအလိုက် ဘွိုင်လာဥပဒေအရ အနည်းဆုံး ထောင်ဒဏ်တနှစ်မှ အများဆုံး ထောက်ဒဏ်နှစ်နှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ အနည်းဆုံး ဒဏ်ငွေကျပ် သုံးရာမှ အများဆုံး ဒဏ်ငွေကျပ် နှစ်ထောင်အထိ လည်းကောင်း ချမှတ်နိုင်ကြောင်းပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း(၈)တွင် ကင်းလွတ်ခွင့်ကို ဖော်ပြထားသည်
ပုဒ်မ (၃၉)မှ ပုဒ်မ (၄ဝ)အထိ ပြဋ္ဌာန်း ထားပြီး အခန်း(၉)တွင် အထွေထွေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ဖော်ပြထားသည်
ဘွိုင်လာဥပဒေသည် နိုင်ငံတော်၏ လက်ရှိဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုများအရ လိုအပ်ချက်နှင့်အညီ ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းဖြစ်သဖြင့် လုပ်သားပြည်သူတို့အား ဘွိုင်လာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာမည့် ဘေးအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ နိုင်ငံတော်အတွက် အခွန်အကောက်များ မှန်ကန်စွာ ရရှိခြင်း၊ နိုင်ငံတော် စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်းစသည့် အကျိုး ကျေးဇူးများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ဘာသာရပ်သင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေကြမ်းကို ၁၉၈၄ -ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်မှ ၁၈ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပခဲ့သော တတိယအြကိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ္တမအစည်းအဝေးက အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဘာသာရပ်သင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေ (ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေ အမှတ် ၆) အဖြစ် နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက0x033ဋ္ဌက လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဘာသာရပ်ဝင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေသည် မျက်မှောက် ကာလတွင် ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသော ကျူရှင် သင်တန်းကျောင်းများကို စနစ်တကျ 0x100ကီး0x100ကပ် ထိန်းကွပ်ရန် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေဖြစ်သည်
ဘာသာရပ်သင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေတွင် အခန်း ခြောက်ခန်းနှင့် ဥပဒေပုဒ် ၃၁ ခု ပါရှိသည်
အခန်း (၁)တွင် အမည်နှင့် အဓိပ0x053ါယ် ဖော်ပြချက် အခန်း(၂)တွင် မှတ်ပုံ တင်ခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်း၊ အခန်း (၃)တွင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း အတွက် လိုအပ်ချက်များ၊ အခန်း(၄)တွင် တားမြစ်ချက်များ၊ အခန်း(၅)တွင် ပြစ်ဒဏ်များနှင့် အခန်း(၆)တွင် အထွေထွေဟူ၍ ပါရှိသည်
အခန်း(၁)အမည်နှင့် အဓိပ0x053ါယ်ဖော်ပြချက်တွင် ကိုယ်ပိုင် သင်တန်း၊ ဘော်ဒါဆောင်၊ သင်တန်းေ0x100ကး၊ 0x100ကီး0x100ကပ်ရေးမှူး၊ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သူနှင့် သင်တန်းဆရာဟူသော စကားရပ် များကို အဓိပ0x053ါယ်ဖွင့်ဆို ထားသည်
အခန်း(၂) မှတ်ပုံတင်ခြင်းနှင့် ပယ်ဖျက်ခြင်းတွင် ကိုယ်ပိုင် သင်တန်း တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်လိုသူက ဖြစ်စေ၊ သင်တန်းဆရာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်လိုသူက ဖြစ်စေ သတ်မှတ်ချက်နှင့်အညီ တင်သွင်းလာသာ လျှောက်လွှာများကို စိစစ်ခွင့်ပြုရေးကိစ0x038၊ မှတ်ပုံတင်ခြင်း၊ ပယ်ဖျက်ခြင်း ကိစ0x038များကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း (၃) ကိုယ်ပိုင်သင်တန်းအတွက် လိုအပ်ချက် များတွင် သင်0x100ကားခွင့် ရှိသည့် ဘာသာရပ် အရေအတွက်၊ သင်တန်းသားဦးရေ၊ သင်0x100ကားခွင့်ရှိသည့် အ0x100ကိမ်၊ သင်တန်း ေ0x100ကးနှင့် သင်တန်း၏ အဆောက်အအုံ၊ နေရာထိုင်ခင်းတို့ အပြင် သင်တန်းဆရာ၏ အရည်အချင်း သတ်မှတ်ချက်၊ သင်တန်း မှတ်ပုံတင်ရေးကိစ0x038များ ပြဋ္ဌာန်ထားသည်
အခန်း (၄) တားမြစ်ချက်များတွင် ကိုယ်ပိုင်သင်တန်းများ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သူများအနေဖြင့် ဥပဒေအရ တိကျစွာ ဖွင့်လှစ်ရန်နှင့် ရှောင်0x100ကဉ်ရမည့် အချက်များကို တားမြစ်ထား သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပါရှိသည်
အခန်း (၅) ပြစ်ဒဏ်များတွင် ဥပဒေပြဋ္ဌာန်းချက် တစ်ရပ်ရပ်ကို ဖောက်ဖျက် ကျူးလွန်ပါက ချမှတ်မည့် ပြစ်ဒဏ်များကို ဖော်ပြထားရာ အနည်းဆုံး ထောင်ဒဏ်နှစ်နှစ်မှ အများဆုံး ထောင်ဒဏ် သုံးနှစ်အထိ လည်းကောင်း၊ အနည်းဆုံးဒဏ်ငွေ ကျပ်ငါးထောင်မှ အများဆုံးဒဏ်ငွေ ကျပ်သုံးသောင်းအထိ လည်းကောင်း၊ ပုဒ်မအလိုက် ပြဋ္ဌာန်း ထားသည်
အခန်း (၆) အထွေထွေ ပြဋ္ဌာန်းချက်များတွင် ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်မှ ကင်းလွတ်ခွင့် ပြုထားသည့် သင်တန်းများကိစ0x038၊ ပညာရေးဝန်0x100ကီးဌာနက သင်တန်းများကို စိစစ်ခြင်း ကိစ0x038၊ ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်ရာတွင် လက်စွဲပြုရမည့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ကိစ0x038နှင့် ယခင်က ရှိခဲ့သော ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းနှင့် ပတ်သက်သည့် ဥပဒေများကို ရုပ်သိမ်းခြင်းကိစ0x038များ ပါရှိသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် ဘာသာရပ်သင်ကိုယ်ပိုင်သင်တန်း ဥပဒေသည် အချိန်အခါနှင့်ကိုက်ညီခြင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ ပညာရေးဆိုင်ရာ မူဝါဒများနှင့်အညီ ရေးဆွဲထားခြင်း၊ ပညာရေးကို ဘန်းပြ၍ စီးပွားရေး သောင်းကျန်းသူများကို ထိန်းချုပ်ပေးခြင်း၊ ကျောင်းသူကျောင်းသားများနှင့် မိဘများ၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ခြင်း စသည့် ဂုဏ်အင်္ဂါများနှင့် ပြည့်စုံ ညီညွတ်သည့် ဥပဒေ ဖြစ်သည်
တတိယအ0x100ကိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ0x048မ အစည်းအဝေးက အတည်ပြု ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ်သမ0x057တမြန်မာနိုင်ငံတော် စည်ပင်သာယာရေး ဥပဒေ (၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေ အမှတ်-၅)ကို နိုင်ငံတော်ကောင်စီ ဥက0x033ဋ္ဌက ၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးထုတ်ပြန်သည်
ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့သည် ရန်ကုန် မြို့တော်ကို နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်အင်္ဂါရပ်နှင့် ညီညွတ် လာစေရန် မြို့တော်နေ လုပ်သားပြည်သူများအတွက် အခြေခံ လိုအပ်ချက်ဖြစ်သည့် သန့်ရှင်းရေ၊ ရေဖြန့်ဝေရေး၊ လမ်းများ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းရေး၊ ဈေးများ စနစ်တကျရှိရေး စသည့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများကို ပြည့်ပြည့်ဝဝ ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပြောင်းလဲလာသည့် ခေတ်နှင့်အညီ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်သည့်အတွက် စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုဥပဒေသည် ရန်ကုန်မြို့တော် တစ်ခုတည်းသာမက နိုင်ငံတော်အတွင်းရှိ ပြည်နယ်၊ တိုင်းနှင့် မြို့နယ်များတွင် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်ကို သီးခြား စည်ပင်သာယာရေးကောင်စီဖြင့် အစားထိုး ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက် စေသင့်သည်ဟု တွေ့ရှိလျှင် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက သီးခြား ကော်မတီဖြင့် အစားထိုး ဖွဲ့စည်းသတ်မှတ်နိုင်မည် ဖြစ်သည်
သို့သော် ပြည်သူ့ကောင်စီများ၏ စည်ပင်သာယာရေး ဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက် များကို ပယ်ဖျက်ခြင်း မပြုပဲ ဆက်လက်ထားရှိမည် ဖြစ်သည်
စည်ပင်သာယာရေးဥပဒေတွင် အခန်းသုံးခန်း ပါရှိသည်
အခန်း (၁) အမည်နှင့် အဓိပ0x053ါယ် ဖော်ပြချက်တွင် စည်ပင် သာယာရေး ဥပဒေဟု ခေါ်တွင်စေရန်နှင့် ကော်မတီဆိုသည့် စကားရပ်ကို ရှင်းလင်း ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၂) ဖွဲ့စည်းခြင်းတွင် စည်ပင်သာယာရေးအဖွဲ့ စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ကော်မတီ၏ ဥက0x033ဋ္ဌ၊ အတွင်းရေးမှူး၊ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးများ၊ မြို့တော်ဝန် သတ်မှတ်ခြင်း၊ စည်ပင် သာယာရေးအဖွဲ့ကို 0x100ကီး0x100ကပ်ခြင်း၊ စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ခြင်းနှင့် ကော်မတီ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့် စသည်ဖြင့် ဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အခန်း (၃) အထွေထွေတွင်မူ ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက် များကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဝန်0x100ကီးအဖွဲ့သည် အမိန့်များ၊ ညွှန်0x100ကားချက်များနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို ထုတ်ပြန်နိုင် သည်ဟူ၍ ပါရှိသည်
တတိယအ0x100ကိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ0x048မ အစည်း အဝေးက အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ0x057တမြန်မာနိုင်ငံတော် လျှပ်စစ်ဥပဒေ (၁၉၈၄ ခုနှစ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ဥပဒေအမှတ်-၇)ကို နိုင်ငံတော်ကောင်စီဥက0x033ဋ္ဌက ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ် ရေးထိုး ထုတ်ပြန်သည်
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်က အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည့် လျှပ်စစ်ဥပဒေဟောင်းသည် လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် ဆီလျော်မှု မရှိတော့သည့်အပြင် တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသည့် စက်မှုပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းစနစ်များ လျှပ်စစ် ပစ0x038ည်းကိရိယာများ အရ အချို့သော ပုဒ်မများကို ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ အစားထိုးခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်လျက်ရှိသည်
ထိုပြင် လျှပ်စစ်ဥပဒေဟောင်း သည် အနှစ်သာရအားဖြင့် ပုဂ0x035လိကပိုင် လျှပ်စစ် လုပ်ငန်း များကို ထိန်းချုပ်သည့် သဘောသာရှိပြီး နိုင်ငံတော်က ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည့် မူဝါဒများနှင့်လည်း ကိုက်ညီခြင်း မရှိတော့ချေ
အထူးသဖြင့် ဥပဒေဟောင်းတွင် ပါရှိသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များနှင့် ပြစ်ဒဏ် သတ်မှတ်ချက်များသည် လက်ရှိ အခြေအနေနှင့် ဆီလျော်မှုမရှိသည့်အတွက် ပြင်ဆင်ရန် လိုအပ် လျက်ရှိသည်
ထေို့0x100ကာင့် ခေတ်နှင့်လည်းကောင်း၊ လက်ရှိ အသုံးပြု နေသည့် လျှပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နည်းစနစ်များ၊ လျှပ်စစ်ပစ0x038ည်း ကိရိယာများနှင့် ဆီလျော်မှု ရှိစေရန်အတွက်လည်းကောင်း မြန်မာနိုင်ငံ တဝန်းလုံးတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စူးစမ်း ရှာဖွေခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပို့လွှတ်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်းနှင့် အသုံးပြုခြင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်နိုင်ရန်နှင့် ယင်းလုပ်ငန်းများကို လျှပ်စစ်အ0x1150x048ရာယ် ကင်းရှင်းစွာ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ရန် လျှပ်စစ်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းရခြင်း ဖြစ်သည်
လျှပ်စစ်ဥပဒေ0x100ကမ်းတွင် အခန်းပေါင်း ၁ဝ ခန်း ပါဝင်သည်
အခန်း (၁) သည် အမည်နှင့် အဓိပ0x053ါယ် ဖော်ပြ ချက်ဖြစ်ပြီး အခန်း (၂)သည် လျှပ်စစ်ဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ ဖြစ်၏
အခန်း (၃)မှာ လျှပ်စစ်ဆိုင်ရာ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရရှိသူ၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အခန်း (၄)နှင့်(၅)တို့သည် စစ်ဆေးရေးမှူးနှင့် စစ်ဆေးရေးမှူးချုပ်တို့၏ တာဝန်နှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဖော်ပြထားသည်
အခန်း (၆)တွင် ပြစ်မှုနှင့် ပြစ်ဒဏ်များကို ဖော်ပြထားပြီး၊ အခန်း (၇)မှာ လျေော်0x100ကးသတ်မှတ်ခြင်းများကို ဖော်ပြထား သည်
အခန်း (၈)တွင် အ0x100ကံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ အခန်း (၉)တွင် လျှပ်စစ်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းများနှင့် လျှပ်စစ်စစ်ဆေးမှု နည်းစနစ်များကို သတ်မှတ်ထားပြီး၊ အခန်း (၁ဝ)တွင် အထွေ ထွေ စသည်ဖြင့် အသီးသီး ဖော်ပြထားသည်
ဘက်တီးရီးယား(အင်္ဂလိပ်: Bacteria, ဧကဝုစ်ကိန်း - bacterium) သည် အလွန်အမင်းသေးငယ်သည့် သက်ရှိများဖြစ်ပြီး အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်သာ မြင်နိုင်သည်
ဗက်တီးရီးယားများသည် ကလာပ်စည်း တစ်ခုသာပါဝင်သည်
၎င်းတို့သည် ဧကကလာပ်စည်းသက်ရှိများ (unicellular organism) အနက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံနှင့်ချီ၍ နေထိုင်ကျက်စားခဲ့သည့် အရိုးစင်းဆုံးသော သက်ရှိများဖြစ်သည်
ဗက်တီးရီးယား အများစုသည် ရေ သို့ မြေကြီးထဲတွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း အတော်များများမှာ သက်ရှိများ၏ အရေပြား သို့ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ နေထိုင်ကြသည်
လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ဗက်တီးရီးယားများသည် လူကလာပ်စည်းထက် ၁၀ ဆများသည်
ဗက်တီးရီးယားအချို့မှာ ရောဂါဖြစ်စေသော်လည်း အချို့မှာ လူသားများအစာချေရာတွင် သို့ ဒိန်ချဉ်၊ ဒိန်ခဲကဲ့သို့သော အစားအစာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အကူအညီပေးသည်
ဗက်တီးရီးများ ကလာပ်စည်းတခုမှ နှစ်ခုအဖြစ် ကွဲထွက်သည့် နည်းဖြင့် မျိုးပွားကြသည်
ဤသို့သော မျိုးပွားနည်းအား လိင်မဲ့မျိုးပွားနည်း (Asexual reproduction) ဟုခေါ်သည်
အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကလာပ်စည်းများသည် မိဘကလာပ်စည်းများထက် အရွယ်အစားပိုငယ်သည်ကလွဲ၍ ပုံပန်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း မျိုးဗီဇအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း တထပ်တည်းဖြစ်သည်
ဗက်တီးရီးယားများသည် ပုံပန်းအားဖြင့် အရွယ်အစားအားဖြင့် ကွဲပြားမှုရှိသည်
သို့သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများထက် အနည်းဆုံး ၁၀ ဆ ကြီးမားကြသည်
သာမန် ဗက်တီးရီးယားတခုသည် 1 µm (one micrometer ၁ မိုက်ခရိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဗက်တီးရီးယား ၁၀၀၀၀ တန်းစီမည်ဆိုပါက ၁ မီလီမီတာ ရှည်လျားသည်
ဗက်တီးရီးယားများအား ၎င်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစားခွဲခြားလေ့ရှိသည်
တုတ်ချောင်းသဏ္ဌာန်အား bacilli၊ ဘောလုံးသဏ္ဌာန်အား cocci၊ ကြောင်လိမ်လှေကားသဏ္ဌာန်အား spirilla ဟု ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားသည်
Bacteria ဟာ Cell တစ်လုံးတည်းနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဏုဇီဝ ဖြစ်ပါတယ်
အရင်ခေတ်တွေတုန်းက Bacteria ကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ လေ့လာရင် အသုံးပြုတဲ့ ဆိုးဆေးတွေအပေါ် Bacteria Cell Wall ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုကို ကြည့်ပြီး အမျိုးအစားခွဲခြားကြတယ်
Gram ဆိုးဆေးနဲ့ ဆေးစွဲရင် Gram Positive၊ဆေးမစွဲရင် Gram Negative စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြတယ်
ယခုအခါမှာတော့ DNA ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင် လာတာကြောင့် မျိုးဗီဇ (DNA) ဆင်တူမှုအပေါ်မှာ မူတည်ပြီး မျိုးခွဲခြားပါတယ်
Bacteria အချို့ဟာ အပင်နဲ့ သတ္တဝါတွေအပေါ်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားစေနိုင် ကြပါတယ်
တချို့ Bacteria တွေက အိမ်ရှင်သက်ရှိ ကိုယ်ထဲမှာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီး တိုက်ရိုက် ရောဂါဖြစ်စေနိုင်တယ်
တချို့ကတော့ သူတို့က ထွက်တဲ့ အဆိပ် Protein တွေနဲ့ ဒုက္ခပေးကြတယ်
တချို့ Bacteria တွေကတော့ သူတို့ CellWall ပေါ်က အဆီနဲ့ ဖယောင်းဒြပ်ပေါင်းတွေနဲ့ သတ္တဝါတွေရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နှိုးဆွဒုက္ခပေးကြတယ်
အပင်တွေမှာဆိုရင်လည်း အစာကြောနဲ့ ရေကြောတွေထဲကို ကျူးကျော်တဲ့ Bacteria တွေကြောင့် အပင်သေစေနိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ ဖြစ်နိုင်ကြပါတယ်
Bacteria တွေက ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သလို၊ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ Bacteria တွေကို ပြန်သတ်နိုင်တဲ့ ပဋိဇီဝ (Antibiotic) ဒြပ်ပေါင်းတွေကို လည်း ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်ကြပြန်တယ်
Bacteria တွေက လူ့ရောဂါတွေကို ကူညီကုသပေးဖို့ ပဋိဇီဝတွေ ထုတ်လုပ်တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး
Bacteria မျိုးနွယ်အချင်းချင်း အစာ အာဟာရနဲ့ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တွေအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ကြရတဲ့အခါ၊ ပြိုင်ဖက် Bacteria မျိုးစိတ်ကို တိကျစွာ ထိခိုက်စေတဲ့ Antibiotics ဓာတုပစ္စည်းတွေ ထုတ်လွှတ်ကြပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ နင်းနေတဲ့ မြေကြီးထဲမှာ၊ နောက်ပြီး ရေထုထဲမှာ Bacteria များစွာဟာ Antibiotics တွေ ထုတ်လုပ်ယှဉ်ပြိုင်နေကြတာက နှစ်ပေါင်းသန်းနဲ့ချီလို့ ကြာမြင့်နေပါပြီ
လူသားတွေက အဲဒီ့ Antibiotic တွေကို Bacteria ရောဂါတွေအတွက် ငှားယူသုံးစွဲနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်ထဲ BacteriaBacteria တွေကို ကျွန်ုပ်တို့ အရေပြားနဲ့ အူလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်မှာ တွေ့ရနိုင်တယ်
သူတို့တွေက အိမ်ရှင်သက်ရှိကို ဒုက္ခမပေးတဲ့ ယှဉ်တွဲနေထိုင်သူတွေပါ
အူလမ်းကြောင်းမှာ ရှိတဲ့ Bacteria တွေကတော့ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အကျိုးကျေးဇူးရှိသူတွေ ဖြစ်ကြတယ်
အချို့သော Vitamin ဓာတ်တွေကို အူထဲက Bacteria တွေက ထုတ်လုပ်ပေးကြပြီး အဲဒီ့ Vitamin ကို ကျွန်ုပ်တို့ အများဆုံး ရတဲ့ အရင်းအမြစ် ဖြစ်နေပါတယ်
အူထဲက Bacteria တွေကပဲ တခြား ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ Bacteria တွေ မပေါက်ပွားအောင် ယှဉ်ပြိုင်လုယူထားပြီး ကျွန်ုပ်တို့ကို ဝမ်းရောဂါတွေကနေ ကာကွယ်ပေးပြန်တယ်
နောက်ထပ် အံဩစရာကောင်းတာ တစ်ခုရှိပါသေးတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ အပင်နဲ့ သတ္တဝါ တွေပါဝင်တဲ့ Eukaryote Cell တွေမှာ Mitochondria ခေါ်တဲ့ Organelle (ဆဲလ်အင်္ဂါ) တွေ ရှိကြတယ်
ခပ်လွယ်လွယ်ပြောရရင် ကျွန်ုပ်တို့ ရှုရှိုက်လိုက်တဲ့ Oxygen ကို Mitochondria အထဲမှာ အစာအာဟာရနဲ့ လောင်မြိုက်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ ရှင်သန်လှုပ်ရှားရန် စွမ်းအင်ကို ထုတ်ယူရတာ ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ကြွက်သား Cell တွေမှာဆိုရင် Mitochondria တွေ ကြွယ်ဝစွာ ပါရှိပါတယ်
ထိုနည်းတူစွာ၊ အပင် Cell တွေမှာ Mitochondria အပြင် Chloroplastခေါ်တဲ့ ဆဲလ်အင်္ဂါတွေ ရှိကြသေးတယ်
အပင်တွေမှာ ပါတဲ့ Chlorophyll (ကလိုရိုဖီးလ် – စိမ်းရောင်ခြယ်) ဆိုတာ အဲဒီ့ Chloroplast တွေအထဲမှာ ရှိတာပါ
Chloroplast တွေက အလင်းရောင် စွမ်းအင်ကို Chlorophyllနဲ့ စုပ်ယူပြီးနောက် Cell အတွက် လိုအပ်တဲ့ဓာတုစွမ်းအင် အဖြစ် ရိတ်သိမ်းပေးကြတယ်
ပြီးနောက်၊ အဲဒီ့စွမ်းအင်နဲ့ Glucose သကြားအဖြစ် အစာချက်လုပ်နိုင်ကြပါတယ်
အမှန်တော့ အဲဒီ့ Mitochondria နဲ့ Chloroplast တွေဟာ ဆဲလ်အင်္ဂါ (Organelle) သက်သက်မဟုတ်ပါဘူး
သူတို့ဟာ တစ်ချိန်တုန်းက လွတ်လပ်စွာ ရှင်သန်တဲ့ Bacteria တွေဆိုရင် အံ့ဩသွားမလား
ဟုတ်ပါတယ်… Mitochondria တွေက Alpha-Proteobacteria မျိုးနွယ်ကနေ ဖြစ်လာတာပါ
Chloroplastတွေကတော့ Cyanobacteria ကနေ ပြောင်းလဲလာခဲ့တာပါ
သူတို့ဟာ Eukaryote Cell အထဲမှာ အတူတကွရှင်သန်သူတွေ အဖြစ် စတင်ခဲ့ကြတယ်
အဲဒီ့နောက်မှာတော့၊ သူတို့ရဲ့ DNA မိတ္တူတွေကို Eukaryote တွေဆီမှာ အပိုသိမ်းဆည်းထားရင်း၊ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် DNA တွေ ဆုံးရှုံးခွင့်ရသွားတယ်
အကျိုးရလဒ်ကတော့ သူတို့တွေက အိမ်ရှင် Eukaryote တွေအထဲမှာသာ ရှင်သန်နိုင်တော့တဲ့ ဆဲလ်အင်္ဂါတွေအဖြစ် အဆင့်နိမ့်လျှောသွားခြင်းပါပဲ
Eukaryote တွေက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၁၈ဝဝ ခန့်မှ ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပြီး၊ Bacteria တွေပေါ်ပေါက်နေတာက အနည်းဆုံး နှစ်သန်း ၃ဝဝဝကျော်ရှိပါပြီ
Photosynthesis က လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်သန်း ၂၅ဝဝကျော်တည်းကCyanobacteria တွေမှာ ပေါ်ပေါက်နှင့်ပြီး၊ အဲဒီ့က ထွက်တဲ့ Oxygen ကို ယူသုံးနိုင်တဲ့ Bacteria တွေလည်း မရှေးမနှောင်း ပေါ်ထွက်လာမယ်လို့ ယူဆရပါတယ်
ဒါကြောင့် အဲဒီ့ ဓာတုနည်းစနစ်တွေက Eukaryote တွေ မပေါ်ထွန်းမီ များစွာစောပြီး ပေါ်ထွက်နှင့်တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်
ကျွန်တော်တို့တွေ ထင်နေတာက အပင်တွေကအလင်းရောင်စွမ်းအင်နဲ့ အစာချက်လုပ်သူတွေပေါ့
အမှန်တော့ Eukaryote တွေက ဘယ်တုန်းကမှ အစာချက်လုပ်နိုင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး
Oxygen ကိုလည်း အမှန်တကယ် ရှူရှိုက်နိုင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး
သူတို့ရှေ့က Bacteria တွေကနေ လမ်းထွင်ပြီးသား ဓာတုစွမ်းရည်တွေကို ငှားရမ်းအသုံးချနိုင်ရုံ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှူတိုင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ် Cell တိုင်းမှာ ရှိတဲ့ Mitochondria တွေကနေ စွမ်းအင်ထုတ်ပေးနေကြတယ်
စိမ်းစိုလှတဲ့ သစ်တောအုပ်တစ်ခုထဲက Chloroplast ဘဝပြောင်း Bacteria ကိုဖယ်ထုတ်လိုက်ရင် ဘာစိမ်းစိုမှုမှ မရှိပါဘူး
အစာထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းလည်း ရှိမှာ မဟုတ်ပါဘူး
Carbon သံသရာထဲက Bacteriaသက်ရှိတွေအတွက် Carbon ဟာ အရေးအကြီးဆုံး အာဟာရတွေထဲမှာ ပါဝင်တယ်
ရေက ရေသံသရာ (Hydrocycle) လည်သလိုပဲ၊ Carbon ဟာလည်း ကမ္ဘာ့ ရေထု၊ လေထု၊ ရွှံ့အနည်အနှစ်များ၊ ကျောက်လွှာများနဲ့ သက်ရှိပစ္စည်းတွေထဲမှာ လှည့်ပတ်ပြောင်းလဲ နေပါတယ်
Bacteria တွေက Carbon Cycle ရဲ့ အရေးပါတဲ့ ကဏ္ဍမှာရှိနေပါတယ်
သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေမှာ Carbon က ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်နေပါတယ်
သက်မဲ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာဆိုရင် ရွှံ့အနည်အနှစ်တွေနဲ့ ကျောက်လွှာတွေမှာ Carbon ကြွယ်ဝပါတယ်
လေထုထဲမှာလည်း Carbon Dioxide ရှိပါတယ်
ဒါပေမယ့် သက်ရှိတိုင်းက အဲဒီ့ သက်မဲ့ Carbon ဒြပ်ပေါင်းတွေထဲက Carbon ကို ထုတ်နှုတ်ပြီး သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ မတည်ဆောက်နိုင်ကြပါဘူး
သူတို့တွေအတွက်တော့၊ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ထွန်းနေတဲ့ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေကိုသာ မှီဝဲရတယ်
သက်မဲ့ Carbon တွေကို သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းမှာ တည်ဆောက်ယူနိုင်တာကို Carbon ဖမ်းယူခြင်း (Carbon Fixation) လို့ ခေါ်ပါတယ်
စွမ်းအင်းအရင်းအမြစ် တစ်ခုခုနဲ့ Carbon Fixation တွေ ပြုလုပ်ပြီး၊ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ တည်ဆောက်တာကိုတော့ ကျွန်တော်တို့ ရင်းနှီးပြီးသား အစာချက်လုပ်ခြင်းဖြစ်စဉ်လို့ ခေါ်တာပေါ့
အဲဒီ့အထဲမှာမှ၊ အလင်းရောင်စွမ်းအင်ကိုသုံးရင် Photosynthesis လို့ခေါ်ပြီး၊ ဓာတ်သတ္တုတွေက ရတဲ့ ဓာတုစွမ်းအင်ကိုသုံးရင်တော့ Chemosynthesis လို့ခေါ်ပါတယ်
တဖန် သက်ရှိတွေ သေဆုံးပျက်စီးတဲ့အခါ Methane နဲ့ Carbon Dioxide လို ရိုးရှင်းတဲ့ သက်မဲ့ Carbon ဒြပ်ပေါင်းတွေ ပြန်ဖြစ်သွားလေ့ရှိတယ်
ဆိုလိုတာက သက်ရှိမှာ ဖမ်းယူထားသမျှ Carbon တွေက သဘာဝလောကတည်းကို ပြန်လည် လွတ်ထွက်သွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ဒီအဆင့်မှာလည်း သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေကို တိုက်ရိုက်မှီဝဲတဲ့ Bacteria တွေက ပုပ်ဆွေးစေသူ (Decomposer) တွေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်
Carbon ကို သက်ရှိလောက ထဲ ဖမ်းယူပေးခြင်း နဲ့ သဘာဝလောကတည်းကိုပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးခြင်း အဆင့်နှစ်ဆင့်လုံးမှာ Bacteria တွေက ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေပါတယ်
Carbon သံသရာမှာ ပါဝင်သလို၊ Nitrogen သံသရာမှာလည်း Bacteria တွေက အရေးကြီးပါတယ်
Nitrogen ဟာ လေထုမှာ ပမာဏအများဆုံး ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပါလျက်၊ Bacteria က လွဲလို့ ဘယ်သက်ရှိကမှ မဖမ်းယူနိုင်ပါဘူး
Bacteria တွေက Carbon ကို သကြား molecule အဖြစ် ဖမ်းယူသလိုပဲ၊ Nitrogen ကိုလည်း Ammonia အဖြစ် ဖမ်းယူနိုင်ကြပါတယ်
အဲဒီ့ဖြစ်စဉ်ကို Nitrogen Fixation (Nitrogen ဖမ်းယူခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်
Bacteria တွေက ထုတ်လွှတ်တဲ့Ammonia ကို အပင်တွေက တဆင့်စုပ်ယူရပါတယ်
ပြီးတော့မှ Amino Acid လို Nitrogen ပါတဲ့ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ တည်ဆောက်နိုင်တာပါ
သက်ရှိတွေ သေဆုံးပုပ်ဆွေးခြင်းဖြစ်စဉ် မှာလည်း Ammonia အဖြစ် ပြန်လည်ဖြိုခွဲခြင်းကို Bacteria တွေကသာဆောင်ရွက်ကြတာပါ
Bacteria တွေကပဲ Ammonia ကို Nitrite နဲ့ Nitrate တွေအဖြစ် အဆင့်ဆင့် ဓာတ်တိုးပြီး Nitrogen ဓာတ်ငွေ့ကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ကြပါတယ်
ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် Nitrogen သံသရာတစ်ခုလုံးရဲ့ အဝင်အထွက် စီးဆင်းမှုတွေကို Bacteria တွေက ထိန်းချုပ်ထားတာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့နိုင်ပါတယ်
Bacteria တွေက လိင်မဲ့မျိုးပွားတဲ့ သက်ရှိတွေဖြစ်ကြတယ်
Bacteria Cell တစ်ခုကြီးထွားလာပြီးရင် သူ့ရဲ့ DNA ကို ပုံတူ တစ်စုံကူးယူပြီးသွားရင်၊ Cell တစ်ခုက နှစ်ပိုင်းခွဲထွက်သွားပြီး DNA တစ်စုံစီ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ Bacteria Cell အသစ်နှစ်ခုအဖြစ် မျိုးပွားကြပါတယ်
ဓနိဖိုရွာ၊ ကံကွင်း
လက်ပန်ရွာ၊ ကြာဖူးငုံ
ကချွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kachun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ဖောင်ဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
နတ္တူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nattu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ကနန်းမကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခင်များနှင့် အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကြီး(၁၉၃၀-၁၉၄၈)စာအုပ်သည် မြန်မာစာရေးဆရာ တက္ကသိုလ်စိန်တင်ရေးသားသောစာအုပ်ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ခုနှစ်တွင်ထုတ်ဝေသည်
ဤစာအုပ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်သခင်များဖြစ်ကြသော တို့ဗမာအစည်းအရုံးနာယကများ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌများ နှင့်တို့ဗမာအစည်းအရုံး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း)တို့၏အတ္ထုပ္ပတ္တိများပါဝင်သည်
ထို့ပြင် သမိုင်းဝင်ဓာတ်ပုံများနှင့် အမျိုးသားရေး သီချင်းများလည်းပါဝင်သည်
ဤစာအုပ်တွင် အဆိုပါသခင်များအပေါ်စာရေးသူ၏အမြင်ကိုပါဖော်ပြထားသည်
တက္ကသိုလ်စိန်တင်က မိမိစာအုပ်သည် တို့ဗမာသခင်များ၏ အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကြီးကို ပြည့်စုံအောင်ရေးသားထားသော စာတစ်စောင် ပေတစ်ဖွဲ့မဟုတ်ပါကြောင်း နောင်တစ်ချိန်တွင် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုကြီးကို အခန်းကဏ္ဍစုံလင်စွာဖြင့်ရေးသားကြသောအခါ မှီငြမ်းပြုရန်စာအုပ်တစ်အုပ်မျှသာ ဖြစ်ပါကြောင်း အမှာစာတွင်ရေးသားထားသည်
စာပေလောကစာအုပ်တိုက်တည်ထောင်သူ သခင်ခင်ညွန့်သည် တက္ကသိုလ်စိန်တင်နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး  စာအုပ်ရေးသားပြုစုရန် စတင်စကားကမ်းလှမ်းခဲ့သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံးသမိုင်း ပြုစုရေးကော်မတီဝင်များ သခင်စံလှိုင်(ဗိုလ်မှူးအောင် ရဲဘော်သုံးကျိပ်) သခင်ချစ်မောင်(ဝိဓူရ) သခင်ခင်အောင် သခင်ချစ်(ဒေးဒရဲ)နှင့် သခင်သိန်းဖေ(ဝါးခယ်မ)တို့က စာမူကို တည်းဖြတ်ပေး ဆွေးနွေးပေးခဲ့ကြသည်
စာစီရာတွင် စိတ်ရှည်လက်ရှည်ဆောင်ရွက်ပေးသော "ပုံရိပ်ရှင် ကွန်ပျူတာနှင့်ဖလင်"မှမောင်အောင်ဇော်ထွန်း မသွယ်သွယ်ဟန်နှင့် အတွင်းဓာတ်ပုံအချို့ရှာဖွေကူညီပေးသော ဝါရင့်ဓာတ်ပုံပညာရှင် ညောင်ဦးဘိုးချို စာရေးဆရာ သန်းဝင်းလှိုင်နှင့် စာရေးဆရာ ဇင်ယော်(မာန်) မျက်နှာဖုံးဓာတ်ပုံနှင့်အတွင်းဓာတ်ပုံဒီဇိုင်းများ အကြိမ်ကြိမ်ပြင်ဆင်ရေးဆွဲကူညီပေးခဲ့သော နိဒါန်းသစ်ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းမှ ပန်းချီအံ့ဘွယ်ဇင်နှင့် ညီမငယ်လေး မိုးဒေဝါ အတွင်းပုံနှိပ်သူ ဝိဇာဒ်ပုံနှိပ်တိုက်မှ ဦးမျိုးမင်း မျက်နှာဖုံးပုံနှိပ်သူ နေလရောင်ပုံနှိပ်တိုက်မှ ဦးတိုးဝင်း စာအုပ်ချုပ်ဦးစိုးမြင့် ပပစိုးတို့ကိုလည်း ကျေးဇူးတင်ရှိပါကြောင်းကို စာရေးသူက အမှာစာတွင်ရေးသားဖော်ပြထားသည်
အားမာန်သစ်စာပေတိုက်ပိုင်ရှင် ဆရာခွန်ဂျာမှိုင်း(ဦးညိုမှိုင်း) သဇင်ဓာတ်ပုံတိုက်မှ အုပ်ချုပ်သူပညာရှင်လူငယ်နှင့်ဧည့်သည်ဓာတ်ပုံပညာရှင် မိန်းမပျိုတို့ကိုလည်းကျေးဇူးတင်ပါကြောင်း စာရေးသူက မှတ်တမ်းတင်ထားသည်
အမှာစာ၏အဆုံးသတ်တွင်ရှိသော ရက်စွဲသည် ၁၉၉၈ ဇန်နဝါရီ ၄ရက်နေ့ဖြစ်သည်
သို့သော်  ၂၀၀၉ခုနှစ် အောက်တိုဘာရောက်မှသာ ပထမဆုံးအကြိမ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့သည်
ဤသို့နှောင့်နှေးကြန့်ကြာနေရသည့်အကြောင်းရင်းကို စာရေးသူက စာအုပ်တွင်ဖော်ပြမထားပါ
တို့ဗမာအစည်းအရုံးသမိုင်းပြုစုရေးကော်မတီက ဤစာအုပ်ကို မျိုးနွယ်ဆက်လူငယ်များအထူးပင်ဂုဏ်ယူလေ့လာထိုက်ကြောင်းညွှန်းဆိုထားသည်
ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းသခင်မောင်ကြီး(လယ်တီပဏ္ဍိတ ဦးမောင်ကြီး M.A)သခင်စိုးသိမ်းသခင်ဘသောင်းသခင်ဗစိန်သခင်လေးမောင်သခင်သိန်းမောင်ကြီး(မီးတုတ်)သခင်ထွန်းအုပ်သခင်မြသခင်အောင်ဆန်း(ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း)
ထန်းကုန်းရွာ၊ ဓဓဓမ္မ္မီဓ
ရင်းဖားကရင်စုရွာ၊ ချောင်းကလေး
ဗဟန်းလော့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bahanlawt)သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲခရိုင်၊ ဖားဆောင်းမြို့နယ်၊ ဗဟန်းလော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်လိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ကနန်းမူးသားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်းခါးချောင်ရွာ၊ ကွင်းသာ
ဝက်မကျရွာ၊ တင်းမ
ဗြိတိသျှ ၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး လက်အောက်တွင် နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်ကြီး တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တစ်ဦးမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပု ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်အခါက ဦးပုအမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်မှာ ၂ ဦး ရှိခဲ့သည်
ယင်းတို့မှာ သာယာဝတီ ဦးပု နှင့် ရွှေကျင် ဦးပုတို့ ဖြစ်သည်
ရွှေကျင် ဦးပုမှာ နန်းရင်းဝန်ဟောင်းဦးပု ဖြစ်သည်
နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ပဲခူးခရိုင် (ယခု ပဲခူးတိုင်း) ရွှေကျင်မြို့၌ မြန်မာ့သက္ကရာဇ် ၁၂၄၃ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ဦးပု ဖွားပြီး ၄ နှစ် အကြာမှ အထက်မြန်မာပြည် နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော သီပေါမင်း အဖမ်းခံရခြင်း ဖြစ်သည်
ဦးပု၏ မိဘ မျိုးရိုးမှာ သစ်ကုန်သည် မျိုးရိုး ဖြစ်သည်
မောင်ပုသည် မွေးရပ်ဌာနေ ဖြစ်သော ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းတွင် စတင် ပညာ သင်ခဲ့သည်
အသက် ၁၃ နှစ်သား အရွယ်တွင် သတ္တမတန်းကို စကောလားရှစ် (ခေါ်) ပညာသင်ဆုအဖြစ် ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရွှေကျင်မြို့ အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်းမှ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ခရစ်နှစ် ၁၈၉၇ တွင် ဘင်္ဂလားတန်း ခေါ် ဆယ်တန်းကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
စကောလားရှစ် ခေါ် ပညာသင်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြန်သည်
ဆယ်တန်း အောင်မြင်သော အခါ မောင်ပု၏ အသက်သည် ၁၆ နှစ်မျှ ရှိပြီ ဖြစ်သည်
မောင်ပုသည် ကာလကတ္တား တက္ကသိုလ်မှ ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲ၍ စစ်ဆေးသော ကောလိပ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲကို စကေားလားရှစ်နှင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်သို့ ဆက်လက် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအေ (ခေါ်) ဝိဇ္ဇာဘွဲ့တန်းကို အောင်မြင်သည်
ကိုပုတို့ ဘီအေ နောက်ဆုံးနှစ်ကို ဖြေသော အခါ ဖြေဆိုသူ အားလုံးပေါင်းမှာ တပြည်လုံးတွင် သုံးဆယ် နီးပါးမျှသာ ရှိသည်
အောင်စရင်း ထွက်လာသော အခါ ကိုပုနှင့် အခြား ကျောင်းသား လေးငါးယောက်သာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ဘီအေ အောင်မြင်၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရပြီးနောက် ကျောင်းမှ ထွက်ကာ ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်နေသည်
ယင်းသို့ ရှေ့နေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ‘ရှိခိုးခြင်းကိစ္စ၊ ဘုရားထူးခြင်း ကိစ္စ၊ ဖိနပ်ချွပ်ခြင်း ကိစ္စ’ စသော နိုင်ငံနှင့် ဘာသာ သာသနာရေး ကိစ္စရပ်များတွင် စေတနာ ဝန်ထမ်း အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တိုင်းပြည်၏ အရေး ကိစ္စရပ်များကိုလည်း တစေ့တစောင်း အကဲခတ် လေ့လာနေသည်
ဦးဖေပု၊ ဦးမောင်ကြီး၊ ဒေါက်တာ ဘရင်၊ ဦးလှဖေ စသည်တို့ တည်ထောင် လိုက်သော ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် မပါဝင် သေးသော်လည်း အားပေး ဆောင်ရွက်ချက်ကိုကား ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အသင်းသူ အသင်းသားများနှင့်လည်း အကျွမ်းတဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ၁၉ဝရ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေ ပညာသင်ရန် ဘိလပ်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်
သူနှင့်အတူ ဘိလပ်တွင် ပညာ သင်ကြားသူများမှာ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးမေအောင်၊ ဒေါက်တာ ဘရင် စသော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် မထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်အချို့တို့ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်တွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် လစ်ဘရယ်ဂိုဏ်း၊ လေဘာဂိုဏ်း စသော နိုင်ငံရေး ဂိုဏ်းများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများသည် ပြည်သူ့တို့နှင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ချက်များကို တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်
မိမိ ပါတီဘက် ပြည်သူအများ ပါဝင်လာအောင် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းပုံ၊ ပြည်သူလူထု၏ အရေးကြီးသော ကဏဏ္ဍမှ ပါဝင်ပုံ စသည့် ဘက်စုံ အချက်များကို လေ့လာခွင့် ရခဲ့သည်
ဥရောပနိုင်ငံ အသီးသီးမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည့် အပြင် အင်္ဂလန် ပါလီမန် အကြောင်းကို အထူး လေ့လာခဲ့သည်
မိမိ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ဟပ်စပ်မည့် ပုံစံမျိုးကိုလည်း စိတ်ကူးဖြင့် ဖန်တီး ကြည့်မိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ရောက်လျှင် နိုင်ငံရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ဦးပုသည် ဥပဒေဘွဲ့ ရပြီးနောက် အင်္ဂလန်မှ မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှ ပြန်လာပြီးနောက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် ဦးဖေအောင်နှင့် အတူ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းသည်လည်း ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်များ အတော်များများ ပါဝင်လာသဖြင့် တိုးတက်လာခဲ့သည်
အမျိုးသား၊ ဘာသာ၊ သာသနာနှင့် ပညာရေး ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၁၁ ခု နှစ်ဦးပိုင်းလောက်တွင် အိန္ဈိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့ခ်ကာဇင် မြန်မာပြည်သို့ ရောက်လာသော အခါ ရှေးဟောင်း ပစ္စည်းများ၊ အဆောက်အအုံများ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေး ဥပဒေကြမ်းကို တင်သွင်းခဲ့သည်
ထိုဥပဒေကြမ်းကို ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သဘောတူ ထောက်ခံခဲ့သည်
မော်လမြိုင် သူဌေး ဦးသာညှင်းက ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ဦးသာညှင်းသည် မော်လမြိုင် သာသနာ့ဓရ အသင်း ခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်သည့်အပြင် မြို့မျက်နှာဖုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦးလည်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးတွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဦးချစ်လှိုင်၏ ဖခင်လည်း ဖြစ်သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ ခေါင်းဆောင် တဦးဖြစ်သူ ဦးဘဖေက သူရိယ သတင်းစာမှ ဆောင်းပါး တပုဒ်ဖြင့် ‘ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ပစ္စည်းများကို ထိန်းသိမ်း ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ရေး အက်ဥပဒေအား ကန့်ကွက်ကြသော သာသနဓရ အသင်းကြီးများသည် သင်ပုန်းကြီးမှ နားလည်ကြ သေးရဲ့လား’ ဟု ဖော်ပြ ရေးသားခဲ့သည်
သူဌေးကြီး ဦးသာညှင်းက သူ့ကို ဤသို့ ရေးသားရ ပါမည်လားဟု ဆိုကာ အသရေဖျက်မှု ပုဒ်မ ၅ဝဝ ဖြင့် တရား စွဲဆိုခဲ့သည်
ယင်းအမှုတွင် ဦးဘဖေဘက်မှ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဝက်လုံတော်ရ ဦးပုက သူဌေး ဦးသာညှင်းအား သင်ပုန်းကြီးတွင် ပါသော ‘ဘောဒေဝပုတ္တ’ စာပိုဒ်ကို ရေးခိုင်းရာ သတ်ပုံသတ်ညွှန်း မမှန်ဘဲ ကပေါက်တိ ကပေါက်ချာ ရေးသားမိသည်
ယင်းအခွင့်အရေးကို ယူကာ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုက ရုံးတော်တွင် လျှောက်လွှဲချက် ပေး၍ အနိုင် ယူဆောင်ခဲ့သည်
ဝတ်လုံ အဖြစ် အမှု လိုက်ခဲ့သော်လည်း အခကြေးငွေ တပြား တချပ်မှ မယူခဲ့ပေ
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် သူရိယ သတင်းစာတွင် ရှယ်ယာဝင် တဦး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဒါရိုက်တာ လူကြီး ၅ ဦးတွင် အဖွဲ့ဝင် ဥပဒေ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒါရိုက်တာ လူကြီး ငါးဦးမှာ (၁) ဦးသွင်၊ (၂) စပါးပွဲစားကြီး ဦးဘိုးအောင်၊ (၃) ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပု၊ (၄) ဦးလှဖေ၊ (၅) ဦးဘဖေတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ်လုံတော်ရ ဦးပုသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေမှ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများကို တိုင်းပြည်အား သိရှိလာအောင် တတ်အားသရွှေ့ ပြသခဲ့သည်
သူပြသခဲ့သည့် အလျောက် လူသိရှင်ကြား အတော် များလာသည်
ဦးပု၏ ဂုဏ်သတင်းသည်လည်း တစထက် တစ တက်လာခဲ့သည်
၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလလထဲတွင် မွန်တေဂူချမ်း (စ်) စဖို (ဒ်) အစီရင်ခံစာ ထွက်ပြီးနောက် ဒုတိယ ဘုရင်ခံ ကရက်ဒေါက် အဖြစ် မြန်မာပြည်အား အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်
ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်း ကို ရေးဆွဲ၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် လူထု တရပ်လုံး မခံရပ်နိုင် ဖြစ်ကာ အုံကြွ လာခဲ့သည်
ဘိလပ်သို့ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြရန် ဦးပု၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ ၃ ဦးအား ရွေးချယ်၍ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်ကြသည်
ယင်း ကိုယ်စားလှယ်တွင် ဦးပုသည် ဘိလပ်သွား မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုမှစပြီး ‘ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟု တွင်ခဲ့ကြသည်
(’သပြေနု ချိန် - ဖေ၊ ပု၊ ရှိန်’ ဟူသော ဆရာကြီး ဦးမှိုင်း၏ လေးချိုး အရေးအသားကြောင့် ဦးဘဖေ နာမည်က ရှေ့ဆုံးက ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ခေါင်းဆောင်မှာ ဦးဘဖေ မဟုတ်ပါ၊ ဦးပု ဖြစ်သည်)
ဦးပုသည် များသောအားဖြင့် ဥရောပ ဝတ်စုံများကို ဝတ်လေ့ရှိသည်
ဘိလပ်တွင် တိုင်းပြည် အတွက် အရေးဆိုရန် အသွားအပြန် ၇ လမျှ ကြာအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့တို့၏ ပါးနပ် အုပ်ချုပ်မှုကြောင့် အဖွဲ့အစည်းများ အကွဲအပြဲ ဖြစ်ခဲ့ရာတွင် ဦးပုသည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး ကို လက်ခံသော ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦပုသည် ဒိုင်အာခီ ရပြီးမှ ဟုမ္မရူး(Home Rule) ကို တိုးတက် တောင်းမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ၂၁ ဦးတွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒိုင်အာခီကို မလိုချင်သော ဦးချစ်လှိုင် ဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ အမှုအတွက် ဝတ်လုံ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးစိန်လှအောင်တို့နှင့် တွဲဖက်၍ အမှု လိုက်ခဲ့သည်
ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေး လက်ခံ မခံသာ သဘောကွဲလွဲပြီး အင်္ဂလိပ် မုန်းတီးရေးနှင့် ဆန့်ကျင်ရေးမှာ တသဘောတည်း တထပ်တည်း ဖြစ်၍ လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်
တနည်းအားဖြင့် မျိုးချစ်စိတ် ပီသမှုကို ပြလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဦးပုသည် ၁၉၂၁ ခုနှစ် မြန်မာပြည်သို့ ဝေလမင်းသား တိုင်းခန်း လှည့်လည်ရာတွင် သပိတ်မှောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးပြုလုပ်သော အခါ ဥပဒေပြု မင်းတိုင်ပင် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ယင်းမှတဆင့် ဝန်ကြီးချုပ် ၄ နေရာ အနက် သစ်တောရေး ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်း ခံရပန်သည်
ထိုစဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်၏ လစာမှာ ၅ဝဝဝိ ဖြစ်လေသည်
ထို့နောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ဒုတိယ အကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော တတိယအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော စတုတ္ထအကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ မင်းတိုင်ပင် အမတ် အဖြစ်ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်နှင့်လည်း လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးပုသည် ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ကျင်းပသည့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ဦးစီးသော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ လက်ထက်၌ အခွန်တော် ဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဘမော် ပြုတ်ကျ သွားသောအခါ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရကို ဦးပု ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပြီး နန်းရင်းဝန်ကြီး ရာထူးကို လက်ခံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဦးပုသည် မြန်မာပြည် မလွတ်လပ်မီ သက်တမ်း တလျှောက်လုံးတွင် အစိုးရ အဖွဲ့နှင့် လွှတ်တော်ထဲတွင် တဝဲလည်လည် ကျက်စားခဲ့သည်
တချိန်က ထင်ရှားခဲ့သော နန်းရင်းဝန်ဟောင်း ဦးပုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂ဝ ရက်နေ့ အသက် ၉၄ နှစ် အရောက်တွင် ဂွတ္တလစ် ရိပ်သာလမ်း နေအိမ်၌ လူကြီး ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန် သွားရှာသည်
ဦးပုတွင် ထင်ရှားသော သားကြီးမှာ တရားဝန်ကြီးဟောင်း ဦးရှုမောင်ပင် ဖြစ်သည်
စက်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဝေါမြို့နယ်၊ သူရဲသူမိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူရဲသူမိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၈၃ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကလို့ကွင်း
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော သည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်
ထိုရာထူးကို ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် စတင်ထမ်းဆောင်သည်
သူသည်  နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်
ထိုရာထူးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်သည်
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်တက္ကသိုလ် အမှတ်စဉ် ၂၃ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းဆင်းအရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်နှင့် စစ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တို့တွင်လည်း တိုင်းမှူး တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သူသည် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း( MEC ) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်
သူသည် ရုရှားထံမှ ဆီဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ရသည်
၂၀၂၃ ဇူလိုင်လ ၅ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ထိုရာထူးကို စစ်ကောင်စီက ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်သည်
သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သားသမီး ၃ဦးရှိသည်
နေပြည်တော်ရှိ မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော် တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ၎င်းအား သရေစည်သူဘွဲ့ ပေးအပ်သည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် (အင်္ဂလိပ်: All Burma Federation of Student Unions; အတိုကောက် ABFSU) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းသားအဖွဲ့အစည်းများအားလုံးအတွက် အဖွဲ့ချုပ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကျောင်းသားများအခွင့်အရေးအတွက် လှုပ်ရှားနေသော အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
ဗကသများအဖွဲ့ချုပ် ၏ မူဝါဒ (၆)ချက်ကို ၁၉၆၀ခုနှစ် ဆဋ္ဌမအကြိမ်မြောက် ညီလာခံ(ကွန်ဂရက်) မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ယနေ့အထိ ဆက်လက်အတည်ပြုထားဆဲဖြစ်သည်
(၁) အမျိုးသားရေး (၂) ဒီမိုကရေစီရေး(ဝါ)စစ်အာဏာရှင်စနစ်ဆန့်ကျင် ရေး(၃) ဒီမိုကရေစီပညာရေး(၄) ငြိမ်းချမ်းရေး(၅) ကျောင်းသားထုအခွင့်အရေးကာကွယ်ရေး(၆) နိုင်ငံတကာကျောင်းသားညီညွတ်ရေး၁၉၃၆ ခုနှစ်မှာဖြစ်ပွားခဲ့သော ဒုတိယတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးအပြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တကသ သည်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ အဖြစ်သာ ဖြစ်နေသည့်အတွက် တနိုင်ငံလုံး၏ ကျောင်းသားအဖွဲ့အစည်းကြီးတခု ဖြစ်ပေါ်တည်ရှိလာရေးလိုအပ်ချက်အရ “ဗကသ" ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခု-မေလ ရန်ကုန်တွင်ကျင်းပတဲ့ ပထမအကြိမ် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများကွန်ဖရင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အရ "ဗကသ" ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂမှ ကြီးမှူးကျင်းပသော စကားရည်လုပွဲတွင် ၁၉၃၅ - ၁၉၃၆ တကသဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်၊ သဘာပတိလည်းဖြစ်သူ ဦးနုက ထိုစဉ်က ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. D.J. Sloss သည် ကျောင်းသားများ၏ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကိစ္စများကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နေကြောင်း ကျောင်းသားများ ကျွန်စိတ်မွေးမြူမှုနှင့် ကြောက်စိတ်များကို ပယ်ဖျောက်ပစ်သင့်ကြောင်း စသဖြင့် ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၃၅-၃၆ တကသ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ဦးရာရှစ်ဖြစ်ပြီး ဦးအောင်ဆန်းမှာ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာဖြစ်သည်
တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးနု၏ တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်များအပေါ် ဝေဖန်ပြောဆိုမှုများကြောင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားထုအကြား မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်များ ရှင်သန်ထက်မြက်လာခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလထုတ် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၅)၊ အမှတ် (၁) တွင် ယမမင်း (Yamamin) ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသားထားသော ငရဲခွေးကြီး လွတ်နေသည် (Hell Hound at Large) အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တက္ကသိုလ်အာဏာပိုင်တို့က ၎င်းတို့အား ပုတ်ခတ်ရေးသားထားသောဆောင်းပါးဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာ ဦးအောင်ဆန်းကို ဖြေရှင်းချက်ပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
ဦးအောင်ဆန်းက ဆောင်းပါးရှင်ကျောင်းသား၏အမည်မှာ ဦးညိုမြ (ဝါ) ဦးသိန်းတင် (တကသ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ) ဟု သိသော်လည်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ပါ
ထို့ကြောင့် ဦးအောင်ဆန်းအား တက္ကသိုလ်မှ ထုတ်ပယ်ရန် အာဏာပိုင်များက စီစဉ်ခဲ့ကြသည်
ထိုအတောအတွင်း ဦးနုကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. Sloss က ကျောင်းမှထုတ်ပယ်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း အကြောင်းကြားစာ ပေးပို့ခဲ့သည်
ဦးနုကျောင်းထုတ်ခံရခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ကျောင်းအုပ်ကြီး Mr. Sloss အား ဦးကျော်ငြိမ်းက သွားရောက်တွေ့ဆုံစေ့စပ်ခဲ့သည်
ဦးနုအား ကျောင်းထုတ်ခဲ့သည့်အတွက် တကသ အမှုဆောင်အစည်းအဝေးမှ သပိတ်မှောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားထုအတွင်း မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ပြည်လုံးကျွတ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၇၀ဝ ကျော်ဖြင့် စတင်လိုက်ကြသည်
သပိတ်မှောက်ကောင်စီဝင် ၃၁ ဦးရှိခဲ့ရာ ဦးနု (နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် Anti-Fascist People's Freedom League ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးရာရှစ်၊ ဦးအုန်း၊ ဦးသီဟန်၊ ဦးကျော်ငြိမ်း (နိုင်ငံတော် ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး၊ တရားရေးဝန်ကြီး၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၊ ဖဆပလဌာနချုပ် (တည်မြဲ) ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးထွန်းတင်၊ ဦးထွန်းအုံ၊ ဦးလှဖေ (ဗိုလ်လက်ျာ)၊ ဦးဘဆက်၊ သရဲဗအေး၊ ဦးညိုထွန်း၊ ဦးညိုမြ၊ ဦးစိုးမောင်၊ ဒေါ်အမာ (လူထုဒေါ်အမာ)၊ ဒေါ်အုန်း (အမ်အေဒေါ်အုန်း)၊ ဒေါ်မမကြီး၊ ဒေါ်ခင်မြ၊ ဦးလှမောင် (ရမည်းသင်း)၊ တီကေဘွန်း၊ ဦးညွန့်၊ ဦးသန်းတင်၊ ဦးလှခင်မောင်၊ ဦးထွန်းဖေ၊ ဦးအောင်ဆန်း (ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း) စသော ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်ခဲ့ကြသည်
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ၏သပိတ်အရေး တင်းမာလျက်ရှိနေစဉ်အတွင်း ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများအစည်းအဝေးကိုခေါ်ယူကာ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (ဗကသ) အဖွဲ့ကို အောင်မြင်စွာဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည့် ၁၉၃၆-၃၇ ခုနှစ်မှသည် ၁၉၄၉-၅၀ ခုနှစ် အထိ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ABSU (All Burma Students Union) ဟူ၍ အမည်နာမတွင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်မှစပြီး ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများအဖွဲ့ချုပ် ABFSU (All Burma Federation of Student Unions) ဟူ၍ အမည်နာမပြောင်းလဲခေါ်တွင်ခဲ့သည်
၁၉၅၁-၅၂ ကျောင်းသားလောကတွင် အဓိက အုပ်စု ၂ စုမှာ "သန့်ရှင်း" နှင့် "တိုးတက်" တို့ ဖြစ်သည်
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးအတွင်း ဗကသ၊ တကသ ဦးစီးတဲ့ ကျောင်းသား သပိတ်ကြီးဟာ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီးနဲ့ ဟန်ချက်ညီညီ ပေါင်းစပ်ပြီး နယ်ချဲ့သမားကို ပြတ်ပြတ်သားသား တိုက်ပွဲ ဆင်ခဲ့ပါတယ်
အရေးတော်ပုံကြီး အတွင်း ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ဗိုလ်အောင်ကျော် သွေးမြေကျခဲ့ရသလို မန္တလေးမှာ အာဇာနည် (၁၇) ဦးကျဆုံးရတဲ့အထဲ ကျောင်းသားတွေပါဝင်ခဲ့ပါတယ်
၁၉၃၈ ဗကသ ရဲ့ ဦးဆောင်မှုအောက်မှာ ဗမာပြည် အနယ်နယ်အရပ်ရပ်ကျောင်းများမှာ ကျောင်းသား သံမဏိတပ်များ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်
နောင်ပေါ်ပေါက်လာမယ့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် တွေမှာ ကျောင်းသား သံမဏိ တပ်ဖွဲ့ဝင်တွေ ပါဝင်ခဲ့ကြပါတယ်
ဗကသ က ဦးဆောင်ပြီး တနိုင်ငံလုံးရဲ့ ကျောင်းတွေမှာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွေ ပေါ်ပေါက်လာစေခဲ့ပါတယ်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး နဲ့ ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ ဦးနု၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယ ဦး သန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ၊ လင်းယုန်နီ၊ လင်းယုန်မောင်မောင် ၊ ဦးရန်ဝေး၊ ဒေါက်တာ မောင်မောင်ကျော်၊ ဦးစိန်လှ  စတဲ့ သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက် မှာ ဗကသ ခေါင်းဆောင် မြို့မ-ကိုသန်းကြွယ်  က အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးတင်ထွဋ်(အိုင်စီအက်စ်)၊ သခင်ဝတင် နဲ့  အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင် တို့နှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ မှာ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂရဲ့ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့တယ်
လွတ်လပ်ရေးကြေညာပြီး ခေတ်မှာလည်း ဗကသ ကြီးဟာ တကသ ကြီးနဲ့အတူ ဂုဏ်ပြောင်တဲ့ ကျောင်းသားထု တိုက်ပွဲကြီးပေါင်း များစွာကို ဆင်နွှဲခဲ့ပါတယ်
ပြည်သူလူထုနဲ့ တသားတည်း ရပ်တည်ပြီး ပြည်သူလူထု ရဲ့ အကျိုးစီးပွား ဘက်က စဉ်ဆက်မပြတ်ရပ်တည်ခဲ့တဲ့အတွက် အုပ်စိုးသူ အစိုးရအဆက်ဆက်ရဲ့ မုန်းတီးဖိနှိပ်မှု ကိုလည်း ခံခဲ့ရပါတယ်
ကိုကိုးကျွန်းအထိ အပို့ခံခဲ့ရတဲ့ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တွေ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရပါတယ်
မရေတွက်နိုင်လောက်အောင် အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ကြရပါတယ်
တချို့ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်၊ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေ တောတွင်းရောက်ကြရပါတယ်
လွတ်လပ်ရေး ကြေညာပြီးခေတ် နောက်ပိုင်း ထင်ရှားခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ ခေါင်းဆောင်တွေကတော့ ကိုလှဝင်း၊ကိုဇော်ဝင်း၊ကိုစိန်ဝင်း (သုံးခွ)၊ကိုခင်မောင်အုန်း၊ကိုတင်ထွန်း (ဖျာပုံ)၊ကိုသက် (ဒေးဒရဲ)၊ဦးတင်အေး (မြို့မ)၊ကိုစိုးဝင်း (မန္တလေး) စတဲ့ သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်
တမ်းပလိတ်:Maingရလဒ်အဖြစ် (၇) ရက် ဇူလိုင်အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ထွက်လာရပြီး ရက်ရက်စက်စက် ပစ်ခတ်ဖြိုခွင်း ခံခဲ့ပါတယ်
မြို့မကျောင်းသားများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများကြွေးကြော်သံများ ကြွေးကြော်ကာ လှည့်လည် ဆန္ဒပြခဲ့ကြပါတယ်
ဗကသ ဝင်ကျောင်းသားတွေ သွေးမြေကျကြရသလို ဗကသ ခေါင်းဆောင် တွေလည်း အဖမ်းအဆီးခံခဲ့ကြရပါတယ်
တချို့ တောတွင်း ဆင်းသွား ရပါတော့တယ်
ဒိုင်းကိုယ်စီ ကိုင်ထားသော ရဲများက တန်းစီပိတ်ဆို့ပြီး ကျောင်းသားများကို နံပါတ်တုတ်နှင့် ရိုက်သူကရိုက်၊ မျက်ရည်ယိုဗုံးသေနတ် ကိုင်သောရဲများက မျက်ရည်ယိုဗုံးများနှင့် ပစ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်
ကျောင်းသားတချို့ ရင်ဘတ်သို့ထိမှန်ခဲ့၍ လဲသူလဲ ကွဲသူကွဲဖြစ်ကုန်ပါတယ်
ကျောင်းသားများလည်း သွေးရဲရဲ သံရဲရဲဖြစ်လာပါတယ်
စစ်သားများဟာ စစ်မြေပြင်မှ ရန်သူကို ချေမှုန်းသည့်ပမာ မောင်းပြန်ရိုင်ဖယ်များနှင့် မန္တလေးဆောင်၊ ရာမညဆောင် နှင့် အဓိပတိ လမ်းမတစလျှောက်ရှိ ကျောင်းသားထုထဲသို့ အလစပ် ပစ်ခတ်ကြပါတယ်
ပစ်ခတ်မည်ဟု မထင်မှတ်ထားသော ကျောင်းသားတော်တော်များများ ဟာမင်သက်လျက် နေရာမှာပင် အသက်ပျောက်ခဲ့ရပါတယ်
ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဆောက်အဦး အားဇူလိုင် (၈) ရက် မနက် (၃) နာရီခွဲ (၄) နာရီ ခန့်မှာ ဖောက်ခွဲလိုက်ပါတယ်
၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး) အရေးတော်ပုံမှာ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကျောင်းသားများက ၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဦးတင်မောင်ဝင်း(ခရမ်း မြို့နယ်မဲ ဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)  အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်အား ကိုယ်စားပြုပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်)၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်း  ဒေါက်တာ သန်းငြိမ်း(ကျောက်တန်း မြို့နယ်အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်အား ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု (NDF) ဥက္ကဋ္ဌ)၊ ဦးတင်အေး (မြို့မ) နှင့် ဦးရဲထွန်း စသော ကျောင်းသားဟောင်းကြီးများ၊ မင်းကိုနိုင်၊  ကိုကိုကြီး၊    မိုးသီးဇွန် စသော ဗကသ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့ပါတယ်
ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီး ကာလအတွင်း ၁၉၈၈၊ ဩဂုတ်လ-၂၈ ရက်နေ့မှာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂကြီး တည်ရှိခဲ့ဖူးရာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြက်ခင်းပြင် ကွက်လပ်နေရာမှာ “ဗကသ" (ယာယီ) ကို ဂုဏ်ပြောင်ပြောင် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြပါတယ်
အရေးတော်ပုံကြီး အတွင်း ကျောင်းသားထု ထောင်ပေါင်း များစွာရဲ့ ရှေ့မှောက်မှာ တရားဝင် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြတဲ့ ဗကသ (ယာယီ) ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်ကတော့ “မင်းကိုနိုင်" ဖြစ်ပြီး၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် “မိုးသီးဇွန်" ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ တွေကတော့ ကိုကိုကြီးနဲ့ အောင်ဒင် တို့ဖြစ်ကြပါတယ်
ကျောင်းသား ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများမှာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်
သိန်းပေါင်းများစွာသော သံဃာတော်များ၊ ကလေးငယ်များ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ၊ အိမ်ရှင်မများနှင့် ဆရာဝန်များမှာ အစိုးရကို ဆန့်ကျင်ဆန္ဒပြခဲ့ပါတယ်
စစ်တပ်မှလည်း မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံးရှိ မြို့များမှာ ဆန္ဒပြသူများကို အတားအဆီးမဲ့စွာ ပစ်ခတ်ခဲ့ပါတယ်
အရေးအခင်းသည်နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့' က သွေးချောင်းစီးစေခဲ့သော စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူမှုအပြီး စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ပြီးဆုံးခဲ့ပါတယ်
ဤအရေးအခင်းအတွင်း စစ်တပ်ကြောင့် စက်တင်ဘာလကုန်မှာ ဆန္ဒပြသူ ၃,၀၀၀ မှ ၁၀,၀၀၀ခန့် သေဆုံးခဲ့ပြီး ဒဏ်ရာရသူ ဦးရေ အတိအကျကိုမူ ယခုအချိန်အထိ မသိရပါ
တရားဝင် ရပ်တည်ဖွဲ့စည်းခွင့် မရသေးတဲ့ "ဗကသ" အဖွဲ့ကြီးဟာ ယခုအချိန်ထိ မြေအောက်တပိုင်း အဖွဲ့အစည်း အဖြစ် လက်ဆင့် ကမ်းသယ်ဆောင်ကြရင်း ဆက်လက်ရှင်သန်တည်ရှိနေခဲ့ပါတယ်
အကြောင်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ပြည်ပအထိ ရောက်ရှိ သွားကြရတဲ့ ကျောင်းသားတွေရဲ့ ကြိုးပမ်း အားထုတ်မှုကြောင့် ပြည်ပအထိ “ဗကသ" အဖွဲ့ချုပ် ဆိုတဲ့ သမိုင်းဝင် အမည်နာမဟာ ဆက်လက်ရှင်သန်တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့ပါတယ်
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (ဗကသ) အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့တဲ့အဖွဲ့အစည်းကြီးကို ၁၉၅၁ နောက်ပိုင်းမှာ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများအဖွဲ့ချုပ် လို့လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြပါတယ်
၁၉၃၆ ခုနှစ်ကတည်းက စတင် ပေါ်ထွန်းခဲ့တဲ့ ဗကသ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးဟာ ဗမာပြည်နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားသမိုင်းမှာ အစဉ်တစိုက် အရေးပါခဲ့တဲ့ အဖွဲ့အစည်း ကြီး ဖြစ်သလို လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လှုပ်ရှား ခဲ့ကြခြင်းအားဖြင့် အဆက်မပြတ် ဆက်လက် ရှင်သန် နေရင်း ထူးခြားစွာ ရပ်တည် တည်ရှိနေနိုင်ခဲ့တဲ့ သံမဏိအရှည်ဆုံး အဖွဲ့အစည်းကြီးတခု ဖြစ်သည်
စတုတ္ထ ကျောင်းသားသပိတ်ကို ၂၀၁၄ခုနှစ်တွင်စတင်သပိတ်မှောက်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ဇန်နဝါရီလ တွင် ဒီမိုကရေပညာရေးသပိတ်စစ်ကြောင်း မန္တလေး-ရန်ကုန် ခရီးရှည်ချီတက်ပွဲ ကာ လက်ပံတန်းသို့ ဖေဖော်ဝါရီလယ်ပိုင်းလောက်ရောက်ရှိပြီး မတ်လ ၁ရက်နေ့၌ လက်ပံတန်းမှရန်ကုန်သို့ ဆက်လက်ချီတက်နေစဉ် အစိုးရဘက်မှ လုံခြုံရေး အင်အား အလွန်အကျွံသုံးကာ မတ်လ၁၀ နေ့တွင် သပိတ်ကိုဖြိုခွဲ၍ ကျောင်းသားအချို့ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (ဗကသ) ဌာနချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်ကြသည်
( ၁၉၈၈ ) ကိုမင်းကိုနိုင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တကသ ရင်ပြင်နီတွင် ကျင်းပသော ဗကသ တရားဝင် ဖြစ်မြောက်ရေးညီလာခံတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်
ထိုနှစ် ဗကသ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးမှာ ကိုမိုးသီးဇွန် ဖြစ်သည်
လူ့ဘောင်သစ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကျောင်းသားတပ်မတော် ABSDF တည်ထောင်သူ တဦး ဖြစ်ပြီး ၈၈၈၈ လူထုဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံကာလတွင် ထင်ရှားသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်
ကိုသန့်ဇင် အထက်ဗမာပြည် ဗကသ ဥက္ကဋ္ဌ ၁၉၈၉ ဗကသ အထက်ဗမာပြည် ညီလာခံတွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်
" ၁၉၈၈ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တကသ ရင်ပြင်နီ နှင့် ၁၉၈၉ ဗကသ အထက်ဗမာပြည် နှစ်ခုလုံးကို ဗကသများအဖွဲ့ချုပ်၏ သတ္တမအကြိမ်မြောက် ညီလာခံအဖြစ် သတ်မှတ်သည်
"( ၂၀၀၇ ) ကိုကျော်ကိုကို ၂၀၀၇ ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးတွင် ထင်ရှားသော ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် တဦး ဖြစ်ပြီး ဗကသ ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်ရေးတွင် ထင်ရှားစွာ ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
( ၂၀၁၂ - ၁၆ ) ကိုကျော်ကိုကို ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များ ထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ပြီးနောက် ဗကသများအဖွဲ့ချုပ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနောက် ဗကသ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်လာရေးတွင် အားထုတ် ကြိုးပမ်းခဲ့သော ထင်ရှားသော ဗကသခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည်
( ၂၀၁၆ - ၁၉ ) အတွင်းရေးမှူးအဖွဲ့၊ ဗဟိုလုပ်ငန်းကော်မတီ (၁) ကိုရဲရင့်ပိုင်မှူး (၂) ကိုအောင်ထက်အောင် (၃) ကိုမင်းထက်စိုး (၄) ကိုမျိုးကို (၅) ကိုသန့်ညီညီဝင်း (၆) ကိုကောင်းထက်ကျော် (၇) မရွှေရည်စိုးလင်း ၂၀၁၆ ကျောင်းသားထု ညီလာခံအကြိုအစည်းအဝေး ( ဘားအံ ) တွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံခဲ့ရသော ဗကသ ခေါင်းဆောင်မှုအစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်
( ၂၀၁၉ - ယနေ့အထိ ) ကိုသန့်ညီညီဝင်း အခက်အခဲ အတိုက်အခိုက်များကြားမှ မြင်းခြံမြို့ ဂျုပ္ပင်ရွာဦးကျောင်းတွင် ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့သော ဗကသများအဖွဲ့ချုပ် ၈ ကြိမ်မြောက် ညီလာခံတွင် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်
ယနေ့အထိ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းမှုများကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်နေရင်း ညီလာခံမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော ဗဟိုအမှုဆောင်အဖွဲ့မှ ဗကသတာဝန်များကို ဆက်လက် ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံစစ်အာဏာသိမ်းခံရခြင်း အပြီး  ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြမှုများ ပါဝင်သလို ဦးဆောင်၍ လည်းလုပ်သည်
၂၀၂၁တွင် စစ်အာဏာရှင် ကို ဆန့်ကျင်သော  ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြမှုများ တွင် ပါဝင်ခဲ့ သော ကြောင့် အချို့မှာ အဖမ်းခံရပြီးတချို့မှာ ကျဆုံးခဲ့သည်
တကသရကသဗကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်း
ဒန်အယ်လ် ဒန်ကန် (၁၉၃၃ ဇန်နဝါရီ ၂ - ၂၀၁၀ မတ်လ ၂၈) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ တက္ကဆက်ပြည်နယ် စင်တာတွင်မွေးဖွားသော အမေရိကန်လူမျိုးဖြစ်သည်
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းစုကြီးများ၏ တွဲဖက်တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အဓိက ရှယ်ယာရှင်လည်းဖြစ်သည်
ဒန်ကန် သည် တက္ကဆက်ကလေးဆေးရုံနှင့် ဟော်စတွန် ပြတိုက်ရှိ Natural Science သို့ ၇၅ မီလျံဒေါ်လာလှူဒါန်းခဲ့ဖူးပြီး Baylor ဆေးကောလိပ်သို့လည်း ၁၃၅ မီလျံဒေါ်လာ လှူဒါန်းခဲ့သည်
သူသည် မူလက ဟော်စတွန်မြို့လည်ခေါင်ရှိ ရုံးအဆောက်အဦရှိရာ Louisiana လမ်းရှေ့တွင်ထားရှိသော Jean Dubuffet ၏ "Monument au Fantome" အမည်ရ ပန်းပုကိုလည်း လှူဒါန်းခဲ့သူဖြစ်သည်
ယခုအခါ ထိုပန်းပုရုပ်ကို Geroge R.Brown Conventin စင်တာအနီးရှိ Discovery Green Park တွင် ပြောင်းရွှေ့ထားရှိသည်
ဒန်ကန် သည် တက္ကဆက်တွင် Double D Ranch အဆင့် ဧက ၅၀၀၀ (၂၀ ကီလိုမီတာ၂) အကျယ်ရှိ အမဲလိုက်ခြံကြီးတစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်သည်
ဒန်ကန် သည် သူ၏ အမဲလိုက်စွမ်းရည်အတွက် ဆုတံဆိပ်အများအပြား ချီးမြှင့်ခံထားရသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ Safari ကလပ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် အမဲလိုက်ကွင်းကြီး ၆ ခုကို လိုက်ဖူးထားသည့် အမဲလိုက်သမားဖြစ်ပြီး SCI ၏ "Grand Slam"ဆု ၁၃ ဆု၊ "Inner Circle" ၂၂ ဆု၊ Pinnacle ဆုတံဆိပ်အဆင့် ၄ နှင့် သရဖူဆုတံဆိပ်တို့ကို ရဖူးထားသူကိုမှ ချီးမြှင့်သည့် SCI ၏ ကမ္ဘာ့အမဲလိုက်မှုထိန်းသိမ်းခြင်းဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်
ဒန်ကန် သည် SCI ၏ အောင်ပွဲမှတ်တမ်းတွင် ခြင်္သေ့၊ ဆင်၊ ကျားသစ်၊ အာဖရိက တောလိုက်ကျားသစ်၊ ကြံ့၊ ပိုလာဝက်ဝံများနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များကို အမဲလိုက်နိုင်ခြင်းအတွက် အပါအဝင် မှတ်တမ်း ၄၀၇ ခုရှိခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သူသည် ဟော်စတွန် ၏ ဗဟိုတရားရုံးသို့် သူ့ဆန္ဒအလျောက် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် ရုရှားတွင် ရုရှားဥပဒေကြောင်းအရ အကျုံးမဝင်သော သမင်များနှင့် သိုးရိုင်းများကို ဟယ်လီကော်ပတာပေါ်မှ ပစ်ခတ်အမဲလိုက်ခဲ့သည့်အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်သော မေးခွန်းများကို ဖြေကြားခဲ့သည်
သူပြုလုပ်ခဲ့သည်များအတွက် ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း ထိုအပြုအမူများမှာ တရားမဝင်သည်ကို မသိရှိခဲ့ပါဟု သူက ဆိုသည်
ဗဟိုတရားရုံးက သူနှင့် ထိုခရီးတွင်ပါဝင်ခဲ့သော အခြားအမဲလိုက်သမားများကိုပါ ပြစ်ဒဏ်ပေးခြင်းမပြုခဲ့ဟု ၂၀၀၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် သူ၏ ရှေ့နေက ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်၏ Forbes Magazine အရ သူသည် ပျမ်းမျှအသားတင်ငွေကြေး ၈.၂ ဘီလျံဒေါ်လာဖြင့် ဟော်စတွန် မြို့၏အချမ်းသာဆုံးဖြစ်ပြီး တက္ကဆက်တစ်နယ်လုံးတွင် တတိယအချမ်းသာဆုံးဖြစ်သည်
(၂၀၀၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ ရက်ထုတ် စာမျက်နှာ ၄၆ အရ သူ၏ ငွေကြေးကြွယ်ဝမှုသည် ဩဂုတ်လ ၂၉ တွင် ရ.၆ ဘီလျံအထိနှင့် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ၆.၃ အထိ ကျဆင်းသည်)
သူသေဆုံးချိန်တွင် သူသည် ၉ ဘီလျံဒေါ်လာကြွယ်ဝသူဖြစ်သည်
အသက် ၇၇ အရွယ်တွင် ဒန်ဒန်ကန် သည် ဟော်စတွန် ရှိ သူ၏ River Oaks နေအိမ်တွင် ဦးနှောက်သွေးယိုစီးမှုရောဂါဖြင့် ၂၀၁၀ မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့၌ သေဆုံးခဲ့သည်
သူသည် သူ့ဇနီး ဂျန် နှင့်အတူ သား စကော့တ်၊ သမီး ၃ ယောက်ဖြစ်သော ရန်ဒါ ဒန်ကန် ဝီလျံ၊ ဒန်နီ ဒန်ကန် ဧဗရာ နှင့် မီလိန် ဒန်ကန် ဖရန့်ဇ် တို့ကို ချန်ရစ်ခဲ့သည်
စက်ကွင်းရွာ၊ ဖလံကုန်း
ရစ်ယော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yityaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၉ ဦး နေထိုင်သည်
နင်းဂျမ်းရွာ၊ ကံလှ
ဦးဇော်ဝိတ် (၇ မတ် ၁၉၁၁–၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၀၀၀) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အားကစားသမာတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အားကစားပွဲတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု၍ အလေးမအားကစားတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် နွေရာသီ အိုလံပစ်အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် အမျိုးသား ၇၅ ကီလို အလေးမပြိုင်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဗမာပြည်အိုလံပစ်အသင်းကို ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဦးဇော်ဝိတ်ကို အဖ မြေပိုင်ရှင် ဦးပေတေ၊ အမိဒေါ်လေးမေတို့က ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ( ၇ ) ရက်နေ့တွင် ဟံသာဝတီခရိုင်၊ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့အပိုင် ကော့မှူးမြို့နယ်၊ နတ်စင်ကုန်းကျေးရွာတောင်ပိုင်း၌ ဖွားမြင်သည်
မိဘနှစ်ပါးမှာ ကရင်လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
မွေးချင်းအစ်မများမှာ အစ်မကြီး မလှဗျော်၊ အစ်မငယ် မဇော်ရှိန်တို့ ဖြစ်သည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ကြီးပြင်းမှသာ လူသန်ကြီးဖြစ်သော်လည်း ငယ်စဉ်ကမူ အလွန် ချူချာခဲ့သည်
၄နှစ်သား အရွယ်ရောက်မှ မတ်တတ်သွားနိုင်သည်
အသက် ( ၇ ) နှစ်အရွယ်ရောက်မှ နတ်စင်ကုန်းရွာလယ် ဦးချင်းလယ်ကျောင်းတွင် ပညာစတင်သင်ယူသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဦးလေးဖြစ်သူ၏ အကူအညီဖြင့် ဗိုလ်တထောင် စိန်ဗားနီဗတ် ဟိုက်စကူးကျောင်းသို့ တက်ရောက် သင်ယူခွင့်ရရှိသည်
မြန်မာစာ ခုနှစ်တန်းအောင်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်စာမတတ်သဖြင့် တတိယတန်းက စတင်သင်ယူရသည်
မိခင်ကြီး ရုတ်တရက် မီးယပ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်၍ ဇာတိရွာသို့ ပြန်၍ လယ်ယာလုပ်ကိုင်သည်
ထို့နောက် ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဘက်ပတစ်နော်မန်ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း၌ E.T.C အီးတီစီ ဆရာဖြစ်သင်တန်း တက်ရောက်ခွင့်ရရှိသည်
၁၉၂၉ ခုတွင် ဆရာဖြစ်သင်တန်းအောင်မြင်ပြီး ကြည့်မြင်တိုင် ဦးဘွင်ယူ မူလတန်းကျောင်း၌ မူလတန်းပြဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်
ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်နေစဉ် အတွင်း ဦးဇော်ဝိတ်သည် ရန်ကုန်ဘူတာကြီးအနီး ဦးအုန်းခိုင်လမ်းရှိ မီးရထားအမှုထမ်း ရိပ်သာ၌ ဖွင့်လှစ်ထားသော ကျန်းမာသန်စွမ်းရေးကလပ် ( Strength and Health Club ) သို့ ဝင်ရောက်လေ့ကျင့်သည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အလုံ ဧရာဝတီလမ်းရှိ အလေးမနည်းပြဆရာ ကာယဗလဦးရှိန်ထံ၌ အလေးမ စတင်လေ့ကျင့်သည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကာယဗလဦးရှိန်၏ မြန်မာပြည် ကာယဗလအဖွဲ့က ကြီးမှူး၍ အာရှစံချိန်အလေးမပွဲကို ကျင်းပရာ ဦးဇော်ဝိတ်သည် ပရိသတ် ရှေ့တွင် ပထမဆုံး အစွမ်းပြသသည်
ပေါင် ( ၂၈၀ ) ဖြင့် အာရှစံချိန်ကို အောင်မြင်စွာ ချိုး၍ အားကစားလောကနှင့် ပြင်ပ လောကတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသွားသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဇော်ဝိတ်တစ်ကိုယ်တော် အစွမ်းပြ အလေးမပွဲကို မြန်မာပြည် အလေးမ အသင်းတိုက်၌ ကျင်းပရာ ပြိုင်ပွဲဝင် အိုလံပစ် နှစ်ဆင့်မ နည်းဖြင့် အာရှတိုက်တွင် မည်သူမျှ မ မနိုင်သော ( ၁၄၄ ) ပေါင်ခွဲကို အလွယ်တကူ မပြနိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အလေးမ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ ဝတ်လုံတော်ရ ဦးဘဒွန်းနှင့် အဖွဲ့ဝင်များက ဦးဇော်ဝိတ်ကို မြန်မာပြည်တွင် အများဆုံး မနိုင်သော လူသန်ကြီး အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်အပျော်တမ်း အမျိုးသားရဲတပ်ကပွဲ၌ အလေးမပြသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှစံချိန်ချိုးပွဲကို မြို့မအမျိုးသားကျောင်းရှေ့၌ ကျင်းပရာ ဗြိတိသျှစံချိန် ၁၇၅ ပေါင်ကို တစ်ကြိမ်တည်းပေါင် ၁၈၀မကာ စံချိန်ချိုးလိုက်သည်
အမြန်မတွင်လည်း ဗြိတိသျှစံချိန်ပေါင် ၂၀၀ ကို ၂၀၅ ပေါင်မပြီး ထပ်မံစံချိန်ချိုးလိုက်ပြန်သည်
ဗြိတိသျှအင်ပါယာ အမြင့်ဆုံးစံချိန် ၆၅၅ ပေါင်ကို ဦးဇော်ဝိတ်က စံချိန်သစ် ၆၆၁ ပေါင်ဖြင့် အစွမ်းပြသွားသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ၆၉၅ ပေါင်အထိမ၍ ဗြိတိသျှစံချိန်ကို ထပ်မံချိုးလိုက်သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အမျိုးသားရဲတပ်ဖွဲ့ညီလာခံကို မြို့မအမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျင်းပရာ ဦးဇော်ဝိတ်သည် ဆရာဖြစ်သူ ကာယဗလ ဦးရှိန်နှင့်အတူ ပါဝင်ဟောပြောသည်
ထို့ပြင် လူငယ်များကြီးပွားရေးအသင်းက ကျေးလက်ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဇာတိမာန်ကဗျာနှင့် ဇော်ဝိတ်ကြီး၏ ဓာတ်ပုံ၊ ကိုယ်လက်ကျန်းမာရေးစာတမ်းများ ဖြန့်ဝေသည်
ဦးဇော်ဝိတ်ကိုယ်တိုင် ကျေးလက်သို့ သွားရောက်၍ ကာယဗလအကြောင်းဟောပြောသည်
ထိုစဉ်က စိန်သရဖူ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားရိုက်ကူးစဉ် ဦးဇော်ဝိတ်၏ ကာယဗလပြခန်းပြကွက်များကို ထည့်သွင်းရိုက်ကူးသည်
ကွမ်းခြံကုန်းမြို့နယ် ကိုးတောင်ရွာသို့ တူဖြစ်သူ၏ အသုဘကိစ္စ သွားရောက်စဉ် ကျေးလက်လူငယ်များ၏ တောင်းဆိုမှုကြောင့် အသုဘမဏ္ဍပ်အလယ်တွင် ကာယဗလပြပွဲ ဆင်နွှဲပြသရသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီ မြို့၌ ကျင်းပသော အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလေးမပြိုင်ပွဲသို့ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည်
၁၂ စတုံတန်းတွင် အိန္ဒိယချိန်ပီယံဆု၊ ဟဲဗီးဝိတ်တန်းတွင် ပေါင် ၂၈၀ မ၍ အိန္ဒိယအင်ပါယာ ချန်ပီယံဆုများရရှိပြီး မနည်းသုံးနည်းဖြင့် ပေါင် ၆၈၀ မကာ အိန္ဒိယစံချိန်သစ်တင် ဗိုလ်စွဲသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီ မြို့၌ ကျင်းပသော အာရှ အလေးမ နှင့် ကာယဗလမောင်ပြိုင်ပွဲတွင် အလတ်တန်း အလေးမမောင် ပထမနှင့် အကြီးတန်း အလေးမမောင်ပါ ဆက်ပြိုင်ခွင့် ရခဲ့သည့် အတွက် အကြီးတန်း အလေးမ ပထမဆု ကိုလည်း ဆွတ်ခူးခဲ့သည့် အပြင် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ စံချိန်ကိုလည်း တင်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကာယဗလအဖွဲ့က ဦးဇော်ဝိတ်ကို (၁၁)ကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အလေးမပြိုင်ပွဲသို့ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့ရာ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂ရက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဘာလင်မြို့၌ ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့အိုလံပစ်အလေးမပြိုင်ပွဲသို့ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်သည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် အဆင့် ၁၄ သာ ရရှိခဲ့သော်လည်း အမြန်တွင်အကောင်းဆုံးမပြနိုင်သည်
ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အလေးမပြိုင်ပွဲမှ ပြန်လာသော ဦးဇော်ဝိတ်ကို မြန်မာအားကစားပရိသတ်က ရန်ကုန်ဆိပ်ကမ်းတွင် ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြိုဆိုကြသည်
ထို့ပြင်ရန်ကုန်မြို့တော်ဝန်က ကြီးမှူး၍ အိုလံပစ်ပြန်ဇော်ဝိတ်ကြီး ဟောပြောပွဲကျင်းပခဲ့ရာ မြို့တော်ခန်းမတစ်ခုလုံး ပရိသတ်ပြည့်လျှံသွားသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မြို့မ အမျိုးသားကျောင်းဆရာကြီး ဦးဘလွင်ခေါင်းဆောင်သော လေ့လာရေးအဖွဲ့ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့ရာ ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ ထိုင်ဝမ်၊ ဖော်မိုဆာ၊ ဖိလစ်ပိုင်သို့လည်း ဝင်ရောက်လေ့လာသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၌ ကာယဗလ တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ဂျပန်ခေတ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ အသံလွှင့်ဌာနက ဦးဇော်ဝိတ်စီစဉ်သည့် ကျန်းမာရေးလေ့ကျင့်ခန်းများကို နေ့စဉ် လွှတ်ထုတ်ပေးသည်
ဦး ဇော်ဝိတ်သည် ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရလက်ထက်တွင် ဗမာ့ဝန်ထမ်းအားကစားဌာန၌ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြီးစ လူမျိုးပြန်လည်ထူထောင်ရေးဟူသော ကြွေးကြော်သံဖြင့် ဗမာ့အားမဂ္ဂဇင်းအမှတ် ( ၁ ) ကို ဇွန်လ၌ စတင်ထုတ်ဝေသည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် ကာယဗလ ဦးရှိန်၊ မစ္စတာ ဖရင့်ဟတ်စတင်း၊ ဦးသော်ဇင်၊ ဦးဇော်ဝိတ်တို့၏ ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် ဗမာပြည်အိုလံပစ်အသင်းကြီးကို ဖွဲ့စည်းသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဦးမောင်ကလေး၊ ဦးထွန်းငြိမ်း၊ ဦးဇော်ဝိတ်တို့ ပါဝင်သော လေ့လာရေးအဖွဲ့သည် ဥရောပနိုင်ငံများနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်လေ့လာသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် အမျိုးသားကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးကောင်စီဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဦးဇော်ဝိတ်ကို စည်းရုံးရေးမှူးချုပ်ရာထူး ခန့်အပ်တာဝန်ပေးသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘီအေဘွဲ့နှင့် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင်ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်
ဦးဇော်ဝိတ်သည် ဂျာနယ်ကျော်၊ ကြီးပွားရေး၊ တိုးတက်ရေး၊ မဏ္ဍိုင်၊ မိုးကြိုး၊ ဟံသာဝတီ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်
ထို့ပြင် အိုလံပစ် စာစောင်နှင့် အားကစားစာစောင်များကို ထုတ်ဝေသည်
အားကစားနှင့် စိတ်ပညာစာအုပ်ကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေသည်
ဟံသာဝတီ သတင်းစာတွင် ပင်တိုင် ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ဘောလုံးကစားနည်းကို ရေးသားခဲ့သည်
ဦးဇော်ဝိတ်အား ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ ( ဒုတိယ အဆင့် ) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယူနက်စကိုမှ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဆိုင်ရာ အားကစားထူးချွန်ဆု ( ယူပုဂ္ဂိုလ်ဆု) ကို ကနေဒါနိုင်ငံ အော့တဝါမြို့၌ ချီးမြှင့်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် ကော်မတီ မှ အားကစား ဗိသုကာ ဂုဏ်ပြုဆု တံဆိပ်ကို လက်ခံရရှိသည်
အားကစားဖြင့် မြန်မာ့ဂုဏ်ကိုဆောင်ခဲ့သော ဝဏ္ဏကျော်ထင် ကာယဗလ ဦးဇော်ဝိတ်သည် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ( ၂၅ ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ သားသမီးနှစ်ဦးနှင့် မြေး ( ၈ ) ဦး ကျန်ရစ်သည်
ဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန (အင်္ဂလိပ်: Post and Telecomunications Department) သည် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် စာတိုက်လုပ်ငန်းနှင့် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်း များကိုသီးခြားဌာနများဖြင့် ဆောင်ရွက်နေရာမှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာတိုက်ဌာန (Department of Posts) နှင့်ကြေးနန်းဌာန(Department of Telegraph)ဟူ၍ ဌာန(၂)ခုဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၅) ရက်နေ့စ၍ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဌာန ( Posts and Telegraph Department) အဖြစ် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းကာ သယ်ယူပို့ဆောင် ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ၏ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲမှုအောက်၌ ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဌာနအကြီးအကဲဖြစ်​သော ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ်ကို စာတိုက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Posts) နှင့် ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး (Director of Telecommunications)တို့က တိုက်ရိုက်တာဝန်ခံလျက် မြန်မာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးကို စာတိုက်လုပ်ငန်းအတွက် တိုင်း(၁၁)တိုင်း၊ ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေး တိုင်း(၂)တိုင်း၊ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးအတွက် တိုင်း(၃)တိုင်း သတ်မှတ် ပိုင်းခြားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ်၊မတ်လ(၁၅)ရက်နေ့မှစ၍ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏အောက်တွင် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ပြည်တွင်းပြည်ပဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ ညွှန်ကြားချက်၊ အမိန့်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းစသည်တို့ကို လိုက်နာစေရန်ထိန်းသိမ်းကွပ်ကဲသည်အဖွဲ့အဖြစ် ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်း (စာတိုက် ကြေးနန်း တယ်လီဖုန်း)လုပ်ကိုင်သည့် ဆက်သွယ်ရေးကော်ပိုရေးရှင်း (ယခုမြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း) ဟူ၍  အဖွဲ့အစည်းနှစ်ရပ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေး အဖွဲ့သည် ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၂၉)ရက်နေ့မှစ၍ ယခင် ပို့ဆောင် ဆက်သွယ် ရေးဝန်ကြီးဌာနအား ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မီးရထားဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီး ဌာန(၃)ခုအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့်ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာနအောက်၌ ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန၊ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန၊ မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း ဟူ၍ဦးစီးဌာန (၂) ခုနှင့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်း (၁) ခုထားရှိဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၂ဝ) ရက်နေ့တွင် မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနကိုလုပ်ငန်း သဘာဝအရ ပိုမိုသင့်လျော်မှုရှိသည့် ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးဌာနများ ပြန်လည် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းရာ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန အောက်တွင်ပါဝင်ခဲ့သည်
ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနကို မူလဖွဲ့စည်းပုံအရ စုစုပေါင်း ဝန်ထမ်း(၄၉)ဦးပါဝင်သော အဆင့်(၃) ဦးစီးဌာနမှ အရာထမ်း(၁၆)ဦး၊အမှုထမ်း (၆၁) ဦး စုစုပေါင်းဝန်ထမ်း (၇၇) ဦးပါဝင်သော အဆင့် (၂) ဦးစီးဌာနအဖြစ် ၁၉၉၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၁)ရက်နေ့တွင်တိုးမြှင့်ဖွဲ့စည်းကာ လုပ်ငန်းများ ကိုဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
စီမံရေးရာဌာနဘဏ္ဍာရေးဌာနအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဆက်ဆံရေးဌာနဥပဒေဌာနလိုင်စင်နှင့် စစ်ဆေးရေးဌာနအခြေခံဆက်သွယ်ရေး လိုအပ်ချက်ဖြည့်ဆည်းရေးဌာနအရင်းအမြစ်စီမံခန့်ခွဲမှုဌာနရေဒီယိုလှိုင်းနှုန်းစဉ်ကြီးကြပ်ရေးနှင့် စံချိန်စံညွှန်းဌာနတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်ရုံးများဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အိုင်စီတီကဏ္ဍအား ဥပဒေပိုင်းအရ ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲပေးခြင်း နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစည်းအဝေးများ၊ ညီလာခံများတွင် နိုင်ငံကိုယ်စားပြုပေးရသည့် အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းနည်းပညာကဏ္ဍဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးသည် တစ်မျိုးသားလုံး၊ တစ်နိုင်ငံလုံးဘက်စုံဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှုအတွက် အခြေခံဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားသည်နှင့်အညီ ပြည်တွင်းရှိ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းနည်းပညာကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက်များ တိုးချဲ့တည်ဆောက်ခြင်း၊ နည်းပညာသစ်များကို အသုံးပြု၍ ပိုမိုအရည်အသွေးမြင့်မားသည့် ဝန်ဆောင်မှုများပေးနိုင်ရန် ဆက်သွယ်ရေး၊ သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာနမှ ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်နေသကဲ့သို့ ICTကဏ္ဍတွင်ဒေသတွင်းနှင့် နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အစီအစဉ်များ၌လည်း တိုးတက်ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်နေသော အဓိကလုပ်ငန်းတာဝန်များမှာစာတိုက်၊ တယ်လီဖုန်း၊ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ရေဒီယိုဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း တို့ကို ဥပဒေဖြင့်ကြီးကြပ်ခြင်း
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲအစည်းများဖြစ်ကြသော ကမ္ဘာ့စာပို့တိုက်သမဂ္ဂ(UPU)၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေး အဖွဲ့(APT) တို့နှင့် ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်ခြင်း
ရေဒီယိုလိုက်စင် ထုတ်ပေးခြင်းနှင့် အခွန်ကောက်ခံခြင်း
ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ဗွီဒီယိုဖွင့်စက်လိုင်စင် ထုတ်ပေးခြင်းနှင့် အခွန်ကောက်ခံခြင်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရေဒီယိုအော်ပရေတာ စာမေးပွဲ စစ်ဆေးကျင်းပခြင်း
ရေဒီယိုလှိုင်းနှုန်းများ သတ်မှတ်ပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်း
ခေတ်မီဆက်သွယ်ရေး နည်းစနစ်များနှင့် ပတ်သက်၍ လေ့လာခြင်း၊ အကြံပေးခြင်း
ဆက်သွယ်ရေး စက်ကိရိယာပစ္စည်းများကို စိစစ်ကြီးကြပ်ခြင်း
လကာသတီရွာ၊ မြက်ရိပ်ကျွန်း
ထနောင်ခလရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkhala)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ လက်ဆည်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ဆည်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၂၄ ဦး၊ မ ၂၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဓားသွေးကျောက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Darthwaykyauk)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၀ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးလယ်လိုင်းများအားလုံးသည် အခမဲ့ ထုတ်လွှင့်ပေးသည်၊ ထို့ကြောင့် စီးပွားရှာ လိုင်းများမှာMTV3၊ Nelonen၊Sub၊ Jim၊ TV5၊ FOX နှင့် The Voiceတို့ဖြစ်ကြသည်
ဦးလယ်လိုင်းများသည် နိုင်ငံပိုင်အခွံငွေကြေးများဖြင့် အခမဲ့ ထုတ်လွှင့်နေခြင်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံတလျှောက်တွင် ဝန်ဆောင်မှုများတူညီသည်
သို့သော်Ostrobothnia တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံမှ သော့ခတ်ထားသည့် ရုပ်သံလိုင်းများကို မှာယူ ကြည့်ရှုနိုင်သည်
မကြာခင် ထုတ်လွှင့်မည့် DVB-T2 ရုပ်သံလိုင်းများ
မကာအို (澳門 ：မကာအို အထူးအုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ)  သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ဖြစ်သည်
မကာအို ကျွန်းဆွယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် နယ်မြေခြင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဟောင်ကောင်နှင့် ၃၀ ကီလိုမီတာသာ ကွာဝေးသည်
မကာအိုသည် ချင်မင်းဆက်ခေတ်မှစ၍ တရုတ်အပိုင် နယ်နမိတ်ဖြစ်သည်
မင်မင်းဆက်ခေတ် ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီအား ငှားရမ်းပေးခဲ့သည်
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီအစိုးရနှင့် မန်ချူးအစိုးရတို့သည် သက်တမ်း နှစ် ၄၀ ရှည်ကြာသည့် တရုတ် ပေါ်တူဂီ ကုန်သွယ်ရေး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက် မကာအိုသည် ပေါ်တူဂီမှ ရေရှည်အုပ်ချုပ်သည့် နယ်မြေဖြစ်လာသည်
ဥရောပတိုင်းပြည်များ၏ တရုတ်ပြည်ရှိ ပထမဦးဆုံးနှင့် နောက်ဆုံး ကိုလိုနီနယ် ဖြစ်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တရုတ်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် မကာအို၏ ရှေ့ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ် ပေါ်တူဂီ ပူးတွဲကြေညာချက်ကို တရားဝင်ရေးထိုးခဲ့သည်
ထိုကြေညာချက်အရ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီအုပ်ချုပ်ရေးကို အဆုံးသတ်ကာ မကာအိုအား တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံထံ ပြန်လည်အပ်နှင်းခဲ့သည်
တရုတ်အစိုးရသည် မကာအိုဒေသတွင် တပြည်ထောင် နှစ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးရန်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်
ဆက်သွယ်ရေးစနစ် ဆိုသည်မှာ အချက်ပြလှိုင်း (Signals) များကို အကွာအဝေးတစ်ခုအတွင်း ဆက်သွယ်ရန် ထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြစ်သည်
ယနေ့ခေတ်အခါတွင် ထိုလုပ်ဆောင်မှုတွင် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်း (Electromagnetic Waves) များကို ထုတ်လွှင့်စက် (Transmitter) မှ ထုတ်လွှင့်ခြင်း အမြဲလိုပင် ပါဝင်လေ့ရှိသော်လည်း ရှေးအခါက မီးခိုးအချက်ပြမှု၊ ဗုံဖြင့်အချက်ပြမှု၊ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့်အချက်ပြမှု စသည်တို့ ပါဝင်လေ့ရှိသည်
ယနေ့အခါတွင် ဆက်သွယ်ရေးစနစ်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ထိုစနစ်ကို ကူညီပံ့ပိုးပေးသော တယ်လီဗေးရှင်း၊ ရေဒီယိုနှင့် တယ်လီဖုန်းများကို နေရာတကာတွင် တွေ့နိုင်သည်
ထို ကိရိယာများကို အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေးသော ကွန်ယက်များသည် ကျယ်ပြန့်စွာတည်ရှိကြပြီး ကွန်ပျူတာကွန်ယက်၊ အများသုံးတယ်လီဖုန်းကွန်ယက်၊ ရေဒီယိုကွန်ယက် နှင့် တယ်လီဗေးရှင်းကွန်ယက် စသည်ဖြင့် အမျိုးအစားကွဲပြားစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်
ကွန်ပျုတာများ အင်တာနက်အတွင်း၌ အချင်းချင်းဆက်သွယ်ခြင်းမှာ ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏ ထင်ရှားသော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ် အခေါ်အဝေါ် Telecommunication ဆိုသော စကားလုံးမှာ ပြင်သစ်စကားလုံး télécommunication မှရယူထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစာလုံးမှာ ဝေးကွာသောနေရာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂရိစာလုံး tele- (τηλε-) နှင့် ဝေမျှသုံးစွဲရန် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော လက်တင်စကားလုံး communicare တို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ပြင်သစ်စာလုံး télécommunication မှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံသား အင်ဂျင်နီယာနှင့် ဝတ္တုရေးဆရာဖြစ်သော Édouard Estaunié မှ ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်းမှာ၁
အချက်အလက်များကို ရယူပြီး ထုတ်လွှင့်ချက်များအဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသော ထုတ်လွှင့်စက်‌ (Transmitter)၂
ထုတ်လွှင့်ချက်များကို သယ်ဆောင်ပေးသည့် ကြားခံ ဆက်သွယ်ရေးနယ်မြေ(Transmission Medium)၃
ထုတ်လွှင့်ချက်များကို ဖမ်းယူပြီး အသုံးချနိုင်သည့် အချက်အလက်အဖြစ်ပြောင်းလဲပေးနိုင်သည့် လက်ခံကိရိယာ(Receiver)စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဥပမာအနေနှင့် ရေဒီယိုစနစ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ရေဒီယို လှိုင်းများကို ထုတ်လွှတ်ပေးသော တာဝါတိုင်မှာ ထုတ်လွှင့်စက်၊ ရေဒီယိုမှာ လက်ခံကိရိယာ ဖြစ်ပြီး ပတ်ဝန်းကျင်လေထုမှာ ကြားခံဆက်သွယ်ရေးနယ်မြေ ဖြစ်သည်
ချန်နယ်များ ချန်နယ်ဆိုသည်မှာ အချက်အလက် (Signal) ကို သယ်ဆောင်နိုင်သည့် ရေဒီယိုလှိုင်း (Frequency) တစ်ခု သို့မဟုတ် အတွဲလိုက်ရှိသော ရေဒီယိုလှိုင်းများကိုဆိုလိုသည် သို့ဖြစ်ရာ လှိုင်းနှုန်းတစ်ခုတည်းကို တစ်လှည့်စီသုံးသည့် (Simplex) နှင့် လှိုင်းနှုန်းတစ်ခုစီကို အသွားအပြန် တစ်ပြိုင်နက်သုံးသည့် ( Duplex ) ဟူ၍ မူရင်း ၂-မျိုးရှိသည် လှိုင်းပြောင်းထုတ်လွှင့်မှုများ အသေးစိတ်သိလိုပါက ဆက်သွယ်ရေးစနစ်၏သမိုင်းကြောင်း ကို ကြည့်ပါ
ဆယ်သွယ်ရေးစနစ်၏ အစမှာ မီးခိုးဖြင့် အချက်ပြမှု နှင့် ဗုံဖြင့် အချက်ပြမှုတို့ ဖြစ်သည်
အာဖရိက ၊ နယူးဂီနီ နှင့် တောင်အမေရိကတွင် နေထိုင်သူများသည် ဗုံကို အသုံးပြု၍ အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး မြောက်အမေရိက နှင့် တရုတ်တွင် နေထိုင်သူများသည် မီးခိုးကို အသုံးပြု၍ အဆက်အသွယ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တွေးကြည့်ပါက အဆိုပါအချက်ပြမှုများမှာ စခန်းရှိရာ နေရာကိုသာ အချက်ပြနိုင်မည် ဟု ထင်စရာရှိသော်လည်း အမှန်တကယ်တွင် ထိုစနစ်တို့မှာ ထိုထက်မက အသုံးဝင်ခဲ့သည်
‌ကြေးနန်းသည် ‌ကြေးနန်းကြိုးတလျောက် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးပို့ခြင်းဖြင့် အနည်းငယ်မျှသောအချက်အလက်များကိုပေးပို့နိုင်သည်
သို့ရာတွင် အသံကိုသယ်ဆောင်ရန်အတွက်မူ လိုအပ်သည့် အရည်အသွေးမပျောက်ပျက်စေရန် မိုက်ကရိုဖုန်း စပီကာတို့အပြင် ကြားခံချိတ်ဆက်မှုလည်းကောင်းမွန်ရန်လိုအပ်သည်
သတင်းခေတ်တွင် စာသား အသံ ရုပ်ရှင်ဓာတ်ပုံ အားလုံးကို အချက်အလက် ဟုစုပေါင်းခေါ်ဆိုသည်
ရေဒီယိုသည် သတ်မှတ်ချယ်နယ်တွင် အများပြည်သူနားဆင်ရန် အသံလွှင့်ရုံမှအသံထုတ်လွှင့်ခြင်းဖြစ်သည်
အသုံးပြုသည့်ချယ်နယ်ကိုလိုက်၍ အေအမ်(Amplitude Modulation -AM )တွင် လှိုင်းတို လှိုင်းလတ် စသည်ဖြင့်ခေါ်ဆိုကြသည်
မြို့တစ်မြို့ဝန်းကျင်သာဖမ်းယူရရှိသည့် အက်ဖ်အမ်(Frequency Modulation-FM)စနစ်ကို မြို့တွင်းသွားကားများ အသေးစားရေဒီယိုများဖြင့်ဖမ်းယူကြသည်
အချို့နိုင်ငံများတွင် အက်ဖ်အမ်(Frequency Modulation-FM)စနစ်ကို အများပြည်သူသို့အသိပေးသင့်သည့်ကိစ္စများ ပမာအားဖြင့် လမ်းပိတ်ဆို့မှုဖြစ်ပေါ်သည့် ကိစ္စများ ဆူနာမီသတိပေးခြင်း မုန်တိုင်းသတိပေးခြင်းတို့တွင်အသုံးပြုနိုင်သည်
ရန်ကုန်မြို့တော် City FM၊ မန္တလေးမြို့တော် City FM၊ နေပြည်တော်မြန်မာ့အသံ၊ ပိတောက်မြေ တို့မှာ နားဆင်သူများပြားသည့် ပြည်တွင်းအသံလွှင့်ရုံများဖြစ်ကြသည်
ကြိုးမဲ့ဆက်သွယ်ရေးဝန်ဆောင်မှုများစုစည်းထားသော ဒီဂျစ်တယ်ကွန်ယက်(ISDN)ကွန်ပြူတာကွန်ယက် နည်းပညာသတင်းအချက်အလက် သီအိုရီ
ဘတ်ဝုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Batwon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဇမ်ပီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zampi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၁ ဦး နေထိုင်သည်
ကင်း (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kin(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဒက္ခိဏာ (ဏ)ပထတိုင်း၊ မဇ္ဈိမတိုက် (ဇမ္ဗူဒိပ် အလယ် ဗဟိုဌာန)၏ တောင်ဖက်၌တည်သော အဝန္တီ (မိန်းမတို့ကို အထူးစောင့်ရှောက်တတ်သော)-တိုင်း-နိုင်ငံ-နယ်ပယ်
(ယင်း-သည် နွားကောင်း, နွားလှ, နွားချောတို့ ဖြစ်ထွန်း ပေါက်ဖွားရာ နယ်ပယ်ဖြစ်၏
ဣန္ဒြိယတိုက်၏ အလယ်၌ အနောက် သမုဒြာထိအောင် အရှေ့အနောက် ဖြတ်၍ တည်သော တောင်သည် ဝိဉ္ဈ-မည်၏
ထိုတောင်၏တောင်ဖက်ကို(ဒက္ခိဏာပထ)ဣန္ဒြိယ တောင်ပိုင်း-ဟုခေါ်၏
သင်္ခတနည်းအားဖြင့် မြောက်ဖက်၌ ဟိမဝန္တာတောင်, တောင်ဘက်၌ ဝိဉ္ဈ တောင်တန်း, အရှေ့ဘက်၌ ဗင်္ဂလားအော် ခေါ်သော ဝင်္ဂါပသာဂရ အနောက်ဖက်၌ ယခု အာရေဗျ ခေါ်ကြသော-အာရဗပင်လယ်–အာရဗသာဂရ၊ ဤ ဆိုအပ်ပြီးသည် တို့မှ တောင်ဖက် နယ်ပယ် တလျှောက်ကို “ဒက္ခိဏာပထ”ဟု ခေါ်သည်
ဒမိလတိုင်း၏ တစိတ်အရပ်၊ သို့မဟုတ် ယခု ဒေခန်ခေါ်သော အရပ်
ဣန္ဒြိယနိုင်ငံတွင် တောင်ဖက် ခရီး စဉ်သည်လည်းကောင်း, ဣန္ဒြိယတောင်ပိုင်းသည်၎င်း ဒက္ခိဏာပထ-မည်၏
ဒက္ခိဏပထခေါ် မဇ္ဈိမအလယ်ပိုင်းမှ တောင်ဘက်ကြသော တိုင်းနိုင်ငံ ကလေးများရှိကြ၍ ၎င်းတိုင်းနိုင်ငံများ၌ကား အလယ်ပိုင်း တိုင်းနိုင်ငံလောက် မြတ်စွာဘုရား တရားဓမ္မစက် ဟောမြွက်တော်မူသောအားဖြင့် ထွန်းကားခြင်းမရှိသော်လည်း သုတ္တနိပါတ် စသော ခုဒ္ဒကနိကာယ်များ၌ များစွာလာရှိ၍ မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော် မြတ် ပြန့်နှံ့ထွန်းလင်းရာ တိုင်းနယ်များဖြစ်ကြောင်း မှတ်သားအပ်ကုန်၏
ထိုသို့ သာသနာတော် ရောက်သဖြင့်လည်း အရှင်မဟာကစ္စာနမထေရ်သည် များသောအားဖြင့် ဒက္ခိဏပထ တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများ၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်ကများ၍ သုတ္တန်များ ဟောကြားတော်မူသည့်အပြင် သုတ္တန်နိပါတ်လာ ဗာဝရီဆရာကြီးအကြောင်း အတ္ထုပ္ပတ်အားဖြင့်လည်း ထင်ရှားသည်
၎င်းဗာဝရီ ဆရာကြီးကား သာဝတ္ထိမြို့တော်ကြီးမှ ဒက္ခိဏပထ တောင်ဘက်တိုင်း နိုင်ငံသို့ သွား၍ ဂေါဓာဝရီ မြစ်ကမ်းဝယ် အဿကမင်းနှင့် မုဠကမင်းတို့၏ တိုင်းနိုင်ငံ အလယ်၌ နေပြီးလျှင် ထိုမင်း ၂-ပါးတို့၏ ပူဇော်သက္ကာရကို ခံယူလျက်နေစဉ် ကြီးစွာသော ယဇ်ပူဇော်ပွဲကြီး ပြုလုပ်ပြီးသောအခါ၌ နတ်တစ်ပါး သတိပေးလာ၍ လောက ၃-ပါး၌ မြတ်စွာဘုရား ထင်ရှားပွင့်တော်မူလာကြောင်း သိသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားအထံ များစွာသော ပြဿနာများကို လျှောက်ထားရန် အဇိတအစရှိသော တပည့်ကြီး ၁၆-ယောက်တို့ကို လွှတ်လိုက်၍၎င်းတပည့်အပေါင်းတို့လည်း မိမိတို့စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သော ပြဿနာများကို စိတ်အားဖြင့် မေးလျှောက်ထားပြီး ဖြေကြားတော်မူသည်၏ အဆုံး၌ အားလုံး(ပင်) တရားတော်၏အရသာကို သိကြလျက် အသီးသီး မဂ်ဖိုလ်ကို ရကြလေကုန်၏
၎င်းခရီးစဉ် အကြောင်းအရာများကို နောက်၌ ရေးလတ္တံ့ဖြစ်၍ ဤမျှလျှင် အကျဉ်းအားဖြင့် ရေးသား လိုက်ရပေသည်
ထိုမှတစ်ပါး ဆိုခဲ့ပြီးသော ဒက္ခိဏပထ တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် အဝင်အပါ မုဠကတိုင်း၏ မြို့များဖြစ်သော ပတိဋ္ဌာနမြို့, မဟိံသမြို့များအပြင် အဝန္တိတိုင်း၏ မြို့ များဖြစ်သော ဥဇ္ဇေနီမြို့, ဂေါနဒ္ဓမြို့, ဝေဒိဿကမြို့များရှိကြောင်း၊ ၎င်းသုတ္တနိပါတ် ဗာဝရီဆရာကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ် ဝတ္ထုကထာ၌ပင် ထင်ရှားသည့်အပြင် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၊ ရဋ္ဌပါလသုတ်၌လည်း၎င်းအရှင်ရဋ္ဌပါလသည် ထုလ္လကောဋ္ဌိကမြို့၌ ထင်ရှားသော အမျိုးသားဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ကုရုတိုင်း၎င်းမြို့သို့ ဒေသစာရီ ကြွချီလျက် တရားဓမ္မစက် မိန့်မြွက်ဟောပြသောအခါ ရဟန်းအဖြစ် တောင့်တ၊ ၎င်းရဟန်းအဖြစ်ကိုရသဖြင့် မိဂစီရဥယျာဉ်၌ တရားကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်လျက် နေ့သန့်စဉ်၎င်းကုရုတိုင်းကို အုပ်စိုးသော ကောရဗျမင်းသည် အရှင်ရဋ္ဌပါလအထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ တရားတော်နာကြောင်းလာ၍ ထိုကုရုတိုင်းမှာလည်း ထင်ရှား၍ မင်းတစ်ပါးအုပ်ချုပ်နေကြောင်း သိသာ၏
၎င်းပြင်လည်း အရှင်မဟာကစ္စာနမထေရ်သည် မထုရာမြို့တော်အနီး ဂုန္ဒာဝန ဥယျာဉ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၎င်းမထုရဇ် ပြည်ကြီးကို အုပ်စိုးသော အဝန္တိပုတ္တ အမည် ရှိသော မထုရဇ်မင်းသည် ထိုဂုန္ဒာဝနာဥယျာဉ် အရှင်မဟာကစ္စာန မထေရ်အထံသို့ ချည်းကပ်၍ တရားတော်ကို နာရသဖြင့် ဥပါသကာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြောင်း၊ သို့သော်လည်း ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူကြောင်း၎င်းမင်းအား ပြောကြားသောအခါ “အကယ်၍သာ မြတ်စွာဘုရား ထင်ရှားစွာရှိပါမူ ယူဇနာ-၅၀ ဖြစ်စေ, ၁၀၀-ဖြစ်စေ တပည့်တော် သွားရောက်ဆည်းကပ်ရာ၏”ဟု မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ၌ပင် လာသဖြင့် ၎င်းအဝန္တိတိုင်းကြီး၏ အနီးအနားဖြစ်သော မထုရာမြို့ ၌ပင် ဘုရင်တစ်ပါး အုပ်ချုပ်ကြောင်း သိရ၏၊သို့သော်လည်း၎င်းဘုရင်မှာ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်ကပင် ဖြစ်စေကာမူ မြတ်စွာဘုရားအား မဖူးမမျှော်ရသည့်အပြင် တရားတော်ကိုပင် မနာလိုက်ရကြောင်း အရှင်မဟာကစ္စာနမထေရ်မြတ်နှင့် တွေ့ကြုံမှ တရားတော်ကို နာယူရကြောင်း ထင်ရှား၍-မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်က သာသနာတော်နှင့် စပ်လျဉ်းသော ထင်ပေါ် ကျော်ကြားခြင်းမရှိသော တိုင်းငယ်များ အများအပြား ရှိကြကုန်သည်မှာ ထင်ရှားကုန်၏
ဒမီသရီ အီဗန်နိုဗစ် မန်းဒယ်လိယပ် (; ရုရှား: Дми́трий Ива́нович Менделе́ев, IPA: [ˈdmʲitrʲɪj ɪˈvanəvʲɪtɕ mʲɪndʲɪˈlʲejɪf] ( )၊ အင်္ဂလိပ်: Dmitri Evanovich Mendeleev)သည် ရုရှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပါရဂူတစ်ဦးဖြစ်၍ ခရစ် ၁၈၃၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်၊ တိုဗော့မြို့၌ ဖွားမြင်သည်
ရုရှား ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် နှင့် တီထွင်သူ အဖြစ် ကျော်ကြားသော ဒမီသရီ အီဗန်နိုဗစ် မန်းဒယ်လိယပ်သည် ဒြပ်စင်တို့ကို ယင်းတို့၏ အက်တမ် အရေအတွက် အလိုက် စဉ်ထားသော ဇယား၏ ပထမဆုံး မူလပုံစံကို ဖန်တီးခဲ့သူ အဖြစ် အသိအမှတ် ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရှာဖွေတွေ့ရှိ ပြီးသော ဒြပ်စင်တို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို ဇယားအသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် ကြိုတင် ခန့်မှန်း လေ့လာခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၈၃၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့တွင် မန်းဒယ်လိယပ် (Mendeleev) ကို အီဗန် ပါပလိုဗီချ် မန်ဒလိရပ် (Ivan Pavlovich Mendeleev) နှင့် မာရီးယား ဒီမီသရီအီဗန်နာ မန်ဒလိယပ် (Maria Dmitrievna Mendeleeva) တို့က သာဘို့ ( Tobolsk ) မြို့အနီးရှိ ရွာငယ်လေးတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူ၏ အဘိုးမှာ ခရစ်ယာန် ဘုန်းတော်ကြီး တစ်ပါး ဖြစ်သည်
သူသည် မောင်နှမ ( ၁၄ ) ယောက်ထဲတွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
( ၁၃ ) နှစ်သားအရွယ်တွင် သူ့၏ အဖေဆုံးပါးခဲ့ပြီး သူ့အမေ ပိုင်ဆိုင်သော စက်ရုံသည် မီးလောင်၍ ပျက်စီးခဲ့သည်
၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် မန်ဒလိယပ် (Mendeleev) ၏ မိသားစုသည် စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ (Saint Petersburg) သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ခဲ့သည်
၁၈၅ဝ တွင် ၎င်းမြို့၌ Main Pedagogical Institute ကျောင်းကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီးနောက် သူသည် တီဘီရောဂါ (tuberculosis TB) ခံစားရပြီး ပင်လယ်နက် မြောက်ဘက် ကမ်းခြေပေါ်ရှိ ယူကရိန်းနိုင်ငံသို့ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင် ခဲ့သည်
၎င်းနိုင်ငံတွင် Simferopol gymnasium №1. ကျောင်း၌ မဟာသိပ္ပံ ကျောင်းသား ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး ကောင်းလာပြီး စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
၁၈၅၉ ခုနှစ် နှင့် ၁၈၆၁ ခုနှစ်အကြားတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ အနောက် တောင်ဘက်ရှိ Heidelberg မြို့၌ သေးငယ်သော ဖန်ပြွန်ထဲရှိ အရည်၏ အတက်၊ အကျ အခြေအနေကို ရောင်စဉ်ကြည့် ကိရိယာကို အသုံးပြုပြီး လေ့လာခဲ့သည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် သိပ္ပံပညာရပ်ကို စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့တွင် သင်ယူခဲ့ပြီး စိန့်ပီတာစဘတ်တက္ကသိုလ်မှ ၁၈၅၆တွင် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၈၆၃ မှ စတင်ကာ ပါမောက္ခ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၆၃ တွင် သဘာပတိအဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
မန်ဒလိယပ်သည် ဒြပ်စင်အလှည့် ဇယားကို ပထမဆုံး ရေးဆွဲခဲ့သူအဖြစ် လူသိများခဲ့သည်
၁၈၆၁ ဩဂုတ်လ နှောင်းပိုင်းတွင် ရောင်စဉ်ကြည့်ကရိယာ (spectroscope) နှင့် ပတ်သက်သော သူ၏ ပထမဆုံးသော စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့သည်
၁၈၆၂ ဧပြီလ ၄ ရက်တွင် Feozva Nikitichna Leshcheva နှင့် စေ့စပ် ကြောင်းလမ်းခဲ့ပြီး၊ ၂၇ ရက်တွင် စိန့်ပီတာစဘတ်ရှိ နီကိုလာရဲဘ် အင်ဂျင်နီယာ ကောလိပ် (Nikolaev Engineering College) ခရစ်ယာန် ဘုရားကျောင်းတွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
မန်းဒလိယပ်သည် စိန့်ပီတာစဘတ် နည်းပညာကျောင်းနှင့် ပြည်နယ် တက္ကသိုလ်တို့တွင် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၆၅ တွင် “On the Combinations of Water with Alcohol” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၈၆၇ တွင် သူသည် စိန့်ပီတာစဘတ် တက္ကသိုလ်၏ ဌာနတစ်ခုဖြစ်သော “The general and inorganic chemistry of physical and mathematical” ဌါနမှူး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရပြီး၊ ၁၈၇၁ တွင် ၎င်းဌာနသည် ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ သုတေသန ပညာရပ်အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသိအမှတ်ပြု ဌာနအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့သည်
၁၈၇၆ တွင် အန်နာပိုဗာ ကို စွဲလန်းခဲ့ပြီး၊ သူမ၏ နှစ်သက်မှုကို ပြန်လည် ရရှိအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
၁၈၈၁ တွင် သူမအား ကမ်းလှမ်းခဲ့ပြီး၊ သူမ ငြင်းပယ်ပါက ကိုယ့်ကိုကိုယ် သတ်သေမည်ဟု ခြိမ်းခြောက် ပြောဆိုခဲ့သည်
၁၈၈၁ အစောပိုင်းတွင် အန်နာပိုဗာနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် ၁လ အကြာတွင် ပထမဇနီး ဖြစ်သူနှင့် ကွာရှင်း ပြတ်စဲခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် သူသည် Russian Orthodox Church ကျောင်း၏ ကျင့်ဝတ် ထုံးစံအရ အပြစ်ကျူးလွန်သူ တစ်ယောက် ဖြစ်နေခဲ့သည်
ဒုတိယ အကြိမ်တရားဝင် လက်မထပ်ရန် အနည်းဆုံး ရ နှစ်စောင့်ဆိုင်းဖို့ လိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
သူ၏ ကွာရှင်း ပြတ်ဆဲမှု နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်မှ အငြင်းပွားမှုများသည် Russian Academy of Sciences သို့ လျှောက်ထားခွင့်ကို အဟန့်အတားများ ဖြစ်စေခဲ့သည်
သူနှင့် ဒုတိယဇနီးသည်၏ သမီး ဖြစ်သူသည် ရှရှားနိုင်ငံ၏ ကျော်ကြားလှသော ကဗျာဆရာ အဲလက်ဇန်းဒါး ဘလွခ် (Alexander Blok) နှင့် အကြောင်း ပါခဲ့သည်
ထို့ပြင် သူသည် ပထမ အိမ်ထောင်ဖက် နှင့် သားတစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ပြီး ဒုတိယ အိမ်ထောင်ဘက်နှင့် သားတစ်ယောက်၊ အမွှာကလေး၂ယောက် မွေးဖွားခဲ့သည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် Royal Society of London မှ Copley Medal ဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့ပြီး ဥရောပ တစ်ခွင်လုံးရှိ သိပ္ပံ နည်းပညာဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း များစွာတို့မှ အလေးအနက် ပြုခြင်းကို ရရှိခဲ့ သော်လည်း၊ ၁၈၉ဝ ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် စိန့်ပီတာစဘတ် တက္ကသိုလ်မှ အနားယူခဲ့သည်
၁၈၉၃ တွင် အလေးချိန်နှင့် အတိုင်းအတာတို့ကို စီမံခန့်ခွဲအုပ်ချုပ်ရေး ဒါရိုက်တာ အဖြစ် နေရာပေးခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ဤအခန်းကဏ္ဍတွင် vodka ထုတ်လုပ်ခြင်း အတွက် ပုံသေနည်း အသစ်များကို စံသတ်မှတ်ချက် အဖြစ် တွက်ထုတ် ယူခဲ့သည်
သူ့အလုပ်၏ ရလဒ်အဖြစ် ၁၈၉၄တွင် vodka အတွက် စံသတ်မှတ်ချက် အသစ်များကို ရုရှားဥပဒေတွင် စတင် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး vodka အားလုံးတွင် အယ်ကိုဟော(alcohol) ပမာဏ ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်းသာ ပါဝင်ရမည် ဖြစ်သည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် ဆီပါဝင်မှု အချိုးအဆကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ရုရှားတွင် ပထမဆုံး ဆီသန့်စင် စက်ရုံကို တည်ထောင်ရန် ကူညီပေးခဲ့သည်
၁၉၀၅ တွင် သူသည် Royal Swedish Academy of Sciences ၏ အဖွဲ့ဝင် တစ်ယောက်အဖြစ် ရွေးချယ် ခံခဲ့ရပြီးနောက် တစ်နှစ်အကြာတွင် ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်အတွက် နိုဘယ်လ်ဆု ရွေးချယ်ရေးကော်မတီမှ Swedish Academy သို့ ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယားကို ပထမဆုံး ရေးဆွဲခဲ့သူအဖြစ် သူ့အား ဓာတုဗေဒ ဆိုင်ရာနိုဘယ်လ်ဆု ချီးမြှင့်ပေးပါရန် ထောက်ခံခဲ့သည်
The Chemistry Section of the Swedish Academy မှလည်း ထိုထောက်ခံချက်ကို အားပေးခဲ့သည်
Swedish Academy သည် ကော်မတီ၏ ရွေးချယ်မှုကို ထောက်ခံရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း အကယ်ဒမီ အစည်းဝေးတွင် နိုဘယ်ကော်မတီ၏ dissenting အဖွဲ့ဝင် တဦးဖြစ်သူ Peter Klason သည် သူနှစ်သက်သော Henri Moissan အား ထောက်ခံခဲ့သည်
Svante Arrhenius သည်လည်း နိုဘယ်ကော်မတီ၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး မဟုတ်သော်လည်း အကယ်ဒမီတွင် အရှိန်အဝါ လွှမ်းမိုးမှု ရှိသူဖြစ်ပြီး မန်းဒယ်လိယပ်၏ periodic စနစ်သည် အလွန် ကြာမြင့်နေပြီ ဖြစ်ကြောင်း အကြောင်းပြချက်ဖြင့် မန်းဒယ်လိရပ်အား ပယ်ချရေးကို တွန်းအား ပေးခဲ့သည်
Arrhenius သည် သူ၏ ခေတ်ပြိုင်များကို အာဃာတ အငြိုးထားခြင်းဖြင့် မန်းဒယ်လိရပ်ကို ဆန့်ကျင်ပြီး၊ Arrhenius’s dissociation theory (Acid-base reaction theory) ကို ထောက်ခံခဲ့သည်
ထိုအငြင်းပွားမှု များပြီးနောက် အကယ်ဒမီ၏ အဖွဲ့ဝင် အများစုက Moissan ကို ထောက်ခံ မဲဆန္ဒ ပေးခဲ့ကြသည်
၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် Arrhenius ၏ မန်းဒယ်လိယပ်ကို လုံးဝ ဆန့်ကျင်သော အဖွဲ့များက မန်းဒယ်လိယပ်အား ထောက်ခံရေးကို ရှုံးနှိမ်အောင် ထပ်မံ ကြိုးပမ်း ခဲ့ကြပြန်သည်
၁၉၀၇ ခုနှစ်၊ ဖော်ဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အသက် ရ၂ နှစ် အရွယ် Mendeleev သည် စိန့်ပီတာစဘတ်မြို့ ၌ တုပ်ကွေးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ ကွယ်လွန် ပြီးနောက် ဒြပ်စင်အမှတ် 101 အား mendelevium ဟု အမည် ပေးခဲ့ကြသည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် အခြားသော ဓာတုဗေဒဆရာများ မတီထွင်ရသေးသော အလှည့်မှန် ဇယား ကို သိပ္ပံနည်းကျနစွာ စတင်တီထွင်နိုင်ခဲ့သောကြောင့် သိပ္ပံလောကတွင် သူ့အား မသိသူမရှိသလောက် ထင်ပေါ်ကျော် စောလာ၏
ယင်းအလှည့်မှန်ဇယားတွင် သူသည် ဒြဗ်စင်များကို အက်တမ်အလေးဆအလိုက် တိကျစွာ နေရာချ၍ ပြသထားလေသည်
ဖော်ပြပါအလှည့်မှန်ဇယားကို အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် မန်းဒယ်လိယပ်သည် အခြားသော ဓာတုဗေဒဆရာများ မသိရှိသေးသည့် ဒြဗ်စင်အသစ် ၃ ခု ပေါ်လာလိမ့်ဦးမည်ဟု တပ်အပ်သေချာ ကြိုတင် ဟောကိန်းထုတ်ခဲ့လေသည်
တစ်ဆယ့်ငါးနှစ်အတွင်း သူကြိုတင်ဟောကိန်း ထုတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဂဲလီယမ်ဒြဗ်စင်ကို ၁၈၇၁ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း၊ စကန်ဒီယမ် ဒြဗ်စင်ကို ၁၈၇၉ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း၊ ဂါမေနီယမ် ဒြဗ်စင်ကို ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင်လည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့လေသည်
မန်းဒယ်လိယပ် (Mendeleev) သည် ဓာတုဗေဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အခြား အရေးကြီးသည့် အချက် အလက်များ ကိုလည်း ကူညီ ထောက်ပံ့ ခဲ့သည်
သူသည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဓာတုဗေဒ နှင့် သိပ္ပံသုတေသီဆိုင်ရာ ပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်ဟု တချီဂေရဲဘ် (L.A. Tchugayev) က ထုတ်ဖော် ပြောဆို ခဲ့သည်
ထို့ပြင် မန်းဒယ်လိယပ်သည် ဓာတုဗေဒ ပါရမီရှင် တစ်ယောက်ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ပထမတန်းစား ရူပဗေဒ ပညာရှင် နှင့် စီးပွားရေး နယ်ပယ်တွင် အသုံးချမှု အတွက် ကျွမ်းကျင်စွာ တွေးခေါ်နိုင်သူ တစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့သည်
အသီးအပွင့် ဖြစ်ထွန်းမှု လေ့လာခြင်း နယ်ပယ်တွင် အရည်၏ လှုပ်ရှားမှုဖြင့် (တွန်း)အား တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ကို သိရှိခဲ့ပြီး၊ မိုးလေဝသ ဘာသာရပ်၊ ဘူမိဗေဒ ဘာသာရပ်၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒ၏ စပ်ဆက်လျက် ရှိသော အခြားသော စည်းမျဉ်းများ၊ ဓာတုဗေဒ နည်းပညာနှင့် စပ်ဆက်လျက် ရှိသော ဘာသာရပ် အခွဲများ ( ဥပမာအားဖြင့် – ပေါက်ကွဲခြင်း၊ ရေနံနှင့် လောင်စာများ ) နှင့် စက်ရုံများတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် စတင် တည်ထောင်ခဲ့သော ရုရှား ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း (Russian Chemical Society) ကို စတင် တည်ထောင်သူများ ထဲတွင် တစ်ယောက် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးနှင့် ကုန်သွယ်မှု အခွန်ကြီးကြပ်ရေး တွင်လည်း စာတွေ့သာမက၊ လက်တွေ့ပါ လုပ်ဆောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
Aether ၏ ဓာတုဗေဒ ဆိုင်ရာ ယူဆချက် ကြိုးပမ်းမှု အခြအနေတွင် အစွမ်းမဲ့ ဓာတုဗေဒဒြပ်စင် နှစ်ခု၏ atomic အလေးချိန်သည် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ထက် နည်းကြောင်း အဆိုပြု တင်သွင်းခဲ့သည်
၎င်း ဒြပ်စင် နှစ်ခုအနက် ပိုပေါ့သော ဒြပ်စင်သည် အရာအားလုံးကို ထိုးဖောက်နိုင်ခြင်း၊ နေရာတကာ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိသော ဓာတ်ငွေ့ တစ်ခုဟု ယူဆပြီး ၎င်းထက် အနည်းငယ် ပိုလေးသော ဒြပ်စင်မှာ ကရိုနီယမ် (coronium) ဒြပ်စင်ဟု မန်ဒလိရပ် (Mendeleev)က အဆိုပြုခဲ့သည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် သူ၏ဘဝကို စာပေ လေ့လာမှုတွင် အများဆုံး မြုပ်နှံခဲ့ပြီး ပျော်ရည်ကဲ့သို့ မတိကျသော ကွန်ပေါင်းများ၏ သဘာဝနှင့် ပက်သတ်၍ အရေးကြီးသော အကြံပြု ဆွေးနွေးမှုများကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အခြားသော ရူပဓာတုဗေဒ ဌာန တွင်လည်း အပူကြောင့် အရည်၏ ထုထည် ပွခြင်းကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့ပြီး Gay-Lussac’s law (အငွေ့ထုထည် ပြန့်ကားခြင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ) နှင့် ဆင်တူသော ပုံသေနည်း များကိုလည်း တွက်ထုတ်ခဲ့သည်
၁၈၆၁ တွင် Thomas Andrews’ ၏ ဓာတ်ငွေ့ အပူချိန်နှင့် ပတ်သက်သော ယူဆချက်ကို ကြိုတင် ခန့်မှန်းခဲ့သည်
သူ့အား metric system ကို စတင် ဖော်ထုတ်သူ အဖြစ် ရုရှားအင်ပါယာမှ ဂုဏ်ပြု မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
မန်းဒယ်လိယပ်သည် nitrocellulose ကို အခြေခံ၍ ကျည်မှုန့်အစား၊ မီးခိုးမှုန့်မထွက်သော အမှုန့်တမျိုး (pyrocollodion)ကို တီထွင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ရရှားရေတပ်မှ ၎င်း၏ ကုန်ကျစရိတ်နှင့် အကျိုး သက်ရောက်မှုတို့ကို ချိန်ဆပြကာ အသုံးပြုရန် မသင့်လျော်ကြောင်း ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
၁၈၉၂ တွင် သူသည် ၎င်းအား ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် စုဆောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သူသည် ရေနံ၏ မူလ အစကို သိရှိရန် လေ့လာခဲ့ပြီး ရေနံသည် ကမ္ဘာမြေကြီးအောက် အလွန်နက်သော နေရာတွင် ရှိ၍ ၎င်းမူလ အစမှသာလျှင် ရေနံကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိနိုင်သည်ဟု မှတ်ချက် ချခဲ့သည်
သူထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များအနက် အထင်ရှားဆုံး စာအုပ်မှာ ဓာတုဗေဒစည်းမျဉ်း ပင် ဖြစ်သည်
ဘစ်ချူး − မိရှိမဘူတာ  (備中箕島駅 ဘစ်ချူး − မိရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ အိုခါယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်တန်းရွာ၊ ညောင်ချောင်း
တကုန်းကြီးရွာ၊ ကျုံပဒုတ်
နဂါးမောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarmauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၉၅ ဦး၊ မ ၄၇၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ISO 90012008 ကိုရရှိခဲ့သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လွိုင်ကော်)ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်း ကျောင်းအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ် အဆင့်သို့လည်းကောင်း တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ပန်ကန်းကျေးရွာ အုပ်စု ကွင်းအမှတ် (၂၆၀)၊ ရွာတန်းရှည်ကျေးရွာ အရှေ့ဘက် တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် (၈၇.၄၆)ဧက ရှိသည်
ရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံတကာအဆင့်မှီ အရည်အသွေးပြည့်ဝသော အင်ဂျင်နီယာပညာရှင် လူတော်လူကောင်းများကို ဒေသလိုအပ်ချက်နှင့်အညီ ပြုစုမွေးထုတ်ပေးရန်နှင့် နိုင်ငံတကာအသိအမှတ်ပြုတက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်လာစေရန် ရည်ရွယ်သည်
တက္ကသိုလ်၏လုပ်ငန်းတာဝန်များမှာ ဒေသတွင်းနှင့် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဈေးကွက်လိုအပ်ချက်နှင့် စိန်ခေါ်မှုများကို ဖြည့်ဆည်းပေးနိုင်‌သည့် အရည်အချင်းပြည့်ဝသော အင်ဂျင်နီယာပညာရှင်များ မွေးထုတ်ပြီး လူ့စွမ်းအား အရင်းအမြစ် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူပြုစေရန်၊ ဒေသတွင်း အင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များသင်ယူနိုင်ခွင့် အခွင့်အလမ်းများ တိုးတက်ရရှိလာခြင်းဖြင့် လူငယ်လူရွယ်များ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုဆိုင်ရာ အခွင့်အလမ်း ပိုမိုမြင့်မားလာပြီး ဒေသတွင်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုကို အထောက်အကူ ပြုစေရန် ဖြစ်သည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုစွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာန
မက္ကဆီကို ပြည်ထောင်စုကို မက္ကဆီကို နိုင်ငံဟု လူသိများသည်
မြောက် အမေရိက တိုက်တွင် ရှိသော ဖက်ဒရယ် သမ္မတ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ ဘလိဇ်နိုင်ငံ နှင့် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ တို့ တည်ရှိကြသည်
ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၂သန်း (၇သိန်း ၆သောင်း စတုရန်းမိုင်) ခန့် ရှိသည်
မက္ကဆီကို နိုင်ငံသည် အမေရိကတိုက်တွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများတွင် ၁၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁၁၂ သန်းခန့် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး စပိန်စကားပြောသော နိုင်ငံများတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုသည် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၁ ခု နှင့် ဖက်ဒရယ် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ တစ်ခု ပါဝင်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် မြောက်အမေရိကတိုက် တောင် ဘက် အဖျားတွင်တည်ရှိ၍ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၊ အရှေ့တောင် ဘက်တွင် ဂွါတီမားလနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှဟွန်ဒူးရပ်နယ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ အသီးသီးတည်ရှိသည်
ကာလီဖိုးနီးယားပင်လယ်ကွေ့အားဖြင့် ပြည်မနှင့် အဆက်ပြတ်နေသည့် ကာလီဖိုးနီးယား ကျွန်းဆွယ် တောင်ပိုင်းသည်လည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် အကျုံးဝင်လေ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်း မိုင် ၇၆၄,ဝဝဝ ရှိ၏
မြို့တော်မှာ မက္ကဆီကိုစီးတီးမြို့တော်ဖြစ်သည်
အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဗေရကရု၊ ဂွါသာလာ ဟားရား၊ တမ်ပီ ကို၊ ပွက်ဗလို၊ မွန်တေးရေး အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏
ရုံးသုံး ဝေါဟာရအဖြစ် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ပညတ်ထားသော အမည်မှာ အေ့စတားသို့ ဦးနီသို့ မဟီကားနို့ဖြစ်၏
မက္ကဆီကို ကို စပိန် ဘာသာဖြင့် မဟီးကိုးဟု ခေါ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ များသောအပိုင်းမှာ တောင်တန်းကြီး ၂ ခု ကြားတွင်တည်ရှိသည့် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်သည်
အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံမှ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင်း ထိုးဆင်းလာသော တောင်တန်းနှစ်သွယ်တို့သည် တောင်ဘက်အဖျားတွင် ပေါင်းဆုံ မိလေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် ယင်း တောင်တန်းနှစ်သွယ်တို့သည် တောင်ဘက်အဖျားတွင် ပေါင်းဆုံမိလေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ် ပိုင်းတွင် ယင်းတောင်တန်းများနှင့် ကုန်းပြင်မြင့်တို့ချည်းလိုပင် တည်ရှိနေကာ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တွင်သာ မြေပြန့်လွင်ပြင်ရှိလေသည်
အနောက်ဘက်ရှိ တောင် တန်းသည် ဆီယယ်ရာမက်ဒရီအော့ဆီဒင်တယ်ဟု တွင်လျက် အရှေ့ဘက်တွင်ရှိတောင်တန်းမှာမူ ဆီယယ်ရာ မက်ဒရီအိုရီယင် တယ်ဟု တွင်သည်
ထိုတောင်တန်းများရှိ အချို့တောင်ထိပ်များ မှာ မီးတောင်ဟောင်းများ၏ တောင်ထိပ်များဖြစ်၏
အမြင့်ဆုံး တောင်မှာ ၁၈,၆၉၆ ပေရှိသော အိုရိဇာဗာတောင်ဖြစ်၍ အခြား တောင်မြင့်များကား ၁၇,၈၈၃ပေရှိသော ပိုပိုကက် တက်တယ် တောင်နှင့် ၁၇,၃၄၃ ပေရှိသော အီစတာ ဆီဝတယ်တောင် တို့ ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် သင်္ဘောများ ကူးသန်းသွားလာနိုင် သည့် မြစ်ဟူ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော်လည်း ရေအားဖြည့် စွမ်းပေးနိုင်၍ ရေပေးသွင်းနိုင်သည့် မြစ်ချောင်းများစွာရှိလေ သည်
အရေးပါအရာရောက်သော မြစ်တို့သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တွင်းသို့ စီးဝင်၏
ရီးအိုဂကန်ဒီမြစ်သည် အကြီး ဆုံးဖြစ်၍ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိနေပေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း သည် မိုင် ၆,ဝဝဝ ကျော်ရှည်လျား၍ ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ လည်းရှိသည်
အရေးပါအရာရောက်သော ဆိပ်ကမ်းမြို့တို့မှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်တည်ရှိသည့် ဗေရကရုနှင့် တမ်ပီကို မြို့များဖြစ်သည်
မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို အလယ် လောက်တွင် ဖြတ်သွားသည်
သို့အားဖြင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တစ်ပိုင်းသည် အပူပိုင်းဇုန်တွင် တည်ရှိလျက် အခြားတစ်ပိုင်း သည် သမပိုင်းဇုန်တွင် တည်ရှိသည်
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် နှင့် အမြင့်ပေ ၃,ဝဝဝ အထိ တည်ရှိနေသော ဒေသများသည် ပူပြင်းစိုထိုင်း၏
ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၆,၅ဝဝ အထိ ဒေသများတွင် ရာသီဥတုမပြင်းထန်ဘဲ မျှတသည်
ပေ ၆,၅ဝဝ ထက်မြင့်သော ဒေသများတွင် နေ့အခါနွေးသော်လည်း ညဉ့်အခါတွင် ချမ်းအေး သည်
အလွန်မြင့်သောနေရာများတွင် ဆီနှင်းများကျဆင်းသည်
မိုးရေချိန်မှာလည်း တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူညီပေ
အချို့ နေရာများတွင် မိုးနည်းပါးလျက် အချို့နေရာများ၌မူကား သည်း ထန်စွာ ရွာသွန်းလေသည်
အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် တစ်နှစ်အတွက် မိုးရေချိန်သည် ပြောင်းစိုက်ပျိုးနိုင်ရုံလောက်သာ လျှင် ရွာသွန်း၏
မြေဩဇာကောင်းသော မက္ကဆီကိုချိုင့်ဝှမ်း တွင်မူ တစ်နှစ်လျှင် ၂၅ လက်မ ရွာသွန်းသည်
တစ်နိုင်ငံလုံး အတွက် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန်မှာ လက်မ ၆ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တွင်းထွက်ဓာတ် သတ္တုများ အကြွယ်ဝဆုံးသော နိုင်ငံများတွင်ပါဝင်၏
မက္ကဆီ ကိုနိုင်ငံတွင် ရေနံတွင်းကောင်းများစွာရှိ၍ တမ်ပီကိုတစ်ဝိုက်ရှိ ရေနံတွင်းများသည် အရေးပါအရာရောက်ဆုံး ဖြစ်၏
ထို့ပြင် ဘော်သတ္တု များစွာထွက်ရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏
သွပ်၊ ခဲ၊ ကြေးနီ၊ ရွှေနှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုများလည်း ထွက်သေးသည်
ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံတို့ကို အမြောက်အမြား တူးဖော်ရရှိနိုင် မည့် အလားအလာရှိသော်လည်း၊ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် တူးဖော် လုပ်ကိုင်ခြင်း မပြုရသေးပေ
သို့တိုင်အောင် ဓာတ်သတ္တုများ သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန်ဖြစ်သည်
ဓာတ် သတ္တု တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်းသည်ပင်လျှင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အတိုးတက် အထွန်းကားဆုံးသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေပေ သည်
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင်ရှိသော သစ်တောများမှ လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှ လည်းကောင်း ထင်းရှူး၊ ဝက်သစ်ချ၊ မဟောဂနီ၊ မဂ္ဂနိုးလီယာ၊ အက်ဗနီနှင့် အခြားအဖိုးတန်သစ်များအပြင်၊ ပျားဖယောင်း၊ ရက်ဇင်းသစ်စေး၊ တာရပင်ဆီ အစရှိသော အသုံးဝင်ပစ္စည်းများလည်း ထွက်လေ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင်းရှိ မြစ်များ၊ အိုင်များနှင့် ပတ်ရံ လျက်ရှိသော ပင်လယ်တို့မှ ငါးအမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရရှိ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် သဘာဝရှုခင်း သာယာမှုကြောင့် လည်းကောင်း၊ အလယ်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာကြည်နူးဖွယ် ရာသီဥတုရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း နိုင်ငံတွင်းသို့ နိုင်ငံခြားသား အများအပြားလာရောက် လည်ပတ် ကြသဖြင့် ဧည့်ကြိုလုပ်ငန်းသည်လည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံအဖို့ ငွေဝင်လမ်းတစ်ခုဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် များသောအားဖြင့် တောင်ကုန်း ထူထပ်၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ မဖြစ်အောင် ခြောက်သွေ့သော် လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် အရေးပါသည်
တိုင်းသူ ပြည်သားအားလုံးလိုလို၏ ပဓာနအစာဖြစ်သော ပဲနှင့် ပြောင်း တို့ကို အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးလျက် အခြားအရေးပါသော စိုက်ပျိုးပင်တို့မှာ ဝါ၊ ကြံ၊ ကာဖီ၊ ကကေးအို၊ ဆန်စပါး၊ ဆေးပင်၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ အယ်လဖားဖားတို့ ဖြစ်၏
တစ်ကမ္ဘာ လုံးထွက် သင်္ဘောနာနတ်လျှော် ထက်ဝက်ခန့်သည် မက္ကဆီကို နိုင်ငံတွင်းရှိ ယုတန်ကျွန်းဆွယ်မှထွက်သည်
ငှက်ပျောသီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ပန်းသီး၊ မက်မုံသီး၊ စထရော်ဗယ်ရီ စသော အသီး အနှံများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကိုလည်း အများအပြား စိုက် ပျိုးသည်
ကျွဲ၊ နွား၊ ဝက်၊ ဆိတ်၊ သိုး၊ မြင်း အစရှိသည်တို့ ကိုလည်း မွေးမြူသည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာ၌ ယေဘုယျအား ဖြင့် ရှေးသမရိုးကျ နည်းနိသျများကို အသုံးပြုနေကြသေးသော် လည်း ယခုအခါ ခေတ်မီနည်းစနစ်များကိုလည်း စတင်အသုံးပြု နေပြီ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ရေသွင်းစီမံကိန်းများ၊ တိုးတက်ကောင်း မွန်သည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်းများ၊ တိုးတက်ကောင်း မွန်သည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအစီအမံများ စသည်ဖြင့် လယ် ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးအောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်းဘက်တွင် များစွာတိုးတက်ခဲ့ပေသည်
ရေနံတူး ဖော်ခြင်း၊ ဓာတ်သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ အစားအသောက် အဖျော် ယမကာ၊ အထည်အလိပ်၊ သားရေဖိနပ်၊ ဆေးပြင်းလိပ်၊ စီးကရက်၊ ဆေးဝါး၊ သံ၊ သံမဏိ၊ ကြိုး၊ စက္ကူ၊ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂ၊ ဆိုးဆေး၊ ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ ဓာတ်မြေဩဇာ အစရှိသည့် ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် အရေး ပါသော လုပ်ငန်းများဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် လေကြောင်းလမ်းများနှင့်ပင်လယ် ရေကြောင်းလမ်းများအားဖြင့် ကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏
အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့များမှာ တမ်ပီကိုနှင့် ဗေရကရုတို့ဖြစ်၏
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့်လည်း မီးရထားလမ်း၊ ကားလမ်း ကြီးများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
ရှေးအခါက မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တွင် မြို့ကြီးပြကြီးများကိုသာလျှင် ခေတ်မီလမ်းကောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားခဲ့ရာ၊ ယခုအခါတွင်မူ မြို့ကလေးများနှင့်တောရွာ ကလေးများသို့ပင် သပ်ရပ်ကောင်းမွန်သောလမ်းများဖြင့် ဆက် သွယ် ပေးထားပြီးဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်စွာပင် စစ်မြေ တလင်းဖြစ်ခဲ့ရပေသည်
သမိုင်းမတင်မီ ရှေးခေတ်ကလည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတို့သည် တပြန် တလှည့် တိုက်ခိုက်ကြီးစိုးခဲ့ပေသည်
ကောတက်က ခေါင်း ဆောင်၍ စပိန်လူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့စဉ်က မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို အက်ဇတက်လူမျိုးတို့၏ဘုရင် မွန်တီဇူးမား က အုပ်စိုးနေဆဲဖြစ်၏
စပိန်လူမျိုးတို့သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ မျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ၌ တိုင်းရင်းသားတို့ကို နှိပ်စက်ကလူပြုခဲ့သည်
ထိုကြောင့် ခရစ် ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မီဂဲအီသားလဂိုးအမည်ရှိ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးကခေါင်းဆောင်၍ သူပုန်ထလေရာ၊ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးအသတ်ခံရသော်လည်း သူပုန်မီးကား ငြိမ်း မသွားခဲ့ပေ
၁၈၂၂ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အီတူးဗီးသေ အမည်ရှိသော စပိန်အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းနေသော သူပုန်တို့ဘက်ကဝင်ပြီးသော် မိမိ ကိုယ်မိမိ ဧကရာဇ်မင်းအဖြစ် ခံယူလျက် စပိန်နိုင်ငံမှ ခွဲထွက် ကြောင်း ကြေညာခဲ့လေသည်
သို့သော် ယင်းသည် နောက် တစ်နှစ်တွင် နန်းချခြင်းခံရ၏
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကို သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ကြ၍ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေ သစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ၊ ပုန်ကန်ထကြွမှုများ မကြာခဏ ဖြစ် ပွားခဲ့သဖြင့် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက် ရှိခဲ့၏
၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်လေသည်
ထိုနောက် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် နယ်စပ်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် စစ်ဖြစ်သည်
စစ်ရှုံးသော မက္ကဆီ ကိုနိုင်ငံသည် ယခုကာလီဖိုးနီးယား၊ အယ်ရီဇိုးနား၊ ယူတားနှင့် နီဗားဒ ဟူ၍ တွင်နေသောနယ်မြေဒေသများနှင့် ကော်လိုရားဒိုး၊ ဝိုင်အိုးမင်းနှင့် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တို့တွင် တစ်စိတ် တစ်ဒေသအားဖြင့် ပါဝင်နေသောနယ်မြေဒေသများကို အမေရိ ကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပေးအပ်လိုက်ရ၏
၁၈၆၂-၆၃ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်တို့ လာရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်သဖြင့် မက္ကဆီကိုသည် ပြင်သစ်တို့လက်အောက်တွင် ၃ နှစ်မျှ ကျရောက်ခဲ့ရသည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုသမ္မတနိုင်ငံကို ပြန်လည် တည်ထောင်ကာ ဗင်နီတို ဟွားရေးကို သမ္မတမြောက်သည်
၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ဖီရီယိုဒီးအတ်သည် သမ္မတအဖြစ်ဆက်ခံသည်
ဒီးအတ်သည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အာဏာရှင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ဒီးအတ်၏ လက်ထက် ၁၈၈၄-၁၉၁၁ ခုနှစ် အတွင်းတွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် သိသိသာသာတိုးတက်ကြီးပွား လာလေသည်
၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ်အတွင်း သမ္မတ ပေါင်း ၁၇ ယောက်ထက်မနည်း လက်ပြောင်းခဲ့ပေသည်
ထာဝစဉ်ဆိုသလိုပင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကြားကပင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကြီးပွားတိုးတက်လာခဲ့ပေသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် လာဆေးရိုး ကာသေးနတ် သမ္မတအဖြစ် တင်မြောက် ခံရသည်
သူ သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၆ နှစ်အတွင်း ပြည်တွင်းငြိမ်သက်မှု ပြန်လည်ရအောင် စီမံလျက် ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့်၊ မက္ကဆီကို သမ္မတနိုင်ငံသည် ရှေးကထက် များစွာတိုးတက်လာသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်၌ မက္ကဆီကိုအစိုးရသည် နိုင်ငံခြားပိုင် ရေနံလုပ်ငန်းများကို သိမ်းယူ လိုက်ရာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရေနံထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ ရောင်းချ ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ၏
သို့သော် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် လျော်ကြေးများပေးပြီးသည့်နောက်၌ ရေနံနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများသည် နိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန် ဖြစ်လာ ပြန်၍ ရေနံထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းသည်လည်း လျင်မြန်စွာ တိုး တက်ကြီးပွားလာလေသည်
ကာသေးနတ်ကို ဆက်ခံသော သမ္မတတို့သည် ကာသေနတ် အစပျိုးခဲ့သော ပြုပြင်မှုများကို ဆက်လက်၍ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ပြဿနာပေါင်းများစွာပြေလည် သွား၍ တိုင်းပြည်သည် အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်စည်ကား လာပေသည်
ယခုအခါ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ခေတ်မီနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်နေ၏
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်လည်း သင့်မြတ် လျက်ရှိကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တို့ကိုကူညီခဲ့ လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂတွင် အဝင်အပါ နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ပြည်နယ် ၂၉ ခု၊ နယ် ၁ နယ်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒိစတြိတ်ခေါ် ခရိုင်နယ်တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားလျက်ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ ပြည်နယ်များ ကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံလည်း ဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် အခလွတ်မူလတန်းပညာကို မသင် မနေရ ပြုလပ်ထား၏
ကျောင်းများကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့က ထောက်ပံ့ဖွင့်လှစ်ထားသည်
အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းပညာသင် ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်း များလည်းရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အကြီးဆုံးမှာ မက္ကဆီကို မြို့တော်ရှိ မက္ကဆီကိုတက္ကသိုလ် ဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ ၏ လူဦးရေမှာ ၂၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်၏
ဟဂုရိုဘူတာ  (羽黒駅 ဟဂုရို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ အိနုယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်ပန်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ အောင်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ခေါင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဓနိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓနိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၁၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၄၇ ဦး နေထိုင်သည်
ငကာကိုင်းရွာ၊ ငမောက်ချောင်း
ဂနိုင်ခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingkhar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်လေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်လေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၉၂ ဦး၊ မ ၂၈၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
နင်ဘာစထရစ်တောင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေးဒေသ သည် ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ နှင့် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသောဒေသ ဖြစ်ပြီး ဂီနီနိုင်ငံ နှင့် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ တို့တွင် တည်ရှိသည်
စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်း ဧရိယာ ၄၃,၃၄၂ ဧက (၁၇,၅၄၀ ဟက်တာ) ရှိပြီး ၃၀,၉၈၇ဧက (၁၂,၅၄၀ ဟက်တာ) မှာ ဂီနီနိုင်ငံ အတွင်း ရှိပြီး ၁၂,၃၅၅ ဧက ( ၅၀၀၀ ဟက်တာ) မှာ အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ အတွင်း ရှိသည်
ထို ထိန်းသိမ်းရေး ဒေသသည် နင်ဘာတောင်တန်း၏ အဓိက အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ပြီး ပထဝီ အနေအထားအားဖြင့် ပုံမှန်မဟုတ်အောင် များပြားလာသော ဒေသရင်းအပင်များ နှင့် ဒေသရင်း တိရစ္ဆာန်များ ရှိသည့်အပြင် ထိုနေရာ တစ်ခုတည်းတွင်သာ တွေ့ရသော အကောင်လိုက်မွေးဖွားသော ဖားပြုတ်များ၊ မြင်းခွာလင်းနို့ များ စသည်တို့ ရှိသည်
အမြင့်ဆုံးတောင်မှာ ရစ်ချတ်-မိုလဒ်တောင် ဖြစ်ပြီး ၅,၇၅၀ပေ (၁,၇၅၂ မီတာ) မျှမြင့်ကာ နိုင်ငံ နှစ်ခုစလုံးတွင် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်
ဒယ်လာဝဲလ် ပြည်နယ်သည် အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အမေရိကန် ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အတ္တလန္တိတ် အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည်
တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မေရီလန်းပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ပင်ဆယ်ပေးနီးယားပြည်နယ် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်
အင်္ဂလိပ် သူကောင်းမျိုးနှင့် ဗာဂျီးနီးယားကိုလိုနီ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ၊ သောမတ်စ် ဝက်စ်၊ တတိယမြောက် ဒီလာဝါး ဘေရွန် ၏ အမည်ကို ယူ၍ ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်ဥပဝါဏမထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ “ဥပဝါဏ ... ဒုက္ခကို ဖဿဟူသော အကြောင်းတရားကို စွဲ၍ဖြစ်သောတရားဟု ငါဘုရား ဟောတော်မူ၏၊ ဤသို့ပြောဆို သူသည် ငါဘုရားဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ပြောဆိုသူမည်၏၊ ငါဘုရားကိုစွပ်စွဲရာလည်း မရောက်၊ ငါဘုရား၏တရားကို အစဉ်လိုက်၍ ပြောဆိုရာလည်း ရောက်၏
အကြောင်းနှင့် တကွ အယူသို့ကျရောက်ခြင်းသည် ပညာရှိတို့ကဲ့ရဲ့ဖွယ် တစုံတခုသို့လည်း မရောက်နိုင်၊ ဥပဝါဏ... ဒုက္ခကို ကိုယ်တိုင်ပြုအပ်၏-ဟု ပညတ်သော သမဏဗြာဟ္မဏများ၊ ဒုက္ခကို သူတပါးတို့သည် ပြုအပ်၏-ဟု ပညတ်သော သမဏ ဗြာဟ္မဏများ၊ ဒုက္ခကို ကိုယ်တိုင်လည်း ပြုအပ်၏, သူတပါးတို့လည်း ပြုအပ်၏-ဟု ပညတ်သော သမဏဗြာဟ္မဏများ၊ ဒုက္ခကို ကိုယ်တိုင်ပြုအပ်သည်လည်း မဟုတ်, သူတပါးတို့ပြုအပ်သည်လည်းမဟုတ် အကြောင်းကင်း၍ဖြစ်၏ဟု ပညတ်သော သမဏဗြာဟ္မဏများ ထိုသမဏဗြာဟ္မဏတို့သည် ဖဿကိုထား၍ ခံစားကြကုန်လတ္တံ့ ဟူသော ဤအကြောင်းမျိုးသည် မရှိ”ဟု အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှင်ဥပဝါဏမထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ “ဝိဇ္ဇာဖြင့် စရဏဖြင့် ဝိဇ္ဇာ စရဏဖြင့် ဝဋ်ဒုက္ခ၏အဆုံးကို ပြုနိုင်သည်ဖြစ်ငြားအံ့၊ ဤသို့ဖြစ်လျှင် ပြင်းစွာစွဲလမ်းမှု ဥပါဒါန်ရှိသည်ဖြစ်၍ သာလျှင် ဝဋ်ဒုက္ခဆုံး၏အဆုံးကို ပြုနိုင်သည်ဖြစ်ရာ၏၊ ဝိဇ္ဇာ စရဏမရှိဘဲ ဝဋ်ဒုက္ခ၏အဆုံးကို ပြုနိုင်သည်ဖြစ်လျှင် ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝဋ်ဒုက္ခ၏ အဆုံးကို ပြုနိုင်သည်ဖြစ်ရာ၏၊ ပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဝိဇ္ဇာစရဏနှင့် ကင်း၍ဖြစ်၏
စရဏနှင့် မပြည်စုံသူသည် အမှန်သဘောကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) မသိ, မမြင်နိုင်၊ စရဏနှင့် ပြည့်စုံသူသည်သာ အမှန်သဘောကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) သိနိုင် မြင်နိုင်၏၊ အမှန်သဘောကို (မဂ်ဉာဏ်ဖြင့်) သိနိုင်, မြင်နိုင်သူသည်သာ ဝဋ်ဒုက္ခ၏အဆုံးကို ပြုနိုင်၏”ဟု အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(ထေရ၊၂၅၆
အပ၊၁၊၇၈
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၉၃-၉
အပ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၈-၉
အရှင်ဧကပဒုမိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကပဒုမိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ထန်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၈ ဦး၊ မ ၅၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးရပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayyat)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ မှော်ဇာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှော်ဇာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၃ ဦး၊ မ ၂၃၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဥဒပါနဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒပါနဒါယကထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၄ ဦး၊ မ ၇၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ယခင်အမည်မှာ ညောင်ကုန်း ဖြစ်သည်
ဂီတလောကတွင် ထင်ရှားသော စန္ဒရား အေဝမ်း ခင်မောင်ကိုရန်ကုန်မြို့၊ ၁၂ လမ်း၌ အဖ ဦးဘရှင်၊ အမိဒေါ်ကျော့တို့က၁၉၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့ တွင် မွေးဖွားသည်
၁၉၂၅-၂၆ ခုနှစ်အချိန်က ရန်ကုန်မြို့၊ ရုပ်ရှင်ရုံများရှေ့တွင် ရုပ်ရှင်မပြမီ လူခေါ်မောင်းဆိုင်းဖြင့် ဧည့်ခံ လေ့ရှိရာအေဝမ်းခင်မောင်သည် ၁ဝ နှစ်သားအရွယ်ကတည်းက လူခေါ်မောင်းဆိုင်းတီး ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တီးမှုတ်ရသူ ဖြစ်သည်
တီးဝိုင်းမှအစ လူပြက်နှင့် မင်းသမီးပါ ကလေးများသာပါဝင်သော ရန်ကုန်အနောက် ပိုင်း ကလေးအငြိမ့်တွင်လည်းကလေးတီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်
အေဝမ်းခင်မောင်သည် ရုပ်ရှင် တီးဝိုင်း လောကသို့စန္ဒရားဆရာများ၏ လက်ထောက် သံပတ္တလားတီး အဖြစ်စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး စန္ဒရား ဆရာထောက်၊ စန္ဒရားရွှေပြည်အေးတို့ထံတွင် စန္ဒရားတီးပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်
ထို့နောက် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်တီးဝိုင်းများတွင် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် စန္ဒရားဆရာဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင်အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ သံစုံသွင်းရုပ်ရှင်ကားများ စမ်းသပ်ရိုက်ကူးစပြုရာ အေဝမ်းခင်မောင် သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင်ရုံတင်သော မောင့်ဝိညဉ် သံစုံသွင်းရုပ်ရှင်ကားမှစ၍နောက်ခံတေးသွင်း စန္ဒရားဆရာ ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုမှစ၍ သံစုံသွင်းစန္ဒရားဆရာအဖြစ် အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် လခ ၇ဝကျပ်ဖြင့် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ "သဘင်ဝန်တံဆိပ်" ဓာတ်ပြားများ ထုတ်လုပ်သည်
ဓာတ်ပြားများထုတ်လုပ်ရာတွင် အေဝမ်းသံစုံတူရိယာအဖွဲ့ တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင်မှာ စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင် ဖြစ်သည်
ထိုသို့တီးမှုတ်ခဲ့ရာ စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင်ဟူ၍ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
အေဝမ်းခင်မောင်သည် နားပြောင်း နားလွှဲဖြစ်ရန် စန္ဒရားတကျော့၊ ဂီတတကျော့၊ မယ်ဒလင်တကျော့ စသည်ဖြင့်တီထွင်တီးမှုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ပြည်လှဖေ သီဆိုသော နတ်ရှင်နောင်၊ ပပဝင်း သီချင်းများတွင် အေဝမ်းခင်မောင်သည် နရီအထားအသို ကောင်းမွန်ပိရိစွာ စန္ဒရားလက်စွမ်းပြခဲ့သည်
ထို့အပြင် မေရှင် သီဆို သော ကျေးစေတမန်သီချင်းတွင် စန္ဒရားကို တီးလုံးတီးကွက် ပြွတ်သိပ်နေအောင် မတီးပဲ လူတိုင်းနားစွဲရန် လက်ပိုင်သမျှကို အထားအသိုလှပစွာ တီးခတ်ခဲ့သည်
အေဝမ်းခင်မောင်သည် မြန်မာ့အထာနှင့် မြန်မာ့ဂီတခွင်ကိုလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားအသုံး တီးလုံး တီးကွက်များကို လည်းကောင်း ကောင်းစွာနားလည်သူ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် စန္ဒရားတီးခတ်ရာတွင် ဂီတ သင်္ကေတများကို အသုံးမပြုခဲ့ချေ
အေဝမ်းခင်မောင်၏ ငယ်ဆရာများမှာ ဆိုင်းဆရာကြီး ဆရာကြံ၊ နှဲဆရာကြီး ဗူးကိုတင်၊ ပတ္တလားနှင့် စန္ဒရားဆရာဆရာခန့်၊ စန္ဒရား ဆရာတောက်၊ စန္ဒရား ရွှေပြည်အေးတို့ ဖြစ်ကြသည်
အေဝမ်းခင်မောင်သည် မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်ထံတွင်လည်း သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့်များကို တက်ယူဆည်းပူးခဲ့သည်
စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင်သည် လူပျိုကြီးဘဝနှင့် နေထိုင်ယင်း ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
အနောက်တိုင်းဂန္ထဝင်ဂီတ (အင်္ဂလိပ်: western classical music or classical music) သည် အနောက်တိုင်း ကျေးလက်ရိုးရာဂီတ (သို့) အများကြိုက်ဂီတ၏ ဓလေ့စဉ်လာများကို ပြုပြင်မွမ်းမံပုံစံ (သို့) ထိုသို့မွမ်းမံမှုအပြင် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု၏ ရိုးရာအစဉ်အလာများ၌ ဇာစ်မြစ်တွယ်၊ ဖန်တီးထုတ်လုပ်ထားသော အနုပညာဂီတပုံစံဖြစ်သည်
၅ ရာစုနှောင်းပိုင်း ရောမအင်ပါယာ ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် ဥရောပတွင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆနိုင်သော ဤဂီတပုံစံသည် မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိပင် ဆက်လက်တည်ရှိလျက်ရှိ၏
အမျိုးအစားအရ ထပ်မံခွဲခြားမည်ဆိုလျှင် အလယ်ခေတ်ဂီတ (medieval) (၅၀၀-၁၄၀၀) ၊ ရီနေဆွန်းခေတ်ဂီတ (Renaissance) (၁၄၀၀-၁၆၀၀) ၊ ဘာရော့ခ်ခေတ်ဂီတ (Baroque) (၁၆၀၀-၁၇၅၀) ၊ ဂန္ထဝင်ခေတ်ဂီတ (Classical) (၁၇၅၀-၁၈၂၀) ၊ ရိုမန့်တစ်ခေတ်ဂီတ (Romantic) (၁၈၀၀-၁၉၁၀) ၊ မော်ဒန်ခေတ်ဂီတ (Modernist) (၁၈၉၀-၁၈၇၅) ၊ ပို့စ်မော်ဒန်ခေတ်ဂီတ (Postmodern) (၁၉၅၀-လက်ရှိ) တို့ဖြစ်ကြသည်
ဤကာလ၊ ဤနေ့စွဲများအားလုံးသည် အနီးစပ်ဆုံး ယေဘုယျဖော်ပြချက်များသာဖြစ်၍ အနောက်ကမ္ဘာတခွင်၌ ဂီတ၏ လေးနက်မှု၊ ထင်ရှားမှု အနေအထားများဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲလာခဲ့သော အပြောင်းလဲပုံစံကို ညွှန်းဆိုကိုယ်စားပြုခြင်းသာဖြစ်ပေသည်
ယိုဟန်း ဇေဘာစတီးယန် ဘာ့ဂ်ခေတ်မှ  ဘီသိုဗင်ခေတ်အထိ ရွှေခေတ်ဟု ကွဲပြားအောင် ခွဲခြားအားထုတ်မှုအနေဖြင့်သာရှိပြီး "classical music" (ဂန္ထဝင်ဂီတ) ဟူသော ဝေါဟာရသည် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းအထိ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းမရှိသေးပေ
အစောဆုံးမှတ်တမ်းတင်ထားသည်မှာ ၁၈၂၉ ခန့်က အောက်စဖို့ဒ် အင်္ဂလိပ် အဘိဓာန်တွင်ဖြစ်သည်
အနောက်တိုင်း ဂန္ထဝင်ဂီတ၏ ထူးခြားထင်ရှားသောအင်္ဂါရပ်မှာ စတက်ဖ် ဂီတနုတ်စ်ကို အသုံးပြုမှုဖြစ်၍ ၁၁ ရာစုခန့်ကတည်းကပင် အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်
ကတ်သလစ်ဘုန်းတော်ကြီးများက ကမ္ဘာအနှံ့ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ခရစ်ယာန်ဝတ်ပြုဆုတောင်းမှုပုံစံကို စံစနစ်ဖြစ်စေရန် ကြိုးစားရာတွင် ဥရောပ၏ ဂီတနုတ်စ်ရေးမှတ်ခြင်း ပထမပုံစံများကို တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
အနောက်တိုင်းစတက်ဖ်ရေးခြင်းကို ဂီတဖန်တီးသူများက အသုံးချကြရာ တီးခတ်ဖျော်ဖြေသူကို ဂီတတေးသွားတစ်ပုဒ်၏ အသံနိမ့်မြင့် (pitch) ၊ ကြာမြင့်ချိန်များကို ညွှန်ကြားပြသရန်ဖြစ်သည်
ထိုအသုံးချမှုတွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ဂီတ၊ လောကီဂီတ နှစ်မျိုးစလုံးပါဝင်လေသည်
သီချင်းသံပြိုင်ထပ်ကျော့ပုံစံ (strophic) ကို ယူငင်သုံးစွဲကြသော လူကြိုက်များသည့် ဂီတပုံစံများနှင့် ကွဲလွဲစွာဖြင့် ဂန္ထဝင်ဂီတသည် တူရိယာအသားပေးဂီတများဖြစ်သော ဆင်ဖိုနီ၊ ကန်ချေးတိုကန်ချဲတို (concerto) ၊ ဖြူးဂ် (fugue) ၊ ဆိုနာတာ စသည်တို့အပြင် အော်ပရာ၊ ကန်တားတာ (cantata)၊ မာ့စ် (mass) တို့ကဲ့သို့ အသံနှင့် တူရိယာတွဲစပ်ဂီတများကဲ့သို့ အလွန်အဆင့်မြင့် ရှုပ်ထွေးစွာ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်
အဖ ဦးသာဇံဦး (အငြိမ်းစား စက်ရှင်ဆရာကြီး) နှင့် အမိ ဒေါ်ပုမတို့မှ ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် စစ်တွေမြို့၊ လမ်းမတော်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ဆယ့်လေးဦးအနက် ပဉ္စမမြောက်သားယောက်ျားဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မိဘများပြောင်းရွေ့ရာမြို့များ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်အစိုးရ ဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်မြင်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
ရခိုင်လူငယ်များ နိုးကြားစေရန် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ နိုးကြားရေးအစည်း အရုံးကို အခြားရခိုင်လူငယ်များနှင့်အတူ စည်းရုံးတည်ထောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ရခိုင်တိုင်းလုံးဆိုင်ရာ တိုင်းရင်းသားအစည်းအရုံးကြီးတွင် တက်ကြွသော အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသာဇံလှ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ထွန်းဦးတို့နှင့်အတူ နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ရန်အတွက် တို့ဗမာအစည်းအရုံးခေါင်းဆောင်များနှင့် ဆက်သွယ်၍ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တတိယသပိတ်တွင်လည်း တက်တက်ကြွ⁠ကြွပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်ကျောင်းသားလူငယ်များ၊ မြန်မာကျောင်းသားလူငယ်များနှင့်အတူ နိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်း⁠စွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ရခိုင်ကာကွယ်ရေးတပ်ကို တရားဝင်ဖွဲ့စည်းလှုပ်ရှားခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
စစ်တွေခရိုင် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တာဝန်၊ စစ်တွေခရိုင် တို့ဗမာ ဆင်းရဲသား အစည်းအရုံးခေါင်းဆောင် တာဝန်တို့ကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေး မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုများတွင် အဓိကအခန်းက ပါဝင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၊ အလုပ်သမားဂေဇက် အယ်တီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အလုပ်သမားအရာရှိအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလုပ်သမားအရာရှိ အဖြစ်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဦးဘစံသည် စာရေးစာဖတ်ဝါသနာထုံသူလည်းဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီကာလ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဘဝကတည်းကပင် သတင်းစာ၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၉-၄၀ ပြည့်နှစ် “အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း” တွင် အင်္ဂလိပ်စာအယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရခိုင်ယည်ကျေးမှု၊ စာပေနှင့်သမိုင်းရေးရာဆောင်းပါးများကိုလည်း ဓညစံ ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတေသနပြုရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးဘစံကား စစ်ကြိုခေတ် ကာလမှစ၍ တိုးတက်သော မြန်မာကျောင်းသားများ၊ နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အတူလက်တွဲကာ မြန်မာနိုင်ငံ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်သာမက ရခိုင်ဘက်ရှိ လူငယ်များအား နိုးကြားတိုးတက်သော စိတ်ဓာတ်များဖြစ်ဖြစ်ပေါ်လာ စေရန် စတင်မျိုးစေ့ချပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်က ဦးဘစံအား မော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)နှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ဒုတိယအဆင့်) ဘွဲ့တံဆိပ်များကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပေသည်
ဦးဘစံသည် ၁၉⁠၉၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်လှမေ နှင့် သားနှစ်ဦးကျန်ရစ်ခဲ့သည်
စကင်ဒီနေဗီးယား (Scandinavia) ဆိုသည်မှာ  ခိုင်မာသောသမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်  ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုများစွာရှိသည့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ဒေသခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်
ဥရောပတိုက် မြောက်ပိုင်း၌ ရှိ၍ ရှေးက စကင်ဒီးယား ဒေသဟု တွင်ခဲ့သော စကင်ဒီနေဗီးယား ဒေသတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် စကင်ဒီနေဗီးယန်းကျွန်းဆွယ်ရှိ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ပါဝင်သည်
ဘူမိဗေဒအနေအထား၊ စီးပွားရေး အကြောင်းအရာ၊ မနုဿဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒ အခြေခံ အချက်များကို ထောက်ရှု၍ ဖင်လန် နိုင်ငံ၊ အိုက်စလန်နိုင်ငံနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံပိုင်ဖဲရိုးကျွန်းစုတို့ကိုပါ အချို့ပညာရှင်တို့က ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ကြသည်
စကင်ဒီနေ ဗီးယားဟူသော ဝေါဟာရထက် ဒိန်းမတ်၊ ဖင်လန်၊ အိုက်စလန်၊ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ခြောက်နိုင်ငံလုံးကို ခြုံငုံမိအောင်ခေါ်ဝေါ် ရာ၌ 'နော့ဒင်း' ဟူသော ဝေါဟာရကို ယခုအခါ ပိုမို တွင်ကျယ်စွာ သုံးနှုန်းကြသည်
ယင်း ခြောက်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၅-၈၆ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံရေး၊ စီးပွား ရေး၊ လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှုများ ရှိသည်
ပထဝီဝင်သသောအရ စကန်ဒီနေးဗီးယား (Scandinavia )ဆိုသည်မှာ ဆွီဒင်၊ နော်ဝေးနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံများကို ဆိုလိုသည်
နော်ဝေး နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်းရှိ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်၌ ပါဝင်သောနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်
အထက်ဖော်ပြပါ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံသည် ခရစ် ၈၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ ၁၄ ရာစုနှစ် အထိ သီးခြား နိုင်ငံများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေသည်
သို့သော်လည်း ၁၃၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၅၂၃ ခုနှစ်အထိ ထိုသုံးနိုင်ငံတို့သည် အချင်းချင်း ပူးပေါင်း၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြ၏
ထိုနိုင်ငံများအနက် ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေးနိုင်ငံများသည် ၁၈၁၅ ခုနှစ် ဗီယင်းနား ကွန်ကရက်အထိ ပူးပေါင်းခဲ့လေသည်
ဤ စကန်ဒီနေးဗီးယား နိုင်ငံများက ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ဖွင့်သောအခါ၌၊ ယခုအခါ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည့် အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းခံရ၍၊ ဂရင်းလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားနိုင်ငံများသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာစကားနှင့် သမိုင်းတို့၌ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံတူကြသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားအမည်ခံအထက်ပါ ဒေသအားလုံးသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်အစွန်ဆုံးဘက်၌ ကျရောက်နေသော အလွန်အေးသော ဆောင်းဒဏ်ကို ကြာရှည်ခံရ၏
ထိုဒေသများ၌ နေရောင်မြင်ရသည့် နွေးသော နွေဥတုအချိန်ကာလသည် တိုတောင်းလှ၏
ပင်လယ်ဖြင့် ဝန်းရံနေရသောကြောင့် ကျောက်ဆောင် တောင်ကမ်းပါးတို့ကို ပင်လယ်လှိုင်းရိုက်သံများ အစဉ်ကြားနေရ၏
စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်ဒေသသည် တစ်ခါက ရေခဲပြင်အထိ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် လူသူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မနေနိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ဘီစီ ၁ဝ,ဝဝဝ မှ ၆ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကြား ကာလအတွင်း ထိုရေခဲပြင်များသည် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့သွားပြီးနောက် စကန်ဒီနေဗီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် လူများ နေထိုင်နိုင်လာကြ၏
ထိုဒေသများ၌ ဦးစွာ တံငါသည်များနှင့် မုဆိုးများသာ စတင် နေထိုင်ကြသည်
ရေခဲများ ပျော်သွားသောအခါ ထိုသူတို့သည် တဖြည်းဖြည်း မြောက်ဘက်သို့ တိုး၍တိုး၍ နယ်ချဲ့နေထိုင်ကြ၏
အလွန်ရှေးကျသော စကန်ဒီဗေးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် အများအားဖြင့် အရှေ့ဘက်ပင်လယ်နက်ဖက်မှာ လာရောက်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏
ယင်းတို့သည် လူရိုင်းများသာ ဖြစ်သည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို နားမလည်
ဓာတ်သတ္တုနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို အသုံးမချတတ်
တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ခိုင်းစေနိုင်ရန် ယဉ်ကျေးအောင် မဆုံးမတတ်ချေ
လက်နက်ကိရိယာများကို ကျောက်ဖြင့် လုပ်၍ သုံးကြ၏
ကျောက်ခေတ်က လူရိုင်းများ ကဲ့သို့ပင် အသိပညာတိုးတက်မှု ဘာမျှ မရှိသေးချေ
ယခု စကန်ဒီနေးဗီးယား၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ စင်စစ် ထိုလူရိုင်းများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာကြသူများ မဟုတ်ချေ
ယခုနေထိုင်သူများမှာ ဂျာမန်လူမျိုးများနှင့် သွေး စပ်၍ အချို့ကား အင်္ဂလိပ်နှင့် သွေးစပ်ကြ၏
နှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်လောက်က ဂျာမန် သို့မဟုတ် တျူတန် အမျိုးအနွယ်ဝင်များသည် စကန်ဒီနေးဗီးယားသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြ၏
သူတို့သည် အရည်အချင်းသာ၍ လက်နက်စုံ သဖြင့် ရှိရင်းစွဲလူရိုင်းများကို မောင်းနှင်ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်
သူတို့နှင့်အတူ ကိုးကွယ်သည့်အယူဝါဒ လည်း ပါလာ၏
သူတို့ ကိုးကွယ်သည်မှာ အိုးဒင်နတ် ဖြစ်၏
စကန်ဒီနေးဗီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ထကြွဝီရိယရှိ သည်
သူတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ပင်လယ်က ပတ်လည်ဝိုင်းထား သဖြင့် သူတို့သည် လှိုင်းလေပြင်းထန်သော ပင်လယ်ထဲသို့သွားရောက်စွန့်စားကာ စီးပွားရှာလိုသောစိတ် ရှိသည်
ရှေးခေတ်ဗိုက်ကင်းလူမျိုးအဖြစ် ရှိစဉ်အခါက စစ်တိုက်ခန်း၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် နတ်များ လူစွမ်းကောင်းများ အကြောင်းကို သီချင်းသီဆို၍၎င်း၊ ပုံပြင်များပြော၍၎င်း ခြီးကျူးလေ့ရှိကြ၏
နောင်တွင် ထိုပုံပြင်နှင့်သီချင်းများကို စာဖြင့်ရေးမှတ်ထားကြသည်
ထိုကဲ့သို့ ရေးမှတ်ထားသော ရှေးဟောင်းပုံပြင်များ အနက် ကဗျာစာဆိုကြီးအက်ဒါကြီး(၁ဝ နှင့် ၁၁ ရာစုနှစ်)နှင့် စကားပြေစာဆို အက်ဒါငယ် (၁၂ ရာစုနှစ်)တို့၏ လက်ရာများ မှာ ယခုတိုင်ကျန်ရှိသေးသည်
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ရေးသား သော ပုံပြင်များမှ အိုးဒင်းနှင့်သော စသော စကန်ဒီနေးဗီးယား နတ်များအကြောင်းမှာ ထင်ရှားသည်
ခေတ်သစ် စကန်ဒီနေးဗီးယား စာပေမှာ ၁၈ ရာစုအတွင်းက စတင် ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထုံးထောင်းပုံပြင်များ၊ သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြားရသည့် ရှေးပုံဝတ္ထုတိုများ၊ ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များဖြင့် ပြည့်နေပေ၏
ယခုခေတ်၌ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း စာပေများမှာ ထိပ်တန်းသို့ တိုးတက်နေပြီဟု ဆိုရပေမည်
စကန်ဒီနေးဗီးယားမှ ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးများ အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်နေသည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုတိုင်းပြည်၏ စာပေ အခြေအနေကို အကဲခတ်နိုင်လောက်ပေ၏
ဒိန်းမတ်နှင့်နော်ဝေး ကပြားဖြစ်သော ဟောလဗတ်(ခရစ် ၁၆၈၄-၁၇၅၄)မှာ ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် ထင်ရားသော ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးဖြစ်၍ ဆွီဒင်လူမျိုး တင်းနေး (ခရစ် ၁၇၈၂-၁၈၄၆)မှာ နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်၏
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ဟန်းအင်ဒါဆန် (ခရစ် ၁၈ဝ၅-၁၈၇၅) သည် ပုံပြောကောင်းသူဖြစ်၍ သူ၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက နှစ်သက်ကြ၏
၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်း၌ ထင်ရှားကျော်စောသော စကန်ဒီနေးဗီးယား စာရေးဆရာများမှာ နော်ဝေးလူမျိုး ဖြစ်သော ပြဇာတ်ဆရာ ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင်၊ ပြဇာတ်နှင့်ဝတ္ထုရေး ဆရာ ဗျန်းဆန်းတို့ဖြစ်၍ နိုဘယ်ဆုကြီးကို ဆွတ်ခူးသော ဆွီဒင်အမျိုးသမီး ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆယ်မာလာဂါလော့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆစ်ဂရစ်အွန့်ဆက်မှာ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ဘဝကို ဖော်ပြသဖြင့် အလယ်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်
နော်ဝေးနိုင်ငံ ကမ်းလွန်ရေနံတွင်း လုပ်သားများက လစာကို ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း အတွင်း တိုးမြှင့်ပေးရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့၌ သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်
ယင်းသပိတ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ နေ့စဉ် ဝယ်လိုအား၏ ၂ ရာခိုင် နှုန်းခန့် (နေ့စဉ် ရေနံစည်ပေါင်း ၉ဝဝဝဝဝ ခန့်) ထုတ်လုပ်မှု သည် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် မြောက်ပင်လယ်ဒေသ ၏ ရေနံစိမ်းအထွက် ဈေးကွက် စံဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ရာတွင် သုံးသော ဘရင့်ရေနံစိမ်းသည် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့က တစ်စည် လျှင် ၁ဝ ဒေါ်လာနှုန်းအောက် ကျဆင်းနေရာမှ တစ်စည်လျှင် ၁၄ ဒသမ ၅ ဒေါ်လာသို့ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
နှစ်ပတ်မျှကြာသော် မြောက်ပင်လယ်ဒေသရှိ ဗြိတိန်-နော်ဝေး နယ်ခြားမျဉ်းပေါ်တွင် ကန့်လန့်ဖြတ်၍ တည်ရှိသော ဖရစ်ရေနံမြေ၌ ဗြိတိန်ပိုင်သည့်ဘက်သို့ ယင်း သပိတ်သည် ကူးစက်သွားခဲ့ပြန်သည်
ထို့ပြင် သတ္တုလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ ဟိုတယ်နှင့်စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတို့မှ လုပ်သားတစ်သိန်းတို့မှ တို့ကလည်း လစာတိုးမြှင့်ပေးရေးသပိတ်များ ဆင်နွှဲသဖြင့် အလုပ်ရှင်တို့က အလုပ်ခွင်ကို ပိတ်၍ တန်ပြန် ထိုးနှက်ရာမှ ၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမား ပဋိပက္ခ ပေါ်ပေါက်သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ တစ်ပတ်လျှင်ပျမ်းမျှ အလုပ်ချိန် နာရီ ၄ဝ မှ ၃၇ နာရီခွဲသို့ လျှော့ချပေးရန်၊ လုပ်ခကို တစ်နာရီလျှင် တစ်ခရိုနာ တိုးပေးရန် စသည့် အချက်များတွင် သဘောတူညီမှုရ၍ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အလုပ်သမား တို့က သပိတ်လှန် လိုက်သည်
ကမ္ဘာ့ ရေနံဈေးနှုန်း ဖရိုဖရဲ ဖြစ်မှုကြောင့် နော်ဝေးနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဆိုးကျိုးပေါ်ပေါက်နေရခြင်းကို အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေ ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အနေဖြင့် ခြိုးခြံချွေတာရေး အစီအစဉ် တစ်ရပ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်အဖြစ် ပါလီမန် (စတော့တင်း)သို့ အစိုးရက အဆိုပြု လာသော ရေနံခွန် တိုးမြှင့်ရေး အစီအစဉ်အပေါ် ၁၂ နာရီ ကြာမျှ ဝေဖန် ဆွေးနွေးကြပြီး ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် မဲခွဲ သည်
အစိုးရ၏ အဆိုသည် ၇၉ မဲ၊ ၇၈ မဲဖြင့် အရေးနိမ့် သွားသဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ကားဝီလော့သည် ဘုရင်အိုလော့ထံ နုတ်ထွက်လွှာ တင်သွင်းလိုက်ရသည်
နော်ဝေး နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကလည်း လေဘာအစိုးရသည် အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ရှုံးနိမ့်၍ နုတ်ထွက် ပေးခဲ့ရဖူးသည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူလာခဲ့သည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ ၎င်း၏ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီကို ခရစ်ယာန် ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဗဟိုပါတီတို့နှင့် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ကာ ဦးဆောင်နေရသည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးသား နေရာများ လက်လွှတ်လိုက်ရသဖြင့် တိုးတက် ရေးပါတီမှ နှစ်နေရာကို အားကိုးအားထား ပြုကာ ညွှန်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ထားခဲ့ရသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်တွင် အရေးနိမ့်ခဲ့ရခြင်းမှာ ယင်းအမတ်နှစ်ဦးက လေဘာပါတီနှင့် လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်တို့နှင့်အတူ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် လေဘာပါတီ ခေါင်းဆောင်မစ္စက် (ဒေါက်တာ) ဂရိုဟာလံဗရန့်လန်းက အဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး ပါဝင် သော အစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်
ယင်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် အမျိုးသမီးရှစ်ဦး ပါဝင်သည်
အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တို့၏ ပျမ်းမျှ အသက်သည် ၄၇.၅ နှစ်သာ ရှိ၍ နော်ဝေးနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အနုပျိုဆုံးပင် ဖြစ်သည်
မစ္စက် (ဒေါက်တာ)ဗရန့်လန်းသည် ဝီလော့အာဏာမရမီက ၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ရှစ်လတာမျှ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကမ္ဘာ့ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်အပ်နှင်းခံရ၍ ယင်းကော်မရှင်သည် ဗရန့်လန်း ကော်မရှင်ဟုတွင်သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် လက်ယာယိမ်းသော လေးပါတီ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ စ၍ တာဝန်ယူလာခဲ့သော ပေါရှလွတ်တာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တစ်နေရာ အသာဖြင့်သာ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရေးဆိုင်ရာ 'သီးခြားဥပဒေ အက်ဥပဒေ'ကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ လက်မှတ်ထိုးသင့်၊ မထိုးသင့်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ဖော့ ကက်တင်း)၌ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရာ ထောက်ခံမှုမရ၍ လက်မှတ်မထိုးရဘဲ ရှိခဲ့သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင် ၁၂ နိုင်ငံအနက် ကိုးနိုင်ငံက လက်မှတ်ထိုးပြီးဖြစ်သော ယင်း အက်ဥပဒေကို အီတလီနှင့်ဂရိနိုင်ငံတို့ကလည်း လက်မှတ် မထိုးဘဲနေကြသည်
ဒိန်းမတ်ပါလီမန်တွင် ယင်းအက်ဥပဒေပါ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအချက်များကို ပယ်ချရန်နှင့် ယင်းအစီ အစဉ်ကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် အတိုက်အခံတို့ တင်ပြသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်များ၊ တစ်ယူသန်ဝါဒီများ၊ လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်များနှင့်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ၏ ထောက်ခံမဲ ၈ဝ ရ၍ ကန့်ကွဲမဲ ၇၅ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃ မဲ သာရှိသဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ အတည်ပြုခြင်း ခံရသည်
ယင်း ကိစ္စကို ပါလီမန်သို့ ဒုတိယအကြိမ် တင်ပြသောအခါ ပြည်လုံး ကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပ၍ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရန် ဆုံးဖြတ် သည်
ယင်းဆန္ဒခံယူပွဲသည် သီးခြား ဥပဒေအက်ဥပဒေကို လက်ခံ သင့် လက်မခံသင့် ပြဿနာကိုသာမက ဥရောပ ဘုံဈေးအဖွဲ့ တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ဆက်လက် ပါဝင်သင့်၊ မသင့်ကိုပါ အဆုံး အဖြတ် ပေးရာရောက်သည်ဟု ခံယူကာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပြင်းထန်လာသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်ပပို့ကုန်အားလုံး၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရခြင်း ဖြစ်၍ ဘုံဈေးအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်ရှိသော် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၂၉ဝဝ နစ်နာ ဆုံးရှုံးရမည်ဟု ဆိုသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါလီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရာ လာရောက် မဲပေးသူ ၇၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း မဲပေးကြသည်
ဘုံဈေး အဖွဲ့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်ကို ၅၆ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းက ထောက်ခံ၍ ၄၃ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်းက ကန့်ကွက်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဥရောပ ဘုံဈေးသို့ ဝင်ရောက်ရေးအဆိုအပေါ်ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပခဲ့စဉ်က မဲပေးသူ ၉ဝ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှာမူ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲဟု ဆိုနိုင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ် က ကျင်းပသော ပထမဦးဆုံး အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲ သည် ဒိန်းမတ်ပိုင်အနောက် အင်ဒီးစ်ကျွန်းစု(ဗားဂျင်းကျွန်းစု)ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖြင့် ရောင်းချ ရန် သဘောတူခဲ့သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပပြီး မကြာမီ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသာမက ဂရိနှင့် အီတလီတို့ကပါ သီးခြား ဥရောပအက်ဥပဒေ ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိဂ်မြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုး လိုက်ကြ သည်
ထို့ကြောင့် လက်မှတ်ထိုးသောအဆင့် ပြီးဆုံး၍ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ရောမစာချုပ်ကို ပြောင်းလဲစေသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အဆိုများကို အဖွဲ့ဝင် ၁၂နိုင်ငံရှိ အမျိုးသားပါလီမန် အသီးသီး က အတည်ပြုပေးကြရမည် ဖြစ်သည်
ဒိန်းမတ်ဝန်ကြီးချုပ် ပေါရှလွတ်လာ သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်
ဝန်ကြီးသစ်ခြောက်ဦးကို ခန့်ထား၍ ဝန်ကြီးနေရာ ကိုးနေရာတွင် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်သွားသည်
ဒိန်းမတ် အစိုးရအဖွဲ့သည် ပါလီမန်၌ ကာကွယ်ရေး မူဝါဒ နှင့် ဆက်စပ်သော အဆုံးအဖြတ် ခံယူမှုများတွင် အရေးနိမ့်မှု များ ကြုံတွေ့ရသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ကုလသမဂ္ဂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ကော်မတီတွင် နျူကလီးယားလက်နက် များကို လက်ဦးမှုယူ၍ သုံးစွဲခြင်းကို ပိတ်ပင်သည့် ဆုံးဖြတ် ချက် မူကြမ်း တစ်ရပ်ကို ကျူဗား၊ အရှေ့ဂျာမနီနှင့်ဟန်ဂေရီ တို့က ကမကထပြု၍ တင်သွင်းလာသောအခါ ဒိန်းမတ် အစိုးရသည် အခြားသော မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ (နေတိုး)အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့်လက်တွဲ၍ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ သည်
ထိုလုပ်ရပ်သည် ပါလီမန်၏အဆုံးအဖြတ် တစ်ရပ်ကို ဆန့်ကျင်ရာရောက်၍ ပါလီမန်၌ အငြင်းပွားမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရ သည်
သို့ရာတွင် အတိုက်အခံဘက်က အစိုးရပေါ် အယုံ အကြည်မရှိ အဆိုတင်သွင်းခြင်း မပြုခဲ့ချေ
တစ်ဖန် ဥရောပ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော နျူး ကလီးယား လက်နက်များ ဖြန့်ကြက်ချထားခြင်းကို ဆန့်ကျင် သည့် ထိရောက်သော ကြိုးပမ်းမှုဟူသမျှကို အစိုးရက ထောက်ခံအားပေးသွားရန် တိုက်တွန်းထားသည့် အဆိုတစ်ရပ် ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့က ဒိန်းမတ်ပါလီ မန်၌ ထောက်ခံမဲ ၆၇ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ လေးမဲ၊ ကြားနေ ၅၇ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ထောက်ခံသူများတွင် အဓိကအင်အား မှာ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်များ ဖြစ်ကြသည်
ကြားနေသူများ သည် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်ပါတီများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ပြင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မေလ ၂ဝ ရက်နေ့ကလည်း နေတိုး တပ်ဖွဲ့ ရည်မှန်းချက်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဓာတု လက်နက်များကို ပြန်လည် ထုတ်လုပ်သင့်သည်ဟု အဆိုတင်သွင်းသည့် လုပ်ရပ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမပါဝင်ရန် ပါလီမန်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ထိုအဆုံးအဖြတ်တွင်လည်း ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များက ကြားနေခဲ့ကြသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံလာကြသော ဒုက္ခသည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပျော့ပျောင်းသောလက်ရှိဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့က ပါလီမန်၌ ထောက်ခံမဲ ၁၁၂ မဲ ကန့်ကွက်မဲ ၃၂ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ယင်းပြင်ဆင်ချက်များအရ ခိုလှုံခွင့်ပေးရေး ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပိုမိုတင်းကျပ်လာသည်ဟုဆို သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာကြသော ဒုက္ခသည်များတွင် လက်ဗနွန်၊ အီရန်၊ တူရကီတို့မှ အများစုဖြစ်ပြီး ပိုလန်နိုင်ငံမှ အနည်းငယ်ပါဝင်သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်က ၁၃၃၂ ဦးသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၄၃၁၂ ဦးသို့ တစ်ရှိန်ထိုး များပြားလာ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်က ၈၇ဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်လာကြသည့် အနက် ၆၃၁၃ ဦးကို ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တစ်လတည်းမှာပင် ဒုက္ခသည် ၂၉၁၅ ဦး ဝင်ရောက်လာသဖြင့် ၃ဝဝဝ ကို နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သည်
ယင်းသို့ တစ်စထက်တစ်စ များပြားလာသော ဒုက္ခသည်အရေ အတွက် လျော့ကျသွားစေရန် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများနှင့် တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျော့ချ ခြင်းအားဖြင့် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာ လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများ နှင့်တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျှော့ချအားဖြင့် ဒုက္ခသည် အရေအတွက် ထက်ဝက် လျော့ကျ သွားလိမ့်မည်ဟု တွက်ဆ ထားသည်
ဥပဒေသစ်အရ ဒိန်းမတ် သံအဖွဲ့များက ထုတ်ပေး ထားသော တရားဝင် ပတ်စပို့လက်နက်နှင့် အထူးဗီဇာကို လက်ဝယ်ရှိထားမှသာ ခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားနိုင်သည်
ယခင် က ခိုလှုံခွင့်တောင်းသူများသည် ၎င်းတို့၏လျှောက်လွှာများကို စိစစ်နေစဉ် အတော်အတွင်း ဒိန်းမတ်ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်နိုင် ခွင့်ရသော်လည်း ယခုပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေအရ လျှောက် လွှာအပေါ် အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မရသေးဘဲ ဒိန်းမတ် ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်ခွင့် မရှိချေ
အိုက်စလန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂိုင်ယာဟောဂရင်းဆင်သည် နုတ်ထွက် သွားတော့မည် ဖြစ်သဖြင့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်း ဆင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလက ပါလီမန် (အာ့လတင်း)သို့ ပြန်လည်ရွေးချယ်တင်မြေ|ာက်ခြင်း မခံရ၍ လွတ်လပ်ရေးပါတီ (အိုင်ပီ)၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှပါ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်းဆင်သည် ၁၉၈၆ ခု နှစ်တွင် အိုက်စလန်ဗဟိုဘဏ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
ဟောဂရင်း ဆင်နုတ်ထွက်မှုနှင့် အစားထိုးခန့်အပ်မှု သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့မှစ၍သာ အကျိုးသက်ရောက်သော် လည်း အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းမှုမှာမူ ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင်အတည်ဖြစ် သည်
တိုးတက်ရေး ပါတီ (ပီပီ)မှ စတိုင် ဂရီမာ ဟာမန်ဆင် ဦးဆောင်၍ ၁၉၈၃ ခုနှစ် မေလမှစ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယင်း အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အိုင်ပီပါတီဝင်ဝန်ကြီး ခြောက်ဦးပါဝင်သည်
အိုက်စတန်နိုင်ငံ ရစ်ခေယာဗစ်မြို့၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက် တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့နှင့် ၁၂ ရက်နေ့တို့တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ရော်နယ်ရေဂင်နှင့် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် မီခါယီး ဂေါ်ဘာချော့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသော ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပွဲ တစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့သည်
ဖင်လန်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အက်စ်ကေပီ)ဗဟိုကော်မတီသည် စတာလင်ဝါဒီ လူနည်းစုကို သစ္စာခံသူ ခရိုင် အဆင့်ပါတီအဖွဲ့ ရှစ်ခုကို ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ရန် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က တညီ တညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်သည်
ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သဘောထားကွဲလွဲ လျက်ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မေလကကျင်းပသော ပါတီ ညီလာခံတွင် ဥရောပကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့က လွှမ်းမိုးစပြုလာကာ ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လကကျင်းပသော အရေးပေါ် ညီလာခံ၌ ပိုမိုဩဇာညောင်းလာသည်ဟု ဆိုသည်
အက်စ်ကေပီ၏အစီအစဉ်သစ်တစ်ရပ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပါတီဗဟိုကော်မတီက ထုတ်ပြန် ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်တွင် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အရှေ့ဥရောပကွန်မြူနစ်ပါတီတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးသည်လည်း အထူးပင် အရေးကြီးလှသည့်နည်းတူ အနောက်ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ပါတီများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိုလည်း မစွက်ဖက်ရေးနှင့် တစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို အခြားတစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို လေးစားရေး မူနှင့်အညီ အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်သွား အပ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
လူနည်းစု စတာလင်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အက်စ်ကေပီမှ ခွဲထွက်၍ ဒီမိုကရက်တစ်အော်လ တာနက်တစ်ပါတီကို ထူထောင်သည်
အက်စ်ကေပီ ဗဟို ကော်မတီတစ်ရပ်လုံး၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်းတာရစ္စတိုဆီနစ် ဆာလိုက ယင်းပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ် က အက်စ်ကေပီ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသော ဂျိုကို ကာဂျာနိုဂျာက အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်
အက်စ်ကေပီနှင့် ဖင်းနစ်ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် (အက်စ်ကေဒီအယ်) တို့၏ မဟာမိတ် အဖွဲ့က ပါလီမန်တွင် ဖွဲ့ထားသော အမတ် ၂၇ ဦးအဖွဲ့မှ လူနည်းစုဂိုဏ်းခွဲကို ထောက်ခံသူ အမတ် ၁ဝ ဦးကို ထုတ်ပယ် လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် ယင်း ၁ဝဦးက ပါလီမန်၌ ဒီမိုကရက် တစ်အော်လတာနယ်တစ်အုပ်စု သီးခြားထူထောင်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ကြောင့် နုတ်ထွက်ခဲ့သော ဒေါက်တာကက်ကိုနင်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ (အသက် ၈၆ နှစ်မပြည့်မီ သုံးရက်အလို)တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိနှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူခဲ့သော အိုလော့ပါးမားသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက် နေ့က စတော့ဟုမ်းမြို့တော်ရှိ ရုပ်ရှင်ရုံတစ်ရုံမှ လမ်းလျှောက် ပြန်လာစဉ် လူမသမာ တစ်ဦးက သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံ သဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ပါးမားနှင့်အတူ လျှောက်လာ သော ဇနီးသည် ဒဏ်ရာအနည်းငယ် ရရှိသည်
ပါးမား၏ ဆန္ဒအရ မြို့ထဲတွင် လွတ်လပ်စွာ လျှောက်လည်စဉ် သက်တော် စောင့် ကိုယ်ရံတော် ခေါ်လေ့မရှိချေ
ပါးမားသည် ငြိမ်းချမ်း ရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး၊ တတိယကမ္ဘာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး တို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် လေးစား ခံရသူဖြစ်သည်
ပါးမားကို လုပ်ကြံသည်ဟု ကြေညာသော အကြမ်းဖက်ဝါဒီအဖွဲ့များမှာ အနောက်ဂျာမန် တပ်နီဂိုဏ်း (အာအေအက်ဖ်)၊ အာအေအက်ဖ် ဂိုဏ်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ၏အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ထား သော ဟိုလဂါမိုင်း ကွန်မန်ဒို၊ ဥရောပ အမျိုးသားဝါဒီသမဂ္ဂ အမည်ရှိ မထင်ရှားလှသော ဥရောပနာဇီအုပ်စုတစ်စုတို့ ဖြစ်ကြ သည်
ဟိုလဂါမိုင်းကွန်မန်ဒိုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်က စတော့ ဟုမ်းရှိ အနောက်ဂျာမနီသံရုံးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာ ခဲ့ဖူးသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သတ်ဖြတ်လုပ်ကြံခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို လုံးဝမသိရသေးသည့်ပြင် တရားခံကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ
ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် အင်ဂဗာ ကားလဆင်အား တာဝန် ပေးခြင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ရစ်ဒတ်)က ထောက်ခံမဲ ၁၇၈ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ မရှိ၊ ကြားနေ ၁၅၉ မဲဖြင့် အတည်ပြုသည်
ထောက်ခံသူများမှာ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များနှင့် ကွန်မြူနစ်လက်ဝဲပါတီဝင်များ ဖြစ် ကြသည်
ကန့်ကွက်နေသူများမှာ လယ်ယာယိမ်းသော အတိုက် အခံ သုံးပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
ကားလဆင်သည် အလုပ်သမားလူတန်းစား မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အယ်လန်းဒါး (၁၉ဝ၁- ၁၉၈၅)၏ အတွင်း ဝန်အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်
ကားလဆင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ တွင်မူ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ခန့်ထားခြင်း မပြုဘဲ ကားလဆင် တာဝန် မထမ်းဆောင်သည့် ကာလတွင် အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းရှိ အသက်အကြီးဆုံး ဝန်ကြီးက ကိုယ်စားတာဝန်ယူပေးမည်ဟု ဆိုသည်
ဆက်ကြပ်ရွာ၊ ဆင်ခေါင်း
တမန်တော်မိုဟာမက်၏ ဇာတိချက်ကြွေအရပ် ဖြစ်သောကြောင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာ မက္ကာမြို့သည် အာရေဗျကျွန်းဆွယ်အတွင်းရှိ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ ဟက်ဂျက်နယ်တွင် တည်ရှိသည်
ယင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှစ်ခုအနက် သာသနာရေးဆိုင်ရာမြို့တော်ဖြစ်သည်
ပင်လယ်နီ၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သော ဂျစ်ဒါမြို့၏ အရှေ့ဘက် ၄၅ မိုင်ကွာတွင်ရှိသည်
မက္ကာမြို့သည် ကျဉ်းမြောင်း၍ သဲထူထပ်သော ချိုင့်ဝှမ်းတွင် တည်ရှိလျက် အလျား ၂ မိုင်ခန့် အနံ ၂၃ မိုင် ခန့် ရှိသည်
မက္ကာမြို့တွင်းရှိ အိမ်များမှာ အုတ်တိုက်များဖြစ်၍ အများအားဖြင့် ၃ ထပ် ၄ ထပ် တက်ထားသည်
လမ်းဘေးတွင် လူသွားစင်္ကြံမရှိပေ
မက္ကာမြို့တွင် မိုးသည် တစ်ခါတစ်ရံမှသာ ရွာသွန်း၍ ရေရှားပါးသည်
ယခုအခါတွင်မူ အရှေ့အရပ်သို့ တောင်ပေါ်မှရေကို ရေသွယ်မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူထားပေပြီ
မက္ကာမြို့သည် မို့ဟာမက် မဖွားမီကပင် တည်ရှိသော ရှေးမြို့တစ်မြို့ဖြစ်၏
ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်၍ ကုန်သွယ်ရာ အချက်အချာဌာနဖြစ်သည့်အပြင် ထိုစဉ်အခါက အာရေဗျတွင် ပြန့်ပွားလျက်ရှိသော ဘာသာအယူဝါဒတစ်ခု၏ သာသနာဖြန့်ရာ အချက်အချာဒေသလည်းဖြစ်၏
မက္ကာမြို့သည် ဟက်ဂျက်နယ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် တူရကီလူမျိုးတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့ရသေးသည်
၁၉၁၄-၁၈ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားသော ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကမှ ဟူစိန်အစ်ဗင်အလီခေါင်းဆောင်သော ပုန်ကန်မှု အောင်မြင်သောကြောင့် တူရကီလက်အောက်မှ မက္ကာသည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဟူစိန်ဘုရင်အား နက်ဂျနိုင်ငံ စူလတန်ဘုရင်လက်တွင်းသို့ ကျရောက်လေ၏
ဟူစိန်ဘုရင် နန်းစွန့်၍ နန်းကိုဆက်ခံသော သားတော်အလီဘုရင်သည် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဝဟာဗီတို့၏ စူလတန်ဘုရင် အစ်ဗင်ဆုအူးအား လက်နက်ချသည်
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အစ်ဗင်ဆုအူးသည် မက္ကာမြို့၌ ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူသည်
မက္ကာမြို့သည် ငယ်ပင်ငယ်သော်လည်း ဤသို့အားဖြင့် မွတ်စလင်တို့ အထွတ်အမြတ်ထားရာမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားသည်
မက္ကာမြို့သည် ကာအ်ဘာကျောင်းတော်၊ ကျောက်တုံးနက်ကြီးနှင့် ဗလီတို့တည်ရှိရာ ဒေသလည်း ဖြစ်သည်
ဗလီသည် ပေါင်းကူးစင်္ကြံသဖွယ်ဖြစ်၍ အနံပေ ၆ဝဝ နှင့် အလျားပေ ၈ဝဝ ရှိသော ကွက်လပ်ကို ဝန်းရံထားသည်
ယင်းကွက်လပ်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ကာအ်ဘာတည်ရှိကာ ကာအ်ဘာ၏ အရှေ့တောင်ဘက်ထောင့်တွင် ကျောက်တုံးနက်ကြီး တည်ရှိသည်
လာရောက်ဖူးမြော်သူတို့သည် ကာအ်ဘာကို ၇ ကြိမ် ပတ်ပြီးလျှင် ယင်းကျောက်တုံးနက်ကြီးကို နမ်းကြရသည်
တမန်တော် မိုဟာမက်၏ မိန့်ကြားချက်အရ မွတ်စလင်မှန်လျှင် မက္ကာမြို့သို့ တစ်သက်တွင်တစ်ခါ သွားရမည် ဖြစ်၏
သို့ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှမွတ်စလင်များသည် မက္ကာမြို့သို့ ရေကြောင်းဖြင့်တစ်နည်း၊ ကြည်းကြောင်းဖြင့် တစ်သွယ်၊ လေကြောင်းဖြင့်တစ်ဖုံ တကူးတက သွားရောက်ကြ၍ ကျောက်တုံးနက်ကြီးကို ဖူးမြော်ဝတ်ပြုခြင်းဖြင့် အာပတ်ဖြေကြရကုန်၏
ဘုရားဖူးချိန်အခါရာသီမှာ အာရပ်ပြက္ခဒိန်အရ ၁၂ လ မြောက်သော ကာလတွင်ဖြစ်၏
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး လူတန်းစားအမျိုးမျိုးမှ မွတ်စလင်တို့ လာရောက်ကြသော ထိုအချိန်တွင် မက္ကာမြို့တွင် အလွန်စည်ကားပေ၏
ထိုသို့ ရောက်လာသူတို့သည် မိမိတို့ ဝတ်ပြုဖွယ် အသွယ်သွယ်တို့ကို ပြီးမြောက်ကြသောအခါ ဟာဂျီဟူသောဘွဲ့ကို ရရှိကြ၏
ဆင်ကြီးပြင် (ရခိုင်)ရွာ
သဒ္ဓါ၊ ဟိရိမာ၊ ဩတ္တပ္ပီ၊ ဗဟုဿုတ၊ ပညဝါ-ဟူသော တရားငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော မာတုဂါမသည် ကွယ်လွန်သည့်အခါ သုဂတိသို့ရောက်ရ၏ဟု အရှင်အနုရုဒ္ဓါအား ဘုရားရှင် ဖြေကြား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ပင့်ကူဖမ်းငှက် (Arachnothera magna) သည် ဝတ်ရည်စုပ်ငှက် မျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်သည်
ယင်းအား ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် ယူနန်ပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ဝကွမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wakun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ခင်လွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်လွမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈ ဦး၊ မ ၂၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဘိုကတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘိုကတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၉ ဦး၊ မ ၁၅၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ဆိုက်ထန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinsaikhtan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ပန်လွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်လွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၇ ဦး၊ မ ၅၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်းတိုက်ကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကံဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၆ ဦး၊ မ ၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဓာတုဒြပ်စင် တစ်ခု၏ အက်တမ်အချင်းဝက် သည် ၎င်း၏ အက်တမ် အရွယ်အစားကို တိုင်းတာခြင်းဖြစ်ပြီး များသောအားဖြင့် နျူကလိယ ၏အလယ်ဗဟိုမှ အပြင်ဘက်ဆုံး သီးခြားဖြစ်နေသော အီလက်ထရွန် ဆီသို့ရှိသော ပျမ်းမျှ သို့မဟုတ် သိသာသောအကွာအဝေးဖြစ်သည်
အပြင်ဖက်နယ်နိမိတ်သည် ကောင်းစွာပုံဖော်မရသော ထင်ရှားစွာရှိနေသောအရာတစ်ခုမဟုတ်သောကြောင့်၊ အက်တမ်အချင်းဝက်၏ မတူညီသော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ အမျိုးမျိုးရှိသည်
အက်တမ်အချင်းဝက်၏ ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုနေသော အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက် လေးခုမှာ- Van der Waals radius ၊ ionic radius ၊ metallic radius နှင့် covalent radius တို့ဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့်၊ ၎င်းတို့၏ အချင်းဝက်ကို သီးခြားတိုင်းတာရန်အတွက် အက်တမ်များကို သီးခြားခွဲထုတ်ရန် ခက်ခဲခြင်းကြောင့်၊ အက်တမ်အချင်းဝက်အား ဓာတုဗေဒအရ ပေါင်းစပ်ထားသော အခြေအနေတွင် တိုင်းတာသည်
သို့ရာတွင် သီအိုရီဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများသည် သီးခြားအက်တမ်များကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသောအခါ ပိုမိုရိုးရှင်းပါသည်
ပတ်ဝန်းကျင်၊ စူးစမ်းလေ့လာမှုနှင့် အခြေအနေတို့အပေါ် မှီခိုမှုများသည် အဓိပ္ပါယ်များစွာကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်ပေါ်မူတည်၍ ဝေါဟာရသည် condensed matter တွင်ရှိသော အက်တမ်များ၊ မော်လီကျူး များတွင် covalenty bonding ၊ သို့မဟုတ် ionized နဲ့excited states များတွင် သက်ရောက်နိုင်သည်
၎င်းတန်ဖိုးကို စမ်းသပ်တိုင်းတာမှုများမှတစ်ဆင့် သို့မဟုတ် သီအိုရီဆိုင်ရာ မော်ဒယ်များမှ တွက်ချက်နိုင်သည်
အချင်းဝက်၏တန်ဖိုးသည် အက်တမ်၏အခြေအနေနှင့် contextအပေါ် မူတည်ပါသည်
အီလက်ထရွန်များသည် တိကျသောပတ်လမ်းများ သို့မဟုတ် ပြတ်သားစွာသတ်မှတ်ထားသော အပိုင်းအခြားများမရှိပါ
ယင်းအစား၊  ပြတ်ပြတ်သားသား ဖြတ်တောက်ခြင်းမရှိဘဲ နျူကလိယမှ ရွေ့လျားသွားသောအခါတွင် ၎င်းတို့၏ နေရာများကို ဖြစ်နိုင်ခြေ ဖြန့်ဝေမှုများ အဖြစ် ဖော်ပြရပါမည်
၎င်းတို့ကို အက်တမ်ပတ်လမ်းကြောင်းများ သို့မဟုတ် electron cloudsအဖြစ် ရည်ညွှန်းသည်
ထို့အပြင်၊ condensed matterနှင့် မော်လီကျူးများ၊ အက်တမ်များ၏ electron clouds များသည် များသောအားဖြင့် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထပ်နေလေ့ရှိပြီး အချို့သော အီလက်ထရွန်များသည် အက်တမ်နှစ်ခု သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ကျယ်ဝန်းသည့် ဧရိယာတစ်ခုအပေါ်တွင် သွားလာနေနိုင်သည်
အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်အများစုအောက်တွင် သီးခြားကြားနေအက်တမ်များ၏ အချင်းဝက်သည် 30 မှ 300 pm (တစ်မီတာ၏ ထရီလျံယံ ) အကြား သို့မဟုတ် 0.3 နှင့် 3 ångströms အကြားဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့်၊ အက်တမ်တစ်ခု၏အချင်းဝက်သည် ၎င်း၏နျူကလိယ၏အချင်းဝက် (1-10 fm ) ထက် အဆ10000ဆပိုကြီးပြီး   အလင်း ၏ လှိုင်းအလျား ထက် 11000ဆ နည်းသည် (400-700 nm )
ရည်ရွယ်ချက်များစွာအတွက်၊ အက်တမ်များကို စက်လုံးများအဖြစ် ပုံသွင်းနိုင်သည်
၎င်းသည် အကြမ်းဖျင်း အနီးစပ်ဆုံးမျှသာဖြစ်သော်လည်း၊ အရည်များနှင့် အစိုင်အခဲများ၏သိပ်သည်းဆ၊ molecular seives [၁] မှတစ်ဆင့် အရည်များ ပျံ့နှံ့ခြင်း ၊ပမာဏဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်များနှင့် ခန့်မှန်းချက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး အရည်များနှင့် အစိုင်အခဲများ ၊ ပုံဆောင်ခဲ များတွင် အက်တမ်နှင့် အိုင်းယွန်းများနေရာချထားခြင်း နှင့် အရွယ်အစားနှင့် မော်လီကျူး ပုံသဏ္ဌာန်းများ ကဲ့သို့သောဖြစ်စဉ်များတွင် ပမာဏဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်များနှင့် ခန့်မှန်းချက်များကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်
ပုံသဏ္ဌာန် : အခက်အလက်များပြားသောနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်
အရွက်မှာ အရင်း၌ အဝိုက်သေးငယ်ပြီး ထိပ်ချွန်သည်
ပွင့်စတွင်ဖြူပြီး တဖြည်းဖြည်း ပန်းရင့်ရောင် ပြောင်းသွားသည်
အပွင့်မှာရနံ့သင်းသည်
အသီးမှာသေးငယ်ပြီး အစေ့မှာ တစ်စေ့ သာရှိသည်
အစေ့မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်သည်
အပင်နွယ်ပင် ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်
ပင်စည် အခေါက် အပွေး အနည်းငယ် ရှိ၍ ညိုဝါ ရောင် ရှိ၏
အခက် အလက် များစွာ ဖြာ၏
အရွက်ရွက်ဆိုင် နီးပါး ထွက်သည်
ရွက်ရင်း အဝိုက် သေး ငယ်သည်
ရွက်နား ညီ၍ လှိုင်း တွန့် အနည်း ငယ်ရှိသည်
အပွင့်အရောင် ပြောက်ကျား ရှိ၏
ပွင့်စ ၌ အဖြူ ရောင် ရှိသော် လည်း တဖြည်း ဖြည်း နီရဲသော အရောင် သို့ ပြောင်းသွား ၏
တပေါင်း လမှ ဝါဆို လ အထိ ပွင့်သည်
အစေ့ တစ်စေ့တည်းပါ၍ အနက်ရောင် ရှိသည်
နယုန်လ ၊ဝါဆိုလ တွင်သီး သည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အစေ့ ၊ အရွက်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ ပူအိုက် စွတ်စို သော ဒေသတွင် ပေါက်ရောက် သည်
ပေါက်ရောက်ပုံမြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့ အပြား ၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
ဥယျာဉ် များ ၊ ပန်းခြံများ ၌ လည်း အလှ စိုက်ပျိုး ကြ၏
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ထားဝယ်မှိုင်း သည် ခါးသက်သော အရသာ ရှိ ၏
ဝမ်းကိုက် ရောဂါ ကို နိုင်၏
အသုံးပြုပုံ-အစေ့၁
၎င်းအစေ့ ၂-၃ စေ့ကို ကြိတ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောပြီး စားသုံးပါက သန်ကောင်များ သေကြေ ကျဆင်း လာမည်
အလွန် ပြင်းထန်စွာ ဖျားနာ လျက် ဝမ်းသွားသော အခါ အစေ့ကို ကြိတ်၍ စားခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေ၏
ဝမ်းကိုက်သောအခါ (ချွဲသက်သက် ဖြစ်စေ ၊ သွေးစ သွေးန များဖြင့် ရောပြွမ်း ၍ ဖြစ်စေ) ၎င်း အရွက်ကို ရေနွေး ဖြော၍ သုပ်စားပါက ရက်အနည်းငယ် အတွင်း ပျောက်ကင်း၏
လေထိုး ခြင်း ၊အစာ မကြေခြင်း အတွက် ၎င်း အရွက် ကို ပြုတ်သောက် က ပျောက်ကင်း ၏
ထားဝယ်မှိုင်းပင်ကို ဆေးဘက်ဝင်အပင်အဖြစ်သိထားကြသည်
ရနံ့သင်းပျံ့စွာမွှေးသော ထားဝယ်မှိုင်းပန်းများသည် အခြားပန်းများနှင့်မတူဘဲ တမူထူးခြားပါသည်
ပန်းပွင့်သည် ပွင့်စတွင် အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး တစ်နေ့တည်းမှာပင် ပန်းရောင် သို့ပြောင်းလဲကာ နေ့မွန်းလွဲချိန်နှင့် ညနေခင်းမှာတော့ အနီရောင်အဖြစ်ပြောင်းလဲသွားသည်
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Quisqualis Indica ဖြစ်သည်
ထားဝယ်မှိုင်းပင်သည် နွယ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး မြေဆီလွှာမရွေးပေါက်ရောက်နိုင်သည်
နေရောင်ခြည်ကိုနှစ်သက်ပြီး အချို့သော အိမ်ခြံဝင်းများတွင် ဝါးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပန်းရုံများအပေါ်သို့ နွယ်တက်လျက်လှပစွာဖူးပွင့်နေသည်ကိုတွေ့ရသည်
အချို့ကလည်း အိမ်ခြံစည်းရိုးအဖြစ်စိုက်ပျိုးကြသည်
ရေအသင့်အတင့်လောင်းရန်သာလိုအပ်ပြီး ဆောင်းရာသီတွင် ရေအနည်းငယ်သာလောင်းရသည်
ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ မူလဇာတိနေရာမှာ အာရှတိုက်နှင့် နယူးဂီနီဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အများအပြားတွေ့ရှိရသည်
ရန်ကုန်မြို့နှင့်အနီးတဝိုက်နေရာများတွင် အလေ့ကျပေါက်ပင်အဖြစ်တွေ့ရှိရသည်
ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ အရွက်များသည် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိပြီးအရွက်တစ်ရွက်စီသည် ၃.၅ စင်တီမီတာမှ ၁၅ စင်တီမီတာအထိရှည်လျားပြီး ၁.၅ စင်တီမီတာမှ ၅.၅ စင်တီမီတာအထိ ကျယ်ပြန့်ပါသည်
ကြီးထွားနှုန်းမြန်သည့် အပင်မျိုးဖြစ်ပြီး တစ်နှစ်အတွင်းမှာပင် ၁၅ ပေအထိ မြင့်မားပြီး ၁၀ပေ အကျယ်ထိ ကြီးပွားပါသည်
အဆောက်အဦး နံရံများတွင် တွယ်ကပ်စိုက်ပျိုးထားလျှင် အင်မတန်လှသောအပင်ဖြစ်သည်
ပွင့်ဖတ်လွှာ ၂ထပ် ပွင့်သော အပင်နှင့် ပွင့်ဖတ်လွှာ ၁ထပ်တည်း ပွင့်သောအပင်ဟူ၍ အပင် အမျိုးအစားနှစ်မျိုးရှိသည်
ထားဝယ်မှိုင်းပန်း၏ ရနံ့သည် ညနေခင်းများနှင့် ညချမ်းအခါများမှာ ပို၍ မွှေးပျံ့ပါသည်
အသီးများသည် ရှည်မျောမျောသဏ္ဌာန်ရှိပြီး အနက်ရောင်ဖြစ်သည်
အသီးတွင် အစေ့တစ်စေ့တည်းသာရှိသည်
ထိုအစေ့မှ မျိုးပွားပါသည်
အစေ့မှမျိုးပွားခြင်းအပြင် အမြစ်ကိုင်းကိုဖြတ်တောက်ပြီးနောက် အသစ်တဖန်စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့်လည်း အပင်အသစ်တစ်ပင်အဖြစ် မျိုးပွားယူနိုင်သည်
ဆောင်းရာသီကဲ့သို့ အေးသောရာသီများတွင် ကြီးထွားမှုမရှိဘဲငြိမ်သက်နေတတ်သော်လည်း ပူနွေးသောရာသီဥတုများတွင်မူ ရှင်သန်ကြီးထွားနှုန်းမြန်ပြီး အပွင့်များလည်း များ⁠များပွင့်ပါသည်
ထားဝယ်မှိုင်းပင်၏ အစေ့နှင့်အရွက်သည် ဆေးဘက်ဝင်သည့်အတွက် လူတို့စားသုံးကြသည်
ထားဝယ်မှိုင်းအရွက်နုလေးများကို ပြုတ်ပြီးသုပ်စားကြသည်
အသီးသည် အရသာရှိပြီးဆေးဘက်ဝင်သည့် အစွမ်းသတ္တိကြောင့် လူတို့ နှစ်သက်စွာစားသုံးကြသည်
ထားဝယ်မှိုင်းပင်သည် အပွင့်များအဆုပ်လိုက် အခဲလိုက်ပွင့်ခြင်းကြောင့် စိုက်ပျိုးထားသူတို့၏ အိမ်ခြံဝင်းကိုလှပစေရုံမျှမကဘဲ ဆေးဘက်ဝင်သော် အသီးနှင့်အရွက်တို့ကြောင့် အကျိုးကျေးဇူးများလှသည့် အပင်မျိုးဖြစ်သည်
ကင်တပ်ကီပြည်နယ် (အင်္ဂလိပ်: Kentucky; US:  ( ) kən-TUK-ee, UK:  KEN--), တရားဝင်အားဖြင့် ကင်တပ်ကီ ဓနသဟာယ ပြည်နယ် သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် အီလီနွိုင်းပြည်နယ်၊ အင်ဒီယားနားပြည်နယ်နှင့် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အနောက် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် တင်နက်ဆီပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မစ်ဆိုရီပြည်နယ်တို့က ဝန်းရံလျက်ရှိသည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စာရင်းများအရ ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၄.၅ သန်း ဖြစ်သည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ လိန်တုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန်တုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၃ ဦး၊ မ ၈၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဗမ်ဘိုင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Vambai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်၊ ထွာလမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထွာလမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၃၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၁ ဦး နေထိုင်သည်
ခင်ဖောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khinphawng)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ဖောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၇ ဦး၊ မ ၃၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂ ဦး နေထိုင်သည်
ကကြီးရေက ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်က စာရေးဆရာမင်းဆွေ၏ ချစ်တဲ့ညအမည်ရှိ ဝတ္ထုကို ရိုက်ကူးခဲ့သော မြန်မာရုပ်ရှင် အဖြူအမည်းဇာတ်ကား တစ်ကားဖြစ်သည်
ထိုရုပ်ရှင်ကို ဒါရိုက်တာသာဓုက ထွန်းဝေ၊ မြတ်မွန်၊ ဒေါ်ခင်ညွန့်တို့ဖြင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ကကြီးရေ က ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် သရုပ်ဆောင် မြတ်မွန်၏ ပထမဆုံးရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ထိုပထမဆုံးကားမှာပင် အမျိုးသမီးပညာသည်ဆု (အကယ်ဒမီဆု ) ကို ရရှိခဲ့ပေသည်
ကကြီးရေက ရုပ်ရှင်သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်အတွက် အကယ်ဒမီဆု (၄)ဆု ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သော အောင်မြင်သည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်သည်
ဒါရိုက်တာသာဓု (အကောင်းဆုံး ဒါရိုက်တာ ဆု)၊ မင်းသားထွန်းဝေ( အမျိုးသားပညာသည်ဆု)၊ မင်းသမီးမြတ်မွန်( အမျိုးသမီးပညာသည်ဆု)၊ သရုပ်ဆောင်ဒါ်ခင်ညွန့် (အမျိုးသမီးပညာသည်ဆု) တို့ဖြစ်သည်
ယာကြီးတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyitaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ရွာမကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာမကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၉ ဦး၊ မ ၅၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဆန်းကိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hasankaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟဆန်းကိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အလွန်လိမ္မာကျွမ်းကျင်သော လေးသမားတို့ အရပ်လေးမျက်နှာသို့ ပစ်လွှတ် အပ်သောအခါ မြှားတို့ကို မြေပြင်သို့မကျမီ ကောက်ယူနိုင်သော ယောက်ျား၏ လျင်မြန်ခြင်းထက် လ, နေတို့က လျင်မြန်ပုံ၊ လ-နေတို့ လျင်မြန်ချင်းထက် လ နေ တို့ရှေ့မှ ပြေးသွားကုန်သောနတ်တို့က လျင်မြန်ပုံ၊ ယင်းနတ်တို့ လျင်မြန်ခြင်းထက် အလွန်လျင်မြန်စွာ အသက်တို့သည် ကုန်ဆုံးနေပုံကို မိန့်ကြားတော်မူပြီး “ဤသာ သနာတော်၌ ငါတို့သည် မမေ့မလျော့ နေကြကုန်အံ့”ဟု ဤသို့လျှင် သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ယင်ခံဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinkhanwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ယင်ခံဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်ခံဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၀ ဦး၊ မ ၂၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၁ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဥစ္ဆင်္ဂပုပ္ဖိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥစ္ဆင်္ဂပုပ္ဖိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ယင်းမပင်ပေ ( ၃၀ )ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarpinpay(30))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ယင်းမာပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းမာပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၁၇ ဦး၊ မ ၅၅၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
နခဂါဝါမြို့  (中川町 နခဂါဝါချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခမိခါဝါခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင်  မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၅၈၅ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂.၇ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၅၉၄.၈၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ကချင်ဘာသာစကား (ဂျိမ်းဖော ဟုလည်းသိကြသည်) သည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများထဲက စာ (sal) ဘာသာစကားခွဲဖြစ်ပြီး ကချင်လူမျိုး၏ ရိုးရာဘာသာစကားဖြစ်သည်
ကချင်ဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၊ ယူနန်ပြည်နယ်အဝှမ်းတွင် အများဆုံးနှင့်အဓိကပြောဆိုကြသည်
ဂျိမ်းဖောစာပေကို ရောမအက္ခရာဖြင့် ရေးသားသည်
ကချင်ဘာသာစကား ဟုပြောရာတွင် အခြား လူနည်းစု ဘာသာစကားများလဲ ရှိသေးသည်
၎င်းတို့မှာ ရဝမ်, လီဆူ, ဂေါင်ရီ, လချိတ်, မရူ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကချင်ဘာသာစကားကဲ့သို့ပင် ထိုဘာသာစကားများကို ကချင် ပြည်နယ် နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်တို့တွင် အသုံးများကြသည်
လွန်ခဲ့သော အနှစ် (၂ဝ) ကာလ ၁၉၈၉ ခုနှစ်က "ဝ" ပြည်သူများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခွင့်အရေးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ရန်နှင့် "ဝ" ပြည် ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် "ဝ" အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် "ဝ" အမျိုးသားတပ်မတော်တို့သည် ရဲရင့် ပြတ်သား သောစိတ်ဓာတ်ဖြင့် "ဝ" ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ UWSPနှင့် ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်UWSA တို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်း ထူထောင်လာခဲ့ကြသည်
ဝ ဒေသသည်ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ရှိပြီး  တောင်တန်းထူထပ်သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကာလကပင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ မသက်ရောက်ခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ကာလမှာလည်း ဝ ဒေသ သို့ ပြည်မအစိုးရ ဩဇာအာဏာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ
၁၉၅၀-နောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မှ စစ်ရှုံးပြီး ဝင်ရောက်လာသည့် ကူမင်တန်တပ်များနှင့် နယ်ခံကာကွယ်ရေးတပ်များ၏ ဗိုလ်ကျမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ဝ လယ်သမားသူပုန်အဖွဲ့များသည် ၁၉၆၆ ဝန်းကျင်မှစ၍  ဝဒေသတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုလယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များတွင် ခွင်းမားဒေသမှ ပေါက်ယိုချမ်း၊ ပေါက်စမ်ပန်းတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ အိုက်ချိန်ဒေသမှ အိုက်ခိန်း၊ အိုက်ခလုံးတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ပန်ဝိုင်ဒေသမှ ကျောက်ညီလိုင် ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ဟူစွမ်ဒေသမှ လူရှင်းကော့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၆၈-ခုနှစ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတပ်ဖွဲများ အရှေ့မြောက် နယ်စပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နောက်တွင် ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်
အဆိုပါ ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားခေါင်းဆောင်များမှ တဆင့် ဝလူထုအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီထဲတွင် အင်အားကောင်းသော တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ရှိသော  ဝတပ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝဒေသအများစုကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဝခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်နှင့် ပေါက်ယိုချမ်းတို့ ဦးစီးသည့် ဝတပ်ဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ပုန်ကန်ခွဲထွက်ပြီး  UWSPUWSA ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ယူခဲ့ပြီး နဝတက ရှမ်းအထူးဒေသ ၂ အဖြစ်သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်
လက်ရှိ UWSPUWSA တပ်ဖွဲ့ အနေနှင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်မှာ ၃၂-နှစ် ရှိခဲ့ပြီး၊ လယ်သမား ပြောက်ကျား သူပုန်၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကာလများကတည်းက တွက်လျင် ၅၅-နှစ်ခန့် လက်နက်ကိုင်သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည်
UWSP သည် ဝ ဒေသ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်မှုဖြစ်သည်
UWSPအား အဓိက ခေါင်းဆောင်သည် ဗဟိုနိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ အမြဲတမ်းကော်မတီ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အဖွဲ့ဝင် (၈)ဦး ရှိသည်
ဦးပေါက်ယိုချမ်း (အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)ဦးရှောက်မင်လျံ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)ဦးကျောက်ကျုံးတန်းဦးဝေရှောက်ကမ်း ခေါ်  ဦးစိန်ဝင်းဦးကျောက်ကော့အန်းဦးပေါက်ယိုလျံဦးဝေရှောက်လျံ ခေါ် အိုက်လောင်းဦးပေါက်ယိုရိ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)တို့ ဖြစ်သည်
၎င်းအမြဲတမ်းကော်မတီ အောက်တွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၁၈ ဦး၊ အရံ ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၁ ဦး ပါဝင်သည့် ဗဟိုကော်မတီ ရှိသည်
ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်အိုက်နပ်လိုင်ဒုဌာနကြီးမှူး -  ညီကျော်ဘဏ္ဏာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ယိုလျံဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ကျင်ဖုန်းဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ဆွဲပြင်ပဆက်ဆံရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်ဒကာ့အန်းဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ခွန်UWSP အောက်တွင် ဝပြည်နယ်ပြည်သူ့အစိုးရနှင့် UWSA ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ပင်တလဲ (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintale (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ရေနံတောင်
ကင်ပွန်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpunkan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဝေါမြို့နယ်၊ ဆပ်သွားခြုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆပ်သွားခြုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၃ ဦး၊ မ ၁၃၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအမည်မှာ ကင်မွန်းကန် ဖြစ်သည်
ထန်မွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းတွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန ကို သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင်တော်လှန်ရေးကောင်စီ တက်ခဲ့သည်မှ စ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့အထိဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမျိုးသား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ သီးခြားစီ ဝန်ကြီးဌာနများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ပြီး ဆိုရှယ်လစ်စနစ်တွင် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံအရ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ရက်နေ့မှစ၍ အထက်ပါ ဝန်ကြီးဌာန(၂)ခုအား ပေါင်းစပ်၍ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန တစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ်၊ ၁၂၉၃ ဖြင့် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနကို အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန(၂) ခုအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ်၊ ၅၇  ၂၀၁၃ ဖြင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Finance and Revenue) ကို ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Finance) အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးရုံးအား အဖွဲ့ခွဲ(၃)ခု၊ အထောက်အကူပြုဌာနတစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာဆိုင်ရာဌာန(၅)ခုနှင့် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်း(၅)ခု တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားသည်
ယင်းတို့မှာ –ဝန်ကြီးရုံးမူဝါဒရေးရာအဖွဲ့ခွဲအခွန်နှင့်ဝန်ထမ်းရေးရာအဖွဲ့ခွဲဘတ်ဂျက်၊ ငွေစာရင်းနှင့် စီမံရေးရာအဖွဲ့ခွဲတို့ဖြစ်ပြီး အထောက်အကူပြုဌာနမှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန ဖြစ်သည်
အခွန်ဘဏ္ဍာဆိုင်ရာဌာန(၅)ခုမှာ -ရသုံးမှန်းခြေငွေစာရင်းဦးစီးဌာနပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာနအကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနအခွန်အယူခံခုံရုံးအဖွဲ့ပင်စင်ဦးစီးဌာနငွေကြေးအဖွဲ့အစည်း (၅)ခုမှာ -မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်မြန်မာ့ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်မြန်မာ့အသေးစားငွေရေးကြေးရေး ကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းမြန်မာ့အာမခံလုပ်ငန်းဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ဦးတည်ချက်များနှင့် အခြားစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှု မူဝါဒများအောင်မြင်စေရန် အတွက်ထိရောက်သော ငွေရေးကြေးရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မူဝါဒများ ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်
ဝန်ကြီးရုံးသည် နိုင်ငံတော်၏ ငွေရေးကြေးရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စီးပွားရေး အခြေအနေများအား အထက်အဖွဲ့အစည်းများသို့ အစီရင်ခံ တင်ပြခြင်း၊ အကြံပြုချက်များ တင်ပြခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဌာနအဖွဲ့အစည်းများအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း၊ အထက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လက်အောက်ခံဌာနများနှင့် လည်းကောင်း၊ လက်အောက် ဌာနအချင်းချင်း အားလည်းကောင်း ညှိနှိုင်း ပေါင်းစပ်ပေးခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အခြားဝန်ကြီးဌာနများအကြား ညှိနှိုင်းပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ငွေရေးကြေးရေး ကိစ္စများနှင့် ပက်သက်၍ အခြားဝန်ကြီးဌာနများအား အကြံဉာဏ်များပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက် လျက် ရှိသည်
ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးပညာရှင်၊ စာရေးဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးချစ်ဦး၊ အမိ ဒေါ်မြရင်တို့က မွေးဖွားသည်
အထက ငါန်းဇွန်၊ အထက မြင်းမူ၊ အထက (၁) စစ်ကိုင်းတို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ စီးပွားရေးပညာ B.Econ. (P.D.) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်း အမှတ်(၂)ဒေသကောလိပ်တွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ် တို့တွင် သင်ကြားပို့ချခဲ့ပြီး၊ စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် ဘောဂဗေဒဌာနတွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ မဟာဒဿန (ဘောဂဗေဒ) M.Phil. (Eco) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၁ တွင် ဗုဒ္ဓ ဓမ္မ လောက စာစောင်မှ တဆင့် စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူ ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွေ့အကြုံ (နေမျိုးထွန်းနှင့် တွဲဖက်၍)၊ ဗုဒ္ဓအလိုကျ လုပ်ငန်းခါင်၊ စီးပွားရေးမျက်စိ စာအုပ်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် လူမှု ဆက်ဆံရေး နည်းဗျူဟာ စာအုပ်၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်သော လုပ်ငန်းရှင်နှင့် အိမ်တော်၌၊ ကွန်ဖြူးရှပ်၏ စီးပွားရေး ပြဿနာ ၁၀ဝ အဖြေရှာ၊ သင့်ကိုယ်ထဲက ခေါင်းဆောင်၊ လူတိုင်းတွက်တာ ခေါင်းဆောင်မှု ပညာ စာအုပ်များ၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် သင့်ဖောက်သည်ကို ဘယ်လို ဆက်ဆံမလဲ၊ ဖြေရဲရင် မေးကြည့်၊ ဂျာနယ်ကြိုက် စီးပွားရေး၊ ကမ္ဘာ့စီးပွား၊ မြန်မာ့စီးပွား စာအုပ်တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ခင်မောင်ညို (ဘောဂဗေဒ) ကလောင်အမည်ဖြင့် စီးပွားရေးပညာ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာနှင့် ပတ်သက်သော စာအုပ်ပေါင်း ၃ဝ ကျော် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းနှင့် စာစောင်များတွင် ရေးသားလျက် ရှိသည်
၁၉၉၈ မှ  ၂၀၀၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံတကာ စီးပွားရေးဂျာနယ် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၀ဝ မှ ၂၀၀၇ အထိ ခေတ်လူငယ် တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး၌ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး (Deputy Director) အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် E-Trade eTrade Myanmar Co., Ltd ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူလျက်ရှိသည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်မိုးမိုးခိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၃ ဒီဇင်ဘာတွင် သမီးငယ် မစုနွယ်ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၂၁၇ (၁) ရက်
ရင်းတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ကြိုးကြာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြိုးကြာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၄ ဦး၊ မ ၅၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
တက်မခေါက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tetmakhauk)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၀ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ်(အင်္ဂလိပ် - Version Control)သည် စာရွက်စာတမ်းများ၊ ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်များ၊ ကြီးမားသောဝက်ဘ်ဆိုက်များနှင့် အခြားသတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းခြင်းများကို စီမံခန့်ခွဲခြင်းဖြစ်သည်
အပြောင်းအလဲများကို များသောအားဖြင့် နံပါတ် (သို့) အက္ခရာကုဒ်များအဖြစ်ခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး၊ ၎င်းကို "ပြန်လည်တည်းဖြတ်တဲ့နံပါတ်"(revision number) သို့မဟုတ်၊ "ပြန်လည်တည်ဖြတ်နေရာ အမှတ်အသား"(commit ID) ဟုခေါ်ပါသည်
ဥပမာအားဖြင့်၊ ကနဦးဖိုင်များသည် "တည်းဖြတ်ခြင်း ၁" ဖြစ်သည်
ပထမဆုံးပြောင်းလဲမှုပြုလုပ်သောအခါ ရရှိလာသောအစုသည် "တည်းဖြတ်ခြင်း ၂" နှင့် စသည်ဖြင့်ဖြစ်သည်
ပြင်ဆင်မှု (commit or revision)တစ်ခုစီကို ပြင်ဆင်သည့်အချိန် အတိအကျနှင့် အပြောင်းအလဲပြုလုပ်သူကို ရည်ညွှန်းသော အမည် နှင့်ဆက်စပ်ထားသည်
ပြင်ဆင်မှုများကို နှိုင်းယှဉ်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်မှုမတိုင်ခင် အခြေအနေသို့ ပြန်လည်ထားခြင်း၊ တစ်နေရာတည်းပြင်ဆင်မှုတို့ကို ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း(merging) တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်
ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှုများကို စုစည်းထိန်းချုပ်ရန် ကျိုးကြောင်းဆီလျော်သော နည်းလမ်းလိုအပ်ချက်သည် လူသားများစာရေးတတ်စဉ်ကတည်းက ရှိနေခဲ့သော်လည်း ကွန်ပျူတာခေတ်စတင်သောအခါ တည်းဖြတ်ထိန်းချုပ်မှုသည် ပို၍ အရေးကြီးပြီး ရှုပ်ထွေးလာခဲ့သည်
ပုံနှိပ်သောခေတ်သို့ပြန်ကြည့်မည်ဆိုလျှင် စာအုပ် ထုတ်ဝေမှု အကြိမ်နံပါတ် (ပထမအကြိမ်ထုတ်၊ ဒုတိယအကြိမ်ထုတ် စသည်) နှင့် အများသိစေရန် အသေးစိတ်သတ်မှတ်ဖော်ပြချက်များ၏ နံပါတ်စဉ်များသည် ရှေးဦးဥပမာများပင်ဖြစ်သည်
ယနေ့ခေတ်တွင် စွမ်းရည်အရှိဆုံးနှင့် (ရှုပ်ထွေးသော) ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်ရေးစနစ်များကို ဆော့ဖ်ဝဲရ်တည်ဆောက်မှုတွင် အသုံးပြုကြပြီး၊ ထို စနစ်များတွင် လူအများစုသည် တစ်ပြိုင်နက်တည်းအတူတူပင် ဖိုင်များသို့ ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်နိုင်သည်
ဗားရှင်းထိန်းချုပ်မှုစနစ်များ (VCS) ကိုအများအားဖြင့် သီးခြားစီအသုံးချပရိုဂရမ်များအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
သို့သော် ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုကို စာစီစာရိုက်ပရိုဂရမ်များ(ဥပမာ၊ Microsoft Word 2019)၊ စာရင်းဇယားတည်းဖြတ် ပရိုဂရမ်များ(ဥပမာ၊ Microsoft Excel 2019)၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည့် ဝက်ဘ်မှတ်တမ်းများစသည့် ဆော့ဖ်ဝဲရ်အမျိုးအစားများ(ဥပမာ၊ Google Docs)နှင့် စာရွက်စာတမ်းအကြောင်းအရာ ဖြန့်ဝေထိန်းချုပ်သော စနစ်များ (ဥပမာ၊ ဝီကီပီးဒီးယားစာမျက်နှာ ရာဇဝင်)တွင် အတွင်း၌ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေနှင့် ထည့်ဝင်ထားသည်လည်း ရှိသည်
ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစနစ်သည် စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုကို ယခင်တည်းဖြတ်ခြင်းသို့ဖြစ်စေ၊မတည်းဖြတ်မီ အခြေအနေသို့ဖြစ်စေ ပြန်လည်ပြောင်းလဲနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားခြင်းဖြင့်၊ တည်းဖြတ်သူများအနေဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တည်းဖြတ်မှုများကို ပြန်လည်စစ်ဆေးရန်၊ အမှားပြင်ဆင်ရန်နှင့် ဝီကီအတွင်း မတော်တယော် ရေးသားပြင်ဆင်ခြင်း၊ တမင်တကာ ဖျက်လိုဖျက်စီးစိတ်ဖြင့် ရေးသားခြင်း၊ ဆီလျှော်မှုမရှိသော ရေးသားခြင်းများကို ကာကွယ်တည်းဖြတ်ရန်တို့အတွက် အလွန်ပင်အသုံးတည့်ကာ အရေးပါလှပေသည်
ဝက်ကြီးကွင်းရွာ၊ ဝက်ကြီးကွင်း
အကယ်ကြီးဂျို့ကုန်းရွာ၊ အကယ်
ရေသတ္တဝါများ၌ ခြေထောက်ပါသည်ကို အလွန်တွေ့ရခဲသည်
များသောအားဖြင့် ခြေထောက် အတုအယောင်များသာ ပါရှိကြသည်
ကဏန်း (ပုဇွန်လုံး) တွင် ထူးခြားစွာ ခြေထောက် ၁၀ ချောင်း ပါရှိသည်ကို တွေ့ရသည်
ယင်းတို့အနက် ၈ ချောင်းကိုသာ လမ်းလျှောက် သွားလာရန် အသုံးချ၍ ကဏန်းလက်မခေါ် ကြီးမားသန်စွမ်းသည့် ပထမအစုံကိုမူ လက်သဖွယ် အသုံးချသည်
ထိုလက်မကြီးများသည် ကဏန်းအတွက် အကာအကွယ် လက်နက်လည်း ဖြစ်၏
ကဏန်း၏ ကျောကုန်းမှာ အံ့ဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် မာကျောသော အခွံထူဖြစ်၍ ဤအခွံကြီးက သူ၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ကာကွယ်ထားသည်
ကိုယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် ရင်အုပ်ကာသံချပ်သဖွယ် အကာအကွယ်ပါရှိ၍ ခြေထောက် ၁၀ ချောင်း စလုံးမှာလည်း မာကျောသော အခွံများဖြင့် အသီးသီး ဖုံးအုပ်လျက်ရှိပေသည်
ကဏန်းသည် ရန်သူကို လက်မဖြင့် မြဲမြံစွာ ညှပ်တတ်သောကြောင့် ယင်းတို့ကို သတိနှင့် ကိုင်တွယ်ရာသည်၊ ကဏန်း၏ မျက်လုံးများတွင် အညှာတံပါရှိ၍ ယင်းတို့သည် ဝင်လိုက်ထွက်လိုက် လုပ်တတ်သောကြောင့် တစ်နည်းအားဖြင့် ရယ်ဖွယ်ကောင်းသည်
သူ၏ ပါးစပ်မှာလည်း အလွန်အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသည်ဟု ဆိုရပေမည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယင်းတွင် စမ်းသပ်ရန်၊ ကိုက်ဖဲ့ရန်နှင့် အစာကို ဝါးချေရန် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများ ပေါင်းစု ပါဝင်သောကြောင့် ဖြစ်၏
ကဏန်းသည် ကိုယ်ထည် ပုဝိုင်းလုနီးရှိ၍ ခြေလက် ရှစ်ချောင်းနှင့် လက်မ နှစ်ချောင်းရှိပြီး ဘေးတိုက်တွားသွားတတ်သော သတ္တဝါမျိုးဖြစ်သည်
ရေထဲတွင်နေ၍ ကုန်းပေါ်၌ အတန်ကြာ အသက်ရှင်ကာ သွားလာနိုင်သည်
လယ်ပုဇွန်လုံးဟု ခေါ်သော ကဏန်းမှာ တွင်းအောင်းကဏန်းမျိုးဖြစ်၍ လက်သည်းခွံခန့်ရှိသော နုံးစပ်တွင်နေတတ်သည့် ဖောင်စီးကဏန်း မျိုးလည်း ရှိသည်
ကိုယ်ထည်သည် ဝါကြံ့ကြံ့အရောင် ရှိသည်
ပင်လယ်ကဏန်းများမှာ လက်သီးဆုတ်အရွယ်မှ ပန်းကန်ပြားအရွယ်အထိ အရွယ်အစားရှိသည်
လက်မနှစ်ချောင်းမှာ ဆူးချွန်အသွားရှိ၍ ညှပ်နိုင်၏
လက်မများသည် အခြားလက်များထက် ပို၍ကြီးပြီး လက်မတစ်ဖက်တည်း အချိုးအစား မမျှအောင် ကြီးသော ကဏန်းမျိုးလည်းရှိသည်
ပင်လယ်ကျောက်ကဏန်းတွင် အငယ်ဆုံးလက်ချောင်းသည် ရေကူးရန် လှော်တက်သဖွယ် ပြား၍နေတတ်သည်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် လက်နှစ်ဖက် ၁၁-ပေအထိ ကြီးသော ကဏန်းကြီးများရှိသည်
ကဏန်းအသားကို စားသုံးကြသည်
ကဏန်းသည် မိမိနှင့် အမျိုးတော်စပ်သော ကျောက်ပုဇွန်၊ ပုဇွန်ထုပ်ကြီးများနှင့် ဆင်တူသည်
ဆင်တူပုံမှာ အဆိုပါ ရေသတ္တဝါများကဲ့သို့ပင် ကဏန်း၌ အာရုံမှင်၊ မျက်စိနှာတံ၊ မေးရိုး၊ ထူးဆန်းသော ပါးစပ်၊ ကိုယ်ဖုံး အခွံမာနှင့် ခြေထောက် ၅ စုံစီ ပါရှိကြသည်
သို့သော် ပုဇွန်တို့ကဲ့သို့ ဝမ်းပိုက်မကြီးချေ
ကဏန်းသည် ရေသတ္တဝါပင် ဖြစ်သော်လည်း ကုန်းပေါ်၌ ဟိုမှသည်မှ လျှောက်သွားရန် နှစ်သက်သည်
အခြားရေသတ္တဝါ များနည်းတူ ပါးဟက်ဖြင့် ရေထဲ၌ အသက်ရှူသော်လည်း ကုန်းပေါ်တွင် အတန်ကြာကြာ နေနိုင်သည်
နေနိုင်ခြင်းမှာ ယင်းတို့၏ ပါးဟက်များကို စွတ်စိုမြဲစွတ်စိုအောင် ပြုလုပ်ထားနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်၏
ရေကျသွားသည့်အချိန်တွင် ကမ်းပါးသဲသောင်ပြင်ပေါ်တွင် လျှောက်သွားကာ အစာရှာဖွေနေသော ကဏန်းအုပ်ကို မြင်ရသည်မှာ အလွန်ရယ်စရာကောင်းသည်
သောင်ပြင်ပေါ်တွင် ငါးသေတစ်ကောင်ရှိလျှင် ကဏန်းသည် အလွန် အနံ့ခံကောင်းသည့်အတိုင်း ထိုနေရာသို့ ချက်ချင်းရောက်သွားသည်
ပြိုင်ဖက်နှင့် တွေ့ပါက အလုအယက် ဝေစုခွဲကြရာ တစ်ခါတစ်ရံ ကဏန်းငယ်များမှာ အားကြီးသောကဏန်းတို့၏ ကိုက်သတ် စားသောက်ခြင်းကိုပင် ခံကြရရှာသည်
ကဏန်းတွင် အမျိုးပေါင်းများစွာရှိ၍ အသေးငယ်ဆုံးသော ကဏန်းကလေးမျိုးမှာ ခရုခွံ၊ ကမာခွံထဲတွင် ဝင်နေနိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သည်
ဂျပန်ပင်လယ်၌ တွေ့ရသော ပင့်ကူ ကဏန်းကြီးများမှာမူ ကိုယ်အရှည် ၁၈ လက်မ၊ ပြက်အကျယ် ၁၂ လက်မခန့်အထိပင် ရှိတတ်သည်
အမျိုးအစားအလိုက် ပြုမူကျင့်ကြံကြပုံချင်းလည်း မတူကြပေ
အချို့ ကနန်းမျိုးသည် လူရိပ်လူယောင် တွေ့ရသည်နှင့် တပြိုင်နက် ကပျာကသီ တွင်းထဲသို့ ဝင်ရောက်ပုန်းအောင်း၍ နေတတ်သည်
အချို့ကား နောက်ခြေထောက်များပေါ်တွင် မာန်ပါပါ ရပ်ပြီးသော် ယင်းတို့၏ သန်မာလှသော လက်မကြီးများဖြင့် ရန်သူကို အပြင်းအထန် ခုခံတတ်သည်
ကဏန်းတို့သည် များသောအားဖြင့် ရေထဲတွင်သာ နေလေ့ရှိကြသည်
ကုန်းပေါ်၌ နေထိုင်ကျက်စားသော ကုန်းကဏန်းများပင်လျှင် ဥ ဥချိန်တွင် ပင်လယ်သို့ထွက်ကြသည်၊ ရေနေကဏန်းမျိုးသည် ပါးဟက်ဖြင့် အသက်ရှူကြ၍ ကုန်းကဏန်းမျိုးတွင် ပါးဟက်အစား အသက်ရှူရန် အဆုတ်နှင့်တူသော အင်္ဂါတစ်မျိုး ပါရှိသည်
အချို့ကဏန်းမျိုးမှာမူ ကုန်းရေနှစ်ဌာန စလုံးမှာပင် လွယ်ကူစွာ နေနိုင်ကြသည်
ကဏန်းပေါက်စကလေးများမှာ အမိအဖဖြစ်သော ကဏန်းကြီး များနှင့် ပုံပန်းလုံးဝ မတူကြချေ
မိခင်ကဏန်းမကြီးသည် မိမိ ကိုယ်အောက်တွင် ဥများကိုကပ်၍ လုံခြုံစွာ သယ်ယူသွားလေ့ရှိ၏
သို့သော် ဥမှပေါက်ဖွား လာသော သားငယ်အပေါ်၌ တစ်စုံတစ်ရာ စိတ်ဝင်စားခြင်း မရှိတော့ဘဲ ပင်လယ်အောက်ခင်းပေါ်တွင် ထိုအတိုင်းပင် ပစ်ထားလေ့ရှိသည်
ကဏန်းပေါက်စတို့၏ အရွယ်မှာ မီးခြစ်ဆံခေါင်းမျှ လောက်မျှသာရှိ၍ ယင်းတစ်ကောင်စီကို အလင်းပေါက် အရေခွံတစ်မျိုးဖြင့် ရစ်ပတ်ဖုံး အုပ်လျက်ရှိသည်
ထိုအရေခွံကို ကဏန်း ပေါက်စလေးများသည် ချက်ချင်းလိုလိုပင် ဆောင့်ကန် ရုန်းထွက်ပြီးနောက် ရေအောက်မြေပြင်မှ ရေပေါ်သို့ တက်လာကြသည်
ကဏန်းပေါက်စကလေးတို့သည် ကျယ်ဝန်းလှသော ရေလောကတွင် ပျော်မဆုံးအောင် ကူးခတ်သွားလာ လျက်ရှိစဉ် များသောအားဖြင့် ငါးတို့၏ ပါးစပ်တွင်းသို့ သက်ဆင်းသွားကြသည်
ငါးမစားဘဲ အသက် ရှင်သန်နေသော ကဏန်းကလေးများမှာ အကြိမ်ကြိမ် အရေလဲခြင်းဖြင့် တဖြည်းဖြည်း ကြီးမားလာကြသည်
အတန်ငယ် ကြီးလာသောအခါ ကဏန်းကြီးများနှင့် သဏ္ဌာန်တူလာ၍ ထိုအချိန်တွင် ရေမကူးတော့ဘဲ ရေတိမ်ရာအရပ်နှင့် ရေစပ်ကမ်းပါးသို့ ချဉ်းကပ်လာကြသည်
ထိုအချိန်ကား ယင်းတို့အတွက် ဘေးအန္တရာယ် အများဆုံးအချိန် ဖြစ်တော့၏
အချို့မှာ ဇင်ယော်၊ ဗျိုင်း၊ လင်းဝက် စသော ငှက်အမျိုးမျိုးတို့၏ ထိုးသတ်ခြင်းကို ခံရ၏
အချို့မှာ ငါးနှင့်တကွ အခြားရေသတ္တဝါ အမျိုးမျိုးတို့၏ အစားကို ခံကြရ၏
ယင်းတို့ အနက် ဇာတ်တူသားချင်း မရှောင်သော ကဏန်းကြီးတို့၏ စားသောက်ခြင်းကို ခံရသည်မှာလည်း မနည်းပေ
ကဏန်းတို့သည် ငယ်ငယ်ကတည်းက အတိုက်အခိုက် ဝါသနာပါလာသည့်အတိုင်း မကြာခဏပင် ဒဏ်ရာများရ တတ်သည်
သို့သော် ခြေလက်တို့တွင် ဒဏ်ရာရပါက ထိုခြေလက်တစ်ခုလုံးကို ဖြုတ်ပစ်လိုက်၍ ထိုနေရာတွင် မကြာမီပင် ခြေလက်အသစ် ပေါက်လာပြန်သည်
ကဏန်း၏ သွားပုံလာပုံမှာလည်း အတော် ထူးဆန်း၏
တွားသွားခြင်းလည်းမဟုတ်၊ ပြေးသွားခြင်းလည်း မဟုတ်ဘဲ ဘေးတိုက် ဂွကျကျ သွားတတ်သည်
အချို့ကဏန်းမျိုးတွင် လှေတက်နှင့်တူသော ခြေထောက်ပြားများပါရှိ၍ ယင်းတို့ဖြင့် ရေကောင်းစွာ ကူးနိုင်သည်
အချို့ကဏန်းမျိုးသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ကို စားသောက်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးသည်
အချို့က အခြားသတ္တဝါငယ်ကလေးများကို စားသောက်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြသည်
များသောအားဖြင့်ကား ဆွေးမြည့်နေသော အရာဝတ္ထုများကို စားသောက်ခြင်းဖြင့် အညစ်အကြေး အမှိုက်သရိုက်များကု သန့်ရှင်းစေသည်
အချို့သော ကဏန်းမျိုးတို့သည် မျိုးခြား သတ္တဝါတစ်ဦးနှင့် အတူတကွ နေထိုင်လေ့ရှိသည်
လူသိအများဆုံးအမျိုးမှာ ယောက်သွားခုံး၏ အခွံကြားထဲ၌ ဝင်ရောက်နေထိုင်ခြင်းဖြင့် ရန်သူ့ဘေးမှ အကာအကွယ် ရယူသည်၊ ခုံးကောင်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေမည့် သတ္တဝါများကိုတဖန် အဆိုပါ ကဏန်းက ကာကွယ် ပေးသည်
အချို့ကဏန်းမျိုးမှာ သန္တာကောင်အုပ်စုတွင် ဝင်ရောက်နေထိုင်၏
ပင့်ကူကဏန်းကြီးမျိုးကမူ မိမိတို့၏ ကိုယ်ပေါ်တွင် ရေညှိ ရေမြှုပ် စသည်တို့ပေါက်ရောက်နေရန် တမင်ကြံဆောင် ပြုလုပ်ပြီးလျှင် မိမိနဂိုရုပ် မပေါ်အောင် ရုပ်ဖျက်ထားတတ်ကြသည်
ဝင်ကစွပ်ကောင် (ဖင်နီဖင်စွပ်) ခေါ် ကဏန်းမျိုးတမျိုးမှာ ငယ်ရွယ်စဉ်က အခြားကဏန်းများ နည်းတူ ကြီးပြင်းလာသော်လည်း နောင်သော် ခရုခွံလွတ်များကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု စမ်းသပ်ပြီးနောက် မိမိကိုယ်နှင့် အံကိုက်သည့် အခွံကို တွေ့သောအခါ ကိုယ်နောက်ပိုင်းကို ထိုးသွင်း၍နေထိုင်လေ့ရှိသည်
ထိုသို့ ကိုယ်တစ်ပိုင်းကို အခွံထဲသို့ ထိုးသွင်းနေထိုင်သည့်အလျောက် ကြာသော် ကဏန်း၏ ဝမ်းပိုက်မှာ ပျော့ပျောင်းနူးညံ့လာကာ အခွံနှင့် အလိုက်သင့် ဝက်အူရစ်ပုံ ဖြစ်သွားလေသည်
ကုန်းပေါ်တွင် လှည့်လည်ကျက်စားလေ့ရှိသော ကုန်းကဏန်းမျိုးကို ပူအိုက်သော ဒေသတွင် တွေ့ရတတ်သည်
ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ တောင်ပိုင်းကျွန်းများတွင် ထူးဆန်းသော ကဏန်း တစ်မျိုးရှိသည်
ယင်းမှာ ဓားပြ ကဏန်း သို့မဟုတ် အုန်းကဏန်းဟု ခေါ်သော ကဏန်းမျိုးဖြစ်၏
အုန်းကဏန်း တို့သည် အုန်းသီးကို စားသောက် ၍ အုန်းပင်အတက်လည်း အလွန် ကျမ်းကျင်သည်
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပင်လယ်မှ ၃ မိုင်ခန့် ဝေးသောအရပ်၌ နေထိုင်သည့် ကဏန်းတစ်မျိုးမှာ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း နွေကူးဥတု ရောက်လာသောအခါ ဥအုရန်အတွက် အုပ်စုဖွဲ့၍ ပင်လယ်သို့ ထွက်လေ့ရှိကြသည်
ထိုအချိန်တွင် အထီးများက ရှေ့ဆောင်လာသော ကဏန်းအုပ်ကြီးမှာ တစ်ခါတစ်ရံ ပေ ၁၂ဝ မျှ ကျယ်၍ အလျားတမိုင်ခန့် ရှည်လျားသည်ဆို၏
ယင်းတို့ ချီတက်ရာလမ်းတွင် လျှိုမြောင်ချောက် ကမ်းပါး အိမ်ရာစသော အဆီးအတားများ ရှိစေကာမူ ဂရုမစိုက်ဘဲ လိုရာခရီး အရောက် ဖြစ်မြောက်အောင် သွားတတ်သည်ဟု သိရ၏
ပုဇွန်၊ ကဏန်းစသည်တို့မှာ 'ကရပ်စတေးစီး'ခေါ် မျိုးပေါင်းတွင် ပါဝင်သည်
မျိုးခွဲပေါင်း ၅၀,၀၀၀ ခန့်ရှိသည်
ထိုမျိုးပေါင်းတွင် အခွံမာ ဖုံးကာ အဆစ်ပါသော ခြေလက်များပါရှိသည့် ကျောရိုးမဲ့သတ္တဝါများ ပါဝင်ပြီးလျှင် ယင်းတို့သည် များသော အားဖြင့် ရေသတ္တဝါများဖြစ်၍ ပါးဟက်များဖြင့် အသက်ရှူကြသည်
အရှင်ဂတသညကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
အရှင်ဂတသညကထေရ် သည် ခုနစ်နှစ်သားဖြင့် တိဿမြတ်စွာဘုရား ၏ သာသနာတော်တွင် ရှင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်ကို စိတ်ဖြင့် ရည်မှန်းကာ ရှိခိုးခဲ့၏
ထို့အပြင် မြတ်စွာဘုရားကို ရည်စူး၍ ခုနစ်ပွင့်သော ဆီမီးတောက်ပန်းတို့ကို ပစ်လွှင့်မြှောက်ကာ ပူဇော်ခဲ့၏
ထိုသို့ ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်တွင် မြတ်စွာဘုရားအား ပူဇော်ခဲ့သည့်  အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခဲ့ပေ
ထို့ပြင် ရှစ်ခုမြောက်ကမ္ဘာထက်တွင်  “အဂ္ဂိသိခ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း သုံးကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂတသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
နတ်ကျွန်း (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkyun(Middle))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဥစ္စာကုသိုလ်၊ ပညာကို၊ လိုလိုရရာသုံး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အချိန်ကို ဥစ္စာ၊ ကုသိုလ်၊ ပညာတစ်ခုခု ရရာရကြောင်း၌ အသုံးပြုရသည်
၁၃၂၁ (၁) ရက်
ကင်မလင်းကုန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ပါရှန်း ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ (ဩဂုတ်လ ၂ ရက် ၁၉၉၀ - ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ရက် ၁၉၉၁) ကို ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲဟုသာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ကုလသမဂ္ဂ မှ ခွင့်ပြုထားသော နိုင်ငံပေါင်း ၃၄နိုင်ငံမှ မဟာမိတ် တပ်များကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း တို့မှ ဦးဆောင်ပြီး အီရတ်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ပွဲ ဖြစ်သည်
ထိုစစ်ပွဲကို အီရတ်ခေါင်းဆောင်ဟောင်း ဆဒမ် ဟူစိန်မှ စစ်ပွဲများအားလုံး၏ မိခင်စစ်ပွဲဟု ရည်ညွန်းလေ့ရှိပြီး ပြန်လှန်တိုက်ခိုက်သော စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ စစ်ဆင်ရေး အမည်နှင့် ရောနှော၍ ကန္တာရမုန်တိုင်း စစ်ဆင်ရေး ဟု လွဲမှားစွာ ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်
၂၀၀၃-၂၀၁၀ အီရတ်စစ်ပွဲ ပေါ်မူတည်၍ ပထမ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ၊ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ ၁၊ အီရတ်စစ်ပွဲ စသည်ဖြင့်လည်း ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်
အီရတ်တပ်ဖွဲ့များက ၁၉၉၀ ဩဂုတ်လ ၂ ရက်တွင် ကူဝိတ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်ခြင်းကို နိုင်ငံတကာမှ ဝိုင်းဝန်းရှုံ့ချမှုများဖြင့် တုံ့ပြန်ခဲ့သည်
အီရတ်နိုင်ငံကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီဝင် နိုင်ငံများမှ ချက်ချင်း စီးပွားရေး ပိတ်ဆို့မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အမေရိကန် သမ္မတ ဂျော့ချ် အိတ်ချ် ဒဗလျူ ဘုရှ်က အမေရိကန် တပ်များကို ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံ အတွင်းတွင် ၆ လအကြာတွင် ပို့ဆောင် တပ်စွဲစေခဲ့သည်
အခြားနိုင်ငံများကိုလည်း ထိုနေရာသို့ သူတို့၏ တပ်များ ပို့ဆောင်ရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်
နိုင်ငံအများအပြားကပင် မဟာမိတ်တပ်သို့ ပူးပေါင်း ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်
မဟာမိတ် တပ်များတွင် စစ်အင်အားအများစုကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အီဂျစ်တို့မှ ပါဝင်ပံ့ပိုးကြသည်
ယူအက်စ် ဒေါ်လာ ၆၀ ဘီလီယံ ကုန်ကျရာတွင် ၃၆ ဘီလီယံကို ဆော်ဒီအာရေဗျ နိုင်ငံမှ ပေးခဲ့သည်
မောင်ဘဂျမ်းသည် ၁၂၆၃ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့ (၁၉၀၂ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၂၀ရက်နေ့)တွင် ညောင်တုန်းမြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ညောင်တုန်းမြို့မှ ပိုးကုန်သည် ဦးပန်၊ ဒေါ်မြစ်တို့၏ သားသမီး ၆ ယောက်အနက် မောင်ဘဂျမ်းသည် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ညောင်တုန်းမြို့အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင်ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြား ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ကူရှင်ကျောင်းသို့ရွှေ့ပြောင်းပညာဆည်းပူးရာ၊ ထိုကျောင်းမှပင် ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်
ခရစ် ၁၉၂၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ရောက်၍၊ အိုင်ဒအေ အထက်တန်းအထိ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့လေသည်
ဦးဘဂျမ်း တက္ကသိုလ်သို့ရောက်သောအခါ မိမိရှေ့၌ထိုင်နေသော ကျောင်းသူများ၏ဆံထုံးပုံအမျိုးမျိုး ၊ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံအမျိုးမျိုး၊ကိုယ်နေကိုယ်ဟန်အမျိုးမျိုး တို့ကိုလေ့လာရေးဆွဲလေ့ရှိသည်
ထို့နောက် ကျောင်းမှထွက်ကာ၊ စက်ရေနွေးအိုး စစ်ဆေးရေး အရာရှိချုပ်ရုံး ( ဘွိုင်လာ အင်စပက်တော် ချုပ်ရုံး ) တွင် တစ်နှစ်ကျော်ခန့်အလုပ်လုပ်သည်
ယင်းကဲ့သို့အစိုးရဌာန တစ်ခု၌ ဝင်ရောက် အလုပ်လုပ်ကိုင် ရာ၊ မလွတ်လပ်မှု၊ ချုပ်ချယ်မှုများကို တွေ့ကြုံလာရသည်
ထိုစဉ်အတွင်း ငယ်စဉ်က ဝါသနာပါခဲ့သော ကာတွန်း ပညာကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
ထို့နောက် အစိုးရအလုပ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ကာ၊ ကာတွန်းများကို ရေးဆွဲပြီးလျှင် ထိုစဉ်က ရန်ကုန် ဂေဇက် သတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ် မစ္စတာ စမိုင်းထံ တင်ပြသည်
မစ္စတာ စမိုင်းသည် ကာတွန်း ၃ ပုံကို ငွေ ၆ဝ ပေး၍ ယူလိုက်သည်
ထိုအခါမှစ၍ ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ ဗလာအနုပညာဖြင့် အသက် မွေးရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ပြီးသော် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲခဲ့ရာ အချို့ကာတွန်းများကို ရန်ကုန် ဂေဇက်သတင်းစာက ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့လေသည်
တစ်နေ့တွင် မြန်မာကာတွန်းများကို ပထမဆုံး ရေးဆွဲခဲ့သူ မစ္စတာ မာတင်ဂျုန်းနှင့် တွေ့ဆုံရသည်
မာတင်ဂျုန်းသည် မီးရထားဌာန လက်ထောက်မင်းကြီးဖြစ်၍ ပန်းချီအနုပညာ အလွန်ဝါသနာ ပါပြီးလျှင် မိမိ၏ ပညာကိုလည်း ဝေငှဖြန့်ဖြူးပေးသူ ဖြစ်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ရေဆေးနှင့် အကချင်းပန်းချီတို့ကို နိုင်နင်း၍ ကာတွန်းဘက်တွင် လက်ရာပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ဘားမားအတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်လည်း ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်၍ အသင်းတိုက်တွင် ပန်းချီသင်တန်းများ ပေးနေသည်
မာတင်ဂျုန်းက ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်သဖြင့် ကိုဘဂျမ်းနှင့် တွေ့ဆုံနိုင်အောင် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မာတင်ဂျုန်းသည် ကိုဘဂျမ်း၏ လက်စွမ်း လက်စကို တွေ့မြင်ပြီးဖြစ်၍ အလားအလာကို သိသဖြင့် မြေတောင်မြှောက်ပေးလိုသောကြောင့် မိမိ၏ သင်တန်းများသို့လာ၍ တက်ရန်ခေါ်သည်
ထို့ကြောင့် ကိုဘဂျမ်းသည် ပန်းချီ သင်တန်းများကို တက်ရောက်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉ်က ထိုသင်တန်းများတွင် နောင်အခါ ကျော်ကြားသော အနုပညာသည်ကြီးများ ဖြစ်လာကြမည့် ကိုဘဇော်၊ ကိုအုန်းလွင်၊ ဆရာမြ၊ ကိုဟိန်စွန်းတို့လည်း တက်ရောက် ပညာဆည်းပူးလျက် ရှိကြလေသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် အနုပညာကို မြတ်နိုးသူဖြစ်သည်
အနုပညာဘက်တွင် ကာတွန်းတစ်မျိုးထဲတွင်သာ ဝါသနာ ထုံသည်မဟုတ်ချေ
ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်း၊ စာရေးခြင်းတို့၌လည်း ဝါသနာပါသည်
ဓာတ်ပုံပညာဘက်တွင် အတော်အတန် ခေါက်မိသည်
သုည ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်း ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့၍ ညီမလေး အမည်ဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု ထုတ်ခဲ့ဖူးသည်
နာမည်ကျော် ဟာသ·စာရေးဆရာ သော်တာဆွေက မိမိ၏ ဟာသဝတ္ထုအချို့တွင် ဦးဘဂျမ်း၏ စိတ်ကူး၊ အကြံဉာဏ်ပေးချက်များ ပါရှိကြောင်း ဖွင့်ဟဝန်ခံဖူးသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ဘလောက်တိုက် တစ်ခုလည်း တည်ထောင်ဖူး၍ ကိုယ်ပိုင် ကာတွန်းစာ စောင်ကိုလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်
ဟာသကာတွန်းများသာမက၊ ကြော်ငြာကာတွန်းများ၊ ပုံပြင်ကာတွန်း ရုပ်စုံ များ၏ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ပဲရော့ ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံး မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင် အသူရာ နှင့် ကြက်တောင်ကွ ဇာတ်ကားများကို စီစဉ်ရေးသား ရိုက်ကူးခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြိုခေတ်တွင် သုရိယသတင်းစာမှ ဦးဖျောက်ဆိပ် ကာတွန်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ် ဟံသာဝတီ သတင်းစာမှ ချရာဏသီ ကာတွန်းများကို အလွန်လူကြိုက်များသည်
မြန်မာလူမျိုးတို့၏ စိတ်နေစိတ်ထား၊ မြန်မာနိုင်ငံရေး အခြေအနေတို့ကို အထေ့အငေါ့ ကလေးများဖြင့် သရော်ထားခြင်းဖြစ်ရာ၊ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်၍ ထိလှမိလှပြီးလျှင် အကွက်ဆိုက် ခွင်ကျဝင်လှသော ကာတွန်းများ ဖြစ်ကြပေသည်
သူ၏ ကာတွန်းရုပ်များကပင် အသက်ပါပါနှင့် ရယ်ရွှင်ဖွယ်ရာ ကောင်းသည်
အထူးသဖြင့် ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် သတင်းစာဖတ် ပရိသတ်၏ ပျော်တော်ဆက် အချစ်တော် ကာတွန်းဇာတ်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ် ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းမှ ကိုပြူးနှင့် မပြုံး၊ စစ်ပြီးခေတ် ယုဝတီဂျာနယ်မှ ဂွက်တော်၊ ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းမှ လိပ် ကမ္ဘာမကြီး၊ နှမမုန့်ရောင်း မောင်မုန့်ထောင်း၊ နေကြဉာနန်းရှင် ရောင်စုံကာတွန်း ပုံပြင်တို့သည်လည်း ကလေးပရိသတ်များ၏ အသည်းစွဲများ ဖြစ်ကြသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ငွေထက် စေတနာကို ပဓာနထားသူဖြစ်သည်
သူ့အား အကူအညီ တောင်းလာလျှင် ငွေစကားမပြောဘဲ စေတနာစကားကိုသာ အမြဲပြောသူဖြစ်သည်
အခကြေးငွေ အလွန်နည်းစွာ ယူသဖြင့် တပည့်များက မကြာခဏ ညည်းညူကြရသည်
အစိုးရ ပြန်ကြားရေးဌာနက လစာငွေ ကောင်းကောင်းပေး၍ အမှုထမ်းရန် ခေါ်သော်လည်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံခြား၌ ပညာဆည်းပူးရန် အစိုးရက စေလွှတ်မည် ဆိုသော်လည်း လိုလိုချင် ချင်မရှိ ငြင်းဆန်ခဲ့လေသည်
ဆရာ ဦးဘဂျမ်းကား လိုချင်လောဘ နည်းပါးသည်
စိတ်အေးအေးထား၍ ပျော်ပျော် နေတတ်သူ ဖြစ်သည်
ကာတွန်းများဖြင့်သာ သူတစ်ပါးကို ရွှင်ပြုံးစေသည်မဟုတ်၊ အပေါင်းအသင်း မိတ်ဆွေများအား ရွှင်မြူးသော စကားလုံးများဖြင့် ရယ်ပြုံးအောင်လည်း ပြုနိုင်သူဖြစ်သည်
၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးမြို့သူ မခင်ကြည် နှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့၏ အိမ်ထောင်ရေးသည် လွန်စွာ ချမ်းမြေ့သာယာခဲ့သည်
ဇနီးသည်အားလည်း အလွန်ကြင်နာမြတ်နိုးသည်
၁၃၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒေါ်ခင်ကြည်သည် သားဦးယောက်ျားကလေး မွေးဖွားပြီးနောက် မကြာမီ ကွယ်လွန်ရာ ဦးဘဂျမ်းသည် အလွန်စိတ်ထိခိုက်သွားရှာသည်
ထို့ကြောင့် ဦးဘဂျမ်း၏ ဇာတ်လိုက်ကျော်ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် သည် ရသေ့ဝတ်ဖြင့် ရသေ့ကြီး ဦးဖျောက်ဆိပ် ဖြစ်လာသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဦးဘဂျမ်းသည် ဇနီးသည်အတွက် စိတ်ထိခိုက်ကာ သံဝေဂ ရနေကြောင်း သိရသည်
သို့သော်မရွှင်သည့် နှလုံးဖြင့်ပင် စာဖတ်ပရိသတ်များကို သူ၏ ကာတွန်းဇာတ်လိုက်များဖြင့် ရွှင်ပြုံးနိုင်အောင် ကြိုးစားဆောင် ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈-၁၉၄၉ ခုနှစ်များတွင် ကရင်သောင်းကျန်းမှုများကြောင့် တိုင်းပြည်တစ်ပြည်လုံး ညှိုးချုံးနေကာ၊ ကျီးလန့်စာစား ဖြစ်နေကြသည့် အချိန်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တောင်းပန်ချက်အရ၊ ပြည်သူလူထု စိတ်ဓာတ် မကျဆင်းရလေအောင် ဦးဘဂျမ်းသည် ကာတွန်းများ ရေးဆွဲ၍ တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးသည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အမြတ်တော်ခွန် ကောက်ယူပုံကို မကျေနပ်သဖြင့်၊ ၃ လခန့်ကာတွန်းများ မရေးဆွဲဘဲ ထိုင်သပိတ် မှောက်နေခဲ့ရာ၊ စာနယ်ဇင်းများနှင့် စာဖတ်ပရိသတ်များ၏ တောင်းပန်မှုကြောင့် ကာတွန်းများ ပြန်လည် ရေးဆွဲကာ အများပြည်သူတို့အာ၊ ရွှင်ပြုံးစေခဲ့ပြန်လေသည်
၁၃၁၄ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော်ခန့်တွင် အနာ့ပဆုပ်ပေါက်ကာ မကျန်းမမာ ဖြစ်လာပြီးလျှင် အရွယ်ကောင်း၊ နာမည်တက်ဆဲအချိန်၊ ထိုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့( ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့) တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်သွားရာ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနုပညာရှင် သားကောင်းတစ်ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရပေသည်
ဦးဘကလေး ( ရွှေတလေး ) နှင့် ဦးဘဂျမ်းတို့ကဲ့သို့သော အနုပညာရှင်များ ဆုံးရှုံးရခြင်းသည် အစားထိုးရန် ခဲယဉ်းလှသော နိုင်ငံ၏ သားကောင်းများ ဆုံးရှုံးရခြင်းပေတည်း
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ကွယ်လွန်ပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် အလင်္ကာကျော်စွာ ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်
ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့မှ သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်လေသည်
သူ၏ ပြောင်မြောက်သော အနုပညာ ဂုဏ်ကို တသက်သက် အောက်မေ့ နေကြရ ပေတော့မည်
ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းနှင့် လူထုဂျာနယ်ပါ ကိုပြူး မပြုံးတို့၏ မွေးသဖခင်၊ ကြွက်ဖြူကလေး၏ ဘကြီး၊ ဂွတ်ထော်၏ ဦးလေး၊ ဦးဖျောက်ဆိပ်၊ နယ်လီဖျောက်ဆိပ်နှင့် မောင်မြေဇာ တို့ကို အသက်သွင်းခဲ့သူ အသက် (၄၈) နှစ် အရွယ်ရှိ ကာတွန်းဝိဇ္ဇာ ဦးဘဂျမ်းသည် (၁၃၁၄) ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း (၆) ရက် (၁၈၊ ၂၊ ၅၂) နေ့က ရန်ကုန် အနောက်ပိုင်း (၁၃) လမ်း အိမ်နံပါတ် (၃၇) ၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ရှာပြီ ဖြစ်၍ (၂ဝ) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ တာမွေသုသာန်၌ ဖုတ်ကြည်း သင်္ဂြီုဟ်ပါသည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့ အနုပညာသည် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင် ဆရာကြီး တစ်ဦးသည် ဘဝဇာတ်ကို သိမ်းသွား ရှာလေပြီ
ဦးဘဂျမ်း သည်သာ ကျွန်ုပ်တို့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဟုတ်လေဘဲ ပညာကို တန်ခိုးကြီးကြီး ပေး၍ ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေးကို အစိုးရက တကယ် တာဝန် ယူသော တိုင်းပြည် တပြည်ပြည်တွင် မွေးဖွားခဲ့သော် ဦးဘဂျမ်း ကဲ့သို့သော ပညာရှင် တဦး ဤမျှ အသက် တိုကောင်းမျှ တိုပေမည်
အသက် ရှည်ခွင့် ရှည်ထိုက်သော အကြောင်းများ မဆုံးပါး သေးလျှင် ပြည်သူ့ အစိုးရက နည်းကုန် လမ်းကုန် အစွမ်းကုန် ကြိုးစား၍ ကုသ ပေးနေ လိမ့်မည်ပင် ထင်မိသည်
ယခု ကဲ့သို့ ကိုယ့် ကျန်းမာရေးကို ကိုယ်လွတ်စွာ စောင့်ရှောက်ခွင့် ပြုမည် မထင်
ဤကဲ့သို့ မကွယ်လွန်မီ မကျန်းမာစ အနေက အေးချမ်း ငြိမ်သက်စွာ အနားယူ ထိုက်သေးသည်
သင့်လျော်သော နေ၊ ရေ၊ လေနှင့် တကွ ဆေးဝါး၊ အစာ အပြည့် အစုံနှင့် နားနေ ရဦးမည် ဆိုလျှင်လည်း အလုပ်သမား တို့၏ အနားယူ စခန်း ကြီးများတွင် ယူစေ ဦးမည်ပင် ဖြစ်လေသည်
သို့သော် ယခုကား ပြည်သူ တို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်ပြုံး စေ၍ ချမ်းမြေ့ မှုကို ပေးရှာသော အနုပညာ သည်ကြီး တယောက်မှာ "ဘုရား ရဟန္တာတို့ သော်မှ မလွန် ဆန်နိုင်သည့် (၉၆) ပါးသော ရောဂါ ဝေဒနာ တို့ဖြင့် ဘဝ တပါးသို့ ပြောင်းသွား ကွယ်လွန် ရှာခဲ့လေပြီ" တကား
ဦးဘဂျမ်းသည် သူ၏ ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိအရ ကာတွန်းပညာကို သန္ဓေပါ၊ အထုံရှိသူ ပါရမီရှင်ပင် ဖြစ်လေသည်
သို့ရာတွင် ထိုကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဖတ်ရသည်မှာပင် ကြေကွဲစရာ ကောင်းလှပေသည်
စီးကရက် (၂) လိပ် တပြား တန်သည့် ခေတ်က မြေဖြူ (၄) ချောင်းကို တပြားပေး၍ အိမ်နီးချင်းတို့၏ အိမ်ထရံကိုသော်မှ ချမ်းသာ မပေးဘဲ ပုံရေး ကျင့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရှာ လေသည်
ထို့နောက် ကြီးပြင်းလာသော အခါ၌လည်း အတွင်းဝန် ရုံးစာရေး အလုပ်ကို စွန့်ပယ်၍ ငတ်ပြတ်သည် ကိုလိုနီနိုင်ငံမှ ပညာရှင် ဘဝကို လှလှကြီး ခံယူခဲ့သည်ဟု သူက ဆိုသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ကိုလိုနီ ပညာရေးမှ ပေါက်ဖွားခဲ့သည့် မြင်းကျိုးမ၏ သား အဿတိုရ် ဖြစ်လေသည်
ထို့ကြောင့်ပင် အရင်းရှင် စနစ်၊ နယ်ချဲ့ စနစ်အောက်ရှိ ပြည်သူတို့၏ ဘဝ သံသရာတွင် ကိုးရိုးကားရား၊ ကမောက်ကမများ ဖြစ်ချင်တိုင်း ဖြစ်ပျက် နေကြသည်များကို ဆိတ်ငြိမ်သော ထောင့်တထောင့်မှ နေ၍ လှလှကြီး ဝအောင် သရော်၍ သွားနိုင်သူ ပြည်သူ့ သားကောင်း တယောက် ဖြစ်ပေသည်
ဤတွင် ဦးဘဂျမ်းသည် သူနှင့်အတူ ပြည်သူတို့ ကျင်လည်ရသည့် ဘဝ သံသရာသည် ထိုစနစ်ဆိုးကြောင့် ဤမျှ ကမောက်ကမ နိုင်ရသည် ဟူ၍ကား မသိရှာ
သူသင်ခဲ့ရသည့် ကျောင်းကလည်း ထိုအချက်ကို လုံးလုံးကြီး ဖုံးကွယ် ထားသော ကျောင်း ဖြစ်ပေသည်
ထို့ကြောင့် တခါတရံ ဦးဘဂျမ်းသည် ပြည်သူတို့၏ ကမောက်ကမ လောက၏ တရားခံနှင့် ထိုလောကမှ ရုန်းကန်ရေး လမ်းစဉ်များကို မျက်ချည် ပြတ်၍ သွားရှာသည်
ထိုအချိန်တွင် လူငယ် အချို့က "ဆရာဟာ ကျွန်တော်တို့ကို သိပ်အုပ်ရာ ကျနေပါတယ် ဆရာ" ဟု သူ့အား ချစ်မေတ္တာနဲ့ပင် ဝေဖန် ခဲ့ကြဖူးသည်
ထိုအခါ ဦးဘဂျမ်းက ရိုးသားပွင့်လင်း ရင်းနှီး ချစ်ခင်စွာပင် "ငါကတော့ ငါမြင်သလောက် ရေးတာပဲကွ၊ နို့ပေမဲ့ မင်းတို့ မြင်သလို ငါမြင်အောင်လည်း ပြောကြဦး" ဟု ပြန်ပြောသည်ကို ကြားဖူး ပေသည်
မည်သို့ပင် ဆိုစေ ဦးဘဂျမ်းကို ကျွန်ုပ်တို့က မျိုးချစ် ပုဂ္ဂိုလ် တဦး၊ တာဝန် ကျေပွန်သော ပြည်သူ့ သားကောင်း တယောက်၊ တည်ကြည် ရိုးသား၍ အညှဉ်းဆဲခံ ပြည်သူတွေ ကိုသာ ချစ်ခင်စွာနှင့် စေတနာ ကောင်းထားသော အနုပညာသည်ကြီး ဟူ၍ပင် မြင်နေပါသည်
သူ့ပညာတွင် ဦးဘဂျမ်းသည် နှစ်ဦး မပေါ်သေးသော ပညာသည် ပါပေ
တက်သက်စ စုတ်ချက်များ ရှိသော်လည်း ဦးဘဂျမ်း၏ အရည်အသွေးကို မီဖို့ မနည်း ကြိုးစားရ ဦးမည်ပင် ဖြစ်သည်
ဦးဘဂျမ်း၏ စုတ်တံသည် "ကျွန်တော့် မျက်စိ အောက်မှာ မျက်စိ နောက်စရာ ကိုးရိုး ကားရားတော့ လာမလုပ်နဲ့၊ စုတ်ချက်ဖျားမှာ ကားခနဲ နေသွားရမယ်" ဟု မဆိုသော်လည်း ဆိုဘိ သကဲ့သို့ ထင်ရ ပေသည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ယခု ဖစပလ အစိုးရကို ဝေဖန်ရာ၌ အတိုက်အခံ အဖွဲ့များထက် ပိုမို သေးသည်
သူမြင်သမျှကို တချက်မျှ ချမ်းသာပေးဘဲ ထောက်မညှာပင် ဝေဖန် သရော် ခဲ့သည်
တခါက လာဘ်ပေး လာဘ်ယူ ပပျောက်ရေး အတွက် ကာတွန်းများ ဆွဲခိုင်းလို၍ ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုက ဦးဘဂျမ်းအား သူ့အိမ်သို့ လာပါရန် ခေါ်ယူသည်ဆို၏
ထိုအခါ ဦးဘဂျမ်းက ရိုးသားစွာပင် မြင်းလှည်းကလေးဖြင့် ဝင်ဒါမီယာ ဝန်ကြီးများ ရိပ်သာသို့ သွားခဲ့လေသည်
သံဆူးကြိုးနှင့် သေနတ်ကိုင် အစောင့်ကြီးတွေ ချထားသည့် အိမ်နှင့် ခပ်ဝေးဝေးရှိ တံခါးတွင် မြင်းလှည်းကို ရပ်ထားခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် အိမ်သို့ ခြေကျင် ဆင်း၍ လာခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်က "ခင်ဗျား ဘာနဲ့ လာသလဲ" ဟု မေးရာ မြင်းလှည်းဖြင့် လာကြောင်း ဦးဘဂျမ်းက ဖြေသည်
ဝန်ကြီးချုပ်က "ခင်ဗျား မြင်းလှည်းကလေး ပြန်လွှတ် လိုက်ပါဗျာ" ဟု ပြောသဖြင့် ဦးဘဂျမ်းက "ဘာလဲဗျ၊ အိပ်ရာလိပ် ပြန်ယူ ရတော့မှာလား" ဟု ရယ်မော၍ မေးသည်ဟု ကြားရသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ပုဒ်မ (၅) များ ခေတ်စား လှချိန် ဖြစ်သဖြင့် ထောင်ထဲ သွင်းတော့မည် လောဟု သရော်ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ဦးဘဂျမ်း ဆွဲပေးသည့် ကိုယ့်မုတ်ကိုယ် ထမ်း၍ တရကြမ်း ပြေးရသည့် ခေတ်သစ် ငရဲခန်းများကို ယနေ့တိုင် မြင်ယောင်၍ နေကြ သေးသည်
ဦးဘဂျမ်း၏ ကာတွန်း ရုပ်ပြောင် များ အသက်ဝင်ပုံ ကိုမူ ပန်းချီပညာကို ဝေဖန် နိုင်သူ မဆိုထားဘိ၊ လမ်းပေါ်မှ မည်သူက မဆို ကောင်းကောင်းကြီး သိခဲ့သည်
ဤမျှ ဘာကြောင့် အသက်ပါရ သနည်း
ကိုပြုး မပြုံး သည်လည်းကောင်း၊ ဦးဖျောက်ဆိပ် သည်လည်းကောင်း၊ မောင်မြေဇာ သည်လည်းကောင်း မြန်မာ ပြည်သူတို့က မိမိတို့နှင့် အေးအတူ ပူအမျှ ခံစား စံစားနေရသည့် သက်ရှိ ပြည်သူ တယောက်ကဲ့သို့ ထင်မှတ်လျက် ရှိရခြင်းသည် အဘယ့်ကြောင့် နည်းဟု တွေးမိ ကြပေလိမ့်မည်
သူ့ အရုပ် ကလေးများကို သက်ရှိလူသား ပြည်သူတို့နှင့် ဘဝတူတူ ထင်မှတ် ရခြင်းသည် ဦးဘဂျမ်း၏ ပြည်သူ့ ဘဝကို ရိုးသားစွာ ကျင်နာမှု Sincere ဖြစ်မှုကြောင့်ဟု တထစ်ချ ဆိုဝံ့သည်
ဦးဘဂျမ်းသည် ကာတွန်းဆရာ ဆိုသော်လည်း စာပေ အရေးအသားတွင် ညံ့သူ မဟုတ်ပေ
ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထု တို့ကို မရေးသော်လည်း ရေးသမျှသည် ကောင်းသည်ချည်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သူ့ ကာတွန်းများကို စာထည့်သည့် အခါ၌ စာကလေး ဆယ့်လေး ငါးလုံးနှင့် ထိရောက်အောင်၊ မိအောင် ဖော်ပြနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
သူ့ကာတွန်း မျက်နှာထား သရုပ်ဖော်ပုံကို အခြားသူများ အတုခိုး ခက်သည့် နည်းတူ သူ့စကားလုံး သုံးပုံကိုလည်း တူနိုင်သူ ပေါ်ပေါက်ဖို့ မလွယ်
ချာလီ ချက်ပလင်သည် အထောင်းအထု အကန်အကျောက် များကို ခံရသည့် လူ့နင်းပြား ဘဝကို သရုပ်ဖော်ရာ၌ သူမတူအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်သည့် တယောက် တည်းသော ရုပ်ရှင် ပညာသည် ဖြစ်သကဲ့သို့ ဦးဘဂျမ်း ကလည်း လူနေမှု စနစ်ဆိုး၊ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်ဆိုးများ အောက်တွင် ဖြစ်ပျက် နေသော ပြည်သူ တို့၏ ဘဝ သံသရာ ပျက်ချော်ချော် ကရောကမည် များကို ထောက်၍ ပြနိုင်သည့် တယောက် တည်းသာ ရှိသော ကာတွန်း ဝိဇ္ဇာကြီး ဖြစ်သည်
ဦးဘဂျမ်း၏ ပြည်သူ တို့၏ ဘဝ ရုပ်လုံးဖော် ကာတွန်းများမှာ ပြောင်းလဲ နေသော ခေတ် အမျိုးမျိုး၏ ကြေးမုံပြင်များ ဖြစ်သဖြင့် အရုပ်ဖြင့် ဖော်သည့် သမိုင်းကြောင်း အနေဖြင့် သိမ်းဆည်း မှတ်တမ်း တင်နိုင်စေရန်၊ မူပိုင် ရှိသူများက ရေးဆွဲ ထည့်သွင်းသည့် နေ့စွဲနှင့်တကွ စုပေါင်း၍ စာအုပ်များ အဖြစ် ရိုက်နှိပ် စေလိုပေသည်
ဦးဘဂျမ်း သေသော်လည်း ကိုပြူး မပြုံး၊ ကြွက်ဖြူကလေး ဂွတ်ထော်နှင့် ဦးဖျောက်ဆိပ်၊ မောင်မြေဇာ တို့ကား မသေ
တန်ဆောင်တိုင်ပွဲတော်တွင် မြန်မာပြည်အနှံ့အပြား၌မီးပုံးများချိတ်ဆွဲခြင်းစသည့် မီးပုံးအလှဆင်ခြင်းများပြုတတ်ကြရာ လမ်းမတော်မြို့နယ် ၁၃လမ်း၊ ပြည်သူတို့အခေါ်မှာ (ဦးဘဂျမ်းလမ်း) တစ်လျှောက်တွင်မူ မီးပုံးများအပြင် ဦဘဂျမ်း၏လက်ရာကာတွန်းများနှင့် သတိရအောင်းမေ့ဖွယ်ရာများကို ဖော်ပြခင်းကျင်းလေ့ရှိသည်
ဝက်ရရွာ၊ ဆားပြင်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၄ ဦး၊ မ ၇၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ယခင်အမည်မှာ သက္ကယ်ကြင်း ဖြစ်သည်
ဟင်္သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinthar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ကိုရင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုရင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၄၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ (greenhouse gas) များသည် လေထုထဲမှ ဓာတ်ငွေ့များ ဖြစ်ပြီး အပူစွမ်းအင်တမျိုးအဖြစ် ရှိနိုင်သော အနီအောက် ရောင်ခြည်များကို စုပ်ယူနိုင်၊ ပြန်ထုတ်လွှတ်နိုင်သည့် ဓာတ်ငွေ့အားလုံးကို ဆိုလိုနိုင်သည်
ဤဖြစ်ရပ်မှာ အခြေခံအကျဆုံး မှန်လုံအိမ် သက်ရောက်မှု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့လေထုအတွင်း အတွေ့များသည့် မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များတွင် ရေငွေ့၊ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်၊ မီသိန်း၊ နိုက်ထရပ်စ်အောက်ဆိုဒ်နှင့် အိုဇုန်းတို့ ပါဝင်သည်
နေအဖွဲ့အစည်းအတွင်းရှိ  သောကြာဂြိုဟ် (ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်)၊ အင်္ဂါဂြိုဟ် (မားစ်ဂြိုဟ်) နှင့် တိုင်တန်အရံဂြိုဟ်တို့၏ လေထုတွင်လည်း မှန်လုံအိမ်သက်ရောက်မှု ဖြစ်စေသည့် ဓာတ်ငွေ့များ ပါရှိသည်
မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့များသည် ကမ္ဘာ့အပူအချိန် အပေါ် သက်ရောက်မှု ကြီးကြီးမားမား ရှိသည်
ဤဓာတ်ငွေ့များ မရှိလျှင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်၏ အပူချိန်မှာ လက်ရှိထက် ပိုနှိမ့်ပြီး 33 °C (59 °F) သာရှိမည် ဖြစ်သည်
၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ပညာရှင် ဂျိုးဇက်ဖူရီယေးက ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်အကြောင်း စတင်ဖော်ထုတ်ရေးသားခဲ့သည်
ကမ္ဘာမြေပြင်၊ ရေပြင် စသည်တို့မှ ကောင်းကင်ယံသို့ ပြန်ကန်ထွက်လာသော အပူဓာတ်များကို လေထုတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့ အချို့က စုတ်ယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာကို ပူနွေးစေသည်ကို  ဖန်လုံအိမ် အာနိသင်ဟု ခေါ်သည်
၁၇၅၀ ပြည့်လွန်နှစ် စက်မှုတော်လှန်ရေး စတင်ခဲ့ချိန်မှစ၍ လေထုအတွင်း မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ပါဝင်နှုန်း မြင့်တက်လာသည်
သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ လေ့လာတွေ့ရှိချက်များအရ ၂၀ ရာစု ခေတ်လယ်ပိုင်းမှစ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာခြင်းသည် လေထုတွင်း မှန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ သိပ်သည်းမှုနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်ကြောင်း သိရသည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လှသင်းမောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှသင်းမောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၅ ဦး၊ မ ၁၀၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
အကြောညိုရာတွင် အဖြူရောင်ပျော့ပျော့ရှိသည်
အကြောညိုပြီး အဖြူပေါက် ရေးရေးပါသည်
ပြဿဒ်နှင့် တူ၏
ဆိတ်ဖူးရွက်နှင့် သဏ္ဌာန်တူသည်
ဓမ္မပဒ (ပါဠိ; ဓမ္မပဒ (Dhammapada); သင်္သကရိုက်: धर्मपद Dharmapada) သည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ ဒေသနာတော်များကို ဂါထာအသွင် သိမ်းဆည်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကျမ်းစာဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ အများဆုံး ဘာသာပြန်ဆိုထားသော ကျမ်းစာလည်းဖြစ်သည်
ဓမ္မပဒကို တရုတ် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ပါဠိတော်မူထက် ပိုရှည်လျားသော အနည်းဆုံး မူကွဲ (၂) ခု တွေ့နိုင်သည်
တိဗက်ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်လည်း ထိုသို့ပင် ပါဠိတော်မူထက် ပိုရှည်လျားသော မူတစ်ခု ရှိသည်
မြတ်စွာဘုရား လေးဆယ့်ငါးဝါတိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့လေသမျှ တရားဒေသနာတော်အဝဝကို ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် နှင့် ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဟူ၍ နိကာယ် ငါးရပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ထားရာ ဓမ္ဓပဒသည် ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဝင် သုတ္တန်ကျမ်း ဆယ့်ငါးကျမ်းတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဓမ္မပဒသည် "ဓမ္မ" နှင့် "ပဒ" ပုဒ်နှစ်ခုကို ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်ရာ "ဓမ္မ"သည် အမှန်တရား၊ တရားဒေသနာ၊ ဗုဒ္ဓ၏တရား၊ ဘာသာတရား၊ ကျင့်စဉ်တရား စသဖြင့် အနက်ရရှိသည်
"ပဒ"သည် ခြေ၊ ခြေရာ၊ အခြေခံ၊ လမ်းကြောင်း၊ ဂါထာ၊ အစု ဟူ၍ အလျဉ်းသင့်သလို ယူနိုင်သည့် အနက်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် "ဓမ္မပဒ" ၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဘာသာတရား (သို့) ဗုဒ္ဓ၏ အခြေခံ၊ ဘာသာတရား၏ကျင့်စဉ်၊ ဘာသာတရား၏ ဂါထာစု၊ ဗုဒ္ဓ၏ တရားဂါထာစု၊ တရားညွန့်ပေါင်း ဟူ၍ အနက်ရရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဤစကားစုများအရ ဓမ္မပဒသည် ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့သော အဆီနှစ်တရားတော်များပါဝင်သော ကျမ်းဖြစ်ကြောင်း သတ်မှတ်နိုင်သည်
ဗုဒ္ဓဟောကြားခဲ့သော တရားဒေသနာတော်များသာပါရှိသော ဓမ္မပဒပါဠိတော် သည် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၏ ဒုတိယကျမ်းစာဖြစ်သည်
ပါဝင်မှုမှာ ဂါထာအနေအထားဖြင့် ဖြစ်သည်
ဂါထာ (၄၂၄) ပါဝင်၍ အခန်းပေါင်း (၂၆) ခန်းဖြင့် ခွဲခြားထားသည်
မူရင်းပါဠိတော်၌ စကားပြေဖြင့်ရေးသားသော ဝတ္ထုဇာတ်ကြောင်းများမပါရှိပေ
ထိုဓမ္မပဒပါဠိတော်လာ ဂါထာများကို မည်သည့် ရဟန်း၊ နတ်၊ လူပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ဟောကြားခြင်းများကို ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာဟူ၍ ရှေးဆရာတစ်ဦးက အဖွင့်ကျမ်းရေးသားခဲ့သည်
အချို့က အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆိုကြသော်လည်း အချို့က မဟုတ်ဟု ငြင်းခုံ ထောက်ပြကြသည်
ဘီစီ သုံးရာစု အာသောကမင်းလက်ထက်မှစကာ သီဟိုဠ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာထွန်းကားလာပြီး ယင်းနိုင်ငံရှိ ရဟန်းတော်များက ပိဋကပါဠိတော်များကို သီဟိုဠ် အက္ခရာဖြင့် အဖွင့်ကထာကျမ်းများရေးသားခဲ့ကြသည်
ထိုသီဟိုဠ်အက္ခရာဖြင့် ရေးခဲ့ကြသော ကျမ်းများကို လေ့လာ၍ မူမှန်၍ စနစ်ကျသော အဋ္ဌကထာကျမ်းများကို ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်း ရေးသားနိုင်ဖွယ်ရှိသည်
ဤအယူအဆသည် အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်မှ ပါဠိပညာရှင်များ၏ ခိုင်မာသော အယူအဆဖြစ်သည်
သို့သော် ဥရောပမှ ပညာရှင်များက ထိုအဋ္ဌကထာကျမ်းပြုသူများကို တစ်ယောက်တစ်မျိုး အယူအဆမတူညီစွာဖြင့် ဖော်ပြကြသည်
ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာကျမ်းသည် (၂) တွဲရှိ၍ ဆဋ္ဌမူအရ စာမျက်နှာ (၉၀၀) ခန့်ရှိ၏
ဤကျမ်း၌ ဘုရားရှင်သည် မည်သည့်အရပ်တွင်သီတင်းသုံးပြီး မည်သူကို အကြောင်းပြု၍ မည်သည့်ဂါထာကို ဟောပြောကြောင်း နိဒါန်းပါဝင်ကာ ထို့နောက် ဆိုင်ရာပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ပတ်သက်သော ဝတ္ထု၊ ထိုသူအား ဘုရားရှင်က မည်သည့်ဂါထာဟောပြောသည်
ရံခါတွင် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များကိုလည်း ယင်းဝတ္ထုကြား၌ ညှပ်၍ ဖော်ပြထားမှုလည်းပါဝင်ရာ အဖြစ်ပျက် ဝတ္ထုပေါင်း (၃၀၅) ပုဒ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထား၏
အဆုံးသတ်တွင် ထိုသူ(များ) သည် တရားကို နာကြားရသဖြင့် တရားထူးရကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြပါရှိသည်
ဓမ္မပဒနှင့်ပတ်သက်သော ဋီကာကျမ်းကို ရေစကြိုမြို့ ဆရာတော် ဝရသမ္ဗောဓိက ""ဓမ္မပဒမဟာဋီကာ" အမည်ဖြင့် ပါဠိသုံး၍ ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်
ဓမ္မပဒကျမ်းပါ ဂါထာများကို အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းဖော်ပြသော "ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာဂါထာယောဇနာ" အမည်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ မင်္ဂလာဇေယျုံတိုက် ဆရာတော် သီရိသုမင်္ဂလက ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်
ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်သည် သဘောတူရာ ပေါင်းစည်းထားသော ဝဂ်အားဖြင့် ၂၆ ဝဂ်၊ ဂါထာအရေအတွက်အားဖြင့် ၄၂၃ ဂါထာဖြစ်သည်
ဂါထာတစ်ပုဒ်တည်းသည်ပင် နှစ်နေရာထပ်၍ ပါနေသဖြင့် ကျမ်းစာထဲတွင် ဂါထာအမှတ်စဉ် ၄၂၄ အထိ ပါဝင်နေခြင်း ဖြစ်သည်
ယမကဝဂ္ဂအပ္ပမာဒဝဂ္ဂစိတ္တဝဂ္ဂပုပ္ဖဝဂ္ဂဗာလဝဂ္ဂပဏ္ဍိတဝဂ္ဂအရဟန္တဝဂ္ဂသဟဿဝဂ္ဂပါပဝဂ္ဂဒဏ္ဍဝဂ္ဂဇရာဝဂ္ဂအတ္တဝဂ္ဂလောကဝဂ္ဂဗုဒ္ဓဝဂ္ဂသုခဝဂ္ဂပိယဝဂ္ဂကောဓဝဂ္ဂမလဝဂ္ဂဓမ္မဋ္ဌဝဂ္ဂမဂ္ဂဝဂ္ဂပကိဏ္ဏကဝဂ္ဂနိရယဝဂ္ဂနာဂဝဂ္ဂတဏှာဝဂ္ဂဘိက္ခုဝဂ္ဂဗြာဟ္မဏဝဂ္ဂအောက်တွင်ပါဝင်သော အခန်းများမှ နမူနာ ဂါထာများကို ထုတ်နှုတ်တင်ပြထားသည်
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ
မနသာ စေ ပဒုဋ္ဌေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ
တတော နံ ဒုက္ခမနွေတိ၊ စက္ကံ၀ ၀ဟတော ပဒံ
နာမ်ခန္ဓာ(လေးပါး)တို့တွင် စိတ်သာလျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်သာလျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့်ပြီးကုန်၏၊ ပြစ်မှားလိုသောစိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော်လည်းကောင်း ထိုပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်မှုကြောင့် လှည်းဘီးသည် ဝန်ဆောင်နွား၏ခြေရာသို့ အစဉ်လိုက်ဘိသကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ဆင်းရဲသည် အစဉ်လိုက်လေ၏
မနောပုဗ္ဗင်္ဂမာ ဓမ္မာ၊ မနောသေဋ္ဌာ မနောမယာ
မနသာ စေ ပသန္နေန၊ ဘာသတိ ဝါ ကရောတိ ဝါ
တတော နံ သုခမနွေတိ၊ ဆာယာ၀ အနပါယိနီ
နာမ်ခန္ခာ(လေးပါး)တို့သည် စိတ်လျှင် ရှေ့သွားရှိကုန်၏၊ စိတ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိကုန်၏၊ စိတ်ဖြင့် ပြီးကုန်၏၊ သန့်ရှင်းကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် အကယ်၍ ပြောဆိုသော်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်သော်လည်းကောင်း၊ ကြံစည်သော်လည်းကောင်း ထို(ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်)သောကြောင့် အရိပ်သည် (လူကို)မစွန့်မူ၍ အစဉ် လိုက်သကဲ့သို့ ထိုသူသို့ ချမ်းသာသည် အစဉ်လိုက်လေ၏
အပ္ပမာဒေါ အမတပဒံ၊ ပမာဒေါ မစ္စုနော ပဒံ
အပ္ပမတ္တာ န မီယန္တိ၊ ယေ ပမတ္တာ ယထာ မတာ
ဧဝံ ဝိသေသတော ဉတွာ၊ အပ္ပမာဒမှိ ပဏ္ဍိတာ
အပ္ပမာဒေ ပမောဒန္တိ၊ အရိယာနံ ဂေါစရေ ရတာ
တေ ဈာယိနော သာတတိကာ၊ နိစ္စံ ဒဠှပရက္ကမာ
ဖုသန္တိ ဓီရာ နိဗ္ဗာနံ၊ ယောဂက္ခေမံ အနုတ္တရံ
မမေ့မလျော့ခြင်းသည် နိဗ္ဗာန်၏အကြောင်းတည်း၊ မေ့လျော့ခြင်းသည် သေခြင်း၏အကြောင်းတည်း၊ မမေ့မလျော့သောသူတို့သည် သေသည်မမည်ကုန်၊ မေ့လျော့သောသူတို့သည် သေသည် မည်ကုန်၏
မမေ့လျော့သော ပညာရှိတို့သည် ဤသို့ ထူးခြားကြောင်းကိုသိ၍ မမေ့လျော့သော သတိတရား၌ ရွှင်လန်းဝမ်း မြောက်ကုန်လျက် အရိယာတို့၏ ကျက်စားရာ လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါး၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏
ထိုပညာရှိတို့သည် (သမထ ဝိပဿနာ ဈာန်နှစ်ပါးဖြင့် ကိလေသာကို) ရှို့မြှိုက်ကုန်ပြီးလျှင် အမြဲမပြတ် လုံ့လ ပြုကုန်၍ မတွန့်မဆုတ် လုံ့လထုတ်ကုန်လျက် ယောဂလေးပါး၏ကုန်ရာ အတုမရှိမြတ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြ ကုန်၏
ဥဋ္ဌာန၀တော သတီမတော၊ သုစိကမ္မဿ နိသမ္မကာရိနော
သညတဿ ဓမ္မဇီဝိနော၊ အပ္ပမတ္တဿ ယသောဘိ၀္ဎုတိ
ထကြွလုံ့လရှိသူ၊ သတိရှိသူ၊ စင်ကြယ်သောကံ သုံးပါးရှိသူ၊ စူးစမ်း၍ပြုလေ့ရှိသူ (ဣနြေ္ဒကို) စောင့်စည်းသူ၊ တရားသဖြင့် အသက်မွေးသူ၊ မမေ့လျော့သူအား အခြွေအရံ အကျော်အစောသည် တိုးပွား၏
ဖန္ဒနံ စပလံ စိတ္တံ၊ ဒူရက္ခံ ဒုန္နိဝါရယံ
ဥဇုံ ကရောတိ မေဓာဝီ၊ ဥသုကာရော၀ တေဇနံ
ဝါရိဇော၀ ထလေ ခိတ္တော ၊ ဩကမောကတဥဗ္ဘတော
ပရိဖန္ဒတိဒံ စိတ္တံ၊ မာရဓေယျံ ပဟာတေ၀
လေးသမားသည် မြားကို ဖြောင့်အောင်ပြုသကဲ့သို့ ပညာရှိသည် (အာရုံတို့၌)တုန်လှုပ်၍ လျှပ်ပေါ်လော်လည်ခြင်း သဘောရှိသော စောင့်ထိန်းရန် တားမြစ်ရန် ခက်ခဲသောစိတ်ကို ဖြောင့်အောင်ပြု၏
ရေတည်းဟူသော မှီရာတည်ရာမှ ထုတ်ဆောင်၍ ကုန်း၌ပစ်ချထားအပ်သောငါးသည် တဖျပ်ဖျပ် တုန်လှုပ်သကဲ့သို့ ကိလေသာမာရ် ကိုယ်တွင်းရန်ကိုပယ်ရန် ကာမနယ်ပယ်မှ ထုတ်ဆောင်၍ ထားအပ်သော ဤစိတ်သည် တဖျပ်ဖျပ် တုန်လှုပ်၏
ဒုန္နိဂ္ဂဟဿ လဟုနော၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနော
စိတ္တဿ ဒမထော သာဓု၊ စိတ္တံ ဒန္တံ သုခါ၀ဟံ
နှိမ်နင်းရန်ခဲယဉ်း၍ လျင်မြန်သောသဘောရှိသော အလိုရှိရာအာရုံ၌ ကျလေ့ရှိသောစိတ်ကို ဆုံးမခြင်းသည်ကောင်း၏၊ (ဆုံးမပြီး၍)ယဉ်ကျေးသောစိတ်သည် ချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တတ်၏
သုဒုဒ္ဒသံ သုနိပုဏံ၊ ယတ္ထကာမနိပါတိနံ
စိတ္တံ ရက္ခေထ မေဓာဝီ၊ စိတ္တံ ဂုတ္တံ သုခါ၀ဟံ
အလွန့်အလွန်မြင်နိုင်ခဲသော အလွန့်အလွန်သိမ်မွေ့သော အလိုရှိရာအာရုံ၌ ကျလေ့ရှိသော စိတ်ကို ပညာ ရှိသည် စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ စောင့်ရှောက်ထားအပ်သောစိတ်သည် ချမ်းသာကို ရွက်ဆောင်တတ်၏
အပ္ပမတ္တော  အယံ ဂန္ဓော  ၊ ယာယံ တဂရစန္ဒနီ
ယော စ သီလ၀တံ ဂန္ဓော၊ ဝါတိ ဒေေ၀သု ဥတ္တမော
တောင်ဇလပ် စန္ဒကူးပန်းတို့၏ အနံ့သည် မပြောပလောက် အနည်းငယ်မျှသာဖြစ်၏၊ ဤ သီလရှိသောသူတို့၏ သီလအနံ့သည်သာ ထူးကဲလွန်မြတ်သည်ဖြစ်၍ နတ်ပြည်တို့၌လှိုင်၏
တေသံ သမ္ပန္နသီလာနံ၊ အပ္ပမာဒဝိဟာရိနံ
သမ္မဒညာ ဝိမုတ္တာနံ၊ မာရော မဂ္ဂံ န ဝိန္ဒတိ
ပြည့်စုံသော သီလရှိကုန်သော မမေ့မလျော့နေလေ့ရှိကုန်သော ကောင်းစွာ ဉာဏ်ဖြင့်သိ၍ ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်သော ထိုသူတို့၏ သွားရာလမ်းကြောင်းကို မာရ်နတ်သည် မသိ မတွေ့မမြင်နိုင်ပေ
ယထာ သင်္ကာရဓာနသ္မိံ၊ ဥဇ္ဈိတသ္မိံ မဟာပထေ
ပဒုမံ တတ္ထ ဇာယေထ၊ သုစိဂန္ဓံ မနောရမံ
ဧဝံ သင်္ကာရဘူတေသု၊ အန္ဓဘူတေ ပုထုဇ္ဇနေ
အတိရောစတိ ပညာယ၊ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသာ၀ကော
လမ်းမကြီးဝယ် စွန့်ပစ်ထားသော အမှိုက်ပုံ၌ မွှေးကြိုင်လှိုင်ထုံ၍ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော ပဒုမ္မာကြာပန်းသည် ပေါက်ရောက်သကဲ့သို့
အမှိုက်ပုံသဖွယ်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့၏အလယ်၌နေသည့် မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သည် အကန်း သဖွယ်ဖြစ်သော ပုထုဇဉ်တို့ကို ပညာဖြင့်လွန်၍ တင့်တယ်၏
ဓမ္မပဒ ပါဠိတော်သည် သဘောတူရာ ပေါင်းစည်းထားသော ဝဂ်အားဖြင့် ၂၆ ဝဂ်၊ ဂါထာအရေအတွက်အားဖြင့် ၄၂၃ ဂါထာဖြစ်သည်
ဓမ္မပဒကို အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီနှင့် အခြားဥရောပဘာသာစကားများစွာသို့ အကြိမ်များစွာ ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်
ဤသို့ကြောင့် ဥရောပတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓကျမ်းစာများအနက် လူသိအများဆုံး၊ အစောဆုံးသိရှိကြသော ကျမ်းစာများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်လေသည်
အာရှတိုက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ်၊ မြန်မာ၊ တရုတ် စသော ဗုဒ္ဓဘာ​သာ ရောက်ရှိသည့် နေရာတိုင်းတွင် သက်ဆိုင်ရာဘာသာစကားများဖြင့် ပြန်ဆိုကြ၍ လေ့လာလိုက်စားကြသည်
အိန္ဒိယတွင် ရှေးခေတ်ဘာသာစကားများဖြစ်သည့် ဗြဟ္မဏသုံး သက္ကတ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာသုံး မိဿကသက္ကတ၊ လူအများစုသုံးသည့် ပြာကတဘာသာစကားများသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ကြပေသည်
တရုတ်နိုင်ငံ၌လည်း အေဒီ (၃) ရာစု အစောပိုင်းမှစ၍ တရုတ်ဘာသာစကားအမျိုးမျိုးဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်
ထို့အပြင် တရုတ်ဗုဒ္ဓဘာသာပညာရှင်များက အခြားကောင်းနိုးရာရာ ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို အတိုချုပ်ပြုပြင်ကြခြင်း၍ ဓမ္မပဒအတွင်းထည့်ကာ ချဲ့ထွင်ကြခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြောင့် အိန္ဒိယဘက်မှ ဘာသာစကား မူသုံးခုနှင့် တရုတ်ဘက်က မူတို့သည် လက်ရှိထေရဝါဒ၏ ပါဠိတော်မူနှင့် တူညီသည်များလည်းရှိကြပြီး မတူကွဲပြားသည်များလည်း ရှိကြသည်
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို "ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီး" အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာစကား သို့ ပြန်ဆိုမှု သုံးခုရှိသည်
ပထမ ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီးကို ရန်ကုန်မြို့၊ အောင်မြေဘုံစံကျောင်းဆရာတော် အရှင်စန္ဒိမာက ပြန်ဆိုရာ အတွဲ (၅) တွဲ၊ စာမျက်နှာ (၂,၀၀၀) ရှိပြီး မူလပါဠိစာအတိုင်းမဟုတ်ဘဲ ကာရံနဘေများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဒုတိယ ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီးကို ညောင်လေးပင်မြို့ တောရကျောင်းဆရာတော်က ပြန်ဆိုသည်
အတွဲ (၄) တွဲရှိ၍ စာမျက်နှာ (၁၇၅၀) ပါဝင်သည်
တတိယ ဓမ္မပဒဝတ္ထုတော်ကြီးကို မန္တလေးမြို့ ဝိဇိတာရုံဆရာတော် ဥုးဝိစာရိန္ဒာဘိဝံသက ရေးသားပြီး အတွဲ (၄) တွဲဖြစ်ကာ စာမျက်နှာ (၂,၀၀၀) ခန့် ပါရှိသည်
ဓမ္မပဒ အကျဉ်းချုပ်ကျမ်းများကို ပြန်ဆိုသူများတွင် :သင်္ဂဇာဆရာတော် က ပြန်ဆိုသည်
ဝတ္ထုအကျဉ်းနှင့် တရားဂါထာများပါဝင်ကာ "ဓမ္မပဒပါဠိတော် နိသျှ" အမည်ဖြင့် ဖြစ်၏
ယင်းမူသည် ဆဋ္ဌမူ (ပါဠိမူ) နှင့် အနည်းငယ် ကွဲလွဲသည်
စာရေးဆရာ ဦးသော်ဇင်က "ဓမ္မပဒ ဘာသာပြန်" အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုသည်
ပါဠိမပါဝင်ဘဲ မြန်မာစကားပြေဖြင့်သာရေး၍ (၁၉၆၇) တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မူရင်းပါဠိကို တိုက်ရိုက်ပြန်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ် ပေါ်ရုံမျှပြန်သည်
ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓသာသနာပြုဆရာတော် ဦးသေဋ္ဌိလာဘိဝံသကလည်း ပါဠိတော်ဂါထာ (၄၂၄) ပုဒ်ကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်
ဟတ္ထိကုစ္ဆိဝိဟာရ ( හත්ථිකුච්චි විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကျောင်းတော်သည် ပျက်စီးနေသည့် ရှေးဟောင်းကျောင်းတော်ဖြစ်ကာ အနောက်မြောက်ပိုင်းစီရင်နယ် (ဝယမ်ဘ) မြောက်ဘက်နပ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်
Padeniya – Anuradhapura (A28) လမ်းပေါ်ရှိ Mahagalkadawala လမ်းဆုံမှ ၃.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဟတ္ထိကုစ္ဆိ (හත්ථිකුච්චි) ဟူသည့်စကားသည့် ပါဠိစကားလုံး "ဆင်ဝမ်းဗိုက်" ဟူသည့် စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်
(ဟတ္ထိ - ဆင်၊ ကုစ္ဆိ - ဝမ်းဗိုက်)
၎င်းနှင့် အနီးစပ်ဆုံး သီရိလင်္ကာအမည်မှာ ඇත්කුස් වෙහෙර ဖြစ်သည်
ထိုကဲ့သို့ အမည်ပေးရခြင်းမှာ ကျောင်းတော်အတွင်းတွင် တည်ရှိနေသည့် ကြီးမားသည့် ကျောက်တုံးတစ်ခုသည် ဆင်တစ်ကောင်နှင့် ဆင်တူသည့်အတွက် ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်ကို ဘုရင် Devanampiyatissa (307–267 BC) က တည်ဆောက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်
ဤကျောင်းတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များထဲမှ သက်တမ်းအကြာဆုံးကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဤကျောင်းတော်သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် စွန့်ပစ်ခံ ဖြစ်ခဲ့ရပြီး ဘုရင် Sirisangabo  စိုးစံသည့်လက်ထက်ကာလတွင် တောများဖြင့် ပိတ်ဖုံးသွားခဲ့သည်
ထိုနေရာသည် ဘုရင် Sirisangabo (251–253 AD) က ဆင်းရဲသားတစ်ဦးအား သူ၏ ဦးခေါင်းကို  လှူဒါန်းခဲ့သည့် နေရာဖြစ်သည်ဟုလည်း ယူဆကြသည်
ယခင်က ထိုဖြစ်ရပ်သည် Gampaha ခရိုင်၊ Attanagalla  တါင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ကျယ်ပြန့်စွာ ယူခဲ့ကြသည်
ယခုအခါတွင် ပညာရှင်များစွာတို့သည် ထိုယူဆချက်နှင့် ဆန့်ကျင်ကာ ထိုဖြစ်ရပ်သည် ဤနေရာတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသည်
ထိုသို့သော ယူဆချက်များ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းမှာ ဆင်းရဲသားသည် အနုရာဒပူရမှ တောင်ဘက်အရပ်သို့ နေ့တစ်ဝက် လမ်းလျှောက်ခရီးသွားခဲ့ကာ ယခင်ဘုရင်ဟောင်း Sirisangabo နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်ဟူ၍ ဆိုထား၍ ဖြစ်သည်
Attanagalla  နှင့် ယှဉ်ပါက ဟတ္ထိကုစ္ဆိဝိဟာရ သည် အနုရာဒပူရမှ ၃၈.၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
Attanagalla  သည် အနုရာဒပူရမှ ၁၇၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် ဤနေရာထို့ ထိုဖြစ်ရပ် အမှန်တကယ်ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် နေရာဖြစ်သည်ဟု ယူဆရန်အခွင့်အလမ်းပိုများရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုအချက်အလက်များကို ထောက်ပံ့ပေးနေသည့်အခြားတစ်ခုမှာ ဘုရင် Sirisangabo ၏ ပြာများဟု ယူဆရသည့်များရှိနေသည့် ဂူတစ်ခု ရှိနေသည့်အတွက် ဖြစ်သည်
ဂူတွင်ရှိနေသည့် ကျောက်တိုင်မှာ အုတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး တည်ရှိနေပုံသည်လည်း လူ၏ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်ဆင်တူစွာ ရှိနေကာ ဦးခေါင်းပိုင်းသည် မပါရှိဘဲ ဖြစ်နေသည့်ပုံစံ ဖြစ်နေသည်
တူးဖော်မှုများသည်လည်း ထိုနေရာတွင် လုပ်ဆောင်နေဆဲပင် ဖြစ်ကာ ထိုတောလွှမ်းနေသည့်နေရာဒေသတွင် အခြားသော အပျက်အစီးများစွာကိုလည်း တွေ့နေရသည်
ဝိဟာရရှိ ကျောက်ဆောင်နှင့် အခြေတို့တွင် တွေ့ရှိမှုများအရ ကျောက်စာပေါင်းသည် ၁၅ ခုကျော် ရှိသည်
၎င်းတို့သည် အချိန်ကာလ အေဒီ ၂ ရာစုမှ ၉ ရာစုကာလတွင် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာများ ဖြစ်သည်
၎င်းကျောက်စာများထဲမှ "ဝိဟရလ" ဟုခေါ်သည့် ကျောက်စာတွင် ကျွန်များကို အတင်းအကြပ်ခိုင်းစေမှုများမှ လွတ်ကင်းခွင့်ပေးကြောင်းကို ဖော်ပြထားသည်
Hatthikucchi at angelfire.comHatthikucchi Viharaya at podimenike.blogspot.com.comSacred Island: A Buddhist Pilgrim's Guide to Sri Lanka at BuddhaNet.net
မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ် (Massachusetts Institute of Technology သို့ MIT) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ကိန်းဘရစ်ချ်မြို့တွင် တည်ရှိသော ပုဂ္ဂလိက သုတေသန တက္ကသိုလ် တစ်ခုဖြစ်သည်
အမ်အိုင်တီတွင် ကျောင်း ၅ ကျောင်း နှင့် ကောလိပ်တစ်ခု ရှိပြီး ပညာရေး ဌာနပေါင်း ၃၂ ခု ရှိသည်
သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ သုတေသန လုပ်ငန်းများကို အာရုံစိုက် လုပ်ကိုင်သော နေရာဖြစ်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် စက်မှုထွန်းကာလာသည်နှင့် အတူ ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဥရောပရှိ ပေါ်လီတက်ခနစ် တက္ကသိုလ်တို့၏ မော်ဒယ်လ်ကို ယူထားပြီး ဓာတ်ခွဲခန်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို အစကနဦးကတည်းက အာရုံစိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဒသကနိပါတ် - ၄၅၄
ဃဋပဏ္ဍိတဇာတ် ကံသမင်းမျိုး, ဝါသုဒေဝ-ဗလဒေဝမင်းမျိုးတို့ ပျက်စီးရခြင်းနှင့် ဃဋပဏ္ဍိတပညာရှိအကြောင်း
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  သားသေကြောင်းပြု ဟောကြားမှု နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သားသေသော သူကြွယ်ကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
[ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုသည် မဋ္ဌကုဏ္ဍလီဇာတ်နှင့်တူပြီ
အတိတ်ဝတ္ထု  သ္မီးတော်ဖွါးလတ် လက္ခဏာဖတ် လွန်လေပြီးသောအခါ ဥတ္တရာပထတိုင်းဝယ် ကံသမင်းမျိုးတို့ နေရာဖြစ်သော အသိတဉ္စနမြို့၌ မဟာကံသမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ထိုမင်းအား ကံသ, ဥပကံသမည်သော သားတော်နှစ်ယောက်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ ဒေဝဂမ္ဘာမည်သော သမီးတော်တယောက်လည်း ရှိ၏၊ ထိုမင်းသမီး မွေးဘွားသောအခါ နိမိတ်ဖတ်တတ်သော ပုဏ္ဏားတို့ကိုမေးမြန်းရာ ပုဏ္ဏားတို့သည် ထိုမင်းသမီးက မွေးဖွားသော သားတို့သည် ကံသမင်းတို့၏ အမျိုးအနွယ်ကို ဖျက်ဆီးကုန်လတံ့ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏၊ မဟာကံသမင်းကြီးလည်း သမီးတော်ကို အလွန်ချစ်သောကြောင့် ဖျက်ဆီးခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ မောင်တော်တို့ သိလိမ့်မည်ဟု နှလုံးသွင်းကာ အသက်ထက်ဆုံးတည်၍ နတ်ရွာလားတော်မူ၏
နှမတော်ချစ်ငြား တပင်တိုင်ထား မဟာကံသမင်းကြီး နတ်ရွာလားလတ်သော် ကံသမင်းသားသည်မင်းဖြစ်လေ၏၊ ဥပကံသမင်းသားသည် အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်လေ၏၊ ထိုမင်းညီနောင်တို့သည် နှမတော် ဒေဝဂမ္ဘာကို အကဲ့ရဲ့ခံရမည်မှ ကြောက်သောကြောင့် မဖျက်ဆီးဝံ့ကြကုန်၊ တစုံတယောက်သောမင်းအား မပေးစားဘဲ တပင်တိုင်နန်းပြာသာဒ်၌ထား၍ နန္ဒိဂေါပါကျွန်မနှင့် ၎င်း၏လင်အန္ဓကဝေဏ္ဍကို အလုပ်အကျွေးအစောင့်အရှောက်ထားကြကုန်၏
မိတ်ဆွေမင်းသား ချီးမြှောက်ထား ထိုအခါဥတ္တရမဓုရပြည်၌ မဟာသာဂရမင်း မင်းပြု၏၊ ထိုမင်းအားလည်းသာဂရ, ဥပသာဂရဟု သားနှစ်ယောက်တို့သည် ရှိကုန်၏၊ ခမည်းတော် နတ်ရွာလားသောအခါ သာဂရမင်းသားသည် မင်းဖြစ်လေ၏၊ ဥပသာဂရမင်းသားကား အိမ်ရှေ့မင်းဖြစ်လေ၏၊ ထိုဥပသာဂရမင်းသားကား ဥပကံသမင်းသားနှင့် တဦးတည်းသောဆရာထံ အတတ်ပညာ သင်ဘက် အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သတတ်
တနေ့သ၌ ဥပသာဂရမင်းသားသည် နောင်တော်သာဂရ မင်းကြီး၏ နန်းတွင်း၌ ပြစ်မှားမိသဖြင့် နောင်တော်ကို ကြောက်သောကြောင့်ထွက်ပြေးလာရာ အသိတဉ္စနမြို့ အိမ်ရှေ့မင်း ဥပကံသထံရောက်လေ၏၊ အိမ်ရှေ့မင်းလည်း ဥပ သာဂရမင်းသားကို နောင်တော်ကံသမင်းကြီးအား ပြလေ၏၊ ကံသမင်းကြီးလည်း ဥပသာဂရအား ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ကိုပေး၍ မြှောက်စားလေ၏
နှမတော်မြင်လျက် ချင်းချင်းစုံမက် ထိုဥပသာဂရမင်းသားသည် ဥပကံသမင်းသားနှင့်အတူ ကံသမင်းကြီးထံ အခစားသွားသောအခါ တပင်တိုင်နန်း ပြာသာဒ်ကိုမြင်၍မေးရာ နှမတော် ဒေဝဂဗ္ဘာမင်းသမီး၏စံရာ နန်းပြာသာဒ်ဖြစ်ကြောင်း သိရလျှင် မင်းသမီး၌ တပ်စွန်းသောစိတ်ရှိလေ၏၊ ဒေဝဂဗ္ဘာမင်းသမီးလည်း တနေ့သ၌ မောင်တော် ဥပကံသမင်းသားနှင့် အတူသွားသော ဥပသာဂရမင်းသားကိုမြင်၍ မေးမြန်းရာ မဟာသာဂရမင်းကြီး၏သားတော် ဥပသာဂရမင်းသားဖြစ်ကြောင်း သိရလျှင် မင်းသား၌ တပ်စွန်းသောစိတ်ရှိလေ၏
ကျူးလွန်ပျော်မိ ကိုယ်ဝန်ရှိ တနေ့သ၌ ဥပသာဂရ မင်းသားသည် နန္ဒိဂေါပါ အထိန်းတော်ကြီးထံသွား၍ တံစိုးလက်ဆောင်ပေးပြီးလျှင်– “နှမ ဒေဝဂဗ္ဘာမင်းသမီးထံ ပို့နိုင်ပါမည်လော” ဟု မေး၏၊ “အရှင့်သား ဝန်မလေး၊ လျှောက်ထားပါဦးမည်”ဟု ဆို၍ ဒေဝဂမ္ဘာမင်းသမီးအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏၊ ဒေဝဂမ္ဘာမင်းသမီးလည်း ပင်ကိုကပင် ဥပသာဂရမင်းသား၌ တပ်စွန်းသောစိတ်ရှိနေရကား ကောင်းပြီဟု ဝန်ခံလေ၏၊ နန္ဒိဂေါပါလည်း မင်းသမီးထံမှ အခွင့်ရလျှင် ဥပသာဂရမင်းသားကို အမှတ်ပေး၍ ညဉ့်အဖို့၌ မည်သူမျှ မသိရအောင် နန်းပြာသာဒ်ထက်သို့ တင်လေ၏၊ မင်းသမီးနှင့် မင်းသားတို့သည် အလိုရှိတိုင်း မွေ့လျော်ပျော်ပါးကြကုန်၏၊ မွေ့လျော်ပျော်ပါးဖန်များလတ်သော် ဒေဝဂဗ္ဘ မင်းသမီး၌ ကိုယ်ဝန်တည်သဖြင့် ထင်ရှား၍လာလေ၏
လက်ထပ်ပေးစာ သမီးဖွါး ထိုအခါ မောင်တော်တို့သည် နန္ဒိဂေါပါကို ခေါ်၍ မေးကြကုန်၏၊ နန္ဒိဂေါပါ လည်းကြောက်ရွံ့သဖြင့် ဘေးမဲ့တောင်း၍ ဟုတ်မှန်သောအတိုင်း အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားလေ၏၊ မောင်တော်တို့လည်း နှမတော်ကို မဖျက်ဆီးနိုင် သဖြင့် သမီးဘွားလျှင်ထားမည်၊ သားဘွားလျှင် ဖျက်ဆီးမည်ဟု ကြံစည်လျှက် ဥပသာဂရမင်းသားနှင့် လက်ထပ်ကြကုန်၏၊ နောက်အခါ ကိုယ်ဝန်ရင့်၍ သမီးကို ဖွားမြင်၏၊ မောင်တော်တို့ကြားလျှင် အလွန်နှစ်သက်ကုန်၍ အဉ္စနဒေဝီဟု အမည်မှည့်ကုန်၏၊ နှမတော်နှင့် ယောက်ဖတော်တို့အားလည်း ဝဍ္ဎမာနမည်သော ရွာကို ကံကျွေး ပေးကုန်၏၊ ဥပသာဂရမင်းသားလည်း ဒေဝဂဗ္ဘာကိုယူ၍ မိမိတို့စားရသော ဝုဍ္ဎမာနရွာ၌ နေလေ၏
လိမ်လည်ပြောကြား သမီးတော်ဖွား နောက်အခါ ဒေဝဂဗ္ဘာမင်းသမီး၌ ကိုယ်ဝန်တည်ပြန်၏၊ နန္ဒိဂေါပါလည်း ထိုနေ့၌ပင် ကိုယ်ဝန်တည်၏၊ ကိုယ်ဝန်ရလတ်သော် တနေ့ထည်းပင် ဒေဝဂဗ္ဘာသည် သား ယောက်ျားမွေးဖွား၍ နန္ဒိဂေါပါသည် သမီးမိန်းမမွေးဖွား၏၊ ဒေဝဂဗ္ဘာလည်း ဖျက်ဆီးမည်ကို ကြောက်သဖြင့် မိမိသားကို လျှို့ဝှက်၍ နန္ဒိဂေါပါအားပေးပြီးလျှင် နန္ဒိဂေါပါသမီးကိုယူ၍ မိမိ၏သမီးပြုလုပ်ကာ မောင်တော်တို့အား သမီးဖွားမြင်ကြောင်း လျှောက်စေ၏၊ မောင်တော်တို့လည်း သမီးတော်ဖွားမြင်လျှင် မွေးကြဟု ခွင့်ပြုကုန်၏
နှမတော်သား တကျိပ်ဖွါး ဤနည်းဖြင့် ဒေဝဂ ဗာမင်းသမီးသည် သားတကျိပ် မွေးဖွား၏၊ နန္ဒိဂေါပါသည် သမီးတကျိပ်မွေးဖွား၏၊ သားနှင့်သမီးကို လဲလှယ်ကြ၍ သားတကျိပ်တို့သည် နန္ဒိဂေါပါထံ၌ ကြီးပြင်းကြကုန်၏၊ သမီးတကျိပ်တို့သည် ဒေဝဂဗ္ဘာ ထံ၌ ကြီးပြင်းကြကုန်၏၊ ထိုအကြောင်းကို မည်သူမျှမသိလေ၊ သားတကျိပ်တို့တွင် ပဌမသားကား ဝါသုဒေဝမည်၏၊ ဒုတိယသားကား ဗလဒေဝမည်၏၊ တတိယသားကား စန္ဒဒေဝမည်၏၊ စတုတ္ထသားကား သူရိယဒေဝမည်၏၊ ပဉ္စမသားကား အဂ္ဂိဒေဝမည်၏၊ ဆဋ္ဌမသားကား ဝရုဏ ဒေဝမည်၏၊ သတ္တမသားကား အဇ္ဇုနမည်၏၊ အဋ္ဌမသားကား ပဇ္ဇုနမည်၏၊ နာမသားကား ဃဋပဏ္ဍိတမည်၏၊ ဒသမသားကား အင်္ကုရမည်၏၊ ထိုညီနောင်တကျိပ်တို့သည် အန္ဓကဝေဏ္ဍ ကျွန်သားညီနောင်တို့ဟူ၍ အလွန်ထင်ရှားကုန်၏
မင်းဘဏ္ဍာလုယက် ဆိုးစွမ်းလျက် ထိုကျွန်သားညီနောင် တကျိပ်တို့သည်အရွယ် သို့ရောက်သောအခါ အားအစွမ်းနှင့်ပြည့်စုံကုန်၏၊ အလွန်ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်ကုန်၏၊ လုယက်ဖျက်ဆီးကုန်၏၊ မင်းအား ဆက်သသော လက်ဆောင်ပဏ္ဏာကိုပင် လုယက်ဖျက်ဆီးကုန်၏၊ ထိုအခါလူတို့သည် နန်းရင်ပြင်၌ ကျွန်သားညီနောင်တို့ တနိုင်ငံလုံး လုယက်ဖျက်ဆီးနေကြပါသည်ဟု ဟစ်အော် ကြွေးကြော်ကုန်၏၊ ကံသမင်းကြီးသည် အန္ဓကဝေဏ္ဍကို ခေါ်စေ၍ “အဘယ်ကြောင့် သားတို့ကို လုယက်ဖျက်ဆီး စေဘိသနည်း”ဟု ခြိမ်းချောက်၏၊ ဤသို့လျှင် လူတို့သည် နှစ်ကြိမ်သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကြွေးကြော်ကြပြန်၏၊ အန္ဓက ဝေဏ္ဍကိုခေါ်စေ၍ ခြိမ်းချောက်ပြန်၏၊ ထိုအခါ အန္ဓက ဝေဏ္ဍသည်သေဘေးမှကြောက်သဖြင့် အလုံးစုံအကြောင်းမှန်ကို လျှောက်ထားလေ၏
မင်းဥပါယ်ဆင် ဖမ်းရန်ပြင် မင်းကြီးလည်း အလွန် ကြောက်သဖြင့် အဘယ်အကြောင်းဖြင့် မင်းသားတို့ကို ဖမ်းကြမည်နည်း ဟု အမတ်တို့ကို မေးတော်မူ၏၊ အမတ်တို့လည်း မင်းသားတို့ကား လက်ဝှေ့သတ်ခြင်း, လက်ပမ်းလုံးခြင်းကို ပြုလေ့ရှိကုန်၏၊ လက်ဝှေ့ပွဲ, လက်ပမ်းပွဲပြုလုပ်၍ မင်းသားညီနောင် လာသောအခါ ဖမ်းမည်ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏၊ မင်းကြီးလည်း သဘောကျသဖြင့် စာရုရလက်ပမ်းသည်နှင့် မုဋ္ဌိကလက်ပမ်းသည်တို့ကို စေလွှတ်၍ ဤနေ့မှ ခုနစ်ရက်မြောက်သော နေ့၌ လက်ဝှေ့သတ်ပွဲ, လက်ပမ်းလုံးပွဲကြီး ပြုလုပ်မည် ဟု စည်လည်စေ၏၊ မင်းရင်ပြင်၌ မဏ္ဍပ်ကြီးဆောက်လုပ်ကာ တန်ဆာဆင်၍ သူကောင်ချရာတွင်းကိုလည်း စီရင်၏
မင်းသားလာလတ် လက်ဝှေ့သတ် ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့၌ ပွဲသဘင်ကြီးခံ လတ်သော် ကံသမင်းကြီးနှင့် အိမ်ရှေ့မင်းတို့ ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်၏၊ လူတို့လည်း ညောင်စောင်း အဆင့်ဆင့်ဖြင့် ကြည့်ရှုကြကုန်၏၊ ထိုအခါ စာရုရလက်ပမ်းသည် မုဋ္ဌိကလက်ပမ်းသည်တို့သည် တန်ဆာဆင်၍ ပွဲအလယ်တွင် ကြွေးကြော်ကြုံးဝါး ကာ လက်ပမ်းပေါက် တဖြောင်ဖြောင်ခတ်လျက် သွားကုန်၏၊ မင်းသားညီနောင်တို့လည်း အဝတ်ပန်းနံ့သာတို့ကို လုယက်လိမ်းကျံဝတ်ဆင်ကာ ကြွေးကြော် ကြုံးဝါးလျက် လက်ပမ်းပေါက် တဖြောင်ဖြောင်ခတ်ပြီးလျှင် ပွဲသဘင် တွင်းသို့ ဝင်လာကြကုန်၏
လက်ဝှေ့လူစွမ်း မင်းသားဖမ်း ထိုခဏ၌စာရုရသည် လက်ပမ်းပေါက် ခတ်ကာ ပွဲသဘင်အလယ်၌ လှည့်ပတ်လျက်နေ၏၊ ဗလဒေဝ မင်းသားသည် ဤလက်ပမ်းသည်ကို လက်ဖြင့်မထိစေအံ့ဟု ဆင်တင်းကုပ်မှ ကြီးစွာသော ဆင်ချည်သောကြိုးကိုယူခဲ့၍ ကြုံးဝါးလျက် ကြိုးကိုပစ်၍ စာရုရ၏ဝမ်း၌ ရစ်ပတ်ကာ လွန်နှစ်စကို တပေါင်းတည်းကျစ်ပြီးလျှင် အထက်သို့မြှောက်၍ ခေါင်းထက်၌ ချာချာလည် အောင် ရွှေ့ရမ်းကာ မြေ၌ ရိုက်ခတ်ပြီးလျှင် ပွဲပြင် သူကောင်ချရာတွင်း၌ ပစ်ချလိုက်၏
မင်းလက်ဝှေ့သမား သတ်ပြန်ငြား စာရုရလက်ပမ်းသည် သေလတ်သော်  ကံသမင်းကြီးသည် မုဋ္ဌိက လက်ပမ်းသည်ကို စေလွှတ်ပြန်၏၊ မုဋ္ဌိကလက် ပမ်းသည်လည်း လက်ပမ်းပေါက်ခတ်ကာ ပွဲသဘင် အလယ်၌ လှည့်လည်လျက်နေ၏၊ ဗလဒေဝလည်း မုဋ္ဌိက လက်ပမ်းသည်ကို ပုတ်ခတ်၍ အရိုးအသားတို့ကို ကြေစေပြီးလျှင်– “အမောင်... လက်ပမ်းသည်လော”ဟု မေး၏၊ “ငါလက်ပမ်းသည် ပေတကား”ဟု ပြောဆိုစဉ်ပင် “ငါသည် သင်လက်ပမ်းသည် ဟုတ်သည်ကို၎င်း, မဟုတ်သည်ကို၎င်းငါမသိ” ဟု ပြက်ရယ်ပြုကာ လက်၌ကိုင်၍ မြေ၌ ရိုက်ခတ်ကာ သေစေပြီးလျှင် ပွဲပြင်သူကောင်ချရာတွင်း၌ ပစ်ချလိုက်ပြန်၏၊ မုဋ္ဌိကလည်း သေခါနီးတွင် ဗလဒေဝကို စားရလို၏ဟု ဆုတောင်းကာ ဘီလူးဖြစ်၍ ကာလမတို့ကတောအုပ်၌နေ၏
ဦးရီးသတ်လျက် ထီးနန်းတက် ထိုအခါ ကံသမင်းကြီးသည် ကျွန်သား ညီနောင်တို့ကို ဖမ်းကြကုန်ဟု ပြောဆိုကာ ထလေ၏၊ ဝါသုဒေဝ မင်းသားသည် စက်လက်နက်ကိုပစ်၏၊ ဦးရီးတော် မင်းညီနောင်နှစ်ပါးတို့ ခေါင်းထက်၌ကျ၍ နတ်ရွာလားကုန်၏၊ ထိုအခါ လူအပေါင်းတို့သည် အလွန်ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ကြသဖြင့် မင်းသားညီနောင် တကျိပ်တို့၏ ခြေရင်း၌ဝပ်ကုန်လျက် ကျွန်ုပ်တို့ကိုးကွယ်ရာဖြစ်ပါကုန်ဟု လျှောက်ထားကုန်၏၊ မင်းညီနောင် တကျိပ်တို့သည် အသိတဉ္စနမြို့၌ မင်းပြုကြကုန်၏၊ မယ်တော် ခမည်းတော်တို့ကိုလည်း ထိုမြို့မှာပင် ထားကြကုန်၏
မြို့ကိုသိမ်းရန် ကောင်းကင်ပျံ မင်းညီနောင်တို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ် တကျွန်းလုံးမင်းအဖြစ်ကို ယူမည်ဟု မြို့မှထွက်၍ အစဉ်သဖြင့် ကာလယောနကမင်း ကိုဖမ်း၍ အယုဇ္ဈပြည်ကိုယူပြီးလျှင် ဒွါရာဝတီမြို့သို့ သွားကြကုန်၏၊ ထိုမြို့ကား မျက်နှတဘက်၌သမုဒ္ဒရာ၊ မျက်နှာ တဘက်၌ တောင်ရှိ၏၊ ဘီလူးတို့သိမ်းဆည်းသော မြို့ဖြစ် သတတ်၊ မြို့ကိုစောင့်ရှောက်သော ဘီလူးသည် ရန်သူကို မြင်လျှင် မြည်းအသွင်ဖြင့် မြည်၏၊ ထိုအခါ မြို့သည် ပျံတက်ကာ သမုဒ္ဒရာအလယ် ကျွန်းငယ် တခု၌ တည်၏၊ ရန်သူတို့သွားလတ်သော် တဖန်မိမိနေရာသို့ ပြန်၍ တည်မြဲ တိုင်းတည်၏
ဆရာ လျှောက်ထား နည်းပြောကြား ထိုမင်းညီနောင်တို့သည် ဒွါရာဝတီ ရောက်လတ်သော် ဘီလူးသည် မြည်းအသွင်ဖြင့် မြည်၏
မြို့သည်ပျံတက် သမုဒ္ဒရာအလယ် ကျွန်းငယ်တခု၌တည်၏၊ မြို့ကို မမြင်၍ ပြန်ကုန်လတ်သော် တဖန်မြို့လည်း တည်မြဲတိုင်းတည်ပြန်၏၊ နောက်တကြိမ် လာသောအခါလည်း ရှေးနည်းတူပင် ဖြစ်ပြန်၏၊ မင်းသားတို့သည် သိမ်းယူခြင်းငှါ မတတ်နိုင်သဖြင့် ကဏှဒီပါယနရသေ့ထံသွားကာ ထိုအကြောင်း ကိုလျှောက်ထားကုန်၏၊ ရသေ့သည် “မင်းသားတို့ ... ကျုံးအပြင်၌ မြည်းတကောင်ရှိ၏၊ ထိုမြည်းသည် ရန်သူကို မြင်လျှင် မြည်၏
ထိုခဏ၌ မြို့သည် ကောင်းကင်သို့ တက်၍သွား၏၊ သင်တို့သည် မြည်း၏ခြေတို့ကိုကိုင်ကြကုန် သိမ်းယူနိုင်လိမ့်မည်”ဟု ပြောဆိုလေ၏
မြို့စောင့်တောင်းပန် အောင်မြင်ရန် ထို့နောက် မင်းညီနောင်တို့သည်မြည်း ထံသို့သွား၍ ခြေတို့ကိုကိုင်ကာ ဝပ်၍ “အရှင်အကျွန်ုပ်တို့မြို့ကို သိမ်းယူသောအခါ မမြည်ပါလင့်”ဟု တောင်းပန်၏၊ “မင်းသား တို့... ငါမမြည်ဘဲမနေနိုင်၊ ရှေးဦးစွာလေးယောက်သော သူတို့သည် သံချောင်းကြီးလေးခုတို့ကိုယူ၍ သံကွင်းတပ်ပြီးလျှင် မြို့တံခါးလေးမျက်နှာတို့၌ ကြီးစွာသော သံတံတင်းတို့ကို စိုက်ထားကြကုန်၊ မြို့ပျံမည်ပြုသောအခါ သံချောင်းရှိ သံကွင်းတို့ကို သံတံတင်း၌ စွပ်ထားကြကုန်၊ မပျံနိုင်လတ္တံ့” ဟု ပြောလေ၏၊ မင်းသားတို့လည်း မြည်းပြောတိုင်း အသင့်စီမံ၍ထားကြကုန်၏၊ ထိုခဏ၌ မြည်းသည် မြည်၏၊ မြို့သည်ပျံတက်ရန်ကြိုးစား၏၊ တံခါးလေးမျက်နှာရှိ မင်း သားလေးယောက်တို့သည် သံချောင်းတို့ကို ကိုင်ကာ ထိုသံချောင်းရှိ သံကွင်းတို့ကို စိုက်ထားသော သံတံတင်း၌ စွပ်ကြကုန်၏၊ မြို့သည် မပျံတက်နိုင်လေ၊ ထိုအခါမင်းသားတို့သည် မင်းကိုသတ်၍ မြို့ကိုသိမ်းယူကြကုန်၏
ခွဲဝေ ယူရ မင်းလုပ်ကြ ဤသို့လျှင် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဝယ် ခြောက်သောင်း သုံးထောင်သောမင်းတို့ကို ဖမ်း၍ခြောက်သောင်းသုံးထောင်သော မင်းတို့ကို သိမ်းယူပြီးလျှင် ဧကရာဇ်မင်းပြုလျက် ဒွါရာဝတီမြို့မှာပင် နေကြကုန်၏
ဇမ္ဗူဒိပ်တကျွန်းလုံး ရရှိသောအခါ မင်းသားတို့သည် ဆယ်စုပြု၍ ဝေကုန်၏၊ နှမတော် အဉ္စနဒေဝီအတွက် သတိ မရဘဲကျန်ရစ်ခဲ့၏၊ ထို့နောင် ဆယ့်တစုပြု၍ ဝေကြမည်ရှိရာ အင်္ကုရမင်းသားသည် အကျွန်ုပ်၏အစုကို နှမတော်အား ပေးပါ၊ ကုန်သွယ်၍အသက်မွေးပါမည်၊ ကင်းခွန်ကိုလွှတ် ပါဟုတောင်းပန်၏၊ နောင်တော်တို့လည်း ကောင်းပြီဆို၍ အင်္ကုရမင်းသား၏အစုကို နှမတော်အားပေး၍ နှမတော် အဉ္စနဒေဝီနှင့် မောင်တော်ကိုးယောက်တို့သည် ဒွါရာဝတီ မြို့၌ နေကြကုန်၏
သားသေပူဆွေးမှု ပရိယာယ်ပြု အင်္ကုရမင်းသားသည် ကုန်သွယ်၍ သက်မွေး၏၊ နောက်အဖို့၌ သားသမီး တို့ကိုပွားကုန်၏၊ ကြာမြင့်သော် မယ်တော်ခမည်းတော်သို့လည်း သေလွန်ကုန်၏၊ ထိုအခါ လူတို့အသက်တန်းကား နှစ်ပေါင်းတသောင်းရှည်သတတ်
ထိုအခါ ဝါသုဒေဝမင်းကြီးအား သားတော်တယောက် သေလွန်လေ၏၊ မင်းကြီးသည် သောက အလွန်နှိပ်စက်လျက် ညောင်စောင်းပေါင်၌ ဘက်ကာ အိပ်၍သာနေတော့၏၊ ညီတော်ဃဋပဏ္ဍိတသည် နောင်တော်၏ သောကကို ငါမှတပါး ဖျောက်နိုင်သူမရှိ ပရိယာယ်ဖြင့် ဖျောက်အံ့ဟု ကြံစည်ကာ သူရူးအသွင်ကို ယူလျက် ငါ့အား ယုန်ပေးပါ၊ ယုန်ပေးပါဟု ဆိုမြည်တမ်းကာ ကောင်းကင်သို့မော်ကြည့်လျက် တမြို့လုံးလှည့်လည်၏
ညီတော်ဖြစ်အင် မင်းလျှောက်တင် ထိုအခါ ဃရပဏ္ဍိတမင်းသား ရူးပြီဟု တမြို့လုံချောက်ချားလေ၏၊ ထိုခဏ၌ ရောဟိဏေယျ အမတ်သည် ဝါသုဒေဝမင်းကြီးထံသွား၍-“အရှင်မင်းကြီး ထတော်မူပါ၊ အဘယ်ကြောင့်အိပ်ဘိသနည်း၊ အရှင်မင်းကြီးအား အိပ်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ အရှင်မင်းကြီး၏ ညီတော်ရင်းဖြစ်သော ဃဋပဏ္ဍိတကား နှလုံးသည်းပွတ်နှင့်တူ၏၊ လကျာ်မျက်စိနှင့်တူ၏၊ ထိုညီတော်သည် နှလုံးကို လေခတ်သဖြင့် ရူးသွပ်ကာ ယုန်ပေးပါ၊ ယုန်ပေးပါဟု မြည်တမ်းဘိ၏” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
ညီတော်ဖြစ်ရေး မင်းကြီးမေး မင်းကြီးလည်း လျှင်မြန်စွာထ၍ ဃဋပဏ္ဍိတထံသွားပြီးလျှင် လက်နှစ်ဘက်တို့ကို ကိုင်လျက်–“အို-ညီထွေးဃပဏ္ဍိတ... အဘယ့်ကြောင့် သူရူးကဲ့သို့ဖြစ်ရသနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤဒွါရာဝတီ တမြို့လုံးကို လှည့်လည်လျက် ယုန်ပေးပါ၊ ယုန် ပေးပါဟု မြည်တမ်းဘိသနည်း၊ အဘယ်သူသည် သင့်ယုန်ကို ခိုးယူထားသနည်း”—ဟု မေးမြန်းလေ၏၊ ဃဋပဏ္ဍိတသည် ဝါသုဒေဝမင်းကြီးမေးသော်လည်း မပြောသေးဘဲ အဖန်ဖန် ယုန်ပေး ပါ၊ ယုန်ပေးပါ ဟု မြည်တမ်းမြဲသာ မြည်တမ်းလျက် နေ၏၊ ထိုအခါမင်းကြီးသည်−“အို-ညီထွေးဃရပဏ္ဍိတ... သင့်အား ရွှေဖြင့် ပြီးသောယုန်, ငွေဖြင့်ပြီးသောယုန်, ပတ္တမြားဖြင့်ပြီးသောယုန်, ကြေးနီဖြင့် ပြီးသောယုန်, ခရုသင်း ကျောက်သလင်း, သန္တာဖြင့် ကြီးသောယုန်တို့ကို ပြုလုပ်စေမည်၊ ထိုမှတပါး တော၌ကျက်စားသော ယုန်ငယ်တို့ကိုလည်း သင့်အားဆောင်ယူ၍ပေးမည်၊ သင်သည် ဘယ်သို့သောယုန်ကို အလိုရှိသနည်း”—ဟု မေးမြန်းပြန်၏
ညီငယ်လျှောက်တင် မင်းဆင်ခြင် ညီတော်သည် နောင်တော်၏မေးသော စကားကို ကြားလျှင်-“အို-နောင်တော်မင်းမြတ်... အကျွန်ုပ်သည် မြေကြီး၌မှီ၍နေကုန်သော ယုန်တို့ကို အလိုမရှိပါ၊ လ၌ထင်သောယုန်ကို အလိုရှိပါ၏
ထိုယုန်ကို ချဆောင်၍ ပေးပါ”-ဟု ပြောဆိုလျှောက်ထားလေ၏၊ ထိုစကားကိုကြားလျှင် နောင်တော်မင်းကြီးသည် ညီတော်ကား မုချရူးချေပြီဟု နှလုံးမသာသည်ဖြစ်၍–“အို-ညီထွေးဃဋပဏ္ဍိတ...သင်ကား လ၌ထင်သော မတောင့်တ ကောင်းသော ယုန်ကို တောင့်တဘိ၏၊ သင်ကား ကောင်းမြတ်သော အသက်ကိုမူလည်း စွန့်ရလိမ့်မည်၊ ထိုယုန်ကိုရနိုင် မည်မဟုတ်”—ဟု ပြောဆိုလေ၏
မတောင့်တအပ်မှု လျှောက်ထားပြု ထိုအခါဃဋပဏ္ဍိတသည် နောင်တော် စကားကို ကြားလျှင် မတုန် မလှုပ် ရပ်လျက်–“အို-နောင်တော်မင်းမြတ်... ဤသို့လ၌ထင် သောယုန်ကို မရနိုင်ဟုသိ၍ သူတပါးကို အကယ်၍ ဆုံးမသည်ဖြစ်အံ့၊ ထိုသို့သိပါလျက် ရှေးလေး လလောက်က သေလွန်ပြီးဖြစ်သောသားကို ယခု ထက်တိုင်အောင် အဘယ်ကြောင့် စိုးရိမ်ဘိသနည်း”-ဟု မေးမြန်းလျှောက်ထားပြီးလျှင် ခရီးလမ်းမ၌ ရပ်လျက်ပင်–“အို-နောင်တော် မင်းမြတ်...ဖြစ်ပြီးသော သားသည် တဖန်မသေပါစေလင့်ဟု လူ, နတ်, ဗြဟ္မာတို့သည် တောင့်တ၍မရအပ်ကုန်၊ ထို့ကြောင့် တောင့်တ၍ မရအပ်သောသဘောကို တောင့်တနေသဖြင့် အဘယ်မှာရနိုင်အံ့နည်း”
ညီတော်လျှောက်တင် သောကစင် “အို-နောင်တော်မင်းမြတ်... သင်ကား တမလွန်ဘဝသို့ သွားပြီးသော သူကို အဘယ်ကြောင့် စိုးရိမ်ဘိသနည်း၊မန္တရား, ဗေဒင်, မြစ်ပေါင်းဆေး, အထူးထူးသော ဆေး, ဥစ္စာပေးခြင်းတို့ဖြင့် တဖန် ဆောင်ခြင်းငှါ မတတ်ကောင်းပါ”-ဟု ကျိုးကြောင်းပြကာ တရားဟောလေ၏
ထိုအခါ နောင်တော် ဝါသုဒေဝမင်းကြီးသည် ညီတော် စကားကို ကြားလျှင် သတိရ၍ ငါ့အား စိုးရိမ်သောကကို ဖျောက်ခြင်းငှါ ညီတော်သည် ဤသို့သောပရိယာယ်ကို ပြု ပေ၏ဟု ချီးကျူးလေ၏၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မပြု သောက ငြိမ်းလေ၏
ရသေ့ စုံစမ်းရန် ကိုယ်ဝန်ဟန် ထို့နောင် မင်းနောင် တကျိပ်တို့၏ သားတော်မင်းသားတို့သည် “အမောင်တို့... ကဏှဒီပါယန ရသေ့ကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခု အဘိညာဉ်ကို ရသည်ဟု ပြောစမှတ်ပြုကြ၏၊ ငါတို့ သိရအောင် စုံစမ်းမည်ဟု တိုင်ပင်ညီညွတ်ကာ မင်းသားငယ်တယောက်ကို တန်ဆာဆင်၍ ကိုယ်ဝန်ဆောင်မိန်းမ အဟန်ဆောင်စေလျက် ရသေ့ကြီးထံ ခေါ်ဆောင်ပြီးလျှင်– “အရှင်ဘုရား...ဤသူငယ်မသည် အဘယ်ကိုဖွားမြင်လတံ့နည်း”ဟု လျှောက်ထားကုန်၏
ရသေ့ပြောကြားက သတ်ပုတ်ကြ ထိုအခါ ရသေ့ကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလတ်သော် မင်း နောင်တကျိပ်တို့ ပျက်စီးချိန် ရောက်သည်၏အဖြစ်ကို၎င်း, ယနေ့ပင် မိမိသေရမည့်အဖြစ်ကို၎င်းသိ၍ “မင်းသားတို့... ဤသားဖွားမြင်ခြင်းအကြောင်းနှင့် အဘယ်အကျိုးရှိမည်နည်း”ဟု ပြော၏၊ “အရှင်ဘုရား... အမိန့်ရှိတော်မူပါ”ဟုမေးပြန်၏၊ “မင်းသားတို့ ... ဤနေ့မှစ၍ ခုနစ်ရက်မြောက်နေ့၌ ရှားသားတို့ကို ဘွား မြင်လတံ့၊ ထိုရှားသားတုံးဖြင့် ဝါသုဒေဝမင်းမျိုးပျက်စီးလတံ့၊ စင်စစ်သော်ကား သင်တို့သည် ဖွားမြင်သော ရှားသားတုံးကိုယူ၍ မီးဖုတ်ပြီးလျှင် ပြာကို မြစ်၌ချကြလော့”ဟု မိန့်တော်မူ၏၊ ထိုအခါ မင်းသားတို့သည် “ဟယ်-စဉ်းလဲသောရသေ့ပျက်...ယောက်ျားသည် သားဘွားသောမည်သည် မရှိခဲ့တကား”ဟု ပြောဆိုကာ ကြိုးဖြင့် ထန်းဖူးစီး စီး၍ ညှဉ်းဆဲသတ်ပုတ်ကြကုန်၏၊ ရသေ့ကြီးလည်း ထိုအရပ်မှာပင် သေလွန်လေ၏
ရသေ့ဟောသမျှ ပျက်စီးရ မင်းကြီးလည်း မင်းသား ငယ်တို့ကို ခေါ်စေ၍ မေးတော်မူရာ အကြောင်းစုံလျှောက်ထားကြလျှင် အလွန် ကြောက်လန့်တော်မူ၏၊ သူငယ်ကိုလည်း အစောင့်အရှောက် ပေးတော်မူ၏၊ ခုနစ်ရက်မျောက်နေ့၌ ရှားသားတုံးကို ဖွားမြင်လေ၏၊ ယူပြီးလျှင်မီးဖုတ်၍ ပြာကိုမြစ်၌ မျောကြကုန်၏၊ ထိုပြာသည် မြစ်ကမ်းပါးတဘက်၌ တင်လေ၏၊ ထို့နောက် ပြိန်းမြက်တို့သည် ပေါက်ကုန်၏
တနေ့သ၌ မင်းသားတို့သည် မြစ်ဝ၌ မဏ္ဍပ်ဆောက် လုပ်ပြီးလျှင် အကြီးအကျယ် ရေပွဲသဘင် ကစားကုန်၏၊ စားကြသောက်ကြစဉ် ခြေလက်ထိပါးသဖြင့် နှစ်စုကွဲကာ ကြီးစွာသော ခိုက်ရန်ကို ပြုကုန်၏၊ ရိုက်နှက်ရန်လက်နက် မရသဖြင့် ပြိန်းရွက်တို့ကို ကိုင်ကုန်၏၊ ကိုင်တိုင်းကိုင်တိုင်းသော ပြိန်းရွက်တို့သည် ရှားသား ကျည်ပွေ့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုရှားသားကျည်ပွေ့ဖြင့် အချင်းချင်းသတ်ပုတ်ကာ ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏
လက်ဟန်ကြွား ညီကိုစား ထိုအခါ ဝါသုဒေဝမင်းကြီး၊ ဗလဒေဝ မင်းကြီး၊ နှမတော်အဉ္ဇနဒေဝီ၊ ပုရောဟိတ်ပုဏ္ဏား ဤလေးယောက်တို့သည် ရထားစီး၍ ပြေးကြကုန်၏၊ ကာလမိတ္တိကတောအုပ်သို့ ရောက်လျှင် ရန်သူဖြစ်ဘူးသော ဘီလူးကြီးသည် ဗလဒေဝမင်းကြီး လာသည်ကို မြင်လျှင် တောအုပ်၌ ရွာဖန်ဆင်း၍ လက်ပမ်းသည် အသွင်ဖြင့် ဘယ်သူလက်ဝှေ့သတ်လိုသနည်း၊ လက်ပမ်းလုံးလိုသနည်း ဟုကြုံးဝါးကြွေးကြော်လျက် လက်ပမ်းပေါက်ခတ်ကာ လှည့်လည်၏၊ ဗလဒေဝ မင်းကြီးသည် နောင်တော်အား လက်ဝှေ့သတ်လိုသည် ဟု ပြောဆိုလေ၏၊ ဝါသုဒေဝမင်းကြီး တားမြစ်စဉ်လျှင် ရထားမှ ဆင်း၍ ဘီလူးထံသွားကာ ဟစ်အော်ကြုံးဝါးလျက် လက်ပမ်းပေါက်ခတ်၏၊ ဘီလူးသည် ဆန့်သောလက်ဖြင့်သာ ကိုင်၍ ကြာစွယ်ကြာရင်းကို စားသည့်အလား စားလေ၏
မုဆိုးလှံချက် မင်းသက်ထွက် ဝါသုဒေဝမင်းကြီးလည်း ဗလဒေဝမင်း ကြီး သေလွန်သည်ကိုသိလျှင် နှမတော် အဉ္ဇနဒေဝီနှင့် ပုရောဟိတ်တို့ကို ယူ၍ ညဉ့်သုံးယာမ် ပတ်လုံး သွားရာ နံနက်မိုးသောက်သောအခါ တခုသော ရွာစွန်အရပ်သို့ ရောက်လျှင်ထမင်း ချက်၍ယူခဲ့ဟု မှာထား၍ နှမတော်နှင့် ပုဏ္ဏားကိုလွှတ်လိုက်၏၊ မိမိမူကား ခြုံတခုထဲတွင် အိပ်လေ၏၊ ထိုအခါ ဇရာမည်သော မူဆိုးတယောက်သည် ခြုံလှုပ်သည်ကို မြင်လျှင် ဝက်ဖြစ်လိမ့်မည်ထင်၍ လှံဖြင့် ထိုးလိုက်၏၊ ဝါသုဒေဝမင်းကြီး၏၊ ခြေ၌လှံစူးလေ၏၊ မင်းကြီးသည် သတိထား၍ ထပြီးလျှင် ဦးရီး မကြောက်လင့်၊ လာပါဟုခေါ်၏
ဒွါရာဝတီမြို့ကြီး လွန်ပျက်စီး မုဆိုး လာလတ်သော် အမည်ကိုမေး၍ ဇရာမည်ကြောင်း လျှောက်ထားလျှင် ဇရာမည်သောသူ ထိုး၍ သေလိမ့်မည် ပညာရှိတို့ ပြောဘူးသတတ်၊ မချွတ်လျှင် ယနေ့ငါသေရတော့မည်၊ လှံကိုနုတ်၍ ကြပ်စည်းပါဟု ခိုင်းလေ၏၊ မူဆိုးလည်း ကြပ်စည်းပြီးလျှင် သွားလေ၏၊ ဝါသုဒေဝမင်းကြီး သည် ဝေဒနာပြင်းထန်လှသဖြင့် နှမတော်တို့ ဆောင်ယူခဲ့သော ထမင်းကိုပင် မစားနိုင်တော့ချေ
သေခါနီးလတ်သော် နှမနှင့်ပုဏ္ဏားတို့ကို ခေါ်၍ သင်တို့သည် နူးညံ့သိမ်မွေ့ကုန်၏၊ တစုံတခုသောအမှုကို ပြုလုပ်၍ အသက်မွေးနိုင်ကြမည် မဟုတ် ဟု ပြောဆိုဆုံးမပြီးလျှင် မန္တန်တခုသင်ပေး၍ လွှတ်လိုက်၏၊ မင်းကြီးသည် ထိုခြုံထဲမှာပင် နတ်ရွာစံလေ၏၊ ဤသို့လျှင် အဉ္စနဒေဝီ ကိုထား၍ မင်းညီတော်တကျိပ် သားမြေးတို့နှင့် ဒွါရာဝတီ ပြည်သူပြည်သားတို့သည် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်၍ သစ္စာကိုပြသည်၏အဆုံး၌ သားသေသော သူကြွယ်သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သောဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေဆက်စပ်တော်မူလျက်–ရဟန်းတို့...*ထိုအခါ ရောဟိဏေယျသည်-ယခုအခါ အာနန္ဒာ
*ဝါသုဒေဝမင်းကြီးသည်-သာရိပုတ္တရာ
*ကြွင်းသောပရိသတ်သည်-ဘုရားပရိသတ်
*ဃဋပဏ္ဍိတသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ–ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) တောင့်တမရ၊ သဘာဝ၊ တောင့်တမပြုရာ၊( ၂) တေဘူမက၊ သင်္ခါရ၊ မုချပျက်စီးရာ
(၃) သေသူရည်ပြု၊ ကုသိုလ်စု၊ ပေးမှုဘို့ဘာဂါ
ဃဋပဏ္ဍိတဇာတ်ပြီး၏
***ဒသကနိပါတ်စကားပြေပြီး၏
***ဆဋ္ဌမတွဲ ပြီးပြီ
ရင်းဘိုင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinbaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ရင်းဘိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယန်းမွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်အွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၀ ဦး၊ မ ၁၇၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ဟိုကျင်း ဖြစ်သည်
လက်ခုပ်ရွာ၊ လက်ခုပ်
မောင်စိုးထိုက် (သုံးဆယ်) သည် မြန်မာ အမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အမည်ရင်း ဦးစိုးရှိန် ဖြစ်ပြီး ပဲခူးတိုင်း၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သုံးဆယ်မြို့၊ တောင်ပန်းဆွဲရွာတွင် အဖဦးထွန်း၊ အမိဒေါ်အုန်းရီတို့မှ ၁၃၁၂ခု၊ နယုန်လဆန်း ၁ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်ပြီး မွေးချင်း (၅) ယောက်အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
သုံးဆယ်မြို့၊ ကြပ်ချောင်းရွာ အ.လ.က နှင့် အ.ထ.က (၄) မရမ်းကုန်းတို့တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း (ခ) အောင်မြင်သည်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၇၃ မှ ၁၉၇၈ အထိ မိုးလေဝသဌာန နှင့် အထည်အလိပ်လုပ်ငန်းတို့တွင် နိုင်ငံတာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ပါတီကောင်စီ တာဝန်များသို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်
တတိယအကြိမ် နှင့် စတုတ္ထအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် နှင့် ပြည်သူ့ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ကောင်စီဝင် (လုံခြုံ  စီမံ နှင့် တရားရေးအဖွဲ့ဝင်)၊ စာပေလုပ်သားအဖွဲ့၊ ဂီတကောင်စီတို့တွင် အလုပ်အမှုဆောင်၊ ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းမြို့နယ် MWJA အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ MWJA (ဗဟို) ပထမအကြိမ် နှင့် ဒုတိယအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း (၈) နှစ် ဗဟိုဦးစီး ကော်မတီဝင်၊ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေး နှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးအသင်း၊ NGO အသင်းအလုပ်အမှုဆောင် (စီမံရေးရာတာဝန်ခံ)၊  MWJA အဖွဲ့တတိယအကြိမ်စာပေ ညီလာခံတွင် CEC၊ ဘဏ္ဍာငွေရှာဖွေရေးလုပ်ငန်းကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး)၊ အခြေခံစည်းမျဉ်းများပြင်ဆင်ရေး အတွင်းရေးမှူး၊ စတုတ္ထအကြိမ်စာပေညီလာခံတွင် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ အခြေခံစည်းမျဉ်းတွင် အလွှာသုံးလွှာပါဝင်နိုင်ရန် စည်းမျဉ်းပြင်ဆင်ရေး အတွင်းရေးမှူး၊ ပဉ္စမအကြိမ်စာပေညီလာခံတွင် CEC၊ (ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်း၊ လုံးချင်း)ထုတ်တင် စိစစ်ရေးနှင့် စာပေအဖွဲ့ဝင် စိစစ်ရေး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း (YMBA) တွင် အမှုဆောင်တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ပထမအကြိမ် ညီလာခံမှ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပခုက္ကူစာပေဆုရန်ပုံငွေ ကြီးကြပ်ရေးကော်မတီ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အသင်းစည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်
ဘုရား၊ ကျောင်း၊ ကန်၊ သိမ်၊ ဇရပ်အလှူများနှင့် ရဟန်း (၂၃)ပါး၊ ရှင် (၂၄၅)ပါး၊ သီလရှင် (၇၈) ပါးတို့အားတစ်ဦးတည်း ဒကာခံ၍ သာသနာ့ဘောင်သို့ သွတ်သွင်းပေးခြင်း၊ (၄ - ၁၁ - ၂၀၁၄) နေ့တွင် သွေး (၁၂၉) ကြိမ်မြောက် လှူဒါန်းခြင်း၊ နွမ်းပါးသောနာရေးများအား ပံ့ပိုးသင်္ဂြိုဟ်ခြင်းတို့အား ဒါနပြုနေသူ ဖြစ်သည်
ကလေးပန်းချီဆု၊ ပညာသင်ဆု၊ စာစီစာကုံးဆု၊ တေဇ  ရှေ့ဆောင်၊ လမ်းစဉ်လူငယ် တေးသီချင်းဆု၊ အတာသင်္ကြန်တေးသံချပ်နှင့် အလုပ်သမားအစည်းအရုံး တေးသံချပ်ဆု၊ ကျောင်းကျန်းမာရေးဆု၊ ကျပန်းစကားပြောနှင့် စကားရည်လုပွဲဆု အပါအဝင် တိုင်း၊ ခရိုင်၊ မြို့နယ်အဆင့် ဆုပေါင်း (၁၂၆) ဆုအပြင် နိုင်ငံတော်အဆင့် အောက်ပါဆုများ ထပ်မံရရှိခဲ့သည်
စာပေဗိမာန်စာမူဆုများအဖြစ် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် စာပဒေသာ ဒုတိယဆု၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကလေးစာပေ ဒုတိယဆု၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လူငယ်စာပေ တတိယဆု၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် လူငယ်စာပေ ဒုတိယဆု၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စာပဒေသာ တတိယဆု၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပြဇာတ်စာပေ ဒုတိယဆု၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြဇာတ်စာပေ တတိယဆု စုစုပေါင်း (၇) ဆု ရရှိခဲ့သည်
ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆုနှင့် စာအုပ်ဆုအဖြစ် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် တတိယဆု၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် စာအုပ်ဆု၊ စုစုပေါင်း (၂) ဆု ရရှိခဲ့သည်
တပ်မတော်နေ့ စာပေပြိုင်ပွဲဆုများအဖြစ် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုရှည် ပထမဆု၊ ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝတ္ထုရှည် ဒုတိယဆုနှင့် ဆောင်းပါးဆု၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတို ဒုတိယဆုနှင့် ဆောင်းပါးဆု၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတို တတိယဆု၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုရှည်ဆု၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုရှည်ဆု၊ စုစုပေါင်း (၈) ဆု ရရှိခဲ့သည်
ယာဉ်စည်းကမ်းလမ်းစည်းကမ်း စာပေပြိုင်ပွဲဆုများအဖြစ် ၂၀၀၂ ခုနှစ် (ရန်ကုန်) ဝတ္ထုတိုဆုနှင့် ဆောင်းပါးဆု၊ ၂၀၀၈ ခုနှစ် (နေပြည်တော်) ဝတ္ထုတိုဆု၊ စုစုပေါင်း (၃) ဆု ရရှိခဲ့သည်
မူးယစ်ဆေးဝါးအန္တရာယ်တားဆီးကာကွယ်ရေးပြိုင်ပွဲဆုများအဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဝတ္ထုတိုဆုနှင့် ဆောင်းပါးဆု၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆောင်းပါး ပထမဆုနှင့် ဝတ္ထုတို ဒုတိယဆု၊၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဆောင်းပါးပထမဆု၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ဆောင်းပါးအထူးဆု၊ စုစုပေါင်း (၆) ဆု ရရှိခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ မူးယစ်ဆေးဝါးဆန့်ကျင်ရေးအသင်း ဂုဏ်ပြုဆုအဖြစ် ၂၀၁၃ ခုနှစ် သန့်စင်သွေး  (၁၂၄) ကြိမ်မြောက် သွေးလှူရှင် ဂုဏ်ပြုဆု ရရှိခဲ့သည်
စာပေစွမ်းဆောင်ရည်ဆုများအဖြစ် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ပထမ၊ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပထမ၊ စုစုပေါင်း (၂) ဆု ရရှိခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသနေ့ အထိမ်းအမှတ်ဆုအဖြစ် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စိန်ရတု မိုး  ဇလ ဆောင်းပါးဆု ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးဘွဲ့တံဆိပ်များအဖြစ် ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် လွတ်လပ်ရေးနေ့တွင်  လူမှုထူးချွန် (တတိယဆင့်) တံဆိပ်၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် လူမှုထူးချွန် (ပထမဆင့်) တံဆိပ်၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သာသနာတော်ဆိုင်ရာ သုဓမ္မမဏိဇောတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော်၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် International Theravada Buddhist Missionary University (Foreign Language) လူမှုရေးထူးချွန်ဆု၊ ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ အကြိမ် (၁၀၀) နှင့်အထက် သွေးလှူရှင် ဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ်များ နှစ်စဉ်ရရှိခဲ့သည်
ပြည်ပခရီးစဉ်များအဖြစ် ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (မွန်ဘိုင်းဒေသ)၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ (ဂယာ  နယူးဒေလီ) နီပေါနိုင်ငံ၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ် (ရွှေလီ - မန်စီ) ဒေသများသို့ သာသနာပြု လေ့လာရေးခရီးနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ (ဟနွိုင်း) မဲခေါင်စာပေဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲများ သွားရောက်ခဲ့သည်
လကင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Lakin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ လကင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လကင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁ ဦး၊ မ ၁၆၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၂ ဦး နေထိုင်သည်
တကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဂဂေါကမ္ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခင်ဗသိန်းတင် သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သော နောက်ဆုံးဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ ပရစ်ရပ်တွင် သတ္တုတွင်းပိုင်ရှင် အဖ ဦးဘအို (ထားဝယ်လူမျိုး)၊ အမိ ဒေါ်စောခင် (ဗမာ လူမျိုး) တို့မှဖွားမြင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၁၂ ဦးရှိပြီး ယင်းတို့မှာ ဦးစိုးညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင်၊ ဦးကြည်စိန်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသက်၊ ဦးဖေညွန့်၊ ဒေါ်သန်းစု၊ ပါမောက္ခဌာနမှူး ဆရာဝန်ကြီးဦးစိုးမြင့်(အိုဂျီ )၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးအောင်၊ ဦးမြင့်အောင်၊ ဦးမြင့်မောင် နှင့် ဒေါက်တာမျိုးမြင့်တို့ ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်၏ မွေးချင်းတို့အနက် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသက်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးအောင်၊ သားဖွားမီးယပ် အထူးကုဆရာဝန်ကြီး ပါမောက္ခ ဒေါက်တာစိုးမြင့်တို့မှာ ထင်ပေါ်ကြားသူများ ဖြစ်ကြသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ (၁၀) တန်းအောင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းနောက် ဂျပန်ခေတ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ ဘီအိုင်အေ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် ဆရာဉာဏ်လှိုင်နှင့်အတူ ပါဝင်ဆောင်ရွက်၍ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ် သရက်မြို့ ခရိုင်ရဲဝန် သုံးလေးလလုပ်ခဲ့ပြီး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်သန်းထွန်းခေါ်သဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ကွမ်းခြံကုန်းရှိ သခင်စိုးထံတွင် နိုင်ငံရေးသင်တန်း တက်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် မြေအောက်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်အား သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့က ထားဝယ်သို့ ပြန်လွှတ်ပြီး စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် တနင်္သာရီတိုင်း တိုင်းနိုင်ငံရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
စစ်ရေးခေါင်းဆောင်မှာ ဗိုလ်ကြီးတင်ထွန်း (ပလက အထူးအရာရှိ) ဖြစ်သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပသော ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဒုတိယကွန်ဂရက်သို့ သခင်ဗသိန်းတင် မတက်ရောက်ခဲ့ချေ
ဂျပန်တို့ လက်နက်မချသေးသဖြင့် သခင်ဗသိန်းတင်တို့ ဦးဆောင်သော ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ဂျပန်တို့ သဲသဲမဲမဲတိုက်ခိုက်နေရ၍ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ပါတီကွန်ဂရက်တွင် သဘာပတိ သခင်သန်းထွန်းက လျှို့ဝှက်အခြေအနေအရ သခင်ဗသိန်းတင်ကို အမည်မဖော်ပြဘဲ ဗဟိုကော်မတီဝင် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ယင်းဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေး၌ပင် သခင်ဗသိန်းတင်ကို ပေါလစ်ဗျူရို (နိုင်ငံရေးဦး ဆောင်အဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက် စနေနေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ကနဦးတည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သူ သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်သိန်းဖေ (သိန်းဖေမြင့်) တို့ သဘောထားကွဲလွဲရာမှ သခင်စိုးဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗမာပြည်) (အလံနီ) နှင့် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်သိန်းဖေဦးဆောင်သော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အလံဖြူ) ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားရာ သခင်ဗသိန်းတင်သည် သခင်သန်းထွန်း ဦးဆောင်သော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီဘက်၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် ပါတီ၏ကြွေးကြော်သံဖြစ်သည့် ပြည်သူ့ အာဏာဂျာနယ်နှင့် ကွန်မြူနစ်နေ့စဉ်သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် သခင်သန်းထွန်းကို ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တင်မြှောက်၍ သခင် သိန်းဖေကို ဖဆပလတို့ပို့ရာတွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အင်္ဂလန်ပြည်လန်ဒန်မြို့၌ကျင်းပသော ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ကွန်ဂရက်သို့ ကိုအောင် ကြီး (နောင်ပီကင်းပြန်အောင်ကြီး) နှင့်အတူ သခင်ဗသိန်းတင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပေါလစ်ဗျူရိုအစည်းအဝေး၌ ရဲဘော်ဘတင်ခေါ် ဂိုရှယ်နှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ လက်နက်ကိုင်တောခိုရေး၊ မခိုရေး သဘောကွဲလွဲရာတွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် သခင်သန်းထွန်းဘက်မှရပ်တည်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင် ရန်ကုန်မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ၌ အခမ်းအနားတစ်ခုကို ဖဆပလနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကျင်းပ၍ သခင်သန်းထွန်းက ဖဆပလအစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကြရန် ဗြောင်သွေးထိုးပေးရုံမက "ဗားကရာချောက်" ၌ ဆိုရှယ်လစ်များ၏ သွေးအရိုးဖြင့် ပြည့်လျှံသွားစေရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခဲ့သည်
ထို့နောက် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ဗသိန်းတင်တို့သည် ရန်ကုန်မှ ဖြူးသို့ မီးရထားစက်ခေါင်းတွင် မီးထိုးသူများအဖြစ်အယောင်ဆောင်ကာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရန်အတွက်ပဲခူးရိုးမသို့ထွက်ခွာလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်ဗသိန်းတင်သည် သူနာပြု မစိန်ဝင်းနှင့်အတူ တရုတ်ပြည်တွင်ဆေးကုရန် မြစ်ဖျားဒေသ (ကဒူးဒဏန်းဧရိယာ) ပင်လယ်ဘူး သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်
လမ်းခရီးအခြေအနေ လုံခြုံမှုမရှိသဖြင့် ပင်လယ်ဘူးနယ်တွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် တစ်နှစ်ခန့်သောင်တင်နေခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် သခင်သန်းမြိုင်၊ ဗိုလ်ဇေယျတို့အဖွဲ့ ပင်လယ်ဘူးသို့ ရောက်လာရာမှ ယင်းအဖွဲ့နှင့်အတူ သခင်ဗဟိန်းသည် တရုတ်ပြည်သို့ ခရီးဆက်နိုင်ခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်ရောက်သည်နှင့် သခင်ဗသိန်းတင်ကို တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီက တရုတ်ပါတီထိပ်တန်းခေါင်း ဆောင်များသာ တက်ရောက်ကုသခွင့်ရှိသည့်ဆေးရုံတွင် ချောင်းဆိုးသွေးပါရောဂါကို ကုသပေးခဲ့သည်
ထိုအချိန်လောက်မှာပင် ပျဉ်းမနားရှိ သခင်ဗသိန်းတင်၏ဇနီး မမိ(ဒေါ်မိမိလေး) (နဂါးနီဦးထွန်းအေး၏အစ်မ) သည် မိန်းမရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကျန်ရစ်သူသမီးသုံးယောက်ကို သခင်သန်းထွန်းက ထားဝယ်ရှိ မမမိ ဆွေမျိုးများထံ ပို့ပေးလိုက်သည်
သမီးသုံးဦးမှာ တင်မြမူ၊ တင်စောမူ နှင့် တင်ထွေးမူတို့ဖြစ်ကြပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်၏သမီး(၃)ဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ ဒေါ်တင်ထွေးမူသည် တရားလွှတ်တော်ချုပ် ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၈၈ခုနှစ် အရေးအခင်းကာလတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏တနင်္သာရီတိုင်း စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ တွင်  စစ်ခုံရုံးမှ နိုင်ငံရေးပုဒ်မများဖြင့် အရေးယူခြင်းခံခဲ့ရသည်
(၆.၁.၂၀၁၂) တွင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီများနှင့် The Law Society of Upper Canada မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ရှေ့နေချုပ်တို့ထံ ပေးစာများကြောင့် ရှေ့နေလိုင်စင် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သော်လည်း လျှောက်ထားထုတ်ယူခြင်းမပြုခဲ့ပေ
(၁၈.၅.၂၀၁၅)တွင်ရန်ကုန်မြို့ SSCအထူးကုဆေးရုံတွင် နာတာရှည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပြီး တရုတ်ပြည်ရောက်လာကြသော ပါတီကေဒါများကို တရုတ်ပြည်တပ်မတော် စစ်ကျောင်းများ သို့ပို့လွှတ်၍ စစ်ပညာသင်ကြားစေသည်
နိုင်ငံတကာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ ကွန်းဖရင့် ကွန်ဂရက်များသို့ ပါတီကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်အတွင်းရှိ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းသည် လမ်းစဉ်မချနိုင်သဖြင့် သခင်ဗသိန်းတင်ထံ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဖြင့် လှမ်းအကူအညီ တောင်းခဲ့ရသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ရုရှကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ကူညီမှုဖြင့် "၅၅" လမ်းစဉ်ဟု အမည်တပ်ထားသော လမ်းစဉ်သစ်တစ်ရပ်ကိုရေးဆွဲ၍ ကြေးနန်းဖြင့် သခင်သန်းထွန်းထံပေးပို့ခဲ့သည်
ယင်းလမ်းစဉ်မှာ အာဏာရအစိုးရများနှင့် တွေ့ဆုံပြီး သဘောတူညီမှုရပါက ဥပဒေဘောင်အတွင်းဝင်ရောက်ကာ အတိုက်အခံပါတီတရပ် အဖြစ် ရပ်တည်ရန်ဖြစ်သည်
အခြားတနည်းမှာ အာဏာရအစိုးရနှင့် သဘောတူညီမှုမရပါက လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ဖြင့် တော်လှန်ရေးကို ဆုံးခန်းတိုင်ဆင်နွှဲသွားရန်ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်က ဖိတ်ခေါ်မှုကို မူအားဖြင့် လက်ခံသော်လည်း သူတို့အဖွဲ့က ဗကပဌာနချုပ်ရှိ သခင်သန်းထွန်းတို့နှင့် အရင်ဆုံးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခွင့်တောင်းခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးကောင်စီက သခင်ဗသိန်းတင်၏ အစီအစဉ် ကိုလက်ခံလိုက်သောကြောင့် သခင်ဗသိန်းတင်သည် အဝေးရောက်ဗဟိုကော်မတီများဖြစ်ကြသည့် ရဲဘော်အောင်ကြီး၊ ဗိုလ်ဇေယျ (ရဲ ဘော်သုံးကျိပ်) တို့ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ရန်ကုန်ရောက်သည့်နှင့် ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမှတဆင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ရှိရာ ပဲခူးရိုးမတောတွင်းသို့ ပို့ပေးခဲ့သည်
ယင်းအဖွဲ့ သခင်သန်းထွန်းထံရောက်ရှိကြောင်း သထင်းရရှိပြီးနောက် သခင်ဗသိန်းတင်နှင့်အတူ ဒေါက်တာမစိန်ဝင်းနှင့် မတင်ဝေ (သခင်သက်တင်၏ ဇနီးဟောင်း) တို့က ရန်ကုန်မှတဆင့် ပဲခူးရိုးမတောတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် တောတွင်း၌ သခင်သန်းထွန်းနှင့် တွေ့ဆုံးဆွေးနွေးပြီးနောက် တစ်ပတ်အကြာတွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ လာသည်
မစိန်ဝင်းနှင့် မတင်ဝေတို့ တောတွင်း၌ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
မကြာမီမှာ ဗကပဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းက နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် (ပေါလစ်ဗျူရို) အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ဌေးခေါင်းဆောင်သော ပဏာမ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ရန်ကုန်သို့စေလွှတ်ခဲ့သည်
ရဲဘော်ဌေးနှင့်အတူ ရဲဘော်အောင်ကြီး (ပီကင်းပြန်)၊ ဗိုလ်ဇေယျ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)၊ ရဲဘော်သက်တင် (ရေနံမြေ)၊ ဗိုလ်ပု (ဂျပန်ပြန်)၊ ဗိုလ်စိုးမောင် (ဓနုဖြူ)၊ ရဲဘော်ခင်ကြီး၊ ရဲဘော်ဘခက်တို့ လိုက်ပါခဲ့ကြသည်
၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော် ဌေးဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်တို့သည် အကြိုငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ယင်းနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် တော်လှန်ရေးကောင်စီတို့ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲသည် သဘောထားကွဲလွဲရာမှ ရပ်စဲလိုက်ကြောင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီက ကြေညာခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲပျက်ပြားသွားခဲ့သဖြင့် ဗကပကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်များ တောတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောဗကပများသည် မြန်မာပြည်အရှေ့မြောက်ဒေသ ပန်ဆိုင်းတွင် အခြေစိုက် ဌာနချုပ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်း လုပ်ကြံခံရ၍ သေဆုံးသွားသောကြောင့် ဗကပဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် သခင်ဇင်နှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် သခင်ချစ်တို့ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပဲခူးရိုးမတွင် တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် ဗကပဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဇင်နှင့် အတွင်းရေးမှူး သခင်ချစ်တို့ သေဆုံးသွားခဲ့ရာ အဝေးရောက်ဗဟိုကော်မတီအစား ဗဟိုကော်မတီအသစ်ကို အရှေ့မြောက်နယ်စပ်၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယင်းကော်မတီသစ် တွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် ပါတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းနောက် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သခင်ဗသိန်းတင်နှင့် သမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်အေးကိုခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဗကပလွတ်မြောက်နယ်မြေကို အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုရမည်၊ ဗကပတို့၏ တပ်မတော်တည်ရှိမှုကို အသိအမှတ်ပြုရ မည်ဟူသော အချက်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ သဘောကွဲလွဲကာ ဆွေးနွေးပွဲပျက်ခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်မှ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ပါတီ၏တတိယအကြိမ်ကွန်ဂရက်ကို အရှေ့မြောက်ဒေသ ပန် ဆန်းတွင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗသိန်းတင်ဦးဆောင်၍ ခမ်းနားစွာကျင်းပခဲ့သည်
ထို့နောက် တတိယပါတီကွန်ဂရက်က တင်မြှောက်လိုက်သော အရန်ဗဟိုကော်မတီဝင်နှင့် "ဝ" မြောက်ခရိုင် တပ်မဟာ (၁၂) တပ်မှူး ရဲ ဘော်ကျောက်ညီလိုင်နှင့် အလယ်ပိုင်းဗျူရို ဒုတပ်ရင်းမှူး ရဲဘော်ပေါက်ယူချန်ဦးစီးသည့် "ဝ" မြောက်ပိုင်းခရိုင် ခွင်ဖားမြို့နယ်တပ်နှင့် အခြား မြို့နယ်တို့မှ ပုန်ကန်တပ်များက ပန်ဆန်းမှ "ဝ" တပ်မှူးတပ်သားများဆက်သွယ်ကာ  ပန်ဆန်းရှိ ဗကပဗဟိုကို ၁၉ ၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ရက်နေ့၌အာဏာသိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်
သခင်ဗသိန်းတင်မှာထိုကဲ့သို့'၀'တို့အာဏာသိမ်းမည့်အစီအစဉ်ကို ထိုနေ့မတိုင်မီ ညကတည်းကသိရှိထားသည်၊၊ သို့သော်လည်း အကြောင်းအမျိုးတို့ကြောင့်လက်လျှော့ခဲ့ရသဖြင့် လွယ်ကူစွာပင်သွေးထွက်သံယိုမှုမရှိပဲ သိမ်းယူရရှိသွားသည်၊အာဏာသိမ်းပိုက်စဉ်က "ဝ" ခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်က ပူးပေါင်းရန် ပြောဆိုသော်လည်း သခင်ဗသိန်းတင်သည် ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် သေနတ်ကိုသိမ်းပြီး သခင်ဗသိန်းတင်ကို ထမ်းစင်ဖြင့် တရုတ်ပြည်ဘက်ကမ်းသို့ ပို့လိုက်လေသည်
ဤသို့ သခင်ဗသိန်းတင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီအား ပန်ဆန်းနှင့်အနီး မုံးလီတွင် နေထိုင်ခွင့်တောင်းရာ ခွင့်မပြုသဖြင့် မုံးလီနှင့် ၆၆ ကီလိုမီတာဝေးသော မုန်းလျှန်တွင်သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်
ယင်းနောက် တော်လှန်ရေးဆက်လုပ်လိုသူအနည်းစုကို သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်၍ ရဲဘော်ကျော်မြင့်၊ ရဲဘော်ခင်မောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူး ချုပ်ဟောင်းကျော်ဇော၊ ရဲဘော်ရဲထွန်းတို့သည် ကား ၃၃ စီးဖြင့် မိသားစုများနှင့်အတူ ၁၀၁ တပ်ဖွဲ့ ပန်းဝါသို့ ထွက်ခွာသွားလေသည်
ပန်းဝါ တွင်နေထိုင်စဉ်အတွင်း သခင်ဗသိန်းတင် မျက်စိယောင်လာသဖြင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ရှန်မြို့မှတဆင့် ပီကင်းသို့သွားရောက် ဆေးကုသမှုခံယူခဲ့သည်
ဆေးကုသအပြီးတွင်သခင်ဗသိန်းတင်သည်တရုတ်ပြည်ဟူနန်ပြည်နယ်ချန်ရှားမြို့တွင်နေထိုင်လိုသည်ဟုဆန္ဒပြုခဲ့သဖြင့်သူ၏ဆန္ဒအတိုင်းတရုတ်အစိုးရမှခွင့်ပြုခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည်ငယ်စဉ်ကတည်းကဖခင်ဖြစ်သူ၏အားပေးတိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊မိမိကိုယ်တိုင်ကမဟုတ်မမှန်စိတ်ဓာတ်ပင်ကိုရှိပြီးနိုင်ငံရေးကိုစိတ်ပါမှုအားကြီးသဖြင့်လည်းကောင်းတို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးမှအစပြုကာကွန်မြူနစ်ပါတီသို့ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်၊ထိုမှတစ်ဆင့်အာဏာရှင်စံနစ်ကိုမလိုလားသောကြောင့်လက်နှက်ကိုင်တော်လှန်ခဲ့သောကွန်မြူနစ်စစ်စစ်တစ်ဦးလည်းဖြစ်ရာနိုင်ငံအသီးသီးတို့ရှိကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်တို့၏လေးစားမှုကိုလည်းရရှိခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်၊ညီအစ်ကိုမောင်နှစ်မမိသားစုကိုစွန့်လွှတ်၊ဇနီးနှင့်သမီးများကိုလည်းစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးအသက်သေသည်အထိသူ၏ယုံကြည်မှုဖြစ်သောထိုဝါဒကိုလက်ကိုင်ထားခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်၊သူသည်၁၉၉၇ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ(၂၄)ရက်ညနေ(၃)နာရီအချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ဟူနန်ပြည်နယ် ချန်ရှားမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ၏အရိုးပြာကိုသူ၏ဆန္ဒအရရှန်းကျန်းမြစ်ထဲသို့မျှောခဲ့သည်
သို့သော်တရုတ်နိုင်ငံ၏နေရာတစ်ခုတွင်မြှပ်နှံခဲ့သည်ဟုလည်း သူ၏မိသားစုကဆိုသည်
စကတဲ (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakate(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ စကတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကတဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၅ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးကုလားသည် တနင်္ဂနွေမင်း လက်ထက်တွင် စာပေကျမ်းဂန်တတ် ပညာရှိကြီးဖြစ်သည်
မဟာရာဇဝင်ကြီး ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ဦးကုလား၏ အဘသည် စဥ့်ကူးရွာသူဌေး ဒေဝသေဋ္ဌ၊ အမိ မဏိဩဃ ဖြစ်သည်
ဦးကုလား၏ မွေးသက္ကရာဇ်ကို မသိရပါ
စဥ့်ကူးရွာဇာတိ ဖြစ်သည်
အဘသည်သူဌေးမျိုး၊ အမိသည် စော်ဘွား မြို့စားမျိုးဖြစ်၍ သူဌေးသား ဦးကုလားသည် မိမိစည်းစိမ်နှင့် အေးချမ်းသာယာစွာ နေနိုင်သော်လည်း နောင်လာနောက်သားတို့အတွက် အပတ်တကုတ် ကြိုးစားရှာဖွေ စုဆောင်း၍ ရာဇဝင်ကျမ်းကြီးများကို ပြုစုခဲ့သည်
ပုဂံရာဇဝင်၊ တကောင်းရာဇဝင်၊ သရေခတ္တရာရာဇဝင်၊ အင်းဝရာဇဝင်၊ တောင်ငူရာဇဝင် စသည်ဖြင့် ရှေးဟောင်းရာဇဝင် ကျမ်းငယ်များကို စုပေါင်းညှိနှိုင်းပြီး မဟာရာဇဝင်ကြီး ကိုရေးသားခဲ့သည်
ကျမ်းငယ်များအပြင် ကျောက်စာ၊ ဧချင်း၊ မော်ကွန်း များကိုလည်း အထောက်အထားပြု လေ့လာ၍ ရေးသားခဲ့၏
ကွဲပြားနေသော ရှေးရာဇဝင်ကျမ်းငယ်များကို တကွဲတပြား တသီးတခြားဆီ မဖြစ်ရလေအောင် စုစည်း၍ စနစ်တကျ ပြုစုပြီး တစ်စောင်တည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ဟုလည်း ခေါ်၍ စံပြုလောက်သော ကျမ်းဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် နောင် ရာဇဝင်ကျမ်းဆရာတို့သည် ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကို အမှီပြု၍ ရေးသားကြသည်
ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်တွင် မှတ်တမ်းတင်လောက်သည့် အချက်မှာ ပြေပြစ်ကောင်းမွန်သော ဝါကျအသုံးအနှုန်း၊ စကားလုံး အထားအသိုများပင် ဖြစ်သည်
စကားပြေရိုးရိုး ဖြစ်သည်
ဘကြီးတော် မင်းတရားလက်ထက် ရေးသားသော မှန်နန်းရာဇဝင် သည်လည်း ဦးကုလား မဟာရာဇဝင်ကို အမှီပြုရသည်
ဦးကုလားနှင့် တစ်ခေတ်တည်း ကျော်ကြားသူမှာ ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာ ဖြစ်သည်
ဟင်နောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ဟင်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထနောင်းပကား (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpakar(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ထနောင်းပကားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက်ကုန်းရွာ၊ အထွတ်
ဂင်မ်ဆောန်းဟို (ဟန်းဂု: 김선호; ၁၉၈၆ခု မေ ၈ ဖွား) သည် တောင်ကိုရီးယား သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် Good Manager ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကသို့ မဝင်ရောက်မီ၊ ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် ကျင်လည်ခဲ့ပြီး ပြဇာတ်ပေါင်းများစွာ တင်ဆက်ခဲ့သည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်က ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည့် Start Up ဇာတ်လမ်းတွဲနှင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း ထုတ်လွှင့်သည့် Hometown Cha Cha Cha ဇာတ်လမ်းတွဲတို့မှတစ်ဆင့် လူသိများလာသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် နှစ်ပေမှ ခြောက်ပေ အထိမြင့်သောအဆိပ်ပင်ဖြစ်သည်
ယင်းကို ဆေးဝါးဘက်တွင် အသုံးပြုကြလေသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်၌ အကိုင်းများစွာရှိပြီးလျှင် ပင်စည်များသည် ခေါင်းပွ များ ဖြစ်ကြသည်
အပွင့်ဖြူကလေး အမြောက်အမြားသည် အခိုင်လိုက် ပွင့်ကြသည်
ယင်း၏ အရွက်များသည် ကရဝေးရွက်များနှင့် အလွန်တူကြသဖြင့် တပင်နှင့်တပင် မှားတတ်သည်
သို့သော် ဟင်းမလုပ်ပင်၌ မနှစ်မြို့ဖွယ်သော အနံ့ရှိလေသည်
အထူးသဖြင့် အရွက်နှင့် ပင်စည်များတွင် အနာတရဖြစ်သောအခါတွင် ပို၍ ဆိုးရွားလေ သည်
ထိုအချက်ဖြင့် ကရဝေးနှင့်ဟင်းမလုပ်ပင်ကို ခွဲခြားနိုင် လေသည်
ထို့ပြင် ဟင်းမလုပ်ပင်၏ တောက်ပသော ခေါင်းပွ ပင်စည်တွင် အနီ၊ သို့မဟုတ် ပန်းရောင်အစက်များနှင့် အကွက် များ ပါရှိသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်၏ အစိတ်အပိုင်း အားလုံး သည် အဆိပ်ကို ဖြစ်စေသည်
ဟင်းမလုပ်သီးသည် တလက်မ၏ ရှစ်ပုံတပုံမျှသာ ရှည်ပြီး လျှင် ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်
အသီးများသည် ဩဂုတ်လ၊သို့မဟုတ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မှည့်ကြသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်၏ အချို့ အစိတ်အပိုင်းများတွင် မူလပေါက်ရောက်သည်
ထိုဒေသများမှ မြောက်အမေရိကတိုက်နှင့် ချီလီနိုင်ငံတို့သို့ ယူဆောင်၍ စိုက်ပျိုးယူကြသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် နိမ့်ရာနှင့် မြေဩဇာ ကောင်းရာတွင် အထူးသဖြင့် ပေါက်ရောက်လေသည်
ဟင်းမလုပ်ပင်မှ အရွက်နှင့်အသီးများတွင် အထူးသဖြင့် သက်သာရာရစေမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် ဆေးဝါးများ ပါရှိ လေသည်
ရှေးဂရိလူမျိုးတို့သည် သေစေရန် စီရင်ချက်ချထား ပြီးသူများကို ဟင်းမလုပ်ပင်မှ ချက်ယူထားသည့်အရည်တစ်မျိုးကို သောက်‌စေခြင်းဖြင့် သေစေကြသည်
ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဆိုကရေးတီးသည် ထိုအရည်မျိုးကို သောက်၍ သေသွားခြင်း ဖြစ်သည်
ဟင်းမလုပ်ပင်သည် အမ်ဗဲလစ်ဖဲရီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ကိုနီယမ် မက်ကျူလေတမ်ဟုခေါ်သည်
နဂါးရုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagaryon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ သီလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၉ ဦး၊ မ ၈၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်န်ဘတ်စ် (CAN Bus) ဆိုသည်မှာ ခေတ်ပေါ်မော်တော်ယာဉ်များတွင် အသုံးပြုသော ဆက်သွယ်ရေး စနစ် တစ်ခုဖြစ်ပြီးပီး မော်တော်ယာဉ် အတွင်း တပ်ဆင်ထားသော မိုက်ခရိုကွန်ထရိုလာများ နှင့် အခြား အီလက်ထရွန်းနစ် ကိရိယာများကို ကွန်ပျူတာ မလိုအပ်ဘဲ အချင်းချင် ဆယ်သွယ် ရရှိနိုင်ရန် ပြုလုပ်ထားသော စနစ်ဖြစ်သည်
ကင်န်သည် မက်ဆေ့ အပေါ်တွင် အခြေခံသော ပရိုတိုကောလ်ဖြစ်ပြီး မော်တော်ယာဉ်များတွင် အဓိက အသုံးပြုလေ့ ရှိသော်လည်း စက်ရုံများနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကိရိယာများတွင်လည်း အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်
နတ်ကုန်းရွာ၊ ငကွ
ဓနုတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဒီမိုကရေစီပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Danu National Democracy Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ သရောင်းအုန်းဒုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂဏန်း သို့မဟုတ် နံပါတ်
ယင်းမာပင်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarpinsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ကြီးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်ဖြိုးအောင်(၆ ရက် နိုဝင်ဘာလ ၁၉၉၅ ခုနှစ်ဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဇွဲကပင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းတွင် အလယ်တန်းနေရာမှ ကစားလျက်ရှိသည်
တကူဆိပ်ရွာ၊ ခြောက်အိမ်တန်း
၁၄-မိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Selaymaingywar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ကျောက်မြောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဝက်လေးရပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetlayyat)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၊ နှစ်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နှစ်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၄၃ ဦး၊ မ ၂၃၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၀ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ရှော်ကုန်း
ဩစတြေးလျ အလုပ်သမား ပါတီ (အင်္ဂလိပ်
Australian Labour Party၊ အတိုကောက်
ALP) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ ဗဟိုလက်ဝဲနိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံရေးတွင် အဓိကပါတီကြီးနှစ်ခုအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ပါတီသည် ၂၀၂၂ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရပြီးကတည်းက ဖက်ဒရယ်အစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ALP သည် ပြည်နယ်နှင့် နယ်မြေအသီးသီးရှိ နိုင်ငံရေးအကိုင်းအခက်များဖြင့် ဖက်ဒရယ်ပါတီဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဩစတေးလျတွင် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး နိုင်ငံရေးပါတီဖြစ်ပြီး ၁၉၀၁ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်လွှတ်တော်၊ မဲလ်ဘုန်းတွင် ပထမဆုံး ပါလီမန် အစည်းအဝေးကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သည်
မကျီးကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone(North))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ဘန်းလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်းလောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၁၅ ဦး၊ မ ၂၃၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဩဒိဿမေတ္တာရေ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
မြို့ဝန် ဦးသာအိုးဝ်ငးမှာ စာဆိုကြီးသုံးယောက်အား ဖိနှိပ်၍ ငထွေရူး၊ ငလုံးလက်ဖယ်၊ ညောင်ဦးဖီး တို့နှင့်တူကြောင်း၊ ဦးကျော်လှမှာ ကျန်ရစ်သားနှင့် တူကြောင်း စသည်တို့ကို ဖွဲ့ဆိုထားသော သံချိုကဗျာ ဖြစ်သည်
အသက် ၂၇ နှစ်တွင် ဖွဲ့ဆိုထားသည်
ဝိဝဋာ  ဝိဝဋာကပ်ကမ္ဘာ
နွယ်ပတာ  ကမ္ဘာဦးက ပေါ်ခဲ့သော ပတာလတာနွယ်
အာသာ  အလိုဆန္ဒ
ဣတ္ထိလိင်  မိန်းမဘာဝ
ပုရိသော  ယောက်ျားဘာဝ
နှစ်သောင်း  ခရီးနှစ်သောင်းကွာသည်
၁၀ တိုင်လျှင် ခရီး တစ်သောင်းရှိသည်
ဒေါသ  ကြမ်းကြုတ်သောစိတ်
မစ္ဆေ  မစ္ဆေရ(ပါ)၊ မလိုမုန်းထားသောစိတ်
ဩဒိဿမေတ္တာ  ရည်ညွှန်း၍ ပို့သောမေတ္တာ
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ညကတဲ့ (အထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyetteit (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ ညက် တဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၄၁၂ (၁) ရက်
ဈေးထျာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayhtyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ငပြင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ငပြင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငပြင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၉ ဦး၊ မ ၇၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ဇိုင်းဒိုင်းနက်ရွာ၊ တောင်ထောင်ဟယား
ပင်လုံမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်
မြန်မာ့သမိုင်းဝင် ပင်လုံညီလာခံ ကျင်းပခဲ့ရာနေရာနှင့်  ပင်လုံစာချုပ်တို့ ချုပ်ဆိုခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သည်
ပင်လုံမြို့တွင် ပင်လုံတက္ကသိုလ်နှင့် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ပင်လုံ)နှင့် တိုင်းရင်းသား လူငယ်များ ဖွံ့ဖြိုးရေး  သင်တန်းကျောင်းတို့ တည်ရှိသည်
နယ်စပ်ဒေသ တိုင်းရင်းသား လူငယ်များဖွံ့ဖြိုးရေးသင်တန်းကျောင်း(ပင်လုံ ) အား ၁ -၆-၂၀၀၄ ရက်နေ့တွင်  ကျောင်းသား  ၆၅  ဦး ဖြင့် စတင်ဖွင့်ခဲ့သည်
ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း လွိုင်လင်ခရိုင်  လွိုင်လင်-ပင်လုံ-လဲချား  ကားလမ်းမကြီး၏အနောက်ဘက်ဘေးတွင် တည်ၡိပြီး ၁၁.၄၄ ဧကကျယ်ဝန်းသည်
ဖွင့်ရခြင်း၏ရည်ရွယ်ချက်(က)    ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူငယ်များပညာရှာရင်း တိုင်းရင်းသား အချင်းချင်း ပိုမို စည်းလုံးချစ်ခင်လျက်  ပြည်ထောင်စု မပြိုကွဲရေး အချုပ်အခြာ အာဏာတည်တံ့ ခိုင်မြဲရေး ဟူသော ဒို့တာဝန် အရေးသုံးပါး ကို သက်ဝင်ယုံကြည်၍ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သော လူငယ်များ ဖြစ်လာစေရန်
(ခ)  ပြည်ထောင်စု တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ ယဉ်ကျေးမူ၊ ရိုးရာဓလေ့ထုံးစံကောင်းများကို သိၡိထိန်းသိမ်း သွားစေရန်
(ဂ)  နယ်စပ်ဒေသ ဖွံ့ဖြိုးရေး လူနေမူ အဆင့်အတန်း မြင့်မားရေး အတွက် ဆောင်ရွက်လိုသည့် စိတ်ဓာတ်ထက်သန်စေရန်
(ဃ) အေးချမ်းသာယာ၍ ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်သော နိုင်ငံတော် အဖြစ်တည်ဆောက်ရာတွင် စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်လိုသည့် စိတ်ဓာတ်များ မွေးမြူပေးရန်
(င) ပညာရပ်များ တတ်မြောက်၍ ကျောင်းဆင်းပြီးသွားပါက မိမိဒေသတွင် ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများပြန်လည်ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်
ကျောင်းသား အရည်အချင်းနယ်စပ် ဒေသ တွင် နေထိုင်သည့် တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်များ ဖြစ်ပြီး မိမိတိုင်းရင်းသား  ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းသူ ဖြစ်ရမည်
မိဘ မဲ့၊ မိမဲ့၊ ဘမဲ့ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူကျောင်းသားများကို  ဖော်ပြပါ ဦးစားပေး အစီအစဉ်အတိုင်း စိစစ် လက်ခံ ပါသည်
ကူးစက်ရောဂါကင်းၡင်းသူ၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းမူမၡိသူ  ကျမ္မာရေး  ကောင်းမွန်သူ ဖြစ်ရပါမည်
မူလတန်း၊ အလယ်တန်း(တတိယမှ သတ္တမအထိ)  ကျောင်းသားများ ကို ဦးစားပေး လက်ခံသွားပါမည်
ကျောင်း၏ စည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်းများကို လိုက်နာနိုင်သူ ဖြစ်ရပါမည်
တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သော  ကျောင်းအုပ်များဦးအောင်စိုးဝင်း   (ခေတ္တ  ကျောင်းအုပ်)ဦးမိုးကျော်ထင်     (
လက်ရှိ (၂၀၁၆-၁၇)  တွင်  ဦးသိန်းထွန်း ကျောင်းအုပ် တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
ပင်လုံမြို့ တွင်  အခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း (၇) ကျောင်း အနက်  အ မ က  (  ၂   -  ၃  )  တို့သည် မူလွန် ကျောင်း များ ဖြစ်ကြပြီးအထက်တန်းအဆင့် သုံးကျောင်း တည်ၡိသည်
ဆင်ခြေဖုံးကျေးရွာ များပြားသည့်အတွက် လွိုင်လင်မြို့နယ်၏ အခြေခံမူလတန်းကျောင်း တစ်ရာကျော် အနက်ခြောက်ဆယ်ကျော်သည် ပင်လုံမြို့ဝန်းကျင်တွင် တည်ရှိသည်
မကန်း ကို "ဏာန်း" ဟူ၍ အသံထွက်ဖက်ရန်
မကန်းလူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရမှ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် တိုင်းရင်းသား (၁၃၅)မျိုးထဲတွင် ပါဝင်လေသည်
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးကြီး (၈)မျိုးအနက်၊ ချင်းတိုင်းရင်းသားထဲမှ လူမျိုးစု တစ်စုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်း ချင်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်
မင်းတပ်မြို့နယ်တွင် မွင်း(mon)လူမျိုးများနှင့် အတူတကွ နေထိုင်ကြသည်
ယဉ်ကျေးသိမ် မွေ့သောလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ဏာန်းနယ်မြေတွင် ထင်ရှားသောတောင်တန်းနှစ်ခု ရှိသည်
(yan pa)ရန်ပါနင့် မိုးပီးတောင် ဖြစ်သည်
ရန်ပါတောင်တန်းကြီးသည် ဏာန်းလူမျိုးများ၏ ပျော်မွေ့ရာ တောင်တန်းကြီး ဖြစ်သည်
(zan -ဆိုသည်မှာ ညီညာကျယ်ပြန်ပြီး၊ pa-မှာအဖေ၊ အထီး၊ ယောက်ျားဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
မိုးပီးတောင်သည် (mopichung)နတ်များ၏ တံခါးဝဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
မိုးပီးတောင်သည် ချင်းပြည်နယ်တွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး တောင်ဖြစ်သည်
ရန်ပါတောင်တန်းကြီးကို အင်္ဂလိပ်လက်ထက်တွင် တပ်စခန်းများအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ဏာန်းလူမျိုးများသည် နတ်ပဆိုင်းများကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်
ရှေးယခင်က(mon) နယ်မြေတွင် မိုးရည်ရှားပါးမူဖြစ်ခဲ့ရာ ဟီးလောင်ကျေးရွာမှ နတ်ဆရာ(မာန်ထန်း)မှ နတ်တင်ပူဇော်ပသရာတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ၊ ထိုအချိန်တွင်(zan pa ) ခေါ် တောင်တန်းသို့ ရောက်လာပြီး ဏာန်းတို့၏ နတ်ဆရာ(ခေါ်ဟုန်း)နဲ့ တွေ့ပြီး နတ်အတူတင်ခဲ့ကြသည်
ကျောက်ခဲများကို စနစ်တကျစီကာ ထိုကျောက်ပေါ်တွင် နွားနောက်၊ ဝက်၊ ကြက်တို့ကို သတ်၍ ကောင်းကင်ကြည့်ပြီး အကြီးဆုံးသောဘုရားဟု တိုင်တည်၍ နှစ်ဦးစလုံးမှ တောင်းခံခဲ့ကြရာ မိုးရေကို ရရှိကြသည်
ထိုကြောင့် ထို အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တောင်ယာကို စတင်မီးရှို့ရန် နတ်များက စေခိုင်းသည်ဟုဆိုကာ ဏာန်းလူမျိုးများထဲတွင် ကြုတ်ရွာ၌ စတင်ကာ ဟီးလောင်ရွာတွင် ဒုတိယမီးရှို့ခဲ့သည်မှာ ယခုတိုင်ဖြစ်သည်
ဏာန်းလူမျိုးများသည် မွန်လူမျိုးများနဲ့အတူ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်
ဏာန်းလူမျိုးများသည်လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ဒိုင်လူမျိုးမှ ခွဲထွက်လာကြသည်
ရှေးယခင်က မင်းတပ်နယ်တွင် ဒိုင်လူမျိုး မရှိပါ၊၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ပလက်ဝနယ်မှာ စတင်၍ လာခဲ့သည်၊၊ ပြီးနောက် မင်းတပ်မြို့နယ်တွင် စတင်လာကြသည်၊၊ မင်းတပ်နယ်တွင် စကားပုံရှိသည် (mon la kaang kcho la vai) ဟူ၍ စာဆိုခဲ့ကြသည်၊
အဓိပ္ပာယ်မှာ(မွန်လူမျိုးနဲ့ ဏာန်းလူမျိုး၊ ချိုးလူမျိုးနဲ့ ဗမာလူမျိုး)ဟု ဖြစ်သည်၊
ဆီဆေး ဆရာကြီး ဦးနန်းဝေကို ၁၂၉၅ ခု၊ နတ်တော်လဆန်း ၇ ရက်၊ မွန်းလွဲ ၁ နာရီခန့်မှာ ခရမ်းမြို့နယ် မြို့လှရွာမှာ အဖ ဦးသွင်၊ အမိ ဒေါ်သန်းတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း ၄ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသား ဖြစ်၏
ပန်းချီပညာကို ငယ်စဉ်ကတည်းက ဝါသနာကြီးခဲ့ပြီး ခရမ်းမြို့တွင် အထက်တန်းပညာသင်ယူရင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်း (ခရမ်း) မှ ရေဆေးပန်းချီဆရာ ဆရာပု (ခေါ်) ပန်းချီနည်းပြ ဦးဘလှိုင်၏ အကူအညီဖြင့် ပန်းချီကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ဆရာဖြစ်သူ ဦးမောင်မောင်ရီနှင့် တွေ့ဆုံကာ ဝါသနာပါလှသော ပန်းချီပညာအား စတင်ရင်းနှီးခွင့် ရခဲ့သည်
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝ၌ နိုင်ငံတော်က ပြုလုပ်သည့် ပြိုင်ပွဲများတွင် ၃ နှစ် ဆက်တိုက်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကာလတဝိုက်တွင် ဆရာဦးဘဉာဏ်သည် မြင်ဆရာ ဖြစ်ခဲ့၏
အခြား မြင်ဆရာများမှာ ဆရာ ဦးဘကြည်နှင့် ဆရာ ဦးဘရင်လေးတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဆရာသည် အောက်ဒိုးထွက်၍ ရေးဆွဲခြင်းကို နှစ်သက်သည်
တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ သုတေသနဌာနတွင် ဆရာဖြစ်ခဲ့သည်
အင်းလျားကန်နှင့် တက္ကသိုလ်တဝိုက် မြင်ကွင်းများကို ပန်းချီကား ရေးဆွဲလေ့ ရှိရာမှ သူ့ကိုယ်သူ 'အင်းလျားနဲ့ ပန်းချီဆရာ ဖြစ်လာတာ' ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသည်
၁၉၅၂ တွင် ပထမဦးဆုံး တကိုယ်တော် ပြပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး အုပ်စုလိုက် ပြပွဲများအား ၂ နှစ် တကြိမ်ခန့် ပြသနိုင်ခဲ့သည်
ဆရာသည် ၁၉၆၅ ခု စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်မှ စတင်ကာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်ဌာနနှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးတို့တွင် ပန်းချီဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဆရာ၏ ပန်းချီကားများတွင် အနီရောင်ကဲသော အသွေးကို တွေ့ရလေ့ရှိပြီး မြန်မာမှုကောက်ကြောင်းပန်းချီကိုလည်း နိုင်နင်းသူ ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်ပရဝုဏ်အတွင်း၌ ပန်းချီပြပွဲများ၊ ပန်းချီအင်အားစုများ ပေါ်ထွက်လာစေရန် များစွာဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တကသအဆောက်အဦ ဗုံးခွဲခံရစဉ်က ဆရာ့၏ ပန်းချီကားတွေ အများအပြား ပါဝင်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြ၏
ထိုအဖြစ်အပျက်ကြောင့် ဆရာသည် ပန်းချီရေးခြင်းကို ကာလတခုအထိ မဆောင်ရွက်ခဲ့ဘဲ စိတ်ထိခိုက်ခဲ့ရသည်
စာရေးဆရာအောင်ပြည့်ရဲ့ 'ပြိုမှာလေလား မိုးရဲ့' လုံးချင်း ဝတ္ထုသည် ဆရာ ဦးနန်းဝေ၏ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဘဝ ဖြတ်သန်းမှု တစိတ်တဒေသကို ရေးဖွဲ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏
ဆရာသည် ဆီဆေးဓားချက် ပိုင်နိုင်စွာနှင့် ရှုမျှော်ခင်းပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သလို ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင်၊ ဆရာ မင်းသုဝဏ် စသည့် ဆရာများ၏ ပုံတူပန်းချီကားများကိုလည်း ပြောင်မြောက်စွာ ရေးဆွဲနိုင်သူ ဖြစ်သည်
မြန်မာပန်းချီလောကမှာ ဆီဆေး ဓားချက်ရေးနည်းကို ပိုင်နိုင် ကျွမ်းကျင်စွာ ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီ ဆရာကြီး ဦးနန်းဝေ (အသက် ၈၃ နှစ်)သည်  ၂၀၀၈ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ ရက် ကြာသပတေးနေ့ ညနေ ၃:၂၅ က အမှတ် ၁၂၊ စံရိပ်ငြိမ် ၅ လမ်းရှိ ညီမဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ဒေါ်မြင့်မြင့်ခင်ရဲ့ နေအိမ်၌ လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဆရာသည် ခရမ်းမြို့တွင် နေထိုင်ရာမှ ညီမဖြစ်သူထံ ဆေးလာကုရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆရာသည် တကိုယ်ရည်ဘဝဖြင့် အနုပညာကို ဖက်တွယ်ရင်း နေထိုင်ခဲ့သည်
ဆရာ၏ ဈာပနအား ဒီဇင်ဘာ ၂၀၊ ၂၀၀၈ စနေနေ့ နံနက် ၁၁ နာရီအချိန်တွင် ထိန်ပင်သုဿန်၌ မီးသဂြိုဟ် ပြီးစီးခဲ့သည်
ရင်းတိုက်ကုန်းရွာမရွာ၊ ကြခတ်ကွင်း
ဝသည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်ကိုးလုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ယန် ရှင်းဟိုင် (တရုတ်: 杨新海;  ၁၉၆၈ ဇူလိုင် ၂၉ – ၂၀၀၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄) သည် ၁၉၉၉ နှင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ်အကြား လူသတ်မှု ၆၇ မှုနှင့် မုဒိမ်းမှု ၂၃ မှုကို ကျူးလွန်ခဲ့သောကြောင့် အသက် ၆၇ နှစ်အရွယ်၌ သေဒဏ်အပြစ်ပေး အစီရင်ခံရသည့် တရုတ်ကွင်းဆက်လူသတ်သမားဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ယန် ကျစ်ယာ နှင့် ယန်လျို ဟုလည်း လူသိကြသည်
မီဒီယာများ၌ ၎င်းအား "မိစ္ဆာကောင်လူသတ်သမား" ဟု ပုံနှိုင်းရေးသားသည်
၁၉၄၉ ခုနှစ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်စဉ်ကစ၍ တရုတ်နိုင်ငံ၌ အကျော်စောဆုံး ကွင်းဆက်လူသတ်သမားဖြစ်သည်
၁၉၆၈ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် ဟဲနန်ပြည်နယ် ကျွန်းရန်ကောင်တီ၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး သူ၏မိသားစုမှာ ဇာတိရွာရှိ အဆင်းရဲဆုံး မိသားစုစာရင်းဝင်ဖြစ်သည်
သားသမီး ၄ ဦးအနက် အငယ်ဆုံး ယန်သည် ထူးချွန်သော အတွင်းစွဲ (introvert) တဦး ဖြစ်သည်
၁၉၈၅ အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ပြီး အိမ်သို့ပြန်မလာတော့ဘဲ တရုတ်နိုင်ငံအနှံ့ လှည့်လည် ကာ အလုပ်သမားအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၈၈ နှင့် ၁၉၉၁ ခုနှစ်များအတွင်း ဟဲပေပြည်နယ် ရှီးအန်း ၊ ရှားအန်းရှီး နှင့် ရှီးကျားကျွမ်းတို့၌ ခိုးမှုကျူးလွန်သဖြင့် ချွေးတပ်စခန်းသို့ ပို့ခံရသည်
ဟဲနန်ပြည်နယ် ကျူးမာသျန့်တွင် မုဒိမ်းမှုကျူးလွန်ရန် ကြံစည်သဖြင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်၌ ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ချမှတ်ခံရပြီး ၁၉၉၉ တွင် ထောင်မှ လွတ်လာသည်
ယန် ၏ လူသတ်မှုများမှာ ၁၉၉၉ နှင့် ၂၀၀၃ အကြားတွင် အန်းဟွေး ၊ ဟဲပေ ၊ ဟဲနန် နှင့် ရှန်းသုန်း ပြည်နယ်များ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ညရောက်သည့်အခါ သားကောင်များ၏ အိမ်သို့ဝင်ရောက်ပြီးလျှင် အိမ်တွင်ရှိသူမှန်သမျှအား ပုဆိန် ၊ တူ နှင့် ဂေါ်ပြားတို့ဖြင့် သတ်ပစ်လေ့ရှိရာ များသောအားဖြင့် လယ်သမားများ ဖြစ်ကြပြီး တခါတရံ တမိသားစုလုံး အသတ်ခံရသည်
အဝတ်အစားသစ်နှင့် ကြီးမားသော ဖိနပ်များကို ဝတ်ဆင်ပြီး ကျူးလွန်လေ့ရှိသည်
၂၀၀၂ အောက်တိုဘာတွင် ဖခင်နှင့် အသက် ၆ နှစ်အရွယ်မိန်းခလေးကို ဂေါ်ပြားဖြင့် ရိုက်သတ်ပြီး ကိုယ်ဝန်သည် အမျိုးသမီး တဦးကို မုဒိမ်းကျင့်ခဲ့သည်
အမျိုးသမီးမှာ အသက်ရှင်ခဲ့သော်လည်း ဦးခေါင်းဒဏ်ရာ ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရခဲ့သည်
ဟဲပေပြည်နယ် ချိန်ကျိုးရှိ ပွဲခင်းအတွင်း ရဲပတ္တရောင်လှည့်နေစဉ် သင်္ကာမကင်းမှုဖြင့် ၂၀၀၃ နိုဝင်ဘာ ၃ ရက်၌ အထိန်းသိမ်းခံရသည်
မေးမြန်းစဉ် လူသတ်မှုဖြင့် ပြည်နယ် ၄ ခု၌ အလိုရှိသူ ဖြစ်နေကြောင်း စစ်ဆေးပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
သူ၏ပြစ်မှုများနှင့် အဖမ်းဆီးခံရမှု သတင်းပြန့်နှံ့သွားသောအခါ မီဒီယာများက ၎င်းအား "မိစ္ဆာကောင်လူသတ်သမား" ဟု ပုံနှိုင်းရေးသားသည်
အဖမ်းခံရပြီးများမကြာမီ လူသတ်မှု ၆၅ မှု ၊ မုဒိမ်းမှု ၂၃ မှုနှင့် ထိခိုက်အနာတရဖြစ်စေမှု ၅ မှုတို့အား ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံလေရာ ယင်းတို့အနက် လူသတ်မှု ၄၉ မှု ၊ မုဒိမ်းမှု ၁၇ မှု နှင့် တိုက်ခိုက်မှု ၅ မှုမှာ ဟဲနန်ပြည်နယ်၌လည်းကောင်း ၊ လူသတ်မှု ၈ မှု နှင့် မုဒိမ်းမှု ၃ မှုမှာ ဟဲပေပြည်နယ်၌လည်းကောင်း ၊ လူသတ်မှု ၆ မှု နှင့် မုဒိမ်းမှု ၂ မှုမှာ အန်းဟွေးပြည်နယ်၌လည်းကောင်း ၊ လူသတ်မှု ၂ မှုနှင့် မုဒိမ်းမှု ၁ မှာ ရှန်းသုန်းပြည်နယ်၌လည်းကောင်း အသီးသီး ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အခင်းဖြစ်ရာနေရာမှ ဒီအဲန်အေနှင့် သူ့အား တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးရာ ကိုက်ညီကြောင်း တွေ့ရသည်
သူ့သားကောင်များအနက် ၁ ဦးထံမှ အိပ်ချ်အိုင်ဗွီရောဂါပိုး ကူးစက်ခံထားရကြောင်းလည်း တွေ့ရှိရသည်
၂၀၀၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ တွင် ဟဲနန်ပြည်နယ် ၊ လော့ဟယ်မြို့တော် အလတ်တန်းပြည်သူ့တရားရုံးက လူသတ်မှု ၆၇ မှုနှင့် မုဒိမ်းမှု ၂၃ မှုအတွက် ယန်တွင် အပြစ်ရှိကြောင်း ဆုံးဖြတ်ချပြီး သေဒဏ်ချလိုက်သည်
စီရင်ချက်ချမှတ်သည့်အချိန်၌ တရုတ်နိုင်ငံတွင်း အရှည်ကြာဆုံးနှင့် အော့နှလုံးနာဖွယ်ရာအကောင်းဆုံး ပရမ်းပတာလူသတ်မှုကိုကျူးလွန်ခဲ့သည်ဟု တရုတ်နိုင်ငံမီဒီယာများက ယုံကြည်သည်
၂၀၀၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ၌ သေနတ်တပ်ဖွဲ့၏ ကွပ်မျက်ခြင်းခံရသည်
လမ်းခွဲမှုအတွက် လူ့အသိုင်းအဝိုင်းအား လက်စားချေတုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် လူသတ်မှု ကျူးလွန်ခဲ့ခြင်းဟု အချို့ မီဒီယာများက သူအဖမ်းဆီးခံရစဉ်အချိန်က သတင်းတင်ဆက်ခဲ့ကြသည်
ယခင်ခိုးမှုနှင့်မုဒိမ်းမှုများကြောင့် သူ၏ ရည်းစားဖြစ်သူက စွန့်ခွာသွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
လုယက် မုဒိမ်းကျင့် လူသတ်ရတာကို မွေ့လျော်ခြင်းကသာလျင် စေ့ဆော်မှုဖြစ်သည်ဟု မီဒီယာများက နောက်ပိုင်း၌ သတင်းဖော်ပြကြသည်
ကျူးလွန်ရသည့်အကြောင်းရင်းကို ယန်း က မည်သည့်အခါမျှ ထုတ်ဖော်ခဲ့ခြင်းမရှိသော်လည်း အောက်ပါအတိုင်း ပြောခဲ့ဖူးသည်ဟု
အက်ဒလိတ်မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ တောင်ဩစတြေးလျပြည်နယ်၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး စိန့်ဗင်ဆင့်ပင်လယ်ကွေ့အနီး၌ တည်ရှိ လေသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံအတွင်း ပဉ္စမမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် စာရင်းအရ မြို့တွင်းရှိလူဦးရေမှာ ၁,၂၀၃,၈၇၃ ဦး ဖြစ်လေသည်
သင်္ဘောဆိပ်သည် မြို့နှင့် ခုနှစ်မိုင်ကွာတွင်တည်ရှိသည်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စတုတ္ထဝီလျံဘုရင်၏ မိဖုရား အက်ဒလိတ်၏အမည်ကို အစွဲပြုကာ ထိုမြို့ကို အက်ဒလိတ်ဟု အမည် ပေးခဲ့လေသည်
ထိုနယ်၌ အမှုထမ်းခဲ့သူ မြေတိုင်းအရာရှိကြီး ဝီလျံလိုက်ဆိုသူက စနစ်တကျတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးဖြစ် လေသည်
ရှေးဦးစွာကပင် မြေပြင်ကျယ်ပြန့်သော နေရာ ကောင်းတွင် တည်ထားသဖြင့် ရှည်လျားကျယ်ပြန့်သော လမ်းမ ကြီးငယ်တို့မှာ ဖြောင့်တန်းညီညာလျက်ရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ အတွင်းပိုင်းသည် ရာသီ ဥတုညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် လူနေအိမ်ခြေ အလွန်နည်းပါးလျက် ရာသီဥတု မျှတကောင်းမွန်သော ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ၌သာလျှင် လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားပြီးလျှင် အရေးကြီးသောမြို့ ကြီးများမှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်၌သာ များသောအားဖြင့် တည်ရှိကြသည်
အက်ဒလိတ်မြို့သည် သာယာသော တောင်ကုန်းများ အနီးတွင် တည်ရှိသဖြင့် မြို့အနေအထားလှပပြီးလျှင် တောင် ခြေ၌ ဆင်ခြေဖုံးရပ်ကွက်ရှိကာ သိုက်မြိုက်တင့်တယ် နေချင် စဖွယ်သော တိုက်အိမ်တို့မှာ ဥယျာဉ်ပန်းမာလ် ခြံကြီးခြံငယ် တို့ဖြင့် ဝိုင်းရံလျက် ရှိကုန်၏
အက်ဒလိတ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၈၇၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
သတ္တုတွင်းအတတ် နှင့် စက်မှုအတတ်များကို သင်ကြားပေးသော ကျောင်းတစ် ကျောင်း မြို့အတွင်း၌ရှိသည်
အက်ဒလိတ်မြို့သည် မီးရထားလမ်းများဆုံရာအရောင်း အဝယ်ဗဟိုဌာနဖြစ်၍ ဂျုံ၊ ဂျုံမှုန့်၊ကြေးနီ နှင့် သိုးမွေးများကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ချိတင်ပို့၏
ဒိန်ခဲ၊ အသား၊ ထောပတ် နှင့် သစ်သီးများ ထွက်သည့်အပြင် မော်တော်ကား အပိုပစ္စည်း များနှင့် ကိုယ်ထည်လုပ်ငန်းများလည်း ဖြစ်ထွန်းလျက်ရှိသည်
ထိုမြို့ရှိ ရာသီဥတုမှာ နွေအခါ၌လွန်စွာပူ၍ ဆောင်း အခါအေးသဖြင့် လူများကို တောင့်တင်းခိုင်မာစေသည်
ကုန်း နှင့်ပင်လယ်မှ လေပြည်များတိုက်ခတ်သဖြင့် လူများကို လန်း ဆန်းစေသည်
ဆောင်းရာသီ မိုးရွာသည့်အခါမှလွဲလျှင် နေ့ တိုင်းလိုလို နေသာသည်
၁၉၁၈ - ခုနှစ်၊ မေလ(၂၅)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၌ အဖ-အရေးပိုင် ဦးဘိုးရင်၊ အမိ-ဒေါ်အမာတို့က မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးထွန်းလှအောင်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အပါးတော်မြဲတာဝန် ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့ရာ ဗိုလ်ထွန်းလှဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ်ကာလတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၃၆ - ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ "အမြွှာညီနောင်" ဝတ္ထုတိုဖြင့် စာပေနယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် စစ်ကြိုခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာအသင်းကြီးက ကြီးမှူးကျင်းပသော ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် ပထမဆုရရှိခဲ့သည်
၁၉၃၆-ခုနှစ် ကျောင်းသားသပိတ်နှင့် ၁၃၀၀-ပြည့် အရေးတော်ပုံမှစ၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲအဆင့်ဆင့်တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အပါးတော်မြဲအဖြစ် ခေါင်းဆောင်ကြီးများကျဆုံးချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂထုတ် "အိုးဝေ"မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်
၁၉၄၅ - စစ်ပြီးခေတ် "အိုးဝေသတင်းစာ" တွင် အယ်ဒီတာချုပ် စသည်ဖြင့် စာပေတာဝန်များထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် မြန်မာအလင်းသတင်းစာတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်
"နေးရှင်း" အင်္ဂလိပ်သတင်းစာနှင့် "နိုင်ငံသစ်" သတင်းစာများတွင်လည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြဝတီ၊ သွေးသောက်နှင့် အခြား မဂ္ဂဇင်းစာစောင်များတွင် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါးအမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သည်
၁၉၄၇ - မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်ချုပ်ဆိုရန် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗြိတိသျှနိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လိုက်ပါခဲ့သည်
ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၂ရက် နေ့၌ ပင်လုံညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သည့် မြေပြန့်မှ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်(၇)ဦးတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ထွန်းလှသည်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဆာမောင်ကြီး ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
"မြတ်နိုးသူရယ်"၊ "ရေမြေဆုံးတိုင်"၊ "နွေဦးချစ်သူ" စသည့် ဇာတ်ကားများကို ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားခဲ့သည်
"မေတ္တာရေလှိုင်း" ဝတ္ထုကို မြင့်မြင့်ခင်၊ မောင်သင်၊ သီသီ၊ အကယ်ဒမီ(၄)ဦးနှင့် ဆေးရောင်စုံ ရုပ်ရှင် ကားရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၈၇ - ဒါရိုက်တာ သက်မောင်မောင်က မေတ္တာရေလှိုင်း ဇာတ်ကားကိုပင် နေအောင်၊ ထွန်းထွန်းနိုင်၊ မေဆွိတို့နှင့် ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ လူကြိုက်များခဲ့သည်
သံရုံးမှ သံတမန်များအားလည်း မြန်မာ့အနုပညာအကြောင်း၊ သီချင်းကြီးသီချင်းခန့်များအကြောင်း ဟောပြောပို့ချခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း(ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး ဗိသုကာ) (၁၉၅၅-ခုနှစ်)ချစ်အာရုံ ဝတ္ထု (၁၉၅၆-ခုနှစ်)ရွှေရုပ်လွှာ ဝတ္ထု (၁၉၅၇-ခုနှစ်)နှစ်ကိုယ်သစ္စာ၊ အသက်ပေးချစ်ရသူမို့ စသော ဝတ္ထုများ' (၁၉၆၁-ခုနှစ်)စေတနာမွန် ရုပ်ရှင်ဝတ္ထု(ဘာသာပြန်)၊ သဇင်၊ မေတ္တာရေလှိုင်း စသောဝတ္ထုများ' (၁၉၆၂-ခုနှစ်)မေပုလဲ ဝတ္ထု (၁၉၆၅-ခုနှစ်)ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ ကပ်စီးယပ်(စ်)ကလေး စာအုပ် (၁၉၆၆-ခုနှစ်)အောင်ဆန်းဦးတို့အဖေ စာအုပ် (၁၉၆၇-ခုနှစ်)သေတစ်နေ့ မွေးတစ်နေ့၊ လျှပ်စစ်အနုမြူနှင့်လှပျိုဖြူ စာအုပ်များ (၁၉၉၂-ခုနှစ်)ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းဝင်ဖြစ်ရပ်ကြီးများ စာအုပ် (၁၉၇၁-ခုနှစ်)ဣတိယခေါ် မိန်းမတို့သည် စာအုပ် (၁၉၇၃-ခုနှစ်)ဖိုမ အိမ်ထောင်ဦးလက်စွဲ စာအုပ် (၁၉၇၄-ခုနှစ်)နစ်ကာတာ(ဘာသာပြန်)၊ အီဂျစ်ပြည်သား(ဘာသာပြန်) (၁၉၇၅-ခုနှစ်)သွေးညီနောင်၊ ဂေါ့ဒ်ဖားသား၊ ဒိုးလိုမွှေ ရေလိုနှောက် ဘာသာပြန်စာအုပ်များ(၁၉၇၆-ခုနှစ်)စိန်ကိုစိန်နဲ့ဖြတ်မည်၊ ကန္တရဂေဟာ၊ ငရဲဘုံ၊ မျက်လုံးပေါင်း ရှစ်ကုဋေ စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ  (၁၉၇၇-ခုနှစ်)ဘက်(တ်)စီ၊ အင်းဝရွှေနန်းရောက် ဗြိတိန်သံအဖွဲ့မှတ်တမ်း၊ ပြေးချင်သလောက်ပြေးစမ်း၊ သန်းခေါင် ထက် ဉာဉ့်မနက် စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၁၉၇၈-ခုနှစ်)ကျူပင်ခုတ်ကျူပင်ငုတ်မကျန်၊ လောကကိုအနိုင်ယူမယ်၊ လူမိုက်ဆိုရင်ထွက်ခဲ့၊ အန္တရာယ်စက်ကွင်း စာအုပ်များ (၁၉၇၉-ခုနှစ်)နိုင်ငံတော်ကောင်စီက-နိုင်ငံဂုဏ်ရည်(ပထမဆင့်)ချီးမြှင့်
အင်ဂျီယာ(ဘာသာပြန်) စာအုပ် (၁၉၈၀-ခုနှစ်)ဆပ်ကပ်၊ ဘီလျံနာ၊ စစ်တောင်းတိုက်ပွဲ၊ မေတ္တာကမ္ဘာခြားလေသော်၊ အမြန်ရထားပေါ်မှ လူသတ်မှု၊ ဟီလာရီ၊ မေဂျာဆိုင်းမွန်၊ ဓားစာခံ စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၁၉၈၁-ခုနှစ်)ဆာမီကို၊ ကွန်မန်ဒိုမော်ဂင်၊ ရှိုးဂန်း၊ ရိုစ့်ဘတ်ဒ်၊ မာယာညွှတ်ကွင်း၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှတ်တမ်း စသော စာအုပ်များထွက်
(၁၉၈၂-ခုနှစ်)သူသေကိုယ်သေ၊ နန်စီဟာမွန်နှင့် စိတ္တဇလူသတ်သမား၊ ပေါက်ရှားမင်း၊ ရှဲဒိုးစပိုင်၊ ရန်ကိုရန်ချင်း တုံ့နှင်းသော်၊ စက္ကင်းလေဒီ၊ နင်းဂျား၊ တုံးတိုက်တိုက်ကမ်းတိုက်တိုက်၊ ငုတ်မိသဲတိုင် စသော ဘာသာပြန် စာအုပ်များ (၁၉၈၃-ခုနှစ်)ထူးဆန်းသောလူသတ်မှု၊ နင်းဂျားနဲ့နီကိုလာ၊ ဂြိုဟ်မွှေတဲ့ကျောက်မျက်ရတနာ၊ အိပ်မက်သံသရာ ဘဝကဗျာ၊ အလှည့်ကျတော့မနွဲ့စတမ်း၊ ရှီကေ၊ ရှီကေနှင့်ကူဗလိုင်ခန် စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၁၉၈၄-ခုနှစ်)၁၉၈၅ - လောဘမုန်တိုင်း၊ လေယာဉ်ပေါ်မှ လူသတ်မှု၊ အော်ရိုရာအရေးအခင်း၊ အလောင်းပျောက်နေသော လူသတ်မှု စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၁၉၈၅-ခုနှစ်)အန္တရာယ်ပစ်မှတ်၊ ဇင်ဘာဘွေ(ပ၊ဒု)၊ စစ္စလီကျွန်းသား စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၁၉၈၆-ခုနှစ်)ဂျီယန်၊ ကမ္ဘာဖျက်အန္တရာယ်၊ သိက္ခာကိုရင်း၍ ဘာသာပြန်စာအုပ်များဇီးရိုး(ပ၊ဒု)ဘာသာပြန် (၁၉၉၀-ခုနှစ်)သံလျှက်ကိုပေပေါ်တင်၍၊ ချစ်တေးတစ်ကျော့-ဘာသာပြန်များ (၁၉၉၁-ခုနှစ်)ဂေါ့ဖားသားနှင့် ပီတာလင်း(ဘာသာပြန်) (၁၉၉၃-ခုနှစ်)အမှတ်တရ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း စာအုပ် (၁၉၉၅-ခုနှစ်)မာဖီးယားကမ္ဘာ၊ ဂေါ့ဒ်ဖားသား၊ နန်းစွန့်ဘုရင်(ဘာသာပြန်)စာအုပ်များ (၂၀၀၅-ခုနှစ်)အမေရိကန်သူပုန်ကြီးဂျက်လန်ဒန်၊ ကီလီယိုပါထရာ စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များ (၂၀၀၆-ခုနှစ်)အောင်ဆန်းဦးတို့အဖေဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးသမိုင်းအမှတ်တရဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း(ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး ဗိသုကာ)ကမ္ဘာ့သမိုင်းမှတ်တမ်းဝင်ဖြစ်ရပ်ကြီးများ(ဘာသာပြန်)ဂေါ့ဒ်ဖားသား(ဘာသာပြန်)အင်းဝရွှေနန်းရောက် ဗြိတိန်သံအဖွဲ့မှတ်တမ်း(ဘာသာပြန်)စစ်တောင်းတိုက်ပွဲ(ဘာသာပြန်)ရှိုးဂန်း(ဘာသာပြန်)ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှတ်တမ်းမာဖီးယားကမ္ဘာ(ဘာသာပြန်)နန်းစွန့်ဘုရင်(ဘာသာပြန်)အမေရိကန်သူပုန်ကြီးဂျက်လန်ဒန်(ဘာသာပြန်)ကီလီယိုပါထရာ(ဘာသာပြန်)လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ ကပ်စီးယပ်(စ်)ကလေး(ဘာသာပြန်)မေတ္တာရေလှိုင်း(ပင်ကိုရေးဝတ္ထု)၁၉၉၇ - မတ်လ(၇)ရက်နေ့တွင် အမှတ်(၃၃)၊ ရှမ်းလမ်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ့်နေအိမ်တွင်ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန် ချိန်၌ ဇနီး-ဒေါ်ခင်ငြိမ်းနှင့်အတူ သမီးနှစ်ယောက်၊ သားတစ်ယောက်ကျန်ရစ်သည်
အမှတ်(၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ သင်္ကန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ အ.ထ.က(၁)သင်္ကန်းကျွန်းသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ လေးထောင့်ကန်လမ်းမကြီးဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းကျောင်းတွင် စာရေးဆရာမင်းလူ၊ နေရီ၊ ဦးအေးချစ် EEAC၊ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်မင်းကိုနိုင်၊ မိုးသီးဇွန်၊ မြန်မာနိုင်ငံခရစ်ယာန်မျက်မမြင်များမိတ်သဟာယမှ ဦးသိန်းလွင် တို့သည် အခြေခံပညာအထက်တန်းကို သင်ယူခဲ့ကြသည်
Blogspot webကျောင်းဓာတ်ပုံများ
ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိ (၄)မျိုးကို အကျဉ်း၊ အကျယ်နှစ်မျိုးဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပုံ (၄)မျိုးကို ဥပမာများဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိဟူသည် မဟာဇုတိကမဟပ္ဖလဟု ဖွင့်ပြထားပါသည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထနောင်းကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ပန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၆ ဦး၊ မ ၁၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ သာဂရကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သာဂရကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၅၀ ဦး၊ မ ၆၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဥစ္စာဟူသည် မျက်လှည့်မျိုး၊ ပညာဟူသည် မြတ်ရွှေအိုး သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ပစ္စည်းဥစ္စာဟူသည် မျက်လှည့်ပြသကဲ့သို့ ခုမြင်ခုပျောက်သဘော၊ မတည်မြဲသောသဘော ရှိသည်
ပညာဟူသည် ရတနာရွှေအိုးပမာ ယူဆောင်သုံးစွဲ၍ မကုန်သောသဘော ရှိသည်
ငနီ (မြောက်)ရွာ၊ ရုံးချောင်း
ဆင်ကြီးပြင် (ကုလား)ရွာ၊ ဘားဘူတောင်
၁၂၆၀ (၁) ရက်
ဝက်ဝံညို (Brown Bear) "Ursus arctos" သည် ယူရေးရှားမြောက်ပိုင်းနှင့် မြောက်အမေရိက တလျှောက်တွင် ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော ဝက်ဝံအကြီးစားတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ပေါင်ချိန် ၆၀၀ မှ ၁၇၀၀ ပေါင်အထိ( ၃၀၀ ကီလိုဂရမ် မှ ၇၈၀ ကီလိုဂရမ်) အထိ ရှိတတ်ကြပြီး ၎င်း၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သော ကိုဒီယတ်ဝက်ဝံ (Kodiak Bear)သည် ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံများနှင့် ယှဉ်နိုင်လောက်အောင် ကြီးမားကြသည်
ကုန်းပေါ်တွင် နေထိုင်သော အကြီးဆုံးသားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
ငမဲပြင်ပိတ်ဆိပ်ရွာ
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွား၍ တစ်နှစ်မျှ မရှိသေးမီ ၁၉၁၅ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ညတစ်ည၌ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မြို့ရွာ ပေါင်းများစွာတို့သည် ရုတ်တရက် ရန်သူ၏ ဗုံးကြဲခြင်းကို ခံရလေသည်
ထိုအချိန်က ကောင်းကင်မှလာ၍ ဗုံးကြဲခြင်းကိုမကြုံဘူးသေးသဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည်သူပြည်သားတို့သည် အလွန်အံ့ဩ ထိတ်လန့်ကြသည်
ထိုသို့ အင်္ဂလိပ်လူမျိုးတို့အား စိတ်ဓာတ် ချောက်ချားသွားအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့သူမှာ ဇက်ပလင်ဆိုသူဖြစ်၏
အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ မြို့ရွာများပျက်စီးရခြင်းမှာ ဇက်ပလင် တီထွင်သော လေသင်္ဘောလာရောက်ဗုံးကြဲခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ဇက်ပလင်ကို အစွဲပြု၍၊ ထိုလေသင်္ဘောကို 'ဇက်ပလင်' ဟူ၍ အမည်ပေးထားလေသည်
ကောင့် ဇက်ပလင်သည် ၁၈၃၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက် နေ့၌ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဗါးဒင်နယ်၊ ကွန်စတန်မြို့တွင် ဖွားမြင်၏
ငယ်စဉ်ကပင် စစ်ပညာကို သင်ကြားခဲ့၍၊ အသက် ၂ဝ အရွယ်၌ ဂျာမန်စစ်တပ်တွင် စစ်ဗိုလ်အဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့၏
အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ၊ သူသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်၍ ပြည်ထောင်စုသားများဖက်မှ အပျော်တမ်းတပ်တွင် ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
သူသည် လေကြောင်းပညာတွင် လွန်စွာဝါသနာပါသောကြောင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ရှိနေစဉ် မီးပုံးပျံတွင် ပထမဆုံးအကြိမ် စီးနင်းလိုက်ပါခဲ့ဘူးလေသည်
ဂျာမနီသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ၊ ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယန်း စစ်ပွဲ၌၎င်း၊ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ဂျာမန်စစ်ပွဲ၌၎င်း ဝင်ရောက်ဆင်နွဲခဲ့၍၊ ဗိုလ်ချုပ်မှူး အဆင့်အတန်းထိ ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီးနောက်၊ လေကြောင်းခရီးလွှင့်ပညာတွင် စိတ်အားထက်သန်စွာ စူးစိုက်လေ့လာခဲ့သည်
၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် သူပထမဦးဆုံး ဆောက်လုပ်သော လေသင်္ဘောမှာ လေထဲ၌မိနစ် ၂ဝ ကြာမျှ ပျံဝဲနေနိုင်ခဲ့သော်လည်း၊ မြေပြင်ပေါ်သို့ သက်ဆင်းသောအခါတွင် ပျက်စီးသွား၏
သို့သော် သူသည် အားမလျော့ဘဲ ဆက်လက်ကြိုးစားလာခဲ့ရာ ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏လေသင်္ဘောများသည် တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၃ဝ နှုန်းနှင့်ပျံသန်းနိုင်၍၊ နောက်တစ်နှစ် တွင် ၃၅ မိုင်နှုန်းထိတိုးတက်၍ ပျံသန်းလာနိုင်၏
ထို့နောက် ဇက်ပလင်တို့သည် တဖြည်းဖြည်းတိုးတက် ကောင်းမွန်လာ၍၊ ပထမကမ္ဘာ စစ်အတွင်းက အင်္ဂလန်ပြည်ပေါ်သို့ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပျံသန်းဝင်ရောက်ကာ ဗုံးကြဲနိုင်ခဲ့ကြလေသည်
ကောင့် ဖာဒီနန် ဖွန်ဇက်ပလင်သည် ၁၉၁၇ ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် ရှားလော့တင်ဗတ်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
သူကွယ်လွန်သည့် အချိန်ခန့်တွင် အသစ်ပေါ်လာသောလေယာဉ်ပျံများကြောင့် လေသင်္ဘောတို့သည် ပျောက်ကွယ်သွားကြလေသည်
သို့ရာတွင် ဇက်ပလင်သည် လေကြောင်းပညာကို စတင်လမ်းထွင်ပေးခဲ့သည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် ဂျာမန်တို့၏ လေးစားခြင်းကိုသာမက ကမ္ဘာတစ်ဝှန်းလုံး၏ လေးစားခြင်းကိုလည်း ခံရပေသည်
အာရှဝက်ဝံနက် (Ursus thibetanus၊ ယခင်အမည် Selenarctos thibetanus) သို့ မြင်းဝံ ကို လဝက်ဝံ သို့မဟုတ် ရင်ခေါင်းဖြူဝက်ဝံ ဟု လည်း ခေါ်လေ့ ရှိကြပြီး ခန္ဓာကိုယ် အသင့်အတင့် အရွယ်အစား ရှိသော ဝက်ဝံမျိုးဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် သစ်ပင်များပေါ်တွင် နေထိုင်လေ့ ရှိပြီး တောင်အာရှ၊ ကိုရီးယား၊ တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံ အရှေ့စွန်းပိုင်း၊ ဂျပန်နိုင်ငံ ဟွန်ရှူးကျွန်း နှင့် ရှီကိုကူးကျွန်းများ တို့တွင် တွေ့ရသည်
သစ်တောများ ပျက်စီးခြင်းနှင့် ၎င်းတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် အစိတ်အပိုင်းအတွက် လူတို့၏ အမဲလိုက် ခံရခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံတကာ ပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး အဖွဲ့မှ မျိုးသုဉ်းရန် စိုးရိမ်ရသည့် ဝက်ဝံအမျိုးအစား အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
ပုံပန်းသဏ္ဌန်အားဖြင့် သမိုင်းမတင်မီခေတ်က ဝက်ဝံများနှင့် ဆင်တူသဖြင့် အချို့သော သိပ္ပံပညာရှင်တို့က အခြားဝက်ဝံမျိုးကွဲတို့ ဆင်းသက်လာရာ မျိုးစုဟု ကောက်ချက်ချကြသည်
အသီးအရွက်သာ စားလေ့ ရှိကြသော်လည်း အာရှဝက်ဝံနက်တို့မှာ လူတို့နှင့် မယဉ်ပါးဘဲ အကြောင်းမဲ့သက်သက် လူသားတို့အား မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိကြသည်
ကမ္ဘာကျော် ကဗျာဆရာကြီး ရုတ်ယဒ် ကစ်ပလင်က "ဝက်ဝံတို့ထဲတွင် အထူးဆန်းဆုံး မျိုးနွယ်စု" ဟု ဖော်ပြခဲ့ဖူးသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အက်စတိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဘောလ်တစ်ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘောလ်တစ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် Peipsi ကန် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ ဝန်းရံလျက် ရှိသည်
ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်မှာ ၄၅,၂၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇,၄၆၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယား လူမျိုးတို့သည် ဖင်န်လူမျိုး (Finnic ) များ ဖြစ်ကြပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော အက်စတိုးနီးယန်း ဘာသာစကားမှာ ဖင်လန်ဘာသာစကားနှင့် အတော်ဆင်တူသည်
ဗောလတစ်နိုင်ငံစုတွင်ပါဝင်သော အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ရုရှ၏ ၁၆ ခုမြောက် သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
နှစ်ပေါင်းရာပေါင်းများစွာက အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အကြိမ်ကြိမ် လက်ပြောင်းစိုးမိုးမှုကို ခံယူခဲ့ရလင့်ကစား၊ အက်စတိုးနီးယား တိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိမာန်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မတိမ်ကောမပပျောက်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်း ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်သည် အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သော ထုံးဟောင်းပုံပြင်တို့ဖြင့် ကြွယ်ဝလှပေရာ ထောင်နှင့်သောင်းနှင့်ချီ၍ အရေအတွက်ရှိသော ထိုထုံးဟောင်း ပုံပြင်တို့သည် ယခုတိုင် ရိုးရာတေးသီချင်းများ၊ ကဗျာများ အဖြစ် တည်ရှိနေကြလေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ အရှေ့ မြောက်ထောင့်ကျသော အပိုင်းတွင်တည်ရှိ၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်နှင့် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့တို့အကြား ထိုးထွက်နေသော ကုန်းမြေ တစ်စိတ်တစ်ဒေသနှင့် ကျွန်းများအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ထိုနိုင်ငံ၏အရှေ့ဘက်တွင် ပိုင်ပူး(ချွတ်စကူးရေး) ရေအိုင်နှင့် ရုရှားပြည်မကြီး(ရုရှားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ)တို့ရှိ၍၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံငယ် (လတ်ဗီးယားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ နိုင်ငံ ငယ်) ရှိသည်
အနောက်ဘက်တွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံငယ်သည် ကျွန်းပေါင်း ၈၁၈ ကျွန်းအပါအဝင် ၁၈၃၅၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေရာ ကျွန်းများ၏ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၆၁ဝ ဖြစ်သည်
ကျွန်းများထဲတွင် ဆာရီမာ (အူးဇယ်)နှင့် ဟီအူးမား (ဒက်အူး) တို့သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အင်းအိုင်ပေါများသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်၍ အင်း အိုင် စုစုပေါင်း ၁၅၁၂ ခုရှိသည်
ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ကမ်းပါး စောက်များဖြင့် တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွား၍ တစ်ပြည်လုံး သည် ပေ ၁ဝ၄ဝ မျှသာ မြင့်လေသည်
ကူးသန်းသွားလာရေး နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သော မြစ်နှစ်မြစ် သာရှိရာ ယင်းတို့မှာ နာရဗား(နဗိုရာ)နှင့် အီမာတို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏မြို့တော်သည် တယ်လင်းဖြစ်၍ ရေးဗယ်ဟုလည်းခေါ် သည်
အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ နရဗား၊ တာတူး၊ အရင်စ ဗွက် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းကျသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်သည် နှင့်အညီ အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီသည် ရှည် ကြာ၍ နွေရာသီမှာ ထွေးထွေးနွေးနွေးရှိရုံမျှသာ ဖြစ်သည်
တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ၏၅ဒီဂရီ ဖြစ်၍ ရာသီဥတုသင့်တင့်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်သည် ၂၁၏၆ လက်မ ဖြစ်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ လူဦးရေသည် (၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်) ၁၃၅၇ဝဝ ဖြစ်ရာ အက်စတိုးနီး ယန်းလူမျိုးမှလွဲလျှင် ဒုတိယအများဆုံးသည် ရုရှလူမျိုး၊ တတိယအများဆုံးသည် ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယန်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် ဖင်းနစ်ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် အက်စတိုးနီးယန်းတို့သည် ယင်းတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်များဖြစ် ကြသော ဗိုက်ကင်းလူမျိုးများကဲ့သို့ အရပ်မြင့်၍ ဆံပင်ရောင် လှသည်
ယင်းတို့သည် လုံ့လဝိရိယရှိ၍ အလုပ်ကြိုးစားသူများ ဖြစ်သော်လည်း နေ့အားရက်အား ပွဲတော်အခါများ၌ ပျော်ပျော် ပါးပါးနေထိုင်ကြရန်လည်း နှစ်သက်သည်
အက်စတိုးနီးယန်း ခြောက်ယောက်လျှင်ငါးယောက်သည် ပရိုတက်စတန့် (လူသာ ရန်ဂိုဏ်း) ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
ကျန်လူများသည်မူ ရောမ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးကိုအဓိကထား လေရာ အာလူး၊ ရိုင်းစပါး၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယောစပါးနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့သည် အရေးပါသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ဖြစ်သည်
နွားမွေးမြူရေးနှင့် နွားနို့လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေး ပါသည်
ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လာပြီး နောက်တွင် လယ်မြေများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်၍ စုပေါင်း လယ်ယာစနစ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
ထိုနိုင်ငံ၏ ကုန်းမြေငါးပုံတစ်ပုံသည် သစ်တောများ ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စက္ကူလုပ်ငန်း တို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် သစ်လုပ်ငန်း များ အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်
အခြားအရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကျောက်နု လွှာမှထုတ်လုပ်ရရှိသည့် ရေနံအများဆုံးထွက်သော တိုင်းပြည် ဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ မြေထွက်သယံဇာတပစ္စည်း များမှာ ရေနံအပြင် သစ်ဆွေးမြေ၊ ထုံးကျောက်၊ မြေစေးပြာ၊ ဂေါတံကျောက်၊ မီးစုံးကျောက်၊ စကျင်ကျောက်တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ရုရှားသို့သာလျှင် တင်ပို့ရသည်သာများသည်
စက်မှုထွက် ကုန်များမှာ သံ၊ သံမဏိ၊ စက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဝါဂွမ်း၊ စက္ကူ၊ သစ်ပျော့ဖတ်နှင့် အရက်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ လေသည်
မြို့တော်တယ်လင်းသည်  ရုရှားမှ လီနင် ဂရက်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ရုရှား ပြည်မအတွင်းသို့ ကုန်စည်တင်ပို့ရေးတွင် အချက်အချာဖြစ်လေ သည်
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့်ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ကုန်သင်္ဘောများမှာ မီးသင်္ဘောကြီးပေါင်း ၁၂၅ စင်းနှင့် အခြား မော်တော်သင်္ဘောကြီးငယ်များ အပါအဝင် စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁၉၆၆၂၇ တန်ခန့်ရှိသည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံအတွင်းအသုံးပြုနေသော မီးရထား လမ်းသည် ၁၃ဝ၆ မိုင်ခန့်ဖြစ်သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် သွား လာအသုံးပြုနေသော လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများမှာ မော်တော် ကားလမ်း ၁၄၄ဝ၇ မိုင်ခန့်ရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အခိုင်အမာ ခင်းထားသောလမ်းမှာ ၉၉၉၈ မိုင်ခန့်ဖြစ်လေသည်
တယ်လင်းမြို့၊ လီနင်ဂရက်မြို့နှင့် ရီးဂမြို့တို့သည် လေကြောင်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အလွန်ပျက်စီးခဲ့ရာ အထူး သဖြင့် တံတားကြီးများ ပျက်စီးခဲ့သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ပညာရေးသည် အဆင့် အတန်းမြင့်သည်
အခမဲ့မသင်မနေရ ပညာရေးစနစ်ရှိသည်
သို့သော် စာမတတ်သူ ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်ကား ရှိနေသေး သည်
အထက်တန်း ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများရှိရာ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်များ၊ အနုပညာနှင့် ဂီတအတတ်သင်ပညာ ဗိမာန်များ လည်း ပါဝင်သည်
၁၆၃၂ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်းရှိလေသည်
အက်စတိုးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံသမိုင်းတင်စ ခေတ်ဦးကပင် ဗောလတစ်ကမ်းခြေဒေသ တစ်ဝိုက်၌ နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်
ဦးစွာ၌ အက်စတိုးနီးယားပြည်ကို အယူဝါဒရေးရာ ဂိုဏ်းများက အုပ်ချုပ်နေခဲ့ရာမှ ဒိန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ပိုးလူမျိုးတို့သည် လည်းကောင်း တစ်လှည့်စီ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်း ပိုက်ခဲ့ကြသည်
၁၅၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဆွီဒင် လူမျိုးတို့က အက်စတိုးနီးယားကို ကြိုးကိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ အက်စတိုးနီးယားတွင် ရုရှတို့ စတင် တွင်ကျယ်လာခဲ့၍ ၁၇၂၁ ခုနှစ် နီရှတတ်စာချုပ်အရ ဆွီဒင်က အက်စတိုးနီးယားကို ရုရှသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ရုရှတို့လက်အောက် ခံဖြစ်နေခဲ့ရာမှ ထိုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာ ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယား၏ လွတ်လပ်ရေးကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီအစိုးရတို့က အသိအမှတ် ပြုကြသည်
ဂျာမန်တို့က နိုင်ငံတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ ပရပ်ရှားပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားနေခဲ့ကြသော ဗောလတစ် မှူးမတ်ကြီးများက ထောက်ခံခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျာမန်နိုင်ငံပြိုကွဲသွားသောအခါ လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်ရရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်စ တိုးနီးယန်းအစိုးရနှင့် ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရက အက်စတိုးနီး ယားနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလေသည်
သို့သော် ရုရှနှင့်ဂျာမန်တို့၏ ဩဇာအာဏာအရှိန်အဝါ သည် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံအပေါ်၌ ကောင်းမြဲကောင်းနေ သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် အခြေခံ ဥပဒေသစ်ရေးဆွဲပြီးလျှင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်လိုက်လေ သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစ ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁ ရက်နေ့တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သော်လည်း ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်းအခြေခံ စခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် စစ်တပ်များချထားခွင့်ပေးရန် ရုရှနိုင်ငံက တောင်းဆိုလာခြင်းကို ခွင့်ပြုခဲ့ရသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ဩဂုတ်လတွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ သည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း သိမ်းသွင်းခြင်း ခံရသည်
ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း၌ ၁၆ ခုမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၍ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဆိုဗီယက်တပ်များသည် တန်ပြန်ထိုးစစ်ပြန်ဆင်ကာ စက် တင်ဘာလကုန်ခန့်တွင် အက်စတိုးနီးယားကို ဂျာမန်တို့လက်မှ ပြန်၍သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံတွင် အဝင်အပါ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိ သွားလေသည်
အမည်ရင်း - ဒေါ်လှမြင့်၂
မိဘအမည် - ဦးသစ် + ဒေါ်လေးရှင်၃
မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၉၃၅ ခုနှစ်၄
မွေးဖွားရာဒေသ - ရန်ကုန်၅
ကလောင် အမည်ခွဲများ - မရှိပါစာရေးဆရာမ ခင်မာသစ်သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ရေကျော် မက်သဒစ်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင် သင်တန်း (ဆယ်တန်း) အောင်မြင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် လေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့ (U.B.A.) တွင် အောက်တန်းစာရေး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ပြည်တွင်း ရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အဖွဲ့ (I.W.T.) တွင် အထက်တန်း စာရေး အဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း ယုဝတီဂျာနယ်၊ တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်တို့တွင် ဝါသနာ အလျောက် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဦးတင်မြင့် (တက္ကသိုလ် တင်မြင့်) နှင့် တွေ့ဆုံ မေတ္တာမျှခဲ့ကြပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ (တက္ကသိုလ် တင်မြင့်) ၏ တိုက်တွန်းချက်၊ အကြံပြုချက်၊ အားပေး ကူညီမှုများကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ စပြီး လုံးချင်း ဝတ္ထုများ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
သားသမီး ၅ ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ၌ သမီး အကြီးဆုံးသည် စာရေးဆရာမ လေးလေးမြင့် ဖြစ်သည်
နန်းဆန်ပေမယ့် ပန်းမပန်ပါ ၁၉၇၄၂
ပန်းမပေးရင်တိုင်လိုက်မယ် ၁၉၇၄၃
သူမဟုတ်လျှင်သူ ၁၉၇၄၄
တော်တော်ဆိုးတဲ့ မိန်းခလေး ၁၉၇၄၅
အသိခက်တဲ့ အစ်ကိုရယ် ၁၉၇၄၆
တိမ်ဖုံးပေမယ့် လသာသည် ၁၉၇၄၇
ထိပ်ထားစိုးသူဇာမြိုင် ၁၉၇၅၈
ငယ်ငယ် ၁၉၇၅၉
ကိုကိုမောင်မောင် တော်တော်ဆိုး ၁၉၇၅၁၀
ရွှေယုန်လေးလား ကျားကြီးလား ၁၉၇၅၁၁
မနောလှလှ လူလှလှ ၁၉၇၆၁၂
ဒေါက်တာ မခင်နှောင်း ၁၉၇၆၁၃
တွယ်တာတယ်ဆိုတာ ဝေဒနာ ၁၉၇၇၁၄
ဘယ်ကိုလဲ စိမ်းမြတ်မွန် ၁၉၇၇၁၅
အသဲကို ခမဲလိုသလား ၁၉၇၇၁၆
ရန်ခုန်သံ မြန်ပါပေ့ ၁၉၇၇၁၇
ငယ်ငယ်သိပါတယ် ၁၉၇၇၁၈
သိုးမလေး ၁၉၇၈၁၉
အစ်ကိုမိုက်တော့ ငယ်ငယ်ကြိုက်တယ် ၁၉၇၈၂၀
ရှာလေလေဝေး ၁၉၇၈၂၁
မေတ္တာပေး၍ မေတ္တာမရပေ ၁၉၇၉၂၂
မောင့်အချစ်ဆုံး မငယ်ငယ် ၁၉၇၉၂၃
အနိုင်မယူသူမို့ ရှုံးပြန်ပြီ ၁၉၇၉၂၄
ရွှေပင်ပေါ်မှာ မနားလိုပါ ၁၉၈၀၂၅
ချစ်လွန်းတော့လည်း အခက်သား ၁၉၈၁၂၆
ချစ်သူကိုသာ ချစ်ပါစေ ၁၉၈၁၂၇
ချစ်တတ်လာသော ဇေယျာအောင် ၁၉၈၂၂၈
ဘယ်လိုလဲ နှောင်ငယ်ငယ် ၁၉၈၃၂၉
လူဆိုတာမျိုးနော် ၁၉၈၅၃၀
ထောင်ချောက်မိသော ကျားကလေး ၁၉၈၅၃၁
မေ့နေတာပဲ ကောင်းပါတယ် ၁၉၈၅၃၂
တယောက်ဆို တယောက်ပဲ ၁၉၈၆၃၃
စောင့်နေပါတယ်နော် ၁၉၈၆၃၄
ရွယ်ရုံနဲ့ လန့်လို့ပါ ၁၉၈၇၃၅
မောင့်ဖိတ်စာလှလှလေး ၁၉၈၇၃၆
အလိုလို ချစ်သွားတာပါနော် ၁၉၈၈၃၇
မောင့်လိုလူစား ရှားပါတယ် ၁၉၈၈၃၈
ငယ်ငယ်တည်းက ချစ်တာကို ၁၉၈၈၃၉
သိုးမလေး ၁၉၈၉၄၀
ဒါဆို ဘယ်လိုလုပ်မလဲ မောင် ၁၉၈၉၄၁
ကိုယ့်အတွက် ပွဲမပျက်စေလို ၁၉၈၉၄၂
ဘာဘဲဖြစ်ဖြစ် နန်းကချစ်မှာ ၁၉၉၀၄၃
သိပ်ကိုချစ်ပါတယ် ဒါပေမယ့် ၁၉၉၀၄၄
ပန်ချင်တာက တပွင့်တည်း ၁၉၉၀၄၅
လိပ်ပြာလေးတွေ ပန်းလေးတွေ ၁၉၉၁၄၆
သိပ်ချစ်တယ် နောက်မဆုတ်ဘူး ၁၉၉၁၄၇
ချစ်ပေမယ့် ဖြစ်ပါမလား ၁၉၉၁၄၈
ချစ်ပါတယ်ဆိုမှတော့ ဘာဖြစ်ဖြစ်ပေါ့ ၁၉၉၂၄၉
ပြန်လည် ဆုံတွေ့ကြရာဝယ် ၁၉၉၂၅၀
ချစ်စိတ်လေးတွေ ချာချာလည် ၁၉၉၂၅၁
ချစ်မိမှတော့ ချစ်လိုက်ရုံပေါ့ ၁၉၉၂၅၂
ချစ်တယ်ဆို ဖွင့်ပြောပါလား ၁၉၉၃၅၃
ချစ်မြဲချစ်လျက်ပါ ၁၉၉၃
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတော် မိဂါရမာတုပြာသာဒ်၌ ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မာတုဂါမ၏ ပစ္စုပ္ပန်လောကကိုအောင်နိုင်သော အကျင့်လေးမျိုးနှင့် တမလွန်လောကကိုအောင်နိုင်သော အကျင့်လေးမျိုးတို့ကို ဂါထာ, စုဏ္ဏိယ ဗန္ဓနှစ်မျိုးအားဖြင့် ဝိသာခါဥပါသိကာအား ဘုရားရှင် အကျယ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်ဒေသနာတော်နည်းအတိုင်း ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သရေစည်သူ၊ သတိုးမဟာသရေစည်သူနှင့် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)ရ ဦးချန်ထွန်းအောင်ကို မြင်းခြံမြို့၊ ပုသိမ်ကြီးရပ်ကွက်၌ အဖ အရေးပိုင်ကြီး ဦးဧချိုနှင့် အမိဒေါ်ဧချိုတို့က၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်က ရွှေကျင်မြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် မြူနီစီပယ် အလယ်တန်း ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ ရန်ကုန် စိန်ပေါ အင်္ဂလိပ် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ၁ဝ တန်းအောင် သည်အထိ ပညာဆက်သင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၂၁-၂၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဘီအယ်လ် စာမေးပွဲကိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဝတ်လုံတော်ရဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ပြန်ရောက်ပြီး ဝတ်လုံတော်ရ အလုပ်ကိုလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီခရိုင် အစိုးရရှေ့နေအဖြစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဥပဒေကထိကအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ဦးချန်ထွန်းအောင်သည် ဂျပန်ခေတ်တွင် မြို့တော်တရားမရုံး တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် နိုင်ငံတော် လက်ထောက်ရှေ့နေချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင်နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သရေစည်သူဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်
၁၉၅၃ခုနှစ်တွင် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီး၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင်နိုင်ငံတော် တရားလွှတ်တော် တရားသူကြီးချုပ် စသည်ဖြင့် နိုင်ငံတော် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဘွဲ့ကိုချီးမြှင့်ခံခဲ့ရပြန်သည်
ဦးချန်ထွန်းအောင်သည် အမှုထမ်းနေစဉ် အတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝ အသင်း (ဝိုင်အမ်ဘီအေ) တွင်အသင်းဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းကြီး၏ အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအဖြစ် လည်းကောင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရ လက်ထက်တွင် တရားရေးဝန်ကြီးနှင့်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ ပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင်ကျင်းပခဲ့သော ၁၄ ကြိမ်မြောက် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် နယ်သာလန်၊ ပြင်သစ်၊ အနောက်ဂျာမနီ၊ ဩစတြေးလျနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုများသို့ ထိုနိုင်ငံများတွင်လုပ်ဆောင်နေသော ဝန်ထမ်းရေးရာ လုပ်ငန်းများ လေ့လာရန်သွားရောက်ခဲ့သည်
ဦးချန်ထွန်းအောင်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပဒေဌာနအချိန်းပိုင်းကထိက၊ ရှေ့နေများ စာမေးပွဲကြီးကြပ်မှု ကော်မတီဝင်ရွှေတိဂုံဘုရားကြီး နာယကအဖွဲ့ဝင်၊ နှင်းဆီကုန်း ဘိုးဘွားရိပ်သာစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ စသည့် ပညာရေး၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး တာဝန်များကိုလည်း ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးချန်ထွန်းအောင်အား ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော် ကောင်စီက ၁၉၈ဝ ပြည့် နှစ်တွင်နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရ သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအောင်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်မမကြီးနှင့် သားတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
မကျီးချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyichaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ရေတွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေတွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၀ ဦး၊ မ ၅၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၉၀ (၁) ရက်
ကင်းစိန်ဈေး (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinseinzay(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၅ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ကခုန်ခြင်းဆိုသည်မှာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများကို အချက်ကျကျ လှုပ်ရှားခြင်းဖြစ်၍ ထိုသို့ လှုပ်ရှားမှုတွင် သဘော၊ သရုပ်၊ အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပါရှိလေသည်
ကခုန်သည့်အခါ တေးသီချင်းများကို သီဆိုပြီးလျှင် လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၍ စည်းချက်လိုက်ပေးရသည်
သို့မဟုတ် တူရိယာဂီတများ တီးမှုတ်ပေးရသည်
အချို့သော ရှေးခေတ် အကအခုန်တို့တွင် ခေါင်း၊ ခြေထောက်၊ ကျော၊ ခါး၊ လက်မောင်း၊ လက်ချောင်း စသည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို လှုပ်ရှား၍ တပင်တပန်း လိမ်ကောက်ခုန်ပေါက်ကကြရ၏
အချို့သော အကများတွင်ကား ခြေလက်များကို လှုပ်သည်ဆိုရုံမျှ လှုပ်ရလေသည်
ရှေးခေတ် ကခုန်ခြင်းတို့တွင် ကြည့်သူနှစ်သက်မှုရရန်ထက် ကသူပျော်ရွှင်ကျေနပ်မှုရရန် ပို၍ အဓိကကျသည်
တွဲဖက်၍ ကခြင်းအလေ့သည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ပို၍ခေတ်စားလာရကား ကခုန်ခြင်းသည် ဖိုမဆက်ဆံရေးနှင့် ဆက်သွယ်နေသည်ဟု အချို့က ထင်မြင်ကြသည်
ထိုထင်မြင်ချက် မှားယွင်းကြောင်းကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ကခုန်မှုဓလေ့ထုံးစံများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်
အကအခုန် ဟူသရွေ့တွင် ဖိုမဆက်ဆံရေး သဘောဖြစ်သော ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ် လှုံ့ဆော်မှုများ မကင်းသော်လည်း ထိုလှုံ့ဆော်မှုမှာ အကြောင်းရင်းမဟုတ်၊ အဆွယ်အပွား အခြင်းအရာတစ်ရပ်သာလျှင် ဖြစ်ချေသည်
သာဓကပြရသော် မင်းသားမင်းသမီးနှစ်ပါးသွားအကများတွင် ဖိုမဆက်ဆံရေးသဘောများ သက်ဝင်ပါရှိသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ကြည့်သူကသူ နှစ်ဖက်သောလူတို့ စိတ်ပေါ့ပါး ရွှင်မြူးခြင်း အတွင်းသဏ္ဌာန်ကို ပေါ်လွင် စေသော အမူအရာတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်
လူတိုင်းလူတိုင်းတွင် ကြီးမားသောဆန္ဒနှစ်ခုရှိရာ၊ တစ်ခုမှာ ထင်ပေါ်လိုသောဆန္ဒဖြစ်၍ အခြားတစ်ခုမှာ လူအများနှင့် ရောနှောဆက်ဆံလိုသော ဆန္ဒဖြစ်သည်
ကခုန်ခြင်းသည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ထိုဆန္ဒကြီးနှစ်ခုစလုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း ပြည့်ဝစေနိုင်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကချေသည်တစ်ဦးသည် ပရိသတ်ရှေ့တွင် မိမိ၏အစွမ်းကိုပြသခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထင်ပေါ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည့်နည်းတူ၊ အများနှင့်ရောနှောခြင်းဖြင့်လည်း ထင်ပေါ်မှုကို ရရှိနိုင်ပေသည်
တခါတရံ ကိုယ်ထီးအစွမ်းပြမှုသည် ပို၍ပေါ်လွှင်တတ်လျက်၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ အများနှင့်ရောနှော ဆက်ဆံမှုသည် ပို၍ပေါ်လွင်တတ်လေသည်
သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် ထိုအချက်နှစ်ရပ်စလုံးပင် ကမှုခုန်မှုတို့၌ အကျုံးဝင်လျက်ရှိသဖြင့် ဆန္ဒကြီး နှစ်ခုစလုံးကို တစ်ကြိမ်တည်းနှင့်ပင် ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်သာ ဖြစ်လေသည်
သို့အားလျော်စွာ လူတို့၏ ဆန္ဒလိုဘပြည့်ဝမှုကို ပေးစွမ်းသော ကခုန်ခြင်းသည် လူ့လောကတွင် ရှေးပဝေဏီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ တိုင်အောင် ခေတ်စားလျက် ရှိနေတော့သည်
ကခုန်ခြင်းသည် မြူးတူးပျော်ရွှင်မှုကို အရင်းခံထားသည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း အချို့သောကခုန်ခြင်းတို့သည် ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ်ကို သိသိသာသာ လှုံ့ဆော်ပေး၏
ယင်းမှာ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များတွင် တွေ့မြင်ကြရသည့် အကအခုန်များကို အတုယူထားဟန် တူလေသည်
သာဓကပြရသော် ဩစတြေးလီးယားတိုက်နှင့် နယူးဂင်းနီကျွန်းစပ်ကြားရှိ တောရက်ရေလက်ကြားမှ ကျွန်းစုများတွင် ထူးဆန်းသော ရှေးရိုးထုံးစံတစ်ခုရှိ၏
ထိုထုံးစံမှာ မိန်းမပျိုကလေးများသည် လူပျိုတစ်စု ကခုန်နေကြသည်ကို စောင့်ကြည့်ကြပြီးနောက်၊ မိမိတို့ သဘောကျသူကို ရွေးချယ်လျက် ပခုံးကို လက်နှင့်တို့၍ ခေါ်ယူသွားသော ထုံးစံပင်ဖြစ်သည်
ထိုမျှမကသေး လူတို့သည် တိရစ္ဆာန်များကို အတုယူ၍ ကခုန်ခြင်း ပြုတတ်ကြ၏
ထိုကဲ့သို့သော အကမျိုးကို မြန်မာဇာတ်ပွဲများတွင် တွေ့မြင်ကြရပေသည်
တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ ကရာတွင် မျက်နှာဖုံးများကို စွပ်၍ လည်းကောင်း၊ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ထားသော ကိုယ်ခန္ဓာအတုထဲသို့ ဝင်၍ လည်းကောင်း ကပြကြ၏
တစ်ခါတစ်ရံ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ရန် ပစ္စည်းမရှိသည့်အခါ အမူအရာနှင့်ပင် တိရစ္ဆာန်နှင့် တူအောင်ပြုလုပ်၍ ကပြကြသေးသည်
ဘီလူးက၊ မျောက်က၊ ဟင်္သာက၊ လိပ်ပြာက၊ ကိန္ဒရာက၊ တိုးနရားက စသော အကများမှာ မြန်မာတို့အတွက် တိရစ္ဆာန်များမှ အတုခိုးသည့် အကများ ဖြစ်ကြသည်
ဂျားဗါးကျွန်းသူကျွန်းသားများလည်း တိရစ္ဆာန်အတုခိုးသည့်အကများကို ကခုန်လေ့ရှိကြ၏
တိဗက်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင်ကား မကောင်း ဆိုးရွားအကများကို ကခုန်တတ်ကြသည်
အရှေ့တိုင်းအကများသည် အဓိပ္ပာယ်နက်နဲ၍ စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းလေသည်
ပျော်ရွှင်မှုအတွက်သာလျှင် မဟုတ်ဘဲ သာသနာရေးအကြောင်းများကို သရုပ်ဖော်ကာ ဇာတ်လမ်းဇာတ်အိမ်ဖွဲ့၍ ခင်းကျင်း ပြသလေ့ရှိလေသည်
သာသနာရေးအကများမှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲပေါ်ထွန်းလာသော လူမျိုးဆိုင်ရာအကများသည် အရှေ့တိုင်း များတွင် သာမက အနောက်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်
သို့အားဖြင့် ဗိုဟီးမီးယား၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ အင်္ဂလန်စသော အနောက်နိုင်ငံများတွင် ရှေးရိုးအကများသည် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် ခေတ်စားလျက်ရှိကြ၏
အနောက်နိုင်ငံများတွင် သရုပ်ဖော်အက ဘဲလေးအကမှာ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားခဲ့သည်
ယခုခေတ်စားလျက်ရှိသော ဝေါ့ဇစုံတွဲကနည်းမှာ နပိုလီယန် လက်ထက်တွင်မှ ထင်ရှားလာ ခဲ့သည်
ယခုခေတ်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ခေတ်စားလျက်ရှိသော အနောက်နိုင်ငံစုံတွဲ ကနည်းများမှာ ဖေါ့စထရော့၊ တန်ဂို၊ ရွမ်းဗါး၊ ဂျစ်တာဗတ် စသော ကနည်းများ ဖြစ်ကြ၏
နိုင်ငံခြားများမှာကဲ့သို့ပင် မြန်မာအကပညာသည်လည်း ရှေးခေတ်လူတို့၏ သာသနာရေးအကများမှ ပေါ်ပေါက်လာသော သဘင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်
ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်နှင့်အမျှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် အနောက်ဘက်ရှိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ပေါင်းစပ်မိလေသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု မူရင်းအသွင်အပြင်မှာကား ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိခဲ့ချေ
မြန်မာအကပညာသည်လည်း မြန်မာပီပီပင် တည်ရှိခဲ့ပါသည်အကပုံစံမှာ အများအပြားရှိသည်
၎င်းတို့မှာ-Ballet (ဘဲလေးအက)Ballroom dancing (အနောက်တိုင်း အစဉ်အလာ စုံတွဲအက)Belly dancing (ဗိုက်သားလှုပ်အက)Breakdancing (အမေရိကန်လူငယ်များအကြား မြူးကြွသည့် အပြိုင်ကသည့် အက)Classical (ရှေးရိုးအက)Contemporary (ခေတ်ပေါ်အက)Funk (လူမည်း ခေတ်ပေါ် စည်းချက်အက)Hip hop (အမေရိကန်လူမည်းများ စတင်ခဲ့သည့် အက)Jazz (အမေရိကန်လူမျိုးများ စတင်တီထွင်ခဲ့သည့် အပြင်းစားအက)Lyrical (ခံစားမှုပြ အက)Modern (ခေတ်သစ် အက) Salsa (တောင်အာဖရိက အက)Song and danceSwing (မြူးမြူးကြွကြွ အက)Tango (တောင်အာဖရိက စည်းချက် အက)Tap dance (စည်းချက်လိုက်အက)
လက်ဒိုးတောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Letdoetaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဖတ်ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၆ ဦး၊ မ ၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၈ ဦး နေထိုင်သည်
တခတိုရိမြို့  (高取町 တခတိုရိ − ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရခရိုင်၊ တခအိချိတိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၆၉၆၄ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၂၅.၇၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဟခိုဇခိဘူတာ  (箱崎駅 ဟခိုဇခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ ခုခုအိုခမြို့တော်၊ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အက္ခရာသင်္ချာ သည် သင်္ချာပညာရပ်၏ အဓိကဝင်ရိုး တစ်ခုဖြစ်သည်
ဂဏန်းများ ပေါင်းခြင်း၊ နှုတ်ခြင်း စသည့်အခြေခံများအပြင် အပိုင်းကိန်းများ၊ ဒသမကိန်းများ၊ ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းတန်းများ အစရှိသည့် အခြေခံများကို စာရှုသူများအနေဖြင့် အလယ်တန်းအဆင့်တွင်ပင် သင်ကြားလေ့လာပြီးဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ (Elementary Algebra) ဟုခေါ်သည်
အက္ခရာသင်္ချာပညာရပ် သည် အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ ထက်ပိုမိုနက်နဲ သိမ်မွေ့ ကျယ်ပြန့်သည်
ကိန်းရှင်များ၊ အစုများ၊ အက္ခရာများ ထည့်သွင်းကာ တွက်ချက်ရသည်
အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ ကိန်းစစ်များ (Real Numbers)၏ ကိန်းရှင်များ၊ ကိန်းသေများ ကို အက္ခရာများ ဖြင့်အစားထိုးကာ ညီမျှခြင်းများတွင် ထည့်သွင်းဖြေရှင်း ကြသည်
များသောအားဖြင့် တန်းမြင့်များ နှင့် တက္ကသိုလ် အဆင့်တွင်  သင်ကြားသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ များဖြစ်သည်
ခေတ်ပေါ်အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract Algebra) သည် ခေတ်ပေါ်သင်္ချာပညာရပ်များဖြစ်သည့် Axioms, Groups, Rings များနှင့် Field များအသုံးပြကာ ဖြေရှင်းကြသည်
လီနီယာ အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra) သည် ဗက်တာများ (Vectors)၊ မက်ထရစ်များ (Matrix) ဖြင့် တွက်ချက်ရသည့် သင်္ချာပညာ ဖြစ်သည်
ကိန်းစဉ် အက္ခရာသင်္ချာ (Numeric Algebra) သည် ကိန်းများသီအိုရီ (Number Theory) အသုံးပြု ကာတွက်ချက်ရသည့် အက္ခရာသင်္ချာ ဖြစ်သည်
အက္ခရာဂျီဩမေတြီသင်္ချာ (Algebraic Geometry) ဂျီဩမေတြီ နှင့် အက္ခရာသင်္ချာ ပေါင်းစပ်ကာ တွက်ချက်ရသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်
အက္ခရာသင်္ချာကို ဘေဘီလုံလူမျိုးများက စတင်တီထွင် အသုံးပြုကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်
ယင်းစနစ်ကိုပင် အသုံးပြုကာ ဖော်မြူလာများ၊ ညီမျှခြင်းများကိုအသုံးပြုကာ Linear Equation များ၊ Quadratic Equations များကိုဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်
ထိုနည်းတူစွာ အခြားခေတ်ပြိုင် အိန္ဒိယ၊ ဂရိ၊ တရုတ် နှင့် အီဂျစ်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်များကလည်း ညီမျှခြင်းများကို ဂျီဩမေတြီ ပညာဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ကြကြောင်းကို Rhind Mathematical Papyrus၊ Sulba Sutras၊ Euclid's Element၊ The Nine Chapters on the Mathematical Art တို့တွင်ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်
ဂရိလူမျိုးများ၏ ဂျီဩမေတြီသင်္ချာသည် Element များကို typified လုပ်ကာ Specific Problem တစ်ခုကို General System တစ်ခုအနေအဖြစ်ဖြင့် ဖြေရှင်းနည်းဖြစ်သည်
အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta မှပထမဆုံး General System ကိုအသုံးပြုကာ ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းပြခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယသင်္ချာ ပညာကိုတစ်ခေတ် ဆန်းစေခဲ့သည်
Brahmagupta သည် linear indeterminate equations၊ quadratic equations၊ second order indeterminate equations များကို Multiple Variables များဖြင့်ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
Algebra ဟူသော စာလုံးသည် အရဘီဘာသာစာလုံး al-jabr မှဆင်းသက်လာပြီး ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Reunion) ဟု ပါရှန်းလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī မှ အေဒီ ၈၀၀ တွင် al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala (Summary Concerning Calculating by Transposition and Reduction) စာတမ်းတွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်
အက္ခရာသင်္ချာ ၏ ဖခင်အဖြစ် ထင်ရှားသူ Diophantus ၏ နေရာတွင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī က အစားထိုးဝင်ရောက်ဖွယ် ရှိကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိ ရသည်
ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် နောက်တစ်ဦးဖြစ်သူ Omar Khayyam သည် Algebraic Geometry ကိုအသုံးပြုကာ Cubic Equation များ၏ General Geometric Solution ကိုဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် များဖြစ်ကြသော Mahavira နှင့် Bhaskara II တို့သည် cubic နှင့် higher order polynomial equations အများအပြားကို ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
၁၆ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သုံးထပ်ကိန်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ general အက္ခရာသင်္ချာ၏အဖြေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်
၁၇ ရာစုတွင် ဂျပန် သင်္ချာပညာရှင် Kowa Seki နှင့် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် ဂေါ့ဖရိဒ် လိုက်ဘနစ် (Gottfried Leibniz) က Determinant ၏သဘောတရားကို တွေ့ရှိကာ Simultaneous Equations များကို မေထရစ်များဖြင့် ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
ဆွစ်ပညာရှင် Gabriel Cramer သည်လည်းပဲ Determinant များနှင့် မေထရစ် များကို ၁၈ ရာစုတွင် လေ့လာသုံးသပ် ခဲ့သည်
ယနေ့ခေတ် သင်္ချာသမားများသုံးစွဲနေသော အက္ခရာသင်္ချာ(Algebra) ကိုစတင်ခဲ့သူမှာ မူဆလင်ပညာရှင် အယ်(လ)ကွာရာဇမီ Al-Khuwarazmi(AD-847) ဖြစ်သည်
သူရေးသားခဲ့သော ကျမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် The Book of Summary concerning calculating by transposition and reduction ဆိုသောစာအုပ်မှ Algebra ဆိုသောဝေါဟာရ ကိုရရှိခဲ့သည်
ယခုကွန်ပျူတာများတွင်သုံးသော အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း algorithm ဟူသောနာမည်မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏အမည်မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
အယ်(လ)ကွာရာဇမီသည် သင်္ချာညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းရာတွင် နည်းနှစ်နည်း သုံး၍တွက်ချက်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်
ပထမနည်းမှာ ညီမျှခြင်းများ၏ ဘယ်နှင့်ညာရှိကိန်းများကို ပို့သောနည်းဖြစ်သည်
ထိုအခါ အပေါင်းသည် အနှုတ်၊ အနှုတ်သည်အပေါင်း ဖြစ်သွားလေသည်
ဥပမာ X40-4x သည် 5x40 ဖြစ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
ထိုနည်းကို အယ်(လ)ဂျာဘရာ (Al-jabr) ဟုခေါ်သည်
ဒုတိယနည်းကို အယ်(လ)မူကာဘာလာ(Al-mauqabala) ဟုခေါ်ပြီး ထိုနည်းမှာ ဘယ်နှင့် ညာ ကို ညီနေအောင် ညှိသောနည်းဖြစ်သည်
ထိုနည်းတွင် အနှုတ်လက္ခဏာ လုံးဝမရှိအောင် ဟိုဘက်ဒီဘက် ညှိလိုက်ခြင်းကို အဓိကထားသည်
အယ်(လ)စာမော်ဝါ(လ) Al-Samaw'al (1175 A.D) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဆိုများကို သင်္ကေတသုံး၍ ပထမဆုံးရေးခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၈၀၀ ဘီစီ - quadratic elliptic equation ၏ ဖြေရှင်းနည်း ကို ရှေးဘေဘီလုံ လူမျိုးများက ရှာဖွေခြင်း
၁၆၀၀ ဘီစီ - ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ် ကို ဘေဘီလုံ များကအသုံးပြုခဲ့ ကြောင်း ကျောက်စာများတွင် တွေ့ရှိရ
၈၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Baudhayana သည် မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ ပုံစံဖြစ်သော ax2  c and ax2 + bx  c ကို Pythagorean triples သုံးကာ ဂျီဩမေတြီ ပုစာ များကိုရှာဖွေပြသခဲ့သည်
၆၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Apastamba သည် မသိကိန်း ၅လုံးပါ general linear equation များကို Diophantus ၏ simultaneous Diophantine equations များအသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
၃၀၀ ဘီစီ - အပေါင်းနှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများကို Euclidean tools နှင့် geometric construction အသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဂရိပညာရှင် Euclid သည် သူ၏ Book II of Euclid's Elements တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၀၀ ဘီစီ - Rule of Double False Equations များကိုအသုံးပြုခြင်းဖြင့် Linear Equation များဖြေရှင်းနိုင် ကြောင်းကို တရုတ်သင်္ချာပညာရှင် Jiuzhang suanshu ၏ " The Nine Chapters on the Mathematical Art" တွင်စတင်တွေ့ရှိ ရသည်
၁၅၀ အေဒီ - ဂရိလူမျိုး အင်ဂျင်နီယာ Heron သည် Algebraic Equations များကို Three Volumes of Mathematics တွင်ထည့်သွင်းပြသခဲ့သည်
၂၀၀ အေဒီ - ဂရိလူမျိုးပညာရှင် Diophantus သည် အကရာသချာညီမျှခြင်းများ( Algebraic Equations) များ နှင့် ကိန်းဂဏန်းသီအိုရီ (Number Theory) ဖြေရှင်းပုံကို သူ၏ ဟအာရစ်သ်မတိက Arithmetica စာတမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
၄၉၉ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Aryabthata သည် indeterminate linear equation များနှင့် simultaneous indeterminate linear equations များကိုဖြေရှင်းနိုင်သော general integral solution ကိုဖော်ပြခဲ့သည်
၆၂၅ အေဒီ - တရုတ်လူမျိုးပညာရှင် Wang Xiaotong သည် cubic equations များ၏ numerical solution များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
၆၂၈ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta သည် quadratic equations များ၊ Pell's equation ကိုဖြေရှင်းနိုင်သော chakravala method ကိုတီထွင်ခဲ့သည်
၈၂၀ အေဒီ - ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī သည် အရဘီဘာသာစာလုံး al-jabr ဟူသောစာလုံးနှင့်အတူ မျဉ်ဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၊ နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် စနစ်ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများ ကို Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala စာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
စကားတစ်လုံး၏ အရင်းအမြစ်ကို စစ်သော ပညာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အက်တီမော်လိုဂျီဟု မည်၏
ထိုပညာမှာ စကားတလုံး၏အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲပုံ၊ အခြားဘာသာ စကားများနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိပုံ၊ စကားလုံးများ တိုးတက် ပေါက်ပွားလာပုံ စသော စကားလုံး၏ သမိုင်းကို အရင်း အမြစ်မှ စ၍ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်
ထိုပညာတွင် ဘာသာစကား ပညာရပ်လည်း အကျုံးဝင်၏
စကားအရင်းအမြစ်ပညာမှာ ဆာဝီလျံဂျုန်းဆိုသူ (ခရစ် ၁၇၄၆-၁၇၉၄) ပညာရှိကြီးတစ်ဦးက ဥရောပတိုက်သို့ သက္ကဋဘာသာကို ယူဆောင်လာသောအခါ ကျမှ တိုးတက်လာသည်
အက်တီမော်လိုဂျီပညာက စကား တစ်လုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနှင့် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ နားလည်နိုင်အောင် ကူညီ၏
ထိုပြင် ခက်ခဲနက်နဲသော စကား လုံးနှင့် ရှည်လျားသောစကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ရာ၌ လည်း ကူညီပေး၏
ထိုကြောင့် ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှု တွင် အက်တီမော်လိုဂျီကို အထူးလေ့လာသင့်၏
ဖန်ခိုင် (၂)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpanhkaing(၂))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်
သက်ကယ်ကုန်းရွာ၊ ကျိုက်ပိ
ဖဂါကောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpagakawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ လခွမ်းယာမာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်းစမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinsan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ကင်းစမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက်ကဲပြင်ရွာ၊ ပြိုင်းတောင်
ဆင်စခန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsakhan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ တမာပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တမာပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၁ ဦး၊ မ ၁၁၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးယျစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uyit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ဘီးဇပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘီးဇပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၃ ဦး၊ မ ၁၀၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
﻿၁၃ ရာစုနှစ် သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၂၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၃၀၀ အထိဖြစ်သည်
မွန်ဂို အင်ပါယာသည် အရှေ့အာရှမှ ဥရောပအလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ညီတားဒီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyitardee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၈ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဩဇာတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Awzartaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဩဇာတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဩဇာတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၃ ဦး၊ မ ၁၁၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဒင်ဆာကထောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dinsarkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အူဂါအူဆီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်တိုး (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe(East))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၃ ဦး၊ မ ၆၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနိပေါက်ရွာ၊ မဘေ
ညောင်ကိုင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkainggyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ပင်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၀၈ ဦး၊ မ ၂၀၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
အကြပ်အင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ahkyatinn)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ အကြပ်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အကြပ်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၃၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယထာကမ္မူပဂဉာဏ် အကြင်အကြင် (ဆည်းပူးအပ်သော) ကံကြောင့် (ဘုံဘဝသို့)ရောက်သော သတ္တဝါတို့ကို သိသောဉာဏ်
ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းသည့် ယောဂီရဟန်းသည် အောက်ငရဲသို့ရှေး၌ အရောင်အလင်းကို ပွားစေသောအခါ ငရဲသူ ငရဲသား သတ္တဝါတို့ ဒုက္ခခံနေရသည်တို့ကို မြင်၏၊ ထိုမြင်ခြင်းကား ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၏ ကိစ္စပေတည်း
ထိုရဟန်းအား  “ဤရဲသူ ငရဲသားများသည် အဘယ် အကုသိုလ်ကံကိုပြု၍ ဤဒုက္ခကို ခံကြရသနည်း”ဟု နှလုံးသွင်းသောအခါ “ဤမည်သော အကုသိုလ်ကံကို ပြု၍ ခံကြရသည်”ဟု ၎င်းတို့ပြုခဲ့သောကံကို သိသည့် ယထာကမ္မူပဂဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ထို့ပြင်-အထက်နတ်ပြည်သို့ ရှေးရှု အရောင်အလင်းကို ပွားစေ၍၊ နန္ဒဝံဥယျာဉ်, မိဿကဥယျာဉ်, ဖာရုသကဥယျာဉ် အစရှိသည်တို့၌ ကြီးကျယ်သော စည်းစိမ်ကို ခံစားနေကြသည့် နတ်ဗြဟ္မာ တို့ကိုမြင်သည်၊ ယင်းသို့ မြင်ခြင်းသည်လည်း ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၏ ကိစ္စသာဖြစ်လေသည်၊ ထိုရဟန်းအား နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် အဘယ် ကုသိုလ်ကံကို ပြု၍ ဤ စည်းစိမ်ကို ခံစားရသနည်း”ဟု ́နှလုံးသွင်းသောအခါ “ဤမည်သော ကုသိုလ်ကံ ပြု၍ ခံစားကြရသည်”ဟု၎င်းတို့ ပြုခဲ့သောကံကို သိသည့် ယထာကမ္မူပဂဉာဏ် ဖြစ်ပေါ် လာလေသည်
ဤဉာဏ်အတွက် သီးခြားပရိကံ မရှိချေ
“ဤ ငရဲသူ ငရဲသားများသည့် အဘယ် အကုသိုလ်ကံကိုပြု၍ ဤဒုက္ခကို ခံစားကြရသနည်း” ဟူသော အဋ္ဌကထာစကား၌ ငရဲသူ ငရဲသားတို့၏ ငရဲ၌ဖြစ်စေတက်သော အကုသိုလ်ကံကို သိလိုသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စား၍ ထိုဈာန်မှထသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ပရိကံ၏အစွမ်းဖြင့် ထိုကံကို အာရုံပြုလျက် မနောဒွါရာဝဇ္ဇန်း စိတ်ဖြစ်သည်၊ ထိုစိတ်ချုပ်ပြီးသည့်နောက် ပရိကံ, ဥပစာ, အနုလုံ, ဂေါတြဘူမည်သော ကာမာဝစရ ဇောစိတ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏
ထိုနောက် ရူပါဝစရစတုတ္ထဈာန်နှင့်ယှဉ်သော အပ္ပနာဇောစိတ် ဖြစ်သည်၊ ၎င်းဇောနှင့်တကွ ဖြစ်သောဂုဏ်သည် ယထာကမ္မူပဂဉာဏ် မည်၏
“ဤ ဉာဏ်အတွက် သီးခြားပရိကံမရှိ” ဟူသော အဋ္ဌကထာစကား၌လည်း ဆိုခဲ့ပြီး အတိုင်း ပါဒကဈာန်နှင့်တကွ ပရိကံရှိ၏ ဟူ၍မှတ်ရမည်၊ အမှန်မှာ ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိအဘိညာဉ်စသည်တို့ကဲ့သို့ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်၏ ပရိကံမပါဘဲ မိမိ၏ ပရိကံ သက်သက်မျှဖြင့် ယထာကမ္မူပဂဉာဏ် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်
ပါဒကဈာန်ကို ဝင်စားမှု ပရိကံပြုမှု မပါဘဲ နှလုံးသွင်းခြင်း၏ အခြားမဲ့၌ပင် ကံနှင့်တကွ ကမ္မသမ္ပယုတ္တတရားတို့ကိုပါ အာရုံပြု၍ ဉာဏ်ဖြစ်၏ဟု ကေစိ  (အချို့ ဆရာတို့ဆိုကြသည်
၎င်းစကားကို အမှန်ဟု မမှတ်အပ်၊ ဝသီဘော် နိုင်နင်းသူများပင် ပါဒကဈာန်နှင့် ပရိကံပြုမှုမရှိဘဲ အဘိညာဏ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရိုး ထုံးစံ မရှိသောကြောင့် ပေတည်း
ဖြစ်ပေါ်သည်ဟုဆိုလျှင် ယထာကမ္မူပဂဉာဏ်၏ မဟဂ္ဂုတ်သသောပင် မရှိတော့ချေရာ
ဘန့်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကံ (ရွှေကူ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံ (ရွှေကူ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၉၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
မွင်းဘာသာစကား (မွင်းချင်း သို့ ချို) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုကြသော ကူကီးဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်နှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ ဆောမြို့နယ်နှင့် ထီးလင်းမြို့နယ်တို့တွင် ပြောဆို အသုံးပြုကြသည်
ချင်းပုတ် ဟု ယခင်က ခေါ်ဝေါ်ကြသော်လည်း ကိုလိုနီခေတ်က ဒေသတစ်ခု၏ အမည်ဖြစ်ခဲ့သလို နီးစပ်သော ဘာသာစကားများကို ခေါ်ဆိုသော အမည်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
မွင်းဘာသာစကား၏ အခြားအမည်များမှာ ချို၊ K’cho, K’cho Chin, မင်းတပ်၊ မွင်း တို့ ဖြစ်သည်
Ethnologue တွင် ဒေသိယစကား ၃ ခုကို စာရင်းပြုထားရာ ယင်းတို့မှာ:Ng’men (Hletlong, Hmong-K’cha, Nitu)HngiyungGah (Ng-Gha)Hngiyung နှင့် Ng’men  (Hletlong, Hmong-K’cha, Nitu ဟုလည်း ခေါ်သော) အနည်းဆုံး ဒေသိယစကား နှစ်မျိုး ရှိသည်
ယင်းတို့ကို မွင်းလူမျိုးများ ကိုယ်တိုင် အသုံးပြုမှုနည်းပါးသဖြင့် ပျောက်ကွယ်လုနီးနီး ဖြစ်နေသည်
မွင်းစကားကို အဆင့်မြှင့်တင်ရမည့် အစား Kcho စကားကို ဖန်တီးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
၂၀၃၀ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် မွင်းလူမျိုးအုပ်စုသည် ပျောက်ကွယ်သွားလိမ့်မည်ဟု ယူဆထားကြသည်
တကာကျိုက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takarkyaik)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ ညောင်လမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်လမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၉ ဦး၊ မ ၁၀၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၅ ဦး နေထိုင်သည်
ယဉ်သည်ရွာ၊ ယဉ်သည်
ဟင်္သာရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharywarthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ဟင်္သာကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၁ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းစုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkonesu)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ထန်းပင်ချောင်လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းပင်ချောင်လေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၁ ဦး၊ မ ၉၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၃ ဦး နေထိုင်သည်
ညီနောင်ရွာ၊ ကျုံထရိတ်
ဂမိုး − ယွန်းချေားမဲဘူတာ  (蒲生四丁目駅 ဂမိုး − ယွန်းချေားမဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာမြို့၊ ဂျေားတိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ခခဲယာမဘူတာ  (佳景山駅 ခခဲယာမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင်၊ အိရှိနိုမခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗာလည်ကွေးသည် ရှေးခေတ် မြန်မာစစ်သူကြီးများတပ်မှူးများချပ်ဝတ်တန်ဆာဝတ်ဆင်ရာတွင်  ပခုံးပိုင်းအားရှေ့၊ နောက်ကာရံပေးသောအပိုင်းဖြစ်သည်
ယိုးဒယား၊ မွန်၊ ရှမ်း များလည်းအသုံးပြုကြသည်
ပါလည်ကွေး ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
ဝစ်ရှင်နရီရှိ ဗာလည်ကွေး အကြောင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်
ညာထားဝယ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyardawei)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ ဓနုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓနုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၄၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၈ ဦး နေထိုင်သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အင်္ဂလိပ်: Arakan Army; အတိုကောက် AA) သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ရခိုင်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်(အခြောက်မ)မှ ဦးစီးသည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်လေးဦးမှာ  ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်(အခြောက်မ) ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင်(ခွေးညိုကောင်) ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဟန်(ကျော်ကြီး) နှင့်ရက္ခိုင့်တပ်‌‌တော်ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ခိုင်သုခ(ဂွေးမဲ) တို့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ရဲကင်းစခန်းလေးခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA က တစ်ပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီမှ ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုမှ ကြေညာထားခြင်းမှ ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်က ရခိုင်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားလူငယ်များနှင့် လူလတ်ပိုင်းများ၏ စုစည်းလှုပ်ရှားမှုမှ ရက္ခိုင့် တပ်တော် ပေါ်ပေါက်လာရန် အစပြုခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့် KIA ဗိုလ်ချုပ်ဂွမ်မော်တို့ လိုင်ဇာတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်လူငယ်များကို KIA မှ စစ်သင်တန်းများ ပေးခဲ့သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ် KIO KIA ဌာနချုပ် ရှိရာ လိုင်ဇာတွင် ရခိုင်လူငယ် ၂၆ ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပလက်ဝမြို့နယ်ဘက်မှ တဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ထိုးဖောက် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးစားလာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရသေ့တောင်၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ ဘူးသီးတောင် စသောမြို့နယ်များအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ မှစတင်ကာ တပ်မတော်နှင့်အကြိမ် ၁၀၀ ကျော် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း တပ်မတော်မှ ရှမ်းပြည်နယ် နှင့် ကချင်ပြည်နယ် တို့ကို ၄ လ စစ်ကြောင်း ရပ်နားလိုက်သော်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ် မပါဝင်ခဲ့ပေ
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဘူးသီးတောင်နှင့် မောင်တောမြို့နယ်များရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်း (၄) ကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး အရပ်သားများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အစိုးရတပ်မတော်နှင့် AA တပ်ဖွဲ့တို့အကြား ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများသည် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ စစ်တွေ၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ အမ်းနှင့် ရမ်းဗြဲမြို့နယ်များထိ ကူးစပ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အရပ်သားထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် လူဦးရေသိန်းနှင့်ချီကာ နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးသင့်ပြည်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ရသည်
ရခိုင်ပြည်သူသား ကာကွယ်ရေး ငြိမ်းချမ်ရေး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး စီးပွားရေး တိုးတက်မှု
ရခိုင်လူမျိုး အနွယ် နှင့် သယံဇာတ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေး
ရခိုင်ပြည်နယ် လွတ်လပ်ရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်သွားရေး
ရခိုင်ပြည်နယ် မှ မတရားမှု ရှင်းလင်းရေး
ရခိုင်ပြည် ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သော ကွန်ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရေးရက္ခိုင့်အိပ်မက် ၂၀၂၀ သည် ရခိုင်လူထုတစ်ရပ်လုံး ချိတ်ဆက်ပြီး ရခိုင်လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ၂၀၂၀ တွင် စတင်ရန် ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်
(၂၁) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - အမ်း မြို့နယ်မှ စစ်တွေ မြို့နယ်သို့ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီ တစ်ခုပိုင် ပိုးသတ်ဆေး ပစ္စည်းများ တင်ဆောင် မောင်းနှင်လာသည့် ယာဉ်ကို မင်းပြား မြို့နယ်၊ ဖားပြို ကျေးရွာ အနီးတွင် AA က လက်နက်ငယ်များနှင့်  ပစ်ခတ်သဖြင့် ထိုယာဉ်မောင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်း ထုတ်ပြန်သည်
(၂၂) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - AAနှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသဖြင့် ပလက်ဝ မြို့နယ်၊ မြန်မာ့ စီးပွားရေးဘဏ် အနီးသို့ လက်နက်ကြီး ကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲသဖြင့် ထိုဘဏ် အနောက်ဘက်ရှိ သရက်ပင်တွင် သရက်သီး ခူးစားနေသည့် ထိုဘဏ်ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်၏ မိသားစုဝင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး၊ လေးနှစ်အရွယ် မိန်းကလေး တစ်ဦးနှင့် ကိုးနှစ်အရွယ် ယောက်ျားလေး တစ်ဦးတို့ သေဆုံးကြောင်း ရခိုင် တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်များ အစည်းအရုံး (R. E. C)က ထုတ်ပြန်သည်
ငဖြူကလေးဘူတာစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahpyukalaybutarsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၅ ဦး၊ မ ၁၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘဲအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘဲအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၆ ဦး၊ မ ၆၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ လင်လုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက် ဓနသဟာယ ပြည်‌ထောင်စုတွင် ပါဝင်‌သော တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် အငယ်ဆုံးဖြစ်‌သော်လည်း အလွန်သာယာလှ‌သော‌ကြောင့် ဩစတြေးလျတိုက်၏ ဥယျာဉ်ဟု တွင်‌လေသည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းရှိ ရှု‌မျှော်ခင်းတို့သည် ကြည့်၍ ရှုမငြီးဖွယ်ရာ တင့်တယ်သာယာ လှ‌သော‌ကြောင့် ဩစတြေးလျတိုက်သူ တိုက်သားများသည် ထိုကျွန်းကို အပန်း‌ဖြေ‌ဒေသကဲ့သို့ အသုံးပြုကြသည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းသည် တစ်ခါက ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီး၏ အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်စွန်း ကုန်း‌မြေဖြစ်ခဲ့‌သော်လည်း ‌နှောင်းအခါတွင် ပင်လယ်‌ရေလွှမ်းမိုးခြင်း‌ကြောင့် ဩစ‌တြေးလျတိုက်နှင့် အဆက် ပြတ်ခဲ့၇‌သော ကျွန်းတစ်ကျွန်း ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆို‌လေသည်
ယခုအခါ ဗတ်စ‌ရေလက်ကြားသည် တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းကို ဩစတြေးလျပြည်မကြီးမှ ခြားထား‌လေသည်
ထိုကျွန်းသည် ‌တောင်‌မြောက် မိုင် ၁၈၀ ကျယ်၍၊ အ‌ရှေ့အ‌နောက် မိုင် ၁၉၀ ခန့်ကျယ်သည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်း အ‌ရှေ့ဘက်ရှိ‌တောင်တန်းများသည် ဩစတြေးလျတိုက်မှ ဂရိတ်ဒီဗိုက်ဒင်း ‌တောင်တန်း၏အဆက်များဖြစ်ကြ၏
ကမ်းရိုးတန်းမှာ အလွန်‌ကွေ့‌ကောက်၍ အငူများ၊ ပင်လယ်‌အော်က‌လေးများ များစွာရှိ‌လေသည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်း၌ ရာသီဥတုသည် မျှတ၍ ကျန်းမာ‌ရေးနှင့် ညီညွတ်သင့်‌လျော်၏
သို့‌သော် မကြာခဏ ရာသီဥတု ဖြုန်းစား ‌ဖောက်ပြန်‌ပြောင်းလဲတတ်သည်
မိုး‌ကောင်း၍ မြေဩဇာလည်း ‌ကောင်းမွန်‌သော‌ကြောင့် စိုက်ပျိုး‌ရေးသည် အဓိက လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်၏
ဂျုံမှာ အဓိကစိုက်ပျိုးသည့် ‌ကောက်သီး ‌ကောက်နှံဖြစ်၍ သစ်သီး(အထူးသဖြင့် ပန်းသီး)တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်
ထို့ပြင် အာလူး၊ မြင်းစား ဂျုံနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်တို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုး၏
နို့စားနွားမ ‌မွေးမြူ‌ရေးလုပ်ငန်းမှာ အ‌ရေးပါ‌သောလုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်
သိုးကိုလည်း ‌မွေးမြူကြသည်
ထိုကျွန်း၏ ‌တောင်‌စောင်းများတွင် ယူကလစ်တပ်ပင်များ ထူထပ်စွာ‌ပေါက်၏
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းရှိ ‌တောင်များမှ အဖိုးတန်သတ္တုများဖြစ်‌သော ‌ငွေ၊ ‌ကျောက်မီး‌သွေး၊ သွပ်စသည် တို့ကိုလည်း တူး‌ဖော်ရရှိ‌လေသည်
သံကို အ‌တော်အတန် တူး‌ဖော်၇ရှိနိုင်မည်ဖြစ်‌သော်လည်း၊ ‌သေချာကျနစွာ တူး‌ဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိ‌သေး‌ချေ
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းသည် ‌ကြေးနီအထွက်ဆုံး ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်၏
သတ္တုတူး‌ဖော်ခြင်းလုပ်ငန်းမှာ တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်း၏ အ‌ရေးအပါဆုံး‌သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်‌လေသည်
စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်းများလည်း အ‌တော်အတန် ထွန်းကား‌လေရာ ယင်းတို့မှာ သစ်သီးစည်သွတ် လုပ်ငန်း၊ သိုး‌မွေးလုပ်ငန်း၊ ‌ထောပတ် ဒိန်ခဲစသည့် နို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ သတ္တုလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက သစ်‌ပျော့ဖတ်လုပ်ငန်းနှင့် စက္ကူလုပ်ငန်းတို့ အ‌တော်ပင် တိုးတက်ထွန်း ကားခဲ့‌လေသည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၂၆၀၀၀ ခန့် ကျယ်၍ လူဦး‌ရေမှာ ၃၀၀၀၀၀ ‌ကျော်မျှရှိသည်
ကျွန်းသူ ကျွန်းသား ၈ ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် ဗြိတိသျှအဆက်အနွယ်နှင့် ဥ‌ရောပ အဆက်အနွယ်များဖြစ်ကြ၍ ကျန်လူဦး‌ရေမှာ တိုင်းရင်းသားများဖြစ်၏
လူအများဆုံး ‌နေထိုင်‌သော‌ဒေသမှာ ထိုကျွန်း၏မြို့‌တော်ဖြစ်‌သော ဟိုဗတ်မြို့အနီးအနားတစ်ဝိုက် ဖြစ်‌လေ သည်
ထိုကျွန်း၏ တိုင်းဦးသားများမှာ ၁၉ ရာစုကလာ‌ရောက်အ‌ခြေစိုက်‌နေထိုင်သူများ၏ လက်ချက်‌ကြောင့် အမျိုးပါကွယ် ‌ပျောက်ခဲ့ရလေသည်
ထိုကျွန်းရှိ သစ်ပင်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များသည် အများအားဖြင့် ဩစတြေးလျတိုက်ဘက်မှ သစ်ပင်များ၊ တိရစ္ဆာန်များ နှင့် တူ‌လေသည်
သို့‌သော် သား‌ကောင်နှစ်မျိုးကိုမူကား၊ ဩစတြေးလျတိုက်ဘက်တွင်၎င်း၊ ကမ္ဘာ‌ပေါ်ရှိ အခြားအရပ်‌ဒေသများတွင်၎င်းမ‌တွေ့ရှိကြ၇‌ချေ
ထိုထူးခြား‌သော သား‌ကောင်နှစ်မျိုးအနက်တစ်မျိုးမှာ ဝံပု‌လွေနှင့်တူ‌သော သားပိုက် ‌ကောင်ဖြစ်၍ အခြားတစ်မျိုးမှာ ဝက်ဝံငယ်နှင့်တူ‌သော သားပိုက်‌ကောင် ဖြစ်‌လေသည်
တက်စ‌မေးနီးယားတွင် အခမဲ့ပညာသင်ကြား‌ရေးစံနစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်ပြင် က‌လေးသူငယ်တိုင်း ၆ နှစ်မှ ၁၆ နှစ် အရွယ်အထိ ဥပ‌ဒေအ၇‌ကျောင်းများတွင် တက်‌ရောက်၍ မသင်မ‌နေရပညာကို သင်ကြားကြရသည်
အစိုးရတက္ကသိုလ်မှာ ဟိုဗတ်မြို့တွင်ရှိ၏
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်း၏ အုပ်ချုပ်‌ရေး စနစ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်ရှိ အခြားပြည်နယ်များ၏ အုပ်ချုပ်‌ရေးစံနစ်တို့နှင့် ဆင်တူလိုပင်ဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ်‌ရေးအကြီးအကဲမှာ ဘုရင်ခံဖြစ်၍၊ အမတ် ၁၈ ဦးပါဝင်‌သော အထက်လွှတ်‌တော်နှင့် အမတ် ၃၀ ပါဝင်‌သော ‌အောက်လွှတ်‌တော်ဟူ၍ ဥပ‌ဒေပြုလွှတ်‌တော်နှစ်ရပ်ရှိ၏
ဩစတြေးလျ ဗဟိုပါလီမန် အထက်လွှတ်‌တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၁၀ ဦးနှင့် ‌အောက်လွှတ်‌တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ် ၅ ဦး‌စေလွှတ်ခွင့်ရသည်
တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းကို စတင်‌တွေ့ရှိသူမှာ ဒပ်ချလူမျိုး အဗယ်ယန်ဆွန်တက်စမန် ဆိုသူဖြစ်၍၊ သူသည် ၁၆၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်‌နေ့တွင် ထိုကျွန်းကို စတင်‌တွေ့ရှိခဲ့၏
ထိုစဉ်က ထိုကျွန်းကို ဒပ်ချအ‌ရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများ၏ ဘုရင်ခံဗန်ဒီးမင်းအားဂုဏ်ပြု‌သောအားဖြင့် ဗန်ဒီးမင်းကျွန်းဟု အမည် ‌ပေးခဲ့၏
သို့‌သော် ထိုကျွန်းသည် ဥ‌ရောပတိုက်သားများ အ‌ခြေ စိုက်‌နေထိုင်‌လောက်‌အောင် မက်‌မောစရာ မရှိ‌သော‌ကြောင့် မည်သူမျှ လာ‌ရောက်‌နေထိုင်ခြင်း မပြုခဲ့ကြ‌ချေ
၁၈၀၃ ခုနှစ်တွင်မှ ဗြိတိသျှတို့က အကျဉ်းသမားစခန်းအဖြစ် စတင်အသုံးပြု ခဲ့‌လေသည်
သို့ရာတွင် လူလွတ်များလည်း တဖြည်းဖြည်းလာ‌ရောက်‌နေထိုင်ကြသဖြင့် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ အကျဉ်းသမားများအတွက် ‘တကျွန်း’အဖြစ် အသုံးမပြု‌တော့‌ပေ
ကျွန်း၏အမည် ကိုလည်း စတင်‌တွေ့ရှိသူ၏အမည်ကိုအစွဲပြု၍ တက်စ‌မေးနီးယားဟု ‌ပြောင်းလိုက်‌လေ၏
သို့‌သော် ထိုကျွန်းသည် အစပထမတွင် နယူး‌ဆောက်သ‌ဝေးပြည်နယ်၏ လက်‌အောက်ခံ ‌ဒေသအဖြစ် တည်ရှိခဲ့ရာ၊ ၁၈၅၆ ခုနှစ်၌ တာဝန်ခံအုပ်ချုပ်‌ရေး ရရှိခဲ့၏
၁၉၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်‌နေ့တွင် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံတွင်ပါဝင်‌သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ် လာ‌လေသည်
မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက်နှစ်ခု (သို့မဟုတ် နက်ဗျူလေး မက်ဂျလင်) သည် ပုံစံအတည်တကျမရှိသော ဂယ်လက်ဆီပု (သို့မဟုတ်) အရန်ဂယ်လက်ဆီ ဖြစ်သည်
ယင်းသည် တောင်ဘက်ကောင်းကင်တွင်တည်ရှိပြီး Local Group ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ကာ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီအား ဗဟိုပြုကာလှည့်ပတ်နေသည်
သူတို့နှစ်ခုစလုံးသည် ဘားတန်းပုံစံဖြစ်သောကြောင့်တခါတရံ ယင်းတို့အား မက်ဂျစ်လစ်နစ် ခရုံပတ်ပုံစံ ဂယ်လက်ဆီများအဖြစ် ပြန်လည်းခွဲခြားသည်
ဂယ်လက်ဆီနှစ်ခုမှာ ကြီးမားသော မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက် (LMC)သေးငယ်သော မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက် (SMC)မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက်များအား ပိုလီနီဆီယံဟု လူသိများကြပြီး လမ်းပြအမှတ်အသားများ ဖြစ်ကြသည်
မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက်အား အာရှ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် ပထမရာစုနှစ်ကတည်းက သိထားကြသည်
ကြီးမားသော မက်ဂျလစ်နစ် တိမ်တိုက်ကိုမူ ပါရှန်းလူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် AI Sufi မှအမည်ပေးခဲ့သည်
သူ၏ Book of Fixed Stars ဟူသောစာအုပ်တွင် မှတ်သားခဲ့သည်မှာ တိမ်တိုက်အား အာရေဘိယနှင့် ဘဂ္ဂဒတ်မြို့မှ မမြင်ရပေ
လက်ပန်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ခရုတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရုတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၃ ဦး၊ မ ၁၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်ဗားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Vangva)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဗန်ဗားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗန်ဗားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄ ဦး၊ မ ၁၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဠ (အသံထွက် လကြီး) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် သုံးဆယ့်တစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်း၌ ကတိသစ္စာပြုပြီး စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ဂျပန်ငလျင် လှုပ်သည်
ထိုငလျင်ဖြစ်ရပ်ကို ၂၀၁၁ ဆန်ဒိုင် ငလျင်နှင့် ဆူနာမီ ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
စာရေးဆရာပါရဂူ ရန်ကုန်မြို့တွင် နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
ဟင်းခွက်အိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinkhwetaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဟင်းခွက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းခွက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၉ ဦး၊ မ ၁၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
အက္ခရာတို့၏ ဖြစ်ရာအရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုသည်
အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်ဆိုသည်
အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ်  ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ထိုတွင် ဌာန်ဟူသည် ဌာနဟူသောပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဖြစ်ပေါ်ရာအရပ်၊ တည်ရာ အရပ်ဟု ဆိုလိုသည်
စကားတခွန်းကို ပြောဆိုမည်ဟု ကြံစည်သောအခါ၊ စိတ် ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထဝီဓာတ်သည် လည်ချောင်းအာ စောက်သောအရပ်တို့၌ ပင်ကိုမူလကရှိသောကမ္မဇ(ကံကြောင့် ဖြစ်သည့်) ပထဝီဓာတ်ကို ထိခိုက်၏
ယင်းသို့ ဓာတ်နှစ်ခုတို့ ထိခိုက်ကြသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ပြောဆိုလိုသောသူ၏ အလို ဆန္ဒအားလျော်စွာ အက္ခရာအသံတို့သည် သူ့အရပ်နှင့်သူ အသီး သီးဖြစ်ပေါ်လာကြ၏
ယင်းအက္ခရာအသံများ ဖြစ်ပေါ်လာရာ အရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုလေသည်
ထိုဌာန်တို့သည် နျာသ(ဉာသ်)ဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၅ ပါး၊ ရူပသိဒ္ဓိဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၆ ပါး၊ သဒ္ဒနီတိ ဆရာ့အလိုအား ဖြင့် ၇ ပါး၊ စူဠနိရျွှိုဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၈ ပါး အပြားရှိကုန် ၏
(၁) ကဏ္ဌဌာန် လည်ချောင်းအရပ်(၂) တာလုဌာန် အာစောက်အရပ်(၃) မုဒ္ဓဌာန်အာခေါင်အရပ်(၄) ဒန္တဌာန်သွားအရပ်(၅) ဩ ႒နှုတ်ခမ်းအရပ်ဟူသော ဤ ၅ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၅ ပါးတွင် နာသိကဌာန် (နှာခေါင်း အရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၆ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၆ ပါးတွင် ဥရဌာန်(ရင်အရပ်)တစ်ခု ကိုထည့်၍ ၇ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၇ ပါးတွင် ဇိဝှါမူလိယဌာန် (လျှာရင်းအရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၈ ပါးဖြစ်၏
ကဏ္ဌလည်ချောင်း အ၊ အာ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ ဟ၂
တာလုအာစောက် ဣ၊ ဤ၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဥ၊ ယ၃
မုဒ္ဓအာခေါင် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ ရ၊ ဠ၄
ဒန္တသွား တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ လ၊ သ၅
ဩ  နှုတ်ခမ်း ဥ၊ ဦ၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မကဏ္ဌလည်ချောင်းတာလုအာစောက်ကဏ္ဌလည်ချောင်းဩဠနှုတ်ခမ်းဒန္တသွားဩဠနှုတ်ခမ်း၆
နာသိကာနှာခေါင်းနိဂ္ဂဟိတ်ခေါ်သေးသေးတင်၊ င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မဟူသော ဤ ၅ လုံးတို့သည်လည်း မိမိတို့ဆိုင်ရာ ဌာန်တို့၌ ဖြစ် ကြသည့်အပြင် နာသိကဌာန်၌ ဖြစ်ကြ၏၇
ဥရရင်င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မ ၅ လုံး၊ ယ၊ လ၊ ဝ၊ ဠ ၄ လုံး၊ ဤ အက္ခရာ ၉ လုံးတို့နှင့်ယှဉ်သော ဟ အက္ခရာသည် ဥရု ဌာန်၌ဖြစ်၏
ယင်းတို့ကား ငှ၊ ဥှ၊ ဏှ၊ နှ၊ မှ၊ ယှ၊ လှ၊ ဝှ၊ ဠှတို့ဖြစ် ကြ၏
ယင်းအက္ခရာ ၉ လုံးနှင့် မယှဉ်သောဟသက် သက်သည်ကား ကဏ္ဌဌာန်၌ပင် ဖြစ်၏
ဇိဝှါမူလိယလျှာရင်းအားလုံးသောအက္ခရာတို့သည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အသီးအသီး မိမိတို့၏ ဌာန်တို့၌ ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ဇိဝှါမူလိယဌာန်၌လည်း ဖြစ်၏
မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ ဗြာဟ္မီအက္ခရာတို့ကို အသွင်ပြောင်းယူသည်သာမဟုတ်၊ အသံကိုပါ မြန်မာတို့အသံသို့ ပြောင်းယူခဲ့ကြသည်
မြန်မာအက္ခရာများကို မြန်မာတို့ ရွတ်ဆိုသံအတိုင် အက္ခရာဖြစ်ပေါ်ရာနေရာ ဌာန်ကို ခွဲပါက အောက်ပါအတိုင်းရမည်
လည်ချောင်းဌာန်  က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ အ၊ အာ၊ ဟအာစောက်ဌာန်  ည၊ ဣ၊ ဤ၊ ယအာထိပ်ဌာန်  ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ရ၊ ဠ၊ လသွားဌာန်  စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ သနှုတ်ခမ်းဌာန်  ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဝလည်ချောင်းအာစောက်ဌာန်  ဧ၊ အဲလည်ချောင်းနှုတ်ခမ်းဌာန်  ဩ၊ ဪ၊ အိုနှာခေါင်းဌာန်  အံ၊ င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မအက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်သည်
ကရိုဏ်းဟူသည် ကရဏဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာ သံဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သောအရာ၊ အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောအကြောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ဌာန်ဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်ရန် မူလပင်ကို အကြောင်းအရင်းဖြစ်၏
ကရိုဏ်းဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်ရန် နီးကပ်သောအကြောင်း၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်း ဖြစ်၏
ထိုကရိုဏ်းသည်(၁) ဇိဝှါမ လျှာလယ်အရပ်(၂) ဇိဝှေါပဂ္ဂ လျှာဖျား၏အနီးအရပ်(၃) ဇီဝှဂ္ဂလျှာ ဖျားအရပ်(၄) သကြာန မိမိတို့၏ဖြစ်ရာဌာန(အရပ်)ဟူ၍ ၄ ပါးရှိ၏
ဇိဝှါမလျှာလယ်အရပ် ဣ၊ ဤ၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ဥ၊ ယဟူသော တာလုဇ အက္ခရာ ၈လုံး၂
ဇိဝှေါပဂ္ဂလျှာဖျား၏အနီးအရပ် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ ရ၊ ဠ၊ ဟူသော မုဒ္ဓဇအက္ခရာ ၇လုံး၃
ဇိဝှဂ္ဂလျှာဖျားအရပ် တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ လ၊သဟူသော ဒန္တဇအက္ခရာ ၇ လုံး၄
သကြာနမိမိတို့၏ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အက္ခရာဖြစ်ရာအရပ် များမှကြွင်းသော အ၊ အာ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ဝ၊ ဟ၊ အံဟူသော အက္ခရာ၁၉ လုံး ယင်း အက္ခရာတို့မှာ ကရိုဏ်း ဟူ၍ သီးခြားမရှိ
မိမိတို့ ဖြစ်ရာအရပ်ဌာန်များသည်ပင် ယင်းတို့ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်လေသည်
အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ်ဟု ခေါ် သည်
ပယတ်ဟူသည် ပယတနဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံ ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်
အက္ခရာတို့ကို ရွတ်ဆိုခြင်း ငှာ အားထုတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ထိုပယတ်သည်(၁) သံဝုတဌာန်နှင့် ကရိုဏ်းတို့ကို ပိတ်ခြင်း၊(၂) ဝိဝဋဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကိုဖွင့်ခြင်း၊(၃) ဖြု ဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကိုထိခြင်း၊(၄) ဤသံဖြုဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကို အနည်းငယ်ထိခြင်းဟူ၍ ၄ ပါးရှိ၏
(ဤ၌ ပုဒ်စစ်တွင် ကား နှုတ်ခမ်းတို့၏ ပိတ်ခြင်းသည် သံဝုတမည်၏ စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးပြဆိုထားလေသည်
သံဝုတဌာန်နှင့် အ
အ အက္ခရာကိုရွတ်ဆိုသော ကရိုဏ်းတို့ကိုပိတ်ခြင်း အခါ၊ ဌာန်ကရိုဏ်းဖြစ်သော လည်ချောင်းသားနှစ်ခုကို ပိတ် သောအားဖြင့် ရွတ်ဆိုရသည်
ဝိဝဋဌာန်နှင့် အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ ကရိုဏ်းတို့ကိုဖွင့်ခြင်းနှင့် သ၊ ဟနှစ်လုံး
ဤအက္ခရာ ၉ လုံးကိုရွတ်ဆိုသောအခါ၊ မိမိ တို့နှင့်ဆိုင်ရာဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ပွင့်ပွင့် ပြုသောအားဖြင့် (ဖွင့်သောအားဖြင့်)ရွတ်ဆိုရသည်
ဖြုဌာန်နှင့်ကရိုဏ်း က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ တို့ကိုထိခြင်း ဈ၊ ဥ၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ
ဤအက္ခရာ ၂၅ လုံးတို့ကို ရွတ်ဆိုသောအခါ၊ မိမိတို့နှင့်ဆိုင် ရာ ဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ကောင်း စွာစိစိထိစေ၍ ရွတ်ဆိုရသည်
ဤသံဖြုဌာန်နှင့် ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ
ဤအက္ခရာ ၄ ကရိုဏ်းတို့ကို လုံးကို ရွတ်ဆိုသောအခါ မိမိတို့အနည်းငယ်ထိခြင်းနှင့်ဆိုင်ရာ ဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ထိယောင်မူကာမျှဖြင့်(အနည်းငယ်ထိကာမျှဖြင့်)ရွတ်ဆိုရသည်
ဤ ဌာန်ကရိုဏ်းပယတ်ဟုဆိုသော အမည်များသည်ကား ပါဠိဘာသာကိုစွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာ အသံကာရံ ခြောက်ဆယ့်လေးမျိုးနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်လာသော သရဗျည်း အက္ခရာတို့၌လည်း ယခုပြဆိုပြီးခဲ့သော ဌာန်ကရိုဏ်း ပယတ်စဉ်အတိုင်း လျော်ရာသွင်း၍ယူရသည်
ဒလက်အလယ်ကျွန်းရွာ၊ ဒလက်
သောမတ်ယန်း (Thomas Young)(ခရစ် ၁၇၇၃-၁၈၂၉) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ရူပဗေဒပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်၏
အီဂျစ်ရှေးဟောင်းပညာရှင်ဘက်၌လည်း ထူးချွန်သူဖြစ်ပေသည်
အသက်အရွယ် ငယ်စဉ်ကပင် သိပ္ပံပညာနှင့် ဘာသာစကားပညာတို့၌ စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်
လန်ဒန်မြို့၊ ကိမ်းဗရစ်မြို့၊ အက်ဒင်ဗာရာမြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဂေါ့တင်းဂျင်းမြို့များ၌ ဆေးပညာကို သင်ကြားပြီးလျှင် ဂေါ့တင်းဂျင်းတက္ကသိုလ်မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့လေသည်
ယန်းသည် ၁၇၇၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဆမ္မာဆက်ခရိုင် မီလဗာတန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်
ပညာဉာဏ် ထူးချွန်သူဖြစ်၍ အသက်ငယ်စဉ်ကပင် ဂရိဘာသာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာနှင့် အရှေ့တိုင်းဘာသာရပ်အချို့ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၏
သဘာဝသိပ္ပံပညာနှင့် သင်္ချာပညာရပ်များကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၈ဝ၁ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ကျောင်း၌ သဘာဝ ယထာ ဘူတပညာ(ရူပဗေဒ) ပါမေက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရလေသည်
ယန်းသည် မြင်မူပညာနှင့် စပ်ဆိုင်သော သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်ကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်
အရာဝတ္ထု အနီးအဝေးကိုလိုက်၍ မျက်လုံးမှ လင်းမှန် ပြောင်းလဲပုံကို တော်ဝင်အသင်းသို့ တင်ပြခဲ့၏
အလင်းလှိုင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ယူဆချက်သစ်များကိုလည်း ထုတ်ဖော်ခဲ့၏
သောမတ်ယန်းသည် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ယူ ဆောင်လာသော ရိုဇက်တာကျောက်စာပေါ်ရှိ ဟိုင်ယာရို ဂလစ်ဖစ်ရုပ်ပုံစာကို အစဖော် ဘာသာပြန်ပေးခဲ့လေသည်
သောမတ်ယန်းသည် ၁၈၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်
မကန်နောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makannaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ မှန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျောင်းဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စာ‌ရေးဆရာ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတင်းစာဆရာအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီဟိုဠ်နိုင်ငံ အတွက် မြန်မာသံအမတ်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထင်ရှားခဲ့‌သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်‌ပေသည်
ဦးတင့်‌ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့ ၂၅ လမ်း(စာဆိုတန်း) ၌ အဖ စာ‌တော်ပြန်ဝန်‌ထောက် ဦးဖိုးဖြူ၊ အမိ ကဝိမျက်မှန် စာပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ‌ဒေါ်‌အေး‌မေတို့မှ ခရစ် ၁၉၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
အဖဖြစ်သူ ဦးဖိုးဖြူ သည် ‌လောကုပ္ပတ္တိကျမ်း၊ ဗုဒ္ဓုပ္ပတ္တိကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့‌သော ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးလည်းဖြစ်၍ အမိဖြစ်သူ ‌ဒေါ်‌အေး‌မေ ကား စပယ်ပင်၊ ‌ရွှေပြည်စိုး၊ သုံးဘုံ၊ တနန်း‌ပျော် ရင်‌သွေး‌တော် အစရှိ‌သော ဝတ္ထုများကို‌ရေးသားခဲ့သူ ရာဇဝတ်ဝန်‌ထောက် ဦးလတ်၏ အစ်မ တဝမ်းကွဲဖြစ်သည်
‌မွေးချင်း ၇ ‌ယောက် ရှိသည့်အနက် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ဆဋ္ဌမ‌မြောက် သားဖြစ်သည်
စာသင်အရွယ်‌ရောက်‌သော်၊ ဦးတင့်‌ဆွေ သည် ရန်ကုန်မြို့ ဘီဂင်းဒတ် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းတွင်စတင်၍ ပညာဆည်းပူးသည်
ထို‌နောက် အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းသို့ ‌ပြောင်းကာဆက်လက်၍ ပညာသင်ယူ‌နေစဉ် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမ‌ကျောင်းသားသပိတ် ဖြစ်‌ပေါ်လာ‌သောအခါ အစိုးရကျောင်းကို သပိတ်‌မှောက်၍ တည်‌ထောင်စဖြစ်‌သော ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်
မြို့မအမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်းမှ ၁၀ တန်း ‌အောင်မြင်‌သောအခါ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်‌ကျောင်း၌ ဆက်လက်၍ ပညာဆည်းပူးရာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ထို‌နောက် မြို့မ အမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ကိုင်ယင်း ဥပ‌ဒေပညာကို သင်ယူပြန်ရာ ဥပ‌ဒေ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်၌ ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျေးလက်‌တောရွာ ပြုပြင်ရေးပညာရပ်များကို ‌လေ့လာရန်အတွက် အစိုးရ ပညာ‌တော်သင် အဖြစ်ဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည် အိတ်ဇီတာ‌ကောလိပ်သို့ ‌ရွေးချယ်‌စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် အိတ်ဇီတာ‌ကောလိပ်မှ ဆရာဖြစ်ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် အင်္ဂလန် နိုင်ငံ၌ ပညာ‌တော်သင်အဖြစ် သင်ကြား‌နေစဉ်အတွင်း ဥ‌ရောပတိုက်နိုင်ငံများသို့လှည့်လည်ကာ ‌ဒေသန္တရ ဗဟုသုတများကို ‌လေ့လာဆည်းပူးခဲ့‌သေးသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်‌ရောက်‌သောအခါ ဦးတင့်‌ဆွေသည် မန္တ‌လေးမြို့ အစိုးရဆရာဖြစ်သင် ‌နော်မန်‌ကျောင်းတွင် ‌ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်‌ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်စတွင် ပြည်ထဲ‌ရေးနှင့် ကာကွယ်‌ရေးဌာန လက်‌အောက်၌ ဝါဒနှင့် သတင်းဖြန့်ချိ‌ရေး အရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် အသက် ၃၄ နှစ်အရွယ် တွင်ဥပ‌ဒေပြုအမတ်၊ ‌မြေပိုင်ရှင်ဦးဘဗြူနှင့် ဇနီး ‌ဒေါ်‌ဒေါ်သိန်း တို့၏သမီး နိုင်ငံ‌ကျော်စန္ဒယားချန်ပီယံ ဦး‌ကျော်၏အစ်မဖြစ်သူ ‌ဒေါ်ထားရီနှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ရာ သမီးတစ်‌ယောက်သာ ထွန်းကားခဲ့လေသည်
ဂျပန်‌ခေတ်တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် မန္တ‌လေးမြို့မှ ထုတ်‌ဝေသော တိုင်းချစ်သတင်းစာတွင် ‌ခေတ္တမျှ အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့ပြီး နောက် ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးတွင် အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သာသနာ‌ရေး၊ နိုင်ငံ‌တော်ကြီးပွား‌ရေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိ‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် အတွင်းဝန်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့‌လေသည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ဒေါက်တာဗ‌မော်၊ ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း၊ သခင်မြတို့အမှူးပြု‌သောအဖွဲ့တွင် အတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ ဂျပန်ပြည်၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ‌ဖော်မိုးဆား၊ စင်္ကာပူတို့သို့ လိုက်ပါလှည့်လည်ခဲ့ဘူးသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်‌ဝေ‌သော ဘားမင်းသတင်းစာ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်ဖြင့် ‌ဆောင်ရွက်‌လေသည်
ထို့ပြင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် ယူနက်စကို‌ကော်မရှင်၏ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာအဖွဲ့တွင် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပညာ‌ရေးစုံစမ်း‌ရေး‌ကော်မတီ ဝင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ဆင်ဆာလူကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သတင်းစာ အကြံ‌ပေးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ပြည်‌ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ တာဝန်များကို ထမ်းရွက်ခဲ့‌သေးသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်ကား ဦးတင့်‌ဆွေသည် သီဟိုဠ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရခဲ့‌ပေသည်
သံအမတ်ကြီးအဖြစ် ဝတ္တရား ရွက်‌ဆောင်‌နေစဉ် အတွင်း ဦးတင့်‌ဆွေသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်၌ နယူး‌ယော့မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့‌သော ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ အစည်းအ‌ဝေးကြီးသို့ မြန်မာနိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်‌တော်အဖြစ် တက်‌ရောက်ခဲ့‌သေးသည်
သို့ရာတွင် ဦးတင့်‌ဆွေ ကျင်လည်ခဲ့‌သော ဘဝအမျိုးမျိုးတို့တွင် စာ‌ရေးဆရာဘဝကိုမူ တကဏ္ဍခွဲခြား ‌ဖော်ပြရပေလိမ့်မည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် စာ‌ရေးဆရာ ဦးတင့်‌ဆွေအဖြစ်ဖြင့် ကွယ်လွန်သည့်တိုင်‌အောင် ထင်ရှားခဲ့‌သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်၌ မြန်မာနိုင်ငံ စာ‌ရေးဆရာအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ‌ရွေး‌ကောက် တင်‌မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ကျောင်းသား ဘဝကပင် ကဝိမျက်မှန်မဂ္ဂဇင်း၌ ‘တာ‌တေ’၊ ‘ရွှေဘို‌မောင်လတ်တူ’ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် ကဗျာ အ‌မြောက်အမြားကို ‌ရေးသားခဲ့‌ပေသည်
ဖခင်သည်လည်းကောင်း၊ ဦး‌လေးသည်လည်းကောင်း စာပြုပုဂ္ဂိုလ် စာဆို‌တော် အ‌ကျော်အ‌မော်များချည်း ဖြစ်ကြသဖြင့် ဦးတင့်‌ဆွေ၌ စာ‌ပေအ‌ရေးအသား ဗီဇအခံသည် ‌မွေးကတည်းက ပါလာဟန်တူသည်
‘ရွှေဘို ‌မောင်လတ်တူ’ ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်ဖြင့် ဦးတင့်‌ဆွေ ‌ရေးသားခဲ့သည့် ဝတ္ထုများအနက် ‘ရတီမှန်’ အမည်ရှိ‌သောဝတ္ထု ရှည်ကြီးကား အပြီးသို့မ‌ရောက်‌ချေ
‌ဆောင်းပါးများကိုကား ဦးတင့်‌ဆွေသည် နာမည်ရင်းဖြင့်ပင် ‌ရေးသား‌လေ့ရှိ၍ လူလားမြောက်သည့်အရွယ်ကပင် ရန်ကုန်‌ဂေဇက်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်း သတင်းစာများတွင် ‌ဆောင်းပါးများ ‌ရေးသားခဲ့ဘူးသည်
စစ်ပြီး ‌ခေတ်၌ ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌သွေး‌သောက်၊ ရှုမဝ၊ ပ‌ဒေသာ၊ ‌ကြေးမုံ၊ ‌တော်ဝင်နှင့် မြဝတီမဂ္ဂဇင်းများတွင် ‌ဒေသန္တရ၊ ရာဇဝင်၊ ကိုယ်ကျင့်တရား၊ က‌လေးသူငယ်နှင့် အမျိုးသမီးများအား ‌စောင့်‌ရှောက်ကာကွယ်ရေးဆောင်းပါးများကို ‌ရေးသားခဲ့‌ပေသည်
ကွယ်လွန်သည်အထိ စုစု‌ပေါင်း စာအုပ် ၅ အုပ်ကို လည်း ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ရေးသားပြုစုခဲ့၏
ယင်းစာအုပ်များမှာ လန်ဒန်‌ဆောင်းပါး၊ ရင်‌သွေး၊ က‌လေး‌လောက ဒီမိုက‌ရေစီစိတ်ထား နှင့် တက်လူနှင့်တက်လမ်းတို့ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ဦးတင့်‌ဆွေ ကွယ်လွန်ပြီးသည့်‌နောက်မှ သူ‌ရေးသားခဲ့‌သော ‌ဆောင်းပါးအချို့ ကို ‘၂၄ နာရီ’ဟူ‌သော အမည်ဖြင့် ‌သွေး‌သောက်စာအုပ်တိုက်မှ ပုံနှိပ်ထုတ်‌ဝေခဲ့‌ပေသည်
ဦးတင့်‌ဆွေသည် ‌ဆောင်းပါးများကို ‌ရေးသား‌သောအခါ ‌ယောနိ‌သော မနသိကာရတည်းဟူ‌သော ‌ကောင်းစွာနှလုံးသွင်း ခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို နှိမ့်ချခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကို မိမိကိုယ်တိုင် သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်း သ‌ဘောတို့ကို ထည့်သွင်း‌ရေးသား‌လေ့ရှိ သည်
‌ယောနိ‌သော မနသိကာရမှာ ဦးတင့်‌ဆွေ၏ စာရိတ္တ အရင်းခံလည်းဖြစ်သည်
သူသည် ပကတိတည်ငြိမ်‌သောစိတ်နှင့် အစဉ်ပြုံး၍ ‌နေတတ်ခြင်း‌ကြောင့် လူချစ်လူခင်‌ပေါများ‌သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်‌ပေသည်
သူကိုယ်တိုင်ကလည်း ရပ်မှုရွာမှုအသင်း အဖွဲ့ကိစ္စများတွင်ပါဝင်ကာ ကူညီ‌ဆောင်ရွက်‌လေ့ရှိသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြား‌နေစဉ်အခါက တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂနှင့် သုစရိတယုဝ အသင်းများကို စတင်တည်‌ထောင်သူများ အနက်တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ထို‌ခေတ်က သုစရိတယုဝ အသင်းသည် ‌သေရည်‌သေရက် ‌ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနှင့် ပိတ်ပင်ခြင်းတို့ကို လှုံ့‌ဆော်အား‌ပေး‌သောအသင်း ဖြစ်သည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ‌တော်အစိုးရသည် ဦးတင့်‌ဆွေအား သီဟိုဠ်နိုင်ငံအတွက် သံအမတ်ခန့်အပ်‌လေသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်‌နေ့တွင် ဦးတင့်‌ဆွေသည် သံအမတ်ဝတ္တရားကို ထမ်းရွက်‌နေစဉ် အတွင်း ကိုလံဘိုမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သူ၏ကြွင်းကျန်ရစ်‌သော ရုပ်ကလာပ်ကို ရန်ကုန်မြို့သို့ ယူ‌ဆောင်လာကာ တခမ်းတနား သဂြိုဟ်ကြ‌လေသည်
ဂန်ဂရာမယကျောင်းတော် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အရေးအပါဆုံးကျောင်းတော်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည် ယဉ်ကျေးမှုအမြင်နှင့် ယခုခေတ်ဗိသုကာလက်ရာများကို ပေါင်းစပ်ထားသည်
ဘေရာရေကန်တွင် တည်ရှိသည်
၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်
ကျောင်းတော်တွင် စာပေတွင်ကြေပွန်တတ်မြောက်ကြသည့်သူများဖြစ်ကြသည့် Ratmalana Sri Dharmarama Thero, Waskaduwa Sri Subhuti Thero, Weligama Sri Sumangala Thero, Welivitiye Dhammaratna Thero, and Pandit Batuwantudawe တို့သည် သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ကျောင်းတော်၏ ဗိသုကာသည် သီရိလင်္ကာ၊ ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ် စသည့်လက်ရာများကို ရောနှောကာတည်ဆောက်ထားသည်
ကျောင်းတော်တွင် အဆောက်အဦများစွာ ပါဝင်သည်
၎င်းသည် ဘေရာရေကန်မှ သိပ်မဝေးသည့်နေရာတွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းတော်တွင် ဝိဟာရများ (ကျောင်း)၊ စေတိယများ (ဘုရား)၊ ဗောဓိပင်၊ Mandiraya ဝိဟာရ၊ ဆီးမမလက (ရဟန်းများစုဝေးရာခန်းမ)နှင့် ဓာတ်တော်တိုက်တို့ ပါဝင်သည်
ထို့အပြင် ပြတိုက်တစ်ခု၊ စာကြည့်တိုက်တစ်ခု၊ နားနေခန်း၊ အထပ်သုံးထပ်ပါသည့် ပရိဝေန၊ စာသင်ကြားရ ခန်းမများ၊ ဒါနပြုရာအခန်း စသည်တို့လည်း ကျောင်းပရဝုဏ်တွင် ပါဝင်ကြသည်
လာရောက်လည်ပတ်သူအများစုသည် ဆီးမမလက၏ ဗိသုကာကို ကြည့်ရှုလေ့လာရန် လာရောက်ကြသည်
၎င်းကျောင်းတော်သည် မူဆလင်ဘာသာဝင် ထောက်ပံ့သူဖြစ်သည့် Geoffrey Bawa ၏ လှူဒါန်းမှုဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်
ကျောင်းတော်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝတ်ပြုခြင်း စသည်တို့သာမကပဲ သင်ကြားရေးနေရာတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်
ကျောင်းတော်တွင် သက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက် ဂေဟာ၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းသင်ကြားရာကျောင်း၊ မိဘမဲ့ကလေးဂေဟာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ကျောင်းတော်သည် မတူညီသည့်ဒေသများမှ ဝတ်ပြုသူများကို မတူထူးခြားစွာ ဆွဲဆောင်လျက်ရှိသည်
ဆီးမမလကGangaramaya TempleGangaramaya, More Than A Temple Archived 9 May 2021 at the Wayback Machine.Podi Hamuduruwo: On The Path Of Virtue Archived 24 January 2021 at the Wayback Machine.For The Greater Good Archived 13 May 2021 at the Wayback Machine.Supatipanno Bhagavato Savaka Sango: A Life By Example Archived 11 May 2021 at the Wayback Machine.Gangaramaya Podi Hamuduruwo - Monk with a PurposeGangaramaya Nawam Maha Perahera 2013Navam Maha Perahera
ဗမော်ရွာ၊ ကံသာကုန်း
စက်ကုန်းရွာ၊ သရက်ချို
ဓနိကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danigyi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ မဲလံဂေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲလံဂေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၂ ဦး၊ မ ၅၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၇၁ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဥပသီဝထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥပသီဝထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ တကန်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက်တန့်မှော် (အင်္ဂလိပ်: Rainbow Magic) သည် Working Partners မှ ပထမဆုံး ဖန်တီးခဲ့ပြီး လက်ရှိတွင် HIT Entertainment မှ ပိုင်ဆိုင်သော ကလေးသူငယ် စိတ်ကူးယဉ် ဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခု ဖြစ်သည်
Orchard Books မှ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိပြီး ကလေးသူငယ်စာအုပ်များအဖြစ် ကျော်ကြားသည်
စာအုပ်များကို စာရေးဆရာများစွာက Daisy Meadows ဟုအမည်ခံ၍ ရှဲဒိုးအနေဖြင့် နောက်ခံရေးသားခဲ့ကြပြီး Georgie Ripper က သရုပ်ဖော်ပုံများ ရေးဆွဲထားသည်
ညိုကောင်းရွာ၊ ပျဉ်းမခုံ
ဝဂလွန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wagalun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ကကျီးထူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆာ အက်ရှလေ အီဒင် (နိဝင်ဘာ ၁၃၊ ၁၈၃၁ - ဇူလိုင် ၈၊ ၁၈၈၇) သည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယမှ အရာရှိနှင့် သံတမန်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
အီဒင်အား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဟတ်ဖို့ဒ်ရှိုင်းယားနယ်၊ ဟတ်တင်းဖို့ဒ်ဘူရီမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အော့ကလန်၏ တတိယမြောက် နယ်စား နှင့် ဘတ်သ်အင်န်ဝဲလ်၏ ဘစ်ရှော့ ဖြစ်သူ ရောဘတ်အီဒင်နှင့် ဒါဘီရှိုင်းယားနယ်၊ အော်လ်ဒါဝက်စလေမြို့မှ ဖရန်စစ် အက်ဒ်ဝပ် ဟတ်၏ သမီး မေရီဟတ် တို့၏ တတိယမြောက် သား ဖြစ်သည်
သူသည် ရက်ဂ်ဘီကျောင်းတွင် ပထမဦးစွာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၈၄၉ ခုနှစ် အထိ ဝင်ချက်စတာ ကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ကာ ထိုကျောင်းမှ အိန္ဒိယတွင် အစိုးရဝန်ထမ်း အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
အီဒင်သည် ၁၈၅၀ နှင့် ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ဟေလီဘူရီရှိ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ၏ ကောလိပ်တွင် အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ပြီး ဒီဇင်ဘာ ၁၈၅၁ ခုနှစ် အထိ သူ၏ နောက်ဆုံးနှစ်ကို မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် အိန္ဒိယသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရပ်ဂျ်ရှာဟီ တွင် တရားသူကြီးနှင့် အခွန်ကောက်အရာရှိ၏ လက်ထောက်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် ဂျန်ဂီပူတွင် ခရိုင်ဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် သူသည် မိုရှေးဒါဘတ်၏ တရားသူကြီး အဖြစ် ရာထူးတိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အိန္ဒိယ ပုန်ကန်မှုအတွင်း သူသည် မြို့တွင်းရှိ ပုန်ကန်သူများအား စာနာမှု ပြခဲ့သည်
၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားပြည်နယ် အစိုးရ၏ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး ဘင်္ဂလားပြည်နယ် ဥပဒေပြုကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူသည် ထိုရာထူးတွင် ၁၁ နှစ်မျှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဆာဂျွန်ပီတာဂရန့်၏ လက်ထောက်ဘုရင်ခံ လက်ကျန်သက်တမ်း နှင့် ဆာ စီစေး ဘီဒွန်နှင့် ဆာဝီလီယမ် ဂရေးတို့၏ လက်ထောက်ဘုရင်ခံ သက်တမ်း အတွင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အက်မော ဟေလီ (Edmond  or Edmund Halley) (၁၆၅၆-၁၇၄၂) သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်၊ သင်္ချာပညာရှင်၊ ရူပဗေဒပညာရှင်၊ ဘူမိရူပဗေဒပညာရှင်၊ မိုးလေဝသပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၆၅၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အက်မော ဟေလီကို နယူတန် ရေးသားခဲ့သော Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica စာအုပ်က လွှမ်းမိုးမှုရှိခဲ့သည်
အက်မော ဟေလီသည် နယူတန်၏ ရွေ့လျားမှုဆိုင်ရာ နိယာမကို အသုံးပြု၍ ဟယ်လီကြယ်တံခွန်၏ အလှည့်ကျပြန်ရောက်လာမည့်အချိန်ကို ၁၇၀၅ ခုနှစ်တွင် ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဟယ်လီကြယ်တံခွန် ပြန်ရောက်လာသောအခါ သူ၏အမည်ကိုအစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
အက်မော ဟေလီသည် ဟယ်လီကြယ်တံခွန်ကို မြင်တွေ့ခွင့်ရသည်အထိ မနေခဲ့ရပေ
ဝက်ခေါင်းချရွာ၊ ပြင်ဘိုးကြီး
ဂန်နွံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gannun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ဖိုင်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဖက်တန်းရွာ၊ စပ်ထုံး
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစော သည် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်
ထိုရာထူးကို ၂၀၂၃ စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်တွင် စတင်ထမ်းဆောင်သည်
သူသည်  နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်လည်း ဖြစ်သည်
ထိုရာထူးကို ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့်ဖြင့် ထမ်းဆောင်သည်
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီး ညိုစောသည် စစ်တက္ကသိုလ် အမှတ်စဉ် ၂၃ ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းဆင်းအရာရှိတစ်ဦးဖြစ်ပြီး တပ်မတော်နည်းပညာတက္ကသိုလ်နှင့် စစ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
တောင်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တို့တွင်လည်း တိုင်းမှူး တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး စစ်ထောက်ချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၀ ခုနှစ် ဧပြီလအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သူသည် မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်း( MEC ) ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
စစ်တပ်ပိုင် အင်းဝဘဏ် ၏ ဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်
သူသည် ရုရှားထံမှ ဆီဝယ်ယူရေးကို ဦးဆောင်ရသည်
၂၀၂၃ ဇူလိုင်လ ၅ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ ၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ထိုရာထူးကို စစ်ကောင်စီက ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဆင့် သတ်မှတ်သည်
သူသည် အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သားသမီး ၃ဦးရှိသည်
နေပြည်တော်ရှိ မာရဝိဇယဗုဒ္ဓ ရုပ်ပွားတော် တည်ထားကိုးကွယ်သည့်ကိစ္စတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့မှုနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး  နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ၎င်းအား သရေစည်သူဘွဲ့ ပေးအပ်သည်
ဇင်းဘုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zinbon)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၇ ဦး၊ မ ၁၁၂၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၄၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ၊ တောင်ကလေး
နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေး သည် ၁၉၇၈ ခုနှစ် နှစ်ဦးက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော စီမံချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
"နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေး" ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲ နေကြသော်လည်း ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ သောင်းကျန်းမှု နှိမ့်နင်းသည့် စစ်ဆင်ရေးမျိုး မဟုတ်ချေ
ထိုစဉ်က ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းသာ ဖြစ်သည်
နဂါးမင်း စစ်ဆင်ရေး၏ ရည်ရွယ်ချက် မှာ  နိုင်ငံခြားသားများ ခိုးဝင်စိမ့်ဝင်နေခြင်း၊ နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးစနစ်နှင့် လူမှုရေးကိစ္စများတွင် နိုင်ငံခြားသားများ ဝင်ရောက်နှောက်ယှက်နေခြင်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများကို ဖောက်ဖျက်နေသော နိုင်ငံခြားသားများ ရှိနေခြင်း၊ နယ်စပ်ဒေသရှိ ကျေးရွာများတွင် အိမ်ထောင်စု လူဦးရေစာရင်း စစ်ဆေးရန် လိုခြင်းတို့ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
နဂါးမင်း စစ်ဆင်ရေးမှာ ရခိုင် ဘင်္ဂါလီအရေးကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့ရသော အရေးအခင်း တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် နှောင်းလူတို့မှာ နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေးဟု ဆိုလိုက်လျှင် ရခိုင်ပြည်နယ် တစ်ခုတည်းတွင် ပြုလုပ်သော၊ ခိုးဝင် ဘင်္ဂါလီများကို နှင်သော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဟုသာ ထင်မှတ်နေကြသည်
အမှန်မှာ ချင်းပြည်နယ်၏ ထန်တလန်နှင့် တွန်းဇံမြို့နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၏ ကလေးနှင့် တမူးမြို့နယ်၊ ကချင်ပြည်နယ်၏ မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မြို့နယ် နှင့် မန္တလေးတိုင်း၏ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်တို့တွင် နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ရှမ်းပြည်နယ်တွင်ကား စီမံချက် အမည်ပြောင်းပြီး "ဝသန်ဦး" ဟူ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အခြား မည်သည့် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းအသီးသီးတွင်မျှ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခြင်း ပြဿနာ မရှိခဲ့ချေ
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်း၌ အဓိက ပြဿနာမှာ ဘူးသီးတောင်နှင့် မောင်တော မြို့နယ်များတွင်သာ ဖြစ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် နဂါးမင်း ဟု ဆိုလိုက်သည်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်ကိုသာ တွဲလျက် မြင်မိနေကြသည်
ရပ်ကွက်  ကျေးရွာအုပ်စု မဲဆန္ဒနယ်အလိုက် အဆောက်အဦး တစ်ခုချင်း မြေပုံဆွဲ မှတ်တမ်းတင်ခြင်း၊ လူဦးရေ အားလုံး စာရင်းကောက်ယူခြင်း၊ ကိုင်ဆောင်ထားသည့် မှတ်ပုံတင်များကို စိစစ်ခြင်း၊ နိုင်ငံသား နိုင်ငံခြားသား ခွဲခြားစိစစ်ခြင်း၊ သံသယဖြစ်ဖွယ် ရှိသူများကို စာရင်းပြုစုခြင်း၊ လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဥပဒေနှင့် နိုင်ငံခြားသား မှတ်ပုံတင်ရေး ဥပဒေများကို ဖောက်ဖျက်သည့် နိုင်ငံခြားသားများကို ဖော်ထုတ်အရေးယူခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်
နဂါးမင်း စစ်ဆင်ရေး အမှန်တကယ် စတင်သည်မှာ ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၁) ရက်နေ့ ဖြစ်သည်
ထိုနေ့တွင် ကွပ်ကဲမှု ဌာနချုပ်ကို စစ်တွေမြို့ရှိ စိုက်ပျိုးရေးကျောင်းနှင့် GE ဂိုဒေါင်များ၌ ဖွင့်လှစ်ပြီး စစ်တွေမြို့ပေါ် ရပ်ကွက်များ အနီးအနား ကျေးရွာအုပ်စုများအား လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးနှင့် ပြည်သူ့အင်အား ဦးစီးဌာနမှ ဝန်ထမ်း (၂၀၀) ဖြင့် ရှောင်တခင် စစ်ဆေးမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သို့သော် နဂါးမင်းစစ်ဆင်ရေး ပထမအဆင့်နှင့် ဒုတိယအဆင့်ကြား ရက်သတ္တပတ် သုံးပတ်ကြား ကွာဟချိန်လေး၌ လူမျိုးရေးအသွင်ဆောင်သော ဖမ်းဆီးမှုများ လုပ်နေပြီဟူသည့် ကောလာဟလသည် မီးထက်ပင် ပျံ့နှံ့သွားလေသည်
ထိုကောလာဟလကြောင့် ဥပဒေနှင့် မညီသူများသာ မကဘဲ ကြားကြားသမျှ သူ့ထက်ငါ အပြိုင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ကြတော့သည်
မြို့နယ်၏ လူဦးရေ စာရင်းဇယားများ မှန်မှန်ကန်ကန် ရရှိစေရန်အတွက် နယ်အဝေးသို့ ရောက်နေကြသော ဒေသခံ ပြည်သူများအား လူဦးရေစာရင်း ကောက်ယူချိန်တွင် မိမိတို့၏ နေအိမ်သို့ လာရောက်နေထိုင်ကြရန် ရခိုင်ပြည်နယ် ပြည်သူ့ကောင်စီမှ ၁၉၇၈ ခု၊ ဧပြီလ (၂၆) ရက်တွင် ကြေညာချက် အမှတ် (၁၇၈) ကိုလည်းကောင်း မေလ (၉) ရက်တွင် ကြေညာချက် အမှတ် (၂၇၈) ကိုလည်းကောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဒေသခံ ပြည်သူများကို နိုင်ငံသားပီပီ မှန်မှန်ကန်ကန် အစစ်ဆေးခံကြရန် ဘင်္ဂါလီ ခေါင်းဆောင်များ၊ မော်လဝီဆရာများ၊ မြို့မိမြို့ဖများအား ရခိုင်ဒေသပါတီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့်  အနောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ်မင်းခေါင်တို့မှ ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့ကြသည်
မေလ (၅) ရက်နေ့တွင် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်အတွင်း လူဦးရေပေါင်း (၁၀၈၄၃၁) ဦးကို စစ်ဆေးနိုင်ခဲ့သည်
အမျိုးသား (၃၆၇) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၂၇၆) ဦးကိုသာ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သူ (၃၅၅၉၆) ဦး ရှိခဲ့လေသည်
မှတ်တမ်းတင်ပြီး အဆောက်အဦး (၁၈၄၃၅) ခု ရှိပြီး စွန့်ပစ်သွားသော အိမ်ပေါင်းမှာ (၆၂၉၄) အိမ် ဖြစ်သည်
ဇွန်လ (၅) ရက်နေ့တွင် မောင်တောမြို့နယ်၌ လူဦးရေပေါင်း (၁၂၅၈၉၃) ဦးကို စစ်ဆေးပြီးစီးခဲ့ပြီး လူဦးရေ (၅၈) ယောက်ကိုသာ တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သူမှာ (၈၅၇၀၅) ဦး ရှိခဲ့လေသည်
မှတ်တမ်းတင်ပြီး အဆောက်အဦး (၂၁၆၃၉) ခုရှိပြီး စွန့်ပစ်သွားသော အိမ်ပေါင်းမှာ (၁၂၅၂၂) အိမ် ဖြစ်သည်
မောင်တောမြို့နယ် မြောက်ပိုင်းမှ ကျေးရွာ (၂၁) ရွာမှ တစ်ဖက်နိုင်ငံ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ရွာလုံးကျွတ် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ခဲ့ကြသည်
၎င်းရွာများမှာ (၁) အင်တူလာရွာ၊ (၂) တပ်ချောင်းရွာ၊ (၃) ကာလာဒေးဗက်ရွာ၊ (၄) ရဲအောင်စံရဖွေရွာ၊ (၅) ကြောင်နဖေရွာ၊ (၆) ဘောက်ရှူးဖွေးရာရွာ၊ (၇) လှိုင်သီရွာ၊ (၈) ခမောင်းဆိပ်ရွာ၊ (၉) ငါးရန့်ချောင်းရွာ၊ (၁၀) သစ်တုန်းနာခွဆုံရွာ၊ (၁၁) နန်းရာကိုင်းရွာ၊ (၁၂) မီးတိုက်ရွာ၊ (၁၃) တောင်ပြိုလက်ဝဲရွာ၊ (၁၄) တောင်ပြိုလက်ယာရွာ၊ (၁၅) ကွမ်းသီးပင်ရွာ၊ (၁၆) သဲချောင်းရွာ၊ (၁၇) လိပ်ရရွာ၊ (၁၈) ကျွန်းပေါက်ဆင်အိုးရွာ၊ (၁၉) ကျွန်းပေါက်ပြုစုရွာ၊ (၂၀) ဇီးပင်ချောင်းရွာ၊ (၂၁) ကျောက်ချောင်းရွာ တို့ ဖြစ်ကြသည်
မြို့နယ်အလိုက် တိမ်းရှောင်သူ စာရင်းမှာ မောင်တော (၇၉၈၂၃)၊ ဘူးသီးတောင် (၅၃၂၅၄)၊ ရသေ့တောင် (၁၃၉၇၈)၊ စစ်တွေ (၅၀၅၃)၊ ပေါက်တော (၂၃၂၂)၊ ကျောက်တော် (၁၂၆၁)၊ မြောက်ဦး (၃၄၇)၊ မင်းပြား (၅၉၂)၊ စုစုပေါင်း (၁၅၆၆၃၀) ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၇၈ ခု၊ ဇူလိုင်လ (၉) ရက်နေ့တွင် "တိမ်းရှောင်သူများ ပြန်လည်လက်ခံရေး သဘောတူညီချက်" တစ်ရပ်ကို ဒက္ကားမြို့၌ လက် မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
ထိုသဘောတူညီချက်အရ ပြန်လည်လက်ခံ နေရာချထားရေးကို စီမံချက် ရေးဆွဲဆောင်ခြင်း အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၈ ခု ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်တွင် ထုတ်ပြန် ကြေညာခဲ့သည်
၎င်းကို ဟင်္သာစီမံချက်ဟု ခေါ်တွင်သည်
ပြန်လည် လက်ခံရေးနှင့် နေရာချထားရေး အဖွဲ့များကို ပြည်နယ်၊ မြို့နယ်အလိုက် အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး နိုင်ငံတော် ဗဟိုအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဗိုလ်မှူကြီးစိန်လွင်မှ လည်းကောင်း၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဒုဝန်ကြီး ဦးခင်မောင်ရည်မှ လည်းကောင်း အသီးသီး တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ကြသည်
ထိုကြောင့် ၁၉၇၈ ခု စက်တင်ဘာလ (၁၅) ရက် မှ စတင်ကာ မြို့နယ် အသီးသီးတွင် လက်ခံရေးစခန်းများ ဖွင့်လှစ်ကာ ပြန်လည်စိစစ် လက်ခံပေးခဲ့ကြသည်
မောင်တောမြို့နယ်တွင် လက်ခံရေးစခန်း (၁၄) ခု ဖွင့်လျက် တစ်ကြိမ်လျှင် ဘင်္ဂါလီ (၂၀၀၀) ဦးစီ လက်ခံခဲ့ကြသည်
မောင်တောမြို့နယ်၏ လက်ခံရေးစခန်းများမှာ (၁) ဝေလာတောင်စခန်း၊ (၂) တောင်ပြိုလက်ဝဲစခန်း၊ (၃) တောင်ပြိုလက်ယာစခန်း၊ (၄) သဲချောင်းစခန်း၊ (၅) ကွမ်းသီးပင်စခန်း၊ (၆) ဇီးပင်ချောင်းစခန်း၊ (၇) ငါးခူရစခန်း၊ (၈) ရွက်ညှိုးတောင်စခန်း၊ (၉) မကျည်းချောင်းစခန်း၊ (၁၀) ပြင်ဖြူစခန်း၊ (၁၁) တမန်းသားစခန်း၊ (၁၂) ကြိမ်ချောင်းစခန်း၊ (၁၃) မြင်းလွှတ်စခန်း၊ (၁၄) မောင်တော ၄ မိုင်စခန်း တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် နောက်ထပ် လက်ခံပေးရသည့် စခန်းများမှာ (၁) မှန်ဇီစခန်း (စစ်တွေမြို့နယ်)၊ (၂) ဂုပ္ပီစခန်း (ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်)၊ (၃) ဘူးသီးတောင် မြို့ပေါ်စခန်း၊ (၄) ဝက်ငါးအောက်စခန်း (ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်)၊ (၄) ညောင်ချောင်းစခန်း (ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်)၊ (၅) လောင်းချောင်းစခန်း (ရသေ့တောင်မြို့နယ်)၊ (၆) ရသေ့တောင် မြို့ပေါ်စခန်း၊ (၇) အောင်ဒိုင်စခန်း (စစ်တွေမြို့နယ်)၊ (၈) မင်းဂံစခန်း (စစ်တွေမြို့နယ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်
နဂါးမင်း စီမံချက်ကြောင့် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားသည်မှ ပြန်လည် ဝင်ရောက်လာကြသည့် နှစ်နှစ်တာ ကာလအတွင်း ပြန်လည် လက်ခံရာ၌ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သူများ၏ မိသားစုဝင်များကိုပါ လက်ခံရသောကြောင့် အပြေးထက် ပြန်အဝင်တွင် လူဦးရေ များပြားမှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ဟင်္သာစီမံချက် စတင်သည့် ၁၉၇၈ ခု၊ ဩဂုတ်လ (၃၁) ရက်မှစ၍ ၁၉၈၀ ခု ဇန်နဝါရီလ (၅) ရက်နေ့ လက်ခံရေးစခန်းများ ပိတ်သိမ်းသွားသည်အထိ ပြန်လည် လက်ခံရသူ အရေအတွက်မှာ အိမ်ထောင်စု စုစုပေါင်း (၃၁၅၂၅) စု၊ အမျိုးသား (၉၃၄၂၅) ဦး၊ အမျိုးသမီး (၉၃၅၄၃) ဦး ဖြစ်၍ စုစုပေါင်း (၁၈၆၉၆၈) ဦး ဖြစ်သည်
ပြောင်းပက်ဟျောန်း(ကိုရီးယား: 변백현; အင်္ဂလိပ်: Byun Baek Hyun; ၁၉၉၂ မေ ၆)သည် တောင်ကိုရီးယား အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
တောင်ကိုရီးယား -​ တရုတ် အမျိုးသား အဆိုတော်အဖွဲ့ဖြစ်သော EXO နှင့် ၎င်းအဖွဲ့ခွဲဖြစ်သော EXO-K နှင့် EXO-CBX၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ပက်‌ဟျောန်းသည်  ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တစ်ကိုယ်တော်အနေဖြင့် City Light အယ်လ်ဘမ်နှင့် ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်
အရွက်ဝမ်းဘက်နီ၍ ကျောဘက်(အကျော)ညိုသည်
အဖြူပြောက်များ ပါတတ်သည်
ဆိတ်ဖူးရွက် သဏ္ဌာန် ရှိကြောင်းလည်း တွေ့ရသည်
ကင်မွန်းချင်ကုန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ဂန့်ဂေါ် (ခ)ကျောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gantgaw (A)Kyawngkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နမ်းဆီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ်းဆီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၅၄ ဦး၊ မ ၃၉၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၅၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပါလိသိမ်သည် ရဟန်းများ သိမ်ဝင်ရာ သိမ် အဆောက်အဦ ဖြစ်ပြီး ပုဂံခေတ်က ရှိခဲ့သော အုတ်ခုံ အဟောင်းပေါ်တွင် အေဒီ(၁၇၉၃)က သိမ် အဆောက်အဦအသစ် ထပ်မံဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဥပလိသိမ် ၏ အနောက်ဘက်မုခ် မြောက်နံရံရှိ မင်စာတွင် အနော်ရထာ မင်းကြီး နှင့် ဥပါလိမထေရ် တို့က သိမ်သမုတ်ကြောင်း ရှိသဖြင့် ဥပါလိသိမ်ဟု ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ယနေ့ အချိန်တွင် ပုဂံခေတ်ကသိမ် များထဲမှ ဥပါလိသိမ် သာ ကျန်ရစ်ပြီး ကျန်သိမ်များအားလုံး ပျောက်ကွယ် သွားကြပြီဖြစ်သည်
(မူကွဲ - နားတောင်းများမင်း နှင့် ကျစွာမင်းတို့လက်ထက် ပုဂံ၌ သီတင်းသုံးခဲ့သော ဥပါလိမထေရက သိမ်သမုတ်ခဲ့လေ၍ ဥပါလိသိမ်ဟု ခေါ်တွင်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ဥပါလိသိမ်သည် ပုဂံ - ညောင်ဦးကားလမ်းမ ဘေးတွင်ရှိသည်
ပုဂံမှ ညောင်ဦးသို့ လာလျှင် ထီးလိုမင်းလို ဘုရားမရောက်ခင် ဝဲဘက်တွင်တည်ရှိပြီ၊ ညောင်ဦးမှ ပုဂံသို့လာ လျှင် ထီးလိုမင်းလို ဘုရားအလွန် ညာဘက် တွင်ရှိသည်
သာသနိက အဆောက်အအုံအမှတ်မှာ ၂၁၂၁၁၄၁၆ ဖြစ်သည်
ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လေးထောင့် ရှည်လျားလျား ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
အမိုးတွင် စိန်တန်းနှစ်ဆင့် သွယ်တန်းနေလျက် ထိုအလယ်တွင် စေတီငယ်တစ်ဆူဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားလေသည်
ခန်းမအတွင်း အနောက်ဘက်ပိုင်း အစွန်၌ အုတ်ပုလ္လင်တံကဲနှင့် ဆင်းဆုတော်တစ်ဆူ စံပယ်တော်မူသည်
ထိုအဆောက်အုံကို နှောင်းခေတ်များတွင် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့လေသည်
အတွင်းခန်းမနံရံ၌ ပန်းချီဆေးရေးပုံများရှိသည်
ပန်းချီဆေးရေးပုံများမှာ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ တောထွက်ခန်းနှင့် အခြားဗုဒ္ဒဝင်ဇာတ်လမ်းများ၊ လှပသော ကနုတ်ပန်း၊ ခြူးပန်း၊ ခြူးနွယ်များကို ရေးဆွဲထားသည်
ဥပါလိသိမ် အတွင်းတွင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နံရံဆေးရေး ပန်းချီများ ဖြစ်သည့် နှစ်ကျိတ် ရှစ်ဆူ ဘုရားများ၊ ဗုဒ္ဓ တောထွက်ခန်း၊ ဆံတော်ပယ်ခန်း စသည့် ဗုဒ္ဓဝင် ဇာတ်ကွက်များ၊ ကနုတ်ပန်း နှင့် ခြူးပန်း ခြူးနွယ်များ၊ နံရံအောက် ဘက်တန်း များတွင် မြတ်စွာဘုရား ဝါဆိုစဉ်များ ရှိသည်
ဥပါလိသိမ် အပြင်ဘက်ရှိ ကုန်းဘောင်ခေတ် အင်္ဂတေ ပန်းတော့ လက်ရာများကို လေ့လာနိုင် သည်
(၈) ဇူလိုင် (၁၉၇၅) ငလျင်ဒဏ် ကြောင့် ဥပါလိသိမ် အမိုးအက်ကွဲကာ အတွင်းဘက်သို့ အိကျ ခဲ့သည့် အတွက် အတွင်း နံရံမှ ခရစ်(၁၈) ရာစု နံရံဆေးရေး ပန်းချီများနှင့် မင်စာများ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးသွားခဲ့ရသည်
ဂင်းဘုဒိုဘူတာ  (玄武洞駅 ဂင်းဘုဒို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုးခရိုင်၊ တိုယောအိုခမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇဂဒ္ဒလမဟာဝိဟာရ (၁၁ ရာစုနှောင်းပိုင်း - ၁၂ ရာစု အလယ်ပိုင်း) သည် ဘင်္ဂလားဒေ့နိုင်ငံ၊ လက်ရှိမြောက်ဘင်္ဂလားတွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည် Varendra ဒေသ၏ လေ့လာသင်ကြားရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
Pāla မင်းဆက်၏ နောက်ပိုင်းမင်းများ အုပ်စိုးသည့်ကာလတွင် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဘုရင် Ramapala (c. 1077-1120) တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ကျောင်းတော်၏ အနီးအနားရှိ အိန္ဒိယနှင့် နယ်စပ်ဒေသဖြစ်သည့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်အနောက်မြောက်ဘက် Jagdal  ရွာတွင် Dhamoirhat Upazila Jagdal  ရွာတွင် Dhamoirhat Upazila တည်ရှိသည်
ဤကျောင်းတော်၏ အမည်ကို အချို့စာပေတို့၌ ဂျက်ဂဒလ ဟု ပေါင်းကြသည်
ထိုခေတ်အခါက ကျောင်းတော်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက ဇဂဒ္ဒလကျောင်းတော်အကြောင်းကို အနည်းငယ်သာ သိရှိရသည်
နှစ်ပေါင်းများစွာကြာအောင် ကျောင်းတော်ကို စိစစ်လေ့လာမှုများ မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ပေ
A.K.M. Zakaria သည် ဖြစ်နိုင်ခြေအလားအလာရှိသည့် နေရာငါးခုကို စုံစမ်းမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၎င်းနေရာများအားလုံးကို Jagdal သို့မဟုတ် Jagadal ဟု ခေါ်ကြသည်
ထိုနေရာများမှာ Rajshahi-Malda region: in Panchagarh; in Haripur Upazila of Thakurgaon; in Bochaganj Upazila in Dinajpur; in Dhamoirhat Upazila of Naogaon; Bamangola block of Malda, India စသည့်နေရာများ ဖြစ်ကြသည်
သိသာထင်ရှားသည့် ရှေးဟောင်းအပျက်အစီးများကို Naogaon ခရိုင်ရှိ Jagdal အနီးအနားတွင်သာ တွေ့ရသည်
လွန်ခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအကြာက ယူနက်စကို၏ ထောက်ပံ့မှုဖြင့် တူးဖော်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်အဖြစ် သိရှိခဲ့ကြသည်
ရှေးခေတ်အခါက အိန္ဒိယအရှေ့မြောက်ပိုင်း Pala အင်ပါယာ (756-1174 AD) ခေတ်ကာလ မဂဒတိုင်းနှင့် ဘင်္ဂလားဒေသတို့တွင် များစွာတော် ကျောင်းတော်များ ဝိဟာရများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်
ဓမ္မပါလ (၇၈၁ - ၈၂၁)သည်လည်း ကျောင်းတော်ပေါင်း ၅၀ ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထို့အတူပင် Rāmapāla (c. 1077-1120)သည်လည်း ကျောင်းတော်များကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်
တိဘက်တို့၏ မှတ်တမ်းအချက်အလက်များအရ မဟာဝိဟာရကျောင်းတော်ကြီး ငါးခုကို ဖော်ပြထားသည်
၎င်းငါးခုမှာ Vikramashila; Nalanda, Somapura, Odantapurā, နှင့် ဇဂဒ္ဒလ တို့ ဖြစ်ကြသည်
“ကျောင်းတော်ကြီး ငါးခုသည် ပြည်နယ်၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်
ဇဂဒ္ဒလသည် Vajrayana ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော် ဖြစ်သည်
Kanjur နှင့် Tengjur တို့တွင် နောက်ပိုင်းထွက်ပေါ်လာခဲ့သည့် စာပေတို့သည် ဇဂဒ္ဒလမှ ကူးယူရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်
Śakyaśrībhadra သည် နာလန္ဒမဟာဝိဟာရ၏ နောက်ဆုံးအုပ်ချုပ်သူဖြစ်ကာ ဗုဒ္ဓာဘာသာကို တိဘက်ပြည်သို့ ပြန့်ပွားအောင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ၁၂၀၄ ခုနှစ်တွင် မွတ်စလင်ကျူးကျော်သူများအန္တရာယ်ကျရောက်ဆဲတွင် တိဘက်သို့ ဇဂဒ္ဒလမှ ထွက်ပြေးခဲ့သည်
သမိုင်းပညာရှင် Sukumar Dutt က ကျောင်းတော်၏ နောက်ဆုံးဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည့်အချိန်သည် ၁၂၀၇ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ကျောင်းတော်အား နောက်ဆုံးဖျက်ဆီးခံခဲ့ရသည်နှင့် ပတ်သက်၍ မည်သည့်အထောက်အထားမျှ မကျန်ရှိပေ
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဇဂဒ္ဒလကို ယူနက်စကို အမွေအနှစ်စမ်းသပ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲသည်
ယူနက်စကိုက တူးဖော်မှုများ ပြုလုပ်ရာတွင် “၁၀၅ မီတာ ရှည်၍၈၅ မီတာ မြင့်သည့် ကုန်းမြေမို့တစ်ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ကျောင်းတော်၏ ရှေးဟောင်းသုတေသန အကျန်များ ဖြစ်သည်ကို ဖော်ပြနေသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ထို့အပြင် မြေစေးကျောက်ပြားများ၊ အလှဆင်သည့် အုတ်များ၊ ခရုများ၊ ရွှေချောင်းတစ်ခု၊ ကျောက်ဖြင့် ပြလုပ်ထားသည့် နတ်ရုပ်တုသုံးခု စသည်တို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
တက်ဘုန်းကြီး ဝတ္ထုကို မြန်မာစာရေးဆရာ သိန်းဖေမြင့် က သိန်းဖေ ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးသည်
ကျော်ကြားမှုကိုအသုံးချ၍ လာဘ်လာဘရှာဖွေကာ တလွဲတချော်အသုံးချနေပုံကို ဘာသာရေးနောက်ခံဖြင့် စိတ်ကူးပုံဖော် ထားသည်
ဤဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍ ဆရာ သိန်းဖေမြင့်အား တက်ဘုန်းကြီး သိန်းဖေ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ကနဦးထုတ်ဝေသည့် အချိန်ကို မသိရ
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် အောင်သူရိယ စာပေမှ ပြန်လည်ထုတ်ဝေသည်ကိုသာ တွေ့ရသည်
ထိုခေတ်က တိုးတက်သောခေတ်ကို အတိုအားဖြင့် တက်ခေတ်၊ အဆိုပါကာလရှိ လူငယ်များကို တက်လူ ဟူ၍ ဆိုကြသည့်နည်းတူ ခေတ်ပေါ်ဘုန်းကြီးများကိုလည်း တက်ဘုန်းကြီးဟူ၍ အမည်ပေး သရော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
မဇ္ဈိမနန္ဒဝန် ကျောင်းရှိ ဦးသုဓဇမှာ ကျော်ကြားသည့် ဓမ္မာကထိကဖြစ်ရန် အားထုတ်နေသူဖြစ်သည်
လာဘ်လာဘပေါများစေရန် ယပ်လှဲတရားဟောရန် ကြိုးပမ်းရာမှ အမျိုးသမီး တရားနာပရိသတ်၏ အားပေးမှုကို ခံရပြီး မြာပွေရန် ကြိုးပမ်းသည်
အနီးကပ်ပစ်မှတ်မှာ ကျောင်းပရဝုန်အတွင်းရှိ သီလရှင်မလေး သီလစာရီ ဖြစ်သည်
ငယ်ရွယ်သော်လည်း ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်နှင့် မရှင်းမရှင်းဖြစ်နေသည့် မသီလစာရီမှာ ငယ်ရွယ်၍ အပြောကောင်းသည့် ဦးသုဓဇအား ပစ်ပစ်ခါခါမပြုလျက်ရာမှ အစချီကာ ငြိစွန်းသွားသည်
ဤအကြောင်းအား ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်သိသော် ဦးသုဓဇအား ကျောင်းမှ နှင်ထုတ်သည်
ကျောင်းလက်မဲ့ကိုယ်တော်မှာ နယ်လှည့်တရားပြစဉ်ပင် ဘာသာရေးလိုက်စားသည့် အပျိုကြီး မစောညွန့်နှင့် ဆုံသည်
ဝါရင့်သမ္ဘာရင့်နှင့်ကြုံသည့် မစောညွန့်မှာ မူးအား မြစ်ထင်၍ ဦးသုဓဇ လူဝတ်လဲကာ မိမိနှင့် လက်ထပ်နိုင်စေရန် ငွေကြေးထောက်ပံ့လိုက်သည်
ထိုငွေဖြင့် မသီလစာရီနှင့် ပြန်ပေါင်းထုပ်နေသည်ကို ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ကြီးသိသော် သစ္စာဖောက်နှစ်ဦးအား မိမိလက်ဖြင့် အဆုံးသတ်တော့သည်
ဦးသုဓဇမသီလစာရီကျောင်းထိုင်ဆရာတော်မစောညွန့်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းတို့ တည်ရှိသည်
မြောက်ဒဂုံဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းကို ရပ်ကွက်ပေါင်း ၂၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
၁၉၈၉ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီတပ်မတော်အစိုးရတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းသည် တိုးတက်သောမြို့ဟု ဆိုနိုင်သည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း ၂၄ ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း ၁ ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း ၄ ကျောင်းရှိသည်
၂၀၂၁ ဖေဖဝါရီလတွင် အာဏာသိမ်းခံရသော အခါတွင် ပင်လုံလမ်းမကြီးတစ်လျှောက် နှင့် ‌ဘေလီတံတား အနီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကြေးရုပ်ရှေ့ ရင်ပြင်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း ရှိနှင့် အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မိဘပြည်သူများစွာ ဆန္ဒထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်
ကျဆုံးခဲ့သည့် ပြည်သူ့အာဇာနည်များစွာ စိတ်မကောင်းစရာကောင်းအောင်ရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ အကြီးဆုံးတက္ကသိုလ်ဖြစ်သော ဒဂုံတက္ကသိုလ်သည် ဤမြို့နယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
ဤသည်မှာ ယခင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ် နှင့် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် ဟု မခွဲခြားသေးခင် အချိန်ကဖြစ်သည်
ယခုအခါ ဒဂုံတက္ကသိုလ်၏ တည်နေရာသည် ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ ပိုင်းမြို့နယ် နယ်နိမိတ် အတွင်းမှာဖြစ်သည်
ဘဂဝဒ်ဂီသာသည် မဟာဘာရတလင်္ကာ၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်
ဘဂဝါဂီတတွင် စကားပြောသူ လေးဦးရှိ၏
ယင်းတို့ကား ဘုရင် ဓီတရဋ္ဌ၊ သူ၏အမတ်ကြီး သဉ္စယ၊ ပဏ္ဍဝမင်းသား အဇ္ဇုနနှင့် သူ၏ရထားထိန်း၊ ကရစ်သျှဏ(ဘုရားသခင်)တို့ ဖြစ်ကြ၏
ဓီတရဋ္ဌသည် မျက်စိမမြင်ပေ
သူ့အား ကုရုခေတ္တတွင် ပဏ္ဍဝနှင့် ကောရဝ(သူ၏သားများ)တို့ တိုက်ကြပုံကို အဝေးမှ မြင်နိုင်ကြားနိုင်သော တန်ခိုးရရှိအောင် (ဘဂဝါဂီတကျမ်းကို ရေးသူဟု အဆိုရှိသော) ဝါလ်မီကိရသေ့ကြီး(Valmiki) ဖန်ဆင်းပေးမည်ဟု ဆိုသော်လည်း သူက သူ၏သားရင်းတို့ သေကြေကြသည်ကို မမြင်ဝံ့သဖြင့် ငြင်းဆိုလိုက်လေသည်
ထို့ကြောင့် ဝါလ်မီကိရသေ့ကြီးသည်  ဓီတရဋ္ဌ၏အမတ်ကြီး သဉ္စယအား အဆိုပါတန်ခိုးရရှိအောင် ဖန်ဆင်းပေးလိုက်၏
စင်စစ်သော်ကား ဘဂဝါဂီတသည် အခြားမဟုတ် ကုရုခေတ္တစစ်မြေပြင်ဝယ် အဇ္ဇုနနှင့် ကရစ်သျှဏတို့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုကြပုံကို အမတ်ကြီး သဉ္စယ က နားထောင်ပြီး ဘုရင်အား ပြန်လည်လျှောက်တင် ချက်များပင် ဖြစ်ပေသည်
ငစချောင်းရွာ၊ ဂန်ချောင်း
ဘင်္ဂါလီကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bingarlikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ဇီးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၃ ဦး၊ မ ၁၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
အင်္ဂလိပ် ကဗျာစာဆိုနှင့် ပန်းချီဆရာ ဒန်တီ ဂေဗရီ ယယ်ရိုဆက်တီကို စာပေလောကတွင် ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီ ဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် လူသိများသည်
သူ၏နာမည် ရင်းမှာ ဂေဗရီယယ်ချား ဒန်တီရိုဆက်တီ ဖြစ်သည်
ဖခင်ဖြစ်သူသည် လန်ဒန်မြို့ ဘုရင့်ကောလိပ်မှ အီတာလျှံစာပေ ပါမေက္ခ ဂေဗရီယယ် ရိုတက်ဆီ ဖြစ်သည်
ဂေဗရီယယ် ရိုတက်ဆီသည် အီတာလျံလူမျိုး မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ် တစ်ဦး ဖြစ်၍ အီတလီနိုင်ငံမှ အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ထွက်ပြေးလာ ရသူ ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ကိုယ်တိုင်ကလည်း ကဗျာစာဆိုကြီး ဖြစ်ရုံမက အီတာလျံစာဆိုကြီး အလီဂျာရီဒန်တီ၏ စာပေများကို ဝေဖန်သည့် စာပေများကို ရေးသားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် သူ၏သားသမီး လေးယောက်စလုံးလိုပင် ဘမျိုးဘိုး တူ စာပေအနုပညာဖြင့် ထင်ရှားကြသည်ချည်း ဖြစ်သည်
အထင်ရှားဆုံးကား ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီ၊ နှမခရစ္စတီနာဂျော်ဂျီနာ ရိုဆက်တီ၊ ညီ ဝီလျံမိုက်ကယ် ရိုဆက်တီတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီကို ၁၈၂၈ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်က အိမ်၌ပင် စာသင် ၍ အသက်ကိုးနှစ်နှင့် ၁၄ နှစ်ကြားတွင် ဘုရင့်ကောလိပ် ကျောင်း၌ တက်ရောက်သင်ယူသည်
ဘုရင့်ကောလိပ်ကျောင်း၌ နေစဉ် ပုံဆွဲပညာကို ကောင်းစွာသင်ခဲ့ရ၍ ကောလိပ်ကျောင်းမှ ထွက်ပြီး နောက် ၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင် အနုပညာတံခွန် အသင်း ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ အနုပညာများကို လေ့ လာယင်းပင် ဒန်တီအစရှိသော အီတာလျံ စာဆိုကြီးများ၏ ကဗျာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့၍ ရိုဆက်တီသည် ပန်းချီထက် ကဗျာဘက်တွင် ပိုမိုထူးချွန်ကြောင်း ထင်ရှားစေ ခဲ့သည်
ရိုတက်ဆီသည် အသက်ငါးနှစ် အရွယ်ကပင် ပြဇာတ် ရေး၍ အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ဝတ္ထုရေးသားခဲ့ကြောင်းဖြင့် ဆိုသည်
၁၆ နှစ်အရွယ်က ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုကို သူ၏ အဘိုးက ပုံနှိပ်ခဲ့သည်
၁၈၄၇ ခုနှစ်တွင် သဗလက်ဆက် ဒမိုးဆဲကဗျာကြီးကို ရေးသားသည်
၁၈၄၈ ခုနှစ်တွင် ဖို့ မဒေါ့ဗရောင်းဆိုသူ ပန်းချီကျော်ထံတွင် ပညာယူယင်း ဝင် ရောက် လုပ်ကိုင်နေစဉ် ဟိုလမန်ဟန့်၊ ဂျွန် အက်ဗာရက် မိလေးဆိုသူ ပန်းချီဆရာ နှစ်ဦးသည် ပရီရက်ဖီယယ်လိုက် အနုပညာရှင် ဂိုဏ်းတဂိုဏ်းကို တည်ထောင်လိုက်ကြသည်
ထိုဂိုဏ်းဝင်တို့သည် စာပေ ကျမ်းဂန်လာအကြောင်းရပ်များကို သစ်လွင်သောရောင်စုံတို့ဖြင့် အသေးစိတ်၌ တိကျမှန်ကန်လေအောင် ပန်းချီရေးခြယ်ကြသည်
၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရိုဆက်တီသည် ပန်းချီဆရာမနှင့် စာရေးဆရာမ အယ်လစ်ဇဗက် အလီနာဆစ်ဒဲဆိုသူနှင့် လက် ထပ်သည်
ရိုဆက်တီ၏ ဗီအားထရစ်ပုံနှင့် မိလေး၏ ဩဖေလီ ယားပုံ ပန်းချီများအတွက် အယ်လစ်ဇဗက်ကို ပန်းချီဟန်ပြမယ် အဖြစ်ထားကာ ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
၁၈၆၂ ခုနှစ်တွင် မစ္စစ်ရို ဆက်တီ ကွယ်လွန်သောအခါ သူ့အားရည်ညွှန်း ရေးသားသော ကဗျာများကို ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ရိုဆက်တီက အလောင်းနှင့်အတူ ကြေကွဲစွာ ထည့်သွင်းမြှုပ်နှံလိုက်လေသည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ရိုဆက်တီသည် ကောင်းစွာ မကျန်းမမာ ဖြစ်လာ၍ ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်တခြမ်း သေသွားကာ ၁၈၈၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ဗာချင်တန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီ၏ ထင်ရှားသော ပန်းချီလက်ရာ အချို့ မှာ 'အက်ချီအန်ဆီလာ ဒိုမီနီ (၁၈၅ဝ)'၊ 'ဗီအက်တာ ဗီအား ထရစ် (၁၈၆၃)'၊ 'ပါအိုလိုနှင့် ဖရန်ဆက်စကာ'၊ 'ဒန်တီ၏ အိပ်မက် (၁၈၈၁)'၊ 'ဗောဂျ' စသည်တို့ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် သူ၏ပန်းချီလက်ရာများထက် သူ၏စာပေလက်ရာများက ပို၍ ကျော်ကြား လေသည်
ရိုဆက်တီ၏ ထင်ရှားသော စာပေ လက်ရာသည် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ရပ်စကင်၏ အကူအညီဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သော 'ရှေးခေတ် အီတာလျံစာဆိုကြီးများ' (နောင် 'ဒန်တီနှင့် သူ၏အသိုင်းအဝိုင်း'ဖြစ်လာသည်
ခေါ် ဘာသာပြန်စာအုပ်နှင့် ၁၈၇ဝ နှင့် ၁၈၈ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ထုတ်ဝေသော ဗဲလက်နှင့် ဆွန်းနက်ကဗျာစာအုပ်များ ဖြစ်သည်
ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီနည်းတူ ညီဖြစ်သူ ဝီလျံမိုက်ကယ် ရိုဆက်တီ (၁၈၂၉-၁၉၁၉)နှင့် နှမဖြစ်သူ ခရစ္စတီနာ ဂျော်ဂျီ နာရိုဆက်တီ (၁၈၃ဝ-၁၈၉၄)တို့သည်လည်း စာပေနယ်တွင် ကျော်ကြားသူများ ဖြစ်ကြ သည်
ဝီလျံ ရိုဆက်တီသည် 'စာဆိုကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' (၁၈၇၈)၊ 'ကိအတ္ထုပ္ပတ္တိ' (၁၈၈၇)၊ 'ဒီ၊ ဂျီ၊ ရိုဆက်တီ အတ္ထုပ္ပတ္တိ' (၁၈၉၅) စသည်တို့ကို ရေးသားခဲ့သည်
ခရစ္စတီနာ ရိုဆက်တီမှာမူ ကလေးချော့ ကဗျာနှင့် သီချင်းများ၊ အယူဝါဒရေးဆိုင်ရာ ကဗျာများကို အများဆုံး ရေးခဲ့လေသည်
ဒီဇင်ဘာလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၄၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၄၈)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၈) ရက် ကျန်သေးသည်
ဟတ်ကာစကား (အင်္ဂလိပ်: Hakka) သည် တရုတ်ဘာသာစကား မျိုးကွဲများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ဟတ်ကာ ၏ အဓိပ္ပာယ် သည် ဧည့်သည် ဖြစ်သည်
ထိုဧည့်သည်သည်မြောက်ပိုင်းကနေ တောင်ပိုင်းသို့ စစ်ပြေးလာကြရာ ကွမ်တုံပြည်နယ်နှင့်ဖူကျန်ပြည်နယ် ကြားတွင် မြေဝိုင်းအိမ်ရာများဖြင့်ဆောက် လုပ်နေထိုင်ကြသည်
ဧည့်သည် လူထုဖြစ်လာကြရာမှ ဧည့်သည်စကား ဟတ်ကာစကားဖြစ်လာသည်
ဖူကျန့်ပြည်နယ် ကွမ်တုံပြည်နယ် ပြည်မ Chinaနှင့် Taiwan, ဟောင်ကောင်, မကာအို စသည် တောင်ပိုင်းတရုတ်ဒေသ အပြင် အရှေ့အာရှ, ၊အရှေ့တောင်အာရှတို့နှင့်အတူ  overseas Chinese ကမ္ဘာ့အနှံအပြားတွင် ဟတ်ကာလူမျိုး နှင့် ဟတ်ကာစကားပြော အသိုက်အဝန်းဖြင့် နေထိုင်ကြသည်
တက္ကသိုလ် (အင်္ဂလိပ်: University) ဆိုသည်မှာ အထက်တန်းပညာနှင့် ဗဟုသုတများကို စနစ်တကျပို့ချရာ ‌ကျောင်းကြီးများကို ခေါ်သည်
‌ရှေးယခင်က တက္ကသိုလ်များသည် စာ‌ပေပညာ၌ ဝါသနာပါသူတစ်စုက အထက်တန်းပညာရပ်များကို သင်ကြား‌ပေးရန် ဖွဲ့စည်းထား‌သော အဖွဲ့အစည်းများသာ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ယခုအခါ၌မူ နိုင်ငံ‌တော်အစိုးရ သို့မဟုတ် သာသနာပိုင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး သို့မဟုတ် ဘုရင်မင်းမြတ်တို့က ချာတာ‌ခေါ် အထူးအခွင့်အ‌ရေး ‌ပေး‌သောစာချုပ်ဖြင့် တည်‌ထောင်ခွင့်ပြု‌သော အထက်တန်းပညာ ရပ်များကို သင်ကြားပို့ချ‌ပေးသည့် ‌ကျောင်းကြီးများကိုသာ တက္ကသိုလ်ဟု‌ခေါ်သည်
ယင်းတို့သည် သတ်မှတ်ထား‌သော စည်းကမ်းနှင့် အဆင့်အတန်းပြည့်စုံသူများအား စာ‌မေးပွဲဖြင့် စစ်‌ဆေးပြီး‌နောက် ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးများ ‌ပေးအပ်နိုင်‌လေသည်
ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူးမ‌ပေးမီ တက္ကသိုလ်၌ တက်‌ရောက်သင်ကြားရန် နှစ်ပိုင်း၊ သင်တန်းတက်အချိန်‌ပေါင်း ‌ဖြေဆို ရမည့်စာ‌မေးပွဲများ ကို သတ်မှတ်ထား‌လေသည်
တက္ကသိုလ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ယူနီဗာစီတီဟု ‌ခေါ်သည်
ယင်းစကားသည် လက်တင်စကား "ယူနီဗာစီတပ်"မှ လာ၍ အဖွဲ့အစည်းဟူ‌သော အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ပညာလိုလားသူများနှင့် ဆရာများစု‌ပေါင်း၍ အဖွဲ့အစည်းကြီးများ တည်‌ထောင်ရာမှအစ ဥ‌ရောပတိုက်တွင် ယူနီဗာစီတီ‌ခေါ် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းကြီးများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာခြင်း‌ကြောင့်ဖြစ်သည်
ယင်း အဖွဲ့အစည်းသို့ နိုင်ငံ‌ပေါင်းစုံမှ ပညာလိုလား‌သော ‌ကျောင်းသားတို့ လာ‌ရောက်ပညာသင်၍ ထိုသူတို့အား ဆရာတို့က ‌ထောက်ခံချက်လက်မှတ်များ ထုတ်‌ပေးသည့်အ‌လေ့ ‌ပေါ်လာသည်
‌နောင်‌သောအခါ သာသနာပိုင် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက‌သော်လည်းကောင်း၊ ဘုရင်များက‌သော်လည်းကောင်း၊ အခွင့်အမိန့်မ‌ပေးဘဲ ပညာ‌ရေးအဖွဲ့ကြီးများ မဖွဲရ၊ ဘွဲ့လက်မှတ်များ မ‌ပေးရဟူ‌သော ပညတ်ချက်များ‌ပေါ်လာကာ အထူးအခွင့်အ‌ရေးစာချုပ်ဖြင့် တည်‌ထောင်‌သော တက္ကသိုလ်များ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်များသည် အများအားဖြင့် စာ‌ပေပို့ချရာဌာနများ ဖြစ်သဖြင့် သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်တစ်ခုစီအတွက် ပါ‌မောက္ခများ၊ ကထိကများနှင့် နည်းပြဆရာများရှိသည်
ထိုသူများကစာ‌ပေပို့ချခြင်း၊ ညွှန်ကြား‌ပေးခြင်းများပြုသည်
ဘာသာရပ် တစ်ခုစီကို ဌာနတစ်ခုစီခွဲ၍ ပါ‌မောက္ခတစ်ဦးစီက အုပ်ချုပ်သည်
ယင်းဌာနများကိုပင် အသွင်တူရာဌာနချင်း‌ပေါင်း၍ မဟာဌာနဟု‌ခေါ်သည်
ဝိဇ္ဇာမဟာဌာန၊ သိပ္ပံမဟာဌာန၊ ‌ဆေးမဟာဌာန၊ အင်ဂျင်နီယာမဟာဌာန၊ ပညာ‌ရေးမဟာဌာန စသည်ဖြင့်ရှိသည်
မဟာဌာနများ အားလုံးကို စုစည်း၍ ပါမောက္ခချုပ်တစ်ဦးက အုပ်ချုပ်သည်
အချို့တက္ကသိုလ်များ၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဥက္ကဋ္ဌဟူ၍လည်းကောင်း၊ သဘာပတိဟူ၍လည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်‌ရေးမှူးဟူ၍လည်းကောင်း‌ခေါ်သည်
ပါ‌မောက္ခချုပ်သည် တက္ကသိုလ်တစ်ခု လုံး၏ အုပ်ချုပ်‌ရေးဆိုင်ရာ အမှု‌ဆောင်အရာရှိကြီးဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်နှင့်သက်ဆိုင်သည့် ကိစ္စဟူသမျှကို ပါ‌မောက္ခချုပ်က အုပ်ချုပ်‌ရေး‌ကောင်စီသို့ဖြစ်‌စေ၊ ပညာ‌ရေးဆိုင်ရာ ဆီးနိတ်အဖွဲ့သို့ဖြစ်‌စေ အစီရင်ခံရသည်
ယင်းတို့မှ သ‌ဘောတူ ချမှတ်‌ပေး‌သောလုပ်ငန်းမှန်သမျှကို ပါ‌မောက္ခချုပ်ကတာဝန်ယူ ‌ဆောင်ရွက်ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတက္ကသိုလ်၌ ‌ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဒုတိယအဓိပတိတစ်ဦး ခန့်ထားရသည်
နိုင်ငံ‌တော်ဝန်ကြီးချုပ် သည် ရာထူးအရ တက္ကသိုလ်အဓိပတိဖြစ်သည်
အခြားနိုင်ငံတက္ကသိုလ်များ၌မူ အုပ်ချုပ်ပုံစံနစ်သည် တူသည့်‌နေရာတူ၍ ကွဲသည့်‌နေရာ ကွဲသည်
‌ကျောင်းသားတို့အဖို့ တက္ကသိုလ်သို့ တက်‌ရောက်သင်ကြားခွင့်ရရန် လိုအပ်‌သော အရည်အချင်းများမှာလည်း တက္ကသိုလ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အနည်းငယ်စီ ကွာခြားမှုရှိတတ်သည်
‌ယေဘုယျအားဖြင့် တူညီသည့် အချက်လည်းရှိသည်
တက္ကသိုလ်သို့ တက်‌ရောက်သင်ကြားနိုင်ရန် စာ‌မေးပွဲဝင်‌ရောက် ‌ဖြေဆိုရသည်
ယင်းစာ‌မေးပွဲကို တက္ကသိုလ်ဝင်စာ‌မေးပွဲဟု‌ခေါ်၍ စာ‌မေးပွဲ ‌အောင်သူများသာ တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ခွင့်ရနိုင်သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်စာ‌မေးပွဲဝင်သည်မှစ၍ ဘွဲ့မရသေးမီအတွင်း ဘွဲ့မရသေးသူဟု ‌ခေါ်၍ ဘွဲ့‌ပေးအပ်ခံရသည့်အခါမှ ဘွဲ့ရသူဟု‌ခေါ်ကြသည်
တက္ကသိုလ်ဝင်စာ‌မေးပွဲ မ‌ဖြေဆိုမီ အထက်တန်း‌ကျောင်း၌ ‌ယေဘုယျအားဖြင့် အနည်းဆုံး အဆင့် ၃ ဆင့်‌အောင်ရသည်
တက္ကသိုလ်ဝင်စာ‌မေးပွဲ ‌အောင်မြင်ပြီး‌နောက် ဘွဲ့ရရန် အနည်းဆုံး ‌လေးဆင့်‌ဖြေရသည်
သို့ရာတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ သိပ္ပံဘွဲ့၊ မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့၊ ဆရာဖြစ်ဘွဲ့၊ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့၊ ‌ဆေးပညာဘွဲ့စသည်ဖြင့် ဘွဲ့အမျိုးမျိုးရှိရာ သင်ကြားရသည့် နှစ် အပိုင်းအခြားခြင်း မတူ‌ချေ
အချို့ဘွဲ့ကို လေးဆင့်‌ဖြေရသော်လည်း အချို့ဘွဲ့ကို ခုနစ်ဆင့်‌ဖြေရသည်
မျက်‌မှောက်‌ခေတ်တက္ကသိုလ်များသည် ‌ရှေးနှစ်ရာ‌ပေါင်းများစွာမှ စတင်‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့‌လေသည်
‌ခေတ်အဆက်ဆက်၌ လူတို့သည် ပညာအရပ်ရပ်ကို နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ရှာမှီးခဲ့ကြရ၏
ဗုဒ္ဓရှင်‌တော်မြတ် မပွင့်မီကာလကပင် ယခု‌ခေတ် တက္ကသိုလ်များ၏ ‌ရှေ့‌ပြေးပညာ‌ပေးဗဟိုဌာနကြီးများဖြစ်‌သော တက္ကသိုလ် ပြည် ဒိသာပါ‌မောက္ခဆရာကြီးများထံတွင် ပညာများကို ဆည်း ပူးသည့်အ‌လေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့‌ကြောင့် ပညာဆည်းပူး ရာ‌ကျောင်းကြီးကို တက္ကသိုလ်ပြည်အားအစွဲပြု၍ တက္ကသိုလ်ဟု မှည့်‌ခေါ်ထားကြသည်
ဘုရားပွင့်‌တော် မူပြီး‌နောက် ခရစ်နှစ် ၄၅၀ ခန့်တွင် ‌ပေါ်‌ပေါက်၍ထင်ရှား‌သော မဂဓတိုင်းမှ နလန္ဒ၊ ဝိက္ကမသီ လဩဒန္တပူရ ‌ကျောင်းကြီးများသည်၎င်း၊ အိန္ဒိယ‌တောင်ပိုင်းသီရိဓညကနုက ‌ကျောင်းတိုက်သည်၎င်း၊ ဗဂင်္လားနယ်မှ ဇဂဒ္ဒလ‌ကျောင်းတိုက်သည်၎င်း ‌ကျော်ကြား‌သော ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်ကြီးများပင်ဖြစ်သည်
‌ရှေး‌ခေတ်ကမူ ယခု ‌ခေတ်ကဲ့သို့ တက္ကသိုလ်မ‌ပေါသဖြင့် ပညာလိုလားသူတို့သည် တက္ကသိုလ်ရှိရာသို့ အသက်ဆံဖျား သွား‌ရောက်ဆည်းပူးကြရသည်
ခရစ်မ‌ပေါ်မီဖြစ်‌သော လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂၀၀၀ ခန့်က အီဂျစ်နိုင်ငံအလက်ဇန္ဒဒြီးယားမြို့ကြီး၌ သိပ္ပံပညာတက္ကသိုလ်ကြီး ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့သည်
သင်္ချာ ဆရာကြီး ယူကလစ်၊ ကမ္ဘာ၏အရွယ်အစားကို ပထမဆုံးတိုင်းတာ‌သော ပညာရှင်ကြီး အီရာ‌တော့သနီး၊ ပထမဆုံး ကြယ်နက္ခတ်‌မြေပုံကို ပြုပြင်စီရင်‌သော နက္ခတ်ဆရာကြီး ဟိပါကတ်၊ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး အာခီမီဒီ စ‌သော ပါ‌မောက္ခကြီးတို့သည် အလက်ဇန္ဒဒြီးယား တက္ကသိုလ်ကြီး၌ စာ‌ပေပို့ချခဲ့သူများ ဖြစ်ကြသည်
ယင်းတက္ကသိုလ်ကြီးကို ထိုအချိန်က တက္ကသိုလ်ဟုမ‌ခေါ်ဘဲ အလက်ဇန္ဒဒြီးယားပြတိုက်နှင့် ပိဋကတ်တိုက်ကြီးဟု ‌ခေါ်‌လေသည်
ဥ‌ရောပတိုက်၏ ‌ရှေးအကျဆုံးတက္ကသိုလ်မှာ အီတလီနိုင်ငံ ဆလာနိုမြို့တွင် ခရစ်နှစ် ၈၀၀ ‌ကျော် ၉၀၀ တွင်း ‌ပေါ်‌ပေါက်လာ‌သောတက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ယင်းတက္ကသိုလ်သည် ‌ဆေးပညာ သင်ကြားမှုအတွက် အထူး‌ကျော်ကြားသည်
ဖွင့်လှစ်စက ‌ကျောင်းသ‌ဘောဖြစ်၍ ၁၂၃၁ ခုနှစ်တွင်မှ ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ တက္ကသိုလ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရသည်
၁၂ ရာစုနှစ် ကုန်ခါနီး‌လောက်တွင် ဗိုလိုညားတက္ကသိုလ် ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည်
ယင်းတက္ကသိုလ်၌မူ ဆလာနိုတက္ကသိုလ်၌ကဲ့သို့ ‌ဆေးပညာ တစ်ခုတည်းကိုသာမဟုတ် ပညာရပ်မျိုးစုံ သင်ကြား‌ပေး‌သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ဥပ‌ဒေပညာအတွက် အထူး‌ကျော်ကြား‌သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
၁၂ ရာစုနှစ် ‌နောက်ပိုင်းမှ စနစ်တကျ တည်‌ထောင်လိုက်‌သော ပဲရစ်တက္ကသိုလ်သည် အလယ် ‌ခေတ် အထက်တန်းပညာ‌ပေးဌာနတို့တွင် အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်
ယင်းတက္ကသိုလ်သည် ဘုရားရှိခိုး ‌ကျောင်းရန်ပုံ‌ငွေဖြင့် ဖွင့်လှစ်‌သော‌ကျောင်းမှ ‌ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြစ်သည်
ဥ‌ရောပ၏ စံပြတက္ကသိုလ်အဖြစ် ‌ကျော်ကြားသည်
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကိုယ်တိုင် အား‌ပေးချီး‌မြှောက်ပြုခဲ့ရာ ကျန်းဂန်စာ‌ပေ ပို့ချရာ၌ အထူး‌ကျော်ကြားသည်
၁၂၅၇ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်တက္ကသိုလ်၌ ကမ္ဘာ‌ကျော် ‌ဆော်ဗန်း‌ကောလိပ်‌ကျောင်းကို တည်‌ထောင်သည်
ပဲရစ်တက္ကသိုလ်ကြီးသို့ ခရစ်ယန်သာသနာဝင် နိုင်ငံများစွာမှ သွား‌ရောက်ဆည်းပူးကြသည်
၁၁၆ရ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်တို့ မသင့်မတင့်ဖြစ်‌သောအခါမှ အင်္ဂလိပ်တို့သည် ကိုယ်ပိုင်တက္ကသိုလ် တည်‌ထောင်ရန် စိုင်းပြင်းကြသည်
ခရစ်နှစ် ၁၂၀၀ ‌ကျော်တွင် ‌အောက်စဖို့မြို့၌ ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းတိုက် ‌ပေါင်းများစွာ တည်‌ထောင်၍ ၁၂၅၇ ခုနှစ်တွင် ယင်း‌ကောလိပ် ‌ကျောင်းများကို စု‌ပေါင်းကာ ‌အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်ဟူ၍ ဖွင့် လှစ်သည်
ပဲရစ်တက္ကသိုလ်‌နောက် အ‌ကျော်ကြားဆုံး‌သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
အလားတူထင်ရှား‌သော အခြားအင်္ဂလိပ် တက္ကသိုလ်တစ်ခုကား ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ယင်းတက္ကသိုလ် ၂ ခုစလုံးပင် ခရစ်ယန်ကျမ်း စာသင်တိုက်ကြီးများ အဖြစ်မှ တိုးတက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ယခုအခါ ‌အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းတိုက်‌ပေါင်း ၂၆ တိုက်ရှိ၍ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်တွင် ‌ကျောင်းတိုက်‌ပေါင်း ၂၀ ရှိသည်
ယင်းအင်္ဂလိပ်တက္ကသိုလ်ကြီး ၂ ခုမှစ၍ ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းစနစ် ‌ပေါ်‌ပေါက်ခဲ့‌လေသည်
တက္ကသိုလ်နှင့် ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းတို့တွင် ခြားနားချက်ရှိ သည်
‌ကောလိပ်‌ကျောင်းဆိုသည်မှာ ပညာတစ်ရပ်ကိုသာ အာရုံ စိုက်၍သင်‌သော အထက်တန်းပညာ‌ပေး‌ကျောင်းကြီးဖြစ်သည်
အထက်တန်း ‌ဆေးပညာတစ်ခုကိုသာ သတ်မှတ်သင်‌ပေး‌သော ‌ဆေး‌ကောလိပ်၊ အထက်တန်းအင်ဂျင်နီယာပညာတစ်ခု ကိုသာ သတ်မှတ်သင်‌ပေး‌သော အင်ဂျင်နီယာ ‌ကောလိပ်တို့ ကဲ့သို့ပင်ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်၌မူ ပညာရပ်တစ်ခုကိုသာမ ဟုတ် ပညာရပ်မျိုးစုံ သင်ကြား‌ပေးသည်
‌ကောလိပ်‌ကျောင်း များသည် ‌ကျောင်းသူ‌ကျောင်းသားများ၏ ‌နေထိုင်မှုနှင့် ပညာရပ်သင်ကြားမှု‌လောက်သာ ‌ပေးစွမ်းနိုင်၍ တက္ကသိုလ်များကမူ ယင်းကိစ္စတို့အပြင် စာ‌မေးပွဲစစ်ခြင်း၊ ဘွဲ့ထူးဂုဏ်ထူး‌ပေးအပ် ခြင်းတို့ကိုပါ ‌ဆောင်ရွက်သည်
‌ကောလိပ်‌ကျောင်း ‌ပေါင်းများစွာ စု‌ပေါင်းဖွဲ့စည်းထားခြင်းကို တက္ကသိုလ်ဟု‌ခေါ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းများသည် တက္ကသိုလ်သို့ တက်‌ရောက်မသင်ကြားမီ အဆင်းအတန်းမှီ‌အောင် အသင့်ပြင်ရာ ပညာ‌ပေးဌာနများဖြစ်သည်
ဗက်ပတစ်‌ကောလိပ်‌ကျောင်း၊ စိန်ဂျွန်း‌ကောလိပ်‌ကျောင်း စသည်တို့ကဲ့သို့ဖြစ်သည်
ခရစ်နှစ် ၁၃၀၀ ‌ကျော်‌သောအခါ ဥ‌ရောပတိုက်ရှိ အခြား နိုင်ငံများ၌လည်း တက္ကသိုလ်များ စတင်ဖွင့်လှစ်ကြသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံမှ ပရပ်တက္ကသိုလ်၊ ဟိုက်ဒဲဗတ်တက္ကသိုလ်၊ ဘာလင်တက္ကသိုလ်၊ ပိုလန်နိုင်ငံမှ ကရာကိုတက္ကသိုလ်၊ ဗယ်လဂျီယံနိုင်ငံမှ လိုဗိန်းတက္ကသိုလ်၊ အိုင်ယာလန်နိုင်ငံမှ ဒဗ္ဗလင်တက္ကသိုလ်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ ဗီယင်းနားတက္ကသိုလ်၊ စ‌ကော့တလန်ပြည်မှ အီဒင်ဗရာတက္ကသိုလ်တို့သည် အလယ် ‌ခေတ်က‌ပေါ်‌ပေါက်၍ ယခုတိုင်ရှိ‌နေ‌သေး‌သော တက္ကသိုလ်ကြီးများဖြစ်သည်
ကမ္ဘာသစ်ဘက်၌မူ ပထမဆုံး တည်‌ထောင်‌သော တက္ကသိုလ်မှာ ၁၅၈၃ ခုနှစ်တွင် ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ၌ ဖွင့်လှစ်‌သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
၁၅၅၁ ခုနှစ်တွင် ပီရူးနိုင်ငံ လိုင်နာမြို့တွင် ဆန်မာ‌ကော့တက္ကသိုလ် တည်‌ထောင်သည်
အ‌မေရိကန် ပြည်‌ထောင်စု၏ ပထမဆုံး‌သော တက္ကသိုလ်ကား ဗာဂျီးနီးယား ပြည်နယ်၌ ၁၆၁၉ ခုနှစ်တွင် တည်‌ထောင်‌သော ဟင်နရီကို ‌ပေါလစ်တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ၁၆၂၂ ခုနှစ် ရက်အင်ဒီးယန်းအ‌ရေး‌တော်ပုံ‌ကြောင့် ယင်းတက္ကသိုလ်ကို ပိတ်လိုက်ရသဖြင့် ယခု‌ခေတ်တွင် အလွန်ရှား‌သော ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်သည် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ ‌ရှေးအကျဆုံး တက္ကသိုလ် ဖြစ်လာသည်
ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ကို ၁၆၃၆ ခုနှစ်တွင် နယူး ‌တောင်း‌ကောလိပ်‌ကျောင်းအဖြစ် စတင်တည်‌ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
‌နောက်မှ ဂျွန်ဟားဗတ်ဆိုသူ ရဟန်း‌တော်တစ်ပါးက ရန်ပုံ‌ငွေလှူဒါန်းသဖြင့် ဟားဗတ်တက္ကသိုလ်ဟုတွင်သည်
အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ အခြားထင်ရှား‌သော တက္ကသိုလ်များမှာ ‌ယေးတက္ကသိုလ်(၁၇ဝ၁ ခုနှစ်)၊ ပရင့်စတန်တက္ကသိုလ် (၁၇၄၆ ခုနှစ်)၊ ဝါရှင်တန်၌လည်း တက္ကသိုလ်(၁၇၄၉)၊ ပင်း ဆယ်လ‌ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ်(၁၇၅၁)၊ ကိုလံဗီးယားတက္ကသိုလ် (၁၇၅၄)၊ ဗ‌ရောင်းတက္ကသိုလ် (၁၇၆၄)တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဇူးရစ်မြို့၌ ဥ‌ရောပနိုင်ငံစုံမှ ပညာအ‌မွေကို ယူ၍ ၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင်၊ ပြည်‌ထောင်စု စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ ‌ကျောင်း‌တော်ကြီး‌ခေါ် တက္ကသိုလ်ကြီးတစ်ခု တည်‌ထောင်‌လေသည်
သိပ္ပံပညာ‌ကျော် အဲလဗတ်အိုင်းစတိုင်းသည် ယင်းတက္ကသိုလ်၌ ပညာရှာဘူး၍ အိပ်စ‌ရေး‌ရောင်ခြည်ကို စူးစမ်း‌တွေ့ရှိသူ ပညာရှင်ကြီး ရိုဝင်ဂျင်စသည့် သိပ္ပံပညာ‌ကျော် အချို့နှင့် နိုဗယ်ဆုရ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးရှစ်ဦးတို့သည် ဤတက္ကသိုလ် ထွက်များဖြစ်ကြသည်
ရုရှနိုင်ငံ၌မူ ဆိုဗီယက်သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် တည်‌ထောင်ပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းများ ‌ပေါများလာသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ် ဇာဘုရင်လက်ထက်က တက္ကသိုလ်ဟူ၍ ၁၀ ‌ကျောင်းသာ ရှိ‌သော်လည်း ယခုအခါ၌မူ တက္ကသိုလ် ၃၂ ‌ကျောင်း‌ကျော်ရှိ‌နေ‌လေပြီ၊ ‌မော်စကို တက္ကသိုလ်ကို ၁၈ ရာစုနှစ်က စတင်တည်‌ထောင်‌သော်လည်း ၁၉၅၃ ခုနှစ်ကမှ အသစ် တစ်ဖန်ပြုပြင်၍ ယင်းတက္ကသိုလ်သစ်ကို ဖွင့်လှစ်သည်
ပညာရပ် ၁၂ မျိုးပို့ချ၍ သိပ္ပံပညာသု‌တေသနလုပ်ငန်းတွင် အလွန်အထက်တန်းကျ‌သော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
အခြားထင်ရှား‌သောရုရှတက္ကသိုလ်များမှာ လီနင်ဂရက်တက္ကသိုလ်၊ ‌ရော့စ‌တော့ တက္ကသိုလ်၊ ခါး‌ကော့တက္ကသိုလ် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ပြည်‌ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၌မူ ယခင်က တက္ကသိုလ်ကြီး နှစ်‌ကျောင်းသာရှိ‌သေးသည်
၎င်းတို့မှာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် မန္တ‌လေး တက္ကသိုလ်တို့ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏အစသည် ၁၈၈၀ ပြည့်နှစ်က ရန်ကုန်မြို့၌ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ ဖွင့်လှစ်‌သော ရန်ကုန်‌ကောလိပ်မှ ‌ပေါက်ဖွားလာခြင်းဖြစ်သည်
ရန်ကုန် ‌ကောလိပ်ဘဝကမူ ကလကတ္တားတက္ကသိုလ် လက်‌အောက်ခံမျှသာ ဖြစ်သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင်မှ တက္ကသိုလ်အက်ဥပ‌ဒေပြဋ္ဌာန်း၍ ရန်ကုန်‌ကောလိပ်အစား ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဟူ‌သော သီးခြားတက္ကသိုလ်တစ်ခုအဖြစ် တည်‌ထောင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တည်‌ထောင်ပြီး‌သောအခါတွင် လက်‌အောက်ခံ‌ကောလိပ်များ‌ပေါ်ထွက် လာသည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မန္တ‌လေးဥပစာ‌ကောလိပ်‌ကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်သည်
ယုဒသန်‌ကောလိပ်၊ ‌ဆေး‌ကောလိပ်၊ အင်ဂျင်နီ ယာ‌ကောလိပ်၊ ဆရာအတတ်သင်‌ကောလိပ်၊ မန္တ‌လေး စိုက်ပျိုး ‌ရေးသိပ္ပံ၊ ‌မော်လမြိုင်‌ကောလိပ်၊ ‌ကျောက်ဖြူ‌ကောလိပ်၊ ပုသိမ် ‌ကောလိပ်၊ မ‌ကွေး‌ကောလိပ်စသည်ဖြင့် လက်‌အောက်ခံ‌ကောလိပ် ‌ပေါင်းများစွာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မန္တ‌လေး ‌ကောလိပ်ကို မန္တ‌လေးတက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးချဲ့ဖွင့်လှစ် နိုင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာစစ်ကြီး‌ကြောင့် နိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် တက္ကသိုလ်များ ပျက်စီးခဲ့‌သော်လည်း ကမ္ဘာစစ် ၂ ခုမှရရှိ‌သော အ‌တွေ့အကြုံ များအရ တက္ကသိုလ်ပညာသည် အလွန်အ‌ထောက်အပံ့ဖြစ်‌စေ သဖြင့် အစိုးရတို့သည် တက္ကသိုလ်များကို တိုး၍ဖွင့်လှစ်‌ပေး‌နေ ကြသည်
ယခင်က တက္ကသိုလ်အဆောင်များ ထားရှိခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ လက်ထက်တွင် တက္ကသိုလ် အဆောင်များကို ပိတ်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုင်ငံတော် အစိုးရ အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီးနောက် တက္ကသိုလ် အဆောင်များကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သော်လည်း အစားအသောက် အပြင် အခြားသောကိစ္စရပ်များမှာ အဝတ်လျှော်မှု၊ နေမှုထိုင်မှု များမှာ ယခုအချိန်ထိ အဆင်မပြေသေးပေ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယူနီဗာစီတီ ဟူသော စကားလုံးအစား တက္ကသိုလ် ဟူသော ဝေါဟာရကို ဆရာကြီး ဦးဖေမောင်တင် က စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့သည် ဟု သိရသည်
ဦးညိုခေမာ သုတာဝေရီ၊ ရန်စီစီ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
တနင်္ဂနွေ နှင့် အင်္ဂါ၊ တနင်္လာ နှင့် ကြာသပတေး၊ သောကြာ နှင့် စနေ၊ ဗုဒ္ဓဟူး နှင့် ရာဟုတို့သည် ရန်ဘက်နေ့များ ဖြစ်ကြသည်
( ဦး  တနင်္ဂနွေ၊ ညို  အင်္ဂါ၊ ခေ  တနင်္လာ၊ မာ  ကြာသပတေး၊ သု   သောကြာ၊ တာ  စနေ၊ ဝေ  ဗုဒ္ဓဟူး၊ ရီ  ရာဟု
စကင်ဒီနေဗီးယား (Scandinavia) ဆိုသည်မှာ  ခိုင်မာသောသမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်  ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုများစွာရှိသည့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ဒေသခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်
ဥရောပတိုက် မြောက်ပိုင်း၌ ရှိ၍ ရှေးက စကင်ဒီးယား ဒေသဟု တွင်ခဲ့သော စကင်ဒီနေဗီးယား ဒေသတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် စကင်ဒီနေဗီးယန်းကျွန်းဆွယ်ရှိ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ပါဝင်သည်
ဘူမိဗေဒအနေအထား၊ စီးပွားရေး အကြောင်းအရာ၊ မနုဿဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒ အခြေခံ အချက်များကို ထောက်ရှု၍ ဖင်လန် နိုင်ငံ၊ အိုက်စလန်နိုင်ငံနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံပိုင်ဖဲရိုးကျွန်းစုတို့ကိုပါ အချို့ပညာရှင်တို့က ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ကြသည်
စကင်ဒီနေ ဗီးယားဟူသော ဝေါဟာရထက် ဒိန်းမတ်၊ ဖင်လန်၊ အိုက်စလန်၊ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ခြောက်နိုင်ငံလုံးကို ခြုံငုံမိအောင်ခေါ်ဝေါ် ရာ၌ 'နော့ဒင်း' ဟူသော ဝေါဟာရကို ယခုအခါ ပိုမို တွင်ကျယ်စွာ သုံးနှုန်းကြသည်
ယင်း ခြောက်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၅-၈၆ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံရေး၊ စီးပွား ရေး၊ လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှုများ ရှိသည်
ပထဝီဝင်သသောအရ စကန်ဒီနေးဗီးယား (Scandinavia )ဆိုသည်မှာ ဆွီဒင်၊ နော်ဝေးနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံများကို ဆိုလိုသည်
နော်ဝေး နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်းရှိ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်၌ ပါဝင်သောနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်
အထက်ဖော်ပြပါ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံသည် ခရစ် ၈၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ ၁၄ ရာစုနှစ် အထိ သီးခြား နိုင်ငံများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေသည်
သို့သော်လည်း ၁၃၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၅၂၃ ခုနှစ်အထိ ထိုသုံးနိုင်ငံတို့သည် အချင်းချင်း ပူးပေါင်း၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြ၏
ထိုနိုင်ငံများအနက် ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေးနိုင်ငံများသည် ၁၈၁၅ ခုနှစ် ဗီယင်းနား ကွန်ကရက်အထိ ပူးပေါင်းခဲ့လေသည်
ဤ စကန်ဒီနေးဗီးယား နိုင်ငံများက ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ဖွင့်သောအခါ၌၊ ယခုအခါ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည့် အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းခံရ၍၊ ဂရင်းလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားနိုင်ငံများသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာစကားနှင့် သမိုင်းတို့၌ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံတူကြသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားအမည်ခံအထက်ပါ ဒေသအားလုံးသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်အစွန်ဆုံးဘက်၌ ကျရောက်နေသော အလွန်အေးသော ဆောင်းဒဏ်ကို ကြာရှည်ခံရ၏
ထိုဒေသများ၌ နေရောင်မြင်ရသည့် နွေးသော နွေဥတုအချိန်ကာလသည် တိုတောင်းလှ၏
ပင်လယ်ဖြင့် ဝန်းရံနေရသောကြောင့် ကျောက်ဆောင် တောင်ကမ်းပါးတို့ကို ပင်လယ်လှိုင်းရိုက်သံများ အစဉ်ကြားနေရ၏
စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်ဒေသသည် တစ်ခါက ရေခဲပြင်အထိ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် လူသူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မနေနိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ဘီစီ ၁ဝ,ဝဝဝ မှ ၆ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကြား ကာလအတွင်း ထိုရေခဲပြင်များသည် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့သွားပြီးနောက် စကန်ဒီနေဗီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် လူများ နေထိုင်နိုင်လာကြ၏
ထိုဒေသများ၌ ဦးစွာ တံငါသည်များနှင့် မုဆိုးများသာ စတင် နေထိုင်ကြသည်
ရေခဲများ ပျော်သွားသောအခါ ထိုသူတို့သည် တဖြည်းဖြည်း မြောက်ဘက်သို့ တိုး၍တိုး၍ နယ်ချဲ့နေထိုင်ကြ၏
အလွန်ရှေးကျသော စကန်ဒီဗေးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် အများအားဖြင့် အရှေ့ဘက်ပင်လယ်နက်ဖက်မှာ လာရောက်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏
ယင်းတို့သည် လူရိုင်းများသာ ဖြစ်သည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို နားမလည်
ဓာတ်သတ္တုနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို အသုံးမချတတ်
တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ခိုင်းစေနိုင်ရန် ယဉ်ကျေးအောင် မဆုံးမတတ်ချေ
လက်နက်ကိရိယာများကို ကျောက်ဖြင့် လုပ်၍ သုံးကြ၏
ကျောက်ခေတ်က လူရိုင်းများ ကဲ့သို့ပင် အသိပညာတိုးတက်မှု ဘာမျှ မရှိသေးချေ
ယခု စကန်ဒီနေးဗီးယား၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ စင်စစ် ထိုလူရိုင်းများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာကြသူများ မဟုတ်ချေ
ယခုနေထိုင်သူများမှာ ဂျာမန်လူမျိုးများနှင့် သွေး စပ်၍ အချို့ကား အင်္ဂလိပ်နှင့် သွေးစပ်ကြ၏
နှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်လောက်က ဂျာမန် သို့မဟုတ် တျူတန် အမျိုးအနွယ်ဝင်များသည် စကန်ဒီနေးဗီးယားသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြ၏
သူတို့သည် အရည်အချင်းသာ၍ လက်နက်စုံ သဖြင့် ရှိရင်းစွဲလူရိုင်းများကို မောင်းနှင်ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်
သူတို့နှင့်အတူ ကိုးကွယ်သည့်အယူဝါဒ လည်း ပါလာ၏
သူတို့ ကိုးကွယ်သည်မှာ အိုးဒင်နတ် ဖြစ်၏
စကန်ဒီနေးဗီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ထကြွဝီရိယရှိ သည်
သူတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ပင်လယ်က ပတ်လည်ဝိုင်းထား သဖြင့် သူတို့သည် လှိုင်းလေပြင်းထန်သော ပင်လယ်ထဲသို့သွားရောက်စွန့်စားကာ စီးပွားရှာလိုသောစိတ် ရှိသည်
ရှေးခေတ်ဗိုက်ကင်းလူမျိုးအဖြစ် ရှိစဉ်အခါက စစ်တိုက်ခန်း၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် နတ်များ လူစွမ်းကောင်းများ အကြောင်းကို သီချင်းသီဆို၍၎င်း၊ ပုံပြင်များပြော၍၎င်း ခြီးကျူးလေ့ရှိကြ၏
နောင်တွင် ထိုပုံပြင်နှင့်သီချင်းများကို စာဖြင့်ရေးမှတ်ထားကြသည်
ထိုကဲ့သို့ ရေးမှတ်ထားသော ရှေးဟောင်းပုံပြင်များ အနက် ကဗျာစာဆိုကြီးအက်ဒါကြီး(၁ဝ နှင့် ၁၁ ရာစုနှစ်)နှင့် စကားပြေစာဆို အက်ဒါငယ် (၁၂ ရာစုနှစ်)တို့၏ လက်ရာများ မှာ ယခုတိုင်ကျန်ရှိသေးသည်
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ရေးသား သော ပုံပြင်များမှ အိုးဒင်းနှင့်သော စသော စကန်ဒီနေးဗီးယား နတ်များအကြောင်းမှာ ထင်ရှားသည်
ခေတ်သစ် စကန်ဒီနေးဗီးယား စာပေမှာ ၁၈ ရာစုအတွင်းက စတင် ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထုံးထောင်းပုံပြင်များ၊ သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြားရသည့် ရှေးပုံဝတ္ထုတိုများ၊ ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များဖြင့် ပြည့်နေပေ၏
ယခုခေတ်၌ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း စာပေများမှာ ထိပ်တန်းသို့ တိုးတက်နေပြီဟု ဆိုရပေမည်
စကန်ဒီနေးဗီးယားမှ ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးများ အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်နေသည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုတိုင်းပြည်၏ စာပေ အခြေအနေကို အကဲခတ်နိုင်လောက်ပေ၏
ဒိန်းမတ်နှင့်နော်ဝေး ကပြားဖြစ်သော ဟောလဗတ်(ခရစ် ၁၆၈၄-၁၇၅၄)မှာ ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် ထင်ရားသော ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးဖြစ်၍ ဆွီဒင်လူမျိုး တင်းနေး (ခရစ် ၁၇၈၂-၁၈၄၆)မှာ နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်၏
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ဟန်းအင်ဒါဆန် (ခရစ် ၁၈ဝ၅-၁၈၇၅) သည် ပုံပြောကောင်းသူဖြစ်၍ သူ၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက နှစ်သက်ကြ၏
၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်း၌ ထင်ရှားကျော်စောသော စကန်ဒီနေးဗီးယား စာရေးဆရာများမှာ နော်ဝေးလူမျိုး ဖြစ်သော ပြဇာတ်ဆရာ ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင်၊ ပြဇာတ်နှင့်ဝတ္ထုရေး ဆရာ ဗျန်းဆန်းတို့ဖြစ်၍ နိုဘယ်ဆုကြီးကို ဆွတ်ခူးသော ဆွီဒင်အမျိုးသမီး ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆယ်မာလာဂါလော့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆစ်ဂရစ်အွန့်ဆက်မှာ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ဘဝကို ဖော်ပြသဖြင့် အလယ်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်
နော်ဝေးနိုင်ငံ ကမ်းလွန်ရေနံတွင်း လုပ်သားများက လစာကို ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း အတွင်း တိုးမြှင့်ပေးရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့၌ သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်
ယင်းသပိတ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ နေ့စဉ် ဝယ်လိုအား၏ ၂ ရာခိုင် နှုန်းခန့် (နေ့စဉ် ရေနံစည်ပေါင်း ၉ဝဝဝဝဝ ခန့်) ထုတ်လုပ်မှု သည် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် မြောက်ပင်လယ်ဒေသ ၏ ရေနံစိမ်းအထွက် ဈေးကွက် စံဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ရာတွင် သုံးသော ဘရင့်ရေနံစိမ်းသည် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့က တစ်စည် လျှင် ၁ဝ ဒေါ်လာနှုန်းအောက် ကျဆင်းနေရာမှ တစ်စည်လျှင် ၁၄ ဒသမ ၅ ဒေါ်လာသို့ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
နှစ်ပတ်မျှကြာသော် မြောက်ပင်လယ်ဒေသရှိ ဗြိတိန်-နော်ဝေး နယ်ခြားမျဉ်းပေါ်တွင် ကန့်လန့်ဖြတ်၍ တည်ရှိသော ဖရစ်ရေနံမြေ၌ ဗြိတိန်ပိုင်သည့်ဘက်သို့ ယင်း သပိတ်သည် ကူးစက်သွားခဲ့ပြန်သည်
ထို့ပြင် သတ္တုလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ ဟိုတယ်နှင့်စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတို့မှ လုပ်သားတစ်သိန်းတို့မှ တို့ကလည်း လစာတိုးမြှင့်ပေးရေးသပိတ်များ ဆင်နွှဲသဖြင့် အလုပ်ရှင်တို့က အလုပ်ခွင်ကို ပိတ်၍ တန်ပြန် ထိုးနှက်ရာမှ ၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမား ပဋိပက္ခ ပေါ်ပေါက်သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ တစ်ပတ်လျှင်ပျမ်းမျှ အလုပ်ချိန် နာရီ ၄ဝ မှ ၃၇ နာရီခွဲသို့ လျှော့ချပေးရန်၊ လုပ်ခကို တစ်နာရီလျှင် တစ်ခရိုနာ တိုးပေးရန် စသည့် အချက်များတွင် သဘောတူညီမှုရ၍ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အလုပ်သမား တို့က သပိတ်လှန် လိုက်သည်
ကမ္ဘာ့ ရေနံဈေးနှုန်း ဖရိုဖရဲ ဖြစ်မှုကြောင့် နော်ဝေးနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဆိုးကျိုးပေါ်ပေါက်နေရခြင်းကို အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေ ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အနေဖြင့် ခြိုးခြံချွေတာရေး အစီအစဉ် တစ်ရပ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်အဖြစ် ပါလီမန် (စတော့တင်း)သို့ အစိုးရက အဆိုပြု လာသော ရေနံခွန် တိုးမြှင့်ရေး အစီအစဉ်အပေါ် ၁၂ နာရီ ကြာမျှ ဝေဖန် ဆွေးနွေးကြပြီး ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် မဲခွဲ သည်
အစိုးရ၏ အဆိုသည် ၇၉ မဲ၊ ၇၈ မဲဖြင့် အရေးနိမ့် သွားသဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ကားဝီလော့သည် ဘုရင်အိုလော့ထံ နုတ်ထွက်လွှာ တင်သွင်းလိုက်ရသည်
နော်ဝေး နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကလည်း လေဘာအစိုးရသည် အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ရှုံးနိမ့်၍ နုတ်ထွက် ပေးခဲ့ရဖူးသည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူလာခဲ့သည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ ၎င်း၏ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီကို ခရစ်ယာန် ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဗဟိုပါတီတို့နှင့် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ကာ ဦးဆောင်နေရသည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးသား နေရာများ လက်လွှတ်လိုက်ရသဖြင့် တိုးတက် ရေးပါတီမှ နှစ်နေရာကို အားကိုးအားထား ပြုကာ ညွှန်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ထားခဲ့ရသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်တွင် အရေးနိမ့်ခဲ့ရခြင်းမှာ ယင်းအမတ်နှစ်ဦးက လေဘာပါတီနှင့် လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်တို့နှင့်အတူ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် လေဘာပါတီ ခေါင်းဆောင်မစ္စက် (ဒေါက်တာ) ဂရိုဟာလံဗရန့်လန်းက အဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး ပါဝင် သော အစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်
ယင်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် အမျိုးသမီးရှစ်ဦး ပါဝင်သည်
အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တို့၏ ပျမ်းမျှ အသက်သည် ၄၇.၅ နှစ်သာ ရှိ၍ နော်ဝေးနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အနုပျိုဆုံးပင် ဖြစ်သည်
မစ္စက် (ဒေါက်တာ)ဗရန့်လန်းသည် ဝီလော့အာဏာမရမီက ၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ရှစ်လတာမျှ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကမ္ဘာ့ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်အပ်နှင်းခံရ၍ ယင်းကော်မရှင်သည် ဗရန့်လန်း ကော်မရှင်ဟုတွင်သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် လက်ယာယိမ်းသော လေးပါတီ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ စ၍ တာဝန်ယူလာခဲ့သော ပေါရှလွတ်တာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တစ်နေရာ အသာဖြင့်သာ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရေးဆိုင်ရာ 'သီးခြားဥပဒေ အက်ဥပဒေ'ကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ လက်မှတ်ထိုးသင့်၊ မထိုးသင့်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ဖော့ ကက်တင်း)၌ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရာ ထောက်ခံမှုမရ၍ လက်မှတ်မထိုးရဘဲ ရှိခဲ့သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင် ၁၂ နိုင်ငံအနက် ကိုးနိုင်ငံက လက်မှတ်ထိုးပြီးဖြစ်သော ယင်း အက်ဥပဒေကို အီတလီနှင့်ဂရိနိုင်ငံတို့ကလည်း လက်မှတ် မထိုးဘဲနေကြသည်
ဒိန်းမတ်ပါလီမန်တွင် ယင်းအက်ဥပဒေပါ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအချက်များကို ပယ်ချရန်နှင့် ယင်းအစီ အစဉ်ကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် အတိုက်အခံတို့ တင်ပြသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်များ၊ တစ်ယူသန်ဝါဒီများ၊ လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်များနှင့်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ၏ ထောက်ခံမဲ ၈ဝ ရ၍ ကန့်ကွဲမဲ ၇၅ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃ မဲ သာရှိသဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ အတည်ပြုခြင်း ခံရသည်
ယင်း ကိစ္စကို ပါလီမန်သို့ ဒုတိယအကြိမ် တင်ပြသောအခါ ပြည်လုံး ကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပ၍ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရန် ဆုံးဖြတ် သည်
ယင်းဆန္ဒခံယူပွဲသည် သီးခြား ဥပဒေအက်ဥပဒေကို လက်ခံ သင့် လက်မခံသင့် ပြဿနာကိုသာမက ဥရောပ ဘုံဈေးအဖွဲ့ တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ဆက်လက် ပါဝင်သင့်၊ မသင့်ကိုပါ အဆုံး အဖြတ် ပေးရာရောက်သည်ဟု ခံယူကာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပြင်းထန်လာသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်ပပို့ကုန်အားလုံး၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရခြင်း ဖြစ်၍ ဘုံဈေးအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်ရှိသော် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၂၉ဝဝ နစ်နာ ဆုံးရှုံးရမည်ဟု ဆိုသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါလီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရာ လာရောက် မဲပေးသူ ၇၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း မဲပေးကြသည်
ဘုံဈေး အဖွဲ့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်ကို ၅၆ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းက ထောက်ခံ၍ ၄၃ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်းက ကန့်ကွက်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဥရောပ ဘုံဈေးသို့ ဝင်ရောက်ရေးအဆိုအပေါ်ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပခဲ့စဉ်က မဲပေးသူ ၉ဝ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှာမူ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲဟု ဆိုနိုင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ် က ကျင်းပသော ပထမဦးဆုံး အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲ သည် ဒိန်းမတ်ပိုင်အနောက် အင်ဒီးစ်ကျွန်းစု(ဗားဂျင်းကျွန်းစု)ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖြင့် ရောင်းချ ရန် သဘောတူခဲ့သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပပြီး မကြာမီ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသာမက ဂရိနှင့် အီတလီတို့ကပါ သီးခြား ဥရောပအက်ဥပဒေ ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိဂ်မြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုး လိုက်ကြ သည်
ထို့ကြောင့် လက်မှတ်ထိုးသောအဆင့် ပြီးဆုံး၍ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ရောမစာချုပ်ကို ပြောင်းလဲစေသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အဆိုများကို အဖွဲ့ဝင် ၁၂နိုင်ငံရှိ အမျိုးသားပါလီမန် အသီးသီး က အတည်ပြုပေးကြရမည် ဖြစ်သည်
ဒိန်းမတ်ဝန်ကြီးချုပ် ပေါရှလွတ်လာ သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်
ဝန်ကြီးသစ်ခြောက်ဦးကို ခန့်ထား၍ ဝန်ကြီးနေရာ ကိုးနေရာတွင် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်သွားသည်
ဒိန်းမတ် အစိုးရအဖွဲ့သည် ပါလီမန်၌ ကာကွယ်ရေး မူဝါဒ နှင့် ဆက်စပ်သော အဆုံးအဖြတ် ခံယူမှုများတွင် အရေးနိမ့်မှု များ ကြုံတွေ့ရသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ကုလသမဂ္ဂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ကော်မတီတွင် နျူကလီးယားလက်နက် များကို လက်ဦးမှုယူ၍ သုံးစွဲခြင်းကို ပိတ်ပင်သည့် ဆုံးဖြတ် ချက် မူကြမ်း တစ်ရပ်ကို ကျူဗား၊ အရှေ့ဂျာမနီနှင့်ဟန်ဂေရီ တို့က ကမကထပြု၍ တင်သွင်းလာသောအခါ ဒိန်းမတ် အစိုးရသည် အခြားသော မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ (နေတိုး)အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့်လက်တွဲ၍ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ သည်
ထိုလုပ်ရပ်သည် ပါလီမန်၏အဆုံးအဖြတ် တစ်ရပ်ကို ဆန့်ကျင်ရာရောက်၍ ပါလီမန်၌ အငြင်းပွားမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရ သည်
သို့ရာတွင် အတိုက်အခံဘက်က အစိုးရပေါ် အယုံ အကြည်မရှိ အဆိုတင်သွင်းခြင်း မပြုခဲ့ချေ
တစ်ဖန် ဥရောပ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော နျူး ကလီးယား လက်နက်များ ဖြန့်ကြက်ချထားခြင်းကို ဆန့်ကျင် သည့် ထိရောက်သော ကြိုးပမ်းမှုဟူသမျှကို အစိုးရက ထောက်ခံအားပေးသွားရန် တိုက်တွန်းထားသည့် အဆိုတစ်ရပ် ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့က ဒိန်းမတ်ပါလီ မန်၌ ထောက်ခံမဲ ၆၇ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ လေးမဲ၊ ကြားနေ ၅၇ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ထောက်ခံသူများတွင် အဓိကအင်အား မှာ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်များ ဖြစ်ကြသည်
ကြားနေသူများ သည် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်ပါတီများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ပြင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မေလ ၂ဝ ရက်နေ့ကလည်း နေတိုး တပ်ဖွဲ့ ရည်မှန်းချက်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဓာတု လက်နက်များကို ပြန်လည် ထုတ်လုပ်သင့်သည်ဟု အဆိုတင်သွင်းသည့် လုပ်ရပ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမပါဝင်ရန် ပါလီမန်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ထိုအဆုံးအဖြတ်တွင်လည်း ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များက ကြားနေခဲ့ကြသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံလာကြသော ဒုက္ခသည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပျော့ပျောင်းသောလက်ရှိဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့က ပါလီမန်၌ ထောက်ခံမဲ ၁၁၂ မဲ ကန့်ကွက်မဲ ၃၂ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ယင်းပြင်ဆင်ချက်များအရ ခိုလှုံခွင့်ပေးရေး ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပိုမိုတင်းကျပ်လာသည်ဟုဆို သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာကြသော ဒုက္ခသည်များတွင် လက်ဗနွန်၊ အီရန်၊ တူရကီတို့မှ အများစုဖြစ်ပြီး ပိုလန်နိုင်ငံမှ အနည်းငယ်ပါဝင်သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်က ၁၃၃၂ ဦးသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၄၃၁၂ ဦးသို့ တစ်ရှိန်ထိုး များပြားလာ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်က ၈၇ဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်လာကြသည့် အနက် ၆၃၁၃ ဦးကို ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တစ်လတည်းမှာပင် ဒုက္ခသည် ၂၉၁၅ ဦး ဝင်ရောက်လာသဖြင့် ၃ဝဝဝ ကို နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သည်
ယင်းသို့ တစ်စထက်တစ်စ များပြားလာသော ဒုက္ခသည်အရေ အတွက် လျော့ကျသွားစေရန် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများနှင့် တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျော့ချ ခြင်းအားဖြင့် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာ လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများ နှင့်တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျှော့ချအားဖြင့် ဒုက္ခသည် အရေအတွက် ထက်ဝက် လျော့ကျ သွားလိမ့်မည်ဟု တွက်ဆ ထားသည်
ဥပဒေသစ်အရ ဒိန်းမတ် သံအဖွဲ့များက ထုတ်ပေး ထားသော တရားဝင် ပတ်စပို့လက်နက်နှင့် အထူးဗီဇာကို လက်ဝယ်ရှိထားမှသာ ခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားနိုင်သည်
ယခင် က ခိုလှုံခွင့်တောင်းသူများသည် ၎င်းတို့၏လျှောက်လွှာများကို စိစစ်နေစဉ် အတော်အတွင်း ဒိန်းမတ်ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်နိုင် ခွင့်ရသော်လည်း ယခုပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေအရ လျှောက် လွှာအပေါ် အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မရသေးဘဲ ဒိန်းမတ် ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်ခွင့် မရှိချေ
အိုက်စလန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂိုင်ယာဟောဂရင်းဆင်သည် နုတ်ထွက် သွားတော့မည် ဖြစ်သဖြင့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်း ဆင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလက ပါလီမန် (အာ့လတင်း)သို့ ပြန်လည်ရွေးချယ်တင်မြေ|ာက်ခြင်း မခံရ၍ လွတ်လပ်ရေးပါတီ (အိုင်ပီ)၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှပါ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်းဆင်သည် ၁၉၈၆ ခု နှစ်တွင် အိုက်စလန်ဗဟိုဘဏ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
ဟောဂရင်း ဆင်နုတ်ထွက်မှုနှင့် အစားထိုးခန့်အပ်မှု သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့မှစ၍သာ အကျိုးသက်ရောက်သော် လည်း အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းမှုမှာမူ ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင်အတည်ဖြစ် သည်
တိုးတက်ရေး ပါတီ (ပီပီ)မှ စတိုင် ဂရီမာ ဟာမန်ဆင် ဦးဆောင်၍ ၁၉၈၃ ခုနှစ် မေလမှစ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယင်း အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အိုင်ပီပါတီဝင်ဝန်ကြီး ခြောက်ဦးပါဝင်သည်
အိုက်စတန်နိုင်ငံ ရစ်ခေယာဗစ်မြို့၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက် တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့နှင့် ၁၂ ရက်နေ့တို့တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ရော်နယ်ရေဂင်နှင့် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် မီခါယီး ဂေါ်ဘာချော့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသော ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပွဲ တစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့သည်
ဖင်လန်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အက်စ်ကေပီ)ဗဟိုကော်မတီသည် စတာလင်ဝါဒီ လူနည်းစုကို သစ္စာခံသူ ခရိုင် အဆင့်ပါတီအဖွဲ့ ရှစ်ခုကို ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ရန် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က တညီ တညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်သည်
ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သဘောထားကွဲလွဲ လျက်ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မေလကကျင်းပသော ပါတီ ညီလာခံတွင် ဥရောပကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့က လွှမ်းမိုးစပြုလာကာ ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လကကျင်းပသော အရေးပေါ် ညီလာခံ၌ ပိုမိုဩဇာညောင်းလာသည်ဟု ဆိုသည်
အက်စ်ကေပီ၏အစီအစဉ်သစ်တစ်ရပ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပါတီဗဟိုကော်မတီက ထုတ်ပြန် ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်တွင် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အရှေ့ဥရောပကွန်မြူနစ်ပါတီတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးသည်လည်း အထူးပင် အရေးကြီးလှသည့်နည်းတူ အနောက်ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ပါတီများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိုလည်း မစွက်ဖက်ရေးနှင့် တစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို အခြားတစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို လေးစားရေး မူနှင့်အညီ အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်သွား အပ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
လူနည်းစု စတာလင်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အက်စ်ကေပီမှ ခွဲထွက်၍ ဒီမိုကရက်တစ်အော်လ တာနက်တစ်ပါတီကို ထူထောင်သည်
အက်စ်ကေပီ ဗဟို ကော်မတီတစ်ရပ်လုံး၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်းတာရစ္စတိုဆီနစ် ဆာလိုက ယင်းပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ် က အက်စ်ကေပီ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသော ဂျိုကို ကာဂျာနိုဂျာက အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်
အက်စ်ကေပီနှင့် ဖင်းနစ်ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် (အက်စ်ကေဒီအယ်) တို့၏ မဟာမိတ် အဖွဲ့က ပါလီမန်တွင် ဖွဲ့ထားသော အမတ် ၂၇ ဦးအဖွဲ့မှ လူနည်းစုဂိုဏ်းခွဲကို ထောက်ခံသူ အမတ် ၁ဝ ဦးကို ထုတ်ပယ် လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် ယင်း ၁ဝဦးက ပါလီမန်၌ ဒီမိုကရက် တစ်အော်လတာနယ်တစ်အုပ်စု သီးခြားထူထောင်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ကြောင့် နုတ်ထွက်ခဲ့သော ဒေါက်တာကက်ကိုနင်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ (အသက် ၈၆ နှစ်မပြည့်မီ သုံးရက်အလို)တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိနှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူခဲ့သော အိုလော့ပါးမားသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက် နေ့က စတော့ဟုမ်းမြို့တော်ရှိ ရုပ်ရှင်ရုံတစ်ရုံမှ လမ်းလျှောက် ပြန်လာစဉ် လူမသမာ တစ်ဦးက သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံ သဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ပါးမားနှင့်အတူ လျှောက်လာ သော ဇနီးသည် ဒဏ်ရာအနည်းငယ် ရရှိသည်
ပါးမား၏ ဆန္ဒအရ မြို့ထဲတွင် လွတ်လပ်စွာ လျှောက်လည်စဉ် သက်တော် စောင့် ကိုယ်ရံတော် ခေါ်လေ့မရှိချေ
ပါးမားသည် ငြိမ်းချမ်း ရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး၊ တတိယကမ္ဘာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး တို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် လေးစား ခံရသူဖြစ်သည်
ပါးမားကို လုပ်ကြံသည်ဟု ကြေညာသော အကြမ်းဖက်ဝါဒီအဖွဲ့များမှာ အနောက်ဂျာမန် တပ်နီဂိုဏ်း (အာအေအက်ဖ်)၊ အာအေအက်ဖ် ဂိုဏ်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ၏အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ထား သော ဟိုလဂါမိုင်း ကွန်မန်ဒို၊ ဥရောပ အမျိုးသားဝါဒီသမဂ္ဂ အမည်ရှိ မထင်ရှားလှသော ဥရောပနာဇီအုပ်စုတစ်စုတို့ ဖြစ်ကြ သည်
ဟိုလဂါမိုင်းကွန်မန်ဒိုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်က စတော့ ဟုမ်းရှိ အနောက်ဂျာမနီသံရုံးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာ ခဲ့ဖူးသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သတ်ဖြတ်လုပ်ကြံခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို လုံးဝမသိရသေးသည့်ပြင် တရားခံကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ
ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် အင်ဂဗာ ကားလဆင်အား တာဝန် ပေးခြင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ရစ်ဒတ်)က ထောက်ခံမဲ ၁၇၈ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ မရှိ၊ ကြားနေ ၁၅၉ မဲဖြင့် အတည်ပြုသည်
ထောက်ခံသူများမှာ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များနှင့် ကွန်မြူနစ်လက်ဝဲပါတီဝင်များ ဖြစ် ကြသည်
ကန့်ကွက်နေသူများမှာ လယ်ယာယိမ်းသော အတိုက် အခံ သုံးပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
ကားလဆင်သည် အလုပ်သမားလူတန်းစား မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အယ်လန်းဒါး (၁၉ဝ၁- ၁၉၈၅)၏ အတွင်း ဝန်အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်
ကားလဆင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ တွင်မူ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ခန့်ထားခြင်း မပြုဘဲ ကားလဆင် တာဝန် မထမ်းဆောင်သည့် ကာလတွင် အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းရှိ အသက်အကြီးဆုံး ဝန်ကြီးက ကိုယ်စားတာဝန်ယူပေးမည်ဟု ဆိုသည်
ဒရူပါဒီ မာမူ (အင်္ဂလိပ်: Droupadi Murmu) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ လက်ရှိသမ္မတဖြစ်သည်
ပရာတီဘာ ပါတေးပြီးနောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီးသမ္မတလည်း ဖြစ်သည်
သမ္မတမဖြစ်မီက ဂျဟာခန်ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ၂၀၁၅ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၀၄ခုနှစ် အထိ ဩရိဿပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့တွင် ရာထူးအမျိုးမျိုးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးသို့ မဝင်ရောက်မီ ၁၉၇၉ခုနှစ်မှ ၁၉၈၃ခုနှစ်အထိ ဆည်မြောင်းဌာနတွင် စာရေး၊ ထို့နောက် ၁၉၉၇ခုနှစ်အထိ ဆရာမအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဒရူပါဒီ မာမူကို ၁၉၅၈ခုနှစ် ဇွန်လ (၂၀) ရက်နေ့တွင် ဩရိဿပြည်နယ်၌ ဆန်သာမျိုးနွယ်စုဝင် မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့သည်
မိသားစုမှပေးသော အမည်မှာ ပုတီတုဒူ ဖြစ်သည်
ကျောင်းတက်ရောက်ရာတွင်မှ ဆရာက ဒရူပါဒီဟု အမည်ပြောင်းပေးခဲ့သည်
၎င်း၏အမည် အင်္ဂလိပ်စာလုံးပေါင်းကို ယခင်က Durpadi ၊ Dorpdi ဟုလည်းပေါင်းခဲ့ကြသည်
ဖခင်နှင့် အဘိုးတို့မှာ ကျေးရွာကောင်စီ၏ အကြီးအကဲများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
ရာမဒေဝီအမျိုးသမီးကောလိပ်မှ ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၎င်းအနေဖြင့် မူလတန်းပညာသင်ကြားနိုင်ရေးကိုပင် အိပ်မက်ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ဒရူပါဒီမာမူက ပြောခဲ့ဖူးသည်
အခက်အခဲများကို ကျော်ဖြတ်ခဲ့ရာမှ ၎င်းတို့ကျေးရွာတွင် ပထမဆုံးသော တက္ကသိုလ်တက်ခွင့်ရသည့် အမျိုးသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ခဲ့ကာ သားနှစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ဒရူပါဒီသည် ၂၀၀၉ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ခုနှစ် (၇)နှစ်အတွင်း ခင်ပွန်း၊ သား(၂)ဦး၊ မိခင်၊ အကိုတို့အား ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
အာဏာရ ဘာရာတီယာ ဂျာနာတာပါတီပါဝင်သော အမျိုးသားဒီမိုကရက်တစ်မဟာမိတ်အဖွဲ့၏ သမ္မတလောင်းအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
ကြီးမားသော နိုင်ငံရေးအင်အားထောက်ပံ့မှုဖြင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၂၅)ရက်နေ့တွင် သမ္မတအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဒရူပါဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသမိုင်းကြောင်း၌ အငယ်ဆုံးသမ္မတဖြစ်လာကာ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မွေးဖွားခဲ့သည့် ပထမဆုံးသမ္မတလည်းဖြစ်သည်
အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တတိယကြိမ်မြောက်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး  ပထမဆုံးအမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ်လည်းဖြစ်သည်
အင်ဒီရာအား အလာဟာဘတ်မြို့၌ ၁၉၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိသော ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူ ရှရီ ဂျဝါ ဟာလာနေရူး နှင့် ကမလာ တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်
အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်တွင် စတင်ကျောင်းနေသည်
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် ကွန်ဂရက်လူ ငယ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အစဉ်အလာ နိုင်ငံရေး သမားများ ဖြစ်သော အဘိုး၊ အဘွား၊ ဖခင်၊ အဒေါ်တို့၏ အလယ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရသဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် နိုင်ငံရေးသန္ဓေ ပါခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် နိုင်ငံရေးအသိအမြင်ရှိလေရာ ၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်းက ပြင်သစ်ပြည် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ အမျိုးသမီးသူရဲကောင်း ဂျုန်းအော့အတ်အဖြစ် ခံယူကာ ယဇ်တိုင်၌ မီးရှို့ခံခြင်း ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကို ကစားခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအမျိုးသား ကဗျာဆရာကြီး ရာဗင်ဒြာ နတ်တဂိုး၏ စန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မိခင်၏ ကျန်းမာရေး အတွက် ဆေးကုရန် ဂျာမနီမှတစ်ဆင့် ဆွစ်ဇာလန်သို့ ရောက်သည်
ဆွစ်ဇာလန်တွင် နေစဉ် ဂျီနီဗာမြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်
အင်ဒီရာ ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် မိခင် ကွယ်လွန်သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များ တစ်ဝိုက်တွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗက်ဒမင်တန်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဆမ်းမားဗီး ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ ဆက်လက်သင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာနှစ်မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက် သည်
အင်ဒီရာသည် မျိုးရိုးဇာတိ ဓလေ့အလိုက် ကက်ရှမီးရီး ဗြဟ္မဏချင်း လက်မထပ်ပဲ ကျောင်းနေဘက် ဖာရစီလူမျိုး ရှေ့နေ အင်္ဂလန်တွင် ပညာသင်စဉ် ရင်းနှီး ချစ်ကျွမ်းခဲ့သော ဘာသာကွဲ ဖာရစီ အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖားရို့ဂန္ဓီနှင့် ၁၉၄၂ တွင်လက်ထပ်လိုက်ပြီး လပ်ကနောင်းမြို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားတွင် ပညာသင်ရာမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတိုင်း ကွန်ဂရက်ပါတီကို ကူညီ၍ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှား ခဲ့သည်
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်ပါတီသို့ ဝင်ခဲ့သည်
ခင်ပွန်းသည် ဖားရို့ဂန္ဓီက အိန္ဒိယ သံတော်ဆင့် သတင်းစာတွင် မန်နေဂျာလုပ်နေစဉ် အင်ဒီရာဂန္ဓီသည် ကွန်ဂရက်ပါတီတွင် အမျိုးသမီးများကို ဦးဆောင်၍ နိုင်ငံရေးကို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်က အင်ဒီရာကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ၁၃ လကြာ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် လူထုစည်းဝေးပွဲ တစ်ခု၌ ဗြိတိသျှတို့နှင့် မပူးပေါင်းရေး တရားဟောနေစဉ် အင်ဒီရာတို့ ဇနီးမောင်နှံ အဖမ်းခံရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပြီး အင်ဒီရာ၏ဖခင် ဂျဝါဟာလာနေရူးက ပထမဦးဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် အင်ဒီရာမှာ အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်ဖြစ်သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခင်ပွန်းသည် ဖားရို့ဂန္ဓီ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
အင်ဒီရာတွင် သားကြီး ရာဂျစ်နှင့် သားငယ် ဆန်ဂျေးဟူသော သားနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်
ကွန် ဂရက်ပါတီအတွင်း၌ အင်ဒီရာသည် လုပ်ရည်ကိုင်ရည်ကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
ဖခင်ဂျဝါဟာလာ နေရူး၏ လမ်းညွှန်ပျိုးထောင်မှုကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှစ၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးလောကနှင့် အကျွမ်းတဝင် ရှိသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်က မဟတ္တမဂန္ဓီ ဦးဆောင်သော နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ နိုင်ငံရေးနယ်ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဂရက်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီရာ၏ဖခင် နေရူး ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လားဗဟာဒူး ရှပ်စထရီ တက်လာသည်
ရှပ်စထရီ၏ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အင်ဒီရာသည် ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့်ဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် အစိုးရအဖွဲ့၏ အရေးပါသူများတွင် စတုတ္ထ နေရာမှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အခြားတစ်ဖက်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်နေခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ရှပ်စထရီသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တပ်ရှကင့်၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အသက် အငယ်ဆုံးနှင့် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
ဆူပူဆန္ဒပြမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် အင်ဒီရာသည် ပါလီမန်ကို သက်တမ်းမစေ့မီ ဖျက်သိမ်းပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၁ဝ ရက်နေ့ထိ ကာလအတွင်း ဒုတိယအကြိမ် အောက်လွှတ်တော် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်
အမတ်နေရာ ၅၁၈ နေရာတွင် အင်ဒီရာ၏ ပါတီမှ ၃၅ဝ နေရာ အနိုင်ရခဲ့ သဖြင့် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသစ် ဖွဲ့ခဲ့သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်က ရွေးကောက်ပွဲတွင် အင်ဒီရာသည် ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဆိုကာ အင်ဒီရာ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံရမှုကို ပျက်ပြယ်စေပြီး နောင်ခြောက်နှစ်အတွင်း၌ ရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရှိဟု အလာဟာဗတ်ရုံးတော်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက် နေ့တွင် စီရင်ချက် ချလိုက်သည်
ထိုစီရင်ချက်ကို ပယ်ဖျက် ပေးရန် အင်ဒီရာက အယူခံဝင်သည်
အယူခံကာလအတွင်း တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သည်
သို့သော် အင်ဒီရာအဖို့ ပါလီမန် နှစ်ရပ်တွင် မိန့်ခွန်း မြွက်ကြားရရုံမှအပ မဲပေးပိုင်ခွင့် မရှိတော့ ချေ
ပါလီမန်တွင် မဲပေးခွင့်မရှိသူကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ထားရှိခြင်းမှာ ဥပဒေဘောင်မဝင်ဟု အတိုက်အခံ ပါတီများက ဆန့်ကျင် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြလာကြသည်
အင်ဒီရာက ၁၉၇၅ ခု ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရေးပေါ် အခြေအနေကို ကြေညာသည်
အရေးပေါ် အခြေအနေအတွင်း၌ အင်ဒီရာသည် ရက်လ အကန့်အသတ်မရှိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခံယူသည်
ပြင်ဆင် ရေးဆွဲသော ဥပဒေအရ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ ဖောက်ဖျက်မှုဖြင့် အပြစ်ပေးထားသော အလာဟာဗတ် တရားရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်၍ အိန္ဒိယ တရားရုံးချုပ်က အင်ဒီရာကို အနိုင်ပေးကာ အမှုကို ပယ်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် အင်ဒီရာသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် အစိုးရအဖွဲ့ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဂရက်ပါတီ ကော်မတီ အစည်းအဝေးတွင် တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေး စီမံ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဒုဝန်ကြီးချုပ် ဒေဆိုင်း၏ အုပ်စုနှင့် အင်ဒီရာ သဘောကွဲခဲ့ကြသည်
ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဒေဆိုင်းသည် အစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်သွားသည်
အင်ဒီရာ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ပြဿနာ၊ သားကြောဖြတ် စစ်ဆင်ရေး၊ အတိုက်အခံ ပါတီများကို နှိပ်ကွပ်မှု၊ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်မှုနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်မှု စသော ပြဿနာပေါင်းစုံအပေါ် ပြည်သူများ မကျေနပ်ကြချေ
ဆူပူ ကန့်ကွက်မှုများမှာ ဒီရေအလား တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၇၇ ခု မတ်လတွင် ကျင်းပပေးခဲ့ရသည်
အင်ဒီရာသည် သားဖြစ်သူ ဆန်ဂျေးကို မိမိ၏ နိုင်ငံရေး အမွေခံအဖြစ် လျာထား၍ ပါလီမန်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်စေသော်လည်း ပြည်သူများက မလိုလားကြချေ
၁၉၇၇ ခု မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အင်ဒီရာ၏ ကွန်ဂရက်ပါတီသည် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၅၄၂ နေရာတွင် ၁၅၃ နေရာသာ အနိုင်ရသဖြင့် ၁၉၇၇ ခု မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အင်ဒီရာသည် ယင်း၏ ၂၁ လကြာ အရေးပေါ် အခြေအနေကို ရုပ်သိမ်း၍ ၁၁ နှစ်ကြာ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ရတော့သည်
မစ္စက်ဂန္ဒီက ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အရေးပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးကာလ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားနိုင်သည့် အသက်ကို အမျိုးသားအတွက် ၂၁ နှစ်၊ အမျိုးသမီးအတွက် ၁၈ နှစ် သတ်မှတ်၍ မိသားစု စီမံကိန်းနှင့် ပဋိသန္ဓေတားဆီးမှု အစီအစဉ်များ ချမှတ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ မစ္စက်ဂန္ဒီအား အတိုက်အခံများက ဘုံရန်သူ အဖြစ် ဝိုင်းတိုက်ချိန်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီအတွင်း သဘောထား ကွဲလာခြင်းတို့ကြောင့် မစ္စက်ဂန္ဒီသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် မတ်လ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အာဏာလက်လွှတ်ခဲ့ရသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရ၍ ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လွတ်မြောက်လာသည်
၃၃ လကြာမျှ အာဏာလက်လွှတ်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အပြတ် အသတ်အနိုင် ရရှိရာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံရသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် အဖွဲ့ဝင် ၁ဝ၁ နိုင်ငံရှိသော ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများအဖွဲ့ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ စ၍ တည်ငြိမ်စွာ ဦးဆောင်မှု ပေးခဲ့သည်
မစ္စက်အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် မိမိအရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်ရန် သားငယ် ဆန်ဂျေးဂန္ဒီကို မြေတောင်မြှောက်ခဲ့ရာ ဆန်ဂျေးသည် ကွန်ဂရက်(အိုင်)ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရပြီး မကြာမီ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လေယာဉ်ပျက်ကျ၍ ကွယ်လွန်သည်
ထို့ကြောင့် မစ္စက်ဂန္ဒီ သည် သားကြီး ရာဂျစ်ဂန္ဒီကို နိုင်ငံရေးလောကသို့ လက်တွဲ ခေါ်ယူလာရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်သည် ကွန်ဂရက်(အိုင်) ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေပါရဂူဘွဲ့နှင့် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်းမှ ဂုဏ်ထူးဆောင်သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်
အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ၏ အမှတ်တရဖြစ်ရပ်များနှင့် မိန့်ခွန်းများစာအုပ်ကို ၁၉၇၅ ခုနှစ်က ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်
မစ္စက်အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် ဆစ်ခ်လူမျိုးများအား အင်အားသုံးနှိမ်နှင်းခဲ့သည့် ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေးအပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကိုယ်ရံတော် အစောင့်တပ်မှ ဆစ်ခ်လူမျိုး နှစ်ဦးက လုပ်ကြံသဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
ဇင်ကနာရွာ၊ ဖုံညိုလိပ်
ယန်းကျောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkyauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းကိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းကိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၀၈ ဦး၊ မ ၉၇၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာခင်ဆွေမြင့် (၁၄ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၇ မွေးဖွား) သည် အငြိမ်းစား ပါမောက္ခဌာနမှူး နှင့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်ဆွေမြင့်ကို ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အဖကျောင်းဆရာ ဦးမြင့်သိန်းနှင့် အမိ ဒေါ်အေးမြင့်တို့ က မော်လမြိုင်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်
အလယ်တန်းပညာနှင့် အထက်တန်းပညာကို မော်လမြိုင်မြို့ မော်တင်မိန်းဂျက်ဆင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၆၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၆၆-ခုနှစ်အထိ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ ၁၉၆၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်
– ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိသည်
၂၀၀၈-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်က Ph.D ဘွဲ့ကို ရရှိ ခဲ့သည်
လုပ်သားကောလိပ်၊ မော်လမြိုင်ကောလိပ်၊ ဆေးတက္ကသိုလ်-၂ ရန်ကုန်တို့တွင် နည်းပြ၊ စစ်တွေဒေသကောလိပ်တွင် ဌာနမှူး၊ လားရှိုးကောလိပ်၊ မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်၊ ရေဆင်းတက္ကသိုလ်တို့တွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ရေဆင်းတိ-မွေး-ကုတက္ကသိုလ်၊ မိတ္ထီလာကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တို့တွင် ကထိက၊ ပဲခူးဒီဂရီကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခ၊ ပါမောက္ခဌာနမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး ယခုအချိန်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
နိုင်ငံတော်အဆင့်စာပေပြိုင်ပွဲများစာမူစိစစ်ရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမျိုးသား စာပေဆုနှင့်ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ အမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ် အမှုဆောင်၊ အမျိုးသမီး အားကစား အဖွဲ့ချုပ် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ တက္ကသိုလ်နှင့် အခြေခံပညာမြန်မာစာ သင်ရိုးညွှန်းတမ်းကော်မတီတို့တွင် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆွေယင်းမာ(ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ခင်ပွန်းဖြစ်သူမှာ ဦးအေးမြင့်ကြူ (ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး) ဖြစ်သည်
သားသမီး ၃ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ထန့်ဗျိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htantbyine)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ရှမ်းကျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှမ်းကျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၇ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
ဒရယ်ချိုရွာ၊ ထိန်ကျွန်း
ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာသည် အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကား တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့တွင် သုံးသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
ဟိန္ဒူစတန်နီ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ယခင်က ဟင်ဒါဗီ သို့မဟုတ် ရက္ခတာ ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်
ထိုဘာသာစကားသည် ဒေလီတွင်သုံးသော ခါရီဘိုလီ ဒေသိယစကားမှ ပြောင်းလဲဆင်းသက်လာပြီး ပါရှန်းဘာသာ၊ အာရပ်ဘာသာ၊ သင်္သကရိုက်ဘာသာ နှင့် တူရကီဘာသာတို့မှ ဝေါဟာရ အများအပြားကို ယူငင် အသုံးပြုထားသည်
၎င်းသည် စံနှုန်း တစ်မျိုးမက ရှိသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဟင်ဒီစံ နှင့် အူရဒူစံဟူ၍ တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက် နှစ်မျိုးရှိသည်
ရပ်ရွာသုံး ဟင်ဒီနှင့် အူရဒူဘာသာမှာ ခွဲခြားရန် ခက်ခဲပြီး တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက်တွင်ပင် စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံအားဖြင့် အတူတူ နီးပါးရှိသည်
သို့သော်လည်း စာပေသုံး အသုံးအနှုန်းများနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများတွင် ကွဲပြားခြားနားချက်များ ရှိသည်
အူရဒူ ဘာသာမှ ပါရှားဘာသာ၊ အလယ်အာရှ နှင့် အာရပ်ဘာသာ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဟင်ဒီတွင်မူ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိက ပါဝင်သည်
ဗြိတိသျှထံမှ အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အချိန်က ဟိန္ဒူစတန်နီ၊ အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဆိုသော စကားလုံးများကို အလဲလဲ အလှယ်လှယ် သုံးစွဲကြလေ့ရှိပြီး ယနေ့ခေတ် အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသော စကားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်
ဟိန္ဒူစတန်နီ ဆိုသော စကားကို အခြားသော တိုက်ကြီးများတွင် သုံးစွဲကြသော ဟင်ဒီဘာသာစကား မျိုးကွဲများကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြပြီး ဖီဂျီ ဟိန္ဒူစတန်နီ နှင့် ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နှင့် ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ တို့တွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသော ကာရစ်ဘီယံ ဟိန္ဒူစတန်နီတို့ ဖြစ်ကြသည်
နတ်ကုန်းရွာ၊ ဘေးချောင်
ဟင်ဖိတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinhpeik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ ညောင်မောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်မောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၄ ဦး၊ မ ၆၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Federal Union Party; အတိုကောက် FUP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
ငရုတ် တစ်လှမ်း၊ ခရမ်း တစ်ခုန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ငရုတ် စိုက်ရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ခြေတစ်လှမ်းစာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရပြီး၊ ခရမ်းပင် စိုက်ရာတွင် တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် တစ်ခုန်စာခန့် ခွာ၍ စိုက်ရသည်
ဧဝရတ်တောင် (အင်္ဂလိပ်: Mount Everest; နီပေါ: सगरमाथा, ရောမအက္ခရာ: Sagarmāthā; တိဘက်: Chomolungma ཇོ་མོ་གླང་མ; တရုတ်: 珠穆朗玛峰; ပင်ယင်: Zhūmùlǎngmǎ Fēng)၊ အမည်ကွဲအားဖြင့် ချိုမိုလန်းမားတောင် (Mount Chomolungma) သည် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး နေရာအဖြစ် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့်  ၈၈၄၈မီတာ (၂၉၀၂၉ ပေ) မြင့်မားသည်
ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် အပါအဝင်ဖြစ်ပြီး နီပေါ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ(တိဗက်ဒေသ) တို့က တစ်ဖက်စီတည်ရှိသည်
ဧဝရတ်တောင်ထိပ်သည် နီပေါနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တိဘက်ဒေသ တို့၏ နယ်စပ်တွင် တည်ရှိသည်
ဧဝရက်တောင်ထိပ်သည် လူသားတို့အတွက် မလောက်ငှသော လေပမာဏရှိသည့် သေမင်းတမာန် လေထုဇုံတွင် တည်ရှိသဖြင့် တောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်ရာတွင် အပို အောက်ဆီဂျင်ကို အသုံးပြုရသည်
သေမင်းတမာန်ဇုံ ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ၂၅,၀၀၀ ပေ ကျော် မြင့်သော ဧဝရတ်တောင်၏ တစိတ်တဒေသကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
ဧဝရတ်တောင်ထိပ်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ဘက် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတွင် တည်ရှိ၍ ကမ္ဘာပေါ်၌အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သည်
ထိုတောင်ထိပ်ရှိရာ နီပေါနိုင်ငံတွင်လည်းကောင်း၊ တိဗက်နိုင်ငံတွင်လည်းကောင်း ယင်းတောင်ထိပ်သည် တန်ခိုးကြီးသည်ဟူ၍ အစွဲအလမ်းရှိကြသည်
တိဗက်ဘာသာစကားဖြင့် ထိုတောင်ထိပ်ကို မယ်တော် နတ်သမီး ဟု အမည်မှဲ့ခေါ်ကြသည်
၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ မြေတိုင်းဌာနအရာရှိချုပ် ဆာဂျော့အဲဗရက်ဆိုသူသည် ထိုတောင်ထိပ်တည်ရာနှင့် အမြင့်ကိုပထမဦးဆုံး တိုင်းတာသတ်မှတ်ခဲ့လေသည်
သို့ဖြစ်၍ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အဲဗရက်တောင်ထိပ် (ဝါ) ဧဝရက်တောင်ထိပ်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်
ဧဝရက်တောင်ထိပ်သည် ပေပေါင်း ၂၉ဝ၂၈ ပေ (၅ƒမိုင်ခန့်) မြင့်သည်
(အိန္ဒိယ သမ္မတနိုင်ငံမြေတိုင်းဌာန၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်က ဤသို့သတ်မှတ်ထားသည်ကို တောင်တက်အဖွဲ့ အများစုက လက်မခံလိုပဲ ၂၉ဝဝ၂ ပေ ဟုသာ သတ်မှတ်လိုကြသည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ တောင်တက်အဖွဲ့များသည် ထိုတောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ရန် အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားအားထုတ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် တောင်ထိပ်သို့ ရောက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြသော တောင်တက်အဖွဲ့ဝင် အီး၊ အက်ဖ၊ နော်တင်နှင့် ဆိုမာဗဲ ဆိုသူနှစ်ဦးတို့သည်ပေပေါင်း ၂၈၁၃ဝ အမြင့်အထိ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက်တစ်ဖန် အေ၊ စီ၊ အာဗင်း နှင့် ဂျီ၊ အယ်၊ မလိုရီ ဆိုသူတို့နှစ်ဦးကလည်း ပေ ၂၆၈ဝဝ အမြင့်အထိ ရောက်ရှိပြီးနောက်ဆက်၍ တက်ကြပြန်ရာ အမြင့် ၂၈၂၃၉ ပေ သို့တိုင်အောင် ရောက်ခဲ့ကြလေသည်
သို့ရာတွင် ထိုသူနှစ်ဦးစလုံးသည် တောင်ပေါ်၌ပင် ပျောက်ဆုံးခဲ့ရလေသည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဧဝရက်တောင်ထိပ်ကို လေယာဉ် ပျံဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြသည်
၁၉၃၃ ခု၊ ၁၉၃၆၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်များတွင် တောင်တက်အဖွဲ့တို့သည် ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ရောက်ရန် ဆက်လက် ကြိုးစားကြသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ကြချေ
တောင်များသည် ဆီးနှင်း အစဉ်ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည့်အပြင် မတ်စောက်သော ချောက်ကမ်းပါးကြီများကို အလွန်ခဲယဉ်းပင်ပန်းစွာ ဖြတ်ကျော်ရသည်
တစ်ခါတစ်ရံ နှင်းခဲလျှောများ ရုတ်တရက်ကျဆင်းလာခြင်းနှင့် လေပြင်းမုန်တိုင်းကျရောက်ခြင်းတို့ကြောင့် တောင်တက်သမားတို့ အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည့်အဖြစ်နှင့်လည်း ကြုံရတတ်သည်
ထို့ပြင် အဖွဲ့ဝင်တို့အတွက် စားနပ်ရိက္ခာနှင့် တောင်တက်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ အသက်ရှူနိုင်ရန်အတွက် အောက်စီဂျင်ဓာတ်ငွေ့ဗူးများ အစရှိသည်တို့ကို တောင်ပေါ်စခန်း များသို့ အလုံအလောက် သယ်ယူကြရပေသည်
ထိုမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ လူမတက်ရောက်နိုင်ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတောင်တက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့သည် တစ်ကြိမ်ထပ်မံကြိုးစားခဲ့လေသည်
ဤအကြိမ်တွင် အဖွဲ့ဝင်နယူးဇီလန်နိုင်ငံသား အက်ဒမန်ဟီလာရီ နှင့် နီပေါနိုင်ငံသား တင်ဇင်းနော်ဂေး တို့သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မေလ ၂၉ ရက်နေ့၌ ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ ဦးစွာပထမ အောင်မြင်စွာရောက်ရှိခဲ့ကြသဖြင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး၏ ချီးကျူးခြင်းကို ခံကြရပေသည်
ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ ဟစ်လာရီနှင့်တင်းဇင်းနော်ဂ​ေးတို့ အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြပြီးနောက်တွင် လူအများစုက ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ အရောက်တက်ကြသည့် အလုပ်သည် စခန်းသိမ်းပေပြီဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်
သို့သော် ယင်းသို့မဟုတ်ခဲ့ပေ
နောက်နှစ် နောက်နှစ်များတွင်လည်း အနောက်နိုင်ငံမှ တောင်တက်အဖွဲ့များသည် ကမ္ဘာ၌အမြင့်ဆုံးဖြစ်သော ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ အရောက်တက်၍ တောင်တက်သမိုင်းတွင် မော်ကွန်းတင်ရစ်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြရာ အချို့အဖွဲ့များသည် အောင်မြင်၍ အချို့အဖွဲ့များသည် မအောင်မြင်ခဲ့ကြချေ
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၃၃ဦးပါဝင်သော ဆွစ်တောင်တက်အဖွဲ့မှ အန့်ရှမိ နှင့် ယုဂ်မာမက် တို့သည် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း၊ အဒေါ့ရိုက်နှင့် ဟန်းဇရူဒေါ့ ဖွန်ဂန်တင် တို့သည် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်လည်းကောင်း ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ အရောက်တက်နိုင်ခဲ့ကြလေသည်
အခြားနိုင်ငံများမှ တောင်တက်အဖွဲ့များက ဟိမဝန္တာ တောင်တန်း၏ ဧဝရက်တောင်ထိပ်ကို အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်ပြနိုင်မှုသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီး၏ အရိပ်အာဝါသကို ခိုလှုံနေရသော အိန္ဒိယသားတို့အား သွေးထိုးပေးလေတော့သည်
ဟိမဝန္တာသည် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားများနှင့် ပို၍ နီးစပ်ရင်းနှီးလှသည်
အခြားရေခြားမြေခြား တောင်တက်အဖွဲ့များ၏ မဖြစ်မနေကြိုးပမ်းမှုကို ဧဝရက်တောင်ထိပ်က လက်ခံချီးမြှင့်ပါလျှင် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားတို့၏ ကြိုးပမ်းမှုကို ပို၍ကြိုဆိုပေလိမ့်မည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၆၂-ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား တောင်တက်အဖွဲ့ နှစ်ဖွဲ့သည် ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ တက်ခဲ့ကြရာ ရာသီဥတု ပြင်းထန်မှုကြောင့် ပေ ၂၈ဝဝဝ ကျော် အမြင့်သို့ရောက်၍ တောင်ထိပ်ကို လှမ်းမြင်နိုင်သည့်အခါမှ ပြန်ဆုတ်ခဲ့ကြရာ ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင်နှင့် လက်မတင်ကလေး လွဲခဲ့ရသည်
ပထမ အိန္ဒိယတောင်တက်အဖွဲ့သည် ဧဝရက်တောင်ထိပ်မှ မေလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဆုတ်ခွာခဲ့ရစဉ် တရုတ်တောင်တက်အဖွဲ့ဝင် တရုတ်အမျိုးသား ဝန်ဖူးချောင်း၊ ချူယင်ဟွာနှင့် တိဗက်အမျိုးသား ကိုဗူးတို့သည် ထိုနေ့ထိုရက် ပီကင်းစံတော်ချိန် နံနက် ၄:၂ဝ နာရီ၌ ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ မြောက်ဘက်မျက်နှာမှ အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်ဟု မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ သတင်းဌာနက ထုတ်ပြန်ကြေညာလေသည်
ဧဝရက်တောင်ထိပ် အရောက်တက်ရာ၌ စံချိန်တင်သောအဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကား ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် တက်ရောက်သော အမေရိကန်တောင်တက်အဖွဲ့ဖြစ်သည်
ထိုအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင်ခြောက်ဦးကို နှစ်ယောက်တစ်တွဲ သုံးဖွဲ့ဖွဲ့၍ တစ်နေ့ထဲတွင် (မေလ ၂၂ ရက်) တစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ဆက်တိုက် ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့အရောက် တက်စေခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့ဝင်ထဲမှ လေးဦးတို့သည် အောက်ဆီဂျင်၊ စားရေရိက္ခာနှင့် အိပ်စရာတို့ မပါဘဲ ပေ ၂၈ဝဝဝ အမြင့်၌ တစ်ညဉ့်အိပ်နေကာ ကမ္ဘာ၌ သူတစ်ပါးတို့ မစွမ်းဆောင်နိုင်သေးသော အလုပ်ကို လုပ်ပြကြလေသည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ရေတပ်ဗိုလ်မှူး (လက်ဖတင်နင်ကွန်မန်းဒါး) အမ်အက်(စ်) ခိုလီ ခေါင်းဆောင်သော အိန္ဒိယတောင်တက်အဖွဲ့သည် မလျော့သော ဇွဲ၊ လုံ့လ၊ ဝီရိယတို့ဖြင့် ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်ကြပြီးလျှင် ဗြိတိသျှ၊ ဆွစ်၊ အမေရိကန် တောင်တက်အဖွဲ့များ နည်းတူ ကမ္ဘာ၌အမြင့်ဆုံးသောတောင်ထိပ်ကို အောင်မြင်စွာ တက်ရောက်နိုင်သည့်ဂုဏ် ရယူနိုင်ခဲ့၍ ကမ္ဘာ၌ အိန္ဒိယ၏စွမ်းရည်ကို ဝင့်ကြွားစွာပြနိုင်ခဲ့လေသည်
ထိုအဖွဲ့တွင် တင်းဇင်းနော်ဂ​ေးနှင့် တူဖြစ်သော နဝန်းဂုံဗူးတို့လည်း ပါဝင်ရာ သူတို့တူဝရီးသည် နော်ဂ​ေးက ဗြိတိသျှတောင်တက်အဖွဲ့နှင့်လည်းကောင်း၊ ဂုံဗူးက အမေရိကန်တောင်တက်အဖွဲ့ နှင့်လည်းကောင်း တောင်ထိပ်သို့ တစ်ခေါက်စီ ရောက်ခဲ့ကြဘူးပေပြီ
ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ နိုင်ငံခြားသားများမပါဘဲ အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားချည်းသက်သက်ပါဝင်သော အဖွဲ့တွင်လိုက်ပါခဲ့ကြသည်
အဖွဲ့ဝင်တို့ထဲမှ တောင်ထိပ်သို့ ပထမဆုံးရောက်ရှိသော နှစ်ယောက်တစ်တွဲမှာ ဗိုလ်ကြီး အေအက်(စ်)ချီမာနှင့် နဝန်းဂုံဗူးတို့ဖြစ်ကြသည်
ထိုအိန္ဒိယ တောင်တက်အဖွဲ့သည်လည်း အမေရိကန် တောင်တက်အဖွဲ့ကဲ့သို့ပင် နှစ်ယောက်တစ်တွဲ အဖွဲ့ငယ်သုံးဖွဲ့ကို ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့အရောက် တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် စေလွှတ်နိုင်ခဲ့လေသည်
ဤသို့ အသီးအသီးတက်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြပြီးသော်လည်း တောင်ထိပ်သို့ မရောက်သေးသည့်နိုင်ငံ အသီးအသီးမှ တောင်တက်အဖွဲ့ဝင်များသည် တောင်ထိပ်သို့အရောက် တက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းလျက်ရှိရာမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်အမျိုးသမီး တောင်တက်အဖွဲ့ ဒုတိယခေါင်းဆောင် ယွန်ကို တာဗေအီသည် ဧဝရက်တောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့အတူ တရုတ်တောင်တက်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့မှ အဖွဲ့ဝင်တရုတ်အမျိုးသမီး ဖန်သော့(ဂ)သည်လည်း ၁၉၇၅ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဧဝရက်တောင်ထိပ်အရောက် တက်နိုင်ခဲ့လေသည်
မည်မျှမြင့်မားသော တောင်ကြီးဖြစ်စေကာမူ တစ်နေ့တွင် လူ့ဖဝါးအောက် ရောက်ခဲ့ရသည်သာတည်း
ဂင်းဒိုးဂျိဘူတာ  (源道寺駅 ဂင်းဒိုးဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဖုဂျိနိုမိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးရှမ်းဘောစုရွာ၊ ကဇောင်း
ဥတ္တရသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၈၁,၄၉၉ ယောက် ဖြစ်သည်
ဇနဖျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zanahpyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ မောက္ကတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ ထန်းသုံးခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းသုံးခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၅ ဦး၊ မ ၇၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာဓမ္မဝီရိယ မဟာထေရ် (Ven' Able Dr. Dhammaviriyo Mahathero) သည် ၁၉၃၂ ခုနှစ်၊ ကာသခါလ (၃)ရက်နေ့၌ အဖ ပရီယိုနား(သ်)ချောင်းဒရီးနှင့် အမိ ရှေပါလီကာချောင်းဒရီး တို့မှ မန္တလေးတိုင်း၊ မေမြို့(ခ)ပြင်ဦးလွင်မြို့မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင်သည် မေမြို့ မီးရထားရုံပိုင်ကြီးဖြစ်၍ မီးရထားဝန်းရှိ မီးရထားရုံပိုင်ကြီးအိမ်မှာ မွေးဖွားခဲ့သည်
မန္တလေးဆေးရုံကြီးအနီးတွင်လည်း နေခဲ့ဘူးသည်
မေမြို့မှာ (၅)နှစ်ကနေ (၁၀)နှစ်သားထိ ဘုန်းကြီးကျောင်းမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာအခြေခံတွေ သင်ယူခဲ့သည်
(၁၀)နှစ်သား ကျော်ကျော်အရွယ်တွင် မေမြို့ ဘောလုံးအသင်း လက်ရွေးစင်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပဲခူး၊ တောင်ငူတို့မှာ ကန်ခဲ့ဘူးသည်
အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်မှာ အိန္ဒိယကို ရောက်ပါသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မေမြို့မှနေ ရထားစက်ခေါင်းနှင့် ထွက်ပြေးလာကာ အိန္ဒိယကို (၄)လကြာ လမ်းလျှောက်လာခဲ့ရသည်
ဆရာတော်၏ ငယ်ဆရာအရင်းဟာ ဘာသာစကား (၃၂)မျိုးတတ်သော ရာဟုလာသံကိစ္စည်း ဖြစ်သည်
ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၏ စာအုပ်များကို (၁၅)နှစ်ခန့် လေ့လာခဲ့ရသည်
၁၉၆၀ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၇)ရက်တွင် နယူးဒေလီမြို့၌ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဗိသုကာကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည် (ထိုစဉ်က အိန္ဒိယသံအမတ်ကြီး)က ရဟန်းအမပြုပြီး ရဟန်းအဖြစ် ရောက်သည်
သံအမတ်ကြီး ဒေါ်ခင်ကြည်က ရေနစ်သေဆုံးသွားသော အောင်ဆန်းလင်းနှင့် အသက်တူ၍ သားလိုသဘောထားသည်
သူ့၏ သားအစားရပြီဆိုပြီး ရဟန်းဘောင်မှာ ရပ်တည်နေထိုင်သွားဘို့ တောင်းဆိုသည်
East Top Kailash ကျောင်းမှာ သတိပဋ္ဌာန်တရားကို သင်ကြားသည်
ဒါဂျီလင်မြို့၌ ၁၉၇၁ခုနှစ်က ကရီပတ်မန်ရှန် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်ကို တည်ထောင်ပြီး ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသား (၁၀ဝ)ကျော်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်စေခဲ့သည်
ဒါဂျီလင်မြို့မှာ ၁၉၇၅ခုမှာ မိဘမဲ့ကလေးဂေဟာကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၆ခုနှစ်၊ ဆစ်ကင်းပြည်နယ် Khaukun ရွာကလေး၌ ကလေး (၁၂၅)ယောက်ကို ပညာသင်ပေးခဲ့သည်
၁၉၈၄-ခုနှစ်၌ Barasurd ပြည်နယ် Duttpukurတွင် ကလေး(၁၀ဝ)လောက်အား မိဘမဲ့ကျောင်း တည်ထောင်ပေးခဲ့သည်
၂၀ဝ၀ပြည့်နှစ်တွင် ဗီဟာပြည်နယ်၏ ပါလီမန်အမတ် (အထက်လွတ်တော်အမတ်) အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
၂၀ဝ၂ခုနှစ်တွင် ဂယာမြို့ကို ရောက်ရှိသည်
All India Bhikkhu Sangha ၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဂယာမြို့မှာ ရူးပီးငွေ (၁၆)သိန်း ကုန်ကျခံ၌၍ ကျောင်းကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
(၈)တန်လေးသော မတ်ရပ်ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူကို ရူးပီးငွေ(၁၄)သန်း ကုန်ကျခံ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
အက်ဖ်​ဘီအိုင် (Federal Bureau of Investigation) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အဓိက စုံစမ်းစစ်ဆေးရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
ဗဟိုအစိုးရ၏ မှုခင်းဆိုင်ရာ စုံစမ်းစစ်ဆေးမှုများနှင့် ပြည်တွင်း ထောက်လှမ်းရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်သည်
ဌာနချုပ်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံ ဝါရှင်တန်တွင် တည်ရှိပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ အဓိကမြို့ကြီးများတွင် ရုံးခွဲ (၅၆) ခု အဓိကမြို့ကြီးများတွင် ရုံး ၊ မြို့ငယ်များတွင် ရုံးခွဲ (၄၀၀) ခန့်နှင့် အခြားနိုင်ငံများတွင် ရုံးခွဲ (၅၀) ခန့် ဖြင့် လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ပုဂံပြည်ကြီး ပျက်စီးသွားပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် တိုင်းငယ်ပြည်ငယ်တို့ ပေါ်ပေါက်လာရာ ရှမ်းလူမျိုးအဆက်အနွယ်များတည်ထောင်လာခဲ့သော မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာ၊ ပင်လယ်မြို့တို့သည် မြန်မာ့သမိုင်း၌ ထင်ရှားလာခဲ့ပေသည်
ထိုရှမ်းလူမျိုးအဆက်အနွယ်များပင် ပင်းယမြို့နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
ပင်းယမြို့ကို တည်ထောင်သောမင်းမှာ ဆင်ဖြူရှင်တစီးရသော တစီးရှင် သီဟသူမင်းကြီးဖြစ်၍ စစ်ကိုင်းမြို့ကို တည်ထောင်သောမင်းမှာ တစီးရှင် သီဟသူ၏ သားတော်အငယ်ဆုံးအသင်္ခယာစောယွန်းဖြစ်သည်
အသင်္ခယာ စောယွန်း၏ နောင်တော်မှာ ပင်လယ်မြို့စား ငါးစီးရှင် ကျော်စွာဖြစ်သည်
ငါးစီးရှင်ကျော်စွာနှင့် အသင်္ခယာစောယွန်းတို့သည် ညီအစ်ကိုချင်းဖြစ်သော်လည်း တဦးက တစ်ဦးထက်အင်အားကြီးမားသွားမည်ကို စိုးရိမ်နေသောကြောင့် မသင့်မြတ်ကြချေ
တခါသော် ငါးစီးရှင်ကျော်စွာသည် ပင်လယ်မြို့ကို စားရစဉ်အခါက ညီတော် စစ်ကိုင်းမြို့စား အသင်္ခယာစောယွန်းကို လုပ်ကြံချေဟု ငခင်ညိုဟူသော ကျွန်ရင်းတယောက်ကို စေတော်မူလိုက်သည်
ငခင်ညိုလည်း စစ်ကိုင်းမြို့ဘက်သို့ ကူး၍ အရိပ်အခြည်ကို ကြည့်ရှူရာ အခွင့်မသာသောကြောင့် တောထဲတွင် ၃ ရက်ကြမျှ ပုန်းအောင်းနေရ၏
တောထဲတွင် ပုန်းအောင်းနေရသဖြင့် အစားအစာမစားရသောကြောင့် အလွန်ဆာလောင်မွတ်သိပ်လျက်ရှိသည်
နောက်မှ နန်းတော်ထဲသို့ ဝင်နိုင်လေ၏
နန်းတော်ထဲတွင် စစ်ကိုင်းမင်းက မဟာဂီရိနတ်အား တင်မြှောက်ပသထားသော စားသောက်ဖွယ်ရာတို့ကို တွေ့ရလျှင် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လှသောကြောင့် စားလိုက်လေသည်
ထိုသို့စားပြီးမှ နန်းတော်အတွင်းဆောင်သို့ဝင်၍ စက်တော်ခေါ်နေသော အသင်္ခယာစောယွန်း၏ ခေါင်းရင်းတွင် ရပ်လျက် ဤသို့တွေး၏
ဤစစ်ကိုင်းမင်းသည် ယခုပင် ငါ၏ ထမင်းသခင်ကျေးဇူးရှင်ဖြစ်သည်
ကျေးဇူးရှင်ကို ပြစ်မှားလျှင် ငါ၌ အပြစ်ဝန် အလွန်ကြီးလေလိမ့်မည်
သို့သော် သူ့ကို လုပ်ကြံရန်လာပါလျက်နှင့် မလုပ်ကြံဘဲ ပြန်သွား၍ ငါ့အရှင်က သတ်သော် တစ်သက်သာသေရပေမည်
ထမင်းရှင်ကို ပြစ်မှားလျှင်မူကား ဘဝအဆက်ဆက်၌ မကောင်းကျိုးများတော့မည်တကားဟု တွေးတော်ပြီးလျှင် ဓားကို စွပ်တုံ-ချွတ်တုံပြုပြီးမှ စစ်ကိုင်းမင်းထံသို့ ငါရောက်ခဲ့ကြောင်း သက်သေပြရန် ခမည်းတော် ပင်းယမင်း-တစီးရှင် သီဟသူက စစ်ကိုင်းမင်းအား ပေးထားသော ပတ္တမြားဓားကို ယူ၍ ပြန်ခဲ့လေသည်
ပင်လယ်သို့ ရောက်လျှင် ငါးစီးရှင်ကျော်စွာအား အကြောင်းအရာအလုံးစုံကို တင်လျှောက်၍ ပတ္တမြားဓားကို ဆက်သလေ၏
ငါးစီးရှင်သည် ငခင်ညို၏လျှောက်တင်ချက်ကို သဘောကျ၍ ငါ့ကျွန် ငခင်ညိုသည် ထမင်းတစလောင်းရှင်၏ ကျေးဇူးကိုပင် ဤမျှသိပေသည်
ငါနေ့တိုင်းမပြတ် သားမယားနှင့်တကွ ကျွေးမွေးနေသော ကျေးဇူးကိုကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်းဟု ချီးမွမ်းပြီးလျှင် များစွာဆိုလာဘ်ပေး၍ ချီးမြှောက်ထားလေသတည်း
စကားအင်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarinn(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၀ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
အကုသိုလ်စေတသိက်သည် (၁၄) ပါး ရှိ၏
ဤအကုသိုလ်စေတသိက်တို့သည် မကောင်းမှုမျိုး စင်စစ်ဖြစ်၍ ပါပဇာတိ မည်၏
အကုသလဓမ္မအစစ် မည်၏
လောဘဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ စိတ်၏ ငြိတွယ်စေကပ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဤလောဘကို တဏှာလည်း ခေါ်၏
အဘိဇ္ဈာလည်း ခေါ်၏
ဒေါသဆိုသည်မှာ အာရုံ၌ စိတ်၏ ကြမ်းတမ်းစွာ ထိခိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဤဒေါသကို ပဋယလည်း ခေါ်၏
ဗျာပါဒလည်း ခေါ်၏
မောဟဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မအရာ၌ အလွန်မသိခြင်း ဖြစ်သည်
ဤမောဟကို အဝိဇ္ဇာလည်း ခေါ်၏
အညာဏလည်း ခေါ်၏
အဒဿနလည်း ခေါ်၏
ဤလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ တရား(၃)ပါးသည် အလုံးစုံသော အကုသလပါပဓမ္မတို့၏ အရင်းအမြစ် အခြေခံဖြစ်သောကြောင့် အကုသလမူလတရား (၃) ပါးမည်၏
ဒိဋ္ဌိဆိုသည်မှာ တရားဓမ္မအရာ၌ အမြင်းမှားခြင်း ဖြစ်သည်
အယူမှားခြင်း ဖြစ်သည်
အနိစ္စကို နိစ္စဟုယူခြင်း၊ ဒုက္ခကို သုခဟုယူခြင်း၊ အနတ္တကို အတ္တဟုယူခြင်း၊ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံကို ပယ်ခြင်း၊ ကံ ကံ၏အကျိုးကို ပယ်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်
မာနဆိုသည်မှာ အထင်မှားခြင်း ဖြစ်သည်
ငါမဟုတ်သော နာမ်ရုပ်ကို ငါဟုထင်ခြင်း၊ ထိုငါကိုပင် အမျိုးကိုစွဲ၍ ယုတ်သည်၊ မြတ်သည်ဟု ထင်ခြင်း၊ အနွယ်ကို စွဲ၍ ယုတ်သည်၊ မြတ်သည်ဟု ထင်ခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဣသာဆိုသည်မှာ ငြူစူခြင်း ဖြစ်သည်
သူတစ်ပါးကောင်းစားသည်ကို မနာလိုခြင်း၊ ဝမ်းမမြောက်နိုင်ခြင်း၊ မချီးမွမ်းနိုင်ခြင်း၊ အကောင်းမပြောနိုင်ခြင်း၊ မကောင်းပြောရန်ကိုသာ ရှာကြံခြင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
မစ္ဆရိယဆိုသည်မှာ ဝန်တိုခြင်း ဖြစ်သည်
မိမိကောင်းစားသည်ကို သူတစ်ပါးအား မမျှတလိုခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်း၊ နှမြောခြင်း၊ စေးနဲခြင်း စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ကုက္ကုစ္စဆိုသည်မှာ နောင်တဖန် ပူပန်ခြင်း ဖြစ်သည်
ကျွန်လွန်ပြီးသောအခါမှ ငါမေ့ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမိုက်ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမှားခဲ့မိလေခြင်းဟု တအုံနွေးနွေး ပူဆွေးခြင်း ဖြစ်သည်
လောက၌ အမှား (၂) ပါး ရှိ၏
ဒုစရိုက်မှုကို ပြုခြင်းသည်လည်း အမှားတစ်ပါး၊ သုစရိုက်မှုကို မပြုခြင်းသည်လည်း အမှားတစ်ပါး ဖြစ်ကြသည်
နောင်တဖြစ်ရခြင်းတွင်လည်း အမှား (၂) ပါးရှိ၏
ဒုစရိုက်မှုကို ငါပြုခဲ့မိလေခြင်းဟု နောင်တဖြစ်ခြင်း တစ်ပါး၊ ဒါန၊ သီလ စသော သုစရိုက်မှုကို ငါမပြုခဲ့လေခြင်းဟု နောင်တဖြစ်ခြင်းတစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်
လောက၌ လူမိုက်နောက်မှ အကြံရဟုဆိုကြသော အမေ့အမိုက်မှား နှစ်ပါးရှိကြသည့်အတွက် ကုက္ကုစ္စဟု ဆိုအပ်သော နောင်တပူပန်မှု နှစ်ပါးရှိ၏
အဟိရိကဆိုသည်မှာ အရှက်မရှိခြင်း ဖြစ်သည်
မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ပြုခွင့်ဆိုက်ခဲ့သော် မိမိ၌ အမိုက်မှု ငြိစွန်းညစ်နွမ်း၊ လူးလဲချေတော့မည်ဟူ၍လည်း စိုးရွံ့ခြင်းမရှိ၊ လူသိမည်၊ နတ်သိမည်လည်း မရှက်ခြင်း ဖြစ်သည်
အနေတ္တပ္ပဆိုသည်မှာ အကြောက်မရှိခြင်း ဖြစ်သည်
နောက်၌ ငါမိုက်ခဲ့မိလေခြင်း၊ ငါမှားခဲ့မိလေခြင်းဟူ၍ မိမိကိုယ်မိမိ စွပ်စွဲဆဲရေးခြင်းဟူသော အတ္တနုဝါဒဘေး သင့်ရောက်မည်ကိုလည်း မကြောက်၊ လူသူတော်ကောင်း၊ နတ်သူတော်ကောင်းတို့၏ ကဲ့ရဲ့ခြင်းဟူသော ပရာနုဝါဒဘေး သင့်ရောက်မည်ကိုလည်း မကြောက်၊ အပါယ်ဘေးသင့်မည်ကိုလည်း မကြောက်မရွံ့ မထိတ်မလန့်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဥဒ္ဓစ္စဆိုသည်မှာ အာရုံတစ်ခုခု၌ စိတ်၏ ရပ်တည်မှု မရရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ထိနဆိုသည်မှာ စိတ်၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်
အာရုံကို သိလိုရာ၌ မပွင့်မလင်း မှေးမှိန်ခြင်း ဖြစ်သည်
မိဒ္ဓဆိုသည်မှာ စေတသိက်တို့၏ ထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဖြစ်သည်
အာရုံကို တွေ့မှု၊ ခံစားမှု စသည်တို့၌ မပွင့်မလင်း မှေးမှိန်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဝိစိကိစ္ဆာဆိုသည်မှာ ယုံကြည်ထိုက်သည်၌ မယုံကြည်ခြင်း ဖြစ်သည်
လသည် ကမ္ဘာကို လှည့်ပတ်သွားလာရာမှ ကမ္ဘာမှ ကြည့် လျှင် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက် လဆန်းတစ်ခုသို့ ရောက်အောင် ရက်ပေါင်း ၂၉ ရက် ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်၊ ၂ ့၈ စက္ကန့်ကြာ ရ၍ ထိုမျှကြာသော ရက်အပိုင်းအခြားကို တစ်လဟု ခေါ်သည်
ဤသို့ လသွားကို အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားသောကြောင့် ယင်း လကို စန္ဒရမာသဟု ခေါ်သည်
ယင်းသည့်လပေါင်း ၁၂ လကို တစ်နှစ်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်
လကို သတ်မှတ်ရာ၌ အမျိုးမျိုး သတ်မှတ်ကြသည်
လကို အလွန်ဝေးသော အခြားကြယ်တစ်ခု မှ ကြည့်ပါက လသည် ကမ္ဘာကို တစ်ပတ်ရအောင် ရက်ပေါင်း ၂၇ ရက်၊ ၇ နာရီ၊ ၄၃ မိနစ် ၁၁ ့၅ စက္ကန့်ကြာကြောင်း တွေ့ ရသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုမျှကြာသော တစ်လ၏ ရက်အပိုင်း အခြားသည် ကြယ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဆို သတ်မှတ်ထားသောလ ဖြစ်သည်
တစ်ဖန် ကမ္ဘာသည် နေကို ပတ်၍ သွားလျက်ရှိရာ တစ်ပတ်ပြည့်အောင် သွားရသော အချိန်တာကို တစ်နှစ်ဟု ခေါ်သည်
ထိုတစ်နှစ်ကို ၁၂ ပိုင်း ပိုင်းခြား၍ တစ်ပိုင်းကို တစ်လဟု ခေါ်ပြန်ရာ ထိုတစ်လတွင် ရက်ပေါင်း ၃ဝ၊ ၁ဝ နာရီ၊ ၂၉ မိနစ်၊ ၄ စက္ကန့်ရှိလေသည်
ယင်းသို့ နေသွားကို အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်သောလကို သူရိယ မာသဟု ခေါ်သည်
အထက်ပါလများအပြင် ပြက္ခဒိန်လ ဟူ၍ ရှိပြန်သည်
ပြက္ခဒိန်လများကား နေ၊ လ၊ ကြယ် စသည့် မည်သည်ကိုမျှ အစွဲပြု၍ သတ်မှတ်ထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ လူများက ဖန်တီး ပြုလုပ်ထားသော လများ ဖြစ်သည်
ထိုလများသည် တစ်လ နှင့် တစ်လ ရက်ပေါင်း မတူကြဘဲ တစ်လလျှင် ၂၈ ရက်မှ ၃၁ ရက်ထိ ရှိကြ သည်
ထိုပက္ခဒိန်လများကို အနောက် တိုင်းများတွင်သာမက၊ ကမ္ဘာ အနှံ့အပြားမှာပင် သုံးစွဲလျက် ရှိရာ ယခုအခါ ကမ္ဘာသုံးလများလောက်ပင် ဖြစ်နေပေပြီ
ထိုလများမှာ ဇန်နဝါရီလ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ မတ်လ၊ ဧပြီလ၊ မေလ၊ ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လ၊ ဩဂုတ်လ၊ စက်တင်ဘာလ၊ အောက်တိုဘာလ၊ နိုဝင်ဘာလနှင့် ဒီဇင်ဘာလတို့ ဖြစ်ကြသည်
ရှေးရောမ ပြက္ခဒိန်၌ တစ်နှစ်တွင် ၁ဝ လသာ ရှိခဲ့၍ ဇန်နဝါရီ လနှင့် ဖေဖော်ဝါရီလများ မရှိချေ
ဤလ နှစ်လကို နောက်မှ ထပ်လောင်းဖြည့်စွက်လိုက်သဖြင့် ၁၂ လ ဖြစ်လာသည်
ထိုလ များတွင် တစ်လနှင့်တစ်လ၊ ရက်အရေအတွက်ချင်း မတူညီကြ သော်လည်း သာမန်ကိစ္စများအတွက်ဖြစ်လျှင် တစ်လကို ပျမ်းမျှ ရက် ပေါင်း ၃ဝ နှင့်ပင် တွက်ချက်လေ့ရှိကြသည်
မြန်မာလများသည် လဆန်းတစ်ခုမှ နောက်လဆန်းတစ်ခု သို့ ရောက်သည်အထိ သတ်မှတ်ထားသော စန္ဒရမာသ လများ ဖြစ်၍ တစ်နှစ်တွင် ၁၂ လ ရှိသည်
သာမန်အားဖြင့် ထို ၁၂ လတွင် ခြောက်လသည် ၂၉ ရက်စီ ဖြစ်၍ အခြားခြောက်လ သည် ရက် ၃ဝ စီ ဖြစ်သည်
ဝါထပ်ရက်ငင်များလည်း ရှိ၏
အဆိုပါ ၁၂ လကား တန်ခူး၊ ကဆုန်၊ နယုန်၊ ဝါဆို၊ ဝါခေါင်၊ တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ်၊ တန်ဆောင်မုန်း၊ နတ်တော်၊ ပြာသို၊ တပို့တွဲ၊ တပေါင်းလများ ဖြစ်ကြသည်
ဇန်နဝါရီဖေဖော်ဝါရီမတ်ဧပြီမေဇွန်ဇူလိုင်ဩဂုတ်စက်တင်ဘာအောက်တိုဘာနိုဝင်ဘာဒီဇင်ဘာတန်ခူးကဆုန်နယုန်ဝါဆိုဝါခေါင်တော်သလင်းသီတင်းကျွတ်တန်ဆောင်မုန်းနတ်တော်ပြာသိုတပို့တွဲတပေါင်း
မြန်မာစာတွင် ဗျည်းတစ်ခုတည်းကိုသာ သုံး၍ ဝါကျ တည်ဆောက်နိုင်ပြီး အရှည်ဆုံး ဝါကျများကို ကြံဆလေ့ရှိသည်
အများသိ ၎င်း ဧကဗျည်း ဝါကျများမှာ -တ ၆၅ လုံး
တော်တော် တော်တဲ့ တို့တတွေ တောတွေ တတိတိတိုး တောင်တွေ တတိတိတက်တော့ တစ်တောင် တိတိ တိုင်းတာ တူးတဲ့ တွင်းတွေ၊ တီတီတာတာ တမ်းတမ်းတတ တွန်တတ်တဲ့ တစ်တီတူးတွေ၊ တွန့်တွန့် တက်တတ်တဲ့ တီ တုတ်တုတ်တွေ၊ တောက်တဲ့တွေ၊ တက်တူတွေ၊ တော်တော် တွေ့တယ်
မမြော်မမြင် မိုက္မိုက္မဲမဲ မိန်းမ မိုးမိမှာမို့ မောင်းမဲမိမှာမို့ မောင်မြန်မြန်မုန်းမေ့မယ် မြဲမြဲမြံမြံမှတ် မေ
သေသောသူသည် သုဿန်သို့ သက်သက်သာသာ သွားသည်
ကန်ကြီးကျောင်းကကောင်ကြီးက ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်ကြီးကွ
ကုက္ကိုကိုင်းကြီး ကွေးကွေးကောက်ကောက်ကြီး ကွ
က လုံး - ကောင်းကင်က ကိုကိုကြီး ကန်ကြီးက ကုက္ကိုကိုင်းကို ကောင်းကောင်းကိုင်
အရှင်ယာဂုဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ယာဂုဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဗမော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bamaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ မောင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
စတုက္ကနိပါတ် - ၄
ကောကိလဝဂ် -(၃၃၅) ဇမ္ဗုကဇာတ်
ခြင်္သေ့စားကြွင်းကိုစား၍ ခြင်္သေ့မာန်တက်ကာ ခြင်္သေ့ဟု တုမိသဖြင့် ဆင်၏ ခြေအောက်၌ အသက်ပျောက်ရသော ဇမ္ဗုကမြေခွေး အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်သည် မြတ်စွာဘုရား အတုကိုပြု၍ နေသတတ်
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရှင်သာရိပုတ္တရာကို မေးတော်မူရာ ဒေဝဒတ်အကြောင်းကို လျှောက်ထားသဖြင့် သိတော်မူလျှင် “ချစ်သား သာရိပုတ္တရာ ... ဒေဝဒတ်သည် ယခုအခါ၌သာ ငါဘုရား၏ အတုကိုပြု၍ ဆင်းရဲကို ခံရသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ခံရဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ခြင်္သေ့မျိုး၌ ဖြစ်၍ ဟိမဝန္တာအရပ်တွင် လိုက်ဂူတစ်ခု၌ နေလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ခြင်္သေ့မင်းသည် ကျွဲကိုသတ်၍ စားပြီးလျှင် ရေသောက်၍ လိုက်ဂူသို့ ပြန်လာရာ မြေခွေးတစ်ကောင်သည် ခြင်္သေ့မင်းကိုမြင်လျှင် မပြေးနိုင်ရကား ရင်ဖြင့်ဝပ်လေ၏
ခြင်္သေ့မင်းသည် “မြေခွေး ... အဘယ်ကြောင့် ဝပ်သနည်း” ဟု မေး၏
“အရှင် ... အရှင်ကို ခစားလို၍ ဝပ်ပါသည်” ဟု ပြော၏
“မြေခွေး ... ကောင်းပြီ၊ လာလော့” ဟု ခေါ်ကာ မိမိနေရာ လိုဏ်ဂူသို ဆောင်ပြီးလျှင် နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း အမဲသားကိုပေး၍ မွေးလေ၏
မြေခွေးသည် တစ်နေ့တခြား ဝဖြိုးလာလတ်သော် မာန်မာနတက်ကြလတ်၍ ခြင်္သေ့သို့ ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင် ...အကျွန်ုပ်သည် အခါခပ်သိမ်း အရှင်တို့ အလုပ်အကျွေးကို ခံရ၏၊ အခါခပ်သိမ်း အမဲသားကိုပေး၍ ကျွေးမွေးကြကုန်၏၊ ယနေ့ အရှင်သည် ဤလိုဏ်ဂူ၌ နေရစ်ပါ၊ အကျွန်ုပ်သည် ဆင်ကိုသတ်၍ အသားကို စားပြီးလျှင် အရှင်တို့ဖို့လည်း ဆောင်ယူခဲ့ပါမည်” ဟု ပြော၏၊ “မြေခွေး ... ဆင်သတ်ခြင်းအမှုကို သင် မနှစ်သက်လင့်၊ သင်ကား ဆင်ကို သတ်၍ စားသောအမျိုး၌ မဖြစ်ပေ၊ သင့်အား ငါ သတ်၍ ပေးမည်” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် ငါ့စကားကို နားထောင်လော့ -“မြေခွေး ... ဆင်ကား ကိုယ်ကြီး၏၊ အရပ်လည်း မြင့်၏၊ အစွယ်လည်း ရှည်၏၊ ခြင်္သေ့မျိုးသာ ဆင်ကို ဖမ်းနိုင်၏၊ သင်ကား ထိုခြေင်္သေ့မျိုး၌ မဖြစ်လေ” - ဟု မြေခွေးအား အကြောင်းပြကာ တားမြစ်လေ၏
မြေခွေးသည် ခြင်္သေ့မင်း တားမြစ်စဉ်လျှင် လိုက်ဂူမှ ထွက်ပြီးလျှင် သုံးကြိမ် ခွေးဟောင်သံကိုမြည်၍ တောင်ထိပ်၌ရပ်ကာ တောင်ခြေက်ရင်းကို ကြည့်လတ်သော် မည်းသော ဆင်တစ်ကောင်ကိုမြင်၍ ဆင်ဦးကင်း၍ ကျစေမည်ဟု ခုန်ချလေ၏
ဦးကင်း၌ မကျဘဲ လိမ့်၍ ဆင်းခြေက်ရင်း၌ ကျလေ၏
ထိုအခါ ဆင်သည် ခြေဖြင့် မြေခွေးဦးခေါင်းကို ညက်ညက်ကြေအောင် နင်းလေ၏
မြေခွေးသည် ထိုအရပ်၌ပင် ညည်းညူလျက် သေရ၏
ဆင်လည်း ကြိုးကြာသံမြည်လျက် ဖဲသွားလေ၏
ခြင်္သေ့မင်းသည် တောင်ထိပ်၍ရပ်လျက် ကြည့်လတ်သော် ဆင်းရဲ ပျက်စီးနေသော မြေခွေးကိုမြင်လျှင် မြေခွေးသည် မိမိမာနကိုမှီ၍ ဆင်းရဲပျက်စီးရသည်ဟု ဆင်ခြင်ကာ -“အချင်းတို့ ... ခြင်္သေ့မဟုတ်ပါဘဲလျက် ခြင်္သေ့မာန်ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဖောက်ပြန်ခြင်းကိုပြုသော မြေခွေးသည် ဆင်ထံသို့ရောက်၍ ညည်းညူလျက် မြေ၌အိပ်ရ၏
မြေခွေးသည် အစိုးရ၍ မွန်မြတ်သဖြင့် ကောင်းစွာတည်သော ပခုံးရှိလျက် ခွန်အားကြီးသော ခြင်္သေ့မင်း၏ အစွယ်အားရှိသည်ကို မဆင်ခြင်မိသောကြောင့် ဆင်ပြောင်သတ်အပ်သည်ဖြစ်၍ အိပ်လျက်သေရ၏
ဤလောက၌ နှိုင်းယှဉ်၍ မိမိ၌ရှိသော အစွမ်းအားကို သိမြင်လျက် မန္တရားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အတိုင်ပင်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ကောင်းစွာ ဆိုအပ်သော စကားဖြင့် လည်းကောင်း အမှုကိစ္စကို ပြုလုပ်သော ပညာရှိသည် အကျိုးများစွာ ဖြစ်နိုင်၏” -ဟု လောက၌ ပြုလုပ်အပ်သည်နှင့်ယှဉ်သော အမှုကိစ္စကို ပြောဆိုလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မြေခွေးသည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်
ခြင်္သေ့မင်းသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ခြင်္သေ့တုလျင်း၊ မြေခွေးဖျင်း၊ ဆင်နင်းသေရသည်
(၂) မိမိစွမ်းအင်၊ မဆင်ခြင်၊ မာန်ဝင်မှားတတ်သည်
(၃) မန္တရားဖြင့်၊ တိုင်ပင်လင့်၊ ဆိုသင့်စကားရည်
(၄) ဤသည့်သုံးပါး၊ မှုဆောင်ငြား၊ ကျိုးများပညာသည်
ဇမ္ဗုကဇာတ် ပြီး၏
ပကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ဘုတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗလာဒီမာ ပတ်ထရိုဗစ်ခ်ျ ယာ့ဗ်တူရှန်ခါ့ဗ် ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင်ငွေကြေး ၇.၅ ဘီလျံဒေါ်လာရှိသော ဩဇာအာဏာရှိသည့် ရုရှားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ မျက်နှာကြီး ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော Sistema ၏ ပင်မရှယ်ယာရှင်၊ ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးဖြစ်သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လတွင် ထိုကုမ္ပဏီ၏ ရှယ်ယာ ၆၂%ကို သူက ထိန်းချုပ်ကိုင်တွယ်သည်
ရုရှားကုမ္ပဏီ Sitronics ၏ ပိုင်ရှင်လည်းဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒ မာစတာဘွဲ့နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးမာစတာဘွဲ့၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး PhD ကိုရရှိခဲ့သည်
မော်စကိုမြို့တော်ဝန် Yuri Luzhkov နှင့် ယောက်ဖတော်စပ်သူ အိမ်ထောင်သည်ဖြစ်ပြီး သားသမီး ၂ ဦးရှိသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သူက အင်္ဂလိပ်ဘောလုံးအသင်း Sheffield Wednesday ကို ဝယ်ယူတော့မည်ဟု ကောလဟာများထွက်ပေါ်ခဲ့သေးသည်
Sistema websiteThe World's Billionaires: #93 Vladimir Yevtushenkov Archived 18 January 2011 at the Wayback Machine. (2007) Forbes.com
ငစိန်ချိုင့်ရွာ၊ ဆားပြင်
ငကျဉ်တောက်ရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းသည် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅၁)ရပ်ကွက်၊ မြ၀တီမင်းကြီးလမ်းမပေါ်တွင်တည်ရှိသည်
နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှ ဝန်ထမ်းများအား လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးနေသည့် ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းအား စည်ပင်သာယာရေး ဦးစီးဌာနထံမှ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာနမှ လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်
နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဗဟိုလေ့ကျင့်ရေးကျောင်းကို အောက်ပါရည်ရွယ်ချက်များဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာနအောက်ရှိ ဦးစီးဌာနများမှ အရာထမ်း၊ အမှုထမ်းများအား ဝန်ထမ်းကောင်းများ ဖြစ်စေရန်
အရာထမ်း၊ အမှုထမ်းများ လုပ်ငန်းတာဝန်ဆောင်ရွက်ရာတွင် မိမိတို့၏ ရာထူးအဆင့်နှင့် အညီ ကျွမ်းကျင်ပိုင်နိုင်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်
အကြီးအကဲများ၏ မူဝါဒလမ်းညွှန်ချက်များအား သိရှိနားလည်သဘောပေါက်ပြီး ဝန်ကြီးဌာနမှ ချမှတ်ထားသော လုပ်ငန်းတာဝန်များအား အကောင်အထည်ဖော်           ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန်
ဝန်ကြီးဌာနအတွင်းရှိ ဦးစီးဌာန(၂)ခုမှ ဝန်ထမ်းများအား ဝန်ကြီးဌာန၏ ရည်မှန်းချက်များ အောင်မြင်စွာ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန်နှင့် ဝန်ထမ်းများ၏ အရည်အသွေးမြင့်မားစေရန် အောက်ဖော်ပြပါ သင်တန်းများအား တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဖွင့်လှစ်လျက်ရှိသည်
အဆင့်မြင့်အုပ်ချုပ်မှုသင်တန်းအမှုဆောင်အရာရှိ သင်တန်းစီမံခန့်ခွဲရေးသင်တန်းဘဏ္ဍာရေးစည်းမျဉ်းအထူးသင်တန်းမြို့ပြစီမံကိန်းရေးဆွဲရေးသင်တန်းစာရေးဝန်ထမ်းသင်တန်းအင်ဂျင်နီယာမွမ်းမံသင်တန်းအခြေခံအင်ဂျင်နီယာသင်တန်းအခြေခံအိမ်တွင်းမှုစက်ချုပ်သင်တန်းအဆင့်မြင့်အိမ်တွင်းမှုစက်ချုပ်သင်တန်းကနုကမာကျောက်စီပန်းချီသင်တန်းအဆင့်မြင့်ကြိမ်ဝါးသင်တန်းမြို့ပြစိမ်းလန်းစိုပြေရေးသင်တန်းလူငယ်ကျောင်းအုပ်မွမ်းမံသင်တန်းအခြေခံကွန်ပျူတာသင်တန်းနိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးသင်တန်းခေါင်းဆောင်မှုစွမ်းရည်မြှင့်တင်ရေးသင်တန်းမြန်မာ့ဟင်းလျာချက်ပြုတ်နည်းသင်တန်းအခြားသင်တန်းများ
မကောက်ယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makaukyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ နန့်လင်းပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယမ်းခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မိုင်းဖျန်မြို့နယ်၊ ဟိုဟင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တင်ပြုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinpyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၆၁ ဦး၊ မ ၄၉၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
အရဟံဂုဏ်ရှင် ဘုရားရှင်, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်, ဗဟုဿုတ, သီလဝန္တ, သေခ သာဝကတို့သည် အာဒိကလျာဏ, မဇ္ဈေကလျာဏ, ပရိယောသာနကလျာဏ, သာတ္ထ, သဗျဉ္ဇနဂုဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ပရိယတ္တိဓမ္မနှင့် ကေဝလပရိပုဏ္ဏ, ပရိသုဒ္ဓဖြစ်သော ဗြဟ္မစရိယတို့ကို ထင်ရှားအောင် ဟောပြကြခြင်းကြောင့် ဗဟုဇနဟိတ, ဗဟုဇနသုခဖြစ်ပုံကို ဘုရားရှင်ထံတော်မှ နာယူခဲ့ရကြောင်းကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဥတေနမင်းနန်းတော်၌ သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောကြားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဖက်ဝန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetwun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ဖက်ဝန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ဝန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃ ဦး၊ မ ၁၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ယတလဝိဟာရ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Hambantota ခရိုင်တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
စေတီတော်သည် ဘီစီ ၃ ရာစုက တည်ခဲ့ပြီး Deberawewa တွင် တည်ရှိသည်
စေတီတော်ကို ကြီးများသည့် ကျောက်ချပ်ပြားကြီးပေါ်တွင် တည်ထားပြီး ဝန်းရံထားသည့် နံရံတွင်လည်း ဆင်ဦးခေါင်းပုံများ ထွင်းထုထားသည်
ထို့အပြင် ကျုံးတစ်ခုနှင့် ကြီးမားသည့် ကြောက်ကျောက်တစ်ခုလည်း ရှိသည်
လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၂၃၀၀ အကြာက ဘုရင် ယတလတိဿ (Yatala Thissa) က စေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
သို့သော်လည်း အချို့ကမူ စေတီတော်ကို ယတလတိဿ ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဘုရင် Mahanaga တည်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
အမျိုးမျိုးသော စာပေကျမ်းဂန်တို့၌ စေတီတော်ကို မနိစေတီတော် (Mani Chethiya) နှင့် ယတ္တလယ (Yattalaya) ဟု ဖော်ပြထားကြသည်
စေတီတော်တွင် မည်သည့်အရာများ ဌာပနာထားသည်ကို မသိရှိရပေ
သို့သော်လည်း များစွာသော ဓာတ်တော်ကြုတ်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဤစေတီတော်ကို ဘုရင် Ruhuna  က သီရိလင်္ကာ၏ ပထမဆုံးရဟန္တာဖြစ်သည့် Arittha Thero ကို လှူဒါန်းခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ထို့အပြင် ဤစေတီတော်သည် Ruhuna ဘုရင့်နိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးတည်ခဲ့သည် စေတီတော်လည်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
စေတီတော်ကို ပြုပြင်မွမ်းမံမှု လုပ်ငန်းများကို အေဒီ ၁၈၈၃ တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး ပြင်ဆင်မှုသည် ပြီးစီးသည်အထိ ရာစုနှစ်တစ်ခုကျော် ကြာမြင့်ခဲ့သည်
စေတီတော်တည်ဆောက်ရာတွင် မတူညီသည့် အဆင့်များကို သိရှိနိုင်ရန်အတွက် ဖွင့်ထားသည့် နေရာကို ပြင်ဆင်ထားသည့် စေတီတော်ကို ချန်ထားခဲ့သည်
စကင်ဒီယမ် (Scandium) သည် ပျော့ပျောင်း၍ တောက်ပသောအရောင်ရှိပြီး ပြောင်းလဲခြင်းရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်
၎င်းဒြပ်စင်ကို စကန်ဒီနာဗီယာမြို့မှရှားပါးသောသတ္တုတွင်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
၎င်းသည် လေနှင့်ထိတွေ့သောအခါ အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ (သို့) ပန်းနုရောင်အဖြစ် မြင်တွေ့နိုင်သည်
သည်လေထဲတွင် အရောင်မှိန်ပြီး လွယ်ကူစွာလည်း မီးလောင်တတ်သည်
သို့သော် တစ်ကြိမ်သာလျှင် မီးလောင်သည်
၎င်းသည် ရေနှင့်ထိတွေ့သည့်အခါ ဟိုင်ဒရိုဂျင် ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဓာတ်ပြုပြီး အက်ဆစ် များစွာလည်း ၎င်းထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်
သန့်စင်သော စကင်ဒီယမ် ရရှိရန်အတွက် စကင်ဒီယမ် တွိုင်ဖလိုရိုက် ကို ကယ်လစီယမ်သတ္တု အသုံးပြုပြီး ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
စကင်ဒီယမ်သည် ရှားပါးသောသတ္တု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အိမ်များတွင်တပ်ဆင်အသုံး ပြုသော ကာလာတီဗွီများ၊ တောက်ပသော မီးလုံး၊ မီးချောင်းများ၊ စွမ်းအင်ချွေတာသော မီးချောင်း နှင့် မှန်များ၊ မျက်မှန်များတွင် တွေ့နိုင်သည်
ဖန်ထည်များကို (polish) ချောမွေ့စေရန်အတွက် ၎င်းကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေကြသည်
အဓိကအားဖြင့် လေယာဉ်ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများ တွင် အလူမီနီယမ်-စကင်ဒီယမ် သတ္တုစပ်ထုထည်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊အားကစား ပစ္စည်းများ တွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်
(ဥပမာ- စက်ဘီး၊ဆိုင်ကယ်၊ဘေ့စ်ဘော)
၎င်းသည် စွမ်းဆောင်မှု မြင့်သောသတ္တုဖြစ်သည်
၎င်းရှည်လျားသောအလူမီနီယမ်(alloys)များကို ဂဟေဆက် ရာတွင် လျင်မြန်စွာအခဲဖြစ်မှုကိုလျှော့နည်းစေသည်
စကင်ဒီယမ် သတ္တုသည် သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသော သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်
အလွန်နည်းသော ပမာဏသာလျင် သဘာဝတွင်တွေ့နိုင်သည်
စကန္ဒီယမ်ကို အများအားဖြင့် မတူညီသော သတ္တုရိုင်းနှစ်မျိုးဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်
သော်ဗွီတိုက်(thortveitite)သည် စကင်ဒီယမ်၏ မူလအရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယူရေနီယမ် အပိုင်းအစများနှင့် အဓိက အရင်းအမြစ်အဖြစ်လည်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ကမ္ဘာမှာ တစ်နှစ်လျင် ၅၀ ကီလိုဂရမ်သာ ထုတ်နိုင်သည်
စကန်ဒီယမ်ဟာ မီးဖိုကြမ်းခင်းတွင် အလွန်ပေါများသည်
သို့သော် ပျံ့ကျဲနေသည်
အလွန်နည်းသော တွင်းထွက် သတ္တု ၈၀၀ ကျော်ကိုလည်းတွေနိုင်သည်
အပင်များကို ဓာတ်ခွဲကြည့်သောအခါ စကင်ဒီယမ် ၃ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်ကိုတွေ့ရှိရပြီး၊ အသီးအရွက်များတွင် 5ppb(တစ်ဘီလီယမ်၏တစ်ပုံ) ပါဝင်ပြီး၊ မြက်ပင်များတွင် 70 ppb ပါဝင်သည်
စကင်ဒီယမ်သည် ဇီဝဗေဒ၏ အခန်းကဏ္ဍတွင် မပါဝင်ပါ
အဆိပ်လည်းမဟုတ်ပါ
သို့သော် ၎င်း၏ အချို့ဒြပ်ပေါင်းများသည် ကင်ဆာရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်
စကန်ဒီယမ် အန္တရာယ်အရှိဆုံးမှာ ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စိုစွတ်သော အမှုန်များပါဝင်လာသော လေထုကို ရှူရှိုက်မိခြင်းဖြစ်သည်
စကန်ဒီယမ်သည် လူများ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးသော အခါတွင် လူ၏အသည်း ကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် (ဒြပ်သင့်ခံရခြင်း ရှိမရှိ) သိနို်င်သည်
စကင်ဒီယမ်ကို ပတ်ဝန်းကျင်ရှိနေရာမျိုးစုံ၌ စွန့်ပစ်ထားကြသည်
အဓိကအားဖြင့် လောင်စာထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများက အများဆုံး စွန့်ပြစ်ကြသည်
အကယ်၍ သင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိရလျင် အဝေးသို့သွားရောက်စွန်ပစ်ပါ
စကန်ဒီယမ်သည် ရေဘုယျ အားဖြင့် ညစ်ပတ်သောအရာများ၊ ရေးဆိုး များတွင်ပါဝင်နေပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များတွင်သာ အများဆုံး ဝင်ရောက် ထိခိုက်စေသည်
ရေတွင် ပါဝင်သော သက်ရောက်မှုများကြောင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဆဲ(လ်)အလွာ၊ တစ်ရှူး များကို ဆုံးရှုံးစေသည်
မျိုးပွားမှုများနှင့် အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်
ဥတ္တရနတ်သားက ဥပနီယသုတ် (သံ၊၁၊၂
အတိုင်း လျှောက်ထားသဖြင့် ယင်းသုတ်အတိုင်းပင် ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်သည့်သုတ်
ကြောင်ပန်းပင်၊ ရှားစောင်းပင်တို့တွင် တွယ်ကပ်ပေါက်တတ်သည်
ဝက်ပုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဝက်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၈ ဦး၊ မ ၁၆၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၅ ဦးနေထိုင်သည်
ရဟန်းတို့ ဥပုသ်ကံပြုခြင်း၊ လူတို့ အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ် သီလဆောက်တည်ခြင်းစသည်တို့နှင့် ပတ်သက်နေသော ဥပုသ်နေ့, ဥပုသ်ကံ, ဥပုသ်သီလ စသည်တို့ကို သိအပ်ပေသည်
ဥပုသ်နေ့တို့သည် သာသနာတော်၌ (က) ရဟန်းတော်များ ဥပုသ်ကံဆောင်သောနေ့  ဥပုသ်ပြုသောနေ့
(ခ) လူတို့ဥပုသ်သီလ စောင့်ထိန်းသောနေ့နှစ်မျိုး တွေ့ရသည်
(က) ရဟန်းတော်များ၏ ဥပုသ်နေ့နှင့် ဥပုသ်ကံပြုမှုတို့ဖြစ်ပေါ် လာပုံကား—သာသနာပပရဗိုဇ်တို့သည် လဆန်း, လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်၊ ၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးကြ၍ တရားစကားပြောဆိုသော နေရာဌာနသို့ လူတို့ တရားနာ ချဉ်းကပ်ကြသဖြင့် လူတို့၏ ကြည်ညိုမှုကို ထိုပရဗိုဇ်တို့ ရရှိခြင်း, အသင်းအပင်း ရရှိခြင်းတို့ကို ဗိမ္ဗိသာရမင်း ဆင်ခြင်မိသဖြင့် ဘုရားရှင်အား "ရဟန်းတော်များလည်း လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်-၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးကုန်မူ ကောင်းလေစွ”ဟု တောင်းပန် လျှောက်ထားမှုကို အကြောင်းပြု၍ ရဟန်းတော်များကို လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက်၊ ၁၅-ရက်၊ ၈-ရက်နေ့တို့၌ စည်းဝေးခြင်းငှါ ဘုရားရှင် ခွင့်ပြုတော်မူသည်
ထိုသို့ ခွင့်ပြုတော်မူချက်အရ စည်းဝေးတော်မူကြသော ရဟန်းတော်များ ဆိတ်ဆိတ် ထိုင်နေကြသည်ကို လူတို့ တွေ့မြင်ကြသဖြင့် “ဝက်အများကဲ့သို့ ထိုင်နေကြကုန်၏၊ စည်းဝေးသူတို့မည်သည် တရားစကားပြောသင့်သည် မဟုတ်လော”ဟု လူတို့ ကဲ့ရဲ့သည်ကို အကြောင်းပြု၍ ပညတ်တော်မူအပ်ပြီးသော သိက္ခာပုဒ်တို့ကို ပါတိမောက်ပြရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်
ထိုသို့လဆန်း လဆုတ် ၁၄-ရက်  စာတုဒ္ဒသီနေ့၊ ၁၅-ရက်  ပန္နရသီနေ့၊ ၈-ရက် အဋ္ဌမီနေ့တို့၌ ခွင့်ပြုတော်မူသောအခါ ထိုနေ့ အားလုံးတို့၌ပင် ဥပုသ်ပြုတော်မူကြသဖြင့် လဆန်း လဆုတ် တစ်ပက္ခတွင် စာတုဒ္ဒသီနေ့၌ ဖြစ်စေ၊ ပန္နရသီနေ့၌ဖြစ်စေ တစ်ကြိမ်သာ ဥပုသ်ပြုရန်လည်းကောင်း၊ ကိုယ့်ပရိသတ်နှင့်သာ ဥပုသ်မပြုဘဲ ကျောင်းတိုက် တစ်ခုလုံးရှိ သဘောတူ ရဟန်းအားလုံးစည်းဝေး၍ ဥပုသ်ပြုရန်လည်းကောင်း, သိမ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဥပုသ်အိမ်ကိုလည်းကောင်း ခွင့်ပြုတော်မူသည်
(ဥပေါသထာဂါရ-လည်းကြည့်
ဥပုသ်ကံပြုခြင်း-ပါတိမောက်ရွတ်ဆို-ရွတ်ပြခြင်းသည် ဩဝါဒပါတိမောက်ကို ရွတ်ပြခြင်း၊ အာဏာပါတိမောက်ကို ရွတ်ပြခြင်း ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်၊ သက်တော်ရှည် မြတ်စွာဘုရားတို့သည် ယပ်ကိုကိုင်၍ ထိုင်တော်မူလျက် “သဗ္ဗပါပဿ အကရဏံ... စသော ဩဝါဒပါတိမောက် သုံးဂါထာကို ကိုယ်တော်တိုင် ရွတ်ပြတော်မူသည်၊ ၌ ဥပေါသထန္တိ အာဏာပါတိမောက္ခံ-ဟု ဖွင့်ခြင်းသည် ပါဠိတော်နှင့် မညီပေ
သက်တန်းတိုသော ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်၌မူ ပဌမဗောဓိ  ဝါတော်နှစ်ဆယ် အတွင်း၌သာ ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဩဝါဒပါတိမောက် ရွတ်ပြတော်မူ၍ ထိုမှနောက်၌ ပရိသတ် မစင်ကြယ်သောကြောင့် ရဟန်းတော်များအား အာဏာပါတိမောက်ပြရန် ခွင့်ပြုတော်မူသည်
(ဥပေါသထသုတ္တ (၈) လည်းကြည့်
ထိုအာဏာပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်း ဟူသော ဥပုသ်ကံပြုခြင်းသည် ကံပြုသူတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် “သံဃဥပုသ်၊ ဂဏဥပုသ်၊ ပုဂ္ဂလဥပုသ်”ဟု သုံးပါးရှိသည်
ဥပုသ်အမျိုးအစား အစွမ်းအားဖြင့် "သုတ္တုဒ္ဒေသဥပုသ်၊ ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်၊ အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်” ဟု သုံးပါးရှိသည်၊ နေ့အစွမ်းအားဖြင့် “စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်၊ ပန္နရသီဥပုသ်၊ သာမဂ္ဂီဥပုသ်”ဟု သုံးပါးရှိသည်
ဤဥပေါသထသဒ္ဒါသည် ပါရိသုဒ္ဓိဥပုသ်၊ အဓိဋ္ဌာန်ဥပုသ်တို့၌ ဖြစ်သော်လည်း ထိုဥပုသ်တို့ကို ပါတိမောက်ရွတ်ပြခြင်းဟူသော အနက်၌ အကျုံးဝင်သောကြောင့် သီးခြားမဆိုပေ
ဥပုသ်ကံပြုရာဖြစ်သော ဥပုသ်နေ့တို့သည် တစ်လတွင် ၁၄-ရက်  စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့၊ ၁၅-ရက်  ပန္နရသီဥပုသ်နေ့ဟူသော နေ့ နှစ်ပါး၊ သံဃာကွဲပြားရာမှ ပြန်လည်၍ ညီညွတ်ရာဖြစ်သောနေ့  သာမဂ္ဂီနေ့ ဟု သုံးမျိုးရှိရာတွင် အာဂန္တုကရဟန်းများနှင့် အာဝါသိက ရဟန်းတို့ စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့, ပန္နရသီဥပုသ်နေ့နှင့် ပတ်သက်၍ အယူအဆ မတူရာ၌ “အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ရာဇူနံ အနုဝတ္တိတုံ”ဟု ရှင်ဘုရင်အစိုးရသူမင်းတို့သို့ အစဉ်လိုက်ရန် ခွင့်ပြုတော်မူချက်သည်ကား ထိုနှစ်နေ့ အယူအဆကွဲပြားရာ၌သာ လောကလူသားတို့ သတ်မှတ်ထားသော နေ့ရက်သို့ လိုက်ရမည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်
၁၃-ရက်နေ့၌ လည်းကောင်း၊ အထွက်တစ်ရက်နေ့၌လည်းကောင်း ဥပုသ်ကံ မပြုကောင်း
(ခ) လူတို့ ဥပုသ်သီလစောင့်သုံးရာနေ့တို့သည် ပကတိစာရိတ္တဥပုသ်နေ့၊ ပါဋိဟာရိယဥပုသ်နေ့ ဟု နှစ်မျိုးရှိသည်
လဆန်းပက္ခ လဆုတ်ပက္ခတို့တွင် ၈-ရက်  အဋ္ဌမီ ဥပုသ်နေ့၊ ၁၄-ရက်  စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့၊ ၁၅-ရက်  ပန္နရသီဥပုသ်နေ့တို့သည်ကား ပကတိစာရိတ္တ ဥပုသ်နေ့များဖြစ်သည်
ထိုနေ့တို့၏ အကြို အပိုဖြစ်သော ၇-ရက်, ၉-ရက်၊ ၁၃-ရက်, ၁-ရက်-နေ့တို့ သည်ကား ပါဋိဟာရိယဥပုသ်နေ့များဖြစ်သည်
ဝါမကပ်မီဖြစ်သော နယုံလပြည့်ကျော် (၁) ရက်မှ ဝါဆိုလပြည့်အထိ တစ်လ၊ ဝါတွင်း သုံးလ၊ ဝါကျွတ်ကာလဖြစ်သော သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် အထိ တစ်လ၊ ပေါင်း ငါးလသည် ပါဋိဟာရိယဥပုသ်စောင့်သုံးရာကာလဖြစ်သည်
အပရေ ဆရာတို့ကား နယုန်လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ ဝါဆို လပြည့်အထိ တစ်လ၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့် ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ တစ်လ၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် တစ်ရက်မှတပေါင်းလပြည့်အထိ တစ်လ-ပေါင်းသုံးလကို ပါဋိဟာရိယဥပုသ် စောင့်သုံးရာကာလဟု ယူကြသည်
ကောင်းမှုလိုလားသူများသည် ထိုနေ့ အားလုံးကို ဥပုသ်နေ့ ဟု ဆိုသင့်ပေသည်
သီတင်းကျွတ်လပြည့် ပဝါရဏာနေ့နှင့် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့် ပဝါရဏာ နေ့တို့အတွင်း လဝက်ကို ပါဋိဟာရိယဥပုသ် နေ့ဟု ခေါ်သည်
“အလုံးစုံသောနေ့တို့၌ လူတို့စောင့်ထိန်းအပ်သော အဋ္ဌင်္ဂသီလကို ဥပုသ်ဟုခေါ်၏” ဟု ဋီကာတို့၌ လာသောကြောင့် အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ် သီလကို မည်သည့်နေ့ရက်ဟု မသတ်မှတ်ဘဲ နှစ်သက်ရာနေ့၌ စောင့်ထိန်းနိုင်ကြောင်း သိရလေသည်
အင်္ဂုတ္တိုရ်အဋ္ဌကထာ၌-ဥပုသ်နေ့တို့သည် တစ်လတွင် ၅-ရက်  ပဉ္စမီဥပုသ်၊ ၈-ရက်  အဋ္ဌမီဥပုသ်၊ ၁၄-ရက်  စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်၊ ၁၅-ရက်  ပန္နရသီဥပုသ်ဟု (၈) ရက်ရှိကြောင်း၊ ထိုရက်တို့၏ အကြို+အပိုနေ့များဖြစ်ကြသော ၃-ရက်, ၆-ရက်၊ ၇-ရက်, ၉-ရက်၊ ၁၃-ရက်, ၁-ရက်ဟု ပဋိဇာဂရဥပုသ်စောင့်သုံးရာ နေ့ရက် (၆) ရက်ရှိကြောင်း၊ ဝါတွင်းသုံးလဖြစ်စေ၊ မတတ်နိုင်လျှင် သီတင်းကျွတ်လပြည့် ကျော်(၁) ရက်မှ တန်ဆောင်မုံးလပြည့်အထိ တစ်လဖြစ်စေ၊ ထိုမျှပင်မတတ်နိုင်လျှင် သီတင်း ကျွတ်လပြည့်ကျော်(၁) ရက်မှ သီတင်းကျွတ် လကွယ်အထိ လဝက်ဖြစ်စေ ပါဋိဟာရိယပက္ခ ဥပုသ် စောင့်သုံးနိုင်သည်
အဋ္ဌမီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါး၏ အစေအပါးအမတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ စာတုဒ္ဒသီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါး၏ သားတော်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပန္နရသီဥပုသ်နေ့တွင် နတ်မင်းကြီး လေးပါးတို့သည်လည်းကောင်း လူ့ပြည်သို့ လှည်လည်ကာ အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်သီလစောင့်ထိန်းသူ၊ မိဘလုပ်ကျွေးသူ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုသူတို့ကို ရွှေပြား၌ရေးမှတ်၍ သုဓမ္မာနတ်သဘင် အစည်းအဝေး၌ ပြောကြားကြသည်
ထိုဥပုသ်နေ့တို့၌ လူတို့စောင့်ထိန်းအပ်သော အဋ္ဌင်္ဂဥပေါသထသီလဟူသည်ကား ပါဏာပါတာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ-အစ ဥစ္စာသယနမဟာသယနာ ဝေရမဏိသိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ-အဆုံးရှိသော ရှစ်ပါးသီလပင်ဖြစ်သည်၊ ထိုအဋ္ဌင်္ဂသီလ၏ အကျိုးတရားတို့ကို သံခိတ္တူပေါသထသုတ် စသောသုတ်ငါးခုတို့၌ လာရှိလေသည်
နဝင်္ဂုပေါသထသုတ်၌မူ ဝေနေယျဇ္ဈာ သယအစွမ်းဖြင့် ထိုရှစ်ပါးသီလ၏အဆုံး၌ မေတ္တာဘာဝနာကိုထည့်သွင်း၍ "အရပ်ဆယ် မျက်နှာတို့၌ မေတ္တာစိတ်ဖြန့်၍နေခြင်း”ဟူသော နဝမမြောက်အင်္ဂါတစ်ခုနှင့်တကွ ကိုးပါးသီလကို ဘုရားရှင် ဟောကြားထားပေသည်
ဖင်လန်ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကားကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဖင်းများမှာ ၎င်းကို ဆူအိုမန် ကီရယ်လီဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
ကင်းတပ်ရွာ၊ ကင်းတပ်
လက်တင်ဘာသာစကား (Latin:lingua latīna, IPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna])သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ၏ အီတာလစ်ဘာသာစကားခွဲတွင် ပါဝင်သော ရှေးရိုးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်အက္ခရာသည် အီထရပ်စကန်နှင့် ဂရိအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်
လက်တင်ဘာသာစကားကို ကနဦးပြောခဲ့ကြသူများမှာ အီတလီနိုင်ငံ၊ လေရှီယမ်ဒေသ မှ ဖြစ်ကြသည်
လက်တင်ဘာသာစကားကို ‌ရောမခေတ်က လက်တီယူမ် "Latium" အမည်ဖြင့်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအချို့တို့သည် လက်တင်ဘာသာမှမွေးယူထားသောစကားလုံများပင်ဖြစ်ကြသည်
ဗာတီကန်စီးတီး၏ ဘာသာစကားသည်လည်း လက်တင်ဘာသာပင်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် လက်တင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခြင်းမရှိကြသော်လည်း တက္ကသိုလ်၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ပုဒ်များတွင် တွေ့ရပါသေးသည်
ဂျာမဏီနိုင်ငံတွင်လည်း ဘရီးမန်းရေဒီယိုမှ လက်တင်ဘာသာဆိုင်ရာသိမှတ်ဖွယ်တို့ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်
လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာရေးသားထားသော လက်တင်ဝီကီပီးဒီးယား (Vicipaedia Latina) ဟူ၍ရှိရာ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၄,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်
လက်တင်ဘာသာစကား၏ အက္ခရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
Aa,Bb,Cc,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Kk,Ll,Mm,Nn,Oo,Pp,Qq,Rr,Ss,Tt,Vv (Uu),Xx,Yy,Zzယင်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်းဖတ်ရသည်
a - အာb - ဘယ်c - ခယ်d - ဒယ်e - အယ်f - အက်ဖ်g - ဂယ်h - ဟာi - အီk - ခါl - အလ်m - အမ်n - အန်o - အိုp - ပယ်q - ခူr - "error" စကားလုံးမှ "err" (ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့်)s - အက်စ်t - တယ်v - အူx - အစ်ခ်စ်y - အီဂရိုင်းခါ (ဂရိ "I" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်)z - ဇယ်ထာလက်တင်ဘာသာစကား၏ အသံထွက်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအသံထွက်နှင့် အနည်းငယ်ကွဲပြားခြားနားသည်
b သည် "ဘ" အသံc သည် "ခ" အသံd သည် "ဒ" အသံf သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ"ဖ"g သည် "ဂ" အသံh သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ"ဟ"i သည် ဗျည်းနှင့်သရနှစ်မျိုးရှိကာ ဗျည်းသံကို "ယ" အသံဖြင့်ထွက်သည်
"J" ဟူ၍လည်း ရေး၍ရသည်
k သည် "ခ" အသံl သည် "လ" အသံm သည် "မ" အသံn သည် "န" အသံp သည် "ဖ" အသံq ၏‌အနောက်တွင် "u" လိုက်သည်
သို့ဖြစ်ရာ "qu" သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်ဆင်တူသည်
r သည် ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့် ထွက်သည်
s သည် "စ" အသံt သည် "ထ" အသံv သည်လည်း ဗျည်းနှင်သရကွဲပြန်သည်
သရဟုကွဲပြားစေရန် "u" ဟု ယခုခေတ်စာအုပ်များတွင်‌ရေးသားကြသည်
ဗျည်း "v" ကို "ဝ" အသံဖြင့်ထွက်သည်
x သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "extract" မှ "x" အသံz သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "adze" မှ "dz" အသံa သည် "အ"ā သည် "အာ"i သည် "အစ်"ī သည် "ဤ""o" သည် "အော့""ō" သည် "အိုအိုး""uv" သည် "ဥ""ūv̄' သည် "ဦ"e သည် "အက်"ē သည် "ဧ"y သည် "အျူ"ȳ သည် "အျူး""y" ကိုမူဂရိစကားလုံးတွင်သာတွေ့ရသည်
"ae (æ)" သည် "အိုင်း""oe (œ)" သည် "အွိုင်း""eu" သည် "အေယူ" အသံကို မြန်မြန်ထွက်သည်
"au" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "out" မှ "ou""ei" သည် "အေး""ui" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး  "quick" မှ "ui""ch" သည် "ခ" သံပြင်းပြင်း"th" သည် "ထ" အသံ"ph" သည် "ဖ" အသံ နမူနာစကားလုံးများ Amīcus- အမိကုစ် (သူငယ်ချင်း)၊ Iūdex - ယူဒက်(စ်) (တရားသူကြီး)၊ Vēnālīcius- ဝေနာလီခစ်အု(စ်) (ကျွန်ရောင်းသူ)၊ Poēta- ပေါ့အေတ (ကဗျာဆရာ)၊ Leō- လက်အို (ခြင်္သေ့)၊ Vīllae -  ဝီလိုင်း (အိမ်များ)၊ Īrātus- အီရာတု(စ်) (စိတ်ဆိုးသည်)
ဒရယ်ဖြူလေးရွာ၊ လွှဇာ
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ မန္တလေး-လားရှိုး-မူဆယ် ပြည်ထောင်စု လမ်းမကြီး ဘေးတွင်တည်ရှိသည်
အဆိုပါတက္ကသိုလ်သည် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ) ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုလက်အောင်တွင် ရှိသည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ စက်မှု လက်မှုသိပွံအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်(လားရှိုး) အဖြစ်သို့ အဆင့်တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ် ပရဝုဏ် ဧရိယာ ၅၅.၃၆ ဧက ရှိပြီး အင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများ ပို့ချပေးလျက်ရှိသည်
တက်ကော့ရွာ၊ ရမ်းဗြဲငယ်ချောင်းဖျား
ခင်ဝိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinwaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ပြောင်သေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြောင်သေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၃ ဦး၊ မ ၁၆၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းမာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၂၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၁၈ (၁) ရက်
သံမဏိ ဗိုလ်ခင်မောင် သည် မင်္ဂလာဒုံ ပထမပတ် စစ်သင်တန်းသို့ ဗိုလ်လောင်းအဖြစ် တက်ခွင့်ရခဲ့ပြီး အလုပ်သင် ဗိုလ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ဗိုလ်မင်းခေါင်၊ သခင်လှမောင် (ဗိုလ်ဇေယျ) (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)၊ ဗိုလ်မှူးစိန်မှန်၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် တို့နှင့် အတူ စွန့်စွန့်စားစား ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်စီးပွားကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်တွင် ဝန်ကြီး ဦးကျော်မြင့်၊ ဗိုလ်မှူးအောင် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)၊ ဗိုလ်မင်းခေါင် (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)၊ စပကသအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် စသောပုဂ္ဂိုလ်များနှင့်အတူ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၆-၅၇ စပကသအဖွဲ့ချုပ်တွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဖဆပလဌာနချုပ်အမှုဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့တွင် သံမဏိဗိုလ်ခင်မောင်၏ဦးဆောင်မှုဖြင့် ADSB ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဒီမိုကရေစီ အင်အားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးတပ်ပေါင်းစု (ဒညတ) (the Alliance for Democratic Solidarity - Union of Myanmar (ADSB)) အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းမြို့နယ် ရှောလမ်း ခြံအမှတ် ၂၀ တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
ကကျီးဇင်ရွာ၊ မကျီးဇင်
ငတောက်တူချေရွာ၊ ငတောက်တူချေ
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ သပွတ်စုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပွတ်စုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၅ ဦး၊ မ ၂၈၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၆၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးရန် (ဈေးကောင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayyan (Zaykawng))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ နားကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ဂျုံအွန် (အင်္ဂလိပ်: Kim Jong-un; ကိုရီးယား အသံထွက်: [kimd͜zɔŋɯn];)သည် ကိုရီးယား ဒီမိုကရက်တစ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (မြောက်ကိုရီးယား)၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး ကိုရီးယား အလုပ်သမားပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်
သူသည် ကင်ဂျုံအီ (၁၉၄၁–၂၀၁၁)နှင့် ဇနီး ကိုယောင်ဟီး တို့၏ အငယ်ဆုံးသားဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် ပညာသွားရောက်သင်ယူခဲ့သည်
အသက် ၂၆ နှစ်သာရှိသေးသူ ကင်ဂျုံအွန်အနေဖြင့် တိုင်းပြည်၏ အဓိကနေရာများတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ငယ်ရွယ်လွန်းသည်ဟူ၍ ဝေဖန်ခံရသော်လည်း နှစ်ရက်ကြာကျင်းပသည့်နှစ် (၃၀) မြောက်ကိုရီးယားအလုပ်သမားပါတီညီလာခံတွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကင်ဂျုံအီ ကပွဲထုတ်ပေးခဲ့သည်
ကင်ဂျုံအွန်ကို ၂၀၁၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် သူ၏ဖခင် ကင်ဂျုံအီ၏ နိုင်ငံတော်ဈာပန အခမ်းအနားအပြီးတွင် နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင် အကြီးအကဲအဖြစ် တရားဝင် ကြေညာခဲ့သည်
ကင်ဂျုံအွန်သည် ကိုရီးယား အလုပ်သမားပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ၊ စစ်ဗဟိုကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ကိုရီးယားပြည့်သူ့စစ် အကြီးအကဲ ရာထူးများပါ ရယူထားသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကင်ဂျုံအွန်သည် ကိုရီးယားပြည်သူ့တပ်မတော်တွင် စစ်သေနာပတိ အဖြစ် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အားလုံး၏ အကြီးအကဲရာထူးသို့ တိုးမြင့်ခဲ့သည်
နိုင်ငံပိုင် မီဒီယာများက စစ်သေနာပတိ ကင်ဂျုံအွန်ဟု မကြာခဏ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ရေဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၄ ဦး၊ မ ၉၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
မောရစ်မက်တားလင့်(ခရစ် ၁၈၆၂ - ၁၉၄၉)သည် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုး ဖြစ်၍ ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ စာမွန်ဆရာ၊ ယထာဘူတပညာရှင်၊ သဘာဝပညာရှင်အဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှား၏
မက်တားလင့်သည် ခရစ် ၁၈၆၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဂင့်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဂင့်မြို့ရှိ ဂျက်ဇူးအစ်ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင် ပညာဆည်းပူးသင်ကြားပြီးနောက် ဂင့်တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက် သင်ယူလေသည်
ခရစ် ၁၈၈၆ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံဘွဲ့ကိုရသည်
နောက်တစ်နှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ အလည်အပတ်သွားရင်း ဖိလစ်ဗီလျေးဒါလေလဒန်းနှင့် အခြားစာရေးဆရာတို့ နှင့် ပေါင်းဆုံမိကာ ယင်းတို့ဆွဲဆောင်ရာသို့ ပါသွား၏
အဆိုပါ စာရေးဆရာတစ်စုသည် အနုစာပေတွင် အစစ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်လျက် အဖြစ်မှန်ထက် သဘောမှန်ကို အသားပေးကာ လျှို့ဝှက်နက်နဲသောအကြောင်းများ၊ အနုမာန သဘောတရားများကို ပုံသဏ္ဌာန် သရုပ်ဖော်လျက် သညာဝါဒကို တီထွင်အားပေး ကြသူများ ဖြစ်ကြ၏
ယင်းစာရေးဆရာတစ်စုနှင့် တွေ့ပြီးသည့်နောက် မက်တားလင့်သည် ဥပဒေပညာကို စွန့်လွှတ်၍ စာပေကို လိုက်စားလေ၏
ဖခင်သေဆုံးသောအခါ မက်တားလင့်သည် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသို့ ပြန်၏
ဖခင်ထံမှ အမွေအနှစ်အတော်အသင့် ရရှိသောကြောင့် ကောင်းမွန်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်နိုင်၏
စာပေများကို ရေးသားခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေ၏
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင် ပါရစ်မြို့သို့ ပြန်လည်သွားရောက် နေထိုင်သော်လည်း ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံသားအဖြစ်ကိုမူ မစွန့်လွှတ်ချေ
၁၉၁၁ ခုနှစ်၌ အနုစာပေအတွက် နိုဘယ်ဆုဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရ၏
ပထမကမ္ဘာစစ်ပွဲကြီးတွင်းက ပြင်သစ်နှင့် ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံများအတွက် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင် ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ် အသက် ၇ဝ မြောက် မွေးနေ့တွင် ဗဲလဂျီယမ်ဘုရင်က မက်တားလင့်အား ကောင့်ဘွဲ့ ဖြင့် ချီးမြှင့်မြှောက်စား၏
မက်တားလင့်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ၁၉၁၉ ခုနှစ်က စာပေပို့ချရန်အတွက် တစ်ကြိမ်ရောက်၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်သော ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်၌ ပြင်သစ်တို့ လက်နက်ချသောအခါက ဒုတိယအကြိမ် ရောက်ကာ နယူးယော့မြို့တွင် သွားရောက်နေထိုင်သည်
နှစ်အနည်းငယ်ကြာလျှင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်၍ သေဆုံးသည့်တိုင်နေထိုင်လျက် မှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့သည်
မက်တားလင့်သည် ဗဲလဂျီယန်လူမျိုးဖြစ်လင့်ကစား သူရေးသားခဲ့သော စာပေများမှာ ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်၍ ပြင်သစ်တို့ကဲ့သို့ တွေးခေါ်ယူဆ၏
ရေးသားသော စာပေများမှာ လစ်ရစ်ကဗျာများ၊ ပြဇာတ်များ၊ ယထာဘူတဆန်သော စာမွန်များဖြစ်၏
သူ၏စာပေများကို ဘာသာခြားသို့ ပြန်ဆိုရေးသားထားရာတွင် လူကြိုက်များ၍ အပြည်ပြည်တွင် ကျော်ကြား၏
သူ၏စာပေ အမြောက်အမြားကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားပေသည်
ဝိညာဉ်ဝါဒစွဲစာဆို ဖြစ်သည်နှင့်အညီ သူရေးသားသောစာပေများမှာ တကယ့်လူ တကယ့်အဖြစ်အပျက် အကြောင်း မဟုတ်ဘဲ၊ အပေါ်လွှာအောက်တွင် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသော သိမ်မွေ့နက်နဲသည့် စိတ်အာရုံခံစားမှု သဘောမှန်တို့ကို အသွင်သဏ္ဌာန် သရုပ်ဆောင်၍ ပြထား၏
မက်တားလင့်သည် လူ့လောက၏ လျှို့ဝှက်နက်နဲသော သဘောတရားများကို အထူးအာရုံပြု၍ ဖွဲ့ဆို၏
မက်တားလင့်၏ စာပေ ကဗျာများသည် လက်ဦးပိုင်းတွင် စိတ်ကူးယဉ်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မူ အစစ်အမှန်ဝါဒ ဆန်လာပေသည်
မည်သည့်စာတွင်မဆို ထွင်ဉာာဏ်နှင့် အလှအပအာရုံကို ခံစားတတ်ကြောင်း ဖော်ပြပေ သည်
မက်တားလင့်သည် သူတစ်ပါးစိတ်စွဲအောင် ပြောင်မြောက်စွာ ဖွဲ့ဆိုနိုင်သော စာဆိုကျော်ဖြစ်ပေသည်
သူရေးသားခဲ့သော စာပေများအနက် ထင်ရှားသော လက်ရာအများအပြားပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားလျက်ရှိ၏
ပြန်ဆိုထားသော ပြဇာတ်များမှာ 'မာလိန်း မင်းသမီး' (၁၈၉၂)၊ 'ပယ်လီယတ်နှင့် မယ်လေဇန်း'(၁၈၉၂)၊ 'အယ်လာဒင်းနှင့် ပယ်လီမီဒီး'(၁၈၉၈)၊ 'အက်ဂလာမိန်းနှင့်ဆယ်လီဆက်တီ'(၁၈၉၉)၊ 'ငှက်ပြာ'(၁၉ဝ၉)၊ 'စေ့စပ်ကြောင်းလမ်း မင်္ဂလာ' (၁၉၁၂)၊ 'မုန်တိုင်းဒဏ်'(၁၉၁၆) အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏
စာမွန်နှင့် ယထာဘူတစာပေများအနက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားလျက် ရှိသည်တို့ကား 'ဉာာဏ်ပညာနှင့် ကံကြမ္မာ'(၁၈၉၈)၊ 'နှစ်ခြုံပြိုင်'(၁၉ဝ၄)၊ 'ဆန်းကြယ်ထွေလာကြယ်တာရာ'(၁၉၉ဝ) အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏
မက်တားလင့်သည် သဘာဝပညာရှင်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ သဘာဝပညာနှင့်စပ်လျဉ်းသော စာပေများကိုလည်း ရေးသားပေသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားရှိသော အချို့စာများမှာ 'ပျား၏ဘဝ' (၁၉ဝ၁)၊ 'ခြင်၏ဘဝ' (၁၉၂၆)၊ 'ပုရွက်ဆိတ်၏ ဘဝ' (၁၉၃၁)၊ 'ခိုများနှင့် ပင့်ကူများ' (၁၉၃၆) အစရှိသည်တို့ ပင်တည်း
မက်တားလင့်အား နိုဘယ်ဆုကို 'ငှက်ပြာ' ပြဇာတ်ကို အကြောင်းပြု၍ ချီးမြှင့်လေသည်
ယင်းနှင့် 'မွန်နာဗန်နာ'၊ 'ပင်လီယတ်နှင့်မယ်လေဇန်း' အစရှိသော ပြဇာတ်များကို အထူး သဖြင့် ဥရောပတိုက်၊ ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပွဲကြည့်ပရိသတ်များ သဘောကျစွဲလမ်းသဖြင့် ကျော်ကြားပေ၏
မက်တားလင့်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်မေလ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နီးစမြို့အနီးရှိ သူ၏နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်လေသည်
၁၃၄၂ (၁) ရက်
သက်ငယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetngekyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ကျွယ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွယ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၀ ဦး၊ မ ၁၉၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
၁၈၈၅ခုနှစ်ကပြီးဆုံးခဲ့သည့် မြန်မာဘုရင်စနစ်ကို ဆက်ခံ​သော မင်း​ဆွေမင်းမျိုးများ၏ ပဉ္စမမြောက် အကြီးအကဲ ဖြစ်သည်
သူသည် မြန်မာဘုရင်သီပေါမင်းနှင့်  မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဘုရားလတ်တို့၏ မြစ်တော်မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်ပါသည်
တော်ဘုရားမင်းသား ကံတော်ကုန်အပြီးတွင် ​ရစ်ချက်တော်ဘုရားမြတ်ကြီးမှာ အကြီးအကဲဖြစ်လာသည်
ရစ်ချက်တော်ဘုရားမြတ်ကြီးကို ခမည်းတော် တော်ဘုရားမင်းသားနှင့် မယ်တော် ထိပ်စုကြီးဘုရား မင်းသမီးတို့မှ ၁၉၄၅ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်အိမ်တော်၌ ဖွားမြင်တော်မူသည်
၁၉၆၂ တွင် တော်ဘုရားမြတ်ကြီး(‌ခ) ဦးထွန်းကျော်နှင့် ထိပ်စုဘုရားထွေး လက်ဆက်သည်
သားတော် မောင်အောင်နိုင်ကို ဖွားမြင်သည်
ထိုသားတော်သည် မင်းမျိုးအကြီးအကဲ ဆဋ္ဌမမြောက်ဆက်ခံသူဖြစ်ပါသည်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်၏ရုပ်ရှင်ဖြစ်သွားသောဝတ္ထုများ ကေသွယ်နဲ့ကော့မိုင်  ကေသွယ်ရယ်ကော့မိုင်ရယ်(ညွန့်ဝင်း
ခေါင်န်ဂျီး)  မွန်းဂျန် (ပန်ထွဏ်း
သူဇာ)  နန့်ငြိမ်းသူ (လင်းထင်
မြင့်မြင့်ခင်) လတ်လတ် ( ဝင်းဦး
အေးအေးသင်း) စိန်စီသောတေးတပုဒ်  ကျနော်ပြောချင်သော အချစ်အကြောင်း (ဝင်းဦး
ခင်သန်းနွယ်)  တေးလိပ်ပြာဖဲဇာကွပ်ပါလို့  ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ် (ကျော်ဟိန်း
ချိုပြုံး)  မောင့်မမမြကေသီ (ကျော်ဟိန်း
နွဲ့နွဲ့မူ) နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ်   အသည်းတခု မြားတစင်း(ညွန့်ဝင်း
ဆွေဇင်ထိုက်)  အားကစားနဲ့ပင်တိုင်စံ (သန်းထွန်းနွဲ့
ထားထားနွယ်)  ပိတောက်လှိုင်လှိုင်ပွင့်သောနေ့  မြေသင်းနံ့သာ (စိုးနိုင်
ခင်သန်းနု)  ချစ်သောဇာဇာ (ညွန့်ဝင်း
စောမြသန္တာ) အိရွှေစင် (ရွှေမန်းတင်မောင်
ခင်သန်းနု)  မေတ္တာဆိုသည်မှာ  ကိုယ်တို့ချစ်သောမစံပယ် (ထွန်းဝေ
တင်တင်ညို) ပွိုင့်တူးတူးနဲ့တောသဇင်  ဇင်မဆိုသောမိန်းကလေး(ညွန့်ဝင်း
ဇာနီဝင့်)၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် အဖ အငြိမ်းစားရဲမင်းကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ အမိဒေါ်ခင်စောလှတို့မှ မန္တလေးမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ရွှေလှံဗိုလ်၏ မြစ်လည်း ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာဒေါ်ခင်ခင်စိန် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းငါးယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် (ABM) ကျောင်းနှင့် စိန့်ဂျိုးဆက်ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်းပညာအထိ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ တီတီစီ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း) တွင် အထက်တန်းပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်လောက်က အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုယူခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စာပေပြန့်ပွားရေးအသင်း၏ ရာသက်ပန်အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် 'မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ' လုံးချင်းဝတ္ထုကို စတင်ထုတ်ခဲ့သည်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်သည် အထူးသဖြင့် ပြည်နယ်တို့ကို နောက်ခံပြု၍ တိုင်းရင်းသားဇာတ်ဆောင်များကို အခြေခံလျက် အချစ်ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ ရေးလေ့ရှိသော စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရေးသားခဲ့သော လုံးချင်း(၁၀ဝ)ခန့်ရှိပြီး ယင်းဝတ္ထုများတွင် လူကြိုက်များသော ဝတ္ထု အများအပြားပါဝင်၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းလည်း ခံရသည်
ထင်ရှားသော ဝတ္ထုများမှာ ' ရတနာဒေဝီ'၊ 'လတ်လတ်'၊'က မ္ဘောဇကိုကို'၊ 'မေတ္တာဒီရေ'၊' အငှားသစ္စာ' နှင့် 'ရွှေလှံဗိုလ်'၊'ဗိုလ်ရွှေမြင်နှင့်သျှင်ရဲထွတ်' (သံမဏိသစ်စာရှင်) တို့ ဖြစ်သည်
ရွှေလှံဗိုလ်သည် ရွှေလှံဗိုလ်၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဝတ္ထုဟန်ရေးဖွဲ့ထားသော စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၌ ရွှေမင်းဝံစာပေမှထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့တွင် သာမန် အသင်းသူကလေး ဘဝမှ စ၍ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်းတွင် ရာသက်ပန် အမှုဆောင် ဖြစ်ပြီး စာရေး ဆရာ အသင်းဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေး အေဘီအမ်နှင့် စိန်ဂျိုးဇက် ကွန်ဗင့် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး စစ်ကြီး အပြီးတွင် တီတီယူတွင် ဆယ်တန်း ဖြေဆို ခဲ့လေသည်
မိခင်ကြီး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေ မကောင်းမှုကြောင့် ကျောင်းဆက် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပါ
ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးမှာ ယုဝတီ ခင်လှိုင်၏ အဒေါ် ဖြစ်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင် ခဲ့သဖြင့် ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် အဖို့ စာပေ အနုပညာသည် များနှင့် ရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်မှု ရှိလာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ စ၍ ကဗျာတို၊ ဝတ္ထုတို ကလေးများကို စတင် ရေးသား လာခဲ့သည်
ရေဒီယို ဇာတ်လမ်းများ အပါအဝင် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၇ဝ ခန့်နှင့် ဂျာနယ် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကျုံပျော် စာပေတိုက်မှ ‘မိန်းမဈေး ဖျက်၍ ချစ်ရသူ’ ကို ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဆက်လက်၍ ကေသွယ်နှင့် ကော့မိုင်၊ အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ အိရွှေစင် လုံးချင်း ဝတ္ထုတို့ ဆက်လက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုများ ထဲမှ ရုပ်ရှင် အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်း သွားသော ဝတ္ထုပေါင်း ၁၄ ပုဒ် ရှိသည်
တိုင်းရင်းသား ချစ်ကြည် စည်းလုံးရေးကို အဓိက ထားပြီး ပြည်နယ်များသို့ ခရီးထွက်ကာ လက်တွေ့ ဗဟုသုတ ရှာမှီး၍ တိုင်းရင်းသား ဝတ္ထု စုစုပေါင်း အပုဒ် ၂ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
လုံးချင်း ဝတ္ထု စာအုပ်ပေါင်း ၁၅၆ အုပ်ခန့်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
မဂ္ဂဇင်း စာအုပ်များ တွင်လည်း ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၁၅ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး သတင်း ဆောင်းပါးပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
ယခု အခါ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် စာပေ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ၊ ဆောင်းပါးများ သာမက တေးသီချင်းများ ရံဖန်ရံခါ ရေးသား သီကုံးလျက် ရှိသည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမှတ် (၄၃) အေ ဂျူးဘန်းလမ်း (၆) မိုင်ခွဲတွင် သင်္ဘော အရာရှိ ဦးခင်မောင်သန်း၊ သမီး ဆုမွန်ကျော်၊ သားသမီး မြေးများနှင့် အတူ နေထိုင်လျက် ရှိသည်
အောက်တိုဘာ (၂၃)၊၂၀ဝ၆တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် (၇)မိုင်၊မလိခလမ်း၊ ၄၃က နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန်သည်
ကေသွယ်နှင့်ကော့မိုင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်ကိုကိုတင်တဲ့ မင်းသမီး - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ကမ္ဘာကြည်မ - ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကမ္ဘောဇ ကိုကို - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ကိုယ်အချစ်ဆုံးက မင်းတယောက်တည်း - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ကျော့ဖြူ မငိုတော့ပါ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ကျိုင်းတုံသူဇာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ကျွန်တော့် ကိုယ်စား ချစ်ပေးပါခရုပတ် သမိုင်းကြောင်း၏ အချစ်နိဂုံး - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခက်ဝေဖြာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ခိုက်ခိုက်သဲ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ခင်ကျော့ကျော့သီ သို့မဟုတ် ချယ်ရီ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ခင်ခင်ခိုင် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ပထမပိုင်း) - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ခင်သီတာထွန်း - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ချစ်ကံခေနှင့် ဂမုန်းမြိုင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်ချစ်ချစ်နှင်းဆီဝေ - ၁၉၈၄ ခုနှစ်ချစ်တရားခံ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ချစ်ဘဏ္ဍာ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်ချစ်မေတ္တာ ခိုင်ခိုင်မြဲပေမယ့် - ၁၉၉၃ ခုနှစ်ချစ်ရက်တရက် လွမ်းရက်တရာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ချစ်လွန်းတင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ချစ်သည်းကလေးများ စကားပြောတတ်လျှင် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော စကားဝါမြေ - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော ဇာဇာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ချစ်သက်သေတည် ငွေတောင်ပြည် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ချစ်ဥယျာဉ်ဝယ် ရောင်စုံဖူးပွင့်တယ် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ငရဲပန်း ဧကရီ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်ငြိမ့်ငြိမ့်ရွှေရင်ခုန် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စတီရီယို ရူးမလေး - ၁၉၈၃ ခုနှစ်စစ်ရယ် ပြီးတော့ ယဉ်ကျော့ရယ် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စိန်စီတဲ့ တေးတပုဒ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်စိန်ပင့်ကူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်စိန်ပွဲစား မလေးခင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်စုံစမ်း မေးမြန်းနိုင်သည် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်စိန်ကူးယဉ်သက်သက် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်စွန့် - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဆု - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဆောင်းရယ် သဇင်ရယ် အလှရယ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ဇင်္ဂလိန်း ခန္တီးသူ - ၁၉၉၄ ခုနှစ်တကယ် မွှေးမွှေးပေးတော့မယ် - ၁၉၉၆ ခုနှစ်တကယ် သွားတော့မှာလား အချစ်ရယ် - ၁၉၈၉ ခုနှစ်တတိုင်မွေး - ၁၉၆၅ ခုနှစ်တေးလိပ်ပြာ ဖဲဇာကွပ်ပါလို့ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တက္ကသီလာမှ ချစ်စရာသို့ - ၁၉၈၅ ခုနှစ်တပ်ကြပ်ကြီး ကိုကိုနိုင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တပ်ထွက်ဗရှိန်း - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တိမ်ဦးလေပြေ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွဲနံပါတ် (၁)၊ ခုံနံပါတ် (၂ဝ) - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ထားထားအိ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ထားဝယ်မလေး မောင့်သဲအူ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ထိပ်ထား ဟံသာဝတီ - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ဒွေး - ၁၉၇၃ ခုနှစ်နာရီသက် အလို - ၁၉၉၂ ခုနှစ်နော်လုလု - ၁၉၆၇ ခုနှစ်နန့်ငြိမ်းသူ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်နှစ်ခါကွဲတဲ့ အသည်း မနာဘဲ ရှိပါ့မလား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ပါးမို့မို့ဖြူ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ပိတောက်လှိုင်လှိုင် ပွင့်သောနေ့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ပုလဲတကန့် ရွဲတကန့် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပုလဲတကုံး ရွဲတကုံး - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ပင်လယ်ပြာပြာ မိုးပြာပြာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ပစ်ရက်သူနဲ့ မချစ်ရက်သူရယ် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပန်တာ အပြစ်လား - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပွင့်လို နှလုံးသား - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပြောမှာဆိုမှား ခွင့်လွှတ်ပါ (ပထမပိုင်း) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပြန်ခဲ့ပါ မနောဟရီ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ပွဲ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပွိုင့်တူးတူးနှင့် တောသဇင် - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ဖွဲ့ဆိုသစ္စာ မရှိခဲ့ပါလျှင် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ဗိုလ်ရွှေဗြင် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မချစ်ရ မကြိုက်ရ မကြည့်ရ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မဖြေရှင်းနဲ့တော့ နုဖြူ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်မမ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မမ ပါဘလစ်ရှာနှင့် ကိုကို စာရေးဆရာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မမေ့တော့ပြီ မြို့ကော့သောင် - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာနသစ္စာ အချစ် - ၁၉၈၇ ခုနှစ်မေဘရဏီ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မောအလှ ဧကရီ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်မောင့်မမ မြကေသီ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်မေတ္တာ ဆိုသည်မှာ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မေတ္တာ ဒီရေ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မုန်းပင်မြင့်မှ ချစ်သဲနှစ်ပွင့် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မျက်ခြယ်ရွှေသွေး - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မျက်လုံးလေးကို ချစ်နေတာလား၊ နှုတ်ခမ်းလေးကို ချစ်နေတာလား - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မြကျွန်းသာမှ ဆုံမယ်အသက် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မြခွာညိုနွယ်စဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မြမျက်တောင် ကော့ကော့ရွှန်းရွှန်း - ၁၉၈၁ ခုနှစ်မြားနတ်ရှင်ကလေး သူကျီစယ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မွန်သူဇာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မွန်းဂျန် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်မွန်းသော်တာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှန် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ယမင်း ရွှေသဇင် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ယောမြို့က ပြန်ခဲ့တယ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရတနာဒေဝီ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ရေလိုအေးမြစေသား - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ရုက္ခရွှေပြည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ရုက္ခသူဇာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ရင်မှာ ငြိမ်းချမ်းရစေသား - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရန်ကင်းသူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရှင်ရဲထွတ် သံမဏိ သစ္စာရှင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရွှေညာပြန် - ၁၉၆၇ ခုနှစ်ရွှေနားကွပ်တဲ့ တိမ်ဂွမ်းဆိုင် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရွှေမင်းသား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ရွှေရယ် ငွေရယ် မိန်းကလေးရယ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရွှေလှံဗိုလ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်လေကြောင်းချစ်သူလေးထောင့်သဏ္ဌာန် အချစ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်လက်တွဲရအောင် နောင်ဗိန်နောင် - ၁၉၇၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ပထမပိုင်း) - ၁၉၆၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်လှနုဖြူ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လှမျက်ခြယ် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ဝင်းစန္ဒာကြည် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်သဇင်ပြုံးတုံ့ မပြုံးတုံ့ - ၁၉၉၅ ခုနှစ်သံလွင်တဖက်က နန့်ညီအစ်မ - ၁၉၈၉ ခုနှစ်သက်ဆုံးတိုင်တိုင် ချစ်ချင်သည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်သက်လျာ ရွှေစင် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်သင်းသင်းသာ မွှေးတော့သည် - ၁၉၆၉ ခုနှစ်သစ္စာတော် စူးပြီထင့် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ဟင် ဘာတဲ့ - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဟန်စုယဉ် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကျည်းတန် ရန်ငြိုး - ၁၉၇၁ ခုနှစ်အချော့ကြိုက်မလေး - ၁၉၈၉ ခုနှစ်အချစ်ကျွန်းက ငှက်လွန်းကြင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အချစ်မုဆိုးသို့ ညဉ့်သုံးယံခါ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်အချစ်ဟူသည် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်အငှားသစ္စာ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အတွေ့ပေးသော ကြေးမုံပြင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်အနုပညာနှင့် ရတနာ စာစဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်အမှတ်တမဲ့မှ အမှတ်တရသို့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရွယ်မတိုင်မီ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အဝေးရောက်ကိုကို - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အဝရေလျှမ်းပါတဲ့ ခင်တို့ရွှေမန်း - ၁၉၈၄ ခုနှစ်အသည်းသက်သေ ထူချင်သူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်က နှင်းဘုရင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်အိုမီဂါနှင့် စောင်းအိုရှင် - ၁၉၇၂ ခုနှစ်အိပ်မက်ရာဇာ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ရေတွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်ဖြစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhpyit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၉၈ (၁) ရက်
စန္ဒာဒေဝီသည် အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျ၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဖြစ်သည်
စန္ဒာဒေဝီအမည်သည် အလောင်းမင်းတရား နန်းတက်သော အခါမှ မှည့်ခေါ်သော ဘွဲ့မည် ဖြစ်သည်
ဘွဲ့မည် အပြည့်အစုံမှာ ‘မဟာမင်္ဂလာရတနာဓိပတိသီရိရာဇာစန္ဒာဒေဝီ’ ဖြစ်သည်
မိဖုရားခေါင်ကြီး မဖြစ်မီက စန္ဒာဒေဝီ၏ နာမည်ကို မယ်ယွန်းစံ (ဝါ) ခင်ယွန်းစံ ဟု မှည့်ခေါ်ကြသည်
အဘမျိုးရိုးမှာ ပုတ္တရာမြို့ကိုင် မောင်ပုကြီးနှင့် ဇနီးစောလှမန်တို့၏ သား၊ စည်ပုတ္တရာ ရွှေကာတစ်ထောင်မှူး သီရိရန္တဇဘွဲ့ခံ (ငယ်မည် မောင်ဖြိုး) သည် အဖဖြစ်သည်
အမိမျိုးရိုးမှာ မုဆိုးဖို စမြင်းကြီးသား ဘုမ္မသူရနှင့် မင်းဘိုးခင် နှမ-စောသားထွေး သမီး-စောလှမျိုးတို့ အိမ်ထောင်သင့်ရာတွင် သမီး မယ်ညက်ကို မွေးဖွားပြီး မယ်ယွန်းစံ (စန္ဒာဒေဝီ) ၏ မိခင်ဖြစ်သည်
သီရိရန္တဇ နှင့် ဇနီး မယ်ညက်တို့မှ သမီးသုံးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
၎င်းတို့မှာ မယ်ကောင်း၊ မယ်ယွန်းစံ၊ မယ်နှိုင်းစံတို့ ဖြစ်သည်
မယ်ကောင်းစံသည် အိမ်ထောင်နှစ်ဆက်ရှိသည်
ပထမ ချည်ပါရွာသား မောင်ကောင်းစံနှင့် အိမ်ထောင်ကျ၏
မောင်တင် ခေါ် သားတစ်ယောက် မွေးသည်
မောင်တင်သည် မြင်းရည်တက် ၆၈ ဦးဖွဲ့ရာတွင် ‘မင်းငယ်ကျော်’ ဘွဲ့ခံသည်
၎င်းနောက် သတိုးသီဟကျော် ဘွဲ့များ ခံသည်
အလောင်းမင်းတရား၏ နှမငယ် မင်းဝင်၏ သမီး မယ်စွေနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှာ မောင်စည်းစိမ် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဟံသာဝတီရောက် မင်းလက်ထက်တွင် စည်သာမြို့ကို စားရ၏
အလောင်းမင်းတရား လက်ထက် မြင်းရည်တက် ၆၈ ဦးဖွဲ့ရာတွင် ‘မင်းလှစည်သူဘွဲ့’ ခံသည်
၁၁၁၇ ခုနှစ်တွင် သံလွင်၌ မွန်တို့ ဝိုင်းမိ၍ ကျဆုံးခဲ့ရသည်
ဒုတိယ အိမ်ထောင်နှင့် မယ်ပြေနှင့် ရှင်သူဌေး ခေါ် သမီးနှစ်ယောက် ထွန်းကားသည်
မယ်ပြေသည် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ မြောက်နန်းစံ မိဖုရား ဖြစ်သည်
မယ်ယွန်းစံသည် ၁၀၇၅ ခုနှစ် မွေးဖွားသည်
ဦးအောင်ဇေယျနှင့် အိမ်ထောင်ကျ၍ ဦးအောင်ဇေယျ မင်းဖြစ်သောအခါ စန္ဒာဒေဝီ ဘွဲ့ခံ မိဖုရားကြီး ဖြစ်လာသည်
မယ်ယွန်းစံသည် သက္ကရာဇ် ၁၀၉၅ ခုနှစ်ခန့်တွင် မွေးဖွားသည်
ဦးအောင်ဇေယျနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
ဦးအောင်ဇေယျသည် မုဆိုးဖိုဇာတိ ဖြစ်သည်
မိဘမျိုးရိုးမှာ မြို့သူကြီးမျိုးရိုးဖြစ်သည်
မိဘနှစ်ဖက်စလုံးမှ မျိုးရိုးစဉ်ဆက်မှာလည်း ပုဂံမင်းရိုးမှ ဆင်းသက်၍ အင်းဝမင်းဆက် မိုးညှင်းမင်း၏ အနွယ်တော် ဖြစ်သည်ဟု ရာဇဝင်ကြီးများက ဆိုကြသည်
ဦးအောင်ဇေယျနှင့် မယ်ယွန်းစံတို့မှာ သွေးခြားသော သူစိမ်းများ မဟုတ်ကြချေ
ဦးအောင်ဇေယျ၏ မိခင် မဟာဒေဝီ စောငြိမ်းဦးနှင့် မယ်ယွန်းစံ၏ ဖခင် သီရိရန္တတို့မှာ မောင်နှမ အရင်းအချာများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဦးအောင်ဇေယျနှင့် မယ်ယွန်းစံတို့မှာ မောင်နှမ တစ်ဝမ်းကွဲလည်း တော်စပ်လေသည်
မယ်နှိုင်းစံသည် ပိတောရွာသား မင်းမြငုံနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
မင်းမြငုံသည် အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ မြင်းရည်တက် ခြောက်ကျိပ် ရှစ်ယောက် (၆၈) ယောက်ဖွဲ့ရာတွင် ‘နန္ဒသာရ’ ဘွဲ့ခံသည်
ထို့နောက် မဟာသင်္ခယာ၊ ထို့နောက် သတိုးမဟာသင်္ခယာ၊ စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် သတိုးမဟာတရဖျားဘွဲ့နှင့် ရတနာသိင်္ဃမြို့ဝန်ဖြစ်သည်
၁၁၅၉ ခု၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
၎င်းတို့မှ သမီး မယ်တလိုင်းကို မွေးသည်
ဦးအောင်ဇေယျနှင့် မယ်ယွန်းစံတို့မှ သားသမီး တစ်ကျိပ် ထွန်းကားခဲ့သည်
သားတော် ခုနှစ်ပါး၊ သမီးတော် သုံးပါး တို့ ဖြစ်သည်
ဦးအောင်ဇေယျသည် မင်းအဖြစ်သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် သားတော်၊ သမီးတော်တို့ကို မြို့စား၊ ရွာစားများပေး၍ မြှောက်စားခဲ့သည်
အချို့သားတော်များ နောက်ပိုင်းတွင် မင်းဖြစ်ခဲ့ကြသည်
မယ်ယွန်းစံက ဖွားမြင်သော သားတော်၊ သမီးတော်များကို အစဉ်အတိုင်း ဤသို့တွေ့ရသည်
သားတော် သီရိသုမဟာဓမ္မရာဇာ - ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တွင် သီရိသုဓမ္မရာဇာ ဟုခေါ်သည်
ထိုမင်းသားမှာ အလောင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်၌ အိမ်ရှေ့စံ ရသည်
တပယင်း၊ ရွှေတောင်၊ ငစဉ့်ကူးမြို့များကို ကံကျွေးခံ၍ ခမည်းတော် နတ်ရွာစံပြီးနောက် မင်းဖြစ်သည်
ရာဇဝင်တွင် ‘နောင်တော်ကြီးမင်း’ ဟု တွင်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်လှောင် ဟု ခေါ်သည်
သားတော် သီရိသုဓမ္မရာဇာ - ကုန်းဘောင်ဆက် ရာဇဝင်တွင် ‘သီရိဓမ္မရာဇာ’ ပြသည်
ခမည်းတော်၊ နောင်တော်တို့ လက်ထက် မြေဒူး၊ စလင်းမြို့များကို ကံကျွေးခံရပြီး နောက် မင်းဖြစ်လာသည်
ရာဇဝင်တွင် ‘ဆင်ဖြူရှင်မင်း’ ဟု တွင်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ရွ ဟုခေါ်သည်
ငယ်ကလွန်သော သားတော်တစ်ပါး
သမီးတော် သီရိမဟာမင်္ဂလာဒေဝီ - သက္ကရာဇ် ၁၁၀ဝ ပြည့်နှစ်ဖွားသည်
ခမည်းတော်နှင့် မောင်တော် နှစ်ပါးလက်ထက် ကန်နီမြို့ကို ကံကျွေးခံရသည်
ရတနာသိင်္ဃမြို့ တုလွတ်ဘုံသာကျောင်း ဒါယိကာမ ဖြစ်သည်
သားတော် သုဓမ္မရာဇာ - သက္ကရာဇ် ၁၁၀၂ ခုနှစ်ဖွားသည်
ခမည်းတော်နှင့် နောင်တောင် မင်းနှစ်ပါးလက်ထက်၊ အမြင့်မြို့၊ တလုပ်မြို့များကို ကံကျွေးခံရသည်
ငစဉ့်ကူးမင်း လက်ထက် ရေမှာ ဖျောက်ခံရသည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ပိုး ဖြစ်သည်
သမီးတော် သီရိမဟာရတနာဒေဝီ - သက္ကရာဇ် ၁၁၀၄ ခု ဖွားသည်
ခမည်းတော်နှင့် မောင်တော်နှစ်ပါး လက်ထက် မင်းခမ်းမြို့၊ ဗဒုံမင်းလက်ထက် ပန်းတောင်းမြို့များကို ကံကျွေးခံရသည်
အဝမြို့ ဘုံသာစံလွတ်ကျောင်း ဒါယိကာမ ဖြစ်သည်
ငယ်မည်တော်မှာ မယ်မြတ်လှ ဖြစ်သည်
သားတော် သတိုးမင်းလှရွှေဘော်မှာ ခမည်းတော်နှင့် နောင်တော်နှစ်ပါးလက်ထက် ဗဒုံ၊ မြဝတီမြို့များကို ကံကျွေးခံရ၍ နောက် မင်းဖြစ်တော်မူသည်
ငယ်မည်တော် မောင်ရွှေဝိုင်း တွင်သည်
ဘိုးတော်ဦးဝိုင်းဟု လူသိများ၍ ဘိုးတော်ဘုရားဟု ရာဇဝင်၌ တွင်သည်
သမီးတော် သီရီရတနာမင်္ဂလာဒေဝီမှာ ခမည်းတော်နှင့် မောင်တော်နှစ်ပါးလက်ထက် အုန်းတော၊ အောင်သာရွာနှင့် စကုမြို့ကို ကံကျွေးခံရသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်ရာဇဝင်တွင် သီရိမင်္လာရတနာဒေဝီ ဟု ပြသည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၂၉ ခုနှစ်တွင် လွန်သည်
သားတော် သတိုးမင်းလှ မင်းရဲကျော်စွာသည် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားသည်
ခမည်းတော် နှင့် နောင်တော်များလက်ထက် ပခန်းကြီးမြို့၊ တလုပ်မြို့များကို ကံကျွေးခံရသည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ ခုနှစ်တွင် မင်းကွန်းရှားရောင်းတွင် လွန်သည်
ငယ်မည်တော် မောင်စိုး ဖြစ်သည်
သားတော် သတိုးမင်းလှ မင်းရဲကျော် ဖြစ်သည်
၁၁၁၆ ခု နန်းထက်၌ ဖွားသည်
ခမည်းတော်နှင့် နောင်တော်နှစ်ပါးလက်ထက် ပင်းတလဲ၊ မြင်စိုင်းမြို့များကို ကံကျွေးခံရသည်
နောင်တော် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) လက်ထက် ၁၁၄၇ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလတွင် ရေဖျောက်ခံရသည်
ငယ်မည်တော် မောင်ဘိုးရှင်
မယ်ယွန်းစံက ဖွားမြင်သော သားတော်များမှာ အလောင်းမင်းတရားအတွက် လက်ရုံးသဖွယ် အားထားရသော သားတော်များ ဖြစ်ကြသည်
ဦးအောင်ဇေယျသည် ရန်အပေါင်းကို နှိမ်နင်းပြီးနောက် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ တွင် ရတနာသိင်္ဃ ကုန်းဘောင်ပြည်ကြီးကို တည်ထောင်၍ ‘အလောင်းမင်းတရား’ ဟူသောအမည်ကို ခံယူသည်
ထိုအချိန်တွင် မယ်ယွန်းစံသည် ‘မဟာမင်္ဂလာ ရတနာ ဓိပတိသီရိရာဇာ စန္ဒာဒေဝီ’ ဟူသောဘွဲ့အမည်ဖြင့် ဘိသိက်ခံ မိဖုရားခေါင်ကြီး ဖြစ်လာသည်
အလောင်းမင်းတရားကြီး ဦးအောင်ဇေယျသည် ၁၁၁၅ မှစ၍ နိုင်ငံတော်စည်းရုံးရေးကို မနေမနားဆောင်ရွက်ရသည်
အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ မြို့တော်များကို စဉ်ဆက်မပြတ် သိမ်းယူ၍ နိုင်ငံတော်သစ်ကို ပြန်လည် တည်ဆောက်သည်
အလောင်းမင်းတရားသည် နိုင်ငံတော်သစ်တည်ထောင်ရေးအတွက် နှစ်စဉ်လိုလို စစ်ထွက်၍ စည်းရုံးရသည်
ကုန်းဘောင်ပြည်တွင် နားနေသည် ဟူ၍ မရှိ
ဤသို့ အလောင်းမင်းတရား မရှိသည့် အခါများတွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး စန္ဒာဒေဝီသည် ကုန်းဘောင်နေပြည်တော် အုပ်ချုပ်ရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကို တာဝန်ယူနေရစ်ရသည်
အလောင်းမင်းတရားကြီးကလည်း နေပြည်တော်၌ ကျန်ရစ်သော မိဖုရားခေါင်ကြီးအား လုံခြုံရေးမှစ၍ အထွေထွေကိစ္စရပ်များကို အဂတိလေးပါး မလိုက်စားဘဲ ဆောင်ရွက်ရန် စစ်ခရီးလမ်းမှနေ၍ သဝဏ်လွှာပေးပို့ မှာလေ့ရှိသည်
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားခေါင်ကြီးကလည်း အလောင်းမင်းတရားမရှိချိန်တွင် နေပြည်တော်ရှိ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို သားတော်တို့နှင့် အတူ လက်တွဲ၍ တာဝန်ကျေအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်လည်း အလောင်းမင်းတရားကြီးသည် နိုင်ငံတော် တည်ထောင်ရေးကို ကျယ်ပြန့်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မိဖုရားခေါင်ကြီး စန္ဒာဒေဝီသည် ရတနာသိင်္ဃမြို့တော်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက် ကျောင်းတိုက်ကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
မိဖုရားကြီးကျောင်းတော်ကြီးကို 'အောင်မြေဘုံသာကျောင်း’တော်ကြီး' ဟု ကမ္ပည်းတပ်ခေါ်ဆိုထားလေသည်
မိဖုရားကြီးသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အလောင်းမင်းတရားကြီးနှင့် စစ်ချီရာတွင် လိုက်ပါရသည်
ဤသို့လိုက်ပါရင်း လမ်းခရီး၌ အခြေအနေပေးသလို ကုသိုလ်ကောင်းမှုများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
ထိုကုသိုလ်များထဲတွင် မင်းဘူးနယ်ရှိ မန်းစက်တော်ရာ၌ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ဇရပ်ကြီးတစ်ဆောင်လည်း ပါဝင်သည်
မိဖုရားကြီးသည် မိမိဆောက်လုပ်သော ဇရပ်ကြီးကို ‘မှန်ကင်း’ စိုက်လိုသောကြောင့် အလောင်းမင်းတရားထံ ခွင့်ပန်ခဲ့ရသည်
မှန်ကင်းမှာ မိမိတို့သဘောအတိုင်း စိုက်ထူနိုင်သည်မဟုတ်
ဘုရင့် အမိန့်တော်ရမှသာ တပ်ဆင်ခွင့် ရှိသည်
မိဖုရားကြီး၏ ခွင့်ပန်ချက်အရ အလောင်းမင်းတရားသည် ဇရပ်တော်ကြီး၌ မှန်ကင်းစိုက်ထူခွင့်ပြုသော အမိန့်တော်ကို ဤသို့တရားဝင် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဘုန်းတော်အလွန်ကြီးမြတ်တော်မူလှသော အရိန္ဒမာလက်နက် စကြာရတနာ ဆင်ဖြူများသခင် တိုင်းကြီးပြည်ကြီး ထီးဆောင်းမင်းတကာတို့၏ သခင်ဖြစ်တော်မူသော အလောင်းစက်တော်ရာမှာ ဆောက်လုပ်သည့် ဇရပ်ကို မှန်ကင်းလေးဆူ စိုက်လှူစေ
၁၁၂၁ ခု၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့ ပြန်သည့် အမိန့်တော်
သက္ကရာဇ် ၁၁၂၇ ခုနှစ်တွင် သားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် ရတနာသိင်္ဃ ခေါ် ရွှေဘိုမြို့တော်မှ ရတနာပူရအင်းဝမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ စိုးစံတော်မူသည်
ထိုအခါ မယ်တော်မိဖုရား စန္ဒာဒေဝီသည်လည်း အင်းဝမြို့တော်သို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြ၏
စန္ဒာဒေဝီသည် အင်းဝသို့ပြောင်းရွှေ့ပြီးနောက် ရှေးအခါက မဟာသင်္ဃနာထ သီတင်းသုံးခဲ့သည့် လေးထပ်ကျောင်းဟောင်းနေရာတွင် အရံကျောင်းများနှင့် တကွ လေးထပ်ဇေတဝန် ရွှေကျောင်းတော်ကြီးကို ဆောက်လုပ်လေသည်
စန္ဒာဒေဝီ မိဖုရားကြီးသည် ကျောင်းတော်ကြီးကို ရေစက်ချ၍ တင်လှူမသွားနိုင်ခဲ့ချေ
ကျောင်းအမကြီးသည် သက်တော် ၅၈ နှစ်အရွယ် ၁၁၃၃ ခု၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၅ ရက် ( ခရစ် ၁၇၇၁ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်) ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် နတ်ပြည်စံလွန်တော်မူခဲ့လေသည်
သားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်းသည် မယ်တော် ဆောက်လုပ်သော ကျောင်းတော်ကြီးကို ‘ဘုံကျော်တုလွတ်’ (ဘုံသာတုလွတ်ဟုလည်းခေါ်) ဟူ၍ ကမ္ပည်းထိုးပြီးလျှင် ‘ဉာဏသာဂရ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု’ ဘွဲ့တံဆိပ်ရ အင်ကြင်းပင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား တင်လှူလေသည်
အတုလ ဆရာတော်သည် ခမည်းတော်အလောင်းမင်းတရားကြီး ကိုယ်တိုင် ကိုးကွယ်သော ဆရာတော် ဖြစ်သည်
မင်းတရားကြီးက ‘အတုလယသမဟာဓမ္မရာဇဂုရု’ ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြင့် သာသနာပိုင် ခန့်အပ်ထားသူ ဖြစ်သည်
သမီးတော်ကြီးသည် အင်းဝသို့ ပြောင်းရွှေ့သောအခါလည်း မာရ်အောင်ရတနာဘုရား ပရဝုဏ်အတွင်း၌ သုဓမ်မာရွှေဇရပ်၊ ပြာသာဒ်သုံးဆောင်တို့ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းခဲ့ပြန်သည်
သမီးတော် အလတ်ဖြစ်သော သီရီမဟာရတနာဒေဝီ မင်းသမီးသည်လည်း အင်းဝမြို့တော်၌ မယ်တော်ဆောက်လုပ်သော ဘုံကျော်တုလွတ်ကျောင်းတိုက်၏ အနောက်မြောက်ယွန်းတွင် အရံကျောင်းများနှင့်တကွ လေးထပ် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ကြီးကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ကျောင်းတော်ကြီးကို ‘ဘုံသာစံလွတ်ကျောင်းတော်ကြီး’ ဟု ကမ္ပည်းထိုး၍ 'သုမနာစာရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဝက်လက်ဆရာတော်အား တင်လှူတော်မူသည်
ဆင်ဖြူရှင် မင်းတရားသည် မယ်တော်၏ ဘုံကျောင်းတုလွတ်ကျောင်းတော်ကြီးနှင့် နှမတော်၏ ဘုံသာစံလွတ်ကျောင်းတော်ကြီးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၃၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ချိန်တည်းမှာပင် တစ်ပြိုင်နက် ရေစက်ချ တင်လှူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သမီးတော် အငယ်ဆုံး သီရိရတနာမင်္ဂလာဒေဝီမှာ သက်တော် ၂၀ ခန့်တွင်ကံကုန်သွားသောကြောင့် ကုသိုလ်တော်မှုသာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ထင်ရှားစွာ ပြုခဲ့ရဟန်မတူပေ
သမီးထွေး၏ ကောင်းမှုတော်တို့ကို မှတ်တမ်းမှတ်ရာ အဖြာဖြာတို့၌ ရှာဖွေ၍ မရချေ
(က) စားတော်ကြီး ဦးရာကျော်၊ မြန်မာမဟာမင်္ဂလာမင်းခမ်းတော်၊ ရန်ကုန်၊ ပုညစာပေ၊ ပကြိမ်၊ ၁၉၆၈ ခု၊ စာ ၂၀၇၊ ၂၁၀
(ခ) ဘုန်းနွယ် 'စန္ဒာဒေဝီနှင့် သမီးများ’၊ ဓမ္မရတနာ မဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် ၃၀ (၁-၆-၉၈)
ထနောင်းတပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungtat)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ မြေစိုမိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေစိုမိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၉ ဦး၊ မ ၂၀၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
တော်ကွားတိုတက်ဆို (Torquato Tasso)သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ ရီ‌နေဆွန်း‌ခေတ်တွင် အလွန်‌ကျော်ကြား‌သော အဲပစ်ကဗျာဆရာကြီးများအနက် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်
သူ၏ကဗျာများသည် ဒန္တီ၏ကဗျာ နီးနီး‌ကောင်းသည်ဟု ယူဆကြသည်
တက်ဆိုသည် ဆိုရန်တိုမြို့သားဖြစ်သည်
သို့‌သော် ဆယ်နှစ် သားအရွယ်ကပင်လျှင် ‌ရောမမြို့သို့‌ရောက်၍ စာ‌ပေနှင့် သမိုင်းတို့ကို သင်ကြားရသည်
ဖခင်ဖြစ်သူသည် ကဗျာဆရာပင်ဖြစ်လင့်ကစား တက်ဆိုကို ရှေ့‌နေဖြစ်‌စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပက်ဒူးအား တက္ကသိုလ်သို့ ဥပ‌ဒေသင်ယူရန် ‌စေလွှတ်ခဲ့၏
သို့ရာတွင် အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်၌ပင်လျှင် ကဗျာတစ်ပုဒ်ကြောင့် များစွာ ‌ကျော်‌စောလာ‌လေရာ ဖခင်ဖြစ်သူသည် သား ဖြစ်သူအား ယထာဘူတနှင့် ကဗျာကို တက္ကသိုလ်၌ သင်ယူရန် ခွင့်ပြုခဲ့၇‌လေသည်
ထို‌ခေတ်တွင် တူရကီလူမျိုးတို့သည် ဟန်‌ဂေရီနှင့် အီတလီလူမျိုးတို့ကို နှိပ်စက်ကလူပြု‌နေ‌သော အချိန်အခါဖြစ်‌လေသည်
ဤသည်ကို အ‌ကြောင်းပြု၍ တက်ဆိုသည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ သာသနာ‌ရေးစစ်ပွဲကြီး ချီတက်ခဲ့ဘူးသည်ကို အဲပစ်ကဗျာဖြင့် ဖွဲ့နွဲ့စပ်ဆိုခဲ့‌လေသည်
သို့ရာတွင် ထိုကဗျာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရိုမန်ကက်သလစ် သာသနာဂိုဏ်းနှင့် ဝိဝါဒကွဲပြားသည်တွင် တက်ဆိုသည်လည်း ထိုမှ ဤမှ လှည့်လည် သွားလာ‌နေထိုင် ယင်းနှင့်ပင် စိတ်တွင်‌ရောဂါကပ်ငြိလာ‌လေသည်
၁၅၉၄ ခုနှစ် တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းက သူ့အား သူ၏ကဗျာအတွက် ဂုဏ်ပြုရန် အလို့ငှာ ‌ရောမမြို့သို့ဖိတ်‌ခေါ်‌လေသည်
တက်ဆိုလည်း ‌ရောမမြို့ သို့လာခဲ့၏
သို့‌သော် ဂုဏ်ပြုခြင်းမခံရမီ တက်ဆိုကွယ် လွန်‌လေသည်
ရင်ကမ်းပင်၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ဇာလက္ကာ ဝါလီချီယာနာ ဖြစ်သည်
ထန်းမျိုးဝင်အပင်မျိုး ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ အောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရသည်
ရင်ကမ်းပင်သည် အမြဲစိမ်း သစ်တောများတွင် များသောအားဖြင့် လောင်းရိပ်ခို၍ ကြီးပွားသော အပင်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်
အစေ့ကိုစိုက်ပျိုး၍ သော်လည်းကောင်း၊ ဘေးထွက် အတက်များကို စိုက်ပျိုး၍သော်လည်းကောင်း မျိုးပွားယူနိုင် သည်
ရင်ကမ်းပင်တွင် ပင်စည်ဟူ၍ မရှိ
အတက်များ ဘေးဘက်ထွက်၍ ကြီးပွားသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်
အရွက်သည် အလျား ၁၅ ပေမှ ပေ ၂ဝ အထိရှိ၍ ရွက်ညှာသည် အရွက်၏ ထက်ဝက်ခန့် ရှည်သည်
အရွက်သည် ငှက်မွေးပုံဖြစ်သည်
ရွက်နားတွင် ဆူးငယ်များ ရှိသည်
ရွက်အိမ်နှင့် ရွက်ညှာတို့တွင် ရွက်ကြောမ တစ်လျှောက်၌ ချွန်ထက်သော ဆူးများလည်း ရှိသည်
ပန်းများ ပြွတ်သိပ်၍ ပွင့်သည်
အသီးသည် တစ်လက်မမှ သုံးလက်မ အထိရှည်၍ အကြေးထူထပ်သည်
အတွင်း၌ အစေ့တစ်စေ့မှ သုံးစေ့အထိ ပါရှိသည်
အသီးမှည့်ကို စားရသည်
ရင်ကမ်းသီး အချဉ်မျိုးနှင့် ချဉ်ဖြုံးဖြုံးမျိုးဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားရှိသည်
တစ်ခါတစ်ရံ အရွက်ကို အိမ်မိုးရန်အတွက် အသုံးချလေ့ ရှိကြသည်
ခဂျိခုရိ − ဂိုးဒိုင်းချိဘူတာ  (梶栗郷台地駅 ခဂျိခုရိ − ဂိုးဒိုင်းချိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမဂုချိခရိုင်၊ ရှိမိုနိုဆဲခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆဂါရွာ(အင်္ဂလိပ်: Saga)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ အူလန်ပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဈေးတာလေးရွာ၊ အိုင်သပြု
ဒင်ရွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dinywei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ခူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetkhu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ စိန်ပန်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စိန်ပန်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၄ ဦး၊ မ ၂၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
စက်စီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Seksih)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဆွောင်းပက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆွောင်းပက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၆ ဦး၊ မ ၁၀၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၈ ဦး နေထိုင်သည်
ယင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၇ ဦး၊ မ ၁၈၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငမန်းချောင်ရွာ၊ မီးသွေးတိုက်
ဒေါက်တာညီမင်းဟန် (၁၇ မေ ၁၉၈၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်တွင် အောင်မြေသာစံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် ၁ ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်
ဒေါက်တာညီမင်းဟန်ကို ၁၉၈၇ ခုနှစ် မေလ ၁၇ ရက်နေ့တွင်  မကွေးတိုင်း နတ်မောက်မြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (မကွေး)မှ ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်နေရာကို အောင်မြေသာဇံမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ် ၁ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မဲအရေအတွက် ၃၈,၈၇၂ မဲဖြင့် အနိုင်ရ ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
ဖန်ခရို့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhkayoet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဖန်ခရို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးစောမောင်အစိုးရသည် ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း၌ တပ်မတော်မှ နိုင်ငံတော်အာဏာကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ) မှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သောအစိုးရဖြစ်သည်
၁၉၈၈ စက်တင်ဘာ ၂၀ တွင် ကြေညာချက် ၄၈၈ ဖြင့် "အုပ်ချုပ်ရေးအစိုးရအဖွဲ့" ကို အောက်ပါအတိုင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း
ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်(အင်္ဂလိပ်: Central European Summer Time)(CEST)၊ အချို့အခြေအနေများ၌ ဗဟိုဥရောပ နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသော စံတော်ချိန်(Central European Daylight Time၊ CEDT))ဟု ညွှန်းဆို၊ ကို ဗဟိုဥရောပ စံတော်ချိန်(CET; UTC+01:00)အား အသုံးပြုသော အချို့သော ဥရောပနိုင်ငံများတွင် နွေရာသီ နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
၎င်းသည် UTC+02:00နှင့် ကိုက်ညီမှရှိပြီး အရှေ့ဥရောပ စံတော်ချိန်၊ ဗဟိုအာဖရိက စံတော်ချိန်၊ တောင်အာဖရိက စံတော်ချိန်၊ အီဂျစ် စံတော်ချိန်နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသော ကာလင်နင်ဂရတ်ဒေသစံတော်ချိန်တို့နှင့်လည်း တူညီသည်
ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်အား အခြားသောအမည်များအဖြစ် အလယ်ဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်(Middle European Summer Time၊ MEST)၊ ဗဟိုဥရောပ နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသော စံတော်ချိန်(Central European Daylight Saving Time၊ CEDT) နှင့် ဘရာဗိုချိန် (နေတိုး သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ၏ ဒုတိယမြောက်အက္ခရာ) အစရှိသဖြင့် အသုံးပြုကြသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဥရောနွေရာသီစံတော်ချိန်အား 01:00 UTC (02:00 CET နှင့် 03:00 CEST) တွင် မတ်လ နောက်ဆုံးတနင်္ဂနွေနေ့နှင့် 01:00 UTC  တွင် အောက်တိုဘာလ နောက်ဆုံးတနင်္ဂနွေနေ့အတွင်း ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်းရှိ နိုင်ငံများတွင် တသမတ်တည်းမဟုတ်ပဲ သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ မှစ၍ ဥရောပတွင် နွေရာသီစံတော်ချိန်အား ပယ်ဖျက်ပြီး ဆောင်းရာသီစံတော်ချိန်အား တနာရီရှေ့တိုး၍ တနှစ်ပတ်လုံး အချိန်အား ထိန်းသိမ်းရန် အဆိုပြုချက်များ ရှိခဲ့သည်
ဖော်ပြပါနိုင်ငံများနှင့် ဒေသများအတွင် ပုံမှန်အားဖြင့် ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုကြသည်
အယ်လ်ဘေးနီးယားနိုင်ငံ၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍အင်ဒိုရာနိုင်ငံ၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှစ၍ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍ခရိုအေးရှားနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ (metropolitan)၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ပြင်သစ်နိုင်ငံ (metropolitan)၊၁၉၇၆ ခုနှစ်မှစ၍ဂျာမနီနိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ဂျီဘရော်လ်တာ၊၁၉၈၂ ခုနှစ်မှစ၍ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍အီတလီနိုင်ငံ၊၁၉၆၈ ခုနှစ်မှစ၍ကိုဆိုဗို၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍လစ်တန်စတိန်းနိုင်ငံ၊၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍လူဇင်ဘတ်နိုင်ငံ၊၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍မော်လတာနိုင်ငံ၊၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍မိုနာကိုနိုင်ငံ၊၁၉၇၆ ခုနှစ်မှစ၍မွန်တီနီဂရိုးနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစ၍မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍နော်ဝေးနိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ပိုလန်နိုင်ငံ၊၁၉၇၇ ခုနှစ်မှစ၍ဆန်မာရီနိုနိုင်ငံ၊၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ဆားဘီးယားနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍ဆလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၊၁၉၇၉ ခုနှစ်မှစ၍ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံ၊၁၉၈၃ ခုနှစ်မှစ၍စပိန်နိုင်ငံ၊၁၉၇၄ ခုနှစ်မှစ၍ (အနောက်ဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်အသုံးပြုသော ကနေရီကျွန်းစုမှလွဲ၍)ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊၁၉၈၁ ခုနှစ်မှစ၍ဗာတီကန်စီးတီး၊၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ဖော်ပြပါနိုင်ငံများတွင် ယခင်က ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန်အား အသုံးပြုခဲ့သည်
လစ်ဗျားနိုင်ငံ၊ ၁၉၅၁–၁၉၅၉၊ ၁၉၈၂–၁၉၈၉၊ ၁၉၉၆–၁၉၉၇၊ ၂၀၁၂–၂၀၁၃လစ်သူယေးနီးယားနိုင်ငံ၊ ၁၉၉၈–၁၉၉၉ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၊ ၁၉၉၃–၁၉၉၅တူနီးရှားနိုင်ငံ၊ ၂၀၀၅–၂၀၀၈အချိန်ဇုန်
ဈေးကျောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykyaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
အရှင်ဃောသသညကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဃောသသညကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥပဒေကြမ်းကော်မတီ ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆိုင်ရာ ဥပဒေပုဒ်မ ၂၁ နှင့် ပုဒ်မ ၂၇ နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက်တို့အရ  ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် (၁၅)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်
ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌသည် ကော်မတီဝင်များ၏ သက်တမ်း တစ်နှစ်ပြည့်မြောက်သည့် အခါ ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး လိုအပ်ပါက သင့်လျော်သလို လဲလှယ်အစားထိုး တာဝန်ပေးအပ်နိုင်သည်
ကော်မတီသည် ဥပဒေကြမ်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အောက်ပါအချက်များကို အခြေခံ၍ စိစစ်ရမည် -နိုင်ငံတော်က ချမှတ်သော မူဝါဒများ၊ ဦးတည်ချက်များနှင့် ညီညွတ်မှု ရှိ - မရှိ၊ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေနှင့် တည်ဆဲဥပဒေများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ညီညွတ်မှုရှိ-မရှိ၊နိုင်ငံတော်နှင့်အများပြည်သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို အလေးထားပြီး ကာကွယ်စောင့်ရှောက် ရေးကို ဦးတည်ခြင်းရှိ-မရှိ၊နိုင်ငံတော်တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးနှင့် လုံခြုံရေးကို အန္တရာယ်ပြု ထိပါးစေမည့် အချက်များ ပါဝင်ခြင်း ရှိ-မရှိ၊နိုင်ငံတော်၏ ပကတိအခြေအနေများနှင့် လိုက်လျောညီထွေမှုရှိ-မရှိ၊အများပြည်သူ၏ လုံခြုံရေးနှင့် ပစ္စည်းလုံခြုံရေးကို ထိခိုက်ခြင်းရှိ-မရှိ၊တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကို ထိခိုက်ပျက်ပြားစေမည့် အရေးအသား၊ အသုံးအနှုန်း များ ပါဝင်ခြင်းရှိ-မရှိ၊ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုနှင့် တစ်ခု၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ၊ အစိုးရဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုနှင့်တစ်ခု၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်များ ရောထွေးခြင်းရှိ-မရှိ၊အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ၊ ဒေသဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ဒေသအချင်းချင်းဆိုင်ရာ စာချုပ်များ၊ သဘောတူညီချက်များပါ တာဝန်အရရေးဆွဲသော ဥပဒေကြမ်းဖြစ်လျှင် ထိုစာချုပ်များ၊ သဘောတူစာချုပ်များပါ မြန်မာနိုင်ငံက သဘောတူ လက်ခံထားသော အချက်များနှင့် လိုက်လျော ညီထွေခြင်း ရှိ-မရှိနှင့် နိုင်ငံတော်၏ အချုပ်အခြာ အာဏာကို ထိပါးခြင်းရှိ-မရှိ၊သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနှင့် စပ်ဆိုင်သော မူပိုင်းဆိုင်ရာအချက်အလက်များ ပြည့်စုံစွာပါရှိခြင်း ရှိ-မရှိ၊ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မည့် အခြေအနေရှိ -မရှိ၊ဥပဒေ၏ ရည်ရွယ်ချက်များ အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပြည့်စုံစွာ ပါရှိခြင်းရှိ-မရှိ
ကော်မတီဝင်များသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌက တာဝန်ပေးအပ်လျှင် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် နာယက ကဖွဲ့စည်းသော ဥပဒေကြမ်း ပူးပေါင်း ကော်မတီတွင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရမည်
ကော်မတီသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်က အခါအားလျော်စွာ ပေးအပ်သည့် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင် ရမည်
ကော်မတီသည် ဥပဒေကြမ်းများကို အသေးစိတ်ဆွေးနွေးစဉ်းစားရ၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်တွင် ဆွေးနွေးစဉ်းစားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်း ဆွေးနွေးစဉ်းစားရမည်
သို့ရာတွင် -ကော်မတီတွင် အဆိုတင်သွင်းခြင်း၊ အကြံပြုချက် တင်သွင်းခြင်းတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထောက်ခံသူမလို၊ကော်မတီဝင်များသည် ကိစ္စတစ်ခုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တစ်ကြိမ်ထက်ပိုပြီး ဆွေးနွေးခွင့်ရှိသည်၊ဥပဒေကြမ်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ သက်ဆိုင်ရာ ဌာန၊ အဖွဲ့အစည်းတို့နှင့် ညှိနှိုင်းပြီး ဖြကြေား နိုင်သည့် တာဝန်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များအား ဖိတ်ကြား၍ မေးမြန်းဆွေးနွေးနိုင်သည်
ကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် ကော်မတီဝင်တစ်ဦးပြောဆိုသော သို့မဟုတ် ပြုလုပ်သော ကိစ္စကို သော်လည်းကောင်း၊ ကော်မတီတွင် ဆွေးနွေးသော ဆွေးနွေးချက်များကိုသော် လည်းကောင်း၊ ပြင်ပသို့ ပေါက်ကြားခြင်း မရှိစေရ
ကော်မတီ အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းတွင် ဆွေးနွေးချက်အားလုံးကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင်၍ ကော်မတီက အတည်ပြုထားရမည်
ယင်းအစည်းအဝေးမှတ်တမ်းများကို ဖြန့်ဝေခြင်း မပြုရ
ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ ပေးပို့သော အစီရင်ခံစာ မိတ္တူကို အစည်းအဝေး မှတ်တမ်းများ နှင့်အတူ ပူးတွဲ၍ အမှုတွဲအဖြစ် တပေါင်းတည်း ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ရန် လွှတ်တော်ရုံးသို့ ပေးပို့ရမည်
ကော်မတီအစည်းအဝေးများကို ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ၏ နည်းဥပဒေ ၄၃ ပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့်အညီ ကျင်းပရမည်
ကော်မတီသည် ဥပဒေကြမ်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ -နိုင်ငံတော်နှင့် ပြည်သူတို့၏ အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေမည့် အကြံပြုချက်များကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် သို့ တင်ပြနိုင်ခွင့်ရှိသည်၊ပြည်သူများနှင့် သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူများ၏ ဥပဒေရေးရာ အကြံပြုချက်များ၊ ဝေဖန် သုံးသပ်ချက်များကို စိစစ်၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ တင်ပြနိုင်ခွင့်ရှိသည်၊ပြင်ဆင်ရန်အကြံပြုချက်များကို ပြည်သူ့လွှတ်တော်သို့ တင်ပြနိုင်ခွင့်ရှိသည်၊ခေတ်နှင့်မလျော်ညီသော အရေးအသား၊ အသုံးအနှုန်းများကို ဥပဒေရှုထောင့်မှ ပြင်ဆင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခွင့်ရှိသည်
အထက်ပါအရ ကော်မတီ၏ တင်ပြချက်နှင့် အကြံပြုချက်များသည် ဥပဒေကြမ်းတွင်ပါရှိသည့် ကိစ္စနှင့်စပ်လျဉ်းသော တင်ပြချက်၊ အကြံပြုချက်များဖြစ်ရမည့်ပြင် ထိုဥပဒေကြမ်း၏ သဘောတွင် အကျုံးဝင်သော တင်ပြချက်၊ အကြံပြုချက်များလည်း ဖြစ်ရမည်
ဥပဒေကြမ်းကို ကော်မတီတွင် ဆွေးနွေးစဉ်းစားပြီးဖြစ်ပါက -ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌသည် အစီရင်ခံစာမူကြမ်းကို ပြုစု၍ ကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် တင်ပြ ရမည်၊အစီရင်ခံစာ မူကြမ်းကို ကော်မတီက သဘောတူလျှင် ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌသည် အစီရင်ခံစာ ကို လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌထံတင်ပြရမည်၊ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ မရှိလျှင် ကော်မတီအတွင်းရေးမှူးက သော်လည်းကောင်း၊ ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အတွင်းရေးမှူးမရှိလျှင် သဘာပတိတာဝန် ထမ်းဆောင်သော ကော်မတီဝင် တစ်ဦးကသော် လည်းကောင်း လက်မှတ်ရေးထိုး တင်ပြနိုင်သည်၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌ သီးခြားညွှန်ကြားချက်မရှိလျှင် ဥပဒေကြမ်းကို ကော်မတီသို့ လွှဲအပ်သည့်နေ့မှစ၍ ခုနှစ်ရက်အတွင်း (ရုံးပိတ်ရက်များမပါ) ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာ ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌထံတင်ပြရမည်၊ယင်းသို့တင်ပြရာတွင် ကော်မတီဝင်များသည်လည်း အစီရင်ခံစာကို သဘောတူကြောင်း လက်မှတ်ရေးထိုးရမည်၊ သို့ရာတွင် ခြွင်းချက်သို့မဟုတ် သဘောကွဲလွဲချက်များရှိပါက ထိုခြွင်းချက် သို့မဟုတ် သဘော ကွဲလွဲချက်များကို ရေးသားဖော်ပြ၍ လက်မှတ်ရေးထိုးပြီး အစီရင်ခံစာတွင် ပူးတွဲဖော်ပြနိုင်သည်၊ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ သို့မဟုတ် ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ၏ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသူသည် ကော်မတီ၏ အစီရင်ခံစာကို ဖတ်ကြားရှင်းလင်းရမည်
ကော်မတီဝင်များသည်-ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဆိုင်ရာဥပဒေများပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို မဆန့်ကျင်လျှင် လွတ်လပ်စွာပြောဆို ဆွေးနွေးခွင့်နှင့် ဆန္ဒမဲပေးခွင့်ရှိသည်
လွှတ်တော်ကော်မတီ အများဆုံးနှစ်ခုအထိသာ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ခွင့်ရှိသည်
ကော်မတီဝင်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခွင့်ပြုရန်အတွက် ခိုင်လုံသော အကျိုးအကြောင်း ဖော်ပြလျှက် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌထံ တင်ပြနိုင်ခွင့်ရှိသည်
ကော်မတီဝင်များသည် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်များ ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ ကော်မတီ လုပ်ငန်း တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရန် ဖြစ်စေ၊ ကော်မတီအစည်းအဝေး တက်ရောက်ရန်ဖြစ်စေ၊ ကော်မတီရုံး စိုက်ရာဒေသတွင် ရောက်ရှိ နေစဉ်၌ လည်းကောင်း၊ တာဝန်အရ ခရီးသွားရာ၌ လည်းကောင်း ယင်း တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ချီးမြှင့်ငွေနှင့် စရိတ်များဆိုင်ရာ ဥပဒေပါရပိုင်ခွင့်များကို ခံစားခွင့်ရှိသည့်အပြင် လွှတ်တော်က သတ်မှတ်သည့် ရပိုင်ခွင့်များကိုလည်း ခံစားခွင့်ရှိသည်
ကော်မတီဝင်များသည်-ကော်မတီ အစည်းအဝေးများတွင် တင်ပြဆွေးနွေးချက်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမှအပ အခြားဥပဒေအရ အရေးယူခံရခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့် ရှိသည်
ကော်မတီအစည်းအဝေး တက်ရောက်နေစဉ်အတွင်း သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း၏ အကြီးအမှူး မှတစ်ဆင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ၏ ကြိုတင်ခွင့်ပြုချက် မရရှိပါက ဖမ်းဆီးခံရခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသည်
ပြစ်မှုတစ်ရပ်ရပ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရခြင်းခံရပါက ပြစ်ဒဏ်စီရင်ခြင်း မခံရမီ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ကော်မတီ အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ခွင့်ရှိသည်
နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေတို့သည် ဥပဒေသဘောသက်ရောက်သော ဥပဒေများဖြစ်သည်
ဥပဒေတရပ်အား အကောင်အထည်ဖော် ရန်အတွက်ဖြစ်စေ၊ လိုအပ်ချက်အရဖြစ်စေ နည်းဥပဒေ၊ စည်းကမ်းဥပဒေများ ထပ်ဆင့်ထုတ်ပြန်ရသည်၊ အချို့ သောဥပဒေများတွင် တနိုင်ငံလုံးအတိုင်းအတာဖြင့် ခြုံငုံပြီး မပြဋ္ဌာန်းနိုင်သည့် အခါတွင်သော်လည်းကောင်း၊ အသေးစိတ်ကျသည့် လုပ်ငန်းများအတွက်လည်းကောင်း ပင်မဥပဒေအား အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ရန် အလို့ ငှာ လိုအပ်သည့်နည်းဥပဒေများကို ထပ်ဆင့်၍ ထုတ်ရမည်ဖြစ်ပေသည်၊တနည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေဟုဆိုရာတွင် နည်းဥပဒေများသည် ဥပဒေများကို ပိုမိုအသေးစိတ် တိကျစွာရုပ်လုံးဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်
နည်းဥပဒေများသည် ဥပဒေများကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော် ရာ၌ များစွာအရေးပါသည်
နည်းဥပဒေများတွင် ဥပဒေများ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကိုပေါ်လွင်စေရန် အသေးစိတ် ရေး ဆွဲရသည်
ဥပမာအားဖြင့်- နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းပြီးနောက် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်း နည်းဥပဒေများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
ယင်းနည်းဥပဒေများတွင် နိုင်ငံရေးပါတီတစ်ခုအနေဖြင့် မှတ်ပုံတင်ရန်နည်းလမ်းများကိုပြဋ္ဌာန်း၍ ကော်မရှင်ရုံးက လိုက်နာဆောင်ရွက် ရမည့်နည်းလမ်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားသည်
၎င်းပြင် ရွေးကောက်ပွဲဝင်မည့် မှတ်ပုံတင်ထား သော နိုင်ငံရေးပါတီများအား ရွေးကောက်ပွဲနှင့်စပ်လျဉ်းသော အခွင့်အရေးများဖြစ်သော ကော်မရှင်မှ စာအုပ် စာတမ်းများ အခမဲ့ဖြန့်ဝေခြင်း၊ မိမိတို့ပါတီ၏ဝါဒသဘောထား၊ လုပ်ငန်းစဉ်များကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နှင့်ညှိနှိုင်း၍ သတင်းစာ၊ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားတို့မှလွှင့်ထုတ်ပေးခြင်း၊ ရွေးကောက်ပွဲ နီးလာသောအခါ၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင်ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့်နိုင်ငံရေးပါတီများသည် အခြားပါတီ၊ အဖွဲ့အစည်း၊ ပုဂ္ဂိုလ်စသည်တို့အားထိပါးကာ မမှန်မကန်ပြောဆိုခြင်းမျိုး၊ ဆူပူအောင်လှုံ့ဆော်ခြင်းမျိုးမရှိသော ဝါဒသဘော ထား ကြေညာချက်များကို ရုပ်မြင်သံကြားမှ၊အသံလွှင့်ရုံမှ ပြောဆိုတင်ပြခွင့်များကို ကော်မရှင်က နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်များပါ ထည့်သွင်းပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အဆိုပါ နည်းဥပဒေများကို ၁၉၈၈ ခု၊ စက်တင်ဘာလ (၂၈)ရက်နေ့တွင် ကော်မရှင်က ပြဋ္ဌာန်းကြေညာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၇၃ ခုနှစ် စကားရပ်များ အနက်အဓိပါယ်ဖွင့်ဆိုရေး ဥပဒေပုဒ်မ ၅ (က) (၆) တွင် နည်းဥပဒေ ဆိုသောစကားရပ်တွင် ဥပဒေတရပ်ရပ်ဖြင့်အပ်နှင်းသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ကိုသုံးစွဲ၍ ပြုလုပ်သောနည်းဥပဒေ (Rule) နှင့်၊ ဥပဒေတရပ်ရပ်အရ နည်းဥပဒေအဖြစ်ဖြင့်ပြုသော စည်းမျဉ်းဥပဒေ (Regulation) ပါဝင်သည်ဟု ဖွင့်ဆို ထားသည်
အချုပ်အခြာအာဏါပိုင်နိုင်ငံများ၏ လက်တွေ့ကျင့်သုံးလျက် ရှိသော ဥပဒေပြုခြင်းတွင် ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်အာဏာ (Law-making Power) နှင့် နည်းဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်အာဏာ (Rule-making Power) များပါဝင်သည်ကို တွေ့ရှိရ မည်ဖြစ်ပေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၈၀(၁) တွင်“ဤအခြေခံဥပဒေရှိပြဋ္ဌာန်း ချက်များနှင့်မဆန့် ကျင်စေဘဲ၊ ပါလီမန်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်အသီးသီးသည်၊ လွှတ်တော်၏လုပ်ငန်းစဉ်နှင့် မှုခင်းကိစ္စဆောင်ရွက်မှု တို့ကို စည်းမျဉ်းသတ်မှတ်စေရန် နည်းဥပဒေများ (rules) ကိုပြုနိုင်သည်”ဟုဖော်ပြထားသည်
ထို့ပြင် ပုဒ်မ-၉၀၌ “ဤအခြေခံဥပဒေရှိ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် မဆန့်ကျင်စေဘဲ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဥပဒေပြု နိုင်သောအာဏာသည်၊ ပါလီမန်၌သာတည်ရှိရမည်
ခြွင်းချက် သို့ရာတွင် ပါလီမန်၏ အက်ဥပဒေတခုသည်၊ ထိုအက်ဥပဒေနှင့်သဘောကိုက်ညီသော နည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းဥပဒေများကိုပြုစေရန်၊ ထိုအက်ဥပဒေ တွင် အထင်အရှားဖော်ပြထားသောသူ တဦးဦးအားသော်လည်းကောင်း၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ အာဏာပိုင်တဦးဦးအားသော် ၎င်း၊ အခွင့်အာဏာကိုလွှဲအပ်နိုင်သည်
ထိုနည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်းဥပဒေများမှာ တရားဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာရှိရမည်
”ဟု နည်းဥပဒေများ ပြဋ္ဌာန်းကျင့်သုံးခွင့်ကို ဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်
ပုဒ်မ၉၀တွင်၊ တဆက်တည်းဆက်လက်၍ပြဋ္ဌာန်းထားသည်မှာ- “သို့ရာတွင် ထိုနည်းဥပဒေများနှင့် စည်းမျဉ်း ဥပဒေများကို ပါလီမန်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်အသီးသီးသို့၊ ဆက်လက်ကျင်းပ လတ္တံ့သောညီလာခံတွင် တင်သွင်း ရမည်
ထို့ပြင်အဆိုပါနည်းဥပဒေများအရ၊ သို့တည်းမဟုတ်၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေများအရ အရေးယူဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သော အမှုကိစ္စ၏ခိုင်လုံခြင်းကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ ထိုနည်းဥပဒေများနှင့်စည်းမျဉ်းဥပဒေများကို တင်သွင်းသည့် နေ့မှစ၍ သုံးလအတွင်းတွင် ပါလီမန်ဆိ်ုင်ရာလွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး၌ အဆိုတင်သွင်းဆုံးဖြတ်၍ ပယ်ဖျက်နိုင်ရ မည်”ဟုပြဋ္ဌာန်းထားသည်
ဤသည်မှာ တဆင့်ခံဥပဒေပြုခြင်းဖြင့် နည်းဥပဒေများပြုပိုင်ခွင့်အာဏာကို အပ်နှင်း ခြင်းခံရသည့် အာဏာပိုင်ပုဂ္ဂိုလ် (သို့) အဖွဲ့အစည်းကပြုလုပ်သည့်နည်းဥပဒေများကို ပါလီမန်ကကြီးကြပ်ထိမ်း ကျောင်းနိုင်သည့်မူကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဤမူကို Legislative control of  legislative power of Administration ဟုခေါ်ပေသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၇-အရ “ပြည်သူ့လွှတ်တော်နှင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ရေးရာကော်မတီများနှင့်လည်းကောင်း သက်ဆိုင်ရာဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများ (Rules) နှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်း များ (Procedures) ကို ပြည်သူ့လွှတ်တော် က ပြဋ္ဌာန်းရမည်ဟူ၍ပါရှိသဖြင့် နည်းဥပဒေများကိုလည်း ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကသာလျှင်ပြဋ္ဌာန်းရမည် ဟုဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပေသည်
ဦးတိုရွာ၊ ဂွကြီး
ကင်းတက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၅၆ ဦး၊ မ ၂၁၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
သီတင်းသုံးဖော်တို့ကို ဆဲရေးကြိမ်းမောင်း (ခြိမ်းခြောက်) သောရဟန်း၊ အရိယာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပြစ်မှားစွပ်စွဲသောရဟန်း၏ မချွတ်ဧကန်ရရှိနိုင်သော အပြစ်ငါးပါးတို့ကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အထက်ပါရဟန်းသည် ပျက်စီးခြင်းဆယ်မျိုးတို့တွင် တစ်မျိုးမျိုးဖြင့် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်နိုင်ကြောင်း အခွင့်ရှိပုံကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
၁၃၁၆ (၁) ရက်
၁၄၁၀ (၁) ရက်
စက်ဆုပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ဘွက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန့်ဂေါ်ပြင်ရွာ၊ ဆင်သေပြင် (ဆင်ဆီ)
တယ်လီစကုပ် (အင်္ဂလိပ်: Telescope) ​ခေါ် အ​ဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းသည် အလွန်ကွာလှမ်းနေသော နေရာရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့၍မြင်နိုင်သော ကိရိယာဖြစ်သည်
နက္ခဗေဒပညာရှင်များသည် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများကို အသုံးပြု၍ စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ကြည့်ရှုလေ့လာကြသည်
ပထမဦးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို ဒတ်ခ်ျ လူမျိုး မျက်မှန်နှင့် မှန်ပြောင်းများ ပြုလုပ်သူ Hans Lippershey က ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အီတလီလူမျိုး ဂယ်လီလီယိုက အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းတစ်ခု ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယို ၏ မှန်ပြောင်းသည် အလွန် ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့ပေးနိုင်သည့်အတွက် ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ဂယ်လီလီယိုသည် စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ပင် သူသည် လပေါ်ရှိ တောင်များနှင့် မီးတောင်တွင်းဝများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် အရာဝတ္ထုများမှ အလင်းပြန်သော အလင်းတန်းများကို ဖမ်းယူ၍ ပုံနှိပ်ဖော်ပေးသည့် အလင်းပြန် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ ပေါ်ထွက်လာသည်
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း အမျိုးအစားကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဆာအိုင်ဇက် နယူတန် ဖြစ်သည်
ဤမှန်ပြောင်းအမျိုးအစားတွင် လေးလံသော ပြောင်းရှုသံတစ်ခုပါရှိပြီး ကြည့်သည့်အရာဝတ္ထနှင့် နီးသည့်ဘက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားကာ ကျန်တစ်ဘက်တွင် အခြားမှန်ဘီလူးတစ်ခုကို တပ်ဆင်ထားသည်
မှန်ဘီလူးအသေးကို မှန်ဘီလူးအကြီးနှင့် ၄၅ ဒီဂရီ စောင်း၍တပ်ဆင်ထားသည်
ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုမှာလာသော အလင်းတန်းသည် ပထမ မှန်ဘီလူးအကြီးကို ကျော်ဖြတ်၍ မှန်ဘီလူးအသေးပေါသို့ အလင်းပြန်စေသည်
ထိုအလင်းတန်းများကို မှန်ဘီလူးအသေးက ကြည့်ရှုသူ၏ မျက်စိသို့ ထပ်ဆင့်အလင်းပြန်စေခြင်းဖြင့် အရာဝတ္ထုကို ပုံကြီးချဲ့၍ မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်
ယခုခေတ်ကာလတွင် နောက်ဆုံးတီထွင်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ဟပ်ဘယ်လ် အာကာသ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အလွန်မှုံဝါးသော အလင်းတန်းများကိုပင် ဖမ်းယူနိုင်ကာ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုအားကောင်းသည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို တီထွင်နိုင်ရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ အကြံရခဲ့သူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တွေးခေါ်ပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင် ရော်ဂျာဘေကွန် (Roger Bacon) (၁၂၁၄-၁၂၉၄) ဖြစ်သည်
ရော်ဂျာဘေကွန်သည် ၁၂၆၀-ခန့်တွင် Opus Majus အမည်ရှိ ကျမ်းတစောင်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ထိုကျမ်းတွင် ဘေကွန်က မှန်ဘီလူးများကို အဆင့်ဆင့် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အဝေးတွင်ရှိနေသော ပစ္စည်းများကို ပြတ်သားစွာ မြင်တွေ့အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်
ထို့အပြင် မျက်မှန်အတွက် အခြေခံဖြစ်သော အချက်အလက်များကိုလည်း တင်ပြခဲ့သည်
သို့သော် ရော်ဂျာဘေကွန်သည် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို လက်တွေ့ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ
အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကို အမှန်တကယ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ဟော်လန်နိုင်ငံသား ဟန်းစ်လစ်ပါရှေး (Hans Lippershey) ဖြစ်သည်
၁၆၀၈-ခုနှစ်တွင် လစ်ပါရှေးသည် မှန်ဘီလူးခုံးတခုနှင့် မှန်ဘီလူးခွက် တခုကို အသုံးပြုပြီး အဝေးကြည့်မှန်ဘီလူးတခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သူ၏တီထွင်မှုမှာ အာကာသ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပတိုက်၌ မှန်သွေးခြင်းပညာ ကောင်းစွာပျံ့နှံ့နေပြီ ဖြစ်ရကား လစ်ပါရှေး၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ ခဏတာအတွင်း ဥရောပတိုက်အတွင်း ပျံ့နှံ့သွွှားခဲ့သည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို အာကာသသုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး ဂယ်လီလီယို (Galileo Galilei) (၁၅၆၄-၁၆၄၂) ဖြစ်သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် ၁၆၀၉-ခုနှစ်တွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၌ တယ်လီစကုပ်ခေါ် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ပေါ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းစကားကြားသိပါသည်
ပါရမီရှင် ဂယ်လီလီယိုသည် ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို မတွေ့မြင်ဘူးဘဲ သူကိုယ်တိုင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတစ်လက်ကို တီထွင်လိုက်ပါသည်
သူတီထွင်သော အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းမှာ လစ်ပါရှေး၏မှန်ပြောင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်နေပါသည်
ဂယ်လီလီယိုသည် သူတီထွင်သော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းဖြင့် ညအခါများတွင် ကောင်းကင်ကိုကြည့်ရှုလေ့လာ နေခဲ့သည်
ထိုသို့လေ့လာရင်း ဂယ်လီလီယိုသည် နက္ခတ္တဗေဒအတွက် အရေးပါသော တွေ့ရှိချက် များစွာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် သူ၏မှန်ပြောင်းကို အသုံးပြုပြီး လ၏မျက်နှာပြင်သည် ညီညာပျံ့ပျူးမှုမရှိဘဲ ချိုင့်ခွက်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြောင်း၊ နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီဆိုသည်မှာ ကြယ်ပေါင်းများစွာ စုဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ နေတွင်အကွက်များရှိနေကြောင်း၊ ဂျူပီတာခေါ် ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၄-စင်းရှိကြောင်း (အမှန်မှာ ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၆၃-စင်း ရှိသည်
ဂယ်လီလီယို မြင်တွေ့ခဲ့ သည်မှာ အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံ လ လေးစင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို ဂယ်လီလီယိုအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဂယ်လီလီယို လများ Galilean moons ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်နေကြသည်
ဂြိုဟ်များတွင် ကိုယ်ပိုင် အလင်းရောင်မရှိဘဲ နေ၏အလင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်သဖြင့် လင်းနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည့်အချက်များကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
အထင်ရှားဆုံးမှာ သူ့ရှေ့က ကော်ပါးနီးကပ်စ် အဆိုပြုခဲ့သော နေကို ဗဟိုပြုပြီး အခြားဂြိုဟ်များက လှည့်ပတ် နေကြသည်ဆိုသော နေဗဟိုပြုအယူအဆကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
သို့သော် ခရစ်ယာန် အယူသည်းများ လွှမ်းမိုးသော တရားရုံးက ဂယ်လီလီယိုအား သမ္မာကျမ်းစာပါ အချက်များကို ဆန့်ကျင်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ခုံရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံခဲ့ရသည်
၁၆၆၃-ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းစ်ဂယ်ရီဂိုရီက မှန်ဘီလူးပုံစံ အသစ်တမျိုးကို တီထွင်ခဲ့သည်
သူ၏မှန်ဘီလူးမှာ ဂယ်လီလီယိုကဲ့သို့ အလင်းယိုင်ခြင်းကို အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အလင်းပြန်ခြင်းသဘောကို အခြေခံထားသည်
ဂယ်လီလီယို၏ မှန်ပြောင်းကို အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းအမျိုးအစား (refractor) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ဂယ်ရီဂိုရီမှန်ပြောင်းကို အလင်းပြန်မှန်ပြောင်း အမျိုးအစား (reflector) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
၁၆၈၈-ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး နယူတန်က ဂယ်ရီဂိုရီ၏ အလင်းပြန်အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို အခြေခံ၍ ပိုမိုကောင်းမွန်သော အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးများကို တီထွင်လိုက်ပါသည်
ဂယ်လီလီယို၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၂၀-ခန့်သာ ချဲ့နိုင်သော်လည်း နယူတန်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၁၀၀-နီးပါး ချဲ့ထွင်ကြည့်ရှု နိုင်သည်
၁၈၀၀-ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အိုင်းရင်းလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဝီလျံပါဆင်က အပေါက်၀အချင်း ၇၂-လက်မ ရှိသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်
အဆိုပါ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် စူပါအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ၏ အစပင် ဖြစ်သည်
ပါဆင်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ၁၉၁၇-အထိ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
၁၉၁၇-ခုနှစ်တွင် ဝီလဆင်တောင်ကုန်းပေါ်၌ အပေါက်၀ အချင်းလက်မ ၁၁-ရှိသော ဟွတ်ကာအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် အလွန် ကွာဝေးသော နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီများအတွင်းရှိ လှည့်လည်နေသောကြယ်များကို လှမ်းကြည့်နိုင်လောက်အောင် အင်အား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြောင့် စကြ၀ဠာကြီးတွင် နဂါးငွေတန်းဂလက်ဆီများ မရေမတွက်နိုင်အောင် ရှိနေကြောင်း သိရှိလာရသည်
၁၉၄၈ တွင် ဟေလီအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း  ပေါ်ပေါက်လာသည်
၎င်းမှန်ပြောင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ ပါလိုမာတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈-ခုတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ဟေလီမှန်ပြောင်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၅၀-ခန့် တည်ရှိခဲ့သည်
မှန်ပြောင်းကြီးတခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ မက်ထရစ်တန် ၄၈၀-ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀ အကျယ်မှာ လက်မ ၂၀၀-ဖြစ်သည်
မှန်ဘီလူးမှန်တခုတည်း၏ အလေးချိန်မှာ ၁၃-တန် လေးပါသည်
အဆိုပါ မှန်ဘီလူးကြီးကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ်သာမက ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန်အတွက်၎င်း၊ အလွန်ဝေးကွာသော ကြယ်တာရာများက ထုတ်လွှတ်နေသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရန်အတွက်၎င်း၊ အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
ဤမှန်ပြောင်းကြီးကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ စကြ၀ဠာကြီးသည် ဘေးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့ကားနေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကွာဆာခေါ် အလင်းလွှတ် ပစ္စည်းများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ယခုအချိန်အထိ အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရီးဇိုနားပြည်နယ် ဂရေဟမ်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းပင် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘိုင်နိုကူလာခေါ် နှစ်လုံးပြူအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြီး ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀အချင်းမှာ ၁၁.၈ -မီတာရှိသည်
၎င်းကို ၂၀၀၇-ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားအပ်သည်
ရှေးအခါက လူတို့သည် နက္ခတ်တာရာများကို သာမန် မျက်စိများဖြင့်သာလျှင် ကြည့်ကြရသဖြင့် မြင်ရသော နက္ခတ်တာရာ အရေအတွက်မှာ အလွန်ပင် နည်းလေသည်
ထိုမြင်ရသမျှ နက္ခတ်တာရာတို့၏ သဘာဝကိုလည်း ကွဲကွဲပြားပြား မသိရပေ
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း (တယ်လီစကုပ်)များ ပေါ်လာသောအခါမှ နက္ခတ်တာရာအမြောက်အမြားကို တိုး၍မြင်လာကြပြီးလျှင် ထိုနက္ခတ်တာရာများ၏ အကြောင်းကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် လေ့လာနိုင်လာကြသည်
အဝေးကြည်မှန်ပြောင်းများသာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမရှိက ကောင်းကင်လောကအကြောင်းကို လွန်ခဲ့သောအနှစ် ၃ဝဝ လောက်က လူများ သိရှိသမျှထက်ပို၍ ကျွန်ုပ်တို့လည်းယခုအခါ သိရှိကြဦးမည် မဟုတ်ချေ
အလင်းကို အသုံးပြုထားသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများကို ပြုလုပ်ထားပုံမှာ အရင်းခံအားဖြင့် အကြောင်းနှစ်ရပ်ရှိသည်
ထိုအကြောင်းနှစ်ရပ်မှာ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတို့ကို ဆုံချက်တွင် ကျရောက်စေ၍ ပုံရိပ် ထင်စေရန်နှင့် ထိုပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့်မြင်နိုင်စေရန် တို့ ဖြစ်သည်
ထိုအတွက် အလင်းလုံသောပြောင်းရှည်၏ ထိပ် တစ်ဖက်တွင် ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခုံး၊ သို့မဟုတ် အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခွက်တစ်ခုခုကို တပ်ထား၍ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့ကို ဆုံချက်၌ ကျရောက်စေကာ ထင်ရှားသောပုံရိပ်ကို ထင်စေသည်
မှန်ဘီလူးခုံးကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြစ်လျှင် အလင်းယိုင် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟုခေါ်၍ အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကိုမူ အလင်းပြန် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟု ခေါ်သည်
ထိုနောက် ထင်လာသော ပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စေရန်အတွက် မှန်ပြောင်း၏ ကျန်ထိပ်တစ်ဖက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ထားပြန်သည်
ထိုမှန်ဘီဘူးကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဟု ခေါ်၏
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း နှစ်မျိုးအနက် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းက အလျင် ပေါ်ခဲ့ လေသည်
ဂယ်လီလီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုသော အလင်းယိုင် မှန်ပြောင်းတွင် ကြည့်ရန်ချိန်၍ထားသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့သည် မှန်ပြောင်းအတွင်းသို့ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးကို ဖြတ်၍ ဝင်ကြသည်
မှန်ဘီလူးခုံး၏ အလင်းတန်း ဆုံချက် နေရာတွင် ထိုအရာဝတ္ထု၏ ပုံရိပ်သည် ထင်လာ၏
ထိုမှတစ်ဖန် ပုံရိပ်ကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် အကြီးချဲ့၍ ကြည့်ရသည်
မှတ်သားထားရန် အချက်မှာ ခုံးမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ကြည့်မှန်ဘီလူးမှ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသော ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့် မှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသောအခါ ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်ချိန်တွင် ပိုမိုများပြားစွာ ဝင်ရောက်သဖြင့် အရာဝတ္ထု၏ တောက်ပခြင်းကို ပို၍ ထင်းလင်းစွာ မြင်ရ၏
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းကင်မှကြယ်ကို အဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်သောအခါ ကြယ်ရောင်ပို၍ တောက်ပကြည်လင်သည်ကို တွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းများတွင် ပုံရိပ်သည် ပြတ်သားစွာ မထင်ပဲ ဝိုးတိုးဝါးတားဖစ်နေခဲ့သည်
ယင်းသို့ဖြစ် ရသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် နှစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်၏
ချို့ယွင်းချက်တစ်ရပ်မှာ မှန်ဘီလူး၏ အနားစွန်းနှင့် အလယ်ပိုင်းမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ဆုံချက်တစ်နေရာတည်းတွင် မကျရောက်ခြင်းဖြစ်၍ ဒုတိယချို့ယွင်းချက်မှာ အလင်းရောင်တွင် ပါဝင်သော ရောင်ခြည်အပြာနှင့် ရောင်ခြည်အနီတို့ ဆုံချက် ကွဲလွဲခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုချို့ယွင်းချက်များရှိခြင်းကြောင့် အလင်းယိုင် တယ်လီစကုပ်ကို လက်ဦးတွင် အသုံးနည်းခဲ့ပေသည်
သို့သော်နောင် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်ကြာသောအခါ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးနေရာတွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခုတည်းကို မသုံးဘဲ ကရောင်းဖန်နှင့် ပြုလုပ်ထားသော မှန်ဘီလူးခွက်ကို အတွင်းဘက်ကထားကာ မှန်ဘီလူးနှစ်ခုပူးကို အသုံးပြု ခြင်းဖြင့် အထက်ပါ ချို့ယွင်းချက်များ ပပျောက်နိုင်ကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုး မျက်မှန်ဆရာတစ်ဦးက တွေ့ရှိလာလေသည်
အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းထက်သာသော အချက်တစ်ရပ်ရှိရာ ထိုအချက်မှာ အနေအထားကျအောင် တစ်ကြိမ်တစ်ခါ ပြင်ဆင်ထားလျှင် နောက်ထပ်ပြုပြင်ပေးရန် မလိုတော့ဘဲ စိတ်ချစွာ သုံးစွဲနေနိုင်သောအချက် ဖြစ်လေသည်
နယူတန်သည် အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကို ခရစ်နှစ် ၁၆၆၆ မှ ၁၆၆၉ ခုနှစ်အတွင်းက တီထွင်ခဲ့သည်
နျူတန် စတင်တီထွင် သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကိုလည်း နျူတိုနီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်
ထိုအဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းတန်းများသည် ပြောင်းထဲသို့ အလျား လိုက် ဝင်ပြီးနောက် အလင်းပြန်မှန်ခွက်ပေါ်သို့ ကျရောက်သည်
ထိုမှန်ခွက်မှတစ်ဖန် အလင်းတန်းတို့ကို ကတော့ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်စေ၍ သုံးမြှောင်ဖန်တုံးက တစ်ဖန်လာဟပ်သော အလင်းတန်းတို့ကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားသော ကြည့်မှန်ဘီလူးသို့ ထောင့်မှန်ကျအတိုင်း လမ်းပြောင်းပေးလိုက်ပြန်သည်
အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတွင် ပထမပေါ်ခါစ အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်း၌ တွေ့ကြုံခဲ့ရသော အလင်းတန်းတို့ ဆုံချက်ကွဲလွဲသည့် ချို့ယွင်းချက်မှ ကင်းလွတ်၏
သို့ရာတွင် ကြည့်မှန်ဘီလူးကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် ကြည့်ရှုသူအား အနေရခက်စေလေသည်
နျူတိုနီယန် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းအပြင် ကက်ဆီဂရေးယန်း တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်သော အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတစ်မျိုး ရှိသေး၏
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန်မှန်ခွက်မှ ကတော့ပုံသဏ္ဌာန်အရောင်ဟပ်လိုက်သော အလင်းတို့ကို အခြားအစွန်းအနီး၌ တပ်ဆင်ထားသော အခြားကြည့်မှန်ခွက်က ခံယူပြီးနောက် ပထမ အလင်းပြန်မှန်ခွက် ဗဟိုချက်ရှိ အပေါက်မှနေ၍ ကြည့်မှန် မှန်ဘီလူးသို့ ပြန်ဟပ်သွားစေလေသည်
နက္ခတ်မျှော်စင်များတွင် အလင်းယိုင်နှင့်အလင်းပြန်မှန် ပြောင်း နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် တပ်ဆင် အသုံးပြုကြသည်
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးသော တာရာကြည့် အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းများမှာ အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းများတို့သာ များပေသည်
အလင်းပြန် မှန်ပြောင်း၌ ရှိသော ချို့ယွင်းချက်တစ်ခုမှာ အလင်းပြန် မှန်ခွက်သည် ကြာလျှင် အရောင်မှိန်သွားလေ့ရှိ သည့်အတွက် အစဉ်သဖြင့် အရောင်တောက်ပြောင်၍ နေစေရန် ပြုပြင်ပေးနေရခြင်းပင်ဖြစ်၏
အလင်းပြန်မှန်ခွက်သည် သတ္တုနှင့် ပြုလုပ်ထားသော ခွက်ဖြစ်လျှင် အရောင် တင်ပေးရ၍၊ ဖန် ဖြစ်ခဲ့လျှင် ပြဒါးပြန်လည် သုတ်ပေးရလေသည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို ယခုအခါ သူ့နေရာနှင့်သူ ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်၍ နေရာအနှံ့အပြား၌ အသုံးပြုလျက် ရှိသည်
ခေတ်မှီအမြောက်နှင့် သေနတ်များမှာပင် မြင်ကွင်းချိန် ကိရိယာအနေနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်
သို့သော်လည်း တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် သာမန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်မျိုး၏ ခြားနားချက်မှာ တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတွင် အရာဝတ္ထု ပုံရိပ်သည် ပြောင်းပြန်ထင်၍ သာမန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများတွင်မူ ပြောင်းပြန်ထင်သော ပုံရိပ်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မူလဝတ္ထုပုံအတိုင်း အနေ မှန်မြင်ရ အောင် မှန်ပြောင်းအတွင်း၌ မှန်ဘီလူးအပိုများ တပ်ဆင်ပေး ထားလေသည်
မြင်းပြိုင်ပွဲများ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိသော မြေပြင် ကြည့်မှန်ပြောင်း ခေါ် နှစ်လုံးပြူးမှန်ပြောင်းမှာ ကြည့်မှန်ဘီလူး များနေရာ၌ မှန်ဘီလူးခွက်များ တပ်ဆင်ထားသော သာမန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ငယ်ငယ်နှစ်ခုတွဲ ဖြစ်၏
အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းအငယ်စားများအနက် ခေတ်အစားဆုံးနှင့် စွမ်းရည်အရှိဆုံးမှာ ပရစ်ဇမ်မြေပြင်ကြည့် မှန်ပြောင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုမှန်ပြောင်းတွင် ပြောင်းနှစ်ခုစလုံး၌ အလင်းပြန် ပရစ်ဇမ် တစ်ခုစီ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် မြင်ကွင်းကို သာမန်မြေပြင် ကြည့် မှန်ပြောင်းများထက် သုံးဆကျော်မျှ ပို၍ မြင်နိုင်သည်
စစ်မြေပြင်တွင်ဆိုလျှင် ဤပရစ်ဇမ်မြေပြင်ကြည့်မှန်ပြောင်းကို အထူးအသုံးများကြသည်
ကမ္ဘာတွင် အကျော်ကြားဆုံးသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများမှာ တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများပင်ဖြစ်လေသည်
ကမ္ဘာ၌ အကြီးဆုံး အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှီကားဂိုး တက္ကသိုလ်မှ ယာကစ် နက္ခတ်မျှော်စင်တွင်ရှိ၍ ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းရှိ ပုံဖမ်း မှန်ဘီလူးမှာ အချင်းလက်မ ၄ဝ ရှိလေသည်
တစ်ခါက ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားနယ်ရှိ မောင့်ဝီ လဆန် နက္ခတ်မျှော်စင်မှ တာရာကြည့် အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကြီးမှာ အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းဖြစ်၏
လေးတန်ခွဲခန့်လေး၍ အချင်း လက်မ ၁ဝဝ ရှိသည်
သို့ရာတွင် ယခုအခါ ကာလီဖိုးနီးယား နယ်မှာပင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသွားခဲ့သော မောင့်ပါလိုမာ နက္ခတ်တာရာမျှော်စင်ရှိ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးက မောင့်ဝီလဆန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် ကြီးမားပြီးလျှင် ကမ္ဘာ၌ အကြီးဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်း၌ တန်ချိန် ၂ဝ ခန့်လေး၍၊ အချင်းလက်မ ၂ဝဝ ရှိသော အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကြီးကို တပ်ဆင်ထား၍ မောင့်ဝီလဆန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် အလင်းရောင်စုသည့်အား လေးဆမျှ ပိုသည်ဟု ဆို၏
အောက်ခံခုံနှင့်တကွ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၄၅ဝ ကျော်၍ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးအတွက် ဒေါ်လာငွေ ၆,၅၅ဝ,ဝဝဝ အကုန်အကျခံကာ အနှစ် ၂ဝ မျှ စီစဉ် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရလေသည်
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးမှ အလင်းပြန် မှန်ခွက်ကြီးများကို အရောင်တင်ရာ၌ အလုပ်သမားများသည် အထူးပင်ပန်းစွာ ဆောင်ရွက်ကြရ၏
အရောင်တင်ရာ၌ မှန်ကို ပြဒါးသုတ်၍ အချိန် ကြာမြင့်သည်ထက် ပြဒါးသုတ်ပြီးမှန်ကို အအေးခံခြင်း၊ ညီမညီစမ်းသပ်ခြင်း စသည့်အလုပ်တို့က အချိန်ပို၍ ကြာမြင့်ပေသေးသည်
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးများကို အနှေးအမြန်လိုသလို လှုပ်ရှားရန်အတွက် အထူး စီမံထားသော လျှပ်စစ်ခလုတ်များကိုလည်း တပ်ဆင်ထားလေသည်
ထိုနက္ခတ်မျှော်စင်များကို တောင်များပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားလေ့ရှိခြင်းမှာ နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ထင်ရှားကြည်လင်စွာ မြင်နိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်၏
မြေပြင်ထက်မြင့်သော နေရာတွင် လေသည် ဖုန်နှင့်မီးခိုးတို့မှ ကင်းစင်သည်
ထို့ပြင် အလင်းရောင်ခြည်များအဖို့ လေထုအထပ်ထပ်ကို လျှော့၍ ဖြတ်သန်းလာရခြင်း၊ နိမ့်စွာ ရွေ့ရှားနေသော မိုးရိပ်များမှ ကင်းလွတ်ခြင်းတို့ကြောင့် နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ စူးစမ်းလေ့လာနိုင်လေသည်
သက္ကယ်ကျွန်းရွာ၊ လက်ပံကျွန်း
ဦးဘိုးစိန် ( မြန်မာ ၁၂၄၄-၁၃၁၅ ) သည် မြန်မာ့သဘင်လောကတွင်သာမက အနောက်နိုင်ငံတစ်လွှား၌ပါ ထင်ရှားသော ဇာတ်ဆရာနှင့် ဇာတ်မင်းသားကြီးကား ဘုရားဒါယကာ ဦးဘိုးစိန် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဂရိတ် ဘိုစိန် ဟူ၍လည်းကောင်း ကျော်ကြားသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဦးဘိုးစိန်ကို ၁၂၄၄ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၁ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် မြောင်းမြမြို့နယ် လူဂေါင်းကျွန်း ဌာနအပိုင် ခလောက်သိုက်ရွာ၌ အဘဦးစံဒွန်း၊ အမိ ဒေါ်ရွှေရုပ်တို့မှ ဖွားမြင်သည်
ဖွားမြင်ရာ ခလောက်သိုက်ရွာကို အကြောင်းပြု၍ ငယ်မည် မောင်သိုက်ဟု တွင်သည်
မိခင်ရော ဖခင်ပါ မြေဝိုင်းခေတ် မင်းသမီးမင်းသားကြီးများ ဖြစ်သည်
ဦးဘိုးစိန်၏ မွေးချင်း မောင်နှမတို့သည် မင်းသမီး၊ မင်းသား၊ ဇာတ်သမားများပင် ဖြစ်သည်
ဦးဘိုးစိန်၏ အစ်မကြီး မသက်ပု၊ ယောက်ဖ ကိုအောင်မင်း၊ အစ်ကို ကိုကြာယုံတို့သည် ထိုခေတ်က မင်းသမီး မင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်
ချစ်စရာရေမွှေး ဟူသော အမည်တွင်သည့် နာမည်ကျော် မင်းသား ကိုချစ်စရာသည် ဦးဘိုးစိန်၏ အစ်ကို ကိုကြာယုံဖြစ်သည်
သက် ၇ နှစ်အရွယ်မှစ၍ မောင်ဘိုးစိန်သည် ကျုံပျော်မြို့ ဦးနန္ဒိယကျောင်း၌ ပညာဆည်းပူးရာ ၁၂ နှစ် သားအထိ ဖြစ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ အကခုန်များရှိသောခါ မောင်ဘိုးစိန် ကလေးအား သင်ကြားပြသ၍ ပါဝင်ကပြ စေသည်
ပညာသင်နေခိုက်ပင် အစ်မဖြစ်သူ မင်းသမီးကြီး မစိန်တုပ်နှင့် ဦးရီးစမ္ပယ်ညွန့်တို့ဇာတ်ထဲတွင် လင်းကွင်းတီးမှအစ ဆိုင်းနောက်ထ အဖြစ်အထိ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့ရသည်
ညီဖြစ်သူ၏ သဘင်ဝါသနာကို ရိပ်မိသော အစ်ကို ကိုကြာယုံသည် ဘိုးစိန်ကလေးအား ညောင်တုန်းမြို့မှ ကျုံပျော်မြို့သို့ ဇာတ်ကရန် ရောက်လာသော ဆိုင်းဆရာ ဦးစံချိန်ထံတွင် ပညာသင်ရန် အပ်နှံလိုက်သည်
ထိုအခါမှစ၍ မောင်သိုက်ဟူသော ငယ်မည်မှ မောင်စိန်ဟူသော အမည်သို့ပြောင်းသည်
ဦးစံချိန်ထံတွင် ရှေးဦးစွာ ဝါးလက်ခုပ်တီးရ၍ မကြာမီပင် လင်းကွင်းကြီးနှင့် ဝါးလက်ခုပ်ဖက်၍ ကိုင်နိုင်လာသည်
အားလပ်သည့်အခါတွင်လည်း ကြေးနောင်ဝိုင်းထဲဝင်၍ တီးယင်း ဆိုင်းပါ တီးတတ်လာသည်
ရပ်ရွာဘုရားပွဲများ ရှိသည့်အခါ အရပ်ဇာတ်မင်းသားအဖြစ် ဝင်ရောက်ကပြရသည်
ကျုံပျော်မြို့ မြတ်ချမ်းသာ ဘုရားပွဲတော်တွင် ဘုရားလူကြီး ဦးစံဦးက ညောင်တုန်းမြို့မှ အငြိမ်းမင်းသမီး မစိန်ခင်နှင့် ဘိုးစိန်ကလေးအား တွဲဖက်ကစေရာ၊ နာမည်ရမင်းသမီးကိုပင် မီအောင်ကနိုင်သောကြောင့် နာမည်ပို၍ ထွက်လာသည်
ထိုအချိန်က ဘိုးစိန်ကလေးသည် ၁၂ နှစ်သားသာ ရှိသေးကြောင်းကို လက်တစ်သစ်ကယ်မှ မကြွားပါဘူး၊ ၁၂ နှစ်သားရယ်က မင်းသား ဖြစ်တယ်တဲ့ကွယ် ဟု သူ့သီချင်းထဲတွင် ထည့်၍ ဆိုထားလေသည်
ထိုအချိန်က ရှင်ပင်မပြုရသေးချေ
၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် သာမဏေ ဝတ်ပြီးနောက် လူထွက်သောအခါ အစ်ကိုဖြစ်သူ ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် မောင်ဘိုးစိန်သည် အကူအညီ ဇာတ်ဆရာဖြစ်လာသည်
ယင်းဇာတ်ဖွဲ့တွင် ကံကြီးဒေါင့်သူ မင်းသမီး မမြညွန့်နှင့် တွဲဖက်၍ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ကခဲ့ရသည်
၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် မင်းသမီး မမြညွန့်နှင့် အကြောင်းပါသည်
သဘင်ပညာဆက်လက် မကြိုးစားနိုင်မည် စိုးသဖြင့် ဆွေမျိုးများက မမြညွန့်နှင့် ခွဲသည်
ထို့နောက် အစ်ကိုဖြစ်သူ ဦးချစ်စရာမ မန္တလေးမြို့တွင် သဘင်ပညာဆည်းပူးရန်ခေါ်သွားရာ တွဲဖက်ကရန် မင်းသားကောင်း အရှာထွက်လာကြသော ဆင်ဖြူကျွန်း ဆရာအေး၊ ယောက်ျားမင်းသမီး အောင်ဗလတို့နှင့် ဘိုးစိန်တို့အစမ်းတစ်ပွဲ တွဲဖက်ကပြသောအခါ၊ ပရိသတ်အလွန်ကြိုက်လေသည်
ဘိုးစိန်နှင့် အောင်ဗလတို့သည် ၁၂၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၂၆၅ ခုနှစ်အထိ ၅ နှစ်နီးနီး တွဲဖက်ကပြရာမှာ ဘိုးစိန် အောင်ဗလ ဟူသော အမည်သည် တောရောမြို့ပါ ထင်ရှားလာသည်
သူတို့၂ ဦး တွဲမိမှပင် ဘိုးစိန် ရန်ကုန်ရောက်လာသည်
၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုးစိန်သည် ဇာတ်ဆရာ ဦးစိန္တာ၊ မသောင်းတို့၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် မင်းသမီး ငွေစိန်၊ ငွေရီ၊ ညိုညိုစသော ညီအစ်မတစ်စုနှင့် တွဲဖက်ကရသည်
ငွေစိန် အခြားဇာတ်သို့ ရောက်သွားသောအခါမှ မင်းသမီး မစိန်ဥနှင့် တွဲကရသည်
ယင်းသို့ကပြရင်း မစိန်ဥနှင့် အကြောင်းပါသည်
တစ်ဖန် ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာမင်းလက်ထက် ရွှေတိုက်စိုး တောင်ခွင်မင်းကြီး၏ သမီး ခင်ခင်လတ်ကြီးနှင့် လက်ထပ်လေသည်
ထိုအချိန် ကစ၍ ကိုယ်ပိုင် ဇာတ်ဆရာနှင့် ဇာတ်ပိုင်ရှင် ဖြစ်လာသည်
ထို့နောက် လက်ထောက် မင်းသမီးလေး မကြင်ယုံနှင့် အကြောင်းပါရာ ဦးဘိုးစိန်ကွယ်လွန်သည်အထိ ထင်းပုံခေါင်းချ ပေါင်းကြလေသည်
ဦးစိန်နှင့် ဒေါ်ကြင်ယုံတို့တွင် သားသမီး ၇ ယောက်ရှိသည့်အနက် သားများဖြစ်သော ကနက်စိန်၊ ကိုစန်ကြိုင်နှင့် တသက်စိန်တို့သည် ဘခင်၏ သဘင်ပညာ မတိမ်ကောစေရန် စိန်မဟာ သဘင်အဖွဲ့ကြီးကို ဆက်လက် ကပြနေကြသည်
ဦးဘိုးစိန် သည် ၁၃၁၅ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင် အသက် ၇၁ နှစ်အရွယ်၌ ရန်ကုန်မြို့နေအိမ်တွင် ကွယ်လွန်သည်
မကွယ်လွန်မီ၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဦးဘိုးစိန်အား ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည်
ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင်းကလည်း ကြက်ခြေနီ သူနာပြုတပ် ရန်ပုံငွေအတွက် ကပြကူညီသည်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် တီ၊ ပီ၊ အက် (စ) ခေါ် တိုင်းကျိုးပြည်ပြု ကျိုးဆောင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်
ဦးဘိုးစိန်သည် ဗုဒ္ဓစာပေ၌ နှံ့စပ်သည်
ဗဟုသုတ ကြွယ်ဝသည်
ဗုဒ္ဓတရားတော်ကို လူအများဆုံး အလွယ်တကူ နားလည်သဘောပေါက်အောင် ဝါဒဖြန့်ရန်လည်း စေတနာအလွန်ထက်သန်သည့် အလျောက်၊ သီချင်းဆိုရာ၌ပင် ပါမ္ဗိပါဌ်သား တရားစကားများကို ထည့်၍ ဆိုတတ်သည်
တရားမသိဘဲ သဘင်လုပ်ခြင်းသည် တဏှာသက်သက် အားပေးခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယူဆသော ဦးဘိုးစိန်သည် သဘင်ပညာကို အနုပညာမြောက်အောင် ပြုရုံသာမက၊ တရားအနှစ်သာရ ပါအောင်လည်း အားထုတ်သည်
ဦးဘိုးစိန်တို့ ဇာတ်စကစဉ်က ဇာတ်သဘင် လောကတွင် ချင်းဖဝေး၊ ချင်းရွှေလုံး၊ ဆင်ကဲဘို့မယ်၊ ကံသဒေဝကြည် လက်ခြောက်ဘက်စသော ဒဏ္ဍာရီဇာတ်များ ကို အကများသော်လည်း ဦးဘိုးစိန်သည် ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို ကပြလျှင် အပြစ်ရှိမရှိ၊ မန်လည်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား မေးလျှာက်ပြီးနောက် တရားပြသည့် သဘောနှင့် ကလျှင် အပြစ်မရှိကြောင်း အဆုံးအဖြတ် ပေးသည်နှင့် ဒဏ္ဍာရီများကိုစွန့်ကာ၊ ဇာတ်နိပါတ်များကို ချည်းကသည်
ပထမကသည့် ဇာတ်မှာ ဝိနည်းတော်မှ ရှင်သုဒိန်ဇာတ်ဖြစ်သည်
ဦးဘိုးစိန်၏ ဇာတ်ကို ကြည့်မြင်ရသော ဆရာတော်အချို့က တရားဟောသည်ထက် ဘိုးစိန် ကပြသည်ကပို၍ ထိရောက်ကြောင်း မိန့်မြွက်ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်
ဦးဘိုးစိန်တွင် ထူးခြားသော သူပိုင်ဟန်ရှိသည်
ထိုဟန်ကို လူကြိုက်များသည်
ရှေးဆိုဟန် ဆိုနည်းတို့ဖြင့် မရောင့်ရဲဘဲ၊ ယင်းတို့ကို အခြေခံ၍ ဟန်သစ် ဖန်တီးလေ့ရှိသည်
သီချင်းများကို နိုင်ငံခြားသံယူ၍ စသုံးသူမှာလည်း ဦးဘိုးစိန်ပင်ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် နိုင်ငံခြားသံကို ငုံယူပြီးနောက် မြန်မာအသံထဲသို့နားဝင်ချိုအောင်၊ မထောင့်အောင် ပြုပြင်သွင်းယူသည်
ဦးဘိုးစိန်သည် ငိုချင်းဆို၌လည်း တစ်မူထူးသူဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ပတ်စာပိုးငို၊ သို့မဟုတ်တစ်ပေါက်တင်ငိုသည် ဦးဘိုးစိန် စထွင်သည့် ငိုချင်းဖြစ်သည်ဟု ကျော်ကြားသည်
ဆွဲမြညှာ ငယ်လေခွဲရမှာ တဖေလွမ်းပါဘိ၊ ငွေစန်းယုန်စန္ဒီသို့၊ ပုံဟန်ချီလဲ့လဲ့သင်းငယ်ကြောင့် အစချီသော လေးချိုးကို လည်းကောင်း ပတ်စာပိုးငိုဟန်သစ်ဖြင့် ဆိုလေရာ ပရိသတ်များစွာ စွဲလမ်းနှစ်သက်သည်
ဇာတ်ခုံပေါ် ၅ ပေါက် သံဖြင့် ရှေးက သီချင်းဆိုရိုးရှိခဲ့သော်လည်း ၆ပေါက်သံဖြင့် စထွင်သီဆိုသူမှာ ဦးဘိုးစိန် ဖြစ်သည်
မဲဇာတောင် ခြေပတ်ပျိုးမှ ၆ ပေါက်သံကို ဦးဘိုးစိန် စယူလေသည်
အဆိုပိုင်ရုံသာမက ဦးဘိုးစိန်သည် သံလည်းသာသည်
အသံကိုသာအောင်၊ စိတ်နေသဘာဝနှင့် လိုက်လျောအောင် နေရာနှင့်နေရာ သွင်းသွားတတ်သူ ဖြစ်သည်
ပိုးခန်းပန်းခန်း၌ ထေ့သံ၊ ငေါ့သံ၊ ထသံ၊ ညုသံ၊ ဆွေးသံများ သွင်းနိုင်သည်
အသံကောင်းရုံသာမဟုတ်၊ အပြောလည်း ပိုင်သူဖြစ်သည်
ဇဝနဉာဏ်ထက်သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် ခဏခြင်း၌ပင် လိုရာကို စီကာပတ်ကုံး ပြောလိုက်ဆိုလိုက် လုပ်နိုင်သည်
နာရီဝက် ၄၅ မိနစ် အမျှင်မပြတ်အောင် ပြောပြီးနောက်မှ သီချင်းကို ဖြတ်ထားသောနေရာမှ ပြန်ကောက်ဆိုနိုင်သူ ဖြစ်သည်
အပြောတွင် ဦးဘိုးစိန်ကို မီသူမည်သည့် ဇာတ်မင်းသားမျှ ယခုတိုင် မပေါ်သေးချေ
ဦးဘိုးစိန်သည် အဆိုအပြော၌ သာမက၊ အက၌လည်း ထွင်သူဖြစ်သည်
မင်းသမီး တစ်လက်သာမဟုတ်၊ ၂ လက် ၃ လက်နှင့် တွဲကသည်မှာလည်း ဦးဘိုးစိန်အစ ဖြစ်သည်
အနောက်နိုင်ငံ ခြေကကို အတုခိုး၍ နရီစည်း ပိုကျအောင် ထွင်ယူသည်
လူဟန်အလှ၊ ကိုယ်ခါးပခုံးတို့ကိုလည်း မြန်မာပီအောင် ဖြည့်စွက်ပေးရာ၊ ဘိုးစိန်ခြေက ဟူ၍ပင် ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားလာသည်
မြန်မာအကရိုးရိုးတွင် ဘိုးစိန်သည် ခြေကို နောက်ထိုး၍ကသည်
ယခုခေတ်အရပ်သူ အရပ်သားများက စ၍သင်လျှင် သင်ချင်းခြေကို နောက်ထိုး၍ ကခြင်းသည် ဘိုးစိန်စကသော အကဖြစ်သည်
သစ္စာထားခန်းတို့၌ တီးလုံးနှင့် အကိုက်၊ ဒူးကြိုး၊ ပေါင်ကြိုး၊ လက်ကြိုး၊ ခေါင်းကြိုးတို့ဖြင့် ထထကြွကြွ ခြေမြှောက်လက်မြှောက်၊ ခုန်က၊ လက်မြှောက်က၊ ပရိသတ် အာရုံ မပြတ်အောင် ကကြိုးတစ်ပုဒ်ဆို ဆိုသလောက် ကခုန်စွမ်းနိုင်အောင် အရည်အချင်းရှိသည်
ယင်းအကကိုပင် ဇာတ်သမားများ အတုခိုး၍ ဘိုးစိန်အကဟု ဆိုကြသည်
မင်းသမီး ၁၂ ယောက်၊ ၁၆ ယောက်၊ အယောက် ၂ဝ စသည်နှင့် ယိမ်းဟူ၍ စသည်မှာလည်း ဦးဘိုးစိန် ထွင်မှုဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ် ကပြားမကလေးများကိုပင် ယိမ်းသမ အဖြစ် ငှား၍ကသည်
အက၌သာမဟုတ် အပြဘက်၌လည်း ဦးဘိုးစိန်သည် ကောင်းသူဖြစ်သည်
သူ့လက်ထက်ကျမှ ဇာတ်ခုံပေါ်တွင် အဆောင်အယောင် ဟိတ်ဟန်ဆန်းပြားလာသည်
ဇာတ်ခုံပေါ်၌ ရေနံဆီမီးတိုင်ထွန်း၍ ကရာမှ လသာမှန် အိမ်၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်မီး စသည်ဖြင့် စ၍ထွန်းသူမှာ ဦးဘိုးစိန်ဖြစ်သည်
ဘိုးစိန်တို့ကတော့ ဖန်သီးကတောင် မီးထတောက်အောင် လုပ်နိုင်သဟေ့ ဟု ရင်အပ်အံ့ဩရသည်အထိ ဖြစ်သည်
ဇာတ်ကွက်နှင့် လိုက်အောင်လည်း မီးအလင်းအမှောင် ပြုပြင်ပေးသည်
အဝတ်အစားကိုလည်း လှသည်ထက်လှ၍ ပရိသတ် စွဲသည်ထက် စွဲအောင် မင်းသမီး မင်းသား ဆင်တူဝတ်သည့် အလေ့ကို ဦးဘိုးစိန်ပင် စထွင်သည်
လူရွှင်တော်များအား တိုက်ပုံ အကျ၊ ခေါင်းပေါင်းစသည်တို့နှင့် ဆင်ပေးကာ အပြကို အရေးပေးခဲ့သည်
ဇာတ်သဘင်လောကတွင် ဦးဘိုးစိန်သည် ဇာတ်ဆောင်လှုပ်ရှားမှု၊ သီချင်းအဆိုအက၊ အပြော၊ ဇာတ်ခန်း၊ ဇာတ်ကွက်၊ အဆင်အပြင်၊ မီးအယူအဆ စသည်ဖြင့် အများအပြား တီထွင်ခဲ့သဖြင့် ဦးဘိုးစိန်အား သဘင့် ဥသျှောင်အဖြစ် ဥဒေါန်းတွင်စေသည်
နာမည်ကျော် ဇာတ်မင်းသားကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဦးစိန်အုပ်၊ အီနောင် ဦးစံတုပ်၊ ဦးစိန်ကတုံးတို့နှင့် အပြိုင်ကရသည့်ကြားမှပင် ဦးဘိုးစိန်၏ နာမည်မသေဘဲ ကျော်သည်ထက် ကျော်လာခြင်းမှာ ဦးဘိုးစိန်သည် အမျိုးသား အနုပညာကို ထိန်းရုံမက နယ်ကျယ်အောင် တိုးချဲ့နိုင်သူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဟု ဆိုရပေမည်
သဘင်သည် ကလေးများသည် ဦးဘိုးစိန် ကပြီးသော ဇာတ်ထုပ် ဇာတ်ကွက် ငိုချင်းများကို ရိုသေစွာ လာရောက် တောင်းယူကာ၊ မိမိတို့မြို့ရွာရောက်သောအခါ ကိုဘိုးစိန် ကပြသော မည်သည့်ဇာတ်ကို ယနေ့ကမည် ဟု ကြော်ငြာလိုက်လျှင် ရုံလျှံအောင် စည်လှသည်ဟု ဆိုကြသည်
မြန်မာ့သဘင်လောက၌ သရဖူဖြစ်ခဲ့သော် ဦးဘိုးစိန်သည် မြန်မာပြည်တွင် အဘယ်မျှရေပန်းစားခဲ့ကြောင်း သက်သေပြချက်တစ်ခုမှာ သူနေထိုင်ခဲ့ရာ တာမွေလမ်းကို ဘိုးစိန်လမ်းအဖြစ် နာမည်တွင်သွားခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ရုပ်ရည်ချောမောလှပခါ အချိုးအဆစ်ကျသော ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက်နှင့် ဦးဘိုးစိန်သည် အဆိုကောင်း၊ အကကောင်း၊ အပြောကောင်း စသည်ဖြင့် ဘက်စုံထူးချွန်သူ တဦးဖြစ်သည်
သူသည် ရိုးရာမြန်မာအကကို ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းသည်နှင့် အားမရ၊ ကနည်း ကကွက် အသစ်အဆန်း တို့ကို တီထွင်နိုင်ရန် ရောက်လေရာတွင် အမြဲလေ့လာတတ်သူ ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်က မြန်မာ အကသည် လက်ကိုသာ အဓိက အသုံးပြုကြောင်း ဦးဘိုးစိန်က သုံးသပ်မိသောအခါ၊ မြန်မာနိုင်ငံရောက် ကပ္ပလီလူမျိုးတဦးထံမှ တစ်နာရီလျှင် ရွှေဒင်္ဂါး တစ်ပြားပေး၍ ခြေက (Tap dance) ကို သင်ယူပြီး၊ မြန်မာခြေက အဖြစ် ပြန်လည် တီထွင်ဖန်တီးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ရုပ်သေးမင်းသားရုပ်အကကိုကြည့်ပြီး သွက်လက် ဖျတ်လတ်သော ကနည်း ကဟန်တို့ ပါဝင်သည့် အရုပ်ကြိုးက ကို ဖန်တီးခဲ့၏
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေမြို့သို့ရောက်စဉ် အင်္ဂလိပ်ကပွဲတခု၌ မိန်းကလေးများ ပြိုင်တူ ယိမ်းနွဲ့ကနေကြသည်ကို ကြည့်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ယိမ်းအကကို တီထွင်ခဲ့သည်
ဦးဘိုးစိန်သည် သူ့ခေတ်တွင် ဇတ်သဘင်ကရာ သမားရိုးကျ ပေါက်ကျိုင်းဇာတ်၊ ဖာတစ်လုံး ခေါင်းကျား ဇာတ် စသည့် ဒဏ္ဍာရီ၊ ရာဇဝင်၊ သိုက်သမိုင်း ဇာတ်တို့နှင့်ပဲ မတင်းတိမ်နိုင်ခဲ့
ဇာတ်နိပါတ်များကိုပါ ကပြခဲ့သည်
ထို ဇာတ်နိပါတ်များကို ထည့်သွင်းကပြရသည့် နောက်ထပ်အကြောင်းရင်းမှာ သူ၏ ဒဏ္ဍာရီ၊ ရာဇဝင်၊ သိုက်သမိုင်း ဇာတ်များသည် အလွန်သက်ဝင်ထင်ရှားလှသောကြောင့် မဖြစ်သင့်သော နောက်ဆက်တွဲများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဥပမာ - - ထိလပ် -ပိုးဥ မည်သော ကိုယ်ပျောက်အတတ်တတ်ရန် ဇနီးသည်၏ ဗိုက်ကိုခွဲ၊ ဝမ်းထဲမှကလေးကို အရှင်လတ်လတ် မီးကင်စားသော ဇာတ်ကို ဦးဘိုးစိန် ကပြသည်မှာ သရုပ်ပါလွန်းသဖြင့်၊ မှောင်အင်းရှိ ရွာတရွာမှ လူတယောက်သည် ထိုသို့ တကယ်လက်တွေ့ပြုကျင့်သောကြောင့် ထောင်ကျသွားခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်မှစ၍ ဦးဘိုးစိန်သည် ထို ထိလပ် - ပိုးဥ ဇာတ်ကို မကတော့ချေ
ထို့အပြင် လူတို့အား အကျိုးပြုစေမည့် ဘုရားဟော ဇာတ်နိပါတ်များကိုသာ အလေးထား ကပြခဲ့သည်
ထိုဇာတ်တော်များကို ကြည့်ရသော ဆရာတော်အချို့က“ဘိုးစိန် ဇာတ်နိပါတ်ကို ကပြတာဟာ တို့ တရားဟောတာထက် ပိုပြီးတောင် ဇာတ်တော်ကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း အရုပ်သဏ္ဌာန်နဲ့ မြင်အောင် ပြနိုင်တယ်” ဟု မိန့်ကြားခဲ့ကြသည်
ကကွက် နှင့် ဇာတ်များကို တီထွင်ရုံသာမက ဇာတ်ခုံကိုလည်း အမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲဖန်ဆင်းတတ်သည်
သူ့ခေတ် ဇာတ်ခုံများတွင် သုံးလေ့ရှိသော လသာ မှန်အိမ်များသုံးရသည် အားမရဘဲ၊ အောက်လင်းဓာတ်မီး၊ လျှပ်စစ်ဒိုင်နမို ဖြင့် ဓာတ်မီးများ ထွန်းခါ ဇာတ်ခုံကို ပထမဆုံး တန်ဆာဆင်ခဲ့သည်
သူ၏ ဇာတ်ခုံ တီထွင်မှုများသည် ပရိသတ်အား အလွန် ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့လေသည်
တခါ နှစ်ပါးသွားအကကို လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးဖြင့် အလှပြကစား ကပြဖျော်ဖြေရာ အမြင့်ပေါ်မှ ထိုင်ကြည့်နေသော ပွဲကြည့်ပရိသတ်တယောက်က အလွန်သဘောကျပြီး စိတ်လွတ် ကိုယ်လွတ် အားပေးလိုက်ရာ၊ နောက်ပြန် ပက်လက်လန်ပြီး နောက်ဘက်ရှိ ဝင်းထရံ အချွန်များပေါ်ကျပြီး ပွဲချင်းပြီး သေဆုံးသွားသည်ဟုပင် ဆိုကြလေသည်
အဆိုလည်းကောင်းသော ဦးဘိုးစိန် စပ်ဆိုထားသော သီချင်းများကို လယ်သမား၊ ယာသမား၊ အလုပ်သမားများက လယ်လုပ်ရင်း၊ ယာလုပ်ရင်း၊ အလုပ်လုပ်ရင်း သီဆိုခဲ့ကြသည်
မြန်မာသီချင်းများကိုသာမက အင်္ဂလိပ်သီချင်းများကို နားထောင်ပြီး မြန်မာမှုပြုကာ မြန်မာ့သီချင်းများအဖြစ် တီထွင် စပ်ဆိုခဲ့သေးသည်
စာအုပ် စာပေ အလွန်ဖတ်သော ဦးဘိုးစိန်သည် စကားပြောကောင်းသူလည်း ဖြစ်သည်
သူ၏ စကားများသည် ဆွဲဆောင်မှုကောင်းလွန်းသောကြောင့် သူ့ဇာတ်အဖွဲ့မှ စာရေးဆရာများသည် သူ့စကားများကို ရေးမှတ်ထားပြီး သီချင်းစပ်ဆိုသည်အထိ ဖြစ်သည်
ဦးဘိုးစိန် လက်ထက်တွက် ဇာတ်သဘင်ကို လူမျိုးမရွေး (မြန်မာ၊ တရုတ်၊ ကုလား၊ ပသျှူး၊ အင်္ဂလိပ် မျက်နှာဖြူ)၊ တောနေ မြို့နေမရွေး၊ ဆင်းရဲ ချမ်းသာမရွေး၊ ကျားမ မရွေး၊ အသက်အရွယ် မရွေး တခဲနက်အားပေးခဲ့ကြသည်
ဦးဘိုးစိန်၏ စိန်မဟာသဘင် ဇာတ်အဖွဲ့သည် “စလေဒင်” အမည်ရှိ ဦးဘိုးစိန်ပိုင်သော မီးနှစ်ထပ်သင်္ဘောကြီးနှင့် မြို့တကာလှည့် ကပြ အသုံးတော်ခံခဲ့သည်
ထိုသင်္ဘောကြီးတွင် အင်္ဂလိပ် နှင့် ကပြား အမျိုးသားများကို လက်မှတ်ရောင်း အပေါက်စောင့်၊ သင်္ဘောတာဝန်ခံ စသည့်နေရာများတွင် ခန့်ထားသည်ကို မြင်ရသောအခါ၊ အင်္ဂလိပ်အောက်တွင် ဖိနှိပ်ခံမြန်မာလူမျိုးတို့သည် ဦးဘိုးစိန်အတွက် ဂုဏ်ယူဝမ်းသာမဆုံး ဖြစ်ခဲ့ရ၏
ချမ်းသာကြွယ်ဝသော ဦးဘိုးစိန်သည် ဘုရားစေတီပေါင်း ၆၈ ဆူ တည်ခဲ့သော ဘုရားဒါယကာကြီးလည်း ဖြစ်ခဲ့ပေသည်
ဟင်းမလော့ပင်သည် အဆိပ်ရှိသော အပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်အမည်မှာ hemlock သို့မဟုတ် poison hemlock ဖြစ်ပြီး ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Conium maculatum ဖြစ်သည်
Apiaceae ဟုခေါ်သည် မုန်လာဥမျိုးနွယ်ဝင်အပင်ဖြစ်ပြီး ဥရောပတိုက်နှင် မြောက်အာဖရိကတိုက်တွင်ပေါက်သော အပင်မျိုးဖြစ်သည်
ကျယ်ပြန့်သော သာမန် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပေါက်ရောက်ရန်ခက်ခဲသည့် အပင်မျိုးဖြစ်သော်လည်း  ၎င်း၏ အမိမြေအပြင်ပိုင်း ဒေသများတွင်လည်း တွေ့ရတတ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် တောင်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ဩစတေးလျှနှင့် အနောက်အာရှဒေသများ၌ စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးရာတွင်လည်း‌ ပေါက်ရောက်သည်ကိုတွေ့ရသည်
နွားစားမုန်လာပင်နှင့် ဟင်းမလော့ပင်ကို ခွဲခြား သိရှိနိုင် ရန်မှာ နွားစားမုန်လာပင်၏ပင်စည်တွင် အမွေးအမှင်ထူ၍ အရွက်များသည် အောက်သို့ ကုပ်ကျနေ၏
ဟင်းမလော့ပင်၌မူ အရွက်နှင့်ပင်စည်တို့မှာ ချောမွတ်နေသည့်အပြင် ပင်စည်၌ ခရမ်းရောင်အပြောက်များ ရှိသည်
ဟင်းမလော့ပင်မှ ထုတ်ယူ ရရှိသော အဆိပ်ဖြင့် ဂရိလူမျိုး ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဆိုကရေးတီးကို အဆုံးစီရင်ခဲ့ဖူးသည်
ဆဒမ်း ဟူစိန်း အာ့ဘ် အယ်မဂျဒီး အက်လ် တက်ရ်တီး (အင်္ဂလိပ်: Saddam Hussein Abd al-Majid al-Tikriti) 28 April 1937 – 30 December 2006) သည် ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆မှ မှ ၂၀၀၃ ဧပြီ ၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော  အီရတ်နိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် သမ္မတတစ်ဦးဖြစ်သည်
တော်လှန်ရေး အာရပ် ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ(Arab Socialist Ba'ath Party)၏ ဦးဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် (အီရတ်လူမျိုးရေးအဓိကဂိုဏ်း) ဘဂ္ဂဒက်အခြေစိုက် ဘားသ်ပါတီ နှင့် ၎င်း၏ဒေသတွင်းအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည့်  (အာရပ်ရောနှောမှု နှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒကိုလက်ခံအားပေးသော ဘားသ်ဝါဒ ) အီရတ်ဘားသ်ပါတီတို့၏ ထိပ်တန်းအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ်သည်
၁၉၆၈အာဏာသိမ်းယူမှု၌ ဆဒမ်သည် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး အီရတ်တွင် ၎င်းပါတီအာဏာရလာခဲ့သည်
ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(Ahmed Hassan al-Bakr) အောက်၌ ဒုတိယသမ္မတအဖြစ်ထမ်းဆောင်သည်
အုပ်စုအဖွဲ့အများအပြားသည် အစိုးရကို တော်လှန်နိုင်ခြေရှိနိုင်သည်ဟုယူဆ၍ အစိုးရနှင့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များကြား ပဋိပက္ခများကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ်ထိန်းချုပ်ရန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များကို ထူထောင်သည်
ရေနံထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များ ကို ၁၉၇၀၌ ဆဒမ်က ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု၊ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ၊ အီရန်-အီရတ် စစ်ပွဲများကြောင့် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေးစနစ်ကြီးသည် နောက်ဆုံးတွင် ကြွေးထူခဲ့ရ၏
ရေနံမှရသောငွေကြေးသည် အီရတ်စီးပွားရေးကို လျင်မြန်စွာဦးမော့လာစေရန် ကူညီနိုင်ခဲ့သဖြင့် ၁၉၇၀နှစ်များတစ်လျှောက်တွင် ဆဒမ်သည် အစိုးရစနစ်၌ ၎င်း၏ဩဇာကို ခိုင်မာစွာတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံ၏ အာဏာရနေရာအများစုကို ဆွတ်နီအာရပ်များဖြင့် ဖြည့်ဆည်းသည်
ဆွတ်နီအာရပ်များမှာ လူနည်းစုဖြစ်၍ တိုင်းပြည်လူဦးရေ ငါးပုံတစ်ပုံအရေအတွက်ရှိလေသည်
၁၉၇၉၌ ဆဒမ်မှာ တရားဝင်ရာထူးအာဏာရလာခဲ့သည်
ထိုမတိုင်မီက ခုနှစ်နှစ်ကြာကြာ တရားဝင်မဟုတ်သော်လည်း အီရတ်၏ အဓိကခေါင်းဆောင်ပင်ဖြစ်၏
လှုပ်ရှားမှုအချို့ကို နှိပ်ကွပ်သည်
အထူးသဖြင့် ရှအာလှုပ်ရှားမှုနှင့် ကာ့ဒ်လှုပ်ရှားမှုတို့ဖြစ်သည်
ထိုလှုပ်ရှားမှုနှစ်ခုမှာ အစိုးရပြုတ်ကျရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုရရှိရေးကို အာရုံထား၍ အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲနှင့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲအတွင်း အာဏာထိန်းရန်ကြိုးစားသော လှုပ်ရှားမှုဖြစ်သည်
တစ်ဖက်တွင်လည်း အာရပ်တချို့က ဆဒမ်၏ အမေရိကန်ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် အစ္စရေးအား တိုက်ခိုက်ခြင်းအတွက် ထောပနာပြုကြ၏
၎င်း၏ ရက်စက်ပြင်းထန်သည့် အာဏာရှင်ဆန်မှုကို ရှုတ်ချခြင်းခံရသည်
နိုင်ငံရေးအရသုတ်သင်ခြင်းနှင့် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုများစွာ၌ ဆဒမ်အစိုးအဖွဲ့ လုံခြုံရေးများက သတ်ဖြတ်သော အီရတ်ပြည်သူအရေအတွက်ကို နှစ်သိန်းခွဲ့ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
အီရန်နှင့် ကူဝိတ်ကို ဆဒမ်၏ ကျူးကျော်မှုများ၏ စနက်ဖြင့် လူသိန်းချီ၍ သေစေခဲ့သည်
အမေရိကန်ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့မှ အီရတ်တွင် ဆဒမ်အားဖယ်ရှားရန် အီရတ်ကို ၂၀၀၃၌ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ယင်းတိုက်ခိုက်မှုတွင် အမေရိကန်သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၊ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ် တိုနီဘလဲတို့က ၎င်းအား အဖျက်အင်အားကြီးလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အယ်လ်ကေးဒါးအဖွဲ့နှင့် ချိတ်ဆက်မှုရှိသည် ဟု မှားယွင်းစွာ စွပ်စွဲကြသည်
၎င်း၏ ဘားသ်ပါတီကို ဖျက်သိမ်း၍ ဒီမိုကရေစီကျကျ တိုင်းပြည်၏ ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပစေနိုင်ခဲ့သည်
၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၌ ဆဒမ်ကို လက်ဝယ်ဖမ်းမိ၏
အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရ၏ ရုံးတင်စစ်ဆေးခြင်းခံရပြီး အီရတ်တရားရုံးက ၎င်းအား လူ့အခွင့်ရေးရာဇဝတ်မှုဖြင့် စွဲချက်တင်ကာ ကြိုးပေးခဲ့သည်
၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကွပ်မျက်ခဲ့သည်
ဆဒမ်မမွေးခင်ကပင် ဖခင်နှင့် အကိုဖြစ်သူတို့ ကင်ဆာကြောင့် ဆုံးပါးခဲ့သည်
ဤအဖြစ်ဆိုးက မိခင် ဖြစ်သူကို ၎င်း၏ကိုယ်ဝန်ကိုဖျက်ချ၊ မိမိကိုယ်ကိုသတ်သေရန်အထိ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းစေခဲ့လေသည်
၎င်းကိုမွေးသောအခါ မိခင်က မဆိုင်သလိုနေခဲ့သောကြောင့် ဦးလေးတစ်ယောက်က ခေါ်ယူမွေးစားသည်
မိခင်မှာ အိမ်ထောင်ထပ်မံပြုသဖြင့် ထိုအိမ်ထောင်မှ မအေတူညီအကိုသုံးယောက် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်
ပထွေး အီဘရာဟင် အယ်ဟတ်ဆန်က ဆဒမ်အိမ်ပြန်လာပြီးနောက် ဆိုးဆိုးရွားရွားဆက်ဆံသည်
အသက် (၁၀)နှစ်ခန့်၌ အိမ်ကထွက်ပြေး၍ ဘဂ္ဂဒက်သို့ ပြန်ရောက်၍ ဦးလေးဖြစ်သူနှင့်နေခဲ့သည်
ဦးလေးသည် ၎င်းအဖို့ ဖခင်သဖွယ်ပင်ဖြစ်၍ ယောက္ခမလောင်းလည်းဖြစ်သည်
ထိုဦးလေးသည် ဘာသာရေးကိုင်းရှိုင်းသော ဆွတ်နီမွတ်ဆလင်တစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်-အီရတ်စစ်ပွဲမှ စစ်ပြန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆဒမ်အာဏာရသောအခါ ဘဂ္ဂဒက်မြို့တော်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဆိုးဝါးသည့် အကျင့်ပျက်မှုများဖြစ်လာသောအခါ ဆဒမ်က ၎င်းအားရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်
ဇာတိမြို့ Tikritမှ ဆွေမျိုးများသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆဒမ်၏ အနီးကပ်ထောက်ခံသူ၊ အကြံပေးသူများဖြစ်လာကြသည်
ဦးလေးဖြစ်သူ၏ ထိန်းကျောင်းမှုအောက်တွင် ဆဒမ်သည် ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကာ အထက်တန်းပြီးလျှင် အီရတ်ဥပဒေကျောင်း၌ သုံးနှစ်ပညာဆီးပူး၍ အသက် (၂၀) ၁၉၅၇၌ ကျောင်းထွက်ခဲ့သည်
တော်လှန်ရေး ပန်-အာရပ် ဘားသ်ပါတီသို့ဝင်ရာတွင် ဦးလေးကထောက်ခံခဲ့သည်
ယင်းအချိန်များ၌ အထက်တန်းကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ရင်း ဘဝကျောင်းခဲ့သည်
ဘားသ်ဝါဒမှာ ဆီးရီးယားတွင် စတင်ပေါက်ဖွား၍ ထိုစဉ်က ဘားသ်ပါတီသည် ဆီးရီးယား၌ နောက်လိုက်နောက်ပါအများအပြားရှိ၏
သို့သော် ၁၉၅၅အရောက်၌ အီရတ်တွင် ပါတီဝင်ဦးရေ ၃၀၀ထက်နည်းလာခဲ့သည်
အီရတ်တွင်ရှိသော အခြေခိုင်သည့် အမျိုးသားပါတီများကို ဆန့်ကျင်မှုအဖြစ် ဆဒမ်၏ ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်မှု မူလရည်ရွယ်ချက်ကား ၎င်းဦးလေးမှတဆင့် အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်ဘကာရ်(နောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) နှင့် အခြားဘားသ်ဝါဒီများနှင့်ဆက်စပ်မှုများကြောင့်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
တော်လှန်ရေးခံယူချက်များသည် အီရတ်နှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်း ထိုစဉ်အချိန်ခေတ်ကာလ၏ ဗီဇစိတ်များဖြစ်လေရာ လူ့အသိုက်အဝန်းပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒီများက စဉ်ဆက်နိုင်ငံရေးမှ အထက်တန်းလွှာများ(သူဌေးသူကြွယ် ကုန်သည် မြေရှင်ပဒေသရာဇ်များ)ကို အဆက်မပြတ် ထိုးနှက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်
ထို့အပြင် အီဂျစ်သမ္မတ ဂျမက်လီ အာ့ဘ် အနားဆယ်(Gamal Abdel Nasser)၏ ပန်-အာရပ် အမျိုးသားရေးဝါဒသည် ဆဒမ်ကဲ့သို့သော ဘားသ်ဝါဒီလူငယ်တို့အပေါ် နက်နဲစွာလွှမ်းမိုးခဲ့ပြီး အနားဆယ်၏ တော်လှန်ရေးသဘောများသည် အရှေ့အလယ်ပိုင်း၌ ၁၉၅၀၊ ၁၉၆၀နှစ်များ၌ အရိပ်ကဲ့သို့လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့ကာ အီရတ်၊ အီဂျစ်၊ လစ်ဗျားတို့၏ နန်းဆက်များပြိုလဲသွားခဲ့သည်
၁၉၅၆ ဆူးအက်တူးမြောင်း အရေးအခင်းအတွင်း ပြင်သစ်၊ ဗြိတိသျှတို့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ အီဂျစ်နိုင်ငံကို ခေတ်သစ်ပြုပြင်ခြင်း၊ အာရပ်ကမ္ဘာကို နိုင်ငံရေးအရ ညီညွတ်စေခြင်းဖြင့် အနားဆယ်သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းအမျိုးသားရေးတက်ကြွလှုပ်ရှားသူများကို စေ့ဆော်နိုင်ခဲ့လေသည်
၁၉၅၈၊ ဆဒမ် ဘားသ်ပါတီသို့ ဝင်အပြီး တစ်နှစ်အကြာတွင် ဗိုလ်ချုပ် အာ့ဒ် အယ်လ်ကရီးမီးမ် ကားဇင်(Abd al-Karim Qasim)ဦးဆောင်သည့် စစ်တပ်အရာရှိများက အီရတ်ဘုရင် ဖေးဆယ်လ် (၂)အား ဖယ်ရှားနန်းချခဲ့သည်
ဇူလိုင် ၁၄ တော်လှန်ရေးဟု သိကြသည်
ကားဇင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ၁၆ယောက်အနက် ၁၂ဦးမှာ ဘားသ်ပါတီဝင်များဖြစ်သော်လည်း ကားဇင်မှာ အနားဆယ်၏ အာရပ်သမ္မတပြည်ထောင်စု (United Arab Republic) သို့ဝင်ရန် ဝင်ရန်ငြင်းဆန်သဖြင့် ပါတီသည် ၎င်းအားဆန့်ကျင်ခဲ့သည်
အစိုးအဖွဲ့တွင်း အာဏာခိုင်မြဲစေရန် ကားဇင်သည် ပန်-အရပ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် မဟာမိတ်ပြုသည်
ထိုနှစ်နှောင်း၌ ကားဇင်ကို လုပ်ကြံရန် ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ စီစဉ်နေပြီး ဆဒမ်မှာ လှုပ်ရှားမှု၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပါတီဝင်အများစုမှာ ပညာတတ်၊ ကျောင်းသားများဖြစ်ပြီး ဆဒမ်သည် ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် ကိုက်ညီသင့်တော်သည်
၁၉၅၉ အောက်တိုဘာ ၇၊ ကားဇင်ကို အယ်လ်ရာရှစ်လမ်းမတွင် ချောင်းမြောင်းလုပ်ကြံရန်စီစဉ်ရာ၌ တစ်ဦးက ကားနောက်ဘက် ထိုင်သူများကို ပစ်ခတ်ရန်၊ ကျန်သူများက ကားအရှေ့မှသူများကို သတ်ရန်ဖြစ်၏
ယာဉ်မောင်းသေပြီး ကားဇင်ကို ထိမှန်သည်
လုပ်ကြံသူများက ကားဇင်သေဆုံးပြီမှတ်သဖြင့် ရုံးချုပ်သို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာခဲ့၏
သို့သော် ကားဇင် အသက်မသေခဲ့ပါ
မအောင်မြင်ခဲ့သော ဤလုပ်ကြံမှုတွင် ဆဒမ်၏ ကဏ္ဍသည် ဆယ်စုနှစ်ချီကြာကြာ ၎င်းပုံရိပ်၏ အရေးပါသောအပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဆဒမ်အပါအဝင် လုပ်ကြံသူတချို့ ဆီးရီးယားနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးနိုင်ခဲ့သည်
တချို့မှာ အကျဉ်းချခံရသည်
ထို့နောက် ဆီးရီးယားမှ အီဂျစ်သို့ ၁၉၆၀ ဖေဖော်ဝါရီတွင် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့၍ ၁၉၆၃ထိ အီဂျစ်တွင်နေထိုင်ခဲ့သည်
ဘားသ်ပါတီနှင့်နွှယ်သော စစ်တပ်အရာရှိများက ၁၉၆၃ ဖေဖော်ဝါရီ ရမဒန်တော်လှန်ရေး၌ ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့၏
ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို အစိုးရအဖွဲ့တွင် နေရာပေးပြီး အဘ်ဒူလ် ဆာလန် အရစ်(Abdul Salam Arif)သမ္မတဖြစ်လာသည်
၁၉၆၃ နိုဝင်ဘာရောက်သောအခါ အရစ်က ဘားသ်ခေါင်းဆောင်များကို ဖြုတ်ချကာ အာဏာမောင်ပိုင်စီးသည်
ဆဒမ်သည် ထိုအချိန်က အီဂျစ်၌သာ ရှိနေခဲ့သည်
အရစ်၏ အာဏာသိမ်းအပြီး ဆဒမ်အီရတ်သို့ပြန်ရောက်ကာ အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဘားသ်ပါတီ၏ အရေးမပါသောနေရာတွင်သာရပ်တည်နိုင်ပြီး လယ်သမားများဗဟိုအဖွဲ့၏ သေးကွေးသောရာထူးဖြင့်သာ ကျေနပ်ခဲ့ရလေသည်
အရစ်ကို လုပ်ကြံရန်အစီအစဉ်၌ ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့မိသဖြင့် ၁၉၆၄ အောက်တိုဘာတွင် အဖမ်းခံရပြီး ၁၉၆၆၌ ထွက်ပြေးလွတ်မြောက်ခဲ့သည်
၁၉၆၆၊ အာမက် ဟတ်ဆန် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆဒမ်ကို ဒေသတွင်းစစ်တိုင်းတစ်ခု၌ ဒုတိယအတွင်းရေးမှူးခန့်ခဲ့ကာ ကျွမ်းကျင်စီမံသူအဖြစ်သက်သေပြနိုင်ရင်း ပါတီကို ပြန်လည်အသက်ဝင်စေခဲ့၏
၁၉၆၆၌ ဘားသ်ပါတီနှစ်ခြမ်ကွဲးသည်
ဆီရီးယားဘက်ပိုင်း နှင့် ဘဂ္ဂဒက်ဘက်ပိုင်း ဖြစ်သည်
ဘားသ်ပါတီလုံခြုံရေးလုပ်ငန်းကို ဆဒမ်က တည်ထောင်၍ ၎င်းတစ်ဦးတည်းထိန်းချုပ်သည်
၁၉၆၈ ဇူလိုင်၊  အယ်လ်ဘကာရ်ခေါင်းဆောင်သော သွေးမြေမကျ အာဏသိမ်းပွဲတွင် ဆဒမ်ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဆာလန်အရစ်၏ ဆက်ခံသူညီ အဘ်ဒူလ်အရစ်ကို ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့လေသည်
အရစ်ကို လန်ဒန်တွင် ခိုလှုံခဲ့ပြီး ယင်းနောက် အစ်စတန်ဘူးလ်တွင် ထပ်မံခိုလှုံသည်
အယ်ဘကာရ်ကို သမ္မတအဖြစ်တင်မြှောက်ကြ၍ ဆဒမ်ကို ဒုတိယသမ္မတနှင့် ဘားသ်ပါတီ ဒုဥက္ကဋ္ဌနေရာ ပေးခဲ့သည်
ဒုတိယရာထူးဖြစ်သော်လည်း ဇာတ်ခုံနောက်ကွယ်၌ ခိုင်မာသော နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၆၀-၁၉၇၀နှစ်များ၌ အယ်လဘကာရ်ပြီးလျှင် ဒုတိယဦးစီချုပ်၊ တော်လှန်ရေးထိပ်တန်းကောင်စီ၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နိုင်ငံရေးပြုပြင်မှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဘားသ်ပါတီကို ခိုင်မာညီညွတ်စေ၍ ပြည်တွင်းရေးပြဿနာများ၊ ပါတီနောက်လိုက်တိုးချဲ့ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်
၁၉၆၈ ပါတီအာဏာရလျှင် လူမှုရေး၊ လူမျိုးစုရေး၊ ဘာသာရေး၊ စီးပွားရေးဆိုင်ရာများကို တည်ငြိမ်စေရန် အားထုတ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံစီးပွားရေးခေတ်မီတိုးတက်စေရန်နှင့် အစိုးရယန္တယား၌ အာဏာသိမ်းမှုများမဖြစ်စေရန် ခိုင်မာသောလုံခြုံရေးရရန်ဖန်တီးသည်
အဓိက၎င်း၏ မူဝါဒမှာ အီရတ်ရှိရေနံဖြစ်သည်
၁၉၇၂ နိုင်ငံတကာရေနံအကျိုးမြတ်များကို သိမ်းယူရာ၌ ကွပ်ကဲခဲ့၍ နောက်တစ်နှစ်အကြာ ၁၉၇၃-စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းကြောင့် ရေနံဈေးများတဟုန်ထိုးတက်လာသဖြင့် ဆဒမ်သည် ၎င်း၏အစီအစဉ်ကို ထပ်မံချဲ့ထွင်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတွင်း စာတတ်မြောက်ရေးများ၊ အခမဲ့ပညာရေးလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
စစ်တပ်မိသားစုများကို ထောက်ပံ့သည်
လူတိုင်းဆေးရုံတက်နိုင်ခွင့်၊ လယ်သမားများကို အမတော်ငွေချေးပေးခြင်းလည်းဆောင်ရွက်ခဲ့၏
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ UNESCOမှ ဆုရရှိခဲ့သည်
ရေနံအခြေခံ လုပ်ငန်းများချဲ့၍ နိုင်ငံစီးပွားတက်စေပြီး လမ်းဖောက်၊ သတ္တုတွင်းတူးဖော်ခြင်းစသည်တို့ကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့၏
လျှပ်စစ်ဓာတ်များ မြို့တိုင်းနီးပါးရစေခြင်းလည်းလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ရေနံမှရသော အမြတ်များမှာ ဆဒမ်အားနိုင်ငံရေးအမြတ်ထွက်စေခဲ့သည်
ဂျူး၊ ပါရှန်းကျူးကျော်သူများအပေါ် အာရပ်ဝါဒီခုခံသူတစ်ဦးအဖြစ် ၎င်းကိုယ်ပိုင်ဝါဒများမှာ အလွန်ပိုလျှံနေပြီး ဗုံသံကဲ့သို့ တသမတ်တည်းဖြစ်နေ၏
၁၉၇၂တွင် ဆဒမ်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ပူးပေါင်းချစ်ကြည်ရေးစာချုပ်လက်မှတ်ထိုးသည်
"အရှေ့အလယ်ပိုင်း စစ်အေးအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ထောက်ပံ့ထားသော လုံခြုံရေးစနစ်ကို ထိုစာချုပ်က ကသိကအောက်ဖြစ်စေခဲ့ကာ ဘဂ္ဂဒက်၏ ရန်သူမှန်သမျှသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အလားလာရှိသော မဟာမိတ်ဖြစ်ဖွယ်ရှိဟန်တူသည်" ဟုသမိုင်းပညာရှင် Charles R. H. Trippက ပြောကြားခဲ့သည်
တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် ယူအက်စ်က ဒုတိယ အီရတ်-ကာ့ဒ်စစ်ပွဲ၌ မစတာဖာ ဘာဇာနီ၏ ကာ့ဒ်သူပုန်တပ်ဖွဲ့ကို ခိုးကြောင်ခိုးဝှက် ဘဏ္ဍာရေးထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်
၁၉၇၅တွင် ကာ့ဒ်များအရေးနိမ့်သဖြင့် ကာ့ဒ်ပြည်သူပေါင်းသိန်းချီ၍ အတင်းအဓမ္မနေရာရွှေ့ပြောင်းစေခဲ့သည်
ရေနံလုပ်ငန်းပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် ကျေးလက်ခေတ်မီစေခြင်း၊ ကျယ်ပြန့်စွာဖြင့် စက်မှုလယ်ယာ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်း နှင့် တောင်သူများကို မြေယာချထားပေးခြင်းတို့၌ကြီးကြပ်သည်
နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များသည် ၎င်း၏ကြိုးကိုင်မှုအောက်ရောက်၍ ချေးငွေကိစ္စများမှာ နီးကပ်သူအသိုင်းအဝိုင်းပေါ်အခြေခံဆောင်ရွက်သည်
၁၉၇၆တွင် ဆဒမ်သည် ၎င်းတပ်မတော်၏ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးရာထူးတိုးမြှင့်ရရှိခဲ့၍ လျင်မြန်စွာပင် အာဏာရှင်ဖြစ်လာသည်
အသက်အရွယ်၊ ကျန်းမာရေးကြောင့် အယ်လ်ကဘာရ်မှာ တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်နိုင်ခြင်းမရှိချေ
ဆဒမ်သာလျှင် ပြည်တွင်းပြည်ပ အစိုးရမျက်နှာစာတွင် အရေးပါသောနေရာယူခဲ့သည်
နိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒ၏ ဗိသုကာဖြစ်လာကာ သံတမန်ဆက်ဆံရေးကိစ္စများကို နိုင်ငံ့ကိုယ်စားပြုဆောင်ရွက်၏
တရားဝင်ရာထူးအာဏာရသည့်အချိန် ၁၉၇၉မတိုင်မီကပင် တကယ့်အာဏာရှင်မှာ ဆဒမ်သာဖြစ်၏
ဘားသ်ဝါဒခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် အယ်လ်ဘကာရ်သည် ဆီးရီးယားနှင့် စစ်ရေးစာချုပ်များချုပ်ဆို၍ နှစ်နိုင်ငံပေါင်းစည်းညီညွတ်ရေးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်
ဆီးရီးယားသမ္မတ ဟားဖက် အယ်လ် အာဆတ်က ထိုပေါင်းစည်းခြင်းတွင် ဒုခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာ၍ဆဒမ်အားမထင်မရှားဖြစ်သွားစေခဲ့သည်
အာဏာကိုဆုပ်ကိုင်ရန် သေချာအားထုတ်ပြီး ကျန်းမာရေးချူချာသော ဗိုလ်ချုပ်ကြီးကို ၁၉၇၉ ဇူလိုင် ၁၆တွင် အနားယူစေကာ သမ္မတအဖြစ်တက်လာသည်
၁၉၇၉ ဘားသ်ပါတီရှင်းလင်းခြင်း ဆဒမ်က ဘားသ်ပါတီခေါင်းဆောင်များကို ညီလာခံခေါ်ယူသည်
အစည်းအဝေး၌ Muhyi Abdel-Hussein ကို လျှို့ဝှက်ကြံစည်သူ (၆၈)ယောက်အမည်များကိုကြေညာရန်ညွှန်ကြားခဲ့သည်
သစ္စာမရှိဟုခေါင်းစဉ်တပ်ကာ တစ်ဦးခြင်း အခန်းထဲကဖယ်ရှားခဲ့သည်
၂၂ဦးကို သေဒဏ်ပေးခဲ့လေသည်
နောက်ပိုင်း ဘားသ်ပါတီထိပ်တန်း အခြားအဖွဲ့ဝင်များကိုလည်း သေဒဏ်ပေးခဲ့သေးသည်
အီရတ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဘာသာစကား၊ ဘာသာရေး၊ မျိုးနွယ်စုပြဿနာအက်ကွဲကြောင်းများရှိ၏
လောကီသဘောတရားအရ ပန်-အာရပ် သဘောတရားရေးရာကိုကျင့်သုံးသော်လည်း ဤဝါဒကိုယ်တိုင်ကပင် အရေးပါသောလူဦးရေအပိုင်းများအတွက် ပြဿနာဖြစ်နေ၏
၁၉၇၉ အီရန်တော်လှန်ရေးပြီးနောက် ရှအာ(ရှိးအယစ်)အဖွဲ့နှစ်ခုက နိုင်ငံအုပ်ချုပ်သူခေါင်းဆောင်ပိုင်းပြောင်းလဲရန်အလားအလာအားထုတ်မှုမျိုးကို အီရတ်နိုင်ငံရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
ထိုအဖွဲ့များက အီရန်၏ ရှအာဘာသာရေးအယူအဆများကို အီရတ်အားပုံသွင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ထား၏
ကာ့ဒ်လူနည်းစုနေသောဒေသများက အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်နေရခြင်းကိုဆန့်ကျင်ကာ လွတ်လပ်ရေးလိုချင်ကြသည်မှာ အီရတ်အဖို့ ခြိမ်းချောက်မှုပင်ဖြစ်သည်
ထိုအန္တရာယ်ရှိနိုင်သော လူများအတွက် အကျိုးပြုမှုတချို့ကို လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ကာ တော်လှန်ရေးခြိမ်းချောက်မှုကို ပြေလျော့စေခဲ့သည်
ဤထိန်းချုပ်မှုများအောင်မြင်ရန် အဓိကကိရိယာများမှာ ရဲအဖွဲ့များနှင့် ပါလီမန်ဖြစ်၏
၁၉၇၄မှအစပြု၍ ဆဒမ်နှင့်နီးစပ်သူ Taha Yassin Ramadanက ပြည်တွင်းလုံခြုံမှုကို တာဝန်ယူရသော ပြည်သူ့စစ်တပ်ကို ကွပ်ကဲသည်
ဘားသ်ပါတီ၏ ထောက်ကူဖြစ်သော ပြည်သူ့စစ်တပ်သည် ပုံမှန်တပ်မတော်က အာဏာသိမ်းရန်မည်သည့်အားထုတ်မှုများအတွက်မဆို တန်ပြန်လုပ်ဆောင်ရန်အတွက်ဖြစ်သည်
ဆဒမ်၏ညီ Barzan Ibrahim al-Tikritiက လျှို့ဝှက်ရဲတပ်ဖွဲ့ မူခရာဘာရတ်ကို ဦးဆောင်သည်
ဆဒမ်အလိုကျ ပြည်တွင်းပြည်ပထုတ်နှုတ်ရှင်းအစီအစဉ်များလုပ်ဆောင်ပေးခဲ့သည်
သူ့လူများကိုပင် ခြိမ်းချောက်ထိတ်လန့်စေသည်အတွက် မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်သည်
The Economist သတင်းစာက ဆဒမ်ကို "၂၀ရာစု၏ ကြီးကျယ်သော နောက်ဆုံးအာဏာရှင်များထဲက တစ်ယောက်၊ အထူးအားဖြင့် အတ္တ၊ ရက်စက်မှု၊ အာဏာတပ်မက်မှုတွင် ဖြစ်၏
အီရတ်ပြည်သူပေါင်း နှစ်သိန်းခွဲကို သေစေခြင်း၊ အီရန်၊ ကူဝိတ်၊ ဆော်ဒီတွင် စစ်ရာဇဝတ်မှုများကို ကျူးလွန်ခြင်းများကိုဖြစ်စေသည့် ဆဒမ်၏ စိုးမိုးအုပ်ချုပ်မှုပင်ဖြစ်သည်
အာဏာခိုင်မြဲစေရန်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဆဒမ်၏ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိုးကွယ်မှုသည် အီရတ်တွင် ပျံ့နှံ့ခဲ့ကာ ၎င်း၏ရုပ်လုံးပုံ၊ ရုပ်တု၊ ပိုစတာ၊ နံရံဆေးရေးစသည်တို့ကို အီရတ်တစ်ခွင်တွင် တည်ရှိချိတ်ဆွဲစေ၏
၎င်း၏ မျက်နှာပုံများကို ရုံး၊ ကျောင်း၊ လေဆိပ်၊ ဈေးဆိုင်များ၊ ငွေစက္ကူများတွင် မြင်နိုင်ခဲ့သည်
ရုပ်ပြရွေးကောက်ပွဲနှစ်ခုကို လုပ်ဆောင်သည်
၁၉၉၅ တွင် မဲဆန္ဒရှင် (၈.၄)သန်းမှ မဲလာပေးသူ (၉၉.၄၇%)မှ ကန့်ကွက်မဲ သုံးထောင်ကျော်သာရရှိသဖြင့် (၉၉.၉၆%)ဖြင့် နိုင်သည်
၂၀၀၂၌ မဲပေးသူ (၁၀၀%)တွင် ထောက်ခံမဲ(၁၀၀%)ရရှိ၍ နောက်တစ်ရက်၌ ထုတ်ပြန်သည်မှာ လူဦးရေ (၁၁,၄၄၅,၆၃၈)တွင် အားလုံးထောက်ခံသည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်
အီရတ်နိုင်ငံ၏ အာရပ်ကမ္ဘာနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ လွန်စွာအပြောင်းလဲများသည်
အီဂျစ်နှင့် ဆက်ဆံရေး ၁၉၇၇တွင် ပျက်ယွင်းသည်
၁၉၇၈ ဘဂ္ဂဒက်က အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်ထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို လက်ခံကျင်းပရာ၌ အီဂျစ်၏ ကမ့်ဒေးဗစ် သဘောတူညီမှုကိုလက်ခံသည့်အတွက် ရှုံချဖယ်ကျဉ်သည်
သို့သော် အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ၌ အီဂျစ်တို့၏ အီရတ်အား ကုန်ကြမ်းပစ္စည်းနှင့် သံတမန်ရေးရာထောက်ပံ့မှုများက နှစ်နိုင်ငံအရာရှိကြီးများကြား နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးနှင့် အဆက်မပြတ်သောထိတွေ့မှုများဖြစ်လာခဲ့သည်
တရားဝင်သံကိုယ်စားပြုမှုကား မလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြ
၁၉၈၃မှစ၍ အီဂျစ်၏ အာရပ်ကမ္ဘာ၌ သဘာဝကျမှန်ကန်သည့်ကဏ္ဍပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် အီရတ်က တောင်းဆိုမှုများ ဆက်တိုက်ဆိုသလိုရှိခဲ့သည်
​ဆဒမ်သည် အနောက်နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံသို့သာ လည်ပတ်ဖူး၏
ပထမခရီးစဉ်မှာ စပိန်အာဏာရှင် ဖရန်စစ် ဖရန်ကို၏ ဖိတ်ကြားမှုဖြင့် ၁၉၇၄ ဒီဇင်ဘာတွင် စပိန်နိုင်ငံသို့လည်းကောင်း ဒုတိယအနေဖြင့် ၁၉၇၅၌ ပြင်သစ် သမ္မတ ရှ(ခ်) ရှီးဟိုက်ခ် (Jacques Chirac)တွေ့ဆုံရန် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့လည်းကောင်း သွားရောက်ခဲ့သည်
ရှီးဟိုက်ခ်၏ ပါတီကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခဲ့သည်ဟု တချို့ကဆိုကြသည်
ပြင်သစ်က ဆဒမ်ကို လက်နက်ထောက်ပံ့သောကြောင့် ဆဒမ်အုပ်စိုးစဉ်ကာလတစ်လျှောက် အီရတ်၏ အကြီးမားဆုံးသော ကုန်သွယ်ရေးမိတ်ဖက်ဖြစ်ခဲ့သည်
သိမ်းယူရရှိသော စာရွက်စာတမ်းများက ယခင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး အပါအဝင် ရှီးဟိုက်ခ်နှင့် နီးစပ်သော ပြင်သစ်အရာရှိများ၊ စီးပွားရေးသမားများလည်း ဆဒမ်နှင့် ဆက်ဆံရောင်းဝယ်မှုများမှ အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုသည်
၁၉၇၂တွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကူညီမှုဆိုင်ရာ ကတိကဝတ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၇၈၌ အီရတ်ကွန်မြူနစ်ဖြိုခွဲခံရပြီး အနောက်ဘက်ဆီသို့ ကုန်သွယ်မှု ရွေ့ရှားသွားသောကြောင့် ဆိုဗီယက်နှင့်ဆက်ဆံရေးတင်းမာခဲ့သည်
၁၉၉၁ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲမတိုင်ခင်ထိ အနောက်ဘက်အခင်းအကျင်းကို ပို၍လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅တွင် ဆဒမ်သည် အီရန်နှင့် နယ်စပ်အငြင်းပွားမှုအပေါ် အီရတ်က လိုက်လျောသည့် သဘောတူညီမှုရရှိကာ အီရန်က အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီရတ်၌ရှိသော ကာ့ဒ်များကို ထောက်ပံ့ခြင်းရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူခဲ့သည်
ပြင်သစ်အကူအညီရ၍ နျူကလီယားလုပ်ငန်း စတင်သည်
၁၉၈၁ ဇွန် ၇တွင် အစ္စရေးလေတပ်ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုဖြင့် ထိုဓာတ်ပေါင်းဖို ပျက်စီးခဲ့ရ၏
၁၉၇၀ ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် စေ့စပ်ဆွေးနွေးပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးခဲ့သော်လည်း ထိုသဘောတူညီချက် ပျက်ခဲ့သည်
ကာ့ဒ်တို့နှင့် ပြင်းထန်သော စစ်ဆင်နွှဲခဲ့ရာတွင် အီရန်၌ရှိသော ကာ့ဒ်ရွာများကိုပါ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်သဖြင့် အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေး ပျက်သည်
၁၉၇၅၌ ပြန်လည်ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်
၁၉၇၉အစောပိုင်း အီရန်၏ ရှားဘုရင် Mohammad Reza Pahlaviကို အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးက နန်းဆင်းစေခဲ့ရာ  အာယတိုလ ခိုမေးနီဦးဆောင်၍ အစ္စလာမ္မစ်သမ္မတနိုင်ငံထူထောင်ရန် လမ်းပွင့်ခဲ့သည်
ရှအာအစ္စလာမ်တော်လှန်ရေးလွှမ်းမိုးမှုသည် ရှအာဘာသာဝင်များသော တိုင်ပြည်များ အထူးသဖြင့် အီရတ်၌ ကြီးထွားလာသဖြင့် ဆဒမ်၏ အုပ်စိုးမှုကို အန္တရာယ်ရှိလာမည်ကို ၎င်းကစိုးရွံ့ခဲ့သည်
၁၉၇၀မှစတင်ကာ ဆဒမ်နှင့် ခါမေးနီတို့သည် ခါးသီးသောရန်သူများဖြစ်ခဲ့ကြ၏
၁၉၆၄ ခါမေးနီ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရပြီး အီရတ်တွင် ခိုလှုံခဲ့ရာ အီရန်အစိုးရကိုဆန့်ကျင်ရန် အီရတ်ရှိ ရှအာဘာသာဝင်များနှင့်ပတ်သက်ခဲ့သည်
ဆဒမ်ကိုလည်း ဖြုတ်ချရန် နှိုးဆော်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ အီရန်နှင့် ဆက်ဆံရေးပြေလည်ပြီး ၁၉၇၈၌ ခါမေးနီကို နှင်ထုတ်သဖြင့် ပြင်သစ်သို့ ခါမေးနီခိုလှုံပြန်သည်
အီရတ်၏ ကုလအမြဲတမ်းသံအမတ် Salah Omar al-Aliနှင့် သီးသန့်လျှို့ဝှက်တွေ့ဆုံရာ၌ အီရန်ကို လများအတွင်းကျူးကျော်ထိပါးရန် ရည်ရွယ်ချက်ရှိသည်ဟု ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း (ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည်မှာ အမေရိကန်နှင့် အနောက်အုပ်စုထံမှ ထောက်ခံအားပေးမှု တောင်းဆိုမှုရှိသည်) ၎င်း၏ ရည်ရွယ်ချက်အဖြစ် ထိုအီရန်၏ အစ္စလာမ္မစ်အစိုးရကို ဖယ်ရှားရန်ပြုသည်
အီရတ်က အီရန်ကို ကျူးကျော်သည်
တီဟီရန်မြို့လေဆိပ်၊ ရေနံကြွယ်ဝသော Khuzestanဒေသတို့ကို ၁၉၈၀ စက်တင်ဘာ ၂၂တွင် တိုက်ခိုက်ရင်း ထိုနေရာသည် အီရတ်၏ နယ်မြေသစ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ကြေညာခဲ့သည်
အာရပ်နိုင်ငံများ၊ အမေရိကန်၊ ဥရောပတို့က ထောက်ခံကြပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့အာရပ်နိုင်ငံများက ငွေကြေးအမြောက်အမြားထောက်ပံ့ခဲ့သည်
ဆိုဗိယက်က ကြားနေသဘောဖြင့် ထောက်ပံ့မှုမပေးချေ
နိုင်ငံတကာဥပဒေနှင့် နိုင်ငံတကာနယ်စည်းမျဉ်းကို ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် ချိုးဖောက်မှုတို့ကို လျစ်လျူရှုခဲ့ကြ၏
ယင်းအစား အီရတ်သည် စီးပွားရေး၊ စစ်ရေးထောက်ပံ့မှုများကို မဟာမိတ်များထံမှရခဲ့၏
ပထမနေ့ရက်များတွင် ဗျူဟာကျသော ဆိပ်ကမ်းများတဝိုက် မြေပြင်တိုက်ခိုက်မှု အကြီးအကျယ်ရှိခဲ့သည်
ပထမပိုင်း အကျိုးအမြတ်ရှိစေကာမူ ကြာသောအခါ အီရတ်တပ်များဆုံးရှုံးလာပြီး ၁၉၈၂၌ ခံစစ်အသွင်ဖြစ်လာရာ စစ်ကို အဆုံးသတ်ရန် နည်းလမ်းကို အီရတ်တို့ရှာဖွေခဲ့သည်
အီရတ်နိုင်ငံသည် ၂၀ရာစု၏ အရှည်ကြာဆုံးနှင့် ပျက်စီးစေဆုံးဖြစ်သည့် ယုတ်လျော့လာသော စစ်ရေးကိစ္စ၌ ညပ်မိနေခဲ့သည်
အီရတ်က တောင်ပိုင်းစစ်မျက်နှာပြင်တွင် ဓာတုလက်နက်များသုံးခဲ့သည်
ကာ့ဒ်ခွဲထွက်ရေးသမားများက အီရန်ကူညီမှုဖြင့် မြောက်ဘက်စစ်မျက်နှာပြင်ဖွင့်သည်
အမေရိကန်က အီရတ်ကို အီရန်တပ်ဖွဲ့များချထားရာနေရာပြသော ဂြိုဟ်တုမြေပုံများပေးသည်
ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့မှ အီရန်ရေတပ်လက်ဝယ်၌ အီရတ်ရေနံတွင်းများအလူးအလဲခံရသောအခါ အခြားအာရပ်နိုင်ငံများဆီသို့ ငွေကြေးနှင့် နိုင်ငံရေးကူညီရန် လက်ဖြန့်တောင်းခံခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်၊ တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ အမေရိကန်တို့ဆီမှ စစ်ရေး၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ သံတမန်ရေးစသည်တို့ကို အောင်မြင်စွာရရှိခဲ့လေသည်
အကြောင်းမှာ ထိုဒေသတွင်း အီရန်တော်လှန်ရေးကျယ်ပြန့်လာမည်ကို အားလုံးကစိုးရိမ်ကြ၏
ကုသမဂ္ဂက စစ်ပြေငြိမ်းရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ၁၉၈၈ ဩဂုတ်လထိ ရန်လိုမှုများဆက်လက်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
ကာ့ဒ်မြို့ Halabjaကို ဓာတုဓာတ်ငွေ့ နှစ်မျိုးဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ ပြည်သူ (၅,၀၀၀)သေဆုံပြီး လူတစ်သောင်းကျော်ကို ကိုယ်လက်အင်္ဂါချို့ယွင်းစေခြင်း၊ ပုံပျက်သွားစေခြင်း၊ ကြံ့ခိုင်မှုအားနည်းစေခြင်းများဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
သွေးစွန်းခဲ့ရသည့် ရှစ်နှစ်ကြာစစ်ပွဲသည် သရေရလဒ်ဖြင့်သာပြီးဆုံးခဲ့သည်
လူတစ်သန်းခန့်ထိသေဆုံးနိုင်ကြောင်းခန့်မှန်းကြသည်
အယ်အန်ဖယ် စစ်ဆင်ရေးသည် ဆဒမ်အစိုးရဦးဆောင်သော အီရတ်ရှိ ကာ့ဒေသမှ ကာ့ဒ်မျိုးနွယ်အပေါ် လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုကြီးဖြစ်၏
ဤစစ်ဆင်ရေးသည် Shabaks၊ Yazidis၊ Assyrians၊ Turkomanနှင့် Mandeans စသည့်လူမျိုးများအပေါ် ပစ်မှတ်ထားတိုက်ခိုက်သည်
ရွာများကိုဖျက်ဆီးသည်
လူ့အခွင့်အရေးစောင့်ကြည့်သူများအရ လူပေါင်း ငါးသောင်းနှင့် တစ်သိန်းကြား သေဆုံးသည်ဟု ခန့်မှန်းဖော်ပြကြသည်
ကာ့ဒ်ဘက်သတင်းရင်းမြစ်များက လူပေါင်း (၁၈၂,၀၀၀)ဟု ဆိုကြသည်
အီရန်နှင့် စစ်ပွဲပြီးဆုံးခြင်းသည် ချမ်းသာသောအိမ်နီးချင်း ကူဝိတ်နိုင်ငံနှင့် အုံ့ပုံးတင်းမာမှုများဖြစ်စေရန်အကြောင်းဖန်လာခဲ့သည်
အီရတ်က ကူဝိတ်တို့အား စစ်အတွင်းက ကြွေးမြီများ ($ ၃၀ဘီလီယံ)ကို လျှော့ပေါ့ရန် တောင်းဆိုခဲ့ရာ ကူဝိတ်တို့က ငြင်းဆန်ခဲ့သည်
ရေနံတင်ပို့သောနိုင်ငံများကို ဆီဈေးတက်ရန်နှင့် ထုတ်လုပ်မှု လျှော့ချရန် တွန်းအားပေခဲ့သည်
အိုပက်အဖွဲ့တွင် ကူဝိတ်က ခေါင်းဆောင်လုပ်ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ဆဒမ်က ကူဝိတ်သည် သမိုင်းကြောင်းအရ အီရတ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်းနှင့် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့၏ ကစားကွက်ကြောင့်သာ ယခုလို ကူဝိတ်ဖြစ်တည်ခဲ့သည်ဟု အမြဲတမ်းအငြင်းပွားခဲ့သည်
ကူဝိတ်ရေနံမြေတည်ရှိမှုပမာဏကလည်း ဒေသတွင်းပိုမိုတင်းမာစေခဲ့သည်
ပထဝီအနေအထားအရ ကမ္ဘာ့ရေနံမြေ၏ ၂၀%ခန့်မှာ ထိုနှစ်နိုင်ငံပိုင်ဆိုင်သည်
နှိုင်းယှဉ်ပြောရလျှင် ဆော်ဒီနိုင်ငံက ၂၅% ပိုင်သည်
အီရတ်-ကူဝိတ်ဆက်ဆံရေးများ လျင်မြန်စွာပင် ပျက်စီးလာသည့်အတွက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုထံမှ ကူဝိတ်အပေါ်ကျူးကျော်ရန်အလားအလာရှိမှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဝိရောဓိဖြစ်ဖွယ် သတင်းအချက်အလက်များကို ဆဒမ် ရရှိခဲ့သည်
ရော်နယ်လ် ရီဂန် အစိုးရက အီရတ်အား အီရန်ကိုဆန့်ကျင်သည့်အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးချေးငွေ ယူအက်စ်ဒေါ်လာ ၄ ဘီလီယံခန့် ထုတ်ပေးထား၍ ဆဒမ်၏ အီရတ်အတွက် အမေရိကန်အကူညီအများဆုံးရသော တတိယမြောက်နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ ဧပြီလ၌ အနောက်အုပ်စု၏ ဝေဖန်မှုကို တုံ့ပြန်သောအားဖြင့် အစ္စရေးက အီရတ်အပေါ်လှုပ်ရှားမှုရှိက ဓာတုလက်နက်ဖြင့် အစ္စရေးနိုင်ငံတစ်ဝက်ခန့်ကို ဖျက်ဆီးမည်ဟုခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုသည်
မေလရောက်သောအခါ ယူအက်စ်၏ အစ္စရေးကို ထောက်ပံ့အားပေးမှုအားဝေဖန်ခဲ့၏
ဇူလိုင်တွင် ကူဝိတ်နှင့် ယူအေအီးကို တပ်အင်အားဖြင့်ခြိမ်းခြောက်ခဲ့သည်
ဤခြိမ်းခြာက်မှုကို တုံ့ပြန်ရန် အမေရိကန်က လေယာဉ်များနှင့် စစ်သင်္ဘောများအား ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့သို့ စေလွှတ်၏
ဇူလိုင် ၂၅၊ အမေရိကန်သံအမတ် အေပရယ်လ် ဂလက်စ်ပိုင်းက ဆဒမ်နှင့် အရေးပေါ်အစည်းအဝေး၌တွေ့ဆုံရာ ကူဝိတ်၊ ယူအေအီးအပေါ် အမေရိကန်၏ မူဝါဒကို တိုက်ခိုက်ဝေဖန်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် အီရတ်နှင့် ကူဝိတ်တို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်တွေ့ဆုံညှိနှိုင်းခဲ့ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဆဒမ်က ကူဝိတ်သို့ တပ်များလွှတ်ခဲ့သည်
ဝါရှင်တန်နှင့် အီရတ်ဆက်ဆံရေးအခြေအနေတင်းမာလာခဲ့သဖြင့် မစ်ဟေး ဂေါ်ဗာချော့ဗ်လက်ထက် ဆိုဗိယက်က အီရတ်နှင့် စစ်ရေးဆက်ဆံမှု ခိုင်မြဲအောင်လုပ်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးစစ်ရာအကြံဉာဏ်၊ လက်နက်၊ အကူအညီများ ထောက်ပံ့ခဲ့၏
၁၉၉၀ ဩဂုတ်လ ၂၊ ဆဒမ်သည် ကူဝိတ်တော်လှန်ရေးများကိုကူညီသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုရင်း ကူဝိတ်ကိုကျူးကျော်သဖြင့် နိုင်ငံတကာအရေးကိစ္စကြီးတစ်ခုကို အစပျိုးခဲ့သည်
၁၉၉၀ ဩဂုတ်တွင် ကူဝိတ်အားသိမ်းယူပြီးနောက် အမေရိကန်ဦးဆောင်သော ကုသမဂ္ဂမဟာမိတ်တပ်တို့သည် ၁၉၉၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ အီရတ်တပ်များအား ကူဝိတ်မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် အီရတ်သည် အဆိပ်ငွေ့လက်နက်များ၊ ဇီဝလက်နက်များကိုဖျက်ဆီးရန် သဘောတူခဲ့ပြီး ကုလသမဂ္ဂလေ့လာစစ်ဆေးသူများကိုလည်း စစ်ဆေးခွင့်ပေးခဲ့သည်
ကုလ၏ ကုန်သွယ်ရေး ပိတ်ဆို့မှုများသည် အီရတ်နိုင်ငံ စာချုပ်ပါအချက်များကို လိုက်နာသည်အထိအကျုံးဝင်ခဲ့သည်
တိုက်ခိုက်မှုများပြီးစီးသွားသည့်နောက် ရှအာမူစလင်များ၊ ကာ့ဒ်များနှင့် အစိုးရနှင့် သဘောထားကွဲလွဲကြသည့် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များအကြား လူမှုရေး၊ လူမျိုးရေးမတည်ငြိမ်မှုများပေါ်ပေါက်ကာ ဆဒမ်အစိုးရ၏ တည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်လာခဲ့သည်
မြောက်ပိုင်းကာ့ဒ်နယ်မြေနှင့် တောင်ပိုင်း နှင့် အလယ်ပိုင်း ရှအာမူစလင်နယ်မြေများတွင် အုံကြွမှုများပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ရက်စက်စွာနှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ အုံကြွပုန်ကန်မှုများသည် အများစုသောပြည်သူလူထုအပါအဝင် လူပေါင်း ၁၀၀,၀၀၀ - ၁၈၀,၀၀၀ ခန့်သေဆုံးစေခဲ့သော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်၏
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂ၏ အီရတ်အပေါ် ပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများကို ဖယ်ရှားမပေးခဲ့ချေ
ရေနံတင်ပို့မှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ဒီဇင်ဘာ ၉တွင် ဆဒမ်အစိုးရသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရေနံနှင့် အစားအစာလဲလှယ်ရေး အစီအစဉ်ကို လက်ခံခဲ့သည်
အီရတ်-အမေရိကန်တို့၏ ဆက်ဆံရေးများ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ဆက်လက်တင်းမာလျှက်ပင်ရှိခဲ့သည်
အမေရိကန်က ၁၉၉၃ ဇွန် ၂၆၌ ဘဂ္ဂဒက်ရှိ အီရတ်စစ်ရေးဆိုင်ရာသတင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းရယူအသုံးချ ရုံးချုပ်(intelligence headquarters) များကို အလိုလျောက်ထိန်းချုပ်ပျံသန်းသည့် ဒုံးလက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
အီရတ်က ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲပြီးနောက် ချမှတ်ထားသော မပျံသန်းရနယ်မြေ ကို အကြိမ်ကြိမ်ချိုးဖောက်သောကြောင့်ဟု အမေရိကန်ကဆိုသည်
အီရတ်ကို အဖျက်စွမ်းအားကြီးသောလက်နက်များပိုင်ဆိုင်သည်၊ အမေရိကန်၏ စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှုများကို ချိုးဖောက်သည်ဟု အမေရိကန်အရာရှိများက စွပ်စွဲကြသည်
သမ္မတ ကလင်တန်လက်ထက်၌ ဆက်လက်ပိတ်ဆို့အရေးယူကာ ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာတွင် အီရတ်နိုင်ငံအတွင်းမပျံသန်းရနယ်မြေများတွင် ကန္တာရမြေခွေးစစ်ဆင်ရေးအမည်ဖြင့် ယူအက်စ်၊ ယူကေတို့က ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
၂၀၀၁ ဖေဖော်ဝါရီ၌ ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိနေရာများကို ယင်းနှစ်နိုင်ငံကပင် လေကြောင်းဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခဲ့ပြန်သည်
၂၀၀၂၊ အီးယူတင်သွင်းသော ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းကို လူ့အခွင့်အရေးကော်မရှင်က လက်ခံကျင့်သုံး၍ အီရတ်တွင် လူ့အခွင့်အရေးအခြေအနေတိုးတက်မှုမရှိဟု ထုတ်ပြန်သည်
ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ဆဒမ် ဟူစိန်အစိုးရသည် "နိုင်ငံတကာ လူသားခြင်းစာနာထောက်ထားခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေနှင့် လူ့အခွင့်အရေးများကို စနစ်တကျ၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်၊ အလွန်ဆိုးရွားစွာ ချိုးဖောက်သည်" ဟု ပြစ်တင်ရှုတ်ချထားသည်
ဖြေရှင်းရန်နည်းလမ်းများက တောင်းဆိုသည်မှာ အီရတ်သည် ဥပဒေနှင့်မညီသော၊ ထင်တိုင်းကြဲသောသတ်ဖြတ်ခြင်းများ... နိုင်ငံရေးလက်နက်တစ်ခုအဖြစ် မုဒိန်းအမှုကျူးလွန်ခြင်းများ စသည်တို့ကို ချက်ချင်းဆိုသလိုရပ်တန့်ရန်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတကာအသိုင်းအဝိုင်း အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဆဒမ် ဟူစိန်အား ဒေသတွင်းတည်ငြိမ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်သည့် ရန်လိုသော အာဏာရှင်အဖြစ်ဆက်လက်ရှုမြင်ခဲ့ကြ၏
သမ္မတ ဂျော့ဘုရှ်၏ ၂၀၀၂ လွှတ်တော်မိန့်ခွန်းတွင် "ဝင်ရိုးစွန်းတန်းနိုင်ငံများအဖြစ် အီရန်၊ အီရတ်၊ မြောက်ကိုရီးယားတို့ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရကိုဖြုတ်ချရန် ဆောင်ရွက်ကောင်းဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ အီရတ်အစိုးရသည် အဖျက်အင်အားကြီးသော ဓာတုလက်နက်၊ နျူကလီးယားလက်နက်များ တည်ဆောက်ထုတ်လုပ်နေသည်.....၎င်းတို့၏ အမေရိကန်အပေါ်ရန်လိုမှုကို ကြွားလုံးထုတ်ကာ အကြမ်းဖက်အားပေးနေသည်"ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက် ၁၄၄၁ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ထိုထုတ်ပြန်ချက်၌ ကုလသမဂ္ဂနှင့် နျူကလီယားစုံစမ်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့ IAEAနှင့် ချွင်းချက်မရှိ တက်ကြွစွာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရမည်ဟုပါရှိသည်
ဆဒမ်က Hans Blixခေါင်းဆောင်သော ကုလလက်နက်စစ်ဆေးရေးမှူးများကို ၂၀၀၂ နိုဝင်ဘာ၌ ဝင်ခွင့်ပြုသည်
Blixက အဖျက်လက်နက်များမတွေ့၊ လုပ်ဆောင်ရန်အလားအလာရှိဟု မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်
၂၀၀၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄၊ စစ်ပွဲဖြစ်ရန် အလားအလာရှိချိန်၌ CBSသတင်းဌာနနှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းလုပ်ခဲ့ပြီး သူထံတွင် မည်သည့် စွမ်းအားကြီးအဖျက်လက်နက်များမရှိဟု ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သည်
မတ်လ ၂၀တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံဦးဆောင်သော ၂၀၀၃-အီရတ်အားကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းအစပြုသည့်နေ့မှစ၍ သုံးပတ်အတွင်း အီရတ်အစိုးရနှင့် စစ်တပ်ပြိုလဲခဲ့သည်
ဧပြီအစောပိုင်း၌ အီရတ်နေရာအများအပြားကို ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ဧပြီ ၉ရက်နေ့ ဘဂ္ဂဒက်ကျရှုံးခဲ့သည်
ဖာဒို့စ်ရင်ပြင်ရှိ ဆဒမ်ရုပ်တုကြီးအားဖြိုလှဲဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်
မြို့တော်ကျဆုံးပြီး ဆဒမ်တည်ရှိသော နေရာသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်ဖြစ်နေခဲ့သည်
၂၀၀၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၃၊ အနီရောင်အာရုံဦးစစ်ဆင်ရေးဖြင့် ဆဒမ်ကို Tikrit မြို့အနီး ယာခင်းအိမ်အနီးဝန်းကျင်မြေကျင်းတစ်ခု၌ ဖမ်းမိခဲ့ကြသည်
Tikritမြို့အနီးရှိ အမေရိကန်အခြေစိုက်စခန်း၊ ထို့နောက် ဘဂ္ဂဒက်မြို့အနီးရှိ အခြေစိုက်စခန်းသို့ပို့ဆောင်ခဲ့ကြသည်
အမျိုးသားလုံခြုံရေးမော်ကွန်းတိုက်က ထုတ်ပြန်သော စာရွက်စာတမ်းများက FBIနှင့် ဆဒမ် မေးမြန်းမှုများကို အသေးစိတ်ဖော်ပြထားသည်
၂၀၀၄ ဇွန် ၃၀တွင် အမေရိကန်တို့အခြေစိုက်စခန်း၌ ဘားသ်ဝါဒီခေါင်းဆောင် ၁၁ဦးနှင့်အတူ ဆဒမ် ဟူစိန်ကို အီရတ်ကြားဖြတ်အစိုးရသို့ ရုံးတင်စစ်ဆေးရန်လွှဲပေးခဲ့သည်
၂၀၀၆ နိုဝင်ဘာ ၅၊ ဆဒမ် ဟူစိန်အား လူသားခြင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်ပြစ်မှုတွေ့ရှိ၍ ကြိုးပေး(သေဒဏ်)ပေးခဲ့သည်
၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ ၃၀၌ ကြိုးပေးခဲ့ကြသည်
သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရန်တောင်းဆိုသော်လည်း ကြိုးဒဏ်သာပေးခံရ၏
ထိုကြိုးပေးမှုကို ဘဂ္ဂဒက်မြို့အရှေ့မြောက်ဘက်အနီးဝန်းကျင်ရှိသော Kadhimiyaက အီရတ်စစ်တပ်၏ Camp Justiceတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဆဒမ်ကို အီရတ်နိုင်ငံ၊ Tikritမြို့၊ Al-Awjaရှိ မွေးရပ်မြေ၌ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာ၃၁တွင် မြုပ်နှံခဲ့ကြသည်
အီရတ်နိုင်ငံ  ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃)အီရတ် လျှို့ဝှက်သတင်းရယူရေးဌာန (၁၉၆၃)အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၆၈-၁၉၇၉)အီရတ်နိုင်ငံ ဒုတိယသမ္မတ (၁၉၇၉–၂၀၀၃)အီရတ်နိုင်ငံ  ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၉-၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၄-၂၀၀၃)အီရတ် တော်လှန်ရေးကွပ်ကဲရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၇၉-၂၀၀၃)အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၈–၂၀၀၆)ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၈၉–၂၀၀၆)အာရပ်ဆိုရှယ်လစ်ဘားသ်ပါတီ ဒေသကွပ်ကဲရေးလက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး(၁၉၆၆–၁၉၇၉)ဘားသ်ပါတီ အမျိုးသားကွပ်ကဲရေးလလက်ထောက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး(၁၉၇၉–၁၉၈၉)
ပငရွာဟောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pangaywarhaung)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၊ ပငကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပငကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၄၅ ဦး၊ မ ၈၀၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၃၁၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ခေါင်းရွာ၊ မှန်ပင်
ငစွယ်တောင်ရွာ၊ တောင်ပို့ကြီး
တကော်ကျိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takawkyoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ နန်းခူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နချိရေတံခွန် သည်  (那智滝, Nachi no Taki)ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဝခယာမစီရင်စု၊ တချိခဆုအုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အကောင်းဆုံး ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ရေတံခွန်သည် ၁၃၃ မီတာ မြင့်ပြီး ၁၃ မီတာ ကျယ်သည်
ဂျပန်နိုင်ငံ၌ ရေကျသည့်လမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် အဆက်မပြတ် စီးဆင်းနေသည့် ရေတံခွန်များတွင် အရှည်ဆုံး ရေတံခွန် ဖြစ်သည်
ရေဆင်းလမ်းကြောင်း များစွာဖြင့် အရှည်ဆုံးရေတံခွန်များမှာ ဟန်နိုခိရေတံခွန် ၄၉၇ မီတာ (ရာသီအလိုက်စီးဆင်း) နှင့် ရှောမျောရေတံခွန် ၃၅၀ မီတာ (တစ်နှစ်လုံးစီးဆင်း)တို့ ဖြစ်ကြသည်
Japan GuideTanabe City Kumano Tourism Bureau Archived 25 September 2011 at the Wayback Machine.Nachi-Katsuura Town Tourism Association
ထန်းတပင်ရွာ၊ ကျုံတဒွန်း
ဝကောက်ကြီးရွာ၊ ပြင်ချောင်း
ဝက်ဖရာကဲ (ထိုင်း: วัดพระแก้ว, RTGS: Wat Phra Kaeo, အသံထွက် [wát.pʰráʔ.kɛ̂ːw] ( )) သည် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကျောင်းတော်ကို "မြဘုရားကျောင်းတော်" သို့မဟုတ် "ဝက်ဖရာစီရတ္တနာစက်စာဒရမ်" ဟု အများသိကြသည်
ကျောင်းတော်တွင် အဆောက်အဦများစွာ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည်
၎င်းကျောင်းတော်သည်ထိုင်းနိုင်ငံ၏ သမိုင်းဝင်နေရာဖြစ်သည့် တော်ဝင်နန်းတော်တွင် တည်ရှိသည်
၎င်းနေရာတွင် မြဘုရားဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်သည် သီတင်းသုံးတော်မူလျက်ရှိသည်
ကျောင်းတော်ကို ၁၇၈၃ တွင် ဘုရင်ရာမ ၁ ၏ အမိန့်ဖြင့် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဘုရင်ရာမ ၁ သည် ချကရီမင်းဆက်၏ ပထမဆုံးမင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက်တွင် နောက်ပိုင်းဆက်ခံသည့်မင်းများသည် ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ကျောင်းတော်တွင် ထပ်မံတည်ဆောက်မှုများ၊ ပြင်ဆင်မှုများနှင့် အလှဆင်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ကျောင်းတော်တွင် အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံအဆင့်နှင့် တော်ဝင်အခမ်းအနားများကို ကျင်းပကြသည်
ထိုအခမ်းအနားများတွင် ဘုရင်က အကြီးအကဲပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကာ အစိုးရအရာရှိများ တက်ရောက်ကြသည်
ဤကျောင်းတော်သည် နိုင်ငံတော်၏ ကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစပြီး ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာနေရာတစ်ခုလည်း  ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်ဝင်းထဲတွင် ရည်ရွယ်ချက်အမျိုးမျိုးဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့် ဘာသာရေးအဆောက်အဦး များစွာ ရှိကြသည်
၎င်းတို့သည်လည်း ထိုင်းဗိသုကာပုံစံများဖြင့် တည်ဆောက်ထားကာ ထိုင်းဓလေ့ထုံးစံ ဘာသာရေးဗိသုကာလက်ရာများဖြင့် အလှဆင်ထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
အကယ်ကြီးရွာ၊ မင်းဂံ
ထန်းကုန်း (ခ) တောင်တန်းကုန်းရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ပက္ကော် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Petkaw (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ကက္တူကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kattukan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်လျှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်လျှိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၁ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
မှတ်သားအပ်လို့ လက္ခဏာ ဟု ခေါ်သည်
လက်မှာပါလျှင် လက္ခဏာ၊ ခြေမှာပါရင် ခြေခဏာ ဟူ၍မဟုတ်ပါ
မည်သည့်နား ပါပါ၊ အမှတ်အသားကို လက္ခဏာဟု ခေါ်သည်
လက္ခဏာ၏ အခြားနားလည်မှုတမျိုးမှာ လက်ဖဝါးကိုကြည့်၍ ဗေဒင်ဟောခြင်းဖြစ်သည်
လက္ခီယတီတိ လက္ခဏံလက္ခီယတေ ဧတေနာတိ လက္ခဏံသင်၏လက်ဖဝါးများကိုကြည့်က အရေးအကြောင်းများစွာတို့သည် ထက်အောက်ကန့်လန့်ဖြတ်သန်းလျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်
ဤအရေးအကြောင်းများကိုပင် လက်အမှတ်ဟု ရှေးအစဉ်အဆက်က ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
လက်ဝဲ လက်ယာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ကြည့်လျှင် တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် မတူသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
သင့်မိတ်ဆွေများ၏ လက်အမှတ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်က လုံးဝပင်မတူ၊ ကွဲပြားနေကြောင်းတွေ့ရလိမ့်မည်
လက်အမှတ်အကြောင်းများသာမက လက်ချောင်းကလေးများ၏ အတို၊ အရှည်၊ အချွန်၊ အတုတ်၊ လက်ဖဝါး၏အနိမ့်၊ အမြင့်၊ အပျော့၊ အမာ၊ အပူ၊ အအေး၊ အဖြူ၊ အနီ စသည်ဖြင့် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် မတူကြချေ
လူတစ်ယောက်၏ လက်အမှတ်နှင့် အခြားလူတစ်ယောက်၏ လက်အမှတ်များ လုံးဝ တူညီသည်ဟူ၍ ယနေ့တိုင်မရှိခဲ့ဘူးချေ
အမြွာပူးမွေးသူများပင် လက်အမှတ်ချင်းမတူကြပေ
အဘယ်ကြောင့်နည်း၊ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ အကျင့်စာရိတ္တ၊ စိတ်နေသဘောထားနှင့် ထိုသူ၏ ဘဝတာတွင် အဆိုးအကောင်း မတူသောကြောင့် လက်အမှတ်တွင် မတူနိုင်ချေ
လူတစ်ဦး၏ တစ်သက်တာတွင်အရေးအကြီးဆုံးဖြစ်သော အသက် အတိုအရှည်၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး၊ အလုပ်အကိုင် အဆင့်အတန်း စသည်တို့မှာ လက်အမှတ်တွင် ထင်ရှားစွာပြလျက်ရှိသဖြင့် ရှေးကမ္ဘာဦးအစကပင် လက်အမှတ်ပညာကို လေ့လာခဲ့ကြလေသည်
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ အလောင်တော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသားဖွားမြင် ၍ ကင်ပွန်းတပ်မင်္ဂလာပြုသောအခါ လက္ခဏာဖတ် ပုဏ္ဏားရှစ်ယောက်တွင် ခုနစ်ယောက်သော ပုဏ္ဏားတို့က လက်နှစ်ချောင်းကိုထောင်၍ ဤမင်းသား သည် လူထင်ရှား ဘုရားသော်လည်းကောင်းဖြစ်ရမည်၊ သို့မဟုတ် ဇမ္ဗူဒီပါ ကျွန်းအလုံးကိုအစိုးရသော စကြဝတေးမင်းသော်လည်းကောင်း ဖြစ်ရမည်ဟု ဟောကြသည်
ရှစ်ယောက်မြောက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကောဏ္ဍညနွယ်ဖွား သုဒတ္တပုဏ္ဏားကမူ လက်ည|ိုးတစ်ချောင်းကိုထောင်ကာ ဘုရားစင်စစ်မုချဖြစ်ရ မည်ဟု ဟောဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်၍ လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါအများကို နိဗ္ဗာန်သို့ ပို့ဆောင်တော်မူခဲ့လေသည်
လက်အမှတ်ပညာရှိ ဗုဒ္ဓဝါဒီတို့သာမဟုတ် အရှေ့တိုင်းယဉ်ကျေးမှု စတင်ခဲ့ရာ တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ စသောအာရှတိုက်နိုင်ငံအားလုံးနှင့် အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှု စတင်ခဲ့ရာ အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ရောမ စသော နိုင်ငံ တို့တွင် အင်ပိုင်ယာကြီးများ ထွန်းကား၍ ယဉ်ကျေးမှုများစတင်ခဲ့သောအခါ ကလည်း ဤလက်အမှတ်ပညာကို လိုက်စားခဲ့ကြလေသည်
အမှန်အားဖြင့် ရှေးကမ္ဘာဦး အစကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ယဉ်ကျေးသော နိုင်ငံအားလုံးတွင် လူ့ဘဝကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခဲ့သည်မှစ၍ လက်အမှတ်ပညာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်
ခရစ် မပေါ်မီ အနှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် တရုတ်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့၏ ဘုရားကျောင်းများ၌ လက်ဝါးပုံများတွင် လက်အမှတ်ကြောင်းများကို ထု လုပ်ထားခဲ့ကြလေသည်
ထို့အတူပင် ဂျပန်၊ ပါးရှင်း၊ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့သည် လက်ပုံများကို ထုလုပ်ခဲ့ကြလေသည်
ဂျပန်နိုင်ငံရှိ အိုဆာကာ ရဲတိုက်ကြီး တွင် ဂျပန်သူရဲကောင်း ဗိုလ်မှူးကြီးများ၏ လက်အမှတ်ပုံများနှင့် ယင်းတို့၏ ဝတ်စားတန်ဆာများကို ယနေ့တိုင် တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်၊ ဟိန္ဒူလူမျိုး ရှေးပညာရှိကြီးများသည် လူတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာကြန် အင်လက္ခဏာ အချိုးအစားကိုကြည့်၍ အကျင့်စာရိတ္တ ဆင်းရဲချမ်းသာ စသည်တို့ကို ဟောပြောခဲ့ကြလေသည်၊ ဤပညာရပ်များကိုပြသော သာမု ဒြိကကျမ်းများရေးသား၍ ထားခဲ့ကြလေသည်
ဤသို့ ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ် အပိုင်းကို ခွဲခြားဟောဆိုရသော သာမုဒြိကကျမ်းများမှတစ်ဆင့် လက်ဝါးပြင် ကို ကြည့်ရသော ဟတ္ထရိကခေါ် လက်အမှတ်ပညာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေ သည်
ဗေဒင်ပညာအားဖြင့် အဆိုးအကောင်းစသည်တို့ကို တွက်ချက်ကြည့်ရှု ပြီးနောက်၊ လက်ဝါးပြင်တွင် လေ့လာမှတ်သားလာခဲ့ရာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါ လက်ဝါးပြင်ရှိ လက်အမှတ်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် အဆိုးအကောင်းကို နားလည်လာကြလေသည်
ပုံပမာ ဇာတာပြင်တွင် ကြာသပတေးဂြိုဟ်သည် ဥစ်၊ ကသစ်၊ တြိဂုဏ်းရခြင်း သို့မဟုတ် ကိန်းအိမ်၊ ဥပ္ပစ္စည်းအိမ်တွင်နေခြင်း၊ သို့မဟုတ် ဥစ်နဝင်းစီးလျက် တြိကောဏအိမ်နေခြင်း စသည်တွေ့ရက ကြာသပတေးဂြိုဟ် အားကောင်းသည့်အတိုင်း လက်ဝါးပြင်တွင်ရှိသော ကြာသပတေးကွက်သည် အထူးပင်မြင့်မောက်တက်ကြွနေ၍ နှိပ်ကြည့်လျှင် တင်းမာ၍အားရှိကြောင်း ပြနေပေသည်
ဤသို့လျှင် ဗေဒင်နည်းအတိုင်း တနင်္ဂနွေ၊ တနင်္လာ စသောဂြိုဟ်များ၊ မိဿ ပြိဿ စသော ရာသီကွက်များ၊ လဆန်း လဆုတ် စသော တိထီများကိုပါ လက်ဝါးပြင်တွင် ကန့်သတ်ခွဲခြားပြထားသဖြင့် ဟိန္ဒူလက်အမှတ်ပညာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစုံအလင်ဆုံးဖြတ်နေ၍ မှန်ကန်လှသည်
အနောက်တိုင်း လက်အမှတ်ပညာမှာမူ မျက်မြင်လက်တွေ့ လေ့လာခဲ့ရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
ပုံစံအားဖြင့် လူသတ်မှုကျူးလွန်သူတိုင်း၏ လက်အမှတ်ကို အနှစ် ၂ဝ ခန့် လေ့လာပြီးနောက် လူသတ်သူတိုင်းတွင် ထပ်တူ တူညီသော လက်အမှတ်များစွာကို တွေ့ရှိလာလေသည်
နောင်အခါတွင် အခြားလူတစ်ဦး၌ ထိုလက်အမှတ်မျိုးပါလာလျှင် လူသတ်မှု ကျူးလွန်လိမ့်မည်ဟု ဟောဆိုခဲ့ရာ မုချမှန်ကန်ကြောင်း သိလာကြလေသည်
ဤသို့ တစ်ဆင့်တစ်ဆင့် ရှာဖွေတိုးတက်လာပေသည်
သီဗြူလူမျိုးတို့၏ မူလလက်ဟောင်း သမ္မာကျမ်းစာ ဂျိုဗ (ယောဘ)ဝတ္ထု၊ အခန်း ၃၇၊ လက‡ာပိုဒ် ၇ ၌ ဤသို့ရေးပြထားပေသည်
ထာဝရဘုရားသခင်သည် လူအားလုံးတို့အား မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို သိနိုင်စေရန် သားသမီးများ၏ လက်ဝါးပြင်တွင် လက်အမှတ်များကို ထားပေးတော်မူသည်ဤသို့ ရှေးခေတ်က စတင်ခဲ့သော လက်အမှတ်ပညာရပ်များသည် အီဂျစ်၊ ဂရိ၊ ရောမစသော ရှေးဟောင်းနိုင်ငံကြီးများတွင် များစွာပင် ထွန်း ကားခဲ့လေသည်
ရှေးဟောင်းသမိုင်းများကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုခဲ့သော် ဟစ္စပါနပ် သည် ဂရိလူမျိုးတို့ ဟားမီးနတ်သားအားရည်စူး၍ ဆောက်လုပ်ထားသော ပလ္လင်ပေါ်တွင် လက်အမှတ်ပညာကို ရွှေစာလုံးများဖြင့်ရေးထားသော ကျမ်း တစ်စောင်ကိုတွေ့ရရာ မြင့်မြတ်သောပညာရှင်တို့ ဂရုတစ်စိုက် ဖတ်ရှုသင့် သော ပညာရပ်တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ဧကရာဇ်ဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒားအား ဆက်သခဲ့လေသည်
ရောမစစ်သူကြီး ဂျူးလယပ်ဆီဇာသည် လက်အမှတ်ပညာကို ကောင်းစွာတတ်မြောက်ခဲ့လေသည်
တစ်ရံရောအခါ နိုင်ငံခြားမှ မင်းသား တစ်ပါး လာရောက်ခစားစဉ် ထိုမင်းသား၏ လက်အမှတ်ကိုကြည့်၍ သင် ၏လက်အမှတ်တွင် မင်းသားအစစ်ဖြစ်သော အမှတ်မပါချေ
လူလိမ်သာဖြစ်သည် ဟုဆိုကာ နှင်ထုတ်ခဲ့လေသည်
ခရစ် ၁၅⁠၅၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နန်းတက်ခဲ့ သော အဂ‡လန်ပြည့်ရှင် ဘုရင်မကြီး ပထမအယ်လစ်ဇဗက်သည် ၁၆၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် နန်းသုံးဗေဒလက္ခဏာဆရာကြီး ဒေါက်တာ ဂျွန်းဒီးအား လက်အမှတ်ကြည့်စေရာ စပိန်နိုင်ငံကရန်ပြု၍ ရေ တပ်ကြီးဖြင့် လာရောက်တိုက်ခိုက်မည့်အကြောင်း ဟောပြောခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့်ပင် ဘုရင်မကြီးသည် ချက်ချင်း ရေကြောင်းဗိုလ် ရောလီအား ခေါ်ယူ၍ မီးဖောင် မီးတင် သဘေ‡ာများစွာကို ပို့စမတ်မြို့တွင် အဆင်သင့် လုပ်ထားစေလေသည်
ထို့ကြောင့်ပင် စပိန်နိုင်ငံမှ အာမာဒါရေတပ်ကြီး ချီ တက်လာ၍ အင်္ဂလန်ကို တိုက်ခိုက်သောအခါ အင်္ဂလန်က နိုင်လိုက်လေ သည်
လက်အမှတ်ပညာသည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံး ပျံ့နှံ့လျက်ရှိ၍ ယင်း ပညာကို ပညာရှိကြီးများစွာတို့ လေ့လာလျက်ရှိကြသည်
လက်အမှတ်ဟော ရန် မဟုတ်သေးသော်လည်း ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ စုံထောက်နှင့် ရဲဌာနများသည် လူဆိုးများ၏ လက်ဗွေပုံစံကို ယူထားခြင်းဖြင့် နောင်အခါ အလွယ်တကူ ထိုလူဆိုး၏အကြောင်းကို ယခင်က လက်ဗွေပုံစံနှင့် တိုက်ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိခဲ့ရာ ယခုအခါ တစ်ကမ္ဘာလုံးပင် အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်
လူတိုးသန်း ပေါင်းများစွာရှိသော်လည်း တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ လက်ဗွေများမှာ လုံးဝမတူ ကြချေ
လက်မှတ်ဖတ်ရာတွင် လက်ဝါးပုံ၊ လက်ချောင်းကလေးများပုံကို ကြည့်၍ဖတ်ရသော လက်ပုံဖတ်ပညာနှင့် လက်အမှတ်အကြောင်းများကို ကြည့်၍ဖတ်ရသော လက်အမှတ်ကြောင်းဖတ်ပညာဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်
လက်ချောင်း လက်ဝါးပုံသဏ္ဌာန်များသည် လူတစ်ယောက်၏ မျိုးရိုးစရိုက်နှင့် ထူးခြားသည့် အရည်အချင်းများကိုပြသည်
မြင်းတစ်ကောင် ကို မြင်လျှင်မြင်ခြင်းပင် ပြိုင်မြင်းဖြစ်မည်၊ ရထားဆွဲရသောမြင်းဖြစ်မည် စသည်ဖြင့် မြင်း၏ခြေတံ လက်တံကို မြင်ခြင်းဖြင့် ထိုးမြင်းသည် မည် သည့်အလုပ်လုပ်၍ မည်သည့်အဆင့်အတန်းတွင် နေရမည်ကို သိနိုင်သကဲ့ သို့ပင် လူတို့တွင်လည်း လက်ချောင်းများကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် မည်သည့် အဆင့်အတန်း အလုပ်အကိုင်တွင် လုပ်ကိုင်ရမည်၊ အလုပ်ကြမ်းလုပ်ရမည်၊ စိတ်အလုပ်ကိုလုပ်ရမည် စသည်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ပေသည်
ပုံပမာ တို တောင်းတုတ်ခိုင်သော လက်ချောင်းများရှိသူမှာ ရှည်လျားလှပသော လက် ချောင်းရှိသူနှင့် လုံးဝမတူနိုင်ချေ
လက်ပုံကို ခုနစ်မျိုးခွဲခြားထားပေသည်
လေးထောင့်ပုံလက် သို့မဟုတ် အသုံးဝင်သောလက်မျိုး
ငြုတ်ကျည်ပွေ့လက်ပုံ သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားထကြွသော လက်မျိုး
ပညာရှာဖွေသူ လက်ပုံ၊ သို့မဟုတ် အဆစ်များကြီးထွားသော လက်မျိုး
အရင်းတုတ်၍ အဖျားဖက် ချွန်းသွားသော လက်ပုံ သို့မဟုတ် လှပသော လက်မျိုး
စိတ်ကူးယဉ်သူ့ လက်ပုံ သို့မဟုတ် စိတ်ကူးနှင့်သာ ပျော်မွေ့လွမ်းဆွတ်တတ်သည့် လက်မျိုး
ရောနှောနေသော လက်ပုံ
ယဉ်ကျေးသော လူမျိုးကြီးများတွင် အောက်တန်းစားလက်မျိုး အနည်းငယ်သာ တွေ့ရသည်
များသောအားဖြင့် လက်ဖဝါးပုံနှင့် လက်ချောင်းပုံများ ရောနေသူများသည်
လက်ဝါးသည် ထူထဲ၍ လက်ချောင်းများ တုတ်တို⁠တိုရှိ၏
အရုပ်ဆိုးပုံရသည်
လက်သည်းများမှာလည်း အရုပ်ဆိုး လှသည်
လက်မသည် အထူးပင်တုတ်တိုသည်
ဤလက်မျိုးမှာ လူဖြစ်ရုံမျှသာရှိသည်
စားသောက်အိပ်လျက် အလုပ်ကြမ်း လုပ်ကိုင်ခြင်းမှတစ်ပါး မည်သည့်ပညာကိုမျှ ဝါသနာမထုံချေ
စဉ်းစားဉာာဏ်မရှိ၊ တိရစ္ဆာန်လောကနှင့် အနီးဆုံးပင်ဖြစ်သည်
လက်အမှတ် ကြောင်း နှစ်ကြောင်း၊ သုံးကြောင်းပါရှိသည်
မှာ လက်ဝါးသည် လေးထောင့်ပုံဖြစ်၍ လက်ချောင်းကလေးများ၏ အရင်း နှင့် ထိပ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ လက်သည်းများသည်လည်းကောင်း လေး ထောင့်ပုံရှိသည်
သတိ ဝီရိယရှိ၍ လက်တွေ့လုပ်ကိုင်တတ်သူဖြစ်သည်
စည်းကမ်းစနစ်ကြီး၍ တရားဥပဒေကို ရိုသေသူဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် စီးပွားရေး အလုပ်အကိုင်တွင် လုပ်ကိုင်သူများဖြစ်သည်
မှာ လက်ချောင်းကလေးများသည် အဖျားတွင် ငြုတ်ကျည်ပွေ့ကဲ့သို့ ကား၍ထုတ်နေသည်
လက်ဝါးသည် အရင်းဖက်ကဖြစ် စေ၊ အဖျားဖက်ကဖြစ်စေ ပို၍ကျယ်ပြန့်ကာ ကားနေသည်
အမြဲတစေ လှုပ် ရှားထကြွခြင်း၊ အသစ်အဆန်း တီထွင်လိုခြင်း၊ ခွန်အားဗလကြီးခြင်း၊ လွတ် လပ်မှုကို ကြိုက်နှစ်သက်ခြင်းကိုပြသည်
အင်ဂျင်နီယာကြီးများ၊ ကမ္ဘာလှည့် သူများ၊ အသစ်အဆန်း ပညာရပ်များကို တီထွင်သူများပင်ဖြစ်သည်
မည်သည့်အလုပ်လုပ်စေကာမူ ရှေးစနစ်များကို ချိုးဖျက်၍ အသစ်အဆန်း စတင်တီထွင်သူဖြစ်လာသည်
မှာ လက်ဝါးသည်ရှည်လျား၏
လက်ချောင်း များသည် ရှည်လျား၍ အဆစ်များတွင် အရိုးများကြီးကား ထွက်နေသည့်ပြင် လက်သည်းများမှာ ရှည်လျားသည်
လောကီစည်းစိမ်ဥစ္စာထက် ပညာရပ်များ ကိုသာ နက်နဲစွာ ရှာဖွေလိုက်စားသူဖြစ်သည်
စီးပွားရေးသမား မဟုတ်ချေ
ရှေးဟောင်းကမ္ပည်းကျောက်စာ ရှာဖွေသူများ၊ သဘာဝတ္ထဗေဒ (ဒဿနိက ဗေဒ) ပါမောက္ခများ၊ တက္ကသိုလ်ရှိ ပါမောက္ခကြီးများ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရုက္ခ ဗေဒ စသည်တွင် ထူးချွန်သူများ၊ စာကြီးပေကြီးများကို ရေးသားသူများတွင် တွေ့ရသည်
သူတော်ကောင်း ရဟန်းတို့၏ လက်ပုံမျိုးပင်ဖြစ်သည်
မှာ လက်ချောင်း ကလေးများသည် အရင်းပိုင်းတွင် ပြည့်ဖြိုးတုတ်ဝလျက် လက်ဖျားအထိ သေးသွယ်သွားသည်
လက်ဝါးသည် ပြည့်ဖြိုး၍နူးညံ့သည်
အပေါင်း အသင်းများသည်၊ စိတ်မြန်သည်၊ ကြေလွယ်သည်
စိတ်တွင် ရုတ်တရက် ပေါ်သလို ပြုမူတတ်သည်
စားသောက်ပွဲ၊ ကပွဲများကိုနှစ်သက်သည်
ပန်းချီ၊ တူရိယာ စသောပညာများကို အထူးပင် ကြိုက်နှစ်သက်သည်
သို့ ရာတွင် ဇွဲမရှိတတ်ချေ
လူချစ်လူခင်ပေါသည်
အများနှင့် သက်ဆိုင်သည့် နာမည်ကျော် အလုပ်အကိုင်များတွင် လုပ်ကိုင် ရသူဖြစ်သည်
သည် သေးသွယ် ရှည်လျားချောမွတ်နေ၏
လက်ဖျားကလေးများချွန်၍ လက်သည်းမှာလည်း ရှည်လျားလျက် အရင်းအဖျားဖက်တွင် ဝိုင်းချွန်နေသည်
အလွန်လှပသည့် လက်ဖြစ်၏
သို့ရာတွင် လောကီအလုပ်များနှင့်မသင့်တော်
စိတ်ကူးယဉ်နေ သူများသာဖြစ်သည်
စိတ်သဘော နူးညံ့သိမ်မွေ့၍ သည်းခံတတ်သည်
သူ တစ်ပါးကို ယုံလွယ်သည်
ထို့ကြောင့် သူတစ်ပါး၏ အလိမ်ကိုခံရ၍ ပျက် စီးတတ်လေသည်
အယူဝါဒတွင် အထူးယုံကြည်၍ ကံကို ယိုးမယ်ဖွဲ့လျက် စိတ်ကူးယဉ်တတ်သဖြင့် လောကီကြီးပွားရေးတွင် တိုးတက်ပြိုင်ဆိုင် လုပ် ကိုင်လိုစိတ်မရှိချေ
မှော်အတတ်၊ နတ်ဝင်သည်၊ မျက်လှည့် စသောပညာ များကို စွဲလမ်းတတ်သူဖြစ်သည်
များသောအားဖြင့် မိန်းမများတွင် တွေ့ရ သည်
လူ့ဘောင်ကို ပယ်ခွာကာ သူတော်သူမြတ်လုပ်၍ဖြစ်စေ၊ လူ့ကိစ္စကို ပယ်ခွာ၍ဖြစ်စေ လူ့ဘဝကို စွန့်ခွာတတ်သူများဖြစ်သည်
ယခုခေတ်တွင် ဤလက်မျိုး ရှားပါးလှပေသည်
အနီးစပ်ဆုံးတူသည့် လက်များသာ တွေ့ရ သည်
မှာ အထက်ပါ လက်မျိုးအားလုံးရောစပ်နေသည့် လက်ပုံပင်ဖြစ်သည်
လက်တစ်ချောင်းသည် အဖျားချွန်၍ တစ်ချောင်းမှာ အဖျားတုတ်လျက် ငြုတ်ကျည်ပွေ့ပုံ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားနေသည့် လက် ပင်ဖြစ်သည်
အစစအရာရာ တတ်မြောက်သူဖြစ်သော်လည်း အလုပ်အကိုင် မကြာခဏ ပြောင်းလွဲတတ်သဖြင့် ပျက်စီးတတ်သည်
လူ့ဘဝ၏ ဆင်းရဲ ချမ်းသာကို ဂရုမစိုက်တတ်ချေ
ဖြစ်သလိုနေတတ်သော သူမျိုးပင်ဖြစ်သည်
မည်သည့်အလုပ် မည်သည့်အခြေတွင် လုပ်ကိုင်နေထိုင်ရစေကာမူ အလွယ် တကူပင် နေနိုင်သူပင်ဖြစ်သည်
ဤသို့လျှင် လက်ခုနစ်မျိုး ခွဲခြားထားစေကာမူ လက်ဝါးသည် လေးထောင့်ဖြစ်၍ လက်ချောင်းသည် ပညာရှာသူလက်ချောင်း သို့မဟုတ် လှပသည့် လက်ချောင်းများဖြစ်နေမူ အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုး ပြောင်းသွားလေ သည်
ထို့ပြင် လက်ဝါးတွင်ရှိသည့် လက်အမှတ်ကြောင်းများနှင့် ပေါင်းစပ် ယူမှသာ အမှန်ကိုရနိုင်ပေသည်
လက်ဝါးပြင်ရှိ လက်အမှတ်ကြောင်း များမှာ လက်ပုံစံအနေအထားထက်ပင် နက်နဲကျယ်ဝန်းလှသည်
လက် အမှတ်ကြောင်းတိုင်း၏ စပုံ၊ ဆုံးပုံ၊ ကွေ့ကောက်ပုံ၊ လမ်းကြောင်းခွဲသွားပုံ စသည်ဖြင့် အထူးပင် အဓိပ္ပာယ်ကျယ်ဝန်းလှပေသည်
အရေးအကြီးဆုံး လက်အမှတ်ကြောင်းများမှာ -အသက်နှင့်ဆိုင်သည့် လမ်းကြောင်း၊ အာယုလေခ၊ဉာဏ်ပညာနှင့် ဆိုင်သည့် လမ်းကြောင်း၊ ဉာာဏလေခ၊နှလုံးသားမေတ္တာနှင့် ဆိုင်သော လမ်းကြောင်း၊ ဟဒယ လေခ၊ကံကြမ္မာနှင့် ဆိုင်သော လမ်းကြောင်း၊ ကမ္မလေခ၊အောင်မြင်ကြီးပွား ထွန်းကားခြင်းနှင့် ဆိုင်သော လမ်းကြောင်း၊ ဇေယျလေခ၊အနာရောဂါ ပြသော လမ်းကြောင်း၊ ရောဂလေခ၊လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကိုပြသော လမ်းကြောင်း၊ ဝိဝါဟလေခ တို့ပင်ဖြစ်သည်
(၁) အာယုလေခသည် လက်ညှိုး၏ အောက်နားမှလက်မရင်းကို ပတ်ဝိုင်း၍ လက်ဝါးအောက်ပိုင်းဆီသို့ ဆင်းသွားသောလမ်းကြောင်းပင်ဖြစ်သည်
လူ့ ဘဝ၏ အခြေအနေသဘောထားနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၏သန်စွမ်းခြင်း၊ အားနည်း ခြင်း၊ အသက်တိုခြင်း ရှည်ခြင်းကိုပြသည်
သာမန်အားဖြင့် လူ၏ သက် တမ်းကိုပြသည်
သို့ရာတွင် အခြားလမ်းကြောင်းများကြောင့်လည်း သေ တတ်ပေသေးသည်
(၂) ဉာဏလေခမှာ လက်ည|ိုးနှင့် လက်ခလယ်ကြားမှ လက်ဝါးကို ကန့် လန့်ဖြတ်၍ လက်ဖဝါး၏အလယ်တွင် ဘေးဘက်ဆီသို့သွားသော လမ်း ကြောင်းပင်ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦး၏ ပညာ၊ စိတ်ကူးဉာာဏ်၊ စိတ်နေသဘော ထား၊ အကျင့်စာရိတ္တ၊ လူ့ဘဝ၏ ရည်ရွယ်ချက်ကိုပြသည်
အရေးအကြီးဆုံး လက်အမှတ်ကြောင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုသူ့ဦးနှောက်၏ အသုံးချမည့် လုပ်ငန်း နှင့် အဆင့်အတန်းကို သေချာစွာပြလျက်ရှိသည်
ဦးနှောက်နှင့်ဆိုင်သည့် တိုးတက်မှု ထိခိုက်မှုကိုပြသည်
(၃) ဟဒယလေခမှာ လက်ည|ိုးနှင့် လက်ခလယ်ကြားမှ လက်ချောင်းများ အနီးဆုံးနေရာတွင် လက်ဝါး၏ ဘေးဘက်သို့သွားသော လမ်းကြောင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းကြောင်းသည် ကာမဂုဏ် တဏှာရာဂနှင့် မစပ်လျဉ်း သည့် သန့်ရှင်းသော ချစ်မေတ္တာစိတ်ထား၏ အနည်းအများ၊ သစ္စာရှိ မရှိ၊ လူချစ်လူခင် ပေါ မပေါ ကိုပြသည်
နှလုံးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါအကြောင်း ကိုလည်းပြသည်
(၄) ကမ္မလေခမှာ လက်ကောက်ဝတ်ဆီမှ လက်ဝါးအလယ်တွင် စတင်၍ အထက်ဘက် လက်ခလယ်ဆီသို့ တက်သွားသော လမ်းကြောင်းပင်ဖြစ် သည်
လူတစ်ယောက်၏ စီးပွားရေး၊ စစ်ပွဲတွင် အောင်မြင်မှု၊ ဆုံရှုံးမှု၊ ကံကောင်းမှု၊ ကံဆိုးမှုများနှင့် ငါးတည်းဟူသောစိတ်ဖြင့် ကြိုးစားလုပ်ကိုင် လျက်အရာရာ တိုးတက်မှုကို ကြိုးစားလေ့ရှိသော လက်အမှတ်ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုအမှတ် ပါရုံမျှဖြင့်ကား ချမ်းသာသူ တစ်ထစ်ချ မဖြစ်နိုင်ချေ
(၅) ဗေယျလေခမှာ လက်သူကြွယ်ဆီသို့ လက်ဝါးပြင်မှတက်သွားသော လမ်းကြောင်းပငြ်ဖစ်သည်
တချို့မှာ လက်ဝါးအရင်းကစ၍တက်သည်
တချို့မှာ လက်ဝါးအလယ်လောက်မှပေါ်လာ၍ လက်သူကြွယ်ဆီသို့ တက် သွားသည်
တချို့မှာ ကမ္မလေခ၊ ဟဒယလေခမှ ပေါ်ထွက်လာလျက် လက် သူကြွယ်ဆီသို့ တက်သွားသည်
ထင်ပေါ်ကျော်စောခြင်း၊ ငွေကြေးချမ်းသာ ခြင်း၊ ရာထူးဂုဏ်ထူးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းကိုပြသည်
အချုပ်အားဖြင့် မိမိရည် ရွယ်သည့်ဆန္ဒအတိုင်း အကျိုးပေးခြင်းကိုပြသည်
ဤဇေယျလေခပါခဲ့လျှင် အောက်တန်းစားတောသားပင်ဖြစ်စေ တစ်နေ့တွင် ကြီးပွားထွန်းကားလာရ မည် မုချပင်ဖြစ်သည်
(၆) ရောဂလေခမှာ လက်ဝါးအရင်းဘက်သို့ လက်သန်းဆီမှ ဆင်းသက်သွား သော လမ်းကြောင်းပင်ဖြစ်သည်
အနာရောဂါမျိုး အကြောင်းကိုပြ၍ စိတ် တွင်ခံစားတွေ့ကြုံရသော အာရုံကြောများအကြောင်းကိုပါပြသည်
လူတစ် ယောက်၏ ကျန်းမာရေးနှင့် စိတ်လှုပ်ရှားမှုအတိုင်း တိုးတက်ထင်ရှားလာ ခြင်း၊ ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း စသည်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ ပြောင်းလွဲတတ် ဆုံးသော လက်အမှတ်ကြောင်းပင်ဖြစ်သည်
(၇) ဝိဝါဟလေခမှာ လက်သန်းရင်းနှင့် ဟဒယလေခစပ်ကြားတွင် လက် ဖနောင့်ဘက်၌ ထင်နေသည့် လမ်းကြောင်းတိုများဖြစ်သည်
ထိုလမ်း ကြောင်းများရှိသည့် အချိန်ကာလတွင် လက်မထပ်စေကာမူ လက်ထပ် လောက်အောင် အချစ်ကိစ္စ၊ အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စများ ပေါ်ပေါက်ခြင်းကိုပြ သည်
အထင်ရှားဆုံး၊ အရှည်လျားဆုံး လမ်းကြောင်းသာလျှင် အိမ်ထောင် ပြုသည့်လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်
အိမ်ထောင်ရေးတွင် ဤလမ်းကြောင်းအပြင် အခြားများစွာသော လမ်းကြောင်းများကိုပါ ထည့်သွင်းတွက်ချက်ယူရသည်
ဤကဲ့သို့ အရေးကြီးလှသော လမ်းကြောင်းကြီးများအပြင် ဒုတိယ အရေးကြီးသော လမ်းကြောင်းများမှာ အသက်ရှည်ရန် အထောက်အပံ့ ပေးသော အာယူလေခကလေး၊အလွန်အမင်းချစ်ခင်တတ်၍ အနုပညာ ကို စိတ်ဝင်စားသော သောကြာခါးစီးလမ်းကြောင်း၊သူတစ်ပါးအား သတ်ဖြတ်လိုခြင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် သတ်သေလိုခြင်း၊ မိုက်မဲခြင်းများကိုပြသော စနေကွင်းလမ်းကြောင်း၊ ကျန်းမာရေး အားကောင်း မကောင်းပြသော လက်ကောက်ဝတ်နေရာရှိ လက်ကောက်ပုံ လက်အမှတ်တန်းသုံးကြောင်း၊ အာရုံငါးပါးကို လိုက်စားခုံမင်ကြောင်းကိုပြသော ကာမဂုဏ်လမ်းကြောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုဖြစ်မည့် ကိစ္စမှန်သမျှကို စိတ်တွင် ကြိုတင်သိမြင်တတ်၍ နတ်မျက်စိ၊ နတ်နားရဘိသကဲ့သို့ အမှန်ကို ကြိုတင်ထင်မြင် တတ်သော နိမိတ်ပြလမ်းကြောင်း၊ နက်နဲခက်ခဲသော စိတ်ပညာ၊လက္ခဏာဗေဒင်၊ မှော်အတတ်၊ အဘိဓမ္မာစသည့် စိန္တာမယပညာများကို လေ့လာလိုက်စားလိုစိတ်ကိုပြသော စိန္တာမယကြက်ခြေ၊ နက်နဲခက်ခဲသော စိတ်ပညာ၊ မှော်အတတ်၊ လက္ခဏာဗေဒင် စသည်များကို တကယ်ပင် လေ့လာပြီးနောက် ထူးခြားစွာ တတ်မြောက်နိုင်သည့် စိန္တာမယဂုရုလမ်း ကြောင်းများပင်ဖြစ်ပေသည်
ဤသည်တို့အပြင် သေးငယ်သော်လည်း အဆိုးအကောင်းကို ပေး နိုင်သော လက်အမှတ်အသားများရှိသေးသည်
ယင်းတို့မှာ သားသမီးနှင့် ဆိုင်သော လက်အမှတ်၊ ကြယ်သဏ္ဌာန်၊ လေးထောင့်သဏ္ဌာန်၊ ကျွန်း သဏ္ဌာန်၊ စက်ဝိုင်းသဏ္ဌာန်၊ မှိန်းသဏ္ဌာန်၊ သံဆန်ကာအကွက်သဏ္ဌာန်၊ ကြက်ခြေသဏ္ဌာန်၊ နိုင်ငံခြားခရီးသွားရတတ်သည့် လက်အမှတ်၊ ထိခိုက် ရှနာတတ်သည့် လက်အမှတ် စသည်ဖြင့် များစွာပင်ရှိသေးသည်
အထက်ပါ လက်အမှတ်များကဲ့သို့ပင် အရေးပါသော အခြားလက် အမှတ်များရှိသေးသည်
ယင်းတို့မှာ လက်ဝါးပြင်ရှိ ဂြိုဟ်ခုံများဖြစ်သည်
လက်ဝါးပြင်ကိုကြည့်က အချို့နေရာများ ဖောင်းကြွတက်နေသော မို့မောက် သည့် နေရာများကို တွေ့ရလိမ့်မည်
လက်အမှတ်ပညာသည် ဗေဒင်ပညာမှ ပေါက်ဖွားလာသည့်အတိုင်း ဤမို့မောက်နေသည့်နေရာများကို တနဂ‡နွေမှ စနေအထိ ဂြိုဟ်တို့အုပ်စိုးရာနေရာဟု အသိအမှတ်ပြု၍ ထိုဂြိုဟ်တို့အစိုးရရာ ဂြိုဟ်ခုံများဟု ခေါ်ဆိုပိုင်းခြားထားလေသည်
(၁) လက်ည|ိုးရင်းအောက်ခြေတွင် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ခုံရှိသည်
ထိုနေရာ မြင့်မောက်၍အားကောင်လျှင် 0x100သဇာအာဏာအလိုရှိခြင်း၊ ခေါင်း ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ကြီးမြင့်ထင်ပေါ်လိုခြင်းကိုပြသည်
ထိုနေရာ နိမ့်ခွက်၍ အားမရှိလျှင် အထက်ပါကောင်းကျိုးများ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ပင်ဖြစ်သည်
ကြီးမြင့်ထင်ပေါ်လိုခြင်းမရှိ၊ ရှေ့သွားခေါင်းဆောင် မလုပ်လိုသည့် အောက် ကျစိတ်မျိုးရှိသည်
(၂) စနေဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်ခလယ်၏အောက်ခြေရှိ ဖောင်းကြွနေသော နေရာပင်ဖြစ်သည်
ထိုစနေဂြိုဟ်ခုံ ဖောင်းကြွကြီးမား၍ အားရှိနေ လျှင် တစ်ကိုယ်တည်းနေလိုခြင်း၊ တိတ်ဆိတ်စွာနေတတ်ခြင်း၊ သတိရှိခြင်း၊ အလုပ်တွင် စိတ်အားထက်သန်စွာ လုပ်တတ်ခြင်း၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာကဗျာ လက‡ာများကို နှစ်သက်ခြင်းများ ရှိကြောင်းပြသည်
အားမရှိနိမ့်ခွက်နေလျှင် ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
(၃) တနဂ‡နွေဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်သူကြွယ်၏အောက်ခြေရှိ ဖောင်းကြွနေသောနေရာပင်ဖြစ်သည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားရှိလျှင် လှပသောအရာဟူသမျှကို ကြိုက်နှစ်သက်ခြင်း၊ ပန်းချီ၊ ပန်းပု၊ အနုပညာစာပေ စသည်တို့ကို မြတ်နိုး ခြင်း၊ စိတ်သဘောထားကြီး၍ ပျော်ပျော်နေတတ်ခြင်း၊ ချစ်ခင်သူ မိတ်ဆွေ ပေါများ၍ ကြွယ်ဝချမ်းသာခြင်းကိုပြသည်
အားမရှိ၍ခွက်နေလျှင် ဆန့်ကျင် ဘက် အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
(၄) ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်သန်း၏ အောက်ခြေရှိ ဖောင်းကြွနေသော နေရာပင်ဖြစ်သည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားရှိလျှင် ဖြတ်ထိုးဉာာဏ်ကောင်းခြင်း၊ စကားပြောကောင်းခြင်း၊ သိပ္ပံပညာ၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး စသည်တွင် အောင်မြင်ထွန်းကားနိုင်ခြင်း စသည်ကိုပြသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားရှိသော်လည်း အခြားလက္ခဏာများက အကျင့်စာရိတ္တမကောင်းကြောင်းပြလျှင် လူလိမ်၊ သူခိုး၊ ခါးပိုက်နှိုက် ဖြစ်တတ်သည်
(၅) သောကြာဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်မ၏ တတိယအဆစ်နေရာပင်ဖြစ်သည်
အလွန်အမင်း မြင့်မောက်ခြင်းမရှိဘဲ သင့်တင့်ရုံမြင့်မောက်ပါက ချစ် ခင်တတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ချင်းစာနာတတ်ခြင်း၊ စိတ်ထားကောင်းမြတ်ခြင်း၊ အလှ အပနှင့် တူရိယာကို နှစ်သက်မြတ်နိုးခြင်း၊ ချစ်ခင်သူပေါခြင်းကိုပြသည်
အလွန်အမင်း အားကြီးမြင့်မောက်နေက တဏှာစိတ်ဖြင့် ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းချစ်ခင်ခြင်းကိုပြသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားနည်းက ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
(၆) တနလ‡ာဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်ဖနောင့်ဘက်နှင့် လက်ကောက်ဝတ်ဆုံရာ လက်ဝါးထောင့်ပင်ဖြစ်သည်
လက်ဖဝါးအောက်ပိုင်းတွင် သောကြာ ဂြိုဟ်ခုံနှင့် ယှဉ်လျက်ရှိသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံမြင့်မောက်အားရှိလျှင် ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့ခြင်း၊ ရှုမျှော်ခင်းများကိုနှစ်သက်ခြင်း၊ စိတ်ကူးနှင့် လွမ်းတတ်ခြင်း၊ စိတ်ကူးကောင်းခြင်း၊ စိတ်ကူးဖြင့်ရေးထားသော ပုံပြင် ကဗျာ လက‡ာများကို နှစ်သက်ခြင်း၊ ခရီးသွားလိုခြင်းများကိုပြသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားမရှိလျှင် ဆန့် ကျင်ဘက်အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
(၇) အဂ‡ါဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်ယာလက်ဝဲနှစ်မျိုးရှိသည်
(က) လက်ယာ အဂ‡ါဂြိုဟ်ခုံသည် လက်ည|ိုးနှင့်လက်မကြားတွင် ကြာသပတေးဂြိုဟ်ခုံ အောက်၌ရှိသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံအားရှိလျှင် သတ္တိကောင်းခြင်း၊ တိုက်ခိုက်လို သောစိတ်ရှိခြင်း၊ အစစအရာရာ ခပ်ကြမ်း⁠ကြမ်းဖြင့် အောင်မြင်အောင်ပြုလုပ် လေ့ရှိသည်
အလွန်မြင့်မောက်၍ မာနေက ရန်လိုခြင်း၊ ဒေါသကြီးခြင်းကိုပြ သည်
အားမရှိပါက ဆန့်ကျင်ဘက်အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
(ခ) လက်ဝဲအဂ‡ါ ဂြိုဟ်ခုံမှာ လက်ဖနောင့်ဘက် အလယ်တွင် ဗုဒ္ဓဟူးနှင့် တနလ‡ာဂြိုဟ်ခုံတို့ စပ်ကြား၌ရှိသည်
မြင့်မောက်အားရှိလျှင် စိတ်ကိုနိုင်နင်းခြင်း၊ သမာဓိရှိ ခြင်း၊ ခံနိုင်ရည်ဇွဲကောင်းခြင်း၊ မတရားမှုများ သွေးဆောင်ခြင်းကို တားဆီး နေနိုင်ခြင်း စသည်တို့ကိုပြသည်
အကယ်၍ အားမရှိက ဆန့်ကျင်ဘက် အဓိပ္ပာယ်ယူရသည်
ထိုဂြိုဟ်ခုံများမှာ နိမ့်လျက်အားရှိပုံမရသော်လည်း ဂြိုဟ်ခုံများကို ဖြတ်၍ အထက်သို့တက်သော လမ်းကြောင်းများရှိပါက အားရှိသည်ဟု ယူဆရသည်
လက်အမှတ်ဖတ်ရာတွင် လက်အမှတ် လမ်းကြောင်းများ၊ လက် ဝါး၏ အပျော့အမာ၊ အရောင်အဆင်း၊ လက်ဝါးပုံ၊ လက်ချောင်းပုံ၊ ဂြိုဟ်ခုံ၊ လက်သည်းများ စသည်ကိုပေါင်းစပ်ယူမှသာ မှန်ကန်နိုင်ပေသည်
တစ်ခု တည်းကြည့်၍ မည်သည့်အခါမျှ မဆုံးဖြတ်ရ
အစစနှိုင်းဆပြီးမှသာ အမှန် ကို ရနိုင်သည်ဟုဆိုလေသည်
ဥဒေါင်း (အင်္ဂလိပ်: Green Peafowl) ကို မြန်မာဒေါင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ဒေါင်းသည် ဥမှပေါက်စတွင် သာမန်ငှက်ကဲ့သို့ ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော်လည်း ၂ နှစ်ခန့်ကြာသောအခါ အမြီးအတောင်များ စုံလင်လာကာ ကြည့်၍တစ်မျိုး ကျက်သရေရှိလာသည်
ထိုအခါမှစ၍ ဒေါင်းဖိုများကလည်း ဒေါင်းမထက် ပို၍ လှလာကြသည်
သူတို့ကို ကြည့်ရသည်မှာ ကြွားကြွားဝါဝါ ခန့်ခန့်ညားညားရှိလှသည်
ထိုကြောင့်ပင် အနောက်နိုင်ငံ အသုံးအနှုန်းများ၌ လှပစွာဝတ်ဆင်၍ ကြွားကြွားဝါဝါရှိသူတို့ကို ဒေါင်းနှင့်နှိုင်း၍ ပြောလေ့ရှိကြသည်
ဒေါင်းသည် ရစ်မျိုးရင်းတွင် အပါအဝင် ဖြစ်၍ အာရှတိုက် အပူပိုင်းတွင် အထူးပေါများသည်
ဒေါင်းသည် လှပ၍ ကျက်သရေရှိမှုကြောင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အလှမွေးမြူကြသည်
ခန့်ညားခြင်းနှင့်ကျက်သရေရှိခြင်းအတွက် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဒေါင်းရုပ်ကို အသုံးပြုကြသည်
ရှေးမြန်မာမင်းအဆက်ဆက်ကလည်း နိုင်ငံတော်အလံအဖြစ် ဥဒေါင်းတံဆိပ်ခတ်နှိပ်သောအလံကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
မြန်မာမင်းများသည် မိမိတို့ကိုယ်မိမိ နေမျိုးနွယ်များဟုယူဆပြီး နေကိုကိုယ်စားပြုသည့် ဥဒေါင်းပုံကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
မြန်မာမင်းများလက်ထက် အလံကိုသာ မဟုတ်၊ သုံးစွဲရန်ထုတ်သော ငွေဒင်္ဂါးများ၌ပင် မြန်မာမင်း၏အမှတ်အသားအဖြစ် ဒေါင်းရုပ်ကို ခတ်နှိပ်ကြလေသည်
မြန်မာမင်းများသာ မဟုတ်၊ ရှေးက အာရှတိုက်တွင် တန်ခိုးကြီးထွားခဲ့သော မွန်ဂိုဘုရင်များပင် ပလ္လင်၏ အမှီတွင် ရွှေငွေအဖိုးတန် ကျောက်သံပတ္တမြားတို့ဖြင့် ပြုလုပ်စီခြယ်ထားသော ကဒေါင်းပုံသဏ္ဌာန် ပြုလုပ် ထားလေသည်
တရုတ်ဘုရင်များ လက်ထက်ကမူ တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုး ဆောင်သော မှူးမတ်သေနာပတိများကို ဂုဏ်ထူးဆောင်အဖြစ် ဒေါင်းတပ်ခွင့် ပြုခဲ့၏
ပွဲကြီးလမ်းကြီးများ၌ ဥဒေါင်းသားကိုပင် ဂုဏ်ထူးတစ်ခု အနေဖြင့် စားကြလေသည်
ဥဒေါင်း၏အလှဆုံးအပိုင်းသည် မြီးတံဖြစ်သည်
ထိုမြီးတံသည် ယပ်တောင်သဖွယ် ဖြန့်လိုက်သောအခါ ဝိုင်းသွား၍ အလွန်လှပလေသည်
မြီးတံတိုင်း၏ အဖျားတွင် ခရမ်းရောင်၊ အဝါရောင်၊ အပြာရင့် စသည့် ရောင်စုံတို့ဖြင့် ရောပြွန်းခြယ်လှယ်ထားသကဲ့သို့ အလွန်လှပသော ‘စ’  စာလုံးပုံသဏ္ဌာန် အကွက်တစ်ခုစီ ပါလေသည်
မြီးတံ၏အမွေးများမှာ အစိမ်းပုတ်ရောင်ဖြစ်၏
ထိုသို့ အစိမ်းပုတ်ခံတွင် အရောင်မျိုးစုံပြွန်းသော မြီးတံသည် သူတို့နေထိုင်ရာ အပူပိုင်းသစ်တောများနှင့် ယိုးမှားဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် ရန်သူတို့ ဘေးမှလည်း ကင်းဝေးအောင် သဘာဝက ဖန်တီးပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏
ယင်းသည် ဒေါင်းမြီးအစစ်မဟုတ်၊ ဤမြီးတံရှည်များ ၏အောက်တွင် မြီးတံ၏အောက်ခံသဖွယ် ဖြစ်နေသော ကြက်မအမြီးကဲ့သို့ အမွေးများရှိ၏
ဥဒေါင်းမြီးတံမှာ နေရောင်ကိုလိုက်၍ အရောင်အမျိုးမျိုး ပြောင်းတတ်သဖြင့် အံ့ဘွယ်ပင် ဖြစ်သည်
ခေါင်းပေါ်တွင် အမွေးတို ကလေးများဖြင့် လှပသော အမောက်ကလေး ဖြစ်နေလေသည်
ရက်ပိုင်းနှင့် ရင်အထက်ပိုင်း အမွေးရောင် သည် စိမ်းပြာပြာဖြစ်ပြီးလျှင် ရင်အောက်ပိုင်းမှာ စိမ်းပြာတွင် ခရမ်းရောင် နှောနေသောကြောင့် တစ်မျိုးတစ်ဖုံ လှလေသည်
ဒေါင်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းနှင့် လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ မလေးကျွန်းဆွယ်၊ ဂျာဗားကျွန်းအထိ တွေ့ရှိရသည်
ယင်းတို့၏ နေထိုင်ရာနယ်မြေများသည် အဖျက်ဆီးခံရခြင်း၊ အမဲလိုက်ခြင်းတို့ကြောင့် လျော့နည်းလာခဲ့သည်
ဒေါင်းများကို အပူပိုင်းဒေသ သစ်တောများ၊ အမြဲစိမ်းသစ်တောများတွင် တွေ့ရှိရသည်
ဝါးရုံတောများ၊ မြက်ခင်းပြင်များ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်များနှင့် လယ်မြေများတွင်လည်း တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတွင် ဒေါင်းများကို လူသူနှင့်ဝေးသော ရေနှင့်နီးသည့် တောအုပ်များတွင် တွေ့ရှိရသည်
ရေနှင့်နီးသည့်နေရာသည် အရေးကြီးသောအချက်ဟု ထင်မှတ်ရသည်
ဒေါင်းများသည် တောတွင်းနေ ငှက်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မြေပေါ်တွင် အသိုက်ဆောက်လေ့ရှိကား အပင်ပေါ်တွင် နားလေ့ရှိကာ မြေပြင်ပေါ်တွင် ဥ ၃ လုံးမှ ၆ လုံးအထိ ဥတတ်သည်
ဥဒေါင်းတို့သည် အစုလိုက် အပြုံလိုက် မနေကြချေ
အများဆုံး ဥဒေါင်းဖိုတစ်ကောင်နှင့် ဥဒေါင်းမ သုံးလေးကောင်လောက်သာ စု၍ နေတတ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်စသော အရှေ့ပိုင်းရှိ အပူပိုင်းဒေသများတွင် အများအပြား နေထိုင်ကြ၏
ဒေါင်းငယ်ကလေးများသည် သမပိုင်းဒေသ ရာသီဥတုတွင် မနေနိုင်ကြချေ
ဒေါင်း၏ ကိုယ်ဟန်ပုံသဏ္ဌာန်သည် ခန့်ညားဝင့်ဝါသလောက် အသံကား ခန့်ညားခြင်း မရှိချေ
သာမန်ငှက်များ အော်သံနှင့်သာ တူလေသည်
ဥဒေါင်း၏ထူးခြားချက်မှာ ညနေဘက်စောစောတွင် အရွက်အနည်းငယ်သာရှိသော သစ်ပင်မြင့်ကြီးများ ပေါ်သို့ အိပ်တန်းတက်၍ နံနက်တွင် အိပ်ရာမှ ဆင်းလေ့ရှိကြသည်
ထိုသို့ အိပ်တန်းတက်ရာနှင့် အိပ်တန်းမှ ဆင်းရာတို့တွင် ဆူညံစွာ တွန်လေ့ရှိခြင်းဖြစ်သည်
ဒေါင်းများသည် အစုံစားသတ္တဝါများဖြစ်ပြီး အပင်အစိတ်အပိုင်းများ၊ အခွံမာသီးများ၊ အင်းဆက်များနှင့် ကျောရိုးရှိ၊ ကျောရိုးမဲ့ အသေးစား တွားသွား သတ္တဝါများကို စားသုံးလေ့ရှိသည်
ဥဒေါင်းသည် စပါးကောက်နှံ၊ ပက်ကျိနှင့် အရည်ရွမ်းသော အပင်မျိုးကို စားသောက်တတ်ကြသည်
အခြားသော ဒေါင်းမျိုးစုများကဲ့သို့  အဆိပ်ရှိသောမြွေများကိုလည်း ဖမ်းယူစားသောက်နိုင်သည်
ဥဒေါင်းသည် သစ်ပင်ပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ မြေပြင်ချုံကွယ်ပေါ်၌ ဖြစ်စေ နေတတ်ကြသည်
ခြများ၊ ပန်းပွင့်ချပ်များ၊ အရွက်နုများ၊ ဘယ်ရီးသီးများသည် အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဥဒေါင်းများအတွက် အကြိုက်ဆုံးအစားအစာများဖြစ်သည်
အသိုက်ကို မြေကြီး ပေါ်၌ လည်းကောင်း၊ နိမ့်နိမ့်တွင် ရှိသော သစ်ကိုင်းများပေါ်၌ လည်းကောင်း ခပ်ကြမ်းကြမ်း ပြုလုပ်လေ့ရှိလေသည်
ဥဒေါင်းမသည် တစ်ကြိမ်လျှင် အညိုရောင်အဆင်းရှိသော ဥပေါင်း သုံးဥမှ ငါးဥအထိ အုလေ့ရှိပြီးလျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ရှစ်ဥအထိ အုတတ်သည်
ဥဒေါင်းသည် ဂယ်လီဖော်မီးမျိုးစဉ်တွင် ဖာဆီယန်နိဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်လေသည်
ယင်း၏အမည်မှာ ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ပေဗို မူတီကပ် မူတီကပ် ဟုခေါ်သည်
ရှေးဂရိလူမျိုးများ၏ ယုံကြည်မှုအရ ဒေါင်း၏အသားသည် သေဆုံးပြီးနောက် မပုပ်သိုးဟု သတ်မှတ်သောကြောင့် ဒေါင်းသည် ထာ၀ရရှင်သန်မှု၏ သင်္ကေတဖြစ်လာသည်
ဟိန္ဒူယဉ်ကျေးမှုအရမှု Kartikeya ခေါ် စစ်နတ်ဘုရား၏ အကာအကွယ် စစ်လက်နက် ဖြစ်နေရပြန်သည်
အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ လသာမြို့နယ် သည် အမှတ်(၂၇၀)၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့်ရွှေတိဂုံဘုရားလမ်းထောင့်၊ လသာမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင်တည်ရှိသော အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းဖြစ်သည်
၁၈၇၁ခုနှစ်က အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့တည်ထောင်ပေးခဲ့သောအစိုးရကျောင်း(၆)ကျောင်းအနက် အထက်တန်းအဆင့်ပြည့်မှီသည့် တစ်ခုတည်းသောကျောင်းဖြစ်သည်
ရန်ကုန်ဟိုက်စကူးကျောင်း (Rangoon High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (Rangoon Government High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊စင်ထရယ်အထက်တန်းကျောင်း (Central High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ဗဟိုစံပြအထက်တန်းကျောင်း (Central State Model High School) ဟူ၍လည်းကောင်း၊ယခု အ.ထ.က(၁)လသာ (Basic Education High School No.(1) LATHA) ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်(၅)မျိုးခေါ်တွင်ခဲ့သည်
အ.ထ.က ၁ လသာ ကျောင်းသည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့ အောက်မြန်မာပြည်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီးချိန်တွင် မြန်မာနိုင်ငံအတွက် ပထမဦးဆုံးတည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ပေးသော  အစိုးရအထက်တန်းအဆင့်မီကျောင်းတစ်‌‌ကျောင်းဖြစ်သည်
၁၈၇၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ဤကျောင်းကို ရန်ကုန်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း (Yangon Government High School) အမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၈၇၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်သည်
စတင်ဖွင့်လှစ်ချိန်တွင် ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ပထမဦးဆုံးဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်ပုဂ္ဂိုလ်မှာ Mr.ဂီလ်ဘတ်(Mr.Gilbert) ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်ကောလိပ်ကို ၁၉၀၀ပြည့်နှစ်၌ အထက ၁ လသာတွင် ဦးစွာဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ကျောင်းစတင်ဖွင့်လှစ်ချိန်မှစ၍အချိန်အတော်အကြာထိအမျိုးသားသီးသန့်ကျောင်းဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကာလမှသာ ကျောင်းသူများပါ တက်ရောက်ခွင့်ရရှိခြင်းဖြစ်သည်
အရှေ့ဆောင်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ အီး(E) ပုံဖြစ်သည်
အနောက်ဆောင်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာ စီ(C)ပုံဖြစ်သည်
သူငယ်တန်း(KG) မှ ဒွါဒသမတန်း(G-12) အထိ ပညာသင်ကြားနိုင်သည်
၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်တွင် ပင်မနှစ်ထပ်ဆောင်အား “သီဟဆောင်”အဖြစ်လည်းကောင်း၊ လေးထပ်ကျောင်းဆောင်အား “အဓိပတိဆောင်”အဖြစ်လည်းကောင်း အမည်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ပညာသင်ကြားနေသော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ များလိမ္မာယဉ်ကျေးပြီး ဘာသာတရားကိုင်းရှိုင်းတတ်စေရန်အလို့ဌာ ကျောင်းဝန်းအတွင်း၌ပင် ကျောင်းသားဟောင်းများ၊ စေတနာရှင်အလှူရှင်များ၊ ‌ဆရာ၊ ဆရာမများမှ စုပေါင်းကာတည်ဆောက်ခဲ့သော ‌ဗဟိုစံပြဓမ္မာရုံအား ၂၀၁၃ခုနှစ်၊ မတ်လ (၃၁) ရက်နေ့တွင် အောင်မြင်စွာဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၆၅-၁၉၈၅ ခုနှစ် ပညာသင်နှစ် နှင့် ၁၉၈၆ခုနှစ်နောက်ပိုင်းပညာသင်နှစ် တွင်ပညာသင်ကြားခဲ့ကြသော ကျောင်းသားဟောင်းကြီးများအဖွဲ့သည် ကျောင်းတော်ကြီးအား ယခုလက်ရှိတိုင် လိုအပ်သည်များကိုပြုပြင်မွမ်းမံပေးလျက်ရှိသည်
မြန်မာ့ပန်းချီလောက၊ စာနယ်ဇင်းပန်းချီလောက၏ ထွန်းလင်းတောက်ပနေသော နေတစ်ဆင်းဖြစ်သူ ပန်းချီမောင်မောင်သိုက် အသက် (၆၆)နှစ် ကွယ်လွန်သည်
မိုးလေဝသနှင့်ဇလဗေဒ ပညာရှင် ဒေါက်တာထွန်းလွင်သည်  ထွန်းလွင် ဖေါင်ဒေးရှင်း ထူထောင်
အစိုးရသစ် လက်ထက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဦးအောင်ကြည်တို့ ဒုတိယအကြိမ် တွေ့ဆုံဆွေးနွေး
အပြန်အလှန် တူညီသော ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး လုပ်ငန်းစဉ် အတွက် ဦးတည်ချက်ထား၍ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်
အစိုးရသစ်လက်ထက် ပထမဆုံးသတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ နပြေည်တော်တွင် ကျင်းပ
ဒဿနပညာရှင်၊ အငြိမ်းစားဒဿနိကဗေဒပါမောက္ခ နန္ဒာသိန်းဇံ(မဟာသဒ္ဓမဇောတိကဓဇ) အသက် (၆၅)နှစ်သည် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်သည်
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးရန် သမ္မတဦးသိန်းစိန် ဦးဆောင်သည့် ပြည်ထောင်စု အစိုးရအဖွဲ့က၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် ကြေညာချက်အမှတ် ၁၂၀၁၁ ကို ထုတ်ပြန်ထုတ်ပြန်၍ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့သည် ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်နဲ့ မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီခေါင်းဆောင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့ နေပြည်တော်ရှိ သမ္မတအိမ်တော်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ်တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
နိုင်ငံတော် သမ္မတနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် တို့သည် မတူကွဲပြားသော သဘောထား အမြင်များ ဘေးဖယ်ပြီး နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးအတွက် အမှန်တကယ် အကျိုးရှိစေမည့် ဘုံအကျိုးစီးပွားများ၌ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ကြမည့် အလားအလာများကို ရင်းနှီးပွင့်လင်းစွာ ဆွေးနွေးခဲ့
နေပြည်တော်တွင် ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အမျိုးသားအဆင့်အလုပ်ရုံဆွေးနွေးပွဲ (ဒုတိယနေ့) ပထမပိုင်းအစီအစဉ် သို့ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တက်ရောက်
မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကိုယ်စားလှယ် Tomás Ojea Quintana မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိ
သတင်းမီဒီယာများ အပါအဝင် ပြည်သူများနှင့် နိုင်ငံတကာမှေဝဖန်အကြံပြုချက်များကို လွှတ်တော်များက ခံယူသွားကြရမည်ဟု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ဥက္ကဋ္ဌ သူရဦးရွှေမန်းပြောကြား
ပထမအကြိမ် လွှတ်တော် ဒုတိယ ပုံမှန်အစည်းအေဝးများ ကျင်းပ
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို လက်မခံနိုင်ကြသေးသည့် ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေး အင်အားစုများကိုလည်း သဘောထား အမြင်ကွဲလွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေရသည့် ပဋိပက္ခများ လျော့ပါးအောင် ဆောင်ရွက်နေဟု နိုင်ငံတော် သမ္မတပြောကြား
မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကိုယ်စားလှယ်၊ လူ အခွင့်အရေး အခြေအနေဆိုင်ရာ အထူးအစီရင်ခံစာတင်သွင်းသူ Tomás Ojea Quintana နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ တွေ့ဆုံ
မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေး ကိုယ်စားလှယ်၊ လူအခွင့်အရေး အခြေအနေဆိုင်ရာ အထူးအစီရင်ခံစာ တင်သွင်းသူ သည် ဩဂုတ်လ ၂၅ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်
သူသည် ၂၀၁၂ခုနှစ် မတ်လမတိုင်မီတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ နောက်တစ်ကြိမ်ထပ်မံ လာရောက်မည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ပါလီအိုဇိုးအီက် မဟာယုဂ် (သို့မဟုတ်) သက်ဦးကပ် ( pal-EE-ə-ZOH-ik-,_-- )သည်  ဘူမိဗေဒကပ် သုံးကပ်၏ အစောဆုံးဖြစ်သည်
၎င်းသည် ၅၃၈.၈ မှ ၂၅၁.၉၀၂ထိတည်တံ့၍  အရှည်ကြာဆုံး Phanerozoic ခေတ်ဖြစ်ကာ ဘူမိဗေဒခေတ် ခြောက်ခု (အကြီးဆုံးမှအငယ်ဆုံးအထိ)- ကမ်ဘရီအန်ယုဂ်၊ ဩဒိုဗီရှန်ယုဂ်၊ ဆီလူရီအန်၊ ဒေဗိုနီအန်၊ ကာဗိုနီဖားရတ် နှင့် ပါမီအန်ဟူ၍ ပိုင်းခြားထားသည်
သက်ဦးခေတ်သည် Proterozoic Eon ၏ Neoproterozoic Era ပြီးနောက် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သက်လယ်ကပ်၏နောက်တွင် ပါဝင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ၊ ယိုးဒယားဒက်
ကင်မွန်းကုန်းရွာ၊ တာပါတ် (အရှေ့)
မကျီးကုန်းတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikonetan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ဒုရင်ဒုဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုရင်ဒုဘိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၅ ဦး၊ မ ၉၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
သခွပ်ကွင်းရွာ၊ ကျန်းတမ်းကွင်း
ဈေးကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၆၉ ဦး၊ မ ၂၆၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းတပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိကျိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၂ ဦး၊ မ ၂၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်း (အထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone(Upper))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ဖြူရောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူရောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၂ ဦး၊ မ ၄၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ချေ (Leaf Deer or Leaf Muntjac) ကို ဖက်ဂျီဟုလည်းကောင်း၊ ပူတာအိုချေဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်သည်
ချေမျိုးစိတ်အငယ်စား ဖြစ်လေသည်
သိပ္ပံအမည်မှာ မန်တီးယားကပ်စ် ပူတာအိုအင်းဆစ် ဖြစ်သည်
ဖက်ချေကို ၁၉၉၇ခုနှစ်ကမှ ဇီဝဗေဒပညာရှင် အလန် ရာဘင်နိုဝဇ့်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက် ပိုင်းရှိ ဝေးလံသီခေါင်သော နောင်မွန်းမြို့နယ်အတွင်း ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ရာဘင်နိုဝဇ့်သည် ဖက်ချေကို ချေအသေကောင်တစ်ကောင်မှတဆင့် သိရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကနဦးက ယင်းချေအသေကောင်သည် အခြား သောချေမျိုးစိတ်တစ်မျိုး၏ အကောင်ပေါက်ကလေး၏ အသေကောင်ဟု ယူဆခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယင်းအသေ ကောင်မှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသော အမတစ်ကောင်မှန်း သိသွားလေသည်
သူသည် နမူနာများကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး မျိုးဗီဇစစ် ဆေးမှုမှတဆင့် သမင်မျိုးစိတ်သစ်တစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့လေသည်
ဒေသခံမုဆိုးများက ဤမျိုးစိတ်ကို ကောင်းစွာသိ ကြပြီး ဖက်ချေဟုခေါ်တွင်ကြလေသည်
အကြောင်းမှာ သစ်ရွက်ကြီးတစ်ရွက်တည်းဖြင့်ပင် လုံးဝထုပ်ပိုးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဖက်ချေကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ သိပ်သည်းသောသစ်တောများတွင်သာ တွေ့ရလေသည်
ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပူတာအိုမြို့ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဟူကောင်းတောင်ကြားတွင် တွေ့ရလေသည်
မေခမြစ်၏ နမ့်တမိုင်မြစ်လက်တက်တွင် တွေ့ရ လေသည်
ယင်းတို့ကို အမြင့် မီတာ ၄၅၀မှ ၆၀ဝ အကြားတွင် တွေ့ရလေသည်
ယင်းမှာ အပူပိုင်းသစ်တော များနှင့် သမပိုင်းသစ်တောများအကြား ကြားခံနယ်မြေ ဖြစ်လေသည်
၂၀ဝ၂ခုနှစ်တွင် ယင်းတို့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာရုနာချယ် ပရာဒတ်ရှ်ပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ နမ်ဒါဖ ကျားဘေးမဲ့တောတွင်လည်း တွေ့ရလေသည်
ယင်းအပြင် နာဂလန်းပြည်နယ်၏ လိုဟစ် နှင့် ချန်လန်းနယ်မြေများတွင်လည်းကောင်း၊ နောခ့်လခ့်ဒေသအနီးတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရလေသည်
ယင်းတို့ကို ပတ်ကွိုင်နှင့် ကူမွန်တောင်တန်းများဆုံရာနေရာတွင်လည်း တွေ့ရမည်ဟု ယူဆထားသည်
အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဖက်ချေတစ်ကောင်သည် ပခုံးအမြင့် ၂၀ လက်မ (၅၀ စင်တီမီတာ) သာ ရှိလေသည်
ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၂၅ပေါင် (၁၁ကီလိုဂရမ်) ထက်ပင် လျော့နည်းသည်
အညိုနုရောင် ရှိသည်
အဖိုများတွင် ဦးချိုတက်မပါ သော ဦးချိုများ ရှိပြီး ယင်းမှာ ၁လက်မ (၂.၅ စင်တီမီတာ) ရှည်သည်
ယင်းမှလွဲလျှင် အဖိုနှင့်အမသည် တူညီသည်
ဤမျိုးစိတ်သည် သမင်မျိုးစိတ်များအကြားတွင် တမူထူးခြားလေသည်
ဖက်ချေအကောင်ပေါက်ကလေးများတွင် အစက် အပြောက် မပါပေ
အခြားသောချေမျိုးစိတ်များနှင့်လည်း ကွာခြားသည်
အကြောင်းမှာ ဖက်ချေအဖိုရော အမပါ အပြင် သို့ထိုးထွက်နေသောသွားစွယ် ရှိလေသည်
ယာကီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarki)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ပေါလောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်စောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pinsaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးသာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaythar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ဈေးသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၆ ဦး၊ မ ၇၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးတဲ့ကောင်ရွာ၊ အင်းချောင်း
ယန်တိုင်းမြို့အား ယခင်က ချီဖူးမြို့ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ရှန်းတုန်းပြည်နယ်အတွင်းရှိ ပရီဖက်ချာအဆင့် မြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်ကာ ဘိုဟိုင်းရေလက်ကြားပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ကိုရီးယားပင်လယ်အော်၏ တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ချင်းတောင်မြို့ နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ဝေဟိုင်းမြို့ တို့ တည်ရှိသည်
ရှန်းတုန်းပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံး ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆,၉၆၈,၂၀၂ ဦး ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ၂,၂၂၇,၇၃၃ ဦးမှဦ မြို့ပြခရိုင်များဖြစ်ကြသော ချီဖူး၊ မူပင်း၊ ဖူရှန်း နှင့် လိုင်ရှန်းတို့တွင် နေထိုင်ကြသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကွမ်းချောင်းသာယာကုန်း
စက္ကူနှင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းလုပ်ငန်းသည် စက်မှု ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ စက်မှုလုပ်ငန်းများအနက် တစ်ခုဖြစ်ပြီး (၂၀၁၂) ခုနှစ် ဧပြီလ(၄)ရက် နေ့မှစ၍ မြန်မာ့စက္ကူနှင့် ဓာတုဗေဒလုပ်ငန်း နှင့် မြန်မာ့အိမ်သုံးပစ္စည်းလုပ်ငန်းတို့ကို ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်
စက္ကူနှင့် အိမ်သုံးပစ္စည်းလုပ်ငန်းမှ အဆင့်မြင့်စက္ကူပျော့ဖတ်အမျိုးမျိုး၊ စာရေးစက္ကူ နှင့် ပုံနှိပ်စက္ကူ အမျိုးမျိုး၊ထုပ်ပိုးစက္ကူ၊ သတင်းစာစက္ကူ၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ပါအောက်ဆိုဒ်၊ စက်ဘီး၊ အိမ်သုံးပစ္စည်းအမျိုးမျိုး (စတီးလ်၊ ပလတ်စတစ်နှင့် ကြွေရည်စိမ်)၊ အပ်ချုပ်စက် အမျိုးမျိုး စသည့်ထုတ်ကုန်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်
စက္ကူနှင့်အိမ်သုံးပစ္စည်းလုပ်ငန်း ကြီးကြပ်မှုအောက်ရှိ စက်ရုံများမှာ အဆင့်မြင့်စက္ကူ စက်ရုံ (သာပေါင်း)စက္ကူ စက်ရုံ (ရေနီ)စက်ဘီးစက်ရုံ(ကျောက်ဆည်)အိမ်သုံးပစ္စည်းစက်ရုံ (မင်းစု)အပ်ချုပ်စက်စက်ရုံ (ကျောက်ဆည်) တို့ဖြစ်သည်
ပင်မွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ဘန်းယဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်းယဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၅၄ ဦး၊ မ ၆၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
၁၉၅၇-၅၈  တွင် အိုးဝေ မဂ္ဂဇင်း ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၀-၆၁ ခုနှစ်တွင်  ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ  ဥက္ကဋ္ဌ  အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်
ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင်ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
မြို့မ ကျောင်းသားဟောင်းများ အဖွဲ့တွင် ရာသက်ပန် အမှုဆောင် တဦး ဖြစ်သည်
မြို့မ ဦးတင်အေးဟု လူသိများသော ရှေ့နေကြီး တဦး ဖြစ်သည်
(ကို) အောင်ထွန်း၊ "၈၈ နှစ်၊ မြန်မာနိုင်ငံ ကျောင်းသား လှုပ်ရှားမှု သမိုင်း" စာအုပ် ရေးသားရာတွင် ကူညီခဲ့မှုဖြင့် ၁၉၉၈ နှစ်ဦးတွင် ဖမ်းဆီးခံရပြီး ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်
တောင်ငူထောင်မှ ၂၀၀၃ ဩဂုတ်လဆန်းတွင် ပြန်လွတ်လာသည်
ထောင်မကျခင် ကတည်းက ခါးနာရောဂါ ရှိခဲ့ပြီး၊ ထောင်တွင်း၌ ပိုမို ဆိုးရွားလာကာ ထောင်မှ လွတ်မြောက်ပြီး ၂ လနီးပါး အကြာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
သေဆုံးချိန်တွင် အသက် ၇၃ နှစ်ရှိ၍ သားသမီး ၄ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဂမ္မဂျောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ganmajawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဂမ္မဂျောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၄၀၅ (၁) ရက်
ညီစေမင်း (၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၉) သည် မန္တလေးမြို့မှ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် အထက်ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဂုဏ်ထူးဆောင်အသင်းသား၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း၊ လူထုကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက် အယ်ဒီတာ လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၄၉-ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြိုင်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတို့မှ မြင်းခြံမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဇံလှ ဖြစ်သည်
၁၉၅၃-၁၉၆၆ ကာလတွင် အထက(၁) မြင်းခြံ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆-၁၉၆၈ ၌ မန္တလေး ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ၁၉၆၈-၁၉၇၃ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ညနေသင်တန်း၊ ၁၉၇၆-၁၉၇၈ အတွင်း ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ ဥပဒေပညာ HGP ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုတွင် ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံမှ ဘွဲ့ရသည်နောက် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်မှာ ၁၉၇၈ ခု အဖမ်းမခံရခင်အထိ ဖြစ်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်တွင် ထောင်မှလွတ်သည်နောက် ကျူရှင်ဆရာလုပ်ကာ အသက်မွေးသည်မှာ နောက် အချိန်ပြည့် စာရေးဆရာအဖြစ် မခံယူခင်အထိဖြစ်သည်
ကျောင်းဆရာဖြစ်စ ၁၉၆၇-၆၈ ပညာသင်နှစ်ထုတ် ဆရာအတတ်သင် နှစ်ပတ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါးရေးကာ စာပေနယ်သို့ ခြေချသည်
၁၉၇၀ ပြည့်၊ မေလထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် မောင်ငြိမ်းခိုင်အမည်ဖြင့် ကဗျာ စပါသည်
သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုများကိုသာ အားစိုက်တော့၏
ရုပ်ရှင်မျက်မှန်၊ ပန်းတိုင်၊ မြန်မာ့ဓန၊ ဗြူးတီး၊ ရုပ်ရှင်သစ္စာ၊ စံပယ်ဖြူ စသည်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထုများ ရေးခဲ့သည်
မန္တလေးအခြေစိုက် ပန်မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဖြစ်ဖူးပြီး မြန်မာ့ဓန စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်ဖြစ်၏
၁၉၆၃-၆၄ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂတွင် မြင်းခြံမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန် ပညာရေးတက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်နေစဉ် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပေါင်းသင်းကာ မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ယင်းသို့ ပါဝင်မှုကြောင့် ၁၉၇၈-၁၉၈၀ ကာလကို အင်းစိန်ထောင်တွင် နေထိုင်ဖြတ်သန်းရသည်
၁၉၈၉-၉၄ ကာလတွင် ဒီမိုကရေစီရေးလှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မန္တလေး အိုးဘိုထောင်တွင် အချိန်ကုန်ရပြန်သည်
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါဖြင့် မန္တလေးဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သည်
နဂါးပါတ် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarpat (West))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်းကျိုက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zinkyaik)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ဇင်းကျိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်းကျိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၅၄ ဦး၊ မ ၁၁၀၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၈၈ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
အဗျောက် (မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့ကျော်)
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၄)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၁) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၂) ရက်) ကျန်သေးသည်
၁၉၁၅ – ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ မြန်မာ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်၊ ဗိုလ်ချုပ် နှင့် နိုင်ငံရေးသမား (၁၉၄၇ ကွယ်လွန်)၁၉၆၂ – မေဆွိ၊ မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော်၁၉၆၃ – ကျော်မင်းယု၊ နိုင်ငံရေးသမားသမား (၂၀၂၂ ကွယ်လွန်)မြန်မာ့ကလေးများနေ့ - အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး နှင့် လွတ်လပ်ရေးဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ မွေးနေ့ကို ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ မြန်မာ့ကလေးများနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
ကမ္ဘာ့ရေဒီယိုနေ့
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ မလွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မလွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈၈ ဦး၊ မ ၃၈၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်ဘောင်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinbaungtaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လင်းစကျက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရစ်ဘွန်ရေတံခွန်  သည် ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ Yosemite National Park တွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
El Capitan ၏ အနောက်ဘက်ရှိ‌ တောင်ကမ်းပါးမှ ဆင်းသက်စီးဆင်းနေသည့် ရေတံခွန်ဖြစ်ပြီး မြောက်အမေရိကရှိ ရေလမ်းကြောင်းတစ်ခုတည်းရှိသည့် ရေတံခွန်များတွင် အရှည်ဆုံး ဖြစ်သည်
ရေတံခွန်သည် နှစ်တစ်နှစ်၏ အချိန်အတော်များများဖြစ်သည့် ခြောက်သွေ့သည့် အချိန်တွင် ဆောင်းတွင်းနှင်းများအရည်ပျော်ရာမှ ရေတံခွန်သည် စီးဆင်းသည်
နွေဦးရာသီ၌ ရေတံခွန်သည် ၁၆၁၂ ပေ (၄၉၁ မီတာ) ရှိသည်
ယန်းခိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းလွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၄ ဦး၊ မ ၁၅၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
မကာရ (Capricorn; သင်္ကေတ: ♑)သည် ဒသမရာသီဖြစ်သည်
စနေဂြိုဟ်သည် မကရ၏ ရာသီခွင်ဖြစ်သည်
ဒီဇင်ဘာလ(၂၂)ရက်မှ ဇန်နဝါရီလ(၂၀)ရက်အတွင်း မွေးဖွားသူများသည် မကာရရာသီဖွားများဖြစ်ကြသည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်ကြီးဉာဏ်တော်အမြင့် ၁၉၈ ပေရှိကာရန်ကုန်တိုင်း ဒလမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်ကြီးကို သာသနာ သက္ကရာဇ် (၂၄ဝ) ပြည့်နှစ်တွင် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ၏ ဆံတော် (၂) ဆူ ဓာတ်တော် (၂၄) ဆူ တို့ကို ဌာပနာထားကာ သထုံမင်း စူဋ္ဌသီရိမာသောက ၏ အထောက်အပံ့ ဖြင့် ရဟန်းတော် အရှင်ဇာတကလေးသည် ရွာမှာ တိုက်စေတီ တည်ထားသောကြောင့် ဒုနဂ္ဂဟစေတီလို့ ဘွဲ့တော် ပေးခဲ့ဖြစ်ကြောင်း၊ နောင်အခါ တိုက်စေတီ မှ သင်တိုင်း စေတီပုံ သို့ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ဓနုတ်စေတီ ဟု ဘွဲ့တော် အမည် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထိုဘုရား၏ ရာဇဝင်များအရသိရသည်
ဓနုတ်စေတီ သမိုင်း အဆိုအရ ၁၈၁၁ တွင် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဓနုတ် စေတီတော်ကို မြန်မာ မင်းအဆက်ဆက် ပြုပြင်မှုမှာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၁၅) ခုနှစ်မှာ ဟံသာဝတီဘုရင် ဗညားဦး နှင့် မိဖုရားတို့က ပြန်လည် ပြုပြင်ကာ ထီးတော်တင်လှူခဲ့ခြင်း၊ သက္ကရာဇ် (၇၅၆) ခုနှစ်တွင် သုတသောမ ရာဇာဓရာဇ် ဘုရင်၏ အမိန့်တော်အရ ဓနုတ်ကင်း သူကြီး 'ထဗ' ရွှေဘုရား၊ ငွေဘုရား (၄၅) ဆူစီ ဌာပနာထားပြီး အမြင့် (၄၅)တောင်ခန့် စေတီ တည်ထားကာ ထီးတော် တင်လှူခဲ့ဖူးသည်
သက္ကရာဇ် (၉၂၆) ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးက အမြင့်၊ အတောင် (၉ဝ) ရှိ စေတီတော်ကို ထပ်မံတည်ကာ ကြေးထီးတော် တင်လှူပြီး စေတီတော် လုံးတော်ပြည့် ရွှေချခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ကြီး ကို မူလ ဒီဇိုင်းအတိုင်း ဆူးလေစေတီတော် ပုံစံကဲ့သို့ ရှစ်ထောင့်ဒီဇိုင်း ဖြစ်ကာ၊ အလှူငွေ သိန်းပေါင်း ၁ သောင်း ၃ထောင် ( သိန်း၁၃၀၀၀ ) ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်း၊ စေတီတော်ကြီး ပြန်လည် ပြုပြင်မှုကို ရွှေသံလွင် ကုမ္မဏီက ဦးဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်း စုံစမ်းသိရှိရသည်
ဓနုတ် စေတီတော်မြတ်ကြီးကို ဉာဏ်တော် (၁၈၆)ပေ၊ ငှက်ပျောဖူး (၂၃)ပေ၊ ထီးတော်အဝ (၉)လက်မ၊ ထီးတော်အမြင့် (၃၂)ပေ၊ လုံးပတ်တော် (၁၇၄)ပေ (၈)လက်မ၊ ဖိနပ်တော် (၄၉ဝ)ပေ (၄)လက်မ ဖြစ်ကာ၊ အခုတကြိမ် ပြိုကျတာဟာဖြင့် (၅) ကြိမ်မြောက်လည်း ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း ဒလမြို့နယ် ဓနုတ်ကျေးရွာ တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ထားသော ဓနုတ်စေတီတော်ကြီးသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် တွင် စေတီ ကိုယ်လုံးတော်မှ အတ်ကြောင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့သဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ မှ အဆိုပါအတ်ကြောင်းများမှ ပြို ကျ မှုမရှိစေရေး ပြုပြင်နေစဉ် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ မိုးတွင်းကာလအတွင်း အလုပ်သမားများအနားယူနေသည့် အချိန် နံနက်ပိုင်း ၃ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် စေတီကိုယ်လုံးတော်ကြီး တစ်ခုလုံ အရှေ့ဘက် အရပ်မှ တစ်ခြမ်းပဲ့ ကာ ပြိုကျခဲ့သည်
အဆိုပါစေတီတော် အား သက်ဆိုင်ရာမှ ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရေးအတွက် ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင်အလှူခံမဏ္ဍန် ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ မြို့နယ်များအလိုက် ယာဉ်တန်းဖြင့်လှည့်လည်ကာ အလှူခံခြင်းများ ဖြင့် ပြည်သူလူထု ထည့်ဝင်ငွေ များဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ ရာ ထီတော်တင်ခြင်း အခမ်းအနားကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ တော် အစိုးရ မှ ကမကထပြုကာ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်
ထီတော်တင်ပြီနောက်ပိုင်း တွင်လည်းကျေးရွာများမှ လုပ် အား ဒါန အလှူရှင်များ၊ တပ်မတော်သား လုပ်အားဒါန အလှူရှင်များ စသည့်ဖြင့် ဝိုင်းဝန်းဆောင်ရွက်ကြသည်
သို့သော် ယနေ့ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မေလ ၃၀ ရက်နေ့ ၁၄၀၅ နာရီ အချိန် တွင် မြောက်ဘက်မုဒ်မှ စ၍ပြိုကျကာ ၁၅၀၅ နာရီအချိန်တွင် စိန်ဖူးတော်မှ စ၍ ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် အောက်ခြေ ၁၂၆ ပေထိတိုင်အောင် ပြိုကျ ပျက်ဆီးခဲ့သည်
ယခင် မပြုပြင်မီ အတိုင်း ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
အဆိုပါ စေတီ ကိုယ်လုံးတော် ပြိုကျ မှုကြောင့် ကျေးရွာများမှ လုပ်အားဒါန အလှူရှင်များ၊ တပ်မတော်သားများ နှင့် နေ့စားလာရောက်လုပ်ကိုင်သူများ (၂) ဦး သေဆုံးပြီး၊ (၃၅)ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသွားသည်
သေဆုံးသူများမှာ ကိုအေးချမ်း (၃၀)နှစ် ဖြူးမြို့နယ်၊ အလုပ်လာရောက်လုပ်ကိုင်သူနှင့် အခြားအမည် မသိ အမျိုးသား တစ်ဦး တို့ ဖြစ်သည်
ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိသူများကို ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး အရေးပေါ်ဌာနသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ရသည်
နခရှိဘဲဆွတ်မြို့  (中標津町 နခရှိဘဲဆွတ်ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဆိုးယခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၃၉၅၈ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄.၆ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၆၈၄.၉၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
နင်လို့ဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ninloetdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
ကောင်းမြတ်သော အစုဖွဲ့ခြင်းဖြင့် လှည့်လည် သွားလာတတ်သော မင်းသား
(ဘုရားရှင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃-ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဘုရားဖြစ်ပြီးနောက် မိမိ၏ ဗုဒ္ဓဝါဒ ပြန့်ပွါး ထွန်းကားရေးအတွက်သာ သနာပြု ပုဂ္ဂိုလ်များကို စုဆောင်းလာရာ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၆-ရက်နေ့ (ဘုရားဖြစ်ပြီ  ၂-လ ၆-ရက်အရ)တွင် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦး ယသ ဦးဆောင်သော ဧဟိဘိက္ခု ရဟန်း ၅၅-ပါး၊ ပေါင်း သာသနာပြု ပုဂ္ဂိုလ် ၆၀-အထိ စုဆောင်းရရှိလာသည်
ပထမ ဝါကျွတ် ပြီးနောက် ရဟန်း ၆၀-ကိုဒေသအသီးသီးသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူ၍ မိမိ ကိုယ်တိုင်မူ ဥရုဝေလတောသို့ ကြွသွားတော်မူစဉ် လမ်းခရီးအကြား ဝါခင်းထဲ၌ ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီ ညီနောင် ၃၀-အား တရားဟောပြ ဆုံးမ တော်မူခဲ့သည်
ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီ ညီနောင်တို့ကား ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ကောသလမင်းကြီး၏ သားတော် သုံးကျိပ်ဖြစ်၏
လှပတင့်တယ်သော ဆင်းအရောင်ရှိ၍ ပျိုမျစ်နုနယ်သော အသက်အရွယ် ရှိကုန်သော ထိုဘဒ္ဒဝဂ္ဂီ ညီနောင်သုံးကျိပ်တို့သည် မြို့ပြည်ရွာဝယ် လူများတို့အလယ်၌ ငါတို့လိုရှိတိုင်း ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို ခံစားမြူးထူးလျှင် သူတစ်ထူးကဲ့ရဲ့လေရာသည်
တောခန်းဝါ၌ နေရမူကား သူတစ်ပါးကို မငဲ့ကွက် မရှက်မကြောက်ရပြီ၊ ငါတို့ဆန္ဒရှိတိုင်းပင် ပျော်ပါးရတော့မည်ဟု ကြံ၍ မိဂဒါဝုန်တော်နှင့် ဥရုဝေလ တောအကြား တစ်ခုသော တောအုပ်သို့မိမိတို့မယားများနှင့်တကွ သွားရောက် ပျော်ပါးလျက် နေကြလေသည်
ထိုသုံးကျိပ်တို့တွင် တစ်ယောက်သော မင်းသားသည် မယားမရှိ၍ အဆင်းပြင်လျာ လှပသော ပြည့်တန်ဆာမ တစ်ယောက်ကို မယားပြု၍ ပျော်ပါးလေသည်
တစ်နေ့သ၌ မင်းသား အိပ်ပျော်နေသော အခိုက်တွင် အဖိုးထိုက်သော ဥစ္စာ ရတနာတို့ကို ထိုပြည့်တန်ဆာမသည် ယူ၍ပြေးလေ၏
ထိုအကြောင်းကို ကျန်မင်းသား နှစ်ကျိပ်ကိုးယောက် သိကြသောအခါ အားလုံး လိုက်လံရှာဖွေကြ၏
ထိုအချိန်၌ ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရားသည် မိဂဒါဝုန်တောအရပ်မှသည် ဥရုဝေလတောသို့ရှေးရှုကြွတော် မူရာတွင် ခရီးအကြား၌ တောအုပ်တစ်ခုကိုတွေ့၍ ထိုတောအုပ်ကို ဝင်ပြီးသော် သစ်ပင်ကြီးရင်း၌ သီတင်းသုံးနေ တော်မူလေသည်
မင်းသားသုံးကျိပ်လည်း သစ်ပင်ရင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဘုရားသခင်ကိုမြင်၍ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် မိန်းမတစ်ယောက် ပြေးသွားသည်ကို မြင်ပါ၏လောဟု မေးမြန်းကြ၏
အဘယ်ကြောင့် ထိုမိန်းမကို ရှာကြကြောင်း မြတ်စွာဘုရားက မေးမြန်းလေလျှင်၊ မင်းသားသုံးကျိပ်လည်း အကျိုးကြောင်းကို လျှောက်ကြားကြ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက မယားကို ရှာဖွေခြင်းနှင့် မိမိကိုယ်ကို ရှာဖွေခြင်းတွင် မည်သည်က မြတ်ကြောင်း မေးမြန်း၏
မင်းသားသုံးကျိပ်လည်း မိမိကိုယ်ကို ရှာဖွေခြင်းက မြတ်သည်ထင်ကြောင်း လျှောက်ထားကြ၏
ထိုအခါတွင် ရှင်တော်ဘုရားက မာတုဂါမတို့နှင့် ပေါင်းဖက်ခြင်းကြောင့် ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်တတ်ကြောင်း၊ ဆင်းရဲ ဒုက္ခဟူသမျှတို့သည် မာတုဂါမတို့ကို မှီ၍သာ ဖြစ်ကုန်ကြောင်း၊ မိန်းမတို့ကို ကြည်ညိုယှဉ်နွှဲ မှီဝဲသောသူသည်ကား ယောက်ျားတကာတို့တွင် အယုတ်မာဆုံးဖြစ်သော ယောက်ျားဖြစ်ကြောင်းတို့ကို တရားဒေသနာဖြင့် ပြတော် မူ၏
ဤသို့ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်ကို ပြတော်မူ၍ သစ္စာလေးပါးကို ဟောကြားတော်မူလျှင် မင်းသားတို့သည် အချို့ကားသောတာပန်၊ အချို့ကား သကဒါဂါမ်၊ အချို့ကား အနာဂါမ်တည်၍ ဧဟိဘိက္ခုရဟန်းချည်း ဖြစ်ကြ ကုန်၏
ထိုမင်းသား သုံးကျိပ်တို့ကား တုဏ္ဍိလဇာတ်၌ သေသောက်ကြူး သုံးကျိပ််ဖြစ်ကုန်၍၊ ဘုရားလောင်း မဟာတုဏ္ဍိလဝက်မင်း၏ အဆုံးအမ၌ တည်သဖြင့် ပဉ္စသီ၊ အဋ္ဌဂ ဒသသီတို့ကို ဆောက်တည်ကြ၏
ထိုကောင်း မှုအကျိုးကြောင့် မဂ်ဖိုလ်ကို ရကြလေး
ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီ ရဟန်းများသည် ရဟန်းဖြစ်ပြီးနောက် ဓူတင် ၁၃-ရပ်ကို ဆောင်ကြသည်
တစ်ခုသော ဝါကျွတ်၌ ဘုရားရှင်ထံ ဘုရားဖူးအလာ လမ်းခရီး၌ မိုးမိသဖြင့် လေးလံသော တိစီဝရိက်ကို ဆောင်ယူ၍ ပင်ပန်းခက်ခဲစွာ လာကြရသည်
ဘုရားရှင်သည် ရဟန်းတို့၏ နေရေး ထိုင်ရေး ကျန်းမာရေး အခြေအနေများကို မေးမြန်းတော်မူ၍ ရဟန်းများက ပင်ပန်း ခက်ခဲစွာ လာခဲ့ရကြောင်း လျှောက်ထားလေလျှင် ထိုရဟန်းများအားလျော်သော တရားစကားကို ဟောကြားတော်မူသည်၊ ရဟန်းများလည်း ထိုနေရာ၌ပင် အာသဝေါကုန်ခန်း ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်၍ မိမိတို့ နေထိုင်ရင်း ပါဝါပြည်သို့ ပြန်ကြွသွား ကြလေသည်
ဘုရားရှင်သည် ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီရဟန်းများ အဓိဋ္ဌာန်တင် သင်္ကန်းသုံးထည်စလုံး ဆောင်ယူ၍ ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ လာခဲ့ရသော ဖြစ်ရပ်ကို အကြောင်းပြု၍ ကထိန်ခင်းမှု ဝိနည်းကံကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်
ကထိန် ခွင့်ပြုလိုက်သည့်အတွက် ကထိန် အာနိသင် ရသော ရဟန်းများအဖို့ ခရီးသွားရာ၌ အဓိဋ္ဌာန်တင် သင်္ကန်း သုံးထည်စလုံး ဆောင် ယူနေစရာ မလိုဘော့ပဲ လေးလံသော ဒုကုဋ် (၂-ထပ်) သင်္ကန်းကြီးကို ထားပစ်ခဲ့လိုက ထားပစ်နိုင်ခွင့် ကထိနပုဒ် (လည်းကြည့်) ရှိသည်
ဘဒ္ဒဝဂ္ဂီ ရဟန်းများသည် ရှေးရှေး အတိတ် ဘဝက ရှေးဘုရားရှင်များထံတော်၌ တရားထူးရရန် ဆုတောင်း၍ ကောင်းမှု ကုသိုလ်အမျိုးမျိုး ပြုလုပ်ခဲ့ဘူးကြသည်
တဘဝ၌ သေသောက်ကြူး ၃၀-ဖြစ်၍ တုဏ္ဍိလဝက် မင်း၏ ဩဝါဒကို (တုဏ္ဍိလဇာတက-လည်း ကြည့်) နာယူကြရသဖြင့် အနှစ် ၆-သောင်း တို့ပတ်လုံး ငါးပါးသီလ စောင့်ထိန်းခဲ့ဘူးသည်၊ ယင်း ဥပနိဿယည်းကြောင့် ယခု ဘဝ၌ တထိုင်တည်း ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ငစိန့်ပြင်ရွာ၊ ငစိန့်ပြင်
ငပံ့ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapantkyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဆောမြို့နယ်၊ ကြိမ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြိမ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၃ ဦး၊ မ ၄၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၄၃ (၁) ရက်
သခွတ်တန်း (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhuttan(West))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ သခွတ်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သခွတ်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၆ ဦး၊ မ ၆၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးမင်းနိုင် သည် မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးမင်းနိုင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပုတီးကုန်းမြို့ ဇာတိဖြစ်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် စာပေနှင့် ပန်းချီပညာကို အထူးဝါသနာထုံသူ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှုဌာနတွင် ယဉ်ကျေးမှုအရာရှိအဖြစ် စတင်အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ပြည်နယ်အသီးသီးသို့ သွားရောက်လေ့လာ၍ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်း၊ ပန်းချီရေးဆွဲခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု အကပဒေသာ၊ တို့တိုင်းရင်းဖွား ပြည်ထောင်စုသား၊ မမေ၊ ကူထိုးဗိုး၊ ရခိုင်ဝတ္ထုပုံပြင်၊ ရခိုင်တေးသံ၊ သွေးချင်းတို့၊ ပျော်သည့်မြေ၊ တို့သွေးတို့သား တိုင်းရင်းသား၊ မြန်မာနှင့် တိုင်းရင်းသားစကားကုံ၊ ယဉ်ကျေးမှုမိတ်ဆက် စသည့်စာအုပ်များ ပြုစုခဲ့သည်
ပန်းပညာရှင်အဖွဲ့တွင်လည်း ဦးဆောင်ဦးရွက် ပြုခဲ့သည်
ဉာဏ် (၇၃) ပါးမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည်
နာကြားအပ်သော တရားသဘော၌ ဖြစ်သော ပညာ သုတမယဉာဏ်
နာကြားမှုဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်
နာကြားရ၍ စောင့်စည်းမှု၌ ဖြစ်သော ပညာ သီလမယဉာဏ်
သီလဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်
စောင့်စည်းမှုကြောင့် တည်ကြည်မှု၌ ဖြစ်သောပညာ သမာဓိဘာဝနာမယဉာဏ်
တည်တံ့ပွားများမှုဖြင့် ပြီးသောဉာဏ်
အကြောင်းတရားတို့ သိမ်းဆည်းမှု၌ ဖြစ်သော ပညာ ဓမ္မဋ္ဌိတိဉာဏ်
တရား၌ တည်သောဉာဏ်
အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်တရားတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ ပိုင်းခြားဆုံးဖြတ်နိုင်သော ပညာ သမ္မသနဉာဏ်
ပစ္စု‌ပ္ပန်တရားတို့၏ ဖောက်ပြန်ခြင်းကို ရှုမြင်နိုင်သော ပညာ ဥဒယဗ္ဗယာနုပဿနာဉာဏ်
အဖြစ်အပျက်ကို ရှုသောဉာဏ်
အာရုံကို ဆင်ခြင်၍ အပျက်ကို ရှုမြင်နိုင်သော ပညာ ဝိပဿနာဉာဏ်
ဘေးဟူ၍ ထင်မြင်လာသောပညာ အာဒီဝနဉာဏ်
အပြစ်ကိုသိသော ဉာဏ်
လွတ်မြောက်ခြင်းကို ဆင်ခြင်လျက် လျစ်လျူရှုတတ်သော ပညာ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်
သင်္ခါရကို လျစ်လျူရှုသောဉာဏ်
အပ (ဖြစ်သော၏ သင်္ခါရနိမိတ်) မှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဂေါတြဘူဉာဏ်
အနွယ်ကို ဖြတ်သောဉာဏ်
နှစ်ပါးစုံမှ ထမြောက်လွတ်ကင်းခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာမဂ္ဂဉာဏ်
လုံ့လစိုက်ရေးငြိမ်းအေးသောပညာ ဖလဉာဏ်
သံသရာလမ်းစဉ်ပြတ်မှုကို ရှုမြင်သောပညာ ဝိမုတ္တိဉာဏ်
ထိုထို မဂ်ဖိုလ်အခိုက်အတန့်၌ ရရောက်သောတရားတို့ကို ရှုသောပညာ ပစ္စဝေက္ခာဉာဏ်
အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌  (ဖြစ်သော) ပညာ ဝတ္ထုနာနတ္တဉာဏ်
အရာဝတ္ထုအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်
ဗဟိဒ္ဓသန္တာန်၌ဖြစ်သော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့် (ဖြစ်သော) ပညာ ဂေါစရာနာနတ္တဉာဏ်
အာရုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်
စရိယာတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်းဖြင့် (ဖြစ်သော) ပညာ စရိယာနာနတ္တဉာဏ်
ဖြစ်ပုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်
လေးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဓမ္မနာနတ္တဉာဏ်
တရားအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်
ကိုးမျိုးသော တရားတို့ကို ပိုင်းခြားမှတ်သားခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဘူမိနာနတ္တိဉာဏ်
ဘုံအထူးထူးကို သိသောဉာဏ်
ထူးခြား၍ သိသောပညာ ဉာတဋ္ဌဉာဏ်
သဘောပိုင်းခြားသော ဉာဏ်
ပိုင်းခြားသတ်မှတ်၍ သိသောပညာ တီရဏဋ္ဌဉာဏ်
ပိုင်းခြား၍ သိသောဉာဏ်
ပယ်စွန့်ခြင်း၌ ဖြစ်သောပညာ ပရိစ္စာဂဋ္ဌဉာဏ်
ပွားများခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဧကရသဋ္ဌဉာဏ်
ကိစ္စထူးကို သိသောဉာဏ်
မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဖုသနဋ္ဌဉာဏ်
သဘောကိုတွေ့သောဉာဏ်
အနက်အကျိုးအထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
အနက်အကျိုးကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်
ပါဠိအကြောင်းအထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ပါဠိအကြောင်းကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်
သဒ္ဒါအထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
သဒ္ဒါကို ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်
ထင်မြင်ဉာဏ်အထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ပဋိဘာန်ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်
နေထိုင်ခြင်းအထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ပဋိဘာန်ခွဲခြား၍ သိသောဉာဏ်
သမာပတ်ဝင်စားခြင်း အထူးထူး၌ ဖြစ်သော ပညာ သသမာပတ္တဋ္ဌဉာဏ်
ဝင်စားရေးသဘောဉာဏ်
နေထိုင်ခြင်း၊ ဝင်စားခြင်း အထူးထူး၌ (နှစ်ပါးစုံ၌ ဖြစ်သော) ပညာ ဝိဟာရသမပတ္တဋ္ဌဉာဏ်
နေထိုင်ရေး၊ ဝင်စားရေးသဘောဉာဏ်
တည်တံ့ရေး သမာဓိ စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ အာသဝေါတရား ဖြတ်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ အနန္တရိကသမာဓိဉာဏ်
အခြားမဲ့တည်တံ့ရေးဉာဏ်
ဝိပဿနာဉာဏ်လျှင် အကြီးအမှူးရှိသော ဝိပဿနာပညာ၊ ငြိမ်သက်သော ဝိဟာရသို့ရောက်သည့် အရဟတ္တဖလသမာပတ္တိပညာ၊ မြတ်သော ဖလသမာပတ်၌ ညွတ်သော ပုဗ္ဗဘာဂပညာ အရဏဝိဟာရဉာဏ်
ကိလေသာ ကင်းလျက် နေထိုင်ရေးဉာဏ်
အားနှစ်မျိုးတို့နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ သင်္ခါရသုံးမျိုးတို့၏ ငြိမ်းခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ဆယ့်ခြောက်မျိုးသော ဉာဏ်ဖြစ်ခြင်း၊ ကိုးမျိုးသော သမာဓိဖြစ်ခြင်းတို့ဖြင့် လေ့ကျင့်ပွားထုံသောပညာ နိရောဓသမာပတ္တိဉာဏ်
ချုပ်ငြိမ်းမှု ဝင်စားသောဉာဏ်
ဆင်ခြင်ဉာဏ် ဖြစ်စဉ်ကို ရုပ်သိမ်းခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ပရိနိဗ္ဗာနဉာဏ်
ကိလေသာခန္ဓာ ငြိမ်းအေးသောဉာဏ်
တရားအားလုံးတို့ကို ကောင်းစွာ ဖြတ်ရာ ချုပ်ရာ၌ တဖန် မဖြစ်သောပညာ သမသီသဋ္ဌဉာဏ်
အဦးမူ၍ ငြိမ်းအေးသောဉာဏ်
သီးခြားဖြစ်သောတရား၊ အထူးထူးသော တရားတို့၏ တန်ခိုးကို ကုန်စေရာ၌ ဖြစ်သော ပညာ ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်
မဆုတ်နစ်သောစိတ်၊ နိဗ္ဗာန်သို့ စေလွှတ်သောစိတ်တို့ကို အားပေး ထောက်ပံ့ခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဝီရိယာရမ္ဘဉာဏ်
အထူးထူးသော တရားတို့ကို ပေါ်လွင်အောင် ဖော်ပြသောပညာ အတ္ထသန္ဒဿနဉာဏ်
တရားအားလုံးတို့ကို တခုတည်း သိမ်းကျုံးရေတွက်အပ်သည့် အဖြစ်ဟူသော ပညာ
ထူးခြားသောသဘော တူသောသဘောကို ထိုးထွင်း၍ သိသောပညာ ဒဿနဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်
အမြင် စင်ကြယ်ရေးဉာဏ်
သိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဖြစ်သော ပညာ ခန္တိဉာဏ်
ဉာဏ်ဖြင့် တွေ့ထိသောကြောင့် ဖြစ်သော ပညာ ပရိယောဂါဟဏဉာဏ်
စုပေါင်းစည်းလုံးခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ပဒေသဝိဟာရဉာဏ်
စုပေါင်းစည်းလုံးရေးဉာဏ်
ကြီးမှူးအုပ်စိုးသည်၏ အဖြစ်ဖြင့်ဖြစ်သော ပညာ သညာဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
သညာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
အထူးထူး၌ ဖြစ်သောပညာ စေတောဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
စေတနာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
တည်တံ့စေခြင်း၌ ဖြစ်သော စိတ္တဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
စိတ်ကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
ဆိတ်သုဉ်းခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဉာဏဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
ဉာဏ်ကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
စွန့်လွှတ်ခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဝိမောက္ခဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
ဝိမောက္ခကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
မှန်ကန်သော သဘော၌ ဖြစ်သော ပညာ သစ္စဝိဝဋ္ဋဉာဏ်
သစ္စာကြောင့် ကင်းပြတ်သောဉာဏ်
ကိုယ်နှင့်စိတ်ကို တခုတည်း ပိုင်းခြားခြင်း၊ ချမ်းသာရေးအမှတ် ပေါ့ပါးလျင်မြန်ရေးအမှတ်ကို ဆောက်တည်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြည့်စုံခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဣဒ္ဓိဝိဓဉာဏ်
တန်ခိုး ဖန်ဆင်းသော ဉာဏ်
ကြံစည်မှု ပျံ့နှံ့သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားခြင်းနှင့် တူမျှခြင်းဖြစ်သည့် အသံနိမိတ်တို့ကို သက်ဝင်၍ (သိတတ်သော) သောတဓာတုဝိသုဒ္ဓိဉာဏ်
နားကြားဓာတ် စင်ကြယ်ရေးဉာဏ်
စိတ်သုံးပါးတို့၏ ပျံ့နှံ့မှုကြောင့် ဣန္ဒြေ (ပသာဒရုပ်) တို့ ကြည်လင်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ထူးခြားသော သဘော၊ တူမျှသော သဘောရှိသော ဝိညာဉ်၏ ဖြစ်ခြင်းသို့ သက်ဝင်၍ (သိသော) ပညာ စေတောပရိယဉာဏ်
အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော အကျိုးတရားတို့၏ ထူးခြားမှု တူညီမှု ကံပျံ့နှံ့သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖြစ်သော ပညာ ပုဗ္ဗေနိဝါသနုဿတိဉာဏ်
ရှေးဖြစ် အောက်မေ့နိုင်ရေးဉာဏ်
အရောင်အလင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့် ထူးခြားသော တူမျှသော ရူပနိမိတ် ရှုမြင်ခြင်း၌ (ဖြစ်သော) ပညာ ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်
နတ်မျက်စိနှင့်တူသောဉာဏ်
ခြောက်ဆယ့်လေးမျိုးသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ဣန္ဒြေသုံးပါးတို့၏ လေ့လာသည်၏ အဖြစ်ဟု ဆိုအပ်သော ပညာ အာသဝက္ခယဉာဏ်
အာသဝေါကုန်ရေးဉာဏ်
ပိုင်းခြား၍ သိခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ ဒုက္ခဉာဏ်
ဆင်းရဲကို သိသောဉာဏ်
ပယ်စွန့်ခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ သမုဒယဉာဏ်
တဏှာကို သိသောဉာဏ်
မျက်မှောက်ပြုခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ နိရောဓဉာဏ်
နိဗ္ဗာန်ကို သိသောဉာဏ်
ပွားများခြင်း၌ ဖြစ်သော ပညာ မဂ္ဂဉာဏ်
မဂ္ဂင်ကို သိသောဉာဏ်
ဒုက္ခကို သိသောဉာဏ်
ဒုက္ခ၏ အကြောင်းကို သိသော ဒုက္ခသမုဒယဉာဏ်
ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်ကို သိသော ဒုက္ခနိရောဓဉာဏ်
ဒုက္ခ၏ ချုပ်ရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ကိုသိသော ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါဉာဏ်
အနက်ကို သိသော အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ပါဠိကို သိသော ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
သဒ္ဒါကို သိသော နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ပညာကို သိသော ပဋိဘာနပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တကို သိသောဉာဏ်
သတ္တဝါတို့၏ အလိုဆန္ဒနှင့် အနုသယကို သိသော အာသယာနုသယဉာဏ်
ယမကပါဋိဟီရကို သိသောဉာဏ်
မဟာကရုဏာသမာပတ္တိကို သိသောဉာဏ်
အနာဝရဏဉာဏ်
အထက်ပါ (၇၃) ပါးသော ဉာဏ်တို့တွင် (၆၆) ပါးသည် သာဝကတို့နှင့် ဆက်ဆံကုန်၏
အောက်ဆုံး (၆) ပါးသည် သာဝကတို့နှင့် မဆက်ဆံပေ၊ ဘုရားနှင့်သာ ဆက်ဆံကုန်၏
အရှင်ဧကဆတ္တိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကဆတ္တိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ရခိုင်ကုန်းရွာ၊ ကညင်ကုန်း
ယန်းကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkawnt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မိုင်းကာမြို့နယ်၊ မိုင်းကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သံဃာတော်များ ဥပုသ်ကံပြုရန် သမုတ်ထားအပ်သော ဥပုသ်ကျောင်းဆောင်
တိုက်တာတစ်ခုလုံး သိမ်ဖြစ်နေသော ကျောင်းတိုက်၌ ရဟန်းတို့သည် “ယနေ့ ဤ မည်သောကျောင်း၌ ဥပုသ်ပြုမည်”ဟု အချိန်း အချက် အမှတ်သင်္ကေတ မပြုဘဲ ကျောင်းစဉ် (ပရိဝုဏ်အစဉ်)အတိုင်း ပါတိမောက်ပြကြ၏၊ အာဂန္တုကရဟန်းများသည် "ယနေ့ဤမည်သော ကျောင်း၌ ဥပုသ်ပြုလတ္တံ့”ဟု မသိကြသဖြင့် ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသောအခါ ဘုရားရှင်က တိုက်တာတစ်ခုလုံး သိမ်ဖြစ်နေသော ကျောင်းတိုက်၌ နှစ်ဘက်မိုးကျောင်း, တဘက် မိုးကျောင်း, ပြသာဒ်, ပြသာဒ်ဦးပြည်း, ဂူတို့ကို ဥပုသ်အိမ်သမုတ်၍ ဥပုသ်ပြုခြင်းငှါ ခွင့်ပြုတော်မူသည်၊ သို့သော် ဥပုသ်အိမ်နှစ်ခု မသမုတ်အပ်၊ တစ်ခုသာ သမုတ်ရသည်၊ အလွန် သေးငယ်သောဥပုသ်အိမ်၌ ရဟန်းများစွာ မဆန့်လျှင် မသမုတ်အပ်သော မြေ၌ နေ၍ ပါတိမောက်နာသော်လည်း ဥပုသ်ပြု သည်ပင်မည်၏၊ ထိုသို့သောအခါ အလိုရှိသလောက် ကြီးမားသော ဥပုသ်အိမ်ဦးဥပစာ (မျက်နှာသာ)ကိုလည်း သမုတ်ခွင့်ပြုတော်မူသည်၊ ထိုဥပုသ်အိမ်ဦး ဥပစာကို သမုတ်သောအခါ ရှေးဦးစွာ ငယ်ငယ်ကြီးကြီးဖြစ်သော ကျောက်, အုတ်, သစ်သားပိုင်း, ဒုတ် စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ တန်ဆောင်းစသည်တို့တွင် အမှတ်မရှိ တစ်ခုခုကိုလည်းကောင်း နိမိတ်ပြုလုပ်၍ နိမိတ်ကြားနိုင်သည်
ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ၌-သိမ်နုတ်သောအခါ ဥပုသ်အိမ်ကို နုတ်ပြီးမှ သိမ်ကိုနုတ်ခြင်းကို ဧကဆရာတို့ အလိုရှိကြောင်း၊ အဗဒ္ဓသိမ်၌လည်း ဥပေါသထာဂါရသမုတ်မှု ပြီးစီး ရရှိနိုင်သောကြောင့် ထိုဧကေဝါဒမသင့်ဟု ဆရာတို့ဆိုကြောင်း ပြဆိုထားသည်
ထိုဥပုသ်အိမ်သည် နေထိုင်ခြင်းအကျိုးငှါ ပြုလုပ်ထားသော ဝါသာဂါရ ကျောင်းမဟုတ်ချေ
နက္ခတ္တပညာရှင် သည် သိပ္ပံပညာရှင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအပြင်ဘက် ဂြိုဟ်များ ကြယ်များ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသော ပညာရှင်ဖြစ်သည်
ထိုပညာရှင်များသည် နေစကြဝဠာ၊ ကြယ်တို့၏ ဆင်းကဲပြောင်းလဲမှု ဂလက်ဆီများ ဖွဲ့တည်ပုံ အစရှိသည်များကို လေ့လာကြသည်
စကြဝဠာတစ်ခုလုံးအား လေ့လာသည့် စကြဝဠာဗေဒ ဘာသာရပ်နှင့်လည်း ဆက်စပ်လေသည်
နက္ခတ္တပညာရှင်အား ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်
ကြယ် ဂြိုဟ်များအား တိုက်ရိုက် အမြင်အားဖြင့် လေ့လာသောပညာရှင်နှင့် လေ့လာ၍မရနိုင့်သည့် သီအိုရီဆိုင်ရာ model များအား ကြံဆသော ပညာရှင်များဟူ၍ ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်လေသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်​ ကြယ် သို့မဟုတ် ဂယ်လက်ဆီတစ်ခု သေဆုံးချိန်သည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာ ကြာမြင့်ရာ ပညာရှင်များအနေဖြင့် မတူညီသော စနစ်များအား လေ့လာ သုံးသပ်ရသောကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ စကြဝဠာဗေဒ အစရှိသည်ဖြင့် ဘာသာရပ်ခွဲများလည်း ရှိသေးသည်
ပင်ပုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinpu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှိုင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၈၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
သမ္ဗဟုလထေရ်တို့ မစ္ဆိကာသဏ္ဍမြို့အနီး အမ္ဗာဋကတောအုပ်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူကြစဉ် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် အိမ်သို့ကြွတော်မူလာကြသော မထေရ်မြတ်အား စိတ္တသူကြွယ်က “ဓာတုနာနတ္တကို မေးလျှောက်ရာ မထေရ်ကြီး၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဣသိဒတ္တထေရ်က ဖြေကြားပုံအစရှိသည်တို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်အတိုင်း စိတ္တသူကြွယ်မေးလျှောက်အပ်သော မိစ္ဆာအယူဖြစ်ခြင်း အကြောင်း၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဖြစ်ခြင်း အကြောင်းကို မထေရ်ကြီး၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဣသိဒတ္တထေရ် ဖြေကြားတော်မူပုံ၊ ဣသိဒတ္တထေရ်နှင့် စိတ္တသူကြွယ်တို့ အဒိဋ္ဌသဟာယဖြစ် နေပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဦးဂါရွာ၊ ဦးဂါ
ကချင်ပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ဆုံးအပိုင်းတွင် ရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်၏အရှေ့နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မြစ်ကြီးနားမြို့ဖြစ်သည်
အခြားသော အဓိကမြို့မှာ ဗန်းမော်မြို့၊ မိုးညှင်းမြို့ တို့ဖြစ်သည်
ကချင်၊ ချင်း၊ မြန်မာ၊ ရှမ်း၊ ရှမ်းနီ နာဂ  စသည့် တိုင်းရင်းသားမျိုးနွယ်စုများ အတူတကွ ပူးပေါင်းနေထိုင်ကြပြီး ပြည်ထောင်စုငယ်တစ်ခုအသွင် တည်ရှိနေသည်
ယခင်ကကျေးရွာ အကြီးအကဲ အဖြစ် ကချင်ဒူဝါတစ်ဦးစီ ရှိသည်
၎င်း၏ အိမ်ခေါင်း၌ ကျွဲချိုကဲ့သို့သော သစ်ပြားဖြင့် ပြုလုပ်သည့် အိမ်ချိုတပ်ဆင်ထားသည်
ကျေးရွာအုပ်စုများနှင့် ဒူဝါ နယ်မြေများကို အုပ်ချုပ်ရန် ပြည်နယ် အစိုးရက တောင်အုပ်များနှင့် တောင်တန်း ဝန်ထောက်များကို ခန့်ထားပေးသည်
လုံခြုံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်မှု ကော်မီတီများကိုပါ ယခုအချိန်တွင် တွဲဘက်ပေးထားသည်
ထုံးစံအရ ရိုးရာဥပဒေများသာ ရှိသည်
ချိုးဖောက်ပါက ဝဋ်ကြွေး ပေးဆပ်ခြင်း ပြုရသည်
`ဖဂါ´ခေါ် လက်ဆောင်အဖြစ် အဖိုးတန်ပစ္စည်း တစ်မျိုးမျိုးကို ကွမ်းဘိုးအဖြစ် ပေးရသည်
`ဖဂါ´အဖြစ် ကျွဲ၊ မောင်း၊ ငွေ၊ ဖိုခနောက်၊ အဝတ်အထည်၊ ဓား၊ လှံ၊ သန္တာပုတီး၊ သေနတ် စသည်တို့ကို အသုံးပြုသည်
ကချင်ပြည်နယ်ဟူ၍ဖြစ်လာမည့် ဒေသတွင် ရှေးက ရှမ်းလူမျိုးများနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ဗန်းမော်၊ မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်း၊ ပူတာအို စသည့် မြို့များကို ပုဂံခေတ်မတိုင်မီကပင် ရှမ်းစော်ဘွားများက အစဉ်အဆက် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
မိုးကောင်း၊ မိုးညှင်းမြို့များသည် အင်အားကောင်းပြီး ပြည်မ(အင်းဝ)ကို ထိပါးသည့်အခါထိပါးသည်
အခြားထွန်းကားခဲ့သောမြို့များမှာ ဗန်းမော်၊ ကာမိုင်း၊ ဝိုင်းမော်စသည့်မြို့များဖြစ်သည်
ဗန်းမော်သည် တရုတ်နှင့်ကုန်သွယ်သည့် နယ်စပ်မြို့ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံအဆင့်ထားရှိပြီး ကင်းစခန်းများ၊ ခံတပ်များထားရှိသည်
စော်ဘွားအဆက်ဆက်အုပ်စိုးခဲ့ကြပြီး တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများကြောင့် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် စော်ဘွားစနစ်အားဖျက်သိမ်းပြီး မြို့ဝန်များ ထားရှိအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မိုးကောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ဖျား၏အဓိကမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ အင်္ဂလိပ် (ဗြိတိသျှ) များ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၂၉ တွင် သီပေါမင်း နန်းကျပြီးနောက်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့တို့သည် ၁၈၈၅ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့၌ ဗန်းမော်ကို ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
၁၈၈၆ခုနှစ်တွင် မြန်မာမင်းတို့လက်ထက်က အုပ်ချုပ်မှုနယ်မြေအပိုင်းအခြားများအား ဖျက်သိမ်းကာ ၁၈၈၆ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အထက်မြန်မာနိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို ဒီဗီးရှင်း (Division) ခရိုင်ကြီး (၄)ခု၊ ဒိစတြိတ် (District) စီရင်စု (၁၇)စုဖြင့် ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုအထဲတွင် မြောက်ပိုင်းခရိုင်ကြီး၏ စီရင်စု (၅)ခု၌ ဗန်းမော်စီရင်စု ပါဝင်ကာ အရေးပိုင်ဟုခေါ်သော ဗြိတိသျှအရာရှိတစ်ဦးမှ အုပ်ချုပ်သည်
အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ ကချင်ပြည်နယ်တောင်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ၁၉၂၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသကို သိမ်းပိုက်ကာ ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မေခ၊ မလိခ မြစ်ဆုံ တြိဂံဒေသကို သိမ်းယူနိုင်ခဲ့သည်
ကချင်လူမျိုးတွေ၏ နယ်မြေဒေသတစ်ခုလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့က Kachin Hill Tract Regulation  ဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းကာ ပူတာအိုတောင်တန်းနယ်ခြားခရိုင်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းပြီး အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်များ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းအထိ အမတ်ကြီး ဦးဖိုးစောဦးဆောင်သည့် တော်လှန်ရေးများဖြစ်ပွားခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းသို့ ချီတက်သိမ်းပိုက်သည့် အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် မိုးကောင်းမြို့တွင်အခြေချရာတွင် ရာသီဥတုပူအိုက်စွတ်စိုသဖြင့် အဖျားအနာထူပြောလှသဖြင့် နေရာသစ်ရှာဖွေရာ ၁၈၉၁ခုနှစ်တွင် ဗန်း​မော်စီရင်စုအ​ရေးပိုင်က မြစ်ကြီးနားမြို့ကို တည်​ဆောက်ခဲ့သည်
၁၈၉၅တွင် မြစ်ကြီးနားဒေသအား ဗန်းမော်စီရင်စုမှ ခွဲထုတ်၍ မြစ်ကြီးနားစီရင်စုအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ကာ အရေးပိုင်အုပ်ချုပ်သည့်မြို့အဖြစ် ထူထောင်ကြသည်
မန္တလေး-မိုးကောင်းရထားလမ်းအား မြစ်ကြီးနားအထိ တိုးချဲ့ဖောက်လုပ်ခဲ့သဖြင့် မြစ်ကြီးနားမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၏ ရထားလမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်လာသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလတွင် မဟာမိတ်များက တရုတ်ချန်ကေချိတ်အစိုးရအားထောက်ပံ့ရန် တရုတ်မြန်မာလမ်းမကြီးဖောက်လုပ်ရာတွင် လီဒိုမှ မြစ်ကြီးနားမြို့ကို ဖြတ်သန်းပြီး တရုတ်နိုင်ငံ ကူမင်းမြို့အထိဖောက်လုပ်ခဲ့သည်
မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ကြည်းတပ်၊ လေတပ်များအခြေချရာမှ မြစ်ကြီးနားမြို့သည့်အရေးပါလာသည်
၁၉၁၂တွင် ယခု ပူတာအိုဒေသဖြစ်သော ခန္တီးလုံဒေသအား သိမ်းပိုက်ကာ ၁၉၂၄တွင် လုပ်ခွန်စော်ဘွားမြို့ဖြစ်သော ပူတာအိုမြို့အား အခြေပြုကာ စီရင်စုအသစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပထမ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၉၁၈)ခုနှစ်တွင် အီရတ်စစ်မြေပြင်၌ အင်္ဂလိပ်ဘက်မှ ကချင်စစ်သား ၄၀၀ ကျော် ပါဝင်တိုက်ခိုက် ကူညီခဲ့သည်
စစ်ပြီးနောက် ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ဆရာဦးမရမ် ရိုဘင်နှင့် ဒူဝါဇော်တူးတို့က မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မှ ကချင်ကိုယ်စားလှယ် ၅၅ ဦးကို ဦးဆောင်၍ ဘုရင်ခံ ဆာကုတ်ဘတ္တာလာထံ ကချင်တောင်တန်းဒေသကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ပေးရန် ပထမဦးဆုံးတောင်းခံခဲ့သည်
သို့သော် ကချင်ခြေလျင်တပ် သုံးတပ်သာ ဖွဲ့စည်းခွင့်ရရှိခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် (၁၉၄၂) ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဂျပန်စစ်တပ်များ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်ကို အင်္ဂလိပ်နှင့် အမေရိကန်စစ်တပ်ပေါင်းကာ ချေမှုန်းတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုတိုက်ပွဲ၌  ကချင် စစ်တပ်သားများသည် Northern Kachin Levis (N.K.L)၊ V Force၊ Chindit နှင့် American-Kachin Ranger တပ်ဖွဲ့များဖြင့် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၃) ရက်နေ့တွင် N.K.L၊ V Force၊ Chindit စစ်တပ်သားများသည် မြစ်ကြီးနားရှိ ဂျပန်တပ်သားများအား အမြစ်ပျက် ချေမှုန်းနိုင်ခဲ့သည်
American-Kachin Ranger စစ်တပ်ဖွဲ့သည် တရုတ်ပြည် ယူနန်ပြည်နယ်ထဲထိ ဂျပန်စစ်တပ်အား တိုက်ခိုက် အောင်ပွဲခံခဲ့ကာ ယခု Ying Jiang မှာ အထိမ်းအမှတ် အဖြင့် ကျောက်တိုင် စိုက်ထူထားသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ (၂၄-၂၆)ရက်နေ့တွင် စိန်လုံကဘာကျေးရွာ၌ ကချင်တောင်တန်း ဒေသတွင် ဂျပန်စစ်တပ်သားများ အကုန်အစင်တိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည့် အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့် Padang Manau (အောင်ပွဲခံမနောပွဲ) ကျင်းပခဲ့ကြသည်
အောက်မြန်မာပြည်၌ ကချင်စစ်တပ်ပါသည့် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်သားနှင့် Force 136 တို့မှ ကူညီသဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ် (၁၄)ရက်နေ့ ဂျပန်ကို မြန်မာနိုင်ငံမှ အပြီးတိုက်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
စစ်တိုက်ပြီး အောင်ပွဲခံပြန်လာခဲ့ကြသည့် ကချင်စစ်တပ်သားများသည် ကချင်ပြည်သူလူထုနဲ့ အတူ မြစ်ကြီးနား၊ စီတာပူရပ်ကွက်တွင် (၁၄-၁၉)ရက်ကြား ၆ ရက်တိတိ "အောင်ပွဲခံ မနော" (Padang Manau) ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့ကြသည်
ရန်ကုန်ရှိ အင်္ဂလိပ် ဒုတိယ ဘုရင်ခံ Sir. Dorman Smith လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုပွဲတွင် ကချင်လူမျိုးတို့သည် ဒုတိယအကြိမ် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် ပြည်နယ်သတ်မှတ်ပေးရန် ထပ်မံ တောင်းဆိုသည်
ဘုရင်ခံမှ ပြည်နယ်သတ်မှတ်ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည့်အပြင် "နင်တို့ဂျိမ်းဖော (ကချင်) တွေက ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ဖို့ ပညာမစုံသေးဘူး
အဲ့တာကြောင့် ဗမာကို လွတ်လပ်ရေးပေးပြီး၊ နင်တို့ ဂျိမ်းဖော့တွေကို ချန်ထားလိုက်အုံးမယ်
စိုက်ပျိုးရေးပညာ၊ ကျန်းမာရေးပညာတွေ သိလာအောင် အရင်သင်ပေးမယ်
နင်တို့ ပညာစုံရင်၊ နင်တို့ နယ်မြေ၊ နင်တို့လက်ထဲ ပြန်အပ်ပေးမယ်
တတိယအကြိမ်ဖြင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလဆန်း (၂)ရက်နေ့၊ မန်ခိန်ရပ်ကွက်၌ နယ်ခြားဒေသ ဆိုင်ရာ တောင်တန်းမင်းကြီး Mr.H.N.C. Stevenson ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သည်
သို့သော် Mr.H.N.C. Stevenson က ငြင်းဆိုလိုက်သည်
ဖဆပလ (ဖက်ဆစ်ဂျပန်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့) ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် အင်္ဂလန်ရှိ အင်္ဂလိပ်အစိုးရထံ ဗမာပြည်မနဲ့အတူ တောင်တန်းဒေသတွေ လွတ်လပ်ရေး လိုချင်သည်ဟု တောင်းဆိုခဲ့ရာ အစိုးရမှ ပြည်မနဲ့ တောင်တန်းသားတွေ ဘဘောတူ စာချုပ် ချုပ်ပြီးယူခဲ့ဟု ဆို၍ ဗိုလ်ချုပ်ပြန်လာခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းသည် တိုင်းရင်းသားအားလုံး အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်နိုင်ရန်အတွက် ဗမာ၊ ရှမ်း၊ ကရင်၊ ကယား၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ချင်းနှင့် ကချင် တိုင်းရင်းသားများ လက်ခံသဘောတူမှ လွတ်မြောက်နိုင်မည်ဟု ပြောဆိုကာ တိုင်းရင်းသားများနေထိုင်သည့် တောင်တန်းဒေသတို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၁၉၄၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၂၈)ရက်နေ့တွင်  မြစ်ကြီးနားသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းသားများအား "Federal ပြည်ထောင်စု စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သွားမည်"ဟု အမျိုးသား တန်းတူညီမျှရေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ(၂၉) ရက်နေ့ မြစ်ကြီးနား၌ ကချင်တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များစုဝေးကာ ပင်လုံစည်းဝေးသွားရန် ခေါင်းဆောင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
မြစ်ကြီးနား မှ ခေါင်းဆောင် (၈) ဦးနှင့် ဗန်းမော်မှ ခေါင်းဆောင် (၄) ဦးသွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက် နံနက် ၁၁နာရီ အချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်ကာ အခြားဗမာခေါင်းဆောင်များနှင့်တူ ကချင်၊ ရှမ်း၊ ချင်းကိုယ်စားလှယ်များများအားလုံး  ပင်လုံညီလာခံ စတင်လာခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက "တောင်တန်းဒေသများ အတွက် နယ်တွင်း အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝရှိကြောင်း၊ တောင်တန်းဒေသရှိ ပြည်သူတို့သည် ဒီမိုကရေစီ တိုင်းပြည်များတွင် အခြေခံ အခွင့်အရေးနှင့် ရပိုင်ခွင့်များဟု သတ်မှတ်ထားသည့် အခွင့်အရေးများနှင့် ရပိုင်ခွင့်များကို ရရှိခံစားစေရမည်
" ဟု မိန့်ခွန်းပြောဆိုခဲ့သည်
ယင်း ပင်လုံစာချုပ် ကိုအခြေခံသည့် ၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ အင်္ဂလိပ်အစိုးရမှ မြန်မာနိုင်ငံအား လွတ်လပ်ရေးပေးခဲ့သည်
အခြေခံဥပဒေအရ ပုဒ်မ ၁၆ တွင်ရေးသားသည့်အတိုင်း "မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်ခရိုင်များ ဟူ၍ ယခင်က ခေါ်တွင်ခဲ့သော နယ်မြေများကို၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းတွင် ပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင်တစ်ခု အဖြစ်၊ ဖွဲ့စည်းရမည်
ထိုပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင်ကို ဤမှ နောင်အဖို့တွင် ကချင်ပြည်နယ် ဟုခေါ်ဆိုရမည်
" ဟု ရေးဖွဲ့ထားသည့်အတိုင်း မြစ်ကြီးနား အပိုင်း ၁၊ ၂ နှင့် ဗန်းမော် အပိုင်း ၁၊ ၂ တို့အား ပြည်ထောင်စု အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ကာ ၁၀.၁.၁၉၄၈တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကချင်ပြည်နယ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကာ ထို​နေ့ကို ကချင်ပြည်နယ်​နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ကချင်ပြည်နယ်ဟု ခေါ်ဆိုရာတွင် အင်္ဂလိပ် အစိုးရမှ မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်နှင့် ဗန်းမော်မြို့နယ်တို့ကို သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်
အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆° နှင့် ၉၈° ၄၇' ကြား၊ မြောက်လတ်တီတွဒ် ၂၃° ၃၇' နှင့် ၂၈° ၃၂' ကြားရှိပြီး ဧရိယာ စတုရန်း ၃၃,၉၀၃ ခန့် ရှိသည်
နယ်စပ်ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ တိဘက်ပြည်၊ တရုတ်ပြည်တို့မှ နယ်မြေ သတ်မှတ်ယူကာ ကချင်ပြည်နယ် ဟု သတ်မှတ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၂နောက်ပိုင်းတွင် နယ်ခြားဒေသစနစ်ဖျက်သိမ်းပြီး ၈.၉.၁၉၆၅ ရက်စွဲဖြင့် ထုတ်ပြန်သော ပြည်ထဲရေးဌာန၏ အမိန့်စာတွင် ကချင်ပြည်နယ်ကို မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ ပူတာအို ခရိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်
န.အ.ဖအစိုးရလက်ထက် ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် မြစ်ကြီးနားခရိုင်မှ မိုးညှင်း၊မိုးကောင်း ဖားကန့်တို့အား ခွဲထုတ်၍ မိုးညှင်းခရိုင်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၂၀ပြည့်နှစ်အထိတွင် ကချင်ပြည်နယ်၌ ခရိုင်(၄)ခု၊ မြို့နယ် (၁၈)ခုဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်၏အရှေ့နှင့် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် အနောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊  အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ်  ၂၃ ၂၇' နှင့် ၂၈ ၂၅' လောင်ဂျီတွဒ်   ၉၆ ဝ' နှင့် ၉၈ ၄၄' ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်သည် ဧရိယာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း (၃၄၃၇၉ ဒသမ ၂၂ ) ကျယ်ဝန်းသည်
ကချင်ပြည်နယ်သည် ပူနွေးစွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိသည်
အမြင့်ဆုံးအပူချိန်မှာ ၃၈°Cဖြစ်ပြီး အနိမ့်ဆုံးမှာ ၅.၆°Cဖြစ်သည်
ကချင်ပြည်နယ်သည် တောင်ကုန်းတောင်တန်းများ ပေါများသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်များဖြစ်သော ခါကာဘိုရာဇီ (၁၉,၂၉၆ ပေ)နှင့် ဂမ်လန်ရာဇီ (၁၉,၁၄၂ ပေ) စသည့် တောင်ထိပ်များတည်ရှိကာ ဆီးနှင်းရေခဲများ အမြဲဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်
အကျယ်ဆုံးလွင်ပြင်များမှာ ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားရှိ တနိုင်းခမြစ်ဝှမ်းမှ ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသ၊ မလိခမြစ်ဝှမ်းရှိ ပူတာအိုလွင်ပြင်၊ မြစ်ကြီးနားနှင့် ဗန်းမော်မြို့ဝန်းကျင်ဒေသများ၊ အင်းတော်ကြီးကန်၊ မိုးကောင်းချောင်း၊ ကောက်ကွေ့ချောင်း ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများဖြစ်ကြသည်
မြစ်၊ချောင်းများ ပေါများပြီး ဧရာဝတီမြစ်၊ မေခမြစ်၊မလိခမြစ်၊ တာပိန်မြစ်နှင့် ဥရုချောင်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်
ကချင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မြစ်ကြီးနားမြို့ဖြစ်သည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁) ရက် တပ်မတော်၏ အာဏာထိန်းသိမ်းမှုအပြီးတွင် ကချင်ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၄)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၈)ရုံးရှိသည်
ခရိုင်များ ကချင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၆) ခု ရှိသည်
ခရိုင်ရှိမြို့နယ် ကချင်ပြည်နယ်တွင် မြို့ (၃၀) ရှိပြီး ပါဝင်သော မြို့များမှာ ရပ်ကွက် ရပ်ကွက်ပေါင်း (၁၆၀) ရှိပြီး ကျေးရွာအုပ်စု (၅၉၄) နှင့် ကျေးရွာပေါင်း (၂၅၅၃)ရွာ ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကချင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၁.၆သန်း နေထိုင်ကြသည်
ကချင်ပြည်နယ်တွင် ကျားဦးရေသည် မဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၁၉ဦးဖြစ်သည်
ချင်းပြည်နယ်ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေသိပ်သည်းဆ အနည်းဆုံးဖြစ်သည်
ကချင်တိုင်းရင်းသားတို့သည် တိဘက်မြန်မာ အုပ်စုဝင်များ ဖြစ်သည်
ဂျိန်းဖော့၊ အဇီး(ဇိုင်ဝါး)၊ လရှီး(လာချန်)၊ လီဆူ၊ ရဝမ် နှင့် မရူ(လော်ပေါ်) မျိုးနွယ် ၆ မျိုးကို စုပေါင်း၍ ကချင်ဟုခေါ်သည်
ကချင်ပြည်နယ်တွင် တိုင်းလေ(တိုင်းနေ)၊ တိုင်းလိုင်(ရှမ်းနီ)၊ တိုင်းခမ်းတီ(ခန္တီးရှမ်း)၊ တိုင်းလုံ(ရှမ်းကြီး)နှင့် တိုင်းဆာ(မိုင်းသာရှမ်း) စသောမျိုးနွယ်(၅)မျိုးပါဝင်သော ရှမ်း များနှင့် ချင်း ၊ ပလောင်၊ နာဂ၊ ဂေါ်ရခါးတို့ပါ နေထိုင်ကြသည်
ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဗန်းမော်)နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်မိုးညှင်းဒီဂရီကောလိပ်မြစ်ကြီးနားပညာရေးကောလိပ်မြစ်ကြီးနားတက္ကသိုလ်အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်(မိုးညှင်း)ကချင်ပြည်နယ် ဖားကန့်၊ လုံးခင်း၊ တနိုင်း၊တောမှော်နှင့် ဟောင်ပါးဒေသတို့မှ အဖိုးတန်ကျောက်စိမ်းများထွက်ရှိသည်
‌ေရွှ၊ပယင်းများနှင့်အခြားအဖိုးတန်ကျောက်မျက်ရတနာများလည်းထွက်ရှိသည်
အရှေ့တောင်အာရှ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သောခါကာဘိုရာဇီတောင်အင်းတော်ကြီးအိုင်နှင့် ရွှေမဉ္ဇူဘုရားခေါင်ဖူးဘုရားမြစ်ဆုံဒေသပူတာအိုမြို့ဝါရှောင်ဆည်ဘာသာစကားမှာ ဂျိန်ဖော့စကား၊ မရူစကား၊ ရဝမ်စကား၊ လီဆူစကား ဟူ၍ စကားကြီး (၄) မျိုးရှိပြီး လရှီစကား နှင့် အဇီးစကားတို့မှာ မရူစကားမှ ခွဲထွက်လာသော စကားများ ဖြစ်သည်
ဂျိန်ဖော့စကားကို လူသုံးများဆုံး ဖြစ်သည်
မရူစကားမှာ ဒုတိယအများဆုံး ဖြစ်သည်
ကချင်တိုင်းရင်းသားများက အမည်းရောင်ဝတ်ပြီး ရဝမ်တိုင်းရင်းသားများက အဖြူရောင် ဝတ်သည်
လရှီ၊ လီဆူ နှင့် အဇီးတို့က ခေါင်းပေါင်းကို ထူထူထည်းထည်း ပေါင်းထုပ်သဘွယ် ပေါင်းကြ၍ ဂျိန်ဖော့နှင့် မရူတို့က ပါးပါးပေါင်းကြသည်
မြောက်ပိုင်းနေ တိုင်းရင်းသားများက လုံကွင်းကို တိုတိုဝတ်ကြ၍ တောင်ပိုင်းနေ တိုင်းရင်းသားများက လုံကွင်းကို ရှည်ရှည်ဝတ်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူများအဓိက ‌ေနထိုင်ပီးဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူများ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ နင့် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်တို့အနည်းငယ် ရှိကြသည်
ဘာသာကိုးကွယ်သူများသည် သက်ဆိုင်ရာဘာသာကို လေးစားသမှု အထူးရှိကြသည်
ကချင်ပြည်နယ်တွင် ခရစ်ယာန်ဘာသာကိုးကွယ်သူ များပြားသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ အဓိကဖြစ်သည်
ရှေးယခင်ကနတ်ကိုးကွယ်မူများပြားသော်လည်းယခု‌တွင်မရှိသလောက်နည်းပါးသည်
ယခင်နတ်ကိုးကွယ်မူ့ပုံစံမှာ နတ်များကြေနပ်မှုရစေရန် အရေးကြီးသဖြင့် ယဇ်ကောင်များဖြင့် နတ်များကို ပူဇော်ပသရသည်
ရွာအဝင်တွင် ကျေးရွာဆိုင်ရာ နတ်ကွန်းများ တွေ့နိုင်သည်
နှစ်စဉ် နတ်ပူဇော်ပွဲ ကျင်းပချိန်တွင်သာ မွမ်းမံလေ့ရှိသည်
အမြဲထိန်းသိမ်း ထားလေ့ရှိသော နတ်ကွန်းမှာ မြေနတ်၏ နတ်ကွန်းဖြစ်သည်
ယင်းနတ်ကွန်းကို ကျောက်တုံးများဖြင့် ဝိုင်းရံထားခြင်း၊ ဝင်းခတ်ထားခြင်းများ ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
အိမ်များတွင် နတ်ကွန်းကို အိမ်ရှေ့၌ထားပြီး နတ်စင်ကို အိမ်ဦးခန်း၌ ထားသည်
အချို့ကျေးရွာ အိမ်များတွင် ရှေးယခင်ကတည်းက ပူဇော်ခဲ့သော ယဇ်ကောင်များ၏ ခေါင်းခွံများ ဆင့်ကဲ ချိတ်ဆွဲထားသည်ကို တွေ့ရပေမည်
သို့သော် အနောက်တိုင်းမှခရစ်ယာန်သာသနာပြုသူများ လာရောက်သည့်နောက်မှ အစပြုကာ ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ များအဖြစ်သို့‌ေပြာင်းလဲကုန်ကြ‌ေလသည်
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ ကျန်းမာရေးသည် နတ်တို့နှင့် သက်ဆိုင်သည်ဟု ယုံကြည်သည်
မကျန်းမာလျှင် နတ်ဟောဆရာထံ မေးမြန်း၍ သက်ဆိုင်ရာနတ်တို့အား ပူဇော်ပသ ရသည်
ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများပင်လျှင် ကြွေးခံ၍ နတ်ကတော့ရသည်
နတ်ဆရာများသည် ဘာသာရေးတွင်သာမက လူမှုရေးတွင်ပါ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်
အတိတ်နမိတ်ကောက်ခြင်း၊ အဆောင်များထားခြင်းတို့ကို ပြုတတ်၍ စုန်းများရှိပြီး ပြုစားတတ်သော အတတ်ပညာများ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
မဒိုင်နတ်ခေါ် ကောင်းကင်နတ်ကို မူတည်၍ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် "မနောပွဲ"ကျင်းပကြသည်
မနောပွဲ(MaNau Poi) အရေးကြီးသော မနောပွဲ(၅)မျိုး ရှိသည်
ပဒန်မနော(Padang MaNaw) - စစ်အောင်ချိန် အောင်ပွဲခံသည့်ပွဲ
ဆွတ်မနော(Sut MaNau) - ဓနဥစ္စာ တိုးတက်ချိန်၌ မနာလို ဝန်တိုမှုများရှိ မရှိ၊ ပေးဆပ်ရန်ကြွေး ရှိ မရှိ၊ ရယူရန်ကြွေးရှိ မရှိ၊ စုံစမ်းရင်း ဆွေသစ်မျိုးသစ် မိတ်သင်္ဂဟသစ် ဖွဲ့သောပွဲ
ဂျူမနော(Ju MaNau) - မကျန်းမာသည့်အခါ နှင့် အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သော အဖိုးအို၊ အဖွားအိုများ သေဆုံးသောအခါ ကျင်းပသောပွဲ
ဂွမ်ရမ်မနော( Gumran MaNau) - အိမ်သားဖြစ်သူ ညီအစ်ကို တစ်ဦးဦး နယ်မြေသစ် တည်ထောင်နေထိုင်သော အချိန်တွင် မဒိုင်နတ်ကို ဝေချမ်း ပင့်ဆောင်ယူသော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ကျင်းပသောပွဲ
ရှဒပ်မနော(Shadip MaNau) - နယ်မြေသစ် တည်ထောင်ပြီး မဒိုင်နတ်အား နေရာပြသော အထိမ်းအမှတ်၊ နယ်မြေသစ်ရှိ မကောင်းဆိုးဝါးများကို နှင်ထုတ်သော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ကျင်းပသောပွဲ
ယခုအခါတွင်မနောပွဲကိုရိုးရာပွဲအဖြစ်ကျင်းပကြလေသည်
မနောပွဲအပြင် အိမ်သစ်တက်ပွဲ၊ မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ၊ အသုဘပွဲ၊ နတ်ပူဇော်ပွဲ နှင့် ကောက်သစ်စားပွဲ စသော အခြားပွဲလမ်းများလည်း ရှိသေးသည်
နာမည်ကျော် တိုင်းရင်းဆေး ဖြစ်သည့် ရှီးပဒီး သည် ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း တောတောင်များမှ ထွက်ရှိသည်
၁၂၄၂ (၁) ရက်
အက်ဒမန် ကတ္တရိုက် သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တီထွင်သူတစ်ယောက်ဖြစ်သည်
၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းအလွန်လောက်တွင် ခြည်ငင်စက်များပေါ်ထွက်လာပြီ ဖြစ်သော်လည်း အထည်ရက်လုပ်ရေးတွင်ကား ရှေးဟောင်း လက်ရက်ကန်းစင်များဖြင့်သာ ရက်လုပ်နေကြသေးသဖြင့် ခရီး ရောက်သင့်သလောက် မရောက်သေးပေ
ချည်ငင်စက်များမှ ချည်မျှင် အထွက်များသလောက် လက်ရက်ကန်းသမားများက နိုင်အောင်မရက်လုပ်နိုင်သောကြောင့် လက်ရက်ကန်းများကို စက်ရက်ကန်းများ အဖြစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေးရန် အချိန်ကျရောက်လာသည့်အားလျော်စွာ လက်ရက်ကန်းလုပ်ငန်းများကိုတစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်းလဲစေမည့် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ယောက်သည် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အချိန်မှီပေါ် ပေါက်လာခဲ့လေသည်
ထိုသူမှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသား အက်ဒမန် ကတ္တရိုက် ဖြစ်သည်
အက်ဒမန် ကတ္တရိုက်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ နော့တင်ဂမ်ရွိုင်ယာနယ် မန်းဟမ်းရွာတွင် ၁၇၄၃-ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄-ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်
သူသည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသောမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သဖြင့် စာပေကို ကောင်းမွန်စွာ သင်ကြားနိုင်ခဲ့သည်
သူသည် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်မှ စာပေနှင့် အယူဝါဒရေးကို အထူးလေ့လာ အားထုတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ရေဖျန်းဂိုဏ်းဝင်ဘုန်းတော်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူ့ခေတ်သူ့အခါက ချည်ငင်စက်များ ပေါ်ထွက်နေပြီဖြစ်သော်လည်း အထည်ရက်လုပ်ရေးတွင်ကား ရှေးဟောင်း လက်ရက်ကန်းစင်များဖြင့်သာ ရက်လုပ်နေကြသည်
ချည်ငင်စက်များမှ ချည်မျှင်အထွက်များသလောက် လက်ရက်ကန်းသမားများက နိုင်အောင် မရက်လုပ်နိုင်သောကြောင့် အကျပ်အတည်းများ တွေ့ကြုံလျက် ရှိနေကြသည်
၁၇၈၄ ခုနှစ် သာယာသောနေ့တစ်နေ့တွင် မန်ချက်စတာ အထည်သည်အချို့ စကားလက်ဆုံကျနေခိုက် ခြည်ငင်စက် ထွင်သူ အတ်ကရိုက်အကြောင်းကို ရောက်သွားရာ ကတ္တရိုက်သည် ရက်ကန်းလုပ်ငန်းတွင် အတော်ပင် စိတ်ဝင်စားမိ လေသည်
ရှေးရှေးက စာပေနှင့် အယူဝါဒရေးတွင်သာ ပျော်မွေ့ လာခဲ့သော်လည်း ချည်ငင်စက်သာမက လက်ရက်ကန်းမှ စက်ရက်ကန်းဖြစ်အောင် ကြံဆောင်လုပ်ကိုင်သင့်သည်ဟုအဆိုပါ မိတ်ဆွေများအား ကတ္တရိုက်က ပြန်ပြောလိုက်မိပေသေးသည်
အတ်ကရိုက် ချည်ငင်စက်အကြောင်းကို ကြားရသည့်နေ့မှ စ၍ စက်ရက်ကန်းတီထွင်ရန် ကတ္တရိုက်စိတ်ကူးခဲ့သည်
ရှေးကရက်ကန်းစက်ကို မပြောထားဘိဦး၊ ချည်ငင်စက်ကိုပင် မတွေ့ မြင်ဘူးသော ကတ္တရိုက်သည် ထိုမိတ်ဆွေများနှင့် တွေ့သည့်နေ့မှစ၍ အယူဝါဒရေးနှင့် စာပေကို လုံးဝစွန့်လွှတ်ပြီးလျှင် စက်ရက်ကန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်ရာ တစ်နှစ်အတွင်း ထမြောက် အောင်မြင်၍ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံ တင်ခဲ့လေသည်
လက်ရက်ကန်းတွင် အတိုင်နှင့် အဖောက်ဟူ၍ ချည်နှစ်မျိုး ထားသည်
တိုင်ခြည်ကို အလျားလိုက်ထားပြီးလျှင် ဖောက်ချည်က ထိုတိုင်ခြည်ကို ကန့်လန့်ဖြတ်ပြီး ရက်ရသည်
ထိုဖေါက် ခြည်ကို လွန်းတွင်ထည့်ကာ တိုင်ချည်များကြားမှ ရှေ့နောက် အပြန်အလှန် တက်ဖြင့် ထိုးသွင်းပေးရသည်
ကတ္တရိုက်၏စက်ရက်ကန်းသည် လက်ရက်ကန်းနှင့် အလားတူ စီမံထားသော်လည်း လွန်းကို ရေအားဖြင့်လည်စေသော စက်ဖြင့် အလိုအလျောက် ရှေ့နောက်အပြန်အလှန်သွားအောင် စီမံထားလေသည်
၁၇၈၆ နှင့် ၁၇၈၇ ခုနှစ်များတွင်မူကား သူ၏စက်ရက်ကန်းတွင် လိုအပ်သောအချက်များကို ထပ်လောင်းဖြည့်စွက်လိုက်သဖြင့် လွန်းသာလျှင် အလိုအလျောက် အပြန်အလှန်သွားနိုင်သည် မဟုတ်သေး၊ တိုင်ချည်များကိုလည်း လွန်းဖောက်သည့်အခါ အသင့်ဖြစ်စေရန် အထက်အောက်လမ်းခွဲ၍ပေးထားနိုင်အောင် စီမံထားလေသည်
နောက်ဆုံး ချွတ်ယွင်းချက်ကလေးများကို ထပ်လောင်းဖြည့်စွက် လိုက်သောအခါယခုခေတ်သုံး စက်ရက်ကန်းမျိုး ဖြစ်လာလေသည်
ယင်းကဲ့သို့ ကတ္တရိုက်၏ စက်ရက်ကန်းများ ပေါ်ထွက်လာသည်နှင့်တပြိုင်တက် လက်ရက်ကန်းသမားများက သူတို့၏စားလမ်းပိတ်ပြီဟု ယူဆသဖြင့် သူ့အား ရန်သူကြီးပမာ သဘောထားကြတော့သည်
သို့ဖြင့် ၁၇၉၁-ခုနှစ်တွင် မန်ချက်စတာမြို့ရှိ သူ၏စက်ရုံကို မီးတင်ရှို့ကြရာ သူ၏ စက်ရက်ကန်းပေါင်းများစွာ မီးလောင်ကျွမ်းသွားလေသည်
သို့သော် သူသည် စိတ်ပျက်ခြင်း အလျဉ်းမရှိပေ
၁၇၈၉-ခုနှစ်တွင် သိုးမွေးချည်ဖြီးစက် တခုကိုပင် အသစ်တီထွင်လိုက်ပေသေးသည်
ထိုစက်ကို မူပိုင်တင်ရန် အစိုးရသို့ လျှောက်ထားရာ အမှုအခင်းဖြစ်သဖြင့် ငွေအမြောက်အမြားကုန်ဆုံးသွားရရှာသည်
သူသည် ကြိုးကျစ်စက်နှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာတွင် အသုံးပြုသော စက်ကိရိယာအမျိုးမျိုးတို့ကိုလည်း တီထွင်ခဲ့သည်
သူ၏တီထွင်မှုများမှာ လူ့လောကကြီးတွင် အဖိုးမဖြတ်နိုင်အောင် အသုံးဝင်သည်
သို့သော် လူမသမာတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးရသော သူ့စက်ရုံများ၏ တန်ဖိုး မကာမိအောင်ရှိနေသဖြင့် အခက်ကြုံတွေ့နေရသည်
သို့ဖြင့် ၁၈၀၉-ခုနှစ်တွင် သူ၏တီထွင်မှုများကို အားပေးသောအားဖြင့် ဗြိတိသျှပါလီမန်က သူ့အား ပေါင် ၁၀,၀၀၀-ဆုငွေ ချီးမြှင့်လိုက်သည်
ထိုရရှိသောငွေဖြင့်ပင် ကင့်နယ်၌ မြေယာတခုဝယ်ပြီးနောက် သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ တီထွင်မှုနှင့် လက်တွေ့စမ်းသပ်မှုများကိုသာ ကြံစည်လုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် သူသည် အချိန်ကို ကုန်လွန်စေခဲ့သည်
သို့ဖြင့် သူ အသက် ၈၀-နှစ်၊ ၁၈၂၃-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၀-ရက်နေ့တွင် ဟေးစတင်းမြို့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်လေသည်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ညောင်ရမ်းဈေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ရမ်းဈေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၉ ဦး၊ မ ၁၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
တခေါ်မှိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkawhmoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ကားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၁ ဦး၊ မ ၃၄၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ အလိုင်နီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလိုင်နီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၇ ဦး၊ မ ၁၇၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်တေးကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpettaykone)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ လှကဇိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှကဇိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၆၃ ဦး၊ မ ၅၈၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၁၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်ရရွာ၊ မင်းရပ်
အ.မ.က (၁၁) ရွှေပြည်သာသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေပြည်သာမြို့နယ်၊ ရေစင်ကားဂိတ်အနီးတွင်ရှိသော အစိုးရအခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်သည်
ငမြင်းဘော်ကုလားရွာ
သကန်ရွာ၊ သကန်ဝ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဘုရင်စနစ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာနှင့် နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်မှ ကိုယ်စားပြုသော အစိုးရပုံစံဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျဘုရင်စနစ်သည် ပါလီမန်အစိုးရ၏ ဝက်စ်မင်စတာစနစ် စံနမူနာယူထားသည့် စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်ဖြစ်ပြီး ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ထူးခြားသောအင်္ဂါရပ်များကို ပေါင်းစပ်ထည့်သွင်းထားသည်
ဘင်ဂို − ရှေားဘရဘူတာ  (備後庄原駅 ဘင်ဂို − ရှေားဘရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှေားဘရ၊ နခမိုတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
စက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ဆွာစက်ရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ
ဓားတူးရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
ငင်သဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngente)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဘုတ်ဖီရ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုတ်ဖီရ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၄ ဦး၊ မ ၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၈၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaynyaungkaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ရွှေဒါးသာစည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဒါးသာစည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၈၀ ဦး၊ မ ၂၅၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ် (၂) အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း၊ တာမွေ (အ.လ.က (၂) တာမွေ) သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ တာမွေမြို့နယ်၊ မေတ္တာညွန့်ရပ်ကွက်၊ ဒဂုံလွင်လမ်းရှိ အလယ်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဟတ်တိုရိ − တင်းဂျင်းဘူတာ  (服 部 天 神 駅 ဟတ်တိုရိ − တင်းဂျင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ တိုယောနခမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၄) တာမွေသည် တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က ကတ်သလစ်ခရစ်ယာန်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး စိန့်ဖရန်စစ်အမျိုးသမီးကျောင်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်
ယခုအချိန်ထိ ကျောင်း၏နံဘေးတွင် စိန့်ဖရန်စစ်ကတ်သလစ်ဘုရားကျောင်းတည်ရှိနေပြီး ဘုရားကျောင်း၏ အ.ထ.က(၅)တာမွေ တည်ရှိသည်
ကင်မွန်းတောင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmuntaunt)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ကင်မွန်းတောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်မွန်းတောင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇ ဦး၊ မ ၁၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဉာဏ်ကွင်းရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ထန်ခေါ်ဟေမွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankhawhaymon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်နောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗန်ဟွေနွေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banhwaynway)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ဖာဝေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာဝေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၃၄ ဦး၊ မ ၁၂၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ ကင်းမွန်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းမွန်းခြုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၆၉ ဦး၊ မ ၃၅၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်တွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
အလိုရမ္မက် “ဣစ္ဆာသည် လောကကို နှောင်ဖွဲ့၏၊ အလိုရမ္မက် “ဣစ္ဆာကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းကြောင့် (လောကမှ)ထွက်မြောက်၏၊ အလိုရမ္မက် ဣစ္ဆာကို အရဟတ္တ မဂ်ဖြင့် ပယ်ခြင်းကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့အားလုံး ပြတ်ဆဲ၏-ဟု အညတရနတ်သားအား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝိပဿနာဘာဝနာအလုပ် အားထုတ်နေစဉ် လာဘ်ကို အလိုရှိခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဝိပဿနာ သူတော်ကောင်းတရားမှ လျောကျပျက်စီးသော ရဟန်း လေးမျိုး မလျောကျ မပျက်စီးသောရဟန်းတော်လေးမျိုးတို့ကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခနည်းဖြင့် ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်ဒေသနာတော်နည်းအတိုင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာက ရဟန်းတော်တို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
တက်ဆိပ်ရွာ၊ တက်ဆိပ်
တိကနိပါတ် - ၂
ပဒုမဝဂ် -(၂၆၇) ကက္ကဋကဇာတ်
လက်မဖြင့်ညှပ်လျက် ဆင်တို့ကို သတ်စားနေသော ပုစွန်သည် မသံကြား၍ မေ့လျောမိသဖြင့် ဆင်တို့၏ ခြေအောက်တွင် သေရသော ပုစွန်အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် သူကြွယ်တစ်ယောက်သည် မိမိမယားကိုခေါ်၍ ဇနပုဒ်သို့သွားာ ကြွေးမြီဆပ်ပြီးလျှင် ပြန်လာရာ လမ်းခရီးအကြား၌ သူခိုးတို့သည် ဖမ်းကြကုန်၏
သူကြွယ်မယားကား အဆင်းလှ၏
ရှုချင်စဖွယ်ရှိ၏
သူခိုးကြီးသည် မိန်းမ၌ ချစ်ခင်နှစ်သက်သဖြင့် သူကြွယ်ကိုသတ်ရန် အားထုတ်လေ၏
အကျင့်သီလရှိ၍ လင်ကို နတ်ကဲ့သို့ကိုးကွယ်သော မိန်းမမြတ် ဖြစ်ရကား၊ သူခိုးကြီး ခြေတို့၌ ရှိခိုး၍ အရှင်သူခိုးကြီး ... အကျွန်ုပ် အကယ်၍ ချစ်ခင်နှစ်သက်ငြားအံ့၊ အကျွန်ုပ်လင်ကို မသတ်ပါလင့်၊ အကယ်၍ သတ်ငြားအံ့၊ အကျွန်ုပ်သည် အဆိပ်သောက်၍လည်းကောင်း၊ နှာခေါင်းလေကို ပိတ်ချုပ်၍ လည်းကောင်း တစ်နည်းနည်းဖြင့် သေပါအံ့၊ သင်နှင့်အတူ မလိုက်နိုင်ပါ၊ အကျွန်ုပ်လင်ကို အကြောင်းမဲ့ မသတ်ပါလင့်ဟု ခယတောင်းပန်ကာ လင်ကို လွှတ်စေ၏
ထိုလင်မယားတို့သည် မိမိတို့နေရာ သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်လျှင် မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ဆည်းကပ်ရန် သွားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် သူကြွယ် လင်မယားကို “သီတင်းသည်တို့ ... ဘယ်သို့သွားကြသနည်း” ဟု မေးတော်မူလျှင်၊ သီတင်းသည်တို့သည် မိမိတို့သွားသော အရပ်နှင့် မိမိတို့ဖြစ်ခဲ့သမျှ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် - “သီတင်းသည် ... ဤမိန်းမသည် သင့်အား ယခုအခါ၌သာလျှင် အသက်ကိုပေးသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ပညာရှိတို့အား အသက်ကိုပေးဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဟိမဝန္တာအရပ်ဝယ် ရေကန်ကြီးသည် ရှိလေ၏
ထိုရေကန်ကြီး၌ ကုဠိရ မည်သော ရွှေပုစွန်ကြီးသည် နေ၏
ကုဠိရ ရွှေပုစွန်ကြီးနေရာ ဖြစ်သောကြောင့် နောက်အခါ ကန်ကြီးသည်လည်း ကုဠိရရေကန်ကြီးဟု ထင်ရှားလေ၏
ရွှေပုစွန်ကြီးသည် ကောက်နယ်တလင်းခန့် ပမာဏရှိ၏
ရေကန်ကြီးသို့ဆင်း၍ ကျက်စားသော ဆင်တို့ကို ဖမ်းယူစားသောက်လေ့ရှိ၏
ဆင်တို့သည်လည်း ရွှေပုစွန်ကြီးမှ ကြောက်သဖြင့် ထိုကန်ကြီးကို ဆင်းသက်၍ မကျက်စားဝံ့ကုန်
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ကုဠိရရေကန်ကြီးကိုမှီ၍နေသော ဆင်မင်းကိုစွဲ၍ ဆင်မတစ်ကောင်း၏ ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေ၏
ထိုဆင်မလည်း ပဋိသန္ဓေကို စောင့်ရှောက်ရန် အရပ်တစ်ပါးသို့ သွား၍နေရာ သားငယ်ကို ဖွားမြင်လေ၏
ထိုဆင်ငယ်သည် အစဉ်သဖြင့် လိမ္မာသောအရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် ကြီးသောကိုယ်ရှိ၏
အားအစွမ်းနှင့် ပြည့်စုံ၏
တင့်တယ်ခြင်းအစုသို့ရောက်၏
မျက်စဉ်းတော်နှင့်တူ၏
ထိုဆင်သည် ဆင်မတစ်ကောင်နှင့် ပေါင်းဖော်ကာ နေထိုင်၏
တစ်နေ့သ၌ ရွှေပုစွန်ကြီးကို ဖမ်းမည်ဟု မိမိမယားနှင့် အမိဆင်မကို ယူဆောင်လျက် ဆင်အပေါင်းသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် အဖဆင်မင်းကို ဖူးမြင်၍ - ဖခင် ... အကျွန်ုပ် ရွှေပုစွန်ကြီးကို ဖမ်းမည်ဟု တောင်းပန်ရာ ချစ်သား ... သင်သည် ရွှေပုစွန်ကြီးကို မဖမ်းနိုင်၊ မဖမ်းလေနှင့်ဟု အကြိမ်ကြိမ် တားမြစ်၏
ဆင်မင်း၏သားသည် အဖ အကြိမ်ကြိမ် တားမြစ်သော်လည်း မနာယူဘဲ ဆင်အပေါင်းကို စည်းဝေးပြီးလျှင် ရေကန်ကြီး အနီးသို့သွား၍ - အမောင်တို့ ... ရွှေပုစွန်ကြီးသည် ဆင်တို့ကို ဆင်းသက်သောအခါ ဖမ်းသလော၊ သို့တည်းမဟုတ် အစာစားသောအခါ ဖမ်းသလော၊ သို့တည်းမဟုတ် တက်သောအခါ ဖမ်းသလောဟု မေးလေ၏
အရှင် ... တက်သောအခါ နောက်ကျသော ဆင်ကို ဖမ်းပါသည်
အမောင်တို့ ... သည်လိုဖြစ်လျှင် သင်တို့သည် ရေကန်ကြီးသို့ဆင်း၍ အလိုရှိတိုင်း ကျက်စားပြီးလျှင် အရင်တက်ကြလော့၊ ငါသည် ... နောက်မှတက်မည်ဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါ ဆင်အပေါင်းတို့သည် ဆင်မင်းသား ဆိုသောအတိုင်း ရေကန်ကြီးသို့ ဆင်းသက်ကာ အလိုရှိတိုင်း ကျက်စားပြီးလျှင် အရင်တက်ကြကုန်၏
ဆင်မင်းသားသည် နောက်မှ တက်လေ၏
ရွှေပုစွန်ကြီးသည် နောက်ဆုံးမှတက်သော ဆင်မင်းသားကို ပးန်ပဲတို့သည် သံညှပ်ဖြင့် သံချောင်းကို မြဲစွာညှပ်သကဲ့သို့ တက်မနှစ်ခုဖြင့် ခြေကို မြဲစွာညှပ်လေ၏
ဆင်မသည် ယောကျ်ားကိုမစွန့်မူ၍ အနီးတွင်နေ၏
ဆင်မင်းသားသည် ရွှေပုစွန်ကြီး ညှပ်ထားမှန်းသိ၍ ခြေကိုဆွဲငင်သည်ရှိသော် ရွှေပုစွန်ကြီးကို ဆောင်ယူခြင်းငှာမတတ်နိုင်
ရွှေပုစွန်ကြီး ဆွဲငင်ရာသို့သာ ပါသွားလေ၏
ထိုအခါ သေဘေးမှ ကြောက်သဖြင့် ရန်သူလက်တွင် မိနေသော မြည်ခြင်းကို မြည်လေ၏
ထိုအသံကိုကြားလျှင် ဆင်အပေါင်းတို့သည် သေဘေးမှ ကြောက်သဖြင့် ကြိုးကြာသံကဲ့သို့ မြည်ကြာ ချေးသေးပါ၍ ပြေးကြကုန်၏
မယားဆင်မလည်း ကြောက်ခြင်းကို သည်းခံနိုင်သဖြင့် ပြေးရန် အားထုတ်လေ၏
ထိုအခါ ဆင်မင်းသားသည် မိမိအား ရွှေပုစွန်ကြီး ဖမ်းမိနေသည်ကို မယားဆင်မကို သိစေ၍ ဆင်မကို မပြေးစိမ့်သောငှာ -“အို ဆင်မ ... ရွှေပုစွန်ကြီးသည် ရှည်သောမျက်စိရှိ၏
အရိုးဟူသော အရေရှိ၏
အမွေးမရှိ၊ ထိုရွှေပုစွန်ကြီး နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ငါသည် သနားစဖွယ် ငိုကြွေးပါ၏
အသက်နှင့်တူသော ငါ့ကို အစွန့်ပစ်ပါလင့်” –ဟု - သနားစဖွယ် ပြောလေ၏
ထိုအခါ ဆင်မသည် လင်ယောကျ်ားကို သက်သာရာရစေ၍ -“အရှင် ... ငါသည် အသက်ခြောက်ဆယ်ရှိမှ အားယုတ်သော သင်ဆင်မင်းသားကို ငါမစွန့်ပါ၊ သမုဒ္ဒရာလေးစင်း အဆုံးရှိသော မြေအပြင်၌ သင့်ကို ငါသည် အလွန်ချစ်မြတ်နိုးပါ၏” –ဟု အားပေးစကား ပြောကြားလေ၏
ထိုနောက် ဆင်မင်းသားကို တောင်းပန်၍ “အရှင် ... ယခု ငါသည် ရွှေပုစွန်ကြီးနှင့်တကွ အတန်ငယ် စကားပြောဆိုကာ သင့်ကို လွှတ်စေမည်” ဟု - ပြောဆိုပြီးလျှင် ရွှေပုစွန်ကြီးကို -“အရှင် ရွှေပုစွန်ကြီး ... ရေ၌ ကျက်စားလေ့ရှိသော သင် ရွှေပုစွန်ကြီးကား - သမုဒ္ဒရာ၌ လည်းကောင်း၊ ဂင်္ဂါ၌လည်းကောင်း၊ ယမုံနာ၌ လည်းကောင်း ရှိကြကုန်သော ရွှေပုစွန်ကြီးတို့ထက် မြတ်ပါ၏
အရှင် ရွှေပုစွန်ကြီးသည် ငိုကြွေးနေသော အကျွန်ုပ် လင်ယောကျ်ားကို လွှတ်ပါလေ” –ဟု - သနားစဖွယ် ခယတောင်းပန်လေ၏
ထိုအခါ ရွှေပုစွန်ကြီးသည် ဆင်မအသံ၌ မိန်းမသံ ဟူသော အာရုံကိုယူလျက် ထိုမိန်းမသံသည် ဆွဲငင် သွေးဆောင်အပ်သောစိတ် ရှိရကား၊ မေ့လျော့လျက် ဤဆင်သည် အညှပ်လျော့လတ်သော် ဤမည်သောအမှုကို ပြုလိမ့်မည်ဟု မသိတော့ဘဲ တွေဝေမိန်းမောကာ ဆင်ခြေမှ တက်မကို ဖြေသကဲ့သို့ လျော့၍ထားလေ၏
ထိုအခါ ဆင်မင်းသားသည် အချက်ကောင်းကိုရခိုက် ခြေကို လျင်မြန်စွာချီမလျက် ရွှေပုစွန်ကြီး ကျောကုန်းကို တအားနင်းလေ၏
ခဏချင်းလျှင် ရွှေပုစွန်ကြီး အရိုးခွံတို့သည် ကွဲကုန်၏
ဆင်မင်းသားလည်း ရန်သူကိုနိုင်ပြီဟူသော အထိမ်းအမှတ်ဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာသောအသံကို မြည်လေ၏
ဆင်အပေါင်းတို့သည် စည်းဝေးရောက်လာကာ သူ့ထက်ငါ ရွှေပုစွန်ကြီးကို ကုန်းပေါ်သို့ဆွဲ၍ တင်ကြပြီးလျှင် စိစိညက်ညက်ကြေအောင် နင်းသတ်ကြကုန်၏
တက်မနှစ်ချောင်းတို့သည် ကိုယ်မှကွဲကာ လျောက်ပတ်သောနေရာ၌ ကျကုန်၏
ကုဠိရ ရေကန်ကြီးသည် ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် တစ်စပ်တည်းဖြစ်၍ ဂင်္ဂါမြစ်ရေ ပြည့်သောအခါ ရေကုန်ကြီးသို့ဝင်ကာ ရေပြည့်လေ၏
ဂင်္ဂါမြစ်ရေ နည်းသောအခါ ရေကန်ကြီးမှ ရေတို့သည် ဂင်္ဂါမြစ်သို့ စီးဆင်းကုန်၏
ထိုအခါ ရွှေပုစွန် တက်မကြီးနှစ်ခုတို့သည် ရေထဲတွင်ပါ၍ ဂင်္ဂါမြစ်၌ မျောကုန်၏
တက်မတစ်ခုကား သမုဒ္ဒရာသို့ ဝင်လေ၏
တက်မတစ်ခုကိုကား ဒသဘာတိက မင်းတို့ ရေကုန်၌ ရေကစားစဉ် ရ၍ *အာလိင်္ဂ မည်သော စည်ကိုပြုလုပ်ကုန်၏
သမုဒ္ဒရာသို့ ဝင်သော တက်မကိုကား အသုရာတို့ ရကုန်၏ *အာလမ္ဗရမည်သော စည်ကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏
နောက်အခါ သိကြားမင်းနှင့် စစ်ထိုး၍ ရှုံးသဖြင့် အာလမ္ဗရစည်ကို သိကြားမင်း ယူ၍သွား၏
[ထိုစည်ကို ရည်၍ အာလမ္ဗမိုးကဲ့သို့ မြည်၏ - ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်ပြီး၍ သစ္စာကိုပြသည်၏ အဆုံး၌ သူကြွယ်လင်မယားတို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဆင်မသည် - ယခုအခါ သီတင်းသည်မ
ဆင်မင်းသားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မ,သံကြောင်းဟိတ်၊ အဖိုစိတ်၊ ချိတ်၍ဆွဲတတ်သည်
(၂) မိမိလင်ဝယ်၊ အသက်ကယ်၊ မိမယ်မြတ်လှသည်
ကက္ကဋကဇာတ် ပြီး၏
သမာပတ် ၉-ပါးဖြင့် ရူပကာယဟူသော အဖို့၊ မဂ်ဖြင့် နာမကာယဟူသော အဖို့တို့မှ သမထ-ဝိပဿနာတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်ပြီသော ရဟန်းကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဧည့်သည်များ ( ဟန်းဂု : 손(ဆွန်း)၊ အင်္ဂလိပ် : the guest၊ မူရင်းမြန်မာပြန် : ဧည့်သည်) သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် တောင်ကိုရီးယား ဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ပုဒ်ဖြစ်ပြီး အပိုင်း (၁၆) ပိုင်း ပါဝင်သည်
ဇာတ်လမ်းတွင် အပနှင်ခြင်းများ၊ သဘာဝလွန်ဇာတ်ဝင်ခန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဇာတ်လမ်းတွင် အဓိကဇာတ်ကောင် သုံးဦးအဖြစ် ကင်ဒုံဝတ်၊ ကင်ဂျေဝတ် နှင့် ဂျောင်အွန်းချယ် တို့ကပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ဤဇာတ်လမ်းတွဲကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် MRTV-4 ရုပ်သံလိုင်း ၌ ၂၀၁၉ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ပြသခဲ့သည်
ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်မှာ ဇမ်ဘီယာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိကတောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ များမှာ မြောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ၊ နမီးဘီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ တို့ဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ လူဆာကာမြို့ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
လူဦးရေအများစုမှာ တောင်ဘက်တွင် မြို့တော် လူကာဆာ အနီးနှင့် အနောက်မြောက်ဘက် ကော့ပါးဘဲ့ အနီးတွင် စုဝေးနိုင်ထိုင်ကြသည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သတ္တက္ခတ္တုပရမ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မြေကြီးထုပမာ များပြားစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်သွားပုံ၊ လက်သည်းခွံပေါ်၌ရှိသော မြေသုံ့ပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခ အနည်းငယ်သာကျန်ရှိပုံ၊ ဓမ္မာဘိသမယ, ဓမ္မစက္ခုပဋိလာဘ၏အကျိုး များပုံကို ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လက်သည်းဖျားပေါ်၌ရှိသော မြေမှုံ့ပမာ လူ့ပြည်၌ လူပြန်ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ နည်းပါးလှပုံ၊ မြေကြီးထုပမာ လူ့ပြည်မှ (အပါယ်ဘုံတို့၌)ဖြစ်ကြသော သတ္တဝါတို့ များပြားလှပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အညတရ ရဟန်း၏ မေးလျှောက်ချက်အရ လက်သည်းဖျားပေါ်၌ တည်ရှိသော မြေမှုံ့ပမာ နိစ္စ ဓူဝ သဿတ အဝိပရိဏာမဓမ္မ၊ သဿတိသမ ကဲ့သို့ တည်ရှိသော ခန္ဓာ(၅)ပါး အနည်းငယ်မျှပင် မရှိပုံ၊ ဆင်းရဲဒုက္ခကုန်ဆုံးရန် ဗြဟ္မစရိယကို ပြည့်စုံအောင် ကျင့်သုံးမှုထင်ရှားပုံကို ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဖြေကြားတော်မူပြီး ယင်းခန္ဓာ (၅)ပါးကို အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်၊ အညတရရဟန်း ရဟန္တာ ဖြစ်သွားပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သတ္တက္ခတ္တုပရမသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်သည် မဟာပထဝီ မြေကြီးထုပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခများစွာကုန်သွားပုံ လက်သည်းဖျားပေါ်ရှိ မြေနှံ့ပမာ ဆင်းရဲဒုက္ခ အနည်း ငယ်မျှသာ ကျန်တော့ပုံ၊ သစ္စာလေးတန်တရားမှန်ကို သိမြင်ပြီးပုံ၊ သစ္စာလေးတန် တရားမှန်ကို သိမြင်အောင် အားထုတ်ရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wat Chaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ပုဂေါဇွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယက္ကန်းတော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yetkantaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေကြက်ယက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၅၄ ဦး၊ မ ၆၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ငဆောင်ချံ (ငဆောင်ချမ်း) အရပ်ဆိုသည်မှာ ဗန်းမော်မြို့ (သို့) ဗန်းမော်တစ်ဖက် ဧရာဝတီအနောက်ဘက်ကမ်းတွင် ရှိမည်ဟု ပါမောက္ခ ဂျီ၊ အိပ်ချ်၊ လုစ် က ပြောကြားကြောင်း ဒေါက်တာသန်းထွန်း၏ မြန်မာပြည် အုပ်ချုပ်ရေး၊ စာ-၃၇၅ မှာ တွေ့ရသည်
အချို့မှတ်တမ်းများအရမူ ငဆောင်ချမ်းသည် ယနေ့ခေတ်တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်အနောက်ပိုင်းရှိ ပေါင်ရှန်း"Baoshan"ဖြစ်သည်ဟုလည်းယူဆကြသည်
မှန်နန်းရာဇဝင် (ပ) စာ-၃၉၆ တွင် ငဆောင်ချမ်းဟု ရေးပါသည်
တကောဖောလူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takawhpawlu)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ အမှတ် (၉)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၅) တာမွေသည် တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ကိုလိုနီခေတ်က ထိုကျောင်းသည် ခရစ်ယာန်စာသင်ကျောင်းတစ်ခုဖြစ်ကာ စိန့်ဖရန်စစ် ယောက်ျားလေးကျောင်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်
စိန့်ဖရန်စစ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်းသည် ကျောင်း၏နံဘေးတွင် တည်ရှိနေပြီး ထိုဘုရားကျောင်း၏ တဖက်တွင် အ.ထ.က(၄)တာမွေ တည်ရှိသည်
ယာကီခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarkikhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ နန်းခူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ညှိုးထိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lethnyohtoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ရွာရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၀ ဦး၊ မ ၇၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ခုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankhon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ နောင်ကြီးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဆင်ကူးရွာ၊ ဆင်ကူးကုန်းထိပ်ပြောင်
ဟတ်တွန်ဘူတာ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ (ကိုလံဘို - ဘဒ်ဒူလာ) လမ်းမကြီးပေါ်ရှီ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရိုဇီလာ (Rozella) နှင့် ကာလကတ္တားဘူတာအကြားတွင် တည်ရှိသည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၂၆၂.၅ မီတာ (၄၁၄၂ ပေ) အမြင့်၊ ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှ ၁၇၃.၀၆ ကီလိုမီတာ (၁၀၇.၅၃ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဟတ်တွန်ဘူတာကို အဓိကလမ်းမကြီးကို Nawalapitiya မှ ဟတ်တွန်အထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည့်အချိန် ၁၈၈၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဤဘူတာသည် အဓိကလမ်းမကြီး ၁၈၈၅ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက် Nanu-Oya ဘူတာအထိ မတိုးချဲ့ခင်ကာလမတိုင်မီအထိ ခရီးဆုံးဘူတာဖြစ်ခဲ့သည်
ဤဘူတာတွင် ရထားစစ်ဆေးရေးနှင့် ထိန်းသိမ်းရေးနေရာ၊ လက်မှတ်ရုံး၊ ခရီးသည်ပစ္စည်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ဆောင်မှုအခန်း၊ နားနေခန်း၊ စာအုပ်ရောင်းခန်း၊ လက်ဖက်ရန်ရောင်းခန်း၊ အိမ်သာအခန်းများနှင့် ကားပါကင်နှင့် ဆက်စပ်ကာ စားသောက်ခန်းတစ်ခု ပါဝင်သည်
ဘူတာတွင် စင်္ကြန် လေးခုပါဝင်သည်
သို့သော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် စင်္ကြန်သုံးခုသည်သာ ခရီးသည်များအတွက် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးလျက်ရှိသည်
စင်္ကြန်အမှတ် ၁ သည် ကန်ဒီမြို့ သို့မဟုတ် ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာမှ လာ၍ ဘဒ်ဒူလာသို့ ထွက်ခွာမည့် ရထားများအတွက် အသုံးပြုသည်
စင်္ကြန်အမှတ် ၂ သည် စုန်ဆင်းသည့် ရထားများဖြစ်သည့် ဘဒ်ဒူလာ သို့မဟုတ် ဟပုတလီဘူတာမှ လာ၍ Nawalapitiya, ကန်ဒီ, နှင့် ကိုလံဘိုခံတပ်ဘူတာသို့ သွားမည့် ရထားများအတွက် အသုံးပြုသည်
အဓိကလမ်းမပေါ်တွင် ပြေးဆွဲနေကြသည့် ရထားများအားလုံးသည် ဟတ်တွန်ဘူတာတွင် ရပ်တန့်ကြသည်
ဘူတာတွင် တစ်နေ့လျှင် ရထားစုစုပေါင်း ၁၂ စီးကို ထိန်းချုပ်လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်
ဟတ်တွန်ဘူတာသည် Nuwara Eliya ခရိုင်တွင် အလုပ်အများဆုံးဘူတာ ဖြစ်သည်
ဗဟိုစီရင်စုနယ်၌မူ ဒုတိယမြောက် အလုပ်အများဆုံးဘူတာ ဖြစ်သည်
ခန့်မှန်းခြေ ခရီးသည် ၁ သန်းသည် Adam's Peak (Sri Pada) ဘုရားဖူးခရီးသွားရာသီအတွင်းတွင် ဘူတာ၌ ရထားစီးကြသည်
Adam's Peak (Sri Pada) သည် ဒီဇင်ဘာလ၌ စတင်ပြီး မေလတွင် ပြီးဆုံးသည်
ဘူတာအပြင်ဘက်၌ ကြီးမားသည့် နားနေခန်းတည်တစ်ခု တည်ရှိသည်
၎င်းနားနေခန်း၌ ခရီးသွားများ Adams Peak သို့ လည်ပတ်ကြသည့် ဘုရားဖူးများ နားနေကြသည်
ထိုဝန်ဆောင်မှုသည် ဘုရားဖူးရာသီတွင်သာ ဖြစ်သည်
သီရိလင်္ကာပို့ဆောင်ရေးဘုတ်အဖွဲ့သည် ဘုရားဖူးများအတွက် ရထား - ဘတ်စကားများကို ချိတ်ဆက်ကာ ထိန်းသိမ်းအုပ်ချုပ်ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိသည်
သီရိလင်္ကာရထားအချိန်စာရင်းဝဘ်ဆိုက် (http:www.eservices.railway.gov.lkschedulehomeAction.actionlangen Archived 25 May 2021 at the Wayback Machine.)
ဆာ ရက်ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက်  (အင်္ဂလိပ်: Sir Reginald Henry Craddock; GCIE KCSI (၁၁ မတ် ၁၈၆၄ – ၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၃၇) သည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ၁၉၁၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၂၃-ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံဖြစ်သည်
အိန္ဒိယ အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ခဲ့ပြီး နောက်တွင် အင်္ဂလန် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ၏ အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကရက်ဒေါက်အား အိန္ဒိယနိုင်ငံ​ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ဒူရမ်ရှာလာတွင် ၁၈၆၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁၁ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ဗြိတိသျှစစ်တပ် ဘင်္ဂလားဆေးတပ်မှ ဆာဂျင် ဝီလီယံ ကရက်ဒေါက်ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ မေရီ ရှားလော့ ဖြစ်သည်
ကရက်ဒေါက်အား ဗြိတိန်သို့ ပို့ဆောင်၍ ဝယ်လင်တန် ကောလိပ်တွင် ပညာသင်စေခဲ့သည်
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယဝန်ထမ်းစာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့ပြီး အောက်စဖို့ဒ် ကီဘယ်ကောလိပ်တွင် နှစ်နှစ်မျှ အစမ်းခန့်ခဲ့ကာ ၁၈၈၄တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များသို့ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံရသည်
ကရက်ဒေါက်သည် ဝန်ထမ်းဘဝ အစောပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဂျဘာပိုးတွင် အခြေစိုက်သည်
၁၈၈၈ မတ်လ ၆ ရက်တွင် တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဟင်နရီ ရပ် ဘရောင်း၏ သမီးငယ် ဖရန်ဆက် ဟန်ရိုင်တာ နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြီး နာပူရ် အိုးအိမ် နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကော်မရှင်နာ၏ လက်ထောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၉၄ မှ ၁၉၀၁ ခုနှစ်အထိ သူ့အား အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ အတွင်းဝန်အား အခွန်၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် အစာရေစာ ရှားပါးခြင်း ကိစ္စရပ်များတွင် လက်ထောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရပြီး ၁၈၉၆-၉၇ တွင် တစ်ကြိမ် ၁၈၉၉-၁၉၀၁ တွင် တစ်ကြိမ် နှစ်ကြိမ်တိုင်အောင် ပြည်နယ်၏ အစာရေစာ ရှားပါးမှု ပြဿနာကို ဦးဆောင် ဖြေရှင်း ခဲ့ရသည်
၁၈၉၅ တွင် အလယ်ပိုင်းပြည်နယ်များ၏ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ထံတွင် ဒုတိယ အတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၅ နှစ်အကြာတွင် အတွင်းဝန်ချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၀၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၁၉၀၇ ခုနှစ်မေလတွင် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၀၂ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ စီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရသည်
အလယ်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင် ကရက်ဒေါက်သည် တာဝန်ကျေပွန်ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်
ဒေသခံ စကားကို ပြောတတ်ပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအကြောင်းကို နားလည်သဖြင့် သူ၏ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များထက် ခေါင်းတစ်လုံး သာခဲ့သည်
သူ၏ လက်အောက် အရာရှိများ အတွက်မူ သူသည် မိဘဆန်သော အုပ်ချုပ်သူဖြစ်ပြီး သိမ်မွေ့ကာ လက်တွေ့ကျသူဖြစ်သော်လည်း ပြတ်သားသူ ဖြစ်သည်
ရှေးရိုးစွဲတစ်ယောက် ဖြစ်သော ကရက်ဒေါက်သည် လယ်သမားတို့၏ ရိုးရာနှင့် အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၁၁ တွင် ကရက်ဒေါက်သည် ကေစီအက်စ်အိုင် အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်းခံရပြီး ၁၉၁၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် လော့ဒ်ဟာဒင်ဂီ၏ လက်အောက်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေသတွင် အကြမ်းဖက်မှုများဖြင့် ထိပ်တိုက်ရင်ဆိုင်ရပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ကျယ်ပြန့်စွာ မငြိမ်မသက်မှုများကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီးနောက် ရှေးရိုးစွဲစိတ် ပို၍ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
သူသည် အစွန်းရောက်များနှင့် အလယ်အလတ်များကို ခွဲခြား မမြင်ဘဲ အစိုးရကို ဝေဖန်သူအားလုံးကို သစ္စာမဲ့သူများဟု သာ ရှုမြင်သည်
လစ်ဘရယ်တစ်ဦးဖြစ်သော ဘင်္ဂလားဒေသ၏ ဘုရင်ခံ လော့ဒ် ကာမိုက်ကယ်အား ဆန့်ကျင်ပြီး နိုင်ငံရေးအရ ဆန့်ကျင်မှုများကို ဖိနှိပ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့ပြီး စစ်အပြီးတွင်ပင် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဥပဒေ တစ်ခု ဖြစ်သည့် အိန္ဒိယ ကာကွယ်ရေး ဥပဒေကို စစ်မဖြစ်သော အချိန် ဥပဒေ အဖြစ် တည်ရှိနေစေရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
အာဏာရှင်ဆန်ပြီး အုံကြွမှုကို ဖြစ်စေသော ရိုးလတ် ဥပဒေကဲ့သို့သော ဥပဒေများသည် သူ၏ ဝန်ကြီးဘဝတွင် သဘောတရားရေးအရ ထောက်ခံခဲ့သော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကရက်ဒေါက်အား မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်သော အခါ မြန်မာနိုင်ငံသားတို့ မျိုးချစ်စိတ်များ ပြင်းထန်နေသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်
အိန္ဒိယ အစိုးရ၏ ဂန္ဒီ၏ ၁၉၂၀-၂၂ မပူးပေါင်းရေး လှုပ်ရှားမှုကို ငြင်သာစွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်နှင့် ဆန့်ကျင်စွာ မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ ကရက်ဒေါက်သည် ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး မဖြစ်မနေ ပေးရတော့မည့် အခြေအနေကို မြင်သော အခါတွင် သူသည်  မြန်မာတို့သည် အစိုးရအဖြစ် အုပ်ချုပ်ရန် မသင့်လျော်ကြောင်း စီမံကိန်းကို တွန့်တိုစွာဖြင့် ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့သည်
ထိုစီမံကိန်းကို ၁၉၁၉  ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယ အစိုးရ (ဗြိတိသျှ) သို့ ရေးဆွဲတင်ပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကရက်ဒေါက် စီမံကိန်းဟု ခေါ်သည်
သို့သော်လည်း အိန္ဒိယ၌ မွန်တာဂူ-ချမ်းဖို့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအောက်တွက် မိတ်ဆက်ခဲ့သော ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို အိန္ဒိယ အစိုးရက ပိုမိုသဘောကျခဲ့ပြီး ကရက်ဒေါက်၏ စီမံကိန်းကို စွန့်ပစ်ခဲ့သည်
၁၉၂၂ တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး မစတင်မီ ကရက်ဒေါက်သည် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်
ကရက်ဒေါက် သည် ၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ဂျီစီအိုင်အီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
လန်ဒန်တွင် သူသည် အိန္ဒိယဝန်ထမ်းများ(အငြိမ်းစား) အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၁၉၂၃-၂၄ တွင် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ အစိုးရ လုပ်ငန်းများ ကောင်းမွန်ရေးအတွက် တော်ဝင်ကော်မရှင်တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မွန်တာဂူ-ချမ်းစ်ဖို့ဒ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအား ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် အချိန်ကျရောက်လာချိန်တွင် သူသည် အိန္ဒိယရှိ စုပ်လည်းဆူး စားလည်းရူး အခြေအနေ ဆိုသော စာတမ်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ နိုင်ငံသား ဆိုသော အတွေးအခေါ်ကို ရှုံ့ချခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမဲဆန္ဒနယ်များကို နယ်မြေဖြင့် ခွဲခြားမည့်အစား ဇာတ်၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ နှင့် အလုပ်အကိုင်တို့ဖြင့် ခွဲခြားရန် အကြံပြုခဲ့သည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် သူသည် ပါလီမန်သို့ ကွန်ဆာဗေးတစ် ပါတီ အမတ် အဖြစ် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အတွက် ပူးပေါင်းကော်မတီတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
သူသည် ခင်မင်ရင်းနှီးစွာ ပြောဆိုတတ်သော်လည်း စိတ်ထဲရှိသည်ကို ပြောတတ်ပြီး အိန္ဒိယရှိ ကိုယ်ပိုင်အစိုးရ ဖြစ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွက် နောက်ထပ်ခြေလှမ်းများကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ကရက်ဒေါက်သည် ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက်တွင် ဝက်မင်စတာ ဘိုးဘွားရိပ်သာတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ခွဲစိတ်ကုသမှု အပြီး ပြန်လည်ထူထောင်ရန် အနားယူနေစဉ် ဖြစ်သည်
ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ ရက်တွင် သူ၏ ရုပ်ကလာပ်အား ဂိုးဒါးဂရင်း သင်္ချိုင်းတွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည်
သူ၏ ဇနီးဖရန်စစ်သည် ၁၉၁၉ တွင် စီဘီအီး အဖြစ် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရပြီး ၁၉၃၂ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကရက်ဒေါက် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ယောက် နှင့် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ထန်းကုန်းရွာ၊ ကျီးကြီး
ဝက်ပုတ်ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpokezaytan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ကြို့ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြို့ပင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၀၁ ဦး၊ မ ၃၆၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၇၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးဇူးကုလားကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uzukalarkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ကွန်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်း (အင်္ဂလိပ်: FMI Air) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် အခြေစိုက်ခဲ့သော လေကြာင်းလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့တော် နေပြည်တော်သို့ တစ်ပတ်လျှင် ခရီးစဉ် (၁၉) ခု ခန့်ဖြင့် ပျံသန်းနေပြီး စင်းလုံးငှားလေယာဉ် ဝန်ဆောင်မှုပေးကာ မြို့ပေါင်း (၂၀) ကို ပျံသန်းပေးခဲ့သည်
အဓိက အခြေစိုက်ရာနေရာမှာ ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ် ဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အေတီအာ ၄၂ လေယာဉ်သည် ရန်ကုန်လေဆိပ်မှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်
အဆိုပါ လေယာဉ်ထွက်ခွာမှုသည် အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်း၏ ပထမဆုံး လေယာဉ်ထွက်ခွာမှုဖြစ်ပြီး  မြန်မာ့လေကြောင်းလောကအတွက် စာမျက်နှာအသစ် ဖြစ်ခဲ့သည်
အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် ရန်ကုန် နှင့် နေပြည်တော် အကြား တစ်ပတ်လျှင် ခရီးစဉ် (၁၉) ခု ပျံသန်းခဲ့သည်
အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် လေယာဉ် စင်းလုံးငှားခြင်းကိုလည်း ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက်ရှိပြီး ပြည်တွင်း လေဆိပ် (၂၀) ကျော်သို့ ငှားရမ်း ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်
စီးနင်းသူ နည်းပါးမှုကြောင့် ၂၀၁၈ ဩဂုတ်တွင် လေကြောင်းလိုင်းကို ရပ်နားခဲ့သည်
အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ မြို့များသို့ ပျံသန်းခဲ့သည်
မြန်မာမန္တလေး တိုင်းဒေသကြီးနေပြည်တော် - နေပြည်တော် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်မန္တလေး - မန္တလေး အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်ညောင်ဦး - ညောင်ဦးလေဆိပ်ရခိုင် ပြည်နယ်စစ်တွေ - စစ်တွေ လေဆိပ်ရှမ်း ပြည်နယ်တောင်ကြီး - ဟဲဟိုး လေဆိပ်ရန်ကုန် တိုင်းဒေသကြီးရန်ကုန် - ရန်ကုန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးထားဝယ် ထားဝယ်လေဆိပ်မြိတ် မြိတ်လေဆိပ် ကော့သောင်း ကော့သောင်းလေ‌ဆိပ်၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၃ ရက်နေ့အထိ အက်ဖ်အမ်အိုင် လေကြောင်းလိုင်းသည် အောက်ဖော်ပြပါ လေယာဉ်များဖြင့် ပျံသန်းခဲ့သည်
လက်ပန်တောရွာ၊ ဆင်ကဲ
လက်ဆည်ကန် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letsekan(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ လက်ဆည်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ဆည်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၂၄ ဦး၊ မ ၂၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်ချက်ဝန်သည် ဖန်ကြည်လုံးကြီးငယ်အများအား ပြောင်းမျုတ်ထုတ်လုပ်ရသော ဖနိကွက်အစုသားများကို အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲရသူ ဖြစ်သည်
ကုန်းဘောင်းခေတ်နှောင်းကာလတွင် မြန်မာ့ဖန်ချက်ပညာမှာ များစွာအဆင့်အတန်းမြင့်မားခဲ့၏
ဖန်ချက်ဝန်သည် ဖန်ထည်များကိုသာမက အခါအားလျော်စွာ စဉ့်ထည်များကိုပါထုတ်လုပ်ဆက်သာင်းရသည်
ရတနာပုံခေတ်က စဉ့်ထညိထုတ်လုပ်ရာ နယ်မြေများမှာ ကျောက်မြောင်းမြို့နယ်၊ရွှေတိုက်၊ နွယ်ငြိမ်း၊ ရွှေခွန် စသည့် ကျေးရွာများဖြစ်ကြသည်
ဖန်ချက်ဝန်ရာထူးကို မင်းတုန်းမင်း( ၁၈၅၃ - ၁၈၇၈) လက်ထက်တွင် စတင်ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၆၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လနောက်ပိုင်း၌ စတင်ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် ဖန်ချက်ဝန်မှာ ဦးရွှေအိုးဖြစ်သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံပြန် မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရ ဖန်ချက်ဝန်ဦးရွှေအိုးသည် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အလိုကျဖန်ထည်အသစ်အဆန်းများအား ဆက်သွင်းနိုင်ခဲ့ဟန်တူသည်
၁၅ ဇန်နဝါရီ ၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် ဦးရွှေအိုးကို ဝန်ထောက်ရာထူးပါတိုးမြှင့် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ ဖန်ချက်ဝန်ထောက်ဟု အမည်တွင်ခဲ့၏
ဖန်ချက်ဝန်အရာရရှိစဉ်က ဘွဲ့အမည်မှာ မင်းထင်ပညာသိဒ္ဓိကျော်ခေါင်ဖြစ်သည်
သို့သော် ဦးရွှေအိုးဝန်ထောက်ဖြစ်လာသောအခါ မဟာမင်းကျော်စွာဘွဲ့ ပြောင်းလဲပေးအပ်ခဲ့၏
၁၈၇၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဖန်ချက်ဝန်ထောက် ဦးရွှေအိုးအား မင်းတုန်းမင်းအမြတ်တော်ရှကာ ရာထူးချထားခဲ့၏
သာမန်လွှတ်တော်စာရေးကြီး အဖြစ်သာအမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်
၁၈၇၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သီပေါမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးရွှေအိုးအား မဟာမင်းထင်စည်သူဘွဲ့ဖြင့် ဖန်ချက်ဝန်အရာ၊ လွှတ်တော်စာရေးကြီးအရာခန့်အပ်ခဲ့ပြန်သည်
၁၈၈၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီးလတွင် ဦးရွှေအိုးကို ကျောက်ရဲမြို့စားဝန်ထောက်အဖြစ် တိုးမြှင့်ပေးခဲ့သည်
ဦးရွှေအိုးရာထူးတက်သွားပြီးနောက် သူ၏နေရာတွင် ဦးပွားအားခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
ဦးပွား၏အမည်ကို ဝက်မစွတ်ဝန်ထောက်ဦးလတ်၏ နေ့စဉ်မှတ်တမ်း၌ ၁၈ ဇူလိုင် ၁၈၈၆ ရက်စွဲဖြင့် ဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်
ဝက်တူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ မြပဂိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြပဂိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၉၉ ဦး၊ မ ၂၉၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
အကျွန်တို့လယ် ကောက်စိုက်တုန်းက သည် ဟန်ချင်း ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်၍ ကျေးလက်ရိုးရာတေးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်
ရေးသားသူ၏ အမည်ကို မသိရပါ
အောင်ပင်လယ်ကောက်စိုက်သမတို့၏ လိမ်းခြယ်ထားပုံများ၊ ဟန်ပန်အမူအရာ အလှအပများကို ရေးဖွဲ့ထားသည်
ဝက်တိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ ပုလောကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်ပြည့်ရွာ၊ ကတော့ကရက်
ဖတ်တန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpattan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်တောရွာ၊ ဇင်တော
ယန်းတောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangtawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒသကနိပါတ် - ၄၄၆
တက္ကလဇာတ်ယုတ်မာ ကြမ်းထမ်းသော မိခင်ကို ယဉ်ကျေး သိမ်မွေ့အောင် နည်းပရိယာယ်ဖြင့် ဆုံးမသော သားပညာရှိအကြောင်း
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  မိမိချစ်သား အိမ်ထောင်ထား နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန် ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သူဆင်းရဲမျိုး၌ ဖြစ်သော သီတင်းသည် တယောက်သည် အမိသေလွန် သည်ရှိသော် အခစားလုပ်ခြင်း လယ်ယာထွန်ခြင်း စသောအမှုတို့ကို ပြုလုပ်လျက် အဘကိုရိုသေစွာလုပ်ကျွေးလေ၏
ထိုအခါ အဘသည်သားအား “ချစ်သား...သင်သည် အိမ်တွင်း အိမ်ပ အလုံးစုံသော ကိစ္စတို့ကို ပြုလုပ်ရ၏၊ တယောက်သော အမျိုးသမီးကို ဆောင်ယူ လက်ထပ်သည်ရှိသော် သင်၏ကိုယ်စား အိမ်တွင်းမှုကို ပြုလုပ်ဖော် ရလတ္တံ့”ဟု ပြော၏၊ ဖခင် လက်မထပ်ပါလင့်၊ မိန်းမ တို့မည်သည် အိမ်သို့ ရောက်သည်ရှိသော် ဖခင်၏၎င်း, အကျွန်ုပ်၏၎င်း စိတ်ချမ်းသာခြင်းကို ပြုလုပ်လိမ့်မည် မဟုတ်”ဟုတားမြစ်၏၊ ဖခင်သည် တားမြစ်သော်လည်း မနာယူဘဲ အတင်းဆောင်ယူကာ လက်ထပ်လေ၏
ဖခင်နှင့်သား တိုက် ချွေးမ မိုက် အမျိုးသမီးသည် အိမ်သို့ရောက်စအခါ၌ ယောက္ခမအား၎င်း, လင်အား၎င်း အိမ်ဦးနတ်ကဲ့သို့ ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေး၏
ထိုအခါ လင်ယောက်ျားသည် အဘအား ပြုစုဖော်ရပေသည်ဟု နှစ်သက်သဖြင့် မယားအားသာ အစားအစာ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို အပ်နှင်းလေ၏၊ မယားသည် နောက်အခါ လင်နှစ်သက်မှန်း သိလျှင် မာန်တက်၍ ယောက္ခမအား ရိုသေစွာ မလုပ်ကျွေးတော့ဘဲ အမြဲဆန့် ကျင်ဘက်ကိုသာ ပြုလေ၏
တနေ့သ၌ တအိမ်လုံး အညစ်အကြေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံ စေလျက် လင်ယောက်ျားလာသောအခါ အဘသက်ကြီးအို ပြုလုပ်ကြောင်း အတူတကွ မနေနိုင်တော့ကြောင်းကို ပြောဆိုကုန်းတိုက်လျက် ဤအိမ်မှ သက်ကြီးအိုကိုလည်း နှင်ချပါ၊ သို့တည်းမဟုတ် မိမိမူလည်း ဆင်းသွားမည်”ဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါ လင်ယောက်ျားလည်းသင်မာ(စာကျန်နေသေး)သည်ရှိလေ၏၊ ထိုသားသည် အမိအဘဘို့ကို လုပ်ကျွေး၏၊ နောက်အခါ အမိ သေလွန်သည် ရှိသော် အဘကိုလုပ် ကျွေး၏
ထိုအခါ အဘသည် သားအလိုမရှိဘဲ အဖန်ဖန် ငြင်းဆန်ပယ်ပါလျက် အမျိုးသမီးတယောက်ကို အိမ်သို့ ဆောင်ယူကာ သားနှင့်လက်ထပ်လေ၏၊ ထိုအမျိုးသမီးသည် အဘအား၎င်း, လင်ယောက်ျားအား၎င်း၊ ရိုသေစွာလုပ် ကျွေး၏၊ နောက်အဖို့၌ ယောက္ခမအိုနှင့် လင်ယောက်ျားကို ကုန်းတိုက်လေ၏
ချွေးမစိတ်ရိုင်း အဖသတ်ခိုင်း “အရှင်...သက်ကြီးအိုကားအကျွန်ုပ်ကိုအမြဲ ခိုက်ရန်ပြုဘိ၏၊ ခက်ထန်ကြမ်း ကြတ်၏၊ သင့်အဘနှင့်အတူမနေနိုင်ပါ၊ သင့်အဘလည်း အိုမင်းပြီ၊ မချွတ်လျှင် နှစ်ရက် သုံးရက် လွန်လျှင် သေလတံ့၊ သို့အတွက် သုသာန်သို့ ဆောင်ယူ၍ သတ်ရမည်” ဟု ပြောဆိုလေ၏၊ လင်ယောက်ျားလည်း မိန်းမယုတ်ကုန်းတိုက်သည်ကို ယုံကြည်သဖြင့် “ရှင်မ...လူတယောက်ကို သတ်ရသည်မှာ လွယ်ကူသော အလုပ် မဟုတ်၊ ဘယ်လိုသတ်ရမည်နည်း”ဟုပြော၏၊ “အရှင်... မည်သည့်ရွာ၌ အမိ၏ဥစ္စာရှိသည် ဖခင်အသက်ရှင်စဉ် တောင်းမှရမည်ဟုဆို၍ လှည်း၌တင်ကာ သုသာန်သို့ ဆောင်ယူပြီးလျှင် တွင်းထည့်၍ ပေါက်တူး နှောင့်ဖြင့် ရိုက်သတ်ပြီး မြေမြှုပ်ခဲ့ရမည်”ဟုနည်းပေးလေ၏
ဖခင်သတ်ရန် သားမိုက်ကြံ လင်ယောက်ျား ဖြစ်သော သဝိဋ္ဌကသည် မယားစကားကိုနားထောင်ကာ သုသာန်သို့သွားရန် စီစဉ်လေ၏
ထိုသဝိဋ္ဌကအား ခုနစ်နှစ်အရွယ် သားတယောက်ရှိ၏၊ ပညာရှိ၏၊ မိဘတို့တိုင်ပင်သော စကားကို ကြားလျှင် ငါ့အမိကား ယုတ်မာ၏၊ အဘကို ပိတုဃာတကကံ ပြုလုပ်ရန် တိုက်တွန်းဘိ၏၊ ငါနည်းပြ၍ ဆုံးမမည်ဟု ကြံစည်၍ အဘိုးနှင့် အတူ အိပ်၏၊ သဝိဋ္ဌကလည်း မယားပြောကြားသောအချိန်၌ ယာဉ်ကိုက၍ ဖခင်အား “ဖခင်...လာပါ၊ မြီတောင်း “သွားမည်” ဟု ဆို၍ လှည်းပေါ်သို့တက်စေ၏၊ သားငယ်သည် ရှေးဦးစွာ ယာဉ်သို့ တက်နှင့်၏၊ သဝိဋ္ဌကလည်း တားမြစ်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်၊ သားငယ်နှင့် အတူသာလျှင် သုသာန်သို့ မောင်းနှင်၏၊ ရောက်လျှင် အဘနှင့် သားငယ်ကို တနေရာမှာထား၍ ပေါက်တူးကိုယူလျက် ပုန်းကွယ်ရာ၌ တွင်းကို တူးလေ၏
သားငယ် မေးမှု ပြောကြားပြု ထိုအခါ သားငယ်သည် ယာဉ်မှ ဆင်းသက်၍ အဘထံသို့ သွားကာ-“ဖခင်သုသာန်တောအလယ်၌ သထွေးဥ, ကညင်ဥ, ပိန်းဥ, မျောက်ဥတို့ မရှိကုန်၊ သို့ပါလျက် သင်သည် တယောက်ထီးတည်း ဘယ်အကျိုးငှါ တွင်းကို တူးဘိသနည်း”—ဖခင်အား ပဋိသန္ဓာရ စကားဖြစ်စေ၍ တွင်းတူး ခြင်းအကြောင်းကို မေးလေ၏၊ သဝိဋ္ဌကလည်း သားငယ် စကားကိုကြားလျှင်–“ချစ်သား သင့်အဘိုးကား အလွန်အား နည်းပြီ၊ အိုမင်းခဲ့ပြီ၊ အနာများစွာ နှိပ်စက်ခဲ့ပြီ၊ထို့ကြောင့် ငါသည် ယနေ့ ဤတွင်း၌ သင့်အဘိုးကို မြှုပ်သတ်မည်၊ စင်စစ်သင့်အဘိုး၏ အားနည်း အိုမင်း ဆင်းရဲလျက် အသက်ရှည်ခြင်းကို ငါမနှစ်သက်”-ဟု သားငယ်အား တွင်းတူးခြင်းအကြောင်းကို ပြောဆိုလေ၏
ဘိုးအိုသတ်ဘွယ် သားဥပါယ် ထိုအခါ သားငယ်သည် ဖခင်အား ဥပါယ်တခုဖြင့် ဆုံးမပြောဆိုလို၍-“ဖခင်...သင်ကား ယုတ်မာစွာ အဘိုးကို ဆင်းရဲမှ လွတ်စေကြောင်း အကြံကို ရအပ်ပြီ၊ သင်သည် ပစ္စုပ္ပန် သံသရာနှစ်ဖြာသော အကျိုး စီးပွားကိုလွန်သော ကြမ်းကြုတ်သောပိတုဃာတက ကံကို ပြုဘိ၏”-ဟု ဖခင်အား အကြောင်းပြ၍ ပြောဆိုပြီးလျှင် ဖခင် လက်မှပေါက်တူးကိုယူ၍ မနီးမဝေး အရပ်၌ တွင်းတခုကို တူးပြန်၏၊ “ဖခင်သည် သားငယ်အား အဘယ်ကြောင့် တွင်းကိုတူးပြန်သနည်း”ဟုမေးလေ၏၊ သားငယ်သည်–“ဖခင် သင်ဖခင်ပြုသော အမှုကို အကျွန်ုပ် နည်းလမ်းရပေပြီ၊ အကျွန်ုပ်လည်း သင်ဖခင် အိုမင်းသောအခါ မြှုပ်သတ်မည်ဟု တွင်းကို တူးအပ်၏၊ ဖခင်၏အလေ့အကျင့်ကို အတုယူ၍ ကျင့်ကာ သင်ဖခင်ကို ဤတွင်း၌ မြှုပ်သတ်မည်”—ဟု ဖခင်အား သတိရအောင် ပြောဆို၏
ကံကြီးပြစ်မှားသော သားကတား ထိုအခါ သဝိဋ္ဌကသည် သားငယ်ပြောစကားကို ကြားသဖြင့် ကဲ့ရဲ့လို၍—“ချစ်သား...သင်သည် ရုန့်ရင်း ကြမ်းကြုတ် သောစကားတို့ဖြင့် ငါ့ကို နှိပ်စက် ထိပါး၍ ဖြေဆိုဘိ၏၊ ချစ်သား...သင်သည် ငါ၏ရင်၌ဖြစ်သော သားဖြစ်ပါလျက် ငါ၏အကျိုးစီးပွားကို အလိုမရှိ သည်ဖြစ်၏”ဟု သားငယ်အား ဆုံးမစကားပြောဆိုပြန်၏၊ ပညာရှိသော သားငယ်သည်–“ဖခင်...အကျွန်ုပ်ကား သင်ဖခင်၏အကျိုး စီးပွားကို အလိုမရှိသည် မဟုတ်၊ သင်ဖခင်၏ အကျိုး စီးပွားကို အလိုရှိခဲ့၏၊ ယုတ်မာသော အနန္တရိယကံကို ပြုကျင့်မည်ဖြစ်သော သင်ဖခင်ကို အကျွန်ုပ်သည် ... တားမြစ်ထိုက်ပါ၏၊ ထိုထက် အလွန် သင်ဖခင်သည် အကျွန်ုပ်တို့ကို တားမြစ် ထိုက်ပါ၏”
မိဘ ဂုဏ်ထူး သားငယ်ချီးကျူး “ဖခင်ယုတ်မာသော အကျင့်ရှိသော သားသည် မပြစ်မှားထိုက်သော အမိ အဘတို့ကို သတ်ပုတ်ညှဉ်းဆဲဘိ၏၊ အမိအဘတို့ကို သတ်ပုတ်ညှဉ်းဆဲသော ထိုသားယုတ်သည် သေ၍ တမလွန်ဘဝ၌ ယုံမှားမရှိ ငရဲသို့လားရ၏
“ဖခင်ကောင်းသော အကျင့်ရှိသော သားသည် အမိအဘတို့ကို ထမင်း အဖျော်တို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးမွေးပြု၏၊ အမိအဘတို့ကို လုပ်ကျွေး မွေးမြူသော သားလိမ်မာသည် သေ၍တမလွန်ဘဝ၌ ယုံ မှားမရှိ နတ်ရွာသုဂတိသို့ လားရ၏” ဟုဖခင်အား ဥဒါန်းဂါထာတို့ကို ကျူးရင့်ကာတရား ဟောလေ၏
သားငယ်ဟောပြ သဘောကျ သားငယ်၏ ပြောကြားသော တရားစကားကို ကြားရလျှင် ဖခင်သည်–“ချစ်သား...သင်ကား ငါဖခင်၏ အကျိုးစီးပွားကို အလိုမရှိသည်မဟုတ်၊ အလိုရှိပေ၏၊ ချစ်သား သင့်မိခင်သည် တိုက်တွန်းအပ်သည် ဖြစ်၍ ငါသည် ဤသို့သဘောရှိသော ကြမ်းကြုတ်သော အနန္တရိယကံကို ပြုမည်ဟု ကြံစည်မိပါ၏”ဟု သားငယ်အား ပြောဆို၍ အမှန်အတိုင်း ဝန်ခံလေ၏၊ သားငယ်သည် “ဖခင်... မိန်းမတို့သည် ဒေါသဖြစ်လာသော် မနှိပ်ငြားအံ့၊ အဖန်တလဲလဲ မကောင်းမှုကို ပြုတတ်၏၊ ထို့ကြောင့် နောက်ထပ်တဖန် မကောင်းမှုကို မပြုဝံ့အောင် ပုတ်ခတ်ကြိမ်းမောင်းပါ”ဟုပြောဆိုပြီးလျှင်–“ဖခင်... သင်၏ မယားသည် ယုတ်မာသော သဘောရှိ၏၊ ထိုမယားသည် သင်ဖခင်အား တပါးသောဆင်းရဲကိုလည်း ဖြစ်စေရာ၏၊ ဖခင်၏ မယားကား အကျွန်ုပ်ကို မွေးဖွားသော အမိရင်းလည်း မှန်၏၊ ထိုမိခင်ကို အိမ်မှ နှင်ထုတ်ပါ”— မိခင်၏ အပြစ်ကို ပြောဆို၍ ဆုံးမရန် နည်းပေး၏
ပြန်လာတူတွဲ မယားဆဲ သဝိဋ္ဌကလည်း သားပညာရှိ၏ စကားကို ကြားရလျှင် ဝမ်းမြောက်သဖြင့်  ချစ်သား သွားမည်ဆို၍ သားအဖ မြေးအဘိုးတို့သည် ယာဉ်ဖြင့် အိမ်သို့ပြန်ကြကုန်၏
ယုတ်မာသော မယားလည်း အသရေမရှိသော သက်ကြီးအို သူယုတ်သည် ငါ့အိမ်မှ ထွက်လေပြီ ဟု အလွန် နှစ်သက်ရွှင်လန်းလျက် အိမ်ကို နွားချေးစိုတို့ဖြင့် လိမ်းကျံပြီးလျှင် ဃနာနို့ထမင်းကို ချက်၍ လင်နှင့်သားတို့ လာရာ လမ်းခရီးကိုသာ ကြည့်မြော်၍ နေနှင့်၏၊ ပြန်လာသော သားအဖ မြေးအဘိုးတို့ကို မြင်လျှင် အိမ်မှထွက်လေပြီးသော သက်ကြီးအိုသူယုတ်ကို ပြန်၍ခေါ် လာပြန်ပြီ ဟု လွန်စွာ အမျက်ထွက်လျက် “ဟယ်-ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသော သူယုတ်...အိမ်မှ ထွက်လေပြီးသော အသရေမရှိတဲ့ သက်ကြီးအိုသူယုတ်ကို တဖန်ပြန်၍ ခေါ်လာပြန်ပြီ” ဟု ဆီးကြိုဆဲရေးကာ ရန်တွေ့လေ၏
ရိုက်ပုတ်နှင်ထုတ် မယားယုတ် သဝိဋ္ဌကလည်း တစုံတရာစကား မဆိုသေးဘဲ ယာဉ်ကို ချွတ်ပြီးလျှင်– “ဟယ်-မိန်းမယုတ်...နင်ဘယ်စကားကို ဆိုသနည်း”ဟု ပြောဆိုငေါက်ငမ်းကာ မယားကို ပြင်းထန်စွာ ရိုက်ပုတ်ညှဉ်းဆဲထောင်းထုပြီးလျှင်– “ဤနေ့မှစ၍ နင်ဤအိမ် သို့မဝင်ရ”ဟု ကြိမ်းမောင်းကာ ခြေနှစ်ချောင်းကို ကိုင်၍ ထုတ်လေ၏၊ ထို့နောက် အဘအိုနှင့် သားငယ်တို့ကို ရေချိုးစေပြီးလျှင် သားအဖမြေးအဘိုး သုံးယောက်တို့သည် အတူတကွ ထမင်းစားကုန်၏၊ မိန်းမယုတ်ကား နှစ်ရက် သုံးရက် အခြားအိမ်၌သာနေရ၏
ထိုအခါ သားငယ်သည် “ဖခင်... ငါ့အမိသည် ဤသို့ ကြိမ်းမောင်းကာမျှဖြင့် သိမည်မဟုတ်၊ မိခင် နှလုံးမသက် သားအောင်ပြုရန် မည်သည့်ရွာ၌ ဦးရီး၏သမီးကို ဆောင်ယူ၍ အိမ်ရှင်မ ပြုမည်ဟု သတင်းလွှင့်ကာ ပန်းနံ့သာစသည်တို့ကိုစီရင်၍ လှည်းတို့ကိုကလျက် လယ်တောသို့သွားပြီးလျှင် ညချမ်းအခါ၌ ပြန်လာခဲ့လော့”ဟု ဖခင်အားနည်းပေး ပြန်၏၊ ဖခင်လည်း သားပညာရှိ နည်းပေးတိုင်း ပြုလုပ်လေ၏
မယားမာနကျ ကံတော့ဝန်ချ အိမ်နီးချင်းမိန်းမတို့သည် ထိုမိန်းမအား  အမိ... သင့် လင်ယောက်ျားသည် အခြားမိန်းမတယောက်ကို ဆောင်ယူရန် ဤမည်သောရွာသို့ သွားသတတ်”ဟု ပြောကြားကြကုန်၏၊ ထိုမိန်းမသည် ယခုငါသည် ပျက်စီးချေပြီ၊ ဤနေ့မှ စ၍ တဖန်လင့်အိမ်၌ နေခွင့်မရှိပြီဟု ကြောက်ရွံ့သည်ဖြစ်၍ ကိုးကွယ်ရာမဲ့ဖြစ်ကာ သားပညာရှိထံသို့ သွား၍ “ချစ်သား... မိခင်မှာ ချစ်သားမှတပါး ကိုးကွယ်ရာ မရှိပါ၊ ဤနေ့မှစ၍ သင်ချစ်သား အဘကို၎င်း, အဘိုးကို၎င်း တန်ဆာဆင် ထားသောဂူပုထိုးကဲ့သို့ ရိုသေစွာလုပ်ကျွေးပါမည်၊ အိမ်သို့ ဝင်ခွင့်ပြုပါ”ဟု တောင်းပန်လေ၏
သားငယ်ဟောပြ တူနေကြ သားငယ်သည် မိခင်... နောက်တဖန် ဤသို့သောမကောင်းမှုကို မပြုပါလင့်၊ သတိနှင့်နေပါ”ဟု ပြောဆိုဆုံးမပြီးလျှင် ဖခင်လာသောအခါ-“ဖခင်... သင်ဖခင်၏မယားသည် ယုတ်မာ သောအကျင့်ရှိ၏၊ ထိုမယားသည် အကျွန်ုပ်ကိုမွေးဖွားသောအမိရင်း မှန်ပါ၏၊ ယုတ်မာသောအကျင့် ရှိဘူးသော ငါ့မိခင်သည် ယခုအခါ ယဉ်ကျေးသော ဆင်မကဲ့သို့ ယဉ်ကျေးလာပါပြီ၊ အလွန်ကောင်းသော စိတ်နှလုံးရှိလာပါပြီ၊ အိမ်သို့တဖန်ဝင်ခွင့်ပြုပါ”—ဟု မိခင်ကို ပြန်လာစေရန် ဖခင်အား တရားဟောပြီးလျှင် သွား၍ မိခင်ကို အိမ်သို့ ဆောင်ယူလေ၏၊ မိခင်သည် လင်ကို၎င်း, ယောက္ခမကို၎င်း ကန်တော့တောင်းပန်၏၊ ယဉ်ကျေး၍လာ၏၊ သား, လင်, ယောက္ခမတို့ကို ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးမွေးမြူလေ၏၊ ထိုနှစ်ယောက်သော ဇနီးခင်ပွန်း တို့လည်း သားပညာရှိ၏ အဆုံးအမ၌တည်၍ ကုသိုလ် ကောင်းမှုကိုပြုကုန်လျက် သေလွန်သောအခါ နတ်ပြည် သို့လားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေသနာတော်ကိုဆောင်၍ သစ္စာကိုပြသည်၏အဆုံး၌ အဘကိုလုပ်ကျွေးသော ဒါယကာသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက်–ရဟန်းတို့...*ထိုအခါ အဘ သား ချွေးမတို့သည်--ယခုအခါလည်း အဘ သား ချွေးမ၊*သားငယ်ပညာရှိသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ– ဟု ဇာတ်ကိုပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) မိခင်ဖခင်၊ ကျေးဇူးရှင်၊ အစဉ်လုပ်ကျွေးရာ
(၂) မိဘမွေးမြူ၊ သူတော်မူ၊ နိဗ္ဗူရောက်ကြောင်းသာ
(၃) ကျွေးတုံ မကျွေး၊ လူ အလှေး၊ မြီကြွေးဆက်တိုင်းပါ
တက္ကလဇာတ်ပြီး၏
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏား၏ ရဟန္တာဖြစ်မည်ကို သိတော်မူ၍ သာဝတ္ထိမြို့တော်အနီး တောအုပ်တစ်ခု၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် နွားပျောက် ရှာလာသော ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏားက ဓမ္မကိုဆင်ခြင်၍ ငြိမ်သက်စွာသီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဘုရားရှင်အား မိမိခံစားနေရသော ဆင်းရဲဒဏ်ချက်များကို (၇) ဂါထာဖြင့် လျှောက်ထားပါသည်
ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏားအား ထိုဆင်းရဲဒုက္ခများ မိမိ၌ရှိတော်မမူပုံကို (၇)ဂါထာဖြင့်ပင် မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏား သရဏဂုံဆောက်တည်ပြီး ရဟန်းပြုပေးတော်မူရန် လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က ရဟန်းပြုတော်မူပြီး ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏား၏ တာဝန် အသီးသီးကို ကောသလဘုရင်အား မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
ကောသလဘုရင်က အားလုံးကိစ္စကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးပြီး “ရဟန်းတရားကို အေးချမ်းစွာ အားထုတ်တော်မူပါရန် လျှောက်ထားပါသည်
ဘာရဒွါဇရဟန်းတော်သည် ရဟန်းတရားကို ကြိုးစားအား ထုတ်တော်မူရာ မကြာခင် ရဟန္တာဖြစ်သွားပုံ ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ-ဋီကာတို့၌-သိမှတ်ဖွယ်အပြည့်အစုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
တက်လက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tetlet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်၊ တောင်ဟျှိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဟျှိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၄၈ ဦး၊ မ ၂၀၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟစ်ဟော့ ဂီတ (hip hop music) သည် ၁၉၇၀ ခုနှစ်လောက်က နယူးယောက်မြို့ရှိ အာဖရိကန်-အမေရိကန် များအစပြုခဲ့သော ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုတွင် အဓိကအစိတ်အပိုင်း လေးမျိုး ပါဝင်ပြီး၊ ၎င်းတို့မှာrapping (သီချင်းစာသားများအား ကာရံနှင့်အညီ ရွတ်ဆိုခြင်း)DJing (ဓာတ်ပြားများအား ပွတ်ခြင်း၊ ခေတ္တရပ်အောင်လုပ်ခြင်းဖြင့် ဆန်းပြားသောအသံများ ထွက်လာစေခြင်း)graffiti (နံရံဆေးရေးပန်းချီတစ်မျိုး) နှင့်b-boying (ဘရိတ်ဒန့်(စ်)အက).တို့ပါဝင်သည်
အခြား အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် Beatboxing (ပါးစပ်ဖြင့် စည်းချက်များပြုလုပ်ခြင်း)၊ Fashion (ဝတ်စားဆင်ယင်မှု ပုံစံ) နှင့် Slang (ဗန်းစကားများ အသုံးပြုခြင်း) တို့လည်းပါဝင်သည်
ပထမဆုံးအကြိမ် Bronx နယ်မြေတွင် ကျင်းပအစပြုရာမှ ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုသည် ကမ္ဘာအနှံ့ ကျယ်ပြန့်သွားခဲ့သည်
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် DJs (Disc Jockey) များက Turntables ဟုခေါ်သော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်နှစ်လုံးနှင့် စည်းချက်ညီသော ရိုက်ချက်သံများ ထွက်လာအောင် ဖန်တီးခြင်းဖြင့် စတင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း ထိုရိုက်ချက်များပေါ်တွင် Rap ဟုခေါ်သော ကာရံညီအောင် ရွတ်ဆိုသွားသည့် တေးစာသားများကို ထည့်သွင်း ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့ရွတ်ဆိုခြင်းကို rapping ဟုခေါ်ကာ သီဆိုသူများကို rapper ဟုသုံးနှုန်းသည်
နောက်ပိုင်းတွင် သီဆိုသူ Rapper များကို MC ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
ဆန်းကြယ်သော အကပုံစံများနှင့် သီးခြားဝတ်စားဆင်ယင် ပုံစံမျိုးသည် ထိုဂီတသစ်ကို ကြိုက်နှစ်သက်သော လူများကြားတွင် ခေတ်စားလာသည်
ထိုဝတ်စားဆင်ယင်ပုံစံ များသည် ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းတွင် ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမှုကို အသိမှတ်ပြု လာရအောင် လွှမ်းမိုးလာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် rap ဂီတကို မျိုးကျော့မြိုင် မှအစပြု သီဆိုခဲ့သော်လည်း ဟစ်ဟော့ဂီတအဖြစ် ပီပီပြင်ပြင် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မရှိခဲ့ပေ
မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံးဟစ်ဟော့ အယ်လဘမ်အဖြစ် အက်စစ်အဖွဲ့၏ စတင်ခြင်း အခွေ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ထွက်လာခဲ့သည်
ထိုနောက်ပိုင်းတွင် ဟစ်ဟော့ဂီတသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လက်ရှိအချိန်ထိ ပေါ်ပြူလာ ဖြစ်နေသော ဂီတအမျိုးအစား ဖြစ်လာသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တခြားသော ဟစ်ဟော့ယဉ်ကျေးမှုများထက် fashion နှင့် rapping တို့ကို လူငယ်များ ပိုကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်
၁၉၀၄ အစောပိုင်းကာလတွင် hip ဆိုသောစကားလုံးကို အာဖရိကန်-အမေရိကန်တို့က တိုင်းရင်းအင်္ဂလိပ်စကားအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ထိုလူထုသုံးစကား hip ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ တိကျစွာပြောခြင်း (informed) နှင့် လက်ရှိ (Current) ဆိုသော သဘောဖြစ်၍ မူရင်း hep ဆိုသော စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်
rapper တစ်ယောက်ဖြစ်သော Keith Wiggins မှ အမေရိကန် ရေတပ်မတော်တွင် စစ်မှုထမ်းနေသော သူ၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သူကို နောက်ပြောင်ရာမှ hip-hop ဆိုသော စကားလုံးပေါ်ပေါက်လာသည်
စစ်သားများ လေ့ကျင့်ချီတက်ရာတွင် ငြာသံပေးသော တက်သံကျသံကို စည်းချက်ကျကျ hip-hop hip-hop ဟုလိုက်အော်ရာမှ ထိုစကားလုံးဖြစ်လာသည်
ထိုတက်သံ၊ ကျသံ hip-hop ကိုနောက်ပိုင်းတွင် Keith Wiggins ကသူ၏ စင်မြင့်ဖျော်ဖြေပွဲတစ်ခုတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
သူတို့အဖွဲ့အားလည်း ဂီတသစ်တစ်မျိုးကို စတင်ဖန်တီးနေသော DJs များက those hip-hoppers များဟု ရည်ညွှန်းပြောဆိုခဲ့ကြသည်
ထိုစကားလုံး hip-hop ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ မလေးစားခြင်း၊ သရော်လှောင်ပြောင်ခြင်းဟု မူလကအဓိပ္ပာယ်ရသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ထိုဂီတအသစ်နှင့် ယဉ်ကျေးမှုကို ကိုယ်စားပြုသည့် အဓိက စကားလုံးဖြစ်လာသည်
အဖွဲ့အမျိုးမျိုးက ထိုစကားလုံးကို သုံးခဲ့ကြပြီး ဟစ်ဟော့ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ တစ်ယောက်ဖြစ်သော အာဖရိက ဘန်ဘာတာ Afrika Bambaataa မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိသော single album "positive life" တွင်ထည့်သွင်းအသုံးပြုခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဟစ်ဟော့ဆိုသော စကားလုံးသည် ယဉ်ကျေးမှုစာမျက်နှာတစ်ခုအဖြစ် တစ်ကမ္ဘာလုံးသို့ ပြန့်နှံ့သွားခဲ့သည်
ဂျမေကာ နိုင်ငံဖွား ဒီဂျေ Clive Kool Herc Campbell သည် ဆယ့်သုံးနှစ်သားအရွယ်တွင် နယူးယောက်မြို့ သို့ပြောင်းရွေ့ နေထိုင်ခဲ့ပြီး မူလဟစ်ဟော့ဂီတကို ဖန်တီးခဲ့သူဖြစ်သည်
ဂျမေကာရိုးရာ ဂီတသံများကို အခြေခံကာ ဟစ်ဟော့ဂီတ သစ်တရပ်အဖြစ် ရှေးဦးဖန်တီးခဲ့သည်
ဂျမေကာမှ ကလေးငယ်များက ဂီတသံအပေါ်တွင် လက်တန်းရွတ်ဆိုသော ကဗျာပုံစံများကို ခေတ်ပေါ် ဂီတတစ်ရပ်နှင့် တွဲဖက်ရန် သူငယ်စဉ်ကတည်းက စိတ်ကူးရှိခဲ့သည်
Herc နှင့် တစ်ခြားသော DJs သမားများသည် သူတို့၏ တူရိယာစက်များနှင့် ဖျော်ဖြေမှုများအတွက် လျှပ်စစ်မီးလည်းရနိုင်သောဘတ်(စ)ကတ်ဘောကွင်းများနှင့် ရှေးဟောင်းအိမ်များတွင် ဂီတပွဲများကျင်းပခဲ့သည်
ထိုနေရာများသည် ဟစ်ဟော့ဂီတ ပေါက်ဖွား ခဲ့ရာနေရာများလည်းဖြစ်သည်
သူတို့အသုံးပြုသော တူရိယာများနှင့်စက်ကိရိယာများသည် အများအားဖြင့် အားကောင်းသော စပီကာများ၊ Turntabels ဟုခေါ်သော ဓာတ်ပြားဖွင့်စက်များနှင့် တစ်လုံး(သို့မဟုတ်) ထို့ထက်ပိုသော မိုက်ကရိုဖုန်းများသာ ပါဝင်လေသည်
funk တေးသွားများမှ က၍အကောင်းဆုံးအပိုင်းကို အကြိမ်ကြိမ်ပြန်လည်ဖွင့်စေခြင်းဖြင့် break-deejaying ဆိုသောနည်းကိုလည်း Herc သည်တိုးတက်စေခဲ့သူဖြစ်သည်
ဗုံရိုက်သံကို အဓိကထားပြီး ထို breakbeat Djing ပြုလုပ်ရာတွင် funk, rock နှင့် လက်တင်ဗုံသံ မှစည်းဝါးရိုက်သံများကို ယူ၍ ထိုအသံများသည် ဟစ်ဟော့ဂီတအတွက် အခြေခံ ဂီတသံများဖြစ်လာခဲ့သည်
Herc ၏ အကသမားများအပေါ် ကြေညာမှုများနှင့် တိုင်ပင်ခေါ်သံများသည် ကာရံများနှင့်ညီအောင် ပြောဆိုရာမှ ယခုလူသိများသော rapping ဆိုသည့်အပိုင်းပါဝင်လာသည်
သူ၏ အကသမားများအား break-boys နှင့် break-girls၊ အတိုကောက်အားဖြင့် b-boys နှင့် b-girls များဟုနာမည်ပေးခဲ့သည်
Herc ၏သတ်မှတ်ချက် အခေါ်အဝေါ်များ ဖြစ်သော breaking, b-boys နှင့် b-girls များသည် ဟစ်ဟော့ဆိုသော နာမည်မပေါ် ခင်ကပင် ဟစ်ဟော့ ယဉ်ကျေးမူ့၏ အရေးပါလာမည့် အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ်တည်ရှိနေခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းပေါ်လာသော Grand Wizard Theodore တို့ကဲ့သို့သော DJs များက breaking နည်းစနစ်များကို ပိုမိုဆန်းသစ်တိုးတက် လာစေခဲ့သည်
ဟစ်ဟော့အား ယဉ်ကျေးမူ့တစ်ရပ်အဖြစ် လက်ခံလာအောင် ဖွံ့ဖြိုးလာစေသောသူမှာ အာဖရိကဘန်ဘာတာ Afrika Bambaataa ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဖြစ်သည်
ဘန်ဘာတာသည် ရိုးရှင်းသော ဒစ္စကို beat များပေါ်တွင် rapping လိုက်ရွတ်ရသည့်အစား drum machine အား synthesizer နည်းပညာဖြင့်ဖန်တီးထားသော beating ပေါ်တွင်ရွတ်ဆိုသော နည်းစနစ်ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင်ဖန်တီးခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဂီတဗီဒီယို များခေတ်စားလာသောအခါ ဟစ်ဟော့ဂီတသည် ပိုမိုအောင်မြင်လာခဲ့သည်
Planet rock အတွက်ဂီတဗီဒီယိုတွင် ဟစ်ဟော့ယဉ်ကျေးမူ့၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သော ဟစ်ဟော့ဂီတ၊ graffiti နှင့် ဘရိတ်ဒန့်စ် များကိုတင်ဆက်ပြသခဲ့သည်
၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၅ ကြားတွင်ဟစ်ဟော့ဂီတကို အသုံးပြုလာသော ရုပ်ရှင်ကားများ ထွက်လာခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် ဟစ်ဟော့ဂီတသည် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အစပြုကာ တစ်ကမ္ဘာလုံးက အသိအမှတ်ပြုရသော ဂီတသစ်တစ်ရပ်အဖြစ်ပေါ်ထွန်းခဲ့လေသည်
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် ပေါ်ပေါက်လာစက လူများယခုထင်နေသကဲ့သို့ အကြမ်းဖက်မှုကို အသားပေးသော ဂီတအမျိုးအစားမဟုတ်ခဲ့ပေ
ထိုဂီတသည် လူငယ်များလမ်းပေါ်တွင် ဂိုဏ်းအသင်းများအဖြစ် တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့တိုက်ခိုက်နေမည့်အစား အကယဉ်ပြိုင်ခြင်း စသော ခန္ဓာကိုယ်ကျန်းမာရေးနှင့်  အနုပညာ ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းများကို လူငယ်များပိုမိုစိတ်ဝင်စားလာစေရန် အားပေးခဲ့သည်
Hip Hop နှင့်ဆက်နွယ် ပတ်သက်နေသော Graffiti Art ဆိုသော အနုပညာ တစ်ရပ်လည်း ရှိသည်
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် ဥရောပ အာရှ ထိုမှတဆင့် ကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျား ဂျပန်နိုင်ငံထိ၊ တောင်အမေရိကမှ ဘရာဇီး အစရှိသောနိုင်ငံများအထိလျင်မြန်စွာ ကူးစက်သွားသည်
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပြန့်နှံ့သွားရာတွင် ထိုနိုင်ငံမှ ဂီတအလိုက် အသံများနှင့် သီဆိုဟန်များလည်းပြောင်းလဲသွားတတ်သည်
ပုံစံအမျိုးမျိုးပြောင်းနေသော်လည်း မူရင်းပုံစံ old school အား ဒေသအလိုက်ပြန်လည်ဆန်းသစ်ရာမှကွဲပြားသော ဟန်များပေါ်လာခြင်းလည်းဖြစ်သည်
ဟစ်ဟော့ဂီတသည် လူငယ်များ သူတို့၏ အမြင်များကို လွတ်လပ်ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြသည့် ဂီတအမျိုးအစားလည်းဖြစ်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံမှ စတင်ခဲ့သောကြောင့် အမေရိကန်စရိုက်များ ဖုံးလွှမ်းနေသော်လည်း လက်ခံရာနိုင်ငံအသီးသီးမှ ဟစ်ဟော့ဂီတပညာရှင်များက သူတို့နိုင်ငံ၏ ဓလေ့စရိုက်နှင့် ညီအောင် ဖန်တီးနိုင်ခဲ့ကြသည်
ဟစ်ဟော့ဂီတကို အဓိက ကြိုက်သော သူများမှာလည်း လူငယ်များ အများဆုံးဖြစ်သောကြောင့် ထိုဂီတနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာလူငယ် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်ဖြစ်လာသည်
ဖက်ကွန်ရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetkunywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖက်ကွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ကွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၉၆ ဦး၊ မ ၂၇၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ရခွီးဖူးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Rakhweehpu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ထရီဝမ်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထရီဝမ်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉ ဦး၊ မ ၁၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
ယင်းမာပင် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာစည်မြို့နယ်တွင် ရှိသော ရွာဖြစ်သည်
သာစည်-ကလောလမ်းဘေး၌ ရှိပြီး သာစည်ဘက်တွင် ဘုရားငါးဆူရွာ၊ ကလောဘက်တွင် ရေပေါင်းဆုံရွာတို့၏ ကြားရွာဖြစ်သည်
ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူသည်
သာစည်လက်အောက်ခံ ရဲစခန်း ၁ ခုလည်း ရှိသည်
ယင်းမာပင် သစ်တောကြိုးဝိုင်းတွင် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနက သစ်စက်တည်ရာမှ ရွာဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်သည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်သည်
တောင်ကြီး-မန္တလေး၊ တောင်ကြီး-မိတ္ထီလာ၊ တောင်ကြီး-ရန်ကုန် ခရီးသည်တင်ကားများ၏ တထောက်နားရပ် ဖြစ်သဖြင့် စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းလည်း ထွန်းကားသည်
အစ္စလာမ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၁ ခု၊ ဗမာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ ကျောင်း ရှိသည်
အရှင်ဥဒကပူဇကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒကပူဇကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ခင်လယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinlel)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ခင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၄ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၀ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်တီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintee)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ကုန်းသာကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းသာကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇ ဦး၊ မ ၃၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါ်တင်တင်လှသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်မှ သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဒေါ်တင်တင်လှသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဘက်တွင် မင်းသားကြီး ရွှေဘ၊ တွံတေးသိန်းတန်တို့ လက်ထက်ကတည်းက မင်းသမီးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ရုပ်ရှင်ဖလင်များ ပျက်တောက်သွားသည့် အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်လောက သားများ ခေတ္တရုပ်ရှင် အနုပညာလောကနှင့် အလှမ်းဝေးခဲ့ကြရသည်
တဖန် ဗီဒီယိုများပေါ်ကာစ အချိန်ကာလတွင် ရုပ်ရှင်အနုပညာလောကသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့ပြန်ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အဒေါ် ဇာတ်ဝင်ခန်း၊ အမေ ဇာတ်ဝင်ခန်း များတွင် ပါဝင်၍ သရုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရသော ဝါရင့်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဒေါ်တင်တင်လှသည် ၂.၁၀.၂၀၁ဝ (စနေနေ့) နံနက် (၆း၄၅) နာရီ အချိန်၌ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၆၈) နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ပြစ်မှုကျူးလွန်သောကြောင့် ထောင်ဒဏ်ကျခံနေရသူများကို အကျဉ်းသားဟုခေါ်သည်
မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်ကြောင့်အကျဉ်းကျနေသူများလည်း ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံအကျဉ်းထောင်များ၌ အကျဉ်းသားဦးရေ ၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိသည်
၎င်းတို့ အနက် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသား ၂၁၈၃ ဦး ခန့်ရှိကြောင်း ထိုင်းနိုင်ငံ အခြေစိုက် နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများ ကူညီ စောင့်ရှောက် ရေးအသင်း(AAPP)က ဖော်ပြထားသည်
စက်ခွာ (အရှေ့)ရွာ
ဝက်မှေး - ကံတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethmay-Kantaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ရွာရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်စန်းဝင်း (၈ ဇွန် ၁၉၆၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာလူမျိုး မိတ်ကပ်ပညာရှင်၊ ဖက်ရှင်ဒီဇိုင်နာ၊ ဆံပင်ဖန်တီးရှင်နှင့် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်
မကြီးစန်း ဟူ၍လည်း လူသိများသည်
၁၉၆၅ ခု၊ ဇွန်လ ၈ ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
မွေးချင်းမှာ ယောက်ျားလေး ၃ ယောက်၊ မိန်းကလေး ၁ ယောက်ဖြစ်သည်
ယောက်ျားအဖြစ် မွေးသော်လည်း မိန်းမဘဝကို ခင်တွယ်သဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် အသိုင်းအဝိုင်း၌ အနှိမ်ခံရသည်
အခြေခံပညာကို ဒဂုံ (၂) ၌ လည်းကောင်း၊ အဆင့်မြင့်ပညာကို ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ လည်းကောင်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၈၃ ဝန်းကျင်တွင် မိတ်ကပ်ပညာရှင် ကိုတိုးနှင့် စန္ဒီထံ၌ ပညာသင်ခဲ့သည်
အသက် ၂၁ နှစ်တွင် ကိုယ်ပိုင် အလှပြင်ဆိုင်ကို ၃၄ လမ်းတွင် ဖွင့်နိုင်ခဲ့သည်
သရုပ်ဆောင်များအား အလှပြင်ပေးရသည်
ထက်ထက်မိုးဦး၊ ထူးမွန်၊ မျိုးသန္တာထွန်း အစရှိသော သရုပ်ဆောင်များအား ဆံပင်၊ မိတ်ကပ် အပြင်အဆင်များ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးရာမှ နာမည်ရလာခဲ့သည်
အသက် ၂၆ နှစ်တွင် အဝတ်အစား ဆင်သည့် လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်
သတို့သမီး ဝတ်စုံနှင့် အလှပြင်ဝန်ဆောင်မှု၊ မိတ်ကပ် သင်တန်းတို့ဖြင့် အလုပ်များသော်လည်း ဗုံမဟုတ်ပတ်မမည် အသိုင်းအဝိုင်း (LGBT Community) တွင် တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားသည်
သရုပ်ဆောင်ဘဝကို မကြီးစန်းနှင့် သူ၏ချစ်သူများ ဇာတ်ကားဖြင့် စတင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်ကားမှာ ထက်အောင်ရှိုင်း၊ ဇွဲပြည့်တို့ တွဲသရုပ်ဆောင်ပြီး မြတ်ခိုင် ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုတွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုတွင် တနေ့မှာ မောင့်ကို ဒီအကြောင်းတွေ ပြောပြရဦးမယ် ကို အေးချမ်းမောင်နှင့်တွဲ၍ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
နိုင်မျိုးထွန်း (ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) ရိုက်ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၇ ရက် ရုံတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင်လည်း   "ကျားကျား ကြိုက်ကြိုက်"   ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတွင် မိတ်ကပ်ပညာရှင်များဖြစ်သော (ညီညီမောင်) ( ထက်ထက်)တို့နှင့် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
မကြီးစန်းနှင့် သူ၏ချစ်သူများ (၂၀၁၆)တစ်နေ့မှမောင့်ကို ဒီအကြောင်းတွေပြောပြရဦးမယ် (၂၀၁၈)                                                                            *"ကျားကျားကြိုက်ကြိုက်"(၂၀၁၉)
ဓာတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Datkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ရေနံမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေနံမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၉၃ ဦး၊ မ ၂၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ တိုပေါ်လော်ဂျီ (algebraic topology) သည် ခေတ်သစ်အက္ခရာသင်္ချာ နည်းနာသဘောများကို အသုံးပြု၍ တိုပေါ်လော်ဂျီ ရပ်ဝန်းများ (topological spaces) ကို လေ့လာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၂ ပါး အေမာမ်ကို လက်ခံသော ရှီအာ သို့မဟုတ် အပ္စနာအရှ်ရီ ဆိုသည်မှာ အစ္စလာမ်သာသနာတွင် မဇ်ဟဘ်ဘေရှီအာ ၏ အမည်ဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ့် တမန်တော်မြတ်ကြီး (ဆွ) ပြီးနောက် ဆက်ခံသည့် ၁၂ ပါး အေမာမ်အား လက်ခံယုံကြည်သူများ ဖြစ်ကြသည်
ဤသာသနာကို ရှီအာယေဂျာ့အ်ဖှရီ (သို့) အေမာမီယာ (အင်္ဂလိပ်: Imamiyyah; အာရပ်: إمامية‎) ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်သည်
ရှီအာအပ္စနာအရှရီ သည် ၂၁ ရာစုနှစ်အစပိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး ရှီအာမဇ်ဟဘ် ဖြစ်သည်
'အေမာမီယာ သည် ဤမဇ်ဟဘ်တွင် ကလာမ်မီး အသုံးအနှုန်း၌ ကျော်ကြားသော အမည်နာမ တစ်ခု ဖြစ်သည်
အာရပ်: إمامية‎ ဟူသည့် ဝေါဟာရမှဖြစ်ပြီး အဘိဓာန်တွင် နာခံရမည့် ဥသျှောင် ရှေ့ဆောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ائمه သည် အများကိန်းဖြစ်ပြီး အေမာမ်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ی ယာ အက္ခရာသည် امام ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ပတ်သက်မှုပေးသည့် ယာယေနစ္စဘသ် ဖြစ်သည်
«فرقه» သည် ဝပ္စဖှ်ဖြစ်သည်
ဖှရ်ကာဟေအေမာမ်မီ ယာ ဟုဆိုခြင်းမှာ (တမန်တော်မြတ် (ဆွ)  ရဟ်လသ် ပြီးနောက် ကိုယ်တော်မြတ်ဘက်မှ ခန့်အပ်ခဲ့သော အေမ်များကို) လိုက်နာလက်ခံသောအုပ်စုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အစ္စသေလာဟ် ခေါ် အသုံးအနှုန်းများတွင်လည်း တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ) ပြီးနောက်ခန့်အပ်ခံရသော အေမာမ် အား လက်ခံယုံကြည်သည့် အုပ်စုမှန်သမျှကို အေမာမီ ဟု ခေါ်တွင်သည်
ထိုအနေအထားတွင် ရှီအာနှင့် အေမာမီယာ ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် အတူတူပင်ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်  ရှီအာ  ဆိုသည်မှာ ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော အလီယိဗ်နေအဘီသွာလဗ်(အစ)ကို လက်ခံယုံကြည်ပြီး ၎င်းအေမာမ်အား တမန်တော်မြတ် (ဆွ) ၏ အခြားသော ဆွဟာဘာများထက် သာလွန်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားကြသူများဖြစ်သည်
အရှ်အရီ သည် ရှီအာ ကို (ဂါလီယာ)  (ရာဖှစ်ဇာ) (ဇိုင်ဒီယာ) ဟူ၍သုံးအုပ်စုတင်ပြထားသည်
အေမာမီယာ ကို ရာဖှစ်ဇာ နှင့်အတူ သတ်မှတ်ထားသည်
သူသည် ၎င်းစာအုပ်တွင် ဂါလီယာ သည် ၁၅ ဖှီရ်ကာ၊ ရာဖှစ်ဇာ သည် ၂၄ ဖှီရ်ကာ၊ ဇိုင်ဒီယာ သည် ၆ ဖှီရ်ကာ ရှိသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
မလ်သီ သည် ရာဖှီဇာ ကို အေမာမီယာ နှင့်အတူတူဟု သတ်မှတ်ပြီး ၁၈ ဖှီရ်ကာရှိသည်ဟု ဆိုကာ ဇိုင်ဒီယာ သည် ၎င်း ၁၈ ဖှီရ်ကာထဲမှ ဖြစ်သည်ဟု တင်ပြထားသည်
သူသည် အေမာမီယာကို ခြုံငုံပြီးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းကြောင့် အားလုံးကို ထိုခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဆွဲသွင်းလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
စာအုပ်သုတေသနပြုသူ မိုဟမ္မဒ်ဇာဟိဒ်ကောင်စဲရ်ရီ က အေမာမီယာ ဆိုသည်မှာ အပ္စနာအရှ်ရီမဇ်ဟဘ် ကိုသာ ခေါ်ဆိုကြောင်း တင်ပြထားသည်
သို့သော် စာရေးသူသည်  မည်သူမဆို အေမာမသ်ကို ယုံကြည်ပါက အေမာမီ ဟု ဆိုထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်
ဘဂ်ဒါဒီး  ကရာဖေဇာ တွင် (ဇိုင်ဒီယာ၊ ကိုင်စာနီယာ၊ အေမာမီယာ နှင့် ဂလ်လားသ်) ဟူ၍အပ်္စလေ-အဓိ က-ဖှီရ်ကာ  လေးခုရှိသည်ဟုဖော်ပြပြီး ဇိုင်ဒီယာ ၌ ၃ ဖှီရ်ကာ၊ ကိုင်စာနီယာ ၌ ၂ ဖှီရ်ကာ၊ အေမာမီယာ ၌ ၁၅ ဖှီရ်ကာ၊ ဂလ်လာသ်တွင် ၆ ဖှီရ်ကာရှိသည်ဟုဖော်ပြသည်
အစ်္စဖှရာအီနီး ကဂလ်လားသ်ကို ရာဖေဇာ မှမယူစဘဲ ဇိုင်ဒီယာ၊ အေမာမီယာ၊ ကိုင်စာနီယာ သုံးမျိုးကိုသာ ဖော်ပြပြီး အေမာမီယာ တွင် ၁၅ ဖှီရ်ကာရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်
ရှဲဟ်ရစ်္စသာနီ က ရှီအာ ကိုဖှီရ်ကာ ၅ ခုရှိသည်ဟုတင်ပြထားသည်၊ ကိုင်စာနီယာ၊ ဇိုင်ဒီယာ၊ အေမာမီယာ၊ ဂါလီယာ၊ အစ်္စမာအီလီယာ ဟူ၍ဖြစ်သည်
အဟ်မဒ်အမီးန်မစ်္စရီ သည်သ ရှိုင်ယို့အ် ၏ အဓိကအခြေခံအကြောင်းရင်းကို အလီ  (အစ) နှင့် သားစဉ်မြေး ဆက်တို့သာလျှင် အေမာမသ်နှင့် ခေလာဖှသ်ကို ထိုက်တန်ကြောင်း လက်ခံထားပြီး တမန်တော်မြတ်ကြီး(ဆွ) ကိုယ်တော်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံယုံကြည်ထားသည်
ဇိုင်ဒီယာ မှလွဲ၍ ကျန်ရှီအာဖှီရ်ကာ အားလုံးကို အေမာမီယာ ဟုဆိုထားသည်
၎င်းတို့အထဲမှ အခိုင်မာဆုံးမှာ အပ္စ်နာအရှ်ရီ ဖြစ်သည်ဟု လက်ခံယုံကြည်ထားသည်
ရှိခ်ကောင်စဲရ်ရီ ၏ အဆိုအရ အေမာမီယာ  ဟု ဆိုခြင်းသည် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသော အမာမ်ကို ဆိုလိုပါက အစ္စလာမ် ၏ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ပြောစမှတ်ဖြစ်နေသည့် ဂါလီ မှလွဲ၍ ရှီအာဖှီရ်ကာ အားလုံးသည် အေမာ  မီယာဖြစ်သည်
အကယ်၍ ရှီအာများအကြား အသုံးအနှုန်း၏ရည်ရွယ်ချက်အရ  အမာမီယာသည် ရှီအာအုပ် စုမှဖြစ်ပြီး အပ်္စနာအရှ်ရီ နှင့်အတူတူပင်ဖြစ်၏
သို့ပါသောကြောင့်  ရှိခ်မိုဖှီးဒ် ကထိုသို့ဆို၏
အမာမီယာ သည် အေမာမသ်ကို အေမာမ်အလီ(အစ) ပြီးနောက် ဟစနိုင်းန်(အစ) ထို့နောက် ဟိုစိုင်နိဗ်နေအလီ(အစ) မှ ဆင်းသက်သော သားမြေးများ အေမာမ်ရေသွာ(အစ) ထို့နောက် အေမာမ်မဲဟ်ဒီ(အဂျ) အထိလက်ခံယုံကြည် ထားသည်
ဖှခ်ရွတ်ဒီးနေရာဇီ  ကလည်း ထိုလက်ခံယုံကြည်မှု၏ နောက်လိုက်ဖြစ်သည်
အေမာမီယာ သည် ရှီအာအုပ်စုများထဲမှဖြစ်ပြီး တမန်တော်မြတ်ကြီး (ဆွ) ပြီးနောက် အလီယိဗ်နေအဘီသွာလဗ်(အစ) ထို့နောက် သူ၏သားတော် ဟစန်(အစ) ထို့နောက် သားတော် ဟိုစိုင်န်(အစ) ထို့နောက် သားတော် အလီယိဗ်နေဟိုစိုင်န်(အစ) ထို့နောက်သူ၏ သားတော် မိုဟမ္မဒ်ဘာကဲရ်(အစ) ထို့နောက်သားတော်ဂျာ့အ်ဖှရ်ဆွာဒစ်က်(အစ) ထို့နောက် သားတော် မူစာကာဇင်မ် (အစ) ထို့နောက် သားတော်  အလီယိဗ်နေမူစဲရ်ရေသွာ  (အစ) ထို့နောက် သားတော် မိုဟမ္မဒ်သကီ(အစ) ထို့နောက်သားတော် အလီယွန်နကီ (အစ) ထို့နောက်သားတော် ဟစန်အစ္စကရီ (အစ)  ထို့နောက်သူ၏သားတော် (ကမ္ဘာတစ်ဝန်းကစောင့်မျှော်နေသည့်) အေမာမ်မေကာအင်မ်(အဂျ) ဖြစ်သည်ဟု တင်ပြထားသည်
ရှိခ်ဆွဒူးက် ခေတ်ကာလကတည်းက အကာယိဒ်၊ မေလလ်၊ နဟ်လ် တို့သည်ပိုမိုစီးမျောလာခဲ့ရာ အေမာမီ ယာဆိုသည့်အသုံးအနှုန်းသည်  အပ်္စနာအရှ်ရီ  အတွက်သာ သုံးနှုန်းခဲ့သည်
စအ်ဒိဗ်နေအဗ်ဒွလ္လာအရှ်အရီ ကွမ်မီး သည်အေမာမ်အပ်္စကရီ(အစ)၏ အဆ်ဟာဘ် ဖြစ်ပြီး ၂၉၉ ခုနှစ်တွင်ကွယ်လွန်ကာ (မကာလာသွလ် အေမာမီယာ) ဆိုသည့်စာအုပ်ကိုရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ရှိခ်ဆွဒူးက် (၃၀၆-၃၈၁)  သည် (ရေစာလသိုဖှိဒ်ဒီးန် အေမာမီယာ)ဆိုသည့် စာအုပ်ကို ရေးသားပြုစုခဲ့ပြီး ရေစာလဲယေအေ့အ်သေကာဒါသေဆွဒူးက် ဟု ကျော်ကြားခဲ့သည်
၎င်းနောက်ပိုင်း အေမာမီယာကို  ရှိခ်မိုဖှီးဒ် ၏(အဝါအိလ်လိုမကာလားသ်) ဆိုသည့်စာအုပ်တွင် အပ်္စနာအရှ်ရီ ဆိုသည့် ဝေါဟာရနှင့်သာ သုံးနှုန်းထားကြောင်း တွေ့ရသည်
အရှ်အရီ နှင့်အခြားသူများ၏ သတ်မှတ်မှုသည် ခြုံငုံသတ်မှတ်လိုက်ခြင်းမျိုးဖြစ်ပြီး တိကျမှုမရှိကြောင်း အားလုံးကပြောဆိုကြသည်
သုတေသနပြုသူအချို့က အရှ်အရီ၊ မလ်သီ နှင့်အခြားသူတို့သည် အေမာမီယာ နှင့်ပတ်သက်ပြီး ဖှီရ်ကာ အများအပြား ရေတွက်သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းမှာ အမန်တကယ်မရှိခဲ့ပါ ဖန်တီးခဲ့သော ဖှီရ်ကာ များသာ ဖြစ်သည်ဟုဆိုကြသည်
ဥပမာအားဖြင့် (ဇိုရာရီယာ)  (ဟာရှင်မီယာ) တို့ဖြစ်ပြီး ရှိခဲ့မည်ဆိုလျှင်လည်း တစ်ဦးကောင်းတစ်ယောက်ကောင်း ကလာမီး ဆိုင်ရာယုံကြည်ချက်များသာ ဖြစ်လိမ့်မည်
ဖှီရ်ကာများအနေနှင့် မရှိခဲ့ပါ
အေမာမီယာ  နှင့်ပတ်သက်၍  အာမ်- ခြုံငုံပြီး အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူသော်- အေမာမသ် နှင့်ပတ်သက်ပြီး ကွဲပြားမှုသည် နှစ်မျိုးနှစ်စားသာရှိခဲ့သည်
သို့ပါ၍ ရှီအာမဇ်ဟဘ် အတွင်းသာ ကွဲလွဲခဲ့သည်များမှာ (ဇိုင်ဒီယာ) (အစ္စမာအီလီယာ) (ဝါကေဖှီယာ) တို့သာဖြစ်သည်
ဖှီရ်ကာအမြောက်အမြား ရေတွက်ရခြင်း၏ နောက်ထပ်အကြောင်းရင်းတစ်ခုမှာ  အွမ်မသ်သေအစ္စလာမ် ၌ ၇၃ ဂုဏ်းကွဲမည်ဆိုသည့် ကျော်ကြားသော ဟဒီးစ် ကြောင့်ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်
အေမာမ်မာ့အ်စူမ် များ၏နောက်လိုက်များသည်  တမန်တော်မြတ်ကြီး (ဆွ) ဝဖှာသ် ဖြစ်ပြီးနောက် ဝဆီယေအေလာဟီ ပြီးဆုံးသွားပြီဟု ယုံကြည်ထားခြင်းမရှိပါ
အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်သည် တမန်တော်များကို ရွေးချယ်စေလွှတ်ခဲ့သလို ဝဆီ -  ဆက်ခံသူကိုယ်စားလှယ်များကိုလည်း လူသားများအား တရားလမ်းမှန်ပြသရန် ရွေးချယ်စေလွှတ်ခဲ့ခြင်းမှာ ခိုင်လုံသောသက်သေဖြစ်သည်
၁၂ ပါး အေမာမီယာရှီအာများသည် ကုရ်အာန်နှင့် တမန်တော်မြတ်(ဆွ) ၏ စွန်နသ်တော် အထောက်အထားများအရ မိုဟမ္မဒ်(ဆွ) ကိုယ်တော်မြတ်၏ အဲဟ်လေဘိုက်သ် အနွယ်တော်မွန်များမှ ၁၂ ပါးသောမာ့အ်စူမ်ဝဆီ များကို ကိုယ်တော်မြတ်ကိုယ်တိုင် ခန့်အပ်ခဲ့သည်ဟု ကေယာမသ် နေ့တိုင် ယုံကြည်ထားကြသူများဖြစ်သည်
ရှီအာတို့သည် ဂျာဘီရ် ၏ဟဒီးစ်၊ အခြားခိုင်လုံသောဟဒီးစ်များအရ အလ္လာဟိုအရှင်မြတ်ဘက်မှ ၁၂ ပါးအေမာမ်ကို ခန့်အပ်ကြောင်း  တမန်တော်မြတ်(ဆွ) သက်ရှိထင်ရှားရှိစဉ်ကာလမှာပင် ကိုယ်တော်မြတ်ကိုယ်တိုင် အမည်နှင့်တကွ ဖော်ပြခဲ့သည်
အလီယိဗ်နေအဘီသွာလဗ် (အစ)ဟစန်နိဗ်နေအလီ (အစ)ဟိုစိုင်နိဗ်နေအလီ (အစ)အလီယိဗ်နေဟိုစိုင်န် စပ်ဂျားဒ် (အစ)မိုဟမ္မဒ်ဒိဗ်နေအလီ ဘာကဲရ် (အစ)ဂျာ့အ်ဖှရ်ရိဗ်နေမိုဟမ္မဒ် ဆွာဒစ်က် (အစ)မူစဗ်နေဂျာ့အ်ဖှရ်  ကာဇင်မ် (အစ)အလီယိဗ်နေမူစာ ရေသွာ (အစ)မိုဟမ္မဒ်ဒိဗ်နေအလီ သကီ (အစ)အလီယိဗ်နေမိုဟမ္မဒ် နကီ (အစ)ဟစန်နိဗ်နေအလီ အပ္စကရီ (အစ)မိုဟမ္မဒ်ဒိဗ်နေဟစန် မဟ်ဒီ(အဂျ) သည် ရှီအာတို့၏ ယုံကြည်ချက်၌ သက်ရှိထင်ရှားရှိနေပြီး ဂိုင်ဘသ် လူတို့၏အမြင်မှ အရှင်မြတ်သည် ကွယ်ဖျောက်ထားတော်မူ၏
ရှီအာ တို့ကား  ၁၂  ပါးအေမာမ်သည်  အိုဆူလေဒီးန်မှ ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ထားသည်
၎င်းကို သက်ဝင်ယုံကြည်ခြင်းသည် အီမာန် ကို ပြီးပြည့်စုံစေသည်
ထိုနည်းတူစွာ နဗူဝသ် သည် အရှင်မြတ်ဘက်မှ ပေးသနားခြင်းဖြစ်သကဲ့သို့ အေမာမသ် သည်လည်း အရှင်မြတ်၏ ကရုဏာတော်မှ ပေးသနားခြင်းဖြစ်သည်
သို့မှသာ တမန်တော်မြတ်(ဆွ) မရှိသည့်နောက်ပိုင်း လူသားများအား တရားလမ်းမှန်ညွှန်ကြားပြသနိုင်မည် ဖြစ်၏
တမန်တော်မြတ် (ဆွ)  ကဲ့သို့ သန့်ရှင်းကောင်းမွန် ထိုက်တန်သော ဥသျှောင် ခေါင်းဆောင်များဖြစ်ပြီး ပမာဆိုရသော် လူသားတို့အပေါ် ဦးဆောင်နိုင်စွမ်းရှိခြင်း၊ မျှတသော တရားစီရင်မှုများ၊ အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ရက်စက်မှုများကိုလည်း နှိမ်နင်းချေဖျက်နိုင်သူများ ဖြစ်သည်
သို့ပါ၍ အေမာမသ် သည် နဗူဝသ် ၏အကူအညီအထောက်အပံ့ဖြစ်ပြီး ထိုအချက်မှသက်သေပြဆိုနေသည်ကား နဗူဝသ် သည် မရှိမဖြစ်အရေးကြီးသော် အေမာမသ် သည်လည်း မရှိမဖြစ် အရေးကြီးသော အရာပင်ဖြစ်သည်
၁၂၄၄ (၁) ရက်
ဝက်စင်သွန် (ရွှေမြို့တော်ကျောင်းတော်") သည် လာအိုနိုင်ငံ၊ လောင်ဖရာဘန်ကျွန်းဆွယ်၏ မြောက်ဖျားထိပ်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်ကို ၁၅၅၉ မှ ၁၅၆၀ အကြားတွင် ဘုရင်  Setthathirath က တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဝက်စင်သွန်သည် လာအိုနိုင်ငံတွင်တည်ရှိသည့် အရေးအပါဆုံးကျေင်းတော်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်တွင် ရိုးရာအနုပညာများ၊ စာမူများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာများ ကျန်ရှိနေသည်
ဗတ်စင်သွန် ဟူသည့်အမည်၏ အဓိပ္ပာယ်သည်"ရွှေမြို့တော်၏ ကျောင်းတော်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
လာအိုတွင် ဝက် သို့မဟုတ် ဗတ် သည်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတာ်များကို ရည်ညွှန်းသည်
ထိုကျောင်းတော်များသည် လာအိုလူနေမှုအဖွဲ့အစည်း၏ အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဝက်စင်သွန်ကို ၁၅၅၉ မှ ၁၅၆၀ အကြားတွင် ဘုရင် Setthathirath ၏ အမိန့်ဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဘုရင် Setthathirath သည် ယခု လာအိုနိုင်ငံဖြစ်လာမည့်  နယ်မြေဒေသတွင်  Lan Xang ဘုရင့်နိုင်ငံ ("ဆင်သန်းပေါင်းများစွာတို့၏ နယ်မြေ") တွင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သူအုပ်ချုပ်စဉ်ကာလအတွင်း Setthathirath သည် မြို့တော်ကို စင်သွန် (နောက်ပိုင်းတွင် ဤနေရာကို "လောင်ပရာဘန့်" ဟု ခေါ်ကြ)  မှ Vientiane သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ရခြင်းမှ စင်သွန်အရပ်ဒေသသည် မြေပြန့်နည်းပါးသည့်အတွက် ဖြစ်သည်ဟု အကြောင်းပြချက်ပေးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း လောင်ပရာဘန့်သည် လာအိုပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်နိုင်ငံ (LPDR) ဖြစ်လာသည့် ၁၉၇၅ မတိုင်မီအချိန်အထိ တော်ဝင်မြို့တော်အဖြစ် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်
ဗတ်စင်သွန်သည် တော်ဝင်မိသားစုတို့၏ ထောက်ပံ့ပေးမှုကြောင့် လာအိုဒီမိုကရက်တစ်ပြည်သူ့နိုင်ငံ မတည်ထောင်မီအထိ တော်ဝင်ကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုကျောင်းတော်ကို ဗတ်ကီအိုနှင့် ဗတ်သတ်လောင် စသည့်ကျောင်းတော်များနှင့် ကပ်လျက်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဗတ်ဆိုသည်မှာ ဘုရင်များအတွက် သရဖူပေးရာနေရာ၊ ရဟန်းများနှင့် ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူများအတွက် ဝတ်ပြုဆုတောင်းရာနေရာ၊ ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များ ထားရှိရာနေရာ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာပွဲတော်များ ကျင်းပရာနေရာနှင့် ရိုးရာဗိသုကာလက်ရာများကို ပြသထားရာနေရာလည်း ဖြစ်သည်
ဆဲလ်တွင်းအာဟာရဓာတ်တို့မှုတွင် အထူးသဖြင့် ဗီတာမင်စီ အပါအဝင် ဇီဝဓာတ်ပေါင်း တချို့၏ အရေးပါပုံ၏ စတင် လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သူ နိုဘယ်ဆုရ ဇီဝ ဓာတုပညာရှင် အဲလဗတ် ဇင့်-ဂျော်ဂျီကို ၁၈၉၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ဗူဒါပက်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဗူဒါပက်တက္ကသိုလ် နှင့် ကိန်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ်ထိ ကာလအတွင်း ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကိန်းဗရစ် တက္ကသိုလ်တွင်လည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မင်နီ ဆိုတာပြည်နယ် ရိုချက်စတာမြို့ မာရိုးဖောင်ဒေးရှင်းတွင်လည်း ကောင်း အလုပ်လုပ်နေခဲ့စဉ် ယခုအခါ အက်စကောဗစ် အက်ဆစ်ဟုခေါ်သော ဇီဝဓာတ်လျှော့ပစ္စည်းတစ်မျိုးကို စတင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
သစ်သီးရည်နှင့် အာဒရီနယ်ဂလင်း ထုတ်နုတ် ပစ္စည်းတို့တွင် တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဇင့်-ဂျော်ဂျိသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ဇေးဂက်တက္ကသိုလ်တွင် ဆေးပညာဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒ ပါမောက္ခအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်က ဂျာမန် ဆရာဝန်အက်ဇဲဟို့နှင့် ဩစတြီးယားလူမျိုးဆေးဝါးဗေဒပညာရှင် အဲလဖရက် ဖရိုးလစ်တို့ စတင်တွေ့ရှိခဲ့သော ဆကာဗီရောဂါ ချေဖျက်သည် ဗီတာမင်စီနှင့် ထပ်တူထပ်မျှတူသော အက်ဆစ် ဓာတ်တစ်မျိုး၏ အာနိသင်ကို အခိုင်အမာ ရှင်းပြနိုင်ခဲ့သည်
လူသားနှင့် ကျွဲနွားတို့၏ အဒရီနယ်ဂလင်းနှင့် သစ်သီးဝလံ တို့တွင် ပါဝင်သည့်ပစ္စည်းများကို သိပ္ပံ နည်းကျဓာတ်ခွဲ၍ အမျိုးအမည် ဖော်ထုတ်ပြသည့် စာတမ်းတစ်စောင်ကို ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်၌ ကျင်းပသော ညီလာခံတစ်ရပ်၌ တင်သွင်းခဲ့ရာ သိပ္ပံပညာလောကတွင် လက်ဖျားခါခဲ့ရသည် ဟုဆိုသည်
ဇင့်-ဂျော်ဂျီသည် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ပြိုကွဲခြင်းသဘောကိုသာမက ဖူမာရစ်အက်ဆစ်၊ အပ်ဆီနစ်အက်ဆစ်၊ ဆစ်ထရပ် အက်ဆစ်တို့၏ သဘောသဘာဝကိုလည်း နှိုက်နှိုက်နှဲနှဲ လေ့လာ ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
ယင်းအက်ဆစ်သုံးမျိုးနှင့် စပ်လျဉ်းသော တွေ့ရှိချက်များကို အခြေခံ၍ ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဘယ်ဆုရှင် ဆာ ဟန့်စ်ခရက်သည် ခရက်သံသရာဟု ထင်ရှားကျော်ကြားသော ထရိုင်ကာဗိုအောက်ဆီလစ်အက်ဆစ် လှည့်ပတ် ပြောင်းလဲမှုကို ဖော်ထုတ် ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဗီတာမင်စီကို သီးသန့် ခွဲထုတ်ရှင်းလင်းပြနိုင်ခဲ့သည့် သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဇင့်-ဂျော်ဂျီသည် ဆေးပညာနှင့် ကြွက်သား လှုပ်ရှားမှုဆိုင်ရာ ဇီဝဓာတုဗေဒကို လေ့လာခဲ့ပြန်ရာ ကြွက်သား တွင်းရှိ ပရိုတင်းဓာတ်ကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ပြန်သည်
ထို့ပြင် အက်ဒီနိုဆင်ထရိုင်ဖော့စဖိတ်(အေတီပီ) ဒြပ်ပေါင်းသည် ကြွက် သားကျုံ့ခြင်းအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော စွမ်းအင်ပင်ရင်း ဖြစ်ကြောင်းကိုလည်း ခရေစေ့တွင်းကျ ရှင်းပြနိုင်ခဲ့သည်
ဇင့်-ဂျော်ဂျီသည် နာဇီဆန့်ကျင်ရေးလုပ်ငန်းတွင် တက်ကြွစွာ လှုပ်ရှားခဲ့သဖြင့် ဗူဒါပက်မြို့ရှိ ဆွီဒင်သံရုံးသို့ ထွက်ပြေး ခိုလှုံခဲ့ရဖူးသည်
စစ်ပြီးသောအခါ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသRတအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရန် ဆိုဗီယက်တပ်နီ တော်က ဇင့်-ဂျော်ဂျီအား ကမ်းလှမ်းခဲ့ဖူးသည်
သို့သော် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ဝုဒ်ဟိုးမြို့ရှိ ကြွက်သားဆိုင်ရာ သုတေသနအဖွဲ့ ညွှန် ကြားရေးမှူး အဖြစ်ခန့်အပ်ခံရသည်
ဆဲလ်များခြင်း၏ အကြောင်းရင်းများကို သုတေသနလုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဇင့်-ဂျော်ဂျီသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ဗီယက်နမ်ဆိုင်ရာ စစ်ရေးမူဝါဒကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သူဖြစ်သည့် အလျောက် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရူးသွပ်နေသော မျောက်လွှဲကျော် အမည်ရှိ စာအုပ်ဖြင့် တိုက်ခိုက်ရေးသားခဲ့သည်
ထင်ရှားသော အခြား စာအုပ်များမှာ ဓာတ်တိုးခြင်း၊ အချဉ်ဖောက်ခြင်း၊ ဗီတာမင်များ၊ ကျန်းမာရေးနှင့်ရောဂါဘယ (၁၉၄ဝ)၊ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် နှလုံး ကြွက်သားတို့အတွင်း ကျုံ့ခြင်းဆိုင်ရာ ဓာတုဇီဝကမ္မဗေဒ (၁၉၅၃)၊ ကြွက်သားကျုံ့ခြင်းဆိုင်ရာ (၁၉၄၇)၊ အသက်ဇီဝ သဘာဝ (၁၉၄၇)၊ ဇီဝစွမ်းအင်ပညာ (၁၉၅၇)၊ ဇီဝအီလက် ထရွန်းနစ်ပညာ (၁၉၆၈)၊ နောက်ဘာလာဦးမည်နည်း (၁၉၇၁)၊ သက်ရှင်အခြေ (၁၉၇၂)၊ အီလက်ထရွန်းနစ် ဇီဝဗေဒနှင့် ကင်ဆာရောဂါ (၁၉၇၆)၊ သက်ရှင်အခြေနှင့် ကင်ဆာရောဂါ (၁၉၇၈) တို့ဖြစ်သည်
ဆေးပညာဆိုင်ရာ သုတေသန ဖော်ထုတ်ချက်များကြောင့် ဇီဝဓာတုပညာရပ်နယ်ပယ်တွင် အထူးထင်ရှားသည့် နိုဘယ်ဆုရ သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး အဲလဗတ်ဇင့်- ဂျော်ဂျီသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဒန့်ဒလွန်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dantdalunpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ဒန့်ဒလွန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒန့်ဒလွန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၁၃ ဦး၊ မ ၃၄၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဣန္ဒြေငါးပါးတို့သည် အသင်္ခတဂါမိမဂ္ဂဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဣန္ဒြေငါးပါး၊ အနာသဝဖြစ်သော စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိ-ဟူသော တရား ၆-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်းသည် အာဟုနေယျ အစရှိသောဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသူဖြစ် ပေ၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ-ဟူသော ဣန္ဒြေငါးပါး၊ အနာသဝစေတော ဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်ဟူသော တရား ၆-မျိုးတို့နှင့်ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် အာဟုနေယျ၊ အနုတ္တရံ ပုညက္ခေတ္တံ လောကဿ-ဖြစ်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အနညာတညဿာမီတိန္ဒြေ၊ အညိန္ဒြေ၊ အညာတာဝိန္ဒြေ-ဟူသော ဣန္ဒြေသုံးပါး ရှိပုံကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူကြောင်းကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာတို့အား ပြန်လည်ဟောကြားသည့်သုတ်
ဇင်မာဦး(၁၉၆၉၇၀- ၂၀၂၁ မတ် ၁၁)သည် မြန်မာနိုင်ငံသား သရုပ်ဆောင် အကယ်ဒမီဆုရ မင်းသမီး တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ခင်ပွန်းမှာ သီဟတင်စိုး ဖြစ်သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် သီတာခုနစ်တန် ဆေးရောင်ခြယ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးဖြင့် အကယ်ဒမီဆုကို ရရှိခဲ့သည်
မြန်မာ့ဗွီဒီယိုခေတ်တွင် ကျော်ကြားခဲ့ပြီး၊ မင်းသားများစွာနှင့် တွဲဖက်၍ ဗွီဒီယိုရုပ်ရှင်ကား မြောက်မြားစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ရသည်
ယင်းတို့အနက်ဒိုးအလှသစ္စာတရားစုန်ရေတိုက်ပွဲခေါ်သံငရဲသားတို့မှာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ မတ်လ ၁၁ ရက် ညနေတွင် အဆုတ်၊ နှလုံး၊ ကျောက်ကပ် နာတာရှည် ရောဂါခံစားနေရသော ဇင်မာဦးသည် ရန်ကုန်၊ အောင်ရတနာဆေးရုံ၌ ဘဝတစ်ပါး ပြောင်းသည်
အဆုတ်ရောဂါကို နှစ်နှစ်ကျော် ခံစားရပြီး၊ အောက်ဆီဂျင်ဖြင့် အသက်ရှူခဲ့ရသည်
နောက်တနေ့ နံနက် ၁၁ နာရီတွင် ဆေးရုံမှတဆင့် ပို့ဆောင်ကြပြီး၊ ရေဝေးသုဿာန်၌ သင်္ဂြိုဟ်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၅၁ ရှိပြီဖြစ်ပြီး၊ သား တစ်ယောက်၊ သမီး တစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
မကောက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ အူလန်ပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆက်သွယ် ရွာသစ်'(အင်္ဂလိပ်: Setthwei(Ywarthit))သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ မုဒုံမြို့နယ်၊ ဆက်သွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆက်သွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၄ ဦး၊ မ ၁၃၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၅ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်းမှီးရပ်ကွက်(တောင်) (အင်္ဂလိပ်: Yinmee (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့၊ ၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်္သာချောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၇ ဦး၊ မ ၁၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ ရွာပုလဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာပုလဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၀ ဦး၊ မ ၁၂၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ရက်သဲ့ရွာ၊ ရေကောက်
ဤစာအုပ်ကို ဖီလိုဆိုဖာနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတဖြစ်လာသည့် Dr .  Sarvepalli  Radhakrishnan  (1888–1975) က ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်
မူလက ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်တွင် Oxford University Press မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုထုတ်ဝေသူကပင် အကြိမ်ရေများစွာ ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်
ထုတ်ဝေမှုအားလုံးသည် စာမျက်နှာ ၁၉၄ မျက်နှာရှိပြီး စာအုပ်ခေါင်းစဉ်တူဖြင့်ပင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဓူဝံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Duwun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ဖလံတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖလံတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၈ ဦး၊ မ ၈၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဗထွေး၊ သိပ်ပံ(ခရစ် ၁၉၃၂-၁၉၈ဝ)
စာရေးဆရာ ဦးဗထွေးကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြ ခရိုင် အိမ်မဲမြို့နယ် သရက်ကုန်းရွာ၌ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးကာစီ၊ ဒေါ်တင့်တို့မှ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်းခြောက် ယောက်အနက် ပဉ်စမမြောက် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉျဘဝကပင် စာရေးစာဖတ် ဝါသနာပါပြီး စာတိုစာစများရေးကာ စာရေးဆရာများနှင့် ဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်
စာရေးဆရာ သိပ်ပံဗထွေး၏ အမည်ရင်းသည် ဦးဗထွေးပင် ဖြစ်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဒီပလိုမာ အောင်လက်မှတ် ရရှိခဲ့သည်
ဒီပလိုမာရပြီးနောက် လျှပ်စစ်အဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းစဉျ ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ လျှပ်စစ်ပညာတော်သင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ရသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် နှစ်နှစ်နီးပါး ပညာသင်ပြီး အမ်-အိုင်-အီး-အီး နှင့် အမ်-အက်စ-အီး လျှပ်စစ်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်
ဂျာမနီမှ ပြန် လာပြီးနောက် ပုသိမ်၊ လွိုင်ကော်၊ ကျိုင်းတုံ၊ မုံရွာ၊ ရမည်းသင်း၊ သာစည်မြို့များတွင် ခရိုင်လျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရှုမဝမဂ်ဂဇင်းတွင် မနုဿဝတ်ထုတိုများ ရေးကာ စာပေနယ်သို့ ဝင်ခဲ့သည်
စာပေသက်နုနယ်ချိန်တွင်ပင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် စက်မှုလက်မှုနိုင်ငံ ထူထောင်ရန် လှုံ့ဆော်သော သတင်းစာဆောင်းပါးများကို ရေးခဲ့သည်
ဝတ်ထု၊ ဆောင်းပါးများသာမက လောပီတ ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း၊ မိုးဗြဲစသော မှတ်တမ်းစာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လောပီတ ရေအား လျှပ်စစ်စီမံကိန်း အမည်ရှိ စာအုပ်ဖြင့် ယူနက်စကို စာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ် အန်တရာယ် မှုခင်းအသွယ်သွယ်စာမူဖြင့် အမျိုးသား စာပေ သုတပဒေသာဆု ရရှိခဲ့သည်
သိပ်ပံဗထွေး၏ နောက်ဆုံး ရေးသားခဲ့သောလက်ရာမှာ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလထုတ် သင့်ဘဝမဂ်ဂဇင်းပါ "သူ၏ညာဉ်"ဝတ်ထုတို ဖြစ်လေသည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် မည်သည့်နေရာဌာနတွင်မဆို သူတွေ့မြင်သော ခွၽတ်ယွင်းမှု၊ လစ်ဟင်းမှု၊ ဖောက်ပြန်မှုများကို ဖော်ပြ၍ အကြံပေးလမ်းညှှန်မှုများကို ရေးသားတတ်သည်
ရေးသားတင်ပြပုံမှာလည်း ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရှိသည်
ဝါကျတို၊ စာပိုဒ်တိုများသုံး၍ တိုတိုတိတိ ထိထိမိမိရေးသားပုံသည် သိပ်ပံဗထွေး၏ စာရေးဟန်ပင် ဖြစ်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုးအပေါ် စေတနာ ကြီးမားသူဖြစ်ရာ မြန်မာအက်ခရာများကိုသုံး၍ ကယား၊ လီစူး၊ နာဂ စာပေများ တီထွင်ခဲ့သည်
နယ်တွင် အမှုထမ်းနေရာမှ ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရွေ့ပြောင်းရပြီးနောက် ရန်ကုန်လျှပ်စစ်ဌာန စာကြည့်တိုက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ထိုနောက် ဗဟိုသုတေသန လုပ်ငန်းအဖွဲ့သို့ စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ပြောင်းရွေ့တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ဗဟိုသုတေသနလုပ်ငန်းအဖွဲ့တွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် အမှုထမ်းဆဲ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်သန်းမြင့်နှင့် သမီးတစ်ဦး၊ သားသုံးဦး ကျန်ရစ်သည်
ဘနစ် (အရှေ့)ရွာ၊ ကညင်ငူ
Australian country ဂီတသည် ဩစတေးလျဂီတမှ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
Bluegrass၊ yodeling မှ folk အထိကျော်ကြားသော ဂီတ၏ပုံစံများ ပါဝင်သည်
အမျိုးအစားသည် Celtic နှင့် folk ဂီတ၊ ဩစတေးလျ bush ballad ရိုးရာနှင့် အမေရိကန် country ဂီတတို့ လွှမ်းမိုးထားသည်
အစောပိုင်းတီထွင်သူများထဲတွင် Slim Dusty၊ Smoky Dawson (MBE)၊ (QAM)၊ Tex Mortonနှင့် Buddy Williams တို့ပါဝင်သည်
ဩစတေးလျ country ကြယ်ပွင့်များ အမှတ်ရစရာ ဂီတသမားများတွင် Adam Brand, Adam Harvey, Jasmine Rae, Tray Cassor-Daley, Davidson Brothers, Slim Dusty, Steve Forde, Joy Williamson, Chad Morgan, Keith Urban, O’ SHEA, Lee Kernughan နှင့်Kasey Chambers တို့ပါဝင်သည်
Paul Kellyနှင့် Text Perkins တို့လည်းပါဝင်ခဲ့သည်
ကျော်ကြားခဲ့သော သီချင်းများမှာ When the Rain Tumbles Down in July (၁၉၄၆)၊ Waltzing Matilda (၁၈၉၅)၊ Pub with No Beer (၁၉၅၇)၊ Lights on the Hill (၁၉၇၃)၊ I honestly You (၁၉၇၄)၊ True Blue (၁၉၈၁)၊ Boys from the Bush (၁၉၉၂) နှင့် Not Pretty Enough (၂၀၀၂) တို့ဖြစ်သည်
ဩစတေးလျတွင် country ဂီတရိုးရာရှိပြီး US မှ တိုးတက်ခဲ့သော ကွဲပြားသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်၊ အိုင်ယာလန်နှင့် စကော့တလန် folk သီချင်းများ လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
Country တူရိယာများတွင် ဂီတာ၊ ဘင်ဂျို၊ တယောနှင့် ဘာဂျာများ ပါဝင်ပြီး ကွဲပြားသော country ဂီတကို ဩစတေးလျတွင် ဖန်တီးခဲ့သည်
အမှတ်ရစရာ chorus နှင့် စာသားများပါဝင်သည်
ဩစတေးလျ country ဂီတပုံစံသည် rock and roll ပုံစံလွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ရိုးရာဓလေ့နှင့် ခေတ်ပြိုင်သီချင်းများကြားထဲမှ ထူးခြားသော ပုံစံတစ်မျိုးဖြစ်သည်
Slim Dusty ၏ When the Rain Tumbles Down in July သို့ Leave Him in the Long yard သီချင်းသည် Pick n’ Strum beat ပုံစံဖြင့် Chorusers တို့ပါဝင်သည်
လက်ချောင်းဖြင့်တီးခတ် ခြင်းနှင့် rock ပုံစံတီးခတ်ပုံများပါဝင်သည်
ဩစတေးလျမှ bush ဂီတ၏ထူးခြားသော အကြောင်းအရာများနှင့်မူရင်းကို ၁၇၈၈ အစတွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီခေတ် အစောပိုင်းကို လိုက်ရှာကြည့်နိုင်သည်
အစောပိုင်း ဩစတေး လျ သီချင်း၏ စူးရှသော သီဆိုပုံများကို bushrangers, swagmen, drovers, stockmenနှင့် shearers အဖြစ်အပျက်တွေ့နိုင်သည်
ဂန္ထဝင် bush သီချင်းများကို The Wild Colonial Boy, Click Go The Shears, The Eumeralla Shore, The Drover’s Dream, The Queensland Drover, The Dying Stockman နှင့် Moreton Bay ဖြစ်ရပ်များတွင် တွေ့နိုင်သည်
ယနေ့ထက်တိုင်တည်မြဲသောဖြစ်ရပ်များတွင် စစ်ပွဲအတွေ့အကြုံများ၊ မိုးရေကြီးခြင်းများပါဝင် သည်
ထိုသမိုင်းကြောင်းများတွင် ဩစတေးလျ၏ bush ဂီတသည် oral နှင့် folk ရိုးရာဓလေ့များတွင် သက်ဆိုင်နေသည်
၁၈၉၀မှ Banjo Paterson ၏ bush သီချင်းဟောင်းများနှင့် သက်ဆိုင်နေသည်
Waltzing Matilda သည် စံပြုလောက်အစောပိုင်းဩစတေးလျ country သီချင်းဟု ထင်မှတ် ကြသည်
အမေရိကန် country နှင့် western ဂီတထက် Celtic folk သီချင်းက ပို၍ လွှမ်းမိုးသည်
စာသားများကို ၁၈၉၅တွင် Banjo Paterson က ရေးသားထားသည်
ဩစတေးလျ country ဂီတ စာသားများကို တိကျသော ဩစတေးလျ အကြောင်းအရာများကို အာရုံစိုက်ထားသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် bush ဂီတသို့ bush band ဂီတဟုလည်းခေါ်သည်
Country နှင့် folk အနုပညာရှင်များဖြစ်သည်
Tex Morton, Slim Dusty, Rolf Harris, The Bushwacker, John Williamson နှင့် John Schumann ၏ Redgum တီးဝိုင်းမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး ၁၀ရာစုကို ဖြတ်သန်းဩစတေးလျသီချင်းဟောင်းများကို ကျော်ကြားစေခဲ့သည်
ခေတ်ပေါ်အနုပညာ ရှင်များမှာ Pat Drummond, Sara Storer နှင့် Lee Kernaghan တို့ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၃၀ တွင် Tex Morton အပါအဝင် အခြား ကြယ်ပွင့်များဖြစ်သော Buddy Williams, Shirley Thoms နှင့် Smoky Dawson တို့ ဩစတေးလျမှ country ဂီတကို အမေရိကန်မှုပြုခဲ့သည်
၁၉၃၂တွင် Tex Morton သည် အသက်၁၆နှစ်တွင် စတင်၍ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်ခဲ့သည်
၁၉၃၆တွင် သူသည် ဩစတေးလျတွင် ပထမဆုံး စီးပွားရေးအရ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
သူသည် ဩစတေးလျ bush ballad ပုံစံကို ထူးခြားစွာ တည်ထောင်သွားခဲ့သည်
အမေရိကန်သီချင်းများကို ဩစတေးလျသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၃၀တွင် အမျိုးသားရေးအရ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
၁၉၄၀တွင် Rodeo and Wildwest Show ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉တွင် မြောက်အမေရိကနှင့် ဥရောပတစ်ခွင်သို့ လည်ပတ်ခဲ့ပြီး အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၆၀အစောပိုင်းတွင် ဩစတေး လျဖြစ်ရပ်ကို စီမံဖန်တီးပြီး country ဂီတကို ဖန်တီးခဲ့သည်
Smoky Dawson သည် ၁၉၄၁တွင်ပထမဆုံးမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
I’m a Happy Go Lucky Cowhand ဟု အမည်ရသည်
၁၉၅၂တွင် Dawson သည် ရေဒီယိုပွဲများနှင့် TV နှင့် ရုပ်ရှင်များ စတင် ခဲ့သည်
ကနေဒါ Yodelling Cowboy ဟု အသိများသော Donn Reynolds (၁၉၂၁- ၁၉၉ရ) တွင် စတင်၍ နှစ်၄၀အမှုထမ်းခဲ့ပြီး ၁၉၄၇တွင် Regal Zonophone label တွင် Old Bush Shanty of Mine နှင့် Stockman’s Lullaby အပါအဝင်ကွဲပြားသော ကျော်ကြားမှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်
သူသည် Willard (Bill) Ferries ၏ Famous Hillbilles ကို လည်ပတ်ခဲ့ပြီး Sydney ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံး၏များပြားစွာသော ပြပွဲများပါဝင်သည်
ဩစတေးလျမှ စံပြုစရာ Peters Ice Cream အသံသို့ Peter’s Singing Cowboy ဖြစ်လာခဲ့သည်
Reynolds သည် သီချင်းများနှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ဖျော်ဖြေတင်ဆက်မှုကြောင့် ကျော်စောလာခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် yodeling ၏ ဒုတိယကမ္ဘာ့မှတ်တမ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
Slim Dusty (AM) (၁၉၂၇-၂၀၀၃) ကို King of Australian Country Music ဟုလည်း အသိ များသည်
ဩစတေးလျ bush ballad ကို ကျော်ကြားလာစေခဲ့သည်
သူ၏ အောင်မြင်သော လုပ်ငန်းသည် ဆယ်စုနှစ် ၆နှစ်နီးပါးဖြန့်ခဲ့သည်
သူ၏ “A Pub With No Beer” (၁၉၅၇) ဩစတေးလျ၏ အကြီးမားဆုံး အရောင်းရဆုံးမှတ်တမ်းဖြစ်လာခဲ့သည်
ပထမဆုံးရွှေတံဆိပ်ဆုရရှိခဲ့သည်
ပထမဆုံး 78 rpm မှတ်တမ်းဖြစ်ပြီး ရွှေတံဆိပ်ဆုရရှိခဲ့သည်
Dusty သည် ဩစတေးလျ၏အအောင်မြင်ဆုံးနှင့် မျိုးဆက်သစ်ဖျော်ဖြေတင်ဆက်သူနှင့် အခြားဩစတေးလျ အနုပညာရှင်များထက် Gold နှင့် Platinum album ဖြစ်လာခဲ့သည်
Dusty ၂၀၀၀ခုနှစ်တွင် တစ်ရာမြောက် album ဖြစ်ပြီး မှတ်တမ်းတင်ဖြန့်ချိခဲ့သည်
Sydney 2000 Olympic Games ၏ အပိတ်တွင် Waltzing Matilda ကသီဆိုခဲ့သည်
Dusty သည် ဩစတေးလျမှတ်တမ်းများတွင် ရသန်းကျော်ရောင်းချနိုင်ခဲ့ပြီး သူသည် ဩစတေးလျ၏အောင်မြင်သော ဂီတအနုပညာရှင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
Slim Dusty ၏ မိန်းမ Joy Mckean (QAM) သည် Indian Pacific “The Biggest Disappointment” “Lights on the Hill” အပါအဝင် အအောင်မြင်ဆုံးသီချင်းများအကြောင်းကို ရေးသားခဲသည်
သူ၏သမီး Anne Kirkpatrick သည် အအောင်မြင်ဆုံးအဆိုတော် -သီချင်းရေးဆရာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
မိသားစုသည် ၁၉၆၄မှ စတင်၍ ဩစတေးလျခရီးစဉ်များကို နှစ်စဉ်စတင်ခဲ့သည်
The Slim Dusty Movie ကို ၁၉၈၄တွင် စတင်ခဲ့သည်
Dusty သည် ပြီးပြည့်စုံသော သီချင်းရေးဆရာဖြစ်သော်လည်း Dusty တွင် Mack Cormack, Gordon Parsons, Stan Costerနှင့် Kelly Dixon တို့ပါဝင်သည်
Coster သည် Dusty သည် bush ballad သီချင်းဖြစ်သော “The Cunamulla Fellla” နှင့် “Three Rivers Hotel” သည် သူ၏ကိုယ်ပိုင် အလုပ်အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံထားသည်
သူ၏ခရီးစဉ်သည် ဆယ်စုနှစ်အထိဖြန့်ခဲ့သည်
Dusty သည် ဩစတေးလျမျိုးနွယ်စစ်ပွဲများကို ပြောင်းလဲခဲ့သည်
သို့သော်လည်း rock and roll ဂီတ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ပြီး မြို့တော်၏ ဂီတဌာနဖြစ်လာခဲ့ပြီး Dusty နှင့် မှတ်တမ်းများကို သန်းနှင့်ချီ၍ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်
သူနှင့် အခြားအောင်မြင်သော ဩစတေးလျ country အနုပညာရှင်များသည် ရေဒီယိုမှ ထုတ်လွှင့်ခြင်း ရှားပါးလာခဲ့ပြီး ၁၉၉၀၏ pop-country ပုံစံများ တိုင်အောင် ၁၉၅၁တွင် country အဆိုတော်- သီချင်းရေးဆရာ Reg Lindsay (QAM) သည် Sydney Radio မှစတင်၍ လွှင့်တင်ခဲ့သည်
၁၂နှစ်အတွင်း ရေဒီယိုလွင့်တင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၆၄တွင် သူသည် Channel 9 မှ The Country & Western Hour ကိုယူခဲ့ပြီး ခုနှစ်ခွဲကြာအောင် ဩစတေးလျ တွင် ချိတ်ဆက်ထားသည်
Brisbane မှ Reg Lindsay’s Country Homestead အစားထိုးခဲ့သည်
ထိုပြပွဲသည် ရာနှင့်ချီ၍သော အနုပညာရှင်များသည် ဩစတေးလျ country ဂီတစက်မှုဇုံကို တွန်းအားပေးရန် ကူညီပေးခဲ့သည်
အခြားတည်မြဲသော ဩစတေးလျမှ country ဂီတသည် Chad Morgan မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်
သူသည် ၁၉၅၀တွင် စတင်၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
တက်ကြွရွှင်မြူးဖွယ်ပုံစံဖြစ်သည်
The Sheik of Scrubby ဟုလည်းအသိများသည်
Johnny Ashcroft (QAM) သည် ဩစတေးလျနှင့် နယူးဇီလန် အစောဆုံး country-rock သီချင်းဖြင့် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
Frank Ifield သည် ၁၉၆၀တွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် UK Singles သီချင်းစာရင်းတွင် ဖြစ်သည်
Red Linday Nashville မှ Grand Ole Opry (၁၉၇၄) တွင် ပထမဆုံးဩစတေးလျလူမျိုးတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့ သည်
သူ၏ Armstrong သည် ၁၉၆၉တွင် moon landing ကို American astronaut Neil Armstrong မှ ပေးပို့ခဲ့ပြီး Johnson Space Center ၌ time Capsule တို့ပါဝင်ခဲ့သည်
Ted Egan (AM)သည် ၁၉၆၉တွင် စတင်၍ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပြီး ၂၈ album ဖြန့်ချိခဲ့သည်
ဝေးလံခေါင်သော ဘဝများ၊ သမိုင်းကြောင်းနှင့် တိုင်းရင်းသားအခမ်းအနားများပါဝင်သည်
Eric Bogle မှ ၁၉၇၂ folk lament မှ Gallipoli Campaign And The Band Played Waltzing Matilda ကို ဩစတေးလျ folk-country မှ Celtic ဟုလည်းခေါ်သည်
အဆိုတော်နှင့် သီချင်းရေးဆရာ John Williamson, (QAM) သည် သူ၏ဂုဏ်သတင်းကျော်စောစေရန် ဩစတေးလျ ဖျော်ဖြေသူအဖြစ်စတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
သူ၏ ၁၉၇၀ “Old Man Emu” သီချင်းနှင့် စတင်ခဲ့သည်
၁၉၈၁ တွင် သူသည် True Blue ကို ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Mallee Boy ပါဝင်အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်
ဩစတေးလျ bush ballads နှင့် folk သီချင်းများပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ရာနှင့်ချီသော ဩစတေးလျ country နှင့် folk ဂီတတို့ကို ဦးဆောင်စေခဲ့သည်
၁၉၇၀တွင် Tamworth ၏ radio 2TM သည်ကပ္ပ္ပတိန် James Cook ၏ ဩစတေးလျအရှေ့ ပိုင်းသို့ လည်ပတ်ခဲ့သည်
နှစ်၂၀၀ ပြည်နှစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုရန် Biccntemial Convert အတွက် ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဩစတေးလျ coury ဂီတတီထွင်သူများတွင် Slim Dusty, Jay Mckean, Barry Thanton, Smilling Bill Blinkhorn, Smoky Dawson, Shirely Thoms နှင့် Buddy Bishop တို့ပါဝင်သည်
ဩစတေးလျတွင် rock n roll ရောက်ရှိချိန်တွင် ဩစတေးလျ country ဂီတကို စိတ်ဝင်စားစေရန် ဖျော်ဖြေပွဲများ တင်ဆက်ပြီး ရေဒီယိုမှ လွှင့်တင်ခဲ့သည်
၁၉၇၃တွင် Tamworth Country ဂီတကို စတင်ခဲ့ပြီး နှစ်စဉ်လည်ပတ်သူ ၁၀၀၀၀၀ခန့်ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၄တွင် Cross-over အနုပညာရှင် Olivia Newton – John (MBE) (QAM) သည် USA တွင် Country ဂီတအဖွဲ့အစည်း၏ Top Female Vocalist ဆုရရှိခဲ့သည်
သူ၏ကျော်ကြားမှုတွင် ဩစတေးလျ အဆိုတော်-သီချင်းရေးဆရာ Peter Allen ၏ I honestly Love You နှင့် Tenterfield Saddle သီချင်းနှင့် country classic သီချင်းများဖြစ်သော Bank of the Ohic နှင့် Take Me Home, Country Road တို့ပါဝင်သည်
၁၉၉၂ တွင်ဩစတေးလျ country ဂီတကို အားပေးရန်၊ ဖွံ့ဖြိူးတိုးတက်စေရန်နှင့်  အထောက်အကူဖြစ်စေရန် Tamworth, New South Wales တွင် Country Music Association of Australlia ကို စတင်ခဲ့သည်
Slim Dutsty, John William သည် သဘာပတိ၊ Joy Mckean သည် ဘဏ္ဍာရေးမှူး၊ Max Ellis သည် အတွင်းရေးမှူးနှင့် Phil Mathew သည် ပြည်သူအရာရှိတို့ဖြစ်သည်
လက်ရှိနှစ်များတွင် country ဂီတသည် ဩစတေးလျတွင် ကျော်ကြားလာသော အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
ပွဲတော်များကို အာရုံစိုက်လာပြီး အရောင်းရဆုံး album နှင့် သီချင်းများအဖြစ် နေရာယူလာခဲ့သည်
၁၉၉၀တွင် country star kasey Chamber သည် ARIA မှချီးမြှင့်သော ၂၀၀၃ ခုနှစ် အကောင်းဆုံးအမျိုးသမီးအနုပညာရှင်ဆုရရှိခဲ့သည်
Alternative Country Star Chamber ဂီတသမား Bill Chamber ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူမ၏ရိုက်ခတ်မှုတွင် ဩစတေးလျ၏ Top Ten ထဲတွင် Not Pretty Enough (၂၀၀၂) ၊ True Colours (၂၀၀၃)နှင့် Pony(၂၀၀၄)တို့ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
Ectectric rocker Nicker Cave သည် အမေရိကန်တွင် Country ဂီတအနုပညာရှင် Johnny Cash လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
Cave ၏ ၁၉၈၆ album “Kicking Against the Pricks” တွင် country ပြန်ဆိုတေးများ ပါရှိသည်
အမေရိကန် country classics များဖြစ်သော “By the Time၊ Get to Phoenix” “Long Black Veil” နှင့် The Singer တို့ဖြစ်သည်
၂၀၀၀ခုနှစ်တွင် Cash သည် American၊ Solitary Man album ကိုဖြန့်ချိခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ၂၀၀၂ခုနှစ် American 4:The Man Comes Around Album တွင် “Hawk Williams” “I’m So Lone Somel Could Cry ပြန်ဆိုတေးများ ပါရှိသည်
Country ဂီတသည် Australian တိုင်းရင်းသားများကြားထဲတွင် ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
Dougie Young နှင့် Jimmy Little တို့သည် တီထွင်သူများဖြစ်ပြီး ခေတ်ပေါ်ဖျော်ဖြေသူများထဲတွင် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
တိုင်းရင်းသားအနုပညာရှင် Kev Carmody နှင့် Archie Roach သည် တိုင်းရင်းသားအခွင့်အရေးများအတွက် folk-rock နှင့် country ဂီတကို ပေါင်းစပ်ပြီး အသုံးပြုခဲ့သည်
စာအုပ်နှင့် သီချင်း Buried Country သည် ၁၉၄၀ နှင့် ၁၉၉၀အထိ အရေးပါသော ဂီတအနုပညာရှင်များကို ပြသခဲ့သည်
ဩစတေးလျ country ၏ ကျော်ကြားလာခဲ့သော ခေတ်ပေါ်အနုပညာရှင်များတွင် Lee Kernaghan နှင့် Tania Kernaghan, Melinda Schneider, Gina Jeffreys, Beccy Cole, Felicity Urquhart, Shannon Noll, Tracy Coster, Sara Storer နှင့် Doug Stores တို့ပါဝင်သည်
Sara Storer ၏ Beautiful Circle album သည် ဆုတံဆိပ်ရရှိခဲ့သည်
John Williamson နှင့် Paul Kelly တို့သည် သီချင်းနှင့် ပူးပေါင်းမှုများကို ဩစတေးလျ country ဂီတ၏ ရိုးရာဓလေ့သို့ ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်
အမေရိကန်မှ ဩစတေးလျ country star များထဲတွင် Sherrie Austin နှင့် Keith Urban တို့ပါဝင်ပြီး ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၁တွင် Urban သည် self-titled debut album နှင့် ၁၉၉၂ အမေရိကန် သို့ မပြောင်းရွှေ့ခင် ဩစတေးလျ single သီချင်းစာရင်းထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
Tamworth country ဂီတပွဲတော်သည် Tamworth, New South Wales တွင် နှစ်စဉ်ကျင်းပသည့် country ဂီတပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဩစတေးလျ country ဂီတ၏ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ရိုးရာအမွေအနှစ်များကို ချီးမွန်းဂုဏ်ပြုခြင်းဖြစ်သည်
country Music Association of Australia ပွဲတော်အတောအတွင်းတွင် ဩစတေးလျ country ဂီတဆုများချီးမြှင့်ပြီး Golden Guitarဆုများပါဝင်သည်
အခြားအရေးပါသော country ပွဲတော်တစ်ခုများ Gympie Muster ဖြစ် ၁၉၈၂ တွင် Gympie, Queensland တွင် စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အမြတ်အစွန်းအတွက် မရည်ရွယ်ဘဲ ချစ်ခြင်းတရားနှင့် ဝါသနာရှင် ၂၅၀၀၀အတွက်ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဩစတေးလျ country အဖြစ်အပျက်သည် ခေတ်ပေါ်ဩစတေးလျ country အမျိုးအစားများဖြစ်သော folk နှင့် bush poetry မှ alternative country အထိကျယ်ပြန့်စွာ စင်တင်နိုင်ခဲ့သည်
တိုင်းရင်းသား country ဂီတသည် တိုင်းရင်းသားဂီတသမားများနှင့် သူတို့၏ ဂီတအတွက် ချီးမွန်းသော Deadly Awards တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
Mildura Country Music Festival သည် အောက်တိုဘာလတိုင်းတွင် Australian Independent Country Music ဆိုများ ချီးမွန်းကြသည်
အခြားအရေးပါသော country ဂီတပွဲတော်များထဲတွင် Whittlesea Country Music Festival ကို ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဩစတေးလျအနောက်ပိုင်းနှင့် Bamera Country Music Festival ကိုဇွန်လတွင် ဩစတေးလျနှင့် National Country Muster ကို ဩဂုတ်လတွင် Gympie ၌ ကျင်းပခဲ့သည်
Canberra Country Music Festival ကို နိုဝင်ဘာလတွင် national capital တွင် ကျင်းပကြသည်
အခြားစံပြဖြစ်သော ပွဲတော်များမှာ Grabine Music Muster Festival ဖြစ်ပြီး ဩစတေးလျတောင်ပိုင်းတွင် စက်တင်ဘာလတွင် ကျင်းပလျက်ရှိကြသည်
ဖန်လိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ဖန်လိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငပုချွိန်ရွာ၊ ဆင်ဘုတ်
ငယ်ကအချစ် အနှစ်တစ်ရာ မမေ့သာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ငယ်ရွယ်စဉ်ကတည်းက စုံမက်ချစ်ခင် မေတ္တာရှိခဲ့ဖူးသူအား နှစ်ပေါင်းများစွာ မမေ့နိုင် ဖြစ်ရသည်
ဒင်လိုပါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dinlaupa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ခွါပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွါပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၆ ဦး၊ မ ၄၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၃ ဦး နေထိုင်သည်
သက္ကေပြင်ကုန်းရွာ၊ သင်းဂနက်
ဓုတင် (ဓုတင်္ဂ) ဆိုသည်မှာ ကိလေသာကို ခါထွက်ကြောင်း ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တရားများ ဖြစ်သည်
အကျဉ်းအားဖြင့် ဓုတင် ၁၃-ပါး ရှိသည်
ဒါယကာတို့ လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကို စွန့်လျက် ပံ့သကူ သင်္ကန်းကို ဆောင်ခြင်းဟူသော (ပံသကူဓုတင်)လေးထည်မြောက် သင်္ကန်းကို စွန့်လျက် သုံးထည်သော သင်္ကန်းကိုသာ ဆောင်ခြင်းဟူသော (တိစီဝရိက်ဓုတင်)လာဘ်ပို လာဘ်လျှံကို ပယ်၍ ဆွမ်းခံ၍ရသော ဆွမ်းကိုသာ သုံးဆောင်ခြင်း (ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်)လျှပ်ပေါ်လော်လီ အိမ်စဉ်ကျော်၍ ခံယူခြင်းကို ပယ်လျက် အိမ်စဉ် မကျော်မလှပ် ရပ်၍ရသော ဆွမ်းကို သုံးဆောင်ခြင်း (သပဒါနစာရိကဓုတင်)နေရာအထူးထူး၌ စားခြင်းကို ပယ်လျက် တစ်ထိုင် တစ်နေရာတည်း၌ စားခြင်းကို ဆောင်ခြင်း (ဧကာသနိုက်ဓုတင်)နှစ်ခွက်မြောက်သော ဆွမ်းဟင်းကို ပယ်၍ တစ်ခွက်တည်းနှင့်သာ သုံးဆောင်ခြင်း (ပတ္တပိုဏ်ဓုတင်)ဆွမ်းစပြီး စားနေစဉ် ကပ်လာသော ဘောဇဉ်ကို တော်ပြီတန်ပြီ ဆိုပြီး ကပ်ယူစားခြင်းကို ပယ်ခြင်း (ခလုပစ္ဆာဘတ်ဓုတင်)ဂါမဝါသီ ကျောင်းသင်္ခမ်းကို ပယ်၍ တောရကျောင်း၌ နေခြင်းကို ဆောက်တည်ခြင်း (အာရညကင်ဓုတင်)အမိုး အကာရှိသော ကျောင်းကို ပယ်၍ လွင်တီးခေါင်၌ နေခြင်း (အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်)သုဿာန် မဟုတ်သော နေရာကို ကပ်လျက် သုဿာန်၌ နေခြင်း (သုဿာန်ဓုတင်)အမိုးအကာရှိသော ကျောင်းကို ပယ်လျက် သစ်ပင်ရင်း၌ နေခြင်း (ရုက္ခမူဓုတင်)နေရာကောင်း ကျောင်းဆောင်ကို ပယ်၍ ဖြစ်စဉ်အတိုင်း နေခြင်း (ယထာသန္တတိဓုတင်)အိပ်ခြင်းကို ပယ်၍ ထခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ စင်္ကြံသွားခြင်းကို ဆောင်ခြင်း (နိသဇ္ဇိဓုတင်) တို့ ဖြစ်၏
ယင်း ဓုတင်တို့ကို ဆောက်တည်လိုသောရဟန်းသည် သက်တော်ထင်ရှား ဘုရားရှင့်အထံတော်၌ ဆောက်တည်ရ၏၊ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခဲ့လျှင် မဟာသာဝကထံ, မဟာသာဝက မရှိခဲ့လျှင် ရဟန္တာထံ, ရဟန္တာ မရှိခဲ့လျှင် အနာဂါမ်ထံ, အနာဂါမ်မရှိခဲ့လျှင် သကဒါဂါမ်ထံ, သကဒါ ဂါမ်မရှိခဲ့လျှင် သောတာပန်ထံ, သောတာပန် မရှိခဲ့လျှင် ပိဋက ၃-ပုံဆောင် ရဟန်းထံ, ပိဋက ၃-ပုံဆောင် ရဟန်းမရှိခဲ့လျှင် ပိဋက ၂-ပုံ ဆောင်ရဟန်းထံ, ပိဋက ၂-ပုံဆောင် ရဟန်း မရှိခဲ့လျှင် ပိဋက ၁-ပုံဆောင် ရဟန်းထံ, ပိဋက ၁-ပုံဆောင် ရဟန်းမရှိခဲ့လျှင် နိကာယ် ၁-ပါး ပါးဆောင်နိုင်သောရဟန်းထံ, နိကာယ်ဆောင် ရဟန်းမရှိခဲ့လျှင် အဋ္ဌကထာများ၌ လိမ္မာတတ်မြောက်သော ရဟန်းထံ, အဋ္ဌကထာ၌ လိမ္မာတတ်မြောက်သောရဟန်း မရှိခဲ့လျှင် ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းထံ ဓုတင်ဆောင် ရဟန်း မရှိခဲ့လျှင် စေတီရင်ပြင်ကို တံမြက် လှည်းပြီး ဆောင့်ကြောင့် ထိုင်လျက် သက်တော်ထင်ရှားဘုရားရှင့်ထံ၌ ရွတ်ဆိုသကဲ့သို့ ရွတ်ဆိုဆောက်တည်ရသည်
(၁) ယုံကြည်မှု “သဒ္ဓါ”ရှိသူ၊ (၂) မကောင်းမှုမှ ရှက်ကြောက်တတ်သူ၊ (၃) တည်ကြည်မှု သမာဓိရှိသူ၊ (၄) အံ့ဖွယ်သရဲကို မပြုတတ်သူ၊ (၅) အကျိုးစီးပွါးနှင့်စပ်သဖြင့် နေလေ့ ရှိသူ၊ (၆) လောဘ မရှိသူ၊ (၇) သိက္ခာ ၃-ပါးကို အလိုရှိသူ၊ (၈) မြဲမြံစွာ ဆောက်တည်တတ်သူ၊ (၉) ကဲ့ရဲ့လေ့ မရှိသူ၊ (၁၀) မေတ္တာပွား နေလေ့ရှိသူ ဟူသော ဤပုဂ္ဂိုလ် ၁၀-ဦးတို့ သည်သာ ဆောက်တည်ထိုက်၏
သပဒါနစာရိကဓုတင်ကို ဆောင်နိုင်လျှင် ပိဏ္ဍပါတ်ဓုတင်ကိုလည်း ဆောင်နိုင်တော့သည်
ဧကာသနိက်ဓုတင်ကို ဆောင်နိုင်လျှင် ပတ္တပိုဏ်ဓုတင်, ခလုပစ္ဆာဘတ်ဓုတင်တို့ကိုလည်း ဆောက်နိုင်တော့သည်
အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်ကိုဆောင်နိုင်လျှင် ရုက္ခမူဓုတင်, ယထာသန္ထတိကဓုတင်တို့ကို အထူးဆောင်ဖွယ် မရှိပြီ
သို့ဖြစ်၍ ယင်း ဓုတင် ၃-ပါးကို ခေါင်းတည် ပဓာနဓုတင်ဟု ဆိုသည်
အာရညကင်ဓုတင်, ပံသုကူဓုတင်, တိစီဝရိက်ဓုတင်, နိသိဇ်ဓုတင်, သုသာန်ဓုတင်၊ ယင်း ဓုတင် ၅-ပါး တို့ကား တခြားဓုတင်တို့နှင့် ရောနှော စပ်သွယ်ခြင်း မရှိသော ဓုတင်တို့ ဖြစ်ကုန်၏ (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၇၉)
သင်္ကန်းနှင့် စပ်သော ဓုတင် ၂-ပါး— ပံ့သုကူဓုတင်, တိစီဝရိက်ဓုတင်တို့သည်သင်္ကန်း နှင့်စပ်သော ဓုတင်တို့ ဖြစ်ကုန်၏
ဆွမ်းနှင့်စပ်သော ဓုတင်၅-ပါး—ပိဏ္ဍပါတ်, သပဒါနစာရိက်, ဧကာသနိက်, ပတ္တပိုဏ်, ခလုပစ္ဆာဘတ် ဓုတင်တို့သည် ဆွမ်းနှင့် စပ်သော ဓုတင်တို့ ဖြစ်ကုန်၏
ကျောင်းနှင့်စပ်သော ဓုတင် ၅-ပါး —အာရညကင် ဓုတင် ရုက္ခမူဓုတင်, အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်, သုသာန်ဓုတင်, ယထာသန္ထတိက ဓုတင်၊ ယင်းဓုတင်တို့သည် ကျောင်းနှင့် စပ်သော ဓုတင်တို့ ဖြစ်ကုန်၏
၌ နေသဇ္ဇိကဇုတင်ထည့်၍ ၆-ပါး လာသည်
၌ကား နေသဇ္ဇိကဓုတင်ကို ဝီရိယနှင့်စပ်သော ဓုတင်ဟု ဆို၏
ရဟန်းတို့သည် ဓုတင် ၁၃-ပါးလုံး ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏
ဘိက္ခုနီမတို့သည် အာရညိကဓုတင်, ခလုပစ္ဆာဘတ္တိကဓုတင်တို့ကို သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် ပယ်အပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း, အဗ္ဘောကာသိကဓုတင်, ရုက္ခမူဓုတင်, သုသာန်ဓုတင်၊ ယင်း ဓုတင်တို့ကို ဆောက်တည်ရန် ခက်ခဲသောကြောင့် ၎င်းဓုတင် ၅-ပါးမှကြွင်းသော ဓုတင် ၈-ပါးတို့ကိုသာ ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏
သာမဏေတို့သည် တိစီဝရိက်ဓုတင်မှ တပါး ကြွင်း ၁၂-ပါးတို့ကို ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏
သိက္ခမာန်, သာမဏေရီ-တို့သည် ဘိက္ခုနီတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၈-ပါးတွင် တီစီဝရိက်ဓုတင်ကို ချန် ကြွင်းဓုတင် ၇-ပါးတို့ကို ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏
ဥပါသကာ ဥပါသိကာတို့သည် ဧကာသနိက်ဓုတင်, ပတ္တပိုဏ်ဓုတင်တို့ကို ဆောက်တည်နိုင်ကြကုန်၏
သို့ဖြစ်၍ ရဟန်းတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၁၃-ပါး, ဘိက္ခုနီတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၈-ပါး သာမဏေတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၁၂-ပါး သိက္ခမာန်, သာမဏေရီတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၇-ပါး, ဥပါသကာ, ဥပါသိကာတို့ ဆောက်တည်နိုင်သော ဓုတင် ၂-ပါး ဟူ၍ ပုဂ္ဂိုလ်၏ အစွမ်းအားဖြင့် အသီးသီး ရေတွက်ခဲ့လျှင် ဓုတင် ၄၂-ပါး ဖြစ်၏
(၁) အရှင်ဗာကုလကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်သာ ဓုတင် ဆောင်၍ တပါးသူတို့အား ဓုတင်ဆောင်ရန် မဟောပြော မဆုံးမသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဓုတသာ မည်၍ ဓုတဝါဒ မမည်
(၂) အရှင်ဥပနန္ဒကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်မူကား ဓုတင်မဆောင်, တပါးသူတို့အားသာ ဓုတင်ဆောင်ရန် ဟောပြော ဆုံးမသော ပုဂ္ဂိုလ်သည်ဓုတဝါဒသာ မည်၍ ဓုတ မမည်
(၃) အရှင်လာဠုဒါယီကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်လည်း ဓုတင်မဆောင် တပါးသူတို့အား လည်း ဓုတင်ဆောင်ရန် မဟောပြော မဆုံး မသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဓုတလည်း မမည် ဓုတဝါဒလည်း မမည်ပေ
(၄) အရှင်သာရိပုတ္တရာ (ဝိသုဒ္ဓိ), အရှင်မဟာကဿပ(အံ၊ဋ္ဌ), အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ(ဥဒါန၊ဋ္ဌ)ထေရ်တို့ကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်လည်း ဓုတင်ဆောင်, တပါးသူတို့အားလည်း ဓုတင်ဆောင်ရန် ဟောပြော ဆုံးမသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဓုတလည်း မည်, ဓုတဝါဒလည်း မည်၏
ရာဂစရိုက် မောဟစရိုက် ရှိသူသည် ဓုတင်တို့ကို မှီဝဲသုံးဆောင်သင့်၏
ဓုတင်တို့ကို မှီဝဲ သုံးဆောင် ခြင်းဟူသည် ဆင်းရဲခြိုးခြံစွာကျင့်မှု ကိလေသာ ခေါင်းပါးစေသော နေမှုပင် ဖြစ်၏
ဆင်းရဲခြိုးခြံစွာ ကျင့်မှုကိုမှီ၍ ရာဂငြိမ်းနိုင်သည်
ကိလေသာ ခေါင်းပါးစေရန် မမေ့မလျော့ မပေါ့မဆ နေသူမှာ မောဟငြိမ်းနိုင်သည်
ဒေါသစရိုက်ရှိသူသည်လည်း အာရညိကဓုတင်, ရုက္ခမူလိကဓုတင်တို့ကို မှီဝဲ ဆောက်တည်သင့်သည်၊ တောကျောင်း, သစ်ပင်ရင်းတို့၌ တဦးတယောက်နှင့်မျှ မထိခိုက် ရအောင် နေသူမှာ ဒေါသလည်း ငြိမ်းတော့၏
ဓုတင်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ရနိုင်သောဂုဏ် ၁၈-ပါးနှင့် ဓုတင် ဥပမာများ -ကြည့်
ဤဓုတင်များကို ဆောင်ခြင်းဖြင့်-အသက်မွေး စင်ကြယ်ခြင်း၊ချမ်းသာကျိုး ရှိခြင်း၊အပြစ်မရှိ၊သူတစ်ပါးတို့အား ဒုက္ခမပေး၊ဘေးမရှိ၊သူတစ်ပါးကို မနှိပ်စက်၊အမှန် ကြီးပွား၏၊ကုသိုလ်တရား မဆုတ်ယုတ်၊မာယာ စဉ်းလဲခြင်း မရှိ၊သေခြင်းကို စောင့်တတ်၏၊တောင့်တတိုင်း ပေး၏၊သတ္တဝါ အားလုံးကို ဆုံးမတတ်၏၊စောင့်စည်းသော အကျိုး ရှိ၏၊လျောက်ပတ်သော အကျင့် ဖြစ်၏၊ကိလေသာတို့ မမှီမကပ်နိုင်၊ကိလေသာမှ လွတ်၏၊ရာဂကုန်၏၊ဒေါသကုန်၏၊မောဟကုန်၏၊မာန်တက်မှုကို ပယ်၏၊ဝိတက်ကို ဖြတ်၏၊ယုံမှားသင်္ကာမှ ကူးမြောက်၏၊အပျင်းကို ပယ်ဖျောက်၏၊မမွေ့လျော်ခြင်းကို ဖျောက်၏၊သည်းခံတတ်၏၊အတုမရှိ မြတ်သော အကျင့်တည်း၊မနှိုင်းယှဉ်အပ်သော ဂုဏ်ရှိ၏၊နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်၏- ဟူသော အကျိုးထူး အကျိုးမြတ်များကို ရနိုင်ခြင်းကြောင့်လည်း ဤ မြတ်သော ဓုတင်အကျင့်များကို ကျင့်ရန် ဆောင်ရန်အပ်သည်
တခေါကြိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takhawkyoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ပျဉ်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက္ကယ်ပြင်ရွာ၊ သက္က္ကယ်ပြင် (သမ္ဘရာတိုင်း)
ထန်ခေါ်လားမားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankhawlarmar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်နောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်ကောင်ကို ပါဏဗေဒ အလိုအရ မတ်စက ဒိုမက် စတိကဟု ခေါ်သည်
ယခင်က ယင်ကောင်သည် ဘေးမပြု တတ်၊ အနှောင့်အယှက်ကိုသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်
နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ်သို့ ရောက်လာသောအခါတွင်မူ ယင်ကောင်များသည် ရောဂါပိုးများကို သယ်ဆောင်လာပြီးလျှင် လူများကို သေစေနိုင်သည့် ရောဂါများ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို သိလာကြသည်
အမှန်မှာ ယင်ကောင်သည် လူ၏ ကြောက် မက်ဖွယ် အကောင်းဆုံး ရန်သူများတွင် ပါဝင်နေပေသည်
ယင်ကောင်တစ်ကောင်ကိုသာ အဏုကြည့်မှန် (မိုက္ကရိုစကုပ်) ဖြင့် ကြည့်လျှင် ယင်ကောင်း၏ ခြေသည်း လက်သည်းများ၊ ခြေထောက်များ၏ အောက်ဘက်ရှိ အခံပြားကလေးများနှင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင် အမွေးအမှင်များ ရှိနေ၍ လျှာတွင်လည်း စေးကပ်သောအရည်များ ရှိနေသည်ကို မြင်ရပေလိမ့်မည်
ထိုအမွေးအမှင်များနှင့် လျှာတို့၌ ကပ်နေသော ဖုံမှုန့်ကလေး များတွင် တိုက်ဖွိုက် (အူရောင်ငန်းဖျား)ရောဂါပိုးများ ပါနေ သည်ကို အားကောင်းသည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်က မြင်နိုင်လေ သည်
ယင်ကောင်များသည် ထိုရောဂါပိုးများကို ရောဂါစွဲကပ် နေသူများ၏ အညစ်အကြေးများမှ ရရှိလာသည်
လူတို့ စားသောက်မည့် အစာများသည် ထိုရောဂါပိုးများကို သယ် ဆောင်လာသည့် ယင်ကောင်များနှင့် ထိမိပြီးလျှင် စားသောက် မည့် အစာများသည်လည်း ရောဂါများကို ဖြစ်စေနိုင်တော့သည်
ယင်ကောင်များကို သတ်ပစ်ခြင်းဖြင့် ပပျောက်၍ မသွား စေနိုင်ချေ
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ လူက ယင်ကောင်ကို သတ်ပစ် နိုင်သည်ထက် ယင်ကောင်၏အတိုးအပွားက ပို၍မြန်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အကယ်၍သာ ယင်မတစ်ကောင်မှ ပေါက် ပွားသော ယင်မအားလုံးနှင့် ယင်းတို့၏သားသမီးများ အားလုံး သာ အသက်ရှင်နေကြမည်ဆိုလျှင် ဧပြီလမှ စက်တင်ဘာလ အတွင်း၌ပင် ယင်အမတစ်ကောင်တည်းမှ သန်းပေါင်းများစွာ သော ယင်ကောင်များ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်းကို တွက်ချက်ကြည့် ခြင်းဖြင့် သိရလေသည်
အမှန်အားဖြင့်ကား ထိုသို့မဖြစ်ချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အခြားပိုးကောင်များက ယင်ကောင်များ ကို စားသောက်ပစ်ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်လေသည်
အရွယ်ရောက်ပြီး ယင်ကောင်တစ်ကောင်၏ အရှည်မှာ တစ်လက်မ၏ လေးပုံ တစ်ပုံခန့်ရှိ၍ တောင်ပံ တစ်ဖက်စွန်းမှ အခြားတစ်ဖက်စွန်းထိ လက်မဝက်ခန့် ကျယ်သည်
ယင် ကောင်၏ အရောင်သည် မွဲခြောက်ခြောက်ဖြစ်သည်ဟု ထင်ရ သော်လည်း သေချာစွာ စစ်ဆေးကြည့်လျှင် ယင်း၏အတောင် နှစ်ဖက်သည် ပြတင်းပေါက်မှန်များနီးပါး အလင်းပေါက်လု မတတ် ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရပေမည်
ထိုအတောင်များပေါ်သို့ အလင်း ကျရောက်လျှင် သက်တန့်အရောင် ဖြာထွက်နေသကဲ့ သို့ ဖြစ်နေသည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
ယင်ကောင်တစ်ကောင်တွင် အပိုင်းသုံးပိုင်း ရှိသည်
ခေါင်းသည် ရှေ့ပိုင်း၌ရှိ၍ အလယ်ပိုင်းသည် ရင်ပိုင်းဖြစ်ကာ ထိုအပိုင်း၌ အတောင်များနှင့် ခြေထောက်များရှိသည်
ဝမ်းပိုက်ပိုင်းသည် နောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ရှိသည်
ယင်ကောင်၌ အံ့ဖွယ်ကောင်းသော မျက်လုံးကြီး နှစ်လုံး ရှိရာ ထိုမျက်လုံးကြီးနှစ်လုံးသည် ခေါင်းတစ်ခု လုံးပေါ်လိုလို တွင် တည်ရှိနေသည်
ထိုမျက်လုံးကြီးများတွင် ဖက်စက်ခေါ် မှန်ကူကွက်ကလေးများကဲ့သို့သော မျက်စိကလေးများ ရှိနေ ပြန်သည်
ထိုအကွက်ကလေးများဖြင့် အဘက်ဘက်သို့ မြင်နိုင် သည်
ထို့ကြောင့်လည်း ယင်ကောင်ကို အဖမ်းရခက်ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ခေါင်းပေါ်ရှိ မျက်လုံးကြီးနှစ်လုံး၏ ကြားတွင် အိုစဲလပ်ခေါ် အလွန်သေးငယ်သည့် မျက်လုံးကလေး သုံးလုံး ရှိသည်
ဦးမှင်ကလည်း ထိုမျက်လုံးကြီး နှစ်လုံးကြားတွင် ရှိနေပြန်သေးသည်
ထိုဦးမှင်သည် ထိမိသည့်အရာဝတ္ထု၏ အကြောင်းကို သိနိုင်လေသည်
ထိုဥမှင်များသည်ပင် အနံ့ခံ သည့် အင်္ဂါများ ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေလိမ့်မည်
ယင်ကောင်တွင် နှာမောင်းခေါ် စုတ်ယူနိုင်သည့် ပါးစပ် ရှိသည်
ထိုပါးစပ်ဖြင့် အစာကို စုပ်ယူလေ့ ရှိသည်
ရေတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သော သကြားကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို မစားမီ ပထမ တံတွေးအနည်းငယ်ကို ထုတ်ပြီးလျှင် သကြားကို အရည်ပျော်သွားစေသည်
ထိုနောက်မှ သကြားကို စားလေ သည်
သာမန်ယင်ကောင်တစ်ကောင်ရှိ နှာမောင်းသည် ပျော့ပျောင်းနေသဖြင့် လူကိုမကိုက်နိုင်ချေ
သို့သော် ယင်ကောင် အမျိုးမျိုးရှိရာ စတေဗယ် ဖလိုင်းခေါ် မြင်းစောင်း ယင်ကောင် မျိုးတွင် မာကျော၍ ထိုးသွင်းနိုင်သည့် နှာမောင်းရှိသဖြင့် ယင်း တို့သည် လူများကို ကိုက်နိုင်လေသည်
ယင်ကောင်၏ ခြေထောက်ခြောက်ချောင်း အောက်ဘက် တွင် ပါးလဗီးယပ်ခေါ် အခံပြားကလေးများ ရှိသည်
ထိုအခံ ပြားကလေးများကြောင့် ယင်ကောင်သည် ချောမွတ်သည့် မျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် တွယ်ကပ်၍ နေနိုင်လေသည်
မျက်နှာကြက်များပေါ်၌ ယင်ကောင်များ အောက်သို့မကျဘဲ တွယ်ကပ် နေကြသည်ကို မြင်ဖူးကြပေမည်
အသက်ရှူရာတွင် ယင်ကောင်သည် နှာခေါင်းဖြင့် အသက် မရှူချေ
စပီရက်ကယ်ခေါ် အပေါက်ကလေးများဖြင့်သာ အသက်ရှုသည်
ထိုအပေါက်ကလေးများသည် ယင်ကောင်၏ ရင်ပိုင်းနှင့် ဝမ်းပိုက်ပိုင်း တစ်ဘက်တစ်ချက်စီတွင် တန်းစီ၍ ရှိ ကြလေသည်
အစာရှာစားရာတွင် ယင်ကောင်သည် နေရာမရွေးချေ
ယင်မများကမူ ဥအုရန်နေရာကို ရွေးချယ်ကြသည်
ယင်မများ သည် လတ်ဆတ်သည့် မြေဩဇာများ၊ မီးဖိုအမှိုက်များနှင့် ဆွေး မြေ့နေသော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို ရွေးချယ်တတ်ကြသည်
ယင်မတစ်ကောင်သည် တစ်ခါဥလျှင် ဥပေါင်း ၁၃ဝ ခန့် ဥတတ်သည်
ယင်မတစ်ကောင်သည် အသက်ရှင်စဉ် နှစ်ကြိမ်မှ နှစ်ဆယ့်တစ်ကြိမ်ထိ ဥဥတတ်သည်
ဥများကို ဥပြီး၍ နောက် တစ်ရက် နှစ်ရက်ကြာလျှင် ဥများမှ အကောင်လောင်းခေါ် ခြေ မရှိသည့် လောက်ကောင်ကလေးများ ဖြစ်လာကာ ပတ်ဝန်းကျင် ရှိ အစာများကို စ၍စားကြတော့သည်
ထိုသို့ ညစ်ညမ်းသည့် အစာများကို စားနေကြရာ လေးရက်မှ ရက်သတ္တနှစ်ပတ်အကြာ တွင် ဝဖြိုးလာကြသည်
ထိုသို့ ကြီးထွားလာရာတွင် အရေပြား သည် အကောင်ကြီးထွားလာခြင်းကို မခံနိုင်တော့သဖြင့်ကွဲသွား လေသည်
ထိုသို့အရေပြားကွဲသွားသောအခါ အကောင်လောင်း သည် တွန့်လိမ်ကာ ထွက်လာလေသည်
အကောင်လောင်း ကလေး အရေပြားကို နှစ်ကြိမ်မျှ ခွာထုတ်ပြီးလျှင် တစ်ရက် နှစ်ရက်မျှ အစာကို စားသည်
ထို့နောက်တွင် မြေဩဇာ၏ အောက်ဘက်ရှိ မြေကြီးထဲသို့ တွားသွားသည်
ထိုနောက် အရေပြားသည် မာလာပြီးလျှင် ပိုးတုံးလုံး၏အခြေသို့ ရောက်ရှိ သွားသည်
ထိုအခြေတွင် အကောင်လောင်းသည် တစ်ကြိမ် အရေပြားကိုလဲ၍ ပိုးတုံးလုံးဘဝသို့ ရောက်ရှိသွားသည်
နွေ အခါတွင် ထိုဘဝ၌ သုံးရက်မှ ခြောက်ရက်အထိ နားနေပြီးလျှင် ခြေထောက်မရှိသော လောက်ကောင်အဖြစ်မှ အတောင်ရှိသော ယင်ကောင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်
ပိုးတုံးလုံး အခြေမှ အရွယ်ရောက်သည့် ယင်ကောင်တစ်ကောင် ဖြစ်မလာမီ လွန်စွာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းသည့် အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို တွေ့ရလေ သည်
ယင်ကောင်၏ ဦးခေါင်းလောက် ကြီးမားသောဘောလုံး နှင့်တူသည့် အင်္ဂါတစ်ခုသည် ယင်ကောင်လောင်း၏ ခေါင်းရှေ့ တွင် ထွက်လာသည်
မာကျောသည့် ပိုးတုံးလုံး၏ အခြေမှ လွတ်မြောက်စေရန် ယင်ကောင်လောင်းက ထိုအင်္ဂါကို အသုံးပြု လေသည်
ထိုအခြေမှ လွတ်မြောက်ရန် ကြိုးစားနေချိန်တွင် ထိုအင်္ဂါသည် ဖောင်းလိုက် ရှုံ့လိုက် ဖြစ်နေသည်
ယင်ကောင် အခွံတွင်းမှ လုံးဝလွတ် ထွက်သွားသောအခါတွင် ထိုအင်္ဂါသည် ယင်ကောင်၏ ခေါင်းအတွင်းသို့ ပြန်၍ ဝင်သွားသည်
ထို့နောက်တွင် ယင်ကောင်သည် မြေဩဇာ၏ အပေါ်ဘက်သို့ တက်လာပြီးလျှင် အခြောက်ခံခြင်းနှင့် အတောင်များကို ဖြန့် ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်
ထိုသို့ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် ယင်ကောင် သည် နောက်ထပ်၍ မကြီးတော့ချေ
လူအများက ယင်ကောင် ကလေးများသည် ယင်ကောင်ကြီးများ ဖြစ်လာမည့် ယင်ကောင် ကလေးများ ဖြစ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြသည်
အမှန်အားဖြင့် အခြားယင်ကောင်ကလေးမျိုးမှ အရွယ်ရောက်ပြီးယင်ကောင်ကြီး များသာ ဖြစ်လေသည်
နွေရာသီတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ယင်ကောင်သည် ရက် ပေါင်း ၃ဝ ခန့် အသက်ရှည်သည်
ပို၍အေးသော အခါများ တွင် ယင်ကောင်သည် ပို၍ အသက်ရှည်သော်လည်း နွေးသော အခါကကဲ့သို့ လှုပ်လှုပ်ရှားရှား မပြုလုပ်ချေ
အေးသည့် ရာသီ ဥတုသို့ ရောက်သောအခါတွင် ယင်ကောင်များ ပျောက်ကွယ် ကုန်ပြီဟု ထင်ရပေသည်
ထိုအခါမျိုးတွင် အရွယ်ရောက်ပြီး ယင်ကောင်များသည် များသောအားဖြင့် သေကုန်ကြသည်
သို့သော် အကောင်လောင်း အမြောက်အမြားနှင့် ပိုးတုံးလုံး အမြောက်အမြားကား ဆောင်းရာသီအတွင်း၌ အသက်မသေဘဲ ရှင်နေကြသည်
ရာသီဥတုကောင်းမွန်သောအခါတွင် အရွယ် ရောက်သည့် ယင်ကောင်များ အဖြစ်သို့ ထိုအကောင်လောင်းနှင့် ပိုးတုံးလုံးအဖြစ်မှ ပြောင်းလဲကုန်ကြပြန်သည်
ယင်ကောင်၌ အတောင်နှစ်ခုသာရှိခြင်းကြောင့် ယင်ကောင် ကို အခြားအင်းဆက်ပိုးများမှ ခွဲပြား၍သိနိုင်လေသည်
အင်း ဆက်ပိုးများတွင် များသောအားဖြင့် အတောင်လေးခုရှိကြသည်
ယင်ကောင်သည် အမှန်အားဖြင့် အတောင်တစ်စုံ ပိုးမျိုးစဉ်တွင် ပါဝင်လေသည်
သို့သော် ယင်ကောင်၌ အတောင်တစ်စုံအပြင် မောလတီးရီးခေါ် ညိ|ပေးသည့်အရာ တစ်စုံပါရှိသည်
ထိုညိ|ပေး သည့် အရာများသည် အတောင်၏နောက်ဘက်တွင် ကပ်လျက် တည်ရှိကြသည်
ယင်ကောင်များသည် အရွယ်တွင် အမျိုးမျိုး ကွဲလွဲလျက်ရှိကြလေသည်
ဖရုဖလိုင်းခေါ် သစ်သီးယင်ကောင်သည် အတောင်တစ်စုံ ပိုးမျိုးစဉ်တွင်ရှိသော ယင်ကောင်အငယ်ဆုံး များတွင် ပါဝင်သည်
ဟော့(စ)ဖလိုင်းခေါ် မြင်းယင်ကောင် အမည်းသည် အကြီးဆုံးယင်ကောင်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်
ယင် များသည် အရွယ်တွင် ကွဲလွဲသည်ထက် အလေ့အကျင့်တွင် ပို၍ ကွဲလွဲကြသည်
ဗလိုးဖလိုင်းခေါ် ယင်ကောင်ကိုလည်း အိမ်များတွင် တွေ့ရတတ်သည်
ထိုအနှောင့်အယှက် ပေးတတ်သည့် ယင် ကောင်၏အရောင်မှာ အပြာသော်လည်းကောင်း၊ အစိမ်းသော်လည်းကောင်း ဖြစ် တတ်သည်
ထိုယင်ကောင်မျိုးသည် သာမန်ယင်ကောင် ထက်လည်း ပို၍ကြီးသည်
ဝီဝီ ဝီဝီ မြည်တတ်သဖြင့် ထို ယင်ကောင်မျိုး အိမ်၌ရှိသည်ကို သိနိုင်သည်
ထိုယင်ကောင် မျိုးကိုသာ လူက ဝါးမျိုမိလျှင် လူကို အလွန်နာကျင်စေခြင်း၊ သို့မဟုတ် နာမကျန်း ဖြစ်စေခြင်း ဖြစ်တတ်သည်
ယင်ကောင်လောကတွင် ဟော့(စ)ဖလိုင်းခေါ် မြင်းယင် ကောင်မျိုးနှင့် ဒီးယားဖလိုင်းခေါ် ချေသူငယ် မှက်မျိုးတို့သည် လူကို အနာကျင်ဆုံး ကိုက်နိုင်သည့် ယင်ကောင်မျိုးများ ဖြစ် သည်
အာဖရိကတိုက်တွင် စက်စီယင်ကောင်ခေါ် ယင်ကောင် တစ်မျိုး၏ အကိုက်ကို ခံရလျှင် ဦးနှောက်ရောင်အိပ်မဝရောဂါ ဖြစ်တတ်သည်
အိမ်သာများတွင် ပေါက်ဖွားသည့် ယင်ကောင် များ၏ အကိုက်ကို ခံကြရလျှင် ဝမ်းသက်သည့်ရောဂါကို ခံရ တတ်သည်
စကရူးဝမ်းခေါ် ယင်ကောင်တစ်မျိုးသည် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် များကို ဒုက္ခဖြစ်စေနိုင်သည်
နွား၊ မြင်းကဲ့သို့သော အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များရှိ အနာများတွင် ထိုယင်ကောင်မျိုး၏ အမများက ဥများကို အုလေ့ရှိကြသဖြင့် ဥများမှ ပေါက်လာကြသော လောက်ကောင်အဖြူကလေးများက အနာအတွင်းသို့ လှိုက်စားကြပြီးလျှင် တစ်ရှူးများကို ပြတ်သွားစေကာ တိရစ္ဆာန်များကို ဒုက္ခဖြစ်စေသည်
သို့မဟုတ် သေစေသည်
ထို့ကြောင့် ထိုယင် ကောင်မျိုး မပွားစေရန် ထိန်းပေးဖို့အရေးကြီးသည်
သွန်းဖလိုင်း ခေါ် ယင်ကောင်တစ်မျိုးသည် တိရစ္ဆာန် တစ်ကောင်ပေါ်တွင် ယင်ကောင်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ခန့်က ဝိုင်းအုံ၍ ထိုးခြင်းနှင့် စုတ်ခြင်းများကို ပြုလုပ်တတ်ကြသည်
ထိုသို့ အကိုက်ခံရသည့် နွားမတစ်ကောင်အဖို့ ကိုယ်အလေးချိန်သည် လျော့သွားပြီးလျှင် ခါတိုင်း ထွက်နေကျနို့၏ တစ်ဝက်မျှကိုသာ ရနိုင်တော့သည်
အပင်များကို ဒုက္ခပေးသည့် ယင်ကောင်မျိုးလည်း ရှိသေး သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ဂျုံပင်များကို စိုက် ပျိုးကြရာတွင် ဟက်ဆီယန်ဖလိုင်းခေါ် ယင်ကောင်တစ်မျိုးသာ ရှိလျှင် ဂျုံပင်တို့သည် ဖြစ်ထွန်းနိုင်မည် မဟုတ်ချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုယင်ကောင်မျိုး၏ အကောင်လောင်းကလေး များသည် ဂျုံပင်တို့၏ ပင်စည်များကို စားသောက်ကြသဖြင့် ပင်စည်များ ကျိုးပြတ်ကုန်ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ယင်ကောင်သည် များသောအားဖြင့် လူကို ဒုက္ခပေးတတ် သော်လည်း လူကို အကျိုးပြုတတ်သည့် ယင်ကောင်မျိုးများ လည်း ရှိပေသေးသည်
ဟိုဗာဖလိုင်းခေါ် ယင်ကောင်မျိုးသည် အပင်များ၏ ပန်းပွင့်များ ရှိရာသို့ ပျံသန်းသွားပြီးလျှင် ဝတ်မှုန် များကို ပန်းတစ်ပွင့်မှ တစ်ပွင့်သို့ သယ်ဆောင်ပေးကြသည်ဟု သိရသည်
ထိုယင်ကောင်မျိုး၏ အကောင်လောင်း ကလေးများ ကလည်း အပင်များ၏ အရည်များကို စုတ်ယူလေ့ ရှိကြသော ပျကောင်များကို စားသောက်ပစ်ကြသည်
ထိုနည်းဖြင့် လူကို အကူအညီပေးကြလေသည်
ယင်ကောင်များကို ရှင်းလင်းကြရာတွင် နည်းအမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုကြသော်လည်း အထိရောက်ဆုံးနည်းမှာ အပေါက်ပွား မခံဘဲ ထားခြင်းဖြစ်သည်
လယ်ကွင်းများအတွင်း၌ မြေဩဇာ အသစ်များကို ပါးပါးခင်းထားလျှင် ထိုမြေဩဇာပေါ်၌ ရှိသော ယင်ဥ၊ သို့မဟုတ် လောက်ကောင်ကလေးများသည် သွေ့ခြောက် မှု၊ အပူ၊ သို့မဟုတ် အအေး၏ဒဏ်ကြောင့် သေကုန်ကြပေ လိမ့်မည်
သို့မဟုတ် မြေဩဇာကို ယင်လုံသည့် သေတ္တာ၊ သို့မဟုတ် တွင်းတွင်ထားကာ အပေါ်တွင် ကတော့ပုံ ယင် ထောင်ခြောက်များကို ထားကြသည်
ထိုထောင်ခြောက်က မြေဩဇာမှ ထွက်လာသမျှသော ယင်ကောင်များကို ဖမ်းယူလေ သည်
ထို့ပြင် ဓာတ်ပစ္စည်းများကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့်လည်း ယင်ကောင်များကို နှိမ်နင်းကြလေသည်
ကွန်ပျူတာ သုံးသူမှ လက်ခံခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အင်တာနက်မှတဆင့် ဝင်ရောက်လာတတ်သည့် ကြော်ငြာကို ဆိုလိုသည်
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်များကို ဖွင့်လျှင် နောက်ခံမှ ပါလာတတ်သည်
အချို့သော Adware များသည် ဂိမ်း (သို့) screen-saver များအဖြစ် စွဲမက်ဖွယ် ဖော်ပြဝင်ရောက်ကြသည်
ဝက်ဘ်ဆိုက်ကြည့်ရာတွင် မကြာခဏ အနှောက်အယှက်ဖြစ်စေသည်
သင်၏ ကီးဘုတ်ရိုက်ချက်များကို ချိတ်ဆက်ဖမ်းယူကာ အချက်အလက်များကို အခြားကွန်ပျူတာများသို့ ပို့တတ်၍ Adwareမှ Spywareသို့ အသွင်ပြောင်းနိုင်သော သတိထားရမည့် ဖိုင်များဖြစ်သည်
အကောက်ဝန်သည် မင်းဘဏ္ဍာတော်နှင့် စပ်ဆိုင်သော ဈေး၊ပွဲ၊ ကင်း၊ ကူးတို့များ၌ အကောက်ခွန် ကောက်ခံမှုများကို ကြီးကြပ်ရသူ ဖြစ်သည်
အကောက်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် အကောက်စာရေး ရာထူးများထားရှိသည်
ဤတွင် အကောက်ဝန်နှင့် သဘောသဘာဝချင်းတူညီသော်လည်း ကောက်ခံရသည့် ပစ်စည်းအမျိုးအစား အပေါ် လိုက်၍ အကောက်ဝန်နှင့် အခွန်ဝန်ရာထူးကွဲပြား ခြားနားမှုရှိသည်
အကောက်ဝန်ရာထူးများကို ဆိပ်ကမ်းမြို့ကြီးများဖြစ်ကြသော ဓညဝတီ၊ ရမ္မာဝတီ၊ ပုသိမ်၊ ဟံသာဝတီ၊ မုတ္တမ စသော မြို့များ၌ သီးခြားခန့် အပ်ထားရှိသည်
အကောက်ဝန်ရာထူးကို ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလကပင် အထင်အရှားတွေ့ရှိရသည်
ဗဒုံမင်းလက်ထက်တွင် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသည့် အကောက်ဝန်မှာ သီရိရာဇာဓမ်မရတ်ဖြစ်သည်
သူသည် ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားသို့ စစ်ချီစဉ် တပ်တစ်တပ်ကို အုပ်ချုပ်လျက် လိုက်ပါခဲ့ရသည်
သို့ဖြစ်၍ အကောက်ဝန်မှာ စစ်မက်ရေးရာ ပေါ်ပေါင်လျှက် စစ်ထွက်ရာ၌ လိုက်ပါရသူဟု ဆိုနိုင်သည်
ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁ မေ ၁၈၁၅ ခုနှစ်တွင် အကောက်ဝန် ပျံချီဇေယနော်ရထာ မဇ္ဈိမဒေသသို့ ကျမ်းစာအုပ်များ ရှာဖွေဝယ်ယူစုဆောင်းရန် သွားရောက်ခဲ့ရ၏
ယင်းအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်သူမှာ မြိတ်မြို့ဝန်ဖြစ်ပြီး အရေးပါသော ကျမ်းစာအုပ်အများအပြားကို ယူဆောင်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်
အကောက်ဝန်ပျံချီ ဇေယနော်ရထာလိုက်ပါသွားသည့် မြိတ်မြို့ဝန် ဦးဆောင်သော အဖွဲ့သည် ဗုဒ္ဓဂါယာသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး လက်ဆောင်တော်များကို ယူဆောင်ကာ ၄ စက်တင်ဘာ ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်
အကောက်ဝန်ပျံချီ ဇေယျနော်ရထာ ယူဆောင်လာခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ဇေနဂရမင်းက ဆက်သသော ဒီဃပရသိဒ္ဓန္တကျမ်း ၃၄ စုံ၊ ဘေဒံပရကျမ်း ၁၃ စုံ၊ ဗုဒ္ဓမတိသုတ်ကျမ်း ၁၁ စုံ၊ ပုဏ္ဏားတို့ အကျင့်သိက္ခာကို ဟောသော မာနုမေဓမ္မသျှတ္တကျမ်း ပါဠိဿယအစုံ၊ ဗေဒန္တသာရကျမ်း၊ ကူသျှမန္တသာရကျမ်း၊ ဗုဒ္ဓသီရိကျမ်း၊ ကာသိခန္ဓကျမ်း စသည်ကျမ်းများ ဖြစ်ကြသည်
စစ်ကိုင်းမင်း (ဘကြီးတော်) လက်ထက် အစောပိုင်း ကာလတွင် ဦးမိုးဆိုသူက အကောက်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ယင်းနောက်ပိုင်းကာလတွင် နေမျိုးသီရိသူရနော်ရထာအား အကောက်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့၏
၂၀ ဧပြီ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် နေပြည်တော်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည့် ဗီယက်နမ် သံအဖွဲ့ အပြန်တွင် ပုသိမ်မြို့ဝန် ဦးမြတ်နှင့် ဦးဆောင်သော မြန်မာသံအဖွဲ့ လိုက်ပါသွားကြရာ အကောက်ဝန် နေမျိုးသီရိသူရလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
အပြန်ခရီးတွင် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ပထစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားနေပြီဖြစ်သဖြင့် ထားဝယ်မြို့သို့ ရောက်ရှိစဉ် အကောက်ဝန် နေမျိုးသီရိသူရ ဗြိတိသျှ အကျဉ်းသားဘဝသို့ ကျရောက်သွားခဲ့လေသည်
ကုန်းဘောက်ခေတ် အလယ်ပိုင်း အကောက်ဝန်များအမည်ကို မသိရသေးပေ
ရတနာပုံခေတ် မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် အကောက်ဝန်မှာမူ မဟာမင်းလှ ရာဇာဘွဲ့ခံ အန်ထော်နီ ဖြစ်သည်
သူသည် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် အာသာဖယ်ရာ လာရောက်စဉ်က လိုအပ်သည့် အကူအညီများပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ၃၁ ဇူလိုင် ၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင်လည်း အမိန့်တော်အရ သုံးဆယ်မင်းသားအား မြနန်းစကြာသင်္ဘောဖြင့် ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့ရ၏
သီပေါမင်းလက်ထက် အကောက်ဝန်မှာမူ ဦးစီးဖြစ်ပြီး ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈⁠၈၈ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် အကောက်ဝန်တစ်ဦး ဖြစ်သူ မူလာအစ္စမံအင်သည် မူလာအီဗရာဟင်၏ သားဖြစ်၏
မင်းတုန်းမင်း လက်ထက်တွင် သူဋ္ဌေးကြီးအရာဖြင့် မဟာဘောဂဓနရာဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး သီပေါမင်း နန်းတက်လာသောအခါ ကျောက်ရဲမြို့စား မင်းလှစည်သူဘွဲ့ခံ အကောက်ဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
မူလာအစ္စမံအင်သည် လောက ကဝိမှန် လှေတော်အုပ် ရာထူးအပြင် အခွန်ဝန်အဖြစ်ပါ ပူးတွဲတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသေး၏
ဗြိတိသျှအစိုးရ လက်ထက်တိုင် သက်ရှိထင်ရှားရှိသေးပြီး ၂၇ နိုဝင်ဘာ ၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် အလ္လာအရှင်မြတ် အမိန့်တော်ကို ခံယူသွားသည်
ဒေါ်ခင်စန်းလှိုင် (၁၆ အောက်တိုဘ ၁၉၅၆ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ရှေ့နေတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပုလဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝက်လက်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ အရွေးခံခဲ့ရပြီး စစ်အစိုးရမှ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို အသိအမတ် မပြုဘဲ ထောင် ၂၅ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
သူမသည် လက်ပတောင်းတောင် ကြေးနီ စီမံကိန်း လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်စန်းလှိုင်သည် ဝက်လက် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တရားရုံးချုပ် ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
နင်းကြမ်းကုန်းရွာ၊ ဘွက် (အရှေ့)
အရှင်ဥဒကပူဇကထေရ်   သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
အရှင်ဥဒကပူဇကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားအား မြင်သောအခါ ရေကို လှူဒါန်းခဲ့၏
ထိုသို့ ရေလှူခဲ့ရသည့်အကျိုးကြောင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းကာလပတ်လုံး အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခဲ့ရပေ
ထို့အပြင် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ခြောက်ထောင့်ငါးရာသော ကမ္ဘာထက်တွင် “သဟဿရာဇ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း သုံးကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒကပူဇကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
လက်တက်ကြီး (မြန်မာ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lettetgyi(Myanmar))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လက်တက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်တက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပါမောက္ခ ဒေါက်တာတင်စိုး (၁၉၄၅ - ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် အငြိမ်းစား ဘောဂဗေဒ ပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ကလောင်အမည်ခွဲများမှာ တင်စိုး (ဘောဂဂုဏ်)၊ တက္ကသိုလ် တောသား၊ တက္ကသိုလ် မောင်လူငယ် ဖြစ်သည်
၁၉၄၅ - မွန်ပြည်နယ် ကျိုက်မရော မြို့နယ်၊ ကလိုင်းကနိုင် ကျေးရွာတွင် မွေးဖွားသည်
၁၉၆၂ တွင် ကျိုက်မရော အ.ထ.က မှ ၁၀ တန်း (တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း) အောင်မြင်ပါသည်
၁၉၆၄ တွင် မော်လမြိုင် ကောလိပ် မှ B.A Part (A) တန်းအောင်သည်
၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ် မှ B.A (Hons) (Econ) ဘွဲ့ရသည်
၁၉၇၃ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ M.A (Economics) ဘွဲ့ရသည်
၁၉၇၇- ၈၀ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ပညာသင်သွားခဲ့သည်
၁၉၇၇ စက်တင်ဘာလတွင် ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆကာ နိုင်ငံခြားဘာသာသင် တက္ကသိုလ်မှ အခြေခံ ဂျပန်စကားနှင့် စာပေ လက်မှတ် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၀ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တိုကျို တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့လွန် သုတေသီ ပညာရှင် လက်မှတ် (EPGRF) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၉တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု အသင်း၊ တိုကျို (KAK) မှ ဦးစီး ကျင်းပသည့် နိုင်ငံခြားသားများသာ ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရှိသည့် ဂျပန်ရေးရာ ဗေဒ စာတမ်းပြိုင်ပွဲ (japanology Essay contest) တွင် ပထမဆု ရခဲ့ပြီး ဂျပန်ရေးရာ ဗေဒပညာရှင် (Japanologist) အဖြစ် ဂုဏ်ပြု ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၆-၉၀တွင် ဩစတြေးလျ နိုင်ငံသို့ ပညာသင်သွား၊ ဩစတြေးလျ နိုင်ငံ၊ ဆစ်ဒနီ တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် စိုက်ပျိုးရေး ဘောဂဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် ဒေါက်တာဘွဲ့ (Ph.D) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၆၉-၇၃တွင် မေမြို့ စစ်တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာနတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၉ဝ တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ IEAS မှ ထုတ်ဝေသည့် Myanmar Dilemmas and Options စာအုပ်တွင် ပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉၃တွင် ရန်ကုန်စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်၊ ဘောဂဗေဒ ဌာန၊ တွဲဖက် ပါမောက္ခဖြစ်
၁၉၉၄ - ပါမောက္ခဌာနမှူး ရာထူး တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်များ၊ ဆီမီနာများ၊ ဆင်ပိုဇီယမ်များတွင် နိုင်ငံတော်က စေလွှတ်သော ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သွားရောက်၍ စာတမ်းများ ဖတ်ကြား တင်သွင်းခဲ့
စာတမ်း၊ ဆောင်းပါး အချို့အား နိုင်ငံတကာ အဆင့်ရှိ ဂျာနယ်၊ စာစောင်များတွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၂၀ဝ၅တွင်  ပါမောက္ခ  ဌာနမှူး ရာထူးမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
၂၀ဝ၆ တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ကိုဘဲ တက္ကသိုလ် (Kobe University) တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ (Vesiting Professor) အဖြစ် သွားရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်လုပ်သားများ ကောလိပ်နှင့် နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေး တက္ကသိုလ် (NDC) တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခ အဖြစ် ကာလ ကြာရှည်စွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဝန်ကြီးဌာနများ (ဖိတ်ကြားချက် အရ) နှင့် ပူးပေါင်း၍ သုတေသနများ ဆောင်ရွက်ခဲ့၊ ဘာသာရပ် စာပေ ပို့ချခြင်းနဲ့ ဟောပြောပို့ချမှုများ လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့သည်
၁၉၆၄ တွင် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် ဘောဂဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်း နောက်ဆုံးနှစ် ကျောင်းသားဘဝ ကတည်းက တင်စိုး (ဘောဂဂုဏ်) အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် တောသား၊ တက္ကသိုလ် မောင်လူငယ် စသော ကလောင် အမည်များဖြင့် ဝတ္ထုတိုနှင့် ကဗျာများလည်း ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၇ဝတွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ် ၅၀ ပြည့် ရွှေရတုသဘင် ကာလတွင် ကဗျာ ၅၀၊ နှစ် ၅၀ကဗျာစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၎င်းအပြင် အဆင့်မြင့် ပညာဦးစီးဌာနက ထုတ်ဝေသော တက္ကသိုလ် ပညာပဒေသာ စာစောင်၊ ပညာလောက စာစောင်တို့တွင်လည်း ဘာသာရပ် ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ စာတမ်းများ ရေးသားခဲ့သည်
၂၀၁၀ - ဘာလဲဟဲ့ ဒေါက်တာဘွဲ့ စာအုပ်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့မှ ကြီးမှူး၍ ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်၊ ပဉ္စမအကြိမ် သုတစွယ်စုံ စာပေ သုတစွယ်စုံ (လူငယ်) စာပေဆုကို ချီးမြှင့်ခံရသည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ စီးပွားရေး အမြင် စာအုပ်ကို လောကသရဖူ စာအုပ်တိုက်မှ ဒုတိယအကြိမ် ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဇနီး (ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေး ဝန်ကြီးဌာန-ငြိမ်း) နှင့်အတူ သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ယခုအခါ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်
ကကက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kaket)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကကက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကကက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဇဏ်ခီ (အင်္ဂလိပ်: Zenn Kyi) သည်  မြန်မာနိုင်ငံမှ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်၊ အဆိုတော်၊ တေးရေး၊  ဂီတမှူး၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးသူ၊ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၈၁-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ကမ္ဘာ တစ်ကိုယ်တော်သီချင်းခွေကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မုဒြာရဲ့ခေါ်သံ ဇာတ်ကားဖြင့် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး သူ၏ ပထမဆုံးရုံတင်ခွင့်ရရှိခဲ့သော ဥပါယ်တံမျဉ်ဇာတ်ကားဖြင့် ပရိသတ် အားပေးမှုရရှိခဲ့သည်
ဇဏ်ခီသည် မန္တလေးဇာတိဖြစ်သည်
ဆယ်ကျော်သက်အရွယ်၌ အမေရိကသို့ ဖခင်ဖြစ်သူနှင့်အတူ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝမှစ၍ ဂီတပညာကိုအထူးစိတ်ဝင်စားကာ တက္ကသိုလ်၌ ဂီတပညာဘာသာရပ်ကို Major အဖြစ် ရွေးချယ်သင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဂီတသီအိုရီ ဘာသာရပ်များကို ငြီးငွေ့လာသဖြင့် အသံဖမ်း အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ကိုပြောင်းကာ ရုပ်ရှင်အသံ (Post-Production Sound) ဖြင့် IAR (Institute of Audio Research, NY)မှ ကျောင်းပြီးခဲ့သည်
နယူးရော့(ခ်)မြို့၌ ရုပ်ရှင်နှင့်ပတ်သက်သောအသံပိုင်းဆိုင်ရာ အလုပ်များလုပ်ကိုင်ရင်း သရုပ်ဆောင်အဖြစ် စတင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ဖြစ်သည်
ဇနီးဖြစ်သူ ခရစ္စတီးနားခီနှင့်အတူ ရုပ်ရှင်တိုများနှင့် Music Video များကို တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ရင်း ဇာတ်ညွှန်းများပါ စတင်ရေးဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်ကုန်မှ စ၍ မြန်မာပြည်တွင် ပြန်လည်ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် အတွင်း၌ ကိုယ်တိုင်ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ကာ အသံနှင့်နောက်ခံဂီတကို ဖန်တီးတီးခတ်ထားသော ဥပါယ်တံမျဉ် နှင့် မုဒြာရဲ့ခေါ်သံ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးနှစ်ကားကို ရုံတင်ပြသခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး၊ ပရိသတ်အားပေးမှုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင်  ထာဝရနှောင်ကြိုး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်
ဇဏ်ခီကိုယ်တိုင် ရေးဆို တစ်ကိုယ်တော် တေးစီးရီး ပထမအခွေဖြစ်သည့် ပျောက်ဆုံးနေတဲ့ကမ္ဘာ ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်းမှာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဇဏ်ခီ၏ ပထမဦးဆုံးစာအုပ်အဖြစ် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၌  ကိုယ်တိုင်သိရှိသွားမှု အက်ဆေးစာအုပ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဇဏ်ခီသည် ၂၀၀၆ တွင် ခရစ္စတီးနားခီ နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ဂန့်ဂေါ်ကျွန်းရွာ၊ ဂန့်ဂေါ်ကျွန်း
တံစိုးလက်ဆောင်ယူခြင်း, လှည့်ဖြားခြင်း, အတုပြု၍ လိမ်လည်ခြင်း-ဟူသော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သောသတ္တဝါတို့ နည်းပါးပုံ, မရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့သည်သာ ပိုလွန်များပြားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဒလင့်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dalintkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ဇောင်းတောကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်းတောကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၄ ဦး၊ မ ၁၈၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃၆ ဦး၊ မ ၃၇၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ချုပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ဝက်ချုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ချုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၆ ဦး၊ မ ၁၀၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
အမှု—သံဃာကနှင်ထုတ်ထားသောရဟန်း၏နောက်လိုက်လုပ်မှု
အမှုသည်—ထုလ္လနန္ဒာ
[ဘိက္ခုပါစိတ်, သပ္ပါဏကဝဂ်၌ အရိဋ္ဌသိက္ခာပုဒ်ဟု ပါရှိခဲ့၏၊ ထိုသိက္ခာပုဒ်၌လာသော အရိဋ္ဌရဟန်းကို သံဃာက အပေါင်းအသင်း မလုပ်ဖို့ရန် ဝိနည်းထုံးစံအတိုင်း နှင်ထုတ်ထား၏
ထုလ္လနန္ဒာသည် ထိုအရိဋ္ဌရဟန်း၏ အယူဝါဒကို သဘောတူသောအားဖြင့် နောက်လိုက်လုပ်နေ၏၊ ထိုကြောင့်ဤသိက္ခာပုဒ်ကိုပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သမဂ္ဂေန သံဃေန ဥက္ခိတ္တံ ဘိက္ခုံ ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန အနာဒရံ အပ္ပဋိကာရံ အကတသဟာယံ တမနုဝတ္တေယျ, သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီဟိ ဧဝမဿ ဝစနီယာ ‘‘ဧသော ခေါ, အယျေ, ဘိက္ခု သမဂ္ဂေန သံဃေန ဥက္ခိတ္တော, ဓမ္မေန ဝိနယေန သတ္ထုသာသနေန အနာဒရော အပ္ပဋိကာရော အကတသဟာယော, မာယျေ, ဧတံ ဘိက္ခုံ အနုဝတ္တီ’’တိ, ဧဝဉ္စ သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီဟိ ဝုစ္စမာနာ တထေဝ ပဂ္ဂဏှေယျ, သာ ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုနီဟိ ယာဝတတိယံ သမနုဘာသိတဗ္ဗာ တဿ ပဋိနိဿဂ္ဂါယ, ယာဝတတိယံ စေ သမနုဘာသိယမာနာ တံ ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ, ဣစ္စေတံ ကုသလံ, နော စေ ပဋိနိဿဇ္ဇေယျ, အယမ္ပိ ပါရာဇိကာ ဟောတိ အသံဝါသာ ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ
ညီညွတ်သော သံဃာတော်သည် သဘောအားဖြင့် မှန်ကန်၍, စစ်ဆေး မေးမြန်းမှု သူ့ အပြစ်ကို အမှတ်ရစေမှု ဟူသော ဝိနည်းထုံးတမ်းအတိုင်း စစ်ဆေး-သတိပေး၍ ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် ကျကျနန နှင်ထုတ်ထားသော, နှင်ထုတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဉ တ်ကမ္မဝါစာကိုလည်း အရေးမစိုက်သော, ထိုနှင်ထုတ်ကံ ငြိမ်းအောင် (ရုပ်သိမ်းအောင်) ကုစားခြင်းလည်း မရှိသော, ကံကြီး ကံငယ်ကိစ္စ သူ့ကို အပေါင်းအဖေါ်မရှိသော (အရိဋ္ဌကဲ့သို့သော) ရဟန်းကို အကြင် ဘိက္ခုနီသည် နောက်လိုက်လုပ်၏
ထိုဘိက္ခုနီကို “ထိုရဟန်းသည် ဝိနည်းထုံးတမ်းအတိုင်း နှင်ထုတ်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ပြောပြ၍ သူ့ အယူဝါဒသို့ မလိုက် ဖို့ရန်” ပြောပြရမည်၊ ထိုသို့ပြောပါလျက် နဂိုအတိုင်း မလျှော့ဘဲ သူ့ဝါဒကိုပင် အကောင်းအနေမျိုးဖြင့် ချီးမြှောက် နေသေးလျှင် ထိုဘိက္ခုနီကို ထိုအယူဝါဒစွန့်ဖို့ရာ ဉတ်ကမ္မဝါစာဖြင့် ၃-ကြိမ် တိုင်တိုင် ဆုံးမရမည်၊ ထိုသို့ဆုံးမ၍ သူ့ အယူစွန့်လျှင် ကောင်း၏၊ (ပါရာဇိက အာပတ်မသင့်သေး၊) မစွန့်လျှင်ကား ဥက္ခိတ္တာနုဝတ္တိကာ မည်သော ပါရာဇိကသို့ ရောက်တော့၏၊ ဘိက္ခုနီကောင်းတို့နှင့် အပေါင်းအသင်း မရှိရတော့
ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသသည် အဘိဓမ္မာကျွမ်းကျင်သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်
မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဖြစ်ပြီး သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်၏ သဘာပတိလည်း ဖြစ်သည်
အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုနှင့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ဆပ်ကပ်ခံရသူ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး သံဃာ့ဂိုဏ်းဖြစ်သည့် ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌ (တွဲဖက်သာသနာပိုင်)၊ မဟာနာယကတာဝန်ကို ထမ်းရွက်လျက်ရှိသည်
မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ဖွားမြင်သော ဆရာတော်သည် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဝိပဿနာချောင်သို့ ရောက်ရှိပြီး၊ အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်ကပင် အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ် ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်
သကျသီဟ သာမဏေတန်း သုံးဆင့်လုံးကိုလည်း ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ကာ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၆) ဝါအရတွင် သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၈) ဝါအရတွင် အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း ပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် သ၊ စ၊ အ ဓမ္မာစရိယအရှင်လည်းဖြစ်သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ မဟာဘွဲ့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်အုတ်မြစ်ချပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ တက္ကသိုလ်သဘာပတိဆရာတော်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူသည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစတင်ကာ ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) စသည့် ကလောင်အမည်များဖြင့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့ပြီး၊ စံကင်းဆရာတော်၊ ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၊ သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီတို့၏ အတ္ထုပတ္တိများ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဂါထာရေးစပ်သီကုံးရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာပြီး ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာနှင့် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာတို့မှာ ထင်ရှားသည်
ဂျာမနီစသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာသွားရောက်၍ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်းများ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ ဓမ္မစာပေများ သင်ကြားပို့ချပေးလျက်ရှိသည်
ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၁ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့) ညတွင် မန္တလေးတိုင်း၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ရွာနေ အဖ ဦးစံလှ (ဦးဂုဏောဒယ) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင် (ဒေါ်ဝံသဂ္ဂီ) တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်းဆယ်ယောက်အနက် ကိုးယောက်မြောက်သားဖြစ်ပြီး၊ ငယ်မည်မှာ မောင်ထွန်းတင်ဖြစ်သည်
အသက်ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ညောင်ပင်ရွာ တောင်ဘက်ရှိ ပေါ်တော်မူကျောင်းဆရာတော် ဦးကေလာသထံတွင် နောင်တော်များနှင့်အတူ မြန်မာစာနှင့် ပါဠိစာပေအခြေခံများ သင်ယူခဲ့သည်
ဦးကေလာသ ပျံတော်မူသောအခါ နောင်တော်များဖြစ်ကြသည့် ကိုကျော်နိုင် (နောင် အရှင်ဂန္ဓသာရ)၊ ကော့ကရိတ်တွင် ကိုရင်ဝတ်နေသူ ရှင်ဝိမလ (ကိုလွန်းမောင်) တို့နှင့်အတူ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုဦးကာလ) တွင် မိဘများက နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ ခုနစ်ဝါခန့် သီတင်းသုံးနေရာ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ဝိပဿနာမဟာဂန္ဓာရုံချောင်သို့ပို့ကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေပြုပေးခဲ့ကြရာ၊ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်နန္ဒမာလာ ဖြစ်သည်
အရှင်နှင့် မိဘများအပါအဝင် သက်ရှိထင်ရှား မိသားစုဝင် ကိုးဦးတို့သည် ဝိပဿနာချောင်၌ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး၊ အရှင်၏ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒသည်လည်း ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌတစ်ပါးဖြစ်ရာ တစ်မိသားစုတွင်းမှ ဥပဥက္ကဋ္ဌနှစ်ပါး ပေါ်ထွန်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နောင်တော် အရှင်နာရဒထံမှ အဘိဓမ္မာသင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်း (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း) ကို တစ်ဝါအတွင်းသင်ကြားကာ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ပထမငယ်တန်းနှင့် ပထမလတ်တန်းကို အသက် (၁၄) နှစ်အရွယ်တွင် တစ်နှစ်တည်းအောင်မြင်ပြီး ပထမကြီးတန်းကို အသက် (၁၅) နှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
သကျသီဟ သာမဏေကျော်စာမေးပွဲ ပထမအဆင့်ကို အသက် (၁၆) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအဆင့်ကို (၁၇) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ တတိယအဆင့်ကို (၁၉) နှစ်တွင်လည်းကောင်း အဆင့်တစ်ချည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး သကျသီဟ သာသနာလင်္ကာရ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကို ရရှိကာ ရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်ကပင် ပါဠိတက္ကသိုလ် အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ စာချတန်းကို ကျမ်းကြီးသုံးကျမ်း၊ ဂုဏ်ထူးနှစ်ကျမ်း၊ စုစုပေါင်း ကျမ်းငါးကျမ်းအောင်မြင်ခဲ့ကာ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သဖြင့် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်ရှိ ဇယမေဒနီကျောင်းတွင် ဝိနယမဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာတို့ကို ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ပို့ချခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်) နေ့တွင် နောင်တော်များဖြစ်သည့် အရှင်နာရဒ၊ အရှင်ဝိမလ၊ အရှင်ဉာဏဗလ၊ အရှင်ဥတ္တရ၊ အရှင်ဂန္ဓသာရတို့နှင့်အတူ ညီနောင်ခြောက်ပါးစုပေါင်းကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီး ချီးမြှင့်သော (ညောင်ပင်ရွာမှ အဖူးအညွန့်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့်) ဗောဓင်္ကုရ အမည်ကို အခြေခံ၍ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ တည်ထောင်ပြီး၊ စာချအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ရှိ သာသနမဉ္ဇရီသိမ်တော်၌ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍၊ မန္တလေးမြို့ ဆိုင်းတန်းရပ်နေ ဦးသာဒင်နှင့် ဒေါ်ကြင် မိသားစု၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ မြင့်မြတ်သောရဟန်းဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ရာ အရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရာဘိဝံသ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း အရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုခဲ့သည်
စေတီယင်္ဂဏ စာချတန်းကို ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် စေတီယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ရဟန်း (၃) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း၊ စာချတန်းကို (၆) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီး နန္ဒမာလာဘိဝံသ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဓမ္မာစရိယ ပါဠိပါရဂူတန်း ပါစိတျာဓိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲမှ ကျန်ရှိနေသော ကျမ်းများအနက် အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၅) တွင်လည်းကောင်း၊ သံယုတ္တနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၇ ခုနှစ် (၁၃၂၈) တွင်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာဝိဘင်္ဂါဒိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် (၁၃၂၉) တွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ပါဠိတက္ကသီလ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့များ အသီးသီးထပ်မံရရှိခဲ့သည်
သကျသီဟစာချတန်းအောင်ဂေဇက် ထွက်အပြီးတွင် ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ တိပိဋက ပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းပြုအဖြစ် တစ်ဝါခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုသို့ဆောင်ရွက်နေစဉ် ချမ်းမြေ့ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသထံ၌ အင်္ဂလိပ်စာကို သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် အရှင်ဝိမလာဘိဝံသနှင့် အရှင်ဂန္ဓသာရတို့မှာ လူဝတ်လဲသွားသဖြင့် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၌ ပဓာနစာချဆရာတော်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ (၂၄) ရက်မှ (၂၇) ရက်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဂိုဏ်းပေါင်းစုံသံဃာ့အစည်းအဝေးကြီးမှ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ် သံဃနာယကအဖွဲ့ (ရွှေကျင်) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၏ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ အကျိုးဆောင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ပြဋ္ဌာန်းကျမ်းစာပြင်ဆင်ရေး အဖွဲ့ဝင်၊ နိကာယစာမေးပွဲ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းရေးဆွဲရေး အဖွဲ့ဝင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ကျင်းပရေးအဖွဲ့ (စစ်ကိုင်း) ၏ ပုစ္ဆကဥက္ကဋ္ဌတို့အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီတဂူဆရာတော် အရှင်ဉာဏိဿရနှင့် ဆုံတွေ့ကာ မြစကြာဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ၊ ဝေဇယန္တာဆရာတော် အရှင်မဟောသဓပဏ္ဍိတတို့နှင့်အတူ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအတွက် ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်းဖြစ်သည့် သီတဂူရေအလှူတော်၏ ဦးစီးဆရာတော်များအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓစာပေများ ထပ်မံသင်ကြားရန်အတွက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း၊ အခက်အခဲများကြောင့်  ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင်မှ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကန္ဒီမြန်မာကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ကေလာဏိယတက္ကသိုလ်တွင် မဟာတန်းအတွက် တက်ရောက်နေစဉ် ဘော်ရဲလာမြို့ရှိ သီရိလင်္ကာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ၌ အဘိဓမ္မာ ပို့ချခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာတစ်ခုတွင် တရားဟောခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလေ့လာမှုဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မဟာသုဗောဓာရုံ၌ တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်မရောက်မီ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မေရီလန်းပြည်နယ်၊ ဆေးလ်ဗားစပရင်းမြို့ရှိ မင်္ဂလာရာမကျောင်းသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချခဲ့သေးသည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ၊ ဘာသာစကားဌာနတွင် အင်္ဂလိပ်စာဒီပလိုမာတန်းနှင့် နောင်အခါ ဘီအေတန်းများ၌ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်များကိုလည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကိုရီးယား၊ မက္ကဆီကို၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်စသော နိုင်ငံများမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို ပါဠိဘာသာနှင့် အဘိဓမ္မာကိုလည်းကောင်း သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်တွင် စမ်းကလေးအယူဝါဒ ဝိနည်းဓမ္မကံ အဓိကရုဏ်းမှုခင်းကို စစ်ဆေးဆုံးဖြတ်ရန် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့က နိုင်ငံတော်သီးခြားဝိနည်းဓိုရ် အမှတ် (၁၁) ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်သောအခါ သီတဂူဆရာတော်၏ တောင်းဆိုမှုအရ ဩဝါဒါစရိယ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူကာ အဘိဓမ္မာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလာ ဂျိန်းဝါဒအကြောင်း လေ့လာချက်စာတမ်းဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်တွင် ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသ ကယ်လီဖိုးနီးယား၌ ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (သင်ကြား) အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည့် အရှင်သည် ထေရဝါဒတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အနားယူသည်အထိ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄ နှစ်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ပဓာနနာယကဖြစ်သူ အရှင်နာရဒမှာ ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ငါးလမျှသာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ပျံလွန်တော်မူခဲ့ရာ၊ အရှင်သည် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၁) ရက်) နေ့တွင် နောင်တော်ကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံလျက် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း ဆက်ကပ်ခံရသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်က မှော်ဘီမြို့နယ် ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်၌ ပြုလုပ်သည့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်လုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ သံဃာ့အစည်းအဝေးတွင် စည်ရှင်ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဉာနာဘိဝံသနှင့်အတူ တွဲဖက်ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်
ဆရာတော်သည် အသက် (၁၆) နှစ် အရွယ်ကပင် စာချကိုယ်တော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ညီနောင်ခြောက်ပါး စုပေါင်းကာ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်လည်း စာချ၊ တိုက်ကြပ်၊ တိုက်အုပ် အဆင့်ဆင့်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပဓာနနာယက ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၂) ရက်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ မုံရွာတိုက်ခွဲအဖြစ် သဒ္ဓမ္မဇောတက သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ကာ၊ နှစ်နှစ်အကြာတွင် တိပိဋကဓရ စစ်ကိုင်းဆရာတော် အရှင်အဘိဇာတာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဝါဆိုလအတွင်း၌ပင် သန်လျင်မြို့၌ ဓမ္မဝိဇ္ဇာလယ သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး အရှင်ခေမိဿာရာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်များအတွင်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေအရ ရာသီဥတုမျှတသည့် နေရာတွင် သီတင်းသုံးရန်အတွက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်ကပင် အလှူခံရရှိထားသည့် ပြင်ဦးလွင်မြို့၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်ရှိ မြေပေါ်၌ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၆) ရက် (၁၃၇၃ ခုနှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် ဓမ္မသဟာယသာသနစင်တာကို တည်ထောင်ပြီး၊ ဓမ္မဗျူဟာ ဒေါ်ခင်လှတင်၏ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမှုဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ လူ့ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ဓမ္မစာပေသင်တန်းကျောင်း (Institute of Dhamma Education) ကို ငါးနှစ်ကြာ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက် (၁၃၇၉ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၄) ရက်) နေ့တွင် လှည်ကူးမြို့နယ်၊ ငါးဆူတောင်ဒေသ၌ ဓမ္မဝိနယစင်တာကို တည်ထောင်ကာ ရန်ကုန်ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်း (IDE YGN) အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒယာနန္ဒဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်ကာ၊ အရှင်၏ဇာတိ စဉ့်ကူးနယ်၌ တိုက်နယ်ဆေးရုံအဆင့်ရှိ ၁၆ ကုတင်ဆံ့ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံကို ဆောက်လုပ်စေပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဧပြီလ (၂၆) ရက် (၁၃၇၇ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်) နေ့တွင် ရက်ကန်းစင်တောင်ခြေ၌ သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း မဟာဘဒ္ဒမုနိစေတီတော်ကိုလည်း တည်ထားခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘတ်သလေဟမ်မြို့တွင် သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပွေးတောင်ဒေသတွင် ဓမ္မဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ နေပြည်တော်၊ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တွင် ဝဇီရာနန္ဒသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်
ညောင်ပင်ရွာရှိ မဟာနန္ဒိရာမ ပေါ်တော်မူကျောင်းတိုက်၊ မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ သာသနဇောတာရုံကျောင်းတိုက်၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ရှိ ဒက္ခိဏာရုံကျောင်းတိုက်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ရွာရှိ ဓမ္မာရုံတိုက်သစ်တို့ကိုလည်း မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ဝံသတိုက်ခွဲများအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းမြို့ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်ရှိ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ၏ အန္တိမဈာပနကျင်းပရာနေရာတွင် ရဋ္ဌဂုရုဗိမာန်တော်ကို တည်ဆောက်ကာ၊ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း (၁) ရက်နေ့တိုင်း နာယကဆရာတော်ကြီးအထိမ်းအမှတ်  ရဋ္ဌဂုရုပူဇာကုသိုလ်ပွဲကို ကျင်းပစေခဲ့သည်
တရားဟောပြခြင်း ဆရာတော်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း မဟာသုဗောရုံ တိုက်အုပ်ဆရာတော်ဘဝဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျုံပျော်အနီးတဝိုက်တွင် မလွန်ဆန်လှူအသင်းနှင့် ဆက်စပ်၍လည်းကောင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်ဘက်တွင် စာပြန်ပွဲများ၌လည်းကောင်း တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၌ MRTV-4 ရုပ်သံလိုင်းက "မြတ်ဗုဒ္ဓဒေသနာနှင့် ယနေ့ကမ္ဘာ"၊ "ယနေ့လူသားများနှင့် မနက်ဖြန်ကမ္ဘာ"၊ "သောတာပန်၏ ဘဝရုပ်ပုံလွှာ"၊ "နှစ်ဦးကာလ ဓမ္မလက်ဆောင်"ဟူသော တရားတော်များ လာရောက်ရိုက်ကူးကာ ထုတ်လွှင့်ပြသရာမှ ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်အဖြစ် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်
ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီး (၂၀၂၀) တွင် စာရင်းပြုစုထားမှုအရ ဟောကြားခဲ့သည့် တရားအပုဒ်ရေ စုစုပေါင်း ၂၈၀၁ ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်
ဆရာတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ မဟာတန်းတက်ရောက်နေစဉ် ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာ တစ်ခုတွင် တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဘော်လ်တီမောမြို့ရှိ ကေလာသဝိဟာရကျောင်းတိုက်သို့ ကြွရောက်ကာ  မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကို အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချပေးခဲ့သည်
ဂျာမန်ဗုဒ္ဓဘာသာသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အဂ္ဂဉာဏီ၏ ပင့်ဖိတ်မှုအရ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်မှ (၂၀) ရက်နေ့အထိ အရှင်၏ ပထမဆုံး ဥရောပသာသနာပြု ခရီးစဉ်အဖြစ် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ပို့ချပေးခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၇) ရက်မှ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်နေ့အထိ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင် မဟာသတိပဋ္ဌာန်နှင့် အဘိဓမ္မာတို့ကို သင်ကြားပြသခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၂၆) ရက်နေ့အထိ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများသို့ ကြွရောက်ကာ တရားဓမ္မများ ဟောကြားပြသခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၉) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်နေ့အထိ ၄၂ ရက်ခန့်ကြာမြင့်သည့် စတုတ္ထအကြိမ်ခရီးစဉ်တွင်မူ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများအပြင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျနီဗာမြို့သို့ပါ ကြွရောက်ပြီး မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဝိပဿနာအတွက် အဘိဓမ္မာ စသည်တို့ကို ဟောကြားပို့ချခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း)၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသ ဟူသော ကလောင်အမည်များဖြင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဓမ္မဗျူဟာစာစောင်၌ အချစ်နည်းနည်းလျှော့၊ မုန်းတုံ့ကိုဖြေ စသည့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
စာရင်းအရ ကိုမာလာအမည်ဖြင့် ငါးပုဒ်၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) အမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ်၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသအမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်
မဟာသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်တည်ထောင်မှု (၂၅) နှစ်ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်ထားသည့် သိရီဝိဇယငွေရတုစေတီ၏ ကြေးရွှေထီးတော်တင် ကောင်းကင်ကြိုးကို မောင်ညီထွေးအမည်ဖြင့် ရေးစပ်ခဲ့ဖူးသည်
နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဧကာဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ကြေးမြင်ဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ တေရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ညောင်ရွှေကန်ကြီးဆရာတော်ကြီး၏ ညောင်ရွှေကန်ကျောင်းတိုက် နှစ် (၅၀) ပြည့် ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရဋ္ဌဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာငါးဆယ်ကိုလည်းကောင်း ရေးစပ်သီကုံးပူဇော်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဂုရုပ္ပတ္တိကထာ အမည်ရ စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို မတ္တရာသူဌေးဆရာတော် အရှင်မာနိတသိရီဘိဝံသနှင့် တွဲဖက်၍ ပြုစုခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သမိဒ္ဓေါချောင်မှ ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ၏ အတ္ထုပတ္တိအဖြစ် သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ နှစ်ကိုးဆယ်ကျော် ဘဝခရီးကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဒွါဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ရွှေဟင်္သာဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပတ္တိကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ ဘဝနှင့်စာပေအထွေထွေဟူ၍ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိပိဋကဆရာတော် အမှူးပြုသော တပည့်ကြီးများက အရှင်၏ (၇၅) နှစ်ပြည့် စိန်ရတုဝိဇာတဂုရုပူဇာအဖြစ် အရှင်ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဂါထာများကို ဓမ္မဂီတိကာအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စကားပြေပိုင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးစသည်တို့ကို ဓမ္မစာပေအထွေထွေအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်
"လောကသားတို့အတွက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကြိုးပမ်းချက်"၊ "အဘိဓမ္မာ မြတ်ဒေသနာ"၊ "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပဋ္ဌာန်းနည်းဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း"၊ "ပဋ္ဌာန်းမြတ်ဒေသနာ"၊ သုတ္တန်အနှစ်ချုပ်များစသည့် ဆရာတော်ဟောကြားခဲ့သော တရားတော်များကို အသံမှစာစီကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဓမ္မစာစဉ်ပေါင်း ရာကျော်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ဆရာတော်၏ဘဝတစ်သက်တာ ထေရုပတ္တိကို မြသန်းစံက ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီးအမည်ဖြင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာဆု) ကို ရရှိခဲ့သည်
တစ်နှစ်ကြာအချိန်ယူရေးသားခဲ့သော ထိုစာအုပ်တွင် အရှင်၏ ဘဝအကြောင်းကို အခန်း ၂၃ ခန်းခွဲကာ ပြုစုဖော်ပြထားသည်
ဝက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ မြင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၇၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဥဂ္ဃဋိတညူ, ဝိပဉ္စိတညူ, နေယျ, ပဒပရမ-ဟု ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးရှိပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-အဘိ၊ပု၊၁၄၇-ပါဠိတော်ကို
ကင်ပတီး (အလယ်)
ဦးဂျိုးလေးစုရွာ၊ သပြေချောင်း
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၂၆-ခုတွင် အင်းဝမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သူ သတိုးမင်းဖျားလက်ထက်တွင် စစ်ကိုင်း ရေဝန်းရပ်၌ ကျော်စောသော သူခိုးကြီးငတက်ပြားဟူ၍ ရှိ၏
၎င်းသူခိုးကြီးသည် အလွန်စွမ်း၍ ညဉ့်အခါ၌ စစ်ကိုင်းဘက်မှနေ၍ လှေဖြင့်ကူးကာ အင်းဝမြို့ မီးသွေးတိုက်တံခါးမှ ဝင်ပြီးသော် ဆင်းရဲသားအိမ်များ မဟုတ်ဘဲ မှူးမတ်၊ သူဌေးသူကြွယ်အိမ်များကိုသာ တက်ပြီးမှ ပစ္စည်းများကို သင့်တန် ရုံခိုး၍ စားသောက်နေထိုင်လေ့ ရှိသည်
မှူးမတ်စသည်တို့ သိ၍ ဖမ်းဆီးကြသော်လည်း မမိနိုင်ချေ
တစ်နေ့သော် သူခိုးကြီးငတက်ပြားသည် ဤသို့ ကြုံးဝါး၏
`ငါ့ကို သတိုးမင်းဖျားရလျှင်သာ သတ်ရအံ့
မရသော်ကား အဘယ်သူဝံ့အံ့နည်း´ဟုဆို၏
ထိုစကားကို သတိုးမင်းဖျား ကြားသော် ဥပါယ်တမျဉ်ဖြင့် ဖမ်းအံ့ဟု ညဉ့်အခါ နန်းတော်ကဆင်းခဲ့၍ သူခိုးယောင်ဆောင်ပြီးလျှင် မီးသွေးတိုက်တံခါးမှ ထွက်လျက် ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်က သူခိုးငတက်ပြား အလာကို စောင့်နေလေသည်
ငတက်ပြားလည်း လာနေကြလမ်းအတိုင်း လာ၍ မီးသွေးတိုက်ဆိပ်နားသို့ ရောက်သော် လှေပေါ်ကနေလျက် `ဟေ့ ကုန်းပေါ်က ဘယ်သူလဲ´ဟုမေးရာ၊ `ငါ ညဉ့်လူဟေ့´ဟု သတိုးမင်းဖျားက ပြန်ပြော၏
ကုန်းသို့တက်မိလျှင် သတိုးမင်းဖျားက `ဆရာကြီးနှင့် အတူလိုက်လိုပါ၍ စောင့်နေပါသည်´ဟု ဆိုသောအခါ ငတက်ပြားလည်း အလွန်သဘောကျကာ နှစ်ယောက်လုံး မြို့တွင်းသို့ဝင်လျက် မှူးတော်၊ မတ်တော်များ၏ အိမ်သို့ဝင်၍ ပုတီး၊ နားတောင်း၊ လက်စွပ် စသည်များကို ခိုးယူပြီးလျှင် မြို့ပြင်မီးသွေးတိုက်သို့ ပြန်ခဲ့ကြသည်
ထိုအခါ ငတက်ပြားလည်း အရက်သောက်လိုသည် ဖြစ်၍ သတိုးမင်းဖျားက အလွန်မူးယစ်အောင်တိုက်သဖြင့် လဲသောအခါမှ ခြေကျဉ်းခတ်၍ မီးသွေးတိုက်၌ သော့ခတ်ကာ ထားခဲ့၏
နံနက်တွင် မှူးမတ်တို့ ပစ္စည်းပျောက်သည်ဟု အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်ကြကုန်၏
သတိုးမင်းဖျားလည်း မှူးမတ်တို့၏ လက်စွပ်စသည်တို့ကို ဝတ်၍ ညီလာခံဝင်လေသည်
မှူးမတ်တို့လည်း မိမိတို့လက်စွပ်ဟု သိသော်လည်း ဘုရင်ဖြစ်၍ မရိုးမစွပ်ဝံ့၊ တူသည်ဟူ၍သာ လျှောက်ကြကုန်၏
သတိုးမင်းဖျားက `နင်တို့ သူခိုးငတက်ပြားကို ရအောင်မဖမ်းနိုင်၊ ညဉ့်က ငါဖမ်းမိပြီ၊ မီးသွေးတိုက်တွင် ယူချေ´ဟု စေလိုက်သည်
ရှေ့တော်သို့ ငတက်ပြားရောက်သော် မင်းကြီးလည်း `နင့်ကို ငါမိပြီ၊ ရဲတင်း၊ ပုဆိန်၊ ဓားလှံ၊ တံကျင် စသည်တို့တွင် အဘယ်ကို အလိုရှိသနည်း´ဟု မေးတော်မူ၏
ငတက်ပြားလည်း `အရှင်မင်းကြီး ကျွန်ုပ်ကို မိပြီဖြစ်သည်
အလိုရှိသလို သတ်တော်မူတော့၊ အကျွန်ုပ် အလိုကို လျှောက်ရမည်ဆိုသော် မင်းကြီး မိဖုရား စောဥမ္မာကို အလိုရှိ၏´ဟု ရဲဝံ့ရွှင်ကြည်စွာ လျှောက်ပေသည်
သတ္တိရှိသူကို နှစ်သက်သော သတိုးမင်းဖျားသည် အမျက်ရှိတော်မမူဘဲ ငတက်ပြား၏ သတ္တိရှိမှုကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်က တစ်ကြောင်း၊ ညဉ့်အခါက တစ်ဦးအသက်ကို တစ်ဦး ကယ်ဆယ်တမ်းဟု ကတိရှိသည်ကတစ်ကြောင်းစသည်တို့ကြောင့် မသတ်ဘဲ ကျွေးမွေးထားလေသည်
သူခိုးကြီးငတက်ပြား၏ ဇနီးသည် အမေဂျမ်း ဖြစ်သည်
သူခိုးကြီးငတက်ပြားသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ နန်းဦးမြို့သစ်ရပ်ကွက်၊ မင်းဝံတောင်ညွန့် ကုန်းမြင့်အထက်တွင် မရှိခဏစေတီတော် ကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်
ငပေါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ ဇီးပင်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးပင်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၁ ဦး၊ မ ၈၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
လကင်ဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Lakinwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဟကြားခမ်းကျောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhkamkyauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဂရိလူမျိုးတို့ ကိုးကွယ်သည့်နတ်များ နတ်ကိုးကွယ်မှုသည် သိပ္ပံပညာ မထွန်းကားမီ ကမ္ဘာဦး ခေတ်မှ စ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ကျူးပစ်၊ ဗီးနပ် စသည်တို့မှာ ကမ္ဘာ နှင့်အဝန်း လူသိများသည်
ရောမ အမည်မှည့်ထားလင့်ကစား စင်စစ်မှာမူ ဂရိနတ်များ ဖြစ်သည်
ထိုဂရိနတ်များကို ရောမတို့ လက်ခံကိုးကွယ်သည့် အကြောင်းကို သမိုင်းပုံပြင်တို့ဖြင့် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖော်ပြထားသည်
လောကဓာတ်ပညာ မထွန်းကားသေးသော ရှေးခေတ်တွင် ဂရိသူဟောင်းများသည် အဘယ်ကြောင့် မိုးရွာသည်၊ အဘယ်ကြောင့် နေပူသည် စသည်တို့ကို အကြောင်းမပြနိုင်ခဲ့ကြပေ
ထို့ကြောင့် နေပူခြင်း၊ မိုးရွာခြင်း စသည့် ကမ္ဘာ့နိယာမတရား တို့သည် လူသားတို့ထက် တန်ခိုးကြီးလှသော နတ်မင်းများ၏ ဖန်တီးမှုကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်ရသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့်လည်း မိမိတို့က ထိုရေ၊ မြေ၊ လေ စသည်တို့ကို အစိုးရသော နတ်မင်းများအား ပူဇော်ပသကြလျှင် မိမိတို့အား ကူညီ စောင့်ရှောက်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်၍ နတ်တို့ကို ပူဇော် ပသကြလေသည်
ရှေးဂရိသူဟောင်းတို့သည် စိတ်ကူးဉာဏ် အလွန်ကွန့်မြူး တတ်ကြ၏
ထို့ကြောင့် တန်ခိုးရှင် နတ်များရှိသည်ဟူသော အယူအဆအတိုင်း ထိုနတ်များ၏ သဘာဝတို့ကို စိတ်ကူးဖြင့် မှန်းဆကာ ပုံပြင်များပြု၍ သားစဉ်မြေးဆက် ပြောပြခဲ့ကြလေ သည်
နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ရှည်လျားလတ်သော် ထိုပုံပြင်များမှာ စိတ်ကူးဉာဏ် ကွန့်မြူးချက်များသာ ဖြစ်သည်ဟု မည်သူကမျှ သတိမရကြတော့ချေ
တန်ခိုးရှင်နတ်များ အကယ်ပင် ရှိသည် ဟု ထင်မြင်ယုံကြည်လာကြသည်
နှစ်ပရိစ္ဆေဒကာလမြင့် လာခဲ့ သော်ငြားလည်း ထိုပုံပြင်များမှာ တိမ်ကော၍ မသွားသည့်အပြင် ထုံးဟောင်း ပုံပြင်များကို အခြေခံသော ဂရိစာပေထွန်းကားမှုကို အထောက်အပံ့ ပြုခဲ့လေသည်
ရောမလူမျိုးတို့ ထွန်းကားလာသောအခါ တန်ခိုးရှင်နတ်များ ရှိသည်ဟု ဆက်လက် ယုံကြည်ခဲ့ကြပြန်၍ ဂရိနတ်များကိုပင် ရောမအမည်များ တပ်ကာ ကိုးကွယ်ပူဇော်သမှု ပြုခဲ့ကြပြန်လေ သည်
ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်လာ တန်ခိုးကြီးနတ်များ၏ အကြောင်းကို ရောမအမည်နှင့်ယှဉ်၍ အကျဉ်းမျှ ဖော်ပြသွား ပါအံ့
ကွင်းပိတ်အတွင်းမှ အမည်သည် ရောမအမည် ဖြစ်၏
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးသည် နတ်အပေါင်းတို့၌ စွမ်းအားအကြီးဆုံး နတ်အပေါင်းတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်သည်
လက်တွင်း၌ မိုးကြိုးစက်ကို ကိုင်ထားသည်
သူ့ဖခင်ကို လုပ်ကြံ၍ ထီးနန်းနှင့် အာဏာကို ရယူခဲ့သည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးသည် ကောင်းကင်နတ်၊ မိုးလေဝသကို စောင့်ရှောက်သောနတ် ဖြစ်ရုံသာမက ဥပဒေ၊ တိုင်းပြည်၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်း၊ မြို့တော်၊ မိသားစု စသည်တို့ကိုပါ စောင့်ရှောက်သည်ဟု ဂရိများက ယုံကြည်ကြသည်
ဂရိနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်နယ်ခြားတွင် အလွန်မြင့်မား၍ ဆီးနှင်းမပြတ် ဖုံးလွှမ်းကာ လူသူနှင့် ကင်းဝေးလှသော အိုလမ်ပတ်စ်တောင်ကြီး ရှိလေသည်
ထိုတောင်ကြီး၏တောင် ထွတ်တွင် နတ်တကာတို့၏ ဘုရင် ဇုစ်နတ်မင်းကြီး စံပျော်တော်မူ၏
ခမည်းတော် ကရိုးနပ် (ဆက်တန်) နတ်မင်းကြီးမှာ သားတော်တစ်ပါးပါးက မိမိ၏ စည်းစိမ်ကို လုမည်ဟူ၍ အဟောတွက်ချက် ရှိခဲ့သဖြင့် သားတော်ဖွားတိုင်း အကောင်လိုက် ဝါးမျိုပစ်လေ့ရှိရာ ဇုစ်မှာ မယ်တော်ရီအာ နတ်သမီး၏ ပရိယာယ်ကြောင့်သာ ခမည်းတော်၏ ဘေးရန်မှ လွတ်ကင်းခဲ့ရ၏
ဇုစ်သည် အရွယ်ရောက်လာလျှင် ခမည်းတော်အား သူ ဝါးမျိုထားသော နောင်တော်များ ကို အန်ထုတ်စေပြီးနောက် ဇုစ်က ခေါင်းဆောင်၍ ခမည်းတော်အား နန်းချကာ ရိုက်ရာကို ဆက်ခံလေသည်
ထို့နောက်တွင် သူ့အား ကူညီခဲ့သော နောင်တော်များအားလည်း နယ်ပယ်များ ခွဲဝေပေး၏
ဤသို့ဖြင့် ရန်အပေါင်းကို အောင်မြင်ပြီးသော် လောကတစ်ခုလုံးကို စိုးမိုးနိုင်ခဲ့၍ နတ်တကာ့ဘုရင် ဇုစ်နတ်ရှင်ဖြစ်လေသည်
ဇုစ် ခေါ် ဂျူပီတာတွင် နတ်မိဖုရား၊ လူသား မိဖုရား များစွာရှိသဖြင့် သားသမီးလည်း များပြားလှသည်
သူ၏ များစွာသော သားသမီးတို့တွင် ဒဏ္ဍာရီများ၌ ထင်ရှား သော နေနတ်သား အပိုလို၊ လနတ်သမီး အားတိမစ် (ဒိုင်ယာ နာ)၊ ဟားမီးစ် (မာကျူရီ)၊ အေးရီးစ် (မားစ်)၊ ဟီးဗီး စသည်တို့ အပြင် အတတ်အပညာ အမျိုးမျိုးကိုစောင့်သောနတ်သား၊ နတ်သမီးများလည်း ပါဝင်ပေသည်
ဇုစ်ကို အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြရုံမက တန်ခိုးအမျိုးမျိုးရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
လျှပ်စစ်မိုးကြိုးကိုလည်းကောင်း၊ ရာသီဥတုတို့ကိုလည်းကောင်း ဇုစ်က ပြုပြင်ဖန်တီးနိုင်၍ တိုင်းပြည်နိုင်ငံတို့၏ ကောင်းကျိုးများကိုလည်း စောင့်ရှောက်တတ်သည်ဟု အယူ ရှိကြသည်
ထို့ကြောင့် ဇုစ်ကို အမြင့် ဆုံးတောင်ထိပ်များ၌ တည်ဆောက်အပ်သော ဗိမာန်ကြီးများ၌ ပူဇော်ပသခြင်းအမှုကို ပြုခဲ့ကြ၏
တရားသူကြီးများ၊ အုပ်ချုပ် သူများနှင် စစ်ဘုရင်ကြီးများသည် တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဇုစ်ကို တိုင်တည်၍ သစ္စာဆိုလေ့ရှိကြသည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ နတ်ကွန်းသည် Dodona အရပ်၌ ရှိသည်
ထိုနတ်ကွန်း၌ မိမိ၏အနာဂတ်ကို ဝက်သစ်ချပင်များကို ဖြတ်၍ တိုက်ခတ်လာသော လေပြေများမှတစ်ဆင့် ဇုစ်နတ်မင်းကြီးက ပြောပြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဝက်သစ်ချပင်သည်လည်း ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ သင်္ကေတ တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
အိုလံပီယာတောင် ပေါ်တွင်လည်း နတ်ကွန်းကြီးတစ်ခု ရှိသည်
ထိုနတ်ကွန်းကြီးမှာ ကမ္ဘာ့အံ့ဘွယ်များ ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
သိန်းငှက်များသည်လည်း ဇုစ်နတ်မင်းကြီးအား ကိုးကွယ်သူများအတွက် အလေးအမြတ်ထားစရာဖြစ်သည်
သိန်းငှက်သည် ဇုစ်နတ်မင်းကြီးထံသို့ အရောက်သွားပြီး မိမိတို့၏ အနာဂတ်အတွက် သတင်းစကားများကို ယူဆောင် လာမည်ဟု ယုံကြည်သည်
ဇုစ် ဆိုသောအမည်မှာ သင်္ကတ ဘာသာမှဆင်းသက်လာပြီး ကောင်းကင်ဘုံ ဟုအဓိပ္ပာယ်ရှိမည် ဟုယူဆကြသည်
ကရိုးနပ်နှင့် ရီအာတို့၏ သမီးဖြစ်၍ ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်၏
အဆင်းသဏ္ဌာန် လှပတင့်တယ်၍ မာန် မာန ထောင်လွှားသော နတ်သမီး ဖြစ်၏
နတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးဖြစ်သည့်အတိုင်းလည်း တန်ခိုးအာဏာ ကြီးမား၏
စိတ်မာန်အလွန်ခက်ထန်သဖြင့် ဇုစ်နတ်မင်းကြီးနှင့် မကြာခဏ မသင့်မတင့်ဖြစ်ကြရသည်
မြေငလျင်လှုပ်ခြင်း၊ တော်လဲမည်ခြင်း၊ ကြယ်တံခွန်လွှတ်ခြင်း စသည့် အခြင်းအရာများကို ဟီရာနတ်သမီးက ဖန်တီးသည်ဟု ဆိုကြ၏
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးနှင့် ဟီရာတို့၏ သားတော်များအနက်တစ်ပါးမှာ စစ်ကိုအစိုးရသော အေးရီးစ် (မားစ်)ဖြစ်၍ ကျန်တစ်ပါးမှာ မီးကို အစိုးရသော ဟီဖက်စတပ် (ဗာလကန်)ဖြစ်၏
ဟီဖက်စတပ်ကို ပန်းပဲဆရာတို့ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ကြ၏
ဟီရာနတ်သမီးသည် မိန်းမများအား အထူးကူညီစောင့်မ ကြည့်ရှုသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
မိန်းမများ သားသမီးရလို လျှင် ဟီရာအား ပူဇော်ပသကြသည်
ထို့ပြင် လက်ထပ်ပွဲကိုစောင့်ရှောက်သော နတ်သမီးဖြစ်သည်ဟုလည်း အသိအမှတ်ပြုကာ နှစ်စဉ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တိုင်း ထိုနတ်သမီးကို ပူဇော် ပသသောပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိ၏
လဆန်းစတွင် ဟီရာ နတ်သမီးကို ရည်စူး၍ ပူဇော်ပသလေ့ရှိ၏
ဂရိနှင့် ရောမနိုင်ငံများတွင် ဟီရာ (ဂျူနို)နတ်ကွန်းများ အများအပြား ရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲနေသော အင်္ဂလိပ်လ အမည်များအနက် ဇွန်လမှာ ဂျူနိုနတ်သမီးကိုစွဲ၍ သမုတ်ထားသောအမည် ဖြစ်သည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ ဦးနှောက်တွင်းမှ ချပ်ဝတ်တန်ဆာ အစုံအလင်ဝတ်ဆင်ကာ လက်နက်စွဲကိုင်လျက် စစ်သံကြွေး၍ မွေးဖွားခဲ့သော သမီးတော်တစ်ပါး ဖြစ်၏
စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင် စောင့်ရှောက်ပေး၏
သို့သော် လူ့ပြည်မှ မြို့တော်ကြီးများကို ချစ်မြတ်နိုးသူဖြစ်ပြီးလျှင် ထိုမြို့တော်ကြီးများကို ကာကွယ်ရန်သာ စစ်ပွဲများတွင် ပါဝင်စောင့်ရှောက်တတ်သည်
ထိုနတ်သမီး ကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသော အေသင်မြို့တော်ကိုကား အထူး ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ပေးလေသည်
စစ်မက်လိုလားသလောက် ဉာဏ်ပညာ ထက်မြက်လှသော ပညာရှိ နတ်သမီးလည်း ဖြစ် သည်
မိန်းကလေးများအား ဗိုင်းငင်၊ ရက်ကန်းစသည့် လက်မှုပညာများကို တတ်မြောက်စေရန်လည်းကောင်း၊ယောက်ျားများအား စာပေပညာ ဆည်းပူးကြစေရန်လည်းကောင်း အားပေးစောင့်ရှောက်သည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ အမြတ်နိုးဆုံးသမီးတော်ဖြစ်၍ အပျိုစင် နတ်သမီးလည်း ဖြစ်ပေသည်
စာပေများ၌ လေနတ်သမီး Athena သည် မိဘတစ်ဦးတည်းရှိသူ ဟုဖော်ပြသည်
သူသည် ဇုနတ်မင်းကြီး၏ ဦးခေါင်းမှ ဖွားမြင်သည်ဟု ဆိုသည်
သူ့ကို များသောအားဖြင့် Pallas Athena သို့မဟုတ် Parthenos ဟုခေါ်သည်
အပျိုစင် နတ်ဘုရားမ ဟူ၍ဖြစ်သည်
အေသင်မြို့၊ ပါသီနွန်ဘုရားကျောင်း တို့သည် လေနတ်သမီး Athena အတွက် ရည်စူး၍ ထိုအမည်များ မှည့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဂရီလူမျိုးများ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီးသည့် အချိန်တွင် ထိုပါသီနွန် ဘုရားကျောင်းမှာ မယ်တော်မာရီ၏ church ကျောင်းဖြစ်လာသည်
Athena ကို အေသင်မြို့၏ မျိုးချစ်နတ်ဘုရားမ ဟုတင်စားသည်
အကြောင်းမှာ အေသင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုသည့် ပိုဆိုက်ဒန် (Poseidon) ကို အနိုင်တိုက်နိုင်ခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်
ပိုဆိုက်ဒန်က အေသင်မြို့သားများကို ရေတွင်းတစ်တွင်းလက်ဆောင်ပေးသည်
သို့သော် ပင်လယ်နှင့်ဆက်နေသောရေတွင်းဖြစ်နေသောကြောင့် အသုံးမဝင်ပေ
ထို့နောက် Athena က ပထမဆုံးသော သံလွင်ပင်ကို လက်ဆောင်ပေးသည်
သံလွင်ပင်သည် အလွန်အသုံးဝင်သည်
ထို့ကြောင့် ပိုဆိုက်ဒန်ကို နိုင်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
စစ်ပွဲ၏နတ်သမီး၊ ဉာဏ်ပညာ၏နတ်သမီး၊ စက်မှု၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ရက်ကန်း စသည့် အနုပညာ၊ လက်မှုပညာ အပေါင်းတို့၏ နတ်သမီးဟု ဆိုကြသည်
ဇီးကွက် မှာ သူ၏ သင်္ကေတဖြစ်သည်
ရှေးဂရိတို့၏ တန်ခိုးကြီးနတ် ၁၂ ပါးအနက် လူအများ ဆုံး၏ ကိုးကွယ်ခြင်းခံရသော နတ်မင်းတစ်ပါးဖြစ်သည်
နတ်မင်းကြီး၏ နတ်မိဖုရားတစ်ပါးဖြစ်သော လီတို၏ သားတော်ဖြစ်၍ အားတိမစ်နတ်သမီးနှင့် အမြွှာမွေးဖက် ဖြစ်၏
အပိုလိုသည် လူသတ္တဝါတို့အပေါ် အကြင်နာတရား ကြီးမား လှ၍ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကောင်းကင်ဝယ် နေစကြာယာဉ်ရထား ကို စီးနင်းမောင်းနှင်ကာ လူအပေါင်းအား အလင်းရောင်နှင့် အပူဓာတ်ကို ပေးလေသည်
သူ့ကို အလင်းရောင်နတ်မင်းဟု ကိုးကွယ်ကြသည်
ဂရိလူမျိုးတို့အဖို့ အပိုလိုမှာ လှပချောမွေ့ခြင်း၊ သစ္စာ ရှိခြင်း၊ စိတ်သဘောဖြူစင်ခြင်း၊ ဉာဏ်ထက်မြက်ခြင်း စသည့် အရည်အချင်းများ စုဝေးရာ ဖြစ်သည်
သို့ဖြစ်၍ သူ့အား ဂီတ နှင့်ကဗျာ၊ ကျန်းမာမှု၊ အနာဂတ် ကြိုတင်ဟောပြောနိုင်မှုနှင့် လေးမြားအတတ်ဆိုင်ရာ နတ်မင်းဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ၏
ထို့ပြင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးမှုနှင့် ဆက်သွယ်နေသော နတ်မင်းဟုလည်း ယုံကြည်ကြလေသည်
အပိုလိုမှာ ခန့်ညားလှပသည်တွင် စံပြဖြစ်သည်
နေနတ်ဘုရား (apollo) သည် ရွှေရောင်ဆံပင် ကောက်ကောက်နှင့် လူငယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူ၏ သင်္ကေတများမှာ နေ၊ ကိုင်ထားသော ဗျပ်စောင်း၊ လေး နှင့် နေ့စဉ် ကောင်းကင်၌ သွားလာရာတွင် အသုံးပြုသော စစ်ရထား စသည်တို့ ဖြစ်သည်
သူ့ကို delo ကျွန်းပေါ်၌ မွေးဖွားသည် ဟုဆိုသည်
ဖခင်မှာ ဇုနတ်မင်းကြီးဖြစ်သည်
မိခင်မှာ leto ဖြစ်သည်
အမျိုးသမီး များစွာနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သော်လည်း အိမ်ထောင်မရှိပေ
သို့သော် calliope နှင့် ကလေးတစ်ယောက်ထွန်းကားသည်
အမည်မှာ orpheus ဖြစ်သည်
Apollo ၏ နတ်ကွန်းမှာ Delphi တောင်ပေါ်တွင်ရှိသည်
ပုရောဟိတ်အတက်၊ မန်းမှူတ်ခြင်းအတက်၊ ဂီတ၊ သီချင်း၊ ကဗျာ၊ လေးပစ်အတက် စသည်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ ကိုးကွယ်ကြသည်
လူငယ်များကို စောင့်ရှောက်သည် ဟုဆိုသည်
အပိုလိုသည် delphi တောင်တန်း ပေါ်ရှိ python စပါးကြီးမြွေကြီး အားသူ၏ လေးနှင့်မြားကိုသုံးကာ နှိမ်နှင်းနိုင်ခဲ့သည်
အပိုလို၏ မြားသည် ရောဂါအချို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည် ဟုဆိုသည်
ဂရိပြည်တွင် ကပ်ရောဂါကျရောက်စဉ်က အပိုလို၏မြားများကို လူများသို့ပစ်လွှတ်ရန် တောင်ဆိုခဲ့သည်
ထိုအခါ ရောဂါများပျောက်ကင်းခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် နာမကျန်း ဖြစ်သူများ apollo ကိုဆုတောင်းကြသည်
ထို့ကြောင့် apollo ကိုအကြောင်းပြု၍ မြွေသည် ဆေးပညာ၏ သင်္ကေတ ဖြစ်လာသည်
လနတ်သမီးဖြစ်၍ အပိုလိုနှင့် အမြွှာမွေးဖက် နှမတော်ဖြစ် သည်
နောင်တော်ကဲ့သို့ကား မထင်ရှားလှပေ
အမဲလိုက်မှုကို နှစ်ခြိုက်သော်လည်း တောတိရစ္ဆာန်များကို ချစ်ခင်စောင့်ရှောက် တတ်သည်
အနာရောဂါတို့ကို ပျောက်ကင်းအောင် စွမ်းဆောင် နိုင်သူဖြစ်၍ အထူးသဖြင့် မီးဖွားနေသော မိန်းမသားတို့အား စောင့်ရှောက်တတ်၏
ယင်းအားတိမစ်နတ်သမီးသည် အပျိုစင် နတ်သမီးဖြစ်၏
နောင်တော် အပိုလိုနတ်မင်းကဲ့သို့ပင် ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား သနားကရုဏာ ကြီးမားသူ ဖြစ်သည်
စစ်မက်နှင့်ဆိုင်သော နတ်ဖြစ်၍ သွေးထွက်သံယိုမှုကို လိုလားကာ ကြမ်းကြုတ် ရက်စက်သည့် စိတ်ဓာတ်ရှိသည်
ထို နတ်မင်းကား ဇုစ်နတ်မင်းကြီးနှင့် ဟီရာမိဖုရားကြီးတို့၏ သားတော် ဖြစ်၏
ရောမလူမျိုးတို့က မားစ်နတ် တစ်နည်း အေးရီးစ်နတ်အား ရောမမြို့တော်ကို တည်ထောင်သူ ရိုမျူလပ်၏ ခမည်းတော် ဖြစ်သည်ဟုယူဆသဖြင့် ဇုနတ်မင်း ကြီး(ဂျူပီတာ) မှလွဲလျှင် ဒုတိယနေရာထားကာ ကိုးကွယ်ကြလေသည်
ဤနတ်သမီးမှာ ပင်လယ်လှိုင်းတံပိုး၏ ရေမြှုပ်မှဖွား၍ ရေနန်းသူဇာ အဓိပ္ပာယ်ရှိသည့် အက်ဖရိုဒိုက်ဟူသောအမည်ကို ရသည်
ဇုနတ်မင်းကြီး၏ အမြတ်နိုးဆုံး သမီးတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် အလှအပဆိုင်ရာ နတ်သမီးတည်း
ကြော့ရှင်းလှပသော ရုပ်ဆင်း ရူပကာကြောင့် လူနှင့်နတ်တို့ ယောက်ျားသားမှန်သမျှမှာ ထိုနတ်သမီးအား အလွန်စွဲလန်းကြသည်
ပင်လယ်ထဲမှ ပေါက်ဖွားလာသူဖြစ်၍ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆိုင်ရာ ရေသတ္တဝါ အပေါင်းကို စောင့်ရှောက်သည်
အဆင်းမာန်တက်ကာ မာနထောင်လွှားသဖြင့် ဇုစ်နတ်မင်းကြီးက မိဖုရားကြီး ဟီရာမှ မွေးဖွားသော ခြေမသန်သည့် သားတော် ဟီဖက်စတပ်နှင့် သူ့အား လက်ဆက်ပေးခဲ့၏
ထိုနတ်သမီးသည် လက်ထပ်ထိမ်းမြားရေး၌ အကူအညီပေး၍ သားဖွားကိစ္စ၊ အိမ်ထောင်ရေးကိစ္စတို့၌ စောင်မကြည့်ရှု သူဟု အယူရှိကြ၏
အချစ်နတ်သမီးဖြစ်သည့်အလျောက် ယောက်ျားတို့၏ စိတ်ကို စိုးပိုင်နိုင်သည်ဟုလည်း ဂရိလူမျိုးတို့ ယုံကြည်ကြလေသည်
မီးနတ်ဖြစ်သည့်ပြင် အိုလမ်ပတ်စ်နတ်ဘုံမှ ပန်းပဲနတ်လည်း ဖြစ်သည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးနှင့် မိဖုရားကြီး ဟီရာတို့၏ ရင်သွေးတော်ဖြစ်၍ ခြေမသန်ရှာပေ
နတ်အပေါင်းတို့ စွဲကိုင်သည့် လက်နက်များ၊ လှပဆန်းကြယ်သည့် နတ်ဘုံနတ်နန်းများမှာ ထိုနတ်မင်း၏ ဖန်တီး လုပ်ကိုင်ပေးမှုများ ဖြစ်၏
အက်ဖရိုဒိုက် နတ်သမီး၏ ကြင်ယာတော် ဖြစ်၏
ပန်းပဲသမားများ ကို စောင့်ရှောက်သောနတ်လည်း ဖြစ်၏
အေသီနာ နတ်သမီးမှာ ဇုနတ်မင်းကြီး၏ ဦးနှောက်တွင်းမှ ဟီဖက်စတပ် နတ်မင်း၏ ကျေးဇူးကြောင့်သာလျှင် ဖွားနိုင် ခဲ့သည်
တစ်ခါသော် နတ်မင်းကြီးမှာ ခေါင်းခဲဝေဒနာ စွဲကပ်လေရာ မခံမရပ်နိုင်အောင် ဖြစ်လာသဖြင့် သားတော် ဟီဖက်စတပ်နတ်အား မိမိ၏ဦးခေါင်းကို တူနှင့် ရိုက်ခွဲစေရန် အမိန့်ပေး၏
ဟီဖက်စတပ်မှာ ခမည်းတော်အမိန့်ကို မလွန်ဆန်ဝံ့သဖြင့် ခေါင်းကို ရိုက်ခွဲရပေသည်
ခမည်းတော်၏ ဦးနှောက်အတွင်းမှ အေသီနာ နတ်သမီးသည် ချပ်ဝတ်တန်ဆာ ဆင်၍ လက်နက် အစုံစွဲကိုင်ကာ တစ်ခဲနက်သောအသံကို မြည်ဟီးစေလျက် ပေါ်ထွက်လာခဲ့၏
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးသည် ခမည်းတော် ကရိုးနပ်မင်းကြီး၏ ရိုက်ရာကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးနောက်တွင် မိမိအား ကူညီခဲ့သူ နောင်တော်တို့အား နယ်ပယ်များကို ခွဲဝေပေးသည်
ဤသို့ပေးရာတွင် နောင်တော်တစ်ပါး ဖြစ်သူ ပိုဆိုက်ဒွန်နတ်မင်းအား ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာဟူသမျှကို စိုးပိုင်ခွင့်ပေး၍ ရေပြင်အောက်တွင် စံမြန်းရန် ခမ်းနားကြီးကျယ် တင့်တယ်လှပသော နတ်နန်း ဗိမာန်ကြီးတစ်ဆောင်ကိုလည်း ပေးအပ်၏
ယင်းသို့ဖြင့် ပိုဆိုက်ဒွန်မှာ ရေပြင်အပေါင်းကို စိုးမိုးစောင့်ရှောက်ရသော နတ်မင်း ဖြစ်လာ၍ ရေကြောင်းခရီးသွားများသည် သူ့အား ကိုးကွယ်ပသ လေ့ရှိ၏
ထိုနတ်မင်းသည် အသွား ၃ ခွရှိ လက်သုံးတော် ခက်ရင်းလှံတံကိုဝင့်လိုက်လျှင် ကျောက်ဆောင်များကို ပြိုကွဲစေနိုင်၏
လှိုင်းတံပိုး ထစေနိုင်၏
မြေငလျင် တုန်လှုပ်စေ နိုင်၏
မုန်တိုင်းကျစေနိုင်၏
ထိုမျှ တန်ခိုးရှိသော နတ်မင်း ပေတည်း
မြင်းဟူသည့် သတ္တဝါကို ထိုနတ်မင်းက ပထမဆုံး ဖန်ဆင်းခဲ့၍ မြင်းများကိုလည်း စောင့်ရှောက်သည့်နတ် ဖြစ်၏
ဇုစ်နတ်မင်းကြီးနှင့် တောင်စောင့်နတ်သမီး မေယာတို့မှ ဖွားမြင်သည်
ထိုနတ်ကား စေတမန်နတ်သားဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဟားမီးစ်နတ်၏ ရုပ်တုများတွင် ခေါင်း၊ ခြေထောက်တို့ကို အတောင်များတပ်ကာ ထုလုပ်လေ၏
ထိုနတ်သားသည် သေသူ များ၏ ဝိညာဉ်များကို ငရဲနှင့် တန်သူကို ငရဲကိုလည်းကောင်း၊ နတ်ပြည်နှင့် တန်သူကို နတ်ပြည်သို့လည်းကောင်း ပို့ဆောင်ပေးတတ်သည်
ထိုနတ်မင်းသည် ခရီးလမ်းပန်းများနှင့် ခရီးသည်များကို စောင့်ရှောက်တတ်သည်
စကားအရာ၌လည်း ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ ၍ စကားပြောမှုနှင့် အသက်မွေးသူတို့၏ ကိုးကွယ်ပသခြင်း ခံရသောနတ်လည်း ဖြစ်သည်
ကျန်းမာရေး ကစားခုန်စားပွဲ များကို နှစ်သက်၍ အားပေးကူညီတတ်၏
စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို ပေးစွမ်းနိုင်သည့် နတ်ဟူ၍လည်း ယုံကြည်ကြသည်
အချို့ ပုံပြင်များတွင် ဟားမီးစ်နတ်သည် သူခိုးဓားပြတို့ကို ကာကွယ် စောင့်ရှောက်ပေးသူ ဟူ၍ ဆိုလေသည်
ဇုစ်နတ်မင်းကြီး၏ နောင်တော်တစ်ပါးဖြစ်၍ သုန်မှုန်သော မျက်နှာထားအမူအရာရှိ၏
ခမည်းတော်အား နန်းချပြီးသည့် နောက်တွင် ဇုနတ်မင်းက ဟေးဒိစ်အား မြေအောက်ကမ္ဘာ တစ်ခွင်ကို စိုးမိုးအုပ်ချုပ်သော ငရဲမင်းအဖြစ် ခံယူစေသည်
ထိုဟေးဒိစ်နတ်မင်းကြီး၏ ရုပ်သွင်သည် ဇုနတ်မင်းကြီးနှင့် တူသော်လည်း ပို၍ ဣန္ဒြေကြီးပြီးလျှင် ခက်ထန်သည်
ဟေးဒိစ် နတ်မင်းသည် မြေဩဇာကောင်းအောင် ကူညီမှိုင်းမ ပေးနိုင်သဖြင့် လယ်သမားတို့က ကိုးကွယ်ပသကြသည်
အခါတစ်ပါး၌ ရံရွေတော်ဖော်တစ်သင်းနှင့် ပန်းခူးထွက်ခဲ့သော ပါဆက်ဖိုနီ နတ်သမီး ကို ဟေးဒိစ်သည် မြင်း ၄ ကောင်ကသော ရထားထက်သို့ ရုတ်တရက် အတင်းပွေ့တင်ကာ မိမိစံရာ ငရဲပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီးသော် မိဖုရား မြှောက်လေသည်
ပါဆက်ဖိုနီ နတ်သမီးကား ဒီမီတာနတ်သမီး၏ သမီးတည်း
ဇုနတ်မင်းကြီးနှင့် လူသားမင်းသမီးတစ်ပါးတို့မှ မြင်သော သားတော်ဖြစ်၍ ဝိုင်အရက်ချိုနှင့် အသီးအနှံပင်ကလေးများကို စောင့်သော နတ်ဖြစ်သည်
အစဉ်အမြဲ စိတ်လက်ကြည်သာ ရွှင်လန်းစွာနေတတ်၍ ငြိမ်းချမ်းသာယာမှုကို လိုလားသော နတ်သားဖြစ်၏
ထိုနတ်သား ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် မယ်တော် မင်းသမီးမှာ ဇုနတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရားဟီးရ၏ပရိယာယ်ကြောင့် မိုးကြိုးခ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ ထိုသားတော်ကလေးကိုသာ ခမည်း တော်က သူ၏တန်ခိုးဖြင့် ကာကွယ်လိုက်သဖြင့် ချမ်းသာရာ ရခဲ့လေသည်
ဇုနတ်မင်းကြီး၏ နှမတော်ဖြစ်၍ ဂရိနတ်တို့တွင် တန်ခိုးအကြီးဆုံး နတ်သမီးတစ်ပါးဖြစ်၏
ထိုနတ်သမီးကြီးသည် ကမ္ဘာလောကဓာတ်ကြီး သာယာဝပြောစေရန် ကောက်ပဲသီးနှံနှင့် သစ်ပင်ပန်းပင်တို့ကို ဖန်တီး စောင့်ရှောက်ပေး၏
ထို့ကြောင့် ထိုနတ်သမီးအား လယ်တော် နတ်သမီးဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြေဆီဩဇာ နတ်သမီးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြ၏
ငြိမ်းချမ်းရေးမှာ စည်ပင် သာယာဝပြောရေးအပေါ်၌ တည်ပေရာ ဒီမီတာနတ်သမီးအား ဥစ္စာစီးပွားနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ပေးသူဟူ၍ ယူဆကြ၏
ဒီမီတာတွင် ပါဆက်ဖိုနီ အမည်ရှိ သမီးတော်ကလေး တစ်ပါး ရှိ၏
လောကဓာတ်တစ်ခုလုံးတွင် စည်ပင်သာယာ ရေးကို ဆောင်ရွက်ရသဖြင့် ဒီမီတာမှာ အလွန်အလုပ်များလှ ပေရာ သမီးတော်ကလေးအား ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ စောင့်ရှောက် ထိန်းသိမ်းခြင်း မပြုနိုင်ရှာဘဲ အပျိုဖော်တစ်သင်းနှင့် သမီးတော် အား နေစေ၏
တစ်နေ့သော် ပန်းခူးထွက်ခဲ့သည့် ပါဆက် ဖိုနီအား အပျိုဖော်များအလစ်တွင် မြေအောက်ဘုရင် ဟေးဒိစ်က ရထား နှင့်တင်၍ ငရဲပြည်သို့ ခိုးပြေးလေရာ ဒီမီတာလည်း သမီးတော် အတွက် ရတက်ပွေကာ လောကဓာတ်ကြီးကို သာယာအောင် မပြုစုနိုင်တော့ချေ
ထို့ကြာင့် လောကအလုံးမှာ အဖူးအပွင့် အသီးတို့ကင်းကာ ဆိတ်သုဉ်းခြောက်သွေ့နေခဲ့၏
ထို့နောက် သမီးတော်ကလေးအား စကြဝဠာတစ်ခုလုံး အထပ်ထပ်လိုက်ရှာသော် ငရဲပြည် ဟေးဒိစ်၏ မိဖုရားဖြစ်နေကြောင်းကို တွေ့ရသည်
ဤတွင် သမီးတော်အား နတ်ပြည်သို့ ပြန်ခေါ်နိုင်ရန် ကြိုးစားရှာ၏
သို့သော် တစ်နှစ်လျှင် ၆ လမျှသာ နတ် ပြည်သို့ ပြန်ခေါ်ရန် ဟေးဒိစ်က ခွင့်ပြုလေသည်
ထို့ကြောင့် ဒီမီတာသည် သမီးတော်ကလေး နတ်ပြည်သို့ ပြန်လာသည့် ၆ လတွင်သာ လောကကြီးကို စိမ်းလန်းသာယာအောင်ပြု၍ သမီးတော်နှင့် ကင်းကွာနေရသည့် ၆ လတွင် သာယာစည်ပင်မှု ကို မပြုစုနိုင်သဖြင့် တစ်နှစ်ရာသီတွင် ၆ လမှာ ထိုင်းမှိုင်း မှုန်ပြာဝေနေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဂရိတို့က အယူရှိကြ၏
ဒီမီတာနတ်သမီး၏ သမီးတော်ဖြစ်၍ မြေအောက်ဘုရင် ဟေးဒိစ်၏ မိဖုရားဖြစ်သည်
မယ်တော် အလုပ်များနေခိုက် ရံရွေတော်အပျို ဖော်တစ်သင်းနှင့် ပန်းခူးထွက်ရာမှ တစ်ဦးတည်း အဖော်ကွဲနေခဲ့စဉ် ဟေးဒိစ် ပေါ်ပေါက်လာပြီးလျှင် ငရဲပြည်သို့ ရထားနှင့် တင်ဆောင်သွားကာ မိဖုရား မြှောက်ထား၏
မယ်တော်မှာ သမီးတော်အတွက် ပရိဒေဝမီးတောက်လောင်ကာ လောကကြီး ကို သာယာတင့်တယ်အောင် မပြုနိုင်တော့ချေ
ထိုကြောင့် ဇုစ်နတ်မင်းကြီးက ဟေးဒိစ်အား ပါဆက်ဖိုနီကို သူ့မယ်တော်ထံသို့ တစ်နှစ်တွင် ၆ လမျှ ပြန်စေခွင့်ပြုရန် အမိန့်ပေးသည်
မယ်တော်သည် သမီးတော်ပြန်လာချိန်တွင် လောကအလုံးကို သာယာစိုပြည်အောင် ပြုတတ်သည်
ပါဆက်ဖိုနီမယ်တော်ထံ ပြန်နေချိန်ဖြစ်သည့် နွေဦးရာသီမှာ စိမ်းလန်းစိုပြည်၍ အလွန်သာယာသည်
ဇုနတ်မင်းကြီး၏ နှမတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
အပျိုစင်နတ် သမီးဖြစ်၍ ဇုနတ်မင်းကြီး၏ နတ်နန်းတွင် အတူစံရ၏
ထို နတ်သမီးကို အိုးအိမ်စောင့်သူ နတ်သမီးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြ သည်
ဟက်စရှာ၏ တာဝန်ဝတ္တရားမှာ အချမ်းပြေမီးလှုံသည့် မီးဖိုများ မည်သည့်အခါမျှ မီးမငြိမ်းစေရန် စောင့်ရှောက်ပေး ရခြင်း ဖြစ်၏
ထိုမီးဖိုမီးငြိမ်းပါက အိုးအိမ်နှင့်မတူ၊ အိုးအိမ် မပီမသ ဖြစ်ရ၏
ထိုနတ်သမီး၏ နတ်ကွန်းများတွင် သူ့အား ပူဇော်သည့် ဆီမီးသည် မည်သည့်အခါမျှ ငြိမ်းမသွားစေရချေ
ဆီမီးမပြတ် ပူဇော်ပေးရသူများမှာ အပျိုစင်များသာ ဖြစ်ရ သည်
သတ္တဘာဂ ဖူးစာနတ်ဟု ခေါ်ကြသော ထိုနတ်ကလေးမှာ အချစ်နတ်သမီး ဗီးနပ်၏သားတော် ဖြစ်၍ လေးနှင့်မြားကို စွဲကိုင်ကာ မယ်တော်၏ နောက်တော်ပါးမှ ဖဝါးထက်ကြပ် လိုက်ပါနေတတ်သည်
အီးရော့သည် သူ၏မြားကို စိတ်ကူး တည့်ရာသို့ လွှတ်တတ်သည်
သူ့မြားချက်ထိသူမှာ သေလောက် သောဝေဒနာကို မခံစားရစေကာမူ ထိုမြားချက်ဒဏ်ရာ ကုသ၍ ပျောက်ခဲလှသည်
လူနတ်မဟူ မြားချက်ထိသူတို့တွင် ချစ် မေတ္တာစိတ်များ ဝင်စားလာတတ်သည်
မြားနတ်မောင် အီးရော့ သည် သူ့မြားကို စူးစူးစမ်းစမ်းပြုပြီးမှ ပစ်ခတ်ခြင်း မပြုဘဲ သူပစ်ချင်သလို ပစ်တတ်သဖြင့် အဆင်မပြေသော အချစ်ကိစ္စ များ ပေါ်ပေါက်ရသည်ဟုဆိုကြ၏
ထို့ကြောင့် မြားနတ်မောင် ၌ မျက်စိမရှိသဖြင့် အချစ်၌လည်း မျက်စိမရှိဟု အချို့က ဆို စမှတ်ပြုကြ၏
သူတစ်ပါးတို့အား ချစ်ဒုက္ခ အနည်းနှင့်အများ ပေးတတ်သူ အီးရော့မှာ သူကိုယ်တိုင် အချစ်ဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရ၏
တစ်ခါ သော် မယ်တော် အချစ်နတ်သမီးက ဘုရင်တစ်ပါး၏ သမီးတော် ဆိုက်ကီးမင်းသမီးကလေးမှာ ချောမွေ့လှပသဖြင့် မနာလိုဖြစ်ကာ ထိုမင်းသမီး၏ အချစ်ကိစ္စတွင် မဖွယ်မရာ ဖြစ်အောင်ပြုချေဟု သူ့အားစေခိုင်းလိုက်၏
သို့သော် သူ့ကိုယ်တိုင် မင်းသမီး ကလေးအား မေတ္တာသက်ဝင်ခဲ့၍ သူသည် မည်သူမည်ဝါဖြစ် သည်ကို သိအောင်မပြုရဟုပြောကာ ဇနီးပြုခဲ့၏
ဆိုက်ကီး မင်းသမီးကလေးမှာ သူ့အားမနာလိုနေသော အစ်မတော်များ၏ စကားကို နားယောင်ကာ ညအချိန် အီးရော့အိပ်နေခိုက်တွင် သူမည်သူဖြစ်သည်ဟု စူးစမ်းလေသည်
ထိုအခါ အီးရော့က မျက်မာန်တော်ရှကာ သူ့အား စွန့်ခွာထွက်သွားလေသည်
ဆိုက်ကီးမင်းသမီးလေးမှာ ကြင်ယာတော်၏ အထင်မှားချက် ပြေပျောက်ပါရန် သာမန်လူသားတို့ စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲသော အလုပ်များကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ရှာ၏
နောက်ဆုံးတွင်မှ အီးရော့မှာ ကြင်ယာတော်ကလေး၏ဖြစ်ပုံကို သနားကရုဏာစိတ်ဝင်လာ သောကြောင့် ချစ်သူနှစ်ဦးမှာ ပြန်လည် ပေါင်းဖက်မိကြ၏
အရုဏ်နတ်သမီးဖြစ်၏
နံနက်အရုဏ်ကျင်း၍ လင်းလုနီး သည့်အချိန်တွင် တောက်ပသော နနွင်းရောင် ဝတ်စားတန်ဆာ တို့ကို ဆင်ယင်ကာ နှင်းဆီသွေးရှိသော လက်များကို ဆန့်တန်းလျက် ညဉ့်လွှာရုံကိုပင် တင်လေ့ ရှိသည် ဆိုလေ သည်
သူ့၌ အလွန်နူးညံ့ သိမ်မွေ့သော စိတ်နေသဘောထားရှိ သော်လည်း သူ၏သားတော်များမှာ အလွန် ထိန်းသိမ်းရခက် သည်
သားတော်များကား ဇက်ဖာခေါ် နောက်လေနတ်သား၊ ဗိုရီယတ်ခေါ် မြောက်လေနတ်သား၊ ဩစတာခေါ် တောင်လေ နတ်သားနှင့် ယူးရပ်ခေါ် အရှေ့လေနတ်သားတို့ ဖြစ်ကြသည်
အီးအော့သည်လည်း အဆင်မပြေသော ချစ်ကိစ္စနှင့် ကြုံခဲ့ရ ၏
အရုဏ်နတ်သမီးသည် တောစောင့်နတ်သမီး ပရော့ကရစ် ၏ ကြင်ယာ၊ ဆက်ဖလပ်အမည်ရှိ မုဆိုးကို ချစ်ခင်စွဲလမ်းမိ၍ ထိုမုဆိုးကလည်း အမူအရာ နူးညံ့သိမ်မွေ့သူ အီးအော့အား ခင်မင်နှစ်သက်မိ၏
မုဆိုးတောလိုက်ပြီး၍ အပန်းဖြေသည့်အခါ အီးအော့သည် မုဆိုးအား ချစ်ခင်ယုယစွာ ပြုစုပြီး ချစ်တင်းဆို လေ့ရှိသည်
ပရော့ကရစ်သည် မိမိ၏ကြင်ယာ၏ အပြုအမူ ကို သင်္ကာမကင်းရှိ၍ တစ်နေ့တွင် လိုက်၍ ချောင်းသော် မုဆိုး နှင့် အရုဏ်နတ်သမီးတို့၏အဖြစ်ကို မြင်တွေ့ရလေ၏
ထိုအခါ စိတ်မချုပ်တည်းနိုင်၍ ပုန်းကွယ်နေရာမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်
ပရော့ ကရစ်ချုံပုတ်ထဲမှ ပြေးထွက်သံကို သမင်ထင်သော မုဆိုးသည် အမှတ်မဲ့ သူ၏လှံတံနှင့် ပစ်လိုက်လေရာ ပရော့ကရစ်အား ထိမှန်သဖြင့် အသက်ကုန်လေသည်
ထိုအခါ မုဆိုးသည် မိမိသတ်မိသည်ကို နောင်တရကာ နောက်နောင် အသက်ရှည် သမျှ ကာလပတ်လုံး မည်သူ တစ်ယောက်အားမျှ ချစ်ခြင်း မေတ္တာပေးအပ်တော့မည် မဟုတ်ဘဲ မိမိကြင်ယာအပေါ် ထားရှိသောသစ္စာကို စောင့်စည်းပါတော့မည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန် ချလိုက်၏
ထို့ကြောင့် အရုဏ်နတ်သမီးမှာ မိမိချစ်သူ ဆက် ဖလပ်၏မေတ္တာကို နောက်ထပ် မခံယူရရှာတော့ဘဲ အသည်းကွဲ မတတ် ချစ်ဒုက္ခ ခံစားရရှာသည်
အရုဏ်နတ်သမီးသည် အပိုလိုနတ်မင်း၏ အစေအပါး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်၏
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားတို့အား အလင်း ဓာတ်ပေးရန် အပေါ်လို နတ်မင်းက နေစကြာရထားဖြင့် အသင့် ရှိသောအခါ အရုဏ်နတ်သမီးက ညဉ့်လွှာရုံတည်းဟူသော ကန့်လန့်ကာကို မ တင်ကာ နေစကြာ ရထားကို လွှတ်သူ ဖြစ်သည်
သိုးကျောင်းသူ၊ ဆိတ်ကျောင်းသူများကို စောင့်ရှောက်သော နတ် ဖြစ်သည်
ဟားမီး(မာကျူရီ)နတ်မင်းနှင့် သစ်ပင်စောင့် နတ်သမီး တစ်ပါးတို့၏ သားတော်ဖြစ်၏
သို့သော် ရုပ်ရည်ရူပ ကာ မလှရှာချေ
ထို့ပြင် ပလွေမှုတ် အလွန်တော်သော်လည်း မည်သည့် တောစောင့်နတ်သား နတ်သမီးကမှ သူ့ပလွေသံကို နားမဆင်လိုကြချေ
သို့သော် သိုးကျောင်းသား၊ ဆိတ်ကျောင်း သားကလေးများကမူ သူ့ပလွေသံကို နှစ်ခြိုက်မြတ်နိုးကြ၍ သူတို့ ၏ ဆိတ်ကလေး၊ သိုးကလေးများ ပျောက်ဆုံးသည့်အခါ ပန်းနတ်ကိုသာ ကူညီမှိုင်းမရန် တိုင်တည်ပသကြ၏
ဇုနတ်မင်းကြီး၏ ခမည်းတော်ဖြစ်၍ တိုင်တန်နတ်မျိုးနွယ် ဖြစ်သည်
ဂရိတို့သည် နတ်များစွာကို ကိုးကွယ်ယုံကြည် ကြသည်
ကောင်းကင်နတ် (Zeus)၊ နေနတ် (Apollo)၊ လေနတ် (Athena) စသည့် တန်ခိုးကြီးနတ်များကို ကိုးကွယ်ကြသည်
တမလွန်ဘဝနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ယုံကြည်ချက် ထားရှိသည်
မိမိတို့ အသက်ရှင်စဉ်က ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမွေ၊ ဆိုးမွေ အလျောက် နောင်တမလွန်တွင် ရောက်ရှိရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဗမာပြည်သူ့ပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Bamar People's Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ညီညွတ်ရေးပါတီအဖြစ် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ကြားဖြတ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲဆန္ဒနယ်လေးနေရာမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည်သူ့ပါတီအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
တိရစ္ဆာန်တို့ကို အ‌ကောင်မပျက်ရ‌အောင် ‌ဆေးစီရင်၍ အ‌ခြောက်အတိုင်းထားခြင်းအတတ်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် တက်စီဒါမီဟု တွင်‌လေသည်
ထိုအတတ်မှာ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းကမှ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည်
မူလက တိရစ္ဆာန်တို့၏ အ‌ရေခွံနှင့် ဦး‌ခေါင်း ‌ခြေလက်အင်္ဂါစသည်တို့ကို အိမ်တွင် အလှဆွဲချိပ်ထားရန်အလိုငှာ ထိုအတတ်ကို အသုံးချကြရာ ‌နောင်‌သောအခါတွင် စူးစမ်း‌လေ့လာမှု၌၎င်း၊ ပြတိုက်တွင် အလှထားရန်၎င်း ထိုအတတ်သည် များစွာအသုံးဝင်လာသည်
အစပထမတွင် ‌ရေသတ္တဝါ ကုန်းသတ္တဝါတို့၏ အ‌ရေခွံများကို အ‌မွှေးအ‌တောင်၊ အ‌ကြေးခွံများ မပျက်‌စေဘဲ ခွာယူ၍ ကြာရှည်ခံ‌အောင် ‌ဆေးစိမ်ကာ အ‌ရေခွံအတွင်းသို့ ‌ကောက်ရိုးစသည့် အစာများသွင်း၍ အ‌ခြောက်လှန်းသည်
ထိုအခါ ‌ဆေးစီရင်ပြီးသား အ‌ခြောက်‌ကောင်သည် မူလအသက်ရှိစဉ်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အကြမ်းအားဖြင့် တူ‌လေသည်
သို့ရာတွင် ထိုအတတ်ကို ‌နောင်‌သောအခါ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်‌အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ ကြမ်းတမ်း‌သော အ‌ကောင်အဖြစ်မှ သဘာဝကျ၍ သက်ရှိတိရစ္ဆာန်နှင့် ခွဲခြားမရနိုင်‌အောင် တူလှ‌သော ပုံတူများကို ‌ကောင်းစွာ ‌ဆေးစီရင်နိုင်ခဲ့‌လေသည်
ထိုကဲ့သို့‌သော အ‌ခြေအ‌နေမျိုးသို့ တိုးတက်‌အောင် ပြုပြင်ရခြင်းမှာ လွယ်ကူလှသည့်အလုပ် မဟုတ်‌ချေ
အနာတမီ‌ခေါ် ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အ‌သွေးအသား၊ အရိုးအ‌ကြောတို့၏ တည်‌နေပုံ ပညာရပ်ကို ပါဏ‌ဗေဒ၊ ရုပ်လုံး‌ဖော် ‌ကျောက်ဆစ်ပန်းပုပညာ ပန်းချီပညာ၊သား‌ရေနယ်ပညာ၊ ‌ဆေးဆိုးအတတ်များကို တတ်‌မြောက်ထားသူများသာလျှင် ထိုမျှ‌လောက်ကျန၍ သဘာဝကျ‌သောအ‌ခြောက်‌ကောင်တို့ကို ပြုလုပ်နိုင်‌ပေသည်
ထိုအတတ်၌ အပိုင်းနှစ်ပိုင်းရှိရာ ပထမအပိုင်းမှာ အ‌သေ‌ကောင်မှ အ‌ရေခွံကို မပျက်ဆီး၇‌အောင် ဓားငယ် ကတ်‌ကြေးငယ်များဖြင့် ‌သေချာစွာ စိတ်ရှည်လက်ရှည် ခွာယူရခြင်းဖြစ်၏ ထို့‌နောက် ထိုအ‌ရေခွံကို နှစ်‌ပေါင်းမျာစွာ ခံ‌အောင်စင်ကြယ်စွာ ‌ဆေး‌ကြော၍ အ‌ရေထဲသို့ ‌ဆေးဝင်‌အောင် စီရင်‌ပေးခြင်းဖြစ်‌လေသည်
ဒုတိယပိုင်းမှာ မူလတိရစ္ဆာန်တို့၏ နမူနာကို အ‌သေးစိတ် ကြည့်ရှု‌လေ့လာမှတ်သားရ‌လေသည်
ပဌမဦးစွာ အ‌ခြောက်‌ဆေးစီရင်ရမည့် တိရစ္ဆာန်၏ အချိုးအစားအတိုင်း မိမိတို့အလိုရှိရာ အ‌နေအထားကိုပြုပြင်၍ ‌ကြေးနန်းကြိုးများဖြင့် သတ္တဝါတို့၏ အရိုးစုကို ပြုလုပ်ရ‌လေသည်
အရိုးစု‌ပေါ်သို့ ရွှံ့‌စေး‌သော်လည်းကောင်း ပလပ်စတာ‌သော်လည်းကောင်း၊ စက္ကူ‌ပျော့ဖြစ်‌သော်လည်းကောင်း၊ ဖုံး‌ပေးရသည်
ကြွက်သားရှိ‌သော ‌နေရာများတွင် အဖုအထစ် ‌ပေါ်‌အောင်ပြုလုပ်‌ပေးရသည်
ဤသို့ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်‌သော ကိုယ်ထည်ပုံကြမ်း‌ပေါ်သို့ ပြုပြီးထားပြီး‌သောအ‌ရေ ကိုအုပ်၍ တပ်ဆင်‌ပေးရသည်
မျက်စိနှင့်လျှာများကို ပကတိအစစ်နှင့် တူ‌အောင် ပြုလုပ်ထည့်သွင်း‌ပေးကြရ၏
အ‌ရေခွံထဲသို့ အစာသွတ်၍ ရုပ်လုံးများပြုလုပ်သည့်‌ခေတ်က မျက်စိများကို ‌ခေါင်းပိတ် ဖန်သီး ထည့်‌ပေး‌လေ့ရှိရာ သဘာဝမကျဘဲ ရှိ‌လေ‌လေ၏
ယခုအခါတွင်မူ ‌ခေါင်းပွဖန်သီးများကို ပကတိမျက်စိနှင့် တူ‌အောင် ‌ဆေးခြယ်၍ ထည့်‌ပေးသဖြင့် နဂိုမျက်စိနှင့်များစွာ တူ‌လေသည်
ဤသို့ဖြင့် သက်ရှိတိရစ္ဆာန်တို့၏အ‌ကောင်‌ခြောက်များကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ‌လေသည်
ယ‌နေ့အဖို့ထိုအတတ်တိုးတက်လာပုံမှာ ‌မြေတွင်းမှ တူး‌ဖော်ရရှိသည့် ‌ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းဖြစ်‌လေ‌သော တိရစ္ဆာန်အ‌သေ‌ကောင်တို့ကို မူလသဏ္ဌာန်အတိုင်း ပြန်ဖြစ်‌အောင်ပြုလုပ်နိုင်ခြင်းပင်ဖြစ်၏
ထိုလုပ်ငန်းတွင် အထက်‌ဖော်ပြခဲ့‌သော ပညာရပ်များအပြင် ဘူမိ‌ဗေဒပညာနှင့် အီ‌ဗော်လျူးရှင်း ပညာရပ်များကိုပါ ကျွမ်းကျင်ရ‌လေသည်
ထိုကဲ့သို့ အ‌ကောက်‌ခြောက်များကို သဘာဝပြတိုက်ကြီးများတွင် ‌တွေ့မြင်နိုင်သည်
ပြတိုက်ကြီးများတွင် သတ္တဝါတို့၏ ရုပ်လုံးများသာမက သူတို့၏ အ‌နေအထိုင်အ‌လေ့အကျင့်များကိုပါ ‌ပေါ်လွင်‌လေ‌အောင် သူတို့ကျက်စား‌လေ့ရှိ‌သော ‌ဒေသများနှင့်တူ‌သော ရှုခင်းများကိုလည်း စီရင်၍ပြသထား‌လေသည်
ဂဇဟတ္ထပုံနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်
လက်ဝဲလက်သည် ရှေ့သို့ဆန့်တန်း၍ဖြစ်စေ, ကိုယ်ခန္ဓာကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ဖြစ်စေ ထားသောဟန် ဖြစ်သည်
တောင်ဝှေးသဏ္ဌာန် လက်ဟန်ထားခြင်းဖြစ်၍ ဒဏ္ဍဟတ္ထဟုခေါ်သည်
တန်ခိုးကြီးမားပုံ အင်အားဗလကြီးမားပုံကို သရုပ်ဆောင်ထားခြင်းဖြစ်သည်
တပေါစ မင်္ဂလာ, ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒမင်္ဂလာများကို ရရှိကြစေရန် တိုက်တွန်းခြင်း အနက်သဘော ဖြစ်သည်
ဝီရရသ, အဗ္ဘုတရသများကို ပေါ်လျှင်စေသည်
ဝီရိယပါရမီ, အဓိဋ္ဌာနပါရမီစခန်းများသို့ ညွှန်ပြလျက်ရှိပေသည်
ပြယုဂ်ပုံစံအားဖြင့် နဋရာဇပုံများတွင် အများဆုံးတွေ့ရှိရသည်
ရသေ့ပုံများ ပုဏ္ဏားများ၏ ရုပ်တုတို့တွင် တခါတရံ ဤဟတ္ထပုံဖြင့် တွေ့ရသည်
ဒဏ္ဍဟတ္ထဖြင့် ရုပ်ပွားဆင်းတုများ ထုလုပ်စီရင် ကိုးကွယ်သူသည် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ခြင်း, စည်းစိမ်ခိုင်မြဲ တည်တံ့ခြင်း, ရဲရင့်ခြင်း, မကောင်းဆိုးဝါး အစိမ်းသားရဲ့ သင်းကွဲပြိတ္တာ နတ်မိစ္ဆာတို့က မနှောင့်ယှက် နိုင်ခြင်း, ရန်သူတကာကိုအောင်နိုင်ခြင်း စသော အကျိုးထူးများကို ရနိုင်သည်ဟု ကျမ်းဂန်ဟောင်း များ၌ ဖွင့်ဆိုမိန့်မြွက်ထားပါသည်
အချို့ပညာရှိများကမူ ဗျာဒိတ်တော်ညွှန်းပုံပင် ဖြစ်သည်ဟူ၍ မှတ်ချက်ပေးကြပါသည်
ဂင်ဒိတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gindeikkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ကျွဲတလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲတလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၁ ဦး၊ မ ၄၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
တမ်းပလိတ်:လများ(၂၀၁၉)လူကြမ်းသရုပ်ဆောင် မင်းစိန် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ပုပ္ပါးဒေသတွင် ဇာတ်လမ်းတွဲသွားရောက်ရိုက်ကူးနေသော ဟာသသရုပ်ဆောင် ကင်းကောင် သည် ဇန်နဝါရီလ (၂၂) ရက်နေ့ မနက်ပိုင်း၌ ရုတ်တရက် ချွဲကျပ်ကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာဂန္ထဝင်အဆိုတော်ကြီး ဦးမင်းနောင် သည် ၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီ ၃၁ ရက် ညနေ ၄ နာရီ ၄၅ မိနစ်အချိန်တွင် အာရှတော်ဝင်ဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်သွားပြီဖြစ်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၈၉)နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
ဆင်ဇလုပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinzaloke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၅ ဦး၊ မ ၁၈၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
အကယ်ကြီးရွာ၊ အင်းဒူး
ဟင်းနုနယ်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်သော အယ်မရဲန်သာ့စ် ဘလိုက်တမ် (Amaranthus blitum) ကို ခရမ်းရောင်အယ်မရဲန် (purple amaranth) သို့မဟုတ် Guernsey pigweedဟု အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ခေါ်ကြသည်
၎င်းသည် စီးပွားရေးအရအရေးကြီးသော အယ်မရဲန်သေးစီးအီး (Amaranthaceae) မျိုးရင်းဝင် တွင် တစ်ရာသီခံပင် (annual plant) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဟင်းနုနယ် အရွက်ထဲ၌ ဗီတာမင်ဘီဓာတ်လည်း အတော်အတန် ပါရှိပေသည်
မျက်စိအားကောင်းစေခြင်း၊ ဆံပင်ကျွတ်ခြင်းမှကာကွယ်နိုင်ခြင်း၊ ညဘက်အိပ်ပျော်စေခြင်း၊ ခုခံအားမြင့်စေခြင်း စသောအကျိုးကျေးဇူးများလည်း ရရှိနိုင်သည်
စက်စဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Setse)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၊ စက်စဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စက်စဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၄၄ ဦး၊ မ ၃၈၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၈၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဇယိန်(ကယန်းလထာ)ကယန်းလူမျိုးသည် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပင်လောင်းမြို့နယ်နှင့် ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ နေပြည်တော် ပျဉ်းမနားမြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တောင်ပေါ်ဒေသ၊ ကယားပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်သော လူမျိုးစုတစ်စုဖြစ်သည်
ထိုဒေသများရှိ ကျေးရွာပေါင်း ၆၅ ရွာတွင်နေထိုင်လျက်ရှိပြီး လူဦးရေအားဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်စာရင်းအရ ၁၅,၂၄၅ ဦးရှိသည်
ကယန်းလူမျိုးစုများဖြစ်သော ကယန်းလဟွီ၊ ကယန်းလထာ၊ ကယန်းကငန်နှင့် ကယန်းဂေခိုတို့ထဲတွင် လူဦးရေပိုနည်းသော အစုဖြစ်သည်
ဤအစုသည် ရှေးအခါက လွယ်လုံပြည်ခေါ် ယခု ပင်လောင်းနယ်ကို ကြီးစိုးနိုင်ခဲ့ဖူး၏
ပင်လောင်းမြို့ကို ခရစ်နှစ် ၁၇၉၄ (မြန်မာနှစ် ၁၁၅၆) ခုနှစ်တွင် ဘန့်ဘာရွာတွင်အခြေစိုက်ခဲ့သော ဇယိန်စော်ဘွား လတိန်၏ညွန်ကြားချက်ဖြင့် လလွီ (Lalui) ဆိုသူအရာရှိတစ်ဦးက ဦးဆောင်တည်ထောင်ခဲ့ကြောင်း ပင်လောင်းမြို့၊ မွေတော်ဘုရားသမိုင်းအရ သိရသည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၇၈၂ မှစ၍ လွယ်လုံနယ်အတွင်း စတင်ဝင်ရောက်နေထိုင်လာကြသော အောက်သထုံပြည်နေ ပအိုဝ်းများနှင့် ဒေသတွင်းနေရှမ်းများကို ပင်လောင်းမြို့အနီးတစ်ဝိုက်တွင် အခြေချနေထိုင်ခွင့်ပြုပြီး ပင်လောင်းမြို့ကို စည်ကားအောင်ပြုခဲ့၏
လနော အမည်ရ စော်ဘွားလက်ထက်တွင် လွယ်လုံနယ်စားဖြစ်ကြောင်း ဗမာဘုရင်က လနောကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
နယ်စား လနော၏သားတော်များထဲမှ ရွှေနီအမည်ရှိသားတော်မှာ ဒေသခံရှမ်းအမျိုးသမီးနှင့် အကြောင်းပါပြီး ငပိုခေါ် သားတော်တစ်ပါးထွန်းကား၏
ပင်လောင်းမြို့တောင်ဘက်ရှိ ရင်းမှီး (တဝီးမွူး) အရပ်၌တည်ထားသော စေတီသမိုင်းမှတ်တမ်းအရ ငပိုနောက်ပိုင်းတွင် မင်းပါရမီဆိုသူက ပင်လောင်းမြို့စားအဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့ဖွယ်ရှိကြောင်း သိရသည်
အစ ပထမတွင် ရှမ်းနှင့် ပအိုဝ်းတို့အပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ဆွေမျိုးနီးချင်းဖြင့်သာ အိမ်ထောင်ပြုသည့်အလေ့အထကြောင့် လူဦးရေတိုးပွားနုန်းနှေးကွေးလှပေရာ နောက်ပိုင်းတွင် ဇယိန်တို့လွှမ်းမိုးမှုလျှော့ပါးလာပြီး ရှမ်းနှင့် ပအိုဝ်းလူမျိုးတို့၏ လူနေမှုပုံစံအောက် ရောက်မှန်းမသိရောက်လာခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၁ တွင်ပြုလုပ်ခဲ့သော ပဒေသရာဇ်အာဏာရှင် စော်ဘွားများကို တော်လှန်သည့်ဖြစ်စဉ် ပင်လောင်းနယ်တွင်လည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ယခုအခါ ပင်လောင်းမြို့နယ်ရှိ ဇယိန်တိုင်းရင်းသားတို့အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ရာရွာအများအပြား ပအိုဝ်းရွာဖြစ်ကုန်ပြီး ဒေသအခေါ် ပအိုဝ်း-ဇယိန်မှသည် ပအိုဝ်းစကားသာပြောတတ်သော ဇယိန်သွေးပါ ပအိုဝ်းများဖြစ်လာကြသည်
ဝေးလံခေါင်ဖျား၊ တောင်ထူထပ်ပြီး လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမကောင်းသော ငှက်ဖျားထူထပ်ရာအရပ်များတွင်သာ ဇယိန်ကျေးရွာအချို့ သီးသန့်တည်ရှိတော့သည်
ဇယိန်တို့နေထိုင်ရာဒေသည် ဖွံ့ဖြိုးမှုနည်းပြီး ပညာရေးတွင်လည်း နောက်ကျကျန်နေရဆဲဖြစ်သည်
ပေါင်းလောင်းဘက်စုံရေလှောင်တမံတည်ဆောက်မှုဧရိယာအတွင်း ဇယိန်ကျေးရွာအချို့ ရေမြုပ်သည့်အထဲ ပါဝင်ခဲ့ကြောင်းသိရသည်
ပုဂံခေတ်ကတည်းက ဤလွယ်လုံ (ပင်လောင်း) နယ်ကို သထုံမြို့အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ကျိုက္ခမီခရိုင်နေ ဆောင်းတွမ်းကရင်တို့ စတင်ရွေ့ပြောင်း နေထိုင်လာခဲ့ကြသည်
၎င်းတို့သည် ပင်လောင်းမြို့အနောက်ဘက်၊ ဘီလူးချောင်းစတင်ရာဒေသ၊ ငွေတောင်ရွာနှင့် နောင်ပုလဲရွာတို့၏ အနောက်တောင်ဘက်အရပ်ရှိ တောင်ကုန်းများတွင်ရွာတည်ကာ နေထိုင်ကြသည်
ရွာအမည်ကို ဆောင်းတွမ်းဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြ၏
နှစ်အတန်ကြာသော် ၎င်းတို့ထဲမှအများစုသည် လွယ်လုံနယ်တကြော တစ်နေရာမှတစ်နေရာသို့ ပြောင်းရွေ့ပြီး အသစ်အသစ်သော ရွာများတည်ထောင်နေထိုင်ရင်း မိမိတို့နေထိုင်ရာရွာ၏ နယ်နိမိတ်ကို အမှတ်အသားပြုပိုင်းခြားစပြုကြသည်
အခါတစ်ပါး၌ လဆာအမည်ရှိ လုံကျယ်ရွာ၏အကြီးအကဲက ပဆွပ်ပနီကောင်များစွာအုံဖွဲ့နေသော သစ်ပင်တန်းကို သူ့ရွာ၏နယ်နိမိတ်ပြုခဲ့သည်
ထိုသို့ရွာနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ပြီးမကြာမီ လနိန် အုပ်စိုးသော ဘန့်ဖြာရွာမှကလေးတစ်ဦး ပဆွပ်ပနီကောင်များ အကိုက်ခံရသည်
လနိန်က နယ်နိမိတ်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော ပဆွပ်ပနီအုံများနှင့် သစ်ပင်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးလိုက်သည်
ထိုအကြောင်းကို လဆာ ကြားသိသော် အလွန်စိတ်ဆိုးသွားပြီး ဘန့်ဖြာရွာကိုထိုးစစ်ဆင် သိမ်းယူရန်ကြံ၏
မဟာမိတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် လတိန် အမည်ရှိ သူ၏သားအား ဆောင်းဆီးရွာအကြီးအကဲ၏ သမီးနှင့်လက်ဆက်စေကာ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသောမင်္ဂလာပွဲ စီစဉ်ပေးခဲ့သည်
ထို့နောက် ပိုမိုသာလွန်သောစစ်အင်အားဖြင့် ဘန့်ဖြာရွာကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့၏
တိုက်ပွဲကာလအတွင်း ဘန့်ဖြာရွာသားအများအပြားအသတ်ခံခဲ့ရသည်
လဆာသည်လည်း ဘန့်ဖြာရွာသို့ရွေ့ပြောင်း အခြေစိုက်နေထိုင်ခဲ့သည်
လဆာလွန်သော် သူ၏သား လတိန်က အကြီးအကဲတာဝန်ကို ရယူပြီး အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကျေးရွာအများကိုသိမ်းသွင်း၏
စုစည်းထားသောရွာအများကို တိုက်နယ်၁၂ ခုခွဲပြီး အနွယ်တော်များကို အုပ်ချုပ်စေသည်
လွယ်လုံနယ်တွင် လူစည်ကားစေရန် သူ၏အရာရှိတစ်ဦးဖြစ်သူ လလွီအား ယခုပင်လောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စေခဲ့သည်
ငစနဲကုန်းရွာ၊ သာစည်
ဒင်းဒေါရာဇီ သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
အမြင့်မှာ ၅၄၆၄ မီတာ (၁၇၉၂၇ ပေ) ရှိသည်
အရှေ့တောင်အာရှရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
တောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်
တရုတ်နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များစာရင်း
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (အင်္ဂလိပ်: All Burma Students' Democratic Front; အတိုကောက် ABSDF; မ၊ က၊ ဒ၊ တ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်စပ်တလျောက် အခြေစိုက်ထားသည့် အင်အားအကြီးမားဆုံး လူငယ်၊ ကျောင်းသား အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
၁၉၈၈ နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ နှင့် လူ့အခွင့်အရေး အတွက် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများ နှင့်အတူ တိုက်ပွဲဝင်နေသော အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
မြန်မာ စစ်အစိုးရအား လက်နက်ကိုင် တိုက်ခိုက်နေသော အဖွဲ့အစည်းတရပ်ဖြစ်ပြီး လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲ အတွက် ၁၉၈၈ ကတည်းက ကျောင်းသားတပ်မတော် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉⁠၉၁ တတိယအကြိမ် ညီလာခံတွင် မိုးသီးဇွန် ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ နှင့် Dr. နိုင်အောင် ဦးဆောင်သောအဖွဲ့ နှစ်ဖွဲ့ ကွဲသွားခဲ့သည်
၁၉⁠၉၆ စက်တင်ဘာ လ ၅ ရက်တွင် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားများဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦးအား မတရားအသင်းအဖြစ်မှ ပယ်ဖျက်ကြောင်း ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန ကြေညာခဲ့သည်
မြန်မာပြည် စစ်အာဏာရှင်စနစ်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေး၊ဒီမိုကရေစီ နှင့် လူအခွင့်အရေး ထွန်းကားရေး၊ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး၊စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ် ပြည်ထောင်စု ပေါ်ထွန်းရေး၊ကော်မတီစနစ် ဦးဆောင်မှု အဆင့်ဆင့်ကို ညီလာခံများမှ ရွေးချယ်သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၄ အထိ ညီလာခံ ၁၀ ကြိမ် ခေါ်ယူကျင်းပခဲ့သည်
ရဲဘော် ထွန်းအောင်ကျော် (ပထမအကြိမ်ညီလာခံ သက်တမ်း၊ ၁၉၈၈-၁၉၈၉)ရဲဘော် မိုးသီးဇွန် (ဒုတိယအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း၊ ၁၉၈၉-၁၉⁠၉၁၊ တတိယအကြိမ်ညီလာခံသက်တမ်း၊ ၁၉⁠၉၁-၁၉⁠၉၆၊ ပေါင်းစည်းရေးညီလာခံ သက်တမ်း ၁၉⁠၉၉ )ရဲဘော် Dr. နိုင်အောင် (တတိယအကြိမ် ညီလာခံ သက်တမ်း၊ ၁၉⁠၉၁-၁၉⁠၉၆၊ ပေါင်းစည်းရေးညီလာခံ သက်တမ်း ၁၉⁠၉၆-၁၉⁠၉၉၊ ပဉ္စမအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း၊ ၁၉⁠၉၉-၂၀⁠၀၁)ရဲဘော် စိုင်းမြင့်သူ (ပဉ္စမအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း၊ ၂၀၀၁)ရဲဘော် သံခဲ (ဆဋ္ဌမအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း (၂၀၀၁-၂၀၀၃) မှ ဧကာဒသမအကြိမ် ညီလာခံသက်တမ်း (၂၀၁၈- )- အထိ)၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားပြန်လည်သင့်မြတ်﻿﻿ရေးနှင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးမှုများ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်နိုင်ရေးအတွက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများ စတင်ဆောင်ရွက်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ပြည်နယ်အဆင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး သဘောတူညီချက်များ ကို ကရင်ပြည်နယ်အစိုးရ နှင့် လက်မှတ်ရေးထိုးသည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ပြည်ထောင်စုအဆင့် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးသဘောတူညီချက်များကို ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးဖော်ဆောင်ရေး လုပ်ငန်းကော်မတီ နှင့် လက်မှတ်ရေးထိုးသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် ေအာက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့၌ တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက် ရပ်စဲရေး သဘောတူစာချုပ်တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးသည်
တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုစာချုပ်ပါ သဘောတူညီချက်များအရ တစ်နိုင်ငံလုံးပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် အကောင်အထည်ဖော်မှုဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းအစည်းအဝေး (JICM) ကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ထိုအစည်းအဝေးမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှုရပ်စဲရေးဆိုင်ရာ ပူးတွဲစောင့်ကြည့်ရေးကော်မတီ (JMC) နှင့် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးမှုပူးတွဲကော်မတီ (UPDJC) တို့ကို ဖွဲ့စည်းရာတွင် အဆင့်မြင့်တာဝန်ရှိသူများ ပါဝင် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် စတင်ကျင်းပသည့် (ပထမအကြိမ်) ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံသို့ ၁၉ ဦးပါ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့လွှတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်မှ စက်တင်ဘာ လ ၃ ရက် အထိ ကျင်းပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-၂၁ ရာစု ပင်လုံ သို့ ၂၃ ဦးပါ ကိုယ်စားအဖွဲ့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်မှ ၂၉ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည့် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-၂၁ ရာစုပင်လုံ (ဒုတိယအစည်းအဝေး) သို့တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်မှ ၁၆ ရက်နေ့အထိ ကျင်းပြုလုပ်သည့် ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံ-၂၁ ရာစု ပင်လုံ (တတိယအစည်းအဝေး) သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံနယ်စပ်အသီးသီးတွင် ဖြန့်ကျက်တည်ရှိသည်
ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်ဒေသအခြေပြုအဖွဲ့များအပြင် အိန္ဒိယ နယ်စပ် အခြေစိုက် အဖွဲ့များအား မကဒတ(အနောက်ပိုင်း)၊ တရုတ်နယ်စပ် အခြေစိုက် အဖွဲ့များအား မကဒတ(မြောက်ပိုင်း) နယ်မြေများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
မကဒတ သည် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း လူမျိုးကို အခြေမခံသည့် တခုတည်းသော အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်
သို့သော် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပေါင်းစုံ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည့်အတွက် တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့အစည်း တစ်ခု အဖြစ် လက်ခံ သတ်မှတ်ထားကြသည်
မကဒတ သည် ကိုယ်ပိုင်သိမ်းပိုက်စိုးမိုးထားသော နယ်မြေမရှိသည့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ဖြစ်သည်
မကဒတ ကို စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်ကတည်းက ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ လယ်သမား အစရှိသည့် လူတန်းစားအရပ်ရပ် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၈၈၈၈ အရေးတော်ပုံကြီး ကို ဦးဆောင်စတင်ခဲ့သည့် ကျောင်းသားများကို ရည်ညွှန်း၍ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး နှင့် ကျောင်းသားတပ်မတော် ဟူသော အမည်ကို ရွေးချယ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၁ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဆောက်အဦး တိုက်ခိုက်ခံရမှုနောက်ပိုင်း မှ ၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၀ ရက်နေ့အထိ အမေရိကန်အစိုးရ၏ အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခံခဲ့ရသည်
ထန်းဇင်တော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanzintaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ထန်းဇင်တော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဇင်တော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၆၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပုံသဏ္ဌာန် : -တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ပင် မျိုးဖြစ်သည်
အရွက်သည် ရွက်ဆိုင် ထွက်၍ သေးငယ်ပြီး လှံစွပ်ပုံ ထွက်သည်
ရွက်ရင်း သည် အနည်းငယ် ချွန်သည်
အပွင့်သည် အစိမ်းရောင် သန်း၍ အဖြူရောင် ပွင့်ငယ် ကလေးများ ဖြစ်သည်
အသီးသည် လှံရှည် ပုံဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်
အပင်- တစ်နှစ်ခံ ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်
အမြင့် ၁-၃ ပေ ခန့် ထိရှိသည်
ပင်စည်နှင့် အကိုင်း အခက် လေးထောင့် သဏ္ဌာန် ရှိ၍ သေးငယ်ပြီး အစိမ်း ရောင် ရှိသည်
ပင်စည် အရင်းပိုင်း နားတွင် အပွေး အနည်းငယ် ရှိသည်
ပင်စည် ပေါ်ရှိ အဆစ် ကလေး များမှ ကိုင်းဖြာ ထွက်သည်
အရွက်- ၃ ရွက်ဆိုင် ထွက်သည်
အလျား ၁ လက်မခန့် ထိရှည်၍ အရွက် အထက်ပိုင်း အနားတွင် ခွေးသွားစိပ် များရှိပြီး အရွက်အောက် ဘက်ပိုင်း အနား ညီသည်
ရွက်ထိပ် ချွန်၍ ရွက်ရင်း သွယ်သည်
ရွက်ကြောများ ထင်ရှားသည်
အပွင့်-တေ့ဆိုင်ရွက် သုံးရွက်ထွက်သော အဆစ်တခုစီတိုင်းတွင် စိမ်းရောင်သမ်းသော နှမ်းစေ့အရွယ်အပွင့်ဖူး နှစ်ခုစီပါရှိသည်
- စိမ်းရောင် သမ်းသော အဖြူရောင်ရှိ၍ အလွန် သေးငယ်သည်
အသီး- အက်ကွဲသီး ဖြစ်သည်
အခန်း လေးခန်းပါ၍ အခန်းတစ်ခန်း စီ၌ သေးငယ်သော အညိုရောင် အစေ့ ကလေးများ မြောက်မြားစွာ ပါရှိသည်
အမြစ်- ရေသောက်မြစ် အနည်းငယ် တုတ်၍ ရှည်လျားပြီး ယင်းမှ ဘေးမြစ်များ ဖြာထွက်သည်
ဘေးမြစ်များ တွင် သေးငယ်သော မြစ်မြွှာ ကလေးများ ရှိ၏
အမြစ် အပေါ်ယံ နူးညံ့သော အခွံဖြင့် ဖုံးအုပ်နေ၍ အတွင်းသား မာကျောသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး၊ အရွက်၊ အမြစ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ နေရာ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်- မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဒန္တသုခ ပင်သည် ချုပ်၏၊ စေးချွဲ၏
တုန်တက်တတ်သော အဖျား ရောဂါ အတွက် အသုံးပြု၏
သွားကိုက် ရောဂါ ကုသရာ တွင် အထူး အကျိုးပြု၏
အမြစ် သည် ရာသီသွေး လွန်ခြင်း၊ ညောင်းကျခြင်း တို့ကို နိုင်၏
ဖြေဆေး အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်၏
အရွက် သည် အဖျားရောဂါ တို့ကို နိုင်၏
အသုံးပြုပုံ-ပဉ္စငါးပါး၁
ဒန္တ သုခ ပြုတ်ရည်နှင့် အမြစ်သည် သွားကိုက် ရောဂါ အတွက် အလွန်ကောင်း သောဆေး ဖြစ်၏
ပဉ္စ ငါးပါး ပြုတ်ရည်ကို ငုံပေးခြင်း ဖြင့် လည်းကောင်း ၊ အမြစ်ကို အစိမ်း လိုက် ကြိတ်၍ သိပ်ပေးခြင်း ဖြင့် လည်းကောင်း ၊ ပဉ္စ ငါးပါး ကို ပြာချ၍ သွားဖုံး နှင့် သွားကြား ကို သိပ်ပေး ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း သွားကိုက် သွားနာ ပျောက်၏
ပဉ္စ ငါးပါး ကြိတ်ရည် တွင် ဆားထည့် ၍ အနာ ပေါ်လိမ်း ပေးခြင်း ဖြင့်အနာ အသားနု တက်ပြီး ပျောက်ကင်း စေ၏
ဆီးပူ ခြင်း၊ နည်းခြင်း၊ သွေးပါ ခြင်းတို့ အတွက် ပဉ္စ ငါးပါး အခြောက် လှန်းပြီး လက်ဖက်ခြောက် ကဲ့သို့ ခပ်သောက် က ပျောက်၏
ပဉ္စ ငါးပါး ပြုတ်ရည် တွင် သကြား ထည့်သောက် က ချောင်းဆိုး သွေးပါ ရောဂါ ပျောက်၏၊အရွက်၁
အရွက်ကို အဖျား ရောဂါ ပျောက်ဆေး ၊ အော့အန် သော ရောဂါ ပျောက်ဆေး၊ ဖြေဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြုရ၏
အမြစ် ကို ပြုတ်၍ ရာသီသွေး လွန်ခြင်း၊ ညောင်းကျ ခြင်းတို့ ၌ တိုက်ရ၏
အမြစ်ကို ဆန်ဆေးရည် နှင့် သွေး၍ ဆားထည့် သောက်က အနာဝင် ဖျားခြင်း ပျောက်၏ ဟုဖော်ပြထားသည်
သို့ရာတွင် သေချာပိုးသတ်သန့်စင်မထားသော အပင်အစိတ်အပိုင်းများ‌ကြောင့် မလိုအပ်သော ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများဖြစ်ပေါ်နိုင်သောကြောင့် သေချာချင့်ချိန်၍ သုံးသင့်သည်
ref>မော်ကွန်းတင်ပြီးမိတ္တူ
14 August 2013 တွင် မူရင်းအား မော်ကွန်းတင်ပြီး
24 October 2011  တွင် ပြန်စစ်ပြီး
သခွပ်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရင်းတိုက်မှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းတိုက်မှော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၅ ဦး၊ မ ၂၄၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်လိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မန်တုံမြို့နယ်၊ ဟူးလိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟူးလိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၅ ဦး၊ မ ၈၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
သက်ကယ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ မိုင်းပျိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပျိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၂ ဦး၊ မ ၁၀၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
လူတစ်ဦး တစ်ယောက်သည် မှတ်ဉာဏ် အလွန်ကောင်းပါသည်ဟု ဆိုစေကာမူ ထိုသူသည် မကောလေးအား မီနိုင်မည်မထင်
မကောလေးအား ထူးထူးချွန်ချွန် မှတ်ဉာဏ်ကောင်းသူ ဖြစ်သောကြောင့် ကမ္ဘာကျော်ခဲ့လေသည်
သူသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို တစ်ခေါက်တည်း ဖတ်ရရုံနှင့် ထိုစာအုပ်အတိုင်း တစ်သွေမတိမ်း အလွတ် ပြန်ဆိုပြောပြနိုင်သည်
ဤမျှ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းပေသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား အင်္ဂလိပ်စာပေ သမိုင်းနှင့် အင်္ဂလန် နိုင်ငံသမိုင်းတွင် စာရေးဆရာကြီး အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံပြု သုခမိန်အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း ထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော လော့တောမတ် ဗက်ဗင်တန် မကောလေးပင်တည်း
မကောလေးသည် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ ဖခင်မှာ ဇက်ခါရီမကောလေးဆိုသူ စကော့လူမျိုးဖြစ်၏
မကောလေး၏ ဖခင်သည် စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော လူမှုပြုပြင်ရေးသမား တစ်ဦဖြစ်၍၊ ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို လွန်စွာ စက်ဆုပ်မုန်းတီးသူ ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ထိုစနစ်ကို တိုက်ဖျက်ယင်းပင် ဥစ္စာပစ္စည်း ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခဲ့ လေသည်
မကောလေး၏ ဖခင်သည် မကောလေးအား ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် အထူးဂရုစိုက်၍ ပညာသင်ကြားပေးခဲ့သဖြင့် မကောလေးသည် ၃ နှစ်သားအရွယ်ကပင် စာဖတ်ဝါသနာ ထုံခဲ့လျက် လက်တစ်ဖက်မှ ပေါင်မုန့်ထောပတ် သုတ် တစ်ချက်ကိုကိုင်ယင်း စာဖတ်လေ့ရှိသော မကောလေး ကလေးအား ဧည့်သည်များက တွေ့မြင်ရသည့်အခါ ထိုကလေး၏ စာဖတ်ဝါသနာကြီးပုံကို အံ့ဩချီးမွမ်းကြလေသည်
စကားပြောရာတွင်လည်း ကလေးနှင့် မမျှအောင် ခမ်းနားသော စာပေစကားတို့ကို ပြောလေ့ရှိသဖြင့် မိခင် ဖခင်တို့သည် သားငယ်ကလေးအား အထူးပင် ချစ်ခင်ကြသည်
မကောလေးသည် အတန်ကြီးပြင်း လာသောအခါ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာများ ဆည်းပူးခဲ့ရာ၌ သင်္ချာဘာသာမှတစ်ပါး ကျန်ဘာသာရပ် အားလုံးတွင် ထူးချွန်ခဲ့လေသည်
သင်္ချာဘာသာကိုကား သူသည် ကလေး အရွယ်ကပင် ဝါသနာမပါခဲ့ပေ
တက္ကသိုလ်သို့မရောက်မီ မူလတန်းကျောင်း၌ နေရစဉ်ကပင် ကျောင်းတက်နေရသဖြင့် စာဖတ်ချင်တိုင်း မဖတ်ရသည့်အပြင် သူစိတ်မဝင်စားသော အတွက်အချက် ပုစ္ဆာများကို ဖြေနေရသဖြင့် ကျောင်းသွားရန်ကိုပင် ပျင်းရိခဲ့လေသည်
ထို့ပြင် စကားအိုးကလေး ဖြစ်၍ ကျောင်းတွင် စကားပြောချင်တိုင်း မပြောရသည်ကို စိတ်ညစ်ညူးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကျောင်းမှန်မှန် တက်ခဲ့သဖြင့် ကျောင်းတွင်သာမက တက္ကသိုလ်သို့ရောက်ခဲ့သည့်တိုင် ထူးချွန်ခဲ့၍ ဆုအမျိုးမျိုး ရခဲ့၏
မကောလေးသည် ဂရိဘာသာ၊ လက်တင်ဘာသာ၊ ပြင်သစ်ဘာသာ၊ ဒပ်ချဘာသာတို့ဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်များကိုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့လေသည်
မကောလေးသည် ဖခင်ကြီး၏ ဆန္ဒအတိုင်း ဥပဒေပညာရပ်များကို ဆည်းပူးလေ့လာခဲ့သဖြင့် ဥပဒေဘွဲ့ထူးကို ရရှိခဲ့သော်လည်း သူ၏အာရုံမှာ စာပေဖက်သို့သာ ညွတ်လျက်ရှိလေသည်
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် မကောလေးသည် အက်ဒင်ဗာရာရီဗျူးခေါ် စာစောင်အတွက် ကဗျာစာဆို မီလတန်အကြောင်း ဆောင်းပါး တစ်ခုကို ရေးသားခဲ့ရာ တွင် ၂၅ နှစ်သားအရွယ် မကောလေး၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ တစ်မုဟုတ်ချင်း လူသိများပြီးလျှင် ထင်ရှားခဲ့လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ မကောလေးသည် အက်ဒင်ဗာရာရီဗျူး စာစောင်ကြီး၏ ပထမတန်းစား စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦး အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရပြီးနောက် သူရေးသားသမျှသော ဆောင်းပါးများကိုလည်း ထိုစာစောင်ကြီးတွင် မကြာခဏ ဖတ်ရှုကြရလေသည်
မကောလေးသည် သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု အတွက် စာရေးခြင်းဖြင့် ရရှိသော ဝင်ငွေအပေါ်၌သာ အမီပြုရလေသည်
သူ၏ ဖခင်သည် မူလက ပစ္စည်းဥစ္စာ အတော်အတန် ချမ်းသာကြွယ်ဝသူ ဖြစ်သော်လည်း မကောလေး ငယ်စဉ်ကပင် စီးပွားပျက်ခဲ့သောကြောင့် မကောလေး ကြီးပြင်းလာသောအခါ ဖခင်နှင့် နှမများကိုပင် မကောလေးကထောက်ပံ့ခဲ့ရလေသည်
သို့သော်လည်း မကောလေး ကဲ့သို့သော ပါရမီရှင် စာရေးဆရာ တစ်ယောက်အဖို့ဆင်းရဲခြင်းသည် တာရှည်တည်မြဲ နေလိမ့်မည် မဟုတ်ပေ
မကောလေးသည် အခြားသော စာရေးဆရာများကဲ့သို့စာရေးခြင်း အလုပ်တစ်ခုကိုသာ မလုပ်ကိုင်ဘဲ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် တစ်ဦးအနေဖြင့် ပါလီမန်အမတ်၏ တာဝန်များကိုလည်း တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှ ထမ်းဆောင် ခဲ့လေသည်
သူ့ခေတ်သူ့အခါက မကောလေးသည် ပထမတန်းစား ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ် အမတ်တစ်ဦးပင် ဖြစ်သည်
ပါလီမန်ထဲ၌ အချက်အလက်ကို ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင်နှင့် ပြတ်သားရှင်းလင်းစွာ စကားပြောဆိုရာတွင် မကော လေးကို မီသူမရှိပေ
မကောလေးသည် ဝှစ်ပါတီ၏ ဝါဒနှင့် သဘောထားကို ထောက်ခံသူဖြစ်၏
သို့ရာတွင် သူ့ကို ပါတီနိုင်ငံရေးသမားဟူ၍ကား မခေါ်နိုင်ချေ
သူ၏စိတ်၌ မှန်ကန်ဖြောင့်မတ်သည်ဟု မထင်လျှင် သူသည် မည်သည့်ကိစ္စကိုမျှ လိုက်လောသည်မဟုတ်ပေ
ပါလီမန် အမတ်ရာထူးကိုပင် စွန့်လွှတ်လိုက်ရန် ဦးလေးမည် မဟုတ်သော လူဖြောင့်ကြီး တစ်ဦးပေတည်း
မကောလေး၏ နိုင်ငံပြု သုခမိန် တစ်ယောက်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကိစ္စများတွင် အရေးပါ အရာရောက်ဆုံးသော ကိစ္စတစ်ခုကား အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ဥပဒေ အတိုင်ပင်ခံ အရာရှိအဖြစ် သွားရောက်ပြီးလျှင် ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကြီး တစ်ခုလုံးကို ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
သူ၏ လုပ်ငန်းတွင် သူသည် ပညာဉာဏ် အမြော်အမြင် ပြည့်စုံစွာဖြင့် တော်ဖြောင့်မှန်ကန်သော လမ်းစဉ်များအတိုင်း ပြုလုပ်ဆောင် ရွက်ခဲ့သည့် အတွက်လည်း နှောင်းကာ လတိုင်အောင် သူ၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးများကို အိန္ဒိယနိုင်ငံက အစဉ်အောက်မေ့ လျက် ရှိကြပေသည်
မကောလေးသည် မိမိ၏ တာဝန်အလျောက် နိုင်ငံရေးလုပ်ငန်းများကို ထမ်းဆောင်လျက် နေရသော်လည်း သူအပျော်မွေ့ဆုံး အလုပ်သည်ကား စာရေးခြင်း အလုပ်သာဖြစ်၏
ထိုစာရေးခြင်း အလုပ်ကပင် သူ၏ ကြီးပွားတိုးတက်ရေးကို ဖန်တီးခဲ့ပေသည်
ပစ္စည်းဥစ္စာ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာသောအခါ သူသည် နိုင်ငံရေးမှ ထွက်ပြီးလျှင် စာရေးခြင်းဖြင့်သာ အချိန်ကို ကုန်လွန်စေခဲ့သည်
မကောလေးသည် ကဗျာများကိုလည်း အများ အပြား ရေးသားခဲ့၏
အထင်ရှားဆုံး ကဗျာသည်ကား ၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော ရှေးခေတ် ရောမ နိုင်ငံ၏ တေးသံ မည်ရှိ ကဗျာပင် ဖြစ်ပေသည်
မကောလေးသည် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ကမ္ဘာကျော် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်း စာအုပ်ကြီးကို စတင် ရေးသားခဲ့၏
၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပထမတွဲနှင့် ဒုတိယတွဲကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့၏
ကျန်အတွဲများကိုလည်း တစ်တွဲပြီးတစ်တွဲ ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်
သို့ရာတွင် လုပ်ငန်းမှာ ကြီးမားလွန်းရကား မကေားလေး အနိစ္စရောက် သည့်တိုင်အောင် အပြီးမသတ်နိုင်ခဲ့ချေ
ထိုနိုင်ငံသမိုင်း စာအုပ်ကြီးမှာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သမျှသော နိုင်ငံသမိုင်း စာအုပ်များတွင် အထင်ရှားဆုံးသော စာအုပ်ဖြစ်ပေသည်
၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် မကောလေးသည် ဗဲရွန်ဘွဲ့ကို ရရှိလေသည်
ထိုသို့ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရပြီးနောက် ၂ နှစ် အကြာ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်လေသည်
ဆင်ခြံရွာ   သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၁၀)) သည် အနောက်မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးမြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကျော်ကျော်ဦး (အလသ-၂၁) ဖြစ်သည်
အမှတ်(၁၀)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့ နှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်
ပင်ချိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkio)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၀ ဦး၊ မ ၃၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း (အင်္ဂလိပ်: Multiculturalism) ဟူသည်မှ မိမိနေထိုင်ရာဒေသရှိလူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် မိမိဒေသသို့‌ရောက်လာသည် အခြား‌လူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှု သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုဘဲ ရော‌ထွေးကာ နေထိုင်သည့်ကို ဆိုလိုသည့် နိုင်ငံရေး ဒဿန(Philosophy) ဖြစ်သည်
တချို့သောဒေသတွင် ဒေသခံလူမျိုးနှင့် လာရောက်နေထိုင်သည့် လူမျိုး၏ ယဉ်ကျေးမှုကို ရော‌ထွေးကာတွေ့ရပြီး တချို့တွင်မှု လာရောက်နေထိုင်သည့် လူမျိုးသညိ ဒေသခံလူမျိုးနှင့် တည်တံနေထိုင် ကြသည်
တချို့တွင် ဒေသခံယဉ်ကျေးမှုမဟုတ်သည့် အခြားဒေသနှင့် လူမျိုးမှလာသည့် ယဉ်ကျေးမှုကို တွေ့ရသည်
နိုင်ငံရေးအခြေအနေတစ်ခုတွင် ၎င်းမှာ ကွဲပြားသော လူမျိုးနှင့် ကိုးကွယ်မှု အုပ်စုများအား မည်သည့် သိသာသော လူမျိုးဆိုင်ရာ၊ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ နှင့်သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုအသိုင်းအဝန်းဆိုင်ရာ တန်ဖိုးများအား ပင်မတန်ဖိုးများကဲ့သို့ တိုးမြှင့်ခြင်းမပြုဘဲ တိုးချဲ့လာသောတရားမျှတသည့် အခြေအနေအားထောက်ခံအားပေးမှုကို လေးနက်စေရန်ဖြစ်လာသည်
ယဉ်ကျေးမှုအရာဝတ္ထုမျိုးစုံဖွဲ့စပ်၍သရုပ်ဖော်ထားသောပုံ အဖြစ် ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်း နေထိုင်ခြင်းအား စိတ်တွင်လက်ခံယုံကြည်မှုဝါဒီ နှင့် လူမှုရေးရာပေါင်းစည်းခြင်း တို့ သဘောတရားများနှင့် နှိှုင်းယှဉ် လေ့ရှိပြီး  မကြာခဏ “ဟင်းလေးအိုးကြီး” ထက် “ဆယ့်နှစ်မျိုးချင်းသုတ်” အဖြစ် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်
ခေတ်ပြိုင်လူ့ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအား နားလည်မှု အမျိုးမျိုးကွဲပြားမှုများသည် ကွဲပြားပြီး ရှေ့နောက်ညီဟန်မတူသော ဗျူဟာနှစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာသည် -ပထမတစ်ခုမှာ ကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများအကြား ဆက်နွယ်မှု နှင့် ဆက်သွယ်မှုတို့ပေါ်တွင် အလေးထား သည်
ယဉ်ကျေးမှုများ ဆက်နွယ်ခြင်းသည် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအား ဖန်တီးနိုင်ရန် ယဉ်ကျေးမှု ကွာဟချက်များကို ဆက်သွယ်၊ ဆက်နွယ်မှုပြုရန်အတွက် အခွင့်အလမ်းများစွာ ပေးသည်
ဒုတိယတစ်ခုမှာ ကွဲပြားမှုနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သီးသန့်ဆန်ခြင်းအပေါ်တွင် အထူးပြုသည်
ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ သီးသန့်ဆန်ခြင်းသည် နိုင်ငံ သို့မဟုတ် နယ်မြေတစ်ခု၏ ဒေသတွင်းဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု၏ ထူးခြားချက်ကို ကာကွယ်နိုင်ပြီး ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှုတို့လည်း ပါဝင်နိုင်သည်
၁၉၉၃ တွင် ပြင်သစ်မှ အခွန်နှင့် ကုန်သွယ်မှုတို့ဆိုင်ရာ အထွေထွေသဘောတူညီမှု (GATT) ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးမှုများတွင် မိတ်ဆက်မှုပြုခဲ့သော “ယဉ်ကျေးမှုခြွင်းချက်” မူဝါဒသည် တစ်ဦး၏ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု လုံခြုံရေး ကိုကာကွယ်ခြင်း အတိအကျ ဖြစ်သော ဥပမာ ဖြစ်သည်
ထိုသို့သော ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအပေါ် ကွဲပြားသောနားလည်မှုများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လုံးဝ ကွဲပြားခြင်း မဟုတ်ပေ
ထို့အပြင် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေသော နားလည်မှုများ နှင့် နည်းဗျူဟာများမှာ ယဉ်ကျေးမှု တစ်ခုခြင်းစီ နှင့် ယင်းတို့ကြား ဆက်နွယ်မှုများ၏ သဘောတရားများအား သရုပ်ထင်စေသော ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဖြစ်ရပ်သစ်များ ထုတ်ဖော်နိုင်ရန် တစ်ခါတရံတွင် တစ်ခု၏ လုပ်ဆောင်မှုတွင် တစ်ခုက ဖြည့်စွက်နေတတ်သည်
ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအား ထိုအစွန်းနှစ်ဘက်အကြား ယဉ်ကျေးမှုဆက်နွယ်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှုသီးသန့် ဆန်မှု နှင့် ဖြစ်ရပ်များအား ပြက်ပြက်ထင်ထင်မြင်သာသည့် ရုပ်လုံးကြွသော နားလည်မှုတစ်ခုပေးရန် လူတို့ ဆောင်ရွက်နိုင်မှု ကျော်လွန်သောနည်းလမ်းများ  အနေနှင့် ဖွင့်ဆိုနိုင်သည်
ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအား ထောက်ခံအားပေးသူတို့မှ ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိပြီး လူမှုရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များသို့ ပိုကောင်းမွန်စွာ လိုက်လျောညီထွေပြုနိုင်သော လူ့ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုအတွင်းတွင် လူသားတို့အား မိမိတို့ မည်သူများ ဖြစ်သည်ကို မှန်ကန်စွာဖော်ပြနိုင်ရန် ခွင့်ပြုသည့် ပိုမိုသင့်မြတ်သောစနစ်တစ်ခုအဖြစ် ထင်မြင်ကြသည်
ယဉ်ကျေးမှု ဟူသည်မှာ လူမျိုးတစ်ခု သို့မဟုတ် ကိုးကွယ်မှုတစ်ခုကို အခြေခံ၍ ဖွင့်ဆိုနိုင်သောအရာတစ်ခု မဟုတ်ဘဲ အတိအကျဆိုရလျင် ကမ္ဘာကြီးပြောင်းလဲသည်နှင့် ပြောင်းလဲနေသောအချက်များစွာတို့၏ ရလဒ်ဖြစ်သည် ဟု သူတို့က ဆိုကြသည်
သမိုင်းအရ ခေတ်ပေါ် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအတွက် ထောက်ခံအားပေးမှုတို့မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီး အနောက်တိုင်း လူ့ပတ်ဝန်းကျင်များတွင် Susanne Wessendorf (ဆူဇန် ဝက်ဆန်ဒေါ့(ဖ်)) မှ “လူ့အခွင့်အရေး တော်လှန်ရေး” ဟု ခေါ်သော ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ရာမှ အမြစ်တွယ်လာသည်
ထုံးတမ်းစဉ်လာဖြစ်နေသော လူမျိုး ကြီးဝါဒ နှင့် လူမျိုးပြုတ်ရှင်းလင်းသုတ်သင်ခြင်း တို့၏ ကြောက်ရွံ့ဖွယ်ရာများမှာ ကိုလိုနီပြုထားသော အာဖရိကနှင့် အာရှ ရှိ နိုင်ငံများမှ မိမိတို့လွတ်လပ်ရေးအတွက်တိုက်ယူခြင်း များ အောင်မြင်ပြီး ကိုလိုနီစနစ်၏အောက်မှ အထောက်အပံ့ ပေးနေသော လူမျိုးကြီးစနစ်အား ဖော်ညွှန်းကြရာ ဥရောပကိုလိုနီစနစ် ပြိုကွဲပြီး  ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းနာဇီတို့ကဂျူးများကိုအစုလိုက်အပြုံလိုက်သတ်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာသည်တွင် ဥပေက္ခာပြုရန် လုံးဝမဖြစ်နိုင် အောင် ဖြစ်လာသည်
အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပြည်သူလူထုရပိုင်ခွင့်များလှုပ်ရှားမှုသည် နိုင်ငံခြားသားများ ကိုနိုင်ငံသားအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲပေးခြင်း ကိုဝေဖန်ခဲ့ပြီး  မနှစ်မြို့သောစံများမှာ အင်္ဂလို-အမေရိကန် စံနှုန်းများ အတိုင်း ဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိသူများဟု အခြေအမြစ်မရှိစွာ  ဦးတည်လေ့ရှိပြီး  ယင်းမှာ တက္ကသိုလ်များတွင် လူမျိုးအကြောင်း ဆိုင်ရာလေ့လာသည့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ သင်ယူမှု အစီအစဉ်များတွင် လူမျိုးအနည်းစုများ ပါဝင်ခြင်းကို ဥပက္ခောပြုထားမှုကို စာသင်ခန်းတွင်း ပြန်လည်တုံ့ပြန်သည့် နည်းတစ်ခုအဖြစ် ဖွံ့ဖြိုးလာခြင်းသို့ ဦးတည်စေသည်မှာ လည်း အထင်အရှား ပေါ်ပေါက်လာသည်
[7]ဤသမိုင်းမှ ပြခဲ့သည့်အတိုင်း အနောက်တိုင်း နိုင်ငံများတွင် ယဉ်ကျေးမှုများ စုပေါင်း၍နေထိုင်ခြင်းမှာ လူမျိုးကြီးဝါဒအားတိုက်ခိုက်ရန်၊ အားလုံးသော အနည်းစု လူ့အသိုင်းအဝန်း တို့အား ကာကွယ်ရန်နှင့် ဉာဏ်အလင်းရခြင်းခေတ် ကတည်းက အနောက်တိုင်း လူမှုဝန်းကျင်တွင် အမှတ်အသား ဖြစ်ခဲ့သော လွတ်လပ်သောဝါဒ မှ ကတိပြုထားသည့် လွတ်လပ်မှုနှင့် သာတူညီမျှမှုတို့အား ပြည့်ဝစွာခံစားနိုင်မည့် အခွင့်အရေးများမှ လူမျိုးအနည်းစုတို့ကို ပိတ်ပင်ထားသည့် နိုင်ငံရေးမူများကို ပြန်ပြင်ရန် အသုံးဝင်သည့် နည်းဗျူဟာစု အဖြစ် ရှုမြင်ခံရသည်
ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းဟူသည် ဖွင့်ဆိုရန် ခက်ခဲလှသည်
Andrew Heywood (အန်ဒရူးဟေးဝုဒ်)  က ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း ပုံစံနှစ်မျိုးအကြား ခွဲခြားပြခဲ့သည်
" ‘ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း’ ဟူသော အသုံးအနှုန်းအား သရုပ်ဖော်ရော စံအဖြစ်ပါ နည်းလမ်းပေါင်းများစွာတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
သရုပ်ဖော် အသုံးအနှုန်းအဖြစ် ၎င်းကို ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာကွဲပြားချက်ကို ရည်ညွှန်းရန် သုံးသည်
စံအဖြစ် ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းမှာ အပြုသဘောဆောင်သော ထောက်ခံချက်အပြင်အောင်ပွဲခံခြင်း၊ အများနှင့်ဆိုင်သော ကွဲပြားခြင်း၊ ပုံမှန် အားဖြင့် ကွဲပြားသောအုပ်စုများအား လေးစားမှုနှင့် အသိအမှတ်မှုပြုရန် အခွင့်အရေး သို့မဟုတ်  ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားမှုမှာ ပိုကြီးသောလူမှုဝန်းကျင် ဖြစ်လာရန်အတွက်ကောင်းကျိုးများစေသည်’ ဟု ဆိုထားသည်
"ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်းကို ဝေဖန်သူတို့မှ ပြန့်ကူးခြင်းမရှိဘဲ အတူယှဉ်တွဲတည်ရှိနေသော ယဉ်ကျေးမှုများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစုနေခြင်း စံနမူနာသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန်ဆက်နွယ်၊ လွှမ်းမိုးနေပြီး ကွဲပြားစွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေခြင်းမှာ ခံနိုင်ရည်ရှိခြင်း၊ ဝိရောဓိသဘောရှိခြင်း သို့မဟုတ် နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းခြင်း ရှိပါ၏လော ဟူသည်ကို အငြင်းပွားလေ့ ရှိကြသည်
၎င်းမှာ ယခင်က ကွဲပြားသည့် မိမိတို့ ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှု ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြင့် အနက်တူ ခဲ့သည့် နိုင်ငံပြည်နယ်များ သည် အားကောင်းလာသော ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစုနေခြင်းတွင် အခွင့်အရေး များ ဆုံးရှုံးသွားပြီး ယင်းသည် အိမ်ရှင်နိုင်ငံ၏ ကွဲပြားသည့် ယဉ်ကျေးမှုအား နောက်ဆုံးတွင် တိုက်စားသွားမည် ဖြစ်ကြောင်း အငြင်းပွားကြသည်
၁၉၇၀ ကျော်နှစ်များမှစတင်၍ အနောက်တိုင်း နိုင်ငံအတော်များများတွင် အနောက်တိုင်း ကမ္ဘာ၏ မြို့ကြီးပြကြီးများမှာ ယဉ်ကျေးမှုများအား ဖွဲ့စပ်၍ သရုပ်ဖော်ထားပုံတို့နှင့် တိုးပွားစွာ ဖွဲ့စည်းလာသည်ဟူသော အချက်အပါအဝင် တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ ကွဲပြားသောအကြောင်းပြချက်များအရယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်းအား တရားဝင် နိုင်ငံရေးမူ ဖြစ်လာစေခဲ့သည်
သို့သော်လည်း လတ်တလောကာလများတွင် များစွာသော နိုင်ငံခေါင်းဆောင်များမှ ထိုနိုင်ငံရေးမူဝါဒများ၏ အောင်မြင်မှု အပေါ် သံသယများ ထုတ်ဖော်ပြလာသည်
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ၏ ဝန်ကြီးချုပ် David Cameron (ဒေးဗစ် ကမ်မရွန်)၊ ဂျာမန် တရားဝန်ကြီးချုပ် Angela Merkel (အန်ဂျယ်လာ မာကယ်)၊ ဩစတြေးလျ ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း John Howard (ဂျွန်ဟိုးဝါဒ့်)၊ စပိန် ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း Jose Maria Aznar (ဂျိုစီမာရီယာအက်ဇ်နာ) နှင့် ပြင်သစ် သမ္မတ Nicolas Sarkozy (နီကိုလတ်စ် စာကိုဇီ) တို့မှ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်လာသူများ ပူးပေါင်းလာခြင်းအတွက် မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများရောပြွှန်းနေသော နိုင်ငံရေးမူဝါဒများ အကျိုးသက်ရောက်မှု များနှင့်ပတ်သက်၍ စိုးရိမ်သံများ ထွက်လာသည်
အနောက်တိုင်း အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော နိုင်ငံများတွင် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်းသည် ကနေဒါတွင် ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် အမျိုးသားရေးမူဝါဒ အဖြစ်စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ တွင် ဩစတြေးလျမှ လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၎င်းကို ဥရောပနိုင်ငံပေါင်းချုပ် ၏ အသင်းဝင်နိုင်ငံအများစုတွင် လျင်မြန်စွာဖြင့် တရားဝင် နိုင်ငံရေးမူဝါဒတစ်ခုအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းလက်ခံယူခဲ့သည်
လက်ရှိ ဥရောပ နိုင်ငံအများတွင် နယ်သာလန် နှင့် ဒိန်းမတ် တို့ကဲ့သို့ တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သော အစိုးရတို့မှ အမျိုးသားနိုင်ငံရေးမူအား ပြောင်းပြန်လှန်ပြီး တရားဝင် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုသာ ထားရှိခြင်းမူ သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်
စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကွဲပြားမှုနှင့် “ဇာတိချက်ကြွေ” အကြမ်းဖက်မှု အပေါ် စိုးရိမ်ကြောင့်ကြမှု အထောက်အထားတို့ကြောင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင်လည်း ထိုသို့သောဆင်တူသည့် ပြောင်းပြန်လှန်မှု သည် အငြင်းပွားစရာ အကြောင်းရပ် ဖြစ်လာသည်
ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်းအား ကနေဒါနိုင်ငံအစိုးရ ၏ တရားဝင်နိုင်ငံရေးမူဝါဒအဖြစ် Pierre Elliot Trudeau (ပီအဲ(ရ်)အီလိရတ် ထရူးဒေါ) ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်မှု ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ များအတွင်းတွင် လက်ခံယူခဲ့ သည်
ကနေဒါအစိုးရသည် ၎င်း၏ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး၏လူမှုရေးဆိုင်ရာအရေးပါပုံ အပေါ်တွင် ပြည်သူလူထု အလေးထားမှုကြောင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုခြင်း အတွေးအမြင်စနစ်အား စတင်လှုံ့ဆော်သူအဖြစ် ဖော်ပြခံရလေ့ ရှိသည်
ကနေဒါနိုင်ငံသားများယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်းအက်ဥပဒေနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံသားများအခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်မှုများ ပဋိညာဉ်စာတမ်းပါအပိုင်း၂၇တို့ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်းအား ဥပဒေတွင် ရောင်ပြန်ဟပ် ထားသည်
၂၀၀၁ တွင် ကနေဒါသို့ပြောင်းရွှေ့လာရောက်နေထိုင်သော သူများမှာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၅၀၆၄၀ ယောက်ခန့် ရှိသည်
အသစ်ရောက်လာသူများသည် အများစုမှာ တိုရွန်တို၊ ဗန်ကူးဗား နှင့် မွန်ထရီးရယ် တို့၏ အဓိကမြို့ပြဒေသများတွင် အခြေချကြသည်
၁၉၉၀ နှင့် ၂၀၀၀ နှစ်များတွင် ကနေဒါ၏ ပြောင်းရွှေ့ လာရောက်နေထိုင်သူများအနက် အများဆုံးပါဝင်မှုမှာ အရှေ့အလယ်ပိုင်း၊ အာရှတောင်ပိုင်း၊ အရှေ့တောင် အာရှနှင့် အရှေ့အာရှ တို့ ပါဝင်သော အာရှ မှ လာကြသူများ ဖြစ်သည်
ကနေဒါလူနေမှုဝန်းကျင်အား အလွန် ပြန့်ပွားတိုးတက်သော၊ ကွဲပြားသောနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုနေထိုင်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခံရလေ့ရှိသည်
တစ်စုံတစ်ဦးအား လူမျိုးကြီးဝါဒီ ဟု စွပ်စွဲခြင်းသည် ကနေဒါတွင် အလွန်ပြင်းထန်သော မဟုတ်တမ်းတရား စွပ်စွဲပြောဆိုချက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံရလေ့ ရှိသည်
ကနေဒါ နိုင်ငံရေးပါတီများမှာ ယခုအခါ သူတို့နိုင်ငံ၏ လူဝင်မှု များပြားလာခြင်းကို ဝေဖန်သောအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး သတိထားလာကြသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကမ္ဘာကြီးနှင့်စာပို့ခြင်း ဟု သိကြသည့်အတိုင်း ၁၉၉၀ နှစ်များအစောပိုင်းတွင် လူဝင်မှုပမာဏအား ၂၅၀၀၀၀ မှ ၁၅၀၀၀၀ သို့ လျော့ချရန် အကြံ ပြုသည့်အတွက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးပါတီ ဟောင်းအား လူမျိုးကြီးဝါဒီ ဟု တံဆိပ်တပ် ခံရခြင်း ကြောင့်ဖြစ်သည်
ထိုကဲ့သို့ ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေထိုင်ခြင်း အဖြစ် မခေါ်သော်လည်း အာဂျင်တီးနား၏ အခြေခံဥပဒေ၏ နိဒါန်း တွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး အား ရှင်းလင်းစွာမြှင့်တင်ပေးပြီး အခြားနိုင်ငံများမှ လူတစ်ဦးချင်း၏ နိုင်ငံအများတွင်နိုင်ငံသားခံယူမှု ကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုသည်
အာဂျင်တီးနား၏လူဦးရေ ၉၇% မှာ ယနေ့အထိ ဥရောပမှဆင်းသက်သူတို့အဖြစ် ကိုယ်တိုင်-သတ်မှတ်ခံယူသော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေခြင်း မြင့်တက်လာမှုသည် အာဂျင်တီးနား၏ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာတစ်ရပ် ဖြစ်နေစေသည်
နိုင်ငံခြားပွဲတော်များနှင့် အားလပ်ရက်များ (ဥပမာ- စိန့်ပတ်ထရစ်နေ့) အား ခွင့်ပြုထားခြင်း၊ လူမျိုးစုများ ၏ အနုပညာ သို့မဟုတ် ယဉ်ကျေးမှုဖော်ပြခြင်း အမျိုးအစား အားလုံးကို ထောက်ပံ့မှုပြုခြင်း၊ ထို့အပြင်  မီဒီယာတွင် အရေးပါသော ယဉ်ကျေးမှု များ ပေါင်းစု တည်ရှိခြင်း မှတဆင့် သူတို့၏ စိမ့်ဝင်လာမှု  ဥပမာဆိုရလျှင် အာဂျင်တီးနားတွင် သတင်းစာများသို့မဟုတ် ရေဒီယိုအစီအစဉ်များအား အင်္ဂလိပ်၊ ဂျာမန်၊ အီတလီ သို့မဟုတ် ပြင်သစ် ဘာသာစကား တို့ဖြင့် ရခြင်းမှာ တွေ့ရလေ့မရှိသော အရာမဟုတ်ပေ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေခြင်းအား ဗဟိုအစိုးရနှင့် သက်ဆိုင်သောအဆင့် နိုင်ငံရေး မူဝါဒတွင်း ရှင်းလင်းစွာ မဖော်ထုတ်ထားပေ
ထိုအစား ၎င်းမှာ ပိုမြင့်သော ပညာရေးတွင် လူမျိုးများအားလေ့လာသည့် အစီအစဉ်များ တိုးပွားလာခြင်း နှင့် အတန်းကျောင်းသင်ရိုးအား လူဖြူ မဟုတ်သူတို့၏ သမိုင်းနှင့် ပါဝင်ပျံ့နှ့ံနေမှုတို့ ပိုမို ပါဝင်ရန် ကြိုးပမ်းခြင်းနှင့်အခြေခံအားဖြင့် ကျောင်းနေခြင်းစနစ် မှစတင်၍ စဉ်းစားဖွယ်အဖြစ်တစ်ရပ် ဖြစ်လာသည်
ယင်းမှာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင် ယဉ်ကျေးမှုများအကြား ဖြစ်ပွားနေသော ကွဲပြားမှုများအား အမြဲတမ်းနားလည်မှု မပေးခြင်းကို မပြုလုပ်သော်လည်း ပိုမိုကွဲပြားမှုများပြားလာသော အလုပ်သမားအင်အားလိုအပ်မှုများကို မည်သို့ပြည့်စုံ စေမည်ကို ဖော်ပြရရာ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ အတွက်လည်း  ကိစ္စရပ်တစ်ခုဖြစ်လာသည်
အထက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း (“ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစည်းနေခြင်း အတွက် ထောက်ခံခြင်း”) ယဉ်ကျေးမှုများ ပေါင်းစည်းနေခြင်းသည် ၁၉၅၀ နှင့် ၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင်ပေါ်ပေါက်လာသည့် အနည်းစုသောအုပ်စုတို့မှ နိုင်ငံသား အားလုံးအတွက် အမေရိကန် ကတိကဝတ်ပြုထားသော တရားမျှတမှု၊ လွတ်လပ်မှု နှင့် သာတူညီမျှမှု တို့တွင် သူတို့ ရသင့်သောအပိုင်းတို့ကို လိုလားတောင်းဆိုသော လူထုအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားမှု များစွာတို့၏ ရလဒ်အဖြစ် ပျံ့နှ့ံလာ သည်
ထိုလှုပ်ရှားမှုသည် လူမျိုးနှင့် မျိုးနွယ်အနည်းစုတို့မှ နိုင်ငံခြားသားများကိုနိုင်ငံသားအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲပေးခြင်း သည် သူတို့အား လူမျိုးကြီးဝါဒ၏ တိုက်ခိုက်မှုများမှ ကာကွယ်ပေးရန် မအောင်မြင်ရုံသာမက လူမျိုးကြီးဝါဒအား ယှဉ်ပြိုင်ဝံ့သူမရှိ ဆက်လက်သွားရန် ခွင့်ပြုသော သဘောတရားများအား လည်းပေါ်ပေါက်စေသည်ဟု အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ရာမှ လူမျိုးရေးလှုပ်ရှားမှုများ သို့ ဦးတည်သွားသည်
ယင်းအစား ထိုလှုပ်ရှားမှုများမှ ဆိုသည်မှာ လူဖြူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှ သူတို့၏ကွဲပြားမှုများကို ယုံကြည်လျက်နေခြင်းသည် သူတို့အတွက် ပိုမိုကောင်းနိုင်ပြီး  သူတို့အား ထုံးတမ်းဆန်စွာ ခွဲခြားသကဲ့သို့ မြင်နေသော ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုအတွင်းသို့ စိတ်တွင်လက်ခံယူရန် မမျှော်လင့် သင့်ကြောင်း ဆိုကြသည်
ထိုဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုများမှ အင်္ဂလို-ဥရောပဆိုင်ရာ သမိုင်းကို အလွန်အကျွံ ကိုယ်စားပြုဖော်ပြခြင်းပြုပြီး အာဖရိကန် အမေရိကန်များ၊ ဒေသခံ အမေရိကန်များ၊ တောင်အမေရိကတိုက်သား∕များ နှင့် အာရှအမေရိကန်များ၏ သမိုင်းနှင့် ပါဝင်ပျံ့နှံ့နေမှုကို လုံးဝ ဥပေက္ခာပြုထားခြင်းအား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ရန် ဗျူဟာနည်းတစ်ခုအနေနှင့် ကျောင်းများတွင် လူမျိုးများအားလေ့လာမှု အစီအစဉ်များ မွေးဖွားပေါ်ပေါက်လာမှုသို့ ဦးတည်စေခဲ့သည်
၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းများတွင် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေထိုင်မှုဆိုင်ရာ နိုင်ငံရေးမူဝါဒများအား ဒေသတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးများ အထူးသဖြင့် Tony Blair (တိုနီဘလဲ) ၏ အလုပ်သမားအစိုးရ မှ လက်ခံယူခဲ့သည်
ပြီးခဲ့သည့် ဆယ်စုနှစ်များ၏ ပြောင်းရွှေ့လာရောက်နေထိုင်သူ အများစုမှာ အိန္ဒိယတိုက်ငယ် သို့မဟုတ် ကာရေးဘီယန်ကျွန်းများ အစရှိသော ယခင် ဗြိတိသျှကိုလိုနီများ မှ လာခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၄ တွင် ဗြိတိသျှနိုင်ငံသား ဖြစ်လာသူ လူဦးရေမှ ၁၄၀၇၉၅ သို့ မှတ်တမ်းတစ်ခုသဖွယ် တိုးသွားသည်
ပြီးခဲ့သည့် နှစ်ထက် ၁၂% တိုးခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက ထိုအရေအတွက်သည် တဖြည်းဖြည်းတိုးလာခြင်း ဖြစ်သည်
လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသော နိုင်ငံသား အသစ်များ အများစုမှာ အာဖရိကမှ (၃၂%) နှင့် အာရှမှ (၄၀%) အကြီးဆုံးသော သုံးအုပ်စုမှာ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ နှင့် ဆိုမာလီးယား မှ လာသောသူများ ဖြစ်ကြသည်
၂၀၁၁ တွင် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ရှေးရိုးစွဲပါတီ ခေါင်းဆောင် David Cameron (ဒေးဗစ်ကမ်မရွန်) မှ မိန့်ခွန်းတစ်ခုတွင် ပြောကြားသည်မှာ “နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစု နေထိုင်ခြင်းဝါဒသည် ကျရှုံးခဲ့ပြီ” ဟူ၏
သမိုင်းအထောက်အထားများအရ ဥရောပသည် ရောမ ကက်သလစ် ခရစ်ယာန်၏ အထွဋ်အထိပ်ရောက်မှုဖြင့် ပေါင်းစည်းထားသည်ဟု ယူဆရသော်လည်း Hebraic (ဟီဘရစ်)၊ Hellenic (ဟယ်လန်နစ်) နှင့် Muslim (မွတ်စလင်) ယုံကြည်မှုစနစ်များ ဝင်ရောက်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးထားသော Latin (လက်တင်)၊ Slavic (ဆလားဗစ်)၊ Germanic (ဂျာမန်) နှင့် Celtic (စယ်လ်တစ်) ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောထားမှုတစ်ခုဖြစ်ရာ ဥရောပသည် အမြဲပင် ယဉ်ကျေးမှုစုံသော နေရာဖြစ်ပြီး ပထဝီအနေအထားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုကွဲပြားခြင်းတို့သည် ရှေးခေတ်မှ ယနေ့ခေတ်အထိ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း လက်ခံရမည်
အထူးသဖြင့် ၁၉ ရာစုအတွင်းတွင် ဥရောပသားများ နိုင်ငံ နှင့်ပတ်သက်၍ တွေးသည့်နည်းလမ်းအတိုင်း နိုင်ငံချစ်စိတ် သဘောတရားတို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
တည်ရှိနေသော နိုင်ငံများပြိုကွဲပြီး အသစ်များ တည်ထောင်ကြ သည်
အသစ်ပေါ်လာသော လွတ်လပ်သောအမျိုးသားနိုင်ငံများ အား နိုင်ငံတော် တိုင်းမှာ သူကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်မှု ရှိပြီး ရန်ပြုရန်၊ ကာကွယ်ရန် နှင့် မိမိကိုယ်ပိုင် သီးသန့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကြောင်းကို ထိန်းသိမ်းရန် ဟူသော သဘောတရားတို့အား လက်ကိုင်ပြုသည်ကို တွေ့ရသည်
စည်းလုံးခြင်းဟူသော သဘောတရားအောက်တွင် မျိုးနွယ်တို့စည်းလုံးခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု၏စည်းလုံးခြင်း၊ ဘာသာစကား၏စည်းလုံးခြင်း နှင့် ကိုးကွယ်မှု၏ စည်းလုံး ခြင်းအား နိုင်ငံတော်နှင့် လွတ်လပ်သောအမျိုးသားနိုင်ငံတို့၏ မရှိမဖြစ်သော ဝိသေသအဖြစ် စည်းလုံးခြင်းကို မြင်စေ ခဲ့သည်
လွတ်လပ်သောအမျိုးသားနိုင်ငံတွင် အချို့သော အမျိုးသားရေး လှုပ်ရှားမှုများမှ ဒေသတွင်း ကွာခြားမှုများအား အသိအမှတ်ပြုသော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရတွင် တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော လူမှုဝန်းကျင် ပါဝင်သည်
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာစည်းလုံးခြင်းမှာ မလုံလောက်သောအခါ နိုင်ငံတော်မှ အားပေးခြင်း၊ တွန်းအားပေးခြင်းတို့ ပြုရသည်
၁၉ ရာစုမှ လွတ်လပ်သော အမျိုးသားနိုင်ငံတို့တွင် နိုင်ငံရေးမူဝါဒများ အမျိုးမျိုးပေါ်ပေါက်လာပြီး အရေးအကြီးဆုံးမှာ မူလတန်းပညာရေး အား အမျိုးသားဘာသာစကား နှင့် မဖြစ်မနေ သင်ကြားစေခြင်းဖြစ်သည်
ဘာသာစကား တက္ကသိုလ်မှ ဘာသာစကားကိုယ်တိုင်အား စံပြုသတ်မှတ်ပြီး ဒေသဆိုင်ရာ ဘာသာစကားများအား ဥပက္ခောပြု ဖိနှိပ်ခဲ့သည်
အချို့သော လွတ်လပ်သည့်အမျိုးသားနိုင်ငံများ မှာ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲပေးခြင်း  နှင့် လူမျိုးပြုတ်ရှင်းလင်းသုတ်သင်ခြင်း တို့ပင်ပြုလုပ်ပြီး အကြမ်းဖက်သည့် နိုင်ငံရေးမူဝါဒတို့ကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
အချို့သော ဥရောပနိုင်ငံပေါင်းစုမှ တိုင်းပြည်များတွင် “လူမှုရေးဆိုင်ရာပေါင်းစည်းညီညွတ်မှု” ၊ “ပေါင်းစည်းခြင်း” နှင့် (တစ်ခါတစ်ရံ) “စိတ်တွင်မှတ်သားလက်ခံခြင်း” တို့အတွက် နိုင်ငံရေးမူဝါဒများနှင့် မိတ်ဆက်မှုပြုခဲ့သည်
ထိုနိုင်ငံရေးမူဝါဒများတွင် -နိုင်ငံသမိုင်း၊ အခြေခံဥပဒေ နှင့် တရားစီရင်ရေးစနစ် တို့အား မဖြစ်မနေ သင်ကြားမှုများ နှင့်သို့မဟုတ် စစ်ဆေးမှုများ ပြုလုပ်ရမည်
(ဥပမာ- နိုင်ငံသားခံယူရန်ကြိုးစားနေသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ကွန်ပျူတာအခြေခံ စာမေးပွဲဖြစ်သော ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းတွင်နေထိုင်မှုဘဝစာမေးပွဲ ဟု အမည်ရသည့် စာမေးပွဲကို ဖြေစေသည်)နယ်သာလန်အတွက် နိုင်ငံတော် ဥပဒေစည်းမျဉ်း အား van Oostrom  (ဗန် အော့စ်ထရွန်း) ကော်မရှင်မှ သတ်မှတ်ပေးခြင်းကဲ့သို့သော တရားဝင် နိုင်ငံသမိုင်းကို မိတ်ဆက်ပေးရန်နှင့် ထိုသမိုင်းအား ပိုမို တိုးမြှင့်ပေးခြင်းပြုရန် (ဥပမာ- နိုင်ငံလူစွမ်းကောင်းများ အကြောင်း ဖော်ပြခြင်းများပြုလုပ်၍)"လက်ခံနိုင်ဖွယ်ရာမဟုတ်သော" အဖြေများကို အစ်ထုတ်ရန် စမ်းသပ်မှုများရေးဆွဲခြင်း၊  Baden-Württemberg (ဘဒန် ၀ွတ်တန်ဘတ်(ဂ်)) တွင် ပြောင်းရွှေ့လာသူများအား မေးမြန်းသည်မှာ သင်တို့၏ သားမှ မိမိသည် လိင်တူဆက်ဆံသူ တစ်ဦး ဖြစ်ကြောင်းပြောလာလျှင် မည်သို့ပြုမည်နည်းဟု ဖြစ်သည်
(လိုချင်သော အဖြေမှာ ၎င်းကို သူတို့လက်ခံပါမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်)အစ္စလာမ် အဝတ်အစား တို့အား တားမြစ်ခြင်း - အထူးသဖြင့် ခေါင်းခြုံလွှာ (မျက်လုံးပေါက်သာ ဖောက်ထား သည့်ပုဝါ နှင့်လည်း မကြာခဏ နာမည်မှားတတ်)ရာစုနှစ်ပေါင်းများစွာ တဖြည်းဖြည်းနယ်မြေချဲ့ထွင်လာခြင်းကြောင့် ရုရှတွင် ကွဲပြားသော လူမျိုးစုပေါင်း ၁၅၀ ကျော် ရှိသည်
လူမျိုးစုအများကြား တင်းမာမှုများ အထူးသဖြင့် Caucasus (ကော်ကေးရှပ်စ်) ဒေသတွင် မကြာခဏဆိုသလို လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲများ အဖြစ်သို့ တိုးမြင့်လာလေ့ရှိသည်
လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် Angela Merkel (အန်ဂျလာ မာကယ်) မှ ဂျာမန်အခေါ်ဖြင့် Multikulti (မာ(လ်)တီကူလ်တီ) ဟူသည့် ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေထိုင်ခြင်းဝါဒသည် ကျရှုံးခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
အိန္ဒိယအိန္ဒိယ၏ ယဉ်ကျေးမှုအား ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်း၊ သီးသန့်သော ပထဝီအနေအထား နှင့် ကွဲပြားသော ဖွားခြင်း၊ သေခြင်း၊ ရောဂါဘယဖြစ်ပွားခြင်း လေ့လာမှုများတို့ဖြင့် ပုံသွင်းထားသည်
အိန္ဒိယ၏ ဘာသာစကားများ၊ ကိုးကွယ်မှုများ၊ အက၊ ဂီတ၊ ဗိသုကာ နှင့် ရိုးရာတို့မှာ နိုင်ငံတွင်းတွင် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ ကွဲပြားကြသည် ဖြစ်သော်လည်း အများအားဖြင့် တူညီမှုတစ်ခု ရှိကြသည်
အိန္ဒိယ၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တစ်ဝှမ်းလုံး ပျံ့နှံ့နေသော ထိုကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုငယ်များနှင့် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာခဲ့ပြီဖြစ်သော ထုံးတမ်းတို့အား ရောနှောပေါင်းစည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယအမျိုးဇာတ်စနစ် သည် ထောင်ပေါင်းများစွာသော မျိုးရိုးတစ်ခုတွင်း သာလက်ထပ်ပြန့်ပွားသည့် မျိုးရိုးဆက်ခံမှုအုပ်စုတို့မှ လူမှုအဆင့်အတန်းများအား သတ်မှတ်ပြီး jātis (ဂျတိုင်း) သို့မဟုတ် အမျိုးဇာတ် ဟု ခေါ်သည်
ထိုစနစ်သည် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်အတွင်းလူမှုအလွှာများသတ်မှတ်ခြင်းနှင့် လူမှုရေးကန့်သတ်မှုများပြုခြင်းတို့ကိုဖော်ပြသည်
အိန္ဒိယတွင်ယဉ်ကျေးမှုများပေါင်းစုနေခြင်း ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို များမကြာသေးမီက လက်ဝဲနိုင်ငံရေး သမားများနှင့် ကွန်မြူနစ်များမှလွဲ၍  သိပ်မသုံးပေ
ကွဲပြားခြင်း ဟူသော အသုံးအနှုန်း (အိန္ဒိယ ယဉ်ကျေးမှုအတွင်း) မှာ အိန္ဒိယလူမျိုးများ မကြာခဏ သုံးလေ့ရှိသော အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်
ကိုးကွယ်မှုအရ ရှေးရိုးစွဲ ဟိန္ဒူများ မှာ အများစုဖြစ်ပြီး နောက်မှ မွတ်စလင်များ လိုက်သည်
စာရင်းဇယား အတိအကျ အားဖြင့် ဟိန္ဒူ (၈၀.၅%)၊ မွတ်စလင် (Shia (ရှီရာ)၊ Sunni (ဆွန်နီ) နှစ်မျိုးလုံး အပါအဝင် ၁၃.၄%)၊ ခရစ်ယာန် (၂.၃%)၊ Sikh (ဆစ်ခ်) (၂.၁%)၊ Buddhist (ဗုဒ္ဓဘာသာ)၊ Bahá'í (ဘာဟာရီ)၊ Ahmadi (အာမတ်ဒီ)၊ Jain (ဂျိန်း)၊ Jew (ဂျူး) နှင့် Parsi (ပါစီ) လူဦးရေတို့ ရှိသည်
[60]  ဘာသာစကားပြောဆိုမှုအရ အိန္ဒိယရှိ အဓိက ဘာသာ စကားမိသားစုနှစ်ခုမှာ Indo-Aryan (အင်ဒို-အာရမ်) (အင်ဒို-ဥရောပ၏ အနွယ်တစ်ခု) နှင့် Dravidian (ဒရာဗီဒီရန်) တို့ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယတွင် တရားဝင်အားဖြင့် ဘာသာစကား သုံးမျိုးပြောဆိုမှု မူဝါဒကို လိုက်နာသည်
Hindi (ဟင်ဒီ) စကားသည် အစိုးရသုံး တရားဝင်ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး၊ အင်္ဂလိပ်စကားမှာ တွဲသုံးသောအဓိကမဟုတ်သော အစိုးရ အဆင့် တရားဝင်ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ပြည်နယ်တစ်ခုစီတွင် သူတို့ကိုယ်ပိုင် ပြည်နယ်သုံး တရားဝင်ဘာသာစကားတို့ ရှိကြသည်
(ဟင်ဒီစကားတွင် sprachraum (စပ္ပရာချရာအမ်)၊ ယင်းသည် ဘာသာစကား နှစ်မျိုးပြောရခြင်းကို လျော့ချပေးသည်) အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ ၏ပြည်နယ် နယ်နိမိတ်များမှာ ဘာသာစကား ပြောဆိုသော အုပ်စုများကို အခြေခံပြီး ကျယ်ပြန့်စွာရေးဆွဲထားသည်
ထိုဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ပြည်နယ်အများတွင် ကွဲပြားနေပြီဖြစ်သော ဟင်ဒီ sprachraum (စပ္ပရာချရာအမ်) အတွက်မှအပ ဒေသဆိုင်ရာ လူမျိုး-ဘာသာစကား ယဉ်ကျေးမှုငယ်များကို ထိန်းသိမ်း ခြင်း နှင့် ဆက်လက်စေခြင်းတို့သို့ ရှေးရှုစေသည်
ထို့ကြောင့် ပြည်နယ်အများစုသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဟင်းလျာ၊ ဝတ်စားပုံ၊ စာပေပုံစံ၊ ဗိသုကာပညာ၊ ဂီတ နှင့် ပွဲတော်ဓလေ့များ ကွဲပြားကြသည်
ပိုမို သိလိုလျှင် အိန္ဒိယ၏ယဉ်ကျေးမှု အား ဆက်လက်ကြည့်ရှုပါ
သို့သော်လည်း မကြာခဏအားဖြင့် အိန္ဒိယသည် Moplah (မိုပလာ)အဓိကရုဏ်း၊ Bombay (ဘုံဘေ) အဓိကရုဏ်း၊ ၁၉၈၄ခု Sikh (ဆစ်ခ်)ဆန့်ကျင်ရေး အဓိကရုဏ်း နှင့် ၂၀၀၂ခု Gujarat (ဂူဂျာရတ်) အဓိကရုဏ်း ကဲ့သို့သော ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာပြင်းထန်သောအကြမ်းဖက်မှုများ နှင့် ကြုံတွေ့ရလေ့ရှိသည်
[61]အင်ဒိုနီးရှားတွင် ပြောဆိုနေဆဲဘာသာစကားပေါင်း ရ၀၀ ကျော်ရှိပြီးမွတ်စလင် အဓိကအားဖြင့် ရှိသော်လည်း နိုင်ငံတွင် ခရစ်ယာန် နှင့် ဟိန္ဒူလူဦးရေလည်း အများအပြားရှိသည်
အင်ဒိုနီးရှား၏ အမျိုးသား ဆောင်ပုဒ် "Bhinneka tunggal ika" ("ဘဟင်နီက တက်ဂယ် အိုင်က") ဖြစ်သော "ကွဲပြားမှုများတွင်စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်း" ရှိသည်
"အများအပြားဖြစ်နေသော်လည်းတစ်ခုတည်းဖြစ်သည်" သည် နိုင်ငံကို ပုံဖော်နေသည့် ကွဲပြားမှုများကို ဖော်ပြလျက် ရှိသည်
အင်ဒိုနီးရှားအတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်မှုများကြောင့် (အစိုးရ၏ နိုင်ငံကူးပြောင်းရေးအစီအစဉ်များ ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေနှင့် သို့မဟုတ် တစ်ခြားအနေဖြင့်) လူမျိုးစုတို့၏ လူဦးရေအများအပြားသည် သူတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာဒေသများ ပြင်ပတွင် နေထိုင်နေရသည်
အင်ဒိုနီးရှား၏ လေးယောက်မြောက်သမ္မတ Abdurrahman Wahid (အဗ္ဗဒူရာမန်ဝါဟဒ်) ၁၉၉၉ တွင် အာဏာရပြီး မကြာမီတွင် လူမျိုးများဆက်ဆံရေး တိုးတက်လာစေရန် အချို့သော ဖိအားပေးနေသည့်ခွဲခြားမှုဆိုင်ရာဥပဒေများကို အလျင်အမြန် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်
တရုတ်မျိုးနွယ် အင်ဒိုနီးရှားလူမျိုး တို့မှာ ပြန်လည်ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု ခေတ်သို့ရောက်ရှိနေကြသည်
ရှေးဆယ်စုနှစ်များစွာမှ တားမြစ်ထား မှုကြောင့် တရုတ်စကားမပြောနိုင်သော လူငယ်မျိုးဆက်သစ်များမှာ နိုင်ငံအဝှမ်းတွင် သင်ကြားမှုစင်တာများ ဖွင့်လာ သဖြင့် တရုတ်စာသင်ရန် ရွေးချယ်ကြသည်
Maluku (မလုကု) ရှိ Ambon (အမ်ဘွန်) သည် ၁၉၉၉နှင့်၂၀၀၂ အကြား Maluku (မလုကုကျွန်းများ) ကို ဆုပ်ကိုင်ထားသော ခရစ်ယာန် နှင့် မွတ်စလင် အုပ်စုများ အကြားတွင် အဆိုးဆုံး အကြမ်းဖက်မှုအချို့ ဖြစ်ပွားခဲ့သောနေရာ ဖြစ်သည်
မလေးရှား သည် လူမျိုးပေါင်းစုံနေသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
မလေးလူမျိုးများ မှာ အများစုဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၅၂% နီးပါး ရှိသည်
လူဦးရေ၏ ၃၀%ခန့်မှာ တရုတ်မျိုးနွယ်မလေးရှားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယမျိုးနွယ် မလေးရှားလူမျိုး တို့မှာ လူဦးရေ၏ ၈%ခန့် ရှိသည်
ကျန်သော ၁၀% တွင် -ဒေသခံ အရှေ့ပိုင်းမလေးလူမျိုးများ - အမည်အားဖြင့် Bajau (ဘေဂျူး)၊ Bidayuh (ဘီဒါယု)၊ Dusun (ဒူစွန်)၊ Iban (အီဘန်)၊ Kadazan (ကါဒါဇန်)၊ Melanau (မီလာနော်)၊ Orang Ulu (အိုရန်ဂူလူ)၊ Sarawakian Malays (စာရာဝါကီရန်မလေးများ) စသဖြင့်Orang Asli (အိုရန်အက်စ်လီ) နှင့် Siamese (ထိုင်း) လူမျိုးများကဲ့သို့ အခြား မလေး Peninsular (ပင်နီစူလား) ကျွန်းဆွယ် ရှိ ဒေသခံမျိုးနွယ်စုများ  နှင့်Chettiars (ချက်တီရာ)၊ Peranakan (ပီရာနာကန်) နှင့် ပေါ်တူဂီတို့ကဲ့သို့ မလေး Peninsular (ပင်နီစူလား) ကျွန်းဆွယ်ရှိ ဒေသခံ မဟုတ်သော မျိုးနွယ်စုများမလေး Peninsular (ပင်နီစူလား) ကျွန်းဆွယ် တွင် လူမျိုးနှင့် ကိုးကွယ်မှု ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းပုံကို လွှမ်းမိုးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကုန်သွယ်ရေး ဆက်သွယ်မှုများသည် ကာလအတန်ကြာရှိခဲ့သည်
၁၈ ရာစု မတိုင်ခင်က မလေးလူမျိုး များ အများစုလွှမ်းမိုးသော်လည်း ဗြိတိသျှတို့မှ စက်မှုလုပ်ငန်းအသစ်များ မိတ်ဆက်မှုပြုခြင်း နှင့် တရုတ် နှင့် အိန္ဒိယ အလုပ်သမားများတို့ ရောက်ရှိလာခြင်း အချိန်မှစ၍ လူမျိုးပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းပုံသည် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲ လာသည်
ဗြိတိသျှပိုင်မလေးကျွန်းဆွယ် တွင်းရှိ Penang (ပီနန်)၊ Malacca (မလက်ကာ)နှင့် စင်ကာပူ ကဲ့သို့ ဒေသများစွာမှာ တရုတ်တို့ လွှမ်းမိုးလာသည်
ပြောင်းရွှေ့ဝင်ရောက်နေထိုင်မှုကြောင့် မလေးလူမျိုးတို့၏ ဒေသတွင်း နေမှု၊ ဖွားမှု၊ သေမှုစာရင်းများ၊ လေ့လာမှုများနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအဆင့်အတန်းများကို ထိခိုက်သည်ကို ဘေးဖယ် ထားလျှင် လူမျိုးသုံးခုအကြား အတူတကွတည်ရှိနေထိုင်ခြင်း (အခြားသော အနည်းစုများပါ ပါဝင်၍) သည် အလွန် ငြိမ်းချမ်းမှု ရှိခဲ့သည်
Malaya (မလယာ) ပြည်ထောင်စု လွတ်လပ်ရေး မရမီတွင် လူမှုရေးဆိုင်ရာသဘောတူညီမှု တစ်ခုအား လူမှုအခင်း အကျင်းအသစ်ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ ညှိနှိုင်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ထိုသဘောတူညီမှုအား ထင်ဟပ်မှုပြုခြင်းဖြင့် ၁၉၅၇ Malayan (မလယန်) အခြေခံဥပဒေနှင့် ၁၉၆၃ မလေးရှား အခြေခံဥပဒေ တို့မှ ဝင်ရောက်ပြောင်းရွှေ့လာသော အုပ်စုများအား နိုင်ငံသားခံယူခွင့်ပေးပြီး မလေးလူမျိုးတို့၏ အထူးအခွင့်အရေးများအား အာမခံပေးမည် ဟု ဖော်ပြခဲ့ သည်
ယင်းမှာ Bumiputra  (ဘူမိပူတရာ) မူဝါဒသို့ ရည်ညွှန်းလေ့ရှိသည်
ထို လူမျိုးအများဆိုင်ရာ မူဝါဒများမှာ မလေးတို့၏အခွင့်အရေးများ ပျက်စီးခံရလာမည်ကို ဆန့်ကျင်သော လူမျိုးရေးဝါဒီ ရှိသော မလေးပါတီများ၏ ဖိအားပေးခြင်းကို ခံရသည်
ထိုအကြောင်းရပ်မှာ တစ်ခါတစ်ရံ အငြင်းပွားဖွယ် မလေးရှားရှိ ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ လွတ်လပ်မှုအခြေအနေ နှင့် ဆက်နွယ်လာသည်
ဖိလစ်ပိုင် သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၈ ခု မြောက်လူမျိုးပေါင်းစုံနေမှု အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်
[69]  ထင်ရှားသော အများ စုဖြစ်သည့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအုပ်စုများ ၁၀ ခုရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် Bicolano (ဘီကိုလာနို)၊ Ibanag (အီဘာနဂ်)၊ Ilocano (အီလိုကာနို)၊ Ivatan (အီဗာတန်)၊Kapampangan (ကပမ်ပန်ဂန်)၊ Moro (မိုရို)၊ Pangasinense (ပန်ဂါစင်းနီးစ်)၊ Sambal (ဆမ်ဘယ်)၊ Tagalog (တာဂါလော့ဂ် ) နှင့် Visayan (ဗီစာရန်) တို့ဖြစ်သည်
ဖိလစ်ပိုင်တွင် Badjao (ဘဒ်ဂျာအို)၊ Igorot (အီဂိုရော့တ်)၊ Lumad (လူမတ်ဒ်)၊ Mangyan (မန်ဂျန်း) နှင့် Negritos (နီဂရိတို) တို့ကဲ့သို့ များစွာသော မူရင်းမဟုတ်သည့် လူမျိုးများ လည်းရှိသည်
နိုင်ငံတွင် အတော်များသော အမေရိကန်၊ အာရပ်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ နှင့် စပိန်ဘာသာပြောသော လက်တင်အမေရိကနိုင်ငံသား မျိုးနွယ် နှင့် အခြားသောနိုင်ငံများမှ အခြားလူမျိုးများဆိုင်ရာ လူအဖွဲ့အစည်းများလည်းရှိသည်
ဖိလစ်ပိုင် အစိုးရတွင် နိုင်ငံ၏ လူမျိုးကွဲပြားမှုအား ထောက်ပံ့ သော၊ ထိန်းသိမ်းသော အစီအစဉ်များစွာ ရှိသည်
အင်္ဂလိပ် အပြင် စင်ကာပူတွင် အခြားသော ဘာသာစကား သုံးမျိုး ဖြစ်သည့် မန်ဒရင်းတရုတ်၊ တမီးလ် နှင့် မလေး စကားတို့အား တရားဝင် ဘာသာစကားများအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုပြီး မလေးစကားမှာ အမျိုးသားစကား ဖြစ်သည်
ဘာသာစကားမျိုးစုံ ပြောသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည့်အပြင် စင်ကာပူသည် ထိုလူမျိုး ပတ်ဝန်းကျင်တို့မှ ကျင်းပသော ရိုးရာ ပွဲတော်များကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုသည်
စင်ကာပူတွင် ဗြိတိသျှတို့ အုပ်စိုးစဉ်အတွင်း လူဦးရေအများအပြားပါဝင်သော လူမျိုးစုများတည်ရှိရာနယ်မြေများ အဖြစ် တရုတ်တန်း၊ Geylang (ဂေလန်း) နှင့် အိန္ဒိယငယ် တို့ရှိသည်
လက်ရှိ(၂၀၁၀) တွင် ကိုလိုနီလူမျိုးအကြွင်းအကျန်များ ထူထပ်ခြင်းရှိနေသေးသော်လည်း အိန္ဒိယအခြားသောလူမျိုးများအတွက် အများဆုံး ၁၀% နှင့်၁၃%၊ မလေးလူမျိုးများ အတွက်အများဆုံး ၂၂% ၊ တရုတ်တို့အတွက်အများဆုံး ၂၅%၊ လူမျိုးစုတို့ထားရှိမှုအမြင့်ဆုံးအဖြစ် အိမ်နီးနားဝန်းကျင် အတွက်အများဆုံး ၈၄%နှင့် အကွက်တစ်ခုအတွက်အများဆုံး ၈၇% အသီးသီးသတ်မှတ်ထားသည့် စင်ကာပူရှိ အိမ်ရာ များသည် လူမျိုးများပေါင်းစည်းခြင်းမူဝါဒ ဖြင့်ထိန်းချုပ်သည်
ဟက်ဆမု − မိနမိဘူတာ  (発寒南駅 ဟက်ဆမု − မိနမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဆပ်ပိုရိုမြို့၊ နိရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်မစွတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetmasut)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ဝက်မစွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်မစွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၁ ဦး၊ မ ၁၅၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်မစွတ်ဟု ခေါ်တွင်ရခြင်းမှာတော့ ဝက်မင်းသည် မြစ်ကိုဖြတ်ကူးရာမှ ဝက်မင်းဝမ်းဗိုက်ရေမစွတ်သွားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ “ဝမ်းမစွပ်” ၊ဟု( ပ် သတ်နှင့်)ခေါ်တွင်ရာမှ ကာလရွေ့လျော၍ “ဝက်မစွတ်” (တ် သတ်နှင့်)ဟုခေါ်တွင်သည်ဟု ဆိုသည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားဒဏ္ဍာရီ (အင်္ဂလိပ်: Mesopotamian mythology) သည် ယခုခေတ် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းဒေသ၊ ရှေးဟောင်းမက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်မြေမှ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ဘာသာရေးကျမ်းစာများနှင့် အခြားသောစာပေများကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်
အထူးသဖြင့် ဆူးမားဒေသ၊ အဲကတ်မြို့ နှင့် အဆီးရီးယားဒေသမှ လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၏ ရင်းမြစ်များမှဖြစ်ကာ ထိုလူ့ယဉ်ကျေးမှု အဖွဲ့အစည်းများသည် ဘီစီ (၃၀၀၀) မှ စတင်ခဲ့ကြ၍ အေဒီ (၄၀၀)တွင် ပျက်သုဉ်းခဲ့ကြသည်
ဤစာပေလက်ရာများကို မူလအားဖြင့် ကျောက်ချပ်၊ ရွှံ့စေးချပ်များတွင် ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြပြီး စာရေးတော်များက သပ်ဖြင့် ရေးထွင်းသည့် အရေးအသားတစ်မျိုး (cuneiform) ဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်
ရှည်လျှားသော အပိုင်းအစအနည်းငယ်သာ ရှင်သန်ကျန်ရစ်ပြီး အချို့သော အပိုင်းများတွင် ပါဝင်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံးဟူ၍ ယူဆကြကာ ထိုအပိုင်းအစများက သမိုင်းပညာရှင်များကို မက်ဆိုပိုတေးမီးယား အတွေးအခေါ်၊ စကြဝဠာသဘောတရားများကို နက်နက်နဲနဲ သိမြင်စေခဲ့သည်
ဦးရှိန်ဝ-အနူးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Usheinwa-Ahnu)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ယီးလာဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယီးလာဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆ ဦး၊ မ ၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်တခုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wettakhon)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်တခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်တခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၆၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၂၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဖတ်ကျိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်စပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်စပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၇ ဦး၊ မ ၈၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
မကျည်းတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyitan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ မိုးကြိုးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
သက္ကယ်ပြင်ကွင်းရွာ၊ မိုးတိမ်ပြင်
သက်ဆင် ရှင်နာဝပ် (အင်္ဂလိပ်: Thaksin Shinawatra; ထိုင်း: ทักษิณ ชินวัตร) (၁၉၄၉ ဇူလိုင် ၂၆ ဖွား) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ စီးပွားရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် အထိ တာဝန်ယူခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၀၆ ခုနှစ် စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှုတွင် ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရသည်
လက်ရှိ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ယင်လပ် ရှင်နာဝပ် ၏ အစ်ကို ဖြစ်သည်
သက်ဆင်သည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ အအောင်မြင်ဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ အက်ဒ်ဗန့်စ် အင်ဖို ဆားဗစ် (Advanced Info Service) ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်တွင် ဘီလီယံနာ သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်
သက်ဆင်သည် ၁၉၉၄တွင် ဖာလန် ဒါမ ပါတီ (Phalang Dharma Party) မှတဆင့် နိုင်ငံရေး လောကသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အခြား အမတ်များနှင့် အတူ ပါတီမှာ ထွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းရတ်ထိုင်း ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် သမိုင်းဝင် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောင်ပွဲရပြီးနောက် သူသည် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် သက်တမ်းပြည့် တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့ရသော ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်သည်
သက်ဆင်သည် ကျေးလက်ဒေသ ဆင်းရဲမွဲတေမှုများကို လျော့ချရန် ပေါ်လစီများစွာကို ထုတ်ဖော်ခဲ့ပြီး ၄ နှစ်အတွင်း ဆင်းရဲမွဲတေမှုကို တစ်ဝက်မျှ လျှော့ချနိုင်ခဲ့သဖြင့် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့သည်
သူသည် ဘတ် ၃၀ အစီအစဉ်ဟု လူသိများသော နိုင်ငံအတွင်း ပထမဆုံး အားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး လူကြိုက်များသော မူးယစ်ဆေးဝါး နှိမ်နင်းမှုများကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သက်ဆင်သည် အခြေခံ အဆောက်အအုံ အများအပြားတွင် ရင်းနီးမြှုပ်နှံမှု ပြုခဲ့ပြီး လမ်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်း၊ မြို့တွင်း ရထားများ ပြေးဆွဲခြင်း နှင့် သုဝဏ္ဏဘုမ္မိ လေယာဉ်ကွင်း တည်ဆောက်ခြင်း တို့ ပါဝင်သည်
ထိုသို့ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ ပြုခဲ့သော်လည်း အများပြည်သူဆိုင်ရာ ချေးငွေမှာ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ၏ ၅၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ၂၀၀၆ စက်တင်ဘာတွင် ၄၁ ရာခိုင်နှုန်း အထိ လျော့ကျလာခဲ့သည်
ခြစားမှုများလည်း လျော့ကျလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့၏ ခြစားမှု လျော့ကျခြင်း ညွှန်းကိန်းတွင် ၂၀၀၁ မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း ၃.၂ မှ ၃.၈ အထိ မြင့်တက်လာခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ထိုင်းရတ်ထိုင်း ပါတီမှ သမိုင်းတွင် မဲအများအဖြစ် မကြုံစဖူး ထူးခြားစွာ တပြည်လုံး အတိုင်းအတာဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်
ဆက်ဆူအို ယာမာမိုတို (山本 薩夫, ယာမာမိုတို ဆက်ဆူအို, ၁၉၁၀ ဇူလိုင် ၁၅ - ၁၉၈၃ ဩဂုတ် ၁၁) သည် ဂျပန်လူမျိုး ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သည်
ယာမာမိုတိုကို ၁၉၁၀ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၅ရက်တွင် ကာဂိုရှီးမားစီရင်စု၊ ကာဂိုရှီးမား၌ ဖွားမြင်သည်
ရှိချီကူတွင် လက်ထောက်ဒါရိုက်တာအဖြစ် အလုပ်ဝင်ရန်အတွက် ဝါဆေဒါတက္ကသိုလ်မှ ကျောင်းထွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ထိုမှတဆင့် P.C.L(တိုဟို)သို့ ရောက်သည်
သူ၏ရုပ်ရှင်များအနက်မှ "ရှီအိုရီ ကျိုတို"၊ "ဖူမို ချီတာ"နှင့် "အာ!..နိုမူဂီ တိုဂီ"တို့သည် "မိုင်နီချီ ရုပ်ရှင်ဆု"တွင် "အကောင်းဆုံး ရုပ်ရှင်ဆုများ ဆွှတ်ခူးခဲ့သည်
အသက် ၇၃ နှစ်အရွယ် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၁ရက်တွင် ပန်ကရိယ မြစ်ပွားနာဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
23 August 2011  တွင် ပြန်စစ်ပြီး
"SATSUO YAMAMOTO: Classic director remembered"၊ The Japan Times၊ 2008-01-25
2008-01-31 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
Satsuo Yamamoto obituary at New York Times
ဦးတိုရွာ၊ ဆုံကုန်း
အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များမှ ထုတ်ပြန်သည့်အမိန့်၊ တရားရုံးများ၏စီရင်ချက်နှင့် အမိန့် စသည်တို့သည်လည်း ဥပဒေသဘောသက်ဝင်သည်
အမိန့်သည် သီးသန့်အကြောင်းအရာကိစ္စ တရပ်ရပ်အတွက် ထုတ်ပြန်ခြင်းဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်များမှ ထုတ်ပြန်သော အမိန့်များအနက် နိုင်ငံတော်သမ္မတကထုတ်ပြန်သော အမိန့်များလည်း ပါဝင်သည့်အပြင် ထိုကဲ့သို့သော အမိန့်မျိုး၏ လေးနက်မှုအတိုင်းအတာမှာလည်း မြင့်မားသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်
Ordiance ဟူသော အမိန့်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကျင့်သုံးခဲ့သော ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများအရ နိုင်ငံတော်၏ ဥသျှောင်၊ အကြီးအကဲ(သို့မဟုတ်) နိုင်ငံတော်၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့က ထုတ်ပြန်သော အမိန့်ဖြစ်သည်
၁၉၄၇ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၉၄(၁) အရ၊ စစ်ကြောင့်ဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံတွင်းဆူပူမှုကြောင့်ဖြစ်စေ၊ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ တည်တံ့မှုကို အန္တရာယ်ဖြစ်စေအံ့သော အထူးအရေးတကြီး အခြေအနေ ဖြစ်ပေါ်နေပြီဟူ၍သော်လည်းကောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတက ကျေညာချက်တရပ် (Proclamation) ကို ထုတ်ပြန်နိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၁၀(၁) အရ ပါလီမန်ဆိုင်ရာ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး၏ ညီလာခံမရှိခိုက်၊ မည်သည့်အခါမျိုး၌မဆို၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတသည်၊ ချက်ချင်းအရေးယူဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သော ကိစ္စများပေါ်ပေါက်လာသည်ဟု ယူဆလျှင်၊ ထိုကိစ္စများ ပေါ်ပေါက်လာသည့်အလျှောက် လိုအပ်သည်ဟု ထင်မြင်သော တစ်ချက်လွှတ်ဥပဒေများ (Ordinances) ကိုထုတ်ပြန်ကျေညာနိုင်သည်ဟု ပြဋ္ဌာန်း ပါရှိပေသည်
Ordinancesထုတ်ပြန်ကျင့်သုံးခွင့်နှင့် စပ်လျှဉ်း၍ “နိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြားတွင် ပုဒ်မ ၇၄- ပါ ကိစ္စများမှအပ၊ အခြားကိစ္စများအတွက် လိုအပ်လျှင် ဥပဒေကဲ့သို့အာဏာ တည်သောအမိန့်များ (Ordinances) ကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်ခွင့် ရှိသည်
ယင်းအမိန့်များကို ရက်ပေါင်း ကိုးဆယ်အတွင်း ကျင်းပသော အနီးကပ်ဆုံး ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေးသို့ တင်ပြ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်
ယင်းအမိန့်များကို ထုတ်ပြန်ပြီးနောက် ရက်ပေါင်း ကိုးဆယ် အတွင်း ပြည်သူ့လွှတ်တော်အစည်းအဝေး ကျင်းပရန်မရှိလျှင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အရေးပေါ် အစည်းအဝေးကို ခေါ်ယူကျင်းပ၍ အတည်ပြုချက်ရယူရမည်
ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ အတည်ပြုချက် မရှိလျှင် ယင်းအမိန့်သည် အတည်မပြုသည့်နေ့မှစ၍ အာဏာတည်ခြင်းမှ ရပ်စဲရမည်”ဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်း ကျင့်သုံးခဲ့သည်ကို တွေ့ရသည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အာဏာကိုသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (ငြိမ်ပိ) ကို စစ်ခေါင်းဆောင်များက ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်
ထိုနေ့မှာပင် ငြိမ်ပိအဖွဲ့ သည် အမိန့်အမှတ်- ၂၈၈ ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး၊ အပိုဒ် ၁(က) ၌ “ည ၂၀ ဝ၀နာရီအချိန်မှ နံနက် ဝ၄ ဝ၀နာရီအချိန်အထိ မည်သူမဆို အမိန့်တစ်စုံတစ်ရာမရှိဘဲ လမ်းများပေါ်သို့ ထွက်ရောက်သွားလာမှု မရှိစေရ
”ဟု အမိန့်တစ်ရပ်ကိုထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဒေသဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်များနှင့် ပါလီမန်က ပြဋ္ဌာန်းထားသောဥပဒေများ၊ နည်းဥပဒေများကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ သက်ဆိုင်ရာဒေသအတွက် လိုအပ်သော အမိန့်များ၊ ညွှန်ကြားချက်များနှင့် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများကို လိုအပ်သလို (အကန့်အသတ်ဖြင့်) ထုတ်ပြန်နိုင် ခွင့်များရှိကြပေသည်
ဥပမာအားဖြင့် ဒေသတခုအတွင်း ရပ်ရွာအေးချမ်းသာယာရေးအတွက် လိုအပ်ပါက ညမထွက်ရအမိန့် အစရှိသည့် အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာ အမိန့်တို့ကို အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာပိုင်မှ အရေးပေါ်လိုအပ် ချက်အရ ထုတ်ပြန်နိုင်ပြီး၊ ၎င်းတို့သည် ဥပဒေကဲ့သို့စည်းနှောင်အားရှိပေသည်
﻿နက်ဗျူလာများနှင့် ကြယ်အုပ်စုတို့၏ ယေဘုယျ အမျိုးအမည်စာရင်း (အတိုကောက် NGC) သည် နက္ခတ္တဗေဒတွင် ကောင်းကင်ယံမှ ပစ္စည်းအမျိုးအစားများအား ပြုစုထားသော စာရင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းအား ဂျွန် ဟာရှယ်၏ နက်ဗျူလာများနှင့် ကြယ်အုပ်စု စာရင်းအား ပြန်လည်ပြင်ဆင်မွမ်းမံထားသော စာရင်းသစ်ဖြစ်သည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဂျွန် လူးဝစ် အီမီဒရီယာဆိုသူက ပြန်လည်ပြုစုခဲ့သည်
NGC တွင် NGC အရာဝတ္ထုဟုသိထားသည့် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၇၈၄ဝ ခုပါဝင်သည်
ဒရီယာသည် သူ၏ပထမဆုံး ပုံနှိပ်သည့်စာအုပ် အညွန်းစာရင်း (အတိုကောက် IC) အား ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၁၅၂ဝ ခုပါဝင်ပြီး ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် ဒုတိယအကြိမ်ပုံနှိပ်ရာတွင် အရာဝတ္ထုပေါင်း ၃၈၆၆ ခုပါဝင်သည်
ကောင်းကင်ယံတောင်ဘက်ပိုင်း၏ အရာဝတ္ထုများကို ဂျွန် ဟာရှယ် သို့မဟုတ် ဂျိမ်း ဒန်လော့တို့က စာရင်းပြုစုထားခြင်း ဖြစ်သည်
မကောင်းတောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makawngtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ လဝါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဝါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၇၈ ဦး၊ မ ၂၀၂၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၈၉၉ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်းတိုက်စိန် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaiksein(North))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ကျော်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျော်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၈ ဦး၊ မ ၁၈၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ဇီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၄ ဦး၊ မ ၁၁၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
SBF ဟုလည်း လူသိများသော Samuel Bankman-Fried  (မတ်လ 6၊ 1992 တွင်မွေးဖွားသူ  ) ၊  သည် အမေရိကန် စွန့်ဦးတီထွင်သူ၊ ဘီလီယံနာနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဖြစ်သည်
cryptocurrency exchange FTX ၏ တည်ထောင်သူနှင့် စီအီးအိုဖြစ်သည်
2017 အောက်တိုဘာလတွင် သူတည်ထောင်ခဲ့သော Alameda Research မှတဆင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲပါသည်
သူသည် 2022 <i id"mwGw">Forbes<i> ဘီလျံနာစာရင်းတွင် နံပါတ် ၆၀ စာရင်းပေါက်ပြီး အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှု US$ 24 ဘီလီယံရှိသည်
1992 ခုနှစ်တွင် Stanford University ပရဝုဏ် အတွင်း၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး Stanford Law School မှ ပါမောက္ခများဖြစ်သော Barbara Fried နှင့် Joseph Bankman တို့၏ သားဖြစ်သည်
သင်္ချာစွမ်းရည်ထက်မြက်သော အထက်တန်းကျောင်းသားများအတွက် နွေရာသီအစီအစဉ်ဖြစ်သော CanadaUSA Mathcamp ကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
2010 မှ 2014 ခုနှစ်အတွင်း Bankman-Fried သည် Massachusetts Institute of Technology တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
Epsilon Theta ဟုခေါ်သော ပေါင်းစပ်ပညာပေးအဖွဲ့အိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
2012 ခုနှစ်တွင် သူသည် utilitarianism ၊ ဘေ့စ်ဘောနှင့် နိုင်ငံရေးအကြောင်း ဘလော့ဂ်ရေးခဲ့သည်
2014 ခုနှစ်တွင် သူသည် ရူပဗေဒဘွဲ့နှင့် သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
2013 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် Bankman-Fried သည် တစ်ဦးတည်းပိုင် ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Jane Street Capital တွင် နိုင်ငံတကာ ETFs များကို ရောင်းဝယ်ဖောက်  ခြင်းတွင် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
အလုပ်သင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ပြီး ဘွဲ့ရပြီးသောအခါ အချိန်ပြည့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်၊ Bankman-Fried သည် Jane Street မှထွက်ပြီး Berkeley သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာလအထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဒါရိုက်တာအဖြစ် Centre for Effective Altruism တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် Alameda Research ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
2021 ခုနှစ်အထိ၊ Bankman-Fried သည် Alameda Research ၏ 90% ခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်
2018 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်၊ Bankman-Fried သည် အမေရိကနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဂျပန်တွင် bitcoin ၏ မြင့်မားသောဈေးနှုန်းကို အခွင့်ကောင်းယူ၍  တစ်ရက်လျှင် $25M အထိ အရောင်းအဝယ်ရှိသော arbitrage တစ်ခုကို စီစဉ်ခဲ့သည်
2018 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း၌ မကာအို တွင်  cryptocurrency ကွန်ဖရင့်ကို တက်ရောက် ပြီးနောက် ဟောင်ကောင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ထို့နောက် FTX ကို ဧပြီလ 2019 ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်လတွင် စတင်လွှင့်ခဲ့သည်
2021 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 8 ရက်နေ့တွင်၊ Bankman-Fried သည် အခြားသော အမှုဆောင်အရာရှိများနှင့်အတူ cryptocurrency လုပ်ငန်းကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း ၍ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုများဆိုင်ရာကော်မတီ ရှေ့မှောက်တွင် သက်သေခံခဲ့သည်
2022 ခုနှစ် မေလ 12 ရက်နေ့တွင် Bankman-Fried က အများစုပိုင်ဆိုင်သည့် Emergent Fidelity Technologies Ltd. သည် Robinhood Markets Inc. ၏ 7.6% စတော့ရှယ်ယာများကို ဝယ်ယူထားကြောင်း ‌ကြေညာခဲ့သည်
Bankman-Fried သည် ထိရောက်သော စေတနာရှိမှုကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး စေတနာရှိရှိ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုသည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် ပေးဆောင်ရန် ဝင်ငွေရှာနေသူ ဖြစ်သည်
သူသည် တတ်နိုင်ရာကို တို့ပေးလှူ အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကြွယ်ဝမှုအများစုကို သူ့ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ထိရောက်သော အလှူအတန်းများထံ လှူဒါန်းရန် စီစဉ်နေသည်ဟု ဆိုထားသည်
သူ၏ကုမ္ပဏီ FTX သည် ဝင်ငွေ၏ 1% ကို ပရဟိတလုပ်ငန်းသို့ လှူဒါန်းရန် မူဝါဒရှိသည်
Bankman-Fried က သူ၏ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှုများသည် cryptocurrency စနစ်အတွက် သူ၏မူဝါဒ ပန်းတိုင်များကို လွှမ်းမိုးရန် မရည်ရွယ်ကြောင်း 2022 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်
သို့သော်လည်း FTX သည် ထိုအချိန်တွင် မူဝါဒချမှတ်သူများထံ အကြံပြုချက်စာရင်းကို ဖြန့်ဝေနေပါသည်
၎င်းက Commodity Futures Trading Commission သည် crypto လုပ်ငန်းကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် လမ်းညွှန်ခြင်းတွင် ပိုမိုကြီးမားသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုကြောင်း အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်
CFTC သည် Securities and Exchange Commission ကဲ့သို့ အခြားသော ထိန်းကျောင်းသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အတော်လေး ဖြေလျှော့ပေးသည့် စည်းမျဉ်းများကို နှစ်သက်သည့်အတွက် နာမည်ကောင်းရှိသည်
Bankman-Fried သည် ကျောင်းသားဘဝတွင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အလှူငွေအနည်းငယ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ခြွင်းချက်အနေဖြင့် အသက် ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် Michael Bennet အား ဒေါ်လာ 1000 လှူဒါန်းခဲ့သည်
2020 ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီတွင် သူသည် Biden မဲဆွယ်မှု ကို ပံ့ပိုးသည့် စူပါ PAC နှစ်ခုအတွက် ဒေါ်လာ 5.2 သန်း လှူဒါန်းခဲ့သည်
သူသည် 2020 ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျိုးဘိုင်ဒင် အတွက် ဒုတိယအကြီးဆုံး အလှူရှင်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဒေါ်လာ 5.2 သန်း လှူဒါန်းခဲ့ပြီး မိုက်ကယ်လ် ဘလွန်းဘက်ဂ်  ပြီးနောက် ဒုတိယအများဆုံးလှူသူ ဖြစ်သည်
2021 ခုနှစ် ဇွန်လ မှ 2022 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ အဓိက ပါတီနှစ်ခုလုံးမှ ပါတီဝင်များထံ လှူဒါန်းခဲ့သည်
၎င်းတို့တွင် Maine မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် Susan Collins ၊ Utah မှ Mitt Romney ၊ Alaska မှ Lisa Murkowski နှင့် Ben Sasse တို့၏ Republican မဲဆွယ်ပွဲများသို့ တိုက်ရိုက်လှူဒါန်းမှုများ ပါဝင်သည်
2022 ခုနှစ်တွင် Bankman-Fried သည် Protect Our Future PAC အတွက် မတည်သူအဖြစ် ပံ့ပိုးမှုပေးခဲ့သည်
"Protect Our Future" ကို "ကပ်ရောဂါကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် စီစဉ်ခြင်းကဲ့သို့သော နယ်ပယ်များတွင် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အတွက် ရေရှည်စိတ်ဝင်စားသော ဥပဒေပြုအမတ်များကို ပံ့ပိုးကူညီရန် ရည်ရွယ်သည့် ကနဦးရန်ပုံငွေ $10 သန်းဖြင့် ဒီမိုကရက်တစ် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကော်မတီ အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်" ဟု Politico မှ သိရသည်
Bankman-Fried သည် သက်သက်လွတ်သမား ဖြစ်သည်
သူ့ရုံးရှိ အခန်းတိုင်းတွင် ပဲစေ့အိပ်ခုံများ ထားထားသည်
သူသည် အခန်းဖော်များနှင့် တိုက်ခန်းတစ်ခန်း အတူတကွ နေထိုင်သည်
လောလောဆယ် Bahamas တွင်နေထိုင်သည်
ဖတ်ယန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatyang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ မိုင်းရဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းရဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeipyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ တလုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တလုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၉၇ ဦး၊ မ ၂၂၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှု (အင်္ဂလိပ်: Aztecs) (အသံထွက် : အဲဇ်တက်ခ်စ် ) သည် ဂန္ထဝင်ခေတ်အလွန် ၁၃၀၀ ခုနှစ်မှ ၁၅၂၁ ခုနှစ်အတွင်း မက္ကစီကို အလယ်ပိုင်းတွင် ထွန်းကားခဲ့သော မီဆို အမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်သည်
အက်ဇ်တက် လူမျိုး များတွင် မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းရှိ ကွဲပြားခြားနားသော လူမျိုးစုများ ပါဝင်သည်
အထူးသဖြင့် နာဝါတယ် ဘာသာစကားကို အသုံးပြုကြသော အုပ်စုများနှင့် ၁၄ ရာစုမှ ၁၆ ရာစုအတွင်း မီဆိုအမေရိကား၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများအား လွှမ်းမိုးထားသော အုပ်စုများ ပါဝင်သည်
အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှုများကို မြို့ပြနိုင်ငံများ (အယ်လ်ပတယ်)  အဖြစ် စုစည်းခဲ့ကြပြီး အချို့မှာ စုပေါင်း၍ မဟာမိတ်များ၊ နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ကွန်ဖယ်ဒရေးရှင်း နှင့် အင်ပါယာများ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
အက်ဇ်တက် အင်ပါယာမှာ ၁၄၂၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သောမြို့ပြနိုင်ငံ သုံးခုဖြစ်သည့် မက္ကဆီကာ သို့မဟုတ် တီနိုချစ်ကာ ၏ မြိုပြနိုင်ငံ ဖြစ်သော တီနိုချစ်တီလန်မြို့ပြနိုင်ငံ ၊ တက်စ်ကိုကိုမြို့ပြနိုင်ငံ နှင့် ယခင်က တီပန်နက် အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ပြီး အက်ဇ်ကာပိုဇာကိုမှ အုပ်စိုးခဲ့သည့်  တလာကိုပန် မြို့ပြနိုင်ငံ တို့၏  အစုအဖွဲ့ ဖြစ်သည်
အက်ဇ်တက် ဆိုသော ဝေါဟာရကို တီနိုချစ်တီလန်ရှိ မက္ကဆီကာ တို့ အတွက် ကန့်သတ်ထားသော်လည်း စပိန်ခေတ်မတိုင်မီ နှင့် စပိန်ကိုလိုနီခေတ် (၁၅၂၁ မှ ၁၈၂၁)   က မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းရှိ နာဟွာ နိုင်ငံနှင့် လူမျိုးများကိုလည်း ရည်ညွှန်းသုံးစွဲလေ့ ရှိသည်
ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဇန်းဒါး ဗွန်ဟမ်ဘိုလ်တ် သည် ၁၉ ရာစု အစောပိုင်းက ထိုအသုံးအနှုန်းကို  ဘုံအသုံးပြုမှုအဖြစ် စတင် အသုံးပြုစဉ် ကတည်းက အက်ဇ်တက်၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်များသည် ပညာရှင်များ ဆွေးနွေးစရာ ခေါင်းစဉ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းရှိ ဂန္ထဝင်ခေတ်အလွန် လူမျိုးစု အများစုသည် မီဆိုအမေရိကား၏ အခြေခံ ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်လက္ခဏာများကို ဝေမျှ သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှု၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ ဖြစ်သော စရိုက်လက္ခဏာ အများစုမှာ အက်ဇ်တက်များတွင် သီးသန့် ရှိသည် မဟုတ်ပေ
ထိုအကြောင်းပြချက်ကြောင့် "အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှုလောက" ဟူသော အယူအဆကို ယေဘုယျ မီဆိုအမေရိကန် ယဉ်ကျေးမှုလောက၏ သီးခြား အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အကောင်းဆုံး နားလည် သတ်မှတ်ကြသည်
အလယ်ပိုင်းမက္ကဆီကို၏ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ပါဝင်သည်မှာ ပြောင်းဖူး စိုက်ပျိုးခြင်း၊ သူကောင်းမျိုး (ပစ်ပေးတင်) နှင့် သာမန်လူတန်းစား (မာစီဟွာတင်) အကြား လူမှုရေးအဆင့်အတန်း ခွဲခြားခြင်း ၊ တက်ဇ်ကာတလီပိုကာ၊ တလာလော့ နှင့် ကက်ဇာကွာတယ် အပါအဝင် ပန်သီယွန် နတ်ဘုရားများ၊ ဇူပိုဟွာလီ၏ ၃၆၅ ရက် ပြက္ခဒိန် အတွင်း ထည့်သွင်းထားသော တိုနာပိုဟွာလီတို့၏ ၂၆၀ ရက် ပြက္ခဒိန်တို့ ဖြစ်သည်
တီနိုချစ်တီလန်ရှိ မက္ကဆီကာ တို့အတွက် သီးသန့်ဖြစ်သော အရာမှာ ဝေဇီလိုပိုချစ်တလီ နတ်ဘုရား၊ ပိရမစ်စုံတွဲ နှင့် အက်ဇ်တက် ၁ မှ ၄ ဟု သိကြသော ကြွေထည်များ ဖြစ်သည်
၁၃ ရာစုမှ စ၍ မက္ကဆီကို ချိုင့်ဝှမ်းသည် လူ ဦး ရေ ထူထပ်သောနေရာ၏ ဗဟို နှင့် နှင့် မြို့ပြနိုင်ငံများ ထွန်းကားရာ နေရာ ဖြစ်ခဲ့သည်
မက္ကဆီကာ တို့သည် မက္ကဆီကိုချိုင့်ဝှမ်း သို့ နောက်ကျမှ ရောက်ရှိလာသူများ ဖြစ်ကြပြီး တက်စ်ကိုကိုရေကန်၏ အာမခံချက် မရှိသော ကျွန်းငယ်များပေါ်တွင် တီနိုချစ်တီလန် မြို့ပြနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အက်ဇ်တက် မဟာမိတ် သုံးဖွဲ့ သို့မဟုတ် အက်ဇ်တက် အင်ပိုင်ယာ၏ အဓိက အင်အားကြီး နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၎င်းသည် လက်အောက်ခံအင်ပိုင်ယာ တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံရေးအရ စိုးမိုးကွပ်ကဲမှုကို မက္ကစီကိုချိုင့်ဝှမ်းကို ကျော်လွန်၍ ချဲ့ထွင် နိုင်ခဲ့ပြီး ဂန္ထဝင်ခေတ် အလွန်တွင် မီဆိုအမေရိကား တဝှမ်းလုံးရှိ အခြားသော မြို့ပြနိုင်ငံများကို အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် ၁၄၂၇ ခုနှစ်တွင် တီနိုချစ်တလန်၊ တက်စ်ကိုကို နှင့် တီလာကိုပန် မြို့ပြနိုင်ငံတို့ အကြား မဟာမိတ်အဖြစ်စတင်ခဲ့ပြီး မက္ကဆီကို မြစ်ဝှမ်းဒေသတွင် ကြီးစိုးခဲ့သော အက်ဇ်ကာပိုဇာကို နိုင်ငံအား အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်
မကြာခင်တွင် တက်ဇ်ကိုကို နှင့် တီလာကိုပန်တို့အား မဟာမိတ်အဖွဲ့အတွင် အငယ်တန်း မဟာမိတ်အဖြစ် အဆင့်နှိမ့်ခဲ့ပြီး တီနိုချစ်တလန်မှ အရေးပါသော အာဏာကို ရယူခဲ့သည်
အင်ပါယာသည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးနှင့် စစ်တပ်သိမ်းပိုက်မှု ပေါင်းစပ်၍ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် ဧရာမ စစ်တပ်ကြီးဖြင့် အောင်မြင်သိမ်းပိုက်ထားသည့် နယ်မြေများကို ထိန်းချုပ်ထားသောအင်ပိုင်ယာ မဟုတ်ဘဲ ၎င်းတို့၏ လက်အောက်ခံ မြို့ပြနိုင်ငံများတွင် ၎င်းတို့နှင့် ရင်းနှီးသော ဆက်ဆံရေးရှိသည့် မင်းများကို တင်မြှောက်ခြင်း၊ အုပ်ချုပ်သည့် မင်းဆက် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် လက်ထပ်ခြင်းဖြင့် မဟာမိတ်ပြုခြင်း နှင့် ၎င်းတို့၏ နန်းတွင်းရေးရာ အတွေးအခေါ်များကို လက်အောက်ခံနိုင်ငံများသို့ ဖြန့်ကျက်ခြင်းဖြင့် လက်အောက်ခံ မြို့ပြနိုင်ငံများကို စိုးမိုးခြင်း ဖြစ်သည်
လက်အောက်ခံ မြို့ပြနိုင်ငံများသည် ပြင်ပရှိ တိုင်းပြည်များနှင့် စီးပွားရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးအရ ကန့်သတ်ခြင်း၊ ဇိမ်ခံပစ္စည်းများကို ရယူရာတွင် ဗဟိုနန်းတော်မှသာ ရယူခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ဧကရာဇ် ဟွေတလာတွာနီကို ဩဇာခံကြသည်
အင်ပါယာ၏ နိုင်ငံရေးဩဇာသည် တောင်ဘက်စွန်း မီဆို အမေရိကား အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး တောင်ပိုင်းဒေသများရှိ ချီယာပက်စ် နှင့် ဂွါတီမာလာ ကဲ့သို့နယ်မြေများကို အနိုင်ယူပြီး မီဆိုအမေရိကား ကို ပစိဖိတ် မှ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာများ အထိ ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်
အယ်နန် ကောတေ့စ် ဦး ဆောင်သော စပိန် စစ်သား အုပ်စုငယ် တစ်ခု ရောက်မလာမီ ၁၅၁၉ ခုနှစ်တွင် အင်ပါယာသည် အထွဋ်အထိပ် သို့ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကောတေ့စ် သည်  မက္ကဆီကာတို့ကို ဆန့်ကျင်သောပြည်နယ်များ အထူးသဖြင့် နာဟွာတယ် စကားပြောသော တီလက်ကာလား နှင့် မက္ကဆီကို အလယ်ပိုင်းဒေသများတွင် ယခင်က မဟာမိတ် သုံးခုတွဲ တွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည့် တက်စ်ကိုကို အပါအဝင် အခြား မက္ကဆီကို တိုင်းပြည်များ နှင့် မဟာမိတ် ဖွဲ့ခဲ့သည်
၁၅၂၁ ခုနှစ်ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တီနိုချစ်တီလန် ပြိုလဲပြီး ခါတဲမို့ ဧကရာဇ်ကို ဖမ်းဆီးပြီးနောက် စပိန်တို့သည် တီနိုချစ်တီလန် ၏ အပျက်အစီးများပေါ်တွင် မက္ကဆီကိုစီးတီး ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ သူတို့သည် စပိန်အင်ပါယာ အတွင်းသို့ မီဆိုအမေရိကန် လူမျိုးများအား သိမ်းပိုက်ခြင်းနှင့်ပေါင်းစည်း ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်
၁၅၂၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဇ်တက် အင်ပါယာ၏ တည်ဆောက်ပုံကို ဖျက်သိမ်းလိုက်ပြီးနောက် စပိန်တို့သည် အက်ဇ်တက် အင်ပါယာ တည်ဆောက်ခဲ့သော မြို့ပြနိုင်ငံများကို အသုံးပြု၍ ဒေသခံ သူကောင်းမျိုးများမှတစ်ဆင့် ဒေသခံတို့ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုသူကောင်းမျိုးများသည် စပိန်ဘုရင် အပေါ်သစ္စာရှိမည်ဟု ကတိကဝတ်ပြုကြပြီး အနည်းဆုံးအမည်ခံ အနေနှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာသို့ ကူးပြောင်းကြသည်
စပိန်ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်မှုကို ထူထောင်ရာတွင် သူကောင်းမျိုးများသည် ကြားခံအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး သူတို့၏ အုပ်စိုးသူ အသစ် အတွက် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ ဆက်သ၍ လိုအပ်သော လုပ်သားအင်အားကို ရှာဖွေ ပေးခဲ့ကြသည်
အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းကို အဓိကအားဖြင့်မ က္ကဆီကိုစီးတီးရှိ ကျော်ကြားသော တမ်ပလို မေယာ ဘုရားကျောင်း တူးဖော်ရာတွင် တွေ့ရှိခဲ့သော ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ၊ ဌာနေတို့ ရေးသားထားသောစာများ နှင့် ကောတေ့စ် နှင့် ဘာနယ် ဒီးယပ်ဇ် ဒယ် ကက်စတီလို အစရှိသော စစ်သားများ၏ မျက်မြင်သက်သေ မှတ်တမ်းများမှ လည်းကောင်း၊ အထူးသဖြင့် ၁၆ရာစု အတွင်း စပိန်ခရစ်ယာန် ဓမ္မဆရာ နှင့် အက်ဇ်တက် စာတတ်ပေတတ်များမှ စပိန် နှင့်  နာဟွာတယ် ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားဖော်ပြထားသော ယဉ်ကျေးမှု နှင့် သမိုင်းကြောင်းများမှ တဆင့် သိခဲ့ရသည်
ထင်ရှားသည်မှာ ၁၂တွဲမျှ ရှိပြီး ရုပ်ပြပါဝင်ကာ စပိန် နာဟွာတယ် နှစ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသည့် ဖရန်စစ်စကန် ဖရေယာ ဘာနာဒီနို ဒီ ဆာဟာဂန်း မှ ဒေသခံ အက်ဇ်တက် သတင်းအချက်အလက် ပံ့ပိုးသူများနှင့် အတူ ရေးသားထားသည့် ဖလော်ရန်တိုင်း ကုတ်ဒက်စ် အမည်ရသော စာအုပ် ဖြစ်သည်
စပိန်တို့ နာဟွာတို့အား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ဒေသခံ စာအရေးအသားများကို နာဟွာတယ် ဘာသာတွင် အက္ခရာဖြင့် ရေးသားနိုင်ရန် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးခြင်း ဖြစ်ပြီး အဓိကအားဖြင့် စပိန်တို့၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဒေသတွင်း အသုံးချရန် ဖြစ်သည်
အက်ဇ်တက် ယဉ်ကျေးမှုသည် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် များပြားပြီး ရှုပ်ထွေးသော ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများအပြင် သိသာထင်ရှားသော ဗိသုကာဆိုင်ရာ နှင့် အနုပညာဆိုင်ရာ အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တက်လက်ငယ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tetletnge)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ ပသောင်းကျေးရွာအုပ်စု (Pa Thaung)၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၆-၁၇ ဆောက် ပေ ၁၀၀ ရှည် တက်လက်ငယ်တံတားသည် RCC အမျိုးအစား ဖြစ်ကာ၊ ကားသွားလာနိုင်သည်
ဩဂုဏ္ဌိတသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါး (ခမ္ဘကတဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် မြို့ရွာအတွင်း၌ ဦးခေါင်းကို ခြုံ၍ သွားလာ-နေထိုင်ကြကုန်၏၊ ဦးခေါင်းနှင့်တကွ တကိုယ်လုံးကို (ခေါင်းမြီးခြုံ ကုလားမတို့ကဲ့သို့) ခြုံ၍သွားလာ-နေထိုင်ခြင်းကား ရိုးသားသူတို့ အပြုအမူ မဟုတ်သဖြင့် မြင်ရသူတို့က ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချကြသောကြောင့်...(က, ခ) “န ဩဂုဏ္ဌိတော အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီတိ နိသီဒိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်တော် ၂-ပါး, ကိုပညတ်တော်မူရလေသည်
ဦးခေါင်းခြုံလျက် မြို့ရွာအတွင်း၌ မသွားလာ, မနေထိုင်အံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
ကင်လားကောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinlarkawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ကင်လားကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်(Dagon University)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်ထဲတွင် တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောင်းသားဦးရေ အများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်၊ သိပ္ပံဘာသာရပ် များကို သင်ကြားပို့ချလျက်ရှိသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကို ၁၉⁠၉၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၇) ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများကို ၁၉⁠၉၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၁၅)ရက်နေ့တွင် စတင်လက်ခံသင်ကြားခဲ့သည်
ခွင့်ပြုသည့် ကျောင်းသားဦးရေမှာ (၆၀⁠၀၀၀) ဖြစ်သည်
၁၉⁠၉၃-၉၄ ကျောင်းဖွင့်စ ပညာသင်နှစ်တွင် ဘာသာရပ်ဌာန(၈)ခု၌ ပထမနှစ် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၁၂၉၈) ဦးကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၂-၂၀⁠၀၃ ပညာသင်နှစ်အစတွင် ကျောင်းသားဦးရေ (၁၅၀⁠၀၀) ကျော်ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၃-၂၀⁠၀၄ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားဦးရေ (၂၁၄၆၃) ကိုလက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၄-၂၀⁠၀၅ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူဦးရေ (၂⁠၂၅၉၁)ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၅-၂၀⁠၀၆ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ဦးရေ (၂၄၃၁၄) ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်မှ ဆရာ၊ ဆရာမများသည် အဝေးသင်ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ၏သင်ကြားရေးကိုလည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်
၂၀⁠၀၄-၂၀⁠၀၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ဦးရေစုစုပေါင်း (၅၉၁၄၄) ဦး၊ ၂၀⁠၀၅-၂၀⁠၀၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူဦးရေ စုစုပေါင်း (၆၂၈၉၈) ဦး၏ သင်ကြားရေးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်
မင်းရဲကျော်စွာလမ်း ၊ (၅၂) ရပ်ကွက် ၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၅၈၂.၁၄ဧက ကျယ်ဝန်းသည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်၏ ကြားကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပညာရေးကိစ္စအဝဝကိုစီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် ဒဂုံတက္ကသိုလ်ယာယီအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ကို ဆရာသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များ ၊  ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များ ၊  ဝန်ထမ်းသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး  အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုအား တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း တက္ကသိုလ်၏ စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်
အထူးပြုဘာသာရပ်ဌာန (၁၈) ခုရှိပြီးသင်ကြားပို့ချသော အထူးပြုဘာသာရပ်များအနက် ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များအနေဖြင့် သင်ကြားပို့ချသော အထူးပြု ဘာသာရပ်များမှာ –မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်စာ၊ပထဝီဝင်၊သမိုင်း၊ဒဿနိကဗေဒ၊စိတ်ပညာ၊ဥပဒေပညာ၊အရှေ့တိုင်းပညာ၊နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာ၊မနုဿဗေဒ၊ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊မြန်မာမှုပညာ နှင့်ရသစာပေ တို့ဖြစ်သည်
သိပ္ပံဘာသာရပ်များမှာဓာတုဗေဒ၊ရူပဗေဒ၊သင်္ချာ၊သတ္တဗေဒ၊ရုက္ခဗေဒ၊ဘူမိဗေဒ၊ကုန်ထုတ်ဓာတုဗေဒ၊ဇီဝဓာတုဗေဒ၊မိုးလေဝသဗေဒ၊ဇလဗေဒ၊ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊အဏုဇီဝဗေဒ၊ဇီဝနည်းပညာ နှင့်အားကစားပညာ တို့ဖြစ်သည်
စုစုပေါင်း အထူးပြုဘာသာရပ်နှင့် ပေါင်းစပ် ဘာသာရပ်(၂၇) ခုကို ဒဂုံတက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားလျက်ရှိသည်
စုစုပေါင်း ပုံမှန်နေ့သင်တန်း ကျောင်းသား ကျောင်းသူဦးရေမှာ (၂၄၃၁၄) ဦးဖြစ်သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကို ၁၉၉၆ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တ္ငင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
စစ်အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၉) ရက်နေ့တ္ငင် ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂက ဦးဆောင်ပြီး ၁၉၉၆ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့သည်
သမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းပြီး လပိုင်းအတွင်း ဖြိုခွင်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ၊ ဇူလိုင်လ (၂၃) ရက်နေ့တ္ငင် သမဂ္ဂကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သမဂ္ဂရွေးကောက်ပွဲကို လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲစနစ်ဖြင့် တစ်ကျောင်းလုံးမှဆန္ဒပြုကြသည်
တတိယအကြိမ်မြောက် ဒဂုံတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ၊ ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်တွင်ကျင်းပခဲ့ပြီး Future The DAGON အသင်း နှင့် Unity & Progress အသင်းတို့မှ ကျောင်းသားကိုယ်စားလှယ် ၂၈ ဦး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ဃောသက သည် မြတ်စွာဘုရားလက်ထက် ကောသမ္ဗီပြည်တွင် သူဌေးဖြစ်၏
ဃောသက၏ ဘဝကံကြမ္မာဆန်းကြယ်မှုသည် ထူးခြားဆန်းကြယ်ပေသည်
နေရာသည် မဇ္ဈိမဒေသ၊ အလ္လကပ္ပတိုင်းတွင် ဖြစ်၏
ထိုတိုင်းပြည်တွင် ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ် ကျရောက်လျက် ရှိ၏
ကောတူဟလိကသည် ကပ်ဘေးကို ရှောင်ရှားရန် ကောသမ္ဗီပြည်သို့ ဇနီး ကာဠီ၊ သား ကာပီ တို့နှင့်အတူ သွားလေ၏
သားငယ်ကို ချီပိုး၍ သွားရသည်မှာ အလွန်ပင်ပန်း၏
ထို့ကြောင့် ကောတူဟလိကသည် သားငယ်ကို ပစ်ထားခဲ့ရန် အကြံဖြစ်လေသည်
သားငယ် အိပ်ပျော်သည့်အခါ ဇနီးမသိအောင် လမ်းခရီးတွင်ပင် ပစ်ထားခဲ့လေသည်
မိန်းမဖြစ်သူက သားကို မတွေ့၍ မေးသောအခါ ပစ်ထားခဲ့ကြောင်း ပြော၏
ထိုအခါ ကာဠီက သွားပြန်ခေါ်ခိုင်း၏
ကောတူဟလိကလည်း သွားခေါ်ပါ၏
သို့သော် ကလေးငယ် ကာပီသည် ခရီးပင်ပန်းဆင်းရဲလှသည့်ဒဏ်ကြောင့် သေဆုံးရလေသည်
ကောတူဟလိကတို့ ဇနီးမောင်နှံလည်း ခရီးဆက်ထွက်လာခဲ့ရာ နွားကျောင်းသားတစ်ဦး၏ အိမ်သို့ရောက်လေ၏
ထိုအချိန်တွင် နွားကျောင်းသားသည် နို့ညှစ်မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်နေသည်
မိမိကိုးကွယ်သော ပစ္စေကဗုဒ္ဓအား ဃနာနို့ဆွမ်းဖြင့် လှူဒါန်းဆပ်ကပ်၏
ဧည့်သည်များကိုလည်း နို့ဃနာဖြင့် ဧည့်ခံ၏
ကောတူဟလိကလည်း ရက်အတော်ကြာ အစားကောင်းကောင်း မစားရပြီဖြစ်၍ နို့ဃနာတို့ကို မချင့်ချိန်စားမိလေ၏
နွားကျောင်းသားသည် ဧည့်သည်တို့ကို ကျွေးမွေးပြီးမှ မိမိစား၏
ထို့နောက် အိမ်ရှိ ခွေးမကြီးကို နို့ဃနာတို့ကို ကျွေး၏
ထိုအခါ ကောတူဟလိက၏ စိတ်တွင် "မိမိဘဝသည် လူဖြစ်သော်လည်း အငတ်ငတ်အပြတ်ပြန်၊ ဤအိမ်၌ ခွေးဖြစ်၍ နို့ဃနာစားရသည်က ကောင်း၏" ဟု တွေးလေ၏
ထိုညတွင် အစားမဆင်ခြင်သော ကောတူဟလိကသည် အစာမကြေဖြစ်ကာ သေဆုံး၏
နောက်ဘဝ၌ ထိုအိမ်ရှိခွေးမကြီး၏ ဝမ်းဗိုက်တွင် ပဋိသန္ဓေနေကာ ခွေးဖြစ်လေသည်
ခွေးငယ်၏ သခင်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတစ်ပါးကို ကိုးကွယ်၏
နေ့စဉ် ဆွမ်းဆပ်ကပ်လှူဒါန်း၏
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ဆွမ်းစားရာတွင် နေ့စဉ် ထမင်းခဲကို ခွေးငယ်အား ကျွေး၏
ခွေးငယ်သည်လည်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအပေါ် များစွာချစ်ခင်လေသည်
နွားကျောင်းသားသည် မိမိမအားလပ်သည့်အခါ ခွေးငယ်ကို ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား သွားခေါ်ခိုင်း၏
ခွေးငယ်သည် လမ်းတစ်လျှောက်လုံး မြွေစသည့်အန္တရာယ်များ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအပေါ် မကျရောက်ရန် ဟောင်၏
တစ်နေ့သောအခါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ဂန္ဓမာဒနတောင်သို့ သင်္ကန်းချုပ်ရန် သွားလေ၏
ထိုအခါ ခွေးငယ်သည် ပြင်းစွာသောအသံဖြင့် ဝမ်းနည်းစွာ ဟောင်လေရာ ရင်ကွဲကာ အသက်ဆုံးရှုံးရလေသည်
ခွေးဘဝမှ လွန်သော် တာဝတိံသာနတ်ပြည်တွင် ဃောသကအမည်ဖြင့် နတ်သားဖြစ်၏
ဃောသကနတ်သားသည် နတ်ပြည်တွင် အထူးထင်ရှား၏
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား ချစ်ခင်စိတ်ဖြင့်ဟောင်ခဲ့သည့် ကံသည် နတ်ဘဝတွင် အသံဩဇာဖြင့် ပြည့်စုံစေသည့် အကျိုးကို ပေး၏
နတ်ပြည်မှ လွန်သောအခါ ပြည့်တန်ဆာမ၏ ဝမ်းတွင် လူလာဖြစ်၏
ထိုအခါ ပြည့်တန်ဆာမသည် သားယောက်ျားလေးဖြစ်သဖြင့် မလိုချင်
အမှိုက်ပုံထက်တွင် စွန့်ပစ်လေသည်
ထိုအခါ မြို့သားတစ်ယောက်သည် ဃောသကကို ကောက်ယူမွေးစားလေ၏
ကောသမ္ဗီသူဌေးကြီးသည် နန်းတော်သို့သွားရာ လမ်းတွင် ပုရောဟိတ်နှင့် တွေ့၏
ပုရောဟိတ်က ယနေ့ဖွားမြင်သူသည် သူဌေးကြီး ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပြော၏
ထိုအခါ သူဌေးကြီးသည် ယနေ့ဖွားသူများကို ရှာဖွေစေရာ ဃောသကကိုတွေ့၏
မွေးစားမိဘတို့ကို အသပြာတစ်ထောင်ပေး၍ ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်
သူဌေးကြီးသည် မိမိ၏ ဇနီးသည် မိန်းကလေးမွေးပါက သူငယ်နှင့် ပေးစားမည်
ယောက်ျားလေး မွေးပါက သူငယ်ကို ဖျောက်ပစ်မည်ဟု အကြံရှိပြီး ဖြစ်၏
နှစ်ရက်သုံးရက်ကြာသော် သူဌေးကြီး၏ ဇနီးသည် သားယောက်ျားလေးကို မွေးဖွားလေသည်
ထိုအခါ သူဌေးကြီးသည် ဃောသကကို သတ်ရန် အားထုတ်ရတော်သည်
သူဌေးကြီးသည် ဃောသကအား နွားနင်းသတ်စေရန် ကြံ၏
ကာဠီကျွန်မကို ဃောသကအား နွားခြံဝတွင် ထားစေ၏
နွားများထွက်လာသော် နွားလားဥသဘတစ်ကောင်သည် ဃောသကကို ခွထား၏
ထို့ကြောင့် အခြားနွားများသည် မနင်းဘဲ ရှိလေသည်
ဤသည်ကို နွားထိန်း မြင်သော် ကလေးငယ်ကို မွေးစားလေ၏
သူဌေးကြီးလည်း မသေကြောင်း သိသော် နွားထိန်းကို အသပြာတစ်ထောင်ပေး၍ ဝယ်ယူပြန်သည်
ယခုတစ်ခါတွင် ကလေးငယ်ကို လှည်းလမ်းတွင် ပစ်ထား၏
လှည်းကုန်သည်တို့၏ လှည်းများသည် ဃောသကအနားသို့ ရောက်လာလေ၏
နွားတို့သည် ရှေ့ဆက်မသွားဘဲ ရပ်မြဲရပ်နေ၏
မိုးလင်းသော် ခေါင်းဆောင်သည် ဃောသကကို မြင်လေရာ မွေးစား၏
ဤသည်ကိုလည်း သူဌေးကြီးသိ၏
လှည်းကုန်သည်ထံမှ အသပြာဖြင့် ဝယ်ယူပြန်သည်
ယခုအခါတွင် ဃောသကကို သင်္ချိုင်း၌ ပစ်ထား၏
ထိုအခါ ဆိတ်မသည် ဃောသကကို ဝပ်၍ နို့တိုက်၏
ဆိတ်ကျောင်းသားမြင်သော် ဃောသကကို မွေးစား၏
သူဌေးကြီးသိပြန်ရာ ဝယ်ယူပြန်၏
သူဌေးကြီးသည် ကာဠီကျွန်မအား ဃောသကို တောင်ပေါ်မှ ပစ်ချရန် စေခိုင်း၏
ပစ်ချသောအခါ ဃောသကသည် ချင်ရွေးနွယ်ချုံပေါ်သို့ ကျ၏
မည်သည့်ထိခိုက်မှုမှ မဖြစ်ပေ
ဝါးခုတ်သမားတို့သည် ဃောသကကို တွေ့လေ၏
အကြီးအကဲဖြစ်သူက မွေးစား၏
သူဌေးကြီး သိပြန်လေရာ ဝယ်ယူပြန်လေသည်
ဃောသကသည် အရွယ်အတော်အတန် ကြီးရင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်၏
တစ်နေ့သော် သူဌေးကြီးသည် အိုးထိန်းသည် တစ်ယောက်ကို မိမိ၏ ဆိုးသွမ်းသော သားတစ်ယောက်ကို အိုးထဲတွင်ထည့်ဖုတ်ကာ သတ်ပေးရန် ပြော၏
အိုးထိန်းသည်လည်း မနက်ဖြန် လွှတ်လိုက်ရန် ပြော၏
ဃောသကသည် အိုးထိန်သည်ဆီသို့ သွား၏
လမ်းတွင် သူဌေးကြီး၏ သားဖြစ်သူသည် ကစားနေ၏
ဃောသကကို တွေ့လေသော် မိမိခုံညင်းရှုံးနေသဖြင့် မိမိအစား ကစားပေးရန် ပြော၏
သားရင်းဖြစ်သူက မိမိသည် အစ်ကို၏အစား အိုးထိန်းထံသို့ သွားပေးမည်ဟု ပြော၏
ညနေစောင်းသော် ဃောသကသည် သူဌေးကြီးထံ ပြန်လာ၏
သူဌေးကြီးသည် ဃောသကအား အိုးထိန်းထံသို့ မသွားဘူးလားဟု မေး၏
ဃောသကသည် ညီဖြစ်သူ အစားသွားသည့်အကြောင်း အကုန်အစင် ပြောပြ၏
သူဌေးကြီး အလျှင်အမြန်လိုက်သွားသော်လည်း မရရတော့ပြီဖြစ်၏
အချိန်နှောင်းသွားပြီ ဖြစ်၏
သူဌေးကြီးသည် ဦးရီးဖြစ်သူထံ ဃောသကကို စာဖြင့် လွှတ်လိုက်၏
ထိုစာသည် ဦးရီးအား ဃောသကကို အသတ်ခိုင်းသည့်စာ ဖြစ်၏
စာမတတ်သော ဃောသကသည် ဖခင်၏ စကားကို နားထောင်၏
လမ်းခရီးအသိအိမ်တွင် နံနက်စာစားပြီးမှ ဆက်သွားရန် ပြော၏
ဃောသကလည်း သူဌေးကြီး၏ အသိအိမ်သို့ ဝင်၏
စားပြီးသော် ဆက်မသွားသေးဘဲ တစ်ရေးအိပ်၏
ခါးတွင် ညှပ်ထားသော စာကို သူဌေးကြီးမိတ်ဆွေ၏ သမီးမြင်လေ၏
သူမသည် ရှေးဘဝအခါက ကောတူဟလိက၏ ဇနီးဖြစ်၏
ဃောသကအား မြင်မြင်ချင်း ချစ်ခင်နှစ်သက်၏
သူမသည် စာကိုယူဖတ်ရာ အဖြစ်မှန်ကို သိလေ၏
ထိုအခါ “ဤသူသည် မိမိ၏ သားကြီးဖြစ်သည်
သူ့ကို ဤရွာဤအမည်ရှိသော မိတ်ဆွေ၏ သမီးနှင့် ပေးစားလိုက်ပါ
ထို့နောက် ရွာလယ်တွင် ဘုံခုနစ်ဆင့်ရှိသော အိမ်ကို ဆောက်ပေးလိုက်ပါ
လိုအပ်သည့် အကူအညီများ ပေးလိုက်ပါ”ဟု စာကို ပြင်ရေး၏
ဤတစ်ကြိမ်တွင်လည်း ဃောသကသည် သေဘေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့ပေသည်
သူဌေးကြီးသည် မိမိ၏ အကြံအစည်များ မအောင်မြင်သဖြင့် စိတ်နှလုံး ထိခိုက်၏
သွေးသွန်ရောဂါဖြင့် အိပ်ရာထဲ လဲလေ၏
ဃောသက၏ ဇနီးပါးနပ်လိမ္မာမှုဖြင့် သူဌေးကြီးကွယ်လွန်သော် ဃောသကကို ဥတေနမင်းကြီးက ကောသမ္ဗီသူဌေးကြီးအဖြစ် မြှောက်စား၏
ဃောသကသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်အား ဃောသိတာရုံကျောင်းကို လှူဒါန်းသည့် ဒါယိယာ ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် သောတာပန် အရိယာလည်း ဖြစ်ပေသည်
အရှင်မဟာကဿပထေရ် သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူသည့်အခါ အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လျှောက်ထားသဖြင့် အရှင်မဟာကဿပထေရ်သည် ပစ္ဆာသမဏ အရှင်အာနန္ဒာနှင့်အတူ ဘိက္ခုနီကျောင်း တစ်ကျောင်းသို့ ကြွသွားတော်မူပါသည်၊ ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၍ ဘိက္ခုနီတို့အား အရှင်မဟာကဿပထေရ်က တရားစကား မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
ပြန်ကြွတော်မူသည့်အခါ ထုလ္လတိဿာဘိက္ခုနီက အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား ကဲ့ရဲ့ စကား ပြောကြားပါသည်
အရှင်မဟာကဿပထေရ် ကြားသိတော်မူသဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာအား ထိုကဲ့ရဲ့သော ဥပမာစကားဖြင့်ပင် မေးတော်မူသည့်အခါ အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား တောင်းပန်လျှောက်ထားပါသည်
အရှင်မဟာကဿပထေရ်က သီဟနာဒကထာမိန့်ကြားတော်မူသည့်အခါ ထုလ္လတိဿာ ဘိက္ခုနီ လူဝတ်လဲသွားရပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-မှတ်သားဖွယ်ရာများကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
သက်ရင်းချောင်းရွာ၊ ဆားမလောက်
မက်မန်းပင် (Prunus domestica) သည် ပန်းပွင့်သော အပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး မက်မွန်ပင်၊ တရုတ်ဆီးသီးပင်၊ ချယ်ရီပင်များနှင်အတူ ရိုဇေးစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပရူးနပ်မျိုးစု၌ ပါဝင်သည်
ယင်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ ပရူးနပ် ကွမ်မျူနစ် ဖြစ်သည်
ယင်း၏ မူလပေါက်ရာဒေသမှာ ဥရောပတိုက်တောင်ပိုင်းနှင့် အာရှတိုက်အနောက်ပိုင်းတို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတဆင့် အမေရိကတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် ဥရောပအနောက်ပိုင်းတို့သို့ ပျံ့နှံ့သွားကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပေ ၃ဝဝဝ နှင့် ယင်းအထက်မြင့်သော ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်များ၌သာ ပေါက်ရောက်သည်
ထိုကြောင့် မေမြို့၊ ကလောမြို့နှင့် တောင်ကြီးမြို့များ အနီးအနားတွင် မက်မန်းပင်များကို တွေ့ရသည်
မက်မန်းပင်သည် ချုံငယ်မျိုး၊ သို့မဟုတ် အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်၍ အကိုင်းအခက်အလက် အမြောက်အမြားထိုးထွက်သည်
ပန်းပွင့်များသည် အဖြူနှင့် အစိမ်းနုနုအရောင်များဖြစ်၍ နွမ်းသွားသည့်အခါ ပန်းရောင်နှင့် အနီရောင်သို့ ပြောင်းသွားတတ်သည်
များသောအားဖြင့် ပန်းပွင့်များသည် အရွက်များမထွက်မီ ထွက်လာကြသည်
မက်မန်းပင်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အစေ့မာတစ်စေ့တည်းရှိသည့် အသီးမျိုးဖြစ်၍ ချယ်ရီသီးကလေးများအရွယ်မှ ကြက်ဥအရွယ်ထိအောင် အရွယ်အမျိုးမျိုးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိသည်
အချို့သည် လုံး၍ အချို့မှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိပြီးလျှင် အချို့ကား ရှည်မျောမျောရှိသည်
အခွံသည် ပါး၍ အစိမ်း၊ အဝါ၊ အနီ၊ အပြာ၊ ခရမ်းရောင် စသည်ဖြင့် အရောင်လည်းအမျိုးမျိုးရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အသားများ၍ အရည်ရွှမ်းသည်
အလယ်ခေါင်တွင် ပြား၍မာသော အစေ့ကြီးတစ်စေ့ရှိရာ ထိုအစေ့ထဲတွင်မှ မျိုးစေ့ရှိသည်
မက်မန်းသီးသည် အလွန်အသုံးဝင်သောအသီးဖြစ်သည်
ယင်းနှင့် အမျိုးတူ အသီးသုံးမျိုးတို့တွင် အာဟာရဓာတ် အများဆုံးပါသော အသီးဖြစ်သည်
အခြား အသီးများထက် သကြားရာခိုင်နှုန်း ၂ဝ.၁ ပို၍ ပါကြောင်းတွေ့ရသည်
အချို့ကို မသိုးစာ၊ ထောပတ်၊ ယိုများပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်
အချို့ကို အခြောက်ပြုလုပ်၍ စည်သွတ်ကြသည်
မက်မန်းပင်များကို အဖူးကူးခြင်းဖြင့် အမြောက်အမြား ပွားယူကြသည်
ပထမတွင် မက်မန်းသီးအစေ့များကို ပျိုးခင်းတွင် အမြောက်အမြားပျိုး၍ ကြီးလာသောအခါ တနေရာရာတွင် ပြောင်း၍စိုက်ကြသည်
ထို့နောက် အသီးသီးသော မက်မန်းပင်များမှ အဖူးများကိုယူ၍ ထိုပျိုးပင်များ၏ ပင်လုံးတွင် ကူးပေးပြီးလျှင် စည်းထားလိုက်ရသည်
အဖူးများသည် ပင်လုံးထဲတွင်ပေါက်၍ အညှောင့်များ ထွက်လာသည့်အခါ မူလပျိုးပင်များ၏ အညွန့်များကို ဖြတ်ပေးလိုက်ရသည်
ကူးသောအဖူးများမှ ထွက်လာသော အကိုင်းအခက်သစ်များသည် အပင်သစ်၏ အညွန့်အတက်များပင် ဖြစ်သည်
မက်မန်းပင်များကို တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင် ၁၆ ပေမှ ပေ ၂ဝ ထိခွာ၍ စိုက်ကြသည်
စ၍စိုက်ပျိုးသည်မှ ၃ နှစ်နှင့် ၆ နှစ်အတွင်း အသီးသီး၏
ဤသို့ အဖူးကူး၍ မျိုးပွားယူခြင်းမှ သီးသောအသီးများသည် မူလမိခင်ပင်မမှသီးသော အသီးများလောက်ပင်ကြီးသည်
အဖူးကူးခြင်း မဟုတ်ဘဲ အစေ့မှ တိုက်ရိုက်ကြီးပြင်းလာသော အပင်များမှ အသီးများကား မူလမိခင်ပင်မမှ သီးသည့်အသီးလောက် မကြီးချေ
မက်မန်းပင်များသည် ရေမတင်သော နုံးမြေပွများ၌ဖြစ်ထွန်းသည်
မက်မန်းပင်များသည် အပင်ပိုးများကျရောက်တတ်သဖြင့် ဂရုတစိုက် စိုက်ပျိုးကြရပြီး ပိုးသတ်ဆေးနှင့် အပင်ရောဂါဆေးများကို မပြတ်ပက်ဖျန်း ပေးရသည်
ဖတ်နမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatnam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ချင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၇ ဦး၊ မ ၉၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
အမည်ရင်း - ဦးလှကြွယ်၂
မိဘအမည် - ဦးစိုမောင် + ဒေါ်တင်ရီ၃
မွေးသက္ကရာဇ် - ၁၉၊ ၅၊ ၁၉၃၇၄
မွေးဖွားရာဒေသ - ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့တက္ကသိုလ် လှကြွယ်ကို ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ခရိုင် ပေါင်းတည်မြို့နေ အဖ ဦးစိုးမောင်၊ အမိ ဒေါ်တင်ရီတို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
တက္ဗသိုလ်ဝင်တန်း အထိ ပညာသင်ကြားပြီး၊ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း မအောင်သဖြင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကန်ဘဲ့ရှိ ဆရာ အတတ်သင်ကျောင်းတွင် တနှစ် သင်တန်း တက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၅ ခုနှစ် အထိ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ္တလင်း မြို့နယ်အပိုင် တာပွန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပုံဆွဲနည်းပြ ဆရာ အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်သဖြင့် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သတ္တဗေဒ ဘာသာဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီး ဌာန မြဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်တွင် စာမူထိန်းသိမ်း အဖြစ် စတင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြဝတီ ပုံနှိပ်တိုက်တွင်ပင် လက်ထောက်စာတည်း၊ စာတည်း၊ အမူဆောင် စာတည်းနှင့် ဒုတိယ စာတည်းမှူးချုပ် အဖြစ် အဆင့်ဆင့် တိုးတက် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၉ ခုနှစ် အထိ အကြံပေး အရာရှိ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဤကာလများ အတွင်း ပင်တိုင် ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ဘာသာပြန် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုများနှင့် ခရီးသွား ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် လှကြွယ်သည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ စာနယ်ဇင်း ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်
ယခုအခါ ပြည်တွင်း အခွန်များ ဦးစီး ဌာနမှ ထုတ်ဝေသည့် Revenue ဂျာနယ်တွင် စာတည်းမှူးချုပ် အဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်
တက္ကသိုလ် လှကြွယ်သည် လုံးချင်း စာအုပ်များ ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း မရှိပါ
ယင်းမာပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmarpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ အုန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၆၈ ဦး၊ မ ၁၉၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကန့်ဘလူမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၁ ကိုယ်စားပြု၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
သူမသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကန့်ဘလူမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၁ မှ မဲအရေအတွက် ၃၆,၈၆၄ မဲဖြင့် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
သူမသည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်တွင်  အစိုးရ၏ အာမခံချက်များ၊ ကတိကဝတ်များနှင့် တာဝန်ခံချက်များ စိစစ်ရေးကော်မတီ၏ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သည်
ရခိုင်အပျိုလူပျိုတို့ အရွယ်ရောက်လျှင် လူငယ်ချင်းချစ်ကြိုက်၍ လက်ထပ်မင်္ဂလာဆောင်ခြင်းများ ရှိသကဲ့သို့ အများအားဖြင့် မိဘများက အိမ်ထောင်ဘက်ကို ရွေးချယ်ပြီးသည်များသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် မိဘစကားကိုနာခံတတ်သူများဖြစ်သဖြင့် မိဘများ၏အစီအမံကိုလက်ခံတတ်လေ့ရှိသည်
သားသမီးများအချိန်တန်အရွယ်ရောက်လာလျှင် အိမ်ထောင်ဖက်ကို အများအားဖြင့်မိဘများက ရွေးချယ်ပေးသောဓ‌လေ့သည် ရခိုင်လူမျိုးတွင် ယခုခေတ်ချိန်ထိခေတ်စားလျက်ရှိသည်
ရှေးရိုးအစဉ်အဆက် ကျင့်သုံးလာခဲ့သော ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲဓလေ့သည် ဗမာလူမျိုးနှင့်မတူ တမူထူးခြားသော ဓလေ့ထုံးစံများဖြစ်သည်
ရခိုင်ရိုးရာမင်္ဂလာဆောင်မှာ ဗမာရိုးရာမင်္ဂလာဆောင်နှင့်မတူ တမူထူးခြားသည်
သမီးရှင် (သတို့သမီး) နှင့် သမက်ရှင် (သတို့သား) လက်ထက်ထိမ်းမြားသောမင်္ဂလာဆောင်ပွဲကို ရခိုင်စကားတွင် “သမက်တက်ပွဲ” ဟုခေါ်သည်
ယောက္ခမအိမ်သို့ သမက်ကိုတင်ပို့ရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ရန်သွားရသောကြောင့်လည်းကောင်း “သမက်တက်” ဟုခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်
ဂွ၊ သံတွဲ၊ တောင်ကုတ်၊ ကျောက်ဖြူ၊ မာန်အောင်နှင့် အခြားသော ရခိုင်မြို့နယ် ဒေသများတွင် အနည်းငယ်ကွဲလွဲချက်ရှိသည်
ပထမယောက်ျား‌လေးဘက်မှ မိန်းမပျိုကိုကြိုက်လျှင် အရပ်မှအမျိုးသမီးကြီးမှတဆင့်ပြောကြားရပြီး ရက်တည့်မတည့် ဇာတာများယှဉ်ပြီး စိစစ်ရသည်
ထို့နောက် ကောင်းသောရက်ကိုရွေးချယ်ပြီး စေ့စပ်ကြောင်းလမ်း ပြုလုပ်သည်
စေ့စပ်ကြောင်းလမ်း မင်္ဂလာပွဲကို သမီးရှင်အိမ်တွင် ပြုလုပ်သည်
ပထမဦးစွာ သမီးသျှင်ထိုင်ရန်နေရာ၏ လက်ဝဲလက်ယာဘက်တွင် အမျိုးသမီး(အိမ်ထောင်သည်နှစ်ဦး) ထိုင်ရသည်
ဆွေမျိုးများနှင့်ဖိတ်ကြားထားသောဧည့်သည်များက ယင်းတို့၏ ရှေ့တွင် နေရာယူရသည်
ထိုအချိန်တွင် သမီးသျှင်ထွက်မလာရ‌သေးပေ
သတ်မှတ်ထားသောမင်္ဂလာအချိန်ရောက်သောအခါ သမက်သျှင် (သတိုးသား) ဘက်မှ ဆွေမျိုးပရိသတ်များလာရောက်သည်
လာရောက်သောအခါ သမီးသျှင်ကိုဆင်မြန်းပေးရန် ပန်းများနှင့်စားစရာမုန့်အချိုများ၊ ကောက်ညှင်းပေါင်းများကို ငွေဖလားထဲတွင် ထုံးတမ်းစဉ်လာနှင့်အညီထည့်၍ ယူလာရသည်
ငွေဖလားဦးရေမှာလည်း မဂဏန်းအရေအတွက်တိုင်း ကြိုက်သလိုအသုံးပြုနိုင်သည်
သမီးသျှင်သည် အမျိုးသမီးအရံတဦးနှင့်အတူထွက်လာပြီး သတ်မှတ်ထားသောနေရာတွင် ထိုင်ရသည်
ပန်းများ၊မုန့်များနှင့်အတူ သမက်သျှင်မိဘများထံမှ သမီးသျှင်အား စေ့စပ်ကြောင်းလမ်းခြင်း၊ ရခိုင်အခါ် (ကတိသစ္စာပြုခြင်း) အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သားသျှင်ဘက်မှ အမိ (သို့မဟုတ်) သမီးသျှင်ဘက်မှ အမိက ဆင်မြန်းပေးရသည်
ထို့နောက်လက်ဝတ်ရတနာများကို ရွှေကျပ်ချိန်ဖြင့်ပီးပြီး အသွင်းပီးဆောင်ရသည်
ထိုရတနာဆင်မြန်းခြင်း၊ သမီးသျှင်အား ပန်းပန်ပီးခြင်းပြုလုပ်သူကို သမီးသျှင်က အရိုအသေပြုကန်တော့ပြီးလျှင် စိစပ်မင်္ဂလာအောင်မြင်ပါတော့သည်
မင်္ဂလာလက်ထပ်မည့်နိရက်ကို ယင်းအချိန်မှာပင် နှစ်ဦးနှစ်ဘက် ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးသတ်မှတ်ရသည်
ဆွီမျိုးပရိသတ်များကို မင်္ဂလာရက်ကြေညာပီးရသည်
ထို့နောက် ကြွရောက်လာသော နှစ်ဦးနှစ်ဘက်ဆွီမျိုးပရိသတ်များကို ဧည့်ခံကျွေးမွီးရသည်
စိစပ်ပွဲပြီး၍ သမက်သျှင်ဘက်မှပြန်ကျသောအခါ သမက်သျှင်ဘက်မှယူလာသော ငွေဖလားထဲမှမုန့်အချိုများကို သမီးသျှင်ဘက်မှလက်ခံယူပြီးနောက် ယင်းဖလားထဲသို့ သမီးသျှင်ဘက်မှလည်း မုန့်များကို ပြန်ထည့်ပီးရသည်
လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲတွက် မင်္ဂလာပွဲတင်ကို တရက်ကြိုတင်ပြုလုပ်ရသည်
မင်္ဂလာပွဲတင်သည် လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲအတွက် ရှိဦးစွာဆောင်ရွက်ရသော အလုပ်ဖြစ်သည်
ယင်းပွဲကို သမီးသျှင်အိမ်၌သာပြုလုပ်ရသည်
မင်္ဂလာပွဲနိရောက်သောအခါ ယင်းနိမိုးထက်အရုဏ်တွင် သမီးသျှင်သမက်သျှင်ရို့အား မိမိအိမ်များမှာပင် မြတ်စွာဘုရားအားဦးထိပ်ထား၍ဘုန်းကြီးငါးပါးအား မင်္ဂလာဆွမ်းကပ်ပြီး မင်္ဂလာပရိတ်နာရသည်
အဘိုးအဘောင်လူကြီးမိဘများကိုကန်တော့၊ မင်္ဂလာစကားတတ်ကျွမ်းသူများက နံ့သာရည်များဖြင့်ပတ်ဖြန်းခြင်းများပြုလုပ်ကာ မင်္ဂလာမြှောက်ရသည်
ပရိတ်နာရာတွင် ပရိတ်ကြီးမှာ လက်ထက်မင်္ဂလာပွဲအတွက် အဓိကအရေးကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ရှိဦးစွာ မင်္ဂလာစားပွဲငယ်ကို ပျင်ဆင်ရသည်
ယင်းစားပွဲတွင်ပါဝင်ရမည့်အချက်များမှာ-မင်္ဂလာမြှောက်ခြင်းမင်္ဂလာထမင်းပွဲပျင်ဆင်ခြင်းသီးသန့်ပြုလုပ်ထားသော မင်္ဂလာစားပွဲကိုစားပွဲခင်း၍ အပေါ်တွင်စပါးဖြူးထားသည်
ဖြန့်ကြဲထားသောစပါးပေါ်တွင် ဘဲဥပုံမင်္ဂလာကြွီလောင်ပန်းကြီးတွင် ကောက်ညှင်းနှင့်ထမင်းများထည့်၍ တင်ထားရသည်
ယင်းထမင်းပေါ်တွင် ချက်ပြီးသားခြီလက်အမွှီးစုံသော ပုစွန်တုပ်ကြီးနှစ်ကောင်၊ အမွှီးစုံအကြီးခွံပါသော ငါးကန်သားနှစ်ကောင်၊ ဘဲဥနှစ်လုံး၊ မြောက်ဥ (ခေါ်) ကင်းစွန်းဥနှစ်ဥနှင့် အခွံနွှာပြီးသောနှပျိုးသီးနှစ်လုံးစီဖြင့် ပျင်ဆင်ထားရသည်
ငါး၊ ပုစွန်၊ ဥ၊ သီးနှံစပါးပေါကြွယ်စီရန် အတိတ်နမိတ်ယူထားခြင်းဖြစ်သည်
စပါးများထဲတွင် ရွှေဒင်္ဂါး၊ ငွေဒင်္ဂါးများမြှပ်နှံထားရသည်
ရွှေငွေပွားများအောင် ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်
သမီးသျှင်ထိုင်သောနီရာလက်ယာဘက်တွင် ရီစင်အိုးဟုခေါ်သော ကြီးအိုးငယ်နှစ်လုံးတင်ထားရသည်
ကြီးအိုးအပြင်ဘက်ပတ်လည်ကို မင်္ဂလာပရိတ်ခြည်ဖြင့် ပတ်ထားပီးရသည်
ကြီးအိုး၌ရီထည့်ထားပြီး သပြီပန်း၊ အချိန်ခါကောင်းသတ်မှတ်သောစာရွက် (အခါစာ) ရို့ကို ထိုးထားရသည်
ထမင်းလောင်ပွန်း၏လက်ဝဲဘက်တွင် လောင်ပွန်းငယ်များတင်ပြီး ယင်းလောင်ပွန်းငယ်အသီးသီးတွင် ကြက်တကောင်လုံးအူအသဲစုံစွာ ငရုတ်သီးမပါဘဲ ချက်ရသည်
ပုစွန်တုပ်ကို အကောင်မပျက်ကျော်ရသည်
ရွှေဖရုံသီးချက်ထည့်ရသည်
ကျန်လောင်ပွန်းနှစ်ခုတွင် ကြက်နှင့်ပုစွန်ပဲ ထည့်ရသည်
ကြက်နှစ်လောင်ပွန်း၊ ပုစွန်နှစ်လောင်ပွန်း၊ ရွှေဖရုံသီးနှစ်လောင်ပွန်းဖြစ်သည်
မင်္ဂလာလက်ဆုံထမင်းပွဲတွင် ငကန်သား (အကြီးဟိသောငါး)၊ ကြက်သား၊ ဘဲဥ၊ ပုစွန်၊ မြောက်ဥ၊ ကင်းစွန်းဥ၊ ချိုင်ပေါင်ဟင်းများထည့်ထားသည့် ဟင်းဇားပန်းကန်ကတဖက် ထားဟိသည်
ပုစွန်ဆိုလျှင် နှခွမ်းမွှီးမျှင်မပြတ်စီရ
အကျိုးအပဲ့အနာအဆာများမပါစီရန် အထူးဂရုပြုရသည်
ဤမင်္ဂလာစားပွဲကို မင်္ဂလာဆောင်မည့်နီရာတွင်ထားဟိပြီး မင်္ဂလာမြှောက်ခြင်းပြုလုပ်ရသည်
အညွှန့်ဟိသောအမျိုးသမီးက သမက်သျှင်အိမ်မှ ဆန်နို့ဆီဗူးနှစ်ဗူး၊ လေးဗူး၊ ခြောက်ဘူးစသဖြင့် စုံဂဏန်းကို သမီးသျှင်အိမ်သို့လားပို့ကာ သမီးသျှင်အိမ်မှဆန်များနှင့်ရောပြီး အညွှန့်ဟိသောအမျိုးသမီးက မင်္ဂလာလက်ဆုံထမင်းပွဲအတွက် ချက်ရသည်
အညွှန့်ဟိသောအမျိုးသမီးဆိုသည်မှာ လူပျိုအပျိုလက်ထပ်ပြီး မကွဲမကွာမောင်နှံစုံအတူတကွနီထိုင်၍ သားသမီးတယောက်တလီမှ ပျက်စီးခြင်းမဟိသော “အိမ်ထောင်သျှင်မ” ကိုဆိုလိုသည်
အထက်ပါ မင်္ဂလာပွဲပျင်ဆင်ခြင်းအလုပ်ကို ဘုန်းကြီးမကြွမှီ ပျင်ဆင်ထားရသည်
ဘုန်းကြီးကြွလာပြီး ပရိတ်နာသည့်အခါ မင်္ဂလာစားပွဲမှာ ဘုန်းကြီးများရှိတွင် တည်ဟိနီရမည်
ယင်းမင်္ဂလာစားပွဲရှိတွင် သမီးသျှင်က အမျိုးသမီးနှစ်ဦး လက်ဝဲလက်ယာရံ၍ ထိုင်ရသည်
ထိုအရံအမျိုးသမီးနှစ်ဦးမှာ သမီးသျှင်မွီးရက်နှင့် နိနံသင့်သူများဖြစ်သည်
ရှိဦးစွာသီလခံယူပြီးလျှင် ပရိတ်ကြိုးဖြင့် စည်းဝိုင်းချသည်
သမက်တက်သည့်နိ မိုးထက်ကိုးချက်တီးခန့်တွင် သမီးသျှင်နှင့်ရင်းနှီးသော မိတ်ဆွီကုလိမ္မေချေများ၊ ဆွီမျိုးများကို ထမင်းကျွေးရသည်
သမီးသျှင်မှာ အလှပဆုံးဝတ်စားဆင်ယင်ကာ နိသင့်နံသင့်အပျိုရံနှစ်ယောက် လက်ဝဲလက်ယာရံလျှက် မင်္ဂလာဆောင်မည့်နီရာတွင်ထိုင်၍ ဧည့်ခံရသည်
သမက်သျှင်ဘက်မှ သမီးသျှင်ဘက်သို့လားသောအခါ သမက်သျှင်အဖ၊ အဘိုး၊ ဆွီမျိုး သက်ကြီးဝါကြီးများက ရှိမှဦးဆောင်လာလတ်ပြီး အမိ၊ အဘောင်စသောသက်ကြီးဝါကြီးမိမ္မများက နောက်မှလိုက်ရသည်
ထို့နောက် အုပ်ထမ်းသူအညွန့်မိမ္မများက တယောက်ချင်းတန်းစီ၍ လျှောက်ရသည်
အုပ်ထမ်းသူများမှာ မိမ္မချောမိန်းမလှများဖြစ်သည်
ရှိဆုံးမှအညွန့်ပန်းအုပ်ကို သမက်သျှင်၏အစ်မ (သို့မဟုတ်) ဆွီမျိုးရင်းချာထဲက ထမ်းရသည်
နောက်အုပ်များတွင် မုန့်အမျိုးမျိုး၊ နှပျိုးသီးများထည့်ကာ ထမ်းလာရသည်
အုပ်ထမ်းသူများအတွက်လက်ဆောင်အဖြစ် ပုဝါပိုင်းများကို အုပ်များတွင်ချိုင်နှောင်ထားဟိသည်
အုပ်များကို သမက်သျှင်တတ်နိုင်သည့်အလျှောက် (၇) အုပ် (၉) အုပ်ထားဟိသည်
အုပ်ထမ်းသူများ၏နောက်နားတွင် သမက်သျှင်အဖွဲ့ပါသည်
သမက်သျှင်၏ဦးသျှောင်နှင့် ရီစင်အိုးကို ရှိကသယ်ယူလာရပြီး သမက်သျှင်မှာ ခေါင်းပေါင်း၊ ပန်းဖော်တောင်ရှည်ပုဆိုး၊ လိုင်ထောင်အင်္ကျီ၊ ရင်ဖုံးပြင်ခံအင်းကျီများကိုဝတ်ဆင်ကာ ဓားရှည်လွယ်သူ၊ ယပ်ရှည်ကိုင်သူများခြံရံလျှက် လိုက်ပါလာရသည်
၎င်းရို့၏နောက်တွင် သမက်သျှင်၏အပေါင်းအဖော်များမှာ တေတ္တာနှင့်အိပ်ရာလိပ်များကို သယ်ဆောင်လာလတ်ပြီး ဗုံ၊ လင်ခွင်း၊ ပုလီတီးမှုတ်သူများနှင့် တပျော်တပါးတီးမှုတ်လိုက်ပါလာရသည်
သမီးသျှင်အိမ်ရောက်သည့်အခါ သမီးသျှင်မိဘဆွီမျိုးများကဆီးကြို၍ဧည့်ခံပြီး နီရာထိုင်ခင်းများပီးသည်
ရှိဦးစွာအညွန့်အုပ်ထမ်းသူက အညွန့်အုပ်နှင့်အတူပန်းဆင်ပီးရန် သမီးသျှင်အနားနီရာယူရသည်
ကျန်အုပ်များကို သမီးသျှင်အိမ်မှလက်ခံယူ၍ နီရာချထားသည်
သမက်သျှင်ဘက်မှသယ်ဆောင်လာသော မင်္ဂလာရီစင်အိုးကိုလည်း မင်္ဂလာစားပွဲပေါ်တွင် သမီးသျှင်၏ရီစင်အိုးနှင့်အတူ ထားရသည်
အညွန့်အုပ်ထမ်းလာသူ သမက်သျှင်၏အစ်မဆွီမျိုးများက သမီးသျှင်ကို ပန်းဆင်ပီးရသည်
အညွန့်အုပ်တွင် ရာသီအလိုက်ပန်းများပါလာရသည်
ဥပမာ-နှင်းပန်း အီးချမ်းစီရန်နှင်းဇီပန်း မွှီးကြိုင်လန်းဆန်းစီရန်သဇင်ပန်း သန့်ယှင်းစင်ကြည်စီရန်အချစ်တရာ (အချပ်တရာ) ပန်း အချစ်အနှစ်တရာတိုင်စီရန်စံကားပန်း စံစားရစီရန်ပန်းများပန်းကုံးများကို တစုံစီအညွန့်အုပ်တွင်ထည့်ယူလာရသည်
ပန်းဆင်ပီးသူက ပန်းများကို တစုံစီ ငါးစုံဆင်မြန်းပီးရသည်
ဆံထုံးထဲတွင်လည်း ပန်းကုံးများထိုး၍ ပန်းပန်ပီးရသည်
ထို့နောက် သမီးသျှင်ကိုသျှောင်ဆောင်းပီးပြီး မျက်နှာကိုဖုံးအုပ်ထားရသည်
သမီးသျှင်ကိုပန်းပန်ဆင်ပြီးနောက် သမက်သျှင်ကို အိမ်ထဲသို့ဝင်စီသည်
အဝင်တွင် သမီးသျှင်၏ညီမအပျိုများက ခြီဆီး၍ငွေတောင်းခံသည်
လူပျိုရံများက ဈီးဆစ်ခြင်းဖြင့် အချေအတင်ပြောဆိုရသည်
လူပျိုရံ၊အပျိုရံများ တစိတစောင်းပြောဆိုရသဖြင့် ပျော်စရာကောင်းသည်
အိမ်ပေါ်သို့ရောက်သောအခါ သမက်သျှင်ကို ရီတခွက်တိုက်ရသည်
ထို့နောက် သမက်သျှင်ကို သမီးသျှင်၏ညာဘက်တွင် နီရာယူစီပြီး သျှောင်ဆောင်းပီးရသည်
ထိမ်းမြားပီးသူများက မင်္ဂလာစားပွဲပေါ်ဟိ မင်္ဂလာထမင်းပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ရီစင်အိုးများကိုလည်းကောင်း (၇) ပတ်၊ (၉) ပတ်ပတ်ထားသော ပရိတ်ခြည်မျှင်ကွင်းများဖြင့် တမျိုးတစုံကျစီ ရစ်ပတ်ပီးရသည်
ထို့နောက် မောင်နှံအစုံအပါအဝင် မင်္ဂလာစားပွဲ၊ အိပ်ရာလိပ်၊ တေတ္တာများအားလုံးကို ပရိတ်ခြည်မျှင်များဖြင့်ရစ်ပတ်ပီးရသည်
ထို့နောက် သမက်သျှင်၏ညာလက်နှင့် သမီးသျှင်၏ညာလက်ကိုပေါင်း၍ ခြည်မျှင်များဖြင့် ရစ်ပတ်ပီးရသည်
လက်ထပ်ပီးသည့်အမျိုးသမီးကြီးများက မောင်နှံစုံကို အောင်သပြီခက်ဖြင့် ရီစင်အိုးနှစ်စုံပေါင်းစပ်ထားသော ရီစင်များဖြန်းကာ ဆုတောင်းမိတ္တာပို့ရသည်
ဆက်လက်၍ သမတ်သျှင်နှင့်သမီးသျှင်လက်များကိုပေါင်းပြီး ရီစင်သွန်းလောင်းရသည်
သမီးသျှင်လက်ကိုအောက်တွင်ထားပြီး သမက်သျှင်လက်ကိုအပေါ်မှာ ထားရသည်
အချို့မှာ သမက်သျှင်လက်ကိုအောက်ကလှန်ပြီး သမီးသျှင်လက်ကို အထက်ကမှောက်သည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ သမက်သျှင်က သမီးသျှင်ကို ညာလက်ဖြင့်တောင်းဆိုခြင်းကို သမီးသျှင်က ညာလက်ဖြင့်လက်ခံခြင်းသဘော၊ သမက်သျှင်က သမီးသျှင်ကို တသက်လုံးစောင့်ယှောက် ထောက်ပံတာဝန်ယူလားမည်ဟူသော သဘောကိုဆောင်သည်
သတို့သမီးရှေ့တွင် သတို့သားဖခင်၊ သတို့သားရှေ့တွင် သတို့သမီးဖခင်တို့က နေရာယူရသည်
သတို့သားသတို့သမီးတို့က ဖခင်နှစ်ဦးရုံလာသောတဘက်ဖြူထဲသို့ ထမင်းခုနှစ်ဆုပ်တပြိုင်တည်းထည့်ပေးခြင်း၊ မိခင်များအားလည်း ထမင်းခုနှစ်ဆုပ် တပြိုင်တည်းထည့်ပီးခြင်းသည် မိဘနှစ်ပါးကိုကန်တော့ခြင်းသဘောဖြစ်သည်
မိဘများကိုကန်တော့ပြီးနောက် မောင်နှံစုံက မင်္ဂလာထမင်းကို ခုနှစ်ဆုပ်စီလက်ဆုံစားရသည်
စားသောက်ပြီး ငွေဖလားတွင်အတူလက်ဆီးရသည်
ထမင်းလက်ဆုံစားပြီးနောက် မိဘဆွီမျိုးမိတ်ဆွီများက သမီးသျှင်သမက်သျှင်ရှိ ငွေဖလားနှစ်ခုထဲသို့ လက်ဖွဲ့ငွေများထည့်ရသည်
လက်ဖွဲ့လက်ခံပြီးသောဖလားကို် သမက်သျှင်က သမီးသျှင်ကိုအပ်ရသည်
သမီးသျှင်ကကန်တော့၍ လက်ခံယူရသည်
သမက်သျှင်က မိမိသျှောင်ကိုချွတ်၍ စားပွဲပေါ်တင်ထားပြီးလျှင် သမီးသျှင်၏သျှောင်ကိုချွတ်ယူကာ မိမိ၏သျှောင်ကိုဆောင်းပေးရသည်
သျှောင်တင်သျှောင်ချပြုလုပ်စဉ် သမီးသျှင်က သမက်သျှင်ကို ရှိခိုးရသည်
သျှောင်တင်သျှောင်ခအဖြစ် သမက်သျှင်က သမီးသျှင်ကို ငွေလက်ဖွဲ့သဖြင့် သမီးသျှင်ကကန်တော့ပြီး လက်ခံရယူရသည်
မင်္ဂလာအခမ်းအနားပွဲအပြီးတွင် ထွက်ခွာခွင့်ရရန် သမက်သျှင်က သမီးသျှင်ဘက်မှအပျိုရံလူပျိုရံများက ရွှေကြိုးတားထား၍ ကြိုးတားခပီးရသည်
နောက်ဆုံးခန်းဝင်ခ ပီးဆောင်ရသည်
သမက်တက်ပြီး (၇) ရက်နိတွင် သမီးသျှင်သမက်သျှင်များသည် သမက်သျှင်၏မိဘအိမ်သို့ မိုးထက်မှစ၍လည်ရသည်
သမက်သျှင်၏မိဘ၊ အဘိုးအဘောင်များကို သမီးသျှင်၊ သမက်သျှင်ရို့က ကန်တော့ရသည်
ညဇာစားပြီးမှပြန်ရသည်
သို့ဖြင့် ကြင်စဦးဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသည် အိုးအိမ်တည်ထောင်ကာ တလင်တမယားစနစ်ဖြင့် တသက်လုံးပေါင်းဖော်ရတော့သည်
ရခိုင်လူမျိုးများသည် မင်္ဂလာပွဲကို ဝါတွင်းနှင့်ပြာသိုလများတွင် ယှောင်ကြည်လေ့ဟိပြီး တပေါင်းတန်ခူးလများတွင် အများဆုံးကျင်းပပြုလုပ်သည်
ပြာသိုလတွင် မင်္ဂလာဆောင်က အိမ်ထောင်စီးပွားရေးမဖြစ်ဘဲ မွဲပြာကျတတ်သည်ဟု အယူဟိသည်
ရခိုင်ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ မင်္ဂလာပွဲနှင့်ပတ်သက်၍ လိုက်နာရမည့်စည်းကမ်းချက်များစွာဟိသည်
ထိုချမှတ်ထားသောစည်းကမ်းချက်များကိုလိုက်နာပြီး လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲသည် ပကာသနမဖက် အရိုးခံသက်သက်ဖြင့် ရိုးရာမပျက်ချစ်မြတ်နိုးစရာဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးရို့၏ချစ်စရာကောင်းသောဓလေ့၊ တမူထူးခြားသော မင်္ဂလာအယူအဆများဖြစ်သည်
လက်ပန်ချောင်းရွာ၊ နန်းတော်ကုန်း
ပက္ကော် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Petkaw (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ကကရန်ကြီးရွာ၊ ဗလီခြံ (ဗလီခြံရေကျော်)
ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အတွင်း ကချင် လူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသမှာ ချင်းတွင်းမြစ်ဖျားနှင့် ဧရာဝတီမြစ်ဖျားတို့ ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရာ ဒေသတဝိုက် ဖြစ်သည်
မြောက်လတ္တီကျု ၂၃° ၃၇' နှင့် ၂၈°၂၅' အကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၉၆°နှင့် ၉၈°၄၇' ကြားဖြစ်သော အာသံပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တရုတ် - မြန်မာ နယ်စပ်အလွန် ဒေသများတွင် ပျံ့နှံ နေထိုင်ကြသည်
၁၉၃၁ မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကချင်လူမျိုး ဦးရေမှာ ၁၅၃၀၀ဝ ကျော် ရှိသည်
ထိုအရေအတွက်တွင် သန်းခေါင်စာရင်း မကောက်ယူနိုင်ခဲ့သော ဒေသများလည်း ရှိခဲ့သည်
ဂျင်းဖော (ဂျိန်းဖောဂျိန်ဖော့ဂျိမ်းဖော) ဆိုသော စကားမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် ကချင်များကို ခေါ်ဝေါ်သော်လည်း ဒေသအလိုက်ဆိုလျှင် တောင်ဘက် အောက်ဘက်တွင် နေထိုင်ကြသော ကချင်များကို ခနာမ်(Hkap Nam)ဟု ခေါ်၍ အထက်ဘက် (မြစ်ဖျားဘက်) တွင် နေထိုင်သော ကချင်များကို “ ခခူး(Hkap Hku) ” ဟု ခေါ်ကြသည်
ခခူး ဟူသော ကချင်စကားမှာ မြစ်ဖျားဟု အဓိပ္ပာယ် ရလေသည်
ကချင်လူမျိုးတို့၏ အစဉ်အလာအားဖြင့် သူတို့သည် “ ဝချက်ဝ ” ဆိုသော ရှေးဦး ဖခင်ကြီးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝမှာ သားငါးဦးရှိရာ ထိုသားငါးဦးမှ ကြီးစဉ်ငယ်လိုက် ထင်ရှားသော လူမျိုး အုပ်စုကြီး (၅) ခု ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု အဆိုရှိသည်
ထိုသူတို့မှာ မရစ်လထော်လဖိုင်အင်ခွမ် နှင့်မရန် တို့ ဖြစ်ကြသည်
အစ်ကို အကြီးဆုံးမှ ပေါက်ဖွား ဆင်းသက်လာကြသော မရစ်အုပ်စုမှာ ၎င်းတို့ လူမျိုးစုထဲတွင် ဝါအရင့်ဆုံး ဖြစ်၍ လဖိုင်အုပ်စုမှာ အင်အား အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ဤလူမျိုးအုပ်စု (၅) စုတို့သည် ရှေးယခင်အခါက လူမျိုးချင်း ရောယှက်ကာ အတူတကွ နေထိုင်လေ့ ရှိခဲ့ကြသည်
အဆိုပါ အုပ်စုကြီး (၅) ခုအပြင် ဖခင်ကြီး ဝချက်ဝ၏ ညီငယ်(၇) ဦးမှ ဆင်းသက် ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဆိုသော အခြား လူမျိုးအုပ်စု (၁၅) လည်း ရှိသေးသော်လည်း ထင်ရှားခြင်း မရှိကြချေ
ကချင်လူမျိုးတို့မှာ တိဗက်အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
သူတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ မဂျွိုင်းရှင်ရာဘွန်( Majoi Shingra Bum) ဖြစ်သည်ဟု မိရိုးဖလာ မှတ်သားထားကြသည်
ထိုစကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ သဘာဝအားဖြင့် ပြန့်ပြူးနေသော တောင်ထိပ်ဖြစ်သည်
ဤပြန့်ပြူးနေသော တောင်ထိပ်မှာ တိဗက်ပြည် အရှေ့ဘက်နှင့် စီချွန်နယ်(မကြာမှီက ငလျင်အပြင်းအထန်လှုပ်ခဲ့သည့်ဒေသ) အကြားရှိ ကုန်းမြင့်ဒေသပင် ဖြစ်ဟန်တူပေသည်
ကချင်မျိုးနွယ်တို့သည် တိဗက် အနွယ်ဝင်များအနက် မြန်မာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်အတွင်းသို့ နောက်အကျဆုံး ဝင်ရောက်လာသည့် လူမျိုးစုဖြစ်သည်ဟုခန့်မှန်းရသည်
ထိုသို့ဝင်ရောက်ရာတွင် မြန်မာ(ဗမာ)အများစုကဲ့သို့ အရှေ့ဘက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နှင့် အနောက်ဘက် စစ်ကိုင်းတိုင်း အနောက်ဘက် ဒေသများမှ ဝင်ရောက်လာခြင်းမျိုး မဟုတ်ပဲ မြောက်ဘက်စူစူးမှ ဝင်ရောက်လာသည်ဟုဆိုကြသည်
ထိုဒေသမှာ တောတောင်ထူထပ်သည့်အတွက် အုပ်စုများအကြား အချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှု နည်းပါးခဲ့ကြသည့်အတွက် လူမျိုးစုများ၊ ဘာသာအယူအဆများ နှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာများ ပါ အနည်းနှင့်အများ ဆိုသလိုကွဲပြားခဲ့ကြရသည်
ကချင်မျိုးနွယ်စုများအတွင်း လူဦးရေအများဆုံးမှာ ဂျိန်ဖော် ဖြစ်သည်
တောင်ဘက် ဒေသများသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာကြရာတွင် ကချင်တို့သည် တရုတ်၊ မြန်မာ၊ တိဗက်နှင့် အာသံပြည်တို့၏ နယ်စပ်များ ဆုံရာ တောတောင် ထူထပ်လှသော ဒေသတဝိုက်သို့ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် ထိုဒေသမှ အခွင့်သာလျှင်သာသည့်အလျှောက်တောင်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြဟန်တူသည်
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးနောက် တြိဂံနယ်မြေ (မေခနှင့် မေလိခ မြစ်နှစ်သွယ် စပ်ကြားရှိ သုံးထောင့်ဒေသ) သို့ ရောက်သောအခါတွင် ရှေ့သို့ ဆက်လက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း မပြုပဲ ကာလအတန်ကြာ အခြေစိုက်ခဲ့ကြဟန်တူသည်
မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် တောင်တန်းများတလျှောက် တောင်ဘက် ဆွမ်ပရာဘွမ်သို့၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မှသည် တောင်ဘက် တောင်ရိုးအတိုင်း၎င်း၊ အနောက်တောင်ဘက် ဒရုချက်သို့၎င်း၊ ထပ်မံခွဲသွားသည့် လမ်းတစ်သွယ်၊ တြိဂံနယ်အတွင်းရှိ တောင်တန်းအတိုင်း ဆက်လာ၍ မေခမြစ်ရိုးတစ်လျှောက် တောင်ဘက်သို့ ဆင်းလာသည့် လမ်းတစ်သွယ် ဤသို့ လမ်းနှစ်သွယ် ကွဲပြားကာ ရွှေ့ပြောင်း ပျံ့နှံ့ခဲ့ကြသည်ဟု ယူဆကြလေသည်
ကချင်ဟူသော ဝေါဟာရမှာ အမှန်စင်စစ် မြန်မာတို့ခေါ်သော ဝေါဟာရသာ ဖြစ်သည်
ကချင်လူမျိုးတို့၏ ဝေါဟာရ မဟုတ်ချေ
ကချင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့ကိုယ် မိမိ “ ဂျိန်းဖောလူမျိုး ” ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
တရုတ်တို့ကမူ ကချင်တို့ကို “ ဂျင်ဖော့ဆူ ” ဟု ခေါ်ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ “ ဂျိန်းဖော့လူမျိူး” ဟု ရရှိသည်
တောင်ထိပ်သား ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အလွန်ရှေးကျသော မြန်မာ ကျောက်စာများတွင် ကချင် ဆိုသောစကား သုံးနှုန်းထားသည်ကို မတွေ့ရပေ
သက္ကရာဇ် (၈၀၄) ခုတွင် ရေးထိုးသော ညောင်ဦး ရွှေစည်းခုံ ဥညံနဝ ကျောက်စာတွင် “ကခြင်” ဟု ရေးထိုးထားသည်ကို ပထမဦးဆုံး တွေ့ရှိရသည်
ကချင်လူမျိုးတို့သည် အစဉ်အလာအားဖြင့် နတ်ကိုးကွယ်သော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
ကျေးရွာများတွင် ဒမ္ဆာဆိုသော နတ်ဆရာမှာ အထူးအရေးပါ အရာရောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
မင်္ဂလာဆောင်သော အခါတွင်၎င်း၊ တစ်စုံတစ်ယောက် သေဆုံး၍ သင်္ဂြိုဟ်မည့်အခါတွင်၎င်း ဒမ္ဆာ(နတ်ဆရာ)က ညွှန်ပြရှေ့ဆောင်ရသည်
ကျေးရွာတိုင်း ကျေးရွာတိုင်းတွင် ဆလန်(salang) ဟုခေါ်သော ကျေးရွာလူကြီးများ ရှိသည်
ဆလန် ကို ပေါမှိုင်းဟု အခေါ်များသည်
ထိုသူတို့သည် မိမိကျေးရွာအတွင်း အမှုအခင်း၊ သာရေးနာရေး ကိစ္စများ၌ ဦးဆောင်ကြလေသည်
ဒူဝါဟုခေါ်သော အကြီးအကဲများမှာ ကျေးရွာပေါင်း (၂၀) မှ (၁၀၀) အထိ အသီးသီး အုပ်ချုပ်ကြသည်
ကိုလိုနီခေတ်တွင် တောင်အုပ် ဆိုသူများကိုလည်း ခန့်ထားလေသည်
တောင်အုပ်မှာ ဆလန် နှင့် ဒူဝါတို့ ကြားတွင် ရှိလေသည်
တောင်အုပ်၏ တာဝန်ဝတ္တရားမှာ အုပ်ချုပ်မှုတွင် ပြေပြစ်လွယ်ကူစေရန် ကျေးရွာလူထုနှင့် ဒူဝါ တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးရသူ ဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန် သာသနာပြု ဆရာကြီး ဒေါက်တာအိုလာဟန်းဆန် ဆိုသူမှ ရောမအက္ခရာများဖြင့် ကချင်စာကို တီထွင်ပေးခဲ့သည်
ကချင်လူမျိုးတို့သည် မိမိတို့ ဘာသာစကားဖြင့် ပြော၍ မဖြစ်သောအခေါ်အဝေါ်များကို ရှမ်းစကားဖြင့်၎င်း တရုတ်စကားဖြင့်၎င်း‌ ခေါ်‌ကြသည်
မနောပွဲတော်ကို မြန်မာပြည်တွင် မှီတင်းနေထိုင်သည့် လူမျိုးများစွာမှ လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သာ ကချင်လူမျိုးများ နှင့် ယှဉ်တွဲသိရှိကြသည်
အဆိုပါ မနောပွဲသည် ထင်ရှားသော ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်သည်
ပွဲတော်ကို နှစ်စဉ် ကချင်ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးကျင်းပလေ့ရှိသည်
ပွဲတော်ကျင်းပရခြင်းရည်ရွယ်ချက် (၃) ခုရှိသည်
နှစ်သစ်ကူးအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပခြင်း၊ တိုက်ပွဲများကိုအောင်နိုင်ခြင်းနှင့် လူမျိုးစုပြန်လည် စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအတွက် ကျင်းပခြင်းဟူ၍ ဖြစ်သည်
မနောပွဲတော်ကို ကျယ်ဝန်းသော ကွင်းပြင်အလယ်တွင် မနောတိုင်ထောင်ထား၍ကျင်းပသည်
အဆိုပါ မနောတိုင်ထောင်ထားရာကွင်းလယ်သို့ ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ထားသော ကချင်အမျိုးသားအမျိုးသမီးတို့သည် သံစဉ်အလိုက် စီးမျေားလှည့်ပတ်ကခုန်ကြသည့် ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာ ပွဲတော်တစ်ခုဖြစ်ပေသည်
ကချင်လူမျိုးများသည် ကခုန်ခြင်း(ကချင် အကကို... ကိုယ်ရည်သွေးအကဟုလည်း ခေါ်ဆိုနိုင်ပေသည်
၊ သီဆိုခြင်းများတွင် အထူး ဝါသနာထုံသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
မင်္ဂလာပွဲများတွင်၎င်း၊ အသုဘကြုံသည့်အခါတွင်၎င်း၊ အခြားနတ်ပွဲများတွင်၎င်း အစုလိုက် အပြုံလိုက် သီဆိုကခုန်လေ့ ရှိကြသည်
တစ်ယောက်တည်း ကခုန်ခြင်းကား နည်းပါးလှသည်
ယောက်ျားနှင့်မိန်းမ တွဲဖက်၍ ကကြသော်လည်း တစ်ဦးကိုတစ်ဦး ကိုင်တွယ်ခြင်း မရှိကြချေ
တစ်ဦးကိုတစ်ဦး သားမွေးယပ်တောင်များဖြင့်သာ ဆက်သွယ်လေ့ ရှိကြသည်
ကချင်ပြည်နယ်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားလှသော ပွဲတော်ကြီးတစ်ခုမှာ မနောပွဲ(Manau)ခေါ် နတ်ပူဇော်ပွဲကြီးပင် ဖြစ်သည်
ကချင်လူမျိုးတို့သည် မိရိုးဖလာအားဖြင့် မောင်း(Bau)၊ လင်းကွင်း(Shuksheng)၊ ဗုံရှည်(Htawng)နှင့် ပလွေ[ထူရန်(Htu Ren),ပေါင်(Pau),ဒွန်ဘာ(Dumba),ပီးလန်(Pilang)တို့ကို တီးမှုတ်လေ့ရှိသည်
ကချင်အမျိုးသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတွင် ကချင်ဓါးနှင့်မောင်းသည် အလွန်အရေးပါသော အိမ်ထောင်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကချင်မနောပွဲတွင် မောင်းသည် ကချင်အမျိုးသားတို့၏ ခြေလှမ်းညီအောင် စိတ်ထားတူအောင် ညီညွတ်ရေး စည်းကမ်းသင်ကြားပေးသကဲ့သို့ ကချင်အမျိုးသမီး၊ အမျိုးသားတို့ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ လက်ထပ်ရာတွင်လည်း မောင်းသည် လက်ဆောင်လက်ဖွဲ့ကောင်း တစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်သည်
ကချင်မျိုးနွယ်စုအသီးသီးတွင် ယခင်က(လွန်ခဲ့သော နှစ် ၁၀ဝကျော်) ဘာသာစကားတို့သာရှိခဲ့ပြီး စာပေမှာမူမရှိခဲ့ပေ
ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အနေဖြင့် ခရစ်ယာန်သာဿနာပြုများမရောက်မှီအချိန်အထိ နတ်ကိုးခြင်းသည်သာ အဓိက ကိုးကွယ်မှုဖြစ်ခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြသည့်တိုင် မနောတိုင်မှာ ထင်ရှားသည့် ရိုးရာအမှတ်အသားအဖြစ် ကျန်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ကချင်လူမျိုးများ သေလျှင် သူတို့ သင်္ချိုင်း ပတ်ပတ်လည်တွင် ကျုံးသဖွယ် မြောင်းများ တူးထားပြီးလျှင် သင်္ချိုင်းပေါ်တွင် ခိုင်ခန့်သော တင်းကုတ်များ ဆောက်လုပ်ကာ အမိုးမိုး၍ ထားတတ်ကြသည်
သူတို့သေပြီးနောက် ဝိညာဉ်များမှာ ရှေးအဘိုးအဘွားများ၏ ဝိညာဉ်များ ရှိရာသို့ သွားရောက် ပူးပေါင်းကြသည်ဟု အယူရှိကြသည်
ကချင်တစ်ဦးသေလျှင် သူနေ့စဉ် သုံးလေ့သုံးထရှိသော ဓား၊ လှံ၊ သေနတ်နှင့် အဝတ်အစားများကို သူနှင့်အတူ မြှုပ်နှံလေ့ရှိသည်
ကချင်စာပေသည်လည်း အချို့သော တိုင်းရင်းသားစာပေတို့နည်းတူပင် (ဥပမာ ချင်းစာပေ) သာသနာပြုရောက်ရှိလာသော ဆရာကြီးများက ရိုးရာအသံထွက်စနစ်ကိုရေးသားနိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာများအသုံးပြုပြီး တီထွင်ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ကချင်စာပေ နှစ်ရာပြည့်ပွဲကို မကြာမြင့်မီက မန္တလေးမြို့တွင်စုရုံး၍ ကချင်ရိုးရာ မနောအက ထောင်ကာအကများပါဝင်ပြီး ကြီးကျယ်စွာကျင်းပခဲ့သည်
မြစ်ကြီးနားမြို့တွင် ဒေါက်တာ အိုလာဟန်ဆင်း အားဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထားသော ဟန်ဆင်းပရက်စ် အမည်ဖြင့်ပုံနှိပ်တိုက်လည်းတည်ရှိသည်
ဆရာကြီး‌မရန်ရော်ဘင် အဂ်လိပ်ခေတ်ပညာဝန်
ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သူ
ပန်မူဒူဝါ လဖိုင်ဇော်တူး၊ အဂ်လိပ်ထံ ကချင်လွတ်လပ်ရေးတောင်းဆိုခဲ့သူ
ဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနော် - သမိုင်းဝင် [[ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ခေါင်းဆောင် ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဝန်ကြီး|ဦးဒိန်ရတန်- သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ခေါင်းဆောင် ကချင်ခေါင်းဆောင်ကြီးဖော်ယူးခါး - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ  မြန်မာ့တပ်မတော်အရာရှိ၊ကချငါပြည်နယ်ဥက္ကဋ္ဌ‌Brigadier Lazum Tang Ji, World War IIHowa Duwa ဦးခွန်ဖုန်း ပင်လုံစာချုပ်လက်မှတ်ရေးထိုးသူ၊ Kachin Substate လူထုခေါင်းဆောင်
ဗိုလ်မှူးကြီးခွန်နောင်၊ မေမြို့စစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်းအုပ်ဟောင်း
နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင်
ဗိုလ်မှူးချုပ်အယ်ကွန်ဖန်၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်တိုင်းမှူး
မိတုန်နော်၊မာရသွန် အရှေ့တောင်အာရှချန်ပီယံ"ရှင်ဗွေဂမ် မာရသွန် အရှေ့တောင်အာရှချန်ပီယံအားဖူ မာရသွန် မြန်မာ့ ချန်ပီယံ
ကော့ဂျာ၊ ကမ္ဘာ့အိုလံပစ် အမျိုးသမီးဘော်လုံးဒိုင်အောင်လအန်ဆန်@အင်ဆန်အောင်လ]] - MMAမစ်ဒယ်ဝိတ်တန်း ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံတီခွန်မြတ်၊ ဦး|ဦးတီခွန်မြတ် - ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် နာယကဒေးဗစ်ထန် (ဘောလုံးသမား)|ဒေးဗစ်ထန် - မြန်မာ လက်ရွေးစင် ဘောလုံးသမားကွတ်ခိုင်ကျော်မောင်၊စတူဒီယိုအဆိုတော်
အင်ဘန်လ-‌KIAKIO ဥက္ကဋ္ဌဆွမ်လွတ်ဂွမ်မော်-KIAဒုစစ်ဦးစီးချုပ်L ခွန်းရီ - အမျိုးသမီးအဆိုတော်L  ဆိုင်းဇီ - အမျိုးသမီးအဆိုတော်L လွန်းဝါ -အမျိုးသားအဆိုတော်ကေဂျာနူး- အမျိုးသမီးအဆိုတော်Grace Dumdaw - actress, Model and Singer(Hollywood)JZဒေါင်လွဏ်း- စွယ်စံုးရအနုပညာရှင်မရန်ဆိုင်းနော် - အ‌ဆိုတော်၊ M entertainment ပဲ့ကိုင်ရှင်Z‌အဘောက်-သရုပ်ဆောင်May Sabal Hpyu - အမျိုးသမီးအရးတက်ကြွလုပ်ရှာသူ(ရေဗက္ကာဝင်း အမ)ရေဗက္ကာဝင်း-အမျိုးသမီးအဆိုတော်နောနော်-အမျိုးသားအဆိုတော်အဆိုတော်မွန်းအောင် (Dennis)နေနော် - သရုပ်ဆောင်လဖိုင်ဆိုင်းရော် is the founder of Myanmar's largest civil society group, Metta Development Foundation တည်ထောင်သူ.  she was awarded a Ramon Magsaysay Award ဆုရှင်.
မကောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မန်တုံမြို့နယ်၊ နားအော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားအော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၆၀ ဦးနေထိုင်သည်
အက်စထရာကန်မြို့သည် ဥရောပ တိုက် ဗောလဂါမြစ်အတွင်းရှိ ကျွန်းကလေးတစ်ကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိလျက် ထိုမြစ်စီးဝင်ရာ ကက်စပျန်ပင်လယ်နှင့် မိုင် ၅ဝ ကွာဝေး၏
ထိုမြို့သည် အက်စထရာကန်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အက်စထရာကန်နယ်သည် ရှေးရုရှအင်ပိုင်ယာကြီး၏ စတုတ္ထ အကြီးဆုံးနယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၉၁ဝ၄၂ မျှရှိခဲ့သော်လည်း ၁၉၂၂ ၌ ရုရှဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံ၏ လက်အောက်ခံနယ်ပယ် ဖြစ်သွား သောအခါ ဗောလဂါမြစ်၏ ဝဲယာကမ်းနှစ်ဖက်တစ်လျှောက် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၁ဝဝဝ မျှသာကျယ်တော့လေသည်
မြစ်ဝှမ်း ဒေသတစ်လျှောက်မှလွဲ၍ ကျန်အပိုင်းတို့သည် ခြောက်သွေ့သော မြေပြန့်လွင်ပြင်ကျယ်ကြီးမျှဖြစ်၏
ငါးဖမ်းခြင်း၊ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် မွေးမြူခြင်းနှင့် ဆားချက်ခြင်းလုပ်ငန်းများကား ရုရှ၊ တာတာ စသည်အားဖြင့် လူဦးရေ ၅ဝဝဝဝဝ မျှရှိသော ထိုနယ် ၏ အဓိကလုပ်ငန်းများဖြစ်လေသည်
အက်စထရာကန်မြို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်၍ ရှေးအခါကပင် ထိုမြို့သည် ဥရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်မှ ကုန်များကို ဖြန့်ဖြူး ရာဒေသတစ်ခုအဖြစ် ထင်ပေါ်ကျော်စောခဲ့လေသည်
ထိုမြို့မှပင် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းသား လူမျိုးများသည် ရွှေ၊ ပိုးထည်နှင့် ဇာများ၊ ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်၊ ဆေးဝါးနှင့်ကောက်နှံတို့ကို ဝါဂွမ်း၊ သားရေ၊ ဆား၊ သကြားနှင့် အခြား ပစ္စည်းမျိုးစုံတို့ဖြင့် လဲလှယ်ကြလေသည်
အက်စထရာကန်မြို့၏ ထင်ရှားသော ထွက်ကုန်တစ်ခု မှာ ရေနံဖြစ်၏
ရေနံကို ထိုမြို့ရှိ ဗားကူး ရေနံတွင်းများ မှရရှိလျက် ဗောလဂါမြစ်မှ ငါးများကိုလည်း အကြီးအကျယ် တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
လူကြိုက်များသော ပါးရှင်းသိုးကလေး များမှရရှိသည့် အက်စထရာကန်သိုးမွေးကိုလည်း တင်ပို့ရောင်း ချကြသည်
အက်စထရာကန်မြို့သည် မြို့အနေအထားလှပသည်ဟု ဆိုရသော်လည်း အရှေ့တိုင်းမှမြို့များဆန်သဖြင့် သန့်သန့် ရှင်းရှင်းမရှိလှချေ
ထိုမြို့တွင် ၁၉၁၉ ခုနှစ်က စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်ကျောင်း တစ်ကျောင်းရှိ၏
ထိုမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၄၄ဝဝဝ ရှိခဲ့လေသည်
တကူကလုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takukalon)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ မုဆိုးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုဆိုးကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၆ ဦး၊ မ ၁၃၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၆၇ ဦး နေထိုင်သည်
ညိုချန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyochan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ ကြာစီရှုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာစီရှုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၅၅ ဦး၊ မ ၂၆၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
သင်္ချာတွင် ဖှန်ရှင် (အင်္ဂလိပ်: function) သည် ကိန်း (quantity) နှစ်ခု အကြား မှီခို ပြောင်းလည်းမှုကို ဖော်ပြသော အရာဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်သော (independent) ကိန်းကို ဖှန်ရှင်၏ အဝင်ကိန်း ဖြစ်ပြီး မှီခိုသော ကိန်းသည် ဖှန်ရှင်၏ အထွက်ကိန်း (output) ဖြစ်သည်
ဖှန်ရှင်တစ်ခုသည် အဝင်ကိန်း တစ်ခုအတွက် ပုံသေဖြစ်သော အထွက်ကိန်း တစ်စုံ ရှိပြီး မတူညီသော အဝင်ကိန်း သောလည်း တူညီသော အထွက်ကိန်း ရှိနိုင်သည်
အစုအားဖြင့် ဆိုရသော် ပြောင်းလဲကိန်းများ အစုကို ဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကြောင်းခံဝန်းနယ် (domain) ဟု ခေါ်ပြီး၊ ရလဒ်တန်ဖိုးများ အစုကို ကိုဒိုမိန်း သို့မဟုတ် အကျိုးဆက်ဝန်းနယ် (co-domain) ဟု ခေါ်သည်
ဤတွင် ဖှန်ရှင်ဟူသည်က အစုX (အကြောင်းခံနယ်ဝန်း) မှ အစုY (အကျိုးဆက်ဝန်းနယ်)သို့ အစုဝင်များ အချင်းချင်း ဆက်စပ်ပေးသော ဆက်သွယ်ချက်မျိုး ဖြစ်ပေမည်
ဖှန်ရှင်တစ်ခုကို ဖော်မြူလာ ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ဂရပ်ဖ်ပုံ ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ တွက်ချက်၍ရသော အယ်လ်ဂေါ်ရီသမ် ဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖော်ပြနိုင်သည်
အသုံးချ ပညာရပ်များတွင် ဖှန်ရှင်ကိုယ် တန်ဖိုးပြ ဇယားများ ဖြစ်လည်း ဖော်ပြကြသည်
ဖှန်ရှင်အားလုံးကို ဤနည်းများအားလုံးဖြစ် ပြတော့မဖြစ်နိုင်ပေ
ထို့အပြင် ဖှန်ရှင်နှင့် ဖန်ရှိကိုဖော်ပြခြင်း သို့မဟုတ် ပုံဖော်ခြင်းမှာ မတူကြောင်း သိရှိရန်လိုပေသည်
အသုံးများသော ရေးနည်းအားဖြင့် ဖှန်ရှင်များကို                     y                f        (        x        )              {\displaystyle yf(x)}   ပုံစံဖြင့်ရေးနိုင်ထားလျှင်                     x              {\displaystyle x}   က သွင်းကိန်း (input) သို့မဟုတ် အမှီခိုခံ ပြောင်းလဲကိန်း (variable) ကို ဆိုလိုပြီး                     y              {\displaystyle y}   သို့မဟုတ်                     f        (        x        )              {\displaystyle f(x)}   က မှီခိုသူ ထွက်ပေါ်ရလဒ် (output) ကိုဆိုလိုသည်
ဖန်ရှင်ခွဲစိတ်ဗေဒ (Functional Analysis)တွင် ထို၂ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် တိုင်းကြောင်း အရေအတွက် (၂ခု၊ ၃ခုသာ မက) အနန္တပင် ရှိနိုင်သည့် ရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional spaces) လည်း သဘောတရားအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်
အသုံးများသော ရေးနည်းအားဖြင့် ဖှန်ရှင်များကို                     y                f        (        x        )              {\displaystyle yf(x)}   ပုံစံဖြင့်ရေးနိုင်ထားလျှင်                     x              {\displaystyle x}   က သွင်းကိန်း (input) သို့မဟုတ် အမှီခိုခံ ပြောင်းလဲကိန်း (variable) ကို ဆိုလိုပြီး                     y              {\displaystyle y}   သို့မဟုတ်                     f        (        x        )              {\displaystyle f(x)}   က မှီခိုသူ ထွက်ပေါ်ရလဒ် (output) ကိုဆိုလိုသည်
ဖှန်ရှင်ခွဲစိတ်ဗေဒ (Functional Analysis)တွင် ထို၂ခုအနက် အနည်းဆုံးတစ်ခုသည် တိုင်းကြောင်း အရေအတွက် (၂ခု၊ ၃ခုသာ မက) အနန္တပင် ရှိနိုင်သည့် ရပ်ဝန်းများ (infinite-dimensional spaces) လည်း သဘောတရားအားဖြင့် ဖြစ်နိုင်သည်
၁၃၅၈(၁) ရက်
ဂန္နက်ငှက် (Gannets) သည် သမပိုင်းပင်လယ်တွင် ကျက်စားသော စူလီဒေးမျိုးရင်းဝင် ငှက်ကြီးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
တင်ကျီးနှင့် အတူ ပယ်လီကင်နီဖောင်း မျိုးစဉ်တွင် ပါသော်လည်း အသွင် အပြင်အားဖြင့် တင်ကျီးနှင့်မတူချေ
ဦးခေါင်းနှင့် လည်ပင်း အနည်းငယ်ဝါ၍ အတောင်ဖျားမည်းသည်မှတပါး တစ်ကိုယ် လုံး ဆွတ်ဆွတ်ဖြူနေသည်
ကိုယ်လုံးမှာ ၃ ပေခန့်ရှည်သည်
ဝမ်းဘဲခြေမျိုး ရှိသည်
ချွန်ထက်သော နှုတ်သီးမှာ ရှည်၍ ကောက်၏
အခြားသော ပင်လယ်ငှက်များနည်းတူ ဂန္နက်ငှက်တို့သည် ငါးဖမ်းရာ၌ အလွန်ကျင်လည်သည်
ရေမျက်နှာပြင်၏ အထက် ပေ ၁ဝဝ ခန့်အမြင့်၌ ပျံဝဲနေပြီးလျှင် ရေထဲတွင် မြင်ရသော ငါးကို ရုတ်တရက် ထိုးဆင်း၍ ဖမ်းယူနိုင်သည်
ဂန္နက်ငှက်သည် ကျောက်ဆောင်များပေါ်၌ အသိုက်လုပ် တတ်သည်
သာမန်အားဖြင့် တစ်ကြိမ်လျှင် ဥတစ်လုံးသာ အုလေ့ရှိသည်
ဤငှက်မျိုးတွင် မျိုးကွဲများ ရှိသည်
ဂန္နက်ငှက် အညိုမျိုးကို အပူပိုင်းဒေသ ပင်လယ်များ၌ တွေ့ရသည်
မြန်မာ နိုင်ငံ တနင်္သာရီကမ်းခြေ၌ ရံဖန်ရံခါ တွေ့ရှိရသည်
ဝက်တိုး (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဝက်တိုး (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သကွီးစိုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thakweeso)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ စီကဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီကဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဥဇဘက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် အာရှအလယ်ပိုင်းတွင် ရှိသော နှစ်ထပ် ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဥဇဗက် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ(ရုရှားနိုင်ငံ)တွင် ပါဝင်သော ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံတို့တွင် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်၍၊ အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၁၇၃၅၄၆ ရှိသည်
မြောက်ဘက်တွင် ကာမ္ဘက်ဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကီရဂစ်ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် တာဂျစ်ဆိုဗီယက် သမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် တူကမင် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ်သမ္မတနိုင်ငံစသော ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုဝင် နိုင်ငံများနှင့် တောင်ဘက်တွင် အာဖဂနိစတန်နိုင်ငံတို့ အသီးအသီး တည်ရှိကြသည်
အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းတွင် တာကီစတန်ဒေသဟူ၍ ရှိရာ ၁၈၆ဝ နှင့် ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်များအတွင်းက ရုရှားတို့သည် အနောက်တာကီစတန်ကို သိမ်းယူခဲ့ကြလေသည်
အရှေ့ တာကီစတန်သည် တရုတ်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်ထဲတွင် ကျရောက် လျက်ရှိသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်နေ့တွင် တာကီစတန်၊ ခီဗာနှင့် ဗူခါးရား နယ်မြေများ ပါဝင်စေလျက် ဥဇဗက် ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတနိုင်ငံကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ လေသည်
၁၉၂၅ ခုနှစ် မေလတွင် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ထဲ၌ သမ္မတနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတွင်း၌ မြေဩဇာ ထက်သန်သော ဖားဂါးနားချိုင့်ဝှမ်း တည်ရှိသည်
ထိုဒေသတွင် ဆားဒါယာမြစ်မှ ရေသွင်း၍ ဝါ၊ သစ်သီးနှင့် ဆန်စပါးတို့ကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည်
ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဝါအများဆုံးထွက်သော နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု ထွက် ဝါ ၆ဝ% ကို ဥဇဗက် ကစ္စတန်နိုင်ငံမှရရှိသည်
လူဆန်ပဲပင်၊ ဆန်စပါး၊ စပျစ်သီးနှင့် ဗင်္ဂလား ဆီးသီးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်
နိုင်ငံ၏အနောက်ပိုင်းတွင် မြင်း၊ သိုးစသော တိရစ္ဆာန် များကို မွေးမြူကြသည်
အထူးသဖြင့် တာရာကား သိုးမျိုးကို အကြီးအကျယ်မွေးမြူသော နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဥဇဗက်ကစ္စတန် နိုင်ငံသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်း ကြွယ်ဝ သောနိုင်ငံလည်း ဖြစ်၍ ကြေးနီ၊ ရေနံနှင့် ကျောက်မီးသွေး ထွက်သည်
အာရှတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင် စက်မှု လုပ်ငန်း၌ အတိုးတက်ဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
တက်ရှကင့်မြို့တော်တွင် အထည်အလိပ်စက်ရုံ၊ စိုက်ပျိုးရေးကိရိယာ စက်ရုံ၊ သားရေစက်ရုံစသော စက်ရုံများ ရှိသည်
နိုင်ငံတွင်း၌ ဘိလပ်မြေစက်ရုံ၊ စက္ကူစက်ရုံ၊ သံနှင့် သံမဏိ စက်ရုံ၊ ရေနံချက်စက်ရုံ၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ အစရှိသော စက်ရုံ မြောက်မြားစွာ ရှိသည်
တက်ရှကင့်မြို့သည် ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်၍ အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဆိုဗီယက်ပြည် ထောင်စုမြို့တွင်လည်း အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁၃၈၅ဝဝဝ (၁၉၇ဝ)ရှိသည်
အခြားထင်ရှားသော မြို့များမှာ ဗူခါးရားမြို့၊ ခီဗာမြို့၊ ခိုကန်း မြို့နှင့် ဆမာကန်းမြို့များ ဖြစ်သည်
ဆမာကန်းမြို့သည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်
တစ်ဆဲ့ကိုးရာစုနှစ်တွင် ရုရှားတို့ ဝင်ရောက်မလာမီက ဥဇဗက် လူမျိုးတို့သည် အာရှတိုက်အလယ်ပိုင်းဒေသ၌ ကြီးစိုးခဲ့သည်
ဥဇဗက်လူမျိုးသည် တူရကီတို့၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်၍ အစ္စလာမ်အယူဝါဒီများ ဖြစ်သည်
ဥဇဗက်ကစ္စတန်နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၁၁၉၆ဝဝဝဝ (၁၉၇ဝ) ရှိသည်
ကက်ကူအန်း သို့မဟုတ် ကာကူအန်း သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းပြူးနစ်မြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘွန်းအငူအနီးတွင် တည်ရှိသည်
ဤဖိုနီးရှားမြို့တော်အား ဘီစီ ၂၅၀ ပထမပြူးနစ်စစ်ပွဲ အတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့သည် ဟု ယူဆရပြီး ရောမတို့က ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ
၎င်းသည် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်မျှ တည်ရှိခဲ့သည်
မြို့ဟောင်းတူးဖော်ရာတွင် ဘီစီ ၄ ရာစု နှင့် ၃ ရာစုမှ ဒင်္ဂါးပြားများကို တွေ့ရသည်
ထိုဒေသတစ်ဝိုက်တွင် မြို့၏ပုံစံကို အထင်အရှားပင် တွေ့ရှိနိုင်သေးကာ အိမ်အများအပြားမှာ တံတိုင်းများ ကျန်ရှိသေး၍ မျက်နှာစာရှိ ရောင်စုံရွှံ့များကို မြင်နိုင်ဆဲပင် ဖြစ်သည်
အိမ်များကို ပုံစံတကျ တည်ဆောက်ထားပြီး ခေတ်မီသော မြို့စီမံပုံအတိုင်း ဖြစ်သည်
ဘုရားကျောင်း နေရာတွင် တိုင်အချို့ တည်ရှိဆဲဖြစ်ပြီး အေထရီယံ အငယ်စားနေရာတွင် မှန်စီရွှေချများကို တွေ့နိုင်သေးသည်
အပျက်အစီးများကြား နေရာအနှံ့တွင် အရံအတားကျောက်တုံးများ၊ အဝင်ဝ လှေခါးထစ်များ၊ ခွေးကတက်များ နှင့် ရိုးရှင်းစွာ မှန်စီရွှေချထားသည့် ကြမ်းခင်းများကို တွေ့ရသည်
ကက်ကူအန်းဒေသတွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင်များ ဆက်လက်ရှာဖွေနေဆဲ ဖြစ်သော်လည်း အကောင်းဆုံး အစိတ်အပိုင်းများကို တွေ့ရှိပြီးဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ကက်ကူအန်းသည် ပြူးနစ်မြို့တော်များဖြစ်ကြသော ကားသေ့မြို့၊ ဟက်ဒရူမီတမ် (ယနေ့ခေတ် ဆုစ်မြို့) နှင့် ယူတီကာ တို့နှင့် အတူ အရေးအပါဆုံး မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
ကင်းငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinnge)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ပဲချက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပဲချက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၉ ဦး၊ မ ၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆကာကြီး(၃)ရွာ၊ ဆကာကြီး
ဦးထောင်ဘိုသည် မန္တလေးနန်းတွင်းမှ ဆင်းသက်လာသူ ဖြစ်ပြီး၊ ရွှေတိဂုံ ခြေရင်း ဇရပ် တစ်ဆောင်၌ ပထမဆုံး သွားစိုက်ဆိုင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ပထမဆုံး သွားစိုက်ဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရွှေတိဂုံ တောင်ဘက်မုခ်ရှိ ဦးထောင်ဘိုလမ်း မှာ မြန်မာလူမျိုးများထဲမှ ပထမဆုံး သွားစိုက်ဆရာကြီး ဦးထောင်ဘိုကို ဂုဏ်ပြု မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
နဂါးအိုင်ရွာ၊ မိုးဟုတ်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တက်စ်မန်ပင်လယ် (Tasman Sea) သည် တောင်ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ အနားသတ်ပင်လယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံ တို့၏ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ခန့်မှန်းခြေ ၂,၀၀၀ ကီလိုမီတာ (၁,၂၀၀ မိုင်)ခန့် ကျယ်ပြန့်ကာ မြောက်မှတောင်သို့ ၂,၈၀၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိသည်
နယူးဇီလန်နိုင်ငံနှင့် တက်စ‌မေးနီးယားကျွန်းတို့ကို ရောက်ရှိတွေ့ရှိခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော ဥရောပတိုက်သား ဒတ်ချ်လူမျိုး စွန့်စားရှာဖွေသူ အေဘယ် ဂျန်စ်ဇွန်း တက်စ်မန် (Abel Janszoon Tasman) အား ဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဒစ်ပလိုဒိုကတ် (အင်္ဂလိပ်: Diplodocus) သည် ဆော်ရိုပေါ့ (Sauropod)အုပ်စုမှ ဒိုင်နိုဆောတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူရာဆစ်ယုဂ်နောက်ပိုင်းတွင် ကျက်စားခဲ့၏
၎င်းသည် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စုများတွင် အကြီးမားဆုံးသတ္တဝါဖြစ်သည်
သေးသွယ်ရှည်လျားသော ခန္ဓာကိုယ်သည် ၂၅ မီတာထက်ပိုရှည်သော်လည်း ၁၀ တန်ခန့်သာလေး၏
အမြီးအလွန်ရှည်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်အရှည်၏ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်
သေးသောဦးခေါင်း၊ သေး၍တုံးသောသွားများနှင့် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စုမှ အခြားဒိုင်နိုဆောများမှာကဲ့သို့ရှည်လျားသောလည်တိုင်ပါရှိသဖြင့် ဦးခေါင်းကိုပေါ်ရုံမျှဖော်၍ ရေထဲဆင်းနေနိုင်သည်
ငနယ်ရွာ၊ ဓနော်
ခင်တန် သည် ပုဂံခေတ် ကျန်စစ်သားမင်း၏ မိဖုရားတစ်ပါး ဖြစ်သည်
အကောက်တောင်သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပြည်ခရိုင် ပန်းတောင်းမြို့နယ် ထုံးဘိုမြို့ အဆုံးနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး ဟင်္သာတခရိုင် ကြံခင်းမြို့နယ် သောကြာဒူး ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပါးယံရှိ ကျောက်သားနံရံများတွင် ရေးထွင်းထားသော ရှေးဟောင်းဘုရားဆင်းတုများ အမြောက်အမြားရှိသည့်အတွက် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးဧည့်သည်များသာမက နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားများလည်း လာရောက်လည်ပတ်ဖူးမြော်ကြသည်
ရှေးအခါက ဤနေရာသည် လှေသင်္ဘောများကို အခွန်ကောက်ယူရာ နေရာဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် လှေဖြင့်ပါလာကြသော ကျောက်ဆစ်ပညာရှင်များက ကျောက်တောင်ကမ်းပါးယံကြီးများကို ထွင်းထု၍ နှောင်းလူတို့ ပူဇော်နိုင်ရန် မိမိတို့တတ်မြောက်ထားသည့်ပညာဖြင့် လုပ်အားဒါနပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
အကောက်တောင်တွင် ဗုဒ္ဓဆင်းတုတော်ပေါင်း (၃၇ဝ) ခန့်ကိုဖူးမြော်တွေ့ရှိနိုင်ပြီး ဆင်းတုတော်အားလုံးသည် ကျောက်သား နံရံပေါ်တွင် ထွင်းထုထားသော ကျောက်ဆစ်လက်ရာများဖြစ်ပြီး ထိုင်တော်မူ ဆင်းတုတော် (၂၄၆) ဆူ၊ ရပ်တော်မူဆင်းတု (၁ဝ၉) ဆူနှင့် လျောင်းတော်မူဆင်းတုတော် (၁၅) ဆူခန့် ရှိသည်
ရုပ်ပွားတော်များ၏ လက်ရာများမှာ ကုန်းဘောင်ခေတ်လက်ရာများဖြစ်ပြီး အင်းဝခေတ်လက်ရာအချို့လည်း ပါဝင်သည်ဟု သုတေသီများက ခန့်မှန်းကြသည်
အကောက်တောင်သည် ဧရာဝတီတိုင်း ဒေသကြီး ကြံခင်းမြို့နယ်နှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပြည်ခရိုင် ပန်းတောင်းမြို့နယ် ထုံးဘိုမြို့ နယ်နိမိတ် ဆုံစည်းရာ ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းဘေး၌ ကျောက်နံရံကပ် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များဖြင့် ကြည်ညိုဖွယ်ရာ တည်ရှိသည်
ပြည်မြို့မှ အနောက်ဘက်ရှိ ထုံးဘိုမြို့သို့ ကားလမ်းဖြင့် မိုင် (၄၀)ခန့်သွားရသည်
ထုံးဘိုမြို့သည် အာဇာနည်ကိုးဦးထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သော ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး သခင်မြ၏ ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သည်
ထုံးဘိုမြို့မှ အကောက်တောင်သို့ လမ်း (၂)လမ်းဖြင့်သွားနိုင်သည်
တစ်လမ်းမှာ ခရီးတိုသောဖြတ်လမ်းဖြစ်၍  မတ်စောက်ကျင်းမြောင်းပြီး ကားသွားနိုင်သည့်လမ်းကြမ်းဖြစ်သည်
နောက်တစ်လမ်းမှာ ထုံးဘိုလှေဆိပ်မှ စက်လှေဖြင့် မိနစ်(၂ဝ)ခန့်အကြာ အကောက်တောင် မြစ်ကမ်းပါးမှ တောင်ပေါ်သို့ လှေကားဖြင့်တက်ရသော လမ်းဖြစ်ပြီး မြစ်ကမ်းရှိ ကျောက်သားနံရံများတွင် ရှေးဟောင်းဘုရားဆင်းတုများကို မြင်တော့ရသောကြောင့် ဘုရားဖူးဧည့်သည်များ အသွားများသော လမ်းဖြစ်သည်
တောင်ပေါ်တွင် ရွှေမြင်းတင်စေတီနှင့် သာသနိကအဆောက်အဦများရှိပြီး အကောက်တောင်ဆရာတော်မှ သတ်သတ်လွတ် စတုဒီသာကျွေးသည်
အကောက်တောင် ကို ရှေးအခါက ရတနာပုဉ္စတောင်တော်မြတ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ကျော်က ထုံးဘိုမြို့တည်ရှိရာ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းခြေတွင် သီရိဘင်္ဂလွန် အမည်ရှိသော မြို့ကြီးတစ်မြို့ရှိခဲ့သည်
ထိုမြို့တွင် သီရိဘင်္ဂလွန်မင်းကြီး ထီးနန်းစိုးစံခဲ့ပြီး တောင်နန်းစံမိဖုရားမှ သားတော်(၃)ပါး ထွန်းကားခဲ့ပါတယ်
သားတော်ကြီးမှာ မဟာပုမဉ္စမင်းသား၊ သားတော်လတ်မှာ စူဠပုမဉ္စမင်းသား နှင့် သားတော်ငယ်မှာ သံပုဉ္စမင်းသား ဖြစ်သည်
မင်းကြီးသည် သားတော်ကြီး မဟာပုဉ္စမင်းသား ကို အိမ်ရှေ့မင်းသားရားထူးပေးသနားပြီး သိဒ္ဓဝနမြင်း ကို ပေးတော်မူ၏
မြတ်စွာဘုရား၏ သရီယဓာတ်တော်(၃)ဆူကို သိရီဘင်္ဂလွန်မင်းကြီး ကိုးကွယ်ရန်ဟူ၍ ထူဆန်းစွာ ဆက်သရောက်ရှိလာသောအခါတွင် သားတော်(၃)ပါးတို့ကို တစ်ဆူစီပေးအပ်၍ အကောက်တောင်ပေါ်တွင် စေတီသုံးဆူ တည်စေသည်
ထိုအခါ တောင်တော်ပေါ်တွင်ရှိနေသော ဝိဇ္ဇာ၊ ဇော်ဂျီ၊ တပသီတို့သည် မင်းသား(၃)ပါးဘုရားတည်ရန် လိုအပ်သော ရွှေငွေရတနာများကို ပြည့်စုံလောက်အောင် ပြုပြင်စီမံ ဖန်တီးပေးခဲ့ကြသည်
သားတော်ကြီး မဟာပုဉ္စမင်းသား သည် ရွှေ၊ ငွေ၊ ရတနာတို့ကို သိဒ္ဓဝနတ်မြင်း နှင့် တင်၍ ရတနာများကို ဌာပနာကာ တောင်စွန်းတွင် ရတနာပုဉ္စစေတီကို တည်ခဲ့သည်
ရတနာပစ္စည်းများကို သိဒ္ဓဝနတ်မြင်းဖြင့် တင်ဆောင်ယူခဲ့ပြီး ဌာပနာသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ရွှေမြင်းတင်စေတီတော်ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်
သားတော်လတ် စူဠပဉ္စမင်းသား သည် ရတနာပုဉ္စစေတီ မှ တောင်ဘက်တစ်ဖာလုံခန့်အကွာ တောင်စွန်းပေါ်တွင် ဌာပနာပစ္စည်းများကို ရထားနှင့် သယ်ဆောင်ယူကာ စေတီတည်ထားသဖြင့် ရထာပဉ္စစေတီ ဟူသော ဘွဲ့တော်ချီခဲ့သည်
သားတော်အငယ်ဆုံး သံပုဉ္စမင်းသား သည် ရတနာပုဉ္စစေတီ မှ မြောက်ဘက်တစ်ဖာလုံခန့်အကွာ တောင်စွန်းပေါ်တွင် ဌာပနာပစ္စည်းများကို လှည်းဖြင့် တင်ဆောင်ယူကာ စေတီတည်ထားသဖြင့် သက္ကဋာပုဉ္စစေတီ ဟု ဘွဲ့တော်ချီခဲ့ပြီး နောက်တွင် ရွှေလှည်းတင်စေတီ ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
ယခင်က စေတီတော် (၃) ဆူလုံးမှာ သပ္ပါယ်စွာ စံပယ်ခဲ့ကြသော်လည်း ညီတော်နှစ်ပါး၏ စေတီနှစ်ဆူကို မသူတော်သိုက်ဆရာများ သိုက်တူးယူခြင်းကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့ရသည်
ထို့နောက် နောင်တော်ကြီး၏ ရတနာပုဉ္စစေတီ (ခေါ်) ရွှေမြင်းတင်စေတီတော်သာ ခေတ်အဆက်ဆက် ထိန်းသိမ်းပြုပြင်နိုင်ကာ ယခုတိုင် ကျန်ရှိနေခဲ့သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကာလ မင်းတုန်မင်းတရားကြီးလက်ထက်တွင် မြို့ဝန် ဦးကောက်ရ အား ရတနာပုဉ္စတောင်ခြေ ကို အခြေပြု၍ ရေလမ်းခရီး အစုန် အဆန် သမ္ဗာန် သင်္ဘောများကို အခွန်ကောက်ခံ၍ နေပြည်တော်သို့ ဆက်သရန် အမိန့်တော်မှတ် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့သည်
မြို့ဝန် ဦးကောက်ရ သည် တောင်စွန်းအခြေမှ အကောက်ရုံးဆောက်လုပ်၍ အခွန်ကောက်ခံသည်မှစ၍ ရတနာပုဉ္စတောင်ကို အကောက်တောင် ဟုခေါ်စမှတ်ပြုခဲ့သည်
မြတ်စွာဘုရားကျီးမင်း ဖြစ်စဉ်အခါက ၎င်းတောင်ပေါ်ရှိ သစ်သီးသစ်ဥများ ကောက်ယူစားသုံးခဲ့သောကြောင့် အစာကောက်တောင်(သို့) အကောက်တောင် ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်ဆိုသော ဆိုရိုးစကားလည်းရှိသည်
အကောက်တောင်သည် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေးတွင် သဘာဝခံတပ်သဖွယ် မားမားမတ်မတ်ရပ်တည်ကာ နယ်ချဲ့ရန်ကို ကြံ့ကြံ့ခံခဲ့သော သမိုင်းကြောင်းဖြစ်ရပ်ရှိခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ဒုတိယ ကျူးကျော်စစ်ကာလတွင် နယ်ချဲ့တို့ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ရန် သတိုးသီရိ သုဓမ္မ မဟာဗန္ဓုလ၏ သားတော် သုံးဆယ်မြို့စား ဝန်ကြီး မင်းလှမင်းခေါင်ရာဇာ ဦးဆောင်လျက် ရဲမက်အင်အားများစွာဖြင့် အကောက်တောင်တွင် စခန်းချနေခဲ့သည်
၁၈၅၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဗိုလ်တာလီယန် ဦးဆောင်သော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်အဖွဲ့သည် စစ်သင်္ဘော ငါးစင်းဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်အတိုင်း ဆန်တက်လာကြပြီး အကောက်တောင်တွင် တိုက်ပွဲအပြင်းအထန် ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်တို့၏ အဝေးပစ် အမြောက်လက်နက်ဒဏ်ကို မခံနိုင်သဖြင့် မြန်မာစစ်သည်များ၏ အသက်ချွေးများ ဤနေရာတွင် စတေးခဲ့ကြရသည်
ထိုတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ်တွင် ရာသီဥတုပတ်ဝန်းကျင် အနေအထားမှာလည်း နယ်ချဲ့တို့ဘက်မှ ရပ်တည်သကဲ့သို့ ရှိသဖြင့် နယ်ချဲ့စစ်သင်္ဘောများ အလျင်အမြန် ဆန်တက်လာနိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်မြို့ကို ရုတ်တရက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာတို့  အပြင်းအထန် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြရာ ၁၈၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အကောက်တောင်ကို ပြန်လည်သိမ်းယူနိုင်ခဲ့ပြီး အကောက်တောင်တွင် အမြောက်မြား တပ်ဆင်ကာ ဖြတ်သန်းသွားလာကြသော အင်္ဂလိပ်သင်္ဘောများကို ပစ်ခတ်နှောင့်ယှက်ခဲ့ကြသည်
၁၈၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ဗိုလ်ကြီးဂတ်နာ ဦးစီးသည့် အင်္ဂလိပ်တပ်စိတ်သည် အင်္ဂလိပ်ရေတပ်သင်္ဘော အင်တာပရိုက်ဖြင့် ပြည်မြို့မှ စုန်ဆင်းပြီး အကောက်တောင်သို့ ရောက်ရှိလာကြရာ ကမ်းပေါ်တက်ရောက်လာသော ထိုအင်္ဂလိပ်တပ်စိတ်ကို မြန်မာတို့ ခြုံခိုတိုက်ခိုက်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဗိုလ်ကြီးဂတ်နာ ကျဆုံးခဲ့ပြီး ယင်း၏အလောင်းကို ကောက်ယူရန်ကြိုးစားသော စစ်ဗာရီအရာရှိတစ်ဦးပါ ထပ်မံကျဆုံးခဲ့ရသည်
(တဏှာဟုဆိုအပ်သော) အမြစ်အရင်းတစ်ခုရှိသော (သဿတဒိဋ္ဌိ, ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိဟုဆိုအပ်သော) ဝဲလည်ခြင်းနှစ်ခုရှိသော (ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ-ဟု ဆိုအပ်သော) အညစ်အကြေး သုံးခုရှိသော (ကာမဂုဏ်ငါးပါးဟူသော) အပြန့်ငါးခုရှိသော (အာယတန ၁၂-ပါး ဟူသော) ဝဲဇလုပ် ၁၂-ခုရှိသော မထောက်မမီနိုင်သော (သံသရာတည်းဟူသော) သမုဒ္ဒရာကို ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် ကူးမြောက်နိုင်ပါပေ၏-ဟု အညတရနတ်သား က ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားသည့်သုတ်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ပဌမဈာန်ကိုကြံစည်ခဲ့ပုံ၊ ပထမဈာန်ရခဲ့ပုံ၊ ကာမသဟဂတာသညာ မနသိ ကာရတို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ဘုရားရှင်တန်ခိုးတော်ဖြင့် စီစဉ်ညွှန်ကြားပုံ၊ “သတ္ထာရာ နုဂ္ဂဟိတ မဟာဘိညပတ္တသာဝက”ဟု ပြောဆိုသူသည် မိမိကိုပြောဆိုလျှင် မှန်ကန်စွာ ပြောဆိုရာရောက်ပုံကို အရှင်မောဂ္ဂလာန်က ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ရဟန်းတို့အား ဟောကြားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ကာမသဟဂတာအဖွင့်နှင့် သိမှတ်ဖွယ်ရာများကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဒုတိယဈာန်နှင့် ဆက်စပ်၍ အထက်ပါသုတ်အတိုင်း အရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ် ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
တတိယဈာန်နှင့်ဆက်စပ်၍ ပထမဈာန်အတိုင်း အရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ် ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
တတိယဈာန် ဖြစ်ပေါ်ရရှိပုံနှင့်ဆက်စပ်၍ ပဌမဈာန်အတိုင်း အရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်က ရဟန်းတို့အား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
စတုတ္ထဈာန်နှင့်ဆက်စပ်၍ ရရှိပုံ၊ ဘုရားရှင် ချီးမြှောက်တော်မူပုံ၊ မဟာဘိညပတ္တဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား အရှင်မောဂ္ဂလာန် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှင်ဧကစာရိယထေရ်  သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကစာရိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
မက္ခရာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkhayar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဧည့်ပြကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၁ ဦး၊ မ ၁၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဥက္ကာခဲ (အင်္ဂလိပ်: Meteoroid) ဆိုသည်မှာ အပြင်ဘက် အာကာသရှိ သေးငယ်သော ကျောက်ခဲ သို့မဟုတ် သတ္တုဆန်သော ကိုယ်ထည်ဖြစ်သည်
ဥက္ကာခဲများသည် ဥက္ကာပျံများထက် သေးငယ်ပြီး စပါးစေ့ အရွယ်အစားမှ ၁ မီတာအရွယ်အစား ရှိကြသည်
ဤအရွယ်အစားထက် ပိုသေးသောအရာများကိုမူ မိုက်ခရို ဥက္ကာခဲ သို့မဟုတ် ကြယ်ဖုန်မှုန်များအဖြစ် သတ်မှတ်သည်
အများစုမှာ ကြယ်တံခွန် သို့မဟုတ် ဥက္ကာပျံများမှ အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်ပြီး အခြားများမှာ လကမ္ဘာ သို့မဟုတ် အင်္ဂါဂြိုဟ်ကဲ့သို့သော ကိုယ်ထည်များနှင့် ထိတိုက်မိရာမှ လွင့်စဉ်လာသော အစိတ်အပိုင်းများဖြစ်သည်
ဥက္ကာခဲများ ကမ္ဘာ့လေထုသို့ ဝင်လာသောအခါ အမြန်နှုန်းသည် တစ်စက္ကန့်လျင် ၂၀ ကီလိုမီတာဖြစ်လာပြီး ပူပြင်းလာကာ ကမ္ဘာ့ကောင်းကင်ယံ၌ ကြယ်ကြွေခြင်းအဖြစ် တွေ့ရသည်
ကမ္ဘာ့လေထုထဲသို့ ဝင်လာပြီး မြေပြင်ပေါ်သို့ ကျရောက်လာသောအရာကိုမူ ဥက္ကာခဲမှုန် (Meteorite) ဟုခေါ်သည်
ဥက္ကာခဲနှင့် အခြားသော အာကာသ ဖုန်မှုန်များ ခန့်မှန်းခြေ နှစ်စဉ် ၁၅၀၀၀ တန် ကမ္ဘာ့လေထုသို့ ဝင်ရောက်သည်
ဆင်ဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinseik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ တောပုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောပုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၅၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒလပင်ကျေးရွာသည် သိမ်ကုန်းအုပ်စု ရွာငံမြို့နယ် ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ တောင်ကြီးခရိုင် ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
လတ္တီကျု လောင်ဂျီကျု 21°15'11.3"N 96°30'11.8"E အရပ်တွင် တည်ရှိသည်
ဒလပင်ကျေးရွာ၏ အနောက်ဘက်တွင် ကျောက်ကူတိကျေးရွာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ငွေတောင်ကျေးရွာနှင့် တောင်ဘက်တွင် အင်းကြီးကျေးရွာတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ခြင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်
ထန်းလှပင် ကျေးရွာဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဒလပင်ကျေးရွာတွင် အိမ်ခြေ ၂၀၀ ကျော်နှင့် လူဦးရေ ၁၀၀၀ ကျော်ရှိပြီး ဓနုတိုင်းရင်းသားများ နေထိုင်ကြကာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်
ရွာတောင်ပိုင်းတွင် မိုးကောင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ရွှေဒေါင်းဥစေတီတော်၊ မြောက်ဘက်တွင် ဆုတောင်းပြည့်စေတီနှင့် တောရကျောင်းတို့ တည်ရှိသည်
ကျေးရွာ၏ မြောက်ဘက်တွင်ရှိသော တလုတ်ချရေတံခွန်ကို အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ ခရီးသွားများ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိသည်
တလုတ်ချရေတံခွန်မှ ကျေးရွာအတွက် လျှပ်စစ်မီးကို ကိုယ်ထူကိုယ်ထဆောင်ရွက်ထားသည်
မူလတန်းကျောင်းနှင့် ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲလည်း ရှိသည်
ဒလပင်ကျေးရွာတွင် လိမ္မော်၊ ကာဗလာ၊ ဆန်းကစ်၊ လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊ ထောပတ်၊ တညင်း၊ သစ်ခွပန်းများ၊ သီးပင်စားပင်မျိုးစုံ စိုက်ပျိုးကြသည်
လယ်စပါးနှင့် တောင်ယာစပါးများကိုလည်း စိုက်ပျိုးသည်
ပကိတ်ကလေးရွာ၊ ညောင်လန်း
မကျီးခွရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyigwa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ မကျီးခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးခွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၁၂ ဦး၊ မ ၃၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တင်ကူးရွာ၊ ဒိုးတန်း
အမည်ရင်း - ဦးကျော်ဇောအခြားကလောင်အမည် - မောင်ကြော့ဝေမွေးဖွားရာဇာတိ - အဖ ဦးဘချစ်ဝင်း၊ အမိ ဒေါ်သန်းကြည် တို့က ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အနောက်ကမာရွတ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့
စာပေရေးသားခြင်း - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ရုပ်ရှင်အမြုတေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံရသော ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့၊ ရေးသားနေဆဲဖြစ်
ထုတ်ဝေပြီး စာအုပ်များ - အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲခေါ်သံ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)- ပုဂံမှ စိန်ပြာကြီးနှင့် ကျိန်စာသင့်သူများ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)- အဆောက်အအုံ အင်ဂျင်နီယာ ဝေါဟာရများ (၂၀၀၃ ခုနှစ်)- ပန်းသခင် ကြွေလည်း မွှေးနေဆဲပါ (၂၀၀၄ ခုနှစ်)- ကမ္ဘာကျော်ကြား ဂန္ထဝင်စကားများ (၂၀၀၆ ခုနှစ်)အလုပ်အကိုင် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ စ၍ ပြည်သူ့ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် စတင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ယနေ့အထိ ဖြစ်
နေရပ် လိပ်စာ - အမှတ် ၁၁ ဂိတ်၊ ကျိုက္ကဆံကွင်း၊ အနောက်မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊ တာမွေမြို့နယ်
ပဉ္စမ သင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင် မင်းတုန်းမင်း တရာကြီးသည် ရတနာပုံ ရွှေထီး ရွှေနန်းကို သိမ်းမြန်း စိုးစံတော် မူပြီး သည့်နောက် ၁၄ နှစ် မြောက်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဘယဆေးတန်းရပ်၊ လမ်းအမှတ် ၂၁ ၌ ဦးလတ်ကို ဖွားမြင်သည်
အဖမှာ ကျောက်ကုန်သည်နှင့် ငွေပန်းထိမ် ဆရာကြီး ဦးမြတ်စံ ဖြစ်၍ အမိမှာ ဒေါ်ထွေး ဖြစ်သည်
ဦးမြတ်စံ - ဒေါ်ထွေး တို့တွင် သားသုံးယောက် ထွန်းကားသည့် အနက် ဦးလတ်မှာ ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်၍ ငယ်ရွယ်စဉ် ကပင် မြန်မာ စာပေ ဗဟုသုတ တို့ကို များစွာ လိုက်စားသူ ဖြစ်ပေသည်
ရှေးပညာရှိ ကဝိ သူမွန် တို့၏ ကဗျာ လင်္ကာ တို့ကိုလည်း နှုတ်တက် အာဂုံ ဆောင်လျက် ဘုရားဟော ဇာတ်တော်ကြီး များကို ဖတ်ရှုခြင်း၊ မြန်မာဝတ္ထု၊ နန်းတွင်းဇာတ်၊ ပြဇာတ် စသည် တို့ကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အချိန်ကို ကုန်လွန် စေခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ဦးလတ်သည် မြန်မာစာ တခုတည်း ကိုသာ တဖက်သတ် ဖတ်ရှု လေ့လာသည် မဟုတ်သေး
ထိုစဉ် အခါက အောက်မြန်မာပြည် တခုလုံးကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက် စိုးမိုးပြီး ဖြစ်သည့် အပြင် အမိ အဖ လုပ်သူများ ကလည်း ခေတ်ကာလ အလျောက် မင်းမှုထမ်း အလုပ်ကို အထူး အားကျ ဂုဏ်ယူ လိုသောကြောင့် အင်္ဂလိပ် စာသင်ကျောင်းသို့ ပို့ဆောင် အပ်နှံ ကြသည့် အတိုင်း ဦးလတ်သည် အင်္ဂလိပ် စာပေ ကိုလည်း ထူးထူးချွန်ချွန်ပင် သင်ကြား ဆည်းပူး ခဲ့သူ တယောက် ဖြစ်လေသည်
သို့နှင့် ဦးလတ် အရွယ် ရောက်၍ လူလား မြောက်သော အခါ မိဘ ရိုးရာ ဖြစ်သော ကုန်သည် အလုပ်တွင် စိတ်ဝင်စား လှသော်လည်း မိဘ တို့၏ အလိုသို့ လိုက်ကာ အင်္ဂလိပ် အစိုးရ၏ လက်အောက် ရာဇဝတ် ဌာနတွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်း ရသည်
ဦးလတ်သည် မြန်မာ စာပေနှင့် အင်္ဂလိပ် စာပေတို့ တွင်သာ ထူးချွန်သည် မဟုတ်သေး
အပြော အဟော ကောင်းခြင်း၊ အနေအထိုင် ကျစ်လျစ်ခြင်း၊ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံမှု၌ ရည်မွန်ခြင်း၊ ပေးအပ်သော တာဝန် ဝတ္ထရား များကို ကျေပွန်စွာ ထမ်းဆောင် နိုင်ခြင်း တို့ကြောင့် များမကြာ မြင့်မီပင် ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူးသို့ တိုးတက် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
ထို ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူးဖြင့်ပင် တောင်ငူမြို့၊ ရွှေဘိုမြို့၊ ကသာ မြို့များသို့ သွားရောက် အမှု ထမ်းရ၏
စင်စစ် ဦးလတ်သည် ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူး အဆင့်ထက် ရာဇဝတ် ဝန်ကြီး ရာထူး အဆင့်သို့ တိုးတက် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံထိုက်သူ တစ်ဦးပင် ဖြစ်ပေ၏
သို့ရာတွင် ထိုစဉ်က မျက်နှာဖြူများ၏ ဝါဒမှာ အထက်တန်းစား ရာထူးကြီး များကို မိမိ မျက်နှာဖြူများ ကိုသာ ပေးအပ်ရန် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဦးလတ်သည် မြန်မာ လူမျိုးတို့ အဖို့ အမြင့်ဆုံး အတန်း ဖြစ်သော ထိုရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူး အဆင့်နှင့်ပင် ကျေနပ် နှစ်သိမ့်၍ နေရသည်
ဤသို့လျှင် ဦးလတ်သည် ကသာမြို့၌ ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် အဖြစ်ခြင့် အမှုထမ်း နေခိုက် မရေမတွက် နိုင်လောက်သော သိရင်း ကျွမ်းရင်း မိတ်ရင်း ဆွေရင်း အများတွင် ဇာတ်ဆရာ ဦးရွှင်နှင့် ထိုဇတ်ဆရာ ဦးရွှင်၏ သမီး မစန်းကြည် တို့လည်း ပါဝင် ခဲ့ကြ၏
စင်စစ် အားဖြင့်သော် ဦးလတ်သည် ဒွေးချိုး လေးချိုး တေးထပ် စသည့် ကဗျာ လင်္ကာ အရေးအသားတွင် ထူးချွန်သူ ဖြစ်သဖြင့်သာ ထိုကဲ့သို့သော သဘင်သည် များနှင့်ပင် ခင်မင် သိကျွမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ထိုဇာတ်ဆရာ၊ ထိုမင်းသမီး တို့နှင့် ဦးလတ်တို့ ခင်မင် သိကျွမ်း ကြကြောင်းကို မစန်းကြည်အား ပိုးပန်း နေသော ကသာမြို့မှ အင်္ဂလိပ် အရာရှိကြီး တဦးက သိရှိသော အခါ ဦးလတ်အား အောင်သွယ် ခိုင်းလာ၏
သို့ရာတွင် ပင်ကိုက ပင်လျှင် အမျိုးသားစိတ် ကိန်းဝပ်လျက် ဇာတိမာန် ပြင်းထန် လှပေသော ဦးလတ်သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး တဦးကို တိုင်းတပါး လူမျိုး လက်သို့ မအပ်လို
သို့နှင့် ငြင်းဆန် ရှောင်တိမ်း ခဲ့ရာမှ တစတစ ဦးလတ်နှင့် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တို့သည် စိတ်ဝမ်း ကွဲပြား လာရကာ နောက်ဆုံး၌ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ပယောဂနှင့် ဦးလတ်သည် ကသာ စီရင်စု ဗန်းမော် ဒေသသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ခံရသည် အထိ ရောက်သွားသည်
ထိုအခါ အကြောင်းရင်း အဖြစ်မှန်ကို သိကြသော မိတ်ဟောင်း ဆွေဟောင်းများက "ဦးလတ်တော့ မစန်းကြည် ခိုက်တာပဲ" ဟု ကရုဏာ ဒေါသခြင့် ပြောကြ ဆိုကြ၍ ဦးလတ်ထံ အားပေးစာများ ရေးသား ပေးပို့ ကြလေလျှင် ဦးလတ်၏ ပြန်စာများတွင် အောက်ပါ လေးချိုး ကလေးကို တွေ့ကြရ ကုန်၏
"ပြည် တဝိုက်ကယ်က၊ 'ကြည်' ခိုက်တယ်လို့ ဆိုသူဆို၊ ၊ မှန်တိုင်းသာပ၊ 'ကြံသိုင်း'- မတ်ပဂေးတို့လို၊ တွေးကြထိုထို၊ ၊ 'ကြည်' အပျို၊ ကြည်ညိုလို့ ကျုပ် မပေး၊ ၊ ကြည်သူ၊ မကြည်ရတာကြောင့်၊ ငမှိုင်းမှာ စိုင်းကာွ့ွကရတယ်၊ တိုင်းဌာနဝေး
"ထိုကဲ့သို့ အကြောင်းရင်း အဖြစ်မှန်ကို သိကြသော မိတ်ဟောင်း ဆွေဟောင်းများ အနက် ရေနံချောင်း မြို့ရှိ တွင်းရိုး တွင်းစား များလည်း ပါဝင် ကြလေသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ထိုတွင်းရိုး တွင်းစားများ၏ တိုက်တွန်း ဖိတ်ကြားချက် အရ ဦးလတ်သည် ပုလိပ် ဘက်မှ နုတ်ထွက်ကာ ရေနံချောင်းမြို့ အနီး ညောင်လှမြို့ ရှိ ဘီ-အို-စီ ကုမ္ပဏီ မန်နေဂျာလင်း (ဗ) (Mr. Lamb) ဆိုသူ့ ထံတွင် ဘာသာပြန် အရာရှိ အဖြစ် အေးချမ်းစွာ သွားရောက် လုပ်ကိုင် လေတော့သည်
ရေနံချောင်း - ညောင်လှ တွင်လည်း ဦးလတ် အဖို့ ခင်မင် သိကျွမ်းသူများ တမုဟုတ်ချင်း ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
အပြောကောင်း၊ အဟောကောင်း စာပေ နှံ့စပ်ကြောင်း နှင့်လည်း တမုဟုတ်ချင်း ကျော်ကြား လာခဲ့သည်
အလှူအတန်း ပွဲလမ်း သဘင်မှ အစ ဦးလတ် မပါလျှင် မပြီး သကဲ့သို့ ဖြစ်ချေသည်
သို့ရာတွင် မိမိ၏ အထုံ ဝါသနာ ဖြစ်သော စာပေ ဖြန့်ဖြူးမှု ကိုကား ဦးလတ် မမေ့
ရေးမြဲ ကဗျာများ၊ ဝတ္ထုများ ကိုမူ ဆက်လက် ရေးသားဆဲပင် ဖြစ်ပေသည်
သို့နှင့် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၃ ခုနှစ်သို့ တိုင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ် နှစ်ဦးတွင် ရင်ညွန့် ဆီမှာ အောင့်တတ်သော ဝေဒနာ အခံကား ပြင်းထန် လာခဲ့သည်
ကဆုန် လပြည့်နေ့သို့ မတိုင်ရောက်မီ တခုသော မွန်းလွဲ အချိန်တွင် မိမိ ရုံးခန်း အတွင်း အလုပ် လုပ်နေခိုက် ဦးလတ်သည် ရင်ညွန့် ဆီမှ အောင့်တက်လာ ပြန်ကာ အော့ရင်း အန်ရင်း ထိုးလဲ ရှာတော့သည်
လုပ်ဖော် လုပ်ဖက်များက ချက်ချင်းပင် ဆေးရုံသို့ ပို့၍ ဆေးဝါး တိုက်ကျွေးပြီး အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင် သွားကြ ပါ၏
သို့ရာတွင် ဝေဒနာကား မသက်သာ
ဦးလတ်သည် ထို့နေ့ ညတွင်ပင် မထသော လဲလျောင်းခြင်းဖြင့် လဲလျောင်း သွားရ ရှာတော့သည်
ကဗျာများ စပ်ခြင်း၊ ဝတ္ထုများ ရေးခြင်း၊ အရွှန်း အသော စာဟော စာပြောများ ပြုလုပ်ခြင်း တို့မှ အပ ဦးလတ်သည် ဘိလိယက် ထိုးခြင်း၊ တရုတ် ကျင်ဖဲ ကစားခြင်း၊ ခြင်းလုံး ခတ်ခြင်း တို့ကိုလည်း ဝါသနာ ပါသေးသည်
ဝါသနာ ပါရုံမျှ မက သာမန် ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ထက်ပင် ထူးထူးချွန်ချွန် တတ်မြောက်သည် ဟုလည်း အဆို ရှိပါ၏
ရေနံချောင်း - ညောင်လှတွင် နေရစဉ်က ဘိလိယက် မထိုးရ သောကြောင့် စိတ်ပျက်ကြောင်းနှင့် မိတ်ဆွေကြီး မော်ပီ ဆရာသိန်းထံ စာတစောင် ရေးဖူး၏
ထိုအခါ ဆရာသိန်းကြီးက "ဘလီဇော်၊ ပြည်တော်နှင့်ကွာဝေး
လက်ဝဲတော် - သုန္ဒရလို၊ ခင်းကြုံရသေး" ဟု ပြန်ကြား လိုက်ကြောင်းဖြင့် အမှတ်အသား ရှိခဲ့သည်
ဦးလတ်၏ စိတ်နေ သဘောထား၊ စာပေ အရေးအသား တို့နှင့် ပတ်သက်၍မူ သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်မှ အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အတွင်း စာတစ်စောင် တဖွဲ့ အဖြစ် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ လိုက်သော ဆရာကြီး၏ 'သုံးဘုံ' ဝတ္ထုလာ ဆရာဇော်ဂျီ (ဦးသိန်းဟန်) ၏ အမှာစာကို ကြည့်ရှုခြင်း အားဖြင့် ကွင်းကွင်းကွက်ကွက် သိသာ နိုင်ပေသည်
ဆရာ ဇော်ဂျီက အောက်ပါ အတိုင်း ရေးမှာ ထားပါ၏
"... ဦးလတ်သည် ... ... ဉာဏ်ကောင်းသည်
ရယ်မော ပျော်ရွှင် တတ်သည်
သနား ချစ်ခင် တတ်သည်
မြန်မာဇာတ်၊ ရုပ်သေး၊ တေးဂီတ ဝါသနာ ထုံသည်
မြန်မာ စာပေ ကျမ်းဂန် တတ်ကွ္ဆမ်းသည်
အင်္ဂလိပ် ဘာသာ လေ့လာသည်
ခရီး နှံ့စပ်သည် ဟုလည်း ဆိုသည်
ထိုအဆို နှစ်ရပ်၏ သဘောသကန် တို့သည် ဦးလတ်၏ စာများတွင် ရိပ်ပြန် ထင်ရှားလျက် ရှိလေသည်
"ဦးလတ်၏ 'စာများ' အနက် ရှေးဦး ပထမ ရေးသားသော စာမှာ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ပင် ဖြစ်၏
ထိုဝတ္ထုကို ဦးလတ်သည် အသက် ၄၅ နှစ်ခန့် အရွယ် ရေနံချောင်း - ညောင်လှသို့ ရောက်မှ ရေး၍ ပထမ ဦးဆုံး အကြိမ် သက္ကရာဇ် ၁၂၇၃ ခုနှစ် အကုန် ၊ ၁၂၇၄ ခုနှစ် အဆန်း လောက်တွင် ပုဇွန်တောင် 'ဇေယျပူရိန်' စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေသည်
ထိုသို့ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ ပြီးသည့်နောက် စာတအုပ်ကို မိတ်ရင်း ဆွေရင်း ဖြစ်သော မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ ပို့ခဲ့၏
ဝတ္ထုနှင့် ပတ်သက်၍လည်း ဆရာ သိန်းကြီး၏ အကြံဉာဏ်နှင့် ဝေဖန်ချက် ကိုပါ တောင်းခံ လိုက်ပေရာ ဆရာသိန်းကြီး က အောက်ပါ စာချိုးနှင့် အစ ချီသော စာချိုး - ငါးပုဒ်ကို ဦးလတ် ထံသို့ ပေးပို့ လိုက်သတည်း
"စပယ်ပင်၊ နယ်စဉ်သူလှည့်လို့၊ လူကြည့်အောင်ပျိုး
ထိုက်ကြလျှင် ပန်ပစေလို့၊ ဉာဏ်ကဝေတကယ်ဆန်းလိုက်တယ်၊ နမ်းကြ မညှိုး
" ဤစာချိုး ငါးပုဒ်သာမက မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးသည် 'စပယ်ပင်ဝတ္ထု ချီးမွမ်းခန်း' ဟု ဆိုအပ်သော အောက်ပါ တေးထပ်ကိုလည်း ရေးစပ်၍ ပေးလိုက်၏
ဦးလတ် ကိုယ်တိုင်က အထူးနှစ်သက် သဘောကျသောကြောင့် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးထံသို့ ချက်ချင်းပင် သူကောင်းဆင် ပုဆိုးတစ်ထည်ကို ဉာဏ်ပူဇော်ခအဖြစ် ပေးဖို့လိုက်သော ဟူ၏
"'စပယ်ပင်' ဝတ္ထု - ဝတ္ထု၊ ရှုကြ - ရှုကြ အကုန် - အကုန်၊ နုလှ - နုလှ အစုံ အစုံငယ်၊ တပုံ - တပုံ အယဉ်သုံး၊ ၊ စဆုံး - စဆုံး ဖတ်ကြပါလျှင်၊ မှတ်စရာ - မှတ်စရာ သာ၍ - သာ၍ မဆုံး၊ ၊ သုတ - သုတ လိုရာရာကို၊ ချိုစွာ - ချိုစွာ စီစဉ်ကုံး၊ ၊ ကြည်လင် - ကြည်လင် အစဉ်သုံးဖို့၊ ရွှင်ပြုံး - ရွှင်ပြုံး ရှိဖို့ကို၊ ၊ ကုန်းဘောင် - ကုန်းဘောင် နာသိင်္ဃ၊ ပဝရ - ပဝရ ထွန်းပ၊ ပြည်ရွှေဘို၊ ၊ လွမ်းစရာ့ - လွမ်းစရာ့ ကြည်စေပိုအောင်၊ ရည်ဆို - ရည်ဆို ရာဝင်ချပ်လို့၊ စာဖတ် - စာဖတ် ထပ်ထပ် ပဒုံ၊ ကပ်ဦး ပေါ်သည့်ပုံ၊ ၊ ဖတ်ကြ - ဖတ်ကြ ဝစနာ့စုံသည်၊ အမတ ရွှေဘုံ ရောက်ကြောင်းပေပလေး
"ဦးလတ် ထမဦးဆုံး အကြိမ် ရေးသား ထားသော ထို 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' နှင့်ပင် ဦးလတ်၏ အမည်မှာ ထင်ရှား လာခဲ့သည်
နောက်ထပ်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ပုံနှိပ်ရ သေး၏
'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို လူကြိုက်များ၍ လူသိများလာသည့် အလျောက်လည်း 'စပယ်'၊ 'ပျော်တော်ဆက် စပယ်'၊ 'ပျော်တော်ဆက် မောင်စပယ်' ဟူသော အမည်ဝှက်ကို ထို 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' အပြီးတွင်မှ ဦးလတ် ယူလိုက်ဟန် တူသည်
'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' ကို ရေးသား ပုံနှိပ်သော အခါ၌မူ ထို 'စပယ်' ဟူသော အမည်ဝှက်ကို ဦးလတ် သုံးလျက် ရှိလေပြီ
သို့ရာတွင် ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်းများ မလွတ်ကင်း နိုင်သေးသော လောက ဓမ္မတာ အလျောက် ထိုကဲ့သို့ တိုင်းပြည်နှင့် အဝန်း အချီးမွမ်း ခံနေရသည့် အကြားမှ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို 'မနှစ်မြို့' ဟု အကြောင်း အမျိုးမျိုး ပြ၍ အပြစ်ဖို့ သူများလည်း ပေါ်ပေါက် ခဲ့ပေ သေး၏
အပြန်အလှန် ရေးသား ကြသော စာများ၊ အပြန်အလှန် ရေးသား ကြသော ကဗျာ များကား အများအပြားပင် ရှိခဲ့သည်
ထိုအထဲမှ ဦးလတ်၏ 'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို ကာကွယ် ရေးသား ခဲ့ပေသော ထိုစဉ်က ရွှေဘိုမြို့တွင် မြူနီစီပယ် စက္ကရီတေရီ အဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည့် 'မြန်မာ့ အလင်း' ဦးစိန်၏ ညီအရင်း ရန်ကုန် 'ကောလိပ်' တွင် ပညာ ဆည်းပူးနေသူ (ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကျောင်း၊ ကျောင်းဆရာကြီးဟောင်း) ဦးဘသန်း၏ (အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ဝ ရက်နေ့ နေ့စွဲပါ လေးဆစ်ကလေး တပုဒ် ကိုသာ ဖော်ပြ လိုက်ပါ တော့အံ့
"ပွင့်စပယ် အသွင်လှသော်လည်း၊ တင့်အတယ် မဆင်ကြချင်လို့၊ ထင်ကရ ကဲ့ရဲ့ဆို
တဏှာမွေ့ရန်ဖို့၊ ကြာငွေ့ သီသီဆန်သတဲ့၊ ဝစီသံ ဤဟန် ထောက်ရလျှင်၊ ရတီမှန် ပြည်တန်ကျောက်ကို၊ ကောက်မိကြလို
ကာလတွင် မြင်အသိတွေမို့၊ စာပြလျှင် ဘဝင်ထိစေတော့၊ ဆင်သတိ မပြတ်လိုအောင်၊ စပ်ဆိုသည့် အသွား
ဉာဏ်လွှာငယ်စီ၊ ဒဏ္ဍာရီ တစောင် ထိုးသော်လဲ၊ နောင်ကျိုး တခါဆင်လိမ့်၊ ဆရာသွင်စပယ်ပန်းတို့ကို၊ လှမ်းလိုက်ကြလား
"'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' ကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ပြီးသည့်နောက် ၂ နှစ်ခန့် အကြာ သက္ကရာဇ် ၁၂၇၆ ခုနှစ် (အင်္ဂလိပ် သက္ကရာဇ် ၁၉၁၄ ခုနှစ်) တွင် ဦးလတ်၏ ဒုတိယမြောက် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ဖယ်ရာလမ်း (ပန်းဆိုးတန်း) တိုက်နံပါတ် ၂၆၊ မြန်မာပြည် ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာပြု စာပုံနှိပ်တိုက်မှ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ ပြန်လေသည်
တတိုင်း တပြည်လုံးက နှစ်ခြိုက် ကြပါ၏
သို့နှင့် ခေတ်အလိုက် ခေတ်အကြိုက်ကို သိသော ကုန်သည်ကြီးများက 'ရွှေပြည်စိုး' အမည်ကို ယူကာ 'ရွှေပြည်စိုး' ငှက်တံဆိပ်ကို ရေစစ္စတြီ ပြုလုပ်၍ ပဒုမ္မာပိတ်များ၊ ဖိနပ်များ စသည် တို့ကိုပင် 'ရွှေပြည်စိုး' ငှက်တံဆိပ်ဖြင့် ခတ်နှိပ် ရောင်းချကြ ကုန်သည်
'စပယ်ပင် ဝတ္ထု' နှင့် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' များ ထွက်ပေါ်သည့် နောက်ပိုင်းတွင် မိတ်ဆွေ အများ၏ ထပ်မံ တောင်းပန် တိုက်တွန်းမှု ကြောင့်လည်း "သုံးဘုံ' ဝတ္ထုနှင့် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုတို့ကို တချိန်တည်း တပြိုင်တည်းပင် ရေးသား စီရင် ပြန်သေး၏
တချိန်တည်း တပြိုင်တည်း တွင်ပင်လည်း 'သုံးဘုံ' ဝတ္ထုကို 'ပျော်တော်ဆက်' မဂ္ဂဇင်းတွင် ထည့်သွင်း၍၊ 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို 'မြန်မာ့အလင်း' သတင်းစာတွင် ထည့်သွင်း ခဲ့လေသည်
ထိုဝတ္ထု ၂ ပုဒ် အနက် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုမှာ ရေနံချောင်းမြို့ တွင်းကြီး မင်းစုရပ်မှ တွင်းရိုး တွင်းစားများ အကြောင်း အပြင် မြင်ကွန်း မင်းသား၏ အတွင်းရေးများ ကိုပါ နှိုက်နှိုက်ခွ္ဆတ်ခွ္ဆတ် ခက်ခက်ခဲခဲ ရှာဖွေ ရေးသား ထားသော ဝတ္ထု ဖြစ်ပေသည်
သို့ရာတွင် မည်သည့် အကြောင်းကြောင့် ဟူ၍ မသိ
ထို 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို ဦးလတ်သည် ဆက်လက် ရေးသားခြင်း မပြုတော့ဘဲ တဝက်တပျက်နှင့် ရပ်ထား လိုက်လေရာ ထိုဝတ္ထုကို ဖတ်ကြရန် အရသာ အကြိမ်ကြိမ် အမျိုးမျိုး တိုက်တွန်းကြ ကုန်သည်
ဦးလတ်ကလည်း အကြိမ်ကြိမ်ပင် အကြောင်း အမျိုးမျိုး ပြကာ ဆက်လက် ရေးသားခြင်း မပြုဘဲ နေလေသည်
တနေ့သော် ဦးလတ်သည် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ စာတစောင် နှင့်အတူ ပိုးပုဆိုး တထည် လက်ဆောင် ပါးလိုက် ရ၏
ထိုအခါ မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီးက လက်ဆောင်ရ၍ ဝမ်းမြောက် ကျေးဇူးတင်ကြောင်း အပြင် 'တနန်းပျော် ရင်သွေးတော်' ဝတ္ထုကို ဆက်လက် ရေးသားပါရန် တိုက်တွန်းကြောင်း ဖြင့်လည်း စာတစောင် ပြန်လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် မော်ပီ ဆရာသိန်းကြီး ထံသို့ ဦးလတ်၏ ပြန်စာတွင် အောက်ပါ တေးထပ်ကို ရေးညှပ် လိုက်ပေ၏
ထိုတေးထပ်ကား ဦးလတ် ရေးသမျှသော 'စာ' တို့တွင် နှောင်းဆုံးရေး ကဏ္ဍမှ 'စံပြ' ကဗျာ တပုဒ် အဖြစ် ပါဝင် ပေလိမ်မည် ဖြစ်သတည်း
"'တနန်းပျော်' လှလှဖတ်စေဖို့၊ ပြသ ဇာတ်ရေးရာလ၊ တသတ်လေးခမျာမှာ၊ မအေးရာ အခွင့်
သိပဲနဲ့ ချစ်သဟာရယ်၊ ပြစ်ဆာယာ ဝေးကတင်နှင့်
'ရင်သွေးတော်' သန့်မျက်ဖျော်ကို၊ ကန့်ကွက်တော်မူသဖြင့်
လန့်ချက်နော် မြူမသင့်တယ်လို့၊ မြူဆင့်ဆင့်ခွင့်ပန်
ဇာတ်လိုက်မယ် အခွင့်ပေးကာမှ၊ ဖင့်မနှေး ရေးမယ်လို့ကြံ
သို့အတွက် ခုလစ်ဟန်ကို၊ မှုပြစ်ဒဏ် ဘယ်မပေးပါနှင့်၊ အမယ်လေး ညု၍ပလီ၊ နုတဲ့ မော်ပီ
ဤဝတ္ထု ဂန္ဓမာဆီကို၊ ဒဏ္ဍာရီ ထင်စမ်းနှင့်လေး
"ဦးလတ်သည် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဒုတိယ ပုလိပ် မင်းကြီးရုံး၌ စာကူး စာရေး အဖြစ် အလုပ် ဝင်ခဲ့ပြီး တစ တစ ရာထူး တက်လာကာ ၁၆၊ ၇၊ ၁၉ဝ၈ တွင် ကသာ မြို့မ ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် ရာထူး ခန့်အပ် ခံရကြောင်း၊ ၂၂၊ ၂၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ပသာ စီရင်စု ဗန်းမောက်၌ တာဝန် ယူရကြောင်း၊ ၃၁၊ ၃၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ရာထူး ချခံရပြီး၊ ၁၆၊ ၂၊ ၁၉ဝ၉ တွင် ရာထူးမှ ထုတ်ပယ် ခံရကြောင်း၊ အစိုးရ ဝန်ထမ်းဆိုင်ရာ 'မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်တမ်း' တွင် တွေ့ရသည့် အတွက် ဦးလတ်သည် အမူထမ်းသက် စောစောကပင် ရာဇဝတ် ဝန်ထောက် အဖြစ် ရောက်သည် ဆိုသည်မှာ မမှန်ကြောင်း၊ ဦးလတ် နောက်ဆုံး ပြောင်းရွှေ့ရာ နေရာသည် ဗန်းမော် မဟုတ်ဘဲ ဗန်းမောက် ဖြစ်ကြောင်း၊ အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ ထုတ်ပယ် ခံရခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ဆရာ တိုက်စိုးက မိန့်ဆို ထားသည်
၁၉၉၄ ခု အောက်တိုဘာ လထုတ် စာပေ ဂျာနယ် ၂၂၁၊ စာ ၁၅၇ - ၁၆ဝ မှ တိုက်စိုး၏ 'အကြောင်းအချက် ရှာနည်း' ရှု
(တည်းဖြတ်သူ)ဦးလူဖေဝင်း (မဟာဝိဇ္ဇာ - ရွှေတံဆိပ်ရ) ၏ 'ရွှေပြည်စိုးဝတ္ထု၊ သင်္ခေပနှင့် အလင်းပြ'
၁၉၅၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလထုတ် သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၊ အမှတ် ၆၁ လာ ဦးတင့်ဆွေ၏ 'ဦးလတ်ခေတ်' ဆောင်းပါး
တက္ကသိုလ် တင်မြင့်အောင်၏ 'ကွ္ဆန်တော်သိသော ဦးလတ်' (လက်ရေးမူ)
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလထုတ် ပြည်ထောင်စု ယဉ်ကျေးမှု စာစောင်၊ အတွဲ ၁၊ အမှတ် ၈ လာ 'သင်္ခါ' ၏ 'စာပြုထက် စာစုခက်၏' ဆောင်းပါး
သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်ထုတ် 'ရွှေပြည်စိုး ဝတ္ထု' နိဒါန်း
သွေးသောက် ပုံနှိပ်တိုက်ထုတ် 'သုံးဘုံဝတ္ထု' နိဒါန်း
ဆင်ခေါင်းရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaungywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လိန်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိန်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၉ ဦး၊ မ ၁၃၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်္ဂလာနီကုန်းရွာ၊ မြက်ရိပ်ကျွန်း
ညိတ်ကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyeikkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ မန်ဟာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဧကရာဇ် (အင်္ဂလိပ်: emperor) သည် အင်ပါရာအနေအထားရှိသော တိုင်းပြည်ကို အစိုးရအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ဘုရင် (king) ဟုခေါ်ဆိုသော အုပ်ချုပ်သူမင်းများထက် သာလွန်သည်
"Emperor" စကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား imperator (စစ်ရေး အမိန့်ပေးသူ) ၊  ပြင်သစ်စကားလုံး emperere မှ ဆင်းသက်လာသည်
"Empress" ကို မြန်မာဘာသာဖြင့် "ဧကရီ" ဟူ၍ ဘာသာပြန်ပြီး အနက်မှာ ဘုရင်မဟူ၍ ဖြစ်သည်
"Empress" ကို သုံးရာတွင် အနက်သုံးခုဖြစ်နိုင်သည်
ပထမမှာ ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ မိဖုရား (empress consort)၊ ဒုတိယအနက်မှာ ကွယ်လွန်သူဧကရာဇ်ဘုရင်၏ မိဖုရားကြီး (empress dowager, မယ်တော်မိဖုရားကြီး)၊ တတိယအဓိပ္ပာယ်မှာ ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်သော ဧကရီဘုရင်မ (empress regnant) ဖြစ်သည်
﻿ဗားဂိုးသည် ဇိုးဒစ် ကြယ်စုတန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်ဘာသာဖြင့် အပျိုဟု ဆိုလိုပြီး သင်္ကေတမှာ ♍ ဖြစ်သည်
ယင်းသည်  ကြယ်စုတန်း လီယို ၏အနောက်ဘက်နှင့် လီဘရာ ၏အရှေ့ဘက်ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဟိုက်ဒရာပြီးလျင် ကောင်းကင်တွင် အကြီးမားဆုံး ကြယ်စုတန်းဖြစ်သည်
ယင်းအား အတောက်ပဆုံး Spica ကြယ်အနားတွင် အလွယ်တကူ မြင်နိုင်ပေသည်
အတောက်ဆုံး Spica ကြယ်သည် ဗာဂိုးအား တည်နေရာပြရန် လွယ်ကူစေသည်
ဝက်မြောင်ရွာ၊ အလယ်ချောင်း
ဂတိ သည် ဘဝလားရာ ဖြစ်သည်
တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ အဆက်ဆက် ပြောင်းလဲကျင်လဲခြင်း ဖြစ်သည်
ဂတိ (၂) မျိုး ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ (၁) ပုထုဇ္ဇနဂတိ(၂) အရိယဂတိ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ပုထုဇ္ဇနဂတိ ဆိုသည်မှာ ဝိနိပါတအလားကို ဆိုလိုသည်
ဝိနိပါတအလားဆိုသည်မှာ ပရမ်းပတာကျခြင်း ဖြစ်သည်
ပရမ်းပတာကျခြင်းဆိုသည်မှာ အလိုရှိရာအရပ်ကို ရည်ရွယ်ကာ ကျရောက်ခြင်း မဟုတ်ပေ
အမှတ်မရှိ တစ်ခုခုသောကံ၏ ပစ်ချခြင်းဖြင့် ရောက်တတ်ရာရာ ကျရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
အရိယဂတိ ဆိုသည်မှာ အဝိနိပါတဂတိကို ဆိုလိုသည်
အဝိနိပါတဂတိဆိုသည်မှာ သေသည်၏ နောက်၌ ပရမ်းပတာ ကျရောက်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခြင်း ဖြစ်သည်
တစ်ဘဝလျှင် တစ်ခါသေရခြင်း ဓမ္မတာနှင့်တွဲလျက် အမြဲပါရှိနေသော ပရမ်းပတာကျရောက်ခြင်း ဘေးကြီးသည် အကုန်အရှင်း ကင်းပ၍ တစ်ဘဝလျှင် တစ်ခါသေမြဲ ဓမ္မတာ၏နောက်၌ မိမိ၊ မိမိတို့ အလိုရှိရာ ဘုံဘဝသို့  သို့မဟုတ် ကောင်းမြတ်ရာဘုံဘဝသို့သာ ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဘယ်ဘုံဘဝသို့ ရောက်လိုသည်ဟု ရည်ရွယ်ခြင်းမရှိဘဲ အမှတ်မဲ့သေလွန်ခဲ့သော ကောင်းမြတ်သော ဘုံဘဝသို့ ရောက်ကြရ၏
အပါယ်လေးဘုံသို့ ကျရောက်ခြင်းမှ ကင်းလွတ်ကြလေသည်
ထိုမျှသာမက လူ့ဘုံ၊ လူ့ဘဝသို့ ရောက်သောအခါတွင် အမျိုးစည်းစိမ်ယုတ်ညံ့သော ဒုက္ခိတလူမျိုး၊ မသူတော်လူမျိုး၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိလူမျိုးတို့၌ ဖြစ်ရခြင်းမှ အရှင်းကင်းလွတ်ကြရသည်
အမျိုးစည်းစိမ်မြင့်မြတ်သော လူမျိုး၊ သပ္ပုရိသလူမျိုး၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိလူမျိုးတို့၌သာ ဖြစ်ကြရသည်
နတ်ဘုံ၊ နတ်ဘဝသို့ ရောက်ကြရာတွင်လည်း ဗြဟ္မာ့ဘုံ၊ ဗြဟ္မာ့ဘဝသို့ ရောက်ကြရာ၌လည်း ဘုန်းတန်ခိုးယုတ်ညံ့သော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုး၊ မိစ္ဆာအယူရှိကြသော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုးတို့၌ ဖြစ်ရခြင်းမှ အလျင်းကင်းလွတ်ကြကုန်သည်
ဘန်းတန်ခိုး ကြီးမြတ်သော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုး၊ သမ္မာအယူ ဖြူစင်သောနတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုးတို့၌သာ ဖြစ်ကြရသည်
နတ်ဘုံ၊ နတ်ဘဝသို့ရောက်ကြရာ ဗြဟ္မာ့ဘုံ၊ ဗြဟ္မာ့ဘဝသို့ ရောက်ကြရာ၌လည်း ဘုန်းတန်ခိုး ယုတ်ညံ့သော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုး၊ မိစ္ဆာအယူရှိကြသော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုး၊ သမ္မာအယူ ဖြူစင်သော နတ်မျိုး၊ ဗြဟ္မာမျိုးတို့၌သာ ဖြစ်ကြရကုန်သည်
နခသိခသုတ်၌ လာသော ပုထုဇ္ဇနဂတိ၊ ကာဏကစ္ဆပသုတ်၌ လာသော ပုထုဇ္ဇနဂိတိ၊ ဝိနိပါတဘေးကြီးမှ အလျင်းကင်းလွတ်ကြကုန်သည်
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဘူးဘကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပုဂံ ဦးဗဂျမ်း သည် ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့်အတူ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ဝန်ကြီး ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏
သူသည် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးဝန်ကြီး၊ တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီး၊ ပညာရေးဝန်ကြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ထောက်ပံ့ရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လမ်းပန်းအဆောက်အအုံဝန်ကြီး တစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်
ထို့နောက် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ လည်းဖြစ်သည်
ပုဂံမြို့ ကျအိုရွာ ဇာတိ ဖြစ်သည်
ညောင်ဦးမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ပခုက္ကူမြို့ ဝက်စလီကျောင်း၊ မြင်းခြံမြို့ အေဘီအမ်ကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့ဖူး၏
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်နှင့် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ဥပဒေဘွဲ့များကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၃၀ ခုနှစ် တကသ စည်းမျဉ်းရေးဆွဲရေးကော်မတီတွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၇ - ၃၈ ခုနှစ်တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လေသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ စ၍ ရန်ကုန်မြို့တွင် ရှေ့နေ လိုက်သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် အရှေ့ အာရှ လူငယ် အစည်းအရုံးကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်၏
ဗမာ့ တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲကာ ဂျပန် တော်လှန်ရေး အတွက် ပြင်းပြင်းထန်ထန် စည်းရုံး လှုံ့ဆော် ခဲ့သော အဖွဲ့ကြီးမှာ ဦးဘဂျမ်း ဦးစီးသော (အာရှလူငယ် အစည်းအရုံး) ပင် ဖြစ်တော့သည်
အရှေ့ အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံးကို စစ်ပြီးခေတ်၌ ဗမာနိုင်ငံ လူငယ်များ အစည်းအရုံး (ဗလစ) ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခု အထိ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၄၇ ခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးတစ်ဦး ဖြစ်၍ ဗိုလ်ချုပ်နှင့်တကွ ဝန်ကြီး တစ်ဖွဲ့လုံးကို လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ရာတွင် မသေ ကျန်ရှိရစ်သူ ၄ ဦး အနက် တစ်ဦး ဖြစ်၏
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့တွင် လွှတ်တော်ရှေ့နေကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်လျက် ရွှေတိဂုံစေတီတော် ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ ကမ္ဘာအေးစေတီ ဘဏ္ဍာတော်ထိန်းလူကြီး၊ နှင်းဆီကုန်းဘိုးဘွားစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့ဝင်လူကြီး စသည်ဖြင့် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်အစိုးရက ချီးမြှင့်သော သတိုးမဟာသရေစည်သူဘွဲ့ ကိုလည်း ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်
နိုဝင်ဘာလ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၁၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၁၆)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၅၀) ရက် ကျန်သေးသည်
ထနောင်ညွှန့်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htanaungnyunt)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ပိန်းချစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝေဒဂူပုဂ္ဂိုလ်, သဗ္ဗဇိပုဂ္ဂိုလ်, ဂဏ္ဍမူလပလိခတပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ပရိမဒ္ဒနအဖွင့် မှတ်သားဖွယ်ပါရှိပါသည်
ဟန်နရီ ကာဗန်ဒစ်ရှ် (အင်္ဂလိပ်: Henry Cavendish; FRS (; ၁၇၃၁ အောက်တိုဘာ ၁၀ – ၁၈၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၄) သည် အင်္ဂလိပ် သဘာဝဒဿနပညာရှင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်၊ ဓာတုဗေဒနှင့် ရူပဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
မီးလောင်တတ်သော လေ ဟု ၎င်းကိုယ်တိုင် ခေါ်ဆိုခဲ့သော ဟိုက်ဒရိုဂျင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ကျော်ကြားသည်
မီးလောင်နေသော ရေတွင် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ထိုလောင်ကျွမ်းတတ်သောလေ၏ သိပ်သည်းဆကို ၁၇၆၆ က အတုအယောင်လေများတွင် (On Factitious Airs) အမည်ရ စာတမ်းတွင် ဖော်ပြထားကာ အန်ထော်နီ လဗွိုင်စီယာက ကာဗန်ဒစ်ရှိ၏ စမ်းသပ်မှုကို ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့ကာ ယင်းဒြပ်စင်ကို ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
အလွန်တရာ အရှက်အကြောက်ကြီးသော်လည်း ကာဗန်ဒစ်ရှ်သည် ၎င်း၏သုတေသန နယ်ပယ်များတွင် တိတိကျကျ မှန်မှန်ကန်ကန်လုပ်ဆောင်မှုတတ်မှုကြောင့် နာမည်ကျော်ထင်ရှားရာ ထိုနယ်ပယ်များမှာ လေထု၏ ဖွဲ့စည်းတည်ရှိမှု၊ ဓာတ်ငွေ့အမျိုးမျိုး၏ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ လျှပ်စစ်တို့၏ ဆွဲငင်ခြင်း၊ တွန်းကန်ခြင်း နိယာမ၊ ရေကို အတုပြုလုပ်ခြင်း၊ အပူနှင့်ပတ်သက်သော စက်မှုဆိုင်ရာနိယာမ၊ သိပ်သည်းဆ တွက်ချက်ခြင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းဆကို တိုင်းတာသည့် ၎င်း၏လက်တွေ့ စမ်းသပ်ချက်ကို ကာဗန်ဒစ်ရှိ စမ်းသပ်ချက် (Cavendish experiment) ဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းခြင်းကို အဦးဆုံး စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့သူဟု ထင်ပေါ် ကျော်စောသော ဟင်နရီကဗင်းဒစ်သည် တတိယဒျူဘွဲ့ရ ဒက်ဗွန်ရှိုင်ယာမြို့စား၏ တူတော်သည်
၁၇၁၃ ခု အောက်တိုဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် နီးစမြို့၌ ဖွားမြင်၍ ကိမ်းဗရစ် တက္ကသိုလ်၌ သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒပညာရပ်များကို ၃ နှစ်မျှ သင်ကြားခဲ့လေသည်
၁၇၅၃ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီကဗင်းဒစ်သည် ကိမ်းဗရစ် တက္ကသိုလ်မှ ဒီဂရီဘွဲ့ မယူဘဲ ကျောင်းထွက် ပြီးနောက် ဝါသနာအလျောက် ဓာတုဗေဒ၊ရူပဗေဒ စသော သိပ္ပံပညာရပ်များကိုသာ စူးစမ်းလေ့လာနေခဲ့၏
အသက် ၄ဝ လောက် အထိ သူ၏ဖခင်ထံမှ ရသမျှ ထောက်ပံ့ကြေးဖြင့်သာ မရှိမရှား နေထိုင်ခဲ့လေသည်
အသက် ၄ဝ ကျော်တွင် ကဗင်းဒစ်သည် အမွေပစ္စည်း အမြောက်အမြား ဆက်ခံရရှိသဖြင့် ဓနအင်အား တောင့်တင်းသူတစ်ယောက် ဖြစ်လာသည်
သို့သော် ကဗင်းဒစ်သည် ဆင်းရဲသည်ဖြစ်စေ၊ ချမ်းသာသည် ဖြစ်စေ သူ၏နေပုံ ထိုင်ပုံကိုကား မပြောင်းခဲ့ချေ
ကဗင်းဒစ် နေထိုင်ပုံမှာ အလွန်ထူးဆန်းသည်
သူသည် လူများများနှင့် ရောနှော၍ မနေလိုချေ
တစ်ကိုယ်တည်း မိမိ ဝါသနာ စူးစိုက်ရာ သိပ္ပံပညာရပ်များကိုသာ စူးစမ်းရှာဖွေနေ လေ့ရှိသည်
သိပ္ပံပညာရပ် နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကဗင်းဒစ် စမ်းသပ် တွေ့ရှိခဲ့သည့် ဗဟုသုတများမှာ ယခုခေတ် ဓာတု ဗေဒပညာ၏ အခြေခံများ ဖြစ်ပေသည်
ကဗင်းဒစ်အား အမှတ် တရဖြစ်စေရန် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်ကျောင်း၌ ကဗင်းဒစ် ရူပဗေဒ လက်တွေ့စမ်းသပ်ရုံကြီးကို ဆောက်လုပ်ထားလေသည်
သူ၏ စမ်းသပ် တွေ့ရှိချက်များထဲတွင် ရေတွင်ပါသောဓာတ် များ၏ အတိုင်းအဆကို လက်တွေ့ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခြင်းမှာ ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်သမိုင်းတွင် ထူးကဲသော တိုးတက်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ကဗင်းဒစ်သည် ဖန်ဗူးတခုထဲတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့ နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်ငွေ့များကို ထည့်၍ ဖန်ဗူးကို ချိန်တွယ် မှတ်သားထားသည်
ထို့နောက် ထိုဓာတ်ငွေ့များကို လျှပ်စစ် ဓာတ်ဖြင့် မီးလောင်စေသည်
ယင်းသို့ ဓာတ်ငွေ့များကိုလျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် မီးလောင်စေသည့်အခါ ဖန်ဗူးထဲမှ ဓာတ်ငွေ့ များသည် အရည်အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားကြောင်း တွေ့ရှိရ၏
ထိုအရည်မှာ ပကတိရေကဲ့သို့ အနံ့အရသာ မရှိ၊ အရောင် အဆင်းမရှိဘဲ ဖန်ဗူး၏ အလေးချိန်လည်း ယခင်ကအတိုင်း ရှိ သည်ကို ကဗင်းဒစ် တွေ့ရှိရလေသည်
ထိုသို့ အားဖြင့် ကဗင်း ဒစ်သည် ရေ၌ ဟိုက်ဒရိုင်ဂျင်ဓာတ်ငွေ့နှင့် အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့များ ပါရှိကြောင်းနှင့် ထိုဓာတ်ငွေ့တို့၏ အတိုင်းအဆကို လက်တွေ့ တွက်ချက်၍ ပြနိုင်ခဲ့ပေသည်
ထိုမှတပါး နိုက်ထရစ်အက်ဆစ်ဆိုသည်မှာ မည်သည့်အရာ ဖြစ်ကြောင်း ကိုလည်းကောင်း လေထဲတွင် ပါဝင်သည့် ဓာတ်များအကြောင်းကိုလည်းကောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်
ကဗင်းဒစ်သည် ဓာတုဗေဒပညာဘက်တွင်သာ ထင်ရှား ကျော်စောသည်မဟုတ်၊ ရူပဗေဒပညာဘက်တွင်လည်း အတော်ပင် ထင်ရှားကျော်စောလေသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ကုန်ခါ နီးတွင် သူသည် ကမ္ဘာမြေ၏ သိပ်သည်းခြင်းကို စမ်းသပ် ရှာဖွေကြည့်ရာ ၅ဒသမ ၄၄၈ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
ယခုခေတ်တွင် စူးစမ်းရှာဖွေ တွေ့ရှိပြီးဖြစ်သော ကမ္ဘာမြေ၏သိပ်သည်းခြင်းမှာ ၅ ဒသမ ၅ ဖြစ်၏
ခေတ်မီ ကရိယာ တန်ဆာပလာများ မရှိဘဲနှင့် ထိုမျှ မှန်ကန်အောင် ကဗင်းဒစ်တွက်ချက်နိုင်ခြင်းမှာ များစွာ ခြီးမွမ်းဖွယ်ကောင်းပေသည်
ကဗင်းဒစ်သည် အလွန် ရှက်ကြောက်တတ်၍ မိန်းမများ အလွန်မုန်းတီးသူဖြစ်သဖြင့် အိမ်တွင် ခိုင်းစေသော မိန်းမ အစေခံများကို စာရေး၍သာ မှာကြားလေ့ရှိသည်
မည်သည့် အခါမျှ မျက်နှာချင်း မဆိုင်ရချေ
လူပျိုကြီးဘဝနှင့်ပင် ကွယ်လွန်ရရှာလေသည်
ထို့ပြင် သူသည် စကားအလွန်နည်းသူ ဖြစ်သည်
ဆွေမျိုးများနှင့်လည်း ဆက်ဆံမှု နည်းသည်
သူ၏ အမွေခံ အမွေစားဖြစ်သူ လော့ဂျော့ကဗင်းဒစ်ကိုပင် တစ်နှစ်လျှင် တစ်ခါသာ မိနစ်အနည်းငယ် တွေ့ဆုံခွင့်ပေးသည်
သို့သော် သူသည် တော်ဝင်အသင်း၏ အစည်းအဝေးများသို့ မှန်မှန် တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၇၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်အသင်းဝင် လူကြီးတစ်ဦးဖြစ်လာ၍ ကြာသပတေးနေ့တိုင်း အသင်းဝင် လူကြီးများနှင့် ညစာစားလေ့ရှိ၏
မလွှဲမကင်းသာ၍ တစ်ခါတစ်ရံ ဧည့်သည်များကို ဖိတ်ခေါ် ကျွေးမွေးရသည့်အခါမှာလည်း ဧည့်သည်များ အတွက် အစား အသောက် ဖွယ်ဖွယ်ရာရာရှိအောင် စီမံပေးရန် အခိုင်းအစေ တို့အား မပြောဆိုတတ်ချေ
တစ်ခါ၌ သူသည် တော်ဝင် အသင်းမှ အသင်းသားများအား မိမိအိမ်၌ ထမင်းစားရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့လေသည်
ထိုဧည့်သည်များအတွက် မည်သည့်ဟင်းလျာ ကို ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးရန်သင့်မည်ကို ထမင်းချက်က မေးသော အခါ ကဗင်းဒစ်က သိုးခြေတချောင်းဆိုလျှင် တော်ပြီဟု ပြောသည်
ထမင်းချက်က ဧည့်သည် လေးယောက် လာမည် ဆိုလျှင် သိုးခြေတစ်ချောင်းတည်းနှင့် လုံလောက်မည်မထင်ပါဟု ပြန်ပြောသောအခါ ဒါဖြင့် နှစ်ချောင်းဝယ်ဟု ဖြေလိုက်လေ သည်
ကဗင်းဒစ်သည် လိုသည်ထက်ပို၍ ပြောဆိုလေ့ မရှိချေ
လန်ဒန်မြို့ ကလပ်ဟမ် ကွန်မွန်းရပ်ကွက်ရှိအိမ်တွင် နေထိုင် သော်လည်း လန်ဒန်မြို့ထဲရှိ ဗလွန်းစဗါရီ ရပ်ကွက်၌ အိမ် တစ်ဆောင်ထားလေသည်
သူ၏ စာကြည့်တိုက်ကို ဆိုဟိုးရပ်ကွက်၌ ထားရှိ၍ တကယ့် စာပေလေ့လာလိုသူတို့အား မိမိ စာအုပ်များကို ထုတ်ငှားလေ့ရှိသည်
ကဗင်းဒစ်သည် စည်းကမ်းကြီးသူ ဖြစ်သဖြင့် စာကြည့်တိုက်မှ သူကိုယ်တိုင် စာအုပ်ထုတ်ယူသည့်အခါ၌ပင် စာအုပ်ယူကြောင်း လက်မှတ် ဖြတ်ပိုင်းကို အမြဲရေးသားထားခဲ့လေသည်
ကဗင်းဒစ်သည် သက်ရှင်စဉ် တစ်ကိုယ်တည်းသာ နေလိုသကဲ့သို့ သေသည့်အချိန်၌လည်း တစ်ယောက်တည်း ဆိတ်ငြိမ် စွာ သေလိုသူဖြစ်၏
သေခါနီးတွင် အစေခံကို အခန်းတွင်းမှ ထွက်စေ၏
နာရီဝက်အကြာ အခန်းတွင်း ပြန်ဝင်လာသည့် အခါ ကဗင်းဒစ်မှာ သေဆုံးနေလေပြီ
ထိုနေ့မှာ ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့ ဖြစ်ပေသည်
ဂန်ဂါ ဘဟာဒူး ဒန်ဂိုး (၁၉၆၂ ဖွား) သည် နီပေါ ဂျူဒိုခ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၈၈ နွေအိုလံပစ်၌ ကျား လိုက်ဝိတ်ပွဲစဉ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ဝက်ချောင်းရွာ၊ မင်းဆယ်
၁၃၀၁ (၁) ရက်
ဂမုံးစုရွာ၊ ငြိမ်းအေး
ရင်းတိုက်ကွင်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkwin(North))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ သပြေလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၉ ဦး၊ မ ၁၀၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ နွားကူးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားကူးအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၀ ဦး၊ မ ၁၇၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ရဟန်းတို့ တဏှာသည် ရောဂါတည်း၊ တဏှာသည် အိုင်းအမာတည်း၊ တဏှာသည် ငြောင့်တံသင်းတည်း၊ ရဟန်းတို့ ထိုသို့ဖြစ်သောကြောင့် ငါဘုရားသည် တဏှာမရှိဘဲ ငြောင့်တံသင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍ နေ၏၊ ရဟန်းတို့ ထိုသို့ဖြစ်သောကြောင့် ရဟန်းသည်လည်း တဏှာမရှိပဲ ငြောင့်တံသင်း ကင်းသည်ဖြစ်၍ နေလိုခဲ့မူ -မျက်စိ၊ အဆင်း၊ စက္ခုဝိညာဏ်၊ စက္ခုသမ္ဖဿ၊ စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာကို အထင်မမှားရာ၊ မျက်စိ -စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာ၌ အထင်မမှားရာ၊ မျက်စိ-စက္ခုသမ္ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာမှ ငါ့ဥစ္စာဟု အထင်မမှားရာ၊ ထို့အတူ နား၊ နှာခေါင်း၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်-ဟူသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန၊ ဝိညာဏ၊ ဖဿ၊ ဖဿကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာ-ဟု တစ်မျိုး တစ်မျိုးလျှင် လေးဝါရစီနှင့် ဝါရအားလုံးတို့၌ အထင်မမှားသင့်ပုံကို ဟောတော်မူပါသည်
ထိုသို့ (အာယတန ၁၂-ပါး၊ ဝိညာဏ် ၁၂-ပါး၊ ဖဿ ၁၂-ပါး၊ ဝေဒနာ ၁၂-ပါးတို့၌)အထင်မမှားသောရဟန်းသည် လောက၌ အဘယ်အရာကိုမျှ မစွဲလမ်း၊ မစွဲလမ်းသည်ရှိသော် မတောင့်တ၊ မတောင့်တသည်ရှိသော် ယခုဘဝ၌ပင် ငြိမ်းအေး၏၊ အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်အတိုင်းပင် အထင်မမှားသင့်ပုံကို ဟောတော်မူပြီး -အထင် မှားခံရသော မျက်စိ-အစရှိသည်သည် ထိုထင်မြင်ယူဆချက်မှ တမျိုးတဖုံအားဖြင့် ဖြစ်တတ်၏၊ တမျိုးတဖုံအားဖြင့် ဖြစ်လေ့ရှိသည်ဖြစ်၍ ဘဝတို့၌ ငြိကပ်တတ်သော သတ္တဝါအပေါင်းသည် ဘဝကိုသာလျှင် နှစ်သက်၏
ရဟန်းတို့ ခန္ဓာ, ဓာတ်, အာယတန ရှိသမျှကို ရှိသမျှ၌ ရှိသမျှမှလည်း အထင်မမှားရာ၊ ခန္ဓာ, ဓာတ်, အာယတနကို ငါ့ဥစ္စာဟုလည်း အထင်မမှားရာ၊ ဤသို့ အထင်မမှားသောရဟန်းသည် လောက၌ အဘယ်အရာကိုမျှ မစွဲလမ်း မတောင့်တ သည်ရှိသော် ယခုဘဝ၌ပင် ငြိမ်းအေး၍ ရဟန္တာဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ပင်ရှားစေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinsharsay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ စင့်ကင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင့်ကင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၄ ဦး၊ မ ၅၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဆက်ကြူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsatkyu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းနင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၂၀ ဦး၊ မ ၁၅၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာလူမျိုးတို့တွင် ရှေးထုံးကိုလည်း မပယ်နှင့်၊ ဈေးသုံးကိုလည်း မကြွယ်နှင့် ဟူသော ဆောင်ပုဒ်ကို လက်ကိုင်ပြု၍ အမှားအမှန်ကို မဆင်ခြင် မတိုင်းဆဘဲ၊ ရှေးအယူအဆများ ကို ယနေ့တိုင် တစ်သဝေမတိမ်း လက်ခံကျင့်သုံးသူ အများအပြား ရှိသေးသည်
မြတ်စွာဘုရားသခင်ကပင် မိမိ၏တရားများကို ဆင်ခြင်တိုင်းဆပြီးလျှင် အယုံအကြည် ရှိသောအခါမှသာ ကျင့်သုံးရန် ဟောကြားခဲ့သော်လည်း အယူသည်းမြဲ သည်းသူများ ရှိပေသေးသည်
အယူသည်းသူများသည် စာအုပ်များ၊ ပြက္ခဒိန်များတွင် ဖော်ပြသည့် ရက်ရာဇာ၊ ပြဿဒါး စသော နေ့များကို ယုံကြည်အားကိုးပြု၍ အများပင် အသုံးပြုကြ၏
ဘုရားအလို ရက်ရာဇာ- ကောင်းသောကိုယ်အမူ၊ နှုတ်အမှု၊ စိတ်အမှု ပြုလုပ်ပြောဆို ကြံစည်သူတို့အဖို့မှာ နေ့စဉ် နေ့ကောင်းရက်သာ ရက်ရာဇာဖြစ်၏ ဟု မြန့်မာအလင်း ပြက္ခဒိန်တွင် ဖော်ပြထားလေသည်
သို့သော်လည်း အယူသည်းသူများသည် မိမိတို့၏လုပ်ငန်းကိစ္စ အဝဝတို့နှင့်အကွ ခရီးသွားမှု၊ အိမ်ဆောက်မှု၊ မင်္ဂလာပြုမှု စသည်များကို နေ့ကောင်းနေ့မြတ် ရက်များတွင် ပြုလုပ်လိုသောအခါ ရက်ရာဇာနေ့များ၌ ပြုလုပ်ကြ၏
ပြက္ခဒိန်များတွင် ရက်ရာဇာများကို ဖော်ပြထားကြသော်လည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူညီကြချေ
ဤရက်ရာဇာနေ့များသည် လက်ဆန်းနည်းဖြစ်၍ နက္ခတ်ပညာ တွက်နည်းဖြင့် နေ့ကောင်းရက်သာများ မရွေးချယ်တတ်သေးမီ အခါကာလ၌ အသုံးပြုကြသောနည်းသာ ဖြစ်ချေမည်
အမှန်စင်စစ် ရက်ကောင်း၊ ရက်ဆိုးရွေးနည်းအတွက် နက္ခတ်ပညာ တွက်နည်းသာလျှင် ယခုခေတ်နှင့်လျော်ညီ၏
ယခုအသုံးပြုသော ရက်ရာဇာနေ့ဖြင့် ရက်ကောင်းရက်သာရွေးနည်းမှာ အခြေအမြစ် မရှိသည့်အပြင်၊ ပြက္ခဒိန်များကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါက ရက်ရာဇာနေ့ အမျိုးမျိုးဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရ၏
ရှေးအခါက စာပေဖြင့် မှတ်တမ်းထားခဲ့နိုင်စွမ်းမရှိသေး၍ နှုတ်တိုက် မှတ်သားခဲ့ရပြီးလျှင် သက်ကြီးများထံမှ သက်ငယ်များက တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ခံယူမှတ်သားခဲ့ရသောကြောင့် မူအမျိုးမျိုးဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်
အသံနှင့် လေ့လာ မှတ်သားမှုကြောင့်လည်း လွဲမှားခဲ့သဖြင့် နေ့များသည်လည်း မှားမည်မှာ မလွဲပေ
အချို့ ဆရာများသည် ရက်ရာဇာနေ့များကို လင်္ကာဖြင့် ဖော်ပြထားသည်
သို့သော်လည်း လင်္ကာတစ်ခုနှင့် တစ်ခု မတူညီသည်မှာ အထက်ဖော်ပြပါ အကြောင်းအရ အသံများ လွဲမှားမှုကြောင့် ဖြစ်၏
အချို့လင်္ကာ၌−တန်ခူး သာလှ၊ ထွန်းပ ကဆုန်၊ နယုန် ညွှန်စ၊ အောင်လှ ဝါဆို၊ သာလို ဝါခေါင်၊ မြတောင် တော်သလင်း၊ သီတင်းကျွတ် ဆီ၊ ဩလီ တန်ဆောင်မုန်း၊ သန်းလုံး နတ်တော်၊ မီးနော် ပြာသို၊ မိညို တပို့တွဲ၊ အဲဝင် တပေါင်း၊ အလွန်ကောင်းသည်၊ ရက်ကောင်း ရာဇာရာဇာတည်းဟု ဆို၍ အချို့လင်္ကာ၌−တန်ခူး သာကျော်၊ ထွန်းပေါ် ကဆုန်၊  နယုန် ညွှန်စ၊ အောင်လှ ဝါဆို၊  သာလို ဝါခေါင်၊ မြတောင် တော်သလင်း၊   သီတင်းကျွတ်ဆီ၊ သောရီ တန်ဆောင်မုန်း၊  ချမ်းလုံး နတ်တော်၊ မီးနော် ပြာသို၊  မီးညိုတပို့တွဲ၊ ထဲဝင် တပေါင်း၊  အလွန်ကောင်းသည် ရက်ကောင်း ရာဇာ့ ရာဇာတည်ဟု ဆိုသည်
အချို့ကျမ်းများတွင် တန်ခူး ကျော်သာလှ ဟူ၍ တန်ခူးလတွင် ရက်ရာဇာနေ့များသည် တနင်္လာ၊ ဗုဒ္ဓဟူး၊ သောကြာဟု ဖော်ပြ၏
ထိုပြင် သီတင်းကျွတ် ဆီမီးဟူ၍ သီတင်းကျွတ်လ တွင် အင်္ဂါနှင့် ကြာသပတေးနေ့များသည် ရက်ရာဇာဟူ၍ ပြထား၏
သို့အတွက် ၁၃၂၅ ခုနှစ်တွင် ရိုက်နှိပ်ထားသော ပြက္ခဒိန်များမှ ရက်ရာဇာနေ့များ ကောက်နုတ်၍ အောက်တွင် ဇယားပြုလုပ်နှိုင်းယှဉ်ပြထားသည်
ဤသို့ ဖော်ပြရာ၌ နေ့များကို ဂဏန်းများဖြင့် ဖော်ပြပါမည်
လင်္ကာ-၁ လင်္ကာ-၂ အောင်ရတနာဗေဒင်ပြက္ခဒိန်တန်ခူး ၄-၆ ၂-၆ ၂-၄-၆ကဆုန် ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝနယုန် ၃ ၃ ၃ဝါဆို ၁-၄ ၁-၄ ၁-၄ ၁-၄ဝါခေါင် ၄ ၄-၆ ၄-၆တော်သလင်း ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝသီတင်းကျွတ် ၃ ၃ ၃-၅တန်ဆောင်မုန်း ၁-၄ ၄-၆ ၄-၆နတ်တော် ၄-၆ ၂-၄ ၂-၄-၆ပြာသို ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝတပို့တွဲ ၃ ၃-၅ ၃-၅တပေါင်း ၁-၄ ၄-ဝ ဝတန်ခူး ၂-၄-၆ ၄-၆ ၄-၆ကဆုန် ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝနယုန် ၃ ၃-၅ ၃-၅ဝါဆို ၁-၄ ၁-၄ ၁-၄ဝါခေါင် ၄-၆ ၄-၆ ၄-၆တော်သလင်း ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝသီတင်းကျွတ် ၃ ၃-၅ ၃တန်ဆောင်မုန်း ၄-၆ ၁-၄ ၄-၆နတ်တော် ၄-၆ ၁-၄ ၄-၆ပြာသို ၅-ဝ ၅-ဝ ၅-ဝတပို့တွဲ ၃-၅ ၃-၅ ၃-၅တပေါင်း ၄-ဝ ၄-၁ ၄-ဝရက်ရာဇာနေ့သည် နေ့ကောင်းရက်သာ ဖြစ်၏
ယင်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော နေ့ဆိုး၊ နေ့ညံ့ရက်ကို ပြဿဒါးရက်ဟု အသိအမှတ် ပြုထား၏
သို့အတွက် ရက်ရာဇာနှင့် ပြဿဒါးများသည် အပြန်အလှန် ဖြစ်ရပေမည်
ရက်ရာဇာနေ့များသည် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း အမျိုးမျိုး ဖြစ်သော်လည်း ပြဿဒါး နေ့များမှာ တစ်နည်း တစ်မျိုးတည်းသာဖြစ်၍ ယနေ့တိုင် ဝါဒ မကွဲပြားဘဲ အများအသိအမှတ်ပြုလျက်ရှိ၏
နေ့ဆိုး၊ နေ့ညံ့ ရှောင်အပ်သောနေ့ဖြစ်၍ အလွန်အလေးဂရုပြုကာ ထိန်းသိမ်းခဲ့ဟန် တူပေသည်
လင်္ကာမှာကား တမာ(ဝ-၅)၊ သက်ယင်း (သက်လင်း ဖြစ်ချေမည်
(၆-၄)၊ အင်ကြင်း (၁-၂)၊ ဆူးရစ် (၃-၈) ဟူ၍ တန်ခူးလမှ အစပြုလျက် အစဉ်အတိုင်း ပြဿဒါးနေ့များဖြစ်၏
ရက်ရာဇာနေ့များသည် ထိုနေ့များနှင့် ဆန့်ကျင်ကာ အပြန်အလှန်သွား၍ ရေတွက်သော် သက်လင်း(၆-၄)၊ တမာ (ဝ-၅)၊ ဆူးရစ် (၃-၈)၊ အင်ကြင်း (၁-၂) ဟူ၍ တန်ခူးလမှ အစပြုလျက် အစဉ်အတိုင်းဖြစ်ပေမည်
သို့မှသာလျှင် ပြဿဒါးနေ့များတွင် တနင်္ဂနွေမှစ၍ ရာဟုနေ့များ၊ အစုံအလင်ရှိသကဲ့သို့  ရက်ရာဇာများတွင်လည်း နေ့အစုံအလင်ရှိမည် ဖြစ်သည့်အပြင် ထိုသို့လည်း ရှိအပ်၏
ရာသီ လ ပြဿဒါး(မူမှန်) ရက်ရာဇာနေ့မိဿ တန်ခူး ၅-ဝ ၄-၆ပြိဿ ကဆုန် ၄-၆ ၅-ဝမေထုန် နယုန် ၁-၂ ၃-၈ကြဋ် ဝါဆို ၃-၈ ၁-၂သိဟ် ဝါခေါင် ၅-ဝ ၄-၆ကန် တော်သလင်း ၄-၆ ၅-ဝတူ သီတင်းကျွတ် ၁-၂ ၃-၈ဗြိစ္ဆာ တန်ဆောင်မုန်း ၃-၈ ၁-၂ဓနု နတ်တော် ၅-ဝ ၄-၆မကာရ ပြာသို ၄-၆ ၅-ဝကုမ် တပို့တွဲ ၁-၂ ၃-၈မိန် တပေါင်း ၃-၈ ၁-၂ရက်ရာဇာနေ့၊ ပြဿဒါးနေ့ စသော ရက်မြတ်၊ ရက်ဆိုးနေ့များသည် ဝါကြီး၊ ဝါငယ်ထပ်သော နှစ်များ၌ ပထမဝါဆိုနှင့် ဒုတိယဝါဆိုလများတွင် ရက်ရာဇာနေ့ အတူတူပင် ဖြစ်၏
သို့အတွက် လထပ်ရက်ငင်များ မှန်ကန်သည့် ပြက္ခဒိန်ဖြစ်ပေါ်ရေးသည် အလွန်အရေးကြီးပေသည်
အကယ်၍ လထပ်ရန် သင့်မြတ်သော နှစ်များတွင် လထပ်ခြင်း မပြုခဲ့ပါမူ ရက်ရာဇာ၊ ပြဿဒါးနေ့များသည် မှားသကဲ့သို့ လထပ်ရန် မသင့်သောနှစ်များ၌လည်း လထပ်ခြင်းပြုခဲ့ပါမူ ရက်ရာဇာ၊ ပြဿဒါးနေ့များ မှားမည်မလွဲပေ
ထို အတွက် ရက်ကောင်း-ရက်သာများကို ရက်ရာဇာနေ့များဖြင့် ရွေးခြင်း၊ ရက်ဆိုး၊ ရက်ညံ့များကို ပြဿဒါးနေ့များဖြင့် ရွေးခြင်းတို့မှာ ယခုသိပ္ပံပညာ အလွန်ထွန်းကားသော ဒုံးပျံ ဂြိုဟ်တုခေတ်တွင် အသုံးပြုရန် မသင့်တော့ဟု ယူဆသည်
သို့သော် အသုံးပြုလိုသူများသည် ဖော်ပြပါ မူမှန်ရက်ရာဇာနေ့များဖြင့် ရွေးချယ်၍ အသုံးပြုသင့်လေသည်
သခွတ်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutkan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၅ ဦး၊ မ ၁၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
နတ္တလင်းစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nattalinsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ကင်းမွန်းခြုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းမွန်းခြုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၆ ဦး၊ မ ၁၅၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
နွားမြက်ရင်းပင်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Cypriol ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး Cyperus scariosus ဟု ရုက္ခဗေဒအမည်ပေးထားသည်
ရေကြိုက်ပင် ဖြစ်သည့် အလျောက် ရေစပ်၊ ကမ်းစပ် တို့တွင် ပေါက်ရောက်သည်
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
နွားမြက်ရင်းကို သွေး၍ လျှာကို ပွတ်ပေး ပါက လျှာ၌ ရှိသော အဖုအပိမ့် များကို ပျောက်ကင်း စေသည်
နွားမြက်ရင်းကို လျှာပွတ်ဆေး၊ သူငယ်နာဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်
နွားမြက်ရင်းကို သွေးကာ သူငယ်စာ ငှက်ပျောသီးတွင် သုတ်လိမ်း၍ မီးကင်ပြီး ကလေးများအား ကျွေးပါက သူငယ်နာတက်ခြင်း၊ မျက်ဖြူလန်ခြင်းနှင့် သာမန်အဆိပ်ရှိသော သတ္တဝါများကြောင့် အဆိပ်တက်ခြင်းကို ပျောက်ကင်းစေသည်
နွားမြက်ရင်း သွေးရည် ကော်ဖီဇွန်း ၁ ဇွန်း သောက်ပါက အော့အန်ရောဂါကို ပျောက်ကင်း စေသည်
နွားမြက်ရင်းခေါင်းကို သွေး၍ ဆား အနည်းငယ် ထည့်သောက်ပါက အစာမှားခြင်း၊ ဆေးမှားခြင်းတို့ကို သက်သာ ပျောက်ကင်း စေသည်
နွားမြက်ရင်းခေါင်းကို သွေး၍ သောက်ခြင်းဖြင့် အစာအိမ် ရောဂါ၊ အစာအိမ် အချဉ်ပေါက် ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေသည်
နွားမြက်ရင်းခေါင်းကို သွေးလိမ်းပါက ကိုယ်လက် ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ယားယံခြင်းနှင့် နူနာဖြစ်စရောဂါ၊ ရေယုန်၊ ဝဲစို၊ ဝဲခြောက် ရောဂါများကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်
အပင်သည် အပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်သည်
အမြင့် ၃ ပေခန့် ရှိသည်
ပင်စည် သုံးမြောင့်ပုံရှိ၍ ခေါင်းပွပုံ ဖြစ်ပြီး သေးငယ် ပြောင်ချော သည်
တပင်တည်း ကဲ့သို့ စုပြုံ၍ ပေါက်သည်
အရွက်သည် ပင်စည် ထိပ်ပိုင်း၌ စုရုံးဝိုင်းပတ်၍ ထွက်သည်
ရွက်ပျား သေးသွယ် ရှည်လျား သည်
ရွက်ရင်း ဝိုင်းပြီး ပင်စည်ကို ကုတ်ပတ် ထားသည်
ရွက်လည်ကြော ထင်ရှားသည်
ရွက်ဖျားနှင့် ရွက်နား ရှိသည်
အပွင့်သည် ထိပ်ထွက် ပန်းခိုင် ဖြစ်သည်
အလွန် သေးငယ်၍ ညိုခြောက်ခြောက် အရောင် ရှိသည်
အသီးသည် သေးငယ်၍ ရှည်မျောမျောပုံ ရှိသည်
အမြစ်ဥသည် အပြင်ဘက်တွင် နက်၍ အတွင်းသား နီကျန့်ကျန့် ရှိ၏
အရှေ့မြောက် ပင်လယ်ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနောက်မြောက် ပင်လယ် ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း အာရှတိုက်သို့ပေါက်ရောက်သွားနိုင် အောင် ကြိုးစားခဲ့သော လူစွန့်စား အင်္ဂလိပ်လူမျိုး သင်္ဘော ကပ္ပတိန်တစ်ဦးကား ဟင်နရီ ဟဒ်ဆန် ဖြစ်လေသည်
၁၆ဝ၇ခုနှစ်တွင် ငွေရေ ကြေးရေးတောင့်တင်းလှသော မတ်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီက တရုတ်နိုင်ငံသို့အရှေ့မြောက် ပင်လယ်ခရီးဖြင့် စမ်းသွားကြည့်ရန် စေလွှတ်သည့်အခါမှ စတင်၍ ဟင်နရီ ဟဒ်ဆန်၏ အကြောင်းကိုသိရလေသည်
ထိုယခင်က ဟဒ်ဆန်၏ အကြောင်းကို မသိကြရချေ
ထိုစဉ်က အရှေ့ဘက်နိုင်ငံများသို့ သွားရာ တစ်ခုတည်းသော လမ်းကို တူရကီတို့က ကြီးစိုး ခြယ်လှယ်နေကြသဖြင့် တရုတ် နိုင်ငံစသည့် ထိုအရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်မည့် လမ်းပေါက်ရရန် ထိုခေတ်က လူများကြိုးစားခဲ့ကြလေသည်
ထိုလမ်းပေါက်သာ ရှာဖွေ တွေ့ရှိပါက များစွာ အကျိုးဖြစ်ထွန်း နိုင်ဖွယ်ရှိသဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ ဒတ်ချ် စသည့် ဥရောပနိုင်ငံများမှ ကုန်သည်ကြီးများသည် လမ်းပေါက်ရှာရန် အဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့ ကြလေသည်
သို့ဖြစ်၍ ၁၆ဝ၇ ခုနှစ်တွင် မတ်စကိုဗီ ကုမ္ပဏီက ဟဒ်ဆန် အား ထိုသို့ လမ်းပေါက်ရှာရန် စေလွှတ်ခဲ့၏
ပထမအကြိမ် တွင် ဟဒ်ဆန်သည် အရှေ့မြောက်ဘက်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဂရင်းလန်း ကမ်းခြေတစ်လျှောက်နှင့် စပစ်စဗာဂင်ကျွန်းစုများ သို့ ရောက်ခဲ့၏
ထိုအကြိမ်တွင် ဟဒ်ဆန်မှာ သူ၏ ရည်မှန်း ချက် မပေါက်ခဲ့သော် လည်း ထိုဒေသများတွင် ဝေလငါးကြီး များ ပေါများလှသဖြင့် ဝေလငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအတွက် အလား အလာများ ရှိကြောင်းကိုကား တွေ့ခဲ့လေသည်
ထိုကုမ္ပဏီအတွက်ပင် နောက်တစ်နှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့ပြန်သည်
ထိုအကြိမ်တွင် ရေခဲများ ပိတ်ဆို့နေသော ကာရာရေလက်ကြားကို ဖြတ်ကျော်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်သောကြောင့် ပထမအကြိမ်ကဲ့သို့ပင် မည်သို့မျှ အကြောင်းမထူးပဲ ပြန်ခဲ့ရလေသည်
၁၆ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဒပ်ချ အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီက စေခိုင်းချက်ကြောင့် အာရှတိုက်သို့ ပေါက်သော အနောက်မြောက်လမ်းခရီးကိုရှာရန် ခရီးထွက် ရပြန်၏
ထိုအကြိမ်တွင် ဒပ်ချတို့ပေးသော လခြမ်းအမည်ရှိ သင်္ဘောကလေးဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ မြောက် အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ဒေသရှ မြစ်တစ်မြစ်ကို ဆန်တက်ခဲ့လေ သည်
ထိုမြစ်အား သူ့အမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟဒ်ဆန်မြစ်ဟု အမည်ပေးခဲ့လေသည်
ဟဒ်ဆန်သည် ထိုမြစ်ကို ယခု နယူးယော့ပြည်နယ်ရှိ အော်လဗနီမြို့နားအထိ ဆန်တက်နိုင်ခဲ့၏
ယခုခေတ် လူများအဖို့ ဟဒ်ဆန်သည် ဟဒ်ဆန်မြစ်ကြောင်းကို လိုက်ကာ တရုတ်နိုင်ငံသို့သွားရန် လမ်းပေါက်ရှာခဲ့ခြင်းမှာ ရယ်စရာလို ဖြစ်နေသော်လည်း ထိုခေတ်က မြေပုံလည်း မပေါ်သေးပဲ မှန်းဆချက်ဖြင့်သာ တစ်ခါမျှ မသွားဘူးသေးသော ခရီးကို စွန့်စားကာ ထွက်ခဲ့ရခြင်းဖြစ်၍ မှန်းဆသည့် နေရာကို ရောက်ချင်မှ ရောက်ပေမည်
သို့သော် ထိုသို့ စွန့်စား သွားလာ သည့်ခဲ့အတွက် ချီးကျူးရမည် ဖြစ်၏
တရုတ်နိုင်ငံသို့ မရောက်ခဲ့သော်လည်း ဟဒ်ဆန် ရောက်ခဲ့သည့်ဒေသများတွင် သားမွေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နိုင်သည့်အတွက် ဒတ်ချ်ကုန်သည် များမှာ တစ်နည်းတစ်ဖုံ အကျိုးရှိ ခဲ့ပေသည်
ဒတ်ချ်တို့သည် ထိုဒေသများတွင် လာရောက်အခြေတည်ကာ နေထိုင်၍ သားမွေး အရောင်းအဝယ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်
ဟဒ်ဆန်သည် နောက်ဆုံးဖြစ်သော စတုတ္ထအကြိမ်တွင် အင်္ဂလိပ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုအတွက် ခရီးထွက်ခဲ့ရလေသည်
ထို အကြိမ်တွင် သူသည် နောင်အခါ၌ သူ့အမည်ကို အစွဲပြုကာ ဟဒ်ဆန်ရေလက်ကြားဟု ခေါ်ဝေါ်နေသော ရေလက်ကြားနှင့် ဟဒ်ဆန် ပင်လယ်အော်ဟု ခေါ်နေသော ပင်လယ်အော်တို့ ရှိရာသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်
( ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်
သို့သော် သူတို့လူစုသည် ဆိုးရွားလှသော ရာသီဥတု၏ ဒဏ်ကိုခံစားခဲ့ရပြီးလျှင် ရိက္ခာပြတ်ခြင်းစသည့် အခက်အခဲ များစွာတို့နှင့်လည်း တွေ့ကြုံခဲ့ရလေ၏
ထို့ကြောင့် သူ၏ သင်္ဘောသားများသည် ပုန်ကန်ကြ၍ ဟဒ်ဆန်နှင့် သူ၏ သားငယ်တို့ကို အခြားသစ္စာရှိ သင်္ဘောသားအချို့နှင့် အတူ လှေငယ်တစ်စင်းပေါ် တင်ကာ ပင်လယ်ပြင်တွင် မျှောလိုက်ကြ လေသည်
ထိုနောက်၌ သူတို့၏ သတင်းကို မကြားရ တော့ချေ
ဟဒ်ဆန်၏ စွန့်စားမှုများသည် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာအတွက်သာ အကျိုးများသည် မဟုတ်သေး စပစ်စဗာဂင် ကျွန်းစုတွင် ငါးဖမ်းသည့် လုပ်ငန်းနှင့် ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော် တစ်ဝိုက်တွင် သားမွေးလုပ်ငန်းကိုပါ ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့လေသည်
ဂမုန်းအင် သည် နတ်တော်လတွင် သစ်ပင်ကြီးများပေါ်၌ ပွင့်တတ်သော ဂမုန်းဖြစ်သည်
ဟိန္ဒီဘာသာ (ဒေဝနာဂရီ: हिन्दी, IASTISO 15919: Hindī) သို့မဟုတ် ခေတ်ပေါ် စံပြုဟိန္ဒီဘာသာ (ဒေဝနာဂရီ: मानक हिन्दी, IASTISO 15919: Mānak Hindī)သည်အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင်အသုံးပြုသော Indo-Aryan ဘာသာစကားဖြစ်သည်
ခေတ်ပေါ်စံပြုဟိန္ဒီဘာသာသည် သက္ကတဘာသာ ဩဇာလွှမ်းမိုးသော ဟိန္ဒုသ္တာနီဘာသာစကားဖြစ်သည်
ယင်းဘာသာသည် ဒေလီမြို့နှင့် မြောက်အိန္ဒယ၌သုံးသော ခရီဗောလီဒေသိယစကားပေါ်အခြေပြုသည်
ဟိန္ဒီဘာသာသည် ဒေဝနာဂရီအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့်တကွ အိန္ဒိယအစိုးရတွင်ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု၏ စာရင်းသတ်မှတ်ထားသောဘာသာစကား ၂၂ မျိုးတွင်ပါဝင်သည်
ဦးခင်မောင်မြင့် (၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် ၉ အတွက် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်မြင့်ကို ၁၉၅၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကသာမြို့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်
သူ၏ယခင်အလုပ်မှာကျောက်စိမ်းရောင်းဝယ်ခြင်း ဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၉ မှ ၃၀,၈၂၅ မဲဖြင့် အနိုင်ရ ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
ဇမ္ဗူရစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zabuyit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ပန်းမရဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မိစ္ဆာမဂ္ဂင် ဆယ်ပါးသည် ဩရိမတီရ (ဤဖက်ကမ်း), သမ္မာမဂ္ဂင် ဆယ်ပါးသည် ပါရီမတီရ (ဟိုဖက်ကမ်း) ဖြစ်ပုံ၊ ဟိုဖက်ကမ်း (နိဗ္ဗာန်)သို့ သွားရောက်သူတို့ နည်းပါးပုံ၊ ဤဖက်ကမ်း (သက္ကာယဒိဋ္ဌိ)သို့သာ သတ္တဝါတို့ အဖန်ဖန် ပြေးသွားနေကြပုံ-အစရှိသည်ဖြင့် ဩရိမသုတ်အတိုင်း ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(၁၀)သုတ် ရှိပါသည်
အညတရရဟန်းတို့ လျှောက်ထားမေးမြန်းကြသဖြင့် ထိုရဟန်းတို့အား ၃-ခု မြောက်သုတ်၌ အဏ္ဍဇနဂါးတို့၊ ၄-ခုမြောက်သုတ်၌ ဇလာဗုဇနဂါးတို့၊ ၅-ခုမြောက်သုတ်၌ သံသေဒဇနဂါးတို့၊ ၆-ခုမြောက်သုတ်၌ ဩပပါတိကနဂါးတို့ ဥပုသ်စောင့်ပုံ, ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်လွှတ်ထားပုံ အကြောင်းတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်များ
ဂေါပါလကဥပုသ်၊ နိဂဏ္ဌဥပုသ်၊ အရိယဥပုသ်-ဟု ဥပုသ် ၃-မျိုးအကျယ်ကို ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတိုက် မိဂါရမာတုပြာသာဒ်ဝယ် ဝိသာခါအား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ရှေးဥပုသ် ၂-မျိုးက အကျိုးအာနိသင်မကြီးမားပုံ အရိယဥပုသ်သာ အကျိုး အာနိသင်ကြီးမားပုံတို့ကို အကျယ်ဟောကြားတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ပြချက်များပါရှိပါသည်
ဂေါပလ ဥပုသ်- နွားကျောင်းသားဥပုသ် - နွားကျောင်းသားသည် နွားကျောင်းရာစားကျက်ကို ဆင်ခြင်သကဲ့သို့ "ယနေ့ ငါသည် ဤမည်သော ခဲဖွယ် ဘောဇဉ်ကို သုံးဆောင်ခဲ့ပြီ၊ မနက်ဖန် အဘယ် မည်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို သုံးဆောင်ရအံ့နည်း”ဟု အဘိဇ္ဈာစိတ်ဖြင့် ဥပုသ်နေ့ကို ကုန်ဆုံးစေသူတို့၏ ဥပုသ်
(၂) နိဂဏ္ဌဥပုသ် တက္ကတွန်းဥပုသ် - တက္ကတွန်းတို့သည် “အရပ် ရှစ်မျက်နှာ၌ ယူဇနာတစ်ရာအပြင်ဘက်ရှိ သတ္တဝါတို့၌ လက်နက်ချထားလော့ (မညှဉ်းဆဲ မသတ်ဖြတ်ရ)ဟု သတ္တဝါအချို့ကို သနားစောက်ရှောက်ခြင်းငှါ ဆောက်တည်စေကုန်၍ သတ္တဝါအချို့ကို မသနား မစောင့်ရှောက်ခြင်းငှါ ဆောက်တည်စေကုန်သကဲ့သို့ ဆောက်တည် သူတို့၏ဥပုသ်
(သတ္တဝါအချို့၌သာ သူ့သက် သတ်ခြင်းစသည်မှ ရှောင်ကြဉ်၍ သတ္တဝါ အချို့၌ မရှောင်ကြဉ်သူတို့၏ ဥပုသ်
(၃) အရိယဥပုသ် - ဗုဒ္ဓါနုဿတိ, ဓမ္မာနုဿတိ သံဃာနုဿတိ, သီလာနုဿတိ, ဒေဝတာနုဿတိတို့ကို ပွားများလျက် သူ့သက်သတ်မှု စသည်မှ ရှောင်ခြင်း စသော ရှစ်ပါးသီလကို ဆောက်တည်သူတို့၏ ဥပုသ်
ထိုသုံးမျိုးတွင် အရိယဥပုသ်သည်သာ လူမင်းစည်းစိမ် နတ် စည်းစိမ်တို့ကို ပေးနိုင်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့တော် ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတိုက် မိဂါရမာတု ပြာသာဒ်ဝယ် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရိယသာဝကပရိသတ်ကိုကြည့်ရှုတော်မူ၍ ပရိသတ်ကို ချီးမွမ်းတော်မူပြီး ပရိသတ်၌ ဒေဝပ္ပတ္တရဟန်းတော်များ, အရိယပ္ပတ္တရဟန်းတော်များ သီတင်းသုံးကြပုံ အကျယ်ကို ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သာဝတ္ထိပြည် ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတော်ဝယ် ဥပုသ်နေ့၌ ဆိတ်ဆိတ်နေသော ရဟန်းအပေါင်းကို ကြည်ရှုတော်မူ၍ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသော သုတ်ဖြစ်သည်
လောက၌ ဒုဿီလဟူသောအဖျင်းမရှိ, စင်ကြယ်သောသီလ အနှစ်၌ တည်နေသော ရဟန်း သံဃာပရိသတ်ကို ဖူးမြှော်ရန်ပင် ရနိုင်ခဲ၏၊ ထိုသို့သောရဟန်း သံဃာပရိသတ်ကို လှူထိုက်, လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးထိုက်၏ စသည်ဖြင့် ဟောတော်မူပြီးလျှင် ရူပဈာန်လေးပါးသို့ ရောက်သော ရဟန်းသည် ဥပပတ္တိနတ်အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ မေတ္တာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥပေက္ခာ လေးပါးသို့ ရောက်သောရဟန်းသည် ဗြဟ္မာ အဖြစ်သို့ ရောက်၏၊ အရူပဈာန်လေးပါးသို့ ရောက်သော ရဟန်းသည် မတုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်၏၊ သစ္စာလေးပါးကို အမှန်အတိုင်း သိသောရဟန်းသည် အရိယာအဖြစ်သို့ ရောက်၏-ဟုဟောတော်မူသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ပုဗ္ဗာရုံကျောင်းတိုက် မိဂါရမာတုပြသာဒ်ဝယ် ဩဝါဒပါတိမောက်ပြရန် ရဟန်းတို့အစည်းအဝေး၌ ဒုဿီလရဟန်းကို အကြောင်းပြု၍ ဩဝါဒပါတိမောက်ကို ညဉ့်သုံးယာမ်လွန်သော်လည်း ပြတော်မမူဘဲ နေတော်မူခြင်းအကြောင်းကို မိန့်ကြားတော်မူသည်တွင် အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ကိုယ်တိုင် ဒုဿီလပုဂ္ဂိုလ်ကို လက်ကိုဆွဲပြီး ထုတ်ပယ်ရပုံ၊ မဟာသမုဒ္ဒရာ၏အံ့ဖွယ် ၈-မျိုးနှင့်နှိုင်းယှဉ်၍ သာသနာတော်၏အံ့ဖွယ် ၈-မျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အကျိုးအာနိသင်ကြီးမားသော အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်စောင့်သုံးမှုဆင်ခြင်ပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အကျိုးအာနိသင်ကြီးမားသော အဋ္ဌင်္ဂဥပုသ်နှင့် ဥပုသ်စောင့်သုံးသူများရနိုင်သောအကျိုးတို့ကို အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(သံခိတ္တူပေါသထသုတ်နှင့် ဝိတ္ထတူပေါသထသုတ်)ပရိသတ်မစင်ကြယ်၍ ဘုရားရှင် ဩဝါဒပါတိမောက် မပြပဲနေတော်မူခြင်းကြောင့် ဒုဿီလရဟန်းကို အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ဆွဲထုတ်ရပုံ၊ သမုဒ္ဒရာ၏အံဖွယ်နှင့် သာသနာတော်၏အံ့ဖွယ် ၈-မျိုးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(ဝိ၊၄၊၄၁၉
အဋ္ဌကထာ၌-မြစ်ကြီးငါးစင်းဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် တကွ မှတ်သားဖွယ်ရာများ ဖွင့်ပြထားပါသည်
သာဝတ္ထိပြည် ပုဗ္ဗာရုံ ကျောင်းဝယ် ဥပုသ်နေ့၌ ဘုရားရှင်သည် ရဟန်းအပေါင်းခြံရံလျက် ဩဝါဒပါတိမောက် ပြရန် ထိုင်နေတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာက သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ပါတိမောက်ပြတော်မူပါရန် လျှောက်ထားသော်လည်း နံနက်မိုးသောက် သည်တိုင်အောင် ပြတော်မမူဘဲ “အာနန္ဒာ ပရိသတ်မစင်ကြယ်”ဟုမိန့်တော်မူရာတွင် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်က ဒုဿီလကို "ငါ့ရှင် ထလော၊ သင့်ကို မြတ်စွာဘုရား မြင်တော်မူ၏” ဟု သုံးကြိမ်တိုင်အောင်ပြောသော်လည်း ဆိတ်ဆိတ်သာ ထိုင်နေသော ဒုဿီလရဟန်းကို လက် မောင်းဆွဲကာ တံခါးမုခ်အပြင်ရောက်အောင် ထုတ်ပြီးလျှင် တံခါးပိတ်၍ မင်းတုပ်ထိုးလျက် ဘုရားရှင်အား “မြတ်စွာဘုရား ဒုဿီလကို နှင်ထုတ်အပ်ပါပြီ၊ ပရိသတ် စင်ကြယ်ပါပြီ၊ ရဟန်းတို့အား ပါတိမောက်ပြတော်မူပါ”ဟုတောင်းပန်၏
ဘရားရှင်က "မောဂ္ဂလာန်အံ့ဖွယ်ရှိစွ၊ မဂ်ဖိုလ်မှ အချည်းနှီးသော ယောက်ျားသည် လက်ကိုဆွဲယူသည် တိုင်အောင် ငံ့လင့်နေဘိ၏၊ ရဟန်းတို့ ဤနေ့မှနောက်၌ ဥပုသ်မပြုတော့၊ ပါတိမောက် မပြတော့၊ သင်တို့သည်သာလျှင် ဥပုသ်ပြုရာ၏ ပါတိမောက်ပြရာ၏၊ မစင်ကြယ်သော ပရိသတ်၌ ဘုရားရှင်သည် ဥပုသ်ပြုရာသော, ပါတိမောက်ပြရာသော အကြောင်းမရှိ” ဟုမိန့်တော်မူပြီးလျှင် မဟာသမုဒ္ဒရာ၏အံ့ဖွယ် ရှစ်ပါးကို ဥပမာပြုလျှက် သာသနာတော်၏အံ့ဖွယ် ရှစ်ပါးကို ဟောတော်မူသည်
ညီနောင်ရွာ၊ ရေပူဝ
ဝက်ဖြူကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethpyukone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၇၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
မွန်ခမာအုပ်စုမှ ဝ ပလောင်အုပ်စုထဲတွင် ပါဝင်သော ယင်းလူမျိုးအနွယ်ဝင်တို့သည် များသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည် တောင်ပိုင်း ကျေးသီးမံစံနယ် အတွင်းပိုင်းရှိ ကျေးလက်တောရွာများ၌လည်းကောင်း၊ ပင်လုံမြို့ အနီးတစ်ဝိုက်တောင်တန်းဒေသရှိ ကျေးရွာများ၌လည်းကောင်း နေထိုင်ကြသည်
ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း၌ အနည်းငယ် မျှလောက်သာ နေထိုင်သည်
မိုးနဲနယ်ရှိ သံလွင်မြစ်အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းများမှာ ယင်းတို့၏ ဗဟိုအချက်အချာဒေသ ဖြစ်၏
အချို့သည် ကျိုင်းတုံနယ်တွင် ပျံ့နှံ့နေသည်
ထိုလူမျိုး စုကို မြန်မာတို့က ယင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှမ်းတို့က ယန်းဟူ၍ လည်းကောင်း အမည်မှည့်ခေါ်ကြသည်
ယန်းလမ်း သို့မဟုတ် ဟင်းနက် နှင့် ယန်းဆက်၊ သို့မဟုတ် ယင်းကျားဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိရာ ယင်း နက်ကို အချို့က ကရင်နက်ဟု ခေါ်ဆိုကြ၍ ယင်းကျားကို ကရင်ကျား ခေါ်ဆိုကြလေသည်
ယင်းလူမျိုးတို့ပြောဆိုသော ဘာသာစကားနှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့သည် ပလောင်တို့၏ ဘာသာစကား၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အလွန် နီးစပ်လေသည်
ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီများဖြစ်၍ ပလောင်တို့နည်းတူ ဒေသဆိုင်ရာ နတ်များကိုလည်း ကိုးကွယ်ကြလေသည်
ယင်း လူမျိုးတို့သည် ပလောင်တို့၏ တောင်ပိုင်းအဆက်အနွယ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်ကောင်းပေသည်
ယန်းလမ်းတို့သည် ရှမ်းအမျိုးသားတို့နှင့် တစ်ရွာတည်း၌ ရောပြွမ်း၍ နေထိုင်လေ့ရှိသည်
သိန္နီတောင်ပိုင်းနယ်နှင့် ကျေးသီးမံစံနယ်တို့တွင် ဆန်စပါးအပြင် ဝါကိုလည်း စိုက်ပျိုး လုပ်ကိုင်ကြသည်
ယန်းလမ်း အမျိုးသမီးတို့သည် ပလောင် အမျိုးသမီးတို့ကဲ့သို့ ဝတ်ဆင်ကြသည်
အမျိုးသားတို့ကမူ ရှမ်းအမျိုးသားတို့ကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်ကြသည်
တောင်ဘက်အစွန်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိနေကြသော ယင်းကျား တို့သည် တောင်ပေါ်ကရင်တို့နှင့် ပို၍နီးစပ်ကြသည်
ထိုကြောင့် ယင်းကျားအမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံမှာ တောင်ပေါ်ကရင်အမျိုးသမီးတို့ ဝတ်ဆင်ပုံနှင့် တူသည်
သို့ရာတွင် အဖြူနှင့် အနီ အစင်းကျား သင်တိုင်းကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်
ခြေထောက် တွင် ကြေးချေကျငိးများကိုလည်း ဝတ်ဆင်ထားလေ့ ရှိကြသည်
ယင်းလူမျိုး၏ လူဦးရေမှာ ၁၄ဝဝဝ ခန့် ရှိသည်
ခင်မိုးမိုးထွန်း (၃ ဇွန် ၁၉၉၉ ဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူမသည် မြန်မာအမျိုးသမီးအသင်းတွင် အလယ်တန်းနေရာ၌ ကစားသည်
အ.ထ.က(၂)ဗိုလ်တထောင်သည် ဗိုလ်မြတ်ထွန်းလမ်း(ယခင်အမည်ခရစ်လမ်း)တွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က စိန်ဖစ်လစ်ကျောင်း ဟုလည်း ခေါ်သည်
အမျိုးသမီးအမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်
ICမှ ခင်မောင်သန့်၊ အဆိုတော်ချစ်ကောင်း၊ မေယာအမ်တီ တို့သည် ထိုကျောင်းထွက်များ ဖြစ်သည်
အာရပ်လူမျိုး  Malek Bennabi, Algerian philosopher ကိုမွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၇၃)အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာ Michael Tippett ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၈)အမေရိကန် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး Anna May Wong ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၆၁အမေရိကန်လူမျိုး ရုပ်ရှင်မင်းသား Sterling Holloway ကိုမွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၂)အီတလီလူမျိုး စာရေးဆရာ Giacinto Scelsi ကိုမွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၈၈)အမေရိကန်လူမျိုး ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင် James Bennett Griffin ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၇)အမေရိကန်လူမျိုး အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသား Tex Ritter ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၇၄)အမေရိကန် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး Kay Francis ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၆၈)၆၇ ယောက်မြောက်  ဂျပန်ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၇၆-၁၉၇၈) Takeo Fukuda ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၅)အာဂျင်တီးနားလူမျိုး ဘောလုံးကစားသမား နှင့် မန်နေဂျာ ဖြစ်သည့် Guillermo Stábile ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၆)အမေရိကန်လူမျိုး လူဆိုးဂိုဏ်းဝင် Joseph Bonanno ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၂၀၀၂)ဗြိတိသျှနွယ်ဖွား ဩစတြေးလျလူမျိုး ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူ၊ ဒါရိုက်တာ နှင့် အုပ်ချုပ်သူ Stanley Hawes ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၁)အမေရိကန်လူမျိုး သန်းကြွယ်သူဌေး J. Howard Marshall ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၉၅)အမေရိကန်လူမျိုး ရုပ်ရှင်မင်းသား Charles Lane ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၂၀၀၇)ဩစတီယန်လူမျိုး အဆိုတော် Maria von Trapp ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၈၇)အမေရိကန်လူမျိုး ရုပ်ရှင်မင်းသား Howard McNear ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၆၉)ဗြိတိသျှလူမျိုး ပန်းချီဆရာ Barnett Newman ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၇၀)အမေရိကန်လူမျိုး စာရေးဆရာ John O'Hara ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၇၀)
ဝက်သည် ခြေချောင်းတွင် ခွာတစ်စုံစီ ရှိသည့် ခြေလေးချောင်းရှိ နို့တိုက်သတ္တဝါများဖြစ်သည်
ဝက်ကို စီးပွားဖြစ် မွေးမြူကြသည်
ဝက်တို့သည် အစုံစား သတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်
ဝက်ကို လူတိုင်းမြင်ဖူးကြမည်ဖြစ်သော်လည်း ဝက်မျိုး၏မူရင်းအစကို သိရှိသူကား နည်းပါးလှပေမည်
ယခု ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိနေရသော ဝက်များမှာ တောဝက်များကို ယဉ်ပါးအောင် အိမ်တွင် မွေးမြူကြရာမှ တဖြည်းဖြည်းပေါက်ဖွားလာသော ဝက်များဖြစ်ကြသည်
မြေတွင်မြုပ်၍ ကျောက်သားဖြစ်နေသော ဝက်ရိုးအကြွင်းအကျန်များကို တူးဖော်တွေ့ရှိရခြင်းဖြင့် ရှေးဝက်ရိုင်းများကို ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တွင်တွေ့ရကြောင်း သိရလေသည်
အမေရိကတိုက်တွင်ကား မတွေ့ရချေ
ယခု ဝက်များသည် ဥရောပတိုက်နှင့် အာရှတိုက်ရှိ တောဝက်ရိုင်းများမှ ဆင်းသက် ပေါက်ပွားလာကြသော ဝက်များဖြစ်ကြသည်
ဘီစီ ၂၉ဝဝ နှစ်လောက်မှစ၍ တရုတ်တို့သည် ဝက်များကို ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူလာကြသည်ဟုဆိုသည်
ဝက်များသည် ညစ်ပတ်၍ မသန့်ဟု အယူရှိကာ အချို့သောလူမျိုးတို့က ဝက်သားကို မစားကြသော်လည်း အခြားလူမျိုးများ အထူးသဖြင့် တရုတ်လူမျိုးသည် ဝက်သားကို အလွန်နှစ်သက်ကြလေသည်
အမှန်မှာ ဝက်သည် ထင်သလောက် ညစ်ပတ်ပေကျံသော တိရစ္ဆာန် မဟုတ်ပေ
သဘာဝအလျောက် ဝက်သည် အခြားသန့်ရှင်းသော တိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ပင် သန့်ရှင်းသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
မညစ်ပတ်သည်သာမက ဝက်မွေးမြူသူတို့သည် ဝက်ကို သန့်ရှင်းစွာသာထားနိုင်ပါက အထူးပင်စင်ကြယ်သောတိရစ္ဆာန်ဖြစ်နိုင်သည်
မွေးမြူသူတို့၏ ညစ်ပတ်စွာ ထားရှိမှုကြောင့်သာ ဝက်များကို ညစ်ပတ်သည်ဟု ထင်မှတ်ကြလေသည်
ဝက်မွေးမြူရာ၌ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ကျန်းမာရေးနှင့်ကိုက်ညီအောင် ထားနိုင်လျှင် ကြီးလွယ်၍ ဝက်ဦးရေ များစွာတိုးပွားနိုင်လေသည်
ကျန်းမာသန်စွမ်းသော ဝက်သိုးတစ်ကောင်သည် အသက် ရှစ်လအရွယ်မှစ၍ မိတ်လိုက်နိုင်စွမ်းရှိ၍ ဝက်မတန်းများမှာလည်း အသက်ရှစ်လ၊ ရှစ်လခွဲအရွယ်မှစ၍ မိတ်လိုက်နိုင်ပြီးလျှင် တစ်နှစ်အရွယ်တွင် ပထမသားများ မွေးကြလေသည်
ထိုသို့မွေးပြီးနောက် တစ်နှစ်လျှင် နှစ်သားပေါက်သည်
တစ်သားတစ်သားလျှင် ဝက်ရိုင်းဖြစ်ပါက ဝက်ကလေး လေးကောင်မှ ခြောက်ကောင်အထိမွေး၍ အိမ်မွေးဝက်မှာကား ရှစ်ကောင်မှ ဆယ်ကောင်အထိ မွေးလေသည်
ဝက်ကလေးများသည် ရက်သတ္တခြောက်ပတ်မှ ဆယ်ပတ်အတွင်းတွင် မိခင်ဝက်မကြီးမှ သားခွဲလေသည်
ဝက်သည် ဗိုင်းရပ်ရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သော ဝက်ကာလဝမ်းရောဂါ အထူးသဖြင့် စွဲကပ်တတ်၏
ထိုရောဂါ စွဲကပ်သောဝက်၏ အဆုတ်နှင့် နှာခေါင်းတို့သည် ရောင်လာပြီးလျှင် များသောအားဖြင့် ထိုရောဂါကြောင့် သေတတ်သည်
ထိုကြောင့် ဝက်မွေးမြူသူများသည် ဝက်ကလေးများ ရက်သတ္တပတ်အနည်းငယ် ကြီးပြင်းလာသောအခါတွင် ထိုကာလဝမ်းရောဂါ မကျရောက်စေရန် ဆေးထိုးပေးလေ့ရှိကြသည်
အကယ်၍ ဝက်တွင် ကာလဝမ်းရောဂါကျရောက်လာလျှင် ဝက်အားလုံးကိုသတ်ပြီးလျှင် ထိုသတ်ပြီးဝက်များကို မီးရှို့ပစ်ရပေမည်
ဝက်များနေထိုင်သည့် နေရာများကိုလည်း ပိုးများသေကုန်သည်အထိ ပိုးသတ်ဆေးများဖြင့် သုတ်သင်ရှင်းပစ်ရပေမည်
ဝက်တစ်ကောင်လုံးသည် အသုံးဝင်၏
အသားကိုစားရ၍ အဆီကို အိမ်သုံးဟင်းချက်ဆီအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပြီးလျှင် အမွေးကို ဝက်မှင်ဘီး ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ဝက်ရေကို မြင်းကုန်းနှီး၊ ပိုက်ဆံအိတ် စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အသုံးပြုကြ၏
ဝက်သည် အစာအကျွေးရနည်းပြီးလျှင် အသားအများဆုံးဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်မျိုးဖြစ်၏
ယင်းတို့ စားသောက်ရသော အစားအစာတို့၏ ၂ဝ သို့မဟုတ် ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းမျှကို အသားဖြစ်စေနိုင်ကြသည်
ပုံပမာ - ကောင်းမွန်သော အစာလေးပိဿာ သို့မဟုတ် ငါးပိဿာ ကျွေးတိုင်းကျွေးတိုင်း ဝက်တို့သည် အသားတင် ဝက်သားတစ်ပိဿာကျ ထွက်နိုင်ကြသည်
နွားများမှာကား ၁ဝ ပိဿာ၊ ၁၂ ပိဿာကျွေးမှ အသားတင် နွားသားတစ်ပိဿာ ထွက်နိုင်သည်
အခြားတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ပင် ဝက်တွင်လည်း ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်၊ ပရိုတင်း၊ ဓာတ်သတ္တုနှင့် ဗီတာမင်များ ယင်းတို့၏ အစာများ၌ပါဝင်ရန် အရေးကြီးလေသည်
ဝက်သည် ဓာတ်သတ္တုများချို့တဲ့သည့် ကောက်နှံ အများအပြားကို စားသောက်၏
ထိုကြောင့် ယင်း၏အစာတွင် ဓာတ်သတ္တု ထည့်ပေးရပေမည်
အခြေအနေကိုလိုက်၍ ဝက်၏အစာကို ပြောင်းလဲပေးသင့်သည်
ထင်ရှားအောင် ဖော်ပြရလျှင် ကိုယ်ဝန်ဆောင်ဝက်မကို သားငယ်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်ထွားကျိုင်းစေမည့်အစာကို ကျွေးသင့်၍ အသားအတွက် ရောင်းစားမည့်ဝက်ကိုမူ အလေးချိန်လျင်မြန်စွာ တိုးတက်စေမည့် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ်နှင့် အဆီများကို ကျွေးသင့်သည်
ကိုယ်ဝန်ဆောင် ဝက်မများကို တစ်ခါတစ်ရံ အိုင်အိုဒင်းပါသော အစာများကို ကျွေးသင့်၏
သို့မှသာ မွေးဖွားလာမည့် သားငယ်များတွင် အမွေးများ လုံလောက်စွာ ပါလာ နိုင်ပေလိမ့်မည်
အခြားတိရစ္ဆာန်များကဲ့သို့ပင် ဝက်သည်လည်း ဗီတာမင်များကို လုံလောက်စွာမရရှိလျှင် ဒုက္ခရောက်နိုင်လေသည်
ဝက်အတွက် အထူးအရေးကြီးသော ဗီတာမင်များမှာ ဗီတာမင် အေ နှင့် ဒီတို့ ဖြစ်သည်
လူကဲ့သို့ပင် ဝက်သည်လည်း ဗီတာမင် ဒီကိုသာ လုံလောက်စွာမရရှိလျှင် ရစ်ကက်ရောဂါ ဖြစ်တတ်ပေသည်
ဝက်များမွေးမြူခြင်းနှင့် ဝက်သားစည်သွတ်လုပ်ငန်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အလွန်ကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ်ဖြစ်၏
ဝက်သားစည်သွတ်လုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သော မြို့ကြီးများမှာ ရှိကားဂိုးမြို့၊ ကင်းဆပ်မြို့နှင့် အိုမာဟာမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် မွေးမြူသော ထင်ရှားသည့် ဗြိတိသျှဝက်မျိုးများမှာ ယော့ရှိုင်ယားနယ်ရှိ ဝက်ကြီး၊ ဝက်လတ်၊ ဝက်ငယ်မျိုး၊ လင်ကွန်ရှိုင်ယားနယ်ရှိ အမွေးလိမ်ဝက်ဖြူမျိုးနှင့် ဗတ်ရှိုင်ယားနယ်ရှိ ဝက်မျိုးများဖြစ်ကြသည်
ပါဏဗေဒအလိုအားဖြင့် ဝက်သည် ဆူအီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၏
ယခုအခါ၌ တွေ့မြင်နေကြရသော အိမ်မွေးဝက်များ များသောအားဖြင့် ဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာသည့် ရိုးရိုးဥရောပတိုက် တောဝက်သည် ဆပ်စဆကရိုဖာဖြစ်၍ တရုတ်ဝက်သည် ဆပ်စအင်ဒိကပ်ဖြစ်သည်
အရှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်     သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏
ထိုမြတ်စွာဘုရားသည် ကျောင်းအရံမှ ထွက်တော်မူသောအခါ အရှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်   သည် ခရီးလမ်း၌ ညဉ့်မွှေးပန်းဖြင့် ဖြန့်ကြဲကာ ပူဇော်၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာတို့ပတ်လုံး မြတ်စွာဘုရားအား ပန်းပူဇော်ခဲ့သည့် အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခဲ့ရပေ
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  လေးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင်  “စရဏ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂဏ္ဌိပုပ္ဖိယထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
မကျီးချောင်းရွာ၊ အေး
ဥပလရာဇဓာနီတက္ကသိုလ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (အင်္ဂလိပ်: Ayeyarwady Region သို့မဟုတ် Irrawaddy) သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ တောင်ဘက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာပြည်၏ ဆန်စပါးအဓိကထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်
ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၃,၅၆၆ ကျယ်ဝန်းသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ရှေးအခါက ရာမညတိုင်းတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်
မွန်သုံးရပ်ဖြစ်သော မွန်တိ၊ မွန်စ၊ မွန်ညတွင် မွန်ညဒေသ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ် ၁၈၂၄ ဩဂုတ် ၁၃ရက်ဖြင့် ထုတ်ပြန်သော ပြန်တမ်းများအရ ပဲခူးတိုင်းကို ဟံသာဝတီ၊ ဟင်္သာတနှင့် ပုသိမ်ခရိုင်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၈၈၁တွင် ပဲခူးတိုင်းမှခွဲထုတ်၍ ဧရာဝတီတိုင်းဖြစ်လာမည့် ဧရာဝတီခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဒီဝိဇံ(Division ခရိုင်)ဟု ဘာသာပြန်ဆိုသည်
၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ ဧရာဝတီတိုင်း ဒေသခရိုင်ကို ပုသိမ်၊ဟင်္သာတ၊မြောင်းမြ၊မအူပင်၊ဖျာပုံခရိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်
နောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၌ ခရိုင် (၆)ခရိုင်၊မြို့နယ် (၂၆)မြို့နယ်၊ မြို့ (၄၅)မြို့၊ ရပ်ကွက်(၃၀၀)၊ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၄)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၁၆၈၄)ရွာ ပါဝင်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများမှာ လက်ျာရစ်အားဖြင့် အနောက်မြောက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တို့ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ရှိသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ် မှ ၁၈ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် ကြား၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် မှာ ၉၆ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ၁၃,၅၆၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး မြေပြန့် မြေကျယ်ပေါများ၍ မြစ်ချောင်းများလည်း ကွန်ချာသဖွယ် ယှက်သန်းနေ ကြသည်
သို့သော် ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသအောက်ပိုင်းနှင့် ရခိုင်ရိုးမတောင်ထိပ်ကြောင့်အရှေ့ဘက်ပိုင်းတို့လည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသပါဝင်သည်
ပင်လယ်နှင့်နီးသောဒေသဖြစ်၍၊ မိုးများပြီးစွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မှာ ပုသိမ်မြို့ ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ဝန်ကြီးချုပ် အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ဧရာဝတီတိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်
ဧရာဝတီတိုင်း တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၆)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၂၆)ရုံးရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ခရိုင် (၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပုသိမ်ခရိုင်ကျုံပျော်ခရိုင်ဟင်္သာတခရိုင်မြန်အောင်ခရိုင်မအူပင်ခရိုင်မြောင်းမြခရိုင်ဖျာပုံခရိုင်လပွတ္တာခရိုင် ခရိုင်ရှိမြို့နယ် မြို့ပေါင်း (၄၅) မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၃၀၀) ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၉) အုပ်စု၊ ရွာပေါင်း (၁၁၈၆၄) ရွာ ရှိသည်
အခြား မြို့ရွာများ အိုင်သပြု​​ ရွေးကုန်အသုတ်ဘော်မိဓမိကဒုံကနိခမောက်စုကွင်းကောက်ကျိုက်လတ်ကျုံးဒါးကျုံကဒွန်းကျုံမငေးလူခေါင်းကျွန်းဆကာကြီးတဂရက်မြို့ကွင်းနိဗ္ဗာန်အုန်းပင်ပသွယ်ပြင်ခရိုင်ပျဉ်ရွာစက္ကော့စက်ဆန်းရှမ်းရွာရှောပြာရွှေလောင်းရွှေမြင်တင်ရွှေတောင်မှော်ဆင်မတောင်ကလေးရွာသစ်သစ်ပြုတ်သုံးခွထူးကြီးအင်ပင်ရေလဲကလေးဇီးချိုင်မဲဇလီကုန်းမြင်းကကုန်းဒါးကတလုတ္ထော်သလပ်ခွာထန်းကုန်းလက်ပန်ကံရွာလိန်ကုန်းဝက်ကြီးကွင်းကနောင်သီတာကုန်းပြင်ဘက်ရဲကန်ဘဲ့ဘီတွဒ်မြင်းကဆိပ်ကျွဲတလင်းကရင်အင်းမိုးကြိုးပစ်အိုင်မဖက်ကြီးကုန်းဖိုးလိန်ကွင်းရွှေကညင်ပင်ဇင်ပြွန်းကုန်းမြို့ချောင်းမြို့တွင်းဟိုင်းကြီးဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆.၁သန်းနေထိုင်ကြသည်
အမျိုးသား ၃သန်းနှင့် အမျိုးသမီး ၃.၁သန်း ရှိသည်
၁၉၈၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၄% တိုးတက်လာခဲ့သည်
ရန်ကုန်တိုင်းပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ကာ ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းပြီးလျှင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးဒေသဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်း၏ လူဦးရေ သိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၁၇၆.၅ဦးဖြစ်သည်
တိုင်းအတွင်း လူ၁၀၀လျှင် ၈၆ဦး ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
ပုသိမ်ခရိုင်တွင် ၁.၆သန်းဖြင့် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်
မြို့နယ်အနေဖြင့် မြောင်းမြမြို့နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ဗမာလူမျိုးနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့ အဓိကအားဖြင့် နေထိုင်ကြသည်
ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ဗမာလူမျိုးအများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကရင်လူမျိုးများသည် ဒုတိယ လူဦးရေအများဆုံး ဖြစ်သည် အခြားသော လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်
အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်
မြန်မာဘာသာစကားသည် အဓိကဘာသာ‌စကား ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွက် ဒေသကောလိပ်ကို ပုသိမ်မြို့တွင် ၁၉၇၆ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်္သာတမြို့၌ ဒေသကောလိပ်တစ်ခု ထပ်မံဖွင့်လှစ် ပေးခဲ့သည်
ပုသိမ်တက္ကသိုလ်ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်မအူပင်တက္ကသိုလ်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်)နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ)နည်းပညာတက္ကသိုလ် (မအူပင်)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (မအူပင်)ပုသိမ်ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်မြောင်းမြပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်ဘိုကလေးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မအူပင်)အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ကျိုက်လတ်)အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (လပွတ္တာ)မြောင်းမြစိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံအစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ပုသိမ်)အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ဟင်္သာတ)အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (မအူပင်)ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားငွေဆောင်ကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်းချောင်းသာကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်းမော်တင်စွန်းဘုရားပြည်တော်ပြန်ဘုရားပြည်လုံချမ်းသာ သာစည်ဘုရားဟိုင်းကြီးကျွန်းမြန်မာနိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၌ မြစ်ဖျားခံသော ဧရာဝတီမြစ်သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်သန်းကာ မြစ်ခွဲချောင်းခွဲများစွာ ယှက်ဖြာ ထွက်ပြီး ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် ကပ္ပလီ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်
သို့ဖြစ်၍ ရေလမ်းခရီးသည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဖြစ်သည်
မီးရထားလမ်း ဟူ၍ ကြံခင်း၊ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်တစ်လမ်းတည်းသာ ရှိသည်
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပို၍ချောမောစေရန် ပုသိမ်အနောက် ရှောပြာချောင်းသာ ကားလမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်
ပုသိမ်မုံရွာကားလမ်းမကြီးသည် ထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ ကူးလူးဆက်ဆံရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတွင် အလွန်အသုံးကျ အရေးပါသည်
မြေဆီဩဇာကြွယ်ဝသော မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်၍ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဂုန်လျှော်၊ ဆေး၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ ပဲမျိုးစုံတို့ စိုက်ပျိုး အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်
လယ်ယာလုပ်ငန်းသည် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးထွက်အကောင်းဆုံးသော တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂုန်လျှော်အများဆုံး ထွက်သောတိုင်းလည်းဖြစ် သည်
အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီး အထွက်နှုန်းလည်း အလွန်ကောင်းသည်
တိုင်းအတွင်း၌ ကျွန်းနှင့် သစ်မာထုတ်လုပ်မှု အတော်အသင့်ရှိ၍ သစ်နှင့် မီးသွေး ထုတ်လုပ်နိုင်သော လမု၊ ကနစို စသော ဒီရေတောများလည်းရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ နာမည်ကြီးသော အခြားလုပ်ငန်းတစ်မျိုးမှာရေထွက်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်
မြစ်ချောင်းအင်းအိုင် အများအပြားရှိ၍ သားငါးပုစွန်ပေါပေါများများ ထွက်သဖြင့်ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းများလည်း အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်
ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအပြင် ပင်လယ်ငါးဖမ်း လုပ်ငန်းကိုလည်း ကျယ်⁠ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ကိုင်ကြသည်
ကြက်၊ ဘဲမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးသည်
လပွတ္တာမြို့နယ်မှ ငါးပိ၊ငါးခြောက်၊ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းအပြင် ဆားလုပ်ငန်းကိုလည်း ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်
ချည်ထည်လုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူး၊ သင်ဖျာလုပ်ငန်းများလည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
ပုသိမ်မြို့မှ ပုသိမ်ထီးလုပ်ငန်းကလည်း နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များ စိတ်ပါဝင်စားသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
မြန်အောင်ရေနံလုပ်ငန်းနှင့် ကြံခင်းဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်းတို့သည် အောင်မြင်လျက်ရှိသည်
ပုသိမ်မြို့တွင် မှန်ပြားစက်ရုံလုပ်ငန်း တည်ဆောက်ထားသည်
တိုင်းအတွင်း စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံ ၅၀ နီးပါးရှိရာဆန်စက် နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်များက အများစုဖြစ်သည်
ရင်းတိုက်ပင်တာလမ်းပိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikpintarlanpaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဘုကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၉ ဦး၊ မ ၁၁၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်မှာ ပေါ်ပေါက်တာကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းမှာ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ စတင်၊
ထန်းချောက်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaukpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ လမ်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လမ်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၆ ဦး၊ မ ၅၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၉၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဃတမဏ္ဍဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဃတမဏ္ဍဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဣဿရိယ ဘုန်းတော်မျိုး ၈-ပါး
စိတ်ကို အစိုးရတော်မူခြင်း တန်ခိုး အာဏိမာစသော ဘုန်းတော် ရှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသည်ကို ခေါ်သည်
(၁) အာဏိမာ - ကိုယ်တော်ကို အနုမြူသဖွယ် သေးငယ်အောင်ဖန်ဆင်းနိုင်ခြင်း ဘုန်းတော်
(၂) လင်္ဂီမာ - ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ကူးလွှားပျံသန်းနိုင်အောင် ပြုနိုင်သောဘုန်းတော်
(၃) မဟိမာ - ကိုယ်တော်ကို အလိုရှိသလောက် ကြီးကျယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သောဘုန်းတော်
(၄) ပတ္တိ - ရောက်လိုရာအရပ်သို့ ချက်ချင်း ကြွရောက်နိုင်သောဘုန်းတော်
(၅) ပါကမ္မံ - အဆင်းသဏ္ဌာန် အသွင်အပြင်အမျိုးမျိုး ဖန်ဆင်းနိုင်သော ဘုန်းတော်
(၆) ဤသိတာ - မိမိစိတ်တော်မှစ၍ လောကအားလုံးကိုပါ ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် စိုးမိုးအုပ်ချုပ်တော်မူနိုင်သောဘုန်းတော်
(၇) ဝသိတာ- ဈာန် သမာပတ် အဘိညာဉ်တို့ကို ခဏခြင်း ဝင်စားနိုင်သော ဘုန်းတော်
(၈) ယတ္ထ ကာမာ ဝသာယိတာ - အဓိဋ္ဌာန်တော်မူသည့်အတိုင်း မလွန်မကျူးအထူး ပြီးစေနိုင်သော ဘုန်းတော်
ငပွေးလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapwaylay)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ခွင်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွင်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် ကောလင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရှိပြီးသား ဈေးရုံဗိုလ်တဲရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဆက်ဆိုဟွန်းခေါ် ကြေးနှဲကြီးမှာ မြန်မာနှဲကဲ့သို့ အခင်တပ်၍ မှုတ်ရသော တူရိယာမျိုးဖြစ်သည်
အဒေါ့ဆက်ထွင်ခဲ့သော တူရိယာကရိယာဖြစ်သည်
စစ်တီးဝိုင်းများနှင့် ခေတ်သစ် အကတီးဝိုင်းများ၌ ထိုနှဲကြီးကို အသုံးပြုကြသည်
ဆင်ကူး (အရှေ့)ရွာ၊ အင်းလျှားကုန်း
တိကနိပါတ် - ၄
အဗ္ဘန္တရဝဂ် -(၂၉၄) ဇမ္ဗုခါဒကဇာတ်
သပြေသီးမှည့်ကို စားလိုသော မြေခွေးသည် သပြေပင်ပေါ်ရှိ ကျီးအား မဟုတ်မမှန် ဝါကြွား၍ ချီးကျူးရာ ကျီးကလည်း မြေခွေးအား မဟုတ်မမှန် ဝါကြွား၍ ပြန်လည် ချီးကျူးနေကြသည်ကို သပြေပင်စောင့်နတ် မနှစ်သက်၍ ပြေးစေခြင်းအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ်နှင့် ကောကာလိကတို့သည် လာဘသက္ကာရမှ ဆုတ်ယုတ်ကြကုန်၏
ထိုအခါ ကောကာလိကသည် ဒါယကာတို့ထံကပ် “ဒါယကာတို့ ... အရှင်ဒေဝဒတ်သည် မဟာသမ္မတမင်း၏ အနွယ်ဖြစ်သော ဥက္ကာကရာဇ်မင်းမျိုး၌ ဖြစ်၏၊ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ဆောင်၏၊ ဈာန်ကိုရ၏၊ သာယာစွာသောအသံဖြင့် တရားဟောတတ်၏၊ ဒေဝဒတ်အား လှူဒါန်းကြကုန်လော့” ဟု ဒေဝဒတ်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုလေ၏
ဒေဝဒတ်သည်လည်း “အရှင်ကောကာလိကသည် ဥဒိစ္စ ပုဏ္ဏားမျိုးမှ တောထွက်၍ ရဟန်းပြုဋ္ဌ
အကြားအမြင်ဗဟုသုတရှိ၏၊ တရားဟောတတ်၏၊ ကောကာလိကအား လှူဒါန်းကြကုန်လော့” ကောကာလိက၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုလေ၏
ဤသို့လျှင် ဒေဝဒတ်နှင့် ကောကာလိကတို့သည် အချင်းချင်း ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးကာ ပြိုးပြွမ်းရောယှက်ကုန်လျက် ဒါယကာအိမ်တို့၌ စားကြကုန်လျက် လှည့်လည်ကာ နေကြကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ တရားသဘင်ဝယ် ရဟန်းတို့သည် ဒေဝဒတ်နှင့် ကောကလိကတို့သည် အချင်းချင်း မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ညာဝါး ပြောဆိုကုန်လျက် လှည့်လည်ကာ နေကြသည်ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ဒေဝဒတ်နှင့် ကောကာလိကတို့သည် ယခုအခါ၌သာ အချင်းချင်း မဟုတ်မမှတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုကာ စားကြသည် မဟုတ်ကုန်၊ ရှေးအခါ၌လည်း စားကြဖူးကုန်ပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် မထင်ရှားသော သပြေပင် တောအုပ်၌ ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်လေ၏
ထိုတောအုပ်ဝယ် ကျီးတစ်ကောင်သည် သပြေခက်ပေါ်၌ နားကာ သပြေသီးမှည့်ကို စားလျက်နေ၏
ထိုအခါ မြေခွေးတစ်ကောင်သည် လာလတ်၍ သပြေပင်ထက်သို့ ကြည့်လတ်သော် ကျီးကိုမြင်လျှင် ငါသည် ကျီးအား မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုချီးကျူးရလျှင် သပြေသီးတို့ကို စားရအံ့ဟု ကြံစည်ကာ - “ဤငှက်ကား လုံးဝန်း သာယာသောအသံ ရှိ၏၊ အသံကောင်းသော ငှက်တကာတို့ထက် မြတ်၏၊ ရွေ့လျောခြင်းမရှိ သပြေခက်ပေါ်မှ ရွှေဥဒေါင်းငှက်ငယ်ကဲ့သို့ တွန်မြူးဘိ၏၊ အဘယ်ငှက် ဖြစ်ပါလိမ့်” ဟု ကျီးအား မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုကာ ချီးကျူးလေ၏
ထိုအခါ ကျီးကလည်း မြေခွေးစကားကို ကြားလျှင် - “ကျားငယ်နှင့်သူသော ကိုယ်ရှိသော အမျိုးကောင်းသားသည် အမျိုးကောင်းသားဖြစ်သော ငါ့ကို ချီးကျူးရန် သိတတ်ပေ၏၊ အဆွေမြေခွေး ... သင့်အား သပြေသီးတို့ကို ငါ ပေးအံ့၊ စားပါလော့” –ဟု မြေခွေးအား တစ်ဖန်ပြန်၍ မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောဆိုချီးကျူးပြန်၍ သပြေခက်တို့ကို လှုပ်ကာ သပြေသီးတို့ကို အောက်သို့ကျစေ၏
မြေခွေးလည်း သပြေသီးတို့ကို စားရလေ၏
ထိုအခါ သပြေပင်စောင့် ရုက္ခစိုးသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မဟုတ်မမှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ပြောဆို ချီးကျူးကာ သပြေသီးတို့ကို စားနေကြသော ကျီးနှင့် မြေခွေးတို့ကို မြင်လျှင် - “မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုကာ အချင်းချင်း ဆိုင်မိကြသော “ဟယ် - အန်ဖတ်စား ကျီးနှင့် ဟယ် - အကောင်ပုပ်စား မြေခွေးတို့ ... အချင်းချင်း ချီးကျူးကြသော သတ္တဝါတို့ကို စင်စစ် ကြာမြင့်မှ ငါမြင်ရပေ၏” –ဟု ပြောဆို ခြိမ်းခြောက်ကာ ကြောက်မက်ဖွယ်သော အဆင်းကို ပြပြီးလျှင် ကျီးနှင့် မြေခွေးတို့ကို သပြေပင်မှ ပြေးစေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် - ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မြေခွေးသည် - ယခုအခါ ဒေဝတ်
ကျီးသည် - ကောကာလိက
ရုက္ခစိုးနတ်သည် - ယခုအခါ ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မဟုတ်မှန်ဘူး၊ ဂုဏ်ကျေးဇူး၊ ချီးကျူးမစားရာ
(၂) ပင်သပြေသီး၊ မြေခွေး, ကျီး၊ ချီးကျူးစားကြရာ
(၃) ရုက္ခစိုးမင်း၊ နားကြားပြင်း၊ ချက်ချင်းနှင်ထုတ်ပါ
ဇမ္ဗုခါဒကဇာတ် ပြီး၏
၁၄၀၄ (၁) ရက်
ဖန်းခါးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ရေထွက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေထွက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၅ ဦး၊ မ ၁၃၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
Tingkaw Tawngမွန်းအောင်‌Naw AwnMyitung Tang NauDashi Nawng LatGalau Zung KiMaran Seng NawMaran Naw SengGalau Ting lukLabang Doi WawmDabang Ah ZeAura LiJet San HtunLana Naw SamHpaula Gam HpangNaw Hpwi Hkun NawngHka Wang Yaw HanLahpai La JaZ Di LaRam Ah Ba DiAh TangMangKyi Hkawng LumDau LumL လွန်းဝါLazing Naw Nawအောင်လLasham Hka LiLasham Tu MaiShare Mung WawngNhpan Ja RaWadu Pri LumMaran pri SengKumhtung Seng RaL ဆိုင်းဇီရေဗက္ကာဝင်းL ခွန်းရီကေဂျာနူးကော့မိုင်Myitung Mai RaSeng Hkawn MaiBawm win.N Hkum Ja TsawmJar NiJa moon yi (Ngai na tsawra)
ဦးဘညွန့် (၁၉၀၆–၂၅ ဧပြီ ၁၉၉၂) သည် အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးဘညွန့်ကို ၁၉၀၆-ခုနှစ်တွင် အဖ ကုန်ရုံဝန်ထောက် ဦးဘိုးသာ၊ အမိ ဒေါ်မမကြီးတို့က နောင်ချိုမြို့တွင် မွေးဖွားသည်
မူလတန်းမှ အထက်တန်းအထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ကူရှင်အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
အလယ်တန်းပညာသင်ယူနေစဉ် Bridge Scholarship ကိုရသည်
ရှစ်တန်းတွင် ပညာထူးချွန်၍ လေးလမျှသာနေရပြီး ကိုးတန်းတက်ခွင့် ရသည်
ကိုးတန်း ပထမအစမ်းစာမေးပွဲကို ထူးချွန်စွာ အောင်မြင်၍ အတန်းတင်စာမေးပွဲကို မဖြေဆိုရဘဲ ၁၀ တန်းတက်ခွင့် ရသည်
၁၀ တန်းတွင် Garnet Man’s History Prize ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ A.B.M ကျောင်းများအားလုံး စာစီစာကုံး ပြိုင်ပွဲတွင် ဒုတိယရသည်
၁၉၂၃-ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို English, Arithmeticm History, Additional English လေးဘာသာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
၁၉၂၄-၁၉၂၅ တစ်နှစ်အတွင်း ဥပစာတန်း (က)၊ (ခ) ကို အောင်သည်
ဥပစာတန်း (ခ) ကို Ancient History ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် ဒယ်ရဒွန်းကောလိပ်၌ India Railwary Service (I.R.S) ဘွဲ့သင်တန်းတက်ရပြီး ပထမရရှိသည်
၁၉၅၁-ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် F.R.Hist.S, (Fellow of the Royal Historical Society) ဘွဲ့နှင့် F.R.A.S (Fellow of the Royal Asiatic Society) ဘွဲ့ကို ရသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းနည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည် မီးရထားဌာနတွင် မီးရထားဝန်ထောက် (A.T.S) အဖြစ် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် မီးရထားဝန်ထောက် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာန နည်းပြအဖြစ် ပြန်လည် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
လက်ထောက်ကထိကအဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်း ခံရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ပညာကျန်းမာ စည်ပင်သာယာရေးဌာန ပညာဌာနခွဲတွင် စာပြုအရာရှိ၊ Burma Independefnce Preparatory Commission တွင် အထူးအရာရှိ၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိရုံးတော်တွင် အထူးအရာရှိ၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ၏ အပါးတော်မြဲ အတွင်းဝန်ကလေး၊ ဝါဒဖြန့်ချိရေးဌာနတွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးဌာန တွင် ဒုတိယညွှန်ကြားရေးမှူး စသည်ဖြင့် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ရာ၌ လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက ရာထူးများ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခံရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Cornel နှင့် Columbia တက္ကသိုလ်များတွင် ဧည့်သမိုင်းဌာန အကြီးအကဲအဖြစ် သမိုင်းဘာသာ၊ နိုင်ငံရေးရာ ပညာဘာသာ တို့ကို လေးလမျှပို့ချသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခ ရာထူးကို ရရှိသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် ဗြိတိသျှ သမိုင်းဘာသာကို တစ်နှစ်ခန့် Ph.D ကျောင်းသားများသင်တန်းတွင် ပို့ချရသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် သမိုင်းပါမောက္ခအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
မြန်မာ-အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန် အတွက် မြန်မာဝေါဟာရတည်ပုဒ်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အနက်ဖွင့်သည့်လုပ်ငန်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရွှေရင်ပေါင်၊ ဟေဝန်စုံမြိုင်၊ သာရကာကျေး၊ ဆုထူးရွယ်၊ ချစ်ဒုက္ခ သီချင်းများဖြင့် နာမည် ကျော်ကြားခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် "ချစ်ဒုက္ခ" သီချင်း မှာ အထူးအောင်မြင် ကျော်ကြား ခဲ့ကာ ဦးဘညွန့် ကိုလည်း ချစ်ဒုက္ခဦးဘညွန့် ဟူ၍ လူသိများခဲ့စေသည်
ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၉၂-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဇနီးဒေါ်အုန်းခင် (အငြိမ်းစားကထိက၊ မြန်မာစာအဖွဲ့) နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်
သားသမီးများမှာ အနုပညာရှင်များဖြစ် အစဉ်လိုက် ဒေါ်တင်တင်ဦး (စာရေးဆရာမမေယု)၊ ကိုကျော်ဝင်း (မင်းသား ဝင်းညွန့်)၊ ကိုအုန်းကြိုင် (မင်းသား အောင်မိုး)၊ တက္ကသိုလ် ကြည်ရွှင်၊ လှမြင့် (မင်းသား ဝင်းဦး) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန Archived 28 October 2019 at the Wayback Machine.
ယင်းယိုရွာ၊ ယင်းယို
ကင်ဂိုအွန်(၂ ဇူလိုင် ၁၉၉၁ မွေး)သည် တောင်ကိုရီးယား ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ကာ ဝေဖန်သံညံခဲ့သော A Muse (၂၀၁၂)ရုပ်ရှင်ကားဖြင့် ပွဲဦးထွက်လာခဲ့သည်
မှုခင်းသည်းထိတ်ရင်ဖို Monster (2014) နှင့်  Coin Locker Girl (2015) တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သလို သိုင်းဇာတ်လမ်းတွဲ Memories of the Sword (2015)၌လည်း ပါခဲ့သည်
၎င်းနောက် tvN ဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သော Cheese in the Trap (2016)နှင့် Guardian: The Lonely and Great God (2016)တို့၌လည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်သည်
သူ့အသက်လေးနှစ်၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၌ တမိသားစုလုံး တရုတ်ပြည်၊ ပေကျင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ၁၀ နှစ်ကြာ နေခဲ့သည်ဖြစ်၍ တရုတ်စကားကို သွက်လက်စွာ ပြောဆိုနိုင်လေသည်
ကိုရီးယား၏ ခက်ခဲပင်ပန်းသော ပညာရေးစနစ်၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုကို အတွေ့အကြုံလုံးဝမရှိသောကြောင့် ထွန်းတောက်လာသော သူ့ကို ဒါရိုက်တာ ဂျန်ဂျီဝူး(အသံထွက်မှားနေပါက ပြင်ပေးရန်)က ပြောသည်မှာ "သူက ပင်ကို စပ်စုလိုစိတ်များတယ်၊ ရဲရင့်တယ်၊ ဘယ်သူ့လွှမ်းမိုးမှုမှ မခံဘူး၊ သူများတွေ လုပ်တာမျိုး လိုက်မလုပ်ဘူး"ဟူ၍ ဖြစ်သည်
တရုတ်ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ချိန်ခိုင်ကဲ ရိုက်ကူးသော Together ကို အခေါက်ပေါင်းများစွာ ကြည့်ပြီး ကြည့်တိုင်းလည်း ငိုခဲ့ရသော သူမသည် ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူတဦးဖြစ်လာရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ခဲ့သော်လည်း ကံအားလျော်စွာ ပြဇာတ်ဘက်သို့ ရောက်သွားခဲ့သည်
Korea National University of Arts ၌ ဒရာမာကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ၌ ကင်သည်ဝေခွဲမရဇာတ်ကား၌ ယောက်ျားနှစ်ဦး၏ နှောင်ကြိုးကို သဘောပေါက်လာသူ ၁၇ နှစ်အရွယ် အထက်တန်းကျောင်းသူ အွန်ဂျိုအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ မီဒီယာများ၏ ဝေဖန်မှုနှင့် အာရုံစိုက်မှုကို ခံရသည်
သူ့သရုပ်ဆောင်မှုက ထိုနှစ်၏ အကောင်းဆုံး မျက်နှာသစ် မင်းသမီးဆုကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
၂၁ နှစ်ရှိနေပြီဖြစ်သည့်တိုင် တီဗီရုပ်ရှင်များ၌ တခန်းမှ မပါဖူးသူ ကင်သည် ကျောင်းတုန်းက ပြဇာတ်နှင့် ထုတ်လုပ်ရေးအနည်းအကျဉ်း၌သာ သရုပ်ဆောင်ဖူးလေသည်
သူငယ်ချင်းများ၏ သိကျွမ်းဖွဲ့ပေးမှုကြောင့် ဝေခွဲမရရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ ဂျန်ဂျီဝူးနှင့် တွေ့စဉ်ပင် ရုပ်ရှင်အတွက် လူရွေးပွဲခေါ်နေကြောင်း သတိမပြုမိပေ
ဒါရိုက်တာနဲ့ စကားစမြည်ပြောပြီးနောက် လူတွေ့စစ်ဆေးတာလည်း ပြီးသွားတယ်၊ ဘာမှပြင်ဆင်ဖို့ အချိန်တောင် မရလိုက်ဘူးလေဟု ကင်က ပြောပြသည်
လူတွေ့စစ်ဆေးခံရသူ သရုပ်ဆောင် ၃၀၀ ကျော်ထဲမှ သူမအရွေးခံရသည်
ဒေါသထွက်စရာကောင်းသော ဇာတ်လမ်းကျောရိုးဖြစ်လျက်ပင် ရုပ်ရှင်ထဲ၌ လိင်ဇာတ်ဝင်ခန်း ၂ ခန်း ပါလေရာ ကင်သည် မရိုက်ကူးမီတွင် စိတ်ရှုပ်ထွေး၍ ရှက်ကြောက်ခဲ့ရသည်ဟု ဝန်ခံသည်
သို့သော် ကင်မရာများ စတင်ရိုက်ကူးသည့်အခါ ဇာတ်ကောင်စရိုက်၌ စုံးစုံးနစ်မျောသွားခဲ့သည်
ဂျန်ကပြောသည်မှာ ကင်သည် အဆိုပါ ရုပ်ရှင်ကြောင့်သာ မွေးဖွားလာခြင်းဟု ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးပိုင်းရိုက်နေတုန်းက သူ့မျက်နှာအမူအရာကို ခင်ဗျားတို့ တွေ့စေချင်စမ်းတယ်၊ ဇာတ်လမ်းရိုက်ကူးစတုန်းကနဲ့ လုံးလုံးလျားလျား ကွာခြားသွားပြီ၊ သူက သူအတွက်ကော အခြားသူတွေအတွက်ကော ဘယ်လောက် အဖိုးတန်တဲ့သူလဲဆိုတာ နားလည်သွားတဲ့ ပုံမျိုး၊ ကိုယ့်မှာ ကိုယ်ပိုင်အလှနဲ့ လုပ်နိုင်စွမ်းရှိတယ်ဆိုတာကို သဘောမပေါက်တဲ့လူတယောက်မှာ ရှိတဲ့ အရည်အချင်းမျိုး သူက ပြခဲ့တာပါဟု ပြောသည်
သူမအလုပ်အကိုင်နှင့် ပတ်သက်၍ ခံစားချက်ကို ပြောရာတွင် ကင်က စတိတ်စင်ပေါ်မှာ ပထမဆုံးအကြိမ် ရပ်နေတုန်းက အရမ်းစိတ်လှုပ်ရှားခဲ့တယ်၊ ကျမရဲ့ လက်ကျန်ဘဝကိုလည်း ဒါကိုပဲ လုပ်သွားရမယ်ဆိုရင် သိပ်ပင်ပန်းမှာပဲလို့ တွေးမိပြီးတော့၊ ဒါပေမယ့်လည်း ဒုတိယအကြိမ် ဖျော်ဖြေတော့ ကျောမှာအတောင်ပံပေါက်နေသလိုပဲ ပီတိဖြစ် ခံစားရတယ်၊ စတိတ်စင်ပေါ်ကကို မဆင်းချင်တော့ဘူးဟူ၍ ပြောသည်
ကြော်ငြာများတွင် သိပ်မပါတော့ရန် ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ နောက်ရုပ်ရှင်ကားတွေ ရွေးချယ်ရာမှာ ကျမရဲ့ပုံရိပ် ဒါမှမဟုတ် အရှည်ကို သိပ်မတွေးဖြစ်ခဲ့ဘူး၊ ကျမစိတ်ပူနေတာက စီးပွားရေးကြော်ငြာတွေမှာ သရုပ်ဆောင်ခဲ့တာတွေက ကျမရဲ့ ဇာတ်ရုပ်ကို ထိခိုက်သွားမလား ဆိုတာပဲဟု ပြောခဲ့သည်
ဝေခွဲမရဇာတ်ကားပြီးနောက် ကမ်းလှမ်းမှုများစွာ ရရှိခဲ့သော်လည်း နှစ်နှစ်ခန့် နားရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီး ဘွဲ့အပြီးထိတက်ရန် ကျောင်းသို့ ပြန်သွားခဲ့ပေသည်
၂၀၁၄ ၌ ငွေရောင်ပိတ်ကားပေါ်သို့ ပြန်လှည့်လာခဲ့သည်၊ သည်းထိတ်ရင်ဖို Monster ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ စွယ်စုံရကြောင်း ပြခဲ့သည်၊ ရက်စက်သော ကွင်းဆက်လူသတ်သမား၏ အသတ်ခံခဲ့ရသော ညီမ၏ အစ်မ မသန်စွမ်းအမျိုးသမီးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ပြီး ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု၊ မုန်းတီးမှုနှင့် လက်စားချေလိုမှုတို့ကြောင့် စိတ္တဇဖြစ်လုနီးနီး ဖြစ်ပုံကို သရုပ်ဖော်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ၌ ၁၉၈၀ ခုနှစ်ကဂျပန်ဝတ္ထု Coin Locker Babies ကို အခြေတည်ထားသော မီးရထားဘူတာရုံရှိ အခပေးလော့ကာထဲ စွန့်ပစ်ထားခံရပြီး ငွေတိုးချေးစားသူ လုပ်ငန်းရှင်မကြီးက မွေးစားလိုက်ပြီးနောက်ဆုံး လုပ်ငန်းများကို ပိုင်ဆိုင်ရသူ မိန်းကလေးငယ်အကြောင်း ရိုက်ကူးထားသည့် Coin Locker Girl တွင် ကင်ဟဲဆူးနှင့်အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
နောက် ကင်သည် သိုင်းကား Memories of the Sword ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ သူ လေးစားသော စံပြုပုဂ္ဂိုလ် မင်းသမီး ဂျွန်ဒိုယွန်နှင့်အပြိုင် သရုပ်ဆောင်ရလေသည်
ထိုနောက်တွင်ကား နိုင်လိုမင်းထက်ဆန်သော ရှေ့နေအဖြစ် The Advocate: A Missing Body ၌ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
တူညီသော ခေါင်းစဉ်နှင့် ဝက်တူးဇာတ်လမ်းပေါ် အခြေခံထားသည့် ရုပ်သံစီးရီး Cheese in the Trap နှင့် ပွဲဦးထွက်လာခဲ့သည်
---သရုပ်ဆောင် ထူးချွန်ခြင်းကြောင့် မျက်နှာသစ် ရုပ်သံမင်းသမီးအတွက် ပေစန်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
အဘွားနှင့် ပြန်ပြေလည်သော ဇာတ်လမ်း မိသားစုစတိုင် ကနိုလာ ရုပ်ရှင်တွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်ရသည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် ကင်အွန်စွတ်ရေးသားသည့် စိတ်ကူးယဉ်အချစ်ဇာတ်လမ်းတွဲ အစောင့်အရှောက်၊ အထီးကျန်နတ်ကြီးတွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် ပါဝင်သည်
ဩဂုတ် ၂၀၁၆ တွင် ကင်၏အကျိုးဆောင်က ထုတ်ပြန်သည်မှာ နောက်တက်သရုပ်ဆောင် ရှင်ဟာကျွန်းနှင့် ရည်ငံနေသည်ဟု ဖြစ်၏
၁၃၄၉ (၁) ရက်
လက်ဆေးခြင်းဟူသည် လက်ကို အညစ်အကြေးများ၊ ပိုးမွှားများမှ ကင်းစင်စေရန် ဆေးကြောခြင်း ဖြစ်သည်
လက်ကို ဆပ်ပြာဖြင့် လိုအပ်သည့်အချိန်အတိုင်း မကြာခဏ ဆေးကြောခြင်းသည် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါ၊ ကာလဝမ်းရောဂါ စသည့်ရောဂါများမှ ကာကွယ်ပေးသည်
ထို့အပြင် မျက်လုံး၊ နှာခေါင်းနှင့် ပါးစပ်များကို မထိတွေ့မီ လက်ကို မဆေးမိပါက အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများဖြစ်သည့် တုပ်ကွေး၊ ကိုဗစ်နိုင်တင်း (COVID-19) စသည့်ရောဂါများ ကူးစက်နိုင်သည်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့ကြီးက အောက်ပါအရာများကို ပြုလုပ်ပြီးတိုင်း လက်ဆေးရန် တိုက်တွန်းထားသည်အစားအစာများကို မချက်ပြုတ်မီ၊ ချက်ပြုတ်နေစဉ်နှင့် ချက်ပြုတ်ပြီးနောက်
လူနာကို မပြုစုမီနှင့် ပြုစုပြီးချိန်
ကလေးအနှီးလဲပြီးတိုင်း သို့မဟုတ် အိမ်သာအသုံးပြုပြီးသော ကလေးအား သန့်ရှင်းပေးပြီးနောက်
နှပ်ညှစ်ပြီး၊ ချောင်းဆိုးပြီး၊ နှာချေပြီးနောက်
တိရစ္ဆာန်အား ကိုင်တွယ်ပြီး၊ အစာကျွေးပြီး သို့မဟုတ် အညစ်အကြေးအား ထိတွေ့ပြီးနောက်
အမှိုက်ကို ထိတွေ့ပြီးနောက်
လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောခြင်းသည် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ အကျိုးကျေးဇူး များစွာရှိသည်
လက်ဆေးခြင်းသည် တုပ်ကွေးရောဂါပိုး၊ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်စ်စသည့် ရောဂါပိုးမွှားများ ကူးစက်ခံရခြင်းမှ ကာကွယ်ပေးသည်
ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါများမှ ကာကွယ်ပေးသည်
အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ရောဂါများ ကူးစက်ခံရခြင်းမှလည်း ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်
အထူးသဖြင့် မွေးကင်းစကလေး သေနှုန်းကို လျှော့ချပေးနိုင်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ လက်ဆေးခြင်းအကျင့်ကို လေ့ကျင့်ပေးခြင်းဖြင့် ငါးနှစ်အောက်ကလေးများတွင် အရပ်အမောင်း ပိုမိုထွားကျိုင်းစေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဆင်းရဲသောနိုင်ငံများတွင် လက်ဆေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာရောဂါများနှင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါများကြောင့် ငါးနှစ်အောက်ကလေးသေနှုန်းကို ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းအထိ လျှော့ချနိုင်ကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်
ဆင်းရဲသောဒေသများတွင် လက်ဆေးခြင်းသည် သန့်ရှင်းသောရေကို သောက်သုံးခြင်းကဲ့သို့ပင် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါများကို သုံးပုံတစ်ပုံအထိ လျှော့ချနိုင်သည်
လက်ကို ဆပ်ပြာဖြင့် စနစ်တကျ ဆေးကြောခြင်းသည် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါနှင့် နမိုးနီးယားကဲ့သို့သော ရောဂါများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည့် အထိရောက်ဆုံးနှင့် ကုန်ကျစရိတ်အနည်းဆုံး နည်းလမ်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုရောဂါနှစ်မျိုးကြောင့် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် နှစ်စဉ်ကလေးပေါင်း ၃.၅ သန်း သေဆုံးနေရသည်
UNICEF အဆိုအရ လက်ဆေးကို ဆပ်ပြာနှင့် မကြာခဏဆေးကြောတတ်ရန် လေ့ကျင့်ပေးခြင်းနည်းလမ်းသည် ကုန်ကျစရိတ်များသည့် ကာကွယ်ဆေးများ၊ ဆေးဝါးများထက် ပိုပြီး ထိုရောဂါနှစ်မျိုးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ကြောင်း သိရသည်
ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါကြောင့် သေဆုံးနှုန်းကို ထက်ဝက်လျှော့ချနိုင်ပြီး နမိုးနီးယားကြောင့် သေဆုံးနှုန်းကို လေးပုံတစ်ပုံအထိ လျှော့ချနိုင်သည်ဟု ဆိုထားသည်
လက်ဆေးခြင်းသည်လည်း ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး အနည်းငယ် ရှိသည်
၎င်းမှာ လက်ကို မကြာခဏဆေးပါက လက်အရေပြားခြောက်သွေ့ကာ အရေပြားကို ထိခိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်သော လေ့လာမှုတစ်ခုအရ လက်ကို အလွန်အကျွံဆေးကြောခြင်းသည် လက်အရေးပြားကို ယားယံစေပြီး ကွဲအက်စေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့သော အခြေအနေကို လက်ကို မကြာခဏဆေးနေရသည့် ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများတွင် အတွေ့ရများသည်
ထို့အပြင် လက်ကို မကြာခဏဆိုသလို ဆေးနေခြင်းသည် စိတ်စွဲလန်းရောဂါ (Obsessive-compulsive disorder) ၏ လက္ခဏာတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်
မဖြစ်မနေ လက်ကို ဆပ်ပြာနှင့် စင်ကြယ်စွာဆေးရမည့် အချိန် (၅) ချိန် ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ အိမ်သာမတက်မီနှင့် တက်ပြီးချိန်၊ ကလေးအညစ်အကြေးများ သန့်စင်ပေးပြီးချိန်၊ ကလေးကို အစာမကျွေးမီချိန်၊ အစာမစားမီချိန်၊ အစားအစာများကို ပြင်ဆင်မချက်ပြုတ်ခင်နှင့် ချက်ပြုတ်ပြီးချိန်တို့ ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ချောင်းဆိုး နှာချေပြီး နှပ်ညှစ်ပြီးချိန်တိုင်း၊ အနာကို ကိုင်တွယ်ပြီးသည့် အချိန်တိုင်း၊ အမှိုက်စွန့်ပစ်ပြီးချိန်တိုင်း၊ နှာခေါင်းစည်းကို စွန့်ပစ်ပြီးချိန်တိုင်း၊ တိရစ္ဆာန်များကို ကိုင်တွယ်ပြီးချိန်တိုင်း လက်ကို စနစ်တကျ ဆေးကြောရမည် ဖြစ်သည်
အရေးကြီးဆုံးအနေဖြင့် လက်ဖြင့် မျက်စိ၊ နှာခေါင်း၊ ပါးစပ်တို့ကို မကိုင်တွယ်မီ လက်ကို စနစ်တကျ သေချာစွာ ဆေးကြောရမည်
လက်ဆေးရာတွင် ရေဖြင့် လောင်းချရုံမဟုတ်ဘဲ ဆပ်ပြာ သို့မဟုတ် ဆပ်ပြာမှုန့်ကို အသုံးပြုခြင်းသည် ရောဂါပိုးမွှားများကို ဖယ်ရှားရာတွင် ပိုမိုထိရောက်သည်
ရေတစ်မျိုးတည်းသည် လက်ကို လုံလောက်စွာ မစင်ကြယ်စေနိုင်ပါ
အကြောင်းမှာ ပရိုတိန်းနှင့် အဆီဓာတ်များသည် ရေတွင် လွယ်ကူစွာ မပျော်ဝင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် အဆီဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများ၊ ဘတ်တီးရီးယားများကို ရေဖြင့် ပြောင်စင်စွာ မဆေးကြောနိုင်ပေ
ဆပ်ပြာသည် ထိုအရာများကို ရေတွင် ပျော်ဝင်စေခြင်းဖြင့် အလွယ်တကူ စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောနိုင်ရန် ကူညီပေးသည်
ထို့ကြောင့် လက်ကို စင်ကြယ်စွာဆေးကြောနိုင်ရန် ဆပ်ပြာရော ရေပါ လိုအပ်သည်
ရေဘုံဘိုင်မှ စီးနေသည့်ရေဖြစ်လျှင် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ဆပ်ပြာတုံးသည် လက်တစ်ခါဆေးတိုင်း ကိုင်တွယ်နေရသောကြောင့် လက်မှ ပိုးမွှားများ ကပ်ငြိကျန်နေနိုင်သည်
သို့သော် လေ့လာမှုများအရ ဆပ်ပြာတုံးမှ ဘတ်တီးရီးယားများသည် ဆေးပြီးသား  လက်ကို ကူးစက်နိုင်ခြေ နည်းပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
အကြောင်းမှာ ထိုဘတ်တီးရီးယားများသည် ရေဖြင့် ဆေးချသောအခါ အလွယ်တကူ ပါသွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်
သို့သော် CDC က ဆပ်ပြာတုံးအစား အလိုအလျောက် ထုတ်ပေးသည့် ဆပ်ပြာရည်ကို အသုံးပြုပါက ပိုကောင်းကြောင်း ဆိုထားသည်
ပိုးသတ်နိုင်စွမ်း မြင့်မားသည်ဆိုသည့် ဆပ်ပြာများကို ဈေးကွက်ထဲတွင် အများအပြား တွေ့နိုင်သည်
သို့သော် ယနေ့အချိန်ထိ ထိုဆပ်ပြာများသည် သာမန်ဆပ်ပြာများထက် ထူးကဲစွာ ပိုးသေစေနိုင်သည်ဆိုသည့် အထောက်အထားကို မတွေ့ရသေးပေ
Oregon တက္ကသိုလ်မှ လေ့လာချက်တစ်ခုအရ သာမန်ဆပ်ပြာများသည် Triclosan  ပါဝင်သည့် ပိုးသတ်ဆပ်ပြားများနည်းတူ ရောဂါပိုးများကို ကာကွယ်ရာတွင် ထိရောက်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
ကျေးလက်နေ မြန်မာလူမျိုးအများစုသည် ထမင်းစားခါနီး၌ ရေကြက်သီးနွေးထဲတွင် လက်ကိုနှစ်ကာ ဆေးပြီး စားလေ့ရှိသည်
သို့သော် ထိုမျှသော အပူချိန်၌ ရောဂါပိုးမွှားများ မသေကြပေ
ပိုးမွှားများ ပျော်ပျော်ကြီး ပေါက်ဖွားရှင်သန်နိုင်သော အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်
လေ့လာမှုများကလည်း ထိုမျှလောက်သော အပူချိန်ရှိသည့်ရေသည် မည်သည့်ပိုးမွှားကိုမှ မဖယ်ရှားနိုင်ကြောင်း ဆိုထားကြသည်
သို့သော် ပူနွေးပြီး ဆပ်ပြာပါဝင်သောရေသည် အေးပြီး ဆပ်ပြာပါဝင်သောရေထက် အညစ်အကြေးများ၊ ပိုးမွှားများကို ပိုမိုစင်ကြယ်စေနိုင်သည်
လက်သန့်ဆေးရည်ဆိုသည်မှာ လက်ကို ရေမလိုအပ်ဘဲ ပိုးမွှားများမှ စင်ကြယ်စေနိုင်သော အရည်ဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များနောက်ပိုင်းနှင့် ၂၁ ရာစုအစောပိုင်းတွင် အရက်ပျံပါဝင်သော လက်သန့်ဆေးရည်များ ရေပန်းစားလာသည်
အများစုတွင် အီသနောအရက် (Ethanol) နှင့် ဂလစ်စရင်း (Glycerin) ကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများ ပါဝင်သည်
Hydrogen peroxide ကို ထည့်ပါက ပိုးသတ်နိုင်စွမ်း ပိုမိုကောင်းမွန်စေသည်
အရက်ပျံ အနည်းဆုံး ၆၀ မှ ၉၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သော လက်ဆေးရည်များသာ ထိရောက်မှုရှိသည်
အရက်ပျံပါဝင်သော လက်ဆေးရည်များသည် ဘက်တီးရီးယားများ၊ ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများနှင့် မှိုများကို သတ်နိုင်သည်
အရက်ပျံ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်သော လက်ဆေးရည်သည် စက္ကန့်သုံးဆယ်အတွင်း လက်ပေါ်မှ ဘက်တီးရီးယားပိုး ၉၉.၉၇ ရာခိုင်နှုန်း သတ်နိုင်ပြီး တစ်မိနစ်အတွင်း ၉၉.၉၉ မှ ၉၉.၉၉၉ ရာခိုင်နှုန်းအထိ သတ်နိုင်သည်
လက်ဆေးရည်များသည် ဘက်တီးရီးယားများအပေါ် ပိုမိုထိရောက်မှုရှိသည်
သို့သော် အချို့ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများကို မသတ်နိုင်ပေ
ဥပမာအနေဖြင့် ဝမ်းပျက်ဝမ်းလျှောရောဂါဖြစ်စေသော Norovirus ကို မသတ်နိုင်ပေ
လက်ဆေးရည်ဖြင့် လက်ဆေးသည့်အခါ လက်တစ်ပြင်လုံးကို နှံ့စေရန် လုံလုံလောက်လောက် အသုံးပြုရသည်
စနစ်တကျ လက်ဆေးနည်းအတိုင်း လက်ကို စက္ကန့်သုံးဆယ်ကြာအောင် ပွတ်တိုက်ဆေးကြောရမည် ဖြစ်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံ ကူးစက်ရောဂါကာကွယ်ထိန်းချုပ်ရေးဌာန (CDC) က လက်များ အညစ်အကြေးများနှင့် ပေနေသည့်အခါတွင် ပုံမှန်ဆပ်ပြာနှင့် ရေကို သုံးကာ ဆေးကြောရန် တိုက်တွန်းထားသည်
ဆပ်ပြာနှင့် ရေကို အလွယ်တကူ မရနိုင်သည့် အခြေအနေများမှလွဲ၍ ကျန်အချိန်များတွင် လက်ဆေးရည်ကို မသုံးဘဲ ဆပ်ပြာနှင့် ရေကိုသာ အဓိကထားသုံးရန်လည်း တိုက်တွန်းထားသည်
အရက်ပျံပါဝင်သော လက်ဆေးရည်ဖြင့် လက်ကို ခဏခဏဆေးပါက လက်အရေပြား ခြောက်သွေ့စေနိုင်သည်
ထိုသို့ မဖြစ်စေရန် လက်ဆေးရည်တွင် glycerin ကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းများ ထည့်သွင်းနိုင်သည်
ထို့ကြောင့်လည်း လူအများစုသည် လက်အရေပြားကို သိပ်မထိခိုက်သည့် လက်ဆေးရည်ကို ဆပ်ပြာထက် ပိုမိုနှစ်သက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
လက်ဆေးရည်များသည် ထိရောက်မှုရှိသော်လည်း ရေကဲ့သို့ လက်ပေါ်မှ အညစ်အကြေးများကို စင်ကြယ်အောင် ဆေးကြောနိုင်စွမ်း မရှိပေ
ပိုးသတ်ရုံသာ ပြုလုပ်နိုင်ပေသည်
မသေဘဲ ကျန်ရစ်သောပိုးများကိုလည်း ရေကဲ့သို့ ဆေးကြောဖယ်ရှားနိုင်စွမ်း မရှိပေ
ထို့ကြောင့်လည်း လက်ဆေးရည်ထက် ဆပ်ပြာနှင့် ရေကို အသုံးပြုခြင်းကို ပိုမိုအလေးပေးကြခြင်းဖြစ်ပေသည်
မကြာသေးမီက လက်ဆေးရည်တွင် အရက်ပျံကို အသုံးပြုခြင်းထက် benzalkonium chloride ဒြပ်ပေါင်းကို အသုံးပြုခြင်းက ပိုမိုထိရောက်မှု ရှိသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထိုဒြပ်ပေါင်းသည် လက်ဆေးပြီးချိန်အထိ ပိုးသတ်နိုင်စွမ်းကို ထိန်းပေးထားနိုင်သည်
လက်ဆေးသည့်အခါ စနစ်တကျ ဆေးကြောရန် အရေးကြီးသည်
သို့မှသာ ထိရောက်မှု ရှိပေမည်
စနစ်တကျ လက်ဆေးရန် အောက်ပါအဆင့်အတိုင်း စက္ကန့်သုံးဆယ်ကြာသည်အထိ ပြုလုပ်ရမည်
စက္ကန့်အနည်းငယ်ကြာသည်အထိ လက်ကို ရေဆေးပါ
လက်နှစ်ဖက်စလုံးသုံးပြီး ဆပ်ပြာကို နှံ့အောင်တိုက်ပါ
လက်ဖဝါးရော လက်ဖမိုးပါ အပြန်အလှန်တိုက်ချွတ်ပါ
လက်ဖမိုးတဖက်ကို ကျန်လက်ဖဝါးနှင့် သေချာစွာ ပွတ်တိုက်ပေးပါ
လက်ချောင်းများကြားကို ကျန်လက်၏ လက်ချောင်းများနှင့် ပွတ်တိုက်ပေးပါ
ဘယ်၊ ညာ လက်နှစ်ဖက်ကို အပြန်အလှန် ပွတ်တိုက်ပေးပါ
လက်ဖဝါးတဖက်ထဲမှာ ကျန်လက်၏ လက်မကိုထည့်ပြီး ပတ်လည်ပွတ်တိုက်ပါ
ဘယ်လက်ညာလက် အပြန်အလှန် ဆေးပါ
လက်ဖဝါးတဖက်ထဲမှာ ကျန်လက်၏ လက်ချောင်းလေးများကို စုပြီး ပတ်လည်ပွတ်တိုက်ပေးပါ
ဘယ်လက်ညာလက် အပြန်အလှန် ဆေးပေးပါ
လက်နှစ်ဖက်စလုံးကို ရေနှင့် စင်ကြယ်အောင်ဆေးပါ
လက်ကို ခြောက်သွေ့အောင် တခါသုံးလက်သုတ်ပဝါ၊ တစ်သျှူးစက္ကူ စသည်တို့ဖြင့် သုတ်ပါ
သို့မဟုတ် အခြောက်ခံစက်ဖြင့် အခြောက်ခံပါ
အထက်ပါ အဆင့်များအတိုင်း လက်ကို အနည်းဆုံး စက္ကန့် (၃၀) ကြာအောင် ဆေးကြောရမည်
ယေဘုယျအားဖြင့် Happy Birthday သီချင်း နှစ်ခေါက်စာကြာချိန်အထိ လက်ကို ဆေးရမည် ဖြစ်သည်
ဟင်းခါးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinhkarpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ သူရဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူရဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၅ ဦး၊ မ ၁၄၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက္ကသေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkathay)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဝက္ကသေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက္ကသေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၄ ဦး၊ မ ၁၉၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ယာပလိုဒိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarpalodoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့လူဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၆၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈ ဦး နေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ အင်းတမိသက္ကယ်
၁၃၀၈ (၁) ရက်
စကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Samkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ပိန်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပိန်းပွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅၀,၄၃၂ ယောက် ဖြစ်သည်
ဓနုဘေးရွာမရွာ၊ ဓဓဓနုဘေးဓ
ဓထုရွာ၊ တယ်ပင်ဆိပ်
တက်ကျမ်းဟူသော စာအုပ်အမျိုးအစားသည် စာဖတ်သူများအားကိုယ်ရေးကိုယ်တာပြဿနာများ ဖြေရှင်းနည်းကို လမ်းညွှန်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်ရေးသားထားခြင်းဖြစ်ပါသည်
အင်္ဂလိပ်အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည့် ဆဲလ်ဖ်ဟဲလ်(self-help) ဆိုသော စာအုပ်အမျိုးအစားခွဲမှုကိုမူ ၁၈၅၉-ခုနှစ်တွင်ဆမ်မျူရယ်လ် စမိုင်းလ်ရေးသားသည့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ကူညီခြင်း (Self-Help)ဟုခေါ်သည့် အရောင်းရဆုံးစာရင်းဝင် စာအုပ်မှ ရယူထားသည့် အမည်ဖြစ်သည်
"မိမိကိုယ်ကိုတိုးတက်စေခြင်း" (self-improvement)ဟူသော ခေတ်ပေါ် အသုံးအနှုန်းဖြင့်လည်း လူသိများသည့် စာအုပ်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
တက်ကျမ်းစာအုပ်များသည် သီးသန့်လူနည်းစုသာ စိတ်ဝင်စားသောစာပေအမျိုးအစားအဖြစ်မှ နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ခေတ်ရေစီးကြောင်းကိုတော်လှန်သော (post-modern) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်တစ်ခုအဖြစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
မြန်မာစာပေလောကတွင်မူ ဘဝအောင်မြင် ကြီးပွားတိုးတက်ရေးအတွက် ရေးသားထားသော စာပေများကို တက်ကျမ်းဟု ခြုံငုံပြီး ခေါ်ဆိုသည်
ဆရာကြီး ပီမိုးနင်းသည် မြန်မာစာပေလောကတွင် ထင်ရှားသော တက်ကျမ်းစာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ သူ၏ အောင်စိတ်၊ လက်တွေ့ကြီးပွားရေးကျမ်း
အစရှိသည့် စာအုပ်များသည် တက်ကျမ်းစာရင်းဝင် စာအုပ်များ ဖြစ်ကြပေသည်
တက်ကျမ်းစာပေများကို ချစ်စံဝင်း၊ ဖေမြင့်၊ ဒေါက်တာမတင်ဝင်း၊ ချစ်နိုင်(စိတ်ပညာ)၊ ဒေါက်တာကျော်စိန်၊ ခင်မောင်သန်း(စိတ်ပညာ)၊ ခင်မောင်ကြွယ်(ဘောဂဗေဒ)၊ ကြည်မင်း၊ ဦးအေးမောင် စသည့် စာရေးဆရာများက ရေးသားကြသည်
တချို့သည် ဘာသာပြန်များ ဖြစ်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ မကျီးကုန်း
နဂါးပွက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarpwet)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ဘိုးဖြူလုံးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘိုးဖြူလုံးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၆ ဦး၊ မ ၁၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဏ်တစ်ခုသည် ငွေကြေးကြားခံလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
အပ်နှံငွေများကိုလက်ခံ၍ ချေးငှားလိုသည့် လုပ်ငန်းများသို့ ထိုအပ်နှံငွေများကိုချေးငှားနိုင်ရန် လမ်းဖေါက်ပေးလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဘဏ်များသည် ငွေကြေးစံနစ်၏ အခြေခံ အကျဆုံးသော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သလိုငွေကြေးဈေးကွက်တွင်လည်း အရေးပါသောကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်သည်
ဘဏ်တစ်ခု၏အထင်ကရအခန်းကဏ္ဍမှာငွေအရင်းအနှီးရှိသူများ (ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများ သို့မဟုတ် ငွေအပ်နှံသူများ ကဲ့သို့သော) ငွေလုံးငွေရင်း လိုက်လံရှာဖွေသူများ (တစ်ဦးချင်းတစ်ယောက်ချင်း ချေးငွေရယူလိုသူများ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းတိုးချဲ့ လိုသူများ) နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်
ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် ယေဘူယျအားဖြင့် အဆင့်မြင့်၍ စည်းကမ်းကျနသည့် လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘဏ်များဖြင့် အစိုးရ၏ ငွေကြေးလုပ်ဆောင်မှုများအပေါ် ကန့်သတ်ချက်များသည် အချိန်နှင့်နေရာဒေသ အပေါ်တွင် ကွဲပြား လျက်ရှိသည်
ကမ္ဘာနှင့်အဝှန်းစံနှုန်းများ၏လက်ရှိသတ်မှတ်ထားချက်ကို ဘေဆယ်-၂ (Basel II) ဟုခေါ်ဆိုသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံကဲ့သို့သော နိုင်ငံများ တွင် ဘဏ်များသည် သမိုင်းနှင့်ချီ၍ စက်မှု ကော်ပိုရေးရှင်းများတွင် အဓိက ငွေကြေးတာဝန်များကို ပိုင်ဆိုင်ထားကြပြီး၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့သော အချို့သော နိုင်ငံများ၏ ဘဏ်များကို ငွေကြေးနှင့်မသက်ဆိုင်သည့်ကုမ္ပဏီများမှ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို တားဆီး ပိတ်ပင်ထားသည်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မျဉ်းသားအစုရှယ်ရာဦးပိုင်မှု၏ နောက်ဆက် တွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကေးရဲ့စု (keiretsu) အဖြစ်သိရှိထားသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဘဏ်အာမခံသည် ခေတ်စား သည်
အများဆုံးသော ပြင်သစ်ဘဏ်များသည် သူတို့၏ဖောက်သည်များအတွက် အာမခံအကျိုးဆောင် လုပ်ငန်းများ (နှင့် ယခု အိမ်ခြံမြေအကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းများ) ဆောင်ရွက်ပေးသည်
လက်ရှိအများဆုံးလမ်းကြောင်းသည် ယူနီဗာဆယ်ဘဏ်များ၏ ရှေ့ရောက်နေမှုများဖြစ်သည်
ထိုဘဏ်များသည် သူတို့၏ ဖောက်သည်များအား နေရာတစ်ခုထဲတွင် ငွေကြေးလုပ်ငန်းမျိုးစုံကို အားလုံးပြီးအောင်ဆောင်ရွက်ပေးသည်
တည်ရှိနေဆဲ သက်တမ်းအရင့်ဆုံးဘဏ်သည် မွန်တီ ဒေ ပတ်ချီ ဒီ ဆီးနာ (Monte dei Paschi di Siena) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၄၇၂ မှစ၍ အီတလီနိုင်ငံ၌ အစဉ်အဆက်လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်နေသည်
ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်များအတွက် စာရင်းသေ နှင့် စာရင်းရှင် ဘဏ်စာရင်းများကို ဆောင်ရွက်ပေး သည့် ငွေပေးကိုယ်စားလှယ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်မှထုတ်ယူမည့်ဖောက်သယ်အား ငွေပေးအမိန့် လက်မှတ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ဖောက်သယ်၏ စာရင်းရှင်ငွေစာရင်းသို့ အပ်နှံမည့် ငွေပေးလက် မှတ်များကို လက်ခံသိမ်းဆည်းခြင်းများ ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်များသည် ဖောက်သယ်သို့ပေးရမည့် ငွေများကို အခြားသောငွေပေးနည်းလမ်းများဖြစ်သည့် ကြေးနန်းဖြင့်ငွေလွှဲခြင်း၊ အကြွေးဝယ်ကဒ် နှင့် အလိုအလျှောက်ငွေထုတ်ပေးသည့်စက် များမှတစ်ဆင့် ဖြင့်လည်းဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်များသည် ငွေစာရင်းရှင်များတွင် အပ်နှံငွေများ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စာရင်းရှင်အပ်နှံငွေ လက်ခံခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ နှင့် ဘဏ်ငွေစက္ကူများနှင့် စာချုပ်များကဲ့သို့သော အကြွေးဂတိစာချုပ်များ ထုတ်ပေးခြင်းဖြင့်ဖြစ်စေ ရရှိလာသည့်ငွေများကို ချေးငှားသည်
ဘဏ်များသည် စာရင်းရှင်ငွေစာရင်း အပေါ် ဖောက်သယ်များသို့ ကြိုတင်ငွေများပေးထားခြင်း၊ အရစ်ကျချေးငွေများထုတ်ပေးခြင်း၊ ဈေးကွက် လွယ်ကူသည့်အကြွေးဂတိစာချုပ်များတွင် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံခြင်း နှင့် အခြားသောငွေချေးငှားသည့်နည်းတို့ဖြင့် ငွေများကိုထုတ်ချေးသည်
ဘဏ်များသည် အလုံးစုံသောပေးရန်လုပ်ငန်းများအားလုံးကို လုပ်ဆောင်ပေးရပြီး၊ ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု သည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ နှင့် အစိုးရများမှ အငြင်းပွား၍ မရနိုင်သော ကိစ္စတစ်ရပ်ဖြစ်သည်ကို သုံးသပ်ထားကြသည်
ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေလွှဲကုမ္ပဏီများကဲ့သို့သော ငွေပေးငွေယူ လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခြင်းသည် ဘဏ်ငွေစာရင်းတစ်ခု ထားရှိခြင်းထက် လုံလောက်သည့် အစားထိုးမှုတစ်ခု မဟုတ်ဟု သာမန်အားဖြင့်သုံးသပ်ကြသည်
ဘဏ်များသည် အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါဝင်သည့်လုပ်ငန်းများမှ ရန်ပုံငွေများကို ချေးယူပြီး၊ အိမ်ထောင်စုများ နှင့် ငွေကြေးမပါသည့်လုပ်ငန်းများသို့ ရန်ပုံငွေများချေးငှားသည်
သို့သော် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေထုတ်ချေးသူများတွင် ရှိသည့် ထူးခြားမှုတစ်ခုမှာ၊ ဘဏ်ချေးငွေများ၊ ငွေကြေးဈေးကွက် ရန်ပုံငွေများ၊ ငွေသားယုံကြည်အပ်နှံခြင်းများ နှင့် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် အပ်နှံငွေလက်ခံသော ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်းများ အတွက် လုံလောက်စွာ အစားထိုးနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
ကိစ္စရပ်အများစုတွင် ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေချေးငှားသူများသည် ငွေစုငွေချေးများအတွက် ဘဏ်နေရာတွင် လုံလောက်စွာအစားထိုးနိုင်သည်
ဘဏ်များ၏ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အခန်းကဏ္ဍသည် ဘဏ်လုပ်ငန်းအတွက် အကန့်အသတ်မရှိဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းတို့တွင် – ဘဏ်ငွေစက္ကူ ရိုက်ထုတ်ပေးခြင်း ( ဘဏ်တစ်ခုမှ ငွေချေးဂတိစာချုပ်ထုတ်ပေးခြင်း နှင့် ကိုင်ဆောင်သူများအား တောင်းဆိုမှုအရထုတ်ပေးခြင်း)ကြေးနန်းငွေလွှဲ၊ အကြွေးဝယ်ကဒ်၊ အင်တာနက်ဘဏ်လုပ်ငန်း သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများ ဖြင့် ငွေပေးမှုလုပ်ငန်းစဉ်များဘဏ်ငွေလွှဲလက်မှတ် နှင့် ငွေပေးအမိန့်လက်မှတ်များ ထုတ်ပေးခြင်းစာရင်းသေအပ်ငွေများလက်ခံခြင်းစာရင်းပိုထုတ်ယူချေးငွေ ၊ အရစ်ကျချေးငွေ သို့မဟုတ် အခြားသောနည်းများဖြင့်ငွေချေးခြင်းစာရွက်စာတမ်းများ နှင့် အသင့် ငွေလွှဲစာတမ်းများ (ကုန်သွယ်မှုငွေကြေး)၊ အာမခံစာချုပ်များ၊ ပေးလျော်ရန် တာဝန်ခံသည့်စာချုပ်များ၊ ငွေချေးသက်သေခံလက်မှတ်များ နှင့် အခြားသော လက်ကျန်ရှင်းတမ်းတွင်မပါသည့်ချေးငွေများ ကို ဆောင်ရွက်ပေးသည်
စာရွက်စာတမ်းနှင့်အခြားသော အရေးကြီးသည့်ပစ္စည်းများကို လုံခြုံ စွာသိမ်းနိုင်သည့်သေတ္တာများထဲတွင်ထဲ့၍ သိမ်းပေးထားခြင်း၊ငွေကြေးလဲလှယ်ခြင်း၊“ဘဏ္ဍာရေး စူပါမတ်ကက်” အဖြစ် ရောင်းချခြင်း၊ ဖြန့်ချိခြင်း သို့မဟုတ် ပွဲစားလုပ်ခြင်း၊ အကြံ ပေးမှုပါသည်ဖြစ်စေ မပါသည်ဖြစ်စေ၊ အာမခံများ၊ ယုံကြည်အပ်နှံငွေများ နှင့် အလားတူ ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စရပ်များ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဘဏ်၏လုပ်ဆောင်မှုများကို တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၊ အသေးစားလုပ်ငန်းများနှင့် တိုက်ရိုက်ထိတွေ့ ဆက်ဆံသည့် လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အလယ်အလတ် ဈေးကွက်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ အကြီးစား စီးပွားရေး လုပ်ငန်းအဖွဲ့ကြီးအား တိုက်ရိုက်လုပ်ပေးသည့် ကော်ပိုရိတ်ဘဏ်လုပ်ငန်း၊ ငွေအသားတင်များများရသည့် တစ်ဦး တစ်ယောက်ချင်းများနှင့် မိသားစုများအတွက် ငွေကြေးစီမံဆောင်ရွက်ပေးသည့် ပုဂ္ဂလိဘဏ်လုပ်ငန်း၊ နှင့် ဘဏ္ဍာရေးဈေးကွက်များအပေါ် ဆက်စပ်သမျှ လုပ်ဆောင်ပေးသည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်လုပ်ငန်းများအဖြစ် ခွဲခြားထားသည်
အများစုသောဘဏ်တို့သည် အမြတ်ရရှိရေး ပုဂ္ဂလိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း များဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အချို့ကို အစိုးရများမှပိုင်ဆိုင်သည် သို့မဟုတ် အကျိုးအမြတ်မယူသည့် အဖွဲ့အစည်းများမှ ပိုင်ဆိုင်ကြသည်
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် – သာမန်ဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်နှင့်မတူညီစေ ရန် ထူးခြားမှုတစ်ခုအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
စီးပွားရေးကပ်ကြီးဆိုက်ပြီးနောက်ပိုင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံ အထက်လွှတ်တော်သည် ဘဏ်များအား ဘဏ်လုပ်ငန်းကိစ္စရပ်များ တစ်ခုတည်းတွင်သာ လုပ်ဆောင်ခြင်းကို လိုလားသည်
ထိုအထဲတွင်ပါဝင်သည့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်များသည် အရင်းအနှီးဈေးကွက် လုပ်ဆောင်မှုများအတွက် အကန့်အသတ်ဖြစ်နေသည်
ထိုဘဏ်နှစ်ခုသည် သီးခြားပိုင်ဆိုင်မှုအောက်တွင် ကာလကြာမြင့်စွာ မရှိခဲ့စဉ်ကထဲမှ၊ လူအချို့ သည် “ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်” ဆိုသည့် စကားအသုံးအနှုန်းကို ကော်ပိုရေးရှင်းများ သို့မဟုတ် ကြီးမားသည့်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းကြီးများမှ အပ်နှံငွေများ၊ ချေးငွေများနှင့် အများဆုံးထိတွေ့ရသည့် ဘဏ်တစ်ခု သို့မဟုတ် ဘဏ်တစ်ခု၏ဌာနခွဲ အား ရည်ညွှန်းပြော ဆိုရာတွင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
မိသားစုဘဏ်များ - နေရာဒေသအတွင်းလုပ်ဆောင်သည့် ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းငယ်များ ဖြစ်ကြပြီး၊ ဖောက်သယ်များ နှင့် အကျိုးတူဆောင်ရွက်သူများ အတွက် ဆောင်ရွက်ပေးရန် ဘဏ်ပိုင်ရှင်အား ဒေသဆိုင်ရာဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်နိုင်သည့်အာဏာ ပေးအပ်ထားသည်
မိသားစုဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်များ – ဝန်ဆောင်မှုအားနည်းသေးသည့် ဈေးကွက်များ သို့မဟုတ် လူအများအတွက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုများ နှင့် မြီရှင် လုပ်ကိုင်ပေးသည့်ဘဏ်ဖြစ်သည်
ငွေစုစာတိုက်ဘဏ်များ - နိုင်ငံတော်စာတိုက်စံနစ်နှင့် တွဲထားသည့်ငွေစုဘဏ်များ
ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ - အသားတင်ရငွေမြင့်မားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ၏ပိုင်ဆိုင်မှု များကို ငွေကြေးစီမံပေးရသည့် ဘဏ်များဖြစ်သည်
ကမ်းလွန်ဘဏ်များ - ဥပဒေစံနစ်များအတွင်းတွင်ရှိပြီး၊ အခွန်အကောက်နည်းနည်း နှင့် စည်းစံနစ်ကျသည့် နေရာများတွင်ရှိသည့်ဘဏ်များ
များစွာသောကမ်းလွန်ဘဏ်များသည် အနှစ်သာရအားဖြင့် ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များဖြစ်သည်
ငွေစုဘဏ်များ - ဥရောပတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် ၁၉ ရာစုနှစ်များထဲမှ အမြစ်တွယ်လာခဲ့ သည် သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ၁၈ ရာစုနှစ်များထဲမှ ဖြစ်သည်
သူတို့၏မူလရည်မှန်းချက် သည် လူ့အလွှာအားလုံးသို့ ငွေစုဆောင်းခြင်းအသီးအပွင့်များကို လွယ်ကူစွာရရှိနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်
အချို့သောနိုင်ငံများတွင် ငွေစုဘဏ်များသည် လူထုအစပြုမှုအပေါ်တွင် ဖန်တီးခဲ့ ကြသည်
အခြားသောနိုင်ငံများတွင် လူမှုရေးလုပ်ငန်းလုပ်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ထားသည့် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများသည် လိုအပ်သည့်အခြေခံကောင်းများကို နေရာချထားရန် အခြေခံအုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်
ယနေ့ယခုတွင် ဥရောပငွေစုဘဏ်များသည် လက်လီဘဏ် များအပေါ် ပစ်မှတ်ထားကြသည် – တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းများ သို့မဟုတ် အသေးစားနှင့် အလတ်စားစီးပွားရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ငွေပေးမှုများ၊ စုဆောင်းခြင်း၏ရလဒ်များ၊ အကြွေးပေးခြင်းများ နှင့် အာမခံများ ဆောင်ရွက်ပေးကြသည်
ဤလက်လီပစ်မှတ်များမှအပ၊ ကျယ်ပြန့်စွာဗဟိုမှချုပ်ကိုင်မှုမရှိသည့် ဖြန့်ချိရေးကွန်ယက်ဖြင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် များနှင့် ခြားနားလျက် ရှိပြီး၊ သူတို့၏ လုပ်ငန်းများနှင့်အဖွဲ့အစည်းအပေါ် လူမှုရေးတာဝန်သိ ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် ဒေသအစိတ်အပိုင်း နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ တိုးချဲ ့ နေရာများအထိ အလေးထား ကြသည်
ဆောက်လုပ်ရေးအသင်းအဖွဲ့ များ နှင့် အိမ်ခြံမြေဘဏ်များ - လက်လီဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်သည့်အဖွဲ့အစည်းများ
ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာဘဏ်များ - ဘဏ်လုပ်ငန်းများအားလုံး ထင်သာမြင်သာရှိရေးကို ဦးစားပေးပြီး၊ လူမှုရေးတာဝန်ရှိသောရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို အထူးစဉ်းစားဆောင်ရွက်ပေးသည့် ဘဏ်များ ဖြစ်သည်
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဘဏ်များသည် “ငွေချေးသက်သေခံ” (ရောင်းချမှုအာမခံခြင်း) အစု နှင့် စာချုပ် ထုတ်ပေးသည်
ထိုထုတ်ပေးမှုများသည် သူတို့ပိုင်ဆိုင်သည့်ငွေစာရင်းများ အတွက် ကုန်သွယ်ရန်၊ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ရန်၊ နှင့် ပူးပေါင်းကုမ္ပဏီကြီးများ ကဲ့သို့သော အရင်းအနှီးဈေးကွက်လုပ်ဆောင်မှုများတွင် ကော်ပိုရေးရှင်းများအား အကြံပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်သည်
ကုန်သည်ဘဏ်များ - ကုန်သွယ်မှုဘဏ္ဍာရေးတွင် ပါဝင်နေသည့် အစဉ်အလာဘဏ်များ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ခေတ်သစ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ ချေးငွေများထက် အစုရှယ်ယာများကိုသာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံချင်သည့်ဘဏ်များကို ရည်ညွှန်းသည်
ဖက်စပ်အရင်း အနှီးလုပ်ငန်းနှင့်မတူညီဘဲ၊ ထိုဘဏ်များသည် ကုမ္ပဏီအသစ်များတွင်သာ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ လိုကြသည်
ယူနီဗာဆယ်ဘဏ် – ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုကုမ္ပဏီများအဖြစ်လည်း သိရှိထားကြပြီး၊ များစွာသော ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများတွင် ပါဝင်ကြသည်
ဤကြီးမားသည့်ဘဏ်များသည် ပုံစံမျိုးစုံရှိနေသည့် အုပ်စုများဖြစ်သည်
အခြားသော ဝန်ဆောင်မှုများထဲတွင်၊ အာမခံလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ဤအကြောင်းကြောင့် အာမခံဘဏ် ဆိုသည့် ဝေါဟာရသည် “ဘဏ်” နှင့် “အာမခံ” စကားနှစ်လုံးကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုတစ်ခုတည်းမှ ဘဏ်လုပ်ငန်းရော အာမခံလုပ်ငန်းကိုပါ ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဗဟိုဘဏ်များသည် ပုံမှန်အားဖြင့် အစိုးရပိုင်ဖြစ်ပြီး၊ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်များအား ကြီးကြပ်ပေးခြင်း သို့မဟုတ် အတိုးနှုန်းထိမ်းချုပ်ပေးခြင်း ကဲ့သို့သော စည်းကမ်းထိမ်းသိမ်းသည့်ဝတ္တရားအတိုင်း ဆောင်ရွက်သည်
ထိုဘဏ်များသည် ဘဏ်စံနစ်များဖျက်သိမ်းခြင်းကို ယေဘူယျအားဖြင့် ဆောင်ရွက်ပေးပြီး၊ ငွေကြေးပြဿနာ များကြုံတွေ့ရသည့်အချိန်တွင် နောက်ဆုံးအားထားရာဘဏ်ကြီးအဖြစ် လုပ်ဆောင် ပေးသည်
အစ္စလာမ့်ဘဏ်သည် အစ္စလာ့မ်ဥပဒေသဘောထားအပေါ် အခြေပြုထားသည်
ဤဘဏ်လုပ်ငန်း၏ ပုံစံသည် အစ္စလာမ့်ဥပဒေဿများအပေါ် အခြေခံ၍ ကောင်းစွာတည်ဆောက်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်း များကို ဗဟိုချက်ပြုလည်ပတ်စေခြင်းဖြစ်သည်
အားလုံးသောဘဏ်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုများသည် အတိုးကို ရှောင်ကြဉ်ရမည်ဖြစ်သည်
အတိုးသည် အစ္စလာမ့်တွင် တားမြစ်ထားသည့် ခံယူချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
အတိုးယူသည့်အစား ဘဏ်သည်အမြတ် (ဈေးတင်ခြင်း) ယူထားပြီး၊ ဖောက်သယ်များ၏အတိုင်းအတာ အလျှောက် ငွေကြေးဝန်ဆောင်ခယူထားသည်
ဂစ်တ် (အင်္ဂလိပ်: Git)  သည် ဆော့ဖ်ဝဲ တည်ဆောက်စဉ်အတွင်း ရင်းမြစ်ကုဒ်ပြောင်းလဲမှုများကို ခြေရာခံရန် ဖြန့်ဝေထားသော ဗားရှင်းထိန်းချုပ်စနစ်(Version Control) ဖြစ်သည်
၎င်းကိုပရိုဂရမ်မာများအကြား ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားသော်လည်း မည်သည့်ဖိုင်အစု၌မဆိုပြောင်းလဲမှုများကို ခြေရာခံရန်အသုံးပြုနိုင်သည်
၎င်း၏ရည်မှန်းချက်များမှာ မြန်နှုန်း၊ အချက်အလက် မှန်ကန်စွာတည်မြဲမှု(data integrity)၊ အချက်အလက်ပြည့်စုံမှု၊ ဖြန့်ဝေထားသော သမရိုးကျ တစ်ဖြောင့်တည်းမဟုတ်သော လုပ်ငန်းအသွားအလာများအတွက်အထောက်အပံ့ ပါဝင်သည်
Git ကို လီနပ်စ် တောဗောလ်(Linus Torvalds)မှ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် လင်းနပ်စ်ကာနယ် ကိုဖွံ့ဖြိုးစေရန်အတွက်ဖန်တီးခဲ့သည်
အခြား ကာနယ်ကုဒ် ရေးသားသူများက ၎င်း၏ကနဦး တိုးတက်မှုကိုအထောက်အကူပြုသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍ လက်ရှိပြုပြင်ထိန်းသိမ်းသူမှာ ဂျူနီယို ဟာမာနို ဖြစ်သည်
အခြားဖြန့်ဝေထားသော  ဗားရှင်းထိန်းချုပ်စနစ်(Version Control) များကဲ့သို့  ဗဟိုထိန်းချုပ်နည်းစနစ်များနှင့်မတူဘဲ ကွန်ပျူတာတိုင်းရှိ Git ရီပိုစစ်တရီ (Repository) သည် သမိုင်းပြည့်စုံပြီး ဗားရှင်းခြေရာခံနိုင်စွမ်းအပြည့်အဝရှိပြီး ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်မှုသို့မဟုတ် ဗဟိုဆာဗာတို့မှ အမှီအခိုကင်းသည်
Git သည်အခမဲ့ဖြစ်ပြီး ရင်းမြစ်မြင်OpenSource ဆော့ဖ်ဝဲရ်ဖြစ်ပြီး GNU General Public License version 2 အရဖြန့်ဝေသည်
လင်းနပ်စ်ကာနယ်မှ ဆော့ဖ်ဝဲတည်ဆောက်သူများအနေဖြင့် ကာနယ်ရင်းမြစ်ကိုထိန်းသိမ်းရန် ယခင်ကအသုံးပြုခဲ့သော ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်မှုစီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် BitKeeper အား အသုံးပြုခွင့်ကို စွန့်လွှတ်ပြီးနောက် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် Git  ဗားရှင်းထိန်းချုပ်စနစ် တည်ဆောက်မှု စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်
BitKeeper မူပိုင်ခွင့်ကိုင်ဆောင်ထားသော လယ်ရီ မက်ဗွုန်းက အဲန်ဒရူး တရစ်ဂျယ် သည် BitKeeper ကို ပြောင်းပြန်အင်ဂျင်နီယာနည်းဖြင့် အတုခိုး၍ SourcePuller ကိုတီထွင်ခဲ့သည်ဟုပြောဆိုပြီး BitKeeperကို အခမဲ့အသုံးပြုခြင်းကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်
အလားတူအဖြစ်အပျက်သည် အခြား ဗားရှင်းထိန်းချုပ်စနစ်တစ်ခုဖြစ်သော Mercurial တီထွင်မှုကိုလည်း ဖြစ်အောင်တွန်းအားပေးခဲ့သေးသည်
တော်ဗဲလ်သည် BitKeeper ကဲ့သို့ သူအသုံးပြုနိုင်သည့် ဖြန့်ဝေထားသော ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်စနစ်တစ်ခုကို လိုချင်သော်လည်း အခမဲ့ရရှိနိုင်သည့် မည်သည့်စနစ်ကမျှသူ၏လိုအပ်ချက်များနှင့်မကိုက်ညီပါ
တော်ဗဲလ်သည် ပြင်ဆင်ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုကိုပြုရန်နှင့် သက်ဆိုင်သော metadata များအားလုံးကို ပြုပြင်မွမ်းမံရန် စက္ကန့် ၃၀ လိုသည့် ရှိပြီးသား ရင်းမြစ်ထိန်းချုပ်ခန့်ခွဲမှုစနစ်တစ်ခု၏ ဥပမာကို
ဆက်ခဆိဒိအယ်ဟနိ سبخة سيدي الهاني‎ သည်  တူနီးရှားနိုင်ငံ၊  Sousse Governorate  တွင် တည်ရှိသည့် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် Sousse မြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၆ မိုင်) အကွာနှင့် Kairouan မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၂၅ ကီလိုမီတာ (၁၆ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ကန်၏ ဧရိယာသည် ၃၆၀၀၀ ဟက်တာ ရှိသည်
တကို့ရွာ၊ ဘေးချောင်
ဥပပီဠကကံသည် ကုသိုလ်ဥပပီဠကကံ,  အကုသိုလ်ဥပပီဠကကံဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏၊ ထို နှစ်မျိုးလုံးပင် (၁) အခြားသောကံကိုလည်း နှိပ်စက်၏၊ (၂) ထိုကံ၏အကျိုးဝိပါက် ခန္ဓာ အစဉ်ကိုလည်း နှိပ်စက်၏၊ (၁) အခြားသောကံကို နှိပ်စက်ပုံမှာ ကုသိုလ်ကံက အကျိုးပေးမည်ပြုသောအခါ အကုသိုလ်ကံသည် ဥပပီဠကကံအဖြစ်ဖြင့်ရပ်တည်၍ ထိုကုသိုလ်ကံကို အကျိုးပေးခွင့်မရအောင်,  အင်အားချိနဲ့အောင် ပူးကပ်နှောင့်ယှက်နှိပ်စက် ဖျက်ဆီး၏၊ အကုသိုလ်ကံက အကျိုးပေးမည်ပြုသောအခါလည်း ကုသိုလ်ကံသည် ဥပပီဠကကံအဖြစ်ဖြင့် ဆန်ကျင်ဘက်ရန်သူပမာ ထွက်ပေါ်လာကာ ထို အကုသိုလ်ကံကို အကျိုးပေးခွင့်မရအောင်, အင်အားချိနဲ့အောင် ပူးကပ်နှောင့်ယှက်နှိပ်စက် ဖျက်ဆီး၏၊ ကုသိုလ်ကံပြုစဉ်အခါတုံးက အလွန်အား ကောင်းသောကုသိုလ်ကံဖြစ်၍ အထက် အထက် သုဂတိဘုံတို့၌ အကျိုးပေးနိုင်လောက် အောင် စွမ်းအားသတ္တိရှိစေကာမူ အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံလိုက်ရပါက ထိုစွမ်းအားများ လျော့ပါးချိနဲ့၍ အောက်အောက် သုဂတိဘုံတို့၌သာ အကျိုးပေးနိုင်တော့၏
ထို့အတူ ဘုန်းတန်းခိုးရှိန်ဝါ ကြီးမားစေနိုင်သော စွမ်းအားသတ္တိများလည်းဆုတ်ယုတ်ပျက်ပြား၍ တန်ခိုးအရှိန်မှေးမှိန်နည်းပါး အညံ့စားပုဂ္ဂိုလ် ဘဝအကျိုးကိုသာပေးနိုင်တော့၏
မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ ဖြစ်စေနိုင်သော ကံစွမ်းအား, အသက်ရှည်စေနိုင်သော ကံစွမ်းအား,  ဥစ္စာဓန ကြွယ်ဝချမ်းသာစေနိုင်သော ကံစွမ်းအားများလည်း လျော့ပါးဆုတ်ယုတ်၍ အမျိုးဇာတ်ယုတ်နိမ့်သူ,  အသက်တိုသူ,  ဥစ္စာဓနမွဲပြာကျသူ လူဆင်းရဲဘဝအကျိုးကိုသာပေးနိုင်တော့၏၊  ယောက်ျားဖြစ်စေနိုင်သော ကံစွမ်းအားများလည်း ပျက်ပြားဆုတ်ယုတ်၍ မိန်းမဘဝ,  နပုံးပဏ္ဍုတ်ဘဝသို့သာ ပို့ဆောင်နိုင်တော့၏
ရုပ်အဆင်းလှပစေနိုင်သောကံစွမ်းအား,  မျက်စိနားနှာအင်္ဂါခြေလက်အပြည့်အစုံ ဖန်တီးပေးနိုင်သောကံစွမ်းအားများလည်း လျော့ပါးဆုတ်ယုတ်၍ အရုပ်ဆိုး အကျည်းတန်သူ,  မျက်စိကန်း နားထိုင်း ခြေကျိုး လက်ပြတ် ခြေခွင် လက်ကောက် မသန်စွမ်း မစုံလင် အသွင် သဏ္ဌန် ဖေါက်ပြန်ပျက်စီးသော လူ့အန္ဓအကျိုးကိုသာ ပေးနိုင်တော့၏
ထို့အပြင်အကုသိုလ်ကံပြုစဉ်အခါတုန်းက အလွန်အားကောင်းသော အာနန္ဒရိယကံကြီး ဖြစ်၍ မဟာအဝီစိငရဲသို့ပင် ပစ်ချနိုင်လောက်အောင် စွမ်းအားသတ္တိရှိနေစေကာမူ ကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ ဟန့်တားနှောင့်ယှက်နှိပ်စက်မှုကို ခံလိုက်ရပါက ထိုစွမ်းအားများ လျော့ပါးချိနဲ့ သွားသည့်အတွက် မဟာအဝီစိငရဲသို့ မပို့ဆောင်နိုင်တော့ဘဲ ထိုမဟာအဝီစိထက် အလွန် သက်သာသော ဥဿဒငရဲငယ်နှင့် ပြိတ္တာဘဝ စသည်သို့သာ ပို့ဆောင်နိုင်တော့၏
ဤနေရာ၌ ဝတ္ထုသာဓက နှစ်ခုလောက်မျှ အကျဉ်းချုပ်ပြရသော်--အဇာတသတ်မင်းသည် မိမိ၏ခမည်းတော် ဖြစ်သော ဗိမ္ဗိသာရမည်သော သောတာပန်ဘုရင်မင်းကြီးကို ထီးနန်းချ၍သတ်ဖြတ်လိုက်ခြင်းအားဖြင့် ဧရာမပိတုဃာတကကံကြီးကို ကျူးလွန်ထား၏
ထိုပိတုဃာတကကံကြီးသည် အဇာတသတ်မင်းကို မဟာအဝီစိငရဲသို့ ပစ်ချနိုင်လောက်သော စွမ်းအားသတ္တိ အပြည့်အဝရှိ၏
သို့သော် နောင်သောအခါ ထိုအဇာတသတ်မင်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံမှောက် သွားရောက်၍ သာမညဖလသုတ်တရားတော်ကို နာယူခြင်း,  ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်း ကပ်ခြင်းတည်း ဟူသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ကြိုးစားအားထုတ်ပြုလုပ်၏
ထိုကုသိုလ်တို့သည် ခမည်းတော်သတ်မှု ပိတုဃာတက ကံကြီးကို အင်အားချိနဲ့အောင် ပူးကပ်နှောင့်ယှက် နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးလိုက်သောကြောင့် ထိုအဇာတသတ်မင်းမှာ မဟာအဝီစိငရဲသို့ မကျရောက်တော့ဘဲ ထို့ထက်များစွာသက်သာသော လောဟကုမ္ဘီငရဲသို့သာ လားရောက်ရ တော့၏
ထို့အပြင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့၌ နှစ်ပေါင်းငါးဆယ် တိတိ အကျဉ်းသ္မားသူခိုးဓားပြတို့ကို သတ်ဖြတ်မှု အကုသိုလ်အလုပ်ဖြင့် ဘုရင့်အမှုတော်ကိုထမ်း ရွက်သော ဝါတကာဠကမည်သော လူသတ် သ္မားကြီးသည် သေမည့်နေ့၌ အရှင်သာရိပုတြာထေရ်မြတ်ကြီးအား ဆွမ်းကပ်ပြီးလျှင် အနုလောမိကခန္တီမည်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ဆိုက်ရောက်အောင် ထေရ်ရှင်မြတ်ကြီး၏ တရားတော်ကို နာယူလိုက်ရ၏
ထိုဆွမ်းဒါနကုသိုလ်,  ဓမ္မဿဝနကုသိုလ်နှင့် ဝိပဿနာကုသိုလ်တို့သည် အလွန်အားကောင်းသော ဥပပီဠကကံ အဖြစ်ဖြင့် ရပ်တည်ကာ ယခင် နှစ်ပေါင်းငါးဆယ်တိတိ လူသတ်ခဲ့မှု ပါဏာတိပါတ အကုသိုလ်တို့ကို အကျိုးပေးခွင့် မရအောင် ပိတ်ပင်တားဆီး၍ ထိုဝါတကာဠကမည်သော လူသတ်သ္မားကြီးကို တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ ပို့ဆောင်လေတော့၏
ဤသို့အားဖြင့် အညွန့်တလူလူထွက်၍ တိုးတက်စည်ပင်နေသော သစ်ပင်သည် ဓားဖြင့်အခုတ်ခံရပါက မတိုးတက် မစည်ပင်နိုင်သကဲ့သို့ ထို့အတူ အကျိုးပေးမည့် ကုသိုလ်ကံသည်ဆန့်ကျင်ဘက်အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံလိုက်ရ၍လည်းကောင်း,  အကျိုးပေးမည့်အကုသိုလ်ကံသည် ရန်သူကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ နှိပ်စက်မှုကို ခံလိုက်ရ၍လည်းကောင်း အကျိုးမပေးနိုင်ဘဲ ရှိရလေတော့သည်
ဤတိုင်အောင်မှာ ဥပပီဠကကံက အခြားသောကံကို ပူးကပ်နှောင့်ယှက်နှိပ်စက် ဖျက်ဆီးပုံဖြစ်၏
(၂) အခြားသောကံ၏ ပဋိသန္ဓေပဝတ္တိ အကျိုးဝိပါက်ခန္ဓာအစဉ်ဖြစ်သော ကောင်းကျိုး ဆိုးကျိုး သုခဒုက္ခအမျိုးမျိုးကို ဥပပီဠကကံက ပူးကပ်နှောင့်ယှက်နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးပုံကို ဖွင့်ပြရာ၌ ယင်းသို့နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးသော ဥပပီဠကကံကို အလွန်အငြိုးကြီးသော ရန်သူကြီးနှင့် တူလေဟန် ဥပမာပုံသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်၍ အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့ ဖွင့်ပြထားကြ၏
အားကောင်းသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သုဂတိဘုံဘဝသို့ရောက်၍ ကောင်းစားတော့မည့် ပုဂ္ဂိုဟ်တစ်ဦးကို ရန်သူ ဥပပီဠကကံက ရုတ်တရက်အမှတ်မထင်တွေ့ မြင်လိုက်ရသောအခါ "ဟယ်...ဒီကောင် ဤနေရာဤဌာန ရောက်နေတာ ငါစောစောက မသိလိုက်ရပါကလား
တကယ်လို့သာ ငါ သိရလျှင် ဒီကောင်ကို ဒီနေရာမှာ လာခွင့် မပေးဘူး၊ ငရဲ တိရစ္ဆာန် ပြိတ္တာ အသူရကာယ် အပါယ်လေးဘုံမှာသာဆွဲချလိုက်မယ်၊ ကိုင်း--စေတော့၊ ဒီကောင် ဘယ်ဘုံဘဝမှာဘဲ ရောက်ရောက်၊ သူရောက်ရာဘဝမှာပဲ ရှူနာရှိုက်ကုန်း လူလုံးမလှ ချွတ်ခြုံကျအောင်နှိပ်စက်ပြလိုက်မည်ဟု ကြုံးဝါးကာ ဘေးဆိုးအန္တရာယ်ဆိုးနှင့် ရင်ဆိုင်တိုးမိအောင် ကြံဆောင်ဖန်းတီး၏
ထိုကလေး လူ့ဘဝ အမိဝမ်းခေါင်းအောင်းသည်နှင့်တပြိုင်နက် မိခင်ကိုပါ ကိုယ်စိတ် မကြည်မသာဖြစ်အောင် နှိပ်စက်၏၊ စီးပွားဥစ္စာများကိုလည်း ဆားကို ရေနှင့် ဖျော်လိုက်သည့်အလား ပျက်ပြား ဆုတ်ယုတ် သွားစေ၏၊ နေ့စဉ်အိုးကြီးတစ်လုံးစာလောက် နို့ရည်ထွက်သော နို့စားနွားမတို့ကိုလည်း နို့ရည်ခန်းခြေက် သွားစေ၏၊ နဂိုက လိမ်မာ ယဉ်ကျေး၍ အလွန်ခိုင်းကောင်းသော နွားတို့ကိုလည်း ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သော နွားရိုင်းနွားဆိုးကြီးများဖြစ်အောင် (သို့မဟုတ်) မျက်စိကန်းအောင်,  ခြေခွင်အောင်,  နွားခြံတစ်ခုလုံး ရောဂါဖြစ်ပွားအောင်ပြုလုပ်၏၊ ယင်းသို့ကံဆိုးမိုးမှောင်ကျရောက်ချိန်တွင် အလုပ်သွား အစေခံများကလည်း စကားနားမထောင်ကြ၊ ကောက်ပင်များလည်း ပိုးကိုက်၍ ပျက်စီးလေကုန်၏၊ အိမ်မှာထားသမျှ ပစ္စည်းများ,  တောမှာ မြှုပ်နှံသိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသမျှ ပစ္စည်းများလည်း ဘယ်သူခိုးကမျှ မခိုးယူဘဲ,  ဘယ် နေရာသို့မျှ မရွေ့လျားဘဲ နဂိုထားသည့် နေရာ၌ပင် အလိုအလျေက် ယွင်းပျောက် ပျက်စီး အချီးနှီး အလဟဿ သုံးမရဖြစ်လေကုန်၏
သို့ဖြစ်ရကား ထိုတစ်အိမ်လုံး စားလောက်ရုံ ဝတ်လောက်ရုံအတွက်မျှပင် အလွန်ခက်ခဲ ဆင်းရဲကြီးစွာ ရှာဖွေကြရလေကုန်၏
ထိုအချိန်တွင် သို့ကလောက်မျှ ချွတ်ခြုံကျ နေသော ထိုမိသားစုထဲမှ မိခင်ဝမ်းခေါင်း ကိန်းအောင်းနေသော ထိုကိုယ်ဝန်သူငယ် ကလေးကို ကောင်းမွန်စွာ မစောင့်ရှောက် မထိန်းသိမ်းနိုင်တော့သည်သာမက ထိုကလေး ဖွားမြင်သောအခါ၌လည်း မိခင်မှာ နို့ရည်များ ခန်းခြောက်၍ ဂရုတစိုက်နို့တိုက်ကျွေးမှုဖြင့် မပြုစုနိုင်လေရကား ထိုသူငယ်ကလေးသည် ကြုံလှီပိန်ခြုံး၍ ရုပ်လုံးမပီမပြင် အရိုးစု ကမ္မဋ္ဌာန်းရုပ်အသွင် ပေါ်လွင်နေပေတော့၏
ဤတိုင်အောင်မှာ ကုသိုလ်ကံ၏အကျိုးကို အကုသိုလ်ဥပပီဠကကံက နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးပုံ ဖြစ်၏၊ အကုသိုလ်ကံ၏အကျိုးကို ကုသိုလ် ဥပပီဠကကံက နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးပုံ ပြဆိုထား သည်ကိုကား မတွေ့ရ
ဋီကာတို့၌ ဇနကကံကြောင့်ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံအကျိုးနှင့်အကုသိုလ်ကံ အကျိုးဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ အစဉ်ကို ရောဂါဖြစ်အောင်,  ဓာတ်လေးပါးမညီမျှအောင် နှိပ်စက်ဖျက်ဆီးသောကံသည် ဥပပီဠကကံမည်၏ဟု ဖွင့်ဆိုတော်မူကြ၏
ယင်းသို့ဖွင့်ဆိုထားရာ၌ ခွေးကလေးခန္ဓာကိုယ်ကို ရောဂါအမျိုးမျိုးဖြင့် နာတာရှည်ဖြစ်အောင် နှိပ်စက် ခြင်းကို အကုသိုလ်ဥပပီဠကကံက အကုသိုလ် ဇနကကံ၏အကျိုးကို နှိပ်စက်ခြင်းဖြစ်သည် ဟုဆိုသင့်ကြောင်း မိန့်တော်မူကြ၏
ဝိဘာ ဝိနီဋီကာ၌ ဇနကကံ ဥပပီဠကကံနှစ်ခု အထူးကို ရေးသော်လည်း အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌ မတွေ့ရ၊ ဥပပီဠကကံသည် အခြားသောကံ၏ အကျိုးဝိပါက်ကို ဖြတ်တောက်၏
ကိုယ်တိုင် အကျိုးမပေး
ဥပဃာတကကံသည် အားနည်းသောကံကို ဖြတ်တောက်၍ ကိုယ်တိုင် အကျိုးပေးသည်
ဤကား ကံ-၂-ပါး အထူးတည်း
ဥပဃာကကံက ကိုယ်တိုင်အကျိုးပေး သည်ဟုဆိုလျှင် ဇနကကံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ သွားလိမ့်မည်ဟု- ဋီကာတို့၌ စိစစ်ပြထား၏
(မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁ရရ-၈
အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉-၁၀
အံ၊ဋီ၊၂၊၁၀၃-၄
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၂၁၂
ပရမတ္ထသံခိပ်ဋီကာ၊ ဒု၊ ၈၂
သင်္ဂြိုဟ် ဘာသာဋီကာ၊ ဝီထိမုတ်ပိုင်း
ဥပပီဠကကံ__ကံတပါးကို၎င်း, ကံ တပါးကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကို၎င်း ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး ညှိုးနွမ်း သိမ်ငယ်သွားအောင် ဖိစီးနှိပ်စက် နှောက်ရှက်တားမြစ်တတ်သော ကုသိုလ်,  အကုသိုလ် စေတနာသည် ဥပပီဠကကံ မည်၏
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉
ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၆
အံ၊ဋီ၊၂၊၄၀၄
ပရမတ္ထဒီပနီ
ထို ဥပပီဠကကံသည်__(က) တပါးသော ကုသိုလ်ကံကို တားမြစ် နှိပ်စက်တတ်သော အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ
(ခ) တပါးသော အကုသိုလ်ကံကို တားမြစ်နှိပ်စက်တတ်သော ကုသိုလ်ဥပပီဠကကံဟု နှစ်မျိုးရှိသည်
ထိုတွင် (က) အထက်အထက်ဘုံ၌ ကျိုးပေးနိုင်သော ကုသိုလ်ကံ ရှိသော်လည်း အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ နှိပ်စက်မှုကြောင့် အောက်အောက်ဘုံတို့၌သာ အကျိုးပေးရခြင်း၊ တန်ခိုးကြီးသောဌာနတို့၌ အကျိုးပေးနိုင်သော ကုသိုလ်ကံရှိသော်လည်း အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏တားမြစ်နှိပ်စက်မှုကြောင့် ဘုန်းတန်ခိုးငယ်သောဌာနတို့၌ အကျိုးပေးရခြင်း၊ မြတ်သော အမျိုး၌ အကျိုးပေးနိုင်သော ကုသိုလ်ကံရှိသော်လည်း အကုသိုလ်ဥပပီဠက ကံ၏ တားမြစ်နှိပ်စက်မှုကြောင့် ယုတ်ညံ့သော အမျိုး၌ အကျိုးပေးရခြင်း၊ အသက်ရှည်၍ ဥစ္စာကြွယ်ဝချမ်းသာသော အမျိုး၌ အကျိုးပေးနိုင်သောကုသိုလ်ကံရှိသော်လည်း အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ တားမြစ်နှိပ်စက်မှုကြောင့် အသက်တို၍ စည်းစိမ်ဥစ္စာနည်းပါးသောအမျိုး၌ ဖြစ်ရခြင်း စသည်တို့ကား အကုသိုလ်ဥပပီဠကကံက တပါးသော ကုသိုလ်ကံကို တားမြစ်နှိပ်စက်ခြင်းဖြစ်သည်
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉
ပရမတ္ထဒီပနီ
အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံက တပါးသော ကုသိုလ်ကံကို တားမြစ်ရာ၌ သုနက္ခတ္တဝတ္ထုကို ထောက်လေ
(အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉
(ခ) ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်၌ အကျိုးပေးနိုင်သော အကုသိုလ်ကံရှိသော်လည်း နောက် နောက်က ပြုခဲ့သော အားကြီးသော ကုသိုလ်ဥပပီဠကကံ၏ တားမြစ် နှိပ်စက်မှုကြောင့် ဥဿဒငရဲတို့၌၎င်း, တိရစ္ဆာန်ဘုံ ပြိတ္တာဘုံ အသူရကာယ်ဘုံတို့၌၎င်း အကျိုးပေးရခြင်း
(ပရမတ္ထဒီပနီ
အနှစ်ငါးဆယ် ပတ်လုံး ခိုးသူတို့ကို သတ်မှု အကုသိုလ်ကံကိုလွန်ကျူးခဲ့သော်လည်း ရှင်သာရိပုတ္တရာအား နို့ဆွမ်းကိုလှူဒါန်းခြင်း ကုသိုလ်ဥပပီဠကကံ၏တားမြစ် နှိပ်စက်မှုကြောင့် ဝါတကာဠက ခိုးသူသတ် ယောကျ်ား၏ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်း (အံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၉) စသည်တို့သည် ကုသိုလ် ဥပပီဠကကံက တပါးသော အကုသိုလ်ကံကို တားမြစ်နှိပ်စက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ကံတပါးကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကို တားမြစ်ရာ၌ ကုသိုလ်ဇနကကံကြောင့် လူ့ ခန္ဓာကို ရရှိပြီးသော်လည်း ပဝတ္တိအခါ၌ အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံ၏ နှိပ်စက်မှုကြောင့် အနာရောဂါထူပြောခြင်း,  စည်းစိမ်ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း ရာထူးဌာနန္တရလျှောကျခြင်း စသည်သည် ကံတပါးကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကို အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံက တားမြစ် နှိပ်စက်ခြင်းမည်၏
(ပရမတ္ထဒီပနီ
အကုသိုလ် ဥပပီဠကကံက ကံတပါးကြောင့်ရသော ခန္ဓာ အစဉ်၏ (နိဿန္ဒဖလ)အကျိုးဆက်ကိုလည်း တားမြစ် နှိပ်စက်နိုင်သည်
(မ၊ဋ္ဌ၊၄၊၁၇၈
ဥပပီဠကကံက ကံတပါးကို နှိပ်စက်သည်၊ ဥပတ္ထမ္ဘကကံက ကံတပါးကို ကူညီထောက်ပံ့သည်၊ နှိပ်စက်မှုကိုခံရလျှင် မိမိရှိရင်းအစွမ်း သတ္တိဆုတ်ယုတ်၏၊ ကူညီထောက်ပံ့မှုကို ခံရလျှင် မိမိရှိရင်း အစွမ်းသတ္တိ တိုးတက်၏
(သံခိပ်၊ဋီ၊၉၀
ဦးဂမ္ဘီရ (ခ) အရှင်ဂမ္ဘီရ သည်၂ဝဝရ ခုနှစ် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးဟု အမည်တွင်သောသံဃာ့လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သဖြင့် စစ်အာဏာပိုင်များ၏ အင်းစိန်ထောင်တွင်း ကြည့်မြင်တိုင် တရားရုံးက ပြီးခဲ့သည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သာသနာ ညှိုးနွမ်းစေသည့် ပြစ်မှုနှင့် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုကို နှောင့်ယှက်မှု အပါအဝင် အမှုတွဲ ၃ မှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် စတင်ချမှတ်ခဲ့သည်
၁၉၇၉-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ(၁၉)ရက်၊ အင်္ဂါနေ့တွင် မကွေးတိုင်း၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ကိုင်းလယ်ကျေးရွာ၊ အဖ ဦးမင်းလွင် နှင့် အမိဒေါ်ရေး တို့မှ ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ခုနှစ်ယောက်တွင် ငါးယောက်မြောက် သားဖြစ်သည်
အသက်(၅)နှစ် အရွယ်တွင် ပေါက်မြို့၊ အောင်တံခွန်ရပ်၊ အမှတ်(၄)မူလတန်းကျောင်း၌ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
သူငယ်တန်းမှ စတုထ္တတန်းအထိ အတန်းစဉ် ပထမရကာ ဆရာမကြီး၏ ချစ်ခင်မှုကို အထူးခံရသူ ဖြစ်သည်
၁၉၈၈-ခုနှစ်တွင် အရေးအခင်းဖြစ်၍ ကျောင်းများ ၂-နှစ် ပိတ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ မိဘများ၏ အုပ်ထိန်းမှု ကင်းလွတ် သွားခြင်းကြောင့်၎င်း အသက်ငယ်ငယ်နှင့် ဆိုးပေလေလွင့် ခဲ့သေးသည်
အသက်၁၂-နှစ်အရွယ် ၅-တန်း ကျောင်းသားဘဝတွင် ကလေးစစ်သားဖြစ်ခဲ့သည်
ဖခင်မှာ စစ်မှုထမ်းဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဆယ်နှစ်ကျော်ကြာ တာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့ဖူးသည်
မဟုတ်မခံစိတ်ရှိပြီး အများအတွက် အနစ်နာခံလိုစိတ်များရှိ၍ ထိုစိတ်များကြောင့် အထက်လူကြီးများနှင့် မတည့်ကာ တပ်မှ ထွက်ခဲ့ရသည်
တပ်မှ ထွက်ပြီးနောက် ဒေါ်ရေးနှင့် အိမ်ထောင်ပြုကာ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်အဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သည်
မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်ရေးမှာ ကျောင်းဆရာမဟောင်း တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး တာဝန်ကျရာ ပေါက်မြို့နယ် သပွတ်စုကျေးရွာ၊ ကိုင်းလယ်ကျေးရွာတို့တွင် ၁၃-နှစ်ကြာ တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်
၁၉၈၃-ခုနှစ်တွင် ပေါက်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
၁၉၈၈-ခုနှစ် အရေးအခင်းဖြစ်သောအခါ ပေါက်မြို့နယ် သပိတ်ခေါင်းဆောင်၊ NLDအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး တသီးပုဂ္ဂလအမတ်အဖြစ် ရပ်ရွာလူထု၏ ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်း ခံရသူဖြစ်သည်
၂၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း ကမာရွတ်မြို့နယ်က စွဲဆိုထားသည့် မှုခင်းပုဒ်မ ၉ ခု၊ အလုံမြို့နယ်က စွဲဆိုထားသော ပုဒ်မ ၄ ခုတို့ဖြင့် ထပ်တိုးထောင်ဒဏ် ၅၆ နှစ်ဖြင့် စုစုပေါင်း ၆၈ နှစ်ကိုစစ်ကိုင်းတိုင်း ခန္တီးအကျဉ်းထောင်တွင် ထောင်ဒဏ် ၆၈ နှစ် ချမှတ်ခံရသည်
သူ့ကို အာဏာပိုင်များက လိုက်လံဖမ်းဆီးသဖြင့် တိမ်းရှောင်ပုန်းအောင်းနေစဉ် ၂ဝဝရ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးတိုင်း စဥ့်ကိုင်မြို့၌ အဖမ်းခံခဲ့ရသည်
အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ်၌ ဓမ္မာစရိယတန်း စာဝါလိုက်နေရင်း နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်ပါဝင်စားခဲ့သည့် ဆရာတော်သည် ၂ဝဝရ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေးဟု အမည်တွင်ခဲ့သော သံဃာ-လူထု လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သည့် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သံဃာ့တပ်ပေါင်းစုအဖွဲ့ကြီး၏ ဦးဆောင် ဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့သည်
သူသည် အင်းစိန်ထောင်တွင် အကျဉ်းကျခံရစဉ် ဦးနှောက်နှင့် အာရုံကြော အခြေအနေ ဆိုးရွားသည့် အဖြစ်လည်း ကြုံတွေ့ခဲ့ရသေးသည်
စစ်အစိုးရကို ဆန့်ကျင် ဆန္ဒပြရာတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သူ အရှင်ဂမ္ဘီရအား အနောက်ပိုင်းခရိုင် တရားရုံးက ထောင်ဒဏ် ၅နှစ် ၂၅.ဝ၆.၂ဝဝ၉ ရက်နေ့က လျော့ချပေးလိုက်သည်
သံဃာတပ်ပေါင်းစုခေါင်းဆောင် ဦးဂမ္ဘီရအား စွဲဆိုခဲ့သော အမှု ၁၆ ခုအနက် အီလက်ထရောနစ် ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည့်အမှုမှ ထောင်ဒဏ်ကို လျော့လိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော် သူသည် ထောင်ဒဏ် ၆၃ နှစ် ကျခံရန် ကျန်သေးသည်
အီလက်ထရောနစ်ဥပဒေ ၃၃ (က) အရ အာဏာပိုင်များ ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ အင်တာနက် အသုံးပြုခြင်းကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင်းက ဖြစ်ပွားခဲ့သော သံဃာတော်များ ဦးဆောင်သည့် ဆန္ဒပြမှုတွင် ဦးဆောင်ပါဝင်သူများကို နှစ်ရှည်ထောင်ချသည့် လက်နက်တခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
လက်ရှိအချိန်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း ကလေးထောင်ထဲတွင် အကျဉ်းကျခံနေရသူ အသက် ၂၉ နှစ်အရွယ် ဦးဂမ္ဘီရ၏ ရှေ့နေများက အမှုများကို ပြန်လည်စစ်ကြောရန် ခရိုင်တရားရုံးကို အယူခံတင်သွင်းခဲ့ရာ ၇ မှု အပယ်ခံရသည်
အယူခံတင်ချိန် နောက်ကျ၍ ပယ်ချရခြင်းဖြစ်သည်ဟု တရားရုံးက ပြန်ကြားကြောင်း မိသားစုဝင်များက ပြောသည်
ကျန်သော ၉ မှုကို တရားရုံးက စိစစ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ၂၉.ဝ၆.၂ဝဝ၉ ရက်နေ့ ရုံးချိန်းပေးထားသည်
၂၀၁၂-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ(၁၃)ရက်နေ့၊  နိုင်ငံတော် သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အကျဉ်းသား ၆၅၁ဦး လွှတ်ရာတွင် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ဒလက်မေရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daletmay)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဒလက်မေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒလက်မေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၈ ဦး၊ မ ၄၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၂ ဦး နေထိုင်သည်
ကန့်ကလာတွင် အချိုမျိုး အခါးမျိုးဟူ၍ ရှိပြီး အဖြူမျိုး အနီမျိုး ဟူ၍လည်း ရှိသည်
မြေတွင် ထီးကဲ့သို့ ဖြန့်ပေါက်သည်
အနွယ်ကလေးများသည် ကြမ်း၍ အနည်းငယ် အနီရောင်သမ်းသည်
အရွက်များသည် ဝိုင်း၍ မျက်နှာချင်းဆိုင် ထွက်သည်
အပွင့်မှာ အညိုရောင် ခရမ်းရောင် ရှိသည်
မိုးတွင်းတွင် အလွန်ပွားများ ပေါက်ရောက်သည်
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Spermacoce hispida ဖြစ်သည်
အားကစားသမား ခင်ခင်ထွေးသည် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ဆောင် ကျွန်းဆွယ် လှံတံပစ် ချန်ပီယံ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၅ မေ ၁၉၃၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့၊ ကုက္ကိုလ်တောရပ်ကွက်၌ ကျောင်းဆရာကြီး ဦးဖိုးချို၊ ဒေါ်နှင်းယုံတို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ၈ ဦးအနက် အ‌ငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ခင်ခင်ထွေးသည် ငယ်စဉ်က ဗန်းမော်မြို့ စိန်ကိုလန်ဘန် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ အောင်မြင်ပြီး ၁၉၅၄ တွင် လှံတံပစ်နှင့် သံလုံးပစ် မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၉၊ ပထမကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် လှံတံပစ်၌ ပထမရွှေတံဆိပ်ဆု၊ သံလုံးပစ်၌ တတိယကြေးတံဆိပ်ဆု ရသည်
၁၉၆၁ ဒုတိယကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၌လည်း လှံတံပစ်တွင် ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်ဆု၊ သံလုံးပစ်တွင် တတိယ ကြေးတံဆိပ်ဆု ရသည်
၁၉၆၅ တွင် တတိယအကြိမ် ကျွန်းဆွယ်အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ၎င်းသည် လှံတံပစ် ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးသည့်ပြင် ၁၉၆၆ ပဉ္စမအကြိမ် အာရှ အိုလံပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် လှံတံပစ်၌ ဆဋ္ဌမ ရယူသည်
၁၉၆၇ စတုတ္ထအကြိမ် ကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ လှံတံပစ်၌ ပထမရွှေတံဆိပ်၊ ၁၉၆၉ ပဉ္စမကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၌ ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်တို့ကို ရရှိသည်
ယင်းနောက် အားကစားမှ အနားယူခဲ့ပြီး အားကစားနှင့် ကာယပညာဦးစီးဌာန၌ နည်းစနစ်မှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
မြန်မာ့ပြေးခုန်ပစ်မှတ်တမ်းများဂရေစီကား
လက်ပကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ချောက်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောက်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၆၉ ဦး၊ မ ၃၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
အိုင်တီဖြင့် အသက်မွေးသူဖြစ်စေ၊ အိုင်တီကို သုံးစွဲနေသူများ ဖြစ်စေ ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသား (Digital Citizen) ဟုခေါ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားခံယူရန် မည်သည့်သတ်မှတ်ချက်မျှမလို
သို့သော် ကွန်ပျူတာ၊ မိုဘိုင်းဖုန်းတစ်ခုခုတော့ သုံးတတ်ရန်လိုသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားအဖြစ် အဆင့်မြှင့်ချင်လျှင် ဘလော့ဂ် (Blog) တွေကိုဖန်တီးနိုင်ရမည်
လူမှုရေးကွန်ရက် (Social Networking) များတွင် ပူးပေါင်းပါဝင်လှုပ်ရှားနိုင်ရမည်
ဆိုလိုသည်မှာ ခေတ်သစ်အိုင်တီနှင့် မီဒီယာကို အပြည့်အဝအသုံးပြုရမည် ဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားအဖြစ် စတင်အသိအမှတ်ပြုချိန် သည် ကလေးဘဝကတည်းက ကွန်ပျူတာ၊ အီးမေးလ်၊ ဖုန်းများကို ပြောတတ် သုံးတတ်ချိန်မှစသည်
အဆင့်မြင့်လာလျှင် ပုံတွေကို ပို့တတ်ယူတတ်လာမည်
E-Commerce ကိုကောင်းကောင်း အသုံးချလာနိုင်မည်
အွန်လိုင်းမှ ဈေးဝယ်တတ်လာမည်
B2C နှင့် B2B အကြောင်းတွေကောင်းကောင်းသိလာမည်
အဆင့်မြင့်ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားများအဖြစ် e-Government ကို သတ်မှတ်နိုင်သည်
အီလက်ထရွန်းနစ်နည်းပညာကို အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် နိုင်ငံအတွက် အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုတတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် e-Government ကို အကောင်အထည် ဖော်နိုင်ပြီဆိုခြင်းကလည်း ဂုဏ်တစ်ခုဖြစ်လာသည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၊ လူမျိုးတစ်မျိုးတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားများ မရှိလျှင် ခေတ်နောက်ပြန်ကျသွားပြီဟုဆိုရမည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားဖြစ်ရေးအတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ်သုံးစွဲခွင့် အပြည့်အဝပေးထားနိုင်ရန် အရေးကြီးသည်
အွန်လိုင်းမှ အခွန်ငွေများပေးဆောင်နိုင်မည်၊ အွန်လိုင်းမှ လက်မှတ်များထုတ်ယူမည်
မလိုလားအပ်သည့် ကြိုးနီစနစ်နှင့် ဗြူရိုကရေစီစနစ်များ ပပျောက်သွားပါလိမ့်မည်
မလိုအပ်ဘဲ ဝန်ထမ်းဦးရေဖောင်းပွမှုကို လျှော့ချနိုင်သဖြင့် နိုင်ငံကုန်ကျ စရိတ်များလည်း သက်သာနိုင်သည်
ယခုအခါ အင်တာနက်အွန်လိုင်းပေါ်ရှိ web site များတွင် e-Democracy အနေဖြင့် လှုပ်ရှားမှုများကိုလည်း တွေ့မြင်လာရသည်
လူတိုင်းအတွက် ဒီမိုကရေစီဆိုင်ရာသဘောတရားများ ပြန့်ပွားရေးကို လုပ်ဆောင်လာကြခြင်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံတိုင်း အင်တာနက်ဖြင့် စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်ရာတွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများရရှိခဲ့ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ ပြသနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကွာဟချက်များ (Digital Divided) ကတော့ ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကွာဟချက်များ ဖြစ်ရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းရင်းကို ပြန်ဆန်းစစ်လျှင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများ အသုံးပြုခွင့်နည်းပါးခြင်း၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားများ နည်းပါးခြင်းဆိုသည့် အချက်များပေါ်တွင် အခြေခံနေကြောင်းတွေ့ရသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားများသည် တိုင်းပြည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ဦးဆောင်သည့် ရှေ့ပြေးများဖြစ်ကြသည်
အာဖရိကတိုက်တွင် တယ်လီဖုန်းလိုင်းများ တွေ့မြင်ရနည်းသော်လည်း ကြိုးမဲ့ဖုန်းများသုံးစွဲပြီး ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူသူဦးရေ တိုးတက်များပြားလာမှုဖြင့် သက်သေပြနိုင်သည်
Mike Ribble ဆိုသူ ပညာရှင်တစ်ယောက်က ဒစ်ဂျစ်တယ် နိုင်ငံသားဖြစ်မှုတွင် အချက် ၉ ချက်ဖြင့်တိုင်းတာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုအချက်များမှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို ရယူသုံးစွဲနိုင်သည့် အခွင့်အလမ်းရှိရမည်၊ကုန်သွယ်ရာတွင် သုံးနိုင်ရမည်၊ဆက်သွယ်ရေးအတွက် သုံးစွဲနိုင်ရမည်၊စာတတ်မြောက်ရေးနှင့် အသိပညာ ဗဟုသုတရရှိရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်ရမည်၊လူမှုဆက်ဆံရေး တိုးတက်စေရမည်၊ဥပဒေကိုသိရမည်၊လူ့အခွင့်အရေးနှင့် တာဝန်ယူတတ်မှုများကို နားလည်သဘောပေါက်ရမည်၊ကျန်းမာရေးနှင့် ချမ်းသာရေးအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်ရမည်၊ဘဝလုံခြုံရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်ရမည်ဟူ၍ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတကာတွင် စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အမျိုးသား ရေးအသွင်တစ်ရပ်အနေဖြင့် လှုပ်ရှားလေ့ရှိကြသည်
"ဒစ်ဂျစ်ဖြစ်ရေး သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြောင်း တတ်သိနားလည်ရေး"ကိုလည်း (Digital Literacy) အနေဖြင့် လှုပ်ရှားရမည်မည့်ခေတ် ရောက်လာပြီ ဖြစ်သဖြင့် "ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေး" ဟုခေါ်ဆိုလိုက်ရ ခြင်းဖြစ် သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နားလည်ရေး၊ တတ်မြောက်အကျွမ်းဝင်ရေးဆို သည်မှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာဖြင့် ရှာဖွေခြင်း၊ စုစည်းခြင်း၊ သဘော ပေါက်စေခြင်း၊ ပိုင်းဖြတ်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းကိုလည်း ခေါ်ဆို သည်
လက်ရှိပေါ်ထွန်းနေသည့် အဆင့်မြင့်နည်းပညာများဖြင့် လုပ်ငန်းမှန်သမျှလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ထိုနည်းပညာကို မည်သို့ အသုံးပြုရမည်ကို သိရှိခြင်းကလည်း ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြောင်းကောင်းကောင်းသိသူများသည် လုပ်ငန်းကို ထိရောက်စွာအသုံးချနိုင်သည်
အသိပညာက ကျွမ်းကျင်မှု ကိုဖြစ်စေသည့်အတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးကို ဆောင်ရွက် ရခြင်းဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို မည်သို့အသုံးပြုရမည်ကို သုတေသနပြုခြင်း ဖြင့် သိလိုသည့်အရာကို ရှာဖွေနိုင်မည်၊ အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုနိုင် မည်၊ အကျယ်ကို အကျဉ်းချုံ့နိုင်မည်၊ အကဲဖြတ်နိုင်မည်၊ ဖန်တီး နိုင်မည်ဖြစ်သည်
ထိုအချက်များသည် ကွန်ပျူတာအသုံးပြုတတ် ခြင်း၊ အသုံးမပြုတတ်ခြင်းနှင့် မဆိုင်သည့်ကိစ္စဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးသည် ကွန်ပျူတာ ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ဆော့ဖ်ဝဲ၊ အင်တာနက်၊ ဆဲလ်ဖုန်း၊ PDA နှင့် အခြား ဒစ်ဂျစ်တယ် ပစ္စည်းများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေပါသည်
အထူးသဖြင့် လုပ်ငန်း အတွက် အကျိုးရှိစွာအသုံးပြုနေလျှင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေး သည် ပိုပြီးပိုင်းဖြတ်ရလွယ်ကူမည်ဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Digital Citizen) သည် ဒစ်ဂျစ်တယ် တတ်မြောက်ရေး (Digital Literacy) နှင့် များစွာဆက်စပ်လျက်ရှိနေ ပါသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှုရှိခြင်းကို ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာတွင် မည်မျှကျွမ်းကျင်မှုရှိကြောင်း ပြသနိုင်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းဖြတ်နိုင်သည်
နည်းပညာတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများသဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှု စစ်ဆေးသည့်စံနှုန်းလည်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်
သို့ဖြစ်ရာ တိုင်းတာ စံနှုန်းကို ပုံသေသတ်မှတ်ထား၍ မရနိုင်ပေ
ယခင်က စာပေမတတ် ကြက်ခြေခတ်၊ လက်ဗွေအမှတ်ကြောင့် နိမ့်ကျသည်ဟု ပြောသည်
ယခုအခါ ကွန်ပျူတာမသုံးတတ်လျှင် ခေတ်နောက်ကျသည်ဟုဆိုရမည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်လျှင် စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်ရာတွင်လည်း လုံခြုံစိတ်ချရမှုရှိလိမ့်မည်
လုပ်ငန်းတွေအတွက်လူခေါ်လျှင်လည်း ကွန်ပျူတာတတ်မြောက် ရမည်၊ အင်တာနက်သုံးနိုင်ရမည်က အခြေခံလောက်ဖြစ်လာလိမ့် မည်
ကြိုးမဲ့ခေတ်ကို ထူထောင်လာနိုင်သည့်အခါ ဆဲလ်ဖုန်းများ၊ PDA များသည် မသုံးမဖြစ် အနေအထားသို့ရောက်လာသဖြင့် သုံးနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ကြရတော့မည်
ကော်လာဖြူလုပ်ငန်းများ (White Collar) များသည် ကွန်ပျူတာ နှင့် ခရီးဆောင်ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများကို မသုံးမဖြစ်သုံးလာရလိမ့် မည်
အလုပ်ခန့်ခြင်း၊ ရာထူးတိုးခြင်းတို့သည် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ် မြောက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လာလိမ့်မည်
သို့ဖြစ်ရာ ကုမ္ပဏီများကိုယ် တိုင်က ဒစ်ဂျစ်တယ်အထောက်အထားလက်မှတ် (Digital Certification) တစ်ခုခုဖြင့် အသိအမှတ်ပြုမည်ဖြစ်သလို၊ ခိုင်မာသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုက အသိအမှတ်ပြုပေးရန်လည်း လိုလာသည်
နည်းပညာသည် ဈေးအသက်သာဆုံး၊ လူတိုင်းသုံးနိုင်သည့် အနေအထားသို့ရောက်လာသည်
ကော်လာဖြူလုပ်သားများသာမက၊ ကော်လာပြာ (Blue Collar) များအတွက်ပါ အလုပ်ခန့်လျှင် လက်မှတ် တောင်းဆိုခြင်း ခံရပါလိမ့်မည်
ထုတ်လုပ်သူများ၊ လက်လီအရောင်း ဆိုင်များ အပြိုင်အဆိုင်ခေတ်တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို မကိုင်နိုင်ပါက နောက်ကျကျန်ခဲ့မည်သာဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြင့် ဒေတာများ ကိုပြုစုနိုင်မည်၊ ကုန်ပစ္စည်းများကို မှာနိုင်မည်၊ အချိန်နှင့်တပြေးညီ သတင်းတွေသိရမည်
ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်သားတွေလည်း ကွန်ပျူတာ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများဖြင့် လုပ်ငန်းခွင် လုံခြုံစိတ်ချရေး ဖန်တီးနိုင် မည်
အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှာဖွေခြင်းတို့ကိုလည်း အင်တာနက် Website ထဲမဝင်လျှင် အဆင်မပြေ ဖြစ်လာလိမ့်မည်
ဒစ်ဂျစ်တယ် က လူမှုဘဝပြည့်ဝလုံခြုံစေပါလိမ့်မည်
နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးလာသောကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိုပစ်ပယ်သော ကျောင်းနှင့် ပညာရေးဌာနများသည် ခေတ်နောက်ကျကျန်ခဲ့လိမ့်မည်
ခေတ်မီသောသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများဖြစ်ရန် ပြုပြင်ကြရမည်
စာသင် ကျောင်းတွေထဲ ကွန်ပျူတာတွေထည့်သွင်းရမည်
ကျောင်း သင်ခန်း စာကို အထောက်အကူပြုမည့် ဆော့ဖ်ဝဲတွေတီထွင်ရေးဆွဲ ကြရလိမ့် မည်
ကျောင်းသားတွေကို အစဉ်အလာပညာရေးထက်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် ပညာရေးဖြင့် မိတ်ဆက်ပေးနိုင်ရမည်
အွန်လိုင်းပညာရေးကို ကျောင်းသားများနှင့် ပေးတွေ့နိုင်စေရန် စီစဉ်ပေးရမည်
ကျောင်းသင် ခန်းစာများတွင် မြေဖြူနှင့် ကျောက်သင်ပုန်း (Blackboard) အစား၊ စမတ်ဘုတ် (Smartboard) နှင့် ဆရာသင်စနစ်မှသည် ကျောင်းသား သိချင်သည်ကို တုံ့ပြန်ပေးမည့် အစီအစဉ် ARS (Audience Response Systems) ကို အသုံးပြုနိုင်စေရန် စီစဉ်ရလိမ့်မည်
ထိုအစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဆရာကိုယ်တိုင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရမည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို ဆရာကကျွမ်းကျင်မှ တပည့်ကိုပြန်သင်နိုင် မည်
ကွန်ပျူတာသုံးပြီး သုတေသနလုပ်ရခြင်းကို ဆရာကလမ်းညွှန် ပြသနိုင်ရမည်
အွန်လိုင်းတွင် အချက်အလက် ထောင်နှင့်သိန်းနှင့် ချီပြီးရနိုင်ကြောင်း၊ ဘယ်လိုင်းတွင် ဘာတွေရပြီး၊ ဘယ်လိုသင်ယူနိုင် ကြောင်း ဆရာကပြောနိုင်ရမည်
အနာဂတ်ပညာရေးသည် ဆရာ က သင်ကြားသူမဟုတ်တော့
လမ်းညွှန်ပြသပေးနိုင်သူသာ ဖြစ်လိမ့်မည်
Google နှင့် Wikipedia တို့သည် ကျောင်းသားတို့ အတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် ရတနာသိုက်ကြီးဖြစ်ကြောင်း အနည်းဆုံး အခြေခံလောက်တော့ သိထားကြရပေလိမ့်မည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်လာလျှင် အလွဲအသုံးချမှုရှိလာနိုင် သည်
ကျမ်းကိုးတွေများလာသဖြင့် ကျမ်းခိုးတွေဖြစ်လာနိုင်သည်
ကျမ်းကိုးသလား၊ ကျမ်းခိုးသလားသိနိုင်ရန်အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲတွေ တီထွင်ကြရပေလိမ့်မည်
စာကြည့်တိုက်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုအတွက် ပြိုင်ပွဲတွေလုပ်ပေးရလိမ့်မည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ခြင်းက လူ့ဘောင်အတွင်း အထောက် အကူများစွာပြုနိုင်သည်
လူမှုရေးကွန်ရက်ကို ကဏ္ဍသစ်တစ်ရပ် အနေဖြင့် Web 2.0 ဖြင့်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်နိုင်သည်
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန်ဆက်သွယ် လာနိုင်သည်
ဝန်ဆောင်မှုတွေကောင်းလာသည်
အပေးအယူတွေ မြန်ဆန်လာသည်
Linkkedln လို Site မျိုးတွေကြောင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းနှင့် စီးပွားရေး အလှည့်အပြောင်းတွေကောင်းလာသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြောင့် လိမ်ညာမှုများရှိလာသလို၊ အလိမ်အညာ မခံရအောင်လည်း ကာကွယ်လာနိုင်သည်
အကောင်းရှိသလို အဆိုး တွေကလည်းများလာသည်
အဆိုးတွေကာကွယ်ရန်လည်း နည်းမျိုးစုံ ဖြင့် တားဆီးလာနိုင်ကြသည်
နိုင်ငံတကာအစိုးရများသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြောင့် စီးပွားရေး အပေါ်သက်ရောက်မှုအား အလေးထားလာကြသည်
ပညာရေး အတွက် အထောက်အကူပြုနေသည့် HotChalk လိုင်းတွင် "ပညာ ရေးကို အလေးအနက်ထားကာ ဗဟိုပြုသည့်နိုင်ငံများသည် ဒစ်ဂျစ် တယ်တတ်မြောက်နှုန်း အခြားနိုင်ငံများထက်မြန်သည်
အထူး သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင်ဖြစ်သည်
ထိုနိုင်ငံများတွင် သတင်းအချက်အလက် စီးဆင်းမှုမြန်တတ်သည်" ဟုထောက်ပြထားသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ‘ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးကို ကမ္ဘာ နှင့်အမီ ရင်ပေါင်တန်းနိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းနေကြရသည်
ဒစ်ဂျစ် တယ်တတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို NGO အဖွဲ့များကလည်း အလေး ပေးလုပ်ဆောင်နေကြသည်
ကမ္ဘာ့အဆင့်အနေဖြင့် ECDL Foundation(European Computer Driving Licence) ၊ CEPIS (Council of European Professional Informatics Societies) နှင့် ICDL (International Computer Driving Licence) တို့သည့် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှုကို ပိုင်းဖြတ်ပေး သည့်အဖွဲ့များ အဖြစ် ထင်ရှားသည်
ဒန်းတောင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dantaunt)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ဗောဓိကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗောဓိကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၀ ဦး၊ မ ၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်မွတ် (အုံကွာ) (မန်တိုက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmut (Ongkwar) (Mantaik))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့ (ဖန်မွတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖက်ရမ်းငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetyangnge)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၈ ဦး၊ မ ၈၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၂၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဖခူးဖရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpakhuhpa)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ မဲနသန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မဲနသန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၃ ဦး၊ မ ၁၇၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၁ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
ဆင်တပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sintat)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ဆင်တပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်တပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၅ ဦး၊ မ ၁၂၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
F သည်  ၆ ခုမြောက် အခြေခံ ခေတ်သစ် လက်တင် အက္ခရာ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် (ɛf) သည်  (ef) သို့မဟုတ် F ဟု အသံထွက်သည်
စီမီတစ်ဘာသာ၌ vâv သည် v ကို ကိုယ်စားပြုပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တင်းပုတ် သို့မဟုတ် ချိတ်ပုံစံလေးဖြင့် ဖော်ပြကြသည်
F သည် ထိုပုံစံလေးများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ထို့အပြင် ၎င်းသည် အီဂျစ်အရုပ်စာ သင်္ကေတလေးများကို အခြေခံထားခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဥပမာ- အောက်ပါပုံလေးကို အခြေခံထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဖိုနီးရှင်းဘာသာမှ F ၏ပုံစံကို ဂရိဘာသာသို့ မွေးစားထားခဲ့ပြီး အသံထွက်ကို upsilon (၎င်းသည်  ဂရိဘာသာတွင် Yကို ကိုယ်စားပြုသည်၊ နောက်ပိုင်း၌ ရောမအက္ခရာတွင်လည်း < U >,< V >,< W >  ဖြစ်ပေါ်လာစေသည်
ထို့အပြင် ဂရိဘာသာမှ digamma (၎င်းသည် F ပုံစံဖြစ်သော်လည်းအသံထွက်မှာ w ဖြစ်သည်
F ကိုအတုခိုး ရေးသား ထားခြင်းသည်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် -- ကို wအဖြစ်သာ ဖော်ပြခဲ့ကြသည်
ရောမအက္ခရာတွင် digraph (FH) ကို f ကို ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
၎င်းစကားလုံးကို ဩရုစကမ် ဘာသာတွင် wအဖြစ်သာ  အသုံးပြုခြင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ဂရိဘာသာမှ U ကို w အဖြစ်ဖော်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုထားပြီးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်တွင် ဂရိဘာသာမှ ဖိုင်(Phi)‹Φ› ကို နှုတ်ခမ်းဟသံထွက်ရန်အတွက် အသုံးပြုခဲ့ကြပြီးဖြစ်သော်လည်း လက်ရှိ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာတွင်မူ ထိုအသံထွက်သည် F နှင့် အနီးစပ်ဆုံးတူသော အသံထွက်ဖြစ်သည်
F ကို ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် Friday (သောကြာနေ့) အဖြစ် ပြက္ခဒိန်တွင် ဖော်ပြကြသည်
ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် Fကို ဖလိုရင်း ဒြပ်စင်တစ်ခု၏ သင်္ကေတအဖြစ်ဖော်ပြကြသည်
ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် Fသည် ကျဆုံးခြင်း အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂီတသင်္ကေတွင် Fသည် နုတ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
အပူချိန်တိုင်းတာရာ၌လည်း F ကို ဖာရင်ဟိုက် အဖြစ်အတိုကောက် ဖော်ပြခဲ့သည်
ယုတ္တိဗေဒတွင် F ကို (False) *အမှားအဖြစ်ကိုယ်စားပြုပြီး T ကို (True)အမှန်ဟူ၍ ဖော်ပြကြသည်
ယူနီကုတ်တွင် F အကြီးကို U+0046 အဖြစ်လည်းကောင်း၊  f အသေးအား U+0066 အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသည်
ယင်းကဒစ်ရွာ၊ ဖုန်းဆိုး (တောင်)
ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ( ရှမ်း: ၼႃႈလိၼ် ထၼု ၽွင်းငမ်းႁင်းၶေႃ၊ အင်္ဂလိပ်: Danu Self-Administered Zone ) သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေ (၂၀၀၈ ခုနှစ်) ပုဒ်မ ၅၆ (ခ) အရ ရှမ်းပြည်နယ်ရှိ ရွာငံမြို့နယ် နှင့်ပင်းတယမြို့နယ်တို့ကို စုစည်းပြီး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသတွင် ပင်းတယ မြို့နယ်နှင့် ရွာငံမြို့နယ် နှစ်မြို့နယ် ပါဝင်ရာ- ရွာငံမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၈,၃၄၈ အိမ်၊ လူဦးရေ ၈၂,၅၃၂ ဦးရှိပြီး၊ပင်းတယမြို့နယ်တွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၇,၅၄၄ အိမ်၊ လူဦးရေ ၇၉,၃၀၃ ဦးရှိသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဟာဝိုင်အီပြည်နယ်တွင်  အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရတ်အိုဘားမား အား မွေးဖွားခဲ့သည်
ဆင်ဂေါင်းကြီးရွာ၊ ချောင်းဇောက်
ဇင်ပေါင်းရွာ၊ ဇင်းဘောင်
လက်နက်ဆိုသည်မှာ ရန်သူကို နာကျင်စေခြင်း (သို့) ရှုံးနိမ့်စေခြင်း (သို့) ပျက်စီးစေခြင်းအားဖြင့် ဗျူဟာပိုင်းအရ အားသာမှုရရှိစေရန် အထောက်အကူပေးသော ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ထိုသို့ ခြိမ်းခြောက်နိုင်သော ပစ္စည်းဖြစ်သည်လက်နက်ကို ခြိမ်းခြောက်ရန် (သို့) တိုက်ခိုက်ရန် အသုံးချနိုင်သကဲ့သို့ ကာကွယ်ရန်နှင့် စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်
လက်နက်အမျိုးပေါင်း မြောက်မြားစွာရှိပြီး အကျိုးသက်ရောက်မှု အမျိုးမျိုးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သည်
လက်နက်ဟုဆိုရာဝယ် ဆောက်ပုတ် မှအစ သေနတ် အလယ် တိုက်ချင်းပစ် ဒုံးကျည် အဆုံး ပါဝင်သည်
လက်နက်ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခု သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးအား တိုက်ခိုက်ရန်၊ ချိမ်းခြောက်ရန်၊ အနိုင်ယူရန် အသုံးပြုသည်
လက်နက်ကို ရှေးဦးကျောက်ခေတ်မှ စတင်အသုံးပြုလာခဲ့သည်
ကျောက်ခေတ်လူသားများသည် ချွန်ထက်သော ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို တိရစ္ဆာန်များအား ဖမ်းဆီးသတ်ဖြတ်ရန်နှင့် မိမိတို့၏ လူမျိုးစု၊ သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် လက်နက်ဟူသော အရာ၏ စွမ်းပကားကို သိရှိနားလည်လာကြသည်
ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို ဆောက်၊ တူရွှင်း၊ ပဲခွတ်၊ သပ်၊ပေါက်ပြား အစရှိသည်အထိ ရောက်အောင် ပွတ်တိုက် ချောမွတ် စေခဲ့သည်
၎င်းပွတ်တိုက်ထားသော ကျောက်တုံး၊ ကျောက်ပြားများကို တိရစ္ဆာန်တို့၏ အဆိပ်နှင့် လူးကာ အခြား တိရစ္ဆာန်များကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ကျောက်ခေတ်နှောင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကြေးကို စတင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်
၎င်းနှောင်းပိုင်းမှစ၍ လက်နက်များ၏ အစွမ်းကို ပိုမိုသိရှိလာကာ ထိုထက် ပိုမိုကောင်းမွန်းသော သံ၊ ငွေ စသည်တို့ကို အရည်ကြို ပုံလောင်း၍ ဓား၊လှံ၊ လေး၊ မြှား၊ ဒိုင်း၊ လွှား၊ ကာ၊ သံချပ်ဝတ်တန်ဆာများအထိ ထိုးတက်တီထွင်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး မတိုင်မှီက လက်နက်များမှသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသောအခါ လက်နက်၏ အစွမ်းမှာ ကြောက်ခမန်းလိလိ အစွမ်းတန်ခိုး ပိုမိုလာခဲ့သည်
သမိုင်းဦးဘုံမြေခေတ်၏ လက်နက်များ ဤခေတ်တွင် အလွန်အမင်း ရိုးရှင်းသောလက်နက်များကိုအသုံး ပြုခဲ့ကြသည်
သစ်သားဆောက်ပုတ်များ၊ လှံများ၊ ကျောက်တုံး အချွန်များ စသည်တို့ကို အသုံးပြုနိုင် ခြေရှိခဲ့သည်
အသုံးပြုခဲ့သည့် လက်နက်များတွင် -၁)
ဒယ်ကုန်းရွာ၊ ဒယ်ကုန်း
ဖန်လင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်၊ လွယ်ပျက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်ပျက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၇၉ ဦး၊ မ ၂၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ကကူရံသည် ပင်လယ်ငါးမျိုးဖြစ်၍ ရခိုင်ပြည်နယ်ဖက်တွင် ငလက်ခွာဟုလည်းကောင်း၊ ထားဝယ်ဖက်၌ ငကွဲယင်ဟုလည်းကောင်း၊ မြိတ်ဘက်  ကျွဲယင်ဟု တွင်သည်
နိုင်ငံခြားတွင်မူ အိန္ဒိယဆာမန်ဟု ခေါ်လေ့ရှိကြသည်
ပါဏဗေဒ အလိုအရ ကကူရံသည် ငပုဏ္ဏားနှင့်အတူ 'ပေါ်လီနီမီဒို' မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍၊ ဤငါးနှစ်မျိုးလုံးပင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လူကြိုက်များသဖြင့် အရောင်းရ တွင်ကျယ်လေသည်
ကော်လုပ်ရန် စည်ဖောင်းရသော ပင်လယ်ငါးကြီးတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ကကူရံသည် ခြောက်ပေကျော်ကျော်အထိ ရှည်နိုင်သည်
နှာယောင်ပွ၍ ဝိုင်းသည်
ပါးစပ်ကြီး၍ ပါးစပ်ပေါက်နက်သည်
ကျောဆူးတောင်နှစ်ခုပါ၍ ထင်ရှားပေါ်လွင်သည်
အနားကြမ်းမျိုး ဖြစ်သည့်အကြေးများမှာ သေးငယ်၍ ထောင်လိုက်ပေါက်သော ဆူးတောင်ဖျားအထိပင် ဖုံးအပ် နေတတ်သည်
ဤငါး၏ အရောင် မှာ အစိမ်းနှင့်ငွေရောင် ရောစပ်ထားသောအရောင်မျိုးဖြစ်၍ကိုယ်နံဘေး နှင့်ဝမ်းပိုက်ပိုင်းတွင် ဖြူဝါရောင်သို့ ပြောင်းသွား သည်
ကျောနှင့်အမြီးဆူးတောင်ထိပ်များတို့မှာမည်း၍ သေးငယ်သော အမည်းပြောက်ကလေးများပါသည်
ဝမ်းနှင့်စအို ဆူး တောင်တို့၏ အနားတစ်လျောက်မှာ အဝါနု ရောင်သန်းနေ၏
ပါးဟက်ဖုံးပေါ်တွင် အမည်းကွက်တစ်ခုစီပါရှိသည်
ကကူရံကို အဆိပ်အတောက်ကင်းသည်ဆိုကာ လူဖျားလူနာများ စားသုံး နိုင်သော ငါးမျိုးစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားသည်
ကကူရံကို မြန်မာနိုင်ငံပင်လယ်မှ အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရမိလေ့ ရှိသည့် အတိုင်း၊ လတ်လတ်ရောင်းချရန်ထက် ပိုလျှံနေသော ငါးများကို ငါးပုပ်ခြောက်များ ငါးခြောက်များပြုလုပ်၍ ရောင်းချစားသောက် လေ့ရှိကြသည်
ကကူရံခြောက်ကို မီးဖုတ်ပြီး ဆီစိမ်ထားကာ စားသုံးနိုင်သည်
ဖတ်ဟိရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ကုန်းဆော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းဆော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၀ ဦး၊ မ ၁၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဩဃာဒိသုတ္တ -၉x၈ (၇၂) ပဌမသုတ်မှ နဝမသုတ်အထိ ကိုးသုတ်
ဩဃလေးပါးနှင့် ဩဃလေးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရန်, ပိုင်းခြား၍ သိရန်, ကုန်ခမ်းစေရန်, ပယ်စွန့်ရန် ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးကို ဝိရာဂနိဿိတ-စသည် ဖြစ်အောင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဣန္ဒ ၅-ပါးကို ဝိရာဂနိဿိတ-စသည် ဖြစ်အောင် ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၁၂
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၄-ဣန္ဒြိယသံယုတ်၊ ၁၇-ဩဃဝဂ်၌)လည်း ဤနည်း တူ ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၁၇
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၅-သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) သမ္မပ္ပဓာန် လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၁၉
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၆-ဗလသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) ဗိုလ် ၅-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၂၁
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၆-ဗလသံယုတ္တ၊ ၁၀-ဩဃဝဂ်၌) ဗိုလ် ၅-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၅၅
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၇-ဣဒ္ဓိပါဒသံယုတ္တ၊ ၈-ဩဃဝဂ်၌) ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
-သံ၊၃၊၂၆၉
(မဟာဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၉-ဈာနသံယုတ္တ၊ ၅-ဩဃဝဂ်၌) ရူပါဝစရဈာန် ၄-ပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
တစ်ဝဂ် တစ်ဝဂ်၌ ၉-သုတ်စီ ရှိပါသည်
ဩဃာဒိသုတ်ပေါင်း (၇၂)သုတ် ရှိပါသည်
၁၂၅၈ (၁) ရက်
ဩစတြေးလျကျေးသန္တာသည် သစ်ပင်နေကြက်တူရွေးများဖြစ်ပြီး အရွယ်အစားသေးငယ်သောငှက်များနှင့် အရွယ်အစားအလယ်အလတ်ရှိသောငှက်များ ပါဝင်သည်
ဩစတြေးလျကျေးသန္တာ၏လျှာအဖျားသည် အမွှေးဖွားပြီး ဘယ်ရီသီးကဲ့သို့သော ပျော့ပြောင်းသည့်အသီးများနှင့် ပန်းပွင့်များမှ ပန်းဝတ်ရည်ကို စားသုံးရန်အတွက် အထူးပြုလုပ်ထားသောလျှာ ဖြစ်သည်
[[မျိုးစိတ်ပေါင်း ၆၀ ရှိပြီး ဩစတြေးလျ၊ အရှေ့တောင်အာရှ၊ ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနှင့် ပေါ်လီနီးရှားကျွန်းစုများတွင် တွေ့ရသည်
ပင်မှည့် (အင်္ဂလိပ်: Passiflora edulis; passion fruit) သည် ဘရာဇီးနိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ ပါရာဂွေးနိုင်ငံတလျောက်နှင့် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရသော ဒေသမျိုးရင်း နွယ်ပင်ဝင်ဖြစ်သည်
ချို၍ အစေ့များသော ပင်မှည့်ပင်ကို အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသများတွင် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်
ယမ်းခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ယမ်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၅ ဦး၊ မ ၁၀၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဓာတုဗေဒတွင် ဓာတုဗေဒ ဖော်မျူလာဆိုသည်မှာ အက်တမ်တခုတွင် ပါဝင်သော ဓာတုဒြပ်ပေါင်း၊ မော်လီကျူးများ၏ ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ အချိုးအစားများကို ဖော်ပြရာ၌ အသုံးပြုသည်
ယင်းကဲ့သို့ ဖော်ပြရာတွင် သင်္ကေတများ၊ အပေါင်းလက္ခဏာများ၊ အနှုတ်လက္ခဏာများ၊ ကွင်းစကွင်းပိတ်များ စသည်တို့ကို အသုံးပြုသည်
တခါတရံတွင် subscript နှင့် superscript စသည်တို့ကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်
ဓာတုဗေဒ ဖော်မျူလာသည် ဓာတုဗေဒ နာမည်မဟုတ်ပေ၊ ယင်းအပြင် စကားလုံးလည်း မပါဝင်ပေ
ဒါဝိဒ်မင်းနှောင်းပိုင်း အချိန်မှစ၍ အာခဇိမင်းလက်ထက်အထိ ဣသရေလလူမျိုးတို့၏ သမိုင်းမှတ်တမ်း ဖြစ်သည်
ရှောလမုန်မင်းလက်ထက်သည်ကား ဣသရေလတို့ ဘုန်းမီးနေလ မွန်းတည့်ချိန်ဖြစ်၍ ခရစ်တော်၏ အနှစ်တစ်ထောင် နိုင်ငံတော်ကို ပုံဆောင်သည်
စံတော်မီဝိသေသလက္ခဏာဓမ္မရာဇဝင်ကျမ်း ၃ နှင့် ၄ သည် စင်စစ်အားဖြင့် မူလကတစ်အုပ်တည်းဖြစ်သည်
ရှောလမုန်မင်းမှ ဗာဗုလုန်သို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသည့်အချိန်ထိ နှစ်ပေါင်း (၄၀၀)ကာလ အတွင်း ဣသရေလ သမိုင်းမှတ်တမ်းဖြစ်သည်
ရာဇဝင်ချုပ်နှစ်စောင်ကဲ့သို့ ယုဒများချည်းသာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်မူဘဲ  ဖောက်ပြန်ကျဆင်းသွားသော မြောက်ပိုင်း ဣသရေလ (သို့) ဧဖရိမ်မင်းဆက်များ အကြောင်းလည်း ပါရှိသည်
သို့သော် ရာဇဝင်သမိုင်းကြောင်း သက်သက်မျှသာ မဟုတ်ပါ
ဘုရင်တစ်ဦးစီ၏ ဝိညာဉ်ရေးရာ ဘုရားသခင်ပေါ် သစ္စာရှိခြင်း သို့မဟုတ် ရုပ်တုဆင်းတုများ နောက်လိုက်၍ ဖောက်ပြန်ခြင်း သို့မဟုတ် ဘုရားသခင် ဖက်စိတ်တစ်ဝက်၊ ရုပ်တုဖက်စိတ်တစ်ဝက် ရောစွက်ကိုးကွယ်ခြင်းကိုလည်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်
ထို့ပြင် ဧလိယနှင့် သူ့အားဆက်ခံသော ဧလိရှဲတို့၏ အမှုတော်အကြောင်းကလည်း စာဖတ်သူတို့၏ စိတ်နှလုံးကို အထူးညှို့ယူဖမ်းစားပေလိမ့်မည်
အရေးကြီးသော သင်ခန်းစာမှာ သစ္စာရှိသူများ အဖို့ ဘုရားသခင်၏ ဆုလာဘ်နှင့် ဖောက်ပြန်လွဲမှား သူများအဖို့ အပြစ်စီရင်ခြင်းဖြစ်သည်
ဟေဇကိမင်းနှင့် ယောရှိမင်းတို့အကြောင်းတွင် ဤသင်ခန်းစာကို အထင်အရှားတွေ့မြင်နိုင်သည် (၄ရာ၊ ၁၈:၃
ထို့ပြင် တိုင်းနိုင်ငံ တစ်မျိုးသားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သော ထင်ရှားသည့် ဖြစ်ရပ်များကိုလည်း  နောက်ပိုင်း အခန်းများ၌ မှတ်တမ်းတင်ထားသည်
ယင်းတို့မှာ မြောက်ပိုင်း ဣသရေလနိုင်ငံသားများသည် ဘီစီ-၇၂၂ တွင် ၎င်း၊ တောင်ပိုင်း ယုဒနိုင်ငံသားများသည် ဘီစီ-၅၈၆ တွင်၎င်း၊ တိုင်းတပါးသားများ၏ ဖမ်းဆီးကျွန်ပြုခေါ်ဆောင် သွားခြင်းခံရသည့် အကြောင်းများ ဖြစ်သည်
ကျမ်းရေးသူဓမ္မရာဖဝင် တတိယစောင်နှင့် စတုတ္ထစောင်ကို မှတ်တမ်းတင်သူ လူသားစာရေးသူအမည်ကို မသိရပါ
သန့်ရှင်းသော ဝိညာဉ်တော်ညွှန်ပြမှုဖြင့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်
အချို့က ယဇ်ပုရောဟိတ် တစ်ဦးဖြစ်မည်ဟု ယူဆကြသည်
ယဇ်ပုရောဟိတ်ဖြစ်ရိုးမှန်လျှင် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံအကြောင်း မှတ်တမ်းတင်နိုင်ဖို့ လွန်စွာခဲယဉ်းလိမ့်မည်
ပရောဖက် တစ်ဦးဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်
နောက်ဆုံးစာ တည်းဖြတ်သူမှာ ယဇ်ပုရောဟိတ်မှန်လျှင်  ဧဇရ၊ ပရောဖက်မှန်လျှင် ယေဇကျေလ သို့မဟုတ် ယေရမိ ဖြစ်ပေမသည်
အချိန်ကာလဓမ္မရာဇတင်စတုတ္ထစောင် ဇာတ်သိမ်းကို ပြေရာပြေကြောင်းဖြင့် နိဂုံးချုပ်ထားသည်
ဘီစီ-၅၃၆ တွင် နှစ်ပေါင်း (၃၇)နှစ်ကြာ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည့် ယုဒမင်း ယေခေါနိအား နန်းတက်စ ဗာဗုလုန် ဘုရင် ဧဝိလမေရောဒက် က စိတ်ကောင်းဝင်၍ ချုပ်နှောင်ရာမှ ပြန်လွှတ်ခြင်းဖြစ်သည်
သမိုင်းကြောင်းတွင် သိသာထင်ရှားသော ယုဒလူများ ပါလက်စတိုင်းသို့ စတင်ပြန်ဝင်လာကြသည့် ဘီစီ-၅၃၆  အကြားမှာမူ မှတ်တမ်းမဝင်ဘဲ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ရှိသော ကျမ်းရေးသားသူသည် ဤကျမ်းနိဂုံးချုပ်စဉ် အဆိုပါ အဖြစ်အပျက်စတင်နေပြီဆိုလျှင် လျစ်လျူပြုခြင်း ချန်ခဲ့မည် မဟုတ်သည်မှာ သေချာပါသည်
ထို့ကြောင့် ဤဓမ္မရာဇဝင် ၃ နှင့် ၄ ကို ဘီစီ -၅၆၀ နှင့် ၅၃၆ ကြားတွင် ရေးသားပြီးစီးခဲ့သည် ဟု ယူဆရသည်
နောက်ခံသမိုင်းနှင့် ရည်ရွယ်ချက်ဤဓမ္မရာဇဝင်ကျမ်းနှစ်စောင်၌ ပါဝင်သော အဓိကဇာတ်ရုပ်များမှာ ရှင်ဘုရင်များနှင့် ပရောဖက်များဖြစ်သည်
ဘုရားသခင်၏ တရားစီရင်ချက်သည် ရှင်ဘုရင်များ၏ နာခံမှုနှင့် မနာခံမှုအပေါ် မူတည်၍ တိုက်ရိုက်အကျိုးသက်ရောက် သည်
ပရောဖက်များ၏ အမှုတော်မှာ မျက်စိလည်လမ်းပျောက်နေကြသော လူမျိုးတော်အား ယေဟောဝါဘုရားထံသို့ ပြန်လည် ခေါ်ဆောင်ခြင်းဖြစ်သည်
J. Gibson က ဤအကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း အကျဉ်းချုံးဖော်ပြခဲ့သည်
ဓမ္မရာဇတင်တတိယနှင့် စတုတ္ထစာစောင်တို့သည် သွယ်ယှက်နေသည်
ဣသရေလလူမျိုး ဆယ်မျိုးတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ယေရုရှလင်၏ မြောက်ဘက်တွင် ရှိသောကြောင့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ပထမဆုံးမင်း ယေရောဗောင်မှစ၍ နောက်ဆုံးအာရှုရိ တို့ထံ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်ခြင်းခံရသည့် အချိန်ထိ မင်းရိုးစဉ်ဆက် ဘုရားသခင်စကားကို မနာခံ၊ ရှေ့တော်တွင် မတော်မသင့် ရုပ်တုကိုးကွယ်ကြသည်
ယေရုရှလင်ဗဟိုပြုသော ယုဒနိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်သည့် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံမှာလည်း ဘုရားထံမှ ဝေးကွာလျက် ရှိသည်
သို့သော် အရေအတွက်နည်းသော်လည်း ဘုရားအား ယုံကြည်ခြင်းသစ္စာမြဲမြံသည့်လူစု ရှိနေသေးသည်
ရှောလမုန် နန်းစံချိန်ကား ယုဒတို့၏ ဘုန်းတန်ခိုး ထွန်းပသည့်အခါသမယဖြစ်၏
ဗိမာန်တော်တည်ဆောက်ခြင်း၊ အနုမောဒနာ ပြုနိုင်ခြင်းသည် သမိုင်းမော်ကွန်း တင်သော အောင်မြင်မှုဖြစ်သကဲ့သို့ ဘုရားအမြင်မှာလည်း တင့်တယ်ခဲ့သည်
ထိုရှောလမုန်ခေတ်သည် ဘုရားသခင်၏ စွန့်ခွါခြင်းနှင့် တရားစီရင်ခြင်းဖြင့် နိဌိတံခဲ့ခြင်းမှာ ဘုရားသခင်၏ အရေးပေးမှုနှင့် ချီးမြှောက်ပစားပေးမှုအား မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းအတွက် လေးလေးနက်နက် သတိပေးချက်ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်ကျေးဇူးတော်နှင့် ကရုဏာတော် လျော့ပါးကုန်ခါးရခြင်းမှာ ဘာသာတရားမဲ့ခြင်းကြောင့် မဟုတ်ဘဲ၊ နှုတ်ကပတ်တော် ပစ်ပယ်မှု၊ မနာခံမှုတို့၌ နောင်တမရဘဲ၊ ခေါင်းမာစွာ စွဲမြဲနေကြ သောကြောင့်သာဖြစ်သည်
သို့ဖြင့် ဦးစွာမြောက်ပိုင်းနိုင်ငံတော်၊ ထိုနောက် တောင်ပိုင်းနိုင်ငံတော်တို့ ပြိုလဲပျက်စီးရလေသည်
၁ပါဝင်သောအချက်များ၁
ဒါဝိဒ်၏ နောက်ဆုံးနေ့ ရက်များ (၁:၁-၂-၂:၁၁)(က) အဒေါနိယ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်း (၁:၁-၃၈)(ခ) ရှောလမုန်အား ဘိသိက်ပေးခြင်း (၁:၃၉-၅၂)(ဂ) ဒါဝိဒ်က ရှောလမုန်သို့ နောက်ဆုံးမှာတမ်း (၂:၁-၁၁)၂
ရှောလမုန်ဘုရင်၏ ရွှေခေတ်ငွေခေတ် (၂:၁၂-၁၁:၄၃)(က) ဆန့်ကျင်ပုန်ကန်သူများကို နှိမ်နှင်းခြင်း (၂:၁၂-၄၆)(ခ) ရှောလမုန်ဘုရင် ၏ ညာဏ်ပညာ (အခန်း ၃)(ဂ) ရှောလမုန်ဘုရင်၏ မှူးကြီးမတ်ရာများ (၄:၁-၁၉)(ဃ) ရှောလမုန်ဘုရင် ခန့်ညားထယ်ဝါသမျှ (၄:၂၀-၃၄)(င) ရှောလမုန်ဘုရင်ဆောက်လုပ်သော ဗိမာန်တော် (အခန်း ၅-၇)(၁) ဟိရံမင်းနှင့် သဘောတူညီချက် (အခန်း ၅)(၂) ဗိမာန်တော် ဆောက်လုပ်ခြင်း (အခန်း ၆)(၃) အခြားအဆောက်အဦးများ ဆောက်လုပ်ခြင်း (၇:၁-၁၂)(၄) ဗိမာန်တော် မွမ်းမံခြယ်သခြင်း (၇:၁၃-၅၁)(စ) ဗိမာန်တော် အနုမောဒနာ ပြုခြင်း (အခန်း ၈)(ဆ) ရှောလမုန်မင်း ကျော်ကြားခြင်း (အခန်း ၉၊၁၀)(၁) ဘုရားသခင်ထံ ပညတ်တော် (၉:၁-၉)(၂) ဟိရံမင်းထံသို့ လက်ဆောင်ပဏ္ဏာ (၉:၁၀-၁၄)(၃) ပူဇော်သက္ကာပြုခြင်း (၉:၁၅-၂၅)(၄) ဘုရင်ရေတပ်မတော် (၉:၂၆-၂၈)(၅) ရှေဘဘုရင်မ အလည်အပတ်ကြွလာခြင်း (၁၀:၁-၁၃)(၆) ရှောလမုန်၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာ (၁၀:၁၄-၂၉)(ဇ) ရှောလမုန်မင်း ကျဆင်းခြင်းနှင့် နတ်ရွာစံခြင်း (အခန်း ၁၁)၃
နိုင်ငံတော် ပြိုကွဲခြင်း (အခန်း ၁၂-၂၂)(က) ယုဒဘုရင် ရောဗောင် (၁၂:၁-၂၄)(ခ) ဣသရေလဘုရင် ယေရောဗောင် (၁၂:၂၅-၁၄:၂၀)၁
ယေရောဗောင်၏ မိစ္ဆာဗိမာန်တော်များ (၁၂:၂၅-၃၃)၂
ယေရောဗောင်နှင့် ဘုရားသခင်၏လူ (၁၃:၁-၃၂)၃
ယေရောဗောင်၏ မိစ္ဆာပရောဖက် အမှုအရာ (၁၃:၃၃-၃၄)၄
ယေရောဗောင်၏သား သေဆုံးခြင်း (၁၄:၁-၂၀)(ဂ) ယုဒဘုရင် ရောဗောင်၏ နန်းဆက် (၁၄:၂၁-၃၁)(ဃ) ယုဒဘုရင် အဘိယ (၁၅:၁-၈)(င) ယုဒဘုရင် အာသ (၁၅:၉-၂၄)(စ) ဣသရေလဘုရင် နာဒပ် (၁၅:၂၅-၂၇)(ဆ) ဣသရေလဘုရင် ဗာရှာ (၁၅:၂၈-၁၆:၇)(ဇ) ဣသရေလဘုရင် ဧလာ (၁၆:၈-၁၀)(ဈ) ဣသရေလဘုရင် ဇိမရိ (၁၆:၁၁-၂၀)(ည) ဣသရေလဘုရင် တိဗရိ (၁၆:၂၁-၂၂)(ဋ) ဣသရေလဘုရင် ဩမရိ (၁၆:၂၃-၂၈)(ဌ) ဣသရေလဘုရင် အာဟပ် နှင့် ပရောဖက်ဧလိယ (၁၆:၂၉-၂၂:၄၀)၁
အာဟပ်၏ အပြစ်ဒုစရိုက်များ (၁၆:၂၉-၃၄)၂
ဧလိယ နှင့် မိုးခေါင်ခြင်း (၁၇:၁-၇)၃
ဧလိယ နှင့် ဇရတ္တမုဆိုးမ (၁၇:၈-၂၄)၄
ဧလိယက ဗာလပရောဖက်များကို စိန်ခေါ်ခြင်း (၁၈:၁-၁၉)၅
ဗာလပရောဖက်မား အား အောင်နိုင်ခြင်း (၁၈:၂၀-၄၀)၆
မိုးရွာရန် ဧလိယ၏ဆုတောင်း (၁၈:၄၁-၄၆)၇
ဟောရပ်အရပ်သို့ ဧလိယပုန်းရှောင်ခြင်း (၁၉:၁-၁၈)၈
ဧလိယ ဧလိရှဲအား ခန့်အပ်ခြင်း (၁၉:၁၉-၂၁)၉
ရှုရိပြည်သားများ အပေါ် အာဟပ်မင်း ပထမကြိမ် အောင်နိုင်ခြင်း (၂၀:၁-၂၂)၁၀
ရှုရိပြည်သားများအပေါ် အာဟပ်မင်း ဒုတိယအကြိမ်အောင်နိုင်ခြင်း (၂၀:၃၅-၃၄)၁၁
အာဟပ်မင်း၏ မနာခံမှု (၂၀:၃၅-၄၃)၁၂
အာဟပ်မင်းက နာဗုတ်အား မတရားပြုခြင်း (အခန်း ၂၁)၁၃
အာဟပ်မင်း၏ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲ (၂၂:၁-၄၀)(ဍ) ယုဒဘုရင် ယောရှဖက် (၂၂:၄၁-၅၀)(ဎ) ဣသရေလ ဘုရင် အာခဇိ (၂၂:၅၁-၅၃)TAGS: ဓမ္မရာဇဝင်တတိယစောင်
မကျီးကုန်းရွာ၊ မရမ်း (အနောက်)
အရိုးမှာကြက်မြီးသဏ္ဌာန်သွယ်သည်
သစ်ပင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်မြေပေါ်၌လည်းကောင်း ပေါက်လေ့ရှိသည်
ခင်ရူးယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinyuyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟခဝဘူတာ  (波川駅波川駅 ဟခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ အဂဝတိုင်း၊ အိနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒန်းဒလိရွာ၊ ဘုံဒရိတ်
ယမ်းမွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanmoon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်၊ ဝမ်ဘိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ဘိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၇ ဦး၊ မ ၁၉၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
အက်တောမစ် ရူပဗေဒ သည် ရူပဗေဒပညာရပ်၏ နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်၊ အီလက်ထရွန်များကို သီးခြားလေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် အက်တမ်ရှိ အီလက်ထရွန်များကို အစီစဉ်ချခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည်
အက်တောမစ် ရူပဗေဒသည် အဏုမြူစွမ်းအင်၊ အဏုမြူ လက်နက်နှင့် ဆက်နွယ်နိုင်ပြီး စံအင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အက်တောမစ် နှင့် နယူးကလိယား ဟူသောဝေါဟာရသည် ဆင်တူသည်
ရူပဗေဒပညာရှင်များကမူ အက်တောမစ် ရူပဗေဒအား နယူးကလိယပ်နှင့် အီလက်ထရွန်ပါဝင်သည့် အက်တမ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နယူးကလိယား ရူပဗေဒကိုမူ အက်တော့မစ် နယူးကလိယပ်တစ်ခုတည်းအဖြစ်လည်းကောင်း လေ့လာသည်ဟု ခွဲခြားကြသည်
ဇင်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinchaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ ကြာညှပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာညှပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၇၅ ဦး၊ မ ၇၆၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၉၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
၁၄-မိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: 14-Maing)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ​ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ ဘန်းကချွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၁၇ ရွာ၌ ပါဝင်သည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ခြေ စုစုပေါင်း ၁၀၈ နှင့် အိမ်ထောင်စု စုစုပေါင်း ၁၀၈စု နေထိုင်လျက်ရှိသည်
ဖန်မွတ် (မန်ထိုက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmut (Manhtaik))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့ (ဖန်မွတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခချင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkachin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဆလော်ဒိန်ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မက်ခေါက်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkhauktaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ လီရှောကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လီရှောကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၁ ဦး၊ မ ၇၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်ခတ် (Yeng-khat) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Gardenia coronaria ဖြစ်သည်
တိပိဋိက ပါဠိ-မြန်မာ အဘိဓာန်အရ ရင်ကပ်ပင်၊ ပါဠိလို အစ္ဆိဝ(acchiva) ဟု အမည်ရကာ ပုလ္လိင် ဖြစ်သည်
ပိတောက်၊ ငုဝါ၊ ကံ့ကော်တို့နှင့် အပြိုင် ပွင့်သော ပန်း ဖြစ်သည်
ပကတိသုည အမှတ် (အင်္ဂလိပ်: Absolute Zero) ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့် ဒြပ်တို့အတွင်းရှိ အမှုန်အမွှား (Particles)များအားလုံး ရွေ့လျားခြင်း မရှိတော့ဘဲ ရပ်တန့်သွားသည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်
ပကတိ သုညအမှတ် ဆိုသည်မှာ သီအိုရီအားဖြင့်သာ ရှိသော်လည်း လက်တွေ့တွင် မဖြစ်နိုင်ပေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော အမှုန်အမွှား အားလုံးတို့သည် အနည်းငယ်မျှသော တုန်ခါမှုဖြင့် ဖြစ်စေ ရွေ့လျားနေသေးသည့် အတွက်ကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
အချို့လူများသည် ပကတိ သုညအမှတ်နား နီးနီးသို့ ရောက်အောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ကြသော်လည်း မှတ်တမ်းအရ ပကတိ သုညအမှတ်၏ အထက် ၁၀၀ ပီကို ကယ်လ်ဗင်သည် အနိမ့်ဆုံး ပြုလုပ်နိုင်သည့် အပူချိန်ပင် ဖြစ်သည်
ပကတိ သုည အမှတ် နီးနီးသို့ ရောက်အောင် ပြုလုပ်ခြင်းသည်ပင်လျှင် အလွန်ခက်ခဲသော အလုပ်ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပကတိသုညအမှတ်သို့ ရောက်အောင် အအေးခံထားသော အရာဝတ္ထုနှင့် ထိမိသော အရာဝတ္ထုအားလုံးတို့ကို ပူစေသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် အရာဝတ္ထုတို့ကို အလွန်နိမ့်သော အပူချိန်အထိ အအေးခံရာတွင် လေဆာ ကို အသုံးပြု၍ အက်တမ် တို့ကို အရှိန်လျော့ချကြသည်
ကယ်လ်ဗင် အပူချိန် စကေးနှင့် ရန်ကိုင် အပူချိန် စကေးလ်တို့တွင် ပကတိသုညအမှတ်ကို ၀ ကယ်လ်ဗင် (0K) သို့ ၀ ရန်ကိုင် (0°R) အနေနှင့် သတ်မှတ်ကြသည်
ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် ဖာရင်ဟိုက် အပူချိန် စကေးတွင်မူ ပကတိ သုညအမှတ်ကို -၂၇၃.၁၅ ဒီဂရီ ဆဲလ်စီးယပ်စ် နှင့် -၄၅၉.၆၇ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ငမန်းခဲရွာ၊ တောင်ညို
ညိုဖျင်စီပါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyohpyinsepar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ လုံထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၇ ဦး၊ မ ၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဆုမိုဒဲ (初詣, hatsumōde)သည် ဂျပန်နိုင်ငံနှစ်သစ်ကူးတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော် သို့မဟုတ် ရှင်တိုကျောင်းတော်သို့ ပထမဆုံးအကြိမ်သွားရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
နှစ်သစ်၏ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယမြောက်နေ့ရက်များသည် သွားရောက်လည်ပတ်သူအများဆုံးဖြစ်ပြီး ထိုနေ့များသည်လည်း အလုပ်ပိတ်ရက်ဖြစ်ကြသည်
ထိုနေ့တွင် နှစ်သစ်ကူးဆုတောင်းမှုများ ပြုလုပ်ခြင်း၊ နှစ်သစ်အဆောင်များ (မန္တာန်များ သို့မဟုတ် အဆောင်များ) ကို ဝယ်ယူကြသည်
ဤအချိန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံတစ်ဝှမ်းရှိ အဓိကကျောင်းတော်များတွင် ဝတ်ပြုဆုတောင်းသည့် လူတန်းရှည်ကြီးများ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်
အရှင်ဧကဝိဟာရိကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကဝိဟာရိကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် ယခုအခါ အစ္စလာမ်ဘာသာ ထွန်းကားသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သော်လည်း ရှေးယခင်နှစ်ပေါင်းများစွာက ဤဒေသသည် ဗုဒ္ဓသာသနာ နေလိုလလိုထွန်းလင်းခဲ့သော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်
တစ်ချိန်က ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် ဘင်္ဂလားသို့ ကိုယ်တိုင်ကြွရောက်၍ ဗုဒ္ဓဘာသာ မျိုးစေ့ကို ချပေးခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်
သို့သော်လည်း မောရိယဧကရာဇ် သီရိဓမ္မာ အသောက မင်းကြီးလက်ထက်တွင်မှ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ပိုမိုအားကောင်းလာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာသည် အစဉ်အဆက်ထွန်းကားလာခဲ့ရာ ပါလ အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံ​ခေတ်၌ အထွန်း​တောက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့​လေ၏
ပါလခေတ်က ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ပြီး ​မြောက်မြားစွာ​သော ကျောင်းတော် (ဝိဟာရ) များစွာကို ဆောက်လုပ်၍ လှူဒါန်းခဲ့ကြသည်
ထိုကျောင်းတော်များအနက်မှ သောမပူရ မဟာဝိဟာရ (Somapūra mahāvihāra) ကျောင်းတော်သည် အထင်ရှားဆုံး အကျော်ကြားဆုံး အကြီးမားဆုံး ဖြစ်​လေသည်
ယင်း​ခေတ်အခါက တည်​ဆောက်ခဲ့​သော ဘုရား​ကျောင်းကန်​စေတီပုထိုးများသည် ယနေ့ထက်တိုင် ရှိ​နေ​သေးသည်
ယင်း​အချိန်က ဘင်္ဂါလီလူမျိုး အများစုသည်လည်း မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များသာ ဖြစ်ကြလေသည်
ပါလခေတ်၌ပင် ဝိကြမပူရ (Bikrampur) မြို့၌ အတိဿ မည်သော ဆရာတော်တစ်ပါး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဟောကြားခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဟရိကေလပြည်ငယ်ကို အုပ်ချုပ်သော စန္ဒရားမင်းဆက်များသည်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံကျင့်သုံးယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ​ပျောက်ကွယ်ရန် အ​ကြောင်းဖန်လာသည်မှာ အေဒီ၁၃ရာစုမှ စ၍ ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံထဲသို့ တပ်(က်)လူမျိုးဟင်ဒူဘာသာဝင်များသည်  စစ်သည်အင်အား အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်၍ လုယက်ဖျက်ဆီးခဲ့ကြလေသည်
အထူးသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ​ကျောင်း​တော်များ၊ တက္ကသိုလ်များမှာ မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေကျမ်းဂန်များ သင်ကြားပို့ချပေးသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ (ဥပမာ - နာလန္ဒ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်) ပျက်စီးသွားသဖြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အင်အား ယုတ်လျော့သွားလေသည်
နောက်ပိုင်း​ခေတ်များတွင် ထွန်းကား​သော ​ဒေလီ စူလ်တန် မင်းဆက်၊ ဘင်္ဂလား စူလ်တန် မင်းဆက်၊ မဂိုအင်ပိုင်ယာတို့မှာ အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်​သော မင်းဆက်များဖြစ်ကြ​လေရာ ဘင်္ဂါလီလူမျိုး အများစုသည် မူဆလင်များ ဖြစ်ကြသည်
သို့​သော်လည်း တချို့​သော ဘင်္ဂါလီ မျိုးနွယ်စုများသည် မိရိုးဖလာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဆက်လက်၍ ကိုးကွယ်​နေကြဆဲ ဖြစ်ကြသည်
​မှတ်တမ်းများအရ ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် ဘင်္ဂလီလူမျိုးများသည် စစ်တကောင်းဒေသ၌ အနည်းငယ် ကျန်ရှိ​နေ​ကြောင်း သိရသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာသည် လက်တစ်ဆုပ်စာမျှ​သော ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများထံတွင် တည်တံ့​နေ​သေး​သော်လည်း သူတို့၏ ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ​ထေရဝါဒလည်း မဟုတ်၊ မဟာယာနလည်း မကျဘဲ အ​ရော​ရော အထွေး​ထွေး ဖြစ်​နေခဲ့သည်
ဟိန္ဒူဘာသာနှင့်လည်း ရောထွေးယှက်နွယ်လာခဲ့သည်
ဟိန္ဒူနတ်ဘုရားများ ဖြစ်သည့် သီဝ၊ လက်သျှမိ၊ ဒူရဂါ နတ်ဘုရားများကို ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပေါင်းစပ်၍ ကိုးကွယ်လာကြသည်
ယဇ်ပူဇော်သည့် အလေ့အထများလည်း ပြန်လည် ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်
ဝိနည်းစည်းကမ်းများကို မလိုက်နာသော ဘုန်းကြီးများရှိလာသည်
တချို့သော ဘုန်းကြီးများသည် အိမ်ထောင်ပြုလာသည့်အပြင် အောင်သွယ်တော်အဖြစ်ပင် လုပ်ကိုင်လာကြ​လေသည်
ထိုကဲ့သို့ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာကို ပြန်လည်ပြုပြင်ပြောင်းလဲခဲ့သူမှာ ရခိုင်ပြည်ဖွား သံဃရာဇာ သာရမေဓါ မဟာထေရ် ပင်ဖြစ်သည်
သာရမေဓာ မထေရ်မြတ်သည် ၁၈၅၆ ခုနှစ်၌ ဘင်္ဂလီဘုန်းကြီး ရဓာစာရဏ ၏ ပင့်ဖိတ်ချက်အရ စစ်တကောင်းဒေသသို့ ပထမအကြိမ် ကြွရောက်လေ့လာသည်
လအနည်းငယ်နေထိုင်ပြီး ရခိုင်ပြည်သို့ ပြန်သွားသည်
ကိုးနှစ်အကြာ ၁၈၆၄ တွင် သာရမေဓာအသျှင်သည် စစ်တကောင်းသို့ ပြန်လည်ကြွချီလာပြီး စစ်မှန်သော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ဟောကြား၍ သာသနာပြုခဲ့သည်
ရဟန်းသံဃာများ ဝိနည်းချိုးဖောက်​နေခြင်း၊ ယဇ်ပူဇော်နေခြင်း၊ ငွေကိုင်ခြင်း၊ အရက်သောက်ခြင်း အိမ်ထောင်သားမွေးပြုနေခြင်းများကို ပြင်းထန်စွာ ကန့်ကွက်တားမြစ်ခဲ့သည်
အသက်၂၀ မပြည့်သူများ ရဟန်းပြုခြင်းကိုလည်း တားမြစ်ခဲ့သည်
ဟိန္ဒူ နတ်ဘုရားများအား ကိုးကွယ်နေကြခြင်းများကိုလည်း ပိတ်ပင်တားဆီးလိုက်သည်
သာရမေဓာ အသျှင်မြတ်သည် ဘင်္ဂလားဒေသမှ ပျက်စီးနေသော ဗုဒ္ဓဘာသာကို အသစ်တဖန် ပြန်လည် တည်ဆောက်ပြီးနောက် သံဃရာဇာ နိကာယ ဂိုဏ်းကြီးကို တည်ထောင်လိုက်လေသည်
ယင်းအချိန်တွင် သက္ကမ လူမျိုးများ​ (Chakmas) နေထိုင်ရာ သက်ထောင်​ဒေသ၌ ကလိန္ဒီ (Kalindi) ဘုရင်မ စိုးစံအုပ်ချုပ်​နေချိန် ဖြစ်သည်
သာရမေဓာ အသျှင်မြတ်၏ သာသနာပြု သတင်းများကို ကြားသိရ​သော ဘုရင်မ ကလိန္ဒီသည် သာရမေဓာ အသျှင်ကို ဖိတ်ခေါ်၍ တရားတော်များ နာကြားခဲ့​လေသည်
​ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်အဖြစ် ပြောင်းလဲခံယူခဲ့သည်
သက္ကမလူမျိုးများအကြား ပျံ့နှံ့​စေရန်ကိုလည်း ကူညီ​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့​ကြောင့် သက္ကမလူမျိုးအများစုသည်လည်း ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်လာကြ​လေသည်
သက္ကမလူမျိုးအများစု ​နေထိုင်ရာ သက်ထောင် (ရင်ဂါမတီခရိုင်)သည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် အများဆုံးရှိသည့် နေရာဖြစ်လာခဲ့သည်
ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် သာရမေဓာ မထေရ်မြတ်၏ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ အထိုက်အ​လျောက် ​အောင်မြင်ခဲ့​လေသည်
သို့​သော်လည်း ဂိုဏ်းဂဏ ကွဲမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်
သာရမေဓာ မထေရ်မြတ်၏ သံဃရာဇာ နိကာယ ဂိုဏ်းကြီးနှင့် အပြိုင် ဘင်္ဂလီ ဘုန်းတော်ကြီး ရဓာစာရဏသည် မဟာသထာဝီရ နိကာယဂိုဏ်းကို တည်ထောင်လိုက်လေသည်
ယင်းကဲ့သို့ တည်ထောင်ရခြင်းမှာ တိုင်းတပါးသား ဖြစ်သော သာရမေဓာ အသျှင်သူမြတ်၏ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုကို မလိုလား၍ ဖြစ်​လေသည်
သို့သော်လည်း ဂိုဏ်းနှစ်ခုစလုံးသည် ထေရဝါဒ ဂိုဏ်းများဖြစ်ကြပြီး အယူဝါဒမှာလည်း ကွဲပြားခြားနားခြင်းမရှိပေ
ယ​နေ့​ခေတ်တွင် ထိုနိကာယဂိုဏ်းနှစ်ခုသည် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်တွင် အကြီးမားဆုံး ဗုဒ္ဓဘာသာ ဂိုဏ်းနှစ်ခု ဖြစ်သည်
ယနေ့​ခေတ်အချိန်တွင်မူ ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဘင်္ဂလားဒေရှ်နိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် အကြီးမားဆုံး ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ 0.7 % (လူဦးရေအားဖြင့် ၁သန်းကျော်) က ကိုးကွယ်ယုံကြည်ကြသည်
ဘင်္ဂလားဒေရှ်နိုင်ငံတွင် ဘုရားဖွား​တော်မူသည့် ရက်သည် ရုံးပတ်ရက် ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် လူမျိုးအများစုမှာ သက္ကမ၊ မရမာ၊ တန်ချန်းယာ၊ ရခိုင်၊ ဘရူဝါ (မရမာကြီး) နှင့် တောင်ပေါ်နေ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
ရခိုင်၊ ဘရူဝါ (မရမာကြီး) နှင့် ဘင်္ဂလီ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များမှာ ​မြေပြန့်​ဒေသတွင်​နေ၍ သက္ကမ၊ မရမာ လူမျိုးနှင့် တောင်ပေါ်နေ တိုင်းရင်းသားများမှာကား စစ်တကောင်း တောင်တန်းဒေသ၌ နေထိုင်ကြသည်
​ရှေးယခင်ကတည်းကပင် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အရှေ့​တောင်ပိုင်း​ဒေသ စစ်တ​ကောင်းနယ်သည် ရခိုင်ဘုရင်တို့၏ ဩဇာ​အောက်တွင် တည်ရှိခဲ့​ကြောင်း ရခိုင်ရာဇဝင်များက ​ဖော်ပြသည်
​မြောက်ဦး​ခေတ်လယ်ပိုင်းတွင် ရခိုင်ဘုရင်များသည် စစ်တ​ကောင်းဆိပ်ကမ်းဒေသကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့ပြီး ကုန်စည်ကူးသန်းခြင်းဖြင့် အကျိုးဖြစ်ထွန်းခဲ့သည်
ထို့​ကြောင့် ယင်းအချိန်ကပင် စစ်တ​ကောင်း​ဒေသ၌ ရခိုင်များ အ​ခြေချ​နေထိုင်မှု ရှိခဲ့​ပေမည်
သို့​သော် လူဦး​ရေ သိပ်မများနိုင်​ပေ
ရခိုင်များ စစ်တ​ကောင်း၊ ပန်းဝါ စ​သော ​ဒေသများကို အလုံးအရင်းဖြင့် ဝင်ရောက် အ​ခြေချ​နေထိုင်သည်မှာ ရခိုင်ပြည် ကျဆုံးပြီးစ ကာလကပင် ဖြစ်သည်
ယင်းအချိန်က ရခိုင်ပြည်တွင် စစ်ပွဲများ ဖြစ်နေသဖြင့် ​ဘေးလွတ်ရာ စစ်တ​ကောင်း၊ ပန်းဝါ၊ ဖလောင်းချိတ်၊ အဝကျွန်း စသော ​ဒေသများတွင် ရခိုင်တို့အ​ခြေချ​နေထိုင်၍ လုပ်ကိုင်စား​သောက်ခဲ့ကြသည်
အထူးသဖြင့် ပန်းဝါ၊ ဖလောင်းချိတ်မြို့များတွင် ရခိုင်လူဦး​ရေ အများဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
ရခိုင်များမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည့်အ​လျောက် ဘုရား​စေတီ၊ကျောင်းကန် ပုထိုးများကို ​ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ကြ​လေသည်
ထို့ကြောင့် ယ​နေ့ထက်တိုင် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ရခိုင်များ တည်ထားခဲ့​သော ဘုရား​ကျောင်းကန် အမြောက်အမြား ကျန်ရှိ​နေ​သေး​လေသည်
​နောက်ပိုင်းကာလများတွင် စီးပွား​ရေးကျပ်တည်းမှု များ​ကြောင့် ရခိုင်လူမျိုးအများစု ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်မှ ထွက်ခွာသွားကြသည်
သို့​သော် တချို့သူများမှာ ပြန်မလိုက်​တော့ဘဲ ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်တွင် အ​ခြေချ​နေထိုင်ကာ ဘိုး​ဘေးတို့ တည်ထားခဲ့သည့် ဘုရား​ကျောင်းကန်တို့ မပျက်စီးရ​အောင် ​စောင့်​ရှောက်​နေကြသည်
ယခုအခါ ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ရခိုင်လူမျိုး​ပေါင်း နှစ်​သောင်း​ကျော် ရှိ​နေပြီး တိုင်းရင်းသားလူမျိုး တစ်မျိုးအဖြစ် အသိအမှတ် ပြုထားသည်
အတိဿဘဒ္ဒန္တ ​ဇောတိပါလ မဟာ​ထေရရာဇဂုရု အဂ္ဂဝံသ မဟာ​ထေရဘဒ္ဒန္တ ဦး ပညာ​ဇောတ မဟာ​ထေရ​သောမပူရ မဟာဝိဟာရ (Somapura Mahavihara)ဇဂဒ္ဒလ မဟာဝိဟာရ(Jagaddala Mahavihara)ဟာလုဍ ဝိဟာရ (Halud Vihara)အာဂရာပူရီ ဝိဟာရ (Agrapuri Vihara)ဘာသု ဝိဟာရ (Vasu Vihara)သီတာ​ကောဋ ဝိဟာရ (Sitakot Vihara)ဘီတာဂါဟ် ​ရှေး​ဟောင်းမြို့​တော် (Bhitagarh)ပဏ္ဍိတ ဝိဟာရ (Pandit Vihara)ဝိကြမပူရ ဝိဟာရ (Bikrampur Vihara)သာလဝန် ဝိဟာရ (Shalban Vihara)ဗုဒ္ဓဓာတု​စေတီ (ဘန်ဒါဘန် ​ခေါ် ရွာ​တော်မြို့)ရင်ငူ​တော်ဓာတ်ဘုရား (ရာမူး​ခေါ် ပန်းဝါမြို့)အဂ္ဂ​မေဓါ ရခိုင်ဘုန်းကြီး​ကျောင်း (​ကော့ဘဇား ​ခေါ် ဖ​လောင်းချိတ်မြို့)​အောက်သားဖက်​ ဘုန်းကြီးကျောင်း (ရာမူး​ခေါ် ပန်းဝါမြို့)
ခင်ဘန်းဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးလမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
အောက်ပါတို့သည် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီးတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသူများ စာရင်း ဖြစ်သည်
အစဉ်အဆက် တကသ ဥက္ကဋ္ဌများမှာ -
နှစ်ဂဏန်း သို့မဟုတ် နှစ်ဂဏန်းထက်ပိုသော ကိန်းတို့၏ မြောက်လဒ်သည် ပေးထားသော ကိန်းနှင့် ညီမျှလျှင် ထိုကိန်းများကို ပေးထားသောကိန်း၏ ဆခွဲကိန်းများဟုခေါ်သည်
ဥပမာ ၂× ၃ ×၅  ၃ဝ
ထို့ကြောင့် ၂၊ ၃၊ ၅ ဟူသော ဂဏန်းများသည် ၃ဝ ၏ ဆခွဲကိန်းများ ဖြစ်သည်
သာမန်အားဖြင့် ၃ဝ ကို ၁ နှင့်သော်လည်းကောင်း၊ ၃ဝ နှင့်သော်လည်းကောင်း ပြတ်အောင်စားနိုင်သည်
ထိုအပြင် ၃၀ ၏ ဆခွဲကိန်းများ အချင်းချင်းကို မြှောက်၍ရသောမြှောက်လဒ်များဖြစ်သည့် ၆၊ ၁ဝ၊ ၁၅ တို့သည်လည်း ၃ဝ ကိုပြတ်အောင် စားနိုင်သည်
သို့သော် အခြားကိန်းများနှင့် စားလျှင်မူကား အကြွင်းကျန်သည်
ဆခွဲကိန်းများဖြစ်ကြသော ၂၊ ၃၊ ၅ ဂဏန်းများကို ၁ သို့မဟုတ် ဆိုင်ရာဆခွဲကိန်းရင်းမှလွဲ၍ အခြားဂဏန်းများဖြင့် စားလျှင်မပြတ်ချေ
ထို့ကြောင့် ဤဂဏန်းမျိုးကို သုဒ္ဓဆခွဲကိန်းများဟု ခေါ်သည်
ယခု အသုံးပြုလျက်ရှိကြသော ဆယ်လီစိတ်စနစ်၏ အခြေခံကိန်းမှာ ၁ဝ ဖြစ်သည်
၁ဝ ၏ ဆခွဲ ကိန်းများသည် ၂ နှင့် ၅ ဖြစ်သည်
အကယ်၍ အပိုင်းဂဏန်း တစ်ခုတွင် ပိုင်းခြေ၏ ဆခွဲကိန်း များသည် ၂ နှင့် ၅ မှ လွဲ၍ အခြားဂဏန်းများဖြစ်လျှင် ထိုအပိုင်း ဂဏန်းကိုတိကျသော ဒသမဂဏန်း ဖြစ်အောင် ဖွဲ့၍မရနိုင်ပါ
ဤနည်းဖြင့် အပိုင်းဂဏန်းတစ်ခုကို တိကျသော ဒသမဖြစ်အောင် ဖွဲ့၍ရ၊ မရကို ကျွန်ုပ်တို့ စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင်သည်
ဆခွဲကိန်းများကို အသုံးပြု၍ အချို့သော အစားပုစ္ဆာများကို လွယ်ကူမြန်ဆန်စွာ တွက်ယူနိုင်သည်
ပုစ္ဆာ – ၃၆၄ ကို ၂၈ နှင့်စားပါ
တွက်နည်း –၂၈ ၏ ဆခွဲကိန်းများမှာ ၄ နှင့် ၇ ဖြစ်ကြသည်
ဤဂဏန်းများသည် ၃၆၄ တွင်ဝင်နိုင်သည်ဟုစိတ်တွင်ယူမှတ်ပြီးနောက် ၃၆၄ ကိုပထမ ၄ နှင့်စားပါ
စားလဒ် ၉၁ ကို ၇ နှင့်ထပ်၍စားပါက ၁၃ ကိုရသည်
ထို့ကြောင့် ၃၆၄ ၏ ဆခွဲကိန်းများမှာ ၄၊ ၇၊ ၁၃ တို့ဖြစ်ကြသည်
၃၆၄  ၇ × ၄ × ၁၃၃၆၄ ÷ ၂၈  ၁၃၂၈  ၇ × ၄ဆခွဲကိန်းဖွဲ့ရာတွင် အောက်ပါအချက်များသည် အလွန်အသုံးဝင်သဖြင့် ၎င်းတို့ကို မှတ်သားထားသင့်သည် –ပေးထားသောကိန်းတွင် ခုဂဏန်းသည် ၂၊ ၄၊ ၆ ကဲ့သို့ စုံဂဏန်းဖြစ်လျှင် ထိုကိန်းကို ၂ ဖြင့်စား၍ ပြတ်သည်
ပေးထားသော ကိန်းသည် ဝ သို့မဟုတ် ၅ နှင့်ဆုံးလျှင် ထိုကိန်းကို ၅ နှင့်စား၍ပြတ်သည်
ပေးထားသောကိန်းတွင်ပါသည့် ဂဏန်းအားလုံး၏ပေါင်းရကိန်းကို ၃ နှင့်စား၍ပြတ်လျှင်၊ ပေးထားသည့်ကိန်းကို ၃ နှင့်စား၍ပြတ်သည်
ပုစ္ဆာ – ၂၇၃ဝ ၏ဆခွဲကိန်းများကို ရှာပါ
တွက်နည်း –၂၇၃ဝ ၏ ခုဂဏန်းသည် ဝ ဖြစ်သောကြောင့် ၂ နှင် ၅ သည် ၎င်းကိန်း၏ ဆခွဲကိန်းများ ဖြစ်သည်
တစ်ဖန်  ၂ + ၇ + ၃ + ဝ  ၁၂ ဖြစ်ပြီး ၁၂ ကို ၃ နှင့် ပြတ်အောင် စားနိုင်သောကြောင့် ၃ သည်လည်း ထိုကိန်း၏ ဆခွဲကိန်းဖြစ်သည်
၂၇၃ဝ  ၂၇၃ × ၅ × ၂ ၉၁ × ၃ × ၅ × ၂၉၁ ကိုထပ်မံ၍ ဆခွဲကိန်းဖွဲ့လျှင် ၁၃ နှင့် ၇ ကိုရ သည်
၂၇၃ဝ  ၁၃ × ၇ × ၃ × ၅ × ၂အခွဲမြှောက်ကိန်းတူအကြီးဆုံးဆိုသည်မှာ ပေးထားသော ကိန်းနှစ်ခု သို့မဟုတ် နှစ်ခုထက်ပိုသည့် ကိန်းအားလုံးကို ပြတ်အောင်စားနိုင်သော အကြီးဆုံးကိန်းဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် ၃၂၊ ၄၈၊ ၇၂ ဟူသော ကိန်းသုံးခုလုံးကို ပြတ်အောင်စားနိုင်သော အကြီးဆုံးကိန်းသည် ၈ ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ၈ ကို ၃၂၊ ၄၈၊ ၇၂ တို့၏ ဆခွဲမြှောက်ကိန်းတူ အကြီးဆုံးဟုခေါ်သည်
အောက်ပါ ၆ နှင့် ၈ တို့၏ ဆတိုးကိန်းများကို စစ်ဆေးကြည့်ပါ
၆၊ ၁၂၊ ၁၈၊ ၂၄၊ ၃ဝ၊ ၃၆၊ ၄၂၊ ၄၈၈၊ ၁၆၊ ၂၄၊ ၃၂၊ ၄ဝ၊ ၄၈၄၈ သည် ၆ နှင့် ၈ တို၏ ဘုံဆတိုးကိန်းဖြစ်သည်
၂၄ သည်လည်း ၆ နှင့် ၈ တို့၏ ဘုံဆတိုးကိန်းဖြစ်သည်
ဤဆတိုးကိန်းနှစ်ခုတွင် ၂၄ သည် ၄၈ ထက်ငယ်သောကြောင့် ၂၄ ကို ၆ နှင့် ၈ တို့၏ ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးဟုခေါ်သည်
ဆခွဲကိန်းကိုအသုံးပြုကာ အောက်ပါအတိုင်း ခွဲမြှောက်ကိန်းတူအကြီးဆုံးနှင့် ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံး ကို တွက်ယူနိုင်သည်
ပုစ္ဆာ – ၁၃၅ နှင့် ၂၂၅ တို့၏ အခွဲမြှောက်ကိန်းတူအကြီး ဆုံးကိုရှာပါ
တွက်နည်း – အထက်ပါဆခွဲကိန်း ဖွဲ့နည်းကို အသုံးပြု၍ ၁၃၅ နှင့် ၂၂၅ ကို ခွဲခြမ်းသောအခါ အောက်ပါဆခွဲကိန်းများကို ရရှိသည်
၁၃၅  ၂၇ × ၅ ၅ × ၃ × ၉၅ × ၃ × ၃ × ၃၂၂၅  ၄၅ × ၅ ၅ × ၅ × ၉၅ × ၅ × ၃ × ၃၎င်းကိန်းနှစ်လုံးကို ပြတ်အောင် စားနိုင်သော ဂဏန်းများမှာ ၅ × ၃ × ၃ တို့ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် အခွဲမြှောက်ကိန်းတူအကြီးဆုံးသည် ၄၅ ဖြစ်သည်
ပေးထားသည့် ကိန်းတို့၏ အခွဲမြှောက်ကိန်းတူ အကြီးဆုံးကိုလိုလျှင်၊ ထိုကိန်းများတွင် ပါရှိသော ဆခွဲကိန်းတူများကို မြောက်ယူပါ
၃ × ၃ × ၃ ဟူသော ဆခွဲကိန်းနှင့် ၁၃၅ ကိုစား၍ ပြတ်သော်လည်း၊ ယင်းနှင့် ၂၂၅ ကိုစား၍ မပြတ်ပါ
အကြောင်းမှာ ၃ × ၃ × ၃ သည် ၂၂၅ ၏ ဆခွဲကန်းမဟုတ် ၃ × ၃ သာလျှင် ၂၂၅ ၏ ဆခွဲကိန်းဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ထိုနည်းတူ ၅ × ၅ သည် ပေးထားသောကိန်း ၂ ခုနှင့် သက်ဆိုင်သော ဆခွဲကိန်းမဟုတ်
၅ သာလျှင် ကိန်း ၂ ခုလုံးနှင့် သက်ဆိုင်သည်
ထို့ကြောင့် ၅ × ၃ × ၃ သာလျှင် ဆခွဲမြှောက်ကိန်းတူ အကြီးဆုံးဖြစသည်
ပုစ္ဆာ – ၁၂ဝ၊ ၁၄၄၊ ၉၆ တို့၏ ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးကို ရှာပါ
အထက်တွင်ဖော်ပြထားသည့် ဆခွဲကိန်း ဖွဲ့ယူနည်းဖြင့်၁၂ဝ  ၁၂× ၅ × ၂  ၆ × ၂ × ၅ × ၂ ၃ × ၂ × ၂ × ၅ × ၂၁၄၄  ၃ × ၄၈  ၃ × ၃ × ၁၆ ၃ × ၃ × ၂ × ၂ × ၂ ၉၆  ၃ × ၃၂  ၃ × ၂ × ၂ × ၂ × ၂ × ၂ထို့ကြောင့် ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံး  ( ၂ × ၂ × ၂ ×၂ × ၂ ) × ( ၃ × ၃ ) × ၅  ၁၄၄ဝဖြေရှင်းချက်
လိုအပ်သော ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးတွင်  ၂ × ၂ × ၂ × ၂ × ၂ ဟူသော ဆခွဲကိန်းပါရှိမှသာလျှင် ထိုဘုံဆတိုးကိန်း အငယ်ဆုံးကို ၉၆ နှင့်စား၍ ပြတ်မည်
ထိုနည်းတူ ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးတွင် ၃ × ၃ ဟူသော ဆခွဲကိန်းမပါလျှင် ထို ဘုံဆတိုးကိန်း အငယ်ဆုံးကို ၁၄၄ နှင့် ပြတ်အောင်မစားနိုင်ပါ
ထို့နောက် ဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးတွင် ၅ ဟူသော ဆခွဲကိန်းမပါရှိလျှင် ထိုဘုံဆတိုးကိန်းအငယ်ဆုံးကို ၁၂ဝ နှင့်စား၍မပြတ်ပါ
ထို့ကြောင့် လိုအပ်သော ဘုံဆတိုးကိန်း အငယ်ဆုံးသည် (၂ × ၂ × ၂ × ၂ × ၂) × (၃ × ၃) × ၅  ၁၄၄ဝ ဖြစ်သည်
ဖက်ပြင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpetpyin)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ ဇဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အောင်ချိမ့် (၁၉၄၈–၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၁) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကဗျာဆရာဖြစ်သည်
ခေတ်ပေါ်ကဗျာ(သို့) မော်ဒန်ကဗျာခေတ်ကို ဦးဆောင်ပုံဖော်ခဲ့သော ကဗျာဆရာများထဲမှ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်သည် မြန်မာကဗျာဆရာများအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သောကဗျာအများအပြားကိုရေးသားခဲ့သည်
အောင်ချိမ့်ကို ၁၉၄၈ ခုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အထက်တန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး စာပေသင်ယူခြင်းထက် ရန်ကုန်ခရိုင်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စား၍ပါဝင်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၄ခုနှစ်၊ အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီး ထောင်တွင်း(၁၅)လ နေခဲ့ရ၏
တိုက်ပိတ်ခံရစဉ် ကာလများမှစ၍ ကဗျာများစတင်ရေးခဲ့သည်
အောင်ချိမ့်သည် သုခမိန်လှိုင်(သိဒ္ဓတ္တလှိုင်)၊ မောင်ချောနွယ်၊ ဖော်ဝေးအပါအဝင် အခြားသော ကဗျာဆရာများနှင့်အတူ ခေတ်ပေါ် မြန်မာကဗျာ အရွေ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်၊ မောင်ချောနွယ်၊ ဖော်ဝေး တို့ (၃) ဦးရေးသားခဲ့သော သစ်ရွက်အသေများပေါ်က ရက်စက်သောဂီတမှာ အထူးထင်ရှားသော ကဗျာစာအုပ်ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်၏ ထင်ရှားသော ကဗျာအချို့မှာ ဂန္ထဝင်မမ (၁၉၇၄ တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ တွင် ထုတ်ဝေ)၊ ခင်ခင်ပျိုရေ စောင့်ခဲ့တယ်၊ အသည်းစွဲ ကဗျာဆရာ၊ တောလား တို့ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်၊ ည ၈ နာရီ ၊ ၁၂ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
စကားတောင်စားဝတ္ထု
စကားတောင်စား ဝတ္ထုဟူ၍ ဒဏ္ဍာရီစကားများကို စုပေါင်း ပြီးလျှင် ပြုစုထားသောစာအုပ်သည် ခရစ် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်ကြားတွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ၊ မြန်မာဂန္ထဝင်တွင် ထင်ရှားသော စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်သည်
ပြုစုရေးသားသူမှာ သံရွာမင်းသား၏မြေး၊ ဝန်စာရေး ဦးကြီး ဖြစ်သည်
'မောင်ရင်မောင်၊ မမယ်မ' ဝတ္ထုသည် ၁၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ခဲ့ရာ၊ လူကြိုက်များသဖြင့် ယင်း ဝတ္ထုကို လိုက်၍၊ မောင်မှိုင်းဝတ္ထု စသည်တို့ ပေါ်လာသည်
မောင်မှိုင်းဝတ္ထု၊ မြကလေးဝတ္ထု၊ စိန်ကလေးဝတ္ထုများ ရေးပြီးနောက် လူကြိုက် များသဖြင့် ထိုစကားတောင်စားဝတ္ထုကို ဗဟုသုတရှာမှီးလိုသူ တို့အတွက် ထပ်မံရေးသားပါသည်ဟု ဝတ္ထုနိဒါန်းတွင် ဆိုထား လေသည်
ထို နိဒါန်းတွင် အမြွက် ဖော်ပြထားသည့် အတိုင်း၊ စကား တောင်စားဝတ္ထုကို ဝတ္ထုရေးသူ ဦးကြီးက ပင်ကိုစိတ်ကူးဖြင့် ဖန်တီးရေးလိုက်ခြင်း မဟုတ်ပေ
ဝတ္ထုပါအကြောင်းရပ်များမှာ ရှေးအစဉ်အဆက် နန်းတွင်းမှအစ အရပ်ထဲအထိ မြန်မာတို့ ပြောလေ့ပြောထ ရှိသည်များကို မှတ်သား၍ စာတင်ကာ ဝတ္ထု ဖွဲ့ရေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်၏
ထိုကြောင့်လည်း စကားတောင်စား၊ ပခန်းသား၊ ချည်ပါသားဟူသော အမည်များနှင့် ယင်းတို့၏ စရိုက်များကို ဝတ္ထုမပေါ်ခင်ကပင် မြန်မာများ ပြောစမှတ်ပြုခဲ့ကြ၏
ဝတ္ထုဇာတ်အိမ် ဖွဲ့သောခေတ်မှာ အင်းဝမြို့ ကောင်းစားစဉ်က ဖြစ်သည်
ဇာတ်ဆောင်တို့မှာ နောင်အခါတွင် စကားတောင် စား အမတ်ဟူ၍ ထင်ရှားမည့် နာမည်ရင်းမရှိသူနှင့်၊ ပခန်းသား ငလက်တို၊ ချည်ပါသား ငညိုတို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုသုံးယောက် အနက် စကားတောင်စားက ပို၍စကားအရာတွင် ကျွမ်းကျင် လေသည်
ထိုကြောင့် စကားတောင်စားသည် ပညာရှိအမတ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရ၍ ဘုရင့်ထံပါးတွင် ခစားရလေသည်
ဓည ဝတီ ရခိုင်ပြည်သို့ သံတမန်ခန့်အပ် စေလွှတ်ရာတွင်လည်း ဓညဝတီ ဘုရင်နှင့် မှူးမတ် ပညာရှိတို့၏ ပညာစမ်းမှုကို အောင်မြင်စွာ ဖြေဆိုဆောင်ရွက်နိုင်သောကြောင့် ချီးမွမ်းခံရသည်
ပခန်းသား ငလက်တို့နှင့် ချည်ပါသား ငညို တို့ကား စကား ကျွမ်းကျင်သော်လည်း လိမ်လည်ကောက်ကျစ်သော စိတ်သဘော ရှိ၏
လူတစ်ဦး တစ်ယောက်အား လိမ်လည်လှည့်ဖြားခြင်း မပြုရလျှင် မနေတတ်သူများ ဖြစ်ကြ၏
ထိုကြောင့် သူတို့ အချင်းချင်းလည်း လိမ်လည်၏
သူတို့ချင်း လိမ်ကောက်၍ မရသော အခါတွင်လည်း နှစ်ဦးသဘောတူ ပူးပေါင်း၍ လိမ်လည်ကြ၏
သို့ဖြစ်၍ အင်းဝမြို့တော်မှ စုန်ဆင်းကာ မြစ်ရိုးတစ်လျှောက်နှင့်အောက်မြို့ကျေးရွာဖြစ်သော ညောင်တုန်း၊ ဝါးခယ်မ၊ မြောင်းမြ၊ ပုသိမ်မြို့များတိုင် လှည့်လည်၍ လိမ် လည် လှည့်ဖြားကာ အသက်မွေးကြသည်
အသွင်မတူ အိမ်သူ မဖြစ် ဆိုသည့်အတိုင်း စိတ်သဘောချင်း တူကြသူ မခါကြီး၊ မကျေးဥတို့နှင့် ပေါင်းဖက်မိရာတွင် လိမ်ကောက်မှုများ ပိုမို များပြားလာလေသည်
ထိုကြောင့်ပင် နှုတ်ရေး စကားတတ်နှင့် စကားအကောက် အကတ် ပြောလာလျှင် ထိုသူအား စကားတောင်စားဟူ၍လည်းကောင်း၊ စကားတံ ရှည်ရှည်နှင့် ဆင်ခြေများများသုံး၍ လှည့်ပတ်ပြော လာလျှင် ထိုသူအား ပခန်းသား၊ ချည်ပါသားဟူ၍လည်းကောင်း တင်စား ခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြသည်
စကားတောင်စားဝတ္ထုမှ ကောက်နုတ်ချက်တနေ့သ၌ စာရေးကြီးကတော်သည် မိမိအိမ်၌ မုန့်အိုးကင်း ကပ်လုပ်၍၊ မိမိယောက်ျား စာရေးကြီးကို စားလေစလိုသောကြောင့် စကားတောင်စားကို ခေါ်ရန် နန်းတော်ထဲသို့စေလွှတ် လိုက်ရာ၊ လွှတ်တော်ပေါ်သို့ တက်သွားပြီးလျှင် လှေကားဦး ကစ၍ မာရဘင်နားသို့ ကျရောက်သည့်တိုင်အောင်၊ အသံကျယ် စွာနှင့် ပြင်းထန်စွာ ဟစ်အော်ပြီးလျှင်၊ စာရေးတော်ကြီးမင်း၊ စာရေးကြီးကတော်က မုံ့အိုးကင်းကပ်စားရအောင် မြန်မြန်လာပါ အခေါ်စေလွှတ်ပါသည်ဟု ပြောဆိုသောအခါ၊ ကြားသမျှ မင်း ပရိသတ်တို့သည် ဝိုင်း၍ ပြောင်လှောင်ရယ်မောကြလေ၏
ထို အခါ စာရေးတော်ကြီးသည် တော်ရာသို့ ခေါ်ပြီးလျှင် ထိပ်ကို ပုတ်၍၊ မောင်မင်းသည် မင်းပရိသတ်အလယ်၌ ငါ့ကို အရှက် ရအောင် မုံ့အိုးကင်းကပ်ကို စားရန် ဟစ်အော်၍ ခေါ်သည်
နောင်တစ်စုံတစ်ရာကိစ္စရှိလျှင် လူပရိသတ်တို့ရှေ့ ဟစ်အော်၍ မခေါ်နှင့်၊ မျက်ရိပ်မျက်ခြေ မျက်စနှင့်ခေါ်ရမည်ဟု ပြောဆို လေသည်
စကားတောင်စားလည်း နောင် တစ်စုံတစ်ရာကိစ္စ ရှိလျှင်၊ မျက်စနှင့်ခေါ်ပါမည်ဟု ပြောဆိုလေ၏
တစ်ရံရောအခါ အိမ်နှင့် မနီးမဝေး မီးလောင်သောအခါ၊ အိမ်ထောင်မှု ပရိဘောဂတို့ကို အိမ်ပြင်သို့ သယ်ထုတ်ကြရာ၊ စာရေးကြီး ကတော်က ပေါ့ပေါ့ပါးပါးကိုသာ သယ်ပါဟူ၍၊ အဖိုးတန်သောပစ္စည်းများကို ယူစေလို၍ ပြောသည်ကို စကား တောင်စားသည် အိမ်အောက်က ပေါ့ပါးသော ဖွဲတောင်းတွေကို ချီ၍ ထုတ်လေ၏
ထိုအခါ စာရေးကြီးကတော်က ပေါ့ပေါ့ ပါးပါးကို သယ်ပါဆိုတာကို အဘယ်ကြောင့် ဖွဲတောင်းတွေကို သယ်ရသလဲဟု မေးမြန်းရာ၊ ဖွဲတောင်းသည် အပေါ့ဆုံးဖြစ်၍ သယ်ပါသည်ဟု ပြောဆိုသောအခါ၊ စာရေးကြီး ကတော်က မင်း မသယ်ပါနှင့်တော့၊ စာရေးတော်ကြီးကိုသာ မြန်မြန် ခေါ်ပေးပါဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါ စကားတောင်စားသည် နန်းတော်သို့ဝင်သွား၍ လှေကားတော်ဦးက ထိုင်ပြီး၊ မျက်စပစ်၍သာ နေလေ၏
အချိန်ကုန်၍ စာရေးကြီး ပြင်ဖက်သို့ ထွက်လာသောအခါ မျက်စပစ်သည်ကို မြင်၍၊ မောင်မင်းသည် သည်နေရာမှာထိုင်၍ မျက်ခုံးကို ဘယ်အတွက်ကြောင့် လှုပ်၍နေသနည်းဟု မေးသော အခါ စကားတောင်စားသည် စာရေးတော်ကြီးနား နားကိုကပ်၍ မီးလောင်သည်ဟု ပြောလေ၏
ထိုအခါ စာရေးတော်ကြီးက အပြင်ဘက်သို့ထွက်ကြည့်သောအခါ မီးခိုးကို မမြင်ရ၍၊ ဘယ် အချိန်က လောင်သနည်းဟု မေးမြန်း၏
စကားတောင်စား ကလည်း နေ့လယ်ကပင် လောင်ပါသည်ဟု ပြောဆိုသောအခါ၊ မင်းရောက်တာ ဘယ်ကလောက်ကြာပြီလဲဟု မေးမြန်းလေ၏
စကားတောင်စားကလည်း နေ့လယ်ကပင် ကျွန်တော်ရောက်ပါ သည်
စာရေးတော်ကြီးမင်းက မျက်စနှင့်သာခေါ်ရမည် မှာထား သောကြောင့် မျက်စပစ်၍ ခေါ်နေပါသည်ဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါ စာရေးကြီးသည် အိမ်သို့ ပျာယီးပျာယာ၊ ပြန်၍သွား သောအခါ၊ ကံအားလျော်စွာ အိမ်အနီးကျမှ မီးငြိမ်း၍ သွား သောကြောင့် ပစ္စည်းများကို ပြန်၍ အိမ်ပေါ်သို့ သယ်ပြီးသည် နောက်မှ ရောက်ကြလေသည်
ထိုအခါ နေ့လယ်က မီးလောင် ၍ အခေါ်ခိုင်းသည်ကို ညနေမှလာရမည်လားဟု စာရေးကြီး ကတော်က ပြောဆိုသောအခါ၊ စကားတောင်စားသည် မျက်စပစ်၍နေသည်ကို ငါမသိသောကြောင့် ကြန့်ကြာပါသည် ဟု ပြောဆိုသကာလ၊ စာရေးကြီးကတော်က အိမ်မှာလဲ အရေး အကြောင်းရှိ၍လည်း အသုံးမကျ၊ စကားအရာမှာလည်း အင်မတန် ကတ်သည်
မင်းသွားတော့ဟု နှင်ပြန်လေ၏
ထို အခါ လနှစ်လမြင်မှ သွားမည်ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် အတင်း ကပ်၍ နေမြဲနေထိုင်လေ၏
တနေ့သ၌ စာရေးကြီးကတော်သည် ဝယ်ခြမ်းရန် အများရှိ၍ ကလေးကို ပုခက်ထဲ၌ သိပ်ပြီး လျှင် စကားတောင်စားကို ကလေးကြည့်ရစ်ပါဟု မှာထားခဲ့လေ ၏
စာရေးကြီးကတော် ဈေးသို့သွား၍ အတော်ကြာသောအခါ၊ ကလေးနိုး၍ ငိုပြီးလျှင် ပုခက်ပေါ်မှ လိမ့်ကျလေ၏
စကား တောင်စားသည် လက်ပိုက်၍ ထိုင်ပြီးလျှင် သေသေချာချာ ကြည့်လေ၏
ထိုနောက် ကလေးသည် လေးဖက်ထောက်၍ သွားပြီးလျှင် လှေကားပေါက်ဝမှ ဒလိမ့်ဒလိမ့် ကျသွားလေ၏
စကားတောင်စားသည် ကျပုံနှင့်တကွ သေသေချာချာ ကြည့်၍ မှတ်သားပြီးလျှင်၊ ကလေးအနီး၌ ဆင်းပြီးလျှင် မျက်တောင်မခတ်ဘဲ ရပ်၍ကြည့်လေ၏
ထိုအခါ ကလေးသည်ထိပ်ပေါက်၍သွေးသံရဲရဲနှင့် မြောနေအောင် ငိုလေ၏
ထိုအခါ စာရေးကြီးကတော်သည် ဈေးကပြန်လာရာ၊ အဝေးကမြင်၍ ရင်ပတ်ကိုတီးပြီးလျှင်၊ ကလေးကို ကြည့်ရစ်ပါဟု မှာထားပါလျက်၊မင်းမကြည့်သောကြောင့် ကလေးတစ်ကိုယ်လုံးသည် သွေးရဲရဲသံရဲရဲနှင့်နေသည်ကို မင်းသည် မမြင်ဘူးလားဟု အော်ငေါက်၍မေးသောအခါ စကားတောင်စားသည် ရွှေကြက်ယက်ဘုရားကိုစူးရပါစေရဲ့၊ကျွန်တော်ကြည့်ပါသည်
အဦးအစပထမ ကလေးသည်ပုခက်ပေါ်ကတစ်ကြိမ်ကျပါသည်
ထိုနောက်မှ လေးဖက်ထောက်၍လာပြီးလျှင်လှေကားပေါက်ဝက ဒလိ့မ်ဒလိ့မ် ကျသွားပြီးလျှင်၊ လှေကားဘောင်နှင့် ဦးခေါင်း ရိုက်မိပါသည်
ကျွန်တော်လည်း ကြည့်ရမည်မှာထားသည့်အတိုင်း စေ့စေ့စပ်စပ် ကလေးကိုသာကြည့်၍နေပါသည်ဟု ပြောဆိုသော အတွင်း စာရေးတော်ကြီးသည် နန်းတော်မှလာ၍ အကြောင်းအရာကို မေးမြန်းပြီးလျှင်၊ ထိုနေ့ည လလည်းအလွန်သာသည် နှင့် ရေအင်တုံထဲ၌ လရိပ်ကို မြင်သောအခါ၊စာရေးကြီးသတိရ၍၊ စကားတောင်စားကို ခေါ်ပြီးလျှင်၊ မိုးပေါ်၌လတစ်လ၊ ရေထဲ၌ တစ်လ၊ လနှစ်လရှိပြီဖြစ်သောကြောင့် မင်းအိမ်ကို သွားတော့ဟု နှင်လိုက်ရလေ၏
စကားတောင်စား နှစ်လရှိ ပေပြီဟူ၍ ပြောဆိုပြီးလျှင်၊ နောက်ကို နှစ်လလောက် ကျွန်တော် နေပါရစေအုံးတော့ဟု ပြောဆိုသောအခါ၊ စာရေးကြီးကတော်က အလို မောင်မင်းကြီးသား၊ မောင့်ခြေဖျားကို ဦးသုံးကြိမ်ချပါရဲ့၊ ကြွတော်မူပါတော့ ပြောဆိုသောကြောင့် စကားတောင်စားသည် အမိအိမ်သို့ပြန်သွားလေ၏
သက္ကယ်ကျွန်းရွာ၊ ငြိမ်းအေး
(ဤဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်တော်သည် ဝိ၊၃၊၁၄-၁၇
၌ ပဉ္စဝဂ္ဂိယ ကထာ ဟုလည်းကောင်း၊ ပဋိသံ၊၃၂၉-၃၃၂
၌ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝါရဟုလည်းကောင်း ပါရှိလေသည်
ဤသုတ်တော်၌ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် တရားနှစ်မျိုးနှင့် အပြစ်များ၊ ဆောင်ရ (ကျင့်သုံး)ရမည့်တရား(၈)ပါးနှင့် အကျိုးကျေးဇူးများ၊ သိရမည့် တရား(၄)မျိုးနှင့် သိပုံ(၁၂)ပါး၊ အဘိသမ္ဗုဒ္ဓဟု ဝန်မခံသေးပုံ နှင့်ဝန်ခံပြီးပုံ၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီရဟန်းတော်များ ဤသုတ်တော်ကိုလက်ခံကြပုံ၊ အရှင်ကောဏ္ဍည သောတာပန်ဖြစ်ပုံ၊ နတ်ဗြဟ္မာတို့ ကောင်းချီးပေးကြွေးကြော်ကြပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ ဥဒါန်းကျူးရင့်ပုံတို့ကို ဟောပြထားပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
-ပဋိသံ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၁၄-၉
ပဋိသံ၊ ဂဏ္ဍိ
၃၃၄-၃၄၀
တို့၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ပက္ကော်သိန်းသင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Petkawtheinthin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်ဒိုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Vando)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဒေါ်လွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒေါ်လွင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၁၅ ဦး၊ မ ၂၁၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်းဒူးနောက်အင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hindunaukinn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ စိန်နန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဆင်ကျီစားရာ ဆိတ်မခံသာ ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်က ကျီစားသည့်သဘောဖြင့် ပြုမူသော်လည်း ဆိတ်အဖို့ မခံသာအောင် နာကျင်သကဲ့သို့ အားကြီးသူက ထိခိုက်လိုသည့်သဘောမပါဘဲ ခပ်ပေါ့ပေါ့ ပြုလိုက်သော အမှုသည် အားနည်းသူအဖို့ မခံသာအောင် ဖြစ်ရသည်
"ဆင်ကျီစားရာ ဆိတ်မခံသာဆိုသလို ဓနရှင်တွေ ပြုမူနှိပ်စက်ပုံက တင်းလွန်းလို့ ဆင်းရဲလှတဲ့အတွက်..." [၁၃၀၁] ဒဂုန်၊ ၁၉၊ ၂၂၃
ဟတ္ထိနံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hathtinan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ ကျောက်တလုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော်လည်း ချိုချဉ်၊ ခဲဖွယ်နှင့် မုန့်အမျိုးမျိုး တို့၌ ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် အမွှေးအကြိုင်များကိုပါ ဆိုလိုပေသည်
ရှေးခေတ်က လူမျိုးတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုတစစ တိုးတက်လာ၍ နေထိုင်စားသောက်မှု ပြောင်းလဲလာသည့်အခါ အစားအစာများ ကြာရှည်ခံရန်နှင့် ပိုမို အရသာရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ သုံးလာခဲ့ကြ၏
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့၏
ပင်လယ်ခရီးကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
နယ်မြေသစ်များသည် တွေ့ခဲ့လေသည်
ထိုအမွှေးအကြိုင်များမှာ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များ အနံ့အရသာ တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန် ထည့်ခြင်းဖြစ်၍ အရေးမကြီးဟုထင်ရ သော်လည်း အလွန်အဖိုးတန်လေသည်
ရှေးခေတ်က ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များကို ရရှိရန်အတွက် မည်မျှ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ထားခဲ့သည်မှာလည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
အနံ့ကလေးသင်း၍ လျှာပေါ်၌ အရသာတွေ့သွားအောင် စားသောက်ဖွယ်ရာများ၌ ထည့်ပေးရသော အမွှေး အကြိုင်များ ရနိုင်ရေးအတွက် ရှေးခေတ်ကလူများသည် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲကြီးများ ဆင်နွှဲခဲ့ရ၍ အသက် ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့လေပြီ
ဥရောပ အနောက်ပိုင်း နိုင်ငံကြီးများသည် ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို အကြောင်း ပြုလျက် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံအများ သိမ်းယူရရှိခဲ့လေသည်
ပင်လယ်ခရီးလမ်း ကြောင်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမှာလည်း ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို ရှာဖွေ၍ သယ်ယူရောင်းချရန် ခရီးလမ်းပန်း အဆက်အသွယ်များ ရှာဖွေကြရာမှ အစတွေ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ကိုလံဗတ်သည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရရှိနိုင်မည့် နယ်မြေဒေသများကို စုံစမ်းရှာဖွေမှ အမေရိကတိုက် ကြီးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်
ထိုအခါက ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များမှာ ရွှေနှင့်စက်၍ ဝယ်ရလောက်အောင် အလွန် ဈေးကောင်း၍ အလွန်ကြီးကျယ်သော အရောင်းအဝယ် လုပ်ငန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လေသည်
အမွှေးအကြိုင်များကကို အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများမှ ရရှိနိုင်လေရာ အနောက်နိုင်ငံများသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်၍ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြလေသည်
ပင်လယ်ခရီးများ မပေါက်ရောက်မီ အခါကမူ အရှေ့နိုင်ငံများမှ အနောက်နိုင်ငံများသို့ ကုန်းလမ်းမှသာလျှင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုရလေသည်
ထိုခေတ်က အာရေဗျပြည်သည် အမွှေးအကြိုင်များကို ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့ အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ အလယ်၌ မော်နိုင်ခဲ့လေသည်
မြေထဲပင်လယ်ဘက်တွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သဖြင့် ဗင်းနစ် မြို့သည် ဂုဏ်ရှိန်ကြီးမား ဝင့်ကြွား နိုင်ခဲ့လေသည်
ပေါ်တူဂီနှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံတို့မှာလည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် စွန့်စားလုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ သဖြင့် ချမ်းသာ ကြွယ်ဝ၍ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှနိုင်ငံအတွက် အရှေ့ဘက်တလွှားတွင် နယ်မြေသစ်၊ တိုင်းပြည်သစ်များ ရရှိအောင် အကျိုးဆောင်ခဲ့သော အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည်လည်း အမွေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်မှုဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်နေသော ဟော်လန်နိုင်ငံကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ယင်းသို့အားဖြင့် အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများသည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များအတွက် အဘယ်ကြောင့် ထိုမျှလောက် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာရသနည်းဟူသော အကြောင်းမှာ အထူးပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်
ရှေးအခါက လူများသည် အစားအစာကို ရိုးရိုးအတိုင်းပင် စားသုံးကြရ၏
သို့ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှု တစတစ တိုးတက် လာလေရာ သူတို့၏ စားသောက်နေထိုင်မှုများလည်း တိုးတက် ပြောင်းလဲလာလေသည်
အစာအဟာရများကို ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုပြင်ကြကုန်၏
အထူးသဖြင့် အေးသော အနောက်နိုင်ငံများမှာ ဆောင်းတွင်းအခါ၌ အမဲသား၊ ငါးများကို ကြာရှည်ခံအောင် ဆားသိပ် ၍ စားသောက်ကြရလေရာ နွေဦးပေါက်သောအခါ ထိုဟင်းလျာများမှာ အမွှေးအကြိုင်များ မွမ်းမံ၍ မထည့်လျှင် စားကောင်းသောက်ဖွယ် မဖြစ်နိုင်တော့ချေ
ထိုကြောင့်ပင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို တစ်နေ့ တခြား အသုံးများလာ၍ အဖိုးတန်လာလေသည်
သို့ရာတွင် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများမှ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ ရနိုင်ရန် အရေးမှာ လွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ပေ
ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း အသက်ဆံဖျား စွန့်စားသွားလာသော ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုလုပ်ကြရ၏
လမ်း၌ သောင်းကျန်းသူ လူဆိုး ဓားပြဂိုဏ်းကြီးများကို တိုက်ခိုက်ရ၏
ခရီးလမ်းပန်းများ ကြမ်းတမ်းလှသဖြင့် လူများ သေကြေပျက်စီးရ၏
ထို့အပြင် အမွှေးအကြိုင်များ ရရှိနိုင်သော ဒေသများမှာ ရောဂါထူပြော၍ တိုင်းရင်းသားများမှာလည်း ရိုင်းစိုင်းကြသည် ဖြစ်သောကြောင့် ဆက်ဆံရာ၌ များစွာ အခက်အခဲ တွေ့ရလေသည်
သို့ရာတွင် ကံကောင်း ထောက်မသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များရ၍ ကိုယ့်နေရပ်သို့ ပြန်ရောက်ရှိခဲ့လျှင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသမျှကို ထေမိသည့် ပြင် ထူးထူးကဲကဲ အကျိုးကျေးဇူး ခံစားကြရသဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကို အလုအယက် အပြိုင်အဆိုင် အသက်စွန့်ကာ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ထုတ်ယူရရှိသော အပင်မျိုးသည် များသောအားဖြင့် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော ရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏
အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းနားဒေသများနှင့် ကျွန်း များပေါ်တွင် ပိုမို ဖြစ်ထွန်းလေသည်
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများ၌ အများဆုံး ဖြစ်ထွန်း၍ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများမှလည်း ရရှိနိုင်လေသည်
ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များအဖြစ် အသုံးပြုသော အသီး၊ အရွက်၊ အမြစ်၊ အစေ့များမှာ အမျိုးပေါင်း များစွာ ရှိလေ သည်
လေးညှင်း၊ ဇာတိပ္ပိုလ်၊ သစ်ကြံပိုး၊ စမုန်စပါး၊ ဖာလာ၊ ကရဝေး၊ ချင်း၊ နနွင်း၊ ပင်စိမ်း၊ ငြုတ်ကောင်း၊ နံနံစေ့၊ စမုန်နက် စသည်တို့မှာ လူသုံးများသော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ဖြစ်လေသည်
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင်ကား ဗနီလာခေါ် သစ်ခွနွယ်တစ်မျိုးမှာ အထူးလူကြိုက်များလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော လေးညှင်းမှာ ပန်းဖူးအခြောက်ကလေးများ ဖြစ်လေသည်
လေညှင်းပင်မျိုးသည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ ယခင်ဒပ်ချပိုင်မိုလပ် ကတ်ကျွန်းတွင် အလေ့ကျ ပေါက်လေ့ရှိ၏
ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်လောက်မှစ၍ တရုတ်လူမျိုးများသည် လေညှင်းပွင့်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
ယခုအခါ၌ လေညှင်းပင်များကို ပီနံနှင့် ဇန်ဇိဗာတို့၌ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်များမှာ သွေးရောင်ပမာ နီရဲနေသော အဖူး ကလေးများကို အပွင့်မပွင့်မီ ခူး၍ အခြောက်လှန်း ထားခြင်း ဖြစ်သည်
လေညှင်းပွင့်များ၌ ပါသော အဆီကြောင့် အစား အသောက်များ၌ ထည့်လိုက်သောအခါ အရသာတစ်မျိုးတိုး၍ မွှေးကြိုင်သွားလေသည်
အချို့နိုင်ငံများတွင် လေးညှင်း ဆီများထုတ်၍ ရေမွှေးလုပ်ငန်း၌ အသုံးပြုကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်များ ဥရောပတိုက်သို့ ရှစ်ရာစုနှစ်လောက်တွင်မှ ရောက်ရှိသွား၏
၁၆ ရာစုနှစ်လောက်၌မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့က အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား ရှေးပဝေဏီကပင် အစဉ်အဆက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးစွဲလာခဲ့ကြပေသည်
ကွမ်းစားရာတွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် အဖြစ်ထည့်၍ အသုံးပြုကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး ဖြစ်လေသည်
သစ်ကြံပိုးမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အများဆုံးထွက်၏
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့တွင်လည်း သစ်ကြံပိုးကို စိုက်ပျိုးကြသည်
သစ်ကြံပိုးမှာ အပင်မှ အခေါက်ကိုခွာ၍ အခြောက်လှန်းပြီးမှ အသုံးချကြရ လေသည်
အစ ပထမ လောက်တွင် သစ်ကြံပိုးပင်သည် အတော်အတန် ကြီးမားသော် လည်း အကိုင်းအလက်များ မကြာခဏ ခုတ်ချသောကြောင့် အပင်များမှာ မကြီးထွားနိုင်တော့ပဲ အပင်ရင်းနားမှ အပင်ပွား များသာ ထွက်လေသည်
ထိုအပင်ပွားများမှ အခွံများကိုလည်း ခွာ၍ အခြောက်လှန်းကြလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်ကြံပိုး ကို ဟင်းများ အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံရန် အသုံးပြုသည်သာမက ဆေးဘက်ဝင်သော အခေါက်တစ်မျိုး အဖြစ်နှင့်လည်း သုံးစွဲ လေသည်
ဥကိုသုံးရသောချင်းနှင့်နနွင်းတို့သည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့်အခြားပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော အာရှတိုက် နိုင်ငံများတွင် ပေါက် ရောက်လေသည်
အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများတွင် ပေါက်ရောက်ကြသော အပင်များထဲတွင်ငြုတ်ကောင်းမှာ ချုံနွယ်ပင်တစ်မျိုးမှရရှိသော အသီးစေ့ကလေးများဖြစ်၍ ဖာလာမှာ အပင်ငယ်တစ်မျိုး၏အသီး ဖြစ်လေသည်
ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးမှာ လည်းအရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများ တွင် ပေါက်လေ့ရှိလေသည်
ဇာတိပ္ဖိုလ်ပင်၊ လေးညှင်းပင်၊ သစ်ကြံပိုးပင် ပေါက်ရာဒေသများကို အနီးကပ်သွားလျှင် အပင်များကို မမြင် ရမီ သူတို့၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့များကို ရှုရှိုက်ကြရခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်းများရှိကြောင်း သိသာလေသည်
ကရဝေးမှာ ဥရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်နှစ်တိုက်စလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရဝေးရွက်ကို ဟင်းလျာများတွင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန် အုပ်ထည့်၍ ချက်လေ့ရှိကြ၏
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ငြုတ်ကောင်းတစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး၊ လေးညှင်း၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်တို့၏ အနံ့အရသာမျိုးရှိ၍ မမှည့်ခင် အသီးကို အသုံးပြုရသည့် အပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အစာအာဟာရများ ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ဗနီလာခေါ် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးကို သစ်ခွမွှေး တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်
ဗနီလာပင်များကို ဥရောပတိုက်၌ မမြင်ဘူးမီကပင် မက္ကဆီကို တောင်ပိုင်းမှ တိုင်းရင်းသားများသည် ဗနီလာပင်မျိုးကို မည်သို့စိုက်၍ အသုံးချရ မည်ကို သိနေကြလေပြီ
ဗနီလာပင်များသည် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သောဒေသများကို နှစ်သက်ရကား အမေရိကန်မှ မျိုးယူ၍ အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစု များတွင် တွေ့ရလေသည်
ဗနီလာပင်သည် နွယ်တက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ရှည်လျားသေးသွယ်သော အသီးတောင့်များ သီးလေသည်
အသီးတော့များမှ အမွှေးအကြိုင်ကို ထုတ်ယူရ လေသည်
ယခုအခါ တဟီးတီးကျွန်းမှ ဗနီလာပင်များ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သော်လည်း မျိုးအကောင်းဆုံး ဗနီလာ ကို မက္ကဆီကိုမှသာ ရရှိလေသည်
သို့ရာတွင် ယခု အခါ ဗနီလာ အမွှေးနံ့ကို သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် စီမံဖော်စပ် ရယူ နိုင်သဖြင့် ဗနီလာပင်များ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှာ ဆုတ်ယုတ် သွားလေသည်
မြန်မာဟင်းလျာများကို ချက်ပြုတ်စီမံရာ၌ အသုံးများလှ သော ဟင်းမွှေးမဆလာ များမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပေါက်ရောက် သော အပင်များ၏အစေ့၊ အရွက်၊ အသီး စသည်တို့ဖြင့် စီမံ ဖော်စပ်ခြင်း ဖြစ်၏
မဆလာ ဖော်စပ်နိုင်သည့် အပင်မျိုး ပေါင်းမှ နှစ်ဆယ်ကျော်ခန့်ရှိလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် များမှာ ဟင်းထဲ ခတ်ထည့်ရန်အတွက်သာမက ဆေးဝါးစီမံ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း အသုံးဝင်လှပြီးလျှင် ရေမွှေးလုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာ လုပ်ငန်း အသုံးပြုရလေသည်
နနွင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးကို ဆိုးဆေးလုပ်ငန်းများ၌လည်း အသုံးပြုရလေ သည်
ရွှေနှင့်စက်၍ဝယ်ရသည့် ခေတ်အခါနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ယခုအခါ၌ ခရီးလမ်းပန်း ကောင်းမွန်း၍ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး၌ လွယ်ကူသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များဈေးမှာ အတော်ပင် ယုတ်လျှော့သွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်
သို့ရာတွင် အမွှေး အကြိုင်များ လုပ်ကိုင်ရသည်မှာ အပင်မှ လိုက်လံ ခူးဆွတ်ရ သဖြင့် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်သော လုပ်ငန်းများကဲ့သို့ စရိတ်ကုန် မသက်သာလှပေ
လေးညှင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးမှာ အပင်မှ တပွင့်စီ လိုက်လံ ဆွတ်ခူးရသဖြင့် မည်မျှ လက်ဝင်သည်ကို ချင့်ချိန်နိုင်ပေသည်
ထိုကြောင့်ပင်လျှင် အမွှေးအကြိုင် များကို ယခုထက်တိုင် အတော်အတန် ဈေးပေးဝယ်ယူနေရလေသည်
သို့ရာတွင် သိပ္ပံပညာရပ်များ တစ်နေ့ တခြား တိုးတက်နေရ ကား နောင်ခေတ်အခါများတွင် ဗနီလာအနံ့မျိုးကို သိပ္ပံပညာ ဖြင့် စီမံဖော်စပ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြား အမွှေးအနံ့များကိုလည်း စီမံဖော်စပ်နိုင်မည်လောဟု တွေးထင်ရပေသည်
ညီနောင်ကြီးရွာ၊ ကြက်ရှာ
မြန်မာဘာသာစကားသည် အသံအတက်အကျ ကွဲပြားပုံနှင့် စကားတစ်လုံးနှင့်တစ်လုံး အဓိပ္ပာယ်ကွဲပြားသွားသည်
တက်သံ(၃)မျိုးရှိသည်
၎င်းတို့မှာ_အမြစ်သံ(အသံနိမ့်သံ)သံပြေအမြင့်သက်သံ တို့ဖြစ်သည်
အမြစ်သံဆိုသည်မှာ အောက်မြစ် ( -့ ) ပါသောအသံဖြစ်သည်
အချို့စာလုံးများသည် အောက်မြစ်မထည့်ထားသော်လည်း အောက်မြစ်ပါသော အသံတို့နှင့် အတိုအရှည်အနေအထားတူ၍ အမြစ်သံဟုယူသည်
အမြစ်သံကို အနိမ့်သက်သံဟုလည်းခေါ်သည်
သံပြေသည် ဝိသဇ္ဇနီမပါသောအသံဖြစ်၍ အမြင့်သက်သံသည် ဝိဇ္ဇနီပါသောအသံဖြစ်သည်
မြန်မာစကားကို စကားလုံးဖွဲ့စည်းပုံအရ ခွဲခြားကြည့်ပါက ဗျည်း + သရဖြင့် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသော စကားလုံးဗျည်းမပါဘဲ သရသက်သက်ဖြင့် ဖွဲစည်းထားသော စကားလုံး ဟူ၍ ( ၂ )မျိုးတွေ့ရသည်
အထက်ပါသာဓကများတွင် စကားလုံးများသ် အသံအတက်အကျသုံးမျိုးရှိသည်
ထိုအသံအတက်အကျကိုလိုက်၍ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည်လည်း ပြောင်းလည်းမှုရှိသည်
အထက်ပါသာဓကတွင် အောင့်၊ အောင်၊ အောင်း စကားလုံးသုံးခုသည် အသံအတက်အကျ မတူညီသကဲ့သို့ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည်လည်း ပြောင်းလဲသွားသည်
ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားကိုတက်ကျသံဘာသာစကားဟု သက်မှတ်သည်
ကိုယ်စားလှယ်များလွှတ်တော် (အင်္ဂလိပ်: House of Representatives) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ်ပါလီမန်၏ အောက်လွှတ်တော်ဖြစ်ပြီး ဆီးနိတ်သည် အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သည်
၎င်း၏ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဩစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်း ၁ တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
အောက်လွှတ်တော်အမတ်များ၏ သက်တမ်းသည် ပထမအကြိမ် လွှတော်အစည်းအဝေး ကျင်းပသည့်နေ့မှစ၍ အများဆုံး (၃) နှစ်ဖြစ်သော်လည်း တစ်ကြိမ်သာလျှင် သက်တမ်းကို ရောက်ရှိခဲ့သည်
လွှတ်တော်သည် အမြဲတမ်းလိုလို စောစော ဖျက်သိမ်းလေ့ရှိပြီး များသောအားဖြင့် တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံတွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်လုံး ဖျက်သည်
အောက်လွှတ်တော်အမတ်များအတွက် ရွေးကောက်ပွဲများကို အထက်လွှတ်တော်အမတ်များနှင့် တွဲဖက်ကျင်းပလေ့ရှိသည်
အစိုးရနှင့် သက်တမ်းတိုးခြင်းဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်သည် ဤလွှတ်တော်၏ ယုံကြည်မှုကို ရရှိပြီး အာဏာဆက်လက်တည်မြဲစေရန် ထိန်းသိမ်းထားရမည်ဖြစ်သည်
၁၂၄၆ (၁) ရက်
ရစရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yasa)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ပေါလောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အားကစားသမား ခင်ခင်ထွေးသည် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ဆောင် ကျွန်းဆွယ် လှံတံပစ် ချန်ပီယံ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ၂၅ မေ ၁၉၃၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့၊ ကုက္ကိုလ်တောရပ်ကွက်၌ ကျောင်းဆရာကြီး ဦးဖိုးချို၊ ဒေါ်နှင်းယုံတို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ညီအစ်ကိုမောင်နှမ ၈ ဦးအနက် အ‌ငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ခင်ခင်ထွေးသည် ငယ်စဉ်က ဗန်းမော်မြို့ စိန်ကိုလန်ဘန် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့ရာ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ အောင်မြင်ပြီး ၁၉၅၄ တွင် လှံတံပစ်နှင့် သံလုံးပစ် မြန်မာ့လက်ရွေးစင် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၉၊ ပထမကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် လှံတံပစ်၌ ပထမရွှေတံဆိပ်ဆု၊ သံလုံးပစ်၌ တတိယကြေးတံဆိပ်ဆု ရသည်
၁၉၆၁ ဒုတိယကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၌လည်း လှံတံပစ်တွင် ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်ဆု၊ သံလုံးပစ်တွင် တတိယ ကြေးတံဆိပ်ဆု ရသည်
၁၉၆၅ တွင် တတိယအကြိမ် ကျွန်းဆွယ်အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ၎င်းသည် လှံတံပစ် ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးသည့်ပြင် ၁၉၆၆ ပဉ္စမအကြိမ် အာရှ အိုလံပစ် အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် လှံတံပစ်၌ ဆဋ္ဌမ ရယူသည်
၁၉၆၇ စတုတ္ထအကြိမ် ကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၊ လှံတံပစ်၌ ပထမရွှေတံဆိပ်၊ ၁၉၆၉ ပဉ္စမကျွန်းဆွယ် အားကစားပြိုင်ပွဲ၌ ဒုတိယ ငွေတံဆိပ်တို့ကို ရရှိသည်
ယင်းနောက် အားကစားမှ အနားယူခဲ့ပြီး အားကစားနှင့် ကာယပညာဦးစီးဌာန၌ နည်းစနစ်မှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
မြန်မာ့ပြေးခုန်ပစ်မှတ်တမ်းများဂရေစီကား
အမည်ရင်း - ဦးကျော်ဇောအခြားကလောင်အမည် - မောင်ကြော့ဝေမွေးဖွားရာဇာတိ - အဖ ဦးဘချစ်ဝင်း၊ အမိ ဒေါ်သန်းကြည် တို့က ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အနောက်ကမာရွတ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့
စာပေရေးသားခြင်း - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ရုပ်ရှင်အမြုတေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံရသော ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့၊ ရေးသားနေဆဲဖြစ်
ထုတ်ဝေပြီး စာအုပ်များ - အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲခေါ်သံ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)- ပုဂံမှ စိန်ပြာကြီးနှင့် ကျိန်စာသင့်သူများ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)- အဆောက်အအုံ အင်ဂျင်နီယာ ဝေါဟာရများ (၂၀၀၃ ခုနှစ်)- ပန်းသခင် ကြွေလည်း မွှေးနေဆဲပါ (၂၀၀၄ ခုနှစ်)- ကမ္ဘာကျော်ကြား ဂန္ထဝင်စကားများ (၂၀၀၆ ခုနှစ်)အလုပ်အကိုင် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ စ၍ ပြည်သူ့ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် စတင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ယနေ့အထိ ဖြစ်
နေရပ် လိပ်စာ - အမှတ် ၁၁ ဂိတ်၊ ကျိုက္ကဆံကွင်း၊ အနောက်မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊ တာမွေမြို့နယ်
လက္ခဏာ ဆိုသည်မှာ ဤတရားတို့သည် အနိစ္စမျိုးတို့သာတည်းဟု သန္နိဋ္ဌာန်ကျ သိမှတ်နိုင်ကြရန် အမူအရာမျိုး ဖြစ်သည်
လက္ခဏာရုပ် (၄) ပါးရှိသည်
၎င်းတို့မှာ(၁) ဥပစယရုပ် − ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်ပြီးနောက် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားခြင်းများ ဖြစ်သည်
ထိုတွင် ရှေးဦးစွာ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကို အာစယဟု ဆိုရ၏
အစယ၊ ဥပစယမျိုး ခေါ်ရ၏
(၂) သန္တတိရုပ် − အဆင့်ဆင့် တိုးပွားမှုပြီးဆုံးသည်နောက် မတိုးမဆုတ်တည်၍ နေခြင်း ဖြစ်သည်
၎င်းသန္တတိကို ပဝတ္တိဟူ၍ ခေါ်ရ၏
ရုပ်ကလာပ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဟူသော ဇာတိတရား တစ်ပါးတည်းသည်ပင်လျှင် အာစယ၊ ဥပစယ၊ သန္တတဟူ၍ အခိုက်အတန့်အားဖြင့် အမည်သုံးပါး ဖြစ်၏
(၃) ဇရတာ − အိုမှု၊ ကျမှု၊ ရင့်ရော်မှည့်ရွမ်းဟောင်းနွမ်းဆွေပုပ်၊ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးမှုဖြစ်သည်
(၄) အနိစ္စတာ − သေဆုံးချုပ်ပျက်မှု ကုန်ခန်းပျောက်ကွယ်မှု ဖြစ်သည်
သစ်ပင်တစ်ပင်၌ အာစယအခိုက်၊ ဥပစယအခို်က်၊ သန္တတိအခို်က၊ ဇရတာအခိုက်၊ အနိစ္စတာအခိုက်ဟူ၍ အခိုက်အလှည်အခါ အခွင့်ငါးပါး ရှိ၏
ထိုသစ်ပင်ငယ်သည် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ပေါက်လာ၏
ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် တစ်နေ့တစ်ခြား တိုးပွားလာ၏
တိုးပွားလာပြီးနောက် အတိုးအပွားရပ်၍ ကာလမြင့်ရှည် တည်နေ၏
တည်နေပြီးနောက် ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွား၏
ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွားရာအဆုံး၌ သေလေ၏
သေပြီးနောက် ပျက်ပြားကုန်ဆုံးလေ၏
ပေါ်ပေါက်စဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် အာစယမည်၏
တိုးပွားစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် ဥပစယမည်၏
တည်နေစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဥပါဒ်သည် သန္တတိ မည်၏
ဤအခါသုံးပါ၏ အတွင်း၌ ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇရတာ ခဏိက အနိစ္စတာတို့သည် ရှိကြကုန်သော်လည်း မထင်ရှားကြလေကုန်
ထိုသစ်ပင်၏ ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးစဉ်အခါ ရုပ်တို့၏ ဌီခဏ၌ ရင့်ရော်မှုသည် ဇရကာမည်၏
ဤဆုတ်ယုတ်လျော့ပါးစဉ်အခါတွင်လည်း ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇာတိ၊ ခဏိကမရဏတို့သည် ရှိကြကုန်၏
ထိုသစ်ပင် ဆုတ်ယုတ်လျော့ပါး၍ သွားလေရာ အဆုံး၌ သေလေ၏
သေသည်မှစ၍ ထိုသစ်ပင်၏ အစအန အလုံးစုံ ကုန်ဆုံးကွယ်ပျောက်သည်တိုင်အောင် ထိုအခါတွင်း၌ ရုပ်တို့၏ ခဏိကမရဏသည် အနိစ္စတာ မည်၏
အနိစ္စတာ၏ အခိုက်အခါအတွင်း၌လည်း ရုပ်တို့၏ ခဏိကဇာတိ၊ ခဏိကဇရတာတို့ ရှိကြသည်ကုန်၏
သို့ရာတွင် ထင်ပေါ်ထင်ရှားရာကိုသာ ထုတ်ဖော်၍ အခိုက်အခါငါးပါး ခြားနားချက်ကို ပြသသည်
ထိုသစ်ပင်နှင့်တူစွာ သစ်ကိုင်း၊ သစ်ခက်၊ သစ်ရွက်၊ သစ်ညွန့်၊ သစ်ပွင့် အသီးသီးတို့၌လည်း အသီးသီး အခိုက်အတန့် ငါ့းပါးစီရှိကြ၏
သစ်သီးတစ်ခုမှာ ရှေးဦးစွာပေါ်မှု၊ နောက်၌ တိုးပွားမှု၊ နောက်၌ တည်နေမှု၊ နောက်၌ မှည့်ရွမ်းမှု၊ နောက်၌ အညှာပြတ်ကြွေသေမှု၊ နောက်၌ ပျက်ပြားကုန်ဆုံးကွယ်ပမှုတို့သည် ရှိကြကုန်၏
သစ်ပင်တို့နှင့်တူစွာ သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါတို့၏ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့၌ လည်းကောင်း အစမှစ၍ ပေါ်ပေါက်မှု စသည်တို့ကို ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရအပ်ကုန်၏
သွားခြင်း၊ လာခြင်း၊ ရပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း စသော ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာတို့၌လည်း အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ရှိကြကုန်ရာ ထိုအမူအရာ ငါးချက်တို့ကိုလည်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ရအပ်ကုန်၏
အိမ်၊ တိုက်၊ ဗိမာန်၊ ဇရပ်၊ တန်ဆောင်း၊ ညောင်စောင်း၊ အင်းပျဉ်၊ အဝတ်ပုဆိုး၊ အိုး၊ အင်၊ ခွက်တို့အလျောက် စသည်တို့၌လည်း အစ၊ အလယ်၊ အဆုံး ရှိကြကုန်သည်
ဘန့်ဘွေးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaypin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ထောက်ကြန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထောက်ကြန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၆ ဦး၊ မ ၁၃၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဘင်ဂို − ယနိုဘူတာ  (備後矢野駅 ဘင်ဂို − ယနို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဖုချူးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
'ဇန်နဝါရီလ၊ Gregorian ပြက္ခဒိန်၏ ပထမလ
ရောမနတ်ဘုရား ဂျနုစ် (Janus) ၏ အမည်ကို မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီသည် ၁၅၃ ဘီစီထက် နောက်မကျဘဲ ရောမနှစ်၏ ပထမလအဖြစ် မတ်လကို အစားထိုးခဲ့သည်
နှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့ - ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့လွတ်လပ်ရေးနေ့ (မြန်မာပြည်) - ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်နေ့ကရင်နှစ်သစ်ကူးနေ့ - ဇန်နဝါရီ ၅ ရက်နေ့ခေါ့တစ်ခရစ်ယာန်ခရစ္စမတ်နေ့ - ဇန်နဝါရီ ၇ ရက်နေ့ဩစတြေလီအာနေ့ - ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့သမတမင်းနေ့ (အိန္ဒိယနိုင်ငံ) - ဇန်နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့
ဂင်ဆော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ginhsaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ ခါဂျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ် ညောင်လယ်ရွာတွင် အဖ အခွန်တော်မြေတိုင်း စာရေးကြီး ဦးဘိုးပေါ်၊ အမိ ဒေါ်လှ တို့က ၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၉) ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်း ဦးသိန်းမောင်  ဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က ရွာရှိဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် (၆) နှစ်အရွယ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၌ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ထန်းတပင် - ဇီးကုန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီး ဦးသာဂျမ်း အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထတန်းအောင်မြင်ပြီး၍ ဘရစ်ချ်စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆုရရှိပြီး ရေဦးမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် အလယ်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ယူသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမြို့ အက်စ်ပီဂျီသာသနာပြုကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်းမှစ၍ ပညာသင်ကြားသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်းမှ (၁၀) တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၌ပင် ရွှေဘိုအရေးပိုင်ရုံး၌ စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၅ နှင့် ၄၆ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ကန့်ဘလူမြို့ပိုင်ရုံးတွင် ဒု-စာရေး၊ ထို့နောက် မြို့ပိုင်ရုံးစာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ စာနယ်ဇင်းများတွင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုနှင့် ကဗျာများကို စတင်ရေးခဲ့သည်
ပထမဆုံးဝတ္ထုမှာ "နယ်ပိုင်ဦးထုပ်" ဖြစ်ပြီး တာရာမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခံရပြီး ကလောင်အမည်မှာ "သိန်း (အညာ)" ဖြစ်၏
"ထင်လင်း" အမည်ဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ပဒေသာမဂ္ဂဇင်း၌ စတင်‌ရေးသားသည်
ထိုနှစ်၌ပင် ရန်ကုန်မြို့ စာပေဗိမာန်၌ စာပြုအဖြစ်ခန့်ထားခြင်းခံရပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်တက်သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန္ဒားဒူးမား ဘာသာပြန်စာအုပ်ထွက်သည်
စာပေဗိမာန်မှ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်းအဖြစ် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၌ အမှုထမ်းသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ၎င်းဌာနမှ ထွက်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းကာ မဟာဝိဇ္ဇာ ဆက်တက်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ ဆရာမင်းယုဝေနှင့် တွဲဖက်ကာ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းနှင့် ငွေတာရီစာစဉ်များကို တည်ထောင်သည်
ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာချုပ်၊ ငွေတာရီစာစဉ်တွဲဖက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ လေ့လာရေးခရီး (၄)လ သွားရောက်ခဲ့ပြီး အပြန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ယူနက်စကို အကူအညီဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများကို လေ့လာခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အလီဘာဘာ၏ဂူနှင့် အခြားစုံထောက်ဝတ္ထုများ (တက္ကသိုလ်ဥပစာတန်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်) ဘာသာပြန်ထွက်သည်
၁၉၇၄ - မောဂ္ဂလိ(ရု(ဒ်)ယတ်ကစ်ပလင်း ဝတ္ထု-ဘာသာပြန်)စာအုပ်ထွက်
(ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဆု ဘာသာပြန်ရသဆု ရရှိ)
စည်းအပြင်ကလူ(အဲလ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်
ပေါ်လီယာနာ(အယ်လီနာပေါ်တာ)ဘာသာပြန် စာအုပ်များထွက်
၁၉၇၅ - မြစိမ်းရောင် ရင်ခွင်သို့အပြန်ဝတ္ထုထွက်
၁၉၇၆ - ဘယ်ဆီဘယ်ဝယ် ဝတ္ထုထွက်
တစ်ကျွန်းစံ၏အပြန်လမ်း(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၇၇ - စောင်းကြိုးတင်းသည့် သီချင်းသံ ဝတ္ထုတိုများ ထွက်
ပလိပ်(အယ်လ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၇၉ - စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုတိုစာတမ်းဖတ်ပွဲ(မောင်ထင်နှင့်အခြား) စာအုပ်ထွက်
၁၉၈၁ - အဆိပ်(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်ဝတ္ထုထွက်
ဝတ္ထုရှည်စာတမ်း (ပါရဂူနှင့်အခြား)ထွက်
၁၉၈၈ - ပုလဲတေးသံ(ဂျွန်စတိန်းဘတ်) ဘာသာပြန်ဝတ္ထုထွက်
၁၉၉၀ - အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေမြို့အနီး အီဂတ်ပူရီရှိ ဓမ္မဂီရိကုန်းမြေတွင် ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဝိပဿ နာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲတွင် ဝိပဿနာဘာဝနာ-စာတမ်း ကို တင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်
၁၉၉၁ - လယ်တောမှအပြန်နှင့် လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုများ စာအုပ်ထွက်
(ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဝတ္ထု တိုပေါင်းချုပ်ဆုရ
၁၉၉၄ - ချစ်သူရင်ခွင်ထက်၌အိပ်စက်ခြင်း
မြင်းနီကလေး(ဂျွန်စတိန်းဗက်)၊ မီးလျှံပန်း(ဂျွန်စတိန်းဗက်)၊ ပင်လယ်ပျော်ဇင်ယော်(ရစ်ချက်ဘတ်ချ်)-စာအုပ်များထွက်
၁၉၉၆ - ဇွန်လ(၃၀)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၊ ကွန်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သားသမီး(၅)ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့
၁၉၉၉ - ထင်လင်းပုံပြင်စာအုပ်ထွက်ခဲ့
မောဂ္ဂလိ(ရု(ဒ်)ယတ်ကစ်ပလင်း)ဘာသာပြန်စည်းအပြင်ကလူ (အဲလ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ပလိပ်(အယ်လ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ပေါ်လီယာနာ(အယ်လီနာပေါ်တာ)ဘာသာပြန်တစ်ကျွန်းစံ၏အပြန်လမ်း( အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်အဆိပ်(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်စောင်းကြိုးတင်းသည့် သီချင်းသံဝတ္ထုတိုများလယ်တောကအပြန် လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများပင်လယ်ပျော်စင်ယော်(ရစ်ချက်ဘာ့ခ်)ဘာသာပြန်မြစိမ်းရောင်ရင်ခွင်သို့အပြန်
အတိတ်, အနာဂါတ်, ပစ္စုပ္ပန်ကာလတို့၌ ယုတ်ညံ့သော နှလုံးသွင်းရှိသူ အချင်းချင်း, မြင့်မြတ်သော နှလုံးသွင်းရှိသူ အချင်းချင်း ဓာတ်သဘောတူကြသူ သတ္တဝါများ နှီးနှောကြ ပေါင်းဆုံကြသည်
ရှောင်သင့်သူ, ပေါင်းသင့်သူတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံကို အသီးအသီး ကာလအလိုက် ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီ အမှူးရှိသော မိဖုရားငါးရာတို့အား ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဥတေနမင်း နန်းတော်၌ ဟောပြသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
၁၉၉၁ ခုနှစ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းသည် မှတ်တမ်းများအရ သေဆုံးမှုအများဆုံး ဆိုင်ကလုန်းမုန်တိုင်းများတွင် တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့ ညပိုင်းတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း စစ်တကောင်းခရိုင်ကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
လေတိုက်နှုန်းသည် တစ်နာရီလျှင် ၂၅၀ ကီလိုမီတာ (155 mph) ရှိသည်
မုန်တိုင်းကြောင့် လူပေါင်း အနည်းဆုံး ၁၃၈၈၆၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရပြီး ၁၀ သန်းခန့် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ခဲ့သည်
စာရေးဆရာ၊ဘဏ်လုပ်ငန်းပညာရှင်ဦးဝင့်ကျော်ကို ဦးကျင်ဝမ်၊ဒေါ်စိန်ကြည်တို့က ကျောက်တန်းမြို့နယ်၊ ကဒပ္ပနကျေးရွာ၌ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားသည်
မွေးချင်းသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးဝင့်ကျော်ဖြစ်သည်
ဝင့်ကျော်၊ ဦးရွှေဘိုမိမိကြီးဦးဝင့်ကျော်သည် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ ဝါဏိဇ္ဇဗေဒဘွဲ့ (ဘဏ်၊ ဘဏ္ဍာရေး၊အာမခံ အထူးပြု)  (B.Com-B.F.I)  ကိုထူးချွန်စွာ အောင်မြင်သည်
၁၉၆၇-၆၈ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်သင်အရာရှိအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၆၈-၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်ဝါဏိဇ္ဇဗေဒဌာန၌ နည်းပြဆရာတာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း လုပ်သားများကောလိပ် (ရန်ကုန်)၌ အချိန်ပိုင်းနည်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၇၁-၇၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်၌ လက်ထောက်မန်နေဂျာတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၇-၇၉ခုနှစ်တွင်ညောင်ပင်လေးဈေး၌ ဈေးရောင်းခြင်းလုပ်ငန်းဖြင့်ကောင်း၊ ၁၉၇၉-၉၆ ခုနှစ်တွင် အလွတ်ပညာသင်ဆရာအဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၈၄ခုနှစ်တွင် မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ  (RL) စာမေးပွဲအောင်မြင်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ပထမပုဂ္ဂလိက ဘဏ်ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်၊ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးတာဝန်များကိုထမ်းဆောင်သည်
၁၉၉၃-၉၇ ခုနှစ်တွင် ဘဏ်လုပ်ငန်းသင်တန်းကျောင်း တည်ထောင်ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းပညာသင်ကြားပို့ချသည်
ပုဂ္ဂလိကဘဏ်အချို့တို့၌လည်း ဘဏ်လုပ်ငန်းပညာများ သင်ကြားပို့ချသည်
၁၉၉၇-၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာယူနီဗာဆယ်ဘဏ်၌ဥက္ကဋ္ဌအကြံပေး၊ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် AFXB မြန်မာ၌ FinanceCoordinator အဖြစ် လည်းကောင်း၊ Myanmar EgressCapacity Developing Centre ၌ အချိန်ပိုင်းဆရာအဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်သည်
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင်ဧရာဝတီဘဏ်၌ အုပ်ချုပ်မှု ဒါရိုက်တာအဖြစ် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဝင့်ကျော်သည် ၁၉၆၈-၇၁ ခုနှစ်တွင် နဝင်းကျော်ကလောင်နာမည်ဖြင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာနှင့် အိုးေဝဂျာနယ်တို့၌ ဆောင်းပါးများရေးသားသည်
ဦးဝင့်ကျော်ကလောင်နာမည်ဖြင့် ပညာပဒေသာစာစောင်၊ ပညာလောကစာစောင်တို့၌ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ မြန်မာ့အသံလုပ်သားပညာပေးအစီအစဉ်၌ အသံလွှင့်ဆောင်းပါးများရေးသားသည်
စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်နှစ်လည်စာစောင်၌ လူရည်ချွန်တစ်ဦးကလောင်နာမည်ဖြင့် လူရည်ချွန်တစ်ဦးအဖြစ်သို့ဆောင်းပါးနှင့်စခန်းနွေမွန်လူရည်ချွန်ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ ဓနစီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ဘဏ်အကြောင်းငွေအကြောင်း ဆောင်းပါးစဉ်နှင့် မစံပယ်နှင့်အမောင်ပြောကြရအောင်ဆောင်းပါးစဉ်များ၊  Living Color မဂ္ဂဇင်း၌ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် အာမခံလုပ်ငန်းဆောင်းပါးများ၊ ကုန်စည်ဈေးလှိုင်းစီးခြင်း ဆောင်းပါးများ၊မော်ဒန်ဂျာနယ်၌ ဆုံးရှုံးနစ်နာနိုင်ခြေကိုစီမံခန့်ခွဲခြင်းအခန်း ဆက်ဆောင်းပါး၊  The Voice Weekly ဂျာနယ်၌ဆင်းရဲခြင်းလွတ်ကင်းအောင် အခန်းဆက်ဆောင်းပါးများ၊ HR ဂျာနယ်၌ မိမိကိုယ်ကိုကောင်းအောင် အခန်းဆက် ဆောင်းပါးများ၊ အခွင့်အလမ်းဂျာနယ်၌ အမြတ်ရရှိနိုင်ရေးအခွင့်အလမ်းများဆောင်းပါးများ၊ အမောင်ကလောင်နာမည်ဖြင့် မြန်မာတိုင်းမ်ဂျာနယ်၌ လူမှုရေးမေတ္တာဖွဲ့ဆောင်းပါးများနှင့် အခြားဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများ၌လည်း ဆောင်းပါးများရေးသားသည်
ထို့အပြင်'ဘဏ်အကြောင်း၊ ငွေအကြောင်း' စာအုပ်၊ အရင်းအနှီးဈေးကွက်နှင့် စတော့ရှယ်ယာစာအုပ်၊ စီးပွားရေးကပ်အန္တရာယ်နှင့် စီမံခန့်ခွဲကာကွယ်ခြင်းစာအုပ်တို့ကိုရေးသားထုတေ်ဝ ပြီးဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ၊ ဘဏ်လုပ်ငန်းပညာရှင် ဦးဝင့်ကျော်သည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်မာလွင်၊ သားတစ်ယောက်၊ သမီးနှစ်ယောက်နှင့်မြေးခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ယာဖွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yarhpwe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ နန်းတပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကြီးဒေါင့်
ဝက်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetgaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ထန်းဘုန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဘုန်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၈ ဦး၊ မ ၆၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် ဒေါက်တာအရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသသည် အဘိဓမ္မာကျွမ်းကျင်သူ မြန်မာနိုင်ငံသား ရဟန်းတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်
မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဖြစ်ပြီး သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်၏ သဘာပတိလည်း ဖြစ်သည်
အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုနှင့် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်များ ဆပ်ကပ်ခံရသူ ဆရာတော်သည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်မှစတင်ကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံး သံဃာ့ဂိုဏ်းဖြစ်သည့် ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌ (တွဲဖက်သာသနာပိုင်)၊ မဟာနာယကတာဝန်ကို ထမ်းရွက်လျက်ရှိသည်
မြန်မာပြည် အထက်ပိုင်း ကျေးရွာတစ်ရွာတွင် ဖွားမြင်သော ဆရာတော်သည် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး ဝိပဿနာချောင်သို့ ရောက်ရှိပြီး၊ အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်ကပင် အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကို အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ် ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သည်
သကျသီဟ သာမဏေတန်း သုံးဆင့်လုံးကိုလည်း ပထမအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်ကာ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၆) ဝါအရတွင် သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ (၈) ဝါအရတွင် အစိုးရ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း ပြီးစီးအောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် သ၊ စ၊ အ ဓမ္မာစရိယအရှင်လည်းဖြစ်သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမှ မဟာဘွဲ့နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၉ ခုနှစ်အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယမြောက် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်အတွင်း ပညာဘူမိတက္ကသိုလ်ကို စတင်တည်ထောင်အုတ်မြစ်ချပြီး ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ တက္ကသိုလ်သဘာပတိဆရာတော်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်တော်မူသည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှစတင်ကာ ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) စသည့် ကလောင်အမည်များဖြင့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့ပြီး၊ စံကင်းဆရာတော်၊ ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၊ သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီတို့၏ အတ္ထုပတ္တိများ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဂါထာရေးစပ်သီကုံးရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာပြီး ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာနှင့် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာတို့မှာ ထင်ရှားသည်
ဂျာမနီစသည့် ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ ကြိမ်ဖန်များစွာသွားရောက်၍ အဘိဓမ္မာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်းများ တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ ဓမ္မစာပေများ သင်ကြားပို့ချပေးလျက်ရှိသည်
ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၁ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့) ညတွင် မန္တလေးတိုင်း၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ရွာနေ အဖ ဦးစံလှ (ဦးဂုဏောဒယ) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင် (ဒေါ်ဝံသဂ္ဂီ) တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်းဆယ်ယောက်အနက် ကိုးယောက်မြောက်သားဖြစ်ပြီး၊ ငယ်မည်မှာ မောင်ထွန်းတင်ဖြစ်သည်
အသက်ငါးနှစ်အရွယ်တွင် ညောင်ပင်ရွာ တောင်ဘက်ရှိ ပေါ်တော်မူကျောင်းဆရာတော် ဦးကေလာသထံတွင် နောင်တော်များနှင့်အတူ မြန်မာစာနှင့် ပါဠိစာပေအခြေခံများ သင်ယူခဲ့သည်
ဦးကေလာသ ပျံတော်မူသောအခါ နောင်တော်များဖြစ်ကြသည့် ကိုကျော်နိုင် (နောင် အရှင်ဂန္ဓသာရ)၊ ကော့ကရိတ်တွင် ကိုရင်ဝတ်နေသူ ရှင်ဝိမလ (ကိုလွန်းမောင်) တို့နှင့်အတူ ၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုဦးကာလ) တွင် မိဘများက နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ ခုနစ်ဝါခန့် သီတင်းသုံးနေရာ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ဝိပဿနာမဟာဂန္ဓာရုံချောင်သို့ပို့ကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရှင်သာမဏေပြုပေးခဲ့ကြရာ၊ ဘွဲ့တော်မှာ ရှင်နန္ဒမာလာ ဖြစ်သည်
အရှင်နှင့် မိဘများအပါအဝင် သက်ရှိထင်ရှား မိသားစုဝင် ကိုးဦးတို့သည် ဝိပဿနာချောင်၌ သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြပြီး၊ အရှင်၏ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒသည်လည်း ရွှေကျင်နိကာယ၏ ဥပဥက္ကဋ္ဌတစ်ပါးဖြစ်ရာ တစ်မိသားစုတွင်းမှ ဥပဥက္ကဋ္ဌနှစ်ပါး ပေါ်ထွန်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်
အသက် (၁၃) နှစ်အရွယ်တွင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် နောင်တော် အရှင်နာရဒထံမှ အဘိဓမ္မာသင်္ဂြိုဟ်ကိုးပိုင်း (အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း) ကို တစ်ဝါအတွင်းသင်ကြားကာ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲသုံးဆင့်ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ပထမငယ်တန်းနှင့် ပထမလတ်တန်းကို အသက် (၁၄) နှစ်အရွယ်တွင် တစ်နှစ်တည်းအောင်မြင်ပြီး ပထမကြီးတန်းကို အသက် (၁၅) နှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
သကျသီဟ သာမဏေကျော်စာမေးပွဲ ပထမအဆင့်ကို အသက် (၁၆) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအဆင့်ကို (၁၇) နှစ်တွင်လည်းကောင်း၊ တတိယအဆင့်ကို (၁၉) နှစ်တွင်လည်းကောင်း အဆင့်တစ်ချည်းဖြင့်ပင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး သကျသီဟ သာသနာလင်္ကာရ သာမဏေကျော်ဘွဲ့ကို ရရှိကာ ရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်ကပင် ပါဠိတက္ကသိုလ် အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ စာချတန်းကို ကျမ်းကြီးသုံးကျမ်း၊ ဂုဏ်ထူးနှစ်ကျမ်း၊ စုစုပေါင်း ကျမ်းငါးကျမ်းအောင်မြင်ခဲ့ကာ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သဖြင့် မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်ရှိ ဇယမေဒနီကျောင်းတွင် ဝိနယမဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ အင်္ဂုတ္တရပါဠိ၊ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာတို့ကို ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပင် ပို့ချခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်) နေ့တွင် နောင်တော်များဖြစ်သည့် အရှင်နာရဒ၊ အရှင်ဝိမလ၊ အရှင်ဉာဏဗလ၊ အရှင်ဥတ္တရ၊ အရှင်ဂန္ဓသာရတို့နှင့်အတူ ညီနောင်ခြောက်ပါးစုပေါင်းကာ စံကင်းဆရာတော်ကြီး ချီးမြှင့်သော (ညောင်ပင်ရွာမှ အဖူးအညွန့်များဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့်) ဗောဓင်္ကုရ အမည်ကို အခြေခံ၍ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ တည်ထောင်ပြီး၊ စာချအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၂) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၁ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ရှိ သာသနမဉ္ဇရီသိမ်တော်၌ စံကင်းဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍၊ မန္တလေးမြို့ ဆိုင်းတန်းရပ်နေ ဦးသာဒင်နှင့် ဒေါ်ကြင် မိသားစု၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ မြင့်မြတ်သောရဟန်းဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ရာ အရှင်နန္ဒမာလာလင်္ကာရာဘိဝံသ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း အရှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်အသုံးပြုခဲ့သည်
စေတီယင်္ဂဏ စာချတန်းကို ရဟန်း (၄) ဝါအရတွင် ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် စေတီယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ စာသင်တန်းကို ရဟန်း (၃) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း၊ စာချတန်းကို (၆) ဝါအရတွင်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီး နန္ဒမာလာဘိဝံသ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဓမ္မာစရိယ ပါဠိပါရဂူတန်း ပါစိတျာဓိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ဖြေဆိုအောင်မြင်သဖြင့် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဝိနယပါဠိပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲမှ ကျန်ရှိနေသော ကျမ်းများအနက် အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၅) တွင်လည်းကောင်း၊ သံယုတ္တနိကာယပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၇ ခုနှစ် (၁၃၂၈) တွင်လည်းကောင်း၊ အဘိဓမ္မာဝိဘင်္ဂါဒိပါဠိအဋ္ဌကထာကို ၁၉၆၈ ခုနှစ် (၁၃၂၉) တွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ပါဠိတက္ကသီလ သာသနဓဇသိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့များ အသီးသီးထပ်မံရရှိခဲ့သည်
သကျသီဟစာချတန်းအောင်ဂေဇက် ထွက်အပြီးတွင် ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေ ဇမ္ဗူဒီပကျောင်းဆောင်၌ တိပိဋက ပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းပြုအဖြစ် တစ်ဝါခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုသို့ဆောင်ရွက်နေစဉ် ချမ်းမြေ့ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသထံ၌ အင်္ဂလိပ်စာကို သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် နောင်တော် အရှင်ဝိမလာဘိဝံသနှင့် အရှင်ဂန္ဓသာရတို့မှာ လူဝတ်လဲသွားသဖြင့် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၌ ပဓာနစာချဆရာတော်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ မေလ (၂၄) ရက်မှ (၂၇) ရက်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဂိုဏ်းပေါင်းစုံသံဃာ့အစည်းအဝေးကြီးမှ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည့် စစ်ကိုင်းမြို့နယ် သံဃနာယကအဖွဲ့ (ရွှေကျင်) တွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း စစ်ကိုင်းမြို့နယ် ရွှေကျင်ဂိုဏ်း၏ ဓမ္မာစရိယစာမေးပွဲ အကျိုးဆောင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ပြဋ္ဌာန်းကျမ်းစာပြင်ဆင်ရေး အဖွဲ့ဝင်၊ နိကာယစာမေးပွဲ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းရေးဆွဲရေး အဖွဲ့ဝင်၊ ပထမပြန်စာမေးပွဲ ကျင်းပရေးအဖွဲ့ (စစ်ကိုင်း) ၏ ပုစ္ဆကဥက္ကဋ္ဌတို့အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သီတဂူဆရာတော် အရှင်ဉာဏိဿရနှင့် ဆုံတွေ့ကာ မြစကြာဆရာတော် အရှင်လက္ခဏ၊ ဝေဇယန္တာဆရာတော် အရှင်မဟောသဓပဏ္ဍိတတို့နှင့်အတူ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သာသနာ့ဝန်ထမ်းများအတွက် ရေပေးဝေရေး စီမံကိန်းဖြစ်သည့် သီတဂူရေအလှူတော်၏ ဦးစီးဆရာတော်များအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ ဗုဒ္ဓစာပေများ ထပ်မံသင်ကြားရန်အတွက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံမှ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့သော်လည်း၊ အခက်အခဲများကြောင့်  ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင်မှ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကန္ဒီမြန်မာကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ကေလာဏိယတက္ကသိုလ်တွင် မဟာတန်းအတွက် တက်ရောက်နေစဉ် ဘော်ရဲလာမြို့ရှိ သီရိလင်္ကာ ဝိုင်အမ်ဘီအေ၌ အဘိဓမ္မာ ပို့ချခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာတစ်ခုတွင် တရားဟောခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလေ့လာမှုဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး မဟာသုဗောဓာရုံ၌ တိုက်အုပ်ဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်မရောက်မီ ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မေရီလန်းပြည်နယ်၊ ဆေးလ်ဗားစပရင်းမြို့ရှိ မင်္ဂလာရာမကျောင်းသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချခဲ့သေးသည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၌ သီတဂူကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ၊ ဘာသာစကားဌာနတွင် အင်္ဂလိပ်စာဒီပလိုမာတန်းနှင့် နောင်အခါ ဘီအေတန်းများ၌ သက်ဆိုင်ရာဘာသာရပ်များကိုလည်းကောင်း၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကိုရီးယား၊ မက္ကဆီကို၊ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်စသော နိုင်ငံများမှ ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများကို ပါဠိဘာသာနှင့် အဘိဓမ္မာကိုလည်းကောင်း သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁) ရက်တွင် စမ်းကလေးအယူဝါဒ ဝိနည်းဓမ္မကံ အဓိကရုဏ်းမှုခင်းကို စစ်ဆေးဆုံးဖြတ်ရန် နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့က နိုင်ငံတော်သီးခြားဝိနည်းဓိုရ် အမှတ် (၁၁) ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရာတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်သောအခါ သီတဂူဆရာတော်၏ တောင်းဆိုမှုအရ ဩဝါဒါစရိယ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူကာ အဘိဓမ္မာဘာသာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓစာပေလာ ဂျိန်းဝါဒအကြောင်း လေ့လာချက်စာတမ်းဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဂဓတက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၃) ရက်တွင် ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော် အရှင်သီလာနန္ဒာဘိဝံသ ကယ်လီဖိုးနီးယား၌ ပျံလွန်တော်မူသောအခါ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် (သင်ကြား) အဖြစ် ဆောင်ရွက်နေသည့် အရှင်သည် ထေရဝါဒတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အနားယူသည်အထိ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၁၄ နှစ်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ပဓာနနာယကဖြစ်သူ အရှင်နာရဒမှာ ရွှေကျင်နိကာယ ဥပဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ငါးလမျှသာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး ပျံလွန်တော်မူခဲ့ရာ၊ အရှင်သည် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၁ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၁၁) ရက်) နေ့တွင် နောင်တော်ကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံလျက် မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်များ၏ ဦးစီးပဓာနနာယကဆရာတော် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း ဆက်ကပ်ခံရသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်က မှော်ဘီမြို့နယ် ဓမ္မဒူတဇေတဝန်တောရ ဆေကိန္ဒာရာမကျောင်းတိုက်၌ ပြုလုပ်သည့် အကြိမ် (၂၀) မြောက် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်လုံးဆိုင်ရာ ရွှေကျင်နိကာယ သံဃာ့အစည်းအဝေးတွင် စည်ရှင်ဆရာတော် အရှင်အဂ္ဂဉာနာဘိဝံသနှင့်အတူ တွဲဖက်ရွှေကျင်သာသနာပိုင်အဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်
ဆရာတော်သည် အသက် (၁၆) နှစ် အရွယ်ကပင် စာချကိုယ်တော်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ညီနောင်ခြောက်ပါး စုပေါင်းကာ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီးနောက်လည်း စာချ၊ တိုက်ကြပ်၊ တိုက်အုပ် အဆင့်ဆင့်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ပဓာနနာယက ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇွန်လ (၂၈) ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၂ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၂) ရက်) နေ့တွင် မဟာသုဗောဓာရုံ၏ မုံရွာတိုက်ခွဲအဖြစ် သဒ္ဓမ္မဇောတက သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ကာ၊ နှစ်နှစ်အကြာတွင် တိပိဋကဓရ စစ်ကိုင်းဆရာတော် အရှင်အဘိဇာတာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဝါဆိုလအတွင်း၌ပင် သန်လျင်မြို့၌ ဓမ္မဝိဇ္ဇာလယ သုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး အရှင်ခေမိဿာရာဘိဝံသကို နာယကအဖြစ် စေလွှတ်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်များအတွင်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေအရ ရာသီဥတုမျှတသည့် နေရာတွင် သီတင်းသုံးရန်အတွက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်ကပင် အလှူခံရရှိထားသည့် ပြင်ဦးလွင်မြို့၊ အောင်ချမ်းသာရပ်ကွက်ရှိ မြေပေါ်၌ ၂၀၁၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၆) ရက် (၁၃၇၃ ခုနှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်) နေ့တွင် ဓမ္မသဟာယသာသနစင်တာကို တည်ထောင်ပြီး၊ ဓမ္မဗျူဟာ ဒေါ်ခင်လှတင်၏ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမှုဖြင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ်အထိ လူ့ပုဂ္ဂိုလ်များအတွက် ဓမ္မစာပေသင်တန်းကျောင်း (Institute of Dhamma Education) ကို ငါးနှစ်ကြာ ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက် (၁၃၇၉ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း (၁၄) ရက်) နေ့တွင် လှည်ကူးမြို့နယ်၊ ငါးဆူတောင်ဒေသ၌ ဓမ္မဝိနယစင်တာကို တည်ထောင်ကာ ရန်ကုန်ဓမ္မပညာသင်တန်းကျောင်း (IDE YGN) အဖြစ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဒယာနန္ဒဖောင်ဒေးရှင်းကို တည်ထောင်ကာ၊ အရှင်၏ဇာတိ စဉ့်ကူးနယ်၌ တိုက်နယ်ဆေးရုံအဆင့်ရှိ ၁၆ ကုတင်ဆံ့ မေတ္တာနန္ဒဆေးရုံကို ဆောက်လုပ်စေပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၆) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရထံ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဧပြီလ (၂၆) ရက် (၁၃၇၇ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၂) ရက်) နေ့တွင် ရက်ကန်းစင်တောင်ခြေ၌ သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ကာ၊ ကျောင်းတိုက်အတွင်း မဟာဘဒ္ဒမုနိစေတီတော်ကိုလည်း တည်ထားခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဘတ်သလေဟမ်မြို့တွင် သစ္စာနန္ဒဓမ္မစင်တာ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပွေးတောင်ဒေသတွင် ဓမ္မဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း၊ နေပြည်တော်၊ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်တွင် ဝဇီရာနန္ဒသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်ကိုလည်းကောင်း ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်
ညောင်ပင်ရွာရှိ မဟာနန္ဒိရာမ ပေါ်တော်မူကျောင်းတိုက်၊ မတ္တရာမြို့နယ်ရှိ သာသနဇောတာရုံကျောင်းတိုက်၊ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျောင်းကုန်းမြို့နယ်ရှိ ဒက္ခိဏာရုံကျောင်းတိုက်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ရွာရှိ ဓမ္မာရုံတိုက်သစ်တို့ကိုလည်း မဟာသုဗောဓာရုံ၏ ဝံသတိုက်ခွဲများအဖြစ် စီမံအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းမြို့ မဟာသုဗောဓာရုံကျောင်းတိုက်၏ အနောက်မြောက်ထောင့်ရှိ နောင်တော်ကြီး အရှင်နာရဒ၏ အန္တိမဈာပနကျင်းပရာနေရာတွင် ရဋ္ဌဂုရုဗိမာန်တော်ကို တည်ဆောက်ကာ၊ နှစ်စဉ် တပို့တွဲလဆန်း (၁) ရက်နေ့တိုင်း နာယကဆရာတော်ကြီးအထိမ်းအမှတ်  ရဋ္ဌဂုရုပူဇာကုသိုလ်ပွဲကို ကျင်းပစေခဲ့သည်
တရားဟောပြခြင်း ဆရာတော်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၅ ခုနှစ်အတွင်း မဟာသုဗောရုံ တိုက်အုပ်ဆရာတော်ဘဝဖြင့် ဧရာဝတီတိုင်း၊ ကျုံပျော်အနီးတဝိုက်တွင် မလွန်ဆန်လှူအသင်းနှင့် ဆက်စပ်၍လည်းကောင်း၊ တိုက်ကြီးမြို့နယ်ဘက်တွင် စာပြန်ပွဲများ၌လည်းကောင်း တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြု တက္ကသိုလ်၌ MRTV-4 ရုပ်သံလိုင်းက "မြတ်ဗုဒ္ဓဒေသနာနှင့် ယနေ့ကမ္ဘာ"၊ "ယနေ့လူသားများနှင့် မနက်ဖြန်ကမ္ဘာ"၊ "သောတာပန်၏ ဘဝရုပ်ပုံလွှာ"၊ "နှစ်ဦးကာလ ဓမ္မလက်ဆောင်"ဟူသော တရားတော်များ လာရောက်ရိုက်ကူးကာ ထုတ်လွှင့်ပြသရာမှ ပါမောက္ခချုပ်ဆရာတော်အဖြစ် လူသိများထင်ရှားလာခဲ့သည်
ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီး (၂၀၂၀) တွင် စာရင်းပြုစုထားမှုအရ ဟောကြားခဲ့သည့် တရားအပုဒ်ရေ စုစုပေါင်း ၂၈၀၁ ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်
ဆရာတော်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၌ မဟာတန်းတက်ရောက်နေစဉ် ကမ္မဋ္ဌာန်းစင်တာ တစ်ခုတွင် တရားဟောပြမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဘော်လ်တီမောမြို့ရှိ ကေလာသဝိဟာရကျောင်းတိုက်သို့ ကြွရောက်ကာ  မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကို အဘိဓမ္မာသင်ခန်းစာများ ပို့ချပေးခဲ့သည်
ဂျာမန်ဗုဒ္ဓဘာသာသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဒေါ်အဂ္ဂဉာဏီ၏ ပင့်ဖိတ်မှုအရ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၆) ရက်မှ (၂၀) ရက်နေ့အထိ အရှင်၏ ပထမဆုံး ဥရောပသာသနာပြု ခရီးစဉ်အဖြစ် ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ကြွရောက်ကာ အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ပို့ချပေးခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၇) ရက်မှ ဩဂုတ်လ (၁၄) ရက်နေ့အထိ နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့နှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင် မဟာသတိပဋ္ဌာန်နှင့် အဘိဓမ္မာတို့ကို သင်ကြားပြသခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၂၆) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၂၆) ရက်နေ့အထိ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများသို့ ကြွရောက်ကာ တရားဓမ္မများ ဟောကြားပြသခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ (၁၉) ရက်မှ ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်နေ့အထိ ၄၂ ရက်ခန့်ကြာမြင့်သည့် စတုတ္ထအကြိမ်ခရီးစဉ်တွင်မူ ဂျာမနီ၊ နယ်သာလန်၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံများအပြင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျနီဗာမြို့သို့ပါ ကြွရောက်ပြီး မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၊ ဝိပဿနာအတွက် အဘိဓမ္မာ စသည်တို့ကို ဟောကြားပို့ချခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ကိုမာလာ၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း)၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသ ဟူသော ကလောင်အမည်များဖြင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစတင်ကာ ဓမ္မဗျူဟာစာစောင်၌ အချစ်နည်းနည်းလျှော့၊ မုန်းတုံ့ကိုဖြေ စသည့် ဓမ္မရသဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
စာရင်းအရ ကိုမာလာအမည်ဖြင့် ငါးပုဒ်၊ ကိုတုလ (စစ်ကိုင်း) အမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ်၊ အသျှင်နန္ဒမာလာဘိဝံသအမည်ဖြင့် နှစ်ပုဒ် ရှိသည်ဟုဆိုသည်
မဟာသုဗောဓာရုံ ကျောင်းတိုက်တည်ထောင်မှု (၂၅) နှစ်ပြည့်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တည်ထားသည့် သိရီဝိဇယငွေရတုစေတီ၏ ကြေးရွှေထီးတော်တင် ကောင်းကင်ကြိုးကို မောင်ညီထွေးအမည်ဖြင့် ရေးစပ်ခဲ့ဖူးသည်
နဝမရွှေကျင်သာသနာပိုင် စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ ဧကာဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ကြေးမြင်ဆရာတော်ကြီး၏ သက်တော် (၁၀၀) ပြည့် ဝိဇာတမွေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဂဏုက္ကဋ္ဌဝဏ္ဏနာဂါထာတစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ တေရသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ညောင်ရွှေကန်ကြီးဆရာတော်ကြီး၏ ညောင်ရွှေကန်ကျောင်းတိုက် နှစ် (၅၀) ပြည့် ရွှေရတုအထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ရဋ္ဌဂုရုဝဏ္ဏနာဂါထာငါးဆယ်ကိုလည်းကောင်း ရေးစပ်သီကုံးပူဇော်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဂုရုပ္ပတ္တိကထာ အမည်ရ စံကင်းဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို မတ္တရာသူဌေးဆရာတော် အရှင်မာနိတသိရီဘိဝံသနှင့် တွဲဖက်၍ ပြုစုခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုးရှိ သမိဒ္ဓေါချောင်မှ ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ၏ အတ္ထုပတ္တိအဖြစ် သမိဒ္ဓေါဒယဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီ နှစ်ကိုးဆယ်ကျော် ဘဝခရီးကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဒွါဒသမရွှေကျင်သာသနာပိုင် ရွှေဟင်္သာဆရာတော်ကြီး၏ ထေရုပတ္တိကို ရွှေဟင်္သာဆရာတော်၏ ဘဝနှင့်စာပေအထွေထွေဟူ၍ ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ကိုင်းတိပိဋကဆရာတော် အမှူးပြုသော တပည့်ကြီးများက အရှင်၏ (၇၅) နှစ်ပြည့် စိန်ရတုဝိဇာတဂုရုပူဇာအဖြစ် အရှင်ရေးဖွဲ့ခဲ့သော ဂါထာများကို ဓမ္မဂီတိကာအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စကားပြေပိုင်းဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးစသည်တို့ကို ဓမ္မစာပေအထွေထွေအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း စုစည်းထုတ်ဝေခဲ့ကြသည်
"လောကသားတို့အတွက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကြိုးပမ်းချက်"၊ "အဘိဓမ္မာ မြတ်ဒေသနာ"၊ "ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကို ပဋ္ဌာန်းနည်းဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ခြင်း"၊ "ပဋ္ဌာန်းမြတ်ဒေသနာ"၊ သုတ္တန်အနှစ်ချုပ်များစသည့် ဆရာတော်ဟောကြားခဲ့သော တရားတော်များကို အသံမှစာစီကာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ရာ ဓမ္မစာစဉ်ပေါင်း ရာကျော်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ဆရာတော်၏ဘဝတစ်သက်တာ ထေရုပတ္တိကို မြသန်းစံက ဘဝခရီးနှင့် ဓမ္မဆီမီးအမည်ဖြင့် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး၊ ထိုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာဆု) ကို ရရှိခဲ့သည်
တစ်နှစ်ကြာအချိန်ယူရေးသားခဲ့သော ထိုစာအုပ်တွင် အရှင်၏ ဘဝအကြောင်းကို အခန်း ၂၃ ခန်းခွဲကာ ပြုစုဖော်ပြထားသည်
ဆင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငလပွေ့ရွာ၊ တောင်ရင်း
လူတို့သည် အချိန်တန်လျှင် စကားတတ်စမြဲပင်ဖြစ်၏
သို့ သော် စကားတတ်သူတိုင်း အပြောတတ်ပြီဟု မဆိုနိုင်ချေ
စကားပြောရာ၌ မိမိဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်သို့ ရောက်အောင် စကားလုံးကို နေရာတကျ အသုံးပြုတတ်ဖို့ လိုသည်
နားထောင်သူ၏ စိတ်နှလုံးကို သိမ်းကျုံးဆွဲငင်တတ်ဖို့ လိုသည်
ထိုကြောင့် စကားပြောခြင်းသည် အတတ်ပညာ တစ်ခုပင်ဖြစ်၏
အချို့သောသူတို့သည် အာဝဇ္ဇန်းကောင်း၏
သို့သော် အာဝဇ္ဇန်းကောင်းတိုင်း စကားပြောတတ်ပြီဟု မဆိုနိုင်
အချို့ကား သဒ္ဒါနည်းကျကျ စကားပြောတတ်၏
သဒ္ဒါတတ်၍ စာတတ်သည်ဟု ခေါ်နိုင်စေကာမူ၊ သဒ္ဒါတတ် တိုင်းလည်း စကားပြောတတ်ပြီဟု မဆိုနိုင်
စကားပြောသူ၏ စိတ်၌ ပေါ်လာသောအဓိပ္ပာယ်ကို ဥပမာ ဥပမေယျတို့နှင့် တန်ဆာဆင်၍၊ စကားအသုံးအနှုန်း ပြေပြစ်ပြီးလျှင်၊ စကား၏ အလေးအနက်ကို ထင်ပေါ်အောင် လေယူလေသိမ်း ကောင်း ကောင်း၊ သရုပ်ဖော်ပေးနိုင်မှသာ စကားပြောကောင်းသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
စကားပြောအတတ်သည် ဂရိနိုင်ငံမှ စတင် ထွန်းကားလာ သည်ဟု အနောက်နိုင်ငံသားတို့က ယူဆကြသည်
ဂရိလူမျိုး တို့သည် စကားပြောအတတ်ကို ဟောပြောမှုပညာတရပ်အနေနှင့် လိုက်စားခဲ့ကြ၏
ရှေးဟောင်း ဆိုးဖစ်များသည် စကားပြောရာ နှင့် ဆိုင်သော တက္ကနယများကို ကြံဆ ခဲ့ကြသည်
စကား ပြောနည်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို သတ်မှတ်ကြသည်
ထို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ချက်များသည် ယခုတိုင် အသုံးကျ အဖိုး တန်လျက် ရှိသည်
မြန်မာတို့၏ စာပေကျမ်းဂန်၌ကား စကားပြောအတတ်ကို အထောက်အပံ့ပြုသော ကျမ်းများရှိသည်
ပါဠိကျမ်းဂန်လာ မိလိန္ဒပဥှာသည် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ နက်နဲသော တရားတို့ကို ဖွင့်ဆိုရာ ကျမ်းဂန်တစ်ရပ်မျှသာမက၊ စကားပြောအတတ်၌ အကျုံးဝင်သော တက္ကနယတို့ကိုဖော်ပြရာ ကျမ်းဂန်လည်း ဖြစ်ပေသည်
မြန်မာတို့၌ စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန်နှင့် စကားကြီးဆယ်မျိုးဟူသည်တို့မှာ စကားပြောအတတ်ဆိုင်ရာ နည်းဥပဒေများ ဖြစ်သည်
စကားပြောရာ၌ ပြောဆိုသောစကားလုံး၏ အဓိပ္ပာယ်သည် ပြောင်မြောက်ရမည်
မိမိသုံးစွဲလိုက်သော စကားလုံးသည် မိမိအလိုရှိအပ်သော သရုပ်ကို ဆောင်နိုင်စွမ်းရှိရမည်
သို့မှသာ ကြားနာသူ၏ စိတ်နှလုံးတွင် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်တို့သည် ပန်းချီကားချပ်ပမာ ထင်လင်းစွာ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်လိမ့်မည်
ဤအာသီသ ပြည့်မြောက်စေရန်မှာ ဥပမာ ဥပမေယျများ၊ ဥပစာ စကားများ၊ ဥဒါဟရုဏ်များသည် အရေးကြီးလေသည်
စကားပြောရာတွင် အသက်ဝင်လာအောင် ဟာသကိုလည်း သုံးရသည်
အကြောင်းနှင့်အကျိုး ဆက်စပ်၍လည်း ပြောရ သည်
နားထောင်သူတို့၏ အာရုံကို ဖမ်းယူနိုင်ရန် အလို့ငှာ၊ အသံဩဇာနှင့် ဟန်အမူအရာ ရှိရသည်
စကားပြောရာတွင် ပီသပြတ်သားခြင်းသည်လည်း စကားပြောအတတ်၌ အရေးကြီး သောအင်္ဂါတရပ် ဖြစ်ပေသည်
ဟိရဂန တွင် ら သို့မဟုတ် ခတခန တွင် ラ (ရောမအက္ခရာ  ra ဖြင့် မှတ်သားသည်) သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်
ဂန်ချောင်းရွာ၊ ဂန်ချောင်း
ဒေါက်တာ ရှိတ်အပ္ပဒူ ရာမန် ခေါ် ဒေါက်တာ အက်စ်အေ ရာမန် (Dr. S.A. Rahman) ကို ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်
အဖမှာ ပထမ အင်္ဂလိပ် - မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်စဉ်က အင်္ဂလိပ် စစ်တပ်နှင့် အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မှ လိုက်ပါ လာသူ ပသီလူမျိုး ဒေါက်တာ ရာဟင်ဘောက် ဖြစ်သည်
အမိမှာ သရက် မြို့သူ ဗုဒ္ဓ ဘာသာ မြန်မာ အမျိုးသမီး ဒေါ်သက် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဒေါက်တာ ရာမန်မှာ ဇေရာဘာဒီ လူမျိုး ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာ အမည်မှာ ဦးဖိုးသာဇံ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် ဟိုက်စကူး ကျောင်းမှ ၁၈၈၄၊ အသက် ၁၄ နှစ်သားတွင် ခုနစ်တန်း အောင်ခဲ့သည်
မဒရပ်မြို့ ဆေးကျောင်းတွင် ၄ နှစ် သင်ပြီးနောက် ၂၅ ဇူလိုင် ၁၈၈၉ မှ စ၍ ဆေးရုံ လက်ထောက် (Hospital Assistant) ရာထူး ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
ယိုးဒယား နယ်စပ် ကော်မရှင်တွင် အထူး တာဝန် ယူခဲ့ ရသည်
ပညာရေးတွင် အိန္ဒိယမှ ဒီဂရီမျှနှင့် ရောင့်ရဲ တင်းတိမ်ခြင်း မရှိသောကြောင့် အလုပ်မှ ခွင့်ယူကာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ တွင် ပညာ ဆက်သင် ခဲ့သည်
အင်းထရင့် ခေါ် ၉ တန်း စာမေးပွဲ (မက်ထရစ်တန်း)၊ အက်ဖအေ စာမေးပွဲ (အိုင်အေ) တို့ အောင်မြင် ပြီးနောက် အင်္ဂလန် ဆေးသိပ္ပံမှ ဗြိတိန် နိုင်ငံတော် ဆေးပညာ ဒီဂရီကို ရယူ ခဲ့သည်
၁၉ဝ၅ တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ လက်ထောက် ဆရာဝန်ကြီး ရာထူးသို့ ခန့်အပ် ခံရသည်
၁၇ ဧပြီ ၁၉ဝ၅ တွင် ဒိစတြိတ် ဆရာဝန်ကြီး ရာထူးသို့ တိုးတက် ထမ်းဆောင် ခဲ့ရသည်
ထို ရာထူးဖြင့် သုံးခွ၊ ရမည်းသင်း၊ ရွှေဘို၊ ဖျာပုံ၊ ကသာနှင့် အောက်ချင်းတွင်း ခရိုင် များတွင် အမှု ထမ်းခဲ့သည်
၁၉ဝ၇ တွင် ဟံသာဝတီ ခရိုင်၌ ကျောက်ကြီး ရောဂါ တိုက်ဖျက်ရေး တာဝန် ယူခဲ့သည်
ပလိပ်ရောဂါ ကာကွယ်ဆေး ထိုးရန် နှိုးဆော်ရေး တာဝန်ကို ရန်ကုန် မြူနီစီပယ် အတွက် ကူညီ ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့သည်
မြန်မာ စာပေတွင် ကျွမ်းဝင် နှံ့စပ် သောကြောင့် ပထမ သူနာပြု သင်တန်း စာကို ပြုစု နေခဲ့ရာ အပြီးတိုင် မရောက် ရှိခဲ့ပေ
ဘိလပ်ပြန် ဘွဲ့ရ ခရိုင် ဆရာဝန်ကြီး ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာစာ မြန်မာမှုတွင် နှစ်ခြိုက် ခုံမင် ခဲ့သည်
နန်းတွင်း ဇာတ်တော်ကြီးများ ဖြစ်သည့် ဣန္ဒာဝံသ ဇာတ်၊ ရာမ ဇာတ်များမှ အစ ဓားပိန် ဦးမောင်ကြီး၏ ခြောက်ပြားတန် ဇာတ် စာအုပ်များ အထိ ဖတ်မှတ် တတ်သည်
မြန်မာ ရာဇဝင်၊ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ကိုးခန်းပျို့ စသည် တို့ကိုလည်း လေ့လာသည်
ဤအချက် များကို ၁၈၉၆ တွင် ရေးသည့် ပသီပုံပြင် စာအုပ်ကြီးတွင် ပါဠိစာပေကို မြန်မာပြန်သည့် ရေးဟန်မျိုးဖြင့် တွေ့နိုင် သောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
ဆီလျှော်ရာရာများကို ထည့်သွင်းရေးသားသည်မှာ စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းကြောင်း ဒေါက်တာခင်အေး(မောင်ခင်မင်-ဓနုဖြူ)က ပြောကြားခဲ့သည်
အလီဘာဘာနှင့် ဓားပြကြီးလေးကျိပ်( ခိုးသားလေးဆယ်) ပုံပြင်ကို ဘာသာပြန်ရာတွင် 'ရှေးလွန်လေပြီးသောအခါ ပြအိုး၊တန်ဆောင်း၊ ကျုံးမြောင်းပစ္စင် ၊ရင်တားတံခါးတုရိုဏ် စသောမြို့၏ကျက်သရေ လူနေထိုင် ဈေးဆိုင်ကနား လမ်းမများတို့ဖြင့် တင့်တယ်လျောက်ပတ်သော ပိရ်သျှပြည်ကြီးတွင်'ဟု အစချီ ရေးသားထားဟန်မှာ ရှေးမြန်မာဇာတ်တော်ကြီးများ ရေးဖွဲ့ပုံကို အတုယူထားဟန်ရှိသည်
ထို့ပြင် အာလာဒင်နှင့် ဣစ္ဆာသယ မှန်အိမ်အကြောင်းတွင်လည်း အာလာဒင်၏ဖခင်က အာလာဒင်အား ဆုံးမဟန်ကို 'မိဘက ကြွယ်ဝချမ်းသာသဖြင့် ရွှေအိမ်ဘုံမြင့်ခုနှစ်ဆင့်တွင် ထားငြားသော်လည်း ပြာသာဒ်ဖျားတွင် နားသောကျီးကဲ့သို့ ထိုထိုပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို ဆောင်ရွက်စားသုံခြင်းမပြုနိုင်ပေ' ဟုရေးဖွဲ့ထားခဲ့သည်
ထိုဆုံးမစာမှာ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၏ ကိုးခန်းပျို့လာ ဟထ္တိပါလသတို့သား အားဆုံးမခန်းပါ "မစိုးမရိမ်၊နတ်စည်းစိမ်သို့၊ ရွှေအိမ်ဘုံမြင့်၊ခုနှစ်ဆင့်ထက်၊နေလင့်ကစား၊ပြာသာဒ်ဖျားဝယ်၊နားသည့်ကျီးမျှ၊ပမာကျလိမ့်" ဟူသောစာပိုဒ်ကို စကားပြေပြန်ထားခြင်းဖြစ်ပေရာ မြန်မာစာပေကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်သူဖြစ်ကြောင်း ဒေါက်တာခင်အေးက ဆိုသည်
၁၈၉၆ တွင် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးထားသည့် Arabian Nights Entertainment ခေါ် "အာရေဗျ နိုင်ငံ၏ ညအခါ ဖျော်ဖြေရန် ဝတ္ထု" ကို မြန်မာ ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
စာအုပ် အရွယ်မှာ အလျား ၈ လက်မခွဲ၊ အနံ ၅ လက်မ ရှိပြီး စာမျက်နှာ ၆၆၁ ပါဝင်သည်
အဖုံးမှာ ကတ်ထူ အဝတ်ဖုံး အနီရောင် ဖြစ်ပြီး ဘေးဘက် တခု တည်းတွင် ရွှေစာလုံး ကြီးဖြင့် 'ပသီ ပုံပြင် ဝတ္ထုကြီး ပဌမတွဲ' ဟု ရိုက်နှိပ်ကာ၊ အဘိုးငွေ ငါးကျပ်ဖြင့် ရောင်းခဲ့သည်
စာအုပ်မှာ လူကြိုက် များလှသည်
အဘိုးငွေ ငါးကျပ် မတတ်နိုင်သူ များသောကြောင့် စာဖတ်သူ အများ အခက် ကြုံခဲ့ရသည်
ထိုကြောင့် ပုံပြင် ၈ ပုဒ်ကို ရွေးထုတ်၍ တကျပ်တန် စာအုပ် အဖြစ် ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
ပညာရေး ဌာနက မြန်မာ ဖတ်စာအုပ် အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းသည်
ပြဋ္ဌာန်းချက် စာအုပ် အဖုံးတွင် The Arabian Nights Reader ဟု စာအုပ် အမည်ကို လည်းကောင်း၊ S. A. Rahman ဟု ဘာသာ ပြန်သူ အမည်ကို လည်းကောင်း အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ဖော်ပြထားသည့် အပြင် ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကြီး ဟုလည်း မြန်မာ ဘာသာဖြင့် ဖော်ပြ ခဲ့သည်
အတွင်း မျက်နှာဖုံးတွင်မူ "ဆဋ္ဌမ၊သတ္တမ၊ အဋ္ဌမနှင့် နဝမတန်း များတွင် ဖတ်ရန် ကျောင်းသုံး စာအုပ် ကော်မတီတို့ ပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကြီး" ဟု မြန်မာ လိုရော အင်္ဂလိပ် လိုပါ ဖော်ပြ ထားသည်
ရန်ကုန်မြို့ ဗြိတိသျှ ဘားမား ပုံနှိပ်တိုက်က ၁၈၉၉ တွင် ရိုက်နှိပ် ခဲ့သည်
ကျောင်းသုံး စာအုပ်တွင် အလီဘာဘာနှင့် ဓားပြကြီး လေးကျိပ်တို့ အကြောင်း၊ ကမာရက်ဇမန် မင်းသားနှင့် ပဒေါင်းရာ မင်းသမီး၏ အကြောင်း၊ ဆင်းတဘက်နှင့် သူဆင်းရဲ ကူလီ၏ အကြောင်း၊ အလာဒင်နှင့် ဣစ္ဆာသယ မှန်အိမ် အကြောင်း၊ ကြေးဝါ မြို့ကြီး၏ အကြောင်း၊ ညီမငယ်အား မနာလို ဝန်တိုခြင်း ဖြစ်ကြသော ညီအစ်မ တို့၏ အကြောင်း၊ မဟာမက် မင်းသားနှင့် ဘရီတနောင် နတ်သမီး၏ အကြောင်း ဟူသော ပုံပြင် ၈ ပုဒ် ပါဝင်သည်
တစ်ဖန် "နိဒါန်းကို မဘတ်က ဇာတ်လုံး မပေါ်မည် ဖြစ်၍ ဘတ်ရှု ကြရန် တောင်းပန် လိုက်ပါသည်
သက္ဗရာဇ် ၁၂၇ဝ ပြည့် နယုန်လ အတွင်း ပုံနှိပ် ပြီးစီးသည်
စာအုပ်ရေ ၁ဝဝဝ၊ ရန်ကုန်မြို့ ၂၅ လမ်း စာဆိုတန်း တိုက်နံပါတ် ၄၉၊ ကဝိမျက်မှန် စာပုံနှိပ်တိုက်" ဟု မျက်နှာဖုံး အောက်ပိုင်းတွင် ရေးသား ပုံနှိပ် ထားသည့် တထောင့်တည ပြောရသော ပသီ ပုံပြင် ဝတ္ထုကြီး [စာညွန်း
(၁) ဒဂုန် ဦးဘတင်
ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး ရေးသားသူ၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၁၇၂-၁၇၆
(၂) သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်
တို့ဗမာ မူစလင်ကြီး များ၏ လက်ရာများ၊ မြဝတီ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၄ဝ-၄၃
(၃) မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ)
ပသီပုံပြင် အရေးအသား၊ စာပေမှတ်တိုင် များကို ဖြတ်သန်းခြင်း (၂ဝဝ၄)
စာ ၈၆-၈၉
(၄) မလိခ
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် (၄)
စာ ၃၃-၃၇
(၅) ဒေါက်တာရှိတ် အပ္ပဒူရာမန်
တထောင့်တည ပြောရသော ပသီ ပုံပြင် ဝတ္ထုကြီး
(၂ ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၇)
၊ ဘိလတ်ပြန် ဘွဲ့ရ ခရိုင် ဆရာဝန်ကြီး ရှိတ်အဗ္ဗဒူ ရာမန် (Dr. S. A. Rahman) ရေးသားသည်
ဝတ္ထုကြီးကို အတွဲ (၂ဝ) ရေးရ၏
တအုပ်လျှင် စာမျက်နှာ ၁ဝဝ ကျော်ခန့် ရှိသည်
ကျောင်းသုံး စာအုပ် ဖြစ်ခဲ့ ဖူးကြောင်း ကိုလည်း ကြားသိ ရပါ၏
... ဟူ၍ သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်က ဖော်ပြ ထားသည် ကိုလည်း တွေ့ရသည်
မလိခ၏ မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၄) တွင်မူ "အပ္ပဒူ ရှိတ်ရာမန် ဘာသာ ပြန်သော မူ
ပုံပြင်ပေါင်း ၃၈ ပုဒ်
အမည် အပြည့်အစုံမှာ တထောင့်တည ပြောရသော ပသီ ပုံပြင် ဝတ္ထုတော်ကြီး" ဟူ၍ ဖြစ်သည်
မူလက ပုံပြင် များကို ၁၉ဝ၆ မှ ၁၉ဝ၉ အတွင်း လေးတွဲ ခွဲ၍ ထုတ်ဝေ ခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ တွင် စုစည်း ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေ၏ ဟု ဖော်ပြ ထားသည်
၁၉၇၇ ခု ဖေဖော်ဝါရီ လတွင် ဒုတိယ အကြိမ် ပုံနှိပ် စာအုပ်ကို ရည်ညွှန်းခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ စာအုပ် သမိုင်းဦး ဘာသာပြန် စာအုပ်နှင့် စပ်၍ ကွဲလွဲချက်များကို တွေ့ရှိ လာရသည်
ဆက်လက်၍ သုတေသန ပြုသင့်သည် မှာကား ထင်ရှား လှပေ၏
မည်သို့ပင် ဆိုစေ၊ "...... ပါဠိ စာပေကို မြန်မာ ဘာသာ ပြန်ဆိုသည့် ရေးဟန် မျိုးဖြင့် ခံ့ခံ့ညားညား ရေးသား ထားသည့် အပြင် ဆီလျော်ရာ မြန်မာမှုများ ထည့်သွင်း ထားသည် ကိုလည်း စိတ်ဝင်စားဖွယ် တွေ့ရသည်
..... မြန်မာ စာပေ နှံ့စပ် ကျွမ်းကျင်သော ပုဂ္ဂိုလ်၏ လက်ရာ ဖြစ်ကြောင်း သိသာပါသည်
....." ဟူ၍ မောင်ခင်မင် (ဓနုဖြူ) က မှတ်ချက် ချထားရာ လေးစားဖွယ် စာတအုပ် ဖြစ်သည်ကား အမှန်ပင် ဖြစ်ပါ တော့သည်
တစ်ထောင့်တစ်ညပုံပြင်များကို မြန်မာမှုပြုခဲ့သူ ဦးဖိုးသာဇံ (ခေါ်) ဒေါက်တာ အက်စ်အေရာမန်သည် ၂၉၊ ဇူလိုင်၊၁၉၁၆ (အသက် ၄၆ နှစ် ၆ လ အရွယ်) တွင်  ပြင်ဦးလွင်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်
၁၉၁၆ ခု ဩဂုတ်လ ၁ ရက် အင်္ဂါနေ့ထုတ် ရန်ကုန်ဂေဇတ်သတင်းစာတွင် "ဒေါက်တာရာမန် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခြင်းကြောင့် မြန်မာပြည်သူအပေါင်းမှာလည်း တတ်ကျွမ်းသော သမားတော်ကောင်းတစ်ယောက်နှင့် တာဝန်သိသိဇွဲရှိရှိ ဆောင်ရွက်တတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဆုံးရှုံးကြရလေသည်
" ဟု အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
ဦးဖိုးသာဇံသည် သရက်မြို့ဝန်သမီး ဒေါ်ယုနှင့် စုံဖက်ကာ သား၊သမီးလေးဦးဖွားမြင်ခဲ့ရာ သားအကြီးဆုံး ဦးဘတင်မှာ နောင်ရုပ်ရှင်ပြဇာတ်နှင့် မြန်မာစာ၊မြန်မာမှုတို့တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် ဒဂုန်ဦးဘတင် ဖြစ်လာသည်
၁၂၀၉ (၁) ရက်
၁၂၀၈ (၁) ရက်
လက်ပကျင်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakyin(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ လက်ပကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၄ ဦး၊ မ ၂၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဗုနိယလေဆိပ် (တမီးလ်: வவுனியா விமான நிலையம், ရောမအက္ခရာ: Vavuṉiyā Vimāṉa Nilaiyam; သီဟိုဠ်: වවුනියාව ගුවන්තොටුපළ, ရောမအက္ခရာ: Vavuniyāva Guvantoṭupaḷa)  သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ဗဗုနိယမြို့ရှိ ပြည်တွင်းလေဆိပ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး သီရိလင်္ကာလေတပ်၏ အခြေစိုက်ရာလေဆိပ်လည်း ဖြစ်သည်
ဗဗုနိယမြို့လယ်တောင်ဘက် ၁.၄ ကီလိုမီတာ (၀.၈၇ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
လေဆိပ်ကို ALAF ဗဗုနိယ ဟု ခေါ်သည်
ဤလေဆိပ်ကို ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း တော်ဝင်လေတပ်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် သီရိလင်္ကာလေတပ်က လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဗြိတိသျှတော်ဝင်လေတပ်သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း ဗဗုနိယမြို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းတစ်ခုကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
RAF လေယာဉ်များဖြစ်ကြသည့် (17, 22, 47, 60, 89, 132, 176, 217)  စသည်တို့နှင့် အခြားသော လေယာဉ်များကို စစ်ဖြစ်နေစဉ်နှင့် ဖြစ်ပြီးနောက်တွင် လေယာဉ်ကွင်းတွင် တပ်စွဲထားသည်
ဤလေယာဉ်ကွင်းကို Fleet Air Arm က အသုံးပြုသည်
သီရိလင်္ကာလေတပ်တပ်စုကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်
ဤလေယာဉ်ကွင်းသည့် လေတပ်၏ လေတပ်အခြေစိုက်နေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဤလေဆိပ်သည် ဗဗုနိယမြို့ရှိ ကြီးမားသည့် စစ်တပ်၏အဆောက်အဦထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းအဆောက်အဦထဲတွင် လုံခြုံရေးတပ်ရုံးချုပ် - ဝမ်နိ တို့ပါဝင်သည်
No. 111 Air Surveillance SquadronNo. 02 Air Defence Radar SquadronSri Lanka Air Force Vavuniya
၁၄၃၁ (၁) ရက်
၁၄၀၇ (၁) ရက်
ငပိလှမ်းရွာ၊ ကက္ကူလေး
မောင်ဇနိယကို ၁၉၃၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃ ရက်န့တွင် သထုံခရိုင် တောင်စွန်းမြို့ ကတကဲကျေးရွာတွင် မွန်အဆက်အနွယ် တောင်သူလယ်သမားကြီး ဦးကြည် ဒေါ်အေး တို့မှ ဖွားမြင် သော တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးမြမောင် ဖြစ်၏
ငယ်စဉ်က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများတွင် စာပေသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျောက်မြောင်း အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်းသို့ လာရောက် ပညာသင် ကြား၍ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို အလွတ်ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်မှစ၍ ကလောင်အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် စာပေများ ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၇
ခုနှစ်မှစ၍ မောင်ဇနိယ ကလောင်အမည်ခံခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် `ခါးပိုက်နှိုက်' ဝတုဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုရရှိခဲ့ပြီး `မွန်းတည့်ချိန်တွင် နေဝင်သည်' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားပေါ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ` မြန်မာ့ရေးရာ သုတပဒေသာ' စာအုပ်၊ `စာချွန်စာမွန် စာစီစာကုံးစာအုပ်'၊ ` သဘာဝနှင့် သိပ္ပံ' စာအုပ်၊ရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဦးဘသန်းနှင့် တွဲဖက်၍ `မြန်မာ့ရတနာများ' စာအုပ်၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် `မြန်မာမှုအဘိဓာန်' စာအုပ်နှင့် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် `မြန်မာ့ကျောက်စိမ်း' စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့ပြီး အကြိမ်ကြိမ်ပုံနှိပ်ကာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
မောင်ဇနိယသည် ကျောင်းဆရာ၊ သတင်းထောက်၊ သတင်းစာအယ်ဒီတာ၊ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းရှင်ဟူသော ဘဝအထွေထွေဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုခဲ့သည်
သူသည် ဝတုတိုပေါင်း များစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရှာသည်
စကော (ကရင်: စှီၤကညီကျိာ်)၊ စကောကရင်ဘာသာစကား သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ စကောကရင်လူမျိုးတို့ အဓိက ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ပါဝင်သော ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် လူဦးရေ လေးသန်းကျော်ခန့်၊ ကရင်ပြည်နယ် နယ်စပ်တလျောက် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင် လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို မြန်မာအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော စကောကရင်အက္ခရာဖြင့် ရေးသားကြသလို ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်မူ လက်တင်အခြေခံအက္ခရာတို့ဖြင့် ရေးသားကြသည်
အမျိုးမျိုးသော ကွဲပြားသည့် ဒေသိယစကားများကို မတူညီသော ဘာသာစကားများအဖြစ် တွေ့ရသည်
အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ပကူး၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးပွ၊ ဝေဝေါနှင့် မောနေပွားတို့ ဖြစ်ကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ကရင်ဘာသာစကားဟု သိကြသော စကောကရင်ဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဘာသာစကား မိသားစု၏ အခွဲဖြစ်သော ကရင်ဘာသာစကားတွင် ပါဝင်သည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (KNU) ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသည်
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မာကျမ်းစာ ဘာသာပြန်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကား သုံးစွဲသူများသည် ပိုးကရင်ဘာသာစကား သုံးစွဲသူများအကြားတွင် ရောနှောနေလေ့ရှိသည်
စကောကရင် ဒေသိယစကားများမှာစကောကရင် အရှေ့ဒေသိယစကား (ဘားအံ)အနောက်ကယား တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား (ထားဝယ်)စကောကရင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသိယစကားပကူးဘာသာစကား ကို အောက်ပါဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသည်
ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အရှေ့ပိုင်းရှိ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ထိစပ်နေသော တောင်ငူမြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသကယားပြည်နယ် တောင်ပိုင်းပကူးဒေသိယစကားများမှာ ရွှေကျင်၊ မော်ချီး၊ ကျောက်ကြီး၊ ဘောဂလိ တို့ဖြစ်ပြီး ကျေးရွာအလိုက် အမည်များ ဖြစ်သည်
ကျောက်ကြီးနှင့် ရွှေကျင် ကို ကရင်ပြည်နယ်စပ်အနီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အရှေ့ပိုင်း တောင်ငူခရိုင်တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မော်ချီးကို ကယားပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
ဘောဂလိကို ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မိုးပွဘာသာစကား ကို သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ သံတောင် အနောက်ဘက် တောင်ခြေရှိ ကျေးရွာ ၉ ရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသလို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တောင်ငူမြို့နယ်တွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မိုးပွဒေသိယစကားများမှာ ပလေချီး (တောင်ပိုင်းမိုးပွ) နှင့် ဒါမူဟာ (တောင်ပိုင်းမိုးပွ) တို့ ဖြစ်ကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကားတွင် ဒေသိယစကား အနည်းဆုံး သုံးမျိုးရှိသည်
ယင်းတို့သည် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြသော်လည်း မရင်းနှီးနိုင်သော စကားလုံးများ ပါဝင်နေနိုင်သည်
မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား - ကယားပြည်နယ်၏ တောင်ပိုင်းဒေသိယစကားအဖြစ် သိကြပြီး ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကားတွင် သ သံ မပါဝင်ပေ
တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသိယစကားများရှိ သ သံကို စ သံဖြင့် အစားထိုးအသုံးပြုသည်
ဥပမာ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းစကားတွင် မိုးသဘိုး ဟုပြောဆိုခြင်းကို မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကားတွင် မိုးစဘိုး ဟူ၍ ပြောဆိုကြသည်
ဤဒေသိယစကားတွင် စာရေးစနစ်အတွက် ရောမအက္ခရာကို အသုံးပြုသည်
တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား နှင့် အရှေ့ပိုင်း (ဘားအံ) ဒေသိယစကား - ဤဒေသိယစကားနှစ်ခုသည် အလွန်ဆင်တူသော်လည်း ဘာသာစကားကွဲပြားသော ဒေသတည်နေရာကြောင့် အချင်းချင်း နားမလည်နိုင်သော စကားလုံးများ ပါဝင်နေနိုင်သည်
ဤဒေသိယစကားနှစ်ခုတွင် စာရေးစနစ်အတွက် မြန်မာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုသည်
ကရင်ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားသော လေယူလေသိမ်းများလည်း ရှိသည်
ကရင်အက္ခရာတွင် ဗျည်း ၂၅ လုံး၊ သရ ၉ လုံး၊ သံပြောင်းသင်္ကေတ ၅ ခုနှင့် ဗျည်းတွဲ ၅ ခု ပါဝင်သည်
ကရင်အက္ခရာများသည် မြန်မာစာရေးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ကရင်စာရေးစနစ်တွင် ဘယ်မှညာသို့ ရေးသားပြီး လက်ရှိ အရေးစနစ်တွင် စကားစုများကြားတွင် ဖတ်ရှုရလွယ်ကူစေရန် နေရာချန်ထားကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တမ်းတွင် စကားလုံးများကြားတွင် နေရာခြားရန် မလိုအပ်ပေ
စကောကရင်ဘာသာစကားရှိ ဝဏ္ဏတိုင်းတွင် သရတစ်ခု ပါဝင်ပြီး တစ်လုံးတည်း သို့မဟုတ် ရှေ့တွင် ဗျည်းတစ်လုံး သို့ နှစ်လုံး ပါဝင်သည်
ဝဏ္ဏတစ်ခုတွင် သရဖြင့် အမြဲအဆုံးသတ်သည်
Where no tone is marked, the syllable is pronounced with a rising inflection.ဗျည်းတစ်ခုနောက်တွင် အခြားဗျည်းတစ်ခုလိုက်ပြီး သရသံ မပါဝင်ပါက ဒုတိယဗျည်းကို သင်္ကေတအနေဖြင့် ကိုယ်စားပြုပြီး ပထမဗျည်းကို ဆက်ပေးသည်
ကရင်အက္ခရာ ရေးသားပုံ နမူနာများမှာခ + ံ → ခံ,  ki ဟု အသံထွက်လ + ံ + း → လံး, li ဟု အသံထွက်က + ၠ +ိ → ကၠိ,  kʝo ဟု အသံထွက်က + ျ +ိ + ၣ် → ကျိၣ်, klo ဟု အသံထွက်ရောမစာရေးစနစ်ကို အခြေခံသော ကရင်အက္ခရာတွင် ဗျည်း ၂၄ လုံး၊ သရ ၉ လုံးနှင့် သံပြောင်းသင်္ကေတ ၅ ခု ပါဝင်သည်
၁၃၉၁ (၁) ရက်
ပကွန်ရွာ၊ ပကွန်
ညဏ်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyantaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ သဖန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဖန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၄ ဦး၊ မ ၂၁၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ညိုမပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyomapin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ဇီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၈ ဦး၊ မ ၁၁၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဘာရွန် ယန်စ် ယာကော့ဘ် ဘာရှဲလီယော့စ် (ဆွီဒင်: Jöns Jacob Berzelius, တမ်းပလိတ်:IPA-sv; ယာကော့ဘ် ဘာရှဲလီယော့စ်; အင်္ဂလိပ်အသံထွက် - ဂျေးကာ့ဘ် ဘာဇီးလိယပ်စ်; ၁၇၇၉ ဩဂုတ် ၂၀ - ၁၈၄၈ ဩဂုတ် ၇) သည် ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဘာရှဲလီယော့စ်ကို ရောဘတ် ဘွိုင်းလ်၊ ဂျွန် ဒေါလ်တန်၊ အန်ထော်နီ လဗွိုင်စီယာတို့နှင့်အတူ ခေတ်သစ် ဓာတုဗေဒပညာရပ်ကို စတင်တည်ထောင်သူများထဲက တစ်ဦးအဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ကြသည်
ဘာရှဲလီယော့စ်သည် ၁၈၀၈ တွင် ဆွီဒင် တော်ဝင် သိပ္ပံအကယ်ဒမီတွင် အသင်းဝင် ဖြစ်လာခဲ့ကာ ၁၈၁၈ မှစ၍ အဖွဲ့၏ ရုံးကနားဆိုင်ရာ အဓိကလုပ်ဆောင်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် ဆွီဒင် ဓာတုဗေဒလောက၏ ဖခင် အဖြစ် ကျော်ကြားပြီး ၎င်းကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဩဂုတ်လ ၂၀ ကို ဘာရှဲလီယော့စ်နေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားလေသည်
၁၄၁၈ (၁) ရက်
ညားတော့ ဈေးသည်၊ ရွယ်တော့ မဟာနွယ် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မင်းမျိုးမင်းနွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုရန် မှန်းခဲ့သော်လည်း သာမန်ဈေးသည်တစ်ယောက်နှင့်သာ ညားခဲ့သကဲ့သို့ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ရည်မှန်းထားသော်လည်း တကယ်ဖြစ်လာသောအခါတွင်မူ သာမန်မျှသာ ဖြစ်လာသည်
၁၂၇၀ (၁) ရက်
ဦးစံတော်ကွက်သစ်ရွာ၊ တောင်လုံးစု
ကင်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ သစ်ဆိမ့်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ဆိမ့်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၉၅ ဦး၊ မ ၃၇၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ဇ်ဘီယန် (အင်္ဂလိပ်: Lesbian) တစ်ဦးဆိုသည်မှာ လိင်တူစုံမက်သော 'အမျိုးသမီး' တစ်ဦးဖြစ်သည်
လက်ဇ်ဘီယန် (lesbian) ဟူသော အင်္ဂလိပ်စကားလုံးကို "လိင်စိတ်ကိုင်းညွတ်မှု" (sexual orientation) ကိုထည့်သွင်းစဉ်းစားခြင်းမရှိဘဲ (မိမိကိုယ်ကို မည်သူမည်ဝါဆိုသော) "လိင်စိတ်ခံယူမှု" (sexual identity) နှင့် "လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်ခြင်း အမူအကျင့်" (sexual behaviour) ဟူသောအချက်များနှင့် ဆက်စပ်၍ အမျိုးသမီးများ အတွက် အသုံးပြုသည်
အမျိုးသမီးချင်း လိင်တူစုံမက်မှုကို ခွဲခြား ဆက်စပ်ဖော်ပြနိုင်ရန်အတွက် နာမ်ပုဒ်များအတွက် နာမဝသေသနအဖြစ် သုံးနိုင်သည်
သက်ရင်းတာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetyintar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ ပဲခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပဲခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၀၀ ဦး၊ မ ၅၈၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးမတတ် ရွာအနှုန်း၊ ဆံထုံးမတတ် ရွာဓလေ့ ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ပစ္စည်းတစ်ခု၏ ဈေးနှုန်းကို မသိလျှင် မိမိရောက်ရှိရာ ရွာ၏ ပေါက်ဈေးအတိုင်း ရောင်းဝယ်ရသည်
တော်ဝင်ဆံထုံးမျိုး မထုံးတတ်လျှင် ရွာ၏ဓလေ့အတိုင်းထုံးဖွဲ့ရသည်
ထို့အတူ မိမိကောင်းစွာ မကျွမ်းကျင်သော ကိစ္စ၌ အများနည်းကို လေ့လာ၍ လုပ်ဆောင်ရသည်
"ဆံထုံလင်္ကာတွင်... ဟူ၍ မင်္ဂလာဆံထုံး ၇-ထုံးကို ပညာရှိတို့ စပ်ဆိုလေသည်
ထို့ကြောင့် ဈေးမတတ်လျှင် ရွာအနှုန်း၊ ဆံထုံးမတတ်လျှင် ရွာဓလေ့ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ မိန်းမဘုန်းကား ဆံထုံး၊ ယောက်ျားဘုန်းကား လက်ရုံးဟူ၍လည်းကောင်း..." [၁၂၁၂] ဓာန်ပါဌ် (ဝိသော)
အရှင်ဥပဝါဏထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ “အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါးနှင့် ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါးတို့ ပေါင်းဆုံရာ၌ ဗဟိဒ္ဓါယတနတို့ကို (ဉာတပရိညာဖြင့်) ထင်ထင်ရှားရှား သိနေ၏၊ ဗဟိဒ္ဓါယတနတို့၌ တပ်မက်မှုရာဂကိုလည်း ထင်ထင်ရှားရှား သိနေ၏၊ ငါ၏ အဇ္ဈတ္တသန္တာန်၌ အာရုံ ၆-ပါးတို့၌ တပ်မက်မှု ရာဂ” ရှိနေ၏-ဟု (ဉာတပရိညာဖြင့်) သိနေ၏၊ဤသာသနာတော်၌ ရဟန်းတော်သည် အဇ္ဈတ္တိကာယတနနှင့် ဗဟိဒ္ဓါယတနတို့ ပေါင်းဆုံရာဝယ် ဗဟိဒ္ဓါယတနတို့ကို ထင်ထင်ရှားရှား သိနေ၏၊ ဗဟိဒ္ဓါယတနတို့၌ တပ်မက်မှုရာဂါကို (ကိလေသာမရှိတော့သဖြင့်) ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်နေသည်ကို မသိတော့၊ မိမိသန္တာန်၌လည်း ရာဂမရှိတော့ဟု သိနေ၏-ဤသည်ကား သန္ဒိဋ္ဌိက, အကာလိက, ဧဟိပဿိက, ဩပနေယိက, ပစ္စတ္တံ ဝေဒိတဗ္ဗ ဝိညူဟိ ဖြစ်သော တရား ပေတည်း”ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ထင်ဇန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thenzang(Tengzang))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဝေါင်မွာလ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေါင်မွာလ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈ ဦး၊ မ ၁၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၂ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပန်ရေကျော်ရွာ၊ လက်ပန်
ငန်းကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngankya)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅ ဦး၊ မ ၄၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
သာဝတ္ထိပြည် (Sávatthi) ပုဏ္ဏားမျိုးတွင် ဝက္ကလိထေရ် (Vakkali) လောင်း သည် ဖွားမြင်၏
အရွယ်ရောက်သောအခါ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသခင် ဆွမ်းခံဝင်လာသည်ကို ဖူးမြင်ရလေသည်
ဝက္ကလိထေရ်လောင်းသည် မြတ်စွာဘုရား၏ လက္ခဏာကြီးငယ် အံ့ဖွယ်အဖုံဖုံ ကိုယ်တော်၏ ပြည့်စုံခြင်းကိုကြည့်ရှုဖူးမြော်ရ၍ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိနိုင်ရကား မြတ်စွာဘုရားထံတော်တွင် ရဟန်းပြုကာ ဘုရားသခင်အား မပြတ်စေ့ငု ကြည့်ရှု ဖူးမြော်ခြင်းငှာ အခွင့်ရကောင်းသောနေရာ၌ တည်နေလျက် သရဇ္ဈာယ်ခြင်း၊ ကမ္မဠာန်းနှလုံးသွင်းခြင်း စသည်တို့ကို ပယ်စွန့်၍ မြတ်စွာဘုရားသခင်ကို ဖူးမြင်ကြည့်ရှုလျက်သာလျှင် လှည့်လည်နေလေသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဝက္ကလိထေရ်၏ ပညာဉာာဏ်ရင့်ကျက်ခြင်း ကိုငံ့လျက် တစ်စုံတစ်ခုသော စကားကိုမျှ ပြောဆိုဆုံးမတော်မမူချေ
သို့သော် တစ်နေ့တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ဝက္ကလိ၏ အသိအလိမ္မာ ပညာဉာဏ်ရင့်ကျက်လာပြီဖြစ်ကြောင်းကို သိတော်မူ၍ 'ချစ်သော ဝက္ကလိ၊ ပသာဒစက္ခုဖြင့် ကြည့်ရှုထင်ထင် တွေ့မြင်နိုင်ကောင်းသော သုံးဆယ့်နှစ်ဝ ကောဠာသကို ပေါင်းထစုချုပ် ဤငါဘုရား၏ အပုပ်ကောင်တည်းဟူသော ကိုယ်ဖြင့် သင့်အား အဘယ်အကျိုးရှိချေအံ့နည်း
ချစ်သားဝက္ကလိ၊ စင်စစ် အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရား ဟောကြားသောတရားတော်ကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင် ကြည့်ရှု၏
ဘုရားဟောကြား မြတ်တရားကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင် ကြည့်ရှုနိုင်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရားကို ကြည့်ရှု ဖူးမြော်သည် မည်ပေ၏
အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရား ဟောကြားသော တရားတော်ကို ပညာစက္ခုဖြင့် ထင်မြင်အောင်မကြည့်ရှုသော ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ငါဘုရားကို ထင်မြင်အောင်မကြည့်ရှုသည်မည်၏' ဟု မိန့်ဆိုဆုံးမ ဩဝါဒ ပေးသနားတော်မူ၏
သို့သော် ဝက္ကလိထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖဲခွာ၍ အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ခဲ့ချေ
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤရဟန်းကား တုန်လှုပ်ထိန်လန့်ခြင်းကို မရမူ၍ သစ္စာလေးပါးတရားကို ပိုင်းခြားတည့်တည်းထိုးထွင်း၍ မသိလတ္တံ့ဟု သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၍ ဝါကပ်မည့်နေ့တွင် 'ချစ်သားဝက္ကလိ၊ အရပ် တစ်ပါး ဖဲသွားလေလော့
ချစ်သားဝက္ကလိ၊ အရပ်တစ်ပါး၊ ဖဲသွားလေလော့ဟု မိန့်တော်မူပြန်၏
ထိုအခါ ဝက္ကလိထေရ်က ငါသည် သုံးလပတ်လုံး မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်တော့ပြီ
ထိုသို့မစွမ်းနိုင်၍ အသက်ရှင်နေခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိတော့အံ့နည်း
မြင့်မောက်လှစွာသော ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထက်မှ ခုန်ဆင်းခြင်းဖြင့်သာ သေစေတော့အံ့' ဟု ကြံ၍ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ထက်သို့ ရှေးရှုတက်လေသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် ဝက္ကလိထေရ်၏ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကြောင်းကို သိတော်မူသဖြင့် 'ဤရဟန်းသည် ငါဘုရား၏အထံ၌ လျော်ကန်သင့်စွာ သက်သာရာကို မရခဲ့သည်ရှိသော် မဂ်ဖိုလ်တို့၏ ရကြောင်းဥပနိသျသည် အချည်းနှီးပျက်စီးလေရာ၏' ဟု ဆင်ခြင်တော်မူ၍ မိမိတည်းဟူသော ကိုယ်တော်ကို ဖူးမြော်ကြည့်ရှုရန် ရည်သန်ပြသတော်မူခြင်းငှာ အရောင်ကို လွှတ်တော်မူ၏
ထိုအခါ ဝက္ကလိ ထေရ်၏ ကြီးကျယ်လှစွာသော စိုးရိမ်ကြောင့်ကြခြင်း သောကသည် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်
ထို့နောက် ဝက္ကလိထေရ်အား နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်းဖြစ်စေလို၍ 'ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာ၌ ကြည်ညိုသောရဟန်းသည် ဘုရားမြတ်စွာသာသနာ၌ ငြိမ်သက်အေးမြသော၊ ပြုပြင်တတ်စွ သခ‡ါရတရားတို့၏ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော၊ တုမဲ့ဖက်လွတ် အထွတ်အထိပ် ချမ်းသာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သို့ ရပေရာ၏'ဟု ဟောကြားတော်မူပြန်သည်
ထိုဂါထာကို ဟောကြားတော်မူပြီး၍ ဝက္ကလိထေရ်အား ဆွဲခေါ်တော့မည်ကဲ့သို့ လက်တော်ကို ဆန့်တန်းတော်မူပြီးလျှင် 'ချစ်သားဝက္ကလိ ငါဘုရားထံသို့ အမြန်လာလော့၊ ငါ၏မျက်မှောက်မှ နှင်ထုတ်လိုက်ခြင်းကို မကြောက်ရွံ့ပါလေလင့်၊ ငါဘုရားသည် ညွှန်ပျောင်းတွင် နစ်မြုပ်နေသော ဆင်ပြောင်ကြီးကို ကယ်တင်ထုတ် ဆောင်ဘိသကဲ့သို့ ကိလေသာညွန်ပျောင်း၌ နစ်မြုပ်နေသော သင်ဝက္ကလိကို လည်း ငါဘုရားသည် လျင်မြန်စွာကယ်တင် ထုတ်ဆောင်တော်မူပေအံ့
ချစ်သားဝက္ကလိ၊ ငါဘုရားထံသို့ အမြန်လာလော့၊ နှင်ထုတ်သည်ဟု မကြောက်ရွံ့ပါလေလင့်၊ ငါဘုရားသည် ရာဟုအမည်ရှိသော အသုရိန်နတ်က နေကို ဖမ်းဆီးချုပ်ချယ်ထားခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေဘိသကဲ့သို့ သင်ချစ်သားဝက္ကလိအား ကိလေသာထု ရာဟုနတ်ကြီး ဖမ်းဆီး၍ထား သောလက်မှ အလျင်ထုတ်ချောက် လွတ်မြောက်တော်မူစေအံ့ချစ်သား ဝက္ကလိ၊ ငါဘုရားထံသို့ အမြန်လာလော့၊ သင့်အား နှင်ထုတ်ပစ်သည်ကို မကြောက်ရွံ့ပါလေလင့်၊ ငါသည် သင့်အား ရာဟု အမည်ရှိသော အသုရိန်နတ်ကြီးက လူကိုဖမ်းဆီးချုပ်ချယ်ထားခြင်းမှ လွတ်မြောက်စေဘိသကဲ့သို့ သင်ချစ်သားဝက္ကလိကို ကိလေသာထု ရာဟုနတ်ကြီး ဖမ်းဆီး၍ထားသော လက်မှ အလျင်ထုတ်ချောက် လွတ်မြောက်တော်မူစေအံ့' ဟု ဆိုတော်မူ၏
ထိုအခါ ဝက္ကလိထေရ်သည် လွန်စွာ နှစ်သက်ခြင်းဖြစ်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားရှိရာကို ဆင်ခြင်ရာ မမြင်နိုင်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသခင်၏ မျက်မှောက်ဖြစ်သော ကောင်းကင်သို့ ကြွမြောက်ပျံတက်၍ ပထမခြေလှမ်း သည် တောင်ထိပ်၌ တည်လျက်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူ သော တရားဂါထာကို ဆင်ခြင်လျက် ကောင်းကင်ထက်၌သာလျှင် လွန်စွာပြန့်ထွက် နှစ်သက်ခြင်းပီတိကိုခွာ၍ ပဋိသမ္ဘီဒါတို့နှင့်တကွ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ဆိုက်ပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားကို လက်အုပ်ချီမိုး ရှိခိုးလျက်သာလျှင် ကောင်းကင်မှ သက်ဆင်း၍ မြတ်စွာဘုရား၏ထံတော်၌ တည်နေလေသည်
မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဝက္ကလိထေရ်အား သဒ္ဓါတရား ဖြစ်ပွား ရိုးရင်း နှလုံးသွင်းရှိကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ထူးကဲသူအဖြစ် အထွတ်အထိပ် အမြတ်အရာ၌ ထားတော်မူလေသည်
သက်ကယ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ ငါးဆီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါးဆီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၀၅ ဦး၊ မ ၂၅၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၂၀ (၁) ရက်
တကောရွာ၊ တကော
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်တိန်း
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် နတ်တလင်းမြို့သမဝါယမအရာရှိဦးမောင် လေးနှင့် ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့်တို့မှ ၁၉၁၂ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂ရက်နေ့၌ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးမောင်လေး တည်ထောင်ခဲ့သော နတ်တလင်းမြို့ အစိုးရမူလတန်းကျောင်းတွင် ၄ နှစ်အရွယ်ကစ၍ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ကျောင်းဝင်နံပါတ်မှာ၂၁ ဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းသည် အလယ်တန်းကျောင်းအဖြစ်တိုးမြှင့်လာ ချိန်၌ ဒေါ်ခင်ရွှေသည် အစိုးရစစ်ခုနှစ်တန်းကိုပထမအဆင့်ဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ရေကျော်မက်သဒစ် ကျောင်းသို့ ပြောင်းလာကာ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲ၌ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အက္ခရာသင်္ချာ၊ ဂဲဩမေတြီဘာသာရပ်များ၌ ဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ယူနီဘာစီတီမှ ဘီအေနှင့်ဘီအီး ဒီဘွဲ့ကိုပါ ဆွတ်ခူးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် ကျောင်းဘာသာရပ်များအပြင် ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲများကိုလည်း ငယ်စဉ်ကပင်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ သံခိပ်ပြိုင်ပွဲများ၌ဆုစာအုပ်များချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ကျောင်းကပွဲ ရန်ပုံငွေရှာပွဲများ၌လည်း တက်တက်ကြွကြွပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
အမျိုးသားဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း၌ ကထိကအဖြစ်သင်ရိုးညွန်းတန်း သင်ကြားနည်းများနှင့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်ကို ပို့ချခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းပြနှင့်ကထိကဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်မဖြစ်မီကပင် ရန်ကုန်မြို့မြူနီစပယ်တွင် တွဲဖက်ပညာရေးအရာရှိမှ ပညာရေးအရာရှိအဖြစ် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
စစ်ဖြစ်ခါနီး၌ (ဗ၏R၏P) လေကြောင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အမျိုးသမီးဌာနစိတ်၌ ဒေါ်မြစိန် အမ်အေက ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒေါ်ခင်ရွှေက အတွင်းရေးမှူးနှင့်ငွေထိန်းအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
စစ်အတွင်း၌နတ်တလင်းမြို့ရပ်ရွာ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ အလယ်တန်းကျောင်းကို အထက်တန်းအဖြစ် တိုးမြှင့်ကာဒေါ်ခင်ရွှေအား ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
ဖဆပလအဖွဲ့ဝင်၊ အာရှလူငယ်အမျိုးသမီးဌာနမှူးအနေနှင့် ဂျပန်စာသင်ခြင်း၊အာရှလူငယ်ရန်ပုံငွေရှာခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးသည့်အခါ ၁၉၄၆ မှ ၁၉၅၄ အထိ မူလရာထူးကို ဆက်လက်လက်ခံပြီး လက်ထောက်ပညာ ရေးအရာရှိထူးကိုရခဲ့သည်
၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၉ အထိ ပညာရေးအရာရှိ တိုးမြှင့်ခံရသည်
ပညာရေးဘုတ်အဖွဲ့ ကိုဖျက်သိမ်း၍ မြူနီစပယ်ကျောင်းများ၊ အစိုးရကျောင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည့်အခါ မြူနီစပယ်တွင်ကျန်ရစ်ပြီး ဒုအတွင်းရေးမှူးဟု အထူးခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်
၁၉၅၉ မှ ၁၉၆၇ အထိ ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် လူမှုဝန်ထမ်းစိတ်ထက်သန်သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် မြို့မကျောင်းရန်ပုံ ငွေအတွက်ဂျူဗလီဟောရုံတွင် ကပွဲများကျင်းပသည့်အခါ ဘွဲ့ရအမျိုးသမီးကြီးများ ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ကပြသော ပေဖူးလွှာအခန်း၌ဒေါ်မမခင်က သတင်းစာအယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ဒေါ်ခင်ရွှေက ဆောင်းပါးရှင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘိလပ်ပြန်သန်း ဒေါ်ရာသန်းအေးက လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့်၊ ရွှေပြည်အေးနှင့်ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်တို့စီစဉ်သော တေးသရုပ်ဖော်အခန်းများတွင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ကောလိပ်ကျောင်းသူအနေနှင့်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း၊ နေ့ကျောင်းသူများအသင်း၊ တက္ကသိုလ် ဓမ္မာရုံရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးများ၌ အားသွန်ခွန်စိုက်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဆရာအဖြစ်သင် ကောလိပ်၌ ယိမ်းများစီစဉ်ပေးခဲ့သည်
၁၉၅၇ တွင် ငှက်ပြာကင်းထောက် အမျိုးသမီးငယ်လေးများ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ်နှင့် လူငယ်လေးများကို စုစည်းလမ်းပြပေးခဲ့သည်
ငှက်ပြာလေးများ၏ မင်းကြီးအမည်ကိုခံယူခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာကင်းထောက် အမျိုးသမီးကွန်ဖရင့်ကျင်းပရာ နယူးဒေလီမြို့သို့ အခြားကိုယ်စားလှယ် လေးဦးနှင့်အတူတက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုကစ၍ တည်ထောင်ခဲ့သော [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝတီအသင်း]] တွင် အတွင်းရေးမှူးတာ ဝန်ယူခဲ့သည်
မင်္ဂလာတရားတော်စာမေးပွဲများတွင် မြူနီစပယ်ကျောင်းသားအများအပြားဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝတီအသင်း၏ အဆောက်အအုံမှာ ဗိုလ်တစ်ထောင် အီဒင်လမ်း၌ တည်ရှိခဲ့သည်
ဘာသာရေး၌ငယ်စဉ်ကပင် ကိုင်းရှိုင်းခဲ့သူပီပီဆရာဆရာမများကိုစုစည်း၍ မိမိကခေါင်းဆောင်ကာ ဗုဒ္ဓဂါယာသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေကို မြန်မာပီသသော ဆံထုံးကြီးနှင့် အမြဲမြင်တွေ့ရသည်
သူ၏ စိတ်သဘောထားကိုသူ ၏ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမြင်ရုံနှင့် အတိမ်အနက် အကဲခတ်နိုင်သည်
စေတနာဝန်ထမ်းပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းများမှာ နေရှင်နယ်ကောင်စီအမျိုးသမီးအဖွဲ့၊ တနင်္လာညနေအသင်း၊ အမျိုးသမီးစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း၊ ယူနီဘာစီတီအမျိုးသမီးများအသင်းနှင့်အမျိုးသမီးကင်းထောက် အသင်းများဖြစ်သည်
ခင်ပွန်းသည်မှာ ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးတင်ထွဋ် ဖြစ်၍နောင်တွင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန အငြိမ်းစား ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်
သားသမီးများမှာဒေါက်တာသိန်းထွဋ်၊ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ထွဋ်၊ဗိုလ်ကြီးမျိုးမြင့်ထွဋ်၊ ဒေါက်တာအောင်မြတ်ထွဋ်နှင့် ဒေါက်တာခင်နွဲ့ရည်ထွဋ်တို့ဖြစ်သည်
၁၄ နတ်မောက်လမ်းတွင်၆-၁ဝ-၉၄ နေ့က ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ရာ မြန်မာမှုကိုလေးစားထိန်းသိမ်းခဲ့သော ထူးချွန်သည့် ပညာရေးလောကမှအမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ဖတ်ဟီကောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathekauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ လင်းခေးမြို့နယ်၊ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွိုင်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၇ ဦး၊ မ ၁၀၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဟချိဂျေားမြို့  (八 丈 町 ဟချိဂျေား − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့၊ ဟချိဂျေားခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၅၁၆ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၀၄ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၇၂.၂၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
လူမှုပတ်ဝန်းကျင်းတွင် ဆက်ဆံရေးအတွက် အချင်းချင်း နားလည်စေရန် နုတ်ဖြင့် ပြောဆိုဆက်ဆံရာမှာ ထွက်ပေါ်သော အသံကို စကားဟုခေါ်သည်
ဗုဒ္ဓဘုရားက သမ္မာဝါစာဟူ၍ အကျိုးရှိစေမည့် စကားပြောဆိုနည်းကို ဟောကြားခဲ့ဖူးသည်
သမ္မာဝါစာသမ္မာဝါစာ (ကောင်းမွန် မှန်ကန်သော စကား) ဆိုသည်မှာ -(၁) မဟုတ်မမှန်သော စကားကို မပြောဆိုဘဲ မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း
(၂) တယောက်နှင့်တယောက် အထင်အမြင်လွဲအောင်၊ ခင်မင်မှုပျက်ပြားအောင်၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့အောင် အတို့အထောင် ကုန်းချောစကားကို မပြောဆိုဘဲ အချင်းချင်း အဆင်ပြေအောင်၊ ခင်မင်မှုတိုးပွားအောင် ပြောဆိုခြင်း
(၃) ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသောစကား၊ ရိုင်းစိုင်းသောစကား၊ ဆဲရေးတိုင်းထွာသောစကားများကို မပြောဆိုဘဲ ယဉ်ကျေးသိမ်းမွေ့သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း
(၄) အနှစ်သာရ မရှိသော ရောက်တတ်ရာရာ စကားများကို မပြောဆိုဘဲ မိမိသူတပါး နှစ်ဦးသားတို့ အကျိုးရှိမည့် စကားကို ပြောဆိုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦး၏အတွေးအခေါ်ကို အခြားတစ်ဦးကသိရှိ နားလည်စေရန် အလို့ငှာ စကားသည် အရေးပါ အရာရောက်သော 'ဆက်သွယ်ရေး'ပစ္စည်းတရပ်ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးက အခြားလူ တစ်ဦးအား မိမိစိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော အကြောင်းကိစ္စကို ဖွင့်ဟ ထုတ်ဖော်လိုလျှင်၊ စကားဖြင့် ထုတ်ဖော် ပြောကြားနိုင်သည်
နားထောင်ရသောသူကလည်း ပြောဆိုသူ၏စကားကို ကြားရ လျှင်၊ ဆိုလိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်သည်
မိမိက ပြန် လည်ပြောဆိုလိုသည့် ကိစ္စရှိကလည်း၊ စကားဖြင့်ပင် ပြန်လည် ပြောကြားနိုင်သည်
စကားကို ကျွန်ုပ်တို့ နေ့တိုင်းပြောဆိုနေကြ ငြားသော်လည်း၊ အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ကြောင့်သာ စကား၏ စူးရှ ထက်မြက်လှသော 'ဆက်သွယ်ရေး'တန်ခိုးအာနိသင်ကို ဂရု မပြုမိကြခြင်း ဖြစ်၏
တကယ့် စေ့စေ့စပ်စပ် သုံးသပ်လျှင်မူ ကား၊ စကားသည် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတွင် မည်မျှကျေးဇူးပြု လျက်ရှိသည်ကို သိမြင်လာနိုင် ကြပေသည်
အကယ်၍ လူ့ လောကတွင် စကားဟူ၍ မရှိပါက၊ လူတို့၏ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရေးသည်၎င်း၊ ယဉ်ကျေးမှုသည်၎င်း၊ မည်မျှဆုတ်ယုတ် နိမ့်ကျသွားမည်ကို တွေးဆချင့်ချိန် နိုင်ပေသည်
ဆက်သွယ်ရေးဆိုရာ၌ စကားမှအပ ဖြစ်သော ဆက်သွယ်ရေးတို့လည်း ရှိပေသေးသည်
မိမိဆိုလိုသော အကြောင်းအရာ ကို လက်ဟန်၊ ခြေဟန်၊ အမူအရာအားဖြင့်လည်း ဖော်ပြနိုင် သည်
ပန်းချီကား၊ အရုပ်ကားဖြင့်လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်
သို့ဖြစ်လင့်ကစား၊ အထက်ပါ ဆက်သွယ်ရေးကိစ္စတို့သည် လူ အချင်းချင်း နှုတ်ဖြင့် စကားပြောဆို ဆက်သွယ်ခြင်းလောက် ထိရောက်လှသည်မဟုတ်ချေ
စကားဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရာတွင်အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် နှုတ်မှပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းကာ ထွက်ပေါ်လာသောအစီအစဉ် စည်းစနစ်ရှိသည့်အသံ 'သင်္ကေတ' များပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုဖွယ်ရာရှိသည်
လွယ်သောဥပမာကိုဆောင်ရသော် 'ထမင်းစားကြဆို့ဟေ့'ဟူသော ဝါကျပြည့်စကားတွင်(၁) ထမင်း-စား-ကြ-စို့-ဟေ့ စသော စကားလုံး တို့သည် သင်္ကေတ နှုတ်သံများ ဖြစ်ကြ၏
(၂) ယင်းစကားသံတို့သည် စနစ်တကျ အစီအစဉ်ဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်း၍ ထွက်လာသည်
အကယ်၍ 'ထမင်း-ဟေ့-ကြ-စို့-စား'ဟု အစီအစဉ်ကင်းမဲ့ သော အသံတို့ကို ရွတ်ဆိုခဲ့ပါလျှင် ထို အသံစဉ်တို့သည် အဓိပ္ပာယ် ကင်းမဲ့ပေလိမ့်မည်
ထိုကြောင့် စည်းစနစ်တကျနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် အသံစဉ်၍ ထွက်လာရသော နှုတ်သံ (ဝါ) စကားသံများ ဖြစ်ရပေသည်
လူ၏နှုတ်မှ ထွက်သော အသံတိုင်းသည်လည်း စကားမဟုတ် ပေ
ဥပမာ လေချဉ်တက်သောအသံ၊ ချောင်းဆိုးသံ၊ နှာချေသံ၊ ညည်းတွားသံ စသောအသံတို့သည် နုတ်ထွက်အသံများ ဖြစ်ကြ သော်လည်း လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ် ပြောကြားရာ၌ အသုံးပြုသော 'စကားသံ'များ မဟုတ်ကြချေ
ထိုသို့ 'စကားသံ'မဟုတ်သည့် သာမန် နှုတ်သံများမှာမူ တိရစ္ဆာန် လောက၌ပင် ရှိပေသည်
ဥပမာ ဆိုလျှင်၊ ခွေး ဟောင်သံ၊ ကျားဟိန်းသံ၊ ကြောင်အော်သံ၊ ကြက်တွန်သံ၊ မြင်းဟီသံ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏
စကားကို ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပြောနေကျဖြစ်၍ အမှုမဲ့အမှတ်မဲ့ဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ ပြောဆိုလိုက်ကြသော် လည်း၊ စကားလုံးများ မည်သို့မည်ပုံ ထွက်လာရသည်၊ လူ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးစကားဖြင့်ဆက်သွယ်ရာ၌ စကားမပြောမီအချိန် နှင့်စကား ပြော၍ ဆုံးသည့်အချိန်အကြားတွင် လူ၏စိတ်နှလုံး၌ မည်သို့မည်ပုံ လှုပ်ရှား ထိခိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ရသည် တို့ကိုမူ တစ်စေ့တစ်စပ် လေ့လာစူးစမ်းကြည့်မှသာလျှင် အံ့ဩဖွယ်ရာ အချက်အလက်များကို သိရှိကြရသည် ဖြစ်ပေသည်
လူတစ်ဦးသည် မိမိ ပြောဆိုလိုသည့် အကြောင်းတစ်ခုကို နှုတ်ဖြင့် ဖွင့်ဟပြောဆိုရန် ကြံဆလိုက်သည်နှင့်တပြိုင်နက်၊ နဗ် ကြော(ဝါ)အာရုံကြောများနိုးကြွလာ၍ ပါးစပ်မှ စကားသံ ထွက် လာသည့်တိုင်အောင် ထိုနဗ်ကြောများက သက်ဆိုင်ရာကြွက် သားများကို လှုပ်ရှားစေသည်ဟု ဆိုသည်
နဗ်ကြောများကြောင့် လှုပ်ရှားလာသော ကြွက်သားတို့မှာ လူ၏ ခါးလယ်မှနားရွက်အထိဖြစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာဒေသ အပိုင်းအခြား အတွင်းရှိ ကြွက်သားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဤနည်းဖြင့် စကားကို ပြောဆိုလိုက်ရာ၌ အသံလှိုင်းများသည် နားထောင်သူ ၏ နားစည်သို့ ရောက်လေသည်
ထိုမှတဆင့် အသံလှိုင်းများ သည် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပျံ့နှံ့ကာ နားထောင်သူ၏ အတွင်းနား သို့ ရောက်ပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ဆင့် နဗ်ကြောများသို့ ရောက်ရှိ သွားလေသည်
ထိုအခါ သက်ဆိုင်ရာ ဦးနှောက်အင်္ဂါစုသည် စကားပြောသူ၏ ဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်ကို အာရုံခံယူသဖြင့် သိမှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဆိုကြသည်
စကားကို လူ့ယဉ်ကျေးမှု အင်္ဂါရပ်ကြီးတစ်ခု အနေဖြင့်အသိအမှတ်ပြု၍ ထားကြပေသည်
အမှန်ဆိုလျှင် စကားကိုမည်သူမဆို အမိဝမ်းမှ ကျွတ်ကတည်းက တတ်မြောက်လာကြ သည်မဟုတ်ပေ
ကလေးသူငယ်အရွယ်မှစ၍ တစ်ဆင့်တစ်ဆင့်သင်ကြားမှတ်သား၍သာ တတ်မြောက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့်လည်း လူ့ဘောင် အဖွဲ့အစည်း၏ အလေ့အထ ဖြစ်သောစကားပြောမှုကို လူတိုင်းတတ်ကျွမ်းရသည့် အခြင်းအရာမှာလူ့ယဉ်ကျေးမှုအင်္ဂါရပ်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်
စကား၌ အင်္ဂါတရပ် ရှိသေး၏
ထိုအင်္ဂါရပ်မှာ အခြားမဟုတ်
လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းကြီးကို ဘာသာစကားအလိုက် နယ်ပယ်ခွဲခြား၍ သွေးစည်းသတ်မှတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဆိုလိုသည်ကား၊ဘာသာစကားတစ်ခုကို နားလည်တတ်ကျွမ်းသူ အချင်းချင်းသည်လူ့ဘောင် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအနေဖြင့် စည်းစည်း လုံးလုံးပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်ကြ၍၊ အခြားဘာသာစကားကို ပြောကြားသောသူတို့နှင့်မူ ဘာသာစကား အခက်အခဲကြောင့် မိမိတို့အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရသကဲ့သို့ ချောမောပြေပြစ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ချေ
ထိုကြောင့်လည်း ဘာသာစကားသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကိုဒေသတစ်ခုအနေနှင့် သီးခြား၍ ဖွဲ့စည်းပေးတတ်သော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုအပ်သည်
ထိုသို့သော ဘာသာစကား စည်းမျဉ်းနယ်ပယ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ အခြားလူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့်ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်သူမျိုးမှာကား အခြားမဟုတ်၊ မိမိဘာသာစကားအပြင် အခြားဘာသာစကားများကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပြောဆိုနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များပင် ဖြစ်ချေသည်
စကား၏ စွမ်းအင်သတ္တိကြီးတစ်ရပ်လည်း ရှိသေးသည်
လူတိုင်းလူတိုင်းသည်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေါင်းသင်းရာတွင် စကားဖြင့်ပြောကြား နားလည်ကြသည်ကား မှန်၏
စကားကို လူတိုင်းပြောတတ်သော်လည်း ပြောရာတွင်ထိရောက်မှုချင်းကား မတူကြချေ
လေယူလေသိမ်းတွင် သူတစ်ပါးထက် ထူးချွန်ကောင်းမွန်အောင် ပြောနိုင်သူများလည်း ရှိသည်
မိမိပြောလိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို သူတစ်ပါးထက် ရှင်းလင်းပြတ်သားအောင် ပြောနိုင်သူများလည်းရှိသည်
သူတစ်ပါး၏နားတွင်စွဲငြိ၍ သွားလောက်အောင်ပြောနိုင်သူများလည်း ရှိသည်
အခြားတစ်ဖက်က ကြည့်ပြန်လျှင်လည်း၊ သူတစ်ထူးနားမခံသာအောင် အပြောကြမ်းသူများလည်း ရှိသည်
မိမိပြောဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကို မရောက်ဘဲ၊ရှုပ်ထွေးသွားခြင်းဖြင့် နားထောင်သူ၏အာရုံကို ပျက်ပြားစေသောစကားပြောသူများလည်းရှိသည်
ထိုကြောင့်လည်း စကားအရာနှင့် ပတ်သက်၍ 'နှုတ်ချိုလျှို တစ်ပါး'၊ 'ချစ်စေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ မုန်းစေလို ခံတွင်း လက်လေးသစ်'ဟူသော စကားပုံဆိုရိုးများ ရှိနေသည်မဟုတ် ပါလော
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ စကား၏အခြေခံ အဓိကဂုဏ်ပုဒ်ကြီး သည်လူ့ယဉ်ကျေးမှု တည်သမျှ ကာလပတ်လုံး တည်မြဲနေမည် ဖြစ်၏
ထိုဂုဏ်ပုဒ်ကြီးကာ အခြားမဟုတ်၊ လူအချင်းချင်းကို လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်လာအောင် ပေါင်းစည်းပေးသည့် 'ဆက်သွယ်ရေး' သဘောပင် ဖြစ်သည်
လူတို့ ရေးသားအသုံးပြုသော 'စာ'မှာ 'စကား'၏ နောက် ကာလအတန်ကြာမှ ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
စကားသည် မူရင်းဒြဗ်ဝတ္ထု၊ မူရင်းအတွေးအခေါ်၊ မူရင်းစိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့၏ အသံသင်္ကေတများဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထိုနည်းအတူ စာသည် စကား ၏ သင်္ကေတလက္ခဏာပင် ဖြစ်တော့သည်
စာသည် ပင်ရင်း မဟုတ်၊ စကားသာ ပင်ရင်းဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရစ်ချက် ဒရိပ် အာဒါးသည် ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး လန်ဒန် ကင်း ကောလိပ်တွင် မြန်မာစာ ပါမောက္ခတစ်ဦးအဖြစ် ၁၈၈၉ မှ ၁၈၉၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
အာဒါး အား ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ တွင် ဖွားမြင်သည်
သူ၏ ဖခင်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဒရပ် အုပ်ချုပ်ရေးဒေသမှ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ ရှေ့နေချုပ် ဗိုလ်မှူးကြီး ဂျွန်အာဒါး ဖြစ်သည်
အာဒါးသည် ဗိုလ်မှူးကြီး ဟတ်ချင်၏ သမီးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့ပြီး သား ၃ယောက် သမီး ၅ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
အသက် ၁၆ နှစ်တွင် စစ်တပ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ပြီး မဒရပ် ခြေလျင် တပ်ရင်း ၁၁ တွင် တာဝန်ကျကာ နောင်တွင် ဂျဘာပူလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၃နှစ်အကြာတွင် ဟိန္ဒူစတန်နီဘာသာ ကို ကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဘာသာပြန်နှင့် တပ်ရေးအရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၄၇ တွင် သူ၏ တပ်ရင်းအား တနင်္သာရီတိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီးနောက် မော်လမြိုင်တွင် တပ်စွဲခဲ့သည်
မကြာခင်တွင် သူသည် မြန်မာဘာသာစကားကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်လာခဲ့သဖြင့် မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဆာ အာချီဘော ဘိုဂယ် ၏ မေတ္တာရပ်ခံချက်အရ အရပ်ဖက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၈၅၂ ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသော အခါတွင် သူသည် အတွင်းပိုင်းမှ ဝင်ရောက်လာမည့် မြန်မာတပ်တို့အား ကာကွယ်ရန် သံလွင် အထက်ပိုင်းသို့ စေလွှတ်သည့် တပ်ခွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး မုတ္တမကို သိမ်းပိုက်ရာတွင် ဆန္ဒပြု ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၈၅၂ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပဲခူးအား အင်္ဂလိပ်လက်အောက်သို့ သွတ်သွင်းပြီးနောက် ပဲခူး၏ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသော ဆာအာသာ ဖယ်ယာသည် ဗိုလ်အာဒါးအား ရန်ကုန်၏ တရားသူကြီး အဖြစ်ခန့်အပ်ရန်  ဆာ အာချီဘော ဘိုဂယ်လ် ထံတွင် တောင်းဆိုခဲ့သည်
နောက်တစ်နှစ်တွင် သူ့အား ပြည်မြို့ မြန်မာတို့ လုပ်ကြံသဖြင့် သေဆုံးခဲ့သော ကပ္ပတိန်လက်တာ၏ နေရာတွင် ဒု-မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်နှင့် နောက်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပြည်မြို့သည် အင်္ဂလိပ်တို့အတွက် ခက်ခဲ့ပြီး အန္တရာယ်ကြီးသော ဒေသဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော မြန်မာပိုင်နက်နှင့် နယ်စပ်ဖြစ်သည့် ပြည်မြို့တွင် ခက်ထန်ကြမ်းတမ်းပြီး အင်္ဂလိပ်တို့အား မောင်းထုတ်လိုစိတ် ပြင်းပြနေကြသည့် ဗမာလူမျိုးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်
ထိုရာထူးကို ရယူမည့်သူမှာ အေးဆေးတည်ငြိမ်၍ သတ္တိရှိပြီး ဗဟုသုတပြည့်စုံသူ၊ ဆုံးဖြတ်နိုင်စွမ်းရှိသူ၊ စိတ်ဓာတ်ခိုင်မာသူ နှင့် ပရိယာယ် ကြွယ်ဝသူ ဖြစ်ရမည် ဖြစ်သဖြင့် အာဒါးမှာ အသင့်တော်ဆုံးလူပင် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ထိုအချိန်က မြန်မာပြည်ရှိ အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ်ချုပ်ရသည့် အစိုးရဌာနများတွင် လူ အလုံအလောက် မရှိပေ
အာဒါး အနေနှင့် ပြည် အား ၆ နှစ်အုပ်ချုပ်ရသည့် အချိန်ကာလအတွင်း မြန်မာပြည်သူတို့နှင့် သင့်မြတ်အောင် ပေါင်းသင်းနိုင်ခဲ့ပြီး အာဏာစက်တည်မြဲစေရန် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကာ သူ့အား ဗမာတို့မှ မိတ်ဆွေ အဖြစ်နှင့် အုပ်ချုပ်သူ အရာရှိ အဖြစ် လက်ခံလာအောင် ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် အာဒါးအား ရန်ကုန်၏ ဒု-မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး ၁၈၆၃ ခုနှစ် တနင်္သာရီ၊ ရခိုင် နှင့် ပဲခူးတို့အား အိန္ဒိယလက်အောက်ခံ မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်းပြည်နယ် အဖြစ် ပေါင်းစည်းလိုက်ပြီးသည့် နောက်တစ်နှစ်တွင် သူ့အား ပြည်နယ်အတွင်း အရေးအပါဆုံး ဒေသဖြစ်သည့် ပဲခူး ၏ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
သူသည် ၁၈၇၈ တွင် မြန်မာပြည်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့ပြီး ၄ နှစ်အကြာတွင် စစ်တပ်၏ အလုပ်လက်မဲ့ အရာရှိ စာရင်းဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
အာဒါးသည် ၁၈၅၅ တွင် ဗိုလ်ကြီး ၊ ၁၈၆၁ တွင် ဗိုလ်မှူး ၊ ၁၈၆၆ တွင် ဒု-ဗိုလ်မှူးကြီး ၊ ၁၈၇၁ တွင် ဗိုလ်မှူးကြီး ၊ ၁၈၈၁ တွင် ဗိုလ်ချုပ်၊ ၁၈၈၇ တွင် ဒု-ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နှင့် ၁၈၉၁ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဖြစ် ရာထူး အဆင့်ဆင့် တိုးခဲ့သည်
သူသည် အငြိမ်းစားယူပြီးချိန်တွင် အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်၊ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ် နှင့် လန်ဒန် ကင်း ကောလိပ်တို့တွင် မြန်မာစာ သင်ကြားရန် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ထို့ပြင် အင်ပီရီယယ် အင်စတီကျုတွင် ပညာသင်ဆု ရွေးချယ်သည့် စစ်ဆေးသူ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
အာဒါးသည် ၁၈၉၉ ခု ဧပြီ ၂၉ ရက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဆမ်းမားဆက် ကောင်တီရှိ ဘတ်သ်မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကိန်းထွေ (complex numbers) များ မြှောက်ဖော်ကိန်း (coefficients) ဖြစ်နေသော ပိုလီနိုမီရယ်ကိန်စဉ်တန်း တစ်ခုတွင် အနည်းဆုံး ကိန်းထွေတစ်ခု သည် အဖြေ (root) အဖြစ်ရှိသည်ဟု အက္ခရာသင်္ချာ၏ အခြေခံသီအိုရမ် (Fundamental theorem of algebra) က ဖော်ပြသည်
ဥပမာ                     i                  x                      2                          +        2        x        −        i              {\displaystyle ix^{2}+2x-i}   တွင် အဖြေ သို့မဟုတ် သုညဖြစ်စေသော                     x              {\displaystyle x}   တန်ဖိုးတစ်ခုသည်                     i              {\displaystyle i}   ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်
ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မဲနမ်မြစ်(ကျောက်ဖယားမြစ်) ၏ မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကွေ့မှ ၁၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်
မဲနမ်မြစ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက် ပင်မသွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်ပေရာ နိုင်ငံ၏အလယ်ပိုင်းဒေသများနှင့် ထိုမြစ်ကြောင်းတလျှောက်မှ ရောက်လာကြသော ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ကြက်ပေါင်စေး၊ သစ်စေ့၊  ငြုပ်ကောင်းစသည့် နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပို့ရသည်
ပိုး၊ ခြည်ထည်၊ စက်ကိရိယာ၊ ကုန်မာပစ္စည်းစသော သွင်းကုန်များကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် နိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ဖြူးရသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အတွက် ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အနောက်ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော မဲနမ်မြစ်၏ တဖက်တချက်မှနေ၍ သွယ်တန်းဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများစွာတို့သည် မြို့ကိုဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိကြရာ၊ ထိုတူးမြောင်းများကို မြို့တွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မြို့တွင်း၌ ယင်းသို့သော တူးမြောင်းများ ရှိကြသဖြင့်လည်း ဘန်ကောက်မြို့ကို “အရှေ့တိုင်း၏ ဗင်းနစ်မြို့” ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုတူးမြောင်းများထဲတွင် ဆင်းရဲသားများ နေထိုင်ကြသော လှေအိမ်များနှင့် ရေပေါ်ဆိုင်များလည်း ရှိကြသည်
အမည်တွင် ထိုင်းသာသာအရ "ကရုင်ဒေဝမဟာနဂိုရ် အမရရတနကောသိန္ဒြ မဟိန္ဒြာယုဓျာ မဟာတိလောကဘဝ နဝရတနရာဇဓာနီပူရီရမျ ဥတ္တမရာဇနိဝေသမဟာဌာန အမရဗိမာနဝတာရသ္ထိတ သက္ကတတ္တိယ ဝိၑ္ဏုကမ္မပြသိဒ္ဓိ" ဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် ကရုင်‌ဒေဝ (ဝါ) ကရုင်ထပ် ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်၍ ပူပြင်းစိုစွတ် ထိုင်းမှိုင်းသည်
မိုးရာသီသည် ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ်၍ ဆောင်းရာသီသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖြစ်ပြီးလျှင် နွေရာသီသည် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဖြစ်သည်
ဆောင်းရာသီအခါ၌ပင် ချမ်းအေးလွန်းလှသည်ဟူ၍ မရှိပေ
ဘန်ကောက်မြို့သည် ၁၀ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ( ၁၉၅၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ) ၁.၇ သန်းခန့် ရှိသည်
ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် စံမြန်းရာ နန်းတော်ကြီးရှိသော နန်းမြို့သည် စတုရန်း ၁ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ မြို့ရိုးပတ်လည် ဝိုင်းရံထားသည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မူလက ခံတပ်မြို့ဟောင်းနေရာဖြစ်၍ ၁၇၈၂ ခုတွင်မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ် စည်ကားလာလေသည်
၁၇၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက နန်းမြို့နေရာတွင် တရုတ်ကုန်သည်များ နေထိုင်ခဲ့သည်
ပထမရာမဘုရင်မင်းမြတ်လက်ထက်တွင် ထိုနေရာ၌ နန်းတော်ဆောင်များ ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ နန်းတော် ၂ ဆောင်သာ ရှိတော့သည်
နန်းမြို့အတွင်း မြောက်ဘက်၌ ယိုးဒယားမင်း အဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြသားဆင်းတုတော် တည်ရှိရာ မြဘုရားတန်ဆောင်း ရှိသည်
မြဘုရား၏ တန်ဆောင်းနံရံတို့တွင် နိပါတ်တော်လာ ပန်းချီများနှင့် ရာမဇာတ်တော်လာ ပန်းချီခန်းများကို ယိုးဒယား အနုပညာဖြင့် ရှုမငြီးစရာ သရုပ်ဖော်ထားသည်
ထိုနန်းမြို့တွင်း၌ပင် အမျိုးသားပြတိုက်၊ အမျိုးသားပိဋကတ်တိုက်၊ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ နေထိုင်ရာအဆောက်အဦးများ ရှိလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပေါ်တွင် ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၄၀၀) ကျော် ရှိပေရာ၊ ယင်းတို့မှ ပြောင်လက်သော စဉ့်အုတ်ကြွပ်မိုးများနှင့် သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင် ဝင်းဝင်းလက်လက် ရှိနေသော စုလစ်မွန်းချွန်တို့ကို လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရလျှင် လှံကိုင်တပ်တတပ် ရပ်တည်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်
ယိုးဒယား ဗိသုကာလက်ရာတို့ဖြင့်ပြီးသော ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် နန်တော်အဆောက်အအုံများကား တမျိုးတဖုံ တင်တယ်လှပေကြသည်
မြန်မာဘုရား၊ ကျောင်းတန်ဆောင်းတို့တွင် ခြင်္သေ့ရုပ်နှင့် မကင်းသကဲ့သို့ ဘန်ကောက်မြို့မှ ဘုရားကျောင်း တန်ဆောင်းတို့၌ ခန့်ညားသော ဘီလူးရုပ်ကြီးများကို တွေ့ရတတ်သည်
နန်းမြို့ရိုး၏ အပြင်ဘက်တွင်ကား ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းကျယ်ကြီးများ၊ ပန်းဥယျာဉ်များနှင့် ခန်းနားသိုက်မြိုက် သပ်ရပ်လှပေသည်
မြို့၏ အစည်ကားဆုံးနေရာမှာ နယူးရုဒ်လမ်းမကြီး ဖြစ်သည်
နယူးရုဒ်လမ်းမကြီးအပြင် ယောဝရတ် လမ်းမကြီးနှင့် တရုတ်လူမျိုးများ အများအပြားနေထိုင်ရာ တရုတ်ရပ်ကွက် ဖြစ်သော ဆမ်ပင်းရပ်ကွက်တို့သည် အရောင်းအဝယ် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားထွက်ပစ္စည်း၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်းမျိုးစုံကို ရရှိနိုင်သည်
တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် စသော နိုင်ငံခြားဆိုင်ကြီး ကန္နားကြီးများလည်း ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ခေတ်အမှီဆုံး အလှအပ အသပ်အရပ်ဆုံး လမ်းမကြီးမှာ ရာဇဒမ္မာန်ရိပ်သာဖြစ်၍ ပါရီမြို့မှ လမ်းမကြီး တစ်ခုသဖွယ် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသည်
ထိုလမ်းမကြီး၏ အဆုံးတဖက်တွင် မြဘုရားတန်ဆောင်းရှိ၍ အခြားတဖက်ဆုံးတွင် သမကုန်း နန်းတော်ကြီး ရှိသည်
ထိုနန်းတော်ကြီးကို ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် စတင်ခဲ့၍ ဝဇီရာ ဝုဓ(ဆဌရာမ) မင်းမြတ်က ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်သည်
ကျောက်ဖြူသားဖြင့် အီတာလျံနေဆွန်း ပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၍ ခန့်ညားလှပသည်
ယခုအခါ ပါလီမန် လွှတ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်
ရာဇဒမ္မာန် ရိပ်သာကို မျက်နှာပြုလျက်ရှိသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရရုံးကြီးများ၊ ပထမတန်းစား ဟိုတယ်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများသာ ဖြစ်လေသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ခရိုင်အပေါင်း ၅၀ ခု ပါဝင်သည်
ဘောလုံးနှင့် မွှေထိုင်းလက်ဝှေ့တို့မှာ ဘန်ကောက်မှာ လူကြိုက်အများဆုံး အားကစားများ ဖြစ်ကြသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ထိုင်းလိဂ်တွင်ကစားလျက်ရှိသောမြောင်ထောင်ယူနိုက်တက်၊ ဘန်ကောက်ယူနိုက်တက်၊ ပေါ့ နှင့် ပုလိတယ်ရို အစရှိသော နာမည်ကြီး ဘောလုံးအသင်းများ အခြေစိုက်သည်
ပိုက်ကျော်ခြင်း ကစားခြင်းကို မြို့အနှံ့ကွင်းပြင်များတွင် ကစားကြသည်ကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်
ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း လက်ထက်တွင် အနောက်တိုင်းကစားနည်းများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်
ဂေါက်သီးကစားနည်း ကို လူကုံထံ အသိုင်းအဝိုင်းများက အဓိက ကစားကြပြီး ဂေါက်ကွင်းများကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မြင်းပြိုင်ပွဲများ ခေတ်စားခဲ့သည်
အားကစားကွင်းများ အများအပြားရှိသောလည်း အမျိုးသား အားကစားကွင်း နဲ့ ဟွာမက် အားကစားကွန်းပလက်စ် တို့မှာ အဓိကဖြစ်သည်
၁၉၆၆၊ ၁၉၇၀၊ ၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၈ အာရှအားကစားပွဲများကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲတော် ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် အလှည့်ကျ လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့ရှိ မြစ်ချောင်းများကို ရှေးယခင်က အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ကားလမ်းများကို အသုံးပြုလာကြခြင်းကြောင့် တံတားများတည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်
ချာရွမ်ခရမ်လမ်းရှိ တံတားသည် အနောက်တိုင်းနည်းပညာကို ပထမဆုံးအသုံးပြုပြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော တံတားဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ထို့နောက် လမ်းကွန်ယက်ကို တဖြေးဖြေးချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်
အမြန်လမ်းများကြီးများမှ မြို့လည်ခေါင်မှ မြို့ပြင်သို့ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုကို ကျော်လွှားပြီး အလွယ်တကူရောက်ရှိနိုင်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုများ စတင်ခဲ့သည်
၁၈၉၃ခုနှစ်တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်းများ စတင်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်ထိ လမ်းအလယ်ခေါင်သွား ဓာတ်ရထားများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်မှသာ ခေတ်မှီ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်နိုင်ခဲ့သည်
ကျောက်ဖယားမြစ်နှင့် ချောင်း ၂ ခုမှ စက်လှေများဖြင့်လည်းကောင်း၊ အငှားကားများ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များနှင့် တုတ်-တုတ်ဟုခေါ်သော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များမှာ အသုံးပြုသူများပြားသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အခြားသောမြို့များနှင့် အ‌ဝေးပြေးလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့်သာမက လေကြောင်းများနှင့် သွားလာနိုင်သည်
ဘန်ကောက်တွင် နိုင်ငံတကာလေဆိပ် ၂ ခု တည်ရှိသည်
ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ခွန်လုံထုံ ဆိပ်ကမ်းမှာ အရေးပါသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လမ်းများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ခြင်းများအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ရှိသည်
အချို့သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်များအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် သီးခြားအဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးအရအဖွဲ့ကသာ ရန်ပုံငွေချထားခြင်းနှင့် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်
ကားလမ်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အသုံးအများဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဖြစ်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် မြို့မှာ သမရိုးကျလေးထောင့်စပ် မြို့တည်ဆောက်ပုံမဟုတ်တော့ပေ
အဓိကလမ်းမကြီး ၄၈ လမ်းက မြို့၏ မတူညီသော နေရာများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ကျောက်ဖယားမြစ်ကို တံတားများထိုး၍ မြို့ ၂ ဖက်ကို ချိတ်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်
ကားလမ်းကျပ်မှုများကြောင့် အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ထားပြီး မြို့လယ်ခေါင်နှင့် မြို့ပြင် သွားလာရာတွင် ကားကျပ်တည်းမှုပြဿနာကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးထားသည်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ဘန်ကောက်မြို့ အလျှင်အမြန်တိုးတက်လာပြီး မော်တော်ကားပိုင်ဆိုင်မှု တိုးတက်လာကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှု ပိုမိုများပြားခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ယာဉ်အစီးရေ ၄ သန်းနီးပါး ရှိသည်
အဆိုပါ ယာဉ်ကျော်ကျပ်တည်းမှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ခုံးကျော်တံတားများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မိုးပျံ အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အများပြည်သူသုံး ပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှု ပြဿနာသည် အခုတိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှုကြောင့် ဘန်ကောက်မြို့၏ လေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်တက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ပြည့်နှစ်များတွင် စိုးရိမ်ရသောအခြေအနေထိ ရောက်ခဲ့သည်
သို့သော် လောင်စာဆီအရည်အသွေး မြှင့်တင်ခြင်း၊ ကားမီးခိုးထုတ်လွှင့်မှု ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၀၀ခုနှစ်များတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာ အတော်အတန် ပြေလည်ခဲ့ရသည်
ဘတ်စ်ကားများနှင့် အငှားကားများ အောင်နိုင်မှုအထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင် (Victory Monument)သည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်
အဆိုပါနေရာတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ အငှားကားများ အများအပြားကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် တစ်မြို့လုံးကိုလွှမ်းခြုံနိုင်သော ဘတ်စ်ကားကွန်ယက်ရှိသည်
ဘန်ကောက်အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် (BMTA) သည် ဘတ်စ်ကားဝန်ဆောင်မှုကို တစ်ဦးတည်းလုပ်ကိုင်သည်
ဘတ်စ်ကားလမ်းကြောင်းပေါင်း ၄၇၀ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (BMA) သည် သီးသန့်ဘတ်စ်ကားလိုင်းကို စတင်ခဲ့သည်
အဆိုပါလိုင်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျရာ စတွန် မှ မြို့အနောက်ဘက် ရာချာဖရက် အထိ ပြေးဆွဲသည်
အငှားယာဉ်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်
၂၀၁၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လထိ အငှားကား ၁သိန်းကျော်၊ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ် ၆သောင်းနီးပါးနှင့် တုတ်-တုတ် (ခေါ်) သုံးဘီးဆိုင်ကယ် ၉ ထောင်နီးပါး ရှိသည်
အငှားကားများကို မီတာဖြင့်လည်းကောင်း ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့်လည်းကောင်း ငှားရမ်းနိုင်သည်
သို့သော် လမ်းကြောင်းမသင့်လျှင် ကားဆရာမှ ငှားရန်ငြင်းဆန်မှုကြောင့် ရှိနိုင်သည်
အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ခရီးအကွာအ‌ဝေးအလိုက် ဆိုင်ကယ်သမားနှင့် ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့် ငှားနိုင်သည်
သို့သော် အုပ်စုဖွဲ့ရမ်းကားမှုများကြောင့် အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်မှ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မီးရထားလမ်းဆုံမြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် အာရှတိုက်၏ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအများဆုံး တည်ရှိနေရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် လေဆိပ် ၂ ခုရှိသည်
ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ခုနှစ် သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ဟောင်းကို ပိတ်ခဲ့သော်လည်း လေဆိပ်ခရီးသည် များပြားမှုများကြောင့် ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ကို ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ အောက်တိုဘာလတွင် တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်းများအတွက် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များကို သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ဒွန်မောင်းသို့ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၆၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန်နှင့် ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၉၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်
မက်ကီမက်ကီ (အင်္ဂလိပ်: Makemake; သင်္ကေတ: ) သည် ဂြိုဟ်ပုဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ပလူတို၏ ၃ ပုံ ၂ ပုံခန့်ရှိသည်
ယင်း၌ S2015 (136472) 1 ဟုခေါ်သည့် ဂြိုဟ်ရံလတစ်ခုရှိသည်
မက်ကီမက်ကီ၏ ပျမ်းမျှအပူချိန် အင်မတန် နည်းပါးပြီး −၂၄၃.၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် ရှိကာ မျက်နှာပြင်တွင် မီသိန်း၊ အီသိန်းနှင့် ဖြစ်နိုင်ခြေ အစိုင်အခဲ နိုက်ထရိုဂျင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်
မက်ကီမက်ကီအား ၂၀၀၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်၌ Michael E. Brown ခေါင်းဆောင်သောအဖွဲ့မှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ဇူလိုင် ၂၉ တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာ နက္ခတ္တအဖွဲ့အစည်းက ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဂြိုဟ်ပုတစ်ခုအဖြစ် အသိမှတ်ပြုခဲ့သည်
နေကို တစ်ပတ် ပတ်မိရန် ၃၁၀ နှစ် ကြာမြင့်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်အရ မက်ကီမက်ကီသည် နေမှအဝေးဆုံးဖြစ်သည့် ၅၂.၄ AU (၇.၈၄×၁၀၉ km) အကွာဝေးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
မိမိကိုယ်ကို တစ်ပတ်လှည့်ပတ်မိရန်မှာ ခန့်မှန်းခြေ ၇.၇ နာရီ ကြာမြင့်သည်
၁၃၉၄ (၁) ရက်
ဓမ္မသာရရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dhammatharra)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဘန့်ဘိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၀ ဦး၊ မ ၁၃၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (မြန်မာ: Kachin Democratic Party; အတိုကောက် KDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၃ တွင် ပါတီမှတ်ပုံတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီ၌ ပါတီတည်ထောင်ခွင့်မှတ်ပုံတင်ရရှိသည်
ပါတီဝင်အရေအတွက်မှာ ၁,၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ၂၀၁၅ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်၊ ပူတာအို၊ ဝိုင်းမော် စသည့် ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ် ၁၃ မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်များတွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီကို စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အတွက် ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီကို  ပါတီမှတ်ပုံတင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
ဇင်းနိုဖန်သည် ဘီစီ ၄၃ဝ-၃၅၅ ခုနှစ်ခန့်ကာလအတွင်း တွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဂရိသမိုင်းပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဂရိ ပညာရှိ ဆိုကရေတီး၏ တပည့်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ဆိုင်းရပ်မင်းသားသည် သူ၏နောင်တော် ပါးရှား ဘုရင်ဖြစ်သူ ဒုတိယအားတက်ဇားဇီးကို တော်လှန်တိုက်ခိုက်ရာ တွင် ဇင်းနိုဖန်သည် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဆိုင်းရပ်မင်းသားကျဆုံး သောအခါ ဇင်းနိုဖန်သည် ကျန်ရစ်သော ဂရိစစ်သည်တော် ၁ဝဝဝဝ ကိုကြပ်မကွပ်ကဲ၍ ပင်လယ်နက်သို့အရောက် ဆုတ်ခွာ ခဲ့သည်
ဤစစ်ဆုတ် ခြင်းကို မှတ်တမ်းတင်သောအားဖြင့် 'အနက်ဗဆစ်'ဟူသော သမိုင်းကျမ်းတစ်စောင်ကို ဖွဲ့ခဲ့သည်
ဇင်းနိုဖန်သည် ထိုစစ်ပွဲမှအပြန်တွင် သူ၏ဆရာဆိုကရေတီးအား အက်သင်မြို့အာဏာပိုင်တို့က ကွပ်မျက်လိုက်သည်ကို သိရသော အခါ စပါးတန်းလူမျိုးတို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဘီစီ ၃၉၄ ခုနှစ်တွင် အက်သင်းမြို့နယ်သားတို့အား တိုက်ခိုက် လေသည်
ထိုနောက် အက်သင်းမြို့မှ ပြည်နှင်ဒဏ်ကိုခံရ၍ အီးလစ်မြို့၌ စပါးတန်းလူ မျိုးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လေသည်
သို့သော် သူကွယ်လွန်သော အခါ ကော်ရင့်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်ဟု ယူဆကြရသည်
သူ ရေးသားခဲ့သော အခြားကျမ်းတို့မှာ 'ဆိုကရေးတီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ နှင့် သူ၏အယူဝါဒအကြောင်း'၊ 'ဆိုကရေးတီး မိန့်ကြားသော ဩဝါဒကထာများ'၊ 'ဆိုင်းရပ်မင်းသား၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ'၊ 'ဂရိတို့ ၏သမိုင်း'ဟူ၍ဖြစ်သည်
အခြေခံရူပဗေဒအဆင့်၌ တိုင်းဖွယ် တစ်ခုက ပမာဏ(magnitude) သဘောတရားလည်း ပါဝင်သကဲ့သို့ ဦးတည်ချက်လားရာ (direction) သဘောလည်း ပါဝင်နေလျှင် ၎င်းတိုင်းဖွယ်သည် ဗက်တာတိုင်းဖွယ် (vector quantity) ဖြစ်သည်
ဤတွင် ၎င်းတို့ကို မြားပုံများဖြင့် ကိုယ်စားပြု ဆွဲပြနိုင်သည်
သာမန်အားဖြင့် မြား၏ အတုတ်အရှည် အရွယ်အစားတို့ဖြင့် ပမာဏကို ကိုယ်စားပြု၌ မြားခေါင်း လှည့်ပုံအားဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုကြသည်
အဆိုပါ ဗက်တာ (vector) တို့ကို အပိုင်းခွဲ (component) များ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာကြည့်လျှင် ကိုအောဒီးနိတ် ဝင်ရိုးများကိုယ်စီအတိုင်း အလျားဖြန့် တည်ရှိနေသော အပိုင်းခွဲများကို ရရှိပြီး၊ အပြန်အလှန်အားဖြင့် ထိုအပိုင်းခွဲများ အတူတကွ ပေါင်းစည်းသက်ရောက်ခြင်း ရလဒ်က ၎င်းဗက်တာကို ဖော်ဆောင်နေခြင်း ဖြစ်သည်
ထဲထဲဝင်ဝင် ရူပဗေဒ၌ ဗက်တာ(vector) ဆိုသည်မှာ ဗက်တာ စပေ့စ် (vector space) အတွင်း ပါဝင်သော သင်္ချာဇာတ်ကောင် (mathematical object) များ ဖြစ်သည်
ဤနားလည်မှုအဆင့်တွင် ဗက်တာ၏ အပိုင်းခွဲ(component) ကိန်းပမာဏတို့က မိမိရွေးချယ်ထားသော အမှတ်ချအိမ် (coordinate systme) ၏ ဖွဲ့စည်းပုံသဘာဝအလျောက် ထွက်ပေါ်နေမည် ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် (x, y,) အမှတ်ချအိမ်ဖြင့် (3, 4) အဖြစ် ဖော်ပြအပ်သော ဗက်တာသည် (r, θ) အမှတ်ချအိမ်ဖြင့်မူ (5, 0.93) ဖြစ်မည်၊ 5 သည် အလျား ပမာဏကို ဖော်ပြလျက် 0.93 သည် ရေဒီယန် ယူနစ်ဖြင့် ထောင့် အနေအထားကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် အလျင် (velocity) သည် ဗက်တာတိုင်းဖွယ် ဖြစ်သဖြင့် မည်မျှသော ms ဟု ဖော်ပြရုံဖြင့် မပြည့်စုံဘဲ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော ms သွားနှုန်းရှိနေခြင်း" ဟူသည်ကသာ အလျင် ဖြစ်မြောက်သည်
အမြန်နှုန်း (speed) သည် အလျင်၏ ပမာဏ (magnitude) သီးသန့် ဖြစ်သဖြင့် ၎င်းက စကေလာ တိုင်းဖွယ် (scalar quantity) ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် ကား၏ အမြန်နှုန်းပြဒိုင်ခွက်သည် ကားမည်သည့်ဘက်သို့ ကွေ့သည်ကို မဖော်ပြဘဲ သွားနှုန်းပမာဏသီးသန့်ကို ဖော်ပြသဖြင့် အမြန်နှုန် (speed) ကို ပြနေခြင်း ဖြစ်သည်
အရွေ့ (displacement) ဟူသည်မှာ ဗက်တာတိုင်းဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် ဦးတည်ချက်ကို ဖော်ပြမှုပါ ပါဝင်သည်
သွားခရီး (distance traveled) ကမူ ၎င်း၏ ပမာဏသီးသန့်ဖြစ်သည်
ကားတစ်စီး၌ မည်မျှသော အကွာအဝေးမောင်းဖူးကြောင်း မိုင်တာကို မှတ်သားပြဆိုချက်သည် ရှေ့ဖြောင့်စွာသွားခြင်း ဟုတ်သဘော၊ ပြန်ကွေးထားခြင်း ရှိသလော စသည့် ဦးတည်ချက်သဘောတို့ မပါဝင်ဘဲ ပမာဏသီးသန့်အဖြစ်သာ သွားခရီးကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်သည်
ကင်းဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၂)တွင် ပါဝင်ပြီး စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၌ တည်ရှိသည်
အရှင်သကောသကကောရဏ္ဍဒါယကထေရ်   သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်သကောသကကောရဏ္ဍဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
တင်ငုတ်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinngokegyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ အင်းဂေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
သတ္တဝါတို့ကိုယ်တွင်း ကိုယ်ပ၌ ဖွဲ့ယှက်တတ်သောတဏှာကို ဖြေရှင်းနိုင်သောပုဂ္ဂိုလ်ကို မေးလျှောက်သဖြင့် အညတရနတ်သားအား တဏှာအရှုတ်ကို ဖြေရှင်းနိုင်သူ၏ အရည်အချင်းသုံးမျိုး၊ ကျင့်စဉ်သုံးမျိုးနှင့် ဖြေရှင်းပြီးသူ ဖြေရှင်းရာ နေရာတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဤသုတ်၌ သပညောဖြင့် ဇာတိပညာ၊ ပညဉ္စဖြင့် ဝိပဿနာပညာ၊ နိပကောဖြင့် ပါရိဟာရိယပညာကို ပြဆိုကြောင်း၊ တဏှာကို ဖြေရှင်းရာ၌ ဥပမာ စကားအစရှိသည်တို့ကို အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌ တဏှာ၏ ပရိယာယသဒ္ဒါများ၊ ဝါးရုံတောဥပမာ လူရှင်ရဟန်းတို့၏ သကပရိက္ခာရ၊ ပဋိသန္ဓိပညာ၊ ပါရိဟာရိယပညာ ဝိဂြိုဟ်များ၊ သမာဓိကျေးဇူးကြောင့် ပညာထက်မြက်ပုံ၊ ပဋိသညာနှင့် ရူပသညာ-အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
အထက်သုတ်ဒေသနာတော်အတိုင်း ဇဋာဘာရဒွါဇပုဏ္ဏား၏ မေးလျှောက်ချက်ကြောင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်၊ ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏား ရဟန်းပြု၍ တရားအားထုတ်ရာ ရဟန္တာဖြစ်သွားပါသည်
ပင်လယ်နားရွာ၊ ကင်းမြောက်
အကျိုးပေးခြင်းငှါ ရအပ်သော အခွင့် မရှိသော (အကျိုးပေးခွင့်မရသော) ကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာသည်လည်းကောင်း, ရင့်ကျက်ပြီးသောအကျိုးရှိသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်စေတနာသည်လည်းကောင်း ဥပတ္ထမ္ဘကကံမည်၏
ဥပတ္ထမ္ဘကကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံစေတနာသည် ပဋိသန္ဓေကို ဖြစ်စေတတ် ပါသော်လည်း မိမိ၏ အကျိုးပေးသောအလှည့် အကြိမ်မှ ရှေ့၌လည်းကောင်း, နောက်၌ လည်းကောင်း, သဘောတူသော ကံတပါးကို သော်လည်းကောင်း, ကံကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကိုသော်လည်းကောင်းထောက်ပံ့လျက် (ထောက်ပံ့ခိုင်စေလျက်) ဖြစ်၏
ကျမ်းဂန် ရေးသားပြုစုရာ၌ ပဏာမ (ဥပတ္ထမ္ဘက) စေတနာသည် အန္တရာယ်ပျောက်ကင်းခြင်း ကျမ်းပြီးခြင်းအကျိုးကို ထောက်ပံ့ကူညီ ပေးသည်
(ဝိသုဒ္ဓိ၊၂၊၂၃၆) ၌ ဥပတ္ထမ္ဘကကံသည် အကျိုးကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင် (အကျိုးမပေးနိုင်)ဟု ဆိုထားခြင်းမှာ မရအပ်သော အကျိုးပေးခြင်းအလှည့် အကြိမ်ရှိသော ကံကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်ဟု မှတ်ရာ၏
ထိုစကားမှန်၏၊ အကြောင်း ညီညွတ်ခဲ့သော် အကျိုးမပေးသော ကံမည်သည်မရှိ
အယုတ်ဆုံး ပဝတ္တိအကျိုးမျှကိုကား ပေးသည်သာ
ကံတပါးကို ထောက်ပံ့ခြင်းမည် သည်ကား အကျိုးပေးခွင့်မရသော အခြား ဇနကကံကို အကျိုးပေးခွင့်ရအောင် အကျိုးပေးဖို့ အခွင့်သာအောင် ထောက်ပံ့ခြင်းတည်း
ထင်ရှားစေအံ့၊ မရဏသန္န ကုသိုလ်ဇော (ဥပတ္ထမ္ဘကကံ)သည် ပဋိသန္ဓေကျိုးပေးနိုင် သော ကုသိုလ်ဇနကကံကို အကျိုးပေးခွင့်သာအောင် ထောက်ပံ့၏
မရဏာသန္န အကုသိုလ်ဇော(ဥပတ္ထမ္ဘကကံ)သည် ပဋိသန္ဓေကျိုးပေး နိုင်သော အကုသိုလ် ဇနကကံကို မကောင်းသော ပဋိသန္ဓေအကျိုးပေးခွင့်သာအောင် ထောက်ပံ့၏
ဣတိဝုတ်၊၂၀၅
ပရမတ္ထဒီပနီ၊၂၀၈) ပဝတ္တိအခါ၌လည်း ဥပတ္ထမ္ဘကကံ အထောက်အပံ့ များစွာရနိုင်၏
ရအပ်သောအခွင့်ရှိသော ကုသိုလ် အကုသိုလ်ကံသည်ဖြစ်စေအပ်သော ခန္ဓာအစဉ်၏ အသက်အန္တရာယ်ကို ပယ်ရှားပေးခြင်း အသက်ရှည်အောင်ကူညီပေးခြင်းသည် ဥပတ္ထမ္ဘကကံက ခန္ဓာအစဉ်ကိုထောက်ပံ့ပေးခြင်း မည်၏
ဤ၌ကုသိုလ်ဥပတ္ထမ္ဘကကံကလည်း အကုသိုလ်ကံကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်၏
အကုသိုလ်ဥပတ္ထမ္ဘကကံ ကလည်း ကုသိုလ်ကံကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာ အစဉ်ကို ထောက်ပံ့နိုင်၏
မှန်၏၊ အကုသိုလ်ကံကြောင့်ဖြစ်သော တန်ခိုးကြီးမားသော နဂါးဂဠုန်စသည်တို့၏ ခန္ဓာအစဉ်သည် ရှေးက ပြုခဲ့ဘူးသော ကုသိုလ်  ဥပတ္ထမ္ဘကကံ၏ အထောက်အပံ့ကို ရရှိကြသဖြင့် ပဝတ္ထိအခါ၌ ကြီးမားသော စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို ခံစားကြရသည်
ထို့အတူ ကုသိုလ်ကံကြောင့် ဖြစ်သော အချို့သောဝိနိပါတိက အသူရာတို့၏ ခန္ဓာအစဉ်သည် ရှေးကပြုခဲ့ဘူးသော အကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံ၏ ထောက်ပံ့မှုကြောင့် အသူရကာယ်ဘုံ၌ ကြာမြင့်စွာ ဒုက္ခခံရလေသည်
ကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံက ကုသိုလ်ကြောင့်ဖြစ်သော ခန္ဓာအစဉ်ကို ထောက်ပံ့ သည်လည်းရှိ၏
ဥပမာ အားနည်းသော ကုသိုလ်ကံကြောင့် လူ့ဘဝ ဖြစ်လာရသူကို (ပါဏာတိပါတမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းတည်းဟူသော) ကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံက လာရောက်ပြီး ဤသို့ပြော၏၊ (မပြောသော်လည်း ပြောသကဲသို့ ဖြစ်၏)“ငါသာစောစောကသိရလျှင် အသင့်ကို ဤလူ့ဘဝမှာ ဖြစ်ခွင့်မပေးဘူး၊ နတ်ပြည်မှာသာ ဖြစ်ခွင့်ပေးမည်
သင့်ကို ငါထောက်ပံ့မည်” ဟုဆိုကာ ဘေးရန်အန္တရာယ်တို့ကို ပယ်ရှားထားဆီး၏
စီးပွား ဥစ္စာများကို အသစ်အသစ် ဖြစ်ပေါ် လာစေ၏
ထိုကလေး အမိဝမ်းတိုက် ပဋိသန္ဓေနေချိန်မှ စ၍ မိဘများ ချမ်းသာသုခ ရရှိအောင် ဖန် တီးပေး၏
ဘေးရန်ခပင်း ပယ်ခွင်း၏
“ရွှေအိုးကြီးများသည် ရှေ့ဘက် နောက်ဘက် နှစ်ဘက်လုံးတို့မှ လိမ့်၍လိမ့်၍ ဝင်လာကုန်၏
လယ်ခင်း ယာခင်းတို့၌ ကောက်ပဲသီးနှံပင်များသည် ဖွံ့ထွားသန်မာ၍ မကြုံစဖူး အထွက်တိုးကုန်၏
မွေးထားသော နွားမများ ရောဂါကင်း၍ နို့ရည်များများ ထွက်ကုန်၏
ကြွေးယူ၍ ငွေတိုးပေးဆပ်ရမည့်သူများထံသို့ လိုက်လံတောင်းခံမှုမပြုရဘဲ သူတို့ဘာသာ လာရောက်၍ အတိုးပေးကြ ကြွေးဆပ်ကြ ကုန်၏
အိမ်အစေခံကျွန်များသည် ပြောစကား နားထောင်သူများ, ဆိုဆုံးမ လွယ်ကူသူများ ဖြစ်ကြကာ မိမိတို့တာဝန် ဝတ္တရားများကို ကြေပြွန်အောင်ဆောင်ရွက် ကြ၏
ထိုကလေး မမွေးမီနှင့် မွေးစအချိန် များ၌ ရောဂါကင်းကွာ ကျန်းမာအောင်စောင့်ရှောက်မည့် ဆရာဝန် များနှင့် ပြုစုယုယသူတို့သည် လိုလေသေးမရှိ ပြုစုစောင့်ရှောက် ကြကုန်၏
ထိုကလေးသည် ရိုးရိုးလူလတ်တန်းစားဖြစ်ခဲ့သော် သူဌေးရာထူး အဆင့်အတန်းကိုရရှိ၏
မှူးကြီးမတ်ကြီး အမျိုး၌ဖြစ်ခဲ့သော် စစ်သူကြီးရာထူး အဆင့်အတန်း စသည်ကိုရရှိ၏
အသက်ရှည်၍ ရောဂါ ကင်းကွာ ကျန်းမာ၏
ဤသို့အားဖြင့်တစ်ဘဝလုံး ရာထူးဂုဏ်သိန် စည်းစိမ်ဥစ္စာတိုးပွား၍ သက်ရှည်ကျန်းမာ ချမ်းသာနေခြင်းသည်  ကုသိုလ်ဇနကကံ၏ အကျိုးဝိပါက် ခန္ဓာအစဉ်ကို ကုသိုလ်ဥပတ္ထမ္ဘကကံက ထောက်ပံ့ခြင်း ကြောင့်ဖြစ်၏
ဥပတ္ထမ္ဘကကံ—ဇနကကံကို၎င်း, ဇနကကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော အကျိုးကို၎င်း ကူညီထောက်ပံ့တတ်သော ကုသိုလ်အကုသိုလ်စေတနာသည် ဥပတ္ထမ္ဘကကံမည်၏
ထိုဥပတ္ထမ္ဘကကံသည်— (က) ဇနကကံကို အကျိုးပေးခွင့်ရအောင်လည်း ကူညီထောက်ပံ့သည်
(ခ) ဇနကကံ၏အကျိုးကို ကြာရှည်စွာ တည်တံ့အောင်လည်း ကူညီ ထောက်ပံ့သည်
(ဝိဘာဝိနီ၊၁၆၉
မ၊ဋီ၊၃၊၃၇၄
(က) မရဏာသန္န ( သေခါနီး) အခါ ကုသိုလ်ဇောစောလျှင် နောက်ဘဝ၌ ကုသိုလ် ဇနကကံ အကျိုးပေးခွင့်ရအောင် ကူညီ ထောက်ပံ့သည်၊ အကုသိုလ်ဇော စောလျှင် အကုသိုလ်ဇနကကံ အကျိုးပေးခွင့်ရအောင် ကူညီထောက်ပံ့သည်
ပရမတ္ထဒီပနီ၊ဣတိဝုတ်၊၂၀၄-၅
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၆၉-လာ စကားတို့ဖြင့် ယင်းသို့ အကျိုးပေးနိုင်ကြောင်း ထင်ရှား၏၊ ပဝတ္တိအခါ၌လည်း ကုသိုလ်တရားတို့ကိုများစွာပြုလုပ်နေလျှင် ထိုကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘက ကံများက ရှေးရှေးကပြုခဲ့သော ပဝတ္တိ ကုသိုလ်ဇနကကံများအကျိုးပေးခွင့်ရအောင် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်၊ အကုသိုလ် တရားတို့ ကို များစွာပြုလုပ်နေလျှင်လည်း ထိုအကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံများက ရှေးရှေးက ပြုခဲ့သော ပဝတ္တိအကုသိုလ်ဇနကကံများ အကျိုးပေးခွင့်ရအောင် ကူညီထောက်ပံ့ကြသည်
(ခ) ဇနကကံသည် ဖြစ်စေအပ်သော ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးများကို ကြာရှည်စွာ တည်တံ့ခိုင်မြဲလာအောင် ဥပတ္ထမ္ဘကကံများက ထောက်ပံ့၏၊ ကုသိုလ် အကုသိုလ် ဇနကကံ၏ အစွမ်းကြောင့် လူနတ်တိရစ္ဆာန် ခန္ဓာအစဉ်ကို ရရှိလာရာ ယင်းခန္ဓာအစဉ် ကြာရှည်စွာ တည်မြဲအောင် ဝုဍ္ဎာပစာယန စ သော ကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံများက အသက်၏ ဘေးအန္တရာယ်ကို ကာကွယ်ပေး၏၊ အသက်ရှည်ကြောင်း ဆေးဝါးကောင်းများကို မှီဝဲနိုင်ခွင့်ရှိအောင် ကူညီထောက်ပံ့၏
ကုသိုလ်ဥပတ္ထမ္ဘကကံက အကုသိုလ်ဇနက ကံကြောင့် ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ အစဉ် အကုသိုလ်ဥပတ္ထမ္ဘကကံက ကုသိုလ် ဇနက ကံကြောင့်ဖြစ်သော ရုပ်နာမ်ခန္ဓာ အစဉ်ကို ထောက်ပံ့ နိုင်သေး၏
ရှင်းဦးအံ့-- အကုသိုလ် ဇနကကံကြောင့် နဂါး ဂဠုန်စသော ခန္ဓာအစဉ်ကို ရရှိလာရာ ပဝတ္တိအခါ၌ ရှေးက ပြုခဲ့ဘူးသော ကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံ၏ ကူညီ ထောက်ပံ့မှုကြောင့် တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးခြင်း စသောအကျိုးတရားများကိုရရှိလာပေသည်၊ ကုသိုလ်ဇနကကံကြောင့် ဝိနိပါတိက အသုရာ ခန္ဓာအစဉ်ကို ရရှိလာရာ ပဝတ္တိအခါ ရှေးကပြုခဲ့ဘူးသော အကုသိုလ် ဥပတ္ထမ္ဘကကံ၏ ကူညီ ထောက်ပံ့မှုကြောင့် ကြာမြင့်စွာဆင်းရဲခံရခြင်းစသော အနိဋ္ဌအကျိုးများကို ရရှိလာသည်
ဂမ္ဘီသာရ ဆုံးမစာ ကို  သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ (မြန်မာ ၈၃၀ - ၈၉၂) က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
“မြွက်ဆိုမုသား”၊ နှုတ်သံပျားသို့၊ စီးပွားလိုယောင်၊ ရူပဆောင်လျက်၊ မှားအောင်ပြစ်ရှာ၊ ကြံတတ်စွာသား၊ မေတ္တာချည်းနှီး၊ လူခွေးမြီးနှင့်၊ တသီးတခြား၊ တပါးပြည်ရွာ၊ မရှောင်သာ၍၊ မကွာပေါင်းဖော်၊ ပြုငြားသော်လည်း၊ အပေါ်ကားယှဉ်၊ အထဲကြည်၍၊ စိတ်ယဉ်နှိမ့်ချ၊ အာစာရဖြင့်၊ ကာလအလိုက်၊ သူ့အကြိုက်ကို
“စရိုက်ညီထွေ ကျင့်တတ်စေ”
“အရှည်လင့်လင့်”၊ အသင့်မျှော်လျက်၊ ကြံခေါက်ရက်တည့်၊ နှောင့်ယှက်သောဖြစ်၊ ဆံတရစ်မျှ၊ အပြစ်မဲ့စွာ၊ လွတ်ခွင့်သာမူ၊ ကန္တာတောထဲ၊ ခရီးခဲဝယ်၊ ကျားရဲသစ်ရူး၊ ဘီလူးသဘက်၊ ဘေးသူဖျက်အား၊ ရက်ရက်ဆောစွာ၊ စွန့်လိုက်ခွာသို့၊ မိစ္ဆာဖော်ပေါင်း၊ သူမကောင်းကို
“စဉ်ကြောင်းဝေးမြေ လွှင့်တတ်စေ”
“မဏိဇောတ”၊ ပြည်တန်မြနှင့်၊ သိင်္ဂရွှေညာ၊ ရတနာလည်း၊ အဝါလျှံလက်၊ ရောင်ခြည်ထွက်မူ၊ စုံမက်ဝှဲခြီး၊ အဘိုးကြီး၏၊ တသီးဆိုဖွယ်၊ လူတို့ဝယ်လည်း၊ ကြီးငယ်အမျက်၊ စောင်းမာန်ထွက်မူ၊ ပေါင်းဖက်ဖော်နှီး၊ အများငြီး၏၊ အတီးလက်သုံး၊ ဤသည်ထုံးကို၊ ယူကျုံးပိုက်သွင်း၊ သားမောင်မင်းလည်း၊ မုန်ပြင်းဒေါသ၊ စိတ်နာဂကို
“ဉာဏချွန်းကွင်း မြဲစေမင်း”
“အဌာရသ”၊ သိပ္ပကျေးဇူး၊ အထူးထူးကို၊ ဆည်းပူးရှာဖွေ၊ သင်သောခါလျှင်၊ ဆရာကောင်းထံ၊ ကျိုးနွံတရှည့်၊ ရိပ်ခြည်ကြည့်လျက်၊ တပည့်ကျင့်ဝတ်၊ ညီညွတ်စွာမူ၊ ကုန်အောင်ပြု၍၊ အာယုဆုံးစွန်၊ ပြောင်းချိန်တန်မှ၊ ပြညွန်ရိပ်ခြည်၊ ဆိုအံ့သည်ဟု၊ ဆောက်တည်လျှို့ဝှက်၊ ပြင်မထွက်သား၊ သိခက်ခဲ လှ၊ ကိလိဌကို၊ မှတ်ရလေအောင်၊ ရည်စောင်နှိမ့်ချ၊ ဆည်းကပ်ခ၍
“နေ့ညမကင်း၊ တွေ့စေမင်း”
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ဖိုးခမှီဒေါင့်
ပထမလူမှုဝန်ထမ်းဒေါ်ဦးဇွန်း (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ဝ-၁၃ဝ၆) သည် ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ထမြောက်အောင်မြင်စွာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော ဘိုးဘွားများ (ဝါ) လူအိုများ စောင့်ရှောက်ရေး လူမှုဝန်ထမ်းလုပ်ငန်းကို မြန်မာလူမျိုးများထံမှ ပထမဦးစွာ မျိုးစေ့ချခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်
ပရဟိတလုပ်ငန်းတစ်ခုကို `ဗွေဆော်ဦး´ လုပ်ဆောင်ခဲ့သူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းမှ လူအိုရုံအစား ဘိုးဘွားရိပ်သာဟု ခေါ်ကြသည်
များကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ ဒေါ်ဦးဇွန်းကို မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ရတနာပုံနေပြည်တော် (မန္တလေးမြို့) ၌ ၁၈၆၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မိဘများမှာ ပိုးကုန်သည် ဦးအိနှင့် ဒေါ်မျှင် တို့ ဖြစ်ကြပြီး တစ်ဦးတည်းသောသမီး ဖြစ်သည်
ငယ်အမည်မှာ မဦးဇွန်းပင် ဖြစ်သည်
လူထုဒေါ်အမာ၏ အစ်မကြီး နဂါးဒေါ်ဦး၏ ငယ်မည်မှာလည်း မဦးဇွန်းပင်ဖြစ်သည်
(ထိုခေတ်၌ မန္တလေးတွင် သမီးဦးမိန်းကလေး မွေးလျှင် မဦးဇွန်းဟု အမည်မှည့်လေ့ရှိကြောင်း၊ ထို့ပြင် သမီးလေးကို ဦးခေါင်းဆံပင်အား ဦးစွန်းဖုတ်ကလေးထားပေးပြီး ချစ်စနိုးဖြင့် မဦးစွန်းဟုလည်း မှည့်ခေါ်တတ်ကြောင်း စာရေးဆရာမကြီး လူထုဒေါ်အမာက ပြောဆိုဖူးကြောင်း သိရသည်
ဦးအိသည် အမရပူရမြို့ ရက်ကန်းစင်များမှ ပိုးထည်၊ ချည်ထည်တို့ကို ရောင်းဝယ်သော ပိုးကုန်သည်ကြီး ဖြစ်ရာ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကြွယ်၀ချမ်းသာသည်
ဒေါ်ဦးဇွန်း၏ အမူအကျင့်၊ စိတ်နေသဘောထားနှင့် ပတ်သက်၍ စာပေဗိမာန်ထုတ် ‘ဖွားဦးဇွန်း’ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၌ ဤသို့ ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရသည်
“သူမသည် ရုပ်ရည်လည်း လှပတင့်တယ်၏
သို့သော် မာနထောင်လွှားခြင်းမရှိ၊ စိတ်နေသဘောထား အမူအကျင့် မွန်မြတ်လှသည်
”မဦးဇွန်းကလေးသည် ငယ်စဉ်ကပင် သူတော်ကောင်းမိဘများ၏ သွန်သင်ချက်အရ ဘာသာရေးကို အထူးကိုင်းရှိုင်းသော အမျိုးကောင်းသမီးဖြစ်ခဲ့သည်
ခုနစ်နှစ်အရွယ်ကပင် ပုပ္ဖာရုံကျောင်းအမဝိသာခါထုံး နှလုံးမူကာ နေ့စဉ် ငါးပါးသီလကိုစောင့်ထိန်း၍ ရှစ်ရက်သီတင်း လပြည့်လကွယ်တို့၌ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောသီလကို အမြဲမပြတ် ဆောက်တည်ခဲ့လေသည်
မိဘများအားလည်း မပြတ်လုပ်ကျွေးပြုစုလေသည်
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် မိဘလုပ်ငန်းဖြစ်သော ပိုးကုန်သည်အလုပ်ကို ဦးစီးလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ပိုးထည်အရောင်းအဝယ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမြို့မြို့သို့ ကူးသန်းသွားလာရသောကြောင့် အမြို့မြို့၌ မိတ်ဆွေများရှိသည်
ဗဟုသုတကြွယ်ဝသည်
မင်္ဂလာတရားတော်နှင့်အညီ မောက်ကြွားဝင့်ဝါခြင်းမရှိ ခြိုးခြံစွာကျင့်သုံးနေထိုင်၍ လှူသင့်လှူထိုက် ပေးသင့်ပေးထိုက်သူအားမူ ရက်ရောစွာပေးကမ်းတတ်သည်
သို့ရာတွင် အိမ်ထောင်သားမွေးကား မပြုခဲ့
အပျိုကြီးဘဝဖြင့် အရိုးထုတ်ခဲ့လေသည်
မဦးဇွန်း ၁၇ နှစ်သမီးအရွယ်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မှ သီပေါမင်း ပါတော်မူခဲ့လေသည်
ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ပတ္တမြားဆရာတော်အား အုတ်ကျောင်း ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ပတ္တမြားအုတ်ကျောင်းအမ ဒေါ်ဦးဇွန်း ဟူ၍ လူသိများလာသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၂-ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၉၀-ပြည့်နှစ်) တွင် မဦးဇွန်း အသက် ၄၀ အရွယ်တွင် မိဘနှစ်ပါးသည် တစ်နှစ်အတွင်း ရှေ့ဆင့်နောင်ဆင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မိခင်ဘခင်တို့ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဒေါ်ဦးဇွန်း၌ မိမိနေထိုင်သောတိုက်အိမ်၊ ငွေသားတစ်သိန်းခွဲခန့်နှင့် လယ်ယာမြေစသော အမွေအနှစ်များကိုရလိုက်သည်
အမရပူရမြို့မှ ပိုးထည်စသည့်ကုန်တို့ကို တစ်ဦးတည်း ကိုယ်စားလှယ်ယူကာ ရန်ကုန်၊ သထုံ၊ မော်လမြိုင်၊ ပဲခူး၊ ပုသိမ် စသော အောက်ပြည်နယ်များသို့ ပို့သောအလုပ်ကိုလုပ်သည်
သို့ရာတွင် သူမသည် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ မည်မျှပင် တိုးတက်ကောင်းမွန်နေစေကာမူ မိဘများကွယ်လွန်သည့်အချိန်မှစ၍ မိဘများအား လွမ်းဆွတ်သောစိတ်ကြောင့် ဘဝတွင်မပျော်ပိုက်၊ မိဘများကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတသောကြောင့် စိတ်ပြေလက်ပျောက် ရန်ကုန်သို့ သွားရောက်လေသည်
ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်သောအခါ ကန်တော်လေးရပ်ရှိ ပြင်သစ်လူမျိုး ခရစ်ယာန်ဗရင်ဂျီဘုန်းကြီး ဘီဂင်ဒစ်တည်ထောင်သည့်  ဘုန်းကြီးနှင့်သီလရှင်များ သာသနာပြုလူအိုရုံသို့ သွားရောက်ကြည့်ရှုရာမှ သားထောက်သမီးခံမရှိသော လူအိုများအား မိဘများကိုယ်စား စောင့်ရှောက်ကျွေးမွေးရသော် သင့်မည်ဟု အကြံဖြစ်ပေါ်လာလေသည်
မိရိုးဖလာအားဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်လာကြပါလျက် မြန်မာနိုင်ငံ၌ တစ်ခုတည်းသာရှိသော ပြင်သစ်သာသနာပြုလူအိုရုံတွင် ခိုလှုံကြရပါက ဘာသာရေးအခက်အခဲ ဖြစ်ကြရတော့မည်ကို ယူကျုံးမရဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
ထို့ကြောင့် မိမိကိုးကွယ်သောဘာသာကိုလည်း မထိခိုက်စေပဲ မိမိတို့အလိုအလျောက်ကိုးကွယ်လိုသောဘာသာကို ကိုးကွယ်ခွင့်ရှိစေရန် လူအိုများစောင့်ရှောက်ရေးဌာန တစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်မည်၊ မြန်မာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာတွင်လည်း ထိုမျှ မွန်မြတ်သော လုပ်ငန်းမျိုးရှိသင့်သည်၊ မိမိကပင် ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုမည်၊ ထိုမှသာ ကွယ်လွန်သူ မိဘနှစ်ပါးကိုယ်စား ခိုကိုးရာမဲ့ သက်ကြီးရွယ်အိုတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် စိတ်ချမ်းသာမှုရနိုင်တော့မည်ဟု ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်
ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ ပထမဦးဆုံး လူအိုရုံတည်ဆောက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ မန္တလေးမြို့ရှိ မြို့မျက်နှာဖုံးလူကြီးများနှင့် ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ခဲ့သည်
ထိုဆွေးနွေးပွဲတွင် “ကျွန်မတို့ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာလူမျိုးတွေဟာ အဆင်မသင့်လို့ စင်မြင့်ကနေဆင်းပြီး သူတစ်ပါးလက်အောက်ခံနိုင်ငံဖြစ်နေရတာ၊ ကျွန်မတို့ ကိုယ့်ခြေထောက်ပေါ်ကိုယ်ရပ်ပြီး ကျွန်မတို့ကိုယ်တိုင် ဦးစီးတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာလူအိုရုံကို ဘာကြောင့် တည်ထောင်လို့မရမှာလဲ၊ ရအောင် တည်ထောင်မယ်
” ဆိုပြီး ဒေါ်ဦးဇွန်းက ပြောဆိုခဲ့သည်
မန္တလေးမြို့၊ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး အရိယမဂ္ဂင်ချောင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးအား လျှောက်ထား၍ မင်းကွန်းခေါင်းလောင်းကြီး တည်ရာအနီးတွင် ဘီအိုင်အေ ဦးမောင်ကြီး၊ ဦးဘချမ်း တို့နှင့်အတူ ဒေါ်ဦးဇွန်းကိုယ်တိုင် ခုတ်ထွင်မြေညှိပြီးလျှင် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းသုံးကျောင်း စတင်ဆောက်လုပ်ကာ လူအိုရုံကို ၁၂၇၈ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်သည်
ရှေးဦးစွာ အဖိုးအိုတစ်ယောက်၊ အဖွားအို နှစ်ယောက် (အသက် (၉၅) နှစ်ရှိ အဘိုး ဦးဖိုးဆင့်၊ အသက် (၉၂) နှစ်ရှိ အဘွား ဖွားဆိုး၊ အသက် (၈၁) နှစ်အရွယ်ရှိ အဘွား ဖွားမယ်) လက်ခံ၍ ဒေါ်ဦးဇွန်းကိုယ်တိုင် အဖော်မိန်းကလေးတစ်ဦးနှင့် ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ပြု၍ကျွေးမွေး စောင့်ရှောက်ခဲ့ရာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဘိုးဘွား ၂ဝ ခန့်ကို လက်ခံစောင့်ရှောက်နိုင်သည့်အခြေသို့ ရောက်ခဲ့လေသည်
ယင်းနှစ်နှစ်အတွင်း ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်ငွေဖြင့်ပင် ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့၍ ၁၂၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ အလှူပါဝင်လိုသူများထံမှ သဒ္ဓါကြေးလက်ခံကာ လူအိုရုံအသင်းကို စတင်တည်ထောင်သည်
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် မင်းကွန်းလူအိုရုံအသင်းကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အသင်းတည်ထောင်စဉ်က အားပေးကူညီသူနည်းပါးပြီး ရှစ်နှစ်တွင် ရန်ပုံငွေရှစ်ထောင်ကျပ်သာရရှိခဲ့ပြီး ကိုယ်တိုင် ရုန်းကန်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
သို့သော် မကြာမီ ရန်ပုံငွေ လေးသိန်းကျော်အထိ တိုးရရှိခဲ့ပြီး ဘိုးဘွား ၂၅၀ ထိ လက်ခံနိုင်ခဲ့သည်
မင်းကွန်းဗုဒ္ဓဘာသာ လူအိုရုံလုပ်ငန်း အတော်အထမြောက် အောင်မြင်လာသောအခါ ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် မူလရည်ရွယ်ချက်များအတိုင်း ၁၂၈၉ ခုနှစ်တွင် သထုံမြို့ မြသပိတ်တောင်ခြေ၌လည်းကောင်း၊ ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပေါင်းတည်မြို့၌ လည်းကောင်း၊ ၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ နှင်းဆီကုန်း၌ လည်းကောင်း၊ ၁၂၉၉ ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူမြို့၌လည်းကောင်း အသီးသီး လူအိုရုံများကို မိမိပိုင်ငွေဖြင့် မတည်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း၊ မရွှေ့ပြောင်းနိုင်သောပစ္စည်း စုစုပေါင်း နှစ်သိန်းခန့်ကို လူအိုရုံများသို့ လှူဒါန်းလိုက်လေသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံဝန်ကြီးများဖြစ်သော ပညာရေးဝန်ကြီး ဒေါက်တာဘမော်၊ သစ်တောရေးရာဝန်ကြီး ဦးဘဖေ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုတို့ မင်းကွန်းလူအိုရုံသို့ လာရောက်လေ့လာခဲ့သည်
မင်းကွန်းလူအိုရုံအသင်းနှင့်ပတ်သက်၍ ဒေါ်ဦးဇွန်း၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုမှတ်တမ်းရေးသားခဲ့သည်
မင်းကွန်း ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ စစ်ကိုင်းမြို့ - တည်ထောင်သောခုနှစ်(၁၉၁၅-ခုနှစ်)သုဝဏ္ဏဘူမိ ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ သထုံမြို့ - တည်ထောင်သောခုနှစ်(၁၉၂၃-ခုနှစ်)ပေါင်းတည် ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ ပေါင်းတည်မြို့ - တည်ထောင်သောခုနှစ်(၁၉၂၉-ခုနှစ်)နှင်းဆီကုန်း ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ ရန်ကုန်မြို့ - တည်ထောင်သောခုနှစ်(၁၉၃၃-ခုနှစ်)ပခုက္ကူ ဘိုးဘွားရိပ်သာ၊ ပခုက္ကူမြို့ - တည်ထောင်သောခုနှစ်(၁၉၃၇-ခုနှစ်)ထိုနောက် ၁၂၉ဝ ပြည့်နှစ်အသက် ၆ဝ အရွယ်တွင် ပေါင်းတည်လူအိုရုံ၌ ဝတ်ကြောင်ကိုစွန့်၍ သီလရှင်ဝတ်လိုက်သည်
သီလရှင်ဘွဲ့မှာ ဖွားသုမာလာတည်း
သို့ရာတွင် ဒေါ်ဦးဇွန်း ဟူသောအမည်ဖြင့်ပင် ထင်ရှားသည်
ကျောင်းအမကြီး ဒေါ်ဦးဇွန်း၏ ကိုယ်ကျိုးစွန့်သော တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရတို့သည် အသိအမှတ်ပြုသည့်အနေဖြင့် တီပီအက်စ်ခေါ် တိုင်းကျိုးပြည်ကျိုးဆောင်ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်လေသည်
မီးရထား၊ မီးသင်္ဘောတို့ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြား ပထမတန်းမှ အခမဲ့ စီးနင်းသွားလာခွင့်ကိုလည်းပေးထားလေသည်
ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် “လူအိုများအကျိုးကို ဟန်ဆောင်ကူညီကြသည့် လောဘအတ္တသမားများ တွေ့ရှိပါလျှင် နှိမ်နှင်းဖယ်ရှားနိုင်ပါစေ” ဟု မိန့်ကြားခဲ့သည်
ပင်ပန်းကြီးစွာ ဗုဒ္ဓဘာသာလူအိုရုံတည်ထောင်ခဲ့သော လူအိုရုံများ၏မိခင် ကျောင်းအမကြီး ဒေါ်ဦးဇွန်းသည် လူအိုများအတွက် စည်းစိမ်နှင့်လုပ်အားကို ၂၈ နှစ်လုံးလုံး ပေးအပ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၃ဝ၆ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့ (၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်) တွင် အသက် ၇၆ နှစ် အရွယ်၌ မင်းကွန်းလူအိုရုံတွင် ကွယ်လွန်လေသည်
ဒေါ်ဦးဇွန်း၏ကြေးရုပ်ကို ထုလုပ်၍ မင်းကွန်းလူအိုရုံတွင် ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ထားရှိသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်
ဓညင်းဖြူရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်ဆိုသည်မှာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ အတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းသည့် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်ဆိုသည့်အသုံးအနှုန်းကိုလည်း ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံပါ တိုင်း၊ ဒေသ၊ ပြည်နယ်၊ စီရင်စု အစိုးရများအကြား ဖွဲ့စည်းပုံအရ လက်တွေ့ခွဲဝေကျင့်သုံးသည့် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြရန် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
(ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်၍၊ ယူနစ်ထေရီစနစ်သည် တစ်ပြည်ထောင်သွင် စနစ်မျှသာဖြစ်သည်ကို သတိပြုရာသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဥပဒေသများနှင့်၊ အမျိုးသားအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်၊ ဒေသ တိုင်းအစိုးရများအကြား အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမျှဝေသုံးစွဲလျက် ဖက်ဒရယ်ခေါ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ဖော်ဆောင်သည့် လက်တွေ့လမ်းစဉ်များအပေါ်တွင် အခြေတည်သည်
ပါဝင်ဖော်ဆောင်သူများကိုမူ ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖော်ဆောင်ရေးသမားများ၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များဟု မကြာခဏ ခေါ်လေ့ရှိကြသည်
ဥရောပတွင်မူ ဒေသန္တရအဆင့်၊ အမျိုးသားအဆင့်၊ အဆင့်မြင့်အမျိုးသားအဆင့်များတွင် ခွဲဝေအာဏာသုံးစွဲသည့် ဘုံပြည်ထောင်စုအစိုးရ သဘောကျသူများကို ပြည်ထောင်စုစနစ်သမား၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်
ဥရောပရှိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သမားများ၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များ အများစုသည် ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း ဤစနစ်ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆက်လက်တိုးတက်စေလိုကြသည်
ဥရောပပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဥရောပ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလတွင် အစပြုခဲ့ပြီး၊ အထူးအရေးပါသည့် ကနဦး စတင်လှုပ်ရှားမှုများမှာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ၏ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဇူးရစ်မြို့၌ ပြောကြားသည့် မိန့်ခွန်းဖြစ်သည်
ကနေဒါတွင် ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖက်ဒရယ်စနစ်သည် လွတ်မြောက်ရေးသမားများ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို စံပြုလောက်စွာပင် ထောက်ပံ့အားပြုပေးနေသည်
ဥပမာအားဖြင့် အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယနှင့် မက္ကဆီကိုအစိုးရယန္တရားများကိုလည်း ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖက်ဒရယ်နည်းဥပဒေသများဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြရသည်
ပြည်ထောင်စုစနစ်(ဖက်ဒရယ်စနစ်)သည် ဘယ်လဂျီယံ၊ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇယ်ဂိုဗီးနားတို့ကဲ့သို့မျိုးတွင် ပြည်ထောင်စုဝင် နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်း(သို့မဟုတ်)နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်းအောက် တိုင်းများဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းကောင်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစနစ်ကို အဓိကပုံစံနှစ်မျိုး ပိုင်းခြားနိုင်သည်
တစ်မျိုးမှာ ပိုမိုအင်အားကြီးသော ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်သည် လုံးဝနီးပါး လွှမ်းမိုးလွန်းပြီး၊ ဒေသန္တရအစိုးရများအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများ နည်းနည်းသာ ချထားပေးတတ်ကြသည်
အခြားတစ်မျိုးမှာ အမျိုးသားအစိုးရသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်အဖြစ် အမည်သာမက အစစ်အမှန်ပြည်ထောင်စု ဖော်ဆောင်တတ်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါအစိုးရသည် ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန(သို့မဟုတ်) “ပြည်ထောင်စုများလူထုရင်ပြင်”ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကွန်ရက်အဖြစ် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖော်ဆောင်နေသည့် နိုင်ငံများအကြား အကောင်းဆုံး လုပ်ထုံးလမ်းစဉ် အတွေ့အကြုံများ ဖလှယ်နိုင်ရေးအတွက် ထူထောင်ခဲ့သည်
ကနေဒါနိုင်ငံမြို့တော် ဩတာဝါတွင် ဗဟိုဌာနချုပ်စိုက်သည့် ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန၏ မိတ်ဖက်အစိုးရများအဖြစ် ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ ဣသိယိုးပီယား(အီသီယိုးပီးယား)၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကဆီကို၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည်
မူရင်းဆောင်းပါး  အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်ထောင်စုစနစ်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများအကြား တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုစနစ်ဖြစ်သည်
အမေရိကန်အစိုးရယန္တရားကို (နှစ်ဦးဒဿန) နှစ်ပိုင်းနှစ်စ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်မှ ပေါင်းစည်းဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်တစ်ခုတည်းအသွင်သို့ တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေခဲ့သည်
ဖက်ဒရေးရှင်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်
ဓာတ်တော်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dattawkone)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ နတ်မှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်မှော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၆ ဦး၊ မ ၁၄၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဇင်ရွဲလေးရွာ၊ သင်္ဃန်းကြီး
အရွက်မှာ ကြက်တောင်နှင့်တူ၍ သွယ်လျားသည်
အရောင် နီကြန့်ကြန့်ရှိသည်
ဒလက် (အနောက်)ရွာ၊ ဒလက်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ မြို့ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၁ ဦး၊ မ ၃၄၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းခါးတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinkhartaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၈ ဦး၊ မ ၂၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းချောင်းရွာ၊ (ဒု)ချီးရားတန်း
ဖန်းခါးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ စစ်တလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စစ်တလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၅ ဦး၊ မ ၁၉၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်မိုးမောက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kachinmoemauk)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်စခန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်စခန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၂ ဦး၊ မ ၂၃၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
ထနောင်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ သူကောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူကောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၄ ဦး၊ မ ၇၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်ဒူးနောက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hindunaukkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ကျောက်ရွက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒေသအခေါ်မှာ ဟင်းဒူးနောက်ကုန်း ဖြစ်သည်
ဦးနုအစိုးရသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ပထမဆုံးစတင်အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်
မြန်မာကိုလိုနီ၏ ဘုရင်ခံ ဆာ ဟူးဘတ် ရန့်စ်သည် ၁၉၄၆ စက်တင်ဘာတွင် အမှုဆောင်ကောင်စီကို ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ်၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့ရာ သခင်အောင်ဆန်းသည် အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအမှုဆောင်ကောင်စီ၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးရပြီးလျှင် ဆက်လက်အုပ်ချုပ်မည့် အစိုးရအဖွဲ့လည်းဖြစ်သည်
သို့သော် ၁၉၄၇ ဇူလိုင် ၁၉ တွင် ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးကိုကျင်းပနေစဉ် မသမာသူအချို့တို့က ရုတ်တရက် အစည်းအဝေးခန်းထဲသို့ ဝင်ရောက်လာ၍ ခေါင်းဆောင်ကြီးများအား ပစ်သတ်ခဲ့သည်
ထိုသို့လုပ်ကြံခံခဲ့ရသော‌ ခေါင်းဆောင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဦးအောင်ဆန်း – နန်းရင်းဝန်၊ အမှုဆောင်ကောင်စီဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဒီးဒုတ်ဦးဘချို – ပြန်ကြားရေးဌာနဝန်ကြီးမန်းဘခိုင် – အလုပ်သမားရေးရာဌာနဝန်ကြီးဦးဘဝင်း – စီးပွားရေးနှင့် ထောက်ပံ့ရေးဌာနဝန်ကြီးသခင်မြ – ပြည်ထဲရေးဌာနဝန်ကြီးဦးအဗ္ဗဒူရာဇတ် – ပညာရေးနှင့် အမျိုးသားစီမံကိန်းဌာနဝန်ကြီးစဝ်စံထွန်း– နယ်ခြားဒေသများဆိုင်ရာဌာနဝန်ကြီးဦးအုန်းမောင် – သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးဌာန အတွင်းဝန်) နှင့်ရဲဘော် ကိုထွေး – ဦးအဗ္ဗဒူရာဇတ်၏ သက်တော်စောင့်အာဇာနည် ၉ ဦးလုပ်ကြံခံရပြီးသောအခါ သခင်နုသည် ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီသစ်၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
သခင်နုသည် အမှုဆောင်ကောင်စီကို "မြန်မာယာယီအစိုးရ" ဟူ၍လည်းကောင်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးချုပ်" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကောင်စီအဖွဲ့ဝင်များကို "ယာယီအစိုးရဝန်ကြီးများ" ဟူ၍လည်းကောင်း အသီးသီးပြောင်းလဲခဲ့သည်
အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်ဥပဝါနတို့ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ မေးလျှောက်ချက်အရ“ငါ့ရှင်သာရိပုတ္တရာ ရဟန်းသည် သင့်လျော်သောအားဖြင့် နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် ဤသို့ကောင်းစွာအားထုတ်အပ်ကုန်သော ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့သည် ငါ့အား ချမ်းသာစွာ နေခြင်းငှာ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ကိုယ်တိုင်ပင် သိနိုင်ရာ၏”ဟု ဗောဇ္ဈင်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အားထုတ်ပုံကို အရှင်ဥပဝါနက ဖြေကြားလျှောက်ထားသည့်သုတ်
ခင်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ကျိပ်ပတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျိပ်ပတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၈ ဦး၊ မ ၆၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဧတဒဂ် ဟူသော ပါဠိစကား၏အဓိပ္ပာယ်မှာ (ဧတံ+ဒဂ္ဂ)  ဧတဒဂ္ဂ  ဤသူသည်မြတ်၏ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက တပည့်သာဝကနှင့် ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့တွင် ရှေးရှေးသော ဘဝသံသရာတို့က ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီကုသိုလ်နှင့် တောင့်တခဲ့ဖူးသော ဆုတောင်းနှင့် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သော ပါရမီအလျောက် သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ် စသည်တို့ဖြင့် ကဲလွန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို ပရိသတ်တို့အလယ်တွင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ရွေးချယ်ကာ ဧတဒဂ် ဘွဲ့တံဆိပ်ထူးကို ချီးကျူးပေးအပ်လေ့ရှိသည်
(၁) 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍည၊(၂) 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊(၃) တန်ခိုးအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဣဒ္ဓိမန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဂ္ဂလာန်၊ (၄) ဓူတင်ဆောင် 'အဂ္ဂ ဓုတင်္ဂဓရ'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကဿပ၊(၅) 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၊ (၆) အမျိုးမြတ်'အဂ္ဂ ဥစ္စကုလိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ (၎င်းသည် ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဆက်၍မင်းဖြစ်ဖူးသောကြောင့် အမျိုးမြတ်ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၇) အသံကောင်း 'အဂ္ဂ မဉ္ဇူသရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယ၊(၈) ခြင်္သေ့သံဖြင့်ကြုံးဝါးသည့် 'အဂ္ဂ သီဟနာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ၊ (၎င်းသည် အရဟတ္တဖိုလ်ရသည့်နေ့မှာပင် မဂ်ဖိုလ်၌ သံသယရှိသောသူသည် ငါ့ကိုမေးကြလော့ဟု မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့သံဆို၍ ဘုရားရှေ့တော်၌လည်း အရှင်ဘုရားသာသနာတော်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စသည် အကျွန်ုပ်အား အပြီးတိုင်ရောက်ပါပြီဟု ခြင်္သေ့သံဖြင့်ဆိုလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဧတဒဂ်ရသည်ဟူ၏
(၉) တရားဟောကောင်း 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပုဏ္ဏ၊(၁၀) အကျဉ်းကိုအကျယ်ဖွဲ့တတ်ရာ၌ တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကစ္စည်း၊(၁၁) စိတ်နှလုံးဖြင့်ပြီးသော ကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ စေတာ ဝိဝဋ္ဋ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်စူဠပန်၊ (၁၂) 'အဂ္ဂ သညာ ဝိဝဋ္ဋ ကုသလ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာပန်၊ (၁၃) ကိလေသာကင်း၍နေသောအရာ မြတ်သောအလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အရာတို့၌ ဘွဲ့တံဆိပ်နှစ်ထပ်ရသူ အရှင်သုဘူတိထေရ်၊(၁၄) အရညကင်တောရ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ရှားတောနေ အရှင်ရေဝတထေရ်၊ (၁၅) ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကင်္ခါရေဝတ၊ (၁၆) လုံ့လဝီရိယအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ကုဋေ ၂၀-တန် တန်ဆာကို လူ့ဘဝက ဝတ်ဆင်ခဲ့ဖူးသော သူဌေးသား သောဏခေါ် အရှင်ကောဋိဝိသသောဏ၊ (၁၇) သာယာ နာပျော်ဖွယ်ရှိအောင် ရွတ်ဖတ်တတ်သောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ကလျာဏ ဝါက္ကရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ လူ့ဘဝက တစ်ကုဋေတန် နားတောင်းတန်ဆာ ဆင်ပန်ခဲ့ဖူးသည့် အရှင်ကုဋိကဏ္ဏသောဏ၊ (၁၈) လာဘ်ပေါများသော အရာ၌ 'အဂ္ဂ လာဘီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သီဝလိ၊(၁၉) သဒ္ဓါအားကြီးသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝက္ကလိ၊ (၂၀) သိက္ခာသုံးပါးကို လိုလားလိုက်နာရာ၌ 'အဂ္ဂ သိက္ခာကာမ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရ သားတော် အရှင်ရာဟုလာ
(၂၁) 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ရဋ္ဌပါလ၊ (၂၂) စာရေးတံခေါ် မဲလိပ်ချအလှူကို ရှေးဦးစွာယူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဌမ သလာက ဂဏှန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍဒါန၊ (၂၃) ကဗျာကာထာ သီကုံးဖွဲ့ဆိုရာ၌ လျင်မြန်ခြင်း 'အဂ္ဂ ပဋိဘာဝနဝန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝင်္ဂီသ၊ (၂၄) ထက်ဝန်းကျင်ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သမန္တ ပါသာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥပသေန၊(၂၅) ကျောင်းအိပ်ယာနေရာ ခင်းတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သောနာသန ပညာပက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဒဗ္ဗ၊ (၂၆) နတ်တို့ချစ်မြတ်နိုးအပ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဒေဝါနံ ဝိယမနာပ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၊ (၂၇) တရားကို လျင်စွာသိသောအရာ၌ 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဒါရုစိ၊ (၂၈) ဆန်းဆန်းကြယ်ကြယ်စကားကိုပြောဆိုတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ စိတ္တ ကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကုမာရကဿပ၊ (၂၉) 'အဂ္ဂ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ' ဉာဏ်အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် မဟာကောဋ္ဌိတ၊ (၃၀) ဗဟုသုတအရာ, သတိမမေ့သည့်အရာ, ပညာလျင်သည့်အရာ, လုံ့လရှိသည့်အရာ, အလုပ်အကျွေးကောင်း, ပေါင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ငါးထပ်ရသူ အရှင်အာနန္ဒ၊ (၃၁) အခြံအရံများခြင်း၌ 'အဂ္ဂ မဟာပရိသ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥရုဝေဠကဿပ၊ (၃၂) အမျိုးကို ကြည်ညိုအောင်ပြုလုပ်တတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ကုလပသာဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကာဠုဒါယီ၊(၃၃) အနာရောဂါကင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ အပ္ပါဗာဓိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဗာကုလ၊ (၎င်းသည် သန်းဝေခြင်း ချေဆတ်ခြင်းမျှမရှိ) (၃၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၌ 'အဂ္ဂ ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿရန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူအရှင်သောဘိတ၊ (၃၅) ဝိနည်းဓိုရ်ရာထူး၌ 'အဂ္ဂဝိနယဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ဥပါလိထေရ်(၃၆) ဘိက္ခုနီမတို့ကိုဆုံးမရာ၌ အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂဘိက္ခုနောဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် နန္ဒက၊ (၃၇) ဣန္ဒြေကောင်းရာ၌'အဂ္ဂဣေ`န္ဒိယဂုတ္တဒွါရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ညီတော်မင်းနန်ခေါ် အရှင်နန္ဒ၊ (၃၈) ရဟန်းတော်တို့ကို ဆုံးမရာ၌အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂ ဘိက္ခု ဩဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကပ္ပိန္န၊ (၃၉) တေဇောကသိုဏ်းရာထူး၌'အဂ္ဂ တေဇောဓာတု ကုသလ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် သာဂတထေရ်၊ (၄၀) ဒေသနာတော် အသစ်အသစ် တင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဋိဘာနေယျက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ရာဓ၊ (၄၁) ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသောပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လုခ စီဝရ ဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဃရာဇ
(၁) မိထွေးတော် မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ထေရီ - 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၂) ခေမာထေရီ 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၃) ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီ - 'တန်ခိုးကြီး' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဘုရားရှင် ယမိုက်ပြာဋိဟာပြခါနီး၌အရှင်ဘုရား တန်ခိုးပြတော်မမူပါနှင့်တော့၊ တပည့်မသည် အလျား ၁၂-ယူဇနာ၊ အနံ၁၂-ယူဇနာ၊ အဝန်း ၃၆-ယူဇနာ၊ ဗိုလ်ထုနှင့် စကြာမင်းဟန်ဖန်ဆင်း၍ ခြေတော်မြတ်ကို ဦးတိုက်ပါမည်ဟု လျှောက်ထားရာတွင်ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူးရလေသည်
(၄) ပဋာစာရီထေရီ- ဝိနည်းဓိုရ်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဝိနယ ဓါရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၅)ဓမ္မဒိန္နာထေရီ 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဝိသာခါ ဒါယိကာကြီးက တရားဟောရန်လျှောက်ထားတောင်းပန်သောကြောင့် အထူးထူးသောနည်းတို့ဖြင့်ခက်ခဲနက်နဲသိမ်မွေ့သောမူလပဏ္ဏာသကျမ်း၌ စူဠဝေဒလ္လ သုတ်ကိုဟောတော်မူရာ ငါဘုရားဟောသော်လည်း သည်အတိုင်းပင် ဟောရတော့မည်ဟု ကောင်းချီးပေးလျက် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးကို အပ်နှင်းချီးမြှောက်လေသည်ဟူ၏
(၆) နန္ဒာထေရီ- ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဈာယိကာ' ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်တော်ရသည်
(၇) သောဏာထေရီ- 'လုံ့လ ဝီရိယကောင်း' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၈) ဗကုလာထေရီ- 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(အချို့မူ၌ သကုလာဟု ရှိသည်
(၉) ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီ -  အဘိညာဉ်အရာ၌ လျင်မြန်သောကြောင့် 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၀) ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီ- 'ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၁) ရာဟုလာမယ်တော် ဘဒ္ဒကဉ္စနာ ယသော်ဓရာ ထေရီ- 'ဉာဏ်အမြင်ကြီးရာ၌' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၂) ကိသာဂေါတမီထေရီ - ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသော ပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လူခ စီဝရ ဓါရီ' တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၁၃) သိင်္ဂါလမာတုထေရီ- သဒ္ဓါတရားကောင်း 'သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရ လေသည်
(၁) သေနိယ သူဌေးသမီး သုဇာတာ- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပထမသရဏဂမဏ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၂) ပုဗ္ဗာရုံ ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရလေသည်
(၃) ခုဇ္ဇုတ္တရာ- 'အဂ္ဂ ဗဟုသုတ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
၎င်းသည် အကြားအမြင်များ၍ သာမာဝတီကြီးမှူးသော အုပ်စုငါးရာတို့အား သင်ကြားပို့ချရလေသည်၊ ၎င်းသင်ကြားပို့ချရသော ကျမ်းကားသုတ္တန်ပိဋက၌ ဣတိဝုတ္တက ကျမ်းဟူ၍ ကျမ်းသီးတစ်စောင်ပင်ဖြစ်လေသည်၊ သည်ကို အကြောင်းပြု၍ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးရသည်ဟူ၏
(၄) သာမာဝတီ-မေတ္တာဖြင့်နေသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ မေတ္တာ ဝိဟာရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရလေသည်
(၅) နန္ဒမာတာ ဥတ္တရာ- ဈန်ဝင်စားရာ၌ 'အဂ္ဂဈာယီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၆) ကောလိယမင်းသမီး သုပ္ပဝါသာ- အကောင်းအမြတ်ပေးလှူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဏီတ ဒါယိကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုရလေသည်
(၇) သုပ္ပိယာ - သူနာကို ပြုစုလုပ်ကျွေးရာ၌ အကောင်းဆုံးသူနာပြုတတ်သူ 'အဂ္ဂဂိလာနုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၈) ကာတိယာနီ - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဂ္ဂ အဝေစ္စ ပသန္န'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၉) နကုလမာတာ ဘုရားနှင့်အကျွမ်းဝင်ခြင်း၌'အဂ္ဂ ဝိဿာသီက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(နကုလ ပိတာ နှင့်တူ)(၁၀) ကာဠီ ခေါ် ဒါယိကာမ- အဆင့်ကြားအားဖြင့် ဘုရားကိုကြည်ညိုသောအရာ၌ 'အဂ္ဂအနုဿဝ ပသန္န'ခေါ် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၁) တဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည် ညီနောင်- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ ဘွဲ့ထူးရလေသည်
၎င်းတို့သည် ဘုရားဖြစ်၍ ၄၉-ရက်အလွန် လင်းလွန်းပင်ရင်းမှာဘုရားရှင်က်ု အဦးဆုံး ဖူးမြင်ရသော ထူးမြတ်သောသူတို့ပင်တည်း
သို့သော် သံဃာရတနာ မပေါ်ထွန်းသေးရကား ဒွေဝါစိက သရဏဂုံသာ ရသည်
(၂) အနာထပိဏ် သူဌေးကြီး- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၃) စိတ္တသူကြွယ်- တရားဟောကောင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
၎င်းသည် ရုပ် နာမ် ကံ ဝိပါက်တို့၌ အထူးလိမ္မာလျက် နောင်ခါ သဠာယတနသံယုတ်၌ သုတ်ပေါင်းတစ်ဆယ်ကျော်ရှိသော စိတ္တသံယုတ်ကိုဟောရာတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ တံဆိပ်တော်မြတ်ရလေသည်
(၄) ဟတ္ထကာဠာဝက - သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့၍ ပရိသတ်အား မိမိထံသို့ရောက်အောင် ဆွဲဆောင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၅) မဟာနာမ သာကီဝင်မင်းသား- အခါမပြတ် အကောင်းအမြတ်တို့ကို ပေးလှူတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂပဏီတ ဒါယကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
(၆) ဝေသာလီမြို့နေ ဥဂ္ဂသူကြွယ်- နှစ်သက်ဖွယ်အရာကို ပေးလှူတတ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂမနာပ ဒါယကာ'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၇) ဟတ္ထိဂါမရွာနေ ဥဂ္ဂတသူကြွယ် - သံဃာအလုပ်အကျွေးကောင်း 'အဂ္ဂ သံဃုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၈) သူရမ္ဗဋ္ဌသူဌေး - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဝေစ္စ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ အချို့မူ၌ သုရဗန္ဓ-သူရဗန်ဟုရှိသည်
(၉) ဆရာဇီဝက- ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကြည်ညိုတတ်သောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ သီလ သမာဓိ ပညာစသော ဂုဏ်ကျေးဇူး အထူးရှိသောရဟန်းကို ဂုဏ်ကျေးဇူးအလျောက် အထူးတလည် ကြည်ညိုမြတ်နိုးတတ်သောကြောင့် 'ပုဂ္ဂလ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၁၀) နကုလပိတာ သူကြွယ်- ဘုရားနှင့် အကျွမ်းဝင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်
သူသည် ဘုရားရှင်ကို ရှေးဦးအကြိမ်တွေ့ကာမျှပင် ချစ်သားရယ် ဒီမျှလောက်ကြာမြင့်အောင် မိဘကိုစွန့်၍ ဘယ်အရပ်သို့ကြွနေသနည်းဟု အကျွမ်းတဝင်ပြောဆိုလေသည်
သို့ဆိုနိုင်ခြင်းကား ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဘုရားရှင်၏ အဘဖြစ်ဖူးပြီ
ထို့အတူ ဘကြီးငါးရာ၊ ဘထွေးငါးရာ၊ ဝရီးအဖြစ် အကြိမ်ငါးရာ ဘဝမခြားဘဲဖြစ်ဖူးသည်ကို စွဲ၍ အကျွမ်းတဝင် ဘုရားရှင်အား ချစ်သား ချစ်သားနှင့် ခေါ်လေ့ရှိသတတ်
ထို့ကြောင့် 'ဝိဿာသက'ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည် ဟူ၏
ငန်းတောင်ရွာ၊ လောင်းရှည်
နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံသော လပေါင်း ၃၁ လုံးရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်
ကမ္ဘာ၌ ထွန်းလင်းသော လသည် ကမ္ဘာကို ရံသောလ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကြီးအကြောင်းပြောလျှင် လ(ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)၏အကြောင်း မပါလျှင် မပြီးချေ
လအား ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်
အမှန်တကယ်အားဖြင့် လသည် အလွန်ကြီးမားသည်
ကမ္ဘာကြီး၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကြီးမားသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် အဝေးမှ ကြည့်မြင်ကြရသဖြင့် သေးငယ်သည်ဟု ထင်ရသည်
လသည် ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းရကား အလွန်အားကောင်း သော မှန်ပြောင်းနှင့်ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်
ထို့ပြင် လ၏ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆွဲအားထက် ၆ဆမျှ နည်းပါးသောကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ လပေါ်တွင် နေထိုင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ထက် ၆ ဆမျှ ပိုမို ပေါ့ပါးနေမည် ဖြစ်သည်
လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးသည် ဖုန်မှုန်များ၊ ကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်
ကမ္ဘာနှင့် လ၏ အကွာအဝေးသည် ပျမ်းမျှ ၃၈၄,၄၀၂ km (၂၃၈,၈၅၆ mi) ရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ လုံး ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်
အင်္ဂါဂြိုဟ်၌ လ ၂ လုံး၊ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၌ လ ၁၂ လုံး၊ စနေဂြိုဟ်၌ လ ကိုးလုံး၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၌ လနှစ်လုံး အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်
ထို ၃၁ လုံးသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ
စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်
အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်
သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် နေစကြဝဠာတွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် ငယ်၏
ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်
လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်
နေမှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်
ကြယ်တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်
အလွန်အားကောင်းသော မှန်ပြောင်းများနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်
ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်
ကမ္ဘာကြီးသည် နေအား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်
ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်
ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်
ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်
ထိုကဲ့သို့ ကမ္ဘာနှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို  နေကြတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်
နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို လကြတ်ခြင်းဟုခေါ်ပါသည်
ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်
လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်
လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လဆန်းသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်
လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ
ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်
လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်
လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်
ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်
နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်
နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
လသည် ကမ္ဘာကို အနောက်မှ အရှေ့သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်
ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏
သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်
အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ
အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော ဆုံလည်ကုလားထိုင် တစ်လုံးကို ထားပါ
မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ
သင်သည် ရှေးဦးစွာ ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် ဘောလုံးအဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ
မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ
ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ
ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ
မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်
ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏
ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်
ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်
ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်
ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်
ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်
လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်
အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်
ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ အလေးချိန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်
လ၏ ဒြပ်ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်
အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်
ပြီးနောက် သင်သည် လကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက သင်သည် မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်
လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ
ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ
လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ
ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်
လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ
လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်
အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် မြစ်များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်
နှစ်ပေါင်းများစွာက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မြစ်များဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် ရေလုံးဝမရှိတော့ဘဲ မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်
ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏
လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏
လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏
ထို့နောက် ၂၀ ရာစုနှစ် ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏
လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏
အကယ်၍ နေမှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်
လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်
သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်
လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်
သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်
နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်
လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ
အသံလည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ
အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံသည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ
အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် လေထုမရှိဘဲ လေဟာနယ် ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏
ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်
သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်
ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် အာကာသအပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကြပြီး မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုသို့ ပေါက်ကွဲခြင်းကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း (crash)ဟု ခေါ်သည်
လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်
ထိုတွင်းကြီးများသည် မိုးကျသံတွေခဲများ လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်
အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် မီးတောင်သေများ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်
အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်
လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ရုရှားနိုင်ငံ (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် စက်ရုပ်များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်
ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့်လည်း လူန ၂ ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်
ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်
ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်
လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်
ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်
လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်
ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်
အမေရိကန်လူမျိုး အာကာသယာဉ်မှူးများဖြစ်သည့် အယ်စထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား ရုပ်မြင်သံကြားမှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်
အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူလို သတ္တဝါတစ်ဦး၏အတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်
များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်
သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်
အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်
သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ
လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်
ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်
သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသသင်္ဘောတစ်ခုဖြစ်သော အပိုလို ၁၇ သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည့်အထိ လူအတော်များများသည် လပေါ်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်ကတည်းကပင် ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့(NASA)နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်
မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏
ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏
ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏
ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်
သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏
ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏
ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏
တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏
လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏
ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏
ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား
သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော
လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်
သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း
ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်
ပင်တီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၀ ဦး၊ မ ၁၀၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
နှစ်ဆယ်ရာစုနှစ် အတွင်းတွင် လူများသည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မိုင်ပေါင်းများစွာ ဝေးကွာလျက်နှင့် ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် ဆက်သွယ်စကားပြောနိုင်ခြင်းမှာ ၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်းက သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ အသစ်တွေ့ရှိခြင်းများကြောင့် ဖြစ်လေသည်
ထိုသိပ္ပံပညာရှင်များတွင် ဟိုင်းနရစ်ရူးဒေါ့ဟက်ဇလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဟက်ဇသည် ဂျာမန် ရူပဗေဒပညာကျော်တစ်ဦးဖြစ်၍ သူသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟမ်းဗတ်မြို့၌ ၁၈၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ဖွားမြင်သည်
သူသည် ကျောင်းမှထွက်သောအခါအင်ဂျင်နီယာအတတ်ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်
သို့သော် သူစိတ်ထက်သန်သော ပညာရပ်မှာ သိပ္ပံပညာရပ် ဖြစ်သဖြင့် အင်ဂျင်နီယာအတတ်ကို စွန့်လွှတ်လိုက်လေသည်
ထိုနောက် ဟက်ဇသည် မျူးနစ် တက္ကသိုလ် ရူပဗေဒပါရဂူကြီး ဟင်းမတိုး၏ လက်အောက်၌ ရူပဗေဒပညာရပ်များကို သင်ကြားသည်
၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ကီးအရပ်သို့ သွားရောက်ကာ မက္ကဆွဲ၏ လျှပ်စစ်အားနှင့် သံလိုက်အားတို့ ဆက်သွယ်ပုံကို လက်တွေ့စမ်းသပ် လေ့လာကြည့်သည်
ထိုအခါ သူသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများနှင့် သဘောချင်းအတူတူပင် ဖြစ်ကြောင်းကို လက်တွေ့ပြသနိုင်ခဲ့သည်
ဟက်ဇသည် အဆိုပါ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ၏သဘောနှင့် ယင်းတို့တည်ရှိပုံကို သိပ္ပံလောကသို့ တင်ပြလိုက်သဖြင့် သူ၏နာမည်ကိုအစွဲပြု၍ ထိုလှိုင်းများကို ဟက်ဇီးယန်လှိုင်းများဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့ကြလေသည်
လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို အခြေပြု၍ ဝိုင်ယာလက် ကြေးနန်းဆက်သွယ်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်
အီသာထဲ၌ အလင်းလှိုင်းများရှိနေသကဲ့သို့ လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများလည်း ရှိသေးကြောင်းကို လက်တွေ့ပြသလိုက်သောအချိန်၌ ဟက်ဇမှာ အသက် ၃ဝ မျှသာရှိသေး၏
ဟက်ဇသည် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများ၏ အရှည်နှင့်အမြန်ကို တိုင်းတာနိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် ထိုလှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများကဲ့သို့ တစ်က္ကန့်တွင် မိုင်ပေါင်း ၁၈၆ဝဝဝ သွားနိုင်ကြောင်း ပြနိုင်လေသည်
ထို့ပြင် ထိုလှိုင်းများသည် အလင်းလှိုင်းများနည်းတူ လှိုင်းပြန်ခြင်း၊ လှိုင်းယိုင်ခြင်းများ ရှိပုံတို့ကိုပါ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်
၁၉ ရာစုနှစ်အတွင်း၌ ဟက်ဇတွေ့ရှိခဲ့သော ရူပဗေဒပညာသစ်အားဖြင့် မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ သတင်းစုံကို စက္ကန့်ပိုင်းလောက်ခြား၍ ရေဒီယို၊ ဝိုင်ယာလက်တို့ဖြင့်ကြား နိုင်ကြ၏
သတင်းပို့နိုင်ကြ၏
သိပ္ပံပညာရှင်ကြီးဟက်ဇသည် သက်ဆိုးမရှည်ဘဲ နာတာရှည်ရောဂါဖြင့် ၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ အသက် ၃၇ နှစ်အရွယ်တွင် အနိစ္စရောက်သွားလေသည်
မကျီးဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyiseik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ အင်းလျားကျိုင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းလျားကျိုင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၅ ဦး၊ မ ၂၃၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်းတိုက်ကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ နဘဲကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဘဲကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၀ ဦး၊ မ ၁၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
မကောက်ကထောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makaukkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဝါးပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁ ဦး၊ မ ၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၇ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ချောင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၇ ဦး၊ မ ၉၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
တကယ်လုပ်လျှင် အဟုတ်ဖြစ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ခိုင်မာသော သန္နိဋ္ဌာန်ဖြင့် လုပ်ဆောင်လျှင် အမှန်တကယ် ပြီးမြောက်အောင်မြင်သည်
ငတပါးရွာ၊ လက်ပန်ပြင်
နဂုံးရွာ၊ နဂုံး
အရှင်ဥတ္တလိပုပ္ဖိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥတ္တလိပုပ္ဖိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဓမ္မတလကစေတီတော် သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဘာမင်ဂမ်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် မြန်မာရိုးရာပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်
စေတီတည်ရှိရာနေရာသည် ယခုအခါဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာပညာရေးနှင့် ပတ်သတ်သည်များကို သင်ကြားပို့ချရာခန်းမအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
ဓမ္မတလကဘုရားကို ထင်ရှားသည့်တရားပြဆရာ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတရေဝတဓမ္မသည် ရှေးကာလမြန်မာ့တော်ဝင်မိသားစုထံမှ ရခဲ့သည့် ဗုဒ္ဓ၏ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာကာ တည်ခဲ့သည်
သီပေါမင်းသည် ဓာတ်တော်များကို လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ရဟန်းများကိုလည်း စေလွှတ်ခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာရေဝတဓမ္မအား ဓာတ်တော်များကို လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဘုရား၏ ဘွဲ့တော်အဓိပ္ပာယ်မှာ ‘Reservoir of the Teaching’ ဓမ္မများသိုလှောင်ရာနေရာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဘုရားသည် Edgbaston ရေလှောင်တမံ၏နောက်ဘဘက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထိုနာမည်ကို ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
နေရာကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် လှူဒါန်းခဲ့ပြီး စေတီတော်ကိုမူ ၁၉၉၈ ခုနှစ်ကျမှသာ နိုင်ငံတကာအခမ်းအနားဖြင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ထိုနေရာတွင်ပင် ၂၀၀၂ ခုနှစ်၌ သံဃာ့ရာမကျောင်းတော်နှင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ရေဝတဓမ္မသင်ကြားရေးခန်းမတို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
တစ်ဖက်တွင်လည်း တရားအားထုတ်နိုင်ရန်အတွက် ဥယျာဉ်တစ်ခုတည်ရှိပြီး ထိုနေရာမှ ဆည်၏ ဆင်ခြေလျှောမြင်ကွင်းကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်
စေတီတော်၏ အောက်ခြေနှင့် နံရံများသည် အဋ္ဌဂံ (အနားရှစ်ဖက်) ပုံစံ ဖြစ်သည်
အတွင်းပိုင်းတွင် ရွှေရောင်သုတ်ထားသည့် ဘုရားဝတ်ပြုရာနေရာတည်ရှိကာ ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ တရားထိုင်နေဟန် ကြီးမားသည့်  ကျောက်ဆင်းတုတစ်ခု တည်ရှိသည်
ဆင်းတုကို မန္တလေးရှိ မြန်မာ့ပုံစံအတိုင်း ထွင်းထုထားသည်
နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဘုရားများ၏ ပုံတော်များကို မြန်မာ့ပညာရှင်တစ်ယောက်က ဖန်တီးထားပြီး အတွင်းပိုင်းတွင် ပြသထားသည်
အဝင်ပေါက်သည် မြင်းမိုရ်ပေါက်ပါရှိသည့် အမိုးခုံးလမ်း  ဖြစ်သည်
ကျွန်းတံခါးများသည် အဆောက်အဦး၏ သုံးဖက်တွင် တည်ရှိကြသည်
ထိုဝင်ပေါက်များတွင်လည်း ခြင်္သေ့ရုပ်တု နှစ်ကောင်စီ တည်ရှိကြသည်
စေတီတော်အဆောက်အဦကို ဘာမင်ဂမ်ဗုဒ္ဓဝိဟာရအဖွဲ့ (Birmingham Buddhist Vihara Trust) က စီမံထိန်းသိမ်းလျက်ရှိသည်
ဤအဖွဲ့ကို ဒေါက်တာရေဝတဓမ္မက ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အနီးအနားတွင် တည်ရှိသော လမ်းတစ်ခုရှိ အိမ်ကို က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် တရားစင်တာအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲကာ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဓာတ်တော်ကုန်း (အထက်)
ပင်ဘောဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးကောင်းမြို့နယ် ပင်ဘောရွာတွင် တည်ရှိသည်
နတ်စက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natset)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ အင်းသာနတ်စက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းသာနတ်စက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၄ ဦး၊ မ ၁၄၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဇယမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayama)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဇယမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇယမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၆ ဦး၊ မ ၈၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ငှက်အားလုံးသည် ဥများကို ဥကြ၏
သို့သော် လူအများ နှစ်သက်သော အစာဖြစ်သည့် ကြက်ဥနှင့် ဘဲဥတို့ကိုသာ လူသိများသည်
ငှက်များသာမက ငါး၊ တွားသွားသတ္တဝါများ၊ ပိုးကောင်များနှင့် ဝက်မ၊ နွားမ စသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ အပါအဝင် များစွာသော အခြားတိရစ္ဆာန်များ၌လည်း သားငယ်ကလေးများသည် ဥများမှတစ်ဆင့် ပေါက်ဖွားကြခြင်းသာ ဖြစ်လေသည်
ဥ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ သားငယ်ကို ပေါက်ဖွားပေးရန် ဖြစ်သည်
ဥတွင် အစဉ်သဖြင့် သားကောင်၏ အသက်မျိုးစေ့နှင့် သားကောင်အတွက် အာဟာရဓာတ် ဖြစ်စေသောအနှစ်ကို အကာအကွယ်ပေးထားသည့် အခွံ့ပါစမြဲဖြစ်သည်
ငှက်၏ဥသည် နို့တိုက်သတ္တဝါ၏ ဥထက်ကြီး၏
ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ ငှက်မ၏ ခန္ဓာ ကိုယ်အတွင်းမှ ထွက်လာသော ဥအတွင်း၌ ကြီးထွားလာမည့် ငှက်ငယ်အတွက် အစာပါရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များကမူများသောအားဖြင့် မိခင်၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌သာ ကြီးထွားလာကြ ပြီးလျှင် မွေးဖွားမည့်အချိန်အထိ မိခင်ထံမှ အစာအာဟာရကို ရရှိနေလေသည်
ငှက်များ၊ ပိုးကောင်းများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် များသောအားဖြင့် ငါးများသည် အမိ၏ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းမှ ပြည့်ဝသော ဥများကို ဥပေးကြသည်
ထိုဥများကို လိုအပ် သည့်အချိန်အထိ သင့်လျော်စွာ ထားလျှင် ဥများအတွင်း၌ အမိအဘနှင့်တူသော သားငယ်များ ကြီးထွားလာကြလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါ အားလုံးလိုလိုတွင်မူ ဥသည် မိခင်၏ခန္ဓာ ကိုယ်အတွင်း၌သာ ကြီးထွားပြီးလျှင် အချိန့်စေ့သောအခါ သားငယ်ကို ဖွားလေသည်
ဥအမျိုးမျိုးရှိရာ တီကောင်များသည် အာဟာရဓာတ်ပါရှိ သော အိတ်များနှင့်ဥများကို ဥပေးကြသည်
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးကောင်တို့၏ ဥများသည် လွန်စွာ သေးငယ်ကြပြီးလျှင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်တွင်လည်း အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်
ထိုဥများကို အတွဲလိုက် မြေကြီးပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ သစ်ရွက်ပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ ရေပေါ်၌ဖြစ်စေ ဥကြသည်
ကမာသည် တစ်နှစ်လျှင် ဥပေါင်း ၆ဝဝဝဝဝဝဝဝ မက ဥလေသည်
ထိုသို့ များပြားစွာ ဥခြင်းမှာ ရေထဲ၌ ဥပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပျောက်ဆုံးလေ့ရှိသဖြင့် သားငယ်များအဖြစ် ပေါက်စေမည့် ဥများ အဖတ်တင် ကျန်ရစ်စေရန် ဖြစ်သည်
ငါးများကလည်း များသောအားဖြင့် ဥအမြောက်အမြားကို ဥပေးလေ့ ရှိကြသည်
အချို့ငါးမျိုး၏ ဥများသည် လေးလံကြ သဖြင့် ချောင်း၊ ရေအိုင်၊ သို့မဟုတ် ပင်လယ်၏ အောက်ခြေ အထိ နစ်မြုပ်သွားကြ၏
အချို့ ငါးမျိုး၏ ဥများကမူ ပေါ့ပြီး လျှင် အလင်းပေါက်များ ဖြစ်ကြ သည်
ထိုငါးဥမျိုးသည် အတွဲလိုက် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် မျောနေလေသည်
သာမန် ဖားပြုပ်မတစ်ကောင်သည် တစ်ခါဥလျှင် ဥပေါင်း ၆ဝဝဝ အထိ ဥတတ်ပြီးလျှင် အတန်း နှစ်တန်းဖြင့် ဥလေ့ ရှိသည်
သာမန် ဖားမတစ်ကောင်ကမူ ပလောပီနံဥကို ပြုတ် ထားသကဲ့သို့ ကော်ကဲ့သို့ သော ဥများကို ဥလေ့ရှိသည်
တွားသွားသတ္တဝါများသည် ယင်းတို့၏ဥများကို များသော အားဖြင့် မြေကြီး၏ အပူဓာတ်ဖြင့် ပေါက်စေ လေ့ရှိကြသည်
အချို့ မြွေမျိုးများကမူ မိမိတို့၏ဥများကို မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် ဖြင့် ခွေပတ်ကာ စောင့်ရှောက် လေ့ရှိကြသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါများအနက် ဥဥလေ့ရှိသောသတ္တဝါမှာ ဘဲတူ ဖျံတူနှင့်ဆူးရှိသော ပရွက်စားကောင် တို့ ဖြစ်သည်
အချို့ မြွေမျိုး၊ ဖွတ်ပုတတ်မျိုးနှင့် ငါးမျိုးများသည် သားကောင် ကလေးများကို မွေးဖွားသော်လည်း များသောအားဖြင့်ကား ဥများကိုသာ ဥကြလေသည်
ဘဲတူဖျံတူရှိသော ဩစတြေး လီးယားတိုက်တွင် တွားသွားသတ္တဝါများ ဥသကဲ့သို့ ဥသော ငှက်မျိုးများလည်း ရှိသည်
ထိုငှက်မျိုးသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို ဝပ်ပေးလေ့ မရှိကြချေ
အချို့ပိုးကောင်များသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို နည်းအမျိုး မျိုးဖြင့် အကာအကွယ်ပေးကြသည်
ပျားနှင့် နကျယ်ကောင် များသည် ယင်းတို့၏ဥများကို အထူးစီမံထားသောအိမ်များတွင် ဥကြလေသည်
ပင့်ကူများကမူ ယင်းတို့၏ဥများကို ပိုးမျှင် ကဲ့သို့သော အိတ်ငယ်ကလေးများဖြင့် ရစ်ပတ်၍ ထားလေ့ရှိကြ ပြီးလျှင် ထိုအိတ် ငယ်ကလေးများကို လုံခြုံသည့်တစ်နေရာရာ တွင် ဖြစ်စေ၊ မိမိနှင့်တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင်၍ဖြစ်စေ သွား လေ့ ရှိကြသည်
ခြင်များသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို ရေသေများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ဖောင်ကလေးများသဖွယ် ဥလေ့ရှိ ကြသည်
ကြက်ဥနှင့်ဘဲဥများအပြင် လူများ စားသောက်သော အခြား ဥများလည်း ရှိသေးသည်
မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော အပူပိုင်း ဒေသများတွင် လိပ်ဥများကို ကြက်ဥနှင့်ဘဲဥများသဖွယ် စားသောက်လေ့ ရှိကြသည်
အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ နေလူများသည် ထိုလိပ်ဥများကို ဟင်းလျာအဖြစ် စားသောက် ကြသည်
ငါးဥ၊ ပုစွန်ဥများကိုလည်း ဟင်းလျာအဖြစ် စား သောက်တတ်ကြလေသည်
စာရေးဆရာမ ခက်မာသည် ၁၉၈၉ ခုနှစ် လုံမလေးမဂ္ဂဇင်းတွင် ရွှေရင်စိုးထိတ် ကဗျာ၊ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းတွင် အိပ်မက်တမန် ဝထ္ထုတို များနှင့် စာပေလောကကို ဝင်ရောက်လာခဲ့သူဖြစ်သည်
၂၀ဝ၂ ခုနှစ်မှ ၂၀ဝ၇ ခုနှစ်ထိ ဓနစီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် စီးပွားရေး လူမှုရေး မျက်နှာဖုံးဆောင်းပါးများနှင့် အခြားဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ယနေ့အထိ မဂ္ဂဇင်းဝထ္ထုတို ဝထ္ထုရှည် ၂၀ဝကျော်၊ ဆောင်းပါး မျက်နှာဖုံးဆောင်းပါးပေါင်း ၂၀ဝခန့် ရေးသားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
လုံးချင်းဝထ္ထုတစ်အုပ်၊ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည်ပေါင်းချုပ်တစ်အုပ်၊ မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်တစ်အုပ်၊ အက်ဆေးပေါင်းချုပ်တစ်အုပ် နှင့် အခြားစာရေးဆရာများနှင့်ပေါင်း၍ ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် မြောက်မြားစွာ ထုတ်ဝေပြီးခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသူဟောင်းတဦးလည်း ဖြစ်သည်
ပင်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၆ ဦး၊ မ ၂၁၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဣသိပထနရာမယကျောင်းတော် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ရှေးအကျဆုံးဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
Havelock မြို့တွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ကြွယ်ဝသည့်ကုန်သည်ဖြစ်သူ Duenuge Disan Pedris က သူ၏တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သူ Henry Pedris အား အမှတ်တရ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၉၀၅ ခုနှစ်တွင် Pedris  ဝယ်ယူခဲ့သည့် ၂ ဟက်တာ (၄.၉ ဧက) အကျယ် မြေပေါ်တွင် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၂၀ - ၂၁ ခုနှစ်များတွင် ကျောင်းတော်နံရံများကို Maligawe Sarlis က ဆေးခြယ်ခဲ့သည်
ပန်းချီများတွင် "ကြည်နူးဖွယ်များ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအနုပညာများနှင့် လက်တွေ့စတိုင်အနုပညာများ" စသည်တို့ ပါဝင်ကြသည်
၁၉၅၀ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် ကျောင်းတော်နှင့် နီးကပ်စွာတည်ရှိသည့် ဂရင်းလန်းလမ်းမကို Isipathana Mawatha ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
နီးကပ်စွာတည်ရှိသည့် ဂရင်းလန်းကောလိပ်ကိုလည်း Isipathana Maha Vidyalaya ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဉာဏ်တော် ၁၂ မီတာ (၃၉ ပေ) ရှိသည့် ရပ်တော်မူရုပ်ပွားတော်ကို ကုန်ကျစရိတ် Rs. 4.5 သန်းဖြင့် သမ္မတ Maithripala Sirisena က ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
Lonely Planet review for Isipathanaramaya Temple
အကြည်ဝါးဘင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ahkyiwarbin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ အကြည်ဝါးဘင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အကြည်ဝါးဘင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၁ ဦး၊ မ ၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆေရပ် ဧဘရာဟင် ရေဆို့ ဆာဒတိ (ပါရှန်း: سید ابراهیم رئیس‌الساداتی‎‎ ၊ ၁၉၆၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ ဖွား) သည် ဧဘရာဟင် ရိုင်စီ (ပါရှန်း: سید ابراهیم رئیس‌‎ အသံထွက် ) ဟု လူသိများပြီး ဣရန်ရှေးရိုးစွဲနှင့်စာအုပ်ကြီးဝါဒီ နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်
(ဆေရပ်မှာ တမန်တော်မိုဟာမက်အနွယ်မှ ဆင်းသက်သူကို ဂုဏ်ပြုခေါ်ဝေါ်သောစကားဖြစ်သည်
အမည်တွင် ပါသည်မဟုတ်
မုဉ္ဇလင်ဂျူရီလူကြီးနှင့် သမ္မတရွေးကောက်ခံသူဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခု၊ အီရန်နိုင်ငံ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ၌ပါဝင်ကာ သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရသည်
ဤစီသည် အီရန်၏ တရားရေးစနစ်တွင် နေရာစုံမှ တာဝန်ထမ်းဖူးသည်
၂၀၀၄-၂၀၁၄ ကာလ၌ လက်ထောက်တရားသူကြီးချုပ်၊ ၂၀၁၄-၁၆ တွင် ရှေ့နေချုပ်၊ ၂၀၁၉ မှသည် ရွေးကောက်ပွဲမဝင်မီအထိ တရားသူကြီးချုပ်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခြင်းတည်း
၁၉၈၀-၉၀ ကာလများ၌ လက်ထောက်အစိုးရရှေ့နေ၊ အစိုးရရှေ့နေရာထူးများဖြင့် တီဟီရန်တွင် တာဝန်ကျစဉ်က ထောင်ချီသော နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူတို့ကို ပြစ်ဒဏ်ကျအောင် စွမ်းဆောင်သည်
အစ္စတန်ကွတ်ရဇဗီအမည်ရှိ မုဉ္ဇလင်အလှူငွေစီမံရေးအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အုပ်ထိန်းသူအဖြစ် ၂၀၁၆ မှ ၂၀၁၉ မတိုင်မီအထိ တာဝန်ယူသည်
၂၀၀၆ ခုတွင် စအရွေးခံရပြီး ခိုရဆန် (တောင်ပိုင်း) ပြည်နယ်၏ ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအစည်းအဝေးမှ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လာသည်
အီမန်ရေဇာဗလီ မက်ရှဟတ်သောကြာနေ့ဆုတောင်းပွဲခေါင်းဆောင် မဟာအီမန်ရှင် အာမတ်အလ္လာမိုဟိုဒါ၏ မွေးစားသားလည်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၇ ခုတွင် အစ္စလာမ္မစ်တော်လှန်ရေးအင်အားစုများ၏လူထုမျက်နှာစာ အမည်ရှိ ရှေးရိုးစွဲပါတီမှနေ၍ သမ္မတအရွေးခံသည်
သဘောထားပျော့ပျောင်းသော ဟာဆန်ရဟူနီကို ၅၇% - ၃၈.၃% ဖြင့် ရှုံးသည်
၁၉၈၈ ခု၌ ထောင်ဂဏန်းမျှရှိသော နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများကို စီရင်ချက်ပေးသည့် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ရေး လေးဦးကော်မတီ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်
သေမိန့်ချသည်က များသဖြင့် တောင်ပိုင်းမီဒီယာများနှင့် အစိုးရအတိုက်အခံတို့က သေမိန့်ကော်မတီဟု အမည်တပ်ကြသည်
အမေရိကန်၏ နိုင်ငံရပ်ခြားစည်းစိမ်ထိန်းချုပ်ရေးရုံးမှ အမိန့်စာအမှတ် ၁၃၈၇၆ ဖြင့် ဤစီကို စီးပွားရေးပိတ်ဆို့မှု လုပ်ထားသည်
နိုင်ငံတကာလူ့အခွင့်အရေးအဖွဲ့များနှင့် ကုလသမဂ္ဂအထူးကိုယ်စားလှယ်တို့က သူ့ကို လူ့အခွင့်အရေးချိုးဖေါက်သူအဖြစ် စွပ်စွဲကြသည်
ဒုတိယအကြိမ်ဝင်ပြိုင်သည့် ၂၀၂၁ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲ ၆၁.၉% ရကာ သမ္မတသက် စေ့ပြီဖြစ်သော ဟာဆန်ရဟူနီနေရာကို ဆက်ခံသည်
ဒွန် အန်းနရစ်၊ ဗစ်ဇယူးနယ်စား၊ ပေါ်တူဂီ (အင်္ဂလိပ်: Dom Henrique of Portugal, Duke of Viseu) သည် ပေါတူဂီအင်ပါယာခေတ်၏ အစောပိုင်းနေ့ရက်များနှင့် ၁၅ ရာစု ဥရောပတိုက်သားတို့၏ ရေကြောင်းနယ်ပယ်ချဲထွင်ခြင်း၊ ရှာဖွေစူးစမ်းခြင်းနယ်ပယ်တို့တွင် အဓိကအခရာကျသောသူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ရေကြောင်းပြ ဟင်နရီ (Henry the Navigator) ဟူသောအမည်ဖြင့် အသိများလေသည်
၎င်း၏စီမံပေးမှုများမှတဆင့် ဟင်နရီကို "စူးစမ်းရှာဖွေရေးခေတ်" (Age of Discovery) ၏ စတင်ဆောင်ရွက် ကမကထပြုသူဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်
အေဗစ်အိမ်တော်(နန်းဆက်) ကိုတည်ထောင်ခဲ့သော ပထမမြောက် ဂျွန် (ပေါ်တူဂီ) ၏ စတုတ္ထသားတော်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂျီဗရောတာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် အာဖရိကကမ်းခြေပေါ်ရှိ စူးတားမြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းယူရာ၌ နာမည်ထင်ရှားလာခဲ့သည်
အာဖရိကတိုက်၌ မူးအားလူမျိုးများနှင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရစဉ်က သူသည် ထိုခေတ်က လူသူအရောက်အပေါက် နည်းပါးသော အနောက်ဘက်ရှိ သမုဒ္ဒရာကြီး အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အာဖရိကတိုက်ကြီးအကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပိုမိုသိရှိလိုသော ဆန္ဒပြင်းပြခဲ့လေသည်
သို့ဖြစ်၍ အသက် ၂၄ နှစ်အရွယ်တွင် နန်းတော်ကြီးမှ ထွက်ခွာခဲ့၍ စိန့်ဗင်ဆင်အငူအနီးတွင် နက္ခတာရာကြည့်မျှော်စင်တစ်ခု ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ပညာရှိများ၊ မြေပုံရေးဆွဲ သူများနှင့်အတူ မြေပုံများ ရေးဆွဲခြင်း၊ နယ်ပယ်သစ်များ လှည့်လည် ရှာဖွေရန် စီစဉ်ခြင်း စသည်တို့နှင့်သာ အချိန်ကုန်စေခဲ့သည်
ထိုနောက် ရေကြောင်း အတတ်သင်ကျောင်း တစ်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်၍ လူငယ်များကို စုရုံးကာ ရေကြောင်းအတတ်ကို ကျကျနနန သင်ပေးပြီးလျှင် နယ်ပယ်သစ်များကို ရှာဖွေရန် သင်္ဘောများနှင့် စေလွှတ်ခဲ့သည်
သူ့လူများသည် တစ်စုပြီးတစ်စု အရဲစွန့်၍ သင်္ဘောလွှင့်သွားကြရာ၌ အဇိုး၊ မဒီးယားနှင့် ကနေရီကျွန်းစုများကို တွေ့ခဲ့ကြသည်
ထို့အပြင် ကိပ်ဗတ်(ဒ)ကျွန်းများကို ကျော်လွန်၍ အာဖရိက ကမ်းခြေတလျှောက်တွင် ဆီးယားရားလေအွန်းအထိ ရောက်ခဲ့ကြသေးသည်
သူတို့သည် နယ်ပယ်သစ်များ ရှာဖွေရုံသာမက ခရီးသွားဟန်လွဲ ဆိုသလို အာဖရိတိုက်ရှိ တိုင်းရင်းသားများကို ဖမ်းဆီးကြပြီးနောက် ရောင်းဝယ်ခြင်းဖြင့် ကျွန်ကုန်ကူးခဲ့ကြလေသေးသည်
ဟင်နရီမင်းသားသည် သူကိုယ်တိုင် စွန့်စားသွားလာခြင်း မပြုခဲ့သော်လည်း အခြားသူများကို စွန့်စား သွားလာစေရန် ငွေအား လူအားဖြင့် အမြဲကူညီခဲ့၏
သူငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သော လုပ်ငန်းများမှ ဟင်နရီသည် အကျိုးကျေးဇူး ခံစားမသွားခဲ့ရချေ
သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှ ဒီအတ်၊ ဗက်စကိုဒါဂါးမ စသော သင်္ဘောသားများသည် အိန္ဒိယသွားပင်လယ်ခရီးလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့၍ သူ၏ ရည်မှန်းချက်များ အကောင်အထည်ပေါ်ခဲ့လေသည်
သူကသာ အားပေးကူညီခြင်း မပြုခဲ့လျှင် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့သည် အရှေ့တိုင်းသို့ ရေကြောင်းမှ တောက်လျှောက် ရောက်နိုင်ကြမည် မဟုတ်ချေ
သို့ဖြစ်၍ ဟင်နရီမင်းသားမှာ သူတို့၏ ကျေးဇူးရှင်ကြီး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
၁၄၆ဝ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဟင်နရီ မင်းသား ကွယ်လွန်လေသည်
ယာနိုင်းမြို့ (柳井市, Yanai-shi)သည် ယာမာဂူချီစီရင်စု၏အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသည်
ဖခင်ဦးသာဒင် (ဇာတ်မင်းသား)နှင့် မိခင်ဒေါ်နက်တို့မှ (၁၂၄၆)ခုနှစ်တွင် တောင်သာမြို့(မြင်းခြံခရိုင်) ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
ဦးရာပြတ်၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ကလေး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်အခါကပင် နိုင်ငံကျော်ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ် တွဲဖက်၍ အဆိုတော်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဖခင်၏ ဇာတ်သဘင်အဖွဲ့နှင့် မြန်မာပြည်အနှံ့လိုက်ပါခဲ့၍ ဇာတ်သဘင်ပညာကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
မင်းသားဖြစ်စတွင် မြင်ခြံမြို့၌ ပွဲပြိုင်မင်းသားအဖြစ် ပြိုင်၍ကကြရာမှ ထူးချွန်သော အနုပညာသည် ဘဝသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံကျော် ဆိုင်းဆရာကြီး စိန်ဗေဒါ၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးမောင်ကလေးဖြစ်၍ ဗေဒါမောင်ကလေးဟု အမည်တွင်ပြီး ဦးရာပြတ်ကိုလည်း ရာပြတ်မောင်ကလေးဟု အနုပညာလောကတွင် ခွဲခြားထားသည်
ထိုအချိန်က နာမည်ကြီးမင်းသားများတွင် “စိန်” ဟူသော အမည်ပါရှိလျှက် ထင်ပေါ်နေကြလေသည်
အဆိုပါစိန်တို့ကို တန်ဖိုးသတ်မှတ်ပေးမည့်သူဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သည့် “ရာပြတ်” ဟူသောအမည် ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ရာမှ ဦးရာပြတ် အဖြစ်ရောက်ရှိရာလာခြင်းဖြစ်သည်
နိူင်ငံကျော်ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးစိန်ဗေဒါနှင့် တွဲခဲ့စဉ်က မဟာမြိုင်သီချင်း၊ သဂြိုဟ်စုံတွဲ ပွေးဖိုပွေးမစုံတွဲတို့ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်
ဦးရာပြတ် တီထွင်ကပြခဲ့သော သေတ္တာအက၊ မြင်းအကနှင့် လက်ဖဝါးပေါ် ဓားလှည့်အကတို့မှာ အထူးထင်ရှားခဲ့သဖြင့် ယ္ခုခေတ်အကပညာရှင်များ တန်ဖိုးထားသင်ယူ ကပြနေဆဲဖြစ်သည်
၁၂၈၀ပြည့်နှစ်တွင် မင်းသမီးဒေါ်ငွေစိန်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
ဦးရာပြတ်သည် ရှမ်းပြည်နယ် ပင်းတယမြို့၌ ၁၂၉၅ခုနှစ်တွင် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဦးလူမော် - ၂၅၂၃၅လမ်း ကျောက်တံတားမြို့နယ် ရန်ကုန်
ခွဲထွက်ဘတ်ဂျက်များ ဆက်စပ်သုံးသပ်ရေးရသုံးမှန်းခြေ ငွေစာရင်းဟု မြန်မာပညာရှင်နှင့် သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာန လူကြီးများက ဖွင့်ဆို သုံးစွဲခဲ့ကြသော ဘတ်ဂျက် Budget သည် တိုင်းပြည်၏ လက်တွေ့ စီးပွားရေး၏ အခြေအနေ(ဂျီဒီပီ)ကို နောက်ခံပြုလျက်လာမည့် ကာလ တစ်ခုအတွက် အစိုးရအဖွဲ့၏ အရ အသုံးခန့်မှန်းခြေ ငွေစာရင်း ဖြစ်သည်
(ပုဂ္ဂိုလ်၊ အိမ်ထောင်စု၊ လုပ်ငန်း စသည်များတွင်လည်း ဘတ်ဂျက် ရှိနိုင်သည်) ဘတ်ဂျက်ကို တစ်နှစ်အတွင်း ရယူသုံးစွဲမှုဟု ပြသရသော်လည်း တစ်နှစ်တာ အတွက်သာ ရယူသုံးစွဲခြင်း မဟုတ်ပေ
နှစ်တိုနှစ်ရှည် စီးပွားရေး၊ လူမှုတိုးတက်ရန် တင်ပြသည့် နှစ်တစ်နှစ်အတွင်း ခန့်မှန်းရယူ သုံးစွဲနိုင်စွမ်းကိုသာ ဘတ်ဂျက်က ပြသပေမည်
ထို့ကြောင့် ဘတ်ဂျက် တစ်ခုတွင် အရနှင့်အသုံးတို့ တစ်ပြိုင်တည်း ဖြစ်ပေါ်ပြီး စီးသွားခြင်းမရှိသလို ကြိုတင်ကောက်ခံ သုံးစွဲခြင်း၊ ချေးငွေလိုအပ်မှုနှင့် ပိုငွေကို ထုတ်ချေးသလို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရမှု၊ လက်ငင်းနှင့် ငွေလုံးငွေရင်း cash flowand capital expenditure ခွဲခြားရမှုတို့ တွေ့ရမည်
ဤတွင် ဘတ်ဂျက်မှ တစ်ဆင့် တိုင်းပြည် စီးပွားရေးကို စီမံကိန်း ချနိုင်ခြင်း၊ ထိန်းကျောင်း ကာကွယ် တိုးတက်စေနိုင်ခြင်းများကို သတိပြုမိပေလိမ့်မည်
ပြည်ထောင်စု(ဗဟို) အစိုးရ ဘတ်ဂျက်တွင် အကြောင်းအရာ အားလုံး၊ တိုင်းပြည်နေရာ အားလုံးပါဝင်မှု မရှိတတ်ပေ
လူ့အဖွဲ့အစည်းများတွင် အကြောင်းအရာ ခေါင်းစဉ် issue တစ်ခုချင်း အတွက် မြို့ပြပြည်နယ် တစ်ခုချင်းအတွက် ငွေကောက်ခံ သုံးစွဲမှု တစ်ခုချင်း ရှိနေရာမှ Kingdom, Union, Federal, Confederated စသည်ဖြင့် တိုင်းနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်း ဖြစ်ပေါ်သောအခါ အားလုံးကို ဗဟိုသို့ မအပ်လိုခြင်း၊ မအပ်သင့်ခြင်း၊ ဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ်နှင့် ဆိုင်ရာဒေသတွင် ထားရှိခြင်းက ပိုမို ကောင်းမွန်ခြင်းများ တွေ့ရသည်
ဤသို့ဖြင့် ဗဟိုက တစုတစည်းတည်း အခွန်ကောက်ခံ၊ ချေးယူသုံးစွဲစေရန် ဘုံငွေ consolidated fund-CF နှင့် (က)ဆိုင်ရာ ခေါင်းစဉ် (ခ)ဒေသအလိုက် သီးခြား ကောက်ခံရယူ သုံးစွဲသော ရန်ပုံငွေ non-consolidated fund- NCF ဟူ၍ တိုင်းပြည်တွင် ခွဲခြား၊ ကွဲပြားထား ရှိလာကြသည်
ဗြိတိန်တွင် ၁၇၈၇ က စတင်သည်
ယနေ့ အမေရိကန်တွင် အစိုးရ-အထက် လွှတ်တော်-အောက်လွှတ်တော်တို့ကြား ငြင်းခုံနေကြသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စသည်တို့ ပါဝင်သည်
လူမှုဖူလုံရေး Social Security ရန်ပုံငွေသည် NFC ဖြစ်သည်
ဗြိတိန်တွင် National Insurance Fund ဟု ခေါ်သည်
မြို့တော်ဝန်ရုံးနှင့် စည်ပင်သာယာ ဘတ်ဂျက်၊ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဘတ်ဂျက်တို့သည် ဒေသအလိုက် NFC များ ဖြစ်သည်
ဗဟို၏ (တစုတစည်းတည်းသော ရငွေ-သုံးငွေ ရန်ပုံငွေ CF) ဘတ်ဂျက်တွင် NCF တို့ကို ထောက်ခံသည့် ပမာဏသာ ဖော်ပြမည်
ယင်းပမာဏ တစ်ခုချင်းအတွက် လွှတ်တော်က ဥပဒေသီးခြား ဆွေးနွေး ပြဋ္ဌာန်းရသည်
ဘတ်ဂျက်တွင် အနီးစပ်ဆုံး ခန့်မှန်းခြေ အဆိုပြုချက်သာ ဦးစွာပါဝင်ပြီး ဥပဒေ ကျလာပြီးနောက် အမှန်သုံးစွဲမှုကို နောက်နှစ် ဘတ်ဂျက်တွင် အတည်ပြုပြင်ဆဲ revised ဖော်ပြသည်
ဗဟိုဘတ်ဂျက်(သုံး) CF တွင် တိုင်းပြည် ကြွေးမြီရန်ပုံငွေ National Loans Fund မှ အတိုးဆောင်ရွက်ခ ရငွေများ....အရင်းခွဲဆပ်ရန် ပမာဏ၊ ပေးရမည့် အတိုးနှင့် ဆောင်ရွက်ခများ ပါဝင်သော်လည်း ပါလီမန်မှ ဆွေးနွေး ဝေဖန်မဲခွဲမှု ပြုရန်မလိုပေ
ဆိုလိုသည်မှာ ပမာဏသာ ဖော်ပြပြီး သီးခြားစာရင်းဖြင့် ထုတ်ပြန် ထားရှိသုံးစွဲသည်
ဗဟိုဘတ်ဂျက်တွင် ပါလီမန်က ဆွေးနွေး မဲပေးဆုံးဖြတ် ရသည့် ခေါင်းစဉ်တစ်ခုမှာ ကာကွယ်ရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး (ကာကွယ်ခုခံရေး subsides အတွက်)၊ တရားရေးနှင့် ဥပဒေစိုးမိုးရေး စသော အစိုးရ ဌာနများ၏ တစ်ဖက်မှ ရငွေ၊ ခွဲဝေချထား ငွေနှင့် တစ်ဖက်မှ အသုံးစရိတ်များ ခေါင်းစဉ် ဖြစ်သည်
ပြည်သူ့ ဝန်ဆောင်မှု ဌာနများ supply services ဟု ဗြိတိန်တွင် ခေါ်ဆိုသည်
မြန်မာပြည်တွင် ဦးစီးဌာနများဖြစ်သည့် အစိုးရပိုင် စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းများမှ အထက်တွင် ဖော်ပြ ဆွေးနွေးခဲ့သည်
လူမှုဖူလုံရေး ရန်ပုံငွေ စသည်များကဲ့သို့ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ လွတ်လပ်စွာ ရပ်တည်ခွင့်ရ ကိုယ်ပိုင် သီးခြား ဘတ်ဂျက်များနှင့် ဖြစ်ကြသည်
ပါလီမန်က ကုမ္ပဏီ ကော်ပိုရေးရှင်း တစ်ခုချင်းအတွက် သီးခြားဥပဒေ ပြဋ္ဌာန်းပေးရသည်
တိုင်းပြည် ဘတ်ဂျက်က အခွန်ကောက်ခံသလို ထောက်ပံ့ခုခံမှု ပြုနိုင်သည်
သို့သော် ပမာဏသာ ဖော်ပြမည် ဖြစ်ပြီး ပါလီမန်က သီးခြားတောင်းဆို ဆွေးနွေးမှုသာ ပြုနိုင်သည်
ဘတ်ဂျက်တင် ပြစဉ်ဘာမှ ပြောစရာမလိုပေ
ဘတ်ဂျက်တစ်ခု ဝေဖန်မှုတွင် လက်ငင်းနှင့် ငွေလုံးငွေရင်းကို ကြည့်ရန်လည်း လိုသည်
လက်ငင်းသည် ပုံမှန် အသုံးစရိတ် လစာ စသည်များ ဖြစ်သည်
ငွေလုံးငွေရင်း တလုံးတခဲတည်း ဝယ်ယူ ဖြည့်တင်းရမှု ဖြစ်သည်
စက်၊ အဆောက်အအုံ၊ ယာဉ်တို့၏ ချွတ်ယွင်းပြုန်းတီးခ၊ အသစ်ဝယ်ယူ အစားထိုးနိုင်ရန် ခွဲဝေထားရှိသည့် ရန်ပုံငွေ depreciation ...amortization တို့သည် ပုံမှန်တွင်ရော ငွေလုံးငွေရင်းတွင်ပါ ကြိုက်ရာ ထည့်လေ့ရှိသည်
ဘတ်ဂျက်၏ ထိရောက်မှုကို ပြသဝေဖန်နိုင်ရန် အရေးကြီးသည်
ဘတ်ဂျက်သည် အလွန်ကျယ်ပြန့်ရာ (ဂျီဒီပီနှင့် ဆက်သွယ်မှုကို ရှေ့ဆောင်းပါးတို့တွင် ရေးခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ယခုမရေးတော့ပြီ) ရေးဆွဲ ဝေဖန်ရာ၌ အဆင့်ငါးခုမျှ အကြမ်းဖျင်း သိရန်လိုသည်
သီးခြားရှိ နေကြသည်
ဗဟိုအစိုးရ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ၊ လူမှုဖူလုံရေး၊ စီးပွားရေး ကော်ပိုရေးရှင်းများ စသည်တို့၏ ဘတ်ဂျက်တိုင်းကို ဆိုလိုသည်
(က)ကျယ်ပြန့်သော ခေါင်းစဉ်နှင့် အစီအစဉ်များကို အစီအစဉ်ငယ်များ sub-programmes များခွဲရမည်
ပညာရေး၊ ကာကွယ်ရေး စသည့် တစ်ခုချင်းတွင် အစီအစဉ် တစ်ခုချင်းအလိုက် ကိုယ်ထူကိုယ်ထ ရှာဖွေမှု၊ အစိုးရ CF မှ ထည့်ဝင်မှု၊ လက်ငင်းနှင့် ငွေလုံးငွေရင်း သုံးစွဲမှု စသည်ဖြင့် ရှိမည်
နောက်ဆက်တွဲများနှင့် ဖော်ပြရသည်
(ခ)ဤသို့ ခွဲရာတွင် လိုအပ်ချက်နှင့် ဖြစ်ပေါ် အကျိုးရှိနိုင်မှုတို့အလိုက် အဆင့်ခွဲရမည်
(ဂ)အစိုးရ မူဝါဒ၊ ကုမ္ပဏီ ရည်မှန်းချက် ပြည်သူ့သဘောထား၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ထောက်ပံ့ ထည့်ဝင်သူတို့၏ အမြင်များနှင့် အံဝင်မှု လိုအပ်မည်
(ဃ)စရိတ်အနည်းဆုံး Least Cost လုပ်ကိုင်နိုင်မည့် နည်းလမ်း ရှာဖွေကြရမည်
(င)အကျိုးအမြတ်ကို အခြားသော အခွင့်အလမ်းစရိတ် opportunity cost နှင့် ယှဉ်ပြရမည်
ဥပမာ- ရထားသည် ကားထက် ကနဦးစရိတ် initial cost ကြီးသော်လည်း နှောင်းပိုင်း later cost မပြောပလောက်အောင် ရှိမည်
ဘတ်ဂျက်၏ ထိရောက်မှု ဆိုရာတွင် စီးပွားရေး ပြဿနာများ ကာကွယ် ကုစားရေးနှင့် တိုင်းပြည် စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး စသည်တို့ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ဟူသော မေခရိုဘောဂဗေ macro economic ရှုထောင့်လည်း ပါသည်
ဘတ်ဂျက် ဘက်ညီသည် ဆိုခြင်းမှာ ရှုပ်ထွေးလှသော ယနေ့ဘက် ခေတ်တွင် ဘယ်သောအခါမျှ မရှိသော အရာဖြစ်သည်
အခွန်နှုန်းထား လျှော့ချလာရပြီး အခွန်အမည်စုံ တိုးချဲ့မှုကိုလည်း (၁) ပို့ကုန် ဈေးကွက် ပြိုင်ဆိုင်နိုင်အား မကြီးမားရေး-ဈေးကွက် မူဝါဒနှင့် (၂) စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ၌ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး R&D၊ လူသားရင်းမြစ် သင်ကြား လေ့ကျင့်ပေးရေး၊ ထုတ်လုပ် ရောင်းချ ဝန်ဆောင်မှုတွင်ရော စီမံခန့်ခွဲမှုတွင်ပါ နည်းပညာသစ်တို့ လေ့လာ တီထွင်ဝယ်ယူ သုံးစွဲရေး စသည့် အရင်းအနှီးများ သုံးစွဲနိုင်ရေး-စက်မှု မူဝါဒ စသည်တို့အားဖြင့် ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးတွင် ကျင့်သုံးနေကြရသည်
ဤသို့ဖြင့် ဘက်ညီဘတ်ဂျက် ဆိုသည်မှာ (က)ပြည်တွင်း ပြည်ပချေးငွေနှင့် ထောက်ကူထားခြင်း၊ (ခ)ငွေကြေး မူဝါဒအားဖြင့် ငွေကြေးပေါများရန် စီမံထားခြင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်ဆည်းထားသော အရာသာ ဖြစ်သည်
တစ်ဖက်တွင် ယင်းဖြည့်ဆည်း ခုခံ ထောက်ကူထားခြင်းတို့ အဆုံးသတ်သွားရန် end-up အနေဖြင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုနှုန်း မြင့်မားလာရန် လိုသည်ဟု သိထားကြသည်
ယင်းသည် အပြောလွယ် အလုပ်ခက်သည်
ယင်းအတွက် စုဆောင်းမှုနှုန်း ကျဆင်းမသွားရေး စသော လူသိနည်းသည့် မူဝါဒများ လိုအပ်နေသည်
ဘတ်ဂျက်လိုငွေက ဋေ ၁၀၀ အတွက် အခွန်၊ ချေးငွေ၊ လည်ပတ်ငွေ money-suply များ စုစုပေါင်း ကုဋေ ၁၀၀ ရှာဖွေဖြည့်ဆည်းထားမှုတွင် စီးပွားရေး တိုးတက်ရန် အာမခံချက် သေချာရေရာမှု မပါဝင်ပေ
ယင်းတို့ အားလုံးကို ပြည်သူနှင့် လုပ်ငန်းများ၏ စုစုပေါင်း စားသုံးမှု aggregate demend ပြုခြင်းသည် လက်ရှိစားသုံးမှု အဆင့်ကို ထိန်းခြင်းသာ ဖြစ်သွားလေ့ ရှိသည့် Stimulus ဆိုတိုင်း မအောင်မြင်ကြောင်း တွေ့ရသည့် အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်
ထိုရှာဖွေ ဖြည့်ဆည်းသည့် ဘတ်ဂျက်လို ငွေပြ ပမာဏအနက် စုဆောင်းမှု အချို့ saving ratiouom မြှောက်ဖော်ကိန်း အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဘတ်ဂျက်ကို ပြန်လည် ဘက်ညီသွားစေမည့် အရာ ဖြစ်သည်
Balanced budget multiplier ဟု ခေါ်သည်
တစ်ဖန်-ဘတ်ဂျက်ကို ဖြည့်ဆည်း ခုခံထောက်ကူထားမှုတို့ အဆုံးမဲ့ endless မပြတ် ပြေလည်နေစေရန် ချေးငွေ အာမခံ စာချုပ်တို့ကို ပြန်လည်စေ့ရောက်သည့် ရက်စွဲ ဖျက်သိမ်းကာ အတိုး ဆက်ပေးသည်
ငွေကြေး ဈေးကွက်တွင် မျှောထားခြင်း floating စသော လုပ်နည်း လုပ်ဟန်များလည်း ရှိနေပါမည်
ထို့ကြောင့် ရှေ့ပိုင်းတွင် ဘတ်ဂျက်၌ သီးခြားရန်ပုံငွေ NCF တို့အကြောင်း ပြောဆိုခဲ့ပြီး အမျိုးသား ကြွေးမြီ ရန်ပုံငွေကို ထည့်သွင်း ဆွေးနွေးပြခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ယင်းလုပ်ငန်း အတွက် Consolidated fund standing services ဟူ၍ ဗြိတိန်တွင် ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
လွှတ်တော် ဘတ်ဂျက် ကော်မတီကို တာဝန်ခံရသည်
ဘတ်ဂျက် ရှုပ်ထွေး ကျယ်ပြန့်သော ဆက်စပ်မှု အရပ်ရပ်ကို ကြုံကြိုက်သမျှ ဆွေးနွေးပြခဲ့ပါပြီ
တိုင်းပြည်၏ လက်ငင်းနှင့် ရေရှည်အကျိုးအတွက် ဘတ်ဂျက်၏ အရေးပါမှုကို တွေ့ရှိလောက်ပြီ ဖြစ်သည်
ဈေးကွက် စီးပွားရေးနှင့် အစိုးရ တာဝန်အချို့ကို ဈေးကွက်နှင့် လူမှု အဖွဲ့အစည်းများသို့ ခွဲဝေလွှဲအပ်သော နိုင်ငံရေး အနည်းဆုံး minimalism ခေတ်နှင့် ညှိနှိုင်း ဆင်ခြင်လျက် ဘတ်ဂျက်ကို ကြည့်ကြရန် အဆိုပြု တင်ပြအပ်သည်
လက်ဆည်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letsekan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရွာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအမည်မှာ ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အလယ်အာဖရိကတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် အတွင်းဟိုက်ပင်လယ်ကွေ့ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းမှာ ဂီနီပင်လယ်ကွေ့နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံအတွင်းတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားပေါင်းစုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောနှောလျက် ရှိနေသောကြောင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံကို အာဖရိကတိုက်ငယ်ကလေး  ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်
သဘာဝ ပထဝီဝင် အနေဖြင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေများ၊ သဲကန္တာရများ၊ တောင်တန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် များအစုံရှိသည်
အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်မှာ နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်ထိပ်  ဖြစ်သည်
အကြီးဆုံးမြို့တော်များမှာ ဒူဝါလာ (Douala)၊ ယောင်အွန်ဒေး (Yaoundé) နှင့် ဂရူဝါ (Garoua) တို့ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းတွင် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်း (၂၀၀) ကျော်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် သူတို့၏ တစ်မူထူးခြားသည့် makossa နှင့် bikutsi ဂီတအနုပညာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကင်မရွန်းဘောလုံးအသင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် လူသိများထင်ရှားသည်
နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား အနေဖြင့် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားများကို သတ်မှတ်ထားသည်
အစောပိုင်း လူနေမှုများမှာ ချဒ်ရေကန် ကြီးဝန်းကျင်ရှိ ဆောင် ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောအတွင်းရှိ ဘာကာ မုဆိုးရွာများ  ဖြစ်ကြသည်
ထိုဒေသ ကမ်းရိုးတန်းသို့ ၁၅  ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး ရိုင်ယိုဒေါ့စ်ကင်မရိုးစ် (Rio dos Camarões) ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ပုစွန်မြစ် ဟု ဖြစ်သည်
ထိုအမည်မှတဆင့် ယခုခေါ်တွင်နေသော ကင်မရွန်းအမည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
၁၉  ရာစုနှစ်က နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဖူလာနီ စစ်သားများက အာဒါမဝါစော်ဘွားနိုင်ငံ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံအနောက်ဘက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးစု နိုင်ငံငယ်များ ရှိခဲ့သည်
၎င်းနိုင်ငံငယ်များကို chiefdoms သို့မဟုတ် fondoms များဟုခေါ်ဆိုသည်
၁၈၈၄တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိန် တို့၏ နှစ်ပိုင်းခွဲခြမ်း သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရပြန်သည်
ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမဂ္ဂပါတီ က ဦးဆောင်၍ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၅၀ တွင် ပြင်သစ်တို့က လက်မခံသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် တိုင်းရင်းသား စစ်တပ်များကြား ၁၉၇၁ အထိ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၁၉၆၀ တွင် ပြင်သစ်တို့အုပ်ချုပ်သော ကင်မရွန်းအပိုင်းသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာပြီး အမာဒူအဟစ်ဂျို က သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ တွင် ဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်သော တောင်ပိုင်းကင်မရွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး ကင်မရွန်းဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၇၂ တွင် ကင်မရွန်း ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၄ တွင် ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့်နှိုင်းစာလျှင် ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး အတော်ပင် တည်ငြိမ်သည်
သို့ဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီးရထားလမ်းများ၊ ရေနံနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ အများအပြားထွန်းကားလာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားအများစုမှာ ဆင်းရဲလျှက်ပင်ရှိနေသေးသည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် လယ်သမား အများစုဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အာဏာသည် သမ္မတ ပေါလ်ဘီယာ နှင့် ကင်မရွန်းပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှုပါတီ  ၏ လက်ထဲတွင် ၁၉၈၂  ခုနှစ်မှစတင်၍ ခိုင်မြဲလျက် ရှိသည်
အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းမှ နိုင်ငံရေးသမား များသည် ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှုများကို လျှော့ချပေးရန် မှသည် တောင်ပိုင်းကို သီးခြားခွဲထွက်ရန် တောင်းဆိုသည်အထိ ပဋိပက္ခသဘောများ တိုးပွားလာလျက် ရှိသည်
ယနေ့ခေတ် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ တည်ရှိရာဒေသသည် ကျောက်ခေတ်သစ် အချိန်ကပင် လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာပင် အစဉ်တစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများမှ ဘာကာ ဟုခေါ်သော ပစ်ဂမီ လူပုလေးများ ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ဘန်တူ လူမျိုးတို့၏ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် နှစ်ထောင် ခန့်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
ဆောင်ယဉ်ကျေးမှုမှာ အေဒီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ချဒ်ရေကန် ဝန်းကျင် ဒေသ၌ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ကနန် အင်ပိုင်ယာနှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်ခံသော ဘော်နု အင်ပိုင်ယာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
အနောက်ဘက်တွင်မူ ကင်းဒမ်းများ၊ ဖောင်ဒမ်းများ နှင့် ချိဖ်ဒမ်းများ အဖြစ် အုပ်ချုပ်နေထိုင်ကြလေသည်
၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ စတင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုသူတို့မှ ဝေါ်ရီမြစ် အတွင်း များပြားလှသော ပုစွန်များကို သတိပြုမိခဲ့ကြပြီး ထိုမြစ်ကို ပေါ်တူဂီ ဘာသာဖြင့် ပုစွန်မြစ် (ရိုင်ယို ဒေါ့စ် ကင်မရော့စ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်
နောက် ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပသားတို့က ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ နှင့် ပုံမှန် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကြပြီး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများကမူ ကုန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မိုဒီဘို အဒါမာက ဖူလာနီ စစ်သားတို့ကို ဦးဆောင်၍ မြောက်ပိုင်းဒေသရှိ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သူများနှင့် မွတ်ဆလင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လူမျိုးများ ပေါ်တွင် ဂျီဟတ်ဒ်စစ်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အဒါမာဝါ စော်ဘွားနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဖူလာနီတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထွက်ပြေးလာကြသော အခြေချ နေထိုင်သူတို့မှာ အဓိက ပျံ့နှံ့သွားသော လူမျိုးများပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် အာရပ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး ကွန်ယက်၏ အဓိက နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
ဘာမွန် လူမျိုးများတွင် ဘာမွန်စာ သို့မဟုတ် ရှူးမန် ဟုခေါ်သော မူလ စာရေးသားခြင်း စနစ် ရှိသည်
ထိုစာကို စူလ်တန် ဘုရင် အီဘရာဟင် အန်ဂျိုယာ က ၁၈၉၆ တွင် တီထွင် ခဲ့ပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာမွန်စာ နှင့် မော်ကွန်း စီမံကိန်း အဖြစ် သင်ကြားခဲ့သည်
ဂျာမန် အင်ပိုင်ယာမှ ၁၈၈၄ တွင် ကင်မရွန်း နိုင်ငံအား ကာမယ်ဝန် ကိုလိုနီဒေသ အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး အတွင်းပိုင်းသို့ တစ်စတစ်စ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဂျာမန်တို့က ကိုလိုနီ အခြေခံ အဆောက်အအုံကို အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း စနစ် အသုံးပြု၍ တိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဂျာမန်တို့ ပထမ ကမ္ဘာစစ်တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြပြီးနောက် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် အရ ထိုနယ်မြေကို ပြင်သစ် ကင်မရွန်း နှင့် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း ဟူ၍ ၁၉၁၉ တွင် နှစ်ပိုင်း ခွဲခြား ခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က ကင်မရွန်း၏ စီးပွားရေးကို ပြင်သစ် စီးပွားရေး နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြပြီး အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးတက်အောင် ငွေပင်ငွေရင်း နှင့် ကျွမ်းကျင် လုပ်သားများကို အသုံးပြု လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အဓမ္မ ခိုင်းစေသည့် စနစ်ကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ တို့ကမူ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေကို အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ဒေသခံတို့ကမူ ထိုသို့ ပြုလုပ်မှုကြောင့် အမေ့လျော့ခံ ကိုလိုနီ၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု စောဒက တက်ကြသည်
နိုင်ဂျီးရီးယား အလုပ်သမားတို့ ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းကို အလုံးအရင်း ပြောင်းရွှေ့ကြသဖြင့် အဓမ္မ စေခိုင်းမှု ပျောက်ကွယ်ခဲ့သော်လည်း မူရင်းနေထိုင်သူများကို ဒေါသဖြစ်စေခဲ့သည်
၁၉၄၆ တွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် မှ ကုလသမ္မဂ္ဂ အပ်နှင်းခံ ကောင်စီ အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းတွင် အရေးပါသော ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က တော်လှန်ရေးစိတ် အပြင်းဆုံး နိုင်ငံရေး ပါတီ ဖြစ်သော ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမ္မဂ္ဂ ပါတီကို ၁၉၅၅ ဇူလိုင်လ ၁၃ တွင် တရားမဝင် ကြေညာခဲ့သည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ကာလရှည် ပြောက်ကျားစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော ရူဘင် အမ် နျိုဘီ မှာ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း အတွက် မေးခွန်းမှာမူ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပြန်လည် ပေါင်းစည်းမည်လော သို့မဟုတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ပေါင်းစပ်မည်လော ဟူသည့် မေးခွန်းပင် ဖြစ်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်ကင်မရွန်းသည် သမ္မတ အာမာဒို အာဟီဒဂျို၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ လွှဲပြောင်း၍ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်းသည် ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ကင်မရွန်း ဖက်ဒရယ် သမ္မတ နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အာဟီဒဂျိုသည် ယူပီစီ နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲကို အကြောင်းပြု၍ သူ၏ သမ္မတ အာဏာကို ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ယူပီစီအား အပြီးသတ် ချေမှုန်း ပြီးသော်လည်း ဆက်လက်၍ ထိုအတိုင်းပင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သူ၏ နိုင်ငံရေး ပါတီဖြစ်သော ကင်မရွန်း အမျိုးသား သမ္မဂ္ဂ (စီအင်န်ယူ)သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ မှစ၍ တခုတည်းသော တရားဝင် နိုင်ငံရေး ပါတီ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ယောင်အွန်ဒေး မြို့မှ ဦးစီးအုပ်ချုပ်သော ညီညွတ်သော ကင်မရွန်း သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့သည်
အဟီဒိုဂျိုသည် စီးပွားရေး ပေါ်လစီအားဖြင့် စီမံကိန်း လစ်ဘရယ် စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ငွေရမည့် သီးနှံများနှင့် ရေနံ ရှာဖွေရေးတို့ကို ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် ရေနံမှ ရသော ငွေကြေးကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံဆိုင်ရာ အရံငွေကြေးကို တည်ဆောက်ကာ လယ်သမားများကို ပေးကမ်းပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဆိုင်ရာ အဓိက စီမံကိန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျို အနေနှင့် လုပ်ငန်း မကျွမ်းကျင်သော သူနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူများကို ခန့်အပ်ကာ ညွှန်ကြားစေသဖြင့် စီမံကိန်း အများအပြားမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
အာဟီဒိုဂျိုသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် တွင် ရာထူးမှု နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ သူ့အား ဆက်ခံမည့်သူ ပေါလ်ဘီယာ အား အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျိုသည် စီအင်န်ယူ ပါတီကို ချုပ်ကိုင်ပြီး နိုင်ငံအား နောက်ကွယ်မှ အုပ်ချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်မှာ ဘီယာ နှင့် သူ၏ မဟာမိတ်များမှ သူ့အား အာဏာကို လုံးဝ စွန့်လွှတ်ရန် ဖိအားပေးချိန် အထိ ပင် ဖြစ်သည်
ဘီယာသည် သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်း ပိုကျသော အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ပြီးနောက်တွင် သူ၏ ရှေ့ဆောင် လမ်းပြ ဖြစ်သော အာဟီဒိုဂျို၏ ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အခြေအနေများ၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ ဓာတ်ဆီဈေး ကျဆင်းခြင်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ အကျင့်ပျက် ခြစားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နှင့် ခရိုနီ စနစ် တို့ကြောင့် ကင်မရွန်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများ ရယူခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချကာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာတွင် ပါတီစုံ စနစ်ကို ပြန်လည် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီးနောက် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်တောင်ပိုင်းမှ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုမိုရရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့ကာ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန် အမျိုးသား ကောင်စီမှ အန်ဘာဇိုးနီးယား သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ခွဲထွက်ရန် ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကင်မရွန်းသည် ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆိုးရွားဆုံးသော အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး ဒူဝါလာ ပို့ဆောင်ရေး သမ္မဂ္ဂ ဆန္ဒပြမှု မှ တဆင့် စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ၃၁ ခုတွင် အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုများ အဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ချီဘော့ခ် ကျောင်းသူများ ပြန်ပေးဆွဲမှု အပြီးနောက်တွင် ကင်မရွန်း သမ္မတ ပေါလ် ဘီယာ နှင့် ချဒ်မှ အီဒရစ် ဒက်ဘီ တို့မှ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်တို့အား တိုက်ခိုက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယား နယ်စပ်တွင် တပ်များ ချထားခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်း သမ္မတသည် အရွေးချယ်ခံ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပေါ်လစီများ ဖန်တီးရန်၊ အစိုးရ အေဂျင်စီများကို အုပ်ချုပ်ရန်၊ စစ်တပ်ကို အမိန့်ပေးရန်၊ စာချုပ် စာတမ်းများကို ညှိနှိုင်း အတည်ပြုရန် နှင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာရန် လွှတ်တော်နှင့် တိုင်ပင် လုပ်ဆောင်ရသည်
သမ္မတသည် အစိုးရ အရာရှိများကို အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးရပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ( အစိုးရ၏ တရားဝင် ဦးစီးပြုသူ) မှ စ၍ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ နှင့် တိုင်းဒေသ အရာရှိ များ အထိ ပါဝင်သည်
သမ္မတသည် ခုနစ်နှစ် တစ်ကြိမ် မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြောက်ရသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်သည် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းရေးဆွဲသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၈၀ ပါဝင်ပြီး ၅ နှစ် သက်တမ်း အတွက် ရွေးချယ်ကာ တစ်နှစ်လျှင် သုံးကြိမ် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြသည်
ဥပဒေများကို မဲဆန္ဒများသည့် အပေါ် မူတည်၍ ပြဋ္ဌာန်းကြသည်
သမ္မတက တင်ပြသော ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်း တားမြစ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်း လွှတ်တော်တွင် အလွန် တွေ့ရခဲသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဒုတိယ လွှတ်တော်ဖြစ်သည့် အမတ် ၁၀၀ ပါဝင်သော ဆီးနိတ် လွှတ်တော်အား ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အား ဆီးနိတ် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်၍ ဆီးနိတ်ဥက္ကဋ္ဌမှာ အရေးပေါ် သမ္မတ နေရာ လစ်လပ် သွားခဲ့လျှင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်သည်
အစိုးရသည် ရိုးရာ အကြီးအကဲများ၊ ဖောင် နှင့် လာမီဒိုခေါ် အုပ်ချုပ်သူများ၏ ဒေသ ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ဥပဒေ နှင့် မငြိစွန်းပါက ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်းချက်တို့ကို လက်ခံပေးသည်
ကင်မရွန်း တရားစီရင်ရေး စနစ်သည် ပြင်သစ် တရားမဥပဒေစနစ် အပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားပြီး စီရင်ထုံး ဥပဒေ စနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှုလည်း ရှိသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တရားစီရင်ရေး စနစ်မှာ လွတ်လပ်စွာ တည်ရှိသော်လည်း တရားစီရင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အာဏာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်
သမ္မတသည် တရားသူကြီး အဆင့်အမျိုးမျိုးကို ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်
တရားရုံးများကို ခုံရုံး၊ အယူခံရုံး နှင့် တရားလွှတ်တော် ဟူ၍ တရားဝင် ခွဲခြား ထားသည်
အကယ်၍ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဦးမှ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှု သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေးကို ထိပါးစေမှု တို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံရပါက ဆုံးဖြတ်ရန် အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး ပါဝင်သော တရားရုံးချုပ်ကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အစိုးရ၏ အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခြစားမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နိုင်ငံ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးဌာန ၂၉ ခု၌ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၂၅% မျှသာ အလုပ်လုပ်ကြသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့က နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံအား ခြစားမှု အနည်းဆုံးမှ အများဆုံး အထိ အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြရာတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဆင့် ၁၄၄ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် သမ္မတ ဘီယာ က အမျိုးသား ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေး စောင့်ကြည့် အဖွဲ့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် အစပျိုး ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် အကြီးအကျယ် ခြစားမှု ရှိနိုင်သော နေရာများ ရှိပြီး ဥပမာ အားဖြင့် အကောက်ခွန်ဌာန၊ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် အစိုးရ ဝယ်ယူရေး ဌာန တို့တွင် ဖြစ်သည်
လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက ရဲနှင့် စစ်တပ်တို့အား မှုခင်းဆိုင်ရာ မသင်္ကာသူများ၊ လူနည်းစု လူမျိုးများ၊ လိင်တူ ချစ်သူများ နှင့် နိုင်ငံရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအား အကြမ်းဖက် ကိုင်တွယ်ခြင်း နှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့ အတွက် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်
အကျဉ်းထောင်များမှာ ပြည့်သိပ်နေပြီး လုံလောက်သော အစားအစာ နှင့် ဆေးဝါးများကို ရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ အုပ်ချုပ်သူများ ဦးစီးသော မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အကျဉ်းထောင်များတွင် အစိုးရ ကိုယ်စား နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
သို့သော်လည်း ၂၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှ စ၍ ရဲများအား မသင့်လျော်သော စီမံခန့်ခွဲမှုများ အတွက် တရားစွဲဆိုခြင်းများ ပိုမို၍ များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာလ အထိ သမ္မတ ဘီယာ၏ ကင်မရွန်း ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု (စီပီဒီအမ်) ပါတီသည် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် ပါတီ ဖြစ်သည်
ထို့နောက်တွင် ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
အဓိက အတိုက်အခံမှာ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးဖြစ်ပြီး အန်ဂလိုဖုန်း ဒေသတွင် အများဆုံး အခြေစိုက်က ဂျွန်ဖရူနဒီမှ ဦးဆောင်သည်
ဘီယာနှင့် ၎င်း၏ ပါတီသည် သမ္မတရာထူးနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲများ၌ ချုပ်ထိန်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်ပြီး ပြိုင်ဘက်များကမူ ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တရားမျှတမှု မရှိဟု အခိုင်အမာ ပြောကြသည်
လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့စည်းများက အစိုးရသည် ဆန္ဒပြမှုများကို တားမြစ်ခြင်း၊ အစည်းအဝေးများတွင် ဝင်ရောက် နှောက်ယှက်ခြင်း၊ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များ နှင့် သတင်းစာသမားများကို ဖမ်းဆီးခြင်းအားဖြင့် အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်းများ၏ လွတ်လပ်မှုကို ဖိနှိပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် မှ ကင်မရွန်းအား နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး နှင့် ပြည်သူ့ လွတ်လပ်မှုများတွင် "လွတ်လပ်မှု မရှိ" အဆင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ နှင့် လာ ဖရန်ကိုဖိုနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၎င်း၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီသည် အဓိက မဟာမိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယခင်က ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သော ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီနှင့် နီးကပ်စွာ တူညီသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စစ် အသုံးစရိတ်မှာ အခြားသော ဌာနများ၏ အသုံးစရိတ်နှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြား သော်လည်း  ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများ အတွက် ပြင်သစ်ကို များစွာ အားကိုးသည်
, သမ္မတ ဘီယာသည် ရေနံ ပေါကြွယ်ဝသော ဘာကာစီ ကျွန်းဆွယ် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး (သို့သော် ထိုအငြင်းပွားမှုကို ဂရင်းထရီး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြေလည်မှု ရခဲ့သည်
ဂါဘွန်းနိုင်ငံ သမ္မတ အယ်လ် ဟတ်ဒ် အိုမာ ဘွန်ဂို နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ကြောင့် အငြင်းပွားခဲ့ဖူးသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၁၀ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒေသ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ဒေသဆိုင်ရာ ကောင်စီ ရှိသည်
ဒေသတစ်ခုချင်းစီအား သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး တစ်ဦးစီမှ အုပ်ချုပ်သည်
ထိုခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတ၏ ဆန္ဒကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ အထွေထွေ အခြေအနေ နှင့် အနေအထားများကို ပြန်လည် သတင်းပို့ရခြင်း၊ အစိုးရ ရုံးလုပ်ငန်းများကို အုပ်ချုပ်ရခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်း ရခြင်း နှင့် ပိုမို၍ သေးငယ်သော အုပ်ချုပ်ရေး ယူနစ်များကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှု ရခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရသည်
အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အာဏာစက် ရှိကြပြီး သူတို့၏ နယ်တွင် ဝါဒဖြန့်ဖြင်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အပြင် စစ်တပ်၊ ရဲ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲတို့ကို လိုအပ်ပါက ခေါ်သုံးနိုင်သည်
အားလုံးသော ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အရာရှိများမှာ ဗဟိုအစိုးရ၏ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ကြီး ဌာနမှ ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများ အနေနှင့်လည်း ထိုဝန်ကြီးဌာနမှ ဘတ်ဂျက် အများဆုံးကို ရရှိကြသည်
ဒေသများကို တိုင်း ၅၈ တိုင်း အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းများကို သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက ဦးဆောင်ကြသည်
ထိုတိုင်းများကို တိုင်းငယ်များ အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းငယ်များကို လက်ထောက် တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ကြသည်
ခရိုင်မှူးမှ အုပ်ချုပ်သော ခရိုင်များမှာ အသေးဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး ဆိုင်ရာ ယူနစ်များ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက် အကျဆုံး ဒေသ ၃ ခုမှာ မြောက်ဖျား ဒေသ၊ မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အဒါမဝါ ဒေသ တို့ဖြစ်သည်
၎င်းတို့၏ တောင်ဘက်တွင် အလယ်ပိုင်းဒေသ နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသတို့ ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဒေသသည် ဂီနီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းကို ဒေသ ၎ ခု ခွဲခြား ထားသည်
လစ်တော်ရယ် ဒေသ နှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသ တို့မှာ ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကြကာ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသတို့မှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် တည်ရှိကြသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၇၁.၃ % (အမျိုးသား ၇၈.၃ %၊ အမျိုးသမီး ၆၄.၈%)မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
ကလေး အများစုမှာ ကိုင်ပိုင် စာသင်ကျောင်းနှင့် ဘာသာရေးကျောင်းများထက် အဖိုးနှုန်းထား သက်သာသော အစိုးရ ကျောင်းများတွင် စာသင်ကြားကြသည်
ပညာရေး စနစ်မှာ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပညာရေး စနစ်ကို ရောနှော ဆက်ခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး သင်ကြားရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာတို့ကို အသုံးပြု၍ သင်ကြားကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အာဖရိကရှိ ကျောင်းတက်မှု အများဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မိန်းကလေးများမှာ ယောက်ျားလေးများ နှင့် ယှဉ်လျှင် ကျောင်းပုံမှန် တက်ရောက်မှု မရှိပေ
အကြောင်းမှာ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အစွဲအလမ်းများ၊ အိမ်မှုကိစ္စများ၊ စောစီးစွာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းများ၊ ပဋိသန္ဓေ တည်ရှိခြင်းများ နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက် ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတက်ရောက်မှု ပိုများသဖြင့် ဆရာ ဆရာမများ အများအပြား တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြခြင်းကြောင့် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကျောင်းများတွင် ဆရာ ဆရာမ ဦးရေ မလုံလောက်ပေ
ကျောင်းတက်ရောက်မှု နည်းပါးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း နောက်တစ်ခုမှာ ကလေး အလုပ်သမား များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
အမေရိကန် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုးရွားဆုံး ကလေး အလုပ်သမား အစီရင်ခံစာ အရ အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေး သူငယ်၏ ၅၆% မှာ အလုပ်လုပ်နေသော ကလေးများ ဖြစ်ပြီး အသက် ၇ နှစ် မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၃% မှာ ကျောင်းတက်ရင်း အလုပ်လုပ်နေရသော ကလေးများ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမားရေးရာ ဗျူရို မှ ထုတ်ပြန်သော ကလေးသူငယ်များ သို့မဟုတ် အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း ခံရသူများ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများ စာရင်းတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ကိုကိုး ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကလေး အလုပ်သမားများကို အသုံးပြုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အရည်အသွေးမှာလည်း ပုံမှန်အားဖြင့် နိမ့်ကျသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူ ၅,၀၀၀ အတွက် ဆရာဝန်တစ်ဦးနှုန်းသာ ရှိသည်ဟု ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ဆိုသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ် အတွင်း ဘဏ္ဍာငွေ နည်းပါးမှုကြောင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ဆရာဝန် နှင့် သူနာပြု အများစုမှာ အလုပ်များ၍ လုပ်ခနည်းပါးသောကြောင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်
သူနာပြု လိုအပ်သော်လည်း အလုပ်မရှိသော သူနာပြု အများအပြား ရှိသည်
အချို့မှာ သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုများ လျော့ကျမသွားစေရန် အခမဲ့ အကူအညီ ပေးကြသည်
အဓိက မြို့ကြီးများ၏ အပြင်ဘက်ရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ အများအားဖြင့် ညစ်ပတ်နေတတ်ပြီး ပစ္စည်းကိရိယာလည်း အစုံအလင် မရှိတတ်ပေ
၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ မွေးစမှ ပျမ်းမျှသက်တမ်းကို ၅၄.၇၁ နှစ် သတ်မှတ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ ပျမ်းမျှသက်တမ်း အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်
ပုံမှန် တွေ့ရလေ့ ရှိသော ရောဂါများမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ၊ ဖီလာရီယာသန်စွဲနာ၊ လီရှမာနီယာပိုးစွဲနာ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ၊ ရှစ်စတိုဆိုမာသန်စွဲနာ ၊ အာဖရိကန် ထရစ်ပနိုစိုမီရေးစစ် တို့ ဖြစ်သည်
အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၄၉ နှစ်အတွင်း အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက်စ် တွေ့ရှိမှုနှုန်းမှာ ၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုရေးအရ ရှက်ကြောက်၍ ထုတ်မပြောကြသောကြောင့် နည်းပါးခြင်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကျင့်သုံးလေ့ ရှိသော ရိုးရာ အလေ့အထ တစ်ခုဖြစ်သည့် အပျိုဖော်ဝင်စ အမျိုးသမီးတို့၏ ရင်သားကို မာကျောသော အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အပူပေးထားသော အရာဝတ္ထုဖြင့် ပျောက်ပျက်သေးငယ်အောင် လုပ်ခြင်းသည်လည်း အမျိုးသမီးတို့၏ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည်
အမျိုးသမီးတို့၏ မအင်္ဂါစေ့ကို ဖြတ်တောက်သည့် အလေ့အထမှာလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မရှိသော်လည်း လူဦးရေ တစိတ်တပိုင်းတွင် ကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်ဟု ၂၀၁၃ ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ အစီရင်ခံစာ အရ သိရပြီး ကင်မရွန်း အမျိုးသမီးထု၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
ရိုးရာ တိုင်းရင်းဆေးမှာလည်း အနောက်တိုင်းဆေးပညာအပြင် အခြား ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု အဖြစ် လူကြိုက်များဆဲပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ၁၈၃,၅၆၉ စတုရန်းမိုင် (၄၇၅,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ ကြီးမားပြီး ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ နှင့် အရွယ်အစားတူမျှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အလယ်အာဖရိကနှင့် အနောက်အာဖရိကရှိ ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
မြောက်လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီမှ ၁၃ ဒီဂရီ အတွင်း အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၈ ဒီဂရီမှ ၁၇ ဒီဂရီ အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားစာပေများတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အာဖရိကတိုက် အသေးစားလေးဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိပြီး အကြောင်းမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း အာဖရိက၏ အဓိက ရာသီဥတုများ နှင့် သဘာဝပေါက်ပင်များ အားလုံး ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်း၊ ကန္တာရ၊ တောင်ကုန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ နှင့် ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင်များ အားလုံး ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများမှာ အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဓိက ပထဝီဝင်ဇုန်ကြီး ၅ ဇုန် အဖြစ်ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတု အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ ပေါက်ပင်အားဖြင့် လည်းကောင်း အသွင် ကွဲပြားခြားနားသည်
ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်သည် ဂီနီ ပင်လယ်ကွေ့မှ အတွင်းပိုင်းသို့ ၉ မိုင်မှ ၉၃မိုင် (၁၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ) အထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သွားပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်အားဖြင့် ၂၉၅ပေ (၉၀ မီတာ) မျှ ရှိသည်
ထိုဒေသမှာ အလွန်ပူ၍ စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းပြီး တိုတောင်းသော ခြောက်သွေ့ရာသီ ရှိကာ ထိုရပ်ဝန်းဒေသသည် သစ်တောထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစိုစွတ်ဆုံး ဒေသ အများအပြား ပါဝင်ကာ ခရော့စ် ဆာနာဂါ ဘိုင်အိုကို ကမ်းရိုးတန်း သစ်တော ဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့်ဒေသသည် ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်မှ ပျမ်းမျှ အမြင့် ၂,၁၃၃ ပေ (၆၅၀ မီတာ) အထိ မြင့်တက်သွားသည်
ထိုဒေသတွင် အီကွေတာ မိုးသစ်တောများ အဓိက တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု အပြောင်းလဲ ရှိခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသထက် စိုထိုင်းမှု ပိုနည်းသည်
ထိုဒေသသည် အတ္တလန္တိတ် အီကွေတာ ကမ်းရိုးတန်းသစ်တော ဇီဝရပ်ဝန်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းတောင်တန်း ဟုခေါ်သည့် ပုံသဏ္ဍန်မှန်သော တောင်ကုန်းများ၊ တောင်တန်းများ နှင့် ကုန်းမြေမြင့်များသည် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်မှ မြောက်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်းနယ်စပ် လတ္တီကျု ၁၃ ဒီဂရီ ၅ မိနစ် ချဒ်ရေကန် အထိ ရှည်လျားစွာ တည်ရှိပြီး ကင်မရွန်းတောင်မှာ ၁၃,၄၃၅ ပေ( ၄,၀၉၅ ပေ) ဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်
ထိုဒေသတွင် မိုးရွာကျမှု များသော်လည်း ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု ရှိကာ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် တွင် ဖြစ်သည်
ထိုဒေသရှိ မြေကြီးများအား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးသော မြေများ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မီးတောင်ဒေသဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်
မီးတောင်ကြောင့် မီးတောင်ထိပ်ဝရေကန်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် ထိုသို့သော ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည့် နျိုရေကန်မှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်သဖြင့် လူ ၁,၇၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ကြား သေဆုံး ခဲ့ရသည်
ထိုဒေသအား ကမ္ဘာ့သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့မှ ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်သစ်တော ဇီဝ ရပ်ဝန်းဒေသအဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြထားသည်
တောင်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်မှာ မညီညာ၍ မြက်ခင်းထူထပ်သော အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့် ဆီသို့ မြင့်တက်သွားသည်
ထို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသသို့ ဆန့်တန်းသွားပြီး နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းကြား အရံအတား အဖြစ်ကာဆီးလျက် ရှိသည်
၎င်း၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၃,၆၀၉ပေ (၁,၁၀၀ မီတာ) ဖြစ်ပြီး
ပျမ်းမျှ အပူချိန်မှာ ၂၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် မှ ၂၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် အထိ ဖြစ်သည်
ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလကြား မိုးအများဆုံး ရွာကျပြီး မိုးရေချိန် အမြင့်ဆုံးမှာ ဇူလိုင်လ နှင့် ဩဂုတ်လ တို့ ဖြစ်ကြသည်
မြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသမှ အဒါမဝါ၏ အစွန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ သွယ်တန်းလျက် ရှိပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၉၈၄ ပေ မှ ၁,၁၄၈ပေ (၃၀၀ မီတာ မှ ၃၅၀ မီတာ) အထိ ဖြစ်သည်
. ၎င်းတွင် တွေ့ရသော သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ဆာဗားနား ချုံထနောင်းတော နှင့် မြက်ခင်းများ ဖြစ်သည်
ထိုဒေသမှာ မိုးခေါင်သော ဒေသဖြစ်ပြီး မိုးကွက်ကျား ရွာကျကာ ပျမ်းမျှ အပူချိန် မြင့်မားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ရေဆင်းစနစ် ၄ မျိုးရှိသည်
တောင်ဘက်ရှိ အဓိကမြစ်များမှာ အန်တမ်မြစ် ၊ နျောင်မြစ် ၊ ဆာနာဂါမြစ် နှင့် ဝူရီ မြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုမြစ်များမှာ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသွားကြပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ဂျာမြစ် နှင့် ကဒဲမြစ်တို့မှာ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ကွန်ဂိုမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသည်
ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘန်နောင်းမြစ်သည် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး နိုင်ဂျာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
လိုဂုန်းမြစ်မှာမူ မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး ချဒ်ရေကန် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ကင်မရွန်းသည် ချဒ်ရေကန်အား အိမ်နီးချင်း ၃ နိုင်ငံ နှင့် အတူ ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း အပါအဝင်) သည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၃၀၀ မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အာဖရိက တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများထဲတွင် အဆင့် ၁ မှ ၁၀ အတွင်း ရှိသည်
အဓိက ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံများမှာ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ စပိန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ၂၀၃၅ တွင် အရေးပါသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာရန် ရည်မှန်းထားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုစာမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ကောင်းမွန်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ဂျီဒီပီ ၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်
၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၈ အတွင်း အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ချေးငွေသည် ဂျီဒီပီ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အထိ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အရန်ငွေကြေးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံ အထိ ၄ ဆမျှ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံများသည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၏ ဘဏ် အဖွဲ့ ၊အလယ်အာဖရိက နိုင်ငံများ၏ အကောက်ခွန် နှင့် စီးပွားရေး သမဂ္ဂ အဖွဲ့၊ အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ဥပဒေ ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့တို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ငွေကြေးမှာ စီအက်ဖ်အေ ဖရန့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ နိုင်ငံတကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်မျဉ်း ဖြစ်သော တစ်ရက်လျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၂၅ အောက်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ နောက်ပိုင်းမှ အစပြု၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြောင်းလဲရေး နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု တိုးတက်ရေး တို့အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့ အကြံပေးထားသော အစီအစဉ်များ ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် နိုင်ငံအတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အားပေးသည့် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေး အတွက် အထူး သင့်လျော်သည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ စိုက်ပျိုးရေး ပြုလုပ်ကြပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ ၁၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဝင်သည်
စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း အများစုကို ဒေသခံ လယ်သမားများက ဝမ်းစာဖူလုံရုံမျှ အတွက် ရိုးရှင်းသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်ကြသည်
သူတို့သည် ပိုလျှံသော ထွက်ကုန်များကို ရောင်းချကြပြီး အချို့မှာ စီးပွားရေးအတွက် လယ်ကွင်းသီးသန့်များကို ထိန်းသိမ်း စိုက်ပျိုးကြသည်
မြို့ပြများက ၎င်းတို့၏ အစားအစာအတွက် လယ်သမားတို့၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားကိုး အားထား ပြုရသည်
ကမ်းရိုးတန်းဒေသရှိ မြေသားများနှင့် ရာသီဥတုတို့က ငှက်ပျော၊ ကိုကိုး၊ ဆီအုန်း၊ ရာဘာ နှင့် လက်ဖက်တို့ကို စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးနိုင်ရန်အတွက် အထောက်အပံ့ပေးသည်
ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဝင်ငွေရရှိနိုင်သော ကော်ဖီ၊ သကြား နှင့် ဆေးရွက်ကြီးတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ အဓိကဝင်ငွေရ သီးနှံမှာ ကော်ဖီ ဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းတွင် ဝါ၊ မြေပဲ နှင့် စပါးတို့ကို သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ပြည်ပထွက်ကုန်အတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားထားသောကြောင့် ကင်မရွန်းအနေနှင့် ၎င်းတို့၏ ဈေးနှုန်းများကို ပြောင်းလဲရန် အတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားသည်
တိရစ္ဆာန်များကို နိုင်ငံအနှံ့တွင် မွေးမြူကြသည်
ငါးဖမ်းခြင်း မှ လူပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကို အလုပ်ပေးထားပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ပင်လယ်စာ ၁၀၀,၀၀၀ တန် ကျော်ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်
ယခင်က ကျေးလက်နေ ကင်မရွန်းပြည်သူမျာအတွက် ပင်မ အစားအစာ ဖြစ်ခဲ့သော တောကောင်သားများမှာ  ယခု အခါတွင် နိုင်ငံရှိ မြို့ပြကြီးများအတွက် အထူးအစားအစာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
တောင်ကောင်သားများကို စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်းရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု အနေဖြင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းကို ကျော်တက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောများတွင် အလွန်များပြားသော သစ်ထုတ်လုပ်ရန် သစ်များရှိပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ကုန်းမြေ ဧရိယာ၏ ၃၇% မျှ ရှိသည်
သို့သော်လည်း သစ်တော နေရာ အတော်များများကို ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲသည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းအား နိုင်ငံခြားပိုင် ကုမ္ပဏီများမှ အများဆုံး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ အစိုးရအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆၀ မျှ အထောက်အပံ့ပေးသည်ကို တွေ့ရသည်
ဥပဒေအရ သစ်ထုတ်လုပ်ရာတွင် အန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေရန် နှင့် ရေရှည် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကြီးကြပ်မှု အနည်းဆုံး လုပ်ငန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စက်ရုံလုပ်ငန်းများမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၂၉.၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စက်ရုံလုပ်ငန်းများ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ဘိုနာဘယ်ရီမြို့ တို့တွင် တည်ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် သတ္တုတွင်းထွက်များ အတော်အတန် ရှိသော်လည်း ထိုတွင်းထွက်များကို ကျယ်ပြန့်စွာ တူးဖော်ခြင်း မပြုကြပေ
ရေနံ ရှာဖွေမှုမှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ကျဆင်းလာခဲ့သော်လည်း အတော်အသင့် အရေးပါသော ကဏ္ဍ တစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရှိနေပြီး ရေနံ ဈေးကျဆင်းပါက နိုင်ငံ့ စီးပွားရေးကို အပြင်းအထန် ရိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်
ရေမော်များ နှင့် ရေတံခွန်များက တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မြစ်များတွင် အရံအတား များ အဖြစစ် ရှိနေကြသော်လည်း ထိုနေရာများက ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ရရှိစေပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆီးပေးလျက် ရှိသည်
ဆာနာဂါ မြစ်မှ အီဒီယာရှိ အကြီးဆုံသော ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံကို စွမ်းအင် ပေးလျက် ရှိသည်
ကျန်ရှိသော ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုများကို ဆီဖြင့်မောင်းနှင်ရသော ဓာတ်အားပေးစက်များမှ ဖြည့်တင်းပေးလျက် ရှိသည်
သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ ဒေသ အတော်များများတွင် အားထားရသော လျှပ်စစ်မီး မရှိသေးပေ
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ အများအားဖြင့် ခက်ခဲသည်
အဓိက မြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော အခြားလမ်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခကြေးငွေကောက်ခံသည့် လမ်းများ (အားလုံးမှာ ကားတစ်စင်းသာ မောင်းနိုင်သည်
သာ ရှိပြီး ထိုလမ်းများမှာလည်း ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မရှိသလောက် ဖြစ်ပြီး ၁၀% မျှသာ ကတ္တရာ ခင်းထားသဖြင့် ဆိုးရွားသော ရာသီဥတုရှိလျှင် သွားလာ မရပေ
လမ်းတွင်ရှိသော စစ်ဆေးရေးဂိတ်များမှာလည်း ရဲများ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲများ အတွက် ခရီးသွားများ ထံမှ ငွေညှစ်ရုံမှ အပ အခြားကောင်းမွန်သော ရည်ရွယ်ချက် မရှိပေ
လမ်းဓားပြတိုက်ခြင်းကလည်း အရှေ့ဘက် နှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်များရှိ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ မတည်မငြိမ် ဖြစ်မှုကြောင့် ပြဿနာမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်
ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများမှ ဆောင်ရွက်သော မြို့အချင်းချင်း ဆက်သွယ်သည့် အဝေးပြေး ကားလိုင်းများမှ အဓိကမြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်
အဝေးပြေးကားမှာ လူသုံးအများဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ်ရေးလ် ဟုခေါ်သော ကင်မရွန်း ရထားမှာ ဒုတိယမြောက် လူသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်
ရထားပို့ဆောင်ရေးမှာ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကွန်းဘာ မှ အရှေ့ဘက်ပိုင်းရှိ ဘဲလဘူမြို့သို့လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ ညောင်ဒရေသို့လည်းကောင်း အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်များမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ယောင်အွန်ဒေးမြို့များတွင် တည်ရှိကြပြီး တတိယမြောက်လေဆိပ်ဖြစ်သော မာအူယာ လေဆိပ်မှာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့မှာ နိုင်ငံ၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ ဘီနိုရေမြစ်ကို အသုံးပြု၍ ဂါအူယာမှ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံသို့ အချို့သော ရာသီများတွင် သွားလာနိုင်သည်
၂၁ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် တိုးတက်လာသော်လည်း စာနယ်ဇင်းများမှာ ခြစားမှုများရှိ၍ နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့များနှင့် အချို့သော ကိစ္စများကိုသာ ဦးတည်ရေးသားလေ့ ရှိသည်
သတင်းစာများမှာ အစိုးရ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ရှောင်ကွင်းရန် အတွက် မိမိဘာသာ ထိန်းသိမ်း ရေးသားကြသည်
အဓိက ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းများကို အစိုးရက ဆောင်ရွက်ပြီး အခြားသော ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဖုန်းလိုင်းများ နှင့် ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေးတို့မှာ အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်တွင် ရှိသည်
သို့သော်လည်း ဆယ်လူလာ တယ်လီဖုန်းကွန်ယက် များနှင့် အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှုပြုသူများမှာ ၂၁ရာစု ပထမ ဆယ်စုနှစ် မှစ၍ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဥပဒေနှင့် ထိန်းချုပ်မှု မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၁တွင် ၂၀,၀၃၃၀,၃၆၂ ဦး ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၅၃.၆၉ နှစ် ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက် ၅၂.၈၉ နှစ် အမျိုးသမီးများ အတွက် ၅၄.၅၂ နှစ် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် မြို့ပြနေထိုင်သူ နှင့် ကျေးလက်နေထိုင်သူ တစ်ဝက်စီ ရှိသည်
လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ မြို့ပြများ၊ အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် ဒေသနှင့် အရှေ့မြောက် လွင်ပြင်ဒေသတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့၊ ယောင်အွန်ဒေးမြို့နှင့် ဂါရူဝါမြို့တို့မှာ အကြီးဆုံး မြို့များဖြစ်သည်
အခြားတစ်ဖက်တွင် အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း ဘီနိုရေး ချိုင့်ဝှမ်း နှင့် တောင်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့် ဒေသတို့တွင် လူဦးရေ ကျဲပါးစွာ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်း အစိုးရ၏ အဆိုအရ ၂၀၀၅ ခုနှစ် သန္ဓေအောင်နှုန်းမှာ ၅.၀ ဖြစ်သည်
လူဦးရေ အဆမတန် လွန်ကဲနေသော အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျသော မြောက်ဘက်ပိုင်းတို့မှ လူများသည် ကမ်းရိုးတန်း စိုက်ပျိုးရာဒေသနှင့် မြို့ပြဒေသများသို့ အလုပ်ရရှိရန် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ဒေသများရှိ သစ်စက်များ နှင့် စိုက်ပျိုးရာဒေသများသို့ လူများ အလုပ်ရှာရန် အတွက် အနည်းငယ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့် တိုင်းတာလျှင် ကျားမ အချိုးမှာ ညီတူမျှတူ ရှိသော်လည်း ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြသူ အများစုမှာ အမျိုးသားများ ဖြစ်သဖြင့် အချို့သော ဒေသများတွင် ကျားမအချိုးမညီမျှမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
တစ်လင်တစ်မယား စနစ်အပြင် အိမ်ထောင်ဖက် အများအပြားရှိသော စနစ်ကိုလည်း ကျင့်သုံးကြပြီး ပုံမှန် ကင်မရွန်းမိသားစုများမှာ ကြီးမားပြီး ကျယ်ပြန့်သည်
မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင်  အမျိုးသမီးများက အိမ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြပြီး အမျိုးသားများက တိရစ္ဆာန်များကို ကျောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လယ်သမားလုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်
တောင်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ အမျိုးသမီးများက မိသားစု စားရန် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး အမျိုးသားများက သားငါးများကို ရှာဖွေခြင်း ငွေရသည့် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ကြသည်
လူ့အဖွဲ့အစည်း အများစု နည်းတူပင် ကင်မရွန်း လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အမျိုးသားများက ဦးဆောင်ပြီး အမျိုးသမီးများအား အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတို့ကို နေရာအနှံ့ တွေ့ရသည်
.ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူမျိုးနှင့် ဘာသာစကား ၂၃၀ မှ ၂၈၂ ခု အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်သည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပိုင်းခြားထားသည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ လူများမှာ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် မြောက်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဆူဒန် လူမျိုးစုများ နှင့် ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်း အနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော ဖူလာနီ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်
ချဒ်ရေကန် အနီးတွင် ရှူဝါ အာရပ်လူမျိုး အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်
ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်း ဒေသများတွင်မူ ဘန်တူ စကား နှင့် ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော ဘာသာစကားကို ပြောကြားသော လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
ဘန်တူစကား ပြောသော လူမျိုးစု အဖွဲ့များမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသနှင့် အီကွေတာ ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော စကားကို ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများမှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ဂိုင်းလီ လူမျိုး ၅၀၀၀ ခန့်နှင့် ဘာကာ ပစ်ဂမီ လူမျိုးစုများမှဦ အရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ မိုးသစ်တောများ အတွင်း လှည့်လည် နေထိုင်ကြပြီး အချို့မှာ လမ်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားသားများတွင် အများဆုံးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း ဒုက္ခသည်နှင့် ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံသူပေါင်း ၉၇,၄၀၀ ဦး ခန့်မျှ ရှိသည်
ထိုသူများထဲတွင် ၄၉,၃၀၀ ဦးမှာ ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ပြီး (အများစုမှာ စစ်ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာသူများ ဖြစ်ကြသည်
၄၁,၆၀၀ ဦးမှာ ချဒ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ကာ ၂,၉၀၀ဦးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားများအား ဗဟိုအာဖရိကနိုင်ငံမှ ဓားပြများ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပိုမိုများပြား လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အစပိုင်း လများတွင် ဗဟို အာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ မှ အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် ဒုက္ခသည်များ ထောင်နှင့်ချီ၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ရက် သတိပေးကွန်ယက် (AlertNet) ၏ သတင်းအရဒီဇင်ဘာလမှ စတင်၍ လူပေါင်း ၉၀,၀၀၀ ခန့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြပြီး တစ်ပတ်လျှင် ၂,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိသည်
အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်နေဆဲဟု ကုလသမ္မဂ္ဂမှ ဆိုသည်
"အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးတွေဟာ ကင်မရွန်းကို ဆိုးဆိုးရွားရွား အခြေအနေတွေနဲ့ ရောက်ရှိလာကြတယ်
ရက်သတ္တပါတ် ပေါင်း များစွာ တစ်ခါတစ်လေ ဆိုရင် လပေါင်းများစွာ လမ်းပေါ်မှာ အချိန်ကုန်ခဲ့ပြီး အစားအစာကို ရှာခဲ့ရတယ်
" ဟု ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့  (WFP) မှ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ အာသရင်း ကာစင်က ပြောဆိုခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်း ဥရောပ ဘာသာစကားများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် အနောက်မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်တောင်ဘက်ဒေသများရှိ လူမျိုးများနှင့် ပြင်သစ်စကား ပြောကြားသော နိုင်ငံ၏ ကျန်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းမှ လူများအကြား ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုကို ဖြစ်ခေါ်စေခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကားသည် လူများ နားအလည်ဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ ၈၀ ရာနှုန်းကျော်မျှ နားလည်ကြသည်
ရှေးဦးစွာ ကိုလိုနီ စနစ်ကျင့်သုံးခဲ့သော ဂျာမန်တို့၏ ဘာသာစကား သည် ပြင်သစ်ဘာသာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာတို့ဖြင့် အစာထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း အင်္ဂလိပ် ကပြား ဘာသာစကားမှာ ယခင်က ဗြိတိသျှ တို့ အုပ်ချုပ်သော နယ်မြေများတွင် အများသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ် ဘာသာနှင့် ကပြားစကားတို့ ရောနှောထားသော ဖရန့်အန်းဂလိပ် ဟုခေါ်သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ကတည်းက မြို့ပြဒေသများတွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားလာခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာသာတရား ကိုးကွယ်မှု အမြောက်အမြား ရှိပြီး ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်လည်း မြင့်မားသည်
အများပြားဆုံး သက်ဝင်ယုံကြည်မှုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ မျှ ကိုးကွယ်ကြသည်
အစ္စလာမ် ဘာသာမှာ လူနည်းစု ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတရား ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၅ ပုံ ၁ပုံမျှသာ ရှိသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ ဘာသာတရားများကိုလည်း ကျင့်သုံးသူ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မွတ်စလင်များမှာ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် များပြားကြပြီး ခရစ်ယာန်များမှာ အဓိက အားဖြင့်  တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အများဆုံး ရှိသည်
သို့သော် ဘာသာတရား ၂မျိုးစလုံးအား ကိုးကွယ်သူ အများအပြားကို တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တွေ့ရသည်
မြို့ကြီးများတွင် ဘာသာတရား နှစ်မျိုးစလုံးမှ ကိုးကွယ်သူ သိသာစွာ များပြားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ မွတ်စလင်များကို ဆွန်နီ၊ ရှီယာ့၊ အာမာဒစ်စ်၊ ဆူဖီ၊ မူဝါဟစ် မွတ်စလင် နှင့် သီးခြားအစုဖွဲ့ မဖော်ပြထားသော မွတ်စလင် ဟူ၍ အုပ်စုကွဲနေကြသည်
အနောက်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းခရိုင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ ပရိုတက်စတင့် အများစု ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကား ပြောကြသော တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများမှာမူ ကက်သလစ် များ ဖြစ်ကြသည်
တောင်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သို့မဟုတ် ရိုးရာ အာဖရိက နတ် များကို ကိုးကွယ်ကြပြီး အချို့မှာ နှစ်မျိုးကို ရောထွေး ကိုးကွယ်ကြသည်
လူအများစုမှာ စုန်း အတတ် ကို ယုံကြည်ကြပြီး အစိုးရမှာ စုန်း အတတ်ကို ဥပဒေနှင့် ကန့်သတ်ထားသည်
စုန်း ဟု ယူဆ ရသောသူများမှာ အုပ်စုဖွဲ့ အကြမ်းဖက်ခြင်းကို ခံရလေ့ ရှိသည်
အစ္စလာမ် ဂျီဟတ် အဖွဲ့ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်များမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည် ကျက်စားနေသည်ဟု ကြားသိရသည်
မြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဒေသခံ အများအပြား ရှိသော ဖူလာနီ တိုင်းရင်းသားများမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်ကြပြီ လူဦးရေ အများစုကို ခြုံကြည့်လျှင် မွတ်စလင်၊ ခရစ်ယာန် နှင့် ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု ပြုသူများမှာ အညီအမျှ ရှိသည်
အနောက်ပိုင်း ဒေသရှိ ဘာမွန် တိုင်းရင်းသား များမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်သည်
ဒေသတွင်း ကျင်သုံးသော ရိုးရာ ဘာသာတရားများကို ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဆက်လက် ကိုးကွယ်ကြပြီး မြို့ကြီးများတွင်မူ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ကိုးကွယ်မှု မပြုကြပေ
ထိုသို့ ပြုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း တစ်ခုမှာ ရိုးရာ ဘာသာတရားများမှာ ဒေသအတွင်းတွင်သာ ကိုးကွယ်လေ့ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဂီတနှင့် အကတို့မှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ ရှိ အခမ်းအနားများ၊ ပွဲလမ်းသဘင်များ၊ လူမှုရေး ဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံပွဲများနှင့် ပုံပြောပွဲများတွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်
ရိုးရာ အကများ မှာ စနစ်တကျ အကွက်ချ စီစဉ်ထားပြီး အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးကို သီးသန့် ခွဲထားခြင်း သို့မဟုတ် လိင်တစ်ခုခုကို ပါဝင်မှု မပြုအောင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်
အကများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖျော်ဖြေရေး သက်သက်မှ စ၍ ဘာသာရေး ဝတ်ပြုခြင်း အထိ အကြောင်း အချက် အမျိုးမျိုး ရှိသည်
ရိုးရာအားဖြင့် သီချင်းများကို ပါးစပ်ဖြင့်သာ လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ခြင်းမျိုး ရှိသည်
ပုံမှန် ဖျော်ဖြေမှုတွင် ဖျော်ဖြေသူ၏ သီဆိုမှုကို သီချင်း သီဆိုသူ အများအပြားက လိုက်လံ သီဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ဂီတနှင့် တွဲဖက်တင်ဆက်ရာတွင် လက်ခုပ်တီးခြင်း နှင့် ခြေဆောင့်ခြင်း အစရှိသည့် ရိုးရှင်းသည့် သံစဉ်ဖန်တီးမှုများမှ အစပြု၍ ရိုးရာ တူရိယာများတွင် ကချေသည်များ ဝတ်ဆင်သည့် ခေါင်းလောင်းများ၊ သစ်သားလက်ခုပ်များ၊ ဗုံများ၊ တော့ကင်းဗုံများ၊ ပုလွေများ၊ ခရာများ၊ ဂျောက်ဂျက်များ၊ စခရက်ပါများ၊ ကြိုးတပ် တူရိယာများ၊ လေမှုတ်တူရိယာများ နှင့် ပတ္တလားများ ပါဝင်သည်
တူရိယာများ ပေါင်းစပ်မှုမှာ လူမျိုးစုနှင့် ဒေသ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြား ခြားနားသည်
အချို့သော ဖျော်ဖြေသူများမှာ စောင်းနှင့်တူသော တူရိယာနှင့် အတူ သီချင်းတစ်ပုဒ်လုံး အစအဆုံး တစ်ဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်
လူကြိုက်များသော ဂီတ စတိုင်လ်များတွင် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသမှ အမ်ဘာဆီ ဘေး စတိုင်လ်၊ ဘာဆာဒေသမှ အက်ဆီကို စတိုင်လ်၊ ဘန်ဂန်တေးမှ မန်ဂန်ဘူး စတိုင်၊ ဘာမီလီကီ ဒေသမှ ဆာမာဆီ စတိုင်လ်တို့ ပါဝင်သည်
နိုင်ဂျီးရီးယား ဂီတသည် ကင်မရွန်းမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖျော်ဖြေသူများ အပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ပရင့်စ်နီကိုဘာဂါ၏ ဆွိမားသား အမည်ရသော တေးစီးရီးမှာ သမိုင်းတွင် အရောင်းရဆုံး အာဖရိက တေးစီးရီး ဖြစ်သည်
လူကြိုက်အများဆုံးသော စတိုင်လ် နှစ်ခုမှာ မာကိုဆာ နှင့် ဘီကူဆီတို့ ဖြစ်ကြသည်
မာကိုဆာမှာ ဒူဝါလာမြို့မှ မြစ်ဖျားခံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော စတိုင်လ် ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ရိုးရာ ဂီတ၊ ဟိုက်လိုက် ဂီတ၊ ဆိုးလ်ဂီတ နှင့် ကွန်ဂို ဂီတတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
မာနူ ဒီဘန်ဂို၊ ဖရန်စစ် ဘီဘေး၊ မိုနီ ဘီလေးနှင့် ပတိပေး အစရှိသော ဖျော်ဖြေသူများက ၁၉၇၀ ခုနှစ် များ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် တကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့ ရောက်ရရှိစေခဲ့သည်
အန်းမာရီ ဇီး အစရှိသော အနုပညာရှင်များက ၁၉၄၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူကြိုက်များသော အက အဖြစ် ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး  မာမာ အိုဟန်ဂျာ နှင့် လက်စ် တေးတက်စ် ဘရူလီ အစရှိသူတို့က ၁၉၆၀၊ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် နိုင်ငံတကာသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေ ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စားသောက်ဖွယ်ရာများသည် ဒေသအလိုက်ကွဲပြား ခြားနားကြသော်လည်း ကြီးမားပြီး တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော ညနေစာကို နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် စားသုံးလေ့ရှိကြသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် အစားအသောက်များမှာ သစ်ဥသစ်ဖု၊ ပြောင်း၊  ပီလောပီနံမှုန့်၊ ကောက်နှံ၊ ငှက်ပျော၊ အာလူး၊ ဆန် နှင့် မျောက်ဥတို့ကို အခြေခံ စားသောက်လေ့ ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထုထောင်း၍ ဂျုံမှုန့်ညက်နှင့် တူသော ဖူးဖူး ဟူသော အစားအစာမျိုးအဖြစ် စားသုံးကြသည်
၎င်းတို့ကို မြေပဲ၊ စားအုန်းဆီနှင့် အခြား ဟင်းခပ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော  ဆော့စ်၊ ဟင်းရည်၊ ပြုတ်ရည် အစရှိသည်တို့နှင့် တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
အသား နှင့် ငါးတို့မှာ လူကြိုက်များသော်လည်း ဈေးကြီးသော အဆာပလာများ ဖြစ်သည်
ဟင်းလျာများမှာ အမြဲလိုလို ပူနွေးပြီး ဆား၊ ငရုတ်ကောင်း၊ မက်ဂီ စသည်တို့ဖြင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင် ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသည်
ရေ၊ အုန်းသီးဝိုင်၊ ကောက်နှံ ဘီယာတို့မှာ အစားအသောက်နှင့် တွဲဖက် သောက်သုံးသော ရိုးရာ အဖျော်ယမကာ များ ဖြစ်ကြပြီး ဘီယာ၊ ဆိုဒါ နှင့် ဝိုင်တို့မှာ လူကြိုက်များလာကြသည်
ငွေထည်အသုံးအဆောင်များကို အသုံးများပြီး အစားအသောက်ကို ညာလက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်လေ့ ရှိကြသည်
နံနက်စာတွင် ကျန်ရှိနေသော ပေါင်မုန့်နှင့် သစ်သီးများကို ကော်ဖီ သို့မဟုတ် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တွဲဖက် သောက်သုံးကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နံနက်စာကို ဂျုံမှုန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပါ့ဖ်ပါ့ဖန် (ဒိုးနပ်)၊ ငှက်ပျောသီးမှ ပြုလုပ်ထားသော အက်ခရာ ငှက်ပျော၊ ပဲကိတ် နှင့် အခြား စားဖွယ်ရာ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မုန့်ပဲ သွားရည်စာများမှာ အထူးသဖြင့် မြို့ကြီးများတွင် စားသုံးကြပြီး လမ်းဘေးဈေးသည်များထံမှ ဝယ်ယူစားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာတို့သည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် တည်ရှိနေပြီး စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး နှင့် အလှဆင်ရန် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ကြသည်
သစ်သားကို ထွင်းထုခြင်းနှင့် ပန်းပုတို့မှာ အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ ကွာလတီမြင့် ရွှံ့များကို အိုးလုပ်ရန်နှင့် ကြွေထည်ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုကြသည်
အခြားသော လက်မှုပညာများတွင် ခြင်းတောင်း ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပုတီးစေ့ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြေးဝါနှင့် ကြေးထည် လုပ်ငန်း၊ ကာလာဘက်ရှ်သီးများကို ထွင်းထုခြင်း နှင့် ဆေးခြယ်ခြင်း၊ ပန်းထိုးခြင်း နှင့် သားရေလုပ်ငန်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ကြသည်
ရိုးရာအိမ်များမှာ ဒေသအတွင်း ရရှိနနိုင်သော ပစ္စည်းများ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ဆောက်လုပ်ကြပြီး သစ်သားနှင့် သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ယာယီဆောက်လုပ်သော လှည့်လည်သွားလာသူတို့၏ ဘိုရိုရို အိမ်များမှ စ၍ လေးထောင့်ပုံ ရွှံ့နှင့် သက်ကယ်တို့ကို အသုံးပြု ဆောက်လုပ်ကြသော တောင်ပိုင်းသားများ၏ အိမ်များ အထိ ပုံစံ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသည်
ခဲမဖြူနှင့် ကွန်ကရစ်တို့ကို အသုံးပြု၍ နေအိမ်ဆောက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း ထင်ရှားလာသည်
ခေတ်ပြိုင် အနုပညာများကို သီးသန့် ရပ်တည်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် ဒေါင်ရယ် အနုပညာ၊ အာဖရီးခရီးယား နှင့် အနုပညာ သည်များက ပျိုးထောင်ထားသည့် အတ်ဝပ်ရှိ၊ အပ်တဲလီးယား ဗိုက်ကင်း၊ အပ် ဘိတ်ကာရီ အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက အဓိက မြှင့်တင် ဆောင်ရွက်နေကြသည်
ကင်မရွန်းစာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ဥရောပ နှင့် အာဖရိက အာဘော် နှစ်ခုစလုံး အပေါ်တွင် အခြေခံ ထားသည်
ကိုလိုနီခေတ် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော လူးဝစ်မေရီ ပေါ်ကာ နှင့် ဆန်ကီး မေမို စသူတို့မှာ ဥရောပ သာသနာပြု အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပညာတတ်မြောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ထောက်ခံ ရေးသား ပေးခြင်း အားဖြင့် ကင်မရွန်းအား ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အပြီး စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် ဖာဒီနန် အိုယိုနိုတို့မှာမူ ကိုလိုနီ စနစ်ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး သဟဇာတဖြစ်အောင် ပြုပြင်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် များမကြာမီတွင် ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသော ယန်းပေါလ် ဂက်ဆာ နှင့် သရေဆာ ဆီတာ ဘဲလ တို့က အလားတူ အာဘော်များကို ထပ်မံ ဖော်ထုတ် ခဲ့ကြပြန်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် အခြားသော စာရေးဆရာများက ကိုလိုနီခေတ်လွန် ဝါဒကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် အာဖရိကသားတို့၏ မူလ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရေး တို့ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ပြည်နှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင်မူ ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျင်းပီးယာ့ ဒီကွန်ဂေး ပီပါ နှင့် ဒန်နီယယ် ကမ်ဝါတို့က ရိုးရာ နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ အကြား ပဋိပက္ခများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်
နောင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုတွင်မူ စာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ကင်မရွန်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာ သက်သက်ကိုသာ အာရုံစိုက် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ပေါ်လစီမှ အားကစား ပုံစံမျိုးစုံကို အားပေးသည်
ရိုးရာ အားကစားများတွင် ကနူးလေပြိုင်ပွဲ နှင့် နပန်းသတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး အပြေးသမား ရာပေါင်းများစွာတို့က နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ၂၅ မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) ခရီး ဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် မျှော်လင့်ခြင်း အပြေးပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင် ဆင်နွှဲလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သော အပူပိုင်း ဒေသ နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ အားကစားများတွင် ဘောလုံး ကစားနည်းမှာ ထင်ရှားလူကြိုက်များသည်
အပျော်တမ်း ဘောလုံးကလပ်များကို လူမျိုးစု အလိုက် လည်းကောင်း၊ ကုမ္ပဏီများ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်း အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းသည် ၁၉၉၀ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ကောင်းစွာ ကစားပြနိုင်ခဲ့သဖြင့် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဘောလုံး အသင်းများတွင် တစ်သင်း အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်း ဘောလုံးအသင်းသည် အာဖရိက ဖလားကို ၄ ကြိမ်တိုင် ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်
ဥပါဒါန်ကြောင့် ဥပဒ်ရောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စွဲလမ်းမှုအားကြီး အယူသီးလွန်းလျှင် ဘေးဒုက္ခ ကြုံရတတ်သည်
နတ်ကင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် ဘုရားကြီးမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ထနောင်းကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ကူးတို့ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နတ်ကတော်ရွာ၊ အုံးတပင်
ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ် (ထိုင်း: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่; - မဟာဝိဒျာလယ်ချေီယင်ဟ္မိုင်) သည် ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၊ ချင်းမိုင်မြို့တွင်ရှိသည်
မြန်မာတို့က ချင်းမိုင်ကို ဇင်းမယ်အဖြစ်သိကြသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ထိုင်းဘုရင် ဘူမိဗလ်  အဒုလျဒေ့ကျ်၏ တော်ဝင်ချာတာ (Royal Charter) ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်သည်
အတိုကောက်အားဖြင့် CMU, ဒေသအခေါ်အားဖြင့် အတိုကောက် “မောချော (ထိုင်း: มช.; Mor Chor)” ဟု တွင်သော ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်သည် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအခြေချနေထိုင်သော ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ ပထမဆုံးသော အဆင့်မြင့်ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော ခရိုင်တက္ကသိုလ်လည်းဖြစ်သည်
စတင်ဖွင့်လှစ်ခါစ၌ မူလအားဖြင့် မဟာဌာနကြီး သုံးခုရှိသည်
သိပ္ပံ၊ လူမှုသိပ္ပံနှင့် လူမှုရေးဘာသာရပ်ဌာနတို့ဖြစ်သည်
ယနေ့ခေတ်၏ လိုအပ်ချက်၊ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ချိတ်ဆက်မှု (ဥပမာ - CDCE)၊ ကျောင်းသားများ၏ စိတ်ဝင်စားလျှောက်ထားမှု (ဥပမာ - နာနိုသိပ္ပံ) တို့အရ ဌာနများတို့ချဲ့သည်
ယနေ့ခေတ် CMU တွင် ဌာနခွဲပေါင်း ၁၀၇ ခုပါဝင်သော မဟာဌာန ၁၇ ခု နှင့် Graduate School ရှိသည်
လျှောက်ထားနိုင်သော ပရိုဂရမ်ပေါင်း ၂၅၃ ခုရှိသည်
Certificate ပရိုဂရမ် ၂ ခု၊ ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၈၇ ခု၊ ဘွဲ့လွန်နှင့် ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာ ၁၆၃ ခုရှိပြီး ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း ၂၅,ဝ၀ဝ ကျော်ရှိသည်
ထို့ပြင် နိုင်ငံတာကျောင်းသားများအတွက် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်သင်ကြားသော ရိုးရိုးဘွဲ့တန်း ၂ ခုနှင့် မဟာနှင့် ပါရဂူတန်း ၁၈ ခုရှိသည်
နိုင်ငံတကာတန်းများသည် လူမှုသိပ္ပံ၊ ကျန်းမာရေးသိပ္ပံနှင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဌာနများ၌ ရှိသည်
နိုင်ငံတကာ၊ ဌာနဆိုင်ရာနှင့် ဌာနခွဲဆိုင်ရာအားဖြင့် CMU သည် ၂၇ နိုင်ငံမှ တက္ကသိုလ်၊ အင်စတီကျု၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့များနှင့် ပူးတွဲဆောင်ရွက်မှု၊ နားလည်မှုစာချွန်ရေးထိုးထားမှု ၁၄၆ ခုရှိသည်
ယင်းသဘောတူညီချက်၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများတွင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု၊ ကျမ်းကြီးကြပ်မှု၊ ပရောဂျက်အတိုင်ပင်ခံ၊ ပူးတွဲသုတေသန၊ ဆရာနှင့် ကျောင်းသား အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်လုပ်ကိုင်မှု၊ ပူးတွဲ ဆယ်မီနာကျင်းပခြင်းနှင့် သတင်းအချက်အလက်ဖလှယ်ခြင်းတို့ အကျုံးဝင်သည်
စိုက်ပျိုးရေးဌာနလယ်ယာ-စက်မှုဌာနဗိသုကာဌာနဆေးသိပ္ပံဘက်ဆိုင်ရာဌာနစီပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုဌာနသွားဘက်ဆိုင်ရာဌာနစီပွားရေးဌာနပညာရေးဌာနအင်ဂျင်နီယာဌာနရသပန်းချီဌာနလူမှုဘာသာရပ်ဌာနဥပဒေဌာနဆေးပညာဌာနသူနာပြုဌာနဆေးဝါးဌာနသိပ္ပံဌာနလူမှုသိပ္ပံဌာနတိမွေးကုဌာနလူထုဆက်သွယ်ရေးဌာနလုပ်သားကောလိပ်ဘန်ကောက်မြို့တော်ဝန် အပီရတ် ကိုစာယိုထင်ထိုင်းပထမဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ် ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်
ငရစ်စယ်ရွာ၊ ကြီးချောင်း
ပန်ဆေးပန် ပ္မ်ှ လှည့်ပတ်ခြင်းဆေး သေး  ရှည်မျောသောအရာဝတ္ထုလက်နက်ဗန်ရှည်  ပန်ဆေး ပ္မ်ှသေး  ခန္ဓာကိုယ်အား လှည့်ပတ်ပြီး ရှည်မျောသောအရာဝတ္ထုလက်နက်ဖြင့်(လက်နက်ပါ)တိုက်ခိုက်ခြင်း
ထိုသိုင်းပညာများအား သျှမ်း(Tai)တို့သည် နန်ကျောက်ဝ်(လန့်စောင်ဝ်)အင်ပါယာ တည်ထောင်သည့် အချိန်တွင်ပင် အသုံးပြုနေကြပြီးဖြစ်ကြသည်
တစ်ဖန် မြန်မာသိုင်းပညာဟု ပဥတ်သော ဗန်တို၊ဗန်ရှည်(ပန်တို၊ပန်ဆေး)သိုင်းများသည် AD-၈ရာစုမှ စတင်ခဲ့ကြကြောင်း ရေးသားထားကြသည်ကို မြန်မာစွယ်စုံကျမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘကြည်ကို ၁၉၁၂ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် ကျိုက်ထိုမြို့၌ မွေးဖွားသည်
အဖ ဦးဘိုးအင်၊ အမိဒေါ်အေးမေဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါရာ ပန်းချီပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အိုင်အက်စီတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်တန်းကိုလည်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဘိလပ်ပြန် ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ် (အာရ်၊စီ၊အေ၊လန်ဒန်) ထံတွင် ပန်းချီပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရ ပညာသင်ဆုရကာ ပါရီအမျိုးသား အဆင့်မြင့်ပန်းချီသိပ္ပံတွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ခွင့် ရသည်
ထိုသို့ ပညာဆည်းပူးနေစဉ် ကမ္ဘာ့ပန်းချီပြပွဲကြီး "Le Sa Lon 49" တွင် ဝင်ရောက်ပြသနိုင်ပြီး လန်ဒန်၊ မွန်တီကာလိုမြို့များတွင် ကျင်းပသည့် ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင်လည်း ပါဝင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်အစိုးရ ပညာသင်ဆုရ၍ ဖီလာဒဲလ်ဖီးရား ပန်းချီအကယ်ဒမီတွင် တစ်နှစ် ပညာဆည်းပူးခွင့်ရခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ပင်စီလ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ်တွင် ပန်းချီမဟာဝိဇ္ဇာတန်း တက်ခွင့်ရခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တော်ဝင်ပန်းချီအသင်းကြီးမှ ရာသက်ပန်အဖွဲဝင်အဖြစ် "F.R.S.A." ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာပန်းချီလောက၏ ဖခင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာရိုးရာပျော်ရွှင်မှုဆိုင်ရာ အကအခုန် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲလမ်းသဘင် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ဇာတ်၊ နိပါတ်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဝင်ပန်းချီကားများ၊ အောင်ခြင်းရှစ်ပါး သရုပ်ဖော်ပန်းချီကားများရေးဆွဲခဲ့သည်
ခေတ်အမြင် ခေတ်အတေး ခေတ်အရေးဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်ပန်းချီလက်ရာများကိုလည်း စိတ်ကူးကောင်းကောင်းဖြင့် ရေးဆွဲလေ့ရှိသည့် စွယ်စုံပန်းချီကျော်ကြီးဖြစ်သည်
၁၉၅၂ မှစ၍ ရှေးရိုးမြန်မာပန်းချီရေးနည်းကို သုတေသနပြုကာ ဖော်ထုတ်ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ သုတေသနပြုရေးဆွဲနေဆဲ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပန်းချီပညာဆည်းပူးပြီး ပြန်ရောက်လာသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးမှ တာဝန်ပေးချက်အရ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ဆရာတော်ကြီး ရေးသားတော်မူသည့် ဗုဒ္ဓဝင်ကို ပုံတော်များ ရေးဆွဲသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်
၎င်းဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်ကြီးမှာ ယခုအခါ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
၎င်းဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်ကြီးကို သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲရန် ဆရာတော်ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်း စသောကောင်းမှုကုသိုလ်ပြု၍ အထူး စိတ်ကူးစိတ်သန်းကောင်းများဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့ရာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ မေတ္တာတရားတော်များကို ထင်ရှားပေါ်လွင်အောင် သရုပ်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ တွင် ဖွင့်လှစ်သော စစ်ကြိုခေတ် ပန်းချီပန်းပုကျောင်းတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ်လည်းကောင်၊ ၁၉၄၁ တွင် ဖွင့်လှစ်သည့် ပန်းချီအကယ်ဒမီတွင် ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ပန်းချီကထိက အဖြစ်လည်ကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပန်းချီပန်းပု အစည်းအရုံးများတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၀ ကြိမ်၊ စာပေလုပ်သား ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီဝင်၊ စွယ်စုံကျမ်း ပြုစုရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှုဌာန ပန်းချီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ရိုးရာပန်းချီပညာရှင်များ အစည်းအရုံး(ဗဟို) နာယက အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ထင်ရှားသော ပန်းချီလက်ရာများကို ရန်ကုန်ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်၊ တာရှ်ကင့်ပြတိုက်၊ ပီးကင်းအမျိုးသားပြတိုက်၊ ဟော်လန်နိုင်ငံ အမ်စတာဒန်မြို့ရှိ ပန်းချီပြတိုက်၊ ဗုဒ္ဓဂယာတို့တွင် ချိတ်ဆွဲပြသထားကြသည်
မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်တွင် စတုရန်းပေ ၃၀၀၀ ရှိ နံရံပန်းချီကားကြီးမှာ ဆရာ့အား ကမ္ဘာကျော်စေသည့် မြန်မာမှုသရုပ်ဖော် လက်ရာမွန် ပန်းချီကားကြီးဖြစ်သည်
ဗိုလ်တထောင်ဘုရား၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တို့တွင်လည်း သမိုင်းဝင် ဆီဆေးပန်းချီလက်ရာများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
မိတ္ထီလာဝန်ဇင်းဟိုတယ်၊ ကမ်းနားလမ်းဟိုတယ်၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် နံရံပန်းချီလက်ရာများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
ထိုခေတ် ထိုအခါက ရွှေသွေးဂျာနယ်၊ တေဇရုပ်စုံ စသည့် အပတ်စဉ် နှင့် လစဉ်ထုတ် အစိုးရ စာစောင်များတွင် ပန်းချီဦးဘကြည်၏ လက်ရာနှင့် သရုပ်ဖော်တင်ဆက်ပုံများမှာ အထင်ကရ ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၁ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံရှိ အရွယ်ရောက် လူကြီးပိုင်း အများစုမှာ ပန်းချီဦးဘကြည် လက်ရာများ ဖြင့် ကြီးပြင်းခဲ့ရသူများ ဖြစ်သည်အထိ ဆရာကြီး၏ လွှမ်းမိုးမှုကြီးမားခဲ့ပါသည်
ဆရာကြီးဦးဘကြည်သည် ၁၅ရက်၊ဧပြီလ၊၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ညနေ ၆နာရီ ၅၅မိနစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
ဇနီး ဒေါ်တင်မေ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် ငြိမ်း) နှင့် သား ၂ဦး၊ သမီး ၁ဦး၊ မြေး ၆ဦးတို့ ကျန်ရစ်ပါသည်
အရှင်မောဂ္ဂလ္လာနထေရ်၏ တပည့် ကကုဓဗြဟ္မာက “ဒေဝဒတ်၏ ပုထုဇ္ဇနိဒ္ဓိ ကွယ်ပျောက်သွားပုံ”ကို အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်အား လျှောက်ထားပါသည်
အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်က ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားရာ ဘုရားရှင်က ထိုစကားကို ထိန်းသိမ်းထားရန် မိန့်တော်မူပြီး သီလမစင်ကြယ်သောဆရာ၊ အသက်မွေးမှုမစင် ကြယ်သောဆရာ၊ ဓမ္မဒေသနာမစင်ကြယ်(မပြည့်စုံ)သော ဆရာ၊ ဖြေဆိုမှု (မပြည့်စုံ) မစင်ကြယ်သော ဆရာ၊ ဉာဏ်အမြင် မစင်ကြယ်သောဆရာတို့ကို တပည့်တို့က သီလ, အသက်မွေးမှု၊ ဓမ္မဒေသနာ၊ ဝေယျာကရဏ၊ ဉာဏဒဿနအားဖြင့် စောင့်ရှောက်မှု ပေးကြရပုံ၊ ဆရာကလည်း တပည့်တို့၏စောင့်ရှောက်မှုကို မျှော်လင့်ရပုံ၊ ငါဘုရားအတွက် ထိုချို့ယွင်းချက် ငါးမျိုးမရှိသဖြင့် တပည့်တို့က စောင့်ရှောက်ဖွယ်မလိုပုံ၊ ငါးဘုရားကလည်း စောင့်ရှောက်မှုကို မမျှော်လင့်-ဟု ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံ ကျောင်းတော်၌ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဤသုတ်တော်၌ ဗြဟ္မာ၏ကိုယ်ခန္ဓာတည်ရှိပုံကို တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌-မဂဓဂါမခေတ်သုံးမျိုးကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ကကုဓထေရသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု
ဗလာဒီမီယာ ဗလာဒီမီရိုဗစ်ချ်ပူတင် (အင်္ဂလိပ်: Vladimir Vladimirovich Putin; ; ရုရှား: Влади́мир Влади́мирович Пу́тин, IPA: [vlɐˈdʲimʲɪr vlɐˈdʲimʲɪrəvʲɪtɕ ˈputʲɪn] ( )) သည် ရုရှားနိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး ၁၉၅၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၇) ရက်တွင် လီနင်ဂရက်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
သူသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီမှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်မေလအထိ ရုရှားသမ္မတ ဖြစ်ခဲ့သည်
သမ္မတ မဖြစ်ခင် အချိန်က ပူတင်သည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
သူသည် ကေဂျီဘီ အရာရှိ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရုရှားအော်သိုဒေါ့ဖ် ဘုရားကျောင်းအသင်းဝင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
လျူဒမီလာ ပူတင်နှင့် လက်ထပ်ပြီး သမီးနှစ်ယောက် ရခဲ့သည်
၁၉၈၅ မှ ၁၉၉၀ အထိ ကေဂျီဘီသည် ပူတင်အား အရှေ့ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဒရက်စဒန်မြို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
အရှေ့ဂျာမနီအစိုးရ ပြုတ်ကျပြီးနောက်တွင် ပူတင်အား ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ပြန်ခေါ်ခဲ့ပြီး လီနင်ဂရက်သို့  သူပြန်လာခဲ့သည်
ပူတင်သည် ၁၉၉၀ ဇွန်လတွင် လီနင်ဂရက်စတိတ် တက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံတကာရေးရာဌာနတွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး လက်ထောက်မော်ကွန်းထိန်းအောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်
၁၉၉၁ ဇွန်လတွင် သူ့အား စိန့်ပီတာစဘတ်ခ်မြို့ မြို့တော်ဝန်ရုံး နိုင်ငံတကာကော်မတီတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
သူ့အလုပ်မှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေး တိုးတက်ရန်နှင့် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု တိုးပွားအောင် ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်
မကျီးကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ သွေးကျောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သွေးကျောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၂ ဦး၊ မ ၄၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငတက်ပြင်ရွာ၊ ညောင်ပင်လှ
ဟင်္သာကုန်းဘုရား သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့၏ အထင်ကရဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားသား ခရီးသည်များကို ဆွဲဆောင်သည့် အဓိကနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အမည်မှာ ဒဏ္ဍာရီလာ ဟင်္သာငှက်ကို အစွဲပြုကာ ပေးထားသည်
ဟင်္သာငှက်သည် မွန်လူမျိုးတို့၏ သင်္ကေတ တစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
မြန်မာဒဏ္ဍာရီများအရ တောင်ကုန်းထက်တွင် ဘုန်းကြီကျောင်းတစ်ခု တည်ရှိခဲ့သည်
ထိုနေရာသည် ပင်လယ်ရေမြင့်တက်ရာတွင် ဟင်္သာငှက်တစ်ကောင်သာ နေရန်သာ နေရာရှိတော့သည်
ဆေးရေးပန်းချီများ၊ ပန်းပုရုပ်တုများတွင် ဟင်္သာငှက်နှစ်ကောင်နားနေပုံကို ပဲခူးမြို့တွင် ဘုရားကျောင်းကန်များတွင် တွေ့နိုင်ပေသည်
အရှေ့ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်ဆုံး စေတီတော် ဖြစ်သော ရွှေမော်ဓောစေတီတော်ကို ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဟင်္သာကုန်းသည် ဘူမိဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာညီညီ ၏ အဆိုအရ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း(၁၅)သန်းခန့်ကပင် ပင်လယ်ရေပြင်အောက်မှကျွန်းအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ သည်
ထိုအချိန်က ပဲခူးတစ်ဝိုက်တွင် ပင်လယ်ပြင်များဖြစ်နေပြီး ဟင်္သာကုန်းနေရာတွင်သာ ဟင်္သာတစ်ကောင်သာ နားနေရန်နေရာရှိကြောင်း သိရသည်
ထို့ကြောင့် ဟင်္သာဖိုမ နှစ်ကောင်တို့သည် ပင်လယ်ရေပြင်ကိုဖြတ်၍ နားခဲ့တဲ့နေရာဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ထို့ကြောင့် ပဲခူး၏သင်္ကေတမှာ ဟင်္သာ နှစ်ကောင်နားနေပုံဖြစ်သည်
အိန္ဒိယပြည် ဥဿလနယ်မှ မွန်များလာရောက် နေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်၍ ဥဿာပဲကူးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
ဝမ်းပဲကို မွန်ဘာသာဖြင့် ဟံသာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် ဟံသာဝတီဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
ဟံသာကျွန်း၊ ဟံသာကုန်းမှတစ်နည်း၊ ဟင်္သာကျွန်း၊ ဟင်္သာကုန်းဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်လာခဲ့သည်
ပထမ ဟံသာဝတီနန်းတော်ကုန်းကား ယခင်ပဲခူးရဲကျောင်းနှင့် မြောက်ဘက်၊ တောင်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်ဖြစ်သည်
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်သည် စူဋ္ဌာသာလ၊ မဟာသာလ ကုန်သည် ညီနောင်တို့ အား “ငါဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီးသည့်နောက် သာသနာတော်နှစ် တစ်ထောင့်သုံးရာ ကျော်လျှင် သင်တို့အားယခုချီးမြှင့်လိုက်သော ဤစံတော်တည်ရာ သုဒဿန တောင်၏ အရှေ့၊ ဟံသာပဗ္ဗတအမည်ရှိသောဌာန၌ သမလကုမ္မာ၊ ဝိမလကုမ္မာ အမည်ရှိ မွန်မင်းညီနောင် နှစ်ပါးတို့ကို သိကြားမင်း စောင်မ၍ မြို့သစ်နန်းသစ်တည်ပြီးလျှင် ဟံသာ၀တီပြည်ကြီး ဟု မော်ကွန်းစိုက်ထူပြီး သမလကုမ္မာမင်းသည် အဦးစမင်းပြုရလတ္တံ့
ထိုမင်းသည် ဘုရား သာသနာတော်ကို သက်ဝင်ယုံစားသဖြင့် သာသနာ့ဒါယကာခံလတ္တံ့
”ဟု ဗျာဒိတ် ထားရှိတော်မူသည့်အတိုင်းပင် သာသနာတော်နှစ် (၁၃၆၉)ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၈၇)ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၁)ရက် တနင်္လာနေ့တွင် သမလမွန်မင်းကြီးက နန်းသိမ်းတော်မူခဲ့သည်
သမလမွန်မင်းကြီးသည် မွေတော်ဓာတ်များစွာ ဌာပနာ၍ ဗြဟ္မနတ်လူတို့ ကိုးကွယ် ပူဇော်ရန် ကျတ်သုဝဏ္ဏဟံသာစေတီတော်ကို တည်ထားတော်မူခဲ့သည်
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီသည် နှစ်ပေါင်းကြာမြင့်ပြီဖြစ်၍ ယိုယွင်းပျက်စီးနေသော သမလ မွန်မင်းတည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခဲ့သည့် ထိုကျတ်ပြတ် (ကျတ်သုဝဏ္ဏဟံသာစေတီတော်) ကို အသစ်ပြန်လည်တည်ထားကိုးကွယ်တော်မူခဲ့ရာ ယနေ့တိုင် ဟင်္သာကုန်းစေတီတော် ဟူ၍ ထင်ရှားကျော်ကြားလျက်ရှိသည်
(ကျတ်  ဘုရား၊ ပြတ်  ဟင်္သာ)ဦးခန္တီသည် ခရစ်သက္ကရာဇ် (၁၉၂၃)ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၈၆)ခုနှစ် ကျတ်ပြတ်ဘုရားငုတ်တိုရှိရာကုန်း၌ ဦးခန္တီ၏ ဟင်္သာကုန်းဘုရားကို တည်ခဲ့သည်
ဤဘုရားနှင့် ရွှေမော်ဓောစေတီကို ယခုတိုင် တွေ့မြင်နေရသော သံစောင်းတန်းကြီးဖြင့် ဦးခန္တီ ဆက်သွယ်ပေးခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် ဟင်္သာကုန်းဘုရား စောင်းတန်းများ ချို့ယွင်းပျက်စီးခဲ့သည်
ဂျပန်စစ်လေယာဉ်ပျံများ၏ စစ်သေနတ်ဒဏ်ဖြင့် ပေါက်ပြဲသည့်အမိုးများကို အေဒီ ၁၃၅၁ ခုနှစ်တိုင်အောင် အစားထိုးမပြုပြင်နိုင်ခဲ့ပါ
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပျဉ်းမကုန်း (အနောက်)
ဖတ်ချောင်းဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpatchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဖတ်ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်ချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၆ ဦး၊ မ ၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နင်းဂျမ်းဦးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ningyanu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ပျဉ်ထောင်တွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်ထောင်တွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၁ ဦး၊ မ ၆၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒီဇင်ဘာလ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၄၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၄၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၁) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၉၁၁၉၉၁ ခုနှစ်အတွက် ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုကို ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခဲ့ရာ ငြိမ်းချမ်းရေးနိုဘယ်ဆုကို မိခင်ကိုယ်စား သားကြီးဖြစ်သူ မြင့်ဆန်းအောင်က နော်ဝေးနိုင်ငံ အော်စလိုမြို့၌ တက်ရောက် ဆုယူခဲ့သည်
ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် သခင်လှမောင် (ခေါ်) ဗိုလ်ဇေယျ ကို ၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် အလုံမြို့နယ်၊ နန်းတော်ရှေ့ရွာ တွင် ဦးချစ်မောင်၊ ဒေါ်စိန်တိုင် တို့မှ ဖွားမြင်သည်
ငန်းသောင်ဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nganthaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၀ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၂ ဦး နေထိုင်သည်
၁၂၅၄ (၁) ရက်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ညောင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၄ ဦး၊ မ ၁၅၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
တောင်ဖီလာဆရာတော် (အရှင်ဥပါလိ)(မြန်မာ ၉၄၀ - ၁၀၁၂)သည် ညောင်ရမ်း ၃ ဆက်မြောက်ဖြစ်သော သာလွန်မင်းတရားကြီး ကိုးကွယ်သည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်
၉၄၀ ပြည့်နှစ်၌ စလင်းမြို့တွင် မွေးဖွားသည်
နံတော် ကြာသပတေးသားတည်း
၁၂၁၃ ခုနှစ်တွင်ပြုစုသော မင်းလှသီရိသီဟသူ၏ ဆရာတော်များစာရင်းအရ တောင်ဖီလာဆရာတော်မှာ ၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူသော ဆီးတောဆရာတော် ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် ရှင်ပြု၍ စာသင်ရာ၊ သာမဏေအမည်မှာ မုနိန္ဒာဃောသ ဖြစ်၏
ငါးဆူဒါယကာ၏ သားတော် သတိုးဓမ္မရာဇာခံ မင်းကြီးနှောင်းပင့်၍ ပြည်မြို့သို့ရောက်လျှင် မင်းကြီးနှောင်းကိုးကွယ်သော အရှင်အဘိသင်္ကေတသာရ ထံတွင် ဆည်းကပ်၍ စာပေပိဋကတ်သင်ကြားသည်
အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်တွင် ဝေဿန္တရာပျို့ကို စပ်ဆိုစီရင်ရာ လောကဓမ္မ ပြည့်စုံလှသောကြောင့် သာမဏေကျော်ဟု ထင်ရှားလာလေသည်
၉၅၉ ခု ရန်နိုင်မှူးမင်းဖြစ်သည့်နှစ်၊ အသက် ၂၀ ပြည့်လျှင် အရှင်အဘိသသင်္ကေတသာရအထံ၌ ရန်နိုင်မှူးက ဒါယကာပြု၍ ပဉ္စင်းခံသည်
ပဉ္စင်းဖြစ်လျှင် သာမဏေကျော်သည် ကျမ်းဂန်အရာ၌ လိမ္မာလှသောကြောင့် ပဉ္စင်းကျော်ဟု ထင်ရှားကျော်စော လေသည်
ပြည်မြို့ကို အစွဲပြု၍ ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ဟုလည်း တွင်၏
ထို့နောက် စလင်းမြို့သို့ ကြွတော်မူ၍ မြို့အရှေ့မျက်နှာ ဦးရီးတော်မဟာထေရ်ကျောင်း၌ ဥပါလိဟူသော အမည်ကိုခံ၍ နေတော်မူသည်
ရဟန်းဝါ ဆယ်ဝါရှိသောအခါ ပြည်မြို့သို့ ပြန်လည်ကြွတော်မူ၍ မူလဆရာအထံ၌ပင် နေတော်မူသည်
၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးသည် ပြည်မြို့ကို လုပ်ကြံပြီးသောအခါ ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ကို အင်းဝမြို့သို့ ပင့်ဆောင်၍ ကိုးကွယ်လေသည်
'ငါပြည်ကို လုပ်ကြံသည်ကား ရှင်တဆူလူတယောက်သာရသည်' ဟု အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားမိန့်ဆိုကြောင်းကို ယခုတိုင် လူတို့ ပြောဆိုကြသည်
ရှင်တဆူဆိုသည်မှာ တောင်ဖီလာဆရာတော် ဖြစ်အံ့သော ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ပင်တည်း
ပြည်ပဉ္စင်းကျော်သည်လည်း အင်းဝမြို့တွင် မဟာမုနိအရံအတွင်း သုဓမ္မာစရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်
ထိုအခါ သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဖြစ်သော လေးထပ်ကျောင်း မဟာသံဃနာထ ဆရာတော်သည် ပြည်ပဉ္စင်းကျော်အား စာပေကျမ်းဂန် တတ်မြောက်လှသည်ဖြစ်၍ အလွန်နှစ်သက်တော်မူသည်
ထိုအချိန်တွင် အင်းဝမြို့၌ အရှင်အရိယာလင်္ကာရသည်လည်း ကျမ်းဂန် အလွန်တတ်သည်ဖြစ်၍ အဝပဉ္စင်းကျော်ဟု ကျော်စောထင်ရှားသည်
ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ရောက်လာကြောင်းကို အင်းဝပဉ္စင်းကျော်ကြားလျှင် အလွန်တွေ့လို မြင်လိုလှ၍ သိက္ခာဝါ အသက်အရွယ် မည်မျှရှိကြောင်းကို ဂါထာဗန္ဓဖွဲ့၍ ဖြေ၏
ဤအကြောင်းကို အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး ကြားတော်မူလျှင် ပဉ္စင်းကျော်နှစ်ပါးနှင့် အခြားကျမ်းဂန်တတ်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် လေးထပ်ကျောင်းတော်၌ စာပေကျမ်းဂန်ဆွေးနွေးတော်မူကြပါဟု ပင့်လျှောက်တော်မူလေ၏
ထို့ကြောင့် ကျောင်းတော်၌ ဆရာတော်ကြီး၏ ရှေ့တွင်ပဉ္စင်းကျော်နှစ်ပါးသည် ကျမ်းဂန်တို့ကို ဆွေးနွေးကြရာ လေးထပ်ဆရာတော်ကြီးက'ဂန္ထန္တရနှင့် စပ်သည်ကို ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ကိုမေးလျှင် ဝါးခွဲသကဲ့သို့ ရှိပေသည်
ဝိဂြိုဟ်ဝစနတ္ထနှင့် စပ်သည်ကို အဝပဉ္စင်းကျော်ကို မေးလျှင် မိုးသေးမိုးဖွဲကျသကဲ့သို့ ရှိပေသည်' ဟု ပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ပါး၏ သတ္တိအထူးကို ဆိုစမှတ်ပြုတော်မူသည်
၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့၌ သာလွန်မင်းတရားကြီး အထွတ်အမြတ်သို့ ရောက်သောအခါ ပြည်ပဉ္စင်းကျော်ကို တိပိဋကလင်္ကာရ၊ အဝပဉ္စင်းကျော်ကို အရိယာလင်္ကာရဟူ၍ ဘွဲ့တံဆိပ် အပ်နှင်းလေသည်
ထိုအခါ ဟံသာဝတီ ပဲခူးတွင် မွန်မှူးမတ်ရဟန်းရှင်လူတို့က မြန်မာရဟန်းများ စာပေကျမ်းဂန်ကို မတတ်မသိဟုဆိုလေသည်ကို သာလွန်မင်းတရားကြီးကြားတော်မူ၍ လေးထပ်ဆရာတော်အားလျှောက်ထားလေရာ လေးထပ်ဆရာတော်လည်း တိပိဋကာလင်္ကာရကို နောက်ပါရဟန်းများနှင့်တကွ ပဲခူးသို့စေလွှတ်တော်မူ၏
ပဲခူးတွင် ရွှေမောဓောဘုရားအရှေ့ဘက် တဲကျောင်း၌ သီတင်းသုံး၍ စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို ပို့ချရ၏
ရွှေမောဓောသုဓမ္မာဇရပ်တွင် ကျမ်းဂန်တတ်ကုန်သော မွန်ဆရာတို့နှင့် ကျမ်းဂန်ဆွေးနွေးရာ မွန်မှူးမတ်ရဟန်းရှင်လူတို့လည်း မြန်မာရဟန်းတို့ အစွမ်းသတ္တိကို ထင်ရှားသိကြကုန်သည်
၉၉၆ ခုနှစ်တွင် အရှင်တိပိဋကာလင်္ကာရပုဂ္ဂိုလ်လည်း ပဲခူးမှပြန်ခဲ့၍ မင်းရဲကျော်စွာဆောက်လုပ်သော စစ်ကိုင်းမြစ်နားလေးထပ်ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးလေသည်
ဤအတွင်းတွင် အရှင်တိပိဋကလင်္ကာရသည် စက်တော်ရာသို့ ကြွတော်မူ၍ တောချုံဖုံးအုပ်နေသော စက်တော်ရာနှစ်ဆူကို ရှာဖွေရာ တွေ့ရှိတော်မူလေသည်
ဤသည်မှစ၍ လူဒါယကာတို့သည် စက်တော်ရာဒေသသို့ လူသူအပေါက်အရောက်လွယ်ကူစေရန် ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းကြလေသည်
ရှင်တိပိဋကလင်္ကာရသည် စက်တော်ရာမှအပြန်တွင် ပုခန်းကြီးရွှေဥမင်ဆရာတော် အရှင်ဇမ္ဗုဓဇထံ ဝင်တော်မူသည်
ရွှေဥမင်ဆရာတော်ကား အလုပ်အကျွေးလူသူတော် တယောက်နှင့်သာ ခေါင်းခေါင်းပါးပါး နေတော်မူသည်
ထိုအခါ ပရိသတ်နောက်ပါအများနှင့် မင်းဆရာအရှင်တိပိဋကလင်္ကာရရောက်လာသည်ကို ဝတ်ပြုရန်မရှိ၍ သုံးတော်မူအပ်သော ဓမ္မခဏ်ကိုခါ၍ နေရာခင်းပေးသည်
အရှင်တိပိဋက လင်္ကာရသည် ပရိသတ်ခြွေရံနည်းပါးလှ၍ ကြောက်တော်မမူလောဟု မေးတော်မူလျှင် ရွှေဥမင်ဆရာတော်က ကြောက်၍ပင် ပရိသတ်အနည်းနှင့် နေပါသည်ဟု မိန့်တော်မူသည်
ဤတွင် အရှင်တိပိဋကလင်္ကာရသည် ရွှေဥမင်ဆရာတော်အား သင်္ကန်း၊ ဒုကုဋ်စသော လှူဖွယ် အသီးသီးတို့ကိုကပ်လှူရာ လှူတိုင်းလှူတိုင်း ရွှေဥမင်ဆရာတော်က ရွှေစည်းခုံအား လှူပါ၏ ဆို၍ ချထားလေသည်
ရွှေဥမင်ဆရာတော်ကား ရဟန်းအဖြစ်ကိုရပါလျှက် မင်းဆရာပြုနေခြင်းသည် အကျိုးမရှိကြောင်း ပြလို၍ ဤသို့ဆိုသတည်း
ထို့နောက် အရှင်တိပိဋကလင်္ကာရက ရွှေဥမင်ဆရာတော်အား မည်သည့်ကျမ်းများကို ပြုစုနေကြောင်း မေးမြန်းရာ ရွှေဥမင်ဆရာတော်က ဝိနည်းပါဠိတော်ငါးကျမ်း နိသျကို စီရင်ပြီးစီးကြောင်း မိန့်တော်မူသည်
မင်းဆရာပုဂ္ဂိုလ်ကျော်လည်း ရွှေဥမင်ဆရာတော်နိသျ၏ ကျမ်းပြုသက္ကရာဇ်ကိုကြည့်၍ ရွှေဥမင်ဆရာတော်၏ နိသျက သက္ကရာဇ်ဦးသောကြောင့် မိမိစီရင်ပြီးသား နိသျကို ဌာပနာသွင်း၍ စေတီတည်သည်ဟု အတ္ထုပ္ပတ္တိကထာ၌ ဆိုသည်
အချို့စာတမ်းတို့၌ကား မင်းဆရာသည် ရွှေဥမင်ဆရာတော်၏နိသျက သက္ကရာဇ်ဦးသောကြောင့် မိမိစီရင်သော နိသျကို ယှဉ်ကြည့်၍ နိသျနှစ်စောင်ကြောင့် နှစ်နည်းရှိသဖြင့် ဘုရားနှစ်ဆူပြိုင်၍ ပွင့်သော် သူ့ဘုရားသာသည်၊ ငါ့ဘုရားသာသည်ဟု အငြင်းအခုံဖြစ်ကြ၍ အကျိုးမရှိလေသကဲ့သို့ ဖြစ်တော့မည်ဟု ဆင်ခြင်၍ မိမိစီရင်အပ်သော နိသျကို စေတီယင်ပြင်မှာ မီးပူဇော်သည်ဟု ဆိုသည်
အရှင်တိပိဋကလင်္ကာရပြန်လျှင် အလုပ်အကျွေးသူတော်သည် ရွှေဥမင်ဆရာတော်အား 'အရှင်ဘုရား၊ သူသဒ္ဓါ၍ လှူအပ်သောပစ္စည်းကို မိမိမသုံးဆောင်ဘဲ သူတပါးအား ပေးသည်မှာ သူ့သဒ္ဓါကို ဖျက်သည်မမည်ပါလော' ဟု မေး၏
ရွှေဥမင်ဆရာတော်လည်း သူတပါး၏ သဒ္ဓါကို ဖျက်ခြင်းမဟုတ် မင်းဆရာကို ဆုံးမလိုက်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း၊ မင်းဆရာသည် အပြန်တွင် စစ်ကိုင်းမြစ်နားလေးထပ်ကျောင်းသို့ ဝင်ဝံ့ပေတော့မည်မဟုတ်၊ ဝင်ဝံ့ပေလျှင် လောကဝယ် အလွန့် ယောက်ျားတည်းဟု မိန့်တော်မူ၏
ဤသို့ မိန့်တော်မူသည့်အတိုင်းပင် အရှင်တိပိဋကာလင်္ကာရသည် စစ်ကိုင်းသို့ရောက်လျှင် လေးထပ်ကျောင်းသို့ မဝင်ဘဲ မင်းဝံတောင်ရိုးအရှေ့ချောက်ကြား၌ တောဝင်တော်မူလေသည်
ဤသို့ တောဝင်သည်ကား ၁၀၀၀ ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ့ သက်တော် ၆၀ ပြည့်သောအခါတည်း
ဤအကြောင်းကိုကြားလျှင် သာလွန်မင်းတရားနှင့် ညီတော်စလင်းစား မင်းရဲကျော်စွာတို့သည် ဆရာတော်ကို သူ့ထက်ငါဦးရှာကြလေသည်
စလင်းစားသည် ဆရာတော်အား အလျင်တွေ့သဖြင့် တောင်ဖီလာချောင်၌ ဇေတဝန်ရွှေကျောင်းဆောက်၍ လှူသည်
သာလွန်မင်းတရားကြီးကားမဟာတိပိဋကလင်္ကာရဟူသော တံဆိပ်တော်ကို လှူတော်မူသည်
ထိုအခါမှစ၍ တောင်ဖီလာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ဟု တွင်ပြန်လေသည်
သာလွန်မင်းတရားကြီးသည် မိမိဆရာ တောင်ဖီလာပုဂ္ဂိုလ်ကျော်၏ သီလသမာဓိကို အထူးထင်ရှားစေလိုသော စေတနာဖြင့် နန်းတွင်းသူတဦးကို ဆရာတော်ကျောင်းသို့ ဝင်စေပြီးလျှင် ဆရာတော်အား ဖြားယောင်းစေ၏
သို့သော် ဆရာတော်သည် မာတုဂါမက တစ်ညလုံးဖြားယောင်းပါသော်လည်း သိက္ခာပုဒ်ကို ထိန်းသိမ်း၍ တစ်ညလုံး မအိပ်စက်ဘဲ ရူပါရုံ သဒ္ဒါရုံတို့၌အာရုံမပြုမူ၍ ဓားမဖြင့် ခြေသလုံးသားကို လှီးပြီးလျှင် ထိုမှဖြစ်လာသော ဒုက္ခဝေဒနာကိုသာ ခံစားလျက် တရားမလွတ် မချွတ်မယွင်း မိုးလင်းအောင် နေတော်မူသည်
သို့သော်နံနက်၌ ဆရာတော်ဘုရားသည် ခရီးသွားမိန်းမနှင့် ညကမှားယွင်းလေသည်ဟု အင်းဝမြို့တမြို့လုံး၌ ကောလဟလဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ ဆရာတော်ဘုရားသည် သူ၏ခြေသလုံးသားကို လှီးသောဓားမကို သက်သေထူ၍ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ရေကန်တွင် မျှောလေရာ ထိုဓားမသည် ရေ၌ကူးလေသည်ဟု ဆိုရိုးကားရှိ၏
ဤအကြောင်းကို ရည်၍လည်း ဓားမကူးဆရာတော်ဟု တွင်သည်
ရှင်ဖြစ်လျှင် သာမဏေကျော်၊ ရဟန်းဖြစ်လျှင် ပဉ္စင်းကျော်၊ တံဆိပ်ရလျှင် တိပိဋကာလင်္ကာရအကျော်၊ တောဝင်လျှင်တောင်ဖီလာ ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ဟု အကျော်လေးပါးဖြင့် ထင်ရှားခဲ့သော ဆရာတော်ကြီးသည် ၁၀၁၂ ခုနှစ် သက်တော် ၇၂ နှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူလေသည်
ထိုဆရာတော်ဘုရားကြီးကား အဋ္ဌသာလိနီကျမ်းဦးဂါထာ ၂၀ အဖွင့်ကျမ်းရိုး ဝီသတိဝဏ္ဏနာကျမ်းကိုလည်းကောင်း၊ မင်းရဲကျော်စွာ တောင်းပန်သောကြောင့် ယသဝဍ္ဎနဝတ္ထုကိုလည်းကောင်း၊ တောင်ဖီလာကျောင်း၌ သီတင်းသုံးစဉ် ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာကိုလည်းကောင်း၊ သာလွန်မင်းတရားမေးသည်ကို ဖြေရာဖြစ်သော အမေးတော်ပုံအဖြေလည်းကောင်း၊ ဓာတုကထာအကောက်၊ ယမိုက်အကောင်၊ ပဋ္ဌာန်းအကောက်ကျမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ မနုသာရဓမ္မသတ်၊ ရွှေမျဉ်းဓမ္မသတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ကွန်ခြာဓာတ်ကျမ်း၊ ကွန်ခြာကျမ်း၊ ကမ္မဇရုပ်ကျမ်းတို့ကိုလည်းကောင်း ရေးသားစီရင်တော်မူသည်
ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ လက်ထက်တွင် နေပြည်တော်၌ ကျောက်ရောဂါ ကျရောက်သည်နှင့် ဆရာတော်ဘုရားသည် ကျောက်ရောဂါကျမ်းတစောင်ကိုလည်း စီရင်ခဲ့သည်ဟု အမှတ်အသား ရှိလေသည်
ဆရာတော် ပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများမှာ အောက်ပါတို့ ဖြစ်သည် −၁
ဝေဿန္တရာပျို့ဟောင်း (၉၅၄)၊၂
မာတိကာအကောက်၊၃
ယသဝဍ္ဎနဝတ္ထု၊၄
သမ္ပန္နဓာတ်ကျမ်း၊၅
ကမ္မဇရုပ်ကျမ်း၊၆
ကွန်ခြာဓာတ်ကျမ်း၊၇
အဋ္ဌဓာတုကိန်း၊၈
မဟာနာရီဓာတ်ကျမ်း၊၉
ဝိနည်းငါးကျမ်းပါဠိတော်နိသျ၊၁၀
ရာဇိန္ဒရာဇနာမာဘိဓေယျဝိသောဓနီ၊၁၁
လောကဝိဒူကျမ်း၊၁၂
ဝီသတိဝဏ္ဏနာ၊၁၃
ဓာတုဝိတ္ထာရကျမ်း၊၁၄
ဝိနယာလင်္ကာရဋီကာ၊၁၅
အဓိမာသ်ဋီကာ၊၁၆
ဓာတုကထာပါဠိတော်နိသျ၊၁၇
ကထိနဝိနိစ္ဆယကျမ်း၊၁၈
ယမိုက်အကောက်၊၁၉
ပဋ္ဌာန်းအကောက်၊၂၀
မနုသာရဓမ္မသတ်၊၂၁
ရွှေမျဉ်းဓမ္မသတ်၊၂၂
အမေးတော်ပုံအဖြေ၊၂၃
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် “ငါးမျှားချိတ်ကို မိသော ငါးပမာ လာဘ သက္ကာရ သိလောကသည် ကိလေသမာရ်၏ ငါးမျှားချိတ် ပမာဖြစ်ပုံ၊ အကျိုးမဲ့ပျက်စီးနိုင်ပုံ၊ လာဘသက္ကာရသိလောကသည် အနုတ္တရ ယောဂက္ခေမကိုရခြင်း၏ ခါးစပ်သောအရသာနှင့်တူသော ကြမ်းကြုတ်သောအန္တရာယ် ဖြစ်ပုံ ဖြစ်ပေါ်လာသော လာဘ သက္ကာရကိုပယ်စွန့်နိုင်ရန် ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်စေတတ်သော လာဘ သက္ကာရ သိလောကကို မလွှမ်းမိုး မနှိပ်စက်နိုင်အောင်ကျင့်ရမည်ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ဘက်အကျဆုံးအပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်း၏ မြောက်ဘက်တွင် လှည်းကူးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ တောင်နှင့်အနောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းတို့ တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းကို ရပ်ကွက်ပေါင်း (၅၄)ခုနှင့် ကျေးရွာစု (၃)စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဤမြို့နယ်သည် (၁၉၈၉)ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်အစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဤမြို့နယ်၏ နေရာအများစုမှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမရှိသေးဘဲ စည်ပင်သာယာနှင့်သက်ဆိုင်သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများ လစ်ဟင်းနေသေးသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၁၉) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၄) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းရှိသည်
ငမိုးရိပ်ချောင်းနှင့် ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့သည် ဤမြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်
ဤမြို့နယ်ရှိ တို့ကျောင်းကလေး ဘူတာရုံတွင် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားနှင့် မြန်မာ့ မီးရထား၏ ရန်ကုန်-ပဲခူးမီးရထားတို့ ရပ်နားလေ့ရှိသည်
သက္ကောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thetkaw)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ သက္ကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၆ ဦး၊ မ ၂၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၇၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဇက်မကိုင်သော မြင်း၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်  သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဇက်မကိုင်သော မြင်းကို လိုရာရောက်အောင် မထိန်းနိုင်၊ ကန်သင်းမရှိသော လယ်သည် ရေတင်အောင် မထိန်းနိုင်
လူထုဦးလှ (၁၉၁၀–၁၉၈၂)ကို ပဲခူးတိုင်း ညောင်လေးပင် မြို့နယ် ပုစွန်မြောင်း ရွာတွင် အဖ ကုန်သည် ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်ခိုင် တို့မှ ၁၉၁၀ ခု ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက် ၇:၄၅ နာရီတွင် မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း သုံးယောက်တွင် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ မောင်လှ ဖြစ်သည်
ပုစွန်မြောင်းရွာ ဆရာ ဦးဖေခိုင် ကျောင်းတွင် ၄ တန်းအထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်
၁၉၂၆ တွင် ညောင်လေးပင်မြို့ အာစီအမ် (ရိုမန်ကက်သလစ် သာသနာပြု) ကျောင်းမှ ခုနစ်တန်း အောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန် အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ ၁၀ တန်း အောင်ခဲ့သည်
ဆယ်တန်း အောင်ပြီးနောက် စာရင်းကိုင် စာရေး သင်တန်း တက်ခဲ့သည်
ထိုသို့တက်နေရင်း မှာပင် လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်း သတင်းများကို သတင်းစာ များသို့ ပေးပို့ ခဲ့သည်
၁၉၃၁ တွင် ဘောလုံးသမား တဦး အဖြစ် မြူနီစီပယ်တွင် ရာပြတ် အင်စပက်တော် ဝင်လုပ် ခဲ့သည်
တပြိုင်တည်း မှာပင် လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်းတိုက် စာကြည့်တိုက်မှူး၊ လူငယ်များ ကြီးပွားရေး အသင်း ညကျောင်း ဆရာ အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
၁၉၃၂ တွင် "ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်း" ထုတ်ဝေသည့် အခါ စာ စရေး ခဲ့သည်
၁၉၃၃ တွင် "ကြီးပွားရေး လမ်းညွှန် မဂ္ဂဇင်း" ထုတ်ဝေသည့် အခါတွင် "ကြီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်း" ကို မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
စစ်အတွင်း၌ မဂ္ဂဇင်း ရပ်ဆိုင်း ထားပြီး ကိုယ်ပိုင် စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုကာလ အထိ 'ကြီးပွားရေး မောင်လှ'၊ 'ကြီးပွားရေး အယ်ဒီတာ မောင်လှ' ကလောင် အမည်များကို အသုံးပြု ခဲ့သည်
လူထု ဂျာနယ် ၁၅ ရက် တကြိမ်ထုတ်ကို ၁၉၄၅ တွင် လည်းကောင်း၊ လူထု သတင်းစာကို ၁၉ ဧပြီ ၁၉၄၆ တွင် လည်းကောင်း စတင် ထုတ်ဝေသော အခါ "လူထုဦးလှ" ကလောင် အမည် တွင်လာ ခဲ့သည်
၁၉၅၁ - ၅၂ တွင် လူထု ဂျာနယ်နှင့် သတင်းစာကို ပူးတွဲ ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
ထိုအခါမှ စ၍ သတင်းစာ ဂျာနယ် လုပ်ငန်းကို ဇောက်ချ လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်မှာ ၇ ဇူလိုင် ၁၉၆၇ တွင် လူထု သတင်းစာ ရပ်ဆိုင်း သွားခဲ့သည် အထိပင် ဖြစ်သည်
ထို့နောက်ပိုင်းတွင် လုံးချင်း စာအုပ်များ ကိုသာ ဆက်တိုက် ရေးထုတ် ခဲ့သည်
စာပေနှင့် လူထု လူတန်းစား အဖွဲ့အစည်း များတွင် ပါဝင် ခဲ့သည်
စာရေးဆရာ အသင်း အမှုဆောင် (၁၉၃၇) မန္တလေး အာဇာနည် ၁၇ ဦး ဈာပနသို့ စာရေးဆရာ အသင်း ကိုယ်စားလှယ် (၁၉၃၈) ၊ ဂျပန်ခေတ် စာရေးဆရာ အသင်း အဝေးရောက် အမှုဆောင်၊ အာရှ လူငယ် အသင်း ခရိုင် ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၃)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ဖဆပလ အဖွဲ့ ဝါဒ ဖြန့်ချိရေးမှူး (၁၉၄၅)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၄၇)၊ ဗထူး အားကစားကွင်း ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၀) တာဝန် များကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ် အာရှလူငယ် အသင်း ခရိုင် ဥက္ကဋ္ဌ လုပ်ခဲ့ သောကြောင့် ၁၉၄၅ တွင် ဗြိတိသျှ နယ်ချဲ့၏ အဖမ်းဆီး ခံရခြင်း အပါအဝင်၊ ဖဆပလခေတ်၊ မဆလ ခေတ်တို့၌ ၅ ကြိမ်တိတိ ဖမ်းဆီး ခံခဲ့ ရသည်
သတင်းစာနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ၁၉၅၂ တွင် ဆိုဗီယက်၊ တရုတ်၊ ချက်၊ အရှေ့ဂျာမနီ၊ ၁၉၅၇ တွင် သီရိလင်္ကာ၊ ၁၉၆၀ တွင် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အနောက် ဂျာမနီ၊ ဂျပန်၊ ၁၉၆၂ တွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ များသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
ထောင်နှင့် လူသား ဖြင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် စာပဒေသာဆု၊ လှောင်ချိုင့်တွင်းမှ ငှက်ငယ်များ ဖြင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ယူနက်စကို စီးပွားရေး လူမှုရေး ဆိုင်ရာဆု၊ ရခိုင် ကျေးလက် ပုံပြင်များ ဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆုတွင် ကလေး သူငယ် ဆိုင်ရာ စာပေ ဒုတိယဆုများ ရရှိ ခဲ့သည်
သတင်းစာ ဆရာ၊ စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်နှင့် လျော်ညီစွာပင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ခဲ့သည်
ဆိုဗီယက် ရုရှား (၁၉၃၈)၊ထိပ်ဆုံးသို့ (၁၉၄၀)၊ရွှံ့နှင့် စစ်သား (၁၉၄၂)၊ပန်းနှင့် စစ်သား (၁၉၄၂) စသည့် ဘာသာပြန် စာအုပ်များ၊လေနှင့် အတူ (၁၉၅၇)၊ထောင်နှင့် လူသား (၁၉၅၇)၊လှောင်ချိုင့်ထဲမှ ငှက်ငယ်များ (၁၉၅၈)၊အားလုံး ကောင်းကြရဲ့လား (၁၉၅၉)၊စစ်၊ အချစ်နှင့် ထောင် (၁၉၆၀)၊စစ်ပြီးစက ထောင်တံခါး (၁၉၆၈) စသည့် ထောင် အတွေ့အကြုံ စာအုပ်များ၊၁၉၆၂ ခုနှစ်မှ စ၍ ထုတ်သည့် ကရင်ပုံပြင်များ (၁၉၆၂ - ၆၆)၊ရခိုင် ကျေးလက် ပုံပြင်များ (၁၉၆၃ - ၆၈)၊မွန် ပုံပြင်များ (၁၉၆၄ - ၆၈)၊မြန်မာ ပုံပြင်များ (၁၉၆၅ - ၆၈)၊လီဆူး ပုံပြင်များ (၁၉၆၈)၊ရဝမ် ပုံပြင်များ (၁၉၇၀)၊လိုင်းနောင် နာဂ ပုံပြင်များ (၁၉၇၁) စသည့် တိုင်းရင်းသား ပုံပြင် စာအုပ်များ၊ဂျပန်ပြည် တခေါက် (၁၉၆၂)၊အင်ဒိုနီးရှား အနောက်မှ အရှေ့သို့ (၁၉၆၃)၊နာဂ တောင်တန်း တစေ့တစောင်း (၁၉၆၇) ခရီးသွား စာအုပ်များ၊သတင်းစာများသည် သမိုင်းကို ပြောနေကြသည် (၁၉၆၃)၊သတင်းစာများ ပြောပြတဲ့ စစ်တွင်း မြန်မာပြည် [လေးတွဲ] (၁၉၆၈)၊သတင်းစာများ ပြောပြတဲ့ စစ်ပြီးစ မြန်မာပြည် [ပထမတွဲ] (၁၉၆၉) စသည့် သမိုင်းနှင့် သတင်းစာ မှတ်တမ်း စာအုပ်များ၊ကျွန်တော် ဗြူရိုကရက် (၁၉၇၀)၊ကျွန်တော် စတီးပွဲစား (၁၉၇၀)၊ကျွန်တော် သတင်းထောက် (၁၉၇၁)၊ကျွန်တော် မြင်းသမား (၁၉၇၂) စသည့် "ကျွန်တော်......" စာအုပ် များမှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၈၂ ခု ဩဂုတ်လ ၇ ရက်နေ့ နံနက် ၈:၁၅ နာရီတွင် မန္တလေးမြို့၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
ရင်ကြည်ဝေါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkyiwaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ရှင်းဟွာ (ရှင်ဖျင်ကိုင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်းဟွာ (ရှင်ဖျင်ကိုင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၀၀ ဦး၊ မ ၃၇၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
နဏ္ဍသဲ (ဟိုမို နဏ္ဍသဲလန်စစ် သို့ ဟိုမိုဆေပျံ နဏ္ဍသဲလန်စစ်) သည် မျိုးတုံးသွားပြီဖြစ်သော ပေါရာဏမနုဿတို့အနက် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်
ယူရေးရှား၌ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၄၀၀၀၀ ခန့်အထိ နေထိုင်ဖူးသည်
ခေတ်သစ်လူတို့၏ ဂျီနုမ်းနှင့်တူလာခြင်း၊ ရာသီဥတုအပြောင်းအလဲ၊ ရောဂန္တရကပ်၊ တခုခု သို့မဟုတ် အကြောင်းအကျိုးအစုံသုံး၍ ၎င်းမျိုးအကုန်တုံးခြင်း ဖြစ်တန်ရာ၏
၎င်းတို့နေရာကို အစောပိုင်း ဥရောပသား ခေတ်သစ်လူတို့က နေရာဝင်ယူသည်
ခေတ်သစ်လူနှင့် နဏ္ဍသဲတို့အကြား ထင်သာမြင်သာရှိသော စည်းဟူ၍ မတားနိုင်
လေ့လာချက်များအရ နှစ် ၃၁၅၀၀၀ မှသည် ၈၀၀၀၀၀ အထိ အဟအထပ်ရှိနေသည်
နဏ္ဍသဲနှင့် ၎င်း၏ဘိုးဘေး အိက် ဟိုင်ဒယ်ဂါဂျန်စစ်သည်လည်း ထိုနည်း၎င်းပင်
အစောဆုံးတွေ့ရသော နဏ္ဍသဲဟုယူနိုင်သည့် အရိုးများမှာ လွန်ခဲ့သော နှစ် ၄၃၀၀၀၀ ကဟု ဖော်ပြနေသည်
သို့သော်လည်း အရိုးကပင် မသဲကွဲလေရာ အဖြေသည်လည်း မထင်ရှားတော့
နဏ္ဍသဲတို့ရှိကြောင်းကိုမူ နှစ် ၁၃၀၀၀၀ သက်တမ်းရှိ အရိုးအများက သက်သေခံနေသည်
နဏ္ဍသဲ-၁ ကို ၁၈၅၆ ခုတွင် ယခု ဂျာမနီပိုင်ဖြစ်လာမည့် နဏ္ဍာတောင်ကြား၌ စတွေ့ရသည်
ဟုတ်မဟုတ် စစ်မစစ် ငြင်းကြခုန်ကြအပြီးတွင် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်း အသိပညာများကြောင့် နဏ္ဍသဲကို သုတေသီတို့က ခပ်တုံးတုံး ကျောက်ခေတ်လူအဖြစ်သာ ယူကြသည်
သို့သော် သိပ္ပံဆိုင်ရာအသိုင်းအဝိုင်းတွင် အသိအမြင် ဗဟုသုတ တိုးတက်လာသည်နောက် အသိဉာဏ်မဖွံ့ဖြိုးသော ဂူအောင်းလူတို့အား အထင်အမြင်သေးခြင်းသည်လည်း ယဉ်ကျေးမှုအရ ပြောင်းလဲသွားသည်
နဏ္ဍသဲတို့သုံးသော နည်းပညာတို့မှာ အတန်ကလေး ရှုပ်ထွေးသည်
၎င်းတွင် ကျောက်လက်နက်နယ်ပယ်လည်း အဝင်အပါဖြစ်သည်
မီးကိုဖန်တီးခြင်း၊ ဂူတွင်း၌ မီးလင်းဖိုဆောက်ခြင်း၊ ဘုစပတ်စေးဖြင့် စောင်နှင့် တဘတ်ကြီးတို့လုပ်ကာ ရိုးစင်းသောအဝတ်များ ထွင်ခြင်း၊ မြေထဲပင်လယ်၌ ရွက်လွှင့်ခြင်း၊ ဆေးပင်များ အသုံးချခြင်း၊ ဒဏ်ရာကုခြင်း၊ အစာလှောင်ခြင်း၊ ကင်ပြုတ်ကျပ်တင် စသော ချက်နည်းများ ထွင်ခြင်းတို့ကိုလည်း လုပ်ခဲ့သည်
အချို့လည်း ဘာသာတရားပင် ပေါ်ပေါက်ပြီ ဆိုသည်
စကားပြောနိုင်စွမ်းရှိပြီး တုပပြောနိုင်သည်မှာ သေချာသည်
ဘာသာစကား ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေးကိုမူ အသုံးနိုင်သေး
ခေတ်သစ်လူတို့နှင့်နှိုင်းလျှင် နဏ္ဍသဲတို့သည် တုတ်တုတ်ခိုင်ခိုင်ရှိပြီး အချိုးအစားအရ ခြေလက်မှာ တိုသည်
ခြေလက်တိုခြင်း၏ကောင်းကွက်ကို သုတေသီတို့က အေးသောဥတုတို့၌ ကိုယ်တွင်းအပူကို ထိန်းနိုင်ရန်ဟု သုံးသပ်သည်
သို့သော် နဏ္ဍသဲတို့မှာ တောထူသောနေရာတို့၌နေ၍၎င်း၊ လှုပ်လှုပ်ရှားရှားပြု၍ ကိုယ်ကို နွေးအောင်လုပ်ရန်ကို၎င်း သိနှင့်လေပြီ
သို့သော်လည်း ကိုယ်တွင်းအဆီလှောင်မှုကို အဓိကထားသည်ကိုကြည့်၍ အအေးပိုင်းနှင့်ကိုက်သောကိုယ်ရှိခြင်းမှာ သေချာသည်
လေနွေးနွေးဝင်ရန် နှာခေါင်းပေါက်ကျယ်ကျယ်လည်း ပါသည်
(နှာခေါင်းမှာ ဗီဇအပြောင်းအလဲကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ပုံမှန် နဏ္ဍသဲ ယောက်ျားသည် ၁၆၅ စင်တီ (၅ ပေ ၅ လက်မ) ရှည်ပြီး အမျိုးသမီးတို့မှာ ၁၅၃ စင်တီ (၅ ပေ) မျှ အရပ်ရှည်သည်
စက်မှုခေတ်မရောက်မီ ခေတ်သစ်လူတို့အရပ်မျှ ဖြစ်သည်
ဦးနှောက်အိမ်မှာ နဏ္ဍသဲအမျိုးသားတွင် ၁၆၀၀ ကုဗစင်တီ (၉၈ ကုဗလက္မ) နှင့် အမျိုးသမီးတွင် ၁၃၀၀ ကုဗစင်တီ (၇၉ ကုဗလက္မ) ရှိကြသည်
လက်ရှိ ခေတ်သစ်လူတို့၏ ပမာဏအတိုင်းပင်
ပင်စိမ်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၇၄ ဦး၊ မ ၃၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
နက္ခတ္တဗေဒ (အင်္ဂလိပ်: astronomy) သည် ဂြိုဟ်များ၊ ကြယ်များ၊ ဂယ်လက်ဆီများနှင့် အာကာသအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒသည် ရှေးအကျဆုံးသော သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး သမိုင်းမတင်ခင်အချိန်ကပင် စတင်ခဲ့ကြသည်
ရှေးဟောင်းခေတ် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များမှာ ညဖက်တွင် လမ်းကြောင်းရှာရန်လိုအပ်သော ကုန်သည်များ နှင့် သင်္ဘောသားများတို့ဖြစ်သည်
ထို့အတူ လယ်သမားများအနေနှင့်လည်း စိုက်ပျိုးချိန်၊ ရိတ်သိမ်းချိန် နှင့် ရေကြီးမည့်အချိန်ကို အချို့သော နက္ခတ်တို့ ပေါ်ပေါက်လာမှုနှင့် သူတို့၏ ပုံသဏ္ဌန်ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန်ကြသည်
စတုန်းဟင်းချ် နှင့် မြောက်အမေရိက ရှေးဦးလူမျိုးစုတို့၏ ဆေးဝါးဘီးများ စသည်တို့ကို တည်ဆောက်သော ရှေးခေတ်လူတို့သည် ကောင်းကင်ကို ဘာသာရေး သို့ အထွတ်အမြတ်ထားသော အနေဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူတို့အနေဖြင့် လ၏သွားလာပုံ၊ နေ၏ ရာသီပေါ်မူတည်၍ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ဆုံးနေရာ နှင့် အခြားအချက်အလက်များကို သူတို့၏ တည်ဆောက်မှုအတွက် လိုအပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ဗေဒင်ဆရာတို့သည် လူတစ်ယောက်မွေးဖွားချိန်တွင် ကောင်းကင်၌ရှိသော ဂြိုဟ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေ့ဖြစ်ကို ဟောနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဗေဒင်ပညာကို ယနေ့ခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာအဖြစ် မယူဆသော်လည်း ရှေးခေတ်အခါကမူ ဗေဒင်ပညာ နှင့် နက္ခတ္တပညာတို့သည် နီးစပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြပြီး လူတို့သည် သူတို့မြင်သမျှအရာတို့ကို ဂရုတစိုက်မှတ်တမ်းရေးကြသည်
ထိုမှတ်တမ်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် ၂ ခုအတွင်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် တို့အတွက် စကြဝဠာကို နားလည်ရန်ကြိုးစာရာတွင် အလွန်ပင် အရေးကြီးသည်
ရှေးခေတ်လူတို့သည် တယ်လီစကုပ် နှင့် မှန်ပြောင်းများ မပေါ်မီတွင် ကြယ်များကိုလေ့လာရန် သာမန်မျက်စိကိုသာ အသုံးပြုကြသည်
လူတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် နှင့် သောကြာဂြိုဟ် အစရှိသော အချို့သော ဂြိုဟ်တို့ နှင့် ကမ္ဘာ၏ဂြိုဟ်ရံ ဖြစ်သောလကို လေ့လာခဲ့ကြသည်
လူတို့သည် ကြယ်တို့၏ တည်နေရာ နှင့် ရွေ့လျားပုံတို့ကို မြေပုံရေးဆွဲ၍ ရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
ရှေးခေတ်နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့က နေနှင့် ကြယ်တို့သည် ကမ္ဘာကိုလှည့်ပတ်၍ သွားလာနေသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်
နှစ်ပေါင်း ရာပေါင်းများစွာပင် အားလုံးက ထိုသို့ထင်မြင်ယူဆကြသည်
ထို့နောက်တွင် Renaissance ဟုခေါ်သော အချိန်ကာလ၌ နီကိုလပ်စ် ကော့ပါးနိကပ်စ် မှ ကမ္ဘာသည် နေကိုလှည့်ပတ်သွားလာနေကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်
ကမ္ဘာနှင့် ဂြိုဟ်များ နေကို လှည့်ပတ်သွားလာနေသော နေအဖွဲ့အစည်းဆိုသည့် ယူဆချက်ကို ကော်ပါးနိကပ်စ် မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သူ၏အယူအဆနေမှ ပို၍တိုးတက်သော အယူအဆကို ဖြစ်စေခဲ့သူမှာ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂယ်လီလီယို ဂယ်လီလီပင်ဖြစ်သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် တယ်လီစကုပ်ကို တီထွင်ခဲ့သဖြင့် လူတို့အနေနှင့် ပိုမိုဝေးလံသော ဒေသမှ အရာဝတ္ထုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယိုက ကမ္ဘာသည် အရာအားလုံး၏ အလယ်ဗဟိုဖြစ်သည် ဆိုသော အချက်ကို ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ပြဿနာတက်ခဲ့သည်
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဂယ်လီလီယိုကို သူ၏ဘဝအချိန် အတော်များများကို အိမ်တွင်း၌သာနေထိုင်ရန်နှင့် မည်သည့်စာအုပ်ကိုမှ ထုတ်ဝေခြင်းမပြုရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယို၏ နောက်ပိုင်းတွင် လူတို့သည် တယ်လီစကုပ်များကို မကြာခဏ အသုံးပြုလာကြပြီး ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အစရှိသော ဝေးကွာသော နေရာမှ အရာဝတ္ထုများကို တွေ့မြင်နိုင်လာသည်
ထို့ပြင် ကြယ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့နေ၏ အရောင်နှင့် အရွယ်အစားမတူသော်လည်း မည်သို့တူညီပုံနှင့် အခြားသော ဝေးကွာသော အရပ်မှာ အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည့် နက်ဗျူလာ စသည်တို့ကို မြင်တွေ့နိုင်ခဲ့ကြသည်
၂၀ ရာစုမှစ၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာသည် အလွန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့သည်
အခုအခါတွင် အလွန်ကြီးမားသော တယ်လီစကုပ်များဖြစ်သည့် ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ် (Hubble Space Telescope) စသည်တို့ကို အသုံးပြု၍ မိုင်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာဝေးသော ဒေသမှ ကြယ်များနှင့် ဂယ်လက်ဆီများကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် ရေဒီယိုလှိုင်းနှင့် အိတ်စ်ရေး (x rays) တို့ကိုသုံး၍ ဧရာမ လှိုင်းထုတ်လွှင့်စက်များဖြင့် အရာဝတ္ထုများကို ကြည့်ရှုကြသည်
နက္ခတ္တဗေဒကို အခြေခံအဆင့် လေ့လာရန်အတွက် မျက်စိကိုသာအသုံးပြု၍ လေ့လာနိုင်သည်
တစ်စုံတစ်ခုကို မျက်စိသက်သက်ဖြင့် ကြည့်ခြင်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်ခြင်း ဟုခေါ်သည်
ကြယ်အများစုမှာ မျက်စိသက်သက်ဖြင့် မြင်ရန်ခက်ခဲပြီး မှန်ပြောင်း သို့မဟုတ် တယ်လီစကုပ်ကို သုံးမှသာ မြင်နိုင်သည်
လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်းတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာသည် အလွန်ကြီးမားသော သိပ္ပံပညာ တစ်ခုဖြစ်လာသည်
နက္ခတ္တဗေဒပညာတွင် မျိုးကွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာရှိသည်
ဂြိုဟ်လကြယ်ဥက္ကာခဲဥက္ကာပျံကြယ်တံခွန်တွင်းနက်ဂယ်လက်ဆီစကြဝဠာ
ဒရင်ကောက်ရွာ၊ ကျီးကြီး
သခင်မြ (၇ အောက်တိုဘာ ၁၈၉၇ – ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇)သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အသက်ပေးသွားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အာဇာနည်(၉)ဦးတွင် ပါဝင်သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် ထင်ရှားကျော်ကြားသော နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်
သခင်မြ(၁၂၅၉-၁၃၀၉)ကို ၁၂၅၉ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၂ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် ပြည်ခရိုင် ပန်းတောင်းမြို့နယ် ထုံးဘိုရွာ သစ်ကုန်သည် ဦးဘိုးချွန်၊ ဒေါ်သက်လယ်တို့မှ ဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်က ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် သာယာဝတီမြို့ ကရင် အေဘီအမ်အထက်တန်းကျောင်းများတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၁၆ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို ရန်ကုန်မြို့ စိန်ဂျွန်းကျောင်းမှ စကောလားရှစ်ဆုနှင့် အောင်မြင်ကာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာသိပ္ပံတန်းကို အောင်မြင်သည်
၁၉၂၀ ရန်ကုန်ကောလိပ် သပိတ်ကြီးတွင် သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားတဦး အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ကြည့်မြင်တိုင် အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ပြန်ရာ ဘီအက်စ် ဂုဏ်ထူးတန်းကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်သည်
ရန်ကုန်မြို့ မြို့မအထက်တန်းကျောင်းတွင် သိပ္ပံဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေရင်း ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဘီအယ်လ် (ဥပဒေဝိဇ္ဇာတန်း) ကို အောင်မြင်ပြန်သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမြို့သို့ ပြန်လည်နေထိုင်ကာ ရှေ့နေအဖြစ် အသက်မွေးရင်း သာယာဝတီခရိုင် ကင်းထောက်မင်းကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သာယာဝတီ သူပုန်အရေးတွင် သူပုန်အမှုများ လိုက်ပါဆောင်ရွက်ပေးသဖြင့် နာမည်ကြီးခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ပြီး သခင်အမည်ခံကာ သာယာဝတီတောင်ပိုင်းမှ အမတ်အဖြစ် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အရွေးခံရသည်
လွှတ်တော်တွင် လစာမယူဘဲ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အပြင် (ထိုခေတ်က ၅၀၀၀ စားခေတ်) ၁၃ဝဝပြည့် အရေးတော်ပုံအတွင်း အစိုးရ၏ ပြုမူဆောင်ရွက်ပုံများကို မကျေနပ်သဖြင့် ဥပဒေပြုလွှတ်တော် အမတ်အဖြစ်မှ နုတ်ထွက် ၍ တဖန်အရွေးခံသောအခါ မဲဆန္ဒရှင်များသည် သူ့ကိုပင် အားထားနှစ်သက်ကြသဖြင့် ရွေးကောက်ခြင်းခံရပြန်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံးကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာလေသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် လွတ်လပ်ရေးပြင်ဆင်မှုအဖွဲ့ဝင်၊ ထို့နောက် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒုဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဂျပန်တို့၏ ဖိနှိပ်ရက်စက်မှုကို တွန်းလှန်ရန် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို လျှို့ဝှက်စွာ တည်ထောင်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (နောင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ) လည်းပါဝင်ခဲ့ရာ သခင်မြသည် ထိုပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်
ဂျပန်တော်လှန်ရေး ပြီးသည့် နောက်တွင် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ တည်ထောင်သောအခါ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်
ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ရလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ဖိတ်ခေါ်ဆွေးနွေးသောအခါ ဗြိတိန်နိုင်ငံသို့ ဗိုလ်ချုပ်နှင့်အတူ ကိုယ်စားလှယ်တော် တစ်ဦးအနေနှင့် လိုက်ပါခဲ့ရသည်
အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် ချုပ်ဆိုနိုင်ရေးအတွက် အင်္ဂလန်သို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သခင်မြသည် ရိုးဖြောင့်ခြင်းဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံပြီး ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံများကို လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု သမိုင်းတွင် အကြိမ်ကြိမ်တွေ့မြင်ကြရသည်
သာယာဝတီခရိုင် အုတ်ဖိုမြို့ ဦးဘကျော်၏ သမီး ဒေါ်ခင်ညွန့်နှင့် လက်ထပ် ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး သားသမီးမထွန်းကားခဲ့ချေ
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အခြားခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့်အတူ မသမာသူတို့ လက်ချက်ဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၉) ရက်(၁၃၀၉ခုနှစ် ဝါခေါင်လဆန်း ၂ရက်)၊ စနေနေ့၊ နံနက် ၁၀ နာရီ၊ ၃၇ မိနစ်တွင် ကျည် ၄ချက်ဖြင့် ကျဆုံးသွားခဲ့ရရှာလေသည်
ကျဆုံးချိန်မှာအသက် (၄၉) နှစ် ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် “မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူကြကုန်ပြီးသော ဆိန္နပပဉ္စ, ဆိန္နဝဋ္ဋုမ, ပရိယာဒိန္နဝဋ္ဋ, သဗ္ဗဒုက္ခဝီတိဝတ္တ ဖြစ်တော်မူကြကုန်ပြီးသော ဘုရားရှင်တို့ကို စက္ခု၊ သောတ, ဃာန, ဇိဝှါ, ကာယ, မန-ဟူသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန တစ်ပါးပါးဖြင့် ပညတ်လိုသော ပုဂ္ဂိုလ်, ပညတ်လိုသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန ရှိပါသလော”ဟု အဇ္ဈတ္တိကာယတန တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အရှင်ဖဂ္ဂုနကမေးလျှောက်ရာ ဘုရားရှင်က မရှိပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
လက်ပန်ဘုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanbu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဘုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဘုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၄ ဦး၊ မ ၅၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာ ထင်အောင် (၁၈ မေ ၁၉၀၈ – ၁၀ မေ ၁၉၇၈) သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော် စာရေးဆရာလည်း ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ အဆင့်မြင့်ပညာရေးအသင်း (The Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning) ကို ၁၉၅၆တွင် တည်ထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၀၈ ခု၊ မေလ ၁၈ ရက်တွင် ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့၌ မွေးသည်
မိဘများမှာ အရေးပိုင် ဦးဖိန်းနှင့် ဒေါ်မိမိ တို့ ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၇ ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်
အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှာ ၁၉၄ရ ခု၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း ‌နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ် ဖြစ်သည်
၁၉၂၃ ခုတွင် စိန့်ပေါကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်သည်
မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးရသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တက်သည်
ဥပစာတန်းတွင် ရာဇဝင် (ယခု သမိုင်း) ကို စိတ်ဝင်စားလာသည်
ထိုစဉ် ပါမောက္ခမှာ ဒီဂျီအီးဟော (Daniel George Edward Hall) ဖြစ်သည်
သမိုင်းသင်သော်လည်း မြန်မာသမိုင်းအား နှိပ်ချပြောဆိုလေ့ရှိရာ မောင်ထင်အောင်နှင့် မကြာမကြာ ပဋိပက္ခဖြစ်ရသည်
ဝိဇ္ဇာတန်းရောက်သော် ဆရာနှင့်အဆင်မပြေမှုက အဟန့်အတားဖြစ်မည်စိုး၍ သမိုင်းဂုဏ်ထူးတန်း မတက်တော့
၁၉၂၈ ခုတွင် အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူးတန်းဖြင့် ဘွဲ့ရသည်
ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ပြည်သူ့ရေးရာ ဥပဒေဘွဲ့၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေမဟာဘွဲ့ကို ရယူသည်
၁၉၃၃ ခုတွင် ဒဗ္ဗလင်ရှိ ထရီနတီကောလိပ်မှ စာပေဆိုင်ရာပါရဂူဘွဲ့ ရသည်
ထို ဘွဲ့ယူကျမ်းကို ၁၉၃၇ ခုတွင် အောက်စဖို့ပုံနှိပ်တိုက်မှ မြန်မာပြဇာတ်များ အမည်ဖြင့်စာအုပ်ထုတ်ခဲ့သည်
ဦးဖိုးကျားနှင့် သိကျွမ်းကာ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ အကျိုးဆောင် (အတွင်းရေးမှူး) အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၉၄၈ အထိ ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၃၆ ခု၊ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်လာသော် ရန်ကုန်မြို့မိမြို့ဖများက မြို့မတိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း တွင် အမျိုးသားတက္ကသိုလ် (ညကျောင်း) ဖွင့်ရာ ဒေါက်တာထင်အောင်က အင်္ဂလိပ်စာနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာရပ်များ ပို့ချသည်
အခြားကထိကများမှာ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဦးဖိုးကျား၊ သူရိယ ဦးလှဖေ၊ ဦးဖိုးစိန်၊ ဦးထွန်းညို၊ ဦးအောင်လှ (သင်္ချာပါမောက္ခ၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ကြီး) စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် နီပွန်-မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုအသင်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း (စာပေဗိမာန်) အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်းရာ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်
သုတေသနအသင်းနှင့် သမိုင်းကော်မရှင်တို့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သေးသည်
၁၉၅၈ ခုရောက်သော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိယအဓိပတိ ဖြစ်လာသည်
ပါရဂူဘွဲ့ရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာသည့်အခါ အစ်ကိုများ (ဝတ်လုံ ဦးကျော်မြင့်နှင့် ဦးမြင့်သိန်း) တို့ထံ အလုပ်သင်ရှေ့နေ ဝင်သည်
နောင်သော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိက ဖြစ်လာသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၅၈ ခုအထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနစ်ကနေ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ သီရိလင်္ကာသို့ မြန်မာသံအမတ် အဖြစ် သွားသည်
၁၉၆၃ တွင် အငြိမ်းစားယူတော့သည်
နောင်းပိုင်းတွင် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်နှင့် ဝိတ်ဖောရပ်တက္ကသိုလ် (Wake Forest University) တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
မြန်မာအစိုးရက စည်သူဘွဲ့၊ သီရိလင်္ကာနှင့် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များက ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခု၊ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ တိမ်းပါးသည်
ဇနီး ဒေါ်တင်လှ သာ ကျန်ရစ်သည်
မောင်ထင်အောင် ကလောင်အမည်ဖြင့် အောက်ပါစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည် -
န-ဂွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Na-Gwaykone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ န-ဂွေးချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ န-ဂွေးချိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၂ ဦး၊ မ ၁၄၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဂျာနယ်ကျော်တင့်ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းရပ်တွင် အဖ ဦးသာလူ (မလိခ ကမူ ဦးသာထိုဟု ပြသည်)
အမိ ဒေါ်စောမြ တို့က ၁၉၁၇ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင် ခဲ့သည်
အမည်ရင်း မှာလည်း ဦးတင့်ဆွေပင် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းနှင့် မြို့မ အထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ၁ဝ တန်း အထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်
အထက်တန်း‌ကျောင်းဘဝကတည်းကပင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရဟိုက်စကူး ‌ကျောင်းမဂ္ဂဇင်း၊ ဝံသယူဝ မဂ္ဂဇင်းတို့၌ ‌ဆောင်းပါးများ၊ ဝတ္ထုများ ‌ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဆယ်တန်း  စာမေးပွဲ မဖြေဘဲ ဆယ်သန်း သတင်းစာ တိုက်တွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ ‌လောကနှင့် စာ‌ပေ‌လောကသို့ တပြိုင်တည်း ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် တင်‌လေးမြင့် က‌လောင်အမည်ဖြင့် ကလဲ့စား‌ချေသူ ဝတ္ထုကို ‌ရေးခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခု ဂျာနယ်ကျော်၌ ပါသည့် 'ပြဿနာ' ဝတ္ထုတိုတွင် "ဂျာနယ်ကျော် တင့်ဆွေ" ကလောင် အမည်ကို စတင် အသုံး ပြုသည်
ကျော်လွန်း၊ ကိုကိုသိ၊ မောင်ဆွေတင့်၊ ပြည်သူ့ဟစ်တိုင် တင့်ဆွေ၊ တင်လေးအောင်၊ ပေါ်လွင်၊ ရွှေရိုးကြီး စသော ကလောင် အမည်ခွဲ များကိုလည်း အသုံး ပြုခဲ့သည်
ဆယ်သန်း၊ လမ်းညွှန်၊ ဂျာနယ်ကျော်၊ သူရိယ၊ ပြည်သူ့ ဟစ်တိုင်၊ ဟံသာဝတီ၊ ဂါးဒီးယန်း၊ အမျိုးသားနှင့် ပြည်ထောင်စု စသော သတင်းစာ တိုက်များတွင် သတင်းထောက်၊ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အထိ အဆင့်ဆင့် လုပ်ကိုင် ကျင်လည် ခဲ့သည်
ရိုက်တာ၊ အေပီ၊ ယူပီ စသည့် နိုင်ငံခြား သတင်း ဌာန များတွင်လည်း သတင်းထောက် အဖြစ် လုပ်ကိုင် ခဲ့ဖူးသည်
သတင်းစာ လောကတွင် နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ် နီးပါးမျှ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် သတင်းထောက်များ အသင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာ ဆရာများ အသင်းတို့တွင် အမှုဆောင် တဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း အမှုဆောင် အဖွဲ့ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး တာဝန် ကိုလည်း ယူခဲ့သည်
သတင်းစာ လောက၌ ကျင်လည် ခဲ့သူ ဖြစ်ရာ သတင်းစာ အခြေခံ ပညာ (၁၉၅၂)၊ ကလောင် စစ်သား (၁၉၆၆)နှင့် အနှစ် နှစ်ဆယ်ကျော်က ဟူ‌သော သတင်းစာ အတတ်ပညာဆိုင်ရာ ကျမ်းနှင့် သတင်းစာ‌လောက အ‌တွေ့အကြုံ စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
သတင်းစာအ‌ခြေခံပညာ (၁၉၅၂) စာအုပ်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာ‌ပေဗိမာန် စာပ‌ဒေသာဆုရ စာအုပ်ဖြစ်ပြီး က‌လောင်စစ်သား သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် အမျိုးသားစာ‌ပေဆု စာပ‌ဒေသာ စတုတ္ထဆုရ စာအုပ်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာဖြူ (၁၉၅ဝ)၊ မြေအောင်း ပါမောက္ခ တင်းဖရိတ် စသော သိပ္ပံ ဝတ္ထုများကို မြန်မာ စာပေ လောကတွင် ပထမ ဦးဆုံး ရေးဖွဲ့ ခဲ့သည်
ဂျော်လီဆောရီး၊ သက်သက်၊ ပြုံးချင်သူကြီးရယ်၊ တနေ ဝင်လေသော်၊ ဒီလှိုင်းလေးများ ခြေရာ၊ နှောင်းလေသည့် မိုး၊ မဆုံးနိုင်သော အဆုံး၊ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး အတွက် (၁၉၆၆) စသည့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်‌ရေးသမိုင်း ‌နောက်ခံပြု ဝတ္ထုရှည် များမှာ ထင်ရှားသည်
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ လုံးချင်းဝတ္ထု ၁၅ အုပ်ခန့် ‌ရေးသားခဲ့ သည်
ရုပ်ရှင် သီချင်း၊ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်း များလည်း ရေးခဲ့သည်
"သတင်းစာ အခြေခံ ပညာ" စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် စာပဒေသာဆု၊ "ကလောင် စစ်သား" ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု စာပဒေသာ စတုတ္ထဆုတို့ ရရှိ ခဲ့သည်
သတင်းစာ ဆရာ အသင်း၏ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင် ဆုမှ "အကောင်းဆုံး သတင်းထောက်ဆု" ကိုလည်း ရခဲ့ ဖူးသည်
၁၉၈၂ ခု အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မြောက်ဥက္ကလာပ၊ ဆ ရပ်ကွက်၊ ခေမာသီ လမ်းသွယ် ၃ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်မြင့် နှင့် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ဆုများ၊ စာ ၃၉ - ၄ဝ
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁)
စာ ၂၆၄ - ၂၆၅
မြန်မာ့ ဝတ္ထု အညွှန်း (၃)
စာ ၁၆၃ - ၁၇၂
မိမိနှင့် စာရေးဆရာများ
စာ ၂၃၅ - ၂၄ဝ
မြန်မာ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၃)
စာ ၁၉၅ - ၁၉၆
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၂)
ရင်းတိုက်ကုန်းရွာ၊ ရင်းတိုက်ကုန်း
ဆက်နတ်ဘုရား (အင်္ဂလိပ်: Set) သည်အီဂျစ်ဒဏ္ဍာရီလာနတ်ဘုရားတစ်ဦးဖြစ်၍  ရှေးခေတ်အီဂျစ်ဘာသာတရားတွင် အစီအစဉ်မကျပရမ်းပတာဖြစ်ပျက်ခြင်း၊ မီး၊ ကန္တာရ၊ လှည့်စားခြင်း၊ မုန်တိုင်း၊ မနာလိုခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းခြင်း၊ လူသူတစိမ်းများနှင့် ပတ်သက်သည့် နတ်ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်ဂရိတွင် ဤနတ်ဘုရား၏အမည်နာမကို 'ဆက်သ်' (Sēth (Σήθ)) ဟုပေးထား၏
ဆက်သည် ရားနတ်ဘုရား၏ ခရီးစဉ်လှေကြီး (နေလှေကြီး) တွင် မြွေနဂါးနတ်ဆိုး အဲပပ် (Apep) ကိုတွန်းလှန်ရာ၌ အဖော်သဟဲပြု၍ ကောင်းသောကဏ္ဍတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်
ပြန်လည်ပြေလည်သော တိုက်ပွဲဝင်သူတစ်ဦးအဖြစ် အရေးပါသောအနေအထားလည်းရှိခဲ့သည်
၎င်းသည် အနီရောင်လွှမ်းသောမြေ (ကန္တာရ) ၏ အရှင်သခင်တစ်ပါးဖြစ်ရာ အနက်ရောင်လွှမ်းသောမြေ(မြေကြီး)၏ အရှင် ဟိုးရပ်စ်နတ်ဘုရား နှင့် ညီမျှသောသူလည်းဖြစ်သည်
အရေးကြီးဆုံးသော အီဂျစ်ဒဏ္ဍာရီ၏ အိုးဆိုက်ရစ်ဒဏ္ဍာရီတွင် ဆက်ကို ပုန်ကန်တွန်းလှန်သူတစ်ဦးအဖြစ်ဖော်ကျူးကြသည်
ထို၌ ညီအကိုတော်စပ်သူ အိုးဆိုက်ရစ်နတ်ဘုရားအား သတ်ပစ်ခဲ့ပြီး ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းများကို ဖြတ်တောက်ပစ်ခဲ့သည်
အိုးဆိုက်ရစ်၏ဇနီး အိုက်စစ်နတ်ဘုရားမက ထိုအစိတ်အပိုင်းများကို လိုက်လံစုစည်းကာ ဆုံးပါးသွားလေသူ အိုးဆိုက်ရစ်ကို ပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့၍ ၎င်း၏အမွေဆက်ခံမည့်သူ ဟိုးရပ်စ်ကို သန္ဓေတည်နိုင်ခဲ့သည်
(ထိုသန္ဓေတည်စေရန်အထိသာ ပြန်လည်ရှင်သန်စေခဲ့သည်) ဟိုးရပ်စ်မှာ ဆက်အပေါ် အငြှိုးအာဃာတထားခဲ့သည်
များစွာသော ဒဏ္ဍာရီများက ၎င်းတို့နှစ်ဦး၏ ပဋိပက္ခကိုများကို ဖော်ပြထားမှုရှိသည်
ရှေးခေတ် အီဂျစ်နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဆက်သည် မာကျူရီ ခေါ် ဗုဒ္ဓဟူးဂြိုဟ်နှင့် များစွာဆက်နွယ်ပတ်သက်သည်
ဖကူးဒေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpakuday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မိုင်းပေါက်မြို့နယ်၊ တုံဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တုံဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈၈ ဦး၊ မ ၁၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းငယ်ချောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanngechaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ကျေးနင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နတ်ကျွန်းတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkyuntaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်ပတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခန်းဝရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
ခဂုရဇခဘူတာ  (神楽坂駅 ခဂုရဇခ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ရှင်းဂျုခုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သက်လယ်ကပ် သို့မဟုတ် ဆီနိုဇိုးအီက် မဟာယုဂ် (  see-NƏ-zoh-IK-,_-SEN-ə ;  ) သည် ကမ္ဘာ၏ လက်ရှိဘူမိဗေဒ ခေတ် ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး နှစ် ၆၆ သန်း ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် နို့တိုက်သတ္တဝါများ ၊ ငှက်များ နှင့် ပန်းပွင့်အပင်များ ၊ အအေးနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု နှင့် တိုက်ကြီးများ၏ လက်ရှိဖွဲ့စည်းပုံများဖြင့် ထင်ရှားသည်
၎င်းသည် သက်လယ်ကပ် နှင့် သက်ဦးကပ် တို့၏ ရှေ့တွင် ရှုပ်ထွေးသော သက်ရှိများ ဖြစ်ထွန်းလာ ပြီးနောက် ဘူမိဗေဒခေတ်သုံးခေတ်၏ နောက်ဆုံးဖြစ်သည်
ငှက်မဟုတ်သော ဒိုင်နိုဆောများ အပါအဝင် မျိုးစိတ်အများအပြားသည် ဂြိုဟ်သိမ်ဂြိုဟ်မွှား သို့မဟုတ် အခြားသော ကောင်းကင်ကိုယ်ခန္ဓာ၏ သက်ရောက်မှုကြောင့် မျိုးသုဉ်းခဲသည်ဟု ကျွမ်းကျင်သူအများစုမှ သတ် မှတ်ထားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သောCretaceous –Paleogene မျိုးသုဉ်းခြင်းဖြစ်စဉ်၌ပါဝင်သည်
အမှု—ခုတင်တစ်ခု၌ ၂-ယောက်အတူ အိပ်မှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီများ
သာဝတ္ထိမြို့၌ ဘိက္ခုနီတချို့သည် ခုတင်တချပ်ထည်း၌ ၂-ယောက် အတူအိပ်ကြကုန်၏၊ ကျောင်းကို လှည့်လည်၍ ကြည့်ရှုကြသော လူတို့သည် ထိုသို့ အိပ်ကြပုံကို မြင်၍ “လူများအိပ်သလို အိပ်ကြတာဘဲကိုး”ဟု ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနိယော ဒွေ ဧကမဉ္စေ တုဝဋ္ဋေယျုံ, ပါစိတ္တိယံ
ညောင်စောင်း(ခုတင်)တစ်ခုတည်း၌ ၂-ယောက်အတူ အိပ်သော ဘိက္ခုနီတို့မှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ဘိက္ခုတို့မှာ ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်၏
တစ်ယောက်အိပ်တုန်း အခြားတစ်ယောက်က ထိုင်နေလျှင်လည်းကောင်း၊ ၂-ယောက်လုံး မအိပ်ဘဲ ထိုင်နေလျှင်လည်းကောင်း အနာပတ္တိ
အရှင်ဧကသညကထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဝိပဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
ထိုမြတ်စွဘုရား၏ လက်ယာရံအဂ္ဂသာဝကဖြစ်သည့် “ခဏ္ဍ”ကို အရှင်ဧကသညကထေရ်သည် တစ်ထပ်စာဆွမ်း လှူခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာလေးဆယ်ထက်တွင် “ဝရုဏ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
ထိုကဲ့သို့ ဆွမ်းလှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မကျရောက်ခဲ့ရပေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဂမုန်းအိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gamoneaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမုန်းအိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇ ဦး၊ မ ၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
တကူ (အရှေ့)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Taku(East))သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ တကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငပလီမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရခိုင်ပြည်နယ်၊ သံတွဲခရိုင်၊ သံတွဲမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သည့် ပင်လယ်ကမ်းခြေမြို့ ဖြစ်သည်
နာမည်ကျော် ငပလီကမ်းခြေ တည်ရှိရာမြို့ ဖြစ်သည်
မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်များမှာ ဂေါ့ရပ်ကွက်၊ ဇီးဖြူကုန်းရပ်ကွက်၊ လင်းသာရပ်ကွက်၊ ဂျိတ္တောရပ်ကွက် တို့ ဖြစ်ကြသည်
၂၀၁ဝ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရေး ဦးစွာကြေညာခဲ့ပြီး ပါတီတွင်း အခြေအနေကြောင့် ငြိမ်သက်ခဲ့သည့် ကနေဒါအခြေစိုက် ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ - UDP ကို မြန်မာပြည်တွင်း၌ ပြန်လည်အသက်သွင်းရန် ခဲ့သည်
ပါတီထူထောင်စဉ်က ပါဝင်ခဲ့သူများဖြစ်သည့် ဝါရင့်နိုင်ငံရေးသမား ဦးသုဝေ အပါအဝင် အချို့က ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ - DP အမည်ဖြင့် သီးခြားဖွဲ့ပြီးနောက် UDP အသံမှာ ပျောက်သွားခဲ့ရာက နေပြည်တော်ရှိ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာနသို့ပေးစာတစောင်ဖြင့် စစ်အစိုးရထံ ချဉ်းကပ်လိုက်သည်
အငြင်းပွားဖွယ်ရာ UDP ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့်က စစ်အစိုးရ နှစ်သက်လက်ခံဖွယ်ရှိသည့် ပြည်ပရှိ လုပ်ဆောင်ချက်များကို ပြည်တွင်းရှိ UDP အဖွဲ့ဝင် ဦးလှမြင့်မှတဆင့် ယခုလ ၈ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် စာရေးသားအစီရင်ခံခဲ့ကြောင်း မဇ္ဈိမက စုံစမ်းသိရှိရသည်
ကနေဒါတွင် နေထိုင်သူ UDP ဗဟိုကော်မတီဝင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဦးကျော်မိုးက ယခုလဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်အတွင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးအပြီး၊ UDP - တွဲဘက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်သူ ဦးလှမြင့်က ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို ပေးပို့ခဲ့သည့် စာဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြု ပြောဆိုခဲ့သည်
“ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးကအပြန်မှာ UDP ပါတီရဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်တွေကို သက်ဆိုင်ရာ လမ်းကြောင်းပေါ်ကနေ တင်ပြတဲ့သဘောပါ” ဟု ပြောသည်
ပေးစာထဲတွင် အမေရိကန်အစိုးရမှ မြန်မာနိုင်ငံအပေါ် စီးပွားရေးပိတ်ဆို့အရေးယူမှုများ ရုပ်သိမ်းရေးအတွက် လွှတ်တော် ၂ ရပ်နှင့်သမ္မတ အိုဘားမား အစိုးရထံ ချဉ်းကပ်တိုက်တွန်းသည့်အပြင် သမ္မတ၏ ညီဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူတဦးသည် ဦးကျော်မြင့် ကုမ္ပဏီတွင် အမှုထမ်းနေသည်ဟု ရေးထားသည်
ထို့အပြင် လူမျိုးစု ငြိမ်းအဖွဲ့များအား နယ်စပ်ကာကွယ်ရေး၊ နယ်ခြားစောင့်တပ် အသွင်ပြောင်းရေး၊ နိုင်ငံရေး ပါတီများအဖြစ် တည်ထောင်၍ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ရေး (တရုတ်နိုင်ငံဘက်မှနေ၍ တရုတ်အစိုးရ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့်) တိုက်တွန်းခဲ့ရာ သဘောတူမှုများ ရရှိကြောင်းနှင့် ကနေဒါ အမတ်အချို့၏ မြန်မာနိုင်ငံကို အရေးယူပိတ်ဆို့မှု ဆက်ကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုချက်ကို သဘောထားပြောင်းရေး ဆောင်ရွက်ရန် မိမိအပေါ် မြန်မာတာဝန်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များမှ တိုက်တွန်းမှုကို အကောင်ထည်ဖော်နေသည့်အပြင် အဆိုပါကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ကနေဒါဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပဏာမ ဆွေးနွေးမှုများ ဆောင်ရွက်ပြီးဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
လက်ရှိတွင် ဦးကျော်မြင့်အနေဖြင့် တရုတ်ပြည်တွင် ရောက်ရှိနေပြီး၊ ဒီမိုကရေစီသစ်တပ်မတော်-ကချင် (NDAK) အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ဦးဇခုန်တိန့်ယိန်းနှင့်အတူ ရှိနေပြီး၊ ၂၀၁ဝ မတိုင်မှီ တပ်မတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်အကြား တစုံတရာ အဖြေရရှိရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ညှိနိုင်းလုပ်ဆောင်မှု ပေးနေကြောင်း ဦးကျော်မိုးက ဆိုသည်
“လက်ခံတယ်၊ လက်မခံဘူးဆိုတာ ကျနော်တို့ မပြောနိုင်သေးပါဘူး
လက်ဆုပ်လက်ကိုင် အဖြေက ကာယကံရှင်တွေက မကြေညာပေမဲ့ တိုးတက်မှုတွေရှိနေတယ်လို့ ကြားရပါတယ်
အထူးသဖြင့်တော့ ဆက်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းတွေ ပိုပွင့်လာတယ်” ဟု ပြောသည်
ယခုလို စစ်အစိုးရနှင့် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့တို့အကြား ကြားဝင်စေ့စပ်ပေးခြင်းသည် အစိုးရနှင့်တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တို့အကြား UDP ပါတီက ကိုယ်စားပြုလုပ်ဆောင်နေခြင်း မဟုတ်ဘဲ တတိယ အင်အားစုအနေဖြင့် ရပ်တည်ကာ ဝင်ရောက်ကူညီပေးခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်းလည်း ဦးကျော်မိုးက ပြောသည်
ဦးကျော်မြင့်အနေဖြင့် တပ်မတော်အစိုးရ၏ အဆင့် ၇ဆင့် နိုင်ငံရေးလမ်းစဉ် အောင်မြင်ရေးတွင် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်လိုကြောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ဥပဒေ ပေါ်ထွက်သည့်အခါ UDP အဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ် လက်ရှိ အမျိုးသား ပြန်လည်စည်းလုံးညီညွတ်ရေး သုတေသနနှင့် တိုးချဲ့ထုတ်လုပ်မှု ကျောင်းတော်သားစုပါတီမှ ဦးလှမြင့်က ပြည်တွင်း UDP ထူထောင်သူတဦးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သွားမည်ဟု ဝန်ကြီးဌာနသို့ ပေးပို့စာတွင် ဖော်ပြထားသည်
ထိုကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဦးလှမြင့်က “မှတ်ပုံတင်ဥပဒေ ထွက်လာရင်တော့ UDP မှာ ဝင်ပြီး ဆောင်ရွက်မယ်
ကျနော့် အဖွဲ့ကိုလည်း ပြောထားပြီးပါပြီ” ဟု မဇိ္ဈမကို ပြောသည်
UDP - ကိုယ်စားပြုကာ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာနကို လိပ်မူပေးပို့ခဲ့သည့် ပေးစာအပြင် ဗိုလ်မှူးသက်ဆွေကို လိပ်မူ ပေးပို့သည်ဟု ရည်ညွန်းထား သည့် ပါတီဗဟိုကော်မတီဝင် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ဦးကျော်မိုး၏ ကိုယ်ရေးရာဇဝင်အပြည့်အစုံ စာမျက်နှာ ၃ ခုကိုလည်း မဇိ္ဈမက လက်ခံရရှိခဲ့သည်
ကာယကံရှင်အနေဖြင့် မည်သည့် အစိုးရဝန်ကြီးဌာနအတွက် ရည်ရွယ်လျှောက်သည်ကို ရည်ညွန်းထားခြင်း မရှိသော်လည်း ဗဟိုအလုပ်အမှု ဆောင် နေရာအတွက် ဆက်သွယ်ရေး မန်နေဂျာ ရာထူးကို ရည်ညွှန်း လျောက်ထားသည်
“ကျနော်ပို့တယ်ဆိုတာက ဘာရည်ရွယ်ချက်ရယ်မှ မရှိပါဘူး
လိုအပ်တဲ့နေရာမှာ လိုအပ်ရင် ဝင်လုပ်မယ် ဆိုပြီးတော့ အဖွဲ့ကို ပို့တာပါ” ဟု ဦးကျော်မိုးက ပြောဆိုပြီး၊ ပြည်တွင်း ဝင်ရောင်ခွင့်ရှိပါက သူ့အနေဖြင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ဆောင်မည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောသည်
ဦးကျော်မြင့် (ခ) မိုက်ကယ်ဟွားဟူ သည် ယခင်က ဝ’ ပြည် သွေးစည်းညီညွတ်ရေး UWSA လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့၏ ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စတွင် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် မြန်မာပြည်တွင် ကုမ္ပဏီများ ဖွင့်လှစ်ပြီး ငွေမည်းခဝါချသည့် လုပ်ငန်းများပါဝင် ပတ်သက်သည်ဟု သတင်းထွက်ပေါ် ခဲ့သေးသည်
ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဦးကျော်မြင့်ကို ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ထောင်ပြေးမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရကာ ပါတီသို့ တရုတ်နိုင်ငံမှ တရားမဝင် ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုများ ရှိနေကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိခဲ့သည်
ယင်းအတွက် ၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်က ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှတ်ပုံတင်ထားခြင်းကို ဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
ပါတီသည် ၂၀၂၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒုတိယ ကိုယ်စားလှယ်လောင်း အများဆုံးဖြင့် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရန် စီစဉ်ထားခဲ့သော်လည်း ပါတီဖျက်သိမ်းခံရခြင်းကြောင့် ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်းများသည်လည်း သက်ဆိုင်ရာလွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ ၁၀၊ ပုဒ်မခွဲ (ဇ) ဖြင့် ငြိစွန်းကာ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံပိုင်ခွင့် ဆုံးရှုံးခဲ့သည်
ဆင်စွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinswei)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၇၉ ဦး၊ မ ၁၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ထင်းတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htintan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပရိမ်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရိမ်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၁ ဦး၊ မ ၁၃၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ပက်ပြဲရွာ၊ ပက်ပြဲ
တကောကနုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takawkanoke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ တကောကနုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တကောကနုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၅ ဦး၊ မ ၂၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးစိုးသိမ်းသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခု (ခရစ် သက္ကရာဇ် ၁၈၈၅) ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လတွင် ရေနံချောင်းမြို့၌ အဘ ဦးအောင်မြတ် အမိ ဒေါ်မေတို့မှ ဖွားမြင်သည်
ဦးစိုးသိမ်း၏ မိဘများမှာ တွင်းစားမျိုးရိုးများ ဖြစ်ကြသည်
မောင်စိုးသိမ်း ၅ နှစ်သား အရွယ်ခန့်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ဝက်ချုပ် ဆရာတော်ထံတွင် ၆ နှစ်ခန့်မျှ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၂၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၂၆၅ ခုနှစ်အထိ ပြည်မြို့ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၂၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၂၆၈ ခုနှစ်အထိ မန္ဈလေးမြို့ စိန့်ပီတာ အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
နှစ်ကျောင်းလုံး၌ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစဘာသာတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၂၆၉ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် ဘီအိုစီ ကုမ္ပဏီတွင် အလုပ်လုပ်သည်
ကိုစိုးသိမ်းသည် ၁၂၄၇ ခုနှစ် (၁၉၁၂ ခု) တွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ပညာ သင်ယူရန် သွားရောက်ခဲ့သည်
ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ပညာ သင်ယူနေစဉ် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမနှင့် တွေ့ရှိသဖြင့် ဦးဥတ္တမ၏ အားပေး တိုက်တွန်း ကူညီမှုကြောင့် ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ၃ နှစ်ကြာမျှ ပညာ သင်ယူသည်
ထိုနောက်တဖန် ဦးစိုးသိမ်းသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့သို့ သွာရောက်ပြီး ပညာ သင်ယူသည်
ထိုမှတဖန် လောစ်အိန်ဂျလ်လိစ်မြို့ရှိ အနောက်တိုင်း ကောလိပ်၌ လည်းကောင်း၊ စတန်းဖို့မြို့ရှိ စတန်းဖို့ တက္ကသိုလ်၌ လည်းကောင်း ပညာ သင်ယူပြန်ရာ သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဘူမိဗေဒ ပညာရပ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဤသို့ ပညာသင်ကြားနေပြီး ဒေသန္ဈ ရဗဟုသုတ အလို့ငှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဟာဝိုင်းယန် ကျွန်းစု၏ မြို့တော် ဟိုနိုလူလူ စသည်များသို့ လည်းကောင်း၊ အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်၏ အိုင်ယာလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ အီတလီ၊ ဟော်လန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဘယ်လဂျီယန် စသည့် နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယ၊ သီဟိုဠ် (သီရီလင်္ကာ)၊ တရုတ်၊ ယိုဒယား၊ မလာယုကျွန်းဆွယ် စသည့် အာရှတိုက် နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း အနှံ့အပြား လှည့်လည်ခဲ့လေသည်
၁၂၈၄ ခုနှစ် (၁၉၂၂) ခုနှစ်ခန့်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်ရှိ ခဲ့လေသည်
ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များသို့ အနှံ့အပြား သွားလာ လည်ပတ် ခဲ့သော်လည်း မျိုးရိုး ဇာတိမာန် မပျောက်သော ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်
မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သူလည်း ဖြစ်သည်
မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သည့် အလျှောက် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သည့် အခါ ပင်နီအကျႌကို အမြဲလိုပင် ဝတ်လေ့ရှိသည်
များသောအားဖြင့် ခေါင်းပေါင်းအစား ပင်နီဦးထုပ်ကို ဆောင်းလေ့ရှိသည်
တိုင်းရင်းဖြစ် ပစ္စည်း အားပေးသော အနေဖြင့် ထမင်းစားရာ၌ပင် ယွန်းပန်းကန်နှင့် စားသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ သူ၏အိမ်ကို မိုးရာသီ၌ပင် ထန်းရွက်ကို စနှစ်တကျ ဖြတ်လှီး၍ မိုးသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း ဦးစိုးသိမ်းနှင့် သိကျွမ်းသူတို့က အမှတ်တရ ပြောဆိုကြသည်
ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံခြားမှ ပြန်ရောက်လာပြီးသော အခါ ၁၂၈၄ ခု၊ ၁၂၈၅ ခုနှစ် လောက်တွင် ရေနံချောင်း ဆရာတော် ဦးတေဇိန္ဒ ကျောင်းတွင် စက်မှုလက်မှု ပညာကျောင်း တခု ဖွင်လှစ်သည်
ကျောင်းသူ ကျောင်းသား လူငယ် လူရွယ် ၈ဝဝ ကျော်တို့ကို ကိုယ်တိုင် ကြပ်မတ်၍ ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ်ဖြင့် ပညာ သင်ကြားပေးသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၈၆ (၁၉၂၃ - ၂၄) ခုနှစ်လောက်တွင် အမျိုးသား ပညာရေး ကောင်စီသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမျိုးသား ကျောင်းများအတွက် အစိုးရ အထောက်အပံ့ ခံယူခြင်း မပြုသင့်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ထိုအခါ ဦးစိုးသိမ်းသည် အထောက်အပံ့ မယူခြင်း ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အမျိုးသား ပညာရေး ဘုတ်အဖွဲ့ကို တည်ထောင်ရာ၌ ပါဝင် အားပေးခဲ့သည်
ဤသည်မှာ ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံရေး နယ်ထဲသို့ ကိုယ်ထိလက်ရောက် ဝင်ရောက် လာစေရန် ဖိတ်ခေါ်ခြင်း တရပ်ပင် ဖြစ်သည်
ဤကဲ့သို့ အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့တွင် ဆောင်ရွက်နေဆဲ ဦးစိုးသိမ်းသည် ဂျီစီဘီအေ (မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ မြန်မာ အသင်းချုပ်ကြီး) အသင်းတွင် အရေးပါ အရာရောက်သူတို့နှင့် အဆက်အသွယ် ပြုသည်
သူ၏ ရိုးသားမှုကြောင့် အများ၏ ယုံကြည် လေးစားခြင်းကို ခံရသည်
ထိုအတွင်း ဦးချစ်လှိုင်၏ ဂျီစီဘီအေ သည် ၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် ၂ ခြမ်း ကွဲလေသည်
ဤသို့ ၂ ခြမ်း ကွဲသောအခါ ဦးစိုးသိမ်းကို ကြည်ညိုသူတို့က ဦးစိုးသိမ်းအား ဂျီစီဘီအေ အသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ရန် စီစဉ်ကြသည်
ရွှေဘိုမြို့တွင် ၁၂၈၇ ခု၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်နေ့တွင် စတင် ကျင်းပသော (၁၂) ကြိမ်မြောက် ဂျီစီဘီအေ အသင်း အစည်းအဝေး၌ ဦးစိုးသိမ်းအား ဥက္ကဋ္ဌကြီး အဖြစ် တင်မြှောက်ကြသည်
‘သမ္မတ ဦးချစ်လှိုင်’ ဟု ခေါ်တွင်သော အစဉ်အလာတိုင်း ‘သမ္မတ ဦးစိုးသိမ်း’ ဟု အမည်တွင်လာသည်
သမ္မတ ဦးစိုးသိမ်း အဖြစ်ဖြင့် ဂျီစီဘီအေတွင် ဆောင်ရွက် လာခဲ့သည်မှာ ၁၂၉၁ ခု၊ တန်ခူးလဆန်း ၁ဝ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်နေ့များတွင် တောင်ငူမြို့၌ ကျင်းပသော နှစ်ပတ်လည်အစီးအဝေးကြီးထိ ဖြစ်သည်
ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံရေးကို သူ၏ အမြင်အတိုင်း တည့်မတ် ဖြောင့်မှန်စွာ လုပ်ဆောင်သူ ဖြစ်သည်
ရိုးသားသူ ဖြောင့်မတ်သူဟု ကျော်ကြားသည်
ဝံသာနု ခေါင်းဆောင်ကြီးပီပီ ဆင်းရဲသားများနှင့် ရောပြွမ်းတတည်း ဆက်ဆံသည်
ဟိတ်ဟန်မပါ ရိုးရိုးဆက်ဆံမှုကိုသာ အစဉ် ပြလေ့ရှိသည်
အစိုးရနှင့် မဆက်ဆံဘဲ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ရန် ဟူသော ဝါဒကို ထားရှိသည်
ထို့ကြောင့်ပင် ၁၂၈၈ ခုနှစ် (၁၅) ကြိမ်မြောက် မင်းဘူး ကွန်ဖရင့် အထိ ဦးစိုးသိမ်း၌ နောက်လိုက် အင်အား များခဲ့သည်
ဦးစိုးသိမ်းသည် ထိုသို့ နောက်လိုက်အင်အား များလာသော်လည်း နောက်ပိုင်းသို့ ရောက်လာသော အခါ နိုင်ငံရေး၌ ဦးစိုးသိမ်းသည် အကြမ်းဖက်သော စနစ်ကို လက်ကိုင်ပြုသည်ဟု အများက စွပ်စွဲ လာကြလေသည်
ဤသို့ စွပ်စွဲခံရခြင်းမှာ သူ့တွင် အကြောင်းရှိသည်
အကြောင်းမှာ ဆရာစံ ခေါင်းဆောင်သော သာယာဝတီ ဟော်လှန်ရေးသမားများတွင် ဆရာစံနှင့်တကွ နောက်လိုက် နောက်ပါ အများအပြားသည် ဦးစိုးသိမ်း၏ ဂျီစီဘီအေ အသင်းဝင်များသာ အဖြစ်များသောကြောင့်တည်း
ဆရာစံသည် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရကို တော်လှန် ခြားနားသည်
၁၉၃၁ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့၌ သေဒဏ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်
ထိုစဉ်အခါက တော်လှန်ရေးသမားများကို အလွန်တရာမှ ချိုးနှိမ်လိုသော ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ယင်းတို့၏ မှတ်တမ်း အရပ်ရပ်တွင် လည်းကောင်း၊ ရုံးတင် စွဲဆိုသော အမှုတွဲတို့တွင် လည်းကောင်း၊ ဦးစိုးသိမ်းသည် အကြမ်းဖက် စနစ်ဖြင့် တော်လှန်ရေးသမားများကို လှုံ့ဆော်ခဲ့သည်ဟု အခိုင်အမာ စွပ်စွဲနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ချေ
တော်လှန်ရေးသမားများ စီရင်နေသော တချိန်လုံးတွင် အစိုးရသည် ဦးစိုးသိမ်းအား တော်လှန်ရေးသမားများ ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဖမ်းဆီးခြင်းလည်း မပြုခဲ့ချေ
ထိုမျှသာ မကသေး ဘိလပ်တွင် ကျင်းပသော မြန်မာပြည်အတွက် မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးကို ၁၉၃၁ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့၌ သာယာဝတီ ဦးပု ဆွေးနွေးသော စကားရပ်များ အရမှာလည်း ဦးစိုးသိမ်းသည် ဆရာစံနှင့် မည်သို့မျှ ပတ်သက်ခြင်း မရှိသည်ကို တွေ့ရသည်
သာယာဝတီ ဦးပု၏ ပြောစကား အရမှာ ဆရာစံသည် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေမှ ထွက်၍ ထို ဂျီစီဘီအေ မသိဘဲ လျှို့ဝှက်သော အသင်းတို့ကို သူ့အလိုလျှောက် တိတ်တဆိတ် တည်ထောင်ကြောင်း ကိုယ်တိုင် ရုံးတွင် ဖြောင့်ဆို ဝန်ခံခဲ့သည်
ဤအချက်တို့ကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်တို့သည် သာယာဝတီ တော်လှန်ရေးသမားများ ထဲတွင် ဦးစိုးသိမ်းအား ပါဝင်သည်ဟု မစွပ်စွဲနိုင်ဘဲ ရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာနိုင်ငံရေး ရာဇဝင်ကို ရေးသားသူ ဦးဘခိုင်က ‘ဦးစိုးသိမ်းကဲ့သို့ နိုင်ငံခြားရောက်သူ ခေါင်းဆောင်တယောက်သည် လက်ချည်းသက်သက် မြန်မာအား စစ်သေနတ်ကို အသုံးပြုသည့် အစိုးရကို အကြမ်းဖက်၍ တိုက်ခိုက်ရန် တိုက်တွန်းသည် ဆိုသည်မှာ ဟုတ်နိုင်မည် မထင်’ ဟု မှတ်ချက်ချခြင်းပင် ဖြစ်တန်ရာသည်
ဥိစိုးသိမ်းနှင့် အတူ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက် ဖြစ်သူတို့ကလည်း ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေကို အစိုးရက မတရား အသင်းဟု ကြေညာ ခဲ့သော်လည်း ဘိလပ်၌ မြန်မာမျက်နှာစုံ အစည်အဝေးတွင် မြန်မာ ခေါင်းဆောင်တို့က ရှင်းပြလိုက်သော အခါ မတရား အသင်းဟု ကြေညာခြင်းမှ ကင်းလွတ်သည်ဟု ဆိုစမှတ် ပြုကြသည်
မည်သို့သော အကြောင်း အရပ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်စေ၊ အထက် ဖော်ပြခဲ့သည့် တောင်ငူမြို့၌ ကျင်းပသော ဂျီစီဘီအေ ကွန်ဖရင့်၌ ဆရာတော် အချို့နှင့် လူအချို့တို့က ထိုကွန်ဖရင့်၌ တင်သွင်းသော အခွန် မပေးရေးနှင့် အာဏာဖီဆန်ရေး အဆိုတို့မှာ အစိုးရကို တော်လှန်ရန် အဆိုများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကာ ဦးစိုးသိမ်းအား ထောက်ခံခြင်း မပြုဘဲ နေခဲ့ကြသည်
ယင်းမှပင် ဦးစုကို ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက် လိုက်ကြသည်
ဦးစုလည်း ‘သမ္မတ ဦးစု’ ဖြစ်လာသည်
ဤတွင် ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေနှင့် ဦးစု ဂျီစီဘီအေ ဟူ၍ နှစ်ခြမ်း ကွဲပြန်သည်
ထိုခေတ် နိုင်ငံရေးကြောင့် ကွဲကြသည်မှာ ဦးချစ်လှိုင် ဂျီစီဘီအေမှ ဦးစိုးသိမ်း ဂျီစီဘီအေ၊ ဦးစု ဂျီစီဘီအေ အကွဲအားဖြင့် ၃ ကွဲ ကွဲသွားသည်
ထို့နောက် ၁၂၉၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်မှ ခွဲထုတ်ရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့က ဆုံးဖြတ် လိုက်လေသည်
ဤအခါ မြန်မာနိုင်ငံရေးတွင် အိန္ဒိယနှင့် ခွဲရေး တွဲရေး ပြဿနာ ဝင်ရောက် လာတော့သည်
ထိုအခါ ဦးစိုးသိမ်းသည် နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်မှ အနားယူကာ နေထိုင်လျက် ရှိသည်
ထို့နောက်တွင်ကား ဦးစိုးသိမ်း၏ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်ချက်တို့သည် မှတ်တမ်း တင်လောက်အောင် မရှိတော့ချေ
ဦးစိုးသိမ်းနှင့် ပါရမီ ဖြည့်ဖက် ဇနီးမှာ ပြည်မြို့သူ ဒေါ်သော့ ဖြစ်သည်
ဒေါ်သော့သည် ဦးစိုးသိမ်းနှင့် တကယ့် ပါရမီဖြည့်ဖက် အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် ဦးစိုးသိမ်းနှင့် အတူတကွ ဂျပန်နိုင်ငံသို့ လိုက်ပါလျက် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
ပညာ သင်ကြားပြီး ၎င်းတို့ နှစ်ဦးသည် ဇနီးမောင်နှံ အဖြစ်ဖြင့် နိုင်ငံခြား အရပ်ရပ်သို့ အတူအကွ ရောက်ခဲ့ကြသည်
သားသမီးကား တယောက်မျှ ထွန်းကားခြင်း မရှိချေ
ဦးစိုးသိမ်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၆ ခု (၁၉၄၄ ခုနှစ်) တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
၎င်း၏ ဇနီး ဒေါ်သော့သည် ရန်ကုန်မြို့၌ပင် ၁၃ဝရ ခုနှစ်၌ ကွယ်လွန်ရှာသည်
ဇနီးမောင်နှံ တနှစ်ပြီး တနှစ် ကွယ်လွန်ကြသည်
ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့သည် မြန်မာ့တပ်မတော်၊ တပ်မတော်(ကြည်း)၏ စစ်အကူလက်ရုံးတပ်ဖွဲ့ တစ်ခုဖြစ်သည်
တပ်မတော်(ကြည်း)၏ သမရိုးကျ ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်သည့် အချက်ပြဆက်သွယ်ရေး၊ ကြိုးမဲ့ရေဒီယိုဆက်သွယ်ရေး၊ ဆက်သား၊ ချောပို့လုပ်ငန်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်ပေးရသည်
၎င်းအပြင် သမရိုးကျမဟုတ်သော ခေတ်သစ် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ဆက်သွယ်မှုလုပ်ငန်းများနှင့် ဆက်သွယ်မှုကွန်ယက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကိုပါ တိုးမြှင့်ဆောင်ရွက်လျှက်ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်
ထိုမျှမက အစဉ်အလာအရ တပ်မတော်(ကြည်း)၏ ဆက်သွယ်ရေးအခန်းကဏ္ဍများအပြင် တပ်မတော်(ရေ) နှင့် တပ်မတော်(လေ)တို့နှင့် ဆက်သွယ်မှုပိုင်းဆိုင်ရာများ ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ၎င်းတပ်ဖွဲ့များတွင် အသုံးပြုလျှက်ရှိသော ဆက်သွယ်ရေး စက်နှင့် ဆက်စပ်ပစ္စည်းများကို စစ်ဆေးပေးခြင်း၊ ပြုပြင်ပေးခြင်း၊ စက်ပစ္စည်းကိုင်တွယ်ထိန်းသိမ်းမှုပိုင်းဆိုင်ရာများ အကြံပြုပေးခြင်းနှင့် သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံမှု ကျိုးပေါက်ခြင်းမရှိစေရေးအတွက် ကြီးကြပ်ပေးခြင်း စသည်လုပ်ငန်းများကိုပါ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်တာဝန်ရှိလေသည်
လက်ရှိတွင် ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းထွန်းဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာ့အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ် (Burma Signals - BS) သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီ မြန်မာ့နယ်ခြားတပ် (Burma Forntier Force - BFF) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာတွင် BFF Signals ကိုပါ ပါဝင်ဖွဲ့စည်းရာမှ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းဖြစ်သည်
BFF Signals တွင် မြန်မာတိုင်းရင်းသားများထဲမှ ပထမဆုံးသော ဝိုင်ယာလက်အော်ပရေတာ သင်တန်း (Wireless Operator Course) တက်ရောက်သူမှာ ကယားတိုင်းရင်းသား 'ဂျမဒါ-ဘိုးအောင်' ဖြစ်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် မေမြို့(ပြင်ဦးလွင်မြို့) ရှိ အားကစားကွင်းနေရာ (ယခင် Burma Military Police တည်နေရာ) တွင် မြန်မာ့အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ် (Burma Signals - BS) ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် လွပ်လပ်ရေးရပြီးနောက် အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ်ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာတွင် အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးအတတ်သင်တပ်ခွဲ (Burma Signal Training Squadron - BSTS) ကို မေမြို့တွင် အခြေပြု၍ ဗိုလ်မှူး စောထွန်းစိန် မှလည်းကောင်း၊ အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ်ခွဲ (Burma Signal Squadron - BSS) ကို မင်္ဂလာဒုံတွင် အခြေပြု၍ ဗိုလ်မှူး ရှိန်း နှင့် ဗိုလ်မှူး ဘနီ တို့မှလည်းကောင်း တာဝန်ယူအုပ်ချုပ်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ကေအင်ဒီအို (KNDO) များ ဆူပူသောင်းကျန်းသောအချိန်တွင် (၃၁-၀၁-၁၉၄၉) ရက်နေ့မှစ၍ အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ရှိ ကရင်အချက်ပြဆက်သွယ်ရေး အရာရှိစစ်သည်များသည် နယ်ချဲ့ပယောဂကြောင့် တပ်တွင်းသူပုန်ထကြွ၍ စက်ပစ္စည်းများ ပျက်စီးဆုံးရှုံးခဲ့သဖြင့် ဗမာပြည်အနှံ့ အဆက်အသွယ်ပြတ်တောက်ခဲ့ပြီး (၀၅-၀၂-၁၉၄၉) ရက်နေ့တွင် ဆက်သွယ်မှုများပြန်လည်ရရှိခဲ့ရာမှ "ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နေ့" အဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးဌာနမှ အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးအဖြစ် (၀၁-၀၁-၁၉၅၆) ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းလိုက်ပြီး အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူမှာ ကြည်း ၃၅၆၇၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ရှိန်း ဖြစ်သည်
(၀၁-၀၇-၁၉၅၈) ရက်နေ့တွင်  "အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး" အမည်အား ပယ်ဖျက်ပြီး "ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး" အဖြစ် ပြောင်းလဲသုံးစွဲခဲ့သည်
ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ ၏ အဆင့်အမြင့်ဆုံး ဦးစီးရုံးမှာ “ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး(ကြည်း)၊ ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး” ဖြစ်သည်
ခန့်အပ်သော အမြင့်ဆုံးရာထူးမှာ ‘ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူး ’ ဖြစ်ပြီး အဆင့်မှာ ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်သည်
ဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့အား အောက်ပါတပ်များဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည် -ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံးဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းများထုတ်လုပ်ရေးနှင့် သုတေသနဌာနချုပ်တပ်မတော်ဆက်သွယ်ရေးနှင့် အီလက်ထရောနစ်ကျောင်းဆက်သွယ်ရေးတပ်ရင်းများအဆင့်မြင့်ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး အီလက်ထရောနစ်စစ်ဆင်မှုတပ်ရင်းများလေကြောင်းရန်ကာကွယ်ရေး ဆက်သွယ်မှုတပ်ရင်းများဆက်သွယ်ရေးလုံခြုံမှုတပ်များဆက်သွယ်ရေးအလုပ်ရုံတပ်များဆက်သွယ်ရေးပစ္စည်းထိန်းတပ်များ
ဖက်သန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetthankone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ညောင်ဇင်လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ( CPA ) သည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လှုပ်ရှားခဲ့သော ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်
အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီ (RFCP) မှ ခွဲထွက်ပြီးနောက် ရခိုင် နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များဖြစ်သည့် ဦးကျော်ဇံရွှီနှင့် ဗိုလ်မောင်ဟန်တို့ ဦးဆောင်မှုကာ ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် အလံနီကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ဒေသဆိုင်ရာ ခေါင်းဆောင်များသည် ဗဟိုကော်မတီ၏ ဦးဆောင်မှုကို မကျေနပ်သဖြင့် ပါတီမှ ခွဲထွက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ဦးကျော်ဇံရွှီနှင့် ဗိုလ်မောင်ဟန်တို့၏ ဦးဆောင်မှုအောက်တွင် ရခိုင်ပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (CPA) ကို ထူထောင်ကာ လွတ်လပ်သော မာ့က်စ်ဝါဒီ-လီနင်ဝါဒီ ကို ဆုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဆိုရှယ်လစ်အစိုးရသစ်၏ လိုက်လျောမှုပေးရန် တွန့်ဆုတ်မှုကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် စေ့စပ်ညှိနှိုင်းမှုများ မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် CPA သည် စစ်တပ်ကို တော်လှန်သော လှုပ်ရှားမှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် CPA သည် မင်းပြားမြို့တွင် ဒေသခံရဲ များနှင့် ပြင်းထန်စွာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး မြို့လယ်ခေါင်ကို ခေတ္တသိမ်းပိုက်ကာ လက်နက်များ နှင့် ငွေသား နှစ်သိန်း ခန့်ကို သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်
မင်းပြားမြို့ တိုက်ပွဲကို တုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် တပ်မတော်က ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့ရာ CPA ၏ တိုက်ခိုက်ရေးသမား အများအပြား သေဆုံးခြင်း သလို ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်
CPA အဖွဲ့ဝင်များ၏ ဆွေမျိုးများနှင့် ထိုဒေသရှိ ကွန်မြူနစ်စာနာသူဟု သံသယရှိသူများကို ဖမ်းဆီးခဲ့သည်
ဖမ်းဆီးခံရသူများထဲတွင် အမျိုးသမီးအချို့ကို အာဏာပိုင်များက မုဒိမ်းကျင့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
CPA ၏ အဖွဲ့ခွဲတစ်ခုသည် ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ခွဲထွက်ခဲ့ပြီး အခြားသော တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့နှင့် ပေါင်းစည်းကာ ရခိုင်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (National United Party of Arakan; NUPA) ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် CPA မှ ကျန်ရစ်သူအချို့သည် CPA ကို ဖျက်သိမ်းကာ NUPA နှင့်ပေါင်းစည်းခဲ့သည်
ပင်လယ်ပြာနှင့် တံငါအို (အင်္ဂလိပ်: The Old Man and the Sea) သည် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်စာရေးဆရာ အားနက် ဟဲမင်းဝေး ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုတို တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်
ကျူးဘားတွင် ရောက်ရှိနေချိန် ရေးသားထားပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်ရောက်မှ ပုံနှိပ်သည်
နောက်ဆုံးနှင့် အကောင်းဆုံးလက်စွမ်းပြထားသည့် စိတ်ကူးယဉ်ဝတ္ထုလည်း ဖြစ်သည်
ကျူးဘား ငါးဖမ်းသမားကြီး ဆန်တီယာဂို၏ နှုတ်သီးရှည် ပင်လယ်ငါးကြီးနှင့် အားပြိုင်မှုကို ဖော်ပြသည့် ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်
ဇာတ်လမ်းအဖွင့်တွင် (၈၄) ရက်တိုင်တိုင် ငါးတစ်ကောင်ပင် မမိသေးသည့် ဆန်တီယာဂိုမှာ လာဘ်ပိတ်သူတစ်ယောက်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံနေရသည်
သူ၏တွဲဖက် မနိုလင် (Manolin) ကိုပင် မိဘများက တခြားသူများနှင့်သာလိုက်ရန် ပြောနေပြီဖြစ်သည်
ကောင်လေးမှာ ဆန်တီယာဂို၏တဲသို့ ညစဉ်လာ၍ ပိုက်ပြင်ခြင်း၊ ညစာပြင်ခြင်း၊ အမေရိကန် ဘေ့ဘောအကြောင်းပြောခြင်း၊ သူ့အကြိုက် ကစားသမား ဂျိုး ဒီမဂ္ဂီရို (Joe DiMaggio) အကြောင်း ပြောခြင်းတို့ဖြင့် အချိန်ဖြုန်းသည်
မနက်ဖြန် ကျူးဘားမြောက်ဘက်၊ ဖလော်ရီဒါကမ်းမြောင်အကြားရှိ ပင်လယ်ကွေ့စီးကြောင်းတွင် ငါးဖမ်းပြီး ကံဆိုးမှုကို ပယ်ဖျက်မည်ဟု ဆန်တီယာဂိုက မနိုလင်အား ဆိုသည်
ငါးမရခြင်း (၈၅) ရက်မြောက်နေ့တွင် ပင်လယ်ကွေ့စီးကြောင်းသို့ လှေကိုလွှင့်ကာ ပိုက်ချသည်
နေ့လယ်ခန့်တွင် ငါးကြီးတစ်ကောင်မိနေသည်
နှုတ်သီးချွန်ငါးဖြစ်ကြောင်း သေချာသည်
ငါးမှာ ကြီးလွန်း၍ လှေကိုပင် ပြန်ဆွဲရာ နှစ်ရက်နှင့် တစ်ညခန့် ဒရွတ်တိုက်ပါနေသည်
ပင်ပန်းဆင်းရဲလွန်းသော်လည်း ဆန်တီယာဂိုမှာ သူ၏ ကံဇာတာမြင့်လာမှုအတွက် စိတ်အားတက်နေသည်
ငါးကြီး၏ ဇွဲကောင်းမှုကြောင့် မည်သူမှပင် မစားထိုက်ဟု ဆုံးဖြတ်မိသည်
တတိယမြောက်နေ့တွင် ငါးမှာ လှေနားတွင် လည်နေပြီဖြစ်သည်
လက်ကျန်အားဖြင့် လှေနားသို့ဆွဲကာ မှိန်းဖြင့် ထိုးလိုက်သည်
ထို့နောက် လှေနံတွင်ကပ်ကာ အပြန်လမ်းသို့ ခေါင်းတည်လိုက်သည်
ရလာမည့် ငါးတန်ဖိုးနှင့် စားနိုင်မည့် လူအရေအတွက်ကို လက်ချိုးရေ တွေးတောမိသည်
ငါးမှာထွက်သည့်သွေးက ငါးမန်းများကို မြှူနေရာ ငါးမန်းကြီးတစ်ကောင်ကို သတ်နိုင်လိုက်သော်လည်း မှိန်းကို လက်လွှတ်လိုက်ရသည်
ဓားကို လှော်တက်တွင်တက်ကာ မှိန်းသစ်လုပ်ရင်း နောက်ထပ်လာသည့် ငါးမန်းများကို ဖယ်ရှားနေရသည်
ငါးကောင် ထပ်သတ်နိုင်ခဲ့ပြီး အတော်များများကိုလည်း မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ငါးမန်းများက တိုး၍သာများလာ၍ ငါးကိုယ်ပင် ကုန်လုလုဖြစ်လာသည်
ခေါင်း၊ အမြီးနှင့် ကျောရိုးနားကပ်သည့်အသားသာ ကျန်သည်
ရှုံးနိမ့်မှုကိုလက်ခံရင်း သူ့အိပ်မက်ကို ဖျက်ဆီးနေကြောင်း ငါးမန်းများကို တိုင်တည်မိသည်
စတုတ္ထမြောက်နေ့ အာရုဏ်မတက်မီ ကမ်းသို့ ကပ်နိုင်ခဲ့သည်
ရွက်တိုင်ကိုသာ အနိုင်နိုင်သယ်ရင်း တဲသို့ သွားသည်
ငါးခေါင်းနှင့် အရိုးများကို ကမ်း၌သာ ချန်ခဲ့တော့သည်
အိမ်ရောက်ပြီဆိုသောအသိနှင့် အိပ်ရာပေါ်ခြေပစ်လက်ပစ်လှဲကာ နှစ်နှစ်ခြိုက်ခြိုက် အိပ်သည်
နေထွက်သော် လှေနံတွင်ချည်ထားသည့် ငါးရိုးဘေးတွင် တံငါသည်များ အုံနေပြီ
တစ်ယောက်က တိုင်းကြည့်ရာ (၁၈) ပေ ရှည်ကြောင်း သိရသည်
လူအိုကြီး တရေးနိုးလာသော် ငါးဖမ်းအတူထွက်ရန် ကတိပြုကြသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာရေးဆရာ မောင်ဆုရှင်က ပင်လယ်ပြာနှင့် တံငါအို အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့ရာ အမျိုးသားစာပေဆု (ဘာသာပြန်၊ ရသ) ချီးမြှင့်ခံရသည်
ယခုလ ၁၁ ရက်နေ့က မန္တလေးတိုင်း ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂)၊ အဖွဲ့ချုပ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးငွေထွန်း ကွယ်လွန်သွားပြီ ဖြစ်သည်
အသက် ၇၉ နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည့် ဦးငွေထွန်းသည် ရန်ကုန် ရွှေဗဟို ဆေးရုံကြီးတွင် အသည်းရောဂါ ကုသနေစဉ် ကွယ်လွန်သွားခြင်း ဖြစ်သည်
ဒီဗွီဘီ၊ ၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၂ဝဝ၈ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံ ကာလအတွင်း ကျောက်ပန်းတောင်း သပိတ် တပ်ပေါင်းစု ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် မြို့နယ် ပညာရေးမှူး တာဝန်မှ ရပ်ဆိုင်းခြင်း ခံရသည့် ဆရာကြီး ဦးငွေထွန်း၏ ဒီမိုကရေစီရေး ကြိုးပမ်းမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ကျောက်ပန်းတောင်း မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁) လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးဘိုဇံက ယခုကဲ့သို့ ပြောပြသည်
"သူ့ရဲ့ နိုင်ငံရေး ခံယူချက်ကတော့ အမှန်တရားဘက်က အမြဲ ရပ်တည်ခဲ့တဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ပါ
နောက်ပြီးတော့ ဒီမိုကရေစီ ကာလမှာလည်းပဲ တစိုက်မတ်မတ်၊ သူက ဒုက္ခိတ ဖြစ်နေတော့၊ ခြေထောက်တွေ လမ်း မလျှောက်နိုင်ဘဲနဲ့ကိုပဲ နှစ်ပေါင်း ၁၅ နှစ်လောက် နီးပါး ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ် အပေါ်မှာ သစ္စာရှိရှိနဲ့ ရပ်တည်တယ်
နောက်ပြီးတော့ သူ့ရဲ့ စည်းရုံးရေး စွမ်းရည်ကလည်း တော်တော်ကောင်းပါတယ်
သူ့ရဲ့ စည်းရုံးရေး စွမ်းရည်ကြောင့် ကျနော်တို့ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်မှာ၊ ဒီမိုကရေစီ စည်းရုံးရေး အားကောင်းတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်တဲ့ အတွက်ကြောင့် စည်းရုံးမှုအား တော်တော်ရပါတယ်
သဘောတရားရေး အရလည်း သူဟာ တော်တော်ဖြောင့်မတ် မှန်ကန်တဲ့ အတွက်ကြောင့် သူ့ရဲ့ ပြောကြားချက်တွေကို လာကြတဲ့ သူ့ရဲဘော်တွေ၊ ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ်က ပုဂ္ဂိုလ်တွေ၊ ပြည်သူတွေက တော်တော် လက်ခံကြပါတယ်
တော်တော် လေးစား ချစ်ခင်ခြင်း ခံရတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးပါ
ကျနော်တို့ အဖွဲ့ချုပ် အတွက်တော့၊ ကျောက်ပန်းတောင်း မြို့နယ် စည်းရုံးရေး အဖွဲ့မှာတော့ တော်တော် အားနည်းစရာ ဆုံးရှုံးမှုကြီး တခုတော့ ဖြစ်သွားတာပေါ့ဗျာ
"တနင်္လာနေ့က ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည့် ဆရာကြီး ဦးငွေထွန်း၏ ဈာပနကို သူ့၏ တပည့်များ၊ ကြည်ညို လေးစားသူများ၊ ပါတီဝင်များနှင့် စည်စည်ကားကား ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည် ဟုလည်း လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဦးဘိုဇံက ပြောပြခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးငွေထွန်း ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ဝင်းကြိုင်နှင့် သားသမီး ၇ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်ဟု သိရှိရသည်
လက်ခုတ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ တရုတ်မှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တရုတ်မှော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၈ ဦး၊ မ ၁၆၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
တင်မ် ဘာနာလီ (အင်္ဂလိပ်:  Sir Timothy John Berners-Lee) ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး World Wide Web ကို တီထွင်ခဲ့သူတစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်
၁၉၈၉ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကွန်ပျူတာ သတင်းအချက်အလက် စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်ကို တီထွင်ပေးရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်
HTTP (Hypertext Transfer Protocol) စနစ်ကို ပထမဦးဆုံး အောင်မြင်စွာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ် နိုဝင်ဘာလလယ်တွင် အင်တာနက်မှတစ်ဆင့် client-server ဆက်သွယ်ရေး စနစ်ကို ပထမဦးဆုံး အောင်မြင်စွာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ရက်စွဲ အတိအကျကိုမူ မသိရပေ
<ref>တင်မ်ကို အင်္ဂလန်၊ လန်ဒန်အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ၊ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင် ကွန်းဝေး ဘာနာလီနှင့် မိခင် မေရီ လီဝုဒ်တို့၏ သားသမီး လေးဦးအနက် တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူ့မိဘများသည် ပထမဦးဆုံး လုပ်ငန်းသုံး အနေဖြင့် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် Ferranti Mark 1 ကွန်ပျူတာဖြင့် အလုပ် လုပ်ခဲ့သူများဖြစ်သည်
တင်မ်သည် ရှင်းမောင့် မူလတန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် လန်ဒန် အနောက်တောင်ပိုင်း လွတ်လပ်သည့် ဧမာနွေလကျောင်းသို့ ပြောင်းကာ ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အထိ ကျောင်းတက်ခဲ့သည်
မီးရထားစက်ခေါင်းများကို စိတ်ဝင်စားသူဖြစ်သဖြင့် မီးရထားဆိုင်ရာ အီလက်ထရောနစ်ပညာများကို ကလေးဘဝကတည်းက စူးစိုက်လေ့လာခဲ့သည်
အောက်စ်ဖိုဒ် တက္ကသိုလ် လက်အောက်ခံ ကွင်းစ်ကောလိပ်တွင် ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိ တက်ရောက်ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ပထမဘွဲ့အဖြစ် ရူပဗေဒဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဘွဲရပြီးနောက် ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သည့် Plessey တွင် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် အလုပ်ဝင်လုပ်သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဒီ ဂျီ နာ့ရှ်နှင့်ပေါင်းပြီး ပရင်တာများအတွက် type-setting ဆော့ဖ်ဝဲကို တီထွင်ခဲ့သည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လမှ ဒီဇင်ဘာလအထိ လွတ်လပ်သော ကန်ထရိုက်တာဘဝကို CERN တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သေးသည်
ထိုကုမ္ပဏီတွင် လုပ်ကိုင်နေစဉ် Hypertext ကို တီထွင်ရန် ကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်
သုတေသနလုပ်ကိုင်နေသူများ  အချက်အလက်များရရှိနိုင်စေရေးနှင့် ရရှိထားသည့် အချက်အလက်များကို အပြန်အလှန်မျှဝေနိုင်စေရေးအတွက်  အထောက် အကူဖြစ်စေနိုင်ရန်ဖြစ်သည်
သတင်းအချက်အလက်များကို အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်နိုင်ရေးအတွက် လက်တွေ့ပြသည့် အနေဖြင့် ရှေ့ပြေးစနစ် ENQUIRE ကို တည်ဆောက်ပြခဲ့သည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် CERN ကုမ္ပဏီမှထွက်လိုက်သည်
အင်္ဂလန်၊ ဘွန်းမောင့်ရှိICS (Image Computer System) တွင် အလုပ်ဝင် လုပ်သည်
ကုမ္ပဏီ၏နည်းပညာပိုင်းတွင် သုံးနှစ်ခန့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သူလုပ် ဆောင်ခဲ့သည့် အလုပ်မှာ ကွန်ပျူတာ networking ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် CERN ကုမ္ပဏီသို့ ပြန်ရောက်သွားပြန်သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် CERN သည် ဥရောပတွင် အင်တာနက်လုပ်ငန်းကို အကြီးကျယ်ဆုံး လုပ်ကိုင်သည့် ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်လာ သည်
ဘာနာလီသည် သူတီထွင်ထားသည့် Hypertext ဖြင့် အင်တာနက်တွင် အစွမ်းပြခွင့်ရလာသည်
သူစိတ်ကူးရခဲ့ သည့် TCP (Transmission Control Protocol) နှင့် Domain name စနစ်များကို အင်တာနက်ဖြင့် တွဲဖက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ရာမှ WWW (World Wide Web) ဆိုသည့် အင်တာနက်ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကြီးသည် အကောင်အထည်ပေါ် လာခဲ့ရပေသည်
လူတို့အသံဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ စာလုံးများဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည့်စနစ်သည် သူအနှစ်နှစ်အလလ ဖန်တီးခဲ့သည့် Hypertext ကြောင့် ပိုပြီးခရီးရောက်ခဲ့ရသည်
သူယခင် တီထွင်ခဲ့သည့် ENQUIRE စနစ်ကို အခြေခံပြီး WWW ကို တစ်ဆင့်ထပ်တက်နိုင်ခဲ့သည်
အင်တာနက်တွင် သိလိုသည်များကို ရှာဖွေနိုင်သည့် Web Browser စနစ်ကို တီထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က NeXTSTEP ဆိုသည့် OS (operating system) ဖြင့် အင်တာနက်ကို စတင်အသုံးပြုကြရသည်
ထို့နောက် ပထမဦးဆုံး Web server အဖြစ် လည်း CERN HTTPd ကိုတီထွင်နိုင်ခဲ့သည်
CERN တွင်လုပ်ကိုင်နေစဉ် ပထမဦးဆုံး Website ကို ပြင်သစ်နိုင်ငံ နယ်စပ်၌ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉⁠၉၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အွန်လိုင်းပေါ်သို့ပထမဦးဆုံးတင်နိုင်ခဲ့သည်
CERN ကတီထွင်ထားသည့် NeXT ကွန်ပျူတာတွင် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး Website နှင့် Web server အဖြစ် Info.cern.ch ဟူ၍ရိုက်ပြီး စတင်အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြင့် အင်တာနက်ခေတ်ကို စတင်နိုင်ခဲ့သည်
http:info.cern.chhypertextWWWTheProject.html ဟူသည့် အင်တာနက် address သည် WWW ပရောဂျက်အတွက် သတင်းအချက်အလက်များကို ရှာဖွေရာတွင် အလေးထားရသည့် နေရာတစ်နေရာဖြစ်လာသည်
ထို Website သို့လာကြည့်သူများသည် Hypertext အကြောင်းကို ကောင်း⁠ကောင်းလေ့လာနိုင်ကြသည်
သူတို့ကိုယ်ပိုင် Webpage များကိုလည်း ဖန်တီးတည်ဆောက်ခွင့်ရရှိကြသည်
သတင်းအချက်အလက်များကို ရှာဖွေဖတ်ရှုလိုလျှင် Web ကိုမည်သို့သုံးရကြောင်းကိုလည်း ထို Site တွင် ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ကိုယ်တိုင် Webpage များတည် ဆောက်လိုလျှင်လည်း မည်သို့လုပ်ဆောင်ရကြောင်း ရှင်းလင်းဖော်ပြထားသေးသည်
၁၉⁠၉၄ ခုနှစ်တွင် ဘာနာလီသည် MIT သို့ရောက်သွားပြီး W3C ကို ထူထောင်ခဲ့သည်
W3C ဆိုသည်မှာ World Wide Web Consortium ၏ အတိုကောက်စာလုံးဖြစ်သည်
ကုမ္ပဏီများက စံတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည့် အရည်အသွေး မြင့်သော Web စနစ်ကိုတောင်းဆိုကြသောကြောင့် သူက စံအဖြစ်သတ်မှတ်နိုင်ရန် W3C ကိုထူထောင်ခြင်းဖြစ်သည်
သူသည် စိတ်ကူးကို လွတ်လပ်စွာ အကောင်အထည်ဖော်လိုသူဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သူတီထွင်ခဲ့သည်များကို မူပိုင်ခွင့်လည်း မှတ်ပုံတင်ခြင်းမရှိ၊ မူပိုင်ခွင့်အတွက် ခံစားခွင့်များကိုပါ တောင်းခဲ့သူမဟုတ်ပေ
ကမ္ဘာ့ကွန်ရက်အဖွဲ့ (W3C) သည် အင်တာနက်နှင့်ပတ်သက်ပြီး စံအဖြစ် သတ်မှတ်ရာတွင် နည်းပညာအခမဲ့သုံးခွင့်ပြုရမည် ဆိုသည့်အချက်အပေါ်တွင် အခြေခံထားခဲ့သည်
လူတိုင်း အင်တာနက်ကို အလွယ်တကူသုံးနိုင်ရေးအတွက် ဤသို့သတ်မှတ် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၂ဝ⁠ဝ၉ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗြိတိန် ဝန်ကြီးချုပ် ဂေါ်ဒန် ဘရောင်းက ဘာနာလီကို ဗြိတိန်အစိုးရကို  အင်တာနက်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းရပ်များ အဆင်ပြေစေရေးအတွက် အကူအညီပေးနေကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
အစိုးရဌာနတစ်ခုဖြစ်သည့် သတင်းအချက် အလက်နှင့် နည်းပညာအထူးတပ်ဖွဲ့တွင် သူရုံးထိုင်နေသည်
ဗြိတိန်အစိုးရ၏ Website ဖြစ်သော data.gov.uk တွင် ဘာနာလီနှင့် ပါမောက္ခ နီဂဲလ် ရှက်ဘို့တို့သည် အစိုးရပရောဂျက်ကို အဓိကကိုင်တွယ်ပေးနေသူများဖြစ်လာသည်
၂ဝ⁠ဝ၉ နိုဝင်ဘာတွင် ဘာနာလီသည် World Wide Web ဖောင်ဒေးရှင်းကို ထူထောင်ခဲ့သည်
အင်တာနက် Web ကို အသုံးပြုပြီး ဆက်သွယ်ပေါင်းကူးကာ လူသားအကျိုးပြု လုပ်ငန်းများကို လုပ်ဆောင်နိုင်စေရန် ထိုဖောင်ဒေးရှင်းကို ထူထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ဘာနာလီသည် အင်တာနက်တွင် ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုသူများကို စောင့်မကြည့်ရေး၊ လွတ်လပ်စွာလေ့လာခွင့်ရရေး၊ အင်တာနက် ထိန်းချုပ်မှုကင်းရေးတို့အတွက်လည်း လှုပ်ရှားဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူက Net Neutrality ဆိုသည့်သဘောတရားကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် အင်တာနက်လွတ်လပ်ခွင့်ကို လူ့အခွင့် အရေးတစ်ရပ်အနေဖြင့် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
“ကုမ္ပဏီများ၊ အစိုးရများအနေဖြင့် အင်တာနက်လမ်းကြောင်းကို အမျိုးမျိုးဝင်ရောက်နှောက်ယှက်ခြင်း၊ ခိုးကြည့်ခြင်းတို့သည် အင်တာနက်ကို ခြိမ်းခြောက်ခြင်းဖြစ်ပြီးလူသားကွန်ရက်အခွင့် အရေးကို ချိုးဖောက်ရာရောက်သည်” ဟုသူကပြောဆိုခဲ့သည်
၂ဝ⁠ဝ၄ ခုနှစ်တွင် ဘာနာလီကို လူသားအကျိုးပြု တီထွင်ခဲ့မှုဖြင့် ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီးက သူရဲကောင်းဘွဲ့ (Knight) ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၂ဝ⁠ဝ၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အမျိုးသားအကယ်ဒမီသိပ္ပံက သူ့ကို ဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၂ဝ၁၂ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲအခမ်းအနားတွင် World Wide Web ကိုတီထွင်သူတစ်ယောက် အနေဖြင့် ဂုဏ်ပြုတက်ရောက်စေခဲ့သည်
၂ဝ၁၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက်ဘုရင်မကြီးက ပေးအပ်သည့်ဆုကို  အင်တာနက် တီထွင် သူ ငါးဦးအနက်မှ တစ်ဦးအဖြစ်လက်ခံရရှိခဲ့သည်
ဈေးနားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaynar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စငေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စငေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၁၂ ဦး၊ မ ၃၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဖထီးပြောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpahteepyaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဂျို့ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်မှာဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pinhmargar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ မချမ်းဘောမြို့နယ်၊ နွမ်လာတွမ်ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ဂန္ဓောဒယိကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရား၏ ထင်းရှူးဗောဓိပင်ပူဇော်ပွဲ ပြုလုပ်ချိန်တွင် ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင်  အရှင်ဂန္ဓောဒယိကထေရ်သည် ရတနာခြူးပန်း၊ ခြူးနွယ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော အိုးကိုယူကာ နံသာရေ လောင်းကာ လှူဒါန်းခဲ့၏
ထိုသို့ လှူဒါန်းခဲ့ရသည့် အကျိုးကြောင့် သေလွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ခဲ့၏
နှစ်ထောင့်ရှစ်ရာသော ကမ္ဘာထက်တွင် “သံဝသိတ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂန္ဓောဒယိကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင်မှာ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များနှင့် သော်လည်းကောင်း ၊ အိမ်မှာ မိသားစုနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်ပြင်ပမှာ မိတ်ဆွေများနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ စာသင်ကျောင်းမှာ အတန်းဖော် သူငယ်ချင်းများ နှင့်သော်လည်းကောင်း ပြောဆိုပတ်သက် ဆက်ဆံနေတဲ့ လူပေါင်းများစွာထဲမှာ မိမိက လူကောင်းတစ်ယောက် ဖြစ်ဖို့ ဆိုလျှင် မိမိ ပြောဆို သုံးစွဲတဲ့ စကားများကို အလေးထားသင့်ပါတယ်
ငယ်စဉ်ကလေးဘဝက စကားစပြောတတ်စဉ် ကာလမှစကာ တဖြေးဖြေး လူတွေဟာ စကားပေါင်းများစွာ ပြောဆိုလာကြပါတယ်
စာသင်ကျောင်းမှာ စာမေးပွဲအတွက် စိတ်မအေးရ၊ ဒေါသဖြစ်ရတဲ့အရွယ်မှသည် လုပ်ငန်းခွင်မှာ စိတ်အနှောင့်အယှက်ဖြစ်စရာ ၊ စိတ်ညစ်စရာများ အကြောင်းရင်းကြောင့် စကားအတိုက်အခံပြောခြင်းများ ၊ ငြင်းခုံမှုများ ပတ်သက်ရာ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဖြစ်လာရပါတယ်
အဲဒီလို ရန်ပွဲအသေးစားလေးများ၊ အတိုင်အခံစကားပြောခြင်းများ၊ ငြင်းခုံမှုများက ကျန်းမာရေးကို ဆိုးကျိုး သက်ရောက်စေလာပါတော့တယ်
ဂျပန်လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် ဒေါက်တာ မာဆာရုအီမိုတို ရဲ ့ The Hidden Messages In Water စာအုပ်မှာ စကားလုံးများရဲ ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ဖတ်ရှုနိုင်ပါတယ်
အဲဒီစာအုပ်ထဲမှာ ဒေါက်တာ မာဆာရုအီမိုတို က စကားလုံးများ ၊ အတွေးအခေါ် ၊ ဂီတအနုပညာ ၊ ပန်းချီ၊ လူတွေရဲ ့ ကျန်းမာရေးနဲ့ မော်လီကျူးအဆင့်မှာ ရှိတဲ့ ရေရဲ ့ ဆီလျောညီညွတ်ခြင်းကို နှိုင်းယှဉ် ဖော်ပြ ထားပါတယ်
ဒေါက်တာ မာဆာရုအိီမိုတို ရဲ့ လေ့လာ တွေ့ရှိချက်မှာ လူသားဘဝတွေကို မိခင်ရဲ့ သားအိမ်ထဲမှာ ၉၉% အရည်ကြည်အဖြစ်နဲ့ စတင်ပါတယ်
မိခင်ဝမ်းဗိုက်မှ ကျွတ်လို့ မွေးဖွားလာတဲ့ အခါမှာ ရေဟာ ၉၀% ကျန်ရှိနေပါတယ်
ကြီးပြင်း အရွယ်ရောက်လာတဲ့ အခါမှာရေပါဝင်နှုန်း ရ၀ % သို့ လျော့ကျသွားပါတယ်
သေဆုံးချိန်မှာတော့ ၅၀ % ဖြစ်ပါတယ်
ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူသားတွေမှာ ရေဟာ အဓိကပါရှိ တည်ရှိနေပါတယ်
ဒေါက်တာ မာဆာရုမိုတို က ပေါင်းခံရေ ထည့်ထားတဲ့ ပုလင်းပေါင်း များစွာကို တစ်ပုလင်းစီကို စကားတစ်မျိုး ပြောပြီး စမ်းသပ်လေ့လာခဲ့ပါတယ်
အဲဒီလေ့လာမှုကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူထားခဲ့ပါတယ်
အဲဒီရေတွေထဲကို စကားတွေ ပြောလိုက်တဲ့အခါမှာ ရေရဲ့ တု့ံပြန်မှုကို အံ့ဩဖွယ် တွေ့ရှိခဲ့ရပါတယ်
ရေရဲ့ မော်လီကျူးများကို ဓာတ်ပုံရိုက်ယူထားပြီး အဲဒီ ဓာတ်ပုံများကို ပြန်လည် လေ့လာတဲ့အခါမှာ အပြုသဘောဆောင်တဲ့ စကားလုံးများဖြစ်တဲ့ “love” နဲ့ “thank you” ဆိုတဲ့ စကားတွေကို ပြောထည့်လိုက်တဲ့ ရေရဲ ့ မော်လီကျူးတွေဟာ သိမ်မွေ့လှပတဲ့ ဖွဲ့စည်းမှု ဖြစ်ပေါ်သွားပြီး အဆိုးသဘောဆောင်တဲ့ “I hate you” နဲ့ “you are stupid” စတဲ့ စကားတွေ အပြောခံရတဲ့ ရေမော်လီကျူးတွေကတော့ ဆိုးရွားကျဲပြန့်သွားတဲ့ပုံတွေ ဖြစ်သွားပါတယ်
အဲဒီလို စကားလုံးတွေကိုတင်မဟုတ်ပါဘူး
ဂီတ အမျိုးအစား အမျိုးမျိုး ကိုလည်းရေက တုံ့ပြန်ပါတယ်
ဒါဟာ အင်မတန် အံဩစရာ ကောင်းတဲ့ ရှုထောင့်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ရေနဲ့ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ လူသားတွေဟာ နေ့စဉ် ပြောဆို သုံးစွဲတဲ့ စကားလုံးများကို ဆင်ခြင်ရွေးချယ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်
လူသားတစ်ယောက် အနေနဲ့ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ စိတ်ခံစားချက်တွေ အပေါ်မူတည်ပြီး ပြုမူ ပြောဆိုတတ်တာကြောင့် ပြောဆိုသုံးစွဲတဲ့ စကားလုံးတွေကို မပြောလိုက်ခင်မှာ ဆင်ဆာ လုပ်ဖို့ဆိုတာ မလွယ်ကူလှပါဘူး
ကိုယ်ချစ်ခင်သူများနဲ့ ရန်ဖြစ်စကားများတယ်ဆိုရင် ၊ လုပ်ငန်းခွင် အစည်းအဝေးမှာ ငြင်းခုံ ပြောဆိုရတယ် ဆိုရင် အနည်းနဲ့ အများဆိုသလို stress ကိုခံစားရပါတယ်
တကယ်တော့ ဒါတွေက ဆင်ခြင်လို့ ရနိုင်ပါတယ်
အကြောင်းအရာ တစ်ခုခုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး တစ်ယောက်ယောက်နဲ့ ရန်ဖြစ် စကားများတော့မယ်ဆိုရင် စကားတစ်ခွန်း နှုတ်က ပြောမထွက် လိုက်ခင်မှာ တခဏ အနားယူပြီး အသက်ကို ၀အောင် ရှုူလိုက်ပါ
ပြီးလျှင် စိတ်ထဲကနေ ငါသိတယ်..ငါတို့ ၂ယောက်..တစ်ယောက်စီမှာ အံ့ဩစရာကောင်းတဲ့ စိတ်ကောင်းလေးေတွေရှိတယ်
အဲဒါကို မင်းဆီမှာလည်း ငါတွေ့မြင်ချင်တယ်..ငါ့ဆီကလည်း မင်းကို မြင်စေချင်တယ်လို့ တွေးလိုက်ပါ
ပြီးလျှင် နောက်ထပ် အသက်ဝဝ ရှုူလိုက်ပါ
အဆိုးသဘောဆောင်တဲ့ စကားလုံးများကို ပြောမယ့်အစား အပြုသဘောဆောင်တဲ့ စကားလုံးများကိုသာ ရွေးချယ် သုံးစွဲလိုက်ခြင်း အလေ့အထ ကိုမွေးမြူလို့ ရပါတယ်
အတွေးတွေ နဲ့ သုံးစွဲတဲ့ စကားလုံးတွေဟာ နှစ်လို ပျော်ရွှင်ဖွယ် ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် အဲဒါရဲ့ နောက်ဆက်တွဲ အကျိုးဆက် အနေနဲ့ ရှိနေတဲ့ စိတ်ဆင်းရဲစရာ ၊ စိတ်မချမ်းမြေ့စရာများဟာ တဖြေးဖြေး ပျောက်ကွယ် သွားပါတယ်
နေ့စဉ်ဘဝမှာ ခံစားနေရတဲ့ tension တွေ တဖြေးဖြေး လျော့ပါးလာပြီး အပြုသဘောဆောင်တဲ့ စကားလုံးကောင်း များကိုသာ ဘဝမှာ ရှေ့လျှောက် ဆက်လက်သုံးစွဲသွားမယ်ဆိုရင် အသက်ရှည်ကာ ကျန်းမာ ပျော်ရွှင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်
ပင်မြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmyaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ရှမ်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှမ်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၁၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
တက်မခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tetmakhar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်
ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မဲနမ်မြစ်(ကျောက်ဖယားမြစ်) ၏ မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကွေ့မှ ၁၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်
မဲနမ်မြစ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက် ပင်မသွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်ပေရာ နိုင်ငံ၏အလယ်ပိုင်းဒေသများနှင့် ထိုမြစ်ကြောင်းတလျှောက်မှ ရောက်လာကြသော ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ကြက်ပေါင်စေး၊ သစ်စေ့၊  ငြုပ်ကောင်းစသည့် နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပို့ရသည်
ပိုး၊ ခြည်ထည်၊ စက်ကိရိယာ၊ ကုန်မာပစ္စည်းစသော သွင်းကုန်များကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် နိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ဖြူးရသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အတွက် ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အနောက်ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော မဲနမ်မြစ်၏ တဖက်တချက်မှနေ၍ သွယ်တန်းဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများစွာတို့သည် မြို့ကိုဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိကြရာ၊ ထိုတူးမြောင်းများကို မြို့တွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မြို့တွင်း၌ ယင်းသို့သော တူးမြောင်းများ ရှိကြသဖြင့်လည်း ဘန်ကောက်မြို့ကို “အရှေ့တိုင်း၏ ဗင်းနစ်မြို့” ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုတူးမြောင်းများထဲတွင် ဆင်းရဲသားများ နေထိုင်ကြသော လှေအိမ်များနှင့် ရေပေါ်ဆိုင်များလည်း ရှိကြသည်
အမည်တွင် ထိုင်းသာသာအရ "ကရုင်ဒေဝမဟာနဂိုရ် အမရရတနကောသိန္ဒြ မဟိန္ဒြာယုဓျာ မဟာတိလောကဘဝ နဝရတနရာဇဓာနီပူရီရမျ ဥတ္တမရာဇနိဝေသမဟာဌာန အမရဗိမာနဝတာရသ္ထိတ သက္ကတတ္တိယ ဝိၑ္ဏုကမ္မပြသိဒ္ဓိ" ဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် ကရုင်‌ဒေဝ (ဝါ) ကရုင်ထပ် ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်၍ ပူပြင်းစိုစွတ် ထိုင်းမှိုင်းသည်
မိုးရာသီသည် ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ်၍ ဆောင်းရာသီသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖြစ်ပြီးလျှင် နွေရာသီသည် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဖြစ်သည်
ဆောင်းရာသီအခါ၌ပင် ချမ်းအေးလွန်းလှသည်ဟူ၍ မရှိပေ
ဘန်ကောက်မြို့သည် ၁၀ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ( ၁၉၅၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ) ၁.၇ သန်းခန့် ရှိသည်
ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် စံမြန်းရာ နန်းတော်ကြီးရှိသော နန်းမြို့သည် စတုရန်း ၁ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ မြို့ရိုးပတ်လည် ဝိုင်းရံထားသည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မူလက ခံတပ်မြို့ဟောင်းနေရာဖြစ်၍ ၁၇၈၂ ခုတွင်မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ် စည်ကားလာလေသည်
၁၇၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက နန်းမြို့နေရာတွင် တရုတ်ကုန်သည်များ နေထိုင်ခဲ့သည်
ပထမရာမဘုရင်မင်းမြတ်လက်ထက်တွင် ထိုနေရာ၌ နန်းတော်ဆောင်များ ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ နန်းတော် ၂ ဆောင်သာ ရှိတော့သည်
နန်းမြို့အတွင်း မြောက်ဘက်၌ ယိုးဒယားမင်း အဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြသားဆင်းတုတော် တည်ရှိရာ မြဘုရားတန်ဆောင်း ရှိသည်
မြဘုရား၏ တန်ဆောင်းနံရံတို့တွင် နိပါတ်တော်လာ ပန်းချီများနှင့် ရာမဇာတ်တော်လာ ပန်းချီခန်းများကို ယိုးဒယား အနုပညာဖြင့် ရှုမငြီးစရာ သရုပ်ဖော်ထားသည်
ထိုနန်းမြို့တွင်း၌ပင် အမျိုးသားပြတိုက်၊ အမျိုးသားပိဋကတ်တိုက်၊ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ နေထိုင်ရာအဆောက်အဦးများ ရှိလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပေါ်တွင် ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၄၀၀) ကျော် ရှိပေရာ၊ ယင်းတို့မှ ပြောင်လက်သော စဉ့်အုတ်ကြွပ်မိုးများနှင့် သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင် ဝင်းဝင်းလက်လက် ရှိနေသော စုလစ်မွန်းချွန်တို့ကို လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရလျှင် လှံကိုင်တပ်တတပ် ရပ်တည်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်
ယိုးဒယား ဗိသုကာလက်ရာတို့ဖြင့်ပြီးသော ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် နန်တော်အဆောက်အအုံများကား တမျိုးတဖုံ တင်တယ်လှပေကြသည်
မြန်မာဘုရား၊ ကျောင်းတန်ဆောင်းတို့တွင် ခြင်္သေ့ရုပ်နှင့် မကင်းသကဲ့သို့ ဘန်ကောက်မြို့မှ ဘုရားကျောင်း တန်ဆောင်းတို့၌ ခန့်ညားသော ဘီလူးရုပ်ကြီးများကို တွေ့ရတတ်သည်
နန်းမြို့ရိုး၏ အပြင်ဘက်တွင်ကား ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းကျယ်ကြီးများ၊ ပန်းဥယျာဉ်များနှင့် ခန်းနားသိုက်မြိုက် သပ်ရပ်လှပေသည်
မြို့၏ အစည်ကားဆုံးနေရာမှာ နယူးရုဒ်လမ်းမကြီး ဖြစ်သည်
နယူးရုဒ်လမ်းမကြီးအပြင် ယောဝရတ် လမ်းမကြီးနှင့် တရုတ်လူမျိုးများ အများအပြားနေထိုင်ရာ တရုတ်ရပ်ကွက် ဖြစ်သော ဆမ်ပင်းရပ်ကွက်တို့သည် အရောင်းအဝယ် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားထွက်ပစ္စည်း၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်းမျိုးစုံကို ရရှိနိုင်သည်
တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် စသော နိုင်ငံခြားဆိုင်ကြီး ကန္နားကြီးများလည်း ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ခေတ်အမှီဆုံး အလှအပ အသပ်အရပ်ဆုံး လမ်းမကြီးမှာ ရာဇဒမ္မာန်ရိပ်သာဖြစ်၍ ပါရီမြို့မှ လမ်းမကြီး တစ်ခုသဖွယ် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသည်
ထိုလမ်းမကြီး၏ အဆုံးတဖက်တွင် မြဘုရားတန်ဆောင်းရှိ၍ အခြားတဖက်ဆုံးတွင် သမကုန်း နန်းတော်ကြီး ရှိသည်
ထိုနန်းတော်ကြီးကို ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် စတင်ခဲ့၍ ဝဇီရာ ဝုဓ(ဆဌရာမ) မင်းမြတ်က ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်သည်
ကျောက်ဖြူသားဖြင့် အီတာလျံနေဆွန်း ပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၍ ခန့်ညားလှပသည်
ယခုအခါ ပါလီမန် လွှတ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်
ရာဇဒမ္မာန် ရိပ်သာကို မျက်နှာပြုလျက်ရှိသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရရုံးကြီးများ၊ ပထမတန်းစား ဟိုတယ်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများသာ ဖြစ်လေသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ခရိုင်အပေါင်း ၅၀ ခု ပါဝင်သည်
ဘောလုံးနှင့် မွှေထိုင်းလက်ဝှေ့တို့မှာ ဘန်ကောက်မှာ လူကြိုက်အများဆုံး အားကစားများ ဖြစ်ကြသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ထိုင်းလိဂ်တွင်ကစားလျက်ရှိသောမြောင်ထောင်ယူနိုက်တက်၊ ဘန်ကောက်ယူနိုက်တက်၊ ပေါ့ နှင့် ပုလိတယ်ရို အစရှိသော နာမည်ကြီး ဘောလုံးအသင်းများ အခြေစိုက်သည်
ပိုက်ကျော်ခြင်း ကစားခြင်းကို မြို့အနှံ့ကွင်းပြင်များတွင် ကစားကြသည်ကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်
ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း လက်ထက်တွင် အနောက်တိုင်းကစားနည်းများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်
ဂေါက်သီးကစားနည်း ကို လူကုံထံ အသိုင်းအဝိုင်းများက အဓိက ကစားကြပြီး ဂေါက်ကွင်းများကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မြင်းပြိုင်ပွဲများ ခေတ်စားခဲ့သည်
အားကစားကွင်းများ အများအပြားရှိသောလည်း အမျိုးသား အားကစားကွင်း နဲ့ ဟွာမက် အားကစားကွန်းပလက်စ် တို့မှာ အဓိကဖြစ်သည်
၁၉၆၆၊ ၁၉၇၀၊ ၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၈ အာရှအားကစားပွဲများကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲတော် ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် အလှည့်ကျ လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့ရှိ မြစ်ချောင်းများကို ရှေးယခင်က အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ကားလမ်းများကို အသုံးပြုလာကြခြင်းကြောင့် တံတားများတည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်
ချာရွမ်ခရမ်လမ်းရှိ တံတားသည် အနောက်တိုင်းနည်းပညာကို ပထမဆုံးအသုံးပြုပြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော တံတားဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ထို့နောက် လမ်းကွန်ယက်ကို တဖြေးဖြေးချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်
အမြန်လမ်းများကြီးများမှ မြို့လည်ခေါင်မှ မြို့ပြင်သို့ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုကို ကျော်လွှားပြီး အလွယ်တကူရောက်ရှိနိုင်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုများ စတင်ခဲ့သည်
၁၈၉၃ခုနှစ်တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်းများ စတင်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်ထိ လမ်းအလယ်ခေါင်သွား ဓာတ်ရထားများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်မှသာ ခေတ်မှီ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်နိုင်ခဲ့သည်
ကျောက်ဖယားမြစ်နှင့် ချောင်း ၂ ခုမှ စက်လှေများဖြင့်လည်းကောင်း၊ အငှားကားများ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များနှင့် တုတ်-တုတ်ဟုခေါ်သော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များမှာ အသုံးပြုသူများပြားသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အခြားသောမြို့များနှင့် အ‌ဝေးပြေးလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့်သာမက လေကြောင်းများနှင့် သွားလာနိုင်သည်
ဘန်ကောက်တွင် နိုင်ငံတကာလေဆိပ် ၂ ခု တည်ရှိသည်
ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ခွန်လုံထုံ ဆိပ်ကမ်းမှာ အရေးပါသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လမ်းများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ခြင်းများအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ရှိသည်
အချို့သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်များအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် သီးခြားအဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးအရအဖွဲ့ကသာ ရန်ပုံငွေချထားခြင်းနှင့် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်
ကားလမ်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အသုံးအများဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဖြစ်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် မြို့မှာ သမရိုးကျလေးထောင့်စပ် မြို့တည်ဆောက်ပုံမဟုတ်တော့ပေ
အဓိကလမ်းမကြီး ၄၈ လမ်းက မြို့၏ မတူညီသော နေရာများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ကျောက်ဖယားမြစ်ကို တံတားများထိုး၍ မြို့ ၂ ဖက်ကို ချိတ်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်
ကားလမ်းကျပ်မှုများကြောင့် အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ထားပြီး မြို့လယ်ခေါင်နှင့် မြို့ပြင် သွားလာရာတွင် ကားကျပ်တည်းမှုပြဿနာကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးထားသည်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ဘန်ကောက်မြို့ အလျှင်အမြန်တိုးတက်လာပြီး မော်တော်ကားပိုင်ဆိုင်မှု တိုးတက်လာကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှု ပိုမိုများပြားခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ယာဉ်အစီးရေ ၄ သန်းနီးပါး ရှိသည်
အဆိုပါ ယာဉ်ကျော်ကျပ်တည်းမှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ခုံးကျော်တံတားများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မိုးပျံ အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အများပြည်သူသုံး ပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှု ပြဿနာသည် အခုတိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှုကြောင့် ဘန်ကောက်မြို့၏ လေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်တက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ပြည့်နှစ်များတွင် စိုးရိမ်ရသောအခြေအနေထိ ရောက်ခဲ့သည်
သို့သော် လောင်စာဆီအရည်အသွေး မြှင့်တင်ခြင်း၊ ကားမီးခိုးထုတ်လွှင့်မှု ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၀၀ခုနှစ်များတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာ အတော်အတန် ပြေလည်ခဲ့ရသည်
ဘတ်စ်ကားများနှင့် အငှားကားများ အောင်နိုင်မှုအထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင် (Victory Monument)သည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်
အဆိုပါနေရာတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ အငှားကားများ အများအပြားကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် တစ်မြို့လုံးကိုလွှမ်းခြုံနိုင်သော ဘတ်စ်ကားကွန်ယက်ရှိသည်
ဘန်ကောက်အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် (BMTA) သည် ဘတ်စ်ကားဝန်ဆောင်မှုကို တစ်ဦးတည်းလုပ်ကိုင်သည်
ဘတ်စ်ကားလမ်းကြောင်းပေါင်း ၄၇၀ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (BMA) သည် သီးသန့်ဘတ်စ်ကားလိုင်းကို စတင်ခဲ့သည်
အဆိုပါလိုင်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျရာ စတွန် မှ မြို့အနောက်ဘက် ရာချာဖရက် အထိ ပြေးဆွဲသည်
အငှားယာဉ်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်
၂၀၁၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လထိ အငှားကား ၁သိန်းကျော်၊ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ် ၆သောင်းနီးပါးနှင့် တုတ်-တုတ် (ခေါ်) သုံးဘီးဆိုင်ကယ် ၉ ထောင်နီးပါး ရှိသည်
အငှားကားများကို မီတာဖြင့်လည်းကောင်း ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့်လည်းကောင်း ငှားရမ်းနိုင်သည်
သို့သော် လမ်းကြောင်းမသင့်လျှင် ကားဆရာမှ ငှားရန်ငြင်းဆန်မှုကြောင့် ရှိနိုင်သည်
အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ခရီးအကွာအ‌ဝေးအလိုက် ဆိုင်ကယ်သမားနှင့် ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့် ငှားနိုင်သည်
သို့သော် အုပ်စုဖွဲ့ရမ်းကားမှုများကြောင့် အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်မှ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မီးရထားလမ်းဆုံမြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် အာရှတိုက်၏ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအများဆုံး တည်ရှိနေရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် လေဆိပ် ၂ ခုရှိသည်
ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ခုနှစ် သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ဟောင်းကို ပိတ်ခဲ့သော်လည်း လေဆိပ်ခရီးသည် များပြားမှုများကြောင့် ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ကို ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ အောက်တိုဘာလတွင် တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်းများအတွက် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များကို သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ဒွန်မောင်းသို့ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၆၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန်နှင့် ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၉၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်
ညောင်ကိုင်း (နောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing (West))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပင်စုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်စုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၇၃ ဦး၊ မ ၄၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန့်ကော်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gantgawpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ တောင်ကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းတလဲလူမျိုးတို့သည် ကယားပြည်နယ်၊ ဘောလခဲနယ်၌ နေထိုင်ကြသော တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစု ဖြစ်လေသည်
(ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ယင်းတလဲလူမျိုး သည် ကယားလူမျိုးအုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်
ဘောလခဲနယ်၏ မြို့တော်၊ ဘောလခဲမြို့တွင် ယင်းတလဲအမျိုးသားတို့ အများဆုံး နေထိုင်ကြလေသည်
ကယား၊ ယင်းဘော်၊ ပဒေါင်၊ ဗရဲ့၊ မနု မနော အမျိုးသားတို့ကိုလည်း နယ်တွင်း နေရာအနှံ့အပြား၌ တွေ့နိုင်လေသည်
ရှေးအခါက ကယားပြည်နယ်ကို ကရင်နီ ပြည်နယ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်သားတို့ကို ကရင်နီလူမျိုးဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး နောက်၊ ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံအစိုးရတို့က ကရင်နီဟူသော အမည်အစား ကယားဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲရန် ဥပဒေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့လေသည်
ယင်းတလဲဟူသောအမည်မှာ ဘောလခဲနယ်ကို ဦးစွာ တည်ထောင်ခဲ့သော ဖဘန့်(ပဗန်း)မင်း၏ သားသမီးများ ဟူ၍ ၎င်း၊ သို့မဟုတ် ရှေးလူဟောင်းများမှ ကျန်ရစ်ခဲ့သော လူများ ဟူ၍လည်းကောင်း အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူ နိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်
ယင်းတလဲအမျိုးသားတို့သည် ရိုးသား၍ ရဲရင့်တည်ကြည်ကြသည်
ယင်းတို့၏ စိတ်နေ စိတ်ထားကို ဝတ်စားဆင်ယင်သော အဝတ်အထည်၏ အသွေး အရောင်အားဖြင့် အကဲခတ်နိုင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
ယင်း တလဲ အမျိုးသားတို့သည် အနားများတွင် အနီစကွပ်ထားသော အင်္ကျီအဖြူနှင့် ဘောင်းဘီရှည်အဖြူကို ဝတ်ဆင်ကြသည်
အနီရောင် ခေါင်းပေါင်းကို ပေါင်းလေ့ရှိကြသည်
အမျိုးသမီးတို့သည် အင်္ကျီအဖြူ၊ ထဘီအနီကွက်ကျားနှင့် ခေါင်းပေါင်းအနက်ကို ဝတ်ဆင်လေ့ရှိကြသည်
အလုပ်အကိုင်မှာ တောင်ယာလုပ်ခြင်း၊ ဝါဂွမ်း၊ နှမ်း၊ ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရှားစေးချက်ခြင်း၊ ချိပ် မွေးမြူထုတ်လုပ်ခြင်း၊ သစ်ခုတ်ခြင်း စသောအလုပ်တို့ ဖြစ်လေသည်
မြေပြန့်တွင် ဆန်စပါးကို တူးမြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးသည်
ယင်းတလဲ အမျိုးသားတို့သည် ရိုးရာဓလေ့ ထုံးစံအရ အက အခုန် အတီး အမှုတ်တို့၌ ဝါသနာထုံကြသည်
ယောက်ျားနှင့် မိန်းမစုံတွဲအက၊ စုပေါင်းအကတို့ကို တစ်ပျော် တစ်ပါး ကခုန်လေ့ရှိကြသည်
တူရိယာများမှာ မောင်း၊ အိုး၊ စည်၊ ပြွေ၊ လင်းကွင်းတို့ ဖြစ်သည်
ဤသုတ်ကားသည် သိကြားမင်းနှင့် ပဉ္စသီခနတ်သားကိုအကြောင်းပြု၍ ပေါ်ပေါက်လာရသည်
အခါတပါး ၌ သိကြားမင်းသည် ဈာန်ဝင်စားနေတော်မူသော ဘုရားမြတ်စွာကို ချဉ်းကပ်ရန် မစွမ်းနိုင်ရကား စောင်းအရာတွင်ကျွမ်းကျင်လှသော ပဉ္စသီခ နတ်သားကို အကူအညီတောင်းကာ ပဉ္စသီခ၏ ငြိမ့်ငြောင်းသာယာလှသော စောင်းသံဖြင့် ဘုရားမြတ်စွာကို ဈာန်သမာပတ်မှ ထစေတော်မူသည်
သာယာငြိမ့်ငြောင်းလှသော စောင်းသံကို ကြားတော်မူရာတွင် ဘုရားမြတ်စွာသည် ပဉ္စသီခနတ်သားအား နှုတ်ခွန်းဆက်တော်မူသည်
ထိုအခါ ပဉ္စသီခနတ်သားက သိကြားမင်းသည် ဘုရား မြတ်စွာအား ဖူးတွေ့လိုကြောင်း  လျှောက်ထားသဖြင့် ဤသက္ကပဉှ သုတ်ကို ဘုရားမြတ်စွာက ဟောကြားတော်မူလေသည်
ဘုရားမြတ်စွာသည် ဤသုတ်တွင် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအစစ်အမှန် မရနိုင်ခြင်း၏အကြောင်းများကို အသေးစိတ်အကြောင်း အကျိုးဆက်၍ ပြသတော်မူသည့်ပြင် ထာဝရငြိမ်းချမ်းရေး၏ အဓိက အကြောင်းအချက်များကိုလည်း ရှင်းပြထားတော်မူလေသည်
အမှု—ကောသလမင်း၏ ကမ္ဗလာကို တောင်းမှု
အမှုသည်—ထုလ္လနန္ဒာ
ထုလ္လနန္ဒာသည် (ရှေ့သိက္ခာပုဒ်၌ ပြခဲ့သည့် အတိုင်း) အပြောကောင်း, အဟောကောင်းဖြစ်ရကား ကောသလမဟာရာဇာသည် ဧချမ်းသောအခါဖြစ်၍ အဖိုးတန် ကမ္ဗလာကို ခြုံလျက် ထုလ္လနန္ဒာအထံသို့ ရောက်လာ၏၊ ထုလ္လနန္ဒာသည် ကောသလမဟာရာဇာအား တရားစကားပြောဟော၍ သဘောကျသောကြောင့် “အရှင်မ အလိုရှိတာ ပြောပါ”ဟု ဖိတ်မံလေသည်၊ ထုလ္လနန္ဒာလည်း(အချိန်မဆိုင်းဘဲ) “လှူလိုလျှင် ဒီကမ္ဗလာကို လှူခဲ့ပါလား”ဟု ပြောလေသော် မဟာရာဇာလည်း မရှောင်သာဘဲ ကမ္ဗလာကို လှူခဲ့ရလေသည်
ထိုအကြောင်းကို ကြားသိရသော လူတို့သည် “ဘိက္ခုနီတွေဟာ အလွန်အလို(လောဘ)ကြီးကြသည်, တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိကြ၊ ဘယ့်နှယ်, မဟာရာဇာကိုတောင် ကမ္ဗလာ အလှူခံကြရ သလဲ”ဟု ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်
ဂရုပါဝုရဏံ ပန ဘိက္ခုနီယာ စေတာပေန္တိယာ စတုက္ကံသပရမံ စေတာပေတဗ္ဗံ
တတော စေ ဥတ္တရိ စေတာပေယျ, နိဿဂ္ဂိယံ ပါစိတ္တိယံ
လေးသောခြုံထည် တောင်းသောဘိက္ခုနီသည် အလွန်ဆုံး ၄-ကံသသာ တန်သော ခြုံထည်ကို တောင်းရမည်၊ ထို့ထက်ပို၍ တန်ဘိုးရှိသော ခြုံထည်ကိုတောင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိ ပါစိတ် အာပတ် သင့်၏
လေးသာ ခြုံထည်ဟူသည် ဧသောအခါ ခြုံဖို့ရာ ခြုံထည်တည်း၊ တကံသသည် ၄-ကျပ်ရှိ၏
ထို့ကြောင့် ၁၆-ကျပ်တန် ခြုံထည်ကို “စတုက္ကံသ  ၄-ကံသ တန်”ဟု ဆိုသည်
ပင်လယ်ကမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pinlelkan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ စမ်းလှမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘဏ်တိုက်သို့လူတိုင်းရောက်ဖူးကြမည် မဟုတ်သော်လည်း ဘဏ်တိုက် အကြောင်းကို ကြားဖူးသူများကား နည်းလှမည်မဟုတ်ချေ
ဘဏ်၌ စုငွေထားရှိသည်၊ ဘဏ်မှ ငွေထုတ်လာသည်စသော အသုံးနှုန်းများကို ရံဖန်ရံခါ ကြားသိကြမည့် နည်းတူ ချက်လက်မှတ်ဟူသော ဝေါဟာရကိုလည်း ကြားဖူး နားဝ ရှိကြပေမည်
သို့သော် ချက်လက်မှတ်၊ ချက်လက်မှတ် သုံးသည့်စံနစ် စသည်တို့ကား အဘယ်ကဲ့သို့နည်း ဟူ၍ အသေးစိတ်သိသောသူကား မများလှသေးချေ
ချက်လက်မှတ် ဆိုသည်မှာ ဘဏ်တစ်ခု၌ ငွေအပ်နှံထားသောသူသည် ထိုဘဏ်တွင် သူအပ်နှံထားသော ငွေမျးမှ ငွေမည်ရွေ့မည်မျှကို သူ၏ ချက်လက်မှတ် ရရှိသော သူအားထုတ်ပေးစေရန် ထိုဘဏ်သို့ညွှန်ကြားလိုက်သော အမိန့်လွှာပင် ဖြစ်သည်
ယခုခေတ်တွင် ငွေအပေးအယူ အပြောင်းအလွှဲ လုပ်ကြရာ၌ ငွေစက္ကူ၊ ငွေဒင်္ဂါး စသည်တို့ကို အသုံးနည်း၍ ချက်လက်မှတ်ကို အသုံးများလာကြ၏
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ချက်လက်မှတ် သုံးစွဲသော အလေ့အထမှာ တိုးတက်လျက် ရှိလေသည်
ယူနိုင်တက် ကင်းဒမ်းခေါ် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌ယခုအခါတွင် ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းအဝဝတို့တွင် ချက်လက်မှတ်သုံးသော စံနစ်ဖြင့်သာ ဆောင်ရွက်ကြ၏
အနောက်တိုင်း နိုင်ငံများမှာကဲ့သို့ချက်လက်မှတ်သုံး အလေ့အထ မတိုးတက်သေးသော မြန်မာနိုင်ငံ၌ပင် ယခုအခါ ချက်လက် မှတ်များကို ရှေးကထက် သုံးစွဲလာလေပြီ
ရှေးအခါက လူအများသည် ငွေပိုငွေလျှံများကို စဉ့်အိုး၌ဖြစ်စေ၊ဝါးကျည်တောက်၊ သေတ္တာ၊ ဘူး၊ ခွက်၊ ကြုတ် စသည်တို့၌ဖြစ်စေ၊ ကျစ်ကျစ်ပါအောင်ထည့်၍ လူသူလေးပါး မသွားလာသည့် ချောင်ကျကျနေရာတွင် မြှုပ်နှံသိုမှီး ထားတတ်ကြလေသည်
သို့မဟုတ်ခဲ့လျှင်လည်း ထိုငွေပိုငွေလျှံကို အသိမ်းရလွယ်ကူ၍ ငွေပြန်ပေါ် လွယ်သော ရွှေများ၊ ကျောက်မျက်ရတနာများဖြင့် ဖလှယ်ကာ လုံခြုံမည်ထင်ကြသည့် စိတ်ချရသော သေတ္တာတွင်း၌ လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးမထင်စားသည့် တိုင်ခေါင် နံရံခေါင်းများ၌လည်းကောင်း သိုဝှက်သိမ်းဆည်းထားလေ့ ရှိကြလေသည်
ဤအလေ့အထမျိုးကို နယ်စွန်နယ်ဖျားကျသည့် တောလက်ကျေးရွာများ၌ ယခုတိုင်အောင် ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရ၏
ယခုခေတ်တွင်ကား မြို့ကြီးများ၌ နေထိုင်သူများသည် မိမိတို့၏ ငွေပိုငွေလျှံများကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် မသိမ်းထားဘဲ ဘဏ်များသို့လွှဲအပ်ကာ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်စေကြလေသည်
ဘဏ်၌ ငွေအပ်ငွေထုတ် ပြုလုပ်သည့် စံနစ်ကို အောက်တွင် ပုံစံတစ်ခုအနေဖြင့် ဖော်ပြထားသည်
ဦးမူ ဆိုသူ၌ ငွေဒင်္ဂါး၊ ငွေစက္ကူမှစ၍ ငွေပိုလငွေလျှံများစွာ ရှိရာတွင် ထိုငွေများကို တစ်နေရာရာ၌ သိုဝှက် သိမ်းဆည်း ထားရန်လည်း စိတ်မချနိုင်၊ သွားလေရာရာသို့မိမိနှင့် တစ်ပါးတည်း ယူဆောင်ရန်လည်း မလိုလားသဖြင့် ဦးမူသည် ယင်းငွေများကို ဘဏ်သို့ယူသွားပြီးလျှင် ဘဏ်မန်နေဂျာအား သိမ်းဆည်းထားရန် အပ်နှံလိုက်၏
ထိုအခါ ဘဏ်မန်နေဂျာသည် ဦးမူလိုသည့်အခါ၌ ထိုအပ်ငွေ၏ တစ်ချိုးတစ်ဝက်ကို ဖြစ်စေ၊ အားလုံးကိုဖြစ်စေ ပြန်လည် ထုတ်ပေးမည်ဟူသော ကတိဝန်ခံချက်ဖြင့် ဦးမူအပ်လာသော ငွေများကို လက်ခံလျက် အပ်ငွေစာရင်းကို ဖွင့်ပြီးလျှင် ဦးမူအား ချက်လက်မှတ် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ထုတ်ပေးလိုက်လေသည်
ငွေအပ်ခြင်း နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိသည်
ဦးမူအပ်သကဲ့သို့ငွေရှင်၏ သဘောအလျောက် အလိုရှိသည့်အခါ လိုသမျှငွေကို ထုတ်ယူနိုင်သည့် စည်းကမ်းချက်ဖြင့် အပ်နှံခြင်းကို စာရင်းရှင် ငွေအပ်နှံခြင်းဟု ခေါ်သည်
စာရင်းရှင် အပ်ငွေများကို အချိန်မရွေး ထုတ်ပေးရသည့် စည်းကမ်းချက်ကြောင့် ဘဏ်သည် (ငွေကို) လှည့်၍ သုံးစွဲရန် အခွင့်အလမ်း နည်းပါးသည်ဖြစ်ရာ အချို့ဘဏ်များက ထိုသို့သော အပ်ငွေများအတွက် အတိုးမပေးကြချေ
အချို့ဘဏ်များကမူ စတိသဘောမျိုးဖြင့် အနည်းငယ် ပေးလေ့ရှိကြသည်
အခြားအပ်နှံခြင်း တစ်မျိုးကား ငွေရှင်သည် ဘဏ်နှင့် သဘောတူညီထားသော အချိန်စေ့မှသာလျှင် မိမိ၏ ငွေကို ထုတ်ယူရမည်
ထိုအတော အတွင်း၌ မထုတ်ယူရဟူ၍ စည်းကမ်းသတ်ထားသော အပ်နှံခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုသို့အပ်နှံခြင်းကို စာရင်းသေ ငွေအပ်ခြင်း (ဝါ) အပ်ငွေစာရင်းဖွင့်ခြင်း ဟုခေါ်သည်
အချိန် သတ်မှတ်ထားသည့် အလျောက် ဘဏ်များသည် ထိုသို့သော အပ်ငွေမျိုးကို ခြားလုပ်ငန်းတို့၌ လှည့်၍ အသုံးပြုနိုင်ကြသည် ဖြစ်ရာ၊ စာရင်းသေ အပ်ငွေများ အတွက် အတိုးငွေ ခပ်များများပေးလေ့ရှိကြသည်
ဦးမူသည် ချက်လက်မှတ် စာအုပ်ရသောအခါ မိမိ၏ ထိုးမြဲလက်မှတ်ပုံစံကို ရေးထိုး၍ ဘဏ်သို့ပေးအပ် ခဲ့ရပေသည်
ငွေထုတ်လိုသည့်အခါ ချက်လက်မှတ်တွင် မည်သူမည်ဝါအား ငွေမည်မျှ ပေးပါဟု ညွှန်ကြားဖော်ပြလျှက် ထိုးမြဲလက်မှတ်ကို ရေးထိုးပေးရ၏
ချက်လက်မှတ် ရသူက ဘဏ်သို့တစ်ဆင့် ပို့ရပြန်၏
ထိုအခါ ဘဏ်တိုက်က ဦးမူ၏ ထိုးမြဲလက်မှတ်ကို ယခင်က ထားခဲ့သော ပုံစံနှင့် တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးပြီးနောက် မှန်ကန် သည်ဟု ကျေနပ်လျှင် ချက်လက်မှတ်တွင် ဖော်ပြထားသော ငွေကို ထုတ်ပေးရလေသည်
ပုံစံအားဖြင့် ဦးမူသည် ကုန်စုံဆိုင်ရှင် ဦးထွန်းအား ကုန်ဖိုးငွေသော် လည်းကောင်း၊ အကြွေးကိုသော် လည်းကောင်း ပေးဆပ်ရန် ငွေလိုသည်ဟု ဆိုကြပါစို့
ထိုအခါ ဦးမူသည် ဘဏ်သို့ကိုယ်တိုင်သွားရောက်ပြီးလျှင် မိမိ၏ စာရင်းရှင် အပ်ငွေများမှ လိုသမျှသောငွေကို ထုတ်ယူလျက် ဦးထွန်းအား လက်ထိလက်ရောက် ရှင်းလင်း ပေးဆပ်မည် ဆိုက ကိုယ်တိုင် ပေးဆပ်နိုင်လေသည်
ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခမခံလိုသော် ချက်လက်မှတ် တွင် ဦးထွန်းအား ပေးရန်ရှိသော ငွေကို အတိအကျဖော်ပြပြီးလျှင် ဦးထွန်းအား၊ သို့မဟုတ် ဦးထွန်းက စေလွှတ် လိုက်သော သူအား ထုတ်ပေးရန် ညွှန်ကြား၍ မိမိထိုးမြဲလက်မှတ်ကို ရေးထိုးပြီးနောက် ထိုချက်လက်မှတ်ကို ဦးထွန်းအား ပေးလိုက်နိုင်သည်
ဦးထွန်းသည် ချက်လက်မှတ်ကို ရရှိသောအခါ ချက်လက်မှတ်၏ ကျောဘက်တွင် မိမိ၏ နာမည်ကို ထပ်မံရေးထိုးလျက် ဘဏ်သို့မိမိကိုယ်တိုင်ဖြစ်စေ၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို စေလွှတ်၍ဖြစ်စေ အဆိုပါ ချက်လက်မှတ်ပြပြီးသော် ငွေထုတ်ယူနိုင်၏
အကယ်၍ ဦးထွန်းသည် ဘဏ်၌ အပ်ငွေရှိက ဦးမူထံမှရသော ထိုငွေကို ထုတ်မယူဘဲ မိမိ၏ အပ်ငွေစာရင်း၌ လွှဲပြောင်း ထည့်သွင်းနိုင်သည်
အကယ်၍ ဦးမူအပ်ငွေရှိသော ဘဏ်သည် ဦးထွန်းအပ်ငွေရှိသော ဘဏ်နှင့် မတူလျှင် ဦးမူထံမှရရှိသော ချက်လက်မှတ်ကို ဦးထွန်းသည် မိမိအပ်ငွေရှိသော ဘဏ်သို့ပင် ပေးပို့ကာ ထိုဘဏ်မှတစ်ဆင့် ဦးမူအပ်ငွေရှိသော ဘဏ်နှင့် အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းယူနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် ဘဏ်ပိတ်ချိန် ရောက်သည့်အခါ ဘဏ်တိုက်ခွဲတို့၌ လက်ခံရရှိသမျှသော ချက်လက်မှတ်ကို ဗဟိုဘဏ်တိုက်ကြီးသို့ပို့ကြရသည်
ထိုမှတစ်ဖန် အခြားဘဏ်များနှင့် ဆိုင်သော ချက်လက်မှတ်များကို ဘဏ်စာရင်းရှင်ရုံးသို့ပို့လျက် မိမိနှင့် ဆိုင်သော ချက်လက်မှတ်များနှင့် အပြန် အလှန် စာရင်းရှင်း၍ ငွေထုတ်ယူကြရလေသည်
ဘဏ်စာရင်းရှင်ရုံး ဆိုသည်မှာ အဖွဲ့ဝင် ဘဏ်တိုက်ကြီးများ၏ ချက်လက်မှတ်ပေါင်း များစွာတို့ကို နေ့စဉ် အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းပေးရာ ဌာနဖြစ်သည်
ချက်လက်မှတ်များကို အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းပြီးသည့်နောက် အဖွဲ့ဝင် ဘဏ်တစ်ခုသည် အခြားအဖွဲ့ဝင် ဘဏ်တစ်ခုပေါ်၌ ငွေရရှိရန် နေသေးလျှင် ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်မှ တစ်ဆင့် ငွေထုတ်ယူရ၏
သို့မဟုတ် စာရင်းလွှဲပြောင်းယူရ၏
လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးထွန်းကားသည့် မြို့ကြီးများတွင် အပြန်အလှန် စာရင်းရှင်းသော အလုပ်ကို နေ့စဉ် နှစ်ကြိမ်မျှ ဘဏ်စာရင်း ရင်းရုံးက ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နိုင်ငံတွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတော်ဘဏ်သည် ဘဏ်တကာတို့၏ ဗဟို ဘဏ်တိုက်ချုပ်ဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီက မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ အိန္ဒိယရီဇတ်ဘဏ် ( အိန္ဒိယ သိးသန့်ဘဏ် ) သည် အခြားဘဏ်များ၏ ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်ပင် ဖြစ်၏
အိန္ဒိယရီဇတ်ဘဏ်၏ စီမံအုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသော ရန်ကုန် ဘဏ်စာရင်းရှင်ရုံးသည် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ချက်လက်မှတ်ပေါင်း ၈၈၆၅ဝ၂ စောင်၊ သင့်ငွေပေါင်း ၁ဝ၈၆၈၂၇၁၂၃ ကျပ်မျှကို စာရင်းရှင်ပေးခဲ့ရလေသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၌ကား ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်သည် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ ဘဏ်ဖြစ်၍ ယခင်က အိန္ဒိယ ရီဇတ်ဘဏ်၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိလေသည်
ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်သည် ငွေလွှဲစာချုပ်များ အတွက် ဘဏ်နှုန်းမျးကို သီတင်းစဉ် သတ်မှတ် ကြေညာလေ့ရှိသည်
ဘဏ်နှုန်းဆိုသည်မှာ ငွေလွှဲစာချုပ်များကို ဝယ်ယူ၍ ငွေချေရာတွင် စာချုပ်တန်ဖိုးမှ ဘဏ်က နုတ်ယူ လိုက်သည့် အနည်းဆုံးသော လျှော့ငွေပင်ဖြစ်သည်
ဗဟိုဘဏ်တိုက်ချုပ်မှ ကြေညာသော ဘဏ်နှုန်းကို အမှီပြု၍ သာလျှင် အခြားသော ဘဏ်များသည် မိမိတို့ထံ အပ်နှံထားသော အပ်ငွေများအတွက် အတိုးနှုန်းထားကို သတ်မှတ်လေ့ရှိသည်
ငွေလွှဲစာချုပ်ဟူရာ၌ လူတစ်ဦးမှ တစ်ဦးသို့လည်းကောင်း၊ ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့လည်းကောင်းဖော်ပြပါငွေကို သတ်မှတ်ထားသော အချိန်ကာလတွင် ပေးရန်ကတိပြုချုပ်ဆိုထားသော စာချုပ်စာတမ်းကို ဆိုလို လေသည်
ကုန်သည်တစ်ဦးသည် အခြားတစ်နိုင်ငံမှ ကုန်သည်တစ်ဦးအား ကုန်များ ရောင်းချလိုက်သည်တွင် ကျသင့်သော ကုန်ဖိုးငွေကို ဖော်ပြပြီးနောက် ၃ လဆိုင်း၊ ၄ လဆိုင်းစသည်ဖြင့် အချိန်ကာလကို သတ်မှတ်ပြီးလျှင် စာချုပ်တစ်ခုပြုလုပ်၍ ကုန်ဝယ်သူထံ ပို့လိုက်၏
ကုန်ဝယ်သူသည် စာချုပ်ပါ စည်းကမ်းချက်များကို သဘောတူခဲ့သော် စာချုပ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုး၍ ကုန်ရောင်းသူထံသို့ပြန်ပို့ရ၏
ထိုစာချုပ်မှာ ငွေလွှဲစာချုပ်ပင် ဖြစ်လေသည်
ကုန်ရောင်းသူသည် စာချုပ်ပါငွေကို ထုတ်ယူမည့်သူဖြစ်၍ ကုန်ဝယ်သူသည် စာချုပ်ကို ဝန်ခံသူ ဖြစ်လေသည်
စာချုပ်ဝန်ခံသူသည် အခြေခိုင်လုံ၍ နာမည်ကောင်းရှိသောသူ ဖြစ်မှသာလျှင် စာချုပ်၏ တန်ဖိုးမှာ ကောင်း၍၊ ရောင်းရာ၌ လျှော့နှုန်းသက်သာလေသည်
ငွေလွှဲစာချုပ်များမှာ လက်ပြောင်းရောင်းချနိုင်သော စာချုပ်များ ဖြစ်ကြ၏
စုရိုးစုစဉ် ငွေစုသောသူများအတွက် ငွေစုဘဏ်များလည်း ရှိကြသေးသည်
ယင်းတို့မှာ အစုစပ်ဘဏ်များ (ရင်းဖက်စုဖက် ဘဏ်များ) နှင့် စာတိုက်ငွေစုဘဏ်များ ဖြစ်ကြ၏
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အစုစပ်ဘဏ်များမှာ ကြီး ၅ ကြီးဟုခေါ်လေ့ ခေါ်ထရှိသော ဘဏ်တိုက်ကြီး ၅ ခုတို့၏ ဘဏ်တိုက်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်
ကြီး ၅ ကြီးကား ဗာကလေး၊ လွိုက်၊ မစ်ဒလန်၊ နေရှင်နယ်ပရောဗင်ရှယ်နှင့် ဝက်စမင်စတာဘဏ် လီမိတက်တို့ဖြစ်ကြသည်
ထိုသို့စုဆောင်းအပ်နှံထားသော ငွေများအတွက် ဘဏ်များက အတိုးအနည်းငယ် ပေးကြသည်
စာတိုက်ငွေစုဘဏ်သည် စုငွေတစ်ရာအတွက် တစ်နှစ်လျှင် ၂ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်း အတိုးပေးလေသည်
ဘဏ်လုပ်ငန်း၏ ဇာစ်မြစ်ကို ပြန်ပြောင်းလေ့လာသော် အလယ်ခေတ်တွင် ထွန်းကားခေတ်စားခဲ့သော အီတလီနိုင်ငံရှိ ငွေလဲစားသူများနှင့် သူတို့၏ လုပ်ငန်းများမှ တစ်ဆင့် တိုးတက်ကြီးပွား ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်သည်
ထိုငွေလဲစားသူများသည် အီတလီနိုင်ငံရှိ မြို့အသီးအသီးတို့တွင် လမ်းဘေး၌ ခုံတန်းလျားများ တည်ခင်း၍ ငွေလဲလှယ်သော အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ကြရာမှ စုပေါင်းဖွဲ့စည်း၍ လုပ်ကိုင်သော ဘဏ်လုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့ကြလေသည်
( ခုံတန်းလျားကို အီတာလျံ ဘာသာဖြင့် ဗန်ကဟုခေါ်၍ ထိုစကားမှ ယခုခေတ်သုံးသော ဘဏ်ဟူသော ဝေါဟာရ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုသည်
သို့အားဖြင့် ပထမဆုံး ဖြစ်သော ကုန်သွယ်ရေး ဆိုင်ရာဘဏ်ကို ၁၅၇၈ ခုနှစ်တွင် ဗင်းနစ်မြို့၌ တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့လေသည်
ထိုဘဏ်ကား ဗန်ကို ဒယ်လာ ပီအာဇာဒယ်ရီ အယ်လတိုပင်ဖြစ်၏
အီတလီနိုင်ငံ၌ အမြစ်တွယ်ခဲ့သော ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့၁၃ ရာစုနှစ်တွင် မျိုးပြန့်ခဲ့သည်
အီတလီနိုင်ငံမှ လောင်းဗတ်လူမျိုးတို့သည် အစပထမ၌ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးအတွက် အခွန်ဘဏ္ဍာ ကောက်ခံရန် ကိုယ်စားလှယ်တော်များအဖြစ်ဖြင့် ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ရောက်ရှိလာကြ၏
လောင်းဗတ်တို့သည် ဇာတိမျိုးရိုးအားဖြင့် ရွှေပန်းတိမ်သည်များ ဖြစ်ကြသည်
သူတို့သည် လန်ဒန်မြို့တစ်နေရာတွင် နေထိုင်ကြလျက် နေသားထိုင်သား ကျလာသောအခါ သူတို့၏ လာရင်းလုပ်ငန်းပြင်၊ သူတို့၏ မိရိုးဖလာလုပ်ငန်းဖြစ်သော ငွေချေးငှားခြင်း၊ အပ်ငွေလက်ခံခြင်း၊ ငွေလဲလှယ်ခြင်းများကို လုပ်ကိုင်လာကြသည်
ထိုမှ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် တိုးတက်လျက် ဘဏ်လုပ်ငန်းသည် ပေါ်ထွက်ပွင့်ကားလာသည်
၁၆၉၄ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ဘဏ်ကို အစိုးရအကူညီအနှင့် တည်ထောင်ခဲ့၏
လောင်းဗတ်တို့နှင့် သူတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို အမှတ်တရ ဖြစ်စိမ့်သောငှာ ယင်းတို့မူလ အခြေတည်ရာ နေရာကို လောင်းဗတ်လမ်းဟု ခေါ်ခဲ့ကြ၏
ယခုအခါ လောင်းဗတ်လမ်းသည် လန်ဒန်မြို့၏ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အချက်အချာ နေရာဖြစ်သည့်ပြင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ယန္တရားများဖြစ်သော အလုပ်တိုက်နှင့် ဘဏ်တိုက်များ တည်ရှိရာ ဗဟိုရပ်ကွက်ကြီးလည်း ဖြစ်နေလေသည်
ဧကကနိပါတ် - ၄
ကုလာဝကဝဂ် -၃၂- နစ္စဇာတ်
ဟင်္သာမနှင့်ထိမ်းမြားရန် ဝမ်းသာ၍ အမြီးလှန်ကသဖြင့် ဟင်္သာမင်း သဘောမကျ၍ မယား ဆုံးရှုံးရသောဥဒေါင်းအကြာင်းနတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်ပစ္စည်းဘဏ္ဍာများသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိသတတ်
ထိုရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံရောက်၍မြတ်စွာဘုရားက “ချစ်သာ ရဟန်း . . . အလိုနည်းသော ငါဘုရား သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ပစ္စည်းဘဏ္ဍာများဘိသနည်း” ဟု မေးတော်မူသည်ရှိသော် အမျက်ထွက်လျက် သင်းပိုင်နှင့် ကိုယ်ဝတ်ကိုယ်ချွတ်ကာ ဤနည်းဖြင့် ကျင့်ရမည်လောဟုဆို၍ ကိုယ်ချည်း အချည်းနှီး ရပ်လေ၏
လူတို့သည်ထိုရဟန်းကိုမြင်လျှင် စက်ဆုပ်ဖွယ် ကောင်းလှ၏ဟု ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် ပြောဆိုကြသဖြင့်ထိုအရပ်မှပြေးကာ လူထွက်လေ၏
ရဟန်းတို့သည်တရားသဘင်ဝယ် ထိုရဟန်းအကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ အရှက်အကြောက် မရှိ၊စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းကြောင်းကို ပြောဆိုကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ...ထိုရဟန်းသည် အရှက်၊ အကြောက် မရှိသဖြင့် သာသနာတော်တည်းဟူသော ရတနာမှဆုတ်ယုတ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မိန်းမ ရတနာမှ ဆုတ်ယုတ်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာအောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါကမ္ဘာဦးဝယ် အခြေလေးချောင်းရှိ သတ္တဝါတို့သည် ခြင်္သေ့ကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏
ငါးတို့သည် အာနန္ဒာငါးကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏
ငှက်တို့သည့် ရွှေဟင်္သာကို မင်းမြှောက်ကြကုန်၏
ထိုရွှေဟင်္သာမင်း၏သမီး ဟင်္သာမငယ်သည် အလွန်အဆင်းလှ၏
အဘ ဟင်္သာမင်းသည် သမီးအား မိမိအလိုရှိရာ လင်ကိုယူလော့ဟု ဆုပေးထားလေ၏
သို့အတွက် ရွှေဟင်္သာမင်းသည် သမီး အလိုရှိသော လင်ကိုစုံစမ်းရှာဖွေရန် ဟိမဝန္တာရှိ ငှက်အပေါင်းတို့ကို စည်းဝေးစေ၏
ဟင်္သာ၊ ဥဒေါင်း စသော ငှက်အပေါင်းတို့သည် တပေါင်းတည်းပြုလျက်ကျောက်ဖျာကြီးတစ်ခုဝယ် စည်းဝေးကြကုန်၏
ဟင်္သာမင်းသည် သမီးကို ခေါ်စေ၍မိမိ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ လင်ကို အရွေးခိုင်း၏
ဟင်္သာမငယ်လည်း ငှက်အပေါင်းတို့တွင်ကြည့်ရှုလတ်သော် လှပဆန်းကြယ်သော ဥဒေါင်းကိုမြင်၍ ဤဥဒေါင်းကို ကြိုက်နှစ်သက်သည်ဟုပြောကြားလေ၏
ထိုအခါငှက်အပေါင်းတို့သည် ဥဒေါင်းသို့ ကပ်၍ “အချင်း ဥဒေါင်း ... ငှက်တွေ အများအပြားရှိပါလျက် ဟင်္သာမငယ်သည် သင်ဥဒေါင်းကိုသာ ကြိုက်နှစ်သက်ပေသည်” ဟု ပြောဆိုကာချီးမွမ်းအံ့ကြကြကုန်၏
ဥဒေါင်းလည်းငြိမ်ငြိမ်မနေဘဲ “ငှက်အပေါင်းကား ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ငါ့အစွမ်းကို မသိမမြင်ကြကုန်သေး၊ ငါ ယခုပြမည်ဟု အလွန်ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် အရှက်၊ အကြောက်ကိုမငဲ့နိုင်ဘဲ ငှက်တို့အလယ်တွင် အတောင်နှစ်ဖက်ကို ဖြန့်ကာ အမြီးကိုထောင်လျက် က လေ၏
ထိုအခါမပေါ်သင့်သော့ ကိုယ်အင်္ဂါပေါ်သဖြင့် ရွှေဟင်္သာမင်းက “ဤဥဒေါင်းကား အရှက်၊ အကြောက် မရှိ၊ငှက်တို့အလယ်မှာ ထ၍ ကဘိသည်၊ ငါ့သမီးနှင့် မထိုက်တန်” ဟု ငှက်အပေါင်းတို့အားပြောကြားလေ၏
ထိုနောက် မိမိ၏ တူရင်းဖြစ်သော ဟင်္သာငယ်နှင့် ပေးစားကာ ထိမ်းမြားလက်ထပ်လေ၏
ဥဒေါင်းလည်းဟင်္သာမငယ်ကို မရသဖြင့် ရှက်လှ၍ ထိုအရပ်တွင် မနေဝံ့ဘဲ ပြေးလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဥဒေါင်းငှက်သည် -ယခုအခါ ဘဏ္ဍာများသောရဟန်း
ဟင်္သာမင်းသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မကြောက်, မရှက်၊ ဣန္ဒြေဖျက်၊ ထလျက် က,သကို
(၂) မိန်းမရတနာ၊ ဆုံးရှုံးပါ၊ ပမာဥဒေါင်းလို
စကန်ဒီနေးဗီးယားစကော့တလန် သည် ၈ ရာစုမှ ၁၅ ရာစုအတွင်းကာလကိုရည်ညွှန်းသည်
ဗိုက်ကင်း နှင့် Norse လူမျိုးတို့သည်အဓိကအားဖြင့် နော်ဝေလူမျိုးများ နှင့်အခြား စကင်ဒီနေးဗီးယန်း များနှင့်သူတို့၏သားစဉ်မြေးဆက်များသည်ယခုလက်ရှိခေတ်သစ် စကော့တလန် ၏အစွန်အဖျားဒေသများတွင်ကိုလိုနီနယ်မြေများကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
နှောင်းပိုင်း 8 ရာစုအတွင်းစတင်ထိုဒေသတွင်ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုများနှင့်စကင်ဒီနေးအကြားရန်လိုမုန်းတီးမှု Orkney ၏ Earl နှင့်ထွန်းသစ်စ thalassocracy ၏ အဆိုပါကျွန်း၏ဒမ်း ၏အစိုးရသောမင်းတို့ အိုင်ယာလန်, Dal Riata နှင့် Alba နှင့်၏ဦးရစ်သရဖူများကဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု နော်ဝေ ထပ်တလဲလဲခဲ့ကြသည် ခေါင်းစဉ်များ
စကန်ဒီနေးဗီးယားပိုင်နယ်မြေများမှာ မြောက်ပိုင်း အော်ခက်နီ နှင့်ရှ တလန် ၊ ဟေဘရီဆိုက်ဒ် ၊ က လီဒ်ဖရီးရန်း ကျွန်းများ နှင့် Caithness နှင့် Sutherland တို့အပါအဝင်ဆက်စပ်ပြည်မကြီးနယ်မြေများပါဝင်သည်
ခေတ်သစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ သည်ဤအချိန်ကာလအတွင်းပိုမိုကျယ်ပြန့်သောဘဝပုံစံကိုစတင်ပေးနေသော်လည်း Orkneyinga Saga သည်သတင်းအချက်အလက်၏အဓိကအရင်းအမြစ်ဖြစ်သော အိုင်းရစ်နှစ်ပတ်လည် နှင့်နောက်ပိုင်းတွင် Norse Saga များနှင့်အတူစကော့တလန်ရင်းမြစ်များမှသမိုင်းကြောင်းသည်အားနည်းနေသည်
ဈေးကုန်းတန်းရွာ၊ အလယ်သံကျော်
အရွက်မှာ လက်ဝါးခန့်ရှိ၍ အရွက်ဝိုင်းသည်
မြေနှင့်တစ်ထွာ တစ်မိုက်ခန့် ကပ်၍ ပေါက်တတ်သည်
မြေပြင်တွင် ကပ်၍ အရွက်ထွက်သော အမျိုးဖြစ်သည်
ဥမှာ ဂေါ်သဇင်နှင့်တူသည်
ကတိုးနံ့ကဲ့သို့ မွှေးသည်
၎င်းကို မိန်းမကိစ္စတွင် စီရင်ရသည်ဟု ဆိုသည်
ဝီယသိဒ္ဓိမြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်
ငါးပိနှင့် တို့စရာတို့သည် ထမင်း၊ ဟင်း၊ ဟင်းချိုတို့နှင့်အတူ မြန်မာတို့၏ အစားအစာတွင် အခြေခံများ ဖြစ်ကြသည်
ထမင်းကို ဟင်းနှင့်တွဲဖက်၍ မစားရစေကာမူ ငါးပိ၊ တို့စရာတို့နှင့် တွဲဖက်၍ မစားရလျှင် ပြည့်ပြည့်ဝဝ စားသောက်ရသည်ဟု မြန်မာတို့က မယူဆကြပေ
အထူးသဖြင့် တောင်သူ လယ်သမားနှင့် အလုပ်ကြမ်းသမားတို့အဖို့ ငါးပိသည် အဓိက အာဟာရပင်ဖြစ်သည်
ငါးအစိုကို ဆားဖြင့် အထပ်ထပ် သိပ်ထားလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ ငါး၊ ပုစွန်၊ ကဏန်းစသည်တို့ကို ဆားပက်နေလှန်း၍ ဆုံဖြင့်ထောင်းထားလျှင် သော်လည်းကောင်း ငါးပိဟု ခေါ်လေသည်
ငါးပိကို မြန်မာတို့သာမက ထိုင်း၊ မလေးရှား၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ အင်ဒိုနီးရှား စသည့် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများတွင်လည်း စားသုံးတတ်ကြသည်
ငါးပိကို ထိုင်းဘာသာဖြင့် ကပိ (กะปิ) ဟူ၍ ခေါ်သည်
မလေးဘာသာဖြင့် ဗာလချောင် (belachan)၊ အင်ဒိုနီးရှားဘာသာဖြင့် တရာစီ (terasi) ဟုခေါ်သည်
ထိုင်းငါးပိလုပ်နည်းနှင့် မွန်မြန်မာ ငါးပိလုပ်နည်းမှာ အတူတူပင်ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နေ့စဉ်စားသုံးသော ငါးပိကို အကြမ်းအားဖြင့် စိမ်းစားငါးပိ၊ မျှင်ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိ၊ ရေကျိုငါးပိနှင့် ငါးပိကောင်ဟု ခွဲခြားနိုင်သည်
မြန်မာတို့သည် ဟင်းချက်ရာ၌ ငါးပိအား ဟင်းမျိုးခတ်အဖြစ် ထည့်သုံးကြသည်
အဆိုပါ ငါးပိအား ငါးဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ပုစွန်၊မျှင်များဖြင့်သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိသည်
ငါး ငါးပိပြုလုပ်ရာတွင် ငါး၊ ပုစွန်ပေါက်၊ ကဏန်းအငယ် အစရှိသဖြင့် ဖမ်းဆီးရမိလာသမျှအား နေခြောက်လှန်း၍တစ်မျိုး၊ ဆားနယ်ခြောက်လုပ်၍တစ်ဖုံ ပြုလုပ်ပြီး ရောနှောထုထောင်းကာ ငါးပိဖြစ်အောင် အသွင်ပြောင်းယူကြသည်
ထိုသို့ ထုထောင်းရာတွင် ကြေညက်ခဲသည့် အကြေးခွံ၊ ငါးအရိုး အပိုင်းအစကလေးများ ရောပါတတ်သည်
ရေနှင့် ဦးစွာဖျော်ပြီး အဆိုပါအပိုင်းအစကလေးများအား ဖယ်ထုတ်ပြီးမှ အသုံးပြုသင့်သည်
အသုံးပြုသော ငါး၊ ပုစွန်၊ ကဏန်းများ၏ ‌ခြောက်သွေ့မှုအပေါ်မူတည်၍ အနံ့အသက်၊ အရသာ ကွာခြားတတ်သည်
ပုစွန်ငါးပိ အနေဖြင့်မူ ရွှေပုစွန်ခြောက်ပြုလုပ်ပြီး ကျန်ရှိနေသော အပိုင်းအစများ၊  ရေခဲပုစွန်အနေဖြင့် ရောင်းတန်းမဝင်သော ‌ပုစွန်ခေါင်းနှင့် အခွံများအား ကြိတ်၊ ထောင်း၍ ငါးပိပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်
ဖောင်တော်ဦး(ပုစွန်ခေါင်းထိပ်မှ အစူးချွန်)နှင့် မကြေညက်သည့်အခွံမာကလေးများ ပါဝင်တတ်သည်မှအပ ပုစွန်အရသာ သင်းပျံ့ပျံ့အား ခံစားနိုင်သည်
မျှင်ငါးပိကို မျှင်(ခေါ်)ဂွေးကောင်လေးများဖြင့် ပြုလုပ်သည်
ရရှိသည့် ရေမြေဒေသအပေါ်မူတည်၍ အရောင်၊ အရည်အသွေး ကွဲပြားတတ်သည်
မြစ်ချောင်းများမှ ဖမ်းဆီးရမိသော မျှင်ကောင်ငယ် ကလေးများမှာ ဖြူဖျော့ဖျော့နှင့် နုန်းမြေမှုန်ကလေးများ ကပ်ငြိပါလာတတ်သည်
ဆားငန်ရည်ပြင်းသော ပင်လယ်ပြင်မှ ဖမ်းဆီးရမိသော မျှင်ကောင်အငယ်လေးများမှာမူ ပန်းရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိတတ်သည်
မျှင်ကောင်ငယ်ကလေးများမှာ နူးညံ့လွန်းသဖြင့် ထု၊ ထောင်း၊ ကြိတ်လိုက်သည်နှင့် လွယ်လင့်တကူ ကြေညက်သွားလေ့ရှိသည်
ရေတွင် လွယ်လင့်တကူ ပျော်ဝင်နိုင်သည်
ငါး ငါးပိ၊ ပုစွန်ငါးပိ၊ မျှင်ငါးပိဟူ၍ ကွဲပြားခြားနားလေရာ တန်ဖိုးသည်လည်း ကွာခြားသည်
အလားတူ ငါးပိပြုလုပ်သူ၏ စေတနာသက်ရောက်မှုအပေါ်မူတည်ပြီး အရသာရော အနံ့အသက်ပါ ကွဲပြားနိုင်သည်
သန့်စင်ကောင်းမွန်ပြီး အရသာရှိသော မျှင်ငါးပိကို ငပလီကမ်းခြေ၊ ဂျိတ္တောကျေးရွာမှ ရနိုင်သည်
သက်နိုင်(ဂျိတ္တော)စိမ်းစားငါးပိကို ပုစွန်ဆိတ်ကလေးများမှ ပြုလုပ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ ပုစွန်ဆိတ်များသည် ငါးကလေးများနှင့် ရောနေတတ်သည်
ထို့ကြောင့် စိမ်းစားငါးပိကို ပုစွန်ဆိတ်နှင့် ငါးကလေးများမှ ပြုလုပ်ပြီး ၎င်းတို့ကို နေပူတွင် ၃၊ ၄ ရက်မျှလှန်း၍ အတန်ငယ်ခြောက်သောအခါ ဆုံတွင် ထည့်၍ ထောင်းရသည်
အတန်ညက်လေမှ ဆားထပ်ထည့်၍ ထပ်ထောင်းရပြန်သည်
ဆားသမသွားသည့်အခါ ငါးပိကို မြေအိုးတွင် အနည်းဆုံး ၃၊ ၄ လမျှ သိပ်ထားရသည်
ထိုအခါ ငါး၊ ပုစွန်တို့၏ အခွံတို့နှင့် အရိုးများသည် ကြေပြီဖြစ်၍ ငါးပိမှာ စားသုံးရန် အသင့်ဖြစ်လာသည်
စိမ်းစားငါးပိကို မြိတ်နှင့် ထားဝယ်နယ်များတွင် လုပ်ကိုင်ကြ၍ ဒေသကိုအစွဲပြုကာ မြိတ်စိမ်းစား၊ ထားဝယ်စိမ်းစားဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
မျှင်ငါးပိကို ကျောက်ပုစွန်ဆိတ်ကလေး တစ်မျိုးမှ လုပ်သည်
လုပ်နည်းမှာ စိမ်းစားငါးပိ လုပ်နည်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်
မျှင်ပိုက်နှင့် ဖမ်း၍ရသော မျှင်များကို အစွဲပြု၍ မျှင်ငါးပိဟု ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
မျှင်ထဲတွင် အထက်ပါ ကျောက်ပုစွန်ဆိတ်အပြင် ကဏန်းကလေး၊ ငါးကလေးများလည်း ပါဝင်သည်
မျှင်ငါးပိမှာ ဘိုကလေး (ဖျာပုံနယ်)၊ လပွတ္တာ (မြောင်းမြနယ်)၊ သက္ကယ်သောင် (ပုသိမ်နယ်) တို့မှ အများအားဖြင့် ထွက်သည်
တော်သလင်းလဆန်းသည်နှင့် မျှင်(ခေါ်)ဂွေးကောင်ငယ်ကလေးများ ငပလီကမ်းခြေတစ်လျှောက်သို့ ဝင်‌ရောက်ကျက်စားလေ့ရှိသည်
ထိုမျှင်ကောင်ငယ်ကလေးများမှာ အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်တတ်ပြီး  ‌ပင်လယ်ရေပြင်အထက်၌ ပေါလောမျောပါနေတတ်သလို ရေအောက်ငုပ်လျှိုးလျက် သွားလာကြလေ့ရှိသည်
ကမ်းခြေကမ်းစပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် မျှင်များအား ယခင်အချိန်က ကမ်းဆွဲပိုက်များ အသုံးပြု၍ ဖမ်းဆီးကြသည်
ထို့နောက် ပိုက်ကွန်များ အသုံးပြုလျက် ရေနက်ပိုင်းထိ သွားရောက်ကာ မျှင်ခဲများကို ရှာဖွေဖမ်းဆီးကြပြန်သည်
ထိုမှတစ်ဖန် ရေအောက်၌ နစ်မြုပ်သွားလာနေသည်များကို ရေငုပ်မျက်မှန်များ အသုံးပြုရှာဖွေလာကြသည်
ကမ်းဆွဲပိုက်ဖြင့် ရှာဖွေဖမ်းဆီးရာတွင် လူဦးရေ (၁၁)ယောက်၊ (၁၂)ယောက် အသုံးပြုရသည်
ပိုက်ကွန်အသုံးပြုသူများအဖို့ နှစ်ယောက်သုံးယောက်ဆိုလျှင် အလုပ်ဖြစ်ကြ၏
ခေတ်ကာလ ပြောင်းလာ သည်နှင့်အမျှ ရှာဖွေဖမ်းဆီးသည့် နည်းစနစ်များ ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်
ကမ်းဆွဲပိုက်နေရာတွင် မျှင်ကျော့ပိုက်များ အစားထိုးဝင်ရောက်လာသည်
ဇာခြင်ထောင်ပိုက်(သို့) တစ်မတ် ကွင်းဖော့ပိုက်များကို ကျော့ပိုက်ကဲ့သို့ဆင်ပြီး ညဘက် မီးထွန်းလျက် မျှင်ကောင်ငယ်လေးများကို ကျော့ပြီး ယူကြ၏
လူဦးရေ (၁၅)ယောက်၊ (၁၈)ယောက်မှသည် လူ(၂၀) အထိ လိုက်ပါပြီး တစ်မီးထွန်း၊ နှစ်မီးထွန်း အလျဉ်းသင့်သလို ပြုလုပ်ဖမ်းဆီးကြသည်
ရရှိလာသည့် မျှင်ကောင်ငယ်ကလေးများအား နှစ်နာရီခန့် နေလှန်းရသည်
ငါးနှင့်အမှိုက်များ ရောနှော ပါဝင်ပါက သန့်စင်ဖယ်ထုတ်ရန် လိုအပ်သည်
ငါးပိထောင်းရာတွင် ငါးအငယ်လေးများ ပါဝင်သွားပါက ခါးသက်သက် ဖြစ်တတ်၏
သန့်စင်ပြီး မျှင်များအား ကြိတ်စက် အသုံးပြု၍ သော်လည်းကောင်း၊ ‌ခြေနင်း မောင်း(သို့) လက်ထောင်းဆုံ အသုံးပြု၍ သော်လည်းကောင်း ငါးပိအဖြစ် အသွင်ပြောင်းယူရသည်
ကြိတ်စက်နှင့်ကြိတ်ပါက ကြေညက်မှုမရှိ၊ အဖတ်ပါသဖြင့် ခြေနင်းမောင်းကိုသာ အသုံးပြုသူများ၏
ခြေနင်းမောင်း အရွယ်အစားကို မူတည်ပြီး တစ်ဆုံတွင် ငါးပိဿာမှ ခုနစ်ပိဿာအထိ ဝင်ဆံ့အောင်ထည့်၍ ထောင်းကြရသည်
ထိုသို့ ထောင်းရာတွင် မောင်းနင်းသူ နှစ်ယောက်(သို့)သုံးယောက် ရှိတတ်ပြီး မျှင်ကောင်ငယ်ကလေးများ ကြေညက်အောင် ဟိုဘက်၊ သည်ဘက် လှည့်ပြန်ပေးရသော လူတစ်ယောက် ထားရှိရန် လိုအပ်သည်
သူက ကြေညက်မှုရှိမရှိ အဆုံးအဖြတ် ပေးရသည်
နာရီဝက် လေးဆယ့်ငါးမိနစ်ခန့် ထောင်းပြီးပါက တစ်ထပ်(တစ်ကြိမ်) ထောင်းငါးပိ ရရှိလာသည်
ကြော် လှော် ချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်ပေပြီ
ရောင်းတန်းဝင် ငါးပိဖြစ်ရန်အတွက်မူ တစ်ထပ်ထောင်းများအား နေပြန်လှန်းပြီး နောက်တစ်ကြိမ် ထောင်းရသည်
နှစ်ကြိမ်‌ ထောင်းပြီးသည်နှင့် မျှင်ဖတ်များ ကင်းစင်ကာ ရေတွင် လွယ်လင့်တကူ ပျော်ဝင် နိုင်သည့် အခြေအနေသို့ ရောက်ရှိလာသည်
မျှင်ငါးပိ စစ်စစ်ကိုမှ စားသုံးချင်သူများအနေဖြင့်မူ နောက် တစ်ကြိမ် နေလှန်းပြီး ထောင်းရန်လိုအပ်သည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ပါက တစ်နှစ်၊ နှစ်နှစ်သိုလှောင်သိမ်း ဆည်းထားသည့်တိုင် အရောင်အနည်းငယ် ညိုသွားသည်မှအပ မူလအရသာမပျက် စားသုံးနိုင်သည်
ဂျိတ္တောရွာမှ ထွက်ရှိသော မျှင်ငါးပိများတွင် ဆိုးဆေးကဲ့သို့ ဓာတုဆေးဝါးကင်းစင်ခြင်း၊ နဂို မျှင်ကောင်ငယ် ကလေးများ၏ ပန်းသွေးရောင်ဖျော့ဖျော့ ရှိတတ်ခြင်း၊ ကျောက် သဲ အမှိုက် ငါး ကင်းစင်ပြီး မျှင်၏ ထူးကဲ သော အရသာကို အပြည့်အဝ ခံစားနိုင်ခြင်း၊ ခါးသက်မှု မရှိခြင်း၊ ရနံ့မွှေးခြင်း၊ ငါးပိကြော်ကဲ့သို့ သီးခြားဟင်းလျာတစ်ခွက် ဖန်တီးစားသောက်နိုင်ခြင်း အစရှိသည့် အကျိုးကျေးဇူးများ ရရှိနိုင်သည်
ဓမင်းငါးပိမှာ ဓမင်းထောင်၍ရသော ငါးကလေး အမျိုးမျိုးတို့ကို နေလှန်း၊ ဆားပက်၍ ထောင်းယူရသော ငါးပိဖြစ်သည်
ငါးပေါသည့် အရပ်တိုင်း၌ ဓမင်းငါးပိ လုပ်ကြသည်
ရေကျိုငါးပိမှာ အရည်ကျို၍ စားရသော ငါးပိမျိုးဖြစ်သည်
အချို့ကလည်း ရေချိုငါးပိဟု ခေါ်ကြသည်
သို့သော် ရေချိုငါးပိ လုပ်သောငါးမှာ ရေချိုရေငန် နှစ်ဌာနမှ ရသောငါးများ ဖြစ်သည်
ထိုငါးများမှာ များသောအားဖြင့် အကောင်လတ်၊ အကောင်ကြီးများ ဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို ခါးကျိုးရုံမျှထောင်း၍ ငါးပိလုပ်ရသည်
ရေကျိုငါးပိထဲတွင် သုံးဦးစပ်ငါးပိမှာ ထင်ရှားသည်
များသောအားဖြင့် ငါးရံ့၊ ငါးဖယ်နှင့် ငါးပြေမ ငါးသုံးမျိုးကို စပ်၍လုပ်သော ငါးပိကို လူကြိုက်များသည်
ထို့အပြင် ဆုံထုံးငါးပိဟူ၍လည်း ရှိသေးသည်
ဆုံထုံးငါးပိမှာ အင်းမှရသော ခါးချိုးပြီး ငါးများကို ဆုံတွင် ထည့်ထောင်းရာ မညက်တညက်လုံးထွေးထွေး အခြေအနေ၌ရှိသော ငါးပိဖြစ်သည်
ထိုထက်ညက်အောင် ဆက်ထောင်းလျှင် ထောင်းသားငါးပိဟု ခေါ်ပြန်သည်
ငါးအသေးစားများမှ လုပ်သောငါးပိကို ငါးနုပ်ငါးပိဟု ခေါ်ကြသည်
ယင်းသည်လည်း သုံးဦးစပ်ငါးပိ၌ အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ငါးကို အကောင်လိုက် ဆားပက်၍ ကုပ်နှိပ်ထားသော ငါးပိကို ငါးပိကောင်ဟု ခေါ်သည်
ငါးပိကောင်လုပ်နည်းမှာ မျှင်ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိ၊ ရေကျိုငါးပိ လုပ်နည်းနှင့် မတူချေ
မိလာသော ငါးများကို ငါးပိလုပ်ရန်ငါးနှင့် ငါးပိကောင် လုပ်ရန်ငါးဟူ၍ ရွေးချယ်ရသည်
ထိုနောက် ငါးပိကောင်လုပ်ရန် ငါးများကို ရေစင်တင်ရသည်
ရေစင်တင်သည် ဆိုသည်မှာ ငါးများကို ရေစင်ပေါ်တင်၍ ဆေးကြောခြင်းဖြစ်သည်
ရေစင်တင်ငါးများမှာ အူ၊ အသည်း ထုတ်ပြီး၊ ခေါင်းဖြတ်ပြီး ငါးများဖြစ်သည်
ထိုနောက် ငါးများကို ရိုင်ပတ်ထဲတွင် ထည့်၍ အပေါက်ဖောက်ထားသည့် ယောက်မနှင့် မွှေရသည်
သို့မှသာ အကြေးစင်သည်
ထိုနောက်တစ်ဖန် ရေစင်တင်ပြီးလျှင် အညှီနှင့် အရိအရွဲများ ကျဆင်းစေရန် ဆားပက်ပေးရသည်
ယင်းကို ရေထုတ်ဆားပေါက်ခြင်းဟု ခေါ်သည်
ထိုနောက် ထွန်ခြစ်၊ ခက်ရင်းတို့ဖြင့် ဆွပေးရသည်
ဤသည်ကို ခါးချိုးသည်ဟု ခေါ်သည်
ရေစစ်၍သွားသောအခါ ငါးများကို ရေစင်မှချ၍ အသားတွင်းသို့ ဆားဝင်စေရန် ဆားဖြူးပေးရသည်
ဤသည်ကို ဆားကူးသည်ဟုခေါ်သည်
ပြီးလျှင် စည်သို့သွင်းကာ အသားတစ်ထပ်၊ ဆားတစ်ထပ် သိပ်ရသည်
ယင်းသို့ ငါးပိသိပ်ရာ၌ သစ်သားခုံဖိနပ်ဖြင့်နင်း၍ သစ်သားတုံးနှင့် ဆောင့်ပေးရသည်
ငါးပိစည်မှာ အိမ်ခေါင်ပက်လက်ပုံ ဆောက်လုပ်ထားသည်ဖြစ်၍ ငါးပိမှကျသော ငံပြာရည်သည် ရေတံလျှောက်မှတစ်ဆင့် ငံပြာရည်အိုးထဲသို့ စီးဆင်းလေသည်
ထိုနောက် ငါးပိကောင်ကို စည်မှထုတ်၍ နေသတ်ရသည်
နေသတ်ခြင်းမှာ စည်အတွင်း၌ သိပ်ပြီးငါးကို အပြင်ထုတ်၍ နေပူလှန်းခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုနောက် ဆားပြန်ကူးပြီး စည်ပြန်သိပ်ရသည်
အကယ်၍ အငန်ရည် စစ်သွားလျှင် ထပ်၍ ဆားဖြူးပေးရသည်
အငန်လွန်လျှင် ဆန်မှုန့်ကိုဖြစ်စေ၊ ထောင်းပြီးသား ပြုတ်ဆန်ကိုဖြစ်စေ၊ ဆန်ကွဲပြုတ်ကိုဖြစ်စေ ရောပေးရသည်
ငါးပိတွင် ရေ၊ ပရိုတင်းနှင့် တွင်းထွက် သတ္တုဓာတ် များ ပါရှိသည်
တွင်းထွက်သတ္တုဓာတ်များအနက် ဆားအပြင် ကယ်လဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ်ခေါ် ဒြပ်စင်များလည်းပါသည်
ထို့ပြင် သွေးကောင်းရန်အတွက် သံဓာတ်လည်း ပါသည်
ငါးပိတွင် ရေရာခိုင်နှုန်း ၄၀ မှ ၅၀ အထိ၊ ပရိုတင်းရာခိုင်နှုန်း ၂၀ မှ ၃၀ ထိ၊ အဆီရာခိုင်နှုန်း ၃ မှ ၄ အထိ ပါဝင်သည်
စိမ်းစားနှင့် မျှင်ငါးပိတွင် ဆားရာခိုင်နှုန်း ၁၀ မှ ၂၅၊ ရေကျို ငါးပိ၊ ဓမင်းငါးပိနှင့် ငါးပိကောင်များတွင် ဆားရာခိုင်နှုန်း ၂၀ မှ ၃၀ အထိ ပါဝင်ကြသည်
အသားနှင့် အဆီများပါသောကြောင့် ငါးပိသည် အခြားအသားများကဲ့သို့ အပူဓာတ်ကို ပေးသည်
ငါးပိအမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ငါးပိတစ်အောင်စလျှင် အပူဓာတ် ၃၁ ကယ်လိုရီမှ ၄၈ ကယ်လိုရီအထိ ပေးနိုင်သည်
ဤအချက်တွင် ငါးပိသည် အမဲသား၊ ဆိတ်သားနှင့် ဝက်သားလောက်ပင် အာဟာရတန်ဖိုးရှိသည်
ငါးပိတွင် ကယ်လဆီယမ်ဒြပ်စင်သည် ၁ ဒသမ ၅ မှ ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိပါသည်
ဖော့စဖောရပ်မှာမူ ၀ ဒသမ ၇၅ မှ ၁ ဒသမ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ပါသည်
အစားအစာ များတွင် ကယ်လဆီယမ် ရာခိုင်နှုန်းများသည် အောက်ပါ အတိုင်း ဖြစ်သည်
နို့ ၀ ဒသမ ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းကြက်သွန်ဖြူ ၀ ဒသမ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းနှမ်း ၁ ဒသမ ၄၅ ရာခိုင်နှုန်းဒန့်သလွန်ရွက် ၀ ဒသမ ၄၄ ရာခိုင်နှုန်းတရုတ်နံနံရွက် ၀ ဒသမ ၂၃ ရာခိုင်နှုန်းပူဒီနာ ၀ ဒသမ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းအထက်ပါ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်ကြည့်သော် ငါးပိသည် ကယ်လဆီယမ်များစွာ ပါသည့်အစာဟု ဆိုနိုင်သည်
ငါးပိ များများစားရန် လိုသည်
လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ် လုံလောက်စွာမရလျှင် ရောဂါအမျိုးမျိုး စွဲကပ်တတ်သည်
လူကြီးတစ်ယောက်လျှင်တစ်နေ့လျှင် ကယ်လဆီယမ် ၀ ဒသမ ၆၈ ဂရမ် လောက် လိုသည်
ကျွန်ုပ်တို့သည် ငါးပိကို နေ့စဉ်စားပေးခြင်းအားဖြင့် ခန္ဓာကိုယ်ကလိုအပ်သည့် ကယ်လဆီယမ်ဓာတ်ကို ပေါပေါနှင့် ဖြည့်စွက်ပေးနိုင်သည်
ကယ်လဆီယမ်နှင့် ဖော့စဖောရပ် နှစ်မျိုးစလုံးပင် ခန္ဓာကိုယ်ရှိ အရိုးများကို ခိုင်မာ စေသည်
ထိုဓာတ်နှစ်မျိုးကို ခန္ဓာကိုယ်က လုံလောက်စွာမရသော် ရစ်ကက်ရောဂါ စွဲကပ်တတ်သည်
လူကြီးတိုင်းနေ့စဉ် ဖော့စဖောရပ် ၁ ဂရမ်လောက်လိုသည်
ငါးပိတွင် ကယ်လဆီယမ် ၂ ဆပါလျှင် ဖော့စဖောရပ် ၁ ဆ နှင့် ဖော့စဖောရပ် ၂ ဆပါမှသာ အာဟာရ လုံလောက်သည်
ကံအားလျော်စွာ ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ် စားသုံးနေသောဆန်တွင် ဖော့စဖောရပ်သည် ကယ်လဆီယမ်ထက်ပို၍ ပါသည်
စက်ကြိတ်ဆန်၏ ကယ်လဆီယမ် နှုန်းမှာ ၀ ဒသမ ၀၁ ရာခိုင် နှုန်းဖြစ်၍ ဖော့စဖောရပ်နှုန်းမှာ ၀ ဒသမ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်ရာ ငါးပိနှင့် ထမင်းစားခြင်းသည် အာဟာရဖြစ်စေသည်
ပင်လယ်တွင် နေထိုင်သော ရေလုပ်သားများသည် မိမိတို့ ပြုလုပ်ထားသော ငါးပိများကို စဉ့်အိုးများဖြင့် သိုလှောင်တတ်ကြသည်
၎င်းငါးပိအိုးများသည် ပင်လယ်ကမ်းခြေ၏ မည်သည့်နေရာတွင် ရှိနေပါစေ၊ ရေထရက်များတွင် ငါးပိအိုးမှ ငါးပိရည်များ လျှံထွက်ပြီး၊ ရေသေရက်များတွင် ငါးပိရည်များ ခမ်းခြောက်သွားတတ်သော စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသော ဖြစ်စဉ် ရှိသည်
ရေထရက်များအတွင်း ငါးပိအိုးမှ ငါးပိရည်များကို ကုန်စင်အောင် ခပ်ထုတ်လိုက်သော်လည်း နောက်တစ်ရက်၌ ပြည့်လျက် ပြန်တွေ့ရသည်
ခပ်ထုတ်ခြင်း မပြုဘဲ ထားကြည့်ပါက ရေသေရက်များသို့ ရောက်သော် အလိုလို ခမ်းခြောက်သည်
ဝက်ဝံရွာသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင်တည်ရှိသည်
ဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မန္တလေး မှ လားရှိုးကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်
တိုက်နယ်ရွာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘူတာ၊ ဆေးရုံ၊ အထက်တန်းစာသင်ကျောင်းတို့ရှိသည်
ပြင်ဦးလွင် မြို့၏ မြို့ပြင် နယ်မြေ ၅ ခုရှိရာတွင် ဝက်ဝံသည် နယ်မြေ ၁ ဖြစ်သည်
၁၃၁၉ (၁) ရက်
ထနီးရွာ၊ သဲအိမ်တမန်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kakar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ကကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငင်နှုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngennung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဗာလ်ဂွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗာလ်ဂွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၂ ဦး၊ မ ၉၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
ပဲခူးတိုင်း ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့ ကင်မွန်းခြံ (ကင်းပွန်းချုံ) လမ်း၌ အဖ ကုန်သည် ဦးဘစိန်၊ အမိ ဒေါ်တင်မေ တို့က ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက် [၁၉၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် (၁၂၇၉ ခု ဝါဆိုလဆန်း ၁၁ ရက် သောကြာ) ဟု ရှုမဝတွင် ဖော်ပြသည်] နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
တစ်ဦးတည်းသော သား၊ ငယ်မည် မောင်သန်း၊ အမည်ရင်း ဦးဝင်းစိန် ဖြစ်သည်
တင့်တယ်သည် ‌ရွှေ‌တောင်မြို့ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၊ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းနှင့် ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄-ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဥပစာသိပ္ပံ သင်တန်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်သည်
ဥပစာသိပ္ပံတန်းကို အောင်မြင်ပြီး‌နောက် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်ကို ဆက်လက်‌လေ့လာရာ ၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်
ထို့‌နောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ပန်းတ‌နော်မြို့ အမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်း၌ ‌ကျောင်းဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဥပ‌ဒေသင်တန်းသို့ တက်‌ရောက်၍ ပညာ ဆက်လက်သင်ယူသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ကုန်သည်လုပ်ပြီး‌နောက် ပညာ‌ရေးဌာန လက်‌အောက်ရှိ စာ‌ပေနှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနတွင် စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ရာ ဥပ‌ဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရသည်
ထိုကာလက အင်္ဂလိပ်စစ်အုပ်ချုပ်‌ရေးလက်‌အောက်ရှိ ပြည်သူ့ဆက်ဆံ‌ရေးဌာနတွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈-ခုနှစ်အထိ ပြန်ကြား‌ရေးဌာနတွင် ဘာသာပြန်အရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂-ခုနှစ် အတွင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘီ⁠ဘီစီ အသံလွှင့်ဌာန မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်၌ ဘာသာပြန်နှင့်သတင်းလွှင့်ထုတ်သူအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် ၁၉၃၆-ခုနှစ် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားဘဝကပင် စာ‌ပေနယ်သို့ စတင်ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ ပထမဆုံးလက်ရာမှာ ၁၉၃၆-ခုနှစ်က ရွှင်‌ပျော်‌ပျော် စာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်‌ဝေ‌သော "'မရှက်လို့လား"' ဝတ္ထုဖြစ်သည်
သို့‌သော် ထိုစဉ်က က‌လောင်နာမည် မပါပဲ ရွှင်‌ပျော်⁠‌ပျော်တိုက်ထုတ်စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်‌ဝေခဲ့ရသည်
၁၉၃၇-ခုနှစ်တွင် ထုတ်‌ဝေသည့် "'တ‌နေဝင်"' အမည်ရှိ ဝတ္ထု၌ ‌အောင်‌ကျော်ဟူ‌သော က‌လောင် အမည်ကို ယူခဲ့သည်
၁၉၄၆-ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စာပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းကို ဦး‌ဆောင်ထုတ်ခဲ့သည်
၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် ရှုမဝရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်းကို ရှုမဝဦး‌ကျော်နှင့် တွဲဖက်တာဝန်ယူထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းထုတ်‌ဝေသူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅-ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းကို အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုထုတ် ရီးဒါးဒိုင်ဂျက် မဂ္ဂဇင်းပုံစံဖြင့် ဦးစီးထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
၁၉၆၉-ခုနှစ်မှစ၍ စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း စာတည်း တာဝန်ကို ကွယ်လွန်သည့်အချိန်အထိ ထမ်းရွက်သွားသည်
တင့်တယ်သည် ၁၉၄၆-ခုနှစ်ထုတ် စာပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းတွင် တင့်တယ် က‌လောင်အမည်ကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ယင်းက‌လောင် အမည်ဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ‌ရွှေချစ် ‌ငွေချစ် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် ထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
တင့်တယ်က‌လောင်အမည်ဖြင့် ထုတ်‌ဝေခဲ့‌သော ဝတ္ထုများအနက် ချစ်နိုင်ငံ (၁၉၄၇)၊ ‌ဖြေ‌လျော့‌ခွေ (၁၉၄၇)၊ ချစ်သက်လက်‌ဆောင် (၁၉၅၀)၊ ကမ္မဖလ (၁၉၅၁)၊ ထား(၁၉၅၇) စသည်တို့သည် ထင်ရှား‌သော ဝတ္ထုအချို့ ဖြစ်သည်
တင့်တယ် က‌လောင်အမည်ဖြင့်ပင် ချစ်လင် (၁၉၄၇)၊ ပျိုတို့အချစ်‌တော် (၁၉၅၇)၊ အဏ္ဏဝါနှင့် အဖိုးအို (၁၉၆၄)၊ ချာလီနှင့် ယာယီ (၁၉၆၄)၊ လစန္ဒာနှင့် ခြူးပိုက်ဆံ (၁၉၆၄)၊ ‌ရောမကို အာခံသူ (၁၉၆၅)တို့ကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် အများအားဖြင့် အချစ်ဝတ္ထုများကို ‌ရေးခဲ့သည့်ပြင် ဘကြီးမွှန်းကို အဓိကဇာတ်‌ဆောင်ထား၍ အဆင့်နိမ့်လူလတ်တန်းစား ဘဝသရုပ်‌ဖော် ဝတ္ထုတိုများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
ဝတ္ထု‌ရေးနည်း အ‌ခြေပြ (၁၉၇၄)ကျမ်းတ‌စောင်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
တင့်တယ်ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်အပြင် အမည်ရင်း ဦးဝင်းစိန် အမည်ဖြင့်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက စာ‌ပေနှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနတွင် အမှုထမ်းစဉ် အ‌ခြေပြကမ္ဘာ့သမိုင်း ဒုတိယတွဲကို ပြုစုခဲ့သည်
အ‌ရှေ့ဖျားကမ္ဘာ့သမိုင်း စာအုပ်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ အခြားထင်ရှား‌သော က‌လောင်အမည်ပွား တစ်ခုမှာ ‌အောင်မြင် ဖြစ်သည်
‌အောင်မြင် က‌လောင်အမည်ဖြင့် အေးစိမ့်ဟူ‌သော အဓိကဇာတ်‌ဆောင်တစ်‌ယောက်ကို ဖန်တီးကာ ဝတ္ထုတိုများ ‌ရေးခဲ့သည့်အပြင် အိုဘယ့်ကံ၊ သည်မိုးသည်‌မြေ စ‌သော ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် ‌ကျော်‌ဇော၊ စိန်တပွင့်၊ ထွန်းအံ့ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်များဖြင့်လည်း ဝတ္ထုများနှင့် သုတစာအုပ်များကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
လှပဟူ‌သော က‌လောင်အမည်ကို သုံး၍ ပန်းချီအနုပညာ ဆိုင်ရာ ‌ဆောင်းပါးများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
ယဉ်မင်းလှ၊ ဦးထွဋ်‌ခေါင်၊ ဦးအသင်္ချေ၊ ဆရာဩဘာက‌လောင်အမည်များကို သုံး၍လည်း ‌ဆောင်းပါးများကို ‌ရေးခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် သူ၏သက်တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် စာမျိုးစုံ ‌ရေးနိုင်‌သော စာ‌ရေးဆရာတစ်‌ယောက်အဖြစ် ထင်ရှားသည်
တင့်တယ်သည် စာ‌ပေ‌လောကတွင်သာမက ရုပ်ရှင်‌လောကတွင်လည်း ထင်ရှားသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လာလုလု‌ငေး၊ ၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် ကျမအနုပညာသည်၊ ထား စသည်တို့ကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူ ရိုက်ကူးခဲ့သည့်ပြင် ‌ဖြေ‌လျော့‌ခွေ၊ အ‌ကျော်အ‌မော်၊ ဖိုးပြုံးချို ဇာတ်ကားတို့အတွက် ဇာတ်ညွှန်းများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ တင့်တယ် အမည်ရှိ ကိုယ်‌ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ တစ်‌စောင်ကိုလည်း ‌သွေး‌သောက်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၆၅-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ ၁၉၇၁-ခုနှစ် ဧပြီလအထိ ‌ရေးသားခဲ့‌လေသည်
၁၉၈၀- ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄)ရက်နေ့ နေ့လယ် ၃း၄၆ နာရီတွင် ရန်ကုန် မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်စိန်နှင့်အတူ သားသမီး (၆)ယောက်၊ မြေး (၁၀)ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ကမ္မဖလပန်းရောင်မြမန်းမေမျိုးမြတ်ရွှေချစ်ငွေချစ်ဖိုးပြုံးချိုဖြေလျော့ခွေလာလုလုငေးဖဲမွေ့ယာပေါ်ဝယ်ထားရောမကိုအာခံသူလေရဟတ်နီပျိုတို့အချစ်တော် (ဘာသာပြန်ဆုရ)လစန္ဒာနှင့်ခြူးပိုက်ဆံအဏ္ဏဝါနှင့်အဖိုးအိုအိုက်ဆင်ဟောင်ဝါမိုဗီဒစ်လိုက်တော်မူသင့်ပါငဲ့မာနနှင့် အာယာတအိုဘယ့် ကံ (The Scarlet Letter)ကမ္ဘာ့သမိုင်းအခြေပြကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများ ခေတ်သစ်သမိုင်းအခြေပြကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများ မေးခွန်းငါးဆယ် အဖြေလွယ်လျှပ်စစ်ရာဇဝင်မွေအဏ္ဏဝါ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များမြစ်တို့၏ သဘာဝသမိုင်းဒဂုန် ရွှေမျှား
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ
စာ ရ၁ - ရ၂
မြန်မာ ဝတ္ထု အညွှန်း (၂)
စာ ၂၁ဝ - ၂၂၅
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၃)
စာ ၄၂ - ၄၄
တစေ့တစောင်း စာရေးဆရာ တို့၏ အကြောင်း
တင့်တယ် သို့မဟုတ် နှုတ်ခမ်းနီ ကလေး တို့၏ အသည်းစွဲ၊ ဖျတ်ခနဲ တွေ့ရသော ရုပ်ပုံလွှာ ကားချပ်များ
စာ ၂၁၄ - ၂၂၃
ပြန်ဆက် စာတည်း အဖွဲ့
နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း
စာ ၉၇ - ၁ဝ၁
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၁)
စာ ၁၆၅ - ၁၆၇
ရှုမဝ စာတည်း အဖွဲ့
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈ဝ)
၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်သော '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ
ပင်တီး (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintee (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ထီပေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီပေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၈၆ ဦး၊ မ ၅၃၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် (အင်္ဂလိပ်: Arakan Army; အတိုကောက် AA) သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၀ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော ရခိုင်လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရက္ခိုင့်အမျိုးသားအဖွဲ့ချုပ်၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်(အခြောက်မ)မှ ဦးစီးသည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော်၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်လေးဦးမှာ  ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်(အခြောက်မ) ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင်(ခွေးညိုကောင်) ဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်ဟန်(ကျော်ကြီး) နှင့်ရက္ခိုင့်တပ်‌‌တော်ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ခိုင်သုခ(ဂွေးမဲ) တို့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ရဲကင်းစခန်းလေးခုကို ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA က တစ်ပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက ရက္ခိုင့်တပ်တော်ကို အကြမ်းဖက်အဖွဲ့အစည်းအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၁ မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီမှ ရက္ခိုင့်တပ်တော် AA အား အကြမ်းဖက်အုပ်စုမှ ကြေညာထားခြင်းမှ ပြန်လည် ရုပ်သိမ်းလိုက်သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်က ရခိုင်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားလူငယ်များနှင့် လူလတ်ပိုင်းများ၏ စုစည်းလှုပ်ရှားမှုမှ ရက္ခိုင့် တပ်တော် ပေါ်ပေါက်လာရန် အစပြုခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့် KIA ဗိုလ်ချုပ်ဂွမ်မော်တို့ လိုင်ဇာတွင် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်လူငယ်များကို KIA မှ စစ်သင်တန်းများ ပေးခဲ့သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် ကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ် KIO KIA ဌာနချုပ် ရှိရာ လိုင်ဇာတွင် ရခိုင်လူငယ် ၂၆ ဦးဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပလက်ဝမြို့နယ်ဘက်မှ တဆင့် ရခိုင်ပြည်နယ်သို့ ထိုးဖောက် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးစားလာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများ မကြာခဏ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ရသေ့တောင်၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ ဘူးသီးတောင် စသောမြို့နယ်များအထိ နယ်မြေချဲ့ထွင်လာခဲ့ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့ တိုက်ပွဲ အပြင်းအထန် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ မှစတင်ကာ တပ်မတော်နှင့်အကြိမ် ၁၀၀ ကျော် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၂၀၁၈ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း တပ်မတော်မှ ရှမ်းပြည်နယ် နှင့် ကချင်ပြည်နယ် တို့ကို ၄ လ စစ်ကြောင်း ရပ်နားလိုက်သော်လည်း ရခိုင်ပြည်နယ် မပါဝင်ခဲ့ပေ
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့ နံနက်ပိုင်းတွင် AA တပ်ဖွဲ့ဝင်များက ဘူးသီးတောင်နှင့် မောင်တောမြို့နယ်များရှိ နယ်ခြားစောင့်စခန်း (၄) ကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် တပ်မတော်နှင့် AA တို့အကြား တိုက်ပွဲများ ပိုမိုပြင်းထန်လာခဲ့ပြီး အရပ်သားများ ထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် သေဆုံးမှုများလည်း ရှိခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်အတွင်းတွင် အစိုးရတပ်မတော်နှင့် AA တပ်ဖွဲ့တို့အကြား ရင်ဆိုင်တိုက်ပွဲများသည် ချင်းပြည်နယ် ပလက်ဝ၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဘူးသီးတောင်၊ မောင်တော၊ ရသေ့တောင်၊ စစ်တွေ၊ ကျောက်တော်၊ မြောက်ဦး၊ မင်းပြား၊ မြေပုံ၊ အမ်းနှင့် ရမ်းဗြဲမြို့နယ်များထိ ကူးစပ် ကျယ်ပြန့်လာခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်အတွင်း အရပ်သားထိခိုက်ဒဏ်ရာရမှုနှင့် လူဦးရေသိန်းနှင့်ချီကာ နေရပ်စွန့်ခွာ စစ်ဘေးသင့်ပြည်သူများ ဖြစ်လာခဲ့ရသည်
ရခိုင်ပြည်သူသား ကာကွယ်ရေး ငြိမ်းချမ်ရေး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေး စီးပွားရေး တိုးတက်မှု
ရခိုင်လူမျိုး အနွယ် နှင့် သယံဇာတ ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ရေး
ရခိုင်ပြည်နယ် လွတ်လပ်ရေး နှင့် နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်သွားရေး
ရခိုင်ပြည်နယ် မှ မတရားမှု ရှင်းလင်းရေး
ရခိုင်ပြည် ကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သော ကွန်ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရေးရက္ခိုင့်အိပ်မက် ၂၀၂၀ သည် ရခိုင်လူထုတစ်ရပ်လုံး ချိတ်ဆက်ပြီး ရခိုင်လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ၂၀၂၀ တွင် စတင်ရန် ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်
(၂၁) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - အမ်း မြို့နယ်မှ စစ်တွေ မြို့နယ်သို့ ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီ တစ်ခုပိုင် ပိုးသတ်ဆေး ပစ္စည်းများ တင်ဆောင် မောင်းနှင်လာသည့် ယာဉ်ကို မင်းပြား မြို့နယ်၊ ဖားပြို ကျေးရွာ အနီးတွင် AA က လက်နက်ငယ်များနှင့်  ပစ်ခတ်သဖြင့် ထိုယာဉ်မောင်း သေဆုံးခဲ့ကြောင်း တပ်မတော်က သတင်း ထုတ်ပြန်သည်
(၂၂) ရက်၊ ဧပြီ လ၊ ၂၀၂၀ ခုနှစ် - AAနှင့် တပ်မတော်တို့ တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသဖြင့် ပလက်ဝ မြို့နယ်၊ မြန်မာ့ စီးပွားရေးဘဏ် အနီးသို့ လက်နက်ကြီး ကျည် ကျရောက် ပေါက်ကွဲသဖြင့် ထိုဘဏ် အနောက်ဘက်ရှိ သရက်ပင်တွင် သရက်သီး ခူးစားနေသည့် ထိုဘဏ်ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်၏ မိသားစုဝင် အမျိုးသမီး တစ်ဦး၊ လေးနှစ်အရွယ် မိန်းကလေး တစ်ဦးနှင့် ကိုးနှစ်အရွယ် ယောက်ျားလေး တစ်ဦးတို့ သေဆုံးကြောင်း ရခိုင် တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်များ အစည်းအရုံး (R. E. C)က ထုတ်ပြန်သည်
ဇီဝဗေဒ ပညာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် သို့မဟုတ် အီဗော်လူးရှင်း ဆိုသည်မှာ သက်ရှိအစုအဝေးများတွင် တွေ့ရသော မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာရပ်များ အချိန်နှင့် အမျှ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများတွင် ခန္ဓာဗေဒ ဆိုင်ရာ၊ ဇီဝဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိများ ပါဝင်ပြီး ထို လက္ခဏာများသည် မျိုးရိုး တစ်ခုမှ အခြားမျိုးရိုးတစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲချိန်တွင် လက်ဆင့်ကမ်း သယ်ဆောင်လေ့ရှိသည်
ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုသည် အစုအဖွဲ့အတွင်းတွင် မျိုးရိုးလိုက်သည့် လက္ခဏာများ ပြောင်းလဲမှု ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အချိန်တွင် ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ထိုသို့ အပြောင်းအလဲများ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းမှာ မျူတေးရှင်း (mutation) ခေါ် ဂျီနုမ်း အစီအစဉ်များ ပြောင်းလဲခြင်း၊ မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ ပြန်လည် ပေါင်းစပ်ခြင်း နှင့် ဇီဝမျိုးစေ့ စီးဆင်းခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်
အီဗော်လူးရှင်းကြောင့် ဘိုးဘွားမိဘတူသော သက်ရှိများမှ တစုနှင့် တစု မတူညီဘဲ ကွဲပြားခြားနားသော သက်ရှိမျိုးကွဲများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ချားလ်စ်ဒါဝင် က ထိုအဖြစ်အပျက်ကို "အဆုံးမရှိအောင် လှပသော ပုံစံများ နှင့် အံဩဘနန်း ထူးဆန်းသော ပုံစံများ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ယခုဆိုလျင်အမျိုးအနွယ်တစ်ခုကို တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်မျိုးမျိုးသည် မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲခြင်း ကို အီဗော်လျူရှင်းဟုခေါ်သည်
ထိုသို့ အမျိုးအနွယ်တစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ အဆက်မပြတ် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ရှေးကရှိခဲ့ဘူး သော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်နှင့် ယခုအခါ ရှိနေသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သည် မတူနိုင်တော့ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်အများရှိရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ရာ၌ ဖြစ်သည့်နည်းများတွင် အယူအဆချင်း ကွဲပြားကြသော်လည်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ဟု ဆိုရာတွင်မူ အငြင်းမပွားကြချေ
အလွန်ရှေးကျသောအခါကပင် လူသည် တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို အလှအပအတွက် ဖြစ်စေ၊ ဝါသနာပါ၍ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့လေသည်
ရှေးလူများကမူ သဘာဝကိုယ်တိုင်က တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များကို ပြောင်းလဲပေးခဲ့သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြ လေသည်
ဘီစီ လေးရာစုနှစ်အတွင်းက နေထိုင်သွားခဲ့သော ဂရိလူမျိုး ဒဿနိကဗေဒ ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် အယ်ရစ္စတိုတယ်က တန်းမြင့်သက်ရှိများသည် တန်းနိမ့် သက်ရှိများမှ အီဗော်လျူရှင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာကြခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ဘူးကြောင်း ရှေးအကျဆုံး မှတ်တမ်းများ အရ သိရလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းသည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည် ဟု မမျှော်လင့်နိုင်ချေ
လူက တိရစ္ဆာန်ရိုင်း များကို ခိုင်းစေနိုင်မည့် တိရစ္ဆာန်များ အဖြစ်သို့ဖြစ်စေ၊ အပင်ရိုင်းများကို ဥယျာဉ်၊ သို့မဟုတ် ခြံစိုက် အပင်မျိုးအဖြစ်သို့ဖြစ်စေ ပြောင်းလဲယူခဲ့သည်မှာ မှန်၏
သို့သော် ထိုသို့ ပြောင်းလဲယူခြင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာ ကြာညောင်းလေသည်
ယေဘုယျ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာခြင်းမှာမူ နှစ်ပေါင်းသန်းပေါင်း များစွာပင် ကြာညောင်းလေသည်
ထိုသို့ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာကြာအောင် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ် လာကြရာတွင် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာကြသော အခြေအနေများသည် ယခင်ကရှိခဲ့ဘူးသည့် အခြေအနေများထက် အဆင့်အတန်းများတွင်လည်းကောင်း၊ ရှုပ်ထွေးရာတွင် လည်းကောင်း၊ ပိုမို၍မြင့်မားလာခဲ့လေသည်
သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြရာတွင် - မျိုးဆက်တဆက်မှ တဆက်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလာ ကြရာ၌ အသစ်ဖြစ်လာသော မျိုးဆက်များတွင် ဝိသေသဂုဏ် အသစ်များ ပါရှိလာခြင်း၊အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာသည်မှာ အချိန်ကြာညောင်းလှပြီဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် အသက်ရှင်၍ နေကြသော သက်ရှိများ ရှိကြသကဲ့သို့ ယခုအခါတွင် မရှိကြတော့သော သက်ရှိများလည်း ရှိကြခြင်းနှင့်၊မျိုးကွဲသက်ရှိများ၌ အဆက်အသွယ်များ ရှိကြသကဲ့သို့ သက်ဆိုင်ရာ မျိုးရင်းများ၊ သို့မဟုတ် ထိုထက် ကျယ်ပြန့်သော အဆက်အနွယ်များ၌လည်း အဆက်အသွယ်များ ရှိကြလေသည်
ကမ္ဘာ့ ကျောက်လွှာများတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာကြည့်ခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည့် အထောက်အထားများကို ရရှိနိုင်လေသည်
ရှေးကျသော ကျောက်လွှာများမှ တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကိုသာ တွေ့ရ၍ တန်းမြင့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရချေ
တွေ့ရသော တန်းနိမ့်သက်ရှိများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏ အမျိုးအစားများမှာ များပြား၍ အရေအတွက်မှာလည်း များပြားလေသည်
ထိုအချိန်က ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မတွေ့ရသေးချေ
နောက် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင်မှ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါများ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့နိုင်လေသည်
ပထမစ၍ တွေ့ရသော ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများသည် ရှေးငါးများဖြစ်ကြသည်
နောက်နှစ်သန်းပေါင်း မြောက်မြားစွာ ကြာသောအခါတွင် ဖားနှင့် ယင်း၏အနွယ်ကဲ့သို့သော ရေနေကုန်းသတ္တဝါများကို တွေ့ရသည်
ထို့နောက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ရှေးကျသော ငှက်များနှင့် ရှေးကျသော နို့တိုက်သတ္တဝါများကို တွေ့ရလေသည်
ထိုရှေးနို့တိုက် သတ္တဝါများမှ နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ တွေ့နေကြရသောအမွေးရှိ သတ္တဝါများ အဖြစ်သို့ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲကြလေသည်
အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် သက်ရှိ အမြောက်အမြား ဖြစ်လာကြရာမှ နောင်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားသော သက်ရှိများကို လည်း တွေ့ရလေသည်
ထိုအချက်သည် တွားသွားသတ္တဝါတွင် ထင်ရှား၏
ထိုတွားသွားသတ္တဝါများသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြလေသည်
တချိန်တွင် တွားသွားသတ္တဝါ မျိုးစဉ်ပေါင်း နှစ်ဆယ်ထက်ပိုသော တွားသွားသတ္တဝါများကိုပင် တွေ့နိုင်လေသည်
နှစ်ပေါင်းမြောက်မြားစွာကြာသော တွားသွားသတ္တဝါခေတ် ဟုခေါ်သည့် ခေတ်အတွင်းက ကမ္ဘာကို လွှမ်းမိုးခဲ့သော ဒိုင်နိုဆောကောင်များ၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို တွေ့ရလေသည်
နောင်နှစ် သန်းပေါင်းများစွာ ကြာသော အခါတွင် နို့တိုက်သတ္တဝါများ၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ရေးကို အားပေးသော ရာသီဥတု ဖြစ်ပေါ်မှုကြောင့် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးများ နည်းပါးလာခဲ့သဖြင့် ယခုအခါတွင် တွားသွားသတ္တဝါမျိုးစဉ်ပေါင်း ငါးခုသာ ကျန်ရှိတော့လေသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် အချို့အမျိုးအစားများ၏ အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုအချက်သည် မြင်း၏ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်လာပုံတွင် ထင်ရှား၏
ပထမစ၍ တွေ့ရရာတွင် မြေခွေးအရွယ်မျှသာရှိသော မြင်းနှင့်တူသည့် တိရစ္ဆာန်များကို တွေ့ရသည်
ယင်းတို့၌ ခြေချောင်းကလေးများ ငါးချောင်းရှိသည်
ထိုနောက် အီဗော်လျူရှင်းစနစ်ဖြင့် အလယ်ခြေချောင်းသာ ကျန်ရစ်ရာမှ တဖြည်းဖြည်း အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်ခြင်းဖြင့် ခွာဖြစ်လာသည်
ထိုအခြေအနေရောက်ရန် ဆင့်ပေါင်း ၁၂ ဆင့် ပြောင်းလာခဲ့ ရပြီးလျှင် နှစ်သန်းပေါင်းများစွာ ကြာပြီးသောအခါတွင် ယခုအခါ၌ မြင်ရသော မြင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲလာသည်ကို တွေ့ရလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်များက ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ၏အထောက်အထားများမှာ မပြည့်စုံဟု ဝန်ခံကြသည်
ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ မကျန်ရစ်သည့် သက်ရှိများ အမြောက်အမြား ရှိသေးကြောင်းယုံကြည်ကြ၏
သို့သော် ထိုသို့ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း အချို့ကို မတွေ့ကြရသော်လည်း ယေဘုယျမှတ်တမ်းများကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သက်ရှိများ၏ သမိုင်းစဉ်တလျှောက်၌ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်မှာ ထင်ရှားသည် ဟုဆိုကြသည်
ရှေးကျသည့် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု တူညီကြသဖြင့် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အဆက်အသွယ် ရှိကြသည်မှာလည်း ထင်ရှားသည်ဟု ဆိုကြသည်
တိရစ္ဆာန်များ၏ နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော အနာတမီကို (ခန္ဓာဗေဒ) လေ့လာခြင်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသည့် အထောက်အထားများကို ပြသနိုင်ပေသည်
တန်းနိမ့်ငါးများမှ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များအထိ ကျောရိုးရှိ သတ္တဝါမှန်သမျှတွင် ဦးနှောက်၏ အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ဦးနှောက်နာဗ်ကြောများသည်လည်း ဦးနှောက်၏အလားတူ အစိတ်အပိုင်းများနှင့်သာ ဆက်သွယ်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါများ၊ သို့မဟုတ် အမွေးရှိသတ္တဝါများ၏ ခြေလက်အင်္ဂါများကို ကြည့်လျှင်လည်း အနေအထားမှာ အတူတူသာ ဖြစ်သည်ကို တွေ့ရ လေသည်
လင်းနို့၏အတောင်နှင့် ဝေလငါး၏ ရှေ့ရေယက်တို့၏ အဓိကအရိုးများမှာ လူ၏လက်မောင်းနှင့် လက်တို့၏ အဓိကအရိုးများနှင့် အတူတူဖြစ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
သို့သော် အပင်၌ မြင်ရရာတွင်မူ လွန်စွာကွာခြားလှပေသည်
ထိုနည်းအတိုင်း တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်လောကတို့မှ သာဓကများကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါတို့တွင် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆင်တူသော သွားနှစ်စုံရှိ၏
လူ၌လည်း ထိုနည်းအတူ ရှိလေသည်
ဝှေးဗုန်း ဝေလငါးတွင်လည်း အလားတူ သွားနှစ်စုံရှိသည်
သို့သော် ထိုသွားများလည်း ဝေလငါးငယ်ကလေး မမွေးဖွားမီတွင် တိုးပွားလာပြီးနောက် ပျောက်ကွယ်သွားလေသည်
ထိုသွားများကို မည်သည့် အခါတွင်မျှလည်း အသုံးပြုလေ့ မရှိချေ
တဖန် လူ၏အစာလမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ အူအတက်သည် ကိုယ်တွင်းအင်္ဂါတစ်ခု၏ အကြွင်းအကျန်ကလေး ဖြစ်လေသည်
ထိုကိုယ်တွင်းအင်္ဂါသည် အခြား နို့တိုက်သတ္တဝါ အမြောက်အမြားတွင် အသုံးဝင်ကြလေသည်
အလားတူ အခြေခံဖြစ်သည့် ပစ္စည်းအမြောက်အမြားသည် ရှေးလူများမှ ဆက်ခံရရှိပြီးလျှင် ထိုပစ္စည်းများသည် ရှေးလူများတွင် အသုံးဝင်ခဲ့ကြလေသည်
တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုး၏ ဇီဝကိစ္စဗေဒကို လေ့လာသောအခါတွင်လည်း ထူးခြားသော တူညီမှုများကို တွေ့ရ လေသည်
တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များကို ကြည့်လျှင် ယင်းတို့အားလုံးသည် အသက်ရှူခြင်း၊ အိပ်ခြင်းနှင့်ရွေ့လျားသွားလာခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်ကို တွေ့ရပေမည်
အစာစားရာတွင်လည်း တူညီသောယေဘူယျ အစာစုများကို စားကြပြီးလျှင် တူညီသည့် အညစ်အကြေးများကို ဖြစ်စေကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရပေမည်
ဗီတာမင် အမျိုးမျိုးသည် လူ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် လိုသကဲ့သို့ တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်တို့၏ ကျန်းမာရေးအတွက်လည်း လိုလေသည်
ထိုဆေးများ၏ စွမ်းပကားများကို သိနိုင်ကြခြင်းမှာ သိပ္ပံပညာရှင်များကထိုဆေးများကို တန်းမြင့်တိရစ္ဆာန်များတွင် စမ်းသပ်ကြည့်ကြရာမှ သိရှိကြသဖြင့် လူများက အသုံးပြုကြခြင်းဖြစ်သည်
အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူက စိုက်ပျိုးယူသော အပင်များကို ကြည့်ခြင်းဖြင့်လည်း လူက ကြံဖန်ရွေးချယ်သည့်နည်း၊ သို့မဟုတ် မျိုးဖောက်ခြင်းဖြင့် ယင်းတို့အား မည်မျှအထိပြောင်းလဲပစ်နိုင်သည်ကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထင်းရှားစေရန် သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှရရှိသည့် ကြက်တစ်ကောင်မှ ၁ဝ ပေါင် လေးသော ကြက်နှင့် တစ်ပေါင်သာလေးသည့် ကြက်များဖြစ်လာစေသည်အထိ လူက မျိုးဖောက်၍ ယူနိုင်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင်လည်း အလားတူပင် လူက အပင်ရိုင်းများမှ ကြံဖန် ရွေးချယ်သည့်နည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးယူလေသည်
အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်ပေါ်စေရန် အခြေခံအကြောင်းများကို စဉ်းစားကြရပေမည်
လူတွင်ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန် တွင်ဖြစ်စေ မတူညီမှုကလေးများကို အမြဲတစေ တွေ့ရလေသည်
အပင် နှစ်ပင်၊ သို့မဟုတ် လူနှစ်ယောက်သည် မည်သည့်အခါတွင်မျှ အတိအကျ မတူသည်ကို လူတိုင်းသိသည်
မွေးဖွားသော အရေအတွက်ထက် ကြီးထွားလာပြီးလျှင် အရွယ်ရောက်သည်အထိ ကြီးထွားလာသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်အရေအတွက်က နည်းပါးလေသည်
တိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်မျိုးစိတ်အမြောက်အမြား တွင် မိဘနှစ်ဦးမှ အရေအတွက်များစွာသော တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်များကို ဖြစ်ထွန်းလေသည်
ဖားပြုပ်အမ တစ်ကောင်သည် တစ်နှစ်လျှင် ဥပေါင်း ၂ဝ,ဝဝဝ မျှကို အုပေး၏
သို့သော် ထိုဥများသည် ဥလိုက် ဖြစ်စေ၊ အကောင်ဖြစ်မှဖြစ်စေ သေကြေပျက်စီးကုန်သော အရေအတွက်မှာ အလွန် များပြားသဖြင့် မူမှန်အခြေအနေအတွင်း၌ ဖားပြုပ်နှစ်ကောင်မျှသာ မိဘ၏နေရာကို ယူရန် ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ထိုအခါ သဘာဝ ရွေးချယ်ခြင်းသည် ဖြစ်လာလေသည်
အခြေအနေနှင့် မကိုက်ညီသော အခြေအနေ မကောင်းမွန်လှသည့် ဖားပြုပ်များ သေကြေကုန်ကြလေသည်
တာရှည်တွင် မွေးဖွားသည့် သားသမီးများအနက် အခြေအနေ အကောင်းမွန်ဆုံး သားသမီးများသာ ကျန်ရစ်လေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ယာယီအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းကြောင့် ဖားပြုပ်များပို၍ အသက်ရှင်က ကျန်ရစ်ပြန်လျှင်လည်း ဖားပြုပ် အရေအတွက် မြောက်မြားလာခြင်း ကြောင့် ရောဂါကပ်ဆိုက်ရောက် လာပြီးလျှင် သေကြေကုန်လေ့ရှိသည်
ထိုနည်းအားဖြင့် ဖားပြုပ်၏ အရေအတွက်သည် သူအခြေအနေနှင့်သူ ကိုက်ညီလျက် ရှိလေ့ရှိသည်
အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာလျှင် ထိုပြောင်းလဲလာသည့် အခြေအနေနှင့် အလွန်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောခြင်း ရှိနိုင်သော ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်၍ ကျန်ဖားပြုပ်အားလုံးသည် သေကြေကုန်ကြရပေမည်
အခြားနေရာများရှိ ဖားပြုပ်များသည်လည်း ထိုနေရာမျိုးရှိ အခြေအနေများနှင့်ကိုက်ညီအောင် အကျိုးပြု လိုက်လျောမှုများရှိသည့် ဖားပြုပ်များသာ ကျန်ရစ်နိုင်လေပေလိမ့်မည်
ထိုနည်းဖြင့် အီဗော်လျူရှင်းဖြစ်လာသော ဖားပြုပ်များကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုဖားပြုပ်များသည် ပထမပေါက်ဖွားပေးခဲ့သော ဖားပြုပ်များနှင့် တူနိုင်ကြတော့မည် မဟုတ်ချေ
သိပ္ပံပညာရှင်များ အချင်းချင်း အငြင်းပွားရဆုံး အချက်များအနက် တစ်ချက်မှာ ပေါက်ဖွားလာသည့် တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များတွင် ကွဲလွဲရသည့်အကြောင်းများနှင့် ထိုအကြောင်းများကြောင့် သက်ဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသို့ မည်ကဲ့သို့သော အကျိုးသက်ရောက်မှုများ ရှိလာသည်ဆိုသော အချက် ဖြစ်သည်
ဒါဝင် ချမှတ်ထားသော စနစ်အရဆိုလျှင် အကျိုးသက်ရောက်စေသော ကွဲလွဲချက်များသည် များသောအားဖြင့် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိပြီးလျှင်၊ ထိုကွဲလွဲချက်များသည်လည်း မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် ရှိလာသည်ဟုမပြောနိုင်ချေ
ထိုနည်းဖြင့် တိရစ္ဆာန်တစ်ကောင်၊ သို့မဟုတ် အပင်တစ်ပင်သည် အခြား တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ ကံအားလျော်စွာ ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ပါလာခြင်း ကြောင့် ကျန်တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များထက် ပို၍ အသက်ရှည်နိုင်လေသည်
ထိုပြောင်းလဲချက် ကလေးများကိုသာ သားသမီးများက အမွေဆက်ခံနိုင်ကြလျှင် ထိုအမွေဆက်ခံကြသော တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်များသည် အသက်ရှည်နိုင်ရန် ပို၍ အလားအလာ ရှိကြလေသည်
သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ဦးကမူ လေ့လာရရှိသောသွင်ပြင် လက္ခဏာကို အမွေဆက်ခံခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပညာရှင်၏ အယူအဆမှာ တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်က ယင်း အသက်ရှင်နေစဉ်အတွင်း လေ့လာရရှိခဲ့ခြင်းကို သားသမီးများအား တဆင့် အမွေပေးခဲ့ခြင်းကြောင့် ပြောင်းလဲချက်ကလေးများ ရှိခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်မှာ အားကစား လိုက်စားသော မိဘက ကိုယ်အင်္ဂါတွင် အခြားကလေးများထက် သန်စွမ်းသောကလေးများကို မွေးဖွားစေနိုင်ခြင်းနှင့် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော မိဘက အခြားကလေးများထက် ပို၍ ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော ကလေးများကို ပေါက်ဖွားစေနိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
အခြားပညာရှင်တစ်ဦးကမူ ထိုအဆိုပြုချက်ကို လက်မခံနိုင်ဟု ဆိုပြီးလျှင် အထက်ဖော်ပြပါ ပညာရှင် ပြောဆိုသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည် ဆိုသည်မှာ အထောက်အထား မရှိဟု ဆိုသည်
ဒုတိယပညာရှင်ပေးသော ဆင်ခြေကို ထင်ရှားစေရန် တရုတ်မများ၏ ခြေထောက်များကို သာဓက အဖြစ် ဖော်ပြလေသည်
ထိုသို့ဖော်ပြရာတွင် တရုတ်မက ခြေထောက်များကိုသာ မပြုပြင်ဘဲထားလျှင် ထိုခြေထောက်များသည် မူမှန်အရွယ်အထိ ကြီးထွားလာနိုင်သည်ဟု ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ မူမှန်အရွယ်ထိ ကြီးထွားလာနိုင်သော ခြေထောက်များရှိသည့် တရုတ်မလေးကို နှစ်ရာပေါင်းများစွာက သေးငယ်အောင် တရုတ်မက မွေးဖွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
အခြားအမှန်အရေးကြီးသော သီအိုရီတစ်ခုကို အခြားသိပ္ပံပညာတစ်ဦးက တင်ပြပြန်သည်
သူ၏ တင်ပြချက်မှာ ပြောင်းလဲချက်များကို သဘာဝက အခွင့်ကောင်း ယူတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုပြောင်း လဲချက်သည် အခြား အတူမွေးဖွားလာသော တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များနှင့်မတူဘဲ ထူးခြားသော ပြောင်းလဲမှုများ ရှိလာခြင်းကို သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်
ထိုသာဓကမှာ တခါတရံတွင် တိရစ္ဆာန်များ၊ သို့မဟုတ် အပင်များ၌ တွေ့ရလေ့ရှိသည်
တခါတရံတွင် လက်ချောင်းများ၌ ရှိနေကျ အဆစ်သုံးဆစ်အစား နှစ်ဆစ်သာ ပါလေ့ရှိကြောင်းကို ဖော်ပြသည်
သို့မဟုတ် လက်ချောင်း၊ သို့မဟုတ်ခြေချောင်း ငါးချောင်းအစား ခြေချောင်း ခြောက်ချောင်းပါလေ့ရှိသည်ကို ဖော်ပြသည်
ထိုသို့ပြောင်းလဲချက်က ပြောင်းလဲလာသည့်တိရစ္ဆာန်၊ သို့မဟုတ် အပင်သစ်အဖို့ အဓိကအချက် ဖြစ်လာနိုင်ကောင်း ဖြစ်လာနိုင်သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်က ပိုင်ဆိုင်သစ်အား အကျိုးပြုနိုင်လျှင်၊ ကျန်ကလေးများ ပျက်စီးကုန်သည့်တိုင်အောင် ထိုပြောင်းလဲချက် ရှိနေသော ကလေးသည် ကျန်ရစ်နိုင်ပေလိမ့်မည်
ထိုကလေးမှတစ်ဆင့် အလားတူ အကျိုးပြုနိုင်သော အချက်ကို အမွေဆက်၍ ပေးနိုင်လျှင် မျိုးစိတ်သစ်တစ်ခုပင် ဖြစ်ပေါ်လာနိုင် သည်ဟုဆိုသည်
ထိုပြောင်းလဲချက်ကသာ ပိုင်ရှင်အား အကျိုးမပြုနိုင်လျှင် ပိုင်ရှင်သည် သေကြေ ပျက်စီး သွားနိုင်သည်ဟုဆိုသည်
အီဗော်လျူရှင်းကို ဖြစ်စေသည်ဆိုသော အခြား အလားတူ သီအိုရီ အမြောက်အမြားလည်း ရှိသေးသည်
သို့သော် ဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သော အချက်အလက်များနှင့်ပင် သိပ္ပံပညာရှင် အချင်းချင်း အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်စေသည့် အကြောင်းပြချက်များတွင် ကွဲလွဲကြကြောင်းမှာ ထင်ရှားပေပြီ
ထိုကြောင့် ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော အချက်ကိုပင် တဖန်ပြန်၍ ဖော်ပြရလျှင် သက်ရှိများ အီဗော်လျူရှင်း ဖြစ်လာကြသည်ကို ဆိုရာတွင်မူ သဘောတူညီကြလေသည်
ဓာတုဗေဒပညာရှင် ဆိုသည်မှာ ဓာတုဗေဒကို အထူးပြုလေ့လာသော သိပ္ပံပညာရှင်များဖြစ်သည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းသည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ဘက်အကျဆုံးအပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်း၏ မြောက်ဘက်တွင် လှည်းကူးမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်မြောက်ပိုင်း၊ တောင်နှင့်အနောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်းတို့ တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းကို ရပ်ကွက်ပေါင်း (၅၄)ခုနှင့် ကျေးရွာစု (၃)စုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဤမြို့နယ်သည် (၁၉၈၉)ခုနှစ်တွင် တပ်မတော်အစိုးရ တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့သစ်များထဲတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဤမြို့နယ်၏ နေရာအများစုမှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုမရှိသေးဘဲ စည်ပင်သာယာနှင့်သက်ဆိုင်သော အခြေခံဝန်ဆောင်မှုများ လစ်ဟင်းနေသေးသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၁၉) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၄) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်းရှိသည်
ငမိုးရိပ်ချောင်းနှင့် ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့သည် ဤမြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်
ဤမြို့နယ်ရှိ တို့ကျောင်းကလေး ဘူတာရုံတွင် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားနှင့် မြန်မာ့ မီးရထား၏ ရန်ကုန်-ပဲခူးမီးရထားတို့ ရပ်နားလေ့ရှိသည်
စကားစကား ပြောဖန်များ စကားထဲက ဇာတိပြ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စကားများများပြောလျှင် ပြောသူ၏ စရိုက်လက္ခဏာများ ပေါ်လာတတ်သည်
သက်ရင်းတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetyintaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ သက်ရင်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက်ရင်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၄ ဦး၊ မ ၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဧကာသနိကဓုတင်ဆောင် ရဟန်းငါးမျိုးနှင့် အမြတ်ဆုံး ဧကာသနိကဓုတင်ဆောင် ရဟန်းကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
စက်ခွာ (အရှေ့)ရွာ၊ ကျောက်ပြင်ဆိပ်
ဗန်းမော်ခရိုင် သည် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ် ၄ ခုပါဝင်ကာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဗန်းမော်မြို့ ဖြစ်သည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၀,၇၄၂.၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ဖြစ်သည်
ဗန်းမော်ခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၄၆,၅၀၃ ယောက် ဖြစ်သည်
ဗန်းမော်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဗန်းမော်မြို့နယ်ဗန်းမော်မြို့မံစီမြို့နယ်မံစီမြို့ရွှေကူမြို့နယ်ရွှေကူမြို့မြို့လှမြို့မိုးမောက်မြို့နယ်မိုးမောက်မြို့လွယ်ဂျယ်မြို့ဒေါ့ဖုန်းယန်မြို့ဗန်းမော်ခရိုင်နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိသော ဒေသများမှာ အရှေ့ဘက်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကျောက်မဲခရိုင် (ရှမ်းပြည်နယ်)၊ အနောက်ဘက်တွင် ကသာခရိုင် (စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး)၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် မိုးညှင်းခရိုင်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် မြစ်ကြီးနားခရိုင် တို့ဖြစ်သည်
ဗိုလ်မင်းရောင်သည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း‎ ၏အဘိုးဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော် “ရွှေလရောင်”ဘွဲ့ခံ မြို့လုလင် မြို့သူကြီး ဦးမင်းရောင် ဖြစ်သည်
ဦးမင်းရောင်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အဘွား ဒေါ်သူဇာ၏မောင် တစ်ဝမ်းကွဲဖြစ်လေသေည်
ဦးမင်းရောင်(ခေါ်) ဗိုလ်မင်းရောင်သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြောက်လက်နေ သူကြီးမျိုးရိုးဖြစ်သူ သွေးသောက်ဘွဲ့ရ ဦးမှူး၊ ဒေါ်ပိုတို့၏ သားဖြစ်သည်
ဗိုလ်မင်းရောင်၏မိခင် ဒေါ်ပိုမှာ ကိုင်းရွာသူတည်း
ဗိုလ်မင်းရောင်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉-ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလတွင် ဖွားမြင်သည်
ဦးမင်းရောင်၏ ဘိုးဘွားများ (ဦးမှူး၏ မိဘများ)မှာ သွေးသောက်ကြီးဘွဲ့ရ မြို့သူကြီး ဦးရိပ်ကြီး၊ မယ်ခဲတို့ ဖြစ်သည်
ဦးမင်းရောင်တွင် မွေးချင်းလေးယောက်ရှိရာ ၎င်း တို့မှာ-ဦးမင်းရောင်ဦးမင်းမောင်ဒေါ်မင်းကေဒေါ်မင်းပွေ တို့ဖြစ်ရာ ၎င်းတို့အနက် ဦးမင်းရောင်မှာ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သည်
စင်စစ် ဦးမင်းရောင်၏ အမျိုးအနွယ်မှာ ကုန်သည်မျိုးများ၍မင်းမှုထမ်းသူ နည်းပါးသည်
ဦးမင်းရောင်၏ညီ ဦးမင်းမောင် တစ်ဦးသာလျှင် အတော်အတန် ရာထူးမြင့်မားခဲ့ပေသည်
ဦးမင်းမောင်သည် မြန်မာမင်းလက်ထက်အခါက တောင်တွင်းမြို့ဝန်၊ ပင်း၊ နတ်မောက်၊ ကျောက်ပန်းတောင်း စသည့် သုံးမြို့ဝန်၊ အခွန်ဝန်၊ တောင်ငူနယ်ခြံဝန်စသည် ဖြင့် အမှုတော်အမျိုးမျိုးကို ထမ်းရွက်ခဲ့ရလေသည်
ဦးမင်းရောင်၏မိထွေး (ဒေါ်လေး)တော်စပ်သူမှာ နတ်မောက်မြို့သူကြီး (ဦးရွှေနီ၏ဇနီး) မယ်စိုးဖြစ်သည်
နတ်မောက်မြို့သူကြီး ဦးရွှေနီ၏ အမျိုးအနွယ်မှာ မင်းခစားများသည်
ပညာတတ် ဉာဏ်ထက်မြက်ကြသည်
၎င်း၏ညီ ဦးပွားဆိုသူသည် တရုတ်မြို့ဝန်၊ သံတော်ဆင့်၊ ကသည်းမြင်းဝန်နှင့် မြင်ကွန်း မင်းသား၏ ဆရာဖြစ်၏
ထို့ပြင် တောင်စဉ်ဝန် ဦးဝိုက်၊ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ခန်းပတ်မင်းကြီးတို့မှာလည်း ဦးရွှေနီ၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်ရာ ဦးမင်းရောင်သည် မှူးမတ်အမျိုးအနွယ်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ဗိုလ်မင်းရောင်သည် ရုပ်ရည်သန့်ပြန့် အထူးခန့်သည်
အရပ် ၆ ပေနီးပါး အသားဖြူ နှုတ်ခမ်းမွေး ကောင်း၊ စူးရှသော မျက်လုံးရှိကာ အချိတ်ပုဆိုးဝတ်၍ မြင်းစီးသောအခါ လွန်စွာမှ ခန့်ငြားလျက် ကျက်သရေ ရှိလှသည်
ညီဖြစ်သူ ဦးမင်းမောင်မှာမူ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် ပထမရွှေတိုက်စိုး၊ ဒုတိယအရှေ့တပြင်၊ တောင်တပြင်အခွန်ဝန်၊ တတိယတောင်တွင်းဝန်၊ စတုတ္ထပင်း၊ နတ်မောက်၊ ကျောက်ပန်းတောင်း ၃ မြို့ဝန်၊ ပဉ္စမတောင်ငူမြို့၊ ၂ မြို့ဝန်အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ဦးမင်းရောင်သည် စိတ်ထက်မြက်၏
ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဆောင်ရွက်တတ်၏
ရက်စက်တန်သည့်နေရာ၌ ရက်စက်၏
ညီ ဦးမင်းမောင်ကား ထိုသို့မဟုတ်
ပျော့ပြောင်း သိမ်မွေ့သည်၊ စိတ်နှလုံး နူးညံ့၏၊ စောင်းအတီး အတော်တတ်၏၊ သီချင်းဆိုကောင်း၏
ဦးမင်းရောင်သည် တစ်ကြိမ်တွင် ကြက်သားစားချင်၍ ညီလုပ်သူအား အသတ်ခိုင်း၏
ဦးမင်းမောင်မှာ စိတ်သဘော နူးညံ့သူဖြစ်၍ မသတ်ဘဲနေရာ ဦးမင်းရောင်ကိုယ်တိုင် ကြက်ကိုသတ်၍ ချက်ပြုတ်စား သောက်ပြီးလျှင် ဟင်းအကျန်ကို ညီအားမကျွေးဘဲ ခွေးကျွေးပစ်သည်ဟူ၏
၎င်း၏အဘွား ဒေါ်မယ်ခဲ၏ မယ်တော်ကြီးဈာပနတွင်လည်း ဦးမင်းမောင်၏ တပည့်များနှင့် ဦးမင်းရောင်၏ တပည့်များ လက်ဝှေ့ထိုးသတ်ရာ ဦးမင်းမောင်၏ တပည့်များကနိုင်သဖြင့် ပဝါတစ်ပိုင်း ဆုချသောအခါ ဦးမင်းရောင်က မခံမရပ်နိုင်သဖြင့် ၎င်း၏လူကို ပုဆိုးတစ်ထည် ဆုချသည်ဟူ၏
ဦးမင်းရောင်၏ တပည့်များမှာ မိုက်မိုက်ကန်းကန်း လုပ်တတ်သော သူများဖြစ်ကြောင်း အဆိုရှိသည်
ဦးမင်းရောင်၏တပည့် မောင်တုတ်ဆိုလျှင် ကဇာတ်ပွဲများတွင် လူပြက်လက်စွဲများက ပြက်လုံးထုတ်လျှင် အခြားသူများအားလုံး ရယ်မောပြီးမှ တစ်ယောက်တည်း ကျယ်လောင်စွာ ကြာရှည်ရွဲ့၍ ရယ်မောတတ်ရာ ဆရာဦးမင်းရောင်က သဘောကျလှသဖြင့် ဤသို့လုပ်သည့်အခါတိုင်း ဆုအမြဲပေးသည် ဟူ၏
ယင်းသို့ မိမိမှန်သည် ထင်ရာကို တဇွတ်ထိုးလုပ်ရဲသော သတ္တိကြောင့်လည်း အင်္ဂလိပ်များကို ခုခံစဉ် ညီဖြစ်သူ ဦးမင်းမောင်က လက်နက်ချရန် စာအတန်တန်ရေးသော်လည်း ဗိုလ်မင်းရောင်သည် အသက်သေသည်အထိ တိုက်ပွဲဝင် သွားခဲ့ပေသည်
ထို့ကြောင့် စုံနံ့သာမြိုင် ဦးကျော့က ဗိုလ်မင်းရောင်၏ ဘုန်းလက်ရုံးကို ဖွဲ့ဆိုရာ၌ “အောင်အတိတ်ကယ် နိမိတ်၊အောင်အဟိတ်ကယ်ကြေညာ၊ ရွှေလင်မြို့အောင်ချာ၊ ရဲရံကွန့် မြို့ကြီးပိုင်၊ ပိုင်ပိုင်စိုးရ၊ မတ်ပေလေး
အောင်ပွဲလေ့ ပြည်သိနော်ကွဲ့၊ တိုင်းကြီးရန်နှိမ်၊ ရွှေလင်မြို့ကြီး၊ အံ့ချီးလို့ ဖြန့်ထီးတေဇာ၊ ရန်သူပေါင်းငယ်တို့၊ ညွတ်ပျောင်းခိုလာ၊ အောင်သတင်းနှင့်၊ အောင်ခင်းလေ မြေမျက်နှာ
သေနင်္ဂနှင့်သကဋဗျူဟာ၊ အိုဩ ရှစ်ရည်ကျင်းတယ်လေး” ဟူ၍ချီးကျူးဖွဲ့ဆိုထားသည်
ထို့နောက် မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၂၄၇) ခုနှစ်၊ ခရစ် (၁၈၈၆) တွင် မန္တလေး နေပြည်တော်မှ နေလနှစ်ဆူ ပါတော်မူသောအခါ အင်္ဂလိပ်များ အထက်မြန်မာပြည်ကို သိမ်းပိုက်စဉ် ဗိုလ်မင်းရောင်သည် သူ့ကျွန်အဖြစ် နွံနစ်မခံ၊ ကုလားဖြူတို့အား မကြည့်လိုသော ဇာတိမာန်ဖြင့် လူသူ ၃၀၀၀-ခန့် စုပြီးလျှင် နယ်ချဲ့တို့ကို တော်လှန်ခဲ့လေသည်
မြို့လုလင် အရှေ့ (၈) မိုင်ခန့်အကွာတွင်ရှိသော ဒူတောင် (မြင်းမဏိတောင်)ထိပ်တွင် ခိုင်ခံ့သော သစ်ခံတပ်ကြီးဆောက် လုပ်၍ တပ်စွဲပြီးလျှင် အင်္ဂလိပ်တို့ကို ၂ နှစ်တိုင် ခုခံတိုက်ခဲ့သည်
နယ်ချဲ့တပ်များက ထိုဒူတောင်တွင် တပ်စွဲနေသော ဗိုလ်မင်းရောင်၏တပ်ကို လားတင် အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်သည်
ပေကန်ကြီးရွာအနီးတွင် ကုလားဖြူစစ်တပ်နှင့် ရင်ဆိုင်ရသောအခါ၌ ဗိုလ်မင်းရောင်က အနိုင်ရရှိသည်
ထို့နောက် မြို့လုလင်အနီးတွင် ညီတစ်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ ဗိုလ်မုံးနှင့်အတူ တွဲဘက်၍ နယ်ချဲ့တို့ကို ချေမှုန်းရာ ရန်သူဘက်မှ ခုနစ်ယောက် ဖမ်းဆီးမိ၍ ယခု စွန်တံတားကြီးအနီး မြောက်ဘက် သရက်ပင်တွင် ကားစင်တင် ကွပ်မျက်ခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၉-ခုနှစ် ဝါဆိုလလောက်တွင် ဗိုလ်မင်းရောင်တပ်များကို မကွေးစစ်တပ်၊ တောင်တွင်းစစ်တပ်၊ ရမည်းသင်းစစ်တပ်၊ မိတ္ထိလာစစ်တပ်၊ ပေါင်း ဗြိတိသျှစစ်တပ် လေးတပ်ဖြင့် ညှပ်တိုက်ရာ လူစုကွဲ၍ အင်အားနည်းသွားသည်
ဤအချက်ကို အခွင့်ကောင်းယူ၍ တောင်တွင်း တောင်လက်မြို့အုပ် ဦးရွှေအိက အင်္ဂလိပ်လက်အောက်ဝင်ကာ အမှုထမ်းရန် သွေးဆောင်ဖြားယောင်သော်လည်း ဗိုလ်မင်းရောင်က “ကုလားကိုဖြင့် ဘုရားမထူးပြီ၊ မတတ်နိုင်ပါက ရှမ်းပြည်ရွာသို့ တက်သွားမည်”ဟု စာပြန်ကြားလိုက်သည်
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဗိုလ်မင်းရောင်ကို မဖမ်းနိုင်သရွေ့ တောင်တွင်းမြောက်လက် နယ်များကို ငြိမ်းချမ်းစွာ မအုပ်စိုးနိုင်ကြောင်း သိသဖြင့် ဗိုလ်မင်းရောင်ကို အသေဖြစ်စေ၊ အရှင်ဖြစ်စေ၊ ဖမ်းဆီးပေးနိုင်သူအား ဆုငွေ၁၀၀ဝိ ကျပ် ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သေး၏ သို့ဖြင့် ဗိုလ်မင်းရောင်သည် ၁၂၄၉ ခု၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၂ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ကန်သား၊ ဗိုလ်ဆင့်၊ ဗိုလ်တရုပ်၊ ဗိုလ်ရွှေလှ၊ ကြယ်တံခွန်ဗိုလ်တို့နှင့်အတူ ရှမ်းပြည်သို့တက်ရန် စီစဉ်တော့သည်
မိမိ ရှမ်းပြည်သို့ မထွက်ခွာမီ မကွေးမြို့အုပ် ဦးစံရီထံ ခိုကိုးရန်အတွက် အပ်နှံထားသော မိမိ၏ ငယ်မယား မထားအား နှုတ်ဆက်ရန် သေနတ်လက်နက် အပြည့်အစုံရှိသော ဗိုလ် ၂၀ နှင့်အတူ ဖိုလေးလုံးရွာသို့ ထွက်ခဲ့သည်
ထိုအတွင်း အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ် ဂန်းဒေါသည် နတ်မောက်မြို့ရှိ သိမ်တော်ကျောင်းတွင် စစ်စခန်းချကာ ဗိုလ်မင်း ရောင်ကို ဖမ်းဆီးရန် စုံစမ်းထောက်လှမ်းလျက်ရှိသည်
ထိုစဉ် မြန်မာသစ္စာဖောက် အချို့က ဗိုလ်မင်းရောင်သည်တပ်ပျက်၍ မြို့လုလင်မှ မြို့သစ် တယ်ပင်စခန်းရွာများကိုဖြတ်၍ မကွေးနယ်သို့ ထွက်သွားကြောင်း လာရောက်သတင်းပေးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်သည် ထိုနေရာသို့ ချီတက်သွားသည်
ဗိုလ်မင်းရောင်ကို လေးတိုင်စင်ရွာအနီး နားနေသည်ကို တွေ့ရှိပြီး တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားလေသည်
ထို လေးတိုင်စင်ရွာ တိုက်ပွဲတွင် ရွှေလရောင်မှာ ပေါင်ကျည်ဆန်သင့်သော ဒဏ်ရာနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ တွေ့ရှိဖမ်းမိသွားရာ ဗိုလ်မင်းရောင် အား အင်္ဂလိပ်၏ သစ္စာခံရန်နှင့် သစ္စာခံက အသက်ချမ်းသာပေးမည်ဟု ဗြိတိသျှတို့က ဖြားယောင်းခဲ့သေး၏
သို့သော် ဗိုလ်မင်းရောင်က သစ္စာမခံသည့်ပြင် ပြန်လည်တုံ့ပြန် ပြောဆိုသည်
““ငါဟာ တိုင်းပြည်နဲ့လူမျိုးအပေါ် ဘယ်တော့မှ သစ္စာမဖောက်ဘူး၊ မင်းတို့ပေးတဲ့ရာထူးကို ငါ မလိုချင်ဘူး၊ မင်းတို့ ငါ့ကိုသတ်လိုက ခုချက်ချင်းပင် သတ်ပါ””ဟု ပြောဆိုရာ အင်္ဂလိပ်တို့က ဗိုလ်မင်းရောင်ကို ခေါင်းဖြတ် သတ်ပစ်လိုက်လေသည်
ဗိုလ်မင်းရောင် အနိစ္စရောက်သောအချိန်မှာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၉-ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၂ ရက်၊ (ခရစ် ၁၈၈၇ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်) ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ညနေ ၄ ချက်တီးအချိန် ဖြစ်သည်
ဗိုလ်မင်းရောင်တွင် ဇနီး ခုနစ် ယောက်ရှိရာ ပထမဇနီး မထားမှာ ဒေါ်လေးပြောင်၏ သမီးဖြစ်၍ မောင်နှမတစ်ဝမ်းကွဲ တော်သည်
တတိယဇနီး ဒေါ်ကုံတန်နှင့် ဖွားမြင်သောသား ဦးစံဖေမှာ ၁၉၄၅-ခု မတိုင်မီက ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ဦးစံဖေ၏ သား ဦးသိန်းမောင်မှာလည်း မြို့လုလင်တွင် နေထိုင်ကာ ကွယ်လွန်သွားခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ဦးမင်းရောင်၏ ဦးခေါင်းပြတ်ကို နတ်မောက်မြို့ သိမ်တော်ကျောင်းတိုက်၏ တောင်ဘက် ကန်ဘောင်ရိုးရှိ ထနောင်းပင်တွင် ဆွဲထားကာ လူအများအား လာရောက် ကြည့်စေသည်
ဦးမင်းရောင် ကျဆုံးပုံကို ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းက သခင်ဋီကာ စာအုပ်၊ စာမျက်နှာ ၂၁၃ တွင် အောက်ပါအတိုင်း လေးချိုးကြီးကို ရေးဖွဲ့သီကုံးခဲ့ လေသည်
“မြတ်လောကီ သဘာဝတွင်ဖြင့် ဓာတ်ကောလီခါမရတာမို့၊ မြန်မာမျာ့ ဘုန်းသမ်္ဘာ၊ အိုဩ ရှုံးမှာပေါ့ ကံတစ်မျိုး၊ မန်းပျက်မှာ၊ စန်းလဂ်မသာမယာလို့၊ ဗမာ ဗမာချင်းတောင်မှ အတင်းရန်မူလို့၊ ရန်သူ ရန်သူဟူ၍ မမှတ်တဲ့ပြင်၊ ကိုယ့်တပ်ကိုယ် ပြန်နင်းရကြတဲ့၊ ဖျင်းလှတဲ့ ကမြင်းမအကောင်၊ ဗိုလ်တချို့ရယ်က၊ ကိုယ်ဖို့ အလွတ်ရုန်းရော့မလို့၊တောင် ကုန်း သာသာယာယာ “မြင်းမဏီ” စခန်းဆီက၊ တရှောင်ရှောင်ပုန်းကာ၊ အတွင်း သိတဲ့၊ မင်းအမိဖမ်းချင်ကြတဲ့ပြင်၊ ပရမ်းပတာ၊ တော်ရာတော်ရာ ပြေးကြတော့၊ အရေးရှင် မကြံသာနှင့်၊ ကံကြမ်္မာ ရှေးဝဋ်ကြွေးပေထင့်၊ “လေးတိုင်စင်” ရွာအတွင်းတွင်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်တွေကို အတင်းကြိတ်မဟေ့လို့ စမ်းခဲ့တဲ့ (ဩော်) တဖောင်ဖောင် သတင်းတွေနဲ့၊ ပြောင် ပြောင်လင်းခဲ့တဲ့၊ တောင်တွင်းက သခင်ကို အောင်တြင်းမရခင် ဖမ်းတဲ့ပြင်၊ အကြမ်းပတမ်း မလုပ်ကောင်းသော်လဲ၊ ဥက္ခောင်း ဖြတ်ကာ အသေသတ်ကြသတဲ့၊ မကျေနပ်ရှာသူ ချောင်တပဲ့ ဘုန်းတို့ရဲ့ ပြေရဌ်မှာ တဘောင်နဲ့ လွမ်းရပါတော့၊ (အမယ်မင်း) တောင်မန်းမြို့ နေလနှစ်ဆောင် အညှိုးတွင်ဖြင့်
ပြေမြန်မာတောင် မစိုးရရှာတဲ့၊ (ဩော်) အခေါင်မမြန်း၊ အမှောင်သန်းသမို့ အောင်ပန်းညှိုးခဲ့ရသတဲ့ “အောင်ဆန်း”တို့ “ရွှေလရောင်”အဖိုး
အရှင်ဧကစိန္တိကထေရ်   သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကစိန္တိကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
မြန်မာဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Myanmar Language)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည
ဗမာလူမျိုးနှင့် ဗမာနွယ်ဝင်(ဓနု၊ အင်းသား၊ တောင်ရိုးနှင့် ယော)တို့၏ ဇာတိစကားဖြစ်သည်
ဗမာလူမျိုးတို့သည်  တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ (Tibeto-Burman Languages) ပြောဆိုသည့် လူမျိုးနွယ်စုကြီးမှ အကြီးဆုံးသော လူမျိုးဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၃၈သန်းကျော်ခန့်သည် မြန်မာဘာသာစကားကို မိခင်ဘာသာစကား အနေဖြင့် သုံး၍ မြန်မာတိုင်းရင်သားများသည် ဒုတိယဘာသာစကား အနေဖြင့် သုံးသည်
မြန်မာဘာသာစကားသည် တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်
တိဘက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ အုပ်စုသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများ မိသားစု (Sino-Tibetan Languages Family) ထဲတွင် ပါသည်
မြန်မာဘာသာသည် တက်ကျသံရှိသော (tonal) ၊ နိမ့်မြင့်အမှတ်အသားရှိ (pitch-register) ဖြစ်သော၊ ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး (monosyllabic) အလွန်များသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
ကတ္တား-ကံ-တြိယာ စကားလုံးအစီအစဉ်ဖြင့် ရေးသော သရုပ်ခွဲဘာသာစကား (analytic language) လည်းဖြစ်သည်
မြန်မာအက္ခရာများသည် ဗြာဟ္မီအက္ခရာ မှ ဆင်းသက်လာသည်
မြန်မာဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကား မိသားစု ၏ ဗမာနွယ်ဘာသာစကားများ (Burmish languages) မှ တစ်ခုဖြစ်သည်
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲတွင် တရုတ်နွယ် ဘာသာစကား (Sinitic) မဟုတ်သည့် ဘာသာစကားများတွင် သုံးစွဲသူ အများဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
တရုတ်-တိဗက်နွယ် ဘာသာစကားများထဲ၌ မြန်မာဘာသာစကားသည် စာပေအရေးအသားစနစ် ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာတွင် တရုတ်စာ၊ ပျူစာ၊ တိဗက်စာနှင့် တောင်ဂွတ်စာ တို့နောက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း တစ်လျောက်တွင် နေထိုင်ကြသော မြန်မာစကား ပြောဆိုသူများသည် ကွဲပြားခြားနားမှု မပြောပလောက်သော စကားလုံးအသုံးအနှုန်း ကွာခြားမှုသာ ရှိသည်
သို့သော် စံပြုမြန်မာစကားဖြင့် ကွာခြားသည့်  ဒေသိယစကား ပြောဆိုသည့် လူနည်းစုများကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဘေးအစွန် ဒေသများတွင် တွေ့ရသည်
အဆိုပါ ဒေသိယစကားများမှာတနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး – ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်စကား၊ ပုလောစကားမကွေးတိုင်းဒေသကြီး – ယောစကားရှမ်းပြည်နယ် – အင်းသားစကား၊ တောင်ရိုးစကား၊ ဓနုစကားရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုကြသော ရခိုင်စကားနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ပြောဆိုကြသည့်  မရမာစကား များအား မြန်မာ ဒေသိယစကားများအဖြစ် ယူဆကြသလို တခါတရံ သီးခြားဘာသာစကား များအဖြစ်လည်း ယူဆကြသည်
ရခိုင်စကားသည် ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားနှင့် အတူဆုံးဖြစ်သည် ([r] အသံသုံးသေးသည်)
တနင်္သာရီတိုင်း၏သီးခြားစကားများမှာ သံရပ်ကိုတိုးသည်
ထားဝယ်ဘာသာသည် [-l-] (ရှေးဟောင်းမြန်မာစာမှ အသုံးပြုသည်) အလယ်သုံးသေးသည်
စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်များတွင် ကွာခြားမှု ရှိကြသော်လည်း ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားများတွင် အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်
အများအားဖြင့် နိမ့်မြင့်သံ လေးမျိုးရှိခြင်းနှင့် ဗျည်းသံများတူခြင်းနှင့် စာရေးသားရန် မြန်မာအက္ခရာများကိုသာ သုံးကြခြင်း စသည်တို့တွင် တူညီကြသည်
ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ ရန်ကုန်-မန္တလေး တို့တွင် တစ်ဆက်တစ်စပ်တည်း ပြောဆိုကြသော စံပြု မြန်မာစကားသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် သုံးသော စကားများပင် ဖြစ်သည်
အထက်မြန်မာပြည်နှင့် အောက်မြန်မာပြည်ကြားအဓိက စကားကွာခြားမှုမှာ အသံထွက်ကွာခြားခြင်း မဟုတ်ဘဲ စကားလုံးရွေးချယ်မှု ကွာခြားခြင်းဖြစ်သည်
ဧရာတီမြစ်ဝှမ်းအတွင်း အသံထွက် ကွာခြားမှု အနည်းငယ် ရှိသည်
ဥပမာ ရဟန်းသံဃာများကို ကပ်လှူသည့် ဆွမ်းကို အထက်မြန်မာပြည်က ဆွမ်း [sʰwáɴ] ဟု စာလုံးပေါင်းအတိုင်း အသံထွက်သော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဆွန်း [sʰʊ́ɴ] ဟု အသံထွက်ပါသည်
မန္တလေးတွင် ကျား၊ မ မရွေး မိမိကိုယ်ကို "ကျွန်တော်"ဟု ညွှန်းဆို ပြောကြားလေ့ရှိသည်
ရန်ကုန်တွင်မူ ‘ကျွန်တော်’ကို အမျိုးသားများသာ သုံးကြပြီး အမျိုးသမီးများက "ကျွန်မ"ဟု သုံးနှုန်းသည်
အထက်မြန်မာပြည်တွင် မိခင်နှင့် ဖခင်ဘက်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခွဲခြား ခေါ်ဝေါ်နေဆဲ ရှိပြီး အောက်မြန်မာပြည်တွင်မူ သိသိသာသာ ခွဲခြား ထားခြင်း မရှိပေ
ဥပမာ အထက်မြန်မာပြည်တွင် ဖခင်၏ အမနှင့် ညီမအား အရီးကြီးနှင့် အရီးလေးဟု လည်းကောင်း၊ မိခင်၏ အမနှင့် ညီမအား ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဒေါ်ကြီးနှင့် ဒေါ်လေးဟုသာ ခေါ်ဝေါ်သည်
မြန်မာစကားသည် အထက်မြန်မာပြည်တွင် မြစ်ဖျားခံခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် စံအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းမှာ ရန်ကုန်မြို့မှ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသုံးအနှုန်းများ ဖြစ်သည်
ဤသို့ ဖြစ်ရသည်မှာလည်း ရန်ကုန်မြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် မြို့တော်ဖြစ်လာသည်က တစ်ကြောင်း သတင်းမီဒီယာများ၏ လွှမ်းမိုးမှုကြောင့် တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မင်းနေပြည်တော်မှာ မန္တလေးမြို့ဖြစ်သောကြောင့် ယခင်ကမူ မန္တလေးမြို့သူ မြို့သားများ ပြောကြားသည့် လေယူလေသိမ်းကို စံအဖြစ် ယူဆကြသည်
မြန်မာစကား ပြောသူများ၊ အထူးသဖြင့် ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းတွင် နေထိုင်ကြသူများ ကြားတွင် အပြောစကားသည် မှတ်သားဖွယ်ရာပင် ညီညွတ်တူညီသည်
အဓိကကျသော ပထမအကြောင်းအရင်းမှာ ရိုးရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ပညာရေးစနစ်ကြောင့် ဖြစ်သည်
ဘုန်းတော်ကြီးသင်ပညာရေးကျောင်းများသည် ပညာရေးကို များစွာ အားပေးပြီး စကားအပြောအဆို အရေးအသားကောင်းမွန် ညီညွတ်အောင် အလေးထား သင်ကြားပေးသည်
ဗြိတိသျှတို့သည် မြန်မာပြည်တစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ပြီး ငါးနှစ်အကြာတွင် တစ်ပြည်လုံး ကောက်ယူခဲ့သော သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းဘောင်မင်းဆက် နယ်မြေအတွင်း အမျိုးသားများ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းများ ထူးခြားစွာ မြင့်မားနေပြီး ၆၂.၅ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ရှိသည်
စာတတ်မြောက်မှု မရှိသေးသော လူနည်းစုလူမျိုးများရှိရာ တောင်ပေါ်ဒေသအချို့ကို ထည့်သွင်းတွက်ချက်ခြင်း မပြုလျှင် ထိုကိန်းဂဏန်းထက် ပိုမိုများမည်ဖြစ်ရာ ထိုခေတ်အခါအနေဖြင့် အလွန်မြင့်မားသော နှုန်းထားဖြစ်သည်
အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာမျိုးနွယ် ဗမာစကားပြောသူများ အောက်မြန်မာပြည်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးသော်လည်း အောက်မြန်မာပြည်တွက်လည်း ​ဗမာလူမျိုးများပျံ့နှံ့နေထိုက်ကြပြီး ၎င်းတို့ကို အောက်သားဟုခေါ်ကြသည်
၁၈ ရာစု အလယ်ပိုင်းအထိ အောက်မြန်မာပြည်တွင် မွန်လူမျို၊ ​ဗမာ နှင့်အခြာလူမျိုးများ နေထိုင်ကြပြီး ​ဗမာဘာသာစကားက လွှမ်းမိုးထားသည်
၁၇၅၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစကားပြောသည့် ကုန်းဘောင်မင်းဆက်က ဟံသာဝတီပြည်ကို အနိုင်ရရှိပြီးနောက် စတင်၍ အောက်မြန်မာပြည်တွင် ဗမာစကားကိုသာ အဓိကထား သုံးစွဲလာကြသည်
၁၈၃၀ ခုနှစ်ရောက်သော အခါ ၎င်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုယ့်ကိုကိုယ် ဗမာ ဟု သတ်မှတ်ပြောဆိုကြသည်
အကြောင်းရင်းမှာ အထက်မြန်မာပြည်မှ ဗမာများ ပြောင်း ရွေ့လာခြင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ ကူးပြောင်းခြင်း၊ မွန်လူမျိုးများ ယိုးဒယားသို့ရွှေ့ပြောင်းခြင်း၊ အပြန်အလှန်သွေးနှောခြင်းများကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် ဆန်ထုတ်လုပ်မှု အရှိန်မြှင့်လာခြင်း၊ အထက်မြန်မာပြည်တွင် နိုင်ငံရေးတည်ငြိမ်မှု မရှိခြင်းများကြောင့် ရွှေ့ပြောင်းမှုမှာ ပိုမိုများပြားလာခဲ့သည်
ဧရာဝတီ မြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ပြင်ပ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေ ဒေသိယစကားများသည် စံပြုမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပိုမိုဝေးကွာလေဖြစ်သည်
၎င်းတို့မှာ ယောစကား၊ ပလောစကား၊ ဘိတ်စကား၊ ထားဝယ်နှင့် အင်းသားစကားတို့ ဖြစ်သည်
စကားအသုံးအနှုန်းနှင့် အသံထွက်ပုံတို့ များစွာ ကွဲပြားသော်လည်း ဒေသိယစကားများသည် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု အပြန်အလှန်လေ့လာနားလည်နိုင်စွမ်း ရှိကြသည်
အထူးသဖြင့် တနင်္သာရီ ဒေသရှိ စကားများသည် စံပြုမြန်မာစကားနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ပို၍ ရှေးဆန်သည်
ရှေးဟောင်း မြန်မာစကားတွင်သာ တွေ့ရသော (လဆွဲ – ဥပမာ – အ္လ ) သံသည် စံပြုမြန်မာစကားတွင် မရှိတော့သော်လည်း ထားဝယ်စကားနှင့် အင်းသားစကားများတွင် ကျန်ရှိနေသေးသည်
ဘိတ်စကားပြောသူများမှာ ၂၅၀၀၀၀ ခန့်ရှိပြီး ထားဝယ်စကား ပြောသူများမှာ ၄၀၀၀၀၀ ခန့် ရှိသည်
ရခိုင်စကားတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ ရှေးမြန်မာစကားမှ မပြောင်းလဲပဲ ကျန်ရှိနေသော "ရ" သံ [ɹ]ဖြစ်သည်
၎င်းအသံသည် ခေတ်ပေါ် စံပြုမြန်မာစကားတွင် "ယ" သံ [j] အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားပြီ ဖြစ်သည်
နောက်တစ်ခုမှာ 'ဧ' သရသံနှင့် 'ဣ' သရသံတို့ ပေါင်းစပ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် စံပြုမြန်မာစကားတွင် 'ခွေး' ဆိုသော အသံသည် ရခိုင်စကားသံအားဖြင့် "ခွီး" ဟု အသံထွက်ပါသည်
မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသုံးမူကွဲ နှစ်မျိုးရှိသောကြောင့် စုံတွဲဘာသာစကား (Diglossia) ဖြစ်သည်
စာပေဟန် – အမြင့်(မြန်မာစာ) → စာကြီးပေကြီးရေးသားခြင်း၊ သတင်းစာများ၊ အစိုးရ ဌာနဆိုင်ရာ ရုံးစာများ၊ ရုပ်သံ ရေဒီယို သတင်းကြေညာခြင်း၊ မိန့်ခွန်းပြောခြင်း စသည်တို့တွင် သုံးနှုန်းသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်
စကားပြောဟန် – အနိမ့် (မြန်မာစကား) → နေ့စဉ်သုံး စကားပြောဆိုသောပုံစံ၊ သာမန်ရုပ်သံအစီအစဉ်များ၊ ကာတွန်းဝတ္ထုများ စသည်တို့တွင် လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ပြောဆိုနေကြသည့် ပုံစံ ဖြစ်သည်
မြန်မာ စာပေပုံစံသည် သာမန်အားဖြင့် အသုံးမရှိတော့သည့် ရှေးရိုးဆန်သော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စကားလုံးများ (ဥပမာ – ပစ္စည်း၊ဝိဘတ်၊ နာမ်စား၊ သမ္ဗန္ဓ) ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းသုံးစွဲလျက် ရှိသည်
အများအားဖြင့် အရေးပုံစံတွင် သုံးနှုန်းနေသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံး တို့သည် မြန်မာစကားပြောပုံစံတွင်ရှိသော သဒ္ဒါဆိုင်ရာ စာကားလုံးတို့ဖြင့် လုံးဝ ဆက်စပ်မှုမရှိပါ
ဥပမာ –နာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ဤ → (မြန်မာစကား အသုံး) ဒီနာမ်စား – (မြန်မာစာ အသုံး) ထို → (မြန်မာစကား အသုံး) ဟိုဝိဘတ် – (မြန်မာစာ အသုံး) ၌ → (မြန်မာစကား အသုံး) မှာပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) များ → (မြန်မာစကား အသုံး) တွေပစ္စည်း – (မြန်မာစာ အသုံး) ၏ → (မြန်မာစကား အသုံး) ရဲ့သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) နှင့် → (မြန်မာစကား အသုံး) နဲ့သမ္ဗန္ဒ – (မြန်မာစာ အသုံး) လျှင် → (မြန်မာစကား အသုံး) ရင်စကားပြောဟန်သည် လေးနက်မှု၊ အာဏာခွန်အားနှင့် ခန်းနားထည်ဝါမှု မရှိသောကြောင့် သမိုင်းကြောင်းအားဖြင့် စာရေးသားခြင်းအတွက် စာပေဟန်ကို ပို၍သုံးခဲ့ကြသည်
၁၉၆၀ ကျော်အလယ်ပိုင်းနှစ်များမှ စတင်၍ အချို့သော မြန်မာစာရေးဆရာများသည် စာပေဟန်ကို ဖျောက်ဖျက်ပြီး စကားပြောဟန်ဖြင့် အစားထိုးရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
မင်းလတ် ကဲ့သို့ မြန်မာ ဘာသာဗေဒပညာရှင် အချို့က စာပေဟန်မှ ခွဲထွက်ရန်အတွက် အဆိုပြုခဲ့ကြသည်
စာရေးသားသည့်အခါမှာ စာပေဟန်ကို အတော်များများ အသုံးပြုနေကြ သော်လည်း များမကြာမီကစတင်ပြီး ဟိတ်ဟန်မလိုတဲ့ စာရေးသား ခြင်းကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန်ကို အသုံးပြုခြင်းဟာ ခေတ်စားလာပြီ ဖြစ်ပါတယ်
ယနေ့အခါမှာတော့ ရုပ်သံသတင်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်၊ ကြော်ငြာအရေးအသား စသည့် ကိစ္စတွေမှာ စကားပြောဟန် သို့မဟုတ် ပိုမိုရိုးရှင်းပြီး ပေါ့ပါးတဲ့ စာရေးဟန်တွေကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုနေကြပြီ ဖြစ်သည်
အပြောစကားမှ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှု အဆင့်အလိုက် စကားလုံးသတ်မှတ်ချက်များနှင့် စကားပြောသူတွေရဲ့ အသက်အရွယ်၊ ဆွေမျိုးတော်စပ်မှု စသည့် အနေအထားအရ အရိုအသေပြု ခေါ်ဝေါ်ရတဲ့ အသုံးအနှုန်းတွေ ရှိသည်
ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့မှုကို ပြသရန်အတွက် "ပါတယ်"၊ "ပါခင်ဗျ" စသည့် ဝိဘတ် များကို မကြာခဏ အသုံးပြုကြသည်
နာမ်စားတွေမှာလည်း အသုံးပုံစံ အမျိုးမျိုးရှိသည်
ဆရာဆရာမ၊ အရာရှိ၊ အသက်ကြီးသူ စသည့်သူများအား ခေါ်ဝေါ်ရန်အတွက် ယဉ်ကျေးတဲ့စကားအသုံးအနှုန်းပုံစံတွေ သတ်မှတ်ထားရှိသည်
ဘာသာရေးနဲ့သက်ဆိုင်တဲ့ ရဟန်းသံဃာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုရေးသားတဲ့ အသုံးအနှုန်းများသည်လည်း သာမန် နေ့စဉ်သုံး စကားပြော အသုံးအနှုန်းများဖြင့် များစွာ ကွာခြားသည်
မြန်မာဘာသာစကားတွင် ကံပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကြိယာပုဒ်လိုက်လေသည်
ဥပမာအားဖြင့် - ထမင်းကို (ကံပုဒ်) + စားသည် (ကြိယာပုဒ်)ဥပမာအားဖြင့် ဂျပန်ဘာသာစကားနှင့် ဤစီရီမှုမျိုးတွင် တူညီသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် တရုတ်ဘာသာစကားစသည်တို့တွင်မူ ကြိယာပုဒ် လာပြီးမှ အနောက်တွင် ကံပုဒ် လိုက်လေသည်
သွင်ပြင်လက္ခဏာတစ်ခုမှာ မြန်မာဘာသာစကားတွင် အသံအနိမ့်အမြင့်ပြောင်းလျှင် စကားလုံးအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်
တက်ကျသံကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် tone ဟုခေါ်သည်
က၊ ကာ၊ ကား၊ လု၊ လူ၊ လူး၊ ပန့်၊ ပန်၊ ပန်း စသည်ဖြင့် အသံအတက်အကျ ပြောင်းခြင်းသည် တက်ကျသံပြောင်းခြင်း ဖြစ်သည်
က၊ ကာ၊ ကား ဟူသော စကားလုံးသုံးလုံးသည် ဗျည်းလည်းတူသည်၊ သရလည်းတူသည်၊ တက်ကျသံသာကွဲပြားသည်
တက်ကျသံကွဲပြားသည်သာမက စကားလုံးတစ်လုံးစီ၏ အဓိပ္ပာယ်လည်း ကွဲပြားသွားသည်
အထက်ပါဝါကျများတွင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း တက်ကျသံပြောင်းပြောရုံဖြင့် အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းသွားသည်
ဤဘာသာစကားမျိုးကို တက်ကျသံဘာသာစကားဟု ခေါ်သည်
ထို့ကြောင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် တက်ကျသံဘာသာစကားဖြစ်သည်
ဤအပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာ အသံထွက်သင်္ကေတ (နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ) များကိုအသုံးပြုထားခြင်းများပါဝသ်သည်
အောက်ပါတို့သည် ဗျည်းများဖြစ်ကြ၍ ဗျည်းစစ်စစ်ကို ပုံဖော်ရာ၌ "က်၊ ခ်၊ ဂ်..." ဟုရေးသားရသော်လည်း အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဖတ်ရှုမှု လွယ်ကူစေရန် "က၊ ခ၊ ဂ..." ဟူ၍သာ ဇယားများထဲ၌ ဖော်ပြထားသည်
ဂျန်နီနှင့် စန်းစန်းနှင်းထွန်း (Jenny & San San Hnin Tun (2016:15)) တို့အရ 'သ' ၏ သင်္ကေတဖြစ်သော θ နှင့် ð တို့သည် ပွတ်တိုက်ဗျည်းများ (θ, ð) များဖြစ်ကြ၍ ထိုသင်္ကေတများနေရာ၌ သွားဌာန်ရပ်သံများဖြစ်သော (t̪, d̪) ကိုသာသုံးသင့်သည်ဟု ဆိုသည်
(သရရွေ့) သွားရင်းဗျည်း 'ရ်' (ɹ) သည် မွေးစားစကားလုံးအချို့တွင် 'ယ်' နေရာ၌ အစားထိုး(တူညီသော) ဗျည်းဖြစ်နိုင်သည်
​နောက်ဆုံးနှာသံ ɰ̃ သည် မူရင်းနောက်ဆုံးနှာသံ လေးခုဖြစ်သော ⟨မ်⟩ m, ⟨န်⟩ n, ⟨ဉ်⟩ ɲ, ⟨င်⟩ ŋ တို့နှင့် လျှာဖျားကော့ဗျည်း ⟨ဏ⟩ ɳ (ပါဠိစာလုံးများ၌သုံးစွဲ) အတွက် အစားထိုးရေးသားနိုင်ကာ နှာသံပြုသင်္ကေတ သေးသေးတင် (ံ) သည် က→ကံ ဟု နှာသံပြရာတွင်သုံးစွဲကြ၍ အများအားဖြင့် နှာသံလယ်နေရာကို အစားထိုးနိုင်လေသည်
ဥပမာ တံခါး (တန်ခါး, tankhá) ၊ တံတား  (တန်တား, tantá) တို့နှင့် ပါဠိနှင့် မူရင်းမြန်မာစကားရှိ ⟨မ်⟩ ကိုလည်း အစားထိုးနိုင်သည်
အထူးသဖြင့် ငံ (ငမ်, ngam) ၊ သုံး (သုမ်း, thóum) ၊ ဆုံး (ဆုံးမ်, sóum) တို့ဖြစ်ကြသည်
သို့သော်လည်း 'ည်' နေရာကိုမူ အစားမထိုးနိုင်ပေ
'ည' ကို နှာသံအဖြစ် အသိအမှတ်မပြုထားသောကြောင့်ဖြစ်ကာ 'ည်' သည် အရှေ့အဖွင့်ပွင့် သရများဖြစ်သော အီး ([iː])၊ အဲ ([eː]) (သို့) အေး ([ɛː]) တို့နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်
နောက်ဆုံးနှာသံကို သရ၏နှာသံအဖြစ် သတ်မှတ်ယူဆကြသည်
သံရင်းမျိုးပြားအရ 'လေလမ်းကြောင်းပိတ်ရပ်သံများ'၏ အရှေ့တွင် နှာသံအဖြစ်တည်ရှိနိုင်သည်
သာဓကပြရလျှင် မုန်တိုင်း (မုန်ဒိုင်း) ကို သဒ္ဒဗေဒပုံစံဖြင့် mòʊɰ̃dáɪɰ̃ ဟုရေးသားထားသည်ကို အသံထွက်ကြသည်မှာ [mõ̀ũndã́ĩ] အဖြစ် အသံပြုကြလေသည်
သရတွဲများကို ပြသရာ၌ တစ်လုံးချင်းစီ၏ အသံကို ရေးသားထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုအသံနှစ်ခုသည် ပူးပေါင်း၍ လျင်မြန်စွာရွတ်ဆိုရသည်
ဥပမာ : eiʔ ဆိုလျှင် အိတ်အိပ် ၊ ouʔ ဆိုလျှင် အုတ်အုပ် ၊ aũ ဆိုလျှင် အောင် စသဖြင့်ဖြစ်၏
မြန်မာဘာသာ သံနေသံထားဘာသာဖြစ်တော့ phonemic ခြားနားချက် သရအသံပေါ်မှာမူတည်သည်
မြန်မာဘာသာမှာ အသံခြားနားချက်များက လေသံ၊ phonation၊ အသံအ‌ရှိန်၊ အဓွန့်၊ နှင့် သရအရည် အားလုံးပေါ်မှာလည်းမူတည်သည်
အသံခြားနားချက်လေးခုရှိသည်
နမူနာမှာ ‌အသံတွေစကားလုံများ၏ အဓိပ္ပယ်ပျောင်းသည်
နိမ့်သံ kʰà (ခါ)တက်သံ kʰá (ခါး)သက်သံ kʰa̰ (ခ)တိုင်သံ kʰaʔ (ခတ်)N ပါတဲ့ဝဏ္ဏမှာ တိုင်သံမပါဘူး
နိမ့်သံ kʰàN (ခံ)တက်သံ kʰáN (ခန်း)သက်သံ kʰa̰N (ခန့်)မြန်မာဝေါဟာရ အများစုသည် တိဗက်-ဗမာနွယ် ဘာသာစကားများ (Tibeto-Burman) စကားမျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး ဧကဝဏ္ဏစကားလုံး(monosyllabic) ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
သို့ပေမဲ့ အချို့ဝေါဟာရများ အထူးသဖြင့် မွေးစားဝေါဟာရများမှာမူ အသံ တစ်သံထက် ပိုထွက်လေ့ရှိသည်
မွေးစားဝေါဟာရများမှာ များသောအားဖြင့် နာမ် ပုံစံနများ ဖြစ်ကြသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကျမ်းစာပေ ဘာသာစကားဖြစ်သော ပါဠိဘာသာစကားသည် မြန်မာဘာသာစကားအပေါ် အထူးလွှမ်းမိုးမှုရှိသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြန်မာလူ့အဖွဲ့အစည်းအား ဗုဒ္ဓဘာသာက အထူးလွှမ်းမိုးခြင်း၊ မြန်မာဘာသာစကားနှင့် ပါဠိဘာသာစကားကြား ဆင်တူသည့် အသံထွက်စနစ် ရှိခြင်း၊ မြန်မာစာရေးစနစ် ကိုအသုံးပြု၍ ပါဠိဘာသာစကားကို လုံးဝတိတိကျကျ ရေးသားနိုင်ခြင်း စသည့်အချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်
ပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော မွေးစားစကားလုံးများသည် ဘာသာတရား၊ အစိုးရ၊ ဝိဇ္ဇာ၊ သိပ္ပံ တို့နှင့် ဆက်နွယ်လေ့ ရှိသည်
ပါဠိစကားလုံးများကို မွေးစားရာတွင် ပုံစံ လေးမျိုးဖြင့် မွေးစားသည်
တိုက်ရိုက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား မူရင်း ပါဠိအတိုင်း ယူသုံးသည်ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ဒေါသ"ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "လောဘ"အတိုကောက်မွေးစားခြင်း – ပါဠိစကားလုံးအား အတိုချုံ့၍ ယူသုံးသည်ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကမ္မ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကံ"ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "အရုဏ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "အာရုဏ်"ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "ကုသလ" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "ကုသိုလ်"နှစ်ခါမွေးစားခြင်း – မူရင်းပါဠိစကားလုံးအား မတူညီတဲ့ မြန်မာစကားလုံးနှစ်မျိုးအတွက် ယူသုံးသည်ပါဠိဘာသာစကားဖြင့် "မာန" → မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် "မာန" နှင့် "မာန်"ပေါင်းစပ်မွေးစားခြင်း – မြန်မာစကားလုံးနှင့် ပါဠိစကားလုံးများအား ရောစပ်၍ စကားလုံးအသစ် တီထွင် အသုံးပြုသည်လေယာဉ်ပျံ – လေ←(မြန်မာစကားလုံး) + ယာဉ်←(ပါဠိစကားလုံး) + ပျံ←(မြန်မာစကားလုံး)အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ မွေးစားစကားလုံးများသည် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ၊ တိုင်းတာ ခြင်တွယ်ခြင်း၊ ခေတ်သစ် ပညာရပ်များနှင့် ဆက်နွယ်သည်
မွန်ဘာသာသည် မြန်မာဘာသာအပေါ် လွှမ်းမိုးမှု မရှိသောကြောင့် မွန်ဘာသာမှ မွေးစားထားသော ဝေါဟာရများနှင့် မြန်မာ ဝေါဟာရများကို ခွဲခြားနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်
သင်္သကရိုက်ဘာသာ (ဘာသာတရား)၊ တရုတ်ဘာသာ (ကစားနည်းနှင့် အစားအသောက်) နှင့် ဟိန္ဒီဘာသာ (အစားအသောက်၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး) မွေးစားစကားလုံးများကိုလည်း တွေ့ရသည်
တစ်ခြားဘာသာများမှ မွေးစားထားသည့် မြန်မာဝေါဟာရများလည်း ရှိသေးသည်
သာဓက –ဒုက္ခ ([doʔkʰa̰]) – ပါဠိ "dukkha"ရေဒီယို ([rèdìjò]) – အင်္ဂလိပ် "radio"စနစ် ([səniʔ]) – မွန် "စ္နတ်‌"ကော်ပြန့် ([kɔ̀pja̰n]) – အင်္ကျီတို (ဖူကျန့်) တရုတ် 潤餅 (jūn-piáⁿ)ဇနီး ([zəní]) – ဟိန္ဒီ पत्नी (jani)ခေါက်ဆွဲ ([kʰaʊʔ sʰwé]) – ရှမ်း "ၶဝ်ႈသွႆး"ပေ ([pè]) – ပေါ်တူဂယ် péအလံ ([əlàn]) – အာရပ် alamBurmeseMyanmar script and pronunciation at OmniglotMyanmar Unicode Character Picker Archived 9 December 2012 at Archive.isMyanmar Unicode Implementation Public Awareness Archived 2 January 2014 at the Wayback Machine.Myanmar3 keyboard layout Archived 17 September 2008 at the Wayback Machine.myWin2.2 Archived 20 August 2008 at the Wayback Machine.Burmese Wikipedia:Font pageBurmese Unicode & NLP Research Centre Archived 9 February 2006 at the Wayback Machine.Parabaik Myanmar Unicode Project GPLed and OFLed Archived 9 February 2008 at the Wayback Machine.Myanmar-English Unicode dictionaryBecker၊ Alton L. (1984)
"Biography of a sentence: A Burmese proverb."
in E. M. Bruner (ed.)
Text, play, and story: The construction and reconstruction of self and society
Washington, D.C.: American Ethnological Society
Bernot၊ Denise (1980)
Le prédicat en birman parlé (ပြင်သစ်ဘာသာစကားဖြင့်)
ISBN 2-85297-072-4
Cornyn၊ William Stewart; D. Haigh Roop (1944)
Baltimore: Linguistic Society of America
Cornyn၊ William Stewart; D. Haigh Roop (1968)
New Haven: Yale University Press
Green၊ Antony D. (2005)
"Word, foot, and syllable structure in Burmese."
in J. Watkins (ed.)
ISBN 0-85883-559-2
Okell၊ John (1969)
A reference grammar of colloquial Burmese
Roop၊ D. Haigh (1972)
An introduction to the Burmese writing system
New Haven: Yale University Press
Taw Sein Ko (1924)
Elementary handbook of the Burmese language
Rangoon: American Baptist Mission Press
Watkins, Justin W. (2001). "Illustrations of the IPA: Burmese". Journal of the International Phonetic Association 31 (2): 291–95. doi:10.1017S0025100301002122. Wheatley၊ Julian K. (1987)
in B. Comrie (ed.)
Handbook of the world's major languages
ISBN 0-19-520521-9
Patricia M Herbert; Anthony Milner, eds. (1989)
South East Asia Languages and Literatures: Languages and Literatures: A Select Guide
ISBN 0-8248-1267-0
မြန်မာအဘိဓာန်Waxman, Nathan (2014). "The Naturalization of Indic Loan-Words into Burmese: Adoption and Lexical Transformation". Journal of Burma Studies 18 (2): 259–290. doi:10.1353jbs.2014.0016.
ဂန့်ဂါ (ရခိုင်)ရွာ
ဂန္ထဝင်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိပေါင်းချုပ်သည် စာရေးဆရာလှသမိန် ရေးသားထားပြီး ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီ စာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်ဝေသော စာအုပ် ဖြစ်သည်
သမိုင်းတွင် ထင်ရှား အရေးပါ အရာရောက်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ပေါင်း ၂၀၀ ခန့်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို စုဆောင်း တင်ပြထားသည်
အကိုးအကား ကျမ်းပေါင်း ၉၈ အုပ်ထိ ရှိပြီးလျှင် အခြားသော စာ၊ နယ်၊ ဇင်း အပြင်
ဇနပဒဟူသော ပါဠိမှ ဇနပုဒ်ဖြစ်လာသည်
ဇနပဒ  (၁) လူတို့၏-နေရာ-အရပ်၊ ဇနပုဒ်
(က) စကြဝဠာ
(ခ) ဇမ္ဗူဒိပ်
(ဂ) တိုင်း၊ နိုင်ငံ၊ ပြည်၊ တိုင်းကြီး၊ ကာသိတိုင်း ကောသလတိုင်း အစရှိသောတိုင်းကြီး
(ဃ) ခရိုင်၊ နယ်ပယ်၊ တိုင်းငယ်၊ ကာသိတိုင်း, ကောသလတိုင်း စသော တိုင်းကြီးတို့၏ တစိတ်တဒေသအရပ်
(င) အရပ် ဒေသ
(၂) လူ၊ လူအပေါင်း
အံ၊၁၊၂၁၃
အံ၊၃၊၄၃၁-တို့၌ အင်္ဂတိုင်း, မဂဓတိုင်း, ကာသိတိုင်း, ကောသလတိုင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်း, မလ္လတိုင်း, စေတိတိုင်း, ဝင်္ဂတိုင်း, ကုရုတိုင်း, ပဉ္စာလတိုင်း, မစ္ဆတိုင်း, သူရသေနတိုင်း, အဿကတိုင်း, အဝန္တိတိုင်း, ဂန္ဓာရတိုင်း ကမ္ဗောဇတိုင်း ဟု ၁၆-တိုင်း ပြဆိုသည်
တနည်းအားဖြင့်- ဒီ၊၂၊၁၆၂
ဒီ၊ဋ္ဌ၊၂၊၂၃၀-တို့၌ ကာသိတိုင်း, ကောသလတိုင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်း, မလ္လတိုင်း, စေတိတိုင်း, ဝံသတိုင်း, ကုရုတိုင်း, ပဉ္စာလတိုင်း, မဇ္ဈတိုင်း, သူရသေနတိုင်း, အင်္ဂတိုင်း, မဂဓတိုင်း, ယောနကတိုင်း, ကမ္ဗောဇတိုင်း, အဿကတိုင်း, အဝန္တိတိုင်းဟု ၁၆-တိုင်း ပြဆိုသည်
စူဠနိ၊၁၅၀-၌ အင်္ဂတိုင်း, မဂဓတိုင်း, ကလိင်္ဂတိုင်း, ကာသိတိုင်း, ကောသလတိုင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်း, မလ္လတိုင်း, စေတိယတိုင်း, ဝံသတိုင်း, ကုရုတိုင်း, ပဉ္စာလတိုင်း, မစ္ဆတိုင်း, သူရသေနတိုင်း, အဿကတိုင်း, အဝန္တိတိုင်း, ယောနကတိုင်း, ကမ္ဗောဇတိုင်းဟု ၁၇-တိုင်း ပြဆိုသည်
အဘိဓာန်၊၁၈၄-၅-၌ ကုရုတိုင်း, သက္ကတိုင်း, ကောသလတိုင်း, မဂဓတိုင်း, သိဝိတိုင်း, ကလိင်္ဂတိုင်း, အဝန္တိတိုင်း, ပဉ္စာလတိုင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်း, ဂန္ဓာရတိုင်း, စေတိတိုင်း, ဝင်္ဂတိုင်း, ဝိဒေဟတိုင်း, ကမ္ဗောဇတိုင်း, မဒ္ဒတိုင်း, ဘဂ္ဂတိုင်း “အင်္ဂတိုင်း, သီဟဠတိုင်း, ကသ္မီရတိုင်း, ကာသိတိုင်း, ပဏ္ဍုတိုင်းဟု ၂၁-တိုင်း ပြဆိုသည်
(က) တိုင်း-နိုင်ငံ-၌ နေသောသူ
(ခ) နယ်ပယ်၌ နေသောသူ
အရှင် ဉာနိက (အင်္ဂလိပ်: Ven. U Nyanika) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည်
မြောင်းမြဆရာတော် ဟူ၍လည်းသိရှိကြ၏
အရှင်ဉာနိက ဆရာတော်လောင်းလျာကို ၁၂၈၀ ပြည့်နှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁၃ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့တွင်ဖွားမြင်သည်
ပုသိမ်မြို့၊ ဘုရားကုန်းရွာတွင် ဦးဖိုးထင်၊ အမိဒေါ်စိန်တို့မှဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်၌ ကွမ်းခြံကြီးကျေးရွာကျောင်း ဆရာတော်ထံတွင် ရှင်သာမဏေဝတ်၍ ဘွဲ့တော်မှာရှင်ဉာနိကဖြစ်သည်
၁၂၉၉ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၃ ရက်နေ့တွင် မြောင်းမြမြို့၊ ပဇောတာရုံကျောင်းတိုက်၊ မြောင်းမြဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဖြစ်တော်မူသည်
ထို့နောက်ကျောင်းတိုက်အများအပြားတို့တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကိုသင်ယူသည်
သာသနာ့ဓဇသီရိပရဝဓမ္မာစရိယအောင် မြင်တော်မူခဲ့သည်
စာသင်ခဲ့သည့်ကျောင်းတိုက်များတွင်စာဝါပို့ချရင်းသက္ကတ၊ ဟိန္ဒီစာပေနှင့်ရှင် အာဒိစ္စဝံသဆရာတော် ထံတွင်အင်္ဂလိပ်စာပေကိုသင်ယူသည်
၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဒေလီမြို့၊ ဟန်ဆရာ့ဂျ်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေ (သက္ကတဘာသာ) ဂုဏ်ထူးကိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၄၄ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်ဦးသေဋ္ဌိလာဘိဝံသနှင့် အင်္ဂလန် သို့ကြွရောက်၍ သာသနာပြုသည်
၁၃၅၉ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့၊ ခရစ်နှစ် ၁၉၉၇ ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
အင်္ဂလန်တွင် မြန်မာရဟန်းတော်တို့၏ ပထမဆုံး ဝိဟာရ (သို့) ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းကို ဘာမင်ဟမ်မြို့၌ ၁၉၇၈ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ကာ တည်ထောင်သူမှာ ဦးရေဝတဓမ္မဖြစ်သည်
ထို့နောက်ပေါပေါက်လာသော ဝိဟာရများတွင် ဦးဉာနိကကျောင်းထိုင်ခဲ့သော လန်ဒန်ဝိဟာရနှင့် တိသရဏ ဝိဟာရ (Tisarana Vihara) တို့ ဖြစ်သည်
လန်ဒန်မြို့ ဗုဒ္ဓဝိဟာရကျောင်းသည် လန်ဒန်တွင်ရှိပြီး တိသရဏစင်တာကျောင်းသည် မူလက   ဘာမင်ဂမ်မြို့အနီးရှိ ဝတ်ဗာဟမ့်တန်မြို့တွင် တည်ရှိခဲ့၍ ၁၉၈၉ တွင် လန်ဒန်သို့ ပြောင်ရွှေ့းခဲ့သည်
၁၉၉၄ တွင် ဩစတေးလျသို့ ကြွရောက်ခဲ့ပြီး ပါးသ် (Perth) မြို့၌ တိသရဏဝိဟာရကျောင်းကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်
ညောင်တုန်းမြို့နှင့် မြောင်းမြမြို့တို့တွင် နှစ်ပေါင်းလေးဆယ်ခန့် စာပေသင်ကြားပေးခဲ့သည်
မြန်မာအစိုးရက ဝိနယပါရဂူအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဆွီဒင်၊ အီတလီ၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ စသည့်နိုင်ငံများတွင် ပရိယတ်၊ ပဋိပတ်သာသနာတော်ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်
ကျမ်းစာပေါင်း  (၁၂) ကျမ်းရေးသားခဲ့သည်
ဂိုဏ်းပေါင်းစုံသံဃာ့အစည်းအဝေးတွင် ဗဟိုသံဃာ့ဝန်ဆောင် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ ကြောင်ပန်း၊ ကျောက်ပုံနှင့် နာမည်ကြီးဝိနိစ္ဆယဖြစ်သော လူသေလူဖြစ်ဝါဒဝိနိစ္ဆယ တို့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်တော်မူသည်
၁၃၅၂ ခုနှစ် (၁၉၉၁) တွင် နိုင်ငံတော်မှ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ပြုစုခဲ့သော စာပေအချို့မှာ :ကမ္ဘာ့သာသနာပြု ပထမကျော် - အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော်အရှင် သေဋ္ဌိလ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်နှင့် ကမ္ဘာ့သာသနာပြုမှတ်တမ်းဒုလ္လဘ သာသနာ (အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ)ကလေးများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာA History of the Minor Pali Grammer in BurmaHow the Abhidhamma Teaching contributes to the Practical MeditationAn Introduction of Buddhism into Burma.Sasana, hard to encounter (အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ)Buddhism for the Young.
ဒုကနိပါတ် - ၃
ကလျာဏဝဂ် -၁၇၃ - မက္ကဋဇာတ်
မီးလှုံလို၍ ရသေ့ယောင်ဆောင်သော မျောက် အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုတတ်၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းသည် ယခုအခါ၌သာ အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုတတ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မျောက်ဖြစ်၍ မီးလှုံလိုသဖြင့် အံ့ဖွယ်သရဲကို ပြုဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူတည်း၊ [ပကိဏ္ဏကနိပါတ် ဥဒ္ဒါလကဇာတ်၌ ထင်ရှားလတ္တံ့
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကာသိက ရွာငယ်တစ်ခုဝယ် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်၍ အရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် အတတ်ပညာ သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးလျှင် အိမ်ထောင်ပြုလေ၏
မယားပုဏ္ဏေးမတွင် သားတစ်ယောက် ဖွားမြင်၍ သားငယ် ပြေးသွားနိုင်သောအခါ ပုဏ္ဏေးမသည် သေလွန်လေ၏
ပုဏ္ဏားသည် ပုဏ္ဏေးမ အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးလျှင် ငါ့မှာ အိမ်ရာထောင်ခြင်းဖြင့် အကျိုးမရှိပြီဟု လူဘောင်ကို ငြီးငွေ့လျက် သားငယ်ကိုယူကာမျက်ည်စက်လက်နှင့် ကျန်ရစ်သော ဆွေမျိုးအပေါင်းကို စွန့်လွှတ်ပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာ အရပ်သို့ သွား၍ ရသေ့ရဟန်းပြုကာ နေလေ၏
ရသေ့သည် မိုးအခါဝယ် တစ်နေ့သ၌ မိုးရွာသည်ရှိသော် ချမ်းအေးသဖြင့် မီးမွှေးလှုံပြီးလျှင် သစ်ပျဉ်ပြားပေါ်တွင် အိပ်၏
သားဖြစ်သော ရသေ့ငယ်သည် အဖရသေ့၏ ခြေတို့ကို ဆုပ်နယ်လျက်နေ၏
ထိုအခါ မျောက်တစ်ကောင်သည် အလွန်ချမ်းအေးသဖြင့် ကျောင်းတွင်း၌ရှိသော မီးကိုမြင်လျှင် ငါသည် ယခုအနေဖြင့် ကျောင်းတွင်းသို့ အကယ်၍ ဝင်ငြားအံ့၊ ငါ့ကို မျောက် မျောက်ဟုဆိုကာ ရိုက်ပုတ်၍ နှင်ထုတ်သဖြ်င့ မီးမလှုံရ ဖြစ်လတ္တံ့
အကြောင်းတစ်ခုရှိသည်၊ ငါသည် ရသေ့တို့ အသွင်ကိုယူကာ ကျောင်းတွင်းသို့ဝင်၍ မီးလှုံမည်ဟု ကြံစည်ကာ ရသေ့တို့ သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံပြီးလျှင် ခြင်းတောင်းနှင့် တံချူကို ကိုင်၍ ကျောင်းတံခါးရှိ ထန်းပင်ကိုမှီကာ ဆောင့်ကြိုက်ထိုင်လျက် နေလေ၏
ရသေ့သည် ထိုမျောက်ကို မြင်လျှင် မျောက်မှန်း မသိဘဲ ရသေ့အိုတစ်ပါး ချမ်းသဖြင့် မီးလှုံလာသည် မှတ်ထင်လျက် ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်စေပြီးလျှင် မီးလှုံစေမည်ဟု ကြံစည်လျက် ဖခင်ရသေ့အား -“ဖခင် ... ရသေ့အိုတစ်ပါး ထန်းပင်ရင်းမှာ မှီနေပါ၏
ကျွန်ုပ်တို့မှာလည်း မီးတင်းကုပ်ရှိပါ၏
ချမ်းလာသော ထိုရသေ့အိုအား မီးတင်းကုပ်တွင် မီးလှုံပါစေ -ဟု ပြောဆိုလေ၏
ရသေ့ကြီးလည်း သားရသေ့၏ စကားကိုကြားလျှင် ထ၍ သစ်ရွက်မိုး ကျောင်းတံခါးတွင်ရပ်၍ ကြည့်လတ်သော် မျောက်အဖြစ်ကိုသိ၍ သားရသေ့ငယ်အား -“ချစ်သား ... သီလရှိသော ရသေ့၏ မျက်နှာကား ဤကဲ့သို့မဟုတ်၊ ဤသတ္တဝါကား မျောက်ဖြစ်၏
ဤမျောက် ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်သည်ရှိသော် ကျောင်းကို ဖျက်ဆီးလိမ့်မည်၊ သင်မခေါ်လေနှင့်” -ဟု ပြောဆိုတားမြစ်ပြီးလျှင် ဤအရပ်တွင် မနေလင့်ဟု မီးစတစ်ခုဖြင့် ပစ်၍ ပြေးစေ၏
မျောက်သည် သင်္ကန်းကို စွန့်၍ သစ်ပင်သို့ တက်ကာ တောသို့ဝင်လေ၏
ရသေ့ကြီးလည်း ဗြဟ္မဝိဟာရ တရားလေးပါးကို ပွားများ၍ ဗြဟ္မာပြည်သို့ လားရ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မျောက်သည် - ယခုအခါ အံ့ဖွယ်သရဲပြုလုပ်သောရဟန်း
ရသေ့ငယ်သည် - ရာဟုလာရသေ့ကြီးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မငြိမ်လှုပ်ချောက်၊ သဘောကောက်၊ တောမျောက်တိရစ္ဆာန်
(၂) မြင်ရာတုလုပ်၊ လူ့ဟန်လုပ်၊ လူရုပ်သွင်သဏ္ဌာန်
မက္ကဋဇာတ် ပြီး၏
လက်ပန် (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ အုပ်ဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငဖါးရွာမရွာ၊ ငဖား
လက်သီးပုန်း သခင်ဗတင်ကို ၁၉၁၆ ခုနှစ် ၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့ တွင် သံတွဲခရိုင် ၊ ကျိန္တလီမြို့ လယ်ဝန်ဦးဘိုးဖေ ၊ ဒေါ် မယ်သီ တို့ မှ ဖွားမြင်၍ မွေးချင်း ရှစ်ဦးအနက် ဒုတိယ မြောက် သားဖြစ်သည်
ငယ် စဉ်က ညီဖြူဟု ခေါ်ကြသည်
သံတွဲမြို့ အေဘီ အမ်ကျောင်းနှင့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း တို့ တွင် ဒသမတန်းအောင် သည့် အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
မိဘလက်ငုတ် စီးပွားရေး လုပ်ကိုင်နေရာမှ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် သခင်တစ်ဦး ဖြစ်လာသည်
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအစည်းအရုံး စတင်ပေါက်ပွား လာသောအခါ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးသပိတ်တိုက်ပွဲများနှင့် ၁၃ဝဝပြည့် ရေနံမြေအရေးတော်ပုံတို့တွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် စစ်ဌာနချုပ်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း ၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်စစ်ဝန်ကြီးရုံး ၊ စစ်ဝတ်ဌာနမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း ၊ ဗမာ့ မျိုးချစ်တပ်မတော်တိုင်း(၄) ဒုတိုင်းမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း စစ်မှုထမ်းခဲ့ရာ ဗိုလ်ဗတင်ဟုလူသိများပါသည်
ကျောင်းသားဘဝက ရေးသားခဲ့သော 'ဘဝတစ်သက်တာ' စာအုပ်နှင့် သခင်ဘဝက ရေးသားသော အိုင်ယာလန်တော်လှန်ရေး နောက်ခံ 'လက်သီးပုန်း' စာအုပ်တို့ကြောင့် လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်ဟု ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်
စစ်အတွင်း ဖက်ဆစ်အကျဉ်းသမားဘဝကို ခြယ်မှုန်းသော ‘ဖက်ဆစ်အကျဉ်းသမားဘဝ’ ကိုယ်တွေ့ဆောင်းပါးများကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်က ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်းတွင် ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် စစ်ပြီးကုန်သည်ဘဝတွင် ကျင်လည်ခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခု အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
လက်သီးပုန်းသခင်ဗတင်သည် ဦးဘသော် ၊ ဒေါ်မမကြီး တို့၏သမီး ဒေါ်ကြည်နှင့် လက်ထပ်၍ သားသမီး ၈ ဦး ထွန်းကားခဲ့ သည်
သားသမီးများမှာ ဦးမျိုးဝင်းတင် ၊ ဦးဇော်ဝင်းတင် ၊ ဒေါ်လင်းလင်းတင် ၊ ဒေါ်စမ်းစမ်းတင် ၊ ဦးဝင်းသော် ၊ ဦးစိုးမျိုးတင် ၊ ဦးခင်မောင်တင် တို့ဖြစ်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်ကြည်ကြည်နှင့် သားသမီး ရှစ်ဦးကျန်ရစ်ပါသည်၊
သခင်ဗတင်သည် နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းကြောင့် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်အပ်နှင်းသည့် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်ပထမဆင့်၊ အရေးတော်ပုံတံဆိပ်၊ တိုက်ပွဲဝင်တံဆိပ်၊ လွတ်လပ်ရေးတံဆိပ် တို့ကိုရရှိခဲ့သည်
ကျိန္တလီမြို့ရှိ လမ်းဆုံအဝိုင်းမှ ဘိုတဲ (ယခု ဆောက်လုပ်ရေးရိပ်သာ) ဆီသို့ သွားသောလမ်းမကြီးအား ဗိုလ်ဗတင်လမ်း ဟု အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြု အမည်ပေးထားသည်
ဣတ္ထိ ဝင်္ကံ၊ နဒီ ဝင်္ကံ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
မြစ်တို့သည် ကောက်ကွေ့ကြသကဲ့သို့ မိန်းမတို့၏ သဘောသည်လည်း ကောက်ကွေ့ကြကုန်၏
(ဣတ္ထိ  မိန်းမသည်၊ ဝင်္ကံ  ကောက်ကွေ့၏
နဒီ  မြစ်သည်၊ ဝင်္ကံ  ကောက်ကွေ့၏
ယင်းနှောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhnaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၇ ဦး၊ မ ၁၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
နဂါးရွာ၊ ကန်းဇွန်း
ဦးဌေးငွေ (၁၀ ဩဂုတ် ၁၉၇၀ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြောင်မြို့နယ် ကိုယ်စားပြု၍ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
ဦးဌေးငွေကို ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် မြောင်မြို့နယ်၊ တွင်းကြီးကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်က မြောင်မြို့နယ်တွင် NLD ဥက္ကဋ္ဌဒိုင်း ဘောလုံးပွဲကျင်းပခြင်းကိစ္စဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ကျခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မြောင်မြို့နယ် ကိုယ်စားပြု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
မက်ဂါဒစ်ဂါဒီကန် သည် ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ၊ ကာလာဟာရီသဲကန္တာရတွင် တည်ရှိသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘီပီ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀၀၀၀ မှ ဘီပီ နှစ် ၁၀၀၀၀ သက်တမ်းရှိခဲ့သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကန်သည် ဧရိယာ ၈၀၀၀၀ မှ ၂၇၅,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၃၀၈၈၈ မှ ၁၀၆,၁၇၈ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းသည်
ကန်သည် ၃၀ မီတာ နက်သည်
Okavango, Upper Zambezi, နှင့် Cuando စသည့်မြစ်များသည် ကန်အတွင်းသို့ အလုံးစုံ စီးဝင်သည်
Makgadikgadi ဆားထွက်သည့်နေရာသည့် ကျန်ရှိနေသေးပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဆားထွက်သည့်နေရာများထဲတွင် အကြီးဆုံးတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်များ သမိုင်း သုတေသန ဌာနကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အဆင့်မြင့်ပညာဦးစီးဌာန အောက် ၌ ၁၉၉၁ ခု၊ စက်တင်ဘာ လ တွင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်
ယခင်က ဖွဲ့စည်းတည်ရှိပြီးဖြစ်သော နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသန ဦးစီးဌာန နှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာန ( သုတေသန ) တို့ကို ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခြင်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်း သုတေသန ဦးစီးဌာန မှာ လည်း ၁၉၅၅ ခုနှစ် ၊ ဇန်နဝါရီ လ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင် ကို ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ဌာန ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းစဉ် က ဝန်ကြီးချုပ်ရုံး လက်အောက် တွင် ထားရှိပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန အောက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်း ကော်မရှင် ကို နိုင်ငံ သမိုင်း သုတေသန ဦးစီးဌာန အဖြစ် တိုးမြှင့်၍ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန အောက်ရှိ နိုင်ငံသမိုင်း သုတေသန ဦးစီးဌာန ကို ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်သို့ လွှဲပြောင်း၍ နိုင်ငံသမိုင်း အဖွဲ့ ဦးစီးဌာန အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာန တွင်လည်း ၁၉၇၂ ခုနှစ်ကတည်းက သုတေသန ဌာနစိတ် တစ်ခု ရှိသည်
ထို့ကြောင့် နိုင်ငံ သမိုင်းအဖွဲ့ ဦးစီးဌာနနှင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာန ရှိ သုတေသန ဌာနစိတ် တို့ကို ၁၉၈၆ ခု၊ မတ်လ တွင် ပူးပေါင်းလိုက်ပြီး ၁၉၉၁ တွင် တက္ကသိုလ်များ သမိုင်း သုတေသန ဌာန အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်များ သမိုင်း သုတေသန ဌာန ကို ညွှန်ကြားရေးမှူး တစ်ဦးက ဦးဆောင် ကြီးကြပ်ကာ သုတေသန ဝန်ထမ်းများ က ခေတ်အလိုက် ခွဲခြား၍ လည်းကောင်း၊ စီမံကိန်းအလိုက် ခွဲခြား၍ လည်းကောင်း သုတေသန လုပ်ငန်းများ ကို လုပ်ဆောင်ကြသည်
တက္ကသိုလ်များ သမိုင်း သုတေသန ဌာန၏ သုတေသန လုပ်ငန်းများကို လမ်းညွှန်မှု ပေးရန် သမိုင်းပညာရှင် များ ပါဝင်သည့် မြန်မာ့သမိုင်း အဖွဲ့ရှိသည်
ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး က ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော မြန်မာ့သမိုင်း အဖွဲ့ကို ၁၉၉၁ ခု၊ စက်တင်ဘာလတွင် ဖွဲ့စည်းသည်
အဖွဲ့၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ နှစ်ဦးမှာ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး နှင့် ဦးစိုင်းအောင်ထွန်း တို့ဖြစ်ပြီး အဆင့်မြင့်ပညာ ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်က အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
အဖွဲ့တွင် အချိန်ပြည့် အဖွဲ့ဝင် ( ၁၃ ) ဦးနှင့် အချိန်ပိုင်း အဖွဲ့ဝင် ( ၁၃ ) ဦး ရှိသည်
မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့ ၏ ဦးဆောင် လမ်းညွှန်မှုကို ခံယူ၍ တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဌာန သည် သုတေသနလုပ်ငန်းများ ကို စီမံကိန်းချ၍ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
တက္ကသိုလ်များ သမိုင်း သုတေသနဌာနသည် မြန်မာ့သမိုင်းကို အောက်ပါ အပိုင်းများ ခွဲခြား၍ စီမံကိန်းချကာပြုစုရေးသားလျက် ရှိသည်
ပုဂံခေတ်မတိုင်မှီခေတ်၂
ပုဂံ၊ ပင်းယနှင့် စစ်ကိုင်းခေတ်၃
အင်းဝခေတ် ( ၁၃၆၄ - ၁၅၅၅)၄
တောင်ငူနှင့် ညောင်ရမ်းခေတ် ( ၁၃၅၈ - ၁၇၅၂ )၅
ကုန်းဘောင်ခေတ် ( ၁၇၅၂ - ၁၈၈၅ ) ၆
ကိုလိုနီခေတ် ( ၁၈၈၅ - ၁၉၄၈ )၇
လွတ်လပ်ပြီးခေတ် (၁) ( ၁၉၄၈ -၁၉၆၂ ) ၈
လွတ်လပ်ပြီးခေတ် (၂) ( ၁၉၆၂ - ၁၉၈၈ )တက္ကသိုလ်များ သမိုင်းသုတေသနဌာန၏ ဆောင်ရွက်ဆဲပြီး သုတေသနလုပ်ငန်းရှစ်ခု မှာ -၁
ပုဂံ လေ့လာရေး၂
ဟံသာဝတီ မြို့ဟောင်း လေ့လာရေး၃
မန္တလေးမဟာမုနိ တံတိုင်းအတွင်းရှိ ကျောက်စာများ၄
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲများ၅
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အတ္ထုပ္ပတ္တိ၆
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း(၁၉၄၅ - ၁၉၄၈ )၇
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ( ၁၉၄၈-၁၉၆၀ )၈
မြန်မာ့စီးပွားရေးစနစ်ပြောင်းကာလ ( ၁၉၈၇ -၁၉၉၂ ) တို့ဖြစ်သည်
အထက်ပါ သုတေသနလုပ်ငန်းများကို အထောက်အကူပြုမည့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး တို့တွင် ပါဝင် လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များအား တွေ့ဆုံ၍ လူတွေ့ မေးမြန်း မှတ်တမ်းတင်ယူသည့် လုပ်ငန်း ( Oral History Project ) ကို အထူးစီမံချက်ချ ၍ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
မြန်မာ့သမိုင်းဆိုင်ရာ ပြည်တွင်းပြည်ပ အထောက်အထားများကိုလည်း ရှာဖွေစုဆောင်း၍ စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်
သုတေသန ကွင်းဆက် ခရီးထွက်၍လည်း မြန်မာ့သမိုင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ ရှာဖွေစုဆောင်းထားသည်
တက္ကသိုလ်များ ဗဟိုစာကြည့်တိုက်နှင့် ပူးပေါင်း၍လည်း မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း အထောက်အထားများ၏ စုပေါင်းကတ်တလောက် ( Union Catalogue ) ကိုလည်း ပြုစုနေသည်
ရှာဖွေစုဆောင်းရရှိပြီးသော အထောက်အထားများကို သုတေသနပြု၍ မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကျမ်းများ၊ စာတမ်းနှင့် စာစောင်များ ပြုစု ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်
သုတေသန စာတမ်းဖတ်ပွဲများကိုလည်းအခါအားလျော်စွာ ကျင်းပလျက် ရှိသည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာ့သမိုင်း ပညာရှင်များ ပေါ်ထွန်းလာရေးအတွက်လည်း ပြုစုပျိုးထောင်ပေးလျက် ရှိသည်
မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အကူအညီတောင်းခံလာသည့် အစိုးရဌာနများနှင့် အဖွဲ့အစည်းများအားလည်း ကူညီ ဆောင်ရွက်ပေးလျက် ရှိသည်
တက္ကသိုလ်သမိုင်းသုတေသန ဌာနရှိ သမိုင်းအထောက်အထားများ သည် မြန်မာ့သမိုင်း၊ မြန်မာမှုတို့နှင့် ပတ်သက်၍ ပါရဂူဘွဲ့ယူ ကျမ်းပြုစုလိုသူများအတွက် များစွာ အထောက်အကူ ရနိုင်ပေသည်
မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ပါရဂူဘွဲ့ကျမ်းပြုစုလိုကြသည့် နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင်များအတွက်လည်း သမိုင်းအထောက်အထားများ ဖြည့်ဆည်းပေးလျက် ရှိသည့် ဌာန ဖြစ်သည်
ဘဒ္ဒန္တကောသလ္လ (ဓမ္မစေတီဆရာတော်) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်ပြီး သာသနတက္ကသီလ မဟာဓမ္မစရိယ (MA. Buddhism) ဘွဲ့ကို ရရှိထားသော ဆရာတော်ဖြစ်သည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့(တပေါင်းလပြည့်နေ့)တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ဆပ်ကပ်သော ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဆရာတော်ကို ရန်ကုန်တိုင်း၊ တောင်ဥက္ကလာပမြို့နယ်၊ ၁၃ ရပ်ကွက်၌ ခမည်းတော် ဆရာဦးသန်းမြင့်၊ မယ်တော် ဆရာမ ဒေါ်တင်လှ တို့မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်နေ့၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၂၃ ခု၊ ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ၁၃၄၂ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လတွင် ရှင်သာမဏေအဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်မှာ ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ကျိုက္ကစံအနောက် ပရိယတ္တိမဉ္ဇူစာသင်တိုက်၏ ပဓာန နာယက ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဝါယမ ဖြစ်သည်
ဆရာတော်သည် ၁၃၄၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ မဟာအောင်မြေ ရွှေကူတိုက်သစ်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဥက္တံသဗုဒ္ဓိကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဥပဇ္ဈယ်ဆရာတော်များ၊ မစိုးရိမ်ဆရာတော် ဦးရာဇဓမ္မာဘိဝံသ၊ ဦးဝါသေဌာဘိဝံသ၊ ဆရာတော်ဦးတေဇနိယဉာဏတို့ထံ စာပေများလေ့လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှစ်ပေါင်းများစွာ တိမ်မြုပ်နေသော ထေရဝါဒနည်းစနစ်ဖြင့် စေတီတော်ကို ကိုးကွယ်သည့်နည်းကို သင်တန်းဟောကြားသောကြောင့်လည်းကောင်း ဓမ္မစေတီထေရဝါဒသာသနာပြုကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးသောကြောင့်လည်းကောင်း ဓမ္မစေတီဆရာတော်ဟု ခေါ်တွင်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ယင်းတော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ယင်းတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ကက္ကုရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ketkuywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ကက္ကုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကက္ကုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၇ ဦး၊ မ ၁၉၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဆုဒဘူတာ  (蓮田駅 ဟဆုဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ ဟဆုဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆက္ကနိပါတ် - ၁
အဝါရိယဝဂ် -(၃၇၈) - ဒရီမုခဇာတ်ဒရီမုခ မည်သော ပုရောဟိတ်သည် ရဟန်းပြု၍ ရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ဖြစ်သောအခါ မင်းကြီးအား ကာမဂုဏ် အပြစ်ကို ဟောကြားခြင်း အကြောင်း
နိက္ခမကြောင်းပြု ဟောကြားမှုနတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မြတ်စွာဘုရား၏ တောထွက်တော်မူခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ဝယ် မဂဓမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ထိုမဂဓမင်း၏ မိဖုရားကြီးဝမ်း၌ ဖြစ်၍ ဗြဟ္မဒတ် ဟူသော အမည်ကို မှည့်ကုန်၏
တစ်နေ့တည်း ဖွားမြင်သော ပုရောဟိတ်၏သားကိုကား ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်သော မျက်နှာ ရှိသဖြင့် ဒရီမုခ ဟူသောအမည်ကို မှည့်ကုန်၏
ထိုသတို့သား နှစ်ယောက်တို့သည် မင်းအိမ်၌ သာ ကြီးပွားကုန်၏
အချင်းချင်း အလွန်ချစ်ခင်သော အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကုန်၏
ဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ တက္ကသိုလ်ပြည်၌ ပညာသင်ကြားပြီးလျှင် ဆရာကို ပန်ကြား၍ ဒေသန္တရဗဟုသုတ အလို့ငှာ မြို့ရွာ နိဂုံးတို့၌ လှည့်လည်ကြကုန်၏
နက်ဖြန် ပြည်တွင်းသို့ ဝင်လတ်သော် ဆွမ်းကျွေး၍ မင်္ဂလာရွတ်ရန် စီမံထားသော အမျိုးတစ်ဦး ပင့်ဖိတ်လာ၍ လိုက်သွားကြရာ အိမ်၌ ဗြဟ္မဒတ်မင်းသား နေထိုင်ရန် အဝတ်ဖြူကို၊ ဒရီမုခ နေထိုင်ရန် အဝတ်နီို ခင်းထားကြကုန်၏
ထိုအခါ ဒရီမုခသည် ခင်းထားသော အဝတ်တို့ကို မြင်လျှင် ယနေ့ ငါ့အဆွေခင်ပွန်းသည် မုချ မင်းဖြစ်မည်၊ ငါသည် ပုရောဟိတ်ဖြစ်မည်ကို သိနှင့်လေ၏
ထိုမင်းသားနှင့် ပုရောဟိတ် သားတို့သည် မင်္ဂလာရွတ်ခြင်းကိစ္စပြီး၍ အိမ်မှ အလှူဝတ်ကို ယူပြီးလျှင် ထွက်လာကြရာ ဥယျာဉ်တော်သို့ရောက်၍ မင်းသားသည် မင်္ဂလာကျောက်ဖျာ၌ အိပ်၏
ပုရောဟိတ်သားသည် မင်းသား၏ ခြေတို့ကို ဆုပ်နယ်ကာနေ၏
ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ မင်းကြီး သေလွန်၍ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့ ဖြစ်သတတ်
မင်းကြီး၏ ပုရောဟိတ်သည် မင်းကောင်းမင်းမြတ်ကို ရရှိရန် ဖုဿရထားကို လွှတ်လေ၏
ဖုဿရထားသည် စစ်အင်္ဂါလေးပါးဖြင့် ခြံရံကာ မြို့မှထွက်၍ ဥယျာဉ်တံခါးသို့ ရောက်လေ၏
ဒရီမုခလည်း တူရိယာသံကို ကြားလေလျှင် အဆွေ ယနေ့ မင်းဖြစ်တော့မည်၊ ငါ့ကို စစ်သူကြီးရာထူးကို ပေးလိမ့်မည်၊ ငါ့မှာ အိမ်၌ နေသဖြင့် အကျိုးမရှိ၊ တောထွက်၍ ရဟန်းပြုတော့မည် ကြံစည်လျက် အဆွေကို မတိုင်ပင်ဘဲ အမှတ်မဲ့ သွားပြီးလျှင် တစ်နေရာတွင် ပုန်းအောင်၍ နေ၏
ပုရောဟိတ်သည် ဥယျာဉ်တံခါး၌ ဖုဿရထားကို ထားခဲ့၍ ဥယျာဉ်သို့ဝင်ရာ မင်္ဂလာကျော်ကဖျာတွင် အိပ်နေသော ဗြဟ္မဒတ်မင်းသားကို မြင်လျှင် ခြေတို့ကို ဖွင့်၍ ကြည့်သောအခါ လက္ခဏာကို မြင်ပြန်လျှင် “အချင်းတို့ … ဤသူကား ဘုန်းရှိသောသူ ဖြစ်သည်၊ ဤဗာရာဏသီပြည်ကို ထားဘိဦး ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းကို အစိုးရသော စကြာမင်းပင် ဖြစ်နိုင်သည်၊ သို့သော်လည်း သမာဓိ ရှိသည် မရှိသည်ကို သိရအောင် တူရိယာ အလုံးစုံကို တစ်ပြိုင်နက် တီးမှုတ်ကြလော” ဟု စီမံလေ၏
မင်းသားလည်း တူရိယာသံကို ကြားသောအခါ နိုးလတ်၍ မျက်စိကိုဖွင့်၍ ကြည့်ပြီးလျှင် အတန်ငယ် အိပ်ပြန်၍ တစ်ဖန် ထ ကာ ကျောက်ဖျာ၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့လျက်နေ၏
ထိုအခါ ပုရောဟိတ်သည် ရှိခိုး၍ “အရှင်မင်းကြီး … အရှင်မင်းကြီးအား မင်းအဖြစ် ရောက်လာပါပြီ၊ မင်းပြုတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်ကြ၏
“အချင်း … သင်တို့ မင်းကြီးမှာ သားတော် မရှိသလော” ဟု မေး၏
“အရှင်မင်းကြီး … မရှိပါ” ဟု လျှောက်ထားသောအခါ “အချင်း … ကောင်းပြီ” ဟု ဝန်ခံလေ၏
ထိုအခါ ပုရောဟိတ်သည် မင်းသားအား ဥယျာဉ်တော်၌ ပင် အဘိသိက်သွန်းကာ မင်းမြှောက်ကြကုန်၏
မင်းသားလည်း အခြံအရံ များလှ၍ ဒရီမုခ အဆွေခင်ပွန်းကို အမှတ်မရတော့ပေ
ရထားကိုစီး၍ နန်းတော်သို့ ဝင်ပြီးလျှင် မင်းပြုလေ၏
ဒရီမုခလည်း လူတို့ တိတ်ဆိတ်သောအခါ ဥယျာဉ်တော်သို့ ဝင်ပြန်၍ ကျောက်ဖျာထက်၌ နေလျက် မိမိရှေ့တွင် ကြွေကျသော ဖက်ရွက်လျော်၌ လက္ခဏာတင်ကာ ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်သို့ ရောက်လေ၏
ထိုခဏ၌ လျှင် လူ၏အသွင် ကွယ်ပျောက်လျက် တန်ခိုးဖြင့်ပြီးသော သပိတ်သင်္ကန်းဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ရဟန်းအဖြစ်ကို ရ၍ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဟိမဝန္တာ နန္ဒမူလိုဏ်သို့ ကြွလေ၏
မင်းကြီးသည် စည်းစိမ်ယစ်ကာ အလွန် ချစ်ခင်သော ဒရီမုခကို နှစ်ပေါင်း လေးဆယ်လွန်မှ သတိရသဖြင့် “အချင်းတို့ … ငါ၏ အဆွေ ဒရီမုခ ရှိပါသေးသည်၊ မြင်လိုတွေ့လိုလှသည်၊ ဒရီမုခ နေရာအရပ်ကို ပြောဆိုနိုင်သူအား ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ကိုပေးမည်”ဟု ပြောဆိုလေ၏
ဤသို့ ဒရီမုခကို ရှာဖွေရင်းပင် မင်းကြီးအား နှစ်ပေါင်း ဆယ်နှစ် လွန်ပြန်လေ၏
ထိုအခါ ဒရီမုခ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် နှစ်ပေါင်းငါးဆယ် လွန်မှ ဆင်ခြင်လတ်သော် အဆွေမင်းကြီးကို သတိရ၍ ငါ့အဆွေမင်းကြီး အိုခဲ့ပြီ၊ သားသမီးတို့လည်း ရှိခဲ့ပြီ၊ ငါသည် တရားဟော၍ အဆွေမင်းကြီးကို ရဟန်းပြုစေမည်ဟု ကြံစည်ကာ ဗာရာဏသီ ဥယျာဉ်တော်သို့ကြွ၍ ကျောက်ဖျာထက်တက်၍ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ထိုင်တော်မူ၏
ဥယျာဉ်စောင့် မြင်လျှင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား “အရှင်ဘုရား … ဘယ်အရပ်မှ လာသနည်း” ဟု လျှောက်၏
“ဒါယကာ … နန္ဒမူလိုဏ်မှ လာသည်” ဟု ပြော၏
“အဘယ်အမည်ရှိပါသနည်း” ဟု လျှောက်ပြန်၏
“ဒရီမုခ အမည်ရှိသည်” ဟု ပြော၏
“မင်းကြီးကို သိပါသလော” ဟု လျှောက်ပြန်၏
“သိသည် လူဖြစ်စဉ် ငါ၏ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်သည်” ဟု ပြော၏
“အရှင်ဘုရား … ဆိုင်းငံ့တော်မူပါ၊ မင်းကြီးထံလျှောက်ထားပါဦးမည်” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် မင်းကြီးထံသွား၍ အကြောင်းစုံ လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးသည် အလွန် ဝမ်းမြောက်လှသဖြင့် အခြံအရံဖြင့် ဥယျာဉ်တော်သို့ သွား၍ ဒရီမုခ ပစ္စေကဗုဒ္ဓဒါကို မြင်လျှင် ရှိခိုးလျက် ပဋိသန္ဓာရစကား ပြောကြားကာနေ၏
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါလည်း မင်းကြီးအား “မြတ်သောမင်းကြီး … သင်ကား အိုမင်းခဲ့ပြီ၊ ကာမတို့ကို စွန့်၍ ရဟန်းပြုချိန်တန်ပြီ” ဟု မိန့်ဆိုပြီးလျှင် -“မင်းမြတ် … ကာမဂုဏ်တို့ည် မြက်မှော်စသည်နှင့် တူကုန်၏၊ ကြီးစွာသော ညွန်နှင့် တူကုန်၏၊ ဤကာမဂုဏ်တို့ကို အပြစ်သုံးပါးရှိသော ဘေးဟုဆိုရမည်၊ မြူ ဟူ၍ လည်းကောင်း, အခိုး ဟူ၍ လည်းကောင်း ဆိုရမည်၊ သင်သည် ကာမဂုဏ်တို့ကို စွန့်၍ ရဟန်းပြုလော့” –ဟု မင်းကြီးအား ဆုံးမ တိုက်တွန်းလေ၏
ထိုစကားကို ကြားလျှင် မင်းကြီးသည် မိမိအား ကိလေသ နှောင်ဖွဲ့အပ်သည်ကို ပြလို၍ -“အရှင်ဘုရား … အကျွန်ုပ်သည် ကာမဂုဏ်တို့၌ ကပ်ငြိပါ၏၊ တပ်စွန်းပါ၏၊ အလွန် မက်မောပါ၏၊ ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် အသက်မွေးလိုသော အကျွန်ုပ်သည် အလွန်အားရှိသော ကာမဂုဏ်တို့ကို စွန့်ပယ်ရန် မစွမ်းနိုင်ပါ၊ ကောင်းမှုများစွာကို ပြုပါမည်” –ဟု ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား လျှောက်ထားပြန်၏
ထိုအခါ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် မင်းကြီး ရဟန်းပြုခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ဟု လျှောက်ထားသည် ရှိသော် အလွန် ဆုံးမလိုသဖြင့် -“မင်းမြတ် … အကျိုးစီးပွားကို အလိုရှိသူ၊ စောင့်ရှောက်သူတို့ ဆုံးမအပ်သည်ရှိသော် ထိုအဆုံးအမကို မလိုက်နာဘဲ ငါ့အယူသာ မြတ်န၏ဟု မှတ်ထင်တတ်၏၊ ထိုပညာနည်းသူသည် အဖန်တလဲလဲ ပဋိသန္ဓေနေရ၏၊ ပဋိသန္ဓေ နေရသောသူသည် ကြမ်းကြုတ်၍ အသုဘဟု ရှုအပ်သော မကောင်းသော ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ပြည့်သော အမိဝမ်း ဟူသော ငရဲသို့ ရောက်ရ၏၊ မိမိကိုယ်၌ တပ်မက်မောခြင်းကို မစွန့်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ကာမဂုဏ်တို့၌ တပ်ခြင်းရာဂ မကင်းကုန် ” –ဟု အမိဝမ်းသို့ သက်ရခြင်း ဆင်းရဲကို လည်းကောင်း၊ အမိဝမ်းဖြင့် ဆောင်ရခြင်း အရင်းရှိသော ဆင်းရဲကို လည်းကောင်း ပြဆိုပြီး၍ တစ်ဖန် ကိုယ်ဝန်မွေးဖွားခြင်း အရင်းရှိသော ဆင်းရဲကို ပြလိုပြန်သဖြင့် -“မင်းမြတ် … ဤသတ္တဝါတို့ကား ကျင်ကြီးကျင်ငယ် သွေးသလိပ်တို့ဖြင့် လိမ်းကျံကာ ဖွားမြင်ရကုန်၏၊ အမှန်မှာ ထိုဖွားမြင်ရသော ခဏ၌ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် သွေးသလိပ်တို့သည် ကိုယ်ဖြင့် ထိကုန်၏၊ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် သွေးသလိပ် အလုံးစုံတို့မှာ မသာယာအပ်သည်ဖြစ်၍ သက်သက် ဆင်းရဲသော သဘောတို့သာတည်း” –“မြတ်သောမင်းကြီး … ငါသည် ဤမျှလောက်သော တရားစကားတို့ကို ကိုယ်တိုင် မြင်၍ ဟောကြားပေ၏၊ သူတစ်ပါး၏ အထံမှကြား၍ ဟောကြားသည် မဟုတ်ပါ၊ ငါကား ရှေး၌ ဖြစ်ဖူးသော ဘဝများစွာကို အောက်မေ့နိုင်၏” –ဟု ကာမဂုဏ်တို့၏ အပြစ်ကိုပြကာ မိမိစကားကို နာယူစေ၍ -“မြတ်သောမင်းကြီး … ယခုအခါ ရဟန်းပြုသည် ဖြစ်စေ၊ မပြုသည်ဖြစ်စေ ငါကား သင်မင်းကြီးအား ကာမဂုဏ်တို့၌ အပြစ်ကို လည်းကောင်း၊ ရဟန်းပြုခြင်း၌ အကျိုးကို လည်းကောင်း ဟောအပ်ပေပြီ၊ သင်မင်းကြီးသည် မမေ့မလျော့ နေရစ်လော့” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် နန္ဒမူလိုဉ်သို့ ပြန်လေ၏
မင်းကြီးလည်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓကို ရှိခိုးလျက်ပင် မြင်ကောင်းရာ အရပ်သို့ လွန်သည်ရှိသော် သားတော်ကြီးကိုခေါ်၍ တိုင်းပြည်ကို အပ်နှင်းပြီးလျှင် လူအများ ငိုကြွေးစဉ် ကာမဂုဏ်ကို စွန့်ပယ်လျက် ဟိမဝန္တာသို့ဝင်၍ ရဟန်းပြုပြီးလျှင် ဈာန် အဘိညာဉ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် အသက်၏ အဆုံး၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားရ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်ပြီးလျှင် သစ္စာကို ပြသည်၏အဆုံး၌ ရဟန်းများစွာတို့သည် သောတပတ္တိဖိုလ် အစရှိသည်တို့၌ တည်ကြကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ယခုအခါ - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မှော်ညွန်ဘေးတူ၊ အခိုး, မြူ၊ တူ၏ ကာမဂုဏ်
(၂) မစွန့်နိုင်က၊ ဆင်းရဲလှ၊ စွန့်ကချမ်းသာကုန်
ဒရီမုခဇာတ် ပြီး၏
ဖက်သန်းတပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetthantat)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ တိုက်ပွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိုက်ပွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၁ ဦး၊ မ ၁၃၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းငူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinngu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဟင်းငူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းငူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ မြိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၃ ဦး၊ မ ၂၂၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဗဟင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗဟင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၉၂ ဦး၊ မ ၄၁၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ရင့်ရော်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintyawpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂၃ ဦး၊ မ ၂၆၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ပဉ္စမသုတ်နှင့် ဆဋ္ဌသုတ်
ဤသုတ်တို့၌ သည်းမခံခြင်း၏ အပြစ်ငါးပါးနှင့် သည်းခံခြင်း၏အကျိုး ငါးပါးတို့ကို ဟောကြားတော်မူသည်
ဖန်ပလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanpalong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ အိုက်ချန်မြို့နယ်၊ ဖန် ပ လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးတပ်ဦးကြီးသဖွယ် နိုင်ငံတွင်းသာမဟုတ် ကမ္ဘာတလွှား၌ပင် ထင်ရှားခဲ့သော အဖွဲ့ချုပ်ကြီးမှာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ခေါ် ဖဆပလ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ထားသော ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖိနှိပ်ရက်စက်မှုမှ တွန်းလှန်လိုသူတစ်စုသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ဥက္ကဋ္ဌ၊ သခင်သန်းထွန်းအား အတွင်းရေးမှူး တင်မြှောက်၍ လျှို့ဝှက်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်
အဖွဲ့ကြီး၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖက်ဆစ်ဝါဒကို မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမက ဖက်ဆစ်၏ မူရင်းဒေသများ၌ပါ အမြစ်ပြုတ်အောင် တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ပြည်သူလူထုက မျှော်မှန်းတမ်းတခဲ့ကြသည့် လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိအောင် မနားမနေကြိုးပမ်းရန် တို့ဖြစ်သည်
ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအဖွဲ့ကို ပထမတွင် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ဟု ခေါ်တွင်သည်
အတိုကောက်အားဖြင့် ဖတပလဟု ဖြစ်သည်
စစ်ပြီးနောက်တွင်မှ တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်း ကုန်ဆုံး၍ ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ငန်းကိုသာ ရှေးရှုလုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဝါ) ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာ၌ ဗမာ့တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ၊ ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့ကို ဦးစီးခဲ့၍ မကြာမီ ရခိုင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ချုပ်၊ အရှေ့အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံး၊ မျိုးချစ်အဖွဲ့နှင့် မဟာဗမာအဖွဲ့တို့မှ ခေါင်းဆောင်အချို့ ပါဝင်လာကြသည်
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ယင်းသို့ဖွဲ့စည်းပြီးသည်နှင့် ဂျပန်တို့၏ ရေလမ်း၊ ကြည်းလမ်း အဆက်အသွယ်များကို ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီး၍ မီးရှို့ပစ်ခြင်း၊ ဂျပန်တို့ချွေးတပ်ဆွဲသည်ကို လူထုက ရှောင်ရှားနေကာ လူစု၍ အကူအညီမပေးပဲနေခြင်း၊ လှေလှည်းနွား စသည်တို့ကို သိုဝှက်၍ အကူအညီ မပေးပဲနေခြင်း၊ ဂျပန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် နိုင်ငံသစ္စာဖောက်များအား သုတ်သင်ပစ်ခြင်း၊ ဗမာ့တပ်မတော်က ပြောက်ကျားစနစ်သုံးကာ ဂျပန်တို့အား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ တော်လှန်ရာ၌ အခြေအနေအရ သတင်းမှန်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့သို့ လာရောက်ပေးပို့ပြီးလျှင် သတင်းမှားများကို ရန်သူ့နားသို့ရောက်အောင် ပေးခြင်း၊ မြို့နယ်ရွာများတွင် ဖဆပလအဖွဲ့ခွဲများ၊ ပြောက်ကျားတပ်များနှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများကို ဖွဲ့စည်းခြင်း စသည်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်က ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း တော်လှန်ရေး လမ်းစဉ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်
ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရန် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ တိတ်တဆိတ်ထွက်ခွာသွားနှင့်ပြီဖြစ်သော ရဲဘော် ၇၀ ကျော်မှတဆင့် မဟာမိတ်စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များနှင့် အဆက်အသွယ်ပြုသည်
မဟာမိတ်တို့က လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်၊ အဝတ်အစား အသုံးအဆောင်များဖြင့် အကူအညီပေး၍ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးကလည်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်များအား မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်ရာတွင် မဟာမိတ်တပ်အား အစွမ်းကုန် အကူအညီပေးမှုကြောင့် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ငန်းသည် မျှော်လင့်သည်ထက် ထူးကဲစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
အရှေ့တောင်အာရှအတွက် မဟာမိတ် စစ်သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ် လော့မောင့် ဗက်တန်ကပင် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော အင်အားစုမျှသာမက အမျိုးသားတပ်ဦးကြီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေကြောင်း ယင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်၍ ထထကြွကြွဆောင်ရွက်နိုင်သူများဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ဖဆပလမှ ကိုယ်စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းသင့်ကြောင်း လန်ဒန်မြို့ရှိ မဟာမိတ်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့သို့ အကြံပေးခဲ့သည်အထိ ဖဆပလ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ပျံ့သင်းကျော်စောခဲ့သည်
နဂါးရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ နဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဂါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၄ ဦး၊ မ ၁၉၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danu)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ ဓနုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓနုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၂ ဦး၊ မ ၁၄၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၈ ဦး နေထိုင်သည်
ညီးညီးစေတီတော်သည် သရေခေတ္တရာပျူမြို့ဟောင်းရှိ ရှေးဟောင်းစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
ဓနသဟာယဘုံသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့ဝင် အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘုံ၏ ဧကရာဇ်နှင့် နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲမှာ ဗြိတိန်ပြည်ထောင်စု၏ ဧကရာဇ်ဖြစ်သည်
ဘုံတစ်ခုစီသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် တူညီသော လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် လုပ်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယဘုံများ၏ ဧကရာဇ်မှာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏မိခင် ဒုတိယမြောက် အဲလစ်ဇဘက်ကို ဆက်ခံသော တတိယမြောက် ချားလ်စ်ဘုရင်ဖြစ်သည်
လက်ရှိတွင် ဓနသဟာယဘုံ (၁၅) ခု ရှိသည်- အန်တီဂွါနှင့် ဘာဘူဒါနိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၊ ဘဟားမားစ်နိုင်ငံ၊ ဘီလိဇ်နိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ ဂရီနေဒါနိုင်ငံ၊ ဂျမေကာနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ စိန့်ကစ်နှင့် နီဗစ်နိုင်ငံ၊ စိန့်လူစီယာနိုင်ငံ၊ စိန့်ဗင်းဆင့်နှင့် ဂရီနာဒီနက်နိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုနိုင်ငံ၊ တူဗာလူနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံဖြစ်သည်
၎င်းတို့အားလုံးသည် လွတ်လပ်သော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ၅၆ နိုင်ငံ ပါဝင်သော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့အနက် ၅၂ ခုသည် ယခင်က ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ချုပ်ကိုင်ထားသည့် နယ်မြေများဖြစ်သည်
ဓနသဟာယအဖွဲ့ဝင်အားလုံးသည် လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံများဖြစ်သည်
ယန်း ယက် ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်စာရေးဆရာနှင့် ဒဿနိကဗေဒပညာရှင် ဖြစ်ပေသည်
သူသည် ဟျူးဂျနိုးမိဘများမှ ၁၇၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီးဗားမြို့၌ မွေးဖွားသည်
မိခင်မှာ သူ့ကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် အနိစ္စရောက်လေသည်
ဖခင်သည်လည်း တစ်ရပ်တစ်ကျေးသို့ ပြောင်းရွေ့သွားသဖြင့် အဒေါ်ဖြစ်သူ၏ လက်တွင် ကြီးပြင်းလာခဲ့ရသည်
အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် ပုံထွင်းဆရာတစ်ဦးထံ၌ ပညာသင်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် အိမ်မှ ထွက်ပြေးသည်
ဤသို့ဖြင့် ၁၇၄၁ ခုနှစ်၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့ ရောက်လာ၏
ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်လူမှုရေးစံနစ်တွင် အထက်တန်းစားလူများ၏ ဩဇာလွှမ်းပုံနှင့် ဆင်းရဲသားလူတန်းစားတို့ လူရာမဝင်ပုံတို့ကို သိမြင်လာလေ၏
ထိုအချက်ကို အခြေပြု၍ လူမှု ပဋိညာဉ်ခေါ် စာအုပ်ကို ပြုစုရေးသားလေသည်
ရူးဆိုးသည် ထိုစာအုပ်တွင် လူ့အဖွဲ့အစည်း၌ အစိုးရသူဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာ ပုံကို၎င်း၊ အစိုးရအာဏာသည် လူထုထံမှ ဆင်းသက်လာပုံကို ၎င်း ရေးသားဖော်ပြ၏
သို့ဖြစ်၍ လူထုသဘောမတူသော တရားဥပဒေသည် မတည်မြဲနိုင် ဟုဆိုသည်
ထိုစာအုပ်သည် ပြင်သစ်အမျိုးသားတို့၏ တော်လှန်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို သိသိသာသာ လှုံဆော်ပေးလိုက်သည် ဖြစ်သောကြောင့် ၁၇၈၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး ဖြစ်ပွားရသော အကြောင်းရင်းတစ်ခု ဖြစ်လေသည်
သူထွင်ခဲ့သော လွတ်လပ်ရေး၊ သာတူညီမျှရေးနှင့် ချစ်ကြည်ရေးဟူသည့် စာအုပ်ကို မြဒေါင်းညိုက မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့ဘူးသည်
ပညာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍လည်း မိမိ၏ အယူအဆများကို အိမီးခေါ်စာအုပ်၌ ဖော်ပြထားလေသည်
ရူးဆိုးက ကျောင်းသားများကို ပညာသင်ကြားရာ၌ ပို၍ လွတ်လပ်ခွင့်ပေးရန် ထောက်ခံတင်ပြထားသည်
ယခုခေတ် ပညာသင်ကြားရေးနည်းစံနစ်သည် ရူးဆိုး၏ ပညာရေးအယူအဆအချို့ကို မှီးသည်ဟု ဆိုနိုင်၏
ထိုစာအုပ်ကို ဒေါ်မမခင်က မြန်မာဘာသာပြန်ခဲ့သည်
ရူးဆိုးသည် ပြင်သစ်စာပေလောက၌လည်း စိတ်ကူးစိတ်သန်း အသစ်ထွင်၍ ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်ပေသည်
ဘဝအကျိုးမြင် စာပေ၏ ဖခင်ဟူ၍ပင် အချို့က ဆိုကြလေသည်
၁၇၈၄ ခုနှစ်တွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိမျိုး ဖြစ်သည့် ကွန်ဖက်ရှင်းခေါ် စာအုပ်မှာ သူ၏ထင်ရှားသော စာပေလက်ရာ ဖြစ်သည်
ရူးဆိုးသည် လူများကို အသိဉာာဏ် တိုးပွားအောင် လမ်းပြခဲ့သော်လည်း ကိုယ်တိုင်မူကား အပြောနှင့်အလုပ် မညီညွတ်သူ ဖြစ်၏
သဘာဝ၏ လှပတင့်တယ်ပုံကို အမွှမ်းတင်ရေးသားသော်လည်း ကိုယ်တိုင်မြို့ထဲ၌ ကျပ်တည်းကျဉ်းမြောင်းစွာ နေထိုင်သည်က များသည်
လူတို့၏ တန်းတူအခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှုကို အရေးဆို တင်ပြခဲ့သော်လည်း ကိုယ်တိုင်မှာမူကား အမြဲဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ နေထိုင်ရလေသည်
၁၇၆၂ ခုနှစ်၌ ရူးဆိုးသည် အယူဝါဒဆိုင်ရာ အယူအဆများကြောင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ရှောင်တိမ်းနေထိုင်ရသည်
၁၇၆၇ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပြန်ရောက်သည်
သို့သော် ကျန်းမာရေးချွတ်ယွင်းလျက် ရှိရာမှ ၁၇၇၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပါရီမြို့အနီး၌ ကွယ်လွန်လေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင်အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း သည် ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊  ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးတင်ထွဋ်(အိုင်စီအက်စ်)၊ ဗိုလ် ခင်မောင်ကလေး၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သခင်ဝတင်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင်ဦးဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် စပ်ဖများအားလုံးတို့အပြင် ရှမ်းပြည် နယ်များ၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသများနှင့် ချင်းတောင်တန်းဒေသတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များတို့ တက်ရောက်ကြသော ပင်လုံမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကြီးတရပ်တွင် ...ကြားဖြတ်မြန်မာအစိုးရနှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းခြင်းအားဖြင့် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းတို့သည်လွတ်လပ်ရေးကို ပိုမို၍ လျင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်ဟု အစည်းအဝေးတက်ရောက်သူ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြလေသည်
(၁)တောင်တန်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ (တစညဖ) ၏ ကြိုးကိုင်အဖွဲ့ ကိုယ်စားလှယ်များ၏ ထောက်ခံချက်အရ တောင်တန်းသားများ၏ ကိုယ်စားလှယ်တဦးကို ဘုရင်ခံကရွေးချယ်၍ နယ်စပ်ဒေသများကိစ္စနှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ဘုရင်ခံ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်ထားရမည်
(၂)ဤအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် ဌာနလက်ကိုင်မရှိ ကောင်စီဝင်တဦးအဖြစ်ခန့်ထား၍ ကာကွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပကိစ္စရပ်များတွင် ထုံးနည်းဥပဒေအရ အမှုဆောင် ကောင်စီ၏ အာဏာလက်အောက်သို့ ရောက်ရှိသည့်နည်းတူ နယ်စပ်ဒေသကိစ္စများကိုလည်း အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ အာဏာအောက်သို့ ရောက်ရှိစေရမည်
ဤနည်းလမ်းများအတိုင်း နယ်စပ် ဒေသဆိုင်ရာ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အား အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာကို ပေးအပ်ရမည်
(၃)အဆိုပါအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ကို၎င်းနှင့်လူမျိုးချင်းမတူသောဒုတိယအတိုင်ပင်ခံနှစ်ဦးကကူညီစေရမည်
ရှေးဦးစွာ ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှစ်ဦးတို့သည်၎င်းတို့အသီးသီးသက်ဆိုင်သည့်နယ်များ ၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်၍ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်မှာ အခြား နယ်စပ်ဒေသအားလုံးတို့၏ ကိစ္စရပ်များကို ဆောင်ရွက်စေရန်ဖြစ်သည်
၎င်းတို့သည် ထုံးနည်းဥပဒေအရ တွဲဖက် တာဝန် ယူရသည့်မူအတိုင်း ရွက်ဆောင်စေရမည်
(၄)အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် အဖွဲ့ဝင်လူကြီးအနေဖြင့် နယ်စပ်ဒေသများ၏ တဦးတည်းသော ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ရမည်ဖြစ်သော်လည်း ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံ ပုဂ္ဂိုလ်များသည် နယ်စပ်ဒေသများနှင့် သက်ဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးကြသည့်အခါ အမှုဆောင်ကောင်စီတွင် တက်ရောက်နိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်
(၅)အထက်တွင် သဘောတူညီသည့်အတိုင်း ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီကို တိုးချဲ့မည်ဖြ စ်သော်လည်း နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ယခုခံစားနေရသော ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ ်ရေးကို မည်သည့် နည်းနှင့်မဆို တစုံတရာလက်လွတ်စေရန် အဆိုပါကောင်စီက ပြုလုပ်ခြင်းမရှိစေရ
နယ်စပ်ဒေသများအတွက်နယ်တွင်းအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရာခိုင်နှုန်း အပြည့် ရှိစေရမည်ဟူသောမူကို သဘောတူညီကြသည်
(၆)ပူးပေါင်းထားပြီးသည့် မြန်မာပြည်အတွင်း သီးသန့် ကချင်ပြည်နယ်တခုနယ်နိမိတ်သတ်မှတ်၍ တည်ထောင်ရန် ပြဿနာမှာ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်က ဆုံးဖြတ်ရန်ဖြစ်သော်လည်းဤကဲ့သို့သီးခြားပြည်နယ်တခု ထားရှိသင့်ကြောင်းကို သဘောတူညီကြသည်
ဤရည်ရွယ်ချက်အထ မြောက်ရန်အလို့ငှာ ပထမခြေလှမ်းအနေဖြင့် ၁၉၃၅ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအက်ဥပဒေအရနောက်ဆက်တွဲစာရင်းပါ အပိုင်း (၂) ဒေသများကဲ့သို့ မြစ်ကြီးနားနှင့်ဗန်းမော်ခရိုင်တို့၏ အုပ်ချုပ်ရေးတွင်နယ်စပ်ဒေသ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်အားဆွေးနွေးတိုင်ပင်ရမည်
(၇)နယ်စပ်ဒေသများ၏ နယ်သူနယ်သားတို့သည် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံများတွင် အခြေခံများအဖြစ် အသိ အမှတ်ပြုထားသော အခွင့်အရေးများတို့ကို ခံစားနိုင်ခွင့်ရှိစေရမည်
(၈)ဤစာချုပ်တွင် သဘောတူကြသည့် အစီအစဉ်မှာ ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်မြေစုတွင် ယခု အပ်နှင်းထားပြီးသော ဘဏ္ဍာရေးနှင့်ပတ်သက်သည့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ထိခိုက်ခြင်း မရှိစေရန်
(၉)ဤစာချုပ်တွင်သဘောတူညီကြသည့်အစီအစဉ်မှာမြန်မာပြည်အခွန်တော်ငွေများမှကချင် တောင်တန်းနယ်များနှင့် ချင်းတောင်တန်းနယ်များကရသင့်ရထိုက်သောဘဏ္ဍာရေးအကူအညီကိုထိခိုက်ခြင်းမရှိစေရ၊ မြန်မာပြည်နှင့် ပဒေသရာဇ် ရှမ်းပြည်နယ်မြေစု၏ ဘဏ္ဍာရေးအစီအစဉ်များကဲ့သို့ ကချင်တောင်တန်းနှင့် ချင်းတောင်တန်းများအတွက် အလားတူအစီအစဉ်များကို ထားရှိ ကျင့်သုံးရန် ဖြစ်နိုင်မည်၊ မဖြစ်နိုင်မည်ကို ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီက နယ်စပ်ဒေသများ၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဒုတိယအတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်တို့နှင့်အတူ စစ်ဆေးကြည့်ရှုရမည်
မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ(ပုံ)အောင်ဆန်း၁၂-၂-၄၇ကချင်ကော်မတီ(ပုံ)ဆမားဒူးဝါးဆင်ဝါးနောင်မြစ်ကြီးနား (ပုံ)ဇော်ရစ်မြစ်ကြီးနား (ပုံ)ဒိန်ရတန်မြစ်ကြီးနား (ပုံ)ဇော်လဗန်းမော်(ပုံ)ဇော်လွန်းဗန်းမော် (ပုံ)လဗန်းဂရောင်းဗန်းမော်   ချင်းကော်မတီ(ပုံ)ဦးလွှာမှုန်းအေတီအမ်
အိုင်တီအက်(စ်)အမ်၊ ဖလမ်း
(ပုံ)ဦးသောင်ဇာခပ်အေတီအမ်၊ တီးတိန်
(ပုံ)ဦးကွယ်မန်းအေတီအမ်၊ ဟားခါး
ရှမ်းကော်မတီ    (ပုံ)ခွန်ပန်းစိန်တောင်ပိုင်းစပ်ဖလုံ (ပုံ)စပ်ရွှေသိုက်ညောင်ရွှေစပ်ဖလုံ (ပုံ)စပ်ဟုံဖမြောက်ပိုင်းသိန္နီစပ်ဖလုံ (ပုံ)စပ်နွံလဲချားစပ်ဖလုံ(ပုံ)စပ်စံထွန်းမိုင်းပွန်စပ်ဖလုံ (ပုံ)စပ်ထန်းအေးသာမိုင်းခမ်းစပ်ဖလုံ (ပုံ)ဦးဖြူသထုံစပ်ဖလုံ၏ ကိုယ်စားလှယ် (ပုံ)ခွန်းဖုံးမြောက်ပိုင်းသိန္နီ(ပုံ)ဦးတင်ဧ (ပုံ)ဦးထွန်းမြင့်(ပုံ)ဦးကြာပု(ပုံ)ဦးခွန်စော(ပုံ)စပ်ရစ်ဖ(ပုံ)ဦးခွန်ထီး
အကယ်ချောင်းဝရွာ၊ သုံးဒါတ်
ဒမ်ပီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dampi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဒမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒမ်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၈ ဦး၊ မ ၇၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၅ ဦး နေထိုင်သည်
ရခိုင်လူမျိုး (အာရကန်)သည် ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တရားဝင် အသိအမှတ်ပြုထားသည့် လူမျိုး (၁၃၅) မျိုးထဲတွင် ပါဝင်သည်
အစိုးရမှ ရခိုင်တိုင်းရင်းသား (၇) မျိုး ဟုသတ်မှတ် ထားသည်
ယင်းတို့မှ ရခိုင်၊ ကမန်၊ ခမီ၊ ဒိုင်းနက်၊ မရမာကြီး၊ မြို၊ သက် စသည့်မျိုးနွယ်စုများဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးများသည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများစု ပြောဆို အသုံးပြု ကြသည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၄% ရှိသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် ခေတ်လေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီး ကိုယ့်နန်းဖြင့် အုပ်ချုပ်‌ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
အမျိုးတူသည်ကို လိုက်၍ လူမျိုးစုတို့ကို သတ်မှတ်ခွဲခြားသည့် ဘာသန္တရ သုတေသနနည်း အရဆိုလျှင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် အသံကွဲ မြန်မာစကားများကို ပြောဆိုကြသော လူမျိုးများတွင် ပါဝင်သည်
သို့သော် မြန်မာအစုဝင် တောင်ရိုး၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်၊ ဓနု၊ ရခိုင်နှင့် ယော စကားများသည် မြန်မာစကားနှင့် အလွန်နီးစပ်လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံပြည်မနှင့် ရခိုင်ပြည်အကြားတွင် ရခိုင်ရိုးမ(ခေါ်)အနောက်ရိုးမတောင်တန်းတည်ရှိသဖြင့် ရာဇဝင်ချင်း ဆက်စပ်မှုမရှိလှချေ
ရခိုင်ပြည်သည် ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် နိုင်ငံခြားနှင့် အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက်ပိုလွယ်သည်
ရခိုင်ရာဇဝင်အစမှာ အလွန်ရှေးကျ၍ မင်းဆက်ပေါင်းများစွာ ရှိသည်
ရခိုင်၌ တွေ့ရသော ရှေးကျောက်စာများအနက် အာနန္ဒစန္ဒြ ကျောက်စာ၌ ဘီစီ၅၁၈ မှစ၍ အေဒီ ၇၂ဝ တိုင်အောင် မင်းစဉ်မင်းဆက်ကို ဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရ၏
စောလွန်းသော မင်းတို့ကို ဧကန်မှန် သည်ဟု မယူဆလိုလျှင် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း ရခိုင်တွင် မြို့တည်၍ စာပေအရေးအသား တတ်ကျွမ်းလျက် ဗုဒ္ဓဝါဒီ၊ ဗြာဟ္မဏဝါဒီ ရှိသူတို့သည် ခရစ်နှစ်ဦးမှစ၍ ရှိနေကြသည်ဟု ဆိုလေသည်
ယင်းတို့သည် ငွေဒင်္ဂါးများ သွန်းလုပ်၍ ရောင်းဝယ်ရာတွင် ပိုက်ဆံအဖြစ် သုံးသည်
ထိုသူတို့ကား မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်းမှ ပျူတို့နှင့် ခေတ်ပြိုင် ဖြစ်လေသည်
သို့သော် ထိုစဉ်ကပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မင်းတို့ အုပ်ချုပ်သော ပြည်သူတို့ကား မည်သည့်အမျိုးဖြစ်၍ မည်သည့်အခါကပင် ရခိုင်၌ အခြေစိုက်လျက် ပြည်ရွာထူထောင်သည်ကိုမူ မပြောနိုင်သေးချေ
မည်သို့ဖြစ်စေ ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသား လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ရခိုင်လူမျိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် မိမိတို့ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး၊ ကိုယ်ပိုင်စာပေယဉ်ကျေးမှုဖြင့် အခြေစိုက် တိုးတက်လာသော လူမျိုးဖြစ်ပေသည်
ရခိုင်စာပေ ယဉ်ကျေးမှုသည် သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ထွန်းပြောင်ခဲ့ပေသည်
ရခိုင်စာပေနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ကျောက်စာ၊ မော်ကွန်းစာများကို ဓညဝတီခေတ် (ဘီစီ ၅ ရာစုမှ အေဒီ ၄ ရာစု)မှ စ၍ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသည်ဟု ဆိုသည်
ရခိုင်ရတု၊ လင်္ကာ၊ ဘွဲ့၊ ဧချင်းတို့ကိုလည်း ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၈ ရာစု)တို့၌ အခိုင်အမာ တွေ့ရှိရလေသည်
သို့သော် ရခိုင်စာပေသည် အေဒီ ၁၇၈၄ ခုနှစ် မြန်မာတို့နှင့် စစ်ဖြစ်ပြီးသော အချိန်နှင့် အေဒီ ၁၈၂၄-၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှနယ်ချဲ့တို့လက်အောက်ကို ကျရောက်သော အချိန်မှအစပြု၍ တဖြည်း ဖြည်း မှေးမှိန်ခဲ့ရလေသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အများစု နေထိုင် ကြပြီး
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒေသ အနှံအပြားတွင် အနည်နည် နေထိုင်ကြသည်
အထူသဖြင့် ချင်ပြည်နယ် ပလက်ဝခရိုင်နှင့် ရန်ကုန်မြို့ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲခရိုင်၊ တောင်ကုတ်ခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်တွင် အများဆုံး နေထိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၃,၁၀၇,၀၀၀ လူဦရေး ၄% နေထိုင်က့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံတွင် ရခိုင်လူမျိုး အနည်နည် နေထိုင်သည်
စုစုပေါင်း လူဦရေး ၂၀၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်
အန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရပြည်နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး စုစုပေါင်း လူဦရေး ၃၂,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်သည်
ရခိုင်လူမျိုးများအား ရခိုင်၊ ရက္ခိုင်၊ အာရကန်၊ မောဂ် စသဖြင့်ခေါ်ဝေါ်မှုများလည်းရှိကြသည်
ရခိုင် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကားမှ ဆင်းသက်လာသည်
ရက္ခိတ (အမျိုးကို စောင့်ရှောက်သူ)ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရခိုင်လူမျိုးအချိုသည့် ရက္ခိုင် ဟု ခေါ်ဆိုသည့်ကို နှစ်သက်ကြသည်
ရခိုင်ရက္ခိုင် အသံထွက် တူသည့် အဓိပ္ပာယ်အရလည်တူသည်
အာရကန် ဆိုသောစကားသည် ပါဠိ စကား အာရက္ခမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း ပတ်ဝန်းကျင်နိုင်ငံများကိုလည်းကောင်း စောင့်ရှောက်ခြင်း စောင့်ရှောက်သည့်လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အထူးသဖြင့် အနောက်တိုင်း စာပေများတွင် အသုံးများသည်ကို တွေ့ရသည်
မောဂ်ဟူသော အခေါ်အဝေါ်မှာ ဘင်္ဂလီစာပေများတွင် ရခိုင်လူမျိုးများအား ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသော စကားလုံးဖြစ်သည်
ရခိုင်တို့သည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာ အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ မဂဓတိုင်းသားများဖြစ်ကြသည်
ယင်းမှ ဆင်းသက်လာသော အနွယ်တော်များ ဖြစ်သောကြောင့် မဂဓတိုင်းသားများ မောဂ် ဟုခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ သိုမဟုတ် ထို့ထက် စောသောအချိန်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသ ဘက်မှ ဝင်ရောက်လာကြသည် အာရီယာန်လူမျိုးနှင့် မွန်ဂိုလွိုက်(တိဗက်-ဗမာ)၊ ရခိုင်ပြည်၌ မှုလရှိနေသူများ သွေးချင်း ရောနှောရမှ ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်လာသည့်ဟု တစ်ချိုသော သမိုင်ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်
ရခိုင်ပြည်၌ မှုလနေထိုင်သူများသည့် မည်သည်လူမျိုး ဟု၍သိသိကြကြမသိရေ‌ပေ
ရခိုင်ပြည်၌ ကျောက်လက်နက် ကရိယာများကို တွေ့ရှိရသဖြင့် မှုလနေထိုင်သူများသည် ကျောက်ခေတ်လူမျိုးတို ဖြစ်နိုင်သည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် သကျ ဒေသမှ ဝင်လာသော အာရီယာန်လူမျိုး ဖြစ်သည့်ဟု ဆိုကြသည်
သို့သော ဖြစ်နိုင်ချေ ငယ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် အာရီယာန် သွေရော သည်သာ ဖြစ်နိုင်သည်
တချို့သမိုင်းစာအုပ်များတွင် ရေးသာသည့်ကို တွေရသည်
ရခိုင်လူမျိုးများ ပြောဆိုသော ရခိုင်ဘာသာစကားမှ တိဗက်–ဗမာနွယ် ဘာသာစကားမှ အမျိုးကွဲက လိုလို–ဗမာနွယ် ဘာသာစကား ထပ်မန်၍အမျိုးကွဲက ဗမာနွယ်ဘာသာစကား နောက်ထက်အမျိုးကွဲက ဗမာ ဘာသာစကားမှ ရခိုင်ဘာသာစကား ဖြစ်လာသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည့် တိဗက်–ဗမာ လူမျိုးနွယ်စုမှကွဲသွားသော လူမျိုးဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် ဗမာလူမျိုးနဲ့ မျက်နှာပုံစံ၊ အသာအရေ၊ မျက်လုံး၊ ခန္ဓာကိုယ်ကအစ တူကြသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် ခေတ်လေးခေတ်ဖြင့် ကိုယ့်ထီး ကိုယ့်နန်း ကိုအုပ်ချုပ်ခဲသည်
ရခိုင်ရာဇဝင်ဟောင်းများ၌ ရေးသား ဖော်ပြထားသည်မှာ ဗုဒ္ဓ ပွင့်တော်မမူမှီ နှစ်ပေါင်း ၅၀ဝ၀ ကျော်မှစ၍ မာရယုမင်းသည့် ဓညဝတီကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည်
ပထမ ဓညဝတီ (၃၃၂၅-၁၅၀၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် မာရယု မင်းဆက် ၅၄ စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ ဒုတိယ ဓညဝတီ (၁၅၀၇-၅၈၀ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် ကံရာဇာကြီး မင်းဆက် ၂၉ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ တတိယ ဓညဝတီ (၅၈၀-၃၂၇ဘီစီ)ကို တည်ထောင်သည့် စန္ဒသူရိယ မင်းဆက် ၂၅ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြောင်း၊ စန္ဒသူရိယမင်သည် ဗုဒ္ဓနှင့် ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသား ဖော်ပြကြသည်
သို့သော် ဓညဝတီခေတ်တွင် မည်သည်လူမျိုးများ နေထိုင် ခဲကြသည့်ကို သိသိကြကြမသိရေ‌ပေ
ဝေသာလီခေတ် ကျောက်လှေကားခေတ် (၃၂၇-၈၁၈အေဒီ)ကို မင်းဆက် ၁၂ ဆက် စိုးစံခဲ့ကြသည်
ဝေသာလီခေတ်တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကား ခဲသည်
လေးမြို့ခေတ် (၈၁၈-၁၄၀၆အေဒီ) ပဉ္စာမြို့ (၈၁၈-၁၁၀၃)၊ ပထမပရိန်မြို့ (၁၁၀၃-၁၁၂၃)၊ ဒုတိယပရိန်မြို့ (၁၁၂၃-၁၂၅၀)၊ လောင်းကြက်  (၁၂၅၀-၁၄၃၀) စသည့်မြို့လေးမြို့ကို မြို့တော်ပြု၍ အုပ်ချုပ်ခဲကြသည့် ခေတ်ကို လေးမြို့ခေတ်ဟု ခေါ်တွင်သည်
ပုဂံလက်အောက်ခံ အဖြစ် ပထမ ပရိန် ခေတ် တွင်ဖြစ်ခဲပြီ
အင်ဝလက်အောက်ခံ (၁၄၀၆-၁၄၂၉) ဖြစ်ခဲသည့် သိုသော ရခိုင်တောင်ပိုင်သည့် သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည်
ရခိုင်တောင်ပိုင်သည့် ၁၃ ရာစုခန့်အထိ သီးခြားကင်းလွတ်ခဲ့သည်
မြောက်ဦးခေတ် (၁၄၃၀-၁၇၈၄)ကို နန်းကြဘုရင် မင်းစောမွန်သည် အင်ဝကို ဘင်္ဂလား အကူအညီဖြင့် ပြန်လည်သိမ်ယူခဲပြီ
မြောက်ဦးခေတ်ကို တည်ထောင် ခဲသည်
ဘင်္ဂလား လက်အောက်ခံ အဖြစ်ရှိခဲသည့် မင်းခရီလက်ထက်တွင် ဘင်္ဂလား ကို တွန်းလှန်ခဲသည်
မြောက်ဦးခေတ် အစောပိုင်းနှင် အလယ်ပိုင်း နှစ်များတွင် စီးပွားရေး စစ်ရေး အုပ်ချုပ်ရေး  ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင်မူ မြောက်ဦး (ရခိုင်ပြည်)ကို အုပ်ချုပ်ရင် ကျိုစခဲရသည်
မဟာသမ္မတရာဇာ ရခိုင်ဘုရင် လက်ထက် ၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် မြောက်ဦး‌‌နေပြည်တော် (ရခိုင်ပြည်၊ရခိုင်နိုင်ငံ)ကို ဘိုးတော်ဘုရားမှ လွှတ်သည် သတိုးမင်းစော ဦးဆောင်သော တပ်များမှ တိုက်ခိုင်ခြင်ကြောင်း ရခိုင်နိုင်ငံ ပြိုကွဲခဲသည်
ကုန်းဘောင်ဧကရာဇ်နိုင်ငံတော် သည် ရခိုင်ပြည်ကို ၁၈၂၆ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၄၀ အုပ်ချုပ်ခဲသည်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ် ၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရန္တပိုစာချုပ်အရ ဗြတိသျှ လက်အောက်သို့ ရခိုင်ပြည်ကြရောက်သွားသည်
ဗြတိသျှသည့် ရခိုင်ပြည်ကို ရခိုင်တိုင်း အဖြစ် အုပ်ချုပ် ခဲသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်သည် ဂျပန်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ အကူအညီဖြင့် ဗြိတိသျှတပ်များ ရခိုင်ပြည်ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ရခိုင်ပြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသ အဖြစ် တည်ရှိခဲသည်
ရခိုင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွှတ်လပ်ရေးအတွက် စွမ်းစွမ်းတမန် ဆောက်ရွက် ပေခဲသည်
ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များမှ ဆရာတော် ဦးဥတ္တမနှင့် ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးမေအောင် တိုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသည် ရခိုင်လူမျိုးကို လူမျိုးစုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုသည်
ရခိုင်လူမျိုးအများစု‌ နေထိုင်သည် ရခိုင်ပြည်တွင် ခွဲထွက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ၁၉၆၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယခုအထိ တွေရသည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့ သည် ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားကို အများဆုံး ပြောဆိုကြသည်
ရခိုင်ဘာသာစကားနှင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် အတော်များများတူပြီး ရသံ r နှင့် ဂျသံ j ထွက်ကွာသည်
ဒေသအလိုက် ရခိုင်ဘာသာစကား အငယ်နည် ကွဲသည်
ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်က စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင် အထောက်အထား တွေ့ရသည်
ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်
ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို တွေ့ရသည်
ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်
လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်
ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် များသောအားဖြင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်
ရခိုင်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံထား၍ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ စာပေ၊ ဂီတ နှင့် အနုသုခုမပညာရပ်တို့သည် ဘာသာရေးကို အခြေခံပြီး တိုးတက်လာခဲ့သည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ကျင်ကိုင်ခြင်းအားကစားနှင့် ဆီမီးခွက်အကတို့သည် ထင်ရှားသည်
ရခိုင်လူမျိုးများ လက်ခံသော အမျိုးသားသင်္ကေတ ၃ သင်္ကေတ ရှိသည်
ထို့သင်္ကေတများမှ အောက်ပါအတိုင် ဖော်ပြထားသည်
နဝရူပ ဗျာလ သတ္တဝါ ၉ မျိုး၏ ရုပ်အဆင်းရှိသော ဒဏ္ဍာရီဆန်‌သော သတ္တဝါ ဖြစ်သည်
ဗျာလသည် နဝရူပ ရုပ်ထုတစ်ခုဖြစ်သည်
ဗျာလရုပ်ထုများကို ဝေသာလီခေတ် သာသနိက အဆောက်အအုံများတွင် စတင်တွေ့ ရှိရသည်
ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံတော်) (ခ)အောက်အလံကို ရခိုင်ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ရခိုင်လူမျိုးများ အသုံပြုကြသည်
အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင် အောက်ပိုင်း အနီရောင် အလယ်တွင် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံအဖြူ‌ရောင်ကို အပြာရောင်ဝိုင်ထား သည်
ရခိုင်အမျိုးသား တံဆိပ် (ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်)သည် ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံ ဖြစ်သည်
ရခိုင်အမျိုးသားအလံတော် (ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ) အလယ်တွင်လည် တွေရသည်
ရှေးဦးပိုင်းတွင် ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒကိုလက်ခံကိုးကွယ်ကြပြီး နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်သူများဖြစ်လာကြသည်
ရှေးအစဉ်အဆက်ကတည်းက ဘာသာရေးကိုရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြသည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာကိုအများစုကိုးကွယ်ကြသည်
ရခိုင်လူမျိုးသည် အရှေ့တောင်အာရှ၏ ပထမဦးဆုံးသော ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သည့် လူမျိုး ဖြစ်ကြသည်
ယခင်က အိန္ဒိယတို့နှင့် ဆင်တူသော ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမျိုးရှိခဲ့သည်
သို့သော် မြောက်ဦးခေတ် ကုန်ဆုံးချိန်မှ စ၍ ရခိုင်တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုများ၊ ယဉ်ကျေးမှုများ မှေးမှိန်လာပြီး ဗမာလူမျိုး တို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံများ လွှမ်းမိုး လာခဲ့သည်
ယနေ့အချိန်အခါတွင် ရခိုင်အမျိုးသားများသည် ပုဝါစကို နဖူးတွင် စည်းနှောင်ထားပြီး ရင်ဖုံး တိုက်ပုံကို ရိုးရာပုဆိုးနှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်ကြသည်
အမျိုးသမီးများသည် ဇာပုဝါကို ရင်စလွယ်သိုင်းပြီး ကော်လာမဲ့ ရင်စေ့လက်ရှည်အင်္ကျီကို လုံချည်နှင့် တွဲဖက်ဝတ်ဆင်သည်
၁၇ ရာစု ရခိုင်မင်းဆက်များ၏ ဗိသုကာ လက်ရာများနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် သက်ဆိုင်သော အဆောက်အဦးများကို မြောက်ဦးမြို့တွင်လေ့လာ နိုင်သည်
ရခိုင်ရိုးရာအားကစားမှ ကျင် ဖြစ်ပြီး နပန်းနှင်တူညီးမှုရှိသည်
ကျင် ဆိုသည်မှာ ကျား နှင့် ယင် ဆိုသော စကားနှစ်လုံး ပေါင်းစပ်ရာမှ ကျင်ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်
ကျင် အားကစားမှ ဘီစီ ၆၀၀ ကျော်လောက် ခံတွင်အစောဆုံ တွေရှိရသည်
ရှေးရခိုင်လူမျိုးများ အိမ်ကို ကြီးကျယ်စွာ တည်ဆောက်မှုကြောင့် အိမ်ကြီးရခိုင်ဟု ခေါ်ကြခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးအခါက အိမ်ကြီးများကို အိမ်ခွန်ကောက်ခဲ့ရာ နန်းတော်က ဆောက်ခွင့်ရမှ ဆောက်ရသည်
ရခိုင်ရိုးရာ မင်္ဂလာဆောင်သည် သမီးရှင် (သတို့သမီး) နှင့် သမက်ရှင် (သတို့သား) လက်ထက်ထိမ်းမြားသောမင်္ဂလာဆောင်ပွဲကို ရခိုင်စကားတွင် “သမက်တက်ပွဲ” ဟုခေါ်သည်
ယောက္ခမအိမ်သို့ သမက်ကိုတင်ပို့ရသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ရန်သွားရသောကြောင့်လည်းကောင်း “သမက်တက်” ဟုခေါ်ရခြင်းဖြစ်သည်
မယိမ်တက်အခမ်းအနားသည် ရခိုင်ရိုးရာ လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဓလေ့ထုံးတမ်း၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
သံတွဲမြို့နယ်တွင် ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ပြုလုပ်ခဲသည်
ရခိုင်မုန့်တီငါးပိထောင်းခရမ်းသီးငါးခြောက်ချက်ငရုပ်သီးကြိတ်ပက်ကျိသုတ်တူရိယာပစ္စည်းတို့ကို ကြေး၊ ကြိုး၊ သရေ၊ လေ၊ လက်ခုပ် ဟူ၍ တူရိယာပစ္စည်း အမျိုးအစားတို့ကို စာလုံးအတိုကောက်ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြသည်
ကြေး ဆိုသည်မှာ ကြေးဖြင့်ပြုလုပ်သော ကြေးစည်၊ မောင်း၊ ပတ္တလား၊ ခွက်ခွင်း၊ စည်းခတ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ကြိုး ဆိုသည်မှာ ကြိုးကိုအသုံးပြု၍ ပြုလုပ်ထားသော တယော၊ စောင်း၊ စောင်းကောက်၊ ဒူးလောင်း၊ မိကျောင်းတို့ ဖြစ်သည်
သားရေ ဆိုသည်မှာ သားရေကို အသုံးချ၍ ပြုလုပ်ထားသော သားရေနှင့်ကြက်၍ တီးခတ်ရသော မြောက်စည်(ဗဟိုရ်စည်)၊ စည်ပန်းတောင်း၊ ခတ်စည်၊ စည်ရှည်၊ စည်အိုင့်(အိုးစည်)၊ ဒုပ္ပါ၊ ဒုံမင်း၊ ပတ်မ၊ တစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ နှစ်ဖက်ပိတ်စည်၊ သံလွင်စည်၊ စည်ပုတ်၊ စည်ကြီး(ရွန်းစည်)၊ မုရိုးစည်၊ စည်ဝန်း၊ တဘက်စည်၊ ပတ်သာ၊ ပန်းတျား စသည့် တူရိယာပစ္စည်းမျိုး ဖြစ်သည်
လေ ဆိုသည်မှာ လေနှင့်မှုတ်ရသော တူရိယာပစ္စည်းများမှာ လက်တံတို၊ လက်တံရှည်၊ ကော၊ ညှင်း၊ ချည်ခေါင်း၊ခရာကောက်၊ ခရြွာမာ၊ ဖက်လိပ်၊ နှဲ၊ ခရုသင်းနှင့် ပလွေ(ပြွီ) အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်သည်
လက်ခုပ် ဆိုသည်မှာ လက်ဖြင့် လက်ခုပ်တီးခြင်း၊ ဝါးလက်ခုပ်၊ သစ်လက်ခုပ်၊ လက်ကြားလက်ခုပ်၊ လက်ဖြောက်လက်ခုပ်၊ ကျောက်လက်ခုပ် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ရခိုင်ရိုးရာစည်တော်သည် ထင်ရှာသည့် ရခိုင်ရိုးရာတူရိယာ ပစ္စည်ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓပူဇနိယအက (ဆီမီးခွက်အက)ငစွေအကသျှင်ဒိုင်အကပိုးဝါမင်းသမီးအကယိမ်းအကရထားပန်းယိုင်အကစစ်တကောင်းရောင်ပူဂင်္ဂါသာရဒါကာမောက်သူဇာကုမ္ဘီလာသျှီလက်တိလင်္ဂါဂေါတောပလ္လင်ပဋိက္ကယားကံသာဘရိသတ်ပထမဓညဝတီခေတ် သက္ကရာဇ် ၃၃၂၅ မှ ၁၅၀၇ BC အထိ၊ဒုတိယဓညဝတီခေတ် သက္ကရာဇ် ၁၅၀၇ မှ ၅၈၀ BC အထိ၊တတိယဓညဝတီခေတ် သက္ကရာဇ် ၅၈၀ မှ ၃၂၇ BC အထိ၊ဝေသာလီခေတ် သက္ကရာဇ် ၃၂၇ မှ ၈၁၈ AD အထိ၊လေးမြို့ခေတ် သက္ကရာဇ် ၈၁၈ မှ ၁၄၀၆ AD အထိ၊မြောက်ဦးခေတ် သက္ကရာဇ် ၁၄၂၉ မှ ၁၇၈၅ AD အထိ၊ရခိုင်ကမန်ခမီဒိုင်းနက်မရမာကြီးမြိုလူမျိုးသက်ရခိုင်မင်းဆက်ရခိုင်ပြည်နယ်ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ
သခွပ်ကုန်းရွာ၊ ကျုံတလုပ်
အက်ဆစ်မိုးသည် မိုးရွာခြင်း သို့မဟုတ် အက်စစ်ဓာတ် ပုံမှန်မဟုတ်သော အခြား မိုးရွာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်အိုင်းယွန်း(pH နိမ့်သော) အဆင့်များ မြင့်မားနေသည်ဟု ဆိုလိုသည်
သောက်သုံးရေ အပါအဝင် ရေအများစုတွင် 6.5 နှင့် 8.5 ကြားရှိ ကြားနေ pH ပါရှိသော်လည်း အက်ဆစ်မိုးသည် ဤထက်နိမ့်သော pH အဆင့်ရှိပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် 4-5 မှ ကွာပါသည်
အက်စစ်မိုးရွာလေလေ အက်စစ်ဓာတ်များလေလေ pH နိမ့်လေလေဖြစ်သည်
အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် အပင်များ၊ ရေနေသတ္တဝါများနှင့် အခြေခံအဆောက်အအုံများအပေါ် အန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သည်
အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ် ဓာတ်ငွေ့ထုတ်လွှတ်မှုတို့ကြောင့် လေထုအတွင်းရှိ ရေမော်လီကျူးများနှင့် အက်ဆစ်များထုတ်လုပ်ရန် တုံ့ပြန်မှုကြောင့်ဖြစ်သည်
အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် သစ်တောများ၊ ရေချို များ၊ မြေဆီလွှာများ၊ အဏုဇီဝပိုးမွှားများ၊ အင်းဆက်များနှင့် ရေနေသတ္တဝါများ အပေါ် ဆိုးရွားသော သက်ရောက်မှုရှိကြောင်း ပြသထားသည်
ဂေဟစနစ်များတွင် အဆက်မပြတ် အက်စစ်မိုးသည် သစ်ပင်အခေါက် တာရှည်ခံမှုကို လျော့နည်းစေပြီး မိုးခေါင်ခြင်း၊ အပူအအေး နှင့် ပိုးမွှားများ ကျရောက်ခြင်းကဲ့သို့သော သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ ဖိစီးမှုဒဏ်ကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိစေသည်
အက်ဆစ်မိုးသည် အပင်ကြီးထွားမှုနှင့် ကျန်းမာသောမြေဆီလွှာကို ထိန်းသိမ်းပေးသည့် ကယ်လ်စီယမ်နှင့် မဂ္ဂနီဆီယမ်ကဲ့သို့သော အာဟာရဓာတ်များကို ဖယ်ထုတ်ခြင်းဖြင့် မြေဆီလွှာဖွဲ့စည်းမှုကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်
လူ့အဆောက်အအုံများနှင့်ပတ်သက်၍ အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းသည် သုတ်ဆေးများ အခွံခွာခြင်း၊ တံတားများကဲ့သို့သော သံမဏိအဆောက်အဦများ ချေးတက်ခြင်း၊ ကျောက်တုံးအဆောက် အအုံများနှင့် ရုပ်တုများ ရာသီဥတုဒဏ်ခံရခြင်းအပြင် လူ့ကျန်းမာရေးကိုပါ ထိခိုက်စေပါသည်
ဥရောပနှင့် မြောက်အမေရိကအစိုးရများအပါအဝင် အချို့သော အစိုးရများသည် လေထုညစ်ညမ်းမှု စည်းမျဉ်းများမှတစ်ဆင့် လေထုထဲသို့ ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်နှင့် နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်များ ထုတ်လွှတ်မှုကို လျှော့ချရန် ၁၉၇၀ခုနှစ်များကတည်းက ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်
၁၉၆၀ခုနှစ်များတွင် စတင်ခဲ့သော အက်ဆစ်မိုးရွာခြင်းဆိုင်ရာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် သုတေသနပြုမှုများနှင့် ၎င်း၏ အန္တရာယ်ရှိသော အကျိုးသက်ရောက်မှုများဆိုင်ရာ သတင်းအချက်အလက်များကို လူသိရှင်ကြား ထုတ်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဤကြိုးပမ်းမှုများသည် အပြုသဘောဆောင်သော ရလဒ်များ ရရှိခဲ့သည်
အက်စစ်မိုးရွာခြင်းကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် ဆာလဖာနှင့် နိုက်ထရိုဂျင်ဒြပ်ပေါင်းများ၏ အဓိကအရင်းအမြစ်မှာ မနုဿဇီဝအန္တရာယ်ဖြစ်စေနိုင်သော အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်ကို မိုးကြိုးပစ်ခြင်းဖြင့် သဘာဝအတိုင်း ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ဆာလဖာဒိုင်အောက်ဆိုဒ်ကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ထုတ်ပေးပါသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင် အတွင်း ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက် ဘက် မြောက်လတ္တီကျု ၂၁° ၅၉' နှင့် ၂၂°၁၉' အကြား၊ အရှေ့ လောင်ဂျီကျု ၉၃° ၃၆' နှင့် ၉၅° ၁၅' အကြားတွင် တည်ရှိ၍၊ ရန်ကုန်မြို့၏ မြောက်ဘက် အနောက်ယွန်းယွန်း မိုင် (၄၀၀) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ် ၏ အရှေ့ဘက်တွင် မုံရွာမြို့နယ် နှင့် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ပုလဲမြို့နယ်နှင့် ကနီမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ကနီမြို့နယ်တို့ ရှိကြသည်
ယင်းမာပင် မြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက် နှာပြင် အထက် ပေ (၄၀၀) တွင် ရှိပြီး ယေဘုယျ အားဖြင့် မြေပြင် ညီညာပြန့်ပြူး ပါသည်
မြေပြန့်လွင်ပြင်မှာ ရာခိုင်နှုန်း (၄၈.၂၃%) ရှိပြီး စတုရန်းမိုင် အားဖြင့် (၁၇၄.၅၉) ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် အားဖြင့် (၇၅.၈၂)၊ ဆင်ခြေလျှော မြေမှာ (၃၄၀.၀၂%) ဧရိယာအားဖြင့် (၁၁၂.၂၉) စတုရန်းမိုင် ရှိရာ ယင်းမာပင်မြို့နယ် မှာ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် (၃၆၂.၇၀) ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း ပါသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်အား မြို့နယ်အဖြစ် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရမှ စတင်သတ်မှတ်ပြီး နယ်ပိုင်ဝန်ထောက် တစ်ဦး ရုံးထိုင်စေလျက် ပုလဲမြို့နယ်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ် တို့ကိုပါ အုပ်ချုပ်ရသော ခရိုင်ခွဲ (ဆဗ္ဗဒီဝီဇံ)မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကမူ ယင်းမာပင် မြို့နယ် အပါအဝင် ပုလဲမြို့နယ်နှင့် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သော ဒေသများအား ဖန့်ချီနယ် (တချို့က `ဗန့်ဂျီနယ်´ ဟုလည်း ပြောကြသည်
ဟု ခေါ်ဝေါ် သတ်မှတ် ခဲ့သည်
အဆိုပါ (၃)မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်တွင် ပင်တောင်၊ ငပြုံးတောင်၊ ဖန့်ဂျီတောင် ဟူ၍ ရှိရာ ဖန့်ဂျီတောင်သည် တောင်ယမား ချောင်းနှင့် မြောက်ယမားချောင်း အကြားတွင် တည်ရှိသော ကြောင့် အဆိုပါ ဒေသအတွင်း တည်ရှိသော နယ်မြေများကို ဖန့်ဂျီနယ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရှိရသည်
မြို့နယ်အဖြစ် ၁၉၀၁ ခုနှစ်ကပင် ဗြိတိသျှအစိုးရက သတ်မှတ် ခဲ့သော်လည်း ယင်းမာပင်မြို့နယ်ကိုမူ မြို့အဖြစ် စနစ်သစ် အုပ်ချုပ်ရေး စတင်သည့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင်မှ တရားဝင် သတ်မှတ် ခဲ့သည်
ယခင်ကမူ ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက် ဖြစ်သော်လည်း မြို့အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ချက် မဟုတ်ဘဲ မြို့မအုပ်စု အဖြစ်သာ တည်ရှိ ခဲ့သည်
ယင်းမာပင် မြို့နယ် အတွင်း၌ တောင်တန်း နှင့် ဆင်ခြေလျှော ဒေသမှာ မြေပြန့်လွင်ပြင် ဧရိယာ ထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည် မှန်သော် လည်း ဤမြို့နယ်တွင် အလွန် မြင့်မားသော တောင်ကုန်း တောင် တန်းကြီးများ မရှိပါ
မြို့နယ် အတွင်း ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည့် တောင်ကျ ချောင်း(ယမားချောင်း)မှာ အနောက်မှ အရှေ့သို့ စီးဆင်း၍ စုန်းကျင်းအုပ်စု၊ ဘိန်းနွယ်ချောင် ကျေးရွာအနီးတွင် ချင်းတွင်းမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ပါသည်
တင်ဆုံချောင်းမှာ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ စီးဆင်းပြီး နတ္ထောင့် ကျေးရွာ အနီးတွင် ပေါင်းဆုံပါသည်
၎င်းချောင်းများသည် ရေစီး အလွန် လျင်မြန်သည်
သို့ဖြစ်၍ ၎င်းချောင်းများ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် ရွှေလှန်၊ ပန်းမထုံး၊ ရေအောင့် စသည့်ကျေးရွာများသည် ရံဖန်ရံခါ ရေတိုက်စားခြင်းများ ကြုံရသည်
မုံရွာ - ပုလဲ - ဂန့်ဂေါလမ်း၊ ၁၂-ပေ အကျယ် ကတ္တရာခင်း ကားလမ်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းလျက် ရှိသည်
မိုင်တိုင် အမှတ် ၉၀ မိုင်မှ ၂၃၄ မိုင်သည် ယင်းမာပင်မြို့နယ် အပိုင်း ဖြစ်၍ (၁၄) မိုင် (၄) ဖာလုံ ရှည်လျား ပါသည်
ဤ မုံရွာ-ပုလဲ-ဂန့်ဂေါ လမ်းမှာ ရာသီမရွေး ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်ပြီး ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် များကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက် ရှိသည်
ထို့ပြင် ပွင့်လင်းရာသီ၌ မြို့နယ် အတွင်းရှိ ကပိုင်၊ ဆင်စွယ်၊ ရင်ပေါင်တိုင် စသည့် ကျေးရွာများမှ ယင်းမာပင်မြို့ကို ဖြတ်သန်း၍ မုံရွာမြို့သို့ ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည်များ ပို့ဆောင် ပေးခြင်း၊ ကနီ-ယင်းမာပင်-မုံရွာ ကားလမ်းဖြင့် သွားလာနိုင်ခြင်း တို့ဖြင့် လမ်းပန်းဆက် သွယ်ရေး အဆင်ပြေ ချောမွေ့လျက် ရှိသည်
ယင်းမာပင်မြို့မှ မုံရွာမြို့သို့လည်း ကားကြီးကားငယ် များဖြင့် အချိန်မရွေး သွား လာနိုင် သကဲ့သို့ ယခုနောက်ပိုင်းမှ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော  မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေးဝ ကားလမ်းဖြင့် ချင်းတွင်းတံတား(မုံရွာ) ကို အသုံးပြုလျက် ယင်းမာပင် မြို့နယ်မှ ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် များကို အချိန်အခါမရွေး သယ်ယူပို့ဆောင် ပေးနေပြီ ဖြစ်သည်
မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေး၀ ကားလမ်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်အပိုင်း၌ (၁၀)မိုင် (၃)ဖာလုံ ခန့်ရှည်လျားသည်
၎င်းအပြင် မုံရွာ-ပုသိမ် လမ်းကိုဖောက်လုပ်လျက်ရှိပြီး ယင်းလမ်းပေါ်တွင် မြောက်ယမားချောင်းတံတား ကိုလည်းပြုပြင်ပြီးစီးပြီဖြစ်သောကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ယခင်ထက်ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေးဝ လမ်းပိုင်းကိုလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့အကူအညီဖြင့် ပြုပြင်သွားမည်ဖြစ်ပြီ မြေသားတိုင်းတာမှုများ စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ပူပြင်းခြောက် သွေ့သည့်အပိုင်းတွင် ပါရှိသည်
တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန် (၃၀)လက်မ နှင့် (၄၀)လက်မ အကြားသာ ရွားသွန်း လေ့ ရှိသည်
မိုးရေချိန် အနည်းဆုံး လမှာ ဧပြီလဖြစ်၍ အများဆုံးလမှာ အောက်တိုဘာလ ဖြစ်သည်
ပူပြင်း ခြောက်သွေ့သည့် ဒေသဖြစ်သည့် အလျောက် မိုးရာသီတွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးသက် လေပြင်းများ ကျရောက်လေ့ ရှိသည်
အပူချိန် အနေဖြင့် အနိမ့်ဆုံး (၄၀)ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ (၁၁၀)ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်သည်
အအေးဆုံးလ မှာ ဇန်နဝါရီလ ဖြစ်၍ အပူဆုံးလမှာ ဧပြီလ ဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် မြေပြန့် အပူပိုင်း ဒေသတွင်သာ ပေါက် ရောက် နိုင်သည့် သန်း၊ ဒဟတ်၊ ထနောင်း၊ ရှား၊ ဇီးဖြူ၊ တယ်၊ တမာ၊ သမုန်း၊ သနပ်ခါး စသည့် အပင်များ ပေါက်ရောက် ပါသည်
ချင်းတွင်းမြစ် ဘေးတလျှောက်နှင့် ချောင်းဘေး တို့တွင်လည်း သပြေ၊ ဘိုင်၊ ကတွတ်၊ သဖန်းပင်များ ပေါက်ရောက်လျက် တောင်စောင်း များတွင် အင်၊ အင်ကြင်း၊ ထောက်ကြံ့၊ တမလန်း၊ ပိတောက်၊ ပျဉ်းကတိုးပင်များ ပေါက်ရောက်ကာ တောင်ပေါ် မြေပြင်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ သတီ၊ မျောက်ချောနှင့် မျှင်ဝါး၊ တင်းဝါး၊ သနပ်ခါး စသည်တို့ ပေါက်ရောက်ကြသည်
ဆေးဘက်ဝင် အပင်များအနေဖြင့် တောင်ပေါ်၊ တောင်စောင်းများတွင် လက်ထုပ်၊ ဘုမ္မရာဇာ၊ သက်ရင်းကြီး၊ သက်ရင်းကလေး၊ နီပဆေး၊ မှန်နီ၊ ဆင်တုံးမနွယ်၊ မှန်နီ၊ ဆင်တုန်းမနွယ်၊ နာငါးပါး၊ နနွင်းခါး၊ တောရှောက်၊ မင်းကိုးခါ(မင်းကိုးဒါး) စသော ဆေးဘက်ဝင် အပင်များ ပေါက် ရောက် ပါသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်တွင် စီမံကိန်း သီးနှံများ စိုက်ပျိုးထုန်လုပ်လျက် ရှိရာ မိုးရာသီ၌ မိုးကြိုစပါး စိုက်ပျိုးခြင်း၊ မိုးနှမ်း၊ မိုးပြောင်ဖူး၊ မြေပဲ၊ ဝါကလေး၊ ပဲစိမ်းငုံ သီးနှံများ အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုး ပြီး မိုးလယ်ရာသီတွင် စပါး၊ ပဲတီစိမ်း နှင့် နှံစားပြောင်း သီးနှံများ၊ မိုးနှောင်းရာသီတွင် ထောပန်ပဲ၊ စွန်တာနီ၊ ငရုတ်သီးနှံများ၊ ဆောင်းရာသီတွင် နှမ်းကြီး၊ ဆောင်းမြေပဲ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ အာလူး၊ ကုလားပဲ၊ ဂျုံ သီးနှံများ အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်၏ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နို်င်သည့် မြေဧကမှာ (၁၂၁၇၆၄) ဧက ဖြစ်ပြီး၊ သစ်တောမြေမှာ (၃၄၂၉၈) ဧက ဖြစ်သည်
ပလပ်မြေ စုစုပေါင်းမှာ (၁၅၇၃၆) ဧက ရှိ၍ စိုးပျိုး မရသည့် မြေ စုစုပေါင်းမှာ (၄၀၉၈၂) ဧက ရှိသည်
ယခင်က မူကြိုကျောင်း (၁)ကျောင်း၊ အ.မ.က(၁) မူလ တန်းကျောင်း (၁)ကျောင်း နဲ့ အ.ထ.က(ယင်းမာပင်) အထက်တန်း ကျောင်း (၁)ကျောင်းပဲ ရှိရာ ၁၉၉၂ ခုနှစ် လောက်ကစ၍ (ခ)ရပ်ကွက် ယခင် စာတိုက်ဟောင်းနေရာတွင် အ.မ.က(၂) ထပ်မံဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
(က)ရပ်ကွက် (ကုလားတန်း ဟုခေါ်) ဖက်က ကလေးတွေ အများဆုံး တက်ကြသည်
ငွေကြေးနွမ်းပါးတဲ့ ကလေးတွေနဲ့ စာသင်သံဃာတော် တွေ အတွက် ရည်ရွယ်၍  ၁၉၉၇ ခုနှစ် လောက်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး စာသင်ကျောင်း (ဘ.က) ကို "ဇောတိက ကျောင်းတိုက်" ထဲမှာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါကျောင်းတွင် လေးတန်း အထိ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားနိုင်သည်
ထိုကြောင့် ယင်းမာပင်မြို့ပေါ်မှာတင် မူကြိုကျောင်း (၁) ကျောင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင် စာသင်ကျောင်း (၁) ကျောင်း၊ မူလတန်း ကျောင်း (၂)ကျောင်း [အ.မ.က(၁) နှင့် အ.မ.က(၂)] နဲ့ အထက်တန်း ကျောင်း (၁)ကျောင်း ရှိလာသည်
နောက်ပိုင်းတွင် မူလတန်းကျောင်း (၂) ကျောင်း ဖြစ်သော အ.မ.က(၁) နဲ့ အ.မ.က(၂) များကို မူလတန်းလွန်ကျောင်း တွေအဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ် နိုင်ခဲ့သည်
မြို့နယ်အတွင်းရှိ ရွာများအတွင်းမှ ရွာသာရွာမှာ အလယ်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း တည်ရှိသည်
အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှု သက်မွေးလုပ်ငန်းပညာ သင်တန်းကျောင်းကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ယခင် စက်မှုလယ်ယာရုံးဝင်း၏ မြောက်ဘက် ဆန်ဂိုဒေါင်ဟောင်းများရှိရာတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်
နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန မှနယ်စပ်ဒေသမှ အမျိုးသမီးငယ်များအား အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှု သက်မွေးလုပ်ငန်းများ သင်ကြား လေ့ကျင့်ပေးပြီး ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ထူထောင်နိုင်သည်အထိ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန် ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယခင်က မြို့တွင်းတွင် ဇောတိကကျောင်း၊ ရေဝန်းကျောင်း၊ မာန်ဘရာ ကျောင်း၊ သီးပင်ကျောင်း ဆိုပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း (၄) ကျောင်းသာ  တည်ရှိခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်ဝိပဿနာကျောင်းတိုက် ကို သံတံတားကြီး အနောက်ဘက်မှ အရှေ့တိုးချဲ့ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဦးစံပေါကျောင်းဟူ၍ ကျောင်းတစ်ကျောင်းလည်း ရှိပြီး ယခုအခါ တောရကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းကာ မယ်သီလရင်ကျောင်းတစ်ခုကို ပါ ထိုကျောင်းအနီးနားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
မြို့အဝင် ပေါက်ပင်ကူး တံတားအရှေ့ဘက်အနီးနားတွင် ရွှေပေါက်ပင် တောရကျောင်းတိုက်ကို ယခင် ဇောတိကကျောင်းတိုက် ကျောင်းတိုင်ဆရာတော် ဦးဌေးယျက တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထို ရွှေပေါက်ပင် တောရကျောင်းတိုက်၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် လမ်းတစ်ဖက် ပေါက်ပင်ကူးမြို့ဦးစေတီနှင့် ကပ်လျက်တွင် မယ်သီလရင်ကျောင်းတိုက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်
ထို့ပြင် မြို့ပေါ်ကျေးရွာ နဲ့ ပြောင်းပြာကျေးရွာ ကြားတွင် နောက်ထပ် မယ်သီလရင် ကျောင်းတိုက် တစ်ခု ရှိသေးရာ မြို့နယ်တွင်း၌ မယ်သီလရင် ကျောင်းတိုက် (၃)တိုက် ရှိသွားပြီ ဖြစ်သည်
အခြားဘာသာဝင်များ အနေနဲ့ က-ရပ်ကွက်(ကုလားတန်း) ဘက်မှာ တော့ အစ္စလမ်ဘာသာ ဘုရားဝတ်ပြုကျောင်း (ဗလီ) တစ်ခု ရှိသည်
ဂ-ရပ်ကွက်(တိုးချဲ့) ဖက်မှာလည်း သာသနာ ပြုနေတဲ့ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ရှိသည်
တိုးတက်လာသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ ယခင်က ယုံကြည်လာခဲ့သော အယူအစွဲများလည်း ပျောက်ကင်းသလောက်ရှိပြီဖြစ်သည်
အယူအစွဲများသည် အရိုးစွဲယုံကြည်မှုမဟုတ်လျှင် ပျောက်ကင်းမသွားသင့်သော ဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်
ယခင်က မြို့ပေါ်တွင် တိုက်အိမ်မဆောက်ရ၊ မဆောက်သင့်ဟု လည်းကောင်း၊ အမေရေယာဉ်၏ နယ်ဖြစ်သောကြောင့် "လှေ" ကို လှေဟုမခေါ်ဆိုပဲ "ခေါင်း" ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
ဒေသတွင်း နယ်သူနယ်သားများသည် နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲဖြစ်သော အမေရေယာဉ်နတ်နန်းသို့ လာရောက်၍ ရေစင် ဆက်ခြင်း ဓလေ့တို့ ရှိကြသည်
အမေရေယာဉ်ကို များသောအားဖြင့် ယင်းမာပင်မြို့၏ အနောက်ဘက်ကျသော မြို့နယ်များက အဓိကကိုးကွယ်ကြသည်
အဆိုပါရွာများတွင် ပွဲကျင်းပချိန်တွင် အမေကြီးပွဲနှင့်အပြိုင်လူစုဝေးခြင်းကို ရှောင်ရှားရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဆရာကြီး ဦးလုံးသည် တိမ်မြုပ်နေသော ရခိုင်ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု များကို စတင် ဖော်ထုတ်ပေးခဲ့သူ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၆၈ မှ ၁၉၈၆ အထိ ပြည်ထောင်စုနေ့ အခမ်းအနား ယဉ်ကျေးမှု ကပွဲများတွင် တင်ဆက်ခဲ့သော ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တေးသီချင်းများမှာ ဆရာကြီး ဦးလုံး၏ လက်ရာများပင် ဖြစ်သည်
ကျောက်ဖြူမြို့ မှ ဆရာကြီး ဦးလုံး ဟု လူသိများသည်
ဆရာကြီးဦးလုံးကို ၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မာန်အောင်မြို့၊ ကုန်းတန်းရွာတွင် အဖ ဦးစိန်လုံး၊ အမိ ဒေါ်ဝါနုတို့မှ မွေးဖွားသည်
သံတွဲမြို့ ဆရာကြီး ဦးရွှေကြိုင် အလွတ်ပညာသင် ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း (ဟိုက်ယား ဂရိတ်) နှင့် မက်ထရစ် စာမေးပွဲများကို အောင်မြင်ပြီး၊  စစ်တွေမြို့ ဆရာဖြစ်သင် နော်မန်ကျောင်းမှ အထက်တန်းပြ ဆရာဖြစ် လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်
မာန်အောင်မြို့နှင့် ကျောက်ဖြူမြို့တို့တွင် ပညာရေး ဝန်ထမ်းအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး၊ အလယ်တန်းကျောင်းအုပ် ဆရာကြီး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
ရခိုင် စာပေ၊ အနုပညာ များကို ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါခဲ့ပြီး ရခိုင်စာပေ၊ ယဉ်ကျေးမှုရေးရာ ဆောင်းပါး၊ စာတမ်း များစွာကို ရေးသားခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် ဂန္ထဝင်မြောက် ပထမဆုံး ရိုးရာ ရခိုင် တေးသီချင်းမှာ ရထားပန်းယိုင် ယိမ်း (ပန်းရထားဆွဲပွဲ- ရှု) ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုနေ့ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု တင်ဆက်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏  ပြည်ထောင်စုပွဲဝင် နောက်ဆုံး လက်ရာ ရိုးရာ ရခိုင်သီချင်းမှာ စည်ကြီးဗြိန်းစောင် (၁၉၈၆) ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး ဦးလုံးသည် ပထမဆုံးသော ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့ အခမ်းအနား အဖွင့်သီချင်းဖြစ်သည့် မိုးယံလွင့်ပျံ ရခိုင့်အလံ သီချင်း ကို ရေးစပ်ခဲ့သည်
ထိုသီချင်းသည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြို့နယ် အသီးသီးတွင် နှစ်စဉ် ကျင်းပသော ရခိုင်ပြည်နယ်နေ့ အခမ်းအနားများ၏ အဖွင့် တေးသီချင်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ ထင်ရှားသော လက်ရာ အချို့မှာ အောက်ပါ အတိုင်းဖြစ်သည်
ရထားပန်းယိုင် (၁၉၆၈) ကင်းယိမ်း (၁၉၆၉) ဇမ်းယိမ်း (၁၉၆၉) ရခိုင်ကျင် ယိမ်း (၁၉၇၉) (ရခိုင် ကျင် - ရှု)ဇီသျှင် (၁၉၇၉) အခါတော် (၁၉၈၀) ရခိုင်မြေမှ ကဿက (၁၉၈၁) စက္ကရေကိုင် ရခိုင် လယ်သမား (၁၉၈၂)  ရခိုင့်တန်ဆောင် (၁၉၈၃)  ရိုးရာထုံးဖွဲ့မှု (၁၉၈၄) ရွေ့ခြင်းသံသာ (၁၉၈၅) နန်းတွင်းမိညို (၁၉၈၅) စည်ကြီးဗြိန်းစောင် (၁၉၈၆) ပတ္တမြားဒေဝီ စောမဲကျီ (၁၉၈၆) ဆရာကြီးသည် ရခိုင်ပြည်နယ် ယဉ်ကျေးမှု ရေးရာ လုပ်ငန်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ရခိုင် ဝေါဟာရ အဘိဓာန် ပြုစုရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင့်ယဉ်ကျေးမှု မဂ္ဂဇင်း အတိုင်ပင်ခံစာတည်း အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် ဖြစ်စဉ် သမိုင်း- ငါးတွဲ (သမိုင်းကဏ္ဍ၊ ယဉ်ကျေးမှုှု ကဏ္ဍ၊ စီးပွားရေး ကဏ္ဍ၊ နိုင်ငံရေး ကဏ္ဍ၊ လူမှုရေး ကဏ္ဍ) ပြုစု တည်းဖြတ်ရေး အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခဲ့သည်
မြန်မာစာအဖွဲ့မှ မြန်မာအဘိဓာန် ပြုစု ရာတွင်လည်း ရခိုင်ဝေါဟာရများအတွက် ကူညီပံ့ပိုးခဲ့သည်
ထို့ပြင် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေး ဗဟို ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်နယ် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများ၏ သမိုင်းကြောင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဖော်ထုတ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူခဲ့ပြီး၊ ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသား လူနည်းစုများဖြစ်ကြသော သက်၊ ဒိုင်းနက်၊ မြို၊ ခမီး၊ ချောင်းသား၊ ကောက်ကတန်း စသည့် တိမ်မြုပ်နေသော တိုင်းရင်းသား မျိုးနွယ်စုများ၏ သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုများကို ဖော်ထုတ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
၁၉၈၆ တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သည့် လူမှုထူးချွန် ဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ၁၉၉၈ တွင် ကျောက်ဖြူမြို့ ၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွန်လွန်ချိန်တွင် သမီးနှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရှေ့တော်သို့ရောက်လာသော မဟာကဿပမထေရ်၏ သာသနာတော်အရှည်တည်တံ့ ရေးအတွက် ဆောင်ရွက်ရမည့် အစွမ်းသတ္တိကို မြင်တော်မူ၍ ရဟန်းသံဃာတော်ကို အပ်နှင်းတော်မူလိုခြင်းကြောင့် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်အား “ရဟန်းတို့ကို ဆုံးမရန်, တရားဟောရန်” မိန့်တော်မူသည်
အရှင်မဟာကဿပမထေရ်က “ရဟန်းတို့သည် ဆုံးမရန် ခက်ခဲပါကြောင်း၊ ဆုံးမစကားကို ရိုသေစွာ မနာယူကြကြောင်း အရှင်အာနန္ဒာ၏ တပည့် ဘဏ္ဍရဟန်း နှင့် အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၏ တပည့် အဘိဇိက-တို့၏ အကြောင်းကို လျှောက်ထားသည်
ဘုရားရှင်က ထိုရဟန်းနှစ်ပါးကို ရှေ့တော်မှောက်သို့ ခေါ်စေ၍ မေးတော် မူရာ ဝန်ခံကြပြီး ဘုရားရှင်အား တောင်းပန်လျှောက်ထားကြသည်
ဘုရားရှင်က “အပြစ်ကို အပြစ်အလျှောက် ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း, နောင်အခါ၌ အပြစ်မဖြစ်အောင် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ဤသာသနာတော်၌ ကြီးပွားတိုးတက်ကြောင်းဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ အရှင်မဟာကဿပထေရ်အား ရဟန်းတို့ကို ဆုံးမရန်, တရားဟောရန် အပ်နှင်းတော်မူသည့်အခါ အရှင်မဟာကဿပထေရ်က အထက်သုတ်အတိုင်း လျှောက်ထားပြီး “ကုသိုလ်တရားတို့၌ သဒ္ဓါ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ, ဝီရိယ, ပညာ မရှိသောသူအား နေ့ရော ညဉ့်ပါ ကုသိုလ်တရားတို့၌ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးမှုကိုသာ အလိုရှိအပ်ပုံ၊ မကြီးပွားနိုင်ပုံ၊ သဒ္ဓါမရှိသောသူ, အရှက် မရှိသောသူ ကြောက်လန့်မှုမရှိသောသူ, ပျင်းရိသောသူ, ပညာမရှိသောသူ၊ စိတ်ဆိုးသော သူ, ရန်ညှိုးဖွဲ့သောသူတို့သည် (ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌) ဆုတ်ယုတ်နိုင်ပုံ၊ ရဟန်းတို့ကို ဆုံးမမည့်သူမရှိခြင်းသည် ဆုတ်ယုတ်နိုင်ပုံကို လဆုတ်ပက္ခ လဥပမာဖြင့် လျှောက်ထားပြီး သုက္ကပက္ခဒေသနာတော်ကို လဆန်းပက္ခ လဥပမာဖြင့် ဟောပြတော်မူသည်
ဘုရားရှင်က “သာဓု”ခေါ်တော်မူပြီး အရှင်မဟာကဿပထေရ် ဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ပြန်လည် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ အထက်သုတ်များ နည်းတူ အရှင်မဟာကဿပမထေရ်အား ရဟန်းသံဃာကို ဩဝါဒပေးရန်, တရား ဟောရန် အပ်နှင်းတော်မူသည်
အရှင်မဟာကဿပထေရ်က ယခုခေတ်ရဟန်းများသည် ဆုံးမရန်ခက်ခဲပုံ၊ အဆုံးအမဩဝါဒကို အလေးအမြတ်ထား၍ မနာယူကြပုံ-အစရှိသည်တို့ကို လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က (ပထမဗောဓိ) ရှေ့ပိုင်းရဟန်းတော်များသည် ဓုတဓမ္မများကို ကျင့်သုံးကြ ကျင့်သုံးခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဟောပြောကြ, ကျင့်သုံးသောပုဂ္ဂိုလ်များကို မထေရ်ကြီးများက အရေးတယူ နေရာပေးကြသဖြင့် ရဟန်းငယ်များက ဓုတဓမ္မများကို ကျင့်သုံးကြ, ထိုသို့ကျင့်သုံးခြင်းသည် ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး စီးပွားဖြစ်ရန်, ချမ်းသာရန် ဖြစ်ကြပုံ၊ ပထမဗောဓိနောက်ပိုင်း မထေရ်များသည် ဓုတဓမ္မများကို မကျင့်ကြ၊ ထင်ရှားကျော်ကြား လူသိများသောရဟန်း, အခြံအရံများသော ရဟန်း ပစ္စည်းလေးပါး ပေါများသောရဟန်းကိုသာ အရေးတယူ နေရာပေးကြပုံ၊ ရဟန်းငယ်များက ထိုဦးစားပေးရဟန်းကို အားကျ၍ ကျင့်ကြပုံ၊ ထိုသို့ပြုကျင့်ခြင်းသည် ထိုရဟန်းငယ် များအတွက် စီးပွားမဲ့ရန်, ဆင်းရဲရန် ဖြစ်ပုံ၊ ထိုရဟန်းကို အမှန်အတိုင်းပြောဆိုပါက “သီတင်းသုံးဖော်တို့ကို မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်သူတို့၏ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ လွန်ကဲသော ဆန္ဒရာဂ-ဟူသော ဘေးရန်သည် နှိပ်စက်အပ်လေစွတကား၊ သီတင်းသုံးဖော်သည် မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်လေ့ရှိသူတို့၏ ပစ္စည်းလေးပါးတို့၌ လွန်ကဲသော တောင့်တခြင်းဖြင့် လွန်လွန်ကဲကဲ တောင့်တပါပေစွ”ဟု ပြောဆိုရာ၏-ဟု ဘုရားရှင် က မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ဝေသာလီမြို့ မဟာဝုန်တော ကူဋာဂါရသာလကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်ဖြင့် ဘိက္ခုနောဝါဒက ရဟန်း၏ အရည်အချင်း ရှစ်ပါးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(ဝိ၊၂၊၇၄
ဝိ၊၄၊၄၄၄
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၃၊၅၃-၇
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ သဖန်းချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဖန်းချိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၁ ဦး၊ မ ၁၁၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
သခွတ်ကွင်းရွာ၊ တဲ့တဲ့ကူး
ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Rakhine National Party;  သို့မဟုတ် Arakan National Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးရှိ ရခိုင်လူမျိုးများ ကိုယ်စားပြု ပါတီဖြစ်သည်
ပါတီ၏ နိုင်ငံရေး သဘောတရားမှာ ရခိုင်လူမျိုး အခွင့်အရေး နှင့်  ကွန်ဆာဗေးတစ် ဝါဒ ဖြစ်သည်
ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးရပ်တည်ချက်မှာ လက်ယာ ဖြစ်သည်
ပါတီကို ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ် မတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ထံတွင် မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က ရခိုင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဂွမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၂) မှ ရွေးကောက်ခံ ပြည်နယ်အမတ် ဦးညီပုကို ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်တွင် အဆိုပြုတင်သွင်းလိုက်သည့်အတွက် လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဒုဥက္ကဋ္ဌမှလွဲ၍ ကျန်ရခိုင်အမျိုးသားပါတီမှ လွှတ်တော်အမတ်အားလုံး လွှတ်တော်ကို သပိတ်မှောက်ကာ လွှတ်တော် မပြီးခင် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ နှင့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် တို့သည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခဲ့သည့် ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးသည် ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမွန်ညီညွတ်ရေးပါတီရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်
အကယ်ကြီးရွာ၊ စခန်းကြီး
ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်တိုက်ပွဲ သည် စစ်ကာလကြာရှည်နေသော၊ နှစ်ဖက်အထိနာနေသော အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးအတွက် အဆုံးသတ်အဖြေကို ထင်ထင်ရှားရှားပေးသော တိုက်ပွဲဖြစ်သည်
ငွေကြေးအင်အား၊ လူအင်အား အနေအထားအရ ရေရှည်စစ်ကို ဆင်နွှဲရန် မဖြစ်နိုင်သည့် တောင်ပိုင်းတပ်များအား မြောက်ပိုင်းကို အချိန်တိုအတွင်းအနိုင်ရရန်အတွက် အဆုံးအဖြတ်တိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ချိန်နှင့် မရည်ရွယ်ဘဲ မြောက်ပိုင်းသမ္မတ လင်ကွန်းကလည်း ဘက်စုံထိုးစစ်ဖြင့် အဆုံးအဖြတ်ယူရန်အတွက် တိုက်စစ်မြှင့်တင်ချိန်တို့ လာရောက်တိုက်ဆိုင်ကာ ဂတ်တီးစ်ဘော့ဂ်တိုက်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားလာသည်
စစ်ပွဲကာလရှည်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ တောင်ပိုင်းမှနိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များသည် မြောက်ပိုင်းအားအနိုင်သိမ်း၊ အရယူရန်အတွက် ၎င်းတို့၏ စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီး အားဖိအားပေးလာသည်
ထို့အတူ ထိုးစစ်မြှင့်တင်လာသည့် အမေရိကန်သမ္မတ လင်ကွန်းနှင့် ၎င်း၏တပ်များကလည်း ဘက်စုံထိုးစစ်ဆင်နွှဲကာ တောင်ပိုင်းတပ်များအပေါ် အသာရစပြုလာသည်
သို့နှင့် မြောက်ပိုင်းမြို့တော် ဝါရှင်တန် ဒီစီ သို့ချီတက်လာသည့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီး၏ တပ်များနှင့် မြောက်ပိုင်းဗိုလ်ချုပ်ကြီးမိဒ် (George C. Meade)တို့သည် ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မြို့တွင် ရင်ဆိုင်တွေ့ကြသည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီးသည် ၁၈၆၃၊ ဇွန်လတွင်းကပင် ၎င်း၏တပ်များကို ကက်ရှ်တောင်း(Cash Town)သို့ တဖွဲဖွဲလွှတ်ကာ အနီးရှိ ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မြို့တွင် တပ်စွဲထားသည့် မြောက်ပိုင်းတပ်များအား ရင်ဆိုင်ရန် အသင့်ပြင်လျက်ရှိသည်
သို့ဖြင့် တောင်ပိုင်းတပ်မှ အင်အား ၇၆၀၀၀သည် ကက်ရှ်တောင်းသို့ လာရောက်တပ်စွဲထားပြီး ဖြစ်ကာ မြောက်ပိုင်းတပ်မှ စစ်သည် ၁၁၅၀၀၀လည်း ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မြို့တွင် တိုက်ပွဲအတွက် အသင့်ဖြစ်နေလေသည်
တောင်ပိုင်းတပ်များက ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မြို့သို့ အပြင်းချီတက်လာပြီး မြို့ပြင်ရှိ မြောက်ပိုင်းကင်းထောက်တပ်များနှင့် အခြားတပ်များအား တလကြမ်းတိုက်ခိုက်ရာ မြောက်ပိုင်းတပ်များ မြို့တွင်းသို့ ဆုပ်ခွာဝင်ရောက်ရသည်
ဇူလိုင်လ၊ ၁ရက်နေ့အရောက်တွင် တောင်ပိုင်းတပ်များမှ ထပ်မံ၍ အပြင်းအထန်တိုက်ပြန်သဖြင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များမြို့ပြင်ရှိ တောင်ကုန်းများပေါ်သို့ ဆုပ်ခွာပေးရပြန်သည်
ဇူလိုင်လ၊ ၁ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမိဒ်သည် တိုက်ပွဲနေရာသို့ ကိုယ်တိုင်လာရောက်ဦးဆောင်နေပြီဖြစ်ပြီး နောက်တစ်နေ့တွင် နှစ်ဖက်တပ်တို့အနေဖြင့် အဆုံးအဖြတ်တိုက်ပွဲကြီး ဆင်နွှဲတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း သိနားလည်လိုက်ကြသည်
ဇူလိုင်လ၊ ၂ရက်နေ့ နံနက်တွင် မြောက်ပိုင်းတပ်များသည် ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မြို့ပြင်ရှိ-ညာဘက်တွင် ကပ်စ်တောင်ကုန်း(Culps Hill)အလယ်တွင် သင်္ချိုင်းတောင်ကုန်းတန်း (Cemetery Hill)ဘယ်ဖက်တွင် Little Round Top တောင်ကုန်းများပေါ်သို့ တက်ရောက်ကာ နေရာယူထားကြသည်
တောင်ပိုင်းတပ်များက တောင်ကုန်းများအောက်ဘက်ရှိ မြေပြန့်တွင် နေရာယူထားကြပြီး တိုက်ပွဲစသည်နှင့် တပြိုင်နက် ကပ်စ်တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ မြောက်ပိုင်းတပ်များထံ ဦးတည်၍ တိုက်သည်
သို့သော် ထိုထိုးစစ်မှာ ယောင်ပြသာလျှင်ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီး၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ Little Round Top တောင်ကုန်းများပေါ်မှ အားနည်းသော မြောက်ပိုင်း၏ ဘယ်တောင်ပံတပ်များကို ဖြိုချလိုခြင်းဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်းတပ်များက အမြောက်မြားဖြင့် စုပြုံပစ်ခတ်ပြီး တိုက်ခိုက်ကာ အပြာရောင်စစ်ဝတ်စုံဝတ်တောင်ပိုင်းတပ်များသည် Little Round Top တောင်ကုန်းများပေါ်ရှိ မြောက်ပိုင်းတပ်များ၏ ဘယ်တောင်ပံကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ကြသည်
တောင်ပိုင်းတပ်အချို့ Little Round Top တောင်ကုန်း၏အချို့နေရာများကို ဝင်ရောက်တပ်တည်နိုင်ချိန်တွင် ကပ်စ်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် သူတစ်ပြန်ကိုယ်တစ်ပြန်ဖြင့် အကြိတ်အနယ်တိုက်ခိုက်နေကြစဲ ဖြစ်သဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမိဒ်မှ စစ်ကူမပေးနိုင်ဖြစ်နေသည်
အနီးကပ်လက်တစ်ကမ်းတိုက်ပွဲများ အသုတ်လိုက်အသုတ်လိုက် ရေလှိုင်းများသဖွယ် ဖြစ်ပွားနေပြီး Little Round Top တောင်ကုန်းများပေါ်တွင် မြောက်ပိုင်းတပ်များက အင်အားမမျှသော များပြားလှသည့် တောင်ပိုင်းတပ်များအား ခုခံနေရသည်
ကျည်ကုန်လျှင် လှံစွပ်ထိုး၊ လှံစွပ်မရှိတော့လျှင် သေနတ်ဖြင့်ရိုက်နှက်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လက်သီးခြင်းထိုးသော အခြေအနေအထိပြင်းထန်နေသည်
ထိုသို့ ရွှပ်ရွှပ်ချွံချွံခုခံသည့် မြောက်ပိုင်းသားများ၏ ခံစစ်အစွမ်းကို တောင်ပိုင်းသားများ မယှဉ်နိုင်တော့ဘဲ Little Round Top တောင်ကုန်းများပေါ်မှ ပြန်လည်ဆုပ်ခွာကြရသည်
အခြားတောင်ကုန်းများပေါ်မှ တောင်ပိုင်းတပ်များကလည်း တောင်ခြေများရှိ မူလတပ်တည်ရာသို့ ပြန်လည် ဆုပ်ခွာလာကြသည်
ထိုအချိန်တွင်မှ တောင်ပိုင်းမြင်းတပ်သည် တိုက်ပွဲနေရာသို ရောက်ရှိ၍လာသည်
တောင်ပံများတွင် အခြေမလှဖြစ်လာသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးလီးသည် နေ့လယ်တစ်နာရီမှစကာ အမြောက်မြားဖြင့် တောင်ကုန်းများပေါ်သို့ ပစ်ခတ်ပြီး ၂နာရီတိတိတွင် လူအင်အား ၁၅၀၀၀ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမိဒ်ရှိရာ အလယ်ဗဟိုရှိ သင်္ချိုင်းတောင်ကုန်းသို့ ထိုးစစ်ဆင်သည်
ရည်ရွယ်ချက်မှာ မြောက်ပိုင်းတပ်များ နှစ်ပိုင်းကွဲထွက်သွားရန်ဖြစ်သော်လည်း မြောက်ပိုင်းတပ်များ၏ ခုခံပုံကြောင့် အရာမထင်ခဲ့ပေ
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးမိဒ်က တောင်ပိုင်းတပ်များ၏ ထိုးစစ်ပုံစံကို ရိပ်မိသဖြင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များကို ကျည်ကွယ်ရာကျောက်တောင်ကုန်းများနောက်သို့ ရွှေ့ထားပြီး အမြောက်မြားကိုလည်း အလားတူပင် ဝှက်ထားခဲ့သည်
တောင်ပိုင်းအမြောက်မြား အပစ်ရပ်၍ စစ်သည်များက တောင်ကုန်းများပေါ်သို့ တက်လာချိန်မှ မြောက်ပိုင်းတပ်များ ပုန်းအောင်းနေရာမှ ထွက်လာကာ သေနတ်များ၊အမြောက်မြားဖြင့် အပေါ်စီးမှ ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်ကြသည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် မိဒ်အနေဖြင့် အသင့်ထားရှိသော အရံတပ်များကိုပါ ချိန်ကိုက်ထုတ်သုံးနိုင်ပြန်သဖြင့် တောင်ပိုင်းတပ်များမှာ ရဲရဲဝံ့ဝံ့တိုက်စစ်ဆင်သော်လည်း အကျအဆုံးများစွာဖြင့် ပြန်လည်ဆုပ်ခွာပေးခဲ့ရသည်
တောင်ကုန်းများပေါ်တွင်လည်း တောင်ပိုင်းတပ်သားများ၏ အလောင်းများမြင်မကောင်းလောက်အောင်ပင် ပြန့်ကျဲနေခဲ့ရသည်
ထိုတိုက်ပွဲသည် တောင်ပိုင်းတပ်များအနေဖြင့် အောင်ပွဲနှင့်အနီးစပ်ဆုံး လှမ်းနိုင်ခဲ့သည့်ပွဲဖြစ်ပြီး နောင်ပိုင်းပြည်တွင်းစစ်ကြီးပြီးချိန်ထိ ထိုကဲ့သို့သော နီးစပ်မှုမျိုးကို ထပ်မရရှိကြတော့ပေ
နှစ်ဖက်လုံးတွင် ကျဆုံး၊ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂၃၀၀၀စီရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
တိုက်ပွဲအပြီး ၄လအကြာတွင် သမ္မတလင်ကွန်း တိုက်ပွဲနေရာသို့ရောက်လာပြီး "ဒီမိုကရေစီအစိုးရဆိုသည်မှာ ပြည်သူ့ထံမှ- ပြည်သူ့အတွက်- ပြည်သူ့ထံသို့" ဟူသည့် စာသားများပါသည့် နာမည်ကျော် ဂတ်တီးစ်ဘာ့ဂ်မိန့်ခွန်းကြီးကို ပြောကြားခဲ့သည်
နောင်နှစ်နှစ်အကြာတွင် တောင်ပိုင်းပြည်နယ်များ လက်နက်ချပြီး ပြည်တွင်းစစ်ကြီးပြီးလေသည်
ဇင်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဇင်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ဆာပြားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhsarpyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်ငှက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ငှက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုံချောင်းရွာ၊ ကျိန်ချောင်း
ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကာဘိဝံသ ဆရာတော် သည် မန္တလေးတိုင်း၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ငါန်းမြာကြီးရွာ၊ သိမ်တော်ရပ် ခမည်းတော် ဦးကျော့ရွှေ၊ မယ်တော် ဒေါ်မြစိန်တို့မှ ၁၃၂၇ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၈ ရက်၊ (၃-၁၀-၁၉၆၅) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္ကမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပိဋကတ်အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသာဘိဝံသ (သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ၊ ဝဋံသကာ) ၏ ချီးမြှောက်ခေါ်ဆောင်မှုဖြင့် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ သိန်းသန်းကျောင်းသို့ ရောက်ရှိကာ ပိဋကတ်စာပေများကို လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
၁၃၃၇ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၅ ရက်နေ့တွင် ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒာစက္က မဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက် မိဘနှစ်ပါး၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူကာ ရှင်သာမဏေ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပိဋကတ် အခြေခံကျမ်းစာများကိုလည်း သင်ယူခဲ့သည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် နောင်တော်ဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တအရိယဝံသာ ဘိဝံသ (သ.စ.အ ဓမ္မာစရိယ၊ ဝဋံသကာ) ၏ ချီးမြှောက်ခေါ်ဆောင်မှုဖြင့် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၊ သိန်းသန်းကျောင်းသို့ ရောက်ရှိကာ ပိဋကတ် စာပေများကို လေ့လာ သင်ယူခဲ့သည်
သာမဏေဘ၀ ၁၃၄၅ ခုနှစ်၌ ပရိယတ္တိ သာသနာလင်္ကာရ (သကျသီဟ) သာမဏေကျော် ဘွဲ့နှင့် ၁၃၄၆ ခုနှစ်၌ အစိုးရ ပထမကြီးတန်းကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၄၇ ခုနှစ်၊ ပထမဝါဆို လဆန်း ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေ နေ့တွင် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ ပွဲကုန်းသိမ်၌ မဟာဂန္ဓာရုံ နာယကချုပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ) ကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြုလျက် ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူခဲ့သည်
ရဟန်းဒါယကာ များမှာ မန္တလေးမြို့၊ ပွဲကုန်း လမ်းမတန်းနေ ပုလိုင်းညွန့် သစ်စက်ပိုင် ဦးထွန်းဝင်း+ဒေါ်မြမိ၊ (သား) မောင်သက်ထွန်း၊ (သမီး) မခင်ဆွေတင့်၊ မသီသီနွယ် မိသားစုတို့ ဖြစ်ကြသည်
ရဟန်းသိက္ခာ ၃ ဝါအရတွင် မြင်းခြံ သဒ္ဓမ္မပါလ သီးခြား စာသင်တန်း၊ ရန်ကုန် စေတိယင်္ဂဏ သီးခြား စာသင်တန်းနှင့် မန္တလေး သကျသီဟ သီးခြား စာသင်တန်း တို့ကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၅၀ ပြည့်နှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၄ ဝါအရတွင် သာသနဓဇ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို တစ်နိုင်ငံလုံး တတိယ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရွှေကျင်နိကာယ အထိမ်းအမှတ် ဝိသုဒ္ဓါရုံ ဝံသပါလ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ကို ဒုတိယဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၃၅၁ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ ၅ ဝါအရတွင် မြင်းခြံမြို့ ပရိယတ္တိ သဒ္ဓမ္မပါလ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမဂုဏ်ထူးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂဏ ပရိယတ္တိ ဓမ္မာစရိယ ဂဏဝါစက ဘွဲ့ကို လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကို ပထမ ဂုဏ်ထူးဖြင့် လည်းကောင်း ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
စာလိုက်ခဲ့သော ဆရာတော်များမှာ ငါန်းမြာကြီးရွာ စကြာတိုက်ကျောင်း ဆရာတော်ကြီး၊ အမရပူရမြို့ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယကချုပ် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ စန္ဒောဘာသ (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)၊ နာယက ဆရာတော်များ ဖြစ်ကြသော ဘဒ္ဒန္တ မဟိန္ဒ၊ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒောဘာသာ ဘိဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ အဂ္ဂဝံသ၊ ဘဒ္ဒန္တ ကုဏ္ဍလာ ဘိဝံသနှင့် အနုနာယက ဆရာတော်များ၊ ဂဏဝါစက စာချ ဆရာတော်များ၊ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ် မင်္ဂလဗိမာန် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ပညာသိရီ ဘိဝံသ၊ မြတောင် ကျောင်းတိုက် သမ္မတစာချကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ကေလာသာ ဘိဝံသ၊ မန္တလေးမြို့ စက်မှုမြို့သစ် မြဝတီမင်းကြီးကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ အရိယဝံသာ ဘိဝံသ စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့မှ ၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ အထိ ၁၃ နှစ်တိုင်အောင် အမရပူရမြို့၊ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ စာသင်၊ စာချ၊ ကျောင်းဘုန်းကြီး ဘ၀ဖြင့် သီတင်း သုံးခဲ့သည်
မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးစဉ် သာမဏေကျော် ဒုတိယဆင့် စူဠဝါ၊ ပရိဝါ ပါဠိတော်၊ သာမဏေကျော် တတိယဆင့် ဓမ္မပဒပါဠိ အဋ္ဌကထာနှင့် ပဋ္ဌာန်း ပစ္စည်းပြိုင်၊ စာသင်တန်း ဆိုင်ရာ ဘေဒစိန္တာနှင့် ကစ္စာယနသာရကျမ်း တို့ကို ပို့ချခဲ့သည်
၁၃၄၈ ခုနှစ်၌ မန္တလေးမြို့၊ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ တိုက်သစ်၊ မင်္ဂလဗိမာန် ကျောင်း၌ တစ်နှစ်ခန့် ပညာဆည်းပူးရင်း သီတင်းသုံး နေထိုင် ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ်၊ နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ သံဃနာယက ဆရာတော်များနှင့် မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက် နာယက ဆရာတော်များ ရှေ့မှောက်ဝယ် မြစကြာဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်က အရှင်ဣန္ဒကာ ဘိဝံသအား မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို ဂရုဘဏ်၊ လဟုဘဏ်နှင့် တကွ လွှဲအပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ပရိယတ္တိ သာသနာ စည်ပင် ပြန့်ပွားရန် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လှူဒါန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၃၄၇ ခုနှစ်၊ ရဟန်းသိက္ခာ မရမီမှစ၍ မဟာဂန္ဓာရုံ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ဂဏဝါစက စာချတာဝန်၊ ပဓာန နာယက တာဝန်၊ ပထမပြန်နှင့် ဓမ္မာစရိယ စာမေးပွဲ ကြီးကြပ်ရေး တာဝန်၊ သာသနာ လင်္ကာရ စာမေးပွဲ ပုစ္ဆက တာဝန်နှင့် အဖွဲ့ဝင် တာဝန်များ ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့နယ်၊ တိုင်း ဝိနည်းဓိုရ် တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ ရွှေကျင် နိကာယ ဂိုဏ်းလုံး ဝန်ဆောင် နာယက တာဝန်ကို ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
"ဆွေမျိုးကျောင်း မဖြစ်စေချင်ဘူး၊ သာသနာတွက် အကျိုးများတဲ့ ကျောင်းပဲ ဖြစ်စေချင်တယ်" ဤသို့သော မြစကြာ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မထေရ်မြတ်၏ အလိုဆန္ဒကို ပါရမီ ဖြည့်သောအားဖြင့် ကြိုးစား အားထုတ်ခဲ့သည်
အရေအတွက် အားဖြင့် စာသင်သား သံဃာ ၂ ပါးမှ စတင်ခဲ့ရာ ၁၈ နှစ်အတွင်း သံဃာ ၂၈၀ ကျော်အထိ တိုးတက်ခဲ့သည်
အရည်အသွေး အားဖြင့်လည်း သာမဏေကျော်ဘွဲ့ရ၊ ပထမကျော်ဘွဲ့ရ၊ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရ၊ သကျသီဟ အဘိဝံသ ဘွဲ့ရ အထိ တိုးတက် အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထူးခြားချက်မှာ ထိုဘွဲ့ရ သံဃာ အားလုံးနီးပါး မြစကြာ ကျောင်းတိုက်၌ ငယ်စဉ်မှစ၍ ပညာဆည်းပူး ခဲ့ကြသူများ ဖြစ်ကြခြင်းပင်
သာသနာ့ ဖန်မီးအိမ် (တည်းဖြတ်)ညဉ့်ဦးယံ ဩဝါဒကထာစိတ်ထားစင်ကြယ် စွမ်းအားကြွယ်အမြုတေ စိတ်ဓာတ်ကျောင်း အနုမောဒနာအလှကိုယ်စီ (တည်းဖြတ်)ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ လက္ခဏ မဟာထေရ်သည် မြစကြာ ကျောင်းတိုက်ကို ၁၃၃၇ ခုနှစ်၌ စတင် တည်ထောင် ခဲ့သည်
၁၃၅၄ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့၌ တူဖြစ်သူ ဘဒ္ဒန္တ ဣန္ဒကာဘိဝံသအား လွှဲအပ်ကာ တောရဆောက်တည်ခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ ပြာသိုလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက် (၁၇၊၁၊၂၀၂၃)အင်္ဂါနေ့၊ နံနက် ၈ ၃ဝ နာရီအချိန်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံသည်နောဒစ်နိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဖင်နိုစကန်ဒီရမ်းနေရာတွင် တည်ရှိသည်
ဆူအိုမီ သည် နိုင်ငံသုံး ပထမ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယ ဘာသာစကားမှာ ဆွီဒင် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် အနောက်ပိုင်းတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့်ကပ်လျက်ရှိပြီး၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရုရှား၊ မြောက်ဘက်တွင် နော်ဝေ နှင့် အက်စ်တိုးနီးယား သည် တောင်ဘက်ပယ်လယ်အော် တွင် တည်ရှိသည်
မြို့တော်မှာ ဟယ်လ်ဆင်ကီဖြစ်သည်
နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၅.၄ သန်းဝန်းကျင်ခန့် ရှိပြီး၊ နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတွင် လူဦးရေများစွာ နေထိုင်ကြသည်
ဥရောပ နိုင်ငံများအတွင်းတွင် အဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ အကျဲဆုံး ဖြစ်သည့် နိုင်ငံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
မိခင်ဘာသာစကားသည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများခေါ်လျှင် ဖင်းနစ်ရှ်(Finnish) ဟုခေါ်ပြီး၊ ဖင်လန်လူမျိုးများအခေါ် ဆူအိုမီ(Suomi) ဘာသာစကားဖြစ်သည်
အခြား ဘာသာစကားများဖြစ်သော ဖင်နို-ဦးဂရစ် မျိုးနွယ် ဘာသာစကားသည် အက်စ်တိုးနီးယား ဘာသာစကားနှင့်လည်း နီးစပ်သည်
ဖင်လန်ဘာသာစကားသည် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ရုံးသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည့် လေးခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကား မဟုတ်ပေ
နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး ဒုတိယ ဘာသာစကားသည် ဆွီဒင် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ နေထိုင်သူ ၅.၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ အသုံးပြုကြသည်
ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန် နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသူများ နှင့် အလန်ကျွန်း တွင်နေထိုင်ကြသူများ၏ မိခင်ဘာသာစကားမှာ ဆွီဒင်ဖြစ်ကြပြီး၊ အကျယ်တဝန်း အသုံးပြုကြသည်
ပြည့်ဝသည့် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်မှုစနစ် ကျင့်သုံးပြီး၊ ဟယ်လ်စင်ကီ မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည့် ပါလီမန်အမတ်များ နှင့် မြို့အုပ် ၄၁၅ခုဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လူဦးရေ တစ်သန်းသည် ဟယ်လ်စင်ကီမြို့တော်ကြီးတွင် နေထိုင်ကြပြီး (၎င်းသည် ဟယ်လ်စင်ကီ၊ အက်စ်ပို၊ ဗန်တာ နှင့် ကူးနီအိုင်နန် တို့ဖြင့် ပေါင်းစည်းဖွဲ့ထားသည်)၊ နိုင်ငံ၏ ထုတ်ကုန်များ၏ သုံးပုံသည် ထိုမြို့များမှ ဖြစ်သည်
အခြား မြို့ကြီးများသည် တမ်ပယ်ရယ်၊ တူးရ်ကူ နှင့် အုံးလူ မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်
သမိုင်းတလျှောက်တွင် ဆွီဒင် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှား အင်ပါယာ ၏ ထိမ်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်
ရုရှားလက်အောက်မှ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံသည်၊ ဂျာမဏီ နိုင်ငံ၏ နာဇီ နှင့် စစ်ဆင်နေပြီး၊ စစ်အေးကာလကြီးအတွင်းတွင် လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် အသင်းဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အသင်းဝင်ခဲ့သည်၊ ၎င်းသည် ယူရိုဇုန် ဟုခေါ်ဝေါ်သော ဥရောပမြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လှုမှုဖူလုံရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စစ်တပ်မှ နိုင်ငံ့အာဏာ အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ အား လေ့လာစစ်ဆေး အတည်ပြုထားသည့် စာတမ်းများအရ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၂ အတည်ငြိမ်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခံရသည်
ဖင်လန် သည် နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင်၊ နည်းပညာ တီထွင်ထုတ်လုပ်နိုင်မှု၊ အများပြည်သူအတွက် ပညာရေးအစီအစဉ်များ၊ နိုင်ငံမှ ထုတ်ကုန်များ တိုးတက်လာမှု နှင့် လူ့အခွင့်အရေး လွတ်လပ်မှုများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းများဖြင့် အကောင်းဆုံး နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် အမြဲတွေ့ရှိလေ့ ရှိသည်
စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ စက်မှုလက်မှု နိုင်ငံများအဖြစ်သို့ ၁၉၅၀ အလွန်မှသာ စတင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုများ တရှိန်ထိုးဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ အထူး သက်သာချောင်ချရေး နှင့် လူမှုရေးအဓိကထားသည့် နိုင်ငံတစ်ခုအသွင်ပြောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာ့အရှေ့ နှင့် အနောက် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများ အကြားတွင် အဆင်ပြေစွာရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံ၏ ဖန်တီးနိုင်မှုစွမ်းအားသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနှင့်ယှဉ်လျှင် အမြဲထိပ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Newsweek စစ်တမ်းအရ၊ ကျန်းမာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေး ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ နှင့် လူနေမှုအဆင့်အတန်း အရေအသွေးပေါ် မူတည်ကာ ဗိုလ်ဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယ အတည်ငြိမ်ဆုံးနိုင်ငံအဖြစ်လည်း အမည်ရခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၉ လီဂတမ် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု အမှတ်ပေးစာရင်းတွင်လည်း ပထမရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖော်ရမ် မှ ဖင်လန်နိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပြိုင်ဆိုင်မှု နိုင်ငံများတွင် အဆင့် ၇ နေရာပေးခဲ့သည်
ပညာရေးတွင် ပညာဘွဲ့ရရှိသူဦးရေ အများဆုံးအဖြစ် အဆင့် ၃တွင် ရှိခဲ့ပြီး၊ OECD Factbook 2010 ၏ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများရှိ ဘွဲ့ရရှိသူများ၏ ပုံမှန်အသက်၊ နိုင်ငံရှိလူဦးရေရာခိုင်နှုန်းပေါ်မူတည်ကာ စစ်တမ်းကောက်ယူအမှတ်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်
လက်ရှိတွင် ဖင်လန်နိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင်ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု အားကောင်းခြင်း၊ နေထိုင်ရန် သင့်တော်ခြင်းများဖြင့် ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဆူအိုမီ (Suomi) ဆိုသည့် အမည် ဘယ်ကဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ မသေခြာသော်လည်း၊ ရစ်မြစ်တူသည့် ဝေါဟာရတစ်ခုမှာ ပရို-ဘဲလ်တစ် စာလုံးဖြစ်သည့် ဇဲမဲ*zeme, သည် မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သည်
ဖင်လန်ဘာသာ စကားနှင့် နီးစပ်သည့် (the Baltic-Finnic languages) အခေါ်အဝေါ်ကို Baltic languages Latvian နှင့် Lithuanian တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
၎င်းအပြင် အင်ဒို-ယူရိုပီရမ် စကားလုံးဖြစ်သည့် *gʰm-on"man"(cf. Gothic guma, Latin homo)တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ပြောနိုင်ပြီး၊ *ćoma အဖြစ် ငှားရမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစကားလုံးသည် Finland Proper နယ်မြေကိုသာ သက်ရောက်ခြင်းရှိပြီး၊ များမကြာမီ Gulf of Finland ၏ မြောက်ပိုင်းကန်းရိုးတန်း၊ မြောက်ပိုင်းမြေဖြစ်သည့် Ostrobothnia သည် ထိုအချိန်တွင် ၁၈ ရာစုအထိ မပါဝင်သေးခြေ
အစောပိုင်း ယူစချက်များတွင်လည်း suomaa (fen land) သို့ suoniemi (fen cape) ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဆားမယ် saameလူမျိုးများ (Sami, a non-Finnish people in Finland) နှင့် ဟာမယ် လူမျိုးများအကြားHäme (a Finnish people and a province) နှိုင်းယှဉ်ချက်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုသော်လည်း၊ ယခုအခါတွင် ၎င်းယူစချက်များ အကျုံးမဝင်တော့ဟုဆိုသည်
အနုဇီဝလေ့လာမှုများ၏ သက်သေအထောက်အထားများအရ၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ မြေအရင်းအမြစ်သည် လွန်ခဲ့သည့် ရေခဲကျောက်ခေတ် ဘီစီအီး ၈၅၀၀ ခန့်၊ နောက်ဆုံး ရေခဲကျောက်ခေတ် ရှိ ရေခဲများပျော်သွားချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ပထမဦးဆုံးနေထိုင်ခဲ့သူများ၏ ကျန်ရစ်ခဲ့သော artifacts ထူးခြားသော လက္ခဏာများကိုကြည့်လျင် အက်စ်တိုနီးယား၊ ရုရှား၊ နော်ဝေ နိုင်ငံများ နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်
အစောဆုံးနေထိုင်သွားသူများမှာ တောလိုက် မုဆိုး များ ဖြစ်ပြီး၊ ကျောက်ကို လက်နက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ဖင်လန်သို့ ၃၀၀၀-၂၅၀၀ ဘီစီအီး တွင်ရောက်ရှိလာသည့် Corded Ware ယဉ်ကျေးမှုသည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေး စတင်ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးရေးကို စတင်ခဲ့သော်လည်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း နှင့် ငါးဖမ်းခြင်းတို့သည့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကို အရေးပါသော အထောက်အကူ ပြုမြဲဖြစ်သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ယူရိုငွေကြေး ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
အခြား နော်းဒစ် နိုင်ငံများ အရ ဖင်လန် စီးပွားရေးသည် ၁၉၈၀ခန့်မှ စတင်ကာ စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှုစနစ် စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ဈေးကွက်စီးပွားရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကိုလည်း လျှော့ပေါ့စေရန် ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့သည်
နိုင်ငံပိုင် ကုမ္ပဏီတချို့ကိုလည်း ပုကလိက ကုမ္ပဏီများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့ပြီး အကောက်အခွံလျှော့ပေါ့ ကောက်ယူမှုစနစ်များလည်း ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ဥရောပ သမဂ္ဂ သို့ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၉ တွင် ယူရိုဇုန် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
လူဦးရေသည် အသက်အိုမင်းသူများ များပြားလာပြီး မွေးဦးရေ အယောက် ၁၀၀၀ တွင် ၁၀.၄၂ ရာနှုန်းသာ ရှိပြီး၊ သေဆုံးသူရာနှုန်းမှာ ၁.၈ ရှိသည်
၁.၆သည် နိုင်ငံသားအားလုံး၏ ပျမ်းမျှအသက်ဖြစ်ပြီး၊ အသက်ရှည်သူများပြားသည့် နိုင်ငံထဲတွင်ပါဝင်သည်
နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲမဲပေးသူ ဦးရေထက်ဝက်သည် အသက်၅၀ ကျော်သည်
အခြားဥရောပ နိုင်ငံများနည်းတူ၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ပုံစံမပြောင်းဘဲ နိုင်ငံသို့ ပြောင့်ရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သူများ တိုးတက်လာခြင်းမရှိပါက လူဦးရေ မညီညာမှုများ ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း၊ အခြား တိုးတက်ပြီးသော နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ကြည့်ပါက ပို၍ ကောင်းမွန်သော စီးပွားရေးလည်ပတ်နိုင်မှုကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ငွေကြေးဟောင်းဖြစ်သည့် မာက်ကာ Finnish markka ကို ယူရို euro နှင့် ၂၀၀၂ တွင် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်
ထိုနေ့ကို ကြိုဆိုသောအားဖြင့် ယူရိုငွေကြေးစေ့များကို ၁၉၉၉ တွင် စတင်ထုတ်ဝေမှုများရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ငွေကြေးစေ့များကို ကြည့်ပါက အခြား ဥရောပဇုန် နိုင်ငံများ နှင့်မတူဘဲ အဟောင်းဆုံး ခုနှစ်မှာ စတင်အသုံးပြုသည့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်အစား၊ ၁၉၉၉ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဒီဇိုင်းပုံစံ ၃မျိုးကို (ဒီဇိုင်း ၂ခုကို ၂ယူရို နှင့် ၁ယူရိုတို့အတွက် အသုံးပြုပြီး၊ ကျန်ဒီဇိုင်းကို ကြေးစေ့ အသေးစားများတွင် ၅၀၊ ၂၀၊၁၀၊၅ ဆန့် အထိ အသုံးပြုပြီး၊ ) ဖင်လန်ငွေ ယူရိုအတွက် ရွေးချယ်အသုံးပြုသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပဇုန် နိုင်ငံများနည်းတူ ငွေကြေးစေ့များတွင် ပုံမှန်ပါရှိသည့် မြေပုံဟောင်းအား မြေပုံအသစ် အစားထိုး စတင်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်၊ ဖင်လန် ငွေကြေးစေ့ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို မြေပုံအသစ်ဖြစ် ပြောင်းလည်း ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
စိုထိုင်းပြီး အေးစိမ့်သည့် နေရာတွင် တည်ရှိပြီး၊ နွေရာသီတွင် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီတွင် အေးခဲလောက်သည့် ရာသီဥတုဖြစ်သည်
ဖင်လန်တောင်ဘက်ရှိ ရာသီဥတုသည် ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ရာသီများနှင့် တူသည်
တောင်ပိုင်း ဆောင်းရာသီတွင် အအေးချိန်သည် (ပုံမှန်အားဖြင့် "0" စင်တီဂရိတ် အောက်တွင်ရှိသည်) ၄လကြာမြင့်ပြီး နှင်းများသည် ဒီဇင်ဘာမှစ၍ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ပြီး၊ ဧပြီလစမ်း အထိဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ကမ်းစပ်များ၏ ဆောင်းရာသီဦးပိုင်းတွင် နှင်းများ မကြာခဏ ပြန်ပျော်လေ့ရှိပြီးမှ ပြန်လည်ဖုံးလွှမ်းခြင်းမျိုးရှိသည်
တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ အအေးဆုံးနေ့များတွင် -၂၀အောက်အထိဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အပူဆုံးနေ့များမှာ ဇူလိုင် နှင့် ဩဂုတ်လများတွင်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အပူချိန် ၃၀ အထိရှိနိုင်သည်
ရာသီသည် အစေ့စိုက်ပျိုးနိုင်သည့် မြေမျိုးရှိပြီး တောင်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြပြီး၊ မြောက်ပိုင်းအစွန်တွင်မူ စိုက်ပျိုး၍ မရပေ
နိုင်ငံမြေ၏ တစ်ပုံ သုံးပုံသည် မြောင်ဝင်ရိုးစွန်း အတွင်းတည်ရှိပြီး၊ ညထွက်နေအား မြောက်ပိုင်း လည်ရောက်သူများအတွက် ပို၍ ကြာရှည်စွာ မြင်နိုင်သည်
ဖင်လန်၏ မြောက်ဖြားပိုင်း နွေရာသီတွင် ၇၃ ရက်တိုင်တိုင် နေမဝင်သည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ၅၁ ရက်တိုင်အောင် နေမထွက်သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဖင်လန်တွင် ရာသီကာလ ဟူ၍ လေးမျိုးရှိပြီး နှစ်စဉ်တိုင်းတာချက်အများရ -ဆောင်းရာသီ- ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် အောက်တွင်ရှိသည်
နွေကူးရာသီ- ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် မှ +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် သို့ တက်သွားနိုင်သည်
နွေရာသီ- +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် အထက်တွင်ရှိသည်
ဆောင်းကူးရာသီ- +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် မှ ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် သို့ ကျသွားသည်
(နွေရာသီတွင် အပူဆုံးနေ့များမှာ +၃၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဆောင်းတွင်းတွင် -၃၀ အထိလည်း အေးနိုင်သည်
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ သည် နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံး အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်
ဖင်လန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သမ္မတ တစ်ဝက် ပါလီမန်တစ်ဝက် စနစ်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ သက္ကရာဇ် ၂၀၀ခုနှစ် ပြင်ဆင်ချက်၊ ၂၀၁၂ ထပ်မံ ပြင်ဆင်ချက်တို့ကြောင့် သမ္မတသည် နိုင်ငံ့ပွဲတော်များတွင် အရေးပါသူ နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် အရေးမပါတော့သည့် နေရာတွင်ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများထဲတွင် လူမှုဖူလုံရေး အာမခံ အများဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် နိုင်ငံတွင်ပါဝင်ပြီး၊ ဖင်းများအားလုံး ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သာမန်နေထိုင်ခွင့် အဆင့်အတန်းဖြစ်စေရန် အာမခံနိုင်သည့် လူမှုဖူလုံရေးစနစ်ဖြစ်သည်
လူမှုဖူလုံရေးစနစ် ဖြတ်တောက်မှုများ ရှိလာသော်လည်း၊ ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာတွင် စံချိန်တင်လောက်ရသည့် ပြီးပြည့်စုံသည့် စနစ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
[citation needed]ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပြီး နှစ် ၃၀နောက်ပိုင်းမှ ကြီးထွားလာသည့် ၎င်းစနစ်သည် နောဒစ်နိုင်ငံများ၏ ယုံကြည်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် နိုင်ငံသည် လူမျိုးအဆင့်အတန်းမြင့်တင်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ တတောင့်တနေရာမှ ၎င်းတို့အတွက် ကိုယ်စား ဆောင်ရွက်ပေးရမည်ဟုဆိုသည့်အချက်ကို လက်ခံသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လူမှုဖူလုံရေး သမိုင်းရှင်များက ဤယုံကြည်မှုသည်ဖင်လန်သည် စက်မှုအင်အားသုံး၍ ထုတ်လုပ်မှုများသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံရှိ လူတစ်ယောက်၏ ထုတ်ကုန် အင်အားကို ယှဉ်ကြည့်သော် အခြား ထုတ်ကုန်မြင့်မားသည့် နိုင်ငံကြီးများဖြစ်သည့်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ နှင့် ယူကေ တို့နှင့် တူညီသည်
၆၆ရာနှုန်းရှိသည့် အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသည် ဝန်ဆောင်မှုအပိုင်းတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ရှိသည့် ၃၁ရာနှုန်းသည် ထုတ်ကုန် နှင့် အချောကိုင်သည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
အဓိက ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၂.၉ ရာနှုန်းဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုများကို ကြည့်ပါက ထုတ်လုပ်မှု အပိုင်းသည် အဓိက ဝင်ငွေဖြစ်သည်
လျပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုသည် ၂၂ရာနှုန်းရှိပြီး၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ ယာဉ်ထုတ်လုပ်မှု နှင့် အခြားသော သံထုတ်လှုပ်မှု အင်ဂျင်နီယာပိုင်းတို့သည် ၂၁.၁ ရာနှုန်းရှိသည်
သစ်တော လုပ်ငန်းမှာ ၁၃ရာနှုန်းရှိပြီး၊ ဓာတုဗေဒ ထုတ်လုပ်မှုတွင် ၁၁ရာနှုန်းရှိသည်
ဖင်လန်တွင် သစ်တောနှင့် ဓာတ်ကျောက်များစွာရှိပြီး၊ ရေချိုပေါများသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
သစ်တော၊ စာရွက်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ(အတွက် နိုင်ငံတော်မှ အခွန်ငွေများထဲမှ ၃ သန်းနှစ်စဉ် အသုံးပြုသည်) သည် ကျေးလက်များတွင် နေထိုင်ကြသူများတွက် နိုင်ငံရေးအဆင့်အထိ ဆွေးနွေးကြရသည့် ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ ထုတ်ကုန် သုံးပုံ တစ်ပုံတွင် ဟယ်လ်စင်ကီ အကြီးပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၄ အိုအီးစီဒီ ယှဉ်တမ်းတွင်၊ နည်းပညာမြင့်မားသည့် ထုတ်ကုန် ထုတ်လုပ်ကြရာတွင် ဖင်လန်သည် ဒုတိယအဖြစ်၊ အိုင်ယာလန်နောက်တွင် နေရာရရှိသည်
အထူး-အတက်ပညာ ဝန်ဆောင်မှုပိုင်းတွင်းလည်း တိုးတက်မှုကျဆင်းခြင်း အနည်းဆုံး နှင့် နည်းပညာနည်းပါးသည့် ထုတ်လုပ်မှုများတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးအဖြစ် အိုင်ယာလန်အနောက်တွင် အဆင့်ရသည်
အများအားဖြင့် လက်ရှိထုတ်လုပ်နိုင်မှုသည် ကောင်းသည့် အဆင့်တွင်ရှိပြီး၊ အခြား အီးယူ နိုင်ငံများထက် မြင့်မားသည့် နေရာတွင်ရှိသည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး တွင် ပါဝင်မှုမြင့်မားသည့် စီးပွားရေးပုံစံဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုသည် နိုင်ငံ ထုတ်ကုန်၏ သုံးပုံဖြစ်သည်
စီးပွားရေးကို ခြုံပြရသော် ဥရောပ သမဂ္ဂ တွင် ၆၀ရာနှုန်းရှိပြီး၊ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်မှုသည် ဂျာမဏီ၊ ရုရှား၊ ယူကေ၊ အမေရိကန်၊ နယ်သာလန် နှင့် တရုတ်တို့ဖြစ်သည်
ကုန်သွယ်ရေး ပရိယာယ်ဆိုင်ရာများကို ဥရောပ သမဂ္ဂမှ ကိုင်တွယ်ထားပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေမှ လွဲ၍ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုအဖြစ်ပါဝင်သူဖြစ်သည်
နော်ဒစ်နိုင်ငံများထဲမှ ယူရိုဇုန်များတွင် တစ်ဦးတည်း ပါဝင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် ကမ္ဘာ့ချမ်းသာသော နိုင်ငံများ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး နှင့် တူညီသည်
လူဦးရေနည်းပါသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်စေရန် အထူး ပြုလုပ်ပေးထားသည်
နိုင်ငံ၏ရာသီဥတု အအေးဓာတ်များလွန်းသောကြောင့် ကတ္တရာလမ်းများ အက်ကွဲကုန်သော်လည်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးကာ နိုင်ငံတကာ အဆင့်အတန်းကို အမီထားသည်
ကျွန်းများတွင် နေထိုင်ကြသူများအတွက် အခမဲ့ ဖယ်ရီများ စီစဉ်ပေးခြင်း၊ အသက်ကြီးသူများ၊ ကျောင်းသားများ အတွက် ဈေးနှုန်း တစ်ဝက်လျော့ပေးခြင်း၊ ဘတ်စ်ကားများ ရထားများ အချိန်မှန်ခြင်းတို့သည့် ဖင်လန်၏ စံနမူနာဖြစ်သည်
ကားလမ်း အထူးကောင်းမွန်သော လမ်းစနစ်ရှိပြီး အများအားဖြင့် ပြည်တွင်းသုံး ကုန်တင်ကားများ နှင့် လူသုံးကားများ အသုံးပြုကြသည်
နှစ်စဉ် လမ်းပန်းကောင်းမွန်စေရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် ငွေကြေးမှာ ၁ဘီလယံ ယူရိုအား၊ ကားခွန်များ နှင့် လောင်စာဆီခွံများဖြစ်သည့် ၁ ဘီလယံမှ ၁.၅ ဘီလယံ ရရှိသည့် ငွေများမှ အသုံးပြုသည်
ရထားလမ်း နေထိုင်သူလူဦးရေ နည်းသော်လည်း၊ နိုင်ငံတော်မှ နှစ်စဉ် သန်း ၃၅၀ ယူရို အသုံးပြု၍ ၅,၈၆၅ ကီလိုမီတာ (၃,၆၄၄ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ရထားလမ်းကြီးကို ပြုပြင်ခြင်းများပြုလုပ်ပေးသည်
ရထားလမ်းကို နိုင်ငံပိုင် VR Groupမှ ကိုင် တွယ်ပြီး၊ အသုံးပြုသည့် ၅ရာခိုင်နှုန်းသည် ခရီးသွားများ(၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် မဟာ ဟယ်လ်စင်ကီး ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရထားအသုံးပြုသူများ)၊ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကုန်များသယ်ဆောင်ရန်အသုံးပြုကြသည်
၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက်မှ စ၍ ကာရေးလီးယမ်း ရထား၊ ရုရှား ရထား နှင့် VR (Finnish Railways) တို့ လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ကြသည့် Alstom Pendolinoသည် ရုရှားနိုင်ငံ၊ စိန့်ပီတာ့စ်ဘတ် မြို့Finlyandskyနှင့် ဟယ်လ်စင်ကီမြို့Central ကို ကူးသန်းသွားလာသည့် အမြန်ရထားဖြစ်သည်
၎င်း ဝန်ဆောင်မှုကို"Allegro" ဟု အမည်ပေးထားပြီး တစ်နာရီလျင် ၂၂၀ ကီလိုမီတာ ခုတ်မောင်းနိုင်သည့် မြန်နှုန်းမြင့် ရထားကြောင့် Helsinki မှ Saint Petersburg သို့ ၃နာရီခွဲအချိန်ဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်
. ရေလမ်း နိုင်ငံတွင် ရေကန်ကြီးများ ပေါများခြင်းကြောင့် ရေလမ်းဆက်သွယ်မှုသည် ဖင်းများအတွက် အပျော်စီး (သို့) ငါးမျှားခြင်း စသည်တို့အတွက် အသုံးပြုသည်
နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် နှင့် တောင်ဘက်တွင် ပင်လယ်မှ အိမ်နီးခြင်းနိုင်ငံများသို့ သင်္ဘောဖြင့် သွားလာနိုင်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ အက်စ်တိုးနီးယား နိုင်ငံ နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံများသို့ ရေလမ်းခရီးမှ သွားရောက်နိုင်သည်
တူ့ဟိုလ်မာ နှင့် ဟယ်လ်စင်ကီကြား သွားသည့် ကားတင် သင်္ဘောကြီးသည် ကမ္ဘာတွင် အကြီးမားဆုံးထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
နာမည်ကြီးသော သင်္ဘောလိုင်းများမှာ ဆီးလ်ရာ၊ ဗိုင်ကင်းလိုင်း နှင့် အက်စ်တိုးနီးယားပိုင် တာလ္လင့်က် တို့ဖြစ်ကြသည်
လေကြောင်း လူအများဆုံး ထွက်ခွာမှု အသုံးပြုသည့် နေရာမှာ ဟယ်လ်စင်ကီ-ဗန်တာ လေယာဉ်ကွင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုသူ ၁၃သန်းရှိသည်
အုံးလူ လေယာဉ်ကွင်း သည် နိုင်ငံ၏ လေယဉ်ကွင်းပေါင်း ၂၅ ခုအနက် ဒုတိယ အကြီးဆုံးဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် နေရာဖြစ်သည်
ဟယ်လ်စင်ကီ-ဗန်တာတွင် အခြေချကြသည့် လေကြောင်းလိုင်းများမှာ ဖင်းန်အဲ, ဘလူး၁ နှင့် ဖင်းန်ကွန် လေကြောင်း တို့သည် နိုင်ငံတကာ နှင့် ပြည်တွင်းလိုင်းများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ပြည်တွင်းသို့ သက်သာချောင်ချိသည့် လေကြောင်းလိုင်းများဖြစ်သည့် နော်ဝေဂျီယံ၊ ဘော့လ်တစ်အဲ နှင့် တမ်ပယ်ရယ်မြို့ အခြေစိုက်ရွိုင်ရန် အဲ တို့လည်းရှိသည်
ဟယ်လ်စင်ကီသည် အနောက် ဥရောပ နှင့် အရှေ့လွန်ဒေသများသို့ ပို၍ နီးစပ်သည့် စက်ဝိုင်းအတွင်းတွင်ရှိသည်
ဖင်လန်သည် အလျင်အမြန် စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်းတွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး၊ လူတစ်ယောက်ထုတ်ကုန်သည် ယူကေ နှင့် ဂျပန် နိုင်ငံတို့ အညီ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အစပိုင်းတွင် အမီလိုက်နိုင်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့်၊ အတိုးတက်ဆုံး လုပ်ငန်းနှစ်ခုမှာ ပို့ကုန်များဖြစ်ပြီး၊ သံလုပ်ငန်းထွက် ပို့ကုန် နှင့် သစ်တော်လုပ်ငန်းထွက် ပို့ကုန်တို့ဖြစ်သည်
သံထွက်လုပ်ငန်း သံလုပ်ငန်းထွက်ပို့ကုန်များတွင် သင်္ဘောဆောက်လုပ်ရေး၊ သံပစ္စည်း ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကားထုတ်လုပ်ရေး နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ထုတ်ကုန်များဖြစ်သည့် အင်ဂျင် နှင့် လျပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ သံထွက်ကုန်များဖြစ်သည့် စတီးလ်၊ ကြေး၊ နှင့် ခရိုမီယမ်တို့ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ် နှင့် ညှို့ဆောင်နေသော ပင်လယ်များ အမည်ရှိသည့် အပျော်စီးသင်္ဘောကြီးများကို ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သစ်တောထွက် လုပ်ငန်း နိုင်ငံရှိမြေ ၇၇ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တော်ရှိပြီး(အများအားဖြင့် ခုတ်ပြီးပြန်စိုက်အပင်များ) ရှိသောကြောင့်၊ စာရွက်ချော နှင့် စာကြမ်း၊ သစ်လုံး ထွက်ကုန်များသည်
စာကြမ်း နှင့် စာနု ထုတ်လုပ်မှုများတွင် (Ahlstrom, M-real, UPM) စသည့် ကုမ္ပဏီကြီးများ ရှိသည်
ကျယ်ပြန့် လုပ်ငန်းများ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကျယ်ပြန့်လာသည် နှင့် အမျှ၊ လုပ်ငန်းများသည်လည်း ကျယ်ပြန့်လာသည်
လျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီကြီးများဖြစ်သည့် နိုကီယာ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် နှင့် စက်မှုထုတ်လုပ်ပိုင်းဆိုရာ ဗိုင်းဆာလာ၊ လောင်စာဆီ ဖြန့်ဖြူးသည့် နက်စ်တယ်အွိုင်း၊ ဓာတုဗေဒပစ္စည်များထုတ်လုပ်သည့် ကယ်မီရာ၊ အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ ကူညီသည့် ပိုန်းဝူရူ နှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ တွင် ရိုဗီရို ဖျော်ဖြေရေး များကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ မရတော့ပေ
စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများလည်း ပြောင်းလည်းလာပြီး၊ ဝန်ဆောင်မှုပိုင်းတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိကာ၊ ထုတ်လုပ်မှုပိုင်းတွင် လျော့နည်းလာသည်၊ စိုက်ပျိုးရေးအပိုင်းသည် ပြောမပလောက်သာရှိသည်
သို့သော် အနောက်ပိုင်း ဥရောပတွင် ဖင်လန်ပို့ကုန်သည် အရေးပါသည့် အပိုင်းတွင် ရှိနေမြဲရှိပြီး၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး တိုးတက်ကျဆင်းမှုအပေါ် မူတည်နေသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝင်ငွေမှာ €6.7 ကုဍေရှိပြီး၊ ယခင်နှစ်ထက် ၅ ရာခိုင်နှုန်းတိုးလာခြင်းဖြစ်သည်
တိုးတက်လာမှုမှာ နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှုများလာခြင်း၊ ကြော်ငြာကောင်းခြင်း၊ နိုင်ငံတိုးတက်လာခြင်းများကြောင့် ဖြစ်သည်
ခရီးသွားများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာများရှိပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွား ၄သန်း လာရောက်ခဲ့သည်
ဖင်လန်ရှုခင်းများသည် ထင်းရှုးပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး၊ တောင်တန်းအနည်းငယ်နှင့် ရေကန်များ၊ မြစ်များ အိုင်များဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ နာမည်ကြီးသည့် အရာများမှာ အမျိုးသားပန်းခြံ ၃၅ ခုသည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းအထိ တွေ့ရှိနိုင်သည်
လူများနေထိုင်သော နေရာများတွင် ရိုးရာဓလေ့ဆိုင်ရာ ပွဲများတော်များလည်းရှိသည်
ခရီးသွားများအတွက် စီးပွားဖြစ် အပျော်စီးသဘောကြီးများ ရှိပြီး၊ ဘယ်လ်တစ် ဌာနေမှ ဟယ်လ်စင်ကီ၊ တူရ်ကူ နှင့် တာလင်၊ စတော့က်ဟုမ် နှင့် တရာဗယ်မြူဒ် သို့ ချိတ်ဆက်မှုများရှိသည်
ခရစ္စမတ် အဖေ(ဆန်တာကလော့) သို့ စိန့်နီကိုလက်စ် သည် လပ်လန် တွင် နေထိုင်ပြီး၊ ၎င်း၏မိခင်နိုင်ငံအဖြစ် ဖင်လန်နိုင်ငံအား လူသိများကြသည်
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း လွန်သွားပါက၊ ဆောင်းရာသီအလယ်တွင် ရသတ္တပါတ်၊ လများတိုင်အောင် နေမထွက်ခြင်းများရှိပြီး၊ နွေရာသီတွင် နေမဝင်ခြင်း၊သန်းခေါင်အချိန်တွင် နေမင်းကြီးအား တွေ့ရသည့် နေ့များဖြစ်သည်
လပ်လန်သည် မြောက်ပိုင်းအရမ်းရောက်သောကြောင့် ဩရိုရာ အလင်းတန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို ဆောင်းရာသီ၊ ဆောင်းကူးရာသီ နှင့် နွေကူးရာသီများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
အိမ်ပြင်ပ လှုပ်ရှားမှုမျိုးဖြစ်သည့်၊ နော်းဒစ် စကိတ်စီးခြင်း၊ ဂေါက်သီးရိုက်ခြင်း၊ ငါးများခြင်း၊ လှေလွှင့်ခြင်း၊ ကန်ထဲတွင် အပျော်စီးသဘော်စီးခြင်း၊ တောထဲတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ကန်ထဲတွင် လှေလှော်ခြင်း စသည့် လှုပ်ရှားမှုမျိုးစုံရှိသည်
ဖင်လန်မြောက်ပိုင်းတွင် နွေရာသီတွင် ၇၃ ရက်တိုင်တိုင် နေမဝင်ခြင်းတို့ကြောင့်၊ တောတောင် သဘာဝ နှင့် တောကောင်များ ပေါများသည်
ငှက်အမျိုးအစား လေ့လာခြင်းသည်လည်း နာမည်ကြီးသည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ သားကောင်လိုက်ခြင်းလည်း နာမည်ကြီးသည်
သမင်ကြီးမျိုး၊ ဒရယ်များ နှင့် တောယုံကြီးများ၊ တောဘဲများ အမဲလိုက်ခြင်းသည်လည်း ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အိမ်အပြင် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုအဖြစ် နာမည်ကြီးသည်
ဆာဗိုလီန်နာမြို့ရှိ အိုလာခံတိုက်တွင် နှစ်စဉ် ဆာဗိုလီန်နာ အတီးအမှုတ်၊ အဆိုအက ပွဲတော်ရှိသည်
ပညာရေးသည် အခမဲ့ဖြစ်ပြီး၊ ပညာသင်ကြားနေသူအားလုံး မူကြိုမှ တက္ကသိုလ်အထိ စာသင်ကြားခ ငွေကြေးပေးဆောင်ရန်မလိုပေ
မူကြိုမှစ၍ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ကျောင်းများမှ ကျောင်းသူကျောင်းသားများ၏ နေ့လယ်စာအားစီစဉ်ပေးရပြီး၊ ပိုလီတက္ကသိုလ် နှင့် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများ မပါပေ
ပညာရေးတွင် အသုံးပြုသည့် ငွေကြေးပမာဏမှာ တစ်ယောက်လျင် ၂၁၀၀ ယူရိုဖြစ်ပြီး၊ ပညာရေးအတွက် ငွေကြေးအများဆုံးအသုံးပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် ထိပ်ဆုံးတွင် ပါဝင်သည်
ကမ္ဘာတွင် ဆံပြနိုင်သည့် ပညာရေးစနစ်ရှိပြီး၊ ငွေကြေးချမ်းသာသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုမှ ဖင်လန်ပညာရေးစနစ်ကို အတုယူနိုင်ရန် ဖင်လန်ဆရာ၊ ဆရာမများအား ခေါ်ယူသင်ကြားစေသည်
မူကြိုများကို မြို့နယ်များမှ စီစဉ်ကြီးကျပ်ကြသည်
ကျောင်းများမှာ အစပိုင်းတွင် ပုဂ္ဂလိကများဖြစ်သော်လည်း၊ ယနေ့တွင် ၃ရာခိုင်နှုန်းရှိ ကျောင်းသားများသည် ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများတွင်သာ (အများအားဖြင့်- ဟယ်လ်စင်ကီမြို့တွင် ရှိသည့် ကျောင်းများ၊SYK) တက်ရောက်ကြသည်
ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများမှာ ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် အခြားတိုးတက်သော နိုင်ငံများဖြင့် ယှဉ်ကြည့်လျင် နည်းပါးသည်
မတက်မနေရ ကျောင်းသည် အသက် ၇ နှစ်မှ စတင်သည်
အခြေခံကျောင်းသည် ၆ နှစ်ကြာမြင့်ပြီး၊ အထက်တန်းကျောင်းသည် ၃ နှစ်ထက်ကြာမြင့်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ကျောင်းများကို မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများမှ ကြီးကျပ်ကြသည်
ပြင်ရလွယ်သည့် ကျောင်းစာအုပ်များကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ပညာရေးဌာနများမှ သက်မှတ်ကြသည်
မတတ်မနေရ ကျောင်းသည် အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၆ နှစ်အတွင်းဖြစ်သည်
အခြေခံအလယ်တန်းကျောင်းပြီးပါက၊ အောင်မြင်သူများသည် အလုပ်ခွင်ဝင်ရောက်နိုင်သလို၊ အခြားကျောင်းများ နှင့် အထက်တန်းကျောင်းများကို ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်သည်
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာကျောင်းများကို လုပ်ငန်းခွင်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် စီစဉ်ပေးထားသည်
အထက်တန်းစာမေးပွဲအောင်ပြီးပါက၊ ပိုလီတက္ကသိုလ်များကို ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်သလို၊ တက္ကသိုလ်များသို့ ဆက်လက်သင်ကြားမှုပြုလုပ်နိုင်သည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင်၊ အတက်ပညာအား အထူးသင်ကြားစေသည့် စက်မှုလက်မှုဆိုင်ရာ ပိုလီတက္ကသိုလ်ကျောင်းများ နှင့် သုတေသန ပြုလုပ်ရှာဖွေသည့် တက္ကသိုလ်ကြီးများ ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲထားသည်
ပညာရေးသည် အခမဲ့ဆိုသောကြောင့်၊ ငွေးကြေးပေးဆောင်စရာမလိုဘဲ၊ ကျောင်းသားထောက်ပံ့ကြေး အမည်အောက်တွင် နေထိုင်စားရိပ်များ၊ ချေးငွေများကို နိုင်ငံတော်မှ ထောက်ပံ့ပေးသည်
ကျောင်းသားများ နေထိုင်မှုအဆင်ပြေစေရန်၊ ကျောင်းသားဆောင်များ နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ဆောက်လုပ်ပေးပြီး၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများမှ ကြီးကျပ်အုပ်ချုပ်စေသည်
ကျောင်းသားများ ဆက်သွယ်ရေးလွယ်လင့်တကူဖြစ်စေရန် ကျောင်းနေဆောင်များတွင် မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်များကို အခမဲ့ (သို့) ဈေးချိုစွာ တပ်ဆင်ထားသည်
တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၂၀ နှင့် ပိုလီတက္ကနစ်ပေါင်း ၃၀ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟယ်လ်စင်ကီတက္ကသိုလ်သည် ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များတွင် အဆင့် ၇၅ ရရှိသည်
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေဖော်ရမ်(World Economic Forum)မှ ဖင်လန် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများအား ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၂ နေရာတွင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်
နေထိုင်သူ ၃၃ရာခိုင်နှုန်းသည် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများ တက်ရောက်ထားသူများဖြစ်ကြပြီး၊ နော့ဒစ်နိုင်ငံများ၊ အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများနှင့် တူညီသော်လည်း၊ ကနေဒါသည် ၄၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အမေရိကန်သည် ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ဂျပန်သည် ၃၇ရာခိုင်နှုန်းရှိကြသည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင် နိုင်ငံခြားသား တက်ရောက်မှုမှာ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး၊ အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျင် အရမ်းနည်းသည်
အထူးအစီအစဉ်ကျောင်းများတွင်မူ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး၊ အခြား အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများတွင် ၁၆.၅ ရာနှုန်းရှိသည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင် ၃၀ရာခိုင်နှုန်းသည် သိပ္ပံရပ်ဆိုင်ရာ သင်ကြားလေ့လာနေသူများဖြစ်ကြပြီး၊ သစ်တော ပိုမိုကောင်းမွန်စေရေး၊ ပစ္စည်းအထည် သုတေသန၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိမ်းသိမ်းရေး သိပ္ပံ၊ အာရုံကြော ဆက်သွယ်ပုံ, အပူချိန်နည်း ရူပဗေဒ၊ ဦးနှောက် သုတေသန၊ သဘာဝဇီဝ နည်းပညာ၊ မျိုးရိုးဗီဇ နည်းပညာ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် ဖင်လန် သုတေသီများသည် အရမ်းအရေးပါသူများဖြစ်ကြသည်
အရွယ်ရောက် ပညာရေးသည် ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ရိုးရာဓလေ့ ဟုဆိုပလောက်သည့် သမိုင်းနောက်ခံရှိပြီး၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဖင်းတစ်သန်းနီးပါးသည် နှစ်စဉ် ထိုပညာရေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်သည်
၄၀ရာနှုန်းသည် အတက်ပညာတက်ကျွမ်းလို၍ ဆက်လက်သင်ယူကြခြင်းဖြစ်သည်
အရွယ်ရောက်ပညာရေးကိုကြည့်လျင် မျိုးစုံရှိနိုင်သည်၊ အထက်တန်းညနေကျောင်း၊ နိုင်ငံသား နှင့် အလုပ်ခွင်ဆိုင်ရာကျောင်းများ၊ ပညာသင်ယူနိုင်သည့် နေရာများ၊ စက်မှုလက်မှုဆိုင်ရာ ကျောင်းများ နှင့် အသက်ကြီးသူများ တက်ရောက်နိုင်သည့် အထက်တန်းကျောင်းများဟူ၍ ရှိကြသည်
ထိုကျောင်းများမှာ နိုင်ငံတော်မှ ချပေးသော ငွေကြေးများဖြင့် အစီအစဉ်များ ရေးသားကာ သင်ကြားပို့ချကြသည်
အသက်ကြီးသူများ တက်ရောက်နိုင်သည့် အထက်တန်းကျောင်များမှာ နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် ပုံမှန်ရှိလေ့ရှိပြီး၊ အသက်အရွယ်ပေါင်းစုံ လူကြီးများ မှ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မှ လက်မှုပညာရပ်အထိ ရက်သတ္တပါတ်ပေါင်းများစွာ သင်ယူလေ့ရှိကြသည်
ဖင်လန်သည် သိပ္ပံပညာရပ် သုတေသနပြုလုပ်ရာတွင် နာမည်ကြီးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများတွင် သိပ္ပံသုတေသနစာတမ်းများ အများဆုံးထုတ်လုပ်နိုင်မှု အဆင့် ၄ တွင်နေရာရခဲ့သည်
.  ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်သုတေသန ရှာဖွေတီထွင် တွေ့ရှိချက်ပေါင်း ၁၈၀၁ ခုကို မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
ဖင်လန်မှ နာမည်ကြီး လူသိများထဲတွင်၊ ဖင်းလူမျိုးနှစ်ဦး နိုင်ငံတကာလည်ပါတ်ကာ ထူးဆန်းသည့် အရာများကို ရိုက်ကူးပြသသည့် Madventures(မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း သွားရောက် ရိုက်ကူးထားသည်)၊ ထို့နောက် အမေရိကန် တီဗွီရှိုးဖြစ်သည့် Jack Ass နှင့် ဆင်သည့် The Dudesons ဆိုသည်မှာ ငယ်သူငယ်ချင်းတစ်စု တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက်နောက်ပြောင်၍ အနာတရ ရစေသည့် နေ့စဒူဝ ရှိုးပွဲဖြစ်သည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခြင်း၊ ပွင့်လင်းမှု၊ တန်းတူညီတူ ရှိမှုတို့ကြောင့် ဖင်လန်နိုင်ငံရှိ သတင်းစာများသည် ကမ္ဘာတွင် လွတ်လပ်ခွင့်အများဆုံးဖြစ်သည်
ယနေ့တွင်သတင်းစာများ ၂၀၀ရှိပြီး,နာမည်ကြီးသည့် မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၃၂၀, အတတ်ပညာဆိုင်ရာ မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၂၁၀၀ နှင့် စီးပွားဖြစ် ရေဒီယို လိုင်းပေါင်း ၆၇ ခု, တစ်နိုင်ငံလုံးလွှင့်သည့် ဌာနတစ်ခု, နိုင်ငံပိုင် ၅ ခုသည် အများပြည်သူများအတွက် ရေဒီယိုလိုင်းများဖြစ်ပြီး၊ ဒီဂျီတယ် ရေဒီယို သုံးလိုင်းရှိသည်
နှစ်စဉ် ရုပ်ရှင်ကား ၁၂ ခုခန့် , စာအုပ်ပေါင်း ၁၂ ၀၀၀ခန့် ထုတ်ဝေပြီး၊ သီချင်းခွေပေါင်း ၁၂ သန်းခန့်ရောင်းရလေ့ရှိသည်
ဆာနိုမာ သတင်းကုမ္ပဏီ ပိုင်ဆိုင်မှုများမှာ ဟယ်လ်စင်ကီ ဆာနိုမတ် ဟယ်လ်စင်ကီ သတင်းစာ(၄၁၂ ၀၀၀စောင်ရေ နေ့စဉ်ထုတ်ဝေလျက်ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး သတင်းစာပမာဏဖြစ်သည်), tabloid အီလ်တာ- ဆာနိုမတ်ညနေခင်းသတင်းစာ, ဈေးကွက်စီးပွားရေးပေါ်ဦးတည်ထားသည့် တာလုဉ်စ် ဆာနိုမတ်ဈေးကွက်စီးပွားရေး သတင်းစာနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၄နယ်လိုနန်တို့ဖြစ်သည်
အခြား သတင်းမီဒီယာ ထုတ်ဝေသူများတွင် အယ်လ်မာ မီဒီယာ မှ မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၃၀ကျော်တွင်၊ အာမူ လယ့်ဟ်တီနံနက်ခင်း စာစောင်, လူပြိန်းကြိုက်သတင်းစာဖြစ်သည့် အီလ်တာ လယ့်ဟ်တီညနေခင်း စာစောင် ဈေးကွက်စီးပွားရေးပေါ်ဦးတည်ထားသည့်ကောက်ပါ လယ့်ဟ်တီဈေးကွက် စာစောင် တို့ဖြစ်သည်၊ဖင်းများ, အခြား နော်ဒစ်နိုင်ငံသားများ နှင့် ဂျပန်လူမျိုးများတို့သည် သတင်းစာဖတ်၍ အချိန်ကုန်ကြသူများဖြစ်ကြသည်
ဦးလယ် (YLE)၊ ဖင်လန် နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံလွှင့်ဌာနဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၅ လိုင်း နှင့် ရေဒီယိုလိုင်းပေါင်း ၁၃ လိုင်းကို ရုံးသုံး ဘာသာဖြစ်သည့် ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန်ဘာသာ နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည်
ဦးလယ်သည် တီဗွီလက်ဝယ်ရှိကြသူများ မပေးမနေရ အခွန်ဆောင်ရသည့် ငွေကြေးများ နှင့် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်သူများဆောင်ကြရသည့် အခွန်ငွေများဖြင့် ထုတ်လွှင့်နေခြင်းဖြစ်သည်
ရုပ်မြင်သံကြား နှင့် မီဒီယာ အခွန်မှာ အသုံးပြုသူဖြစ်လျှင် နှစ်စဉ် ၂၅၂.၂၅ယူရိုဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လိုက်လံကောက်ယူခြင်းမပြလုပ်ဘဲ၊ ပြည်သူများ အခွန်ငွေ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်ကြီးကျပ်ရေးဌာနမှ တိုက်ရိုက်ကောက်ယူမည်ဖြစ်သည်
ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းအားလုံးသည် ဒီဂျီတယ်စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး၊ ကြိုးဖြင့်လည်းကောင်း၊လေလိုင်းဖြင့်လည်းကောင်း ချိတ်ဆက်ထားကြသည်
စီးပွားဖြစ် ချန်နယ်ဖြစ်သည့် အမ်တီဗွီ၃( MTV3)၊ ရေဒီယို နိုဗာ တို့ကို နော်ဒစ်ထုတ်လွှင့်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်သည့် (Bonnier and Proventus Industrier)မှ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်
Fox International Channels (FIC) သည် 20th Century Fox Studios တို့၏ ညီအမ ကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး၊ ကြည့်ရှုသူနည်းပါးသည့် ဆူအီမီတီဗီအား ဝယ်ယူကာ ၁၆ ရက် ၄ လ ၂၀၁၂ မှ စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
အခကြေးငွေ ပေးဆောင်ကာ ကြည့်ရှုရသည့် ကေဘယ်လိုင်း ဆီအန်အန်သည်လည်း၊ အခမဲ့ရုပ်သံလိုင်းအဖြစ် ထုတ်လွှင့်နိုင်ရန် လျှောက်ထားရာတွင် အကြိမ်ကြိမ်ပယ်ချခံခဲ့ရသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ထုတ်လွှင့်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်
လူဦးရေ ၈၈.၆ ရာနှုန်းသည် အင်တာနက်အသုံးပြုကြသည်. ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် ၁.၅၂ သန်းသည်ဘရုတ်ဘန်းအသုံးပြုသူ (သို့) လူအယောက် ၁ ၀၀၀ တွင် ၂၈၇ ယောက်ရှိမည်
လူဦးရေတဝက်သည် အင်တာနက်တွင် ဈေးဝယ်ကြပြီး၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၂ရာခိုင်နှုန်းသည် အဆင့်မြင့် ဖုန်းများ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
အိမ်ပြင်ပ နှင့် အလုပ်မှ လက်ကိုင်ကွန်ပျူတာသုံး၍ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ကြသူများမှာ ၂၆ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်
မြန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက်များကို ဖင်လန်ကျောင်းများ၊ သက္ကသိုလ်များ နှင့် စာကြည့်တိုက်အားလုံးတို့တွင် ချိတ်ဆက်ထားသည်
လူတိုင်းတွင် လက်ကိုင်ဖုန်းကိုယ်စီရှိကြသည်
တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက်ဆက်သွယ်ရန်သာဖြစ်ပြီး၊ ဖုန်းမှ ထွေထွေထူးထူးလုပ်ခြင်းမျိုးမရှိ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်, ဖင်လန် လန်းပန်းဆက်သွယ်ရေး နှင့် ကြေးနန်းဌာနမှ ၂၀၁၀ ဇူလိုင်မှ စ၍ လူတိုင်းတွင် အနည်းဆုံး မြန်နှုန်း ၁ အမ်ဘီစက္ကန့် အင်တာနက် ဆက်သွယ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု အာမခံခဲ့သည်
ဓမ္မသတ်ရွာ  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ပင်လင် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlen (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ခဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ခဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၉၈ ဦး၊ မ ၄၀၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်္သာကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharkyun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ကိုရင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုရင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၄၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
စကောကရင် (ကရင်: စှီၤ သို့မဟုတ် ပှၤကညီဖိ)၊ ကရင်ဖြူ သည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး စကောကရင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်
စကောကရင်သည် ကရင်လူမျိုးစုဝင် ဖြစ်သည်
ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကရင်နီနှင့် ပအိုဝ်း (ကရင်မည်း)နှင့် ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန် ကရင်ဖြူ ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
စကောကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်
ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကရင်ပြည် ပဋိပက္ခများကြောင့် အများစုမှာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် နေထိုင်ကြသည်
စကောကရင်လူမျိုးများသည် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (ကေအင်ယူ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများလည်း ဖြစ်သည်
စကောဟူသော စကားလုံး၏ မူလအသံထွက်မှာ ရှောင် ဖြစ်သည်
ရှောင်ကို ဗမာလို ရေးသည့်အခါ အဆင်မပြေ၍သော်လည်းကောင်း မူလပြောဆိုသူက ရှောင်ဟူသော စကားလုံး၏ အသံထွက်ကို ပီပြင်စွာ မပြောနိုင်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း စကောဟူသော စကားလုံးက ဗမာစာပေတွင် တွင်ကျယ်နေခြင်းဖြစ်သည်
စကောဟူသော စကားလုံး၏ ကရင်အသံထွက်အမှန်မှာ "ရှောင်" ဖြစ်ပါကြောင်း ဖြည့်စွက်ရေးသားလိုက်ရပေသတည်း
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၀ ဦး၊ မ ၁၁၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ လမိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လမိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၄ ဦး၊ မ ၈၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကံရွာ၊ ညောင်ပင်ဆိပ်
ရစ်ဇန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ritzan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ ဒွမ်ဘွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥဒိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Udein)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ မီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးလောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၈၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဓောတကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဓောတကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ငအင်းရွာ၊ ငအင်း
ယာကြီးပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyipyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ တောင်စုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်စုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၄ ဦး၊ မ ၂၃၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဘထွေး (ကာတွန်း)မြန်မာကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဘထွေးကို (၁၉၂၁)ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်
အဖဦးလူဒင်၊ အမိ ဒေါ်ချစ်စုတို့၏ သား ဖြစ်သည်
မန္တလေးဇာတိ ဖြစ်သည်
(၁၉၅၅)ခုနှစ်တွင် ကာတွန်းများ စတင်ရေးဆွဲသည်
(၁၉၅၈)ခုနှစ်တွင် ကြေးမုံသတင်းစာ၏ ပင်တိုင်လခစား ကာတွန်းဆရာအဖြစ် နိုင်ငံရေး စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ကာတွန်းများကို ရေးဆွဲအောင်မြင်ထင်ရှားခဲ့သည်
စာနယ်ဇင်းများတွင် ကိုယ်ပိုင်ဟန် လိုင်းသစ်ဖြင့် တီထွင် ဖန် တီးရေးဆွဲခဲ့သည်
(၁၉၉၂)ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၁၀)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဂျာနယ်ကျော်တင့်ဆွေကို ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းရပ်တွင် အဖ ဦးသာလူ (မလိခ ကမူ ဦးသာထိုဟု ပြသည်)
အမိ ဒေါ်စောမြ တို့က ၁၉၁၇ ခု ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင် ခဲ့သည်
အမည်ရင်း မှာလည်း ဦးတင့်ဆွေပင် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းနှင့် မြို့မ အထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ၁ဝ တန်း အထိ ပညာ သင်ယူ ခဲ့သည်
အထက်တန်း‌ကျောင်းဘဝကတည်းကပင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရဟိုက်စကူး ‌ကျောင်းမဂ္ဂဇင်း၊ ဝံသယူဝ မဂ္ဂဇင်းတို့၌ ‌ဆောင်းပါးများ၊ ဝတ္ထုများ ‌ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဆယ်တန်း  စာမေးပွဲ မဖြေဘဲ ဆယ်သန်း သတင်းစာ တိုက်တွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ကာ ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ ‌လောကနှင့် စာ‌ပေ‌လောကသို့ တပြိုင်တည်း ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် တင်‌လေးမြင့် က‌လောင်အမည်ဖြင့် ကလဲ့စား‌ချေသူ ဝတ္ထုကို ‌ရေးခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခု ဂျာနယ်ကျော်၌ ပါသည့် 'ပြဿနာ' ဝတ္ထုတိုတွင် "ဂျာနယ်ကျော် တင့်ဆွေ" ကလောင် အမည်ကို စတင် အသုံး ပြုသည်
ကျော်လွန်း၊ ကိုကိုသိ၊ မောင်ဆွေတင့်၊ ပြည်သူ့ဟစ်တိုင် တင့်ဆွေ၊ တင်လေးအောင်၊ ပေါ်လွင်၊ ရွှေရိုးကြီး စသော ကလောင် အမည်ခွဲ များကိုလည်း အသုံး ပြုခဲ့သည်
ဆယ်သန်း၊ လမ်းညွှန်၊ ဂျာနယ်ကျော်၊ သူရိယ၊ ပြည်သူ့ ဟစ်တိုင်၊ ဟံသာဝတီ၊ ဂါးဒီးယန်း၊ အမျိုးသားနှင့် ပြည်ထောင်စု စသော သတင်းစာ တိုက်များတွင် သတင်းထောက်၊ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အထိ အဆင့်ဆင့် လုပ်ကိုင် ကျင်လည် ခဲ့သည်
ရိုက်တာ၊ အေပီ၊ ယူပီ စသည့် နိုင်ငံခြား သတင်း ဌာန များတွင်လည်း သတင်းထောက် အဖြစ် လုပ်ကိုင် ခဲ့ဖူးသည်
သတင်းစာ လောကတွင် နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ် နီးပါးမျှ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် သတင်းထောက်များ အသင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာ ဆရာများ အသင်းတို့တွင် အမှုဆောင် တဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာ အသင်း အမှုဆောင် အဖွဲ့ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး တာဝန် ကိုလည်း ယူခဲ့သည်
သတင်းစာ လောက၌ ကျင်လည် ခဲ့သူ ဖြစ်ရာ သတင်းစာ အခြေခံ ပညာ (၁၉၅၂)၊ ကလောင် စစ်သား (၁၉၆၆)နှင့် အနှစ် နှစ်ဆယ်ကျော်က ဟူ‌သော သတင်းစာ အတတ်ပညာဆိုင်ရာ ကျမ်းနှင့် သတင်းစာ‌လောက အ‌တွေ့အကြုံ စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
သတင်းစာအ‌ခြေခံပညာ (၁၉၅၂) စာအုပ်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာ‌ပေဗိမာန် စာပ‌ဒေသာဆုရ စာအုပ်ဖြစ်ပြီး က‌လောင်စစ်သား သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် အမျိုးသားစာ‌ပေဆု စာပ‌ဒေသာ စတုတ္ထဆုရ စာအုပ်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာဖြူ (၁၉၅ဝ)၊ မြေအောင်း ပါမောက္ခ တင်းဖရိတ် စသော သိပ္ပံ ဝတ္ထုများကို မြန်မာ စာပေ လောကတွင် ပထမ ဦးဆုံး ရေးဖွဲ့ ခဲ့သည်
ဂျော်လီဆောရီး၊ သက်သက်၊ ပြုံးချင်သူကြီးရယ်၊ တနေ ဝင်လေသော်၊ ဒီလှိုင်းလေးများ ခြေရာ၊ နှောင်းလေသည့် မိုး၊ မဆုံးနိုင်သော အဆုံး၊ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုး အတွက် (၁၉၆၆) စသည့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်‌ရေးသမိုင်း ‌နောက်ခံပြု ဝတ္ထုရှည် များမှာ ထင်ရှားသည်
ကွယ်လွန်ချိန်အထိ လုံးချင်းဝတ္ထု ၁၅ အုပ်ခန့် ‌ရေးသားခဲ့ သည်
ရုပ်ရှင် သီချင်း၊ ရုပ်ရှင် ဇာတ်ညွှန်း များလည်း ရေးခဲ့သည်
"သတင်းစာ အခြေခံ ပညာ" စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ် စာပေဗိမာန် စာပဒေသာဆု၊ "ကလောင် စစ်သား" ဖြင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု စာပဒေသာ စတုတ္ထဆုတို့ ရရှိ ခဲ့သည်
သတင်းစာ ဆရာ အသင်း၏ စတုတ္ထမဏ္ဍိုင် ဆုမှ "အကောင်းဆုံး သတင်းထောက်ဆု" ကိုလည်း ရခဲ့ ဖူးသည်
၁၉၈၂ ခု အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ မြောက်ဥက္ကလာပ၊ ဆ ရပ်ကွက်၊ ခေမာသီ လမ်းသွယ် ၃ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်မြင့် နှင့် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ဆုများ၊ စာ ၃၉ - ၄ဝ
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁)
စာ ၂၆၄ - ၂၆၅
မြန်မာ့ ဝတ္ထု အညွှန်း (၃)
စာ ၁၆၃ - ၁၇၂
မိမိနှင့် စာရေးဆရာများ
စာ ၂၃၅ - ၂၄ဝ
မြန်မာ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၃)
စာ ၁၉၅ - ၁၉၆
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၂)
ဟတ္တိရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hatti)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ဟတ္တိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်းတိုက်ကွင်း (နောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkwin(West))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ သပြေလှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေလှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၉ ဦး၊ မ ၁၀၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ရွှေလောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေလောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၆ ဦး၊ မ ၁၆၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကက်စီနို ဆိုသည်မှာ လောင်းကစားနိုင်သည့် ကစားဝိုင်းများ တည်ရှိရာ နေရာကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
ကက်စီနိုများကို ဟိုတယ်များ၊ စားသောက်ဆိုင်များ၊ ဈေးဝယ်ထွက်ရန် နေရာများ၊ အပျော်စီးသင်္ဘောများ နှင့် အခြားသော ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်များ လည်ပတ်လေ့ ရှိသည့် အရာများနှင့် တွဲဖက် ဖွင့်လှစ်ထားလေ့ ရှိသည်
အချို့သော ကက်စီနိုများမှာ ဟာသ ဇာတ်ပွဲများ၊ ဇာတ်ပွဲများ နှင့် အားကစားပွဲများ ကျင်းပလေ့ ရှိသည်
ယခင်က လောင်းကစား အဓိက ထားရာနေရာကို ကက်စီနိုဟု ခေါ်လေ့ ရှိသော်လည်း ကက်စီနိုသည် လောင်းကစားရာ နေရာသက်သက်ဟု ပြော၍ မရပေ
ကက်စီနိုဆိုသည့် စကားလုံးသည် အီတလီဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာသည်
မူလက Casa ဆိုသည် မှာ ကျေးလက်ဒေသတွင် တည်ဆောက်လေ့ ရှိသည် ဗီလာ၊ နွေရာသီ အပန်းဖြေအိမ်နှင့် ပါဗီလီယံများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် Casa မှာ ပျော်ရွှင်မှု ရရန် ရည်ရွယ်၍ဆောက်လုပ်ထားသော ကြီးမားသော ဗီလာများနှင့် ပါလာဇို စသည့် အဆောက်အဦးများကို ရည်ညွှန်းလာခဲ့သည်
ထိုအဆောက်အဦးများမှာ ကခုန်ခြင်း၊ သီချင်းနားထောင်ခြင်းနှင့် လောင်းကစားခြင်း စသည့်အမှုများကို ပြုနိုင်ရန် ရည်ရွယ် ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
လောင်းကစား မည်သို့ စခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ ရေရာသေချာစွာ မပြောနိုင်ကြပေ
တရုတ်တို့၏ မှတ်တမ်းအရ ပထမဆုံးတွေ့ရသည်မှာ ဘီစီ ၂၃၀၀ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်
ယေဘူယျအားဖြင့် ယုံကြည်ကြသည်မှာ သမိုင်းကြောင်းရှိ မည်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းမဆို လောင်းကစားခြင်းသည် ပုံစံ တစ်မျိုးမဟုတ် တစ်မျိုးဖြင့် တည်ရှိခဲ့သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ် ဂရိ နှင့် ရောမတို့မှ စ၍ နပိုလီယန်၏ ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် အဲလိဇဘက်၏ အင်္ဂလန်တို့ တိုင်အောင် သမိုင်းတွင် ကံကို အလောင်းအစားပြုခြင်းဖြင့် ဖျော်ဖြေရေး လုပ်သည့် ပုံပြင်များ အများအပြား ရှိနေခဲ့သည်
အွန်လိုင်းကာစီနိုလောင်းကစားများသည်ယနေ့ခေတ်
၎င်းသည် ကစားသမားတိုင်းကို ပိုမိုတွင်ကျယ်စွာ ရင်းနှီးမြှပ်နှံရန် ဖွင့်ထားသည်
ထို့အပြင် ကာစီနိုအွန်လိုင်းတွင် တတ်နိုင်သမျှ လွယ်ကူစွာ လွတ်လပ်စွာ ကစားခွင့်ကိုလည်း တိုးမြှင့်ပေးပါသည်
ကစားသမားများသည် ၎င်းတို့အလိုရှိရာ နေရာတိုင်းတွင် ကစားနိုင်သည်
အင်တာနက်အချက်ပြမှုရှိသော ကစားသမားတစ်ဦးသည် ဝန်ဆောင်မှုကို ရယူနိုင်သည်
ယခင်ကနှင့်မတူဘဲ၊ ကာစီနိုကစားခြင်းကို နိုင်ငံခြားတွင်ဖွင့်သည့် ကာစီနိုများသာ ကန့်သတ်ထားသည်
လက်ရှိနည်းပညာတွေ တိုးတက်လာတာကြောင့်ပါ
ထို့ကြောင့်၊ တကယ့်ကာစီနိုလောင်းကစားရုံများမှ အချိန်နှင့်တပြေးညီ တိုက်ရိုက်ထုတ်လွှင့်မှုရှိပါသည်
၎င်းသည် ကစားသမားများအား တကယ့်နေရာ၌ ကစားနေသကဲ့သို့ ခံစားရစေသည်
ဒေါ်ဗလပြန်သည် စံတော်ချိန်အကကို တီထွင်ခဲ့သူ အကဝိဇ္ဇာ မင်းသမီးကြီးဖြစ်သည်
တစ်ခေတ်တစ်ခါက နာမည်ကျော်ခဲ့သူ ယောက်ျားမင်းသမီး မယ်အောင်ဗလ ဝင်စားသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ကရင်အမည် စောနန်းရွှေ ဖြစ်၍ ဗမာအမည်မှာ မစိမ်းမြ ဖြစ်သည်
၁၉၁၄ ခု၊ ဇွန်လ ၂၄ ရက်၌ ပဲခူးတိုင်း၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ထုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၊ ရေအေးစမ်းရွာတွင် အဖ ဦးချမ်းအေးနှင့် အမိ နော်ရွှေမိတို့က ဖွားမြင်သည်
အဆိုအက ဝါသနာပါသည်ဖြစ်၍ မန္တလေးမှ မြေဝိုင်းမင်းသား ဦးရွှေဂုံ၊ ဇာတ်ဆရာ ဦးဘမောင်နှင့် ဇနီး ဒေါ်ဇော်ပျံတို့ထံတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် မင်းသား ဘားမားစိန်၊ နေပြည်တော် ဘသက်တို့နှင့် စတင် တွဲဖက်ကပြခဲ့သည်
စန္ဒရားဦးဘအုန်း၊ ဆရာလတ်၊ ဒုတိယဘိုးစိန်၊ အောင်ဘညိုတို့နှင့် နှစ်နှစ်စီ ကပြခဲ့ပြီး၊ တလိုင်းညီနောင်နှင့် သုံးနှစ် ကပြခဲ့သည်
ရွှေမန်းတင်မောင်နှင့်မူ ဂျပန်ခေတ်က တစ်ခဏမျှသာ တွဲကခဲ့ဖူးသည်ဟူ၏
အထင်ရှားဆုံး တွဲဖက်မှာ ၁၀ နှစ်ခန့် တွဲခဲ့သည့် စိန်အောင်မင်းနှင့် ခုနစ်နှစ်ခန့်တွဲခဲ့သည့် အောင်မောင်းတို့ ဖြစ်သည်
မင်းသား အောင်မောင်းမှာ ပညာအထက်ဆုံးဟု ဆိုသည်
သီပေါဟော်၌ ဘိုကေစိန်နှင့် တွဲဖက်၍ ရှမ်းအိုးစည်နှင့် ကိန္နရာအက တင်ဆက်ခဲ့ရာ၊ စော်ဘွား စဝ်အုံကြာက ငွေဓားနှစ်လက်၊ ငွေဖလားနှစ်ခွက် ဆုချသည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် တပ်မတော်ကပွဲရုံတွင် ရုပ်သေးနှင့် လူ အပြိုင်ကသည့် အကကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်မှူးကြီးထွန်းစိန်က ဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့် အကဝိဇ္ဇာဘွဲ့တို့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၆၉–၇၀ တွင် မင်းသားစိန်အောင်မင်းနှင့် တွဲဖက်ကာ စံတော်ချိန်အကကို တီထွင်ကပြခဲ့သည်
ပန်တျာကြည်လင်နှင့် နောက်ဆုံး တွဲဖက်ကပြပြီးနောက်၊ ယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ယိမ်းအဆင့်အတန်း မြင့်လာအောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သည်
ကိန္နရာယိမ်းတွင် ငှက်ညည်းကို ကိုယ်တိုင်သီဆိုခဲ့သည်
ရွှေမန်းတင်မောင်၊ စိန်အောင်မင်း၊ မြကလေးတို့နှင့်အတူ တရုတ်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံများသို့ ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်ရေး အစီအစဉ်များဖြင့် သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သည်
စိန်အောင်မင်းနှင့် နာမည်အကြီးဆုံး တွဲဖက်တင်ဆက်မှုများမှာ ငမိုးရိပ်၊ ရာဇသင်္ကြံ၊ မင်းညီနောင်၊ မောင်မစ္စက၊ ဝိဇယကုမ္မာဇာတ်တို့ဖြစ်သည်
အောင်မောင်းနှင့်မူ မဟာပဒုမ၊ ပန်းပဲမောင်တင့်တယ်၊ တာနောယက္ခ၊ သုဓနုမေဓာဝီဇာတ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
မင်းကုသ၊ ပဋိက္ခရား၊ ဥဒါရီကုမာရီတို့ကိုလည်း ကပြခဲ့သေးသည်
အောင်ဗလ ပဲခူး၌ကစဉ် မိဘများနှင့် ရင်းနှီးခဲ့သည်
သားဖြစ်သူ ရွှေဇံကို အောင်ဗလက မွေးစားပြီး ရှင်ပြုပေးလိုသည် ဆိုခဲ့သည်
သို့သော် အထမမြောက်ခင် ကွယ်လွန်သွားရာ၊ သမီးအဖြစ် ပြန်ဝင်စားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
ဂမ်ဂေါ်ယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gamgawyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ရွှေကူမြို့နယ်၊ ဒါ့ရှီလွယ်ဘော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးကျော်လှ သံချို (သိုက်ဝင်) ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဤကဗျာကို မောင်းထောင် ဦးသုဒဿနထံမှ ရခဲ့သည်
ကဗျာအချိုးများမမှန်တော့ပေ
အတော် မှားယွင်းနေသည်
ကင်းတံတားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintadar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ အင်းရဲ
ဗန်းမော်ညိုနွဲ့ကို ၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဦးစုနှင့် ဒေါ်ရင် တို့က ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးပုထွေး ဖြစ်သည်
၁၉၂၇ တွင် ဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်း (ယခု ကြေးနန်းရုံးနေရာ) တွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
သတ္တမတန်း အောင်မြင်သောအခါ ယခင်အခေါ် အေဘီအမ် ရောဘတ်ကျောင်း (ယခု အလက ၃) တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ပေါက်မြိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှ ဆယ်တန်းအောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ - ၁၉၄၁ တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ကျောက်မြောင်း ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံကျောင်းမှ ဆရာဖြစ်သင်တန်း လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်တန်းလက်မှတ် ရရှိပြီးနောက် ၁၉၄ဝ တွင် ဇာတိဗန်းမော်မြို့ မြူနီစပယ်ကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
သူ၏ တပည့်များအကြားတွင် ဆရာထွေးဟု လူသိများခဲ့၏
၁၉၄၇ - ၁၉၄၉ ဗန်းမော်မြို့ မြို့မကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပြဆရာ၁၉၄၉ - ၁၉၅၀ စိန်လုံမြို့ (ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ပျက်စီး) တွင် အထက်တန်းပြဆရာ၁၉၅၀ - ၁၉၅၃ ဗန်းမော်ခရိုင် ပညာအုပ်၁၉၅၄ - ၁၉၈၃ ဗန်းမော်မြို့ အမှတ်(၁) အထက်တန်းကျောင်းတွင် အထက်တန်းပြဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၃၀ဝ ပြည့်အရေးတော်ပုံ ကာလမှ စတင်ကာ ကဗျာနှင့် စာပေများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး အလယ်တန်းပြ ကျောင်းဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်စဉ်ကာလတွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ 'မြို့ဗန်းမော်' ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ် တွင် အရုဏ်ဦး ကလေးကဗျာများ စာအုပ်နှင့် စာ‌ပေဗိမာန် အနုပညာ စာပေဆိုင်ရာ ကလေးသူငယ်စာပေ ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုကဗျာများကို မူလတန်း၊ အထက်တန်းနှင့် တက္ကသိုလ်အဆင့် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအတွက် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ပြည်ညွန့်၊ အရှေ့တိုင်း၊ သစ်ဆန်း၊ ပဒေသာ၊ သွေးသောက်၊ ရှုမဝ၊ မြဝတီနှင့် ငွေတာရီ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ကဗျာများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန် ၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ အဆက်မပြတ် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့ရာ ကဗျာပုဒ်ရေ ထောင်ကျော် (လက်ရေးမူ မှတ်တမ်းများအရ ၁၁၅၉ ပုဒ်) ရှိခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၉၇ ခုနှစ်၌ ကဗျာတစ်ပုဒ်မျှ ရေးသားခဲ့ခြင်းမရှိပါ
ဝတ္ထုတို ၁၀ ပုဒ်ခန့်နှင့် ဆောင်းပါး ၁၀ ပုဒ်ခန့် ရေးခဲ့သေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကဗျာကိုသာ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ်၊ စစ်တွင်းကာလ၊ စစ်ပြီးခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် စသည့် ခေတ်အဆက်ဆက်မှစတင်ကာ မျက်မှောက်ခေတ် နိုင်ငံရေးအထိ စာပေသင်ကြားသည့် ကျောင်းဆရာ၊ ကလောင်လက်နက်ကိုင်ဆွဲသည့် စာရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာတယောက်အနေဖြင့် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တက်တက် ကြွကြွဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တဦးဖြစ်သည်
ဆယ်တန်းရောက်သောအခါ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သောအခါ မိသားစုနှင့်အတူ ဗန်းမော်မြို့အနီး မြို့မြောက်ဘက် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် တာပိန်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာတွင် ရှိပြီး စမ္ပါနဂိုရ်မြို့ဟောင်း တည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော ရွှေကျီးနား ကျေးရွာတွင် စစ်ဘေး တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ရွှေကျီးနားကျေးရွာ၏ အာရှလူငယ်အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရွှေကျီးနား ကျေးရွာ၌ အခမဲ့စာသင်ကျောင်း ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့ရာ အစိုးရထုတ် ဖတ်စာအုပ်များ မရှိသည့်အတွက် မူလတန်း ဖတ်စာများကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သင်ကြားခဲ့သည်
ဗန်းမော်မြို့နယ် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၌ လက်ရေးစာစောင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့်အပြင် ကျေးရွာအာရှလူငယ်အသင်းအတွက် သီချင်းများလည်း ရေးစပ်ခဲ့သေးသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့၌ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့ရဲဘော် ကျေးလက်တာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဗန်းမော်မြို့နယ် ဖဆပလအဖွဲ့၏ တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၇၄ - ၁၉၇၆ ဗန်းမော်မြို့၏ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လွတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် မြန်မာ့ဒီမိုကရေစီအရေး လှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဦးဆောင်သူအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အနေဖြင့် အနိုင်ရရှိသည်
ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက သူ၏ကဗျာများ ပုံနှိပ်ဖော်ပြခွင့် ပိတ်ပင်ခဲ့သည့်အတွက် ကွယ်လွန်သည်အထိ သူ၏ ကဗျာများနှင့် အတွေးအခေါ်များကို BBC နှင့် VOA အသံလွင့်မီဒီယာများမှတဆင့်ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
ပထမအကြိမ် ၂၁ မေ ၁၉၉၆ မှ ၃၁ မေ ၁၉၉၆ ထိဒုတိယအကြိမ် ၂၅ စက်တင်ဘာ ၂၀၀၇ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၇ (ရွှေဝါရောင်လှုပ်ရှားမှုကာလ)အတွင်းရေးမှူး၊ ဗန်းမော် ကျောင်းဆရာများ အစည်းအရုံးဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော်စာပေအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဗန်းမော် လမ်းစဉ်လူငယ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်၊ ဗန်းမော် အလုပ်သမား သမဂ္ဂကျောင်းအုပ်၊ ဗန်းမော် လူငယ်ရေးရာ ညကျောင်းမြန်မာစာကထိက၊ ဗန်းမော် စာပေးစာယူတက္ကသိုလ်အတွင်းရေးမှူး၊ မြို့နယ်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံကာလအတွင်း)အိမ်ထောင်မရှိ လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက်တွင် တစ်သက်လုံး အတူနေထိုင်ခဲ့သည့် တပည့်များဖြစ်သူ ဦးသိန်းအောင်နှင့် ဒေါ်စန်းယဉ်တို့ လင်မယားကို တရားဝင် ကိတ္တိမသားသမီးများ အဖြစ် မွေးစားခဲ့သည်
အသက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် Occular Type of Myasthenia Gravis ရောဂါကို ခံစားနေခဲ့ရသည်
ယင်းရောဂါကြောင့် မျက်ခွံအနည်းငယ်တွဲကျသည်မှ အပ သွေးတိုးရောဂါ ဆီးချိုရောဂါများ မရှိပဲ အလွန်ကျန်းမာခဲ့သည်
ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး အသက် (၈၅) နှစ်တွင် စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ခံခဲ့ရသည့် စိတ်ဒဏ်ရာကြောင့် ပြန်လွတ်လာချိန်တွင် Insomnia အိပ်မပျော်သည့် ရောဂါ စွဲကပ်ခဲ့သည်
ဒုတိယအကြိမ် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် အကျဉ်းထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာပြီး ကိတ္တိမ သားသမီး လင်မယားနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း တစ်ညတွင် အိပ်ချင်မူးထူးနှင့် သူအိပ်စက်ရာ ကုတင်တိုင်နှင့် ဦးခေါင်းထိခိုက်မိပြီးနောက် ဦးနှောက်တွင်း သွေးယိုစီးသော ရောဂါ (Epidural Haemorrhage) ခံစားခဲ့ရပြီး မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ဦးနှောက်ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူခဲ့ရသည်
မန္တလေးပြည်သူ့ဆေးရုံ အထူးကြပ်မတ်လူနာဆောင် (Intensive Care Unit) နှင့် ဦးနှောက်အာရုံကြောလူနာဆောင် (Neuromedical Unit) တို့တွင် တစ်လနီးပါး ဆေးရုံတက်ရောက် ကုသခဲ့ရသည်
စာသင်ကြားခြင်းကို အလွန်မွေ့လျော်သူ ဖြစ်သောကြောင့် မကွယ်လွန်မီ တစ်နှစ်အလိုအထိ နေအိမ်တွင် အခြေခံပညာ အထက်တန်း ကျောင်းသားကျောင်းသူများကို အခမဲ့ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၀ မိနစ်တွင် ဗန်းမော်မြို့ သာစည်ရပ်ကွက် အိမ်နံပါတ် (၁၂၆) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဒုကနိပါတ် - ၉
ဥပါဟနဝဂ် -(၂၃၁) ဥပါဟနဇာတ်
မိမိနှင့် ဂုဏ်ပြိုင်သော တပည့်ရှုံး၍ မင်းကြီးအား ဖိနပ်ဥပမာဖြင့် အကြောင်းပြ လျှောက်ထားသော ဆင်ဆရာအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် “ငါ့ရှင်တို့ ... ဒေဝဒတ်သည် ဆရာဖြစ်သော မြတ်စွာဘုရားကို စွန့်ပယ်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူဖြစ်၍ ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်းသို့ရောက်ရသည်” ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုကာ နေကြကုန်၏
ထိုအခါမြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ယခုအခါ၌သာ ဒေဝဒတ်သည် ဆရာဖြစ်သော ငါဘုရားကို စွန့်ပယ်ပြီးလျှင် ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူဖြစ်၍ ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္နဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဆင်ဆရာမျိုး၌ ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် ဆင်အတတ်ဝယ် အပြီးတိုင်အောင် တတ်မြောက်လေ၏
ထိုအခါ ကာသိကရွာငယ်တစ်ရွာတွင်နေသော လုလင်ငယ်တစ်ယောက်သည် လာလတ်၍ ဆင်ဆရာထံ၌ အတတ်ပညာကို သင်ယူလေ၏
အလောင်းတော်တို့ မည်သည်ကား အတတ်ပညာကို သင်ကြားပေးသည်ရှိသော် ဆရာစား အကြွင်ချန်ထားလေ့မရှိကုန်၊ မိမိတို့ တတ်သမျှသော အတတ်ပညာ အလုံးစုံကို အကုန်အစင် သင်ကြားပေးလေ့ရှိကုန်၏
ထို့ကြောင့် ထိုလုလင်ငယ်သည် ဆင်ဆရာ တတ်သမျှ အတတ်ပညာကို အကုန်အစင် တတ်မြောက်လေ၏
လုလင်ငယ်သည် ဆင်ဆရာအား - “ဆရာ .. အကျွန်ုပ်သည် မင်းကြီးထံ ခစားလိုပါသည်” ဟု ပြောလျှင် “အမောင် ... ကောင်းပြီ” ဟု ဝန်ခံကာ မင်းကြီးထံ သွားပြီးလျှင် “အရှင် မင်းကြီး ... အကျွန်ုပ်၏ တပည့်သည့် အရှင်မင်းကြီးတို့ထံ၌ ခစားလိုပါသတဲ့” ဟု လျှောက်၏
“ဆရာ ... ကောင်းပြီ ခစားစေလော” ဟု ပြော၏
“အရှင်မင်းကြီး ... ထိုလုလင်အား လခရိက္ခာကို သိတော်မူပါ” ဟု မေးလျှောက်၏
“ဆရာ ထိုလုလင်ကား သင်၏တပည့်ဖြစ်သည်၊ သင်နှင့်တူမျှသော လခရိက္ခာကို ရမည်မဟုတ်၊ သင်တစ်ရာရလျှင် သင့်တပည့်ငါးဆယ်သာ ရလတ္တံ့၊ သင်နှစ်ခုရလျှင် သင့်တပည့် တစ်ခုသာ ရလတ္တံ့” ဟု ပြောလေ၏
ဆရာသည် အိမ်သို့ပြန်ပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းကို တပည့်လုလင်အား ပြောကြားလေ၏
တပည့်လုလင်သည် ... “ဆရာ ... အကျွန်ုပ်သည် ဆရာတို့နှင့် အတူအမျှ အတတ်ပညာကို တတ်ပါ၏
တူမျှသော လခရိက္ခာကို အကယ်၍ရပါမူ ခစားပါအံ့၊ မရပါမူ မခစားလိုပါ” ဟု ပြောကြားလေ၏
ဆရာသည် မင်းကြီးအား ထိုအကြောင်းကို ကြားလျှောက်ပြန်၏
မင်းကြီးသည် “ဆရာ ... သင်တို့နှင့်တူမျှသော လခရိက္ခာကို ယူလိုလျှင် သင်တို့နှင့်တူမျှသော အတတ်ပညာကို ပြခြင်းငှာ အကယ်၍စွမ်းနိုင်ပါမူ တူမျှသော လခရိက္ခာကို ရမည်” ဟု ပြန်ကြားလိုက်၏
ဆရာသည် မင်းကြီး ပြောလိုက်သော အကြောင်းကို တပည့်အား ပြောကြားပြန်လျှင် တပည့်လည်း အတတ်ပညာကို ပြမည်ဟု မင်းကြီးအား လျှောက်ထားစေ၏
မင်းကြီးလည်း “ကောင်းပြီ နက်ဖြန်ပြကြလော” ဟု အမိန့်ပေးကာ စည်လည်စေ၏
ထိုအခါ ဆရာသည် “ငါ၏ တပည့်ကား ငါဥပါယ်တံမျဉ်၌ နားလည်သည်ကို မသိလေ” ဟု နှလုံးသွင်းကာ ဆင်တစ်စီးကို ယူပြီးလျှင် တစ်ညဉ့်ချင်းလျှင် ဖောက်ပြန်သော အတတ်ပညာကို သင်ကြားလေ၏
နက်ဖြန်နေ့ဝယ် လူတို့သည် ဆရာတပည့်နှစ်ယောက် အတတ်ပညာပြသည်ကို ကြည့်ရှုရန် မင်းရင်ပြင်၌ စည်းဝေးကြကုန်၏
ဆရာသည် မိမိသင်ပြထားသော ဆင်ကိုစီးကာ မင်းရင်ပြင်သို့ သွား၏
တပည့်လည်း နှစ်သက်ဖွယ်သော ဆင်ကိုစီးကာ မင်းရင်ပြင်သို့ သွား၏
ထိုအခါ ဆရာတပည့်နှစ်ယောက်တို့သည် အတတ်ပညာကို ပြကြကုန်၏
ဆရာသည် မိမိဆင်ကို တပည့်အား ပေး၍ ပြစေ၏
ထိုဆင်သည် သွားလော့ဆိုသည်ရှိသော် နောက်သို့ဆုတ်၏
နောက်သို့ဆုတ်လော့ ဆိုသည်ရှိသော် ရှေ့သို့ပြေး၏
ရပ်လော့ ဆိုသည်ရှိသော် ဝပ်၏
ဝပ်လော့ ဆိုသည်ရှိသော် ရပ်၏
ယူလော့ ဆိုသည်ရှိသော် ချလိုက်၏
ချလော့ဆိုသည်ရှိသော် ယူ၏
ထိုအခါ လူတို့သည် တပည့်အား “ဟယ် - ပြစ်မှားသော တပည့်ယုတ် ... သင်သည် ဆရာနှင့် တတ်ပညာကို ပြိုင်ခြင်းကို ပြုဘိ၏
မိမိ၏ပမာဏကိုမသိ၊ ဆရာနှင့် အတတ်ပညာတူသည် မှတ်ထင်သလော” ဟု ငေါက်ငမ်း ဆဲဆိုရေရွတ်ကာ ခဲတုတ် လှံတံ စသည်တို့ဖြင့် ပစ်ခတ်ရိုက်ပုတ်ကြသောကြောင့် ပွဲအလယ်မှာပင် အသက်ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်လေ၏
ဆရာသည် ဆင်ပေါ်မှ ဆင်းသက်ပြီးလျှင် မင်းကြီးထံသို့ ကပ်၍ -“မြတ်သောမင်းကြီး ... မကောင်းသဖြင့် ချုပ်လုပ်အပ်သော ဖိနပ်သည် ခြေမပူဘဲ ချမ်းသာရန် ဝယ်၍ စိးအပ်သော်လည်း ဝယ်ယူ၍စီးသူ ခြေထောက်ကို ခဲစားကာ ဆင်းရဲကိုပွားစေသကဲ့သို့ မကောင်းသဖြင့် သင်ကြားအပ်သော အတတ်ပညာသည် သင်ကြားထားသူ လူယုတ်မာကို ခံစားကာ ဆင်းရဲကိုပွားစေ” – ဟု ဥပမာ၊ ဥပမေယျဖြင့် အကြောင်းပြကာ လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း အလွန်နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ဆင်ဆရာအား များစွာသော စည်းစိမ်ကိုပေး၍ ချီးမြှောက်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ တပည့်သည် - ယခုအခါ ဒေဝဒတ်
ဆင်ဆရာသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ယုတ်မာသူလျှင်၊ ပညာသင်၊ ချမ်းပင်ဆင်းရဲပွား
(၂) သူတော်ကောင်းလျှင်၊ ပညာသင် ချင်းပင်ချမ်းသာပွား
(၃) မကောင်းချုပ်မူ၊ ဖိနပ်ဟူ၊ စီးသူခြေကိုစား
ဥပါဟနဇာတ် ပြီး၏
ယမ်ဒိခိုလာ သည်  ပိုခါရာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် စီတိဂန်ဒကိမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မကျီးစင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ဆယ်ပင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၎င်းရွာသည် သမားတော်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်
ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ၏ မူရင်းအမည်မှာ ပေါ်တူဂီ ဂင်းနီနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိ၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်
အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊ အရှေ့နှင့်တောင်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၃၉၄၈ ရှိသည်
၁၉၇၆ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၅၃ဝဝဝဝ ရှိသည်
မြို့တော်မှာ ဗစ်ဆောမြို့ ဖြစ်သည်
မြေနိမ့်လွင်ပြင်များနှင့် ကျွန်းပြတ်များ ပေါများပြီး သစ်တောထူထပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံကို ၁၅ ရာစုခန့်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ပင်လယ်ခရီးသွား တစ်စုက စတင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၇ ရာစုနှင့် ၁၈ ရာစု နှစ်များအတွင်း ထိုအရပ်၌ ငွေဝယ်ကျွန် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ထွန်းကား ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့က ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် သိမ်းပိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီပိုင် ကိုလိုနီများ အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သောအခါ ဂင်းနီဗစ်ဆော နိုင်ငံသည် ပေါ်တူဂီတို့၏ ပင်လယ်ရပ်ခြား ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်
ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ အာဖရိက တိုင်းရင်းသားများ၏ လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများသည် တစ်နေ့တခြား ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီအစိုးရသည် တိုးတက် လှုပ်ရှားလာသော လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဖိနှိပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးပင် ဖြစ်သည်
အာဖရိက တိုင်းရင်းသားတို့၏ ၁၃ နှစ်ကြာ တိုက်ခဲ့ရသော လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲအပြီး၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေး ပေးလိုက်ရ သည်
သမ္မတအဖြစ် လွီဒီအယ်လမေဒါ ကဗရဲကို၎င်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ္စကိုမန်းဒိကို၎င်း တင်မြှောက်ကြသည်
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ တစ်လျှောက်လုံးတွင် ရုရှနိုင်ငံက စစ်ရေးအတွက် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
အာဖရိက တိုင်းရင်းသားများမှာ အများအားဖြင့် ကပ္ပလီလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
အများစုမှာ အစ္စလာမ် ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်သည်
အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ မြေပဲနှင့် ဆီထွက်အုန်းတို့ ဖြစ်ကြပြီး ပျားမွေးမြူခြင်း လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတွင် ရေနံကိုလည်း စတင် တွေ့ရှိနေပြီး ဖြစ်သည်
ညောင်ကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ သရက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၈၅ ဦး၊ မ ၂၃၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ထန်ခေါ်နောက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankhawnaukkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်နောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓမ္မသောက၊ အင်းဝရာဇာ၊ အိမ်ထောင်ဖက်၊ အသက်မရှည်ရာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စနေနှင့် ကြာသပတေး၊ သောကြာနှင့် တနင်္လာ၊ တနင်္ဂနွေနှင့် ဗုဒ္ဓဟူး၊ ရာဟုနှင့် အင်္ဂါသားသမီးတို့သည် အိမ်ထောင်ဖက် မပြုသင့်သော နေ့နံများ ဖြစ်ကြသည်
(ဓမ်  စနေ၊ မာ  ကြာသပတေး၊ သော  သောကြာ၊ က  တနင်္လာ၊ အင်း  တနင်္ဂနွေ၊ ဝ  ဗုဒ္ဓဟူး၊ ရာ  ရာဟု၊ ဇာ  အင်္ဂါ
နင်မွံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ninmun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ ခနားပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ထပ်ခြင်း သည် လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ အယူစွဲမှု သို့မဟုတ် တရားဥပဒေ အတိုင်း လူပုဂ္ဂိုလ်များ အတူတကွ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ရန် ပေါင်းစပ်ခြင်းဖြစ်သည်
၎င်းပေါင်းစပ်မှုကို ထိမ်းမြားခြင်း ဟုလည်းခေါ်ပြီး အစပိုင်းကို မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ များဖြင့် အသိအမှတ်ပြုလေ့ရှိသည်
လက်ထပ်ထားသူကို အိမ်ထောင်ကျပြီးသူ ဟု လူမှုရေး အဆင့်တစ်ရပ် တိုးမြှင့်သည်
လက်ထပ်ခြင်းသည် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အသီးသီး အပေါ်တွင် မူတည်၍ အမျိုးမျိုး အဖုံဖုံ ကွဲပြားခြားနားလေ့ ရှိသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် လူသားတို့ အကြား နီးစပ်စွာ ပေါင်းသင်းခြင်း သို့မဟုတ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံခြင်း တစ်မျိုးပင် ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ပေါင်းစည်းခြင်းကို လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ ကျင်းပခြင်းဖြင့် တရားဝင် ကြေညာလေ့ ရှိကြသည်
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အများစုတွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း အတွက် လူနှစ်ဦးကိုသာလျှင် ခွင့်ပြုသော်လည်း အချို့သော ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုများတွင် အိမ်ထောင်ဖက် အများအပြား ရှိခြင်းကို ခွင့်ပြုကြပြီး အချို့သော ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် လိင်တူခြင်း ပေါင်းသင်းခြင်းကို ခွင့်ပြုကြသည်
ရှေးရိုးစွဲလွန်း သော (ကွန်ဆာဗေးတစ် ဖြစ်သော) ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် လက်ထပ်ခြင်းသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှု မပြုခင် မဖြစ်မနေ လုပ်ဆောင်ရမည့် ဝတ္တရားတစ်ခုပင် ဖြစ်သည်
လက်ထပ်ခြင်းသည် လူပုဂ္ဂိုလ် ဆက်ဆံမှု ပေါင်းစည်းခြင်းဖြစ်ပြီး အစိုးရ သို့ ဘာသာရေး မှ အသိအမှတ်ပြုကာ အများအားဖြင့် အနေနီးစပ်ပြီး လိင်ဆက်ဆံခြင်း ပြုနိုင်သည်
လက်ထပ်ခြင်း ယဉ်ကျေးမှုသည် လက်ထပ်ခြင်း ဥပဒေအရ အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများမှ တရားဝင်ဖြစ်သည်
ထိုသူတို့၏ ဘာသာရေးအရ သို့မဟုတ် ယေဘုယျအားဖြင့် လူမှုရေး အရ လက်ထပ်ခြင်းကို အစိုးရမှ အသိအမှတ်ပြုလျှင် ထိုသူတို့၏ လူမှုရေး အဆင့်အတန်း မှာ တိုးမြှင့်သွားသည်
လူတို့သည် အကြောင်းကြောင်းများကြောင့် လက်ထပ်ကြသော်လည်း များသောအားဖြင့် တရားဝင်ရန်၊ လူမှုရေး ဂုဏ်၊ မိသားစု တည်ထောင်ခြင်းကြောင့် စီးပွားရေး တည်ငြမ်းမှု၊ သားမွေးခြင်း၊ တရားဝင် လိင်ဆက်ဆံလိုခြင်း၊ အချစ်ကို လူပုံအလည် ချပြလိုခြင်း နှင့် နိုင်ငံသား ရယူလိုခြင်း စသည့် အကြောင်းများကြောင့်ဖြစ်သည်
လက်ထပ်ခြင်း သည် ပုံစံများ စွာ ရှိသည်
ဥပမာ ယောက်ျား တစ်ယောက် နှင့် မိန်းမ တစ်ယောက်တို့ ပေါင်းစည်းသော လိင်ကွဲ တစ်လင်တစ်မယား လက်ထပ်ခြင်း၊ တစ်ယောက်သောသူက အိမ်ထောင်ဖက် တစ်ယောက် ထက်ပို၍ အိမ်ထောင်ပို (polygamy) လက်ထပ်ခြင်း နှင့် လိင်တူ လက်ထပ်ခြင်း တို့ဟူ၍ ရှိသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လူ့အခွင့်အရေး ကြေညာစာတမ်း အပိုဒ် ၁၆ တွင် အရွယ်ရောက် ပြီးသော ယောက်ျား နှင့် မိန်းမတို့တွင် လူမျိုးကို သော်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံသားအဖြစ်ကို သော်လည်းကောင်း ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာကို သော်လည်းကောင်း၊ အကြောင်းပြု၍ ချုပ်ချယ် ကန့်သတ်ခြင်း မရှိဘဲ၊ ထိမ်းမြားနိုင်ခွင့် နှင့် မိသားစု ထူထောင်နိုင်ခွင့်ရှိသည်
အဆိုပါ ယောက်ျားနှင့် မိန်းမ တို့သည် လင်မယားအဖြစ် ပေါင်းသင်းနေစဉ် အချိန် အတွင်း၌ သော်လည်းကောင်း၊ အိမ်ထောင်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ကွာရှင်းကြသည့် အခါ၌လည်းကောင်း၊ လက်ထပ် ပေါင်းသင်း အိမ်ထောင်ပြုခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသော တူညီသည့် အခွင့်အရေးများကို ရရှိထိုက်သည်
အိမ်ထောင်ဖက် ရွေးချယ်ခြင်းတွင် အတွဲသည် ပိုးပမ်းမှု သို့မဟုတ် အတွဲ၏ မိဘများ သို့ တာဝန်ရှိသူများ က ပေးစားခြင်း တို့ ပါဝင်သည်
လူတို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားလေ့ ရှိကြသည်
ဥပဒေကြောင်းအရ၊ လူမှုရေးအရ၊ လိင်ပိုင်ဆိုင်းရာ လိုအပ်ချက်အရ၊ စိတ်ခံစားမှုအရ၊ စီးပွားရေးအရ၊ စိတ်ဝိဉာဉ်ဆိုင်ရာ လိုအပ်ချက်အရ၊ ဘာသာရေး အရ စသည်ဖြင့် အကြောင်းအမျိုးမျိုးဖြင့် လက်ထပ်လေ့ ရှိကြသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် လူကြီးမိဘများမှ စီစဉ်ပေးသော လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း၊ မိသားစု၏ လိုအပ်ချက်အရ လက်ထပ် ထိမ်းမြားခြင်း၊ ဥပဒေကြောင်းအရ မိသားစု အဖြစ် သတ်မှတ်ရန် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း၊ ကလေးသူငယ်များကို ဥပဒေကြောင်းအရ အကာအကွယ်ပေးရန် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သစ္စာထားမှုကို လူသိရှင်ကြား ကြေညာရန် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးသော အကြောင်းအချက်များ ပါဝင်နိုင်သည်
လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းဖြင့် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော သူများအား ဥပဒေအကြောင်းအရ ဖြစ်စေ လူ့ကျင့်ဝတ်အရ ဖြစ်စေ ဝတ္တရားများ ရှိလာစေသည်
အချို့သော ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုများတွင် ကွာရှင်းပြတ်စဲခြင်း အားဖြင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်းကို ပျက်ပြယ်စေနိုင်သည်
ထုံးစံအားဖြင့် ပေးစားခြင်း ပင်လျှင် အတွဲကိုယ်၌က နောက်ဆုံး ဆုံးဖြတ်ကြသော်လည်း မိဘများသည် မိရိုးဖလာကြောင့်ဖြစ်စေ တစ်ခါတစ်ရံ အထူးအကြောင်း အချက် (ဥပမာ အတင်အသ ကောင်း၍) တို့ကြောင့်ဖြစ်စေ မိဘများက ဇွတ်ပေးစားတတ်ကြသည်
တစ်ခါတစ်ရံ မိဘပေးစားခြင်းသည် အလွန် လူသက်သာသောကြောင့် မိဘစကား နားမထောင်ချင်စေကာမူ ပေးစားခြင်းကို လိုလိုလားလား လက်ခံကြသည်
ဇွတ်ပေးစားခြင်း သည် အနည်းငယ်သော လူအဖွဲ့အစည်းများတွင်သာ တွေ့ရတတ်ပြီး ပေးစားခြင်း ကိုလက်ခံသောသူကပင် ဇွတ်ပေးစားခြင်း ကိုပြစ်တင် ဝေဖန်သည်
လက်ထပ်ခြင်းသည် အများအားဖြင့် မင်္ဂလာဆောင်ပွဲ သို့မဟုတ် လက်ထပ်ခြင်း အခမ်းအနား ဖြင့် အရေးတယူ ပြုကြသည်
အခမ်းအနားကို ဘာသာရေး ဆရာများကဖြစ်စေ အစိုးရ အသိအမှတ်ပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကဖြစ်စေ၊ ဒေသ အသိအမှတ်ပြု ပွဲဆရာ ကဖြစ်စေ ဘောင်ဝင်အောင် ကျင်းပသည်
ဥရောပ နှင့် လက်တင် အမေရိက နိုင်ငံများတွင် မည်သည့် ဘာသာရေး ပွဲမဆို လူမှုရေးပွဲ နှင့် ခွဲခြား၍ ကျင်းပရမည်ဟု ဆိုသည်
အချို့နိုင်ငံများတွင် - ဥပမာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်၊ ဘူလ်ဂေးရီးယား၊ နယ်သာလန် နှင့် တူရကီ - တို့တွင် ဘာသာရေး ပွဲများကို လူမှုရေးပွဲ ကျင်ပပြီးမှသာ ကျင်းပခွင့်ရှိသည်
မြန်မာ့ ဓလေ့ ထုံးတမ်းအရ ထိမ်းမြား မင်္ဂလာ (၁၀)ပါး ရှိသည်
အာဝါဟ၊ ဝိဝါဟ ဆိုသည်မှာ မင်္ဂလာအခမ်းအနား ကျင်းပရာ နေရာကို လိုက်ပြီး ခေါ်ဝေါ်တာဖြစ်သည်
အာဝါဟ - ယောက်ျားလေးအိမ်တွင် မင်္ဂလာဆောင်ခြင်း၊ဝိဝါဟ - မိန်းကလေးအိမ်တွင် မင်္ဂလာဆောင်ခြင်း လို့အဓိပ္ပာယ်ရသည်
စုလျှားရစ်ပတ် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခြင်း ဆိုသော စကားလုံးမှာ စုလျှား ပုဝါနဲ့ရစ်ပတ် ထိမ်းမြားခြင်း၊ သတို့သမီးသတို့သား ညာလက်နှစ်ဖက်ကို ထပ်ပြီး လက်ထပ်ထိမ်းခြားခြင်းကို ပေါင်းစပ်ပြီးတော့ ခေါ်တာဖြစ်သည်
ပန်းကုံးစွပ်ခြင်း၊ မင်္ဂလာလက်စွပ်လဲခြင်းများသည်  မြန်မာမှု ထိမ်းမြားခြင်းပုံစံကို ခေတ်မှီအောင်ဖြည့်စွက်ထားသော သဘောရှိသည်
ပန်းကုံးစွပ်ခြင်းမှာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်ထက် အိန္ဒိယဆန်သော ယဉ်ကျေးမှုဟု သတ်မှတ်လိုက သတ်မှတ်နိုင်ပေသည်
ခုခေတ်တွင် မင်္ဂလာဧည့်ခံပွဲ အခမ်းအနားမပြုလုပ်ခင် ကြိုတင်ပြီး နှစ်ဦးသဘောတူ မင်္ဂလာလက်ထပ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုထားတတ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဥပဒေအရ တရားဝင် လင်ခန်းမယားခန်းမြောက်နေပေသည်
မင်္ဂလာမောင်နှံလောင်း လက်မှတ်ထိုးထားတဲ့ စာချုပ်ကို မော်ကွန်းမှတ်တမ်း တင်ပေးထားတတ်ကြသည်
မော်ကွန်းတင်နိုင်သော တရားရေးဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များမှာ-ဒုတိယမြို့နယ်တရားသူကြီး နှင့်အထက်တရားသူကြီးများ၊ဒုတိယမြို့နယ်ဥပဒေအရာရှိနှင့်အထက် ဥပဒေအရာရှိကြီးများ၊ရှေ့နေချုပ်ရုံး ဒုတိယ ဦးစီးမှူးနှင့် အထက်အရာရှိကြီးများ ဖြစ်သည်
သတိုးသား၏ အသက်သတိုးသမီး၏ အသက်လွတ်လပ်သော သဘောတူညီချက်နှစ်ဦးစလုံးသည် စိတ်ပေါ့သွပ်သူများမဖြစ်စေရ
သတိုးသမီးမှာ မပြတ်ဆဲသော တရားဝင်လင်ယောက်ျားမရှိစေရ
ပေါင်းသင်းစပ်ယှက်မှု ရှိရန်မလို
လက်ထပ်ထိမ်းမြားရာတွင် သတို့သား၏ အသက်ကို အတိအကျ ကန့်သတ်ထားတာ မရှိပါ
ကျန်းမားရေးအရ အရွယ်ရောက်ပြည့်စုံလျှင် မိဘသဘောတူညီချက်မလိုပဲ မိမိ၏ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ဖြင့်လက်ထပ်ထိမ်းမြားခွင့် ရှိသည်
သတို့သမီးအတွက်တွင်မူ  ကန့်သတ်ချက်ရှိသည်
အသက် ၁၅ နှစ်ထက် မငယ်ရပါ
သတို့သမီး ၁၅ နှစ်နဲ့ ၂၀ နှစ်ကြားမှာ မိဘအုပ်ထိန်းသူ၏ ခွင့်ပြုချက်ရှိမှ၊ လက်ထပ်ထိမ်းမြားမှု အထမြောက်သည်
မိဘကန့်ကွက်ရင် မရပါ
တချို့က ၁၈ နှစ်ပြည့်ပြီးတာနှင့် မိဘခွင့်ပြုချက်မလိုတော့ဘူးလို့ ထင်ကြသည်၊ ဥပဒေကြောင်းအရ အသက် ၂၀ ပြည့်မှ မလိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်
(တစ်ခုလပ်တစ်လင်ကွာနှင့် မုဆိုးမများမှလွဲလျင် အသက် (၂၀) မပြည့်သေးသော မိန်းကလေးတစ်ယောက်ဖြစ်ပါမူ မိဘအုပ်ထိန်းသူ၏ သဘောတူညီချက် ရယူရပေမည်
မိဘအုပ်ထိန်းသူ၏ သဘောတူညီချက်ကို မရလျှင် ၏ထိမ်းမြား ခြင်းမမြောက်
သို့သော် မိဘအုပ်ထိန်းသူ၏ သဘောတူညီချက်ကို နောက်မှရရှိလျှင် ရရှိသည့်နေ့ရက်မှစ၍ ထိမ်းမြားခြင်းမြောက်သည်
မြန်မာ့ဓလေ့ထုံးတမ်းဥပဒေအရ မြန်မာလူမျိုး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် ထိမ်းမြား လက်ထပ်ခြင်း တစ်မျိုးမျိုးပြုလုပ်ခြင်း၊ ဧည့်ခံအခမ်းအနားပြုလုပ်ခြင်းကို လူမှုရေးအရ ပြုလုပ်တယ်လို့ပဲ သဘောထားသည်
လင်မယားအရာမြောက်ဖို့ တရားဝင်မလိုအပ်ပါ
စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း၊ ထိမ်းမြားခြင်း အခမ်းအနား မပြုလုပ်ဘူးဆိုလျှင် တရားဝင်လင်မယားဖြစ်ကြောင်း သက်သေပြနိုင်ရမယ်လို့ ဆိုသည်
တောနယ်များနှင့် ရှေးလူကြီးများအတွက် လက်ထပ်စာချုပ် လုပ်လေ့လုပ်ထမရှိပါ
ခေတ်မီလူငယ်တွေအတွက် လက်ထပ်စာချုပ် ချုပ်ဆိုမှုသည် အလွယ်အကူဆုံးနှင့် အသေချာဆုံးဖြစ်သည်
ယောက်ျားကဖြစ်စေ၊ မိန်းမကဖြစ်စေ ၂ဦးစလုံးက ဖြစ်စေ ၎င်းတို့သည် လင်မယားဟု ဖွင့်ဟပြောဆိုဖူးသလား
၎င်းတို့အတူနေသလား
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးသော်လည်းကောင်း၊ အခြားသူများနှင့်သော်လည်းကောင်း၊ သာမန်လင်မယားတို့ကဲ့သို့ ပြုမူဆက်ဆံသလား
၎င်းတို့သည် ဆွေမျိုးများ၊ မိတ်ဆွေများထံသို့ အတူတကွသွားလာ လည်ပတ်သလား
၎င်းတို့သည် ဇရပ်၊ ကျောင်းကန် ဘုရားများသို့ အတူတကွသွားလား၊ အလှူဒါန အတူပြုသလား
ယောက်ျားအားလည်းကောင်း၊ မိန်းမအားလည်းကောင်း တစ်ဖက်မှဆွေမျိုးများက မည်ကဲ့သို့ ဆက်ဆံသနည်း
မိန်းမနှင့် ၎င်း၏မိဘများ အဆင့်အတန်း အကျင့်စာရိတ္တ
၎င်းတို့၏ ဆက်ဆံပုံမှာ တရားဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်ပြီး တိတ်တိတ်ပုန်း ဆက်ဆံသည်ဟု မိတ်ဆွေများ၊ ဆွေမျိုးများက ထင်မှတ်စရာ အကြောင်းရှိပါသလား
ပစ္စည်းခန်းတွင် နှစ်ဦးပူးတွဲ ဆက်ဆံသလား
တစ်ယောက်သေဆုံးပြီး အသုဘကိစ္စ၌ ကျန်တစ်ယောက်၏ အပြုအမူ (ဥပမာ၊ သတင်းစာများတွင် ကြေညာခြင်း၊ အသုဘကိစ္စ၌ အပြုအမူများ)
အထက်ပါအချက်များနှင့် အခြားပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေများ (အားလုံး မလိုသော်လည်း) ကို ထောက်ထား၍၊ ယောက်ျားတစ်ယောက်နှင့် မိန်းမတစ်ယောက်သည် လင်မယားဖြစ်သည် မဖြစ်သည်ကို ဆိုသည့်ပြဿနာကို ဆုံးဖြတ်ရပေမည်
ပင်မြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmyaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇၆ ဦး၊ မ ၅၉၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းကျော် (ထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkyaw (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မဒါန သုံးမျိုးရှိသည်
၎င်းတို့မှာ အာမိသနှင့် တွဲဖက်၍ ဖြစ်သော ဓမ္မဒါန၊အဘိဓမ္မာအလို ဒါနခြောက်ပါးတွင် ပါဝင်သည့် ဓမ္မဒါန၊ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃ ဟူသော ရတနာသုံးပါးတွင် ပါဝင်သည့် ဓမ္မဒါန
ထနောင်းကိုင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkainggyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ထနောင်းကိုင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းကိုင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၁ ဦး၊ မ ၁၃၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
ယခင်အမည်မှာ ထနောင်းကိုင် ဖြစ်သည်
ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကို မန္တလေးတိုင်းရှိ ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦးနှင့် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွက် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန၊ ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်အကောင်အထည် ဖော်ရွက်ခဲ့သည်
ပန်းလောင်မြစ်သည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အားကိုးအားထား ပြုခဲ့ရသော မြစ်ဖြစ်သည်
ရှေးအခါကပင် ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ ရေလွှဲဆည်များ တည်ဆောက်ကာ ရေပေးတူးမြောင်းများ ဖောက်သွယ်၍ ဆည်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်
၁၈၉၁-၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေသော ကင်းတားဆည်၊ နတ်လွှဲဆည်၊ ကျီမဲဆည်နှင့် ထုံးကြီးဆည်တို့မှ ပေးဝေသော ရေတို့ကို ယနေ့တိုင်အောင်ပင် အသုံးပြုနေရပေသည်
သို့သော် ထိုရေလွှဲဆည်တို့သည် မြစ်အတွင်း ရေစီးရေလာကောင်းမှသာ ထိရောက်စွာရေပေးဝေနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦး၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွင်းမှ လယ်မြေများကို သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်အထိ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေသွင်းပေးနိုင်မည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံကြီးကို မြစ်သားမြို့နယ်မှ လက်ရှိကင်းတားရေလွှဲဆည်အထက် ကိုးမိုင်ခန့်အကွာ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက် အကောင်အထည် ဖော်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေအတွက်သာမက ကင်းတားရေလှောင်တမံသည် လက်ရှိရေသောက်ဧရိယာအတွင်းမှ မြေဧရိယာအချို့ကို ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့်အပြင် ရေအား လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ပေးရန်ကိုပါ ရည်ရွယ်ထားလေသည်
ရေဆင်းဧရိယာ ၈၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိမည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံသည် အမြင့် ၂၃၆ ပေ၊ အလျား ၂ဝ၃၄ ပေ  ရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကန်ရေပြည့်အနက် ၂၁၆ ပေ၊ ရေလှောင် ပမာဏ ၇၈၆ဝဝဝ ဧကပေနှင့် ရေပြင်ကျယ်ဧရိယာ ၈၉ဝဝ ဧက ရှိမည်ဖြစ်၏
ရေလှောင်တမံမှ အချင်း ၂၄ ဒသမ ၆ ပေ ရှိ၍ ရေထုတ်အားနှုန်း တစ်စက္ကန့်လျှင် ၄ဝ၂၄ ကုဗပေ ရှိသော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ရေထုတ်ပြွန် အလျား ၁၅၂၅ ပေကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရေတံခါးတပ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၁၄၂ ဒသမ ၇ ပေကို တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အကျယ် ၂၉ ဒသမ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃၄ ဒသမ ၄ ပေရှိသော ရေတံခါးလေးခုကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်
အရေးပေါ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၆၈၉ ပေ ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန် ၂၈ မီဂါဝပ်အားစက်နှစ်လုံး တပ်ဆင်မည့် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်
စီမံကိန်းတွင် ကျောက်ဖြည့်တမံ အပါအဝင် ရေလှောင်တမံ ဆိုင်ရာ ရေအားအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လက်ရှိဆည်ရေသောက် ဧရိယာအတွင်းမှ ရေပေးမြောင်း၊ ရေနုတ် မြောင်းနှင့် ရေအား အဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ခြင်း၊ လက်ရှိ မိုးကောင်းသောက် ဧရိယာကို ရေပေးသွင်းနိုင်ရန် ရေသွင်းရေနုတ်မြောင်းများနှင့် ရေအားအဆောက်အအုံများ အသစ်တည် ဆောက်ခြင်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံနှင့် အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမှုတိုးချဲ့ရေး လုပ်ငန်းရပ်များ၊ စိုက်ပျိုးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ သွင်းအား စုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စက်မှုလယ်ယာစနစ်များကို တိုးချဲ့အင်အား ဖြည့်တင်းပေးခြင်း လုပ်ငန်းများစသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပါဝင်သည်
လက်ရှိ တူးမြောင်းများ ပြုပြင်ခြင်း လုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီးနှင့် မြောင်းလက်တံအလျား ၂၁၅ ဒသမ ၇ မိုင်ရှိ၏
ရေ သောက်ဧရိယာ အသစ်တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီး အလျား ၇၈ မိုင်၊ မြောင်းခွဲ မိုင် ၁၄ဝ၊ မြောင်းလက်တံမိုင် ၂၈ဝ စုစုပေါင်း ၄၉၈ မိုင်ပါဝင်သည်
ယခုအခါ လက်ရှိ ဆည်ရေသောက် ဧရိယာသည် ၈၈ဝဝဝ ဧက ရှိသည်ဖြစ်၍ စီမံကိန်းပြီးဆုံးချိန်တွင် ရေသောက်ဧရိယာ အသစ် ၁၁၃၅ဝဝ ဧက တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ရာ ထိုဒေသတွင် စုစုပေါင်း ဆည်ရေသောက် ဧရိယာ ၂ဝ၁၅ဝဝ ဧကရှိလာမည် ဖြစ်သည်
သီးနှံစိုက်ဧကသည်လည်း ၃၂၂၄ဝဝ ဧကအထိ တိုး တက်မြင့်မားလာပြီး ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် ဧရိယာဧက တစ်သောင်းရှိလာမည်ဟု မျှော်မှန်းထားပေသည်
စီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ဆည်မြောင်း ကဏ္ဍအတွက် ခန့်မှန်းကျပ်ငွေ ၁ဝ၆ဝ ဒသမ ၄ သန်းကုန်ကျမည်ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလယ်ယာနှင့် အခြား ကဏ္ဍများအပါအဝင် စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းကုန်ကျငွေ ၁၅၈၆ ဒသမ ၇ သန်းရှိမည်ဖြစ်သည်
စီမံကိန်း၏ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ် ၈၁ သန်းကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်အားပို့လွှတ်ရေး စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ်သန်း ၇ဝ ကိုလည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ကေ အက်ဖဒဗလျူဘဏ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကော်ပိုရေးရှင်း၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုဘဏ်တို့ ငွေချေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်
ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကာလကို ၁၉၈၁-၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆-၈၇ ခုနှစ်အထိ သတ်မှတ်ထားသည်
စီမံကိန်းကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိရာတွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်း၌ တမံအဝင် ဆက်သွယ်ရေး လမ်း ၂၂ ဒသမ ၂ မိုင်ပြီးစီး၍ စခန်းဝန်ထမ်းနေအိမ်၊ ရုံး၊ ဂိုဒေါင် စသောအဆောက်အအုံ ၂၈၅ လုံး တည်ဆောက် ပြီးစီးခဲ့သည်
ဓနိချောင်းရွာ၊ ညောင်လိန်
ဗန်းမော်ရိုးကြီးရွာ၊ ကရင်အင်း
ဧကကလာပ်စည်းသက်ရှိ (ဆဲလ်တစ်ခုတည်း သက်ရှိ) ဆိုသည်မှာ ဇီဝသက်ရှိဖြစ်ပြီး ဆဲလ်တစ်ခုတည်းသာ တည်ရှိသည်
အဓိကအုပ်စုဖြစ်သော ဆဲလ်တစ်ခုတည်းရှိ သက်ရှိများမှာ ဘက်တီးရီးယား၊ အလိုင်းဂျစ် စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ဟကြားဆီဆုံပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhsihsonpang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဘုရားရှင် ဘဂ္ဂနိုင်ငံ သုသုမာရဂိရမြို့အနီး ဘေသကဠာတောအုပ်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နကုလမာတာအား ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မနာပကာယိကာနတ် ဖြစ်နိုင်သော အမျိုးသမီး၏ အရည်အချင်းရှစ်မျိုးကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်ခမောက်ရွာ၊ ချရား
ထန်ညရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htannya)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဝိန်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၂ ဦး၊ မ ၃၄၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၂၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဖက်ခတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetkhat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ပင်တင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက္ကယ်ချောင်ရွာ၊ ဂုံမင်းကွင်း
အက်ဆစ်သည် လက်တင်ဘာသာစကားမှ ဆင်းသက်လာပြီး အက်ဆစ်များကို အစားအသောက်များနှင့် လူတို့၏ အစာအိမ်တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ချဉ်သော အရသာရှိသည့် အသီးများ၊ ကားဘက်ထရီများနှင့် ခါချဉ်အစရှိသည့် အင်းဆက်အချို့တွင် အက်ဆစ်များ ပါဝင်သည်
အက်ဆစ် ဆိုသည်မှာ ဘေ့စ် (Base)နှင့် ဓာတ်ပြုသော အရာကို ခေါ်သည်
အများအားဖြင့် အက်ဆစ်တို့သည် ချဉ်သောဓာတ်ရှိခြင်း၊ ကယ်လ်စီယမ် ကဲ့သို့သော သတ္တုများ ဆိုဒီယမ် ကာဘွန်နိတ် ကဲ့သို့သော ဘေ့စ်များဖြင့် ဓာတ်ပြုနိုင်ခြင်း စသော ဂုဏ်သတ္တိများ ရှိသည်
အက်ဆစ်ရည် တွင် ပီအိတ်ချ် စကေး ၇ ထက် နည်းပြီး ပီအိတ်ချ် စကေး ပိုမို လျော့နည်း သည်နှင့်အမျှ အက်ဆစ်ဓာတ်သည် ပို၍ ပြင်းထန်လာသည်
အက်ဆစ်သည် လစ်တမတ် စက္ကူ အပြာရောင်ကို အနီရောင်သို့ ပြောင်းလဲနိုင်သည်
အက်ဆစ်၏ ဂုဏ်သတ္တိရှိသော ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် အခြားပစ္စည်းများကို အက်ဆီဒစ် (acidic) ဖြစ်သည်ဟု ခေါ်ကြသည်
အက်ဆစ်အတွက် ထင်ရှားသော ဥပမာများမှာ ရှာလကာရည်တွင် ပါဝင်သော အက်ဆီတစ် အက်ဆစ် (acetic acid)၊ မော်တော်ကား ဘက်ထရီတွင် သုံးသော ဆာလဖျူရစ် အက်ဆစ် နှင့် မုန့်ဖုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသော တာတာရစ် အက်ဆစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုဥပမာများတွင် တွေ့ရသည့် အတိုင်း အက်ဆစ်သည် ပျော်ရည်၊ အရည် သို့မဟုတ် အခဲ အဖြစ် ရှိနေနိုင်သည်
ဟိုက်ဒရိုဂျင် ကလိုရိုက်ကဲ့သို့သော ဓာတ်ငွေ့များသည်လည်း အက်ဆစ်ဖြစ်ကြသည်
အက်ဆစ်အပြင်းစားများနှင့် အားပြင်းသော အက်ဆစ်အပျော့စားများသည် တိုက်စား တတ်ကြသော်လည်း ကာဘိုရိန်း နှင့် ဘိုရိန်း အက်ဆစ် ကဲ့သို့သော မတိုက်စားတတ်သော အက်ဆစ်များလည်း ရှိသည်
အက်ဆစ်သည်ဟိုက်ဒြိုဂျင် ပါသော ဒြဗ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်၍ ထိုဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် အားလုံး ကိုဖြစ်စေ၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုဖြစ်စေ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဖယ် ရှားပစ်နိုင်သည်
ထို့ပြင် သတ္တုနှင့်တူမျှသောဒြဗ်စင်စုဖြင့်လည်း ဖယ်ရှားပစ်နိုင်သည်
ယင်းသို့ သတ္တုတစ်ခုခုဖြင့် ဟိုက်ဒြို ဂျင်ကိုဖယ်ရှားလိုက်သည့်အခါ သတ္တုသည်ဓာတ်ဆားအဖြစ်ဖြင့် ကျန်ရစ်၏
ဓာတုဗေဒတွင် ဓာတ်ဆားဟူသော ဝေါဟာရသည် ရိုးရိုးအိမ်သုံးဆားကိုမဆိုလိုပဲ သတ္တုတစ်ခုခုနှင့် အက်ဆစ်ရက်ဒီ ကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသောဒြဗ်ပေါင်းကိုဆိုလိုသည်
ပုံစံအား ဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)တွင် ဟိုက်ဒြိုဂျင် အက်တမ်နှစ်ခုနှင့် (SO4) ရက်ဒီကယ်တို့ ပေါင်းစပ်ထား၏
ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ သတ္တုတစ်ခုခုထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ် ထွက်သွားပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားကျန်ရစ်၏
အထက်ပါပုံစံတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်၌ရှိသော ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်အားလုံးသည် ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်သွား ၏
အကယ်၍ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်ထဲသို့ ဆိုဒီယမ်(န္ဒေ) သတ္တုကို ထည့်လိုက်သောအခါ ဟိုက်ဒြိုဂျင်အက်တမ်နှစ်ခု အနက် တစ်ခုသာထွက်သွား၍ အခြားတစ်ခုသည် ဓာတ်ဆားနှင့် ရော၍ ကျန်ရစ်၏
ဟိုင်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ်(HCl) ကဲ့သို့သော အက် ဆစ်တစ်ခုသည် ရေတွင်ပျော်ဝင်သောအခါ အိုင်းယွန်းခေါ် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့်ပြီးသော အစိတ်အပိုင်းကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲ ထွက်သွားလေသည်
ယင်းသို့ကွဲထွက်သွားသောအခါ ကလို ရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင် သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာလျှင် ကျန် ရစ်၏
အက်ဆစ်များကိုရေတွင်ဖျော်၍ လစ်တမပ် စက္ကူအပြာနှင့် စမ်းကြည့်သောအခါ လစ်တမပ်စက္ကူ ပြာသည် နီသွား၏
အက်ဆစ်သည် မက်သဲအောရိန်းကိုလည်းနီစေ၏
ချဉ်သောအရသာရှိ၏
အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းနှစ်မျိုးကို ရောစပ် လိုက်သောအခါ ဓာတ်ဖောက်ပြန်မှုဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် ဓာတ်ပြယ်သွား၏
ဓာတ်ပြယ်သည်ဆိုရာ၌ အက်ဆစ်သတ္တိနှင့် အယ် လကာလိုင်းသတ္တိ နှစ်မျိုးလုံး ပြယ်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်
အက်ဆစ်များကို (၁) အောက်ဆီအက်ဆစ်နှင့် (၂) ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲထားလေသည်
ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်နှစ်မျိုးလုံးပါဝင်သော အက်ဆစ်ကို အောက် ဆီအက်ဆစ်ဟုခေါ်၏
ပုံစံအားဖြင့် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2SO4)၊ နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် (HNO3) စသည်တို့သည် အောက်ဆီအက်ဆစ်များဖြစ်ကြ၏
အောက်စီဂျင်ဓာတ်မပါဝင်ပဲ ဟိုက်ဒြိုဂျင်ဓာတ်နှင့် သတ္တုမဟုတ်သည့် ဒြဗ်စင်တစ်ခုခုတို့ ပါဝင်ပေါင်းစပ်လျက်ရှိသော အက်ဆစ်ကို ဟိုက်ဒြပ်ဆစ်ဟုခေါ် ၏
ပုံစံအားဖြင့် ဟိုက်ဒြိုကလောရစ်အက်ဆစ် (HCl)၊ ဟိုက် ဒြိုဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် (H2S) စသည်တို့သည် ဟိုက်ဒြပ် ဆစ်များဖြစ်ကြ၏
ဗေ့ဆိုသည်မှာ များသောအားဖြင့် သတ္တု(သို့မဟုတ် သတ္တုနှင့်တူမျှသောဒြဗ်စင်စု)၏အောက်ဆိုဒ်၊ သို့မဟုတ် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက်ဖြစ်၍ အက်ဆစ်နှင့်ပေါင်းမိသောအခါ အက်ဆစ်ကို ဓာတ်ပြယ်စေပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားနှင့်ရေကိုသာ ဖြစ်ပေါ်စေ၏
ပုံစံပြရသော် ကယ်လဆီယမ်အောက်ဆိုက် (CaO) နှင့် ဇင့် ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (ZnCOH2) တို့သည် ဗေ့များဖြစ်ကြ၍ အက်ဆစ်တစ်ခုခုနှင့် ရောစပ်လိုက်သည့်အခါ အက်ဆစ်၏ဓာတ် သည် ပြယ်သွားပြီးလျှင် ဓာတ်ဆားနှင့် ရေတို့ကိုရ၏
(1)(2) ရေတွင်ကောင်းစွာပျော်နိုင်၍ လစ်တမပ်စက္ကူအနီကို အပြာသို့ပြောင်းစေသော ဗေ့များကို အယ်လကာလိုင်းဟုခေါ်၏
ထင်ရှားသောအယ်လကာလိုင်းများမှာ ကော့စတစ်ဆိုဒါဟုလည်း ခေါ်သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH)၊ ပိုတက်ဆီ ယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (KOH)၊ ကယ်လစီယမ်ဟိုက်ဒရောက် ဆိုက် (CaOH2)၊ အမ်မိုးနီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် NH4(OH) တို့ဖြစ်ကြ၏
အထက်ပါတို့သည် ရေတွင်အလွန်ပျော်ဝင်ကြ၏
အချို့ဗေ့တို့သည် ရေတွင်မပျော်ဝင်နိုင်သဖြင့် အယ်လကာလိုင်း မဟုတ်ကြချေ
ထို့ကြောင့် အားလုံးသော အယ်လကာလိုင်းတို့ သည် ဗေ့များဖြစ်ကြသော်လည်း ဗေ့အားလုံးသည် အယ်လကာ လို်င်း မဖြစ်နိုင်ကြချေ
အယ်လကာလိုင်းအရည်များကို များသောအားဖြင့် အယ်လကာလိုင်းအခဲများမှ ဖျော်ယူရ လေသည်
အယ်လကာလိုင်းတို့သည် ဆပ်ပြာရည်ကဲ့သို့ချွဲ၏
အရသာမှာ အနည်းငယ်ခါး၍ လစ်တမပ်စက္ကူအနီကို အပြာ ဖြစ်စေ၏
မက်သဲအောရိန်းရည်ကို အဝါရောင်ဖြစ်စေ၏
အရောင်မရှိ သော ဖီနောသလင်းအရည်ကို တောက်ပသော အနီရောင် ဖြစ်စေ၏
အက်ဆစ်များနှင့် ရောနှောပေါင်းစပ်မိ သောအခါ ဓာတ်ဆားနှင့် ရေကိုသာလျှင်ရရှိ၏
ပုံစံပြရသော် အယ်လကာလိုင်းဖြစ် သော ဆိုဒီယမ်ဟိုက်ဒရောက်ဆိုက် (NaOH) ကို နိုက်ထရစ် အက်ဆစ် (HNO3)နှင့် ပေါင်းစပ် သောအခါ ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ် (NaNO3) နှင့် ရေသာလျှင် ရရှိ၏
ဆိုဒီယမ်နိုက်တြိတ်သည် ဓာတ်ဆားဖြစ်၏
အယ်ကာလိုင်းဟူသောဝေါဟာရသည် အာရဗစ်ဘာသာ မှဆင်းသက်လာ၍ ပြာဟုအဓိပ္ပာယ်ရ၏
ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်တို့သည် အပင်များမှရရှိသော ပြာများဖြစ်၏
အက်ဆစ်များကို ဓာတ်ငွေ့များမှလည်းကောင်း၊ အရည်များမှလည်းကောင်း၊ အစိုင်အခဲများမှလည်းကောင်း ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်
သို့သော် အယ်လကာလိုင်း များကိုကား ဆိုဒီယမ်ကာဗွန်နိတ် (အဝတ်လျှော်ဆိုဒါ)နှင့် ပိုတက်ဆီယမ်ကာဗွန်နိတ်(ပိုတက်)စသော အစိုင်အခဲများမှ ပြုလုပ်ယူနိုင်သည်
အငွေ့၊ အရည်၊ အခဲမှရသော မည်သည့်အက်ဆစ်များပင်ဖြစ်စေကာမူ ရေတွင်ပျော်ဝင်သွားသောအခါ အိုင်ယွန်ခေါ် အစိတ်အပိုင်း ကလေးများအဖြစ်သို့ ကွဲထွက်သွားမြဲဖြစ်သည်
ယင်းသို့ အစည်းကွဲထွက်သွားပုံကို အိုင်ယွန်နိုက်ဇေးယှင်း (အိုင်ယွန်ကွဲခြင်း) ဟုခေါ်၏
အိုင်ယွန်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့်ပြီးသော အက်တမ်တစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပို၍ ပါရှိတတ်၏
ဟိုက်ဒြိုဂျင်ကလိုရိုက် (HCl+) ကဲ့သို့သော အက်ဆစ်သည် ရေတွင် အိုင်ယွန်အဖြစ်သို့ အစည်းကွဲထွက်သွားသော အခါတွင် ကလိုရင်းသည် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည့် အီလက်ထရွန်ကို ယူဆောင်သွားသဖြင့် ဟိုက်ဒြိုဂျင်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်သာ ကျန်ရစ်၏
အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့ ပေါင်းစပ်မိကြသောအခါ ဓာတ်ဆားနှင့်ရေများရရှိကြောင်း အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့ပြီ
ယင်းသို့ပေါင်းစပ်ရာ၌ အကယ်၍ အက်ဆစ်ပျော်ဝင်ရည်သည် အယ်လကာလိုင်းပျော်ဝင်ရည်ထက် ပိုနေခဲ့လျှင် ပျော်ဝင်ရည်တစ်ခုလုံးသည် အက်ဆစ်အားကောင်းသောကြောင့် အက် ဆစ်သတ္တိ ပေါက်နေမည်ဖြစ်၏
ထို့အတူ အယ်လကာလိုင်း ပျော်ဝင်ရည်က အက်ဆစ်ပျော်ဝင်ရည်ထက် ပိုနေလျှင်လည်း အယ်လကာလိုင်း အားကောင်း သောကြောင့် အယ်လကာလိုင်း သတ္တိပေါက်နေမည်ဖြစ်သည်
သို့သော် အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မျှမျှတတပါဝင် ပေါင်းစပ်ခဲ့လျှင်မူ အက်ဆစ်၏သတ္တိနှင့် အယ်လကာလိုင်း၏သတ္တိတို့ ပြယ်သွားကြပြီးလျှင် အက်ဆစ်လည်းမဟုတ်၊ အယ်လကာလိုင်းလည်းမဟုတ်သော ဓာတ်ဆားနှင့်ရေတို့ကို ရရှိ၏
ဤကဲ့သို့ အက်ဆစ်နှင့် အယ်လကာလိုင်းတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းကို ဓာတ်ပြယ် ခြင်းဟုခေါ်၏
အက်ဆစ်၏ အပျော့အပြင်းကို စမ်းသပ်လိုသောအခါ အယ်လကာလိုင်းဖြင့် ဓာတ်ပြယ်စေရ၏
ထိုနည်းတူ အယ်လကာလိုင်း၏ အပျော့အပြင်းကို သိလိုလျှင်လည်း အက်ဆစ်ဖြင့် ဓာတ်ပြယ်စေရလေသည်
ယင်းသို့ အက်ဆစ်၊ သို့မဟုတ် အယ်လကာလိုင်းပျော်ဝင်ရည်တို့၏ အပျော့အပြင်းကိုစမ်းသပ်ရာ၌ စံတင်ထားသော ပျော်ဝင်ရည်များကို အသုံးပြုကြ၏
ထိုစံတင် ပျော်ဝင်ရည်ကို နော်မယ်ပျော်ဝင်ရည်၊ သို့မဟုတ် သာမန် ပျော်ဝင်ရည်ဟုခေါ်၏
ဤကဲ့သို့ သာမန်ပျော်ဝင်ရည်နှင့် အက်ဆစ်အယ်ကာလိုင်းတို့၏ အပျော့အပြင်း(အား)ကို စမ်းသပ်ခြင်းကို တိုက်ထရေးယှင်းဟုခေါ်သည်
သာမန်ပျော်ဝင်ရည်ဆိုသည်မှာ ရေတစ်လီတာတွင် အက်ဆစ်၏ အီကွစ်ဗေးလင့်အလေးချိန်(သမအလေးချိန်) ပါရှိသော ပျော်ဝင်ရည်ကိုဆိုလိုသည်
ပုံစံအားဖြင့် ကုဗစင်တီမီတာ တစ်ထောင်နှင့်ညီမျှသော ရေတစ်လီတာတွင် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ၄၉ ဂရမ်ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကို သာမန် ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ် ပျော်ဝင်ရည်ဟုခေါ်၏
ထိုနည်းတူ ရေတစ်လီတာတွင် ဟိုက်ဒြိုကလိုရစ်အက်ဆစ် ၃၆၏၅ ဂရမ် ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကိုလည်းကောင်း၊ ရေတစ်လီတာတွင် နိုက် တြစ်အက်ဆစ် ၆၃ ဂရမ်ပါရှိသည့် ပျော်ဝင်ရည်ကို လည်းကောင်း၊ သာမန်ပျော်ဝင်ရည်များဟု ခေါ်လေသည်
အယ်လကာလွိုက်ဆိုသည်မှာ ဗေ့များ၏ဂုဏ်မျိုးရှိ၍ နိုက်တြိုဂျင်ဓာတ်ပါသော ဩဂဲနစ်ပစ္စည်းများကို ခေါ်သည်
ပထမဦးဆုံးတွေ့သော အယ်လကာလွိုက်မှာ ဘိန်းမှရသည့် မော်ဖင်းပင်ဖြစ်သည်
အခြားထင်ရှားသော အယ်လကာလွိုက်များမှာ ကွီနိုင်၊ စတြစ်ကနင်း၊ နစ်ကိုတင်၊ ကိုကိန်း(ကိုကင်း)၊ အက်တြိုပင် စသည်တို့ဖြစ်ကြ၏
အယ်လကာလွိုက်အားလုံးလိုပင် ခါးသောအရသာရှိ၍ အချို့မှာ အဆိပ်ပြင်းထန်၏
အချို့ အယ်လကာလွိုက်တို့မှာ ဆေးဝါးကုသရာ၌ အသုံးဝင်၏
ငှက်ဖျားရောဂါအတွက် ကွီနိုင်ကိုအသုံးပြု၍ မျက်စိရောဂါအတွက် အက်တြိုပင်ကို အသုံးပြုကြသည်
ဓာတ်တော်ရွာ၊ တန်းတင်
ပင်လယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlel)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘက်ရှောဘူတာ  (別所駅 ဘက်ရှော - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုးခရိုင်၊ မိခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧကရီပင် (Paulownia fortunei) သည် မျိုးရင်း Paulowniaceae တွင်ပါဝင်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် မူလဇာတိ သဘာဝအလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
ယင်းပင်သည် အင်မတန် အကြီးမြန်သော သစ်ပင်အမျိုးအစားဖြစ်သည်
သစ်ထုတ်လုပ်ရန် စိုက်ပျိုးကြသည်
နတ်ကန်လည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkanlel)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ နတ်ကန်လည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကန်လည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၀ ဦး၊ မ ၁၃၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဏ္ဍ, သတ္ထ, အာဝုဓပါဏိသိက္ခာဒ်များ   (သုရုသုရုဝဂ်)၄-တောင်ရှိသော တုတ်ကိုသာ “ဒဏ္ဍ”ဟုခေါ်၏
ဓါး, သန်လျက် စသော လက်နက်ကို “သတ္တ” ဟု ခေါ်၏
လေးမြှားကို “အာဝုဓ”ဟု ခေါ်၏
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် လက်၌ တုတ်စသည် ရှိသူတို့အား တရားဟောကြသောကြောင့် ရဟန်းတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် “မဟောရ” ဟု တားမြစ်တော်မူပြီးလျှင် ဂိလာန ဖြစ်သူတို့အား မဟောကြသောအခါ လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြပြန်သောကြောင့်-“န ဒဏ္ဍပါဏိဿ...၊ န သတ္ထပါဏိဿ...၊ န အာဝုဓပါဏိဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
“ဂိလာန မဟုတ်ဘဲ လက်၌တုတ်(တောင်ဝှေး)ကိုင်ထားသူ, ဓါးစသော လက်နက်တစုံတရာ ကိုင်ထားသူ, လေးမြှားကိုင် ထားသူအား တရားမဟောအံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်၊ ဂိလာန ဖြစ်နေလျှင်ကား ထိုပုဂ္ဂိုလ်များအား တရားဟောကောင်း၏
သုရုသုရုဝဂ် ပြီး၏
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးနှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားကုန်သွယ်ရေးတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အပြန်အလှန် အကျိုးထိခိုက်စေခြင်းအားဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ဆက်စပ်ပေါင်းစည်း အကျိုးပြုကြ၍ဖြစ်စေ၊ ကမ္ဘာ့အခြေအနေများကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲနိုင်ကြသည်ဖြစ်ရာ ဒုတိယကမ္ဘာ့စစ်ကြီးပြီးဆုံးသည့်နောက်တွင် စစ်မက်အနိဋ္ဌာရုံများ ကင်းရှင်း၍ ကမ္ဘာ့အခြေ အနေတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးအတွက်နိုင်ငံရေးဘက်တွင် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည့်နည်းတူ စီးပွားကုန်သွယ် ရေး မျက်နှာစာတွင်လည်း လျော်ကန်သင့်မြတ်သော စီမံဖန်တီးမူများကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်များကာလအတွင်းဝယ် အများဆုံးအားဖြင့်ကုန်သွယ်ရေး ချုပ်ချယ်ကန့်သတ်မှုများကြောင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးမှာ ကျဆင်းခဲ့ရ၏
စီးပွားရေးပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရန် စစ်ပြီးကာလစီမံကိန်းများအရ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့(အိုင်တီအို) အား အထူးသီးခြား အဖွဲ့တစ်ရပ်အဖြစ်ကုန်သွယ်ရေးစာချုပ် ကန့်သတ်မှုများကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုဖြင့် ထိန်းချုပ်စေ၍ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတိုးချဲ့မှုကို အကူအညီပေးစေပြီး လူနေမှုအဆင့်အတန်းများ တိုးတက်မြင့်မားလာအောင်အထောက်အကူပြုစေခဲ့ သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် အိုင်တီအိုအတွက် ပဋိညာဉ် စာတမ်းမူကြမ်း (ဟာဗားနားပဋိညာဉ်စာတမ်း)ကို အပြီးသတ်ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း လိုအပ်သောအတည်ပြုမှုများရရှိလိမ့်မည် မဟုတ်ဟူ၍ သိသာထင်ရှားလာသောအခါယင်းပဋိညာဉ်စာတမ်းကို ဘေးဖယ်ထားလိုက်ရသည်
ထို့နောက်တွင်ကား ဂတ်(ွဗဤဤ) ခေါ်အကောက်ခွန်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အထွေထွေသဘောတူညီမှု စာချုပ်အဖွဲ့သည်သာလျှင်ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးလုပ် ငန်းကို အများဆုံးလုပ်ကိုင်ကြသည့်နိုင်ငံများက လက်ခံသောကုန်သွယ်ရေးစည်းမျဉ်း ဥပဒေများကိုချမှတ် ပေးသည့် တစ်ခုတည်းသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားဝ၍်စာချုပ်အဖွဲ့အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိခဲ့ပေသည်
ဂတ်အဖွဲ့၏ အပြီးသတ်သဘောတူစာချုပ် (ွှငညေူ ဗခအ)ကို ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဆိုင်ရာ ကုလသမဂ္ဂ မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေး၏ ပြင်ဆင်ရေးကော်မတီ၏ နောက်ဆုံးအစည်းအဝေးအပြီးတွင် အတည်ပြု ကာ ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံပေါင်း ၂၃ နိုင်ငံတို့က လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြ သည်
ဂတ်အဖွဲ့အား ယင်းသို့မူလတည်ထောင်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံများတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
ဂတ်စာချုပ်သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၁)ရက်နေ့မှစ၍ အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဂတ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ ဦးရေတိုးလာခြင်း ဂတ်အဖွဲ့ကို မူလအစတွင် ၂၃ နိုင်ငံဖြင့်သာဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၁၁ ရက်နေ့တွင် မာလိနိုင်ငံပါဝင်လာသောအခါ အဖွဲ့ဝင်ဦးရေသည် ၁ဝ၅ နိုင်ငံ ရှိနေပြီဖြစ်ပြီး အောက်တိုဘာလတွင် ၁၁၁ နိုင်ငံသို့ တိုးပွားလာခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ ပါဝင်လာသောအခါ ၁၁၅ နိုင်ငံဖြစ်လာပြီး မတ်လတွင်ယူအေအီးနိုင်ငံ၊ဂင်နီဘီဆောနိုင်ငံနှင့် စိန့်ကစစ်အင်နေဗစ်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်လာသောအခါ အဖွဲ့ဝင်ဦးရေသည် ၁၁၉ နိုင်ငံသို့ တိုးပွားလာခဲ့သည်
ထို့နောက်တစ်ဖန် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် လိ(ခ်ျ) တင်စတိန်နိုင်ငံနှင့် ဧပြီလတွင် ကာတာ၊ အင်ဂိုလာနှင့် ဟွန်ဒူရပ်(စ်) နိုင်ငံတို့ ပါဝင်လာခဲ့ရာ စုစုပေါင်း အဖွဲ့ဝင်ဦးရေမှာ ၁၂၃ နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်
လက်ရှိတရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံက ဂတ်အဖွဲ့သိုပြန်လည်ဝင်ရောက်ရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်လျှောက်ထားခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်သည် ဂတ်အဖွဲ့ကို မူလတည်ထောင်ခဲ့သော သန္ဓေနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်
သို့သော် လည်း ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင်ကွန်မြူနစ်တို့ အာဏာရ၍ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံကိုတည်ထောင် သောအခါ တရုတ်ပြည်သည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဂတ်အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဂတ်အဖွဲ့တွင် တရုတ်ပြည်ပြန်လည် ပါဝင်ရေးကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင်တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ဂျီနီဗာမြို့၌ စေ့စပ် ဆွေးနွေးခဲ့ကြရာ ဂတ်အဖွဲ့ဝင်တစ်စုက အင်တိုက်အားတိုက် ထောက်ခံခဲ့ကြသည်
ဂတ်အဖွဲ့သို့ တရုတ်ပြည် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ရေးကိုအမေရိကန်က ပိတ်ဆို့လျက်ရှိကြောင်း တရုတ်ပြည်က ၁၉၉၄ခုနှစ်၊ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် စွပ်စွဲပြောဆိုလိုက်သည်
တရုတ်ပြည်သည် ဂတ်အဖွဲ့သို့ပြန်ဝင်ရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်လျှောက် ထားခဲ့ပြီးနောက် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို ပြုလုပ်ပြီးကြီးမားသော စွန့်စားလုပ်ဆောင်မှုများကို ပြုလုပ် ခဲ့ကြောင်း၊ယခုကဲ့သို့ ပိတ်ဆို့တားဆီးနေလျှင် တရုတ်ပြည်က ရှစ်နှစ်အတွင်း ပေးခဲ့သော ကတိကဝတ်များကို လေးစားလိုက်နာနိုင်တော့မည် မဟုတ်ကြောင်း ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်
ဂတ်အဖွဲ့၏ရည်ရွယ်ချက်ဦးတည်ချက်များဂတ်စာချုပ်ကို ထိုစဉ်က ဟာဗားနားပဋိညာဉ်စာတမ်းကိုဆွေးနွေးစေ့စပ်ခဲ့ကြသည့် အစိုးရများကပင် ကမကထပြုခဲ့ပြီးယင်းပဋိညာဉ်စာတမ်း၏ စည်းကမ်းချက်များပေါ်တွင် အများဆုံးအခြေခံထားခဲ့ကြသည်
ဂတ်အဖွဲ့၏ အခြေခံရည်ရွယ်ချက်မှာကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကို လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်နိုင်ရေးအတွက်ဖန်တီးပေးရန်နှင့် လုံလဲခိုင်မာသော အခြေခံပေါ်တွင် တည်ထားရန်ဖြစ် သည်
ဤသို့ဖြင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာပြီးကမ္ဘာသူကမ္ဘာသားများ သာယာဝပြောလာစေရန် ရည်မှန်းသည်
အထက်ပါရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဦးတည်ချက်များ အကောင်အထည်ပေါ်စေရန်အလို့ငှာ ဂတ်အဖွဲ့က အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကုန်သွယ်မှုအတွက် ကျင့်ထုံးဥပဒေ တစ်ရပ်ကို ချမှတ်ပေးခဲ့သည်
အခြေခံမူများမှာ(က) ကုန်သွယ်မှုကို အဆင့်အတန်းမခွဲခြားသည့်အခြေခံဖြင့် ကျင့်သုံးလုပ်ဆောင်ရန် စာချုပ်ဝင် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအနေဖြင့် သွင်းကုန်ပို့ကုန်များအပေါ်တွင် အကောက်အခွန်များကောက်ခံရာ၌ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံအား အထူးအခွင့်အရေးပေးသည်နှင့်အမျှ စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများအချင်းချင်းကိုလည်း ယင်းသို့အပြန်အလှန်ပေးကြရန် စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံအားလုံး၌ တာဝန်ရှိသည်
(အခွင့်ထူးခံနိုင်ငံ စာပိုဒ်)(ခ) ပြည်တွင်းစက်မှုလုပ်ငန်းကို အရေအတွက်အရချုပ်ချယ်ကန့်သတ်ခြင်း၊ သို့မဟုတ်အခြားတစ်ပါးသောနည်းများဖြင့် ချုပ်ချယ်ကန့်သတ်ခြင်းမဟုတ်မူ၍ အကောက်ခွန်နှုန်းဖြင့်သာကာကွယ်စောင့် ရှောက်ခြင်းပြုရန်၊(ဂ) စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများစပ်ကြား ဆွေးနွေးစေ့စပ်ခဲ့ကြသောအကောက်ခွန်နှုန်းများကို ကြပ်မတ်ထိန်း ချုပ်ခြင်းဖြင့် ကုန်သွယ်ရေးအတွက် တည်ငြိမ်၍ခန့်မှန်းနိုင်သော အခြေခံတစ်ရပ်ထားရှိပေးရန်၊(ဃ) စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများ၏ကုန်သွယ်မှု အကျိုးစီးပွားများထိခိုက်ပျက်စီးခြင်းကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန်အလို့ငှာ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအချင်းချင်းတိုင်ပင်ဆွေးနွေးကြရန်၊(င) ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ကုန်သွယ်ရေးပြဿနာများကိုအထူးဂရုပြုကြရန်၊(စ) အကောက်အခွန်နှင့် ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ အခြားတားဆီးပိတ်ပင်မှုများကို လျော့ချရန်ဆွေးနွေး စေ့စပ်မှုများပြုလုပ်ရေးအတွက် စီမံချက်ဘောင်ခွင်တစ်ခုအပြင် ယင်းသို့ဆွေးနွေး စေ့စပ်မှုဖြင့် ရရှိသောရလဒ်များကို ဥပဒေစာချုပ်စာတမ်းတစ်ရပ်အဖြစ် စုပေါင်းဖွဲ့စည်းရေးအတွက်အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်ကို စီမံဖန်တီးပေးရန်-တို့ဖြစ်သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကုန်သွယ်ရေးဗဟိုဌာနဂတ်အဖွဲ့ကြီး၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ဦးတည်ချက်များကိုဖော်ဆောင်ရာ၌ အထောက်အကူဖြစ်စေရန် ဂတ်အဖွဲ့ကြီးက၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ် ရေးဗဟိုဌာန(အိုင်တီစီ) ကိုဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင်ယင်းဗဟိုဌာနကို ဂတ်အဖွဲ့နှင့် ကုလသမဂ္ဂတို့က ပူးတွဲလုပ်ဆောင်ခဲ့သည် (ကုလသမဂ္ဂအနေဖြင့် ကုလသမဂ္ဂကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု ကွန်ဖရင့်-အန့်ခ်တက်မှ တစ်ဆင့်လုပ်ဆောင်သည်)
ဤဌာနသည် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအား ကုန်သွယ်မှုမြှင့် တင်ရေးအစီအစဉ်များရေးဆွဲဖော်ဆောင်ရာ၌ ကူညီပံ့ပိုးသည့်အပြင် ပြည်ပပို့ကုန်ဈေးကွက်များနှင့် ပတ်သက် ၍လည်းကောင်း၊ ကုန်ရောင်းချမှုနည်းလမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍လည်းကောင်း သတင်းအချက်အလက်နှင့် အကြံဉာာဏ်များပေးသည်
ထိုမှတစ်ပါး ပြည်ပပို့ကုန် မြှင့်တင်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍လည်းကောင်း၊ ကုန်တင်ပို့ဖြန့်ချိရောင်းချရေးအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းများဖွဲ့စည်းတည်ထောင်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ လည်းကောင်း ကူညီ၍ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှ နိုင်ငံသားများအား လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးမှုများကို ပြုလုပ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်တီစီသည် ကုလသမဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှု အစီအစဉ် (ယူအင်ဒီပီ) ၏အမှုဆောင်ကိုယ်စားလှယ် (အေဂျင်စီ) ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းအေဂျင်စီအနေဖြင့်ကုန်သွယ်မှုမြှင့်တင်ရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ယူအင်ဒီပီမှငွေကြေးထောက်ပံ့သည့် စီမံချက်များဖော်ဆောင်လုပ်ကိုင်ခြင်းတို့ကို တိုက်ရိုက် တာဝန်ယူလုပ်ဆောင်ရပေသည်
ဂတ်အဖွဲ့၏ စီမံခန့်ခွဲရေးနှင့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်းများ- ဂတ်အဖွဲ့ကြီး၏ လုပ်ငန်းတာဝန်များကို စီမံဆောင်ရွက်ရန်အတွက် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများ၏ညီလာခံအစည်းအဝေး နှင့် ကိုယ်စား လှယ်များကောင်စီအပြင်ကော်မတီများ၊ အမြဲတမ်းကောင်စီများ၊ ကောင်စီများနှင့် လုပ်ငန်းအဖွဲ့များ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
စာချုပ်ဝင်နိုင်ငံများ၏ ညီလာခံကိုနှစ်စဉ်ဂျီနီဗာမြို့၌ ကျင်းပလေ့ရှိသည်
ယင်းညီလာခံတစ်ခု နှင့်တစ်ခုစပ်ကြားဖြစ်ပေါ်လာသော လတ်တလောအရေးတကြီးကိစ္စများနှင့် လုပ်ရိုး လုပ်စဉ်ကိစ္စများကို ကိုယ်စားလှယ်များကောင်စီက ဆောင်ရွက်သည်
ယင်းကောင်စီ၏ အစည်းအဝေးများကိုဖော်ပြပါကိစ္စများ ပေါ်ပေါက်၍ လိုအပ်လာသကဲ့သို့ ခေါ်ယူကျင်းပသည်
ဂတ်အဖွဲ့ကြီး၏ ဥရုဂွေးရောင်း (က္ကမ္မက္ကွက္ကဗ၌မ္မဥက္ကန္ဒီ) ခေါ် ဥရုဂွေးဝိုင်း ဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများမှစောစောပိုင်းတွင် ချမှတ်ခဲ့သည့်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ရပ်အရကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒသုံးသပ်ရေးနည်းစနစ် တစ်ရပ်ကို ပြုလုပ်ဖန်တီးခဲ့ရာ ယင်းနည်းစနစ်အရ ဆောင်ရွက်ရသည့် လုပ်ငန်းမှာကိုယ်စားလှယ်များ ကောင်စီ၏ လုပ်ငန်းတာဝန်ဖြစ်လာခဲ့ပေသည်
ယင်းလုပ်ငန်းတာဝန်မှာ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးစီ၏ကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒနှင့် လုပ်နည်းလုပ်ဟန်များသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကုန်သွယ်ရေးစနစ်အပေါ်၌ မည်သို့အကျိုးသက် ရောက်မှုရှိသည်ကို အခါအားလျော်စွာ ကျင်းပသော အစည်းအဝေးများ၌လေ့လာစိစစ်ရခြင်းဖြစ်သည်
ဤလုပ်ငန်းတာဝန်အရ ကိုယ်စားလှယ်များကောင်စီသည် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် အာဂျင်တီးနား၊ 0x100သစတြီးယား၊ ဘဂ‡လားဒေရှ်၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ အီဂျစ်၊ ဖင်လန်၊ဂါနာ၊ ဂျပန်၊ ရိုမေးနီးယား၊ စင်ကာပူ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ဥရုဂွေးနှင့် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံတို့အား သုံးသပ်စစ်ဆေးမှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်
မကြာလှသေးသော အတိတ်ကာလအတွင်း ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အခြေအနေများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ကြည့်ပါလျှင်၊၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်များ၏ အစောပိုင်း၌ ကာကွယ်ရေး ဖိအားပေးမှုလုပ်ရပ်များအား ထပ်လောင်းလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်ကို ရှုမြင်ရပေမည်
ထိုစဉ်က ကမ္ဘာ့ကုန် သွယ်ရေးအတွက် အခြားပြဿနာများလည်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ထိုပြဿနာများမှာ ဒေသအလိုက်အုပ်စု ဖွဲ့ခြင်းများ၊ အခွင့်အရေး ပေးမှု၌ခွဲခွဲခြားခြားပြုလုပ်သောသဘောတူညီချက်များ၊ ငွေကြေးမတည်ငြိမ်မှုများ၊ ပြည်ပငွေပေးငွေယူ ရှင်းတမ်း လက်ကျန်မညီမျှမှုများနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် ပံ့ပိုးငွေများပေးမှုကို အနှံ့အပြား ပြုလုပ် လာကြခြင်းစသော ဖြစ်ရပ်များဖြစ်သည်
ဤတွင် ဂတ်အဖွဲ့သည် အငြင်းပွားမှုများကို ဆွေးနွေးဖြေရှင်းရန် စင်မြင့်တစ်ခုအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးကို ပိုမိုလွတ်လပ်စေရန် အဆက်မပြတ်ဖိအား ပေးခြင်းဖြင့် ယင်းသို့အသစ်အသစ်ဖြစ်ပွားသောဖြစ်ရပ်များ၏ မလိုလားအပ်သော အကျိုးတရားများကိုဆန့်ကျင်ချေဖျက်ရန် လက်နက်ကိရိယာတစ်ခုအဖြစ် လည်းကောင်းဂတ်အဖွဲ့၏ အခန်းကဏ္ဍသည်ထင်ရှား ပေါ်လွင်လာခဲ့သည်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုတွင် အကောက်ခွန်အတားအဆီးများကိုလျော့ချရေးအတွက် ဂတ်အဖွဲ့၏ ကမကထပြုမှုဖြင့် ဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစတင် ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ ဂတ်ရောင်း (ွဗဤဤ မ္မဥက္ကန္ဒီ) ခေါ်ဂတ်အဖွဲ့၏ ဆွေးနွေးစေ့စပ်မှု ဝိုင်းများကို ရှစ်ဝိုင်းမျှပြုလုပ်ခဲ့သည်
ပထမဆုံးဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပခဲ့ရာ ဤဆွေးနွေးပွဲက နိုင်ငံတကာဈေးကွက်များသို့ထိုအချိန်၌ဝင်ရောက်လျက်ရှိသော ကုန်စည်အားလုံး၏ ၄၄ရာခိုင်နှုန်းအပေါ်၌ အကောက်ခွန်များကို လျှော့ကျစေခဲ့သည်
ဒုတိယဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံအန္နီစီမြို့၌ကျင်းပခဲ့ရာ ကုန်စည်အားလုံး၏ ၃ ရာခိုင်နှုန်းပေါ်တွင်အကောက်ခွန်နှုန်းများ လျှော့ကျစေခဲ့သည်
တတိယဂတ်ဝိုင်းကို၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် အဂ‡လန်ပြည်၊ တော်ကေးမြို့၌ ကျင်းပခဲ့ရာအကောက်ခွန်နှုန်း များကို ၉ ရာခိုင်နှုန်းပေါ်၌ကျဆင်းစေခဲ့သည်
စတုတ္ထဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျီနီဗာမြို့၌ ကျင်းပခဲ့ရာ ၁၁ ရာခိုင်နှုန်းအပေါ်တွင် ကျဆင်းစေခဲ့သည်
ပဉ္ဇမဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပခဲ့ရာ အကောက်ခွန်နှုန်းများကို ၁၅ရာခိုင်နှုန်း ပေါ်၌ လျှော့ကျသွားစေခဲ့သည်
(ဤဆွေးနွေးစေ့စပ်ပွဲကို ဒီလီယံဝိုင်း ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
ဆဋ္ဌမ ဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိဂျီနီဗာမြို့၌ ကျင်းပခဲ့ရာ၊ ယင်းဆွေးနွေးပွဲကို ကင်နေဒီဝိုင်းဟူ၍ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်
သတ္တမဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ၁၉၇၉ ခုနှစ်အထိကျင်းပခဲ့ကြရာ ဦးစွာပထမဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပပြီး၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင်ဂျပန်နိုင်ငံတိုကျိုမြို့သို့ ပြောင်းရွေ့ကျင်းပခဲ့ကြသည်
(ဤဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများကို တိုကျိုဝိုင်း ဟူ၍ရည်ညွန်းခဲ့ကြသည်
အဋ္ဌမ ဂတ်ဝိုင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိဥရုဂွေးနိုင်ငံပန္တာဒယ်လက္ခတေးမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်
(ဤဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများသည် ဥရုဂွေးဝိုင်း ဟုအမည်တွင်ခဲ့သည်)
ဤကုန်သွယ်ရေး ဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျေအက်ဖ် ကင်နေဒီက ဦးဆောင်နှိုးဆောင်ကျင်းပခဲ့ခြင်းဖြစ်၍ ကင်နေဒီဝိုင်း ဟုခေါ်ဝေါ်သမုတ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည် (အထက်-ဆဋ္ဌမဂတ်ဝိုင်း)
ထိုစဉ်၌ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ကုန်သွယ်မှုတိုးချဲ့ရေး အက်ဥပဒေတစ်ရပပြဋ္ဌာန်းခဲ့ရာ ယင်းအစိုးရအနေဖြင့် အကောက်ခွန်များကို ငါးနှစ်တာကာလအတွင်း အပြန်အလှန်အခြေခံဖြင့် ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းမျှတဖြည်းဖြည်းလျှော့ချခွင့်ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၃ဝရက်နေ့တွင် ဤဝိုင်း၌ ပါဝင်ကြသော ဂတ်အဖွဲ့ဝင် ၄၁နိုင်ငံတို့က ကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီချက်တစ်ရပ်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြ ရာ အများအားဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်တွင် အကောက်ခွန်များ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်း ကျဆင်းခဲ့သည်
ဤဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများ၌ အပူပိုင်းဇုန်ထွက်ကုန်များအတွက် သဘောတူညီချက် တစ်စုံတစ် ရာမရရှိခဲ့ပေ
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအတွက်လည်းထင်ရှားသော ရလဒ်ဟူ၍အနည်းငယ်မျှသာရရှိခဲ့သည်
ဂတ်အဖွဲ့၏ သတ္တမမြောက် ဆွေးနွေးစေ့စပ်ပွဲဖြစ်သည(အထက်-သတ္တမဂတ်ဝိုင်း)
ဤဝိုင်းကို ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်သမ္မတ အာရ်နစ်ဆင်၏ ဦးဆောင်နှိုးဆောင်မှုဖြင့်ကျင်းပခဲ့သော ကြောင့် ကနဦးတွင် နစ်ဆင်ဝိုင်း ဟု ကင်ပွန်းတပ်ခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ 0x100သဂုတ်လ ၉ရက် နေ့တွင် သမ္မတနစ်ဆင်ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သောအခါတိုကျိုမြို့တွင် ဆက်လက်ကျင်းပခဲ့ကြသည်
ဤဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုများတွင် ဂတ်အဖွဲ့ဝင် ၈၁ နိုင်ငံမှ ကျွမ်းကျင်သူများက ၁၉၇၃ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၂ မှ ၁၄ ရက်နေ့အထိ တိုကျိုမြို့၌ကျင်းပခဲ့သော အစည်းအဝေးတွင် တိုကျိုကြေညာချက် ဟုဆိုသော စာတမ်း တစ်စောင်ကို ချမှတ်ကာ နစ်ဆင်ဝိုင်းအတွင်းစေ့စပ်မှုများတွင် လိုက်နာကျင့်သုံးကြရန် စည်မျဉ်းများကိုသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
တိုကျိုဝိုင်းစေ့စပ်မှုများသည် ၁၉၇၄ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ကွန်ဂရက်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကုန်သွယ်ရေးအက်ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခြင်းနှင့် စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းပြဿနာ တို့ကြောင့် နှောင့်နှေးခဲ့ရပြီး ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင်မှပြန်လည်ကျင်းပခဲ့ကြရာ ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်
ထိုနှစ်ဒီဇင်ဘာ ၁၃ ရက်နေ့တွင် တိုကျိုမြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသော သဘောတူညီချက်များသည် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ၁ ရက်နေ့တွင် အတည်ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်
တိုကျိုဝိုင်းတွင် ၉၉ နိုင်ငံပါဝင် ဆွေးနွေးစေ့စပ်ခဲ့ကြပြီးထောင်ပေါင်းများစွာသော စက်မှုနှင့် လယ်ယာထွက်ကုန်များအပေါ်တွင် အကောက်ခွန်များလျှော့ချရန် သဘောတူခဲ့ကြသည်
တိုကျိုသဘော တူညီချက် များပြုလုပ်ပြီးသည့်နောက်တွင် ကမ္ဘာ့စက်မှုဈေးကွက်နိုင်ငံကြီး ကိုးနိုင်ငံ၏ စက်မှုကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်ကောက်ခံသည့်သွင်းကုန်အကောက်ခွန်နှုန်းသည် ပျမ်းမျှခုနှစ်ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄ ဒသမ ၇ ရာခိုင်နှုန်း အထိ လျှော့ချနိုင်ခဲ့ကြောင်း၊နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဂတ်အဖွဲ့မတည်ထောင်မီက ရှိခဲ့သည့်အကောက်ခွန်နှုန်းများ ၏ ပျမ်းမျှ ၃၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိကြောင်းတွေ့ရှိရပေသည်
ဤတိုကျိုဝိုင်း သဘောတူညီချက်များတွင်ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများအတွက် အကျိုးရှိသည့် အကောက်ခွန်နှုန်းများနှင့် အကောက်ခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် ရရှိရေးအပြင် ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများစပ်ကြား၌လည်း ယင်းကဲ့သို့အကောက်ခွန်နှုန်းများနှင့်ကင်းလွတ်ခွင့်များထားရှိရေး ကို အသိအမှတ်ပြုသည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များလည်းပါရှိသည်
ထိုမှတစ်ပါး ၁၉၆၇ ခုနှစ်ဂတ်အဖွဲ့၏ကုန်စည် များထိုးသွင်းစုပုံချထားမှုဆန့်ကျင်ရေး (ဗန္ဒဤ၍ြီက္ကန္တစ္စ၍န္ဒွ) ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ပြင်ဆင်သည့်သဘော တူညီချက် တစ်ရပ်လည်းပါဝင်သည်
နွားသား၊ နွားနို့ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ၊ အပူပိုင်းဇုံဒေသထွက်-ကုန်ပစ္စည်းများနှင့် ပတ်သက်သော သဘောတူညီချက် များလည်းပါဝင်သည်
အရပ်သုံးလေယာဉ်များနှင့် ပတ်သက်၍ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်ရေးအတွက် သဘောတူညီချက်တစ်ရပ်လည်းပါဝင်သည်
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင် ရာနိုင်ငံတကာ ဆွေးနွေးစေ့စပ်ပွဲများတွင်အဋ္ဌမမြောက်ဖြစ်သည် (အထက်-အဋ္ဌမဂတ်ဝိုင်း)
အထက်တွင်ဖော်ပြခဲ့သည့်အတိုင်း တိုကျိုဝိုင်းပြီးဆုံးသည့်နောက် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်များ၌ ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးတွင် ပြဿနာ များပေါ်ပေါက်လာရာ၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုလွတ်လပ်စေရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ဂတ်အဖွဲ့၏ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ခိုင်မာတောင့်တင်းစေရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးစေ့စပ်ပွဲအသစ်တစ်ရပ်ကို စတင်ပြုလုပ်ရေးအတွက် ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင်ပြင်ဆင်မှုများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဤဝိုင်းမှ စထွက်ကတည်းကပင် အထစ်အငေါ့များနှင့်ကြုံခဲ့ရသည်
ဤဝိုင်း၏ ဆွေးနွေးစေ့စပ်ရေး အစီအစဉ်၌ဝန်ဆောင်မှုများနှင့်ပတ်သက်သော ကုန်သွယ်မှုကို လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်ရေးကိစ္စကိုထည့်သွင်းရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကအဆိုပြုခဲ့သည်
ဝန်ဆောင်မှုဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဘဏ် လုပ်ငန်းနှင့် အာမခံလုပ်ငန်းစသည်တို့ပါဝင်၍ယခင်က ဂတ်အဖွဲ့က မကိုင်တွယ်ခဲ့ဘူးသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
အမေရိကန်၏ အဆိုပြုချက်ကို ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံအများအပြားတို့က ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
နောက်ဆုံးတွင်အချင်းချင်းည|ိနှိုင်းလိုက်လျောမှုဖြင့် ဤကိစ္စကို ဂတ်အဖွဲ့က ကြီးကြပ်မည့်သီးခြား ကော်မတီတစ်ရပ် ဖြင့်ဆွေးနွေးစေ့စပ်ကြရန်သဘောတူညီခဲ့ကြသည်
ဥရုဂွေးဝိုင်း ဆွေးနွေးစေ့စပ်မှုမျာကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာလတွင် စတင်ကျင်းပခဲ့ကြရာ လေးနှစ်အတွင်း(၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင်) အလုံးစုံပြီးစီးမည်ဟု မျှော်မှန်းခဲ့ကြသည်
စေ့စပ်ဆွေးနွေးမှုများကို အစုအဖွဲ့ ၁၅ ဖွဲ့တို့က ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာကုန်သွယ်ရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အကောက်ခွန်များ ကောက်ခံရေးနှင့်မကောက်ခံ ရေး၊ ဂတ်အဖွဲ့၏ ပြဋ္ဌာန်းချက်များ ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး၊ အပူပိုင်းဇုံဒေသထွက်ကုန်များ၊ အဝတ်အထည်နှင့် အထည်အလိပ်များ၊ လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းစသည့်အကြောင်းအရာအမြောက်အမြားပါဝင်ခဲ့သည်
ယင်း တို့အနက် ထူးခြားသောကြောင်းအရာအချို့မှာ သဘာဝသယံဇာတအခြေ ပြုထွက်ကုန်များ(အထူးသဖြင့် ငါး၊ သစ်တောထွက် ပစ္စည်းများ၊ သံမပါသောသတ္တုများနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများ) ကိစ္စ၊ ထောက်ပံ့ကြေးပေးမှု များနှင့် နှစ်ဘက်ချိန်မျှရေး အလေးတင်းမှုစီမံဆောင်ရွက်ချက်များ (ဂ္ဂဥက္ကန္ဒဤနမ္မဉ္စဗ၍ူ၍န္ဒွ န္တနဗှက္ကမ္မနှ) ကိစ္စ၊အငြင်းပွား မှုများဖြေရှင်းရေးကိစ္စ၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်နွှယ်သော ပစ္စည်တုများရောင်းဝယ်မှု အပါ အဝင် အသိပညာဆိုင်ရာပစ္စည်းဝတ္တုများကာကွယ်ရေးကိစ္စ၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် ဆက်နွှယ်သော ရင်းနှီးမြှုပ်နှံ မှုများကိစ္စ၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ဆောင်မှုကိစ္စစသည်တို့ဖြစ်သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်းဥရုဂွေးဝိုင်းမှ အောက်ပါရလဒ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
-အပူပိုင်းဒေသထွက်ကုန်များနျင့်ပတ်သက်သည့်ကုန်သွယ်မှုကို လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်စေရန် သဘော တူညီချက်(ဤကုန်သွယ်မှုမှာ နှစ်စဉ်တန်ဖိုးအားဖြင့် အမေရိကန် ဒေါ်လာသန်း ၂၀,၀၀၀ ခန့်ရှိ၍ ဤသဘောတူညီချက်မှ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများအတွက် အရေးကြီးသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်)
-အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေး နည်းလမ်းများတွင် တိုးတက်ပြုပြင်မှုများ၊-ဂတ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအား အချိန်မှန်စစ်ဆေးရန်အတွက် ကုန်သွယ်ရေးမူဝါဒ သုံးသပ်ရေးအဖွဲ့ အစည်းတစ်ရပ်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခြင်း
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် ဥရုဂွေးဝိုင်းစေ့စပ်မှုများ၌ နိုင်ငံပေါင်း ၁ဝ၇ နိုင်ငံပါဝင်လျက်ရှိခဲ့သည်
ဤနှစ် အတောအတွင်း၌ ပြင်းထန်သော သဘောကွဲလွဲမှုများပေါ်ပေါက်လာကာ ဆွေးနွေးစေ့စပ် မှုများအတွက် အနှောက်အယှက်ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ပြဿနာတစ်ရပ်မှာ ဂတ်အဖွဲ့အစည်းမျဉ်းများနှင့် ဆန့်ကျင်၍ ကုန်ပစ္စည်းများ ထိုးသွင်းစုပုံချထားမှုဆန့်ကျင်ရေးစီမံချက်များအား အလွဲသုံးစားပြုလုပ်ကြောင်း စွပ်စွဲခြင်း ဖြစ်သည်
(ဤသည်မှာ ကုန်တင်ပို့သည့် နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံကမိမိထွက် ကုန်ပစ္စည်းများကို မိမိနိုင်ငံတွင်ရောင်း ချသောဈေးနှုန်းများ အောက်လျော့ချကာ တင်ပို့ခြင်းကိုတားမြစ် ပိတ်ပင်ရေးစီမံချက်များဖြစ်သည်
ယင်းတို့ မှာ ကုန်တင်သွင်းသော နိုင်ငံများ၏ပြည်တွင်းစက်မှုလုပ်ငန်းများကို အကာအကွယ်ပေးရန်ဖြစ်သည်)အခြား ပြဿနာတစ်ရပ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကလယ်ယာထွက်ကုန်များ ကုန်သွယ်မှုကို လွတ်လပ်စွာပြုလုပ်စေရန်လုပ်ဆောင်ရေးနှင့် ကိန်း(စ်)အဖွဲ့ ဟုခေါ်ဝေါ်သည့် လယ်ယာထွက်ကုန်များ တင်ပို့သော နိုင်ငံများ အစု (၁၃ နိုင်ငံ) ကအီးစီခေါ် ဥရောပအဖွဲ့အား လယ်ယာထွက်ကုန်တင်ပို့သူများသို့ ငွေကြေးပံ့ပိုးမှုများပေး နေခြင်းကို ဖျက်သိမ်းပစ်ရန်နှင့် လယ်ယာထွက်ကုန်များ တင်သွင်းမှုအပေါ်ကန့် သတ်ချုပ်ချယ်ထားမှုများကို ဖျက်သိမ်းပစ်ရန် တောင်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံပေါင်း ၄ဝတို့ပါဝင်လက် မှတ်ရေးထိုးပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်အတည်ဖြစ်ခဲ့သော အမ်အက်ဖ်အေ (န္တက္ကူဤ၍ ွှ၍မ္ဘမ္မန ဗမ္မမ္မဗန္ဒွနန္တနန္ဒဤ) ခေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အထည်အလိပ်များ ကုန်သွယ်ရေးနှင့်ပတ်သက်သော အစီအစဉ် ကိုတစ်စတစ်စ တိုးတက်ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် တောင်းဆိုမှုမှာလည်း ပြဿနာတစ်ရပ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးများက ဥရုဂွေးဝိုင်းကို အပြီးသတ်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အစည်းအဝေးတစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့ကြသည်
ဤတွင် ငါးနှစ်အတွင်းအကောက်ခွန်နှုန်းများလျှော့ ချသွားရေးအပါအဝင် ရေးရာကိစ္စအများအပြားတွင် တိုးတက်မှုရရှိခဲ့ကြသော်လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင် ရာငွေကြေးပံ့ပိုးမှုများကိစ္စတွင် သဘောတူညီမှုမရသဖြင့် အပြီးမသတ်နိုင်ဘဲ တစ်ဆို့မှုဖြစ်ခဲ့ရသည်
ဤအချိန်တွင် စိုက်ပျိုးရေးပံ့ပိုးငွေပေးသည့် စနစ်ကျင့်သုံးကြသည့်အပြင်ဆီထွက်သီးနှံများ အမြောက်အမြားထုတ်လုပ် တင်ပို့ ရောင်းချခြင်းတို့နှင့်ပတ်သက်၍ အမေရိကန်နှင့်အီးစီအဖွဲ့ ဥရောပနိုင်ငံများစပ်ကြား ကုန်သွယ်မှုအခြေ အနေများ ပေါက်ကွဲမည့်စိုးရိမ်ဖွယ်အခြေအနေသို့ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
အမေရိကန်တို့၏ တောင်းဆိုချက်အရ ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် အီးစီကော်မရှင်အဖွဲ့က လယ်ယာလုပ်သားများအားပေးသော ပံ့ပိုးကြေးများကို ၃ဝ ရာခိုင်နှုန်းလျှော့ချရန်ကြေညာခဲ့ရာ၊ ဒိန်းမတ်၊နယ်သာလန်နှင့် ဗြိတိန်နိုင်ငံတို့ကလိုက် နာရန်ငြင်းဆန်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင်အမေရိကန်နိုင်ငံ က အီးစီနိုင်ငံများအနေဖြင့် ၁ဝ နှစ်အတွင်းပြည်တွင်း လယ်ယာထောက်ပံ့ကြေးများကို ရ၅ ရာခိုင်နှုန်းလျော့ချ ပြီးကုန်တင်ပို့မူ ပံ့ပိုးကြေးများကို၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းဖြတ်တောက်ရန်တရားဝင် အဆိုပြုခဲ့သည်
ဥရုဂွေးဝိုင်းသည် မူလရည်မှန်းချက်အတိုင်း ၁၉၉ဝပြည့်နှစ် အကုန်တွင် ပြည်ဖုံးကားမချနိုင်ဘဲ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင်းသို့ချဉ်းနင်း ဝင်ရောက်လာခဲ့ပြီး အထက်ပါမကျေလည်မှုများဆက်လက်တည်ရှိနေရာမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာနှင့်အောက်တိုဘာလများအတွင်း၌ အမေရိကန်နိုင်ငံက အောက်ပါတောင်းဆို ချက်အသစ်များ ထပ်ဆောင်းပြုလုပ်လာခဲ့သည်
(က) အီးစီအဖွဲ့ဝင် ဥရောပနိုင်ငံများက ဆီထွက်သီးနှံထုတ်လုပ်မှုကို တန်ချိန် ၁၃ သန်းမှ ၉ သန်းသို့လျှော့ချပြီး၊နောက်ထပ်ခြောက်နှစ်အတွင်း တန်ချိန် ခုနှစ်သန်းသို့လျှော့ချရန်
(ခ) အထပ်ပါ အီးစီနိုင်ငံများက ၎င်းတို့၏ နှံစားသီးနှံတင်ပို့မှုများကို ခြောက်နှစ်အတွင်း ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းသို့လျှော့ချရန်
ဤတွင် အပြန်အလှန်အားဖြင့် အီးစီနိုင်ငံများကအမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား အီးစီအဖွဲ့၏ လိုက်လျောမှုများနှင့်ပြန်လည်ချိမျှပေး ရန်၎င်း(အမေရိကန်) ၏အချို့ ကုန်များတင်ပို့မှုအပေါ် ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်မှုများ ပြန်လုပ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် နိုဝင်ဘာလကုန်ခါနီးတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက အီးစီအပေါ် ဆီထွက်သီးနှံများနှင့် ပတ်သက်၍ခေါင်းမာနေခြင်းကို လက်စားချေသည့်အနေဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၁ဝဝဝ တန်ဖိုးရှိအီးစီ ကုန်ပစ္စည်းများအပေါ်ဒဏ်ခတ်သည့် သဘောကောက်ခွန် နှုန်းများ ကောက်ခံမည်ဖြစ်ကြောင်း အချက်ပေးပြောကြားခဲ့သဖြင့် အခြေအနေမှာ အထူးတင်းမာလာခဲ့ရာ ဂတ်အဖွဲ့ဝင် ၁ဝ၈ နိုင်ငံတို့က ဂတ်အဖွဲ့၏ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် အာသာဒန်ကယ်အား အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှစ်ဖက်ရှိ နိုင်ငံများစပ်ကြား ကုန်သွယ်ရေးစစ်ပွဲတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားမှုကို ရှောင်ရှားနိုင်ရေးအတွက် လွန်းပြန် သွားလာစေ့စပ်ည|ိနှိုင်းပေးရန် တာဝန်ပေးအပ်ခဲ့ကြသည်
ဤသို့ဖြင့် ခေါင်ခိုက်လာသော မီးတောက်ကို ငြိမ်းသတ်နိုင်ရန်အီးစီအဖွဲ့နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ဆွေးနွေးစေ့စပ်ခဲ့ကြရာ၊ ၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ကာလရှည်ကြာစွာဖြစ်ပွားနေသည့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှု ပံ့ပိုးကြေးများဆိုင်ရာအငြင်းပွားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ သဘောတူညီချက်ရရှိခဲ့ကြသည်
သို့သော် အီးစီအဖွဲ့အတွင်း၌ ပြင်သစ်နိုင်ငံက သဘောတူညီချက်ကိုရှုတ်ချပြောဆိုခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးတွင် မကျေမနပ်ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများ အနှံအပြားဖြစ်ပွားခဲ့သည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေ အထက်ပါသဘောတူညီချက်သည်ခြောက်နှစ်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီဖြစ် သော ဥရုဂွေးဝိုင်းဆွေးနွေးစေ့စပ်ပွဲကိုဆက်လက်ပြုလုပ်နိုင်ရန် လမ်းပွင့်သွားစေသည်
လမ်းပွင့်လာသော အခွင့်အရေးအရ ဂတ်အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများက ဥရုဂွေးဝိုင်းဆွေးနွေးစေစပ်မှုများကို ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့ကြရာ၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လက်စသတ်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၉၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မော်ရိုကိုနိုင်ငံမာရာကက်ရှ်မြို့တော်၌ ဥရုဂွေးဝိုင်း၏ စာမျက်နှာ ၂ဝယဝဝဝပါဝင်သော အပြီးသတ် သဘောတူညီစာချုပ်ကို ဥရုဂွေးဝိုင်းတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံပေါင်း ၁၂၅ နိုင်ငံအနက် ၁၁၁ နိုင်ငံမှကုန်သွယ်ရေးဝန်ကြီးများက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
ဤတွင် ဂတ်အဖွဲ့၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ပီတာဆပ်သာလင်ကဤစာချုပ်မှာ သမိုင်းတွင် အကြီး ဆုံးကုန်သွယ်ရေးသဘောတူစာချုပ်ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
အထက်ပါသဘောတူစာချုပ်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာအကောက်ခွန်နှုန်းများကို ၄ဝ ရာခိုင်နှုန်း အထိလျှော့ချရန်၊လယ်ယာထွက်ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့မှု ထောက်ပံကြေးများကို ဖြတ်ချရန်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုနှင့် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုတို့တွင် စံသစ်များချမှတ်ရန် ပြဋ္ဌာန်းချက်များပါဝင်သည်
ထို့အပြင် ဂတ်အဖွဲ့အား ဒဗလျူတီအို- ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့(တ္တဥမ္မီူ ဤမ္မဗီန ဥမ္မွဗန္ဒ၍ဇဗဤ၍ဥန္ဒ) အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရန် သဘောတူညီချက်လည်း ပါဝင်သည်
ဤသဘောတူညီစာချုပ်သည် ၁ဝ နှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ဝင်ငွေကိုတစ်နှစ်လျှင် ဒေါ်လာသန်း ၃၂၅ယဝဝဝ ပိုမိုလာစေမည်ဖြစ်ကြောင်း၊ ထို့ပြင် အခွန်အကောက်ဆိုင်ရာ အတားအဆီးများကိုလျော့ချပေးပြီး လယ်ယာကဏ္ဍနှင့် ဝန်ဆောင်မှုကဏ္ဍဆိုင်ရာကုန်သွယ်ရေး စည်းမျဉ်းများကို ပထမဆုံးအကြိမ် ချမှတ်ပေးမည်ဖြစ်၍ နိုင်ငံအားလုံးအား အကျိုးဖြစ်ထွန်း စေမည်ဖြစ်ကြောင်းဂတ်အဖွဲ့ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ပီတာဆပ်သာလင်က ပြောကြားခဲ့သည်
ဤသဘောတူညီ ချက်ကြောင့် ကုန်သွယ်ရေးလွတ်လပ်ခွင့်ရလာသည့်အတွက် လာမည့်ဆယ်စုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ထွက်ကုန်သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆ ထရီလီယံရှိလာမည်ဟု လည်းကောင်း၊ နှေးကွေးလျက်ရှိသော ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးကို တစ်နှစ်လျှင်အမေရိကန်ဒေါ်လာ ဘီလီယံ ၂ဝဝ ခန့်တိုးလာစေမည်ဟုလည်းကောင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများ၏ ဂျီဒီပီကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ၈ဝ ဘီလီယံခန့် တိုးတက်စေမည်ဖြစ်ရာ၊ လယ်ယာထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီချက်တစ်ခုတည်းအတွက်ပင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂ဝ ဘီလီယံမှ ၆ဝ ဘီလီယံ အထိတိုးတက်လာစေမည်ဟု လည်းကောင်း ခန့်မှန်းယုံကြည်ကြသည်
ဥရုဂွေးဝိုင်း သဘောတူညီချက်စာချုပ်သည် ဂတ်အဖွဲ့အားကုန်သွယ်ရေးကို အမြဲတမ်းအကဲခတ်စောင့်ကြည့်မည့်ဒဗလျူတီအိုခေါ် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲတည်ထောင်ပေးလိုက်သည်
ဒဗလျူတီအိုသည် အိုင်အမ်အက်ဖ်ခေါ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ငွေကြေး အဖွဲ့နှင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တို့နှင့်အဆင့်တူညီသော ဘရီတန်ဝုဒ်ငွေကြေးစနစ်၏ တတိယမဏ္ဍိုင်အဖြစ်တည်ရှိ မည်ဖြစ် သည်
ဤအဖွဲ့ကို ၂ နှစ်လျှင်တစ်ကြိမ်ကျင်းပမည့်ဝန်ကြီးအဆင့် မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးကဦးဆောင်၍ အထွေထွေကောင်စီတစ်ခုက ကြီးကြပ်သွားမည်ဖြစ်သည်
ဒဗလျူတီအိုအဖွဲ့သို့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဝင်ရောက်လိုလျှင် ဥရုဂွေးဝိုင်းရလဒ်များကို အကြွင်းမဲ့လက်ခံရမည်ဖြစ်သည်
ဤအဖွဲ့သစ်သည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင်စတင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
ဥရုဂွေးဝိုင်းဆိုင်ရာ သဘောတူစာချုပ်ကို မာရာကက်ရှ့်မြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုးသည့် အချိန်တွင်ယင်းစာချုပ်အရ ဖွဲ့စည်းသည့် ဒဗလျူတီအိုတွင်ပါဝင်ရန် ၉၇နိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးများက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
ကကျီးပင်ကွင်းရွာ၊ သင်္ဘန်းကုန်း
ဖန်ခါးစမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharsan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ဖန်ခါးစမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ခါးစမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၈ ဦး၊ မ ၉၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
၁၄၁၉ (၁) ရက်
အက်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Etgyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ ပန်လော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်လော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၃ ဦး၊ မ ၁၁၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂယူးဘူတာ  (萩生駅 ဟဂယူး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမဂတခရိုင်၊ အီးဒဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ဝက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၉၅ ဦး၊ မ ၁၇၈၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် ဗန်းမော်မြို့ပေါ်ရှိ ရွှေပြည်သာရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ငမင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngamin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ငမင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငမင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၆၅ ဦး၊ မ ၃၉၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ဟာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဗန်နွဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗန်နွဲ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၅ ဦး၊ မ ၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
နင်းဂျမ်းရွာ၊ ဓအင်းဓဓဝယ်ဓ
ကင်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၁ ဦး၊ မ ၁၅၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ယာဖာဒီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarhpardee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၈ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ခေါင်း (ဆင်ချောင်း)ရွာ၊ အိုးဘို
၁၂၄၁ (၁) ရက်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ နန်းတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၄၈ ဦး၊ မ ၃၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် (အင်္ဂလိပ်: The Bay of Bengal) သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ပင်လယ်အော်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
တြိဂံပုံသဏ္ဌာန် နှင့် ဆင်တူပြီး အနောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် ကမ်းရိုးတန်း၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အန်ဒမန်ကျွန်းနှင့် နီကိုဘာကျွန်းတို့ တည်ရှိကြသည်
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်သည် ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၂,၁၇၂,၀၀၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်
ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် အတွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ်များမှာ ပတ်ဒ်မာမြစ် (ဂင်္ဂါမြစ်၏ မြစ်လက်တက်)၊ မဂ်နာမြစ် နှင့် ဂျမူနာမြစ် (ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များ)၊ ဧရာဝတီမြစ်၊ ဂိုဒဗာရီမြစ်၊ မဟာနဒီမြစ်၊ ခရစ်ရှနမြစ်၊ ကာဗရီမြစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်
မကျည်းကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ မကျည်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်သကစိန္တနိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
အရှင်သကစိန္တနိယထေရ် သည် ဘုရား၊ ရဟန္တာ၊ ရသေ့တို့ ကျက်စားရာဖြစ်သော တောအုပ်ကို မြင်၏
ထို့နောက် သဲစေတီကို ပြုလုပ်ကာ ပန်းများ ဖြန့်ကြဲကာ ပူဗဇာ်ခဲ့၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးသကဲ့သို့ စေတီကို ရှိခိုးကဲ့၏
ထိုသို့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်ခဲ့ရသည့်အတွက် စကြာမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
ကမ္ဘာရှစ်ဆယ်ထက်တွင် ရတနာခုနစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရသည့် စကြဝတေးမင်း ဖြစခဲ့၏
ထိုသို့ ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ပန်းလှူခဲ့ရသည့်အချိန်မှစကာ မကောင်းသူတို့ လားရသည့် “အပါယ်လေးဘုံ” သို့ မကျရောက်ခဲ့ရပေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်သကစိန္တနိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဓနိစုရွာ၊ ကလပ်ရပ်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရမည်းသင်း) သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ သီလဝ(၃)ရပ်ကွက်၊ ရန်ကုန်-မန္တလေးအဝေးပြေးလမ်းမကြီး အနောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၄.၅  ဧက ဖြစ်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ရမည်းသင်း) ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရ စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ဓမ္မပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ နိရုတ္တိပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်၊ ပဋိဘာန ပဋိသမ္ဘိဒါဉာဏ်တို့နှင့် ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်တိုင်းသော (အရဟတ္တဖိုလ်) စိတ်ကို ဆင်ခြင်နိုင်မှုဟူသော တရားငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်းတော်သည် မကြာမြင့်မီ အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အကုပ္ပသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည်မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်ပုံကို  ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
၁၃၅၃ (၁) ရက်
မကျီးကုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ မကျီးတုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးတုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၃၃ ဦး၊ မ ၁၅၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ မကျီးတုံ ဖြစ်သည်
ယခင်အမည်မှာ မကြီးကုန်း ဖြစ်သည်
ဘန့်ဘွေး (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbway(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဧပြီ ၂၀၁၅ နီပေါငလျင် (ဂေါ်ခါငလျင်) သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ နီပေါစံတော်ချိန် ၁၁:၅၆ နာရီ (၆:၁၁:၂၆ UTC) တွင် လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သော ပြင်းအား ၇.၈ Mw ရှိ ငလျင် တစ်ခုဖြစ်သည်
ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ နီပေါနိုင်ငံ၊ လမ်ဂျန် ခရိုင် အရှေ့-အရှေ့တောင်ဘက် ၃၄ km (၂၁ mi) အကွာ၊ အနက် ၁၅ km (၉.၃ mi) ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ် နီပေါ-ဗီဟာ ငလျင်နောက်ပိုင်း နီပေါနိုင်ငံကို ထိခိုက်စေသည့် အင်အားအပြင်းထန်ဆုံး သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နီပေါနိုင်ငံနှင့်ကပ်လျက်တည်ရှိသော အိန္ဒိယ၊ တရုတ် နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံရှိ ဒေသများတွင် သေဆုံးမှုများရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားသည်
ငလျင်ကြောင့် ဧဝရတ်တောင်တွင် ဆီးနှင်းရေခဲထုများ တစ်ဟုန်ထိုး ပြိုကျစေခဲ့ကာ အနည်းဆုံး ၁၉ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
လူသေဆုံးမှုမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဧဝရတ်တောင် ဆီးနှင်းပြိုကျမှုကြောင့် သေဆုံးမှုထက် ကျော်လွန်ခဲ့ကာ ဧဝရတ်တောင်တွင် လူအများဆုံးသေဆုံးစေခဲ့သော နေ့တစ်နေ့ဖြစ်ခဲ့သည်
ငလျင်ကြောင့် နီပေါနိုင်ငံနှင့် တိဗက်နယ်စပ်ရှိ လန်တန်တောင်ကြားဒေသတွင်လည်း ဆီးနှင်းရေခဲထုကြီးပြိုကျခဲ့ပြီး လူ ၂၅၀ ခန့် ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိသည်
နီပေါနိုင်ငံတစ်ဝန်း ရွာလုံးကျွတ်ပျက်စီးမှုများကြောင့် လူပေါင်းသောင်းချီ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
ခတ္တမန္ဒူတောင်ကြားဒေသရှိ ခတ္တမန္ဒူ ဒါဘာစကွဲ၏ အချို့နေရာများ၊ ပါတန်ဒါဘာစကွဲနှင့် ဘက်တပါ ဒါဘာစကွဲ အပါအဝင် ရာစုနှစ်များစွာ သက်တမ်းရှိသော ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် အဆောက်အအုံများ လည်း ပျက်စီးခဲ့သည်
ဘူမိရူပပညာရှင်များနှင့် အခြားပညာရှင်များက နီပေါနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်၊ လူနေထိုင်မှုနှင့် အဆောက်အအုံဆောက်လုပ်မှုများကြောင့် ငလျင်ဒဏ်ကို ခုခံနိုင်စွမ်းနည်းနိုင်ကြောင်း လွန်ခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာကတည်းက သတိပေးပြောကြားခဲ့ကြသည်
ဧပြီ ၂၆ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၅၄:၀၈ နာရီတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သော ပြင်းအား ၆.၇ ရှိ ငလျင်တစ်ခု အပါအဝင် နီပေါတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် နောက်ဆက်တွဲငလျင်များ ၁၅ မိနစ်မှ ၂၀ မိနစ်အတွင်း ဆက်တိုက် လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်
ငလျင်ကြောင့် မြေပြိုကျမှုအန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့နိုင်ဖွယ်ရှိနေသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၁၂ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၃၅ အချိန်တွင် ပြင်းအား ၇.၃ Mw ရှိ ဒုတိယမြောက် အကြီးစားငလျင်တစ်ခု ထပ်မံလှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်
ငလျင်ဗဟိုချက်မှာ ခတ္တမန္ဒူမြို့တော်နှင့် ဧဝရတ်တောင်တို့အကြားရှိ တရုတ်နယ်စပ်အနီး အနက် ၁၈.၅ km (၁၁.၅ mi) တွင်ဖြစ်သည်
ယင်းငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၈၀ ကျော်သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂,၀၀၀ ခန့် ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်
ငလျင်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၅ ရက် နီပေါစံတော်ချိန် ၁၁:၅၆ နာရီ (၆:၁၁:၂၆ UTC) အချိန်တွင် နီပေါနိုင်ငံ လမ်ဂျန်ခရိုင် အရှေ့-အရှေ့တောင်ဘက် ၃၄ km (၂၁ mi) အကွာ၊ မြေအနက် ခန့်မှန်းခြေ ၁၅ km (၉.၃ mi) ကို ဗဟိုပြု၍ ခန့်မှန်း စက္ကန့် နှစ်ဆယ်ကြာ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘူမိဗေဒ ဆာဗေးအဖွဲ့ (USGS) ၏ မှတ်တမ်းများအရ ကနဦးငလျင်ပြင်းအားပမာဏမှာ ၇.၅ Mw ရှိကာ ၇.၉ Mw အထိတက်သွားပြီး နောက်ဆုံး ၇.၈ Mw ဖြင့် အဆုံးသတ်ကြောင်းသိရသည်
တရုတ် မြေငလျင်ကွန်ယက်စင်တာ (CENC) မှ ငလျင်ပြင်းအားပမာဏမှာ ၈.၁ Ms ရှိသည်ဟု ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယမိုးလေဝသဌာန မှ ၀၆:၁၁ UTC နှင့် ၀၆:၄၅ UTC အချိန်များတွင် နီပေါနိုင်ငံ၌ အင်အားပြင်းငလျင်နှစ်ခု လှုပ်ခတ်သွားသည်ဟု ဆိုသည်
ပထမငလျင်မှာ ၇.၉ ရစ်တာစကေးရှိပြီး နီပေါနိုင်ငံ မြို့တော် ခတ္တမန္ဒူ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ကီလိုမီတာ ၈၀ ခန့်အကွာ ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်
ဒုတိယငလျင်မှာ ၆.၆ ရစ်တာစကေးရှိကာ ငလျင်ဗဟိုမှာ ကမ္ဘာ့မျက်နှာပြင်အောက် ၁၀ km (၆.၂ mi) အကွာတွင် ဖြစ်သည်
Bharatpur မြို့မှာ ငလျင်ဗဟိုချက်နှင့် ၅၃ km (၃၃ mi) အကွာတွင် တည်ရှိကာ ငလျင်နှင့် အနီးဆုံး အဓိကမြို့ကြီး ဖြစ်သည်
ဒုတိယငလျင်သည် မြို့တော် ခတ္တမန္ဒူ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၈၁ km (၅၀ mi) အကွာတွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည်
ပြင်းအား ၄.၅ Mw နှင့်အထက် နောက်ဆက်တွဲ ငလျင်ပေါင်း သုံးဆယ့်ငါးခုကျော် ထပ်မံလှုပ်ခတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့ နီပေါစံတော်ချိန် ၁၂:၄၅ (၀၇:၀၉ UTC) အချိန်တွင် ၆.၇ Mw ရှိ နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြီးတစ်ခုမှာ နီပေါနိုင်ငံ Kodari ရွာ၏ တောင်ဘက် ၁၇ km (၁၁ mi) ကို ဗဟိုပြု၍ လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည်
နောက်ဆက်တွဲငလျင်ကြောင့် ဧဝရတ်တောင်ရှိ ဆီးနှင်းရေခဲထုများ တစ်ဟုန်ထိုးလျောကျခဲ့သည်
နီပေါနိုင်ငံ၂၀၁၅ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့အထိ ငလျင်ကြောင့် လူပေါင်း ၈,၀၀၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့ကာ ဒဏ်ရာရသူဦးရေမှ သေဆုံးသူဦးရေထက် နှစ်ဆကျော်အထိဖြစ်သည်
နီပေါနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ် Sushil Koirala က သေဆုံးမှုသည် ၁၀,၀၀၀ အထိ ရှိလာနိုင်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်
ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် ကျေးလက်ဒေသများရှိ ရွာသူရွာသားများ အလုပ်ဆင်းချိန်ဖြစ်သဖြင့် ကျေးရွာများရှိ လူသေဆုံးမှုများမှာ ခန့်မှန်းထားသည်ထက် နည်းပါးနိုင်သည်
ငလျင်လှုပ်ခတ်ချိန်တွင် နိုင်ငံခြားသား ၂,၀၀၀ ခန့် နီပေါနိုင်ငံတွင်း၌ ရောက်ရှိလည်ပတ်နေခဲ့ကြသည်ဟု ဟိမဝန္တာတိုင်းမ် သတင်းစာမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
လူပေါင်းရာချီ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ယူဆထားပြီး လူပေါင်း ၄၅၀,၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံအိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗီဟာပြည်နယ်တွင် ၅၈ ဦး၊ ဥတ္တရပဒေသပြည်နယ်တွင် ၁၆ ဦး၊ အနောက်ဘင်္ဂလားပြည်နယ်တွင် ၃ ဦးနှင့် ရာဇဌာန်ပြည်နယ်တွင် ၁ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၇၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ထားသည်
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတိဗက်ဒေသမှ ၂၅ ဦးသေဆုံးခဲ့ပြီး ၄ ဦးပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
ဘူတန်နိုင်ငံသေဆုံးကြောင်း အကြောင်းကြားမှုမရှိသော်လည်း အချို့မှာ ပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိသည်
ငလျင်လှုပ်၍ ရေခဲဆီးနှင်းထု တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျလာချိန်တွင် တောင်တက်သမားရာချီ ဧဝရတ်တောင်ပေါ်သို့ တက်ရောက်လျက်ရှိနေကြကြောင်း ယင်းနေရာတွင်ရှိနေခဲ့သော တောင်တက်သမားများအဆိုအရ သိရသည်
ရေခဲဆီးနှင်းထု တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျလာမှုကြောင့် ဧဝရတ်တောင် တောင်ဘက်အခြေစိုက်စခန်းရှိ လူများ သေဆုံးခဲ့သည်
လူ ၁၉ ဦး၏ ရုပ်အလောင်းများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး အခြေစိုက်စခန်းတွင် သောင်တင်နေသူ တောင်တက်သမား အနည်းဆုံး ၆၁ ဦးကို ကယ်တင်နိုင်ခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယ စစ်တပ် တောင်တက်အဖွဲ့မှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
သေဆုံးသူများထဲတွင် ဂူဂယ်၏ အလုပ်အမှုဆောင် ဒန်ဖရက်ဒင်ဘာ့ လည်းပါဝင်ကာ ငလျင်လှုပ်ချိန်က သူသည် အနာဂတ် ဂူဂယ်ကမ္ဘာမြေပရောဂျက်အတွက် အခြားသုံးယောက်နှင့်အတူ တောင်တက်နေစဉ်တွင် သေဆုံးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် လူပေါင်း ၇၀၀ မှ ၁၀၀၀ ကျော်အထိ တောင်ပေါ်တွင် ရှိနေလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းထားကာ အနည်းဆုံး ၆၁ ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့ပြီး၊ လူဒါဇင်များစွာ ပျောက်ဆုံးလျက်ရှိပြီး၊ တောင်အမြင့်စခန်းနေရာများတွင် ပိတ်မိနေသူများလည်း ရှိသည်
ဧဝရတ်တောင်မှာ ငလျင်ဗဟိုချက်၏ အရှေ့ဘက် ၂၂၀ ကီလိုမီတာ (၁၄၀ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
အိန္ဒိယလေတပ်၏ ရဟတ်ယာဉ်များမှာ ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ရန် ဧဝရတ်တောင်သို့ ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ပြင်းထန်စွာ ဒဏ်ရာရရှိသူ ၂၂ ဦးကို ကယ်ဆယ်ရေး ရဟတ်ယာဉ်ဖြင့် Pheriche ရွာသို့ ရာသီဥတု ဆိုးဝါးမှုကြောင့် ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများ မရပ်တန့်မီ အချိန်အထိ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
Pheriche ရွာမှာ တောင်တက်သမားများအတွက် အရေးကြီးသော ရပ်နားရာနေရာဖြစ်ကာ၊ ဒေသခံများနှင့် နိုင်ငံခြား စေတနာ့ဝန်ထမ်းများ တာဝန်ယူကုသပေးနေသည့် ဆေးရုံအမည်ခံနေရာလည်းဖြစ်သည်
လန်တန် အမျိုးသားဥယျာဉ်တွင်းရှိ လန်တန်တောင်ကြားဒေသတွင် လန်တန်ကျေးရွာနှင့် ဂိုဒါတာဘဲလာကျေးရွာတို့ကို ရေခဲဆီးနှင်းထုများ တစ်ဟုန်ထိုးပြိုကျခဲ့ပြီးနောက် လူပေါင်း ၂၅၀ ခန့်ပေျာက်ဆုံးလျက်ရှိကြောင်း ထုတ်ပြန်ထားသည်
ဂိုဒါတာဘဲလာကျေးရွာမှာ လန်တန် တောင်တက်လမ်းပေါ်ရှိ နာမည်ကြီးနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်
ပြိုကျခဲ့သည့် ရေခဲဆီးနှင်းထုကြီးမှာ ခန့်မှန်းခြေ ၂ မှ ၃ ကီလိုမီတာခန့် အကျယ်ရှိသည်
လန်တန်ရှိ ဆင်ခြေဖုံးဒေသများတွင် လူ ၃၀၀ ခန့် သေဆုံးကာ ငလျင်လှုပ်ချိန်တွင် တပါတည်းမြှုပ်နှံခံခဲ့ရသည်
ဒေသခံ ၁၂ ဦးနှင့် နိုင်ငံခြားသား ၂ ဦး အသက်ရှင်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
မေလ ၄ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံခြားသား ၇ ဦးအပါအဝင် ရုပ်အလောင်း ၅၂ ခုကို လန်တန်ဒေသတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရကြောင်း သတင်းထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ခတ္တမန္ဒူမြို့ပြင်ရှိ ထရစ်ဘူဗန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်ကို ငလျင်လှုပ်ပြီးပြီးချင်း ပိတ်ထားခဲ့သော်လည်း ကယ်ဆယ်ရေးလုပ်ငန်းများအတွက် ယင်းရက်တွင် ပြန်လည်ဖွင့်ခဲ့ပြီး ဧပြီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် လေကြောင်းလိုင်းများ ပြန်လည်ပြေးဆွဲရန် စီစဉ်ထားသည်
ခတ္တမန္ဒူ ဒါဘာစကွဲရှိ ယူနက်စကို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော အဆောက်အအုံများပြိုကျခဲ့ရာ ၁၈၃၂ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ခဲ့သော ဒါရာဟာရ မျှော်စင်လည်းအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး အနည်းဆုံးလူပေါင်း ၁၈၀ ခန့်သေဆုံးခဲ့သည်
ဂေါ်ရခါးခရိုင်ရှိ မနကမနဘုရားကျောင်းလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်
ဂျနာကီမန်ဒါဘုရားကျောင်း၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့သည်ဟု သိရသည်
Kasthamandap၊ Panchtale ဘုရားကျောင်း၊ ကိုးထပ်အမြင့်ရှိ Basantapur Durbar၊ Dasa Avtar ဘုရားကျောင်း၊ Krishna Mandir အစရှိသည့် ဘုရားကျောင်းများစွာ ငလျင်ကြောင့် ပြိုကျပျက်စီးခဲ့သည်
ဒါဘာအထက်တန်းကျောင်းလည်း ပျက်စီးခဲ့သည်
ဒေါက်တာညီညီအောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အမျိုးသား အထွေထွေရောဂါကုဆရာဝန် ငှက်ဖျားဆရာဝန်၊ လူမှုကျန်းမာပညာရှင် လူမှုရေးလုပ်ငန်းလုပ်သူ စိုက်ပျိုးရေးသမား၊ နိုင်ငံရေးသမား နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်က ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဇီးဖြူပင်ရွာရှိ အခြေခံပညာအလယ်တန်း(ယခုအထက်တန်း)ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၈၀ တွင် ဆိပ်ဖြူမြို့ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို အဆိုပါကျောင်းမှပင် အောင်မြင်သည်
အရေးအခင်းဖြစ်ပွားနေချိန်ဖြစ်သဖြင့် သုံးနှစ်ခန့် ပညာသင်ယူမှု  ရပ်နားခဲ့ရသည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ် တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားသည်
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝတွင် နိုင်ငံရေးမတည်ငြိမ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၁ နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ်များတွင် ကျောင်းများပိတ်သည်ကို ကြုံရပြန်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် နောက်ဆုံးနှစ်အပိုင်း (ခ) အောင်မြင်ပြီး ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိသည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ မဟီဒေါ တက္ကသိုလ်တွင် သပြေပညာရေးဗဟိုဌာန၏ ပညာသင်ဆုအစီအစဉ်၊ မဟီဒေါတက္ကသိုလ်ပညာသင်ကင်းလွတ်ခွင့်အစီအစဉ်များဖြင့် လူမှုကျန်းမာသိပ္ပံပညာနိုင်ငံတကာမဟာတန်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါတက္ကသိုလ်မှပင် လူမှုကျန်းမာသိပ္ပံပညာမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မကွေးမြို့ အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီး (တိုင်းဆေးရုံကြီး)တွင် အလုပ်သင်ဆရာဝန် အဖြစ်လုပ်ကိုင်သည်
၂၀၀၀ ပြည်နှစ်တွင် မယ်ဒီမြန်မာဆေးကုမ္ပဏီတွင်ဆေးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
ဆေးကုမ္ပဏီအလုပ်လုပ်နေစဉ် ပုဂ္ဂလိကဆေးရုံများတွင် အချိန်ပိုင်းဆရာဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကိုယ်ပိုင်ဆေးခန်းအချို့တွင် အထွေထွေရောဂါကုဆရာဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း လုပ်ကိုင်သည်
သုတေသနစီမံချက်များတွင်သုတေသနဆရာဝန်အဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ တော်ဝင်ဆေးရုံတွင် တာဝန်ခံဆရာဝန်အဖြစ်လုပ်ကိုင်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ငှက်ဖျားစီမံချက်ဆရာဝန်အဖြစ်လုပ်ကိုင်သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပညာသင်ဆုရရှိသဖြင့် ငှက်ဖျားဆရာဝန်အလုပ်မှ ထွက်ပြီး ပြည်ပတွင် သွားရောက်ပညာသင်ကြားသည်
ပညာသင်ပြန်လာအပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ငှက်များစီမံချက်တွင် လ အနည်းငယ်လုပ်ကိုင်ပြီးနောက် နောင်ချိုမြို့နယ် ဘန့်ဘွေးရွာ ကရုဏာအခမဲ့အာယုဒါနဆေးခန်း ထူထောင်ရာတွင် ပါဝင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
အဆိုပါဆေးခန်းတွင် အခမဲ့ အထွေထွေရောဂါကုဆရာဝန်အဖြစ် အချိန်ပိုင်း ကုသိုလ်ဖြစ်လုပ်ကိုင်ပေးခဲ့သည်
တချိန်တည်းတွင် စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ နောင်ချိုမြို့နယ် အမှတ်(၂)မဲဆန္ဒနယ်မြေမှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံရပြီး ဒုတိယအကြိမ် ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ရှမ်းပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့ ပြည်နယ်ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီ နောင်ချိုမြို့နယ်အမှတ်(၂) မဲဆန္ဒနယ်မြေမှပင် ထပ်မံဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ဒုတိယအကြိမ်အရွေးခံရပြီး တတိယအကြိမ်ရှမ်းပြည်နယ်လွှတ်တော်ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်ဖြစ်လာသည်
၂၀၂၁ ဖော်ဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့ တွင် မြန်မာ့တပ်မတော်၏ ခေတ္တ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဈေးရပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayyat)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စဉ့်ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၃၉ ဦး၊ မ ၃၉၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ချောင်းခွ
ဆရာကြီး ဦးဂုဏ်ဘဏ်ကို ၁၂၅၉ ခု၊ တပေါင်း လပြည့်ကျော် ၇ ရက် (၁၈၉၈ ခု၊ မတ် ၁၃ ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မုံရွာမြို့၌ ဖွားမြင်သည်
အဖမှာ မြန်မာဘုရင် လက်ထက် လေခပျံချီနှင့် ဝဏ္ဏဓမ္မကျော်ထင် ဘွဲ့ရ စာရေးတော်ကြီး ဖြစ်၍ ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရဘွဲ့ (ကေ-အက်စ်-အမ်) နှင့် ဘုရင့် တံဆိပ်တော်ရ ရာဇဝတ် ဝန်ထောက်မင်း ဦးသိုင်း ဖြစ်၍၊ အမိမှာ ဒေါ်မမကော ဖြစ်သည်
(ဒေါ်ခ ဟုလည်း တွေ့ရသည်
ကင်းဝန်မင်းကြီး၏ မြေးအရင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်) မွေးချင်း ၁၁ ဦးတွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်
ဆရာကြီးသည် မုံရွာမြို့ ဝက်စလီယံ ကျောင်းတွင် စတင် ပညာသင်သည်
၁၂ နှစ်သားတွင် မုံရွာမြို့ ဇောင်ချမ်းပင် ကျောင်းတိုက် ဂိုဏ်းချုပ် ဆရာတော်၏ ကျောင်းတွင် ကိုရင်ဝတ်၍ တဝါဆိုကာ မြန်မာ သင်ပုန်းကြီး သင်ရိုးကို သင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန် ဟိုက်စကူးကျောင်းနှင့် ဟင်္သာတမြို့ သာသနာပြု ကျောင်းတို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ရာ ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ ဆယ်တန်း အောင်မြင်သည်
ဆရာကြီးသည် အစိုးရ စာတိုက်နှင့် ကြေနန်း စာတိုက် ရုံးတွင် စတင် လုပ်ကိုင်သည်
ထို့နောက် အလုပ်ထွက်၍ ဘုံဘေဘားမား ကုမ္ပဏီတွင် ၁၈ နှစ်မျှ အမှုထမ်းပြီးနောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ဆင်းလာပြီး စတိုက် သမဝါယမတွင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ရင်း စာတိုက် မင်းကြီး ဦးအရိန်နှင့် တွဲဖက်ကာ မြန်မာ့ခြင်းလုံး ခတ်ကစားမှုကို မြှင့်တင်သည့် အနေနှင့် 'ခြင်းယိုင်ခတ် ပြဿနာ' စာအုပ်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေသည်
ရန်ကုန်မြို့ ဘီအေအေ ကစားကွင်းကြီးတွင် မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ခြင်းလုံးခတ် ပြိုင်ပွဲကြီးကို ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဂုဏ်ဘဏ်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ကစားခုန်စားမှုနှင့် တူရိယာ ဂီတပညာကို ဝါသနာ ထုံသည့် အလျောက် ဂရုတစိုက် လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ဘောလုံး၊ ခြင်းလုံး၊ ဟော်ကီ၊ ခရစ်ကတ်၊ တင်းနစ်၊ ဗေ့စ်ဘောများကို ကစားနိုင်ခဲ့သည်
အစိုးရက ဖွဲ့စည်းထားသော မုံရွာ ခရိုင် ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ရေး ကစားခုန်စား အသင်းကြီးတွင် စေတနာ့ဝန်ထမ်း အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ၆ နှစ်မျှ ဆောင်ရွက်၍၊ ကစားပွဲများတွင်လည်း ဒိုင်လူကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မုံရွာတွင် နေစဉ်က ဆရာမြှင်ကြီးထံတွင် ဂီတပညာကို လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
တယော၊ ဘင်ဂျို၊ မယ်ဒလင်၊ ပတ္တလား စသည်တို့ကို ကျွမ်းကျင်စွာ တီးခတ်နိုင်သည်
အမျိုးသားကျောင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ အထက်တန်း ကျောင်းများ၏ ရန်ပုံငွေ ရှာဖွေရေး ကျောင်းကပွဲများ၊ အစိုးရ အရာရှိကြီးငယ်များ စုပေါင်း ကပြသော မဟာဘုံကထိန် အလှူပွဲများတွင် ဇာတ်ဆရာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဇာတ်၊ ရုပ်သေးပွဲများကို ဝါသနာ ပါသည့် အလျောက် စင်ပေါ်၊ စင်အောင် မကျန် စေ့ငစွာ လေ့လာခဲ့သည်
မြေဝိုင်း မင်းသားကြီး ဆရာမွှန်း၊ ရုပ်သေး ဆရာကြီး ဦးစပယ်လှိုင်၊ ရောကြီး ဒီးဒုတ် ဦးဘချိုတို့ ထံမှ ပညာယူခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်း မျက်စိ တဖြည်းဖြည်း မှုန်ဝါးလာပြီး မျက်စိ ကွယ်သွားသဖြင့် အားကစား ဝါသနာကို စွန့်ပြီး တူရိယာ ဂီတပညာကိုသာ စူးစိုက် လေ့လာခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး ခေတ်တွင် မြန်မာညွန့် ဦးချစ်မောင်နှင့် ဒေါ်အောင်ကြည်တို့ထံ၌ ဂီတ သဘောတရားများကို လေ့လာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ဇာတ်သဘင် အကြောင်းကို မြန်မာ့အသံမှ အသံလွှင့်သည်
မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားသည်
အမည်ရင်း ဦးဂုဏ်ဘဏ် အပြင် ဦးစ ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့်လည်း ရေးသားသည်
စာပေဗိမာန် လေဟာပြင်၌ ဟောပြောခဲ့သော ဆရာကြီး၏ ဟောပြောချက်များကို 'မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် မြန်မာ့ဇာတ်ပွဲ အရသာ'၊ 'ဂီတ စာပေနှင့် အခြားသော ဟောပြောချက်များ' စသည်ဖြင့် စာအုပ်များ ထုတ်ဝေထားသည်
ထို့ပြင် ဆရာကြီးသည် 'ဂီတသံစဉ် နည်းလမ်းယဉ်'၊ 'မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်'၊ 'ထံတျတေ ပြဿနာ'၊ 'မြန်မာဂီတ အရသာ' ဟူသော စာအုပ်များကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
ဆရာ ဦးအောင်သိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ 'အခြေခံ ကြိုးသီချင်း တဆယ့်သုံးပုဒ် အဖွင့်'၊ 'မြန်မာသီချင်းကြီး တဆယ့်ငါးပုဒ် အဖွင့်' တို့ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ယဉ်ကျေးမှု ကောင်စီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာ ဆိုင်ရာ အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၃၄၂ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲ လပြည့်ကျော် ၂ ရက် (၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်) နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
မြန်မာ့ ဆိုင်းဝိုင်းနှင့် မြန်မာ့ဇာတ်ပွဲ အရသာ
စာ (က) - (ခ)
စာ (ဈ) - (ဍ)
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၁
စာ ၂၄၉ - ၂၅၁
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ်၊ ၁၉၈၂
စာ ၁၆၅ - ၁၆၆
၁၂၃၄ (၁) ရက်
ရတနရွာ၊ ရတန
ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်း ဖြစ်ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အခြေပြု တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်စတင်စဉ် ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း အမည်ဖြင့် ပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟူ၍ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အိမ်ကွင်းအဖြစ် စစ်တွေမြို့နယ်ရှိ ဝေသာလီ အားကစားကွင်းကို အသုံးပြုခဲ့သည်
လက်ရှိတွင် သုဝဏ္ဏ အားကစားကွင်းအား အိမ်ကွင်းအဖြစ် အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
ယခင်နှစ် ဘောလုံးရာသီတွင် ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်သည် ဒဿမနေရာတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
ရက္ခပူရ ယူနိုက်တက်အသင်းသည် ရတနာပုံအသင်းနှင့်ပွဲစဉ်တွင် သရေကျအောင် ကစားနိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ရတနာပုံအသင်းသည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ချန်ပီယံဖြစ်နေခဲ့သည်
ထိုပွဲစဉ်သည် မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်၏ ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အကျဆုံး ပွဲစဉ်အဖြစ် ပြောစမှတ်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ကလပ်အသင်းသည် မူလနာမည်ဖြစ်သော ရခိုင်ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်းဟုသော အမည်သို့ ပြန်ပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ နည်းပြများဝေသာလီ အားကစားကွင်းသည် ယခင် ဝေသာလီ ရင်ပြင်ဟု သိထားကြသော ကစားကွင်းဟောင်းတခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ပြုပြင်မွန်းမံကာ ဝေသာလီအားကစားကွင်း ဟူ၍ အမည်ပေးခဲ့သည်
Note: Flags indicate national team as defined under FIFA eligibility rules. Players may hold more than one non-FIFA nationality.Chairman:ဦးဇော်မင်းသိန်းOwnership: Golden Gate Int'l Development Co.,Ltd.အုပ်ချုပ်သူ မန်နေဂျာ: ဦးထွန်းထွန်းဝင်းနည်းပြချုပ်: ဦးအောင်ဇော်မျိုးလက်ထောက်နည်းပြ: ဦးကြိုင်သန်း၊ ဦးညွန့်ဝင်းFitness and Conditioning Coach: ဦးမောင်မောင်မြင့်ဂိုးနည်းပြ: ဦးအေးသာလူငယ်အသင်းနည်းပြ:ဦးနန္ဒကျော်Media Officer: ဦးသက်ထွန်းနိုင်ဦးAdmin Assistance: ဦးလင်းဇော်ဦးIncharge of Event Management: ဦးဝင်းမြင့်ဌေးMarketing Officer: ဦးမျိုးမင်းနိုင်Finance Officer: ဒေါ်နွယ်နီလှိုင်
ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်ကို (၁၉၉၀)နှစ်ပိုင်းတွင် ပြောင်းရွှေခဲ့သည်
(၂၀ဝ၀)ခုနှစ်တွင် အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၁၀) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၂) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၁) ကျောင်းရှိသည်
မြို့နယ်နေလူထုပေါင်း တစ်သောင်းခန့်မှ (၂၀၁၀)ခုနှစ်တွင် တစ်သိန်းဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်တွင် စက်မှုဇုန်တစ်ခုလည်းတည်ရှိ‌‌သည်
ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားလူငယ်များ စွမ်းရည်ဖွံ့ဖြိုးရေးဒီဂရီကောလိပ်သည် ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိလျက်ရှိသည်
ဒဂုံဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်နှင့် သန်လျင်မြို့နယ်ကို [[သန်လျင်တံတားအမှတ်(၂){ကုလားဝဲတံတား}]]ဖြင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားလျက်ရှိသည်
ကုလားဝဲတံတားသည် (၂၀ဝ၇)ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပဲခူးမြစ်ကို ဖြတ်ထိုးထားသော ဒုတိယတံတားဖြစ်သည်
ပဲခူးမြစ်သည် ဤမြို့နယ်၏ အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်အရပ်တွင် တည်ရှိသည်
ဒဂုံမြို့သစ်ဆိပ်ကမ်း၏ မြောက်ဘက်တွင် လှည်းကူးမြို့နယ်၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်း၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် သာကေတမြို့နယ်၊ အရှေ့နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် သံလျင်မြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်
အလတ်တန်းစားလူတန်းစားများ နေထိုင်ကြပြီး စည်ကားသော ရပ်ကွက်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယုဇနဥယျဉ်မြို့တော်၊ သစ်ဆိပ်၊ သိမ်ကျောင်းကွေ့၊ ၈၈ရပ်ကွက်နှင့် ပွိုင့်ထိပ်တို့သည်ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ်၏ အဓိကနာမည်ကြီးနေရာများဖြစ်သည်
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများစွာ နေထိုင်သည်
စက်ကုန်းလေးရွာ၊ ပြင်းမကွင်း
ဓာတ်တော်ရေဦးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dattawyaeu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၀ ဦး၊ မ ၃၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဇရာမရဏမှ သင်္ခါရအထိ (၁၁)ပါးသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ သစ္စဉာဏ် မဂ်ဉာဏ် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့ဖြစ်ပုံ အတိတ် ကာလ, အနာဂတ်ကာလ သမဏ, ဗြာဟ္မဏများသည် ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မတို့၌ ငါဘုရား ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိသလို သစ္စဉာဏ်, မဂ်ဉာဏ်, ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်တို့ဖြင့် သိကြသည်
ဓမ္မဉာဏဟူသော မဂ်ဉာဏ်, အနွယဉာဏဟူသော ပစ္စဝေက္ခဏာ ဉာဏ်(၂)ပါး သန့်ရှင်း စင်ကြယ်ဖြူစင်သော အရိယာသာဝကကို ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္န, ဒဿနသမ္ပန္န, အာဂတော ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ, ပဿတိ ဣမံ သဒ္ဓမ္မံ, သေက္ခဉာဏေန သမန္နာဂတ, ဓမ္မသောတသမာပန္န, အရိယနိဗ္ဗေဓိကပည, အမတဒွါရံ အာဟစ္စ တိဋ္ဌတိပုဂ္ဂိုလ်ဟု ဆိုအပ်ပုံကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဓမ္မ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဉာဏဝတ္ထု(၄၄)ပါးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ သိသင့်သော အဓိပ္ပါယ်များကို အကျယ်ဖွင့်ဆို ထားပါသည်
ဗထွေး၊ သိပ်ပံ(ခရစ် ၁၉၃၂-၁၉၈ဝ)
စာရေးဆရာ ဦးဗထွေးကို ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မြောင်းမြ ခရိုင် အိမ်မဲမြို့နယ် သရက်ကုန်းရွာ၌ ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးကာစီ၊ ဒေါ်တင့်တို့မှ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်းခြောက် ယောက်အနက် ပဉ်စမမြောက် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉျဘဝကပင် စာရေးစာဖတ် ဝါသနာပါပြီး စာတိုစာစများရေးကာ စာရေးဆရာများနှင့် ဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်
စာရေးဆရာ သိပ်ပံဗထွေး၏ အမည်ရင်းသည် ဦးဗထွေးပင် ဖြစ်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် အင်းစိန် စက်မှုလက်မှုကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ်ဒီပလိုမာ အောင်လက်မှတ် ရရှိခဲ့သည်
ဒီပလိုမာရပြီးနောက် လျှပ်စစ်အဖွဲ့တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းစဉျ ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ လျှပ်စစ်ပညာတော်သင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ရသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် နှစ်နှစ်နီးပါး ပညာသင်ပြီး အမ်-အိုင်-အီး-အီး နှင့် အမ်-အက်စ-အီး လျှပ်စစ်အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်
ဂျာမနီမှ ပြန် လာပြီးနောက် ပုသိမ်၊ လွိုင်ကော်၊ ကျိုင်းတုံ၊ မုံရွာ၊ ရမည်းသင်း၊ သာစည်မြို့များတွင် ခရိုင်လျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ပြောင်းရွေ့အမှုထမ်းခဲ့သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရှုမဝမဂ်ဂဇင်းတွင် မနုဿဝတ်ထုတိုများ ရေးကာ စာပေနယ်သို့ ဝင်ခဲ့သည်
စာပေသက်နုနယ်ချိန်တွင်ပင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် စက်မှုလက်မှုနိုင်ငံ ထူထောင်ရန် လှုံ့ဆော်သော သတင်းစာဆောင်းပါးများကို ရေးခဲ့သည်
ဝတ်ထု၊ ဆောင်းပါးများသာမက လောပီတ ဘီလူးချောင်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း၊ မိုးဗြဲစသော မှတ်တမ်းစာအုပ်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လောပီတ ရေအား လျှပ်စစ်စီမံကိန်း အမည်ရှိ စာအုပ်ဖြင့် ယူနက်စကို စာပေဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် လျှပ်စစ် အန်တရာယ် မှုခင်းအသွယ်သွယ်စာမူဖြင့် အမျိုးသား စာပေ သုတပဒေသာဆု ရရှိခဲ့သည်
သိပ်ပံဗထွေး၏ နောက်ဆုံး ရေးသားခဲ့သောလက်ရာမှာ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလထုတ် သင့်ဘဝမဂ်ဂဇင်းပါ "သူ၏ညာဉ်"ဝတ်ထုတို ဖြစ်လေသည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် မည်သည့်နေရာဌာနတွင်မဆို သူတွေ့မြင်သော ခွၽတ်ယွင်းမှု၊ လစ်ဟင်းမှု၊ ဖောက်ပြန်မှုများကို ဖော်ပြ၍ အကြံပေးလမ်းညှှန်မှုများကို ရေးသားတတ်သည်
ရေးသားတင်ပြပုံမှာလည်း ကိုယ်ပိုင်ဟန် ရှိသည်
ဝါကျတို၊ စာပိုဒ်တိုများသုံး၍ တိုတိုတိတိ ထိထိမိမိရေးသားပုံသည် သိပ်ပံဗထွေး၏ စာရေးဟန်ပင် ဖြစ်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် တိုင်းပြည်နှင့်လူမျိုးအပေါ် စေတနာ ကြီးမားသူဖြစ်ရာ မြန်မာအက်ခရာများကိုသုံး၍ ကယား၊ လီစူး၊ နာဂ စာပေများ တီထွင်ခဲ့သည်
နယ်တွင် အမှုထမ်းနေရာမှ ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရွေ့ပြောင်းရပြီးနောက် ရန်ကုန်လျှပ်စစ်ဌာန စာကြည့်တိုက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ထိုနောက် ဗဟိုသုတေသန လုပ်ငန်းအဖွဲ့သို့ စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ပြောင်းရွေ့တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
သိပ်ပံဗထွေးသည် ဗဟိုသုတေသနလုပ်ငန်းအဖွဲ့တွင် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် အမှုထမ်းဆဲ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်သန်းမြင့်နှင့် သမီးတစ်ဦး၊ သားသုံးဦး ကျန်ရစ်သည်
ဤစာအုပ်တွင် မြင့်သန်း‌သည် ဂျပန်စာရေးဆရာ ကာဝဘတ၏ ဝတ္ထုတို၂၃ ပုဒ်ကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားသည်
ပက္ကားရွာ၊ ပရိုက်ကြံခင်း
ယစ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yitpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၂ ဦး၊ မ ၁၉၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ယူဒမိ သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သင်ကြားရေးပလက်ဖောင်းဖြစ်ပြီး သက်မွေးပညာအဖြစ် သင်ယူလိုသည့် လူရွယ်များနှင့် ကျောင်းသားတို့အတွက် ရည်ရွယ်သည်
သင်ယူသူ သန်း ၃၀ ကျော် ရှိပြီး နည်းပြပေါင်း ၅ သောင်းခန့်က ဘာသာစကား ၆၀ ကျော်ဖြင့် သင်ကြားလျက် ရှိသည်
သင်ခန်းစာပေါင်း ၂၄၅ သန်းကျော် ရှိသည်
နိုင်ငံပေါင်း ၁၉၀ ကျော်မှ ကျောင်းသားများ၊ နည်းပြများ သင်ယူမှု သင်ကြားမှု လုပ်ကြသည်
ကျောင်းသားအရေအတွက် သုံးပုံနှစ်ပုံမှာ အမေရိကန်အပြင်ဘက်မှ ဖြစ်သည်
လုပ်ငန်းပေါင်း ၄ ထောင်ကျော်တို့က ၎င်းတို့ဝန်ထမ်းများ၏ အရည်အသွေးမြှင့်သင်တန်းအဖြစ် ယူဒမိကို သုံးသည်
ဖော်ကျွန်း ၁၀၀ စာရင်းဝင် လုပ်ငန်းတို့၏ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ယူဒမိ၏ ဖောက်သည်များ ဖြစ်သည်
ကျောင်းသားများမှာမူ လုပ်ငန်းခွင်နှင့် ဆက်စပ်သော စွမ်းရည်ရရန် သင်တန်းယူသည်က များသည်
အချို့သင်ခန်းစာများမှာ အောင်လက်မှတ်ပေးသည်
၂၀၁၉ ခု စာရင်းအရ လက်ရှိ၌ သင်ကြားသင်ယူနေသည့် သင်ခန်းစာပေါင်း ၁၃၀၀၀၀ ကျော် ရှိသည်
၁၂၅၅ (၁) ရက်
ဒယ်ကွင်းရွာ၊ တလုပ်ကုန်း
ကင်မွန်းကုန်းရွာ၊ ကျုံကျပ်
သခင် တင်မောင် (၁၉၁၈-) သည် မြန်မာ နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဝန်ကြီးဟောင်း ဖြစ်သည်
ပြည်ခရိုင် ပေါင်းတည်မြို့နေ ဦးဘိုးချိန်၊ ဒေါ်နုတို့မှ ၁၉၁၈ ခု၊ ဇွန်လ ၁၈ ရက်တွင် မွေးသည်
တတိယမြောက် သားဖြစ်သည်
ပေါင်းတည် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းနေသည်
ပေါင်းတည် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂထောင်ရာတွင် ပါဝင်သည်
ကျောင်းသားသပိတ်ဖြစ်သော် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပါဝင်သည်
ပေါင်းတည် ဒို့ဗမာအစည်းအရုံး ခေါင်းဆောင်များအနက် တဦးဖြစ်ပြီး အတွင်းရေးမှူး၊ လက်ရုံးတပ်ဗိုလ်အဖြစ် တာဝန်ယူရသည်
၁၃၀၀ ပြည့် တောင်သူလယ်သမားအရေးတော်ပုံ ဒို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ရွေးသည့် အသေခံဗိုလ် ၄၀ အနက် ပြည်ခရိုင်ကိုယ်စားပြု အဖြစ်သည်
ရွှေတိဂုံကုန်းတော် သပိတ်ပေါင်းစုံစခန်း ရိက္ခာထောက်ဌာန တာဝန်ခံ လုပ်ခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်သည့်အခါ မင်းဘူးခရိုင် ပြည်ခရိုင် စည်းရုံးရေးတာဝန်ခံအဖြစ် လှုပ်ရှားသည်
အင်္ဂလိပ်တို့ ဆုတ်စဉ် ယာယီ မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ဒို့ဗမာ ဆင်းရဲသားအစည်းအရုံး မြို့နယ်မှူးလည်း ဖြစ်သည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး လုပ်သည့်အခါ ပြည်ခရိုင် သာယာဝတီခရိုင် အင်းစိန်ခရိုင် အပါအဝင် တိုင်း (၁) စစ်မက်ရေးရာခေါင်းဆောင်နှင့် နိုင်ငံရေးရာခေါင်းဆောင် (၂ ယောက်အနက် တယောက်) အဖြစ် ပါဝင်သည်
ပေါင်းတည်အရှေ့ပိုင်း ရိုးမယုတ်ဆိုင်ရွာတွင် တပ်မဟာစိုက်သည့်အခါ နိုင်ငံရေးရာရုံး ဦးစီးမှူးအဖြစ် လုပ်သည်
တော်လှန်ရေးပြီးနောက် ပြည်ခရိုင် ဖဆပလအဖွဲ့ကို တည်ထောင်သည်
ပြည်သူ့ငြိမ်းချမ်းရေး ဗဟိုကောင်စီ၊ သမဝါယမ ဆပ်ကော်မတီ ဗဟိုစည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်
ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး ဌာနချုပ် တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပေါင်းတည်မြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ရာ အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်
ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန် လုပ်ရသည်
နောက်တကြိမ် ရွေးကောက်ပွဲ၌လည်း ပေါင်းတည်မှ ထပ်အရွေးခံပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၂ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒေါ်တင်ကြည်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုရာ သား ၂ ယောက် ရှိသည်
ဇင်းထန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zinhtan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၈ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
လက်စွေ့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letswayt)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ လက်စွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်စွေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၅၅ ဦး၊ မ ၂၂၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်းခါးကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpanhkarkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ ဟန်းတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းတဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၅၁ ဦး၊ မ ၄၀၅၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၁၀၈ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် ဗန်းမော်မြို့ပေါ်ရှိ ဟန်းတဲရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
အမည်ရင်း - ဦးလှမောင်သွင်မိဘအမည် - ဦးကြာ + ဒေါ်သေးသေးမွေးသက္ကရာဇ် - ၁၂၇၈၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော်၊ ၁၀ ရက်(21.Sep.1916)မွေးဖွားရာ ဒေသ - ဖျာပုံခရိုင်၊ ဒေးဒရဲမြို့နယ်၊ ရေပူဝရွာဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ကို စတင်တည်ထောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ငယ်စဉ်က ကျောင်းမနေခဲ့ရဘဲ အစ်ကိုဖြစ်သူက အိမ်တွင် စာသင်ပေးသည်
သူက စာတွင် စိတ်မဝင်စား၊ အရုပ် ဆွဲသည်
ထို့နောက် သူ့ကိုယ်သူ ကျောင်းအပ်ကာ ပိဋကတ်ကျမ်းစာများကို သင်အံလေ့ကျက်သည်
အသက် ၁၄ နှစ် အရွယ်တွင် အသိအကျွမ်း မရှိသော ရန်ကုန်မြို့သို့ ထွက်ပြေးသည်
ကြော်ငြာ ဒီဇိုင်း၊ ရုပ်ရှင် ဆလိုက်၊ အထည် ဒီဇိုင်းတို့ ရေးဆွဲ၍ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုသည်
၁၉၃၃-၃၄ ခုနှစ်တွင် သက်စောင့် မဂ္ဂဇင်းတွင် 'လှမောင်' အမည်ဖြင့် ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားခဲ့သည်
'ဝါးခယ်မလှမောင်' အမည်ဖြင့် နဂါးနီ ဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ကလောင်အမည် အမျိုးမျိုးကို အသုံးပြုသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် နဂါးနီဂျာနယ်၌ ဘဆွေ အမည်တူ နှစ်ဦး ဖြစ်နေသဖြင့် ၎င်းက ရန်ကုန်ဘဆွေဟု အမည်ယူခဲ့သည်
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ဂျပန်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ဖျာပုံခရိုင် မြေအောက်တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကားမောင်းလိုက်ပို့သူမှာ ကိုထွန်းအေး ဆိုသူ ဖြစ်ပြီး၊ ရန်ကုန်ဘဆွေက သေနတ်ဖြင့် ဂဠုန်ဦးစောကို ပစ်ခတ် လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း နားထင်ကိုသာ ရှပ်မှန်သဖြင့် ဂဠုန်ဦးစော အသက်မသေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် တပ်မှာလည်း အမှုမထမ်း၊ နိုင်ငံရေး မှာလည်း မပါဝင်ဘဲ စာပေနှင့် အနုပညာ လောကတွင်သာ ကျင်လည် နေထိုင်သည်
ရန်ကုန် အစိုးရ ဖြစ်ချိန်တွင် စစ်တပ်သို့ ခေတ္တမျှ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် စာပေနှင့် အနုပညာလောကတွင် ပြန်လည် အခြေချ ပြန်သည်
ရန်ကုန် ဘဆွေသည် စာပေတွင်သာမက ပန်းချီ၊ ပြဇာတ်နှင့် ရုပ်ရှင်တွင်လည်း နှံ့စပ်ပေါက်မြောက်သည်
သူ၏ ပန်းချီ ကားများနှင့် ပြဇာတ်များသည် အောင်မြင်ကျော်ကြားသည်
ရန်ကုန် ဘဆွေသည် တည်မြဲသန့်ရှင်းကွဲချိန်တွင် မီးဒုတ် သတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး တည်မြဲဘက်မှ ရပ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
ပြည်တွင်းစစ်မှာ မြန်မာ့ တပ်မတော်က ဗိုလ်မှူးချုပ် မောင်မောင်နှင့် တပ်မတော် အရာရှိကြီးများကို ကရင်လက်နက်ကိုင် တော်လှန်သူတွေက ဖမ်းမိပြီး ကရင်နယ်ထဲသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခြင်း ခံခဲ့ရရာ၊ ရန်ကုန်ဘဆွေနှင့် ရဲဘော်တစုက ခရီးရည် ချီတက်ပြီး ကရင်လက်မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်မောင်မောင်နဲ့ တပ်မတော် အရာရှိတစုကို ကယ်တင်ခဲ့သည့်  ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းကို ရေးသားခဲ့တဲ့ "တိုက်ယူရသည့် မျက်ရည်တပေါက်" နှင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီခေတ် အခြေအနေကို သရော်ရေးဖွဲ့တဲ့ "ရွှေဝါပြည်" တို့ ဝတ္ထုတို့မှာ အထူးကျော်ကြားခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေဝါပြည်ဝတ္ထုကို မဆလအစိုးရက လိုက်လံသိမ်းဆည်းခဲ့ပြီး ထုတ်ဝေခွင့်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်
ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ ပါတီ ပြိုကွဲပြီးနောက် ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် မဆလအစိုးရက လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ထုတ်ပြန်ခဲ့ရာမှ မြန်မာပြန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်ဘဆွေသည် ဘဝကြင်ဖော် ဒေါ်မြသွေး နှင့် သားသမီးများဖြစ်ကြသော မမေသွဲ့ဆွေ၊ မသက်နွဲ့၊ မမြမူမူ၊ မောင်ဆွေညို၊ မဆင်းရွှေရည်၊ မလှလှနု၊ မမြဆွေ၊ မောင်သက်မှူး၊ မအိအိချော နှင့် မြေး (၁၆) ယောက်ထွန်းကားခဲ့ပြီး ၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၁၇) ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ ဈာပနသို့ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ သူ့ကိုချစ်သော အနုပညာမောင်နှမများ (၈၄) ဦးခန့် လာရောက်ခဲ့ကြသည်ကိုလည်း ဆရာကြီး၏ နာရေးအမှတ်တရ မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲတွင် တွေ့ရှိခဲ့ရသည်
ပါဝင်ရေးသားခဲ့သော မဂ္ဂဇင်းများမှာ – ကာနယ်ဇင်း၊ ကေသီပန်၊ ကောဇာသစ်၊ ဂျာနယ်ပြာ၊ ငွေတာရီ၊ စနေနဂါးနီ၊ စာပန်းချီ၊ စုံထောက်၊ နဂါးနီ၊ နဝဒေး၊ ပေဖူးလွှာ၊ ပန်းချီ၊ မီးဒုတ်၊ မြဝတီ၊ ရုပ်ရှင်ချစ်သူ၊ ရွှေဝတ်မှုံ၊ ရှုမဝ၊ ဝတ်မှုံ၊ သုတေသီ၊ သက်စောင့်၊ သွေးသောက် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ကလောင်အမည်ကွဲများမှာ – စံနက်ကျော်၊ လှမောင်၊ ဝါးခယ်မလှမောင်၊ သတိုးဆွေ တို့ဖြစ်သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဆလ အစိုးရက နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမအဆင့်) ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ရက်ခုံတိုင်ရွာ၊ ကျင်ကြီး
လက်ပန်တုန်း (လက်ပန်ကုန်း)ရွာ၊ ပြလင်း
ဖတ်ကုမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုဖျက်မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုဖျက်မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၁၆ ဦး၊ မ ၁၆၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
စကမြား (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakamyar(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ စကမြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကမြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၈ ဦး၊ မ ၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ စကားမြား (မြောက်) ဖြစ်သည်
၁၂၅၇ (၁) ရက်
အမှတ် (၁) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဒဂုံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်းသည်အထိ အင်္ဂလိပ်မက်သဒစ် အထက်တန်းကျောင်း အမည်တွင်ခဲ့သည်
ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၃ ဦး၊ မ ၂၀၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ပါဠိအဋ္ဌကထာတို့၌ ဥပကမည်သူ သုံးဦးတွေ့ ရ၏
ဥပကသုတ်ကြည့်ဥပကထေရ်ကြည့်ထိုသူသည် ခပ်စောစော သရဏ ဂုမ်တည်သူ, အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သူ မဟုတ်သော်လည်း ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့၏ အလျင်ကပင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် တွေ့ရ၍ သာသနာတော်၌ ထင်ရှားသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်၊ ထိုဥပက ပရိဗိုဇ်သည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်နှင့် ဂယာ၏ အကြား၌ ခရီးရှည် ကြွသွားတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို တွေ့မြင်ရ၍ “အရှင်၏ ဣန္ဒြေတို့ကား ကြည်လင်လှပါပေကုန်၏၊ အရေအဆင်းကလည်း ဖြူစင်သန့်ရှင်းလှပါ၏ အရှင်သည် မည်သည်ပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်စူး၍ (ဆရာ့အရာ ထား၍) ရဟန်းပြုပါသနည်း၊ အရှင်၏ ဆရာ မည်သူပါနည်း၊ အဘယ်ဆရာ၏ တရားကို အသင် နှစ်သက်ပါသနည်း” ဟု မေး၏
မြတ်စွာဘုရားက “ဥပက— ငါသည် အလုံးစုံကို သိသူဖြစ်၏၊ အားလုံးသော အာရုံတရားတို့၌ ကိလေသာအစေးဓာတ်ဖြင့် ငြိကပ် တွယ်တာသူမဟုတ်၊ ငါ့မှာဆရာမရှိ၊ ငါနှင့်တန်းတူ ရည်တူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမျှ မရှိ” စသည်ဖြင့် မိန်တော်မူ၏၊ ယင်းသို့ မိန့်လသော် ဥပက ပရိဗိုဇ်သည် "ဟုပေယျာပါဝုသော  အရှင်ဘုရား မိန့်သည်အတိုင်း ဟုတ်နိုင်ပါတယ် (ဤ လို ရူပကာယမျိုး၌ ဤသို့သော ဉာဏ်မျိုး ရှိနိုင် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်) "ဟုပြောဆိုပြီးလျင် ဦးခေါင်းညိတ်၍ လမ်းရှောင်လွှဲကာ ဝင်္ကဟာရ ဇနပုဒ်သို့ သွားလေ၏
ဥပကသည် ထိုဝင်္ကဟာရဇနပုဒ်၌ သားမုဆိုးရွာတစ်ရွာကို မှီခိုနေထိုင်လသော် မုဆိုးအကြီးအကဲတစ်ဦးက သူ့ကို ပြုစုလုပ် ကျွေး၏၊ မုဆိုးကြီးသည် အဝေးသို့ အမဲလိုက် ထွက်ခါနီးသောအခါ “ငါတို့၏ ရဟန္တာကြီးကို မမေ့ရစ်နဲ့” ဟု သူ၏သ္မီး "ဆာဝါ(စာပါ)”အား မှာကြား၍ သွား၏၊ ဥပကသည် နောက်တစ်နေ့၌ မုဆိုးကြီးအိမ်သို့ ရောက်သွားသောအခါ လှပပြည်ဖြိုးသော ဆာဝါသည် ထမင်းဟင်းများ ချက်ပြုတ်ပြီး၍ ဆက်ကပ်ကျွေးမွေးရန် ဥပကထံ ချဉ်းကပ်လာသည်တွင် ဥပကသည် ဆာဝါကို မြင်သည်နှင့်တပြိုင်နက် စွဲလမ်း တပ်မက် နှစ်သက်လှသဖြင့် ဆက်ကပ်သော ဆွမ်းကိုပင် မစားနိုင်တော့ပဲ ခွက်ဖြင့် ထည့်ယူကာ ကျောင်းသို့ ပြန်သွား၍ ထိုဆွမ်းကို တနေရာ၌ ထားပြီးလျှင် “ဆာဝါကို ရလျင် အသက်မသေ နေရမည်၊ မရလျင် သေမည်”ဟူသော အလိုရမက်ဖြင့် အစာ မစားပဲ လျောင်းစက်နေလေ၏
(၇)ရက်ပြည့်၍ တောလိုက်ရာမှ ပြန်လာသော မုဆိုးကြီးသည် ထိုအကြောင်းကို သိလသော် ဥပကကို လူဝတ်လဲစေ၍ အိမ်သို့ခေါ်ကာ သ္မီးဆာဝါနှင့် ထိမ်းမြားလေသည်၊ ဥပကနှင့် ဆာဝါတို ပေါင်းသင်းနေထိုင်၍ သားတစ်ယောက် ဖွားမြင်၏၊ သားကို သုဘဒ္ဒဟု အမည်မှည့်၏
ဆာဝါသည် သားငယ်ကလေး ငိုကြွေးသောအခါ “မံသဟာရကဿ ပုတ္တ  သားထမ်းသမား၏သား၊ မာ ရောဒိ  မငိုနဲ့” စသည်ဖြင့် ကလေးချော့လျက် ဥပကကို သရော်လေ၏
ဥပက မခံချင်မှန်းသိသဖြင့် အကြိမ်ကြိမ် သရော်လေ၏၊ ထိုအခါ ဥပကသည် ဆာဝါ နှင့်အတူ ပေါင်းသင်းနေထိုင်လိုစိတ် မရှိတောသဖြင့် “ဧဟိ ကာဠ နိဝတ္တ (ကိုမဲ လာပါ ပြန်ခဲ့ပါ၊ ဘယ်ကိုမျှ မသွားပါနဲ့)” ဟု ဆာဝါက တားမြစ်သည်ကိုပင် မလိုက်လျောတော့ပဲ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ထွက်ခွါသွားလေ၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပကကို ရဟန်းပြုပေး၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းအားထုတ်စေရာ အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်၍ ကွယ်လွန်သောအခါ အဝိဟာဘုံ ဖြစ်၏
ဥပကသည် ယင်းဘုံ၌ ဖြစ်လျင်ဖြစ်ချင်း အရဟတ္တဖိုလ်သို့ရောက်လေ၏
ကထံ ဥပကစဏ္ဍာလံ ပဋိကုလေသု ဓမ္မေသု အပ္ပဋိကူလသညီ ဝိဟရတိ
ဥတိုရွာ၊ ရှော်ချောင်း
ဦးမိုးခွီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Oomoekhwee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ရေတံခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘောဂဗေဒ ပညာတွင် ဒတ်ခ်ျရောဂါ (Dutch disease) ဆိုသော အသုံးအနှုန်းမှာ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ကျဆင်းသွားရသည့် ဆက်သွယ်မှုကို ရှင်းပြထားသော သဘောတရား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်
သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမို ခိုင်မာလာပြီး နိုင်ငံ၏ အခြားသော ထုတ်ကုန်များကို အခြားနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူနိုင်ရန် အတွက် ပို၍ ဈေးကြီးသွားခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ထိခိုက်စေသည့် သဘောတရားပင် ဖြစ်သည်
သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသော်လည်း အခြားသော နိုင်ငံခြားငွေ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဝင်လာနိုင်သည့် အကြောင်းတရားများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ထိုအကြောင်းတရား များတွင် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများနှင့် နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း ပါဝင်သည်
ဒတ်ခ်ျရောဂါ ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ၁၉၇၇ တွင် ဘောဂဗေဒ ပညာရှင်များက စတင်သုံးနှုန်း ခဲ့ကြပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ (ဒတ်ခ်ျလူမျိုးတို့ နိုင်ငံ) တွင် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အများအပြား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍ ကျဆင်းရခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်
ဦးဂင်းရွာ၊ ဦးဂင်း
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဆူးကောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆူးကောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၉ ဦး၊ မ ၁၄၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ပုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မေလ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၃၂)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၃၄) ရက် ကျန်သေးသည်
၂၀၂၂ – မုန်တိုင်ပင် အစုအပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခံရမှုတွင် မြန်မာတပ်မတော် (ကြည်း)တပ်ဖွဲ့ဝင်များသည် အရပ်သား ၃၇ ခန့် အစုအပြုံလိုက်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
ထင်ချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htinchaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာလောင်းထွီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၇ ဦး၊ မ ၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦး နေထိုင်သည်
စကားစိမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarsein)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ သဲကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၈ ဦး၊ မ ၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ သစ်တက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်တက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၇ ဦး၊ မ ၂၂၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး (အင်္ဂလိပ်: Managing Director) ဆိုသည်မှာ နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ ကော်ပိုရေးရှင်း၊ လုပ်ငန်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖွဲ့၊ ဘဏ် အစရှိသော ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများ၏ အကြီးအမှူးရာထူးဖြစ်သည်
"ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး" ဆိုသော အခေါ်အဝေါ်ကို အစိုးရဌာနဆိုင်ရာများတွင် သုံးလေ့ရှိပြီး အစိုးရပိုင်မဟုတ်သည့် အများနှင့်သက်ဆိုင်သော (သို့မဟုတ်) အများနှင့်မသက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများတွင်မူ "မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ" ဟုလည်းကောင်း၊ "အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာ" ဟုလည်းကောင်း သုံးလေ့ရှိသည်
ဝန်ထမ်းအဖွဲ့အစည်းများတွင် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးသည် ယင်းအဖွဲ့အစည်းများ၏ အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်ပြီး ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ပါမောက္ခချုပ်လေကြောင်းပျံသန်းရေးဌာနမှူးချုပ် အစရှိသော ရာထူးများနှင့် ညီမျှသည်
အစိုးရစီမံခန့်ခွဲမှုအင်္ဂါစဉ်အရ ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးသည် အထွေထွေမန်နေဂျာ (အင်္ဂလိပ်: General Manager) ၏ အထက်တွင်ရှိပြီး အချို့အဖွဲ့အစည်း၌မူ ဒုတိယဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး (အင်္ဂလိပ်: Deputy Managing Director) ၏ အထက်တွင်ရှိသည်
အများနှင့်သက်ဆိုင်သော (သို့မဟုတ်) အများနှင့်မသက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီများတွင် ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူးထက် မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာဖြစ်စေ၊ အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာဖြစ်စေ သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်
ယျေဘုယျအားဖြင့် ယင်းရာထူးသည် ဒါရိုက်တာများဘုတ်အဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်ပြီး ကုမ္ပဏီ၏ အစုရှယ်ယာရှင်ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် အစရှိသော ရာထူးများ၏ အောက်တွင်ရှိပြီး ဒါရိုက်တာများ၏ အထက်တွင်ရှိသည်
ဥက္ကဋ္ဌ၊ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် မရှိသည့် ကုမ္ပဏီများတွင် မန်နေဂျင်းဒါရိုက်တာ (သို့မဟုတ်) အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာသည် ယင်းကုမ္ပဏီ၏ စီမံခန့်ခွဲမှုတွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်
အရှင်ဓမ္မသညကထေရ်   သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဓမ္မသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ရစ်မိုင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitmaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကျွဲဖြူတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲဖြူတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၁၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၈၇ ဦး နေထိုင်သည်
ယစ်မှိုင်းသည် မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်း ၆၇ ရွာတွင် ပါဝင်သည်
နဂူမေရွာ၊ နဂူမေ
Mirage 2000 သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ Dassault Aviation မှ ထုတ်လုပ်သော ဘက်စုံသုံး ဂျက်တိုက်လေယာဉ် ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း (၉) နိုင်ငံ၌ အသုံးပြုလျက် ရှိကာ အစီးပေါင်း (၆၀၀) ကျော် ထုတ်လုပ်ပြီးဖြစ်သည်
လေယာဉ်သား (၁) ဦးလေယာဉ်အလျား (၁၄.၃၆) မီတာတောင်ပံအလျား (၉.၁၃) မီတာလေယာဉ်အမြင့် (၅.၃) မီတာအမြင့်ဆုံး အမြန်နှုန်း  အသံထက် (၂.၂) ဆ ဘရာဇီး (ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃ တွင် အနားပေးခဲ့သည်) အီဂျစ် ပြင်သစ် ဂရိ အိန္ဒိယ ပီရူး ကာတာ ထိုင်ဝမ် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု
ဥတုံးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utonepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ တောင်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗလိုင့်ချီနိုင်ဘူတာ တမီးလ်: வாழைச்சேனை ரயில் நிலையம்), (သီဟိုဠ်: වලයිචෙනෙයි දුම්රිය ස්ථානය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ဗလိုင့်ချီနိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သိရိလင်္ကာမီးရထား၊ ပြည်နယ်ပိုင်ရထားလုပ်ဆောင်ရေးက ပိုင်ဆိုင်သည်
ဘတ်တိကလိုအာလိုင်းတွင် တည်ရှိသည့်ဘူတာဖြစ်ကာ ကိုလံဘိုမြို့နှင့် ဘတ်တိကလိုအာခရိုင်ကို ချိတ်ဆက်ပေးသည်
ဝက်တိုး (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဝက်တိုး (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်သိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthaik)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ဒဟတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဟတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၁ ဦး၊ မ ၉၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ချောင်းရွာ၊ ရှော်ချောင်း
သရေစည်သူ ဦးဉာဏ်ထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ တစ်ဦးအဖြစ် ၂၀၁၂ ဩဂုတ်မှ ၂၀၁၆ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သီဟသူရ တင်အောင်မြင့်ဦး နုတ်ထွက်သွားပြီးနောက် လစ်လပ်လျက်ရှိသည့် ဒုသမ္မတနေရာကို ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ရေတပ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဉာဏ်ထွန်းအား  ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ ဒုသမ္မတအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဖခင် ဒုတိယတောအုပ် (သစ်တော)  ဦးစိန်မောင်နှင့် မိခင်မူလတန်းပြဆရာမ   ဒေါ်သိန်းတင်တို့က ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါ ရီ (၁၂) ရက်တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ သာယာ၀တီ ခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့၊ ဂုံးလမ်း(သံပရာကုန်း လမ်း)၌ မွေးဖွားသည်
ဂုံးလမ်းအစိုးရ မူလတန်းကျောင်းနှင့် ဇီးကုန်းမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာသင် ယူပြီး ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းစာမေးပွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ စစ်တက္ကသိုလ်ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ် စဉ် (၁၆)သို့တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သိပ္ပံဘွဲ့ရ ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းရှေ့ နေ Higher Grade Pleader (H.G.P) စာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၈၄ ခုနှစ် တွင် မှတ်ပုံတင်ရှေ့နေ Register Lawyer (R.L) စာမေးပွဲကိုလည်းကောင်း၊ဖြေ ဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင်  အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တက္ကဆပ်ပြည်နယ် Lackland Ariforce Base & Sd Defence Language Institute တွင် English Language Courseကိုလည်းကောင်း Rhode Isiand ပြည်နယ် Newport မြို့ရှိ Naval Education and Training Center (NETC) တွင် International Officer Candidate Couse ကိုလည်းကောင်း  တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့ ပြီးမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (ကာကွယ်ရေးပညာ) M.A (Defence Studies) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် တပ်မတော် (ရေ)  ပြန်တမ်းဝင်အရာရှိ ဒုတိယဗိုလ်အဖြစ်ခန့် အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်ထိ တပ်မတော် (ရေ) စစ်ရေယာဉ်စုများရှိ စစ်ရေယာဉ်အမျိုးအစား  အမျိုးမျိုးတွင် ဒုတိယစစ်ရေယာဉ်မှူး စစ်ရေယာဉ်မှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းသင်တန်း ဌာနများတွင် သင်တန်းနည်းပြအရာရှိ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကုန်းမြေအခြေစိုက်   တပ် ရေတပ်ရှေ့တန်းစခန်းရေတပ်အခြေ စိုက်စခန်းနှင့် ရေတပ်စခန်းဌာနချုပ်များ တွင် တပ်မှူး၊ စခန်းမှူး၊ စစ်ဦးစီးအရာရှိ၊  ဒုတိယဌာနချုပ်မှူး၊ ခေတ္တဌာနချုပ်မှူး အဖြစ်လည်းကောင်းတာဝန်ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ်အထိ   ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ်ရုံး (ရေ) တွင် စစ်ဦးစီးအရာရှိ ချုပ် (ရေ) တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် (ရေ)အဖြစ် ၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် စတင်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်အေးမြင့်သည် B.A (Philosophy) ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး တပ်မတော်   ဆေးဝန်ထမ်းတပ်ဖွဲ့တွင် ဗိုလ်မှူးအဆင့် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာအငြိမ်း  စားယူခဲ့သည်
သားနှစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်
သားကြီးဖြစ်သူ ဒေါက်တာဖေသက်ဇော်  (M.B.B.S) နှင့် သမီးဖြစ်သူဒေါက်တာ   သွယ်နီဉာဏ်ထွန်း (M.B.B.S) တို့သည် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဆေးသုတေသန ဦးစီးဌာနတွင် သုတေသနအရာရှိများအဖြစ်  တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိပြီး သားငယ် မောင်လင်းထက်ဉာဏ်ထွန်းသည် အမျိုးသား  စီမံခန့်ခွဲမှုပညာကောလိပ် (National Management College) မှ B.B.M ဘွဲ့ရ ရှိခဲ့သည်
ထန့်အယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantae)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရတနာပုံခေတ်၊ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ၊ မန္တလေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သော အမေရိကန် သာသနာပြုဆရာ ဖြစ်သည်
၁၈၅၇-ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းက သာသနာပြုဆရာ ကင်းကိတ် ခေါင်းဆောင်စေ၍ အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ချဲ့ထွင်ရန်၊ မြန်မာပညာတော်သင်များ စေလွှတ်နိုင်ရန် ထိုစဉ်က (၁၅)ဆက်မြောက် အမေရိကန် သမ္မတ ဘူခါနန် (President James Buchanan)ထံ စေလွှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်
ဆင်ဂေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ ဆင်ဂေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဂေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၇ ဦး၊ မ ၁၀၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၀၃ (၁) ရက်
ရက်ချောင်းရွာ၊ စိမ်းညှင်းပြား
ဝက်ကုန်းရွာ၊ ပြင်ကသာ
ခင်ဗျားရောလူသားပဲလား
(ကိုရီးယား: 너도 인간이니; RR: Neodo Inganini, Are You Human Too)သည် ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် ထုတ်လွှင့်သော တောင်ကိုရီးယား ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆောဂန်းဂျွန် နှင့် ဂုဏ်ဆွန်းယွန်း တို့မှ အဓိက သရုပ်ဆောင်ထားသည်
အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းတွဲအား ၂၀၁၈ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ရက်မှ ဩဂုတ်လ ၇ရက်နေ့အထိ ကေဘီအက်စ် တူး (KBS 2) ရုပ်သံလိုင်းမှ တနင်္လာနေ့ နှင့် အင်္ဂါနေ့ ဒေသစံတော်ချိန် ၂၂း၀၀ တွင် ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သည်
အိုရိုလာ သည် ကျော်ကြားသော သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သကဲ့သို့ သားဖြစ်သူ နမ်ရှင်း နှင့် ရှင်ကွဲ ကွဲနေသော မိခင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ပြည်ပတွင်နေထိုင်ရင်း သားကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတ စိတ် ကြောင့် သားနှင့် ဆင်တူသော နမ်ရှင်း၁ ၊ ၂ နှင့် ၃ ဟုနာမည်ပေးထားသော လူသား အိုင်တီ စက်ရုပ်များကို တီထွင်ခဲ့တော့သည်
တောင်ကိုရိးယား ရှိ အဘိုးဖြစ်သူ အောက်တွင်ကြီးပြင်းလာသော သားဖြစ်သူမှာ မိခင်အားတွေ့မြင်ချင်စိတ် ဖြင့် မိမိတာဝန်ယူထားရာ အဘိုးကုမ္ပဏီတွင် ပြဿနာဖန်တီးပြီး မိခင်ရှိရာ ပြည်ပသို့ထွက်လာခဲ့သည်
သို့သော် နမ်ရှင်း၏ နေရာအားလုယူလိုသော လူတစ်စု၏ လုပ်ကြံမှုကြောင့် လူသား နမ်ရှင်းမှာ ကိုမာအခြေအနေသို့ ရောက်ခဲ့ရတော့သည်
အဘိုးကုမ္ပဏီ၏ အမွေဆက်ခံသူ လူသားနမ်ရှင်း နေရာ မပျောက်ပျက်စေရန် စက်ရုပ် နမ်ရှင်း ၃ အား လူသားနမ်ရှင်း အဖြစ် လူသားနမ်ရှင်း၏ အတွေးရေးမှူး ယောင်ဟွန်းဟာ နှင့်အတူ တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသို့ ပြန်လွှတ်လိုက်လေသည်
တောင်ကိုရီးယားသို့ ပြန်ရောက်ချိန်တွင် လူသားနမ်ရှင်း အလုပ်ဖြုတ်ခဲ့သော ဂန်းဆိုဘုံး အား စက်ရုပ်နမ်ရှင်း ၃ မှ သူ၏သက်တော်စောင့်အဖြစ် ပြန်လည်ခန့်အပ်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် သက်တော်စောင့် ကောင်မလေး ဆိုဘုံး ဟာ စက်ရုပ်နမ်ရှင်း ၃ ၏ အဖြစ်မှန်အား သိသွားခဲ့သော်လည်း သူ၏ သရုပ်မှန် မပေါ်စေရေး အတွက် ကာကွယ်ပေးခဲ့ပြီး စက်ရုပ် နမ်ရှင်း ၃ အား လူသားကဲ့သို့ပြုမှုနေထိုင်တတ်ရန် သင်ပြပေးခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် သူတို့ နှစ်ဦး အနေနီးစပ်ကာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာ အားအခြေခံ၍ ရိုက်ကူးထားသည်
အောက်ပါဖော်ပြပါဇယား၌ အပြာရောင် ကိန်းဂဏန်းများ မှာ အနိမ့်ဆုံး အဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုပြီး အနီရောင်ကိန်းဂဏန်းများ မှာ အမြင့်ဆုံးအဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကို ကိုယ်စားပြုပါသည်
Episodes 09 & 10 aired later than usual on June 18 due to coverage of a 2018 FIFA World Cup Group F match between South Korea and Sweden.Episodes 11 & 12 were not aired on June 19 due to coverage of a 2018 FIFA World Cup Group H match between Colombia and Japan.Episodes 13 & 14 were not aired on June 26 due to coverage of a 2018 FIFA World Cup Group C match between Denmark and France.Episodes 13 & 14 were not aired on July 2 due to coverage of a 2018 FIFA World Cup match between Brazil and Mexico. The episodes aired back-to-back on July 3.
သခင်သန်းထွန်းကို ခရစ်နှစ် ၁၉၁၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင်တောင်ငူခရိုင် ကညွှတ်ကွင်းမြို့၌မွေးဖွားသည်
အဘမှာ သစ်ကုန်သည် ဦးဘိုးမောင်၊ အမိဒေါ်အေးဖြူတို့ ဖြစ်၏
မောင်နှမ ၈ ယောက်အနက် ၅ယောက်မြောက်သားဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မိခင်ကွယ်လွန်သွားခဲ့ပြီး ဘကြီးအရင်းဖြစ်သူ အင်္ဂလိပ်အစိုးရ ပထမဆုံးခန့်အပ်သော ရှမ်းပြည်နယ် မြို့မဝန်ထောက်ကြီး ဦးကြီးညိုထံတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး တောင်ကြီး အေဘီအမ် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
သခင်သန်းထွန်းသည်ပျဉ်းမနားမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၉၃၁ ခုတွင် ဆယ်တန်း(တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း) အောင်မြင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားသည်
ဆရာအတတ်သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးသောအခါ ရန်ကုန်မြို့ကန်တော်လေးရပ်ရှိ ဘားမားမွတ်စလင် အထက်တန်းကျောင်းတွင်ကျောင်းဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှခေတ် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှု ကာလတွင် သခင်သန်းထွန်းသည် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၉၃ရ ခုနှစ်တွင်နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကို စည်းရုံးတည်ထောင်ခဲ့၏
တို့ဗမာအစည်းအရုံးတွင်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ခံအမှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူကာ ဆက်လက်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ပေသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် သခင်အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ အိန္ဒိယကွန်ဂရက်ပါတီညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့၏
ထိုအချိန်တွင်မြန်မာပြည်သို့ရောက်ရှိလာသော မတ်ခ်ဝါဒစာအုပ်များကိုဖတ်ရှုကာ သခင်သန်းထွန်းသည် ကွန်မြူနစ်ဝါဒကိုစိတ်ဝင်စားခဲ့ပေသည်
ထိုနောက် အချို့သောလူငယ်များနှင့်အတူ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့၏
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် သခင်သန်းထွန်းသည် ဗြိတိသျှဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကြောင့် ထောင်ကျခဲ့သေးသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာ ၁၁ရက်တွင် မြောင်းမြမြို့ ဦးဘိုးညှင်း ဒေါ်ဖွားစု တို့၏သမီးကြီး သူနာပြုဆရာမ ဒေါ်ခင်ကြီး( ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကတော် ဒေါ်ခင်ကြည်အမ) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သမီး ဒေါ်ခင်မမ @ ဒေါ်ခင်ခင်ထွန်း၊ သားများ ဦးထွန်းအောင်(ကွယ်လွန်)နှင့် ဦးထွန်းဝင်း ( ငယ်စဉ် အဖေနောက် တောခိုခဲ့ပြီးကွယ်လွန်) တို့မွေးဖွားခဲ့သည်
ဦးထွန်းအောင်မှ မောင်အေးနောင်ထွန်း ခေါ်သားတစ်ယောက်ရှိပြီး သခင်သန်းထွန်း၏ တစ်ဦးတည်းသောမြေးအရင်းဖြစ်ပါတယ်
၁၉၄၂ - ၄၄ ခုနှစ်၊ ဂျပန်ခေတ်တွင် သခင်သန်းထွန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် မြေနှင့်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးတာဝန်ခံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးပြင်ဆင်မှုကော်မီတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရအဖွဲ့တွင် မြေနှင့်လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ဖတပလအဖွဲ့ကြီး(နောင် ဖဆပလအဖွဲ့) ကို စတင်ဖွဲ့စည်းဦးစီးအဖွဲ့ ပါဝင်ကာ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့၏
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် သခင်သန်းထွန်းသည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာ၏
၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလတွင်လည်း ဖဆပလအဖွဲ့၏လအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်
(၁၉၄၆ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁ဝရက်နေ့တွင်သခင်သန်းထွန်းတို့ခေါင်းဆောင်သည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရလေသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် သခင်သန်းထွန်းသည်အစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဦးဆောင်ပြီးလျှင် တောခိုခဲ့၏
ထိုနောက် မြေအောက်ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ရက်နေ့တွင် မြေအောက်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ တပ်သားတစ်ဦးဖြစ်သူ ကျုံတိတ်@ လုံတိတ်@ မြကြီးဆိုသူက အနီးကပ် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်သဖြင့် သခင်သန်းထွန်းသည် တောင်ငူခရိုင် အုတ်တွင်းမြို့နယ်အနောက်ခြမ်း၊ မြရာပင်ကြော၏အရှေ့ဘက်စောင်း၊ ကျောက်ချောင်းကမ်းပါးရှိ တောင်ကျောကလေးတွင် ကျဆုံးခဲ့၏
သခင်သန်းထွန်းကွယ်လွန်သောအခါ ဇနီးဒေါ်ခင်ကြီးနှင့် သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ကျန်ခဲ့ပေသည်
သခင်သန်းထွန်းသည် မြန်မာလိုရော အင်္ဂလိပ်လိုပါ စာရေးကောင်းသူဖြစ်သည်
သုပဏ္ဏက ကလောင်အမည်ဖြင့်လည်း ဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာပြန်များရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၉ခုနှစ်က အရေးတော်ပုံအမည်ရှိ ကွန်မြူနစ်ဂျာနယ်ကို လျှို့ဝှက်ထုတ်ဝေခဲ့ဘူး၏
၁၉၅၅ ခုနှစ်မှာ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး စာပေဖြန့်ချိရေးက ထုတ်ဝေ ဖြန့်ချိခဲ့တဲ့ ဒဂုန်တာရာရဲ့ ရုပ်ပုံလွှာ စာအုပ်၊ ပထမ နှိပ်ခြင်းကနေ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ (ကွယ်လွန်) ရဲ့ ရုပ်ပုံလွှာ အဖွဲ့အနွဲ့ ဖြစ်တဲ့ ‘သခင် သန်းထွန်း - အနီကို လေ့လာကြည့်ရှုချက်’ ကို ပြန်လည်ကူးယူ ဖော်ပြတာဖြစ်ပါတယ်
လူငယ်လည်း ဖြစ်ရမည်
အဝတ်အစား ခပ်စုတ်စုတ်၊ ခပ်နွမ်းနွမ်းနှင့် (ဒါမှ ပစ္စည်းမဲ့ သရုပ်ပေါ်ပေမည်ကိုး)
မော်တော်ကား ခန့်ခန့်၊ ဆိုဖာ၊ အိုက်စကရင်နှင့် ကိတ်မုန့် စန္ဒရား စသည်တို့နှင့် မနီးစပ်ရ
(တောအောင်းနေနိုင်က ပိုကောင်းမည်
အကြမ်းအတမ်း လက်နက်ကိုင် ထွက်မှုကို လိုလားသူ
ယေဘုယျ လူအများက ကွန်မြူနစ် ဆိုလျှင် ဤသို့ပဲဟု အောက်မေ့လျက် ရှိကြသည်
ကွန်မြူနစ် ဆိုသူမှာလည်း စင်စစ် သွေးနှင့် သားနှင့် ပြုလုပ်ထားသော သတ္တဗေဒ အကောင်အထည် လူပင် ဖြစ်သည်
လူဆိုသည်မှာ တဏှာပေမကို မပယ်နိုင်သူ၊ ဆန့်ကျင်ဘက် လိင်ကို တောင့်တသော သွေးစိတ် သားစိတ်၊ မိမိသာလျင် တွင်ကျယ်ချင်သော အတ္တစိတ်၊ အခါတရံ အမှောင်ကဲ့သို့ မိုက်မဲတတ်သော မောဟ စိတ် စသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော လူပင် ဖြစ်သည်
အဘိဓမ္မာ ဆရာကြီး ဒေါက်တာဂျုတ် ပြောသကဲ့သို့ “လူသည် မိမိသာ လူတွင်ကျယ် ဖြစ်ကြောင်း ပြလိုသည်” ဆိုသော လူပင်ဖြစ်သည်
လူဆိုသည်မှာ ဘယ်သူပဲဖြစ်ဖြစ် အတူတူချည်းပဲ ဖြစ်သည်
သို့သော်၊ သို့သော် … လူတွေထဲမှာပဲ လူညံ့၊ လူတော်၊ ပညာတတ်၊ ပညာမဲ့ စသော အသွေးအရောင် ကွဲပြား ခြားနားတာတွေကား ရောထွေး ယှက်လိမ်လျက် ရှိနေပေသည်
ကျွန်တော့် အဖို့ရာကား မိုက်မဲတတ်၊ လိမ္မာတတ်၊ ညံ့တတ်၊ တော်တတ်သော လူများကိုသာ တွေ့မြင်နေသည်
သည်အထဲ ကွန်မြူနစ် ဆိုသူလည်းလူ၊ အခြား သူတွေလည်း လူပင် မဟုတ်လော
သို့ရာတွင် ကွန်မြူနစ် ဆိုသူကား တခုကို ယုံကြည် ကိုးကွယ်သူ ဖြစ်သည်
ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ယုံကြည် ကိုးကွယ်နိုင်ရန် လူ့အတ္ထုပ္ပတ္တိ ရာဇဝင်၊ လူ့အတွေးအခေါ် အဘိဓမ္မာ၊ လူ့နေမှု ထိုင်မှု၊ နိုင်ငံရေး ဘောဂဗေဒ စသည်တို့ကို ကမ္ဘာဦး ရာဇဝင်ပေါ်စမှ ယနေ့ အနုမြူခေတ် အထိ အဖြစ်အပျက်များကို သိရှိ နားလည် ရပေမည်
ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ကားလ်မာက်စ်က ဖော်စပ်ခဲ့၏
ကားလ်မာက်စ်သည် အင်္ဂလိပ် နိုင်ငံရေး ဘောဂဗေဒ ပညာ၊ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး နိသျပညာ၊ ဂျာမန် ရုပ်ပိုင်း အဘိဓမ္မာ စသည်များကို သူ့အမြင်နှင့် ပေါင်းစပ်၍ ကွန်မြူနစ် ဝါဒ ဆိုတာကို ဖော်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်သည်
သူ့အရင် ခေတ်ကလည်း လူ့အဖြစ်အပျက်များကို မှီး၍ အတွေးအမြင်များ ရှိခဲ့ပေမည်
သို့သော် သူက အားလုံးကို ရှာဖွေ စူးစမ်းကာ ယထာဘူတ စနစ်တကျ သိပ္ပံပညာ တရပ်အဖြစ် ပြုလုပ်လိုက်ခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
နောက် လီနင်က မာက်စ်၏ ဝါဒကို လေ့လာကာ တဖန် စူးစမ်းပြီး လက်တွေ့ လုပ်လိုက်၏
ရုရှားပြည်ကြီးကို ဆိုရှယ်လစ် နိုင်ငံတော် အဖြစ် တည်ထောင်လိုက်၏
သူ၏ နိသျကို ကြည့်ရှု ဆင်ခြင်ပြီး ‘လီနင်ဝါဒ’ ဟု ခေါ်ကြ၏
နောက်တဖန် စတာလင်က ဆိုရှယ်လစ် နိုင်ငံတော် တည်တံ့ ခိုင်မြဲအောင် လက်တွေ့ လုပ်ကိုင်၏
ထိုနည်းကိုပင် ‘စတာလင်ဝါဒ’ ဟု ခေါ်စပြုပေပြီ
ကမ္ဘာဦး သမ္မတခေတ်က အနုမြူခေတ် အထိ လူ့နေထိုင်မှု စနစ်များ ပြောင်းလဲလာခြင်းများကို စနစ်ကျကျ၊ မှန်ကန်စွာ လေ့လာ ရှုကြည့်ပြီးမှ ရှေ့ကို ဘယ်လိုနည်းဖြင့် ဘယ်လို လုပ်လျင် ဘယ်လိုခေတ်ကို ရောက်မည်ဟု ကြံဆ တွေးခေါ်ကာ ယုံကြည်ချက် အတိုင်း လုပ်ခြင်းသည် ကွန်မြူနစ် ဖြစ်လေသည်
လောကတွင် ထမင်းရက်ချန် စားနေရသူနှင့် ဧည့်သည်များ ဖိတ်၍ နေ့လယ် စားပွဲဖြင့် တည်ခင်းကျွေးမွေး နေနိုင်သူ၊ လက်ထဲတွင် ၂ ပြားမျှ ပြည့်အောင် မရှိသူနှင့် အပို ရွှေဒင်္ဂါး ကုဋေတရာကို ဘဏ်တွင် အပ်ထားသူ စသည်ဖြင့် ကွာလှမ်းလှသော အဆင့်အတန်းကို အဘယ်ပုံ သမအောင် လုပ်မည်လဲ
လောကဓာတ် ပညာ ထွန်းကားနေသည့် အကျိုးကို လူတိုင်း ခံစားနိုင်အောင် အဘယ်ပုံ လုပ်မည်လဲ စသော လူ့လောက ကြီးဝယ် မညီမျှမှု၊ အလွန်တရာ ကွာလှမ်းမှုတို့ကို ဖြေစွမ်းနိုင်မည့် အဖြေကို ရှာသူတို့သည် ကွန်မြူနစ် နိသျနှင့် သွားတွေ့ကြပေသည်
ဥပမာ - တိုင်းပြည်တွင် လူ ၁ဝဝ ရှိသည် ဆိုကြပါစို့၊ ထိုပြည်၏ တနေ့ ဝင်ငွေသည် ၁ဝဝ ကျပ် ဆိုကြပါစို့
လူ ၁ဝ ယောက်မှာ ဓနရှင်များ ဖြစ်၍ သူ၏ အလုပ်သမား၊ လယ်သမားများကို လုပ်ခိုင်းရာမှ ၈ဝ ကျပ် ရ၏
(ပျမ်းမျှကြေး တဦးလျှင် ၈ ကျပ်) ကျန်လူ ၉ဝ ၏ ဝင်ငွေမှာ ၂ဝ ကျပ် ဖြစ်ပေမည်
(ပျမ်းမျှကြေး ၄ ပဲ ဖြစ်၏
ဤကဲ့သို့ မညီမျှသော ၈ ကျပ်နှင့် ၄ ပဲကို အဘယ်ပုံ သမအောင် လုပ်မည်လဲ
လူ ၁ဝဝ စလုံး အလုပ်လုပ်၍ ဝင်ငွေ ၁ဝဝ ရသည်ဆိုလျှင် တဦးလျှင် ပျမ်းမျှကြေး ၁ ကျပ် ရကြပေမည်
အကြမ်းအားဖြင့် ဤသဘောသို့ ရောက်အောင် ကြိုးစားသူသည် ဆိုရှယ်လစ် ဘောဂဗေဒ သဘောကို ယုံကြည်နိုင်ပေမည်
ဆိုရှယ်လစ်နှင့် ကွန်မြူနစ်မှာ ပဋ္ဌမအဆင့်နှင့် ဒုတိယအဆင့် ဖြစ်လေသည်
ဖူးပြီးမှ သီးပွင့်ရ သကဲ့သို့၊ ၁ ပြီးမှ ၂ လာရသကဲ့သို့ ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်မှ ကွန်မြူနစ်ခေတ်သို့ ကူးမြောက်ရပေမည်
တန်းတူ ညီမျှခြင်းကား မဖြစ်နိုင်ပေ၊ လီနင်ကလည်း ဤသို့ ပြောခဲ့ပေသည်
တခါက အင်္ဂလိပ် အဘိဓမ္မာ ဆရာကြီး တဦးက ပြော၏
“ဆိုရှယ်လစ် လုပ်ခြင်း ဆိုသည်မှာ မညီမညာ ရှိနေတဲ့ မြေပြင်ကို ညှိပေးရတာပဲ
တောင်ကမူစာကလေးကို နည်းနည်းနှိမ့်၊ ဖြိုချ၊ ချိုင့်ဝှမ်းကို မြေနဲ့ဖို့တင်၊ အဲဒါပါပဲ
တပြေးတည်း ညီနေအောင် လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး
” သူပြောသကဲ့သို့ပင် ကမ္ဘာရှိ လူ့နေမှု ထိုင်မှု စနစ်ကြီးကို သမအောင်၊ ညီအောင် ညှိပေးခြင်းသည် ဆိုရှယ်လစ် လုပ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဆိုဗီယက်ရှိ ကွန်မြူနစ် ဆောင်ပုဒ် တခုမှာ “သူ့ထံမှ သူ့အရည်အချင်းအလျောက် အလုပ်ကို ရ၍၊ သူလိုတာ (နေမှု၊ ထိုင်မှု) ကို သူ့အား ပေးရမည်” ဟု ဖြစ်သည်
စာချုပ်မှာ လူတိုင်း အလုပ် လုပ်ရ၍၊ လုပ်သလောက် စားရပေမည်
တံမြက်စည်း လှဲသူကလည်း လမ်းအမှိုက် ရှင်းလင်းပေး၍ ဆရာဝန်ကလည်း ပြည်သူအတွက် ဆေးစပ်ပေးပြီး နှစ်ယောက်စလုံး ဝဝလင်လင် စားနိုင်၊ နေနိုင်သော နေမှု၊ ထိုင်မှုကို ရရှိကြပေသည်
ဤကား အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုရှယ်လစ်၊ ကွန်မြူနစ် သဘောများ ဖြစ်၏
ကွန်မြူနစ် ဝါဒ၏ အနုပဋိလောမ၊ ရုပ်ပိုင်းရာဇဝင်၊ ရုပ်ဝါဒ စသော သဘောတရားများ ရှိသေး၏
ဤ အတွေးအခေါ်များကို သိရှိ နားလည်ကာ ယုံကြည်နိုင်ရန် လူ့ရာဇဝင်၊ အဘိဓမ္မာ၊ ဘောဂဗေဒ စသော ပညာ အခြေခံများ ရှိရပေမည်
ဤအခြေခံ ရဖို့ တော်တော်တတ်သိ နားလည် ရပေမည်
ထို့ကြောင့်ပင် အထက်တန်း ပညာ တတ်သူများသည် အများအားဖြင့် ကွန်မြူနစ် ဆန်ကြပေ၏
တက္ကသိုလ်မှ ကမ္ဘာကျော် ပါမောက္ခများ၊ စာရေး ဆရာကြီးများသည် ကွန်မြူနစ် ဆန်ကြပေ၏
ကျွန်တော်အဖို့ရာကား ကွန်မြူနစ် ဆိုလျှင် အစက ဖော်ပြသကဲ့သို့ သူများကို မမြင်ဘဲ
တကယ့် ပညာတတ်များကို မြင်နေ၏
သခင် သန်းထွန်းဆိုလျှင် ပညာတတ် အဖြစ်သာ မြင်နေမိ၏
သခင် သန်းထွန်းကို လူချင်း မသိမီ ကတည်းက အမည်ကို ကြားဖူးနေ၏
ကိုဘဟိန်းက သခင် သန်းထွန်း၏ အကြောင်းကို မကြာခဏ ကျွန်တော့်အား ပြောပြ၏
ထိုအခါက ကိုဘဟိန်းသည် တက္ကသိုလ် ရိပ်သာရှိ သထုံ ကျောင်းဆောင်တွင် မရှိဘဲ မြို့ထဲ ၃၈ လမ်းရှိ ဇဝနတို့ စုဝေး နေကြသော အိမ်တွင် ရောက်နေတတ်၏
ထိုအိမ်တွင် သခင် သန်းထွန်းလည်း နေ၏
“သခင် သန်းထွန်းဆိုတာ တော်တော် စာဖတ်တယ်ဗျ
မာက်စ် စာပေလည်း အတော်ဖတ်တယ်
စာရေးလည်း ကောင်းတယ်” ဟု ကျောင်းဆောင်သို့ ပြန်အရောက်တွင် ကိုဘဟိန်းက ကျွန်တော့်အား ပြောပြလေ့ရှိ၏
စိတ်ထဲတွင် သခင်ပေါက်စ တဦးပဲ ဟုသာ အောက့်မေ့လိုက်၏
တနေ့တွင် သခင် ဗဟိန်းနှင့် အတူ ပန်းဆိုးတန်းရှိ ထွန်းအေး စာအုပ် ဖြန့်ချိရေး ဌာနသို့ ရောက်သွားရာ သခင် သန်းထွန်းနှင့် သွားတွေ့၏
ကိုဘဟိန်းက ကျွန်တော့်ကို သခင် သန်းထွန်းနှင့် အသိဖွဲ့ပေး၏
“ဩ … ဩ…ခင်ဗျား အကြောင်းလဲ သခင် ဘဟိန်းက ခဏခဏ ပြောပြပါတယ်ဗျာ …” ဟု သခင် သန်းထွန်း က ပြုံးကာ ပြောလေသည်
သူသည် မန္တလေး ပိုးအပေါ်ဖုံး၊ ပိုးလုံချည် ဝတ်ထား၏
မျက်နှာမှာ ခပ်လုံးလုံး အရုပ်ဆိုးသည်ဟု ခေါ်ရ ပေမည်
အသားက ဝါလဲ့လဲ့ ဆံပင်ကောက်၏
အထူးခြားဆုံးမှာ ခေါင်းကြီးခြင်း ဖြစ်၏
အမူအရာမှာ ပျော့ပျောင်း၏
စကားပြောသော အခါလည်း ခပ်အေးအေးနှင့် သိမ်မွေ့စွာ ပြော၏
အစက ထင်ထားသကဲ့သို့ အာပေါင် အာရင်းသန်သန် ဟစ်အော်သူ မဟုတ်
ညှင်းညှင်းညံ့ညံ့ လေသံနှင့်၊ ကဗျာဆရာ မီလတန်၊ လီနင်ဝါဒ၊ ကိုလိုနီခေတ် တော်လှန်ရေး၊ ဘားနတ်ရှော ပြဇာတ်၊ ချားလ်စ်ဒစ်ကင်း၏ ဝတ္ထု၊ ဗြိတိသျှ ပါလီမန်၊ ဦးကုလား ရာဇဝင်၊ သိပ္ပံမောင်ဝ၏ ခေတ်စမ်းစာ၊ နတ်ရှင်နောင်ရတု စသော အကြောင်းအရာများကို ပြော၏
နောက်မှ သူသည် ဆရာဖြစ်သင် တက္ကသိုလ် ကျောင်းမှ ထွက်ကြောင်း
သူသည် ၁ဝ တန်းတွင် အင်္ဂလိပ်စာ၊ ရာဇဝင်၊ ဗမာစာ စသည့် ဂုဏ်ထူးများဖြင့် အောင်ခဲ့သည်ဟု သိရ၏
ကျောင်းနေစဉ်က စာတော်သူ တဦး ဖြစ်ခဲ့၏
ထိုစဉ် အခါက သူသည် ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း ကုလားကျောင်း တကျောင်းတွင် အင်္ဂလိပ်စာပြ ဆရာ လုပ်လျက် ရှိလေသည်
တခါက အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးထားသော ဆောင်းပါး တစောင်ကို တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂ မဂ္ဂဇင်းဟောင်း တစောင်တွင် ဖတ်ရဖူး၏
သူသည် အင်္ဂလိပ်စာကို နိုင်နင်းစွာ ရေးနိုင်သူ တဦးဖြစ်၏
ဂျပန်ခေတ် သူဝန်ကြီး ဖြစ်စဉ်က သူရေးထားသော အင်္ဂလိပ်စာကို ဖတ်၍ ယခု ဆိုရှယ်လစ် ဝန်ကြီး ကိုကျော်ငြိမ်းက “အင်္ဂလိပ်စာ ရေးတာ မြန်သလောက် ကောင်းတာပါပဲ” ဟု ချီးကျူးသည်ကို ကြားရဖူး၏
၁၉၃၉ က၊ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့သည် ကွန်ဂရက်၏ ဖိတ်ကြားချက် အရ အိန္ဒိယပြည် ရမ်းဂါးသို့ သွားကြ၏
သခင် အောင်ဆန်း၊ ကိုဘဟိန်း၊ သခင် သန်းထွန်းတို့ ပါသွားကြ၏
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂများက သခင် အောင်ဆန်း၊ သခင် သန်းထွန်း တို့ကို မကြာခဏ ဖိတ်၍ စကား ပြောစေသည်ဟု သိရ၏
သခင် သန်းထွန်းကို ပွဲတောင်းလှသည်ဟု ကြားရ၏
ဂျပန်ခေတ် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်စဉ်က သူ့ဌာနတွင်လုပ်သော အတွင်းဝန်များသည် သူ့ကို လေးစားကြသည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် သူသည် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို လေ့လာ နားလည်ပြီး ညာဝါး ဖြန်းသန်းကာ မဆိုင်သည်ကို ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်း မလုပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
သခင်စိုး၏ “ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒ” ကျမ်းစာအုပ်၏ အမှာကို သခင် သန်းထွန်းက ရေးသည်
သူ့ ဗမာစာမှာ တိုတို၊ လိုရင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ် ပေါ်၏
ဖတ်သူ စွဲပြီး အနက် ပေါ်လွယ်၏
အဖြတ် အတောက်ကလေးများမှာ ခေတ်ဆန်၏
ရှင်းလင်းပြီး လှပ၏
သတင်းစာ ဆရာ လုပ်လျှင် သတင်းစာ ဆရာကောင်း တယောက် ဖြစ်မည်ဟု ထင်၏
သူသည် နဂါးနီ စာအုပ် အသင်းကို တည်ထောင်သူ တဦး ဖြစ်သည်
သခင်စိုးနှင့် သူသည် ဗမာပြည်တွင် မာက်စ်ဝါဒ၊ ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ပဌမ ဖြန့်ချိသူများ ဖြစ်ကြ၏
သခင်စိုးက စကားလုံးအသစ် တည်ထွင်၍ ခံ့ညားသော စာကြီး ပေကြီး၊ ပိဋကတ်စာပေ ဖြစ်အောင် လုပ်ပေး၏
သခင် သန်းထွန်းကား ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒနှင့် ဗမာပြည်၊ ကမ္ဘာ စသည်တို့နှင့် ယှဉ်ကာ လူအများ နားလည်အောင် ပြောပြသူ ဖြစ်၏
အဓိပ္ပာယ်ကို ဖွင့်ပြကာ ရှင်းလင်း၏
ယခုခေတ် ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို လေ့လာသူတိုင်း သခင် စိုး၊ သခင် သန်းထွန်းတို့ ပြုစု စိုက်ပျိုးခဲ့သော အသီးအပွင့်နှင့် မကင်းနိုင်ကြ
သူတို့၏ ကွန်မြူနစ် စာပေများကို ဖတ်ပြီး လူများသည် ကွန်မြူနစ်ကို သိလာကြ၏
သူတို့ စကားလုံးတွေကိုပင် သင်အံပြီး ဖောက်ပြန်ရေး၊ ကလာပ်စည်း၊ လူမှု ဆက်ဆံရေး စသည်ဖြင့် ကြွေးကြော်နေကြ၏
ခက်သည်မှာ အတုအယောင်များက နိုင်နိုင် နေတတ်၏
အတုအယောင်တို့က လွှမ်းမိုး တွင်ကျယ်သဖြင့် လမ်းဦး စွန့်၍ တီထွင်သူ အစစ်တို့မှာ ဖုံးကွယ်ခြင်း ခံနေရတတ်၏
လူထုမှာ အတုအယောင်များက ကာထားသဖြင့် အစစ်ကို မမြင်ကြရပေ
သခင် စိုး၊ သခင် သန်းထွန်းတို့ စွန့်ကာ စလိုက်သော ကွန်မြူနစ် လမ်းစဉ် စာတမ်းများကို ဖတ်ပြီး နိုင်ငံရေး ဇာတ်ခုံပေါ် ရောက်လာကြ၏
အာဏာတွေ ရလာကြ၏
ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံရေး စာပေတွင် ဝေါဟာရကို ကြွယ်ဝစေသော သခင် စိုးကား ထောင်နံရံထဲတွင် တိမ်မြုပ်နေ၏
လူအများ ရှင်းလင်း နားလည်အောင် အဓိပ္ပာယ် ကောက်ပြသော သခင် သန်းထွန်းကား ချုံနွယ် ပိတ်ပေါင်းများ အကြားတွင် ရောက်နေရလေပြီ
တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂ အမှုဆောင် အခန်းတွင် သခင် သန်းထွန်းကို မကြာခဏ တွေ့ရတတ်၏
သခင်အောင်ဆန်း ပင်းယဆောင်တွင် ရှိစဉ် သူသည် မကြာခဏ လာလည်ကာ နိုင်ငံရေးများကို ဆွေနွေးလေ့ ရှိ၏
သူ့ကိုတွေ့တိုင်း မန္တလေး အပေါ်ဖုံး၊ မန္တလေး လုံချည်နှင့် ပြောင်ပြောင်လက်လက် တွေ့ရတတ်၏
စကားကို ညှင်းညှင်းညံ့ညံ့ ပြော၏
ကိုဘဟိန်း အယ်ဒီတာချုပ် လုပ်သော ဗမာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ၏ ကြွေးကြော်သံ ‘မျိုးညွှန့်’ မဂ္ဂဇင်း (၁၉၃၈) တွင် သခင် သန်းထွန်း၏ အရင်းရှင် ဆန့်ကျင်ရေး ဆောင်းပါးများကို ဖတ်မိ၏
သူသည် ကိုလိုနီ တော်လှန်ရေးကို လှုံ့ဆော်ခဲ့၏
ကျောင်းသားပိုင်းသည် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဝင်စား လာကြလေပြီ
သူသည် ကိုဘဟိန်းကို အတော်ခင်၏
ခလေးလို အလိုလည်း လိုက်၏
ကိုဘဟိန်း၏ ဓနရှင်လောက စာအုပ် အမှာတွင် သူသည် ကိုဘဟိန်း အကြောင်းပါ ရောဖက်ကာ ရေးထားရာ အတော်ဖတ်၍ ကောင်း၏
သူသည် အမှာစာ ရေးကောင်းသူ ဖြစ်၏
အိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ကျွန်တော် အယ်ဒီတာ ဖြစ်စဉ်က သခင် သန်းထွန်း၊ သခင်စိုးတို့ ထံမှ ဆောင်းပါးများ တောင်းဖူး၏
သခင် စိုး၏ ‘လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ’ မှာ မထုတ်မီ ပြည်ထဲရေး ဌာနက ဆင်ဆာ လုပ်ရာတွင် ပါသွား၏
သခင် သန်းထွန်း၏ ‘နိုင်ငံရေး လက်တွေ့ လုပ်လိုသူများအဖို့ စကားလက်ဆောင်’ ကား ပုံနှိပ်ဖြစ်၏
ထိုဆောင်းပါးကား ထိုခေတ်က ဝါဒဖြန့်ပြီး အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် နာမည်ကြီးအောင် လုပ်ကာ နိုင်ငံရေး လိုက်စားကြသော ပေါ်ပင် နိုင်ငံရေးသမားများကို ပြောင်လှောင်၍ ထားသည်
ဖတ်ရင်း ရယ်မောမိသည်
ထိုဆောင်းပါး အိုးဝေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါလာသော အခါ သခင် သန်းထွန်းမှာ နဂါးနီ စာအုပ်အသင်း လူကြီး
ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးအမှုဆောင် အဖြစ်တွင် ထောင်ထဲ ရောက်နေပေပြီ
နောက် ဂျပန်အဝင် ဒိုင်အိုကျောင်း စစ်ဆေးရုံ၌ သူနှင့် တွေ့သောအခါ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အကြောင်း စကားစပ် မိရာ …. “အဲဒီ ဆောင်းပါး ထည့်တာ ခင်ဗျားကို ကျေးဇူးတင်တယ်” ဟု ကျွန်တော့်အား ပြောသည်
“ကျွန်တော်လည်း အဲဒီတုန်းက မထည့်ဘူးလို့ နေသေးတာ
သခင် သန်းထွန်း ဆောင်းပါး ဖတ်ပြီး သခင်တွေဟာ ဒီလိုပဲ နိုင်ငံရေးသမား လုပ်နေတာလို့ ထင်မှာ စိုးလို့ပဲ
နောက်တော့ ဟာသ ပါတာ၊ စာပြောင်တာနဲ့ ထည့်လိုက်တာပဲ” ဟု ကျွန်တော်က ပြော၏
သခင် သန်းထွန်းကား ပြုံးနေပေသည်
သခင် သန်းထွန်းသည် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများကို နိုင်ငံရေးဘက် ပါအောင်၊ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေးကို ပြုအောင် ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်ဟု ထင်၏
၁၉၃၉ ခု လောက်က မြေနီကုန်းရှိ ကိုဘဟိန်း၏ အိမ်တွင် သူ့ကို မကြာခဏ တွေ့ရတတ်၏
သခင် အောင်ဆန်း၊ ဗိုလ်လကျာ်၊ သခင် သန်းထွန်းနှင့် ဂိုရှယ် (ထိုအခါက ဘောဂဗေဒ ဂုဏ်ထူးတန်း ကျောင်းသား) တို့ကို တွေ့ရတတ်၏
သခင် သန်းထွန်းတို့သည် ၁၉၃၉ ခုလောက် ကတည်းက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဖွဲ့စည်း နေကြသည်
ကိုဘဟိန်းက ကျွန်တော့်ကို မာ့က်စ် ကျမ်းစာအုပ်များကို ပေးဖတ်စေပြီး ကွန်မြူနစ်ဘက် ပါရန် မကြာခဏ ပြော၏
သို့သော် ကျွန်တော်ကား စာပေကို ပို၍ ချစ်၏
ကဗျာကို ပိုစပ်ချင်နေ၏
လျှို့ဝှက်၍ ထုတ်သော အရေးတော်ပုံ အမည်ရှိ စာတမ်းကို ၁၉၃၉ လောက်က ဖတ်လိုက်ရလေ၏
ထို ‘အရေးတော်ပုံ’ ကား ပဌမဆုံးသော ကွန်မြူနစ် ဂျာနယ် ဖြစ်ပေ၏
ရွှေတောင်ကြားလမ်းနှင့် လောင်းဝစ်လမ်း အဆုံတွင် ပိန်းပင်၊ ရေမြက်ရှည်ပင်၊ မှော်ပင်များဖြင့် နောက်ကျိသော ရေအိုင် တအိုင်ရှိ၏
ရေအိုင်မှာ ရေညှိများ လွှမ်းနေသဖြင့် ထိုပတ်ဝန်းကျင်မှ ဘာအရောင်မျှ လာမထင်၊ မှုန်ညို့ညို့၊ စိမ်းဝါဝါသာ လဲ့လဲ့ပေါ်နေသည်ထို ရေအိုင်ရှိ ကုန်းမြင့်ကလေးတွင် ခေတ်ဆန်သော တိုက်တတိုက်သည် မြွတ်ကြားနေ၏
ခရမ်းပွင့်များ တွဲလွဲ ခိုနေသော ဆင်ဝင်ရှေ့တွင် အမြောက်ကလေး နှစ်လက် ဆင်ထား၏
အိမ်ရှေ့ မျက်နှာစာရှိ မြက်ခင်းကား အနီ အဝါ အဖြူ စသော ပန်းမာလာတို့ဖြင့် ပြောက်ကျားနေသည်
ဂျပန်ခေတ်က ထိုနေရာ တဝိုက်တွင် ဘီအိုင်အေ သခင်များ နေထိုင်ကြ၏
ဗိုလ်စကြာ၊ ကိုလှမောင်(ယခု သံအမတ်)၊ ဗိုလ်လက်ျာ၊ သခင်တင်၊ ကိုကျော်ငြိမ်း၊ သခင်ချစ်၊ ဗိုလ်ဇေယျ၊ သခင်လင်း၊ သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း စသူတို့သည် ဤ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တိုက်များနှင့် နေကြ၏
ထို အမြောက်နှင့် အိမ်တွင် ပထမ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း နေ၏
နောက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဒေါ်ခင်ကြည်နှင့် လက်ထပ်၍ ပြည်လမ်း ပြောင်းသွားသော အခါ သခင် သန်းထွန်း လာနေ၏
သခင် သန်းထွန်းမှာ ထိုအခါက လူပျို ဖြစ်လေသည်
ယခင်က အင်္ဂလိပ် အထက်တန်း အရာရှိကြီးများ နေသော တိုက်ဖြစ်၍ ခမ်းနား ထည်ဝါသော ဓနရှင် အဆောင်အယောင်များဖြင့် တောက်ပလျက် ရှိသည်
ဖက်ဖူးရောင်ခံတွင် သရက်ထည်ပွင့် ပန်းနွယ် ပန်းခက်တို့ဖြင့် ယှက်လိန်သော ဆိုဖာများသည် အဝါနု နံရံနှင့် အသွေးခြင်း အပြန်အလှန် တုံ့ပြန်နေကြ၏
ဆိုဖာ ဆက်တီ၏ အလယ်မှာ မဟော်ဂနီရောင် ထနေသော ပန်းအိုးတင် စားပွဲသည် တူရကီ ကော်ဇောပေါ်တွင် အဝင့်သား ထင်နေ၏
မှန်ပြူတင်းမှ အစိမ်းပုပ်ရောင် ဇာခန်းဆီးသည် အပြင်ဘက် ကောင်းကင်ပြာ သစ်စိမ်း ရွက်ညိုတို့ကို မှုန်ရေးရေး မြင်ရအောင် ကာရင်း လေအဝှေ့တွင် ဆွေ့ဆွေ့ခုန်လျက် ရှိ၏
သခင် သန်းမြိုင် သယ်လာသော ဂျာမန် စန္ဒယားကြီးကား အခန်းထောင့်တွင် ရှိပေသည်
အပေါ်မှ ပဒေသာ မီးပွင့်သည် လရောင်ကဲ့သို့ ကြည်အေး မြစိမ်းသော ရောင်ခြည်ဖြင့် သပေးနေသည်
စိမ်းစိမ်းလဲ့လဲ့ ဧည့်ခန်းဆောင်
ဤ စိမ်းစိမ်းလဲ့လဲ့ ဧည့်ခန်းဆောင်မှာပင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီး သခင် သန်းထွန်းသည် မာ့က်စ်၏ ‘အရင်း’ စာအုပ်ကို ဖတ်နေ၏
သခင်တင်သည် ညနေဆိုလျှင် ရောက်လာကာ စန္ဒရားခုံတွင် ဝင်ထိုင်ပြီး ထူးမခြားနား အစပိုဒ်ကို စမ်းပြီး မပီကလာ တီးကြည့်တတ်၏
တီးရင်း အသံပျောက်နေသဖြင့် “လုပ်ပါဦးဗျ … တီးစမ်းပါအုန်း” ဟု ဆိုကာ ကျွန်တော့်ဘက်သို့ လှည့်၍ ပြောတတ်၏
သခင်လင်းကား ဆိုဖာပေါ်တွင် ကိုယ်တခြမ်း မြှုပ်ကာ ရယ်စရာ ပြောနေ၏
ဗိုလ်စကြာ၏ ကြွယ်ဝသော စကားသံသည် ပဲ့တင်ထပ်လျက် ရှိ၏
ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းကား ကားနှင့် ရုတ်တရက် ရောက်လာသည်လည်း ရှိ၏
သခင် သန်းထွန်းသည် မာ့က်စ် စာအုပ်ကို ချလိုက်ပြီး “လုပ်ပါဦးဗျ၊ သီချင်း တပုဒ်လောက် … သက်ဝေ ဆိုတာလေ …” ဟု ပြောကာ ကျွန်တော့်ကို မေးငေါ့ပြ၏
သူသည် “သက်ဝေ” သီချင်းကို အလွန် နှစ်သက်၏
ဘယ်တော့မှ မညှိသဖြင့် အသံကြောင်နေသော စန္ဒရားကြီးမှာ ဂီတသံ ထွက်လာရ၏
သခင် သန်းမြိုင်သည် ဘေးမှရပ်ကာ လိုက်ဆိုနေ၏
သူသည် ဘင်ဂျို အတီးကောင်းသူလည်း ဖြစ်သည်
လှသထက် လှမယ်ဆိုယင် ၊ ဆေးဘက်ဝင်ပါသလားလို့ ၊ မောင့်အသဲတွေ မောင့်အသွေးတွေ ၊ မောင့်နှလုံးတွေ ၊ အသုံးပြုပါလေ……. သခင်တင်သည် ဂီတသံဝယ် ငေးမော နေလေပြီ
ညအမှောင်ကူးစတွင် ကိုကျော်ငြိမ်း ရောက်လာကာ သခင် သန်းထွန်းနှင့် စကားပြောကြပြီး မကြာမီ ကားနှင့်အတူ အပြင်ဘက် အမှောင်ထဲသို့ ထွက်သွားကြ၏
ကျွန်တော်သည် ကပ်လျက်ရှိသော တဘက်အိမ်တွင် ကိုဘဟိန်းနှင့် အတူ နေရာ လူစုံတတ်သော သခင် သန်းထွန်းတို့ ဧည့်ခန်းသို့ ကူးကာ လည်ပတ် နေတတ်၏
ဤ စိမ်းလဲ့လဲ့ ဓနရှင်ဆန်သော ဧည့်ခန်းဆောင်မှာပင် ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေး လှုံ့ဆော် စာတန်းများကို ရေးကြသည်
ဤ ဧည့်ခန်းဆောင်မှ ထွက်လာသော ကွန်မြူနစ် တယောက်သည် ‘ပုန်ကန် ထကြွလော့’ ဟူသော စာတမ်းများကို လွယ်အိတ်နှင့် ထည့်ကာ အိမ်ရှေ့ လမ်းပေါ်တွင် လမ်းသလားနေသော ဂျပန် စစ်သားကလေး တဦးကို တိုးမိမတတ် ဖြတ်ကျော်လွန် သွားခဲ့လေသည်
ဤအခန်းဆောင်တွင် အတူဆုံကြ၊ တွေ့ကြ၊ ရယ်စရာ မောစရာ ပြောခဲ့ကြသော သူများသည် ဖဆပလ ကို ဖွဲ့စည်းကာ တော်လှန်ရေး ပြုခဲ့ကြသည်
ဤ စိမ်းလဲ့လဲ့ ဧည့်ခန်းဆောင်မှပင် အနီထဲမှ ကြယ်ဖြူပွင့် ပေါ်နေသော ဖဆပလ အလံကို နွေလယ်အခါ အိပ်မက်နေကြသည်
ဤ စိမ်းလဲ့လဲ့ ဧည့်ခန်းဆောင်တွင် ဆုံခဲ့ကြသော သူများသည်ပင် အချင်းချင်း ဆန့်ကျင်ကုန်လျက် သွေးစည်းနှင့် ကိုင်ကာ စိုက်ခဲ့ကြသော ဖဆပလ အလံကို နှဲ့နေကြပေပြီ
သူတို့ အားလုံးသည် လူပင် ဖြစ်သည်
လူတို့၏ မိုက်မဲခြင်း၊ လိမ်မာခြင်း၊ တကိုယ်ကောင်းကြံခြင်း၊ တိုင်းပြည် အကျိုးကြည့်ခြင်း၊ ယုတ်မာခြင်း၊ သန့်ရှင်း ဖြူစင်ခြင်းတို့ဖြင့် ရောပြွမ်းကာ နေပေမည်
သခင် သန်းထွန်းသည်လည်း သည်လူအများအလယ်မှ လူပင် ဖြစ်လေသည်
ဂျပန်ခေတ်က ကျွန်တော်၏ ငါးရှဥ့်သွေး ကတ္တီပါ ဂျာကင်အင်္ကျီကို ကိုဘဟိန်းက ကြိုက်သည်ဆို၍ ယူထား၏
နောက် သခင် သန်းထွန်းက ကိုဘဟိန်းထံမှ ယူကာဝတ်၏
သခင် သန်းထွန်းသည် ထိုငါးရှဉ့်သွေး ဂျာကင်အင်္ကျီကို အတော် နှစ်သက်၏
ချမ်းသည့် အခါတိုင်း ငါးရှဉ့်သွေး အင်္ကျီကို ဝတ်ကာ နေတတ်၏
သူနှင့် အတူနေကြသော သခင် တင်ထွန်း၊ သခင် လှကွန်းတို့ကား သခင် သန်းထွန်း ရုံးမှအပြန် ကားဆိုက်လျှင် ဆိုက်ခြင်း အဝမှ ကြိုကာ ငါးရှဉ့်သွေး ဂျာကင်ကို ဆီးပေးပြီး … “သခင် သန်းထွန်း ဒီဟာလေး ဝတ်ထားပါ” ဟု စလေ့ရှိ၏
လူဆိုတာ အလှအပကို ချစ်တတ်ကြပေသည်
ဒိုင်အိုကျောင်းရှိ ပြည်သူ့ ဆေးရုံ အပေါ်ထပ် အခန်းတွင် သခင် သန်းထွန်းသည် မကျန်းမာသဖြင့် ဆေးဝါး မှီဝဲ နေသည်
နေ့လယ်ဆိုလျှင် ဧည့်သည်များသည် သူ့အခန်းတွင် ဆုံလှ၏
ဆရာမ ဒေါ်ခင်ကြီး (ဗိုလ်ချုပ်ကတော် ဒေါ်ခင်ကြည်၏ အစ်မ) သည် သူ့ကို ပြုစုနေ၏
ဧည့်သည်ကား မစဲ
ထိုအခိုက် ကျွန်တော်လည်း ဝင်မေးရာ မကြာမီ ဆရာမ ဒေါ်ခင်ကြီးသည် ကာဖီ ယူလာ၏
“သောက်ပါအုံး” ကျွန်တော်က “ဟာ … ဒုက္ခရှာလို့” ဟု ဆိုကာ အားနာဟန် ပြုနေ၏
“သခင် သန်းထွန်း ဧည့်သည်ဆိုရင် ကော်ဖီနဲ့ ဧည့်ခံတယ်” ဟု ဗိုလ်စကြာက ပြောကာ နောက်နေ၏
သခင် သန်းထွန်းကမူ ရှက်နေ၏
နောက် တလခန့် ကြာသောအခါ သခင် သန်းထွန်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြီးတို့သည် လက်ထပ်လိုက်ကြသည်
လူတို့၏ ဘဝ ဇာတ်လမ်းသည် သည်လိုပဲ ဖြစ်ကြပေမည်
ဂျပန် တော်လှန်ရေး ပြီးစက ကျွန်တော်သည် တောတွင် ရောက်နေရာ ဖဆပလ၏ သတင်းများကိုသာ နားထောင် နေရသည်
ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ်ကို ဖတ်ရသည်
ဖဆပလ၏ အမည်မှာ ကမ္ဘာ့ သတင်းစာ ကော်လံထိပ်တွင် မျက်နှာမဲဖြင့် ပါနေလေပြီ
သခင် သန်းထွန်း အမည်ကို နိုင်ငံခြား သတင်းစာများတွင် မကြာခဏ တွေ့ရ၏
ထိုအခါက သူသည် ဖဆပလ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လေ၏
သူ ဖဆပလမှ ထွက်သောအခါ သူ့နေရာတွင် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး ကိုကျော်ငြိမ်း ရောက်လာ၏
တာရာ မဂ္ဂဇင်း ထွက်ခါစက သခင် သန်းထွန်းထံ ဆောင်းပါး တောင်းဖူး၏
သို့သော် သူလည်း မရေးဖြစ်
ကျွန်တော်လည်း မရောက်တော့
နောက်ဆုံး ဘုန်းကြီးလမ်း ကွန်မြူနစ် တရားပွဲတွင် တူတံဇင် အလံနီကို နောက်ကျောခံလျက် ဓာတ်စက်ရှေ့တွင် တရားဟောနေသော သခင် သန်းထွန်းကို ပရိသတ် အလယ်မှ မြင်လိုက်ရ၏
သခင် သန်းထွန်း၏ တရားကား ပဌမတော့ ခြောက်သွေ့ ပြီးနောက် … တဖြေးဖြေး အချက်အလက်များ ပါလာကာ ဆုံးကာနီးတွင် သွေးကြွ လာစေသည်
သူသည် ၃ နာရီမျှ မရပ်မနား စမ်းရေယဉ်မှ ရေများ စီးသွန်ကျသလို ပြော၏
သူ၏ စကားများထဲတွင် လူအများ ရုတ်တရက် အသိခက်သော စာအုပ်ဆန်ဆန် စကားကြီး၊ စကားကျယ်များ မပါ
ရိုးရိုးနှင့် လူတိုင်း နားလည်သော၊ ရှင်းလင်း ပြတ်သားသော စကားလုံးများနှင့်သာ ပြော၏
ဗမာ့ လက်ရှိ နိုင်ငံရေး အခြေအနေကို ကမ္ဘာ့ အခြေအနေများနှင့် ယှဉ်ကာ နောက်ခံကား ပေးလိုက်ပြီးနောက် အကိုးအကား နှင့်တကွ ပြော၏
လူအများသည် စိုက်ကာ နားထောင် နေကြ၏
ဂျစ်ကားနှင့် အထက်တန်း အရာရှိဟု ထင်ရသောသူ တဦးက “တယ်တော်တဲ့လူပဲ
အချက်အလက်တွေ ချည်းပဲ … ကျုပ် အစက လက်သီးလက်မောင်း တန်းပြီး ကြိမ်းမယ်၊ မောင်းမယ် ထင်နေတာ” ဟု ခပ်တိုးတိုး သူ့အဖော်အား ပြောနေလေသည်
ဓာတ်ခွက်မှ သခင် သန်းထွန်း၏ အသံသည် ညိုမှောင် မှိုင်းမြသော ညဥ့်ဝယ် ပဲ့တင်ထပ်လျက် ရှိသည်
ယခု ပြည်တွင်းစစ် ပြဿနာကိုကား ကျွန်တော် ဘာမျှ ထင်မြင်ချက် မပေးလိုသေး
ဘာပဲပြောကြ၊ အော်ကြ၊ နောက်ဆုံး သည်လူတွေဟာ အတူတူ လူချည်းပါပဲ
ကျွန်တော့် အဖို့ရာကား တော်သူတွေ နေရာကောင်းတွင် ရောက်နေစေချင်၏
လက်တွဲ၍ တော်လှန်ရေး လုပ်လာသူတွေ ယခုလည်း လက်တွဲကာ အုတ်သစ်ကလေးများကို သယ်စေချင်နေ၏
နောက်ပြီး လူအများ ဆန္ဒအရ လုပ်စေချင်၏
မလိုတာကို အတင်းအကြပ် ပေးတာလည်း မကြိုက်
ဒီမိုကရေစီ စင်မြင့်တွင် လွတ်လပ်မှု အခွင့်အရေးသည် ပျံဝဲ နေစေချင်၏
တကယ့် အမြုတေများ ပါဝင်သော အမျိုးသား တပ်ပေါင်းချုပ် ပြည်သူ့ အစိုးရကို လိုချင်၏
ငပိကျိန်ရွာ၊ ရတန
ထန်းတပင်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထန်းတပင်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကုက္ကိုဝမြစ်နှင့် လှိုင်မြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာနေရာ၏ တောင်ဘက်ပိုင်း၊ လှိုင်မြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ရန်ကုန်အနောက်ပိုင်းတက္ကသိုလ်သည် ထန်းတပင်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ စက်မှုဇုန်များအား လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ပို့လွှတ်ပေးရန်အတွက် ထူးကုမ္ပဏီမှ ၂၇၀ မဂ္ဂဝက် ကျောက်မီးသွေးသုံး ဓာတ်အားပေးစက်ရုံ ကို ထန်းတပင်မြို့နယ်တွင် တည်ဆောက်လျက်ရှိသည်
ထန်းတပင်မြို့နယ်တွင် ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း ၅၉ ခုနှင့် ကျေးရွာပေါင်း ၂၃၀ တည်ရှိသည်
ထန်းတပင်မြို့နယ်တွင် မြို့ပေါ်ရှိ အိမ်ခြေ (၁၆၅၁)အိမ်၊ အိမ်ထောင်စု (၁၇၅၆)စုရှိပြီး ကျေးလက်နေ အိမ်ခြေ (၂၆၄၈၀)အိမ်၊ အိမ်ထောင်စု(၂၆၇၁၉)စုရှိရာစုစုပေါင်း အိမ်ခြေ (၂၈၁၃၁)အိမ်နှင့်အိမ်ထောင်စု(၂၈၄၇၅)စုရှိသည်
မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် လှိုင်မြစ်မှ ဝန်းရံထားသည်
အနောက်တောင်ဘက်တွင် ပန်းလှိုင်မြစ် နှင့် အနောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဘောလယ်မြစ်တို့က အသီးသီး ဝန်းရံထားသည်
အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ဇလွန်မြို့နယ် (ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး)၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တိုက်ကြီးမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မှော်ဘီမြို့နယ်နှင့် ရွှေပြည်သာမြို့နယ်၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် လှိုင်သာယာမြို့နယ် နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ ညောင်တုန်းမြို့နယ်နှင့် ဓနုဖြူမြို့နယ်များက အသီးသီး ဝန်းရံထားသည်
စုစုပေါင်း လူဦးရေ
ဥဒေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Udaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ နန်းတော်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတော်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၉ ဦး၊ မ ၁၅၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
စက္ကဝက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Setkawet)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ စက္ကဝက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စက္ကဝက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၇၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၅၃ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဇဂတိဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဇဂတိဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဟင်းကန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ ဆီ ဆော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီ ဆော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၀ ဦး၊ မ ၁၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ကင်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂ ဦး၊ မ ၁၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဤရွာသည် ပလက်ဝမြို့ပေါ်ရှိ ကင်ဝရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသာနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
ကုသိုလ်ယူကြသော အသင်းသားများသည် မြတ်စွာဘုရား၏ တန်ဆောင်းဝန်းကို ဆောက်လုပ်လျက် ရှိ၏
ထိုသို့ ဆောက်လုပ်ရာတွင် တိုင်တစ်လုံးသည် လိုလျက် ရှိ၏
ထိုအသင်းသားတို့သည် တိုင်အတွက် တောထဲတွင် ရှာဖွေကြ၏
ထိုသို့ရှာဖွေကြသည့် အသင်းသားများကို ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ်သည် တွေ့၏
ထိုအခါ မေးမြန်းကြည့်ရာ တိုင်လိုလျက် ရှိကြောင်း ပြော၏
ထိုအခါ ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ်သည် မိမိလှူပါမည့်အကြောင်းကို ပြောကြားလိုက်၏
ထို့နောက် ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ်သည် ထိုတတန်ဆောင်းဝန်းအတွက် တိုင်လှူ၏
ထိုအခါ လှူဒါန်းသည့် စိတ်သည်ကြည်လင်မှုကြောင့် ဗိမာန်သည် ဖြစ်ပေါ်၏
ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ်သည် ထိုကဲ့သို့ ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကြောင့် များစွာသော စည်းစိမ်တို့ကို ခံစားခဲ့ရ၏
ငါးဆယ့်ငါးကမ္ဘာထက်တွင် ယသောဓရစကြာမင်း ဖြစ်၏
နှစ်ဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ဥဒနမည်သော မင်းဖြစ်၏
ထို့ပြင် ထိုသို့ တိုင်လှူခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကြောင့် လှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ချေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင် ဧကတ္ထမ္ဘိကထေရ်အမည်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်းသည့် ရဟန္တာဖြစ်တော်မူ၏
ယမက ခေါ် ယမိုက်ကျမ်း သည် အဘိဓမ္မာ ၇ ကျမ်း တွင် တစ်ကျမ်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်
အဘိဓမ္မာဝေါဟာရတို့၏ အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ချက်ကို ပို၍ သေချာတိကျစေရန်၊ အစုံ, အစုံအားဖြင့် အမေးအဖြေပြု၍ ဟောကြားထားသည်
ဥပမာအားဖြင့် “ကုသလဓမ္မအားလုံးတို့သည် ကုသလမူလဖြစ်သလော၊ သို့တည်းမဟုတ် ကုသလမူလအားလုံးတို့သည် ကုသလဓမ္မဖြစ်သလော” စသဖြင့် အစုံပြု၍ မေးဖြေထားသည်
မူလ, ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်, သစ္စာ, သင်္ခါရ, အနုသယ, စိတ္တ, ဓမ္မ, ဣန္ဒြိယဟူ၍ ယမိုက် ၁၀-ကျမ်းရှိသည်
ဆင့်ပါးစပ် နှမ်းပက် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်ကောင်ကြီးပါးစပ်အတွင်း နှမ်းစေ့ အနည်းငယ်သာ ပက်ကျွေးနေသကဲ့သို့ အမြောက်အမြား လိုအပ်ရာတွင် မစို့မပို့သာ ပံ့ပိုးသည်
"တစ်ဖက်တစ်လမ်းမှနေ၍ ဦးတင်ဆန်းက  ငွေအားပေး လူအများအား ကူညီသော်လည်း ဆင့်ပါးစပ် နှမ်းပက်သလို လုံလုံလောက်လောက် မရှိခဲ့နိုင်
" [၁၃၀၃] ဂျာနယ်ကျော်၊ ၉၊ ၇
ကင်းတပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kintat)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ မဇောကျေးရွာအုပ်စု (Ma Zaw)၌ တည်ရှိသည်
မဇော​ကျေးရွာအုပ်စု တစုလုံးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ခြေ ၁၆၁၀ ရှိပြီး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၃၈၂ ဦး ရှိသည်
ဒပ်သာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Datthar)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ စွန်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စွန်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၇ ဦး၊ မ ၂၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၉ ဦး နေထိုင်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ရူပါရူပသမာပတ်(၈)ပါး နိရောဓသမာပတ်တို့၌ ခန္ဓာငါးပါးတရားတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ ရောဂ, တဏ္ဍ, သလ္လ, အဃ, အာဗာဓ, ပရ, ပလောက, သုည အနတ္တအားဖြင့် ရှုသောယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုခန္ဓာငါးပါးတရားတို့မှ စိတ်ကို နစ်စေ၍ နိဗ္ဗာနဓာတ်သို့ စိတ်ကိုရောက်အောင်ဆောင်၏
ထိုယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုနိဗ္ဗာန်အာရုံ၌တည်လျှက် အာသဝေါတရားတို့ ကုန်ခြင်းသို့ရောက်၏ အစရှိ သည်ဖြင့် လေးသမားဥပမာဖြင့် သမာပတ်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ရှုမှတ်ပုံ၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်မပြုနိုင်လျှင် ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်တို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ထိုထို သမာပတ်၏ဘုံ၌ ဩပပါတိက ပဋိသန္ဓေနေ၍ အောက်ကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် မပြန်တော့ပုံကို သမာပတ်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သဒ္ဓါ, သီလ, ဗဟုဿုတ, ဓမ္မကထိက, ပရိသာဝစရ ဝိသာရဒေါ ပရိသာယ ဓမ္မဒေသက, ဝိနယဓရ, အာရညိက ပန္တသေနာသန, အာဘိစေတသိကာဒီနံ စတုန္နံ ဈာနာနံ နိကာမလာဘီ, အာသဝက္ခယပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်အောင် အဆင့်ဆင့်အားထုတ်ရမည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်လျှင် သမန္တပါသာဒိက, သဗ္ဗာကာရ ပရိပူရပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဂက်နန်း − အဲနိုးဘူတာ  (岳南江尾駅 ဂက်နန်း − အဲနိုး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဖုဂျိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆက်ဘတ်ချီရိတ သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ၊  Sousse Governorate တွင် တည်ရှိသည့် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည်  Sousse မြို့မှ အနောက်တောင်ဘက် ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာ၊ Kairouan မြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာ ဖြစ်သည်
ကန်၏ ဧရိယာသည် ၁၁၆၀၀ ဟက်တာ ရှိသည်
၎င်းသည် ၁၇ x ၉ ကီလိုမီတာ ကျယ်သည်
ဗန်းမော်ရွာ၊ လိပ်ခုံး
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ခံသာ (မင်းကုန်း)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်တန်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintangyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၆ ဦး၊ မ ၁၂၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ် (၆) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ မော်လမြိုင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်မြို့အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
ယခင် မော်တလိန်းဂျဒ်ဆင်ကျောင်း ဟု အမည်တွင်ခဲ့ပြီး မူလက အေဘီအမ် အမျိုးသမီးကျောင်းအဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မော်တလိန်း အမျိုးသမီးကျောင်းသည် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်တွင် စူစန်ဟာ့စ်ဝဲလ် ဆိုသူ အမျိုးသမီးက စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ကိုလိုနီကာလအတွင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် တည်ထောင်ခဲ့သော ပထမဆုံး အေဘီအမ်ကျောင်းများအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် မော်တလိန်းမိန်းကလေးကျောင်းနှင့် ဂျဒ်ဆင် ယောက်ျားလေး အထက်တန်းကျောင်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး မော်တလိန်းဂျဒ်ဆင်ဖြစ်လာသည်
မော်တလိန်းဂျဒ်ဆင်ဟူ၍ ဖြစ်လာချိန်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူပေါင်း ၁၄၇၆ ယောက် ရှိခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ကျောင်းအုပ်ကြီးမှာ ဦးအောင်ကြွယ် ဖြစ်သည်
စက်ကြီးစုရွာ၊ ကန်ဘက်
ယင်းနော့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinnawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆဂါပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆဂါပါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၇ ဦး၊ မ ၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၉၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဓမ္မကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dhammakya)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဘိုးလှကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘိုးလှကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၉ ဦး၊ မ ၁၄၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံး၌ ၈၈ ဒီမိုကရေစီအရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
အထွေထွေ သပိတ်က လေကြောင်းနှင့် မီးရထား သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး လုပ်ငန်း များကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်
ရွှေတီဂုံစေတီတော် အနောက်ဘက်မုဒ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် မဆလအစိုးရ၏ ပြည်သူလူထုအား အကြမ်းဖက်ဖြိုခွဲနေမှုကို ဆန့်ကျင်ခဲ့သော မိန့်ခွန်းကို လူပေါင်း တသိန်းကျော် တက်ရောက်သည့် လူထုအစည်းအဝေးပွဲ၌ ပထမဆုံးအကြိမ် မိန့်ခွန်း ပြောကြားခဲ့သည်
ဂနိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လွယ်မောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်မောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၉၂ ဦး၊ မ ၅၀၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၅၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ လက်ပကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၅၂ (၁) ရက်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ဇင်ပြွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်ပြွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၉ ဦး၊ မ ၁၃၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း လမ်းမတော်မြို့နယ် တွင် တည်ရှိသည်
သက်ရှည်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetsheykan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ မဂွေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်လကုဏ္ဍဘဒ္ဒိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်လကုဏ္ဍဘဒ္ဒိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၅)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၀) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၁) ရက်) ကျန်သေးသည်
၁၉၉၅ – ဦးနု၊ မြန်မာလူမျိုး နိုင်ငံရေးသမား၊ ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၀၇ မွေး)ချစ်သူများနေ့ - ဗယ်လင်တိုင်းဒေး
ထနောင်း (Vachellia leucophloea) သည် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်သော အခက်အလက်တွင် ဆူးပါသည့် သစ်ပင်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသတွင် ပေါက်ရောက်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
ထနောင်းကို သက္ကတနှင့် ဟင်ဒီဘာသာတွင် သမိဟု ခေါ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Acacia Soma ဟုခေါ်သည်
သက္ကယ်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thatkeitan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ရေကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၁၈ ဦး၊ မ ၂၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်စုရွာ၊ သပြေချောင်း
ဣရိယာပုထ် ၄-ပါး
ကိုယ်အမူအရာ ဖြစ်ကြောင်းလေးပါး
(၁) ဂမန - သွားခြင်း၊(၂) ဌာန - ရပ်ခြင်း၊(၃) အာသန - ထိုင်ခြင်း၊(၄) သယန - လျောင်းခြင်း အိပ်ခြင်း
ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ (အင်္ဂလိပ်: elephantiasis) ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ် သော လင်ဖဲတစ် ဖီလရီအဲစစ် (အင်္ဂလိပ်: Lymphatic filariasis) ရောဂါသည် ဖိလဲရီယွိုင်ဒီးအား Filarioidea ခေါ် ကပ်ပါးသန်ကောင် (parasitic worm) မျိုးမှ ဖြစ်ပွားသည်
ရောဂါသည် အများအားဖြင့် လက္ခဏာအသွင်အပြင်မပြချေ
သို့သော် အချို့လူများတွင် လက်မောင်းများ၊ ခြေများ၊ ဖိုမအင်္ဂါများ အလွန်အမင်း ဖူးရောင်တတ်သည်
အသားအ​ရေသည်လည်း ထူထဲလာတတ်ကာ နာကျင်မှုလည်း ဖြစ်တတ်သည်
ခန္ဓာကိုယ်တွင် ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်တတ်ပြီး ယင်းကြောင့် ဝေဒနာရှင်သည် လူမှုရေးစီးပွားရေး ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်ရတတ်သည်
ခြင်ကိုက်ခံရခြင်းမှ သန်ကောင်ပိုးများ ကူးစက်ပြန့်နှံသည်
လူများတွင် ကူးစက်မှုသည် အများအားဖြင့် ခလေးအရွယ်မှစတင်သည်
ရောဂါဖြစ်ပွားမှုသည် Wuchereria bancrofti, Brugia malayi, နှင့် Brugia timoriသန်ကောင်သုံးမျိုးမှ ဖြစ်ပွားသည်
Wuchereria bancrofti သည် ပေါ်များဆုံးဖြစ်သည်
သန်ကောင်ပိုးများသည် ပြန်ရည်ကြောစနစ် (lymphatic system) ကို ထိခိုက်ပျက်စီးစေသည်
ညအချိန်တွင် ထုတ်ယူထားသောသွေးကို အနုစိတ်မှန်ဘီလူးဖြင့် ကြည့်ရှုစစ်ဆေးခြင်းအားဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာနိုင်သည်
သွေး၏အသွင်သည် ထူပြစ်ချွဲနေပြီး ဂျီအဲမ်စာ Giemsa များဖြင့် ပေလူးနေရမည်
ရောဂါကို တိုက်ဖျက်သည့် အင်တီဘော်ဒီများ အတွက် စစ်ဆေးခြင်းကိုလည်း အသုံးလေ့ရှိပြုတတ်သည်
ကြိုတင်ကာကွယ်ခြင်းသည် ရောဂါ မျိုးပြုတ်ရေးကို ရှေ့ရှု၍ ရောဂါရှိသော လူအုပ်စုတစ်စုလုံးကို နှစ်စဉ် ကုသနည်းဖြစ်သည်
ယင်းသည် (၆)နှစ်ခန့် ကြာတတ်သည်
ကုသဆေးများတွင် albendazole နှင့် တွဲလျက် ivermectin ကိုသော်လည်းကောင်း သို့မဟုတ် albendazole နှင့် တွဲလျက် diethylcarbamazine တို့ ပါဝင်သည်
ကုသဆေးများသည် အရွယ်ရောက်ပြီး သန်ကောင်များကို မသတ်သော်လည်း သန်ကောင်များ မိမိအလျောက်သေသည်အထိ ရောဂါ ဆက်မပြန့်ရန် ကာကွယ်ပေးသည်
ခြင်ကိုက်မခံရစေအောင် ကာကွယ်ရန် ကြိုးပမ်းမှုများကိုလည်း ပြုသင့်သည်
ယင်းထဲတွင် ခြင်ကောင်ဦးရေလျော့စေခြင်းနှင့် ခြင်ထောင်များ သုံးခြင်းတို့ပါဝင်သည်
နိုင်ငံပေါင်း ၇၃ နိုင်ငံတွင် လူသန်း ၁၂၀ ကျော်သည် ဆင်ခြေထောက်ရောဂါ ကူးစက်ခံနေရပြီး လူဦးရေ သန်း ၁၄၀၀ ခန့်သည် ဤဝေဒနာကို ခံစားနေရသည်
ရောဂါအဖြစ်အများဆုံးဒေသများသည် အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တို့တွင်ဖြစ်သည်
ရောဂါကြောင့် တစ်နှစ်လျှင် စီးပွားရေးဆုံးရှုံးမှု အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်းပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးသည်
အက္ခရာသင်္ချာ သည် သင်္ချာပညာရပ်၏ အဓိကဝင်ရိုး တစ်ခုဖြစ်သည်
ဂဏန်းများ ပေါင်းခြင်း၊ နှုတ်ခြင်း စသည့်အခြေခံများအပြင် အပိုင်းကိန်းများ၊ ဒသမကိန်းများ၊ ပိုလီနိုမီရယ် ကိန်းတန်းများ အစရှိသည့် အခြေခံများကို စာရှုသူများအနေဖြင့် အလယ်တန်းအဆင့်တွင်ပင် သင်ကြားလေ့လာပြီးဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ (Elementary Algebra) ဟုခေါ်သည်
အက္ခရာသင်္ချာပညာရပ် သည် အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ ထက်ပိုမိုနက်နဲ သိမ်မွေ့ ကျယ်ပြန့်သည်
ကိန်းရှင်များ၊ အစုများ၊ အက္ခရာများ ထည့်သွင်းကာ တွက်ချက်ရသည်
အခြေခံအက္ခရာသင်္ချာ ကိန်းစစ်များ (Real Numbers)၏ ကိန်းရှင်များ၊ ကိန်းသေများ ကို အက္ခရာများ ဖြင့်အစားထိုးကာ ညီမျှခြင်းများတွင် ထည့်သွင်းဖြေရှင်း ကြသည်
များသောအားဖြင့် တန်းမြင့်များ နှင့် တက္ကသိုလ် အဆင့်တွင်  သင်ကြားသည်မှာ အက္ခရာသင်္ချာ များဖြစ်သည်
ခေတ်ပေါ်အက္ခရာသင်္ချာ (Abstract Algebra) သည် ခေတ်ပေါ်သင်္ချာပညာရပ်များဖြစ်သည့် Axioms, Groups, Rings များနှင့် Field များအသုံးပြကာ ဖြေရှင်းကြသည်
လီနီယာ အက္ခရာသင်္ချာ (Linear Algebra) သည် ဗက်တာများ (Vectors)၊ မက်ထရစ်များ (Matrix) ဖြင့် တွက်ချက်ရသည့် သင်္ချာပညာ ဖြစ်သည်
ကိန်းစဉ် အက္ခရာသင်္ချာ (Numeric Algebra) သည် ကိန်းများသီအိုရီ (Number Theory) အသုံးပြု ကာတွက်ချက်ရသည့် အက္ခရာသင်္ချာ ဖြစ်သည်
အက္ခရာဂျီဩမေတြီသင်္ချာ (Algebraic Geometry) ဂျီဩမေတြီ နှင့် အက္ခရာသင်္ချာ ပေါင်းစပ်ကာ တွက်ချက်ရသည့် ပညာရပ်ဖြစ်သည်
အက္ခရာသင်္ချာကို ဘေဘီလုံလူမျိုးများက စတင်တီထွင် အသုံးပြုကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်
ယင်းစနစ်ကိုပင် အသုံးပြုကာ ဖော်မြူလာများ၊ ညီမျှခြင်းများကိုအသုံးပြုကာ Linear Equation များ၊ Quadratic Equations များကိုဖြေရှင်းခဲ့ကြသည်
ထိုနည်းတူစွာ အခြားခေတ်ပြိုင် အိန္ဒိယ၊ ဂရိ၊ တရုတ် နှင့် အီဂျစ်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်များကလည်း ညီမျှခြင်းများကို ဂျီဩမေတြီ ပညာဖြင့် ဖြေရှင်းခဲ့ကြကြောင်းကို Rhind Mathematical Papyrus၊ Sulba Sutras၊ Euclid's Element၊ The Nine Chapters on the Mathematical Art တို့တွင်ရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်
ဂရိလူမျိုးများ၏ ဂျီဩမေတြီသင်္ချာသည် Element များကို typified လုပ်ကာ Specific Problem တစ်ခုကို General System တစ်ခုအနေအဖြစ်ဖြင့် ဖြေရှင်းနည်းဖြစ်သည်
အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta မှပထမဆုံး General System ကိုအသုံးပြုကာ ညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းပြခြင်းဖြင့် အိန္ဒိယသင်္ချာ ပညာကိုတစ်ခေတ် ဆန်းစေခဲ့သည်
Brahmagupta သည် linear indeterminate equations၊ quadratic equations၊ second order indeterminate equations များကို Multiple Variables များဖြင့်ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
Algebra ဟူသော စာလုံးသည် အရဘီဘာသာစာလုံး al-jabr မှဆင်းသက်လာပြီး ပြန်လည်ပေါင်းစည်းခြင်း (Reunion) ဟု ပါရှန်းလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī မှ အေဒီ ၈၀၀ တွင် al-Kitāb al-muḫtaṣar fī ḥisāb al-ğabr wa-l-muqābala (Summary Concerning Calculating by Transposition and Reduction) စာတမ်းတွင် ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်
အက္ခရာသင်္ချာ ၏ ဖခင်အဖြစ် ထင်ရှားသူ Diophantus ၏ နေရာတွင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī က အစားထိုးဝင်ရောက်ဖွယ် ရှိကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိ ရသည်
ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် နောက်တစ်ဦးဖြစ်သူ Omar Khayyam သည် Algebraic Geometry ကိုအသုံးပြုကာ Cubic Equation များ၏ General Geometric Solution ကိုဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် များဖြစ်ကြသော Mahavira နှင့် Bhaskara II တို့သည် cubic နှင့် higher order polynomial equations အများအပြားကို ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
၁၆ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် သုံးထပ်ကိန်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ general အက္ခရာသင်္ချာ၏အဖြေများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်
၁၇ ရာစုတွင် ဂျပန် သင်္ချာပညာရှင် Kowa Seki နှင့် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင် ဂေါ့ဖရိဒ် လိုက်ဘနစ် (Gottfried Leibniz) က Determinant ၏သဘောတရားကို တွေ့ရှိကာ Simultaneous Equations များကို မေထရစ်များဖြင့် ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
ဆွစ်ပညာရှင် Gabriel Cramer သည်လည်းပဲ Determinant များနှင့် မေထရစ် များကို ၁၈ ရာစုတွင် လေ့လာသုံးသပ် ခဲ့သည်
ယနေ့ခေတ် သင်္ချာသမားများသုံးစွဲနေသော အက္ခရာသင်္ချာ(Algebra) ကိုစတင်ခဲ့သူမှာ မူဆလင်ပညာရှင် အယ်(လ)ကွာရာဇမီ Al-Khuwarazmi(AD-847) ဖြစ်သည်
သူရေးသားခဲ့သော ကျမ်းစာအုပ်ဖြစ်သည့် The Book of Summary concerning calculating by transposition and reduction ဆိုသောစာအုပ်မှ Algebra ဆိုသောဝေါဟာရ ကိုရရှိခဲ့သည်
ယခုကွန်ပျူတာများတွင်သုံးသော အဆင့်ဆင့်တွက်နည်း algorithm ဟူသောနာမည်မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏အမည်မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
အယ်(လ)ကွာရာဇမီသည် သင်္ချာညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းရာတွင် နည်းနှစ်နည်း သုံး၍တွက်ချက်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်
ပထမနည်းမှာ ညီမျှခြင်းများ၏ ဘယ်နှင့်ညာရှိကိန်းများကို ပို့သောနည်းဖြစ်သည်
ထိုအခါ အပေါင်းသည် အနှုတ်၊ အနှုတ်သည်အပေါင်း ဖြစ်သွားလေသည်
ဥပမာ X40-4x သည် 5x40 ဖြစ်သွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
ထိုနည်းကို အယ်(လ)ဂျာဘရာ (Al-jabr) ဟုခေါ်သည်
ဒုတိယနည်းကို အယ်(လ)မူကာဘာလာ(Al-mauqabala) ဟုခေါ်ပြီး ထိုနည်းမှာ ဘယ်နှင့် ညာ ကို ညီနေအောင် ညှိသောနည်းဖြစ်သည်
ထိုနည်းတွင် အနှုတ်လက္ခဏာ လုံးဝမရှိအောင် ဟိုဘက်ဒီဘက် ညှိလိုက်ခြင်းကို အဓိကထားသည်
အယ်(လ)စာမော်ဝါ(လ) Al-Samaw'al (1175 A.D) သည် အက္ခရာသင်္ချာဆိုင်ရာ အဆိုများကို သင်္ကေတသုံး၍ ပထမဆုံးရေးခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၈၀၀ ဘီစီ - quadratic elliptic equation ၏ ဖြေရှင်းနည်း ကို ရှေးဘေဘီလုံ လူမျိုးများက ရှာဖွေခြင်း
၁၆၀၀ ဘီစီ - ပိုက်သာဂိုရ သီအိုရမ် ကို ဘေဘီလုံ များကအသုံးပြုခဲ့ ကြောင်း ကျောက်စာများတွင် တွေ့ရှိရ
၈၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Baudhayana သည် မျဉ်းဖြောင့်ညီမျှခြင်း နှင့် နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်း များ၏ ပုံစံဖြစ်သော ax2  c and ax2 + bx  c ကို Pythagorean triples သုံးကာ ဂျီဩမေတြီ ပုစာ များကိုရှာဖွေပြသခဲ့သည်
၆၀၀ ဘီစီ - အိန္ဒိယလူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Apastamba သည် မသိကိန်း ၅လုံးပါ general linear equation များကို Diophantus ၏ simultaneous Diophantine equations များအသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းပြသခဲ့သည်
၃၀၀ ဘီစီ - အပေါင်းနှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများကို Euclidean tools နှင့် geometric construction အသုံးပြုကာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်းကို ဂရိပညာရှင် Euclid သည် သူ၏ Book II of Euclid's Elements တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၀၀ ဘီစီ - Rule of Double False Equations များကိုအသုံးပြုခြင်းဖြင့် Linear Equation များဖြေရှင်းနိုင် ကြောင်းကို တရုတ်သင်္ချာပညာရှင် Jiuzhang suanshu ၏ " The Nine Chapters on the Mathematical Art" တွင်စတင်တွေ့ရှိ ရသည်
၁၅၀ အေဒီ - ဂရိလူမျိုး အင်ဂျင်နီယာ Heron သည် Algebraic Equations များကို Three Volumes of Mathematics တွင်ထည့်သွင်းပြသခဲ့သည်
၂၀၀ အေဒီ - ဂရိလူမျိုးပညာရှင် Diophantus သည် အကရာသချာညီမျှခြင်းများ( Algebraic Equations) များ နှင့် ကိန်းဂဏန်းသီအိုရီ (Number Theory) ဖြေရှင်းပုံကို သူ၏ ဟအာရစ်သ်မတိက Arithmetica စာတမ်းတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
၄၉၉ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Aryabthata သည် indeterminate linear equation များနှင့် simultaneous indeterminate linear equations များကိုဖြေရှင်းနိုင်သော general integral solution ကိုဖော်ပြခဲ့သည်
၆၂၅ အေဒီ - တရုတ်လူမျိုးပညာရှင် Wang Xiaotong သည် cubic equations များ၏ numerical solution များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
၆၂၈ အေဒီ - အိန္ဒိယလူမျိုးသင်္ချာပညာရှင် Brahmagupta သည် quadratic equations များ၊ Pell's equation ကိုဖြေရှင်းနိုင်သော chakravala method ကိုတီထွင်ခဲ့သည်
၈၂၀ အေဒီ - ပါရှန်းသင်္ချာပညာရှင် Muhammad ibn Mūsā al-khwārizmī သည် အရဘီဘာသာစာလုံး al-jabr ဟူသောစာလုံးနှင့်အတူ မျဉ်ဖြောင့်ညီမျှခြင်းများ၊ နှစ်ထပ်ကိန်းညီမျှခြင်းများကို ဖြေရှင်းနိုင်သည့် စနစ်ကျသော ဖြေရှင်းနည်းများ ကို Al-Kitab al-Jabr wa-l-Muqabala စာတမ်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
ဒင်းပိုဘူတာ  (伝法駅 ဒင်းပို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ အိုဆာကာမြို့၊ ခိုနိုဟနရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဓမင်းဆိပ်ကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daminseikgyi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အစင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၅၁ ဦး၊ မ ၁၀၆၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၆၂ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းကုန်းရွာ၊  ဒယ်ပုတ်ကွင်း
ဟခိုနဲ − အိတဘရှိဘူတာ  (箱根板橋駅 ဟခိုနဲ − အိတဘရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ အိုဒဝရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် ဆက်သွယ်ရေးဆိုင်ရာများနှင့် ပတ်သက်၍ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပူးပေါင်းကာ ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံ၏ဆက်သွယ်ရေးကဏ္ဍ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်နေသော ဝန်ကြီးဌာနတစ်ခုဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ တယ်လီဖုန်းသိပ်သည်းဆ တိုးတက်မြင့်မားလာစေရန် တယ်လီဖုန်းတိုးချဲ့တပ်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို နှစ်စဉ်စီမံကိန်းများ ချမှတ်လျက် ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီးအားလုံးတို့တွင် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂၀၁၁-၂၀၁၂ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အထိ တယ်လီဖုန်းပေါင်း (၃၅၉၈၁၁၃)လုံး၊ ၂၀၁၂-၂၀၁၃ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အထိ တယ်လီဖုန်းပေါင်း (၆၇၀၄၂၀၃)လုံး၊ ၂၀၁၃-၂၀၁၄ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်အထိ တယ်လီဖုန်းပေါင်း (၉၀၂၁၄၁၈)လုံး နှင့် ၂၀၁၄-၂၀၁၅ ဘဏ္ဍာရေးနှစ်၊ မေလအထိ တယ်လီဖုန်းပေါင်း (၉၃၆၁၉၈၈)လုံးတပ်ဆင်ခဲ့ပြီး တယ်လီဖုန်းသိပ်သည်းဆမှာ ၂၀၁၄ မေလကုန်အထိ ၁၅.၆ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ ၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၂၉)ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် သော အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်၊ (၁၀၉၂)ဖြင့် နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေး၊ တည်ဆောက်ရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများကိုပိုမိုထိရောက် အောင်မြင်စွာဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက် ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနကို ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ရထားပို့ဆောင်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန (၃)ခုအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၂ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ(၃)ရက်နေ့တွင် ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာနကို မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒ ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာန၊ ဆက်သွယ်ရေးညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနနှင့် မြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်း တို့ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၉ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁၉)ရက်နေ့တွင်ကျင်းပသော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၃၀၉၉)တွင် ဆုံးဖြတ်ချက် အရ၊ မိုးလေဝသနှင့် ဇလဗေဒညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနအား ၁၉၉၉ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၂၀)ရက်နေ့တွင် ပို့ဆာင်ရေးဝန်ကြီးဌာန ကြီးကြပ်မှုအောက် သို့လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ ၉-၁၁-၂၀၁၂ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၈၃၂၀၁၂)ဖြင့် ဆက်သွယ်ရေး၊ စာတိုက်နှင့် ကြေးနန်းဝန်ကြီးဌာနအား ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန အဖြစ် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာနအမည်ကို ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဆက်သွယ်ရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာန၏ လက်အောက်တွင် ဦးစီးဌာနများ ထပ်မံခွဲထားသည်
စီမံရေးရာဌာနမြန်မာ့ဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းဆက်သွယ်ရေး ညွှန်ကြားမှု ဦးစီးဌာနလုပ်ငန်းနှင့် စစ်ဆေးရေးဌာနပစ္စည်းဌာနစီမံကိန်းနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဌာနသတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာဆက်သွယ်ရေးဌာန တို့ဖြစ်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နန်းပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၂၉ ဦး၊ မ ၂၅၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် နန်းပန်မြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဖန်းခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ နနွင်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်္သာဖိုရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharhpoywarthit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၆ ဦး၊ မ ၁၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးတိုရွာ၊ ရှားဖြူကျင်း
အမှတ် (၄) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဗိုလ်တထောင်သည် ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က ဘရန့်(ချ်)ကွန်ဗင့် (Branch Convent) ကျောင်းဟူ၍ အမည်တွင်ခဲ့သည်
သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားနိုင်သည်
ကျောင်းအဆောက်အအုံအား ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ်အဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်
ယူးလီးရပ် ဝီလ်ဟမ် ရစ်ချတ် ဒီဒီကင် (အင်္ဂလိပ်: Julius Wilhelm Richard Dedekind; (1831-10-06)အောက်တိုဘာ ၆၊ ၁၈၃၁–ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂၊ ၁၉၁၆(1916-02-12)) သည် ဂျာမန်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး abstract algebra ခေါ် ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (အထူးသဖြင့် ring theory ခေါ် ကွင်းသီအိုရီ)၊ အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ကိန်းသီအိုရီ (algebraic number theory)၊ နှင့် ကိန်းစစ် (real number) တို့၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဆိုင်ရာ ပညာရပ် နယ်ပယ်များတွင် အဓိက ကျေးဇူးပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ရင်ငတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinngat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၊ မော်နွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်နွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈ ဦး၊ မ ၁၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန့်ဂေါ်တောင်ရွာ၊ မဒေးကျွန်း
ခင်ဆွေဦးသည် အမျိုးသားစာပေ တစ်သက်တာဆုရ မြန်မာအမျိုးသမီး စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်
စာရေးဆရာကြီး မဟာဆွေ နှင့် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့၏ သမီး ဖြစ်ပြီး ၁၉၃၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကိုင်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၃၉ မှ ၁၉၄၂ အထိ ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် သုံးတန်းအထိ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၉ အထိ စိန့်ဂျွန်းကွန်ဗင့်ကျောင်းတွင် သုံးတန်းမှ ခုနစ်တန်းအထိလည်းကောင်း၊ ၁၉၄၉ မှ ၁၉၅၁ အထိ စိန့်မေရီကျောင်းတွင် ရှစ်တန်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ မှ ၁၉၅၃ အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပထမနှစ် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၅ အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၅ မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ လသာ (၂) တွင် အထက်တန်းပြ ဆရာမ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်၌ သံတော်ဆင့် သတင်းစာ ကလေးစာပေကဏ္ဍတွင် ဆောင်းပါးများစတင် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်ထုတ် တို့ တိုင်းဌာနီ အမည်ရှိ ပထမဆုံး လုံးချင်း ဝတ္ထုကြီးဖြင့် စာပေနယ်တွင် ထင်ရှား
ဘဝမုန်တိုင်း၊ ဥမ္မာ၊ ကံ့ကော်ဦး၊ မိုးနှင့်ရေ၊ မြကာရှင်၊ မိုးပန်း ဝေဝေလွင်၊ အင်ကြာင်းရဂုံ၊ တေးသီလို့ ဖွဲ့မယ်၊ ရွှေပြည်ကိုသာ လွမ်းတော့သည်၊ တိမ်တောက်ချိန်၊ မိုးရေ ချိုချို၊ အသက် ကလေးရယ်တဲ့ ရှည်စေလို စသည်ဖြင့် လုံးချင်း များစွာနှင့် မဂ္ဂဇင်း၏ ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတိုနှင့် ဆောင်းပါး များစွာ ရေးသားခဲ့သည်
"ငြိမ်းချမ်းပါစေ" ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စာအုပ်ဖြင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ အနုပညာ စာပေ ဆိုင်ရာ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် စတုတ္ထ ဆုကို ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅ဝ ခုနှစ်တွင် ရှုမဝ၊ ကလေးတို့စာပေ၊ ဆောင်းပါး နှင့် ယနေ့မဂ္ဂဇင်း ( မိုးဝေ စာပေ မဂ္ဂဇင်း၊ ရှုမဝ၊ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ သွေးသောက်၊ ရုပ်ရှင်၊ ပေဖူးလွှာ၊ စစ်ပြန်) များထိ ဝတ္ထု တိုပေါင်း ၂ဝဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါးပေါင်း ၃ဝ ကျော် နှင့် လုံးချင်း ဝတ္ထု ရှည် အပုဒ်ပေါင်း ၅ဝ ကျော် ရေးသားခဲ့သည်
စပယ်ဖြူ မဂ္ဂဇင်းကို ဦးစီးထုတ်ဝေသည်
ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
၁၉၅၃ ခုတွင် ကိုစိန်ဘန်းနှင့် လက်ထပ်သည်
ပုလဲဆွေ မွေးပြီးနောက် ပြတ်စဲကြသည်
ဘင်္ဂါလီဘာသာသည် အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
တောင်အာရှရှိ ဘင်္ဂလားဒေသဟု ခေါ်သည့် ဒေသ တစ်ခုတွင် မြစ်ဖျားခံသည်
ဘင်္ဂလားဒေသ ဆိုသည်မှာ ယနေ့ခေတ် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အတွင်းရှိ အနောက် ဘင်္ဂလား ပြည်နယ်တစ်ခုလုံးနှင့် ထရိပူရ နှင့် အာသံပြည်နယ်တို့၏ တစိတ်တပိုင်း ပါဝင်သည်
ဘင်္ဂါလီဘာသာကို ဘင်္ဂါလီစကားလုံးများဖြင့် ရေးသားကြသည်
စုစုပေါင်း ပြောဆိုသုံးစွဲသူ သန်း ၃၀၀ မျှ ရှိသဖြင့် ဘင်္ဂါလီ ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဌမမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည်
အခြားသော အရှေ့တိုင်း အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကားများနှင့် အတူ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် အေဒီ ၁၀၀၀ မှ ၁၂၀၀ ဝန်းကျင် ကာလ တွင် မဂါဒီ ပရာကရစ် (ဗေဒ နှင့် ဂန္ထဝင် သင်္သကရိုက်ဘာသာ အမျိုးကွဲများမှ ကွဲပြားခြားနားစွာ ပေါ်ပေါက်လာသည့် ဘာသာစကား) ဘာသာမှ ကူးပြောင်း ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ ခြင်း ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ အဓိက ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဒုတိယမြောက် အသုံးအများဆုံး ဘာသာစကား တစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ ဝါးရုံသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း စီးဖြန်းလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန် ဤလေးချက်ဖြင့် ပိုင်နိုင်စွာသိရှိမှ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ (စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော အသိဉာဏ်)သို့ ရောက်သည်ရဟန်းတို့ ...ဤသာသနာတော်၌ ယောဂါဝစရရဟန်းတော်သည် ..၁
(က) ဤကား ရုပ်တရားတည်း၊( ခ ) ဤကား ရုပ်တရား၏ ဖြစ်ကြောင်းသဘောနှင့် ဖြစ်ခြင်းသဘောတည်း၊( ဂ ) ဤကား ရုပ်တရား၏ ချုပ်ကြောင်းသဘောနှင့် ချုပ်ခြင်းသဘောတည်း
ဝိညာဏဤသို့လျှင် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ (၅)ပါးတည်းဟူသော ဓမ္မသဘောတရားတို့၌ ဓမ္မသဘောတရားဟု အဖန်ဖန် အထပ်ထပ် ရှုပွားသုံးသပ်၍နေရန် ယောဂါဝစရ ရဟန်းတော်အား ဘုရားရှင်သည် ညွှန်ကြားထားတော်မူ၏၊ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် ရုပ် ဝေဒနာ သညာ သင်္ခါရ ဝိညာဏ်တရားအားလုံးကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် သိရမည် သိအောင်ရှုရမည်ဟု ဆိုလိုသည်
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်သည် ၁
ဘူတရုပ် ဥပါဒါရုပ်ဟူသော ရုပ် (၂၈)ပါးကိုလည်းကောင်း, ပထဝီ-အာပေါ-တေဇော-ဝါယော စသော ရုပ်တရား တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ၏ ဆိုင်ရာ ဆိုင်ရာ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း, ၂
သုခဝေဒနာ, ဒုက္ခဝေဒနာ, သောမနဿဝေဒနာ, ဒေါမနဿဝေဒနာ, ဥပေက္ခာဝေဒနာကိုလည်းကောင်း, ယင်းဝေဒနာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း,၃
ရူပသညာ, သဒ္ဒသညာ, ဂန္ဓသညာ, ရသသညာ, ဖောဋ္ဌဗ္ဗသညာ, ဓမ္ဓသညာဟူသော သညာအပြားကို လည်းကောင်း, ယင်းသညာ အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း,၄
ဖဿ-စေတနာ-ဧကဂ္ဂတာ-ဇီဝိတ-မနသိကာရ စသော သင်္ခါရက္ခန္ဓာ၌ အကျုံးဝင်သော စေတသိက် အလုံး (၅၀)ကိုလည်းကောင်း, ယင်းစေတသိက် အသီးအသီး၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း,၅
စက္ခုဝိညာဏ်, သောတဝိညာဏ်, ဃာနဝိညာဏ်, ဇိဝှါဝိညာဏ်, ကာယဝိညာဏ်, မနောဝိညာဏ်ဟူသော ဝိညာဏ်အပြားကိုလည်းကောင်း, ယင်းအသီးအသီးသော ဝိညာဏ်၏ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်ကိုလည်းကောင်း သိအောင် ရှုရမည်
လက္ခဏာသည် သဘာဝလက္ခဏာ သာမညလက္ခဏာဟု လက္ခဏာနှစ်မျိုး ရှိ၏၊အနိစ္စလက္ခဏာ ဒုက္ခလက္ခဏာ အနတ္တလက္ခဏာဟူသော လက္ခဏာသုံးပါးတို့သည် သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သောကြောင့် အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာ မည်၏၊ ယင်း အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာကား ဝိပဿနာပိုင်းနှင့်သာ သက်ဆိုင်သဖြင့် ဝိပဿနာပိုင်းသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက် သိမြင်အောင် ရှုပွားသုံးသပ်ရမည် ဖြစ်၏၊ရုပ်တရားအားလုံးတို့၏ သီတ-ဥဏှ  အအေး-အပူစသော ဆန့်ကျင်ဘက် အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ရှေးက ဖြစ်သွားသော ရုပ်သန္တတိအစဉ်နှင့် မတူသော နောက်နောက်သော ရုပ်သန္တတိအစဉ်၏ ဖြစ်ခြင်းဟူသော ဖြစ်ပုံအခြင်းအရာ မတူညီဘဲ ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲ၍ဖြစ်ခြင်း  ရုပ္ပနလက္ခဏာသည် ရုပ်တရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာပင် ဖြစ်၏၊ နာမ်တရားအားလုံးတို့၏လည်း မိမိတို့၏ အာရုံပြုရာ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ အာရုံဘက်သို့ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းခြင်းသဘော  နမနလက္ခဏာသည်လည်း နာမ်တရားအားလုံးတို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အများဆိုင် သာမညလက္ခဏာပင် ဖြစ်၏၊ ဤရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ ရုပ္ပနလက္ခဏာ, နမနလက္ခဏာဟူသော သာမညလက္ခဏာကား ဤနာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်းနှင့် သက်ဆိုင်၏၊ ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤနာမရူပပရိစ္ဆေဒ ဉာဏ်ပိုင်း၌ပင် သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်၏၊ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့၏ အများနှင့် မဆက်ဆံသော မိမိ၏ ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသား သဘောရင်းကို သဘာဝလက္ခဏာဟု ခေါ်သည်
ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်သည် ဤနာမရူပပရိစ္ဆေဒဉာဏ်ပိုင်း၌ ယင်းပရမတ္ထဓမ္မ အသီးအသီး၏ ကိုယ်ပိုင်သဘာဝလက္ခဏာ အသီးအသီးကိုလည်း သမ္မာဒိဋ္ဌိဉာဏ်ပညာဖြင့် ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် ထွင်းဖောက်သိမြင်အောင် ရှုရမည် ဖြစ်၏၊ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရား၏ မိမိ၏အကျိုးကို အစွဲပြု၍ ကျေးဇူးပြုတတ်သည်၏ အဖြစ်ကို ရသဟု ခေါ်ဆိုသည်
ယင်းရသသည်လည်း ပရမတ္ထဓာတ်သားတရားတို့၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စဟူသော ကိစ္စရသ, အကြောင်းစုံညီ၍ ဖြစ်ပုံဟူသော သမ္ပတ္တိရသ, တစ်နည်း - ထင်ရှားရှိနေသော ဂုဏ်ဟူသော သမ္ပတ္တိရသဟု ရသနှစ်မျိုး ရှိ၏၊ ထိုတွင် အချို့တရား၌ ကိစ္စရသ ထင်ရှား၍ အချို့တရား၌ သမ္ပတ္တိရသ ထင်ရှားကာ အချို့တရား၌ ကိစ္စရသ သမ္ပတ္တိရသ နှစ်မျိုးလုံး ထင်ရှား၏၊ ထိုရသများသည် ဆိုင်ရာတရား၌ ထင်ရှားလတ္တံ့
ထိုထို ရုပ်တရား နာမ်တရား၏ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ ဉာဏ်၏ ကျက်စားရာအာရုံ၏ အဖြစ်ကို ပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ထိုပစ္စုပဋ္ဌာန်သည်လည်း ဥပဋ္ဌာနာကာရ ပစ္စုပဋ္ဌာန်, ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟု (၂)မျိုး ရှိ၏၊ ထိုတွင် ဥပဋ္ဌာနာကာရပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟူသည် ထိုထို ပရမတ္ထဓာတ်သား တရားတစ်ခုခုကို ရှုဆင်ခြင်သည့်အခါ ဉာဏ်ဖြင့် ယူထိုက်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် ယောဂါဝစရပုဂ္ဂိုလ်၏ အသိဉာဏ်ဝယ် ထင်လာမြင်လာသော အခြင်းအရာတည်း
ဖလပစ္စုပဋ္ဌာန်ဟူသည် မိမိ၏အကြောင်းတရားကို အစွဲပြု၍ ထိုအကြောင်း တရားနှင့် တူသည်၏ အဖြစ်ဖြင့် အကြောင်းတရားသို့ ရှေးရှုတည်နေတတ်သော သဘောတရားတည်း၊ ကိစ္စရသကြောင့် ရထိုက်သော အကျိုးတရားပင်တည်း
ထိုထိုပရမတ္ထဓာတ်သားကို ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သော ဝေးသောအကြောင်းတရား နီးသောအကြောင်း တရားဟူသော အကြောင်းတရားများစွာတို့တွင် အနီးကပ်ဆုံးသော အကြောင်းတရားသည် ပဒဋ္ဌာန် မည်၏၊ ထိုပဒဋ္ဌာန်ဟူသော စကားဖြင့် ထိုပရမတ်တရား၏ အကြောင်းတရားနှင့် စပ်သော ဖြစ်ခြင်း ရှိသည်၏ အဖြစ်ကို ညွှန်ပြလျက် ရှိ၏၊ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့ကို ယင်းတို့၏ အမျိုးအစားများကို အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်စင်အောင် လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန်၏ အစွမ်းဖြင့် ဉာဏ်ဖြင့် ပိုင်းခြားယူရမည် သိမ်းဆည်းရမည် ရှုပွားရမည်ဖြစ်ရာ, ရုပ်တရား နာမ်တရားတို့မည်သည်မှာလည်း တစ်လုံးချင်း ဖြစ်နိုင်သည့် စွမ်းအင်သတ္တိ မရှိဘဲ ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်ဟူသော အုပ်စုလိုက်သာ ဖြစ်ရိုးဓမ္မတာ ရှိသည့်အလျောက် ရုပ်ကလာပ် နာမ်ကလာပ်များကို တစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီ ဉာဏ်ဖြင့် ခွဲခြားစိတ်ဖြာ၍ ရှုနိုင်ပါမှ ပရမတ်သို့ဆိုက်အောင် ဓာတ်ခွဲနိုင်ပါမှ ဤ လက္ခဏ-ရသ-ပစ္စုပဋ္ဌာန်-ပဒဋ္ဌာန် ရှုကွက်ကို ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ပုံစံမှန် သဘောပေါက်နိုင်မည် ရှုနိုင်မည် ဖြစ်ပေသည်
လက်ထုတ္တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lethtoketaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ လက်ထုတ္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကမ္မဝါစာဖတ်ရာ၌ အသံတင်းတင်း ပြင်းပြင်းထန်ထန် ရွတ်ဖတ်ရသော အက္ခရာမျိုး ၁၀-လုံး
"ခ ဃ ဆ ဈ ဋ္ဌ ဎ ထ ဓ ဖ ဘ" တို့ ဖြစ်သည်
သုတေသန သရုပ်ပြ အဘိဓာန်
ဓမ္မစကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်းကို သာသနာတော်နှစ် ၂၅၅၅-ခု၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၇၃-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် (၇)ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၁၂-ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၄)ရက်နေ့မှာ စတင်တည်ထောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပါတယ်
ဓမ္မစကူလ်း ဖောင်ဒေးရှင်း၏ မူဝါဒ(က) ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ၏ အဆုံးအမ တရားတော်များနှင့်အညီ သင်ကြားပို့ချရေး
(ခ) မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို တန်ဖိုးထား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး
(ဂ) အခြားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုဖြစ်စေ၊ ဘာသာကိုဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့အစည်းကို ဖြစ်စေ မထိခိုက်ရေး
(ဃ) ပါတီနိုင်ငံရေး ကင်းရှင်းစွာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ရေး
ဓမ္မစကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ရည်မှန်းချက်ဗုဒ္ဓသာသနာတော်နှင့် နိုင်ငံတော်အတွက် သားကောင်းရတနာ သမီးကောင်းရတနာများ ပေါ်ထွန်းလာပြီး ငြိမ်းချမ်း သာယာသောလူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပေါ်လာရန်
ဓမ္မစကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်(က) ခေတ်မီသင်ကြားရေး နည်းစနစ်များ ပါဝင်သည့်အတန်းစဉ်အလိုက် ပြဋ္ဌာန်း ထားသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်းများဖြင့် သင်ကြားပေးမည့် ဓမ္မစကူးလ်ကျောင်းများ မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့ ပေါ်ပေါက်လာပြီး မျိုးဆက်  သစ်လူငယ်များ ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို အခြေခံမှစ၍ လေ့လာသင်ကြားနိုင်ရန်
(ခ) မိရိုးဖလာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်မှ ဗုဒ္ဓတရားတော်များကို လက်တွေ့ဘဝတွင် အသုံးချနိုင်သော အဆင့်မြင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်လာရန်
(ဂ) ဆရာနှင့် ဒကာ ညီညာစွာ လက်တွဲ၍ သာသနာပြုလုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်သွားနိုင်ရန်
ဓမ္မစကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ အဓိကလုပ်ငန်းစဉ်များ(က) ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်ရိုးညွန်းတမ်းများကို ကလေးဗဟိုပြုချဉ်းကပ်နည်းဖြင့် ရေးဆွဲခြင်း
(ခ) ဗုဒ္ဓဘာသာ သင်ရိုးညွန်းတမ်းများကို ထိရောက်စွာအကောင်အထည်ဖော် သင်ကြားပေးနိုင်ရေး အတွက်ဆရာဖြစ်သင်တန်းများ ပို့ချခြင်း
(ဂ) ဓမ္မစကူးလ်ကျောင်းများ တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်ပံ့ပိုးကူညီပေးခြင်း
(ဃ) ဓမ္မစကူးလ်ကျောင်းများ အရည်အသွေးပြည့်မီ၍ ရေရှည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ကွင်းဆင်း လေ့လာခြင်းနှင့်လိုအပ်သည်များကို ပံ့ပိုးကူညီပေးခြင်း
(င) ဓမ္မစကူးလ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ မူဝါဒနှင့်အညီ အခြားသောအဖွဲ့အစည်းများနှင့်ပူးပေါင်း၍ ခေတ်နှင့်အညီ တိုးတက်ပြောင်းလဲလာသော နည်းပညာများ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် နှီးနှောဖလှယ်ခြင်း
တိကနိပါတ် - ၃
ဥဒပါနဝဂ် -(၂၇၁) ဥဒပါနဒူသကဇာတ်
ရသေ့အများတို့ သုံးဆောင်နေသော ရေတွင်းထဲသို့ မစင်စွန့်ချ ဖျက်ဆီးသော မြေခွေးမိုက်အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် ရဟန်းသံဃာတို့ သောက်ရေတွင်းကို ကျင်ကြီးကျင်ငယ်စွန့်ကာ ဖျက်ဆီးလျက်သွားလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ရေတွင်းအနီးသို့ ရောက်လာသော မြေခွေးကို သာမဏေငယ်တို့သည် အုတ်ခဲတို့ဖြင့် ပစ်ခတ်ကာ ပင်ပန်းဆင်းရဲစေကုန်၏
မြေခွေးသည် ထိုအခါမှစ၍ ထိုအရပ်ကို ပြန်၍မကြည့်ဝံ့ချေ
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ထိုမြေခွေးအကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်း သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ထိုမြေခွေးသည် ယခုအခါ၌သာ ဖျက်ဆီးသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ဖျက်ဆီးဖူးပြီ ”ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဣသိပတနမည်သောအရပ်၌ ရေတွင်းတစ်ခု ရှိလေ၏
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ဗာရာဏသီပြည် အမျိုးတစ်မျိုးအိမ်၌ ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ရောက်လတ်သော် ရသေ့၊ ရဟန်းပြု၍ ရသေ့အပေါင်း ခြံရံလျက် ထိုဣသိပတနအရပ်၌ နေလေ၏
ထိုအခါ မြေခွေးတစ်ကောင်သည် ရေတွင်းကို ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်စွန့်ကာ ဖျက်ဆီး၍သွားလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ရသေ့တို့သည် ထိုမြေခွေးကို ဝိုင်းဝန်းဖမ်းဆီးတားကာ ဥပါယ်တံမျဉ်ဖြင့် ဖမ်းဆီးပြီးလျှင် ဆရာရသေ့ကြီးထံ ဆောင်ခဲ့ကြကုန်၏
ရသေ့ကြီးသည် ထိုမြေခွေးအား -“ဟယ် - မြေခွေး ... တော၌နေ၍ ကြာရှည်စွာ ခြိုးခြံသော အကျင့်ရှိကုန်သော ရသေ့တို့သည် ငြိုငြင်ပင်ပန်းစွာ တူးဖော်ထားအပ်သော ရေတွင်းကို အဘယ်ကြောင့် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်စွန့်၍ ဖျက်ဆီးဘိသနည်း” ဟု မေးလေ၏
“အချင်းရသေ့ - ငါတို့သည် ရေသောက်ပြီးလျှင် ရေတွင်းကို ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်စွန့်ခြင်းကား မြေခွေးတို့၏သဘော အကျင့်ဖြစ်၏
အဖ၊ အဘိုးတို့ သဘောအကျင့်ဖြစ်၏
အဖ၊ အဘိုးတို့မှာ လာသော ထိုသဘောအကျင့်ကို စွန့်ခြင်းငှာမထိုက်ပေ”ဟု ပြန်၍ပြောကြားလေ၏
ထိုအခါ ရသေ့သည် မြေခွေးအား -“ဟယ် မြေခွေး ... ရေတွင်းကို ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ် စွန့်ခြင်းသည် သင်တို့ သဘောအကျင့်ဖြစ်ခဲ့မူ၊ သဘောအကျင့်မဟုတ်သော အရာကား အဘယ်နည်း
သင်တို့ သဘောအကျင့်ကို လည်းကောင်း၊ သဘောအကျင့်မဟုတ်သော အရာကို လည်းကောင်း - ငါတို့ကား တစ်ရံတစ်ဆစ်မျှ မကျင့်ကုန်” –ဟု အဆုံးအမပေး၍ ဤအရပ်သို့ တစ်ဖန် မလာလင့် ပြောဆိုလတ်သော် ထိုမြေခွေးသည် ထိုအခါမှစ၍ တစ်ဖန်ပြန်၍ မကြည့်တော့ချေ
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မြေခွေးသည် - ယခုအခါ မြေခွေး
ဆရာရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ရေတွင်းဖျက်ရေး၊ စွန့်ချေးသေး၊ မြေခွေးသဘောပေ
(၂) ခြေလေးချောင်းတွင်၊ မြေခွေးလျှင်၊ တမင်ယုတ်မာလေ
ဥဒပါနဒူသကဇာတ် ပြီး၏
လက်ခုပ်ပင်သည် စတာကျူလီအေစီအီး (Sterculia foetida) ယခုအခါတွင် Malvaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် စတာကျူလီယာဖီတီဒါ (Sterculia foetida) ဟုခေါ် သည်
ယင်းအပင်သည် ၃၅ မီတာ (၁၁၅ ပေ) အထိ ကြီးထွားသည်
လက်ခုပ်ပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်
များသောအားဖြင့် ဤအပင်ကို လျှော်ရရှိရန်အတွက် စိုက်ပျိုးထားတတ်ကြသည်
လက်ပံပင်နှင့်ဆင်သဖြင့် လက်ပံလျှော်ပင်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ လျှော်ဖြူပင်ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်
အသားမှာ မွဲပြာရောင်ရှိ၍ပွသည်
ပျော့လည်းပျော့သော သစ်သားဖြစ်ရာ တာရှည်ခံသော သစ်မျိုးမဟုတ်ဘဲ တဲအိမ်များဆောက်ရန်၊ လှေစပ်ရန်၊ ရွက်တိုင်နှင့် ပေါ့ပါးသော သေတ္တာများလုပ်ရန် အသုံးဝင်သည်
လက်ပံလျှော် ခေါ် လက်ခုပ်ပင်၏ အရွက်များကို ဝမ်းနုတ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသီးတွင် ဖန်သောသတ္တိရှိသဖြင့် ချုပ်ဆေးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်
လက်ခုပ်ပင်ကို ကရင်အမည်ဖြင့် လျှော်ဝါ၊ ကချင်အမည်ဖြင့် ခဒန်ထား ဟူ၍ ခေါ်ကြသည်
ဆင်ခံတက်ပင် ဟု ခေါ်သော လက်ခုပ်ပင်တစ်မျိုးရှိသေးသည်
ယင်းလက်ခုပ်ပင်မျိုးကို မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းနှင့် တနင်္သာရီတိုင်းတွင် အတွေ့ရများသည်
ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် အပင်အမြင့်ပေ ၁ဝဝ အထိရှိ၍ ပင်စည်များ တည့်မတ်နေသည်
ပင်စည်လုံးပတ် ခြောက်ပေမှ ရှစ်ပေအထိရှိသည်
အသားပွ သစ်ပင်မျိုးထဲမှဖြစ်သော်လည်း အခြားသစ်သားပွတို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြည့်လျှင် ဤလက်ခုပ်သားသည် ပိုမာ၍ ခိုင်ခံ့သည်
သစ်သားမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်စေ၊ အညိုရောင်ဖျော့ဖျော့ဖြစ်စေရှိသည်
တာရှည်ခံသော သစ်သားပင် မဟုတ်ငြားသော်လည်း ပျဉ်ခွဲရန်နှင့် လက်ဖက်ခြောက်သေတ္တာ လုပ်ငန်းများအတွက် အသုံးဝင်သည်
ဤလက်ခုပ်သားကို ခွဲဖြတ်စိပ်ဖြာပြီးလျှင်ပြီးခြင်း ဖိုတွင် အခြောက်ခံထားလျှင် ပျဉ်ကောင်း ပျဉ်သန့်များရနိုင်သည်
မီးခြစ်ဆံနှင့် မီးခြစ်အိမ်များလုပ်ရန် သင့်တော်သော သစ်သား ဖြစ်သည်
ဦးတိုရွာ၊ ကံလှ
အက်တမ် အမှတ်စဉ် (Atomic number) ဆိုသည်မှာ အက်တမ်တွင် ပါဝင်သည့် ပရိုတွန် အရေအတွက် ဖြစ်သည်
ထို အက်တမ် အမှတ်စဉ်သည် နျူကလိယ တစ်ခုတွင် ပါဝင်သော ပရိုတွန် (proton) ကိန်းဂဏန်း အရေအတွက်ကို ဖော်ပြရုံသာမက ယင်းအက်တမ်တွင် ပါဝင်သော အီလက်ထရွန် (electron) အရေအတွက်ကိုပါ ဖော်ပြသည်
ဆင်ကဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၇ ဦး၊ မ ၁၁၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
နက္ခတ္တရူပဗေဒ သည် နက္ခတ္တဗေဒ ၏ ဘာသာရပ်အခွဲဖြစ်ပြီး နက္ခတ္တဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများအား ယင်းတို့၏ အာကာသ၌ တည်နေရာနှင့် လှုပ်ရှားမှုထက် သဘာဝတရားများကို ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒဖြင့် ပေါင်းစပ်လေ့လာသော ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်
အများစုလေ့လာသည့်အရာများမှာ နေ၊ ကြယ်၊ ဂလက်ဆီများ၊ နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်များ ကြယ်တာရာ ကြားခံနယ်နှင့် ကော့စမစ် မိုက်ခရိုနောက်ခံလှိုင်းများ ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တရူပဗေဒအား ရိုးရိုးဘွဲ့ မဟာဘွဲ့ ပါရဂူဘွဲ့ စသည်ဖြင့် တက္ကသိုလ်များတွင် သင်ယူနိုင်သည်
ရဟန္တာဖြစ်သော ရဟန်းတော်တစ်ပါး ကောသလတိုင်း တောအုပ်တစ်ခုအတွင်း၌ နေ့သန့်စဉ် အိပ်ပျော်နေသဖြင့် အကျိုးစီးပွားလိုလားသော တောစောင့်နတ်က အိပ်ခြင်း၏အကျိုးမရှိပုံ, သဒ္ဓါတရားပွားများသင့်ပုံအစရှိသည်ဖြင့် အကျိုးအပြစ်ကိုပြ၍ နိုးစေရာ ရဟန်းတော်က-ကိလေသာအနှောင်အဖွဲ့မှလွတ်ပြီးသောရဟန်း, အစင်ကြယ် ဆုံးဖြစ်သော စတုသစ္စဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်း, အာသဝေါတရားတို့ကုန်ပြီးသော ရဟန်း, ထက်သန်သောလုံ့လဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့စေလွှတ်အပ်ပြီးသော စိတ်ရှိသောရဟန်းတို့အား နေ့အခါအိပ်ပျော်ခြင်းဖြင့် ပူပန်မှုမရှိနိုင်ပုံကို မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ကိုယ်ပင်ပန်းမှု “ကာယဒရထရှိပုံနှင့် အာတုရ (ကျင်နာမှု)သုံးမျိုးနှင့် မှတ်သားဖွယ်များ ဖွင့်ပြထားပါသည်
ယမ်ဘီလာရေတံခွန် သည် အမဇိုးနားဒေသ၊ မြောက်ပိုင်း Peruvian , Cuispes မြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ငါးခုမြောက်အရှည်ဆုံး ရေတံခွန်ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Geographical Institute of Peru (IGN) က ရေတံခွန်ကို တိုင်းတာမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာတွင် လူသိများလာခဲ့သည်
ယမ်ဘီလာရေတံခွန်သည် ၈၉၅.၅ မီတာ (၂၉၃၈ ပေ) မြင့်မားသည်
ရေတံခွန်၏ အပေါ်ထိပ်ပိုင်းသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၇၂၃.၆ မီတာ (၈၉၃၆ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍ ရေတံခွန်၏ အောက်ခြေပိုင်းသည် ၁၈၂၈.၁ မီတာ (၅၉၉၈ ပေ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်
IGN အဖွဲ့က လေဆာကိရိယာ၏ အကူအညီကို ရယူအသုံးပြုကာ အမြင့်ကို တိုင်းတာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ရေတံခွန်ရှိရာနေရာသည် Eastern Peruvian Andes ၏ အစိတ်အပိုင်းထဲတွင် ပါဝင်သည်
Eastern Peruvian Andes ကို Cordillera Oriental အဖြစ် သိကြသည်
တိတိကျကျပြောရမည်ဆိုပါက ရေတံခွန်သည် Cerro Panhuayco ဟု ခေါ်သည့် တောင်ထု၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ယမ်ဘီလာသည် အဆင့်များဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ရေတံခွန်အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
၎င်းတွင် ရေဆင်းကျရာလမ်းကြောင်းသည် အပိုင်း လေးဆင့် (သို့) ငါးဆင့် ပါဝင်သည်
ထိုဒေသ၌ အပူချိန်သည် မိုးရာသီကာလ ဒီဇင်ဘာလမှ ဧပြီလအထိ ၂၂ ဒီဂရီစင်တီဂရိတ် ရှိသည်
အမဇိုးနားပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် Chachapoyas မှ Cuispes မြို့သို့ ရောက်ရှိရန် ၇၅ - ၈၅ မိနစ်အကြား (၆၃ ကီလိုမီတာ) ကြာမြင့်သည်
(Pedro Ruiz မြို့မှ Cuispes မြို့အကြားရှိ လမ်းဖြစ်ပြီး လမ်းကြမ်းသည်
Pedro Ruiz မြို့သို့ အများပြည်သူဆိုင်ရာ ပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် ဘတ်စကားများနှင့် ပူးပေါင်းစုစည်းထားသည့် တက္ကစီများ ရှိသည်
Pedro Ruiz မှ Cuispes အထိ ၁၀ ကီလိုမီတာ (၃၀ မိနစ်ကြာ) ရှိပြီး အဓိကပို့ဆောင်ဆက်သွယ်ရေးမှာ mototaxis များ ဖြစ်ကြသည်
Cuispes မှ ယမ်ဘီလာရေတံခွန်သို့ ရောက်ရန် ခရီး ၆ ကီလိုမီတာရှိပြီး ခြေလျင် သို့မဟုတ် လားစီး၍ သွားမည်ဆိုပါက ၁ - ၁.၅ နာရီ ကြာမြင့်သည်
သွားရောက်ပါက ဒေသခံလမ်းညွှန် ခေါ်သွားရန် သင့်သည်
ရေတံခွန်၌ အဓိကလုပ်ဆောင်နိုင်သည်များမှာ ခြေလျင်ခရီးထွက်ခြင်းနှင့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ကြည့်ရှုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
အနီးအနားတွင်လည်း အခြားရေတံခွန်များ ရှိကြသည်
ထိုအထဲမှ Pabellón (အမြင့် ၄၀၀ မီတာ), Chinata (အမြင့် ၅၈၀ မီတာ) တို့သည် မှတ်သားထားသင့်သည်များဖြစ်ပြီး ထိုရေတံခွန်နှစ်ခုတို့သည် လမ်းတစ်ဖြောင့်တည်းတွင်ပင် ၄ ကီလိုမီတာကွာခြားကာ တည်ရှိကြသည်
ဒရှိနဘူတာ  (駄科駅 ဒရှိန - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂနိုခရိုင်၊ အီးဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက် နှင့် အာရုံကြောမကြီးကို ဖုံးအုပ်ထားသော ဦးနှောက်အမြှေးပါး (meninges) ရောင်ရမ်းသည့် ရောဂါဖြစ်သည်
ထိုအမြှေး ရောင်ရမ်းခြင်းမှာ ဘက်တီးရီးယား၊ ဗိုင်းရပ်စ် နှင့် အခြားသော ပိုးမွှားများကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပြီး ရှားပါးသော အချို့အဖြစ်တို့တွင် ဆေးဝါးကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဦးနှောက်အမြှေးသည် ဦးနှောက် နှင့် အာရုံကြောမကြီးတို့နှင့် နီးစပ်နေသည့် အတွက် ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရမ်းခြင်းသည် အသက်အန္တရာယ် စိုးရိမ်ရသည့် ရောဂါဖြစ်ပြီး ကျန်းမာရေး ဆိုင်ရာ အရေးပေါ် အခြေအနေ အဖြစ် သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြသည်
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၄၃)ပါးတို့၏ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါဖြစ်ခဲ့သော ကျင့်စဉ်များကို တစ်ဂါထာစီအားဖြင့် (၁) ပစ္စေကဗောဓိဉာဏ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူရာအခါ၌၊ (၂) ဂန္ဓမာဒနတောင် မဉ္ဇူသကသစ်ပင်ရင်း ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်များ စည်းဝေးရာ အရပ်၊ (၃) အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က ဘုရားရှင်အား မေးမြန်းလျှောက်ထားရာအခါ၊ (၄) ပဌမသံဂါယနာတင်ရာအခါ-တို့၌ လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဟောကြားအပ်သော ဒေသနာတော်များဖြစ်ပါသည်
သုတ္တနိပါတပါဠိတော်၌ “ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တ”ဟု ပါရှိသည်
ယင်း၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို “ပရမတ္ထဇောတိကာ”အမည်ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကထေရ် ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်တော် ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သဗ္ဗညုဗုဒ္ဓ သုံးမျိုး, ပစ္စေကဗုဒ္ဓ, အဂ္ဂသာဝက, မဟာသာဝကလောင်းလျာတို့ ပါရမီတော်ဖြည့်ကျင့်ပုံ အပိုင်း အခြား၊ ယင်းဗုဒ္ဓတို့နှင့် ဆက်စပ်၍ အသေးစိတ်သိမှတ်ဖွယ်ရာများ၊ ဂတပစ္စာဂတဝတ် ကျင့်စဉ် နှင့် သာဓကဝတ္ထု အကျိုးဆက်များ၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ် အကျဉ်းများ၊ ဂါထာ၌ ပါရှိသောပုဒ်တို့၏ အဖွင့်များ၊ အခြားသိမှတ်ဖွယ် အချက်အလက်များကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်
အပဒါနပါဠိတော်၌ “ပစ္စေကဗုဒ္ဓအပဒါန”ဟု ကဏ္ဍတစ်ခုထား၍ ဟောတော်မူထားပါသည်
ယင်း၏ အဋ္ဌကထာကို “ဝိသုဒ္ဓဇနဝိလာသိနီ”ဟု အမည်တပ်၍ ရှေးမထေရ်တစ်ပါး ဖွင့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါသည်
အဋ္ဌကထာရှေ့ပိုင်း၌ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ် (၆၄)ပါးတို့၏ အမည်များကို ပြဆိုထားပါသည်
ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ အရှင်မြတ်တို့၏ ဖြစ်တော်စဉ်နှင့် ဂါထာ၌ပါရှိသောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
စူဠနိဒ္ဒေသပါဠိတော်၌ သုတ္တနိပါတလာ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်ကို အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က “ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ္တနိဒ္ဒေသ”ဟု ပါရာယနာနုဂီတိဂါထာနိဒ္ဒေသအမည်ဖြင့် အရှင်ဥပသေနမထေရ်က ဖွင့်ဆိုခဲ့ပါသည်
ယန်းကျောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yankyauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅၅ ဦး၊ မ ၃၆၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဇမဘူတာ  (狭間駅 ဟဇမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ဟချိအိုးဂျိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗာဒံပင် သည် အပူပိုင်းဒေသဖြစ်သော အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ဩစတြေးလျတိုက်တို့တွင် ပေါက်ရောက်သည့် အရွက်ဖြာပင်ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Indian-almond ဟုခေါ်ဆိုပြီး သိပ္ပံနာမည်မှာ Terminalia catappa ဖြစ်သည်
အပင်သည် ၃၅ ပေအထိ ကြီးထွားပြီး ပင်စည်၏ ဘေးပတ်လည်သို့ အခက်များ ဖြာထွက်သည်
ဗာဒံသီးသည် ရေဖြင့် ပြန့်ပွားကာ အစေ့သည် စားသုံးနိုင်သည်
အရွက်သည် ကြီးမားပြီး ၅ -၉ လက်မခန့် ရှိသည်
ဘင်ခရာဟူသော ဝေါဟာရသည် ဘင်နှင့် ခရာခေါ် တူရိယာ ၂ မျိုးကို အလိုက်သင့် တွဲခေါ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ဘင်သည် အနောက်နိုင်ငံသုံး တီးစရာ တူရိယာဖြစ်၍ ခရာသည် မှုတ်စရာတူရိယာဖြစ်သည်
ယင်းတူရိယာ ၂ မျိုးကို တွဲဖက်၍ တီးမှုတ်သော တူရိယာသမားများ အဖွဲ့ကို ဘင်ခရာ တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဟု ခေါ်ကြ သည်
ဘင်သည် သစ်သား၊ သို့မဟုတ် သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော စည်ပြတ်သဏ္ဌာန် ကိုယ်ထည်တွင် အဝ၌ သားရေကြက်၍ ဖုံးအုပ်ထားသော တူရိယာမျိုး ဖြစ်သည်
ပုံနှင့် ခပ်ဆင်ဆင် တူသော်လည်း ပုံသည် အ၀ထက်ကိုယ်ထည်ရှည်၍ ဘင်သည် အဝက ကိုယ်ထည်ထက် ကျယ်သည်
ယခုခေတ်အသုံးများသော ဘင်မှာ ၃ မျိုးရှိ သည်
(၁) ထိပ် ၂ ဖက်စလုံး သားရေကြက်ထားသော ဘင်မျိုး
ယင်းကို ထောင်၍ ထိပ်ဖုတပ်ထားသော တုတ်ဖြင့် ၂ ဘက်စလုံး တီးနိုင်သည်
(၂) အဝတစ်ဖက်၌သာ သားရေကြက်၍ အောက်ဘက်ကို တိရစ္ဆာန်အူကြိုး ဖြင့် ခက်ထားသော ဘင်မျိုး
ယင်းကို သားရေကြက်သောဘက်ကို အပေါ်ကထားပြီးလျှင် တုတ်ဖြင့် တီးရသည်
(၃) ခရားပုံ အောက်ဘက်သို့ရှူးလုံးသွား၍ ထိပ်ဝတစ်ခု၌သာ သားရေကြက်ထားသော ဘင်မျိုး
ယင်းကို တုတ်ဖြင့်ပင် တီးရသည်
ဘင်သည် ရှေးအီဂျစ်များ ကောင်းစားစဉ်ခေတ်ကပင် သီးဗီးလူမျိုးများ အသုံးပြုခဲ့သော တူရိယာဖြစ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် စစ်တပ်များ၌ စတင် အသုံးပြုသော တူရိယာမျိုးဖြစ်သည်
ခရာဟူသည်မှာ ပြွေတံရှည်ကို ရစ်ခွေထားသော အနောက်နိုင်ငံသုံး ပြွေတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ပြွေကဲသို့အစအဆုံး တဖြောင့်တည်း မဟုတ်ဘဲ၊ အဝသည်ကား ကျယ်နေသည်
ပြေတံတစ်ခုသာမက အပိုပြွေတံ တစ်ခုပါပါ၍ မှုတ်သည့်အခါ လိုရာတူရိယာသံကို ဖြစ်စေခြင်းငှာ အပိုပြွေတံကို ဆွဲထုတ် ဆွဲသွင်းပြု၍ မှုတ်ရသော ပြွေမျိုးကို ခရာရှည်ကြီးဟု ခေါ်သည်
ခရာကို ယေဘုယျအားဖြင့် ကြေးသတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်၍ တစ်ခါတစ်ရံ ငွေဖြင့်လည်း လုပ်တတ်သည်
ရှေးအခါက ခရာအတံသည် ဖြောင့်စင်းနေသော်လည်း အကိုင်အတွယ်ခက်သဖြင့် ယခုခေတ် ခရာတံကို ရစ်ခွေပြုလုပ်ထားကြသည်
ယခုခေတ်သုံး ခရာများတွင် အသံတွင် လိုသလို မှုတ်နိုင်ရန် အခင်ပါရှိသည်
သံစုံတီးဝိုင်းများတွင် မှုတ်သော ခရာသည် ၅ ပေခွဲခန့်အထိ ရှည်တတ်သည်
စစ်တပ်များတွင် အလေးပြု၊ လူခေါ်၊ သတိပေး စသည်တို့ပြုလုပ်သည့်အခါ ခရာမှုတ်သည် အလေ့သည် ယခုတိုင် ရှိလေသည်
ဘင်နှင့်ခရာကို အသားပေးကာ သယ်ဆောင်၍ရသော အခြားအတီးအမှုတ် ကိရိယာများကိုပါ ယှဉ်တွဲ တီးမှုတ်သော ဘင်ခရာတီးဝိုင်း အဖွဲ့မျိုးသည် ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်
သို့ရာတွင် အတီးအမှုတ် ကိရိယာများ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ပိုမိုခမ်းနားသော ဘင်ခရာတီးဝိုင်းများ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်
ယခုခေတ် ဘင်ခရာတီးဝိုင်းမျိုးသည် ၁၇၆၃ ခုနှစ်လောက်က ပရပ်ရှားဘုရင် ဖရက်ဒရစ်-သ-ဂရိတ်က စစ်ဘင်ခရာတီးဝိုင်း ဖွဲ့စည်းရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်မှ စခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်
စစ်တပ်များ ချီတက်ရာ၌ မြိုင်မြိုင် ဆိုင်ဆိုင် ညီညီညာညာ ချီတက်ရန် စစ်ဘင်ခရာ တီးဝိုင်းများက ဦးဆောင်ရသည်
ဣန္ဒြေတို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်းသည် ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ မည်၏
(မျက်စိ နား နှာခေါင်း လျှာ ကိုယ် စိတ် ဤခြောက်ပါးတို့ကို ဣန္ဒြိယ ဣန္ဒြေဟူ၍ ခေါ်၏
ဣန္ဒြေဟူသည် အစိုးရခြင်းပင်တည်း
အဆင်းရူပါရုံကို မြင်မှု၌ မျက်စိ (စက္ခုပသာဒ)ကသာ အစိုးရ၏၊ မျက်စိ (စက္ခုပသာဒ) ချို့ယွင်းလျှင် မမြင်နိုင်တော့ပြီ (စက္ခုဝိညာဏ်စိတ် မဖြစ်နိုင်တော့ပြီ)၊ သို့ဖြစ်၍ မျက်စိ (စက္ခုပသာဒ)ကို စက္ခုန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
ဤနည်းအတူ အသံအမျိုးမျိုးတို့ကို ကြားရာ၌ နား (သောတပသာဒ)သည် အစိုးရ၏၊ နား (သောတပသာ) ချို့ယွင်းလျှင် အသံကို မကြားနိုင်တော့ပြီ (သောတဝိညာဏ်စိတ် မဖြစ်နိုင်)၊ သို့ဖြစ်၍ (သောတပသာဒ)ကို သောတိန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
အနံ့အမျိုးမျိုးတို့ကို နမ်းရှူရာ၌ နှာခေါင်း (ဃာနပသာဒ)သည် အစိုးရ၏၊ နှာခေါင်း (ဃာနပသာဒ) ချို့ယွင်းလျှင် အနံ့ကို မနမ်းရှူနိုင်တော့ပြီ (ဃာနဝိညာဏ်စိတ် မဖြစ်နိုင်)၊ သို့ဖြစ်၍ နှာခေါင်း (ဃာနပသာဒ)ကို ဃာနိန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
အရသာအမျိုးမျိုးကို လျက်ရာ စားရာ၌ လျှာ (ဇိဝှါပသာဒ)သည် အစိုးရ၏
လျှာ (ဇိဝှါပသာဒ) ချို့ယွင်းလျှင် အရသာကို မလျက်နိုင် မစားနိုင်တော့ပြီ (ဇိဝှါဝိညာဏ်စိတ် မဖြစ်နိုင်)၊ သို့ဖြစ်၍ လျှာ (ဇိဝှါပသာဒ)ကို ဇိဝှိန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
တွေ့ထိဖွယ်အမျိုးမျိုးကို တွေ့ထိရာ၌ ကိုယ် (ကာယပသာဒ)သည် အစိုးရ၏၊ ကိုယ် (ကာယပသာဒ) ပျက်စီး ချို့ယွင်းနေလျှင် တွေ့ထိဖွယ်အမျိုးမျိုးကို မတွေ့ထိနိုင်တော့ပြီ (ကာယဝိညာဏ်စိတ် မဖြစ်နိုင်)၊ သို့ဖြစ်၍ ကိုယ် (ကာယပသာဒ)ကို ကာယိန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
သိဖွယ်အာရုံအမျိုးမျိုးကို သိရာ၌ စိတ် (မနော)သည် အစိုးရ၏၊ စိတ်မရှိလျှင် မသိနိုင်တော့ပြီ၊ သို့ဖြစ်၍ စိတ်ကို မနိန္ဒြေဟူ၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
ဤ ဣန္ဒြေခြောက်ပါးတို့ကို စောင့်စည်းခြင်းသည် ဣန္ဒြိယသံဝရသီလမည်၏ဟု ဆိုလိုသည်
မျက်စိဖြင့် ရှုကြည့်ခြင်း စသည် တို့တွင် ရူပါရုံစသော အာရုံတို့အပေါ်၌ နိမိတ္တဂ္ဂါဟီ ( ယောက်ျား မိန်းမ လှ, မလှ စသည် အမှတ်ပြုခြင်း) အနုဗျဉ္ဇနဂ္ဂါဟီ ( လက်ခြေသဏ္ဌာန် ပြုံးဟန် ရယ်ဟန် စသော အစိတ်အပိုင်းတို့ကို အာရုံပြုခြင်း) မရှိမူ၍ ဣတ္ထိ ပုရိသ ( မိန်းမဟု ယောက်ျားဟု သိကြောင်း) နိမိတ်အမှတ်အသားတို့ကို မယူအပ်
အဆင်း အသံ အနံ့ အရသာ အတွေ့အထိ အာရုံတို့ကို ခင်မင်စရာ နှစ်သက်စရာ တွယ်တာစရာ စသည် အလိုကြီးခြင်း အဘိဇ္ဈာ, မုန်းစရာ အမျက်ထွက်စရာ စိတ်ဆိုးစရာ နှလုံးမသာယာစရာ ဒေါမနဿ စသည်တို့ကို မတိုးပွားအောင် သတိထား၍ စောင့်စည်းရ၏၊ ကာယ, ဝေဒနာ, စိတ္တ, ဓမ္မ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ပွားများနေသင့်သည်
သတိပဋ္ဌာန်တရား တစ်ခုခု ပွားများနေလျှင် ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ လုံခြုံမည် ဖြစ်သည်
မျက်စိဖြင့် အဆင်းရူပါရုံကို မြင်သောအခါ မြင်သည့်အတိုင်းသာ (ရူပါရုံအနေဖြင့်သာ) စိတ်ထဲမှာ တည်ရှိစေရမည်
မြင်သည့်အတိုင်း (ရူပါရုံအနေ)ထက်ပို၍ ဤကား မိန်းမဖြစ်သည် ယောကျ်ားဖြစ်သည် တင့်တယ်လှပသည် စသည်ဖြင့် ကိလေသာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းတို့ကို မမှတ်မယူရ၊ ထိုမိန်းမ ယောက်ျားစသော အကြောင်းနိမိတ် အာရုံထဲမှာပင် အဖန်ဖန် ကိလေသာဖြစ်ပွါးရန် ဖော်ပြတတ်သည့် လက်- ခြေ- ပြုံးခြင်း- ရွှင်ခြင်း- စကားပြောခြင်း- တစောင်းကြည့်ခြင်းစသော အနုဗျဉ္ဇနခေါ် အခြင်းအရာတို့ကိုလည်း အာရုံမပြုရ
ဤစက္ခုန္ဒြေကို စောင့်စည်းရာမှာ စေတိယတောင်ထိပ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော မဟာတိဿမထေရ်ကို ပုံစံပြုရာ၏..၊ မဟာတိဿမထေရ်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်း စေတိယတောင်မှ အနုရာဓမြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွလာရာ၊ အနုရာဓမြို့ထဲမှ မိန်းမတဦး လင်နှင့်ရန်ဖြစ်ကာ အလွန်လှပစွာ တန်းဆာဆင်လျက် မိဖရပ်ဌာန် ပြန်မည်ဟု ထွက်လာသောအခါ စက္ခုန္ဒြေကိုစောင့်စည်း၍ ကြွလာသော မဟာတိဿမထေရ်ကို မြင်လေလျှင် ဤရဟန်းကိုပင် သွေးဆောင်၍ ငါယူတော့မည်ဟူသော အကြံဖြင့် (သူမကို မထေရ်ကကြည့်အောင်) အသံကျယ်လောင်စွာ ရယ်လိုက်လေသည်
မဟာတိဿမထေရ်သည် ဘာပါလိမ့်ဟု ကြည့်လိုက်ရာ ထိုသူမ၏သွားရိုး၌ အသုဘသညာကို ရရှိကာ ရဟန်းတရား ဆက်လက်ပွါးများ၍ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူလေသည်
သူမ၏ လင်ယောက်ျားဖြစ်သူသည် မယားကိုခေါ်မည်ဟု လိုက်လာရာ မထေရ်ကိုတွေ့မြင်၍ “အရှင်ဘုရား ကြွတော်မူခဲ့ရာလမ်းတွင် မိန်းမတယောက်ကို တွေ့မြင်ပါသလား”ဟု မေး၏
ထိုယောက်ျားကို မထေရ်က-နာဘိဇာနာမိ ဣတ္ထီ ဝါ၊ ပုရိသော ဝါ ဣတော ဂတော
အပိစ အဋ္ဌိသင်္ဃာဋော၊ ဂစ္ဆတေသ မဟာပထေ
ဒါယကာ ဤအရပ်မှ သွားသောသူကို ယောက်ျားဟူ၍၎င်း မိန်းမဟူ၍၎င်း ငါမသိလိုက်ပါ၊ စင်စစ်မှာ အရိုးစုကြီးတခုသည် “ဤခရီးကြောင်းကြီးသို့ လျှောက်သွားပေသည်ဟု ပြန်ပြီး အမိန့်ရှိတော်မူသည်
ဤမထေရ်မြတ်သည် မိန်းမ၏အဆင်းကို မြင်သော်လည်း မြင်ရုံမျှသာဖြစ်၍ မိန်းမဖြစ်သည့်အကြောင်းကိုပင် နှလုံးမထားပဲ မိမိ၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကိုသာ ပွါးများတော်မူကာ ရဟန္တာဖြစ်တော်မူသည့်အကြောင်းကို ကောင်းစွာ ပုံစံပြုရာ၏
စက္ခုန္ဒြေကို မစောင့်စည်းခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ထိုမစောင့်စည်းသော ရဟန်းကို (ထိုမြင်အပ်သည့်အာရုံက နှစ်သက်မက်မောဖွယ်ဖြစ်လျှင်) နှစ်သက်မက်မောခြင်း တည်းဟူသော အဘိဇ္ဈာတရား (စက်ဆုပ်ဖွယ်ဖြစ်လျှင်) စိတ်မချမ်းသာခြင်းဟူသော ဒေါမနဿ အကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ပွါးကုန်ရာ၏
ထိုအကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ပွါးအောင် သတိဖြင့် စောင့်ရှောက် တားမြစ်ခြင်းငှါ ကျင့်ရာ၏
ထို့အတူ နားဖြင့် အသံအမျိုးမျိုးကို ကြားရာ၌၎င်း နှာခေါင်းဖြင့် အနံ့အမျိုးမျိုးကို နမ်းရှူရာ၌၎င်း လျှာဖြင့် အရသာအမျိုးမျိုးကို လျက်ရာ၌၎င်း ကိုယ်ဖြင့် တွေ့ထိဖွယ်အမျိုးမျိုးကို တွေ့ထိရာ၌၎င်း စိတ်ဖြင့် တရားသဘာဝအမျိုးမျိုးကို သိရာ၌၎င်း ရှေးဆိုခဲ့ပြီး ကိလေသာဖြစ်ပွါးကြောင်းနိမိတ် ထိုနိမိတ်နှင့်စပ်၍ အစိတ်အပိုင်း အခြင်းအရာတို့ကို မယူမူ၍ သတိဖြင့် စောင့်ရှောက် တားမြစ်ခြင်းငှါ ကျင့်ရာ၏
ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ ပြီး၏
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဖန်ခါးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ခါးပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၃၉ ဦး၊ မ ၂၀၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၆၂ (၁) ရက်
ပကာရီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pakarri)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ပကာရီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၉ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ထားဝယ်မြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ ၉.၅ဧက ရှိသော အထကကျောင်း ၌ ဆရာဆရာမ ၂၆ဦး၊ ကျောင်းသားသူ ၇၅၆ဦး ရှိကာ ဆရာဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသားသူ ၂၉ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်
အထကမူကြိုကျောင်း ၌ ဆရာဆရာမ ၂ဦး၊ ကျောင်းသားသူ ၂၅ဦး ရှိကာ ဆရာဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသားသူ ၁၃ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်
ပကာရီကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနရှိသည်
အကနိဋ္ဌဘုံဆိုသည်မှာ ယုတ်နိမ့်သည့် သဘောအလျင်းမရှိ၊ အထွတ်အမြတ်အဖြစ်ကို ရောက်နေကြသော ဗြဟ္မာများ၏ နေရာဘုံဖြစ်သည်
အကနိဋ္ဌဘုံသည် သုဒဿီဘုံနှင့် ယူဇနာ ငါးသန်း၊ ငါးသိန်း၊ ရှစ်ထောင် ကွာဝေးသည်
အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ကသိုဏ်း(၁၀)ပါး၊ အာနာပါနဿတိ၊ ဥပေက္ခာ ဗြဟ္မဝိဟာရ စသောကမ္မဌာန်းတရား (၁၂)ပါးထဲမှ တစ်ပါးပါးကို အားထုတ်၍ ပဉ္စမဈာန်ကိုရလာသော အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များမှ ရောက်နိုင်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်များသည် မိမိတို့ရရှိထားသော ပဉ္စမဈာန်ကို ပွားများသောအခါ ပညိန္ဒြေလွန်ကဲသူများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် အကနိဋ္ဌဘုံကို ရောက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
အကနိဋ္ဌ၏ ပဋိသန္ဓေစိတ်သည် ရူပပဉ္ဖမဈာဉ် ဝိပါက်စိတ်ဖြစ်သည်
ထိုဘုံတွင် အနာဂါမိဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တဖလဋ္ဌာန်၊ အရဟတ္တမဂ္ဂဋ္ဌာန် ပုဂ္ဂိုလ်(၃) ယောက်ရသည်
ထိုဘုံကို အရိယာဘဝဂ်ဟုလည်း ခေါ်သည်
အကနိဋ္ဌဘုံသို့ ရောက်ရှိသော ဗြဟ္မာများသည် တခြားဘုံသို့ မပြောင်းတော့ဘဲ ထိုဘုံမှာဘဲ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည်
သက်တမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါင်း တစ်သောင်းခြောက်ထောင် အသက်ရှည်သည်
အကနိဋ္ဌဘုံသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးပျက်သည့် အထဲတွင် မပါဝင်ပေ
တကန်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takanthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ပလိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထနောင်းတိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungtaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ထနောင်းတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၆ ဦး၊ မ ၂၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကန်းရွာ၊ ပက်တန်း
ထက်ယာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htetyarkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ မြေနီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြေနီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၇ ဦး၊ မ ၂၇၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်ရှောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanshauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဆောင်ဖမြို့နယ်၊ နမ် တုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အမှု—ဘိက္ခုနီတို့အား ဩဝါဒပေးမှု
အမှုသည်—ဆဂ္ဂီရဟန်းများ၊ “ဘိက္ခုနီတို့သည် ဘိက္ခုတို့အထံ၌ ဩဝါဒခံယူဘို့ရန် သွားရမည်”ဟု ဘိက္ခုနီ-အာရာမဝဂ် အဋ္ဌမသိက္ခာပုဒ်၌ ပညတ်တော်မူထား၏၊ ထိုပညတ်တော်အရ ဘိက္ခုနီတို့သည် ဩဝါဒခံယူဘို့ရန် လာကြသောအခါ အဝါ ၂၀ ရပြီးသော ထေရ်ကြီးတို့သည် ဩဝါဒပေးကြ (တရားဟောကြ)ကုန်၏၊ ဘိက္ခုနီတို့သည် မိမိတို့ အထံသို့ လာကြသောဆွေမျိုးများက “အဘယ် ပုဂ္ဂိုလ်ထံ ဩဝါဒ ခံယူကြပါသလဲ”ဟု မေးသောအခါ မည်သည့် ထေရ်၏ အထံမှ ဩဝါဒ ရသည်”ဟု မဟာသာဝက (အရှင်မဟာကဿပ-အရှင်သာရိပုတြာ-အရှင်အာနန္ဒာစသည်)တို့ကို ညွှန်ပြ၍ ထိုထေရ်တို့၏ အမျိုးအနွယ်ဂုဏ် အကျင့်သီလဂုဏ်တို့ကိုပါ ဆက်လက်ပြောကြလေ၏၊ ထိုအခါ ဆွေမျိုးတို့သည် ထိုထေရ်တို့ကို ကြည်ညိုကြသဖြင့် ထိုထေရ်တို့အား ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူဒါန်းကြလေသည်
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ထိုကဲ့သို့ ပစ္စည်းရမှုကို အားကျ၍ ဘိက္ခုနီတို့ထံသွားပြီးလျှင် “ငါတို့ဆီသို့လည်း ဩဝါဒ ခံယူကြပါဥုး”ဟု ပြောကြလေ၏၊ ထိုအခါ ဘိက္ခုနီတို့သည် စိတ်မခိုင်ကြသောကြောင့် ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့စကားကို လိုက်နာ၍ ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့ထံ ဩဝါဒခံ သွားကြလေ၏
ထိုအခါ ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့သည် တရားစကားကို နဲနဲပါးပါးသာပြော၍ တနေ့လုံး မင်းကြီးတို့အကြောင်း သူရဲကောင်းတို့၏ အကြောင်းစသော ရဟန်းနှင့်မဆိုင်သော စကားမျိုးကိုပြောကာ အချိန်တန်မှ ပြန်ကြတော့ဟု လွှတ်လိုက်ကြလေသည်၊ ထို့နောက် ဘုရားအထံ ရောက်ကြ၍ ဩဝါဒများ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ရကြရဲ့လား”ဟု မေးတော်မူရာ, ထိုဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့၏ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ကြသဖြင့် ဘိက္ခုနောဝါဒသမ္မုတိကို ခွင့်ပြုတော်မူပြီးလျှင် သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယော ပန ဘိက္ခု အသမ္မတော ဘိက္ခုနိယော ဩဝဒေယျ, ပါစိတ္တိယံ
ဘိက္ခုနီတို့ကို ဩဝါဒပေးသောရဟန်းဟု သမုတ်ခြင်းကို “ဘိက္ခုနောဝါဒသမ္မုတိ”ဟု ခေါ်၏၊ ထိုကဲ့သို့ သမ္မုတိရသူ မဟုတ်လျှင် ဘိက္ခုနီတို့ကို ဩဝါဒမပေးရ၊ ပေးလျှင် ဤပါစိတ်အာပတ်သင့်သည်
ထိုသိက္ခာပုဒ်ပညတ်တော် မူပြီးနောက်
ဆဗ္ဗဂ္ဂီတို့သည် “ဘိက္ခုနောဝါဒက”ဟု မိမိတို့အချင်းချင်း သမုတ်ကြပြီးလျှင် ဘိက္ခုနီတို့ထံသွား၍ “ငါတို့လည်း သမ္မုတိ ရကြပါ၏, ငါတို့ထံသို့လည်း လာ၍ ဩဝါဒခံယူကြပါ”ဟုပြောပြီးလျှင် ရှေးနည်းအတိုင်း ဩဝါဒပေးကြပြန်ရာ ဘုရားရှင်သိတော်မူ၍ ဘိက္ခုနောဝါဒက ပုဂ္ဂိုလ်၏အင်္ဂါ ၈-ပါးကို “၁-ပါတိမောက္ခသံဝရသီလရှိခြင်း, ၂-ပိဋက ဗဟုသုတရှိခြင်း, ၃-ဥဘတောဝိဘင်းနှင့် ပါတိမောက်ကို နှုတ်တက်ရခြင်း, ၄-ကောင်းသော စကားလုံးနှင့် ကောင်းသောအသံရှိခြင်း, ၅-ဘိက္ခုနီသံဃာ (အားလုံးမဟုတ်သော်လည်း) အများ၏ အကြည်ညိုခံရခြင်း, ၆-ဘိက္ခုနီတို့ကို တရားဟောစွမ်းနိုင်ခြင်း, ၇-ရှေးလူ ဘဝတုန်းက ဘိက္ခုနီတို့၌ ကာယသံသဂ္ဂ သိက္ခမာန်သာမဏေတို့၌ မေထုန်မှုကို မပြုဘူးခြင်း, ၈-ဝါ ၂၀ ရရှိခြင်း”ဟု သတ်မှတ်တော်မူရလေသည်
ရင်းအုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinohn)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ရင်းအုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းအုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၄ ဦး၊ မ ၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၆ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yingyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ သရက်မြို့နယ်၊ အင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းလယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၉ ဦး၊ မ ၈၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ကွင်းသုံးဆင့်
ခခိဒအိရဘူတာ  (柿平駅 ခခိဒအိရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ ရှင်းရှိရိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်လက်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဝက်လက်မြို့ ဖြစ်သည်
ပျူမြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သောဟန်လင်းမြို့ဟောင်းသည် ဝက်လက်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
အေဒီ ၁ ရာစုတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၇ ရာစုနှင့် ၈ ရာစုအကြားတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အရေးပါသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟန်လင်းမြို့ဟောင်းသည် ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းနှင့် သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းတို့နှင့် အတူ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ယမမင်း(အင်္ဂလိပ်: Yama; သင်္သကရိုက်: यम, यमराज (yamaraja) )ဆိုသည်မှာ ပါဠိဘာသာ`ယမ´၊ မြန်မာစကား`မင်း´ကို ပေါင်းပြီးခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်
အကုသိုလ်ကံ အလျောက် ငရဲထိန်းတို့ ဆောင်ယူပို့လာသော သတ္တဝါတွေကို ဒေဝဒူတ တမန်ငါးပါး ကိုပြပြီး ကောင်းမှုကုသိုလ်တွေကို အောက်မေ့စေတတ်၊ အမှတ်ရစေတတ်သောကြောင့် `ယမမင်း´မည်သည်
ငရဲမင်းကြီး(ယမမင်း) များသည် အပြစ်ကြီးကြီးနှင့် ရောက်လာသော ငရဲသားများကို စစ်ဆေးရန်မလိုပေ၊ အပြစ်နဲနဲနှင့် ရောက်လာသော ငရဲသားများကိုသာ စစ်ဆေးရန်ဖြစ်သည်
ပဉ္စာနန္တရိယကံ ကျူးလွန်သူ၊ စေတီပုထိုးဖြိုဖျက်သူ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသူ စသောအပြစ်ကြီးသော ငရဲသားများကို တစ်ခါတည်း ငရဲချ၏
အကုသိုလ်နည်းပါးသူများ အတွက် ငရဲမှ လွတ်လိုလွတ်ငြား ယမမင်းက စစ်ဆေးခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ယမမင်းများကို မင်းကောင်းမင်းမြတ်များဟု သတ်မှတ်ကြသည်
ငရဲတစ်ထပ်စီတွင် ငရဲမင်းကြီး(ယမမင်း) (၄)ဦးစီ ရှိသည်
အရှေ့ဘက်တံခါးမုခ် တွင်တစ်ယောက်၊ အနောက်ဘက်တံခါးမုခ် တွင်တစ်ယောက်၊ မြောက်ဘက်တံခါးမုခ် တွင်တစ်ယောက်၊ တောင်ဘက်တံခါးမုခ် တွင်တစ်ယောက်၊ ပေါင်း(၄)ယောက် ရှိသည်
ငရဲကြီးရှစ်ထပ်တွင် ငရဲမင်းကြီး(ယမမင်း) ပေါင်း(၃၂)ယောက် ရှိသည်
ငရဲငယ်(၁၂၈)ခုမှာ ငရဲမင်းကြီး(ယမမင်း) များမရှိပါ
ငရဲမင်းကြီး(ယမမင်း) များ၏ဇာတိမှာ စတုမဟာဇာရ်နတ်ဘုံမှ ဖြစ်သည်
`ဝေမာနိက ပြိတ္တာ´ များကို အုပ်ချုပ်ရသော မင်းဖြစ်သည်
`မဟိဒ္ဓိက ပြိတ္တာ´ မျိုးဖြစ်သည်
မသန့်စင်သည့် ကုသိုလ်ကံ(မိဿက ကုသိုလ်ကံ)ကြောင့် ငရဲမင်းကြီး ဖြစ်လာသည်
တိဘက်အယူအဆအရ ယမမင်းက ကျွဲခေါင်းနဲ့လို့ ယူဆပါသည်
ဘေးက သူ၏နှမပုံ ဖြစ်သည်
ယမမင်း၏ လက်ယာဘက်မှာ အရိုးနှင်တံကို ကိုင်ထားပြီး လက်ဝဲဘက်မှာ မိစ္ဆာများကို ဖမ်းဖို့ ကျော့ကွင်းကို ကိုင်ထားသည်
တိဘက်များက ယမမင်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စောင့်ရှောက်သော နတ်မင်းတစ်ပါးဟု ယူဆကြသည်
ဒေဝဒူတ (သေမင်းတမန်)ငါးပါး ဆိုသည်မှာ ကလေး၊ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ အကျဉ်းသမား ထို(၅)ဦးကို ပမာပြုခြင်းဖြစ်သည်
ငရဲမင်းကြီးက အပြစ်နဲနဲနှင့် ရောက်လာသော ငရဲသားများကို စစ်ဆေးသောအခါ ဒေဝဒူတ (သေမင်းတမန်)ငါးပါးကို ပမာထားပြီး ငါးကြိမ်တိုင်တိုင် စစ်မေးရ၏
ငရဲသားက မိမိပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို သတိမရလျှင် ကုသိုလ်ပြုစဉ် ငရဲမင်းကြီးအား အမျှပေးဝေခြင်း ရှိမရှိကို ငရဲမင်းကြီးက စဉ်းစားကြည့်ရ၏
အမျှပေးဝေခြင်းရှိလျှင် ငရဲသားအား ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြန်လည် သတိရအောင် လုပ်ပေးပြီး ငရဲမှ လွှတ်သည်
ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ အမျှပေးဝေခြင်းမရှိလျှင် ငရဲသားအား ငရဲထိန်းတို့လက်သို့ အပ်လိုက်သည်
ဒေဝဒူတ တရား ၅-ပါး လူတို့ သံဝေဂရမှုအတွက် နတ်တမန်ခေါ် သေမင်းတမန်ငါးပါး
ဇာတိ- ပဋိသန္ဓေတည်နေ မွေးဖွားရမှု၊ဇိဏ္ဏ- အိုမင်းရင့်ရော်ရမှု၊အာတုရ-ကျင်နာကိုက်ခဲ ရောဂါသည်းခြင်း၊အာဝုဓ- ဓား လှံ သေနတ်စသောလက်နက်မျိုး၊မတ- သေသူ, သူသေကောင်
လူ့ပြည်မှာ ရှိနေသော (၁) ကလေး (၂) သူအို (၃) သူနာ (၄) သူသေ (၅) အကျဉ်းသမား ဤငါးဦးသားကို ယမမင်း စေလွှတ်အပ်သော တမန်တော်နှင့် အလားတူသောကြောင့် ဒေဝဒူတ-ဟုခေါ်ဝေါ်ရသည်
(ဒေဝ-ယမမင်း၊ ဒူတ-တမန်တော်)
ယမမင်းသည် မိမိထံမှောက်သို့ ရောက်လာသော ငရဲသားများကို ဒေဝဒူတ ငါးမျိုးကို ဖော်ပြလျက် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်
မောင်မင်း - လူ့ပြည်မှာတုန်းက ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်ကိုပင် မသုတ်သင်နိုင်ပဲ ကျင်ကြီးကျင်ငယ်ထဲ၌ လူးကာလှိမ့်ကာ နေရရှာသော ကလေးများကို မတွေ့ဘူးခဲ့ဘူးလားငရဲသား
တွေ့ခဲ့ဘူးပါသည်ဘုရား ယမမင်း
မိမိကိုယ်တိုင် နားလည်သောအရွယ်သို့ ရောက်တဲ့အခါ ထိုကလေးများကို ကြည့်ရှု၍ ငါသည် ဘာမှနားမလည်ရှာသော ယခုလို ကလေးသူငယ်ဖြစ်ဖို့ရာ နောင်အခါ ပဋိသန္ဓေ နေရဦးမည်
ပဋိသန္ဓေနေခြင်းသဘောကို မလွန်မြောက်နိုင်သေးပါတကား
ယခုနှယ် ကိုယ်နှုတ် စိတ်များကို စောင့်စည်းလျက် ကောင်းကောင်းကြီး နေမှတော်မည်ဟု အကြံအစည်များ မဖြစ်ခဲ့ဘူးလား မောင်မင်း
ကျွန်တော် မေ့လျော့သည့်အတွက် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို စိတ်မဝင်စားမိခဲ့ပါ
မောင်မင်း - မကောင်းမှုကို ဆွေမျိုး ဉာတကာ ဆရာမိဘ စသူတို့က ပြုပေးကြသည် မဟုတ်
မောင်မင်း ကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သမျှ အပြစ်ဒဏ်ကို မေ့လျော့သူတို့ထုံးစံ အတိုင်း မောင်မင်း ခံရချေတော့မည်
ယမမင်းအား အမျှဝေရကျိုး
ဤနည်းအတိုင်း သူအိုကို ညွှန်ပြ၍ ဒုတိယ တစ်ကြိမ်မေး၏
သူနာကို ညွှန်ပြ၍ တတိယတစ်ကြိမ် မေး၏
သူသေကိုညွှန်၍ စတုတ္ထ တစ်ကြိမ်၊ အကျဉ်းသမားကို ညွှန်၍ ပဉ္စမ တစ်ကြိမ် မေး၏
ငါးကြိမ်တိုင်အောင် မေး၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ကို သတိမရသေးလျှင် ယမမင်းကိုယ်တိုင် ထိုသူ၏ ကုသိုလ်ပြုစဉ်က မိမိအား အမျှဝေဖူးသလား ဟုစဉ်းစား၏
စဉ်းစား၍ ရလျှင် ထိုကုသိုလ်ကို ဖော်၍ ဖြစ်စေ၊ မိမိက ဘာသာသတိရ၍ ဖြစ်စေ ကုသိုလ်ကို သတိရသည်နှင့်တပြိုင်နက် ငရဲမှလွတ်မြောက်၍ နတ်ပြည်ရောက်သူများလည်း အများပင်
ထိုနေရာမျိုးကျမှ မိမိကုသိုလ်များ အားထားရကြောင်း ထင်ရှားသည်
ယမမင်း စဉ်းစား၍ မရသောအခါ ဆိတ်ဆိတ်နေရတော့၏
ထိုအခါ ငရဲသားကို ငရဲထိန်းတို့ ယူဆောင်လျက် အမျိုးမျိုး နှိပ်စက်ကြလေတော့သည်
(ထို့ကြောင့် ကုသိုလ်ပြုသောအခါ ယမမင်းအား အမျှဝေသင့်သည်)စတုမဟာရာဇ်နတ်တို့တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သော ဝေမာနိက ပြိတ္တာမင်းကို ခေါ်ခြင်းကိုဖြစ်သည်
ထိုယမမင်းသည် တစ်ခါ တစ်ရံ နတ်စည်းစိမ်ကိုစံစား၍ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ မကောင်းမှု ကံ၏အကျိုးကို သာမန် ပြိတ္တာများကဲ့သို့ပင် ခံစားရသည်
ယမမင်းသည် တစ်ဦးတည်းရှိသည် မဟုတ်
အဝီစိငရဲကြီး တွင် တံခါးလေးမျက်နှာရှိရာ တစ်မျက်နှာလျှင် တစ်ယောက် ကျစီ စိုးအုပ်စောင့်နေရသည်ဖြစ်၍ လေးဦးရှိသည်
အဝီစိငရဲကြီး၌ ယမမင်း လေးဦးရှိသကဲ့သို့ ကြွင်းသော ငရဲ ခုနစ်ထပ်တို့၌လည်း ယမမင်း လေးယောက် လေးယောက်စီ ရှိသဖြင့် ငရဲကြီး ရှစ်ထပ်တို့၌ ယမင်းပေါင်း သုံးဆယ့်နှစ်ယောက် ရှိလေသည်
ငရဲသို့ ကျရောက်လာသူတိုင်းပင် ယမမင်း၏ အစစ်အဆေး ကို ခံရသည်မဟုတ်
အကုသိုလ်အားကြီး၍ ပြစ်မှုထင်ရှားသူ တို့သည် တစ်ခါတည်း ငရဲသို့ ကျကြရကုန်သည်
အကုသိုလ် နည်းပါးသူများအတွက်သာ လွတ်လိုလွတ်ငြား အနေဖြင့် ယမမင်းထံတွင် အစစ်ဆေးခံခွင့် ရရှိလေသည်
ယမမင်းသည် မိမိရှေ့မှောက်သို့ ရောက်ရှိလာသော ငရဲသားအား ဒေဝဒူတ ငါးမျိုးကိုဖော်ပြလျက် စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်
ဒေဝဒူတဆိုသည်မှာ ယမမင်း၏ တမန်တော်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ယမမင်း၌ တမန်တော် ငါးဦးရှိရာ (၁) ကလေး၊ (၂) သူအို၊ (၃) သူနာ၊ (၄) သူသေနှင့် (၅) အာဏာသားတို့ ဖြစ်သည်
စစ်ဆေးပုံမှာ-ယမမင်း-မောင်မင်းသည် လူ့ပြည်၌ရှိစဉ် မိမိ၏ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်ကိုပင် မသုတ်သင်နိုင်ဘဲ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်ထဲ၌ လူးကာလှိမ့်ကာ နေရရှာသော ကလေးများကို မတွေ့ခဲ့ဘူး သလော
ငရဲသား-တွေ့ခဲ့ဖူးပါသည်
ယမမင်း-မိမိကိုယ်တိုင် နားလည်သောအရွယ်သို့ ရောက် သောအခါ ထိုကလေးများကို ကြည့်ရှု၍ ငါသည် ဤကဲ့သို့ ဘာမျှ နားမလည်ရှာသော ယခုကလေးကဲ့သို့ဖြစ်ရန် နောင်ခါ ပဋိသန္ဓေ နေရချေဦးမည်
ပဋိသန္ဓေ နေခြင်းသဘောကို မလွတ်မြောက်နိုင်သေး
ယခုအခါမှစ၍ ကိုယ်၊ နှုတ်နှင့် စိတ်ကို စောင့်စည်းလျက် ကောင်းကောင်းနေမှ တော်တော့ မည်ဟု အကြံအစည်များ မဖြစ်ခဲ့ဘူးလား
ငရဲသား-ကျွန်တော် မေ့လျော့သည့်အတွက် ကုသိုလ် ကောင်းမှုဖက်၌ စိတ်မဝင်စားခဲ့မိပါ
ယမမင်း-မကောင်းမှုကို ဆွေမျိုး၊ ညာတိ၊ ဆရာ၊ မိဘ စသည်တို့က ပြုပေးကြသည် မဟုတ်
မောင်မင်း ကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သည်ဖြစ်၍ ပြုခဲ့သမျှ အပြစ်ဒဏ်ကို မေ့လျော့သူတို့ ထုံးစံအတိုင်း မောင်မင်းသာ ခံရချေတော့မည်
အထက်ပါနည်းအတိုင်း ဒုတိယအကြိမ် သူအိုကိုညွှန်ပြ၍ တတိယအကြမ် သူနာကိုညွှန်ပြ၍၊ စတုတ္ထအကြိမ် သူသေကိုညွှန်ပြ၍၊ တစ်ဖန် ပဉ္စမအကြိမ် အာဏာသားကိုညွှန်ပြ၍ မေး ပြန်သည်
ထိုသို့ ယမမင်း က မေးမြန်းသဖြင့် ပထမအကြိမ် တွင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုခဲ့ဖူးသည်ကို သတိပြန်ရသော ငရဲ သားသည် ငရဲသားဘဝမှ စုတေပြီးလျှင် သုဂတိဘဝသို့ ရောက်သွားလေသည်
ထိုသို့ ပထမတမန်တော်နည်းဖြင့် သတိ ပေး၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသည်ကို သတိရမရသေးလျှင် ဒုတိယတမန်တော်နည်းဖြင့် မေး၍ သတိပေး ပြန်သည်
ထိုနည်းဖြင့် သတိမရသေးလျှင် တတိယတမန်တော်နည်းဖြင့် မေး၍ သတိပေးပြန်သည်
ထိုနည်းဖြင့် သတိမရသေးလျှင် စတုတ္ထတမန်တော်နည်းဖြင့် မေး၍ သတိပေးပြန်သည်
ထိုနည်းဖြင့် သတိမရသေး လျှင် ပဉ္စမတမန်တော်နည်းဖြစ်သော အာဏာသားနည်းဖြင့် သတိပေးပြန်သည်
သတိပေးပုံမှာ -ယမမင်း-မောင်မင်းသည် လူ့ပြည်၌ ဖြစ်သောအခါက အိုလူများအပေါင်းတို့၊ ငါ့ကိုရှုကြကုန်လော့၊ ငါသည် လက်ခြေကိုဖြတ်ခြင်း အစရှိသော သုံးဆယ့်နှစ်ပါး သော မကောင်း မှုတို့ကို ပြုသဖြင့် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်း သည်ရှိသော်၊ တော တောင်၊ မြေပြင်၊ သစ်ပင်၊ အုတ်ကျောက် စသည်တို့၌ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသည် မဟုတ်
သင်တို့ကဲ့သို့ ဝိညာဉ်ရှိသူ လူတို့၌သာ နှိပ်စက် ညှဉ်းပန်းသည်
ထိုကြောင့် သုံးဆဲ့ နှစ်ပါးသော မကောင်းမှုတို့ကို ပြုသဖြင့် မနှိပ်စက် မညှဉ်းပမ်း မီကာလ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ကြိုးစား အားထုတ်ကြကုန်လောဟု မတိုက်တွန်းသော်လည်း တိုက်တွန်းဘိသကဲ့သို့ အာဏာသားကို မြင်သောအခါ ဤသူ သည် သူတစ်ပါးကိုသာ နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းသည် မဟုတ်
ငါ့ကို လည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်း လိမ့်မည်ဟု နှလုံးပိုက်၍ မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်း ကောင်းမှုကုသိုလ်တရားကို အောက်မေ့ အားထုတ်ခဲ့ဖူး၏လော
ငရဲသား-အားမထုတ်ခဲ့ဘူးပါ
ယမမင်း-မကောင်းမှုကို မောင်းမင်း၏ ဆွေမျိုး ဉာတိ၊ ဆရာ၊ မိဘ စသည်တို့က ပြုပေးကြသည် မဟုတ်
မောင်မင်း ကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သည်ဖြစ်၍ ပြုခဲ့သမျှ အပြစ်ဒဏ်ကို မေ့လျော့ သူတို့ ထုံးစံအတိုင်း မောင်မင်းသာလျှင် ခံရချေတော့မည်
ထိုသို့ သတိပေးလျက်နှင့်မှ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခဲ့ဖူး သည်ကို သတိမသေးလျှင် ယမမင်းသည် ထိုငရဲသား လူဖြစ်စဉ် က ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်ပြီးလျှင် မိမိအား အမျှပေးဝေခဲ့ ဖူးသလောဟု စဉ်းစားပြန်သည်
စဉ်းစား၍ သတိရလျှင် ထို ငရဲသား ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို သတိပေး လေသည်
ထိုသို့ သတိပေးသဖြင့် ငရဲသားက မိမိပြုလုပ်ခဲ့ ဖူးသည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို သတိရလျှင် ငရဲသားဘဝမှ စုတေပြီးလျှင် သုဂတိဘဝသို့ ရောက်သွားလေသည်
ထိုသို့ အထက်ပါ ဒေဝဒူတ ငါးမျိုးကိုဖော်ပြလျက် ငရဲသား ကို သတိပေးလျက်နှင့် ငရဲသားက မိမိ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသည်ကို သတိမရလျှင်ဖြစ်စေ၊ ယမမင်းက ငရဲသား သည် လူဖြစ်စဉ်က ကုသိုလ် ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ပြီးလျှင် မိမိအား အမျှပေးဝေခဲ့ဖူးသည်ကို စဉ်းစား၍ မရသောအခါတွင် ဖြစ်စေ ဆိတ်ဆိတ်သာနေလိုက်လျှင် ငရဲထိန်းတို့က ထို ငရဲသားအား အလျှံတပြောင်ပြောင် တောက်လောင်လျက် ရှိသော သံမြေပြင်သို့ ဆွဲငင်ပြီးလျှင် အလျှံတပြောင်ပြောင် တောက်လောင်နေသော သံဆောက်ပုတ်တို့ဖြင့် ရိုက်နှက်၍ အမျိုးမျိုး ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းကို ပြုလုပ်ကုန်ကြလေသည်
အောက်ပါတို့သည် ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်
ကန်များသည် နိုင်ငံပိုင်နယ်နိမိတ်အတွင်း အလုံးစုံ သို့မဟုတ် တစ်စိတ်တပိုင်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်
ကုဖဒကန်Vendu BarássiàVendu BoliangàVendu CambenhaVendu CantoroVendu ChamoVendu ColiVendu CulambaiVendu Diderè NoraVendu JangaláVendu Massabo
၁၉၃၉-ဧပြီလမှာကျင်းပခဲ့တဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး မော်လမြိုင် ညီလာခံကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ပါ အမျိုးသားတပ်ပေါင်းစုကြီးတရပ် ဖွဲ့စည်းရန် ဆိုသည့် လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်တဲ့အနေနဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကနေ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီး စတင်ဖြစ်ပေါ်နေပြီဖြစ်တဲ့အတွက် “အင်္ဂလိပ်အခက်-ဗမာအချက်” လို့ယူပြီး တိုင်းပြည်ရဲ့ လွတ်လပ်ရေး ကို အရယူနိုင်ဘို့ လွတ်လပ်ရေးကို အလိုရှိကြတဲ့ အဖွဲ့အစည်းအားလုံး စည်းလုံးညီညွတ်စွာ ပါဝင်ဆောင်ရွက် နိုင်ကြဘို့၊ အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစုကြီး တရပ်သဘော ဖွဲ့စည်းခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်
နယ်ချဲ့ သမားချင်း အခက်တွေ့နေစဉ်၊ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ၊ လွတ်လပ်ရေးကို လိုလားကြသည့် နိုင်ငံရေးပါတီများ နှင့် ပူးပေါင်း၍ မဟာမိတ်ဖွဲ့ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
(၁၉၃၉) ခုနှစ် စက်တင်ဘာ (၁)ရက်တွင် ဒေါက်တာဘမော်၏ အိမ်၌ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးတွင် ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း (Freedom Bloc)ကို အောက်ပါပုဂ္ဂိုလ်များပါဝင်၍ စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
(မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးဂိုဏ်း) ဆိုတဲ့အမည်နဲ့ စတင်ဖွဲ့စည်းပြီး မကြာမီမှာ ပဲ (ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း) လို့ အမည်ပြောင်းလဲခဲ့ပါတယ်
တို့ဗမာအစည်းအရုံး ၊ ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့၊ ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့ နှင့် နေပြည်တော် မန္တလေးအဖွဲ့ တို့ ပါဝင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်A
ထို့ကြောင့် ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့မှာ(၁) ဒေါက်တာဘမော် ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ
(၂) သခင်အောင်ဆန်း တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး
(၃) သခင်နု တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၄) သခင်လှဘော် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၅) သခင်သန်းထွန်း တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၆) သခင်မြ တို့ဗမာအစည်းအရုံး၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(ရ) ဦးလှမင်း ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၈) ဗန္ဓုလဦးစိန် ဆင်းရဲသားဝံသာနုအဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၉) ဒေါက်တာသိန်းမောင် ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၁ဝ) ဦးထွန်းအောင် ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၁၁) ဦးဘရွှေ မန္တလေး နေပြည်တော်အဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၁၂) ဦးဘဦး မန္တလေး နေပြည်တော်အဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
(၁၃) စောကေဆာBကရင်အမျိုးသားအဖွဲ့၊ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်
တို့ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
ပထမဆုံး ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း ကြေညာချက်ကို သခင်လှဘော်၊ ဒေါက်ဘာဘမော်၊ ဦးဘရွှေတို့က လက်မှတ်ရေးထိုး ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်ထဲမှာ ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း အင်အားပြပွဲများ၊ မြို့လုံးကျွတ် အစည်းအဝေးပွဲကြီးများ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ်ထံက လွတ်လပ်ရေးကို ရတဲ့နည်းနဲ့ ကြိုးစားယူကြရေးကို လှုံ့ဆော်နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်
အဲဒီလို လှုပ်ရှားမှုတွေ လုပ်ဆောင်နိုင်ပြီး မကြာမီမှာပဲ နယ်ချဲ့အစိုးရက ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း ခေါင်းဆောင်တွေကို ကာကွယ်ရေးပုဒ်မ အမျိုးမျိုးနဲ့ လိုက်လံဖမ်းဆီး ထောင်ချပစ်ခဲ့သည်
ဒေါက်တာဘမော်၊ သခင်နု၊ သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်စိုး၊ သခင်ကျော်စိန်၊ သခင်ဖေဌေး၊ သခင်လှဘော်၊ သခင်မြသွင် တို့လို ပုဂ္ဂိုလ်တွေအပြင်၊ ဗန္ဓုလဦးစိန်၊ ဓားမဦးသိန်း တို့လို ပုဂ္ဂိုလ်တွေပါ ထောင်ထဲ ဝင်ကြရပါတယ်
သခင်အောင်ဆန်းကတော့ ပြည်ပကိုရောက်ရှိသွားပြီး ကာလအနည်းငယ်အတွင်း ဗမာ့ထွက်ရပ်ဂိုဏ်း ကြီးလဲ မှေးမှိန် သွားသည်
ကင်းပုစွန် (Lobster) သည် ပုစွန်မျိုးကွဲ တစ်မျိုးဖြစ်၏
“ကင်းမြီးကောက်၏ အမြီးနှင့်တူသော အမြီး၊ ပုစွန်၏လက်မနှင့်တူသော လက်မ” စသည့် အင်္ဂါရပ်များ ပါဝင်သောကြောင့် ကင်းပုစွန် ဟုအမည်ပေးထားခြင်းလည်း ဖြစ်၏
ပင်လယ်တွင်း၌ ကျက်စားသည့် ပုဇွန်ထုပ်ကြီးမျိုးဖြစ်၍ တစ်တောင်ကျော်အထိ အရွယ်ကြီးမားနိုင်သည်
အသားများကို ထုတ်၍ အခြောက်လှန်းကာ နံရံ၌ အလှချိတ်ဆွဲထားလေ့ ရှိကြသည်
လက်မနှစ်ချောင်းမှာ ကိုယ်ထည်နှင့် မမျှအောင် အလွန်ကြီးမား၍ တစ်ဖက်မှ ကြိတ်ချေရန်နှင့် တဖက်မှာ ညှပ်ရန် အသုံးပြုသည်
ထိခိုက်ပွန်းပဲ့လျှင် ပြန်၍ အသားတက်နိုင်သည်
ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် ပေါများသည်
မြန်မာ့ပင်လယ်ပိုင်းတွင်လည်း တွေ့ရတတ်သည်
အခွံမာကျော၍ ကျောက်ကဲ့သို့ရှိသည်
ပင်လယ်အောက်ခြေလွှာတွင် သွားလာကျက်စားလေ့ရှိသည်
ရေလည်းကူးတတ်၍ နောက်ပြန်ကူးရာတွင် အလွန်လျင်မြန်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကင်းပုစွန် များကို ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတစ်လျှောက် တွေ့ရှိရပေသည်
အထူးသဖြင့် ရခိုင်ကန်းရိုးတန်း၊ မြိတ်ကမ်းရိုးတန်းများတွင် အများအပြား ရရှိကြသည်
မာန်အောင်ကျွန်း ပတ်ဝန်းကျင်၌ Seven Colour, Yellow Bamboo, Green လိုပေးထားတဲ့ ကင်းပုစွန် အမျိုးအစားများ ရှိသည်
Blue နှင့် Red Spot ဆိုသော ကင်းပုစွန် အနည်းငယ်လောက် တွေ့ရှိရသည်
ထိုကင်းပုစွန်များကို မာန်အောင်ဒေသက မဂန်းဟု ခေါ်ကြပြီး တနင်္သာရီဒေသက ပဂဲဟု ခေါ်ကြသည်
Seven Colour ရှိသော ကင်းပုစွန်များက အကောင်းဆုံးနှင့် ဈေးအမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်
တစ်ကောင်ကို နှစ်ပိဿာမှ သုံးပိဿာ အထိကြီးသည်
တင်တင်မြသည် နိုင်ငံကျော် အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
တင်တင်မြ၏ အသံသည် တစ်မူထူးခြားသည်
မြန်မာအသံတွင် အမှု့ထမ်းခဲ့သည်
တင်တင်မြသည် “တကျော့နှစ်ကျော့ တေးကိုသီ” ရုပ်ရှင်ဇတ်ကားတွင် ဝင်းဦး၊ ချိုပြုံး တို့နှင့်တွဲဘက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
တင်တင်မြ၏ ခင်ပွန်းမှာ အေဝမ်း စိုးမြင့် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်မြို့၊ အထက်ပုဇွန်တောင်ရပ်ကွက်တွင် နေထိုင်သော အဖဦးသန်း (မြန်မာ့အသံ ဂီတစီစဉ်ရေးမှူး - ရွှေမောင်းသံ)၊ အမိ ဒေါ်တင်ညွှန့်တို့မှ ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၅)ရက်နေ့တွင် တင်တင်မြကို မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း (၆) ယောက် ရှိသည်
မရင်ရင်နု၊ ကိုပါကြီး(ခ)ကိုကျင်သိန်း၊ တင်တင်မြ၊ စန္ဒရားဘိုကြီး၊ မောင်လှကြည်နှင့် မတင်တင်အောင်တို့ဖြစ်သည်
တင်တင်မြမှာ တတိယသမီးဖြစ်သည်
တင်တင်မြသည် ဂီတနယ်သို့ ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်မှစတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
မဟာဂီတ သီချင်းကြီးများကို ဆရာမကြီး ဒေါ်စောမြအေးကြည်ထံတွင် သင်ယူခဲ့သည်
ဒေါ်စောမြအေးကြည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆရာမကြီး ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဒေါ်ကြည်အောင်ထံတွင် သီချင်းကြီးများ ဆက်လက်သင်ယူလေ့လာခဲ့သည်
အဆိုပညာနှင့် ပတ်သက်၍ အဆိုတော်ကြီး ဒေါ်စိန်ပါတီ၊ ဒေါ်ကြည်အောင်၊ ဒေါ်အေးမိ၊ ဒေါ်မေရှင်၊ ဒေါ်ကြည်ကြည်ဌေးတို့သည် သင်ဆရာ မြင်ဆရာ ကြားဆရာများ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ ဂီတသုခုမ အဖွဲ့ချုပ်မှ ကြီးမှူးကျင်ပသည့် မဟာဂီတပြိုင်ပွဲတွင် သိင်္ဂါ ရွှေရောင် ပတ်ပျိုးသီချင်းဖြင့် ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်
တင်တင်မြသည် ရေကျော်ဦးမောင်မောင် အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ယင်းကျောင်းမှ ဖွဲ့စည်းသော ရေကျော်ဦးမောင်မောင်ကျောင်း အပျော်တမ်း တူရိယာအဖွဲ့ မှ တက္ကသိုလ်စိုး ရေးသားသည့် ရှမ်းဌာနေ သီချင်းကို သီဆိုအသံလွှင့်ခဲ့သည်
ယင်းသီချင်းသည် တင်တင်မြ ပထမဆုံးကာလပေါ်သီချင်း ဖြစ်သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ခေတ်ဆန်းအရှေ့ပိုင်းတူရိယာအဖွဲ့မှ ဆရာကြီးစိန်ဝေလျှံ ရေးသားသည့်  ပေဖူးလွှာ သီချင်းဖြင့် အောင်မြင်ကျော်ကြားကာ လူကြိုက်များလှသော တေးသီးချင်းပုဒ်ရေပေါင်းများစွာကို စဉ်ဆက်မပြတ် သီဆိုခဲ့သည်
တင်တင်မြသည် ရေဒီယို၊ ဓာတ်ပြား၊ ရုပ်ရှင်ပဏာမတေးများ၊ ဇာတ်ဝင်တေးများ၊ တေးသရုပ်ဖော် ဇာတ်လမ်းသီချင်းများနှင့် စီးရီးခွေ အများအပြား သီဆိုခဲ့လေသည်
ဂီတပညာကို အခြေခံမှစ၍ ပိုင်နိုင်ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်သီဆိုနိုင်သူဖြစ်၍ ဓမ္မပူဇာတေးများ အပါအဝင် သီချင်းအမျိုးအစားပေါင်း အမြောက်အမြားကို သီဆိုခဲ့သူဖြစ်သည်
တင်တင်မြသီဆိုခဲ့သော တေးသီးချင်းများမှ အချို့ကိုဖော်ပြရလျှင် -မဟာဂီတတွင် ပန်းမြိုင်လယ်၊ထူးမခြားနား၊ပန်းဟေဝန်၊လျှပ်ပန်းခွေနွဲ့၊မြမြမောင်းမောင်း စသည့်ဓာတ်ပြားသီချင်းများ
ကာလပေါ်တွင် ပေဖူးလွှာ၊ စခန်းအောင်မြေ၊ မြပုဏ္ဏမာ၊ သည်းဖိုးရွှေလီမြစ်နဒီ၊ ယောဆရာ၊ မင်္ဂလာမောင်မယ်၊ ချစ်တာပဓာန၊ ဘယ်မှာလည်းချစ်သူရယ်၊ ပင်တိုင်စံ၊ တောင်တန်းပြာနဲ့ကျောပိုးအိတ်၊ တိမ်လွှာမို့မို့လွင်၊ ပုဂံမြို့ဟောင်းတစ်နေရာ၊ မဟာဗုဒ္ဓဝင် သီချင်းများဖြစ်သည်
တင်တင်မြသည် ၂-၁၀-၁၉၅၇ တွင် မြန်မာ့အသံ၌ အစီအစဉ်ကြေညာသူအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ဝန်ထမ်းလုပ်သက် ၄၉နှစ်ဖြင့် အငြိမ်းစားယူချိန်၌ လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး(ဂီတ) အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက်ပိုင်း ဆက်လက်တိုးချဲ့ခန့်ထားခြင်းခံရသည်
ဂီတတာဝန်များမှာ မဟာဂီတသီချင်းကြီး စိစစ်ရေးအဖွဲ့၊ ကာလပေါ်တေးစိစစ်ရေး ဘုတ်အဖွဲ့တွင် အတွင်းရေးမှူး၊ ခေတ်ဟောင်းတေးရေးပညာရှင်ကြီးများ တေးသီချင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ပြုစုရေးတွင် ကော်မတီဝင်၊ ဆို က ရေး တီး ပြိုင်ပွဲကြီးတွင် အဆိုအကဲဖြတ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ၊ မဟာဂီတသီချင်းကြီးများ စိစစ်ရေးနှင့် ဂီတသင်္ကေတ မှတ်တမ်းပြုစုရေး ကော်မတီ၊ စည်းဝါးသံကျနှင့် ဟန်တားဆပ်ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဂီတလုပ်ငန်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် တာဝန်များအပြင် နိုင်ငံတော်မှ ပြုလုပ်ကျင်းပသည့် လွတ်လပ်ရေးနေ့၊ ပြည်ထောင်စုနေ့၊ တပ်မတော်နေ့ နှင့် ဂီတလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဖျော်ဖြေပွဲများကို ဦးဆောင်ပါဝင် သီဆိုဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် အသက် ၂၃နှစ်အရောက်တွင် တင်တင်မြသည် ဂီတမှူးအေဝမ်းစိုးမြင့် နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
ယခုအခါ အမှတ်-၃၃ စိတ္တသုခလမ်း၊ ကျောင်းမြောင်း၊ တာမွေမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက် နိုင်ငံတာဝန်ကို ဂီတစွမ်းအားဖြင့် ကျန်းမာစွာ ဖြည့်ဆည်းထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
ကျောရိုးရှိသတ္တဝါတို့၌ ဦးနှောက်၏ အပိုင်းကဏ္ဍတခု ဖြစ်သော ဦးနှောက်မြီး (အင်္ဂလိပ်: brainstem) သည် ကျောရိုးအတွင်းရှိ ကျောရိုးအာရုံကြောမကြီး (spinal chord)နှင့် ဦးနှောက်ကို တံတားသဖွယ် ဆက်စပ်ထားသည့် အပိုင်း ဖြစ်သည်
ဦးနှောက်မြီးကို ပိုမိုအနီးကပ်ကြည့်လျှင် အစိတ်အပိုင်း ၃ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ကို တွေ့ရမည်
နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက်သုံးပက်ကက် စစ်ဆေးခြင်း (DPI or Deep packet inspection) သည် မည်သည့် အစုံလိုက်သုံး ကွန်ရက် ပစ္စည်းကိရိယာမဆို၏ လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အချို့သော ရည်ရွယ်ချက် များအတွက် ခေါင်းစီး မပါသည့် ပါဝင်သော အကြောင်းအရာကို သုံးသည့် ဆက်သွယ်ရေး တစ်ခု (ထုံးစံအားဖြင့် အမှန်တကယ် သယ်ဆောင်နိုင်သော ဝန်ချိန်) ၏ အဆုံးမှတ် တစ်ခု မဟုတ်ပါ
ဤအရာလုပ်ဆောင်သည်မှာ အစုံလိုက်သုံး packet စစ်ဆေးရေး အမှတ်ကို ဖြတ်သောအခါ ထို program အပေါ် မည်သည့် အရေးယူဆောင်ရွက်မှု လုပ်ဆောင်ရမည်ကို ဆုံးဖြတ်ရန် လိုက်လျောခြင်းမရှိသော protocol ၊ virus များ၊ spam ၊ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခြင်းများ သို့မဟုတ် ကြိုတင်သတ်မှတ်ထားသော စံနှုန်းများကို ရှာဖွေခြင်း စာရင်းအင်း အချက်အလက် ကောက်ယူခြင်း ဖြစ်သည်
IP  packet များအတွက် ခေါင်းစီး များစွာ ရှိပြီး၊ ကွန်ရက်ပစ္စည်း ကိရိယာသည် ပုံမှန်လုပ်ဆောင်မှုအတွက် ဤအရာများ၏ ပထမဆုံးကိုသာ သုံးရန်လိုအပ် (IP header) သည်၊ သို့သော် ဤအဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်ချက် ရှိသော်ငြားလည်း ဒုတိယ ခေါင်းစီးသုံးခြင်း (TCP, UDP) သည် ပုံမှန်အားဖြင့် တိမ်သော packet ဟု ယူဆကြသည်
(အနေအထားရှိသော packet စစ်ဆေးခြင်း ဟု ခေါ်သည်)
ကွန်ရက်နည်းပညာများနည်းတူ နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက်သုံးpacket စစ်ဆေးခြင်း (နှင့် စစ်ထုတ်ခြင်း) သည် ပို၍ အဆင့်မြင့်သော ကွန်ရက် စီမံအုပ်ချုပ်မှု၊ အသုံးပြုသူ ဝန်ဆောင်မှု နှင့် လုံခြုံရေး လုပ်ဆောင်ချက်များ နှင့် အင်တာနက် အချက်အလက်တူးဖော်ခြင်း၊ ခိုးနားထောင်ခြင်း နှင့် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
DPI နည်းပညာကို အင်တာနက် စီမံအုပ်ချုပ်မှုအတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ တိုင်အောင် အသုံးပြုခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ကွန်ရက် ကြားနာရေး ထောက်ခံသူအချို့သည် ထိုနည်းပညာမှာ ပြိုင်ဘက်ကင်းစွာ အသုံးပြုခံ ရနိုင်ခြင်း သို့မဟုတ် အင်တာနက်၏ လွတ်လပ်ခြင်းကို လျော့ချခြင်း တို့ကိုစိုးရိမ်ကြသည်
လောလောဆယ်တွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများနှင့် အစိုးရများသည် DPI ကို နေရာအတော်များများတွင်ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးချနေကြသည်
DPI သည် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းကို စုံစမ်းခြင်း စနစ် (IDS or Intrusion Detection System) နှင့် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်း ကို ကာကွယ်သည့် စနစ် (IPS) တို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထုံးစံဖြစ်သော အခြေအနေ ပြည့်ဝ သည့် ဖိုင်းယားဝေါ(လ်) နှင့် ပေါင်းစပ်သည်
ထိုပေါင်းစပ်ခြင်းသည် ၎င်းတိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို IDSIPS နှင့် အခြေအနေပြည့်ဝသည့် ဖိုင်းယားဝေါ (လ်) နှစ်ခုစလုံးမှ သူတို့ကိုယ်တိုင် မဖမ်း ယူနိုင်သည့်အချို့သော တိုက်ခိုက်မှုများကို စုံစမ်းရန်ဖြစ်နိုင်ပေသည်
အခြေအနေပြည့်ဝသည့် ဖိုင်းယားဝေါ (လ်) များသည် အစုံလိုက်သုံး စီးဆင်းခြင်း၏ အစနှင့်အဆုံးကို မြင်နိုင် စွမ်းရှိသော် လည်း သီးသန့်လုပ်ငန်းသုံး ပရိုဂရမ်တစ်ခုအတွက် ပြင်ပနယ်ပယ်တွင် ရှိ သော ဖြစ်ရပ်များကို ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင် ဖမ်းယူနိုင်ခြင်းမရှိပါ
IDS များသည် ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခြင်းများကို စုံစမ်းနိုင်သော်လည်း ထိုကဲ့သို့သော တိုက်ခိုက်မှုမျိုးကို ပိတ်ပင်တားဆီးရန် ၎င်းတို့တွင် စွမ်းဆောင်ရည် အနည်းငယ်သာ ရှိသည်
DPI များကို ဝါယာနန်းကြိုး အမြန်နှုန်းများဖြင့် လာသော ဗိုင်းရပ်(စ်)များနှင့် ပိုးများ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ကာကွယ်ရန် အသုံးပြုသည်
ပို၍ အတိအကျပြောရလျှင်၊ DPI သည် ကြားခံကိရိယာ ကို ပိုလျှံ၍ တိုက်ခိုက်မှုများ၊ ဝန်ဆောင်မှုကို ငြင်းဆန်ခြင်း (DoS) တိုက်ခိုက်မှုများ၊ ခေတ်မှီဆန်းပြားသော ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ခြင်းများနှင့် အစုံလိုက်သုံး တစ်ခု အတွင်းတွင် ဆံ့ သော ပိုးရာခိုင်နှုန်း အနည်း ငယ်တို့ကို ဆန့်ကျင်ရာတွင် အကျိုးသက်ရောက်မှု ရှိအောင်လုပ်နိုင်သည်
DPI လုပ်ဆောင်နိုင်သော စက်များတွင် OSI မော်ဒယ်(လ်) ၏ အလွှာ ၂ နှင့် အလွှာ ၃ အပြင် ဘက်ကို ကျော်လွန်၍ ကြည့်နိုင်ပြီး လိုအပ်ပါက OSI မော်ဒယ်(လ်)၏ အလွှာ ၂-၇ ကို ဖောက် ၍ ကြည့်ရန် DPI ကို လှုံ့ဆော်နိုင်သည်
ဤအရာတွင် ခေါင်းစီးများနှင့် အချက်အလက် ပရိုတိုကော ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများနှင့် မက်ဆေ့(ခ်ျ)၏ အမှန်တကယ် သယ်ဆောင် နိုင်သော ဝန်ချိန် တို့ပါဝင်သည်
OSI မော်ဒယ်လ်၏ အလွှာ ၃ ပြင်ပရှိ သတင်းအချက်အလက် ပေါ် အခြေခံ၍ စက်သည် အခြားအရေးယူဆောင်ရွက်မှုကို ကြည့်ခြင်း သို့မဟုတ် ဆောင် ရွက်ခြင်းပြုသော အခါ DPI ၏ အလုပ် လည်ပတ်မှုကို လှုံ့ဆော်စေသည်
အစုံလိုက်သုံး တစ်ခု ၏ အချက်အလက် အပိုင်းမှ ထုတ်နုတ်ထားသော သတင်းအချက်အလက် ပါဝင်သည့် ကိုယ်ပိုင် လက္ခဏာ database ပေါ်တွင် အခြေခံ၍ အသွားအလာကို DPI အနေဖြင့် အ မျိုးအစားခွဲခြားနိုင်သည်
ခေါင်းစီး သတင်း အချက်အလက် ပေါ်တွင်သာ အခြေခံ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြင်းထက် ပို၍ အနုစိတ်သော ထိန်းချုပ်မှုကို ခွင့်ပြုသည်
အမှုကိစ္စ အများအပြားတွင် DPI လှုပ်ရှားမှုများကို တိမ်းရှောင်ရန် လျှို့ဝှက်စာ ဖြင့်သိမ်းခြင်းနှင့် ရှုပ်ထွေးစေသည့် နည်းလမ်း များကို အဆုံးမှတ်များမှ အသုံးပြုနိုင်သည်
အမျိုးအစားသတ်မှတ်ထားသော အစုံလိုက်သုံးpacket ကို ဦးတည်ရာ ပြန်ညွှန်း ပေးခြင်း၊ အမှတ်အသားပြုခြင်းတံဆိပ်တပ်ခြင်း (ဝန်ဆောင်မှု၏ အရည်အသွေး ကိုကြည့်ပါ)၊ တားဆီး ပိတ်ပင်ခြင်း၊ နှုန်းကန့်သတ်ခြင်းနှင့် ကွန်ရက်အတွင်းတွင် သတင်းပို့ခြင်း ကိုယ်စားလှယ်ထံသို့ သတင်းပေးပို့ခြင်းတို့ကို ပြုနိုင်သည်
ဤနည်းအားဖြင့် HTTP အမှားများ၏ ကွဲပြားသော အမျိုး အစား များကို ခွဲခြားစစ်ထုတ်နိုင်ပြီး ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာရန် ဆက်လက်ပေးပို့နိုင်သည်
DPI စက်များသည် အစုံလိုက်သုံးပက်ကက် စီးဆင်းခြင်းများကို ခွဲခြားဖော်ထုတ်နိုင်ပြီး (အစုံလိုက်သုံး ပက်ကက် အလိုက်ခွဲ ခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်း အစား) စုဆောင်းမိသော စီးဆင်းခြင်း သတင်းအချက် အလက် ကို အခြေခံ၍ ထိန်းချုပ်ခြင်း လှုပ်ရှားမှုများကို ခွင့်ပြုသည်
မကြာသေးခင်ကအထိ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှိ လုံခြုံရေး သည် ပတ်လည်တစ်လျှောက်ရှိ စည်း ကမ်းမျှသာဖြစ်ပြီး အဓိကဖြစ်သော ခံယူချက်ဖြစ်သည့် အပြင်ဘက်ကမ္ဘာမှ ခွင့်ပြုခြင်း မခံ ရသည့် အသုံးပြုသူများကို မထားရှိပဲ၊ ခွင့်ပြုခြင်း ခံရသည့် အသုံးပြုသူများကို အကာအကွယ် ပေးထားခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ထိုအရာကို ပြီးမြောက် အောင်မြင်ရန်အတွက် မကြာခဏ အများ ဆုံး အသုံးပြုသည့် ကိရိယာမှာ အခြေအနေပြည့်ဝသော Firewall ဖြစ်သည်
၎င်း သည် ပြင်ပကမ္ဘာမှ အတွင်းဘက် ကွန်ရက်ပေါ်ရှိ ကြို တင်သတ်မှတ်ထားသော နေရာများသို့ နူးညံ့ ကောင်းမွန်သော ထိန်းချုပ်မှု ဆက်သွယ်ခြင်းကို ခွင့် ပြုနိုင်ပြီး အကယ်၍ ပြင်ပကမ္ဘာသို့ တောင်းဆိုမှုတစ်ခုကို မကြာသေးမီက ပြုလုပ်ခဲ့မှသာ အခြား လက်ခံရာများသို့ ပြန်လည် ဆက်သွယ်မှုကို ခွင့်ပြုသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ကွန်ရက်အလွှာများတွင်ရှိသော ခုခံနိုင်စွမ်းမရှိခြင်းများသည် အခြေအနေ ပြည့်ဝသော Firewall တစ်ခုအတွက် မမြင်နိုင်ပါ
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတွင် ဘက်ထရီသုံး လက်ဆွဲကွန်ပျူတာ အသုံးပြုခြင်းများ တိုးလာခြင်းမှာလည်း ကော်ပိုရေးရှင်း ကွန်ရက် အတွင်းသို့ ဗိုင်းရပ်(စ်)များ၊ ပိုးများနှင့် သူလျှိုထည်များ ကဲ့သို့သော ခြိမ်းခြောက်မှုများ ထိုးဖောက် ဝင်ရောက်ခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ပို၍ ခက်ခဲစေသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အသုံးပြုသူများသည် ဘက်ထရီသုံး လက်ဆွဲ ကွန်ပျူတာကို အများပြည်သူနေရာများရှိ အိမ်သုံး ကျယ်ပြန့် သော လှိုင်းခွင် ဆက်သွယ်မှုများ သို့မဟုတ် ကြိုးမဲ့ကွန်ရက်များကဲ့သို့သာ လုံခြုံမှု နည်းသော ကွန်ရက်များသို့ ဆက်သွယ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
Firewall များသည်လည်း ခွင့်ပြု ထားသောနှင့် တားမြစ်ထားသော တရားဝင်ဆက်သွယ်ရရှိနိုင်သည့် လုပ်ငန်းအသုံးပြုခြင်းများ သုံးခြင်းကို မခွဲခြားပေ
DPI သည် IT အုပ်ချုပ်သူများနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများ အား အလွှာအားလုံးတွင် မူဝါဒများချမှတ်စေရန် ဆောင်ရွက်စေပြီး ၎င်းမူဝါဒကို ပြဋ္ဌာန်းသည်၊ ထိုခြိမ်းခြောက်မှုများကို ကူညီတိုက်ခိုက်ရန် လုပ်ငန်းသုံး ပရိုဂရမ်နှင့် အသုံးပြုသူ အလွှာတို့ပါ ပါဝင်သည်
နက်ရှိုင်းသောအစုံလိုက်သုံးပက်ကက်စစ်ဆေးခြင်းသည် ကြားခံကိရိယာကိုပိုလျှံ၍ စီးဆင်းခြင်းတိုက်ခိုက်မှုများ အမျိုးအစားအနည်းငယ်ကိုစုံစမ်းနိုင်သည်
DPI ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှ အချက်အလက် ယိုစိမ့်မှု ကာကွယ်ခြင်း (DLP) အတွက် အသုံး ပြုနိုင်သည်
အီးမေး(လ်) အသုံးပြုသူမှ အကာအကွယ်ပြုထားသော ဖိုင်တစ်ခုကို ကြိုးစား ပေးပို့သောအခါ သူသည် ထိုဖိုင်ကိုပေးပို့ရန် သင့်လျော်သော အသုံးပြုခွင့်ကို မည်သို့ ရရှိနိုင် ကြောင်းနှင့် ပတ်သက်သော သတင်းကို ပေးခြင်းခံရကောင်းခံရနိုင်သည်
၎င်းတို့၏ အတွင်း ကွန်ရက်များလုံခြုံစေရန် DPI ကို အသုံးပြုခြင်းအပြင် အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှု ပေးသူများ သည် အသုံးပြုသူများအား ပေးသော အများပြည်သူသုံး ကွန်ရက် များပေါ်တွင်လည်း ထိုနည်းပညာကို အသုံးချသည်
ISP များမှ အသုံးများသော DPI များမှ တရားဝင်ဖြစ်သော ကြားဖြတ်ယူခြင်း ၊ မူဝါဒ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်နှင့် ပြဋ္ဌာန်းခြင်း၊ လျာထားသော ကြော်ငြာခြင်း၊ ဝန်ဆောင်မှု အရည်အသွေး ၊ အဆင့်ဆင့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးခြင်းနှင့် မူပိုင်ခွင့် ပြဋ္ဌာန်းခြင်း တို့ဖြစ် သည်
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးရှိ အစိုးရအများစုမှနေ၍ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများသည် တရားဝင်ဖြစ်သော ကြားဖြတ်ယူခြင်း စွမ်းဆောင်ရည်ကို လုပ်ဆောင်နိုင်ရန်လိုအပ်သည်
ဆယ်စုနှစ်များဆီက အမွေ အနှစ် တယ်လီဖုန်း ပတ်ဝန်းကျင်တွင် အစိုးရ၏ စောင့်ကြည့်ခြင်း ပစ္စည်းကိရိယာကို ဆက်သွယ်သော ကြားဖြတ်ယူသည့် ပရောက်ဆီ ဆာဗာ တစ်ခုကို သုံးခြင်းဖြင့် အသွားအလာ လမ်းကြောင်း ဆက်သွယ်မှု နေရာ (TAP)ကို ဖန်တီးကာ ထိုအရာကို ဖြည့်ဆည်းပေးခဲ့သည်
ဤအရာသည် မျက်မှောက်ခေတ် ဒစ်ဂျစ်တယ် ကွန်ရက်များတွင် မဖြစ်နိုင်ပါ
ဤလုပ်ငန်း လုပ်နိုင်မှု၏ ရှာမှီးမှု အပိုင်းသည် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်းခံရနိုင်ကာ DPI ပါဝင် သည်၊ DPI လုပ် ဆောင်နိုင်သော ထုတ်ကုန်များဖြစ်သည့် " LI သို့မဟုတ် - CALEA တိုင်ကြားခြင်း " တို့ကို အသုံးပြု နိုင်သည်- အသုံးပြုသူတစ်ဦး၏ အချက်အလက်စီးဆင်း ခြင်းကို ဆက်သွယ်ရရှိရန်- တရားရုံး အမိန့် ဖြင့် ညွှန်ကြားခြင်း ခံရသောအခါတွင် ဖြစ်သည်
ဝန်ဆောင်မှုအဆင့် သဘောတူညီချက် ဖြင့် တာဝန်ရှိသည်ဟု ခံယူထားသော ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်းပေးသူများသည် ၎င်းတို့၏ ဝယ်ယူသူများ ဝန်ဆောင်မှုအဆင့်အချို့ကို ပေးပြီး တစ် ချိန်တည်းမှာပင် လက်ခံနိုင်သော အသုံးပြုခြင်း မူဝါဒ ကို ပြဋ္ဌာန်းသည်
ထိုအရာသည် မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်ခြင်းများ၊ တရားမဝင် ပစ္စည်းများနှင့် လှိုင်းအကျယ် အသုံးပြုမှု မမျှတခြင်း တို့ကို ကာကွယ်ရန် DPI ကို အသုံးပြု၍ မူဝါဒ အချို့ကို အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရန် ပြုလုပ် ပေသည်
အချို့သော နိုင်ငံများတွင် ISP များသည် နိုင်ငံ၏ ဥပဒေများပေါ်မူတည်၍ စစ်ထုတ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ရန် လိုအပ်သည်
DPI သည် ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်း ပေးသူများ အား " အွန်လိုင်း မှ သင်လက်ခံရရှိသော သတင်းအချက်အလက် အစုံလိုက်ကို အလွယ်တကူ သိရှိရန် ခွင့်ပြု သည်- အီးမေး(လ်)မှ၊ ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် များသို့၊ ဂီတ၊ ဗီဒီယိုနှင့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ ဒေါင်းလုပ်(ဒ်) လုပ်ခြင်းများ မျှဝေခြင်းသို့" မူဝါဒများကို ဟိုမှသည်သို့IP လိပ်စာ၊ အချို့သော ပရိုတိုကောများ သို့မဟုတ် အသုံးချခြင်း သို့မဟုတ် အပြုအမူ အချို့ကို ခွဲခြားဖော်ထုတ်သည့် ကိုယ်တိုင် လေ့ လာသင်ကြားသောနည်းတို့ သို့ သို့မဟုတ် မှ အဆက်အသွယ်ကို ခွင့်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် ခွင့်မပြု ခြင်းဖြင့် အဓိပ္ပာယ် သတ်မှတ်နိုင်သည်
ISP များသည် ၎င်းတို့၏ ဝယ်ယူသူများ၏ အသွားအလာအားလုံးကို လမ်းကြောင်းပြုလုပ်ပေး သော ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဝက်(ဘ်) ဖွင့်ကြည့် ခြင်း အလေ့အထများကို အလွန်အသေး စိတ်သော နည်း ဖြင့် စောင့်ကြည့်နိုင်ပြီး၊ သူတို့၏ ဝယ်ယူသူများ၏စိတ်ဝင်စားမှုများနှင့် ပတ်သက်သော သတင်း အချက်အလက်ကို ရရှိရန် သူတို့အား ခွင့်ပြုသည်
ထိုအရာကို လျာထားသော ကြော်ငြာခြင်း တွင် အထူးပြုသော ကုမ္ပဏီများမှ အသုံးပြုခြင်းခံရနိုင်သည်
အနည်းဆုံး အမေရိကန် ဝယ်ယူ သူ ၁၀၀,၀၀၀ သည် ဤနည်းဖြင့် ခြေရာခံခြင်းခံရပြီး အမေရိကန် ဝယ်ယူ သူများ၏ အများဆုံး ၁၀% ကို ဤနည်းဖြင့် ခြေရာခံခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်
နည်းပညာပေးသူများတွင် NebuAd ၊ Front Porch  နှင့် Phorm  တို့ပါဝင်သည်
သူတို့၏ ဝယ်ယူသူ များကို စောင့်ကြည့် သော အမေရိကန် ISP များတွင် Knology  နှင့်Wide Open West  နှင့် ဖြစ်နိုင်ချေအားဖြင့် Embarq လည်း ပါဝင်သည်
ထို့အပြင် ယူကေ ISP ဗြိတိသျှ တယ်လီကွန်းမှ သူတို့၏ ဝယ်ယူသူ များ၏ အသိ တရား သို့မဟုတ် သဘောတူညီချက်မပါဘဲ ဖိုရွမ်မှ နည်းပညာကို စမ်းသပ်ခဲ့ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့ သည်
အဆင့်တူသူအချင်းချင်း (P2P) အသွားအလာ လမ်းကြောင်းကဲ့သို့ အသုံးချခြင်းများသည် လှိုင်းကျယ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများအတွက် တိုးပွားလာသော ပြဿနာများကို တင်ပြသည်
P2P အသွားအလာကို ထုံးစံအားဖြင့် ဖိုင်မျှဝေခြင်းကို ပြုလုပ်သော အသုံးချခြင်းများ မှ သုံး သည်
၎င်းသည် စာရွက်စာတမ်းများ၊ ဂီတနှင့် ဗီဒီယိုများ ဖြစ်နိုင်သည်
ကြီးမားသော အရွယ်ရှိ မီဒီယာဖိုင်များ၏ မကြာခဏ ကူးပြောင်းခြင်းကြောင့် P2P သည် တိုးလာသော အသွားအလာ လမ်းကြောင်း ဝန်များကို မောင်းနှင်ပြီး နောက်ထပ်ကွန်ရက် စွမ်းဆောင်ရန် နေရာကို လိုအပ် သည်
အသုံးပြုသူ အနည်းစုမှာ ကြီးမားသော P2P အသွားအလာ ပမာဏကို ဖြစ်ပေါ်လည် ပတ်စေပြီး လှိုင်းအကျယ် အနည်းငယ်ကို သုံးသည့် အီးမေး(လ်) သို့မဟုတ် ဝက်(ဘ်) ဖွင့်ကြည့် ခြင်း ကဲ့သို့သော အ သုံးချ ဆော့(ဖ်)ဝဲကို သုံးသော လှိုင်းကျယ် ဝယ်ယူ သုံးစွဲသူအများစု အတွက် စွမ်းဆောင် ရည်ကို နိမ့်ကျစေသည်ဟု ဝန်ဆောင်မှု ပေးသူများက ဆိုကြသည်
ညံ့ဖျင်းသော ကွန်ရက် လုပ်ဆောင်ချက်သည် ဝယ်ယူသူ စိတ်မကျေနပ်မှု အားတိုးစေပြီး ဝန်ဆောင်မှု ဝင်ငွေကို ကျ ဆင်းစေသည်
DPI သည် အော်ပရေတာများအား သူတို့၏ ရနိုင်သော လှိုင်းအကျယ်ကို ပို၍ရောင်းချရန် ခွင့် ပြုနေစဉ်အတွင်း ကွန်ရက် ပြည့်ကျပ်မှုကို ကာကွယ်ခြင်းဖြင့် အသုံးပြုသူအားလုံးကို ညီမျှသော လှိုင်းအကျယ် ဖြန့်ဝေခြင်းကို သေချာအောင်လုပ်သည်
အပိုအားဖြင့် ပို၍ မြင့်မားသော ဦးစား ပေးမှု တစ်ခုကို VoIP သို့မဟုတ် ငြိမ်သက်ခြင်း အနည်းငယ်ကို လိုအပ်သော ဗီဒီယိုဖြင့် ပြောဆို သောခေါ်ဆိုမှု၊ ၎င်းကို မလိုအပ်သော ဝက်(ဘ်)ရှာဖွေခြင်းသို့ ခွဲဝေချထားပေးနိုင်သည်
ဤအရာသည် ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့်ဆည်းပေးသူများ၏ ကွန်ရက်များကို ဖြတ်သန်းသွားသော အသွားအလာလမ်းကြောင်း အရ လှိုင်းအကျယ်ကို အင်တိုက်အားတိုက် ခွဲဝေ ချထားပေးရန် ဝန်ဆောင်မှု ဖြည့် ဆည်းပေးသူများ အသုံးပြုသော နည်းလမ်းဖြစ်သည်
DPI သည် နှင့် P2P ယှဉ်လျှင် အကျိုးသက်ရောက်မှု မရှိပြီး လှိုင်းအကျယ် စီမံအုပ်ချုပ်မှု ၏ အခြားနည်းလမ်းများမှာ ပို၍ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိကြောင်း အခြားသော ရောင်းချသူများမှ အခိုင်အမာပြောဆိုသည်
မိုဘိုင်းနှင့် လှိုင်းကျယ်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများသည် DPI အား အဆင့်ဆင့်ပေးသော ဝန်ဆောင်မှု အစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်ရန်၊ " တံတိုင်းကာရံထားသော ပန်းခြံ " ဝန်ဆောင် မှုများကို " တန်ဖိုးတိုးလာသော " ၊ " သင်စားနိုင်သမျှ " နှင့် " အရွယ်အစား တစ်ခုသည် အားလုံးနှင့် အံဝင်ခွင်ကျဖြစ်သည် " အချက်အလက် ဝန်ဆောင်မှုများမှ ခွဲခြားရန် နည်းလမ်း တစ်ခု အနေဖြင့် သုံးသည်
" အရွယ်အစားတစ်ခုသည် အားလုံးနှင့် အံဝင်ခွင်ကျ ဖြစ်သည် " အစား " တံ တိုင်းကာရံထားသော ပန်းခြံ "၊ အသုံးချခြင်းများ တစ်ခုလျှင်၊ ဝန်ဆောင်မှု တစ်ခုလျှင် သို့မဟုတ် " သင်စားနိုင်သမျှ " တို့ကို ငွေကြေးကောက်ခံနိုင်ခြင်းအားဖြင့် အော်ပရေတာသည် တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်း ဝယ်ယူသုံးစွဲသူတို့ကို သူ၏ ကမ်းလှမ်းခြင်းကို အံဝင်ခွင်ကျ စီမံထား နိုင်ပြီး အသုံးပြုသူတစ်ဦးလျှင် ရရှိသော သူတို့၏ ပျမ်းမျှဝင်ငွေ (ARPU) ကို တိုးစေသည်
မူဝါ ဒကို အသုံးပြုသူ သို့မဟုတ် အသုံးပြုသူ အုပ်စုတစ်ခုစီခြင်းအားဖြင် ဖန်တီးပြီး DPI စနစ်သည် ထို မူဝါဒ ကို ပြန်လည်ပြဋ္ဌာန်းကာ ကွဲပြားသော ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အသုံးချခြင်းများ များစွာကို အသုံးပြုသူမှ ဆက်သွယ် နိုင်ရန်ခွင့်ပြုသည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ISP များကို မူပိုင်ခွင့် ပိုင်ရှင်များမှ တောင်းခံခြင်း သို့မဟုတ် တရားရုံးများ သို့မဟုတ် တရားဝင်ဖြစ်သော မူဝါဒမှ မူပိုင်ခွင့်များကို ပြဋ္ဌာန်းရန် ကူညီသည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဒိန်းမတ်၏ အကြီးဆုံး ISP များမှ တစ်ခုဖြစ်သော တယ်လီ၂ သည် တရားရုံးမှ အမိန့်စာ ပေးခြင်းခံရပြီး BitTorrent  အတွက် စတင်သည့် အမှတ်ဖြစ်သော The Pirate Bay  ကို ဝယ်ယူသူများ ဆက်သွယ်ခြင်းမှ ပိတ်ဆို့ တားဆီးရန် ပြောခြင်း ခံရ သည်
ဖိုင်ရှယ်ယာဝင်များကို တစ်ချိန်လျှင် တစ်ခု တရားစွဲဆိုခြင်းအစား၊ အသံ ဒီဇိုင်းလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း (IFPI)နှင့် အကြီးစား အသံသွင်း အမှတ်တံဆိပ် လေးခုဖြစ်သောEMI ၊ Sony BMG ၊ Universal Music နှင့် Warner Music  တို့သည် Eircom  ကဲ့သို့သော ISP များအား သူတို့၏ မူပိုင်ခွင့်များကို လုံလုံလောက်လောက် ကာကွယ်ခြင်း မပြု သည့်အတွက် စတင်တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
ISPများသည် ၎င်းတို့ထုတ်လွှတ်သော သတင်းအ ချက်အလက်ကို စောင့်ကြည့်ရန် ယေဘုယျ တာဝန်ယူခြင်း အောက်တွင် မထားလျှင် ရနိုင် ကြောင်းကို ဥရောပ ညွှန်ကြားချက် ၂၀၀၀၃၁ EC တွင် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြခြင်းနှင့် ညွှန်ကြား ချက် ၂၀၀၂၅၈ EC သည် ဥရောပ နိုင်ငံသားများအား ဆက်သွယ်ရေး သီးသန့်တည်ရှိမှု အခွင့်အရေး တစ်ရပ် ပေးထားခြင်းတို့ရှိသော်လည်း IFPI သည် ISP များအား ၎င်းတို့၏ ကွန်ရက် မှ မူပိုင်ခွင့်ရှိသော အရာများကို တရားမဝင် တင်ထားခြင်းနှင့် ဒေါင်းလုပ်(ခ်)လုပ်ထားခြင်းတို့ကို ဖယ်ရှားရန် အသွားအလာကို စစ်ထုတ်စေလိုသည်
အမေရိကန် ရှပ်ရှင်အစည်းအရုံး (MPAA) သည် ရုပ်ရှင် မူပိုင်ခွင့်များ ကို ပြဋ္ဌာန်းသော်လည်း အခြားတစ်ဖက်တွင်မူ ဖယ်ဒရယ် ဆက်သွယ်ရေး ကော်မရှင် (FCC) နှင့်အတူ ရပ်တည်ချက်တူပြီး ကွန်ရက် ကြားနေရေးသည် သီးသန့်တည်ရှိမှု မူပိုင်ခွင့် ထိပါးခြင်းကို ဆန့်ကျင်သည့်နည်းပညာများဖြစ်သည့် နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက် အသုံးချ ပရိုဂရမ် စစ်ဆေးခြင်း နှင့် စစ်ထုတ်ခြင်း အခြားပုံစံများကို ထိခိုက်စေ နိုင် ကြောင်း ဖော်ပြ သည်
DPI သည် ISP များအား အသုံးပြုသူအုပ်စု၏ အသုံးပြုခြင်း ပုံစံများနှင့် ပတ်သက်ပြီး စာရင်း အင်း အချက်အလက်များကို စုစည်းရန်ခွင့်ပြုသည်
ဥပမာ- ထိုအရာသည် 2 Mbit  ဆက် သွယ်မှုရှိသော အသုံးပြုသူများသည် 5 Mbit  ဆက်သွယ်မှုရှိသော အသုံးပြုသူများနှင့် မတူ ညီသောပုံစံဖြင့် ကွန်ရက်ကို အသုံးပြုခြင်း ရှိ၊ မရှိကို စိတ်ဝင်စားခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်
ဦးတည်ရာ အချက်အလက်ကို ရရှိခြင်းသည်လည်း ကွန်ရက်စီမံကိန်းကို ကူညီသည်
ကွန်ရက်စောင့်ကြည့်ခြင်း နှင့် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း  DPI ကို သူတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ကွန်ရက်များ လုံခြုံမှုအတွက် အသုံးပြုခြင်းအပြင် မြောက်အမေရိက၊ ဥရောပ နှင့် အာရှရှိ အစိုးရများသည် စောင့်ကြည့်ခြင်း နှင့် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း ကဲ့သို့သော ရည်ရွယ်ချက်များစွာအတွက် DPI ကို အသုံးပြုသည်- ထိုအစီအစဉ်များအနက်မှ အများစုမှာ အဆင့်သတ်မှတ်ခွဲခြားထားသည်
FCC သည် အင်တာနက် CALEA လိုအပ်ချက်များကို သဘောတူလက်ခံသည်
ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ တိုင်းပြည်အများစု ကဲ့သို့ အမေရိကန် ကွန်ဂရက်နှင့်အညီ FCC သည် အင်တာနက် ဝန်ဆောင် မှုများ အပါအဝင် အဝေးဆက်သွယ်ခြင်း ဖြည့်ဆည်းပေးသူ အားလုံးသည် သတ်မှတ်ထား သော အသုံးပြုသူများ၏ ပေးသွင်းသည့် အချက်အလက်များ တစ်ချိန်တည်း အရေးလည်းယူ၊ ပြန်လည်းပြန်ကြားပေးသော ဆက်သွယ်ရေးစနစ်ကို ဖြည့်ဆည်းပေးရန် ဟူသော တရားရုံး၏ အမိန့်ကို ဆောင်ရွက်ခြင်းအား အထောက်အပံ့ပေးနိုင်ရမည်ဟု သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းသည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် FCC သည် အသစ်ဖြစ်သော ခေါင်းစဉ် ၄၇ ၊ အပိုဒ်ခွဲ Z ကို လိုက်နာပြီး၊ ထိုဥပဒေ များသည် အင်တာနက် ဆက်သွယ်ခြင်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးသူများသည် ထိုလိုအပ်ချက်များကို ပြည့်မီစေရမည်ဟု ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ်သည်
DPI သည် ထိုလိုအပ်ချက်ကို ပြည့်မီစေရန် လို အပ်သော မူဝါဒလမ်းစဉ်များအနက်မှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ထိုရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တစ်ဝန်းလုံးတွင် အသုံးပြုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ (NSA) သည် အေတီနှင့် တီ ဖြင့် ပူပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် အင်တာနက် အသွားအလာ စောင့်ကြည့်ခြင်း၊ ခွဲထုတ်ခြင်းနှင့် တဆင့်ပေးပို့ခြင်းတို့ကို ပို၍ မြန်သော အသုံးချ ခြင်း ကို သုံးခဲ့သည်
မည်သည့် အစုံလိုက်များသည် အီးမေး(လ်) သို့မဟုတ် အင်တာနက် ပရိုတိုကောပေါ်မှ အသံ (VoIP) ဖုန်းခေါ်ဆိုမှုကို သယ်ဆောင် သည်ကို ရှာဖွေ ရန် DPI ကို အသုံးပြုသည်
အေတီ နှင့် တီ ၏ ဘုံကျောရိုး နှင့်တွဲဆက် နေသော အသွားအ လာ ကို အမျှင်နှစ်ခု အကြားတွင် " ခွဲခြားခံရသည်" ၊ ထုတ်လွှင့်ချက် စွမ်းအား၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း ကို အထွက်အမျှင်တစ်ခုစီသို့ ရောက်ရန် ထုတ်လွှင့်ချက်ကို ခွဲဝေသည်
အထွက် အမျှင်များ၏ တစ်ခုသည် လုံခြုံစိတ်ချရသော အခန်းသို့ ခွဲဖြာထွက် ခြင်းခံရပြီး- ဆက်သွယ်ရေးများကို သယ် ဆောင်သော အခြားတစ်ခုသည် အေတီနှင့် တီ၏ ပြောင်းလဲခြင်းပစ္စည်းကိရိယာသို့ သွားသည်
လုံခြုံစိတ်ချရသော အခန်းတွင် Narus (နာရပ်(စ်)) အသွားအလာ ပိုင်းခြားစိတ်ဖြာခြင်း နှင့် လောဂျစ် ဆာဗာများပါဝင်သည်
ထိုစက် များသည် ပေးသွင်းသည့် အချက်အလက်များ တစ်ချိန်တည်း အရေးလည်းယူ ပြန်လည်း ပြန်ကြားပေးသော အချက်အလက် ကောက်ယူခြင်း (စဉ်းစားသုံးသပ်ရန် အတွက် အချက် အလက် မှတ်ယူခြင်း) ကို ပြုလုပ်နိုင်ပြီး တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၀ ဂစ်ဂါဘစ် ဖမ်းယူကြောင်း နာရပ်(စ်)မှ ဖော်ပြသည်
အသွားအလာ အချို့ကို ရွေးချယ်ပြီး ခွဲခြားစိတ်ဖြာရန် အတွက် "ဗဟို အချက်အချာနေရာ" သို့ မြှုပ်နှံထားသောလိုင်းမှ တဆင့် ပေးပို့သည်
Marcus (မားကပ်(စ်)) ကျမ်းကျိန်လွှာ အရ၊ ခွဲဖြာထွက်သော အသွားအလာ "ဆန်ဖရန်စ္စစကို ပင်လယ် အော်ဒေသရှိ AT&T’s  အသွားအလာ၏ အားလုံး သို့မဟုတ် အများ အပြားကို ကိုယ်စားပြုသည်" သို့ဖြစ်၍ " ဒေသတွင်း အချက်အလက် အဓိက ပါဝင်သော အချက်အလက်ရင်းမြစ်များကို မထည့်သွင်းရန် အစီအစဉ် စနစ်... ဖန်တီးသူများ သည် တည် နေရာ သို့မဟုတ် အမျှင်ခွဲထုတ်ခြင်း အနေအထားအားဖြင့် ကြိုးစားခဲ့ခြင်း မရှိပါ
" DPI နည်းပညာ ကိုသုံးပြီး IBM (အိုင်ဘီအမ်) သို့မဟုတ် Dell Linux ( ဒဲ(လ်) လင်းနပ်(စ်)) ဆာဗာများ ပေါ်တွင် မောင်းနှင်သော နာရပ်(စ်) ဝေါဟာရဆိုင်ရာ အသွားအလာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ သည့် ဆော့ (ဖ်)ဝဲ(လ်)သည် လျာထားသော အီးမေး(လ်) လိပ်စာ၊ အိုင်ပီ လိပ်စာ၊ သို့မဟုတ် ဖြစ်လာခဲ့လျှင် ဖုန်းနံပါတ် တို့တွင် အခြေခံ၍ တိကျသော မက်ဆေ့(ခ်ျ)ကို ရွေးယူရန် ၁၀ ဂစ် ဂါဘစ်စက္ကန့် လျှင်ရှိသော အသွားအလာ မှတဆင့် ရွေးသည်
[21] FISA (ဖီဆာ) ၏ အမိန့်စာ ကိုရယူခြင်း မရှိဘဲ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်းရှိ လူများနှင့် ပြည်ပရှိ ၎င်းတို့၏ အဆက် အသွယ်များ အကြား အီးမေး(လ်) နှင့် တယ်လီဖုန်း အပြန်အလှန် ပြောဆိုဖလှယ်ခြင်းများကို လျှို့ဝှက်စွာ ကြားဖြတ်ယူခြင်းအား အမိန့်ပေးရန် သမ္မတ တွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိသည်ဟု သူတို့ ယုံ ကြည်ကြောင်း သမ္မတ George W. Bush (ဂျော့ ဒဗလျူ ဘု(ရှ်)) နှင့် ရှေ့နေချုပ် Alberto R. Gonzales (အယ်(လ်)ဘာတို အာ ဂွန်ဇါလီ(စ်)) တို့မှ အခိုင်အမာ ပြောဆိုသည်
ကာကွယ်ရေး သတင်းအချက်အလက်စနစ်များ အေဂျင်စီ မှ နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက် သုံးpacket စစ်ဆေးခြင်းကို အသုံးပြုသည့် အာရုံခံ စင်မြင့်တစ်ခုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံရှိ အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း တရုတ်နိုင်ငံသားများ သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော် အကျိုးစီးပွားကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေသည့် ကွန်ရက် အသွားအလာနှင့် ပါဝင်သည့် အကြောင်းအရာကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် ဆင်ဆာပြုလုပ်ရန် တရုတ် အစိုးရသည် နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက်သုံးပက်ကက် စစ်ဆေးခြင်းကို အသုံးပြု သည်
ထိုအရာတွင် ကာမရာဂစိတ် ဖြစ်စေရန်ရေးသားပြသမှု ၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာ သတင်း အချက် အလက်နှင့် နိုင်ငံရေး သဘောထားကွဲလွဲမှုတို့ ပါဝင်သည်
တရုတ်နိုင်ငံ အတွင်းရှိ လူ အများ သည် နောက်တွင်ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများပါဝင်သည့် ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် များကို ဆက်သွယ်ရာတွင် တားဆီးပိတ်ဆို့ခြင်းခံရကြောင်း တွေ့ရှိလေ့ရှိသည်
တိုင်ဝမ် နှင့် တိဘက် လွတ်လပ်ရေး၊ Falun Gong (ဖာလန်ဂွန်)၊ Dalai Lama (ဒလိုင်လားမား) ၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ် တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တီယန်မန် ရင်ပြင် ဆန္ဒပြပွဲများ နှင့် အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်ခြင်း များ၊ အာဏာရ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဆန့်ကျင်သော နိုင်ငံရေးပါတီများ ၊ သို့မဟုတ် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတို့ ဖြစ်သည်
VoIP အသွားအလာကို ၎င်းတို့ နိုင်ငံ၏ အတွင်း နှင့် အပြင်တွင် တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်
စကိုက် ရှိ အသံ အသွားအလာကို ထိခိုက်ခြင်း မ ရှိသော်လည်း စာသား မက်ဆေ့(ခ်ျ)များမှာ DPI ပေါ်တွင် မူတည်ပြီး ဆဲဆိုသည့် စကားလုံးများ ကဲ့သို့ အပြော မခံသော အရာများ ပါဝင်သည့် မက်ဆေ့(ခ်ျ)များကို တကယ့်ကို ပေးပို့ခြင်းမရှိ ဘဲ၊ စကားပြောဆိုခြင်းရှိ ပါဝင်သူတိုင်းကို အသိပေး အကြောင်းကြားခြင်းလည်းမရှိပါ
Youtube.com ၊ ဓာတ်ပုံ နှင့် ဘလော့(ဂ်) ဆိုဒ်များစွာကဲ့သို့သော ရုပ်မြင်နိုင်သည့် မီဒီယာ ဆိုဒ် များကိုလည်း တရုတ်နိုင်ငံမှ တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားသည်
အီရန်နိုင်ငံတွင်း အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် အီရန်အစိုးရသည် နက်ရှိုင်းသော အစုံလိုက်သုံးပက်ကက် စစ်ဆေးခြင်း အတွက် စနစ်တစ်ခုကို နော်ကီယာ ဆီမန်း ကွန်ရက်များ (NSN) မှ ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း ပြောဆို ကြသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇွန်လထုတ် ဝေါ(လ်)စထရိ ဂျာနယ် တွင် ဖော်ပြထားသော NSN ပြော ရေးဆို ခွင့်ရှိသူ Ben Roome (ဘန် ရွမ်မီ) ၏ အစီရင်ခံစာမှ ကောက်နှုတ်ဖော်ပြချက်အရ NSN သည် ဂျာမန် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများစွာကို ပူးပေါင်းတည်ထောင်ထားသော ကော်ပိုရေး ရှင်း ကြီးဖြစ်သော ဆီးမန်း အေဂျီ နှင့် ဖင်လန် ဆဲ(လ်)ဖုန်း ကုမ္ပဏီဖြစ်သော နော်ကီယာ ကော်ပိုရေးရှင်းတို့ကို ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဆောင်းပါးတွင် အမည် မဖော်ပြ ထားသော ပညာရှင်များ၏ ဖော်ပြချက်များအရ၊ စနစ်သည် "ဆက်သွယ်မှုကို ပိတ်ဆို့တား မြစ်ရန်သာ မဟုတ်ဘဲ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီနှင့် ပတ်သက်သော သတင်းအချက် အလက်ကို စုဆောင်း ရန် ၎င်းကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် လုပ်ကြံသတင်း ရည်ရွယ်ချက်များ အတွက် ၎င်းကို ပြောင်းလဲ ရန် အာဏာပိုင်များအား စတင်လုပ်ဆောင်စေသည်
"စနစ်ကို အီရန် အစိုးရ၏ တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားခြင်း၏ အစိတ် အ ပိုင်းဖြစ်သော တယ်လီဖုန်းဆက်သွယ်ရေး အခြေခံ အဆောက်အအုံ ကုမ္ပဏီမှ တပ်ယူခဲ့သည်
ဂျာနယ် အရ NSN သည် " တရားဝင်ဖြစ်သော ကြားဖြတ်ဝင်ယူခြင်း " ဟူသော နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ်ပြုထားသော အယူအဆအောက်တွင် ယမန်နှစ်က အီရန် သို့ ပစ္စည်းကိရိယာများ ပေးခဲ့သည်
" ဟု Mr. Roome (မစ္စတာ ရွမ်မီ) က ပြောခဲ့သည်
ထိုအရာသည် အွန်လိုင်းတွင် ဆောင်ရွက်သော အကြမ်းဖက်မှု ၊ ကလေး ကာမရာဂစိတ် ဖြစ်စေရန် ရေးသားပြသမှု၊ မူးယစ် ဆေးဝါး တရားမဝင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားခြင်း နှင့် အခြားရာဇဝတ်မှု များကို နှိမ်နှင်းရန် ဟူ သော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် အချက်အလက်များကြားဖြတ်ဝင်ယူခြင်း နှင့် ဆက်သွယ်မှုရှိ သည်
ယင်းမှာ တယ်လီကွန်းကုမ္ပဏီအများစုတွင် မရှိသော လုပ်နိုင်စွမ်းဖြစ်သည် ဟု သူသည် ပြောခဲ့သည်..... အီရန်သို့ နော်ကီယာ ဆီမန်း ကွန်ရက်များရောင်းချခဲ့သော စောင့်ကြည့်သည့် စင်တာကို ကုမ္ပဏီ၏ ကြော်ငြာစာစောင်တွင် ဤသို့ ဖော်ပြခြင်းခံခဲ့ရသည်၊ 'ကွန်ရက်များအား လုံးပေါ်တွင်ရှိသော အသံနှင့် အချက်အလက် ဆက်သွယ်ရေး အမျိုးအစားအားလုံးကို စောင့် ကြည့်ခြင်းနှင့် ကြားဖြတ်ဝင်ယူခြင်း' ကို ခွင့်ပြုသည်
မစ္စတာ ရွမ်မီပြောခဲ့သည် မှာ 'မတ်လကုန် တွင် 'ဆက်စပ်ဆင်ခြင်နိုင်စွမ်းသော အဖြေရှာခြင်းများ' ဟုခေါ်သည့် စောင့်ကြည့်သော ပစ္စည်း ကိရိယာကို Munich (မြူးနစ်) အခြေပြု ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ကုမ္ပဏီဖြစ်သော Perusa (ပီရူးဆာ) မိတ်ဖက်များ ရန်ပုံငွေ ၁ LP သို့ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုသည် စီးပွားရေး လုပ် ငန်းမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်'
ထိုအရာသည် ၎င်းတို့၏ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်း၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေတော့မည် မဟုတ်ပါဟု " ကုမ္ပဏီမှ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြောင်း သူ ပြောခဲ့ သည်
ဆယ်စုနှစ် အစောပိုင်းတွင် လုံခြုံစိတ်ချရသော ကွန်ပျူတာ ကော်ပိုရေးရှင်း မှနေ၍ အီရန်သည် NSN စနစ်ကို ဆက်တိုက်ဝယ်ယူခဲ့ခြင်းများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဝါရှင်တန် ဒီစီ အခြေစိုက် ဘက်မလိုက်သော ဆန်းစစ်လေ့လာသူနှင့် Cato Institute ကာတို တက္ကသိုလ် အဖြည့် ပညာရှင်ဖြစ်သူ David Isenberg (ဒေးဗစ် အိုင်ဆင်ဘတ်) ၏ ဂျာနယ် အစီ ရင်ခံစာ၏ အစီရင်ခံခြင်းဆိုင်ရာ ယုံကြည်အားထားရမှုနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းများ ပေါ်ထွက် ခဲ့ကာ အထူးသဖြင့် Mr. Roome (မစ္စတာ ရွမ်မီ) သည် သူနှင့် ပတ်သက်သော
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ကြာဘက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာဘက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၄ ဦး၊ မ ၁၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
တကောဒဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takawde)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ခဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခဲဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၉ ဦး၊ မ ၂၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ၏ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီကို ပင်လယ်ကွေ့ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး ကောင်စီ အဖြစ်စတင်ခဲ့ပြီး ဒေသတွင်းနှင့် အစိုးရ အချင်းချင်း နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ သမ္မဂ္ဂ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ရှိ အာရပ်နိုင်ငံများ အားလုံး (အီရတ်မှအပ) ပါဝင်သည်
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများမှာ ဘာရိန်းနိုင်ငံ၊ ကူဝိတ်နိုင်ငံ၊ အိုမန်နိုင်ငံ၊ ကာတာနိုင်ငံ၊ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံနှင့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဦးတိုချောင်းရွာ၊ ဓဓဓားမြချောင်းဓ
ထန်းဇင် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanzin(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ထန်းဂွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဂွကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄၉ ဦး၊ မ ၂၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဇွန်လ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၆၁)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၆၂)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀၄) ရက် ကျန်သေးသည်
ပင်ဆိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhseng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ထမုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး ၁၄ ရာစုတွင် မွန်ဘုရင် ဓမ္မစေတီမင်းမှ ရွှေတိဂုံဘုရားသို့ သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီသို့ လှူဒါန်းသည့် ခေါင်းလောင်းကြီးများအနက် ပထမဦးဆုံး ခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်သည်
၁၆ ရာစုတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး ဒီဗရစ်တို ခေါ် ငဇင်ကာမှ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရွှေတိဂုံဘုရား ကုန်းတော်ပေါ်မှ အဓမ္မယူငင်သွားပြီးနောက် ဖောင်ဖြင့် သယ်ယူရန် ကြိုးစားစဉ် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သံလျင်မြို့အကြား မြစ်သုံးခုဆုံရာ နေရာတွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်
၎င်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီးမှာ ယခုထက်တိုင် မြစ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အောင်မြင်ခြင်း မရှိသေးပေ
သို့သော် သူ့ခန့်အပ်ထားခဲ့သော ဥပိုက်၊ သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ် ၄ယောက်တို့သည် အိမ်ထောင်စု စာရင်းသာမကပဲ အခွန်ပါ ကောက်ယူခဲ့ကြရာ ကြေးနီ ပိဿာချိန် ၁၈၀ဝ၀ဝ ရရှိသည်
ဓမ္မစေတီမင်းအား ဆက်သသော အခါတွင် ဘုရင်က စိတ်ဆိုးပြီး ၎င်းကြေးများကို ပြည်သူတို့ထံ ပြန်လည် ပေးအပ်စေသည်
ပြည်သူတို့က ဘုရင်အား သူတို့ ပြန်မယူလိုဘဲ သင့်တော်ရာ ကောင်းမှုပြုရန် ဘုရင်အား ပြောသဖြင့် အမတ်ကြီး ဗညားအိန်အား ခေါင်းလောင်း အဖြစ် သွန်းစေခဲ့သည်
ပဲခူးမြို့ ရွှေမော်ဓောဘုရား၏ ရာဟုထောင့် အနောက်ဘက် မြေကွက်လပ်တွင် ၁၄၈၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၁-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၈)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့) တွင် စတင်၍ ပွဲသဘင် ကျင်းပ၍ သွန်းလောင်းခဲ့သည်
အခါပေးခဲ့သော ဆရာတို့မှာ ဇေယျာဗာဟု၊ ရာဇာဗာဟု၊ ပဲခူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်၊ သင်္ဃရာဇာ ဆရာတို့ ဖြစ်သည်
လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်က ခေါင်းလောင်း သွန်းလောင်းသော အချိန်မှာ မိချောင်းနက္ခတ် ဖြစ်သဖြင့် အသံကောင်းစွာ မမြည်နိုင်ဟု ဟောကြားခဲ့သည်
ဘုရင်က ဟောကြားချက် မမှန်လျှင် ဆွေခုနှစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက် အပြစ်ပေးမည်
ဟောကြားချက် မှန်လျှင် သူကောင်းပြုမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး ပြီးသော အခါတွင် အသံမမည်သောကြောင့် လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်အား ရာဇ ပရောဟိတ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
များမကြာ အမြို့မြို့ အိမ်ရှိစာရင်းကို ယူစေ အမိန့်ရှိ၍ ဥပိုက်အမတ်နှင့် သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ်လေးယောက်ကို ခန့်၍ သွားလေသော် အိမ်ရှိတိုင်းက ရုံမှတ်ကြေး တစ်သန်းရှစ်သိန်းရကြောင်းကို ကြားတော်မူလျှင် အိမ်ရှိကိုသာ သိလို၍ ခန့်ထားသည်ကို ဆင်းရဲသူ၊ ဆင်းရဲသားတို့ကြေးကို ခံယူကောက်မည်လောဟူ၍ အမတ်လေးယောက်တို့ကို အပြစ်ပေး၍ ကြေးကိုတုံ့စေ အမိန့်တော်ရှိသည်ကို အမြို့မြို့ကျေးလက်သားတို့က သင့်ရာကောင်းမှုတော်ဖြစ်အောင် လှူတော်မူပါ
ကျွန်တော်တို့ မယူပါပြီဆိုသောကြောင့်  ဒဂုံဆံတော်ရှင်မှာ ဆွဲရအောင် ခေါင်းလောင်းကြီး သွန်းစေဟု ဗညားအိန်အမတ်ကြီးကို ခန့်၍  *:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ စောက် (၁၂) တောင် အဝ (၈) တောင် ရှိသည်
ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အလယ်ဖောင်းရစ်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူပါသော ဖောင်းကြွဘုရား (၂၈) ဆူပါပြီး ၎င်း၏ အပေါ်ဘက်တွင် အတွဲတစ်တွဲလျှင် ကျောက်သံပတ္တမြား (၄၅) လုံး ပါရှိသော အတွဲ (၄၅) တွဲ၊ အတန်း (၂) တန်း ပါရှိသဖြင့် (၄၅လုံး x ၄၅တွဲ x ၂တန်း) စုစုပေါင်း ကျောက်သံပတ္တမြားပေါင်း ၄၀၅၀ လုံး ပါရှိသည်
ယခုလက်ရှိ အခြေအနေတွင် ခေါင်းလောင်းကြီး၏ ကွင်းမှာ အနည်းငယ် ကွဲအက်လျက် ရှိပြီး ကျောက်သံပတ္တမြား ဒုတိယတွဲမှာ အနည်းငယ် ပြုတ်လျက် ရှိသည်
ဖယောင်းပုံစောက် ၁၂ တောင်၊ အဝ ၇ တောင် သွန်းမည်ရှိရာတွင် အခါပေးသူ ဇေယဗာဟု၊  ရာဇာဗာဟု၊ ပဲကူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်တို့ကို သင်္ဃရာဇာ ဆရာလေးပါး ပေး၍ တပေါင်းလ္ဆန်း ရှစ်ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ သိဟ်လက်တွင် မင်းလည်း ကိုယ်တော်နှင့် မိဖုရား ကိုယ်လုပ်တော်တို့အပြင် အမတ်ပြည်သူတို့ကို ပွဲသဘင်ကြီးစွာ ခင်းရာတွင် လောကဉာဏဆရာသည် မင်းကိုလျှောက်သည်ကား ခေါင်းလောင်းတော်သည် သွန်းပြီးလျှင် အပြစ်အဆာမရှိ ချောမောလိမ့်မည်
ထိုအခါ အသံမရရှိလမည်၊ လျှောက်သည်ကို အထက်က သည့်ကဲ့သို့ဖြစ်မည်ကို မလျှောက်မထား ယခုမှ လျှောက်ဆိုသော်၊ ဆိုသည့်အတိုင်း မမှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက်တိုင် အပြစ်ပေးမည်
ဆိုသည့်အတိုင်း မှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက် ကောင်းအောင် ပြုမည်ဟု အမိန့်တော်ရှိသည်နှင့် သွန်းပြီးသော် ထိုဆရာဆိုတိုင်း ရှိသည်နှင့် ခေါ်၍ မေးတော်မူသော် ဆရာတို့ပေးသည့် အခါသည် နက္ခတ် ၆ လုံး ဖြစ်သည်
နက္ခတ် ၆ လုံးတို့သည် မိချောင်းနက္ခတ်၊ မိချောင်းတို့သည် လျှာမရှိဖြစ်၍ မမြည်နိုင် ရှိရသည်ဟု လျှောက်လေသည်
မင်းလည်းကြားလျှင် အမှန်ပင် ဖြစ်ချေသည်ဟု ဆုကြီးလာဘ်ကြီးပေး၍ ရာဇပုဟောဟိတ် အမည်ကိုလည်း ပေးတော်မူသည်
ခေါင်းလောင်းကိုလည်း ဒဂုံဆံတော်ရှင် ဘုရားမှာ ဆုတောင်းဆုယူပြု၍ ဆွဲထားပြီးလျှင် ဟံသာဝတီမြို့တော်သို့ ပြန်တော်မူသည်
*:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ဓမ္မစေတီမင်းသည် ထိုခေါင်းလောင်းကို  သွန်းလောင်းပြီးသော အခါတွင် ရွှေလှေ ရွှေလှောင်း ရွှေဖောင်တို့ဖြင့် တင်ဆောင်လာပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၂ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ဒဂုံ (ယခု ရန်ကုန်) ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ မတင်လှူဒါန်းခဲ့ရာ ကဆုန်လဆန်း ၉ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီး၍ ကဆုန်လဆန်း ၁၁ ရက်တွင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းခဲ့သည်
တစ်ပြိုင်တည်းမှာပင် ၅၀ဝ ပိဿာ ရှိ ခေါင်းလောင်း အသေး လည်း သွန်းလောင်း လှူတန်း ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံဘုရား (စနေဒေါင့်) ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ၁၂၃ နှစ်တိတိ တည်ရှိခဲ့သည်
နောင် နှစ်တစ်ရာ ကြာပြီးနောက် ၁၅၈၂ ခုတွင် အီတလီ ကျောက်ကုန်သည် ဂစပါရို ဘယ်ဘီသည် ရွှေတိဂုံ ဘုရား သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရွှေတိဂုံ ဘုရားကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင် ခဲ့သည်
သူရေးခဲ့သည်မှာ "ကျွန်ုပ် တွေ့ခဲ့ရသည်မှာ အလွန်ခမ်းနားသော ခန်းမကြီးထဲတွင် အလွန့်အလွန် ကြီးမားသော ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိပြီး အတိုင်းအတာ အားဖြင့် ခြောက်လှမ်း နှင့် သုံးဖန် ရှိပြီး အထက်မှ အောက်သို့ စာလုံးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပူးကပ်နေသောစာများ အပြည့်ရေးထားပြီး ဖက်ရမည်ပုံ မပေါ်ပေ
"၁၅၃၀ ခုတွင် မွန် ဘုရင်များ၏ အာဏာစက် ကျဆင်းလာပြီး ၁၅၃၅ ခုတွင် အောက်ပြည်သည် အထက်ပြည်နှင့် ခြားနားသွားသည်
တစ်ချိန်တည်းမှာ ဥရောပ ကုန်သည် နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ များ အောက်မြန်မာပြည် သို့ ရောက်လာကြသည်
၁၅၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖီလစ် ဒီ ဘရုတ်တို ရ နီကုတ် အား စီရမ်(သန်လျင်)တွင် အောက်မြန်မာပြည် အုပ်ချူပ်သူများ က ကုန်သွယ်ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးလိုက်သည်
၁၆၀ဝ ခုတွင် သူ၏ ဩဇာမှာ မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက် ဘေးပတ်ဝန်းကျင် အပါအဝင် ဒဂုံ အထိ ရောက်သည်
၁၆၀၈ ခု (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၇၄ခု တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့) နေ့လယ် ၁၂ နာရီတွင် တွင် ဒီဘရစ်တို သည် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်မှ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို တောင်ပေါ်မှ လှိမ့်ချ၍ မြစ်တွင် ဆင်များဖြင့်ဆွဲကာ ပုဇွန်တောင် ရေလက်ကြားတွင် ဖေါင်ပေါ်သို့ တင်ခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး နှင့် ဖောင်သည် သန်လျှင်မှစ၍  မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးနှင်ခဲ့သည်
သို့သော် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သန်လျှင်မြို့ ကြားပဲခူးမြစ် နှင့် ရန်ကုန်မြစ် ဆုံရာ မြစ်ဆုံ ခေါ် နေရာတွင် ဖောင်ပျက်ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး မှာ ရေအောက် သို့ ကျသွားခဲ့သည်
ဒီ ဘရစ်တို လည်း ရေအောက် ပါသွားခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီ တို့လည်း ၎င်းကိုခိုးယူခြင်းကြောင့် အထိနာသည်
ပေါ်တူဂီ ဂတ်ရုံးအား ဒေါသထွက်သော ဗမာများက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းများအရ ပေါ်တူဂီ ခေါင်းဆောင်မှာ ဝါးရင်းတုတ်ဖြင့် တစ်ချက်ခြင်း ရိုက်၍ တဖြည်းဖြည်းခြင်း သေစေသည်ဟု ဆိုသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးနှင့်အတူ ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုမှ ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရားသို့ လှူဒါန်းရန်အတွက် ဦးသာဆွေ ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့မှ သွန်းလုပ်ထားသော ဉာဏ်တော် ၇ တောင် ရွှေသားစင်စစ် အလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ၊ လုံအိုးကွဲသွားသောကြောင့် ဉာဏ်တော် ၇ တောင်တွင် တစ်မိုက်လျော့သော ရွှေသားအလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ စုစုပေါင်း ရွှေ (၆)တန်နှင့် တန်ချိန် ၆၀ ခန့် ရှိသည့် အခြားခေါင်းလောင်း အသေးတစ်လုံးတို့လည်း အတူတကွ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
နစ်မြုပ်နေသော နေရာမှာ ရေအနက် (၂၇)ပေ မြေကြီးအောက် (၂၅) ပေ စုစုပေါင်း (၅၂) ပေ တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ရန်ကုန်ရှိ သမိုင်း အထောက်အထားများ အရ ၁၈၀ဝ ခုတွင် ခေါင်းလောင်းကြီးကျရာနေရာတွင် ဝဲကတော့ ထိုးသည်ဟု ပါသည်မှတပါး  ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူမှု မရှိခြေ
ယခုခေတ် လူကြီးများပင် ၎င်း  ဝဲကတော့ ကို မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
ပေ ၄၀ သာရှိပြီး ရေအောက်ရွှံညွှန်များမှာ နောက်ထက် ပေ ၄၀ လောက် ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းရွှံညွှန်များထဲတွင် ခေါင်းလောင်း ရှိပေမည်
စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော် ခေါင်းလောင်း အသေးသည်လည်း ဗြိတိသျှ သိုက်သမား (British Prize Agent) များက ၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မှ ယူဆောင်ရာ လှိုင်မြစ်တွင်း ကျနေရစ်ခဲ့သည်
သို့သော် ဗြိတိသျှ တို့ စွန့်လွှတ်ခဲ့သော် ၎င်းခေါင်းလောင်းအား ရွာသားများက ဆယ်ယူခဲ့ပြီး စေတီတော်ထက်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန်အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
မြန်မာတို့က ခေါင်းလောင်းကြီးအား မူလ တည်ရှိရာ စေတီတော်သို့ ပြန်ပို့လျှင် ကူညီမည်ဟု ဆိုသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့လည်း မစဉ်းစားပဲ ခေါင်းညိတ်ခဲ့သည်
မြန်မာတို့တွင် ဉာဏ်နီဉာဏ်နက် ရှိသည်
ရေငုတ်သမားများက ခေါင်းလောင်း၏ အောက်တွင် ဝါးလုံးခေါင်းများ တစ်လုံးခြင်းသယ်ယူထည့်ပြီးစုပေါင်းတွဲချည်ကာ ရေပေါ်ပေါ်စေသည်
၎င်းကြိုးစားချက်သည် ထိုအချိန်က မြန်မာတို့ အမျိုးသားရေးရစေခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ ဦးစီး၍ ရှာဖွေခွင့်လျှောက်ထားသူ ဦးကြိုင်၊ ဦးတင်ရွှေ၊ ဦးစိုးလွင်တို့ပါဝင်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က ၁၉၈၇-ခုနှစ်တွင်၎င်း၊  ၁၉၈၉-ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်၎င်း၊  ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရန် ဒေါပုံမြစ်ဝ မြစ်သုံးဆိုင် ရေပြင်ကျယ်၌ ကွင်းဆင်းဆည်ယူမှုလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ခေတ်မီကိရိယာပစ္စည်းများ မပြည့်စုံ၍၎င်း၊ မြစ်ရေ၊ ဒီရေ အဟန့်အတားများကြောင့် ဩဂုတ်လတွင် ဆယ်ယူမှုလုပ်ငန်း ခေတ္တရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
(ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူရန် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ တွင် ဦးသိန်းထွန်းနှင့် အဖွဲ့ကလည်းကောင်း ကြိုးစားခဲ့သည်ဟု သိရသည်
၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၉၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း အမေရိကန်လူမျိုး ရေငုပ်သမား ဂျင်ဘလန့် (Jim Blunt)က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
(သုံးလအတွင်း ခေါင်းလောင်းရှာဖွေရန် ၁၁၅ ကြိမ် ရေငုပ်ခဲ့ဖူးသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးကို လက်ဖြင့် ထိတွေ့ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းအနီးတွင် သင်္ဘောပျက်ရှိကြောင်း ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ ဒသမ ဝ၀ဝ မိနစ်မြောက်နှင့် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၂ ဒသမ ၁၃၀ အရှေ့တွင် တည်ရှိသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၉၆-ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းက ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံပြီး ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရှာဖွေခွင့်ပြုခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတည်နေရာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ခေါင်းလောင်းကြီး အပေါ်သို့ တင်ယူရေးအတွက် အခက်အခဲများ ရှိကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်
ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က မြန်မာနည်း၊ မြန်မာ့ဟန် မြန်မာ့အဆင့်မြင့် နည်းပညာဖြင့်အကြိမ်ကြိမ် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
ပထမအကြိမ်မှာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် အထိ ၃၂ ရက်ကြာ ခဲ့သည်
ရေငုပ်သမား အခက်အခဲကြောင့် ပထမအကြိမ် ဆယ်ယူခြင်းကို လက်လျှော့ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သောင်တူးစက် (၁၅၀၂) ဖြင့် ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၁ ရက် ညနေ ၃ နာရီခွဲ အချိန်တွင် ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိသော နေရာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သောင်တူးစက် (၁၀၀၀) ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း လုပ်အား မနိုင်သဖြင့် ရပ်တန့်ခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့မှာ ယခုတိုင် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းဆဲ ဖြစ်သည်
(အလားတူ ၁၉၉၇၊ ၉၈၊ ၉၉ ခုနှစ်များ ဦးစံလင်းမှလည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၈ တွင် ဒေါ်အေးသိန်းနှင့် အဖွဲ့မှလည်းကောင်းခေါင်းလောင်းကို ရှာဖွေဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
မြန်မာ အစိုးရသည် အင်္ဂလိပ် ရေငုတ်၊ ဇီဝ၊ ရှေးဟောင်း နှင့် စွမ်းအင် ပညာရှင် မိုက် ဟက်ခြာ (Mike Hatcher) အား ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဖော်ယူ၍ စေတီတော်သို့ ပြန်လည် ပို့ဆောင်ရန် အကူအညီ ရယူခဲ့သည်
ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ နှင့် အမေရိကန် တို့ပါဝင်သော ၎င်း လုပ်ငန်းကို ဟက်ခြာ က သဘောတူခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားရေး အကျိုးဆောင် ရစ်ချတ် ဂရီ က အားတက်သရော ပါဝင်၍ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့သည်
၎င်းလုပ်ငန်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဆင့်ထိ စိတ်ဝင်စားစေသည်မှာ သံသယ ရှိစရာ မလိုပါ
ဂျာမန် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီ တစ်ခုကလည်း ၎င်း စွန့်စားခန်းကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးမည် ဖြစ်ပြီး "ဒီတူးဖော်ရေးသာ အောင်မြင်ခဲ့လျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာ နဲ့ပတ်သက်လို့ ဒါဟာ ခရစ်ယာန်မှာ လိုတရ ခွက် (Holy Grail) ရသလိုပါပဲ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသော မြန်မာ တို့ကမူ ဗုဒ္ဓ၏ မြင့်မြတ်သော် အမွေကို ပြန်လည်ထိမ်းသိမ်းခြင်းဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ၏ ကံ ပြန်လည်ကောင်းမွန် လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်းသည် မြင့်မြတ်သောမင်း နှင့် သူ၏ ပြည်သူပြည်သားများ၏ ဆုံးရှုံးနေသော အမွေကို ပြန်လည် ရရှိကြမှာ သေချာပါသည်
ထို့အပြင် ၎င်းခေါင်းလောင်းတွင် ရေးထိုးထားသော စာများက သမိုင်း နှင့် ဘာသာစကား ပညာရှင် တို့အတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားပင် ဖြစ်ပေမည်
မိုက် ဟက်ခြာ နှင့် ၎င်း၏ အဖွဲ့ များက ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို ၂၀ဝ၁ တွင် စရန် ရည်ရွယ် ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး၏ နေရာကို အတိအကျ စရှာရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဘီဘီစီ၏ သတင်းကြေညာချက်ကြောင့် လူအများ ၎င်းဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပေ
ထင်ဆချက်အရ ၂၀ဝ၀ ဇူလိုင်လ တွင် ၎င်းအဖွဲ့သည် အင်ဒိုနီးရှား ဆယ်ယူရေး ပြဿနာ ကြောင့် ကြံ့ကြာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသည်
ထိုဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းသာ စခဲ့လျှင် ရေငုတ်သမားများသည် ညကြည့်မှန် တက်ထားသော ခေါင်းစွက်များဖြင့် အတူ copper sulfate ရှာဖွေရေး ကိရိယာများဖြင့် ခေါင်းလောင်းကို ရှာမည်ဖြစ်သည်
(၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မှတ်တမ်းသတင်းရိုက်ကူးသူနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေသူ မစ္စတာ ဒါမီယန်လေးနှင့်အဖွဲ့ အသံလှိုင်း ပြန်ကိရိယာဖြင့် မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် စကန်လုပ်ကြည့်သည့်အခါ ခေါင်းလောင်းပုံ နှင့်အလွန်တူသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို ဖမ်းရသည့်တိုင် ခေါင်းလောင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို မပြောနိုင်သေးကြောင်း ဆက်လက်ရှာဖွေရန် လိုအပ်ကြောင်းသာ ပြောကြားခဲ့သည်
၂၀၁၂-ခု၊ မတ်လ(၁၆)ရက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်-ပဲခူးမြစ်-ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့ ဆုံရာအလယ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်တိုင် နစ်မြုပ်နေသော ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို အမေရိကန်နိုင်ငံမှ လွှတ်တင်ထားသော နာဆာ Land Sat 7 ဂြိုဟ်တုဖြင့်  ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ တွေ့ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
“လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးရက်လောက်က ကြည့်ဖြစ်ခဲ့တာ ဘယ်နေရာမှာ ခေါင်းလောင်း ရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ သင်္ဘောပျက် ရှိတယ် ဆိုတာတွေကို အတိအကျ မြင်နေရပါတယ်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ရေထဲကနေ ပြန်လည်ဆည်ယူဖို့ ခန့်မှန်းခြေ ဒေါ်လာငါးသိန်း ဝန်းကျင်လောက် လိုတယ်
အခုလက်ရှိတော့ အဲဒီဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူဖို့ နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ လုပ်ပိုင်ခွင့် မပေးသေးဘူး” ဟု ဒဂုံတက္ကသိုလ် ဘူမိဗေဒ အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ပြီးခဲ့သည့် နှစ်များအတွင်းက ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ ပညာရှင်များက Sonar System နှစ်မျိုး ဖြစ်သည့် Lowlarce HDS 7 Structure Scan Star Fish Side Scan စနစ်တို့ကို အသုံးပြုပြီး လာရောက်စမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြရာ ခေါင်းလောင်း ရှိမည့် နေရာနှစ်နေရာကို စမ်းသပ်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသော်လည်း နေရာ အတိအကျကိုမူ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ယင်းက ထပ်မံပြောသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုက ခေတ်မီ ပစ္စည်းကိရိယာများ အသုံးပြု၍ ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး၏ ပုံရိပ်ဟု ယူဆရသော နေရာနှစ်နေရာကို ဖမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် သေချာစွာ အတည်ပြု ပေးနိုင်ရေးအတွက် ရေငုပ်စမ်းသပ် အတည်ပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရသည်
“ဩစတြေးလျ ပညာရှင်တွေက ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှိမယ့်နေရာကို အသံလှိုင်းနဲ့ စမ်းသပ်ခဲ့ကြတာ
ကျွန်တော်က မြစ်အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ သံဓာတ် အနည်းအများ ပမာဏကို Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုနဲ့ ကြည့်ရှုစမ်းသပ်ပြီး ခေါင်းလောင်းကို ဖော်ထုတ် တွေ့ရှိခဲ့တာပါ” ဟု ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ရွှေတိဂုံစေတီတော် နှစ် ၂၆၀၀ ပြည့်တွင် လူအများ အဆိုပါ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ဖူးမြော်စေချင်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယခုကဲ့သို့ Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယင်းက ထပ်မံ ပြောသည်
“ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး အကြောင်းကို လူကြီးသူမတွေ ပြောတာပဲ ကြားဖူးတယ်
တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးဘူး
အခုလို ဂြိုဟ်တုနဲ့ ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ မြင်ရပြီဆိုတော့ ဘယ်အချိန် ကုန်းပေါ်ကို ပြန်ရောက်မလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားမိတယ်” ဟု အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းအကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားသည့် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်နေသူ တစ်ဦးက ပြောသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးနိုင်ထွန်းအံ့က ရှေးခေတ်မွန်လူမျိုးတို့၏ လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန် အစီအစဉ် ရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန္ဒာခင်က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန်အတွက် စင်ကာပူနိုင်ငံ အက်စီမက်စ် အင်တာနေရှင်နယ်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းခန့် အကုန်အကျခံ၍ သင်္ဘောများ ငှားရမ်းရှာဖွေရန် ကမ်းလှမ်းထားကြောင်းနှင့် နည်းပညာ၊ အတတ်ပညာ၊ ပညာရှင်အား၊ငွေအင်အား လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ ပြည့်စုံမှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ အဆိုပါ ကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်လက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက် ရန်ရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်
အလားတူပြီးခဲ့သည့် စက်တင်ဘာလအတွင်း ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ္တမအစည်းအဝေးတွင်လည်း ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန် အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ထပ်မံမေးမြန်းခဲ့ရာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေက ခေါင်းလောင်းဆယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းသည့် ကုမ္ပဏီ အနေဖြင့်လည်း ငွေကြေး၊ အတတ်ပညာပြည့်စုံပြီး အဆင်သင့်ဖြစ်သော ကုမ္ပဏီ မဖြစ်သည့်အပြင် ပွဲစားသဘောမျိုးသာ ကမ်းလှမ်းသည့်အတွက် ပျက်ပြယ်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကျိုက်ထီးဆောင်းဆရာတော်နှင့် စင်ကာပူမှ ကုမ္ပဏီတို့က ကြိုးပမ်းကြသည်
၂၀၁၄-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၁၁) ရက်တွင် ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က စတင်ဆယ်ယူသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းကြီး ၃ လုံး [၁]
မကတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကွန်ဟိန်းမြို့နယ်၊ တာကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၂ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်ခရိုင်၊ မအူပင်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၃ မိုင်ခန့်အကွာ၊ မအူပင်-ရေလဲကားလမ်းဘေး၊ အောင်ဟိတ်ရွာအနီးတွင် တည်ရှိပြီး အကျယ်အဝန်း ၅၀.၁၄ ဧက ရှိသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မအူပင်)ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် မအူပင်မြို့ စာရေးကုန်းရပ်ကွက်နှင့် ဘောလုံးကွင်းရပ်ကွက်ကြား စိမ်းမြကန်သာလမ်းပေါ်ရှိ မြေဧက ၅၇.၈၇၂ ပေါ်၌ အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မအူပင်) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဖွင့် လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ  ၂၀ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနအီလက်ထရွန်းနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာနမြန်မာစာဌာနအင်္ဂလိပ်စာဌာနအင်ဂျင်နီယာသင်္ချာဌာနအင်ဂျင်နီယာရူပဗေဒဌာနအင်ဂျင်နီယာဓာတုဗေဒဌာန
ဧမတွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ayematwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အုတ်တွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်တွင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၈ ဦး၊ မ ၄၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ရင်းငါးမျိုးအနက် တစ်မျိုးအပါအဝင်ဖြစ်သော သက်ရင်းကြီးပင်ကို သစ်ရင်း ကြီးပင်ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
အခြားသက်ရင်းမျိုးတို့မှာ- သက်ရင်းသိန်၊သက်ရင်း ဖြူ၊သက်ရင်းကတိုး၊သက်ရင်းပေပြတ်တို့ဖြစ်သည်
သက်ရင်းကြီးပင်သည် အပူပိုင်းဇုန်ဒေသတွင် မူလပေါက်ရောက်သောအပင်မျိုးဖြစ်ပြီးလျှင် ယူဖော်စီယေးစီအီး (Euphorbraceae) မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်
ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ ကရိုတန်အော့ဗလွန်ဂျီဖိုးလီယပ်(Croton oblongifolius Roxb)ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံအထက်နှင့် အောက်၊ မြေညီနှင့် တောင်နိမ့်ပိုင်း သစ်တောများ၌ပေါက်ရောက်လေသည်
ယင်းအပင်တို့သည် ပေ ၃ဝ မှ ၄ဝ ခန့်မျှသာအမြင့်ရှိ၍ ပင်စည်လုံးပတ် သုံးပေမှ လေးပေ၊ တခါတရံ ထိုအောက်ပင် အပင်လုံးသေးသော သစ်ပင်ငယ်မျိုးဖြစ်သည်
အရွက်တို့သည် ရွက်ဖားကြီးများဖြစ်၍ အရင်းသွယ်ပြီးလျှင် အဖျားချွန်သည်
လွှသွားစိတ် မသိမသာပါရှိသည်
ပွင့်ဖတ်မပါသောပန်းကလေးများသည် အကိုင်းအခက်အဖျားမှ အတံကလေးများဖြင့်ထွက်၍ပွင့်သည်
အဖူးအညွန့်တို့ကို ချိုးဖြတ်လိုက်လျှင် နို့ရည်နှင့်တူသော အစေးမျိုးထွက်သည်
အဖူးအပွင့်နှင့်အရွက်နုတို့သည် အနံ့တစ်မျိုးရှိလေသည်
သက်ရင်းကြီးပင်၏ သစ်သားသည် ဝါရောင်ရောင်ရှိ၍ အတော်အသင့်မာသည်
လေသလပ် ထား၍ အသားသေ သောသက်ရင်းကြီးသားသည် ကုဗတစ်ပေလျှင် ၄၄ ပေါင်လေးသည်
သို့သော် ထိုသစ်ကိုအသုံးနည်းကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံသစ်တောများ၌ ချိပ်ပိုးများနေလေ့ရှိသော သစ်ပင်တို့တွင် သက်ရင်းကြီးပင်လည်းပါဝင်လေသည်
မြန်မာလူမျိုး တို့သည် သက်ရင်းကြီးရွက်နုတို့ကိုပြုပ်၍ အတို့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အသုပ်ပြုလုပ်၍လည်းကောင်း၊ စားသုံးကြသည်
အမြစ်၊ အခေါက်၊ အရွက်တို့သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု ဆိုကြသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ သက်ရင်းကြီးသည် သွေးကိုကြွစေတတ်၏
အားကိုလည်းကောင်း၊ လေကိုလည်းကောင်း ကြေစေတတ်၏
လေထုတ်ခြင်းကိုလည်း ပြုတတ်၏
သလိပ်ကိုလည်း ပယ်နိုင်၏
ဝမ်းကိုလည်းဖြောင့်စေတတ်၏ဟု ဆိုသည်
သက်ရင်းကြီးအသီးမှရရှိသော အစေ့ကို ဝမ်းနှုတ်ဆေး အဖြစ်သုံးကြသည်
အခေါက်ကိုမူ အသည်းကြီးရောဂါ အတွက် အသုံးပြုကြသည်
အရွက်ကို အတွင်းကြေကြေသော ဒဏ်ရာများအတွက် မိဿလင်ဥ၊ နနွင်းစိမ်းတို့နှင့်အတူကြိတ်၍ အုံကြသည်
အနာဆွေး၊ အနာဟောင်းများကိုလည်း သက်ရင်းကြီးရွက်ကို ကြိတ်၍ အုံပေးက အနာကျက်ပြီးလျှင် အသားနုအတက်မြန်သည်ဟုဆိုကြသည်
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများ အလိုအရ သက်ရင်းကြီး အခေါက်သည် နာတာရှည် အသည်းကြီးရောဂါ၊ တက်ဖျားကျဖျား ရောဂါများအတွက် ကောင်းသည်
နာတာရှည်အသည်းရောင်နာ ဖြစ်လျှင် အခေါက်ကိုသွေး၍ အသည်းနေရာတဝိုက်တွင် လိမ်းပေးရသည်
အတွင်းကြေ ကြေသောဒဏ်ရာ၊ အဆစ်မျက်ခြင်း၊ ရူမက်တစ်ရောဂါကြောင့် ရောင်ရမ်းခြင်းဖြစ်လျှင်လည်း အခေါက်ကိုသွေး၍ လိမ်းပေးရသည်
မြွေကိုက်ခံရလျှင် သက်ရင်းကြီးခေါက်သည် ဆေးစွမ်းကောင်းတလက် ဖြစ်နိုင်သည်ဟုဆိုလေသည်
အပင်ပင်စည် ဖြောင့်မတ်သည့် အပင်လတ် မျိုးဖြစ်သည်
အမြင့်ပေ ၃၀ ထိ မြင့်တတ်သည်
ပင်စည်တွင် ရှိသော အပွေး အခေါက်များ အညိုရောင် ရှိ၏
အရွက်ရွက်လွှဲ ထွက်သည်
ရွက်ထိပ်ဖျား ချွန် အရွက်ရင်း သွယ်ပြီး အရွက် အလယ်ပိုင်း ကျယ်သည်
ရွက်ကြောများ ထင်ရှားသည်
အလျား ၈ လက်မ ၁၂ လက်မထိ ရှည်၍ အနံ ၃ လက်မ ၅ လက်မ ထိ ကျယ်သည်
ရွက်ပြား ပြောင်ချောပြီး ရွက်နား ဘေးပတ်လည် တွင် ခွေးသွားစိပ် ကလေးများ ရှိသည်
အပွင့်အကိုင်း ထိပ်တွင် အခိုင်လိုက် ဖူးပွင့်သည်
အစိမ်းဖျော့ ရောင်ရှိသည်
နယုန်၊ ဝါဆိုတွင် ပွင့်သည်
အသီးအမြှောင်း ရှိ၍ ရှည်မျောမျော သုံးမြှောင့်ပုံ ဖြစ်သည်
သီတင်းကျွတ်လတွင် စတင် သီးသည်
အမြစ်၊ အခေါက်၊ အရွက်
မြန်မာနိုင်ငံ တဝန်းလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သည်
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်၏
အာနိသင်မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ သက်ရင်းကြီးသည် ပူ ခါးသော အရသာ ရှိ၍ ထက်မြက်သော ဂုဏ်သတ္တိ ရှိ၏
ဝမ်းကို မှန်စေတတ်၏
ဝမ်းသွားသော ရောဂါ၊ သွေးစုခဲသော ရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက် ရောဂါ၊ ပြည်တည်နာ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေနိုင်၏
အသုံးပြုပုံအမြစ်သက်ရင်းကြီး မြစ်ကို လေနာ၊ သလိပ်နာများ အတွက် ဆေးအဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏
အမြစ်ကို ထန်းလျက်နှင့် စိမ်၍ စိမ်ဆေး အဖြစ် နေ့စဉ် သုံးဆောင်ပါက အစာကြေ၊ လေမှန်၊ ဝမ်းမှန် စေသည်
ယင်း စိမ်ဆေး ဖြင့်လည်း အရက်ဖြတ်၍ ရသည်
အခြား ရောဂါများ ဝင်ရောက် ခြင်းမှလည်း ကာကွယ်နိုင်၏
အဆုတ် ရောင်ခြင်း၊ ကြီးခြင်း၊ အသည်း ရောင်ခြင်း၊ ကြီးခြင်း၊ အဆစ် ကိုက်ခဲခြင်း၊ ဖောရောင်ခြင်း တို့၌ သက်ရင်းကြီး အမြစ်၊ အခေါက်ကို အတွင်းဆေး အပြင်ဆေး အဖြစ် စားသုံးခြင်း ၊ လိမ်းကျံခြင်း၊ ကြပ်ထုပ်ထိုး ခြင်းများ ပြုလုပ်ပါက လျင်မြန်စွာ ပျောက်ကင်းစေ၏
ဒူလာ၊ လိပ်ခေါင်း ရောဂါ တို့အတွက် အမြစ်ကို သံပရာရေနှင့် သွေး၍ သောက်ရ၏
အခေါက်သက်ရင်းကြီး ခေါက်သည် ဖောရောင်ပြီး ဖျားသော အဖျားရောဂါ ကို ပျောက်ကင်း စေ၍ အဖောကို ကျဆင်း စေသည်
သက်ရင်းကြီး ခေါက်သည် အဆိပ်ကို နိုင်သဖြင့် မြွေကိုက်သော လူနာကို သွေး၍ တိုက်ပေး ရ၏
အရွက်အနာဆွေး၊ အနာဟောင်း များ မကျက်နိုင်ဘဲ ပြည်တစိုစို ဖြစ်နေလျှင် သက်ရင်းကြီး ရွက်ကို အညက်ကြိတ်၍ အုံပေးခြင်းဖြင့် အနာ အသားနု အမြန်တက်ပြီး ကျက်စေသည်
အရွက်နုကို ပြုတ်တို့ စားခြင်းဖြင့် ဝမ်း၊ လေမှန်၍ ဝမ်းကိုက်နာ၊ ဝမ်းသွားနာ တို့ကို ပျောက်ကင်း စေ၏
အမှု—ယောက်ျား၏ ကိုင်ခြင်းကို သာယာမှု
အမှုသည်—သုန္ဒရီနန္ဒာ
“နန္ဒာ, နန္ဒဝတီ, သုန္ဒရီနန္ဒာ, ထုလ္လနန္ဒာ” အမည်ရှိကြသော ညီအစ်မ ၄-ယောက်တို့သည် ဘိက္ခုနီတို့အထံ၌ ဘိက္ခုနီပြုနေကြကုန်၏၊ ထို ၄-ယောက်တို့တွင် သုန္ဒရီနန္ဒာသည် ငယ်ငယ်ကပင် သာမဏေမ ပြုလုပ်လာခဲ့၏
အလွန်အဆင်းလှ၏, ရှုချင့်စဖွယ် တင့်တယ်၏, မြင်ရသူ၏စိတ်ကို ကြည်နူးစေနိုင်၏, ပင်ကိုယ် အလိမ်မာလဲရှိ၏, ထက်ထက် မြက်မြက်လဲရှိ၏, ထိုးထွင်းဉာဏ်လဲ ကောင်း၏, ဘယ်အရာမဆို ကျွမ်းကျင်၏, လုပ်ရကိုင်ရမှာလဲ မပျင်းတတ်, အကြောင်းအားလျော်စွာ ပေါ်လာသော ကိစ္စတိုင်းတွင် အမြှော်အမြင်လဲကောင်း၏, ဘယ်ကိစ္စမဆို ကိုယ်တိုင်လဲပြုနိုင်, သူတပါးတို့ကိုလဲစီမံနိုင်၏
ကျောင်းအမဝိသာခါ၏မြေးဖြစ်သော မောင်သာဠှသည် ဘိက္ခုနီများအတွက် ကျောင်းဆောက် လှူဒါန်းလိုသောကြောင့် ဘိက္ခုနီသံဃာ့အထံ ကျောင်းစီမံမည့် ဘိက္ခုနီ တစ်ယောက်ကိုတောင်းလေရာ ဘိက္ခုနီသံဃာသည် ကျောင်းကို ကြပ်မ ဆောက်လုပ်ဖို့ရန် သုန္ဒရီနန္ဒာကို ညွှန်ပြကြလေသည်၊ သုန္ဒရီနန္ဒာသည် ကျောင်းနှင့်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကို တောင်းဖို့ရာ ကျောင်းဒါယကာအိမ်သို့ မကြာခဏ သွားရလေ၏၊ ကျောင်းဒါယကာလဲ ပြုပြီးတာ မပြုရသေးတာကို သိဖို့ရာ ကျောင်းသို့မကြာခဏ လာရလေ၏
သူတို့ ၂-ယောက်တွင် (စာအတိုင်း စဉ်းစားရသော်)  တစ်ယောက်သည် ရုပ်ချော၍ လိမ်မာသွက်လက် ထက်မြက် သူဖြစ်ကြောင်း သေချာ၏၊ အခြား တစ်ယောက်လည်း (ဝိသာခါ၏မြေးဟု ဆိုသောကြောင့်) အရွယ်မကြီးသေးသော ဓနရှင်ဖြစ်ကြောင်း သေချာ၏၊ (အိုးချင်းထားလျှင် အိုးချင်းထိ၍ ကြိုးချင်းထားလျှင် ကြိုးခြင်းငြိတတ်သော လောကကြီးဝယ် ကျောင်းဒါယကာ မောင်သာဠှသည် သုန္ဒရီနန္ဒာကို “နွားပိန်အသားဖြည့်၍ ကြည့်သော” နွားကုန်သည်နည်းဖြင့် ကတုံးအပြင်ဝယ် ဆံထုံးတင်၍ ကြည့်နေဟန်တူ၏၊ ထိုကြောင့်) မကြာခဏ မြင်နေရသူ ၂-ယောက်မှာအချင်းချင်း စွဲနေကြလေပြီ၊ သို့သော် စွဲနေသလောက် လွတ်လပ်ခွင့်ကား မရကြချေ
ထို့ကြောင့် အခွင့်ကောင်းရှာဖို့ရာ ကျောင်း ဒါယကာသည် ဘိက္ခုနီသံဃာကုန် ဆွမ်းကပ်ဖို့ရန် ဖိတ်မန်လေတော့၏
ဆွမ်းစားဖို့ နေရာပြင်သောအခါ သုန္ဒရီနန္ဒာထက် ကြီးသူများအတွက် တသန့်, သုန္ဒရီနန္ဒာအောက် ငယ်သူများအတွက် တသန့် ခင်းထား၏၊ ကြီးသူပိုင်းကလည်း သုန္ဒရီနန္ဒာသည် အငယ်ပိုင်းမှာ ပါသွား၏, ငယ်သူပိုင်းကလည်း အကြီးပိုင်းမှာ ပါသွား၏-ဟု ထင်မှတ်အောင် ဖြစ်သည်
သုန္ဒရီနန္ဒာကလဲ “ဒီဆွမ်းကျွေးဟာ ကုသိုလ်လိုလား၍ ကျွေးတာမဟုတ်၊ ငါ့ကို ကြံချင်လို့ ကျွေးတာ”ဟု အတတ်သိထားသဖြင့် “လိုက်သွား၍ သူကကြံလျှင် ငါက လန့်အော်မိမှာ စိုးရသည်”ဟု တွေးကာ တပည့်မတစ်ယောက်ကို “ငါ့ဖို့ ဆွမ်းယူခဲ့, ဘယ်သူက မေးမေး နေမကောင်း လို့ဟု ပြောလေ”ဟု မှာ၍ ကျောင်းမှာပင် နေရစ်ခဲ့လေသည်
ကျောင်းဒါယကာ မောင်သာဠှသည် ဘိက္ခုနီသံဃာများ လာသောအခါ တံခါးပေါက်ပြင်ဘက်ကနေ၍ သုန္ဒရီနန္ဒာ ပါ-မပါကြည့်ရာမှ မနေနိုင်လှသဖြင့် “မယ်သုန္ဒရီနန္ဒာကော ဘယ်မှာလဲ, မယ်သုန္ဒရီနန္ဒာကော ဘယ်မှာလဲ”ဟု အထပ်ထပ် မေးလေရာ ထိုမှာလိုက်သောတပည့်မက “နေမကောင်းလို့ ကျောင်းမှာနေရစ်ပါတယ်, သူ့ဖို့ ဆွမ်းယူသွားရပါ့မယ်” ဟု ပြောလေသော်... ကျောင်းဒါယကာသည် သူကိုယ်တိုင် ကြည့်ရှု၍ ဆွမ်းမကျွေးနိုင်တော့ဘဲ သူ့လူများကို ဆွမ်းကျွေးရစ်ကြဖို့ မှာထား၍ ဘိက္ခုနီကျောင်းသို့လိုက်သွားလေသည်
သုန္ဒရီနန္ဒာသည် ကျောင်းတံခါးမုခ်ပြင်ဘက်ကရပ်လျက် ကျောင်းဒါယကာ လာမည်ကို မျှော်နေစဉ် အဝေးက လာတာကိုမြင်၍ ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် ခုတင်ကလေးပေါ်မှာ ခေါင်းမြီးခြုံကာ အိပ်ချင်ဟန်ဆောင်နေလေသည်၊ ကျောင်း ဒါယကာလဲ ပျာယာပျာယာနှင့်လာ၍ သုန္ဒရီနန္ဒာနေရာသို့ ဝင်သွားပြီးလျှင် “အရှင်မ ဘယ်လို နေမကောင်းနေပါသလဲ, ဘာဖြစ်လို့ အိပ်နေပါသလဲ” ဟု လဲမျိုးစုံစွာ အရေးတကြီး မေးရှာလေသည်
ထိုအခါသုန္ဒရီနန္ဒာသည်– “(ဝမ်းနည်းသိဖြင့်... အိုတခြား ရောဂါမဟုတ်ပါဘူး) ကိုယ်လိုတာမရတဲ့သူဟာ ဒီလိုဘဲဖြစ်တတ်ပါတယ်”ဟု ပြောလေရာ... “ကျုပ်ကကောအရှင်မကို ဘာမလိုလားဘဲရှိမှာလဲ၊ အခွင့်မရလို့ ခုလိုနေရတာပေါ့”ဟု ပြောပြောဆိုဆိုနှင့် ကိုယ်လက်နှီးနှောမှုကို ပြုလေတော့သည်
ထိုအချိန်မှာ အဖွားအို ဘိက္ခုနီကြီးသည် ခြေနာနေသဖြင့် ဆွမ်းစားမလိုက်ဘဲ ခပ်လှမ်းလှမ်းမှာ အိပ်နေ၏၊ သူတို့ ၂-ယောက်ကား (ဗျာများနေသဖြင့်) ထိုဘိက္ခုနီကြီး ကျောင်းတွင်းမှာ ရှိကြောင်းကို မသိကြ၊ ဘိက္ခုနီကြီးသည် သူတို့ဖြစ်ပုံ အလုံးစုံမြင်နေရသဖြင့် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၍ အခြားဘိက္ခုနီတို့အား ပြောပြလေသည်၊ အခြားဘိက္ခုနီတို့ကလဲ နီးစပ်ရာဘိက္ခုတို့အား လျှောက်ထားသဖြင့် ဘိက္ခုတို့ကလည်း ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားကြလေသည်
ထိုအခါ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသည် သံဃာစည်းဝေးစေ၍ သုန္ဒရီနန္ဒာ၏ အကြောင်းကို ရဟန်းတို့အား မေးတော်မူ၍ ဟုတ်မှန်ကြောင်းကို လျှောက်ကြသောအခါ သုန္ဒရီနန္ဒာကို အမျိုးမျိုးကဲ့ရဲ့တော်မူပြီးလျှင် ထိုကိစ္စနှင့် သက်ဆိုင်သော တရားကို ဟောတော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ အဝဿုတာ အဝဿုတဿ ပုရိသပုဂ္ဂလဿ, အဓက္ခကံ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလံ အာမသနံ ဝါ ပရာမသနံ ဝါ ဂဟဏံ ဝါ ဆုပနံ ဝါ ပဋိပီဠနံ ဝါ သာဒိယေယျ, အယမ္ပိ ပါရာဇိကာ ဟောတိ အသံဝါသာ ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ
အကြင် ဘိက္ခုနီသည် ကိုယ်လက်နှီးနှောလိုသော ရာဂစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ကိုယ် လက် နှီးနှောလိုသော ရာဂစိတ်ရှိသော ယောက်ျားက ညှပ်ရိုး ၂ ဘက်အောက်, ဒူးဆစ် ၂ ဘက်၏ အထက် တတောင်ဆစ်မှ အထက် လက်မောင်း ဤအတွင်း တနေရာဝ နေရာမရွှေ့ဘဲ နာနာဖြစ်ညှစ်၍ ကိုင်ခြင်း (အာမသန), ဟိုရွှေ့ သည်ရွှေ့ ရွှေ့၍ နာနာညှစ်လျက် ကိုင်ခြင်းဟူသော(ပရာမသန), နာနာမညှစ်ဘဲ ကိုင်ရုံမျှ ဖြစ်သော (ဂဟဏ), တို့ခြင်းဟူသော (ဆုပန), ပွေ့ယူဖြစ်ညှစ်ခြင်းဟူသော(ပဋိပီဠန)ဤပြုမှုကို သာယာ နှစ်သက်အံ့၊ ထိုဘိက္ခုနီသည်-ဥဗ္ဘဇာဏုမဏ္ဍလိကာ မည်သော ပါရာဇိက ကျလေတော့၏၊ ကံကြီး, ကံငယ်ကိစ္စ ဘိက္ခုနီကောင်းတို့နှင့် အပေါင်းအသင်းမပြုရ
(က) ညှပ်ရိုးအထက် လည်ပင်း မျက်နှာစသည်ကိုလည်းကောင်း, ဒူးဆစ် အောက် ခြေသလုံးစသည်ကိုလည်းကောင်း, တတောင်ဆစ်အပြင်ဘက် လက်မောင်း လက်ချောင်းစသည်ကိုလည်းကောင်း, ကိုင်မှု, တို့မှု, ဆိတ်မှု စသည်ကို သာယာလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်သင့်၏
(ခ) ယောက်ျား၏ ကိုယ်လက်အသားဖြင့် ကိုယ်နှင့်စပ် အဝတ်စသည်ကို ကိုင်ရာ၌လည်းကောင်း, ယောက်ျား၏ ကိုယ်နှင့်စပ် အဝတ်စသည်ဖြင့် ကိုယ်ကို ကိုင်ရာ၌လည်းကောင်း, သာယာလျှင် ထုလ္လစ္စဉ်းအာပတ်သင့်၏
(ဂ) ကိုယ်နှင့်စပ်သော အဝတ်ချင်းစသည်လောက် ထိရုံကိုင်ရာ၌လည်းကောင်း, တစုံတစ်ခုဖြင့် (ခဲစသည်ဖြင့်) ပေါက်၍ ကျီစယ်ရာ၌လည်းကောင်း, သာယာလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏
(ဃ) အကိုင် အတို့ အထိခံလိုသော စိတ်မရှိဘဲ မတော်တဆထိသွား ရာ၌လည်းကောင်း, ထိမှန်းပင် မသိလိုက်ရာ၌လည်းကောင်း, သိသော်လည်း မသာယာ လိုက်ရာ၌လည်းကောင်း, ရူးနေ စိတ်လွင့်နေ, ရောဂါ အပြင်းအထန် နှိပ်စက်ခံနေရသောအခါတို့၌လည်းကောင်း, အာပတ်မသင့်
တင်ဆက်ရွာ၊ စိမ်းညှင်းပြား
ပင်န်ဇန့်(Penzance) မြို့ သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကွန်ဝေါလ် ကောင်တီ တွင် ရှိသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ကွန်ဝေါ်လ် ကောင်တီတွင် အနောက်ဘက် အကျဆုံးမြို့ ဖြစ်ပြီး ပလိုင်းမောက်မြို့၏ အနောက်ဘက် ၇၅ မိုင်ခန့် နှင့် လန်ဒန်မြို့၏ အနောက်ဘက် နှင့် အနောက်တောင်ဘက် ၃၀၀ မိုင်ခန့် အကွာတွင် ရှိသည်
၁၅၁၂ ခုနှစ်မှစ၍ တော်ဝင်အမိန့်ကြေညာချက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ပြီးနောက် ၁၆၁၄ ခုနှစ်တွင် မြို့အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်
၎င်းတွင် လူဦးရေ ၂၁,၁၆၈ ဦး ရှိသည်
မောင့်ပင်လယ်အော် ပေါ်တွင် တည်ရှိသော ပင်န်ဇန့်မြို့သည် အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အင်္ဂလိပ် ရေလက်ကြားကို မျက်နှာမူ၍ တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်တွင် ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သော နယူးလင်းမြို့ တည်ရှိတာ အရှေ့ဘက်တွင် လပ်ဒ်ဗန်မြို့ ရှိသည်
မြို့၏ တည်နေရာကြောင့် သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိပြီး ဗြိတိန်ရှိ အခြားနေရာ အတော်များများထက် ပို၍ ပူနွေးသည်
လက်ပန်ဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanseik)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ နွားရှာရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားရှာရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၇ ဦး၊ မ ၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဂနိမ်းလေးရွာ၊ အစုကြီး
ညည်းချင်းသည် စိတ်နှလုံးမချမ်းမမြေ့မှုဒုက္ခများနဲ့ စိတ်နှလုံးတုန်လှုပ်မှုဖြစ်သည့် အခါမျိုးတွင် တစ်စုံတစ်ဦး တစ်စုံတစ်ရာတို့ကို လွမ်းဆွတ်တမ်းတသည့်အခါမျိုးတွင် ညည်းညူလွမ်းဆွတ်ပြီး ရေးသားကြသော ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ဥတိုရွာ၊ ဘုရားသုံးဆူ
ဘဂ္ဂဒက်၏ပတ်ပတ်လည်မြို့ (Round city of Baghdad  - လည်းခေါ် al-Mansur မြို့,: "ငြိမ်သက်ခြင်း၏မြို့")762-767 အေဒီ built-in ခဲ့ဘဂ္ဂဒက်, အီရတ်ရှိရှေးဟောင်းမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်
ယနေ့အယ်လ် Mansur ၏ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကသာအနည်းငယ်အကြွင်းအကျန်ရှိသည်
Al-Mansur's Round City of Baghdad Archived 5 November 2011 at the Wayback Machine. in "archnet" websiteBaghdad (Madinat al-Salam) Archived 16 September 2016 at the Wayback Machine. in "islamic art" website
ပကွဲ     (အနောက်)ရွာ၊ ပကွဲ
စကားခုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarkhon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ အော်ဇီးခုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ကတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၄၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
တယ်လီဖုန်းသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ဆက်သွယ် စကားပြောရန် နည်းပညာနည်းအရ ပြုလုပ်ထားသော အရာဖြစ်သည်
တယ်လီဖုန်းကို စကားပြောကြေးနန်း ၊ စကားပြောခွက် ဟူ၍ မြန်မာမှုပြုကြသော်လည်း အသုံးတွင်ကျယ်ခြင်းမရှိပေ
တယ်လီဖုန်း ခေါ် စကားပြောကြေးနန်းတွင် (၁) စကားပြောခွက်၊ (၂) လျှပ်စစ်ဓာတ်နှင့် (၃) နားထောင်ခွက်ဟူ၍ ပစ္စည်းသုံးမျိုး အဓိက ပါဝင်သည်
စကားပြောခွက်ထဲသို့ စကားပြောလိုက်သောအခါ ပါးစပ်မှ အသံလှိုင်းတို့သည် စကားပြောခွက်တွင် တပ်ဆင် ထားသော ဒိုင်အာဖရမ်ခေါ်ပါးလွှာသည့် သတ္တုချပ်ပြားကို တုန်ခါစေသည်
ထိုတုန်ခါမှုများက ကြေးနန်းကြိုးတစ်လျှောက်တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကြောင်းကို အသံနှင့်လိုက်၍ မညီညာသော ပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုမှအခြားတစ်ဖက်ရှိ နားထောင်ခွက်တွင်ရှိသော လျှပ်စစ်သံလိုက်၌ အလားတူ မညီညာသည့် အားများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုသံလိုက်က အနီးရှိ သတ္တုချပ်ပြားကို ဆွဲငင်သဖြင့် စကားပြောခွက်တွင်ရှိသော သတ္တုချပ်ပြားအတိုင်း တုန်ခါစေပြန်သည်
ထိုကဲ့သို့ တုန်ခါမှုကြောင့် စကားပြောသူ၏ စကားသံအတိုင်း နားထောင်ခွက်ထဲမှ ပြန်လည်ကြားရခြင်းဖြစ်ပေသည်
၁၈၇၆-ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ အလက်ဇန္ဒား ဂရေဟမ် ဘဲလ် ‎ ဆိုသူက တီထွင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မတိုင်မီ ၁၈၇၅-ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ဒုတိယပတ်အတွင်းမှာ ဝါယာကြိုးတစ်ခုတည်းနှင့် တစ်ချိန်တည်း တယ်လီဂရပ် သတင်းများကို ပေးပို့နေရင်း ပေါ်လာသော စိတ်ကူးနှင့် ဘော့စတွန်မြို့၌ လက်တွေ့ စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သံမဏိချောင်းများ ခွေထားသော စပရင်တစ်စုံကို အသုံးပြုခဲ့သည်
အသံဖမ်းစက် ဆင်ထားသည့် အခန်းမှာ သူက လုပ်ဆောင်နေသည်
သူ၏ လက်ထောက် သောမတ်စ်ဝပ်ဆင်က အသံပို့စက်ရှိသော နောက်အခန်းတစ်ခုမှာ လုပ်ဆောင်နေသည်
သံလိုက်ပေါ်မှ အသံများ တုန်ခါနေစဉ် သံမဏိချောင်းများက ဝိုင်ယာကြိုးကို ဖြတ်စီးနေသော စီးကြောင်းအား ပြောင်းလဲနေပုံကို လေ့လာစူးစမ်းကြပြီး တယ်လီဖုန်းကို စတင် တီထွင်ခဲ့လေသည်
၁၂၉၃ (၁) ရက်
စကော့ပီယန် (အင်္ဂလိပ်: Scorpions) သည် ဂျာမနီနိုင်ငံ ဟန်နိုဗာမြို့မှ ဟဲဗီးမက်တယ်လ်နှင့်ဟတ်ဒ်ရော့ခ် တီးဝိုင်းတခု ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာနှင့်တဝှမ်း ဓာတ်ပြားချပ်ရေ သန်းတရာကျော် ရောင်းချခဲ့ရသည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၁ ဦး၊ မ ၇၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ကျောက်ဆည်) ကို ယခင်က ကျောက်ဆည်နည်းပညာကောလိပ်ဟုခေါ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်နေ့က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နည်းပညာ တက္ကသိုလ် ဟု ၂၀၀၇ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေမှ စ၍ပြောင်းလဲ ခေါ်ဆိုခဲ့သည်
ကင်းတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ကင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆရာကြီးဦးငွေကိုင်သည် (၁၉၀၁–၁၉၆၇) သည် ရေဆေးနှင့် ဆီဆေးနှစ်မျိုးစလုံး အသုံးပြုသော မြန်မာပန်းချီဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူ၏ဆရာဦးဘဉာဏ်သေဆုံးပြီးနောက် သူ့ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် အတော်ဆုံးသောပန်းချီဆရာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံခဲ့ရသည်
သူသည် နောက်မျိုးဆက် အနုပညာရှင်များအပေါ် အလွန်ဩဇာညောင်းခဲ့ပြီး သူ၏လက်ရာများကို ယခုအခါတွင် အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ကြပြီး လိုချင်မက်မောပိုင်ဆိုင်ချင်ကြသည်
မြန်မာပန်းချီလောကတွင် တန်ဖိုးအကြီးဆုံး ပန်းချီကားများဖြစ်လာခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ရ ပန်းချီပညာကျော် ဖြစ်ပေသည်
မောင်ငွေကိုင်ကို ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် မြိတ်မြို့နယ် စန္ဒဝတ်ရွာ၌ ဦးအိုင်ဂုဏ်၊ ဒေါ်စုမတို့က ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဖခင်က မြိတ်မြို့ စန္ဒဝတ်ရွာ ဇာတိ ရော်ဘာခြံလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သူ ဖြစ်ပြီး မိခင်မှာ ထားဝယ်မြို့ ဒေါင်းငူရပ် ဇာတိ ဖြစ်သည်
မွေးချင်း လေးဦးရှိရာ မောင်ငွေကိုင်၊ မထွန်းအေး၊ မောင်ကယ်နှင့် မကြီးတို့ ဖြစ်ကြ၏
မောင်ငွေကိုင်သည် ငယ်စဉ်ကပင် ပန်းချီ ဝါသနာပါသူ ဖြစ်ရာ အင်္ဂလိပ် သတင်းစာများထဲမှ ရုပ်ပုံများကို ကူးယူ ရေးဆွဲလေ့ ရှိသည် ဆို၏
ငယ်ရွယ်စဉ်တွင် ဖခင် ကွယ်လွန်သွား သဖြင့် မိခင်နှင့် အတူ ထားဝယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်ရင်း မိခင်၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ တောင်ငူ ကျောင်းဆရာတော် ထံ၌ ပညာ ဆည်းပူး လေ့လာခဲ့သည်
တဖက်မှလည်း အရွယ်နှင့် မလိုက်အောင် ဘဝကို ရုန်းကန် ခဲ့ရသည်
ကိုငွေကိုင်က ဆရာကြီး ဦးဘိုးအောင်ထံ သွားရောက် တပည့်ခံသည်
ဦးဘိုးအောင်သည် ရန်ကုန်မြို့မှ နာမည်ကျော် ပန်းချီဆရာ ဦးဘအုန်း ရေးဆွဲသော ရေးဆေး ပန်းချီကား လေးချပ်ကို ကိုငွေကိုင် အားထုတ်ပြသည်
ကိုငွေကိုင်သည် ယင်းပန်းချီကားများကို ကြည့်ရင်း ပန်းချီပညာ ကောင်းစွာ သင်ယူလိုစိတ် ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘိုးအောင် ရေးဆွဲသော ပန်းချီကားများကို အနီးကပ် လေ့လာခွင့် ရရှိသည်
သို့သော် ပန်းချီဆေးများမှာ အလွန် ရှားပါးလှသဖြင့် ဆရာကြီးက ကိုငွေကိုင်အား ကူညီ ရေးဆွဲခွင့် မပြုခဲ့ပေ
ပန်းချီ ရေးဆွဲပြီး ဆေးကျန်များကိုမူ ကိုငွေကိုင်ကို ပေးအပ်ခဲ့၏
ဆရာကြီး ဦးဘိုးအောင် ပြန်သွားသော အခါ ကိုငွေကိုင် ပန်းချီဆေးများ မကုန်မချင်း နေ့ညမရှောင် ပန်းချီ ရေးဆွဲ နေလေတော့သည်
ထိုအတောအတွင်း ကိုငွေကိုင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ဝါရှင်တန်မြို့ရှိ ပန်းချီ သင်တန်းကျောင်းနှင့် ဆက်မိသည်
မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ထားဝယ်မြို့ အေဘီအမ် ကျောင်းအုပ် ဦးမောင်သင်က အစစ အရာရာ ကူညီ ပေးသဖြင့် စာပေး စာယူ ပန်းချီသင်တန်း တက်ဖြစ်သွားခြင်း ဖြစ်သည်
သုံးနှစ်ကြာ သင်တန်း တက်ပြီးသော အခါ ကိုငွေကိုင် မိမိ အရည်အချင်းကို စမ်းသပ်လိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဦးငွေကိုင် ရန်ကုန်သို့ ရောက်လာသည်
ရန်ကုန် ရောက်စက ထားဝယ် သမဂ္ဂ အဆောက်အအုံ၌ ခေတ္တ တည်းခို နေထိုင်သည်
ဦးငွေကိုင်သည် မဂ္ဂဇင်း သရုပ်ဖော် ပန်းချီ လောကသို့ ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း နာမည်ရ ပန်းချီ ဆရာများ ရှိနေပြီမို့ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
သို့ဖြင့် ဆရာရင်း ဦးဘိုးအောင်ထံ သွားတိုင်ပင်ခဲ့သည်
ဦးဘိုးအောင်က ဆရာ ဦးဘဉာဏ်ထံ လမ်းညွှန် လိုက်သဖြင့် ဆရာ ဦးဘဉာဏ်ဆီသို့ သွားရောက်ကာ ပန်းချီ ရေးဆွဲနည်းကို လေ့လာခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်သည် ရန်ကုန်ရှိ ထားဝယ် သမဂ္ဂ၌ တည်းခို နေထိုင်စဉ်ကပင် ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်ထံ ပညာ ဆည်းပူးခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏
ဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်ကလည်း တပည့်ရင်း အဖြစ် မှတ်ယူကာ ပိုစတာ ရေးဆွဲနည်း ပညာကို စနစ်တကျ သင်ကြားပေး၏
လက်ရာ သေသပ် စိတ်ချရပြီ ဆိုမှ အေဝမ်း ဦးတင်နွယ်နှင့် ဆက်သွယ် ပေးခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်၏ ကြည့်ရှု စောင်မမှုကြောင့် ဦးငွေကိုင် ရုပ်ရှင် ဆက်တင်ကားများ ရေးဆွဲခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင် ပန်းချီလောကတွင် တစတစ နာမည် ရလာသော အခါ ရန်ကုန်မြို့ ၁ဝ လမ်း၌ အိမ်ငှား၍ အတည်တကျ နေထိုင်ရင်း ပန်းချီ ပညာဖြင့် အသက်မွေး၏
ထို့နောက် ထားဝယ်သို့ ခေတ္တ ပြန်လာစဉ် ဦးဘကောင်း၊ ဒေါ်ခြူးမယ်တို့ သမီး မငြိမ်းခင်နှင့် အိမ်ထောင် ကျခဲ့သည်
သမီး မစိန်တင်၊ မစိန်ရှင်၊ သား မောင်အုန်း တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင် အဖို့ ထားဝယ်မြို့တွင် ပန်းချီ ပညာဖြင့် အသက်မွေးရန် အဆင်မပြေ သဖြင့် မိသားစုကို ထားရစ်ကာ ရန်ကုန်သို့ ပြန်ရောက် လာပြန်ပါသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် (ဘီဒီအေ) ဖွဲ့စည်းစဉ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ဦးငွေကိုင်အား အရပ်သား ဗိုလ်မှူး အဖြစ် စစ်ပန်းချီ ဌာနတွင် ဌာနမှူး ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့သည်
သူနှင့်အတူ ဦးအမ်တင်အေး၊ ဦးခင်မောင်၊ ဦးကျော်စိုးတို့လည်း ပါဝင်ကြရာ အခြားသူများက စစ်ယူနီဖောင်း ဝတ်ဆင်ကြသော်လည်း ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်ကမူ အရပ်ဝတ်ဖြင့်သာ နေထိုင်ခဲ့သည်
စစ်ပန်းချီ ဌာနမှူး ဖြစ်စဉ် ရွှေတောင်တိုက်ပွဲ ပန်းချီကားကြီး ရေးဆွဲရန် ရွှေတောင်သို့ ကွင်းဆင်း ခဲ့ရသေး၏
လွတ်လပ်ရေး ရရှိပြီးနောက် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပန်းချီ ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်အား နိုင်ငံတော် အစိုးရက ပန်းချီပညာ လေ့လာဆည်းပူးရန် နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များသို့ ရှစ်လကြာ စေလွှတ်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့တော်ရှိ ဝိတိုရိယနှင့် အဲလ်ဘတ် ပြတိုက်သို့ ရောက်ရှိစဉ် ရှေးမြန်မာ ပုရပိုက် ပန်းချီများ၊ အသုံးအဆောင်များ ပုံတို့ကို ကူးယူ ရေးဆွဲခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်သည် သမိုင်းဝင် ပန်းချီကားချပ်ကြီးများကို ရေးဆွဲခဲ့ရာ နု-အက်တလီ စာချုပ် လက်မှတ် ရေးထိုးပုံ ပန်းချီကားကြီးမှာ ထင်ရှားသော လက်ရာ တခု ဖြစ်၏
နိုင်ငံတော် အစိုးရက ယင်းသို့ သမိုင်းဝင် ပန်းချီကားကြီးများ ရေးဆွဲရန် ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်ကို ပန်းချီဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့ပြီး တလ ကျပ် ၁,၀၀ဝ ချီးမြှင့် ပေးခဲ့သည်
သို့သော် ဆရာကြီးက နေ့စဉ်ပုံမှန် ရုံးတက် ရုံးဆင်း အလုပ်မျိုးကို မလုပ်လို သဖြင့် မကြာမီ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်သည် နိုင်ငံတော် အကျိုးပြု ပန်းချီကားပေါင်း များစွာကို ရေးဆွဲခဲ့ရာ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရက အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ ပေးအပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင်သည် တပည့်များနှင့်အတူ အောက်ဒိုး ထွက်၍ ပန်းချီ ရေးဆွဲလေ့ ရှိသူ ဖြစ်သည်
ဆရာကြီးသည် နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စားမှု မရှိသော်လည်းအသက် ၆၆ နှစ် အရွယ်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ ဦးဗဆွေ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် ဖဆပလ အတွက် စည်းရုံးရေးမှူး အလုပ်လုပ် ဆောင်ခဲ့ရသည်
ဤသို့ဖြင့် ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင် ထားဝယ်သို့ မကြာခဏ ပြန်လည် ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထားဝယ်မြို့သို့ ရောက်ရှိစဉ် အတွင်း စပါးတောင်ဘက်သို့ အောက်ဒိုး ထွက်ကာ ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲခဲ့သေး၏
ယင်းသို့ ရေးဆွဲပြီး ပြန်အလာ နောက်တနေ့ ဖြစ်သော ၃ မတ် ၁၉၆၇ နံနက် ၇ နာရီတွင် ဆရာကြီး ဦးငွေကိုင် ထားဝယ်မြို့၌ ကွယ်လွန် သွားသည်
ညာခံရွာ၊ သပြေကုန်း
ဓနုံးရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
သခွတ္တော (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhuttaw(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သခွတ္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
web 2.0  ဟူသော အသုံးအနှုန်းသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအင်တာနက်ကြီးအတွင်း သတင်း အချက်အလက်မျှဝေခြင်း၊ အတူပူးတွဲလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ အသုံးပြုသူကိုဗဟိုပြု တည်ဆောက် ခြင်း နှင့် ပူးတွဲဆောင်ရွက်ခြင်း စသည့် ဆက်သွယ်မှုများကိုအားပေးသော web  လုပ် ငန်းဆောင်တာတို့နှင့် အများအားဖြင့် ဆက်ဆိုင်နေသည်
web 2.0  နှင့် ရေးဆွဲထားသော ဆိုဒ်သည် သူ၏ အသုံးပြုသူများအား အများသုံးဆက်သွယ်ရေးမီဒီယာ ရှိ ပုံရိပ်ရောင် လူ့အဖွဲ့ အစည်းတစ်ခုအတွင်း၌ အသုံးပြုသူမှ ထည့်သွင်း ထုတ်လုပ်သော ပါဝင်ဝန်ဆောင်မှုများ တွင် ဖန်တီးသူများ (ကျွမ်းကျင်ဖန်တီးရှင်) အဖြစ် လွတ်လပ်စွာရွေးချယ် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန် အ လှန်အကျိုးပြုရန် သို့မဟုတ် အတူပူးတွဲ ဆောင်ရွက်စေသည်
ယင်းမှာ အသုံးပြုသူများအား စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးထားပြီး ဖြစ်သော ပါဝင်ဝန်ဆောင်မှု များကို ကြည့်ရှုရုံ သက်သက် ကန့် သတ်ထားသော websiter များ နှင့် နှိုင်းယှဉ်မှုပြုခြင်း ဖြစ်သည်
ဥပမာအနေနှင့် web 2.0 တွင် လူမှုဆက်သွယ်ရေးဆိုဒ်များ၊ blog  များ၊ wiki များ၊ ဗီဒီယို မျှဝေသော ဆိုဒ် များ၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးဆောင်ခြင်းများ၊ web လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၊ မျိုးစပ် web  လုပ် ငန်းဆောင်တာများ၊ နှင့် folksonomies  တို့ပါဝင်သည်
ထိုအခေါ်အဝေါ်မှာ Tim O'Reilly  အတော်ကို ဆက်နွယ်နေပါသည်
အ ဘယ်ကြောင့်ဆိုသော ၂၀၀၄ တွင်ကျင်းပသော O’Reilly Media Web 2.0  ဆိုင်ရာ အ စည်းအဝေးကြောင့် ဖြစ်သည်
ယင်းအခေါ်အဝေါ်မှာ ပုံစံသစ် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာ နက် ကို ရည်ညွှန်းသော်လည်း နည်းပညာဆိုင်ရာအသေးစိတ်ဖော်ပြချက်တို့ကို ပြောင်းလဲမြှင့် တင်ရန် ရည်ညွှန်းခြင်း မဟုတ်ပေ
သို့သော် software ရေးသားသူများ နှင့် အသုံးပြုသူများ ၏web  ကို သုံးစွဲပုံမှာ တစ်စတစ်စပွားများလာသောအပြောင်းအလဲများ ဖြစ်လာပေပြီ
web 2.0  မှာ ယခင် web  နည်းပညာများ နှင့် အရေအသွေးပိုင်းဆိုင်ရာ ကွဲပြားမှု တို့ ကလည်း "ဗန်းစကားလေးတစ်ပိုင်းပါ"ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သူ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက်ကြီးကို တီထွင်သူ Tim Berners-Lee  ကို အတိအကျ စိန်ခေါ်လျက်ရှိသည်
အ ဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူ့အမြင်တွင် " web သည် ပူးတွဲဆောင်ရွက်ရာ နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ကျွန်ုပ်တို့အားလုံး တွေ့ဆုံနိုင်၊ စာဖတ်နိုင်၊ ရေးသားနိုင်သော နေရာမျိုးဖြစ်သည်" ဟု ရည်ရွယ် ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
သူက ' ReadWrite Web ' ဟုပင်ခေါ်လိုက်သေးသည်
" Web 2.0 " ဟူသောအခေါ်ဝေါ်သည် ၁၉၉၉ တွင် အီလက်ထရောနစ် သတင်းအချက် အ လက် ဒီဇိုင်း (သတင်းအချက်အလက် တည်ဆောက်မှုပုံစံ) အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် Darcy DiNucci မှ စကားလုံးထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သူမ၏ ဆောင်းပါးဖြစ်သော "အစိတ်အပိုင်းများ တစ်စစီ ပြန့်ကြဲနေသည့် အနာဂတ်" တွင် DiNucci သည် ရေးသားခဲ့သည်
ကျွန်ုပ် တို့ ယခုသိနေသော web  ဆိုသည်မှာ browser တစ်ခုထဲသို့ ပုံသေ ဖန်သားပြင် အပြည့်စာများတက်ရောက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းမှာ web ၏ သားလောင်းအစပင် ဖြစ်သည်
web 2.0 ၏ ဦးဆုံးအရောင်တောက်ပလာမှုတို့ စတင်ပေါ်ပေါက်လာနေပြီဖြစ်ပြီး ကျွန်ုပ် တို့မှာ ယင်းသားလောင်းကလေး မည်သို့ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမည်ကို စတင်မြင်နေရပြီ ဖြစ်သည်
Web သည် ဖန်သားပြင်ပြည့် စာသားများနှင့် ရုပ်ပုံများကိုနားလည်ရုံ မကတော့ပဲ သယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး ဖြစ်စဉ်၊ တုံ့ပြန်ဆက်သွယ်မှုတို့ ဖြစ်ပေါ်နေသော လေထု တစ်ခုပင် ဖြစ်လာခဲ့ သည်
သင်၏ ကွန်ပျူတာဖန်သားပြင် [...]၊ သင်၏ရုပ်မြင်သံကြားဖမ်းစက် [...]၊ သင့် ကား dashboard [...]၊ သင့်လက်ကိုင်ဖုန်း [...]၊ လက်ကိုင်ဂိမ်းစက် [...] တို့အပြင် သင်၏ microwave မီးဖို [...] တို့တွင်တောင်မှ ပေါ်ပေါက်လာနိုင်သည်
သူမ သုံးစွဲသော ထိုအခေါ်အဝေါ်မှာ အဓိကအားဖြင့် web တည်ဆောက်ပုံ၊ အင်တာနက်၏ နေ့စဉ် အတွင်းဆက်သွယ်မှုနှင့် ဆက်ဆိုင်နေပြီး
သူမ ငြင်းခုံထားသည်မှာ ကျယ်ပြန့်စွာ သုံး စွဲနေကြသော web-ready  အဆင်သင့်သုံးနိုင်သည့် စက်ပစ္စည်းများကြောင့် web သည် "တစ်စစီပြန့်ကြဲနေသည်" ဟုဆိုသည်
သူမ၏ဆောင်းပါးမှာ တည်ဆောက် ရေးဆွဲသူ များကို ရည်ရွယ်ပြီး အမျိုးအစားများပိုမို များပြားလာသော hardware  များအတွက် code များ ပြု လုပ်ရန် သတိပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ထိုအခေါ်အဝေါ်ကို သူမအသုံးပြုခြင်းမှာ လက်ရှိသုံးစွဲ နေခြင်းနှင့် တိုက်ရိုက်မပတ်သက်သော်လည်း သဲလွန်စများတော့ ပေးခဲ့လေသည်
၂၀၀၃ ခုနှစ် မတိုင်မီကအထိ web 2.0  ဆိုသည်မှာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း မရှိသေးပေ
Scott Dietzen  ပြောဆိုသည့် "web  သည် အကြွင်းမဲ့ စံပြု သတ်မှတ်ထားသော ပူးပေါင်းမှုဆိုင်ရာ ပလက်ဖောင်း ဖြစ်လာလိမ့်မည်" ဟူသော အတွေးအ ခေါ်နှင့် ဆက်စပ်၍ ရေးသားသူများက အာရုံထားနေကြသည်
John Robb  ကရေးသားထားသည်မှာ "web 2.0  ဆိုတာဘာလဲ ဆိုရင်ဖြင့် ဗဟိုပြုထားသော website ပုံစံဟောင်းများကို ဖျက်ထုတ်ပေးမည့် စနစ်ဖြစ်ပြီး၊ ကွန်ပျူတာ desktop  များဆီသို့ WebInternet ၏ စွမ်းပကားကို သယ်ဆောင်ပေးမှာပဲဖြစ်ပါတယ်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်
၂၀၀၄ တွင် ထိုခေါ်ဝေါ်မှုသည် ပိုမိုလူသိရှင်ကြားဖြစ်လာပြီး O’Reilly  Media နှင့် MediaLive တို့မှ ပထမဆုံး web 2.0  အစည်းအဝေးပွဲ ကြီးကို လက်ခံ ဆောင်ရွက်ကျင်းပခဲ့ သည်
ထိုဖွင့်ပွဲတွင် John Battelle  နှင့် Tim O'Reilly တို့၏ " web ကို ပလက်ဖောင်းတစ်ခု" ဖြစ်ပြီး software  လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့အနေနှင့် ကွန်ပျူတာ desktop များထက် web ပေါ်တွင်တည်ဆောက်ကြရမည် ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ဆို သတ်မှတ်ချက်မှာ မှတ်သားဖွယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်
ထိုထူးခြားသော ပြောင်းလဲရွေ့လျားလာသည့် ရှုထောင့်နှင့်ပတ်သက်၍" အသုံးပြုသူများသည် သင်၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများကို သင့်အတွက် တည်ဆောက်ပေးနေခြင်းဖြစ်သည်" ဟူ၍ သူတို့က ငြင်းခုံကြပြန်သည်
အသုံးပြုသူများ၏ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုများကို ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်မှုနိုင်မှုများကလည်း (အတွေး၊ စာသား၊ ဗွီဒီယို သို့မဟုတ် ရုပ်ပုံများအနေနှင့်) တန်ဖိုးသတ်မှတ်ရန် "ထိန်းချုပ်လုပ်ဆောင်" နေသကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင် သည်ဟု ဆိုသည်
O'Reilly   နှင့် Battelle  တို့က " web 1.0 " နှင့် web 2.0  တို့ကို နှိုင်းယှဉ် ဆွဲထုတ်ပြခဲ့သည်
Netscape  နှင့် Encyclopaedia Britannica  အွန်လိုင်း စွယ်စုံကျမ်း တို့ ကဲ့သို့သော စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် web 1.0 တို့မှာ ဆက်စပ်နေသည် ဟု ဆိုသည်
ဥပမာ-Netscape က "web ကို ပလက်ဖောင်းတစ်ခု" အဖြစ်ပုံစံသွင်းပြီး software  ဟောင်း များ၏ စံနမူနာဖြစ်သည်- Netscape ၏ အထင်ကရဖြစ်သော ထုတ်ကုန်မှာ desktop တွင် သုံးသော browser ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ နည်းပရိယာယ်မှာ browser ဈေးကွက်တွင် ဈေး နှုန်းမြင့်မားစွာနှင့် လွှမ်းမိုးမှုရရှိနိုင်ရန် ဖြစ်သည်
browser ထဲတွင် ပါဝင်ဖော်ပြနိုင်မှု နှင့် ထည့်သွင်းသုံးစွဲနိုင်သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စံပြုထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့လျှင် Microsoft  မှ PC ဈေးကွက်ကို လွှမ်းမိုးထားသကဲ့သို့သော ဈေးကွက်အင်အားကို Netscape မှ ရရှိပါလိမ့် မည်
ကားများ၏ ပုံစံမူရင်းမှာ "မြင်းမဲ့ ရထားလုံး" ဖြစ်သကဲ့သို့ ရှိရင်းစွဲကို ထပ်ပေါင်း၍ Netscape မှ desktop နေရာတွင် အစားထိုးရန် " webtop " သို့ အဆင့်တိုးလာခဲ့သည်
ထို့နောက် ၎င်း webtop ကို သတင်း အချက်အလက်များ၊ အထူးပြု ရေးဆွဲထားသော လုပ်ငန်းဆောင်တာငယ်များ အသစ်ဖြည့်စွမ်း၍ Netscape ၏ server များကို ဝယ်ယူမည့်သူများ ပိုမို များပြားလာအောင်စီမံသည်
အတိုချုပ်ဆိုရလျှင် Netscape မှ software များကို အသစ်တီထွင်၊ မကြာခဏ တိုးမြှင့် ပြောင်းလဲ၍ သုံးစွဲသူများထံသို့ ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရန်ကို အဓိကထားခဲ့သည်
O’Reilly  က ၎င်းကို google ကဲ့သို့သော software  ထုတ်လုပ်မှုများပေါ်တွင် အဓိကမထားပဲ browser သက်သက်အဖြစ် web  ရေးသားသူများ ဆိုဒ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခုအကြား ပြုလုပ် ထားသော ချိတ်ဆက်မှုများ အဆင်ပြေစေရန် ဝန်ဆောင်မှုပေးခြင်းကိုသာ အဓိက အာရုံပြုနေ သော ကုမ္ပဏီမျိုးနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပြခဲ့သည်
google  မှ သူ၏ "စာမျက်နှာစီစဉ်မှု" လုပ်ငန်းစဉ် မှ ရရှိလာသော ဂုဏ်သတင်းအပေါ်တွင် အခြေခံသည့် web  မှ ရှာဖွေမှုများ ပေးဆောင်ရန် ထိုအသုံးပြုသူမှ ထုတ်လုပ်သည့် သတင်း အချက်အလက် ပါဝင်မှုတို့မှ အကျိုးအမြတ် ရယူ သည်
စီစဉ်ရေးဆွဲထားသည့် ထုတ်လုပ်မှုများကိုသာ ဆောင်ရွက်နေသော software  များနှင့် မတူသည်မှာ ၎င်းဝန်ဆောင်မှုများသည် အစဉ်တစိုက် အသစ်အသစ် ပြုပြင်နေလေ့ရှိ ပြီး၊ "မရပ်မနားသောbeta " လုပ်ငန်းစဉ် ဟုလည်းခေါ်သည်
Britannica  အွန်လိုင်း စွယ်စုံ ကျမ်းနှင့် wikipedia တို့၏ တူညီသော ကွဲပြားခြားနားချက်မှာ Britannica အနေ နှင့် ဆောင်းပါးများဖန်တီးနိုင်ရန်နှင့် ပုံမှန်ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ရန်အတွက် ကျွမ်းကျင်သူ ပညာရှင် များကို အားထားမှုပြုနေရချိန်တွင် Wikipedia မှာ အမည်မဖော်လိုသော အသုံးပြုသူတို့မှ ပုံမှန်နှင့် လျင်မြန်စွာ ထည့်ဝင်ရေးသားလာမှုတို့ကို အားထားပြုပါသည်
Wikipedia မှ ကျွမ်း ကျင်သူများအပေါ်တွင် အခြေခံခြင်းမဟုတ်သော်လည်း ဖွင့်လှစ်ရေးသားခွင့်ပြုသော software  ဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည့် " မျက်လုံးများ အလုံအလောက်ရှိထား၍ အမှောင့်အဖျက်များ ကို တိမ်မြုပ်စေခြင်း" ဟူသည့်စကားနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်စေခြင်းဖြင့် သတင်း အချက်အ လက်များကို ပုံမှန်အသစ်အသစ် ပြုပြင်ထုတ်လုပ်သည်
O’Reilly  ၏ web 2.0  အစည်းအဝေးပွဲကြီးသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တည်းက နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကျဉ်းပမြဲဖြစ်ပြီး၊ စီးပွား ရေးစွမ်းဆောင်ရှင်များ၊ ကုမ္ပဏီကြီးများ၊ နှင့်နည်းပညာဆိုင်ရာသတင်းသမားများကို ဆွဲဆောင် မှု ပြုနေပါသည်
သာမန်လူထုအတွက်မူ၊ web 2.0 သည် blogger များနှင့် နည်းပညာသတင်းထောက် များမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း၏ တစ်နှစ်တာလုံးအတွက်လူသား (သင်) ဟူ၍ အထွတ် အထိပ်ရောက်အောင်ပို့ဆောင်မှုတို့ဖြင့် အကြီးအကျယ် ဗိုလ်စွဲလာခဲ့သည်
ယင်းမှာ Time  မှ လူမှုဆက်သွယ်ရေးကွန်ယက်များ၊ blog များ၊ wiki  နှင့် မီဒီယာမျှဝေသည့် ဆိုဒ်များတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေသည့် အသုံးပြုသူများစွာကို ရွေးထုတ်လိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
မျက်နှာဖုံး ဆောင်းပါးကိုရေးသားသူ Lev Grossman  မှ ရှင်းပြသည်မှာ -ဒီဆောင်းပါးဟာ တစ်ခါမှမမြင်ဖူးတဲ့ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု တို့ များပြား လာပုံပဲ ဖြစ်ပါတယ်၊ အလွန်အရေးပါသော သုတပေါင်းချုပ်နှင့် လူအများ၏ သန်းပေါင်းများစွာ သော ဆက်သွယ်မှုကွန်ရက်လမ်းကြောင်းများဖြစ်တဲ့ YouTube နှင့် online  လူမှုဆက်သွယ်ရေး ဖြစ်တဲ့ Myspace တို့အကြောင်းလည်းဖြစ်ပါတယ်၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးအကျိုးမမျှော်ကိုးပဲ ကူညီခြင်း မှစွဲထုတ်ရရှိလာသော စွမ်းအင်တို့နှင့် ၎င်းမှာကမ္ဘာကြီးကိုပြောင်းလဲရုံမကပဲ၊ ကမ္ဘာကြီးပြောင်း လဲနေသည့် နည်းလမ်းများကိုပါ ပြောင်းလဲစေနိုင်သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ web 2.0  သည် ဝေါဟာရစာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ တွင် ကမ္ဘာ လုံးဆိုင်ရာ ဘာသာစကား စောင့်ကြည့်မှု မှ ၎င်းအား တစ်သန်းမြောက် အင်္ဂလိပ် စကား လုံးအဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
အသုံးပြုသူများမှ သတင်း အချက်အလက်များ ပြန်သိမ်းယူရုံထက် ပိုမိုသော လုပ်ဆောင်ချက် များကို  web 2.0 websiter များမှ ခွင့်ပြုထားသည်
" web 1.0 " တွင် လုပ်ဆောင် နိုင်သမျှထက် ပိုမိုအောင် အသုံးပြုသူများ အတွက် နည်းစနစ်ကောင်းများ၊ software  နှင့် သိမ်းဆည်းနိုင်မှုပမာဏတို့ကို အသုံးပြုသူတို့၏ browser မှတစ်ဆင့် အားလုံးလုပ်ဆောင် နိုင်အောင် ပြုလုပ်ပေးထားသည်
၎င်းကို "Network အားပလက်ဖောင်းအဖြစ်သုံးခြင်း" ဟု ခေါ် ဆိုသည်
အသုံးပြုသူတို့အနေနှင့် web 2.0 ပေါ်တွင် သတင်းအချက်များ ပေးနိုင်ပြီး ထို သတင်းအချက်များကို ထိန်းသိမ်းမှုများလည်း ရယူနိုင်သည်
အသုံးပြုသူများကို သူတို့သုံးစွဲသည့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများအပေါ် တန်ဖိုးထားမှုများ ထပ်လောင်းပေါင်းထည့် ခွင့်ပေးသည့်" ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုသဘောသဘာဝ ပုံစံ" ကို ထိုဆိုဒ်များတွင် တွေ့ရသည်
Web အား ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု ပလက်ဖောင်းအဖြစ်သုံးခြင်း အတွေးအခေါ်သည် ထို ထူး ခြားသော ပင်ကိုပုံစံတို့ကို ဖမ်းယူထားသည်
Flock  ကို ထူထောင်သူ နှင့် ရှေးဦး CEO  အဖြစ်ဆောင်ရွက်သူ Bart Decrem  က web 2.0  ကို "ပါဝင် ဆောင်ရွက် ခွင့် web " ဟုခေါ်ပြီး web 1.0 ကဲ့သို့ web  အား သတင်းအချက်အလက် ရင်း မြစ်အဖြစ် သုံးခြင်းဟုလည်း မှတ်ယူသည်ဆို၏
အကျိုးအမြတ်များ မျှဝေခြင်းမှ ရရှိသောပစ္စည်းများထောက်ပံ့ခြင်းတွင် အကူအညီမပေးသူ အ သင်းအဖွဲ့ဝင်များကို ဖယ်ထုတ်ခြင်းဟူသည့် ဖြစ်နိုင်ချေမရှိသောအရာမှ ဆင်ခြင်တုံတရား ရှိ သောအဖွဲ့ဝင်များမှ ၎င်းတို့၏ ကူညီထောက်ပံ့မှု အင်အားများကို ရုပ်သိမ်းရန် ပိုမိုဆန္ဒ ထက် သန်လာနိင်ခြင်းနှင့် သူတစ်ပါး၏ မျှဝေမှုများအပေါ် ခေါင်းပုံဖြတ်ခြင်း တို့ ဖြစ်နိုင်ချေ ရှိလာ သည်
၎င်းမှာ တစ်ခါတစ်ရံ၌ website ကို စီမံခန့်ခွဲသူတို့ထံမှ အစွန်းရောက်ယုံကြည်မှု လိုအပ်သည်
အကောင်းဆုံးကို ဆိုရလျှင် web 2.0  ဟူသည် အသုံးပြုသူ အတွေ့အ ကြုံကြွယ်ဝမှု၊ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု၊ တက်ကြွလှုပ်ရှားနေသော ပါဝင်မှု၊ data များ သုံးစွဲခွင့် ရရန်လိုအပ်သည့် သတင်းအချက်အလက်၊ web  စံနှုန်းစံညွှန်းနှင့် တစ်ဘက်ကမ်းခတ် ကျွမ်းကျင်မှု တို့ပါဝင်နေသည်
ပို၍ စံပြုပြောဆိုရလျှင် ထိုကဲ့သို့သော ပွင့်လင်းမှု၊ လွတ်လပ် မှု[20] နှင့် သုံးစွဲသူများ ပါဝင်လာသည့်အတွက် အသိပညာကြွယ်ဝမှု တို့မှာ web 2.0  ၏ မရှိမဖြစ် ပါဝင်မှုများ အဖြစ်မြင်နိုင်သည်
Web 2.0  ဖွံ့ဖြိုးမှုတွင် အဓိကသုံးသော အသုံးပြုသူဘက် web browser  နည်းပ ညာသည် တပြိုင်နက်မဟုတ်သော Java ရေးသားမှု နှင့် XML၊  Ajax၊Adobe Flash နှင့် Adobe Flex ဘောင်ပုံစံနှင့် Java ရေးသားမှု၊ Ajax  ဘောင်ပုံစံဖြစ်သည့် Yahoo! UI Library၊ Dojo Toolkit၊ MooTools  နှင့် jQuery  တို့ဖြစ်သည်
Ajax  program ရေးသားရာတွင် Java  ရေးသားမှုကို web server ပေါ်မှ အချက်အလက်အသစ်များကို စာမျက်နှာ ပြည့် ခေါ်ယူစရာမလိုပဲ upload နှင့် download  ပြုရန်သုံးသည်
အသုံးပြုသူအား ထိုစာမျက်နှာနှင့် ဆက်လက် ဆက်သွယ်တုံ့ပြန်နေခွင့်ပြုရန်အတွက် server သို့သွားသော data တောင်းဆိုမှုတို့ကဲ့သို့ ဆက်သွယ်မှုများကို စာမျက်နှာသို့ ပြန်လာသော data နှင့် (တစ်ပြိုင်နက်မဖြစ်စေပဲ) သီးသန့်ခွဲထုတ်ထားသည်
သို့မဟုတ်လျှင် အသုံးပြုသူမှာ ထိုစာမျက်နှာပေါ်တွင် ဘာမှဆက်မလုပ်နိုင်သေးခင် မိမိထံပြန်လာသော data ကိုစောင့်ဆိုင်း နေရပေလိမ့်မည်
၎င်းမှာ စာမျက်နှာတစ်ခုလုံးကို ပြည့်အောင်ပေါ်လာသည်ကို စောင့်နေရသ ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
၎င်းမှာ ဆိုဒ်၏ စွမ်းဆောင်ရည်အားလုံးကို တိုးလာစေသည်
အဘယ့်ကြောင့် ဆိုသော် ပို့လွှတ်လိုက်သောတောင်းဆိုမှုများသည် အသုံးပြုသူစီသို့ data များပြန်ရောက်လာ စေရန် လိုအပ်သောပိတ်ဆို့ခြင်း၊ တန်းစီစောင့်ဆိုင်းနေရခြင်းတို့မှ လွတ်ကင်း၍ ပိုမိုလျင်မြန်စွာ ပြည့်စုံနိုင်မည် ဖြစ်သည်
Ajax  တောင်းဆိုမှုမှ ရရှိသော data တို့သည် ပုံမှန်အားဖြင့် XML  သို့မဟုတ် JSON  ( Java ရေးသားမှု ရည်မှန်းချက် သင်္ကေတ) စ သည့် ကျယ်ပြန့်စွာအသုံးပြုနေသည့် data တည်ဆောက်မှုပုံစံတို့တွင် ထည့်သွင်းထားသည်
ထိုပုံစံပြုမှုနှစ်ခုလုံးသည် သဘာဝအားဖြင့် Java ရေးသားမှုမှ နားလည်ပြီး၊ program  ရေးသား သူတစ်ဦးသည် ၎င်းတို့ကို web လုပ်ငန်းတို့တွင် data တည်ဆောက် ထုတ်လွှင့်ရန် အ လွယ်တကူ အသုံးပြုနိုင်သည်
Ajax  မှ ၎င်း data များကို ရရှိသောအခါ Java  ရေးသားမှု program သည် မှတ်တမ်းမှတ်ရာရည်မှန်းချက် ပုံစံ (DOM) ကို အသုံးပြုပြီး data အသစ်ပေါ်တွင် အခြေပြု၍ web စာမျက်နှာကို တက်ကြွစွာ အသစ်ပြု ပြင်၍ အသုံးပြုသူတို့အတွက် လျင်မြန်အကျိုးပြုသော အတွေ့အကြုံကို ခံစားစေသည်
အတို ချုပ်ဆိုရသော် ထိုနည်းလမ်းများကို သုံးခြင်းဖြင့်  web ရေးသားသူတို့မှာ သူတို့၏ စာမျက်နှာ များကို desktop လုပ်ငန်းဆောင်တာများကဲ့သို့ ဆောင်ရွက်နိုင်စေသည်
ဥပမာ - Google Docs  မှ ထိုနည်းလမ်းကို အသုံးပြု၍ web အခြေပြု မှတ်တမ်းမှတ်ရာ များကို ပြင်ဆင်နိုင် သည့် program ကို တီထွင်သည်
Adobe Flex  သည် web 2.0  ကိုမကြာခဏအသုံးပြုသည့် အခြားသောနည်းပညာ ဖြစ်သည်
Java ရေးသားမှု အစုအစည်းဖြစ်သည့် jQuery  တို့နှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် Flex  မှ program ရေးသားသူများကို ကြီးမားသော data  အကွက်များ၊ ဇယားများ၊နှင့် အ ခြားသောအသုံးပြုသူ အပြန်အလှန် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုတို့ကို လွယ်ကူစွာ ဆောင်ရွက်စေ နိုင် သည်
Flex  တွင်ရေးဆွဲထားသော program  များမှာ browser  အတွင်းတွင် Flash  အဖြစ် စုစည်း၍ဖော်ပြခံရသည်
W3C ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် အကျိုးတူ ပူးပေါင်း မှု အဖွဲ့အစည်း ၏ စံနှုန်းများ၊ မှလွတ်လပ်စွာဖြင့် ထပ်ထည့်သည့် software များ ကျယ် ပြန့်စွာရရှိနိုင်မှုကြောင့် Flash  အနေနှင့် web  စာမျက်နှာများ တည်ဆောက်ရန် အ သုံးပြုသော ဘာသာစကား HTML တွင် လက်ရှိမဖြစ်နိုင်သေးသော လုပ် ငန်းများစွာကို ပြုလုပ်နိုင်သည်
Flash  ၏စွမ်းဆောင်ရည်များမှ web 2.0 တွင် အများ ဆုံးအဓိက အသုံးပြုသည်မှာ အသံနှင့် ဗွီဒီယို ဖိုင်များကို ဖွင့်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
၎င်းကို ပုံမှန် HTML  နှင့် ဗွီဒီယို media တို့ ချောမွေ့စွာ ပေါင်းစပ်နေသည့် web 2.0 sites များ တည်ဆောက်ရာတွင် ခွင့်ပြုခဲ့သည်
Flash  နှင့် Ajax  တို့အပြင် Java ရေးသားမှု Ajax  ဘောင်ပုံစံတို့သည် လက်ရှိတွင် အလွန် ခေတ်စားလာသော web 2.0 site များကို ရေး သားသည့်နည်းလမ်းများ ဖြစ်လာသည်
အဓိကအားဖြင့် သူတို့၏ ဘောင်ပုံစံသည် Java ရေး သားမှု၊ Ajax  နှင့် DOM တို့မှ ကွဲပြားသော နည်းပညာကို သုံးထားခြင်း မရှိ ပေ
ဘောင်ပုံစံတို့ပြုသည့်အလုပ်မှာ web browser များအတွင်း သဟဇာတ မဖြစ် ခြင်းတို့ကို ပြေလည်စေခြင်းနှင့် တည်ဆောက် ရေးသားသူများ အတွက် လုပ်ဆောင်နိုင်မှုများ ကို ရယူနိုင်စေရန် တို့ဖြစ်သည်
အများစုမှာ ပြောင်းလဲလွယ်သော၊ အသင့်ပြုလုပ်ပြီး အစိတ်အ ပိုင်းများနှင့် တည်ဆောက်ထားသော အရာများဖြစ်ပြီး သာမန်လုပ်ဆောင်ချက်များဖြစ်သည့် ပြက္ခဒိန်မှ ရက်စွဲကို ယူခြင်း၊ data ဇယားများ ဖော်ပြခြင်း၊ သို့မဟုတ် နာမည် ကဒ်ပြား တစ်ခု ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို ပြီးမြောက်အောင် ဆောင်ရွက်စေနိုင်သည်
Server ဘက်တွင် web 1.0  နှင့်တူသော နည်းပညာများကို web 2.0 တွင်လည်း သုံး သည်
ဘာသာစကား အသစ်များဖြစ်သော PHP၊ Ruby၊ ColdFusion၊ Perl၊ Python၊ JSP  နှင့် ASP  တို့ကို ရေးသားသူများက သုံးစွဲလာပြီး ဖိုင်များနှင့် သတင်းအချက်ပေါင်းချုပ်တို့မှ ရရှိသော အချက်အလက်များ ကိုသုံး၍ လှုပ်ရှားသော data များ ထုတ်လုပ် လာနိုင်သည်
Web 2.0  တွင် စတင်ပြောင်းလဲလာသည်မှာ ထို data များ ပုံစံပြုတည်ဆောက်ထားသော နည်း ဖြစ်သည်
အင်တာနက်၏ အစောပိုင်းရက်များတွင် website များ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက် သွယ်၍ data များ မျှဝေခြင်းမှာ လွန်စွာနည်းသေးသည်
"ပါဝင်ဆောင်ရွက်သော web  တွင်မူ ဆိုဒ်များ" အတွင်း data များမျှဝေမှုသည် မရှိမဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း တစ်ခု ဖြစ်လာ ရသည်
မိမိ၏data များကို အခြားဆိုဒ်များနှင့် မျှဝေရန်အတွက် website တစ်ခု အနေ နှင့်စက်များမှ ဖတ်နိုင်သောရေးသားမှုပုံစံ ဖြစ်သည့် XML၊ RSS  နှင့် JSON  တို့ကို ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းရှိရမည် ဖြစ်သည်
ဆိုဒ်၏data  များသည် ထိုရေးသားမှုပုံစံ တစ်ခုခုတွင် ရရှိနိုင်ပါက အခြား website အနေနှင့် ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ၎င်းကိုယ်တိုင် ထိုဆိုဒ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပါဝင် ပူး ပေါင်းခြင်းဖြင့် သူတို့နှစ်ဦး ချိတ်ဆက်နိုင်ပေမည်
ထိုပုံစံတည်ဆောက်မှုကို သုံးစွဲသည့် အခါ တွင် အခြေခံအားဖြင့် data များကို ပိုမို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်၊ ပိုမိုသေချာစွာ အုပ်စုခွဲရန် ပြု လုပ်နိုင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် web 2.0  လှုပ်ရှားမှုနောက်ကွယ်မှ ဝိသေသ ခံယူချက် ပင် ဖြစ်သည်
Web 2.0 သည် network  protocol များ အသုံးပြုခြင်းနှင့် သုံးစွဲသူနှင့် server  ဘက်ဆိုင် ရာsoftware များ စွမ်းဆောင်ရည်ကို အတူတကွပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်နိုင်စွမ်း ဖြစ်စေပြီး ပါဝင်မှုများ ပေါင်းစုဖွဲ့စည်းခြင်း ဟုခေါ်သည်
စံပြုသတ်မှတ်ထားသော web browser များ အနေနှင့် ပါဝင်မှုများနှင့် အသုံးပြုသူတို့၏ တုံ့ပြန်မှုတို့ကို ကိုင်တွယ်ရန် ထပ်မံ ပေါင်းထည့်သော program  များ နှင့် တိုးချဲ့ထည့်သွင်းသော software များကို အသုံးပြု လိမ့်မည်
web 2.0 site များသည် အသုံးပြုသူများအား " web 1.0 " ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်နိုင်စွမ်းမရှိသည့် သတင်းအချက်အလက် သိုလှောင်မှုများ၊ တီထွင်ဖန်တီးမှုများ နှင့် ဖြန့်ဝေခြင်းစွမ်းဆောင်ရည်တို့ကို ပေးအပ်ပေလိမ့်မည်
Web 2.0 website များတွင် အခြေခံအားဖြင့် အောက်ပါ အချက်အလက်များနှင့် နည်း လမ်းများပါဝင်သည်
အတိုကောက် အားဖြင့် Andrew McAfee  က ၎င်း တို့ကို SLATES  ဟု ရည်ညွှန်းသည်-ကီးစာလုံး (keyword)ရှာဖွေမှုဖြင့် သတင်းအချက်အလက်များကို ရှာဖွေခြင်း
Web  စံပြုပုံစံကိုသုံး၍ ပြည့်စုံသော သတင်းအချက်အလက် စနစ်အဖြစ် သတင်း အချက်အလက်များကို အတူတကွ ချိတ်ဆက်ခြင်း
တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် အသစ်ပြုပြင်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်၍ပါဝင်မှုများကို အနည်းအ ကျဉ်းသော ဝက်(ဘ်) ရေးသားသူများထက် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင် ရွက်ချက်များ စီသို့ ဦးတည်ခြင်း၊ ဝီကီတွင် အသုံးပြုသူများသည် တစ်ဦး၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို တစ်ဦးမှ ထပ်ပေါင်းခြင်း၊ ပြန်ဖျက်ခြင်း နှင့် ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း ပြုလုပ်နိုင်သည်
ဘ လော့(ခ်)များတွင် လွှင့်တင်ခြင်း နှင့် တစ်ဦးချင်းစီတို့၏ မှတ်ချက်များသည် အချိန် နှင့် အမျှ ထည့်သွင်းနိုင်သည်
"label ကပ်ခြင်း" ကို အသုံးပြု၍ ပါဝင်မှုများကို အမျိုးအစားခွဲခြားခြင်း - တို တောင်းသော၊ စကားတစ်လုံးစာ ဖော်ပြချက်များ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် - ယခင် ပြုလုပ်ထား သော အမျိုးအစားခွဲမှုကို မှီခိုနေရန် မလိုအပ်ဘဲ ရှာဖွေမှုကို ပိုမိုမြန်ဆန်စေခြင်း၊ အသုံး ပြုသူများ ပြုလုပ်ထားသော စနစ်တစ်ခုအတွင်းရှိ label များကို စုစည်းခြင်းကို "လူတို့ကို စိတ်ဖြာလေ့လာခြင်း" ဟုလည်း ညွှန်းနိုင်သည်
(ဆိုလိုသည်မှာ လူများကို အမျိုးအစား ခွဲနည်းစနစ်)Software များသည် web ကို လုပ်ငန်းဆောင်တာများပလတ်ဖောင်း အဖြစ် သာမက မှတ်တမ်းမှတ်ရာ server  အဖြစ်ပါ ပြုလုပ်ထားသည်
၎င်းတွင် Adobe Reader၊ Adobe Flex၊ Microsoft Silver light၊ ActiveX၊ Oracle Java၊ Quicktime၊ Windows Media  စသည်တို့ ကဲ့သို့သော software များ ပါဝင်သည်
သင်္ကေတ ဖော်ဆောင်မှု နည်းပညာကိုသုံးခြင်း ဥပမာ- RSS  ကိုသုံး ၍ ပြောင်းလဲမှုများကို အသုံးပြုသူအား အကြောင်းကြားခြင်းပြုနိုင်သည်
SLATES  မှ 2.0  စီမံကိန်း အခြေခံ ဘောင်ပုံစံကို ဖော်ဆောင် နေစဉ်တွင် ၎င်းမှ အားလုံးသော အမြင့်ပိုင်း web 2.0  တည်ဆောက်မှုပုံစံနှင့် စီးပွားရေး စံပြုပုံစံတို့ကို ငြင်းဆို ဆန့်ကျင်ခြင်းမရှိပေ
ဤသို့ဖြင့် O’Reilly ၏ web 2.0  အစီရင်ခံစာ အသစ်သည် အတော်လေးထိရောက်ပြီး 2.0  စီမံကိန်း ၏ သီးသန့်ရှုထောင့်များနှင့် web 2.0 ဖြစ်စဉ် တို့ကို ကြိုးစား ပေါင်းစပ်စေသည်
၎င်းတွင် IT ကိုယ်ပိုင်ဝန်ဆောင်မှုများ၊ စီမံကိန်း၏ ရှည်လျားလှသော IT လိုအပ်ချက်၊နှင့် အခြားသော web 2.0  စီမံကိန်း ကာလ အကျိုးဆက်များအပေါ် ဆွေးနွေးမှုများ ပါဝင်သည်
ထို အစီရင်ခံစာသည် ရေရှည် စီမံကိန်းတို့ထက် ရေတိုစီမံကိန်း သေးသေးများနှင့် အစပြုရန်စသည့် များစွာသော သင့်တင့် သော တိုက်တွန်းအကြံပြုမှုများ ပါဝင်သည်
Blog များ၊ wiki များနှင့် လူမှုဆက်သွယ်ရေး ကွန်ရက်နည်းပညာများ ပိုမို သုံးစွဲလာ သည်နှင့်အတူ web 2.0  ၏ လူသိများမှုသည်လည်း ပညာရပ်သင်ကြားမှု နှင့် စီးပွားရေး အသိုင်းအဝန်း တို့ကိုပါ 2.0  ရောဂါထ စေသည် အထိ ဦးတည်လာသည်
2.0  စာကြည့် ခန်း၊ 2.0  လူမှုရေးလုပ်ငန်း၊ 2.0  စီမံကိန်း၊ PR 2.0၊ 2.0 စာသင်ခန်းမ၊ 2.0 ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခြင်း၊ 2.0  ဆေးဝါး၊ Telco 2.0၊ ခရီးသွား2.0 ၊2.0  အစိုးရ၊ တို့အပြင် 2.0  ညစ်ညမ်းရုပ်ပုံ တို့ ပေါ်ပေါက်လာသည် အထိဖြစ်သည်
၎င်းတို့မှ 2.0  ဆို သည်မှာ သူတို့၏ သက်ဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းနှင့်နယ်ပယ်တို့မှ ပုံစံသစ်အတွက် web 2.0  နည်းပညာကို ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် Talis  ရေးသားသည့် "စာကြည့်တိုက် 2.0  - စိတ်ပျက်ဖွယ်ရာတိုးတက်ပြောင်းလဲခြင်း၏ စိန်ခေါ်မှု" တွင် Paul Miller  မှ blog၊ wiki  နှင့် RSS  တို့မှာ web 2.0 ၏ စံထားထိုက်သော သရုပ် သကန်တို့ ဖြစ်သည်
Blog  သို့မဟုတ် wiki  ဖတ်သူတစ်ယောက်အား မှတ်ချက်ရေး ထည့်ရန် သို့မဟုတ် wiki လို အရာမျိုးတွင် ပါဝင်ချက်ကို တည်းဖြတ်ရန်တောင်မှ အခွင့်ပေး ထားပေသည်
၎င်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့ခေါ်ဆိုနေသည့် ရေးဖတ် web  ပင်ဖြစ်သည်
Talis ယုံကြည်သည်မှာ စာကြည့်တိုက်2.0  ဆိုသည် ထိုပူးပေါင်းပါဝင်မှုတို့ကို ခေါင်းပုံ ဖြတ်အသုံးချရာ ရောက်နေသည် ဖြစ်သည်
ထိုမှ စာကြည့်တိုက်အနေနှင့် များစွာသော ပူး ပေါင်းစာရင်းပြုစုခြင်း အင်အားများအပြင် တွဲဘက်စာကြည့်တိုက်တို့မှ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု များအပြင် စာအုပ်အဖုံးများ၊ ဗီဒီယိုဖိုင်များမှ ထုတ်ဝေသူတို့မှတ်တမ်းများ ရရှိသည် အထိ အ ကျိုးအမြတ်များ ရရှိနိုင်သည်
ဤတွင် Miller က web 2.0  နည်းပညာ နှင့် စာကြည့်တိုက် နယ်ပယ်ကို အန္တရာယ် ဖြစ်စေမည့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှု ပုံစံတို့ကို ချိတ်ဆက်၍ သူ၏ အဆိုပြုချက်ကို ထောက်ခံ၍ ဤတွင် "စာကြည့်တိုက် 2.0  " ပေါ်ပေါက်လာ သည်
အခြားသော အထက် တွင် ဖော်ပြထားသည့် 2.0  အသစ်ကို ထောက်ခံအားပေးသူများ အလားတူ နည်းလမ်းမျိုးကို အသုံးပြုကြ ပြန်သည်
Ajax  က desktop  လုပ်ငန်းဆောင်တာများနှင့် ဆင်တူသည့် website များ ဥပမာ- မှတ်တမ်းမှတ်ရာများကို web ပေါ်တွင် ရေးသား၍ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခြင်း နှင့် စလိုက်ပြင်ဆင်ပြသခြင်း တို့ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် လှုံ့ဆော်သည်
၂၀၀၆ တွင် google၊ Inc  မှ လူသိအများဆုံးသော ဆိုဒ်များထဲမှ တစ်ဆိုဒ်ဖြစ်သည့် Writely  ကိုရရှိသည်
WYSIWYG  wiki  နှင့် blog  ရေး သားသည့် ဆိုဒ်များသည် PC  တွင်ရေးသားလုပ်ဆောင်သကဲ့သို့သော ဆောင်ရွက်ချက်များ ပိုမိုတိုးပွားပေါ်ပေါက်လာစေသည်
များစွာသော ဘရောက်ဆာ အခြေပြု " window  လည်ပတ်မှုစနစ် "တို့ပေါ်ပေါက်လာသည်
ဥပ မာ- (IOS [36] နှင့် UOS
[37] ထိုသို့ နာမည်ပေးထားသော်လည်း ထို ဝန် ဆောင်မှုများ၏ ဆောင်ရွက်ချက်မှာ အစဉ်အလာလည်ပတ်မှုစနစ်တို့နှင့် အနည်းငယ်သာတူ၍ လုပ်ငန်းသုံး program  ပလတ်ဖောင်းနှင့် ပို၍တူနေပေသည်
desktop ၏ လည်ပတ်မှုစနစ် နှင့်ဆင်တူပြီး ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် လုပ်ငန်းသုံး program များ ပေးအပ်ထားသည်မှာ PC  တစ် ခုကဲ့သို့ပင်ဖြစ်ရာ မည်သည့် Modern browser တွင်မဆို အသုံးပြုနိုင်သည်
သို့သော် လည်း ၎င်းလည်ပတ်စနစ်များသည် သုံးစွဲသူ၏ ကွန်ပျူတာတွင် hardware များကို တိုက်ရိုက် ထိန်းချုပ်မှု မရှိပေ
များပြားစွာသော web အခြေပြု လုပ်ငန်းဆောင်တာ ဝန်ဆောင်မှုများသည် ၁၉၉၇ – ၂၀၀၁ ထိ dot-com bubble အတွင်း ပေါ်ပေါက်လာပြီး ပျောက်ကွယ်သွားကြသည်
သုံးစွဲသူ အမြောက်အမြားကို ရရှိနိုင်ရန် အရေးနိမ့်ခဲ့သည်
၂၀၀၅ တွင် ၎င်းတို့ထဲမှ လူသိများသော Intranets.com ကို WebEx မှ ဒေါ်လာ ၄၅ သန်းနှင့် ရရှိခဲ့သည်
[38]ကြွယ်ဝသော အင်တာနက် လုပ်ငန်းဆောင်တာများ (RIAs) သည် web 2.0 လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ပြီး desktop  လုပ်ငန်းများကဲ့သို့ ထူးခြားသော ဝိသေသများစွာ ပါရှိ၍ ထုံးစံအတိုင်း browser တစ်ခုမှ ပို့ဆောင်သည်
XML  နှင့် RSS Site ပါဝင်မှုများကို စုစည်းခြင်းသည် web 2.0  ၏ ဝိသေသဟု မှတ်ယူကြသည်
စုစည်း ပေါင်းစပ်ခြင်းတွင် အသုံးပြုသူများအနေနှင့် ဆိုဒ်၏သတင်းအချက်အလက်များကို အခြားသော အခြေအနေတွင် (အခြားသော website၊ browser တွင် အသစ်ထပ်ထည့်မှု၊ သို့မ ဟုတ် အခြားသော သီးခြား desktop  လုပ်ငန်းဆောင်တာ) တို့တွင်သုံးစွဲနိုင်စေရန် စံနမူနာ protocol များကို အသုံးပြုသည်
စုစည်းပေါင်းစပ်ခြင်းကို ခွင့်ပြုသော protocol များဖြစ် သည့် RSS  (အမှန်တကယ် ရိုးရှင်းသော ပေါင်းစပ်မှု၊ web  ပေါင်းစည်းမှု ဟုလည်းသိရ) RDF  (RSS 1.1  ကဲ့သို့) နှင့် Atom  တို့ အား လုံးသည် XML  အခြေပြု ပုံစံများဖြစ်သည်
လေ့လာသူများက ၎င်းတို့ကို web  တုံ့ပြန်မှု ဟုလည်း ညွှန်းဆိုကြသည်
အထူးပြုထားသော protocol  ဖြစ်သည့် FOAF  နှင့် XFN  (နှစ်ခုလုံးမှာ လူမှုဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် အတွက်( တို့တွင် website ကို ဗဟို ပြု စရာမလိုပဲ ဆိုဒ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်များကို သုံးစွဲနိုင် အသုံးပြုသူအချင်းချင်း တုံ့ပြန် ဆောင် ရွက်နိုင်သည်
Web 2.0  သည် စက်အသုံးချမှုတုံပြန်မှုဖြစ်သော REST  နှင့် SOAP  တို့ကို မကြာခဏ သုံးလေ့ရှိသည်
server တို့မှာ ၎င်းတို့ပိုင်ဆိုင်သော APIs (လုပ်ငန်း သုံး program ရေးသားခြင်း ကြားခံစနစ်) တို့ကို မကြာခဏ ဖော်ထုတ်သော်လည်း စံပြု API  (ဥပမာ- blog သို့ရေးသားပေးပို့ခြင်း သို့မဟုတ် blog သတင်းအသစ်များကို သတိပေးခြင်း) တို့ကို အသုံးပြုလာရသည်
ဆက်သွယ်မှုအများစုမှာ API မှ ဆက်သွယ် ရပြီး XML  သို့မဟုတ် JSON  ဝန်ဆောင်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
REST APIs  သည် ၎င်းတို့ ကိုယ်တိုင်ဖော်ပြသော သတင်းစကားတို့ နှင့် မီဒီယာအမျိုးစုံအား လုပ်ငန်းသုံး program အခြေအနေ၏ မောင်းနှင်အားအဖြစ် သုံးစွဲခြင်းဖြင့် URI  တွင် တစ်ခါဝင်ရောက်သည်နှင့် မိမိကိုယ်ကို ဖော်ပြခြင်း ဖြစ်စေသည်
Web  ဝန်ဆောင်မှုဖော်ပြချက် ဘာသာစကား WSDL  သည် SOAP API  ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် ပုံစံပြုနည်းလမ်း ဖြစ်ပြီး web  ဝန်ဆောင်မှု အထူးပြုချက်များကျယ်ပြန့်စွာ ပါဝင်သည်
Open Mashup Alliance ပွင့်လင်း သော မျိုးစပ် web  လုပ်ငန်းဆောင်တာများ ပူးပေါင်းခြင်း၏ EMML  သည် ပူးပေါင်းမှု စီမံကိန်း ကိုဖော်ဆောင်ရန် ပေါင်းထည့်ထားသော XML  ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
"Web 2.0 " မှာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အင်တာနက် ပုံစံ အသစ်အဖြစ် ကိုယ်စားပြုခြင်း မဟုတ် ကြောင်း သို့သော်လည်း web 1.0  ၏ နည်းပညာနှင့် အတွေးအခေါ်တို့ကို ဆက်လက် အ သုံးပြုနေမည်ဖြစ်ကြောင်း ဝေဖန်ကြသည်
ဦးစွာ Ajax  ကဲ့သို့သော နည်းလမ်း များသည် HTTP  ကဲ့သို့သော ရှိနှင့်ပြီး  protocol များကို ပြောင်းလဲ အစားထိုးမည် မဟုတ်သော်လည်း ၎င်းတို့အပေါ်တွင် စိတ်ကူးအလွှာတစ်ခု ထပ်ပေါင်းထည့်မည် ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်
ဒုတိယ အနေနှင့် " web 2.0 " ၏ အတွေးအခေါ်များမှာ web 2.0  မပေါ် ခင် ကတည်းကပင် ကွန်ရက်စနစ်များ သုံးစွဲခြင်းတွင် ဖော်ပြပြီး ဖြစ်သည်
ဥပမာ အားဖြင့် Amazon.com  မှာ အသုံးပြုသူများအား ပြန်လည်သုံးသပ်ချက် နှင့် သုံးစွဲသူလမ်းညွှန် တို့ကို ၎င်းစတင်တည်ထောင်သည့် ၁၉၉၅ ကတည်းကပင် ကိုယ်တိုင် ရေးသားထုတ်ဝေခြင်းပုံစံနှင့် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်
၂၀၀၂ တွင် Amazon သည် သူ၏ API  ကိုလည်း ပြင်ပမှ ရေးသား သူများ အတွက် ဖွင့်ပေးခဲ့သည်
ရှေးဦး ရေးသားသူများမှာ ကွန်ပျူတာ အထောက်အကူ ပြု ပူးတွဲဆောင်ရွက်သင်ယူခြင်း နှင့် ကွန်ပျူတာ အထောက်အကူပြု ပူးပေါင်းလုပ်ငန်းစဉ် သုတေ သန နှင့် Lotus Notes  နှင့် Lotus Domino  ကဲ့သို့သော web 2.0  ထက် ရှေး ရောက်သည့် ထုတ်လုပ်မှုများမှ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော ယေဘူယျအကျဆုံး ဝေဖန်ချက်မှာ ၎င်းသည် ရှင်းလင်း ပြတ်သားမှု မရှိသော သို့မဟုတ် စကားထူးစကားဆန်း သက်သက်သာ ဖြစ်နေခြင်း ဖြစ်သည်
ဥပမာ- ထုတ်လွှင့်သောအင်တာဗျူးတစ်ခုတွင်၊Tim Berners-Lee မှဖော်ပြထားသည်မှာ " web 2.0 " ဆိုသည်မှာ အထူးအဆန်း စကား အစအနတစ်ခု ဖြစ် သည်ဟု ဆိုသည်- " ဘယ်သူမှ ဘာကိုရည်ရွယ်တယ်ဆိုတာမသိပါဘူး... အကယ်၍ ခင်ဗျားအတွက် web 2.0  ဆိုတာ blog  နဲ့ wiki  ဖြစ်နေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ လူအများကြားဆက်သွယ်မှုပဲပေါ့၊ ဒါပေမယ့်လည်း ဒါဟာ web  တစ်ခု ပြုလုပ်နေရမယ့် အရာတွေပါပဲ" ဟူ၍ ဖြစ်သည်
အခြားသော ဝေဖန်ချက်များမှာ web 2.0  ဆိုသည်မှာ " ဒုတိယ ဆပ်ပြာပူဖောင်းလေး " တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း (၁၉၉၅-၂၀၀၁ ခန့်က Dot.com ပူဖောင်း သို့ ရည်ညွှန်း) ဆို၍ web 2.0  ကုမ္ပဏီများစွာမှာ စီးပွားရေးပုံစံမရှိပဲနှင့် တူညီသောထုတ်ကုန်တစ်မျိုးကို တည်ဆောက် ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသည် ဆိုသည်
ဥပမာ- ၂၀၀၀ ခုနှစ်လယ်မှ အဆုံးအထိ စီးပွားရေးပညာရှင် တို့က web  ကုမ္ပဏီများ၏ " ဆပ်ပြာပူဖောင်း2.0 " ကို အထူးပြုခေါ်ဆိုနေကြသည်
စွန့်စားရဲသောလုပ်ငန်းရှင် Josh Kopelman  မှ web 2.0  သည် ၅၃,၆၅၁ ယောက်သော လူအများကိုသာ ( ယင်းအချိန်တွင် web 2.0 စတင်မှုများနှင့် နည်းပညာသတင်းတို့ဖြင့် ဖြည့်စည်းထားသော weblog  TechCrunch  သို့ ဝယ်ယူသုံးစွဲနေသော လူအရေအတွက် ) စိတ်လှုပ်ရှားစေခဲ့ကြောင်း သတိပြု မိသည်
ယင်းမှာ သုံးစွဲရန်လုပ်ငန်းဝန်ဆောင်မှုများအတွက် စီးပွားရေး ဦးတည် ပစ်မှတ် အ ဖြစ်ထားရန် အလွန်နည်းပါးသော အရေအတွက်ဖြစ်သည်
Bruce Sterling မှ သူသည် web 2.0 ၏ပရိသတ်ဖြစ်ကြောင်း ဆိုသော်လည်း ၎င်းမှာ ယခုအခါတွင် သက် ဝင်လှုပ်ရှားမှုမရှိသော ရိုင်းပင်းကူညီမှုအယူအဆ တစ်ခုသာဖြစ်ကြောင်း တွေးထင်သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ဝေဖန်မှုများမှာ web 2.0 ၏ အလွန်အမင်း ကျော်ကြားနေသော ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည့် လက်တွေ့မဆန်စွာ ပြည့်စုံလွန်းမှု ဟူသည့် လေလုံးများကိုလည်း ရည်ညွှန်းကြ သည်
Web 2.0  ၏ လူမှုရေး အကျိုးသက်ရောက်မှုများ အနေနှင့် Andrew Keen (အန်ဒရူး ကင်း) ကဲ့သို့သော ဝေဖန်ရေးဆရာ မှ web 2.0  သည် digital  ဝါဒ ကိုးကွယ်မှု တစ် ခုဖြစ်ပြီး မကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်၊ ၎င်းမှ မည်သူ့ကိုမဆို မည်သည့်နေရာ တွင်မဆို မျှဝေရန်နှင့် မည်သည့်ဘာသာရပ်မဆိုတွင် ထားသောသူတို့ကိုယ်ပိုင် အတွေးအခေါ် များအ ပေါ် သူတို့၏ ထူးခြားသော အရည်အချင်း၊အသိပညာ၊ မည်သူမည်ဝါဖြစ်ကြောင်း အထောက် အထား၊ စိတ်ယိမ်းယိုင်မှု သို့မဟုတ် ဖုံးကွယ်ထားသည့်ရည်ရွယ်ချက်များရှိနိုင်ချေ တို့ကို လျစ် လျူရှုလျက်ကိုယ်နှစ်သက်ရာကို ပြောဆိုစေ၊အလွန်အမင်း တန်ဖိုးတက်စေရန် ခွင့်ပြုခြင်း တို့ ကြောင့် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်မှု အယူအဆတို့ကို အားအင် လျော့နည်းလာစေ လိမ့်မည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်ကKeenထုတ်ဝေသောမကျွမ်းကျင်သူတို့၏ကိုးကွယ်မှုစာအုပ်တွင် web 2.0 ၏အဓိကယူဆချက်ဖြစ်သောအားလုံးသောအယူအဆများနှင့်အသုံးပြုသူတို့မှထုတ်လုပ်သောပါဝင် ဝန်ဆောင်မှုများသည် သာတူညီမျှစွာ တန်ဖိုးရှိ၍ ထိုက် သင့်လျော် ကန်မှုရှိသည် ဟူသည်မှာ လွဲမှားသောဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်
ထပ်ပေါင်းပြော ဆိုရလျင် Sunday Times  ၏ဝေဖန်ရေးဆရာ John Flintoff  က web 2.0 ကို သတ်မှတ်သည်မှာ "သာမန် အဆုံးမဲ့ သော digital  သစ်တောကြီးကို ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ပြီး ကြားဖူးနားဝမရှိသော နိုင်ငံရေး အစီရင်ခံချက်များ၊ အမြင် မတော်သော အိမ်တွင်း ဗီဒီယိုများ၊ ကသိကအောက်ဖြစ်စေသော ကျွမ်းကျင်မှုမရှိသည့် ဂီတ လက်ရာများ၊ ဖတ်ချင့်စဖွယ်မကောင်းသော ကဗျာ၊ စာတမ်း နှင့် ဝတ္ထုများ ပါဝင်ပေမည်၊ " ထို့ ပြင် ဆက်လက်ဖော်ပြသည်မှာ Wikipedia  ဟူသည် အမှားများ အပြည့်နှင့် တဝက်အမှန် အကန် တဝက်နားမလည်မှုလွဲခြင်းတို့သာဖြစ်သည် ဟုဆိုသည်
ကိုယ်ပိုင်သင်္ကေတ ၂၀၀၄ နိုဝင်ဘာတွင်၊ CMP media  မှ ဝန်ဆောင်မှုအဆင့်အတွက် USPTO  ကို လက်တွေ့အသုံးချ၍ " web 2.0 " ကို တိုက်ရိုက်လွှင့်ထုတ်မှုများတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
[46] ထိုလုပ်ငန်းကို အခြေပြု၍ CMP media မှ Irish စေတနာ့အဖွဲ့အစည်း IT@Cork သို့ ၂၀၀၆ မေ ၂၄ တွင် ရပ်စဲရှောင်ကြဉ် ရန် တောင်းဆိုမှုကို ပေးပို့ခဲ့သည်
[47] သို့သော်လည်း နောက်နှစ်ရက်အကြာတွင် ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်
[48] ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် " web 2.0 " သည် ဝန်ဆောင်မှုအဆင့်မှတ်ပုံတင်သည့် နောက်ဆုံးအဆင့် PTO  စစ် ဆေးသည့် ရှေ့နေ ကြည့်ရှုစစ်ဆေးမှုကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
[46] ဥရောပ အင်အားစု လျှောက် လွှာ (လျှောက်လွှာအမှတ် ၀၀၄၉၇၂၂၁၂၊ အိုင်ယာလန်တွင် ပြတ်သားမှု ရှိသည်ဟူသော ဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသည့်အဆင့်) မှာမူ ၂၀၀၇ခုနှစ် မေ ၂၃ တွင် ငြင်းဆို ခံခဲ့ရသည်
ဝေါဟာရ အဓိပ္ပာယ် ရင်းမြစ်နှင့် ဆိုင်သော webWeb 3.0  ၏ သတ်မှတ်ချက်တို့မှာ အလွန်ကြီးမားကျယ်ပြန့်လှသည်
Amit Agrawal မှဆိုသည်မှာ web 3.0  သည် အခြားအရာများထက် ဝေါဟာရ ရင်းမြစ် နှင့်ဆိုင်သော web နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပြုလုပ်ခြင်း အကြောင်းပင် ဖြစ်သည် ဟူ၏
ကွန်ပျူတာ အခြေခံသဘောတရားများကို အချက်အချာပြုခြင်းဖြင့် web 3.0 ဟူသည် " လူ များအစား ကွန်ပျူတာမှ သတင်းအချက်အလက် အသစ်များကို ထုတ်လုပ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည် " ဟု Conrad Wolfram ကဆိုသည်
မကျွမ်းကျင်သူတို့၏ ကိုးကွယ်မှု ကို ရေးသားသူ Andrew Keen မှ ဝေါဟာရ ရင်းမြစ်နှင့်ဆိုင်သော web  ဆိုသည်မှာ " နားလည်နိုင်စွမ်းမရှိသော စိတ်ကူးစိတ်သန်း " တစ်ခုသာဖြစ်သည် ဟုဆိုပြီး၊ web 3.0 သည် web  သို့ ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် အာဏာ ပိုင်တို့ ပြန်လာခြင်းဟု မြင်သည်
ဥပမာ - စွယ်စုံကြမ်း၏ တည်းဖြတ်ထုတ်ဝေမှု ပုံစံကို ထုတ် လုပ်ရန် ဂျာမန် wiki pedia  နှင့် Bertelsman တို့ဆက်ဆံမှုပြုသည်ကို ထောက်ပြခဲ့သည်
CNN Money Jessi Hempel မှ အသစ်ဆန်းသစ်တီထွင်မှု ဖြစ်သော web 2.0 ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် အကျိုးအမြတ်ဖြစ် ထွန်းနိုင်သော စီးပွားရေးပုံစံအဖြစ် web 3.0 အား ပေါ်ထွက်လာစေရန်မျှော်မှန်းသည်
အချို့မှာ အဖွဲ့အစည်း၏ဗျူဟာမှူး Manoj Sharma ကဲ့သို့ပင် ဘဝ တစ်သက် တာလုံး အင်တာနက်ပေါ်တွင် ရပ်တည်သုံးစွဲနေမှု၏ အတွေ့အကြုံတို့အရ ဆန်းသစ် ရဲရင့်မှု ကမ္ဘာဖြစ်သော web 3.0  ဟူသည့် စကားလုံးများဖြင့် web 3.0  ဆိုသည်ကို "လုံးဝ ဘက်ဆုံပေါင်းစည်းထားသောကမ္ဘာတစ်ခု" အဖြစ်တောင်းဆိုကြဆဲ ဖြစ်သည်
အနာဂတ်ကိုရှုမြင်သူ Metaverse  လမ်းညွှန်မြေပုံကိုဦးဆောင်ရေးသားသူ John Smart မှလည်း Sharma ၏ရှုထောင့်ကို သံယောင်လိုက်၍ ပထမမျိုးဆက် Metaverse  (ပုံရိပ်ယောင်နှင့်ရုပ်ဝတ္ထုကမ္ဘာတို့၏စုစုံမှု) အဖြစ် web 3.0  ကို သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်သည်
Metaverse ဆိုသည်မှာ web  ကို ပြုပြင်တိုးတက် ရေးသားထားသော- ရုပ်မြင်သံကြား အ ရည်အသွေးနှင့် ဗီဒီယို၊ သုံးဘက်မြင်ရုပ်ကြွဖော်ဆောင်မှုများ၊ ပိုမိုလက်တွေ့ဆန်လာမှုများ၊ လူသားတို့တည်ဆောက်ထားသော ဝေါဟာရရင်းမြစ် စံနှုန်းများ၊ နှင့် နေရာတကာ သက် ရောက်နိုင်သော မြန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက် သုံးစွဲနိုင်မှု၊ ကြိုးမဲ့နှင့် ဖမ်းယူမှုများ တို့ပါဝင်သည်
Web 3.0 ၏ အစောပိုင်း geosocial  (စတုရန်းပုံ) နှင့် လက်တွေ့ပိုမိုဆန်လာမှု (အလွှာ စသည်) တို့မှာ web 2.0  တွင်ပါဝင်ပြီးသား နည်းပညာနှင့် လူမှုဆက်သွယ်ရေးကွန်ရက် (facebook၊ စသည်) တို့ကို သုံးဘက်မြင်ရုပ်ကြွဆီသို့ တိုးချဲ့ပေါင်းထည့်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
Metaverse  ကဲ့သို့သော လုပ်ဆောင်မှုများအနက် Smart မှ web 3.0 ၏ အထင် ရှားဆုံး ဝိသေသမှာ NTSC  သို့မဟုတ် ပိုမိုကောင်းမွန်သော ဗွီဒီယိုများ ဖွင့်ယူကြည့် ရှုခြင်း တို့မှ ရုပ်မြင်သံကြား၊ Laptop၊ tablets ကွန်ပျူတာငယ် နှင့် လက်ကိုင်ဖုန်း များစီသို့ အကြီးအကျယ်ပြောင်းလဲ ပေါင်းကူးခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းအချိန်ကို " အင်တာနက် မှ ရုပ်မြင် သံကြား အားဝါးမြိုချန်" ဟုလည်းတင်စားပါသည်
Smart မှ ဆက်လက်၍ web 4.0 ကို ဝေါဟာရရင်းမြစ်နှင့်သက်ဆိုင်သော web  အဖြစ် သီးခြားရှိစေလိုပြီး၊ စကား ပြောဆိုခင်းကျင်းမှုတို့ အကျယ်တဝင့်အသုံးပြုထိန်းချုပ်ထားသည့် ၂၀၂၀တွင်ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည့်နည်းလမ်းကျလှသော၊စက်မှ ပြုလုပ်တည်ဆောက်ထားသော ဝေါဟာရရင်းမြစ် အမည်သညာပြုမှုများနှင့် တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ရသော software များ၊ ပေါ်ပေါက်လာစေရန် စဉ်းစားမှုပြုသည်
David Siegel  ၏ ရှုထောင့် ဖြစ် သည့် ၂၀၀၉ မှ စွဲအား- ဝေါဟာရရင်းမြစ်ဆိုင်ရာ web ၏စွမ်းပကား သည်လည်း ထို လူတို့ တည်ဆောက်ထားသော ဝေါဟာရရင်းမြစ်ပြုစံနှုန်းများ နှင့် သတင်းအချက်အလက်များသည် နှေးကွေ၍၊ နှစ်ရှည်အတွင်း တိုးတက်လာမှုမှာလည်း စက်မှုလုပ်ငန်းများနှင့်သက်ဆိုင်နေခြင်း ၂၀၂၀ အပြီးမတိုင်မီ လူအများသုံးစွဲမှုကျယ်ပြန့်လာခြင်း မရှိနိင်မှုတို့နှင့် များစွာ လိုက်လျော ညီထွေဖြစ်နေပါသည်
ကင်းဘက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinbet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ကင်းဘက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းဘက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၂ ဦး၊ မ ၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းဘက်ကျေးရွာတွင် ရွှေမုဋ္ဌောကျောင်းတိုက်ရှိရာ ထိုကျောင်းတိုက်ဝန်းရှိ ဘောဂဝတီနဂါးသိုက်နန်းမှာ စည်ကားလှသည်
ဓမင်းဆိပ်လေးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daminseiklay)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အစင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အစင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၅၁ ဦး၊ မ ၁၀၆၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၆၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဓလင်း(အရှေ့)ရွာ၊ ကျွဲဒလင်း
ဗြိတိန်အတွက်ဩစတေးလျတိုက်တွင် နယ်သစ်ရှာပေးသူ ဂျိမ်းစ် ကွတ်(ကက်ပတိန်ကွတ်)ကို ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှရေကြောင်းခရီးသည်ဟု လူသိများလေသည်
သို့သော် ထိုသို့ ဖြစ်လာနိုင်ရန် မည်မျှကြိုးစားလုပ်ကိုင်လာရကြောင်းကိုမူ သိကြမည် မဟုတ်ပေ
သာမန်သင်္ဘောသားဘဝမှ လေ့လာသင်ယူမှု၊ စူးစမ်းရှာဖွေမှု၊ အမြော်အမြင်ရှိတတ်မှုတို့ကို လက်ကိုင်ပြုကာ ဆောင်ရွက်လာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဗြိတိသျှသမိုင်းတွင် ဥဒါန်းတွင်ရစ်သူ ဖြစ်လာရကြောင်းများကို အောက်တွင် ဖော်ပြထားပေသည်
ကက်ပတိန်ဂျမ်းကွတ်သည် နာမည်ထင်ရှားသော ဗြိတိသျှရေကြောင်းခရီးသည်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ယော့ရှိုင်ယာခရိုင်၌ ၁၇၂၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဆင်းရဲသော မိဖများမှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ပညာလုံလောက်စွာ မသင်ခဲ့ရဘဲ ဆယ့်သုံးနှစ်အရွယ်ကပင် ကမ်းရိုးတန်းမြို့ကလေး တစ်မြို့ရှိ ဆိုင်တစ်ဆိုင်တွင် အကူဝင်၍ လုပ်ခဲ့ရ၏
ပင်လယ်နှင့် နီးနီးကပ်ကပ် နေရသောအခါ ကွတ်သည် သင်္ဘောသား အလုပ်ကို သဘောကျလာ၍ သင်္ဘောသားအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ အသက် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် သင်္ဘောငယ်တစ်စင်း၏ မာလိန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ရေတပ်မတော်၌ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့၏
လေးနှစ်မျှ ကြာသောအခါ ကွတ်၏ အရည်အချင်းကို သဘောကျကြသဖြင့် ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးလေသည်
ထိုနောက် မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ကွီဗက်မြို့ကို တိုက်ခိုက်မည့် ဗိုလ်ချုပ်မှူးဝုအား ကူညီရန် စစ်ကူပို့သော မာကျူရီအမည်ရှိ သင်္ဘောတွင် ရေကြောင်းပြအဖြစ် လိုက်ပါသွားခဲ့လေသည်
စစ်ဆင်ရေးအတွက် လိုအပ် သည့်အတိုင်း ကွတ်သည် စိန်လောရင့်မြစ်၏ အတိမ်အနက်ကို ဘေးအန္တရာယ်များအကြားတွင် အသက်ကို စွန့်၍ တိကျမှန်ကန်စွာ စူးစမ်းတိုင်းထွာပြီးလျှင် မြေပုံဆွဲပေးခဲ့သည်
သို့ဖြစ်၍ ကွီဗက်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်မှာ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် သူ၏ကြိုးပမ်းချက်ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
ထို့ပြင် သူသည် နယူးဖောင်း လန်းကျွန်းနှင့် လားဗရာဒေါကမ်းရိုးတန်းတဝိုက်ကို စူးစမ်းတိုင်းထွာ၍ မြေပုံများ ရေးဆွဲပေးခဲ့၏
ဤသို့ဖြင့် ကွတ်သည် တိကျသေချာစွာ စူးစမ်းတိုင်းထွာတတ်သော မြေပုံဆွဲကောင်းအဖြစ် ကျော်ကြားလာလေသည်
မကြာမီ ဗြိတိသျှတော်ဝင် အသင်းကြီးက ကွတ်အား ဂရုပြုလာလေသည်
ထိုအတောအတွင်း ကွတ်သည် ပညာဗဟုသုတ ပြည့်စုံသူတစ်ဦး ဖြစ်မြောက်လာရန်အတွက် ရနိုင်သမျှသော စာအုပ်စာတမ်းများကို လေ့လာမှတ်သား ဆည်းပူးခဲ့လေသည်
၁၇၆၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတော်ဝင်အသင်းကြီး၏ တိုက်တွန်းချက်အရ သောကြာဂြိုဟ် ဖြတ်ကျော်မည့် လမ်းကို သေချာစွာ စောင့်ကြည့်မှတ်သားရန် ကွတ်အား စေလွှတ်၏
ထို့ပြင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတောင်ပိုင်း၌ ရှိသည်ဆိုသော တိုက်သစ်ကို ရှာဖွေရန်နှင့် ဤသို့ စူးစမ်းရှာဖွေ တွေ့ရှိသမျှကို ဗြိတိန်နိုင်ငံအတွက် သိမ်းယူ ရန် တာဝန်များကို ပေးအပ်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် သိပ္ပံကဝိများပါဝင်သော အဖွဲ့ကို ကွတ်သည် ခေါင်းဆောင်၍ ခရီးထွက်ခဲလေသည်
သောကြာဂြိုဟ်ကျော်ဖြတ်မည်ကို မြင်နိုင်မည့်ဒေသမှာ ယခု တဟီးတီးဟု ခေါ်သော ကျွန်းဖြစ်သည်
ထိုကျွန်းသို့ ချောမောစွာရောက်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၇၆၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် သောကြာဂြိုဟ် ဖြတ်ကျော်သည်ကို ကောင်းမွန်စွာ မြင်ကြရသည်
ထို့နောက် တောင်ပိုင်းတိုက်သစ်ကို ရှာဖွေရန် ထွက်ခဲ့ရာတွင် တောင်လတ္တီတွဒ် ၄ဝ အထိ ရောက်ရှိပြီးမှ နယူးဇီလန်ကျွန်းများရှိရာ အနောက်ဘက်သို့ ခရီးလွှင့်ခဲ့သည်
နယူးဇီလန်ကျွန်းကမ်းခြေတစ်လျှောက်ကို လှည့်ပတ်စူးစမ်း တိုင်းထွာပြီးနောက်၊ ဩစတေးလျတိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းကို ရောက်၍၊ ထိုဒေသကို ဗြိတိန်နိုင်ငံအတွက် သိမ်းယူခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က ဩစတေးလျတိုက်ကို နယူးဟော်လန်ဟု ခေါ်ကြသည်
ကွတ်သည် ဩစတေးလျတိုက်နှင့် နယူးဂင်းနီကျွန်းတို့အကြားရှိ၊ ရေလက်ကြားတလျှောက် သင်္ဘောလွှင့်ခဲ့ပြီးသော် ဗတေးဗီးယားတွင် ခရီးတစ်ထောက်နားကာ၊ ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူကို ပတ်၍ ပြန်ခဲ့ ၏
၁၇၇၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်ရောက်၍၊ ကွတ်မှာ သင်္ဘောသူကြီး (ကွန်မန်ဒါ) ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်
ကွတ်သည် ၁၇၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၇၇၅ ခုနှစ်အထိ လေးနှစ်အတွင်း ဒုတိယအကြိမ် ခရီးထွက်ပြန်ရာ၊ အများ ယုံကြည်ခန့်မှန်းကြသော တောင်ပိုင်းတိုက်သစ် မရှိကြောင်းကို ထုတ် ဖော် ပြောဆိုနိုင်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် အန္တာတိတ်ဒေသ၏ တောင်ဘက်ဆီတွင်ကား အပြောကျယ်လှသော ရေခဲလွှမ်းသည့် ဒေသများရှိလိမ့်မည်ဟု ကွတ်က ခန့်မှန်းခဲ့၏
ထိုအကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့ရာတွင် မိုင်ပေါင်း ၆ဝဝဝဝ ခန့်မျှ ခရီးပေါက် ခဲ့ပြီးလျှင် တောင်ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းကလေး မြောက်မြားစွာကို တွေ့ရှိခဲ့လေသည်
အပြန်တွင် ကွတ်သည် ကပ္ပတိန်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထား ခြင်းခံရ၏
ထို့ပြင် သူ၏ခရီးသွားမှတ်တမ်းများကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်
၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် တတိယအကြိမ်မြောက် ခရီးထွက်ပြန်ရာ ထိုအချိန်တွင် ကွတ်သည် အသက်လေးဆယ့် ရှစ်နှစ်အရွယ်မျှ ရှိနေလေပြီ
ထိုအကြိမ်တွင် ကွတ်သည် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာမှ ဟဒ်ဆန်ပင်လယ်အော်သို့ ပေါက်သော အနောက်မြောက်ပင်လယ်ခရီးလမ်း ရှာဖွေရန်အတွက် ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်
ကွတ်သည် ၁၇၇၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် သင်္ဘော ၂ စင်းဖြင့် ခရီးစတင်ထွက်ခဲ့ရာ ဂွတ်ဒ်ဟုပ်အငူ၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်း၊ နယူးဇီလန်ကျွန်းများကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၇၇၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် တဟီးတီးကျွန်းသို့ ရောက်လေသည်
ထိုမှတစ်ဖန် မြောက်အမေရိကတိုက်ဖက်သို့ သင်္ဘောလွှင့်ခဲ့သောအခါ ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းများကို ၁၇၇၈ ခု နှစ်ဦးတွင် တွေ့ရှိလေသည်
ထို့နောက်လာခဲ့ရင်း ကိစ္စအတွက် မြောက်အမေရိကတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတလျှောက် ခရီးဆက်လက်ထွက်ခဲ့ရာ ဗဲရင်းရေလက်ကြားသို့ အရောက်တွင် ခရီးမဆက်နိုင်တော့သဖြင့် လက်လျှော့၍ ပြန်ခဲ့ရလေသည်
၁၇၇၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလထဲတွင် ဟာဝိုင်ယန်းကျွန်းစုသို့ ပြန်လည်ရောက်ခဲ့လေသည်
ကွတ်သည် နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေရာ၌ တိုင်းရင်းသားလူရိုင်းများနှင့် တွေ့ကြုံရသည့်အခါ ယဉ်ကျေးလိမ်မာစွာ ဆက်ဆံတတ်သဖြင့် ကွတ်နှင့် တိုင်းရင်းသားတို့၏ ဆက်ဆံမှုမှာ အများအားဖြင့် ချောမော ပြေပြစ်ခဲ့သည်
ကွတ်၏ ရည်မှန်းချက်နှင့် လုပ်ငန်းများမှာလည်း လွယ်ကူချောမောစွာအောင်မြင်သည်သာ များခဲ့သည်
သို့သော် တတိယအကြိမ် ခရီးထွက်၍အပြန်၊ ဟာဝိုင်းယန်းကျွန်းသို့ ရောက်သည့်အခါတွင် ကား၊ မမြှော်လင့်သော ကိစ္စတစ်ရပ်နှင့် ကြုံခဲ့ရ၏
ထိုကိစ္စမှာ ကွတ်တို့၏ သင်္ဘောမှ လှေငယ်တစင်း ပျောက်ဆုံးသွားခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
လှေငယ်ပျောက်ဆုံးသည့်အတွက် ကွတ်က တိုင်းရင်းသားတို့၏ အကြီးအကဲကို ဖမ်းမည်အပြုတွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ် ဖြစ်ပွားရာမှ တိုင်းရင်းသားတစ်ဦး၏ လက်ချက်ဖြင့် ကွတ်မှာ အသက်ဆုံးရှုံးရသည်
ကွတ်သည် ဩစတြေးလီးယားနှင့် နယူးဇီလန်ကျွန်းဒေသများကို ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာအတွင်းသို့ သိမ်းသွင်းနိုင်ရန်အတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ကွတ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်သာလျှင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၏ တိကျသောမြေပုံကို နောင်လာနောက်သားများ ရရှိခဲ့ပေသည်
ကွတ်ရေးဆွဲခဲ့သော မြေပုံများမှာ တိကျမှန်ကန်သဖြင့် ယခုထက်တိုင် အပြောင်းအလဲ မပြုလုပ်ရသေးဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲလျက် နေကြရပေသေးသည်
နယ်မြေသစ် ရှာဖွေခဲ့ကြသူများထဲတွင် ကွတ်သည် နောင်အခါတွင် ရရှိမည့် ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ထူးဆု စသည်တို့ကို မမျှော်လင့်လှဘဲ စွန့်စားကာ ဝေးရပ်နယ်မြေများကို သွားရောက်ကြည့်ရှုလိုသောဆန္ဒနှင့်သာ ခရီး ထွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည့်ပြင် ခရီးအရှည်ဆုံး စူးစမ်းလှည့်လည် ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
ကွတ်သည် ရိုးသားတော်တည့်ဖြောင့်မှန် ၍ ရဲစွမ်းသတ္တိနှင့် ပြည့်စုံ၏
လက်အောက်ငယ်သားများအား သက်ညှာစွာ ပြုမူဆက်ဆံတတ်သဖြင့် လူချစ်လူခင်လည်း ပေါများပေသည်
သို့သော် မဖြစ်လောက်သော အရေးကိစ္စ အတွက်ကြောင့် လူအဖိုးတန်တစ်ယောက်မှာ မမျှော်လင့်ဘဲ ရုတ်တရက် ရန်သူ၏လက်ချက်ဖြင့် ဝမ်းနည်းဖွယ် အသက် ဆုံးရှုံးခဲ့ရရှာလေသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၉ ဦး၊ မ ၉၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
နည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေး ဦးစီးဌာန သည် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန (သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ)လက်အောက်ရှိ ဦးစီးဌာနတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်မှာ ဒေါက်တာအေးမြင့် ဖြစ်သည်
ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စက်မှုနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မတိုင်မီက စက်မှုလက်မှုဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ စက်မှုလက်မှုပညာ ညွှန်ကြားရေးဌာန၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍  ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်၌ စက်မှုလက်မှု ပညာ ညွှန်ကြားရေးဌာနအဖြစ် လည်းကောင်း တည်ရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် စက်မှုလက်မှုပညာ ညွှန်ကြားရေးဌာနကို အခြေခံပညာဦးစီးဌာနအောက်ရှိ စိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံများနှင့် ပူးပေါင်း၍  စက်မှုနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီး ဌာနအောက်ရှိ စက်မှုနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနကို စက်မှု၊ စိုက်ပျိုးနှင့် သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနဟု ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
သိပ္ပံ နှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာနအား နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် သီးခြားဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်ရှိ စက်မှု၊ စိုက်ပျိုးနှင့် သက်မွေးပညာ ဦးစီးဌာနအား ဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး ယင်းဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ ဌာနခွဲ(၃)ခုအနက်မှ စက်မှုပညာဌာနခွဲ အောက်တွင်ရှိသည့် စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများ၊ စက်မှုအထက်တန်းကျောင်းများကို  သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီး ဌာနမှ လွှဲပြောင်းလက်ခံခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် စက်မှုနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနလက်အောက်ရှိ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်များကို အဆင့်မြင့်ပညာရေးအောက်တွင် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံး၏ ၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့အစည်းအဝေးအမှတ်စဉ် (၂၂၀၁၅)မှ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၁၈၄၂၀၁၅)ဖြင့် စက်မှုနှင့်သက်မွေး ပညာဦးစီးဌာနကို ၂၀၁၅ခုနှစ် ဧပြီလ (၁) ရက်နေ့မှစ၍ နည်းပညာနှင့်သက်မွေး ပညာဦးစီးဌာနအဖြစ် ဖွဲ့စည်းပုံအသစ်ဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ(၃၁) ရက်နေ့တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာဝန်ကြီးဌာနတို့ ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး နည်းပညာနှင့်သက်မွေးပညာဦးစီးဌာနအား ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနအောက်သို့ ပူးပေါင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးရုံး၏ (၂၂-၈-၂၀၁၆)ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် (၀၀၆၂၀၁၆)အရနည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာနအဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်များ GTC(မိုးညှင်း)GTC(မြင်းခြံ)GTC(ရွှေဘို) အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံများ  အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းများ  သက်မွေးပညာသင်တန်းကျောင်းများ ELPS (NPT)SMVTI(YGN)NVTI(Shan)SITE (YGN)JMASVTI GTC GTI မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာသင်တန်း၊လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာသင်တန်း၊အီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်း၊စက်မှုအင်ဂျင်နီယာသင်တန်း၊သုတအင်ဂျင်နီယာသင်တန်း(IT)၊စက်မှုလုပ်ငန်းအင်ဂျင်နီယာသင်တန်း(IE) GTHS အဆောက်အဦနည်းပညာသင်တန်း၊အီလက်ထရောနစ်နည်းပညာသင်တန်း၊လျှပ်စစ်နည်းပညာသင်တန်း၊စက်ပစ္စည်းအစိတ်အပိုင်းများထုတ်လုပ်ခြင်းနည်းပညာသင်တန်း၊မော်တော်ယာဉ်နည်းပညာသင်တန်း၊ရေခဲသေတ္တာနှင့်လေအေးပေးစက်နည်းပညာ သင်တန်း၊သုတနည်းပညာသင်တန်း၊သတ္တုပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုနည်းပညာသင်တန်းနည်းပညာ၊ သက်မွေးပညာနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန လက်အောက်ရှိ ကျောင်းများတွင် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးလျက်ရှိသော ကာလတိုသင်တန်းများမှာ အမျိုးအစား အမည်အားဖြင့် စုစုပေါင်း (၅၄)မျိုးခန့်ရှိသည်
ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော် (ပါဠိ: Ganthavācakapaṇḍita)ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဂုဏ်အင်္ဂါအရည်အချင်း               (၁)     အနည်းဆုံး သိက္ခာဝါ(၁၀)ဝါရှိခြင်း
(၂)     သီလဝန္တဖြစ်ခြင်း
(၃)     ပထမကြီးတန်း အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခြင်း
(၄)     စာချသက်တမ်း အနည်းဆုံး(၅)နှစ်ရှိခြင်း
(၅)     ပထမလတ်တန်းနှင့် ပထမငယ်တန်းဆိုင်ရာ ကျမ်းစာများကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပို့ချဆဲဖြစ်ခြင်း
(၆)     မြို့ကြီးများတွင် တစ်နေ့တာပို့ချသော စာဝါများ၌ စုစုပေါင်း စာလိုက်သံဃာ အပါး ၂၀ ရှိ၍ မြို့ငယ်များနှင့် ကျေးရွာကြီးများတွင် အနည်းဆုံး ၁၅ ပါး ရှိခြင်း၊ ကျေးရွာများတွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ပါးရှိခြင်း
(၇)     သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်အား ဆန့်ကျင်ဘက် မပြုသူဖြစ်ခြင်း
(၈)     ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု၊ အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု ကင်းရှင်းခြင်း
သကန်အဝရွာ၊ သဲအိမ်ကျောင်းစု
ဦးကြော့ သည် စုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီး သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးကြော့မှာ တောင်တွင်းကြီးဦးကြော့၊ နတ်မောက်ဦးကြော့၊ စာတော်ဖတ်ဦးကြော့၊ စာရေးတော်ကြီး ဦးကြော့၊ ဝန်စာရေး ဦးကြော့၊ စုံနံ့သာမြိုင်ဦးကြော့ဟူ၍ နာမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထင်ရှားလေသည်
ထိုစာဆိုသည် တောင်တွင်းကြီးနယ်၊ နတ်မောက်မြို့တောင်ဘက် ၂ မိုင်ခန့်အကွာ ကိုင်းရွာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်လေသည်
ဖခင်မှာ အသည်မျိုးရိုးဖြစ်သော ဦးအင်းဖြစ်၍ မိခင်မှာ မယ်ထယ် ဖြစ်၏
မွေးချင်းညီအစ်ကို မောင်နှမများကား ဦးအောင်သူ၊ ဦးဝ၊ ဦးစ၊ ဦးလှ၊ ဦးသက်ထွန်း၊ ဦးကြော့၊ ဦးကျောက်နှင့် ဒေါ်စံပယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
နတ်မောက်မြို့တွင် ဖိုးကန်နှင့် ဖိုးရွှေဥဟု လှည်းကုန်သည် ညီနောင် နှစ်ယောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ဖိုးကန်၌ သားသမီး ၈ ယောက် ထွန်းကားရာ ၆ ယောက်မြောက်သမီးမှာ မယ်နိုး ဖြစ်၏
မယ်နိုး၏သမီးမှာ မယ်ထယ်ဖြစ်၍ အသည်မျိုးရိုး ဦးအင်းနှင့် အိမ်ထောင် ကျရာ သား ၇ ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် မြင်သည်
ဦးကြော့သည် ၆ ယောက်မြောက်သား ဖြစ်သည်
ဖိုးရွှေဥတွင် ဖိုးကြွက်နှင့် ဦးကျော်ဇံ (နေမျိုးသက္ကသူရဘွဲ့ရသမားတော်) သားနှစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ သည်
ဖိုးကြွက်၏သားမှာ ဦးချက် (ပထမကျော်)ဖြစ်၍ ဦးကြော့အား ပညာသင်ပေးခဲ့သည်
ဦးကျော်ဇံ၏ မြေးမှာ မန္တလေးမြို့၊ မိုးတားတိုက်နေ ဦးဝိစယဦးပဉ္စင်း ဖြစ်လေသည်
ဦးကြော့သည် အရွယ်ရောက်သော် ကိုင်းရွာတွင်သီတင်းသုံးနေသော ဆရာတော်ဦးရွှေသီးနှင့် ဆရာတော်ငယ် ဦးရွှေပြားတို့ထံတွင် ဆည်းကပ်၍ သင်ရိုးသင်တန်းများကို သင်ယူခဲ့သည်
ထို့နောက် ဦးကြော့သည် မိမိနှင့် ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ ပထမကျော်ဦးချက်ထံတွင် စာပေကျမ်းဂန်များကို ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်
တေးဂီတကဗျာများကို စိတ်ဝင်စားသည့် အလျောက် ငယ်စဉ်ကပင် လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
ဦးကြော့သည် လူပျိုလူရွယ်ရောက်ချိန်တွင် နတ်မောက်မြို့ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ကန်ကြီးအောက်ရွာသို့ လာရောက်ပြီးလျှင် လူပျိုကာလသားများနှင့် ရောနှောနေထိုင်လေသည်
ထိုအရပ်၌ နေထိုင်စဉ် အခါအားလျော်စွာ ပြုလုပ်ကျင်းပသော အရပ်ဇာတ်များကို ဦးကြော့က ကြီးမှူးရှေ့ဆောင်လေ့ရှိသည်
ဦးကြော့သည် အရပ်ဇာတ်ထဲတွင် ရသေ့ကြီးအဖြစ်၊ သူဌေးကြီးအဖြစ်၊ သူဌေးကတော်ကြီးအဖြစ် စသည်ဖြင့် ပါဝင်ကပြတတ်လေရာ ပရိသတ်တို့ အလွန်စွဲမက်ကြသည်
ဦးကြော့မှာ ဟာသပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သဖြင့် ပွဲကြည့်ပရိသတ်အား ဆွဲဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိလေသည်
ဦးကြော့အသက် ၂ဝ ခန့်တွင် ဦးကြော့၏ အဘိုးတော်၍ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သမားတော်တစ်ဦး ဖြစ်သူ နေမျိုးသက္ကသူရနော်ရထာဘွဲ့ရ သမားတော်ကြီးဦးကျော်ဇံက ဦးကြော့နှင့် ဦးမင်းမောင်(ရွှေလရောင်မင်းကြီး ဦးမင်းရောင်၏ညီ)တို့ကို မန္တလေးနေပြည်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်၍ ရွှေတိုက်ဝန်ကြီးထံတွင် အပ်နှံထားလေသည်
ဦးကြော့မှာ ကဗျာဉာဏ်ရင့်သန်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည့် အလျောက် များမကြာမီအတွင်း စာတော်ဖတ်ရာထူးနှင့် မင်းတုန်းမင်းထံပါးတွင် ခစားရသည်ဟု အဆိုရှိသည်
ဦးကြော့သည် ငယ်စဉ်က ရာသီဘွဲ့များကို စွဲလမ်းနှစ်သက်ခဲ့ရကား ထိုစိတ်၏ လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ၁၂ ရာသီတေးထပ်များကို စီကုံး၍ မင်းတုန်းမင်းကြီးအား ဆက်သရာ ဆုလာဘ်များစွာ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
ထိုစဉ်အခါက စလင်းမြို့ဦးမြတ်သာထွန်း ရေးသားစီကုံးသော ဟေမာန်တွေ အစချီသည့် မင်းသမီးပျောက် ရှာပုံတော်ကြီးမှာ ခေတ်စားနေရကား စာတော်ဖတ် ဦးကြော့သည် မင်းသားပျောက် ရှာပုံတော်တစ်ပုဒ်ကို ရေးသားရန် အကြံဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထို့ကြောင့် ဦးကြော့သည် စုံနံ့သာမြိုင်၊ ရဂုံတွင်း၊ ထုံသင်းငယ်ကြိုင်၊ ဂနိုင်ဟေမ၊ နွေအစ၊ ရွေမျာ့ကလျာ၊ ဟိုခင်ကိုလျှောက်ပါလို့၊ လင်ပျောက်ကိုရှာခဲ့၊ အစချီသော ရှာပုံတော်ကြီးကို ဦးကျော်ဇံ၏မြေး မိမိ၏ညီဝမ်းကွဲတော်ဖြစ်သူ ဦးပဉ္စင်းဦးဝိစယနှင့် ရွှေတိုက်ဝန်ကြီးတို့အား အကဲဖြတ် စေသည်
ထို့နောက် မင်းတုန်းမင်းရှေ့တော်တွင် မိမိကိုယ်တိုင် အသံနေ အသံထားနှင့် သီဆိုဆက်သရာ မင်းတရားကြီးလည်း လွန်စွာနှစ်ခြိုက်ပေသောကြောင့် ဆုတော် လာဘ်တော် မြောက်မြားစွာ ပေးသနားတော်မူလေသည်
ထိုအချိန်မှ စ၍ ဦးကြော့၏ ဂုဏ်သတင်းမှာ ပျံ့သင်းကျော်ကြားလာပြီးလျှင် သူ့အားလည်း စုံနံ့သာမြိုင်ဦးကြော့ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုလာကြသည်
စုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီးမှာ မင်းသမီးက မောင်တော် မင်းသားပျောက်၍ လိုက်လံရှာဖွေပုံကို သရုပ်ဖော်ထားသည့် ငိုချင်းရှည်သီချင်း ဖြစ်သည်
သို့သော် ရာသီဘွဲ့တောဘွဲ့ တောင်ဘွဲ့များနှင့် ဟပ်၍ မင်းသမီး၏ အလွမ်းဘွဲ့ကို ထိမိစွာဖွဲ့ဆိုထားသဖြင့် နားထောင်သူတို့၏ စိတ်ကို ညွတ်နူးပျော့ပျောင်းစေသည်
သိလွယ် မှတ်လွယ်၍ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်သော စကားလုံးများဖြင့် ကြွယ်ကြွယ်ဝဝ သုံးနှုန်းထားသော ကဗျာလည်း ဖြစ်သည်
'ဂန္ဓမာငူ၊ မြေတလင်း၊ နေမင်းကပူသနှင့်၊ နန်းသူဒေဝီ၊ တွေ့နိုင်ပဲဟာမို့၊ လဲလုပြီ'ဆိုသော စာသားများသည်၎င်း၊ 'မဟေသီရုပ်၊ ဘွေကြငှန်းသူ၊ ပွေခန်းငယ်ထူ၊ ရွှေနန်းမူဟုတ်နိုင်ဘူး၊ ဥက္ကဋ္ဌရှင်၊ ငယ်ကကျွမ်း ပါတဲ့၊ ခင်ပွန်းလင်၊ မနွမ်းခင်ခု၊ လျင်လျင်ငယ်ပြေး၊ ခင်လေးကို ရှုလှဲ့ပါ၊ ဆွေးမှုထပ်ကြွယ်၊ ဖိုဖိုငယ် ရှိုက်ပါလို့၊ ငိုလိုက်မယ်
'ဆိုသော စကားသားများသည်၎င်း၊ မင်းသမီး၏ ပူဆွေးသောကရောက်ပုံကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ စပ်ဆိုထားသဖြင့် သိင်္ဂါရရသနှင့် ပြည့်စုံပေသည်
စုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီး တစ်ခုလုံး ကို ခြုံ၍ကြည့်လျှင် ဦးကြော့သည် ကြားနာဖတ်ရှုသူတို့အား လင်ပျောက်ရှာသူ မင်းသမီးအပေါ်၌ ကရုဏာစိတ်ဓာတ်များ တဖွားဖွားပေါ်ပေါက်လာအောင် ဆွဲဆောင်စပ်ဆိုသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
ထိုကြောင့်လည်း ဦးကြော့မှာ စိန်ခြူးကြာညောင် အမျှော်စိုက် ဘောလယ်ဖြင့် ထင်ရှားသော လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် အိမ်ရှေ့မိဖုရားကဲ့သို့ ဤစုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီးနှင့်ပင် စာဆိုကျော်တစ်ဦး ဖြစ်လာလေသည်
မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးသည် မင်းကျော်ရာဇာဘွဲ့ရသော ဦးမိတ်အား မြို့ဝန်ခန့်၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ စေလွှတ်ရာတွင် ဦးကြော့အား ဝန်စာရေးအဖြစ်ဖြင့် ထည့်လိုက်လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဝန်စာရေးဦးကြော့ဟု ထင်ရှားလာခဲ့၏
ထို့နောက် သီပေါမင်း လက်ထက်၌၊ စတုတ္ထခရိုင်ဝန် (တောင်တွင်းကြီးခရိုင်) မင်းလှမဟာမင်းခေါင်ကျော်ထင်ဘွဲ့ရသည့် ဦးအိမ်အထံတွင် အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်လေသည်
မြို့ဝန်မင်း၊ မင်းကျော်ရာဇာ အနိစ္စရောက်သည်တွင် ဦးကြော့သည် ဝမ်းနည်းကြေကွဲဖြစ်မိကြောင်း လေးချိုးကဗျာ ရေးစပ်ခဲ့သည်
ဦးကြော့သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ အမှုထမ်းရွက်နေစဉ် တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ အုန်းတောရပ်သူ မယ်မင်းရံ ဆိုသူနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
မအိ (ဦးကြော့သမီး)ဆိုသူ သမီးတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ထိုသမီးမှာလည်း ဖခင်နည်းတူ တေးကဗျာများ ရေးစပ်ခဲ့လေသည်
မန္တလေးမြို့တွင် ကျန်ခဲ့သော ဦးကြော့၏ ငယ်မိတ်ဆွေရင်းလည်းဖြစ်၊ ဆွေမျိုးလည်းဖြစ်သော ဦးမင်းမောင်မှာ နောင်အခါ ပင်းမြို့၊ နတ်မောက်မြို့၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ ၃ မြို့၏ မြို့ဝန်ဖြစ်လာပြီးလျှင် ပင်းမြို့၌ နေထိုင်လေသည်
ထိုအခါ ဦးကြော့သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့မှ ပင်းမြို့သို့ ရွေ့ပြောင်းကာ ဝန်စာရေးအဖြစ် ဆက်လက် အမှုထမ်းရွက်ပြန်လေသည်
ဦးကြော့သည် ထီးမူနန်းဟန် ကြငှန်းဆန်သော စုံနံ့သာ မြိုင်သီချင်းမျိုးကိုသာ စပ်ဆိုခဲ့သည်မဟုတ်ဘဲ ပိတောက်ပန်းဘွဲ့၊ ဒဟပ်ပန်းဘွဲ့၊ ကဆုန်လဘွဲ့ အစရှိသော တောဘွဲ့တောင်ဘွဲ့ ရာသီဘွဲ့ ကဗျာများကိုလည်း ဖွဲ့ဆိုသီကုံးခဲ့သေးသည်
ဦးကြော့သည် အသံဩဇာနှင့် ပြည့်စုံ၍ တေးသီချင်းများကို အသံနေအသံထားဖြင့် ကျနပိုင်နိုင်စွာ သီဆိုတတ်သူ ဖြစ်သဖြင့် မိမိရေးစပ်ထားသော ကဗျာများကိုလည်း သူတစ်ပါးတို့ အလွယ်တကူ သီဆိုနိုင်အောင် စကားလုံး လှလှနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပေါ်လွင်စွာ စပ်ဆိုနိုင်စွမ်း ရှိလေသည်
အမျိုးဘာသာ၊ သာသနာကို လေးစားသော မျိုးချစ်စာဆို တစ်ဦး ဖြစ်သည့်အလျောက် သီပေါမင်းကို အင်္ဂလိပ်တို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားသည့်အခါ ဦးကြော့သည် ဆီးဘန်းနီဆရာတော်၊ အချုပ်တန်းဆရာဖေ တို့နှင့်အပြိုင် 'ကမ္ဘာတွင်စဉ် သမိုင်းငယ်နှင့်၊ ရာဇဝင်စာတင်ရိုင်းလေငဲ့' အစချီသော ပါတော်မူ လေးချိုးကို စပ်ဆိုခဲ့၏
အလွမ်းစာဆိုတစ်ဦးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ဦးကြော့သည် ထိုကဗျာတွင် မြန်မာနိုင်ငံကျဆုံးသဖြင့် မိမိဝမ်းနည်းကြေကွဲမိပုံ၊ အရှင်နှစ်ပါးတို့ ဝမ်းနည်းပူဆွေးမည့်ပုံတို့ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစွာ ဖွဲ့ဆိုထားလေသည်
မြန်မာ့ဂန္ထဝင်တွင် ထိုမျှထင်ရှားကျော်စောခဲ့သော စုံနံ့ သာမြိုင်၏ ဘခင်၊ အမည်အမျိုးမျိုးတွင်သော အနုပညာ စာဆိုကြီး ဦးကြော့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၊ ၁၂၅၃ ခုနှစ်၊ ၁၈၉၂-ခု၊ ဇွန်လတွင် နတ်မောက်မြို့ရှိ သမီးဖြစ်သူ၏ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်
ဦးကြော့ အသက် ၂၀-အရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် အဘိုးတဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ နေမျိုး ဘိသက္ကသူရနော်ရထာ ဘွဲ့ရ သမားတော်ကြီး ဦးကျော်စံက ခေါ်ဆောင်ခဲ့၍ နေပြည်တော် မန္တလေးသို့ရောက်သောအခါ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးထံ ခစားစေရာ မင်းတရားကြီးက ရွှေတိုက်တော်ဝန်ကြီးလက်သို့ အပ်တော်မူလိုက်သည်
ဦးကြော့သည် မန္တလေး ရွှေမြို့တော်တွင် နေခိုက် တောင်ပြင်မိုးထားတိုက်ခေါ်ကျီဝန်တိုက်ဦးဝိဇယထံတွင် ပိဋကတ်တော်လာ လိုအပ်သော အချက်အလက်များနှင့် ကဗျာလင်္ကာများကို လေ့လာမှတ်သားခွင့်ရလေသည်
ဦးကြော့၏ စာပေအရည်အသွေးကျနသည်ကိုသိ၍ မင်းတရားကြီးက စာတော်ဖတ်အရာ ပေးသနား ထမ်းရွက်စေသည်
ထိုအခါက မန္တလေးမြို့တွင် ရှာပုံတော်များ ခေတ်စားချိန်ဖြစ်၍ အခြားကဗျာလင်္ကာများအပြင် စုံနံ့သာမြိုင်ရှာပုံတော်ကြီး ရေးသားဆက်သွင်းတင်လျှောက်ဖတ်ကြားသောအခါ မင်းတရားကြီး အားရကျေနပ်နှစ်သက်လှသောကြောင့် ရှေးကထက်တိုးတတ် မြှောက်စား ဆုလပ်များ ပေးသနားတော်မူလေသည်
ဦးကြော့သည် နန်းတော်တွင်း ထွက်ဝင်ခစားရင်း အိမ်ရှေ့ကနောင်မင်းသားကြီး၏ ကိုယ်လုပ်တော် မယ်ပရစ်နှင့် ရည်ငံနေသောကြောင့် အပြစ်တော်မရမီ ဦးကြော့ကို လိုလားသော ရေနံချောင်းမင်းကြီးက ယင်းတော်သား ဦးမိတ်ကို မြို့အုပ်ရာထူးဖြင့် တောင်တွင်းကြီးသို့ အုပ်ချုပ်ရန် စေလွှတ်သောအခါ ဦးကြော့ကို ရှေ့ဖတ်စာရေး အဖြစ်ဖြင့် ထည့်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် စာတော်ဖတ်ဦးကြော့၊ စာရေးတော်ကြီးဦးကြော့၊ တောင်တွင်းကြီးဦးကြော့၊ စုံနံ့သာမြိုင်ဦးကြော့ စသဖြင့် ကျော်ကြားထင်ရှားလေသည်
ငညိုကိုင်းရွာ၊ ကုလားဘုန်း
သစ်ပင်များတွင်ကပ်၍ ပေါက်သည်
မရန်းရောင်အပွင့်ခိုင်များ ပွင့်သည်
ဝက္ကဘူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkabu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျန်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျန်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၀၃ ဦး၊ မ ၁၉၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ပြင်ခွေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinpyinkhway)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ကိုင်းမကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းမကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၀ ဦး၊ မ ၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်နရီ ဝါ့စ် ဝါ့သ် လောင်းဖဲလိုသည် ၁၉ ရာစုတွင် လူကြိုက်အများဆုံး အမေရိကန်ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
ကလေးကဗျာ အများအပြားအား ရေးသားခဲ့ပြီး စာပေဆိုင်ရာ ပါမောက္ခလည်း ဖြစ်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံ မိန်းပြည်နယ် ပေါ့လ်လန်တွင် ၁၈၀၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
သူ့ဖခင် စတီဖင် လောင်းဖဲလိုးသည် ပေါ့တ်လန်မှ ရှေ့နေဖြစ်သည်
လောင်းဖဲလိုးသည် ငယ်စဉ်ကပင် စာဖတ်ခြင်းကို ဝါသနာထုံပြီး အသက် ၁၃ နှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံးကဗျာ The Battle of Lovell’s Pond ကို ရေးသည်
လောင်းဖဲလိုးသည် ဗိုဒင်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူရာ ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ထိုကောလိပ်မှ ဘွဲ့ထူးဆွတ်ခူးအောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုကျောင်း၌ပင် ခေတ်သစ်ဘာသာစကားနှင့် စာပေဆိုင်ရာပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် စကားကမ်းလှမ်းခြင်းခံရသည်
သို့သော် ချက်ချင်းလက်မခံသေးပဲ ဂျာမနီ၊ ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ အီတလီနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ယင်းတို့၏ ဘာသာ စကား၊ စာပေနှင့် အလယ်ခေတ်သမိုင်းတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်
၁၈၂၉ ခုနှစ် အသက်၂၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗိုဒင်ကောလိပ်တွင် ပါမောက္ခအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
၁၈၃၄ ခုနှစ်၌ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်တွင် အလားတူရာထူးဖြင့် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
သို့ရာတွင်အင်္ဂလန်၊ နယ်သာလန်၊ ဂျာမနီ၊ ဆွစ်ဇာ လန်နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်၍ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးပြီးနောက် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင်မှ ထိုရာထူးတွင် စတင်အမှုထမ်းသည်
လောင်းဖဲလိုးသည် ၁၈၅၄ ခုနှစ်အထိ ၁၇ နှစ်တာမျှအမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၈၆၈ - ၆၉ ခုနှစ်၌ ဥရောပတိုက်သို့ နောက်ဆုံးအကြိမ်သွားရောက်လည်ပတ်ခဲ့စဉ်က အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်နှင့် ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်များက လောင်းဖဲလိုးအား ဂုဏ်ထူး ဆောင်ဘွဲ့ထူးများ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်
၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် မာ့စထရာပေါ်တာနှင့် လက်ထပ်သည်
လောင်းဖဲလိုးသည် စာပေများလေ့လာဆည်းပူးရန် ဥရောပတိုက်သို့ သွားခဲ့ရာတွင် ဇနီး ဖြစ်သူကိုပါခေါ်သွားရာ၊ ထိုသို့ခရီးသွားစဉ် နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒမ်း မြို့၌ မေရီပေါ့တာမှာ ဖျားနာ၍ ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် Hyperion ဝတ္ထုနှင့် Voices of the Night ကဗျာစုကို ထုတ်ဝေသည်
၁၈၃၉ ခုနှစ် တွင် ဖရန်စစ် အက်ဖဲတန်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၈၅၄ ခုနှစ်တွင် The Song of Hiawatha ကဗျာကို ထုတ်ဝေသည်
လောင်းဖဲလိုး၏ ဒုတိယဇနီးသည် ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်
လောင်းဖဲလိုး အသက် ၇၅ နှစ်ပြည့်မြောက်သောနေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတစ်ခုလုံး၊ အထူးသဖြင့် စာသင်ကျောင်းများတွင် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
လောင်းဖဲလိုးသည် ကင်းဗရစ်ချ်တွင် ခရစ် ၁၈၈၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်
လောင်းဖဲလိုးအားဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဝက်စမင်စတာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းရှိ စာဆိုရိပ်မြုံဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ကဗျာစာဆိုတို့အတွက် သတ်မှတ် ထားသောထောင့်တွင် လောင်းဖဲလိုး၏ ကိုယ်တစ်ပိုင်းရုပ်လုံးကို ထားရှိပေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် အဆိပ်ရှိမြွေတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး  Elapidae မြွေမျိုးရင်းဝင် မျိုးစိတ်တစ်မျိုးဖြစ်ကာ ပါဏဗေဒအလိုအရ အော့ဖီအီရိုဖာဂတ် ဟန်နာ (Ophiophagus hannah) ဟုအမည်ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အချို့သောဒေသများတွင် ငန်းပုပ် ဟူ၍လည်းခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်
တောကြီးမြွေဟောက် မျိုးစိတ်သည် တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှဒေသများ၏ ဒေသရင်းဇာတိမျိုးစိတ်လည်းဖြစ်သည်
၎င်းမျိုးစိတ်သည် Ophiophagus မျိုးစု၏ တစ်ဦးတည်းသော မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ သိသာထင်ရှားသော အရွယ်အစားနှင့် လည်ပင်းတွင်ရှိသော အရေးအကြောင်းပုံစံများကိုကြည့်၍ အခြားသောမြွေဟောက်များနှင့် ခွဲခြားသိရှိနိုင်လေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင်ရှိသော အဆိပ်ရှိမြွေများအနက် အရှည်ဆုံး ခန္ဓာကိုယ်ရှိသော မြွေဖြစ်ပြီး ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၁၀.၄ မှ ၁၃.၁ ပေ (၃.၂ မှ ၄.၀ မီတာ) အရှည်ရှိပြီး မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် အရှည်ဆုံးသော တောကြီးမြွေဟောက်၏ အရွယ်အစားမှာ ၁၉.၂ ပေ (၅.၉ မီတာ) ရှိကြောင်းသိရ၏
တောကြီးမြွေဟောက်များသည် ၎င်း၏မျိုးစိတ်များ အပါအဝင် အခြားသောမြွေများအား အစာအလို့ငှါ အဓိက အမဲလိုက်စားသုံးသော သားရဲတိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
အခြားမြွေများနှင့်မတူဘဲ ၎င်းတို့သည် ကြွက် နှင့် အိမ်မြှောင် ကဲ့သို့ အခြားသော ကျောရိုးရှိသတ္တဝါများကို အမဲလိုက်ခြင်းမှာ တွေ့ရခဲလေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်၏အဆိပ်တွင် alpha-neurotoxins နှင့် လက်သုံးချောင်းအဆိပ်များ အပါအဝင် cytotoxins နှင့် neurotoxins များပါဝင်သည်
နှလုံးအဆိပ်သင့်ခြင်းဖြစ်စေတတ်သည့် အခြားသော ပါဝင်ပစ္စည်းများလည်းပါရှိသည်
အဆိပ်များသည် သားကောင်၏ ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို ထိခိုက်စေပြီး ပြင်းထန်စွာနာကျင်ခြင်း၊ အမြင်မှုန်ဝါးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ အိပ်ငိုက်ခြင်း ဝေဒနာများ ခံစားရပြီး နောက်ဆုံးတွင် အကြောသေခြင်းအထိဖြစ်စေနိုင်သည်
အဆိပ်ပြင်းထန်ပါက နှလုံးသွေးကြောများ ပျက်စီးကာ ဦးနှောက်သေရောဂါရသည်အထိ ဖြစ်နိုင်လေ၏
အသက်ရှုလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ ချို့ယွင်းမှုများကြောင့် အချိန်တိုအတွင်း သေဆုံးသွားနိုင်သည်
သုတေသနပြုထားချက်များအရ မြွေဆိပ်သင့်သူသည် မိနစ် ၃၀ အတွင်း သေဆုံးနိုင်သည်ဟုလည်းသိရသည်
အရှေ့တောင်အာရှဒေသများ၏ သစ်တောပြုန်းတီးမှု နှင့် စိုက်ပျိုးမြေချဲ့ထွင်မှုများကြောင့် တောကြီးမြွေဟောက်များ၏ ရှင်သန်နေထိုင်ရာ အရပ်ဒေသများဆုံးရှုံးရန် အဓိကခြိမ်းခြောက်ခံနေရပါသည်
ထို့ပြင် တရုတ်ရိုးရာ တိုင်းရင်းဆေးဝါးများ ဖော်စပ်ရာတွင် အသုံးပြုရန်အလို့ငှါ တရားမဝင်ဖမ်းဆီးခံနေရမှုများနှင့်လည်း တွေ့ကြုံနေရလေသည်
တောကြီးမြွေဟောက်သည် CITES ၏ နောက်ဆက်တွဲ ၂ တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
၎င်းတို့အား တရုတ်နှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် ဥပဒေဖြင့်ပြဋ္ဌာန်းကာကွယ်ထားသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင်လည်း ၎င်းကို ၁၉၇၂ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်ကာကွယ်ရေးဥပဒေ၏ နောက်ဆက်တွဲဇယား -၂ အောက်တွင် ထည့်သွင်းထားပြီး သတ်ဖြတ်ပါက ထောင်ဒဏ် ခြောက်နှစ်အထိ ချမှတ်နိုင်သည်ဟု သိရသည်
ရစ်ချတ် ယူဝင် ဘောချာ့ဒ် (အင်္ဂလိပ်: Richard Ewen Borcherds, ) ((1959-11-29)နိုဝင်ဘာ ၂၉၊ ၁၉၅၉ ဖွား) သည် ဗြိတိသျှ-အမေရိကန် သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ အုပ်စုသီအိုရီ (group theory) ပါ ဇကာကွက်များ (lattices)၊ ကိန်းသီအိုရီ (number theory) နှင့် ဒိုင်မန်းရှင်း အနန္တပါ အက္ခရာသင်္ချာစနစ်များ (infinite-dimensional algebras) နှင့် ပတ်သက်သည့် သုတေသနလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်
အက်ဒွပ် ဝစ်တန် (အင်္ဂလိပ်: Edward Witten; ) ((1951-08-26)ဩဂုတ် ၂၆၊ ၁၉၅၁ ဖွား) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသား သဘောတရားရေးရာ ရူပဗေဒ (theoretical physics) နှင့် သင်္ချာကဲရူပဗေဒ (mathematical physics) ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကြိုးမျှင် သီအိုရီ (string theory)၊ ကွမ်တမ် ဒြပ်ဆွဲအား (quantum gravity)၊ အထူးဘက်ညီ ဖီးသီအိုရီများ (supersymmetric field theories) အပါအဝင် အခြား သင်္ချာကဲရူပဗေဒနယ်ပယ်များရှိ သူ၏ သုတေသနလုပ်ငန်းများကြောင့် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်
သူသည် သင်္ချာကဲ ရူပဗေဒ အပြင် သင်္ချာသန့်သန့်ဆိုင်ရာ သုတေသနကိုလည်း ပူးတွဲလုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ဖီး ဆုတံဆိပ်ကို ရရှိခဲ့သည်
ဤဆုတံဆိပ်ကို ရရှိသူများအနက် ဝစ်တန်သည် ပထမဦးဆုံးနှင့်၊ မျက်မှောက်ခေတ်ကာလအထိ တစ်ဦးတည်းသော၊ ရူပဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည်
ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပအလယ်ပိုင်းမှ လူဦးရေ ၈.၃သန်းခန့်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြီးယားသမ္မတနိုင်ငံ (Republic of Austria) ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီ နှင့် ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဆလိုဗက်ကီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဆလိုဗေးနီးယားနိုင်ငံနှင့် အီတလီနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံနှင့် လက်ချင်စတိန်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်းထိစပ်နေသည်
ဧရိယာစတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၈၃၈၇၂ ရှိပြီး သမမျှတသောအပူချိန် နှင့် အယ်လ်ပိုင်းရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်
အယ်လ်ပ် တောင်တန်း ကြောင့် တောတောင်ထူထပ်သည်
တိုင်းပြည်အကျယ်အဝန်း၏ ၃၂%မျှသာ မီတာ ၅၀၀ အောက်အနိမ့်ပိုင်းတွင် ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်မှာ အမြင့် (၃၇၉၇)မီတာ ရှိသည်
လူဦးရေအများစုက ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်
ဂျာမန်ဘာသာစကားသည် ဩစတြီးယား၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားလည်း ဖြစ်သည်
အခြား ရုံးသုံးဘာသာစကားများမှာ ခရိုအေးရှန်း၊ ဟန်ဂေရီ နှင့် ဆလိုဗင်း တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြီးယား၏ သမိုင်းအစမှာ ရောမအင်ပါယာ ၏ နော်ရီကန်ဒေသ ဆဲလ်တစ်ဘုရင့်နိုင်ငံ (Celtic Kingdom) မှ အစပြုသည်
ဘီစီ ၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမအင်ပါယာနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာပေါင်းစည်းခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် (၁) ရာစုတွင် အနောက်ပိုင်းဒေသက ရေးရှားပရိုင်မာ (Raetia Prima) ဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့ပိုင်းဒေသက ပန်နိုနီးယားပရိုင်မာ (Pannonia Prima) ဒေသအဖြစ်လည်းကောင်း ရောမအင်ပါယာ၏ လက်အောက်ခံပြည်နယ်များဖြစ်ခဲ့သည်
အေဒီ (၇၈၈) တွင် ဖရန့်ဘုရင် (Frankish king)ရှာလမိန်း (Charlemagne) က ယင်းဒေသကို အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာကို သွတ်သွင်းခဲ့သည်
၁၄ ရာစုမှ ၁၈ ရာစုနှစ်များအတွင်း ဟပ်စ်ဘာ့မင်းဆက် (Habsburg dynasty) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဩစတြီးယားသည် ဥရောပတွင် အင်အားကြီးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၆၇ တွင် ဩစတြီးယားအင်ပါယာ (Austrian Empire) ကို ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီ (Austria-Hungary) အင်ပါယာအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့သည်
၁၉၁၈-၁၉၁၉ ပထမကမ္ဘာစစ် ကြီးပြီးဆုံးသောအခါ ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီအင်ပါယာ ပြိုကွဲပြီး သီးခြားနိုင်ငံများဖြစ်လာကြသည်
၁၉၃၈ မှ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီး ပြီးသည့်အထိ နာဇီ ဂျာမနီ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၅ တွင် မဟာမိတ်တပ်များ၏ သိမ်းပိုက်ခြင်းခံခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၅၅ တွင် လုံးဝအချုပ်အခြာအာဏာကို ပြန်ရခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ပါလီမန်မှ လုံးဝကြားနေရေးနိုင်ငံအဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၅၅ တွင် ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့သည်
Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) ၏ တည်ထောင်သူနိုင်ငံတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
၁၉၉၅ တွင် ရှင်ဂန် စာချုပ် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ တွင် ယူရိုငွေကြေးကို စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်
ယနေ့အချိန်တွင် ဩစတြီးယားသည် ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ် (၉)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ ဗီယင်နာ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁.၆ သန်းကျော်ရှိကာ အကြီးဆုံးမြို့လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက် အလယ်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည်
ပထမကမ္ဘာစစ် (၁၉၁၄-၁၈) ခုနှစ်မတိုင်မီက ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတို့ သည် နှစ်ပြည့်တစ်ပြည်ပူးပေါင်း၍ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံအဖြစ် ထင်ရှားခဲ့လေသည်
( ဩစတြီးယားဟန်ဂေရီနိုင်ငံ
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံနှင့် မဟာမိတ်နိုင်ငံတို့ ချုပ်ဆိုသော ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ်အရဩစတြီးယားနိုင်ငံကို သီးခြားနိုင်ငံအဖြစ် ခွဲထုတ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြလေသည်
မြောက်ဘက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ နှင့်ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီတလီနိုင်ငံနှင့် ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့ အသီးသီးတည်ရှိကြသည်
သို့ဖြစ်သောကြောင့် ဩစတြီးယား နိုင်ငံသည်လေးဘက်လေးတန်တွင် အခြားသောနိုင်ငံများ ဝိုင်းရံလျက်ရှိ၏
နိုင်ငံအကျယ်အဝန်းမှာ ၃၂၃၉၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်သည်
အဲ့လပတောင်တန်းများသည် နိုင်ငံအလယ်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းကိုဖြတ်သန်းလျက်ရှိ၍ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင်ဒန်းညုမြစ်ဝှမ်းနှင့် ဗီယင်းနားလွင်ပြင်တို့ တည်ရှိလေသည်
ဩစတြီးယား ပြည်နယ်များအနက် ဗိုရားလဗတ်ပြည်နယ်၊ တိုင်ရိုပြည်နယ်၊ ကေရင်းသီးယားပြည်နယ်၊ စတိုင်းရီးယားပြည်နယ်တို့သည် တောင်ထူထပ်သော ပြည်နယ်များဖြစ်ကြသည်
တိုင်ရိုပြည်နယ်ရှိ နာမည်ကျော် ဗရင်းနားတောင်ကြားလမ်းသည်အီတလီနိုင်ငံသို့ သွားရောက်နိုင်သော လမ်းပေါက်ဖြစ်၍ အခြားထင်ရှားသောတောင်ကြားလမ်းများမှာ အားလဗတ်တောင်ကြားလမ်း၊ ဆမ္မာရင်းတောင်ကြားလမ်းနှင့် ရှိုးဗားတောင်ကြားလမ်းတို့ဖြစ်သည်
ပေ ၁၂၄၇ဝ မြင့်သော ဂရော့ဂလော့ကနားတောင်ထိပ်သည် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သည်
တောင်တန်းတို့သည် သစ်တောများ၊ မြက်ခင်းစားကျက်များဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိကြသည်
ဩစတြီးယား နိုင်ငံတွင် တောင်ထိပ်၌ နှင်းအမြဲဖုံးလျက်ရှိသော အဲ့လပတောင်များ၊ အိုင်များ၊ စိမ်းလန်းစိုပြည်သော ချိုင့်ဝှမ်းများ ရှိခြင်းကြောင့် ရှုခင်းအလွန်သာယာပေသည်
ဒန်းညုမြစ်တစ်လျှောက်နှင့် အဲ့လပတောင်ခြေရှိ ဒေသတို့တွင် ပျမ်းမျှအပူရှိန် ဖာရင်ဟိုက် ၄၇ ဒီဂရီရှိသည်
အချို့အရပ်များတွင် နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် လက်မ ဂဝ အထိ ရရှိကြသည်
ပေ ၉ဝဝဝ အထက် မြင့်သော တောင်များသည် နှင်းအမြဲဖုံးအုပ်လျက်ရှိလေသည်
ဩစတြီးယား နိုင်ငံတွင် သံနှင့်ရေနံစိမ်း အမြောက်အမြားထွက်သည်
ဆား၊ ခဲ၊ ကန့်ကူဆံ၊ ဂရပ်ဖိုက်၊ ဂျစ်ပဆမ်တို့ကိုလည်း တူးဖော်ရရှိသည်
ကျောက်မီးသွေးကို တူးဖော်ရရှိသော်လည်း ကျောက်မီးသွေးနုဖြစ်၍ အမျိုးအစားညံ့သည်
နိုင်ငံငါးပုံနှစ်ပုံခန့်သည် သစ်တောများဖြစ်ရာ သစ်နှင့် သစ်ပျော့ဖတ်တို့မှာ ထင်ရှားသောထွက်ကုန်များဖြစ်သည်
ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ရေအားသုံးလျှပ်စစ်ဓာတ်ကို မြောက်မြားစွာထုတ်ယူရရှိသည်
ဩစတြီးယား နိုင်ငံသားတို့သည် ဂျာမန်အနွယ်ဝင်လူမျိုးများဖြစ်၍ ဂျာမန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသုံးစွဲကြသည်
လူဦးရေ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးသူများဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အသီးအနှံစိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေယာသည် နိုင်ငံလေးပုံသုံးပုံနီးပါးမျှသာရှိသောကြောင့် ရိက္ခာဖူလုံမှုအတွက် နိုင်ငံခြားမှ အစားအစာ ဝယ်ယူတင်သွင်းကြရသည်
နွားမွေးမြူခြင်းနှင့် နွားနို့ထွက်ပစ္စည်းလုပ်ငန်းတို့ကို လည်းလုပ်ကိုင်ကြသည်
နိုင်ငံစီးပွားရေးသည် စက်မှုလုပ်ငန်းပေါ်တွင် တည်လျက်ရှိသည်
သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ စက်ကိရိယာထုတ်လုပ်ခြင်း၊ရက်ထည်လုပ်ခြင်းတို့သည် ထင်ရှားသော စက်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
ဗီယင်းနားမြို့တော်သည် ရက်ထည်လုပ်ငန်း၊ဖန်ချက်လုပ်ငန်း၊ သားရေပစ္စည်းလုပ်ငန်း စသည့်စက်မှုလုပ်ငန်းတို့အတွက် အချက်အချာဌာနဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် လိုအပ်သောကုန်ကြမ်းပစ္စည်းနှင့် ကျောက်မီးသွေးကိုနိုင်ငံခြားမှ တင်သွင်းရသည်
ထုတ်ကုန်များမှာ သစ်၊ စက္ကူ၊ စက်ကရိယာနှင့် လျှပ်စစ်ပစ္စည်း၊ သံစိမ်းနှင့် သံမဏိ၊ရက်ထည်၊ ပရိဘောဂတို့ဖြစ်သည်
ဩစတီးယားနိုင်ငံတွင်ဆောင်းရာသီဆိုင်ရာ ကစားပွဲများနှင့် နွေရာသီဆိုင်ရာ ဂီတပွဲများကျင်းပမြဲဖြစ်သောကြောင့် နှစ်စဉ်နိုင်ငံခြားမှ ဧည့်သည်ပေါင်း မြောက်မြားစွာ လာရောက်လည်ပတ်လေ့ရှိကြသည်
သို့ဖြစ်၍ ဧည့်ကြိုဧည့်ခံလုပ်ငန်းသည် နိုင်ငံအတွက် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ပေသည်
ဒန်းညုမြစ်သည် ဩစတီးယားနိုင်ငံမှ တစ်ခုတည်းသော ရေကြောင်းထွက်ပေါက်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတွင်းရှိ မီးရထားလမ်းများသည် ဥရောပတိုက်အလယ်ပိုင်းနိုင်ငံတို့မှ မီးရထားလမ်းများနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိပြီးလျှင် ဗီယင်းနားမြို့သည်လည်း လေကြောင်းခရီးလမ်းဆုံမြို့ဖြစ်သည်
ဩစတီးယားနိုင်ငံသည် ရှေးအခါမှစ၍ အနုပညာနှင့်စာပေထွန်းကားရာ ဒေသအဖြစ်ထင်ရှားခဲ့ပေသည်
ကမ္ဘာကျော်ဂီတပညာရှင်များဖြစ်ကြသော ဘီသိုဗင်(Beethoven)၊ မိုဇတ်၊ ရောဗတ်ရှူးမန်း၊ ယိုဟန်းစထရောက်၊ ဟိုင်းဒင်၊ ဗရပ်ကနာ၊ ဗရမ်း၊ မာလာ၊ခရိုက်စလာ၊ ဟျူးဂိုးဝုတို့သည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ ပေါ်ထွက်လာသူများဖြစ်ကြသည်
ဩစတြီးယားတေးသံစုံဇာတ်နှင့် ဂီတပွဲတော်များသည်လည်း ထင်ရှားသည်
အထူးသဖြင့် ဆောလဇဗတ်မြို့ ဂီတပွဲတော်သို့ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှဧည့်သည်များ နှစ်စဉ်လာရောက်လေ့ရှိကြသည်
ဗီယန်းနားမြို့တော်၌ ကျင်းပသော ဂီတပွဲတော်သည်လည်း ထင်ရှားသည်
စာပေအရာ၌လည်း ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် နာမည်ကျော် ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ ကဗျာဆရာ၊ ဝတ္ထုရေးဆရာများ ပေါ် ထွက်ရာနိုင်ငံဖြစ်သည်
အာသာရှနစ်ဇလာ၊ ဂျေးကော့ဝါဇာမန်း၊ ဟားမန်းဗား၊ ဟျူးဂိုး ဖွန်ဟော့ဖမန်းစသော၊ အားနက်လိုလာ၊ ဖရန့်ဝါဖယ်နှင့် ကားရှိုအင်ဟားတို့သည် ထင်ရှားသော စာဆို အချို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် အသက်အရွယ် ခြောက်နှစ်မှ၁၅ နှစ်အတွင်းရှိ ကလေးသူငယ်များအတွက် မူလတန်းပညာကိုအခမဲ့ မသင်မနေရ ပြဋ္ဌာန်းထားလေသည်
ဂရပ်ဇမြို့၊ အင်းစဗရွတ်မြို့၊ ဗီယင်းနားမြို့တို့တွင်ရှိသော တက္ကသိုလ်ကျောင်းများသည် အထက်တန်းပညာဆည်းပူးရန်အတွက် ထင်ရှားသောတက္ကသိုလ်ကျောင်းများ ဖြစ်သည်
ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် ဆေးသိပ္ပံဘက်၌ အထူးကျော်ကြားပေသည်
ဗီယင်းနားမြို့သားများဖြစ်ကြသော ဇိဂမွန့် ဖရွိုက်နှင့် ဂျိုးဇက် ဗရွိုင်ယာ တို့သည်ကား စိတ်သရုပ်ခွဲပညာ(Psychoanalysis)ကိုစတင်ဖော်ထုတ်ခဲ့သူများဖြစ်သည်
( ဖရွိုက်၊ ဇိဂမွန့်-
၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ ပြိုပျက်ပြီးနောက် ဩစတြီးယားသမ္မတနိုင်ငံဟူ၍ နိုင်ငံသီးခြားတည်ထောင်ခဲ့ကြလေသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကိုရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့ကြသည်
ထိုအခြေခံဥပဒေအရအရွယ်ရောက်သူတိုင်း မဲဆန္ဒပေးခွင့်၊ လွတ်လပ်စွာကိုးကွယ်ခွင့်အစရှိသောအခွင့်အရေးများ ရရှိကြသော်လည်း နိုင်ငံစီးပွားရေးမဖွံ့ဖြိုးသဖြင့် အစိုးရသည် ပြည်တွင်းဆူပူမှုများနှင့် ကြုံတွေ့ရလေသည်
ထိုကဲ့သို့နိုင်ငံရေး အခြေအနေ မငြိမ်မသက်ရှိသည့်အတွင်း ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမနီနှင့်ပူးပေါင်းလိုသော ဩစတြီးယန်း နာဇီအဖွဲ့ဟူ၍ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာလေသည်
အီတလီနိုင်ငံအာဏာရှင် မူဆိုလီနီကလည်း ထိုနိုင်ငံနှစ်ခု ပေါင်းစည်းမိမည်ကို စိုးရိမ်လျက်ရှိရာ၊ ပြည်တွင်းရေးမှာ ပို၍ရှုပ်ထွေးလာလေသည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အင်ဂယ်ဗတ် ဒေါလဖတ်ဆိုသူသည်ခရစ်ယာန် ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့နှင့် ဖက်ဆစ်နိုင်ငံရေးအဖွဲ့တို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အဓိပတိရာထူးကို ရရှိလေသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အဓိပတိဒေါလဖတ်သည် မိမိနှင့် ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်သော ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက် အဖွဲ့ဝင်များကို လေးရက်တိုင်တိုင် တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေသစ်ကို ကြေညာ၍ ပါလီမန်လွှတ်တော်ကိုလည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့လေသည်
ထို့နောက် နိုင်ငံကို အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်လေသည်
သို့ရာတွင် ဇူလိုင်လအတွင်း နာဇီတို့က ဒေါလဖတ်ကို လုပ်ကြံသတ်ပစ်ခဲ့ကြရာ၊ ဒေါက်တာ ကက်ဖွန်ရှူးစနစ်က အဓိပတိရာထူးကို ဆက်ခံရရှိလေသည်
ဂျာမန်အစိုးရက ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်၍ ဂျာမန်ပိုင်နယ်အဖြစ် ကြေညာခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့လက်မှပြန်လည်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်
စစ်ကြီးပြီးဆုံးသောအခါ ဗြိတိသျှ၊ အမေရိကန်၊ ပြင်သစ်နှင့် ရုရှတို့သည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို လေးပိုင်းပိုင်း၍ ခွဲဝေသိမ်းထားကြသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော်ကို ဖွဲ့စည်းပြီးလျှင် ဒေါက်တာကားလားရင်နာကို သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် မဟာမိတ်တို့နှင့် စာချုပ်တစ်ရပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက် ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည်၁၉၃၈ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့က ရှိရင်းစွဲ နယ်မြေအနေအထားကို ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်
ထိုစာချုပ်အရ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့်စီးပွားရေးအရဖြစ်စေ၊ နိုင်ငံရေးအရဖြစ်စေ ပူးပေါင်းမှုကို ပိတ်ပင်ထား၍ ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့အစည်းများကို ထောက်ခံအားပေးရန်လိုအပ်လေသည်
ထိုစာချုပ်ကို ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင်တရားဝင်အတည်ပြုပြီးနောက်၌ ဩစတြီးယားနိုင်ငံသည် အချုပ်အခြာအာဏာ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်
ထာဝရကြားနေနိုင်ငံအဖြစ်လည်း ကြေညာခဲ့လေသည်
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်သမ္မတကို လျှို့ဝှက်မဲဖြင့်ခြောက်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်
သမ္မတက ဝန်ကြီးချုပ်ကိုခန့်ထား၍ ဝန်ကြီးများခန့်ထားခြင်းကိုအတည်ပြုပေးရသည်
ဥပဒေပြုအဖွဲ့အစည်းဖြစ်သော အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် အဖွဲ့ဝင် ၁၆၅ ဦး ပါဝင်လေသည်
ထို ၁၉၅၅ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်လေးနိုင်ငံမှ စစ်တပ်များကိုဩစတီးယားနိုင်ငံမှ ရုပ်သိမ်းခဲ့ကြသည်
ဩစတီးယားသမ္မတနိုင်ငံတွင် ပြည်နယ်ကိုးနယ် ပါဝင်၍ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၈,၄၈၄,၆၃၈ ယောက် ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၈၉ ရာခိုင်နှုန်းသည် ဘရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
ဗီယင်းနားမြို့သည် ဩစတီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
ဒန်းညုမြစ်ကမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိ၍ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာမြို့ ဖြစ်သည်
ဗီယင်းနား တက္ကသိုလ်ကျောင်းသည် ထင်ရှား၏
လူဦးရေ၁.၇သန်း(ဆင်ခြေဖုံးဒေသပါ ၂.၂သန်း)ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ လေးပုံတစ်ပုံ နေထိုင်သည်
အခြားထင်ရှားသောမြို့ကြီးများမှာ ဂရပ်ဇမြို့၊ လင့်ဇမြို့၊ အင်းစဗရွတ်မြို့နှင့် ဆောလဇဗတ်မြို့များ ဖြစ်လေသည်
ဩစတြီးယား (Austria)ကို ဂျာမန်ဘာသာဖြင့် Österreichဟုခေါ်သည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ အရှေ့ပိုင်း ဘုရင့်နိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) အင်ပါယာ (Eastern Kingdom or Eastern Empire) ဖြစ်သည်
သက္ကရာဇ် ၉၉၆ခုနှစ် ဩစတာရစ်ခီ ကြေညာစာတမ်း (Ostarrîchi document)ပါ Ostarrîchiဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်
ဂျာမန်အမည်ကို လက်တင်ဖြင့် ရေးသောအခါ ၁၂ရာစုမှစ၍ Austria ဖြစ်လာသည်
လူဦးရေ၂၀၁၅ ခန့်မှန်း၈၆၆၂၅၈၈သိပ်သည်းဆ ၁၀၁.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ၂၆၂.၆  စတုရန်း မိုင်တိုင်းရင်းသား အုပ်စုများ (၂၀၁၂)၈၁.၁ % ဩစတြီးယာ၊၂.၇ % ဂျာမန်၊၂.၂ % ဆာ့၊၂.၂ % တူရကီ၊၁၁.၅ % အခြားသူများ၊
ထွန်းမြင့် (လင်းခေး) (၁၉ဝ၃- ၁၉၇၆ )သည် သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တစ်ဦး အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပထမ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေးတွင် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တိုင်ပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်စနစ်) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ စက်မှုလက်မှု ဝန်ကြီး၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သမဝါယမ လုပ်ငန်းများတွင်၎င်း၊ တိုင်းရင်းသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေးတွင်၎င်း စိတ်ရောကိုယ်ပါ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော သီရိပျံချီဘွဲ့ရ နိုင်ငံတော်ကောင်စီဝင် တစ်ဦးဖြစ်ပြီးနိုင်ငံတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
(လင်းခေး) ဦးထွန်းမြင့်ကို ၁၉ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အဘ ဦးကျော်စိန်၊ အမိ ဒေါ်စောလုံ တို့မှ ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်း မောက်မယ်မြို့နယ်၌ မွေးဖွားသည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် ၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ပထမ ကျောင်းသား သပိတ် အရေးတွင် သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားတဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
မြေပိုင်ရှင်နှင့် ဆန်ကုန်သည် မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်သော်လည်း မိမိပိုင် လယ်ဧက ၃၈၅ ဧကကို လက်ရှိ လုပ်ကိုင်နေသော လုပ်သားများအား လယ်သီးစားခ မယူဘဲ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် စွန့်လွှတ်ခဲ့သည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် ပထမဆုံး ဗာဂျီးနီးယားဆေး ကိုယ်ပိုင် စိုက်ပျိုးပြီး ပေါင်းတင်ခြင်း လုပ်ငန်းကို မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဦးစွာ တီထွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦး ဖြစ်သည်
တီထွင်သည့် အလျောက်လည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဘလူးဘင် ဆေးတံ သောက်ဆေး ထုတ်လုပ် ရောင်းချပြီး ယင်းလုပ်ငန်းများကို ဆေးလုပ်ငန်း သမဝါယမ အသင်းအား ဖွဲ့စည်း လုပ်ကိုင်စေရန် လွှဲပြောင်း ပေးခဲ့သည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများတွင်သာ မကဘဲ၊ လူမှုရေး ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း စာမတတ်သူ ပပျောက်ရေး အတွက် သက်ကြီး သင်တန်း ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အတွင်း မောက်မယ်နယ် ကျေးရွာများတွင် ပြည်သူ့ ကောင်စီနှင့် အုပ်ချုပ်မှု စနစ်များကို တီထွင် ဖွဲ့စည်းပေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ် စေခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် အာရှ လူငယ် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ရပလ) ဒုဥက္ကဋ္ဌနှင့် ရပလ၏ တာဝန် ပေးချက်အရ ပင်လုံစာချုပ်ကို ဖြစ်မြောက်အောင် ဦးစီးဆောင်ရွက် လက်မှတ်ထိုးခဲ့သူ ပုဂ္ဂိုလ်များတွင် တဦးအပါဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပထမ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေးတွင် ပြည်နယ် ခေါင်းဆောင် တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တိုင်ပြည်ပြု လွှတ်တော် (ပါလီမန်စနစ်) တွင် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ယင်းအပြင် ရှမ်းပြည်နယ် ဥက္ကဋ္ဌ၊ စက်မှုလက်မှု ဝန်ကြီး၊ သတ္တုတွင်းဌာန ဝန်ကြီး၊ ပြည်ထောင်စုဘဏ် ဒါရိုက်တာ အဖွဲ့ဝင် လူကြီး တဦးအဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဦးမြနှင့် သားများ ကုမ္ပဏီ၏ လင်ကွန်းဆေးတံ သောက်ဆေး လုပ်ငန်း ကျွမ်းကျင်မှု အကြံပေး ပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် လင်းခေး သမဝါယမ ဆေးလုပ်ငန်း အသင်း၏ အကြံပေး တာဝန်ခံ အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီပွားရေး အုပ်ချုပ်ရေး စသော ကိစ္စရပ်များတွင်လည်း အရေးအသား ကောင်းသူတဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
ဗာဂျီနီယားဆေး ပေါင်းတင်ခြင်း ပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် စာစောင်ကို ဦးစီး ထုတ်ဝေ ပေးခဲ့ဖြင့်လည်း သီရိပျံချီဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
ဦးထွန်းမြင့်သည် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ လက်ထက်တွင် ပထမ အကြိမ် ပါတီ ညီလာခံမှ ပါတီ လုပ်ငန်း စိစစ်ရေး ကော်မတီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံတွင်လည်း ပါတီ လုပ်ငန်း စိစစ်ရေး ကော်မတီဝင် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆက်လက် ထပ်မံ ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်
ယင်းအပြင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မရှင်၊ အရေးပေါ် ပါတီ ညီလာခံနှင့် ဒုတိအကြိမ် ပါတီ ညီလာခံ ကျင်းပရေး ကော်မရှင်၊ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒယူပွဲ ကျင်းပရေး ကော်မရှင် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်း ဖြစ်သည်
ထိုနောက် ဦးထွန်းမြင့်သည် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ပွဲ ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လင်းခေးမြို့နယ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်
ယင်းနောက် ဗဟို နိုင်ငံတော် ကောင်စီဝင် အဖြစ် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဦးထွန်းမြင့်တွင် ဇနီး ဒေါ်သန်းခင်နှင့် သား ၃ ယောက်၊ သမီး ၇ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၈ အသက် ၇၃ နှစ် အရွယ်တွင် မိမိ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန် သွားရှာသည်
ဦးထုပ်သည် ဦးခေါင်း၏ အကာအကွယ်အတွွွက် ဖြစ်စေ၊ အလှအပအတွက်ဖြစ်စေ ဦးခေါင်းတွင် ဆင်မြန်းသော တန်ဆာဖြစ်သည်
ဦးထုပ် မည်သို့စတင်၍ဖြစ်ပေါ်လာသည် ဆိုသည်ကို မပြောနိုင်ချေ
သို့သော် ရှေးကမ္ဘာဦးလူများသည် မြက်၊ သို့မဟုတ် တိရစ္ဆာန် သားရေများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ဦးထုပ်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
အေးမြသော ကမ္ဘာ့ မြောက်ပိုင်းနေ လူများသည် သားရေဖြင့်ပြုလုပ်သော ဦးထုပ် များကို အသုံးပြုခဲ့ကောင်း ပြုခဲ့ကြပေမည်
အီဂျစ်နိုင်ငံကဲ့သို့ ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းနေ ရှေးအီဂျစ် လူမျိုးတို့သည် မြက်ဦးထုပ်များ ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
အဂ‡လန်ပြည်သို့ ၁၂ ရာစုအတွင်းခန့် က ဦးထုပ်များ စတင်ရောက်ရှိလာသည်ဟု သိရသည်
ပထမ တွင် ရာသီဥတု၏ဒဏ်ကို ခံနိုင်စေရန် ဦးထုပ်များကို အသုံးပြု ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သော်လည်း တဖြည်းဖြည်း အလှအပအတွက် ဖြစ်လာလေသည်
တစ်ဆယ့်လေးနှင့် တစ်ဆယ်ငါး ရာစုနှစ်များအတွင်း တွင် ဦးထုပ်များ၌ အထူးပုံသဏ္ဌာန်များ ပြုလုပ်လာကြပြီးလျှင် ယင်းတို့ကို ပညာရှင်အလုပ်သမားများက အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်းက ပညာရှင်အလုပ်သမားများသည် များသော အားဖြင့် ကြိတ်သက္ကလတ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော အနားလန်ဦးထုပ် မြင့်မြင့်များကို ဆောင်းခဲ့ကြသည်
စစ်သည်များအသုံးပြုသော ဟဲလမက်ခေါ် ဦးထုပ် တစ်မျိုးရှိသေးသည်
ရှေးက ထိုဦးထုပ်မျိုးကို ဆောင်းကြခြင်း မှာ ဓားနှင့်မြားများ၏ဒဏ်ကို ကာကွယ်နိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်၍ ဦးထုပ်ကို သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည်
ဦးထုပ်ပုံသဏ္ဌာန်များ မှာလည်း ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းရာ၊ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ကြောက်လန့်စေရန် ဖြစ်လေသည်
ရှေးအခါက စစ်အသုံး အဆောင် ဦးထုပ်များကို လူမျိုးတိုင်းကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
အမေရိကန် တိုင်းရင်းသားများကမူ သူတို့၏ဆံပင်များကို အနည်းငယ်မျှသာ ချန်လှပ်ပြီးလျှင် အကုန်ရိတ်ပစ်လေ့ရှိခဲ့ကြ၍ ကျန်ရှိသည့်ဆံပင်တွင် ဘေးရန်ကင်းစေမည့် အဆောင်များကို တပ်ဆင်ထား လေ့ရှိကြသည်
ထိုကဲ့သို့သော စစ်အသုံး အဆောင် ဦးခေါင်းတန်ဆာပလာများအပြင် လူတစ်မျိုးစီ၌ အလှအပအတွက်နှင့် အခမ်းအနားအတွက် အသုံးပြုသော ဦးခေါင်းတန်ဆာပလာတစ်မျိုးစီ ရှိကြလေသည်
အာရှတိုက်၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းတစ်ခွင်သို့ သံပရာခွံ ဦးထုပ်တစ်မျိုးသည် ရောက်ရှိလာ၏
ထိုဦးထုပ်မျိုး၏အရောင် မှာ များသောအားဖြင့် အနီရောင်ဖြစ်သည်
အယူဝါဒရေးရာ (ရဟန်းနှင့်သီလရှင်များ) ဦးထုပ်မျိုးများကို အချို့နိုင်ငံများတွင် ယခုတိုင် အသီးသီးအသုံးပြုလျက် ရှိကြသေးသည်
အာရပ် လူမျိုးများ အသုံးပြုကြသော ဗောင်းထုပ်သည်လည်း ဦးထုပ် တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်
အထိမ်းအမှတ် တစ်မျိုးမျိုးကိုသာ ထိုဦးထုပ်မျိုးတွင်တပ်ထားလျှင် ထိုသူ၏အဆင့်အတန်းကို သိ နိုင်လေသည်
ဘုရင်များ၏ သရဖူများတွင် အထိမ်းအမှတ် အမျိုးမျိုးကို တပ်ဆင်ထားလေ့ရှိကြရာ၊ ရှေးတရုတ်ဘုရင်များ၏ သရဖူများတွင် နေနှင့်လတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်များကို တပ်ဆင်ထား လေ့ရှိကြသည်
ရှေးနှစ်ပေါင်းငါးရာ၊ ခြောက်ရာခန့်က ဦးထုပ်လုပ်ငန်း သည် စက်မှုလုပ်ငန်း ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
ပထမတွင် ဦးထုပ် ပြုလုပ်သော ကြိတ်သက္ကလတ်ကို သိုးမွေးမှ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
အမေရိကတိုက်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပွင့်သွားသောအခါ တွင်မူ သိုးမွေးအစား ဗီဗာဖျံ၏သားမွေးများဖြင့် ပြုလုပ်ယူလေ သည်
၁၉၂၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလအတွင်းတွင် တူရကီလူမျိုး တို့၏ အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးနှင့် တူရကီသမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမသမ္မတဖြစ်သော ကီမားအတာတပ်က တူရကီလူမျိုး အားလုံးအား သံပရာခွံဦးထုပ်မျိုးကို စွန့်လွှတ်ကြရန် အမိန့် တစ်ရပ် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ယခုအခါ တူရကီတို့သည် ကြိတ် သက္ကလတ်ဖြင့် ပြုလုပ်သော သက္ကလတ်ဦးထုပ်မျိုးကို နယူး ယောက်နှင့်လန်ဒန်မြို့များတွင် လူကြိုက်များသကဲ့သို့ အစ္စတန်ဗူ နှင့် အန်ကာရာမြို့များတွင် အသုံးပြုများနေကြသည်
ကြိတ်သက္ကလတ်ဖြင့်ပြုလုပ်သော သက္ကလတ်ဦးထုပ် များကို ခရစ် ၁ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ခန့်ကစတင်၍ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
အစဉ်အလာအရယုံကြည်ချက်မှာ ကြိတ်သက္ကလတ် ပြုလုပ်သည့် အတတ်ကိုအမှတ်တမဲ့ တွေ့ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်
တိဗက်ပြည်မှ ရဟန်းတစ်ပါးသည် တစ်နေရာမှ သူ၏ကျောင်း သို့ အပြန်တွင် သူ၏လွှာဖိနပ်၌ရှိသောအပေါက်ကို လမ်းတွင် တွေ့သော တွင်းယုန်၏အမွေးများဖြင့် ပိတ်ဆို့၍ ပြန်လာခဲ့ သည်
ကျောင်းသို့အရောက်တွင် ထိုအမွေးများကို ဆွဲထုတ် လိုက်သောအခါ အပူဓာတ်၊ ရေငွေ့နှင့် လမ်းလျှောက်လာခဲ့သော လှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် ထိုအမွေးများသည် ရက်ထည်သဖွယ် ဖြစ် နေသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ကြိတ်သက္ကလတ်ပြုလုပ်ရာတွင် ရေပူနှင့် ဖိအားပါသော လှုပ်ရှားမှုများသည် ယခုအခါ၌လည်း အရေးကြီးသော အချက်များပင်ဖြစ်သည်
ခေတ်အမျိုးမျိုးတွင် ထိုကြိတ်သက္ကလတ်မျိုးဖြင့်ပင် များသောအားဖြင့် ဦးထုပ်များကို ပြုလုပ်ယူခဲ့ကြလေသည်
ကြိတ်သက္ကလတ်ကို အသုံးများကြခြင်းမှာ တွေ့ရသမျှသော ပစ္စည်းမျိုးများအနက် ထိုပစ္စည်းသည် တာရှည် အခံဆုံးနှင့် မချုပ်ဘဲနှင့် လိုသလိုပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို ပြုလုပ် ယူနိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
သက္ကလတ်ဦးထုပ်ကိုပြုလုပ်ပုံမှာ ရှေးဦးစွာ သားမွေး သို့မဟုတ် သိုးမွေးအမျှင်များကို ကတော့ပုံရှိသော စည်တစ်ခု ပေါ်သို့မှုတ်၍ပို့ပေးသည်
စည်သည် နှစ်ပေခွဲခန့်မြင့်၍ ထိုပုံ သဏ္ဌာန်သည် သက္ကလတ် ဦးထုပ်အဖို့ ပထမအဆင့်ဖြစ်သည်
ထိုစည်သည် တဖြည်းဖြည်းလည်လျက်ရှိသည်
အမွေးအမျှ၍် ကလေးများသည် စွတ်စိုလျက်ရှိသော စည်ပေါ်၌ လေစုတ်ပြွန် များအားဖြင့် ကပ်၍နေသည်
လိုသောအထူရသည်အထိ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးရသည်
ထိုပုံသဏ္ဌာန်ကို မာကြောစေပြီးလျှင် စည်မှသတိဖြင့် ချွတ်လိုက်ပြီးနောက် အရွယ်ကိုရှုံ့စေခြင်းဖြင့် သေး၍သွားစေ သည်
ထိုအခါ ကြိတ်သက္ကလတ်သည် ပို၍ခိုင်မာသွားသည်
ထိုအကြမ်းထည်ကို ဦးထုပ်ပြုလုပ်သူများက တစ်ဖန် ပို၍ရှုံ့စေ ပြီးလျှင် လိုအပ်သလိုပုံသွင်းခြင်း၊ ဆေးဆိုးခြင်း၊ အချောကိုင် ခြင်း၊ အနားသတ်ခြင်းစသည်များဖြင့် ဦးထုပ်များကို လုပ်ယူကြ လေသည်
မြက်ခြောက်များကို ရက်ပြီးလျှင် လုပ်ယူသော ဦးထုပ် မျိုးလည်း ရှိသေးသည်
ကောက်ရိုးများကိုလည်း ဖွတ်မြီးထိုး ပြီးလျှင် စက်ဖြင့်ဦးထုပ်ဖြစ်အောင် ချုပ်ယူကြသည်
ထိုဦးထုပ် မျိုးကို မာစေရန် ကော်တစ်မျိုးထည့်၍ပေးကြသည်
ကောက်ရိုး ဦးထုပ်များအနက်အကောင်းဆုံးမှာ ပနာမာ ဦးထုပ်ဖြစ်သည်
ယခုအခါ၌ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးများ၏ဦးထုပ်များ သည် ပုံသဏ္ဌာန်တွင် မကြာခဏပြောင်းလဲလေ့ ရှိကြသည်
သို့သော် ပြုလုပ်သည့်ပစ္စည်းတွင်မူ ပြောင်းလဲခဲသည်
အမျိုး သမီးများအဖို့ ဦးထုပ်လုပ်ရာတွင် အသုံးများသော ပစ္စည်းများ မှာ ကောက်ရိုး၊ ကြိတ်သက္ကလတ်၊ သားမွေးနှင့် ချည်ထည်တို့ ဖြစ်ကြ သည်
ဦးထုပ်များတွင် တစ်ဖန် ပန်းပွင့်ပုံ၊ သစ်သီးပုံ၊ ငှက်ကလေးပုံ စသည်များကို အလှအပအဖြစ် တပ်ဆင်ထားလေ့ ရှိကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံခြားမှဦးထုပ်များ မရောက်လာမီ အခါကပင် ဝါးခမောက်၊ ဖက်ခမောက်၊ မြက်ခမောက် စသည် များကို ခေါင်းဆောင်းတန်ဆာပလာအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
နောင်သော် ဦးထုပ်ကို အတုယူပြုလုပ်ထားသော ဝါးပတ်ဦးထုပ် များလည်း ပေါ်လာသည်
ဝါးခမောက်ကို ဝါးပတ်ဖြင့် ပြုလုပ် ထားသည်
ဖက်ခမောက်ကို အင်ဖက်၊ နှီး စသည်တို့ဖြင့် ပြု လုပ်ထားသည်
မြက်ခမောက်ကို မြက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ ရှမ်းခမောက်ဟုလည်းခေါ်သည်
ထိုခမောက်များမှာ အလွန် ပေါ့ပါး၍ နွေရော မိုးပါ ကောင်းစွာအသုံးခံသဖြင့်မြန်မာနိုင်ငံ ကျေးလက်တောရွာများတွင် အထူးသဖြင့်တောင်သူလယ်သမား များ အသုံးများကြသည်
ရှေးမြန်မာဘုရင်များလက်ထက်က ဦးခေါင်းအတွက် တန်ဆာပလာများကို အထူးစီမံ ဖန်တီးယူကြသည်
အခမ်း အနားများတွင် ဆီလျော်သလိုသုံးနိုင်ရန်အတွက် ပေါင်းတော် အမျိုးမျိုးကို ထားရှိခဲ့ကြသည်
ထိုပေါင်းတော်များကို ပေါင်း တော်ဆောင်တွင်ထားရာ အထွတ်အမြတ်အဦးဖြစ်၍ ပေါင်းတော် ဆောင်ကို နန်းမနန်းဦးတည့်တည့်၌ ဆောက်လုပ်ထားသည်
ပေါင်းတော်၊ သရဖူတော်၊ မကိုဋ်တော်၊ ပတ္တမြားပေါင်းတော်၊ နဝရတ်ပေါင်းတော်၊ ရွှေသားပေါင်းတော်၊ ငွေသားပေါင်းတော်၊ ပကတိပေါင်းတော်တွင် ရွှေသားရွှေတွန့်ပေါင်းတော်၊ စိန်တွယ် ပေါင်းတော်၊ မြတွယ်ပေါင်းတော်များကို ခေါက်တုံ့ပြင်ဆင် ထားရာဖြစ်၍ ပေါင်းတော်ဆောင်ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်လေသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာ (အင်္ဂလိပ်: Chemical engineering) ဆိုသည်မှာ ဓာတုကုန်ပစ္စည်းများအား စက်ပစ္စည်းများကို ဒီဇိုင်းပြုလုပ်၍ အကြီးစားထုတ်လုပ်ခြင်းပညာရပ်၊ စွမ်းအင်များရရှိစေရန် တီထွင်ကြံဆမှုပညာရပ် နှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းကာကွယ်မှုပညာရပ်တို့ကို လေ့လာသော အင်ဂျင်နီယာနယ်ပယ်ကြီးတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အခြားသောအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များကဲ့သို့ပင် သဘာဝသိပ္ပံပညာရပ်များကို အသုံးချ၍ တီထွင်ဖန်တီးမှုများလုပ်ဆောင်လျက် လူ့အဖွဲ့အစည်းဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်  ရည်ဆောင်ကြိုးစားရသောပညာရပ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒပညာရပ်များ နှင့် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာ၏ ကွဲပြားချက်မှာ ဓာတုဗေဒပညာရှင်များသည် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင်  ဓာတုပစ္စည်းများ၏သဘောသဘာဝအခြေအနေများ၊ ဂုဏ်သတ္တိများ၊ ဓာတုပစ္စည်း တစ်ခုနှင့်တစ်ခုတို့၏အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများကို ဖန်ထည်ပစ္စည်းများ၊ ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ကိရိယာများအသုံးပြု၍ လေ့လာကြသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများကမူ ဓာတုဗေဒပညာများ၏ လေ့လာတွေ့ရှိမှုများကို အခြေခံ၍ စက်မှုပညာ၊ လျှပ်စစ်ပညာ၊ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုပညာတို့အပြင် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာတို့ကိုပါ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုစေလျက် ကုန်ပစ္စည်းများအား အကြီးစားထုတ်လုပ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများသည် ဓာတုကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းအတွက် စက်ရုံဒီဇိုင်းနှင့်လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုဆိုင်ရာကိစ္စများ၊ ဘေးကင်းစိတ်ချရမှုနှင့်သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်အပေါ်သက်ရောက်မှုများအားအကဲဖြတ်ခြင်းများအတွက်တာဝန်ယူနိုင်ရန် မော်ဒယ်ပုံစံတူပြုလုပ်တွက်ချက်မှုများ၊အခြေခံလျှပ်စစ်နှင့်စက်မှုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်များ၊ အလိုအလျောက်ထိန်းချုပ်မှုပညာများကိုလေ့လာဆည်းပူးပါသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ( B.E, Chemical Engineering ) သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်အင်ဂျင်နီယာ ( Process Engineering ) ဘွဲ့ကိုရရှိထားသူများဖြစ်သည်
အလုပ်သင်အင်ဂျင်နီယာများသည် ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ရနိုင်ပြီး ပရော်ဖက်ရှင်နယ်အဖွဲ့ ဝင်အဖြစ်အသိအမှတ်ပြုခံရနိုင်သည်
ထိုအဖွဲ့များကိုပြောရလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံဓာတုအင်ဂျင်နီယာအသင်း (MAChE)၊ မြန်မာနိုင်ငံအင်ဂျင်နီယာကောင်စီ (MEC) စသည့် အစိုးရမှတ်ပုံတင်အဖွဲ့အစည်းများရှိပြီး နိုင်ငံတကာရှိနာမည်ကျော်အဖွဲ့အစည်းများမှာ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများအဖွဲ့(IChemE) နှင့် အမေရိကန်ဓာတုအင်ဂျင်နီယာများအဖွဲ့ (AIChE) တို့ပင်ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာပညာရပ်သည် အခြားအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များအားလုံးနှင့်အမျိုးမျိုးသောဆက်စပ်မှုရှိသည်
၁၈ရာစုအစပိုင်း စက်မှုတော်လှန်ရေးမတိုင်မီ ကာလအထိ ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် ဓာတုအခြေခံ လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ (ဥပမာ
ဆော်ဒါ၊ ဆပ်ပြာနှင့် ဆေးပစ္စည်းများ)ကို မိရိုးဖလာနည်းလမ်းဖြင့် ပုံသေချိန်တွယ် ရောစပ်ကာ ချက်လုပ် ရောင်းချခဲ့ကြသည်
အဆိုင်းအလိုက် ပုံသေချိန်တွယ်၍ တစ်သုတ်ခြင်းသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် လူအင်အားသုံးရပြီး အချိန်ပေးရ၍ ထိရောက်မှုနည်းသော ပုံစံလည်းဖြစ်သည်
ထိုနည်းစဉ်ကို Batch process ဟု ခေါ်ဆိုပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် တန်ဖိုးမြင့် အဖျော်ယမကာများ၊ ရေမွှေးနှင့်ဆေးဝါးအခြေခံ ဓာတုပစ္စည်းများကို ချက်လုပ်ရန်သာအသုံးပြုတော့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကြီးသည် ၁၇၆၀ခုနှစ် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကို တွန်းအားပေးခဲ့သည့် နောက်ခံအကြောင်းတရားများထဲတွင် လူဦးရေတိုးပွားလာမှုသည်လည်း အဓိကကျခဲ့သည်
၁၅၅၀ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလနယ်တို့၏ လူဦးရေသည် ၄ သန်းခန့်သာရှိခဲ့သော်လည်း ၁၇၅၀ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ၆ သန်း အထိတိုးလာခဲ့သည်
လူဦးရေရုတ်တရက် တိုးတက်လာမှုကြောင့် အစားအစာ၊ အဝတ်အထည်နှင့် လူသုံးကုန်ပစ္စည်းများ၊ လူနေအဆောက်အုံများပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဗြိတိန်ကျွန်း၏ မိရိုးဖလာထုတ်လုပ်နိုင်သော ထုတ်ကုန်ပမာဏနှင့် လိုအပ်ချက်များ အလျှင်မမှီတော့ပေ
ထိုအခါ စိုက်ပျိုးရေး ထုတ်ကုန်ကို အခြေခံသည့် ကျေးလက် လူ့အဖွဲ့အစည်းမှ စက်မှုလုပ်ငန်းကို အခြေခံသည့် မြို့ပြလူ့အဖွဲ့အစည်းအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ၁၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းကာလတွင် ဓာတုစက်မှုလုပ်ငန်းများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည် ပိုမိုအရေးပါလာခဲ့သည်
စက်မှုတော်လှန်ရေးကို ပိုမိုတွန်းအားပေးစေခဲ့သော နည်းပညာဆိုင်ရာ တိုးတက်မှုအချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
(က) ၁၇ရာစု- ကျောက်မီးသွေးနှင့် သတ္တုတူးဖော်မှုလုပ်ငန်းများ ပိုမိုတိုးတက်လာခြင်း
(ခ) သံရည်ကြိုခြင်းနှင့် သံရိုင်းသန့်စင်သည့် နည်းပညာများ တိုးတက်လာခြင်း
(ဂ) ၁၇၀၇ခုနှစ်တွင် Abraham Darbyဆိုသူက သံရည်ကြိုရာတွင် ထင်း၊ မီးသွေးအစားကုတ်မီးသွေး(coke)ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခြင်း နှင့် ၁၇၆၀ခုနှစ်တွင် blast furnace ကို တီထွင်အသုံးပြုခြင်း
(ဃ) ၁၈၅၀ခုနှစ်တွင် Bessemer Converter ကို တီထွင်အသုံးပြုခြင်းနှင့် သံမဏိထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း
(င) ၁၈၆၀ခုနှစ်တွင် Open hearth furnace ကိုတီထွင် အသုံးပြုနိုင်ခြင်း
(စ) သံနှင့် သံမဏိတို့ကို ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများတွင်အသုံးပြုလာခြင်း
၁၇၇၉ ခုနှစ်တွင် သံတံတားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းနှင့် ၁၈၂၀ ခုနှစ်တွင် သံသင်္ဘောများ စတင်ဆောက်လုပ်လာနိုင်ခြင်း
(ဆ) ဘိလပ်မြေကို စတင်အသုံးပြုခြင်း
၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် John Smeaton ဆိုသူက Eddystone မီးပြတိုက် ဆောက်လုပ်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်
(ဇ) စက်ရက်ကန်းများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း
၁၇၃၀ ခုနှစ်ခန့်အထိ စက်ရက်ကန်းများကိုရေအားသုံးလည်ပတ်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက်ကာလမှ ၁၉ ရာစုအထိ ရေနွေးငွေ့အင်ဂျင်များ အသုံးပြုကာ လည်ပတ်ခဲ့ကြသည်
(ဈ) ၁၈၂၀ ခုနှစ်ခန့်တွင် စက်တပ်ယာဉ်များ၊ ပင်လယ်ကူးမီးသင်္ဘောများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်း
(ည) ၁၇၆၀ ခုနှစ်မှ ၁၈၃၀ ခုနှစ်အတွင်း တူးမြောင်းများ ဖောက်လုပ်ခြင်း
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် မီးရထားလမ်းများတည်ဆောက်ခြင်း
(ဋ) ၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ကျောက်မီးသွေးဓာတ်ငွေ့ဖြင့် မီးထွန်းခြင်း၊ ၁၈၈၀ပြည့်နှစ်တွင် လျပ်စစ်စွမ်းအားကို အသုံးပြုနိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ် ပေါ်ပေါက်လာစဉ် အခြေခံကျသည့် သိပ္ပံဆိုင်ရာတွေ့ရှိချက်များမှာလည်း ၁၆၆၀ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ (Royal Society) ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့ရာမှ ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ နှင့်အတူပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
၁၆၆၁ ခုနှစ်တွင် ရောဘတ် ဘွိုင်းလ် (နာမည်ကျော် Boyle’s Lawကိုတွေ့ရှိသူ) က“The Sceptical Chymist” စာအုပ်ကိုထုတ်ဝေခဲ့ပြီး အက်ဆစ်နှင့်အယ်ကာလီတို့၏ သဘောတရားကို စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
Lavoisier ကလည်း ၁၇၇၄ ခုနှစ်တွင် “Combustion Theory” နှင့် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် “Law of Conservation Mass” စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ခေတ်သစ် Thermodynamic လောကအတွက် အဓိကကျသော တွေ့ရှိချက်များဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၇၉၁ခုနှစ်တွင် Richter ဆိုသူက ယနေ့ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်တွင် အလွန်အသုံးဝင်သော Stoichiometery သဘောတရားကိုလည်း ကောင်း ၊ ၁၇၉၉ ခုနှစ်တွင် Proust ဆိုသူက Law of Constant Compositionကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၀၃ခုနှစ် Dalton ဆိုသူက Atomic Theory ကိုလည်းကောင်း၊၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် Avogadro ဆိုသူက Avogadro’s Hypothesis ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၃၃ ခုနှစ်တွင် Faradayက Electrochemistry ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် Frankland ဆိုသူက Valency နည်းကိုလည်းကောင်း တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
၁၆၈၇ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော Newton ၏ “Principia” စာအုပ်သည်လည်း အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ တွက်ချက်မှုများအားလုံး၏ အခြေခံအုတ်မြစ်သဖွယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အပူ (Heat) နှင့်ပတ်သက်၍ အစောဆုံး အနေဖြင့် ၁၇၆၀ ပြည့်နှစ် ဝန်းကျင်မှစ၍ လေ့လာခဲ့ကြသည်
အောင်းပူ(Latent Heat) အကြောင်းကို ၁၇၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်လေ့လာနိုင်ခဲ့ပြီး ၁၈၂၄ခုနှစ်တွင် Carnot  ၏ Laws of Thermodynamics နှင့် ၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် Clausius နှင့် Kelvin တို့၏ Thermodynamic ဆိုင်ရာ တွေ့ရှိချက်များကိုအခြေခံ၍ ၁၈၇၃ ခုနှစ်တွင် Willard Gibbs ဆိုသူက ပထမဆုံး Chemical Thermodynamics စာအုပ်ဖြစ်သော “Graphical Methods in the Thermodynamics of Fluids” ကို ရေးသားခဲ့သည်
ရှေးဦးပိုင်းကာလမှ ၁၇ရာစုအလယ်အထိ မိရိုးဖလာ ဓာတုနည်းပညာများကိုသာ ပုံသေအသုံးချ၍ ကုန်ထုတ်လုပ်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
၎င်းလုပ်ငန်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
(၁) ကြေး၊ သံနှင့် ခဲမဖြူ တို့ကိုတူးဖော်သန့်စင်ခြင်း၊ ထုံးဖုတ်ခြင်း
(၂) အရက်ချက်ခြင်း
(၃) အပင်များမှ ဆိုဒါ (NaOH2) နှင့် ပိုတက်(K2CO3) ထုတ်လုပ်ခြင်း
(၄) ကော့စတစ်အယ်ကာလီများ (NaOHနှင့်KOH) ချက်လုပ်ခြင်း
ဆိုဒါပိုတက်ကို ထုံး (CaO နှင့် Ca (OH)2) နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့်ထုတ်ယူသည်
(၅) ဆပ်ပြာချက်ခြင်း
(၆) ဖန်ချက်ခြင်း
(၇) ကျောက်ချဉ်ချက်ခြင်း
(၈) ယမ်းစိမ်းချက်ခြင်း
သဘာဝမြေဆွေးမှာပါသော ဓာတ်ဆား Ca(NO3)2 ကို ပိုတက်နှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြစ်သည်
(၉) ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ်ချက်ခြင်း
သဘာဝတွင်းထွက် သံရိုင်းတစ်မျိုးဖြစ်သော Pyrite (FeS2) ကိုလေနှင့် ဓာတ်ပြုစေခြင်းဖြင့် Green Vitriol (FeSO4 .7H2O) ကိုရသည်
ထိုဓာတ်ကို ပေါင်းခံခြင်း(Distillation)ဖြင့် အက်ဆစ်ကို ထုတ်ယူရရှိသည်
ပထမဆုံးအက်ဆစ်စက်ရုံ (Acid  Plant) ၁၇၃၆ ခုနှစ်တွင် Joshua Ward ဆိုသူက ကန့်ခဲ (Brimstone) နှင့် ယမ်းစိမ်း(Nitre) တို့ကို ရေပမာဏ အနည်းငယ်ထည့်ထားသော ဖန်ဘူးထဲတွင် မီးရှို့ခြင်းဖြင့်ဆာလဖြူရစ်အက်ဆစ် (Sulphuric Acid) ကို စတင်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ပမာဏအနည်း ငယ်သာ ထုတ်လုပ်ရောင်းချနိုင်သဖြင့် ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် John Roebuck က ဖန်ဘူးအစား သစ်သားကိုယ်ထည်ဖြင့် ခဲသတ္တုကန်ကို ပြောင်းလဲအသုံးပြုကာ ပမာဏတိုးမြှင့်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်ကို Lead Chamber Process ဟုခေါ်ဆိုပြီးမလိုလားအပ်သော SO2 နှင့် NOx ကဲ့သို့ အဆိပ်သင့်ဓာတ်ငွေ့များထွက်သဖြင့် သူနှင့်အတူလေသွင်းလေထုတ် စနစ်များ၊ လေသန့်စင်ရန်အတွက် Counter Current Towers (Absorption Column)များကို ၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် Glover နှင့် Gay.Lussac တို့က ထပ်မံတီထွင်ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ ဓာတုဗေဒစက်မှုသမိုင်းတွင် အရေးပါသော တီထွင်မှုဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးကျန်ရှိသည့်စက်ရုံသည် ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
Lead Chamber Process ဖြင့် ထုတ်လုပ်သောအက်ဆစ်သည် မသန့်စင်သဖြင့် ပိုမိုခေတ်မှီသော Contact Process ကို ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် Peregrine Phillip က မူပိုင်ခွင့်တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ သည်
အဆိုပါထုတ်လုပ်မှုနည်းစဉ်သည် ပထမဆုံးဓာတ်ကူပစ္စည်းအသုံးပြုသည့် ဓာတုပစ္စည်း စက်ရုံဖြစ်ပြီး ပလက်တီနမ်သတ္တု (Platinum) ကိုအသုံးပြုထားသည်
၁၈၇၀ ခုနှစ်အထိ ၎င်း Contact Processကို အသုံးချနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဆိုပါ Contact Process ကိုယနေ့အချိန်အထိ အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
ရှေးဦးတီထွင်မှု စက်မှုလုပ်ငန်းသုံးဓာတုပစ္စည်း Soda Ash၁၈ရာစုမှ ၁၉ရာစုကြားကာလတွင် ချည်ထည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ ဝယ်လိုအားတိုးတက်လာခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့၏ အနောက်ကိုလိုနီနယ်မြေများ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် လူဦးရေအဆမတန်တိုးပွားလာ၍ အထည်အလိပ်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်လာခဲ့ကြသည်
ရှေးအခါက ချည်ထည်များ၊ သိုးမွေးထည်များကို ဖြူဖွေးလာအောင် ထုံးနှင့် ကော့စတစ်ကဲ့သို့သော အယ်လ်ကာလီများထဲတွင် တစ်ပါတ်ခန့်စိမ်ရသည်(Bucking Process)
ထို့နောက် မလိုင်ထုတ်ထားသော နို့ရက်တက်ရည်တွင် တစ်ပါတ်ခန့်ထပ်စိမ်ပြီး(Souring Process) နေပူထဲတွင် ရက်သတ္တပါတ်ပေါင်းများစွာလှမ်းကာ သဘာဝအရောင်ကို ချွတ်ယူသည်
ထို့နောက် မိုးရွာချိန်တွင် မြက်ခင်းစောင်းတွင် ဖြန့်လှန်းကာ ဖြူဖွေးလာအောင် အရောင်ချွတ်ယူရသည် (Crofting  Process)
ထိုလုပ်ငန်းစဉ်သည် လနှင့်ချီကြာမြင့်သဖြင့် တိုးလာသောဝယ်လိုအားကို အလျှင်မမှီနိုင်တော့ပေ
ထို့ကြောင့် သဘာဝနည်းလမ်းထက် ပိုမိုမြန်ဆန်သော ဓာတုဗေဒချွတ်ဆေးများကိုစတင်သုံးစွဲလာခဲ့သည်
ထိုအခါ ချည်မျှင်နှင့်အထည်စက်ရုံသုံး ဆပ်ပြာကဲ့သို့သော Detergent ဓာတုပစ္စည်းများလည်း ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ဆပ်ပြာဝယ်လိုအားသည် ၁၅၀၀ တန်သာ ရှိခဲ့ရာမှ တန်ချိန် ၅၀၀၀၀ အထိ အဆမတန် တိုးတက်လာခဲ့သည်
ဆပ်ပြာနှင့် အယ်ကာလီများ ချက်လုပ်ရန် အဓိကကုန်ကြမ်းဖြစ်သော ဆိုဒါနှင့်ပိုတက် လိုအပ် ချက်သည်လည်း ပိုမိုမြင့်မားလာခဲ့ကြောင်း ၁၈၃၀ ခုနှစ် မှတ်တမ်းများအရ တွေ့ရှိရသည်
ထို့အပြင် တိုးတက်လာသော လူဦးရေနှင့်အညီ ဆောက်လုပ်ရသော နေအိမ်အဆောက်အဦးများ၊ မြို့များကြီးမားလာခြင်းကြောင့် ပြတင်းပေါက်မှန်ကဲ့သို့သော မှန်ထည်လုပ်ငန်းများ၊လူ့အသုံးဆောင် ပန်းကန်ခွက်ယောက်များ ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဖန်ချက်လုပ်ငန်းများတွင် ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်သုံးစွဲမှုပမာဏ ပိုမိုလိုအပ်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဖန်ချက်လုပ်ရာတွင် သဲသည် အဓိက ကုန်ကြမ်းဖြစ်ပြီး ကြည်လင်သည့်မှန်၊ ဖန်ထည်များကို ရရှိစေရန်အတွက်Soda Ash ကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းများကိုပါ ထည့်သွင်းချက်လုပ်ရသည်
မူလက ဆိုဒါနှင့် ပိုတက်ကို မြောက်အမေရိက၊ စကင်ဒီနေးဗီးယား နှင့်ရုရှားတို့တွင် သစ်သားကို ပြာချ၍ ထိုပြာမှတစ်ဆင့် ချက်လုပ်ရောင်းချခဲ့ပြီး ၁၃ ရာစုမှစ၍ ဥရောပသို့ တင်ပို့ရောင်းချခဲ့ကြသည်
ပြင်သစ်တို့အနေဖြင့် ဆိုဒါကို စပိန်နှင့် ကနေရီကျွန်းမှ တင်သွင်းပြီး ဆီးရီးယားမှလည်း တင်သွင်းခဲ့ကြသည်
သို့သော် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်တို့သည် ဗြိတိသျှ လက်အောက်မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် စတင်တော်လှန် တိုက်ခိုက်ကြရာမှ ကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းများ ပိတ်ဆို့သွားခဲ့ရသည်
အမေရိကန်နှင့် ဥရောပ ကုန်သွယ်ရေးလည်း ရပ်တံ့သွားခဲ့ပြီး ဆိုဒါနှင့်ပိုတက်မရနိုင်တော့ပေ
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာအရေးပါသော ဆိပ်ကမ်းများသည် ရေကြောင်းတိုက်ပွဲများ ကြောင့် ၁၈၀၄ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံခေတ်ဦး အထိ ပိတ်ဆို့ခံခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် ပြင်သစ်အနေဖြင့် မူလက ကြားနေနိုင်ငံစပိန်ထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်တိုင်ထုတ်လုပ်နိုင်ရေးအတွက် အားထုတ်ကြိုးပမ်းလာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်တွင် Franch Royal Academy မှ အိမ်သုံးဆား (NaCl) မှ Soda Ash (Na2CO3) ချက်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ဆုချီးမြှင့်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၁၇၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင် Louis XVI ကလည်း ဆားမှ အယ်ကာလီ (NaOH) ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်သူကို ပြင်သစ်ငွေဒင်္ဂါး ၂၄၀၀(livres)  ဆုချမည်ဟု ထပ်မံ ကြေညာ ခဲ့သည်
စတင်ကြေညာပြီးသည့် ၁၇၇၅ ခုနှစ်မှ ရေတွက်လျှင် ၁၅ နှစ် အကြာ ၁၇၈၉ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတီထွင်သူ ရူပဗေဒနှင့် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် (Orleans မြို့စား Louis Philip II ၏ သမားတော်) Nicolas Leblancဆိုသူက ဆားမှ ဆိုဒါထုတ်သည့်နည်းလမ်းကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသွားခဲ့ပြီး ၁၇၉၁ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်ခွင့် တင်ကာ စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထိုနည်းစဉ်ကို Leblanc Process ဟုခေါ်ဆိုပြီး မြို့စားအတွက် ပထမဆုံး ဆိုဒါစက်ရုံကို Saint-Denis တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထိုစက်ရုံသည် တစ်နှစ်လျှင် ဆိုဒါ ၃၂၀ တန် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
Leblanc Process တွင် အဆင့်နှစ်ဆင့်ပါဝင်ပြီး ပထမအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းဖြစ်သော အောက်ဖော်ပြပါ ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းကို ဆီဒင်လူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် Carl Wilhelm Scheele က ၁၇၇၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်
2NaCl    +  H2SO4     (→∆ )     Na2SO4 +    2HClLeblanc က ဒုတိယအဆင့်အနေဖြင့် ပထမဓာတ်ပြုခြင်းမှ ရရှိလာသော Sodium Sulfate ဆားခဲကို ထုံးကျောက်မှုန့် (Calcium Carbonate)၊ ကျောက်မီးသွေး (Carbon)တို့နှင့် ရောနှောကာ မီးရှို့ခြင်းဖြင့် ဆိုဒါကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ဆိုဒါထုတ်လုပ်ရာ၌ ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုခြင်းတွင် အဆင့်နှစ်ဆင့် ပါဝင်ပြီး ကျောက်မီးသွေးနှင့် Sodium Sulfate ဓာတ်ပြုရာမှ Sodium Sulfide အဖြစ်သို့ ဓာတ်လျော့သွားသည်
ထို့နောက် Sodium Sulfide သည် ထုံးကျောက်နှင့် ထပ်မံဓာတ်ပြုပြီး ဆိုဒါ Sodium Carbonate နှင့် Calcium Sulfide အရောကိုရရှိသည်
ရရှိလာသောအရောအနှော Black Ash ကို ရေနှင့်ဖျော်၍ ထိုရေကြည်ကို အငွေ့ပျံစေခြင်း(Evaporate) ဖြင့် လိုအပ်သော ဆိုဒါကိုထုတ်ယူရရှိသည်
ဆိုဒါထုတ်လုပ်မှုအတွက် ဒုတိယအဆင့် ဓာတ်ပြုညီမျှခြင်းသည် အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
Na2SO4     +       2C      →     Na2S      +      2CO2Na2S         +       CaCO3   →    Na2CO3+        CaSပညာရှင် Leblanc သည် ၁၇၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးကြောင့် ပြင်သစ်ဘုရင်ပြုတ်ကျသွားခဲ့သဖြင့် ဆုမရရှိခဲ့သလို ၎င်း၏ ဆိုဒါစက်ရုံနှင့် မူပိုင်ခွင့် မှတ်ပုံတင်များ၊ နည်းပညာပိုင်းလျှိုဝှက်ချက်များအားလုံးသည်၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင်သိမ်းဆည်း ခံလိုက်ရသဖြင့် စီးပွားပျက်သွားခဲ့သည်
၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် Napoleon ကသူ့၏စက်ရုံကိုပြန်ပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင်သူ၏ Leblanc Process ကိုပါ Napoleon က လူထုအတွင်းဖြန့်ဝေလိုက်သဖြင့် ဥရောပတစ်တိုက်လုံးတွင် ဆိုဒါစက်ရုံ အမြောက်အမြား ပေါ်ပေါက်လာခဲ့တော့သည်
ထို့ကြောင့် မူလပိုင်ရှင် Leblanc သည် မွဲတေသထက် မွဲတေလာခဲ့ပြီး ၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် မိမိကိုယ်တိုင်အဆုံးစီရင်သွားခဲ့သည်
၁၉ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ဆိုဒါစက်ရုံများသည် Batch Type ဖြင့်ပင် တစ်လလျှင် တန်ချိန် ၁၀၀၀၀ မှ ၁၅၀၀၀ အထိထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် Leblanc ၏နည်းစဉ်သည် ပြင်သစ်မှာထက် ဗြိတိသျှတွင် ပိုမိုကျယ်ပြန့်စွာ ထုတ်လုပ်လာခဲ့သည်
၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် Losh မိသားစုက Tyne မြစ်ကမ်းဘေး၌ စက်ရုံစတင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ဆိုဒါ ထုတ်လုပ်မှု အားလုံးထက်ပိုမိုအောင် ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံထဲကပင် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ ၁၈၅၂ ခုနှစ်၏ တစ်လထုတ်လုပ်မှုနှုန်းမှာ ၄၅၀၀၀ တန်သာရှိပြီး ဗြိတိန်၌ တန်ချိန် ၁၄၀၀၀၀ အထိတိုးတက်ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ဆိုဒါစက်ရုံများ များပြားလာသည်နှင့်အမျှ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှု ပြဿနာများနှင့်ပါ ရင်ဆိုင်လာခဲ့ရသည်
Leblanc ၏ နည်းစဉ်တွင် ဘေးထွက်ဓာတုပစ္စည်းဖြစ်သော Hydrochloric Acid(HCl) သည် ၁၉ ရာစုအထိ စက်မှုလုပ်ငန်းတွင် အသုံးမဝင်သေးပေ
ထို့ကြောင့် ထိုအက်ဆစ်ငွေ့ကို လေထုအတွင်း ထုတ်လွှင့်ကာ စွန့်ပစ်ခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်က အက်ဆစ်ဓာတ်ငွေ့သန့်စင်သည့်နည်းလမ်းများလည်းမပေါ်သေးပေ
ပျမ်းမျှအားဖြင့် ဆိုဒါ ၈ တန်ခွဲထွက်လျှင် အက်ဆစ်ငွေ့ ၅ တန်ခွဲနှင့် Calcium Sulfide စွန့်ပစ်ပစ္စည်း ၇ တန်ထွက်ရှိခဲ့သည်
ထိုစွန့်ပစ်ပစ္စည်း Calcium Sulfideကို မြေစာအဖြစ်ပုံကာ စွန့်ပစ်သဖြင့် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအနေဖြင့် မြေထုညစ်ညမ်းလာပြီး ထိုမြေစာပုံမှထွက်သော အပုပ်နံ့ (Hydrogen Sulfide) နှင့် စက်ရုံမှစွန့်ပစ်သော အက်ဆစ်ငွေ့တို့ကြောင့် လေထုကိုပါဆိုးဆိုးဝါးဝါး ညစ်ညမ်းသွားစေခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဥပဒေများကန့်သတ်ပြဋ္ဌာန်းကာ ထိုပြဿနာများကို ဖြေရှင်းခဲ့ရသည်
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပါလီမန်က ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ခေတ်သစ်လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ကာကွယ်သည့် ဥပဒေကိုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
ထိုဥပဒေကို Alkali Act ဟုခေါ်ဆိုပြီး ထိုဥပဒေအရ စက်ရုံမှထွက်သည့် အက်ဆစ်ငွေ့၏ ၅ရာခိုင်နှုန်းကိုသာ လေထုအတွင်းစွန့်ပစ်ရန် ကန့်သတ်လာခဲ့သည်
ထိုအခါ ဆိုဒါစက်ရုံများက အက်ဆစ်ငွေ့ကို ကျောက်မီးသွေးဖြည့်ထားသော လေစစ်ကန်များအတွင်း၌ ရေနှင့်ထိတွေ့စေကာ အက်ဆစ်ငွေ့မှ အက်ဆစ်အရည်အဖြစ် ပြောင်းလဲယူ၍ မြစ်ချောင်းများအတွင်း စွန့်ပစ်ခဲ့ကြပြန်သည်
ထိုအခါ ရေထုပါညစ်ညမ်းလာရသဖြင့် စက်ရုံများကိုစစ်ဆေးအရေးယူရန် ဗြိတိသျှလူမျိုး ဓာတုဗေဒပညာရှင် George E.Davis ကိုတာဝန်ပေးလာခဲ့သည်
GeorgeE.Davis က၎င်း၏စစ်ဆေးရေးအရာရှိဘဝ အတွေ့အကြုံများကိုအခြေခံ၍ “Hand Book of Chemical Engineering” ဟူ၍ စာအုပ် (၂) အုပ်ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် George E.Davis က မန်ချက်စတာတက္ကသိုလ် (Manchester)၌ သင်ခန်းစာ ၁၂ခုကို ပို့ချခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ် တန်းခွဲပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က အက်ဆစ်စက်ရုံနှင့် အရက်ချက်စက်ရုံများကဲ့သို့သော ဓာတုပစ္စည်းစက်ရုံများအတွက် ရေးသားထားသော ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာစာအုပ်များရှိနေပြီ ဖြစ်သော်လည်း George E.Davis ၏ Hand Book of Chemical Engineering ကဲ့သို့သော အခြေခံကျသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များ၊ စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အချက်အလက်များ၊ အထူးသဖြင့် အရည်နှင့် အငွေ့အခြေအနေများကို ကိုင်တွယ်လုပ်ဆောင်သည့် အခြေခံကျသောအချက်အလက်များ ပါဝင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ချေ
ထို့ကြောင့် George E.Davis ၏စာအုပ်သည် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ၎င်းကိုလည်း ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင် အမေရိကန်တွင် George E.Davis ၏ စာအုပ်ကြောင့် ပိုမိုဆန်းသစ်သော အတွေးအမြင်နှင့် နည်းပညာရှုထောင့် ပုံစံသစ်များ တိုးပွားလာခဲ့သည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် မန်ဆာချူးဆက်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (Massachusetts Institute of Technology-MIT) ၌ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာနည်းပညာရပ်များသည် ပိုမိုခေတ်စားလာခဲ့သည်
၁၈၈၀ခုနှစ်တွင်လန်ဒန်၌ Society of Chemical Engineer ကို စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၁ ခုနှစ်တွင် Society of Chemical Industry ကို ထပ်မံတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၀၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ American Institute of Chemical Engineers(AIChE) ကိုလည်း တည်ထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ Institution of Chemical Engineers (IChemE) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ အဆိုပါအဖွဲ့အစည်းများသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဓာတုအင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ နည်းပညာရပ်များကို စတင်ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့ကြသည်
ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော် သို့မဟုတ် ဒေါင်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်သည် ပင်လယ်နီ၏ ဆူဒမ်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်သည် တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားပြီး ဆူဒန်ဆိပ်ကမ်း၏ မြောက်ဘက် ၁၃၀ ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်
၎င်း၏ အလယ်ပိုင်းတွင် သန္တာကျောက်တန်းများဖြင့် ဝန်းရံထားသော ရာဝါယာလဂွန်း ရှိသည်
မူကဝါကျွန်း နှင့် ဆန်ဂါနက်ဘ် (သီးသန့် သန္တာကျွန်း) တို့နှင့် အတူ ထိုဒေသအား ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆန်ဂါနက်ဘ် ပင်လယ်ပြင် အမျိုးသားဥယျာဉ် နှင့် ဒန်ဂိုနက်ဘ် ပင်လယ်အော်၊ မူကဝါကျွန်း ပင်လယ်ပြင် အမျိုးသားဥယျာဉ် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ယူနက်စကိုမှ ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ ထိန်းသိမ်းထားသော ရမ်ဆာဒေသ အဖြစ်လည်း သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်
မြို့တော်ဘန်ကောက်ကို ထိုင်းစကားဖြင့် "‌‌‌ခေတ်" (khet ၊ เขต ၊ အသံထွက် [kʰèːt]) လို့ခေါ်တဲ့ ခရိုင် (၅၀) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
"‌‌ခေတ်" ဟူသည့် စကားလုံးသည် ပါဠိစကား "ခေတ္တ" မှဆင်းသက်လာပြီး သက္ကတဘာသာစကား Ksetra (ခေတ္တရာ)နှင့် ဆင်တူသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သရေခေတ္တရာ (Sri Ksetra) နာမည်ဖြင့် ပျူမြို့ ရှိခဲ့သည်
ခရိုင် (၅၀) ခုကို ခရိုင်ခွဲ (၁၈၀) ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရေးအရ ပြန်လည်ပိုင်းခြားသည်
ဓမ္မဒိန္နာထေရီသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက် တော်တွင် တရားဟောကြားရာ၌၊ တရားကျအောင် ရှင်းလင်း ပြတ်သားစွာ ဟောကြားနိုင်စွမ်းရည်ကြောင့်၊ ဓမ္မကထိကအရာ၌ ဧတဒဂ်ရသော ထေရီတစ်ပါးဖြစ်သည်
ထိုထေရီသည် ပဒုမ္မုတ္တ ရ မြတ်စွာဘုရားလက်ထက်ကစ၍ ပါရမီဆည်းပူးခဲ့ရာ၊ ဘဝများစွာ ကျင်လည်ပြီးနောက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ကိကီမင်း၏ သမီးတော် သုဓမ္မာမင်းသမီး ဖြစ်လေသည်
တဖန် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည် သူဌေးကြီးတစ်ဦး၏ သမီး ဓမ္မဒိန္နာဟူ၍ ဖြစ်လာသည်
အရွယ် ရောက်သောအခါ၊ ပညာသင်ဘက် မိတ်ဆွေ ဝိသာခ သူဌေး နှင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးက လက်ထပ်ပေးသည်
ဝိသာခါသူဌေးကား သောတာပန်တည်ပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
ဝိသာခါ သူဌေးသည် အမြဲသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်၍ တရားနာလေ့ရှိသော်လည်း၊ ဓမ္မဒိန္နာသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ တစ်ကြိမ်တခါမျှ မလိုက်ပါဘဲ နေခဲ့သည်
တစ်နေ့သ၌ ဝိသာခ သဌေးသည် သောတာပန်စခန်းမှ အနာဂါမ်စခန်းသို့ ဆိုက်ရောက်ပြီး၍၊ အိမ်သို့ပြန်သောအခါ၊ ဓမ္မဒိန္နာအား ရွှင်ပြကြည်ဖြူစွာ မဆက်ဆံဘဲ နေလေ၏
ဓမ္မဒိန္နာသည် လင်သူဌေး၏ အမူအရာကို မေးသည့်အခါဝယ်၊ သူဌေးက မိမိသည် မြတ်စွာဘုရားထံတွင် တရားနာယင်း၊ အနာဂါမ်အဖြစ်ကို ရရှိပြီးဖြစ်ကြောင်းကို ပြောပြ၏
ထိုမျှမက မိမိကို မောင်ဖွားကဲ့သို့ အောက်မေ့၍ နောက်ထပ် အိမ်ထောင် ပြုလိုကလည်းပြုလေဟု ခွင့်ပေးသည်
ထိုအခါ ဓမ္မဒိန္နာသည် လွန်စွာပူဆွေးလျက် ငိုယိုပြီးနောက်၊ မိမိလင်ယောက်ျားကပင် သံယောဇဉ်ကို ဖယ်ခွါနိုင်လျှင်၊ မိမိကလည်း အဘယ်ကြောင့် မခွာနိုင်အံ့နည်းဟု မာန်တက်ကာ၊ ဘိက္ခုနီမ ပြုခွင့်တောင်း၍၊ မြတ်စွာဘုရား၏ ကျောင်းတော်သို့ သွားလေသည်
ကျောင်းတော် သို့ရောက်သောအခါ လူဝတ်ကိုပယ်၍ ရဟန်းပြုရာ၊ လူအများက ခြီးကျူးအံ့ဩကြရသည်
များစွာသော အမျိုးသမီး တို့သည်လည်း အတုယူ၍ ရဟန်းပြုကြသည်
ဓမ္မဒိန္နာသည် မကြာမီ တောသို့ထွက်၍ တရားအားထုတ်သဖြင့်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါ လေးပါးနှင့်တကွ ရဟန္တာဖြစ်လေသည်
လူအများက မေးမြန်း သော တရားပုစ္ဆာများကိုလည်း ဖြေဆိုနိုင်၏
ထိုနောက် ဓမ္မ ဒိန္နာသည် ဝိသာခ သူဌေးအား မဇ္ဈိမနိကာယ်လာ စူဠဝေဒလ္လ သုတ်ကို ဟောကြားသည်
မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ဓမ္မဒိန္နာ အား တရားဟောကြားရာတွင် တိကျပြတ်သား မှန်ကန်ခြင်း တို့ကြောင့် ဓမ္မကထိက ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးဖြင့် ချီးမြှင့်တော်မူလေ သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြိတ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဖျာကျေးရွာအုပ်စု၊ ကဘင်းရွာတွင် တည်ရှိပြီး ဧက ၁၀၇.၈၉ ကျယ်ဝန်းသည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၇ တွင် အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ တွင် ဆရာ၊ ဆရာမဦးရေ ၉၅ ဦးနှင့် ကျောင်းသားဦးရေ ၇၃၅ ဦးရှိသည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနအီလက်ထရွန်းနစ်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးအင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာနစာပေဘာသာရပ်ဌာများ (မြန်မာစာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာ)ဓာတုဗေဒဌာနရူပဗေဒဌာနသင်္ချာဌာန
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ (Bolivarian Republic of Venezuela) သည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံးသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ယင်းကို ဗင်နီဇွဲလားပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂီယားနားနယ်များ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံတို့ရှိသည်
အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၉၂၈ မိုင်ကျယ်၍ တောင်မှမြောက် ၇၉၀ မိုင် ရှည်သည်
ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇၅၀ မိုင်ရှည်၍ တနိုင်ငံလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၅၂,၁၄၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်လျက် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တဆခွဲနီးနီးရှိသည်
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများအနက် ဆဋ္ဌမအကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားဟူသောအမည်မှာ စပိန်ဘာသာဖြင့် ဗင်းနစ်မြို့ကလေးဖြစ်သည်
၁၄၉၉ ခုတွင် စပိန်လူမျိုး အလွန်းဆိုသေအိုဇေဒါခေါင်းဆောင်သော စွန့်စားရှာဖွေသူ တစုသည် ယခု မာရာကိုင်းဗိုအိုင်အတွင်း ရေတိမ်ရာ၌ တိုင်များစိုက်၍ တဲအိမ်ခြေတံရှည်များဆောက်လုပ်ထားသော အင်ဒီးယန်းရွာကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဗင်းနစ်မြို့၏ ရှုခင်းနှင့်ဆင်ဆင်တူသဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ယင်းမှ တနိုင်ငံလုံးကို ဗင်နီဇွဲလားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်
တောင်အမေရိကတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတလျှောက်တန်းလျက် ရှိသော အန်းဒီးတောင်တန်းကြီးမှ တောင်တန်းခွဲကလေးများသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ အနောက်တောင်ဘက်၊ အလယ်ဖက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့သို့ ဖြာထွက်လာလေသည်
တောင်အမေရိကတိုက်၏ တတိယအကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သော အောင်ရင်နိုးကိုးမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၄၃၆ ခုတို့သည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ အကျယ်အဝန်း၏ ၅ ပုံ ၄ ပုံ တွင် ပိုက်ကွန်ကြီးသဖွယ် ဖြန့်၍ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်
အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်သည် မိုင် ၁,၇၀၀ ခန့် ရှည်၍ ပွားတိုအယာကူချိမြို့တည်ရာ မြစ်ဝမှ မိုင် ၁,၀၀၀ ခန့်အထိ လှေသင်္ဘောများသွားလာနိုင်သည်
အော်ရင်းနိုးကိုးမြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ အမေဇုန်မြစ်၊ နီးဂရိုးမြစ်တို့နှင့် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်ကို သဘာ၀တူးမြောင်းကြီးသဖွယ် ဆက်လျက်ရှိသော ကာဆီကွီးယားရေးမြစ်ပင် ဖြစ်သည်
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှ အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်ကို ဆန်တက်လာသည့် သင်္ဘောများသည် ကာဆီကွီယားရေမှတဆင့် နီးဂရိုးမြစ်၊ ယင်းမှ အမေဇုန်မြစ်ကို စုန်ဆင်းကာ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ပြန်ထွက်နိုင်လေသည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို သဘာဝအားဖြင့် ၄ ပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ တောင်တန်းဒေသ၊ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသနှင့် အီလာနော့ခေါ် လွင်ပြင်ဒေသတို့ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ကမ်းရိုးလွန်ရှိ ကျွန်းကလေးများပါဝင်သည်
စတုရန်းမိုင် ၂၀,၀၀၀ ကျော် ကျယ်ဝန်းသည်
ပုလဲဖမ်းလုပ်ငန်း အများအပြား လုပ်ကိုင်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံထွက် ရေနံအများဆုံးထွက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်
ရာသီဥတုမှာ  ပူ၍ စိုစွတ်သည်
တောင်တန်းဒေသသည် ဗင်နီဇွဲလားမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ အန်းဒီးတောင်တန်းမှ ဖြာထွက်သော တောင်တန်းများနှင့် မိုင်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် ကမ်းရိုးတန်းနှင့်ပြိုင်၍ တန်းဆင်းသွားသော တောင်တန်းများရှိရာ ဒေသ ဖြစ်သည်
ယင်းဒေသသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးလောက၏ အာရုံစူးစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်
အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်၏ လက်ျာဘက်ကမ်းမှ ဗင်နီဇွဲလား - ဘရာဇီးနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ဂီယားနား ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ တဝက်ခန့်ရှိသည်
သစ်တောများအလွန်ထူထပ်၍ အချို့နေရာများသို့ ယခုတိုင် လူသူရောက်ပေါက်ခြင်း မရှိသေးချေ
တွင်းထွက်သတ္တုများနှင့် အဖိုးတန်သစ်တောများရှိရာဒေသ ဖြစ်သည်
လူနေအလွန်နည်း၍ အင်ဒီယန်း လူမျိုးများသာ ရှိသည်
အီလာနော့လွင်ပြင်ဒေသသည် ကိုလံဘီယာနှင့် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံများ၏ နယ်စပ်မှ ကာရစ်ဘီယန်ပင်လယ်အထိ တောင်တန်းဒေသနှင့် ဂီယားနားကုန်းပြင်မြင့်ဒေသအကြားတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းဒေသ၏ များစွာသောအပိုင်းသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၆၅၀ သာမြင့်သော မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်သည်
မိုးရာသီတွင် ရေလွှမ်းမိုးသည်
မြက်ခင်းပေါ၍ ကျွဲ၊ နွားမွေးမြူရာဒေသ ဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံသည် အပူပိုင်းဇုန်တွင် လုံးလုံးကျရောက်နေသဖြင့် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်
သို့ရာတွင် မြေမျက်နှာပြင် အနိမ့်အမြင့်နှင့် တိုက်ခတ်သောလေကို လိုက်၍ ရာသီဥတုအပိုင်းကြီး ၃ ပိုင်းခွဲနိုင်သည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်ပေ ၁၈၀၀ ခန့် မြင့်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် အီလာနော့လွင်ပြင်ဒေသသည် အပူချိန်ဖာရင်ဟိုက် ၇၅ ဒီဂရီ မှ ၉၇ ဒီဂရီ အတွင်းရှိ၍ ပူအိုက်သည်
ပေ ၁၈၀၀ မှ ၆၀၀၀ အထိမြင့်သော အန်းဒီးနှင့် ကမ်းရိုးတောင်တန်းဒေသသည် အပူချိန်ဖာရင်ဟိုက် ၅၀ ဒီဂရီ မှ ၇၅ ဒီဂရီအတွင်း ရှိသည်
ကုန်သည်လေမှန်တိုက်ခတ်ရာဒေသဖြစ်သဖြင့် ရာသီဥတု သမမျှတသည်
ထင်ရှားသော မြို့ကြီးများနှင့် လူနေအိမ်ခြေပေါများရာ အရောင်းအဝယ်ဖွံ့ဖြိုးရာဒေသဖြစ်သည်
ပေ ၆၀၀၀ အထက်မြင့်သော ဒေသသည် အေးသောအပိုင်းဖြစ်၍ လူနေနည်းသည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် စိုစွတ်သော ရာသီဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုဟူ၍ တနှစ်လျှင် ၂ မျိုးသာရှိသည်
မေမှ နိုဝင်ဘာအတွင်း မိုးများစွာရွာသွန်းသည်
ယင်းသည် ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဖြစ်သည်
ဒီဇင်ဘာမှ ဧပြီလအတွင်း ခြောက်သွေ့သော ရာသီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်မှ တိုက်ခတ်သော ကုန်သည်လေမှန်ကြောင့် ရာသီဥတုမှ ပိုမိုမျှတသည်
ယေဘူယျအားဖြင့်မူ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်ကောင်းမွန်သော ရာသီဥတုဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် လူဖြူများဖြစ်၍ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် လူဖြူနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့မှ ပေါက်ဖွားသော ကပြားများဖြစ်သည်
ကျန် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများနှင့် နီဂရိုးလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
မြောက်နှင့် အနောက်မြောက်တောင်တန်းဒေသတွင် လူအများဆုံးနေထိုင်၍ ဂီယားနားကုန်းပြင်မြင့် ဒေသသည် လူနေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် စပိန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ ဘရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန် မွေးမြူခြင်းသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်
တနိုင်ငံလုံးရှိ လူဦးရေ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြသည်
အထူးသဖြင့် မြောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို ပိုမိုလုပ်ကိုင်ကြသည်
ကာဖီပင်ကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ ကကေးအိုးသည် ဒုတိယအကြီးအကျယ်ဆုံး စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်ဖြစ်သည်
သကြား၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ အုန်းနှင့် အပူပိုင်းဇုန် အသီးအနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်
လွင်ပြင်ဒေသရှိ မြက်ခင်းများတွင် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူ၍ သားရေများကို တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
သစ်တောဒေသမှလည်း ကြက်ပေါင်စေးနှင့် ဘယဆေးပင်များစွာ ထွက်သည်
ယခုအခါ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက ငွေကြေးအကူအညီဖြင့် အားပေးသောကြောင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ မကြာခဏပေါ်ပေါက်သောကြောင့် တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်သေးချေ
ချော့ကလက်၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဘီယာ၊ စီးကရက်၊ ဖိနပ်၊ ဘယဆေး၊ ဖယောင်းတိုင်၊ မီးခြစ်၊ ဆပ်ပြာ၊ အထည်အလိပ်နှင့် အသားဘူးလုပ်ငန်း စသည့် လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်
ကက်လ်တစ်ဒဏ္ဍာရီ (အင်္ဂလိပ်: Celtic mythology) သည် သံခေတ်ကာလမှ ကက်လ်တ်လူမျိုး (ဆက်လ်တ်) တို့၏ နတ်များစွာကိုးကွယ်သော အယူဝါဒနှင့်ပတ်သက်သည့် ဒဏ္ဍာရီဖြစ်သည်
အခြားသံခေတ်ကာလမှ ဥရောပသားများနည်းတူ အစောပိုင်း ကက်လ်တ်လူမျိုးတို့သည် ဘာသာရေးဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် နတ်များစွာကိုးကွယ်သည့် အယူဝါဒတို့ကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်
ရှေးခေတ်ရောမယဉ်ကျေးမှုနှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်ဆံထိတွေ့မှုရှိသည့် ဤလူမျိုးများ ဥပမာအားဖြင့် ဂေါလ်ဒေသရှိ ကက်လ်တ်များနှင့် အိုင်ဘဲရီးယားကျွန်ဆွယ်နေ ကက်လ်တ်တို့အဖို့ ၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီသည် ရောမအင်ပါယာတွင် ဆက်လက်ရှင်သန်နိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
ထို့နောက်ပိုင်း ခရစ်ယာန်အယူသို့ပြောင်းလဲခြင်းများရှိခဲ့ကာ ၎င်းတို့၏ ကက်လ်တ်ဘာသာစကားများ ပျောက်ကွယ်မှုလည်းရှိခဲ့သည်
၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့ရာ၌ အများစုမှာ ခေတ်ပြိုင်ရောမရင်းမြစ်စာပေများနှင့် ခရစ်ယာန်ရင်းမြစ်စာပေ တို့ဖြစ်ကြသည်
အိုင်ယာလန်နှင့် စကော့တလန်ရှိ ဂေးလ်လူမျိုးများ၊ ဝက်လ်ရှ်ပြည် (ဝေလ) ရှိ ဝက်လ်ရှ်လူမျိုးများ၊ ဘရစ်တနီဒေသနှင့် တောင်ပိုင်း ဂရိတ်ဘရစ်တန် (ဂရိတ်ဗြိတိန်) ဒေသရှိ ကက်လ်တ် ဘရစ်တန်များ စသည်တို့ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေး သို့မဟုတ် ဘာသာစကား လက္ခဏာများကို ထိန်းသိမ်းခဲ့သော ကက်လ်တ်လူမျိုးတို့သည် ၎င်းတို့ရှေးဘိုးဘေးတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများနှင့်ပတ်သက်သော အနည်းငယ်မျှသာရှိသည့် အကြွင်းအကျံများကို ထားနိုင်ခဲ့ကြကာ ထိုဒဏ္ဍာရီများကို အလယ်ခေတ်ကာလများ၌ စာအဖြစ်ရေးသားခဲ့ကြသည်
အမြင့်ဆုံးအနေအထား၌ ကက်လ်တ်တို့၏ ကမ္ဘာသည် ဥရောပအလယ်ပိုင်း၊ အနောက်ပိုင်းများစွာကို ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော်လည်း နိုင်ငံရေးသဘောအရ တစ်ညီတညွတ်တည်း မတည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သလို ယဉ်ကျေးမှု လွှမ်းမိုးခြင်း (သို့) ယဉ်ကျေးမှု တစ်သားတည်းဖြစ်ခြင်း နှင့်ပတ်သက်သည့် ခိုင်မာသော အဓိကရင်းမြစ်များလည်း မရှိပေ
အကျိုးဆက်အဖြစ် ကက်လ်တ်ဘာသာတရားတွင် ဒေသတွင်း အယူကျင့်သုံးမှုအမျိုးမျိုး များစွာကွဲပြားလျက် ရှိသည်
နတ်အမျိုးပေါင်း သုံးရာကျော်နှင့် ပတ်သက်သည့် ထွင်းထုမှုများက ပြိုင်ဘက် ရောမဒဏ္ဍာရီလာနတ်များနှင့်ညီကာ ပို၍ကြာရှည်စွာ တည်ရှိကြသည်
သို့ရာတွင် ထိုနတ်အများစုမှာ genii locorum ဟုခေါ်သော ဒေသ၊ မျိုးနွယ်စုနတ် (မြန်မာလို မြို့စောင့်နတ်၊ နယ်စောင့်နတ်) များသာဖြစ်၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ကိုးကွယ်မှု မရှိသလောက်ပင်ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ရှင်သန်ကျန်ရစ်သော ကက်လ်တ်ဒဏ္ဍာရီမှနေ၍ အချို့သောအကြောင်းအချက်များကို သိမြင်နားလည်နိုင်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် ယုံကြည်လက်ခံထားသောပုံစံထက် ပို၍တစ်ညီတစ်ညွတ်တည်းရှိသော နတ်များစွာကိုးကွယ်သည့်အယူကို အရိပ်အမြွက်ပြဆိုသည့် (မျှဝေသုံးစွဲထားသော) သဘောလက္ခဏာများကို သိမြင်နိုင်သည်
ထိုရှေးနတ်များ၏ သဘာဝနှင့် ဆောင်ရွက်ချက်များကို ၎င်းတို့၏ အမည်၊ ကျောက်စာထွင်းစာများ၏ တည်နေရာ၊ အနုပညာလက်ရာများတွင် သုံးထားသော ပုံရိပ်များ၊ ၎င်းတို့နှင့် ညီမျှသော ရောမဒဏ္ဍာရီလာ နတ်များ၊ နောက်ပိုင်း ကက်လ်တ်ဒဏ္ဍာရီမှ အလားတူပုဂ္ဂိုလ်များ စသည်တို့မှနေ၍ ကောက်ချက်ချသုံးသပ်နိုင်သည်
ကက်လ်တ်ဒဏ္ဍာရီကို များစွာသောထင်ရှားသည့် သက်ဆိုင်ရာ ကက်လ်တ်ဘာသာစကားအုပ်စုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဂေါလစ်ရှ်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသား သယ်ဆောင်ထားသော ရှင်သန်ကျန်ရစ်သည့်စာပေများ ရှားပါးခြင်း ရလဒ်အဖြစ် ကက်လ်တစ်အရေးအသားအများစုကို ရောမတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့သည်ဟု မှန်းဆနိုင်သည်
သို့သော် ဂေါလ်လစ်ရှ် အရေးပုံစံသည် ဂရိ၊ လက်တင် အက္ခရာများကို သုံးစွဲ၍ မြောက်အစ်တဲလစ် အက္ခရာကိုလည်း အသုံးပြုမှုရှိသည် (သက်သေအရ အုတ်ခွက်၊ မြေခွက်ကဲ့သို့သော ထွင်းထုသည့်အရာများနှင့် ကောလစ်ဂ်နီပြက္ခဒိန်တွင် သုံးစွဲသည်)
ဂျူးလိယက်ဆီဇာက ဂေါလ်လူမျိုးများ၏ စာတတ်နှုန်းကို သက်သေထင်ရှားပြခဲ့၍ ဤသို့လည်းရေးသားခဲ့သည်
ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သော အရေးပါမှုများအကြောင်း စာပိုဒ်များ မှတ်တမ်းပြုရန် ထိုဘာသာရေးဆရာများကို  စာရေးသားခြင်း အသုံးပြမှုကို ပိတ်ပင်ထားသည် ဟူ၍ဖြစ်သည်
ရောမသည် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ထွင်းထုရေးသားမှုများကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကာ ၎င်းတို့သိမ်းယူထားသောဒေသများတွင် ဒရူးယစ်ဟုခေါ်သော ဘာသာရေးဆရာ(ဘုန်းကြီး)များ၏ စွမ်းအားကို ချိုးနှိမ်ခဲ့သည်
နတ်များအကြောင်းပါရှိသော ထိုထွင်းထုမှုအများစုကို ဂေါလ်ဒေသ (ခေတ်သစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အီတလီမြောက်ပိုင်း)၊ ရောမ ဗြိတိန်၊ အခြားသော ရောမသိမ်းထားသည့် ကက်လ်တစ်စကားပြောဒေသများ တွင် တွေ့ရှိရသည်
အိုင်ယာလန်နှင့် လက်ရှိ ဝေလပြည်၏ အစိတ်အပိုင်းများရှိ အစောပိုင်း ဂေါလ်လူမျိုးများသည် အောဂမ်(Ogham) အက္ခရာအရေးအသားကိုသုံးကာ ထွင်းထုမှုအတိုများကို မှတ်တမ်းတင်ကြသော်လည်း ခရစ်ယာန်ဘာသာ ပေါ်ထွက်လာသည့်ခေတ်မတိုင်မခြင်း ရောမတို့ မသိမ်းယူထားသည့် ဒေသများတွင် ပို၍ ခေတ်မီတိုးတက်သော စာရေးသားဖတ်နိုင်ခြင်းများကို မိတ်ဆက်မှု မပြုနိုင်ခဲ့ချေ
အမှန်ဆိုလျှင် များပြားသော ဂေါလစ်ဒဏ္ဍာရီများကို မူရင်းဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဓိပ္ပာယ်များ မပါရှိသော်လည်း ခရစ်ယာန် ဘုန်းတော်ကြီးများက ပထမဆုံး မှတ်တမ်းပြုရေးသားခဲ့ကြသည်
ပင်ကြိမ် (ရွာဟောင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkyein (Ywarhaung))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီပိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၅ ဦး၊ မ ၈၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းကျွန်းကုန်းရွာ၊ ကျွန်းကြီး
ငနွားတောင်ရွာ၊ ပြင်ချောင်းကြီး
ပင်တီး (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintee (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ထီပေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီပေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၈၆ ဦး၊ မ ၅၃၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဂင်းစဗုတ်တောဆိတ်ကို ဂျမ်းဘော့တောဆိတ်၊ ဂင်းစဗုတ်ဆိတ်သမင်၊ ဂျမ်းဘော့ဆိတ်သမင်ဟုလည်း ခေါ်သည်
အာဖရိကတိုက်တောင်ပိုင်းရှိ ခြောက်သွေ့သောအရပ်များတွင် ကျက်စားသော တောဆိတ် (အန်တီလုပ်) တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
နမီးဘီးယား၊ ဘော့ဆွာနာနှင့် တောင်အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရသည်
‌ထို‌တောဆိတ်၏ အ‌မွေး‌ရောင်မှာ မွဲပြာ‌ရောင်ဖြစ်သည်
မျက်နှာနှင့် ‌ခြေ‌ထောက်များတွင် အဖြူနှင့် အမည်း‌ရောင်များသည် ထူးခြားစွာ ကျားလျက်ရှိသည်
ဂင်းစဗုတ်‌တောဆိတ်၌ ‌ဖြောင့်၍ ရှည်‌သောဦးချိုများရှိသည်
ရန်သူကို ရဲရင့်ကျင်လျင်စွာ ထိုဦးချိုများနှင့် ခုခံတိုက်ခိုက်တတ်သည်
မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ နှစ်ပတ်လည် မဂ္ဂဇင်း၌ မောင်ထင်ကြီး ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် ကုသနှင့် ကျွန်တော် ဟာသဆောင်းပါးကို ရေးပြီး ပထမဆုံး ပုံနှိပ်စာလုံးဖြင့် ဖော်ပြခြင်းခံရသည်
Burma Book Club မှ ထုတ်ဝေသော ဂန္တလောက စာစောင်၏ ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲတွင် ဆုရရှိ ခဲ့သည်
မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်၌ ရှိစဉ် မန္တလေး သူရိယ သတင်းစာနှင့် New Burma အင်္ဂလိပ် သတင်းစာ တို့၏ သတင်းထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာအသင်းကို မိတ်ဆွေများနှင့် ပြန်လည် ထူထောင်သည်
ထိုစဉ် တက္ကသိုလ်မှ စာရေးဆရာများနှင့် ပြင်ပမှ မြန်မာစာရေး ဆရာများနှင့် ရင်းနှီး ဆက်သွယ်မှု ပြုလုပ် နိုင်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝနှင့် နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာ စာပေ ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများ၌ ပွန်းတီး၍ စာပေလောကတွင် ထင်ရှား လာမည့် ခေတ်ပြိုင် ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဆရာ တက်တိုး၊ ဆရာ မန်းတင်၊ ဆရာ မောင်ထင်၊ ဆရာ ညိုမြ၊ သိပ္ပံ စိုးလှ၊ ဆရာ ဒဂုန်တာရာ စသူတို့ ပါဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရ ပညတော်သင် အဖြစ် သတင်းဓာတ်ပုံ ဌာန တစ်ခုကို ဦးစီးတည်ထောင်ခဲ့သည်
အိုးဝေ နေ့စဉ် သတင်း အယ်ဒီတာချုပ်၊ ပြင်သစ်သတင်း ဖြန့်ချိရေး (အုပ်ချုပ်ရေးမှူး)၊ စာပေဗိမာန် မဂ္ဂဇင်း တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-နှစ် အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ယူနက်စကို ဌာချုပ်၌ စိစစ်ရေး ကျွမ်းကျင် ပုဂ္ဂိုလ် Programme Specialist အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၄-ခုနှစ်၌ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာ တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စာပေဗိမာန်အဖွဲ့ ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ စာအုပ်နှစ် ပြပွဲကြီးကို အင်ဗွိုင်းခန်းမ၌ ကြီးမှူး ပြသခဲ့သည်
၁၉၇၆-ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၇၆ မှ ၁၉၈၁ ခုနှစ် အထိ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ လုပ်သား အဖွဲ့ စည်းရုံးရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များသို့ ပညာတော်သင်၊ လေ့လာရေး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ အစည်းအဝေး စသည်တို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အမေရိကန်၊ တရုတ်၊ ပါကစ္စတန်၊ ပြင်သစ်၊ အနောက်ဂျာမနီ၊ ရုရှား၊ အရှေ့ဂျာမနီ၊ ဟန်ဂေရီ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယား၊ ဂျပန် နိုင်ငံများသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၂-ခုနှစ်တွင် သုတပဒေသာ (ဝိဇ္ဇာ) အမျိုးသား စာပေဆုကို မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ အညွှန်း (ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ) ဖြင့် ဆွတ်ခူးခဲ့သည်
၁၉၉၇-ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ တစ်သက်တာ စာပေဆု ရွေးချယ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
၁၉၈၅-ခုနှစ်မှ စတင်ပြီး ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာစာ အချိန်ပြည့် အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၉၁-ခုနှစ်၌ မြန်မာ့သမိုင်းအဖွဲ့ အချိန်ပိုင်း အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
တက္ဗသိုလ် ထင်ကြီးသည် ၂ဝဝ၁-ခုနှစ် အတွက် အရှေ့တောင်အာရှ စာပေဆု ချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီး အမှတ် (၈) ဇီဇဝါ ဥယျာဉ် သံသုမာလမ်း တောင်ဥက္ကလာပ မြို့နယ် ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်လျက်ရှိသည်
ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရင်း ၁-၄-၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
Currenct English Word & Phrases - ၁၉၉၁ ခုနှစ်ခေတ်သုံး အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရ - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခေတ်သုံး အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရပေါင်းချုပ် - ၁၉၈၄ ခုနှစ်ဖြူနီ ဝါပြာနှင့် အခြား အင်္ဂလိပ် ဝေါဟာရများ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ဗိုလ်တရာ၊ ချစ်ဥဩနှင့် အခြား ဝတ္ထုတိုများ - ၁၉၄၅ ခုနှစ်မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ - ၁၉၉၂ ခုနှစ်မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာများ အညွှန်း (ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ) - ၁၉၉၂ ခုနှစ်
ဝိဿသန္တိစေတီတော် (သက္ကတ:ဝိၐွၐာန္တိ၊ ဟိန္ဒီအသံထွက်: ဗစ်ဝရှန်တီ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ Gitai Mandir အနီး, မဟာရဋ္ဌ (Maharashtra), Wardha ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကို ရည်စူး၍ တည်ခဲ့သည့် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်လည်း ဖြစ်သည်
စေတီတော်သည် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်
စေတီတော်၏ အရပ်လေးမျက်နှာတွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ထားရှိသည်
၎င်းနေရာတွင် ပန်းခြံကြီးတစ်ခုနှင့်အတူ ဂျပန်ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်ငယ်တစ်ခု ရှိသည်
စေတီတော်၏ အနီးအနားတွင် ကမ္ဘာကြီးငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆုတောင်းဝတ်ပြုနိုင်ရန် ကျောင်းတော်တစ်ခု ရှိသည်
မူလစေတီတော်သည် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စေတီတော်ကို ပြင်ဆင်မှုအသစ်များ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ယနေ့ကာလမြင်တွေ့နေရသည့် ပုံစံဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်ပေါင်း ၈၀ ကို Nipponzan Myohoji ဗုဒ္ဓဘာသာအဖွဲ့အစည်းက တည်ထားသည်
Fujii Nichidatsu ၏ စိတ်ကူးအိပ်မက်ဖြစ်ပြီး Mohandas K. Gandhi ၏ တိုက်တွန်းမှုဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံအနုမြူဗုံးကြဲခံရမှုကို တန်ပြန်သည့်အနေဖြင့် စေတီတော်ကို တည်ခဲ့သည်
ပထမဆုံးဖြစ်ပြီး လူသိပိုများသည် ငြိမ်းချမ်းရေးစေတီတော်ကို Rajgir ရှိ Ratnagiri တောင်ကုန်းတွင် တည်ထားခဲ့သည်
<ref>Aruna Deshpande, Buddhist India Rediscovered, Jaico Publishing House, 2013 ISBN 8184952473.<refBihar Tourism
ပက္ကော်ရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Petkawywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လင်း (ခ)လွယ်တက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlin (Loitat))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၆၃ ဦး၊ မ ၃၁၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဧရာမ ကြယ် ဆိုသည်မှာ မျက်နှာပြင်အပူချိန် တူညီကြသော်လည်း ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်ထက် အချင်းဝက်ပိုကြီးပြီး ပိုမိုတောက်ပကြသည်
ဧရာမ ကြယ်တို့သည် နေထက် အချင်းဝက် အဆပေါင်း ရာဂဏန်းအချို့ ကြီးမားကြပြီး တောက်ပမှုမှာ နေထက် အဆပေါင်း ၁၀ မှ ထောင်ဂဏန်းအချို့ ရှိကြသည်
ဧရာမ ကြယ်ထက် ပိုမိုတောက်ပသောကြယ်များကိုမူ ဆူပါ ဧရာမကြယ် (supergiant)၊ ဟိုက်ပါ ဧရာမကြယ် (hypergiant) ဟု ရည်ညွှန်းသည်
ပူပြင်းပြီး တောက်ပသော ပင်မအစီအစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အား ဧရာမ ကြယ်ဟု ရည်ညွှန်းနိုင်သည်၊ သို့သော် မည်မျှပင် ကြီးမားတောက်ပစေကာမူ မည်သည့် ပင်မအစီအစဉ်အတွင်းရှိကြယ်အားမဆို ကြယ်ပုစာရင်းအဖြစ် စာရင်းသွင်းသည်
အက်စ် အာရ် နာသန် ဟု အများသိကြသည့် ဆီလာပန် ရာမန်နာသန် (၃ ဂျူလိုင် ၁၉၂၄ - ၂၂ ဩဂုတ် ၂၀၁၆) သည်  စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ နိုင်ရေးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁ အထိ စင်ကာပူနိုင်ငံ၏ ဆဌမမြောက် သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စင်ကာပူနိုင်ငံ သမိုင်းတစ်လျှောက် သက်တမ်းအကြာဆုံး သမ္မတတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ခက်ခဲသောဘဝကို ဖြတ်သန်းခဲ့ရသည်
ငယ်စဉ်မှာပင် ဖခင်မှာ မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၎င်း၏ညီအကို သုံးဦးမှာလည်း ငယ်ရွယ်စဉ်ပင် ကွယ်လွန်သွားကြသည်
ကျောင်းမှ နှစ်ကြိမ်ထုတ်ခံဖူးပြီး အိမ်မှလည်း ထွက်ပြေးဖူးသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ဂျပန်များအတွက် စကားပြန်အဖြစ် အလုပ်လုပ်ပေးရင်း စာပေးစာယူ ပညာရေးဖြင့် အထက်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်နှင်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံရှိ မာလာယုတက္ကသိုလ်မှ ဒီပလိုမာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်ကြားတွင် အမျိုးသား ကုန်သွယ်ရေး သမဂ္ဂကွန်ဂရက် (National Trades Union Congress)၊  နိုင်ငံခြားရေး  ဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန လုံခြုံရေးနှင့် ထောက်လှမ်းရေး ဌာနခွဲ (Security and Intelligence Division) တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၉ နှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ်ကြားတွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် ပထမအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်၌ အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ပြီး Straits Times သတင်းစာ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် အခြားကုမ္ပဏီများတွင်လည်း အုပ်ချုပ်ရေးရာထူးများ ရယူလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ နှင့် ၁၉၉၆ ကြားတွင် မလေးရှားနိုင်ငံဆိုင်ရာ စင်ကာပူနိုင်ငံ ကော်မရှင်နာမင်းကြီးအဖြစ်၎င်း၊ သမ္မတမဖြစ်မီ အချိန်အထိတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ စင်ကာပူ သံအမတ်ကြီးအဖြစ်၎င်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သမ္မတရာထူးမှ အနားယူပြီးအချိန်တွင် နာသန်သည် စာရေးခြင်းအလုပ်ကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်နေပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၊ လူမှုရေးသိပ္ပံကျောင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ လေ့လာရေးသိပ္ပံ တို့တွင် အကြီးတန်းသုတေသီအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး၊ စင်ကာပူအစိုးရက နိုင်ငံတော်ဇာပနဖြင့် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်
သမ္မတနာသန်ကို ဂုဏ်ပြုပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ လူမှုရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၏ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုကျောင်းကို အက်စ် အာရ် နာသန် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ဆုတံဆိပ်များအဖြစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် Bintang Bakti Masyarakat (Public Service Star) ဆု၊ ၁၉၆၇ ခုတွင် Pingat Pentadbiran Awam (Perak) (Public Administration Medal, Silver)၊ ၁၉၇၅ခုနှစ်တွင် Pingat Pentadbiran Awam (Meritorious Service Medal)၊ ၂၀၁၃ခုတွင် Darjah Utama Temasek (Order of Temasek) (First Class) များ ရရှိခဲ့သည်
စင်ကာပူအမျိုးသား တက္ကသိုလ်နှင့် စင်ကာပူ စီမံခန့်ခွဲမှုတက္ကသိုလ်များမှ ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့များလည်း လက်ခံရရှိခဲ့သည်
ဆီလာပန် ရာမန်နာသန် ကို ၁၉၂၄ ခု ဂျူလိုင်လ ၃ ရက်နေ့တွင် တမီအိန္ဒိယ မိသားစုတစ်ခုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မိဘများမှာ ဗီ ဆီလာပန် နှင့် အဘီရာမီ တို့ဖြစ်ကြပြီး အကိုနှစ်ယောက်မှာ မူအာနှင့် ဂျိုဟိုးတိ့ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်ခုတွင် မိသားစု အတူနေထိုင်ကြသည်
မွေးချင်းမှာ စုစုပေါင်း ၇ ဦးရှိပြီး အခြားအကို သုံးဦးမှာ နာသန်ငယ်စဉ်ကပင် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ဖခင်မှာ ရာဘာစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းတွင် လုပ်ဆောင်နေသော ရှေ့နေတစ်ယောက်၏ စာရေးအဖြစ် အလုပ်ရရှိကာ မာလာယုသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်
သို့ရာတွင် ၁၉၃၀ ရာဘာဈေးကွက်နှင့် ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် မိသားစုအရေး မတည်မငြိမ် ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
ဖခင်မှာ အကြွေးများတင်ပြီး နာသန် ၈ နှစ်သားအရောက်တွင် မိမိကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားခဲ့သည်
ထို့နောက် မိသားစုမှာ စင်ကာပူသို့ပြန်လာခဲ့သည်
နာသန်သည် အလယ်တန်းပညာရေးကို အင်္ဂလို-တရုတ် အလယ်တန်းကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်လမ်းညနေပိုင်းကျောင်းတို့တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ခဲ့သည်
အထက်တန်းပညာရေးကို ဝိတိုရိယကျောင်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ကျောင်းမှ နှစ်ကြိမ်တိတိ ကျောင်းထုတ်ခံခဲ့ရသည်
မိခင်ဖြစ်သူနှင့် စကားများ ကတောက်ကဆဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆ တွင် အိမ်မှထွက်ပြေးခဲ့သည်
. ဂျပန်ခေတ်အတွင်းတွင် ဂျပန်ဘာသာစကား သင်ကြားခဲ့ပြီး ဂျပန်ရဲတပ်ဖွဲ့အတွက် စကားပြန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စစ်ကြီးအပြီးတွင် အထက်တန်းပညာရေးကို အောက်စဖို့ရှိ ဝိုဆေးဟော မှ စာပေးစာယူစံနစ်ဖြင့် ပြီးမြောက်ခဲ့ပြီး (ထိုအချိန်က စင်ကာပူတွင်ရှိသော) မာလာယုတက္ကသိုလ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားဘဝ ဒုတိယနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်လူမှုရေးအသင်းတွင် အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်
၁၉၅၄ခုနှစ်တွင် လူမှုရေးလေ့လာမှု ဒီပလိုမာဘွဲ့ကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
နာသန်သည် အစိုးရဝန်ထမ်းဘဝကို ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်
နောက်တစ်နှစ်တွင် သင်္ဘောသားလှုမှုဖူလုံရေး အရာရှိရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၌ အမျိုးသား ကုန်သွယ်ရေး သမဂ္ဂကွန်ဂရက်တွင် အလုပ်သမားရေးရာ သုတေသနဌာနသို့ ပူးတွဲတာဝန်ချထားခြင်း ခံရသည်
အဆိုပါဌာနတွင် လက်ထောက်ညွှတ်ကြားရေးမှူး၊ နောက် ညွှန်ကြားရေးမှူး ရာထူးများဖြင့် ၁၉၆၆ခုနှစ် ဇန်နဝါရီအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အာဖရိက-အာရှ ပြည်သူများ ကြံ့ခိုင်ရေးအသင်း (Afro-Asian People's Solidarity Organisation) သို့ စင်ကာပူနိုင်ငံ အသင်းဝင်ခွင့် ရရှိရေးကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
အမျိုးသား ကုန်သွယ်ရေး သမဂ္ဂကွန်ဂရက်၏ နာယကလူကြီးများအဖွဲ့တွင ၁၉၈၃ မှ ၁၉၈၈ ဧပြီလအထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၆ခု ဖေဖော်ဝါရီတွင် နာသန်ကို နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ တာဝန်ပြောင်းရွှေ့ပေးခဲ့သည်
လက်ထောက်အတွင်းဝန် ရာထူးဖြင့် စတင်လုပ်ကိုင်ပြီး ဒုအတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၇၁ ဇန်နဝါရီတွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ ဒုအတွင်းဝန်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဩဂုတ် ၆ ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ဝန်ကြီးဌာန၏ လုံခြုံရေးနှင့် ထောက်လှမ်းရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ထပ်မံပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြန်သည်
၁၉၇၄ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားသော လာယုအရေးအခင်းတွင် ဂျပန်တပ်နီတော်မှ အကြမ်းဖက်သမားအချို့နှင့် ပါလက်စတိုင်း လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးမှ  အကြမ်းဖက်သမားအချို့တို့သည် စင်ကာပူကမ်းရိုးတန်းအလွန်ရှိ ဘူကွန်ကျွန်း (Pulau Bukom) ပေါ်မှ ဆီသိုလှောင်တိုင်ကီများကို ဗုံးကျဲခဲ့လေသည်
ထိုအရေးအခင်းတွင် အရပ်သားအချို့ကို ဖမ်းဆီးထားရာ ပြန်လွှတ်ပေးရန်အတွက် နာသန်မှာ အကြမ်းဖက်သမားများလက်သို့ ဓားစာခံအဖြစ် လိုက်ပါသွားခဲ့သည်
ဂျပန်တပ်နီတော်က ဓားစာခံအဖြစ် ကူဝိတ်လေဆိပ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်
၎င်းနှင့်အတူ အခြားအစိုးရ အရာရှိအချို့လည်း ဓားစာခံအဖြစ် လိုက်ပါခဲ့သည်
သူ၏ရဲရင့်မှုအတွက် ၁၉၇၄ခု ဩဂုတ်လတွင် Pingat Jasa Gemilang (Meritorious Service Medal) ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၉ ဖေဖော်ဝါရီတွင် မူလဌာနဖြစ်သော နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပထမဦးဆုံး အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအလုပ်မှ ထွက်ပြီး သတင်းစာလုပ်ငန်းဖြစ်သော Strait Times Press ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုပြောင်းရွှေ့မှုကို သတင်းစာဆရာအချို့က စာနယ်ဇင်းလွတ်လပ်ခွင့်ကို ထိပါးလာမည့် အစိုးရ၏အကြံဟု မှတ်ယူပြီး အနက်ရောင်လက်ပတ်များ ဝတ်ဆင်ကာ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသေးသည်
နာသန်က ၂၀၁၀ ခုနှစ်အတွင်းက အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် “သတင်းစာဆရာတွေ မျှော်လင့်ထားတဲ့အလုပ်တွေကို ကျနော်လုပ်ပြတဲ့အခါ သူတို့ကျနော့်အပေါ်မှာ ယုံကြည်ချက်တွေ အစပျိုးလာခဲ့တယ်” ဟုဆိုသည်
၁၉၈၂ နှင့် ၁၉၈၈ အကြားတွင် နာသန်သည် ကုမ္ပဏီများစွာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းတွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ထိုကုမ္ပဏီများတွင် the Singapore Mint, The Straits Times Press (London), Singapore Press Holdings နှင့် Marshall Cavendish တို့လည်း ပါဝင်သည်
၁၉၉၆ မှ ၁၉၉၉ ဩဂုတ်အတွင်း Singapore Internal Media တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၇၃ မှ ၁၉၈၆ အတွင်း Mitsubishi Heavy Industries Singapore ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၈၃ မှ ၁၉၈၈ ဧပြီအတွင်း Hindu Endowments Board ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်၎င်း တာဝန်များယူခဲ့သည်
ထို့အပြင် စင်ကာပူ-အိန္ဒိယ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအသင်း ကိုပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ဩဂုတ်လအထိ နာယကလူကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၈၈ ဧပြီတွင် မလေးရှားနိုင်ငံဆိုင်ရာ စင်ကာပူနိုင်ငံ ကော်မရှင်နာမင်းကြီးအဖြစ်၎င်း၊ ၁၉၉၀ ဂျူလိုင်တွင်  အမေရိကန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ စင်ကာပူ သံအမတ်ကြီးအဖြစ် (၁၉၉၆ ဇွန်လအထိ) ၎င်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် စင်ကာပူနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ရာထူးအမြင့်ဆုံး သံအမတ်ကြီးအဖြစ် တိုင်းပြည်နှင့် ပြည်သူများကို ကိုယ်စားပြုခဲ့သည်
နန်ယန်းနည်းပညာတက္ကသိုလ် ကာကွယ်ရေးနှင့် မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေးသိပ္ပံတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ်လည်း တွဲဘက်တာဝန်ယူထားသေးသည်
ထို့နောက် ၁၉၉၉ ဩဂုတ် ၁၇ တွင် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ရောက်ရွေးချယ်ခံနိုင်ရန် ထိုရာထူးများအားလုံးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် စင်ကာပူနိုင်ငံ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် မစ်စတာ နာသန်ကို သမ္မတအဖြစ် ပြိုင်ဘက်မရှိ တင်မြှောက်နိုင်ခဲ့သည်
အခြား ရွေးကောက်ပွဲဝင် သမ္မတလောင်း နှစ်ဦးမှာ ရွေးကောက်ပွဲစည်းမျဉ်းများအရ ရွေးကောက်ခံခွင့် မရှိတော့သောကြောင့် တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတလောင်းဖြစ်လာပြီး ရွေးကောက်ပွဲကို အလွယ်တကူ အနိုင်ရခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဝါရင့်ဝန်ကြီး လီကွမ်ယူ နှင့် သမ္မတဟောင်း ဝီကင်ဝီးတို့၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်
သမ္မတ နာသန်သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ မရှိနွမ်းပါးသူများအတွက် ရန်ပုံငွေရှာဖွေရေး လှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ တိုနီတန်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ယာကွပ် ဟာလီမာတို့မှလည်း အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိ စင်ကာပူဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၁၆၀ ရှာဖွေပေးနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း အခြားရွေးကောက်ပွဲဝင် သမ္မတလောင်း သုံးဦးကို ရွေးကောက်ခံခွင့် မရှိဟု ရွေးကောက်ပွဲကော်မတီမှ ကြေညာခဲ့ပြီး   မစ်စတာနာသန်မှာ တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတလောင်း ဖြစ်လာကာ ၎င်း၏ဒုတိယအကြိမ် သမ္မတသက်တမ်းကို ဆက်လက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်
ဒုတိယသက်တမ်းကို ၂၀၀၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆို၍ လက်ခံခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်အထိတွင် နာသန်သည် သက်တမ်းနှစ်ခု တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ဖူးသော တစ်ဦးတည်းသော သမ္မတဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်တွင် သမ္မတ နာသန်သည် နိုင်ငံ၏ အရံငွေကြေးထဲမှ စင်ကာပူဒေါ်လာ သန်းပေါင်း ၄၉၀၀ ကို ထုတ်ယူပြီး အရေးပေါ်စီးပွားရေး ကယ်တင်မှုလုပ်ဆောင်ရန် အစိုးရကို ခွင့်ပြုပေးခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် ပြည်သူများ အခက်အခဲမတွေ့စေရေး ကြိုးပမ်းမှုတစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုငွေများကို ကဏ္ဍနှစ်ခုတွင်း အသုံးပြုခဲ့သည်
ပထမတစ်ခုမှာ Jobs Credit scheme ဖြစ်ပြီး အလုပ်ရှင်များ အနေနှင့် မိမိတို့အလုပ်သမားများကို လုပ်ခလစာငွေများ ပေးချေနိုင်ရင် ငွေကြေးအကူအညီပေးသည့် scheme ဖြစ်သည်
ဒုတိယတစ်ခုမှာ အလတ်စား စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပုံမှန်လည်ပတ်နိုင်စေရန် ငွေကြေးအကူအညီပေးသည့် scheme ဖြစ်သည်
ဤအရံငွေကြေး အသုံးပြုခြင်း အခွင့်အာဏာသည် သမ္မတထံ၌ တည်နေပြီး ၂၀၀၉ တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ထိုအာဏာကို ကျင့်သုံးခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ နာသန်သည် ၎င်း၏ တတိယသက်တမ်းကို ဆက်လက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုတော့ဟု ကြေညာလိုက်သည်
အသက် ၈၇ နှစ်ရှိပြီဖြစ်ပြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့်လာမှုမှာ အဓိကအကြောင်းအရင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
၂၀၁၁ စက်တင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် သမ္မတအိမ်တော်မှ ဆင်းပေးခဲ့ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် တိုနီတန် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ၎င်း၏စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည့် An Unexpected Journey: Path to the Presidency ထွက်ရှိလာခဲ့သည်
ထိုစာအုပ်ကို ဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လုံးက launch လုပ်ပေးခဲ့သည်
တစ်ချိန်ထဲမှာပင် အဆင့်မြင့်ပညာရေး ကျောင်းသားများကို ကူညီထောက်ပံ့နိုင်ရန် အက်စ် အာရ် နာသန် ပညာရေးရန်ပုံငွေကို ထူထောင်ခဲ့သည်
သမ္မတအနေဖြင့် နာသန်သည် စင်ကာပူစီမံခန့်ခွဲမှုတက္ကသိုလ်၏ နာယကအဖြစ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၁အထိ၎င်း၊ စင်ကာပူ လူမှုရေးသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွင် ၂၀၀၆ မှ ၂၀၁၁ အထိ၎င်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
စင်ကာပူစီမံခန့်ခွဲမှုတက္ကသိုလ်၏ လူမှုရေးသိပ္ပံကျောင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ လေ့လာရေးသိပ္ပံ တို့တွင် လည်း အကြီးတန်းသုတေသီအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
Inter-Religious Organisation တွင်လည်း နာယကအဖြစ် ၂၀၁၂ ခုနှစ်မှ သေဆုံးချိန်အထိ တာဝန်ယူခဲ့သေးသည်
၁၉၅၈ခု ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တွင် အာမီလာနန်ဒေး (၁၉၂၉ တွင်မွေးဖွား)  အားလက်ထပ်ခဲ့သည်
သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် မစ်စတာနာသန်သည် ရုတ်တရက် လေဖြတ်သွားခဲ့ပြီး စင်ကာပူနိုင်ငံ အထွေထွေဆေးရုံကြီး အထူးကြပ်မတ်ကုသဆောင်တွင် ကုသခဲ့သည်
ထိုဆေးရုံမှာပင် ၂၀၁၆ ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့ ဒေသစံတော်ချိန် ည ၉ နာရီ ၄၈ မိနစ်၌ အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်ပြီး ဇနီးဖြစ်သူ အာမီလာနန်ဒေး၊ သမီး ဂျူသီကာ၊ သားဖြစ်သူ အိုဆစ်သ်၊ မြေးသုံးဦးနှင့် သူ၏ညီမ ဆန်ဒါရီတို့ ကျန်ရစ်သည်
၎င်းအား လေးစားသောအားဖြင့် ၂၃ မှ ၂၆ ဩဂုတ်အတွင်း သုံးရက်တာမျှ အစိုးရအဆောက်အဦးအားလုံးတွင် နိုင်ငံတော်အလံကို တိုင်တစ်ဝက်လွှင့်ထူရန် အစိုးရမှ ကြေညာခဲ့သည်
ပါလီမန်အဆောက်အဦး၌ ရုပ်ကလာဒ်အား ထားရှိပြီး ပြည်သူများလာရောက် ဂါရဝပြုနှုတ်ဆက်စေခဲ့သည်
ဩဂုတ် ၂၆ တွင် နိုင်ငံတော် ဇာပနကို ကျင်းပပေးခဲ့သည်
ရုပ်ကလာဒ်ကို ၂၅-အမြောက်တင်ကားဖြင့် ပါလီမန်အဆောက်အဦးမှ အမျိုးသားတက္ကသိုလ်ရှိ တက္ကသိုလ်ယဉ်ကျေးမှုစင်တာသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
တိုင်းပြည်တွင် ထင်ရှားပြီး မစ်စတာ နာသန်၏ ဘဝအစိတ်အပိုင်းများကို ထင်ဟပ်သော အဆောက်အဦး၊ နေရာများမှ ရုပ်ကလာဒ်ကို ဖြတ်ကာသယ်ဆောင်ခဲ့သည်
အခမ်းအနားတွင် ဝန်ကြီးချုပ် လီရှန်လုံး၊ သံအမတ်ကြီး တိုမီကိုး နှင့် ဂိုပီနက်သ် ပီလိုင်းတို့က ဝမ်းနည်းကြောင်း နှုတ်ဆက်စကား ပြောခဲ့သည်
အခမ်းအနားတွင် သမ္မတနာသန်အကြိုက် တေးတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော "Thanjavooru Mannu Eduthu" ("The Sands of Thanjavur") ကိုဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ဇာပနအပြီးတွင် ရုပ်အလောင်းကို မန်ဒိုင်းသုသာန်တွင် သဂြိုဟ်ခဲ့သည်
သမ္မတနာသန်ကို ဂုဏ်ပြုပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ လူမှုရေးသိပ္ပံဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ်၏ လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုကျောင်းကို အက်စ် အာရ် နာသန် လူ့စွမ်းအားအရင်းအမြစ်ကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ တွင်ချီးမြှင့်ခဲ့သော Pingat Jasa Gemilang (Meritorious Service Medal) ဆုတံဆိပ်သာမက ၁၉၆၄ တွင် the Bintang Bakti Masyarakat (Public Service Star) ဆုတံဆိပ်နှင့် ၁၉၆၇ တွင် the Pingat Pentadbiran Awam (Perak) (Public Administration Medal, Silver) ဆုတံဆိပ်တို့ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ဩဂုတ် ၈ တွင် the Darjah Utama Temasek (Order of Temasek) (First Class) ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီး၂၀၀၆ တွင် Order of the Bath ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ မှ ၂၀၁၁ အထိ စင်ကာပူအမျိုးသားတက္ကသိုလ်၏ သဘာပတိအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သောကြောင့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှ Eminent Alumni ဆု၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဂျူလိုင် ၅ ရက်နေ့တွင် ဂုဏ်ထူးဆာင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ an honorary Doctor of Letters (D.Litt.) တို့ကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
အမျိုးသားသား စီမံခန့်ခွဲမှု တက္ကသိုလ်ကလည်း ၂၀၁၄ ဂျူလိုင်လ ၁၄ တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင် စာပေပါရဂူဘွဲ့ အပ်နှင်းခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား တက္ကသိုလ်၊ အနုပညာနှင့် လူမှုရေးသိပ္ပံကျောင်းမှ  Distinguished Arts and Social Sciences Alumni ဆုကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
မစ်စတာနာသန်သည် သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် စင်ကာပူကင်းထောက်အဖွဲ့၏ ကင်းထောက်ချုပ်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အာရှ-ပစိဖိတ် ဒေသဆိုင်ရာ ကင်းထောက်ဆု the Asia-Pacific Regional Distinguished Scout Award နှင့် ၂၀၁၀ တွင် the Association's Distinguished Service Award (Gold) တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာမှ ဆုများအဖြစ် ၂၀၁၀ နိုဝင်ဘာ ၂၂ တွင် Bahrain နိုင်ငံမှပေးအပ်သော Al-Khalifa Order ဘွဲ့၊ ၂၀၁၁ ဇွန်လတွင် Mauritius နိုင်ငံ Mauritius တက္ကသိုလ်မှ ပေးအပ်သော honorary Doctor of Civil Law (D.C.L.) degree ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရမှ ပေးအပ်သော the Pravasi Bharatiya Samman (Overseas Indian Award) ဆု တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
Nathan, S. R. (2008), Singapore's Foreign Policy: Beginnings and Future, Singapore: MFA Diplomatic Academy, ISBN 978-981-0808-34-1.Nathan, S. R. (2010), Tan, Bernard T. G.; Wee, Seo Lay, eds., Why Am I Here: Overcoming Hardships of Local Seafarers, Singapore: Centre for Maritime Studies, National University of Singapore, ISBN 978-981-0850-91-3.Nathan, S. R.; Auger, Timothy (2011), An Unexpected Journey: Path to the Presidency, Singapore: Editions Didier Millet, ISBN 978-981-4260-73-2.Nathan, S. R. (2011), Winning against the Odds: The Labour Research Unit in NTUC's Founding, Singapore: Straits Times Press, ISBN 978-981-4266-87-1.Nathan, S. R. (2013), The Crane and the Crab, Singapore: Epigram Books, ISBN 978-981-0735-90-6.Nathan, S. R.; Auger, Timothy (2013), S. R. Nathan: 50 Stories from My Life, Singapore: Editions Didier Millet, ISBN 978-981-4385-34-3.Nathan, S. R.; Auger, Timothy (2015), S. R. Nathan in Conversation with Timothy Auger, Singapore: Editions Didier Millet, ISBN 978-981-4610-03-2.
ဦးညီပု သည်  မြန်မာနိုင်ငံသား ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ တတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂွမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး အနိုင်ရရှိခဲ့ကာ မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊၂၀၂၀ တွင် ဦးညီပုသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီကိုယ်စားပြုပြီး ရခိုင်ပြည်နယ် ဂွမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂)မှနေ၍ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ မဲရလဒ် ၇၃.၄၅ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ပြိုင်ဘက်များအား အနိုင်ရခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
ဦးညီပုသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် စတင်တည်ထောင်ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် NLD ဗဟိုအလုပ် အမှုဆောင်တစ်ဦးအဖြစ်ပါ တာဝန်ပေးခံခဲ့ရသည်
ဦးညီပုသည် ရခိုင်ပြည်နယ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေပညာဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ လုံခြုံရေးဝန်ထမ်းအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ကုန်းလမ်းပို့ဆောင်ရေးဌာနတွင် စာရေးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသော်လည်း လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခွင့် မရခဲ့ပေ
ဦးညီပု သည် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၁၀ နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၂၀၁၂ ခုနှစ် တွင် ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
အခက်အခဲများကြားမှ စားဝတ်နေရေး ခက်ခဲစွာ ရုန်းကန်ရင်း NLD တွင် နိုင်ငံရေးတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂွမြို့နယ်မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော်တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်ရန် အဆိုပြုချိန်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီမှ ပြည်နယ်လွှတ်တော်အမတ်များ  လွှတ်တော်ထဲမှ ထွက်ခွာ ဆန္ဒပြခြင်းကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်
၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းခြင်း တွင် ဦးညီပုသည် အခြားသောဝန်ကြီးချုပ်များနည်းတူ ဖမ်းဆီးခြင်းခံခဲ့ရသည်
မူလအစပိုင်းရက်အနည်းသာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသော်လည်း ၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ရက် ၌ ဦးညီပုက ၎င်း၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာတွင် “စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို လက်မခံဘဲလွှတ်တော်ခေါ်ယူခဲ့ကြပါသောရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များကိုထောက်ခံအားပေး အသိအမှတ်ပြုကြောင်းလက်ခုပ်တီးသည့် ဗီဒီယို”၊ “ အာဏာရှင်စနစ် ကျဆုံးရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေသော ပြည်သူများကို ဂုဏ်ပြုကြောင်း၊ ဆက်လက်တိုက်ပွဲ ဝင်ကြရန် တိုက်တွန်းကြောင်း” ပြောကြားထားသည့် ဗီဒီယိုဖိုင်များ တင်အပြီး  နောက်နေ့တွင် နေအိမ်မှ စစ်တွေတပ်နယ် သို့ ပြောင်းရွှေ့ချုပ်နှောင်၍ အမှုဖွင့်ခံရသည်
ယင်းနောက် အာဏာပိုင်များက ၎င်းကို စစ်တွေအကျဉ်းထောင်သို့ ရွှေ့ပြောင်း ချုပ်နှောင်ခဲ့ကြသည်
နောက်ပိုင်း ရာဇသတ်ကြီးပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ)၊ မဲမသမာမှုပုဒ်မ ၁၃ဝ(က) အပြင် အဂတိပုဒ်မများဖြင့်    ဆက်တိုက်အမှုဖွင့်လှစ် အရေးယူခြင်းကို ဦးညီပု ခံခဲ့ရသည်
ဦးညီပု ဖမ်းဆီးခံထားရစဉ် ထွက်ပေါ်လာသော NLD ပါတီ၏ စစ်အာဏာသိမ်းမှုကို သဘောမတူကြောင်း ထုတ်ပြန်သည့် ကြေညာချက်ကြောင့်ဟုဆိုကာ စစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးက ၂၀၂၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၈ရက် တွင် နိုင်ငံတော်ဆူပူအောင် လှုံ့ဆော်မှု ပုဒ်မ ၅၀၅ (ခ) ဖြင့် အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၂ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ပုဒ်မ ၅၀၅(ခ) အမှုအတွက် စစ်တွေခရိုင်တရားရုံး၌ အယူခံတက်ခဲ့ရာတွင်လည်း နေ့တွင်းချင်း ပယ်ခံရပြန်သည်
ယင်းနောက်စစ်တွေထောင်တွင်းတရားရုံးက ၂၀၂၂ခုနှစ်  ဇန်နဝါရီ ၁၉ရက် တွင် ၎င်းအား အဂတိမှုများနှင့် ထောင် ၉ နှစ် ထပ်ချခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဦးညီပုသည် ထောင်ဒဏ် ၁၁နှစ် ကျခံနေရသည်
၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့ တွင်လည်း စစ်တွေအထူးတရားရုံးက ဦးညီပုကို  ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မဲမသမာမှုလုပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုပြီး ရာဇသတ်ကြီး ဥပဒေပုဒ် မ ၁၃၀ (က)အရ  ထောင်ဒဏ် ၄ လ (သို့) ငွေဒဏ် ၅ သောင်းပေးဆောင်ရန်အမိန့် ထပ်ချခဲ့ရာ သူ၏ရှေ့နေများက ငွေဒဏ်ဆောင်ခဲ့ရသေးသည်
ငပုတောမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အနောက်တောင်စွန်းရှိ ပုသိမ်ခရိုင်၊  ပုသိမ်မြို့မှတောင်ဘက်သို့ ၁၆ မိုင် ကွာဝေး၍ ငဝန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်၍ မြို့နယ်မှာ ၁၄၀၄.၁၈၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏
မြို့နယ်၏ အနောက်နှင့်တောင်ပိုင်းသည် ပင်လယ်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်
နေထိုင်ကြသောသူများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာ လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးစသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သော အခါ ပုသိမ်ခရိုင်ထဲတွင် ကျိန်တစ်လီ အပါအဝင်ဖြစ်သော ချောင်းသာမြို့နယ်ဟူ၍ ရှိသည်
ထို့နောက် ယင်းမြို့နယ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ငန်ချောင်းနှင့် ငရုတ်ကောင်းတိုက်နယ်နှစ်နယ်ကို ငပုတောမြို့နယ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်
ထိုနောက်၌ကား ငပုတောမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်သည် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ငပုတောဟူသော အမည်မှာ ရှေးအခါက ငပုအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ယောက် နေထိုင်ခဲ့သော တောဖြစ်၍ ငပုတောဖြစ်လာကြောင်း အဆိုရှိသည်
မုဆိုးငပုသည် သားကောင်များကို ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီး၍ ထိုသားကောင်များ၏ အရိုးများကို စုပုံထားရာအရပ်သည် 'အရိုးထားရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သားကောင်များကို ကျပ်တင်သောစင်ရှိရာ အရပ်သည် 'ကျပ်စင်ချောင်းရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြောင်းဖြင့် ဆိုလေသည်
ယင်း အရိုးထားရွာနှင့် ကျပ်စင်ချောင်းရွာများမှာ ငပုတောမြို့ တောင်ဘက်တွင် ရှိကြသည်
ငပုတောမြို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း ဆပဒရွာဟု အမည်တွင်ကြောင်း၊ ပုဂံနရပတိစည်သူမင်း လက်ထက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးပြီးနောက် ပုဂံပြည်သို့ပြန်အရောက်တွင် ပစ္ဆိမသဃာဂိုဏ်း သီးခြား တည်ထောင်သော ဆပဒမထေရ်မှာ ထိုရွာသားပင်ဖြစ်ကြောင်း အဆိုရှိလေသည်
ငပုတောမြို့နယ်အတွင်း ဆန်စပါး၊ ဆား၊ သစ်နှင့် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းများ ရှိသည်
ထို့ပြင် ကျောက်ပွင့်ခူးခြင်းနှင့် ငါးမန်းဖမ်းသောလုပ်ငန်းများလည်း ရှိ၏
မြို့နယ်အတွင်းရှိ ပြင်ခရိုင်ကျေးရွာသည် ငါးပိလုပ်ငန်းဖြင့်နာမည်ကြီး၍ မိန်းမလှကျွန်းသည် လိပ်ဥများစွာထွက်သော လိပ်သောင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်
အထက်ပါ ထွက်ကုန်များကို ပုသိမ်နှင့် ရန်ကုန်မြို့များသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
ရွှေမြင်တင်စေတီနှင့် ရဟန္တာသိမ်တို့မှာ ငပုတောမြို့၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်
အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ လက်ထက်က မြန်မာများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကိုလိုနီတည်ထောင်သူ အင်္ဂလိပ်များ သုတ်သင်ခြင်းခံခဲ့ရသော နေရာဖြစ်သည့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှာ ငပုတောမှ မော်တင်ဘုရားသို့ သွားရာလမ်းတွင်ရှိသည်
အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဆိုသော မော်တင်ဘုရားမှာ ငပုတောနယ်၌ ထင်ရှားသော စေတီတော်ဖြစ်သည်
မော်တင်ဘုရားသည် ငပုတောမြို့မှ မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသော မော်တင်စွန်းအငူအနီးတွင် တည်ရှိ၍ ဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်တပေါင်းလ၌ သိုက်မြိုက်စည်ကားစွာ ကျင်းပသည်
ငပုတောမြို့နယ်နှင့်တကွ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဂွစသော မြို့နယ်များမှ ဘုရားပွဲတော်သို့ လာကြသည်
မော်တင်စွန်းသည် လှိုင်းတံပိုးများ၊ ခရုများဖြင့် သာယာသော ပင်လယ် ကမ်းခြေရှုခင်း ဖြစ်သဖြင့် စာဆိုတော် ဦးကြင်ဥသည် မော်တင်စွန်း အကြောင်းကို 'ကြုံစဖူးမြင်ဘူးမှယုံစဖွယ်' အစချီသော လေးဆစ်ချိုးကို စပ်ဆိုခဲ့ဘူးသည်
ဧကရာဇ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ayekaritkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ မကျီးပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၉ ဦး၊ မ ၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗတိုလိုမေးအေစတေးဗန်း မျူရီလိုသည် ထင်ရှားသော စပိန်အမျိုးသား ပန်းချီဆရာတစ်ဦးဖြစ်၏
မဒေါနားရုပ်များ၊ သူတော်စင်ရုပ်များအစရှိသည့် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပန်ချီကားများ ရေးဆွဲရာတွင် ထင်ရှားသူဖြစ်သော်လည်း လမ်းပေါ်တွင် လေလွင့်နေသော အဝတ်ဗလချာနှင့် သူငယ်ကလေးများ၏ သရုပ်ကိုလည်း ထင်ရှားလေအောင် ဖော်ထုတ်ရေးခြယ်နိုင်စွမ်းရှိသူ ဖြစ်၏
မျူရီလိုသည် ခရစ် ၁၆၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် စပိန်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ ဆဲ့ဗီးမြို့၌ မွေးဖွားသည်
မိဖများမှာ ဆင်းရဲနွမ်းပါး မထင်ရှားသူများဖြစ်၏
မျူရီလိုအား သူ၏ ဖခင်က ဟွန်သေ ကက်စတီလို အမည်ရှိ မထင်ရှားသော ပန်းချီဆရာတစ်ဦးထံ အပ်နှံသည်တွင် လက်ဦး အခြေခံပန်းချီပညာကို ရရှိလေသည်
၁၆၃၉ ခုနှစ်၌ ကက်စတီလို အရပ်တစ်ပါးသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားသောအခါ မျူရီလိုသည် မိမိကိုယ်စွမ်း ကိုယ်စကို အားကိုးပြီးလျှင် ပန်းချီကား အကြမ်းများကို ရေးဆွဲခြင်းဖြင့် ဝမ်းရေးအတွက်ရှာကြံခဲ့ရ၏
ရေးဆွဲသော ပုံကြမ်းများမှာ များသောအားဖြင့် 'မဒေါနား' ခေါ် ခရစ်၏ မယ်တော်ပုံများဖြစ်လျက် ပန်းချီ အဆင့်အတန်းလည်း မမြင့်၊ ဈေးလည်းမရပေ
အဆင့်အတန်း မမြင့်ဟု ဆိုရသော်လည်း ထိုစဉ်က ဆဲ့ဗီးမြို့ရှိ သူ၏ ရောင်းရင်းများ၏ လက်ရာများထက်ကား အနုပညာ ဂုဏ်မြောက်ပေသည်
မျူရီလို၏ ရောင်းရင်း ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးသည် ခရီးလှည့်လည်ခြင်းအားဖြင့် ပန်းချီရေးဆွဲဟန်များ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာကြောင်းကို တွေ့မြင်ရသောအခါ မျူရီလိုသည် အံ့ဩလျက် အားကျလာမိ၏
ထိုကြောင့် မျူရီလိုသည် ၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် မိမိကို အားထား၍ နေသော နှစ်မငယ်ကို မိတ်ဆွေတစ်ဦးထံ အပ်နှံပြီး သကာလ မဒရစ်မြို့တော်သို့ ရှေးရှူးထွက်ခွာသွား၏
မဒရစ်သို့ရောက်လျှင်မိမိနှင့် တစ်ရပ်တည်းနေ တစ်ရေတည်းသောက်သူ ဖြစ်သော ပန်းချီကျော် ဗေလက်ကတ်ထံ ချည်းကပ်ရလေ၏
ထိုစဉ်အခါ၌ ဗေလက်ကတ်သည် ထင်ရှားကျော်ကြား ကောင်းစားနေခိုက် ဖြစ်၏
ဗေလက်က်တ်သည် မျူရီလိုအား မိမိအိမ်တွင် တည်းခိုနေထိုင်စေပြီးလျှင် မြို့တော်တွင်းရှိ တော်ဝင်ပန်းချီပြခန်း၊ ပြတိုက်များသို့ ဝင်ခွင့်ရအောင် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ထိုနောက် ၂ နှစ်အတောအတွင်းဝယ် မျူရီလိုသည် အီတလီနှင့် ဖလန်းဒါးမှ ပန်းချီကျော်တို့၏ ပြောင်မြောက်သော လက်စွမ်းပြပန်းချီကားများကို ကူးယူရေးဆွဲခဲ့၏
၁၆၄၄ ခုနှစ်တွင် ဗေလက်ကတ်သည် မျူရီလို၏ လက်ရာများကို စပိန်ဘုရင်ထံ ဆက်သလေသည်
ဗေလက်ကတ်က မျူရီလိုကို ရောမသို့ သွားရောက်ရန် တိုက်တွန်းပါသော်လည်း မျူရီလိုသည် ဇာတိရပ်ရွာနှင့် နှစ်မငယ်တို့ကို သံယောဇဉ်တွယ်နေသောကြောင့် ဆဲ့ဗီမြို့သို့ ပြန်သွား၏
ထိုအတောအတွင်း ဆဲ့ဗီးမြို့ရှိ စန်ဖရန်စစ္စကိုကျောင်းမှ ဘုန်းတော်ကြီးများသည်မိမိတို့၏ ကျောင်းမှ နံရံများပေါ်တွင် ပန်းချီရေးဆွဲ တန်ဆာဆင်လိုသော်လည်း နာမည်ရ ပန်းချီဆရာ တစ်ဦးအား ငှားရမ်းနိုင်လောက်အောင် ကြေးငွေ မတတ်နိုင်ဘဲ ရှိနေသောကြောင့် မျူရီလိုသည် ကျောင်း၏ နံရံတွင် အလွန်လှပပြောင်မြောက်သော ပန်းချီကားကြီး ၁၁ချပ်ကို လက်ခကြေးငွေ တစ်ပြားတစ်ချပ်မျှ မယူဘဲ ရေးဆွဲပေးလေသည်
ယင်းပန်းချီကားများသည်ကား သူ၏ ရှေးဦးကျသော ပန်းချီဟန် ဖြစ်၍ သူ၏ လက်စွမ်းလက်စကို ထင်ရှားစေခဲ့လေသည်
၁၆၄၈ ခုနှစ်တွင် မျူရီလိုသည် ချမ်းသာကြွယ်ဝသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့်အိမ်ထောင်ကျပြီးလျှင် ကျွမ်းကျင်သော ပန်းချီဆရာနှင့် တွေ့ဆုံ ရင်းနှီးလျက် ၊ သူ၏ အိမ်မှာအဆိုပါ ပုဂ္ဂိုလ်တို့ စတည်းချရာဖြစ်လာ၏
မျူရီလို၏ ပန်းချီ လက်ရာများသည်လည်း ပိုမို၍ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာ၏
သူ၏ ပန်းချီရုပ်များသည် ပို၍ ပြေပြစ်လာကာ အရောင်ခြယ်ရာ၌ ပို၍ ကြည်လင်လာ၏
၁၆၅၅ ခုနှစ်တွင်မျူရီလိုသည် သူ၏ ထင်ရှားလှသော ပန်းချီကား ၂ ချပ် ဖြစ်သည့် 'စန်လီယန်ဒရို' နှင့် 'စန်အီစီဒိုရို' တို့ကို ရေးဆွဲလေသည်
ထိုပန်းချီကားများသည် ယခုအခါ ဆဲ့ဗီးကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးတွင် ချိတ်ဆွဲထားလျက် ရှိ၏
မျူရီလို၏ ပန်းချီဟန် ဒုတိယအဆင့်ကို ဖော်ပြသော ပန်းချီကားများလည်း ဖြစ်ပေသည်
မျူရီလိုသည် ၁၆၅၈ ခုနှစ်တွင် အနုပညာတံခွန်ကျောင်းတည်ထောင်ရေးကို တာဝန်ယူလျက် ၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထိုကျောင်းကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့၏
မျူရီလိုသည် ဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးအဖြစ်ဖြင့် ရွေးချယ်တင်မြောက်ခြင်း ခံရလေသည်
၁၆၆၅ ခုနှစ်တွင် မျူရီလိုသည် စန်တာ မာရီယာ လာဗလန်ကာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် တန်ဆာဆင်ရန် စက်ဝိုင်းခြမ်းကြီး ၂ ခုပေါ်တွင် ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲလေသည်
ထို ပန်းချီကားများနှင့် ထိုနောက်တွင် ရေးခြယ်သော ပန်းချီလက်ရာများသည် သူ၏တတိယနှင့် နောက်ဆုံးပန်းချီဟန်ကို ဖော်ပြသော ပန်းချီကားများ ဖြစ်ကြလေသည်
မျူရီလိုသည် ပန်းချီကားပေါင်း အမြောက်အမြားရေးဆွဲခဲ့ရာ၊ အများအပြားမှာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများအတွက် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကားများသာ ဖြစ်၏
၁၆၈၁ ခုနှစ်၌ သူသည် ကာဒစ်မြို့ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတစ်ခုတွင် ပန်းချီရေးဆွဲ တန်ဆာဆင်ရန် ငြမ်းပေါ်တက်ရာတွင် ငြမ်းပေါ်မှ လိမ့်ကျ၍ ရရှိသော ဒဏ်ရာမှ နာလှန်မထူတော့ဘဲ ၁၆၈၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
မျူရီလို၏ လက်ရာ များကို လေ့လာလိုသူတို့သည် သူ၏ ဇာတိချက်ကြွေရာ ဆဲ့ဗီးမြို့သို့ သွားရောက်၍ လေ့လာနိုင်လေသည်
သို့သော် မဒရစ်မြို့ရှိ ပရာဒို ပြတိုက်တွင်လည်းကောင်း၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ လူးဗရပြတိုက်တွင်လည်းကောင်း၊ လန်ဒန်မြို့ရှိ အမျိုးသား ပန်းချီပြတိုက်တွင် လည်းကောင်း သူ၏ လက်ရာများကို တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
စက်စက်ယိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsetyo)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စက်စက်ယိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စက်စက်ယိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၆ ဦး၊ မ ၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများတိုးတက်ရေးပါတီကို ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာအေးမောင် ဦးဆောင်၍ မေလ ၄ ရက်နေ့က နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်သို့ ပါတီတည်ထောင်ခွင့် စတင်လျှောက်ထားခဲ့သည်
ပါတီ မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုချက်ကို ယခုလ ၁ ရက်နေ့တွင် မှတ်ပုံတင်အမှတ် ၂၈ ဖြင့် ရရှိခဲ့သည်
ပါတီတွင် ဥက္ကဋ္ဌ တဦး၊ ဒု ဥက္ကဋ္ဌ ၄ ဦး (ဦးအုန်းတင်၊ ဦးတင်ဝင်း၊ ဦးစောဖြူ၊ ဦးအောင်ဘန်းသာ)၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဦးဦးလှစော၊ တွဲဘက်အတွင်းရေးမှူး ၄ ဦး (ဦးထွန်းအောင်ကျော်၊ ဦးခင်မောင်လတ်၊ ဦသာထွန်းလှ၊ ခိုင်ပြည်စိုးတို့ အပါအဝင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ၁၈ ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပါတီရုံးချုပ်ကို ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့တွင် ထားရှိကာ တနိုင်ငံလုံး အတိုင်းအတာအားဖြင့် ဝင်ပြိုင်ရန် ရည်ရွယ်သော်လည်း ရခိုင်လူမျိုး အများစုရှိသော ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် အဓိကထား ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ နှင့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် တို့သည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခဲ့သည့် ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးသည် ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
မက္ကတောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Metkataw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကြာအင်းရွှေဒိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရပ်အခေါ်မှာ မဲကတော ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြာအင်းရွှေဒိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၇၈၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၀၃၀ ဦး နေထိုင်သည်
ငပန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ရောက်ထန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရောက်ထန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃ ဦး၊ မ ၁၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၈ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဥဒကဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒကဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဆင်စွယ် (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinswei(Middle))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အမည်ရင်း - ဦးကျော်ဇောအခြားကလောင်အမည် - မောင်ကြော့ဝေမွေးဖွားရာဇာတိ - အဖ ဦးဘချစ်ဝင်း၊ အမိ ဒေါ်သန်းကြည် တို့က ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အနောက်ကမာရွတ် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့
စာပေရေးသားခြင်း - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မှ စ၍ ရုပ်ရှင်အမြုတေ မဂ္ဂဇင်းတွင် ဖော်ပြခံရသော ကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် စာပေများ ရေးသားခဲ့၊ ရေးသားနေဆဲဖြစ်
ထုတ်ဝေပြီး စာအုပ်များ - အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲခေါ်သံ (၂၀၀၁ ခုနှစ်)- ပုဂံမှ စိန်ပြာကြီးနှင့် ကျိန်စာသင့်သူများ (၂၀၀၂ ခုနှစ်)- အဆောက်အအုံ အင်ဂျင်နီယာ ဝေါဟာရများ (၂၀၀၃ ခုနှစ်)- ပန်းသခင် ကြွေလည်း မွှေးနေဆဲပါ (၂၀၀၄ ခုနှစ်)- ကမ္ဘာကျော်ကြား ဂန္ထဝင်စကားများ (၂၀၀၆ ခုနှစ်)အလုပ်အကိုင် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ စ၍ ပြည်သူ့ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းတွင် စတင် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ယနေ့အထိ ဖြစ်
နေရပ် လိပ်စာ - အမှတ် ၁၁ ဂိတ်၊ ကျိုက္ကဆံကွင်း၊ အနောက်မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊ တာမွေမြို့နယ်
ဖန်ဂရန်ရာဇီ သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်များထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်
အမြင့်သည် ၄၃၂၈ မီတာ (၁၄၁၉၉ ပေ) ရှိသည်
အရှေ့တောင်အာရှတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ကချင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် The Summiter တောင်တက်အဖွဲ့သည် ဖန်ဂရန်ရာဇီတောင်ထိပ်သို့ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့ပြီး ပြန်အဆင်းတွင် အသက် ၂၈ နှစ်အရွယ် အဖွဲ့ဝင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးဖြစ်သူ မစိမ့်ထက်သည် မတော်တဆ ခြေချော်ကာ ပေလေးထောင်ခန့် အနက်ရှိ တောင်ကမ်းပါးမှ ပြုတ်ကျခဲ့ကာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ တောင်များစာရင်း
ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ကင်းချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိအမြင့် ၁၈၈ ပေမြင့်သည့် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ ၁၅၃ ပေနှင့် လုံးပတ် ၄၀၁ ပေရှိသည်
ဦးရာဇ်တော်စေတီဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
စေတီတော်တွင်း ဌာပနာတိုက်ရှစ်ခန်းရှိသည်
ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီးသော ဘုရားလေးဆူဖြစ်သည့် ကကုသန် မြတ်စွာဘုရားကို အရှေ့ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားကို တောင်ဘက် ဌာပနာတိုက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားကို အနောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ဂေါတမ မြတ်စွာ ဘုရားကို မြောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၌ ရွှေစင်သွန်းလုပ်ရည်စူး တည်ထားသည်
ဆုတောင်းပြည့်ဗျာဒိတ်တော်ရ စေတီတော်တစ်ဆူအဖြစ်ထင်ရှား၍ နှစ်စဉ်မတ်လတွင် ဘုရားပွဲကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ရေလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကုန်းလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖူးမြော်ရန်ရောက်ရှိလာသည့် ရဟန်း၊ ရှင်လူ၊ ပြည်သူများဖြင့် စည်ကားသည့် စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်သည်
ယခုအခါ ဓာတ်လှေကားဖြင့်လဲ တက်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဤဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော် ဓာတ်လှေကားမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား၊ စေတီတို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး ဓာတ်လှေကား တစ်ခုလဲ ဖြစ်သည်
ဤစေတီတော်မြတ် တည်ထားခြင်းမှာလည်း မြတ်ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်အညီ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခု၊ ဘီစီ ၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာရာ ဓညဝတီမြို့၏ အနောက်ဘက် ကစ္ဆပနဒီမြစ်၏ အရှေ့ဘက် သေလာဂီရိကျောက်တော်တောင်ထိပ်၌ သက်ဆင်းရပ်နားတော်မူ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာ ဘုရားသခင်က နောင်အခါ ဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်မွေတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော် မူမည့်နေရာဒေသများကို ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့ရာတွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ ဦးရာဇ်တော်တောင်ထိပ်တွင် ဦးခွံတော်မှ ကြွင်းကျန်သော ဓာတ်တော်များကိန်းဝပ်ပြီး ဦးရာဇ်တော်စေတီဟု တွင်လတ္တံ့ဟူ၍ ဗျာဒိတ်တော် မြွက်ကြားခဲ့ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးနောက် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်များကို ရခိုင်ဘုရင် သူရိယစက္ကမင်းထံ ပင့်ဆောင်စေလေသည်
သူရိယစက္ကမင်းနှင့် မိဖုရားရုစိတာတို့သည် သာသနာတော်နှစ် ၂၂၂ နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် တစ်ရက် နေ့တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်၌ နွားလားဥသဘတစ်မော့ (ခြောက်တောင်) စေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်လေသည်
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၃၃ ခုနှစ်၊ အေဒီ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းအုပ်ချုပ်သော မင်းဗာဘုရင်မြတ်၏သားတော် ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် မြောက်ဦးမြို့မှ အနောက်ဘက်သို့ စစ်ချီထွက်ရာတွင် ကင်းချောင်းဝအနီး၌ စခန်းချညအိပ်ရပ်နားတော်မူ၏
ညဦးအချိန်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်နှင့် သာလာမယတောင်တော်သို့ ရောင်ခြည်တော်များ ကူးယှက်ကွန့်မြူးနေသည်ကို ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် ဖူးမြော်လိုက်ရပေသည်
ထိုအခါ မင်းဖလောင်းသည် အနောက်တစ်ခွင် စစ်ချီရာတွင် အောင်မြင်ပါက စေတီတော်ကို အသစ်တစ်ဖန်ထပ်မံပြီး ဒါယကာခံယူပါမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆုတောင်းကာ စစ်ချီခဲ့လေသည်
မင်းဖလောင်းသည် အဓိဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း စစ်အောင်မြင်လာ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ တောင်ထိပ်၌ ကျောက်ညိုကျောက်သားအတိဖြင့် အမြင့်သံတောင် ၁၀၀၀ (၁၅၃ ပေ)၊ လုံးပတ်တော် မင်းလံ  (၄၀၁ ပေ) ရှိစေတီတော်ကြီးကို ပန်းရန်ကျော် ၁၀၀၀ ဖြင့် ၁၂ နှစ်တိုင် တည်ထားရာ သက္ကရာဇ် ၉၅၃ ခု၊ အေဒီ ၁၅၉၁ တွင်တည်ထားပြီးစီး ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
စေတီတော်ကြီးအတွင်း၌ ဘုရားရှင်၏ ဦးခွံတော်မှ ဓာတ်တော်ကို ထည့်တော်မူပြီး ဌာပနာလေသည်
ထို့ပြင် ရွှေပြားတင်ထားသော ပိဋကတ်သုံးပုံ၊ အဂသာဝက၊ မဟာသဝကရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ ဓာတ်တော်များကိုလည်း ဌာပနာတိုက် သွင်းတော်မူ၏
မိဖုရားစိုးမဲကျီ၏ သားရင်သွေးတမျှ ချစ်မြတ်နိုးလှသောပြည်တန်မျက်ရှင် ပတ္တမြားကိုလည်း စေတီတော်ကြီး အထက်ဌာပနာတိုက် တွင် ထည့်သွင်းတည်ထား ကိုးကွယ်ပူဇော်ထားသည်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ မိုင်းခေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းခေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၁ ဦး၊ မ ၁၈၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်မရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetma)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဝက်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၇ ဦး၊ မ ၈၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်လက်ရွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetletywei)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မာ့ခ် အယ်လီယက် ဇက်ကာဘာ့ဂ် (Mark Elliot Zuckerberg) (၁၉၈၄ မေ ၁၄ - ) သည် အမေရိကန်နိုင်ငံသား ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင်၊ ဆော့ဖ်ဝဲရေးသားသူ၊ ပရဟိတ ဒါနရှင်၊ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် လူမှုကွန်ရက်ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဖန်တီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူနေစဉ် အတန်းတူ ဒပ်စတင် မော်စကိုဗစ် (Dustin Moskovitz)၊ အက်ဒွာဒို ဆေ့ဗရင်း (Eduardo Saverin) နှင့် ခရစ် ဟယူးစ် (Chris Hughes) တို့နှင့်အတူ ကုမ္ပဏီအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်
တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား ၂၀၁၀ ခုနှစ်၏ အထူးခြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီး နှစ်ချုပ် မျက်နှာဖုံးရှင်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
စိတ္တဗေဒပညာရှင် မိခင် ခယ်ရင် (Karen) နှင့် သွားဆရာဝန် ဖခင် အက်ဒွပ် (Edward) တို့က မာ့ခ် ဇက်ကာဘာ့ဂ်အား နယူးယောက်ပြည်နယ် ဟွိုက်ပလိမ်းစ်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မာ့ခ်နှင့် အမ ရန်ဒီ (Randi)၊ ညီမ ဒေါ်နာ (Donna)၊ (Arielle) တို့နှင့်အတူ ဒေါ့ဘ်စ် ဖယ်ရီမြို့ (Dobbs Ferry) တွင် ကြီးပြင်းကြသည်
မိဘများက သူ့အား ဂျူးလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာဓလေ့အရ ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့သော်လည်း မာ့ခ်က သူသည် ကိုးကွယ်ယုံကြည်မှု မရှိသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဇက်ကာဘာ့ဂ် အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ရူပဗေဒ၊ သင်္ချာစသည့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များတွင်သာမက နိုင်ငံခြား ဘာသာရပ်များတွင်ပါ ထူးချွန်ထက်မြတ်သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း လျှောက်လွှာတွင် သူသည် အင်္ဂလိပ်အပြင် ပြင်သစ်၊ ဟီဘရူး၊ လက်တင်နှင့် ရှေးဂရိ ဘာသာများကို ရေးနိုင်ဖတ်နိုင်ကြောင်း ရေးဖြည့်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ကောလိပ်တွင် သူသည် ရှေးဟောင်း ကဗျာလင်္ကာများကို
ထင်းမယ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htinmei)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ ချောင်းကဖက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankhaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ တောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၈၇ ဦး၊ မ ၄၃၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးလည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaylel)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၉ ဦး၊ မ ၇၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်းဒါးရွာ၊ အပေါက်ဝ
ယမကပါဋိဟာရိယ  ရေ မီး အစုံစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာကဏ္ဍမ္ဗ  ကဏ္ဍ + အမ္ဗ  ကဏ္ဍ အမည်ရှိသော ဥယျာဉ်မှူး + ကြဲချ စိုက်ပျိုးအပ်သော သရက်ပင်
ကောသလမင်းကြီး၏ ဥယျာဉ်မှူးကား ကဏ္ဍ အမည် ရှိလေသည်
ထိုဥယျာဉ်မှူး မောင်ကဏ္ဍက အနံ့ အရသာနှင့်ပြည့်စုံသော ရွက်ပုံးသီး သရက်သီး တစ်လုံးကို ရရှိသောအခါ ထိုသရက်သီးကို ဘုရားရှင်အား ဆက်ကပ် လှူဒါန်းပူဇော်လေသည်
အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်မြတ်က ယင်းသရက်သီးကို အဖျော်ပြုလုပ်ကာ ဘုရား ရှင်အား ဆက်ကပ်တော်မူလေသည်
ထို ဥယျာဉ်မှူး မောင်ကဏ္ဍအား ထို သရက်စေ့ကို ဘုရားရှင်က အဖျော်ယမကာကို ဘုဉ်းပေးတော်မူရာ လမ်းခုလတ် တစ်နေရာမှာပင် ကြဲချစိုက်ပျိုးစေလေသည်
တစ်ခဏချင်းအတွင်းမှာပင် အတောင် (၅၀)ခန့် မြင့်၍ သရက်ကိုင်း တစ်ကိုင်းတစ်ကိုင်းတွင် အတောင် (၅၀)ခန့် ရှည်သော အကိုင်းအခက် အရွက် အသီးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော သရက်ဖြူပင်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်
ထိုကဏ္ဍမ္ဗ သရက်ဖြူပင်ရင်းကို အခြေခံကာ ဘုရားရှင်သည် ယမကပါဋိဟာရိယ ( ရေမီးအစုံအစုံ တန်ခိုး ပြာဋိဟာ)ကို ပြတော်မူလေသည်
ရှေးဦးစွာ အလွန် ကြီးမားသော ရတနာစင်္ကြံတော်ကြီးကို ကောင်းကင်တွင် ဖန်ဆင်းတော်မူလိုက်၏
အဘိညာဏ်စတုတ္ထစျာန်ဖြင့် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်တော်မူ၏
မီးအလျှံ ထွက်ဖို့ရန် တေဇောကသိုဏ်းလျှင် အာရုံ ရှိသော တေဇောကသိဏစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူရ၍ ရေအယဉ် တသွင်သွင် စီးထွက်ဖို့ရန် အာပေါကသိုဏ်း လျှင် အာရုံရှိသော အာပေါကသိဏစျာန်သမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူကာ ရေမီး အစုံအစုံ တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူလေသည်
အဘိညာဏ် ဝင်စားမှု စွမ်းအား က အလွန်လျင်မြန်သောကြောင့် ရေနှင့် မီးတို့သည် အစုံလိုက် အစုံလိုက် ပြိုင်တူထွက်နေသည်ဟု ဖူးမြင် ရသူတို့၏ စိတ်တွင် တွေ့မြင်နေရပေသည်
(၁) အထက်ပိုင်းကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အောက်ပိုင်းကိုယ်တော်မှ ရေအယဉ် တသွင်သွင် စီးလျက်ရှိ၏
တစ်ဖန် အောက်ပိုင်းကိုယ်တော်မှ မီးအလျှံများ တဖွားဖွားထွက်၍ အထက်ပိုင်း ကိုယ်တော်မှ ရေအယဉ် တသွင်သွင် စီးလျက်ရှိ၏
(၂) ရှေ့ဖြစ်သော ရူပကာယတော်မှ မီးအလျှံ၊ နောက်ဖြစ်သော ရူပကာယတော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် နောက်ဖြစ်သော ရူပကာယတော်မှ မီးအလျှံ၊ ရှေ့ဖြစ်သော ရူပကာယတော်မှ ရေအယဉ်
(၃) လက်ျာမျက်လုံးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲမျက်လုံးတော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲမျက်လုံးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာမျက်လုံးတော်မှ ရေအယဉ်
(၄) လက်ျာနားတွင်းတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲနားတွင်းတော်မှ ရေအယဉ်၊ တစ်ဖန် လက်ဝဲနားတွင်းတော်မှမီးအလျှံ၊လက်ျာနားတွင်းတော်မှ ရေအယဉ်
(၅) လက်ျာ နှာခေါင်းပေါက်တော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲ နှာခေါင်းပေါက်တော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲ နှာခေါင်းပေါက်တော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာ နှာခေါင်းပေါက်တော်မှ ရေအယဉ်
(၆) လက်ျာပခုံးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲပခုံးတော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲပခုံးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာပခုံးတော်မှ ရေအယဉ်
(၇) လက်ျာလက်တော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲလက်တော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲလက်တော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာလက်တော်မှ ရေအယဉ်
(၈) လက်ျာနံပါးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲနံပါးတော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲနံပါးတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာနံပါးတော်မှ ရေအယဉ်
(၉) လက်ျာခြေတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ဝဲခြေတော်မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ဝဲခြေတော်မှ မီးအလျှံ၊ လက်ျာခြေတော်မှ ရေအယဉ်
(၁၀) လက်ချောင်းတော် ခြေချောင်းတော် ဆယ်ဆူ ဆယ်ဆူတို့၏ အကြားအကြားမှ မီးအလျှံ၊ လက်ချောင်း တော် ခြေချောင်းတော် ဆယ်ဆူ ဆယ်ဆူတို့မှ ရေအယဉ်
တစ်ဖန် လက်ချောင်းတော် ခြေချောင်းတော် ဆယ်ဆူ ဆယ်ဆူတို့မှ မီးအလျှံ၊ လက်ချောင်းတော် ခြေချောင်းတော် ဆယ်ဆူ ဆယ်ဆူတို့၏ အကြား အကြားမှ ရေအယဉ်
(၁၁) တစ်ခုတစ်ခုသော မွေးညင်းတွင်းတော်မှ မီး အလျှံ၊ အခြား တစ်ခုတစ်ခုသော မွေးညင်းတွင်းတော်မှ ရေအယဉ်
(၁၂) တစ်ဆူတစ်ဆူသော မွေးညင်းတော်မှ မီးအလျှံ၊ အခြား တစ်ဆူတစ်ဆူသော မွေးညင်းတော်မှ ရေအယဉ် ---တသွင်သွင် ပြောင်းလဲကာ ဖူးလိုက်တိုင်း အဆင် ကွဲသဖြင့် အံ့အဲ၍မဝ ချီးပ၍မကုန် ရောင်ခြည်တော် ခြောက်ပုံတို့နှင့်တကွ အစုံအစုံသော ရေမီးတန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူလေသည်
ဤယမိုက်ပြာဋိဟာအကြောင်းဟောသော မူရင်းပါဠိတော်ကား--တို့၌ရှိသည်၊ အစုံအစုံဟူရာ၌ ရေနှင့်မီးအစုံ၊ ရောင်ခြည်တော် ၆-ပါးတို့၏ အညိုအရွှေစသည့် အစုံ၊ ဣရိယာပုထ် ၄-ပါး၌ ဘုရားအစစ်နှင့် ရုပ်ပွားဘုရားအစုံ ဤသို့အကျဉ်းအားဖြင့် ၃-စုံရှိသည်
ထွက်ပေါ်ရာဌာန အနေအားဖြင့် ၁၂-ဌာန  ၁၂-စုံ လာသည်၊ ၎င်းတို့မှာ (၁) အထက်ကိုယ်နှင့် အောက်ကိုယ် ၁-စုံ၊ (၂) ရှေ့ကိုယ်နှင့် နောက်ကိုယ် ၁-စုံ၊ (၃) လက်ဝဲနှင့် လက်ယာ မျက်စိ ၁-စုံ၊ (၄) နား ၂-ခု ၁ စုံ၊ (၅) နှာခေါင်း ၂-ခု ၁-စုံ၊ (၆) ပခုံး ၂ ခု ၁-စုံ၊ (၇) လက် ၂-ခု ၁-စုံ၊ (၈) နံပါး ၂-ခု ၁-စုံ (၉) ခြေ ၂-ခု ၁-စုံ၊ (၁၀) လက်ချောင်းနှင့် လက်ချောင်းအကြား ၁-စုံ၊ (၁၁) မွေးညင်း ၂-ချောင်းလျှင် ၁-စုံစီ၊ (၁၂) မွေးညင်းပေါက် ၂-ခုလျှင် ၁ စုံစီ၊ ဤ ၁၂-စုံ အနက် ဘုရားရှင်၏ အထက်ပိုင်းကိုမှ တောက်မီလျှံဖြစ်ပေါ်လျှင် အောက်ပိုင်း ကိုယ်မှ ရေအလျဉ်ဖြစ်ပေါ်သည့်၊ အောက်ပိုင်းကိုယ်မှ မီးတောက်မီးလျှံ ဖြစ်ပေါ်လျှင် အထက်ပိုင်းကိုယ်မှ ရေအလျဉ်ဖြစ်ပေါ်သည်
ကျန် ၁၁-စုံ၌လည်း နည်းတူပင် ဖြစ်သည်
ရောင်ခြည်တော် ၆-သွယ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်း ဤ ၁၂-စုံ ၁၂-ဌာနတို့မှ အစုံအစုံထွက်ပုံကို ချဲ့ထွင်သိအပ်၏၊ ဘုရားအစစ်က စင်္ကြံကြွနေလျှင် ရုပ်ပွားဘုရားက ရပ်တော်မူသည်၊ ဤသို့စသည်ဖြင့် အစုံဖြစ်ပုံကို သိအပ်၏
ဤသို့ ယမိုက်ပြာဋိဟာတန်ခိုးကို ဘုရား ဖြစ်ပြီးနောက် ၁၅-ရက်မြောက် အနိမိသသတ္တာဟ အဆုံး၌တစ်ကြိမ်၊ ကပိလဝတ် နေပြည်တော် ဆွေတော် မျိုးတော် အစည်းအဝေး၌တစ်ကြိမ်၊ ပါထိကပုတ္တအစည်းအဝေး၌ တစ်ကြိမ်၊ ၇-ဝါမြောက် သာဝတ္ထိပြည် ကဏ္ဍမည်သော ဥယျာဉ်မှူး-စိုက်ပျိုးအပ်သော သရက်ပင်ရင်း၌ တစ်ကြိမ်အားဖြင့် ၄-ကြိမ် အကြီးအကျယ် ပြတော်မူသည်
ထိုတွင် ကပိလဝတ်ပြည်၌ ပြအပ်သော တန်ခိုးပြာဋိဟာပွဲ၌ မရေတွက်နိုင်သော နတ်ဗြဟ္မာတို့ သစ္စာ ၄-ပါး ထိုးထွင်း သိကြသည်
သာဝတ္ထိပြည် တန်ခိုးပြာဋိဟာပွဲ၌ ကုဋေ ၂၀-သောဝေနေယျတို့ သစ္စာ ၄-ပါး၊ ထိုးထွင်း သိကြသည်
ဤအရာ၌ ရေမီးအစုံ ထွက်၏ ဆိုသော်လည်း တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထွက်သည်မဟုတ်၊ တစ်ခုဖြစ်ပေါ်ပြီးမှ အခြားတစ်ခု ဖြစ်ပေါ် ခြင်းသာဖြစ်သည်၊ အကြောင်းကားစိတ် ၂-ခု တို့ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ဖြစ်ပေါ်ရိုး မရှိသောကြောင့်တည်း
ဘုရားရှင်တို့ ဘဝင်စိတ်ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏လျင်မြန်ခြင်း၊ ဈာန်အဘိညာဉ်တို့ ဝင်စား၌ ဝသီဘော်လေ့လာနိုင်နင်းခြင်းတို့ကြောင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်းကဲ့သို့ ဖြစ်ခြင်း ဖြစ်ပေသည်
အနည်းငယ် ချဲ့ရသော် ညိုသော ရောင်ခြည်တော် ထွက်ပေါ်စေရန်အတွက် နီလကသိုဏ်းကို ဝင်စားတော်မူရသည်၊ ရွှေသော (ဝါသော) ရောင်ခြည်တော်ထွက်ပေါ် ရန်အတွက် ပီတကသိုဏ်းကိုတော်မူရသည်
နီသောရောင်ခြည်တော်ထွက် ပေါ်ရန်အတွက် လောဟိတကသိုဏ်းကို ဝင်စားတော် မူရသည်၊ မီးအစုံ ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် တေဇောကသိုဏ်းကို ဝင်စားတော် မူရသည်၊ ရေအလျဉ် ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် အာပေါကသိုဏ်းကို ဝင်စားတော်မူရသည်
ဆင်ခြင်သော အာဝဇ္ဇနဝီထိ ပရိကမ္မဝီထိ အဓိဋ္ဌာနဝီထိ စိတ်တို့သည်လည်း သီးခြား သီးခြားတို့သာ ဖြစ်ကြသည်၊ အလွန်လျင်မြန်သည့်အတွက် ကြည့်ရှူရသူတို့အဖို့ ရေနှင့် မီး ပြိုင်တူ အစုံလိုက် ထွက်ပေါ်လာသည်ဟု ထင်ကြရသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင် သာဝတ္ထိပြည်၌ ယမိုက်ပြာဋိဟာ ပြခြင်း၏ အကြောင်းကို တို့၌ လာသော ရာဇဂြိုဟ်သေဋ္ဌေး၏ ဝတ္ထုနှင့် တကွ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်သို့ တက်တော်မူသည်အထိ၊ တို့၌ ကြည့်အပ်၏
ထို့ပြင် သာသနာတော်ကုန်ဆုံး၍ ဓာတ်တော်များ ပရိနိဗ္ဗာန် စံမည့်နေ့၌လည်းအားလုံးသော ဓာတ်တော်များသည်ဗောဓိမဏ္ဍိုင်၌ စုဝေး၍ ဘုရားအသွင်ကိုယူပြီးလျှင် ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြတော်မူကြလိမ့်ဦးမည်
တို့၌ကား ကြီးစွာသော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြလိမ့်မည်ဟု သာမညလာသည်
ဤမိုက်ပြာဋိဟာကို ဘုရားရှင်သာလျှင် ပြနိုင်သည်၊ အခြားသော သာဝကရဟန္တာတို့ မပြနိုင်၊ အသာဓာရဏ ဉာဏ်တော် ၆-ပါး အနက် တတိယဉာဏ်တော်ဖြစ်သည်
ပါဠိတော်တို့၌ကား ယမကပါဋိဟီရ ပုဒ်ဖြင့် ဟောတော်မူသည်၊ များစွာသော အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ကား ယမကပါဋိဟာရိယ-ဟု တွေ့ရသည်
တို့၌လည်း ကြည့်ရှု အပ်၏)
မိုးညှင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက် စကြိုသူမြတ်နှင့် မင်းကျောင်းသူမြတ်တို့က ဗသျှုဆိုးမုနိကိန်းနှင့် ကြိုက်ကြုံသဖြင့် သက္ကရာဇ်ဖြိုတော်မူပါ၊ ဟု မိန့်ဆိုတော်မူ ကြသောကြောင့် မင်းတရားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၈ဝဝ-ပြည့်နှစ်တွင် ဖြိုတော်မူ၏
ထိုနှစ်အတွင်းဝယ် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ထူးခြားစွာ တဘောင်ပေါ်လာသည်
ထိုတဘောင်ကား-ဘုရားရှစ်သောင်း၊ လေးထောင်ဆောင်း၍၊ ကိန်းအောင်းစံရန်၊ စမ္မခဏ်သည်၊ သန်တောင်ဖြိုးမြင့် စွင့်စွင့်လေ
အကိုက်လေးဖော်၊ မြေမှပေါ်သည်၊ သျှင်ကျော်လေးဦး ခူးလိမ့်လေ
ရနံ့ငယ်ကြိုင်လှိုင်၊ မွှေးပျံ့ဆိုင်၊ နှစ်ခိုင်ပွင့်လန်း၊ ပြည်သူ့ပန်း
ထိုတဘောင်သီချင်းသည် မြို့တွင်းမြို့ပြင် ထက်ဝန်းကျင်တို့၌ သီဆိုသူပေါ၍ အကျော်တစောဖြစ်နေလေသည်
ထိုအခါ သက်ကြီးရွယ်ရင့် ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့မြောက် ငှက်ပစ်တောင်၏အရှေ့၊ ထူပါရုံအရာမ်၏အနီး သီဟပတေ့ကြီး ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသော ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးသော ငှက်ပစ်တောင်ဆရာတော်ဟုလည်းကောင်း ထူပါရုံဆရာတော်ဟုလည်းကောင်း ထင်ရှားသော ဆရာတော် သျှင်သီလာစာရာဘိဓဇထံသို့ သွားရောက်၍ လျှောက်ထားကြလေသည်
ထိုအခါ ဆရာတော်ဘုရားက  ပေဟူသည်ကား စာဖြစ်သည်၊ ပေပင်မည်သောကြောင့် စာပေကျမ်းဂန်တွင် အထူးသိမြင်နှံ့စက်သော ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ယူရမည်၊ ယခုမူ ပေတစ်ပင် လည်း မဟုတ်၊ ပေလေးပင် ဖြစ်သောကြောင့် ပိဋကတ်တော် ချောက်ချားနိုင်သော သျှင်ကျော်လေးပါးတို့ ပေါ်လိမ့်မည်၊  ဟု မိန့်ကြားတော်မူ၏
ထိုအခါမှစ၍ တောင်တွင်းကြီး တစ်မြို့လုံး၌  ပေလေးပင် သျှင်လေးပါး  ပေါ်လိမ့်မည်ဟူသော စကားသည် အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်နေလေသည်
ထိုတပေါင်ပေါ်ပြီး၍ ၁၅-နှစ်မျှ ရှိသောအခါ သက္ကရာဇ် ၈၁၅-ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြောက်ဘက်ရှိ မြို့လုလင်ရွာ၊ သတိုးထမ်းရွာနှင့် မန်ကျည်းယောင်ရွာတို့၌ နိမိတ်အဖြစ်ဖြင့် မြေမှ ပေစို့ကြီး လေးခု ပေါ်ထွက်လာရာ မြို့သူ မြို့သားတို့မှာ ဝမ်းသာအားရ ဖြစ်ကြကုန်၏
ထိုသက္ကရာဇ်မှာပင် မြို့လုလင်အရှေ့ပိုင်း၌ အဖဦးသောကြာ၊ အမိဒေါ်နှင်းဆီတို့တွင် သျှင်ဥတ္တမကျော်လောင်းလျာ သတိုးသားကို ဖွားမြင်လေသည်
နံတော် တနင်္ဂနွေသား ဖြစ်၍ ငယ်မည်ကို မောင်ဥက္ကာဟု ခေါ်လေသည်
ထိုနေ့ရက်မှာပင် သတိုးထမ်းရွာ၌လည်း ရှင်အုန်းညိုကို ဖွားမြင်သည်
ထို့နောက် ခြောက်ရက်မြောက်သောနေ့တွင် မြို့လုလင်အရှေ့ပိုင်း၌ပင် သျှင်မဟာသီလဝံသလောင်းလျာကို အဖဦးကြည်၊ အမိ နတ်ထိန်းကြီး ဒေါ်ဒွေးတို့မှ ဖွားမြင်သည်
နံတော် သောကြာသား ဖြစ်၍ ငယ်မည်ကို မောင်ညိုဟု ခေါ်လေသည်
မောင်ညိုကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် လေးရက်မြောက်သော နေ့တွင် သျှင်ခေမာလောင်းလျာကိုလည်း မန်ကျည်းယောင်ရွာ၌ မွေးဖွားပြန်သည်
နံတော် တနင်္လာသား ဖြစ်၏
မိဘမည်ရည်နှင့် ငယ်မည်ကို မသိရပေ
သျှင်ဥတ္တမကျော်လောင်းလျာ မောင်ဥက္ကာသည် ခုနစ်နှစ်သားအရွယ်တွင် နတ်မှီးလင်းဆရာတော် သျှင်သီလာစာရာဘိဓဇထံ၌ စာပေတို့ကို သင်ကြားသည်
မောင်ဥက္ကာသည်ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပဋိဘာန် ထက်သန်သူ ဖြစ်၍ လက်တန်းကဗျာများကို စပ်ဆိုနိုင်သူ ဖြစ်၏
သျှင်မဟာသီလဝံသလောင်းလျာ မောင်ညိုသည်လည်း တစ်ကျောင်းတည်းသားချင်း ဖြစ်၍ ညီရင်းအစ်ကိုတမျှ ခင်မင်ကြလေသည်
မောင်ဥက္ကာသည် သက္ကရာဇ် ၈၃၁-ခုနှစ်၊ အသက် ၁၅-နှစ်သားအရွယ်တွင် သျှင်သာမဏေ ဘောင်အတွင်းသို့ သွတ်သွင်းချီးမြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဘွဲ့မည်ကို သျှင်ဥတ္တမဟု မှည့်ခေါ်သည်
သက္ကရာဇ် ၈၃၅-ခုနှစ်တွင် အသက်အရွယ်စေ့သဖြင့် ရဟန်းဘဝကို ယူတော်မူသည်
သက္ကရာဇ် ၈၅၉-ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်သျှင်ဥတ္တမသည် ရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်တော်မူခဲ့၏
အင်းဝမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်တွင် မိတ်ဆွေဖြစ်သူ သျှင်သီလဝံသအား ရုတ်တရက် ရှာဖွေမရသဖြင့် ဓမ္မာရုံတစ်ခုသို့ ဝင်ရောက်တည်းခိုရလေသည်
ထိုအခိုက် စကားတတ်သဖြင့် လွှတ်ရုံးငါးရပ်ကပင် ပယ်ထားခြင်း ခံရသော ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းနှင့် တွေ့ရလေသည်
မောင်ကျဘမ်းသည် ဆရာတော်၏ အသွင်အပြင်ကို ကြည့်၍ တောထွက်ရဟန်းကြီးဟု မှတ်ထင်သဖြင့် ဦးချဝတ်တွားခြင်း မပြုဘဲ ဆရာတော့်ရှေ့တွင် တင်ပလ္လင်ခွေထိုင်၍ မလေးစားသော အမူအရာဖြင့်  ဦးပဉ္စင်းကြီး၊ ဘယ်အရပ်က ကြွလာသနည်း၊  ဟု မေးသည်
ထိုအခါ ဆရာတော်က  ငါသည် တောင်တွင်းကြီးမြို့က ကြွလာခဲ့သည်၊ ငါသည် ဤရတနာပူရ အင်းဝနေပြည်တော်သို့ တစ်ခါတစ်ခေါက်မျှလည်း မရောက်ဖူးပါ၊ အသိမိတ်ဆွေ ဖြစ်သော ရဟန်းအပေါင်းအသင်းလည်း မည်သည့်ကျောင်းမှ နေသည်ဟု မသိရဘဲ ရှိသည်
ဆွမ်းစားရန် အချိန်လည်း နီးကပ်လှပြီဖြစ်လို့ ဤအရပ်၌ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးစာ ဆွမ်းကို ဖိတ်ကြားရလျှင် ရနိုင်မည်လား၊  ဟု မေးသည်
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းကလည်း မိမိဝါသနာအလျောက် မောက်မာစွာဖြင့်ပင်  သာသနာတော် နေလိုလလို ထွန်းပနေသည့် ဤအင်းဝနေပြည်တော်ကြီးမှာ ဆွမ်းတစ်အုပ်စာမျှကို အဘယ့်ကြောင့် မေးနေရသနည်း၊ ဦးပဉ္စင်းကြီး တစ်ပါးစာမျှကို မည်သူ့အိမ်မှာမဆို ပါးရိုက်ပြီး အလှူခံတော့ ရနိုင်သည်၊  ဟု မချေမငံ ပြောမိလေသည်
ဆရာတော်သည် မောင်ကျဘမ်း၏ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း မြို့တွင်းသို့ ကြွ၍ မောင်ကျဘမ်းအိမ်ကို ရှာပြီးလျှင် ဇနီးသည်အား ပါးကိုရိုက်၍ ဆွမ်းဖိတ်လေတော့သည်
ဤကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ဆရာတော်နှင့် မောင်ကျဘမ်းတို့သည် အကြီးအကျယ် ပြဿနာဖြစ်ကြရသည်
နောက်ဆုံး၌ ဆရာတော်ကသာလျှင် အနိုင်ရ၍ စကားအရာ၌ အလွန်အကွေ့အဝိုက်များသော မောက်ကျဘမ်းမှာ အရှုံးပေးလိုက်ရသည်
မည်သူမျှ တုပ၍ မပြောနိုင်သော မောင်ကျဘမ်း၏ မာန်စွယ်ကို ချိုးနှိမ်လိုက်သောကြောင့် ဆရာတော်၏ နာမည်သည်လည်း နေပြည်တော်အင်းဝ၌ တစ်ဟုန်တည်း ကျော်ကြားလာသည်
မောင်ကျဘမ်းသည်လည်း မာန်စွယ်ကျိုးရုံမျှ မကဘဲ ဆရာတော်အား ကြည်ညိုလာသဖြင့်  ယနေ့မှ စ၍ တပည့်တော်အား ပစ္စည်းလေးပါး ဒကာဟူ၍ မှတ်တော်မူပါဘုရား၊  ဟု လျှောက်ထားလေသည်
ထို့နောက် ဆရာတော်က  ငါတည်းဟူသော မာန်မာန တက်ကြွထောင်လွှားသူတိုင်းသည် တစ်နေ့သောအခါ၌ မိမိအတွက် မာန်မာန ကျိုးပေါက်ဖွယ်ရာ ကြုံတွေ့လာပြီး အန္တရာယ် ရောက်တတ်ချေ၏၊ လောဘ ဒေါသ မောဟဆိုသည့် တရားများ ဖုံးလွှမ်းလာပါက နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်သင့်ပါလျက် မရောက်ဘဲရှိချေသည်၊  စသည်ဖြင့် ဓမ္မကထာကို ဟောကြားပြသလေသည်
ခုံတော်မောင်ကျဘမ်းကဲ့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်မျိုးကို နှိမ်နင်းတော်မူလိုက်သဖြင့် ဆရာတော်၏ ဘွဲ့မည်မှာလည်း သျှင်ဥတ္တမဘွဲ့တွင် ကျော် ပုဒ်ကိုထည့်၍ ' သျှင်ဥတ္တမကျော် ' ဟုထင်ပေါ်ကျော်စောလာလေတော့သည်
အင်းဝခေတ်၊ ဒုတိယမင်းခေါင်ဘုရား လက်ထက် ထင်ရှားတော်မူကြကုန်သော သျှင်မဟာသီလဝံသ၊ သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ၊ သျှင်ဥတ္တမကျော်တို့ကို လေ့လာလျှင် သျှင်မဟာသီလဝံသနှင့် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ဆရာတော်တို့သည် မင်း၏ကိုးကွယ်မှုခံ နေပြည်တော် ဆရာတော်များ ဖြစ်လာကြသည်ကို တွေ့ရသည်
သျှင်ဥတ္တမကျော်မှာ မူကား မင်းတရားက ကျောင်းဆောက်ကိုးကွယ်ပါရစေဟု အကြိမ်ကြိမ် ပင့်လျှောက်တော်မူသော်လည်း လက်မခံ
ငြင်းပယ်တော်မူလျက် မိမိသတင်းသုံးရာ တောကျောင်းနှင့်သာ ရာသက်ပန် မွေ့လျော်တော်မူလေသည်
ဒုတိယဘုရင်မင်းခေါင်လည်း ဆရာတော်၏ စာပေဂုဏ်သတ္တိကို မြတ်နိုးကိုးစားတော်မူသည့်အလျောက် သျှင်မဟာရဋ္ဌသာရနှင့် သျှင်မဟာသီလဝံသတို့ကဲ့သို့ ချီးမြှောက်ပူဇော်လိုရကား ရွှေနန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်တော်မူပြီး နေပြည်တော်အင်းဝ၌ သီတင်းသုံးတော်မူပါရန် လျှောက်ထားလေသည်
ထိုအခါ ဆရာတော်က မိမိသည် အရညကင်မှီ၍ တော၌ နေရသည်ကိုသာ နှစ်သက်သဖြင့် ရွှေမြို့တော်၌ မနေလိုကြောင်း မိန့်ကြားသည်
ဘုရင်မင်းခေါင်လည်း မိမိဆန္ဒအတိုင်း မဖြစ်သော အခါတွင် ဆရာတော် တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်ကြွသောအခါ များစွာသော ပူဇောသက္တာရတို့ကို ပြုတော်မူ၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့ အရောက် ဝတ္ထုကံဆိုင်ရာ လူတစ်ကျိပ်တို့နှင့် ပို့ဆောင်စေလေသည်
ဆရာတော် သျှင်ဥတ္တမကျော်သည် တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိပြီးနောက်မိမိဝါသနာပါရင်းအတိုင်း တောရဆောက်တည်တော်မူလေသည်
ထိုအခါ ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာကိုကြည့်ရှုတော်မူ၍ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေဖြစ်သော ကပ္ပိလဝတ်နေပြည်တော်သို့ ကြွချီတော်မူခန်းတွင် လောကဓာတ်အလုံး ညွတ်ပျောင်းပူဇော်ဟန်ကို ဖွဲ့ဆိုတော်မူ၍ တောလားလင်္ကာကြီးများကို ရေးသားတော်မူ၏
ဆရာတော် ရေးသားသော တောလားလင်္ကာကြီးများမှာ ၉-ပုဒ်မျှ ရှိပေသည်
ထိုတွင် စက်ဆယ့်နှစ်လီ၊ ဒွါဒသီတွင်၊ သုံးလီဥတု၊ လက်ဝဲလုသား၊  အစချီ လင်္ကာ ၈-ပုဒ်မှာ ကပ္ပိလဝတ်ပြည်ကြွခန်း တောလားများ ဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ပုဒ်မှာကား ဆရာတော်၏ ဆုပန်လင်္ကာ ဖြစ်သည်
ဆရာတော်သည် ဘုရားဆုကို ပန်တော်မူကြောင်း ဖော်ပြ၍ အရိမေတ္တေယျဘုရားရှင် လက်ထက်၌ ဗောဓိလောင်းလျာအဖြစ် ဗျာဒိတ်တော် ခတ်နှိပ်ခံရပါလိုကြောင်းကို ကိုးပုဒ်သျှင်ပင်၊ အံ့ချီးတင်သည်၊ ငါလျှင်လည်းကောင်း၊ ဗောဓိလောင်းဟု၊ ငြိမ့်ညောင်း တံဆိပ်၊ ရွှေဗျာဒိတ်ဖြင့်၊ ခတ်နှိပ်သေချာ၊ နှုတ်ဩဘာသည်၊၊ မြဲစွာဖြစ်လိမ့် လမှန်တည်း
ဟူ၍ ဖွဲ့ဆိုပန်ယူထားလေသည်
သက္ကရာဇ် ၈၈၂-ခု ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိလက်ထက်တွင်လည်း မင်းတရားသည်ဆရာတော်အား ဖူးမြင်ကြည်ညိုလိုသဖြင့် နေပြည်တော်သို့ ပင့်ခေါ်စေလေသည်
ထိုအချိန်တွင်ဆရာတော်သည် ဟံသာဝတီနယ်စပ်၊ ရိုးမတောင်ပြတ်၊ နွားဝန်တင်စခန်း ကမ္ဘားစောက်ရွာဟုခေါ်သော အိမ်ခြေ ၅ဝ-ခန့်ရှိသည့် ရွာကလေးကို အမှီပြု၍ တောရဆောက်တည်နေလေသည်
ဆရာတော်သည် ထိုကျောင်းငယ်လေး၌ နေတော်မူစဉ် ဘုရင့်အမှုထမ်းများက လာရောက်ပင့်ဆောင်ကြသဖြင့် အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ဒုတိယအကြိမ်မြောက် ကြွရောက်တော်မူရပြန်လေသည်
ထိုအချိန်တွင် ဆရာတော်သည် သက်တော် ၆၇-နှစ်၊ ဝါတော် ၄၇-ဝါမျှ ရှိနေလေပြီ
အင်းဝသို့ရောက်သည်တွင် ရွှေနန်းကြော့ရှင် ဘုရင်နရပတိမင်းတရားက  ဒကာတော်ကို ချီးမြှောက်သောအားဖြင့် အင်းဝနေပြည်တော်၌ သီတင်သုံးတော်မူပါ၊ ဟု လျှောက်ထားသည်
ထိုအခါ ဆရာတော်က  ဒကာတော်မင်းကြီး၊ တောသုံးထောင်၌ ကျက်စား ပျော်မြူးလေ့ရှိသော ကေသရာဇာ ခြင်္သေ့မင်းအား နံ့သာအခိုးအထုံတို့ဖြင့် လိမ်းကျံ၍ ထီးဖြူအုပ်မိုးထားလင့်ကစား ပျော်မြူးနိုင်မည် မဟုတ်ပါ၊ မိမိကျက်စားရာ တောရပ်ခန်းဝါကိုသာ လွမ်းရှာလိမ့်မည်၊ ထို့အတူ ဆရာတော်သည်လည်း ခမည်းတော်မင်းတရား လက်ထက်ကပင် နေပြည်တော်ကဲ့သို့ မြို့ကြီးများတွင် မနေနိုင်သဖြင့် တောရပ်ဒေသသို့ ကြွရောက် သီတင်းသုံးခဲ့သည်၊ ယခုမူကား အသက်အရွယ်လည်း အိုမင်းရင့်ရော်လာပြီဖြစ်ရာ သာ၍ပင် နေပြည်တော်၌ မနေလိုတော့ပါ၊ သို့ဖြစ်၍ တောအရပ်သို့သာ ပြန်၍ တရားအားထုတ်ပါတော့မည်၊  ဟု မိန့်ကြားတော်မူသည်
ထို့ကြောင့် မင်းတရားကလည်း  ဆရာတော် စိတ်ချမ်းသာမည့် နေရာ၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူပါဘုရား၊ ဟု ပြန်လည်လျှောက်ထားရတော့၏
ဆရာတော်သည် နေပြည်တော်၌ သုံးလခန့်နေပြီး၍ မိမိနေရပ်ဇာတိဖြစ်သော တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်လည်ကြွရောက်တော်မူခဲ့၏
ရောက်လျှင် မိမိငယ်စဉ်က နေထိုင်ခဲ့သော ငှက်ပစ်တောင်အနီး ရတနာဗိမာန်ကျောင်းတော်၌ နေတော်မူ၏
ရွှေနန်းကြော့ရှင်ဘုရင် နရပတိကလည်း ထိုကျောင်းတော်ကြီးကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ အသစ်တစ်ဖန် ဆောက်လုပ်ခြင်း စသော ကုသိုလ်တို့ကို အားတက်သရော ပြုလုပ်၍ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကိုလည်း အမြဲမပြတ် ပူဇော်လေသည်
ဤကဲ့သို့ သာသနာ့တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တော်မူရင်း သက္ကရာဇ် ၉ဝ၄-ခုနှစ်၊ သက်တော် ၈၉-နှစ်၊ ဝါတော် ၆၉-ဝါအရတွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ပျံလွန်တော်မူလေသည်
ဆရာတော် သျှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားသော စာပေဟူ၍ ယနေ့တွေ့ရှိနေရသည်မှာ တောလားလင်္ကာကြီး ၉-ပုဒ် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင်လည်း ဆရာတော်ရေးသားသော စာပေကျမ်းဂန်များဧကန်ရှိဦးမည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
သို့ရာတွင် တိကျစွာ မပြောနိုင်ကြပေ
ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းတွင်ကား ဆရာတော် ရေးသားခဲ့သည်ဆိုသော ကျမ်းများကို ဖော်ပြထား၏
ထိုကျမ်းတို့မှာ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်နိသျ၊ မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော်နိသျ၊ပေဋကောပဒေသပါဠိတော်နိသျ၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်နိသျ၊ ဝိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊ သစ္စသံခိပ်ဋီကာသစ်နိသျ၊ ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်နိသျ၊ အဘိဓမ္မာဝတာရ ဋီကာသစ်နိသျ၊ သဒ္ဒသာရတ္ထဇာလိနီစာကိုယ်နိသျ၊ ဝဇီရသာရတ္ထသင်္ဂဟစာကိုယ်နိသျ၊ ကစ္စာယနဘေဒစာကိုယ်နိသျ၊ဝါစကောပဒေသစာကိုယ်နိသျ တို့ ဖြစ်ကြ၏
ထို့ပြင် ' ဂန္ထကာရက္ကမပျို့' ကိုလည်း ရေးသားပြုစုသေးသည်ဟု ဆိုသည်
ဖော်ပြပါကျမ်းဂန်များကို ဆရာတော်သျှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားခဲ့သော်လည်း နိဂုံး၌ စာပြုပုဂ္ဂိုလ်အမည်မထည့်သွင်းသောကြောင့် ဆရာတော် ရေးသားသည်ဟု မသိရဘဲ ရှိသည်
ဂန္ထကာရက္ကမပျို့ကိုကြည့်သောအခါမှ ဆရာတော် ရေးသားကြောင်း သိရှိရသည်ဟု ဆိုလေသည်
ဂန္ထကာရက္ကမပျို့တွင် ဆိုဟန်ကား -"ပဋိသမ္ဘိဒါ၊ မဟာနိဒ္ဒေသ၊ ပေဋကနှင့်၊ ဓမ္မသင်ခေါ်၊ ပါဠိတော်မှ၊ ဝိနယသင်္ဂဟာ၊ အဋ္ဌကထာပြင်၊ သစ္စာသံခိပ်၊ ခုဒ္ဒသိက်မည်ရှိ၊ အဘိဓမ္မ၊ ဝတာရလှစ်၊ ဋီကာသစ်မူ၊ ကျမ်းသုံးဆူမှ၊ သဒ္ဒသာရတ္ထဇာလိ၊ ဝဇိရသာရ၊ ကစ္စာယနဟု၊ ဝါစကောပဒေသ ခေါ်ဆို၊ စာကိုယ် နိဿရည်း၊ မှီရာနည်းကို၊ သိပ်သည်းသေချာ၊ ရှိစေငှာပ၊ သဒ္ဒါပုဒ်ပါဌ်၊ တည်းဖြတ်ပြုစု၊ ဗဟုပကာရ၊ ဖြစ်ကြစေလို၊ ပုဂ္ဂိုလ်ထင်ပေါ်၊ ဥတ္တမော်တွင်၊ ကျော်တစ်လုံးရ၊ ထင်နာမနှင့်၊ ... "ဟူဘိ၏
သို့ရာတွင် ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းဆရာ အထောက်အထားပြုသော ပျို့ကိုလည်း ယနေ့အထိ မတွေ့ရှိကြရသေးပေ
သို့ဖြစ်ရာ ထိုအဆိုကို ပယ်မြစ်နိုင်ခွင့်လည်း မရှိသေး
လက်ခံနိုင်ဖွယ်လည်း မဟုတ်သေး
တောလားလင်္ကာကြီးများကိုသာ ဆရာတော်၏ လက်ရာဖြစ်ကြောင်း ကောင်းစွာ လက်ခံကြရဦးမည်သာတည်း
ပေ လေးပင် ရှင်လေးပါး တစ်ဘောင်အရ အင်းဝခေတ်တွင် ပေါ် ပေါက်ထွန်းကားလာသော ရှင်လေးပါးတွင် ရှင်ဥတ္တမကျော် လည်း တစ်ပါးအပါအဝင် ဖြစ်သည်
ရှင်ဥတ္တမကျော်သည် အင်းဝခေတ်တွင် ထင်ရှားသော ရဟန်းစာဆိုတစ်ပါး ဖြစ်လေ သည်
အင်းဝနေပြည်တော်၌ နရပတိဘုရင် စိုးစံတော်မူစဉ် သက္ကရာဇ် ၈၁၅ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ် မြို့လုလင် ရွာ၏ အရှေ့ပိုင်း၌ အဖဦးသောကြာ၊ အမိဒေါ်နှင်းဆီတို့မှ ရှင် ဥတ္တမကျော်လောင်းကို ဖွားမြင်သည်
တနင်္ဂနွေသားဖြစ်သည့် အတိုင်း ငယ်မည်မောင်ဥက္ကာတွင်သည်
ရှင်လေးပါးဝင် ရှင် အုန်းညိုနှင့် တစ်နေ့တည်းဖွားမြင်၍ အချိန်နာရီမျှသာ ရှင်အုန်း ညိုက ငယ်သည်
ရှင်မဟာ သီလ ဝံသထက်မူ ရှင်ဥတ္တမကျော်က ခြောက်ရက်ကြီးသည်
( မဟာသီလဝံသ၊ ရှင်
မောင်ဥက္ကာသည် ငယ်စဉ်ကပင် ဉာဏ်ပဋိဘာန် လျင် သန်ထက်မြက်သူဖြစ်သည်
ခုနစ်နှစ်သား အရွယ်ရောက်သော် မိမိကဲ့သို့ပင် ဉာဏ်ထက်မြက်သော တစ်ရပ်တည်းနေ ရှင်မဟာ သီလဝံသလောင်း မောင်ညိုနှင့်အတူ တောင်တွင်းကြီးမြို့ နတ် မှီးလင်းဆရာတော်ဦးသီလာစာရထံတွင် မိဘတို့ကအပ်နှံ၍ စာ ပေသင်ကြားရသည်
အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ် ရောက်လတ်သော် နတ်မှီး လင်း ဆရာတော်ထံ၌ပင် ရှင်သာမဏေဝတ်စေရာ၊ ရှင်မည် ရှင်ဥတ္တမတွင်သည်
သက္ကရာဇ် ၈၃၅ ခုနှစ်တွင်ရှင်ဥတ္တမသည် ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူသည်
သက္ကရာဇ် ၈၅၉ ခုနှစ်တွင် လွန်ခဲ့သည့်လေးနှစ်ခန့် ကပင် အင်းဝမြို့သို့ရောက်နေသော ကျောင်းနေဖက်ဖြစ်သည့် ရှင်မဟာသီလဝံသထံကြွ၍ စစ်ကိုင်းထူပါရုံဘုရားအနီး ရတနာ ဗိမာန်ကျောင်းတွင် အတူတစ်ကွ သီတင်းသုံးတော်မူသည်
ထို စဉ်အခိုက် စကားအရာ၌သူမတူအောင် ဆင်ခြေဆင်လက်သန်သူ ခုံတော်မောင်ကျဘမ်း၏ မာန်စွယ်ကို ချိုးပယ်နှိမ်နှင်းနိုင်သဖြင့် ဘွဲ့မည်ရင်းရှင်ဥတ္တမတွင် ကျော် တစ်လုံးတိုးကာ ဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမကျော်ဟု ထင်ရှားလာခဲ့လေသည်
( ကျဘမ်း၊ မောင်၊ ခုံတော်
ရှင်ဥတ္တမကျော်၏ ဂုဏ်သတင်းကို အင်းဝဘုရင်ဒုတိယ မင်းခေါင် ကြားသိတော်မူလျှင် ရှင်မဟာသီလဝံသနှင့် ရှင်မဟာ ရဋ္ဌသာရတို့ကို ချီးမြှောက်တော်မူသကဲ့သို့ တောင်တွင်းဆရာ တော်အား ချီးမြှောက်တော်မူလိုသောကြောင့် ရွှေနန်းတော်သို့ ပင့်ဖိတ်ကာ အင်းဝနေပြည်တော်၌ပင် သီတင်းသုံးတော်မူပါမည့် အကြောင်း လျှောက်ထားတောင်းပန်သည်
သို့ရာတွင် ဆရာ တော်သည် ငြင်းပယ်တော်မူ၍ တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်ကြွ တော်မူကာ ငှက်ပစ်တောင်အနီး ရတနာ့ဗိမာန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသည်
တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍ တောရ ဆောက်တည်နေခိုက် သက္ကရာဇ် ၈၄၅ ခုနှစ် ခန့်တွင် မြတ်စွာ ဘုရားသည် ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူရာတွင် လောက ဓာတ်အလုံး ညွှတ်ပျောင်းပူဇော်ဟန်ကိုပြဆိုသော စက်ဆယ့်နှစ် လီ၊ ဒွါဒသီဝယ် ချီတောလားကဗျာရှစ်ပုဒ်နှင့် မိမိဘုရားဆုကို ပန်ကြောင်းပြဆိုသော ကဗျာတစ်ပုဒ်၊ ပေါင်းကဗျာကိုးပုဒ်ကို စပ်ဆိုစီကုံးတော်မူသည်
ယခုထင်ရှားတွေ့ရသမျှသော ဤ တောလားကဗျာမှာ ကိုးပုဒ်သာရှိသော်လည်း ထို့ထက်အပို အလွန်ရှိသေးသည်ဟုလည်း အချို့ပညာရှင်များက ဆိုကြသည်
ထင်ရှားတွေ့ရှိရသမျှသော တောလားအဖွဲ့များတွင် ရှင်ဥတ္တမ ကျော်၏ တောလားသည် ပထမတန်းစားကြီးဖြစ်သည်
သက္ကရာဇ် ၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်သည် ဒုတိယ မင်းခေါင်၏သားတော် ရွှေနန်းကျော့ရှင် ဘုရင်နရပတိ လက် ထက်အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ဒုတိယအကြိမ် ကြွတော်မူသေး သည်
ဘုရင်နရပတိက ဆရာတော်အား အင်းဝ၌ပင် သီတင်း သုံးနေတော်မူပါမည့်အကြောင်း ခမည်းတော်လက်ထက်ကနည်း တူ အကြိမ်ကြိမ်လျှောက်ထားတောင်းပန်သော်လည်း ရှေးကကဲ့ သို့ပင်ငြင်းပယ်ကာ၊ တောင်တွင်းကြီးသို့ ပြန်လည်ကြွသွား တော်မူခဲ့သည်
ဘုရင်မင်းမြတ်လည်း ဆရာတော်သီတင်းသုံး သော တောင်တွင်းကြီးမြို့ရှိ ကျောင်းတော်ကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ကျောင်းဦးဆောင်သစ် ထပ်မံဆောက်လုပ်လှူခြင်းပြုကာ ပစ္စည်း လေးပါး ဒါယိကာခံတော်မူ၍ လစဉ်မပြတ် အလှူတော်ဝတ် ထောက်တော်မူသည်
ဆရာတော်သည် တောင်တွင်းကြီးကျောင်း၌ပင် သက္က ရာဇ် ၉ဝ၄ ခုနှစ်တွင် သက်တော် ၈၉ နှစ်၊ ဝါတော် ၆၉ ၌ ပျံလွန်တော်မူသည်
ရှင်ဥတ္တမကျော် ပြုစုခဲ့သောစာဟူ၍ တောလားကဗျာ ကိုးပုဒ်သာအထင်အရှားတွေ့ရသည်
သို့ရာတွင် ဤမျှကျမ်းဂန် တတ်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါဠိကျမ်းဂန်များကိုလည်း ပြုစုလိမ့်မည် ဟု အချို့ကယူဆကြသည်
ကဝိသေနင်္ဂဗျူဟာကျမ်းတွင်ကား တောင်တွင်းဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမကျော် ရေးသားစီရင်သည့် ကျမ်းဂန်တို့ကား ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော် နိသျ၊ မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိတော် နိသျ၊ ပေဋကောပဒေသ ပါဠိတော် နိသျ၊ ဓမ္မ သင်္ဂဏီ ပါဠိတော် နိသျ၊ ဝိနယ သင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ နိသျ၊ သစ္စသံခိပ် ဋီကာသစ် နိ သျ၊ ခုဒ္ဒသိက္ခာ ဋီကာသစ် နိသျ၊ အဘိဓမ္မာ ဝတာရ ဋီကာသစ် နိသျ၊ သဒ္ဒသာရတ္ထ ဇာလိနီ စာကိုယ် နိသျ၊ ဝဇိရ သာရတ္ထသင်္ဂဟ စာကိုယ် နိသျ၊ ကစ္စာယန ဘေဒ စာကိုယ်နိသျ၊ ဝါစကော ပဒေသစာကိုယ် နိသျဟူ၍ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာကျမ်းတို့အပြင် ဒဒဂန္ထကာရက္က မပျို့ကိုလည်း ရေးပြုစီရင်ခဲ့သေးကြောင်းဆိုသည်
သို့ရာတွင် အခြားအထောက်အထား အခိုင်အလုံကိုကား မတွေ့ရှိရသေးချေ
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ ဆရာတော်ကား ထိုတောလားကဗျာ ကိုးပုဒ်နှင့်ပင် မြန်မာ့စာပေလောက၌ နေတစ်ဆူလတစ်ပွင့် ဖြစ် ခဲ့လေသည်
နောက်နှောင်းစာဆိုများ၏ ဆရာတစ်ဆူလည်းဖြစ် ခဲ့သည်
နဝဒေး၊ နတ်သျှင်နောင်၊ ရှင်သံခို၊ ဖိုးသူတော်ဦးမင်း၊ လူဦးမင်း၊ ဝက်မစွတ်နဝဒေး စသော စာဆိုများစွာတို့သည် ဆရာတော်၏ တောလားထဲမှ အဖွဲ့အနွဲ့အချို့ကို နည်းမှီအတုယူ ကြရလေသည်
ဆရာတော်သည် တောတောင်ရေမြေ၏ သဘာ ဝအလှကိုဖွဲ့ဆိုရင်း လယ်သမားယာသမား၊ တောင်ပေါ်သားတို့ ၏ အမူအယာကိုလည်းဖွဲ့ဆိုခဲ့သည်
မြန်မာစာဆိုလောကတွင် တောင်ပေါ်သား တောင်ယာသမားတို့၏ အမူအရာကို ဖွဲ့ဆို သောစာဆိုအနည်းငယ်သာ ရှိခဲ့သည့်အနက် ဆရာတော်သည် ရှေ့ပြေးဖြစ်ခဲ့လေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့ထုတ် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတွင် ပေလေးပင် ရှင်လေးပါးအပါအဝင် စာဆိုတော်ကြီး ရှင်ဥတ္တမကျော်၏ အရိုးအိုးဂူကို တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ နတ်မှီတောရရှိ ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ်၏ ကုန်းမြင့် တစ်နေရာ၌ တူးဖော်ရရှိပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းဖော်ပြထားသည်
ရှင်ဥတ္တမကျော်သည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၁၅ ခုနှစ်၊ (ခရစ်နှစ် ၁၄၅၃) တွင် ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး သက်တော် ၉၇ နှစ် အရောက် (ခရစ်နှစ် ၁၅၅၀) တွင် ပျံလွန်ခဲ့ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ သိရှိရ၏
ဆရာတော်၏ အရိုးအိုးဂူမှ နှစ်ပေါင်း ၄၀ဝ ကျော်ကြာပျောက်ဆုံးနေရာမှ နတ်မှီတောရတွင် အဆောက်အအုံ တိုးချဲ့ဆောက်လုပ်ရန် ကုန်းမြေကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း ဖြိုဖျက်စဉ် ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
အရိုးအိုးဂူအတွင်း၌ အရိုးပြာအဖြူနှင့်အနက် နှစ်မျိုးကို အကန့်များနှင့် စနစ်တကျထားရှိသည်ဆို၏
တောလားရတု ၉ − ပုဒ်၊၂
ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်နိသျ၊၃
မဟာနိဒ္ဒေသပါဠိတော်နိသျ၊၄
ပေဋကောပဒေသပါဠိတော်နိသျ၊၅
ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတောနိသျ၊၆
နိနယသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊၇
သစ္စသံခိပ်ဋီကာသစ်နိသျ၊၈
ခုဒ္ဒသိက္ခာဋီကာသစ်နိသျ၊၉
အဘိဓမ္မာဝတာရဋီကာသစ်နိသျ၊၁၀
သဒ္ဒသာရရတ္ထဇာလိနီ စာကိုယ်နိသျ၊၁၁
ဝဇိရသာရတ္ထသင်္ဂဟ စာကိုယ်နိသျ၊၁၂
ကစ္စာယနဘေဒ စာကိုယ်နိသျ၊၁၃
ဝါစကောပဒေသ စာကိုယ်နိသျ
စက်ကုန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ဖန်းခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ဆူးလေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်လူးလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinlulay)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၀ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာကို ခံလူဟူသော အမည်မှ ပြောင်းလဲလိုက်သည်
ဝက်ကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ လက်ပကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အခြေခံ ပညာ အထက်တန်း ကျောင်း အမှတ် (၆) ဗိုလ်တထောင် (အ.ထ.က. (၆) ဗိုလ်တထောင်) ဆိုသည်မှာ ဗိုလ်တထောင်မြိုနယ် မြို့တော်ဟောင်း ရန်ကုန် (ရန်ကုန်တိုင်း) အတွင်းတွင်တည်ရှိသော အခြေခံပညာအထက်တန်း ကျောင်းဖြစ်သည်
ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ စိန်ပေါလ်ကျောင်း (St. Paul's English High School) ဖြစ်သည်
အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ် ပြီး အနောက်အရပ်တွင် ဗိုလ်အောင်ကျော်လမ်းနှင့် အရှေ့အရပ်တွင်သိမ်ဖြူလမ်းကြား၊ တောင်အရပ်တွင် အနော်ရထာလမ်းနှင့် မြောက်အရပ်တွင်ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းလမ်းကြား တို့အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးဆာဘွဲ့ရသူ ဆာမောင်ခင်၊ မြန်မာ့ ပထမဆုံး ပါရဂူ ဥပဒေပညာရှင် ပါမောက္ခဒေါက်တာ ဘဟန်၊ နိုင်ငံတော်အဓိပတိ ဒေါက်တာဘမော်၊ ဆာဂျေအေမောင်ကြီး၊  မြန်မာ့ပထမဆုံး ကိုယ်ကာယအလှ ဖော်ထုတ်သူ ဒေါက်တာ ဝေါ်လတာ ချစ်ထွန်း၊ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်စကြာ၊ ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဂျပန်ခေတ် စစ်ပညာတော်သင် ဗိုလ်တင်မောင် (စာရေးဆရာ မြတ်ထန်)၊ အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်၊ ပထမဆုံးသော မြန်မာနိုင်ငံ သမိုင်းကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ပညာမင်းကြီး စည်သူ ဦးကောင်း၊ လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံး ပါမောက္ခချုပ်ဒေါက်တာ ထင်အောင်၊ နိုင်ငံတော် တရားသူကြီးချုပ်သတိုးမဟာသရေစည်သူ ဦးချန်ထွန်းအောင်၊  စာရေးဆရာ သုမောင်၊ မောင်ဝဏ္ဏ၊ မင်းသိင်္ခ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသည်းအစားထိုးကုဆရာဝန်ကြီး ဒေါက်တာနော်မန်လှ၊ ရိုးမဘဏ်ဥက္ကဋ္ဌ ဦးသိမ်းဝေ(ဆရ်ပန်)၊ ဓာတ်ပုံ ကျော်မိုးလွင်( RASU ).
အဆိုတော် ဘန်နီဖြိုး
ဒါရိုက်တာ မောင်မျိုးမင်း ( ရင်တွင်းဖြစ် )
ဒါရိုက်တာ ဇင်ယော်မောင်မောင်၊ အဆိုတော် ရဲလေး တို့သည် စိန်ပေါလ်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်
ဂန့်ဂေါတောင်တန်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းမြစ်ဝှမ်းမြေနိမ့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအထက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေး ထီးချိုင့်မြို့မြောက်ဘက် မြသိန်းတန်စေတီတည်ရှိရာ တောင်ကုန်းမှစတင်ပြီး တောင်မှမြောက်သို့ တောင်စဉ်တန်းတဖြောင့်တည်း တည်ရှိသည်
မြောက်ပိုင်း မိုးကောင်းမြို့နယ်တောင်ဘက် ဆားမှော်ကျေးရွာအရှေ့ဘက် တောင်မှမြောက်သို့စီးဆင်းသော နန့်ရင်းချောင်း ကမ်းခြေတွင် ဂန့်ဂေါတောင်တန်း ပြီးဆုံးသည်
တောင်တန်းကြီး၏ တောင်မြောက်အလျားသည် မိုင် ၁၁၀ ကျော်ရှိပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာ၏ အမြင့်ပေသည် ၁,၂၀၀ မီတာ (၃,၉၀၀ ပေ) ကျော်သည်
ဂန့်ဂေါတောင်တန်းတလျောက် ဘေးဝဲယာမြို့ရွာများမှာ တောင်တန်းကြီးစတင်ရာ ထီးချိုင့်မြို့၊ တောင်တန်းကြီး၏အနောက်ဘက် အင်းတော်မြို့၊ မော်လူး၊ နန်းဆီးအောင်၊ မော်ဟန်၊ မိုးညှင်းမြို့၊ ဟိုပင်မြို့၊ ဆားမှော်၊ မိုးကောင်းမြို့တောင်ဘက်ထိပ်တို့ဖြစ်ပြီး၊ ဂန့်ဂေါတောင်တန်းကြီး၏အရှေ့အရပ်တွင် ရှိသော တစ်ခုတည်းသောမြို့မှာ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ဂန့်ဂေါတောင်တန်းကြီးကြား ကသာခရိုင် ကသာမြို့ တစ်မြို့တည်းသာ တည်ရှိသည်
တောင်ရိုးရှည်ကြီးသည် ရေချိုစိမ့်စမ်းအလွန်ကောင်းပြီး ချောင်း၊ မြောင်း၊ ရေတံခွန်ကြီးများတည်ရှိသောကြောင့် သစ်ဝါးများ ပေါက်ရောက်ပေါများသည်
ခင်လဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinle)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဂင်ယူဂျောင်မှာ​တောင်ကိုရီးယားမင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်သည်
၂၀၀၃ခုနှစ်မှစ၍က​လေးသရုပ်​ဆောင်အဖြစ်စတင်ခဲ့ကာ အီဂျီမဲ၊ လ​ရောင်လွှမ်းတဲ့ အချစ်စသည့်ဇာတ်လမ်းများနှင့်နာမည်​ကျော်ခဲ့သည်
က​လေးသရုပ်​ဆောင်ဘဝက ချစ်စနိုးဖြင့်  "Korea's Little Sister"အမည်ရခဲ့သည်
၁၉၉၉ခုနှစ် စက်တင်ဘာ၂ရက်၌ ဆိုးလ်မြို့တွင်​ မွေးဖွားသည်
ဂိုယမ်းအနုပညာအထက်တန်း​ကျောင်းမှ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်​ အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
၄နှစ်မှစကာသရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်မှစကာ အ​ကောင်းဆုံးက​လေးသရုပ်​ဆောင်တစ်​ယောက်လဲဖြစ်လာသည်
၅တန်းအ​ရောက်တွင် ဇာတ်လမ်းတွဲ ၁၃ကား၊ဇာတ်ကား၁၅ကားတို့တွင်သရုပ်​ဆောင်ထားသည်
၂၀၀၈တွင် ပထမဆုံး​သောဆုအဖြစ် အီဂျီမဲကားဖြင့် အ​ကောင်းဆုံးက​လေးသရုပ်​ဆောင်ဆုရခဲ့သည်
လ​ရောင်လွှမ်း​သောအရိပ်​နေဇာတ်လမ်းတွင် အီဂျီမဲကားတွင်တွဲဖက်သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည့် ယိုဂျင်ဂူးဖြင့်သရုပ်​ဆောင်ကာ​အောင်မြင်မှုများစွာရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၅တွင် အန်းဂရီးမွန်းဇာတ်လမ်း၊၂၀၁၆တွင် ပက်ဘိုဂန်နှင့်အတူ love in the moonlight စသည်ဖြင့်သရုပ်​​ဆောင်ခဲ့သည်
တမ်းပလိတ်:Love in the moonlight 2016 တမ်းပလိတ်:Backstreet rookie 2020တမ်းပလိတ်:Lovers of the red sky 2021တမ်းပလိတ်:One ordinary day 2021
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်းရင်းကို ယခုတိုင် မသိကြသေးချေ
သို့သော် ဆရာဝန်များသည် ထိုရောဂါဖြစ်နေသူ၏ ဦးနှောက်မှ ဖြစ်ပေါ်စေသော လျှပ်စစ်လှိုင်းများကို ဦးနှောက်၏ လျှပ်စစ်လှိုင်းမှတ်သည့် ကိရိယာတွင် တွေ့မြင်နိုင်ကြလေသည်
ထိုရောဂါအတွက် ထိုကိရိယာကို သီးခြားတီထွင်ထားခြင်းဖြစ်ရာ ရောဂါကျရောက်နေစဉ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော လျှပ်စစ်လှိုင်းများ၏ ပုံသဏ္ဌာန်များ ထူးခြားစွာပြောင်းလာ သည်ကိုတွေ့ရသည်
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါသည် နာဗ်ကြောအဖွဲ့တွင် ကျရောက်သည့်ရောဂါကြောင့် ဖြစ်လာခြင်းဖြစ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ထိုရောဂါသည်မျိုးရိုးဇာတိနှင့် မဆိုင်ချေ
တစ်ဦးမှတစ်ဦးသို့လည်း မကူးစက်ချေ
ပြင်းထန်သော ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်လျှင် ဝေဒနာရှင်သည် ရုတ်တရက် သတိမေ့သွားပြီးလျှင် လဲကျသွားနိုင်လေသည်
သူ၏ ကြွက်သားများသည် လှုပ်ရှားလာပြီးလျှင် တက်တက်လေသည်
ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းသည် နှစ်မိနစ်မှ ငါးမိနစ်အထိ ကြာတတ်ပြီးနောက် တွေဝေနေတတ်သည်
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါသည် မပြင်းထန်လျှင် သတိလစ်သည့်အချိန်သည် အလွန်တိုတောင်းလေသည်
သို့မဟုတ်လျှင် ထူးခြားသည့်ခံစားချက်များ ရှိတတ်သည်
သို့မဟုတ်လျှင်လည်း စိတ်အနှောင့်အရှက်များ ရှိတတ်သည်
ထိုအခြေအနေမျိုးသည် ကလေးများတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်
အထက်တွင်ဖော်ပြပါ အခြေအနေနှစ်မျိုးမဖြစ်ဘဲ ထူးခြားသည့် အခြေအနေ တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်တတ်သေးသည်
ထိုတတိယအမျိုးအစား အခြေအနေမျိုး ဖြစ်သောအခါတွင် ဝေဒနာရှင်သည် သာမန်အခါကဲ့သို့ လုပ် ရိုးလုပ်စဉ်အတိုင်း လုပ်၍နေလေသည်
သို့သော် ထိုဝေဒနာရှင်သည် သူပြုလုပ်နေသည်ကို သူသိလေ့မရှိချေ
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဝေဒနာရှင်သည် အထက်ဖော်ပြပါ အခြေအနေ သုံးမျိုးအနက် တစ်မျိုးမက ဖြစ်ပေါ်တက် လေသည်
ဦးနှောက်၏ အရေးကြီးသောအမှု ဆောင်ရွက်ချက်မှာ သွေးအတွင်းမှရရှိသော သကြားနှင့် အောက်ဆီဂျင်စွမ်းအင်ကို နာဗ်ကြောစွမ်း အင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးရန်ဖြစ်သည်
ဦးနှောက်နာဗ်ကြော စွမ်းအင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲပေးရာ၌ အချိန်နှင့် စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်ပေးသည့် နေရာကို မကန့်သတ်နိုင်၊ မအုပ်ထိန်းနိုင်လျှင် ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်လာလေတော့သည်
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်လာပြီးနောက် အချိန်အတော်ကြာ တွေဝေ၍နေခြင်းသည် ဦးနှောက်မှစွမ်းအင်ကို မရနိုင်တော့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ ဝေဒနာရှင်၏ ဦးနှောက်တစ်ခုလုံး၌ အနှောင့်အရှက်မဖြစ်ဘဲ အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုခုတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်တတ်သေးသည်
သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရလျှင် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဝေဒနာရှင်၏ ခြေတစ်ဖက် တည်းသာ ဆတ်တောက်ဆတ်တောက် ဖြစ်သွားတတ်စေသည်
ထိုသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ဦးနှောက်တွင် ခြေထောက်နှင့်သက်ဆိုင်သော အစိတ်အပိုင်း၌သာ အနှောင့်အရှက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါဖြစ်လာစဉ် လူနာအား သူ့ကိုယ်သူ ထိခိုက်အောင် မပြုလုပ်နိုင်စေရန် ပြုပြင်ထားသင့်သည်
ဝေဒနာရှင်အား ထွေးထွေးနွေးနွေး ထားပေးသင့်ပြီးလျှင် လည်ပင်းဘက်ရှိ အဝတ်များကို ချောင်ချောင်ထားပေး သင့်သည်
ပါးစပ်အတွင်း အပေါ်နှင့် အောက်သွားများအကြား၌လည်း အဝတ်ကိုလိမ်၍ ခံထားပေးသင့်သည်
သို့မှသာရောဂါ အတက်တွင် လျှာကို ကိုက်ဖြတ်မိခြင်းဘေးမှ လွတ်ကင်းနိုင်ပေမည်
ဝက်ရူးပြန်ရောဂါ ဖြစ်လာသည့်တိုင်အောင် ဘေးမဖြစ်စေနိုင်သည့် လုပ်ငန်းကိုသာ ဝက်ရူးပြန်ရောဂါရှိသူအား လုပ်စေသင့်သည်
ဝေဒနာရှင်အား စိတ်အနှောင့်အရှက်မဖြစ်စေဘဲ အေးဆေးစွာနေစေသင့်သည်
ထို့ပြင် အရက် သေစာများကိုလည်း ရှောင်ရှားစေသင့်ပေသည်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ တဘူစားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တဘူစားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၇ ဦး၊ မ ၁၀၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဏ္ဍာကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bandarkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ညောင်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၄ ဦး၊ မ ၁၃၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ရင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetyinkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ သက်ရင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက်ရင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၆ ဦး၊ မ ၉၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpantan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၅ ဦး၊ မ ၂၀၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဂိဇ္ဈကုဋ် တောင်ပေါ်မှ ဒေဝဒတ်ရဟန်းက ကျောက်ခဲ့လှိမ့်ချမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဒုက္ခဝေဒနာကို သည်းခံနိုင်မှုကြောင့် ဘုရားရှင်အား နတ်များက ချီးကျူးကြပုံ
ဘုရားရှင် တခဏမျှ ကျိန်းစက်ရာ၌ မာရ်နတ် လာ၍ နှောက်ယှက်ပုံ
သခွတ်ကုန်းရွာ၊ ကျုံမရမ်း
ဥ  အသံထွက် (အက္ခရာ အု)
ဖန်ဖလားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhpalar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ လင်ဟော်မြို့နယ်၊ ယောင်လောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးယျာဉ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ဦးယျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဦးယျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၁ ဦး၊ မ ၇၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်ဝိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinwaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ညောင်ကားယားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကားယားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၀ ဦး၊ မ ၁၃၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုတိုင်းရင်းသားများသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ဓနုလူမျိုးတို့သည် တိဗက်-မြန်မာအစုဝင် မြန်မာအုပ်စုတွင် ပါဝင်သော လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ရှမ်းပြည်နယ်နှင့် မြန်မာပြည်မကြီးအကြား၌ နေထိုင်ကြ၏
မန္တလေးခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်တွင်လည်းကောင်း၊ ကျောက်နီတွင်းဒေသတွင်လည်းကောင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် ရွာငံဒေသ၊ မိုင်းလံ၊ လောက်ဆောက်အနောက်ပိုင်းတို့၌လည်းကောင်း အများဆုံးတွေ့ရသည်
မြေလတ်ဒေသ၌လည်း ဓနုလူမျိုးများ အနှံ့အပြားနေထိုင်ကြသည်
အထူးသဖြင့် ပင်းတယ၊ ပွေးလှ၊ ရငံ(ရွာငံ)၊ မောတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်
လူဦးရေမှာ ၁၀၀၀၀၀ ကျော်ဖြစ်၏
ပါးစပ်သမိုင်းတစ်ခုမှာ ပုဂံပြည်၊အလောင်းစည်သူမင်းကြီးသည် ရှမ်းတောင်တန်းသို့တိုင်းခန်းလှည့်လည်လာစဉ် လေးသည်တော်တို့သည် ၎င်းအရပ်၌ နေထိုင်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်
အခြားတစ်ခုမှာ အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တိုင်းခန်းလှည့်လည်လာစဉ် ယောက်ဖဖြစ်သူလည်း ပါလာခဲ့သည်
ထိုသူသည် အပျော်ကြူးခြင်း ဝါသနာပါရကား ဒုံးလွှတ်ကစားလေ့ရှိသည်
တစ်နေ့တွင်ဒုံးမှန်၍ သေလေရာ မင်းကြီးက ထိုနေရာတွင် မြို့တည်၍ မိမိအခြွအရံအချို့ကို နေရာချထားခဲ့ရာမှ ဓနုလူမျိုးများ ဆင်းသက်ပေါက်ဖွား လာကြသည်ဟု ဆိုသည်
ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားမရှိပေ
ဓနုလူမျိုးများကို ယင်းတို့ပြောဆိုသော စကားအလိုက်၊ ရှမ်းစကားကို ပြောသူများအား ရှမ်းဓနုဟူ၍လည်းကောင်း၊ မြန်မာစကားကို ပြောသူ များအား မြန်မာဓနုဟူ၍လည်းကောင်း ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်၏
ယင်းတို့ပြောသော မြန်မာစကားမှာမူ အသံဝဲ၏
အဝတ်အစား ဝတ်ရာတွင်လည်း ရှမ်းတို့နှင့် နီးစပ်သူများက ရှမ်းအဝတ်အစားကို ဝတ်ဆင်၍၊ မြန်မာတို့နှင့် နီးစပ်သူများမှာ မြန်မာကဲ့သို့ပင် ဝတ်ဆင်သည်
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု၊ အတီးအမှုတ်ဂီတ၊ ပွဲလမ်းသဘင်တို့ဖက်တွင် ရှမ်းဖက်နွယ်သည်
များသောအားဖြင့် ရှမ်းတို့ကဲ့သို့ ခေါင်းတွင် အဝတ်ပတ်လေ့ရှိ၏
ဗုဒ္ဓွအယူဝါဒ၊နှင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာတို့ကို ကိုးကွယ်ကြသည်
ဓနုလူမျိုးတို့၏ ဇာစ်မြစ်မှာ ဝိဝါဒ ကွဲပြားလျက်ရှိ၏
မစ္စတာ အက်(ဖ)၊ အိပ်ချ၊ ဂျိုင်းဆိုသူက ဓနုတို့သည် ဟံသာဝတီတောင်ဘက်မှ လာရောက်နေထိုင်ကြသော မြန်မာအုပ်စု တစ်စုမှ ပေါက်ဖွားလာကြသူများဟု ယူဆ၏
မစ္စတာ စီ၊ အီး၊ ဗရောင်းကမူ ဓနုတို့သည် ကရင်တောင်သူလူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆလေသည်
အချို့နေရာများ၌ ရှမ်းမျိုး ၃ဝ တွင် ဓနုလူမျိုးသည်လည်း အပါအဝင်ဖြစ်၏ဟု ဆိုကြ၏
သို့သော် ဓနုလူများစုသည် ရှမ်းစကားကို မပြောကြသဖြင့် ယင်းယူဆချက်မှာ မမှန်နိုင်ဟု မစ္စတာ ဂျေ၊ ဂျီ စကော့ဆို၏
ဓနုလူမျိုးအများဆုံး နေထိုင်ရာဒေသများသည် ရှေးအခါက ရှမ်းနှင့်မြန်မာတို့ တွေ့ဆုံ၍ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်ပြုကြရာ နေရာများဖြစ်၏
ထိုကြောင့် ဓနုတို့သည် ရှမ်းနှင့်မြန်မာ နှစ်ဦးတို့မှ နွယ်၍ ဆင်းသက်လာသောသူများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရ၏
မြန်မာစကားပြော တိုင်းရင်းသားအုပ်စုထဲတွင် ရခိုင်၊ ယော၊ အင်းသား၊ ထားဝယ်သားတို့အတူ အုပ်စုတစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းထားသည်
ယခုအခါ ရွာငံ၊ ပင်းတယနှင့် ပွေးလှမြို့နယ်တို့ကိုပူးပေါင်း၍ ဓနုကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ဒေသ တည်ထောင်ထားပေးပြီး ဖြစ်သည်
ဆက်စပ် လေ့လာရန်  ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ [၁]
ဖကောန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpakun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ မိုင်းယကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းယကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၈ ဦး၊ မ ၁၆၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ပေါင်းတမော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါင်းတမော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၁ ဦး၊ မ ၁၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဧပြီသည် Gregorian နှင့် Julian ပြက္ခဒိန်၏ စတုတ္ထလဖြစ်သည်
မဟာသင်္ကြန် (ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ) - ဧပြီ ၁၃ ရက်နေ့သင်္ကြန် (မြန်မာပြည်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လောနိုင်ငံ) - ဧပြီ ၁၁ - ၁၆ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတရက်နေ့ (မြန်မာပြည်) - ဧပြီ ၁၇ - ၁၈ ရက်နေ့
ကင်မွန်းခြုံရွာ၊ ဆင်လမ်းကလေး
တဂဏန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Taganan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မြင်းသည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်(ပါဠိ: ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တ ; Dhammacakkappavattana Sutta)သည် မြတ်စွာဘုရားဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူသော တရားဒေသနာတော်ဖြစ်ပေသည်
ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား တစ်ပါးတည်းသာ ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်မဟုတ်ဘဲ ရှေး၌ပွင့်ခဲ့ကြသော ဘုရားရှင်များသည်လည်း ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကိုပင် ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူခဲ့ကြသည်
သို့ဖြစ်၍ ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို တရားဦးဟူ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရပ်ဝန်းတွင် တရားဦးဖြစ်သည့်အပြင် အထင်ကရရှိသော သုတ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ဤသုတ်ပါဠိကို နိဿယနည်း၊ အမေးအဖြေပုံစံ၊ ဘာသာပြန်၊ အကျယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း စသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသားသော စာအုပ်စာပေများစွာရှိသည်
ထို့အပြင် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားများ၊ အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားသို့ ဤဓမ္မစကြာသုတ်ကို ဘာသာပြန်ခြင်း၊ ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း စသောနည်းလမ်းများဖြင့် ရဟန်း၊ လူ ပညာရှိ၊ ပညာတတ်များက ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ရေးသားခဲ့ကြသည်
မူရင်းသုတ်ကိုပင် ဖွင့်၍ရှင်းလင်းသော အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာကျမ်းများလည်း များစွာရှိ၏
ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူအရ ဝိနည်းငါးကျမ်းမှ တတိယမြောက်ကျမ်းစာဖြစ်သော မဟာဝဂ္ဂ (ဝိနည်းမဟာဝါ) တွင် ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာ ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဓမ္မစကြာသုတ်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရများ ပါဝင်သည်
သို့သော် "ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ်" အမည်ဖြင့် ယခုဖော်ပြပါသုတ္တန်ကို သံယုတ္တနိကာယ်၏ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ထဲမှ သစ္စသံယုတ်တွင် ပါဝင်သည်
ဆဋ္ဌမူပါဠိတော်စာအုပ် မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်တွင် စာမျက်နှာ ၃၆၈ တွင် ပါဝင်လေသည်
ထိုစကား၌ ဓမ္မစက္က၏ အနက်မှာ အဋ္ဌကထာ၌ ဉာဏ်တော်ကို ဆိုလိုရင်းဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထားသည်
ထိုဉာဏ်တော်သည် ပဋိဝေဓဉာဏ် (ထိုးထွင်းသိဉာဏ်) နှင့် ဒေသနာဉာဏ် (ဟောပြောပြဉာဏ်) ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိလေသည်
ထိုနှစ်မျိုးနှစ်စားသော ဉာဏ်တို့တွင် ပဋိဝေဓဉာဏ်တော်သည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ဒေသနာ ဉာဏ်တော် ကား ဗာရာဏသီပြည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ကိုယ်တော်တိုင် ပဋိဝေဓဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူသော သစ္စာလေးပါးတရားမွန်တို့ကို သူတပါးတို့အား သိစေရန် ဒေသနာဉာဏ်ဖြင့် ဟောပြောပြသတော်မူရသည်
ပဝတ္တနဆိုရာ၌ ဖြစ်စေခြင်းဟုဆိုလိုရာ၊ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဉာဏ်တော်နစ်ပါးကို ဖြစ်စေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ထိုဉာဏ်တော်နှစ်ပါးကိုဖြစ်စေသော သုတ္တန်တရားတော်သည် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန သုတ္တန်တရား တော်ဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်
ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ပထမဆုံးလုပ်ဆောင်မှုသည် လောကီဈာန်နည်းနာကို သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည် အာဠာရ နှင့် ဥဒက ရသေ့ကြီးနှစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်၍နေသည်
ထိုရသေ့နှစ်ပါးကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ပထမရသေ့ကြီး ခန္ဓာကိုယ် ချုပ်ငြိမ်းသည်မှာ ခုနစ်ရက်ရှိ၍ ဒုတိယရသေ့ကြီး ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်မှာ နာရီပိုင်းရှိကြောင်း သိမြင်ခဲ့၏
ထိုရသေ့ကြီးများမရှိတော့သည့်အတွက် ဆက်လက်၍ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦး (panca vaggiya) ထံသို့သွားရောက် တရားပြရန်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့ရှိသော ဗာရာဏသီ၊ ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော်သို့ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ညနေချမ်းတွင် ရောက်ရှိသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ဘုရားရှင်ကြွလာသည်ကို အဝေးမှမြင်သောအခါ "ငါ့ရှင်တို့ ... ဤရဟန်းဂေါတမသည် လာနေပြီ
ထိုရဟန်းကြီးဂေါတမသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်မှ လျောကျသူဖြစ်၏
ပစ္စည်းလေးပါးပေါများရန် ကျင့်ကြံသူဖြစ်၏
ပစ္စည်းလေးပါးပေါများရန်ဘက်သို့လည်း ဆောင့်သွားသူဖြစ်၏
ထိုရဟန်းကြီး ဂေါတမကို ရှိမခိုးကြစတမ်း၊ ခရီးဦးကြို မပြုကြစတမ်း၊ သပိတ်သင်္ကနမးလှမ်း၍ မယူကြစတမ်း၊ သို့သော် ရဟန်းကြီးဂေါတမ ထိုင်လိုလျှင်ထိုင်ရအောင် နေရာကိုမူကား ခင်းထားကြမည်
ဟူ၍ အချင်းချင်း ဤသို့ပြောကြသည်
ဘုရားရှင်က ၎င်းတို့၏ စိတ်အကြံကိုသိတော်မူ၍ ဩဓိဿက မေတ္တာကိုပွားရာ အနီးသို့ရောက်လျှင် ထိုမေတ္တာအာနုဘော်ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် အချင်းချင်းထားခဲ့ကြသော ကတိမတည်နိုင်ဘဲ ခရီးဦးကြိုပြုခြင်း၊ သပိတ်သင်္ကန်းလှမ်း၍ ယူခြင်းများပြုကြသည်
ခင်းထားသောနေရာသို့ရောက်သောအခါ ဘုရားရှင်က ထိုင်၍ ခြေတော်ကို ဆေးကြောသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ကာယကံဖြင့် အရိုအသေပြုကြသော်လည်း ဝစီကံအနေဖြင့် ယခုလာသော ဂေါတမကို ဗုဒ္ဓ(ဘုရား)မဖြစ်သေးဟု မှတ်ယူ၍ ငါ့ရှင် ဂေါတမ ဟူသောအသုံးနှုန်းဖြင့်စတင်၍ ဤသို့ဆိုသည်
ငါ့ရှင် ဂေါတမ ... ဥရုဝေလာတောမှာ တရားအားထုတ်နေစဉ် ကျုပ်တို့က ငါ့ရှင်ရဲ့ သပိတ်၊ သင်္ကန်းယူကာ ဟိုဟိုသည်သည် လှည်လည်ခဲ့ကြတယ်
မျက်နှာသစ်ရေ၊ ဒန်ပူတွေလည်း ပေးခဲ့ကြတယ်၊ ... တံမြက်စည်းလှည်းပေးခဲ့ကြတယ်
....ကျုပ်တို့ခွဲခွာသွားလို့ စိတ်မှာ ဟိုတွေးဒီတွေးမတွေးဘူးလား
(ပဉ္စဝဂ္ဂီ)ဘိက္ခုတို့ ... ငါ့ကို ဂေါတမလို့ နာမည်မခေါ်ကြနဲ့တော့
အခုဆို ငါသည် ဗုဒ္ဓဖြစ်ခဲ့ပြီ
အမတ (နိဗ္ဗာန်) တရားကို ငါသိခဲ့ပြီ
နားထောင်ကြ ငါတရားဟောပြမည်
ထိုတရားအတိုင်းကျင့်ပါက မြတ်သောတရားကို သင်တို့လည်း သိမြင်ကြလိမ့်မည်
(ဗုဒ္ဓ) ထိုအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ယခင် ပင်ပင်ပန်းပန်း ခက်ခက်ခဲခဲ ကျင့်ကြံတုန်းက ဘုရားမဖြစ်ဘဲ ယခုလို ကမ္မဋ္ဌာန်းမှထွက်ပြီး ဟိုလယ် သည်လယ် လုပ်၍ အစားအစာမှီဝဲမှသာ ဘုရားအဖြစ်ရောက်ခဲ့သည်ဆိုသည်ကို မယုံနိုင်ခဲ့ပေ
ထိုအခါ ဗုဒ္ဓက ငါသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းမှထွက်ပြီး ဟိုလယ် သည်လယ် လုပ်နေသည်မဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရောက်နေပြီးဖြစ်၍ တရားနားထောင်ရန် ဆိုသည်
ဤသို့ဖြင့် သုံးကြိမ် အပြန်အလှန်ပြောဆိုနေခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ဘုရားရှင်က ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား ယခင်က သူသည် ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ကြေညာပြောဆိုခဲ့ပါသလားဟု မေးသော် ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းမရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့လေသည်
ထိုအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ပြန်လည်စဉ်းစားကြ၍ ဘုရားမဖြစ်သေးဘဲ ဘုရားဖြစ်သည်ဟု ယခင်က မပြောကြားခဲ့ဘဲ ယခုမှသာ ပြောဆိုသည့်အတွက် ဧကန်ဗုဒ္ဓဖြစ်ပြီဟု နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်က ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား တစ်ညလုံး ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောကြားခဲ့ရာ အာရုံတက်သို့ရောက်၍ တရားပြီးစီလျှင် အရှင် ကောဏ္ဍည သည် တရားကို သိမြင်နားလည်၍ သောတာပန်တည်ခဲ့သည်
လူသားအနေဖြင့် အရှင်ကောဏ္ဍညတစ်ပါးသာ သောတာပန်တည်သော်လည်း နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေတို့သည်လည်း သောတာပန်တည်ခဲ့သည်ဟု ထေရဝါဒပိဋကတ်စာပေများတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်
ထို့သို့ သောတာပန်တည်ပြီးနောက် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဘုရားရှင်ထံ သာမဏေအဖြစ်၊ ဘိက္ခုအဖြစ် ရရှိစေရန် ခွင့်တောင်းသော် ဘုရားရှင်က "ဧဟိ ဘိက္ခု၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ စရ ဗြဟ္မာစရိယံ၊ သမ္မော ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ" (ရဟန်း လာလော့၊ သင်ချစ်သားတောင်းခံအပ်သော ရှင်ရဟန်းအဖြစ် ခံယူလော့၊ တရားတော်ကို ငါဘုရား ကောင်းစွာဟောကြားအပ်ပြီ၊ သင်သည် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ အထက်မဂ်သုံးပါးတည်းဟူသော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ရအောင်အားထုတ်လော့) ဟူ၍ ဘုရားရှင်က မိန့်ကြားခဲ့သည်
ဘုရားရှင်၏ "ဧဟိ ဘိက္ခု" ဟူသော ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလိုက်သည်နှင့် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဆံရိတ်၊ သင်္ကန်းဝတ်ရုံပြီးဖြစ်လေသည်
ထို့နောက် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်တွင် ဘုရားရှင်သည် မိဂဒဝုန်တွင်ပင် ဝါကပ်ကာ ဆွမ်းခံမထွက်ဘဲ ဝပ္ပမထေရ်ကို အဆုံးအမပေးသောကြောင့် ဝပ္ပမထေရ်သည် ထိုနေ့နံနက်ခင်းတွင် သောတာပန်တည်သည်
ထိုနည်းတူ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂၊ ၃၊ ၄ ရက်များတွင် တစ်ပါးဆီကို အဆုံးအမတရားပေးရာ လပြည့်ကျော် နှစ်ရက်တွင် အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ သုံးရက်တွင် အရှင်မဟာနာမ၊ လေးရက်တွင် အရှင်အဿဇိ တို့အသီးသီး သောတာပန်တည်ခဲ့လေသည်
ဝါဆိုလပြည့်ကျော်ငါးရက်သို့ရောက်ရှိသောအခါ ဘိက္ခုရဟန်းငါးပါးစလုံးသောတာပန်တည်ပြီးသည်ဖြစ်၍ ထိုနေ့တွင် အနတ္တလက္ခဏသုတ်ကို ဟောကြားရာ ရဟန်းငါးပါးစလုံး ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်တွင် အစွန်းနှစ်ပါး၊ သစ္စာလေးပါး၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ သစ္စာလေးပါးဆိုင်ရာဉာဏ် ဆယ်နှစ်ပါး၊ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ယခင်ကဝန်မခံခြင်း၊ ယခုဘုရားဖြစ်ကြောင်းဝန်ခံကြေညာခြင်း၊ ဉာဏ်မျက်စိပွင့်ခြင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်)၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီများတရားတော်ကို နှစ်သက်ပုံ၊ အရှင်ကောဏ္ဍ သောတာပန်တည်ခြင်း၊ နတ် ဗြဟ္မာများကောင်းချီးပေးခြင်း စသည်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓ၏ ဝမ်းမြောက်စကားများပါဝင်ကာ အဆုံးသတ်၌ အရှင်ကောဏ္ဍ ဘိက္ခု(ရဟန်း) ဖြစ်ပုံဖြင့် အဆုံးသတ်သည်
ဤဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန်၌ သစ္စာလေးပါးတရားမွန်တို့ကို မဟောကြားမီ၊ ရှေးဦးစွာ မလိုလားထိုက်သော အယူဝါဒတို့ကို ဟောပြတော်မူ၏
ထိုအယူဝါဒများကား ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအတ္တကိလမထာနုယောဂဟု နှစ်မျိုးရှိရာကာမ သုခလ္လိကာနုယောဂဆိုသည်မှာ လောကာယတဝါဒကို ဆိုသည်
ထိုဝါဒ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မျက်မြင်လောက၌ စားကြ၊ သောက်ကြ၊ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာတို့ကို ခံစားပျော်ပါးကြရန်ပင် ဖြစ်သည်
လောကနိဗ္ဗာန်နှင့် ပျော်ပိုက်ရေးဝါဒသာ ဖြစ်ပေသည်
နောက် အတ္တကိလမထာနုယောဂဝါဒကား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ ရရှိရေးအတွက် မိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးရမည်ဟု ဆိုလိုရင်းဝါဒပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုဝါဒနှစ်မျိုးစလုံးကို မြတ်စွာဘုရားသည် ချွင်းချက်မရှိ ပယ်တော်မူခဲ့လေသည်
ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ရန် အရေးဖြင့် လူ့လောကစီးပွား၊ လူ့လောကစည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍၊ ရဟန်းပြုကြသူမှန်က မည်သည့် ကာမဂုဏ် ချမ်းသာ၌မျှ ကပ်ငြိနေရန် မသင့်လျော်ချေ
ကာမဂုဏ်၌ ကပ်ငြိတပ်မက်နေမှုသည် အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ ကြီးပွားမှုကို တားမြစ်ပိတ်ပင်စေသည်
စင်စစ်အားဖြင့် အာရုံမွန်ကို အောက်မေ့မှု သတိ၊ အပြားအားဖြင့် ကောင်းစွာသိမှု ဆင်ခြင်တုံပညာတို့ကိုလည်း ပျက်ပြားချွတ်ယွင်းစေတတ်သည်
ဘုရားအလိုတော်နှင့် ပင်ကိုသဘာဝရင်းအရဆိုလျှင်၊ ထိုကာမဂုဏ်စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားမက်မော တွယ်တာကပ်ငြိမှုသည် တစ်ခုသောအစွန်းလည်းဖြစ်၏
မမြတ်သော အကျင့်လည်း ဖြစ်သည့်ပြင် တိုးတက်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားလည်း မဟုတ်ချေ
အတ္တကိလမထာနုယောဂ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ၌ မက်မောမှုသည် အစွန်းတစ်ခု ဖြစ်သကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ ရရှိရန်အရေးဖြင့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို သည်းထန်စွာ ဒုက္ခပေးမှုသည်လည်း တစ်ခုသောအစွန်းပင်ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူသည်
ယင်းကို ဆင်းရဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ အရိယာတို့၏ ဥစ္စာမဟုတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့ဟူ၍လည်းကောင်း ဟောတော်မူသည်
သို့ရာတွင် ယင်းကို ဟီန (အယုတ်တရား) ဟုဟောတော်မမူချေ
မိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးတတ်သော အတ္တကိလမထာနုယောဂအကျင့်သည် စင်စစ်ပယ်စွန့်ရမည့် အစွန်းတစ်ခုမှန်သော်လည်း ယင်းသို့ ဒုက္ခပေး၍ ပြင်းထန်သော အကျင့်များကို ကျင့်သုံးသူတို့သည် လူသာမန်တို့ မဟုတ်သည့်ပြင် ထိုအကျင့်များလည်း လူသာမန်တို့ ကျင့်သုံးနိုင်သော အကျင့်များ မဟုတ်ရကား ဟီန (အယုတ်တရား) ဟု ဟောတော်မမူချေ
ဤမိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးတတ်သော အကျင့်ကို ကိုယ်ခန္ဓာအားနည်းလျှင် သတိပညာလည်း အားနည်းတတ်သည်ဖြစ်ရာ၊ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်းကို ပိတ်ဆီးတတ်သဖြင့် တစ်ခုသော အစွန်းဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ရဟန်းများ ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူသည်
ယင်းသို့ ဤအစွန်းများကို ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူခြင်းသည် ရှင်တော်ဘုရား၏ ကိုယ်တွေ့အားဖြင့် သိတော်မူချက် များပင်ဖြစ်၍၊ ကိုယ်တွေ့များကို ဟောပြတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ရှေးမဆွက မင်းစည်းစိမ် ခံစားတော်မူသောအခါ၊ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂကျင့်စဉ်ကို ကျင့်ခဲ့၍၊ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူသောအခါ၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂ ကျင့်စဉ်ကို ကျင့်ခဲ့သည်
အရမ်းမဲ့ ယုံကြည်ဘို့ တစုံတရာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်၌ မရှိချေ
ဤသို့လျှင် ပယ်စွန့်ထိုက်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ မရကြောင်း အစွန်းနှစ်ပါးကို ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူပြီးလျှင်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဖြင့် အထူးရှာဖွေ၍ရသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာရကြောင်း ဉာဏ်မျက်စိကို ပြုပေးတတ်သော အကျင့်မြတ်ရားအလင်းရောင်ကိုလည်း ထွန်းလင်းပြတော်မူလေသည်
သို့ထွန်းလင်းပြတော်မူသော ထိုတရားအလင်းရောင်သည်လည်း၊ ရှည်လျားလှစွာသောကာလက ဖုံးကွယ်နေသော ရှေးဟောင်းကျင့်စဉ် လမ်းရိုးပင်ဖြစ်လေသည်
ထိုကျင့်စဉ်သည် ကိလေသာ ငြိမ်းရန်၊ စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ရရန်၊ အမှန်ကို ထိုးထွင်းသိရန်၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် တရားအလင်းရောင်ပင်ဖြစ်၍၊ ယင်း၏အမည်မှာ မဇ္ဈိမပဋါဟုတွင်လေသည်
မဇ္ဈိမပဋိပါဒဟူသည် အလယ်အလတ် ကျင့်စဉ်ဖြစ်၏
ယင်းသည့် မဇ္ဈိမပဋိပါဒ (သို့) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးမှာ :သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော သိမြင်မှုသမ္မာသင်္ကပ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ကြံစည်မှုသမ္မာဝါစာ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ဝစီကံမှုသမ္မာကမ္မန္တ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ကာယကံမှုသမ္မာအာဇီဝ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုသမ္မာဝါယမ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အားထုတ်မှုသမ္မာသတိ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အောက်မေ့မှုသမ္မာသမာဓိ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော တည်ကြည်မှုဟု ရှစ်မျိုးရှစ်ပါး ရှိလေရာ၊ ယင်းကိုပင် မဂ္ဂင် မဂ်၏ အစိတ် အပိုင်းဟု ခေါ်သည်
မဇ္ဈိမပဋိပဒါ အလယ်အလတ်ကျင့်စဉ်ဟု အမည်ပေးထားသာဖြင့်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဟူသည် ပူဇော်မှု ယုံကြည်မှု သက်သက်မျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင်လုပ်ထုံးဖြင့် ကျင့်သုံးရသော နိဗ္ဗာန်လမ်းစဉ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်းလည်း ကောင်းစွာ ထင်ရှားလှ၏
မဇ္ဈိမပဋိပဒါကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးတရားမှာ ကိလေ သာတို့ကို ဖျက်ဆီးသဖြင့်ရအပ်သော အလွန်စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော ချမ်းသာအကျိုးတရားပင် ဖြစ်လေသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့အား ထိုနေ့က တရားအလင်းရောင် မဇ္ဈိမပဋိပဒါကို ထွန်းပြဟောတော်မူခဲ့သည်မှာ ယခုဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ နောင်ဘဝတို့၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဘဝချမ်းသာ လောကစည်းစိမ်များကို ရစေနိုင်ရန် ထွန်းပြဟောကြားခဲ့သည် မဟုတ်ဘဲ၊ လောကုတ္တရာချမ်းသာကိုရရန်၊ လောကုတ္တရာချမ်းသာသို့ ဆောင်ပို့နိုင်သော တစ်ခုတည်း၊ တစ်ကြောင်းတည်း၊ တစ်ရောင်တည်းသော ဓမ္မနည်း လမ်းစဉ်အဖြစ်ဖြင့်၊ ဟောကြားခဲ့ကြောင်း သိသင့်ပေသည်
ဤသုတ္တန်ဒေသနာ၏ အစပိုင်း၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့၏ အယူမှားကို ပယ်ဖျက်ပြီးလျှင်၊ တရားစစ်၏အခြေခံ သစ္စာလေးပါးကို အကျယ်ရှင်းလင်းဟောပြတော်မူ၏
ထိုသစ္စာလေးပါးမှာ ဆင်းရဲအမှန်ဟူသော ဒုက္ခသစ္စာ၊ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းအမှန်ဟူသော သမုဒယသစ္စာ၊ ဆင်းရဲ ချုပ်ငြိမ်းရာအမှန်ဟူသော နိရောဓသစ္စာ၊ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်းအမှန်ဟူသော မဂ္ဂသစ္စာဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ဤသစ္စာလေးပါးတရားကိုပင် အရမ်းမဲ့ ယုံကြည်စရာအရာ မဟုတ်၊ လက်တွေ့မျက်မှောက် ပြုရမည့်တရားများဖြစ်ကြောင်းကို မှတ်သားရပေမည်
ဤသစ္စာလေးပါးတရား၌ ဆင်းရဲကို အရင်းခံထား၍ ဟောကြားသော်လည်း၊ ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာကိုလည်း ဟောပြ လျက်ရှိ၏
ဆင်းရဲကို မည်သူမျှအလိုမရှိ ချမ်းသာကိုသာလိုချင်ကြ၏
သို့ရာတွင် လူအမျိုးမျိုး၊ နတ်အထွေထွေရှိနေကြသဖြင့်၊ တစ်ဦးအား ချမ်းသာဖြစ်သောအရာသည် အခြားတစ်ဦးအား ချမ်းသာဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မုချဆိုနိုင်မည် မဟုတ်ချေ
သို့ဖြစ်၍၊ မိမိလိုလားတိုင်းသော ချမ်းသာဟူသမျှ ပြည့်စုံနိုင်မည့် နိစ္စထာဝရဖြစ်သည့် ကောင်းကင်ဘုံမျိုး မရှိနိုင်
ခံစားမှုဝေဒနာ စွဲ၍ဖြစ်သော ချမ်းသာမျိုးသည် တည်မြဲသောချမ်းသာမျိုး မဟုတ်ချေ
ခံစားမှုနှင့်စပ်သော ချမ်းသာမျိုး၏ မမြဲပုံမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုယ်တွေ့ပင်ဖြစ်၍၊ ထင်ရှားလှ၏
ရှင်တော်ဘုရား၏ တရားတော်အလို နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟူသည် ဒုက္ခအားလုံး အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်းမှု သန္တိကို စွဲ၍ဖြစ်သော အေးငြိမ်းမှုဟူသော ချမ်းသာမြဲပင် ဖြစ်လေသည်
ဒုတိယဖြစ်သော သမုဒယသစ္စာ၌ ဝေဖန်ပြသော ပေါနော¸ ဝိကာဟူသော စကားအရ၊ တဖန်ဘဝသစ်ကို ပေးတတ်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ကျရာ၊ သတ္တဝါတို့အား နောင်ဘဝရှိကြောင်း ဘုရားဝန်ခံတော်မူသည်
ထိုစကားရပ်ဖြင့် နောက်ဘဝမရှိသူဟု ယူ လေ့ရှိကြသူ ဥစ္ဆေဒဝါဒသမားတို့အား ယင်းတို့၏ အယူမှားကြောင်းကို ဖြေကြားရာရောက်သည်ကိုလည်း၊ အထူးသတိပြု သင့်ပေသည်
ဤသုတ္တန်ဒေသနာ၏ အလယ်ပိုင်း၌ ရှေးကမကြားစဖူးသော တရားထူးတို့၌ ဉာဏ်အလင်း ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဟောတော်မူ ၏
ထို့အတူပင် ထိုသစ္စာတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ် သုံးပါးဖြစ်ပုံနှင့် တဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ကို အကျယ်ခွဲခြားပြတော်မူသည်
သစ္စာလေးပါးတို့တွင်ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိရမည်
သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ပစ်ရမည်
နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုရမည်
မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများရမည်
ဤသစ္စာလေးပါးနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း အသိဉာဏ် မဖြစ်ပေါ်သေးသမျှ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရရှိကြောင်း လောက၌ ပြောပြတော်မမူ
သစ္စာလေးပါးကို ရှင်းရှင်းလင်း လင်း ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိမြင်တော်မူသောအခါကျမှ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူကြောင်း ဟောပြတော်မူ၏ဟု သုတ်အဆုံး၌ မိန့်တော်မူ၏
ဤကား ငါ၏အဆုံးစွန်သော ဘဝတည်း၊ နောင်တစ်ဖန်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိဟု အဆုံးသတ်ဘဝအဖြစ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြတော်မူပြီးလျှင်၊ ဤတရားဦးဒေသနာတော်ကို ပြီးဆုံးစေတော်မူ၏
ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်သည် ရှေးဦးစွာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ သောတာပန် ဖြစ်လေ သည်
တရားအလင်းရောင်၏ အကြည်ဓာတ်ကို ခံယူရန် လာရောက်ကြသော ထောင်သောင်းမက များပြားလှစွာသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် ကောင်းချီးနုမော် သာဓခေါ်ဆိုကြလေကုန်သတည်း
ထင်းရှုးတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshutaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ လီရှောကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လီရှောကျောက်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၁ ဦး၊ မ ၇၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးခင်မောင်မြင့် သည် မြန်မာနိုင်ငံ ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးဟောင်း တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် တပ်မတော်မှ ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်ဖြင့် အနားယူခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
အက်ဗီညွန်မြို့ သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗောကလုစ် ဒေသအတွင်း တည်ရှိကာ ရုန်းမြစ်၏ လက်ဝဲဘက်ကမ်းပါးပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် စာရင်းအရ လူဦးရေ ၉၀,၁၉၄ ဦးရှိပြီး ၎င်းတို့ထဲမှ ၁၂,၀၀၀ ခန့်သည် အလယ်ခေတ် ခံတပ်ကတုပ်များဖြင့် ဝန်းရံထားသော မြို့ဟောင်းအတွင်း နေထိုင်ကြသည်
၁၃၀၉ ခုနှစ်မှ ၁၃၇၇ အတွင်း အက်ဗီညွန်မြို့တွင် ပုပ်ရဟန်းမင်းများ စိုးစံနေထိုင်ရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ၇ဦး အထိ အက်ဗီညွန်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
၁၃၄၈တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး ကလဲမန့်မှ မြို့အား နေပယ်လ်မှ ပထမမြောက် ဂျိုနာ ဘုရင်မထံမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများသည် ၁၇၉၁ ခုနှစ်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်တော်လှန်ရေး အတွင်းတွင် ၎င်းသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယခုအခါ အက်ဗီညွန်မြို့သည် ဗောကလုစ်ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်လာပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံအတွင်း ခံတပ်ကတုပ်များ ယနေ့အထိ ကျန်ရှိသေးသော မြို့များတွင် တစ်မြို့ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပလိုင်ဒီပတ်စ်နန်းတော်၊ အက်ဗီညွန် ကက်သီဒရယ် ဘုရားကျောင်း နှင့် ပုန့်ဒီ အက်ဗီညွန် တံတားတို့ ပါဝင်သည့် သမိုင်းဝင်ဌာနသည် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်
အလယ်ခေတ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အဦးများနှင့် အက်ဗီညွန်ပွဲတော်တို့က မြို့အား ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ အဓိက နေရာ ဖြစ်လာစေရန် ကူညီပေးလျက် ရှိသည်
မက်ဆာချူးဆက် ဓနသဟာယ ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့မြောက်ပိုင်း နယူးအင်္ဂလန် ဒေသတွင် ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ရုဒ်အိုင်းလန်း နှင့် ကွန်နက်တစ်ကပ်ပြည်နယ် တို့က တောင်ဘက်၊ နယူးယောက်ပြည်နယ် က အနောက်ဘက်၊ ဗားမောင့်ပြည်နယ် နှင့် နယူးဟမ်ရှိုင်းယားပြည်နယ်တို့က မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိကြပြီး အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ရှိသည်
ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေ ၆.၆ သန်း၏ အများစုမှာ ဘော့စတွန် မက်ထရိုပိုလစ်တန် နယ်မြေတွင် နေထိုင်ကြသည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် မြို့ပြများ၊ မြို့ပြဆင်ခြေဖုံး အရပ်များနှင့် ကျေးလက်ဒေသများ ရှိပြီး အနောက်ဘက်ခြမ်း၏ အများစုမှာမူ ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သည်
မက်ဆာချူးဆက်သည် နယူးအင်္ဂလန် ပြည်နယ် ၆ ခုတွင် လူဦးရေ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး လူတစ်ဦးချင်း စုစုပေါင်း ဝင်ငွေ အနေနှင့် အမေရိကန် ပြည်နယ်များတွင် တတိယ အဆင့် ရှိသည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စုနိုင်ငံ၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ မူရင်းပြည်နယ် ၁၃ နယ်တွင် အပါအဝင်ဖြစ် ကာ နယူးအင်္ဂလန်ပြည်နယ်စုတွင် ပါဝင်သောကြောင့် အမေရိ ကန် ပြည်ထောင်စုသမိုင်းတွင် အရေးပါ အရာရောက်သည်
ကိုးကွယ်မှု၌ လွတ်လပ်ရေးရရန်အတွက် လည်းကောင်း၊ အုပ် ချုပ်မှု၌ လွတ်လပ်ရေးရရန်အတွက် လည်းကောင်း ရှေးဦး ကိုလိုနီနယ်သားများ စတင်ကြိုးပမ်းရာဒေသလည်း ဖြစ်သည်
ယခုအခါ အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်လျက်ရှိပေသည်
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်သည် နယ်နိမိတ်အားဖြင့် မြောက်ဘက်တွင် ဗားမောင့်ပြည်နယ်နှင့် နယူးဟမ္ပရှိုင်းယား ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ တောင်ဘက် တွင် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ ရုတ်ကျွန်း၊ ကွန်နက်တီကတ် ပြည် နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် နယူးယော့ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ပတ်ရံ လျက်ရှိသည်
ပြည်နယ်၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ တရိဂံပုံဖြစ်၏
သို့သော် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းသည် အကွေ့အကောက်အစွန်း များ ရှိသောကြောင့် မဖြောင့်မတန်းဘဲရှိ၏
အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၈,၂၅၇ စတုရန်းမိုင် ဖြစ်၏
မက်ဆာချူးဆက်ပြည် နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဗော့စန်မြို့ဖြစ်၍ အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဝုစတာ၊ စပရင်းဖီး၊ ဖောရီးဗား၊ ကိမ်းဗရစ်၊ နယူးဗက်ဒဖို့၊ ဆောမာဗီးမြို့များ ဖြစ်သည်
မြေမျက်နှာပြင်အားဖြင့် အရှေ့ဘက်တွင် သဲထူသော မြေနိမ့်ပိုင်းရှိ၍ အနောက်ဘက်သို့ ရောက်လေလျှင် လှပသော တောင်တန်းများရှိသည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်ကို ကမ်းရိုး တန်း မြေနိမ့်ပိုင်း၊ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ၊ ကွန်နက်တီကတ်ချိုင့် ဝှမ်းနှင့် ဗတ်ရှိုင်ယာဒေသဟူ၍ သဘာဝအပိုင်းကြီး ၄ ပိုင်း ပိုင်းခြားနိုင်၏
ကမ်းရိုးတန်းမြေနိမ့်ပိုင်းသည် အကွေ့အကောက် အဝင် အထွက်များသော အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင်ရှိ ၍ ယင်းဒေသတွင် အန်အငူ၊ ကော့ဒအငူ တို့နှင့် ဗော့စတန်၊ ပလင်းမတ်၊ ကော့ဒအငူနှင့် ဗတ်ဇတ်ပင်လယ်အော် ၄ ခုရှိ သည်
ထို့ပြင် ဗော့စတန်၊ ဂလောက်စတာ၊ နယူးဗက်ဒဖို့မည် သော ဆိပ်ကမ်းကောင်းကြီးများလည်း ရှိသည်
ဗော့စတန်မှ နယူးဟမ္ပရှိုင်းယားတစ်လျှောက်ရှိ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း သည် ကျောက်ဆောင်ထူထပ်၍ ကြမ်းတမ်းသည်
ကမ်းရိုး တန်းအလွန်တွင် ကျွန်းငယ်များစွာရှိသည်
ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသသည်ကား ရေမျက်နှာပြင်ထက် ပေ ၁,ဝဝဝ ကျော် မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်၏
တောင်နိမ့်ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ချောင်းမြောင်း များ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည်
ဤဒေသတွင် ရေအိုင်များနှင့် ရေစီးသန်သော ချောင်းမြောင်းများ ရှိသောကြောင့် ရေအားဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူနိုင်သဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးစေသည်
ကွန်နက်တီကတ်ချိုင့်ဝှမ်းသည် ပြည် နယ်တွင် မြေဩဇာအကောင်းဆုံး ဒေသရှိရာ အပိုင်းဖြစ်၏
ကွန်နက်တီကတ်မြစ်မှ ရေကိုရရှိသည်
ထိုဒေသတွင် တောင် များသည် ခပ်ကျဲကျဲတည်ရှိသည်
မက်ဆာချူးဆက် အနောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ဗတ်ရှိုင်ယာဒေသသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စု၏ အလှပဆုံးသောဒေသများတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ရှည် လျားသော တောင်တန်းများသည် တောင်ထိပ်အထိ သစ်ပင်များ ဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက်ရှိသည်
နက်ရှိုင်းသော ချိုင့်ဝှမ်းများလည်း ရှိ၍ အချို့အချို့သော ချိုင့်ဝှမ်းများတွင် ကြည်လင်ပြာလဲ့သော အိုင်များရှိသည်
ယင်းဒေသတွင် ဗတ်ရှိုင်ယာတောင်များသည် မြောက်မှတောင်သို့ သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
ဗတ်ရှိုင်ယာ တောင်များကို 'အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ဆွစ်ဇာလန်' ဟူ၍ လည်း ခေါ်ဝေါ်သမုတ်၏
အပန်းဖြေစခန်းအဖြစ်ထင်ရှားသည်
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်တွင်းရှိ မြစ်ချောင်း အများ အပြားမှာ ရေစီးသန်သောကြောင့် ရေအားဖြင့်လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်ယူရာ၌ အသုံးဝင် အဖိုးတန်ပေသည်
အရေးပါအရာ ရောက်ဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးမြစ်မှာ ကွန်နက်တီကတ်မြစ် ဖြစ်၍ မြောက်မှသည်တောင်သို့ ပြည်နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၏
အခြားမြစ်များမှာ မယ်ရီမက်၊ တွန်တန်၊ ဟောက်စတိုးနစ်၊ ချား အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏
ကော့ဒအငူ ပင်လယ်အော်နှင့် ဗတ်ဇတ် ပင်လယ်အော်တို့ကို ဆက်ထားသော ကော့ဒအငူတူးမြောင်းသည် အရေးပါသော ရေလမ်းဖြစ်၏
ပြည်နယ် တစ်ဝှန်းလုံးတွင် အင်း၊ အိုင်ကလေးများ အနှံ့အပြားရှိ၏
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုမှာ ဆောင်း အခါ၌ အလွန်ချမ်းအေး၍ နွေအခါ၌ ပူသည့်အခါ အလွန်ပူ သည်
ရာသီဥတု ရုတ်ခြည်းပြောင်းလဲတတ်၏
ကမ်းရိုးတန်း ဒေသတွင် ပင်လယ်ကြောင့် အတွင်းပိုင်းထက် ဆောင်းအခါ တွင် အအေးပေါ့၍ နွေအခါတွင် အေးမြသည်
နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် မှာ ပျမ်းမျှလက်မ ၄ဝ ဖြစ်၏
မက်ဆာချူးဆက် ပြည်နယ်၏ သယံဇာတပစ္စည်းတို့တွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ နှမ်းဖတ်ကျောက် ဖြစ်သည်
ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ငါးဖမ်းခြင်းသည် အရေးပါသောလုပ်ငန်းကြီး တစ်ရပ်ဖြစ်၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မက်ဆာချူးဆက်သည် ငါးနှင့် ငါးထွက်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရာ၌ ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ဗော့စတန်မြို့သည် ငါးစိမ်း၊ ငါးစိုရောင်းချရာ ဌာနကြီးဖြစ်၍ ဂလောက်စတာမြို့ သည် ကော့ဒငါးလုပ်ငန်း၏ အချက်အချာဌာနဖြစ်သည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင် လယ်ယာခြံလုပ်ငန်းများ ကိုလည်း ရှေးကထက် တိုးတက်အောင် လုပ်ကိုင်လျက်ရှိ၏
လယ်ယာလုပ်ငန်းထွက် ပစ္စည်းများမှာ ပြောင်း၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မေပယ်သကာရည်၊ ဆေးရွက်၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ ကြက် ငှက်နှင့် ကြက်ဥများ၊ နို့ထွက်ပစ္စည်းများနှင့် ပန်းသီး၊ ကရန် ဗယ်ရီ၊ စထရော်ဗယ်ရီ၊ စပျစ်စသည့် သစ်သီးများ စသည်တို့ ဖြစ်လေသည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင်ဆိပ်ကမ်းကောင်းများရှိ၍ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး လွယ်ကူမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ် ဓာတ်အား အလုံအလောက် ရရှိနိုင်သောကြောင့် လည်းကောင်း စက်မှုလုပ်ငန်းအထူးထွန်းကား၏
စက်မှုလုပ်ငန်း အချက်အချာ ဒေသများသည် ရေအားရရှိစေနိုင်သော မြစ်ကမ်းများပေါ်၌ တည်ရှိ၏
စက်မှုလုပ်ငန်း ဒေသကြီးများမှာ ဗော့စတန်လော ရင့်၊ ဗရော့တန်၊ ဟေဗာဟီး၊ လင်း၊ ဖောရီဗား၊ လိုဝဲ၊ နယူး ဗက်ဒဖို့၊ ဝုစတာ၊ စပရင်းဖီးမြို့များဖြစ်၏
လုပ်ငန်းကြီးများမှာ ဖိနပ်လုပ်ငန်း၊ သိုးမွေးနှင့် ချည်ထည်လုပ်ငန်းများဖြစ်၍ အခြား အရေးပါသော လုပ်ငန်းများကား ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း၊ ဆေးဆိုးလုပ် ငန်း၊ စက်ကိရိယာလုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ပစ္စည်းလုပ်ငန်း၊ နာရီလုပ် ငန်း၊ သားရေလုပ်ငန်း၊ စက္ကူနှင့် သစ်ပျော့ဖတ်လုပ်ငန်း၊ ပိုး ထည်နှင့် အိမ်ထောင်ပရိဘောဂလုပ်ငန်း စသည်တို့ ဖြစ်၏
ဤသို့ ကုန်ပစ္စည်းများလည်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည့်အပြင် ဆိပ် ကမ်းကောင်းများလည်း ရှိသောကြောင့် မက်ဆာချူးဆက်ပြည် နယ်သည် နိုင်ငံခြားနှင့် ကုန်သွယ်မှု ကောင်းမွန်သည်
ဗော့စ တန်မြို့သည် နယူးအင်္ဂလန်၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းလည်းဖြစ် သည်
ယင်းပြည်နယ်သည် စက်မှုကိရိယာတန်ဆာပလာ၊ အမဲ သား၊ ငါး၊ ချည်ထည်နှင့် သိုးမွေးထည်များ၊ ကောက်နှံများကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့သည်
ပြည်တွင်းသို့မူ သားရေသိုးမွေး၊လျှော်များကို တင်သွင်းသည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်း စုစုပေါင်း ၂,ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်
အလွန်ကောင်း မွန်သော ကားလမ်းများလည်း ရှိသည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၏ လူဦးရေမှာ ၅,၁၄၈,၅၇၈ ယောက် (၁၉၆ဝ) ဖြစ်သည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် သေးငယ်ကျဉ်းမြောင်း သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ပညာရေး၊ ဥပဒေရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စာပေ အနုပညာရပ်များတွင် ထူးကဲကျွမ်းကျင်သော လူရည်ချွန်များ ပေါ်ထွက်သည့် ပြည်နယ်ဖြစ်၏
ဂျွန်အက်ဒမ် နှင့် ဂျွန်ကွင်စီအက်ဒမ် မည်သော အမေရိကန်သမ္မတ နှစ်ဦး တို့သည် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သားများ ဖြစ်ကြ၏
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ပညာရေးတွင်ထိပ်တန်း ကျသော ပြည်နယ်ဖြစ်၏
ပထမဆုံးကျောင်းကို ၁၆၃၅ ခုနှစ် တွင် တည်ထောင်လျက် နောက်တစ်နှစ်တွင် ယခုအခါထင်ရှား သော ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အစိုးရက ထောက်ပံ့သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းရှိ ပညာသင်ကျောင်း များ၊ ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်များအပြင် ပုဂ္ဂလိကအားဖြင့် ထောက်ပံ့ဖွင့်လှစ်ထားသော ကျောင်းများ၊ တက္ကသိုလ်များလည်းရှိသည်
ယင်းတို့မှာ ဟားဗဒ်တက္ကသိုလ်၊ အမ္မဟတ် ကောလိပ်ကျောင်း၊ ဝီလျံကောလိပ်ကျောင်း၊ ကလတ် တက္ကသိုလ်၊ မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုပညာသင်သိပ္ပံ၊ ဟိုးလီး ခရော့ကောလိပ်ကျောင်းနှင့် တပ်ဖကောလိပ်ကျောင်း အစရှိသည် တို့ဖြစ်၏
ဗော့စတန်မြို့ရှိ ပါကင်မျက်မမြင်ကျောင်းသည် ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားလှပေသည်
မောင့်ဟောလယုတ်၊ ရက်ဒ ကလစ်၊ စမစ်၊ ဝက်စလီ၊ ဟွီတန်၊ ဆင်မန် ကောလိပ်တို့သည် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးကောလိပ်ကျောင်းများ ဖြစ်၏
မက်ဆချူးဆက်ပြည်နယ် ကမ်းခြေသို့ ခရစ်နှစ် ၁ဝဝဝ ခန့်က နော့သမန်လူမျိုးတို့ ရောက်လာကြသည်ဟုဆိုသည်
၁၆ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဂေါစနော့သည်လည်းကောင်း၊ ၁၆၁၄ ခုနှစ် တွင် ဂျွန်စမစ်သည်လည်းကောင်း လာရောက်၍ နယ်သစ်ရှာဖွေ ကြသည်
သို့သော် ပထမဦးစွာ အိုးအိမ်တည်ထောင်အခြေစိုက် နေထိုင်သူတို့မှာ ခရစ် ၁၆ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ပလင်းမတ်၌ ကိုလိုနီ တည်ထောင်ကြသော ပီးလဂကင်း ဖားသားတို့ ဖြစ်၏
(ပီးလဂရင်း ဖားသား-ရှု
နောင်နှစ်များ မကြာမီ ဆလမ်တွင် ပျူရီတန်တစ်ခုတို့သည် ကိုလိုနီထူထောင်ကြ၏
အခြားကိုလိုနီ များလည်း တည်ထောင်ကြ၏
နောင်သော် ယင်းတို့အားလုံးကို စုပေါင်းပြီးသကာလ မက်ဆာချူးဆက်ဗေးကိုလိုနီဟု ခေါ်ခဲ့၏
မက်ဆာချူးဆက်ဟူသော အမည်မှာ ပီးလဂရင်းဖားသားတို့ မရောက်မီ ယင်းဒေသ၌နေသော အင်ဒီးယန်းလူမျိုးစုကိုအစွဲပြု၍ ခေါ်သော အမည်ဖြစ်၏
မက်ဆာချူးဆက်နယ်သည် တည်ထောင်စကတည်းက ပင် တောင့်တင်းသော အစိုးရအဖွဲ့ရှိ၍ သာသနာရေးဘက်က ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သည်
အစိုးရနှင့် သာသနာရေးတို့သည် တစ်စု တည်း ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏
သာသနာရေးတွင် လွတ်လပ်မှု မရှိခဲ့ပေ
ကိုလိုနီနယ်ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ဝါဒချင်းမတူသူ တို့သည် နယ်နှင်ခံကြရ၏
ထို့ပြင် နယ်တွင်းရှိ စခန်းများကို အင်ဒီးယန်းတို့က မကြာခဏတိုက်ခိုက်ကြသည်
၁၆၉၂ ခုနှစ် တွင် ပလင်းမတ်ကိုလိုနီနှင့် မိန်းနယ်တို့ကို မက်ဆာချူးဆက် ဗေးကိုလိုနီနှင့် ပူးပေါင်းလိုက်သည်
မက်ဆာချူးဆက်နယ်သည် လျင်မြန်စွာကြီးပွားတိုးတက် လာသည်
သို့သော် အင်ဒီးယန်းနှင့် ပြင်သစ်လူမျိုးများနှင့်မူ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ရပေသည်
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့ သော စက်မှုလက်မှုအရေးပုံ၏ အရှိန်သည် မက်ဆာချူးဆက် ကိုပင် ရိုက်ခတ်လာသဖြင့် ဖိနပ်၊ သံထည်၊ ဦးထုပ်၊ အထည် အလိပ်စသည်တို့ကို ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် စက်ရုံများပေါ်ထွန်း လာသည်
သို့သော် ၁၇၆၃ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အင်္ဂလန် ပြည်၏ ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးဝါဒသည် မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ် ၏ စက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ကုန်သွယ်မှုဆိုင်ရာ တိုးတက်ရေးကို ဟန့်တားသောကြောင့် အမိနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်ရန် အရေးကို ဤပြည်နယ်မှ စတင်ကြံစည်ခဲ့ကြသည်
မက်ဆာချူးဆက် ပြည် နယ်သည် အမေရိကန်တော်လှန်ရေးကြီး၏ ခေါင်းဆောင်ကြီး များကိုလည်း မွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲကြီး၏ ထင်ရှားသော အဖြစ်အပျက်များဖြစ်သည့် ဗော့စတန်တီးပါတီ၊ ဗော့စတန်လူသတ်ပွဲ၊ လက်ဆင်တန်တိုက်ပွဲ၊ ကွန်ကော့တိုက်ပွဲ နှင့် ဗန်ကာဟီးတိုက်ပွဲတို့သည် မက်ဆာချူးဆက်နယ်တွင် ဖြစ် ပွားခဲ့သည်
၁၇၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့သည်
၁၇၈၆ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးကြီး၏ နောက်ဆွယ်မှ လိုက်ပါလာသည့် စီးပွား ရေး ကျပ်တည်းမှုကြောင့် သူပုန်အရေးအခင်းတစ်ရပ် ဖြစ်ပွားခဲ့ သည်
သို့ရာတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများသည် ပြန်လည်၍ နာလန် ထူကာ ကြီးပွားလာပြီးလျှင် ပြည်နယ်သည် တိုးတက်လာခဲ့ သည်
မက်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်သည် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေရေးဆွဲအတည်ပြုခဲ့စဉ်ကပင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကိုလက်မခံ ခဲ့ချေ
သို့ဖြင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစေသည့် အကြောင်းရင်း တစ်ခုဖြစ်သော ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် ဆန့်ကျင်ရေးလှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့လေသည်
ပြည်တွင်စစ်ပြီးသည့် အချိန်မှစ၍ မက်ဆချူးဆက်သည် ပညာရေး၌ လည်းကောင်း၊ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်ရေး၌လည်းကောင်း ဦး ဆောင်သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့လေသည်
ဟာသ ဂုဏ်ထူး ဆောင် ရွှေတံဆိပ်ဆုရ နာမည်ကျော်လူရွှင်တော်ကြီး ဦးစပါယ်ရှယ်ကို ဟင်္သတခရိုင် နတ်မော်တိုက်ပန်းတင်ကျေးရွာ၌ အဖ ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်ဖုန်းတို့က ၁၉၂၂ ခုနှစ်မတ်လ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း နှစ်ယောက်တွင် အငယ်ဖြစ်၍ ငယ်နာမည်မှာမောင်ထွားဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ရွာရှိဘုန်းကြီးကျောင်း၌ ကိုရင်ဘဝဖြင့်ပရိယတ္တိ စာပေများကို သင်ကြားရာ နိုင်ငံတော် ဝိနည်းစာပြိုင်ပွဲတွင် မူလတန်းမှ ဝိသေသအကျော်တန်းအထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင်လူထွက်ပြီး ဝါသနာအလျောက် ဟင်္သတမြို့ဆိုင်းဆရာကြီး ဦးသစ်ကလေးထံတွင် ဆိုင်းနောက်က ပညာကိုသင်ကြားခဲ့သည်
ထိုနောက် ဆိုင်းအဖွဲမှ အငြိမ့်အဖွဲ့များသို့ကူးပြောင်းပြီး အငြိမ့်လူရွှင်တော် ပညာကိုအင်္ဂပူ ဆရာတင်နှင့်လူရွှင်တော်ကြီး ဦးဓာတ်စံထံတွင် သင်ကြားခဲ့ပြန်သည်
ထိုသို့ပညာသင်ကြားရင်း အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် ပါဝင်ကပြခဲ့ရာ တဖြည်းဖြည်း နာမည်ရလာသည်
ထိုစဉ်အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော မျိုးချစ်ခေါင်းဆောင်များအားအငြိမ့်ဖြင့် ဧည့်ခံဖျော်ဖြေရာ ဦးစပါယ်ရှယ် ဖြစ်လာမည့်မောင်ဖိုးထွားသည် သူ၏ဟာသပညာဖြင့် ပါဝင်ကပြဖျော်ဖြေခဲ့သည်
ထိုအခါ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှာ ၎င်း၏ဟာသ ပညာကြောင့်တဟားဟားပွဲကျပြီး စပါယ်ရှယ်ကောင်းတဲ့လူဟု ချီးကျူးပြောဆိုခဲ့ရာ ထိုအချိန်မှစ၍ အငြိမ့်လူရွှင်တော် စပါယ်ရှယ်ဟု အမည်တွင်လာခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အလင်္ကာကျော်စွာ ဆရာကြီးဦးဟန်ပ ဦးဆောင်သော နိုင်ငံတော်ဆိုင်းဖွဲ့၌ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှု ကဇာတ်အဖွဲ့နှစ်ပါးသွား လူရွှင်တော်၊ အငြိမ့် လူရွှင်တော်စသည်ဖြင့်လည်းပါဝင်ကပြ ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က လူရွှင်တော်ကြီး ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့်အတူတွဲဖက်ကပြခဲ့ရသည်
ထိုသို့ကပြခဲ့ရာ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်ထိုစဉ်က သမ္မတကြီးဖြစ်သူ မန်းဝင်းမောင်က ဦးစပါယ်ရှယ်အားဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်နှင့် အခြားဂုဏ်ထူးဆောင်တံဆိပ် များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဗုဒ္ဓဝင်၊မဟာဝင်၊ ရာဇဝင် များကို နားလည်တက်ကျွမ်းသည့်အလျောက်ဆိုင်းအဖွဲ့၊ အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် သာမက ဇာတ်ကြီးများတွင်ပါပါဝင်ကပြခဲ့သူတစ်ဥိးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဓာတ်ပြား ခေတ်တွင်ဦးစပါယ်ရှယ်သည် မင်းသားကြီး ဦးစိန် အောင်မင်းနှင့် တွဲဖက်၍ ဇာတ်ထုပ်များစွာကို ဓာတ်ပြား သွင်းခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည် တပည့်ဖြစ်သူ ဦးရွှေမျှားနှင့်တွဲ၍ နိုင်ငံတော်အငြိမ့်ပွဲများ၌ပါဝင်ကပြခဲ့သည်
နေ့ကြီးရက်ကြီး အထိမ်းအမှတ် ဧည့်ခံပွဲများ၊နိုင်ငံတော်နှင့်စပ်ဆိုင်သော အိမ်တော်ဧည့်ခံပွဲများ စသည့်မင်းစိုးရာဇာ ဧည့်ခံပွဲများတွင် ခေတ်စနစ်အခြေအနေများကို အံဝင်ခွင်ကျ ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သောကြောင့် မင်းပရိသတ်များ၏သဘောကျ နှစ်ခြိုက်ခြင်းကို ခံရသည်
ဦးစပါယ်ရှယ်၏ ရုပ်ရည်မှာ လူရွှင်တော်ရုပ်မပေါက်၊တည်တည်ခန့်ခန့် ဖြစ်သော်လည်းတည်တည် ခန့်ခန့်မျက်နှာထားနှင့်ပင် ပရိသတ် ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သူဖြစ်သည်
ထို့ပြင် စာပေပရိယတ္တိ တက်ကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်၍ စာစကားပေစကားများကို ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် ပြောဆိုသုံးနှုန်းလျက်ပြက်လုံးထုတ်နိုင်သူဖြစ်သည်
ဗဟုသုတ ဖြစ်စေသောစကားများကို နားထောင်ချင့်စဖွယ် နဘေကာရန်များဖြင့် အတည်ပေါက်ပြောရင်းပရိသတ်အာရုံစိုက်လာချိန်တွင် အရွှန်းဖောက်၍ ပရိသတ်များရုတ်တရက်ပွဲကျအောင်ဟာသ ပညာစွမ်း ပြနိုင်သူဖြစ်သည်
နှစ်နိုင်ငံယဉ်ကျေးမှု ဖလှယ်ရေးအစီအစဉ်အရ ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် မလေးရှားနိုင်ငံသို့ ယဉ်ကျေးမှု အကအဖွဲ့စေလွှတ်ရာ၌ဦးစပါယ်ရှယ် လိုက်ပါသွားခဲ့ရသည်
ယဉ်ကျေးမှုအကအဖွဲ့မလေးရှားနိုင်ငံတွင် ဖျော်ဖြေကပြရာ ဦးစပါယ်ရှယ်သည် စကားမပါသော အမူအရာပြက်လုံးများကို ဦးရွှေဒင်္ဂါးနှင့် တွဲဖက်၍ပွဲကျအောင် ပြက်လုံးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနက ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင်မြန်မာ့ရုပ်စုံသဘင်များ၌ ရုပ်သေးပို့ဆိုင်းများတီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလက်တွေ့တီးမှုတ်၍ အသံသွင်းမှတ်တမ်းတင်ရာတွင် ဦးစပါယ်ရှယ်သည်အလင်္ကာကျော်စွာ ဆိုင်းဆရာကြီးဦးဟန်ပနှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ် ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့ရသည်
အဆိုပါမှတ်တမ်းတင် အသံသွင်းပုံများကို မော်ကွန်းရုပ်ရှင်ကလည်း မှတ်တမ်းတင်ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ထို့ပြင် မြန်မာ့ဇာတ်သဘင်များတွင်ဇာတ်ပို့ဆိုင်း တီးမှုတ်ပုံအကြောင်းကိုလည်း အလင်္ကာကျော်စွာဆိုင်းဆရာကြီးဦးဘမောင်နှင့် တွဲဖက်၍ ဆိုင်းနောက်ထအဖြစ်ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့သည်
ကက်ဆက်ဇာတ်လမ်းများ ခေတ်စားချိန်တွင်လည်းဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဂီတစာဆိုမောင်ကြေးမုံ၊ အဆိုကျော်ဒေါ်မာမာအေး၊ ဒေါ်တင်တင်မြစသူတို့နှင့် တွဲဖက်၍ ဇာတ်နိပါတ်ဆိုင်ရာ ကက်ဆက်ခွေဇာတ်လမ်းများ၌ ပါဝင်အသံသွင်းခဲ့သည်
ဦးစပါယ်ရှယ်သည် ဇာတ်သဘင်အနုပညာလောကတွင်ကိုယ်တိုင်ပါဝင် ကပြရုံသာမက လူရွှင်တော်ပညာကို လူငယ်များအားသင်ကြားပြသ၍ လူငယ်လူရွှင်တော်များမွေးထုတ်ပေးခဲ့သည်
ဟာသဂုဏ်ထူးဆောင် ရွှေတံဆိပ်ဆုရ လူရွှင်တော်ကြီးဦးစပါယ်ရှယ်သည် ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင်ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ကျင်ဆိုင်နှင့် သားသမီးများ ကျန်ရစ်သည်
ကိုဗဟိန်းကို ၁၂၇၉ ခု ၊ ဝါဆိုလဆန်း (၉) ရက် ( ခရစ် ၁၉၁၇ ခု ၊ ဇွန်လ ၂၇ ရက်)ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ နံနက် (၇) နာရီအချိန်တွင် အင်းဝမြို့ကိုင်းတန်း ရပ်၌ ဖွားမြင်သည်
အဖ ဦးမှင် ၊ အမိ ဒေါ်ဦးတို့၏ ပဉ္စမမြောက်သား ဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် မိန်းကလေးကျောင်း၊ သကျသီဟ ဘုရားအနီး ဆရာငုံကျောင်း၊ မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းများတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်၌ စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂအမှုဆောင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခု ကျောင်းသား သပိတ်တွင် စစ်ကိုင်း အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းသို့ သပိတ် သွားတားရာ၊ ကျောင်းအုပ်ကြီး မစ္စတာဒေါင်းနှင့် စကောက်များက ဝိုင်းရိုက်သဖြင့် ဒဏ်ရာရှိခဲ့သည်
၁၉၃၆ -၃၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့၍ အထက်တန်းကို ပါဠိဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့လေသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်လက်ပညာဆည်းပူး၍ ၁၉၃၈-၃၉ ခုတွင် တကသ အမှုဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (တကသ)ဥက္ကဋ္ဌ ကိုအောင်ဆန်း နုတ်ထွက်သွားသဖြင့် ကိုဗဟိန်းသည် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်၌ ရေနံမြေ သပိတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ရေနံမြေ သပိတ်သမားများသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ချီတက် ဆန္ဒပြရန်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ရေနံချောင်းမြို့မှ ထွက်ခဲ့ကြသည်
ဥက္ကဋ္ဌ ကိုဗဟိန်းနှင့် ကိုဗဆွေတို့သည် ရေနံချောင်းမြို့တွင် ပေါ်ပေါက်လျက်ရှိသော ကျောင်းသား သပိတ်အရေးနှင့် ရေနံမြေမှ ချီတက်လာသော သပိတ်သမားများ အရေးကို စုံစမ်းရန်ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်
မကွေးမြို့၌ ရေနံမြေမှ ချီတက်လာသော သပိတ်သမားများအား တရားဟောနေစဉ်၊ အဖမ်းခံခဲ့ရလေသည်
တရားဟောနေစဉ် လို့ ရဲရဲတောက်စကား ပြောကြားခဲ့ပါတယ်
သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အတွင်းရေးမှူးအား ဖမ်းဆီးသဖြင့် ကျောင်းသား သပိတ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေသည်
ကျောင်းသားများသည် အတွင်းဝန်များရုံး သို့ ချီတက် ဆန္ဒပြကြရာ၊ ဂေါ်ရာစာသင်များက မြင်းနှင့်တိုက်၊ နံပါတ်တုတ်နှင့် ရိုက်သဖြင့်၊ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်မှ ကိုအောင်ကျော် ကျဆုံးခဲ့သည်
ကျောင်းသားအများအပြား ဒဏ်ရာရခဲ့ကြသည်
ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ လယ်သမား သပိတ်ပေါင်းစုံ စုစည်းမိကာ၊ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံဟု သမိုင်းဝင် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြရသည်
ကျောင်းသူ၊ ကျောင်းသားများ မြို့မသပိတ်စခန်းတွင် အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်
ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ ပြုတ်ကျ၍ ဦးပုအစိုးရ တက်ပြီး၊ ကျောင်းသား သပိတ်အရေး ပြီးဆုံးခဲ့ရလေသည်
ကိုဗဟိန်းသည် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်မှထွက်၍ ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ သခင်ဗဟိန်း အမည်တွင်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်သောအခါ မြေအောက်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ခေါင်းဆောင်ပြီး ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ စာတမ်း၊ မီးပွားစာစောင်၊ ဗမာ့တော်လှန်မှု စာတမ်းများကို လျှို့ဝှက် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရပြီး၊ အင်္ဂလိပ်အပြေးတွင် မန္တလေးထောင်မှ သခင်နုတို့နှင့်အတူ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ် ဒေါက်တာဘမော်အစိုးရ လက်ထက်တွင်၊ နိုင်ငံခြားရေးဌာန အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်တို့ကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် တော်လှန်ရေး စစ်တိုင်းများကို သတ်မှတ်ပြီး တိုင်းအလိုက် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များ ကို ရွေးချယ် သတ်မှတ်ခဲ့သည့် အခါ တိုင်း (၁) ပြည်၊ သာယာဝတီ၊ ဟင်္သာတအရှေ့ အတွက် စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကို သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင် အဖြစ် သခင်ဗဟိန်းကို ရွေးချယ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် တောင်ငူခရိုင်တွင် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ကိုဗဟိန်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို တည်ထောင်သူ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၄၆ ခုနှစ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပြောင်(တရားဝင်) ထူထောင်သော အခါတွင် ဗဟိုကော်မတီ ဖြစ်ခဲ့သည်
နောင်တွင် ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် ဗမာပြည် အလုပ်သမားများ သမဂ္ဂ(A.B.T.U.C)၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့လေသည်
၁၉၄၆ ခု နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် မန္တလေးမြို့ ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် စာရင်းတွင် ပထမအဆင့် ကျေညာပေးခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်လေသည်
ဂျပန် ဧကရာဇ် စည်းတံဆိပ် (သို့) ဂန္ဓမာပန်းစည်းတံဆိပ်(ဂျပန်: 菊花紋章)သည် မူလက နိုင်ငံတော် စည်းတံဆိပ်အဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော ဂျပန်တော်ဝင်မိသားစု၏ တံဆိပ် ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော် စည်းတံဆိပ် အဖြစ် အသုံးပြုလျှက်ရှိသည်
ဆင်ဆိန်နန်ဟိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhseinnanho)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ထမုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ဓမ္မစက္ကိကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်၏
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရားပွင့်တော်မူစဉ် အခါက ဖြစ်၏
အရှင်ဓမ္မစက္ကိကထေရ် သည် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ နေရာတော်မြတ်ရှေ့မှောက်တွင် ခြင်္သေ့ရုပ်တပ်ထားသည့် တရားစကြာကို လှူဒါန်းခဲ့၏
ထိုသို့ လှူဒါန်းခဲ့ရသည့် အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် တူရိယာ၊ အခြံအရံတို့ဖြင့် အခါခပ်သိမ်း နေခဲ့ရ၏
ထို့ပြင် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ တစ်ဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် သဟဿရာဇ ဟူသောအမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ရှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဖြစ်ခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင်တရားစကြာကို အလှူပြုခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အရှင်ဓမ္မစက္ကိကထေရ် သည် အပါယ်လေးဘုံသို့ လုံးဝမကျရောက်ခဲ့ရပေ
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဓမ္မစက္ကိကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ယမ်းလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းရှဲန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းရှဲန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၂ ဦး၊ မ ၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဦးနုတ်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Unokesu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၅ ဦး၊ မ ၁၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ခြေပေါ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanchaypaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ခြေပေါ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၀၆ ဦး၊ မ ၄၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
စစ်ကိုင်းတောင် အနောက်ဘက်ဆီ တောင်စဉ်အဆင့်ဆင့် နောက်ကျကျတွင် ဥမင် သုံးဆယ် ဘုရား တည်ရှိသည်
ယင်းအရပ်တွင် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ၄၅ ဆူ ဂူဟန်ဆောင်သည့် ကျောက်နံရံတွင်း ကျောက်ဂူ အသီးသီးဝယ် တဆူချင်း စံပါယ်တော် မူကြပါပေသည်
ရုပ်ပွားတော်များ စံပယ်တော်မူပုံက  စက်ဝန်ခြမ်းသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်
ဥမင်သုံးဆယ်ဘုရား သည် စစ်ကိုင်းသို့ ဘုရားလာဖူးသူများအဖို့ မဖြစ်မနေထည့်သွင်း လာရောက်ကြရသည့် ဘုရားတစ်ဆူလည်းဖြစ်သည်
ဒေသအခေါ် စာမရီတောင်ထိပ်ဖျားတွင်ရှိသည်
ဥမင်လိုဏ်မှာ မုခ်ဝ သုံးဆယ်ရှိခြင်းကို အကြောင်းပြုကာ ဥမင်သုံးဆယ်ဟု ခေါ်ကြသည်
ဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ် ဝါခေါင်လပြည့်နေ့တွင် ကျင်းပသည်
ဇယန်းရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayangywarma)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ ဇယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇယန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀၀ ဦး၊ မ ၁၈၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဉာဏထဝိကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဉာဏထဝိကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ငပန်ကုန်းရွာ၊ ပိန်းတောကြီး
ဝက်မီးတိုရွာ၊ တိုက်မော်
သက်ကယ်တော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeitaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရွှေကြက်ယက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေကြက်ယက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၅၄ ဦး၊ မ ၆၄၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ အရာတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရာတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၆ ဦး၊ မ ၇၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညီစေမင်း (၁၉၄၉ ဇန်နဝါရီ ၄ – ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၉) သည် မန္တလေးမြို့မှ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် အထက်ဗမာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း ဂုဏ်ထူးဆောင်အသင်းသား၊ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဟောင်း၊ လူထုကြီးပွားရေးစာအုပ်တိုက် အယ်ဒီတာ လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၄၉-ခု၊ ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြိုင်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတို့မှ မြင်းခြံမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဇံလှ ဖြစ်သည်
၁၉၅၃-၁၉၆၆ ကာလတွင် အထက(၁) မြင်းခြံ၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆-၁၉၆၈ ၌ မန္တလေး ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ၁၉၆၈-၁၉၇၃ တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် ညနေသင်တန်း၊ ၁၉၇၆-၁၉၇၈ အတွင်း ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ပညာရေးဆိုင်ရာ ဒီပလိုမာဘွဲ့၊ ဥပဒေပညာ HGP ဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုတွင် ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံမှ ဘွဲ့ရသည်နောက် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အလုပ်ဝင်သည်မှာ ၁၉၇၈ ခု အဖမ်းမခံရခင်အထိ ဖြစ်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်တွင် ထောင်မှလွတ်သည်နောက် ကျူရှင်ဆရာလုပ်ကာ အသက်မွေးသည်မှာ နောက် အချိန်ပြည့် စာရေးဆရာအဖြစ် မခံယူခင်အထိဖြစ်သည်
ကျောင်းဆရာဖြစ်စ ၁၉၆၇-၆၈ ပညာသင်နှစ်ထုတ် ဆရာအတတ်သင် နှစ်ပတ်လည်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဆောင်းပါးရေးကာ စာပေနယ်သို့ ခြေချသည်
၁၉၇၀ ပြည့်၊ မေလထုတ် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းတွင် မောင်ငြိမ်းခိုင်အမည်ဖြင့် ကဗျာ စပါသည်
သို့သော် နောက်ပိုင်းတွင် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုများကိုသာ အားစိုက်တော့၏
ရုပ်ရှင်မျက်မှန်၊ ပန်းတိုင်၊ မြန်မာ့ဓန၊ ဗြူးတီး၊ ရုပ်ရှင်သစ္စာ၊ စံပယ်ဖြူ စသည်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာပြန်ဝတ္ထုများ ရေးခဲ့သည်
မန္တလေးအခြေစိုက် ပန်မဂ္ဂဇင်း၏ အယ်ဒီတာချုပ်ဖြစ်ဖူးပြီး မြန်မာ့ဓန စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်ဖြစ်၏
၁၉၆၃-၆၄ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂတွင် မြင်းခြံမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန် ပညာရေးတက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်နေစဉ် ကွန်မြူနစ်ဝါဒ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများနှင့် ပေါင်းသင်းကာ မြေအောက်လှုပ်ရှားမှုတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ယင်းသို့ ပါဝင်မှုကြောင့် ၁၉၇၈-၁၉၈၀ ကာလကို အင်းစိန်ထောင်တွင် နေထိုင်ဖြတ်သန်းရသည်
၁၉၈၉-၉၄ ကာလတွင် ဒီမိုကရေစီရေးလှုပ်ရှားမှုတို့ကြောင့် မန္တလေး အိုးဘိုထောင်တွင် အချိန်ကုန်ရပြန်သည်
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ကိုဗစ် ၁၉ ရောဂါဖြင့် မန္တလေးဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သည်
ဦးထင်ကျော် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စာရေးဆရာနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ၂၀၁၆ မတ်လမှ ၂၀၁၈ မတ်လ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဒုသမ္မတလောင်း အဖြစ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များက အဆိုပြုခြင်းခံကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော်အား ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်ကို ၁၉၄၆ ဇူလိုင် ၂၀ တွင် ဖခင်စာရေးဆရာ မင်းသုဝဏ် နှင့် မိခင် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်
ဖခင် မင်းသုဝဏ် သည် မွန်-မြန်မာမျိုးရိုးဖြစ်သည်
မွေးချင်း (၃) ယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်
ဦးထင်ကျော်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထက် အသက် တစ်နှစ် တစ်လ တစ်ရက်ငယ်ရွယ်သူ ဖြစ်သော်လည်း မက်ဒရစ်ကျောင်း (အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်)တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်အတူ ပညာဆည်းပူးခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ တွင် စီးပွားရေးပညာဘွဲ့ (B.Eco) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် မှ ပညာတော်သင်ဆု ရရှိပြီး လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၈၇ တွင် Arthur DeLittle, Management Education Institute, Cambridge, Massachusetts တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၈ မဟာတန်း တက်စဉ် အချိန်ကာလအတွင်း တက္ကသိုလ်နည်းပြအတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာပင် အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဌာနခွဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၂ ထိ  နိုင်ငံခြား စီးပွားဆက်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာန တွင် ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး ရာထူးအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်းတွင် စတင်တည်ထောင်စဉ်မှ သမ္မတ မဖြစ်မီအထိ အလုပ်အမှုဆောင် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ငယ်သူငယ်ချင်းဖြစ်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နောက်ကွယ်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာရှိနေခဲ့သူတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ထက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်သာ ပိုမိုနီးကပ်သူဖြစ်သည်
နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံနေစဉ်အတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပြင်ပကမ္ဘာကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သော လူအနည်းစုတွင် ဦးထင်ကျော်လည်း ပါဝင်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ သံတမန်ရေးရာ အရာရှိလည်း ဖြစ်သည်
NLD နာမည်ကြီး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦးလွင်၏သမီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်စုစုလွင်၏ ခင်ပွန်းလည်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်အား ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်မှ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်သည် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ကြီး ၂၁ ဦးအား ၁၈ ဦးအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်သို့ တင်ပြခဲ့သည်
၂၁ မတ် ၂၀၁၆ တွင် ဝန်ကြီးများအား ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကျမ်းသစ္စာကြိမ်ဆိုပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် သမ္မတအိမ်တော်တွင် သမ္မတဟောင်း ဦးသိန်းစိန် ထံမှ သမ္မတအဆောင်အယောင် ဖြစ်သော ရွှေစလွယ်ကို လွှဲပြောင်းကာ နိုင်ငံတော် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို လွှဲပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် (၁၂၀၁၈) ဖြင့် လက်ရှိအလုပ်တာဝန်များမှ အနားယူလိုသောကြောင့် သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်သည် သမ္မတအဖြစ်တာဝန်ယူနေစဉ်က နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ သွားရောက်ခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်သည် "ဒလဘန်း" ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတစာပေ နိုင်ငံရေးစာပေ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်
သူ၏ဖခင် မင်းသုဝဏ်အကြောင်းကို အဘဘဝ အဘအကြောင်း တစေ့တစောင်း အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရေးသားခဲ့သည်
ဓူဝံကြယ် (အင်္ဂလိပ်: Polaris) ကို အယ်လ်ဖာ ယူမီ (α UMi)၊ အယ်လ်ဖာ အာဆာမိုင်နောရစ် (α Ursae Minoris) စသော အမည်များဖြင့် ရည်ညွှန်းခေါ်ဆိုကြပြီး အများအားဖြင့် မြောက်ဘက်ကြယ် (Northern Star) သို့ ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်(Pole Star) စသည့် အမည်များဖြင့် လူသိများကာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် လမ်းပြကြယ် (Lodestar) ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်
ဓူဝံကြယ်သည် အာရှာ မိုင်နာ (Ursa Minor) ကြယ်အစုအဝေးတွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကောင်းကင်နှင့် အနီးစပ်ဆုံးကြယ်ဖြစ်ပြီး လက်ရှိ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်းကြယ်အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ဓူဝံကြယ် ကို မြောက်အရပ်ညွန်ပြရာ ကြယ်ဟု အများသိကြသော ခုနှစ်စင်ကြယ် အသေး၏ အတောက်ပဆုံး ကြယ်ဖြစ်သည်
၎င်း ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း တွင် တည်ရှိပြီး မြောက်အရပ်ကို အမြဲ ညွန်ပြပေးသည်
ဓူဝံကြယ်သည် ကမ္ဘာမှ အလင်းနှစ် ၄၃၀ ခန့်ကွာဝေးသည်
၎င်းသည် ကြယ်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ပဲ ကြယ်စု ဖြစ်သည်
၎င်းတွင် နေဒြပ်ထု ၏ခြောက်ဆ ရှိသော F7 အလင်းရောင် အဆင့်ရှိ α UMi A ကြယ်သည် supergiant တစ်ခုဖြစ်သည်
ကြယ်ငယ်နှစ်ခုမှာ နေထုထည်၏ ၁.၅ ဆရှိ သော α UMi B နှင့် α UMi Ab တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ခွဲထွက်နေသော UMi C နှင့် UMi D လည်းပါရှိသည်
မကြာသေးမှီကမှ လေ့လာတွေ့ရှိချက်အရ ဓူဝံကြယ်သည် A နှင့်F ကြယ်အမျိုးအစားရှိ မပီပြင်သော open cluster အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်
ဆက်တွဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Settwe)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အာယုတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အာယုတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၀၉ ဦး၊ မ ၄၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၃၅ ဦး နေထိုင်သည်
ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်း ဆိုသည်မှာ သတ္တဝါတစ်စု၏ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုအပေါ် လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် ထိုသတ္တဝါတစ်စုထံမှ လိုအပ်သောအရည်အချင်းများအား ရရှိလာနိုင်စေရန် မျိုးဆက်တစ်ဆက်ပြီးတစ်ဆက်ပြုပြင်ရယူခြင်းဖြစ်သည်
ချားလ်စ် ဒါဝင် သည် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သောမျိုးစိတ်များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် အမျိုးတူတောရိုင်းမျိုးစိတ်များကို ကွဲပြားခြားနားစေသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့ကို သတိပြုမိခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Selective Breeding ဟုခေါ်သည့် မျိုးစိတ်တစ်ခု၏ နှစ်လိုဖွယ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို လူသားတို့မှတိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ယဉ်ပါးစေခြင်းနှင့် သဘာဝတရား၏ရွေးချယ်မှုအရ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဆင့်ကဲတိုးတက်ဖွံဖြိုးလာခြင်းတို့၏ ကွဲပြားခြားနားပုံကိုလည်း ချားလ်စ်ဒါဝင် ကပင် ရှေးဦးစွာသိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မျိုးစိတ်တူပင်ဖြစ်စေကာမူ အယဉ်နှင့်အရိုင်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရကွဲပြားခြားနားကြသည်
ခွေးသည် ပထမဆုံးယဉ်ပါးစေခဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်ပင်ဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များအားယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းတို့၏မတိုင်မီနှစ်များစွာကဖြစ်သောပလေယိုဆင်းယုဂ်နှောင်းပိုင်းကာလ မကုန်ဆုံးမီအချိန်ကပင် ယူရေးရှားကုန်းမြေတစ်လျှောက်တွင် စတင်မွေးမြူခဲ့ကြသည်
ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာအထောက်အထားများအရ "မြည်း၊ မြင်း၊ ကုလားအုပ်၊ ဆိတ်၊ သိုး နှင့် ဝက်" အစရှိသည့် တိရစ္ဆာန်များအားလုံးတွင် အယဉ်မျိုးနှင့် အရိုင်းမျိုးတို့အကြားတွင် အပြန်အလှန် မျိုးဗီဇစီးဆင်းမှုများသည် နှစ်ရှည်လများဖြစ်ပွားခဲ့သည်ကိုဖော်ပြနေပေသည်
ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Domestication ဟုသုံးနှုန်းကာ လက်တင်ဘာသာစကားအရ "အိမ်နှင့်သက်ဆိုင်သော" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် domesticus မှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
.ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းဆိုသည်မှာ "သတ္တဝါတစ်ခုမှ အခြားသတ္တဝါတစ်ခု၏ မျိုးပွားနိုင်စွမ်းနှင့် ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုအပေါ်လွှမ်းမိုးထိန်းချုပ်ခြင်းဖြင့် လိုအပ်သောအရည်အချင်းများရရှိလာနိုင်စေရန် မျိုးဆက်တစ်ဆက်ပြီးတစ်ဆက်ပြုပြင်ရယူသည့် သက်ရှိတို့အကြားရှိ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုမှုဖြစ်ပြီး အဆိုပါမှီခိုဆက်ဆံမှုတွင်ပါဝင်သည့် သက်ရှိအနေဖြင့် အခြားမပါဝင်သည့်သက်ရှိတို့ထက် ပိုမိုအားသာစေသည့်အတွက် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူသည့်သတ္တဝါကိုသာမက မွေးမြူခြင်းခံရသည့်သတ္တဝါကိုပါအကျိုးဖြစ်ထွန်းစေခြင်းဖြစ်သည်
"  ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းလုပ်ငန်း၏ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဓလေ့ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများအပြင် လူသားများနှင့် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သော တိရစ္ဆာန်၊ အပင် စသည်တို့အပေါ် သက်ရောက်မှုများကိုပါ ထည့်သွင်းဖွင့်ဆိုထားသည်
ယခင်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များတွင် လူသားနှင့် တိရစ္ဆာန်၊ အပင်တို့အကြားပတ်သတ်ဆက်နွယ်မှုများကိုထည့်သွင်းဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း လူသားတို့ကို ဦးဆောင်သူအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
ဤအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင်မူ မွေးမြူသူနှင့် မွေးမြူခံသတ္တဝါနှစ်ခုစလုံးအတွက် အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသည့် အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုမှုတစ်ခုအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုထားသည်
ယဉ်ပါးလာပြီးနောက်တွင် ကောက်ပဲသီးနှံပင်များ၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန်များနှင့် အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ၏ အထွက်နှုန်း၊ မျိုးဆက်ပွားနှုန်း စသည်တို့သည် အရိုင်းဘဝမှာထက်များစွာ တိုးတက်လာသည်ကိုတွေ့ရှိရသည်
ယဉ်ပါးပြီးမျိုးစိတ်များမှလည်း လူသားအနေဖြင့် တိကျသေချာစွာ ထုတ်လုပ်သယ်ပို့ဖြန့်ဝေနိုင်သော စားသောက်ကုန်နှင့်အသုံးအဆောင်များကို ထောက်ပံ့ပေးခြင်းဖြင့် လူသားဦးရေများပြားလာစေပြီး ကမ္ဘာအရပ်ရပ် နေရာဒေသအားလုံးသို့ပြန့်နှံ့သွားနိုင်စေခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့သော ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ အမှီသဟဲပြုမှုသည် လူသားနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံ၊ မွေးမြူရေးတိရစ္ဆာန် စသည့်တို့အကြားတွင်သာ တွေ့နိုင်သည်မဟုတ်ပေ
အထူးသဖြင့် အချို့သော စုပေါင်းနေ အင်းဆက်ပိုးတို့သည် မွေးမြူသူများအနေဖြင့် အချို့တိရစ္ဆာန်နှင့်အပင်တို့အား ယဉ်ပါးစေသည်ကို လေ့လာသိရှိထားပြီးဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် ရွက်ဖြတ်ပုရွက်ဆိတ်များနှင့် မှိုမျိုးစိတ်အချို့ကြားတွင်တွေ့ရှိရသော ပုရွက်ဆိတ်နှင့်မှိုအမှီသဟဲပြုမှုမျိုးပင်ဖြစ်သည်
တိရစ္ဆာန်များအား ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းသည် တိရစ္ဆာန်များနှင့် ၎င်းတို့၏ပြုစုစောင့်ရှောက်ခံရမှုနှင့် မျိုးပွားနိုင်စွမ်းတို့အပေါ်လွှမ်းမိုးချုပ်ကိုင်သည့် လူသားတို့အကြားရှိ အပြန်အလှန်အမှီသဟဲပြုဆက်ဆံမှုပင်ဖြစ်သည်
ချားလ်စ် ဒါဝင် သည် ယဉ်ပါးပြီးဖြစ်သောမျိုးစိတ်များနှင့် ၎င်းတို့နှင့် အမျိုးတူတောရိုင်းမျိုးစိတ်များကို ကွဲပြားခြားနားစေသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာအချို့ကို အဦးဆုံးသတိပြုမိခဲ့သည်
Selective Breeding ခေါ် မျိုးစိတ်တစ်ခု၏ နှစ်လိုဖွယ်သွင်ပြင်လက္ခဏာများကို လူသားတို့မှတိုက်ရိုက်ရွေးချယ်ယဉ်ပါးစေခြင်းနှင့် သဘာဝတရား၏ရွေးချယ်မှုအရ သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ဆင့်ကဲတိုးတက်ဖွံဖြိုးလာခြင်းတို့၏ ကွဲပြားခြားနားပုံကိုလည်း ချားလ်စ်ဒါဝင် ကပင် ရှေးဦးစွာသိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မျိုးစိတ်တူပင်ဖြစ်စေကာမူ အယဉ်နှင့်အရိုင်းတို့သည် မျိုးရိုးဗီဇအရကွဲပြားခြားနားကြသည်
ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းနှင့် တောရိုင်းသတ္တဝါအားယဉ်ပါးစေခြင်းသည် သီးခြားစီဖြစ်သည်
တောရိုင်းသတ္တဝါအား ယဉ်ပါးစေခြင်းဆိုသည်မှာ အရိုင်းဘဝအဖြစ်မွေးဖွားလာသော တိရစ္ဆာန်အား ၎င်း၏အရိုင်းသဘာဝဖြစ်သော လူတို့ကိုရှောင်ရှားသည့်စိတ်ကိုလျှော့ချပြီး လူမကြောက်စေရန် အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာပြုပြင်ပေးခြင်းဖြစ်ကာ ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းမှာမူ မျိုးစိတ်တစ်ခုအား မျိုးရိုးဗီဇအားဖြင့် အပြီးအပိုင်ပြောင်းလဲလာစေပြီး သားစဉ်မြေးဆက်လူသားတို့နှင့် အကျွမ်းတဝင်ဖြစ်စေရန် ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်
အချို့သောတိရစ္ဆာန်မျိုးစိတ်များနှင့် အဆိုပါမျိုးစိတ်များတွင်ပါဝင်သော အချို့အကောင်များသည် အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည့် အရည်အချင်းတို့နှင့်ပြည့်စုံသောအခါ ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူရန်အတွက် အထူးသင့်လျော်သော အကောင်များဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရသည်
ထိုအရည်အချင်းများမှာ (၁) ၎င်းတို့၏ အုပ်စုဖွဲ့နေထိုင်သည့် အကောင်အရေအတွက်နှင့် အုပ်စုဖွဲ့စည်းပုံ၊ (၂) ၎င်းတို့၏ မိတ်ဖက်ရွေးချယ်နိုင်ခွင့်ရရှိမှု၊ (၃) အမိအဖနှင့် သားပေါက်များအကြားတွင် ဖြစ်ပေါ်သောတွယ်တာမှု၊ (၄) အစားအစာမျိုးစုံရွေးချယ်စားသောက်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်နယ်မြေသဘာဝအပြောင်းအလဲအပေါ် ခံနိုင်ရည်ရှိမှု နှင့် (၅) လူသားနှင့်ပတ်ဝန်းကျင်သဘာဝအပေါ်တုံ့ပြန်မှု စသည်တို့ပင်ဖြစ်သည်
တိရစ္ဆာန်တို့ကိုယဉ်ပါးအောင်စတင်မွေးမြူရာတွင် မတူညီသောလမ်းစဉ်များသို့ဦးတည်သည့် အဆင့်အမျိုးမျိုးပါဝင်သော ရှည်လျှားသည့် ဘုံဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာဖြစ်စဉ်များပါဝင်သည်
ယဉ်ပါးပြီးတိရစ္ဆာန်အများစုတို့ကို မွေးမြူခဲ့ရာတွင် အောက်ဖော်ပြပါအဓိကလမ်းစဉ်သုံးခုရှိခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်
(၁) လူသားတို့နှင့်လိုက်လျောညီထွေအောင် တစ်လမ်းသွားပုံစံဖြင့်ပြောင်းလဲခြင်း (ဥပမာအားဖြင့် ခွေး၊ ကြောင်၊ ကြက်ငှက်အချို့နှင့် ဝက်)၊ (၂) လူတို့မှ သားကောင်အဖြစ်ရှာဖွေဖမ်းဆီးခံတိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာအားဖြင့် သိုး၊ ဆိတ်၊ ကျွဲ၊ နွား၊ စာမရီ၊ လာမာကုလားအုပ်နှင့် အယ်လပါကာ)၊ (၃) ကုန်စည်တင်ဆောင်ရန်ရည်ရွယ်မွေးမြူသည့်တိရစ္ဆာန်များ (ဥပမာအားဖြင့် မြင်း၊ မြည်းနှင့် ကုလားအုပ်) စသည်တို့ဖြစ်သည်
ခွေးသည် ပထမဆုံးယဉ်ပါးစေခဲ့သည့် တိရစ္ဆာန်ပင်ဖြစ်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များအားယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူခြင်းတို့၏မတိုင်မီနှစ်များစွာကဖြစ်သော ပလေယိုဆင်းယုဂ်နှောင်းပိုင်းကာလ မကုန်ဆုံးမီအချိန်ကပင် ယူရေးရှားကုန်းမြေတစ်လျှောက်တွင် စတင်မွေးမြူခဲ့ကြသည်
လူတို့သည် တစ်လမ်းသွားလမ်းစဉ်နှင့် သားကောင်အဖြစ်ဖမ်းဆီးခံလမ်းစဉ်တို့ဖြင့် ယဉ်ပါးလာသည့်တိရစ္ဆာန်များကို တမင်ရည်ရွယ်မွေးမြူခဲ့ခြင်းမဟုတ်ခဲ့ပဲ ၎င်းတို့ဖမ်းဆီးသောတိရစ္ဆာန်များသည်ယဉ်ပါးလာမည်ကိုလည်း မသိရှိခဲ့ကြပေ
ဤလမ်းစဉ်နှစ်ခုစလုံးတွင် မွေးမြူခံတိရစ္ဆာန်များ၏ ရှင်သန်မှုနှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားမှုတွင် လူသားတို့၏အခန်းကဏ္ဍသည် အလွန်အရေးပါလာပြီးနောက် လူသားနှင့်တိရစ္ဆာန်တို့အကြားခွဲခြားမရနိုင်တော့အောင်ဆက်နွယ်ပတ်သတ်လာခဲ့ခြင်းသာဖြစ်သည်
ရည်ရွယ်မွေးမြူသည့်လမ်းစဉ်တွင်မူ ဖမ်းဆီးခြင်းနှင့် အရိုင်းမှအယဉ်ဖြစ်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းတို့မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သော်လည်း အခြားလမ်းစဉ်နှစ်ခုမှာမူ ထိုကဲ့သို့ရလဒ်ကိုဦးတည်၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းမဟုတ်ခဲ့ပဲ ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာမှတ်တမ်းမှတ်ရာများအရ ဖြစ်စဉ်တစ်လျှောက်အချိန်ကာလသည်လည်း ပိုမိုကြာမြင့်ခဲ့သည်ကိုတွေ့ရှိရပေသည်
အခြားသောတိရစ္ဆာန်များကို ယဉ်ပါးအောင်မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ မျိုးပွားမှုနှင့်ဆိုင်သော ဝိသေသလက္ခဏာများအရ ရွေးချယ်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သော်လည်း ခွေးကိုမွေးမြူရာတွင်မူ အပြုအမူပိုင်းဆိုင်ရာအရသာ ရွေးချယ်မွေးမြူခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
တိရစ္ဆာန်များကိုယဉ်ပါးအောင်စတင်မွေးမြူရာတွင် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူကိုထိန်းချုပ်သည့်မျိုးဗီဇများကိုသာ သက်ရောက်မှုရှိသော်လည်း ကောက်ပဲသီးနှံပင်များတွင်မူ ၎င်းတို့၏ သွင်ပြင်လက္ခဏာ(အစေ့အရွယ်အစား၊ အပင်၏ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် မျိုးဆက်ပွားစနစ်) နှင့် ဇိဝကမ္မဗေဒဆိုင်ရာ(အစေ့မှအပင်ပေါက်သည့်အချိန်နှင့် အသီးများရင့်မှည့်ချိန်) တို့ကိုထိန်းချုပ်သည့် မျိုးဗီဇများကို သက်ရောက်ပြောင်းလဲစေသည်
ဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ဂျုံကိုစိုက်ပျိုးရာတွင်တွေ့ရသည်
ဂျုံပင်အရိုင်း၏အစေ့သည် ရင့်မှည့်ချိန်တွင် မြေသို့ကြွေကျကာ အပင်ပြန်ပေါက်သော်လည်း လူတို့စိုက်ပျိုးသော ဂျုံပင်မှအစေ့မှာမူ ရင့်မှည့်သော်လည်း ပင်စည်မှာပင်ကပ်တွယ်နေခြင်းကြောင့် ရိတ်သိမ်းရလွယ်ကူစေသည်
ဤသို့ပြောင်းလဲလာရခြင်းသည် ဂျုံပင်ကို လူတို့စတင်စိုက်ပျိုးစဉ်က ဂျုံပင်အရိုင်းတို့တွင်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ကျပမ်းမျိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်ကို အထောက်အထားများအရသိရှိရသည်
ပင်စည်တွင်ကပ်တွယ်သော ဂျုံစေ့တို့သည် လူတို့၏ခူးဆွတ်ရိတ်သိမ်းခြင်းကို ပို၍ခံရပြီး ပြန်လည်စိုက်ပျိုးမည့် မျိုးစေ့များအဖြစ်သို့ရောက်ရှိလာကြသည်
ဤသို့ဖြင့် ရှေးဦးစိုက်ပျိုးသူလယ်သမားများအနေဖြင့် ၎င်းတို့ကိုယ်တိုင်သတိမမူမိစေကာမူ ထိုဗီဇမျိုးကွဲကိုရွေးချယ်စိုက်ပျိုးမိခဲ့ကြလေသည်
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် လူတို့စိုက်ပျိုးသောဂျုံပင်မှအစေ့တို့သည် အပင်ပေါက်ရန်နှင့် မျိုးဆက်ပြန့်ပွားရန်အတွက် စိုက်ပျိုးသူလယ်သမားတို့အပေါ်သာ မှီခိုရလေသည်
ကောက်ပဲသီးနှံများကို အယဉ်အဖြစ်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးရန်အတွက် လူတို့၏အစောဆုံးကြိုးပမ်းမှုသည် အနောက်တောင်အာရှဒေသတွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ဆီးရီးယားဒေသရှိ ကျောက်ခေတ်သစ်မတိုင်မီက လူသားတို့သည် အပင်များကို ဝိသေသလက္ခဏာများရွေးချယ်ကာစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည့် ရှေးကျသောအထောက်အထားများကိုတွေ့ရှိနိုင်သည်
အယဉ်ဗီဇလက္ခဏာများပါရှိသည့် ရိုင်းစပါးစေ့များကို ဆီးရီးယားနိုင်ငံ အဘူဟူရယ်ရာရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုနယ်မြေ၏ ကျောက်ခေတ်လယ်(ဘီစီ ၁၁၀၅၀ ပတ်ဝန်းကျင်)အကျွင်းအကျန်များအတွင်းမှ တူးဖော်တွေ့ရှိရသည်
သို့သော်လည်း ဤတွေ့ရှိမှုသည် အယဉ်အဖြစ်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးမှုကိုဦးတည်သော အဆင့်တစ်ခုဖြစ်ဟန်မတူပဲ ရိုင်းစပါးအရိုင်းပင်များကို စတင်စိုက်ပျိုးရာမှရရှိလာသော ဒေသန္တရမျိုးကွဲပုံစံတစ်ခုပင်ဖြစ်နိုင်ပေသည်
ကြွေထည်ပစ္စည်းများပြုလုပ်သည့်အတတ်ပညာမထွန်းကားမီ ဘီစီ ၁၀၀၀၀ ခန့်အရောက်တွင် ရေတကောင်းကဲ့သို့အသုံးပြုရန်အတွက် ဘူးပင်(Lagenaria siceraria) ကိုအယဉ်အဖြစ်စတင်ပျိုးထောင်စိုက်ပျိုးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်ကိုတွေ့ရသည်
ဘူးပင်အယဉ်မျိုးသည် ဘီစီ ၈၀၀၀ ခန့်တွင် အာရှတိုက်မှ အမေရိကတိုက်သို့ ပြန့်ပွားရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး လူသားတို့၏အာရှတိုက်မှ အမေရိကတိုက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းအခြေချနေထိုင်မှုကြောင့်ပင် ထိုသို့ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်နိုင်ပေသည်
ဘီစီ ၉၀၀၀ ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်က အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ မြေဆီဩဇာကောင်းမွန်သော လခြမ်းရပ်ဝန်းဒေသတွင် နှံစားသီးနှံများကို အယဉ်အဖြစ်စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်
ဦးစွာပထမ အယဉ်ဖြစ်အောင်စိုက်ပျိုးခဲ့သည့် နှံစားပင်များမှာ ယေဘုယျအားဖြင့် အစေ့အသီးကြီးသည့် တစ်နှစ်ခံအပင်များဖြစ်ကြသည်
၎င်းတို့တွင် စားတော်ပဲစသည့် ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ဂျုံကဲ့သို့သော အစေ့အဆန်ပင်များပါဝင်သည်
အရှေအလယ်ပိုင်းဒေသသည် အဆိုပါသီးနှံများကိုစိုက်ပျိုးရန်အထူးသင့်လျော်ပေသည်
ခြောက်သွေ့ပူပြင်းသောနွေကာလရှိသည့် ရာသီဥတုမျိုးသည် အစေ့အသီးကြီးသည့် တစ်နှစ်ခံအပင်များ၏ ဆင့်ကဲပြောင်းလဲမှုကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည့်အပြင် မြေမျက်နှာပြင်အနိမ့်အမြင့်မတူညီကွဲပြားခြင်းကြောင့်လည်း မျိုးစိတ်မျိုးကွဲအများအပြားဖြစ်ပေါ်စေသည်
အယဉ်အဖြစ်စိုက်ပျိုးသည့်အတတ်ထွန်းကားလာသည်နှင့်အတူ လူသားတို့သည်လည်း ခြေသလုံးအိမ်တိုင်လူ့အဖွဲ့အစည်းများမှ အခြေတကျနေထိုင်သည့် စိုက်ပျိုးရေးအခြေခံလူ့အဖွဲ့အစည်းများအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲလာလေသည်
ဤအပြောင်းအလဲသည် နောင်နှစ်ပေါင်း ၄၀၀၀ မှ ၅၀၀၀ ခန့်ကြာပြီးနောက်တွင် သမိုင်းတွင်ပထမဦးဆုံး မြို့ပြနိုင်ငံများကိုပေါ်ထွန်းလာခြင်းသို့ ဦးတည်စေခဲ့ပြီး မြို့ပြယဉ်ကျေးမှုကိုပေါ်ထွန်းလာစေခဲ့ပေသည်
ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့် ပန်းသီးပင်နှင့် သံလွင်ပင် စသည့်အပင်များအပါအဝင် နှစ်ရှည်ခံအပင်များနှင့် အပင်ငယ်တို့ကို အယဉ်အဖြစ်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်
အခွံမာသီးအပင်များဖြစ်ကြသော မာကာဒေးမီယာအသီး ပီကန်အသီး စသည့် အပင်များမှာ ယနေ့ခေတ်တွင်မှ အယဉ်အဖြစ်စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်လူများကပင် ဆန် သို့မဟုတ် ဂျုံကိုသာ စားနေခြင်းဖြင့် လူကျန်းမာနိုင်မည် မဟုတ်ကြောင်း ကို သိခဲ့ကြလေသည်
သိပ္ပံပညာ ထွန်းကားလာသောအခါတွင် ဆန်၊ သို့မဟုတ် ဂျုံသည် ပရိုတင်း၊ သို့မဟုတ် စတာ့(ကစီ)၊ သို့မဟုတ် သကြား ကြွယ်ဝသည်ဟု ဆိုသည်
သို့သော် ဆန်၊ သို့မဟုတ် ဂျုံချည်းသာ စားနေမည်ဆိုလျှင် သွေးအားနည်းခြင်း၊ သွားနှင့်အရိုးမကောင်းခြင်းများ ဖြစ်နိုင်ပြီးလျှင် နာမကျန်း ဖြစ် တတ်သည်ကို တွေ့ရလေသည်
ရှေးလူများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက် အရိုင်းများကို စားခြင်း ဖြင့် ကျန်းမာနိုင်ကြောင်းကို အကြမ်းအားဖြင့်သာ သိခဲ့ကြလေ သည်
ထိုသို့ သိခဲ့ကြသည့်အတိုင်း ထိုအပင်ရိုင်းများကို စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသဖြင့် ကျန်းမာရေး နှင့်ပြည့်စုံစေရုံသာမက ပို၍ အရသာရှိအောင် ဖန်တီးပေးရာသို့လည်း ရောက်စေလေ သည်
ယခုအခါတွင် ကျွနု်ပ်တို့၏ ခန္ဓာကိုယ်က မည်သည့် အစာများလိုသည် ဆိုသည်ကို ရှေးလူများ သိခဲ့ကြသည်ထက် ပိုမို၍ သိလာကြလေပြီ
ဟင်းသီးဟင်းရွက်များသည် လူ၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် အရေးကြီးသည်မှာ ယင်းတို့၌ ဗီတာမင် များနှင့် တွင်းထွက်များပါရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ယင်းတို့၌ အထူးသဖြင့် ဗီတာမင် အေ၊ သိုင်ယာမင်း၊ နီယာမင်းနှင့် ဗီတာမင်စီတို့ကဲ့သို့သော ဗီတာမင်များ ကြွယ်ဝကြလေသည်
ထို့ပြင် ယင်းတို့၌ လိုအပ်သည့် တွင်းထွက်များဖြစ်သော ကယ်လဆီယမ်၊ ဖော့စဖောရပ်နှင့် သံစသည်တို့ကဲ့သို့သော တွင်းထွက် ပစ္စည်းများလည်း ပါရှိသေးသည်
ထိုမျှမကသေး ယင်းတို့က အစာကို ကြေစေရာတွင် အထောက်အကူပြု၍ ခန္ဓာကိုယ်အတွက် လိုအပ်သော ပစ္စည်းများကို ပေးစွမ်းနိုင် သော်လည်း စွမ်းအင်တန်ဖိုးကိုကား မြောက်မြားစွာ မပေးနိုင် ချေ
ပဲတောင့်ကဲ့သို့သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်များမှအပ ကျန် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များတွင် ပရိုတင်းဓာတ်များများ မပါဝင် ကြချေ
ဟင်းသီးဟင်းရွက် အမျိုးမျိုးရှိရာ အချို့ကို အစေ့စားရ သည်
ပုံစံမှာ ပဲလုံးဖြစ်သည်
အချို့ကို အရွက်စား ရသည်
ပုံစံမှာ ဆလပ်ဖြစ်သည်
အချို့ကို ပင်စည်ကို စားရလေသည်
ပုံစံမှာ ကညွတ်ဖြစ်သည်
ဂေါ်ဘီပန်း၊ သို့မဟုတ် ပန်းမုန်လာဆိုသည်မှာ ဂေါ်ဘီထုပ်၊ သို့မဟုတ် မုန်လာထုပ်မျိုးရင်းဝင်တစ်ခုမှ ပွင့်လာသော ပန်းပွင့် တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ခရမ်းချဉ်သီးလည်း ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ကြက်သွန်ဥကြီး (ကြက်သွန်ဥနီ)နှင့်ကြက် သွန်ဖြူတို့သည်လည်း မြန်မာများ ကြိုက်နှစ်သက်သော ဟင်းသီးဟင်းရွက်တွင် ပါဝင်လေသည်
ခရမ်း၊ ကန်စွန်း၊ ချဉ်ပေါင်၊ ဗူး၊ နံနံ၊ တရုတ်နံနံ စသည့် ဟင်းသီးဟင်းရွက် များလည်း အမြောက်အမြား ရှိသေးသည်
တိုးတက်နေသော ယာသမားများသည် ဟင်းသီးဟင်းရွက် များ အခါမလပ် ထွက်စေရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်မှု မှန်သမျှကို ပြုလုပ်ထားကြလေသည်
ထင်ရှားစေရန် ဖော်ပြရလျှင် မိုးခေါင် သောအခါမျိုးတွင် ရေမရှိမည် စိုးသဖြင့် ကန်ကြီးများမှ ရေကို ပိုက်များဖြင့် လိုလျှင် လိုသလို သွယ်ယူနိုင်ရန် ဖန်တီးထားကြ သည်
ပိုးဖျက်မည်ကို စိုးသဖြင့် လိုအပ်သော ပိုးသတ်ဆေးများ ကိုလည်း ထားရှိကြသည်
ထိုမျှမက အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုမှ ရုက္ခဗေဒပါမောက္ခ တစ်ဦးဖြစ်သူ ဝီလျံ အက်(ဖ) ဂါးရစ်ဆိုသူက ဟင်းသီးဟင်း ရွက်ပင်များကို ရေထဲတွင် စိုက်ပျိုးကြည့်ခဲ့ရာ အောင်မြင်လေ သည်
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ခုနစ်ဆယ်ခန့်ကပင် အချို့ ပုဂ္ဂိုလ် များက ရေထဲတွင် လိုအပ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများသာရှိလျှင် အပင်များ ပေါက်ရောက်နိုင်မည် ဆိုသည်ကို သိခဲ့ကြသော် လည်း စမ်းသပ်ခြင်းကား မပြုလုပ်ခဲ့ကြချေ
ထိုပါမောက္ခကြီး ကသာ လက်တွေ့စမ်းသပ်ကြည့်ရာ အောင်မြင်သည်ကို တွေ့ခဲ့ လေသည်
သူစိုက်ပျိုးလိုသော အပင်တပင်ကို လေမရှိသည့် ဗူးတဗူးအတွင်း၌ မီးရှို့ပြီးလျှင် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပြာများကို ဓာတ်ခွဲ၍ ကြည့်ခြင်းဖြင့် ပါဝင်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၏ အချိုးကို သိနိုင်ခဲ့လေသည်
မကြာမီအတွင်းတွင် ဧကတရာနှင့်ညီမျှသော ကန်တကန်ကို တောက်ပသည့်အနီရောင်ရှိသော ခရမ်းချဉ် သီးပေါင်း ၁၂၂၆ ပေါင် ထွက်စေသည်ကို တွေ့ခဲ့လေသည်
အခြား ဟင်းသီး ဟင်းရွက်များကို စမ်းသပ်ကြည့်သောအခါတွင်လည်း အလားတူ အောင်မြင်မှုများ ရရှိသည်ကို တွေ့ခဲ့လေသည်
ရေထဲ၌ စိုက်ပျိုးခြင်း မပင်ပန်းချေ
ရေကန်ကို သံဆန်ခါ တစ်ခုဖြင့် ဖုံးပြီးသောအခါတွင် ထို သံဆန်ကာပေါ်တွင် လွှစာ၊ သို့မဟုတ် အခြားသင့်လျော်သည့် ပစ္စည်းတစ်မျိုးမျိုး ဖြူးထား ပေးပြီးလျှင် မျိုးစေ့များကို ကြဲ ပေးရလေသည်
မျိုးစေ့များမှ အပင်များ ပေါက်လာ၍ ကြီးပြီးလာသောအခါတွင် ယင်းတို့၏ အမြစ်များသည် အောက်ဘက်ရှိ ရေထဲထိုးဝင်သွားကြပြီးလျှင် လိုအပ်သည့် ဓာတ်ပစ္စည်းများကို ရနိုင်ပေသည်
ဆောင်းရာသီ၌ ရေများ အေးနေလျှင် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် လိုအပ်သည့် အပူချိန် သို့ မြင့်လာသည်အထိ ရေကို ဖန်တီးပေးနိုင် လေသည်
ထိုနည်းဖြင့် စိုက်ပျိုးလျှင် မြေကြီးကို တူးဆွပေးရန် မလိုသည့် အပြင် ပေါင်းပင်များကို ရှင်းလင်း ပစ်ရန်လည်း မလိုချေ
ဟင်းသီးဟင်းရွက် အထွက်မှာလည်း သုံးဆမှ ငါးဆအထိ ပို၍ ထွက်နိုင်သည်ကို တွေ့ခဲ့လေသည်
ခင်တန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ထန်းပင်ချောင်လေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းပင်ချောင်လေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၁ ဦး၊ မ ၉၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၂၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဂန်းဒဘူတာ  (感田駅 ဂန်းဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ နိုးဂတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးနု သို့မဟုတ် သခင်နု (၂၅ မေ ၁၉၀၇ - ၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၅) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
ဦးနုသည် မြန်မာအမျိုးသားခေါင်းဆောင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်သည်
သူသည်မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၄၇ ခုနှစ်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြခံဥပဒေအရ နိုင်ငံ၏ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန် ၁၂ ရက်ထိ၊ တစ်ဖန် ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၈ ထိနှင့် နောက်ဆုံး ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီ ၄ ရက်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ် ၂ ရက်ထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးနုသည်  ဧရာဝတီတိုင်း၊မြောင်းမြခရိုင်၊ ဝါးခယ်မမြို့၌ အဖ ဦးစံထွန်း၊ အမိ ဒေါ်စောခင်တို့မှ ၁၉၀၇ ခုနှစ်၊မေလ၊၂၅ ရက်၊ စနေနေ့ နံနက် ၈နာရီ၊ ၃၉မိနစ်၊ ၁၅စက္ကန့်  ၌ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်းနှစ်ဦးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ညီငယ် အမည် မှာ မောင်ဥ ဖြစ်သည်
၁၉၂၀ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ဝါးခယ်မမြို့အစိုးရကျောင်း၌ ပဉ္စမတန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
၆-တန်း၌ ပညာသင်ကြားနေစဉ် ဝါးခယ်မ အမျိုးသားကျောင်းတွင် ဆရာ အခက် အခဲ ရှိနေ၍ ဆရာတစ်ဘက် ကျောင်းသားတစ်ဘက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂၅-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့  မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း မှ ဆယ်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်း သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌  ဘီ.အေ (ဝိဇ္ဇာ) ဘွဲ့ကို ရယူခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူငယ်များအစည်းအရုံး တည်ထောင်ရာတွင် ကမကထလုပ်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်
ဦးသန့်၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ပန်းတနော်မြို့ အမျိုးသားကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
သုံးခွမြို့ အမျိုးသားကျောင်းသို့ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
၁၉၃၅ခုနှစ်တွင် ပန်းတနော်မြို့ အမျိုးသားကျောင်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ သမီး မမြရီ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
ပန်းတနော် အမျိုးသားကျောင်းတွင် ပြန်လည်၍ တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
ဦးနုတွင် သားနှစ်ဦး၊ သမီး နှစ်ဦး မွေးဖွားခဲ့သည်
သားအကြီးမှာ ဦးသောင်းထိုက်ဖြစ်ပြီး ယခုအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်သည်
သူ၏ နိုင်‌ငံရေးဘဝသည်  ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်‌ကို ရယူခဲ့ချိန်မှ  စတင်‌ခဲ့သည်‌
ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းမှာ သမဂ္ဂ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်ခဲ့သည်
သူတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် သမဂ္ဂတွင်ပါသော ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ကြောင့် ကျောင်းမှထုတ်ပစ်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ထိုကိစ္စကြောင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒုတိယအကြိမ်ကျောင်းသားသပိတ်ကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
ကျွန်ပညာကို အလိုမရှိဟူသော သဘောဖြင့် ဘီအေဘွဲ့ကိုပြန်အပ်ခဲ့သည်
၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် သတင်းဆရာ ဦးဘခိုင်၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့ ဖွဲ့စည်းထားသော ဖေဘီယံ နိုင်ငံရေးပါတီတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခဲ့သည်
ဦးနုနှင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်က ဖွဲ့ခဲ့သော တို့ဗမာအစည်းအရုံး အဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်လာကြပြီး သူတို့၏ နာမည်ရှေ့တွင် 'သခင်' ဟူသော ဂုဏ်ပုဒ်ကို တပ်ခဲ့ကြသည်
မိမိတို့နိုင်ငံတွင် မိမိတို့သာ သခင်များဖြစ်ကြောင်း ပြယုဂ်အဖြစ် တပ်ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရပြီး နှစ်အနည်းငယ်အထိ သခင်တပ်ခြင်းကို ဆက်ထိမ်းပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီး ဖြစ်၍ ‘သခင်’ ဟုအမည်ရှေ့တွင်တတ်ရန် မလိုတော့သည့်အတွက် ‘သခင်’ကို မသုံးတော့ပဲ ဦးနုဟုသာပြန်လည်သုံးနှုန်းစေခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်က သခင်သန်းထွန်းနှင့်အတူ ‘နဂါးနီ’ စာပေတိုက်ကို ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းပါတီသည် နောင်တွင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ဖြစ်လာသည်
ထို့နောက် ပေါင်းစည်းထားသည့် အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည့် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး (ဖဆပလ) အဖွဲ့ကြီးကိုပါ ပူးတွဲထူထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ်များဝန်းကျင်ကတည်းက ဂျပန်နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ သိမ်းပိုက်မှုလက်အောက်မှ ရုန်းထွက်ရန် ဆော်ဩတိုက်တွန်းခဲ့ကြသည်
ကိုလိုနီအစိုးရ၏ ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဒေါက်တာဘမော် တို့နှင့်အတူ ထိန်းသိမ်းခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၁၉ ရက်တွင် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချူပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့ဝင်များ လုပ်ကြံခြင်းခံရပြီးနောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချူပ် ကလဲမင့်အက်တလီနှင့် အတူ လွတ်လပ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချူပ် (နု-အက်တလီ စာချူပ်) ကို ဦးနုဦးဆောင်သည့် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြ﻿သောဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ  ခေါင်းဆောင်များတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဦးနု၊  ကိုဗဟိန်း၊ ဦးဗဆွေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သူရိယ ဦးသန်းမောင်၊ ဒေါက်တာသန်းထွန်း၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ပါဝင်ကြသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၄ ရက်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ဦးနုသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
လွတ်လပ်ရေးရလျှင်ရချင်း ဦးနုသည် တိုင်းရင်းသားများ အထူးသဖြင့် ကရင်များ၏ ပုန်ကန်ခြင်းနှင့် တပ်မတော်၏တပ်ရင်းအချို့ အပါအဝင် ကွန်မြူနစ်ဂိုဏ်းကွဲများ၏ ပုန်ကန်ခြားနားမှုကို ခံရသည်
နောက်ထပ်ဆင့်၍ပေါ်လာသည်မှာ တရုတ်ပြည်မှ ကွန်မြူနစ်များတိုက်ထုတ်လိုက်သည့် ကူမင်တန်(ကေအင်တီ) တပ်ပြေးအဖွဲ့ပါ တိုးလာသည်
သူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ဖျားတွင် စခန်းများစွဲထားပြီး ၁၉၅၀ နှစ်ဦးနောက်ပိုင်းမှ မြန်မာနိုင်ငံက နှစ်အတန်ကြာတိုက်ထုတ် ခဲ့ရသည်
ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ထူထောင်ခဲ့ပြီး ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ဖဆပလ အဖွဲ့ဝင် ဦးဗဆွေ (၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်) က ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဇွန်မှ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇွန်ထိ တစ်နှစ်ဝင်ရောက် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်ဖေဖော်ဝါရီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနု၏ ‘သန့်ရှင်း’ ဖဆပလပါတီသည် ဦးကျော်ငြိမ်းနှင့် ဦးဗဆွေတို့၏ ‘တည်မြဲ’ ဖဆပလပါတီကို အပြတ်အသတ် အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီ ၄ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီကို ထူထောင်ပြီး အာဏာကို ပြန်ရယူခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ဦးနုအား ရန်ကုန်ပြင်ပ၏ စစ်တန်းလျားတစ်နေရာတွင် ၎င်း၏ လုံခြုံရေးကို ကာကွယ်သည့် အနေဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု စကားအလှသုံး၍ ပြောဆိုကာ ချုပ်ထားလိုက်သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်တွင်မှ လွှတ်လိုက်သည်
(ဂါးဒီယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်ဒေလီး ၁၉၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၈ ထုတ် သတင်းစာများတွင် ဦးနုလွှတ်လိုက်သည့် အကြောင်းရှု) ၁၉၆၂ ခု မတ် ၂ ရက်က သမ္မတ မန်းဝင်းမောင် (၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇွန် ကွယ်လွန်) နှင့် တရားသူကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း (၁၉၀၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ - ၁၉၉၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၃ ရက်)တို့ကိုပါ ၎င်းတို့၏ လုံခြုံရေးအတွက်ဟုဆိုကာ ထိန်းသိမ်းထားလိုက်သည်
မန်းဝင်းမောင်အား ၁၉၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာတွင် ပြန်လွှတ်ပြီး ဦးမြင့်သိန်းအား ၁၉၆၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၈ ရက်တွင် ပြန်လွှတ်သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးနုသည် ကြားဖြတ် အစီရင်ခံစာ တစ်စောင်တင်သွင်းသည်
သူ၏ အကြုံပြုစာတွင် ဤကိစ္စကို ၎င်းသည် အကြိမ်ကြိမ် စဉ်းစားပြီး၊ အခြားနည်းလမ်းများကိုပါ စဉ်းစားပြီးမှ စိတ်ရင်းကောင်းစေတနာမှန်နှင့် တင်ပြရခြင်းဖြစ်ကြောင်း တို့ကိုပါဖော်ပြထားသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသည့် ဦးနု၏ ကြားဖြတ်အစီရင်ခံစာ သို့မဟုတ် အကြံပေးစာကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် ဝပ်ကင်းပီးပယ်လ်ဒေးလီးသတင်းစာများတွင်ရှု)ယင်းအကြံပေးစာ သို့မဟုတ် အစီရင်ခံစာကို တင်သွင်းပြီးနောက် ဦးနုသည် နေထိုင်မကောင်းပါဟု ဟန်ဆောင်၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ဘုရားဖူးသွားမည်ဟု အကြောင်းပြုပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်
(၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၆ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ လေးကြိမ်မြောက် ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပေးခဲ့သည့် အဖွင့်မိန့်ခွန်းတွင် ဦးနု၏အကြံပေးချက်ကို တရားဝင်ပယ်ချခဲ့သည်
သူသည် အာဏာကို မက်မောလွန်း၍ ရယူထိန်းသိမ်းထားခြင်းမဟုတ်ကြောင်း၊ အလုပ်သမားနှင့် တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို မြှင့်တင်ပြီး သူတို့၏ စားဝတ်နေရေး သာယာဝပြောရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်လို၍သာ ဆောက်ရွက်ရခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ဦးနု၏ အကြံပြုချက်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲခြင်းနှင့်တူကြောင်း )(မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ စာတမ်းဖတ်ပွဲကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၇ ရက် နှင့် ၈ ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာတို့တွင်ရှု) ထိုအချိန်တွင် ဦးနုသည် လန်ဒန်တွင် သူသာလျှင် တရားဝင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဆက်လက်ရှိနေသေးကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၂၇ ရက်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သည့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲတွင် သူသာလျှင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာပြည်သူများအား သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်မရမချင်း ကြိုးစားအားထုတ်သွားမည်ဟု ကတိကဝတ်ပြုကြောင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံသည် ယခုအခါ လွတ်လပ်ရေးဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း တိုက်ယူခဲ့သည့် ဖက်ဆစ်အာဏာရှင် အစိုးရမျိုးအောက်တွင် ကျရောက်သွားပြီဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
(ဦးနု၏ လန်ဒန်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ အပြည့်အစုံကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ ရက်ထုတ် ဂါးဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာများနှင့် ၎င်းမိန့်ခွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ မြန်မာဘာသာသို့ အပြည့်အစုံဘာသာပြန်ထားသည်ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁ ရက် အစိုးရထုတ် မြန်မာသတင်းစာများတွင်လည်း ကြည့်နိုင်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဦးနုသည် ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီပါတီကို ထူထောင်ပြီး လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
(၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင် ၂၉ ရက် ထုတ် ဂါဒီးယန်းနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာများတွင် ယခင်ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနုနှင့် ဇနီးဒေါ်မြရီ ရန်ကုန်လေဆိပ်သို့ ၃:၃၀ နာရီတွင် ပြန်လည်ရောက်ရှိသတင်းကို ဖတ်ရှုနိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံတို့တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်တန်းများပို့ချပြီး (၁၉၈၇ ခုနှစ်က ဦးနုသည် မြောက်အီလီနွိုင်း တက္ကသိုလ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်
မထင်မရှားနေနေခဲ့ပြီး ဦးနုသည် ရှစ်လေးလုံးအရေးတော်ပုံ၌ ဒီမိုကရေစီနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးပါတီကို ထောင်ကာ ပြန်လည်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
လန်ဒန်မြို့တွင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်က သူသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်ဝန်ကြီးချုပ်‌ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်ကို ပဲ့တင်ထပ်၍ ၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ထပ်မံ၍ ကြေညာခဲ့ပြန်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီး(ရှစ်လေးလုံး ကာလက အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား) တို့အား ကြားဖြတ် အစိုးရဖွဲ့ရန် ကမ်းလှမ်းချက်ကို ၎င်းတို့မှ လက်မခံခဲ့ပေ
သူသည် လက်မလျှော့ပဲ သူ၏ အစိုးရကို ၁၉၆၂ ခုနှစ်က ဖြုတ်ချခဲ့သည့် သမ္မတဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို သမ္မတနေရာတွင် ပြန်လည် ခန့်အပ်လျက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းယူပြီးနောက် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်မှု အဖွဲ့ (နဝတ)ကို ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် နဝတမှ ဦးနုအား ၎င်း၏ကြားဖြတ်အစိုးရအား ဖျက်သိမ်းပေးရန် အကြိမ်ကြိမ်တောင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ဦးနုမှ မလိုက်လျောခဲ့ပေ
ထို့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် ဦးနုအား နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ဖမ်းထားလိုက်သည်
ထိုစဉ်က နဝတပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူတစ်ဦးက သူ့အားနိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုဖြင့် ရုံးတင်တရားစွဲဆို၍ ရသော်လည်း အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီဖြစ်ခြင်းနှင့် လွပ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများကြောင့် သူ့အားတရားမစွဲဆိုခြင်း ‌ဖြစ်ကြောင်းပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၃ ရက် နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးစောမောင် (၁၉၉၇ ခုနှစ် ဇူလိုင် ကွယ်လွန်) အား အာဏာစွန့်လွှတ်စေခဲ့သည့် တစ်ရက်တည်းတွင် ၎င်းအားပြန်လွှတ်ခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး တိုင်းပြည်၏ လောကုတ္တရာရေးရာဆိုင်ရာ ထင်ပေါ်သည့် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဆဋ္ဌမအကြိမ်သင်္ဂါယနာပွဲအတွက် ကမ္ဘာအေးစေတီတော်နှင့် မဟာပါသဏလှိုဏ်ဂူတော်တို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၎င်းဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် ၁၉၅၄-၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ထိုပွဲကို အောင်မြင်စွာ ကျင်းပခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဦးနု၏ အဓိက လုပ်ရပ်များကြောင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်တွင် ပါလီမန်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်
ယင်းကိစ္စကြောင့် ခရစ်ယာန်လူနည်းစုများ‌ ဖြစ်ကြသည့် ကချင်၊ ကရင်တို့ နှင့် သွေးကွဲစေခဲ့သည်
နွားသတ်ခြင်းကိုလည်း တရားဝင်ပိတ်ပင်ခဲ့သဖြင့် အမဲသားကို တိုးတိုးသားအ‌ဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ရသည်  အထိဖြစ်ခဲ့သည်
‌‌ဦးနုသည် စာအုပ်အချို့ကို ရေးသားခဲ့ပြီး အချို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပုဂ္ဂိုလ်အသီးသီးတို့မှ ဘာသာပြန်ခဲ့ကြသည်
သူ၏ စာအုပ်အချို့မှာ လူထုအောင်သံ(၁၉၁၅)၊ ဂျပန်အောက်မြန်မာနိုင်ငံ(၁၉၅၄)၊ အာရှတိုက်သားတစ်ဦး၏ အဆိုအမိန့်(၁၉၅၃) နှင့် မြန်မာပြည်၏ ရှေ့သို့မျှော်(၁၉၅၁) တို့ ဖြစ်ကြသည်
သူ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထိုပ္ပတ္တိ (၁၉၀၇- ၁၉၆၂) တာတေ-စနေသားကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဧရာဝတီစာပေမှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ဦးမောသီရိက ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၎င်းအတ္ထုပ္ပတ္တိ ပထမအကြိမ်ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဦးလောရုံက ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့သည်
ဦးလောရုံမှာ ၁၉၆၃ ခုထိ နေရှင်းသတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးနုကဲ့သို့ပင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ၏ ထောင်ချခြင်းကို ခံရသည်
ဦးနုဝန်ကြီးချုပ် မဖြစ်မီက ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်လွန်များဝန်းကျင်တွင် ဒေးလ်ကာနယ်ဂျီ၏ ‌How to Win Friends and Influence People ကို လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း အမည်ဖြင့် ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
ဘာသာပြန်လိုက်သောအခါ လူသားမှ လူသားများအား အမြတ်ထုတ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ် ပေါက်စေလေသည်
နောက်ပိုင်း စာအုပ်ကို ပိုမိုနားဝင်ချိုစေသည့် မိတ္တဗလဋီကာ ဟုပြန်ဆိုခဲ့သည်
ဤသည်ကို မိတ်ဖွဲ့နည်းကျမ်း (လူမှုရေးကျမ်းဟု ပြန်ဆိုနိုင်သည်
ဒုတိယအကြိမ် ပုံနှိပ်ခြင်းကို ၁၉၅၀ ခုနှစ်များက ကျောင်းများတွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
အခြားသော ကျောင်းသုံးစာအုပ် အဖြစ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည် ဦးနု၏ ပင်ကိုရေးစာအုပ်မှာ လူထုအောင်သံဖြစ်သည်
ဦးနုသည် အသက် ၈၇ နှစ် ၁၉၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ၏ ဇနီး ဒေါ်မြရီမှာ သူ့အရင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ့တွင် သားသမီး ၅ ဦး ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဆန်းဆန်း(သမီး)၊ သောင်းထိုက်(သား)၊ မောင်အောင်(သား)၊ သန်းသန်း နှင့် ချိုချို (သမီးများ) ဖြစ်ကြသည်
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်ခဲ့သည့်အပြင် အောင်မြင်သော ဝတ္ထုရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်က ရေးသားခဲ့သည့် ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် ဆိုသည့် ဝတ္ထုတွင် ဦးနုသည် ချမ်းသာသောလယ်ပိုင်ရှင်များ ရမ်းချင်တိုင်းရမ်းခဲ့ကြပုံများကို ပီပြင်စွာသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်
ဦးနုသည် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူထားစဉ် အတွင်း ရေးသားခဲ့သော လူထုအောင်သံဟူသည့် ပြဇာတ်မှာ မိသားစုတစ်စုတွင် ကွန်မြူနစ်ဝါဒီများကြောင့် ဖရိုဖရဲပြိုကွဲသွားရပုံတို့ကို သရုပ်ဖော်ထားသည်
ထူးဆန်းသည်မှာ ပြဇာတ်၏ပထမအကြိမ် ထုတ်လုပ်မှုကို ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၊ ပါစေဒီးနားတွင် ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အောင်မြင်ကျော်ကြားသည့် ကာတွန်းစာအုပ်အဖြစ် ထွက်လာပြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအတွင်း စစ်အေးတိုက်ပွဲ၏ အထွတ်အထိပ်အချိန်တွင် ရုပ်ရှင်ကားတစ်ကား အဖြစ်ပါ ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အချို့လူများသည် ဤပြဇာတ်ကို ကျောင်းသားဘဝက သင်ယူခဲ့ဖူးကြောင်း မှတ်မိနေကြပေလိမ့်မည်
တကယ့်အလှ ဟူသည့် ၁၉၆၂ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပွဲ မတိုင်မီက ထုတ်ဝေခဲ့သော ပြဇာတ်တွင် ဦးနုသည် အဆင့်မြင့်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့် အထက်သို့ ဆန်တက်နေသည့် ကွန်မြူနစ်များအတွင်းဖြစ်ပေါ်နေသော ခြစားဖောက်ပြန်နေသည့် နိုင်ငံရေးလောကကို အကျည်းတန်စွာ သရုပ်ဖော်ထားသည်
၎င်း ပြဇာတ်မှာ ထိုစဉ်အခါက ခေတ်ကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည့်အပြင် မြန်မာစာပေတွင် မရှိသလောက်ရှားပါးသည့် အမျိုးအစားဖြစ်သည်
ဂါးဒီးယန်းသတင်းစာတွင် အခန်းဆက်အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ ပတ်ဝန်းကျင်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးအခြေအနေများကို အားမနာတမ်းသရုပ်ဖော်ထားပြီး ၎င်းရပ်တည်ချက်သည် သိန်းဖေမြင့်၏ တက်ဘုန်းကြီး ဝတ္ထု၏ ရပ်တည်သရုပ်ဖော်မှုနှင့်လည်း ဆင်တူလှသည်
တက်ဘုန်းကြီးမှာကဲ့သို့ပင် ‘မ’ ပြဿနာ ဇာတ်ရှုပ်များသည် ရိုးရာမြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု စရိုက်များနှင့် ဆန့်ကျင်သည့် အခြေအနေများကို ဖော်ပြထားရှိသည်
ဤ တစ်ကြိမ်တွင် ‘မ’ ပြဿနာ အရှုပ်တော်ပုံများမှာ လက်ဝဲ လင်္ကျာ အုပ်စု နှစ်အုပ်စု စလုံးမှ နိုင်ငံရေးသမားများ လောက အတွင်းတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု ရဲ့ အုတ်ဂူကြံတောသုသာန် မှာ နောက်ဆုံးပြုလုပ်သွားတဲ့ ဈာပနက မြန်မာနိုင်ငံဝန် ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု ရဲ့ အုတ်ဂူပါ
ဦးနုရဲ့  အုတ်ဂူပေါ်မှာ  အဂ်တေနဲ့  သွန်းလုပ်ထားတဲ့ "လက်ဖဝါး " ဗလာပုံ စိုက်ထူထားပါတယ်
"လူတစ်ယောက် ဟာ သေသွား ပြီဆိုရင် ပိုင်ဆိုင်မှု ၊ စည်းစိမ် ၊ ဥစ္စာ ဘာမှ ပါမသွားဘူး ၊ လက်ဗလာချည့်ဘဲ ၊ ဘာမှ မပါဘဲ သေရတယ်ဆိုတဲ့ တရားသဘောကိုပြောပြတဲ့ သက်တေ အဖြစ်နဲ့ ဖော်ပြတာပါ
၁၉၂၅"အချစ်လော၊ အမုန်းလော"၊ ဓူဝံ မဂ္ဂဇင်း၁၉၃၆"သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား" ဇာတ်ညွှန်း၊ ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၁၉၃၇"ခေတ်မီ ပြဇာတ်တိုများ" နဂါးနီ စာအုပ်အသင်း၁၉၃၈"ဗမာ့သတ္တိ""လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း" ပထမတွဲ"လူပေါ်လူဇော်လုပ်နည်း" ဒုတိယတွဲ (နောင်အခါ ဤစာအုပ်အား "မိတ္တဗလဋီကာ" ဟု အမည်သစ်ပြောင်း၍ ကျောင်းသုံးစာအုပ်အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း)၁၉၃၉"ဂန္ဓာလရာဇ်"၊ နဂါးနီ စာအုပ်တိုက်၁၉၄၀"နိုင်ငံရေးအဘိဓာန်" (သခင်လှဖေနှင့် တွဲရေး)၁၉၄၁"နွားသိုးကြိုးပြတ်" ပြဇာတ်"ပုထုဇနော ဥမ္မတကော" ပြဇာတ်"ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်""ဦးသောင်းဒန်"၁၉၄၃"ပုထုဇနော ဥမ္မတကော"၁၉၄၅"အာဇာနည်ဆိုတာ ဘာလဲ""မာစ်ဆဇ္ဇင်းမ်ဆိုတာ ဘာလဲ" (ဗမာတွေ ဘာလုပ်ရမလဲ)"ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ပထမအကြိမ်"ငါးနှစ်ရာသီ ဗမာပြည်" ဒုတိယအကြိမ် (အမျိုးသားစီမံကိန်းဌာန၊ အတိုင်ပင်အရာရှိကြီး မစ္စတာ ဂျေ အက်ဖ် ဖာနီဗဲလ် က အင်္ဂလိပ်သို့ ဘာသာပြန်)"Towards Peace & Democracy"၁၉၄၉"မိတ္တဗလဋီကာ" တတိယအကြိမ်"အာဇာနည်" ဒုတိယအကြိမ်"လူမွဲတို့၏ ထွက်ရပ်လမ်း"၁၉၅၀"မိတ္တဗလဋီကာ" စတုတ္ထအကြိမ်၁၉၅၁"From Peace to Stability"၁၉၅၂"စာရိတ္တမဏ္ဍိုင်""The People Win Through""လူထုအော်သံ" ပြဇာတ်၁၉၅၃"ကမ္ဘာကျော် ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်များ""အာဇာနည်" တတိယအကြိမ်"မိတ္တဗလဋီကာ" ပဉ္စမအကြိမ်"နိုင်ငံတော်ပန်းတိုင်""Burma Looks Ahead""မိတ္တဗလဋီကာ" ဆဋ္ဌမအကြိမ်"အာဇာနည်" စတုတ္ထအကြိမ်"Burma under the Japan: Picture and Portraits"၁၉၅၅"အသားထဲက လောက်ထွက်" ပြဇာတ်"ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်" ပထမတွဲ"ပြည်ထောင်စုပန်းတိုင်" ဒုတိယတွဲ"မိတ္တဗလဋီကာ" သတ္တမအကြိမ်"မိတ္တဗလဋီကာ" အဋ္ဌမအကြိမ်"ပြည်တော်သာပန်းတိုင်""Forward with the People"၁၉၅၆"မိတ္တဗလဋီကာ" နဝမအကြိမ်၁၉၅၇"အာဇာနည်" ပဉ္စမအကြိမ်"ပြည်တော်သာပန်းတိုင်" ဒုတိယအကြိမ်၁၉၅၈"ဓမ္မအကြောင်း""ငါးပါးသီလအကြောင်း""ငါးပါးသီလ၊ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်၊ ဓမ္မအကြောင်း၊ ဗုဒ္ဓသာသနာအရေးတော်ပုံ" ပထမအကြိမ်၁၉၅၉"ဖိနှိပ်မှု တိုက်ပွဲအဆင့်ဆင့်" ပထမအကြိမ်"ဖိနှိပ်မှု တိုက်ပွဲအဆင့်ဆင့်" ဒုတိယအကြိမ်"ဒီမိုကရေစီကာကွယ်ကြ" (မြန်မာ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာ)"ရှေ့တန်းခေါင်းဆောင် ဖြစ်လိုသော်""We Must Defend Democracy"၁၉၆၀"ငါးပါးသီလ၊ မြတ်စွာဘုရား၊ သံဃာတော်၊ ဓမ္မအကြောင်း၊ ဗုဒ္ဓသာသနာအရေးတော်ပုံ" ဒုတိယအကြိမ် "သကအလ" ပြဇာတ်၁၉၆၁"Wages of Sin"၁၉၆၂"အိန္ဒိယပြည်၌ ဟောပြောသော ဗုဒ္ဓတရားတော်များ"၁၉၆၃"ပုထုဇနော ဥမ္မတကော" ဒုတိယအကြိမ်၁၉၆၇"ကာမတဏှာ" ပထမတွဲ၊ ပထမအကြိမ်"ကာမတဏှာ" ဒုတိယတွဲ၊ ပထမအကြိမ်၁၉၆၈"ကာမတဏှာ" ပထမတွဲ၊ ဒုတိယအကြိမ်"ကာမတဏှာ" ဒုတိယတွဲ၊ ဒုတိယအကြိမ်"ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်" ဒုတိယအကြိမ်"ရုပ်စုံအခြေခံသမိုင်း" အတွဲ ၁၁၉၈၂"ကာမတဏှာ" ပထမအကြိမ် (နှစ်အုပ်တွဲ)၁၉၈၃"ညောင်ကန်အေး ဝိပဿနာတရားတော်""ငရဲဆိုတာ ချိုနဲ့လားဗျို့" ပထမအကြိမ်"ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်" တတိယအကြိမ်"ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော်" (မြန်မာ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာ)၁၉၈၄"ကျေးဇူးရှင်" ပထမအကြိမ်"ဓမ္မစကြာ တရားတော်"၁၉၈၅"အနတ္တလက္ခဏာသုတ် တရားတော်"၁၉၈၇"ငရဲဆိုတာ ချိုနဲ့လားဗျို့" ဒုတိယအကြိမ်၁၉၈၈"တြိရတနသဗ္ဗဇေယျ မင်္ဂလာဂါထာတော်များ"၁၉၉၆"မိတ္တဗလဋီကာ" ဒဿမအကြိမ်၁၉၉၇"အာဇာနည်" ဆဋ္ဌမအကြိမ်၂၀၀၀"ကာမတဏှာ" ဒုတိယအကြိမ် (နှစ်အုပ်တွဲ)"မိတ္တဗလဋီကာ" ဧကာဒဿမအကြိမ်၂၀၀၄"ငရဲဆိုတာ ချိုနဲ့လားဗျို့" တတိယအကြိမ်"အာဇာနည်" သတ္တမအကြိမ်"ကျေးဇူးရှင်" ဒုတိယအကြိမ်၂၀၁၂"တာတေစနေသား" ပထမအကြိမ်၂၀၁၃"တာတေစနေသား" ဒုတိယအကြိမ်
စကကလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakakalay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မဘိမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်ဝိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
တကူပတီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takupati)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ တကူပတီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တကူပတီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၈ ဦး၊ မ ၆၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
မကျန်ခူးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makyanghku)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဒူရစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်လယ်ပျော်ဘီလူး (Seawise Giant) သည် အလွန်တရာကြီးမားသောရေနံတင်သင်္ဘောကြီးတစ်စီးဖြစ်ပြီး တည်ဆောက်ခဲ့သမျှသော သင်္ဘောများထဲတွင် အရှည်ဆုံးလည်းဖြစ်ပေသည်
Happy Giant, Jahre Viking and Knock Nevi စသည့်အမည်များဖြင့်လည်း သိရှိကြသည်
မှတ်တမ်းအရ သင်္ဘောတစ်စီးမှ သယ်ဆောင်နိုင်သောအသားတင်ဝန်အများဆုံးကို သယ်ဆောင်ခဲ့ဖူးသည်
ဝန်အပြည့်ထမ်းလျှင် သင်္ဘောနစ်ဝင်ဖယ်ထုတ်နိုင်သောရေထုပမာဏမှာ ၆၅၇,၀၁၉ မက်ထရစ်တန် ( ၆၄၆,၆၄၂ တန်ရှည် (ဗြိတိသျှ); ၇၂၄,၂၃၉ တန်တို (အမေရိက))ရှိသည်
အလေးဆုံးလည်းဖြစ် ၎င်းအတွက်ရေပေါ်တွင်ကောင်းစွာပေါ်ရန် လိုအပ်သော အောက်ရေအနက်မှာ ၂၄.၆မီတာ (၈၁ပေ)ဖြစ်သောကြောင့် ဤသင်္ဘောကြီးသည် အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြား၊ စူးအက်တူးမြောင်း၊မနားမားတူးမြောင်းတို့တွင်တော့ သွားလာနိုင်ခြင်းမရှိပေ
တည်ဆောက်ဖူးသမျှ၌ အရှည်ဆုံးသင်္ဘော၊ လူမောင်းနှင်နိုင်သောပစ္စည်းတကာထဲတွင်လည်း အကြီးဆုံးဖြစ်၏
အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ၌ နစ်မြုတ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဆယ်ယူ၍ ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်စေရန်ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် (၂၀၀၄)တွင် ကမ်းလွန်ရေနံချက်စက်ရုံငယ်အသွင်ပြောင်လဲခဲ့ပြီးနောက် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ကာတာကမ်းရိုးတန်းရှိ အယ်လ် ရှဟီးန်ရေနံမြေ၌ ဆိုက်ကပ်ထားခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း သင်္ဘောကို အိန္ဒိယသင်္ဘော ဖျက်ပြင်သုံး လုပ်ငန်းသို့ရောင်းချခဲ့ပြီး (၂၀၀၉) ဒီဇင်ဘာ၌ ၎င်း၏နောက်ဆုံးခရီစဉ်အတွက် မောင့် (Mont) ဆိုသည့်အမည်ပေးခဲ့သည်
အိန္ဒိယကင်းဆိပ်မှ ခွင့်ပြုချက်ရပြီး ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ် အလန်သို့ ဖျက်ချရန်ရောက်ရှိလာခဲ့တော့သည်
ပင်လယ်ပျော်ဘီလူးကို (၁၉၇၄)တွင်မှာယူ၍ (၁၉၇၉)တွင်ဆူမီတိုမိုအကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းကအပြီးသတ်ရေချခဲ့သည်
နေရာကား ဂျပန်နိုင်ငံ ကာနာဂါဝါနယ်မြေ ယိုကိုစုကားမြို့ အိုပါးမားသင်္ဘောကျဉ်းဖြစ်၏
(၄၁၈,၀၀၀)တန်လေးသော ရေနံစိမ်းတင်သင်္ဘောတစ်စီးဖြစ်ကာ အချိန်အတော်ကြသည်အထိ အမည်မပေးပဲထားခဲ့သည်
သင်္ဘောကိုယ်ထည်အမှတ် (၁၀၁၆) ဖြစ်သည်
ဤ(၁၀၁၆)သင်္ဘောသည် စမ်းသပ်မောင်းနှင်ချိန် စက်ကုန်ဖွင့်အရှိန်တင်လျှင် ပြင်းထန်သောတုန်ခါမှုများကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်
ဂရိလူမျိုးဝယ်သူမှ လက်ခံရန်ငြင်းဆန်ခဲ့၍ တရားရင်ဆိုင်ရင်း အချိန်အတော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီးနောက် ထိုဂျပန်လုပ်ငန်းစုကပဲ သင်္ဘောကိုရောင်းချကာ အိုပါးမား ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
အဆိုပါသင်္ဘောကျဉ်းက ရောင်းချရန်ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ဟောင်ကောင်အရှေ့တိုင်းပင်လယ်ပြင်သင်္ဘောလိုင်းတည်ထောင်သူ C. Y. Tung က ဝယ်ယူ၍ သင်္ဘောကို မီတာအနည်းငယ်ပိုမိုရှည်လျှားစေ၍ ပဲ့ပိုင်းနှင့် ဦးပိုငါးကြား (၁၅၆,၀၀၀)တန် ထပ်မံပိုဆောင်းစေခဲ့ပြန်သည်
နှစ်နှစ်အကြာဝယ် Seawise Giant ဆိုသောအမည်ဖြင့် ပင်လယ်ပြင်သို့တဖန်ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်
Seawise  [IPA ‘siːwaɪz] စကားလုံးမှာ ပိုင်ရှင်၏နာမည် C. Y.'s [IPA ‘siːwaɪz] ၏ အသံတူစကားလုံးဖြစ်သည်
သူပိုင်သော တခြားသင်္ဘောများကိုလည်း Seawise စကားလုံးများဖြင့်မှည့်ခေါ်ရာ ထင်ရှားသော နောက်တစ်စီးမှာ Seawise University ပင်ဖြစ်သည်
ပြုပြင်ပြီးနောက် အဆိုပါသင်္ဘောမှာ အသားတင်ဝန်(၅၆၄,၇၆၃) မက်ထရစ်တန် တင်ဆောင်နိုင်ပြီး အရှည်(၄၅၈.၄၅မီတာ သို့ ၁,၅၀၄.၂ပေ)၊ လိုအပ်သော အောက်ရေအနက် (၂၄.၆၁၁မီတာ သို့ ၈၀.၇၄ပေ)၊ ဆီလှောင်ကန် (၄၆)ကန်၊ ကုန်းပတ်အကျယ် (၃၁,၅၄၁စတုရန်း မီတာ  သို့ ၃၃၉,၅၀၀ စတုရန်းပေ)အထိ ကြီးမား၏
အင်္ဂလိပ်ရေလက်ကြားကိုဖြတ်သန်းရန် ရေထုပေါင်းများစွာ ဆွဲစုပ်ခဲ့သည်
ငါးမိုင်လောက်သာရောက်ရှိပြီးဆက်လက်မသွားနိုင်ခဲ့ပါ
ပဲ့မှာ (၂၃၀)တန်၊ ဒလက်သည် (၅၀)တန်ရှိ၏
အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲကာလ ၁၉၈၈, မေ ၁၄ တွင် အီရန်နိုင်ငံ လာရက်ကျွန်း၌ ကျောက်ချနေစဉ် အီရန်ဘက်မှရေနံသယ်ဆောင်လာမှုဖြင့် အီရတ်လေတပ်တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် မီးလောင်ပျက်စီးယိုယွင်းခဲ့ပြီး ထိုကမ်းရိုးတန်းရေတိမ်ပိုင်း၌နစ်မြုပ်ခဲ့သည်
ပြင်ဆင်စရိတ်မှာ သင်္ဘောတန်ဖိုးထက်ပိုနေသဖြင့် စွန်ပစ်ခဲ့ကြသည်
စစ်အပြီး နော်မန်နိုင်ငံတကာ ကုမ္ပဏီက ထိုအပျက်ကိုဝယ်ယူပြင်ဆင်ပြီး Happy Giant ဟု အမည်သစ်ရရှိသည်
ပြင်ဆင်မှုကို စင်္ကာပူ ကက်ပဲလ်သင်္ဘောကျဉ်းသည် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့မှ ဆွဲခေါ်ယူခဲ့ပြီး လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ (၁၉၉၁) အောတိုဘာတွင် Happy Giant အဖြစ်တဖန် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့၏
Jørgen Jahre က ထိုနှစ်ထဲတွင်ပင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၉ သန်းဖြင့် ဝယ်ယူ၍ Jahre Viking အမည်ရခဲ့ပြန်သည်
၁၉၉၁-၂၀၀၄ ထိ ထိုသင်္ဘောကို Loki Stream ASင ပိုင်ဆိုင်ကာ နော်ဝေးအလံအောက်တွငါ လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
၂၀၀၄ ၌ First Olsen Tankers Pte. Ltd., ကထပ်မံဝယ်ယူပြန်ရာ အမည်သစ်မှာ Knock Nevis ပင်ဖြစ်သည်
ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့ ကာတာကန်းရိုးတန်းရှိ အယ်လ် ရှဟီးန်ရေနံမြေ၌ ဆိုက်ကပ်ထားကာ ကမ်းလွန်ရေနံချက်စက်ရုံငယ်အသွင်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
Knock Nevisကို Mont ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပြီး Sierra Leoneနိုင်ငံအလံပြောင်းလဲခဲ့သည့် ပိုင်ရှင်အသစ်မှာ Amber Development Corporationပင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ဇန်နဝါရီသည် ဤသင်္ဘော၏ နောက်ဆုံးခရီးစဉ်လည်းဖြစ်သည်
ထို့နောက် သင်္ဘောကိုဖျက်ဆီးခဲ့ကြ၏
(၃၆)မက်ထရစ်တန်ရှိ ကျောက်ဆူးကိုကား ဟောင်ကောင်ရေကြောင်းပြတိုက်တွင်ထားရှိခဲ့သည်
Seawise Giant သည် တည်ဆောက်ခဲ့သမျှသင်္ဘောများတွင်အရှည်ဆုံးဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအဆောက်အအုံအချို့ထက်ပိုမိုရှည်လျားသည်
၅၀၉.၂ မီတာ(၁၆၇၁ ပေ)မြင့်သည့် တိုင်ပေ ၁၀၁ အဆောက်အအုံ၊ အောက်ခြေမှထိပ်ဆုံးအင်တင်နာအထိ ၅၂၇.၃ မီတာ(၁,၇၃၀ ပေ)မြင့်သည့် ဝီလီမျှော်စင်(တရားဝင်အမည် ဆီးယားမျှော်စင်)တို့ထက်အနည်းငယ်တိုသည်
၄၂၅မီတာ(၁၄၈၃ ပေ)မြင့်သည့် ပက်ထရိုနပ်အမြွှာမျှော်စင်ထက်ကြီးမားသည်
ပင်လယ်ပျော်သင်္ဘောသည်ဤမျှရှည်လျားပြီး ယာဉ်နှင့်ကုန် တန် ၂၆၀,၉၄၁ လေးသော်လည်း အလေးချိန်အများဆုံးသင်္ဘောမဟုတ်ပေ
ယာဉ်နှင့်ကုန်တန်ချိန် ၂၇၄,၈၃၈ လေးသည့် ဘာတီလပ်စ်အမျိုးအစားမဟာကုန်တင်သင်္ဘော လေးစီးက အလေးချိန်ပိုများသည်
ဘာတီလပ်စ်အမျိုးအစားမဟာကုန်တင်သင်္ဘောနှင့် ပင်လယ်ပျော်ဘီလူး တို့သည် တည်ဆောက်ခဲ့သမျှတွင်အကြီးဆုံးစက်တပ်ယာဉ်များဖြစ်ကြသည်
Seawise Giantသည် ဂျရမီးကလာ့ဆန်၏ BBC အစီအစဉ်တွဲဖြစ်သည့် အစွန်းဆုံသော စက်ပစ္စည်းများ  အပိုင်း၌ပါဝင်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်၌ Jahre Vikingဆိုသော အမည်ဖြင့်ဖြစ်သည်
ထိုသင်္ဘောကပ္ပတိန်၏ပြောကြားချက်အရ သင်္ဘောသည်ရာသီဥတုကောင်းလျှင် ရေမိုင် (၁၆.၅)မိုင် သို့ (၃၀.၆ km per hour)၊ ထိုအရှိန်မှရပ်တန့်ရန် ခရီးအကွာအဝေး ၅.၅ မိုင် (၈.၉ ကီလိုမီတာ)လိုအပ်သည်ဟုဆိုသည်
ကြည်လင်သောဥတုရှိက ကွေ့သွားနိုင်နှုန်းမှာ (၂မိုင် သို့ ၃ ကီလိုမီတာ)ရှိပေသည်
ဂျပန်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်မှုတွင် ဟချိမန်း Hachiman (八幡神, ဟချိမန်းဂျင်းယဟတ နော ခမိ) သည် ဓားလှံလေးမြားနှင့် စစ်ပွဲတို့အတွက် သဗ္ဗန္ဓနတ် ဖြစ်သည်
ရှင်တိုဝါဒနှင့် ဗုဒ္ဓဝါဒ နှစ်မျိုးစလုံးမှ ဓာတ်ကြီးများကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
စစ်နတ်ဘုရားဟု မကြာခဏ ခေါ်ဝေါ်တတ်ကြသော်လည်း သူ့ကို စစ်သည်တော်များ၏ အစောင့်အရှောက်နတ် (tutelary god) အဖြစ်လည်း ပြင်ခေါ်လေ့ ရှိသည်က များသည်
၎င်းသည် ဂျပန်ပြည်၏ ကြိုတင်သိမြင်နိုင်သော အစောင့်အရှောက် တပါး ဖြစ်ပြီး၊ ဂျပန်လူမျိုးများနှင့် နန်းတွင်းကအစ၊ ဂင်ဂျိဟု ခေါ်သော မိနမိုတို မျိုးနွယ်စုနှင့် ဆာမူရိုင်း အများစုက ကိုးကွယ်ကြသည်
စာအရ တိကျစွာ ပြန်ဆိုရမည် ဆိုပါက အောင်လံရှစ်ချောင်းနတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး၊ နတ်တပိုင်း အင်ပါယာ ရှင်သခင် အိုးဂျင်း မွေးဖွားလာသည့် နိမိတ်ကို ပြသော ကောင်းကင်ဘုံမှ အလံ ရှစ်ချောင်းကို ညွှန်းဆိုသည်
သူ၏ အစောင့်ငှက်နှင့် ဆက်သားမှာ ခို ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်ကာလကပင် ဟချိမန်း (အောင်လံရှစ်ချောင်းနတ်)ကို လယ်သမားများက လယ်နတ်အဖြစ် ပူဇော်ကြပြီး၊ တံငါသည်များက သူတို့၏ ပိုက်ကွန်များထဲသို့ ငါးများစွာ ဖြည့်တင်းပေးမည်ဟု ယုံကြည်မှုဖြင့် ကိုးကွယ်ကြသည်
ရှင်တိုတွင်၊ ဘုံခေတ် (Common Era) ၃ ရာစု မှ ၄ ရာစုထိ ဧကရီမကြီး ဂျင်းငူး၏ သားတော် ဧကရာဇ် အိုးဂျင်းအဖြစ် သူ့ကို ဒဏ္ဍာရီ၌ သတ်မှတ်ထားသည်
ဂျပန်ပြည်သို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရောက်ရှိလာပြီးသည့်နောက်တွင် ဟချိမန်းသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူဝါဒဖြစ်သော ဘုရားဇာတ်သို့ သွင်းခြင်း ခံရပြီး နတ်တပိုင်း ဘုရားတပိုင်း ပေါင်းစပ်နတ်ဟု ခေါ်သော သဗ္ဗန္ဓနတ် တပါး ဖြစ်လာသည်
အေဒီ ၈ ရာစုတွင်မူ အယူဝါဒမျိုးစုံ ရောယှက်ကိုးကွယ်သော ဂျပန် ဗုဒ္ဓဘာသာ-ရှင်တိုဘုန်းကြီးကျောင်းများတွင် ဟချိမန်းဗောဓိသတ္တဘုရားလောင်းဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဧကရာဇ် အိုးဂျင်းသည် မိနမိုတိုမျိုးနွယ်စု၏ ဘိုးဘေး ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဟချိမန်းသည် မိနမိုတို ဆာမူရိုင်းမျိုးနွယ်စု ၏ အစောင့်အရှောက် နတ် ဖြစ်လာသည်
ကျိုတိုမြို့၊ အိဝရှိမိဇုနတ်ကွန်းတွင် အရွယ်ရောက်လာသော မိနမိုတို ယိုရှိအိအဲက "ဟချိမန်း တရိုး ယိုရှိအိအဲ" ဟူသော အမည်ကို ခံယူပြီး၊ စစ်တပ်တွင်း ခေါင်းဆောင် တယောက် အနေဖြင့် ဩဇာအာဏာ ကြီးထွားလာကာ၊ အသက်ရှင်သမျှ ကာလပတ်လုံး စံပြ ဆာမူရိုင်းအဖြစ် လေးစား ဂုဏ်ပြုခြင်း ခံရသည်
မိနမိုတို နော ယိုရိတိုမိုသည် ရှိုးဂန်း(ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်) ဖြစ်လာကာ၊ ကာမာကုရ ဗိုလ်ချုပ်အုပ်စုကို တည်ထောင်ပြီးနောက်၊ ဟချိမန်းနတ်သည် ရှိုးဂန်းများ အာဏာရရန် ကိုးကွယ်ခံ အပူဇော်ခံရလောက်အောင် တန်ခိုးကြီးမားလာသည်
ထို့ကြောင့် ဟချိမန်းနတ်ကွန်းသည် နိုင်ငံရေးအလှည့်အပြောင်း အရှုပ်အထွေးအတွက် စံနမူနာ ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ဂျပန်နိုင်ငံ၏ အလယ်ခေတ်တွင် ဟချိမန်းသည် ဆာမူရိုင်းတို့တင်မက လယ်သမားများပါ ကိုးကွယ်လာကြပြီး၊ ဂျပန်တပြည်လုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားသည်
အဘယ်မျှထိ တန်ခိုးထွားခဲ့သနည်းဟူမူ မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ဟချိမန်းကို ရည်ညွှန်းထားသော ရှင်တိုနတ်ကွန်းပေါင်း ၂၅၀၀၀ ဂျပန်တွင် ရှိကာ၊ အရေအတွက်အားဖြင့် ဒုတိယ လိုက်သူမှာ အိနရိနတ်ကွန်းများ ဖြစ်သည်
အိုးအိတခရိုင်၊ အုဆမြို့ရှိ အုဆနတ်ကွန်းသည် အဆိုပါ နတ်ကွန်းများအားလုံး၏ နတ်ကွန်းချုပ် ဖြစ်ပြီး၊ အိဝရှိမိဇု ဟချိမန်းနတ်ကွန်း၊ ဟကိုဇခိနတ်ကွန်း နှင့် တျုရုငအိုခ ဟချိမန်းနတ်ကွန်း တို့အပါအဝင် နတ်ကွန်းများသည် သူ့ကို ဦးတည်သော နတ်ကွန်းအားလုံးထဲတွင် အရေးပါဆုံးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
ဟချိမန်း ရင်ထိုးတံဆိပ်မှာ မိတျုဒိုမိုအဲ mitsudomoeဒီဇိုင်းနှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းမှာ လက်ယာ သို့မဟုတ် လက်ဝဲဘက်သို့ ဝဲလှည့်နေသော စက်ဝိုင်းပုံစံ ဝဲခနှောက် သို့မဟုတ် လေပွေဝဲ ဖြစ်သည်
ဆာမူရိုင်းမျိုးနွယ်စု အများအပြားသည် ကိုယ်ပိုင်အမှတ်အသားအဖြစ် ၎င်းရင်ထိုးကို အသုံးပြုပြီး၊ ရှေးရှေးက မိနမိုတိုတို့၏ မဟာရန်သူတော်ကြီး တိုင်းရမျိုးနွယ်စုမှ ဧကရာဇ် ခန်းမုကို မခန့်လေးစားသော အဓိပ္ပာယ်လည်း ဆောင်လေသည်
Hachiman shrineMinamoto no YoriyoshiMinamoto no YorinobuKamikaze (typhoon)
ငဖြူရွာ၊ ချောင်းနွယ်
ဂငယ်သုံးခု ဥသျှစ်ထု သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဥသျှစ်သီးချင်း ထုသည့်အခါ ထုသည့် ဥသျှစ်သီးလည်းကွဲ၊ အထုခံ ဥသျှစ်သီးလည်း ကွဲသကဲ့သို့ သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်ဖြစ်၍ အင်းဝပြည်ကြီး ပြိုကွဲပျက်စီးရသည်
ယင်းကူပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkupin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ခိုအုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိုအုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၈ ဦး၊ မ ၆၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
အကယ်ရွာ၊ လေးဆူ
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ကုလားကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုလားကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၆ ဦး၊ မ ၁၆၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းမဇီးထုံရွာ၊ ဇီးထုံ
ထနီး (အထက်စု)ရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး
ထညောင့်တင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanyaunttin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ လယ်မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၇ ဦး၊ မ ၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဘတ်ဂွန်းဟျဲ (အင်္ဂလိပ်: Park Geun-hye) (ပတ်ဂွန်ဟေး၊ ပတ်ဂွမ်ဟီး ဟုလည်းစာလုံးပေါင်း)  သည် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ (တောင်ကိုရီးယား)၏ (၁၁​) ယောက်​မြောက် သမ္မတဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၃ခုနှစ်မှ ၂၀၁၇ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ကာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုဖြင့် သမ္မတရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသမီးသမ္မတဖြစ်ကာ ​ရာထူးမှထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရသည့် ပထမဆုံး​သော သမ္မတဖြစ်သည်
ယခင်သမ္မတဟောင်း ပတ်ချုန်ဟီး ၏ သမီးလည်းဖြစ်သည်
ဘတ်ဂွန်းဟဲသည် မိခင်ဖြစ်သူ သမ္မတကတော် Yuk Young-soo လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် လစ်လပ်နေသော First Lady တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သေးသည်
ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံရပြီးနောက် ၂၀၁၈ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ရက်နေ့တွင် ထောင်ဒဏ်  (၂၄)နှစ် ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်
သို့သော် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ (၂၄)ရက်နေ့တွင် သမ္မတ မွန်ဂျေအင်း က အထူးလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ရက်နေ့တွင် ပြစ်ဒဏ်အားလုံးမှ လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
ဘတ်ဂွန်းဟျဲကို ၁၉၅၂ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ပတ်ချုန်ဟီးနှင့် ဇနီးဖြစ်သူ Yuk Young soo တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ပတ်ချုန်ဟီးမှာ ၁၉၆၁ခုနှစ် မေ ၁၆ အာဏာသိမ်းပွဲတွင် အဓိကနေရာမှ ပါဝင်သော အာဏာသိမ်းစစ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၆၃ခုနှစ်မှ ၁၉၇၉ခုနှစ်အထိ သမ္မတအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဘတ်ဂွန်းဟျဲသည် သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်ကာ မောင်တစ်ယောက်နှင့် ညီမတစ်ယောက် ရှိသည်
၁၉၅၃ခုနှစ်တွင် မိသားစုလိုက် ဆိုးလ်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်
၁၉၇၀ပြည့်နှစ်တွင် အထက်တန်းပြီးမြောက်ပြီး ဆိုဂန်တက္ကသိုလ်မှ အီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်ဖြင့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ပြင်သစ်တွင် ထပ်မံပညာသင်ကြားနေစဉ် မိခင်ဖြစ်သူ First Lady လုပ်ကြံခံခဲ့ရသဖြင့် ကိုရီးယားသို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် မိခင်ဖြစ်သူ၏ First Lady လုပ်ငန်းတာဝန်များကို သမီးအကြီးဆုံးအနေဖြင့် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၇၉ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၉ရက်နေ့တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ သမ္မတ ပတ်ချုန်ဟီး လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၈၇ခုနှစ်တွင် ထိုင်ဝမ်ရှိ တရုတ်ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်မှလည်းကောင်း၊ Pukyong National University မှလည်းကောင်း၊ KAIST မှလည်းကောင်း ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၃ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၅ရက်နေ့တွင် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ (၁၁)ယောက်မြောက် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုနေ့ညသန်းခေါင်ယံမှစ၍ ယခင်သမ္မတ အီမြောင်ဘတ်ထံမှ တာဝန်ဝတ္တရားများအား ဆက်ခံခဲ့သည်
သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခြင်းကို အမျိုးသားလွှတ်တော် အဆောက်အဦးရှေ့၌ ကျင်းပခဲ့ကာ လူပေါင်း (၇၀,၀၀၀) ကျော်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ကိုရီးယားသမိုင်းတစ်လျှောက် အကြီးကျယ်ဆုံးသော ကျမ်းကျိန်ပွဲဖြစ်သည်
ထိုပွဲသို့ ထိုင်းနိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ် ယင်လပ်ရှင်နာဝပ် အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း (၂၄)နိုင်ငံမှ အစိုးရထိပ်တန်းအရာရှိ အချို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
သမ္မတအဖြစ် ပထမဆုံးမိန့်ခွန့်ပြောကြားစဉ်က စီးပွားရေး သာယာဝပြောမှု၊ ပြည်သူများ၏ ပျော်ရွှင်မှု၊ ယဉ်ကျေးမှု ကြွယ်ဝမှု တို့အတွက် ခေတ်သစ်တစ်ခုစတင်ရန် ၎င်း၏အစီအစဉ်များကို ပြောကြားခဲ့သည်
ထို့အပြင် မြောက်ကိုရီးယားအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ နယူးကလီးယားလက်နက်ကို စွန့်လွှတ်ကာငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းစဉ်နှင့် အပြန်အလှန်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့အတွက် လမ်းကြောင်းတစ်ခုပေါ်တွင် လျှောက်လှမ်းရန် မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကိုရီးယားလူမျိုးများအားလုံး ချမ်းသာမှုနှင့် လွတ်လပ်မှုကို ခံစားနိုင်ရန် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် ပေါင်းစည်းရေး အရေးကိစ္စများနှင့် ပက်သက်၍ အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်သည့် ကိုရီးယားကျွန်းဆွယ် ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရေးကို တည်ဆောက်ကာ ထိုမှတစ်ဆင့် အိပ်မက်များအကောင်အထည်ဖော်ရန်  မျှော်လင့်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်
ရာထူးရယူပြီးနောက် ၂၀၁၃ခုနှစ် မေလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
ဤသည်မှာ ၎င်း၏ ပထမဆုံးသော ပြည်ပသို့သွားရောက်သည့် နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်ဖြစ်သည်
၎င်း၏အရှေ့မှ သမ္မတများကဲ့သို့ပင် အမေရိကန်နှင့် ဆက်ဆံရေးကို ကောင်းမွန်အောင် ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် ဇွန်လတွင် တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ကာ သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင်နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်
၎င်း၏သက်တမ်းတွင် မြောက်ကိုရီးယားနှင့် ဆက်ဆံရေးမှာ သိသာစွာ တိုးတက်လာခြင်း မရှိခဲ့ပေ
၂၀၁၆ခုနှစ်တွင် သမ္မတက သူနှင့် ကာလကြာရှည် ရင်းနှီးခဲ့သော အမျိုးသမီးမိတ်ဆွေတစ်ဦးဖြစ်သော ချွိုင်စွန်စီကို နိုင်ငံရေးကိစ္စများတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့်ပြုခဲ့ကြာင်း စွပ်စွဲချက်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထို့အပြင် ချွိုင်စွန်စီသည် သမ္မတ၏ အာဏာကို အလွဲသုံးစားပြုလုပ်ကာ ကုမ္ပဏီများထံမှ ငွေကြေးများ ရယူခဲ့သည်
ချွိုင်စွန်စီသည် နိုင်ငံရေးရာထူးခန့်အပ်မှုများတွင်ပါ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ပြီး သမ္မတအား မည်သည့်အဝတ်အစားဝတ်ရမည်ကိုပင် စီစဉ်ပေးကြောင်း စွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်
ထို့နောက် သမ္မတ ဘတ်ဂွန်းဟျဲအား ဆန္ဒပြမှုများ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ကာ နိုဝင်ဘာလတွင်ပြသော ဆန္ဒပြပွဲတစ်ခု၌ လူ (၄၀,၀၀၀)ခန့် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်
သမ္မတကို ရုပ်​သေးရုပ်အဖြစ် စွပ်စွဲခဲ့ကြကာ လူဦး​ရေ သန်းချီ၍ပါ​သော ဆန္ဒပြပွဲများကို ဆင်နွှဲပြီး သမ္မတကို ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကာ အစစ်​ဆေးခံရန် ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်
သမ္မတက အားလုံးမှာ သူ့အမှားဖြစ်ပြီး သူ့အနေဖြင့် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်မည်ဖြစ်ကာ သူ၏ကံကြမ္မာကို လွှတ်တော်ထံတွင် ပုံအပ်ထားကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၎င်း၏ပါတီမှမူ အခြေအနေများဆိုးရွားမလာမီ နုတ်ထွက်သင့်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့ကာ ပြိုင်ဖက်ပါတီများမှမူ သမ္မတအနေဖြင့် စွပ်စွဲပစ်တင်မှုများကို ရှောင်လွှဲရန် ကြိုးစားနေကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ၎င်းအား စွပ်စွဲပြစ်တင်ရန်အတွက် လွှတ်တော်တွင် မဲခွဲခဲ့ကြရာ လွှတ်တော်အမတ် သုံးပုံနှစ်ပုံက ထောက်ခံသဖြင့် ဒီဇင်ဘာလ ၉ရက်နေ့တွင် ဘတ်ဂွန်းဟျဲအား သမ္မတ၏ အခွင့်အာဏာ၊ ရာထူးတာဝန်များကို ရပ်ဆိုင်းထားလိုက်သည်
တောင်ကိုရီးယား ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေခုံရုံးက ၎င်းအား ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်
တရားသူကြီး (၈)ဦးစလုံးမှ ဘတ်ဂွန်းဟျဲသည် ရာထူးရှိစဉ်က ဥပဒေနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေများကို ဆိုးဝါးစွာ ချိုးဖောက်သည်ဟုဆိုကာ ကန့်ကွက်သူမရှိ အမိန့်ချခဲ့သည်
ထိုသို့ချမှတ်ပြီးနောက် သမ္မတအား ထောက်ခံသူများနှင့် ရဲများ တရားရုံးရှေ့တွင် ပဋိပက္ခဖြစ်ကာ (၂)ဦးသေဆုံးခဲ့ကြသည်
သူသည် ​တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံသမိုင်း၌ စွပ်စွဲပြစ်တင်၍ ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရ​သော ပထမဆုံးသမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
တရားရုံးမှ ရာထူးမှထုတ်ပယ်လိုက်ပြီးနောက်တွင် သမ္မတသည် အိမ်ပြာတော်မှ ကိုယ်ပိုင်နေအိမ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်
၎င်း၏နေရာကို ဝန်ကြီးချုပ် ဟွမ်ကျိုအန်းက ယာယီဆက်ခံခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂၀၁၆ခုနှစ် မေလတွင်  သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခဲ့သည်
ရာထူးမှ အထုတ်ခံရပြီးနောက်တွင် ၎င်းအား အာဏာအလွဲသုံးစားမှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုတို့အတွက် အမှုပေါင်း (၁၈)မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
၎င်းနှင့်အတူ အခြားသူများပါ စွဲဆိုခံခဲ့ရသည်
ပြစ်ဒဏ်ထင်ရှားမှုကြောင့် ၂၀၁၈ခုနှစ်တွင် တရားလွှတ်တော်ချုပ်က ၎င်းကို ထောင်ဒဏ် (၂၄)နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဒဏ်ကြေး ဝမ် (၁၈) ဘီလီယံ ကျခံခဲ့ရသည်
၎င်းကိုဆက်ခံသော သမ္မတ မွန်ဂျေအင်း လက်ထက် ၂၀၂၁ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၄ရက်နေ့တွင် ၎င်းအား အထူးလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့် ပေးခဲ့သည်
မွန်ဂျေအင်းက ဘတ်ဂွန်းဟျဲ၏ ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ယိုယွင်းလာမှုကို ထောက်ရှု၍ အထူးလွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခြင်းဖြစ်ကာ အတိတ်မှဖြစ်ရပ်များကို ကျော်လွှားပြီး အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို မြှင့်တင်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ပါကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ဘတ်ဂွန်းဟျဲက လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်နှင့် ပက်သက်၍ မည်သည်မျှမပြောသော်လည်း သမ္မတမွန်ဂျေအင်းအား ကျေးဇူးတင်ကြောင်းနှင့် လူထုအားစိုးရိမ်စေခဲ့မိ၍ တောင်းပန်ကြောင်း ရှေ့နေမှတစ်ဆင့် ပြောကြားခဲ့သည်
ဘတ်ဂွန်းဟျဲအား လိုလားသူများက ၎င်းတက်ရောက်ကုသနေသော ဆေးရုံရှေ့တွင် အောင်ပွဲခံခဲ့ကြပြီး မလိုလားသူ (၂၀၀)ခန့်က ဆန္ဒပြခဲ့ကြသည်
ဇင်ပိုင်ညာရွာ၊ ပွင့်ဖြူချောင်း
ဂန့်ဂေါ်ကန်ရွာ၊ အောက်တံခွန်တိုင်
ဝက်ကျိန်း (မြို)ရွာ
ရင်းအုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinohn)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ ပြင်းငယ်ကျေးရွာအုပ်စု (Pyin Nge)၌ တည်ရှိသည်
ဟက်ဒဂ် သည် ရေငန်ငါးတမျိုးဖြစ်ပြီး ဂက်ဒီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါသည်
မြောက်အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်သောပင်လယ်များတွင် တွေ့ရပြီး ငါးလုပ်ငန်းအတွက် အရေးပါသော ငါးမျိုးစိတ်တခုဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် အစိမ်းကိုဖြစ်စေ၊ ရေခဲရိုက်၍ဖြစ်စေ၊ ကျပ်တင်၍ဖြစ်စေ ဈေးကွက်သို့ တင်ပို့၏
ဟင်းလျာအဖြစ်အရေးကြီးသော ငါးတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ဟက်ဒဂ်ငါးသည် ကော့ဒငါးပါဝင်သည့် ဂက်ဒီဒီးမျိုးရင်း၌ပင်ပါဝင်သည်
ထိုငါး အမြောက်အမြားကို ဗြိတိသျှ ကျွန်းစုတစ်ဝိုက်နှင့် မြောက်ပင်လယ်အတွင်း၌တွေ့နိုင်၍ နွေအခါတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမက်ဆချူး ဆက် ပြည်နယ်၏ ကမ်းခြေတစ်လျှောက်တွင် တွေ့နိုင်သည်
များသောအားဖြင့် နှစ်ပေပင်မပြည့် တတ်သော်လည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် သုံးပေအထိကြီးသော ဟက်ဒဂ်ငါးများကိုတွေ့ရတတ်သည်
ဟက်ဒဂ်ငါးနှင့်ကော့ဒငါးတို့ခြားနားခြင်းမှာ ဟက်ဒဂ်ငါး၌ ထူးခြားသည့်အမည်းစင်းတစ်စင်းသည် ဦးခေါင်းမှ အမြီးတိုင်အောင်ရှိနေခြင်း၊ ပါးစပ်သေးငယ်ခြင်းနှင့် ကျောပေါ်ရှိ ပထမငါးဆူး တောင်ပို၍ရှည်ခြင်းဖြစ်သည်
ဟက်ဒဂ်ငါးများသည် အုပ်ဖွဲ့၍ ရွှံ့နွံ၊ သို့မဟုတ် သဲထူထပ်သော ပင်လယ်အောက်ခြေတွင်နေထိုင်တတ်ကြသည်
အစာကိုပင်လယ်၏အောက်ခြေ၌စားသောက်ကြသည်
ဟက်ဒဂ်ငါးကိုပါဏဗေဒအလိုအရမီလန်နိုဂရမ်မပ်အီးဂလီဖီနပ် ဟုခေါ်သည်
ငတောင်တက်ရွာ၊ ငတောက်တက်
မိုဟာမက် ဟစနီး အက်ဆီးယစ် မူဘာရက် (အင်္ဂလိပ်: Muhammad Hosni El Sayed Mubarak) (၄ မေ ၁၉၂၈ – ၂၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၀၂၀) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၈၁မှ ၂၀၁၁ထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သော အီဂျစ်သမ္မတဖြစ်၍ အီဂျစ်နိုင်ငံ ၏ စတုတ္ထမြောက်သမ္မတလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးလောကသို့ မဝင်ရောက်မီ မူဘာရက်သည် အီဂျစ်လေတပ်မတော်တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၇၂မှ ၁၉၇၅ထိ အရေးပါသောထိပ်တန်းအရာရှိတစ်ဦးအဖြစ်ထမ်းဆောင်၍ ၁၉၇၃တွင် လေတပ်ဦးစီးချုပ်(air chief marshal)အဖြစ် ရာထူးတိုးမြင့်ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၁ သမ္မတ အန်ဝေါ ဆက်ဒက်လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်
မူဘာရက်၏ သမ္မတသက်တမ်းသည် နှစ်သုံးဆယ် နီးပါးကြာမြင့်ခဲ့၏
၁၈၀၅မှ ၁၈၄၈ထိ (၄၃)နှစ်ကြာ အီဂျစ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သော အောတမန် အုပ်ချုပ်သူ မိုဟာမက် အလီ ဘာရှ (Muhammad Ali Pasha) ပြီးလျှင် ဒုတိယသက်တမ်းအကြာဆုံးဖြစ်လေသည်
မူဘာရက်သည် ၂၀၁၁ အီဂျစ်တွင် ၁၈ရက်ကြာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော တော်လှန်ရေးအတွင်း၌ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁တွင် ထိုစဉ်က ဒုသမ္မတဖြစ်သူက သမ္မတနှင့် ၎င်းတို့ အသီးသီးနုတ်ထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
ယင်းနောက် စစ်တပ်၏ ထိပ်တန်းကောင်စီကို အာဏာလွှဲပေးခဲ့လေသည်
၂၀၁၁ ဧပြီ ၁၃၊ အစိုးရရှေ့နေတစ်ဦးက မူဘာရက်နှင့် သားနှစ်ယောက်ကို အကျင့်ပျက်ချစားမှုနှင့် အာဏာအလွဲသုံးစာမှုများနှင့် ပတ်သက်၍ စုံစမ်းမေးမြန်းရန် ၁၅ရက်ကြာ ထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
အီဂျစ်တော်လှန်ရေးအတွင်း ငြိမ်းချမ်းစွာဆန္ဒပြသောသူများကို သတ်ဖြတ်ခြင်းအားတားဆီးရန် ပျက်ကွက်ခဲ့မှုအတွက် (တာဝန်ပျက်ကွက်မှု)စွပ်စွဲချက်ဖြင့် တရားရင်ဆိုင်ရန် အမိန့်ချမှတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ဩဂုတ်လ ၃ရက်မှ စတင်ရုံးထုတ်သည်
၂၀၁၂ ဇွန် ၂၊ အီဂျစ်တရားရုံးက မူဘာရက်အား တစ်သက်တစ်ကျွန်းထောင်ဒဏ်စီရင်ခဲ့သည်
ပြစ်ဒဏ်စီရင်ပြီးနောက် ကျန်းမာရေးဆိုးရွားမှုများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြောင်း သတင်းအရသိရှိရသည်
၂၀၁၃ ဇန်နဝါရီ ၁၃ ၌ အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ ထိပ်တန်းအယူခံရုံးတော်မှ မူဘာရက်၏ ပြစ်ဒဏ်ကို ပယ်ဖျက်ပေးခဲ့ပြီး ထပ်မံတရားရင်ဆိုင်စေသည်
ပြန်လည်တရားရင်ဆိုင်ရာတွင် မူဘာရက်နှင့် သားများအား အကျင့်ပျက်ချစားမှုဖြင့် ၂၀၁၅ မေ ၉တွင် ထောင်ဒဏ် စီရင်ခဲ့သည်
မူဘာရက်ကို စစ်ဆေးရုံတွင် ထိန်းသိမ်းထားပြီး ၎င်းသားများကို ၂၀၁၅ အောက်တိုဘာ ၁၂ ၌ ကိုင်ရိုတရားရုံးက လွှတ်ပေးခဲ့သည်
၎င်းကိုလည်း ၂၀၁၇ မတ်လ ၂ ၌ အပြစ်မရှိကြောင်းစီရင်၍ ၂၀၁၇ မတ် ၂၄တွင် လွှတ်ပေးခဲ့၏
၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကိုင်ရိုမြို့ပြင် မိသားစုမြေကွက်၌ စစ်ရေးဆိုင်ရာဖြင့် မြုပ်နှံခွင့်ရရှိခဲ့သည်
၁၉၂၈ မေ ၂၄တွင် မူဘာရက်ကို အီဂျစ်နိုင်ငံ မန်နူဖက်ယဲ့(Monufia)အုပ်ချုပ်ရေးနယ်မြေ၊ ကားဖ်ရ် အက်ရှ် မဆဲဟာ(Kafr El-Meselha)တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၄၉ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တက္ကသိုလ်ပြီး၍ အီဂျစ်လေတပ်တွင် အမှုထမ်းသည်
လေကျောင်းသိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
လေတပ်ဌာနအမျိုးမျိုး၌အမှုထမ်းပြီး ၁၉၅၀ခုနှစ်များဆီမှ ၁၉၅၉ထိ လေတပ်တက္ကသိုလ်တွင် သရုပ်ပြဆရာလုပ်သည်
၁၉၅၉မှ ၁၉၆၁ထိ ဆိုဗိယက်ပြည်ထောင်စုတွင် လေယာဉ်မောင်းသင်တန်းများတက်ခဲ့သည်
အီဂျစ်သို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် လေတပ်အရာရှိ၊ လေတပ်အခြေစိုက်အရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၇၃တွင် လေတပ်မတော်၏ အုပ်ချုပ်သူအရာရှိနှင့် ကာကွယ်ရေး ဒုဝန်ကြီးဖြစ်ကာ ၁၉၇၃တွင် အာရပ်-အစ္စရေးစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားမှု၌ ဆူးအက်တူးမြောင်း အရှေ့ကမ်းရှိ အစ္စရေးစစ်သားများကို ကိုရှောင်တခင်လေတပ်စစ်ဆင်ရေးလုပ်ခဲ့သည်
အီဂျစ်လေယာဉ်မှူးများသည် ပစ်မှတ် ၉၀%ထိမှန်အောင်ပစ်ခတ်နိုင်သဖြင့် မူဘာရက်သည် နိုင်ငံ၏ သူရဲကောင်းဖြစ်လာခဲ့သည်
နောက်တစ်နှစ်၌ ထိုစစ်ပွဲအား အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့် လေတပ်စစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
စစ်ပွဲ၌  အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ အစောပိုင်းခိုင်မာသည့် ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် တရားဝင်ကြေညာချက်များတွင် မူဘာရက်ကို ချီးမွမ်းမှုများရှိခဲ့သည်
မူဘာရက်၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို ယခင်တပ်ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် Saad el-Shazly ၏ သမီး Shahdan El-Shazliက  မူဘာရက်သည် စာရွက်စာတမ်းများလဲထားကြောင်း၊ ၁၉၇၃အစောပိုင်းအောင်မြင်မှုများအတွက် ၎င်းဖခင်ရရှိမည့် ချီးကျူးမှုများကို ယူသွားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့၏
နောက်ဆက်လက်ပြောဆိုသည်မှာ  စစ်ရေးဆိုင်ရာအမိန့်ပေးသည့် အခန်းတစ်ခု၌ ဆွေးနွေးမှုများနှင့်ပတ်သက်သည့် ဓာတ်ပုံများမှာ ပြောင်းလဲထားကြောင်းနှင့် ထိုပုံများတွင် Saad El-Shazliကို ဖျက်ထားပြီး မူဘာရက်နှင့် အစားထိုးထားကြောင်းလည်းပြောဆိုသွားခဲ့သည်
၁၉၇၅ ဧပြီတွင် အန်းဝေါ ဆက်ဒတ်က မူဘာရက်ကို ဒုတိယသမ္မတခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဤရာထူး၌ အစ္စရေးနှင့် အနာဂတ်တွင်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုပဲ ဆုတ်ခွာရန် စစ်တပ်သဘောတူညီမှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်မှုတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အစ္စရေးနှင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုရန် ဆော်ဒီနှင့် ဆီရီးယားကို တိုက်တွန်းသော်လည်း ဆီရီးယားမှ လက်မခံဘဲ ငြင်းဆန်သည်
ဆော်ဒီအိမ်ရှေ့မင်းသားနှင့် ခင်မင်ရင်းနှီးလာခဲ့သည်
မူဘာရက်သည် အာရပ်ဒေသရှိ ထိပ်တန်းခေါင်းဆောင်များနှင့်ပါ ဆက်ဆံရေးတိုးတက်လာသည်
ဗိုလ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော Khalid Islambouli ဦးဆောင်လာသော စစ်သားများမှ ၁၉၈၁ အောက်တိုဘာတွင် သမ္မတ ဆက်ဒက်အားလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်မှုတွင် မူဘာရက်ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်
ဤအဖြစ်အပျက်ပြီးနောက် အီဂျစ်၏ စတုတ္ထမြောက် သမ္မတဖြစ်လာသည်
သမ္မတ ဆက်ဒက်၏ အစ္စရေးနှင့် စစ်ပြေငြိမ်းမှုကြောင့် အီဂျစ်ကို အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်က အသင်းဝင်အဖြစ် ဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်
၁၉၈၂၌ မူဘာရက်က ဆော်ဒီဘုရင်နှင့်တွေ့ဆုံ၍ နှစ်နိုင်ငံ ပြန်လည်သင့်မြတ်မှုအစဖြစ်လာခဲ့သည်
အီဂျစ်သည် အာရပ်အများဆုံးနေထိုင်သည့်တိုင်းပြည်ဖြစ်၍ ဆော်ဒီသည် အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် အာရပ်ကမ္ဘာတွင် အီဂျစ်-ဆော်ဒီဝင်ရိုးသည် စွမ်းအားရှိသော အားတစ်ရပ်ဖြစ်လာခဲ့၏
၁၉၈၂ အာရပ်အဖွဲ့ချုပ်ထိပ်သီးဆွေးနွေးပွဲတွင် ဆော်ဒီက အီဂျစ်၏ ငြိမ်းချမ်ရေးအစီအစဉ်ကို တင်ပြခဲ့သည်
ထိုအစီအစဉ်၌ အစ္စရေးကပါလက်စတိုင်းကို နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ခွင့်ပြုရန်၊ အာရပ်ကမ္ဘာတစ်ခုလုံးက အစ္စရေးနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးယူရန်တို့ဖြစ်ကြသည်
အီရန် အစ္စလာမ္မစ် သမ္မတနိုင်ငံက ၁၉၇၉မှစ၍ အစ္စလာမ္မစ်ကမ္ဘာကို ၎င်းကဦးဆောင်သူဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားမှုများရှိခဲပြီး အထူးသဖြင့် ခေါင်းဆောင် ခိုမေးနီ (Khomeini) က အီရတ်၊ ဆော်ဒီ၊ ကူဝိတ်နှင့် ပါရှန်းပင်လယ်ကွေ့တောင်ပိုင်းရှိ အခြားအာရပ်နိုင်ငံများ၏ အစိုးရများကိုဖြုတ်ချရန် နှိုးဆော်သည်
ထိုနိုင်ငံများကို တရားမဝင် နိုင်ငံများဟုလည်းသုံးနှုန်းသည်
ခိုမေးနီ၏ အစ္စလာမ္မစ်ကမ္ဘာခေါင်းဆောင်ဖြစ်ရန် အခိုင်အမာပြောကြားမှု၊ ခိုမေးနီက အစ္စလာမ်အစစ်မဟုတ်ဟုသတ်မှတ်သော ဆော်ဒီ၊ အီရတ်ကဲ့သို့သော ပစ်မှတ်ထားသည့် နိုင်ငံများ၏ အစိုးရပိုင်း၌ နက်နဲသောကြောက်စိတ်များ ကိန်းအောင်းလာစေရန် အလုပ်ဖြစ်မြောက်မည့် အီရန်တော်လှန်ရေးကိုသဘောသဘာများကို ထိုနိုင်ငံများသို့တင်ပို့ရန်ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများရှိပြီးနောက် အီရန်၏ စိန်ခေါ်မှုများကို ရင်ဆိုင်ရာတွင် အခြားအာရပ်နိုင်ငံများက အီဂျစ်အား မိတ်ဖက်အဖြစ်မြင်လာခဲ့သည်
ဆော်ဒီဘုရင်နှင့် အခြားပင်လယ်ကွေ့အာရပ်တိုင်းပြည်များအတွက် အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်းပဋိပက္ခသည် ဖျော့တော့လာကာ အစ္စလာမ္မစ်ကမ္ဘာခေါင်းဆောင်ဟု အီရန်၏ ဟိတ်ဟန်ထုတ်ခြင်းကို ခုခံရင်ဆိုင်ရန်အလို့ငှာ အီဂျစ်ကို လစ်လျူပြု၍မရသည့်အနေအထားဖြစ်လာခဲ့သည်
အီရန်-အီရတ်စစ်ပွဲ (၁၉၈၀-၁၉၈၈) တွင် အီဂျစ်က အီရတ်ကို စစ်ရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာအကူအညီပေးခဲ့သည်
၁၉၈၃ ဒီဇင်ဘာ၌ မူဘာရက်က ပါလက်စတိုင်းလွတ်မြောက်ရေးအဖွဲ့( PLO) ခေါင်းဆောင် ယာဆာ အာရာဖတ်ကို ကိုင်ရိုထိပ်သီးအစည်းအဝေးတွင်ကြိုဆိုခဲ့သည်
PLOနှင့် ပြန်လည်သင့်မြတ်မှုအဖြစ်ညွှန်းဆိုနိုင်ပြီး ထိုအချိန်မှစတင်ကာ PLO၏ အဓိက မဟာမိတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များတလျှောက် မူဘာရက်သည် တတ်နိုင်သည့်ဈေးနှုန်းဖြင့် အိမ်ရာ၊ အဝတ်အထည်၊ ပရိဘောဂနှင့် ဆေးဝါး တည်ဆောက်၊ထုတ်လုပ်ခြင်းများ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ အီဂျစ်-အစ္စရေးဆက်ဆံရေးကို ပုံမှန်ပြန်ဖြစ်စေရန် စိတ်အားထက်သန်မှု များစွာမရှိသဖြင့် စ်-အစ္စရေးသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ရန်ငြင်းဆိုသော အီဂျစ်အရာရှိအနည်းငယ်ထဲက တစ်ဦးဖြစ်လာသည်
၎င်း၏ မူဝါဒများသည် အနာဂတ် အီဂျစ်-အစ္စရေးဆက်ဆံရေးညှိနှိုင်းခြင်းများအတွက် အခက်အခဲအတားအဆီးများဖြစ်စေမည်ဟုဆိုခြင်းကို ငြင်းဆန်သည်
၂၀၀၆၌ အစ္စရေးသမိုင်းပညာရှင် Karsh က မူဘာရက်အား ဂျူးလူမျိုးမုန်းတီးရေးဝါဒီဟု စွပ်စွဲသည်
အီဂျစ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အကူအညီပေါ်၌ များစွာမှီတည်ရသည်
မူဘာရက်လက်ထက်၌  အမေရိကန်၏ ပါလက်စတိုင်းနယ်မြေအတွက် အစ္စရေးအပေါ်ဖိအားပေးရန် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ မျှော်လင့်ချက်များမှာ ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့သည်
ယခင် ဆိုဗိယက်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဆက်ဆံရေး တိတ်တဆိတ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၈၇ ရွေးကောက်ပွဲ၌  ဒုတိယ ခြောက်နှစ်သက်တမ်းထပ်မံ အနိုင်ရရှိသည်
၁၉၈၀၊ ၁၉၉၀၊ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်များတွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၏ လုံခြုံရေးလုပ်ဆောင်မှုများက ဖြစ်စေသော လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ချိုးဖောက်မှုများအား အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့ (Amnesty International)က စနစ်တကျလုပ်ဆောင်မှုများဟု ဖော်ပြသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့က ၂၀၀၇တွင် ထုတ်ပြန်သော သတင်း၌ အီဂျစ်ရဲများသည် ရိုက်နှက်ခြင်း၊ လျှပ်စစ်လျှော့တိုက်ခြင်း၊ ဆိုးဝါးသော အကျဉ်းထောင်များ၌ လက်ကောက်ဝတ်၊ ခြေကျဉ်းဝတ်များခတ်ထား၍ ကြာရှည်စွာ ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အသက်အန္တရာယ်ခြိမ်းချောက်ခြင်း၊ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ စော်ကားခြင်းများ၌ ပါဝင်လုပ်ဆောင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
The state remained large under Mubarak employing 8 million people out of a population of 75 million.၎င်း၏ အစ္စလာမ်ဘာသာနှင့်ပတ်သက်၍ တင်းကျပ်သောဘာသာရေး အခြေခံသဘောတရားများ၊ အစ္စရေးအပေါ်ထားရှိသော မူဝါဒနှင့် ဆက်စပ်ပြီး လုပ်ကြံရန်ကြိုးပမ်းမှုများစွာ၏ အဓိက ပစ်မှတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဘီဘီစီအရဆိုလျှင် လုပ်ကြံခံရမှု ခြောက်ကြိမ်ရှိခဲ့ကာ အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ စက်တင်ဘာတွင် Port Saidမြို့ ဓားကိုင်လာသောလုပ်ကြံသူကြောင့် ဒဏ်ရာရသည်ဟုလည်းဖော်ပြကြသည်
၁၉၉၁ ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲတွင် အီဂျစ်သည် မဟာမိတ်ပေါင်းစည်းအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်၍ ကူဝတ်မှ အီရတ်စစ်တပ်များကို ဖယ်ရှားရန်အလို့ငှာ ဆော်ဒီနိုင်ငံသို့ ပထမဆုံးရောက်ခဲ့ကြသောတပ်တချို့အနက်အပါအဝင်ဖြစ်သည်
အီဂျစ်ကြည်းတပ် သင်္ဘောဖြင့် ဆော်ဒီသို့ရောက်လာခဲ့သည်
စစ်တွင် ၎င်း၏ ပါဝင်ဆင်နွှဲခြင်းသည် အာရပ်ကမ္ဘာ၌ အရေးပါလာခဲ့ကာ အီဂျစ်အစိုးရအတွက်လည်း အကျိုးအမြတ်ရရှိခဲ့သည်
စာနယ်ဇင်းသတင်းမျာ​၌ဖော်ပြသည်မှာ US$၂၀ billionအထိ ကြွေးမြီများ လျှော်ပစ်နိုင်စေခဲ့သည်
အီရတ်အားကျူးကျော်တိုက်ခိုက်ခြင်းအပေါ်၌ အစ္စရေး-ပါလက်စတိုင်းပဋိပခအားအရင် ဖြေရှင်းသင့်ခဲ့ကြောင်း မူဘာရက်က ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသည်
ဤစစ်သည် အိုစမာ ဘင်လာဒင်ကဲ့သို့ လူမျိုး အယောက်(၁၀၀)ထွက်ပေါ်စေမည်ဟုလည်းပြောဆိုခဲ့သည်
သို့သော် အမေရိကန်စစ်တပ် အီရတ်မှ ရုတ်တရက်ဆုတ်ခွာခြင်းကို မထောက်ခံခဲ့ပေ
ဤသို့ထွက်သွားလျှင် အခြေအနေ ဝရုန်းသုံးကားဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့်ဖြစ်၏
၁၉၈၇၊ ၁၉၉၃၊ ၁၉၉၉ နှစ်များတွင် မဲအများစုဖြင့် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
၂၀၀၅ မဲစာရင်းတွင် ပြည်လုံးကျွတ်မဲပေးမှုဆိုသည်ထက်   ယှဉ်ပြိုင်သူများသည့် ရွေးကောက်ပွဲဖြစ်လာသည်
သို့ရာတွင် မဲရုံများနှင့် လုံခြံရေးယန္တရားမှာ သမ္မတ၏ လက်ဝယ်တွင်ဖြစ်သည်
မနက်ဖြန်ပါတီမှ အတိုက်အခံ Ayman Nourကို လိမ်လည်အတုပြုလုပ်မှုဖြင့် စွပ်စွဲ၍ အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ငါးနှစ်ချမှတ်ခဲ့သည်
တာဝန်ယူနေစဉ်သက်တမ်းတစ်လျှောက် ၎င်းအစိုးရအဖွဲ့၏ ပြည်ထဲရေးအကျင့်ပျက်မှုများ တိုးလာသည်
နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်များ၊ တက်ကြွလူငယ်များကို ရုံးထုတ်ခြင်းမရှိဘဲ ထောင်ချ၏
တက္ကသိုလ်၊ ဗလီ၊ သတင်းစာများမှ ဝန်ထမ်းများကို နိုင်ငံရေးယုံကြည်ချက်များကြောင့် ရာထူးမှထုတ်ပစ်သည်
၂၀၁၀ နိုင်ငံတကာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၏ အကျင့်ပျက်ချစားညွှန်းကိန်း အမှတ် ၃.၁ရရှိသည်
(အမှတ် ၁၀သည် အလွန်သန့်ရှင်း၍ အမှတ်၀ သည်အလွန်အကျင့်ပျက်) ၁၈၇နိုင်ငံ၌ အဆင့် ၉၈ဖြင့်ရပ်တည်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ အေဘီစီသတင်းဌာနက မူဘာရက်၏ တစ်ကိုယ်ရေကြွယ်ဝမှု US$၄၀ billionနှင့် လေတပ်အရာရှိအဖြစ် စစ်ရေးဆိုင်ရာစာချုပ်များမှ US$၇၀ billion ခန့်ရှိသည်ဟု သတင်းထုတ်ပြန်သည်
ဂါးဒီးယန်သတင်းစာမှလည်း ချစားမှုများမှ US$၇၀ billionရှိသာ်ဟုပင် သတင်းထုတ်ခဲ့သည်
နယူးဝိခ် သတင်းစာအရ ဤစွပ်စွဲချက်များသည် ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမရှိ၊ သက်သေမခိုင်လုံစု ဆိုသည်
၂၀၁၁ ဇန်နဝါရီ၌ ဆန္ဒပြသပိတ်မှောက်မှုများ ကိုင်ရိုမြို့တော်နှင့် အခြားမြို့များတွင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ဖေဖော်ဝါရီ ၁တွင် ၎င်းသည် နောက်လာမည့်ရွေးကောက်ပွဲတွင် မပါဝင်တော့ကြောင်း ကြေညာသည်
အခြေခံဥပဒေပြင်ဆင်ရန် ကတိပေးသည်
သို့သော် ဤကတိများက ဆန္ဒပြသူများကို မကျေနပ်စေဘဲ ထိုသူများက ၎င်းနုတ်ထွက်ရန်သာလိုလားသည်
ထောက်ခံသူနှင့် မထောက်ခံသူများကြား ပြဿနာများဖြစ်ခဲ့၏
မကြာမီ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
Suzanne Mubarakကို လက်ထပ်ခဲ့၍ သားနှစ်ဦး ထွန်းကားသည်
ထိုနှစ်ယောက်စလုံးသည် အီဂျစ်အကျဉ်းထောင်၌ လေးနှစ်ကျခဲ့ပြီး ၂၀၁၅၌ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
ဟစနီး မူဘာရက်သည် ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၅၌ အသက် ၉၁တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဂုဏ်ပြုကြယ်ပွင့်ဆု(Honor Star Medal), နှစ်ကြိမ် စစ်တပ်လေ့ကျင့်ရေးဆု Knight of the Royal Order of the Seraphim (၁၉၈၄) ဂျဝါဟာလာနေရူးဆု (Jawaharlal Nehru Award) (၁၉၉၅) First Class of the Order of the State of Republic of Turkey (၁၉၉၈) Hamayon Merit from Emperor Muhammad Reza Pahlavi, Iran Military Honor Medal Knight Rank from the President of Syria Honor Star Medal from the PLO Order of King Abdulaziz – Excellent Degree from King Faisal Bin Abdul-Aziz
ဒရယ်ချိုရွာ၊ အရှေ့ဆင်ကူး
ဟဆမဘူတာ  (飯山満駅 ဟဆမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ဖုနဘရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အကောက်ဘက် အရာရှိ ရောဘတ် ဆယ်မြူရယ် အက်ဒွတ် ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်သည်
ပဋိသန္ဓေ,  ပဝတ္တိကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ကံ
ပဋိသန္ဓေအခါ ပဝတ္တိအခါတို့၌ ဝိပါက် နာမက္ခန္ဓာ,  ကမ္မဇရုပ်,  ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ် တရားတို့ကို ဖြစ်စေနိုင်သော ကုသိုလ်,  အကုသိုလ်စေတနာသည် “ဇနကကံ” မည်၏
ကမ္မပထ မြောက်သော ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေကျိုး ပဝတ္တိကျိုး ၂-မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်၊ ကမ္မပထ မမြောက်သော ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးစွမ်းနိုင်၊ ပဝတ္တိကျိုးကိုသာ ပေးစွမ်းနိုင်သည်
ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေ,  ပဝတ္တိကျိုးကို ပေးရာ၌ ကံတခုသည် တကြိမ်တခါသာ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်၊ အကြိမ် များစွာ ပဋိသန္ဓေကျိုးကို မပေးစွမ်းနိုင်
ပဝတ္တိကျိုးကိုကား ဘဝအရာ,  ဘဝအထောင်ပင် ပေးစွမ်းနိုင်သည်
သူ့ အသက်တကြိမ်သတ်မှ ဆွမ်းတကြိမ် လှူမှု စသော အကုသိုလ်,  ကုသိုလ်ကံကြောင့် အပါယ်ဘုံ, လူ့ဘုံ, နတ်ဘုံတို့၌ ထပ်ကာထပ်ကာ အကြိမ်များစွာ ဖြစ်ရခြင်းသည် ပုဗ္ဗစေတနာ,  အပရစေတနာတို့၏ အစွမ်းသတ္တိကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်
ဇနကကံနှင့် ဥပဃာတကကံတို့သည် အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခြင်း သဘောတူညီသော်လည်း အကျိုးပေးပုံအခြင်းအရာမတူပါချေ
မှန်၏ ... ဇနကကံသည် ကံတပါး၏အကျိုးကို မတားမြစ်ပဲ အကျိုးပေးသည်၊ ဥပဃာတကကံသည် ကံတပါး၏အကျိုးကို တားမြစ်၍ အကျိုးပေးသည်၊ တနည်း— ဥပဃာတကကံသည် ကံတပါး၏အကျိုးကို ဖြတ်တောက် တားမြစ်၍ တပါးသောကံအား အကျိုးပေး ခွင့်ကို ပြုသည်၊ မိမိကိုယ်တိုင်မူ အကျိုးကို မပေးစွမ်းနိုင်၊ ဤသို့ ကွဲပြားခြားနားသည်
ကမ္မ, စေတနာ-တို့လည်း ကြည့်
ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေအခါ၌ ပဋိသန္ဓေစိတ် စေတသိက် ကမ္မဇရုပ်ကလာပ်များကို၎င်း,  နတ်ပြည်၌ နတ်တို့၏ ဘုံဗိမာန်များ ငရဲပြည်၌ သင်ဓုန်းစက်စသော ကမ္မပစ္စယဥတုဇရုပ်များကို၎င်း ဖြစ်စေ၏
ပဝတ္တိအခါ၌ ပဉ္စဝိညာဉ် သမ္ပဋိစ္ဆိုင်း သန္တီရဏ တဒါရုံ မဟာဝိပါက်စ သော နာမ်ဝိပါက်များကို၎င်း ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း ကမ္မဇရုပ်များကို၎င်း ဖြစ်စေ၏
အကုသိုလ်ဇနကကံကြောင့် တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ နဂါး ဂဠုန်စသည် ဖြစ်ရသော်လည်း ပဝတ္တိ အခါ၌ လှပသောအဆင်းနှင့် ဘုံဗိမာန်စသည်ကို ရရှိအောင် ပဝတ္တိကုသိုလ် ဇနကကံက ဖြစ်စေနိုင်သည်၊ ကုသိုလ်ဇနကကံကြောင့် လူ့ဘုံ နတ်ဘုံ၌ ဖြစ်ရသော်လည်း ပဝတ္တိအခါ ရုပ်ဝါ အဆင်းလှပခြင်းမရှိအောင်,  ဝေမာနိကပြိတ္တာကဲ့သို့ နေ့၌ ချမ်းသာသုခ ခံစားရသော်လည်း ည၌ ဆင်းရဲဒုက္ခခံရအောင် ပဝတ္တိဇနကကံက ဖြစ်စေသည်
ကမ္မပထမြောက်သော ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေအကျိုး ပဝတ္တိအကျိုး နှစ်မျိုးလုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်သည်၊ ကမ္မပထ မမြောက်သော ဇနကကံသည် ပဝတ္တိအကျိုးကိုသာ ပေးနိုင်သည်
(-၌ ဇနကကံသည် ပဋိသန္ဓေအကျိုးကိုသာ ဖြစ်စေနိုင်သည်၊ ပဝတ္တိအကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်ဟု ဆိုသေး၏
ဖက်ခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetkharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ခံသာ (မင်းကုန်း)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗာတီကန်စီးတီး (အင်္ဂလိပ်: Vatican City ( ( ) ၊ အီတလီ: Stato della Città del Vaticano ၊ လက်တင်: Status Civitatis Vaticanae) တရားဝင်အားဖြင့် ဗာတီကန်မြို့ပြနိုင်ငံသည် မြို့တော်နှင့် နိုင်ငံတစ်ခုတည်း ဖြစ်ပြီး အီတလီနိုင်ငံ ရောမမြို့အတွင်းတွင် တံတိုင်းကာ၍ တည်ရှိသော ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးနိုင်ငံ (ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ) ဖြစ်သည်
ဧရိယာ အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၄၄ ဟက်တာ (၁၁၀ ဧက) မျှ ရှိပြီး လူဦးရေ ၈၀၀ ခန့်မျှ ရှိသည်
ကမ္ဘာ့အသေးဆုံး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး သမိုင်းတစ်လျှောက် ဆွစ်ဇာလန်လုံခြုံရေးတပ်များ တာဝန်ယူလာသည့် ကိုယ်ပိုင် စစ်တပ်လည်း ရှိသည်
ရုံးသုံးဘာသာစကားမှာ အီတလီဖြစ်ပြီး ကိုယ်ပိုင် တယ်လီဖုန်း ကုမ္ပဏီ၊ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားဌာန၊ ငွေကြေးနှင့် တံဆိပ်ခေါင်းလုပ်ငန်းများ တည်ရှိသော နိုင်ငံငယ် ဖြစ်သည်
နေ့အခါတွင် နိုင်ငံ မြို့တံခါးဖွင့်ကာ အဝင်အထွက်ရှိသော်လည်း ညအခါတွင် နိုင်ငံနယ်နမိတ် တံခါးကို ပိတ်ထားသည်
(က) လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ဟူသော အကုသိုလ်မူလတရားသုံးပါးနှင့် ယင်းတရားသုံးပါးတို့ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်မှု ခံရသူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကို “အကာလဝါဒီ” “အဘူတဝါဒီ “အနတ္တဝါဒီ” “အဓမ္မဝါဒီ” “အဝိနယဝါဒီ” ပုဂ္ဂိုလ်ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်ပုံ၊ ယင်းတရားသုံးပါးကြောင့် ယခု ဘဝ၌ပင်လျှင် ဆင်းရဲပင်ပန်း ပူလောင်လျက်နေရပုံ၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဒုဂ္ဂတိဘုံဌာနသို့ ရောက်နိုင်ပုံကိုလည်းကောင်း၊(ခ) အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟ တရားသုံးပါးတို့သည် ကုသိုလ်မူလတရားဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းတရားသုံးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်၏ လုပ်ဆောင်ချက်၊ ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကို “ကာလဝါဒီ” “ဘူတဝါဒီ” “အတ္ထဝါဒီ” “ဓမ္မဝါဒီ” “ဝိနယဝါဒီ” ဟု ခေါ်ဆိုထိုက်ပုံ၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတရားတို့ကို အကြွင်းမဲ့ပယ်စွန့် ပြီးသူသည် ယခုဘဝ၌ပင် ဆင်းရဲမှု၊ ပင်ပန်းမှု၊ ပူလောင်မှုမရှိဘဲ ချမ်းသာသုခ စံစားရပုံ၊ မျက်မှောက်ဘဝမှာပင် ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံရပုံတို့ကို မာလာနွယ် ဥပမာဖြင့် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ကျွဲဇိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲဇိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၇ ဦး၊ မ ၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဟခုဆန်းဘူတာ  (白山駅 ဟခုဆန်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နီးဂတမြို့၊ ချူးအိုးရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကားယုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makaryone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၇ ဦး၊ မ ၁၆၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်‌ရေး ‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့်နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်) ရ၊ အငြိမ်းစား အလုပ်သမား ဝန်ကြီး ဦးတင်ညွန့်ကို ရန်ကုန်တိုင်းအတွင်းရှိ ‌ချောင်ဝိုင်းကြီး ‌ကျေးရွာ၌ အဖဦးစံမြင့်၊ အမိ‌ဒေါ်ဖွားခင်တို့က ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့ သည်
‌မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်အနက်အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ဖျာပုံမြို့အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် တွင် ၁၀ တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် တွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌လောကသို့ ဝင်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အာရှလူငယ်များအစည်းအရုံး ဌာနချုပ်၏ ရန်ကုန် ‌နေပြည်‌တော် စည်းရုံး‌ရေး တာဝန်ခံ အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ People'sRevolutionary Party ( ပီ၊ အာရ် ပီ) ‌ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီတွင် ‌မြေ‌အောက် ‌တော်လှန်‌ရေးတာဝန်ခံ တစ်ဦးအဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ‌ကေဘိုတိုင် (Kei-botai)ခေါ် မြို့ပြကာကွယ်‌ရေး တပ်တွင် ဒုအရာရှိချုပ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း တာဝန်ယူ ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်‌နေ့မှဧပြီလ ၂၄ ရက်‌နေ့အထိ ဂျပန်တို့၏ ဖမ်းဆီးချုပ်‌နှောင်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ၌ အလုပ်အမှု‌ဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အ‌ခြေခံဥပ‌ဒေ‌ရေးဆွဲ‌ရေး ‌ကော်မတီ၌အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်‌တော် အမတ်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင်တီယူစီဘီ အဖွဲ့ချုပ်၌ အ‌ထွေ‌ထွေအတွင်း‌ရေးမှူးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် သယ်ယူပို့‌ဆောင်‌ရေးနှင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၌ အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁၂ ရက်‌နေ့မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၄ ရက်‌နေ့အထိ အလုပ်သမား ဝန်ကြီးဌာန၌ အလုပ်သမားဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း‌ကောင်းတာဝန် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ် ဂျီနီဗာမြို့၌ကျင်းပ‌သော အိုင်အယ်လ်အိုအဖွဲ့ချုပ် ညီလာခံသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့‌ခေါင်း‌ဆောင်အဖြစ် အစည်းအ‌ဝေးတက်‌ရောက်ခဲ့ပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင်လည်း အလုပ်သမား‌ရေးရာဌာနများကို ဝင်‌ရောက်‌လေ့လာခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်‌ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၂၉ ရက်‌နေ့တွင် ‌တော်လှန်‌ရေးအစိုးရက ဖိတ်ကြားခဲ့‌သော ပြည်တွင်းညီညွတ်‌ရေး အကြံ ‌ပေးအဖွဲ့ဝင် ၃၃ ဦးတွင် နိုင်ငံ‌ရေး‌ခေါင်း‌ဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဦးတင်ညွန့်ပါဝင်ခဲ့သည်
ဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်လုံးကျွတ်ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်း‌ကောင်း၊၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပ‌သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်‌တော်နှင့် ပြည်သူ့‌ကောင်စီ အဆင့်ဆင့်‌ရွေးချယ် တင်‌မြှောက်ပွဲကျင်းပ‌ရေး ဗဟို‌ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်း‌ကောင်း ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကိုရရှိခဲ့သည်
လွတ်လပ်‌ရေး‌မော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရ အငြိမ်းစားအလုပ် သမားဝန်ကြီးဦးတင်ညွန့်သည် ၁၉၈၇ ခုနှစ် ‌မေလ ၁ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ် လွန်ချိန်တွင် သားသမီးငါး‌ယောက်ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ဝက်ကျွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetkyun)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ ရေငံကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယန် ဘပ်တစ် ဗန်(ဖန်) ဟဲလ်မွန့် (ဒတ်ချ်: Jan Baptist van Helmont; ဒက်ချ်: [ˈɦɛlmɔnt]; ;) သည် စပိန်-နယ်သာလန်သား ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ ဇီဝကမ္မဗေဒပညာရှင်၊ သမားတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ပါရာဆဲလ်ဆပ်စ်နှင့် ဓာတုဆေးပညာ ပေါ်ထွက်လာပြီး နှစ်ပေါင်းများစွာအကြာတွင် ရှင်သန်နေထိုင်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ရံခါ၌ ၎င်းကို လေဖိအားဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒပညာရပ်ကို တည်ထောင်သူဟုလည်း ယူဆကြ၏
ခက်ဆန်းဘဘူတာ (合戦場駅 ခက်ဆန်းဘ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုချိဂိခရိုင်၊ တိုချိဂိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆူဒန်နိုင်ငံ၌ နိုင်ငံရေးအခြေအနေ ဆိုးရွားယိုယွင်းလာခြင်းကြောင့် စစ်တပ်က ယာယီအားဖြင့် အာဏာသိမ်းယူလိုက်ကြောင်း ဆူဒန်စစ်တပ်က ကြေညာ
လွန်ခဲ့သည် ၁၀ နှစ်အတွင်း အင်ဒိုနီးရှားမှ မလေးရှားသို့ တရားမဝင် လာရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသူ ၁၈၀၀၀ ခန့်ကို မလေးရှားက ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးလိုက်ကြောင်း အေပီသတင်းဌာနက ဖော်ပြ
ဓာတ်ငွေ့ယိုစိမ့်မှုကြောင့် လွန်ခဲ့သော ဒီဇင်ဘာလက လူပေါင်း ၂၅၀၀ သေဆုံးစေခဲ့သည့် အိန္ဒိယ၊ ဘိုပါးလ်မြို့ရှိ ယူနီယံ ကာဘိုက်စက်ရုံကို အပြီးအပိုင် ပိတ်ပစ်
ဤကမ္ဘာကြီးသည် အရက်သေစာသောက်စားပျော်ပါးနေသည့် ကမ္ဘာကြီးဖြစ်နေပြီးဟု အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အလုပ်သမားအဖွဲ့ချုပ် (အိုင်အယ်အို)က ထုတ်ပြန်သော အစီရင်ခံစာတွင် ဖော်ပြထား၊ လွန်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂၀ အတွင်း ဝိုင်အရက်ချို သောက်သုံးမှုမှာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာပြီး၊ အရက်ပြင်းသောက်သုံးနှုန်းမှာ ရာခိုင်နှုန်း ၅၀ တိုးလာ၍ ဘီယာသောက်သုံးမှုမှာ ၁၂၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ တိုးလာခဲ့ကြောင်းလည်း ဖော်ပြထား
နိုဘယ်ဆုရှင်များအတွက် ချီးမြှင့်သည် ဆုငွေကို ယခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၁၆၀၀၀ ထပ်ဆင့်ပိုပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း နိုဘယ်ဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့က ကြေညာ
ဆရာတော် ဦးဃောသိတ (တစ်ဘဝသာသနာကျမ်းပြုဆရာတော်)ဆရာတော်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ တွောင်းကြီး၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ဖိုကြီးကျေးရွာတွင် ၁၂၉၂-ခု၊ ကဆုန်လ္ဆန်း(၉)ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မိဘများသည် ဦးဘိုးချီ+ဒေါ်ဆယ်မိတို့ ဖြစ်ကြသည်
မွေးချင်း(၇)ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက် သားရတနာဖြစ်သည်
အံ့ဩစရာ ကောင်းသည့်အချက်ကား သနပ်ခါးအလိမ်းမခံတတ်
(၇)နှစ်သားအရွယ်တွင် အစ်ကိုများနှင့်အတူ ဖိုကြီးရွာမ အနောက်ကျောင်းသို့ ပညာသင်ကြားရန် လိုက်ရသည်
ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်ကြီး ဦးနန္ဒိယ၊ လက်ထောက်ဘုန်းတော်ကြီး ဦးဝိမလတို့ထံတွင် မြန်မာစာ၊ သင်္ချာ၊ မင်္ဂလသုတ်၊ ပရိတ်ကြီး၊ အတွင်းအောင်ခြင်း၊ အပြင်အောင်ခြင်း၊ မဟာနမက္ကာရ၊ လောကနီတိနှင့် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်တော်များကို သင်ပြပေးပါသည်
ငယ်စဉ်က အိမ်သို့ပြန်ရောက်လျင် မွေးချင်းများကို ပုံပြင်ပြန်ပြောပြလေ့ရှိသည်
စာတစ်ကြောင်းပြီးတိုင်း "အင်း" ဟု အသံရှည်ရှည်ဖြင့်ပြောရသည်
သို့မှသာ သူကျေနပ်သည်
စာဖတ်ဝါသနာလည်း ကြီးသည်
ရတနာ့ဂုဏ်ရည် စာအုပ်ကို အလွန်ဖတ်သည်
ရတနာ့ဂုဏ်ရည်စာအုပ်ကို ရေးသားပြုစုတော်မူသော မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို အလွန်ဖူးခြင်သည်
အားလျင် ညီအစ်ကိုများ တိုင်ပင်ပြီး ကဗျာရေးကာ ခဲတံတစ်ချောင်းနှင့် စီးချက်ဝါးချက်လိုက်လေ့ရှိသည်
အသက်(၁၂)နှစ်သို့ရောက်သောအခါ ထိုကျောင်းတွင်ပင် မိဘနှစ်ပါးတို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကို ခံယူလျက် လက်ထောက်ဆရာတော်ဦးဝိမလ၏ ဥပဇ္ဈာယ်ကို ခံယူပြီး ရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်ခဲ့သည်
သက်တော် (၁၆)နှစ်အရွယ်ခန့်တွင် နောင်တော်ရင်း မင်္ဂလာတိုက် စာချဆရာတော် ဖြစ်နေသော ဦးသုမန က မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ထံသို့ အပ်နှံသည်
ဆရာတော်ကို ဖူးခြင်သောဆန္ဒ ပြည့်ဝသွားသည်
ထိုစဉ်က သံဃာ(၂၅)ခန့်သာရှိသေးသည်
သူငယ်ချင်းမရှိသဖြင့် ကျန်သောအချိန်များတွင် ကျောင်းပေါ်တွင်သာ နေလေ့ရှိသည်
နောက်ပိုင်းတွင် နာယကတစ်ပါးဖြစ်လာမည့် ကိုရင်ကုဏ္ဍလ (ဥုးကုဏ္ဍလာဘိဝံသ)၊ ကိုရင်ကဝိသာရ (နောင်သောအခါ ဝေဇယန္တာဆရာတော်)တို့နှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်လာသည်
တစ်ခါက (ဥုးကုဏ္ဍလာဘိဝံသ) ကိုရင်ကုဏ္ဍလ က စစ်ကိုင်းတွင် ပဋ္ဌာန်းသွားလိုက်ကြသည့် သံဃာများကို "မြို့ကိုသာ ကျင်ခွါမြန်းပါတဲ့ ကိုယ့်လိုဆရာတွေ သေလာစခန်းဆီသို့ သေချာညွန်းပါလို့ မေတ္တာဝေ" ဟုရေးရာ သေချာညွန်းပါလို့ကို အဝေရာညွန်းပါလို့ဟု ပြင်ရန် ပြောဖူးပါသည်
ကျောင်းစည်းကမ်းအရ ပရိယတ္တိစာပေကလွဲပြီး ကျန်တာ ဘာမျှလုပ်မရသော်လည်း ဆောင်းပါးများ မသိမသာရေးသည်
ရံခါ ရွှေတံဆိပ်ဆုများရသည်ဟုသိရသည်
တစ်နေ့တွင် ကဆုန်လပြည့် ဗုဒ္ဓနေ့ ဆောင်းပါးရေးရာ ဆရာတော်ကြီးဖတ်သော သတင်းစာတွင်ပါလာသည်
ဆရာတော်ကြီးက ငယ်သေးသဖြင့် မရေးရန် တားမြစ်လေသည်
၁၃၁၇- ရဟန်းဖြစ်ပြီးစ အချိန်တွင် သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယ ဘွဲ့ကိုရလေသည်
စာရေးဝါသနာပါသောကြောင့် ဆရာတော်ကြီးက အလင်္ကာ ဘာသာဋီကာ ကိုသင်ကြားပေးခဲ့သည်
သင်ကြားရင်းပင် အလင်္ကာဘာသာဋီကာကျမ်းကို အကြမ်းရေးသားပြီး အချောသပ်ခွင့်ပေးသဖြင့် အချောသပ်ကာ ဆရာတော်ကြီးနှင့်အတူ ကျမ်းစာများ ကူညီရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်သို့ အင်္ဂလိပ်စာ သင်ယူရန် သွားခဲ့သည်
အပရဂေါယာနကျောင်းတွင် သင်ယူခဲ့သည်
ယခုလက်ရှိ ရွှေကျင်သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဖြစ်သော ဝိဇ္ဇောတာရုံဆရာတော်သည်လည်း အတူ သင်ယူနေခိုက်ဖြစ်သည်
၁၃၃၆-ခုတွင် ဗုဒ္ဓဒေသနာ ဒီပလိုမာဘွဲ့ (Dip. B.d)ကို ရခဲ့သည်
ထို့နောက်ကမ္ဘာအေး၊ ရေးကူးရပ်တွင် သံဃာ့တက္ကသိုလ်တည်ထောင်ကာ နှစ်(၃၀)ခန့် စာပေပို့ချခဲ့သည်
စခါစတွင် ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးသင်တန်းကျောင်း အဖြစ်စခဲ့သည်
ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးများတတ်သင့်၊တတ်ထိုက်သော ပညာများနှင့်အတူ စာရေးနည်း၊ တရားဟောနည်းတို့နှင့် အင်္ဂလိပ်စာကိုပါ သင်ကြားခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ပဋိပတ်နယ်သို့ အားဝင်လာသောကြောင့် ရန်ကုန်မြို့၊ ဗဟန်း၊ နတ်မောက်လမ်း၊ မိုးကုတ်ဝိပဿနာတရားစဉ်နှင့်လုပ်ငန်းစဉ်ပြန့်ပွါးရေးအဖွဲ့ချုပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုစဉ်က မိုးကုတ်အမာခံဆရာတော် ဦးဓမ္မိဿရ ပျံလွန်တော်မူပြီး ဖြစ်သည်
ဦးဇနိတာလင်္ကာရနှင့် ဆင်ဖြူကျွန်း ဦးဓမ္မသာရ နှစ်ပါးတည်းအခက်ကြုံနေစဉ် ဦးဃောသိတ တပ်ကူရောက်လာသည်
ထို့နောက် အပါတ်စဉ် စနေ၊တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်း ပျံလွန်တော်မူသည်အထိ တရားတော်များ ဟောကြားခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကြီး၏ တစ်ဘဝသာသနာ၊ မိုးကုတ်ဆရာတော်ကြီး၏ တစ်ဘဝသာသနာ ကျမ်းစာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏တစ်ဘဝသာသနာ(ဦးဆောင်ရေးသားခြင်းသာဖြစ်)မိုးကုတ်ဆရာတော်၏တစ်ဘဝသာသနာပရိဝါသဝိဓိ(ဝတ်စောင့်ရပုံအစီအစဉ်)ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ပဋိစ္စသမ္မုပ္ပါဒ်တရားတော်(ပထမတွဲ)ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ပဋိစ္စသမ္မုပ္ပါဒ်တရားတော်(ဒုတိယတွဲ)ဝိပဿနာဘူမိကျမ်းဝမ်းတော်ပြည့် သာသနာဝင်(ဓမ္မာစရိယဦးဌေးလှိုင်နှင့်အတူရေးသား)ပဉ္စင်္ဂိကမဂ်နှင့် အဌင်္ဂိကမဂ်မြတ်စွာဘုရား၏မဟာပုရိသလက္ခဏာတော်ကြီး(၃၂)ပါး၂၂၇သွယ် ကိုယ်ဝယ်ဆင်မြန်း ပုလဲပန်းဝိပဿနာအလုပ်ပေးပဋိစ္စသမ္မုပ္ပါဒ်စက်ဝိုင်းသင်ခန္ဓာဉာဏ်ရောက် ပဋိစ္စသမ္မုပ္ပါဒ်တရားတော်များအရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ နံနက်ခင်းဩဝါဒများ (ဝေဇယန္တာဥုးမဟောသဓပဏ္ဍိတလည်း ထိုအမည်ဖြင့် စာအုပ်တစ်အုပ် ရေးခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ထေရဝါဒကမ္မဋ္ဌာနနယူပဒေသဂုဏ်၊ ဝိပဿနာဓုရာဝဟဂုဏ်၊ သန္တိသုခနိဒဿနဂုဏ်၊ မဟာနာယကဂုဏ်၊ သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ်တို့ဖြင့် ပြည့်စုံတော်မူသောကြောင့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရက အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ်-၁၂၀၀၇ဖြင့် အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဘွဲ့တော်ကို ဆပ်ကပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဆရာတော်သည် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့လေသည်
မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ဖိုကြီးရွာမအနောက်ကျောင်းတွင် လွမ်းစေတီတစ်ဆူ၊ တရားအားထုတ်ခဲ့သည့် မြို့ဖြစ်သော ကော့သောင်းမြို့တွင် ပုံတူရုပ်တုတော်တစ်ဆူ ပူဇော်ထားသည်
ဆရာတော်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် မြဝတီရုပ်မြင်သံကြားက ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
သက္ကစ္စဘုဉ္ဇနသိက္ခာပုဒ်  (သက္ကစ္စဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းစားသောအခါ မစားချင် စားချင် အနေမျိုးဖြင့် လေးလေးစားစား မဟုတ်ဘဲ ဆွမ်းစားကြကုန်၏၊ (လူတို့ထုံးစံမှာ ထမင်းဟင်းများကို အသက်သခင် အနေမျိုးအားဖြင့် အလွန်လေးစားကြကုန်၏၊ တချို့လူမျိုး ထုံးစံမှာ ထမင်းစားခါနီး၌ လက်အုပ်ချီကြသေး၏၊ ထို့ကြောင့်) မစားချင့် စားချင်နှင့် ဆွမ်းစားမှုကို လူတို့ ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့်—“သက္ကစ္စံ ပိဏ္ဍပါတံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
လေးလေးစားစား ဆွမ်းကို စားအံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်၊ [ဆွမ်းစားမကောင်းခြင်း စသည်ဖြင့် မကျန်းမမာ ဖြစ်နေ၍ လေးလေးစားစား မစားနိုင်ရာ၌ကား အာပတ်မသင့်၊ မလေးမစား စားမည်ဟု တမင်္ဂလာ အရွဲ့တိုက်လိုသော စေတနာ မရှိခြင်း စသည်ကြောင့်လည်း အာပတ်မသင့်
လက်ခုတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်ပျွန်းကျွန်းရွာ၊ လွှဇာ
ညဏ်ဖိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyanhpaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ မန် ဘိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လူဝီ ၁၄ ကို ၁၆၃၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၅ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်၊ ၁၇၁၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ရက်နေ့တွင် နတ်ရွာစံသွားပါသည်
၎င်းကို ဂရိတ်လူဝီ (ခ)  နေထွက်ဘုရင်ဟူ၍ လူသိများကြသည်
နှစ်ပေါင်း ၇၂နှစ်နှင့် ၁၁၀ရက်အထိ ထီးနန်းစိုးစံခဲ့သည်
ဦးကိုနီ (၁၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၃ - ၂၉ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၇) သည် ထင်ရှားသော မွတ်စလင်မ် ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ကျွမ်းကျင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုဥပဒေ အထောက်အကူပြု အဖွဲ့ဝင် ဥပဒေ အကြံပေး ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အား နိုင်ငံတော်၏ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ရာထူးကို ရယူနိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူသည် အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေးအတွက် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
ဦးကိုနီသည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သော Senior Leadership Programme ကို တက်ရောက်ပြီး အပြန် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်၌ လုပ်ကြံခံခဲ့ရပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
အဖ ဦးစူလ်တန်၊ မိခင် ဒေါ်ခင်လှ(ခ) ဒေါ်ဟလီမာတို့မှ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ အင်းရွာကျေးရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ကသာမြို့ အထက (၁) ကျောင်းမှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကာ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် B.A(Law) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် LL.B ( ဥပဒေဘွဲ့) ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၅−၁၉၇၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဥပဒေအသင်းကြီး၏ ဒုဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၇ မှ ၁၉၇၉ ခုနှစ်အတွင်း ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်၊ ဥပဒေပညာဌာနတွင် နည်းပညာဆရာအဖြစ် လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် အဝေးသင်တက္ကသိုလ်တွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ဆရာကြီးဦးကိုယုထံတွင် အလုပ်သင်ရှေ့နေ၊ အမှုလိုက်ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် Laurel Law Firm ကို တရားဝင်မှတ်ပုံတင်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် သို့ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ​အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် တရားဝင် ဝင်​ရောက်ခဲ့ပြီး ဗဟိုဥပဒေ အထောက်အကူပြု အဖွဲ့ဝင် တရားလွှတ်တော်ရှေ့နေဖြစ်သည်
ဦးကိုနီသည် ၂၀၀၈ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရေးဆွဲခြင်းထက် အသစ်အစားထိုးရေးဆွဲသင့်သည်ဟု ယုံကြည်ထားသူဖြစ်သည်
ဇနီး ဒေါ်တင်တင်အေးနှင့် သားသမီး ၃ ဦး ရှိပြီး သမီးကြီး ဒေါက်တာယဉ်နွယ်ခိုင်၊ ဒေါက်တာအေးသီခိုင်၊ သားငယ် ကိုသန့်ဇင်ဦး (စင်ကာပူ) တို့ဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန၏ (Senior Leadership Program) အင်ဒိုနီးရှားလေ့လာရေးခရီးစဉ်လိုက်ပါပြီး ရန်ကုန်အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာစဉ်  သေနတ်နှင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံခံရခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့ ညနေ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၆၃ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
ဦးကိုနီ၏ဈာပနသို့ ဘာသာပေါင်းစုံမှ လူ​ပေါင်းထောင်ချီ လိုက်ပါပို့ဆောင်ခဲ့သည်
ခခဲဂဝဘူတာ  (掛川駅 ခခဲဂဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ခခဲဂဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒန့်ဒလွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dantdalun)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဒန့်ဒလွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒန့်ဒလွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၁ ဦး၊ မ ၁၄၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကုန်း  ဂျပန်ကုန်းရွာ၊ ရေသိုး
ဝန်ကြီး  ဗိုလ်မှူး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ  ဗညားဒလ (၁၅၁၈-၁၅၇၃) သည် ဘုရင့်နောင် လက်ထက်တွင် ထင်ရှားသည့် မွန်မှူးမတ် စစ်သူကြီး တစ်ဦးဖြစ်သည်
စစ်ရေး၊ နှုတ်ရေး၊ လက်ရေး အစွမ်းကောင်းသူဖြစ်သသည်
ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းကို မွန်ပေမူမှ ပထမဆုံးသောမြန်မာပေမူအဖြစ် ဘာသာပြန်ဆိုသည်
စတင်၍အမှုထမ်းသည်မှာ မွန်မင်း သုရှင်တကာရွတ်ပိလက်ထက်ကပင် ဖြစ်ဟန်တူသည်
တပင်ရွှေထီးဟံသာ၀တီကို သိမ်းပိုက်ပြီးသည့်နောက် ဟံသာ၀တီတွင် ကျန်ရှိနေသည့် မွန်အမှူးအမတ်တို့ကို သစ္စာပေး၍ ဆက်လက်အမှုထမ်းစေရာ ဗညားဒလလည်း ပါဝင်ခဲ့သည်ဟုဆိုသည်
တပင်ရွှေထီးလုပ်ကြံခံရပြီး နတ်ရွာစံသည့်နောက် နန်းတက်သည့် သမိန်စက္ကေဝါ နှင့် သမိန်ထောရာမ တို့လက်ထက်တွင်လည်း ဆက်လက်၍ အမှုထမ်းခဲ့ဟန်ရှိသည်
သမိန်ထောရာမအား အနိုင်ရပြီးဘုရင့်နောင်ဟံသာဝတီနန်းကို ပြန်လည် သိမ်းပိုက်ကာ နန်းတက်သည့်အချိန်တွင်လည်း ဘုရင့်နောင်၏ အမှုတော်ထမ်းအဖြစ် ပြန်လည်ပါဝင်လာခဲ့သည်
ဗညားဒလအမတ်ကြီးကား ဆင်ဖြူရှင်ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး သီရိပဝရမဟာဓမ္မရာဇာဘွဲ့ခံ ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာ၏လက်ရုံးသဖွယ်အားကိုးခဲ့ရသော အတိုင်ပင်ခံအမတ်ကြီးဖြစ်သည်
ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးတည်ဆောက်ရေးကာလစစ်ရေး၊နိုင်ငံရေး၊ ဘာသာရေးတို့တွင် သူ၏စွမ်းစွမ်းတမံပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်များကိုကား သိရှိသူနည်းပါးလှသည်
သို့ရာတွင်သူရေးသားခဲ့သည့်ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်း၏စကားပြေစွမ်းရည်ကြောင့်အနှစ် (၄၂၆ ) ကျော်တိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သော်လည်း သူ၏မြန်မာစကားပြေအရေးအသားမှာ စံထားထိုက်သည့်အရေးအသားဟုပင် ပညာရှင်အများက အသိအမှတ်ပြုကြသည်
မွန်ဝန်ကြီး အဂ္ဂမဟာသေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဗညားဒလသည် သူ့ဘဝတစ်လျှောက်အမှုတော်ထမ်းဆောင်သည်မှာ ကွယ်လွန်သည်အထိ စစ်ချီစစ်တက်စစ်တိုက်လျက်ပင် စစ်၏ဝန်းကျင်တွင် ကျင်လည်ခဲ့ရသူဖြစ်သည်
သူကိုယ်တိုင်၏ ဗီဇကပင် စစ်နှင့်ပျော်မွေ့ဟန်တူ၏
သူဖြတ်သန်းလာရသော ခေတ်ကိုကပင်စစ်ရေးဖြင့် နိုင်ငံကြီးကိုပြန်လည်တည်ဆောက်နေသော စစ်ကာလဖြစ်သည်
ဤသို့သောကာလတွင် မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလသည် ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းကို ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
စစ်ပွဲကိုကိုယ်တိုင်ဆင်နွှဲနေသည့် စစ်သေနာပတိတဦးက ပြုစုရေးသားသည့်မွန်မြန်မာ အနှစ် (၄၀)တန်ခိုးပြိုင်ပွဲများကို ဖော်ပြသည့် ရာဇာဓိရာဇ် အရေးတော်ပုံကျမ်းမှာ မည်မျှအသက်ဝင်လှုပ်ရှား၍ မည်မျှပြောင်မြောက်မည်ကိုကား ဆိုဖွယ်ရာမရှိတော့ချေ
ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းသည် ဗညားဒလ၏ကိုယ်ပိုင်ရေးကျမ်းကားမဟုတ်ချေ
မွန်ဘာသာစကားပြေဖြင့်ရှေးဆရာများ (ရှင်စောပုနှင့် ဓမ္မစေတီမင်းတို့ခေတ်) ပြုစုရေးသားထားသော ဥပန္နသုဝဏ္ဏဘုမ္မိအာရမ်တကထာ၊ သုဓမ်မဝတီရာဇဝံသနှင့် သီဟရာဇာဓိရာဇဝံသ အမည်ရှိသည့်မွန်ရာဇဝင်ကျမ်း ပထမတွဲ၌ပါရှိသော မဂဒူးမင်းဆက်သက္ကရာဇ် ၆၄၃ မှအစ ရာဇာဓိရာဇ်အဆုံးသက္ကရာဇ် ၇၈၃ အထိ ကိုယ်ပိုင် စိတ်ကူးဥဏ် ကွန့်မြူးလျက် မြန်မာစကားပြေဖြင့် ပြန်ဆိုရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဝန်ကြီးဗညားဒလသည် အရေးတော်ပုံကျမ်းပါနှစ် (၄၀) မွန်မြန်မာ တန်ခိုးပြိုင်ပွဲကြီးပြီးသည့်နှစ်ပေါင်း (၁၀ဝ)ကြာ သက္ကရာဇ် ၈၈၀ လောက်တွင် မှမွေးဖွားလာခဲ့သူဖြစ်သည်
ဗညားဒလ မွေးဖွားကြီးပြင်းလာရာ သက္ကရာဇ် ၈၈၀ မှသည် ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာထံမှစတင်ဝင်ရောက်အမှုတော်ထမ်းသည်ဟု ယူဆရသောသက္ကရာဇ် ၉၁၆ နှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း (၂၇) နှစ်တာအတွင်း အိမ်နီးချင်းတိုင်းပြည်များမှာ စစ်မက်ရေးရာများရှုပ်ထွေးလှသောအချိန်ဖြစ်သည်
အမတ်ကြီးဗညားဒလ ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရသော (၂၇) နှစ်တာဘဝခရီးကိုကား သိမီသမျှအထောက်အထားများ ရှာဖွေသော်လည်း ရှားပါးလှ၏
ဗညားဒလနှင့် ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာတို့သည် အသက်အရွယ်အားဖြင့် များစွာမကွာခြားလှပေ
ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာသည် သက္ကရာဇ် ၈၇၈ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သဖြင့် ဗညားဒလထက် (၃)နှစ်မျှသာ ကြီးလေသည်
သက်ကရာဇ် (၉၁၆)ခုနှစ် ဘုရင့်နောင် ဒုတိယအကြိမ် အင်းဝသို့ချီတတ်တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ရာတွင်ဗညားဒလမှာ ဘုရင့်နောင်ထံတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်နေပေပြီ၊
စဉ့်ကူးမြို့ သိမ်းယူရေးတွင်လည်း မင်းတရားကြီး၏အမိန့်အရ ညီတော်သတိုးဓမ္မရာဇာ၊ ဗညားဒလော၊ ဗညားကျန်းတောတို့နှင့်အတူ ရေတပ်မတော်ကြီးကိုကွပ်ကဲတိုက်ပွဲဝင်နေသည့်တပ်မှူးတစ်ယောက်အဖြစ်ဖြင့်တွေ့ရသည်
အမတ်ကြီးဗညာဒလသည် အသက် (၂၇)နှစ်အရွယ်တွင်ထင်ထင်ရှားရှား အဆင့်မြင့်မားစွာ ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာထံတွင် သေနင်္ဂဗျူဟာအရာတွင် ကျွမ်းသည့် အခြားတပ်မှူးများနှင့် တန်းတူရည်တူ အမှူတော်ထမ်းရွက်နေသဖြင့် ဤအခြေသို့မရောက်မှီတစ်နေရာရာ စစ်မက်ရေးရာဘက်တွင် ထက်ထက်မြက်မြက် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့သည်ဟု ယူဆဖွယ်ရှိသည်
မင်းတရားရွှေထီး နှင့် ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာတို့၏ တပ်များတွင်လည်းကောင်း ဗညားဒလအမည်ဖြင့်ပါဝင်အမှုတော်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည့် အမှူးအမတ်၊ စစ်မှူးစစ်ကဲတို့၏အမည်ကိုကား မတွေ့ရချေ
စစ်ချီတတ်ရာတွင် လည်းကောင်း၊ စစ်မှူးစစ်ကဲတို၏အမည်ကိုကားမတွေ့ရချေ
သို့ရာတွင် မြန်မာဘုရင်များနှင့်စစ်ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည့် ဟံသာဝတီသုရှင်တကာရွက်ပိ နှင့် သမိန်စက်ကဝေါမွန်ဘုရင် နှစ်ပါးလက်ထက်တွင်မှု မြန်မာတပ်များကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
မွန်တို့၏စစ်မှူး ဗညားဒလအမည်ကိုကား တွေ့မြင်ရလေသည်
ဦးစွာပထမ အမတ်ကြီးဗညားဒလ၏အမည်ကို မွန်ဘုရင်သုရှင်တကာရွက်ပိလက်ထက်တွင် စတင်မြင်တွေ့ရသည်
သုရှင်တကာရွက်ပိ၏ ကြည်းကြောင်းချီတပ်များကို လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည့် ကျော်ထင်နော်ရထာနှင့် စစ်မှူးဗညားဒလ မင်းရဲအောင်နိုင်တို့ တပ်များနောင်ရိုးချောင်းတွင် တွေ့ ဆုံကာတိုက်ပွဲဖြစ်ပွားသည်
မင်းရဲအောင်နိုင် ကျဆုံး၍ ဗညားဒလမှာလွတ်မြောက်သွားသည်ကိုတွေ့ရ၏
ဒုတိယကြိမ် ဗညားဒလကို မင်းတရားရွှေထီး နှင့် ပြည်ရေတပ်တိုက်ပွဲ မြင်တွေ့ရပြန်သည်
တတိယကြိမ်ကား မင်းတရားရွှေထီးလွန်၍ ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်အနော်ရထာ တော်ငူကိုပြန်လည်သိမ်းပိုက်ရန် ချီတတ်လာစဉ် ဟံသာဝတီမြို့ကိုရနေပြီဖြစ်သော သမိန်စက္ကဝေါကလွှတ်လိုက်သည့် ဗညားဒလနှင့် တွေ့ရလေသည်
ဗညားဒလသည် ဘုရင့်နောင်မိမိတို့ဟံသာဝတီကို လုပ်ကြံမည်ထင်သဖြင့် ဆီးကြိုတိုက်ခိုက်သည်
ဘုရင့်နောင်ကား ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ခြင်းမပြုဘဲ တောင်ငူသို့သာ ဆက်လက်ချီတက်လေသည်
ဤကား သက္ကရာဇ် ၈၈၀ မှ ၉၁၄ ခုအတွင်းတွေ့ရသော စစ်မှူးဗညားဒလအမည်ပါရှိသော စစ်မက်ရေးရာ အခန်းကဏ္ဍများပင်တည်း
မင်းတရားရွှေထီးလက်ထက်တွင်ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာလက်ထက်တွင် စစ်ရှုံး မွန်ဘုရင်များလွန်သည့်အခါ မွန်မင်းများထံတွင် အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့ကြသည့်မွန်အမှူးအမတ်တို့သည် မြန်မာဘုရင်နှစ်ပါးတို့၏လက်အောက်သို့ ဝင်ရောက်အမှူးထမ်းရွက်ကြသည်
အထူးသဖြင့် ဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင် ကျော်ထင်နော်ရထာသည် သတ္တိဗျတ္တိနှင့်ပြည့်စုံသည့် အာဇာနည်သူရဲကောင်းတို့ကို ချစ်မြတ်နိုးသည့်အလျောက် မွန်မြန်မာဟူ၍ မခွဲခြားဘဲ ချီးမြှောက်စားသင့်သူကို ချီးမြှင့်မြောက်စားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ပင် သူ့ထံတွင် စစ်သေနာပတိ စစ်မှူးစစ်ကဲများစွာ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်ကို တွေ့မြင်ရလေသည်
ဘုရင့်နောင်ထံတွင် စစ်ရည်စစ်သွေး ပြည့်စုံစွာဖြင့် အမှုတော်ထမ်းရွက်နေသော အမတ်ကြီးသည်လည်း မွန်ဘုရင် သုရှင်တကာရွက်ပိလက်ထက်တွင် စွမ်းစွမ်းတမံ အမှုတော်ထမ်းရွက်ခဲ့သည့် စစ်သေနာပတိ စစ်မှူးအမတ်ကြီး ဗညားဒလ ဖြစ်ဖွယ်ရှိသည်
ဖြစ်နိုင်ရန်အကြောင်းလည်း များစွာရှိနေပေသည်
ဆင်ဖြူများရှင်ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်ရထာသည် မွန်ဝန်ကြီး ဗညားဒလ၏ လက်ရုံးရည်နှင့် နှလုံးရည် တို့ကို အားရတော်မူ၍အထွက်အထိပ်သို့ တိုးမြင့်မြှောက်စားခဲ့သည်
သို့ရာတွင် မွန်ဝန်ကြီးသည် မြန်မာဘုရင် ဆင်ဖြူများရှင်လက်အောက်တွင် နေရသည်ကို နှစ်သက်ဟန်မတူသဖြင့် ဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင်မင်းတရားကြီးအား သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လုပ်ကြံခဲ့ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဤသို့ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်းအမတ်ကြီးဗညားဒလသည် စစ်ရေး၊နိုင်ငံရေး၊စာပေကျမ်းဂန်မှစ၍ နှုတ်ရည်၊ဉာဏ်ရည်၊ဂုဏ်သတ်တိနှင့်ပြည့်စုံသူဖြစ်သဖြင့် နှမြောတော်မူသောကြောင့် မကွပ်မျက်ဘဲ သည်းခံတော်မူသည်
သက္ကရာဇ် ၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင်နော်ရထာသည် ရှမ်းပြည်တစ်လွှားနှင့် ဇင်းမယ်ပြည်ကိုသိမ်းယူရန်အရေး သားတော်ဥပရာဇာနှင့် မှူးတော်မတ်တော်အပေါင်းတို့ကို ခေါ်ယူဆွေးနွေးတိုင်ပင်တော်မူသည်
ဤအရေးတွင် ဗညားဒလ၏ အကြံပေးလျှောက်ထားချက်ကို နှစ်သက်တော်မူ၍ ကိုယ်တော်တိုင် ရှမ်းပြည်သို့ ချီတော်မူသည်
ဗညားဒလလည်း နန္ဒကျော်ထင်၊ဗညားပရံ၊ နန္ဒသူရိယ၊ ဗညားသံလိုက်၊ ဘယဂါမဏိ စသည့် တပ်မှူးများနည်းတူ ဆင်တပ်မှူးကြီးအဖြစ် ကြီးကြပ်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်
ရှမ်းပြည်ထောင်တလွှားမြို့ရွာများသိမ်းယူပြီးလျှင် ဇင်းမယ်သို့ ချီကြပြန်၏
ဇင်မယ်ပြည်ကို အောင်မြင်လျှင် ဗညားဒလ၊ ဗညားစက် နှစ်တပ်ကို တိုက်ဆင်တစ်ရာ၊ မြင်းတစ်ထောင်၊ ဗိုလ်တစ်သောင်းတို့နှင့် ဇင်းမယ်ကိုမြို့စောင့်အဖြစ် ကွပ်ကဲထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရလေသည်
သက္ကရာဇ် ၉၂၀ မင်းတရားကြီးအင်းဝတွင် စံတော်မူစဉ် ဇင်းမယ်မြို့၌ အရေးတော်ပေါ်ပေါက်လာပြန်သည်
ဇင်းမယ်မြို့ရံဖြစ်သော ဗြဲအနန်း၊ ကလွန်းတုရိုင်း စသည့်မြို့တို့ လင်းဇင်းမင်းနှင့်ပေါင်းကာ ပုန်ကန်ကြသည်
ဆင်ဖြူများရှင်သည် သမက်တော်သတိုးမင်းစောကို ဇင်းမယ်သို့ ချီစေသည်
ဇင်းမယ်သို့ရောက်လျှင် ဇင်းမယ်မြို့စောင့် ဗညားစက်တို့နှင့်တိုင်ပင်၍ တုရိုင်မြို့ပျက်ပြီး တုရိုင်စားကို အရှင်ဖမ်းမိလေသည်
သက္ကရာဇ် ၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အမရပူရ အဝကျေးလက်ကို မဏိပူရကသည်းစော်ဘွားက ထိပါးလာသည်
ဤအရေးတွင် ဗညားဒလ၏အကြံပေးလျှောက်ထားချက်ကို မင်းတရားကြီး သဘောနှစ်ခြိုက်တော်မူသဖြင့် အမတ်ကြီးဗညားဒလကိုပင် အကြီးအမှူးခန့်အပ်ကာ တပ်ပေါင်း ၅ တပ်၊ တိုက်ဆင် ၃၀ဝ၊ မြင်း ၃၀ဝ၀၊ စစ်သည် ၅၀,ဝ၀ဝ ဖြင့် ကြည်းကြောင်းချီစေသည်
ကြည်းကြောင်းမှ ချီတက်သွားသောဗညားဒလသည် မဏီပူရကသည်းစော်ဘွားထံသို့ ရာဇသံစေလေသည်
စော်ဘွားလည်းအညံ့ခံလေသည်
ဗညားဒလလည်း တပ်ပေါင်း ၇ တပ်နှင့်အတူ မြို့တွင်းသို့ စစ်ရေးခင်းကျင်းဝင်ရောက်သည်
ရောက်လျှင် ကသည်းစော်ဘွားအား သစ္စာခံစေသည့် အနေဖြင့် ဆင်ရေး၊မြင်းရေး၊ ဒိုင်းရေး၊ကာရေး၊ ကစားစေသည်
အမြှောက်သေနတ်တို့ကိုလည်း မြို့ပဲ့တင်ထပ်မျှ ပစ်ဖောက်စေသည်
ပြီးလျှင် စော်ဘွားနှင့်တကွ တမြို့လုံးမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူကိုပယ်ကာ ဗုဒ္ဓဘာသာသို့ဝင်စေသည်
မဏိပူရစော်ဘွားသမီးတော်ကိုလည်း မဏိပူရအမတ်(၄)ဦး ဟံသာဝတီသို့တိုင် လိုက်လံဆက်သစေသည်
သက္ကရာဇ် ၉၂၄ခုနှစ်တွင် အမတ်ကြီးဗညားဒလ၏အကြံပေးလျှောက်ထားချက်အရ ဟိုသာလား၊ မိုးနာ၊ စန္ဒားသို့ချီစေခဲ့ရာ တရုတ်စော်ဘွားများပင်သစ္စာခံကြသည်
ဘုရင့်နောင်ကျော်ထင် နော်ရထာမင်းတရားကြီးသည် ဘုန်းတန်ခိုးလက်ရုံးနှင့် ပြည့်စုံလာသောအခါ ဆင်ဖြူရှင်ဟူသော အမည်ကို ခံယူလိုလာသည်
မဟာလက်နက်နိုင်ငံတော်ကြီးကို စိုးပိုင်ရပြီးသည့်နောက် ဆင်ဖြူ တစ်စီးတလေမျှ မရှိလျှင် မတင့်တယ်ဟု ထင်မြင်လာသည်
သက္ကရာဇ်(၉၂၅) ခုနှစ်တွင်ပင် မင်းတရားကြီးသည် ယိုးဒယားမင်းထံတွင်ရှိသောဆင်ဖြူလေးစီးမှ တစ်စီးကိုဆက်သရန် ဗညားဒလကို ရေးစေကာ ယိုးဒယားမင်းထံပေးပို့စေခဲ့သည်
ယိုးဒယားမင်းလည်း ဆင်ဖြူကိုမပေးနိုင်ကြောင်း မင်းကျင့်တရား ၁၀ ပါးစောင့်မှပေးနိုင်ကြောင်းစာပြန်၍ စာအဆုံးတွင် တစ်ဂဏန်းရေးထည့်လိုက်၏
ထိုသို့ ပိဋကတ်အလို ‘ဧက’ ဗေဒင်အလို ‘ဧစ်’ မြန်မာတို့အလို တစ်၊ မွန်တို့အလို အိုက် ဟုခေါ်ရာ ‘အိုက် ဟုဖွယ်’ ‘အွယ်ဟုဖိုက်’ ဆိုလို၍ ထို ‘အွယ်ဟုဖိုက်’ဟူသောစကားသည် ငါမကြောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရကြောင်းကို ဗညားဒလလျှောက်ထားသည်
သံစာတွင်ပါသော ‘တစ်’ ဂဏန်းအနက်ကို လျှောက်ထားသည်
မင်းကြီးလည်း ဗညားဒလချေလေဟု အမိန့်တော်ရှိ၍ ရာဇာသံရေးပြီးလျှင် ယိုးဒယားသို့ စေပြန်၏
ထိုစာအဆုံး၌ ‘နှစ်’ ဂဏန်း ရေးထည့်လိုက်သည်
ထို ‘နှစ်’ ဂဏန်းအလိုကားပိဋကတ်တွင် ဒွေး၊ ဗေဒင်အလို စန်တရ၊ မွန်လို ဒွိတ်ဟု ခေါ်သည်
ဒွိတ်အလိုကား’ဒွိတ်တလက်’ဟူ၏
'မကြောက်ကကြိုးနှင့်ချည်မည်’ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသောစာနှင့် ယိုးဒယားမင်းထံစေလေ၏
ဤကားအမတ်ကြီးဗညားဒလ၏ ဉာဏ်ပညာစွမ်းရည်ပင်တည်း
ထိုမျှမကသေး ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးတွင် ပြည်ထဲရေးရာများနှင့် ပက်သက်၍ တိုင်ပင်ကြံစည်ရန် ရှိသောအခါတို့လည်း ဗညားဒလကိုပင် ခေါ်ငင်တိုင်ပင်လေ့ရှိလေသည်
တစ်ခါသော် သက္ကရာဇ် ၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဇင်းရုံးအရေး မျက်နှာမည်အရေးတို့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့၏
ထိုအခါ ဘဝ ရှင်မင်းတရားကြီးလည်း သားတော် အိမ်ရှေ့မင်းနှင့်မှူးတကာ မတ်တကာတို့နှင့်တိုင်ပင်တော်မှူလေလျှင် ဗညားဒလသည် အချို့သော မှူးတကားမတ်တကာတို့နှင့် ဆန့်ကျင်၍ မကြောက်မရွံနောက်မတွန့်မူဘဲ မိမိ၏မြော်မြင်မှု၊ ဉာဏ်စွမ်းအလျောက် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးအား သင့်နိုးရာရာလျှောက်ထားရာ ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးလည်း သည်ဗညားဒလအရေး’သည် ငါကြံတော်မှုသောအရေးနှင့်ညီလှ၏’ ဟုဗညားဒလ လျှောက်ထားချက်အတိုင်း စီရင်တော်မူ၏
သို့စီရင်တော်မူသည့်အတိုင်းလည်း အရေးတော်ပြီးပြေအောင်မြင်ရသည်သာမက ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် လက်ဆောင်တော် အထူးထူးနှင့် ဇင်းရုံးမင်းသမီး၊ မျက်နှာမည်းမင်းသမီးတို့ကိုဆက်လျာပို့သပြန်ရကား ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးက‘ဗညားဒလအရေးသည်အလွန်ဖြစ်ခဲလှ၏’ဟူ၍ ကြီးစွာသောဥဒါန်း၊ မော်ကွန်းစကားကိုလည်း မိန့်တော်မူ၏
ကြီးစွာသောဆုကြီး၊ လာဘ်ကြီး၊ မှူးကြီး၊ မတ်ကြီးတို့၏အဆောင်အယောင်တို့ထက် လွန်ကြူး၍ အိမ်ကိုလေသာနှင့်တကွ ရေအိမ်ကြက်ခြေတင်နှင့်တကွ နေထိုင်စေရန် ဆုကြီးများကို ပေးတော်မူဘိသည်
ဤသို့ဘဝရှင်မင်းတရားကြီး၏ တိုင်ပင်တော်တိုင်ပင်ဘက် လက်ရုံးသဖွယ်ဖြစ်ပေသော ပညာရှိအမတ်ဖြစ်ရကားသက္ကရာဇ် ၉၂၈ ခုနှစ်မှစ၍ ဟံသာဝတီမြို့သစ်တည်ရာ၌လည်းကောင်း၊ သက္ကရာဇ် ၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရွှေနန်းတော်တည်ရာ၌ လည်းကောင်း ဗညားဒလကိုပင်ဝန်၊ စီရင်တော်မှု၏ နောက်ထိုသက္ကရာဇ်၉၂၉ခုနှစ် အတွင်း ထိုနန်းတော်ကြီး၌ပင် အဆောင်နေရာပေးတော်မူရာ၌ ဗညားဒလအမတ်ကြီး၏ အမည်မှာ ထိပ်ဆုံးကပါလာသည်
ပါဟန်ကား-ဗညားဒလကိုနေရာတော်လက်ဝဲတော်ဦးဗောင်းကတ္တီပါမွမ်း၊ အမဗောင်းကတ္တီပါရွှေပြောင်းမွမ်း၊ အဖျားကတောင်ရွှေသားလေးမတ်၊ သင်ကျစ်လေးမျက်နှာစိန်တောရံ၊ စလွယ်၉သွယ်၊ သက္ကလပ်အဖုံးနှင့်တကွ၊ ရွှေကရား၊ ရွှေမြူးတေး၊ ရွှေလင်ပန်းပတ်တမြားတောင်ဝှေး၊ ပတ်တမြားပန်းချင်း၊ ခြေမစွပ်၊ လက်မစွပ်မှီအုံးလက်ဆေးအင်၊ ထီးနီညောင်ရွက်သုံးဆင့်၊ ထီးရိုးထီးလက်၊ရွှေသံလျှင်တနဲခုနှစ်ဝန်း၊ စည်ခုနှစ်လုံးနှဲသုံး၊ ခရားသုံး၊ အိမ် ငါးဆက်၊ ကြက်နင်း ငါးတန်၊ လေသာတဲ့လား၊ ကငေါက်နှင့်လှေစခင် အယင်းချင်ပိတ်နီ၊ ဖဲပေါင်းအစိမ်းမိုးပေးတော်မူးသည်
ဤအဆောင်နေရာ၊ ဤ အဆောင်အယောင်များကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဘဝ ရှင်မင်းတရားကြီးသည် ဗညားဒလအား မည်မျှအရေးပေး လေးစာတော်မူကြောင်းကိုသိနိုင်သည်
၉၃၄ ခုနှစ်တွင် လင်းဇင်းဗညားသေရ်အရေး ပေါ်ပေါက်လာသည်
ဤအရေးတွင်ကား အမတ်ကြီးဗညားဒလက ဇင်းကျေးသောင်းရက်သို့ကျွန်တော်သွား၍ ဗညားသေရ်ကို အရေးဆိုမည်
ယင်းသို့ ဆို၍ အရေးတော်မပြီးမှ ညီတော် သားတော်တို့ကိုအလုံးအရင်များနှင့် ချီစေ၍ လုပ်ကြံတော်မူစေသင့်သည်ဟု လျှောက်ထားသည်
မင်းတရားကြီးလည်း ဤအရေးသင့်လှသည်ဟု မိန်ကြားပြီး ဗညားဒလသွား၍ အရေးတော်ဆိုချေဟု အမိန့်တော်ရှိ၏
အမတ်ကြီးဗညားဒလလည်းစစ်သည်ဗိုလ်ပါ ဆင်လုံးမြင်းလုံးများနှင့် ချီရာ လင်းဇင်းအနီး သောင်ရက်ရောက်လျှင် သံနှစ်ယောက်ကို ရာဇသံစေလိုက်သည်
လင်းဇင်းဗညားသေရ်သည် မချေမငံသော စကားကိုဆိုသည်
ယခုပင် ငါချီ၍ လင်းဇင်းသားတိုကို တိုက်ခိုက်တော်မူမည်ဟုဆိုသည်
သိုရာတွင် စစ်မူးစစ်ကဲတို့က အလုံးအရင်းလည်းနည်းသည်
သောင်ရက်တွင် နှစ်လခန့်နေပြီး၍ မျိုးရိက္ခာလည်းကုန်ရာ ကြံ၍လည်းမရသောကြောင့် ရဲမတ်အပေါင်းတို့လည်းငတ်မွတ်ညှိုးငယ်ကြကုန်၏
ဇင်းမယ်စစ်ကူ ယိုးဒယားစစ်ကူတို့လည်း မရောက်သေး
ထိုကြောင့် ငံ့ဦးမှ သင့်မည်ဆိုလေလျှင် မျိုးရိက္ခာလည်းရှာကြံရင်း စစ်ကူများကိုလည်းစောင့်ဆိုင်ရင်း သောင်ရက်မှဆွတ်ခွာပြန်လာသည်
ဗညားဒလတို့သောင်ရက်မှ ပြန်လာပြီ ဟူ၍ကြားလျှင် အရေးပြီး၍လာပြီထင်သောကြောင့် ယိုးဒယားစစ်ကူများလည်း မိမိတို့သောင်းရက်မြို့သို့ ပြန်ကြလေသည်
ဇင်းမယ်စစ်ကူများလည်း ခရီးလတ်က ပြန်ကြ၍ ဗညားဒလ ပြန်လာကြောင်း မင်းတရားကြီးအား လျှောက်ထားကြသည်
ဆင်ဖြူရှင်ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးလည်း ဗညားဒလကိုမျက်တော်ရှိ၍ အလုပ်အကျွေး ကျွန်ငါးယောက်နှင့်ဇနက် ဟူသော ယိုဒယားကျေးရွာတွင် ထားလေသည်
ဗညားဒလနှင့် လင်းဇင်းသို့လိုက်ပါသွားကြသော ပိုက်ညံအစရှိသည့် တပ်မှူးစစ်ကဲအပေါင်းတို့အား ဟံသာဝတီသို့ ခေါ်ယူပြီး ကျေးကျွန်သင်းပင်တို့ကို ရုပ်သိမ်းတော်မူသည်
အမတ်ဗညားဒလကို ထားတော်မူ၍ ငါးလခန့် ရှိလျှင် ဇနက်ဟူသောအရပ်သည် ဖျားနာတတ်သည်ဟုယိုးဒယားမင်းကယူပြီးလျှင် ကမန်ပိုက်တွင် ထားစေသည်
ဗညားဒလကို ပြောင်း၍ထားကြောင်းကိုလည်း ယိုးဒယားမင်းကဆင်ဖြူများရှင် ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးထံ လျှောက်ထားသည်
မင်းကြီးလည်း မည်သို့မျှအမိန့်တော်မရှိ
အမတ်ကြီးဗညားဒလသည်လည်း ကမန်ပိုက်သို့ ရောက်၍ တစ်လကြာလျှင် သက္ကရာဇ် ၉၃၄ ခုနှစ်၌ ကြမ္မာကုန်လေသည်
မွန်ဝန်ကြီးဗညားဒလ စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေးဆောင်ရွက်ချက်များမှာ သက္ကရာဇ် ၉၁၆ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်သော ၉၃၄ ခုနှစ်အထိ ( ၁၈ ) နှစ်ကာလအတွင်း လွန်စွာမှများပြားလှ၏
သူ၏ အကြံပေးလျှောက်ထားချက်များအရပင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး သိမ်းရုံးဖွဲ့စည်းနိုင်သည့်အပြင် တိုင်းတစ်ပါးခြား ယိုးဒယားမဏိပူရသို့ ချီတတ်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့၏
သူ၏ဘဝတွင် တစ်စောင်တစ်ဖွဲ့ဆို ဆိုသလောက်ပင် မြန်မာစကားပြေဖြင့် စံပြဘာသာပြန်ဆိုရေးသားသွားသည့် ရာဇဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းနှင့် သူ့အမည်ကိုကား ယနေ့ နှစ်ပေါင်း ၄၂၆ တိုင်သော်လည်း မမေ့နိုင်သေးပေ
သူ့အမည်မှာ ယနေ့တိုင် ထင်ပေါ်ကျော်ကြား လူသိများနေဆဲပင်
သူပြုစုခဲ့သော ရာဇာဓိရာဇ်အရေးတော်ပုံကျမ်းမှာလည်း သစ်လွင်တောက်ပဆဲပင်ဖြစ်ပေသည်
သို့သော် ရာဇဝင်ကျမ်းအစောင်စောင်တို့တွင် ဗညားဒလကို ဘုရင့်နောင်အား လုပ်ကြံရန် အကြိမ်ကြိမ်ကြိုးပမ်းသူအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသည်
ထင်ရှားသည့် အကြိမ်များမှာ-ဘုရင့်နောင် ဟံသာဝတီကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မြို့တွင်းသို့ လှည့်လည်ကြည့်ရှုစစ်ဆေးစဉ်က ဓားလက်နက်တို့ကို မြေတွင်မြုပ်စေပြီး ေဝါထမ်းသူတို့ကို စည်းရုံးကာ ထိုနေရာအရောက်တွင် ဓားလက်နက်တို့ကို ထုတ်ယူ၍ ဘုရင့်နောင်ကို လုပ်ကြံရန် စီစဉ်ခဲ့သည်
ဝေါထမ်းသူတို့ ထိုနေရာအရောက်တွင် မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသဖြင့် မသင်္ကာသောကြောင့် စစ်ဆေးစေရာ ဗညားဒလအကြံပေါ်လေသည်
သို့သော် မင်းတရားကြီးက "ဗညားဒလ ငါ့ကိုမကြံရာ၊ ကြံသော်လည်းမဖြစ်ရာ
" ဟု မိန့်ကာ ေဝါထမ်းသူတို့ကိုသာ သတ်စေသည်
နောက်တစ်ကြိမ် ဘုရင့်နောင်မင်းတရားကြီး ရွှေမော်ဓောစေတီသို့ တက်ရောက်စဉ်တွင်လည်း တန်းဆောင်းတို့တွင် လူသန်လူမာ တစ်ကျိပ်(၁၀)ကို မုခ်ဦးထက်တက်ကာ နေစေသည်
ဘုရင့်နောင် ဘုရားမှအဆင်းတွင် လုပ်ကြံရန်ဖြစ်သည်
သို့သော် ဘုန်းကြီးလှသော မင်းဖြစ်သည့်အတွက် မုခ်ဦးရောက်ခါနီးတွင် ထိုသူတို့မုခ်ထက်မှ ပြုပ်ကျကြသည်
စစ်ဆေးပြီး အမှုပေါ်သော် ဗညားဒလကို လွှတ်၍ ထိုကျွန်တစ်ကျိပ်ကို ကွပ်မျက်စေသည်
တစ်ကြိမ်တွင် ဘုရင့်နောင် ဖောင်ပေါ်သို့တက်ရန် ရှိစဉ် လူနှစ်ယောက်ကို ဓားလွတ်ပေး၍ ရေထဲတွင်ငုပ်ကာ လုပ်ကြံရန် စောင့်စေသည်
ရေပလုံစီထသည်ကိုတွေ့၍ မသင်္ကာသဖြင့် စစ်ဆေးစေရာ အကြံပေါ်သဖြင့် ထိုလူနှစ်ဦးကို သတ်စေသည်
ဗညားဒလကိုကား လွတ်မြဲလွတ်စေ၏
သို့သော် စစ်ရေးပေါ့လျော့သဖြင့် ဗညားဒလအား ဇနက်ဟူသောအရပ်သို့ အလုပ်အကျွေး ၅ဦးဖြင့်ပို့ခဲ့သေးသည်
ဗညားဒလမကျန်းမာကြောင်း ကမန်ပိုက်စားက လျှောက်တင်လာသောအခါ ကမန်ပိုက်တွင် ထား၍ ကျန်းမာအောင်နေစေသည်
သို့သော် တစ်လအကြာတွင် ကမန်ပိုက်၌ ဗညားဒလကွယ်လွန်သည်
ညင်းမော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyinmaw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ ညင်းမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ပင်လယ်ပြင်မှ အဖိုးအို (ဂရိ: ἅλιος γέρων, translit. hálios gérōn; အင်္ဂလိပ်: the Old Man of the Sea) သည် ကမ္ဘာဦးက ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်၍ ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းကို ဒဏ္ဍာရီလာ ရေနတ်ဘုရားများဖြစ်ကြသော နစ်ယာရီးယပ်စ်၊ ပရိုတီးယပ်စ်၊ ပေါန်တပ်စ်၊ ထရိုက်တန်၊ ဖောစစ်၊ ဂလောကပ်စ် စသည့် နတ်များတစ်ဦးမဟုတ် တစ်ဦးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြကြသည်
အဖိုးအိုသည် အာခိလိ၏ မိခင် သက်တစ် ၏ ဖခင်လည်းဖြစ်သည်
ဟိုးမား ၏ အောဒစ်ဆီ စာအုပ် (၄) တွင် ဘုရင် မဲနစ်လေးယပ်စ်က တလဲမက(စ်) ကို ၎င်း၏ အိမ်အပြန်ခရီးစဉ်အကြောင်းနှင့် ၎င်းသည် အဖိုးအိုထံမှ မည်သို့မည်ပုံ ဩဝါဒရရှိခဲ့ကြောင်း  ပြန်လည်ပြောပြခဲ့သည်
သင်္ဘောသားဆင်းဘတ်သည် ၎င်း၏ ပဉ္စမမြောက် ပင်လယ်ခရီးစဉ်တွင် ဆိုးရွားလှသည့် ပင်လယ်ပြင်မှ အဖိုးအိုကို တွေ့ဆုံခဲ့၍ ထိုအဖိုးအိုက ဆင်းဘတ်၏ ကျောကိုခွ၍ ပူးတွယ်ထားကာ နောက်ဆုံးမှ ဆင်းဘတ်က အရက်မူးစေရန် လုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည့်အကြောင်း ပါဝင်သည်
ရင်းမီးရွာကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmeeywargyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
စကော့တလန်နိုင်ငံသည် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်း ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
ဂရိတ်ဗြိတိန်ကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၃ ပုံ ၁ ပုံကို နေရာယူထားပြီ: တောင်ဘက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် မြောက်ရေလက်ကြားနှင့် အိုင်းရစ်ပင်လယ်တို့ ရှိကြသည်
ကုန်းမကြီ: အပြင် စကော့တလန်တွင် ကျွန်းငယ်ပေါင်း ၇၉၀ ရှိပြီ: မြောက်ဘက်ကျွန်းစုများနှင့် ဟာဘရိုက်ကျွန်းများ တို့လည်း ပါဝင်သည်
နိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သော အီဒင်ဘပ်ခ်မြို့သည် ဥရောပ၏ အကြီ:ဆုံးသော ငွေကြေးဌာန တစ်ခု ဖြစ်သည်
အီဒင်ဘပ်ခ် သည် ၁၈ ရာစု အတွင်းက စကော့ခ် တို့အား စီးပွားရေး၊ ပညာရေးနှင့် စက်မှုလုပ် ငန်း တိုးတက်မှု တို့ ဖြစ်ပေါ်တွင် အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
စကော့တလန်ရှိ အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သော ဂလက်စဂိုမြို့သည် တစ်ချိန်က ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထွန်းကားဆုံး စက်မှု မြို့တော် ဖြစ်ပြီး ယခုတိုင်အောင် မဟာဂလက်စဂို မြို့ပြ ဒေသတွင် တည်ရှိနေသေးသည်
စကော့တလန်၏ ရေပိုင်နက်မှာ မြောက်အတ္တလန္တိတ်နှင့် မြောက်ပင်လယ်၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်ပြီ: ဥရောပ သမဂ္ဂရှိ ရေနံ အများဆုံး ထွက်ရှိရာ နေရာ ဖြစ်သည်
ထိုအကြောင်းကြောင့် တတိယ အကြီးဆုံး မြို့ဖြစ်သော အဘာဒင်းန် မြို့အား ဥရောပ၏ ရေနံမြို့တော်အဖြစ် အမည်တွင်စေခဲ့လေသည်
စကော့တလန် ကင်းဒမ်းသည် ၁၇၀၇ ခုနှစ်အထိ လွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ တစ်ခုအဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၆၀၃ ခုနှစ် စကော့တလန်ရှိ ဂျိမ်း ၄ ဘုရင် စိုးစံစဉ် အချိန်ကတည်းက အင်္ဂလန် နှင့် အိုင်ယာလန် ကင်းဒမ်းနှင့်အတူ ပြည်ထောင်စု အဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့သည်
၁၇၀၇ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် အင်္ဂလန်နှင့် နိုင်ငံရေး အရ ပေါင်းစဉ်းခဲ့ပြီး ဂရိတ်ဗြိတိန် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုပေါင်းစည်းမှုမှာ ၁၇၀၆ ခုနှစ်တွင် သဘောတူခဲ့သော ပေါင်းစည်းမှု ဥပဒေနှင့် နှစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ပါလီမန်များမှ တညီတညွတ်တည်း သဘောတူညီခဲ့သော ပေါင်းစည်းရေး ဥပဒေများကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
စကော့တလန်တွင်မူ အကြီးအကျယ် ကန့်ကွက်မှုများ ရှိခဲ့သည်
စကော့တလန်၏ တရားဥပဒေစနစ်မှာမူ အင်္ဂလန်၊ ဝေလနယ်နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန်တို့မှ တသီးတခြား ရှိနေခဲ့သည်
စကော့တလန် ပြည်သည် ဗြိတိသျှကျွန်းစု၏ မြောက်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိသည်
ရှေးအခါက ကိုယ့်ထီးကိုယ့်နန်းဖြင့် တသီးတခြား လွတ်လပ်သောနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ၁၇ဝ၇ ခုနှစ်၏နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဗြိတိန် နိုင်ငံတွင် အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
အရှေ့ဘက်တွင် မြောက်ပင်လယ်ဖြင့်၎င်း၊ အနောက် နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာဖြင့်၎င်း၊ ဝန်းရံ လျက်ရှိသော စကော့တလန်ပြည်မှာ ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် အလွန် အကွေ့အကောက် များ၍ ကျွန်းစုအများ ပါဝင်သည်
အနောက်ဘက်တွင် ဟက်ဗရိဒီး ကျွန်းစုရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် အော့ကနီနှင့် ရှက်တလန်ကျွန်းစုများ ရှိသည်
စကော့တလန် ပြည်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၃ဝ၄၁ဝ ရှိ၏
၁၉၅၁ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၅ဝ၉၅၉၆၉ယောက်ရှိသည်
စကော့တလန်ပြည်၌ သာယာကြည်နူးဖွယ် ကောင်းသော အင်းအိုင်အများအပြားကို တွေ့နိုင်၍ လော့လို မန်မှာ အကြီးဆုံးအိုင် ဖြစ်သည်
ဤကဲ့သို့ အင်းအိုင်များ၊ လွင်ပြင်များ၊ တောင်ကုန်းများဖြင့် သာယာလှသော စကော့ တလန်ပြည်မှာ ပထဝီဝင် သဘောအားဖြင့် မြောက်ပိုင်း တောင်ကုန်းဒေသ၊ အလယ်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသနှင့် တောင်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသဟူ၍ သုံးပိုင်းခွဲခြားလျက် ရှိသည်
မြောက်ဘက်တောင်ကုန်းဒေသည် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ပင်လယ် ပြင်မှ ပေ ၁၅ဝဝ မြင့်၍ တောင်ထူထပ်ပြီးလျှင် သီးနှံ မစိုက် ပျိုးနိုင်ချေ
တောင်ကြားများ၌ နွားမွေးမြူရေးအတွက် စားကျက် များ၊ အမဲလိုက်စခန်းများနှင့် ရေအားလျှပ်စစ်အတွက် ရေစီး သန်သော မြစ်များရှိသည်
ဤဒေသ၌ ဗြိတိသျှ ကျွန်းစု၏ အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သော ဂရမ်ပီယန် တောင်တန်း ပါဝင်၍ အင်းအိုင်များဖြင့် သာယာသော ရှုမျှော်ခင်းများရှိသည်
စာရေး ဆရာကြီး ဆာဝေါ်လတာစကော့သည် ယင်း ရှုမျှော်ခင်းများ အကြောင်းကို ကဗျာများ စပ်ဆိုရေးသားခဲ့လေသည်
အလယ် ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသသည် အသင့်အတင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သဖြင့် ဂျုံ၊ မြင်း၊ စားဂျုံ၊ မုယောစပါး နှင့် အခြားသီးနှံများ စိုက်ပျိုး၍ နွားနို့ လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်
ကျောက်မီးသွေး၊ သံနှင့် ရေနံလုပ်ငန်းများကို ဤဒေသ၌ တွေ့နိုင်၏
တောင် ဘက်ကုန်းမြင့်ဒေသ၌ မြေဩဇာမကောင်းလှသော်လည်း သီးနှံ အမျိုးမျိုးကို စိုက်ပျိုးကြသည်
နွား၊ မြင်း၊ သိုးများ မွေးမြူ ရောင်းချခြင်းမှာ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်
စကော့တလန်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ မြောက်ပိုင်း၌ ကျရောက် လျက် ရှိသော်လည်း ပင်လယ်ရေက ဝန်းရံလျက်ရှိသည့်ပြင် ပင်လယ်ရေပူချောင်းမှ တိုက်ခိုက်သောလေကြောင့် ရာသီဥတုမှာ မပြင်းထန်လှချေ
အနောက်ဘက် တောင်တန်းများ၌ တနှစ် လျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် လက်မ ၁ဝဝ မှ ၁၅ဝ အထိ ရရှိ၍ အရှေ့ဘက်တွင်မူ မိုးရေချိန် ၂၅ လက်မမှ လက်မ ၆ဝ အထိ သာ ရရှိသဖြင့် ပို၍ ခြောက်သွေ့လေသည်
ဂလပ်စဂိုးမြို့မှာ စကော့တလန်ပြည်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်၍ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းများ ရှိသည်
ယင်းမြို့ အနီးတွင် ကျောက်မီးသွေး တွင်းများနှင့် သင်္ဘောကျင်းများ ရှိသဖြင့် စကော့တလန်ပြည်၏ လူဦးရေထက်ဝက်ကျော်သည် ထိုမြို့အနီးတစ်ဝိုက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
ဂလပ်စဂိုးမြို့၏ အနောက် တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသော ပေ့ဇလီမြို့သည် အပ်ချည်ကြိုး လုပ်ငန်းကြောင့် ထင်ရှားသည်
အဗာဒင်းမြို့၌ အဝတ်အထည် ရက်လုပ်ခြင်းနှင့်ငါးဖမ်းခြင်းလုပ်ငန်းများရှိ၍ နှမ်းဖတ် ကျောက် များကိုလည်း တူးဖော် ရောင်းချခြင်း ပြုသည်
ဒန်ဒီမြို့တွင် သင်္ဘော တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ရှိသည့်ပြင် လင်နင်ထည် အများဆုံးထွက်သည်
ဝီစကီအရက်နှင့် ဓာတု ဗေဒဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများကိုမူ စကော့တလန်ပြည် အရပ်ရပ်၌ လုပ်ကိုင်ကြသည်
စကော့တလန်ပြည်၏မြို့တော်မှာ အက်ဒင် ဗာရာမြို့ဖြစ်၍ ပညာဗဟုသုတဆိုင်ရာ သုတေသီလုပ်ငန်းများ ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်
စကော့တလန်ပြည်၏ သမိုင်းကို လေ့လာပါမူ စစ်ပွဲများကို အများအပြား တွေရပေမည်
အင်္ဂလန်ပြည်ကို တိုက်ခိုက် အောင်မြင်ခဲ့သော နော်မန်လူမျိုးများသည် စကော့တလန်ပြည် ကိုပါ တစ်ပါတည်း သိမ်းပိုက်လိုက်ကြသဖြင့် တိုင်းရင်းဖွားပစ် လူမျိုးများနှင့် အကြိမ်ကြိမ် စစ်တိုက်ခဲ့သော်လည်း မအောင် မြင်ချေ
၅ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အိုင်ယာလန်မှ စကော့ လူမျိုးများသည် ယခု စကော့တလန်ပြည်(ထိုစဉ်က ကယ်လီဒိုးနီးယားဟု ခေါ်သည်
အနောက်ဘက် ဒေသသို့ လာရောက်နေထိုင်ကြ၍ ၉ ရာစုနှစ်တွင် တိုင်းရင်းဖွားပစ်လူမျိုး များနှင့် ပူးပေါင်းကာ စကော့ဘုရင် ကင်းနက်မက်အယ်လပိုင်း လက်အောက်၌ စကော့တလန် ပြည်ကြီးကို တည်ထောင်ကြ သည်
၁၃ ရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ပထမအက်ဒွပ်သည် စကော့တလန်ပြည်ကိုသိမ်း၍ အင်္ဂလန်နှင့် ပူးပေါင်းရန် ကြံစည် အားထုတ်သည်တွင် ဆာဝီလျံဝေါလေ့ ခေါင်းဆောင်သော စကော့တို့က အပြင်းအထန် ခုခံကြသေး သော်လည်း ၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ဝေါလေ့သည် ဖမ်းဆီးကွပ်မျက် ခြင်းခံရ၍ စကော့တို့က အရေးနှိမ့်သွားခဲ့၏
သို့သော် စကော့ မျိုးချစ်ကြီး ရောဗတ်ဗရုစက အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်သဖြင့် အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် ဒုတိယအက်ဒွပ်လက်ထက် တွင် စကော့လူမျိုးများသည် လွတ်လပ်ရေး ပြန်၍ရကြသည်
အင်္ဂလန်ပြည့်ရှင် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မ နတ်ရွာစံလျှင် စကော့ ဘုရင် ဆဋ္ဌမ ဂျိမ်းသည် အင်္ဂလန်ပြည်၏ ပထမဂျိမ်း အဖြစ် ထီးနန်း ဆက်ခံသောကြောင့် စကော့တလန် နှင့်အင်္ဂလန်တို့မှာ ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏ လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့လေသည်
သို့သော် အုပ်ချုပ်ရေးမှာမူ တသီးတခြားစီပင် ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်၌ ဖြစ်ပွားသော ပြည်တွင်းစစ်တွင် ပထမ ချားဘုရင် ကွပ်မျက်ခြင်း ခံရပြီးနောက် စကော့တို့ ထကြွသည်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့က စကော့တလန်ပြည်အား သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
သို့သော် ဒုတိယချားဘုရင် နန်းတက်သောအခါ စကော့တလန် ပြည်သည် လွတ်လပ်သော သီးခြားနိုင်ငံ ဖြစ်ပြန်လေသည်
၁၇ဝ၇ ခုနှစ်သို့ ကျရောက်သောအခါ၌မူ ပူးပေါင်းရေးအက် ဥပဒေအရ စကော့တလန်နှင့် အင်္ဂလန်မှာ တစ်ခုတည်းသော အစိုးရ လက်အောက်တွင် တစ်ခုတည်းသော တိုင်းပြည် အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလေသည်
၁၉ ရာစု နှစ်တွင် စကော့တလန်ပြည်တွင် စက်ရုံကြီးများ၊ ရေအားလျှပ်စစ်ရုံကြီးများ၊ မီးရထားလမ်းများ စသည်တို့ကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်လာခြင်းဖြင့် လူဦးရေထူထပ်၍ စက်မှု လက်မှုထွန်းကားသောပြည် ဖြစ်လာသည်
စက်မှု လက်မှု ထွန်းကားခြင်းကြောင့် စကော့ လူမျိုးတို့မှာ လက်တွေ့ အလုပ်တွင် စိတ်ဝင်စားသူများ ဖြစ်လာကြသည်
စကော့လူမျိုးများ၏ဘာသာနှင့်စာပေစကော့ လူမျိုးများ၏ စာပေလောကတွင် စကော့ဘာသာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် ရှေးဟောင်းဂေးလစ်ဘာသာဟူ၍ ဘာသာ အမျိုးမျိုး ပါဝင်လျက် ရှိသောကြောင့် စကော့စာပေဟူရာ၌ များစွာအဓိပ္ပာယ်ကျယ်ဝန်း၍ အမျိုးမျိုးယူဆနိုင်သည်
ဂေးလစ် ဘာသာမှာ စကော့ လူမျိုးထဲ၌ပင် နားလည်သူ အလွန်နည်း သဖြင့် မထင်ရှားလှချေ
တိုင်းရင်းသား စကော့ဘာသာနှင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတို့ဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေသာလျှင် ထင်ရှားသည်
စကော့လူမျိုးများမှာ ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် ပြင်သစ် တို့နှင့် မဟာမိတ် ဖြစ်ခဲ့ကြသဖြင့် စကော့ဝေါဟာရအများပင် ပြင်သစ်မှ ဆင်းသက်လာကြောင်း တွေ့ရသည်
ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ၊ ပြင်သစ်ဝေါဟာရများနှင့် အဓိပ္ပာယ်တူ၍ စာလုံးပေါင်းနှင့် အသံထွက်ပုံ ကွဲပြားသော စကော့ဝါဟာရ အများအပြားကို တွေ့နိုင်သည်
သို့ရာတွင် လုံးဝ တစ်သီး တစ်ခြား ဖြစ်သော စကော့ဝေါဟာရများလည်း ရှိပေသေးသည်
စကော့တို့၏ ရှေးအကျဆုံးစာပေမှာ ၁၃ ရာစုနှစ်ကရေးသားခဲ့ သော တေးသီချင်းများဖြစ်၍ ယင်းခေတ်၏ ပထမဦးဆုံး ထင်ရှားလာသော ကဗျာဆရာမှာ တောမတ် ဆိုသူဖြစ်၏
စကော့ခေါင်းဆောင်ကြီး ဘရုစ၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ကဗျာလင်္ကာ စီကုံးရေးသားခဲ့သော ဂျွန်ဗားဗားသည် ၁၄ ရာစုနှင့်က ထင်ရှား သော ကဗျာဆရာဖြစ်သည်
၁၅ ရာစုနှစ်ကား အင်္ဂလိပ် ကဗျာ ဆရာကြီး ချော်စာ၏ အရေးအသားမျိုးကိုလိုက်၍ ရေးကြသော ခေတ် ဖြစ်၍ စကော့ကဗျာ ဆရာကြီး ဝီလျံဒန်ဗာသည် ထိုခေတ်၏ ကဗျာဆရာ အကျော်အမော်ပင် ဖြစ်၏
ယင်း ခေတ်ကုန်ခါနီးတွင် ကဗျာဆရာ ဂယ်ဗင်ဒေါက်ဂလပ်သည် 'အီးနီးယစ်'ကဗျာကို စကော့ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့၏
၁၅ ရာစုနှစ်၏ နောက်ပိုင်းခေတ်များတွင်မူ ကဗျာလင်္ကာ ဖွဲ့နွဲ့မှု နည်းပါးသွား၍ စကားပြေနှင့် တေးသီချင်းများ ရေးစပ်မှု ခေတ်စားလာသည်
'ဂျိမ်းဟော့'၊ 'လေဒီနိန်း'၊ 'အယ်လန်ကန္နင် ဂမ်'စသော ကဗျာဆရာများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း စကားပြေ ဆရာ ဂျွန်နော့၏ 'ခရစ်ယာန် သာသနာအရေးပုံ သမိုင်း'ကဲ့သို့ သော စကားပြေများနှင့် သီချင်းရေးဆရာဖာဂဆန်နှင့် ရောဗတ် ဗန်းတို့၏ သီချင်းများက ခေတ်စား နေသောကြောင့် တိမ်မြုပ် လျက် ရှိရသည်
ယခုခေတ်၌ပင် ချားမာရေး၊ ဂျွန်ဗပ်ခန်၊ ဗိုင်အိုလက်ဂျေးကပ် စသော စကော့စာရေးဆရာ အများအပြား ပင် စကော့ဘာသာဖြင့် စာပေရေးသား လျက်ရှိကြ၏
စကော့စာရေးဆရာများမှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် စာပေရေး သားမှု၌လည်း ပြောင်မြောက် ကြလေသည်
ယထာဘူတ ပညာရှင် ဒေးဗစ်ဟယွမ်း၊ ဘောဂဗေဒပညာရှင် အဒမ်စမစ်၊ စကားပြောဆရာ ဗော့ဇဝဲ၊ ဝတ္ထုရေးဆရာ စမောလက်နှင့် ကဗျာဆရာ ဂျိမ်းသွန်မဆင်တို့ကား ၁၈ ရာစုခေတ်က အင်္ဂလိပ် စာပေနယ်အတွင်း ထင်ရှားလာသော စကော့ စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသည်
၁၉ ရာစုနှစ်၌ ကျော်ကြားလာသော စာရေးဆရာ နှစ်ဦးမှာ ဆာဝေါ်လတာစကော့နှင့် ရောဗတ် လူဝီစတီဗင်ဆန် တို့ ဖြစ်ကြ၏
ဆာဝေါ်လတာစကော့၏ ကဗျာများနှင့် စတီ ဗင်ဆန်၏ ပုံဝတ္ထုများမှာ ယနေ့တိုင် လူကြိုက်များလျက် ရှိကြ သေးသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်များမှ တစ်ပါး အခြား အသင့်အတင့် ကျော်ကြားသော စကော့စာရေးဆရာများမှာ ဂျွန်ဂေါ့၊ တောမတ် ကာလိုင်း၊ ဆာဂျိမ်းဗယ်ရီ၊ နေအိုမီမစ်ချီဆန်စသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြပေသည်
ရင်းငြိမ် (တောင်)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinnyein(South))သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ရင်းငြိမ် (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းငြိမ် (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၃ ဦး၊ မ ၁၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာ သည် ဂန္ထဝင်လက်တင်အက္ခရာ များ၏အက္ခရာများကို အခြေခံ၍ အဆင့်ဆင့်အသုံးပြုလာသည့်သင်္ကေတ( အရေးအသား ) တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဧစထရက်စကန်တို့ အသုံးပြုသော ဂရိအက္ခရာ ၏ ကမ္မီယန်  ဂရိ ပုံစံမှ ရရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
လက်တင်အက္ခရာ အတော်များများတည်ရှိနေပြီး ဂန္ထဝင်လက်တင်အက္ခရာများ မှအရေးအသားစနစ်နှင့်အနည်းငယ်ကွဲလွဲသည့်အရေးအသားစနစ်၊ အစုအဝေးနှင့်အသံထွက်စနစ်များကွာခြာပါးသည်
လက်တင်အက္ခရာ၌ပါဝင်သည့်အက္ခရာ၂၆လုံးသည် နိုင်ငံတကာအက္ခရာစဉ်နှင့် အိုင်အက်စ်အို အခြေခံလက်တင်အက္ခရာတွင်ပါသောအက္ခရာများ ဖြစ်သည်
လက်တင် အက္ခရာအရေးအသားစနစ်  အခြေခံထားပြီး အခြားဘာသာစကားများ၏ အရေးအသားစနစ်တွင် အက္ခရာစဉ်အလိုက်အသုံးပြုကြပါပြီး
လက်တင်အက္ခရာကို ကမ္ဘာ့အရးအသားစနစ်၌ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ်လက်ခံကျင့်သုံးသူများသည် (ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၇၀ရာခိုင်နှုန်းရှိပြီး ထိုလက်တင်အက္ခရာများကိုပင်အသုံးပြုကြသည်)
လက်တင်အက္ခရာကိုအနောက်တိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့်  အရှေ့    ဥရောပဘာသာစကားအများစုတွင် သာမက       ကမ္ဘာ့အခြားဒေသများရှိဘာသာစကားများစွာတွင်ပါဝင်သောစံပုံစံအဖြစ်အသုံးပြုသည်
ရှေးဟောင်းရောမ မှဆင်းသက်လာသော ဤအက္ခရာကိုရောမအက္ခရာသို့မဟုတ်လက်တင်အက္ခရာများဟုခေါ်သည်
ဘာသာပြန်ဆိုမှုရာဇဝင်ကိုကြည့်လျှင် ဤစကား၌ " ရောမလူမျိုးဝါဒ " သို့မဟုတ် "အချစ်ဇာတ်လမ်း" ဝေါဟာရကိုမကြာခဏတွေ့ရှိရသည်
ယူနီကုတ် သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစံချိန်စံညွှန်းဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း (အိုအက်စ်အို) ကဲ့သို့“ လက်တင်”  အက္ခရာအသုံးအနှုန်းကိုအသုံးပြုကြသည်
ဂဏန်းစနစ်ကိုရောမဂဏန်းစနစ်ဟုခေါ်တွင်သည်
သိပ္ပံသုံးဒြပ်စင်များ၏စုဆောင်းမှု, ရောမကိန်းဂဏန်းများ  ၁၊ ၂၊ ၃ ကိန်းဂဏန်းများသည် ဟိန္ဒူ - အာရဗီဂဏန်းစနစ် အတွက်လက်တင်  ရောမစာလုံးများပါဝင်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ဉာဏ်အိုင်ရွာ၊ ဝဲဒေါင့်-အတွင်း
အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း၌ မူလ ပေါက် ရောက်ခဲ့သော ဩဇာပင်သည် အိန္ဒိယ၊ သီရိလင်္ကာအစရှိသော ကမ္ဘာ့အပူပိုင်းဒေသများသို့လည်း မျိုးပြန့်ပေါက်ရောက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း မျိုးပြန့်ရောက်ရှိခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် လက်မ ၆ဝ မှ ၇ဝ အတွင်းရှိ၍ ရေဆင်းကောင်းပြီးလျှင် သဲဆန်သောဂဝံကျောက်မြေမျိုးတွင် ပေ ၃ဝဝဝ အထိမြင့်သောဒေသများအထိ ပေါက်ရောက် ဖြစ်ထွန်း သည်
အနိုနေစီးအီးမျိုးရင်း၌ပါဝင်သော ဩဇာပင်၏ရုက္ခဗေဒ အမည်သည် အနိုနာစကွာမိုဆာဖြစ်သည်
ပင်ငယ်ပင်ပျပ်မျိုး ဖြစ်၍ အခွံချောသော ပင်လုံးပင်စည်နှင့် အကိုင်းအခက်များရှိ သည်
အရှည်နှစ်လက်မမှ သုံးလက်မအထိရှိတတ်သော အရွက် များသည် ငှက်တောင်ကဲ့သို့ခပ်လျားလျားရှိ၍ ထိပ်ချွန်သည်
ချေနယ်လိုက်လျှင် အနံ့တစ်မျိုးထွက်သည်
အပွင့်တို့သည် လိင်စုံပါ၍ စိမ်းဖန့်ဖန့်အရောင်ရှိသည်
အကိုင်းဖျား၊ သို့မဟုတ် အရွက်နှင့်ဆိုင်လျက် နေရာမှထွက်၍ တစ်ပွင့်ချင်းသော်လည်း ကောင်း၊ စုံပြိုင်၍သော်လည်းကောင်း ပွင့်ကြသည်
အသီးသည် အချင်းနှစ်လက်မမှ လေးလက်မအထိရှိ၍ လုံးဝန်းသောသဏ္ဌာန်ရှိသည်
ထိပ်ချွန်း သယောင်ယောင်လည်း ရှိတတ်သည်
အသီး၏ထူခြားချက်မှာ ငါးအကြေးကွက်များနှင့် တူသော အခွံဖြစ်သည်
ဖြူဖွေးသောအတွင်းသားသည် ပျော့ ဖတ်ဖတ်နေ၍ သေးငယ်သောအမြွာကလေးများဖြစ်သည်
ထို အမြွာကလေးများအတွင်း၌ ညိုနက်တောက်ပြောင်သော ရှည် ဝိုင်းဝိုင်း အစေ့များရှိလေသည်
ဩဇာပင်များကိုအစေ့ပျိုး၍လည်းကောင်း၊ အကိုင်းကို မြေထုပ်ဆွဲနည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကိုင်းကူးနည်းဖြင့်လည်း ကောင်း အပင်ပျိုး၍ရသော်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစေ့ပျိုး၍ စိုက်ခြင်းသာပြုကြသည်
ပြည်ခရိုင်တွင် ဩဇာပင်ကို စီးပွားရေးလုပ်ငန်းတရပ် အနေဖြင့် ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြသည်
မေမြို့ အနီးရှိ အနီးစခန်း၊ ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ သံတောင်တို့၌ လည်း ဩဇာပင်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်
ပြည်ခရိုင် အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်ရိုးတစ်လျှောက်ရှိ တောင်ကုန်းတောင်စွယ် များ၏ အရှေ့ဘက်တောင်စောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဩဇာခြံများ ကို အစီအရီတွေ့ကြရသည်
ဩဇာပင်တို့သည် နှစ်စဉ် တပေါင်းလရောက်လျှင်အရွက် များကြွေ၍ ရိုးတံကျဲကျဲဖြင့် ရှိနေတတ်သော်လည်း တန်ခူးလ ရောက်သည်နှင့် အစို့အကိုက်၊ အညွန့်အဖူးကလေးများ ထွက် ပြူစပြုလာပြီးလျှင် မကြာမီပြန်လည်၍ စိမ်းလန်းစိုပြည်လာ သည်
ကဆုန်၊ နယုန်၌ အပွင့်များပွင့်၍ ဝါဆိုလတွင် သီးကင်းကလေးများ ထွက်သည်
တော်သလင်းလ၊ သီတင်းကျွတ် လများတွင် ဩဇာသီးများလှိုင်လေသည်
ဩဇာသီးသည်အမှည့် မြန်သော အသီးမျိုးဖြစ်၍ အပင်တွင် အက်ကွဲလာသည်အထိ မထားရချေ
အထူးသဖြင့်နယ်များသို့ပို့ရန် ဩဇာသီးများကို အသီးရင့်ရင့်အနေ၌ ဆွတ်ခူးကြရသည်
ဩဇာခြံအတွင်း အမှည့်ရောင်သမ်းလာသည့် အသီးများရှိသမျှကို အိမ်ရှိလူကုန်၊ နေကုန်သည်အထိ နိုင်အောင်ခူးကြရသည်
သို့မဟုတ်က အက် ကွဲလာလျှင် အပင်မှပြုတ်ကျ၍ စားသုံးမရတော့ချေ
ပြည်ခရိုင်ဩဇာသီးများကား နာမည်ကြီးလှပေသည်
ရာသီအလိုက်ပေါ်သော သစ်သီးဝလံမျိုးဖြစ်သည့်ပြင် ချိုချိုအေးအေး၊ အရသာလေးသော ပြည်ဩဇာကို အများပြည်သူတို့က ခုံခုံမင်မင်ဝယ်ယူစားသုံးကြသည်
ဩဇာသီးတွင် ရွှေဒင်္ဂါးရောင်၊ နွယ်သာကီရောင်၊ မရမ်းရောင်ဟူ၍ အရောင်သုံးမျိုးရှိသည်
ပြည်ခရိုင်အတွင်း တန့်ကြည့်တောင်၊ ကြက်တင်းတောင်၊ တောင်လုံးညိုတို့မှ ဩဇာအထွက်ကောင်းရာ၊ တန့်ကြည့်တောင် ဩဇာ၊ ကြက်တင်းတောင်ဩဇာစသဖြင့် ထွက်ရှိရာအရပ်ကို အစွဲပြု၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်လည်းရှိသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဩဇာသီးသည်ချို၏
အဆီအစေးရှိ၏
သလိပ်ကိုပွားစေ တတ်၏
သီတဂိုဏ်းအစာမျိုးဟု ဆိုထားလေသည်
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများအဆိုမှာမူ ဩဇာသီးသည် နာလန်ထများအတွက် အကျိုးများလှသည်ဟု ဆိုသည်
ဩဇာပင်နှင့်မျိုးရင်းတူ၍ မျိုးစိတ်ကွဲသောအပင်တစ်မျိုး မှာ ဒူးရင်းဩဇာဖြစ်သည်
ရုက်ခဗေဒအမည်မှာ အနိုနာမျူရီ ကေတာဟုခေါ်သည်
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစု၌ မူလ ပေါက် ရောက်ခဲ့ရာမှ ကမ္ဘာ့ အပူပိုင်းဒေသများသို့ မျိုးပြန့်ခဲ့သည်
အပင်ငယ်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ဩဇာပင်ထက် ပို၍ မြင့်မားကြီးထွားကြံ့ခိုင်သည်
၃၅ ပေမှ ပေ၄ဝ ခန့်အထိ မြင့် နိုင်သည်
မြေပြင်အမြင့် ပေ ၃ဝဝဝ အထိရှိသော အရပ်ဒေသ များတိုင်အောင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းသည်
အောက်မြန်မာ နိုင်ငံ၌ အနည်းအကျဉ်းစိုက်ပျိုးကြသော်လည်း ဩဇာသီးကဲ့သို့ လူကြိုက်မများလှ၍ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိချေ
အသီးတို့သည် ဩဇာသီးထက်အတော်အတန်ကြီးမား၍ ဥပုံသဏ္ဌာန်၊ အရင်းကား၍ အဖျားရှူးပုံသဏ္ဌာန်၊ အဖျားကောက် ကောက်ပုံသဏ္ဌာန်စသဖြင့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးရှိ၍ တစ်လုံးလျှင် လေးပေါင်မှ ခြောက်ပေါင်အထိ အချိန်စီးသည်
အစိမ်းရင့် ရောင်အသီးခွံတွင် ဆူးပျော့များရှိသည်
နွေရာသီတွင် အသီး များ မှည့်သည်
ဖြူဖွေး၍ ပျော့အိနေသော အတွင်းသားသည် ဩဇာသီးမှာကဲ့သို့ အမွှာကလေးများ မရှိချေ
အစေ့နက်နက် များသည် အသားထဲ၌ နစ်မြုပ်နေကြသည်
အရသာသည် ချိုချဉ်ချဉ်ဖြစ်၍ နှစ်သက်သူတို့က ခံတွင်းရှင်းသည်ဟု ဆိုကြ သည်
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဒူးရင်းဩဇာသီးအမှည့်သည် အဖျားကျဆေးအတွက် ဆေးဖက်ဝင်သည်
အရွက်ကို သန်ချဆေးနှင့် အနာအုံဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရသည်ဟုဆိုလေ သည်
သင်္ဘောဩဇာဟုခေါ်သော ဩဇာမျိုးရင်းဝင် အပင် တစ်မျိုးလည်းရှိသေးသည်
ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အနိုနာရက်တီ ကျူလေတာ ဟုခေါ်သည်
အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတို့၌ မူလပေါက်ရာက်ရာမှ ကမ္ဘာ့အပူ ပိုင်းဒေသများသို့ မျိုးပြန့်ခဲ့သည်
ထိုအပင်မျိုးတို့သည်လည်း ပင်နိမ့်ပင်ငယ်မျိုးပင်ဖြစ် သည်
အသီးသည် ဩဇာသီးပုံသဏ်ဌာန်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူ သော်လည်း အသီးခွံသည် ခပ်ကြမ်းကြမ်းမျှသာဖြစ်၍ ဩဇာသီး ခွံလောက် အကြေးကွက်များမထင်ရှားချေ
အသီး၏အရောင် သည်လည်း နီညိုရောင်ဖြစ်သည်
အတွင်းသားသည် ဩဇာသီး ကဲ့သို့ အမြွာမြွာဖြစ်သည်
ညိုနက်သောအစေ့များသည် ဩဇာ စေ့ထက်ကြီး၍ ပျော့အိသောအသားထဲတွင် နစ်မြုပ်နေကြသည်
အရသာချိုသော်လည်း ဩဇာသီးလောက် လူကြိုက်မများချေ
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သင်္ဘောဩဇာပင်ကို စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတစ်ရပ်အနေဖြင့် စိုက်ပျိုးခြင်းမရှိပေ
ခြံဝင်းများထဲတွင် တစ်ပင်စ၊ နှစ်ပင်စ စိုက်ပျိုးထားတတ်သည်ကိုသာ တွေ့ရတတ်လေသည်
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းများအလိုအရ ဝမ်းသက်ရောဂါ၊ ဝမ်း ကိုက်ရောဂါနှင့် သန်ချဆေးအတွက် အသီးစိမ်းအခြောက်သည် ဆေးဖက်ဝင်သည်ဟု ဆိုလေသည်၊၊ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်----ရွက်ကြွေ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၍ အမြင့် ၁၅-၂၀ ပေထိ မြင့်သည်
အကိုင်းများစွာ ဖြာပြီး နီညိုရောင်ရှိသည်
အခေါက်တွင် မီးခိုး ရောင် အကွက် များ ရှိသည်
အရွက်--ရွက်လွှဲ ထွက်သည်
ဘဲဥပုံ ရှည်မျောမျော ဖြစ်၍ ရွက်ရင်း သွယ်ပြီး ရွက်ထိပ်ချွန်သည်
အပေါ် မျက်နှာပြင် အနည်းငယ် ကြမ်းသည်
အပွင့် --တစ်ပွင့်တည်း သို့မဟုတ် ၂ ပွင့် မှ ၄ ပွင့်ထိ ပွင့်သည်
သေးငယ် ၍ မွှေးပြီး စိမ်းဝါရောင် ရှိသည်
တပေါင်း ၊ တန်ခူး လတွင် ပွင့်သည်
အသီး--အစိမ်းရင့်ရောင် ရှိ၍ တစ်လုံးချင်း သို့မဟုတ် စုပြုံ၍ သီးသည်
အစေ့များ ခွံပျော့သီး ဖြစ်သည်
နယုန် ၊ ဝါဆိုလ တွင် စတင် သီးသည်
အစေ့---ချိုသော အသားပျော့ ဖြင့် ဖုံးအုပ်ထား ၏
အနက်ရောင် ရှိ၍ တောက်ပသည်
၎င်း အစေ့မှ အဆီ ထုတ်ယူ နိုင်သည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ အသီး ၊ အစေ့၊ အမြစ် နှင့် အခေါက်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြား တွင် ပေါက်ရောက်သည်
အထူး သဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း တွင် အများအပြား စိုက်ပျိုး ပေါက်ရောက်သည်
သဘာ၀ အလျောက် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်သည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင် ---မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဩဇာသီး သည် အေး၏ ၊ သွေးအားကို တိုးပွား စေသည်
နှလုံးကို အကျိုးပြု ၏
ပူလောင်ခြင်း ၊ လေပူ ရောဂါ နှင့် သွေးအန်ရောဂါ များ အတွက် ပယ်ဖျောက် နိုင်၏
အသုံးပြုပုံ-အရွက်၁
တုတ်ကောင်ကြီး များလည်း ကျစေသည်
အရွက်ကို ကြိတ်၍ စားခြင်း ဖြင့် ပျောက်ကင်း စေသည်
ကြိတ်၍ အုံကပ်ပေး ပါက အကြောငုပ် ခြင်း ၊ တက်ခြင်းများ ပျောက်၏
အရွက်ကို ချေ၍ ရှူပေးသော် အမူးအမော် နှင့် ထိပ်ကပ်နာ ပျောက်၏
အသီးစိမ်း သည် ချုပ်သော သတ္တိ ရှိသဖြင့် ဝမ်းသွား ခြင်း ၊ ဝမ်းသက်ခြင်း များ အတွက် ကောင်း၏
ဝမ်းကိုက်ရောဂါ ၊ လေနာရောဂါ နှင့် အစာအိမ် မကောင်းခြင်း တို့ကိုလည်း ပျောက်ကင်းစေသည်
အမှုန့်ပြု ၍ အနာများကို ဖြူးပေးပါက ပိုးများကို ပျောက်ကင်းစေ သည်
ဩဇာစေ့ အတွင်းဆံ ကို ကြိတ်၍ မီးရှို့ အခိုး မှိုင်း တိုက်ပါက ဝက်ရူးနာ ပျောက်ကင်း သည်
အမြစ်ကို သွေး ၍ သောက်ပါက ဆီးချုပ် ရောဂါ ပျောက်ကင်း၏
အခေါက်ကို အားဆေး ဖော်စပ်ရာ တွင် အသုံး ပြု ၏
မကျီးစောက် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisauk(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ ရသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၁ ဦး၊ မ ၁၈၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်မျိုးဝင်း (၁၀ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၉၉) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးအသင်းတွင် နောက်တန်းခံစစ်နေရာ၌ ကစားသည်
ကင်မွန်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နောင်ပီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၁ ဦး၊ မ ၂၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ညရုပ်ရှင်သည် ဒါရိုက်တာထူးပိုင်ဇော်ဦး ရိုက်ကူးသည့် သည်းထိတ်ရင်ဖို ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်သည်
မျက်နှာသစ်ဇာတ်ဆောင် ၁၀ ဦးနှင့် ရိုက်ကူးထားသည်
လူငယ်များအကြား စနောက်ရာမှ စတင်သည့် နာကြည်းမှု၊ ပြဿနာနှင့် ကြုံလာလျှင် ကြောက်ရွံ့ကာ သွေးကွဲတတ်မှု တို့ကို ပိုင်နိုင်စွာရိုက်ကူးပြသနိုင်သည့် ဇာတ်လမ်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်
ဇာတ်ကား၏ အကွက်တိုင်းကို ပရိသတ်အား ဆွဲဆောင်နိုင်ရန် ရိုက်ကူးထားသည်
လူတို့၏ဖြစ်တတ်သော သဘောသဘာဝ၊ သူတစ်ပါးအား အရှက်ရစေလောက်သည့် စနောက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာနိုင်သော အကျိုးဆက်များကို ပညာပေး၍ လှပစွာရိုက်ကူးထားသည်
ဤဇာတ်ကားကို ၂၀၁၇ ခုနှစ် အကယ်ဒမီပေးပွဲ၌ မည်သည့်ဆုမျှ မရရှိသည့်အတွက် ပရိသတ်များအကြား ဝေဖန်မှုမြင့်တက်ခဲ့သည်
ထူးပိုင်ဇော်ဦး၏ ပထမဦးဆုံးဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး ဇာတ်ညွှန်းရေးခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ ရိုက်ကွင်းသစ်များရှာခြင်းအတွက် ၃ နှစ်ခန့် အချိန်ယူခဲ့ရသည်
လာရောက်လျှောက်ထားသူ ၃၀၀ ဦးမှ သရုပ်ဆောင် အသစ် ၁၀ ယောက် ရွေးချယ်ကာ ၅ လခန့် သရုပ်ဆောင်မှုအတွက် လေ့ကျင့်ခဲ့ကြသည်
သရုပ်ဆောင်များမှာလည်း အသစ်များဖြစ်၍ စကားပြောခန်းကို သက်တောင့်သက်သာ သိပ်မရှိသည်မှအပ သရုပ်ဆောင်မှုပိုင်နိုင်လှ၍ ပရိသတ်များ အံ့ဩခဲ့ရသည်
ရုံမတင်မီကပင် အနုပညာရှင်များကပါ ဝန်းရံခဲ့သည်
အထူးပွဲပြသသောနေ့တွင် နာမည်ကျော် အနုပညာရှင်များစွာ လာရောက်ခဲ့ကြသည်
မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အဆင့်အတန်း မြင့်မားရေးအတွက် ရုပ်ရှင်လောကနှင့်ပရိသတ်များ အခြေအတင်ဖြစ်နေချိန်၌ ဇာတ်လမ်းဇာတ်အိမ်ပိုင်နိုင်လှသည့် ဇာတ်ကားထွက်လာခြင်းဖြစ်၍ ပရိသတ်များစွာ အားပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရုံတင်၍ ပြန်လည်ပြသခဲ့သည်
လူငယ်များအကြား စနောက်ရာမှ ဖြစ်လာသော အကြောင်းအရာများကို ရိုက်ကူးထားသည်
ညိမ်းသော်အား ထရေစီမှ တစ်ဖက်သက်ကြိုက်နေသည်
ညိမ်းသော်နှင့်သူငယ်ချင်းများက ထရေစီ့ကို ဧပြီဖူးလ် အဖြစ် စနောက်ရာ ထရေစီ အရှက်ရကာ စိတ်နာသွားလေသည်
ရပ်ဆဲလ်နှင့် မြတ်နိုးအေးမှာ ရည်းစားများဖြစ်ကာ မိုးယသော်မှာ သူတို့၏ မင်္ဂလာပွဲ စီစဉ်ရန် ကူညီပေးနေသော မြတ်နိုးအေး၏ သူငယ်ချင်းဖြစ်သည်
မိုးယသော်တွင် နက်ရှိုင်းကို ဟူသော အဖေတူအမေကွဲမောင်တစ်ယောက် ရှိသည်
ဖခင်၏ နောက်အိမ်ထောင်ပြုမှုကြောင့် စိတ်ဒဏ်ရာရနေသော မိုးယသော်သည် မိထွေး(နက်ရှိုင်းကိုမိခင်)၏ ဓာတ်ပုံကို ဖျက်ဆီးရာ နက်ရှိုင်းကိုတစ်ယောက် သူ့အစ်မကို နာကြည်းသွားသည်
တစ်ရက်တွင် နက်ရှိုင်းကိုနှင့် ထရေစီတို့ တွေ့ဆုံမိကြပြီး ပူးပေါင်းမိသွားကာ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့ကို ရန်တိုက်ပေးခြင်းဖြင့် ကလဲ့စားချေလေတော့သည်
ဤဇာတ်လမ်းတွင် ရုတ်တရက်ဖြစ်လာသော အခြေအနေများအပေါ်မူတည်၍ ပြောင်းလဲတတ်သောတတ်သော လူတို့၏ သဘောသဘာဝတို့ကို ပညာသားပါပါ ရိုက်ကူးထားသည်
သရုပ်ဆောင်များ၏ နာမည်အရင်းများကိုပင် ဇာတ်ကောင်နာမည်များအဖြစ် အသုံးပြုထားသည်
ပထမအဖွဲ့ညိမ်းသော်-အစအနောက်သန်သော လူငယ်တစ်ဦးအောင်ရဲထိုက်-နန်းခေးမို၏ ချစ်သူချမ်းမင်းရဲထွဋ်-ချမ်းသာသော သူတစ်ဦးဖြစ်ကာ နိုင်ငံခြားတွင် ပညာသွားသင်မည့်သူမေဆူးမောင်-ညိမ်းသော်၏ ချစ်သူနန်းခေးမို-အောင်ရဲထိုက်၏ ချစ်သူကြားလူထရေစီ-ညိမ်းသော်ကို တစ်ဖက်သက်ချစ်နေသူနက်ရှိုင်းကို-မိုးယသော်၏ အဖေတူအမေကွဲမောင်ဒုတိယအဖွဲ့ရပ်ဆဲလ်-မြတ်နိုးအေး၏ ချစ်သူမြတ်နိုးအေး-ရပ်ဆဲလ်၏ ချစ်သူမိုးယသော်-မြတ်နိုးအေး၏ သူငယ်ချင်း
လက်ခုတ်ပင်ရင်းရွာ၊ လက်ခုတ်ပင်ရင်း
စကားလွန်ကုန်းရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
မက် ဒေါ်နယ် သည် အမေရိကန် အမြန်ရစာရောင်းချသည့် ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၄၀ ခုနှစ်တွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန် ဘမ်နာဒီနို ရှိ ရစ်ချတ် နှင့် မောရစ် မက်ဒေါ်နယ် ညီအစ်ကိုတို့ ဖွင့်သည့် စားသောက်ဆိုင်မှ စတင်သည်
ထို့နောက် အသားညှပ်ပေါင်မုန့်ဆိုင် အဖြစ် အမည်ပြောင်းသည်
နောင်သော် လုပ်ငန်းပွားနိုင်သည့် ကုမ္ပဏီအဖြစ်သို့ ပြောင်းလိုက်သည်
ရွှေရောင်အမိုးခုံး တံဆိပ်ကို ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အရီဇိုးနားပြည်နယ်၊ ဖီးနစ်မြို့တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေးသမား ရေး ခရော့ က လုပ်ငန်းပွားကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဝင်လုပ်သည်
လုပ်ငန်း၏ အလားအလာကိုမြင်သော ရေး က လုပ်ငန်းတွဲကို မက် ဒေါ်နယ် ညီအစ်ကိုထံမှ ဝယ်ယူလိုက်သည်
မူလရုံးချုပ်မှာ အီလီနွိုက်ပြည်နယ်၊ ဘရွစ် မြို့၌ ထားရာမှ ၂၀၁၈ အစောပိုင်းတွင် နိုင်ငံတကာရုံးချုပ်အဖြစ် ချီကာဂိုသို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်
အမြတ်အစွန်းများအရ မက် ဒေါ်နယ် သည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး စားသောက်ဆိုင်တွဲ ဖြစ်လျက်ရှိသည်
နိုင်ငံပေါင်း တစ်ရာကျော်တွင် ဝယ်ယူသူ (၆၉) သန်းကျော်အား ဝန်ဆောင်မှုပေးလျက် ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်ထုတ် စာရင်းအရ ဆိုင်ခွဲပေါင်း (၃၆ ၉၀၀) ခန့် ရှိသည်
မက် ဒေါ်နယ် အား အသားညှပ်ပေါင်မုန့်ဖြင့် လူသိများသော်လည်း ဒိန်ခဲညှပ်ပေါင်မုန့်၊ ကြက်သားဖြင့်လုပ်သည့် အစာများ၊ အာလူးကြော်၊ နံနက်စာများ၊ အချိုရည်များ၊ နို့စပ်ဖျော်ရည်များ၊ ပေါင်မုန့်လိပ်နှင့် အချိုတည်းစရာများကိုလည်း ရောင်းချသည်
မုန့်စာရင်းပါ အစားအစာများရှိ အဆီနှင့် အချိုများမှုကြောင့် စားသုံးသူများ၏ ဝေဖန်မှု ခံရပြီးနောက် အသုပ်၊ ငါး၊ ဖျော်ရည်ပျစ် နှင့် သစ်သီးများကိုပါ တွဲဖက်ရောင်းချနေပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ဘီဘီစီ ပြန်တမ်းအရ ဝေါမတ် နောက်တွင် ဒုတိယမြောက် ဝန်ထမ်းအင်အား အများဆုံးလုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး ဝန်ထမ်းပေါင်း (၁.၉) သန်း ရှိသည်
အဆိုပါအရေအတွက်မှ (၁.၅) သန်းမှာ လုပ်ငန်းပွားများတွင် လုပ်ကိုင်နေကြသည်
ခင်သဲ (၁၈၁၃-၁၈၇၂) သည် မင်းတုန်းမင်း၏ မြောက်နန်းမိဖုရားနှင့် စာဆိုတော် ဖြစ်သည်
၁၁၇၅ ခု (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၃) (မူကွဲ ၁၇၇၆ ခရစ်နှစ် ၁၈၁၄) ပြာသိုလတွင် မုံရွာခရိုင်၊ ဗဒုံး​ကျေးလက်​ခေါ် ဘုတလင်နယ် ညောင်ကန်ရွာ၌ မွေးသည်
မိဘများမှာ စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ကနောင်၊ မြန်အောင် နှစ်မြို့ဝန် ဦးသာဖြူ(မူကွဲ ဦးမင်းယုန်) နှင့် ဝန်က​တော် သခင်ကြီး(မူကွဲ ဝန်က​တော် ​ဒေါ်မင်းလှ)တို့ ဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မယ်ညွန့် ဖြစ်သည်
သဲအုံ ဟူသော အိမ်အမည်လည်း ရှိသည်
မွေးချင်းအစ်မမှာ နောက်တော်ပါ မြင်းဝန်ကတော် ကျောက်တလုံးသခင် ဖြစ်သည်
ဦးသာဖြူမှာ ဒုတိယဝနက​တော်နှင့် လင်ပန်းမိဖုရား၊ သက်ပန်းမိဖုရားနှင့် ရေနံ့သာမြို့စားဦးရွှေမောင်တို့ကို ရသေးသည်
ဦးသာဖြူ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဒုတိယဝန်ကတော်က ပုဂံမင်းလက်ထက် ကျောက်ပန်းတောင်းမင်းကြီး ဦးရွှေကြည်နှင့် နောက်အိမ်ထောင်ပြုရာ သရစိမ်းမိဖုရား၊ မောင်လေးငယ်နှင့် မောင်သူတော်တို့ကို မွေးသည်
ညောင်ကန်ဆရာတော် ဦးကျီးညိုက ဇာတာအရ မိဖုရားဖြစ်မည်ဟု ဟောထားသဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် စာသင်ရသည်
ဖခင် ဦးသာဖြူ စစ်ကိုင်းမင်းထံတွင် နှစ်မြို့ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်စဉ် ခင်သဲ (၁၃) နှစ်သမီးအရွယ်တွင် နန်းမတော်မယ်နုထံတွင် အပျိုတော်အဖြစ် ခစားသည်
၁၁၉၆ ခုတွင် တောင်ဆောင်တော်မိဖုရားအား ခွင့်ပန်ကာ မင်းတုန်းမင်းသားက ကိုယ်လုပ်တော်ကောက်သည်
မင်းတုန်းမင်း၊ ကနောင်မင်းသားတို့ ရွှေဘိုသို့ ပြေးစဉ် ခင်သဲလည်း ပါသည်
အရေးတော်ပုံ မပြီးခင် ရွှေဘိုတွင် စံတော်မူစဉ် မင်းတုန်းမင်းနှင့် ခင်သဲတို့သည် ရွှေတန်ဆာဘုရားတွင် နှင်းပန်းလှူကာ အထွတ်အမြတ်ရောက်လျှင် မိဖုရားခေါင်ကြီးအရာပေးမည်ဟု သစ္စာဆို ဆုတောင်းခဲ့ကြသည်
ထီးနန်းရကြသောအခါ မင်းတုန်းမင်းအဖို့ နန်းမတော်တင်ရန်အရေး အခက်တွေ့ရသည်
ရှေးမင်းတို့သည် နန်းမတောင်ညာ မဟေသီမိဖုရားအဖြစ် ထီးဖြူရိပ်သွေးမဝေး သော မင်းသမီးများကိုသာ ရွေးချယ်မြဲ ဖြစ်သည်
ညီတော် ကနောင်မင်းသားကလည်း ခမည်းတော် ရွှေဘိုမင်း ၏ တောင်နန်းမတော်မှ မွေးသည့် စကြာဒေဝီမင်းသမီးကိုသာ ရွေးစေလိုသည်
ထို့အတွက် မင်းတုန်းမင်းသည် ကတိရှိခဲ့သော်လည်း ရှေးရှေးမင်းများ၏ထုံးကို နှလုံးမူကာ အများဆန္ဒကို လိုက်လျောပြီး ခင်သဲကို မြောက်နန်း မိဖုရားအဖြစ်သာ တင်ရရှာသည်
သို့ဖြင့် ၁၈၅၂ ခု၊ ဧပြီလ ၆ ရက်တွင် ပုဂံမင်း၏ နှမတော်အား သီရိပဝရတိ လောကရတနာ မင်္ဂလာဒေဝီဘွဲ့နှင့် တောင်နန်းမိဖုရားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခင်သဲအား သီရိမဟာရတနာ မင်္ဂလာဒေဝီဘွဲ့နှင့် မြောက်နန်းမိဖုရားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဆင်ဖြူမရှင်အား  သီရိတိလောကမဟာဒေဝီဘွဲ့နှင့် အလယ်နန်းမိဖရားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ခမည်းတော်၏ မြောက်ဆောင် ကနောင်မြို့စား မိဖုရား မွေးသည့် ပင်းတလဲမြို့စား မင်းသမီး သီရိရတနာသုစန္ဒာဒေဝီဘွဲ့နှင့် အနောက်နန်းမိဖုရားအဖြစ်လည်းကောင်း အပ်ကာ မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်သည်
သားသမီး မထွန်းကားပေ
ညီမတော် လင်ပန်းမိဖုရား၏ သမီးတော် စလင်းစုဖုရားနှင့် တမာပင်တိုက်စားမိဖုရား၏သမီးတော် ကွပ်ရွာမင်းသမီး သီရိမလ္လာဒေဝီတို့ကို မွေးစားခဲ့သည်
မိဖုရားဖြစ်ပြီးနောက် ညောင်ကန်ရွာတွင် သီရိနန္ဒာကန်တော်နှင့် ​ဇေယျနန္ဒါကန်​တော်တို့ကို သက္ကရာဇ် ၁၂၁၆ ခု တွင် ပြုပြင်မွမ်းမံသည်
၎င်းရွာရှိ ရတနာမဉ္ဖူကျောင်း တိုက်အတွင်း ဘုံသုံးဆင့် စမြင့်ခံကျောင်းနှင့် ပိဋကတ်များလည်း လှူသည်
မန္တလေးမြို့ မြောက်ပြင် မန္တလေးတောင်ခြေ မဏ္ဍလာရာမတိုက်၌ ကျောင်းရံ (၂၀) နှင့်တကွ လေးထပ်စမြင့်ခံ ကျောင်းတော်ကြီးတစ်ဆောင် ဆောက်လုပ်ကာ ညောင်ကန်ရွာမှ မေဓာသီရိကဝိဓဇပရမ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ ပြည်ဆရာတော် ဦးကျီးညိုအား လှူသည်
မန္တလေးမှ ရန်ကုန်အထွက် ကားလမ်း၊ အမရပူရမြို့အဝင် ပြည်မင်းသားကျောင်း အရှေ့ဘက် ပေ (၆၀ဝ) ခန့် အကွာတွင် မြောက်နန်းမိဖုရား ကောင်းမှူ၊ အုတ်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော သာရမဉ္ဖူသိမ်တော်ကြီး တည်ရှိသည်
မိုးကြိုးဒဏ်ဖြင့် အသက်ပျောက်ရသော သားအဖသုံးယောက်၏ အလောင်းကို အမှတ်မထင် မြင်လိုက်မိသဖြင့် သွေးလန့်တော်မူပြီး အဖျားတော်ခသည် ဆိုသော်လည်း တုပ်ကွေးမိကာ ကံကုန်ခြင်း ဖြစ်သည်
ကံမကုန်မီ မိမိအခြေအနေကို ရိပ်မိသော မြောက်နန်းမိဖုရား သည် မင်းတုန်းမင်းအား အပြစ်ရှိက ခွင့်လွှတ်တော်မူပါရန် နှင်းပန်းခိုင်ဖြင့် ကန်တော့ပါသည်
မြောက်နန်းမိဖုရားသည် မြန်မာနှစ်၁၂၃၄ခု၊ ကဆုန်လပြည့်​ကျော်၁၂ရက် (ခရစ်နှစ် ၁၈၇၂ ခု၊ မေလ ၃ ရက်) ​သောကြာ​နေ့တွင် ကံကုန်သည်
အလောင်းကို ကောင်းစွာသင်္ဂြိုဟ်ပြီး နန်းအနောက်မြောက်ထောင့်အရပ်ရှိ ဘုရင့်​ဆွေ​တော်မျိုး​တော်များသင်္ချိုင်းတွင် အုတ်နန်းပြာသာဒ်နှင့် ထားသည် ဆိုသော်လည်း ယနေ့ မရှိတော့
သီ​ပေါမင်းလက်ထက်တွင် စုဖုရားလတ်၏အမိန့်ဖြင့် မင်း​ဆွေမင်းမျိုးမဟုတ်ဟုဆိုကာ ရုပ်ကလာပ်ကို တူး​ဖော်၍ အရပ်သင်္ချိုင်းသို့ ​ရွှေ့​​ပြောင်း​စေခဲ့သည်ဟုဆိုသည်
ဤအ​ကြောင်းကို V.C Scott O'Conner​ရေးသားခဲ့​​သောMandalay and other Cities of the Past in Burmaစာအုပ်တွင် ​ရေးသား​ဖော်ပြထားသည်
ဆင်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဘန်ဘွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်ဘွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စက္ခု ရူပေန သံဝါသာ  စက္ခုနှင့် ရူပါရုံ ပေါင်းဆုံခြင်းကြောင့်၊ ရာဂပုတ္တံ  ရာဂတည်းဟူသော သားကို၊ဝိဇယတေ  ဖွားမြင်၏
ချစ်ခြင်းအစ မျက်စိက နှင့် အတူတူ ဖြစ်သည်
နင်တင်ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nintingar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ရှင်ဒန်ဒိန်ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖတ်မာယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpatmaryang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ဖတ်မာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်မာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၁ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၅ ဦး နေထိုင်သည်
ယင်းတောဝန်ကြီး ဦးရွှေတုတ်သည် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ရွှေပြည်ဝန် လက်ဝဲဝင်းတော်မှူး အမတ်ကြီး၏သမီး ဒေါ်တရုတ်နှင့် လွှတ်တော်စာရေးကြီး ဦးပိုး (အချို့သော
ဦလန်ဘာတာမြို့သည် မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်
မည်သည့် ခရိုင်အတွင်းမှ မပါရှိဘဲ သီးသန့် တည်ရှိနေသော မြို့နယ်မြေ အဖြစ်တည်ရှိသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ တစ်သန်းကျော်မျှ ရှိသည်
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ၄၃၀၀ပေ (၁၃၁၀ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိကာ တူးလ်မြစ်အတွင်း တောင်ကြား အပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ စက်မှုဆိုင်ရာနှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အချက်အချာကျသော နေရာဖြစ်သည်
မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ ကားလမ်းကွန်ယက်၏ အလယ်ဗဟိုတွင် တည်ရှိသည်
ရုရှားနိုင်ငံရှိ ဆိုင်ဘေးရီးယားသို့ ဖြတ်သန်းသွားသော ရထားလမ်းနှင့် တရုတ်ရထားလမ်း နှစ်ခုလုံးတို့နှင့် အဆက်အသွယ် ရှိသည်
၁၆၃၉ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးကျောင်းနယ်မြေအဖြစ် ယာယီ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၇၇၈ ခုနှစ်တွင်မူ တူးလ်မြစ်နှင့် ဆဲလ်ဘီမြစ်တို့ ဆုံရာဖြစ်သော ယခုနေရာတွင် စတင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်မတိုင်မီက ၂၈ ကြိမ်တိုင်တိုင် နေရာ အပြောင်းအရွှေ့လုပ်ခဲ့ကြသည်
၂၀ ရာစု အတွင်းတွင်မူ ဦလန်ဘာတာသည် ကုန်ထုတ်လုပ်ရာဒေသအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
ဦးရည်မွန် သို့မဟုတ် မောင်တင်သစ် (၉ ဩဂုတ် ၁၉၆၇ မွေးဖွား)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ (NUG)  ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဖြစ်သည်
ရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်းကာလတွင် ဆေး‌ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ထိုအရေးအခင်းတွင် ပါဝင်ဆန္ဒပြခဲ့ရာ ထောင်ဒဏ် ၇ နှစ် ကျခဲ့ရသည်
ဦးရည်မွန်သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပုဗ္ဗသိရီမြို့နယ် ပြည်သူလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
ဆင်ကျွန်းရွာ၊ ညောင်ဝိုင်း
ဆရာ ဦးတင်စိန်ကို အဘ ဦးဘဲလူနှင့် အမိ ဒေါ်စောရှင်တို့မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးဇာတိမှာ ရန်ကုန်တိုင်း၊ ဒလမြို့နယ် ဖြစ်သည်
ဒလမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်း မြူနီစပါယ်ကျောင်း၊ ဒလမြို့ အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း၊ ဗဟို စံပြ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ပစ္စည်း ဝယ်ယူမှု ညွှန်ကြားရေး ဝန်ရုံးတွင် အောက်တန်းစာရေး အဖြစ် အမှုထမ်း ခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် သိမ်ဖြူ သစ္စာ ကောလိပ် အလွတ်ပညာကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်သည်
၁၉၆၉-၇၀ တွင် လုပ်သားများ ကောလိပ်မှ ပထဝီဝင် အဓိက ဘာသာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ ဌာနချုပ်၊ စာပြုသင်တန်း ၁၇၂ သို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာ၌ ဆောင်းပါးများ စတင် ရေးသား၍ စာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ကြေးမုံ၊ ဗိုလ်တထောင်၊ မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာများတွင် ၁၉၈၈ ခုနှစ် အထိ ဆောင်းပါးပုဒ်ရေ ၃၀၀ ကျော် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒလမြို့နယ်၊ သတင်းထောက် အဖြစ် လုပ်ကိုင်ရင်း မြဝတီ၊ ဖြူနီညိုပြာ၊ လူငယ်ဂျာနယ်၊ ဝတ်မှုံ၊ တိုင်းရင်းမေနှင့် သင့်ဘဝ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသာခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ် အထိ လူငယ် ကြီးပွားရေး ကလပ်တွင် စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်မှ ၈၈ ခုနှစ် အထိ မောင်ကောင်းမြင့်နှင့် တွဲ၍ သတင်းကမ္ဘာ စာစောင်ကို စီစဉ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ် အထိ ဒလမြို့နယ်၊ ခြောက်နံပါတ် ရပ်ကွက် အမက (၃) တွင် မူလတန်းပြ ဆရာ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဘဝတက္ကသိုလ် စာပေတိုက်၌ အလုပ်ဝင်ကာ နွယ်နီ မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အကူအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း နိုင်ငံတကာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အယ်ဒီတာ၊ ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ အဖြစ် ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မြန်မာတိုင်း(မ်) ၌ ဘာသာပြန် အရာရှိ အဖြစ် စတင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ရင်း ယနေ့ထိ စာပေများ ရေးသားလျက် ရှိသည်
ပါလက်စတိုင်း အရေးအခင်းမှ သဲထိတ်ရင်ဖို ဖြစ်ရပ်များ ၁၉၇၄ကမ္ဘာ့ အချက်အလက် အဘိဓာန် ၁၉၇၇ကမ္ဘာ့ နိုင်ငံရေး မြေပုံ ၂၀၀၁သောမတ်(စ်) အယ်(လ်)ဗာ အက်ဒီဆင် ၂၀၀၃အောင်စိတ်၊ အောင်မြင်သူ၊ အောင်မြင်ရေးနည်းလမ်းများ ၂၀၀၆
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၂)) သည် အရှေ့အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်(တောင်ပိုင်း)၊ မိုင်းနောင်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမိုး (အလသ-၁၅) ဖြစ်သည်
အမှတ်(၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်
ဗန်းမောက်မြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်းတွင်ရှိသည်
၎င်းဒေသတွင် တိုင်းလျှမ်(ခေါ်)ရှမ်းနီ လူမျိုး၊ ကနန်းလူမျိုး၊ ကဒူးလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
မိရိုးဖလာအားဖြင့် တောင်သူလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းကို တဖြည်းဖြည်းလုပ်ကိုင် လာကြသည်
သတ္ထုရိုင်းပေါများစွာ ထွက်သောဒေသ ဖြစ်သည်
သံရိုင်းများ၊ ခဲတွင်များ၊ ဘော်တွင်းများ၊ ကြေးတွင်များရှိသည်
ကျောက်မျက်ရတနာ ထွက်နိုင်သော နေရာများရှိသည်
နာမည်ကြီး ဘုရားမှာ မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဇလုံတောင် ဖြစ်သည်
နာမည်ကြီးဆရာတော်မှာ ရဟန္တာအရှင်မြတ် ဝေသုခီဆရာတော် ဖြစ်သည်
ဥမင်လိုဏ်ဘုရား နှင့် မြို ့အနီး တောင်ဘက်အရပ်ရှိ ကျုံးတောင်ဘုရား တို့မှာ ထင်ရှားသည်
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည်
မိုးအခါ တံတားကျိုးကာ ကားလမ်းများပြတ်တောက်လေ့ရှိသည်
ကျွန်းသစ် ထုတ်လုပ်ရာ အထူးဒေသဖြစ်သည်
စပါးတင်ပို့သော ဒေသလည်း ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူက အများစုဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်ကိုးကွယ်သော ကဒူးလူမျိုး အနည်းငယ်ရှိသည်
ညီနောင်လေးရွာ၊ ကြက်ရှာ
ဒီဇင်ဘာလ၊ (၁၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၄၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၄၆)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀) ရက် ကျန်သေးသည်
ပင်မောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းမန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းမန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၈၈ ဦး၊ မ ၂၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ဘဝ၌ပင် မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း တည်ထောင်ရာတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ယင်းနှစ်၌ပင် သခင်အမည် ခံယူကာ သခင် ဗစိန် အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သခင် ဗစိန်တို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး အလုပ် အမှုဆောင်များမှာ (၁) ဆရာတင့် မြို့မကျောင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) ကိုနု တက္ကသိုလ် ကျောင်သား အတွင်းရေးမှူး၊ (၃) ကိုခန့် (ပန်းတနော်) တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) ကိုစံသိမ်း တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ငွေထိန်း၊ (၅) ဆရာ ဟိန် မြို့မကျောင်း ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၆) အမှုဆောင်များ (၁) သခင် ဘသောင်း၊ (၂) သခင် လေးမောင်၊ (၃) သခင် ဗစိန်၊ (၄) ဘတင်၊ (၅) ကိုအုန်း စသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ၌ သခင် ဘသောင်းတို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး တို့ဗမာ တရားကို ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလမှာ ရွှေဘို အရှေ့ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးမှ သခင် ဘသောင်း ဝင်ရောက် အရွေးခံပြီး၊ ရွှေဘိုနယ်တွင် တရားပွဲများ ကျင်းပလေရာ တို့ဗမာ ဝါဒ ပြန့်ပြီးလျှင် လူသိများလာသည်
ရွေးကောက်ပွဲ ပြီသည်နှင့် တပြိုင်နက် တရားဟောကြသည့် သခင် ဘသောင်း၊ သခင် ဗစိန်၊ သခင် သိန်းမောင်နှင့် သခင် ထွန်းရွှေတို့အား ရွှေဘိုနယ်မှ ၂၄ နာရီ အတွင်း ထွက်ရန် ရွှေဘို တရားသူကြီးက နှင်မိန့် ထုတ်ပြန်သော်လည်း၊ မနာခံသဖြင့် အဖမ်းခံကြရသည်
သခင် ဘသောင်း အနေနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော်လည်း ဤကဲ့သို့ အဖမ်းခံရခြင်းကြောင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှာ ပိုမို ထင်ရှားလာသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ဝ ရက် (မြန်မာ့ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်) နေ့တွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွှေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ယင်းအစည်းအရုံး၏ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်များမှာ (၁) သခင်ဗစိန် ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) သခင် လေးမောင် ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃) သခင် စိန်မောင် အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) သခင် ထွန်းအုပ် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၅) သခင် ထွန်းခင် ငွေထိန်း၊ (၆) သခင် ညီ ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၇) အလုပ်အမူဆောင် အဖွဲ့ဝင်များမှာ (၁) သခင် ဟန်၊ (၂) သခင် ထွန်းရွှေ၊ (၃) သခင် ဗဗတို့ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် သခင်အမည် ခံယူကာ နိုင်ငံရေးကို ခြေစုံပစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
တို့ဗမာ သတင်း စာစောင်ကို စတင် ထုတ်ဝေခဲ့၏
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားမြို့သို့ အိန္ဒိယ ကွန်ဂရက်အသင်း လူကြီးများနှင့် နိုင်ငံရေး ပြဿနာ ဆွေးနွေးရန် သွားခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကာ နိုင်ငံရေး တရားများ ဟောပြောခဲ့မှုကြောင့် ထောင် ၃ ကြိမ် ကျခဲ့ဖူး၏
ထိုစဉ် သခင် ဗစိန်သည် လျှမ်းလျှမ်းတောက် နိုင်ငံရေးသမား တယောက် ဖြစ်ခဲ့၏
သခင် ဗစိန်ကား မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်မှ လွက်မြောက်ရန် လျှို့ဝှက် လုပ်ဆောင်မှု ပြုခဲ့သောသူ တဦး ဖြစ်သည်
သူ့နည်း သူ့ဟန်ဖြင့် နိုင်ငံခြား အကူအညီ ယူရန် အားထုတ် လုံးပန်းခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
သူ့ အဖွဲ့အစည်းမှ နိုင်ငံခြားသို့ လူငယ်များ စစ်ပညာ သင်ယူရာတွင် အတော်များများ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သခင် ဗစိန်သည် နိုင်ငံကူး လက်မှတ် အတုဖြင့် ဂျပန်ပြည်သို့ သွားရန် ကုန်းလမ်းခရီးမှ ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ယိုးဒယား နယ်စပ်အနီး မယု တောင်တန်းပေါ်တွင် အဖမ်းခံ ခဲ့ရသည်
ဂျပန်လက်အောက် စစ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး၊ အလုပ်သမားရေးနှင့် ဆည်မြောင်း တာတမံဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် မန်ချူးကိုး (ကိုးရီးယား) သံအမတ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး စင်ကာပူသို့ ပြည်နှင်ဒဏ် ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသော အခါ သခင် ဗစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ယာယီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့နှင့် အတူ ခြောက်ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဘိလပ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်
သို့သော် ယင်းဆွေးနွေးပွဲ ရလဒ် အဖြစ် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို လုံးဝ လွတ်လပ်ရေး ပေးရေး အတွက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် အက်တလီတို့ သဘောတူ ချုပ်ဆိုကြသော အခါ၊ အောင်ဆန်း - အက်တလီ စာချုပ်ကို ဂဠုန် ဦးစော  နှင့် အတူ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး ရယူနိုင်ရေး အတွက် ဖဆပလ ဦးဆောင်တဲ့ ကြားဖြတ် အစိုးရ ပုံစံမျိုး ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ သခင် ဗစိန်နှင့် ဂဠုန်ဦးစောတို့ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ပြန်လည် ပါဝင်ခြင်း မရှိတော့ပေ
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ နိုင်ငံရေးမှာ ပြန်လည် လှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း လူထု၏ ထောက်ခံမှု မရသဖြင့် မယ်မယ်ရရ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း မရှိပေ
ယင်းနောက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ပြီး ကိုယ်ပိုင် ဘားမားဂျာနယ် ကို တည်ထောင်ကာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုအပြင့် ကမ္ဘာ့ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် မြန်မာနိုင်ငံ အဖွဲ့ခွဲ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်
အဘိုးဖြစ်သူ ဝီလီယံ ဟင်နရီ ဟယ်ရီဆန် သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၏ နဝမမြောက် သမ္မတဖြစ်ပြီး၊ ဖခင် ဂျွန် စကော့ ဟယ်ရီဆန်မှာ အိုဟိုးယိုးပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်သဖြင့် နိုင်ငံရေးအရ မျိုးရိုးရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သော ဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်သည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်အားထက်သန်ခြင်းမရှိပေ
ဖခင်ဖြစ်သူကလည်း သားအား နိုင်ငံရေးနှင့် ဝေးဝေးနေပြီး ပညာတတ်တစ်ဦးအဖြစ် အသက်မွေးရန် သွန်သင်ခဲ့သည်
အကျိုးဆက်အနေဖြင့် ဘင်ဂျမင်သည် အောင်မြင်သော ရှေ့နေတစ်ဦးအဖြစ် အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်မှ တဆင့် အင်ဒီယားနားပြည်နယ်၊ အင်ဒီယားနားပိုးလစ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် မျိုးရိုးအမွေနှင့် အောင်မြင်ခြင်းတို့ကြောင့် နိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းကို ရှောင်မရသဖြင့် မြို့တော်ရှေ့နေချုပ်အဖြစ် နှစ်ကြိမ်အရွေးချယ်ခံရဖူးသည်
ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်သောအခါ အမှတ်(၇၀) အင်ဒီယားနားတပ်ရင်းကို ကြီးမှူးကာ တိုက်ပွဲဝင်ရာမှ စစ်သူရဲကောင်းလည်း ဖြစ်လာသည်
ရာထူးအားဖြင့်လည်း ဗိုလ်မှူးချုပ် အဆင့်အထိတိုးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
ရှေ့နေဘဝက ဥပဒေကို ထဲထဲဝင်ဝင် လေ့လာလိုက်စားသကဲ့သို့ စစ်တပ်အတွင်းတွင်လည်း စစ်ဗျူဟာများ၊ နည်းပရိယာယ်များကို ကြိုးစားအားထုတ် လေ့လာလိုက်စားသည်
သို့သော် တပ်အတွင်းတွင် ရေရှည်အမှုထမ်းရန် စိတ်ကူးမရှိသဖြင့် ရှေ့နေလောကသို့ ပြန်ဝင်သည်
နိုင်ငံရေးအကဲစမ်းသည့် အနေဖြင့် ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရာထူးအတွက် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်အရွေးခံရာ ရှုံးသည်
သို့သော် အမေရိကန်လွှတ်တော် အတွက် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ်အရွေးခံရာ အနိုင်ရသဖြင့် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာသည်
စစ်မြေပြင်အတွေ့အကြုံများအရ လူမည်းများ၏ အခွင့်အရေးကာကွယ်မှုနှင့် ပက်သက်လျှင် တက်တက်ကြွကြွ လှုပ်ရှားသူ ဖြစ်လာသည်
စစ်ပြန်ရဲဘော်များ၏ အခွင့်အရေး၊ ခံစားခွင့်တို့ကိုလည်း ထောက်ခံသည်
နောက်တစ်ကြိမ် အထက်လွှတ်တော်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲယှဉ်ပြိုင်ရာ ရှုံးနှိမ့်ပြန်သည်
သို့သော် လူကြိုက်များသည့် သူ့အရည်အချင်းတို့ကို သူ၏ရီပါပလီကန်ပါတီက သဘောကျသဖြင့် ၁၈၈၈ သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သမ္မတလောင်း အဖြစ်ပွဲထုတ်သည်
အဟောအပြောကောင်းသည့် ဘင်ဂျမင်၏ မဲဆွယ်မှုများကြောင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒမဲတွင် ရှုံးသော်လည်း ကိုယ်စားလှယ်မဲအရေအတွက်တွင် ထောက်ခံသူများကာ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးဝါဒကို ရှေ့တန်းတင်လာသည့် ဘင်ဂျမင်အနေဖြင့် လက်တွေ့တွင်လည်း ပါတီဝင်မဟုတ်သူ ရှစ်ဦးတိတိကို အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပါဝင်စေသည်
သူ့ရာထူးသက်တမ်းအတွင်း ပြည်နယ်သစ် ခြောက်ခုက ပြည်ထောင်စုအတွင်း ဝင်ရောက်လာသည်
နိုင်ငံ့ဩဇာကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်တည်ဆောက်လာနိုင်သဖြင့် ဗြိတိန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ချီလီနိုင်ငံများနှင့် ညှိနှိုင်းရေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုနိုင်သဖြင့် ပထမအကြိမ် ပန်-အမေရိက ကွန်ဖရန့်ကို ကျင်းပနိုင်သည်
ထူးခြားသောအဖြစ်တစ်ခုမှ နောင်တွင် သမ္မတဖြစ်လာမည့် ဝီလျံ ဟောင်းဝဒ် တာ့ဖ် တစ်ယောက် တရားရုံးချုပ် တရားသူကြီးအဖြစ် ရာထူးတာဝန်ထမ်းဆောင်လိုကြောင်း စာနှင့်တကွလျှောက်ထားသော်လည်း ပယ်ချခံရသည်မှ သမ္မတဖြစ်ပြီး အသက် ၆၃နှစ်အရွယ် အသက်ကြီးမှ ထိုရာထူးတွင် တာဝန်တစ်ကြော့ ထမ်းရခြင်းဖြစ်သည်
ဘင်ဂျမင်လက်ထက်တွင် အိမ်ဖြူတော် လျှပ်စစ်မီးစတင်ရရှိသည်
သို့သော် သမ္မတကတော်က လျှပ်စစ်ကို ကြောက်လွန်းသဖြင့် မီးခလုတ်များကို မည်သည့်အခါမျှ ကိုယ်တိုင်မဖွင့်ဟု ဆိုသည်
လွှတ်တော်နှင့် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုအနေဖြင့် ရေတပ်နှင့် ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ခေတ်မီသင်္ဘောများတည်ဆောက်ရန် ငွေကြေးသုံးစွဲခွင့်ရရှိခဲ့သည်
ငြိမ်းချမ်းရေးကာလတစ်ခုအတွက် ဒေါ်လာသန်းတစ်ထောင်တန် စီမံကိန်းဖြစ်သဖြင့် ကြီးကျယ်သည်ဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်
လွှတ်တော်က သူ့ကိုကျော်၍ ငွေကြေးကဏ္ဍများတွင် ဥပဒေအတော်များများပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ
၁၈၉၂တွင် သမ္မတဘင်ဂျမင် ဟယ်ရီဆန်က လွှတ်တော်တွင်း မိန့်ခွန်းပြောကြားရာတွင် အမေရိကန်သမိုင်း တစ်လျှောက် ယခုလောက် အလုပ်အကိုင်ပေါများကာ လူတို့ ဖောဖောသီသီသုံးစွဲနိုင်ခဲ့ဖူးသည့် အချိန် မရှိခဲ့ ဟုကြွေးကြော်ခဲ့သည်
သို့သော် ထိုမှတစ်နှစ်မပြည့်သေးမီအချိန်တွင် အမေရိကန်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အဆိုးဆုံးစီးပွားပျက်ကပ်ကြီးပေါ်ပေါက်လာ သသည်
လွှတ်တော်က သမ္မတကို ကျော်လွန်၍ ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည့် ငွေကြေးနှင့် အခွန်ဥပဒေများကလည်း ထိုစီးပွားပျက်ကပ်ကြီးကို ဝင်ရောက်ကာ အားပေးအားမြောက် ပြုသကဲ့ပင်ရှိနေသည်
ထိုဥပဒေများအား ဥပဒေကြမ်းအဖြစ် ရှိစဉ်တည်းက သမ္မတအနေဖြင့် ဗီတိုအာဏာသုံးကာ ပယ်ချလိုက်လျှင်ရသော်လည်း ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်း မပြုခဲ့သဖြင့် ဤသို့အခြေအနေဆိုးရသည် ဟုဆိုသည်
စီးပွားပျက်ကပ်ကြောင့် ဖြစ်ပွားရသည့် ဆူပူဆန္ဒပြမှုများကိုလည်း အင်အားသုံးကာ ဖြေရှင်းသဖြင့် ဝေဖန်ခံရပြန်သည်
သို့ဖြင့် နာမည်ကောင်း မရသည့်ကြားမှ သမ္မတကတော် ဆုံးပြန်သဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းနေသော ဟယ်ရီဆန်သည် နောက်တစ်ကြိမ် သမ္မတအဖြစ်ရွေးကောက်ခံရန်အတွက် ပါတီက အခွင့်အရေးပေးသည့်တိုင် ကိုယ်တိုင်က ကြိုးပမ်းအားစိုက်ခြင်း မရှိတော့ပေ
ဟယ်ရီဆန်၏ နိုင်ငံရေးသမားဘဝတစ်လျှောက်တွင် နိုင်လိုက်ရှုံးလိုက်ဖြင့် ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်ကို တွေ့ကြရမည်ဖြစ်သည်
၁၈၉၂ ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း ထိုနည်းလည်းကောင်းပင်ဖြစ်သည်
ပို၍ထူးခြားသည်မှာ အနိုင်ရဖူးသည့် ကလိဗ်လန်း ကိုတစ်ဖန်ပြန်လည် ရှုံးနှိမ့်ရခြင်းဖြစ်သည်
သမ္မတရာထူးမှ အနားယူသောနောက် အင်ဒီယားနားပိုးလစ်သို့ ပြန်ကာ ရှေ့နေလိုက်ရာ ယခင်ကထက် အောင်မြင်သည်
တရားရုံးချုပ်အထိပင် ရှေ့နေလိုက်ခဲ့သဖြင့် ထိုအဆင့်အထိ ရှေ့နေလိုက်ဖူးသည့် အမေရိကန်သမ္မဖြစ်ဖူးသူ၊ ဖြစ်မည့်သူ သုံးဦးအနက် တစ်ဦးအပါဖြစ်သည်
ရာစုသစ်အဝင် ၁၉၀၁တွင် အင်ဒီယားနားပိုးလစ်မြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်ညို သည် ဦးဘိုးလှ၊ ဒေါ်အေးမယ်တို့၏ ပဉ္စမမြောက်သားဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်းမှ (၁၀)တန်းအောင်ပြီး မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားသည်
ဥပစာတန်းအောင်သောအခါ (B.O.C) College of Engineering ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အင်ဂျင်နီယာသင်တန်းတက်သည်
၁၉၃၆ ၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်များတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ အားကြိုးမာန်တက် ထိထိ ရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း  ၌ ဂျပန်တပ်များနှင့်အတူ မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် ဘီအိုင်အေ (ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်) သို့ ဝင်သည်
အင်္ဂလိပ်အစိုးရဆန့်ကျင်ရေး၊ မြေအောက်တော်လှန်ရေးတွင် မန္တလေးမြို့ ၌ တာဝန်ယူရသည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းသောအခါ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသော ဘီဒီအေ (ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်) တွင်ဆက်လက်အမှုထမ်းသည်
ဂျပန်တော်လှန် ရေးမစမီ တပ်ရင်း (၁၀၃) ဖွဲ့နိုင်သေးသော ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်တွင် လေယာဉ်ပစ် အမြောက်ကြီးတပ်များ၏ တပ်ရင်းမှူးအဖြစ် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အထူးအမိန့်စာအရ ရန်ကုန်မြို့တပ်များနှင့် နယ်အသီးသီးရှိတပ်များ ဂျပန်တော်လှန်ရေးစစ်မြေပြင်သို့ ထွက်ခွာသည့်အချိန်မှ တော်လှန်ရေး စသည့် ၁၉၄၅ခု၊ မတ်လ (၂၇) ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့တွင်းမှ ဆက်သွယ်ရေးနှင့် တော်လှန်ရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသည်
တော်လှန်ရေးပြီးသောအခါ ဗမာ့တပ်မတော်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
စစ်ရုံးတွင် အမြောက်နှင့် သံချပ်ကာတပ် ညွှန်ကြားရေးမှူး တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန နှင့် J.V.C တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူလုပ်ကိုင်ရင်း စီးပွားရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် မီးရထားဌာန၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဘီအီးစီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ပတ် ရထားလမ်းဖောက်၍ မြို့ပတ်ရထားများ ပြေးဆွဲခဲ့သည်
ကြယ်ငါးပွင့်သင်္ဘောကော်ပိုရေးရှင်း စတင်တည်ထောင်သော ဘုတ်အဖွဲ့တွင် ပါ၍ တတိယမြောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကို ဗိုလ်မှူးကြီးဘာသာ(ရေတပ်) နှင့်အတူ ကြပ်မတ် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသောအချိန် ၌ အင်းလျားကန်ဟိုတယ်ကြီးလည်း ပြင်ဆင်မှုပြီးစီးသွား၍ ထိုနှစ်အတွင်း ၌ပင် သံတမန်များကို ဖိတ်၍ တော်လှန်ရေးကောင်စီဝင်အဖြစ် ဟိုတယ်ကြီးကို ဖွင့်ခဲ့သည်
စစ်တောင်းတံတားသစ်ကြီးကို အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် အပြင်းအထန် အခြေချခဲ့၍ တော်လှန်ရေးအစိုးရလက်ထက်တွင် ပြီးစီးအောင် ဆောက်လုပ်ပြီး ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုအတွက် မော်ကွန်းဝင်ပထမအဆင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ဆောင်ရွက်မှုများအတွက် စည်သူ ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
ထို့ပြင် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုကြောင့် ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမအဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၁၉၉၉၊ ဩဂုတ်လ (၆)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မန္တလေးမဂ္ဂဇင်း ၁၉၉၁ ခု၊ စာ-၁၁
ဆင်ခြင်တုံတရားကို မှန်ကန်စွာ စီမံခန့်ခွဲခြင်းနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များတွင် အမှန်တရားရှာဖွေခြင်းဆိုင်ရာ နည်းလမ်းအပေါ် အကျယ်တဝင့်ဆွေးနွေးဖော်ပြချက် (ပြင်သစ်: Discours de la Méthode Pour bien conduire sa raison, et chercher la vérité dans les sciences; အင်္ဂလိပ်: Discourse on the Method of Rightly Conducting One's Reason and of Seeking Truth in the Sciences) သည် ဒဿနဆိုင်ရာနှင့် ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ ကျမ်းစာတစ်စောင်ဖြစ်၍ ရနေး ဒေးကာ့က ၁၆၃၇ တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မက်မန်းမြို့ သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဝကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းတွင် ပါဝင်သည်
မက်မန်းသည် ရွှေလီမြစ်၏ အရှေ့ဘက် ၁၅ ကီလိုမီတာအကွာ၌ တည်ရှိသည်
Matman Township - Shan State - Mimu Archived 21 September 2015 at the Wayback Machine.Shan (North) State, Myanmar - Mimu Archived 29 March 2017 at the Wayback Machine.
ခဂဲနိုဘူတာ  (影野駅 ခဂဲနို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ တခအိုခတိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂင်းဆုအိဘူတာ  (銀水駅 ဂင်းဆုအိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ အိုးမုတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒန်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Danpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဒန်းပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရခိုင်ကုန်းရွာ၊ ကမ်းနီ
၁၃၁၅ (၁) ရက်
ရက်ဖောက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yethpaukkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ထိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၅၅ ဦး၊ မ ၄၅၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ချောင်းကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၃ ဦး၊ မ ၉၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
တခွန်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takhuntaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ လျှော်ချောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လျှော်ချောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၉ ဦး၊ မ ၂၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
တောင်အမေရိကတိုက်မှ တင်နာမူရစ်ငှက်များ (Tinamous) () သည် Tinamiformes ဟုခေါ်သည့် ငှက်မျိုးစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည်
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၆ ခု ပါဝင်ပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအမေရိက၊ တောင်အမေရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရသည်
ယင်းငှက်တို့သည် မပျံသန်းနိုင်သော ratite ငှက်များနှင့် ညီအစ်မအုပ်စု တော်စပ်မှုရှိကြသည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ကုန်းမြေပြင်တွင် ကျင်လည်ကျက်စားတတ်သည့်ငှက်များဖြစ်ကြပြီး အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့လာပါက ရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုရှောင်ဖယ်ကာ ပုန်းခြင်း၊ ပြေးလွှားခြင်းကို ပိုမိုလိုလားကြသည်
မျိုးရင်းခွဲ ၂ ခုကို ကွင်းပြင်းတွင် နေထိုင်သော တင်နာမူရစ်ငှက်နှင့် သစ်တောတွင် ကျင်လည်ကျက်စားသော တင်နာမူရစ်ငှက်များဟူ၍ ခွဲခြားသည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ရှက်ကြောက်တတ်ပြီး လျှို့ဝှက်သိုသိပ်နိုင်ကြသည်
နေ့ခင်းဘက်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားပြီး ညဘက်တွင် အနားယူကြသည်
ငှက်အမများသည် များသောအားဖြင့် ငှက်အထီးများထက် ပိုကြီးသည်
အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်မျိုးစုံကို စားသောက်ကြပြီး သစ်စေ့များ၊ အင်းဆက်များ၊ တီကောင်များအထိ ပါဝင်သည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များကို မြင်ရသည်ထက် အသံကို မကြာခဏ ကြားရတတ်သည်
သားပေါက်ရာသီတွင် မတူညီသောကြိမ်နှုန်းဖြင့် အချင်းချင်း အသံပေးကာ ဆက်သွယ်ကြသည်
ငှက်အမသည် အရောင်တောက်သည့် ဥကို ဥပေးတတ်သည်
ဥမှ သားပေါက်ရန် ၂-၃ ပတ်ခန့် ကြာမြင့်သည်
သားပေါက်ကလေးသည် သားပေါက်ပြီးချင်း ပြေးနိုင်ပြီး ရက်သတ္တပတ် ၃ ပတ်ကြာပါက မိမိဘာသာရပ်တည်နိုင်ကြသည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များနှင့် ယင်းတို့၏ဥများသည် ဖယ်လကွန်သိမ်းငှက်၊ ကျားစသော သဘာဝ သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့၏ အန္တရာယ်မှ ရင်ဆိုင်ရသည်
လူသားများ၏ အလွန်အကျွံ အမဲလိုက်ခြင်းကိုလည်း ခံရပြီး တခါတရံ အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် မွေးမြူခြင်းခံကြရသည်
သို့သော်လည်း ယင်းငှက်တို့၏ အဓိကဘေးအန္တရာယ်မှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးအတွက် တင်နာမူရစ်ငှက်များ၏ နေထိုင်ကျက်စားရာနယ်မြေများ ဖျက်ဆီးခံရခြင်းဖြစ်သည်
ငှက်မျိုးစိတ် ၇ ခုကို မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်သော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံထားရပြီး အခြားမျိုးစိတ် ၇ ခုကိုမူ မျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ဖွယ်ရှိသော မျိုးစိတ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခံထားရသည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များသည် ဌာနေတိုင်းရင်းသားများအတွက် ဒဏ္ဍာရီအဖြစ် ပုံဖော်ခြင်းခံထားရသည်
တင်နာမူရစ်ငှက်များကို လှောင်အိမ်တွင် သားပေါက်အောင် မွေးမြူနိုင်ကြသော်လည်း ယဉ်ပါးအောင် မွေးမြူနိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ
ဝက်ဝံ (မျိုးရင်း Ursidae) သည် နို့တိုက်သတ္တဝါဖြစ်ပြီး Carnivora မျိုးစစ်တွင် ပါဝင်သည်
ဝက်ဝံများကို ခွေးနှင့်တူသော အသားစားသတ္တဝါ (caniforms) အဖြစ် အမျိုးအစားခွဲခြားသတ်မှတ်ပြီး ပင်နီပက်ဒ် (pinnipeds) အမျိုးအစား ပင်လယ်ဖျံများသည် သူတို့နှင့် အနီးစပ်ဆုံးဆင်တူသော သတ္တဝါဖြစ်သည်
ဝက်ဝံအမျိုးကွဲပေါင်း ၈ မျိုးမျှသာရှိသော်လည်း နေရာအနှံ့အပြားတွင် နေထိုင်ကြပြီး မြောက်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ နေရာဒေသအနှံ့အပြားနှင့် တောင်ဘက်ကမ္ဘာခြမ်းရှိ အချို့နေရာတို့တွင် တွေ့ရသည်
ဝက်ဝံနှင့်သက်ဆိုင်သော အရာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ursine ဟုခေါ်သည်
ဝက်ဝံများကို မြောက်အမေရိကတိုက်၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ ဥရောပတိုက် နှင့် အာရှတိုက်တို့တွင်တွေ့ရသည်
ဝက်ဝံ၏ ထင်ရှားသော လက္ခဏာများမှာ ကြီးမားသော ခန္ဓာကိုယ်နှင့် တုတ်ခိုင်သော ခြေထောက်များ၊ ရှေ့သို့ချွန်ထွက်နေသော နှာခေါင်း၊ စုတ်ဖွားနေသော အမွှေးများ၊ မတ်တပ်ရပ်၍ လမ်းလျှောက်နိုင်သော ခြေချောင်းများနှင့် အတွင်းသို့ ကုတ်မသွင်းနိုင်သော ခြေသည်းများ၊ တိုသောအမြီးတို့ဖြစ်သည်
ဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံ သို့မဟုတ် ပိုလာဘဲ များမှာ အသားကို အဓိကစားသော သတ္တဝါများဖြစ်သော်လည်း ပန်ဒါဝက်ဝံကြီးများမှာ ဝါးပင်ကိုသာ အဓိကစားသုံးကြသည်
အခြားသော အမျိုးကွဲ ၈ မျိုးမှာ အစုံစားသတ္တဝါများဖြစ်ပြီး အပင်များနှင့် တိရစ္ဆာန်များပါဝင်ပြီး အလွန်ပင်ကွဲပြားခြားနားသော အစားအစာများကို စားသုံးကြသည်
မိတ်လိုက်နေသော ဝက်ဝံများနှင့် ကလေးငယ်ရှိသော မိခင်ဝက်ဝံများမှ လွဲ၍ ဝက်ဝံများမှာ တကောင်တည်းနေထိုင်တတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်သည်
ဝက်ဝံများသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် diurnal ခေါ် ညအိပ်နေ့စား အလေ့အကျင့်ရှိသော်လည်း ပုံမှန်အားဖြင့် ညဖက် သို့ မလင်းတလင်းအချိန်တွင် သွားလာလှုပ်ရှားတတ်သည်
ဝက်ဝံများသည် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားပြီး ကိုးရိုးကားယား သွားလာတတ်သော်လည်း သူတို့၏ အလွန်အနံ့ခံကောင်းခြင်း က အထောက်အကူပေးသည်
သူတို့သည် အလွန်အပြေးမြန်ပြီး အတက်အဆင်းပြုခြင်းနှင့် ရေကူးခြင်းတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်ကြသည်
ဝက်ဝံများသည် ဂူများ နှင့် မြေတွင်းများကို သူတို့၏ နေထိုင်စရာအဖြစ် သုံးလေ့ရှိပြီး ဆောင်းတွင်းအခါတွင် ဆောင်းခိုခြင်း (hibernation)နှင့် တူသော ကာလကြာရှည်အိပ်စက်ခြင်း ကို ထိုနေရာများတွင် ပြုတတ်ကြသည်
ဝက်ဝံများသည် သူတို့၏ အသားနှင့် အရေခွံအတွက် သမိုင်းမတင်မီအချိန်ကာလကပင် အမဲလိုက်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ယနေ့တိုင်အောင်ပင် သူတို့သည် အနုပညာ၊ ဒဏ္ဍာရီနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း၏ အခြားသောယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာနေရာများတွင် အထင်ကရနေရာတွင် ရှိနေဆဲပင်ဖြစ်သည်
ခေတ်သစ်အချိန်ကာလများတွင် ဝက်ဝံတို့၏ နေထိုင်ကျက်စားရာ နေရာများ ပျောက်ကွယ်မှုနှင့် အာရှရှိ ဝက်ဝံသည်းခြေဈေးကွက်အပါအဝင် ဝက်ဝံနှင့် ဝက်ဝံမှရသော ပစ္စည်းများကို တရားမဝင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု တို့ကြောင့် ဝက်ဝံတို့ ဆက်လက်ရှင်သန်နေထိုင်ရန် ခြိမ်းခြောက်ခြင်း ခံနေရပြီဖြစ်သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ထိန်းသိမ်းရေးသမ္မဂ္ဂမှ ဝက်ဝံမျိုးစိတ် ၆ မျိုးကို မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်ရန် စိုးရိမ်ရသည်ဟု သတ်မှတ်ထားသော်လည်း စိုးရိမ်မှုအနည်းဆုံးအဆင့် သတ်မှတ်ထားသော ဝက်ဝံညိုများသည်ပင်လျှင် အချို့နိုင်ငံများတွင် ဒေသအလိုက် မျိုးတုံးပျောက်ကွယ်မှုအတွက် အန္တရာယ်ရှိနေပြီဖြစ်သည်
ထိုသို့ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော ဝက်ဝံများအတွက် တရားမဝင် အမဲလိုက်သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတွင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှု တို့ကို ပိတ်ပင်ထားသော်လည်း ပြုလုပ်နေကြဆဲပင်ဖြစ်သည်
ဝက်ဝံညိုအမေရိကန် ဝက်ဝံနက်အာရှ ဝက်ဝံနက်ပန်ဒါဝက်ဝံကြီးဝင်ရိုးစွန်းဝက်ဝံပျားဖွတ်ဝက်ဝံဥရောပ၊ အာရှနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်များတွင်သာမက မြောက်အာဖရိကတိုက်ရှိ အချို့ဒေသများ၌လည်း ဝက်ဝံသည် ပျံ့နှံ့လျက်ရှိ၏
တောင်အမေရိကတိုက်တွင်မူ ဝက်ဝံမျိုးတစ်မျိုးတည်းသာ ရှိသည်ကို တွေ့ရသည်
သဘာဝအားဖြင့် ဝက်ဝံသည် ကြောက်တတ်၍ သဘောကောင်းပြီးလျှင် ရန်မမူတတ်ချေ
လူကိုစားလိုသဖြင့် တိုက်ခိုက်ရန်ဝေးစွ၊ ဝက်ဝံသည် လူကိုရှောင်နိုင်သမျှ ရှောင်ကြဉ်လေ့ရှိသည်
ထိုသို့ပြုလုပ်သည်မှာ သူရဲဘောနည်း၍ကားမဟုတ်၊ လိုအပ်လျှင် သူ့ကိုယ်ကိုသူ ကာကွယ်ရာ၌ ကြမ်းကြုတ်စွာပင် တိုက်ခိုက်တက်လေသည်
အမြင်အားဖြင့် ဝက်ဝံသည် အချိုးအစားမကျချေ
ကျောကုန်း၏ အလယ်သည် ဝက်ဝံ၏ တစ်ကိုယ်လုံးတွင် အမြင့်ဆုံးအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်
လည်တံတို၍ ဦးခေါင်းလုံးပြီးလျှင် နှာတံချွန်၏
မျက်စိများမှာလည်း သေးငယ်ကြလေသည်
ဝက်ဝံ၌ ခိုင်ခံသည့် ခြေထောက်များရှိရာ လမ်းလျှောက်ရာတွင် ခြေပြားချ၍လျှောက်သည်
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိ ဝက်ဝံမျိုးမှအပ အခြားဝက်ဝံမျိုးများတွင် ခြေဖဝါးများ၌ အမွေးများမရှိကြချေ
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိ ဝက်ဝံမျိုးတွင်မူ ရေခဲပြင်များပေါ်၌ လမ်းလျှောက်သောအခါ မချောစေရန် ခြေဖဝါးများ၌ အမွှေးများရှိသည်
ခြေထောက်လေးဖက်၌ ခြေချောင်းကလေး ငါးချောင်းစီရှိရာ ယင်းတို့၌ သန်မာသည့် ခြေသည်းများ ရှိကြလေသည်
ကြောင်၌လည်း ခြေချောင်းများတွင် ခြေသည်းများရှိပြီးလျှင် ယင်းတို့ကို မလိုသည့်အခါများ၌ ဝှက်ထားနိုင်လေသည်
ဝက်ဝံတွင်မူရှိသည့် ခြေသည်းများကို ဝှက်မထားနိုင်ချေ
ဝက်ဝံ၏အမွှေးများသည် ရှည်၍ ကြမ်းတမ်းကြ၏
ထိုအမွှေးများကို နှစ်တိုင်း လဲလှယ်လေသည်
ဝက်ဝံ၌ အမြီးရှိသော်လည်း ထိုအမြီးသည် လွန်စွာတို၏
ဝက်ဝံသည် ဥဿုံစားကောင် ဖြစ်သည့်အတိုင်း ယင်း၏ သွားများသည်လည်း အလိုက်သင့်ရှိနေကြလေသည်
ဝက်ဝံသည် လမ်းလျှောက်ရာ၌ မလျှောက်ချင် လျှောက်ချင်ဖြင့် ခြေနှစ်ချောင်းလုံးကို တစ်ပြိုင်တည်းမကာ လျှောက်လေ့ရှိသည်
သို့သော် အရေးကြုံလာသောအခါတွင် အလျှင်အမြန်ဆုံးပြေးနိုင်သော လူတစ်ယောက်ကိုပင် မှီအောင်လိုက်နိုင်ရုံမက မြင်းတစ်ကောင်ကိုပင် မိနစ်အနည်းငယ်အတွင်း၌ မှီအောင်ပြေးနိုင်လေသည်
ရန်သူကို တိုက်ခိုက်ရာ၌ ဝက်ဝံသည် များသောအားဖြင့် ပတက်ရပ်ပြီးလျှင် ရှေ့ခြေနှစ်ချောင်းနှင့် သွားများကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ဝက်ဝံသည် အနံ့နှင့် အကြားတွင် သန်သော်လည်း ရှိသည့်မျက်စိများသည် သေးငယ်သဖြင့် ကောင်းမွန်စွာမမြင်နိုင်ချေ
ဝက်ဝံအများအပြားသည် ယင်းတို့၌ရှိသော အမွှေးကြမ်းရှည်ကြီးများကြောင့် ယင်းတို့၏ ကိုယ်ထည်များသည် အမှန်ရှိသည်ထက် ပို၍ကြီးနေပုံရသည်
ယင်းတို့၏ အရေပြားများသည်လည်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် မရှိချေ
ဝက်ဝံမျိုး အမြောက်အမြားရှိသည့်အနက် အကြီးဆုံးဝက်ဝံမျိုးတွင် ဆယ်ပေကျော်သည်အထိ ကြီးနိုင်သည့်အပြင် ပေါင် ၁၅ဝဝ အထိ လေးနိုင်ပေသည်
ဝက်ဝံတွင် ခြေသည်းရှည်ကြီးများရှိခြင်းကြောင့် တွင်းတူးခြင်း၊ သစ်ပင်တက်ခြင်းနှင့် မညီ ညာသော ကျောက်တောင်များပေါ်တွင် သွားလာခြင်းများကိုပြုလုပ်နိုင်သည်
တိရစ္ဆာန်ရုံများရှိ ဝက်ဝံများသည် ဆောင်းခိုလေ့မရှိကြချေ
သို့သော် ဝက်ဝံရိုင်းများကား နွေးသောဒေသများ၌ပင် အစာသာ တစ်နှစ်ပတ်လုံးပေါများလျှင် တစ်နှစ်တွင် နှစ်လမှ ခြောက်လတိုင်အောင် ဆောင်းခိုလေ့ရှိကြသည်
ဆောင်းရာသီ နီးလာသောအခါတွင် ဝက်ဝံသည် ဆောင်းတွင်း၌ နေထိုင်ရန်သင့်လျော်မည့်နေရာကို ရွေးချယ်လေတော့သည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် လဲနေသော သစ်ပင်ရင်းရှိ အမြစ်များ၏ အောက်ဘက်တွင်းကို ရွေးချယ်၍ တစ်ခါတစ်ရံတွင် သစ်ပင်ရှိအခေါင်းကို ရွေးချယ်တတ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ သင့်လျော်မည့်နေရာတစ်ခုကို ရွေးချယ်ပြီးလျှင် တွင်းတူးလေ့ရှိသည်
တွင်းတူးပြီးသောအခါတွင် အတွင်းသို့ဝင်ပြီးလျှင် ကိုယ်ကို သစ်ရွက်များ၊ မြက်များ သို့မဟုတ် မြေမှုန့်များဖြင့်ဖုံး၍ နေလေ့ရှိ၍ အသက်ရှူနိုင်ရန်အပေါက်သာ ချန်ထားလေ့ရှိသည်
ထိုသို့နေသောအခါတွင် အစဉ်သဖြင့်ကား အိပ်၍မနေချေ
အစာနှင့် ရေကိုသာ လုံးဝရှောင်ကြဉ်၍ နေလေသည်
ထိုသို့ ငြိမ်သက်စွာနေစဉ်အတွင်း ဇန်နဝါရီလ သို့မဟုတ် ဖေဖော်ဝါရီလ၌ ဝက်ဝံမသည် သားငယ်များကိုမွေးဖွားလေ့ရှိသည်
ဝက်ဝံကလေးများကိုမွေးဖွားရာတွင် များသောအားဖြင့် နှစ်ကောင်သာ မွေးလေ့ရှိသည်
မွေးစဝက်ဝံကလေးများသည် သေးငယ်ကြပြီးလျှင် ဝက်ဝံကြီးများနှင့် လုံးဝ မတူကြချေ
အမွှေးများမှာလည်း မရှိသလောက်ဖြစ်၍ မိခင်ဖြစ်သော ဝက်ဝံမကြီး၏ အပြုအစု အစောင့်အရှောက်ကို လအတော်ကြာသည် အထိခံယူကြရသည်
မိခင်ဖြစ်သော ဝက်ဝံမကလည်း သားငယ်များအား အသက်ကို ပဓာနမထားဘဲ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပေးလေသည်
ဝက်ဝံကို သားစားကောင်ဟု ခွဲခြားသတ်မှတ်လေ့ ရှိသော်လည်း ဝက်ဝံအများအပြားသည် ဟင်းရွက်ဟင်းသီးများကို များသောအားဖြင့် စား၍ နေလေ့ရှိကြသည်
ဝက်ဝံသည် ပျားရည်ကို လွန်စွာကြိုက်နှစ်သက် လေသည်
ခြများနှင့် ပရွက်ဆိတ် များကိုလည်းကြိုက်နှစ်သက်ကြသည်
ဝက်ဝံသည် အမှန်အားဖြင့် ဥဿုံစားကောင် ဖြစ်သည့်အတိုင်း မြက်၊ ကောက်နှံ၊ သစ်မြစ်၊ ခွံမာသီး၊ သစ်သီး၊ ဗယ်ရီသီး၊ ပိုးကောင်၊ ဖား၊ မြွေ၊ ကြွက်၊ ခရု၊ ပက်ကျိ၊ ကြက်ဥ၊ ငှက်ဥ၊ ငါးနှင့် ငှက်များကို စားသောက်လေသည်
ထို့ ပြင်ဖမ်း၍ရသမျှနှင့် ကောင်းမွန်သေးသော ရသမျှသားကောင် အသေးများကိုလည်း စားသောက်လေသည်
မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့ရသော ဝက်ဝံမျိုးများအနက် ဝက်ဝံမည်းသည် ဝက်ဝံမျိုးတွင် အတွေ့ရအများဆုံးအမျိုးဖြစ်သည်
တိရစ္ဆာန်ရုံများတွင် ထိုဝက်ဝံမျိုးကိုထားလေ့ရှိကြသည်
ဘေးအန္တရာယ်မကင်းဟု ဆိုကြသော်လည်း လူတို့သည် ထိုဝက်ဝံမည်းမျိုးကလေးများကို ချစ်စနိုးတိရစ္ဆာန်အဖြစ် မွေးမြူလေ့ရှိကြသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် ကတတ်၊ ကင်းမြီးကောက်ထောင်တတ် ၊ ဖင်ချ၍ထိုင်တတ်ရုံမက လူကဲ့သို့ လက်များကို ဆန့်တန်းကာ အစာကို တောင်းတက်လေသည်
ဆောင်းရာသီ၌ ဝက်ဝံမည်း၏ အမွှေးများသည် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ဘေးဖြစ်စေနိုင်မည့် အသံနှင့်အနံ့ကို ကြားရရုံမျှနှင့် ဝက်ဝံမည်းကို မတွေ့နိုင်တော့ချေ
တောကျွမ်းကျင်သည့် မုဆိုးသည်ပင် ဝက်ဝံမည်းမျိုးကို ရိုင်ဖယ်သေနတ်နှင့် ပစ်နိုင်အောင် ရှာရန်ခဲယဉ်းလေသည်
ဝက်ဝံမည်းသည် ပေါင် ၅ဝဝ နှင့် ပေါင် ၅ဝဝ ကျော်အထိ ကြီးနိုင်သော်လည်း များသောအားဖြင့် ထိုမျှမကြီးချေ
ဂရစ်ဇလီ ဝက်ဝံခေါ် မွဲပြာရောင်ရှိသည့် ဝက်ဝံမျိုးကိုလည်း မြောက်အမေရိကတိုက်တွင် တွေ့နိုင်သေးသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် အထက်ဖော်ပြပါ ဝက်ဝံမည်းခန့်သာကြီးလေ့ရှိသည်
သို့သော် ဆယ်ပေ အထိကြီးသော ဂရစ်ဇလီဝက်ဝံမျိုးကို တွေ့ရပြီးလျှင် ထိုဝက်ဝံသည် ပေါင်ပေါင်း ၁၅ဝဝ အထိပင်လေးသည်ကိုတွေ့ရလေသည်
ထိုဝက်ဝံကြီးသည် မြင်းကလေးများနှင့် ကျွဲနွားများကိုပင် သယ်ဆောင်သွားနိုင်လေသည်
အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ အင်ဒီးယန်းခေါ် တိုင်းရင်းသားများသည် ထိုဝက်ဝံမျိုးကို လွန်စွာကြောက်ရွံကြလေသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် ဝက်ဝံမည်းမျိုးထက်ပို၍ ဉာဏ်ရှိပြီးလျှင် ဒဏ်ရာရသောအခါ၌ဖြစ်စေ၊ အကျဉ်းအကြပ်တွေ့သောအခါ၌ဖြစ်စေ လွန်စွာကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလေသည်
အလာစကာဝက်ဝံညိုမျိုးကို အလာစကာ ကျွန်းဆွယ်တွင်သာတွေ့ နိုင်သည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် ဝက်ဝံမျိုးတွင်သာ အကြီးဆုံးမဟုတ်သေး၊ ကုန်းပေါ်ရှိ သားစားတိရစ္ဆာန်များတွင်လည်း အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးရှိကြောင်းကို ၁၈၉၈ ခုနှစ်မတိုင်မီကမသိခဲ့ကြချေ
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် လူကို ကြောက်တတ်ပြီးလျှင် ဝေးရာသို့ ရှောင်သွားတတ်သည်
သို့သော် ဒဏ်ရာရလျှင်ဖြစ်စေ၊ လူနှင့်နီးနီးကပ်ကပ်တွေ့ရသောအခါမျိုးတွင်ဖြစ်စေ၊ လူကို ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခိုက်တတ်လေသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် တိရစ္ဆာန်ငယ်ကလေးများနှင့် ကြွက်များကို ရှာဖွေခြင်းဖြင့် အချိန်ကုန်လွန်စေတတ်သည်
ကြွက်များကို ယင်းတို့၏ တွင်းများကို တူး၍ဖမ်းယူလေ့ရှိသည်
ငါးများအုရန် မြစ်အတွင်းမှတက်လာကြသောအခါ ငါးများကိုဖမ်း၍ စားသောက်သည်
နွေရာသီအလယ်နှင့် ဆောင်းကူးရာသီအတွင်း၌မူ ကျွဲ၊ နွားများကဲ့သို့ မြက်များကိုစားသောက်လေသည်
အာရှတိုက်တွင် အီရန်နိုင်ငံမှ ဂျပန်ကျွန်းများအထိ ဟိမဝန္တာ ဝက်ဝံမျိုးကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် အရွယ်၊ အရောင်နှင့် အလေ့အကျင့်များတွင် ဝက်ဝံမည်းမျိုးနှင့် တူလေသည်
ဥရောပတိုက်ရှိ ဝက်ဝံညိုမျိုးသည် ဂရစ်ဇလီဝက်ဝံမျိုးနှင့်တူ၍ ဝက်ဝံမည်းမျိုးထက်ပို၍ကြီးသည်
ထို့ပြင် ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် လူအဖို့ အခြားဝက်ဝံမျိုးများထက်ပို၍ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းလေသည်
သို့သော် ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် အမျက်ထွက်သောအခါမျိုးနှင့် လွန်စွာဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသောအခါမျိုးတို့တွင်သာ လူကိုရန်မူတက်လေသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် နွားတစ်ကောင်ကိုသတ်ပြီးလျှင် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့်ကိုင်ကာ ချောင်းငယ်တစ်ခုကို ဖြတ်ကျော်၍သွားနိုင်သဖြင့် ယင်း၏အင်အားသည် မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင်ပင်ကြီးမားလေသည်
ထို့ပြင် တွင်းတစ်တွင်းမှပေါင် ၆ဝဝ လေးသော သမင်တစ်ကောင်ကို ပေပေါင်းသုံးလေးထောင်ခန့်ဝေးသည်အထိ ဆွဲသွားနိုင်သည်ကိုလည်း တွေ့ရလေသည်
မလ္လာယုကျွန်းဆွယ်နှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများအနက် ကျွန်းကြီးများတွင် တွေ့ရသောဝက်ဝံမျိုးကို မလ္လာယုဝက်ဝံမျိုး၊ သို့မဟုတ် ပျားရည် ဝက်ဝံမျိုးဟုခေါ်သည်
ထိုသို့ခေါ်ခြင်းမှာ ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် ပျားရည်ကို လွန်စွာနှစ်ခြိုက်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ထိုဝက်ဝံမျိုး၌ အလွန်ရှည်လျားပြီးလျှင် ပျော့ပျောင်းသည့်လျှာရှိသည်
ထိုလျှာရှည်ကြီးဖြင့် သစ်ခေါင်းများအတွင်းရှိ ပျားသလက်များကိုဆွဲယူ၍ စားလေ့ရှိသည်
ထိုဝက်ဝံမျိုးသည် ဟိမဝန္တာဝက်ဝံမျိုးထက် ပို၍သေးငယ်သည်
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိဝက်ဝံမျိုးတွင် ပတ်ဝန်းကျင်အရောင်နှင့် ကိုက်ညီသော အဖြူရောင်အမွှေးများရှိသည်
ထိုဝက်ဝံများ၌ အမွှေးများသည် နေရာအနှံ့အပြားတွင်ရှိကြလေသည်
ထိုဒေသနေဝက်ဝံဖိုသည် ရှည်လျားသောဆောင်းရာသီညဉ့်များ၌ အစာကိုလိုက်လံရှာဖွေ၍နေလေသည်
ငါး၊ ပင်လယ်ဖျံ၊ ဝါးလရပ်ဖျံနှင့် ရရာအစာများကိုစားသောက်လေသည်
အစာရှာ၍မရနိုင်သည့်အဆုံးတွင် လူကိုပင်သတ်စားလေ့ရှိသည်
အက်စကီးမိုးလူမျိုးအမြောက်အမြားသည် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသရှိဝက်ဝံများ၏ အသတ်အဖြတ် အစားအသောက်ကို ခံကြရလေသည်
အစာပေါများသော နွေရာသီ၌မူ ဝက်ဝံသည် လူကို သူ့ကိုယ်သူကာကွယ်ရန်မှတစ်ပါး မတိုက်ခိုက်ချေ
ထိုဒေသနေဝက်ဝံမများကမူ ဆောင်းရာသီ၌ဆောင်းခိုကြလေသည်
ထိုသို့ ဆောင်းခိုရာ၌ ရေခဲအောက်ရှိတွင်းကို အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ထိုအခါ၌ ဝက်ဝံမသည် သားငယ်များကိုမွေးဖွားလေသည်
ရေခဲများ အရည်ပျော်သွားသောအခါတွင် ဝက်ဝံကလေးများကို ပထမစ၍အပြင်သို့ထွက်စေသည်
ထိုအခါသည် ထိုဒေသ၌ အလွန်အေးသည်မှာမှန်၏
သို့သော် ထိုအချိန်တွင် ဝက်ဝံကလေးများ၌ အမွှေးထူများရှိနေလေပြီ
မိခင်ဖြစ်သော ဝက်ဝံမသည် ထိုအခါ၌ ဆောင်းရာသီက အစာမစားရသဖြင့်ပိန်ကြုံ၍နေလေ ပြီ
ထိုသို့ကြုံလှီ၍ပင် နေသော်လည်းမိခင်ဖြစ်သည့်အလျောက် သားငယ်များ အားနို့ချိုကို တိုက်ကျွေးလျက်ပင်ရှိသေးသည်
ထို့ပြင်ရသမျှသော အစာများကိုလည်း မိမိစားသည်ထက် သားငယ်များအား ခွဲဝေ၍ပေးသည်က များလေသည်
ထို့နောက် မကြာမီအတွင်းတွင် မိခင်ဝက်ဝံမသည် သားငယ်များအား အစာရှာနည်းကိုသင်ကြားပေးသည်
ရေခဲပြင်ပေါ်၌ ပင်လယ်ဖျံများရှိရာသို့ မည်ကဲ့သို့ချောင်းမြောင်း၍သွားရပုံနှင့် နွေကူးရာသီ၌ ကျောက်ဆောင်များသို့ ဥ အုရန်လာကြသော ငှက်အုပ်ကြီးများအား မည်ကဲ့သို့လက်ဝါးဖြင့် ရိုက်ပုတ်ရပုံများကို သင်ကြား၍ပေးသည်
ထိုမျှမကသေး ၊ရေခဲတစ်မျှ အေးလှသောရေတွင် ရေချိုးရန်ကိုလည်း သင်ကြားပေးသေးသည်
ရေထဲသို့ ဆင်းရန်ငြင်းဆန်နေသော ဝက်ဝံငယ်အားလက်ဖြင့်ရိုက်တန်ရိုက်၊ ရေထဲသို့ တွန်းချတန်တွန်းချပြီးလျှင် ရဲရင့်လာစေသည်
ကြောက်ရွံ့သော ဝက်ဝံငယ်ကိုမူ ရေထဲသို့ ချပြီးလျှင် ကမ်းနှင့်အတော်ဝေးဝေးသို့ ဆွဲခေါ်သွားလေ့ရှိသည်
ထိုအခါမျိုးတွင် ဝက်ဝံငယ်ကလေးသည် မိခင်၏အမြီးကို သူ၏သွားများ ဖြင့်ကိုက်ကာ ပါသွားလေ့ရှိသည်
ထိုနည်းဖြင့် ဝက်ဝံငယ်များအား ကိုယ့်ဝမ်းကိုယ်ကျောင်းနိုင်စေရန် သင်ကြားပေးသည်မှာ ဝက်ဝံငယ်ကလေးများကြီးပြင်းလာ၍ ကိုယ်တိုင်အစာရှာထွက်နိုင်သည်အထိ ဖြစ်လေသည်
ဖခင်ဖြစ်သော ဝက်ဝံဖိုကမူ သားသမီးဖြစ်သော ဝက်ဝံငယ် ကလေးများအား ဂရုစိုက်လေ့မရှိချေ
ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဝက်ဝံသည် အာဆီဒီးမျိုးရင်း၌ ပါဝင်လေသည်
သခွတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ စည်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စည်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၄ ဦး၊ မ ၁၃၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဇွန်းဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dazundam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ ဒဇွန်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဇွန်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈ ဦး၊ မ ၁၃၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
နဂါးဗွက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarbwet)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယာကြီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ခွေးမြှုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွေးမြှုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၄ ဦး၊ မ ၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ချောင်ရွာ၊ ကပ်ခို
ငဝေ (အိမ်ရှေ့မင်း)ရွာ
ဝက်ကျိန်း (မြို)ရွာ၊ ဝက်ကျိန်း
ငဆင်ပုန်းရွာ၊ ပင်ကပ်ချောင်း
ပြင်သစ်သမ္မတများအနက် အသက်အငယ်ဆုံး တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုဗလင်မြို့၌ ၁၉၂၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင်သည် အစိုးရအရာရှိ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဒုတိယက မ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အထက်တန်းကျောင်းသား ဘဝက ပြင်သစ်နိုင်ငံအား ဖက်ဆစ်ဂျာမန်တို့ စိုးမိုးမှုမှ လွတ် မြောက်ရန် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ပြင်သစ် တပ်မတော် ပြန်ဖွဲ့ပြီးသောအခါ တပ်မတော်ထဲဝင်၍ ဗာဂန်ဒီနှင့် အယ်လဆေး တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် တပ်မှ ထွက်သောအခါ စက်မှုလက်မှု ကျောင်းနှင့် အမျိုးသားအုပ်ချုပ်ရေး ပညာကျောင်းတို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ကြားသည်
ယင်းကျောင်းတို့မှ အောင်မြင်ပြီးသောအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာရေး ဌာနတွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးဝန် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၆-၅၈ ခုနှစ် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံ၍ အမတ်ဖြစ်လာသည်
သမ္မတ ဒီဂိုးလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် လက်ထောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်၎င်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ရလေသည်
ဂစ္စကတ်-ဒင်စတိုင်းသည် ၁၉၅၆၊ ၁၉၅၇၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်များတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ ပြင်သစ် အစိုးရအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရလေသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုးက အစိုးရသစ် ပြန်၍ ဖွဲစည်းသောအခါ ဂစ္စကတ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် သည်
ထိုနှစ် ဇွန်လတွင် လွတ်လပ်သော အမျိုးသား ရီပတ်ဗလစ်ကန် ပါတီကို တည်ထောင်သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုး ပြည်သူ့ဆန္ဒ ခံယူပွဲ၌ အရေးနိမ့်၍ သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ ၁၉၆၂-၆၈ ခုအထိ ဒီဂိုး၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သူ ပွန်ပီဒိုသည် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်
သမ္မတပွန်ပီဒို၏ လက်ထက်တွင်လည်း ဂစ္စကတ်သည် စီပွားရေးရာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
သမ္မတကြီး ပွန်ပီဒိုသည် သက်တမ်းမစေ့မီ ၁၉၇၄ ခု ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ထိုအခါ သမ္မတရာထူးအတွက် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဖရန်ဆွာ မစတာရင်းနှင့် ဂစ္စကတ်သည် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံသည်
ဂစ္စကတ်သည် ဒီဂိုး၏ ဘက်တော်သားများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ မစ်တာရင်းအား မဲအနည်းငယ် ဖြင့် ကပ်၍ အနိုင်ရရှိပြီး ၁၉၇၄ ခု မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
ဂစ္စဂတ်သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို လက်ခံသည်
သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည့် သက်တမ်းအတွင်း ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပြောင်းလဲခဲ့သည်
သမ္မတဖြစ်စဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော ချီရက်အား ၁၉၇၆ ခု ဩဂုတ်လတွင် နုတ်ထွက်စေခဲ့ပြီး ရေမွန်ဗားအား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ် ဆောင်ရွက်စေသည်
၁၉၇၇ ခု မတ်လတွင် ရေမွန်ဗားအား အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့စည်းစေခဲ့သည်
ဂစ္စကတ်- ဒက်စတိုင်းသည် အင်အားမသေးသော အတိုက်အခံများကို ရင်ဆိုင်လျက် သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
သူသည် ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် COVID-19 ေနာက်ဆက်တွဲရောဂါများကြောင့် အသက် ၉၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်
ကကရိုရွာ၊ ဆားချက်
ထန်းငယ်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanngetaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ သမားတော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမားတော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၉၂ ဦး၊ မ ၅၂၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၅၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (အင်္ဂလိပ်: State Law and Order Restoration Council၊ အတို​ကောက်: SLORC (သို့) နဝတ၊ အရပ်သားအခေါ်: ငြိမ်ပိ) သည် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ၏ တစ်ပါတီအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး နိုင်ငံတော်အာဏာကို သိမ်းယူခဲ့သော တပ်မတော်ကဖွဲ့စည်းသည့် နိုင်ငံတော်၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဖြစ်သည်
၁၉၈၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကိုသိမ်းယူကာ ဗဟိုအာဏာပိုင်အဖွဲ့များဖြစ်သော ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၊ ဝန်ကြီးအဖွဲ့၊ပြည်သူ့တရားသူကြီးအဖွဲ့၊ပြည်သူ့ဥပဒေအကျိုးဆောင်အဖွဲ့၊ပြည်သူ့လုပ်ငန်းစစ်ဆေးရေးအဖွဲ့တို့ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
အခြားသော အာဏာပိုင်အဖွဲ့များဖြစ်သော ပြည်နယ်တိုင်းရပ်ကွက်ကျေးရွာ ပြည်သူ့ကောင်စီများကိုလည်း ဖျက်သိမ်းကာ ဒုဝန်ကြီးများကို တာဝန်မှ ရပ်စဲခဲ့သည်
ထို့နောက် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်၊ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့်တို့ကဆောင်ရွက်ပြီး ၁၉ဦးပါဝင်သော နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၈၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၃ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ၏ အမည်ကို ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံအဖြစ်မှ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် နဝတကို နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ) အဖြစ် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၄ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီ၊ ဝန်ကြီးအဖွဲ့ စသည့် ဗဟိုအာဏာပိုင်အဖွဲ့များအခြား အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများဖြင့် နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်သည်
နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူအပြီးနောက် ပါတီဥက္ကဋ္ဌ နိုင်ငံတော်အကြီးအကဲအဖြစ် ဆက်လက်၍ အုပ်ချုပ်ရေးကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ပါတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် နိုင်ငံတော်သမ္မတအဖြစ် ဦးစိန်လွင်က ၁၆ရက်ခန့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒေါက်တာမောင်မောင်က ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်
စက်တင်ဘာလ ၁၈ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ရေးဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်က နိုင်ငံတော်အာဏာကိုသိမ်းယူကာ နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး နိုင်ငံတော်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စက်တင်ဘာ ၁၈ရက်​နေ့ ည​နေ ၄နာရီအချိန်တွင် တပ်မ​တော်မှ နိုင်ငံ​တော်အာဏာအရပ်ရပ်ကို ထိန်းသိမ်း​ကြောင်း ရုပ်မြင်သံကြားမှတစ်​ဆင့်​ကြေညာခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းအပြီးတွင် ဖြုတ်ချခံခဲ့ရသည့် အစိုးရအဖွဲ့မှ မည်သူ့ကိုမျှအ​ရေးယူခြင်းမရှိ​ခဲ့​​ပေ
ထိုစဉ်က နဝတ အစိုးရအဖွဲ့မှ တာဝန်ယူပြီးသည်နှင့်တပြိုင်နက် ၎င်းတို့၏ တာဝန်ကြီး (၄)ရပ်ကို ကမ္ဘာသိ ကြေညာခဲ့ရာတွင် ပါတီစုံအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပါဝင်ခဲ့သည်
တစ်ဆက်တည်း နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်း ဥပဒေကို ၁၉၈၈-ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ (၂၇)ရက်နေ့တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
နဝတအနေဖြင့် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ရန်ကုန်၊မန္တလေယအပါအဝင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ သပိတ်စခန်းများကို ဖြိုခွဲခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်ကမူ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ၁၅ဦးသာသေဆုံးခဲ့ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၈၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၈ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းလိုက်သော နဝတအဖွဲ့ဝင်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
၁၉၉၂ခုနှစ်တွင် တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့ဝင်များနဝတသည် ၎င်းတို့၏ တာဝန်ကြီး၄ရပ်အတိုင်း ၁၉၉၀ပြည့်နှစ် မေလ ၂၇ရက်နေ့တွင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပပေးခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးပါတီပေါင်း (၂၃၅)ခု ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ အပြတ်အသတ်အနိုင်ရခဲ့သည်
သို့သော် နဝတ၏ ကြေညာချက် ၁၉၀ကို ကြေညာခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲရလဒ်မှာလည်း ပျက်ပြယ်ခဲ့ရသည်
နဝတဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်သည် ၁၉၉၀ပြည့်နှစ်မတ်လ ၂၇ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီးရာထူးကို ရယူခဲ့သည်
၁၉၉၂ခုနှစ် ဧပြီ ၂၃ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးမကောင်းသည့် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ရာထူးမှ ရုတ်တရက် အနားယူသွားသည်
၁၉၉၇ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ရက်နေ့တွင် နဝတမှ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (နအဖ)အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် နအဖ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွန့်ကို ဖမ်းဆီးပြီး ရာထူးမှ ဖယ်ရှားလိုက်သည်
နဝတ-နအဖအဖြစ် ပြောင်းလဲလာသော အာဏာသိမ်းအဖွဲ့သည် ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် အခြေခံဥပဒေအသစ်အရ ဖွဲ့စည်းသော ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ကို အာဏာလွှဲပြောင်းပေးပြီးနောက် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၁၃၅၂ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၆) ရက်၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၇) ရက်၁
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် လုံးလွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်အတွင်း အရေးအခင်းများဖြစ်ပေါ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတော်တဝှမ်းလုံးတွင် အခြေအနေအရပ်ရပ် ယိုယွင်းပျက်ပြားခဲ့သည်
ထိုသို့ယိုယွင်းပျက်ပြားခဲ့သည့် အခြေအနေအရပ်ရပ်ကို အချိန်မီထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အတွက် ပြည်သူပြည်သားအားလုံးအကျိုးငှာ တပ်မတော်က နိုင်ငံတော်အာဏာအရပ်ရက်ကို လုံးဝတာဝန်ယူခဲ့သည်
ပြည်သူ့လွှတ်တော်အပါအဝင် နိုင်ငံတော် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းများကို ဖျက်သိမ်းလျက် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းကာ တာဝန်ကြီး (၄) ရပ်ကို ဆောင်ရွက်မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာပြီး နိုင်ငံတော်၏အရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်အတွင်း ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး၊ တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးနှင့် နယ်မြေအေးချမ်း သာယာရေးတို့ကို ထိရောက်စွာ ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် လိုအပ်သော ဥပဒေ၊ အမိန့်၊ ကြေညာချက်၊ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာ တည်သော အမိန့်များကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ပြည်သူများ၏ စားဝတ်နေရေးချောင်လည်စေရန် ပုဂ္ဂလိက၊ သမဝါယမနှင့် ဖက်ဆစ်လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်စေရန် အတွက် အဟန့်အတား ဖြစ်စေသော ဥပဒေများကို ပယ်ဖျက်ပြီး လိုအပ်သောဥပဒေ၊ အမိန့်ညွှန်ကြားချက်၊ ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သော အမိန့်များကိုလည်း ထုတ်ပြန်လျက် လက်တွေ့ အကောင်အထည် ဖော်ဆောင်လျက် ရှိသည်
ထို့ပြင် နိုင်ငံတော်၏ ရေရှည် အကျိုးစီးပွားကို မျှော်မှန်း၍ လုပ်ဆောင်သင့်သည် များကိုလည်း လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတဝန်းလုံးတွင် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်မှု လုံခြုံ ချောမွေ့စေရန်နှင့် တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ဆောင်ရွက်သင့်သည် များကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် မည်သည့်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကိုမျှ လိုက်နာကျင့်သုံးသော အဖွဲ့အစည်း မဟုတ်ဘဲ နိုင်ငံတော်ကို မာရှယ်လော (Martial Law) ဖြင့် အုပ်ချုပ်နေသော အဖွဲ့အစည်းဖြစ်ကြောင်း၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ် ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေး အဖွဲ့ အစိုးရသည် စစ်အစိုးရအဖြစ် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိကြောင်းနှင့် ကုလသမဂ္ဂ အပါအဝင် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးမှ လက်ခံထားသည့် အစိုးရဖြစ်ကြောင်း အားလုံး အသိပင်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် လွတ်လပ်၍တက်ကြွသော နိုင်ငံခြားဝါဒများကို ကျင့်သုံးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး နိုင်ငံအသီးသီးနှင့် ချစ်ကြည်စွာဆက်ဆံလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံအချင်းချင်း သံတမန်ဆက်ဆံရေး တိုးတက်ကောင်းမွန်စေရန် မြန်မာနိုင်ငံရှိ မည်သည့်သံရုံးကိုမျှ ယခုအချိန်အထိ ပိတ်ပင်ခြင်းမရှိဘဲ ဆက်လက်ထားရှိခွင့်ပြုပြီး ပုံမှန် ဆက်ဆံနေသည့်နည်းတူ နိုင်ငံခြား တိုင်းပြည်များတွင် မြန်မာသံရုံး များကိုလည်း ရုပ်သိမ်းခြင်းမပြုပဲ ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ထားရှိကာ ပုံမှန်ဆက်ဆံလျက်ရှိသည့်အပြင် ယခင်က သံရုံးမရှိခဲ့သော နိုင်ငံတနိုင်ငံတွင် အသစ်တရုံးတိုးချဲ့ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးကိစ္စရပ်များနှင့် ကုလသမဂ္ဂ ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းတာဝန်များ ဆောင်ရွက်ရာတွင် ကုလသမဂ္ဂဆိုင်ရာမြန်မာသံရုံးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒများကို တိကျစွာ လိုက်နာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် ငြိမ်းချမ်းစွာ အတူ ယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေးမူနှင့်အညီ လိုက်နာ ကျင့်သုံး လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံသည် မိမိ၏ လွတ်လပ်မှုကို ထိန်းသိမ်းကာကွယ်လျက် မိမိ၏ပြည်တွင်းရေးတွင် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်းများကိုလည်း ကုလသမဂ္ဂ ပဋိညာဉ်စာတမ်းနှင့်အညီ လိုက်နာကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်ဆံရေးပျက်ပြားစေမှုကို ရှောင်ရှားရန် သံတမန်အချို့၏ သံတမန်ကျင့်ဝတ် ဖောက်ဖျက်မှုများ ကိုလည်း သဘောထားကြီးစွာဖြင့် သံတမန်အမည်နှင့် နိုင်ငံအမည်များကို ထုတ်ဖော်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိတို့ပြည်တွင်းရေးတွင် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခြင်းမပြုရန် အကြိမ်ကြိမ်ပြောကြားခဲ့သည်
ထို့အပြင် သံတမန် နည်းလမ်းများနှင့် အညီ သက်ဆိုင်ရာ သံရုံးများသို့လည်း အကြောင်းကြားခဲ့သည်
ယင်းသို့ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် နိုင်ငံအချင်းချင်း၊ အစိုးရ အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေး ပျက်ပြားစေမည့် ကိစ္စရပ်များကို ရှောင်ရှားနိုင်ခဲ့သောကြောင့် ယနေ့အထိ မည်သည့်ပြဿနာမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ
သံတမန် အချို့၏ လုပ်ရပ်ကြောင့် မိမိတို့ အစိုးရအပေါ် အထင်အမြင် လွဲမှားမှုများကိုလည်း သဘောထားကြီးစွာထား၍ သံတမန်နည်းဖြင့်သာ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် နိုင်ငံတော်၏တာဝန်ကို ယူခဲ့ရသည့်အချိန်မှစ၍ ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှုမပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တံ့ခိုင်မြဲရေးတို့ကို စွဲမြဲစွာကိုင်စွဲ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
တဖက်တွင်လည်း လက်နက်စွဲကိုင် ဆူပူသောင်းကျန်းသူမျိုးစုံကို တပ်မတော်သားများ၏ အသက်၊ သွေး၊ ချွေး မြောက်မြားစွာပေးလှူလျက် ထိုးစစ်ကြီးများဖြင့် ချေမှုန်းခဲ့သည်မှာ အားလုံးအသိပင်ဖြစ်သည်
တပ်မတော်သည် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းမဟုတ်သဖြင့် ဆူပူသောင်းကျန်းသူများနှင့် နိုင်ငံရေးနည်းအရ စေ့စပ်ဆွေးနွေးခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းမရှိပါ
သို့ရာတွင် လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ကို စွန့်လွှတ်၍ အလင်းဝင်လာသူများကိုမူ ကောင်းမွန်စွာလက်ခံကြို ဆို၍ ပြန်လည်နေရာချထားခြင်းလုပ်ငန်းများကို အဖွဲ့အစည်းဖြင့် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည်နိုင်ငံရေးအစိုးရမဟုတ်သဖြင့် မည်သည့်လက်နက်ကိုင် သောင်းကျန်းသူအဖွဲ့အစည်းနှင့်မျှ နိုင်ငံရေးနည်းအရစေ့စပ်ဆွေးနွေးခြင်းပြုရန် အကြောင်းမရှိပေ
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပနိုင်ရန် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေးကော်မရှင်ကိုပြဋ္ဌာန်းလျက် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲဝင်လိုသော နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်နိုင်ရန် နိုင်ငံရေးပါတီများမှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
ထို့အပြင် လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသော ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ရန် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်
ပြည်သူ့လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲဥပဒေ ပုဒ်မ (၃) တွင် "လွှတ်တော်ကို မဲဆန္ဒနယ်များမှ ဤဥပဒေနှင့်အညီ ရွေးကောက်တင်မြှောက်လိုက်သော လွှတ်တော်ကို်ယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းရမည်" ဟူ၍ ပြဋ္ဌာန်းပါရှိသည်
ယင်းပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့်အညီ လွှတ်တော်ခေါ်ယူဖွဲ့စည်းခြင်းကို နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့က ဆောင်ရွက်ပေးမည်
ထို့သို့လွှတ်တော်ခေါ်ယူနိုင်ရေးအတွက် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေးကော်မရှင်က ဆောင်ရွက်ရန်ကိစရပ်များ၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကိုယ်စားလှယ်အရွေးခံရသည့် ပါတီများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အရွေးခံရသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များက ဆောင်ရွက်ရန်ကိစ္စရပ်များကို ဥပဒေ၊နည်းဥပဒေများနှင့်အညီဆောင်ရွက်ထားကြရန် အခါအားလျော်စွာ သတင်းထုတ်ပြန်ရေးအဖွဲ့က ရှင်းလင်းခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ယနေ့ ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် လွှတ်တော်ခေါ်ယူရေး၊ အာဏာလွဲပြောင်းရေးကိစ္စများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စာစောင်များထုတ်ဝေနေခြင်း၊ ဆွေးနွေးငြင်းခုံခြင်း၊ ပြည်ပအသံလွှင့်ဌာနများမှ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြလုပ်ခြင်း၊ သွေးထိုးလှုံ့ဆော်ခြင်း၊ တရားမဝင် စာရွက်စာတမ်းများထုတ်ဝေခြင်းများ ပြုလုပ်နေကြသည်
လွှတ်တော်ခေါ်ယူရေးနှင့် ပတ်သက်၍ အထက်တွင်ရှင်းလင်းဖော်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
အာဏာလွှဲပြောင်းရေး ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌက တိုင်းမှူးများ၊ တပ်မမှူးများ၊ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌများအား အခါအားလျော်စွာ ပြောကြားခဲ့သည့် မိန့်ခွန်းများတွင် ညွှန်ပြခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူး (၁) အနေဖြင့်" လည်း ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသည့် (၁၀၀) ကြိမ်မြောက် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲ၌ တိတိလင်းလင်း ပြောဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတရပ်သည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်တရပ် ပေါ်ပေါက်လာရုံဖြင့် ဥပဒေပြုမှုအာဏာ၊စီမံခန့်ခွဲမှုအာဏာနှင့် တရားစီရင်မှုအာဏာဟူသော အချုပ်အခြာအာဏာ (၃) ရပ်ကို အလိုအလျောက်မရရှိပဲ အခြေခံဥပဒေတရပ်အပေါ် အခြေပြု၍သာရယူနိုင်ကြောင်း အထူးရှင်းလင်းရန်လိုမည်မဟုတ်ပါ
၁၉၄၇ ခုနှစ်ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ (၂၄) ရက်နေ့တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်ကလက်ခံ၍ ဥပဒေအဖြစ်အတည်ပြုခဲ့သည်
သို့သော် ထိုအခြေခံဥပဒေအာဏာတည်ပြီး အမှန်တကယ်အကျိုးသက်ရောက်သည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံသည် လုံးဝလွတ်လပ်သောအချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံတော်ဖြစ်ကြောင်းကြေညာသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင်မှဖြစ်သည်ကို ဥပဒေကြောင်းအရ အထင်အရှားတွေ့နိုင်သည်
နိုင်ငံတခု၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေတရပ်သည် လွတ်လပ်ရေးမရမီ ရေးသားထားသည့်ဥပဒေနှင့်လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့်နောက်မှ ရေးသားထားသည့်ဥပဒေဟူ၍ (၂) မျိုးရှိသည်
လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ကြသည့်ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီးတွင် အချုပ်အခြာအာဏာကို လက်ဆုပ်လက်ကိုင်ရပြီးမှသာ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်ကိုခေါ်ယူ၍ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲကြသည့် အစဉ်အလာရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်မူ တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲပြီးမှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့ရသည်
ထိုသို့ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းသည် ထိုအချိန်က နိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များအနေဖြင့် ဗြိတိသျှတို့ထံမှ ငြိမ်းချမ်းသောနည်းဖြင့် လွတ်လပ်ရေးကိုအမြန်ရယူလိုသောဆန္ဒကြောင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်းမှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေကိုလေ့လာပါက လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီးနောက် ရေးဆွဲခြင်းဖြစ်ပြီး ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲဖြင့်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သော ဥပဒေဖြစ်သည်ကို မည်သူမျှငြင်းဆိုခြင်း ပြုနိုင်မည်မဟုတ်ပါ
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေသည် လွတ်လပ်ရေးမရမီရေးဆွဲသည့် ဥပဒေဖြစ်ပြီး၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးမှရေးဆွဲသည့် ဥပဒေဖြစ်ကြောင်း ကွာခြားချက်ကို အထူးသတိပြုရန်လိုသည်
ပါတီစုံဒီမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည့် နိုင်ငံရေးပါတီအများစု၏ဆန္ဒမှာ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်ရေးဆွဲရေးဖြစ်ကြောင်း၊ ယင်းတို့၏ သဘောထားကြေညာချက်များအရ သိရှိနိုင်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲစဉ်က တိုင်းရင်းသားအရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ပင်လုံညီလာခံတွင် ရှမ်း၊ ကချင်၊ ချင်း လူမျိုးစုများနှင့်သာ ဆွေးနွေးညှိုနှိုင်းခဲ့ပြီး မွန်၊ ရခိုင်စသော လူမျိုးစုများနှင့် ဆွေးနွေး ညှိုနှိုင်းမှု မရှိကြောင်း တွေ့ကြရမည်ဖြစ်သည်
ယနေ့ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးအရ နိုးကြားလာသော တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အများအပြားရှိရာ ၎င်းတို့၏ ဆန္ဒသဘောထားများကို ညှိုနှိုင်းရယူပြီး ခိုင်မာသည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်တရပ် ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းရန် အထူးလိုအပ်ကြောင်း ထင်ရှားနေသည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့သည် စစ်အစိုးရတရပ်ဖြစ်သည်နှင့်အညီ မာရှယ်လော (Martial Law) ဥပဒေကို ကိုင်စွဲကျင့်သုံးနေသည့် အစိုးရဖြစ်သည်
ထိုသို့ဖြစ်သည်နှင့်အညီ မြန်မာနိုင်ငံအား အောက်ပါအတိုင်း အာဏာ (၃) ရပ်ဖြင့် ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်
(က) ဥပဒေပြုမှုအာဏာ
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကသာ ကျင့်သုံး ပိုင်ခွင့်ရှိသည်
(ခ) စီမံခန့်ခွဲမှုအာဏာ
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကသာ ကျင့်သုံးပိုင်ခွင့် ရှိသည်
သို့ရာတွင် ယင်းအာဏာကို အစိုးရအဖွဲ့နှင့်တကွ ပြည်နယ်၊ တိုင်း၊ မြို့နယ်စု၊ မြို့နယ်၊ ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အဆင့်ဆင့်အား ခွဲဝေပေးလျက် စီမံခန့်ခွဲရေး ကိစ္စရပ်များကို စုပေါင်းခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် တာဝန်ပေး ဆောင်ရွက်စေလျက် ရှိသည်
ယင်းသို့ဆောင်ရွက်စေခြင်းမှာ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်အညီ ပေါ်ပေါက်လာမည့် အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဝန်ထမ်းများသည် ဌာနဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို နိုင်ငံရေးပါတီများနှင့် ကင်းရှင်းစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် လေ့ကျင့်ဆောင်ရွက် ပေးနေခြင်းဖြစ်သည်
(ဂ) တရားစီရင်မှုအာဏာ
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ကသာ ကျင့်သုံးပိုင်ခွင့် ရှိသည်
သို့ရာတွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပေါ်ပေါက်လာသည့် အချိန်တွင် အလေ့အကျင့်ရစေရန် သာမန်ရာဇဝတ်မှုနှင့် တရားမမှု စသည်များကို တရားရုံး အဆင့်ဆင့် ဖွဲ့စည်းပြီး စစ်ဆေးစီရင်စေလျက် ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ယနေ့အခြေအနေတွင် ပြည်သူများက ရွေးကောက်တင်မြှောက်လိုက်သော ကိုယ်စားလှယ်များသည် အနာဂတ်ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံတော်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ရေးဆွဲကြရန် တာဝန်ရှိသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်အာဏာရယူရေးအတွက် ယာယီဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေရေးဆွဲ၍ အစိုးရဖွဲ့စည်းခြင်းကို မည်သည့်နည်းနှင့်မျှ လက်ခံနိုင်မည် မဟုတ်သည့်အပြင် ထိုသို့ဆောင်ရွက်ပါက ဥပဒေနှင့်အညီ ထိရောက်စွာအရေးယူမည်ဖြစ်ကြောင်းနှင့် ပြည်သူ့ဆန္ဒနှင့်အညီ ခိုင်မာသောဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသစ်အရ ပေါ်ပေါက်လာမည့်အစိုးရတရပ် မဖွဲ့စည်းမီကြားကာလတွင် နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ အနေဖြင့်(က) ပြည်ထောင်စုမပြိုကွဲရေး၊ တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်မှု မပြိုကွဲရေး၊ အချုပ်အခြာအာဏာ တည်တဲ့ခိုင်မြဲရေးဟူသည့် အရေး (၃) ပါး
(ခ) နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ကြေညာချက်အမှတ် (၁၈၈) တွင်ပါရှိသော တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် နယ်မြေအေးချမ်းသာယာရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်မှု လုံခြုံချောမွေ့စေရေး၊ ပြည်သူများ၏စားဝတ်နေရေး ချောင်လည်စေရေးနှင့် ပါတီစုံဒီမိုကရေစီ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရေးစသည့် လုပ်ငန်းတာဝန်ကြီး (၄) ရပ်အနက် ပါတီစုံဒိမိုကရေစီအထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးတာဝန်မှအပဖြစ်သော လုပ်ငန်းတာဝန်ကြီး (၃) ရပ် နှင့်(ဂ) မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းရှိ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးအားလုံး၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက်ဆောင်ရွက်ရန် လုပ်ငန်းတာဝန်များကို အလေးဂရုပြု ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်းကြေညာလိုက်သည်
အမိန့်အရ(ပုံ) ခင်ညွန့်ဗိုလ်ချုပ်အတွင်းရေးမှူး (၁)နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီစကားရပ်များ ပြောင်းလဲသတ်မှတ်သည့် ဥပဒေရှစ်လေးလုံးအရေးအခင်း
ဆင်ဇလုပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinzaloke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဇလုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၀ ဦး၊ မ ၂၂၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
နွားတို့နှင့် အဆင်း, အသံ, ခြေရာမတူပဲ မြည်းသည် “ငါလည်း ဝန်ဆောင် နိုင်သူ, ငါလည်း ဝန်ဆောင်နိုင်သူ”ဟုဆို၍ နွားတို့၏နောက်သို့ တကောက်ကောက် လိုက်ပါနေသကဲ့သို့ ထို့အတူ အချို့သောရဟန်းသည် အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တ သိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာတို့ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်ခြင်း၌ ထက်သန်သောဆန္ဒမရှိပဲလျက် “ငါလည်း ရဟန်း, ငါလည်း ရဟန်း”ဟု ဆို၍ ရဟန်းသံဃာတော်၏နောက်သို့ တကောက်ကောက်လိုက်နေ၏၊ အဓိသီလသိက္ခာ, အဓိစိတ္တသိက္ခာ, အဓိပညာသိက္ခာတို့ကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၌ ထက်မြက်သောဆန္ဒရှိသူများ ဖြစ်ရမည်-ဟု သင်တို့ ကျင့်ရမည်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဖက်ကြမ်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetkyankone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ နန်းနိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းနိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၅ ဦး၊ မ ၁၂၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
သက္ကရာဇ်ဆိုသည်မှာ အချိန်ကာလကို အမှတ်အသားတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော စံတစ်ခုဖြစ်ပေသည်
အချိန် ၂၄-နာရီကို တစ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ရက်ပေါင်း ၃၆၅-ရက်ကို တစ်နှစ်ဟု သတ်မှတ်သည်
တစ်နှစ်ကို သက္ကရာဇ်တစ်ဟု သတ်မှတ်သည်
(၁) မဟာသက္ကရာဇ်  ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် (သီရိမဟာ မာယာဒေဝီ၏ ခမည်းတော်) ဒေဝဒဟ ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မိမိလက်ထက်၌ ရောက်ဆဲဖြစ်သော သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုကို ထိုနှစ် တပေါင်းလကွယ် စနေနေ့ အထိ ဖြိုပြီးလျှင် တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အစပြု၍ သက္ကရာဇ်တစ်ခု ထားလေသည်
ထိုသက္ကရာဇ်ကို မဟာသက္ကရာဇ်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်
ထိုအချိန်သည် မြတ်စွာဘုရား ဖွားတော်မမူမီ (၆၈)နှစ် အလိုဖြစ်သည်
ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သက်တော် (၈၀)နှင့်ပေါင်းသော မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သာ ရှိသည်
ထို ၁၄၈-နှစ်ကို ဖြိုပြီး သာသနာသက္ကရာဇ်ကို စ၍တွက်သည်
(၂) သာသနာသက္ကရာဇ်  မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂေါတမဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်
သာသနာတော် အနှစ် (၅၀⁠၀၀)ကိုလည်း ထားတော်မူခဲ့သည်
ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး လေးလအကြာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဇာတသတ် ကြီးကြပ်၍ ပထမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူပြီးနောက် သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ကို ဖြိုခွင်းပြီး သာသနာနှစ် သက္ကရာဇ်(၁)ခု ကြွင်းထားခဲ့သည်
ထိုမှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ပေါ်ပေါက်လာသည်
(၃) ကောဇာ (ဂေါဇာ)သက္ကရာဇ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ်  သရေခေတ္တရာ မင်းဆက် သုမုန္ဒရီမင်း လက်ထက် ၆၂၂ ဖြို၊ ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းလက်ထက် ၅၆၀ ဖြို၍ ရေတွက်သည်
(လက်ရှိ မြန်မာ ပြက္ခဒိန်)(၄) ခရစ်နှစ် (ဘီစီ)  ခရစ်တော် မပေါ်မီကာလ နောက်ကို ရေတွက်ရသော နှစ်များ ဖြစ်သည်
(၅) ခရစ်နှစ် (အေဒီ)  ခရစ်တော် မွေးဖွားသည့်နှစ်မှစ၍ အစဉ်အတိုင်း ရေတွက်ရသော နှစ်များ ဖြစ်သည်
(လက်ရှိ အင်္ဂလိပ် ပြက္ခဒိန်)ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် အဉ္ဇနမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး ရှိရင်းသက္ကရာဇ်(၈၆၄၇)နှစ်မှ (၈၆၄၅)နှစ်ဖြို၍ ကျန်နှစ်⁠နှစ်ကို ဘိုးတော်အဉ္ဇဇနမင်း ဖြိုကြွင်းသော အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် (မဟာသက္ကရာဇ်)အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့လေသည်
အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် အတွင်းမှာပင် ဂေါတမဘုရားရှင် သည် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ဝါခေါင်လ မှ စ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ၇- လကြာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ရှိပြီး ၁၄၈-ခုနှစ် ကို ဖြို၍ ထိုနှစ်ကို ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (သာသနာသက္ကရာဇ်) ၁- ခုနှစ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုမှတစ်ဖန် အစဉ်အဆက် သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ဆက်လက်သုံးစွဲလာခဲ့ကြရာ သာသနာ သက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင် သုမုန္ဒရီမင်းလက်ထက်တွင် ရှေးဆရာ ပညာရှိရသေ့ကြီးများ၏ နည်းအရ ဒေါ⁠ဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည် သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကိုဖြို၍ အကြွင်း ၂-နှစ်ကို ထားကာ သုမုန္ဒရီ (သရေခေတ္တရာ) သက္ကရာဇ်အဖြစ် မှတ်သားသုံးစွဲခဲ့ပြန်သည်
သုမုန္ဒရီ သက္ကရာဇ် ၅၆၂-ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပေါက္ကံပြည့်ရှင် ဆရာသင်္ဃရာဇ် ခေါ်  ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းလက်ထက် ခန်းဆပဉ္ဇာ (ခေါ်) နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်ပြန်သည်နှင့် ၅၆၂-ခုမှ ခန်းဆပဉ္ဇာ ၅၆၀-ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂-ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်
ထိုသုံးစွဲခဲ့သော ပေါက္ကံသက္ကရာဇ်များသည် ယခုအခါ မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (ဂေါဇာသက္ကရာဇ်) ဟုခေါ်သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ဟူသော မူလ အခေါ် ပျောက်သွားကာ ကောဇာ သက္ကရာဇ် (သို့) သက္ကရာဇ် ဟုသာ သုံးပါတော့သည်
သရေခေတ္တရာပြည် သုမုန္ဒရီမင်း ဖြိုသော ၆၂၂-ကို ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း လက်ထက် ဖြိုသော ၅၆ဝ နှင့် ပေါင်းလျှင် ၁⁠၁၈၂ နှစ် ရသည်
ယင်း ၁⁠၁၈၂ ကို လက်ရှိရောက်နေသော ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ထည့်ပေါင်းပါက ပထမသင်္ဂါယနာတင်ချိန်ကစခဲ့သော သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ရသည်
ယခုအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ်တို့မှာ ကွဲပြားခြားနားနေပြန်သည်
ကောဇာ သက္ကရာဇ်မှာ ၁၃၀ဝ ကျော်သာ ရှိသေးသော်လည်း သာသနာနှစ်မှာ ၂၅၀ဝ ကျော်နေပြီ ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားနေသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ပထမ သင်္ဂါယနာသော နှစ်ကို ပထမမူလ ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (၁)ခုဟု သုံးစွဲခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က သက္ကရာဇ် နှစ်မျိုး မရှိသေးချေ
သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သုမုန္ဒရီမင်းလက်ထက်တွင် ဒေါ⁠ဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုံးစွဲချိန်မှစ၍ ကောဇာနှင့် သာသနာဟူ၍ သက္ကရာဇ်(၂)မျိုး ကွဲပြားလာသည်
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကို အစဉ်အမြဲသုံးစွဲပြီး သာသနာနှစ်ကိုကား အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့်သာ သုံးစွဲလေသည်
(ထိုင်းနိုင်ငံတွင် သာသနာနှစ်ကို သက္ကရာဇ်အဖြစ် သုံးစွဲပေသည်
သာသနာနှစ် သိလိုပါက ကောဇာသက္ကရာဇ် ကို (၁⁠၁၈၂)နှစ်နှင့် ထည့်ပေါင်းလျှင် သာသနာနှစ် အမှန် ဖြစ်ပေသည်
သက္ကကောဇာ၊ တည်ပြီးခါဝယ်၊ တစ်တစ်ရှစ်နှစ်(၁⁠၁၈၂)နှောတုံလစ်က၊ တိတ်ဖြစ်သာသနာ၊ မှတ်ကြရာ၏ဟု ပညာရှိများ ညွှန်ကြားထား၏
လက်ရှိ ခရစ်နှစ် က (၆၃၈) ကို နှုတ်လျှင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ကို ရမည်
မြန်မာ ပြက္ခဒိန်နှစ် ကို (၁⁠၁၈၂) ပေါင်းပါက သာသနာနှစ် ကို ရမည်
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း ဟူသည်ကား ဂဏန်းသင်္ချာအရေအတွက်တွေ များလာသည်ကို လွယ်ကူစွာ သိမှတ်နိုင် စေရန်ရည်သန်၍ အသစ်အတို ပြုခြင်းပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော် အောက်ပါ အင်္ဂါ၃-ပါးနှင့် ညီညွတ်မှ ဖြိုအပ်သည်
ဖြိုကောင်းသည်ဟု ပညာရှိတို့တွက်ကိန်းပုံစံ ထားကြကုန်၏၊ ကံနီ အတွင်းဝန်မင်းကမူ ကိန်းခမ်းညီးအောင်ဖြိုခြင်းသာ လိုရင်းပဓာနမှတ် ဟု ဆိုလေသည်
ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၇-ခုနှင့်စား၊ အကြွင်းမဲ့ပြတ်၊ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၁၉-ခုစား၊ အကြွင်းမရှိပြတ်၊ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၉၅-ခုစား၊ အကြွင်းမရှိပြတ်
ဤ၌ သက္ကရာဇ်ကိုဖြိုသွားကြသောမင်းနှင့် ကိန်းခန်း၊ ရသေ့ရဟန်းတို့၏ အမည်များကို ရာဇဝင်၊ မဟာဝင်၊ သာသနာဝင်၊ ဆရာစဉ်တို့ မှတ်တမ်းမှ သုတေသနပြု တွေ့ရှိသမျှဖြင့် ထုတ်ပြဖြေကြားသွားပါမည်
အမှားပါဝင်က အမှန်ကို လျင်စွာရှာကြပါကုန်
(၁) အာကာရဋ္ဌမင်းလက်ထက် ကမ္ဘာဦးကာလမှစ၍ "မဟာသုဒ္ဓဝယပ္ပ"ဟူသော ပိဋက သင်္ချာနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁⁠၁၄၉၇၈၅) ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့သည်
ထိုနောက်-(၂) ကုသမင်းကြီးလက်ထက်မှာ ``နာတိမဇ္ဇလဒ္ဓံဝိယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာကိန်းခန်းနှင့် အညီသက္ကရာဇ် (၁၄၉၃၈၅၆၀)သော ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့လေသည်
၎င်းနောက်-(၃) ဘိုးတော်အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒေဝီလရသေ့နှင့်တိုင်ပင်ကာ ``မာဃစန္ဒေ၊ သို့မဟုတ် ဏဝစန္ဒေ ´´ ဟူသော ပိဋက သင်္ချာ ကိန်းခမ်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုခဲ့လေသည်
ထိုနောက်မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသောအခါ သာသနာနှင့်ဂေါဇာနှစ် ညီစေရန်-(၄) အဇာတသတ် မင်းကြီးနှင့် ရှင်မဟာကဿပထေရ် တိုင်ပင်ကာ ``ဒေဝီယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာ ကိန်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်
ထိုနောက် ၆၂၄-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ-(၅) သုမုန္ဒရီမင်းကြီးသည် သီရိခေတ္တရာပြည်ကြီး၌ ``ဒေါ⁠ဒေါရသ ´´ကိန်းခမ်းအရ ၂-ခုကြွင်းထား ၍ သက္ကရာဇ် (၆၂၂)နှစ်တို့ကိုဖြိုလိုက်ပြန် လေသည်
ထိုနောက် ၅၆၂-ခုနှစ်သို့ရောက်ပြန်သောအခါ-(၆) ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းကြီးသည် ပုဂံပြည်၌ ``အလံဗိက´´ ကိန်းကြုံ၍ ``ခဆ ပဉ္စန်း´´ ခေါ် နှစ်ပေါင်း (၅၆၀)တို့ကို ၂-ခုကြွင်းထားလျက်ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်
ထိုမှနောက် သက္ကရာဇ် (၈၀၀)ခုနှစ်သို့ရောက်သော အခါ-(၇) မိုးညှင်း မင်းတရားကြီးသည်၊ ``အဋ္ဌနဝ သတ္တကိန်း´´ သို့မဟုတ် ``ဗသျှုဆိဒ္ဒမုနိကိန်း ´´ အရ (၇၉၈) ခုနှစ်ကို ဖြိုပြန်သော်လည်း ကိန်းခမ်း မရောက်၍ မပြိုမကြေဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏၊ထိုနောက်ကား သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း မရှိ မပေါ်သေးပေ
သာကမင်းဆက် (အိန္ဒိယမင်းဆက်)ကိုအကြောင်းပြု၍ သက္ကရာဇ်ခေါ်၏
အချို့ဆရာတို့ကမူ သက္ကာရိယတေတိသက္ကာရိတော ဟုနှစ်အရေအတွက်ကို အရိုအသေပြု၍ မှတ်ခြင်း၊ တစ်နည်း သက္ကရာဇံဌိတံကတွာပြု၍သိကြားဟောယူသည်
သက္ကရာဇိတ ကို သက္ကရာဇန ဟုပုဒ်ပြု၍လည်း သိကြားဟောမယူ၊ တတ်စွမ်းနိုင်သော ပညာရှိအစီအရင်ယူသည်
ဤသို့ ကနီအတွင်းဝန်ရေး မကာရန္တဗေဒင်လက်ရိုး ဋီကာတွင် ဆိုလေသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံသမိုင်းအရ 'သာကခေတ်'နှစ်မျိုးရှိ၏
သာကခေတ်ဟောင်းသည် ခရစ်မပေါ်မီ၁၂၃ ခုနှစ် (ဘီစီ၁၂၃ခုနှစ်) မှစ၍ သာကခေတ်သစ်သည် ခရစ်ဖွားပြီး ၇၈ခုနှစ် (အေဒီ ၇၈) ခုနှစ်မှစ၍ ယူသည်
ထို့ကြောင့် သက္ကရာဇ်သည် မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် ၄၂၁ ခုနှစ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
ထိုသက္ကရာဇ်မတိုင်မီတွင် 'ကလိယုဂ်နှစ်'၊ 'သာသနာနှစ်'စသည်တို့ဖြစ်ချေသည်
သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်း၏ နှစ်များမှာစတုယုဂ်တစ်ခုတွင် နှစ်ပေါင်း ၄၃၂ဝ⁠ဝဝ⁠ဝရှိ၍ ယုဂ်လေးပါး ပိုင်းခြားထား၏
(၁)ကတယုဂ်-နှစ်၁၇၂၈ဝ⁠ဝဝ (၂)တြေတာယုဂ်-နှစ် ၁၂၉၆ဝ⁠ဝဝ (၃) ဒွါပရယုဂ် -၈၆၄ဝ⁠ဝဝ (၄)ကလိယုဂ်-နှစ်၄၃၂ဝ⁠ဝဝ ဟုဆို၏
ယခုမြန်မာနိုင်ငံ၌ အသုံးပြုနေသောသက္ကရာဇ်သည် ကလိယုဂ်နှစ်များမှ မင်းအဆက်ဆက် သက္ကရာဇ်ဖြိုခဲ့သောနှစ်ဖြစ်၏
မြတ်စွာဘုရားဘိုးတော်အဉ္စနမင်းသည် ဒွါပရယုဂ်မှနှစ်ကျန် ၆၂၃၆ နှင့်ကလိယုဂ်မှနှစ်ကျန်၆၂၃၆နှစ်နှင့် ကလိယုဂ်ဆန်းနှစ် ၂၄ဝ၉ပေါင်း၍ ၈၆၄၅နှစ်ကိုဖြိုတော်မူသည်
ထိုသို့ဖြိုပြီးနောက် မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာ ဘုရားအလောင်းကို ဖွားမြင်တော်မူ၍ သက်တော် ၈ဝ၊ ဝါတော်၄၅၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈−ခုနှစ်တွင် ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်
ယင်းသည်နောက် ရှင်မဟာကဿပ အမှူးပြု၍ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပြီးလျှင် အဇာတသတ်မင်းသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်ကိုဖြိုတော်မူ၍ သာသနာ သက္ကရာဇ်ပြုတော်မူသည်
ဤသက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်းသည် ကိန်းခန်းများညီညွတ်ရန်မဟုတ်၊ သာသနာသက္ကရာဇ် ပြုရန်အတွက် ဖြိုခြင်းဖြစ်သည်
ထိုနောက် သရေခေတ္တရာ ၂၅ ဆက်မြောက်သုမုန္ဒြီမင်း လက်ထက်တော်၌ နက္ခန်ကိန်းခန်း ကျသဖြင့် ဒေါ⁠ဒေါရသ၊ သာသနာသက္ကရာဇ်၆၂၂ ကိုဖြိုခဲ့၏
ဤမင်းဖြိုနှစ်နှင့် တစ်ပြိုင်တည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌လည်း မယုရမင်းလက်ထက်တွင် နက္ခတ်ကိန်းခန်းအရ သက္ကရာဇ်ဖြို၍ 'သာကနှစ်'အစပြုခဲ့၏
ထိုနောက် ပုဂံပြည်ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း လက်ထက်တွင် ခဆပဉ္စ၊ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝကိုဖြိုခဲ့သည်
ထိုနောက်သက္ကရာဇ် ၈ဝ⁠ဝပြည့်နှစ် ရောက်သောအခါ ရတနာပုရ အင်းဝပြည်တွင် မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်၌ သက္ကရာဇ် နှစ်ခုအကြွင်းထားပြီးလျှင် အဋ္ဌနဝသတ္တ၊ သက္ကရာဇ် ၇၉၈ ခုဖြိုခဲ့ရာတွင် မအောင်မြင်ချေ
သက္ကရာဇ်ဟောင်း အခေါ်မပျောက်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ပုဂံခေတ် သက္ကရာဇ်ကိုသာ ဆက်လက်၍ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ပင်ဖြစ်၏
ဤအခါမှစ၍ သက္ကရာဇ်ရှည် သက္ကရာဇ်တိုဟု သက္ကရာဇ်နှစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သေး၏
ယခုကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၅၆ဝနှစ်နှောလျှင်သုမုန္ဒြီခေတ်သက္ကရာဇ်ရ၏
ယင်းကို ၆၂⁠၂နှောလျှင် မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးသည့်နောက် သာသနာနှစ်ဖြစ်၏
ယင်းတွင် ၂၅⁠၅ရ နှစ်နှောလျှင် ကလိယုဂ်နှစ်ပေါင်းဖြစ်၏
ပုံပမာ (၁) သက္ကရာဇ် ၁၃၂၄+၅၆ဝ၁၈⁠၈၄-သုမုန္ဒြီသက္ကရာဇ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး ပြက္ခဒိန်၏'သာကနှစ်'  (၂)သက္ကရာဇ် ၁၈⁠၈၄+၆၂၂၂၅ဝ၆·သာသနာနှစ်၊ (သီဟိုဠ်လူမျိုးတို့သည် သာသနာ သက္ကရာဇ်ကို အသုံးပြုကြသည်
(၃) သာသနာနှစ် ၂၅ဝ၆+၂၅⁠၅ရ၅ဝ၆၃ ကလိယုဂ်နှစ်၊ (သူရိယသိဒ္ဓန္တ ကျမ်းမှ နက္ခတ်တွက်ကိန်းများတွက်လျှင် ကလိယုဂ်နှစ်များကို အသုံးပြုကြသည်
တစ်နည်းကား(၁) ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၁⁠၁၈၂ နှောလျှင်သာသနာနှစ်ဖြစ်၏
(၂) ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၃၇၃၉ နှောလျှင် ကလိယုဂ်နှစ်ပေါင်းဖြစ်၏
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်းအကြောင်းကား သက္ကရာဇ်အများထက် အနည်းကိုအလွယ်မှတ်သားစေရန်၊ ဝေါဟာရပြက္ခဒိန်တွင် တိထီနက္ခတ်၊ ပုဏ္ဏမီ စသည်များ သာမန်လထပ်ရက်ငင်ပြုသော်လည်း မညီညွတ်ခြင်း၊ နေကြတ်လကြတ်ဂြိုဟ်သွားတို့တိမ်းစောင်းခြင်း စသောလက္ခဏာများပေါ်ပေါက်လျှင် တွက်ပုံကိန်းခန်းများညီညွတ်စေရန်နှင့် ဝေါဟာရပြက္ခဒိန်စင်ကြယ်မှုရရှိစေရန် အုပ်ချုပ်သောမင်းများသည် နက္ခတ်ပညာရှိများနှင့်တိုင်ပင်နှီးနှောလျက် သက္ကရာဇ်များ ဖြိုသင့်ကဖြို၍ ကိန်းများညှိနှိုင်းပြုပြင်ရသည်
ထို့ပြင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သောမင်းများ မိမိတို့၏ခေတ်ကို ရာဇဝင်တွင်အထင်အရှားရှိစေရန် သက္ကရာဇ်ကို ဖြို၍ မိမိတို့အုပ်ချုပ်သောနှစ်မှ ခေတ်သစ်သက္ကရာဇ်များပြုကြသည်
ဗေဒင်တွက်ရိုး စီရင်သောကျမ်းများ၌ သက္ကရာဇ်အများကို အနည်းဖြင့်စီရင်ကြသည်မှာ သက္ကရာဇ် ဖြိုခြင်းမမည်
ကျမ်းပြုနှစ်သာမည်၏
ပုံပမာ-သံဒိဋ္ဌကျမ်း၌ ကောဇာ သက္ကရာဇ်ကိုတည်၍ ၃၇၃၉ ခုနှောလျှင် ကလိယုဂ်ဆန်းနှစ် ဖြစ်၏
၎င်းတွင် ၄၈၃၉ ချေ၊ သေသနှစ်ကြွင်း 'ရဿ'ဖြစ်၏
ဤရဿနှစ်သည်သက္ကရာဇ်ဖြိုနှစ်မဟုတ်ချေ
အတာဗိုလ်တွက်ခြေလွယ်ကူစေရန် ချုံးထားသော ကိန်းဂဏန်းများသာ ဖြစ်၏
သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းဂြိုဟ်စဉ်များတွက်ရေး၌ ကလိယုဂ်နှစ်ဖြင့် အခြေပြုသကဲ့သို့ အနောက်နိုင်ငံ ဂြိုဟ်စဉ်တွက်ကိန်းများ၌လည်း ဂျူလီယန်နှစ်များရှိ၏
ယင်းနှစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ၄၇၁၃ ခုနှစ် (ဘီစီ၄ရ၁၃)မှ စတင်ရေတွက်ခဲ့၏
ခရစ်နှစ်၁၉၆၂ခုနှစ် (အေဒီ၁၉၆၂)သည် ဂျူလီယန်နှစ် ၆⁠၆၇၅ နှစ် ဖြစ်၏
မင်းအမည် ဖြိုနှစ် ကလိယုဂ် ခရစ်နှစ်ပေါင်း နှစ် ဝ ဘီစီ ၁၃ဝ၁ ဘိုးတော်အဉ္စနမင်း ၂၄ဝ၉ ၂၄ဝ၉ ဘီစီ ၆၉၂အဇာတသတ်မင်း ၁၄၈ ၂၅⁠၅ရ ဘီစီ ၅၄၄သုမုန္ဒြီမင်း ၆၂၂ ၃၁၇၉ အေဒီ ရ၈စောရဟန်း ၅၆ဝ ၃၇၃၉ အေဒီ ၆၃၈မိုးညှင်းမင်းတရား ၇၉၈ ၄၅၃ရ အေဒီ၁၄၃၆မှတ်ချက်
မိုးညှင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်၌ သက္ကရာဇ်ဖြိုရာမအောင်မြင်သဖြင့် ပုဂံခေတ် စောရဟန်းသက္ကရာဇ်ကိုပင် ဆက်၍အသုံးပြုခဲ့၏
ဘိုးတော်အဉ္ဇနနှင့်အဇာတသတ်မင်းတို့သည် မြန်မာမင်းဆက် မဟုတ်သော်လည်း သာသနာပြုမင်းများ ဖြစ်၍ သာသနာတော်နှစ်များနှင့်တစ်ဆက်တည်း ထည့်သွင်းကာ သက္ကရာဇ်များ ဖြိုခဲ့သည်
ဖန်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၅၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ ဟင်းအိုးချောင်း
ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးနှင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့ကို သစ္စာလေးပါးဖြင့် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ပြန်လှန်၍ မသိသေးသမျှ ဩကာသလောက, သတ္တလောက၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိပြီ-ဟု ဝန်ခံတော်မမူခဲ့ပုံ၊ အမှန်အတိုင်း ထိုးထွင်း၍ သိတော် မူသည့်အခါ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်း၍ သိပြီ-ဟု ဝန်ခံတော်မူပုံ၊ ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ သစ္စာလေးပါးဖြင့် သိမြင်ခြင်းကြောင့် ငြီးငွေ့ခြင်း, တပ်မက်မှုကင်းခြင်း, ချုပ်ငြိမ်းခြင်းငှာကျင့်သော သမဏ, ဗြာဟ္မဏတို့သာ သုပ္ပဋိပန္နဖြစ်ကြပုံ၊ ဤ ဓမ္မဝိနယသာသနာတော်၌ ထောက်တည်ရာ ရကြပုံ၊ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ သစ္စာလေးပါးတို့ဖြင့်သိ၍ ငြီးငွေ့ခြင်း, စွဲမက်မှုမရှိခြင်း, ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကြောင့် စွဲလမ်းမှုမရှိတော့ပဲ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်သူတို့သည်သာ ကိစ္စအားလုံးပြီးစီးပုံ, ဝဋ်ဆင်းရဲ မရှိတော့ပုံကို ခန္ဓာတစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဗာရွတ် ဆပင်နိုဇာ (Baruch Spinoza)သည် ၁၆၃၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၊ အမ်စတာဒမ်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သော ယဟူဒီမျိုးနွယ်ယထာဘူတ ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူ၏ မိဘများမှာ ခရစ်ယန် သာသနာရေးဆိုင်ရာ တရားရုံးတော်၏ ပညတ်ချက်တို့ကြောင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ အမ်စတာဒမ်မြို့သို့ ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်လာခဲ့ကြသော အယူသည်း ယဟူဒီလူမျိုး များတွင် အပါအဝင်ဖြစ်သည်
သူ့အား ငယ်စဉ်က ယဟူဒီ ကျောင်း တစ်ကျောင်းတွင်ထားကာ မိရိုးဖလာ ဟီဗြူစာပေ ပညာကိုသာ သင်ကြားစေခဲ့သော်လည်း၊ သူသည်ဘာသာစကား များ၊ သင်္ချာနှင့် ရူပဗေဒပညာရပ်တို့ကို အပြင်တွင်လေ့လာသင် ကြားတတ်မြောက်ခဲ့၏
သူသည် လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံ ဆလိုသူဖြစ်ရာ၊ ၁၈ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်လျှင် ယဟူဒီတို့၏ အယူအဆများကို လက်မခံနိုင်တော့ကြောင်းတွေ့ရလေသည်
သူ၏ရင်တွင်း၌ ပေါ်ပေါက်လာသော ယုံမှားသံသယများကို လူအများအား ဖွင့်ဟ ပြောဟောခြင်း မပြုရန်အတွက် သာသနာ ရေးဆိုင်ရာတို့က လာဘ်ထိုးတောင်းပန်ခဲ့ဘူးသည်
သို့သော် ငြင်းပယ်ခဲ့သောကြောင့် သူတစ်ပါးတို့က သေကြောင်းကြံစည် သည်ကို ခံခဲ့ရသည်
ကံကောင်းထောက်မ၍ မသေချေ
သို့ရာ တွင် ၁၆၅၆ ခုနှစ်၌ ယဟူဒီတို့က သူ့အား ကြဉ်လိုက်ကြလေ သည်
ထို့နောက် ဆပင်နိုဇာမှာ မိတ်ဆွေတစ်ဦးထံတွင် မှီခိုနေ ထိုင်၍၊ မှန်ဘီလူးများသွေးသော အလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်းလျက် အေးဆေးစွာနေခဲ့၏
ယင်းပညာကို သူသည် အတော်ပင် ကျွမ်းကျင် တတ်မြောက်ခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က ဟော်လန်ပြည်သည် လွတ်လပ်စွာ တွေးတောကြံဆလိုသူများ၏ ခိုလှုံရာ ဖြစ်ခဲ့၏
သို့ဖြစ်ရာ၊ ဆပင်နိုဇာသည် ထိုလွတ်လပ်စွာ တွေးတောတတ်သူ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် တွေ့ဆုံခွင့်ရခဲ့လေသည်
သူသည် ဒေးကတ်၏ ယထာဘူတပညာရပ်ကို အထူးသဖြင့် နှစ်သက်သဘောကျခဲ့သည်
၁၆၆ဝပြည့်နှစ်မှ ၁၆၇၅ ခုနှစ်အထိ ဖြစ်သော အချိန်ကာလအတွင်း သူသည် 'အက်သစ်' ခေါ်နီတိကျမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားပြုစု ခဲ့၏
ထိုကျမ်းတွင် သူ၏ ယထာဘူတပညာရပ်ဆိုင်ရာ အဆို များကို ဖော်ပြထားလေသည်
သူသည် ပင်ပန်းစွာလုပ်ကိုင်စား သောက်ခဲ့ရသဖြင့် အသက်အရွယ် ငယ်ငယ်နှင့်ပင် ၁၆၇၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့၌ အနိစ္စရောက်လေသည်
ဧရိယာသည် ပမာဏတစ်ခုဖြစ်ပြီး နှစ်ဖက်မြင်ပုံ ( two-dimensional figure) သို့ ပုံသဏ္ဌာန်၊ သို့ ပြင်ညီရှိ planar lamina တို့၏ ပမာဏကို ဖော်ပြသည်
ပုံတစ်ခု၏ ဧရိယာကို တိကျသောအရွယ်အစားရှိသည် စတုရန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ တိုင်းတာနိုင်သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာယူနစ်စနစ် (SI) တွင် ဧရိယာ၏ စံယူနစ်မှာ စတုရန်းမီတာ (m2 ဟုရေးရသည်) ဖြစ်ပြီး ထိုစတုရန်း၏ဧရိယာကို ရရှိစေသော အနားတစ်ခုသည် ၁ မီတာ ရှည်သည်
၃ စတုရန်းမီတာ ဧရိယာရှိသော ပုံသဏ္ဍန်တစ်ခုသည် ထိုကဲ့သို့ပင် ၃ မီတာရှည်သော အနားရှိသည့် စတုရန်း၏ ဧရိယာနှင့် တူညီသောဧရိယာရှိမည်ဖြစ်သည်
သင်္ချာပညာရပ်တွင် unit square ဆိုသည်မှာ ဧရိယာသည် ၁ ရှိရမည်ဖြစ်ပြီး အခြားသောပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် မျက်နှာပြင်များသည် dimensionless real number များဖြစ်ကြသည်
တြိဂံ၊ ထောင့်မှန်စတုဂံနှင့် စက်ဝိုင်းကဲ့သို့.ရိုးရှင်းသောပုံများအတွက် ဧရိယာရှာရန် ဆိုင်ရာပုံသေနည်းများကို သိရှိကြပြီးဖြစ်သည်
ထိုပုံသေနည်းများကို အသုံးပြု၍ မည်သည့် ဗဟုဂံအတွက်မဆို ဧရိယာရှာရန် ဗဟုဂံအား တြိဂံများအဖြစ်သို့ ပိုင်းဖြတ်ခြင်းဖြင့် ရှာနိုင်သည်
မျဉ်းကွေးများဖြင့် ပိုင်းခြားထားသောပုံများအတွက် ကဲကုလပ်ဖြင့် ထိုဧရိယာများကို တွက်ထုတ်ရန် လိုအပ်ပေသည်
Indeed, အမှန်တော့ ထိုကဲ့သို့ တွက်ချက်နိုင်ခဲ့ခြင်းပင်လျှင် ကဲကုလပ်ဘာသာရပ်သမိုင်းအတွက်  တိုးတက်ပြောင်းလဲမှုကြီးဖြစ်ခဲ့သည်
အလျားယူနစ်တိုင်းတွင် ဆိုင်ရာ ဧရိယာ၏ ယူနစ်များရှိကြသည်
ထိုကြောင့် ဧရိယာကို စတုရန်းမီတာ (m2)၊ စတုရန်းစင်တီမီတာ (cm2)၊ စတုရန်းမီလီမီတာ (mm2)၊ စတုရန်းကီလိုမီတာ (km2)၊ စတုရန်းပေ (ft2)၊ စတုရန်းကိုက် (yd2)၊ စတုရန်းမိုင် (mi2) အစရှိသဖြင့်တို့နှင့် တိုင်းတာနိုင်သည်
အက္ခရာသင်္ချာနည်းအရ ထိုယူနစ်များသည် သက်ဆိုင်ရာ အလျားယူနစ်များ၏ နှစ်ထပ်ကိန်းများအဖြစ် မှတ်ယူနိုင်သည်
ဧရိယာ၏ SI ယူနစ်သည် စတုရန်းမီတာဖြစ်သော်ကြောင့် SI မှ ဆင်းသက်လာသော ယူနစ်ဟု မှတ်ယူနိုင်သည်
အလျားနှင့် အနံ  ၁ မီတာရှိသော စတုန်းရန်း၏ဧရိယာကို တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင်:၁ မီတာ x ၁ မီတာ  ၁ စတုရန်းမီတာ (m2)ထို့ကြောင့် နောက်ထပ် အနားမတူညီသော စတုရန်း၏ ဧရိယာကို အောက်ပါအတိုင်း တွက်ချက်နိုင်သည်:၃ မီတာ x ၂ မီတာ  ၆ စတုရန်းမီတာ (m2)သို့ပေမယ် ဒါဟာ ၆ မီလီယံ စတုရန်းမီလီမီတာနှင့် ညီမျှမှာ ဖြစ်သည်
အောက်တွင်ဖော်ပြထားသည်တို့အား ဆက်လက်ကြည့်ရှုကြည့်ပါ- ၁ စတုရန်း ကီလိုမီတာ  ၁,၀၀၀,၀၀၀ စတုရန်းမီတာ၁ စတုရန်း မီတာ  ၁၀,၀၀၀ စင်တီမီတာစတုရန်း ၁,၀၀၀,၀၀၀ စတုရန်း၁ စတုရန်း စင်တီမီတာ  ၁၀၀ စတုရန်း မီလီမီတာ မက်ထရစ်စနစ်မဟုတ်သော ယူနစ်များ မက်ထရစ်စနစ်မဟုတ်သော ယူနစ်များတွင် စတုရန်းယူနစ်နှစ်ခုအကြားပြောင်းလဲခြင်းသည် သင့်လျော်သော အလျားယူနှစ်များအကြား နှစ်ထပ်ကိန်းပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်
၁ ပေ  ၁၂ လက်မစတုရန်းပေနှင့် စတုရန်းလက်မအကြား ဆက်နွယ်ချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
၁ စတုရန်းပေ  ၁၄၄ စတုရန်းလက်မအဲဒီ၌ ၁၄၄  ၁၂၂  ၁၂ × ၁၂
ထိုအတူပင်:၁ စတုရန်းကိုက်  ၉ စတုရန်းပေ၁ စတုရန်းမိုင်  ၃,၀၉၇,၆၀၀ စတုရန်းကိုက်  ၂၇,၈၇၈,၄၀၀ စတုရန်းပေဖြည့်စွက်ချက်အနေဖြင့် အောက်ဖော်ပြပါ ပြောင်းလဲခြင်းများလည်း ပါဝင်ပေသည်:၁ စတုရန်းလက်မ  6.4516 စတုရန်းစင်တီမီတာ၁ စတုရန်းပေ  0.09290304 စတုရန်းမီတာ၁ စတုရန်းကိုက်  0.83612736 စတုရန်းမီတာ၁ စတုရန်းမိုင်  2.589988110336 စတုရန်းကီလိုမီတာဟီးရိုး(Heron (or Hero) of Alexandria)သည် တြိဂံများကို ၎င်းတို့၏ အနားများအရ ရှာဖွေသော ဧရိယာရှာရန် ပုံသေနည်းဖြစ်သည့် Heron's formula ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုသက်သေပြချက်ကို ၆၀ ရာစုပတ်ဝန်းကျင်တွင် ရေးသားခဲ့သော ၎င်း၏ စာအုပ်ဖြစ်သည့် Metrica တွင် တွေ့နိုင်သည်
အာခီမီးဒီးစ်သည် ထိုပုံသေနည်းကို နှစ်ရာစုကျော်ကတည်းက ဖော်ပြပြီးဖြစ်သည်ဟုလည်းဆိုသည်
Metrica  သည် ရှေးခေတ်က တွေ့ရှိခဲ့သော သင်္ချာဆိုင်ရာ အသိဗဟုသုတများကို စုစည်းထားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုပုံသေနည်းသည် ရည်ညွှန်းစာအုပ်ထက် အလျင်ဦးစွာ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်မှာလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
Classical age၊ ၄၉၉ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယလူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင်နှင့် သင်္ချာပညာရှင်ဖြစ်သူ Aryabhata သည် တြိဂံ၏ ဧရိယာကို ၎င်း၏ အခြေအနားတစ်ဝက်နှင့် အမြင့်မြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု Aryabhatiya (section 2.6) တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
Heron ၏ ပုံသေနည်းနှင့်တူညီသော ပုံသေနည်းကို တရုတ်၌လည်း ဆက်စပ်ခြင်းမရှိပဲ တွေ့ရှိခဲ့သည်
၎င်းပုံသေနည်းကို Qin Jiushao ရေးသားသော"  Mathematical Treatise in Nine Sections" (ရိုးရှင်းတရုတ်: 数书九章; ရိုးရာတရုတ်: 數書九章; ပင်ယင်: Shùshū Jiǔzhāng; Wade–Giles: Shushu Chiuchang) တွင်ဖော်ပြခဲ့သည်
၇ ရာစုတွင် ဗြဟ္မပုတ္တရ(Brahmagupta)သည် ယခုအခါတွင် ဗြဟ္မပုတ္တရပုံသေနည်း(Brahmagupta's formula)ဟုသိရှိကြသည့် စက်ဝိုင်းအတွင်း ရေးဆွဲထားသော စတုဂံများ(cyclic quadrilateral)၏ ဧရိယာကို ရှာဖွေနိုင်မည့်ပုံသေနည်းကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
၁၈၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်သင်္ချာပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Carl Anton Bretschneider နှင့် Karl Georg Christian von Staudt တို့သည် မည်သို့သော စတုဂံများ၏ ဧရိယာကိုမဆို ရှာဖွေနိုင်မည့် ပုံသေနည်းကို သီးခြားစီ တွေ့ရှိခဲ့သည်
နောင်တွင် ၎င်းပုံသေနည်းကို Bretschneider's formula ဟု လူသိများလာသည်
၁၇ ရာစုတွင် ရနေး ဒေးကာ့၏ ကာတေးရှန်းကိုဩဒိနိတ်(Cartesian coordinates) ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ ၁၉ ရာစု၌ ဂေါက်၏ ထိပ်စွန်းများ(vertex)၏ တည်နေရာ သတ်မှတ်နိုင်ခြင်းနှင့်အတူ မည်သို့သော ဗဟုဂံမဆို ဧရိယာရှာဖွေနိုင်မည့် surveyor's formula သည်လည်း ဖွံဖြိုးလာသည်
For a non-self-intersecting (simple) polygon, the Cartesian coordinates                     (                  x                      i                          ,                  y                      i                          )              {\displaystyle (x_{i},y_{i})}   (i0, 1, ..., n-1) of whose n vertices are known, the area is given by the surveyor's formula:                    A                                      1            2                                    |                          ∑                      i                        0                                n            −            1                          (                  x                      i                                    y                      i            +            1                          −                  x                      i            +            1                                    y                      i                          )                  |                ,              {\displaystyle A{\frac {1}{2}}|\sum _{i0}^{n-1}(x_{i}y_{i+1}-x_{i+1}y_{i})|,}  where when in-1, then i+1 is expressed as modulus n and so refers to 0. ထောင့်မှန်စတုဂံ အခြေခံအကျဆုံး ဧရိယာပုံသေနည်းမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံ၏ ဧရိယာပုံသေနည်းဖြစ်သည်
အလျား l နှင့် အနံ w ပေးထားသော ထောင့်မှန်စတုဂံ၏ ဧရိယာအား တွက်ရန်ပုံသေနည်းမှာ:A  lw (ထောင့်မှန်စတုဂံ)ဆိုလိုသည်မှာ ထောင်မှန်စတုဂံ၏ ဧရိယာသည် အလျားနှင့် အနံမြှောက်ခြင်းဖြစ်သည်
သီးသန့်အခြေအနေဖြစ်သည့်  l  w ဖြစ်သော စတုရန်းတို့တွင် ဘေးအနား s ရှိသော စတုရန်း၏ ဧရိယာသည် ဖော်ပြပါပုံသေနည်းအတိုင်း ဖြစ်သည်:A  s2 (စတုရန်း)ထောင့်မှန်စတုဂံ၏ ဧရိယာပုံသေနည်းသည် ဧရိယာ၏ အခြေခံဂုဏ်သတ္တိများမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ဖွင့်ဆိုချက် သို့ စစ်မှန်သော အမှန်တရားအဖြစ် ယူကြသည်
အခြားအနေဖြင့်လည်း အကယ်၍ ဂျီဩမေတြီသာ ဂဏန်းသင်္ချာထက် စောစီးစွာ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့မည်ဆိုပါက ဤပုံသေနည်းကို ကိန်းစစ်များ၏ မြှောက်ခြင်းကို ဖော်ပြရာတွင် သုံးနိုင်ပေလိမ်မည်
ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်း၊ အနားပြိုင်စတုဂံနှင့် တြိဂံများ အခြားရိုးရှင်းသော ဧရိယာ၏ ပုံသေနည်းများသည် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာနည်းမှ ရရှိလာသည်
ထိုအထဲတွင် ပုံများအား အစိတ်အပိုင်းများအဖြစ် ဖြတ်ထောက်ပြီး ထိုအစိတ်အပိုင်းများ၏ ဧရိယာကို မူလပုံ၏ ဧရိယာသို့ ပေါင်းထည့်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
ဥပမာအားဖြင့် မည်သည့် အနားပြိုင်စတုဂံကိုဖြစ်စေ တြာပီဇီယံ(အနားမပြိုင်စတုဂံ)နှင့် ထောင့်မှန်တြိဂံအဖြစ် ဘယ်ဘက်တွင်ပြသထားသောပုံကဲ့သို့ စိတ်ပိုင်းနိုင်သည်
တြိဂံကို အနားမပြိုင်စတုဂံ၏ တခြားသောဘက်သို့ထားလိုက်မည်ဆိုပါက ထောင့်မှန်စတုဂံပုံကို ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်
ထိုသည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အနားပြိုင်စတုဂံ၏ ဧရိယာသည် ထောင်မှန်စတုဂံ၏ ဧရိယာနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်နေသည်:A  bh  (အနားပြိုင်စတုဂံ)ထိုအနားပြိုင်စတုဂံကိုပင် ၎င်း၏ထောင့်ဖြတ်မျဉ်းအတိုင်း ဖြတ်လိုက်မည်ဆိုပါက ညာဘက်တွင်ပြသထားသော ပုံအတိုင်း ထပ်တူညီသော တြိဂံနှစ်ခုရရှိမည်ဖြစ်သည်
ထိုသည်ကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် တြိဂံတစ်ခုစီ၏ဧရိယာသည် ထိုအနားပြိုင်စတုဂံ၏ ဧရိယာတစ်ဝက်စီဖြစ်နေမည်ဖြစ်သည်:                    A                                      1            2                          b        h              {\displaystyle A{\frac {1}{2}}bh}    (တြိဂံ)ထိုကဲ့သို့သော အကြောင်းပြချက်များကို အသုံးပြု၍ အနားမညီစတုဂံနှင့် ပိုမို ရှုပ်ထွေးသော ဗဟုဂံတို့၏ ဧရိယာများကို ရှာဖွေနိုင်သည်
စက်ဝိုင်း စက်ဝိုင်းအတွက် ဧရိယာရှာရန်ပုံသေနည်း (သေချာစွာ ပြောရမည်ဆိုလျှင် စက်ဝိုင်းတစ်ခုဖြင့် ပတ်ရံထားသော ဧရိယာ သို့ အပြားတစ်ခု၏ ဧရိယာ)သည် အနားပြိုင်စတုဂံတို့၏ ဧရိယာကို ရှာဖွေနည်းကဲ့သို့ တူညီသောနည်းကို အခြေခံထားခြင်းဖြစ်သည်
ပေးထားသော စက်ဝိုင်း၏ အချင်းဝက်သည် r ဖြစ်မည်ဆိုပါက ထိုစက်ဝိုင်းကို စက်ဝိုင်းစိတ်များအဖြစ် ညာဘက်တွင်ပြသထားသောပုံအတိုင်း ခွဲစိတ်နိုင်မည်ဖြစ်သည်
စက်ဝိုင်းစိတ်တိုင်းတစ်ခုစီသည် တြိဂံပုံနီးနီးဖြစ်နေပြီး ထိုစက်ဝိုင်းစိတ်များကို ပြန်လည်နေကျချစီလိုက်မည်ဆိုပါက အနာပြိုင်စတုဂံပုံနှင့် တူလုနီးပါး ရရှိလာမည်ဖြစ်သည်
ထိုအနားပြိုင်စတုဂံ၏ အမြင့်သည် r ဖြစ်ပြီး အကျယ်သည် စက်ဝန်းမျဉ်း၏ တဝက် သို့ πr ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် စက်ဝိုင်း၏ စုစုပေါင်းဧရိယာသည် r × πr, သို့ πr2 ဖြစ်သည်:A  πr2  (စက်ဝိုင်း)ဤပုံသေနည်းတွင် ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာလေ့လာခြင်းကို အသုံးပြုထားလင့်ကစား ခန့်မှန်းခြေမျှသာရရှိသည် စက်ဝိုင်းကို စက်ဝိုင်းစိတ်များ ပို၍ပို၍ခွဲနိုင်လေလေ မှားနိုင်ချေနည်းနိုင်သမျှ နည်းလေဖြစ်သည်
အနားပြိုင်စတုဂံနှင့် တူလှနီးပါပုံ၏ ဧရိယာ ကန့်သတ်ချက်သည် စက်ဝိုင်းဧရိယာ  πr2 အတိအကျပင်ဖြစ်သည်
ဤအကြောင်းပြချက်သည် အမှန်စင်စစ် ကဲကုလပ်၏ သဘောသဘာဝကို ရိုးရှင်းစွာ အသုံးချခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ရှေးကာလက စက်ဝိုင်း၏ ဧရိယာရှာဖွေရန် method of exhaustion နည်းကို ထိုနည်းအတိုင်း အသုံးပြုခဲ့ဘူးသည်
ယခုအခါ ထို method of exhaustion နည်းကို အင်တီဂရယ် ကဲကုလပ်၏ ရှေ့ပြေးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်
ခေတ်မှီနည်းများဖြစ်သော definite integral နည်းကို အသုံးပြု၍ စက်ဝိုင်း၏ ဧရိယာကို အောက်ပါအတိုင်းတွက်ထုတ်နိုင်သည်:                    A                                2                  ∫                      −            r                                r                                                              r                              2                                      −                          x                              2                                                            d        x                                π                  r                      2                          .              {\displaystyle A\;\;2\int _{-r}^{r}{\sqrt {r^{2}-x^{2}}}\,dx\;\;\pi r^{2}.}   ဘဲဥပုံ အီလစ်များ ဘဲဥပုံဖြင့် ပတ်ရံထားသော ဧရိယာအတွက် ပုံသေနည်းမှာ စက်ဝိုင်းပုံသေနည်းနှင့် ဆက်နွယ်နေပြီး semi-major နှင့် semi-minor axes များဖြစ်သည့် x နှင့် y ရှိသော အီလစ်အတွက် ပုံသေနည်းမှာ:                    A                π        x        y        .              {\displaystyle A\pi xy.}
ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ (differential geometry) ဘာသာရပ်သည် Riemannian manifolds ခေါ် ရီးမန်မျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများကို လေ့လာသည့် သင်္ချာဘာသာရပ်ခွဲဟု အကြမ်းအားဖြင့် ဆိုနိုင်သည်
ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်တွင် အဆိုပါ ရီးမန်မျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ (အကွာအဝေး) အတိုင်းအတာ မက်ထရစ် (metric) များနှင့် ပတ်သက်သည့် ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာ၍ ဒစ်ဖရန်ရှယ်တိုပေါ်လော်ဂျီ (differential topology) ဘာသာရပ်တွင် ၎င်းမျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ အတိုင်းအတာ မက်ထရစ်များနှင့် မပတ်သက်သည့် (ဥပမာ၊ ၎င်းမျက်နှာပြင်ရပ်ဝန်းများ၏ ခြုံငုံတည်ဆောက်ပုံ စသည့်) ကိစ္စရပ်များကို လေ့လာသည်
ဒစ်ဖရန်ရှယ်ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်တွင် ဂျီဩမေတြီဆိုင်ရာ အရာဝတ္ထုများ၊ အဓိကအားဖြင့် မျဉ်းကွေးများ၊ မျက်နှာပြင်များကို တစ်ခုလုံးလွှမ်းခြုံလေ့လာခြင်း မဟုတ်ဘဲ ၎င်းအရာဝတ္ထုများ၏ အသေးစိတ် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုချင်းစီကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာသင်္ချာသုံး၍ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်
တကိုယ်တည်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takotee(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၅ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
တကယ်သူလေးရွာ၊ နောက်မီး
ခဂမိအိရှိဘူတာ  (鏡石駅 ခဂမိအိရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုရှီးမားခရိုင်၊ ခဂမိအိရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညီနောင်ရွာ၊ ကံသာကုန်း
ညီညွတ်ရေးနန်းတော်( တာဂျစ်ကစ္စတန် - КохиВаҳдат  Kokhi Vahdat  کاخوحدت), ဗာဒတ်နန်းတော် ဟုလည်းရည်ညွှန်းသည် - တာဂျစ်ကစ္စတန်နိုင်ငံ ဒူရှန်ဘဲမြို့တွင်တည်ရှိ‌သော အဆောက်အဦ တစ်ခုဖြစ်သည်
ဒူရှန်ဘဲမြို့၏အဓိကလမ်မကြီးဖြစ်သော  ရူဒါကီးရိပ်သာလမ်း တွင်တည်ရှိပြီး ၎င်းအနီးတွင် ဟိုတယ် အက်ဗက်စတိုနှင့် ဥဇဘက်ကစ္စတန်သံရုံး တည်ရှိသည်
၎င်းသည်အာဏာရ ပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ဌာနချုပ်ဖြစ်ပြီးအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာညီလာခံများကျင်းပရန်လည်းအသုံးပြုသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် နန်းတော်ပြင်ပရှိနံရံတစ်ခုအနားရှိ ပလတ်စတစ်အတ်ထဲတွင်ဗုံးတစ်ခု ထားရှိခဲ့သည်
အစောင့်အကြပ်၊ လမ်းပေါ်အဝတ်လျှော်စက် သို့မဟုတ် လုံခြုံရေးအစောင့်ဖြစ်‌သော  အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိအမျိုးသားတစ် ဦး သည်  တစ်ခုတည်းသောသားကောင် ဖြစ်ခဲ့သည်
သူသည် ဗုံးပါသည့်ပလပ်စတစ်အိတ်ကို ကောက်ယူစဉ် ပေါက်ကွဲခဲ့သည့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာ ၁၄ ရက်နံနက် ၈:၁၀ နာရီတွင်သေဆုံးခဲ့သည်
ပေါက်ကွဲမှုကြောင့်နန်းတော်တွင်ပြတင်းပေါက်များစွာလည်းပေါက်ကွဲခဲ့သည်
ခဂဲမိုရိဘူတာ  (影森駅 ခဂဲမိုရိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ ချိချိဘုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထန်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ထန်းဆယ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဆယ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၁ ဦး၊ မ ၉၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒင်းပုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dinpone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ ဇောင်းတန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်းတန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၂ ဦး၊ မ ၈၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ၏ မူရင်းအမည်မှာ ပေါ်တူဂီ ဂင်းနီနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိ၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံဟု အမည် ပြောင်းခဲ့သည်
အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး မြောက်ဘက်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊ အရှေ့နှင့်တောင်ဘက်တွင် ဂီနီနိုင်ငံတို့ တည်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၁၃၉၄၈ ရှိသည်
၁၉၇၆ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၅၃ဝဝဝဝ ရှိသည်
မြို့တော်မှာ ဗစ်ဆောမြို့ ဖြစ်သည်
မြေနိမ့်လွင်ပြင်များနှင့် ကျွန်းပြတ်များ ပေါများပြီး သစ်တောထူထပ်သော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံကို ၁၅ ရာစုခန့်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုး ပင်လယ်ခရီးသွား တစ်စုက စတင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၇ ရာစုနှင့် ၁၈ ရာစု နှစ်များအတွင်း ထိုအရပ်၌ ငွေဝယ်ကျွန် အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ထွန်းကား ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ပေါ်တူဂီလူမျိုးတို့က ကိုလိုနီနိုင်ငံအဖြစ် သိမ်းပိုက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီပိုင် ကိုလိုနီများ အားလုံးကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သောအခါ ဂင်းနီဗစ်ဆော နိုင်ငံသည် ပေါ်တူဂီတို့၏ ပင်လယ်ရပ်ခြား ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်လာသည်
ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံရှိ အာဖရိက တိုင်းရင်းသားများ၏ လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများသည် တစ်နေ့တခြား ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီအစိုးရသည် တိုးတက် လှုပ်ရှားလာသော လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများကို ဖိနှိပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အချည်းနှီးပင် ဖြစ်သည်
အာဖရိက တိုင်းရင်းသားတို့၏ ၁၃ နှစ်ကြာ တိုက်ခဲ့ရသော လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲအပြီး၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်ရေး ပေးလိုက်ရ သည်
သမ္မတအဖြစ် လွီဒီအယ်လမေဒါ ကဗရဲကို၎င်း၊ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဖရန်စစ္စကိုမန်းဒိကို၎င်း တင်မြှောက်ကြသည်
လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ တစ်လျှောက်လုံးတွင် ရုရှနိုင်ငံက စစ်ရေးအတွက် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
အာဖရိက တိုင်းရင်းသားများမှာ အများအားဖြင့် ကပ္ပလီလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
အများစုမှာ အစ္စလာမ် ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသူများ ဖြစ်သည်
အဓိက ထွက်ကုန်များမှာ မြေပဲနှင့် ဆီထွက်အုန်းတို့ ဖြစ်ကြပြီး ပျားမွေးမြူခြင်း လုပ်ငန်းကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
ဓာတ်သတ္တု တူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းတွင် ရေနံကိုလည်း စတင် တွေ့ရှိနေပြီး ဖြစ်သည်
ခင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khingyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ခင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၉၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဧရာမ ကြယ်သေး (Subgiant) ဆိုသည်မှာ ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်နှင့် ရောင်စဉ်ခွဲခြားမှုအဆင့် တူညီပြီး ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်ထက် အနည်းငယ် ပိုမိုပသော ကြယ်တမျိုးဖြစ်သည်
ယင်းတို့သည် ဧရာမ ကြယ်ကဲ့သို့မူ မတောက်ပကြပေ
ထန်းငယ်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanngetaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ထန်းငယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းငယ်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၄ ဦး၊ မ ၃၅၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
စကတဲ (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakate(East))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ စကတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကတဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၅ ဦး၊ မ ၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
လိုအပ်သောအကျိုး၊ မလိုအပ်သောအကျိုးနှစ်ပါး တို့ကို ကောင်းစွာ ဖြစ်စေတတ်၊ ရောက်စေတတ်သောကြောင့် ယတြာဟု ခေါ်သည်
မတည်မငြိမ် နေရာရွေ့ပြောင်းခြင်း စသော ကျိန်းချေခြင်းကို ယတြာချေသည်ဟု ခေါ်၏
စစ် တိုက်ဝံ့အောင် လေ့ကျင့်ပြီးသော ဆင်၊ မြင်း ယတြာရပြီး ဆင်၊ မြင်းဟု ခေါ်သည်
ဆပွတ်၊ ပဉ္စပွတ်၊ စတုရန်း၊ တြိရန်းတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ယတြာဆင်ခြင်း၊ ယတြာချေခြင်း၊ ဓာတ်ပြန်ခြင်း၊ အပဓာတ် ယတြာဖြင့် လူနာကို ကုသခြင်း စသည်တို့ကို ပြုရလေသည်
'သူ့ကိုနိုင်လို၊ ဆနှင့်ခို၊ လိုရာ ဆေးဖော်သုံး'ဆိုသည့် လက‡ာအရ တစ်ဦးတစ်ယောက်အား ကြာသပတေးနံ ဖြစ်သော 'မြွေ'ကိုက်လျှင် ထိုမြွေဆိုသည့် ကြာသပတေးနံကို အခြေခံ ထားလျက် ထိုကြာသပတေးနံ၏ ဆပွတ်ဖြစ်သော အဂ‡ါနံ ဖြစ်သည့် 'မီးစ'နှင့် ကိုက်မိသော နေရာတွင် ထိုးပေးလျှင် မြွေဆိုး၊ မြွေကြမ်း အကိုက်ခံရသည်ပင် ဖြစ်လင့်ကစား မြွေ ကိုက်ခံရသူသည် မုချ ချမ်းသာခွင့်ကို ရနိုင်ပေသည်
နောက်မှ မီးစ နှင့်ထိုးသော အနာကို ပျောက်ကင်းအောင် ကုသနိုင်သည် ဟု ဆိုသည်
တစ်နည်း စနေအဖျားနံဖြစ်သော 'လင်းတ'ငှက်ကို ထိုနံ၏ ဆပွတ်ဖြစ်သော ကြာပတေးနံဖြစ်သည့် 'ဖော့' နှင့် မကြာခဏ ရိုက်နှက်ပေးလျှင် ထိုငှက်သည် ဓာတ်ခိုက်ပြီးလျှင် အမှန် သေဆုံးမည်ဟု ဆိုလေသည်
ဓာတ်ပြန်အကြောင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ 'လက်ပံမြင်းလား၊ မှတ်သားတစ်ခန်း၊ ဖွဲကြမ်းကင်ပွန်း၊ ဓာတ်ပြန် ညွှန်း၏'ဟူ၍ လာရှိရာ ဓာတ်ခိုက်ပုံကို သိလိုလျှင် အသီးရှိသော လက်ပံ ပင်ကို မြင်းလား၏ အစွယ်နှင့် ရိုက် ပေးလျှင် အပင်ပေါ်ရှိ အသီးများအားလုံး ကြွေကျကုန်သည်ကိုလည်းကောင်း၊ အသီးရှိသော ကင်ပွန်းပင်၏ အရင်း၌ ဖွဲကြမ်းများကို စုပုံ၍ မီးရှို့လိုက်လျှင် အပေါ်သို့ မီးခိုးတက်၍ အသီးများကို အငွေ့ ဓာတ်ထိသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် အသီးများ ကြွေကျလာသည်ကို လည်းကောင်း တွေ့ရလိမ့်မည်ဟု ဆို၏
ယကြာကောင်းလျှင် မင်းလောင်းပျောက်သည်ဟုလည်း ဆိုလေသည်
ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ယတြာပြုခြင်းကြောင့် အကျိုးပြီးပုံကို သာဓကအဖြစ် ဖော်ပြရသော် သက္ကရာဇ် ၉၇၆ ခုနှစ်၌ အင်းဝမြို့သို့ အုပ်စိုးလျက်ရှိသော အနောက်ဘက်လွန် မင်းတရားကြီးသည် တောင်ငူကို တိုက်ခိုက်လိုသဖြင့် မိမိ ကိုးကွယ်သည့် ဘားမဲ့ဆရာတော်အား လျှောက်ထားရာတွင် ဆရာတော်က တောင်ငူကို နိုင်လိုလျှင် ပြောင်းပြန် (ဓာတ်ပြန်) ပြု၍ 'ငူတောင်'နှင့်နံတူဖြစ်သော ခံတက်ပင်ကိုရှာပြီးလျှင် မင်းတရားကြီး၏ နေ့နှင့်ဆိုင်ရာ တေဇအရပ်ရှိ ခံတက်ပင်တွင် မူလအခြေခံသဖွယ် တပ်စခန်းချ၍ လုပ်ကြံလျှင် အောင်မြင် လိမ့်မည်ဟု မိန့်တော်မူလေသည်
မင်းတရားကြီးသည် စစ်သည်တော် အမြောက်အမြားနှင့် တောင်ငူသို့ ချီတက်သွားပြီးလျှင် မင်းတရားကြီး၏ တေဇ အရပ်တွင် ခံတက်ပင်ကို ရှာဖွေစေသည်
ရုတ်တရက်တွင် မတွေ့ရသော်လည်း အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရန်ထား ရှိသော ပျဉ်ပုံကို ရွှေ့လိုက်သောအခါတွင် မင်းတရားကြီး၏ တေဇအရပ်၌ပင် ခံတက်ပင်ကို တွေ့ရှိသဖြင့် ထိုနေရာ၌ပင် တပ်စခန်းကို ချစေလေသည်
သို့သော် တောင်ငူမြို့ရှိ ဘုရင်မင်းမြတ် ကိုးကွယ်ဆည်းကပ် ထားသော ရှင်မုန်ယို အမည်ရှိသည့် ဆရာတော်ကလည်း ယတြာဆင်ထားသဖြင့် ကျွဲခေါင်းရိုးနှင့် နွားခေါင်းရိုး ပုံ သဏ္ဌာန်များသည် လာ၍ တစ်ဖက် စစ်သည်တော်များဖြစ် သော လူ၊ မြင်းနှင့် ဆင်များကို လိုက်လံ ပစ်ခတ်ကြသဖြင့် မင်းတရားကြီး၏ တပ်သည် မကြာခဏ လန့်ဖျပ်လေသည်
ထိုကြောင့် မင်းတရားကြီးသည် ဘားမဲ့ဆရာတော်ထံသို့ မြင်းစေ တော်များလွှတ်၍ ထိုအကြောင်းကို လျှောက်စေလေသည်
ဘားမဲ့ဆရာတော်သည် ထိုအကြောင်းကို သိရသော အခါ မည်သို့မျှ မိန့်ကြားတော်မမူဘဲ ဒေါက်ချာတစ်ခုကို ယူကာ ဦးခေါင်း၌စွပ်၍ အတန်ငယ်ကြာက ဦးခေါင်းမှ ချွတ်ကာ ကြမ်း ပြင်ပေါ်သို့ ပစ်ချပြီးလျှင် ကျက်သရေခန်းတွင်းသို့ ဝင်သွားရာ ပြန်၍ မထွက် တော့ချေ
မြင်းစေကျော်များသည် တာရှည် မနေဝံ့ကြသဖြင့် အလျင်အမြန် မင်းတရားကြီးထံသို့ ပြန်ကြပြီး လျှင် အကြောင်းစုံကို သံတော်ဦးတင်ကြလေသည်
ထိုအခါ မင်းတရာကြီးသည် ဘာသာရေး၊ သာသနာရေးနှင့် သက်ဆိုင်၍သာ ဆရာတော်က မိန့်ကြားလိုက်ခြင်း ဖြစ်ရမည် ဟု စဉ်းစားပြီးလျှင် အတိတ်နမိတ်ကို ကောက်ယူတော်မူလေ သည်
နိမိတ်ကောက်ယူတော်မူပုံမှာ တောင်ငူမြို့နှင့် တစ်ပြိုင် တည်း တည်ခဲ့သော မြတ်စောညီနောင်ဘုရားမှ ထီးတော်ကို ချစေလိုခြင်းဖြစ်ရမည်ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ကောက်ယူပြီး သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် မြတ်စောညီနောင် ဘုရားမှ ထီးတော်ကို ချစေသည်
ထိုသို့ ချပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ယခင် ကျွဲ ခေါင်းရိုးနှင့် နွားခေါင်းရိုး သဏ္ဌာန်များလည်း ပျောက်ကွယ် ကုန်ကြလေသည်
ဤသို့ဖြင့် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီး သည် တောင်ငူကို ဆက်၍ တိုက်ခိုက်ရာ အောင်မြင်ခဲ့လေ သည်
လက်ပန်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ကန်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၄ ဦး၊ မ ၂၄၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဟသည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် သုံးဆယ့်တစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ငပွေးကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapwaygyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ခွင်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွင်တောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၆ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် ကောလင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရှိပြီးသား မြို့မမြို့ကုန်းရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ထန်ဇန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thangzang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်၊ ထန်ဇန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်ဇန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၉၂ ဦး၊ မ ၇၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတိုရွာ၊ ဓဆင်မသေ (ဓဓမ္ဘီ)ဓ
ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတမြို့၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးအေးမောင်၊ အမ ဒေါ်သိန်းတန်တို့က မွေးဖွားသည်
အသက် ၄ နှစ် အရွယ်တွင် မိဘများနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်ပင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တန်းမြင့် ကျောင်းထွက် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး၊ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ လုပ်သားများ ကောလိပ်တွင် ရူပဗေဒ အဓိကဖြင့် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ ဓန စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေ ရေးသားခြင်း တခုတည်းကိုသာ ဇောက်ချ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
လက်ရှိတွင် အခါအားလျော်စွာ မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက်ရှိပြီး ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု၊ စီးပွားရေး၊ အောင်မြင်ရေး၊ တက်ကျမ်းစာအုပ်များ ရေးသားလျက်ရှိသည်
စာရေးသူ အနှစ်သက်ဆုံး တက်ကျမ်း စာအုပ်မှာ "အကြံကောင်းတော့ တချက်" ဖြစ်ပြီး၊ အကြိုက်ဆုံး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်မှာ "ဒိုက်ဦးမှ စင်ကာပူသို့" စာအုပ် ဖြစ်သည်
၁၃၇၀ (၁) ရက်
ဆင်ခေါင်းအိုင်ရွာ၊ သက္ကယ်ကုန်း
၁၄၂၈ (၁) ရက်
စေတီပုထိုးအမှတ်၉၃၇၄၁၂−ကဓမ္မရာဇိကစေတီသည် ဖွားစောရွာ သစ်မထီးကျောင်းတိုက် အနီးတွင် ရှိသည်
စေတီတော်ကြီးကို ၁၁၉၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထားခဲ့ပြီး အလှူဒါယကာမှာ နရပတိစည်သူမင်း (၁၁၇၄-၁၂၁၁) ဖြစ်သည်
သီဟိုဠ်ဘုရင်ထံမှ မြတ်စွာဘုရား၏ သရီရ ဓာတ်တော် အဆူ ၃၀ ကို ရွှေကြုတ်နှင့်တကွ  ရလျှင် ဓမ္မရာဇိက တည်မည့်နေရာ ကျောက်ဖျာထက်၌ ထား၍ ဌာပနာသည်
ကျပ် လေးသောင်းလေးရာ နှစ်ဆယ်ခုနှစ်ကျပ် တိတိကို ရေစက်သွန်းချ လှူဒါန်းဆောက်လုပ်သည်
စေတီတော်တည်သည်မှာ တစ်နှစ်မျှသာ ကြာသည်
အရှေ့ဘက် ဂူအတွင်း၌ ကျောက်စာမှတ်တမ်းထားရှိခဲ့သည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်ကြီးသည် ညောင်ဦး ရွှေစည်းခုံ စေတီတော်နှင့် တူသယောင်ရှိသည်
သို့သော် ထူးခြားသည်မှာ ပန္နက်အောက်ခြေသည် စတုရန်းပုံအစား ငါးမြှောင့်ပုံ ဖြစ်သည်
ယင်းအထက် ပစ္စယာသုံးဆင့် တည်ဆောက်ထားသည်
ပစ္စယာ အဆင့်ဆင့်၌ ငါးရာ့ငါးဆယ်ဇာတ် စဉ့်သုတ်ရုပ်ကြွအုတ်ချပ်များ ကပ်ထားသည်
ထိုအထက်၌ ခေါင်းလောင်းပုံ တည်ဆောက်ပြီး ရစ်ဖွဲ့ခါးပတ်၊ သပိတ်မှောက်၊ ဖောင်းရစ်စသည် တို့တက်သွားသည်
အထွတ်ရှိ ထီး ပျက်စီးနေသည်
စေတီတော်ကြီး၏ ငါးမျက်နှာ၌ အာရုံခံအုတ်ဂူ ငါးလုံးရှိသည်
ဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ပွင့်တော်မူပြီးသော ကကုသန်၊ ကောဏာဂုံ၊ ကဿပ၊ ဂေါတမနှင့် ပွင့်အံ့သော အရိမေတ္တယျဘုရား တို့ကို ရည်မှတ်ကာ ကြေးဆင်းတု ငါးဆူ သွန်းလုပ်ပြီး ဂူငါးလုံးတွင် ပူဇော်ထားသည်
အုတ်ဂူငါးလုံးသည် တညီတည်း တစ်ပုံစံတည်းဖြစ်သည်
ထိုဂူများ၏ ပန္နက်ပုံသည် အစဉ်အလာ စတုရန်းပုံဖြစ်ပြီး အာရုံခံအထက်၌ ပစ္စယာကွမ်းတောင် စသည်တို့ ပါရှိသည်
ဂူဘုရားငါးခုတွင်လည်း ပုဂံဆေးရေး နံရံပန်းချီများရှိသည်
မင်စာများလည်း ရှိသည်
ဤဓမ္မရာဇိက စေတီပုံကို စူဠာမဏိလိုဏ်ဂူဘုရား အောက်ထပ် မြောက်ဘက်မျက်နှာရှိ ဆင်ရုပ်ခေါင်းနေရာတွင် "သက္ကရာဇ် ၆၇၉ ခုက စတ္တာလင်က ဗိုလ်ဆရာသည် ဓမ္မရာဇိက စေတီပုံ ရေးဆွဲပူဇော်သည်" ဟူသော မင်စာနှင့်အတူ တွေ့ရသည်
ဤပုံအရ ပုဂံခေတ် စေတီပုံစနစ်ကို လေ့လာနိုင်သည်
ဥက္ကလာဦးစေတီသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ပြည်သာယာလမ်း၊ ဥက္ကလာဦးစေတီလမ်း (အ.ထ.က(၂)သင်္ကန်းကျွန်းအနီး) တွင် တည်ရှိသည်
စေတီတော်၏ပုံတော်မှာ မဟာဗောဓိစေတီပုံစံမျိုး ဖြစ်သည်
လေးမျက်နှာရှိပြီး နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူကျောင်းဆင်းတုတော်များမှာ အမြင့်တစ်ပေခန့်ရှိပြီး တင်ပျဉ်ခွေပုံဖြစ်သည်
ကျောက်သားကို ထွင်းထားပြီး အပြင်မှ မှန်များ ကာရံထားသည်
ဘုရားဒါယိကာမှာ ဟင်္သာတဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးဘဦး ဖြစ်သည်
(၁၉၅၂)ခုနှစ် တွင် တည်ထားကိုးကွယ်သည်
ဘုရားဒါယိကာ ဦးဘဦးက အဘဘိုးမင်းခေါင် လွှဲအပ်လိုက်သော ယွန်းအုပ်ကို ထိပ်ဆုံးတွင်ငုံပြီး ဌာပနာထားသည်
ဘုရားအနီးတွင် သာသနာ့အလင်းရောင် ဆုတောင်းပြည့်မြတ်စွာဘုရားတည်ရှိပြီး အဘဘိုးမင်းခေါင်တည်ထား ခဲ့သည်ဟူသော ယူဆချက်များလည်း ရှိသည်
သာသနာ့အလင်းရောင်မြတ်စွာ ဘုရားကို မြေပိုင်ရှင် ဥက္ကာဦးမယ်တော်ကြီး ဒေါ်လှမေ နှင့် သမီးဒေါ်သိန်းလှ သားသမီးမြေးတစ်စုတို့မှ (ဝ.၃၉)  ဧက ကျယ်ဝန်းသည့်မြေကို လှူဒါန်းကာ စေတနာရှင်များမှ စုပေါင်းလှူဒါန်းမှုဖြင့် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်
ဂန်ဒန်းကျောင်းတော် (Ganden Monastery) သည် တိဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘုန်းတော်ကြီးတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘဏ္ဍာဝန်သည် ဘုရင်မင်းမြတ်၏သီးခြား ဘဏ္ဍာတော်များနှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဝန်ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
ဘဏ္ဍာရာထူးကို ကုန်းဘောင်ခေတ်လယ်ပိုင်း ဗဒုံမင်း ( ဘိုးတော်ဘုရား ) ( ၁၇၈၂ - ၁၈၁၉ ) လက်ထက်တွင်သာ တွေ့ရှိရ၏
ခေတ်နှောင်းကာလတွင် ဘဏ္ဍာဝန်သီးခြားမထားတော့ဘဲ ရွှေတိုက်ဝန်ကသာ ဘဏ္ဍာဝန်၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်ရဟန်တူသည်
ဘဏ္ဍာဝန်ရာထူးကို ၂၄ စက်တင်ဘာ ၁၈၅၉ ရက်စွဲပါ ညောင်ရမ်းမင်းအမိန့်တော်၌ ဦးစွာတွေ့ရှိရသည်
ဗဒုံမင်းလက်ထက် အစောပိုင်းကာလတွင် နေမျိုးနန္ဒကျော်ထင်အား ဘဏ္ဍာဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့၏
ဘဏ္ဍာဝန် နေမျိုးနန္ဒကျော်ထင်သည် ၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၇၉၂ ခုနှစ်တွင် ဗန်းမော်စော်ဘွား ဦးစီးသောသံအဖွဲ့နှင့်အတူ တရုတ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
ယင်းသံအဖွဲ့မှာ ၃ မတ် ၁၇၉၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်မှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာကြရာ မင်းကွန်းတွင်တွေ့ဆုံလျက် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများ ဆက်သခဲ့ကြ၏
ဘဏ္ဍာဝန်တွင် နေမျိုးရွှေအောင်နန္ဒမိတ်ခံ ဦးပွင့်ဆိုသူ သားတစ်ဦးရှိပြီး ဘဏ္ဍာဝန်၏ မြေးမ ( ဦးပွင့်၏သမီး ) မအရွှေရေးမှာလည်း စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ၄၀ တော်မှူးမတ်သမီးစာရင်းဝင် ဖြစ်ကြောင်းသိရှိရသည်
ဘဏ္ဍာဝန်နေမျိုးကျော်ထင်အား ဆက်ခံခဲ့သူမှာ သီရိနန္ဒမိတ်စည်သူဖြစ်၏
၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၇၉၅ တွင် မိတ္ထိလာမင်းသမီးအား ကွမ်းခွံမင်္ဂလာအခမ်းအနားကျင်းပစဉ် ဘဏ္ဍာဝန်သီရိနန္ဒမိတ်စည်သူ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်
ယင်းနောက်ပိုင်း ကာလတွင် ဘဏ္ဍာဝန်ရာထူး ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းရှိ မရှိမသိရတော့ပေ
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်(က)စက္ခုဓာတု, ရူပဓာတု, စက္ခုဝိညာဏဓာတု၊(ခ)သောတဓာတု, သဒ္ဒဓာတု, သောတဝိညာဏဓာတု၊(ဂ)ဃာနဓာတု, ဂန္ဓဓာတု, ဃာနဝိညာဏဓာတု၊(ဃ)ဇိဝှါဓာတု, ရသဓာတု, ဇိဝှါဝိညာဏဓာတု၊(င)ကာယဓာတု, ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတု, ကာယဝိညာဏဓာတု၊(စ)မနောဓာတု, ဓမ္မဓာတု, မနောဝိညာဏဓာတုဟု ဓာတုနာနတ္တဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတော်တို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ယင်းဓာတ်(၁၈)ပါးတို့၏ ပရမတ္ထသဘာဝဓမ္မများနှင့် ရှေ့ပိုင်းဓာတ် (၁၆)ပါးတို့သည် ကာမာဝစရဓာတ်များ ဖြစ်ပြီး အဆုံးဓာတ် (၂)ပါးသည် စာတုဘူမိကဓာတ်များဖြစ်ပုံကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်
ဋီကာ၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ထက်ထက်မိုးဦးသည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကြော်ငြာ                       သရုပ်ဆောင် လောကတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူကြိုက်များသော မင်းသမီး တစ်လက်ဖြစ်သည်
သရုပ်ဆောင်လောကသို့ ဝင်ရောက်ချိန်တွင် မှုံရွှေရည် အမည်နှင့် ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းမှ ထက်ထက်မိုးဦးဟု အမည်ပြောင်းလဲလိုက်သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးခင်မောင်ကြည်(မြတ်နိုင်-အနုပညာ) နှင့် အမိ ဒေါ်ခင်မျိုးမြင့်တို့မှ မိုးကုတ်မြို့၊ မြို့မရပ်တွင် မွေးဖွားသည်
မွေးချင်းမောင်နှမသုံးယောက် ရှိသည်
လက်ဦးဆရာမှာ ဒါရိုက်တာ ကိုစန်းအောင်(ကွယ်လွန်) ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ထက်ထက်မိုးဦးဟု အမည်ပြောင်းလိုက်သည်
ကြော်ငြာသရုပ်ဆောင်               လောကတွင်လည်း သူမတူအောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ပန်းသခင် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် သမီးမိုက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် လည်းကောင်း အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင် ထူးချွန်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်
ထက်ထက်မိုးဦးသည် အနဂ္ဂနှင့် ဒုတိယတရား   ဝင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
၂၀၀၈-ခုနှစ်၊ အိမ်ထောင်သက်တမ်း လေးနှစ်ခန့်တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည်
ဩဂုတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့ထုတ် အလင်းတန်းဂျာနယ်တွင် ဗီဒီယို သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ ဇူးမြတ်ထက်နှင့် တရားဝင် လက်ထပ်သည်
ထိုသတင်း၌ပင် ထက်ထက်မိုးဦးတွင် ကိုယ်ဝန် ဆောင်ထားပြီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
သူ၏ မွေးနေ့ရောက်တိုင်း အလှူအတန်း ပြုလုပ်လေ့ ရှိသော်လည်း ထက်ထက်မိုးဦး                  က သူ၏ အသက်ကို ထုတ်ဖော်ပြောလေ့ မရှိပေ
သူ၏ အိမ်ထောင်ရေးအကြောင်း ဂျာနယ်များက ရေးသားကြရာတွင် သူပြုခဲ့သည့် အလှူအတန်းများအကြောင်း ထည့်သွင်းခြင်း မရှိသည့်အတွက်လည်း မင်းသမီးက ကန့်ကွက်လိုက်သည်
ထက်ထက်မိုးဦးသည် ၂၀၁၁-ခု၊ ဇန္နဝါရီလ (၁၁)ရက်တွင် ဇူးမြတ်ထက်နှင့် ရသော စစ်လွန်းဝတီထက် ခေါ် သမီးရတနာ ဖွားမြင်သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ရတနာဆိုင်ရှင်များအတွက် Facebook Live ဖြင့် ဈေးရောင်းပေးရာတွင်     အံ့အားသင့်ဖွယ် စံချိန်တင် ရောင်းချပေးနိုင်ခဲ့သည်
ဝချီရာဝုတ် (ပါဠိ: ဝဇိရာဝုဓ, ထိုင်း: วชิราวุธ, အင်္ဂလိပ်: Vajiravudh, ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၈၈၁ – ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၅) သည် ဆိုင်ယမ်ပြည် စကြီမင်းဆက်၏ ဆဋ္ဌမမြောက် ရာမဘုရင် ဖြစ်သည်
၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၁၀ ဘုရင်အဖြစ်  တင်မြှောက်စဉ်မှ ၂၆ နိုဝင်ဘာ ၁၉၂၅ နတ်ရွာစံသည်အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
နတ်ရွာစံချိန်တွင် သက်တော် (၄၄)နှစ် ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ဘုရင်ဝချီရာဝုတ် သည် ထိုင်းအမျိုးသားရေးဝါဒကို မြှင့်တင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့မှုနှင့် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း တိုင်းပြည်ဆုံးရှုံမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်အောင် လုပ်ဆောင်မှု တို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်
သူသည် ဆိုင်ယမ်ပြည် သမိုင်းရာဇဝင်၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာတို့အပြင် စာပေ၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ကမ္ဘာ့ရေးရာတို့ကိုပါ စိတ်ပါဝင်စားပြီး ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည့် ချူလာလောင်ကွန်းတက္ကသိုလ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဝချီရာဝုတ်ကို ၁၈၈၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁ ရက်တွင် ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင်နှင့် ၎င်း၏မိဖုရား လေးပါး‌မြောက်နှင့် ဖအေးတူ နှမတော်သူ စော်ဝါဖာဖောင်ဆီ မိဖုရား(Saovabha Phongsri) တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
နန်းတက်ဘိသိက်မင်္ဂလာ မပြုလုပ်မီကပင် ဝချီရာဝုတ်ဘုရင်သည် တိုင်းပြည် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများစွာကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
သူသည် Siam ဆိုင်ယမ်ပြည်၏ ကာကွယ်ရေးကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့ပြီး စစ်သင်တန်းကျောင်းများကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆိုင်ယမ်ပြည်၏ ပထမဆုံး ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဦးလေးဖြစ်သူ မင်းသား Bhanurangsi Savangwongse ကို Field Marshal စစ်ဗိုလ် ရာထူးကို အပ်နှံချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၁၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ယာယီနန်းတက်ပွဲအား ခံယူခဲ့ပြီး ခမည်းတော်ဖြစ်သူ၏ ဈာပနာ အခမ်းအနား ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် နောက်ထပ် ခမ်းနားထည်ဝါသော နန်းတက်ပွဲ ပြန်လုပ်ရန် စီမံခဲ့သည်
ထီးနန်းဝင်စားပြီးနောက် သူ၏ပထမဆုံးလုပ်ဆောင်မှုမှာ တော်ဝင်ပေ့ခ်ျကောလိပ်ကို ဆောက်လုပ်ရန်ဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ညီတော် သတ္တမမြောက် ရာမဘုရင်က သူ့ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဝချီရာဝုတ်ကောလိပ် (Vajiravudh College) ဟု အမည်ပြောင်းလဲ သမုတ်ခဲ့သည်
စုဠာလင်္ကရဏမင်းကြီး (ရာမ ၆)၏ ၂၉ ယောက်မြောက်သားတော်ဖြစ်သည်
ထိုအခါဒုတိယမြောက်မွေးဖွားခဲ့သည် မြင့်တော်ရ မင်းသမီးမဟာ ကျကရီသီရိဒုံသည် တော်ဝင်ထောင်စုနှစ်တော်ဝင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည်ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရ မင်းသား ပဟုရတမနမိုင် ကရောမ်ဗြထေပထိရာတ်(၁၈၇၈-၈၇)ရှင်ဘုရင် ရာမ၅ ကို (၂၄၈၀ -1925 ဗ.သ. )မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရမင်းသား တြိဖေချထံရောင် (၁၈၈၁ - ၁၈၈၇)Field Marshal Somdej Chetthathirat မင်းသား ကျကရာပေါင်စီဖုဝနတ် ကရောမ် လုအင် ဖိတ်သနုလောက် ပြချနတ် (၁၈၈၂-၁၉၂၀)မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရ သီရိရာဇ်အထိမ်းအမှတ်များ (၁၈၈၅-၁၈၈၇)ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သောမ္ဒေက်ျဗြအနုချထိရာတ် မင်းသား အစဒင် ဒေချဝုတ် ကရောမ် လုအင် နခေါန် ရချသိမာ(၁၈၈၉-၁၉၂၄)မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရမင်းသားချုထထုတ္ထရဓိလောက် ကရောမ် ခုဏ် ဖေချဘုန် အင်ဒြာချိုင် (၁၈၉၂-၁၉၂၃)ဘုရင် ပြချာဓိပေါက်ရင်  (1936-1941)left|thumb|210x210px| သူမ၏တော်ဝင် High ၏ရာထူးရှိခြင်းနေစဉ် Krom Khun ထေပ် ဒဝါရဝတီမွေးဖွားရင်တောင် ဘုရင်မင်းမြတ်သည်ရာထူးကိုရယူထားဆဲဖြစ်သည် ရာဇဒေဝီ Empress Dowager ရာထူးကိုမရရှိသေးသော်လည်းရိုးရာအစဉ်အလာအရဘုရင် ရာမ၅ နန်းစံစဉ်က မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရမင်းသားနှင့်သမီးသည် ထိုခေတ်အခါကမြင့်မြတ်မှုဖြစ်သည်
သူ၏မူလခေါင်းစဉ်မှာသူ၏ မြင့်မြတ်မှုဖြစ်သည်
ဘယ်အချိန်မှာသူ့ဘုရင်မင်းမြတ်ဘုရင်၏အပြည့်အဝတိုးတက်မှုနှုန်း ဘုရင်မင်းမြတ်သည်ကျေနပ်အားရစွာဖြင့် ဝမ်းမြောက်ခဲ့သည်
သူ့တော်ဝင်ဖွဲ့အဖြစ်သတ်မှတ်ထားတော်ဝင်ရေတပ်အတွက်အခမ်းအနားနဲ့အခမ်းအနား၏တည်နေရာ
မင်းသား မဟာဝဇိရာဝုဓ် သို့သော်တော်ဝင်အမည်မပေးခဲ့ပါဘူး, တော်ဝင်အမည်ကိုကျင်းပ တော်ဝင်မင်းသားမင်းသမီးနှင့်မင်းသမီးမိခင်ဖြစ်သူ Luk Tho ဟုခေါ်သောမင်းသမီးမိဖုရား Prayun သည်တော်ဝင်နန်းတော်မှဆွေမျိုးများဖြစ်ပြီးဘုရင်၏ခြေရာအတိုင်းလိုက်ကြသည်
"သူ၏ဘုရင်မင်းမြတ်ကြီးထွားလာသည်" နောက်ပိုင်းမတ်လ ၂၄၃၁ ကြာသပတေးနေ့ ၁၄ ရက် (လက်ရှိပုံစံကို ၂၄၃၂ B.E. အဖြစ်သတ်မှတ်သည်) တွင်သူတည်ထောင်ခဲ့သည် မြင့်မြတ်သည့် တော်ဝင်ဘွဲ့ရ မင်းသာမဟာဝချိယာဝုဒ်ဧက်အဂ္ဂEမဟာပုရုၑပရောမ်နရာဓိရာဇ်ာချူလာလောင်ကွန်း နာရာတ်ရာချဝေါရာရော့တ်t မသောမ္မတိကခတ္တိယဗိသုန္ဒြိ ပရောမ္မကုဋ်သုရိယသန်တိဝေါင်ၐ် အဒိသိုင်ဗေါင်ၑဝရောပေါသုချာတ် ခုဏ်သင်္ကာၑ ဝိမောရတန ဒၒခ်(ဒွစ်)ချနောမ်သဝသ်ဒိ ပခုဂက္ကူခေါင်းဆောင်မစ္စစက္ကန်းဝီမွန်ရတ်တနနီယာရာကွန်းနဝ၀တီဒီယာ ထိုအအဖြစ် receivership ခန့်အပ်ခဲ့သည် Krom Khun Thep Thawarawadi ပြီးနောက်, ဒုတိယဂုဏ်အသရေကိုလက်ခံရရှိ သရဖူ မင်းသား Mahawajirunhit Crown Prince  ဝချိရာ အပါအဝင်သူ့ဘုရင်မင်းမြတ်ကဘုရင်ကို ရာမ၆ ၏အထိမ်းအမှတ်တံဆိပ်, တော်ဝင်ခေါင်းစဉ် ပလ္လင်တော်ရှေ့၌၏ဘွဲ့ Sarawut အဖြစ်လျှပ်စစ်ဆိုလိုတာက "a"ကို "မဟာဝဇိရာဝုဓ် " ရှိခဲ့သည် Indra အဆိုပါ ဝဇိရာပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်တံဆိပ်ခတ်
ဘဲဥပုံ ပုံသဏ္ဌာန်သည်အကျယ် ၅.၅ စင်တီမီတာရှိပြီး ၆.၈ စင်တီမီတာရှည်သည်
တောက်ပသော ဝဇိရာဝုဓ ပုံစံရှိသည်
ပန်แ wen ฟ ga ဒုတိယကြမ်းပြင်ပေါ်မှာပြဋ္ဌာန်း, နှစ်ဖက် flanking A ဆင့်ဂြိုဟ်တုရှိ မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရ မင်းသားမဟာဝဇိရာဝုဓ(၁၈၈၁ ဇန်နဝါရီ ၁ - ၁၈၈၈ မတ် ၁၄)မြင့်မြတ်သည့်တော်ဝင်ဘွဲ့ရမင်းသမီး မဟာဝဇိရာဝုဓ ကရောမ်ခုန်ဒေဗဒွာရဝတီ (၁၈၈၈ မတ် ၁၄ ရက်မှ ၁၈၉၅ ဇန်နဝါရီ ၄)အိမ်ရှေ့မင်းသားဘုရား ဝချိရာလောင်ကွန်း (၁၈၉၅၊ ဇန်နဝါရီ ၄ ရက် - ၁၉၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၃)အစိုးရကို ဆက်ခံသောသရဖူ (၁၉၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၃ - ၁၉၁၀ အောက်တိုဘာ ၂၅)ဘုရင်ဘုန်းတော်အလွန်ကြီးမြတ်တော်မူလှသည့်ဘုရင် မဟာဝချိရာဝုဒ် ဗြမောင်ကုဋ်က္လော့ဝ်ကျော့ဝ်ယူဟုဝါး(၁၉၁၀ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက် - ၁၉၁၆ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက်)ဘုန်းတော်အလွန်ကြီးမြတ်တော်မူလှသည့် ရာမာဓိပတိၐြီသိန္ဒြ မဟာဝချိရာဝုဒ် ဗြမောင်ကုဋ်က္လော့ဝ်ကျော့ဝ်အ'ယူဟုဝါး၊ ဘုရင်ရာမ ၆ (နိုဝင်ဘာ ၁၁ ရက် - ၁၉၂၅ နိုဝင်ဘာ ၂၆)လန်းဗုဒ္ဓပုံရိပ် ၎င်းသည် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင်တည်ဆောက်ခဲ့သောကျောက်မျက်ရတနာဖြင့်အလှဆင်ထားသောကြွေထည်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောတံတွေးအောက်တွင်တံဆိပ်ခတ်ထားသည့် ၇ ဦး ခေါင်းနာဂကိုယ်ထည်ရှိဗုဒ္ဓရုပ်ပုံဖြစ်သည်
တိုင်ထိပ်၏အမြင့် ၂၀.၇၀ စင်တီမီတာ၊ အဆိုပါရဲတိုက်ရဲတိုက်ကို, လက်ျာ Chakri ပလ္လင်ခန်းမ၁၉၂၅ မှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်ခန့် တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် သည်ပေါင် ၇.၅ စင်တီမီတာရှိသည်
အကျယ်နှင့်ကိုယ်ထည်မှာ ၁၂ စင်တီမီတာဖြစ်သည်
စုစုပေါင်းအမြင့် ၃၉ စင်တီမီတာဖြင့် ရွှေ ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့်ရွှေဖောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်
link ဝိတိုရိယ ဖြတ်သန်းဆင့်ဆု ( GCVO ) link ထိတွေ့မှု၏အမှတ်လက္ခဏာ link ရွှေသိုးမွေး၏အမိန့် အလွှာ Knights link တံဆိပ် Leslie Donner, The Knight အတန်းအစား link အနက်ရောင်လင်းယုန်တံဆိပ် ထိုင်းကင်းထောက်၏ဖခင်  ထိုင်းဘောလုံး၏ဖခင်
ရင်းတိုက်ကုန်းရွာ၊ ပက်မခန်း
ကမ္ဘာမှ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော မြန်မာ့ပထမဆုံးသိပ္ပံပညာရှင်ဟု ပြောလျှင် ဘိုးတော်ဘုရား(ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော် မက္ခရာမင်းသားကြီး ဖြစ်သည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည်  ငယ်စဉ်ကတည်း က သွက်ချာပါဒလေငန်းရောဂါ ရှိသူဖြစ်ပြီး အခြားမင်းသားများကဲ့သို့ နန်းတွင်းရေးကို စိတ်မဝင်စားခဲ့ဘဲ နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးအတွက် နှလုံးရည်နှင့်အလုပ်အကျွေးပြုရန် ပညာရေးနယ်ပယ်တွင် သူ့ဘဝကို မြုပ်နှံခဲ့သူဖြစ်သည်
သူသည် ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်း၊ ပါဋ္ဌိသက္ကတဘာသာရပ်ကျမ်း (၂၃၄)ကျမ်းခန့် စုဆောင်းကာ မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းသားများ နန်းတွင်းသို့ဝင်ထွက်လာကြသောအခါ ထိုသူတို့နှင့် တွေ့ဆုံနှီးနှောပြီး အင်္ဂလိပ်စာသင်ယူရာမှတဆင့် သိပ္ပံပညာကို စိတ်ဝင်စားလာသည်
သင်္ချာဘာသာရပ်ကိုကား အထူးဝါသနာပါသည်
ထိုခေတ်က မြန်မာတို့သည် အနောက်တိုင်းဝိဇ္ဇာ၊သိပ္ပံပညာရပ်များကို မတတ်မြောက်ကြသေး၊ ခေတ်မမီကြသေးပေ
ထို့ကြောင့် မင်းသားကြီးသည် မြန်မာများ ခေတ်မီစေရေးအတွက် မျှော်တွေးကာ အစွမ်းကုန်ကြိုးပမ်းရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ခဲ့ဟန်တူသည်
ထို့နောက်သူသည် အင်္ဂလိပ်ကုန်သည် ချားလိန်းထံမှ (Ree's Encyclopedia) စွယ်စုံကျမ်းကြီးကို ဝယ်ယူရရှိခဲ့ရာ အထူးတလည်လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ထိုကျမ်းကြီးသည် အနောက်တိုင်းခေတ်သစ်အတတ်ပညာ၊ စာပေ၊ ဗဟုသုတများကို AမှZအထိ စုပေါင်းပြုစုထားသောကျမ်းကြီးဖြစ်ရာ မင်းသားကြီးသည် ထိုကျမ်းကြီး၏ အကျိုးအာနိသင်များကို သိမြင်လာပြီး မြန်မာများ ခေတ်နှင့်ရင်ပေါင်တန်းနိုင်စေရန် ထိုကျမ်းကြီးမှ အကြောင်းအရာများကို မြန်မာများသိရှိစေလိုသောစေတနာဖြင့် ချားလိန်း၏အကူအညီယူကာ စတင်ဘာသာပြန်ဆိုသည်
သို့သော်ကျမ်းကြီးမှာ အုပ်ရေ၄၅အုပ်အထိရှိသောကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာဘာသာပြန်ဆိုမှ ပြီးစီးမည်ဖြစ်ကြောင်းတွက်ဆမိပြီး သူဘာသာပြန်ဆိုနေစဉ်အတောအတွင်း မြန်မာများအင်္ဂလိပ်စာ လေ့လာနိုင်စေရန် အကြံထုတ်ဟန်တူသည်
ထို့ကြောင့် မင်းသားကြီးသည် သူ့အားဆေးကုသပေးသော ဒေါက်တာပရိုက်၏ အကူအညီနှင့် ဒေါက်တာဂျပ်ဆင်ဆိုသူ ပြုစုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်အဘိဓာန်ကို စတင်ဘာသာပြန်ဆိုသည်
နောက်ပိုင်း ဒေါက်တာပရိုက်ပြန်သွားသောအခါ ချားလိန်းနှင့် ပူးပေါင်းပြီး ဘာသာပြန်ဆိုရန် အားထုတ်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံးတွင် ပထမဆုံးသော အင်္ဂလိပ်-မြန်မာအဘိဓာန်ဖြစ်သော လိန်း-မက္ခရာအဘိဓာန် ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံကို ယခုမှရောက်ဖူးသည့် စာပေပညာရှင်မဟုတ်သော အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်တစ်ဦးနှင့် အင်္ဂလိပ်စာနှင့်အဘိဓာန်ကို ယခုမှ မြင်ဖူးသော မြန်မာမင်းသားတစ်ပါးတို့သည် မူလပြုစုသူ ဒေါက်တာဂျပ်ဆင်က ရှစ်နှစ်ကြာပြုစုခဲ့ရသော အဘိဓာန်ကို ငါးနှစ်နှင့် ဘာသာပြန်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်မှာ အံ့ချီးဖွယ်ရာပင်ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်အခါက အင်းဝနေပြည်တော်ရောက် အနောက်တိုင်းသားများ အလေးစားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်မှာ မက္ခရာမင်းသားကြီးဖြစ်ကြောင်း ၎င်းတို့၏မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
မင်းသားကြီး၏ စာကြည့်ဆောင်၌ အပူအအေးတိုင်းသော သာမိုမီတာနှင့် လေဖိအားတိုင်းသော ဘာရိုမီတာတို့ပင် ရှိသည်
မင်းသားကြီးသည် ကမ္ဘာလုံးသည်ဟူသော အယူအဆကို လက်ခံသူလည်းဖြစ်သည်
မင်းသားကြီးသည် လောဂရစ်သမ်ဂဏာန်းသင်္ချာကိုလည်း ကောင်းစွာတတ်မြောက်ပြီး အနောက်တိုင်းနက္ခတ္တဗေဒနှင့် ပထဝီဝင်ကိုလည်း လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
နောက်ဆုံးကံတော်ကုန်ချိန်အထိ အနောက်တိုင်းခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရပ်အများအပြားကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ထိုခေတ်အခါက အာရှတိုက်မှ ဒိပ်ဒိပ်ကြဲပညာရှင်သုတေသီများသာ အသင်းဝင်ခွင့်ပြုသော ဘင်္ဂလားအာရှဆိုင်ရာဝိဇ္ဇာသိပ္ပံသုတေသနအသင်းကြီးမှ ဂုဏ်ထူးဆောင်အသင်းသားသိပ္ပံပညာရှင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသူလည်း ဖြစ်သည်
မင်းသားကြီးသည် မင်းတုန်းမင်းနန်းမတက်ခင် အသက်၅၇နှစ်အရွယ်၌ ကံတော်ကုန်ခဲ့သည်
အသက်၅၇နှစ်ဆိုသည်မှာ အသက်ကြီးပြီဟုမဆိုနိုင်သောကြောင့် နှမြောစရာကောင်းလှပါသည်
ကနောင်မင်းသားကြီးနှင့်လက်တွဲအလုပ်မလုပ်နိုင်ခဲ့သည်က ပိုပြီးနှမြောဖို့ကောင်းပါသည်
သူပြုစုခဲ့သော အဘိဓာန်စာအုပ်မှာ ယခုထိ မပျက်စီးဘဲ ကျန်နေသည်မှာ နှစ်အုပ်သာရှိကြောင်း ဆိုသည်
တစ်အုပ်မှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တော်၊ ကွန်ဂရက်စာကြည့်တိုက်တွင်ဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်အုပ်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့၊ အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်တွင် ရှိကြောင်းသိရသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီး၏ အမည်ကို ယခုအခါ ယပက်လက် အသံနှင့် 'မက်ခဟာ' ဟု ခေါ်နေကြသည်
သို့သော်လည်း သိုးဆောင်းတို့၏ ထိုခေတ် မျက်မှောက်မှတ်တမ်း တို့တွင်ကား Mekkhara ဟု ရကောက်လျှာလိပ်သံနှင့် တွေ့ရသည်
မက္ခရာမင်းသားသည် ဘိုးတော်ဘုရား (ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော် တပါး ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ မောင်ပျိုးဖြစ်သည်
ဘကြီးတော်မင်း၏ ဘထွေးတော် တစ်ပါး ဖြစ်သည်
မင်းသားကြီးသည် နေပြည်တော်သို့ လာရောက် နေထိုင်ကြသော အစိုးရ အရာရှိ မဟုတ်သည့် မျက်နှာဖြူများနှင့် အရောတဝင် ခင်ခင်မင်မင် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံသည်
အနောက်တိုင်း ဗဟုသုတများကို သူတို့ထံမှ မေးမြန်း ဆည်းပူးသည်
ဗြိတိသျှ ကုန်သည် တဦးဖြစ်သော ရောဂျားစ် (Rogers) က အင်္ဂလိပ်စကားကို မင်းသားကြီးအား သင်ပေးသည်
မစ္စတာလိန်းက ကျေးဇူးပြုသဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ကလကတ္တားမြို့မှ ရီးစ် (Rees) ၏ စွယ်စုံကျမ်း ၄၅ တွဲကို ဝယ်ယူ ဖတ်ရှုခွင့်ရသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ပညာအရာမှာ ထူးချွန်ရုံသာမက သိက္ခာ သမာဓိနှင့်လည်း ပြည့်စုံဟန်တူသည်
ခြေလက်မသန်စွမ်းခဲ့သော်လည်း ၊ ဘဝကို အရှုံးမပေးခဲ့
ကမ္ဘာကြီး ပြားသည်ဟု ယုံကြည်ကြဆဲဖြစ်သည့် အင်းဝခေတ်မှာ ၊ မြန်မာလူမျိုးတွေ ခေတ်မီ ဝိဇ္ဇာ သိပ္ပံပညာရပ်များကို တတ်မြောက်မှ နယ်ချဲ့ရန်ကို တွန်းလှန်နိုင်မည်ဟု အမျှော်အမြင်ကြီး စဉ်းစားတွေးတောတတ်ခဲ့သည်
ထိုအတွေးနှင့်အတူ နေပြည်တော်ကိုလာရောက်သမျှ နိုင်ငံခြားသားများနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပြီး ၊ နေပြည်တော်အခြေစိုက် နိုင်ငံခြား ပါမောက္ခတချို့၏ အကူအညီနှင့် ထိုဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ကျမ်း အတော်များများကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
မင်းသားကြီး ပထမဆုံးထုတ်ဝေသော အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ အဘိဓာန်၏ နိဒါန်းတွင် ခုလို ရေးသားခဲ့သည်
“အထူးထူးသော ဘာသာ ၊ များစွာသော လူမျိုးတို့တွင် အင်္ဂလိပ် လူမျိုးသည် ဟုတ်မှန်သော ၊ ထင်ရှား မျက်မှောက်တွေ့မြင်သော အတတ်ပညာကိုသာ ရှာဖွေ နှိုင်းယှဉ်ပြီးလျှင် ရုံးစု မှတ်သားလေ့ ရှိသည် ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို နားလည်သိမြင်ခြင်းသည် ဗဟုသုတ အရာ၌ များစွာအကျိုးရှိသည်
ထိုကြောင့် ဗဟုသုတကို အလိုရှိကုန်သော မြန်မာလူမျိုးတို့အား အင်္ဂလိပ်ဘာသာကို မြန်မာဘာသာအားဖြင့် နားလည်သိမြင်စေခြင်း အကျိုးငှာ ....”မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ဘကြီးတော်ဘုရား၏ဦးလေးလည်းဖြစ်သည်
ယောက္ခမလည်းဖြစ်သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ် မင်းညီမင်းသားများအနက် ခေတ်မီ၍ ဉာဏ်အမြော်အမြင်ဖြင့် ပြည့်စုံကာ ထူးခြားသောပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရောက်ရှိလာသော ကက်ပတိန်(နောင်သော် မေဂျာ) ဗားနေး (မယ်စယ်ဘော်ရနီ) က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ပေသည်
တစ်ဖန် ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ရောက်ရှိလာသော အမေရိကန် သာသနာပြုဂျပ်ဆန် (ဆရာ ယုဒသန်) ကလည်း မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို ကောင်းစွာတတ်မြောက် ကျွမ်းကျင်သည်ဟု မှတ်ချက်ချပေသည်
ဤသို့ဖြင့် နိုင်ငံခြားသားတို့၏ လေးစားမှုကိုခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးကား အမရပူရ ပထမမြို့တည် နန်းတည် ဗဒုံမင်းတရား (ဘိုးတော်ဘုရား)နှင့် ဒုတိယမြောက် နန်းမိဖုရား သီရိမဟာ ရတနာ ဒေဝီတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၁၅၃-ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားတော်ဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မောင်ပျိုး၊ ဘွဲ့တော် မင်းရဲကျော်စွာ တည်း
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ဗန့်ကျီတိုက်များကို ကံကျွေးခံရသည်
ခမည်းတော် ဗဒုံ မင်းတရားလက်ထက်ကပင် တိုင်းရေးပြည်မှုအစုစုတို့တွင် ပါဝင်ထမ်းရွက်သဖြင့် အဆင့်ဆင့် ချီးမြှင့်‌မြှောက်စားတော်မူခြင်း ခံရ၏
တူတော်များဖြစ်သော ဘကြီးတော်နှင့် သာယာဝတီမင်း (ရွှေဘိုမင်း)တို့ လက်ထက်များတွင်လည်း ရာထူးဌာနန္တရနှင့် လေးစားခြင်း ခံရသည်
သို့သော် နန်းတွင်းရေး၌ ပါဝင်နိုင်သော်လည်း မပါဝင်ပေ
နိုင်ငံရေး အာဏာလုမှု၌ စိတ်ဝင်စားခြင်း မရှိဘဲ ပြည်သူတို့အကျိုးကို ရှေးရှူလျက် အနောက်နိုင်ငံများတွင် တိုးတက် ထွန်းကားနေကြောင်း သိမြင်သည်နှင့်အညီ မြန်မာတို့လည်း ခေတ်မီတိုးတက် မျက်စိပွင့်လာအောင် နှလုံးရည်ဖြင့် စွမ်းဆောင်သူဖြစ်၏
ဗားနေး၏ မှတ်တမ်းအရ မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် မစ္စတာရောဂျာဟု အမည်ရှိသော ဗြိတိသျှလူမျိုး ကုန်သည်တစ်ဦးထံမှ အင်္ဂလိပ်စာကို သင်ယူတတ်မြောက်သည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် သိပ္ပံလောကဓာတ်ပညာကို လက်ခံယုံကြည်၍ စိတ်ဝင်စား၏
စာပေအနုပညာကိုလည်း စိတ်ဝင်စား၏
မက္ခရာ မင်းသားကြီးသည် ရီး၏ စွယ်စုံကျမ်းတစ်စုံကို မစ္စတာလိန်း ဆိုသူထံမှတစ်ဆင့် ကာလကတ္တားမြို့မှရရှိ၏
ယင်းစွယ်စုံကျမ်းကို ဖတ်ရှုလေ့လာ၏
ထိုပြင် မူရင်းသမ္မာကျမ်း၊ ဆရာယုဒသန် ပြန်ဆိုထားသော သမ္မာကျမ်း၊ ဂျွန်ဆင်၏ အဘိဓာန်တို့ကိုလည်း ဆောင်ထား၍လေ့လာ၏
ရီး၏ စွယ်စုံကျမ်းမှ သိပ္ပံပညာဆိုင်ရာ အကြောင်းရပ်အချို့ကို မြန်မာဘာသာ သို့ ပြန်ဆို၏
နေကြတ်ခြင်း၊ လကြတ်ခြင်းတို့ကို တွက်ချက်နည်း အကြောင်းနှင့် မိုးသီးများဖြစ်လာပုံ အကြောင်းဖြစ်သော သိပ္ပံပညာအကြောင်းရပ် ၂ ခုကို မြန်မာဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပြီး၍ မစ္စတာလိန်းထံသို့ ပေးပို့၏
အင်းဝမြို့ နေပြည်တော်တွင် မစ္စတာလိန်း လာရောက်နေထိုင်ခိုက် မစ္စတာလိန်းနှင့် တွဲဖက်၍ အင်္ဂလိပ် မြန်မာ အဘိဓာန်ကျမ်းကို ၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၈၃၅ ပြည့်နှစ်အထိ ၅ နှစ်တိုင် ကြိုးပမ်းပြုစုခဲ့သည်
ယင်းအဘိဓာန်သည် ရခိုင်တိုင်း၊ တနင်္သရီတိုင်းတို့တွင် အုပ်ချုပ်နေသော ဗြိတိသျှအရာရှိများနှင့်တကွ တိုင်းရင်းသားများအတွက်သာမက အင်္ဂလိပ်စာ သင်ကြားတတ်မြောက်လိုသော မြန်မာ့လက်အောက်ခံ တိုင်းရင်းသားများအတွက်လည်း အထူးအသုံးဝင် အဖိုးတန်ပေလိမ့်မည်ဟူ၍ ဗားနေးက ယင်းအဘိဓာန်ကျမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ကာလကတ္တားအစိုးရထံသို့ ပေးပို့သော စာချွန်တော်တွင် မှတ်ချက်ချလေသည်
ယင်းအဘိဓာန်ကို ခရစ် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင် ကာလကတ္တားမြို့ရှိ သာသနာပြု စာပုံနှိပ်တိုက်၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသည်
အဘိဓာန်မှာ ဒီမိုင်းဆိုက်ကြီးဖြင့် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေ ၍ စာမျက်နှာ ၁ မှ ၄၆ဝ အထိ အတော်ပင် ကျယ်ဝန်းလေသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီး၏လက်ရာ စာအုပ်ကြီးကို ယခုတိုင် မျက်မြင်ထင်ရှား တွေ့ရပေသေးသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် တစ်ခါသော် ဗားနေးနှင့် စကားလက်ဆုံကျ၍ ဆွေးနွေးကြသည်တွင် တစ်နာရီကျော်ကျော် အချိန်အတွင်း၌ ဗားနေအား မိမိသိလိုသော ပုစ္ဆာပေါင်းများစွာ မေး၏
သို့တိုင်အောင် မက္ခရာမင်းသားကြီး သိလိုသမျှ၏ အပုံတစ်ရာလျှင် တစ်ပုံမျှပင် ရှိဟန်မတူဟူ၏
မက္ခရာမင်းသားကြီး သိလိုသောအကြောင်းများကား လန်ဒန်မြို့၊ ကာလကတ္တားမြို့၊ အင်းဝမြို့၊ ဗန်ကောက်မြို့တို့ တည်ရှိရာ လတ္တီတွဒ်၊ လောင်တီတွဒ်များ၊ နောက်ဆုံးပေါ်ခဲ့သော ကြယ်တံခွန်၊ ဗရိုမီတာ၊ သာမိုမီတာတို့၏သတ္တိများ စသော တိကျသော သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာ အကြောင်းတို့ဖြစ်၏
မက္ခရာ မင်းသားကြီး၏ အခန်းတွင်းရှိ စာတိုက်၌ ရီး၏ စွယ်စုံကျမ်း၊ သမ္မာကျမ်းမူရင်း၊ ဂျွန်ဆင်၏ အဘိဓာန်၊ ဆရာ ယုဒသန် ပြန်ဆိုထားသော သမ္မာကျမ်း စသည်တို့ကို ကောင်းမွန်စွာ သိမ်းဆည်းထား၍ အားလုံးကို သေချာစွာ ဖတ်ရှုပြီးဖြစ်ကြောင်း ပြောပြ၏
သူ၏ အခန်းတွင်း၌ ဗရိုမီတာနှင့်သာမိုမီတာတို့ကို ချိတ်ဆွဲထား၏
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ခရစ် ၁၈၃၁ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာပညာရပ် တစ်မျိုးဖြစ်သော လော့ဂရစ်သမ်ကိုလည်း ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်
အက္ခရာသင်္ချာကို တတ်လို၏
အင်းဝနေပြည်တော်သို့ ကိုယ်စားလှယ်တော် ဗလန်ဒယ် ရောက်လာသောအခါ မက္ခရာ မင်းသားကြီးအား အက္ခရာသင်္ချာ သင်ပေးမည်ဟု ဆိုသော်လည်း လွှတ်တော်နှင့် အခြားမှူးမတ်များ အထင်လွဲမည်စိုး၍ မသင်ယူခဲ့ပေ
ဗားနေးသည် မင်းသားကြီး၏ ကျယ်ဝန်းသော ဗဟုသုတ ကိုလည်းကောင်း၊ ပညာများကို ငတ်မပြေ သောက်သုံးလိုသော ဆန္ဒကိုလည်းကောင်း၊ ဉာဏ်ပညာထက်မြက်ပုံကို လည်းကောင်း အံ့ဩ၍လေးစားကာ၊ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိမိတွေ့ဖူးသူများအနက် အထူးခြားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ကြောင်း၊ ဘင်္ဂလားသို့ အလည်အပတ် မရောက်နိုင်သည်မှာ စိတ်မကောင်းဖွယ် ဖြစ်ကြောင်းတို့ကို မှတ်တမ်းတင်သွားပေသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် စာပေပရိယတ္တိတွင်သာ မကဘဲ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရာ၌လည်း ပြေပြစ်၏
အင်းဝနန်းတော်တွင်း၌ မငြိမ်မသက်ရှိ၍ သာယာဝတီမင်းသား ပုန်ကန်စဉ်အခါက ပြေငြိမ်းမှုအတွက်စေ့စပ်ရာ၌ ကုန်းဘောင်ရွှေဘိုမြို့ တူတော် သာယာဝတီမင်းသားထံ မက္ခရာမင်းသားကြီးပင် အဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်သွားပေသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် သာယာဝတီမင်းသားနှင့် သင့်မြတ်၏
အင်းဝနန်းတွင်း၌ အရေးပါသော မင်းသားတစ်ပါး ဖြစ်၏
ဗြိတိသျှ ကိုယ်စားလှယ်တော်တို့နှင့်လည်း အဆင်ပြေစွာ ဆက်ဆံတတ်သူဖြစ်၏
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် ထိုစဉ်အခါက နန်းတွင်းရေးအာဏာရမှုတွင် မပါဝင်သောကြောင့် အခြားမင်းညီမင်းသားများ တိမ်းပါးပျက်စီး သော်လည်း မက္ခရာမင်းသားကြီးမူကား ကံတော်ကုန်သည်အထိ မယိမ်းမယိုင် တည်ကြည်ခိုင်မာပေသည်
မက္ခရာမင်းသားကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၁ဝ ပြည့်နှစ် သက်တော် ၅၇ နှစ်အရွယ်တွင် ကံတော်ကုန်သည်
ငဒက်သောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngadetthaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ငဒက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဒက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၂ ဦး၊ မ ၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၁ ဦး နေထိုင်သည်
တခွက်ဖိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takhwethpoe)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ တခွက်ဖိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တခွက်ဖိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၀၈၇ အိမ်ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၇၆၈ ဦး နေထိုင်သည်
(၁၁၀) သဗ္ဗသံဟာရကပဉှဇာတ်၊ (၁၁၁) ဂဒြဘပဉှဇာတ်၊ (၁၁၂) အမရာဒေဝိပဉှဇာတ်တို့သည် မဟာနိပါတ် မဟာဥမင်္ဂဇာတ်ခေါ် မဟောသဓဇာတ်နှင့်တူကုန်၏၊ အလိုရှိသောပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မဟောသဓဇာတ်၌ ကြည့်ရှုကြပါကုန်
၁၁၃၂ ခုနှစ် (MCXXXII) သည် ဂျူလီယန်ပြက္ခဒိန်တွင် သောကြာနေ့ဖြင့် စတင်သော ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်သည်
၂၄ ဇူလိုင် –  အလိုက်ဘုရင် ဒုတိယမြောက်ရာနော့နှင့် စစ္စလီဘုရင် ဒုတိယမြောက်ရော်ဂျာတို့ တိုက်ခိုက်ကြသော နိုစီရာစစ်ပွဲ စတင်ဖြစ်ပွားသည်
ဖန်ကျန်တိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankyantaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းယောင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဆော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဆော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁၈ ဦး၊ မ ၂၉၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၁၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဧဟိဘိက္ခုနီမည်သောရဟန်းမ
ဧဟိဘိက္ခု-လည်းကြည့်
(ဧဟိဘိက္ခုနီမည်သော ရဟန်းမ ဟူ၍ မရှိ၊ ဝိ၊၂၊၂၇၆-၌" ဘိက္ခုနီတိ ဘိက္ခိကာ ဘိက္ခုနီ၊... ဧဟိဘိက္ခုနီတိ ဘိက္ခုနီ” အစရှိသည်ဖြင့် “ဧဟိဘိက္ခုနီ”ကို ဟောတော်မူခြင်းကား ဘိက္ခုဝိဘင်း၌ ဟောတော်မူအပ်သော ဒေသနာတော်အယဉ် အတိုင်း ဟောတော်မူခြင်းသာ ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်က “ဧဟိဘိက္ခုနီ” ဖြစ်နိုင် ကောင်းသော အမျိုးသ္မီးကို "ဧဟိ ဘိက္ခုနီ” စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ပါမူ ဧဟိဘိက္ခုနီ ရဟန်းမ ရှိနိုင်သည်၊ အမျိုးသ္မီးတို့၌ ဘုရားရှင်က “ဧဟိ ဘိက္ခုနီ”စသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် လောက်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်မျိုး မရှိသောကြောင့် ဧဟိဘိက္ခုနီ ဟူ၍မရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ ဝိသာခါ ဝတ္ထု၌ “မိန်းမတို့၏ သင်္ကန်းအလှူသည် မဟာလတာတန်ဆာဖြင့် အထွတ် အထိပ်သို့ ရောက်၏၊ ယောက်ျားတို့၏ သင်္ကန်း အလှူသည် တန်ခိုးဖြင့်ပြီးသော သပိတ် သင်္ကန်းဖြင့် အထွတ်အထိပ် ရောက်၏”ဟု လာရှိသည်
အချို့ကား “ရဟန်းမိန်းမတို့သည် ဘုရားရှင်၏ အနီး အပါး၌ မနေကြရ၊ ရဟန်းယောက်ျားတို့ သည်သာလျှင် ဘုရားရှင်၏ အနီးအပါး၌ နေထိုင်ကြရသောကြောင့် ရဟန်းယောက်ျားတို့သာ ဧဟိဘိက္ခု ဖြစ်ကြသည်” စသည်ဖြင့် ဆိုကြ၏၊ ထိုသူတို့၏ အယူအဆမျှ သာဖြစ်သည်
မဟာပဇာပတိဂေါတမီထေရီကို လည်းကောင်း၊ ထိုမဟာပဇာပတိဂေါတမီ နှင့် အတူ နန်းတော်မှ ထွက်ခဲ့ကြ၍ ရဟန်း ယောက်ျားတို့ထံ၌သာ ရဟန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ကြသော (ဧကတောဥပသမ္ပန္နဖြစ်သော) သာကီဝင်မင်းသမီးငါးရာတို့ကို လည်းကောင်း ရည်ရွယ်၍ “ဧဟိဘိက္ခုနီ” ဟု ဟောတော်မူသည်
ဘတတိုတလီနာဂူ (ဗဋတောဋ လေနဂုဟာ၊ Diva Guhava ဟုလည်း  သိကြ) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကုရုဝိဋမြို့ (Kuruwita) မှ ၈ ကီလိုမီတာ (၅ မိုင်) အကွာရှိ Sudagala တွင် တည်ရှိသည့် ဂူတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂူသည် အတိုင်းအတာများမှာ ခန့်မှန်းခြေ အမြင့် ၁၅ မီတာ (၄၉ ပေ), အကျယ် ၁၈ မီတာ (၅၉ ပေ), အလျား ၂၅ မီတာ (၈၂ ပေ)၊ ဂူ၏ အတွင်းပိုင်း စုစုပေါင်းဧရိယာသည် ၆၈၀၀ ကုဗမီတာ (၂၄၀၀၀၀ ကုဗပေ) ရှိသည်
ဂူသို့ သွားရောက်မည်ဆိုပါက Sudagala မှ ခြေလျင်လမ်းဖြင့် မီတာ ၄၀၀ (၁၃၀၀ ပေ) သွားရသည်
ထို့မှတစ်ဆင့် နောက်ထက် ဂူပေါက်ဝသို့ ၅၀ မီတာ (၁၆၀ ပေ) တက်ရသည်
ဤဂူမှ ခန့်မှန်းခြေ ၃၀ မီတာ (၉၈ ပေ) အကွာတွင် နောက်ထပ်ဂူတစ်ခုသည် အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် တည်ရှိသည်
၎င်းနေရာသို့ မီတာ ၂၀ (၆၆ ပေ) ရေကူးကာ သွားရောက်နိုင်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် ထိုဂူသို့ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် အဒမ်တောင်ထိပ်တွင် ခြေတော်ရာ ထားခဲ့ပြီးနောက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဇဂျမ်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zagyankone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ရွာတန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာတန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၁၃ ဦး၊ မ ၄၅၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်စပိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetsapoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဝက်စပိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်စပိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၉ ဦး၊ မ ၄၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းပွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpunchon(Kinmunchon))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ကင်းပွန်းချုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
﻿၁၁ ရာစုနှစ် သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၁၀၀ အထိဖြစ်သည်
ယင်းသည် ၂ ထောင်စုနှစ် ၏ ဒုတိယမြောက်ရာစုနှစ်ဖြစ်သည်
ဤ အချိန်ကာလများသည် ဥရောပသမိုင်းများအရ အလယ်ခေတ်၏ အစပိုင်း ကာလများ ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်
ဘိုင်ဇန်တိုင်း (Byzantine) တို့၏ အာဏာ ရုတ်တရက် ကျဆင်းလာပြီး နော်မန်တို့က ဥရောပကို လွှမ်းမိုးလာခြင်းနှင့် အတူ ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးများမှာ ဥရောပ၏ ထင်ရှားသော အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်လာကြသည်
ခရစ်ယာန်လောက (Christendom) အတွင်း ယခင်ရာစုနှစ်များက ရောမအနောက်နှင့် ဘိုင်ဇန်တိုင်းအရှေ့တို့ အကြား ရာစုနှစ်များတစ်လျှောက် တရားဝင် ကွဲလွဲမှုကြီး တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပြီး ယနေ့အထိ အကြီးဆုံး ဂိုဏ်းခွဲကြီး နှစ်ခုဖြစ်သော ရိုမန်ကတ်သလစ်ဘာသာနှင့် အရှေ့ ဩသဒေါ့စီ (Orthodoxy) တို့အဖြစ် ကွဲပြားသွားခဲ့ကြသည်
အီတလီမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ပြများတွင် လူဦးရေ တိုးတက်လာမှုသည် အစောပိုင်းဖွဲ့စည်းထားသော အရင်းရှင် စနစ်နှင့် ၁၁ ရာစုနောက်ပိုင်း ထွန်းကားလာသော စီးပွားရေးယဉ်ကျေးမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
ဤ ၁၁ ရာစုသည် ကီရင်ဗင် ရေ့စ် (Kievan Rus) ၏ ရွှေခေတ်လည်း ဖြစ်ပေသည်
ဗမော်ရွာ၊ ဘမော်
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ ဗာတီကန်တံတိုင်းပြင်ပရှိ စိန့်ပေါလ်၏ ဘာဆေးလီကာ အား ဗာတီကန်တံတိုင်းပြင်ပရှိ စိန့်ပေါလ် ဟု အများစု က ခေါ်ဆိုကြပြီး ရောမမြို့ရှိ ရှေးခေတ် ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီး၏ အဓိက ဘာဆေးလီကာ ၄ ခု တွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး  အခြား ၃ ခုမှာ လက်တီရန်ရှိ စိန့်ဂျွန် ဘာဆေးလီကာ၊ စိန့်ပီတာ ဘာဆေးလီကာ နှင့် စိန့်မေရီ မေဂျာ တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၃၀၂ (၁) ရက်
ဧကာဒသကနိပါတ် - ၄၅၇
ဓမ္မဒေဝပုတ္တဇာတ် သုစရိုက်တရား ပွားများရန် လူအများအား ကောင်းကင်ခရီးဖြင့်ကြွေးကြော်သော ဓမ္မနတ်သားအား အဓမ္မနတ်သားက လမ်းမပေးဘဲ စစ်တိုက်ရန် ပြောသည်ကိုပင် ... သည်းခံခြင်းဖြင့် အနိုင်ရရှိသော ဓမ္မနတ်သားအကြောင်း
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  ဂရုကံထိုက် ငရဲဆိုက် နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန် ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဒေဝဒတ် မြေမျိုခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
အတိတ်ဝတ္ထု  ကောင်းမှုပြုဘော် ဓမ္မကြွေးကြော် လွန်လေ ပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း ... မင်းပြုသည် ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကာမာဝစရနတ်ပြည်ဝယ် ဓမ္မနတ်သားဖြစ်၏၊ ဒေဝဒတ်အလောင်းကား အဓမ္မနတ်သားဖြစ်လေ၏
ထိုနတ်သားတို့တွင် ဓမ္မနတ်သားသည် ညအခါလူတို့ ထမင်းစားပြီး၍ အိမ်၌နေကုန်စဉ်... နတ်တ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်လျက် ရထားမြတ်ကိုစီး၍ အမတ်အပေါင်းခြံရံကာ ရွာနိဂုံးဇနပုဒ် မင်းနေပြည်ဝယ် ... ကောင်းကင်၌ရပ်လျက် -“အို-လူအပေါင်းတို့... အကုသိုလ်ဒုစရိုက် ဆယ်ပါးကို ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၊ ကုသိုလ်သုစရိုက်ဆယ်ပါးကို ဖြည့်ကျင့်ကြကုန်၊ အမိအဘကို လုပ်ကျွေးကြကုန်၊ ဤသို့ ပြုသည်ရှိသော် နတ်ပြည်သို့လား၍ ကြီးမားသော စည်းစိမ်ချမ်းသာခံစားကြရကုန်လတ္တံ့”ဟု ကြွေးကြော်လျက် ဇမ္ဗူဒိပ်ကို လက်ျာရစ်လှည့်လည်လေ၏
တရားဖျက်လတ် အဓမ္မနတ် အဓမ္မနတ်သားလည်း ရထားမြတ်ကို  စီးလျက် အမတ် အပေါင်း ခြံရံ၍  အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို ပြုကြကုန် စသည်ဖြင့် ကြွေးကြော်လျက် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းကို လက်ဝဲရစ်လှည့်လည်လေ၏၊ ထိုနှစ်ယောက်သော နတ်သားတို့၏ ရထားတို့သည် ကောင်းကင်တနေရာတွင် ရှေးရှု ဆိုင်မိကြကုန်၏၊ အချင်းချင်းမေးကြရာ ငါတို့ကား ဓမ္မနတ်သား၏ ပရိသတ်ဖြစ်သည်၊ ငါတို့ကား အဓမ္မနတ်သား၏ ပရိသတ် ဖြစ်သည်ဟု အသီးအသီးပြောဆိုလျက် လမ်းခရီးမှ ဆင်းသက်ကြကုန်၏၊ ထိုအခါ ဓမ္မနတ်သားသည်“အို-အဓမ္မနတ်သား...ငါကားလူတို့၏စည်းစိမ် ချမ်းသာကိုပြု၏၊ လူတို့အား ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုစေ၏၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အမြဲချီးမွမ်း၏၊ ဓမ္မနတ်သားဖြစ်သောငါသည် လူနတ်တို့အပူဇော် ကိုခံရ၏၊ ငါ့အား ခရီးလမ်းသည်ထိုက်၏၊ ခရီးလမ်း ကိုပေးပါလော့”ဟု ရှေးဦးစွာပြောဆိုလေ၏၊ ထိုအခါ အဓမ္မနတ်သား သည်–“အို-ဓမ္မနတ်သား...ငါကား အဓမ္မရထားကို မြဲစွာစီး၏၊ မကြောက်ရွံ့၊ အားကြီး၏၊ ဘယ် အကြောင်းကြောင့် ငါသည် မပေးဘူးသော လမ်း ခရီးကို သင့်အား ယခုပေးရအံ့နည်း”
ဓမ္မ-အဓမ္မ လမ်းလုကြ “အို-အဓမ္မနတ်သား...လောက၌  စင်စစ်ရှေးဦးစွာ ကုသိုလ်တရားသည် ထင်ရှားဖြစ်ခဲ့၏၊ နောက်မှ အကုသိုလ်တရားသည် ထင်ရှားဖြစ်ခဲ့၏၊ ငါသည် ကြီးလည်းကြီး၏၊ မြတ်လည်းမြတ်၏၊ ရှေးလည်းဖြစ်၏၊ ငယ် သောသင်သည် ကြီးသော ငါ့အား လမ်းခရီးမှ ဖယ်ပါလော့”
“အို-ဓမ္မနတ်သား... တောင်းရမ်းသဖြင့်၎င်း၊ သင့်တင့်စွာ ပြောဆိုသဖြင့်၎င်း သင့်အားလမ်းခရီးကို ငါမပေး၊ သင်နှင့်မထိုက်၊ ယခုငါတို့နှစ်ယောက်အား စစ်ထိုးခြင်းဖြစ်ပါစေ၊ စစ်ထိုးရာ၌ အောင် နိုင်သူအား လမ်းခရီးလည်း ဖြစ်ပါစေ”
အို-အဓမ္မနတ်သား...ငါသည် အရပ်ရှစ် မျက်နှာတို့၌ ပျံ့နှံ့ထင်ရှား၏၊ ခွန်အားကြီး၏၊ မနှိုင်းယှဉ်အပ်သောအခြံအရံရှိ၏၊ ငါနှင့်တူသူမရှိ၊ ဂုဏ်အင်္ဂါအလုံးစုံနှင့် ပြည့်စုံသော ငါဓမ္မနတ်သားကို သင်အဘယ်ကြောင့် အောင်နိုင်လိမ့်မည်နည်း”
“အို-ဓမ္မနတ်သား စင်စစ်သံဖြင့်ရွှေကို ဖြတ် နိုင်၏၊ ရွှေဖြင့် သံကိုမဖြတ်နိုင်၊ အကယ်၍ယခုအခါ ငါအဓမ္မနတ်သားသည် သင်ဓမ္မနတ်သားကို သတ်ငြားအံ့ သံသည် ရွှေကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့ ဖြစ်ပေမည်”
“အို-အဓမ္မနတ်သား... အကယ်၍ သင်သည် စစ်ထိုးခြင်း၌ အားရှိသည်ဖြစ်အံ့၊ သင်အားကြီးသူ အရိုအသေပြုသူတို့မရှိကုန်၊ ချစ်သည်ဖြစ်စေ, မချစ် သည်ဖြစ်စေ သင့်အားလမ်းခရီးကို ငါပေး၏၊ သင်၏ကြမ်းကြုတ်သောစကားတို့ကိုလည်း ငါသည်းခံ၏
အကုကံကြီးလှ အဝီစိကျ ဤသို့ ပြောဆိုသောခဏ၌ အဓမ္မနတ်သားသည် ရထားထက်၌ မတည်နိုင်ဘဲ ဦးခေါင်းစောက်ထိုး မြေသို့ကျ၍ မြေမျိုပြီးလျှင် အဝီစိငရဲ၌ ခံရလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီး၍–“ရဟန်းတို့... စစ်ထိုးလိုသော အဓမ္မနတ်သားသည် ဓမ္မနတ်သား၏စကားကို ကြားရ၍ ဦးခေါင်း စောက်ထိုး ခြေမိုးမျှော်ဖြစ်လျက် စစ်မထိုးရပြီ ပြောဆိုကာ အောက်သို့ကျလေ၏၊ ဤသို့ကျသဖြင့် အဓမ္မနတ်သားကို သတ်အပ်သည်မည်၏”
“ရဟန်းတို့ သည်းခံခြင်းအားနှင့် ပြည့်စုံ၍ အလွန် အားကြီးလျက် မှန်ကန်သော လုံ့လရှိသဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့်ပြည့်စုံသော ဓမ္မနတ်သားသည် အဓမ္မနတ်သား၏ စစ်ဗိုလ်ထုကို အောင်နိုင်၍ အဓမ္မနတ်သားကိုသတ်ကာ မြေသို့ ကျစေပြီးလျှင် မြှုပ်သတ်၍ ရထားကိုစီးလျက် လမ်းခရီးဖြင့် သွားလေ၏”
“ရဟန်းတို့... အိမ်၌ရှိသော အမိအဘနှင့် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို အရိုအသေ မပြုသောသူသည် ဤလောက၌ပင် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပစ်၍ အဓမ္မ နတ်သားသည် ဦးခေါင်းစောက်ထိုး ကျသကဲ့သို့ ထို့အတူ သေလွန်သောအခါ ငရဲသို့ လားရ၏”၊“ရဟန်းတို့... အိမ်၌ရှိသော အမိအဘနှင့် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို အရိုအသေ ပြုသောသူသည် ဤလောက၌ပင် ကိုယ်ခန္ဓာကို စွန့်ပစ်၍ ဓမ္မနတ်သားသည် မိမိရထားကို စီး၍သွားရသကဲ့သို့ ထိုအတူ သေလွန်သောအခါ သုဂတိသို့ လားရ၏”
ဟု ရဟန်းတို့အား ဟောကြားဆုံးမတော်မူ၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်နှစ်တန်သောဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေဆက်စပ်တော်မူလျက်–ရဟန်းတို့...*ထိုအခါ အဓမ္မနတ်သားသည်-ယခုအခါဒေဝဒတ်
*အဓမ္မနတ်သား၏ ပရိသတ်သည်-ဒေဝဒတ်၏ ပရိသတ်
*ဓမ္မနတ်သား၏ ပရိသတ်သည်-ငါဘုရား၏ပရိသတ်
*ဓမ္မနတ်သားသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ– ဟု ဇာတ်ကိုပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) ဓမ္မနတ်ကား၊ လူအများ၊ ပြောကြားပြကုသိုလ်
(၂) အဓမ္မနတ်ဆိုး၊ လူတရိုး၊ နှိုးဆော်အကုသိုလ်၊(၃) နတ်နှစ်ဦးသား၊ တွေ့ဆုံငြား၊ ကြုံးဝါးစစ်ထိုးလို
(၄) ဓမ္မသည်းခံ၊ အားကြီးပြန်၊ ရန်စစ်အောင်သကို
(၅) မြေမျိုအဓမ္မ၊ ဝီစိကျ၊ ခံရရှုံးသကို
(၆) ရဟန်း, ပုဏ္ဏား၊ မိဘအား၊ ညွှတ်တွားကြစေလို
(၇) တရားမသက်၊ အမှားဘက်၊ ပျက်လိမ့်မလွဲဆို
ဓမ္မဒေဝပုတ္တဇာတ် ပြီး၏
မက်ကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ မိုင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၇၅ ဦး၊ မ ၂၅၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ လက်ပံတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၆၅ ဦး၊ မ ၁၂၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
၁၄၁၄ (၁) ရက်
တက္ကဆပ်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်၍ အ‌နောက်ဘက်ရှိ နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်နှင့်အ‌ရှေ့ဘက်ရှိ လူဝီးစီးယားနား ပြည်နယ်နှစ်ခုတို့၏ အကြား ၌ မက္ကဆီကိုပင်လယ်‌ကွေ့ကို မျက်နှာမူလျက်တည်ရှိသည်
ပြည်နယ်၏ ‌မြောက်ဘက်တွင်အိုကလဟိုးမားပြည်နယ်၊  ‌တောင်ဘက်နှင့်အ‌နောက်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတို့တည်ရှိကြ ၍ အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်တွင်မူ မက္ကဆီကို ပင်လယ်‌ကွေ့ ဝန်းရံ လျက်ရှိသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ အ‌နောက်ဘက်တွင် ‌တောင်တန်းထူထပ်၍ အလယ်တွင် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်းသည့်လွင်ပြင်ကြီး များရှိသည်
အ‌ရှေ့‌တောင်ဘက်ရှိ မက္ကဆီကိုပင်လယ်‌ကွေ့ကမ်းခြေ‌ဒေသသည် နုံးတင်‌မြေနု‌ပေါ‌သော‌ မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၍ ကမ်း‌ခြေ တစ်‌လျှောက်တွင် မြစ်ဝသဲခုံများရှိသည်
‌မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အမျိုးမျိုး ခြားနားလျက်ရှိခြင်း‌ကြောင်း လည်းကောင်း၊ ပြည်နယ်၏ ပမာဏကြီးမားခြင်း‌ကြောင့်လည်းကောင်း၊ တက်ဆက် ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုသည် တစ်‌နေရာနှင့်တစ်‌နေရာ မတူဘဲ ကွဲပြား‌လေသည်
‌တောင်ဘက်ကမ်း‌ခြေတစ်‌လျှောက်တွင် အပူ ‌လျော့ ရာသီဥတုမျိုးမှသည် အ‌နောက်‌မြောက်ဘက်တွင် မျှတ သည့် သမပိုင်းရာသီဥတုမျိုးအထိရှိသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌ရှေ့ပိုင်းတွင် မိုးအများဆုံးရွာသွန်း၍၊ အ‌နောက်ဘက်တွင် မိုး ပါးသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်း‌သော လယ်‌မြေအများဆုံးရှိ၍ အ‌ရေးပါဆုံး‌သောပြည်နယ်ဖြစ်သည်
အ‌ရှေ့‌တောင်ပိုင်းတွင် ဆန်စပါးနှင့် ဝါကို အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုး၍ ဝါအထွက်မှာ အ‌မေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ပထမစွဲသည်
‌ပြောင်းကိုလည်း ပြည်တွင်း၌ အများအားဖြင့် နွားများနှင့် ဝက်များကို‌ကျွေးရန် စိုက်ပျိုး၏
မိုးများ‌သော အ‌ရှေ့ဘက်တွင် သစ်‌တောများရှိ၍ သစ်လုပ်ငန်း ထွန်းကားသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်‌မြောက်ပိုင်းနှင့် အ‌နောက်ပိုင်းတွင် ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မု‌ယောနှင့် ရိုင်းစပါးတို့ကို စိုက်ပျိုး ကြသည်
ရိုင်ယိုဂရန်းမြစ်ဝှမ်း ‌အောက်ဘက်တစ်‌လျှောက်၌ သစ်သီးပင်များ စိုက်ပျိုးသည်
စားကျက်‌ကောင်းများရှိသည့် အ‌နောက်‌တောင်ပိုင်းတွင် သိုး၊ နွား၊ ဆိတ် ‌မွေးမြူ‌ရေးလုပ်ငန်း သည် အကြီးအကျယ် ထွန်းကားသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုတွင် ‌ရေနံ အများဆုံးထွက်ရာ ပြည်နယ်ဖြစ်‌လေသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ ထွက်ကုန်များကား ဝါဂွမ်း၊ နွား၊ နို့ထွက်ပစ္စည်း၊ ‌ပြောင်း၊ ဝက်နှင့် ဝက်သား၊ ဂျုံ၊ ကြက်ဥ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ဆန်စပါး၊ သစ်သီး၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ မြင်းနှင့် လား၊ သိုးနှင့် သိုး‌မွှေး၊ ဆိတ်နှင့်ဆိတ်‌မွှေး၊ ကြက်၊ ငှက်(အထူးသဖြင့် ကြက်ဆင်)၊ ပျားနှင့် ပျားရည်၊ ‌ရေနံ၊ ဟီလီယမ်ဓာတ်ငွေ့၊ ‌ရေနံထွက်ပစ္စည်း၊ ‌ရေနံ ‌မြေသုံး စက်ကရိယာ၊ သစ်၊ အမဲ သား၊ ဂျုံမှုန့်၊ ဘိလပ်‌မြေ၊ ဓာတုပစ္စည်း၊ ချည်ထည်၊ ‌လေယာဉ်ပျံ၊ စည်သွတ်သစ်သီးနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ သကြားစသည်တို့ ဖြစ်ရာ ထွက်ကုန်မှာ အ‌ထွေ‌ထွေအပြားပြား ဖြစ်‌လေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် ခန့်မှန်း‌ခြေစာရင်းအရ တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ လူဦး‌ရေသည် ၈၅၆၃၀၀၀ ‌ယောက်ဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် မူလက ‌နေထိုင်ခဲ့သူများသည် ရက်အင်ဒီးယန်း လူမျိုးများဖြစ် ကြသည်
သို့‌သော် ၁၆ ရာစုနှစ်များတွင် စပိန်နှင့် ပြင်သစ် လူမျိုးများ လာ‌ရောက်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ကြသည်
ယခုလက်ရှိ နေထိုင်သူများကား ‌နောက်ထပ်လာ‌ရောက် အ‌ခြေစိုက်ခဲ့ကြ‌သော အိုင်းရစ်၊ ဂျာမန်၊ ပြင်သစ်၊ ဒတ်ချ်၊ ဆွိနှင့် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများ တို့၏ အဆက်အနွယ်များဖြစ်၏
တက်ဆက်ပြည်နယ်သို့ ပထမဦးစွာ လာ‌ရောက်လှည့်လည်ရှာ‌ဖွေခဲ့သူတို့မှာ စပိန်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်
ကာ‌ဗေးသားသေဗားကားနှင့် အ‌ဖော်သုံးဦးတို့သည် ၁၅၂၈ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်‌ကွေ့ရှိ ဂယ်လဗက်စတန်ကျွန်း၌ သ‌ဘေင်္ာ ပျက်ကာ ‌သောင်တင်ခဲ့‌သော‌ကြောင့် တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌နောက်ဘက်သို့ ‌ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုမှအစပြု၍ စပိန်လူမျိုးတို့သည် အ‌နောက်ဘက်ရှိ အက်ပက်ဆိုမြစ်နှင့် ရိုင်အိုဂရန်း မြစ်များ တစ်ဝိုက်၌ စတင်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ပြင်သစ်လူမျိုး လဆဲသည် ၁၆၈၅ ခုနှစ်တွင် ဂယ်လဗက် စတန်ကျွန်း ‌တောင်ဘက်ရှိ မက်တ‌ဂေါဒကျွန်း၌ လာ‌ရောက် အ‌ခြေစိုက်‌နေထိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် စပိန်တို့သည် ဆက်လက်၍ လှည့်လည်ရှာ‌ဖွေခဲ့ရာ ၁၇၃၁ ခုနှစ်သို့‌ရောက်လျှင် အကြိမ်ပေါင်း ၉၀ မျှမက လှည့်လည်စူးစမ်းရှာ‌ဖွေ‌စေခဲ့ပြီးဖြစ်၍ သာသနာပြုဌာန အ‌မြောက်အမြား ဖွင့်လှစ်တည်‌ထောင်ခဲ့ပြီးဖြစ်၏
၁၇၁၂ ခုနှစ်မှ ၁၈၀၃ ခုနှစ်အထိ စပိန်တို့ နယ်သစ် စိုက်ထူခြင်းမှာ ‌နှေး‌ကွေးခဲ့‌သော်လည်း ထို‌ဒေသသည် စပိန်၏ ကြိုးကိုင်မှု‌အောက်တွင် ရှိခဲ့‌လေသည်
၁၈၁၂ ခုနှစ်၌ စပိန်တို့ ထံမှ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ လွတ်လပ်‌ရေးရသောအခါ တက်ဆက်ပြည်နယ်မှာ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံပိုင် ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သွား‌လေသည်
ထိုသို့ တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ လက် အောက်၌ရှိ‌နေခဲ့စဉ်က ထိုပြည်နယ်တွင်းသို့ အ‌မေရိကန်များလာ‌ရောက်အ‌ခြေစိုက် ‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၈၁၂ ခုနှစ်တွင် စတီဖင်ဖူးလား‌အော်စတင် ‌ခေါင်း‌ဆောင်၍ တက်ဆက်ပြည်နယ် အ‌ရှေ့ဘက် ဗရက်ဇတ်မြစ်တစ်ဝိုက်၌ ဆန်ဖိလစ်‌သေ‌အော်စတင် အရပ်ကို တည်‌ထောင်ကာ အ‌ခြေစိုက်‌နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
တဖြည်းဖြည်းနှင့် အ‌မေရိကန်တို့သည် လူဦး‌ရေ ၂၀၀၀၀ ကျော်လာခဲ့‌လေသည်
ထို‌နောက်တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ အစိုးရသည် အ‌မေရိကန်တို့အ‌ပေါ် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်လာ‌သောအခါ အ‌မေရိကန်နယ်သစ်ထူ‌ထောင်သူများသည် ပုန်ကန်‌တော်လှန်ကာ၊ ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံကိုထူ‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်
၁၈၄၅ ခုနှစ်တွင် အ‌မေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၈ ခု‌မြောက် အဖွဲ့ဝင်ပြည်နယ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အ‌မေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ပွားချိန်တွင် ပြည်‌ထောင်စုမှ ခွဲထွက်ခဲ့‌သော်လည်း၊ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်‌ထောင်စုထဲသို့ ပြန်လည်ဝင်‌ရောက်‌လေသည်
၁၉၀၀ ပြည့်နှစ်‌လောက်တွင် ရေနံတွင်းများ စတင်‌တွေ့ရှိခဲ့ရာ ပြည်နယ်မှာ တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်စည်ကား၍ ချမ်းသာကြွယ်ဝလာ‌လေသည်
ယခင်က မြို့သိမ် ရွာငယ်များသည် မြို့ကြီးများဖြစ်လာ၏
‌ရေနံချက်စက်များ၊ အလုပ်ရုံများ၊ စက်ရုံများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာခဲ့၏
ဆိပ်ကမ်းမြို့များကို ပြုပြင်‌ပေးခဲ့၍ နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုအကြီးအကျယ် တိုးတက်‌ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းက အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စု၏ အကြီးဆုံး‌သော စစ်သား‌လေ့ကျင့်‌ရေးစခန်း အများအပြား ပြည်နယ်အတွင်းတွင် တည်ရှိခဲ့‌ပေ၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီးအတွင်း၌မူ စက်မှုလက်မှုအလုပ်ရုံသစ် အ‌မြောက်အမြား တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်
တက်ဆက်ပြည်နယ်၏ မြို့‌တော်မှာ ‌အော်စတင် ဖြစ်၍ ပြည်နယ်၏အလယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း‌သော ‌ကော်လိုရားဒိုး မြစ်ကမ်း‌ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဟူစတန်၊ ဆန်အန်တိုးနယိုး၊ ဂယ်လဗက်စတန်နှင့် ဖို့ဝပ်မြို့ တို့ဖြစ်ကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် မြန်မာပြည် နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင် သက်တမ်း အရှည်ကြာဆုံး နိုင်ငံရေး ပါတီ ဖြစ်သည်
အစိုးရမှ အသိအမှတ် မပြုသော မြေအောက် ပါတီဖြစ်၍ ယခုအခါ မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကို အခြေပြု၍ ပါတီ၏ မပြီးဆုံးသေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေသည်
အစိုးရ၊ လူထုနှင့် မြန်မာသတင်း မီဒီယာ များက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ရည်ညွှန်း၍ (ဗကပ) ဟု အတိုကောက် ခေါ်ဆိုကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် မာ့ခ်ဝါဒ၊ လီနင်ဝါဒ၊ မော်စီတုန်း အတွေးအခေါ်ကို ၎င်းပါတီ၏ သဘောတရား အခြေခံနှင့် လမ်းညွှန်အဖြစ် ခံယူကျင့်သုံးသည်
လက်ရှိတွင် ပစ္စည်းမဲ့ နိုင်ငံတကာ ဝါဒကို လက်ခံ၍ ပါတီ၏ တော်လှန်သော ပြည်ချစ်ဝါဒ ကို ကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်
သမိုင်းအတွေ့အကြုံ အရ လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲကို ရွေးချယ်စရာ လမ်းတစ်ခု အဖြစ် အမြဲတမ်း ထားရှိသော နိုင်ငံရေး ပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဘားလမ်း(ခ) မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်းရှိ အခန်းငယ် တစ်ခန်းတွင် အောက်ပါ ၇ ဦး တွေ့ဆုံကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မြေအောက် ပါတီအဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
သခင်အောင်ဆန်းသခင်ဗဟိန်းရဲဘော်ဘတင် ခေါ် ဂိုရှယ်သခင်စိုးသခင်လှဖေ နောင်အခါ ဗိုလ်လက်ျာရဲဘော်ထွန်းမောင် ခေါ် ဒေါက်တာနတ်သခင်ဗိုလ်ထို စတင် တည်ထောင်စဉ်ကာလ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ယခုအချိန်အထိ အစဉ်အဆက် ခေါင်းဆောင်များမှာ...အတွင်းရေးမှူး သခင်အောင်ဆန်းအတွင်းရေးမှူး သခင်စိုးအတွင်းရေးမှူး သခင်သိန်းဖေဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဇင်ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗသိန်းတင်အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ကြင်မောင်လက်ရှိ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ထွန်းဆက်ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ သည် လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပါဝင်ခဲ့သော ပါတီကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်
(၁၉၄၂-၄၅) အထိ ဖက်ဆစ် ကမ္ဘာ့ ဖက်ဆစ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင် စည်းရုံးခဲ့သည်
သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ အင်းစိန်ထောင်တွင် ထိမ်းသိမ်းခြင်း ခံထားရစဉ် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၌ အင်းစိန် ကြေညာစာတမ်းတွင် ဖက်ဆစ်ဝါဒသည်သာ လာလတ္တံသော ကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ အဓိက ရန်သူ ဖြစ်ကာ ထိုရန်သူအား နှိမ်နင်း နိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်တို့မှ တည်ထောင်သည့် ဆိုဗီယက် ရုရှား ပါ ပါဝင်သင့်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကြီး ဖွဲ့စည်း သင့်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်
ထို ဖက်ဆစ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေးကြီး ပြီးဆုံးမှသာ မြန်မာပြည် လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲကို ပြန်လည် စတင်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုစဉ်က ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အဆိုပါ အယူအဆသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ အယူအဆနှင့်မူ မကိုက်ညီခဲ့ချေ
သခင်အောင်ဆန်းနှင့် လူငယ် တစ်စုတို့မှာ ဖက်ဆစ်ဝါဒ တိုက်ဖျက်မှု မပြီးဆုံးခင်မှာပင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင်ရန် အလို့ငှာ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြရာ နောင်အခါ ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဟု ထင်ရှားလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်၍ ဘီအိုင်အေ ခေါ် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို တည်ထောင်၍ ဂျပန်တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာပြည်ကို အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူပြီးနောက် ဂျပန် အစိုးရ၏ ဩဇာခံ ရုပ်သေးအစိုးရ တစ်ရပ်ကို ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန် တပ်မတော်မှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို ဂျပန်တပ်မတော် မြန်မာပြည်တွင်း ဝင်ရောက်လာသည်နှင့် သခင်စိုးသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသို့ တောခိုကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် လှည့်လည် စည်းရုံးနေခဲ့သည်
အစိုးရ အဖွဲ့တွင်း လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်နေသော သခင်သန်းထွန်း ထံမှလည်း လိုအပ်သော သတင်း အချက်အလက်များ ရရှိနေခဲ့သည်
အခြား ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်သိန်းဖေနှင့် သခင်တင်ရွှေ တို့ကလည်း ၁၉၄၂တွင် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ၏ ဒေးဒရဲမြို့တွင် ပထမအကြိမ် ပါတီကွန်ဂရက်ကို သခင်စိုး ဦးဆောင်၍ အောင်မြင်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် ဘီဒီအေမှ စတင်သော တစ်ပြည်လုံး ပုန်ကန်ထကြွသည့် ဖက်ဆစ် ဂျပန် တော်လှန်ရေး ကြီးတွင် ကွန်မြူနစ် များကလည်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
မန္တလေးတိုင်းမှ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်မှ ကွန်မြူနစ် ဗိုလ်မှူး တစ်ဦးဖြစ်သော ဗိုလ်မှူးဗထူးကမူ တော်လှန်ရေးကြီး မစတင်မီ သုံးပတ်အလို မတ်လ ၈ ရက်နေ့မှ စတင်၍ တော်လှန်နေ ခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ တော်လှန်ရေး ပါတီ (နောင်အခါ ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ) တို့ စုပေါင်း၍ ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ (ဖဆပလ) ကို ဂျပန် စစ်ရှုံးပြီး တစ်နှစ်အလွန် အင်္ဂလိပ် အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်လည် စတင်နေစဉ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ်လက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ စုပေါင်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြ လေသည်
၁၉၄၅ တွင် အမေရိကန် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ အားရ်လ် ရပ်ဆဲလ် ဘရောက်ဒါက ဖက်ဆစ်ဝါဒနှင့် နယ်ချဲ့ဝါဒ ယိုယွင်း အားနည်းလာသည်နှင့် အတူ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးသည် အဓိက လိုအပ်ချက် မဟုတ်တော့ပေဟု ဆိုသော သူ၏ ဘရောက်ဒါ ဝါဒကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
သခင်စိုး၏ အတွင်းရေးမှူး နေရာကို ပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသော သခင်သိန်းဖေက ရန်ကုန်မြို့ ဗားကရာလမ်းတွင် ၁၉၄၅ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ် ပါတီ ကွန်ဂရက် တွင် တင်သွင်းခဲ့သည့် ပို၍ ကောင်းမွန်သော တူညီသည့် နားလည်မှုနှင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်မှု ဟူသည့် ပါတီ၏ နည်းဗျူဟာစာတမ်းအရ ပါတီသည် ဘရောက်ဒါ ဝါဒသို့ ယိမ်းယိုင်ကာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးလမ်းကြောင်းသို့ ဦးတည်နေကြောင်း သခင်စိုးမှ စွပ်စွဲ၍ ပါတီမှထွက်ကာ အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ (သို့) ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗမာပြည်) ကို ခွဲထွက် တည်ထောင် ခဲ့သည်
ပါတီဝင် အများစုမှာမူ သခင်သန်းထွန်းနှင့် သခင်သိန်းဖေတို့ ဦးဆောင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (အလံဖြူ) တွင် ကျန်ရစ်ကာ ဖဆပလနှင့် ဆက်လက် လက်တွဲခဲ့ကြသည်
အလံဖြူဆိုသည့် အမည်မှာ အလံနီနှင့် ယှဉ်၍ သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း အလံဖြူ ဟူသော အမည်ကို ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ တရားဝင် လက်ခံခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပါ
နှောင်းပိုင်း အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများတွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ နောက်ကွယ်တွင် သခင်သန်းထွန်း မှ အကြံပေးနေသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်များ ရှိပြီး ဦးနုနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ခေါင်းဆောင်သော ဆိုရှယ်လစ် ပါတီနှင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့သည် ဖဆပလအတွင်း သဘောထား တိုက်ဆိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပဲ လက်ဝဲ ညီညွတ်မှု ကင်းမဲ့သွားကြသည်
သခင်စိုးနှင့် သခင်ဘတင် တို့ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာတွင် ဘရောက်ဒါဝါဒ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရပြီး ဖြစ်သော အိန္ဒိယ ကွန်မြူနစ် ပါတီ ကို သွားရောက် ဆက်သွယ်ပြီး အပြန်တွင် သခင်စိုးက လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး သည်သာ ရှေ့သို့ တိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်ပေမည် ဟု စည်းရုံးခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီလည်း ဘရောက်ဒါ ဝါဒကို စွန့်ပယ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်အောင်ဆန်းက ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီအကြား လက်ဝဲ ညီညွတ်မှု ရရှိရန် ကြိုးစားခဲ့ သော်လည်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုများ ဖြစ်ကာ ဆိုရှယ်လစ်တို့က သခင်သန်းထွန်းကို ဇူလိုင်လတွင် ဖဆပလ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန် ဖိအားပေးသည်
အဆိုပါ အဖြစ်အပျက်မှ နောက်ဆုံးတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့ကြီး အတွင်းမှ ထုတ်ပစ်လိုက်သည် အထိ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထိုသို့ ထုတ်ပစ်ရခြင်းကို သခင်နု၏ ရှင်းလင်းချက်အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ဖဆပလ၏ သဘော မပါဝင်ပဲ တစ်ပါတီတည်းက လူထုအုံကြွမှုကို ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ်နှင့် အခြား နေရာများတွင် မရပ်မနား ဝါဒ ဖြန့်နေခဲ့မှုကြောင့်ဟု ဆိုသည်
ထို့နောက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ပြင်ပတွင် သီးခြားမြေပေါ်ပါတီတခုအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ကာ သခင်အောင်ဆန်းနှင့် ဆိုရှယ်လစ်များကို "နယ်ချဲ့ဝါဒ အောက်တွင် ဒူးထောက် ကြပြီ"ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုမှုများရှိခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်နှင့် ကျောင်းသား ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင် အောင်ကြီး တို့သည် ၁၉၄၇တွင် လန်ဒန်၌ ကျင်းပသော ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ ကွန်းဖရင့်သို့ သွားရောက် တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတကာ ကွန်မြူနစ်များ ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ အမတ်လောင်း ၂၅ဦး ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၇ဦးသာ ပါလီမန်တွင် နေရာ ရခဲ့သည်
၁၉ ဇူလိုင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် သူ၏ အစိုးရ အဖွဲ့ လုပ်ကြံခံရခြင်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကိုပါ တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် ထပ်တူ ထပ်မျှ တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေခဲ့သည်
သို့သော်ငြားလည်း ပါတီ အနေနှင့် ဖဆပလနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ မြန်မာပြည်ကို လွတ်မြောက်စေရန် ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ရန် ကိုမူ အယုံအကြည်ကင်းမဲ့လျက် ရှိခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကား လက်ဝဲ နှစ်ပါတီ ညီညွတ်ရေးကို အတတ်နိုင်ဆုံး ကြိုးစား၍ မအောင်မြင်သေးမီ နယ်ချဲ့၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံလိုက်ရ လေတော့သည်
ဦးနုက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မကွယ်လွန်မီ အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်များကို ဗြိတိသျှ နန်းရင်းဝန် အက်တလီနှင့် လန်ဒန်တွင် တွေ့ဆုံကာ (နု-အက်တလီ စာချုပ်) ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ချုပ်ဆို၍ အဆုံးသတ် နိုင်ခဲ့သည်
အဆိုပါ စာချုပ်ကြောင့် (ကွန်မြူနစ်များက အတုအယောင်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည့်) လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ သော်လည်း လက်ျာ-ဖရီးမင်း ကာကွယ်ရေး စာချုပ်အရ သုံးနှစ်တာ ဗြိတိသျှ စစ်သင်တန်း အစီအစဉ်များကို ထည့်သွင်း၍ တိုင်းပြည်အား ဗြိတိသျှ၏ စစ်မဟာမိတ်အဖြစ် ကျန်ရှိစေရန် ပြုလုပ်ထားခဲ့သည်
အဆိုပါ အကြောင်းအရာမှာ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ဗြိတိသျှတို့ ပေးသည့် လွတ်လပ်ရေးသည် မြန်မာပြည်အား အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ခွင့် မပေးကြောင်းနှင့် ဦးနု၏ အညံ့ခံမှု အဖြစ် တင်ပြသော သက်သေ ဖြစ်လေသည်
ပိုလန် နိုင်ငံတွင် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ပထမ ကိုမင်ဖောင်အစည်းအဝေးတွင် ဆိုဗီယက် ကိုယ်စားလှယ် အန်ဒရိုင်း ဇဒန်နော့ဗ် က သူ၏ တင်ပြချက်တွင် ကမ္ဘာနိုင်ငံများအား အပိုင်း နှစ်ပိုင်း ခွဲခြား၍ ပြောကြား သွားသည်
အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီ ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် နယ်ချဲ့များ အုပ်စုနှင့် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု မှ ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီဝါဒ လက်ကိုင်ထားသော နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်သည့် အုပ်စု ဟူ၍ ခွဲခြား သွားသည်
သူက ကမ္ဘာစစ်ကြီးကြောင့် နယ်ချဲ့နိုင်ငံကြီးများက အားနည်းနေသော်လည်း သူတို့၏ ကိုလိုနီ ဟောင်းများတွင် မြန်မာပြည်နှင့် အိန္ဒိယတွင် နယ်ချဲ့ ဩဇာခံ အမျိုးသား ဓနရှင်များကို အာဏာ ပေးအပ်ခြင်း ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့တွင် လွပ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများကို တိုက်ခိုက် ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ဩဇာကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကြိုးစားနေကြပြီ ဟု သတိပေးသွားသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ရက်နေ့ အမျိုးသားနေ့တွင် ဦးနုက ဆိုရှယ်လစ် တပ်ပေါင်းစုကြီး တစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပြည်သူ့ရဲဘော်များ (လွပ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲမှ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း သစ္စာခံ စစ်ပြန်များ) ကို အကြံပြုခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ် များက ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် မြန်မာပြည်ကို ကျန်ရှိနေစေသည့် စာချုပ်ကို ကန့်ကွက်ရန် မဲဆွယ်ခဲ့မှုများနှင့် ဦးနု၏ ကွန်မြူနစ်များ၏ လက်နက်စုဆောင်းနေမှု အပေါ် ဝေဖန်မှုများကြောင့် အဆင်ပြေပြေ မဖွဲ့စည်း နိုင်ခဲ့ချေ
ဒီဇင်ဘာလတွင် ထွက်ခဲ့သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဂိုရှယ်၏ စာတန်းတွင် ထိုစဉ် နိုင်ငံရေး အခြေအနေနှင့် တော်လှန်ရေး ဗျူဟာ တစ်ခုကို လွန်ခဲ့သော ဇန်နဝါရီလမှ "နောက်ဆုံး အာဏာ သိမ်းယူမှု" ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းကာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ထို့နောက် "ကျွန်အဖြစ်နှင့် ထိမ်းချုပ်ထားမည့် စာချုပ်ကို ဆွဲဆုတ်မည့် အမျိုးသား တော်လှန်ရေး"ကို တိုက်ပွဲ ခေါ်ခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှများ အပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများ ပိုင်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခြင်း၊ မြေရှင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်ရှိ အစိုးရကို ပြည်သူ့အစိုးရနှင့် အစားထိုးခြင်း၊ တိုက်ပွဲဝင်နေသော ဗီယက်နမ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီ မှုများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အင်္ဂလို-အမေရိကန် နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးမှုကို တွန်းလှန်နိုင်ရန်၊ စသည့် အချက်များကို အကောင်အထည် ဖော်ရန်အတွက် ရန်ကုန်နှင့် အခြား မြို့တော်များမှ အလုပ်သမားများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သပိတ်မှောက်မှုများနှင့် ကျေးလက် တောရွာများကို ကာကွယ်ရန် ပြည်သူ့ရဲဘော်များပါ ပါဝင်သည့် တပ်နီတော် တစ်ခု ဖွဲ့စည်းကာ ပြောက်ကျားစစ်ကို ဆင်နွှဲမည်ဟု ကြေညာခဲ့လေသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၏ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ နောက်ခံထားသည့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ သမဂ္ဂ ကွန်ဂရက်က စတင် သပိတ်မှောက်ကာ လူဦးရေ ၇၅၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သော ချီတက် ဆန္ဒပြမှု ကြီးလည်း ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဆင်းရဲသားများ အဖွဲ့ ဦးဆောင်၍ ပျဉ်းမနားမြို့တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
ဦးနုက အထက်ပါ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များကို ၂၇ မတ်လ၊ တော်လှန်ရေးနေ့တွင် ဆန္ဒပြ လှုပ်ရှားမှုကြီး လုပ်ရန် စီစဉ်သည်ဟု ဆိုကာ ဖမ်းဆီးလိုက်သည်
သို့သော်လည်း ၂၈ရက်နေ့ မနက်ပိုင်း ဝင်ဖမ်းရာတွင် ဗားကရာလမ်းမှ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ရုံးချုပ်တွင် မည်သည့်ခေါင်းဆောင်မျှ ရှိမနေခဲ့ကြတော့ပါ
ထိုကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ဖမ်းပွဲကြီးကြောင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အခိုင်အမာ ဌာနချုပ်အား ပျဉ်းမနားသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို တစ်ဖန် ပြန်လည် စတင်ခဲ့လေတော့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် လက်နက်ကိုင်မြေအောက်တော်လှန်ရေးပါတီဖြစ်သွားခဲ့သည်
ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ မြေပေါ်ပါတီ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ ပါတီ သမိုင်း တစ်ခုလုံး အတွင်းတွင်မှ ထို ၁၉၄၅ မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်သာ မြေပေါ်ပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်လွတ်လပ်ရေး ရပြီး ၈ လ အတွင်းမှာပင် မြန်မာပြည်သည် ပြည်တွင်းစစ်နွံအတွင်းသို့ ထပ်မံ သက်ဆင်းရ ပေတော့သည်
သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ်များ၊ ရခိုင် အမျိုးသားတပ်များနှင့် မူဂျာဟစ် ရခိုင်၊ မူဆလင် များက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ မတိုင်မီကတည်းက စောစီးစွာ စတင် သူပုန်ထနေ ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်
ပြည်သူ့ရဲဘော် များတွင်လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ၌ ကြေညာခဲ့သော ဦးနု၏မူ ကို လက်ခံသူများက ရဲဘော်ဝါ အဖြစ်၊ လက်မခံနိုင်သူ ပြည်သူ့ရဲဘော် အများစုက ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လရောင် ဦးဆောင်၍ ရဲဘော်ဖြူ အဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်
ဦးနုနှင့် သူ၏ အစိုးရသည် ကွန်မြူနစ် သူပုန်ထမှုကို ခုခံရန်အတွက် တိုင်းရင်းသား တပ်များကို ပြည်၊ သရက်၊ ပျဉ်းမနား တို့တွင် ဖြန့်ထားသည်
ထို့နောက် မွန်သူပုန်ထမှု ကလည်း ကရင်နှင့် ပူးပေါင်းသည်
ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းများကလည်း ခွဲထွက်ရေးနှင့် သူပုန်ထကြသည်
ကရင် ရိုင်ဖယ် တပ်များ အပါအဝင် အခြား ဗိုလ်ဇေယျ၊ ဗိုလ်ရန်အောင်နှင့် ဗိုလ်ရဲထွဋ်စသည့် ကွန်မြူနစ် စစ်ဗိုလ်များက ဦးဆောင်သည့် အစိုးရ တပ်မတော် ဗမာ ရိုင်ဖယ် တပ် တပ်ရင်း ၃ရင်းကလည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပူးပေါင်းရန် တောခိုကုန်ကြသည်
သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီက ရုရှ မတ်စ်-လီနင် ဝါဒ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ထိုအချိန်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ မော်စီတုန်း၏ တရုတ် ကွန်မြူနစ် လမ်းစဉ်ကို လက်ခံထားကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီက မော်ဝါဒီများ ဦးဆောင်၍ ကျေးရွာများတွင် ပြောက်ကျား အခြေခံ စခန်းများ တည်ဆောက်ကာ ကျေးရွာများကို အခြေပြု၍ မြို့တော်များကို သိမ်းမည် ဟု ပြင်ဆင်သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီက ထောက်ခံထားသော မြေပေါ် လက်ဝဲပါတီဖြစ်သည့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်လွင်နှင့် သခင် ချစ်မောင် တို့ ဦးဆောင်သည့် ဆင်းရဲသား ပါတီကိုလည်း ရန်ကုန် သတင်းစာ များက လျှို့ဝှက်-ကွန်မြူနစ်၊ ဆိုရှယ်လစ် အနီ စသဖြင့် အမည်တပ်ကြသည်
၁၉၅၆ တွင် လက်ဝဲနိုင်ငံရေး အင်အားစုများက အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစုကို တည်ထောင်၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်သော်လည်း ၃၅% သာ နိုင်၍ နေရာအနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပေါလစ်ဗျူရို၏ ပါတီ၏ ရပ်တည်မှုအတွက် တိုက်ခိုက်မည် ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဗဟို ကော်မတီ၏ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖြူးမြို့တွင် တွင် ကျင်းပသော အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဌာနချုပ်ကို ပျဉ်းမနား-ရမည်းသင်း ဧရိယာ၊ စစ်တောင်းမြစ် အနီးရှိ တောတွင်းတွင် ဆက်တိုက် ရွှေ့ပြောင်း ခဲ့ကြသည်
တခါတရံတွင် မန္တလေး၊ မိတ္ထီလာ၊ မြင်းခြံတို့၏ အကြားတွင် ရှိခဲ့သည်
လယ်သမားများ၏ အကြွေးများကို လျှော်ပစ်ခြင်း၊ လယ်ယာ ပြန်လည် ဝေခြမ်းရေး ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့သည့် နယ်မြေများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
တောခိုခဲ့သည့် ၁ နှစ်အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည့် ပြောက်ကျား တပ်များနှင့် ပြည်သူ့စစ်ကို ဗဟိုပြု၍ စစ်ရေးမှူး၊ နိုင်ငံရေးမှူးများဖြင့် စုံလင် ညီမျှစွာ ဖွဲ့စည်းထားသည့် မော်ဝါဒီ လက်နက်ကိုင်တပ် တစ်ခုအဖြစ် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၀ စက်တင်ဘာတွင် ပြည်သူ့ တပ်မတော် (ကွန်မြူနစ် တပ်မတော်ဖြစ်သည်) ကို အစိုးရ တပ်မတော်မှ တောခိုလာသည့် လက်နက်ကိုင် တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို ပြည်သူ့ တပ်မတော်သည် လက်နက် တပ်ဆင် ထားသော လူ ၁၀၀၀ စီ ပါရှိသည့် အဓိက တပ်မကြီး လေးခုနှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြည်တွင်းစစ်ကြီးတွင် ပါဝင်နေသော အဖွဲ့များကို ဖဆပလ အစိုးရ၊ ကွန်မြူနစ်နှင့်-ပြည်သူ့ ရဲဘော်များ နှင့် တိုင်းရင်းသားများ ဟူ၍ ခွဲခြားထားနိုင်သည်
ကရင်အမျိုးသားများ ဦးဆောင်သော တပ်သည် ရန်ကုန်မြို့ အင်းစိန်အထိ သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့၍ နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ရန်ကုန်ကိုပါ ခြိမ်းခြောက်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ တွင် ဦးနုအစိုးရ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အစိုးရ တပ်မတော် တစ်ခု တည်းမှာပင် ၁၃၅၂ဦး သေဆုံး၍ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ခန့်မှန်းခြေ ၃၄၂၄ ဦး သေဆုံးသည်
ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်မှုများသည် ၁၉၅၅ တွင် အရှိန်ကျလာကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီက ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ညီညွတ်ရေး လမ်းစဉ်ကို ရှေးရှုလာခဲ့သည်
ထို ငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုသည် မြေပေါ်မှ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ထောက်ခံသူများ၊ ကူညီသူများနှင့် သခင်သန်းထွန်း၏ ၁၉၅၆ တွင် ဖဆပလ အစိုးရကို တောင်းဆိုချက်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်သည်
စစ်ပန်းမှုသည် မညီညွတ်သော လက်ဝဲပါတီ နှစ်ခုလုံးနှင့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ များကိုပါ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး ဖြစ်ပေါ်ရန် အားပေးခဲ့သည်
သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ကော်မတီသည် ၁၉၅၈တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကိုယ်စား အစိုးရနှင့် စကားပြောရန် အခွင့်အရေးရခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၅၆ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် အရ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု လည်း ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက်၊ ဖဆပလနှင့် ကွန်မြူနစ် ရင်ကြားစေ့ရေးအတွက် အတော်အတန် လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာ အခြေအနေတွင် တရုတ်ပြည်၌ မော်စီတုန်း၏ ကွန်မြူနစ်များ အနိုင်ရသည့်အခါ အမေရိကန်ကူညီ ထောက်ပံ့သည့် အတိုက်အခံ ကူမင်တန်တရုတ်တပ်များသည် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ ပြည်မကြီးကို ပြန်လည် သိမ်းယူရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယူနန်နယ်ကို ဖြတ်၍ မြန်မာပြည်၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း အတွင်း ခိုဝင် လာကြသည်ကြောင့် မြန်မာပြည်သည် အရှေ့တောင်အာရှ စာချုပ်အဖွဲ့ကို မဝင်ဖြစ်ခဲ့ပေ
ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၅ ရုရှားခေါင်းဆောင် ခရူးရှက်ဖ်က ဗမာပြည်ကို တတိယ ကမ္ဘာမှ နိုင်ငံများ ထဲတွင် တိုးတက်မှုရှိသော စံပြနိုင်ငံ တစ်ခုအဖြစ် ထောက်ခံပေးခဲ့သည်
ဦးနုက ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တိုက်စစ်ဆင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ဒီမိုကရေစီ အတွက် လက်နက်ကိုင်ခြင်း မူကို သူ၏ အကျိုးအမြတ် အတွက် အောင်မြင်စွာ အသုံးချ နိုင်ခဲ့သည်
တပ်မတော်ကို အသုံးချ၍ ၁၉၅၆ တွင် ပခုက္ကူနယ်မြေ၌ အောင်သူရ စစ်ဆင်ရေး၊ ပုသိမ်တွင် အောင်တေဇ စစ်ဆင်ရေး တို့ကို အတော်အတန် အောင်မြင်စွာ စစ်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ တွင် ရခိုင် အမျိုးသား သူပုန်များ လက်နက်ချသည်
ထို့နောက် ပအိုဝ်း၊ မွန်နှင့် ရှမ်းကွန်မြူနစ်များ လက်နက်ချသည်
အစိုးရ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက် အရ စစ်တွေနယ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် တပ်စွဲထားသော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ၈၀၀ ခန့်အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၅၅၀၀ ခန့် အလင်းဝင်ခဲ့သည် ဟု ကြေညာသည်
၁၉၅၈ တွင် ဖဆပလသည် ဦးနုနှင့် သခင်တင်တို့ ဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလ နှင့် ဦးဘဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ခေါင်းဆောင်သော တည်မြဲဖဆပလ ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ကွဲထွက်သွားသည်
ထို့နောက် တရားဝင် အတိုက်အခံ ပါတီ ဖွဲ့စည်းခွင့်ကိုပါ ခွင်ပြုခဲ့ကြရာ ပြည်သူ့ရဲဘော် ပါတီလည်း တရားဝင် ပေါ်ပေါက်လာသည်
ဦးနုသည် ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒကို လက်ကိုင်စွဲ၍ လူထုထောက်ခံမှု ရရှိနေသော်လည်း တစ်ဖက်က တပ်မတော် အကြီးအကဲ များနှင့် အတူ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ပင်မ နိုင်ငံရေး အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမှုကို စိုးရိမ်နေကြသည်
ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ၊ ကြေးမုံ သတင်းစာနှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ် သတင်းစာ တို့လည်း အပိတ်ခံလိုက်ရသည်
တပ်မတော်က ကွန်မြူနစ်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရန်သူ ဟူ၍ ဓမ္မန္တရာယ်ဟု အမည်ရသည့် စာအုပ် ထုတ်ဝေ၍ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးတိုက်ပွဲများလည်း မပြတ် ဆင်နွှဲခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့် ကို အားပေးသယောင် ဟန်ဆောင်သည့် မျက်နှာဖုံးကို ခွာချရန် ဟူသည့် ဝါဒဖြန့် ပန်းဖလက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်
သို့သော်လည်း တပ်မတော်အတွက်မူ စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးများထက် ၁၉၅၈ နှင့် ၁၉၆၀ အတွင်း စစ်မြေပြင် ထိုးစစ်များက ပိုမို အောင်မြင်မှု ရစေခဲ့သည်
၁၉၄၉ မတ်လတွင် ဖဆပလကို ဖြုတ်ချရန် ပြည့်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးကို ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၊ ပြည်သူ့ ရဲဘော်များနှင့် တော်လှန်သော ဗမာ့ တပ်မတော် (တောခို တပ်မတော်သားများ) သုံးပွင့်ဆိုင် သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းသည်
သုံးပွင့်ဆိုင် မဟာမိတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း စာချုပ်ကို သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်စိုးနှင့် ဗိုလ်ဖိုးကွန်း တို့က မုံရွာမြို့အနီးရှိ အလောင်းတော် ကဿပရွာ တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသည်
သဘောတူညီချက်တွင် နယ်မြေ ပိုင်းခြားမှုနှင့် လက်တွဲ တိုက်ပွဲဝင်ရေးသာ အဓိက ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သခင်ဇင်နှင့် မန်းဘဇံ တို့၏ သဘောတူညီချက် အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံတို့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲသည်
သို့သော် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၏ မေလမှ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု ဖွဲ့စည်းမှ စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟာမိတ် အဖြစ်ကို ရောက်ရှိသည်
ထို့နောက် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံတွင် မန်းဘဇံ ဦးဆောင်သော မော်ဝါဒီ ကရင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး ပါတီဟု ပေါ်ထွက်လာသည်
လက်ဝဲ ကရင် အမျိုးသား များသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် ပင်မ ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံနှင့် ကင်းကွာကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ပိုမို နီးနီးကပ်ကပ် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုတွင် မွန် ပြည်သူ့ တပ်ဦး အလင်းဝင်သွား ပြီးနောက် အသစ် ဖွဲ့စည်းသည့် နိုင်ရွှေကျင် ဦးဆောင်သောမွန်ပြည်သစ် ပါတီ၊ မတ်လ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော ချင်းအမျိုးသား ဦးဆောင် ပါတီနှင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖွဲ့စည်းသည့် ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီတို့ ပါဝင်သည်
ထို တပ်ပေါင်းစုသည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံက အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး တည်ထောင်ရန် အလို့ငှာ ခွဲထွက်သွားသည် အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဏာရယူရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားများ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် စသည်ဖြင့် နိုင်ငံရေး ဝါဒ ကွဲပြားခြားနား မှုများကိုမူ ညှိနှိုင်း၊ ဖြေရှင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ
ဦးနုနှင့် ပထစ ပါတီသည် လူများစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် ပထစ အစိုးရ ဟူ၍ အာဏာရရှိသည်
ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီခေတ်သည် ရှမ်းစော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်သော လွပ်လပ်သည့် မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး သမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက် ဦးဆောင်သည့် ဖက်ဒရယ် လှုပ်ရှားမှုကို တိုင်းပြည်အား တစ်စစီ ဖြိုခွဲရန် ကြိုးပမ်းသည်ဟု ထောက်ပြ၍ မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အာဏာ သိမ်းသည်အထိ စုစုပေါင်း (၂)နှစ်သာ ကြာမြင့်ခဲ့ပေသည်
မြေပေါ် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့များ၏ ဆန္ဒပြမှုကြီးများလည်း နောက်က ဆက်တိုက် လိုက်ပါလာကြသည်
ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်များနှင့်၊ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များအား ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်းလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ၏ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခြင်းကိုလည်း လက်နက်နှင့် အကြမ်းဖက် ဖြိုခွဲကာ ကျောင်းသား ၁၀၀ ကျော် သေဆုံးခြင်းဖြင့် တပ်မတော်၏ ထိမ်းချုပ်မှု အောက်မှ မြန်မာပြည် သမိုင်းကို စတင်ခဲ့တော့သည်
ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင်နှင့်၊ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ဗဟို စစ်ရေး ကော်မတီဝင် ဖြစ်သော ဗိုလ်ရဲထွဋ်သည် ဖဆပလ မပြိုကွဲခင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲကတည်းက ရန်ကုန်သို့ သွားရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူသည် ဗိုလ်ရဲမောင်၊ ဗိုလ်စိန်တင် တို့နှင့်အတူ ဆွေးနွေးပွဲကို လက်ခံသည်
ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံလည်း စောဟန်တာသာမွှေး ဦးဆောင်သော ကရင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီနှင့် ကွဲထွက်သည်
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲသို့ ပထမဆုံး လာရောက်သော အုပ်စုမှာ ဩဂုတ်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လာသော သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီဖြစ်သည်
တွေ့ဆုံပွဲ ၃ ပွဲ အပြီးတွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီဖက်မှ ဆွေးနွေးပွဲကို ရပ်တန့်လိုက် သဖြင့် အလံနီများ ဩဂုတ် ၂၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေသို့ ပြန်သွား ကြလေတော့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့မှာ ဇူလိုင်လနှင့် စက်တင်ဘာလတို့တွင် တရုတ်ပြည်မှ လေယဉ်နှင့် ဆိုက်ရောက်သည်
ဗိုလ်ဇေယျ၊ ရဲဘော်အောင်ကြီး၊ သခင်ပုနှင့် သခင်ဗသိန်းတင် တို့ ပါဝင်သည်
ပေကျင်းပြန် ပါတီဝင်များသည် ၁၅ နှစ်တာ သက်တမ်း၌ ပြန်လည် စည်းလုံးကာ ပါတီ၏ ဌာနချုပ် ဖြစ်သော ပေါက်ခေါင်းမြို့အနီး ပဲခူးရိုးမ၌ ကျင်းပသည့် ဗဟို ကော်မတီဝင် များ၏ သမိုင်းဝင် ဆွေးနွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ ကြသည်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီနှင့် ဆွေးနွေးပွဲကို စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရဲဘော်ဌေး ဦးဆောင်သည့် အဖွဲ့က စတင် ဆွေးနွေးသည်
ပြည်သူ့ တပ်မတော် (ကွန်မြူနစ်) အုပ်ချုပ်ရေးမှ ဗိုလ်ဇေယျသည် ဩဂုတ် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆိုက်ရောက်သည်
ဒုတိယ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး အဖွဲ့ကို သခင်ဇင်၊ ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင်နှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု တို့က အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ အနေနှင့် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စုပေါင်း ဆွေးနွေးကြသည်
အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုနှင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့နှင့် ဆွေးနွေးပွဲများသည် ရှမ်း၊ ကချင် စသည့် တိုင်းရင်းသား တပ်များနှင့် ဆွေးနွေးပွဲများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲသည် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီက အောက်ပါအချက် လေးချက်ကို တောင်းဆိုခဲ့ရာ ဆက်လက်ဆွေးနွေးရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပဲ ရပ်တန့်သွားသည်
လက်နက်ကိုင် တပ်များအားလုံး သတ်မှတ်နယ်မြေမှာသာ လှုပ်ရှားရမည်
အခွင့်မရှိပဲ သတ်မှတ်နယ်မြေမှ ထွက်ပိုင်ခွင့်မရှိ
အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ကိုင်နေသော လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးကို ရပ်တန့်ရမည်
ဘဏ္ဍာငွေ ရှာဖွေရေးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ အားလုံးကို ရပ်တန့်ရမည်
ဆွေးနွေးပွဲ ကာလအတွင်းတွင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ဦး မှဖွဲ့စည်း၍ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း ကျော်ဇောတို့က ထောက်ခံသော ပြည်သူ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကော်မတီက နိုဝင်ဘာ လဆန်းတွင် မင်းလှမှ ရန်ကုန်အထိ ချီတက်သော ခြောက်ခရိုင် ငြိမ်းချမ်းရေး ချီတက်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်အောင် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
ချီတက်သူများသည် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သော ဆောင်ပုဒ်များကို ကြွေးကျော်ခဲ့ကြသည်
အစား အသောက်များကိုမူ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂနှင့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်တို့မှ တာဝန်ယူ ကောက်ခံပေး ခဲ့သည်
အဆိုပါ လူဦးရေ ၂၀၀၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သော ချီတက်သည့် လူထုများ ရန်ကုန် မြို့တော်ခန်းမသို့ ရောက်ရှိသောအခါ တရားဟောသူများက အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံ၍ နယ်မြေနှင့် လက်နက်များကို ရှိရင်းစွဲအတိုင်း ဆက်လက် ကိုင်စွဲထားရန် ပြောခဲ့ကြသည်
ဤငြိမ်းချမ်းရေး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲသို့ လာခဲ့ကြသော်လည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု တို့မှ ကိုယ့်စားလှယ်များက ဆွေးနွေးပွဲ အောင်မြင်မည်မဟုတ်ဟု ဆွေးနွေးပွဲ မတိုင်မည်ကတည်းက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
ရန်ကုန်မြို့တော်သို့ ရောက်ပြီး အနည်းငယ် ဆွေးနွေးပြီးသည်နှင့် ထိုဆွေးနွေးပွဲမှာ အဖြစ် ရုပ်ပြ ပြုလုပ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည် ဟု နားလည်ခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း မိသားစုများနှင့် မိတ်ဆွေများအား ပြန်လည်တွေ့ဆုံ ဆက်သွယ်ရန် အခွင့်အရေးတော့ ရပေသည်ဟု အဆိုးထဲမှ အကောင်းကို ထုတ်ယူခဲ့ကြသည်
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ မအောင်မြင်ခြင်း၊ စစ်ရေး တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပူးပေါင်းထားသော ပြင်းထန်သည့် နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တပ်မတော် အစိုးရ၏ ဗမာ့နည်း ဗမာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ကြေညာချက်ကို လက်ကိုင်ထားကာ ကွန်မြူနစ်ဟောင်းများ၏ အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီကို တည်ထောင်သည်
ထိုအခါ ဂိုရှယ်၊ ရဲဘော်ထွေး၊ ဗိုလ်ရန်အောင် တို့က လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ လိုအပ်မှုကို ပြန်လည် မေးခွန်း ထုတ်လာကြသည် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ဇင်၊ သခင်ချစ် နှင့် ဗိုလ်ဇေယျ တို့က ရဲဘော်အောင်ကြီး ဦးဆောင်သော "ပေကျင်းပြန်" များ၏ အထောက်အပံ့ ရရှိ၍ ဗဟို ကော်မတီ၏ အစည်းအဝေးကို နတ္တလင်း မြို့တွင် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာ ၁၄ရက်နေ့အထိ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်
ထို အစည်းအဝေးတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၀ တွင် ၁၁ ဦးသာ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်နှင့် တရုတ်သဘောထား ကွဲလွဲမှုတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ၁၉၅၅ ဆိုဗီယက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး ဝါဒကို ကျောခိုင်းကာ တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ထောက်ခံ၍ ရပ်တည်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဗမာပြည် တောခို လက်နက်ကိုင် တပ်များဖြစ်ကြသော ကွန်မြူနစ်များနှင့် တိုင်းရင်းသား တပ်များသည် ဝါဒရေးရာအရ မလေ့လာသည်များ ရှိသော်လည်း နည်းဗျူဟာပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌမော်၏ ပြောက်ကျားစစ်ကျမ်းကို လေ့လာ တိုက်ခိုက်နေရ သူချည်းသာဖြစ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မထောက်ခံသော်လည်း မတ်စ်-လီနင် ဝါဒကိုမူ ပစ်ပယ်ခြင်း မပြုခဲ့ပဲ မတ်စ်-လီနင် ဝါဒနှင့် မော်စီတုံး အတွေးအခေါ် ကို ပါတီ၏ အတွေးအခေါ်အဖြစ် ထားရှိကာ အနီရောင် နယ်မြေများအဖြစ် ကျေးလက်တောရွာများကို အခြေပြုကာ မြို့ပြကို သိမ်းပိုက်သော ဝါဒကို ပြန်လည် ကျင့်သုံးခဲ့ပြန်သည်
အဆိုပါ ဝါဒကို ဖြန့်ဝေရန် နိုင်ငံရေး ပထမဆုံး နိုင်ငံရေး သင်တန်းကို ၁၉၆၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၆၆၊ ဩဂုတ် ၁၆ အစည်းအဝေးအရ တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ လမ်းစဉ်ကို လိုက်၍ တပ်နီလူငယ် များကို ဖွဲ့စည်း၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထက်တန်းအောင် ကျောင်းသား လူငယ်များကို ပါတီ ဌာနချုပ်တွင် ထားရှိမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၆၇ တွင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌကြီး သခင်သန်းထွန်းသည် တရုပ်ပြည်၏ လမ်းစဉ်ကို လိုက်ကာ ဖောက်ပြန်ရေး သမားများအား ဖြုတ်ချရန် ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးတစ်ခု ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးအား အများစုက ဖြုတ်၊ထုတ်၊သတ် လမ်းစဉ် ဟု ခေါ်တွင်သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်၏ ဧပရယ် ၂၇ တွင် ဂိုရှယ်နှင့် ရဲဘော်ဌေးကို ပေါလစ်ဗျူရိုမှ ထုတ်ပယ်ကာ ဂိုရှယ်ကို ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ်ပေး၍ ရဲဘော်ဌေးကိုလည်း သူ၏ သား ကိုယ်တိုင် ပါဝင်သော ရှင်းလင်းရေး အဖွဲ့နှင့် သေဒဏ် ပေးစေခဲ့သည်
ထိုအခါ ရဲဘော်ဘခက် ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အဆင့်မြင့် ရာထူးမှ ပါတီဝင်များမှာ သခင်သန်းထွန်း၏ ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကြီး၏ အန္တရာယ် အငွေ့အသက်ကို ရရှိလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ပါတီကို စွန့်ခွာကုန်ကြသည်
သခင်သန်းထွန်းသည် ဆက်လက်၍ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တွင် ပါတီအတွင်းစည်း တော်လှန်ရေး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ကာ နိုင်ငံ တစ်ဝှန်းလုံးရှိ ပါတီဝင်များအား မိမိတို့ နယ်မြေအလိုက် ဖြုတ်၊ ထုတ်၊ သတ်များ ဆောင်ရွက်ကြရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်
ဤသို့ဖြင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ရန်အောင် သည်လည်း ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကြီး၏ သားကောင် ဖြစ်သွားခဲ့လေတော့သည်
အထက်ပါ ပါတီဝင်များကို သေဒဏ်ပေးရာ၌ တပ်နီလူငယ်များကို ဦးဆောင်၍ ရှင်းလင်းရေးကို အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သော ဗိုလ်ထွန်းငြိမ်းမှာလည်း ပါတီ စင်ပြိုင်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် သေဒဏ်ပေးခံရသည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂမှ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သော ဗိုလ်ရန်အောင်၏ တူ အောင်သိန်းနိုင်၊ လူထု ဦးလှနှင့် လူထု ဒေါ်အမာတို့၏ သား၊ လက်ရှိ ပါတီခေါင်းဆောင်တဦးဖြစ်သူ ရဲဘော်ဖိုးသံချောင်း၏ အစ်ကို စိုးဝင်းတို့သည်လည်း ဗိုလ်ထွန်းငြိမ်းပြီး နောက်တစ်လတွင် ရှင်းလင်းခံလိုက်ရ လေသည်
တပ်မတော်ကလည်း ပါတီအတွင်း ရှုပ်ထွေးမှု အခွင့်အရေးကို ယူ၍ ထိုးစစ်များ ဆင်ရာ ၁၉၆၈ ၏ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ဇေယျသည် ပြည်-သာယာဝတီ နှစ်ခုကြားတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင် ကျဆုံးခဲ့လေတော့သည်
ဂိုရှယ် ကဲ့သို့ အိန္ဒိယသား ပါတီတည်ထောင် ကတည်းက ပါလာသူ တစ်ဦးဖြစ်သော ဒေါက်တာနတ် မှာလည်း ၁၉၆၈ ၌ပင် ဖြူးမြို့နားရှိ ပဲခူးရိုးမ တောထဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်
အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်သည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ပုံရိပ်ကို များစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်၊ ၁၉၆၃ နောက်ပိုင်းမှ တောခိုလာသည့် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များကိုပါ သေဒဏ်ပေး ခဲ့သည့်အတွက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ လူထု ရှေ့တွင် နာမည် ပျက်ခဲ့လေတော့သည်
ထို့ကြောင့် အစိုးရကို လက်မခံနိုင်သည့် ကျောင်းသား လူငယ်များမှာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို သွားရောက် ခိုဝင်သင့်သည့် အဖွဲ့အစည်းဟု အယုံအကြည် မရှိကြတော့ပဲ တိုင်းရင်းသား နယ်မြေများကိုသာ သွားရောက်ခဲ့ကြ သည်ကို ၈၈၈၈ အရေးအခင်းမှ တောခို ကျောင်းသားများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်ပေသည်
ကွန်မြူနစ် ပါတီ ကိုယ်၌လည်း အဆိုပါ လမ်းစဉ်ကြောင့် အမာခံ ပါတီဝင် ၁၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်၏ ပြင်းထန်သော စစ်ဆင်ရေးများကို ခုခံ ဆုတ်ခွာရင်း (နောင်အခါ တပ်မတော်သို့ အလင်းဝင်သွားသော) သူ့ ကိုယ်ရံတော် မြကြီး၏ လုပ်ကြံမှုကို ခံလိုက်ရသည်
ထိုသို့လုပ်ကြံသူ မြကြီးသည် အစိုးရကစေလွှတ်ထားသော ထောက်လှမ်းရေးဟု ပြောဆိုမှုများလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရှိခဲ့သည်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အထူးချွန်ဆုံး နိုင်ငံရေးသမားများ ထဲတွင် တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်၍ အကြီးကျယ်ဆုံး လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနီးပါးမျှ နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော သခင်သန်းထွန်းသည် လွပ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ အဆင့်တိုင်းနှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း တွင် သူ၏ ပုံရိပ်များ ချန်ထားခဲ့ကာ အသက် ၅၇ နှစ်တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ စတုတ္ထမြောက် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်နေရင်း ကျဆုံးသွားခဲ့သည်
တရုတ်နှင့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ တို့၏ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေမှုက တရုတ် အစိုးရအား ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ အာဏာမရခင် ကတည်းက ကွန်မြူနစ် ပါတီချင်း ကူညီရေး မူကို ပြန်လည် ဖော်ဆောင်၍ အတိအလင်း ကူညီလာစေရန် ဖန်တီးလာခဲ့သည်
ရလဒ်အဖြစ် ကူညီရန် သဘောတူကြပြီး နောက်နှစ်တွင် ကရင့် တော်လှန်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော အစိုးရ ကချင် ရိုင်ဖယ် တပ်ရင်း ၁ ၏ ဗိုလ်မှူး နော်ဆိုင်းနှင့် သူ၏ တပ်သား ၃၀၀ သည် တရုတ်ပြည်တွင်း ခိုဝင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၈ ခုနှစ်၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ ပြန်ဝင်လာခဲ့ကာ နယ်မြေအချို့ကို သိမ်းပိုက်၍ အရှေ့မြောက် စစ်ဌာန၏ စစ်ဒေသ ၃၀၃ ဟု သတ်မှတ်လိုက်သည်
ကိုးကန့် ခေါင်းဆောင် ဖုန်ကြားရှင်မှလည်း နယ်မြေများ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၍ စစ်ဒေသ ၄၀၄ ကိုလည်း ဆက်လက် တည်ထောင်ခဲ့ပြန်သည်
မြောက်ဘက်တွင်မူ စစ်ဒေသ ၂၀၂ကို ရွှေလီမြစ် တလျှောက်တွင် သတ်မှတ်လိုက်သည်
သို့သော် စစ်ဒေသ ၁၀၁ အဖြစ် တိုင်ရင်း နှင့် ဇလမ်းတို့ကို ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ ကွဲထွက်သောအခါ ခက်ခဲစွာ သိမ်းယူ ရရှိသည်
ထို့နောက် တောင်ဘက် နယ်စပ်အတိုင်း တောက်လျှောက် ဆက်လက် သိမ်းပိုက်ရာ ၁၉၇၀ ၏ မလတ် ၂၈ ရက်နေ့၊ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တော်လှန်ခြင်း နှစ်ပတ်လည် နေ့တွင် ကြူကုတ်ကို သိမ်းယူရရှိပြန်သည်
ထို့နောက် ၀ တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းမှ မောင်းမူ ကို မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရရှိသည်
လူထုအုံကြွမှု၏ နှစ်ပတ်လည် ၁၉၇၁၏ မတ်လတွင် ပြည်သူ့အသံ ကို တရုတ်နိုင်ငံ အတွင်းမှ စတင် ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အခြား စင်ပြိုင် တပ်များ အနေနှင့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထောက်ခံကူညီသော စစ်ဘုရင် လော်ဆစ်ဟန် နှင့် သူ၏ ကာကွယ်ရေး တပ်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ ထောက်ခံ ကူညီသော စော်ဘွား မိသားစုမှ ဂျင်မီရန်း ခေါင်းဆောင်သော တပ်တို့ အလျှိုလျှို ပေါ်လာကြသည်
နောက်ပိုင်းတွင် သုံးနှစ် အထိမ်းသိမ်းခံထားရ ရာမှ လွတ်မြောက် လာသော ဦးနုတို့ ၁၉၆၉ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်သော ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ပါတီမှ ပံ့ပိုးသော ပြည်ချစ် တပ်များလည်း ပေါ်ပေါက် လာကြပြန်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီအတွက်မူ အခြား ဗမာလူမျိုးများသာ ဦးဆောင်သော ဖဆပလ၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီတို့ ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား များနှင့် ပတ်သက်၍ လူမျိုးရေး ပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်
ပါတီသည် ပါတီ၏ တော်လှန်ရေးအား အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တော်လှန်ရေးကြီး တစ်ခုအဖြစ် မြေရှင်စနစ်၏ ဖိနှိုပ်မှု၊ နယ်ချဲ့စံနစ်နှင့် တပ်မတော် ဗျူရိုကရက်တစ်အရင်းရှင် စံနစ်တို့ကို လက်နက်ကိုင် တော်လှန်၍ ပြည်သူ့ ဒီမိုကရေစီကို ရရှိရန် တိုက်ခိုက်နေခြင်း ဖြစ်သည်
အခြား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံတို့သည်လည်း အလုပ်သမားနှင့် ဆင်းရဲသား မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ အခြေခံလူတန်းစား ပစ္စည်းမဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ရှိသော ဗမာပြန် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်မှု အောက်တွင် ကြိုးပမ်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည်
တိုင်းရင်းသား တော်လှန်သူများမှာ ဖက်ဒရယ် စနစ်ကို ရှေ့တန်းမတင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပူးပေါင်းနေရခြင်းကို မေးခွန်းထုတ်လာ ကြသည်
တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တပ်များမှ ၁၉၆၈ မှစတင်ကာ တရုတ်ပြည်ကို သွား၍ အကူအညီ အထောက်အပံ့များ တောင်းဆိုသော အခါ တရုတ် အစိုးရမှ အတင်း ဖိအားပေး၍ ကွန်မြူနစ် ပုန်ကန်မှုနှင့်သာ ပူးပေါင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်
အကူအညီ အထောက်အပံ့များသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှသာ တစ်ဆင့် ရခဲ့ကြပြီး စစ်သင်တန်းများပါ ပေးခဲ့သောအခါ အယူဝါဒပိုင်း ဆိုင်ရာတွင်လည်း လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိလာခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသား တပ်များထဲ၌ ကွန်မြူနစ် ထောက်ခံသော တပ်များနှင့် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်သော တပ်များဟူ၍ ကွဲထွက်လာကြသည်
၁၉၇၃ တွင်မူ ၀ နယ်မြေမှ ပန်ဆန်း နယ်စပ်ရွာတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်ကို တည်ထောင်သည်
လာအို နိုင်ငံနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော နယ်မြေအား ပါတီ တည်ထောင်ခြင်း နှစ်ပတ်လည် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ၈၁၅ စစ်ဒေသဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်၏ အင်အား ၁၀၀၀ မျှ ရှိသော ဗိုလ်ခွန်မြင့် ဦးဆောင်သည့် တပ်က လာရောက် ပူးပေါင်း၍ ကျိုင်းတုံ နယ်မြေတွင် တပ်မ ၁၇၈ ကို တည်ထောင်သည်
တောင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်ကို စစ်ဒေသ ၁၀၈ အဖြစ် ထိမ်းချုပ်ထားရန် စီမံကိန်းတွင်တော့ တပ်မတော်၏ ၁၉၆၉-၇၀ တိုက်စစ်များကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော် ဗိုလ်မှူး စိုးမောင်နှင့် ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ဝင် သခင်တင်ထွန်းတို့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ကျဆုံးခဲ့သည်
အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာန၏ အခြေခံ နည်းဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပါတီ၏ ပင်မ ဌာနချုပ် ဖြစ်သည့် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းနှင့် တရုတ် နိုင်ငံနှင့် လွယ်ကူစွာ ဆက်သွယ်နိုင်မည့် မြန်မာပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ကချင် လွပ်လပ်ရေး အဖွဲ့မှ ပုန်ကန်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ၊ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ ပုန်ကန်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ နှင့် မြန်မာ့ တပ်မတော်တို့၏ ထိုးစစ်များကြောင့် ဆက်သွယ်ထားရန် ခက်ခဲလာခဲ့ပေသည်
သို့သော် ရရှိသော အထောက်အပံ့ဖြင့် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည်၊ တိုက်တိုင်းအောင် တပ်ရင်း ၇ရင်းကို ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူး ရိုးမ၊ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနနှင့် ရခိုင် ပြည်နယ်တို့တွင် ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်
တပ်မတော်က ထိုကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ လူအင်အား ဖြည့်တင်းနေမှုများနှင့် အသစ်ပေါ်လာသော အရှေ့မြောက် စစ်ဒေသကို တုံ့ပြန်ရန် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းရှိ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဗဟိုပြု၍ လက်နက်ကိုင် ရောင်စုံသောင်းကျန်းသူ များအား အစိုးရဖက်မှ စစ်ဆင်သော စစ်ဆင်ရေးကြီး ပြုလုပ်သည်
ရိက္ခာဖြတ်၊ အထောက်အပံ့ဖြတ်၊ သတင်း အချက်အလက် ဖြတ်တောက်ရေးနှင့် လူသစ် စုဆောင်းရေး ကို မလုပ်နိုင်အောင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ တပ်များအား လူထု၊ ကျေးရွာများနှင့် အဆက်ဖြတ်ပစ်သော ဖြတ်လေးဖြတ် စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အနီရောင် နယ်မြေများမှ လွတ်မြောက်သွားသော အရပ်သားများတွင်လည်း အခြားနေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း ထွက်ခွာခွင့်၊ ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခွင့် (သို့) တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်တို့ ရှိလာကြသည်
နိုင်ငံတော်၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းများတွင်လည်း အဖြူရောင်၊ အညိုရောင်၊ အနက်ရောင် နယ်မြေဟူ၍ လက်နက်ကိုင် အတိုက်အခံများ ထိမ်းချုပ်မှု ပမာဏနှင့် သတ်မှတ်သည်
ထို့နောက် အခြား နယ်မြေများတွင် သတ်မှတ်နယ်မြေပြင်ပ တွင် တွေ့ရှိရသော မည်သည့် ရွာသားကို မဆို အမေးအမြန်းမရှိ ပစ်ခတ်ခွင့်ရှိသည့် လုံခြုံရေး စည်းကျပ် နယ်မြေများ အဖြစ် တပ်မတော်က သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ကျေးရွာများတွင် ပြည်သူ့စစ် များကို ဖွဲ့စည်းထားကာ စစ်တပ်ကိုလည်း ရွာတိုင်းတွင် စခန်း ချထားသည်
ထို့နောက် ကွန်ယက်သဖွယ် ကင်းစင်များ တည်ဆောက်ထားကာ မပြတ် ကင်းလှည့်နေစေသည်
တပ်မတော်၏ အထက်ပါ အစီအစဉ်များသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီိအပေါ် အတော်အတန် ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်
အထောက်အပံ့နှင့် တပ်သားသစ်များ ပြတ်တောက်လျက် ရှိသော လက်နက်ကိုင် အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်ရန် တပ်မတော်မှ အထူး တိုက်ခိုက်ရေး တပ်စုသစ် အနေနှင့် နယ်မြေခံ တပ်ရင်းမဟုတ်သော စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုက်ရိုက် ခန့်ခွဲသည့် ခြေမြန်တပ်မ (သို့) အပေါ့စား ခြေလျင်တပ် များကို အသုံးပြုခဲ့သည်
ပထမဆုံး အသုံးပြု တိုက်ခိုက်မှု အနေနှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ခြေမြန်တပ်မ ၇၇၊ ထို့နောက် ၁၉၆၇-၆၈ တွင် ၈၈နှင့် ၉၉ ဆက်တိုက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့လေသည်
၁၉၆၈၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ဖြတ်လေးဖြတ်၏ ပထမအဆင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို ခြေမြန်တပ်မ ၈၈ ကို ဖြန့်ကျက်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်
ထို ၈ နှစ်အတွင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ပဲခူးရိုးမမှ တပ်များမှာ များပြားစွာ ကျဆုံးခဲ့ကာ တောင်များတွင် လူ နေထိုင်မှု မရှိတော့သလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်
တပ်မတော် ဖြတ်လေးဖြတ်၏ နောက်ဆုံး စစ်ဆင်ရေး ဖြစ်သော အောင်စိုးမိုး စစ်ဆင်ရေး တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းမှ လုံးဝ မောင်းထုတ် နိုင်ခဲ့လေတော့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်၏ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သခင်ဇင်နှင့် သခင်ချစ် တို့မှာ ခြေမြန်တပ်မ ၇၇ ၏ ဝိုင်းရံ ပိတ်ဆို့ခြင်း ခံနေရစဉ် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရင်း ကျဆုံးခဲ့ရသည်
ကျဆုံးချိန်တွင် နှစ်ဦးစလုံးမှာ အသက် ၆၀ ခန့်ရှိကြပြီ ဖြစ်သည်
ခေါင်းဆောင် အသစ်အနေနှင့် ၁၉၇၅ မေလတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်ကတည်းက ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင်နှင့်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်နေခဲ့သော တရုတ် နိုင်ငံ အခြေပြု ခေါင်းဆောင် သခင်ဗသိန်းတင် ကို ခန့်အပ်သည်
သခင်ဖေတင့်နှင့် မော်စကိုမှ သင်တန်းပေးထားသော ခင်မောင်ကြီးတို့ကို ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌများ အဖြစ် ခန့်အပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်ကလည်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် လမ်းစဉ်ကိုပင် ကြေညာသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ပစ္စည်းမဲ့ တိုက်ပွဲ ဖြင့် နယ်ချဲ့ တစ်ပိုင်း ဖြစ်နေသော တိုင်းပြည်ကို ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ရဦးမည်
သို့သော် အလုပ်သမားနှင့် အခြေခံလူတန်းစား မဟာမိတ်များနှင့် မြို့နေဓနရှင်၊ အမျိုးသား အရင်းရှင် များ၊ တိုးတက်သော ဒီမိုကရက်များနှင့် တိုင်းရင်းသား ပေါင်းစုံ ပါဝင်သော မဟာမိတ်များနှင့် လက်တွဲ တိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာသည်
၁၉၇၆ ၏ ဇူလိုင်လတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ အတွက် ထူးထူးခြားခြား တစ်ပန်းသာမည့် ဝါဒဖြန့်ချိရေး စစ်ဆင်မှု တစ်ခုကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်
အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသအပြင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် အနောက် မြောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် တောင်ပိုင်း တနင်္သာရီ တိုင်းတို့တွင် ထိမ်းချုပ်ထားနိုင်မှု ရှိနေသေးသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် အဆိုပါ ကျန်ရှိနေသော တပ်များရှိသည့် အနောက်ပိုင်းကို ဦးတည်တိုက်ကာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် အနောက်ဘက်စွန်းမှ ပြောက်ကျား စခန်းများနှင့် ဆက်စပ်မိ အောင် လုပ်ရန် "၇၅၁၀ အစီအစဉ်"ကို ၁၉၇၅ တွင် ရေးဆွဲသည်
ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုသည် သံလွင်မြစ်မှ တန်ယန်းဒေသ အထိကို ဇွန်လတွင် ခြေမြန်တပ်မ ၉၉ မှ ဗိုလ်မှူး တစ်ဦးနှင့် တပ်အင်အား အတော်များများ ကျဆုံးခဲ့သည် အထိ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ နှောင်းပိုင်းတွင် ကွန်မြူနစ် ၈၁၅ တပ်မက တပ်မတော် ၈၈ ခြေမြန်တပ်မကို မိုင်းယောင်းနယ်တွင် လာအို နယ်စပ် တစ်လျှောက်ရှိ တောင်တန်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်
နောက်နှစ်တွင် ရှမ်း တပ်သားများနှင့် တပ်မ ၇၆၈ကို ဖွဲ့စည်း၍ အရှေ့ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ စစ်နယ်မြေ တစ်ခုတွင် စခန်းချသည်
အခြား တပ်မတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကို ဖြတ်၍ ရွှေဘို မြို့ကို ချီတက်ရန် ကြိုးစားသည်
တပ်မ ၆၈၃မှာမူ တပ်မဟောင်း ၁၀၈ ရှိခဲ့ရာ မန္တလေး၏ မြောက်ဘက်ဒေသကို ဆက်လက် ထိုးဖောက်နေသည်
ထိုအချိန်တွင် ဗမာ့ ရိုင်ဖယ် တပ်ရင်းအရာရှိဟောင်း ဗိုလ်သက်ထွန်းက ချင်းအမျိုးသား များနှင့် ဗမာ အမျိုးသားများ ပါဝင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနကို ကွပ်ကဲသည်
၁၉၈၀ ၏ ဇူလိုင်လတွင် ခြေမြန်တပ်မ ၆၆မှ တောင်တန်းများကို ဝင်ရောက်ရှင်းလင်း ပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်သက်ထွန်းနှင့် သူ၏ တပ် အကျွင်းအကျန်ကို ဖမ်းဆီရရှိကာ ဖိအားပေး အလင်းဝင်စေခြင်းဖြင့် အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာန အဆုံးသတ်သည်
တပ်မတော်၏ ပင်မ စစ်ဆင်ရေးကြီးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်၏ နိုဝင်ဘာလတွင် သံလွင် အရှေ့ပိုင်းမှ ပန်ဆန်းမြို့ကို အပေါ်စီးမှ မြင်နေရသော ၃၀ ကီလိုမီတာ အဝေးမှ တောင်ကုန်းများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်
၁၉၈၀ တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ အဓိက စစ်ဆင်ရေး နှစ်ခုနှင့် တွေ့ကြုံရကာ တောင်ပိုင်း ၂၅၀ မိုင်ခန့် အကွာမှ မူဆယ်နှင့် မုံယောင်း တို့ကို လက်လွှတ်ရသည်
နှစ်ဖက်စလုံးမှ အကျအဆုံး များကြသော်လည်း တိကျသော အဖြေ မပေါ်ပဲ ဆက်လက် တောင့်ခံထား ကြသည်
ထို့နောက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ၁၀ နှစ်တာ ကူညီထောက်ပံ့သည့် ကွန်မြူနစ် ပါတီခြင်း ကူညီရေး သဘောတူညီမှု ကလည်း ကုန်ဆုံးချိန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် သံလွင်၏ အနောက်ပိုင်းရှိ စခန်းများမှာ ထောက်ပံ့ရန် အလွန် အလှမ်း ကွာဝေးလွန်းသည်သာ မက ခုခံကာကွယ်ရန်လည်း ခက်ခဲလာသည်
ထို့ကြောင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ စိတ်ဓာတ်သာ ရှိတော့သော်လည်း စစ်ရေးတွင်မူ ဗမာ့တပ်မတော်ကို ဆက်လက် ထိုးစစ်ဆင်ရန် ခက်ခဲလာ ပေတော့သည်
ကိုးကန့်နှင့် ဝနယ်များကိုသာ အဓိက အုပ်ချုပ်နေရ သောအခါ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ သည် အစိုးရ အဆက်ဆက်က တွေ့ကြုံလာခဲ့သော ဘိန်းဖြူ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပြဿနာနှင့် တိုက်ရိုက် တွေ့ကြုံလာရသည်
လော်ဆစ်ဟန်နှင့် ခွန်ဆာတို့၏ မြန်မာ့ တပ်မတော်မှ ထောက်ပံ့အားပေး တည်ထောင်သော တပ်များလည်း ဘိန်းကုန်ကူးရာတွင် ပါဝင်ကြသည်
၁၉၇၀ အစပိုင်းတွင် ဗမပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဘိန်းပင်များကို ဖျက်ဆီးသည့် စီမံကိန်းများ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘိန်းပင်များ၏ အမြတ်မှ ၂၀% အခွန်ကောက်၍ စည်းကမ်း တင်းကြပ်မှုကို လျှော့ချကာ တရုတ်ပြည်၏ အထောက်အပံ့မရရှိ တော့သောကြောင့် လျော့နည်းလာသော ပါတီ စရိတ်ကို ကျားကန်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြရသည်
နယ်မြေခံ ဘိန်းဘုရင်များကို ထိမ်းချုပ်ထားကာ ပါတီကို အားပြု ထောက်ပံ့နေရခြင်းသည် မော် ဝါဒကို လက်ကိုင်ထားသော ပါတီ တစ်ခု အနေနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အရှက်ရစေခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
၁၉၈၅ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တတိယ ကွန်ဂရက်တွင်မူ ဘိန်းနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေသော ဆေးဝါးများနှင့် ပတ်သက်သော ဥပဒေကို မိတ်ဆက်သည်
ပါတီဝင်များ အနေနှင့် မူးယစ်ဆေး ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတွင် ပါဝင်ခွင့် မရှိ၊ လက်ကား ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားသော မူးယစ်ဆေး ရောင်းဝယ်သူ ကုန်သည်များကို သေဒဏ်ပေးမည်ဟူသည့် ဥပဒေဖြစ်သည်
ထိုဥပဒေသည် ၁၉၈၉ တွင် ပါတီကို လုံးဝ မရပ်တည်နိုင် တော့သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သော တပ်တွင်းပုန်ကန်မှု ဖြစ်ခဲ့ရသည့် အကြောင်း တစ်ချက်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၈၏ နိုဝင်ဘာလတွင် ပန်ဆန်း၌ ကျင်းပသော ပေါလစ်ဗျူရို အစည်းအဝေးတွင် သခင်ဗသိန်းတင်က နိုင်ငံရေး အစီခံချက် ကို တင်ပြသည်
ထို အစီရင်ခံချက်ကို ဗဟို ကော်မတီက ၁၉၇၉ တွင် အတည်ပြုသည်
ထို အစီရင်ခံချက်သည် ပါတီ၏ ၁၉၈၅ ပါတီ၏ တတိယ ကွန်ဂရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ပါတီ၏ ရည်မှန်းချက်များ၏ အခြေခံပင် ဖြစ်သည်
တတိယ ကွန်ဂရက်သည် ရန်ကုန်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပါတီဝင် ၅၀၀၀ ခန့်သာ ရှိနေစဉ်တွင် ၁၇၀ သာ တက်ရောက်ခဲ့သော ဒုတိယ ကွန်ဂရက်နှင့် နှစ် ၄၀ ခြားသည်
ထို အစီရင်ခံချက်မှ အချက်များမှာ...ပါတီတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ၁၉၅၅ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး လမ်းစဉ်နှင့် ၁၉၆၄ ပါတီတွင်း တော်လှန်မှု လမ်းစဉ်တို့ကို ပါတီ၏ လမ်းစဉ် အမှားများ အဖြစ် တင်ပြသည်
မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ အုပ်စိုးသော မြန်မာနိုင်ငံသည် နယ်ချဲ့၊ မြေရှင် ပဒေသရာဇ် နှင့် ဗျူရိုကရက်တစ် အရင်းရှင် နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်
လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ အဓိက အတွေးအခေါ်ကို မတ်စ်-လီနင်-မော် ဝါဒဟု ထားရှိရင်း တရုတ်ပြည်၏ အောင်မြင်မှုကို နမူနာယူမည်
ဆိုဗီယက်တို့၏ ဆိုရှယ်လစ် နယ်ချဲ့ဝါဒနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့၏ ဝါဒများမှာ အမေရိကန် နယ်ချဲ့ ဝါဒကို ခုခံနိုင်ခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတွင် ခမာရု အစိုးရ တက်လာသည့်အခါတွင် ထောက်ခံခဲ့၍ ဗီယက်နမ် အစိုးရကိုပါ စာရေး၍ ဆွေးနွေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
ပါတီ၏ အထွေထွေလမ်းစဉ်ကို နှစ်၃၀ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ အတွေ့အကြုံကို အခြေခံ၍ ဆွဲသားနိုင်ခဲ့သည်
တယူသန် အုပ်စုခွဲဝါဒ (sectarianism)၊ လက်ဝဲ နှင့် လက်ယာ သွေဖည်ရေးဝါဒ (leftist and rightist deviationism) တို့အား သတိပေးဆန့်ကျင်သည်
ပါတီ၏ အခြေခံမူကို ကမ္ဘာ့ အခင်းအကျင်း ပြောင်းလဲမှုနှင့် ကိုက်ညီစေရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်သည်
ပါတီ တည်ဆောက်မှု အသစ်၊ စစ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးတို့ကို သင်ယူရရှိသည်
ပါတီဝင် စုဆောင်းရေး အနေနှင့် အနည်းဆုံး ရွာတစ်ရွာမှ ပါတီဝင် တစ်ဦးရရှိရန် စည်းရုံးမည် ဟူသည့် ၁၉၆၄ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြည့်မီအောင် မဖြည့်ှဆည်းနိုင်ခဲ့ခြေ
ခံစစ်လိုင်း အသစ်သည် ဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ ကာကွယ်ရေး ဖြစ်သင့်ခဲ့သော်လည်း ပါတီက အားနည်း၍ ရန်သူက အင်အား ကြီးမားနေခဲ့သည်
ဗမာပြည်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသော ကိုလိုနီတစ်ပိုင်း၊ ပဒေသရာဇ် တစ်ပိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သောကြောင့် မညီမျှသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများ ရှိနေခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မြေယာတော်လှန်ရေး၏ လယ်လုပ်သူ လယ်ပိုင်ရေး ဆောင်ပုဒ်သည် ပြည်သူတို့၏ စစ်ပွဲ၌ အခြေခံ ဖြစ်နေသေး၍ အနီရောင် အုပ်စိုးသည့် နယ်မြေများက မြို့များကို ဝိုင်းထားနိုင်ရန် လိုအပ်သေးသည်
ရုရှ အောက်တိုဘာ တော်လှန်ရေးကို နမူနာယူသည့် လမ်းစဉ်ကို နမူနာ မယူတော့ပဲ "သပိတ်စုံ သူပုန်ထ" လမ်းစဉ်ကိုသာ ဖန်တီးရန်ဖြစ်သည်
ဗမာပြည်သည် ၁၉၇၉ ဟာဗားနား ဆိုဗီယက်နှင့် ဗီယက်နမ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုမှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် တရုတ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဟွန်ဟွာသည် ရန်ကုန် မြို့တော်သို့ လာရောက် လည်ပတ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကမူ မုံယောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှု တစ်ခုနှင့် တုံ့ပြန်သော်လည်း လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ပြန်ဖျက်ပြီးနောက်မှ စက်တင်ဘာ လတွင် ဆွေးနွေးရန် သဘောတူသည်
ပထမဆုံး ဆွေးနွေးပွဲမှာ ဘေဂျင်းတွင် ကျင်းပသည်
ဒုတိယ ဆွေးနွေးပွဲတွင်မူ ကွန်မြူနစ်အတွက် သခင်ဖေတင့်နှင့် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ ဖက်မှ ဗိုလ်မှူးအေးကိုတို့က မေလတွင် လားရှိုးမြို့၌ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
ဗိုလ်မှူးအေးကိုဖက်မှ တောင်းဆိုမှုများမှာ...၁
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဖျက်သိမ်းရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ် ဖြစ်သော ပြည်သူ့ တပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ သိမ်းပိုက်ထားသော လွတ်မြှောက်ဒေသများကို လက်လွှတ်ရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ၁၉၇၄ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ ဗမာပြည်အား တစ်ပါတီစံနစ်ဖြင့်သာ ဦးဆောင်မည် ဖြစ်သဖြင့် အခြား ပါတီ အားလုံး ဖျက်သိမ်းရမည် ဟူသည့် အပိုဒ် ၁၁ ကို ထောက်ပြ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်
ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့နှင့်အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး ကာလကို မေလ ၃၁ ရက်နေ့ အထိ သတ်မှတ်၍ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့်မူ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် မရှိခဲ့ပါ
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ရေဒီယိုလိုင်း ပြည်သူ့အသံ ကမူ ပြည်တွင်းစစ်ကို ရပ်စဲ၍ ပြည်တွင်း စည်းလုံး ညီညွတ်မှုနှင့် ပါတီပြိုင် စံနစ်ကို ထောက်ခံကာ ဒီမိုကရေစီကို တည်ဆောက်သည့် ဖက်ကို စတင် ထုတ်လွှင့်စ ပြုလာသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ထိုအချိန်တွင် အရှေ့မြောက်ဒေသတွင် အင်အား ၁၅၀၀၀ ခန့် ရှိနေသေးသည်
တပ်မတော်ကလည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီအား စစ်ဆင်သည့် ထိုးစစ်ကြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ပြန်လည် ထိုးစစ်များ ဆင်ရာ ကျိုင်းတုံ-တန်ယန်း ဧရိယာတွင် ရာပေါင်းများစွာ ကျဆုံးသည်
သို့သော်လည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့ခြင်းတော့ မရှိပေ
ဗမာ ပါတီများ ဖြစ်သော တပ်မတော်၏ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီနှင့် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ နှစ်ဖက်လုံးသည် ၁၉၇၆ တွင် တည်ထောင်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး၏ ကြီးထွားလာမှု အပေါ်တွင် ထိပ်တိုက် စိမ်ခေါ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဗမာလူမျိုး များကို ထုတ်ပယ်ထား၍ ကရင်၊ မွန်၊ ကချင်၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ ကယန်း၊ ၀၊ နှင့် လားဟူတို့ အားလုံးသည် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးအဖြစ် စည်းလုံး ထားကြ သောကြောင့် ဖြစ်ရာ ဗမာ ပါတီများအတွက် အန္တရာယ် ရှိလာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီတို့၏ ၁၉၈၃၊ မအောင်မြင်သော ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ အပြီးတွင် ပိုမို အင်အားကောင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုအချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး နှင့် ၁၉၈၆ တွင် သဘောတူညီချက် တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့လေသည်
မြန်မာပြည်အား တိုးတက်မှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် ၁၉၈၇ ၌ ထည့်သွင်းသည်
၁၉၈၈ တွင် မြန်မာပြည် စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းနှင့် အစိုးရက ငွေစက္ကူ တရားမဝင် ကြေညာမှုများမှ စတင်၍ ၁၉၈၈ အရေးအခင်းများ စတင် ဖြစ်ပေါ်သည်
တစ်နိုင်ငံလုံး ပါဝင်လာသော အထွေထွေ သပိတ်နှင့် ဆန္ဒပြပွဲများမှာ ဩဂုတ်လ ၈ ရက် ၁၉၈၈ တွင် စတင်ရာ တပ်မတော်မှ ကျောင်းသားနှင့် လုပ်သား ပြည်သူ ထောင်ပေါင်း များစွာတို့ကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ် နှိုမ်နင်းခဲ့ကာ အဆိုပါ ၈၈၈၈ ဆန္ဒပြပွဲများသည် နိုင်ငံတော် မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဝါဒဖြန့်မှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည် ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်
ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် ရဲဘော်ထွန်း ခေါ် ရဲဘော်ကြင်မောင်က ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏မြေအောက် လှုပ်ရှားမှု အဖွဲ့ ၄၈၂၈ ပါတီကော်မတီကို ဦးစည်းလှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၏ သားမက် ရဲဘော်သက်ခိုင် ပါဝင်သော အဆိုပါအဖွဲ့သည် မြို့များအတွင်း၌ လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားသည်
သို့သော် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး၏ ထောက်လှမ်း သိရှိခြင်းနှင့် ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်
ရှစ်လေးလုံးလူထုလှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် မြေအောက် ၄၈၂၈ ပါတီကော်မတီတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကြီးကြီးမားမားပါရှိကြောင်း အစိုးရတပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးက စွပ်စွဲခဲ့ကာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် နီးစပ်သူတချို့က တစွန်းတစ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများရှိသော်လည်း အငြင်းပွားမှုများရှိခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီကို ဖော်ဆောင်ရန် ပါတီစုံ စံနစ်နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ခုကိုသာ ကြွေးကျော် တောင်းဆို လာသည်
သို့သော်လည်း ဒီမိုကရေစီ ဝါဒကို လက်ကိုင်ထားကြသော ဦးနုနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ မှာမူ လက်တွဲ လုပ်ကိုင်ရန် အခက်အခဲ ရှိနေခဲ့ကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့မှ ကွန်မြူနစ် ဟောင်းကြီးများနှင့် လက်ဝဲဝါဒ ထောက်ခံသူများသည် ထို ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုကြီးနှင့် သပိတ် ကော်မတီများကို အားပေး ကူညီ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်
ရဲဘော်ကြင်မောင် ကမူ ၈၈၈၈ လှုပ်ရှားမှုကြီးအတွင်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှု မရှိခဲ့ပါ
၁၉၄၈ မှ ၁၉၈၉ အထိ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးဖြင့် ပြည်သူ့ ဒီမိုကရေစီနှင့် ဆိုရှယ်လစ် လူ့ဘောင် တစ်ခုကို ရယူနိုင်ရန်အတွက် မြောအောက် နိုင်ငံရေး ပါတီ တစ်ခုအဖြစ် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
၁၉၈၉ တွင်မူ ပါတီတွင်း သူပုန်ထမှုများကြောင့် ပါတီ အင်အား အလွန့်အလွန် လျော့နည်းသွားရာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို ဘယ်လိုမှ ဆက်လက် ပြုလုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပဲ ခေါင်းဆောင်များပါ တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံသို့ သွားရောက် ခိုလှုံခဲ့ကြရပါတော့သည်
ပြည်သူ့အာဏာနှင့် အရေးတော်ပုံဂျာနယ်များကို မြေအောက်စာစောင်များအဖြစ် ထုတ်ဝေလျက်ရှိသည်
ဖော်ပြနိုင်သော ပါတီဝင်များမှာ စုစုပေါင်း ၃၀၀၀ ခန့်သာ ရှိတော့သည်
ပါတီသည် အဝင်ခက်၊ အထွက်လွယ်သော စံနစ်ဖြင့် ပါတီဝင် အသစ်များကို ဆက်လက် လက်ခံလျက် ရှိသည်
နိုင်ငံရေး ကျွမ်းကျင်သူ အချို့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် အနာဂတ်တွင် လာလတ္တံ့သော ကြီးမားသည့် ဆန္ဒပြပွဲကြီးများတွင် နောက်ခံ ကျောရိုးကြီး တစ်ခု အဖြစ် စစ်အာဏာရှင်တို့အား ကြီးမားစွာ ခြိမ်းချောက် လာနိုင်သည့် ပါတီအဖြစ် နောက် တစ်ဖန် ပြန်ဖြစ်လာဦးမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာမူ မပြီးဆုံးသေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် အခြေခံ လူတန်းစားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲသာ ဖြစ်လေသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ Archived 8 March 2009 at the Wayback Machine.ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ပါတီ ပေါ်လစီ E-book) Archived 21 August 2008 at the Wayback Machine.ရဲဘော်သုံးကျိပ် (မြဒေါင်းညို)တိုင်းပြည်က နုနု မုန်တိုင်းက ထန်ထန် (ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း တင်မောင်)တာတေစနေသား (ဦးနု)ပါတီ ပေါ်လစီ Archived 21 August 2008 at the Wayback Machine.ပြည်ချစ်ဝါဒ လမ်းစဉ် ကြေညာချက် Archived 21 November 2008 at the Wayback Machine.
မကျီးစောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyizauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ မကျီးစောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးစောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၁၃ ဦး၊ မ ၁၆၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
မက္ကလက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkalet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ တောင်ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ugyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ တင်ဘက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘန့်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၀ ဦး၊ မ ၃၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးရွှေနှစ်အစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ushwehnitahsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ပျဉ်းကတိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်းကတိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၉၃ ဦး၊ မ ၂၅၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဘစ်တာကန်ကြီး သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ဆားကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်ည်
၎င်းကန်သည် ဆူးအက်တူးမြောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၈၆၉ ခုနှစ် တူးမြောင်းမဖောက်လုပ်မီ ဘစ်တာကန်သည်  ခြောက်သွေ့နေသည့် ဆားကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်ပိရမစ်စာများတွင် ဘစ်တာကန်ကြီးအကြောင်းကို ရေးသားထားကြသည်များ ရှိသည်
တူးမြောင်းသည် ကန်ကြီးကို Mediterranean ပင်လယ် နှင့် ပင်လယ်နီ စသည့်ပင်လယ်တို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ထို့အပြင် ဤတူးမြောင်းသည်  ဘစ်တာကန်ကြီးကို ဘစ်တာကန်ငယ်နှင့်လည်း ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ဆူးအက်တူးမြောင်းကို ဖြတ်သန်းမောင်းနှင်ကြသည့် သင်္ဘောများတို့သည် ဘစ်တာကန်ကြီးကို "ဖြတ်သန်းရသည့်လမ်းကြောင်းတစ်ခု" အဖြစ် အသုံးပြုကြရသသည်
ထိုနေရာတွင် သင်္ဘောများသည် အခြားသင်္ဘောများကို ဖြတ်ကျော်ခြင်း သို့မဟုတ် ကွေ့ဝိုက်ခြင်းများ လုပ်ကြရသည်
အရွက်မှာလက်ညှိုးသဏ္ဌာန် ရှိသည်
သစ်ပင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ ကျောက်မြေပေါ်၌လည်းကောင်း ပေါက်လေ့ရှိသည်
ဒရယ်ကွင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dayeikwin)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကွမ်ကသောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်ကသောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၈၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၇၄၀ ဦး နေထိုင်သည်
နဆွတ်ကိ ဟနအဲ့ (花江 夏樹, Hanae Natsuki, ဇွန်လ 26, 1991 မွေးဖွားခဲ့သည်) ဂျပန်အသံသရုပ်ဆောင်
သဟာယဆရာတင်သည် ဂီတမျိုးရိုး မဟုတ်ပါပဲလျက် ဂီတဘက်တွင် ထူးချွန်‌ပေါက်‌ရောက်ခဲ့‌သော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဆရာတင်(ခေါ်) ‌မောင်တင်သည် ပြည်မြို့ ပွဲစားတန်းရပ် ပွဲစားကြီး ဦးဘိုးလူနှင့် ပွဲက‌တော် ‌ဒေါ်‌ဒေါ်အုံးတို့၏ သားသမီး ‌ခြောက်‌ယောက်အနက် တတိယသား ဖြစ်သည်
‌မောင်တင်ကို သက္ကရာဇ် ၁၂၇၂ ခု ဝါဆိုလဆန်း ၅ ရက်‌နေ့ (၁၉၁၀ ခုနှစ်)တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်က ပြည်မြို့အစိုးရ ဟိုက်စကူး‌ကျောင်းတွင် ‌ကျောင်းနေခဲ့ရာ ခုနစ်တန်း ‌အောင်မြင်ခဲ့၏
‌ကျောင်း‌နေစဉ်ကပင် ‌မောင်တင်သည် တူရိယာဂီတ အကအခုန်ဘက်တွင် အထူးတလည် ဝါသနာပါခဲ့၍ အ‌ပျော်တမ်း မင်းသားလုပ်ကာ ကခုန်ခဲ့သည်
‌မောင်တင်သည် အတီးပညာကို ‌လေ့လာ‌သော်လည်း ဟုတ်တိပတ်တိကား မတတ်‌ပေ
မင်ဒိုလင်ကို အသံရှာနိုင်ရုံလောက်မျှသာ တီးနိုင်‌ပေသည်
‌မောင်တင်သည် ဤသို့ ဇာတ်သဘင်ဘက်တွင် ဝါသနာထုံ‌နေသည့်အဖြစ်ကို မိဘများက မနှစ်သက်‌သော‌ကြောင့် အိမ်‌ပြေး‌ကျောင်း‌ပြေးဘဝသို့ ‌ရောက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့သို့ သူငယ်ချင်းများနှင့်အတူ ‌ကျောင်းပိတ်ရက်တွင် အလည်သွားရင်း အိမ်မပြန်‌တော့ဘဲ ကိုယ်‌ရောင်ဖျောက်‌နေခဲ့ရာ သုံးနှစ်မျှ ရှာမ‌တွေ့ဖြစ်ကာ မိဘများသည်လည်း ပူပင်‌သောကဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
ထို‌နောက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ‌ကျောင်းပြန်‌နေခဲ့စဉ်တွင် ရန်ကုန်အ‌ရှေ့ပိုင်း ရေကျော်ရပ်ရှိ လူငယ်များစု‌ပေါင်း ဖွဲ့စည်းထားသည့် လူငယ်များမြှင့်တင်‌ရေး သဟာယအသင်းတွင် အ‌ရေးပါ‌သော သူတစ်‌ယောက် ဖြစ်လာခဲ့‌ပေသည်
တစ်ခါ‌သော် ထိုအသင်းက ကစားခုန်စားပွဲတွင် အနိုင်ရ၍ ‌အောင်ပွဲခံသည့် အ‌နေနှင့် ယူနီဗာစီတီသည် မြသန်းကြည်အငြိမ့်ကို ငှားရမ်းကပြခဲ့ရာ ‌မောင်တင်သည် အ‌ကြောင်းအား‌လျော်စွာ အသင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် လုပ်ငန်းစဉ်များအ‌ကြောင်း ပါဝင်ခဲ့‌သော သီချင်းတပုဒ်ကို မြသန်းကြည်အတွက် ‌ရေး‌ပေးခဲ့ရသည်
မြသန်းကြည်သည် ထို‌ခေတ်က ထိပ်တန်းအငြိမ့်မင်းသမီးတစ်ဦးဖြစ်‌နေရာ ‌မောင်တင်၏သီချင်းစာကိုဆိုရသည်ဟူ‌သောအ‌ကြောင်းမှာ ‌မောင်တင်အဖို့ အခွင့်ထူးကြီးပင်ဖြစ်၍ အ‌တော်ပင်‌ကျေနပ် နှစ်သိမ့်လျက် သီချင်း‌ရေးဆရာလုပ်‌တော့အံ့ဟု ‌ကျောင်ဆက်မ‌နေပဲ တူရိယာ ဂီတ‌လောကသို့ ကူး‌ပြောင်းသွား‌လေသည်
ထို့ပြင် ‌မောင်တင်အား ‌မြေ‌တောင်‌မြှောက်‌ပေးသည်မှာ သဟာယအသင်းဖြစ်၍ ထိုအသင်းကို ‌ခြေကုပ်ယူကာ သီချင်းများကို စတင်‌ရေးသားခဲ့ရသော‌ကြောင့် က‌လောင်အမည် ‌ရွေးရာတွင် အသင်းအမည် ‌ရှေ့ကထားပြီးလျှင် သဟာယ မောင်တင် ဟု ကင်ပွန်းတပ် လိုက်‌လေသည်
‌မောင်တင်သည် မြသန်းကြည်နှင့် မိတ်‌ဆွေဖြစ်ကြသည်မှစ၍ ‌နောင်တွင်လည်း ယူနီဗာစီတီမြသန်းကြည်၊ ချင်းမက‌လေး အောင်စိန်၊ တက္ကသိုလ်ပြည်သိမ်းတင်၊ ဘားမား‌ဒေးဩဘာကြည်၊ တလိုင်းမ မမြကြင်၊ နဂရာညွန့်၊ ဥဩမယ်တင် စသည့်အငြိမ့်မင်းသမီးများအတွက် သီချင်းများ ၂၀၀ ‌ကျော်‌ရေးသား‌ပေးခဲ့ရ လေသည်
‌ခေတ်မှီ အင်္ဂလိပ်‌ကျောင်းသားဖြစ်သဖြင့် အငြိမ့် လောကဂီတ‌လောကမှ ‌မောင်တင်အား အ‌ရေးထား ‌လေးစားလာ၍ သဟာယ‌မောင်တင်အဖြစ် အ‌တော်နာမည်ရလာခဲ့၏
များမကြာမီ ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်သွယ်မိ၍ ‌ခွေး တံဆိပ်ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၊ အမွှာညီ‌နောင် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် အိုဒီအုံးဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတို့အတွက် သီချင်းများ‌ရေးသား ‌ပေးခဲ့ရပြန်‌လေသည်
နာမည်ရလာသဖြင့် ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီနှင့် ကိုလံဘီယာဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတို့အတွက် သီချင်းပုဒ်ရေ (၅၀)ကျော်ရေး၍ ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရသည်
ထို့နောက် အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၏ တူရိယာဆိုင်ရာဘက်တွင် တာဝန်ခံအဖြစ် ဝင်‌ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့၍ ကြယ်တာရာ၊ စိမ်းရွှေရွှေ၊ တောင်ညိုညို၊ ဖူး၊ ဒွေးညီနောင် စသည့် အသံတိတ် ရုပ်ရှင်ကားများအတွက် နောက်ခံတေးသီချင်းများ ရေးသားခဲ့သည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင်ခေတ် ရောက်သည့်အခါ အေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီက ရိုက်ကူးသော ချစ်စနိုး၊ မြှားနတ်မောင်၊ တစ်လိမ်နှစ်လိမ်၊ ချစ်ရေစင်၊ ချစ်အမျှ၊ စောင်းတော်ရှင် ဇာတ်ကားများအတွက် ဇာတ်ဝင်တေးသီချင်းများ တာဝန်ယူရေးခဲ့ရသည်
အေဝမ်းရုပ်ရှင်မှ သဘင်ဝန်ဓာတ်ပြားများ ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ၌ သဟာယဆရာတင်၏ သီချင်းအပုဒ် (၃၀)ကျော် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရသည်
သဟာယဆရာတင် သီချင်းများတွင် မလှရွှေ၏ စန္ဒကိန္နရီ၊ မေရှင်၏ အောင်ခြင်းရှစ်ပါး၊ ရွှေပြောင်ပြောင်၊ ချစ်ရေစင်၊ ချစ်ပွဲဝင်၊ မဲဇာမြိုင်၊ ရှေးဘုရင်၊ ပြည်လှဖေ၏ ဂုဏ်မြင့်သူ၊ ဖုတ်သွင်းရထား၊ မောင်တင်မောင်၏ ဘုန်းမောင့်သက်လှယ်၊ မေမြင့်၏ ကလေးစိတ်၊ တင်တင်အေး၏ ပျို့ဆုတောင်း စသည့် သီချင်းများမှာ ကျော်ကြားသည်
ရုပ်ရှင်ပညာကိုလည်း အစအဆုံး ‌အောက်‌ခြေသိမ်းနားလည် ကျွမ်းကျင်ခဲ့သည်
‌အေဝမ်းဖလင်ကုမ္ပဏီ ‌ရောက်မှပင်လျှင် သဟာယ ‌မောင်တင် မှသည် သဟာယ ဆရာတင် ဟု ဆရာအတန်း၌ ထားလာကြသည်
သဟာယဆရာတင်သည် အငြိမ့်မင်းသမီးများအတွက် သီချင်းပုဒ်‌ရေ ၂၀၀ ‌ကျော်‌ရေး‌ပေးခဲ့ရာ အငြိမ့်‌လောကတွင်‌အောင်မြင်သည်ဟုဆိုရသော်လည်း အထွတ်အထိတ်သို့ မ‌ရောက်ခဲ့‌ပေ
ထို့ပြင် သဟာယဆရာတင် သည် ရုပ်ရှင်သီချင်း အများဆုံး‌ရေးသားခဲ့၍ ထိုပညာဘက်တွင် သူမတူ‌အောင် ကျွမ်းကျင်ခဲ့‌လေသည်
သီချင်း‌ရေးရာတွင် မင်ဒိုလင်က‌လေး တစ်လုံးရလျှင် ခဏချင်းနှင့် သီချင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်
ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ကြိုးပမ်း‌နေစရာမလို၊ အသံများလည်း လွယ်ကူ၍ ‌ချော‌မွေ့‌ပြေပြစ်သည်၊ စကားလုံးက‌လေးများမှာလည်း ချစ်စဖွယ်ရှိလှသည်၊ အ‌ထောင့်အ‌ကွေ့ အဖုအထစ်မရှိ‌ပေ
လူတိုင်းသီဆိုနိုင်သည့် အသွားမျိုးဖြစ်သည်
သို့‌သော် ‌အေဝမ်းဓာတ်ပြား‌ခေတ်‌ရောက်မှပင်လျှင် သဟာယဆရာတင်၏ ‌အောင်မြင်မှုသည် အထွတ်အထိတ်သို့ ‌ရောက်ခဲ့‌လေသည်
တစ်နည်းအားဖြင့် သဟာယဆရာတင်သည် အငြိမ့်အဆို‌တော်၊ ဇာတ် အဆို‌တော်များနှင့် များစွာမဟပ်မိဘဲ အရပ်သားအဆို‌တော်များနှင့်ကျခါမှ အဆင်‌ပြေခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်
သဟာယဆရာတင်သည်‌အေဝမ်း(သဘင်ဝန်တံဆိပ်) ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ၏ လူထုအသဲစွဲအဆို‌တော်များဖြစ်ကြသည့် ပြည်လှ‌ဖေ၊ ‌မေရှင်၊ မလှ‌ရွှေတို့အတွက် သီချင်းများကို‌ ရေး‌ပေးခဲ့ရလေသည်
‌အေဝမ်းဓာတ်ပြား‌ခေတ် တွင်သဟာယဆရာတင် ရေးသားခဲ့သည့် သီချင်းများအနက် စာသားချည်းသက်သက် ဖတ်လျှင်လည်း အဓိပ္ပာယ်အဆက်အစပ်‌ကောင်းမွန်၍ လှပ‌သော စကားလုံး‌လေးများ၊ ကဗျာစပ် ကာရန်ယူထား‌သောစကားစု က‌လေးများကို ‌တွေ့နိုင်သည့်အပြင် အသံအခက်အခဲ၊ အသွားအခက်အခဲမရှိ၊ လွယ်ကူ‌ချော‌မွေ့‌ပြေပြစ်ကာ လူတိုင်းပါးစပ်ဖျားတွင် လွယ်လွယ်ကူကူ သီဆို၍ရသော အသံမျိုးဖြင့် ဖန်တီးထားသည့် ‘‘အောင်ခြင်းရှစ်ပါး’’သီချင်းနှင့် မည်သည့်ရှု‌ထောင့် ကပင်ကြည့်ကြည့် အဘက်ဘက်မှ ပညာသားပါ၍ အနှစ်သာရ နှင့် ပြည့်ဝ‌လေးနက်‌သော ‘‘စန္ဒကိန္နရီ’’ သီချင်းနှစ်ပုဒ်နှင့်ပင် သဟာယဆရာတင်အား ဂီတစာဆိုများ၏ ထိပ်ဆုံးတန်းသို့ ပို့နိုင်သည်ဟု ဆိုကြ‌လေသည်
ထိုမှတစ်ပါး သဟာယဆရာတင် ရေးသားခဲ့သည့် ချစ်‌ရေစင်၊ ချစ်ပွဲဝင်၊ ‌ရွှေ‌ပြောင်‌ပြောင်၊ ဂုဏ်မြင့်သူစသည့် အချစ်သီချင်းများသည်လည်း ထို‌ခေတ်က လူငယ်လူရွယ်များ၏ ပါးစပ်ဖျားတွင် ထပ်မနားရစ်ဝဲခဲ့သည့် သီချင်းများ ဖြစ်‌လေသည်
‌ရှေးဘုရင်၊ ‌ရွှေနန်းတက်ပွဲ၊ ‌ခေတ်‌ပြောင်းချိန်၊ ဖုတ်သွင်းရထား၊ ဗိုလ်‌အောင်‌ကျော်၊ အာရှတိုက်သား၊ ဗမာ့သူရဲ‌ကောင်း၊ အာရှလူငယ်၊ ဥဒါန်းမ‌ကြေ၊ ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း စသည့်နိုင်ငံ‌ရေးသီချင်းများကား ‌ခေတ်နှင့်‌လျော်စွာ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ် ထက်သန်‌ရေးအတွက် သဟာယဆရာတင် ရေးစီခဲ့‌သော ‌တေးဂီတများဖြစ်သည်
သဟာယဆရာတင်သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီး‌ခေတ်တွင်မူ လခစားမလုပ်‌တော့ပဲ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများမှ ရိုက်ထုတ်လိုက်‌သော ဇာတ်ကားများအတွက် သီချင်းများကို ကန်ထရိုက်စနစ် များနှင့် ‌ရေးသား‌ပေးခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်တို့ ကျဆုံးခဲ့စဉ်က ဗမာ့သား‌ကောင်းသီချင်းနှင့် လွမ်းမ‌ပြေတဲ့ပန်း‌ခွေ သီချင်းနှစ်ပုဒ်ဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်ကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
သဟာယဆရာတင်သည် ၁၃၁၀ ခုနှစ် ‌နှောင်းတန်ခူး လဆန်း ၂ ရက်‌နေ့ ( ၁၉၄၈ ခုနှစ်)တွင် ဝမ်းကိုက်‌ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ရာ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၃၈)နှစ် ဖြစ်သည်
ရုပ်ပုံဘောင်သည်တစ်ချိန်တည်းတွင်ပန်းချီသို့မဟုတ်ဓာတ်ပုံကဲ့သို့သောဓာတ်ပုံအတွက်အကာအကွယ်နှင့်အလှဆင်ထားသောအနားသတ်ကိရိယာဖြစ်သည်
ဓာတ်ပုံဘောင်ကအနုပညာကိုကာကွယ်ပြီးကောင်းကျိုးကိုပေးသည်
ရိုးရာအစဉ်အလာအရရုပ်ပုံများကိုသစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၎င်းသည်အလွန်လူကြိုက်များနေဆဲဖြစ်ပြီးသစ်သားဘောင်များသည်စွမ်းအားကိုထောက်ပံ့ပေးနိုင်သဖြင့် ဘေးတိုက်ပုံများကျယ်ပြန့်အကွာအဝေးတွင်ပုံဖော်နှင့်မျက်နှာပြင်အမျိုးမျိုး အခြားပစ္စည်းများဥပမာသတ္တုပါဝင်သည် polystyrene ကဲ့သို့ငွေ၊ ကြေးဝါ၊ လူမီနီယမ်နှင့်ခိုင်မာသောပလတ်စတစ်များ၊ ဘောင်မျက်နှာပြင်သည်မည်သည့်အရောင် ယက်သားရှိပါစေ အခြားပုံသဏ္ဌာန်များစွာကိုဘောင်များထူထပ်သည့်နေရာများတွင်တွေ့ရသော်လည်းစစ်မှန်သောရွှေအတုများကိုလူတို့ကကြိုက်များနေဆဲဖြစ်သည်
အချို့ရုပ်ပုံများသည်အသေးစိတ်အကြောင်းအရာများကိုရည်ညွှန်းနိုင်သောအသေးစိတ်ကျသောပုံသွင်းခြင်းရှိသည်
အနုစိတ်အလှဆင်မှုများသည်သစ်သားအောက်ခံပေါ်တွင်ပုံသွန်းခြင်း၊ ဓာတ်ပုံဘောင်မှိုများသည်အမျိုးမျိုးသောပရိုဖိုင်းအမျိုးမျိုးဖြင့်လာသည်
အဆိုပါနှုတ်ခမ်းယုန်၏အစွန်းမှအချိုးကျအကွာအဝေးကိုတိုးချဲ့သည်ဘောင်အတွင်းရှိအရာများကိုထိန်းချုပ်ထားပြီးရုပ်ပုံအားလှပစွာဖော်ထုတ်ရန်သို့မဟုတ်ထုတ်လွှင့်ရန်အတွက်အသုံးပြုနိုင်သည်
ရှုမြင်သုံးသပ်ကြသည့်အနုပညာလက်ရာများ၏နောက်ကျောများစွာကွဲပြားသည်၊ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာရိုက်ခတ်မှုများနှင့်ဖုန်၊ အင်းဆက်ပိုးများ၊ အစိုဓာတ်နှင့်ညစ်ညမ်းမှုများဝင်ရောက်ခြင်းမှကာကွယ်ရန်ဘောင်ဝန်ထုပ်များအားလုံးသည်ခိုင်မာသော၊ သိပ်သည်းသောဘုတ်များပါဝင်သင့်သည်
နောက်ဆုံးအနေဖြင့်ချိတ်ဆွဲထားသောကွင်းသို့မဟုတ်အလားတူပူးတွဲဖိုင်များသည်ပုံသွင်းခြင်း၏ဘယ်ဘက်နှင့်ညာဘက်အခြမ်းတွင်လုံလုံခြုံခြုံတပ်ဆင်ထားသည်
ရုပ်ပုံဘောင်များသည်ယေဘုယျအားဖြင့်စတုရန်း (သို့) စတုဂံပုံဖြစ်သော်လည်းစက်ဝိုင်းနှင့်ဘဲဥပုံဘောင်များသည်အဆန်းမဟုတ်ပါ
ဘောလုံးပုံသဏ္ဌာန်များ၊ ကြယ်များ၊ နှလုံးများကဲ့သို့သောပုံမှန်မဟုတ်သောပုံစံများဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောဘောင်များကိုကျွမ်းကျင်သောသစ်သားပန်းပုဆရာသို့မဟုတ်လက်သမား သို့မဟုတ်သစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောသစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်ထားသောမှလက်ဖြင့်ထွင်းနိုင်သည်
ထောင့်ပတ်ပတ်လည်သွားလာရန်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲဘောင်လည်းရှိပါတယ်
လူကြိုက်များသောဒီဇိုင်းမှာအသဲပုံဖြစ်သည် ဘောင်အတွင်းရှိအတိမ်အနက်ကိုထည့်သည်
အစောဆုံးဘောင်များသည်ပါရာမာ့မီးပုံများကိုဝိုင်းရံထားသူများဖြစ်သည်
ပိုင်ရှင်၏နေအိမ်တွင်သေဆုံးသည့်အထိပုံတူများကိုဆွဲရန်အတွက်တုတ်အင်္ကျီဘောင်များကိုအသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်နိုင်သည်၊ နောက်ထပ်သီအိုရီတစ်ခုမှာရုပ်ပုံများကိုသေလုနီးပါးခြယ်သထားသည်နှင့်အလောင်းကိုဆေးကြောခြင်းမပြုမီမြို့တော်ကိုအသုဘအခမ်းအနားဖြင့်သယ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဝက်လာတော (မြန်မာ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlartaw(Myanmar))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ ဝက်လာတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လာတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၉ ဦး၊ မ ၈၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဦးခင်ညွန့် (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၉ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ၇ နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်
ဦးခင်ညွန့်သည် မြန်မာတရုတ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်ကို ၁၉၃၉- ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ သံလျင်မြို့၊ ဗိုလ်ချုပ်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
တရုတ်နွယ်ဖွား တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ်စဉ် ၂၅ ကိုတက်ရောက်ကာ ရာထူးအလွန် အတက်မြန်သဖြင့် အများကပင် အံ့အားသင့်ခဲ့ရသည်
အရေးအခင်းကာလ မတိုင်ခင်တွင် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာသည်
၁၉၈၈ အရေးအခင်းနောက် ၁၈-၀၉-၁၉၈၈ တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (န-ဝ-တ) ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ ဗိုလ်မှူးကြီးခင်ညွန့်သည် န-ဝ-တ အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး(၁) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၎င်းကာလများတွင် အလွန်အရေးပါအရာရောက်ပြီး အခရာကျခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
၎င်းနောက် ၁၉၉၁ တွင် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၊ ၁၉၉၃ တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေး အင်အားစုကြီးကို တိုးချဲ့လာခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စိန်ရတု နှင့်  မြို့မကျောင်း စိန်ရတုတွင် ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၇ တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ တွင် အတွင်းရေးမှူး (၁) ဖြစ်လာပြီးတပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ကို အဆင့်မြှင့်ကာ တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး မှူးချုပ် အဖြစ် တိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၂ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ်တိုးမြှင့်ခံရကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲ အပြင် (၂၅-၈-၂၀၀၃) ရက်နေ့မှ (၁၈-၉-၂၀၀၄) ရက်နေ့အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-စစ်ဘက်နည်းဗျူဟာမှူး၊ အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (၁၉၈၃)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၃-၂၀၀၁)စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနကြီးမှူး (၁၉၉၅-၂၀၀၁)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးမှူးချုပ်(၂၀၀၁-၂၀၀၄)နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ စစ်ဘက်အကြံပေးအရာရှိ (၂၀၀၂-၂၀၀၄)အုပ်ချုပ်ရေးဘက်အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့  (၁၉၈၈-၁၉၉၇)အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (၁၉၉၇-၂၀၀၃)နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ (နယကအဖွဲ့ဝင်) (၂၀၀၃-၂၀၀၄ အောက်တိုဘာ)၁၉၈၃ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးအချို့အား မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကြံသည့် အရေးအခင်းအပြီးတွင် ခင်ညွန့်အား ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ပြည်တွင်းရှိ လူထုလူတန်းစား အလွှာအသီးသီးကြားတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွှန့်အနေဖြင့် အခြားအာဏာ သိမ်းခေါင်းဆောင်များထက် ပိုမိုထင်ရှား လူသိများလာခြင်းမှာ -လူထုမြင်ကွင်းတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် ပုံရိပ်ထင်နေခြင်း၊ဝါဒဖြန့်ချိမှုပုံစံများ ပါးနပ်သွက်လက်လျင်မြန် ထိရောက်ခြင်း၊ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက်ကို ကြိုတင်ထောက်လှမ်း စုဆောင်းပြီး အပြည့်အဝမဟုတ်သည့်တိုင် လိုဘပြည့် ကျေနပ်စေလောက်သည့် အခွင့်အရေးမျိုးဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း ဟုဆိုသော လူထုဆက်ဆံရေး လူထုဆက်သွယ်ရေးနည်းနာများကို မှန်မှန်ကန်ကန် အသုံးချ တတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဆေးဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ခင်ဝင်းရွှေ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
သမီး ဒေါ်သင်းလဲ့လဲ့ဝင်း၊ သား ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်နိုင်ဦး နှင့် Bagan Cybertech တည်ထောင်သူ ဒေါက်တာရဲနိုင်ဝင်း တို့ကို ထွန်းကားခဲ့သည်
ဒေါက်တာခင်ဝင်းရွှေရဲ့ အကိုမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)တွင် ၂၀၁၀ ပြည့်အထိ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သူ ဒေါက်တာသန်းငြိမ်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လုပ်ကြံရန်ကြိုးစားခဲ့သည့် ဒီပဲယင်းအရေးအခင်းအပြီး ၂၀၀၃ ခု ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်း ခံရသည်
တာဝန်ရယူပြီး မကြာမီ ကာလအတွင်း လမ်းပြမြေပုံ ၇ ဆင့် ကို ကြေညာခဲ့သည်
အာဆီယံ နိုင်ငံများနှင့် အနောက်နိုင်ငံများအကြား မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ၎င်း၏ စစ်အစိုးရ ဝင်ဆံ့နိုင်ရန် ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် အဂတိ လိုက်စားမှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့မှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရပြီး ရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံရကာ ဆိုင်းငံ့ ပြစ်ဒဏ်ဖြင့် နေအိမ်၌ အကျယ်ချုပ် ၄၄ နှစ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်း၍ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်လှအောင်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဟန်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သန်းထွန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်မြင့်ဇော်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေ နှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးစန်းပွင့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမြင့်အောင်ကျော်တို့ကို ဖမ်းဆီး အရေးယူခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်အပါအဝင် ၎င်းထောက်လှမ်းရေးအရာရှိကြီး ၃၈ ဦးကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများနှင့် အမှုဖွင့်ပြီး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ မှ နှစ် ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြစ်ဒဏ်များ အသီးသီးချမှတ်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းခင်ညွန့်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံနေရင်း (၂၀၁၂) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်နေ့၊ နံနက် (၁၀) နာရီတွင် နိုင်ငံတော် သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အကျဉ်းသား ၆၅၁ ဦး လွှတ်ရာ၌ ရန်ကုန်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ နဝဒေးလမ်းနေအိမ်၌ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်သည်
လွတ်မြောက်ပြီးသည်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပမီဒီယာများနှင့် နာရီဝက်ခန့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး မလုပ်တော့ကြောင်း သူက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်
ယူနီဖောင်းဝတ်စုံဆင်မြန်းသည့် ကင်းထောက်များ လိုက်နာ ကျင့်သုံးရသောစည်းကမ်းများကား ကျပ်တည်းလှ၏
သို့သော် လူအပေါင်း၏အကျိုးကို သည်ပိုးရန် ဝံပုလွေငယ်အစ၊ ရိုဗာ အဆုံး ရှိသော ကင်းထောက်အဖွဲ့ဝင်များ အဆင့်ဆင့် လေ့ကျင့် ကြရပုံမှာ ချီးကျူးဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
ကင်းထောက်တို့သည် ယူနီဖောင်းဝတ်စုံကို ဆင်ယင်ထားကြသော်လည်း ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ စစ် သဘောမပါ၊ နိုင်ငံရေးမစွက်၊ လူမှုဝန်ထမ်းသက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်
ယောက်ျားပီသသောဆောင်ရွက်မှု၊ ယောက်ျား ပီသ သော ပျော်ရွှင်မှုတို့ကို ကင်းထောက်တို့ ပြုလုပ်လေ့လာကြ သည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ တာဝန်သိသော နိုင်ငံသားကောင်းဖြစ်လာအောင် လူငယ်လူရွယ် တို့အား ပုံသွန်းဖန်တီးပေးရန်ပင်ဖြစ်၏
သို့ပုံသွန်းဖန်တီး ပေးရာ၌ လူငယ်လူရွယ်တို့အား ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် အကျင့် စာရိတ္တကောင်းများရအောင် ပြုပြင်အခြေစိုက်ပေး၍ မိမိတို့ ကိုယ်ကိုမိမိအား ကိုးတတ်ခြင်း၊ အကြီးအကဲတို့၏ အမိန့်နှင့် သွန်သင်မှုများကို ရိုသေလိုက်နာတတ်ခြင်း၊ မျက်စိရှင်စွာ ကြည့်တတ် ခြင်းစသည့် အလေ့အထကောင်းများကိုရအောင် လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရန်ဖြစ်၏
နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားတို့အား ချစ်ခင်မြတ်နိုးစွာ သစ္စာစောင့်သိရိုသေတတ်သည်သာမက၊ ကျင့်သားရ၍ လက်ရွေးဆန်ဘဝသို့ ရောက်ပြီးသော ကင်း ထောက်တစ်ဦးသည် မိမိ ကိုယ်ကိုအားကိုးနိုင်သည်နှင့်အမျှ လူမှုကိစ္စကျွမ်းကျင်မှုတို့တွင် အတော်အတန် ခေါက်မိအောင် လေ့လာရ၍ အခြားသူများအတွက်အသုံးကျသော နိုင်ငံသား တစ်ဦးဖြစ်အောင် ကြိုးစားသူလည်းဖြစ်၏
သူတစ်ပါးအား လည်း ကူညီရ၏
သဘာဝကိုလေ့လာ၍ လောကပတ်ဝန်းကျင်ကို စူးစမ်းတတ်ရ၏
ကြင်နာသောစိတ်ကို မွေးမြူကာမြင်တွေ့သမျှသော သူတို့အား မိတ်ဆွေသင်္ဂဟသဘောထားရ၏
လူငယ်လူရွယ်တို့အား ထိုကဲ့သို့ ရည်မွန်မြင့်မြတ်သော အဆင့်အတန်းသို့ ပြုပြင်ပို့ဆောင်ပေးသော ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရောဗတ် ဗေဒင်ပိုဝယ် (နောင်တွင် လော့ဗေဒင်ပိုဝယ် ဖြစ်လာသူ)သည် အင်္ဂလန်ပြည်၌ စတင်ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့၏
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် တောင်အာဖရိကရှိ မက်ဖကင်းမြို့ကို ရန်သူ များ ဝန်းဝိုင်းတိုက်ခိုက်စဉ်က သူရသတ္တိပြည့်စုံစွာ တွန်းလှန် အောင်မြင်ခဲ့သော သူရဲကောင်းတစ်ဦးဖြစ်သည့်ပြင် စစ်ကင်း ထောက်လုပ်ငန်းကို အာဖရိကတိုက်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့၌ လေ့လာကျွမ်းကျင်ထားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးလည်းဖြစ်သည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏ အသုံးဝင်ပုံကို ကိုယ်တွေ့မျက်မြင် အကျိုးခံစားရသည့်အတွက် တိုင်းပြည်ရှိလူငယ်များအား ကင်း ထောက်စည်းမျဉ်းအတိုင်း သွန်သွင်ပြုပြင်ပေးခဲ့လျှင် တိုင်းပြည် ၏သားကောင်းရတနာများ ထွန်းကားပေါ်ထွက်လာနိုင်မည်ဟု ကောင်းစွာသဘောပေါက်ခဲ့သည်
ထိုကြောင့်လည်း ဗိုလ်ချုပ် ကြီး ဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဗုန်းမတ်မြို့အနီး ဗရောင်းဆီးကျွန်း၌ ကင်းထောက်စခန်း တစ်ခု ကို အစမ်းဖွင့်ခဲ့၏
ထိုအစမ်းစခန်း၌ လူ့အတန်းအစား အမျိုးမျိုးမှ လူငယ် ၂ဝ ကို ကင်းထောက် စည်းမျဉ်းအတိုင်း သွန်သင်ပြုပြင်ပေး၏
စမ်းသပ်ချက် ကောင်းစွာထမြောက် အောင်မြင်သည်ကို တွေ့သောအခါ 'ကင်းထောက်လမ်းညွှန်' စာအုပ်ကို ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် ရေးသားထုတ်ဝေလိုက်လေသည်
ထိုစာအုပ်ထွက်ပေါ်သည့်အတွက် ကင်းထောက်အဖွဲ့များသည် အင်္ဂလန်တွင်တစ်ဖွဲ့ပြီးတစ်ဖွဲ့ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရုံမျှမက မကြာမီ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့သွားလေသည်
ထိုသို့ ကင်းထောက်အဖွဲ့ တိုးတက်လာသည်ကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဗေဒင် ပိုဝယ်သည် စစ်မှုထမ်းအဖြစ်မှ ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် နုတ်ထွက် လိုက်ပြီးလျှင် တက်လူများ၏အကျိုးအတွက် ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို အစွမ်းကုန်ဆောင်ရွက်လေသည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၌ စိတ်ဓာတ်တက်ကြွစွာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်စေခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ကင်းထောက်အသင်းကို စနစ်တကျ ရှိ စေခြင်းငှာလည်းကောင်း ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဗေဒင်ပိုဝယ်သည် ကင်းထောက် များအတွက် ယူနီဖောင်းဝတ်စုံတစ်မျိုးကို တီထွင်ပေးခဲ့၏
ကင်းထောက်တို့သည် ကာကီအကျႌ၊ ကာကီ သို့မဟုတ် အပြာ ရောင်ဘောင်းဘီတို၊ အဖွဲ့လိုက် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိသော လည်စီး၊ နယ်စောင့်တပ်သားများဆောင်းလေ့ရှိသည့် ထိပ် တွင်ချိုင့် ၄ ခုပါဦးထုပ်တို့ကို ဝတ်ဆင်၍၊ 'ဖလားဒါလီး' ခေါ် ၃ ရွက်မြွာပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည့် ကင်းထောက်တံဆိပ်တို့ကို တပ်ဆင်ကြရသည်
ထိုဝတ်စုံကိုဆင်မြန်းကြရသော လူငယ် တို့သည် လွန်စွာ စိတ်အားတက်ကြွလာကြလျက် မြင့်မြတ် သောစိတ်ထားများကိုလည်း မွေးမြူလာကြသည်
ကင်းထောက် လုပ်ငန်း၏ မူလအခြေခံသဘောတရားများနှင့် ညီညွတ်စေရန် သဘာဝလေ့လာခြင်း၊ တောတောင်ရေမြေတို့၏ အခြေအနေ စူးစမ်းခြင်း၊ တောစခန်းထွက်ခြင်း၊ ခရီးသွားလာခြင်း၊ တော တွင်းခြေရာခံလိုက်ခြင်း၊ ရှေ့ဆောင်တီထွင်လုပ်ကိုင်ခြင်း အစရှိ သည့်လုပ်ငန်း များပေါ်တွင် ကင်းထောက်တို့၏ လုပ်ငန်းများကို အခြေတည်ထားလေသည်
သို့ဖြစ်၍ ကင်းထောက်တို့သည် ကင်းထောက် လုပ်ငန်းကို တောတွင်းကျွမ်းကျင်မှုကစားနည်းနှင့် ကွင်းပြင်ကစားနည်းကဲ့သို့ သဘောထားကာ ပျော်ရွှင်စွာ လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်တတ်ပြီးလျှင် လူမှုဗဟုသုတပညာရပ် များကို မသိမသာရနေကြသူများဖြစ်ပေသည်
ကင်းထောက် တို့၏ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အစဉ်အသင့်' ဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ မည်သည့် အရေးပေါ်ကိစ္စတာဝန်ကိုမဆို ဖြတ်ထိုးဉာဏ်ဖြင့် လျင်မြန်စွာ ဖြေရှင်းထမ်းရွက် တတ်ကြလေသည်
အသက်အရွယ်ကိုလိုက်၍ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းများကို အဆင့်အတန်းအမျိုးမျိုး ခွဲခြားထားသည်
အငယ်ဆုံးအတန်းမှာ အသက် ၈ နှစ်မှ ၁၁ နှစ်အထိ ကလေးများပါဝင်ကြ၍ သူတို့ကို 'ဝံပုလွေငယ်'ဟုခေါ်သည်
ဝံပုလွေငယ်များအား သူတို့ ဆင်မြန်းရသည့်တံဆိပ်နှင့် ဦးထုပ်တို့ကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် ခွဲခြားသိနိုင်၏
တံဆိပ်မှာ အပြာရင့်ရောင် သို့မဟုတ်အစိမ်းရင့် ရောင် အောက်ခံပေါ်တွင် အနီရောင် သို့မဟုတ် ရွှေခြည်စဖြင့် ထိုးထားသောဝံပုလွေငယ်ဦးခေါင်းပုံ ဖြစ်သည်
ဦးထုပ်မှာ အစိမ်းရင့်ရောင် သံပရာခွံဦးထုပ်ဖြစ်၍ အပေါ်တွင် ရွှေရောင် ကြိုးများဖြင့် အကန့်ခွဲထားသည်
ဝံပုလွေငယ်အဖွဲ့၏အထက်အဆင့်မှာ 'ကင်းထောက်' အဖွဲ့ ဖြစ်၏
ကင်းထောက်များမှာ အသက် ၁၂ နှစ်မှ ၁၅ နှစ်အထိ လူငယ်များဖြစ်သည်
ကင်းထောက်အဖွဲ့၏အထက်တွင် ၁၅ နှစ် မှ ၁၈ နှစ်အထိ လူငယ်များပါဝင်သော 'လုလင်ကင်းထောက်' အဖွဲ့ရှိ၏
အကြီးဆုံးအဆင့်အတန်းမှာ 'ရိုဗာကင်းထောက်' အဖွဲ့ဖြစ်၍ အသက် ၁၈ နှစ်အထက် လူငယ်များပါဝင်သည်
ထိုအဖွဲ့၌ကား အထက်ပိုင်း အသက်အပိုင်းအခြားမရှိပေ
တစ်ကြိမ် ကင်းထောက်ပြီးလျှင် တစ်သက်လုံး ကင်းထောက် ဖြစ်သည်ဟူသော ဆိုရိုးလည်း ရှိ၏
ထိုအဖွဲ့များအပြင် အခြားကင်းထောက်အဖွဲ့များလည်း ရှိ သေးသည်
ယင်းတို့မှာ ရေကြောင်းကင်းထောက်အဖွဲ့၊ လေ ကြောင်းကင်းထောက်အဖွဲ့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ရေကြောင်း ကင်း ထောက်များမှာ သာမန်ကင်းထောက်လုပ်ငန်းများအပြင် မြစ် ချောင်း၊ အင်းအိုင်၊ ပင်လယ်စသော ရေပြင်တို့တွင် သင်္ဘော သား အတတ်တို့ကိုပါ အထူးလေ့လာကြရ၏
ထိုနည်းတူ လေ ကြောင်းကင်းထောက်များမှာလည်း သာမန်လေ့လာမှုများအပြင် လေကြောင်းဆိုင်ရာအတတ်တို့ကိုပါ သင်ယူမှတ်သားကြရသည်
ကင်းထောက်လုပ်ငန်း၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ အဆင့် အတန်းအားလုံးအတွက် တသမတ်တည်းဖြစ်သော်လည်း၊ အဆင့်အတန်းကိုလိုက်၍ လုပ်ငန်းနှင့်လေ့ကျင့်မှုအခြေခံတို့မှာ တိုးတက်ပြောင်းလဲခြင်း များပြားလာပေသည်
ဝံပုလွေငယ် တို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အကောင်းဆုံးလုပ်မည်' ဖြစ်၍၊ ကင်း ထောက်တို့၏ဆောင်ပုဒ်မှာ 'အစဉ်အသင့်'ဖြစ်သည်
ရိုဗာတို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာကား 'ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း' ဖြစ်လေသည်
ထိုဆောင် ပုဒ်တို့အလိုက် လေ့ကျင့်မှု ဆောင်ရွက်မှုတို့မှာ မသိမသာ ပြောင်းလဲ တိုးတက်ပေသည်
သို့ရာတွင် အဆင့်မြင့်လာသော အခါ နိမ့်စဉ်ကလိုက်နာခဲ့ရသည့်ဆောင်ပုဒ်များကိုပါ တပူး တပေါင်းတည်း လိုက်နာကြရသည်
ဝံပုလွေငယ်နှင့်ကင်းထောက်တို့အတွက် သာမန်လေ့ကျင့်မှု များအားဖြင့် မိမိတို့အဖို့ အဆင့်အတန်းတိုးတက်မှုများကို ရရှိ နိုင်သည်
ထိုအဆင့်အတန်းတို့မှာ ရိုးရိုးကင်းထောက်လုပ်ငန်း ဆိုင်ရာတို့အတွက်ဖြစ်၏
ထိုမှ တစ်ပါး ဝံပုလွေငယ်အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ကင်းထောက် အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း မိမိအတွက်လက်မှုပညာ၊ လူမှုရေးရာ အကျိုးရှိစေမည့် အထူးပညာရပ် များကို လေ့ကျင့်ကြရသေး သည်
ထိုပညာရပ်များမှာ အခြားသူမျာ၏အကျိုးကို ဆောင် ရွက်ရန်အတွက်လည်း အသုံးဝင်သော ပညာရပ်များဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကိုအောင်မြင်ပါက သက်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုတံဆိပ် များကိုလည်း ရရှိနိုင်၏
ရိုဗာတို့ အဖို့မှာ လူမှုဝန်ထမ်း ပရဟိတ လုပ်ငန်းသည် အဓိကဖြစ်သည့်အတိုင်း သူတို့၏ ဆောင်ပုဒ်မှာ 'ဝန်ထမ်းလုပ်ငန်း' ဖြစ်ပေသည်
အထက်ဖော်ပြပါအဆင့်အတန်းတို့တွင် လူငယ်လူရွယ်တို့ အား ဖွဲ့စည်းပေးရာ၌ ဝံပုလွေငယ်များအား 'ဝံပုလွေငယ်အုပ်'၊ ကင်းထောက်များအား 'ကင်းထောက်အဖွဲ့'၊ ရိုဗာများအား 'ရိုဗာ သင်း'ဟု ဖွဲ့စည်းကြ၏
ဝံပုလွေငယ်အုပ်တွင် ဝံပုလွေ ၁၂ ယောက်မှ ၂၄ ယောက်အထိ ပါနိုင်၍ ၆ ဦးစီးပါသော အဖွဲ့ခွဲ များကို 'ခြောက်ဦးစု'ဟု ဖွဲ့စည်းသည်
ခြောက်ဦးစုတစ်ခုကို ခြောက်ဦးစီးတစ်ယောက် ခေါင်းဆောင်၍ ခြောက်ဦးစီးအားလုံး ကို 'ခြောက်ဦးစီးအုပ်'တစ်ဦးက ခေါင်းဆောင်ရသည်
ဝံပုလွေငယ်အုပ်ထဲသို့ဝင်ခွင့်ရရန် ရှေးဦးစွာ လိုအပ်သော လေ့ကျင့်မှုတို့ကို ပြုလုပ်အောင်မြင်ရသည်
ပြီးမှ လူသစ် အဖြစ် ကတိခံယူပွဲကိုကျင်းပကာ အုပ်တွင်းသို့ဝင်ခွင့်ရသည်
ထိုလူသစ်ကို 'ဖဝါးနု'ဟုခေါ်သည်
ဖဝါးနု အဖြစ်ဝံပုလွေငယ် လည်စီး တံဆိပ်နှင့်ဝတ်စုံကို ဝတ်ဆင်နိုင်သော်လည်း ဝံပုလွေ ငယ်အစစ် မဖြစ်သေးချေ
ဝံပုလွေငယ်အစစ်ဖြစ်ရအောင် လိုအပ် သော လေ့ကျင့်မှုများကို ကစားနည်းများနှင့်ပြုလုပ်၍ ပထမအဆင့်ဖြစ်သော ပထမကြယ်ကိုရအောင် ပြုလုပ်ရပေ သည်
ဝံပုလွေငယ်တစ်ဦးသည် အသက် ၁၁ နှစ်ပြည့်မှသာ ကင်း ထောက်တစ်ယောက်ဖြစ်နိုင်သည်
ဝံပုလွေငယ်မဖြစ်ဘဲနှင့် အသက် ၁၂နှစ်ရှိသော အခြားလူငယ်လူရွယ်တို့သည်လည်း ကင်းထောက်အဖွဲ့သို့ တိုက်ရိုက် ဝင်ရောက်နိုင်သည်
ကင်း ထောက် ၁၀ ယောက်မှ ၃၂ ယောက်အထိ ပါဝင်သော အဖွဲ့ များကို ဖွဲ့နိုင်သည်
ထိုအဖွဲ့တွင် ၅ ယောက်မှ ၈ ယောက် အထိရှိသော ကင်းစိတ်များဖွဲ့ကာ ကင်းစိတ်ဦးစီးတို့က အုပ်ချုပ် ရသည်
အဖွဲ့တစ်ခုလုံးကိုမူ အဖွဲ့ဦးစီးက ကင်းစိတ်ဦးစီးများ ပါဝင်သော သမာဓိခုံနှင့် အုပ်ချုပ်ရသည်
ထိုသမာဓိခုံအဖွဲ့ကို အကြံပေးလမ်းညွှန်ပြုလုပ်ကာ ကင်းထောက်အဖွဲ့ တစ်ခုလုံးအား လေ့ကျင့်သင်ကြားသော ကင်းထောက်ဆရာ သို့မဟုတ် လက် ထောက် ကင်းထောက်ဆရာတစ်ဦးလည်း ရှိသည်
ကင်းထောက်ဖြစ်လိုသော လူငယ်တစ်ဦးသည် ကင်းထောက် အဖွဲ့ အတွင်းသို့ မဝင်ရောက်မီ ခြေနုအတတ်ကို တတ်ကျွမ်းရ မည်
ထိုခြေနုအတတ်တွင် ကင်းထောက်ကတိ ၃ပါး၊ ကင်း ထောက် ကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါး၊ နိုင်ငံတော်အလံ၊ နိုင်ငံတော် သီချင်း၊ ကြိုးချည်နည်း၊ ရှေးဦးသူနာပြုနည်း၊ အချက်ပြနည်း၊ လေးစားနှုတ်ဆက်နည်းတို့ ပါဝင်သည်
ယင်းတို့ကိုတတ်သိ နားလည်ပြီးသည့်နောက် ကတိခံယူပွဲကျင်းပပေးရသည်
ကတိ ခံယူပြီးနောက် ကင်းထောက်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခွင့်ရသည်
ကင်းထောက်တို့တွင် လေ့ကျင့်မှု တိုးတက်လာသည်နှင့်အမျှ ဒုတိယတန်း၊ ပထမတန်း၊ ခြင်္သေ့ ကင်းထောက်အထိ အဆင့် ဆင့်တက်နိုင်သည်
ထို့ပြင် လူမှုရေးရာ အခြေခံပညာရပ်များ၊ လက်မှုပညာရပ်များကို လေ့ကျင့်တတ်မြောက်ပါကလည်း ကျွမ်းကျင်မှု တံဆိပ်များကို ရယူနိုင်သည်
ဝံပုလွေ၊ ကင်းထောက်၊ ရိုဗာလုပ်ငန်းအားလုံးတို့၏ အခြေခံကျောရိုးမှာ သက်ဆိုင်ရာကတိနှင့် ကျင့်ဝတ်များ ဖြစ်သည်
ဝံပုလွေငယ်တို့မှာ ကျွန်တော်သည် စွမ်းအားရှိသမျှ -(၁) ကျွန်တော်ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည့် အယူဝါဒနှင့် တိုင်းပြည်၏တာဝန်ကို ထမ်းရွက်ပါမည်
(၂) နေ့စဉ် သူတထူးအားကူညီမှုပြု၍ ဝံပုလွေငယ်တို့၏ ကျင့်ဝတ်တို့ကို လိုက်နာပါမည်ဟု ကတိပြုပါသည်ဟုကတိ ပြုပြီးလျှင်(၁) ဝံပုလွေငယ်သည် မိမိအလိုဆန္ဒအတိုင်းမလိုက်ရ
(၂) ဝံပုလွေငယ်သည် ဝံပုလွေကြီး၏လိုအင်ဆန္ဒအတိုင်း လိုက်နာရသည်ဟူသော ကျင့်ဝတ်ဥပဒေနှစ်ပါးကို လိုက်နာကြ ရသည်
ကင်းထောက်နှင့် ရိုဗာတို့အတွက်မှာ ကတိနှင့်ကျင့်ဝတ် ထပ်တူဖြစ်သော်လည်း အသက်၊ ပညာ၊ အရည်အချင်း၊ အတွေ့ အကြုံတို့ကိုလိုက်၍၊ ထိုကတိကိုထိန်းသိမ်းမှု၊ ကျင့်ဝတ်တို့ကို လိုက်နာမှုတို့တွင် အဆင့်အတန်းနှင့် သဘောပေါက် နားလည်မှု တို့မှာ မတူကြပေ
(၁) ကျွန်တော်ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည့် အယူဝါဒနှင့် ကျွန်တော့်နိုင်ငံ၏တာဝန်ကို ထမ်းရွက်ရန်၊(၂) သူတပါးအား အချိန်မရွေးကူညီရန်နှင့်(၃) ကင်းထောက်ကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါးကို အမြဲလိုက်နာ ထိန်းသိမ်းရန် ကျွန်တော်စွမ်းအားရှိသမျှ ဆောင်ရွက်ပါမည်ဟု ကျွန်တော်၏ ဂုဏ်သိက္ခာကို ပဋ္ဌနာပြု၍ ကတိပြုပါသည်
ထိုကတိပြုထားသောကင်းထောက် သို့မဟုတ် ရိုဗာ တစ် ယောက်မှာ ကတိတွင်ပါသည့်အတိုင်း အောက်ပါကျင့်ဝတ် ၁၀ ပါးကို အမြဲတစေ စွမ်းအားရှိသမျှ လိုက်နာ ထိန်းသိမ်းရလေ သည်
(၁) ကင်းထောက်တို့၏ ဂုဏ်သိက္ခာသည် ယုံကြည်ရ၏
(၂) ကင်းထောက်သည် မိမိ၏ နိုင်ငံ၊ မိဘ၊ ဆရာသမား၊ အလုပ်ရှင်၊ လက်အောက်ငယ်သားများအပေါ်၌ သစ္စာရှိရ၏
(၃) ကင်းထောက်၏ ဝတ္တရားသည် မိမိကိုယ်ကို အသုံးကျ စေ၍ သူတစ်ပါးအား ကူညီရန် ဖြစ်၏
(၄) ကင်းထောက်သည် အများ၏ မိတ်ဆွေဖြစ်၍ အခြားကင်း ထောက်များနှင့် လူမျိုး၊ အယူဝါဒ၊ အဆင့်အတန်းမရွေး ညီအစ်ကိုဖြစ်၏
(၅) ကင်းထောက်သည် ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့၏
(၆) ကင်းထောက်သည် တိရစ္ဆာန်တို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်၏
(၇) ကင်းထောက်သည် မိဖ၊ ဆရာ၊ ခေါင်းဆောင်တို့၏ အမိန့်ကို တသဝေမတိမ်း လိုက်နာ၏
(၈) ကင်းထောက်သည် အခက်အခဲနှင့် တွေ့တိုင်း အပြုံးမပျက် ရွှင်ပျစွာ ဆောင်ရွက်ရ၏
(၉) ကင်းထောက်သည် ခြိုးခြံချွေတာတတ်၏
(၁၀) ကင်းထောက်သည် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံး ၃ ပါးလုံး ဖြူစင်သန့်ရှင်းရ၏
ကင်းထောက်လုပ်ငန်းတွင် သူတစ်ပါးအတွက် အကျိုး ဆောင်ခြင်းမှာ အရေးကြီးလှသော အခြေခံအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ် ဖြစ်၏
သို့ဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကင်းထောက်တို့သည် မွန်မြတ်သောအမှုကို နေ့စဉ်ပြုမိရန် သမ္ပဇဉ်ရှိကြရလေသည်
ကင်းထောက်တစ်ဦး၏ အရည်အခြင်းကို မွန်မြတ်သော နေ့စဉ် အမှုပြုခြင်းတည်းဟူသော မှတ်ကျောက်တွင်တင်၍ စမ်းသပ် နိုင်၏
အမှု၏အကြီးအသေးမှာ ပဓာနမဟုတ်ပေ
ကောင်း သောအမှုကိုပြုလိုသော စိတ်စေတနာသာလျှင် အရေးကြီးလေ သည်
အမေအိုတစ်ဦးအား လမ်းတစ်ဖက်သို့ တွဲကာပို့ဆောင် ပေးခြင်း၊ လမ်းပေါ်၌ကျနေသော ငှက်ပျောခွံတစ်ခုကို သူ တစ်ပါးနင်းမိ၍ ချော်မလဲစေရန်ရှင်းလင်းပစ်ခြင်း၊ ရေငတ်နေ သော နွားတစ်ကောင်ကိုရေတိုက်ခြင်း၊ မီးလောင်ရာ၊ ရေကြီး ရာတွင် ဝင်ရောက်ကူညီခြင်း စသော ကောင်းမှုကလေးများမှာ လွန်စွာအဖိုးတန်သော အပြုအမူကလေးများပင်ဖြစ်ပေသည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိနိုင်ငံတို့တွင် နိုင်ငံလိုက် ကင်းထောက် အဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းထားကြ၏
ထိုနိုင်ငံအလိုက် အဖွဲ့ အစည်းတို့မှာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်မှုရှိသည်ဖြစ်ရာ များစွာသောနိုင်ငံတို့ စုပေါင်းဆက်သွယ်မှုကို ဖန်တီးပေးသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကင်းထောက်ဌာနချုပ်တစ်ခုရှိလေသည်
ထိုဌာနချုပ်မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌တည်ရှိ၏
မဆက်သွယ်ဘဲ ထားသော အဖွဲ့အသင်းများလည်း ရှိပေသည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ရှိ ကင်းထောက်တို့သည် ၄ နှစ်တစ်ကြိမ် အစည်းအဝေးပြုလုပ်လေ့ရှိကြ၏
ထိုသို့စည်းဝေးသော ကင်းထောက်ညီလာခံများကို 'ဂျမ်ဗိုရီ'ဟုခေါ်သည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်နောက်တွင် ကမ္ဘာ့ ဂျမ်ဗိုရီ ၆ ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၂ ကြိမ်မှာအင်္ဂလန်ပြည်တွင်ပြုလုပ်ခဲ့၍ ဒိန်းမတ်၊ ဟန်ဂေရီ၊ နယ်သာလန်နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် တစ်ကြိမ်စီမျှကျင်းပခဲ့လေသည်
ကမ္ဘာ့ ဂျမ်ဗိုရီများကျင်းပခြင်းကား လူမျိုးပေါင်းစုံ စုပေါင်း ပါဝင်သော ကင်းထောက်တို့သည် အချင်းချင်း နားလည်မှုရကြကာ၊ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် လမ်းခင်းပေးသောသဘောကို ဖန်တီးယူရန်ပင် ဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံးရှိ ကင်း ထောက်တို့အား ဖွဲ့စည်းစုစည်းကာ မြန်မာနိုင်ငံ ကင်းထောက် အမျိုးသား ကောင်စီဌာနချုပ်ရှိသည်
ထိုဌာနချုပ်၏ ကျက် သရေဆောင်ဥက္ကဋ္ဌမှာ နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီးဖြစ်၏
စီမံ အုပ်ချုပ်ရေး အတွက်လည်းကောင်း၊ ကင်းထောက်လုပ်ငန်း လေ့ကျင့်သင်ကြားပေးရေးနှင့် လုပ်ငန်းအုပ်ချုပ်မှုများအတွက် လည်းကောင်း နိုင်ငံချစ်ပုဂ္ဂိုလ်များကို နှစ်စဉ်ရွေးကောက် တင်မြောက်၍ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
စီမံအုပ်ချုပ်မှုဖက်တွင် အမျိုးသား ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌတစ်ဦးက ဦးဆောင်၍၊ ကင်းထောက်လုပ်ငန်း ဆိုင်ရာဖက်တွင် ကင်းထောက်ချုပ်တစ်ဦးက ဦးဆောင်လေ သည်
ခရိုင်များ၌လည်း အလားတူပင် ခရိုင်အသင်းများ၊ မြို့နယ်အသင်းများ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
နောက်ဆုံးရရှိသော စာရင်းများအရ မြန်မာနိုင်ငံကင်းထောက်ဦးရေမှာ ၄၆၃၇ (၁၉၅၂ ခုနှစ်)ဖြစ်၏
ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ ယခုအခါ၌ မြန်မာနိုင်ငံတွင် လှုပ်ရှားတိုးတက်လျက် ရှိလာပေသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကင်းထောက်အဖွဲ့ချုပ်နှင့်လည်း မြန်မာ နိုင်ငံကင်းထောက် အမျိုးသားကောင်စီသည် ဆက်သွယ်ပြီး ဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံအပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိအခြားနိုင်ငံ ၅၆ နိုင်ငံတို့ ကလည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့ချုပ်နှင့် ဆက်သွယ်စာရင်း သွင်းပြီးဖြစ်ကြသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်စာရင်းများအရ ဤသို့ ဆက်သွယ်ထားသော ၅၇ နိုင်ငံရှိ ကင်းထောက်ဦးရေမှာ ၅၅၆၁၉၉၃ ယောက် ဖြစ်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဥရောပနိုင်ငံအချို့တို့တွင် ကင်းထောက်လုပ်ငန်းမှာ ဖိနှိပ် ပိတ်ပင်ခြင်း ခံရသော်လည်း ကမ္ဘာစစ်၏နောက်တွင် အနိုင်နိုင်ငံ၌ တိုးတက်လျက်ရှိပေသည်
လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံ ကွဲပြားခြားနားကြလင့်ကစား၊ ကင်းထောက်များသည် ညီရင်း အစ်ကိုပမာ လွတ်လပ်စွာကူးလူးဆက်ဆံကြလျက် ကမ္ဘာ့သား ကောင်းရတနာများ ပေါ်ပေါက်ဖြစ်မြောက်ရေးအတွက် ရှေးရှု ကြိုးပမ်းလျက်ရှိကြပေသည်
နဂျီကုန်း (အရှေ့)ရွာ၊ သစ်ဖြူကွင်း
စကောကရင်(စဝှော်) မျိုးကွဲတွင် ပါဝင်သော ပကူးကရင် အမျိုးသားများသည် တောင်ငူခရိုင်၊ သံတောင်မြို့နယ်၊ မော်ချီမိုင်းဒေသ၊ ဘောဂလီ၊ စစ်စီးတောင်နှင့် ပြောင်သိုအရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်
စကောကရင်(စဝှော်) မျိုးကွဲတွင် ပကူး၊ မောနေပွာ၊ တလေပွာ ကရင်အုပ်စုဝင်များ ပြောဆိုကြသော ဘာသာစကားများမှာ စကောကရင်(စဝှော်) စကားများနှင့် အရင်းအမြစ်ခြင်း တူသည်
ဝါကျဖွဲ့စည်းပုံ၊ ကံ၊ ကတ္တား၊ ကြိယာ အထားအသို အစီအစဉ်များ တူညီကြသည်
ရိုးရာဓလေ့များတွင်လည်း မကွာခြားပေ
သို့ရာတွင် ဒေသစွဲ အစွဲအလန်းကြီးသူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် မိမိတို့အုပ်စုကို သီးခြားမျိုးကွဲ အုပ်စုဟူ၍ ယူဆကြသည်
ဒေသကို အစွဲပြု၍ လူမျိုး၏ အမည်နာမကို ခေါ်ကြသည်
၁၉၂၁-ခု မြန်မာနိုင်ငံ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကောကရင်အုပ်စုတွင် စကော၊ ပကူး၊ ဝေဝေါ၊ မောနေပွာ ဟူ၍ ဖော်ပြထားသည်
တလေပွာ အုပ်စုကို သီးခြား မဖော်ပြပေ
သို့ရာတွင် ဝေဝေါ အုပ်စုသည် ဘာသာစကားအရလည်းကောင်း၊ လူမှုရေးရာအရလည်းကောင်း သီးခြားတည်ရှိနေသော အုပ်စုမဟုတ်ချေ
ယင်းတို့မှာ ပကူး၊ မောနေပွာနှင့် တလေပွာများပင်ဖြစ်ပြီး ကျေးရွာအတည်တကျမရှိဘဲ တောင်ယာခုတ်ရင်း  တစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်
ကရင်ဘာသာ စကားအားဖြင့် ဝေဝေါ စကားလုံးမှာ လှည့်လည်နေထိုင်သော လူမျိုးဟု အဓိပ္ပာယ်ရပေသည်
ထို့ကြောင့် ဝေဝေါမှာ လူမျိုးကွဲကို ခေါ်သောအမည်မဟုတ်ဘဲ တောင်ယာလုပ်ခင်းအလိုက် လှည့်လည်နေထိုင်သူ ပကူးကရင်အမျိုးသားများသာ ဖြစ်ကြသည်
ပကူးကရင်အမျိုးသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံမှာ အစင်းအနည်းငယ်ပါသော သင်တိုင်းအဖြူရောင်၊ ဘောင်းဘီအနက်၊ နက်ပြာခေါင်းပေါင်းနှင့် လွယ်အိပ်များကို ဆင်မြန်းကြသည်
အမျိုးသမီးများသည် သင်တိုင်းကို ခါးပတ်အနက်ရောင် ပန်းဖော်နှင့် ထဘီအနက်ရောင်၊ ခေါင်းစီးပဝါများကို ဝတ်ဆင်ကြသည်
လက္ကောင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkaunggyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ လက္ကောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက္ကောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၀၈ ဦး၊ မ ၃၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်းညိမ်ဘူတာသည် ရန်ကုန် - မော်လမြိုင်လမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ဝက်လှကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethlagyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဝက်လှကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လှကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၈ ဦး၊ မ ၈၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၀၃ (၁) ရက်
နဂနိုဟာရမြို့  (長野原町 နဂနိုဟာရ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၅၆၁၂ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၁.၉ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၃၃.၈၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ပင်ဘန်း (ထီခံ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinbang (Htihkan))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားခိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇၆ ဦး၊ မ ၅၉၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်းမောက်မြို့သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း အထက်ပိုင်းတွင်ရှိသည်
၎င်းဒေသတွင် တိုင်းလျှမ်(ခေါ်)ရှမ်းနီ လူမျိုး၊ ကနန်းလူမျိုး၊ ကဒူးလူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
မိရိုးဖလာအားဖြင့် တောင်သူလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြပြီး၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ရွှေတူးဖော်ရေးလုပ်ငန်းကို တဖြည်းဖြည်းလုပ်ကိုင် လာကြသည်
သတ္ထုရိုင်းပေါများစွာ ထွက်သောဒေသ ဖြစ်သည်
သံရိုင်းများ၊ ခဲတွင်များ၊ ဘော်တွင်းများ၊ ကြေးတွင်များရှိသည်
ကျောက်မျက်ရတနာ ထွက်နိုင်သော နေရာများရှိသည်
နာမည်ကြီး ဘုရားမှာ မြို့၏အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဇလုံတောင် ဖြစ်သည်
နာမည်ကြီးဆရာတော်မှာ ရဟန္တာအရှင်မြတ် ဝေသုခီဆရာတော် ဖြစ်သည်
ဥမင်လိုဏ်ဘုရား နှင့် မြို ့အနီး တောင်ဘက်အရပ်ရှိ ကျုံးတောင်ဘုရား တို့မှာ ထင်ရှားသည်
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ခက်ခဲသည်
မိုးအခါ တံတားကျိုးကာ ကားလမ်းများပြတ်တောက်လေ့ရှိသည်
ကျွန်းသစ် ထုတ်လုပ်ရာ အထူးဒေသဖြစ်သည်
စပါးတင်ပို့သော ဒေသလည်း ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်သူက အများစုဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်ကိုးကွယ်သော ကဒူးလူမျိုး အနည်းငယ်ရှိသည်
ထနောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ကျွဲခြံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွဲခြံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၈ ဦး၊ မ ၁၉၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
တဂွင်းဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ တကွင်းရွာတွင် တည်ရှိသည်
ဓာတ်တော်တိုက်ဆိုသည်မှာ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်၊ မွေတော်များကို သိမ်းဆည်းထားသော အဆောက်အဦကို ခေါ်ဆိုသည်
ဖက်ပင်အိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetpinaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဖက်ပင်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ပင်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၁၂ ဦး၊ မ ၁၉၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကမဘာသာစကား (; autonym: 𑄌𑄋𑄴𑄟𑄳𑄦 𑄞𑄌𑄴) သက္ကမလူမျိုး နှင့် ဒိုင်းနက်လူမျိုး များ ပြောဆိုသည့် အင်ဒို-အာရိယာန် ဘာသာစကား တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းနှင့် အနီးစပ်သော ထင်ရှားသည့် ဘာသာစကားများမှာ အာသံဘာသာစကား၊  Hajong ဘာသာစကား၊ ဘင်္ဂါလီဘာသာစကား၊ စစ်တကောင်းဘာသာစကား၊ မဏိပူရ၏ Bishnupriya Manipuri ဘာသာစကား၊ Tanchangya ဘာသာစကား နှင့် Sylheti ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်သည်
သက္ကမဘာသာစကားကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ စစ်တကောင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင်နေထိုင်သည့် လူဦးရေ ၃၁၀ ၀၀၀ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ အိန္ဒိယ နိုင်ငံ၊ အာသံနယ်နှင့် တြိပူရနယ်တွင် လူဦးရေ ၃၀၀၀၀၀ ခန့်ကလည်းကောင်း၊ မီဇိုရမ်နယ်တွင် လူဦးရေ ၄၀၀၀၀  ကျော်ခန့်ကလည်းကောင်း ပြောဆိုသုံးစွဲကြသည်
သက္ကမဘာသာစကားကို ရေးသားရန်အတွက် သက္ကမအက္ခရာ ကို အသုံးပြုသည်
သို့သော် သက္ကမဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားထားသော စာပေများမှာ နည်းပါးသည်
သက္ကမလူမျိုးများ အဓိကနေထိုင်သည့် အိန္ဒိယနှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက္ကမဘာသာစကားကို တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်း မရှိပါ
၂၀၁၁ ခုနှစ်အထိ သက္ကမဘာသာစကားဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားအစီအစဉ်များ မရှိပါ
သို့သော် အင်တာနက် လူမှုမီဒီယာများနှင့် YouTube တို့တွင် အသုံးပြုမှုများ ရှိသည်
ဆေးတစ်လုံးပင်ကဲ့သို့နီ၏
ဥပမာ သရက်ကင်းဥကဲ့သို့ အတက်များပါရှိသည်
ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ (အင်္ဂလိပ်: Organic Chemistry) ဆိုသည်မှာ ကာဘွန် အခြေခံ ဒြပ်ပေါင်းများ၊ ဟိုက်ဒရိုကာဘွန်များ နှင့် ၎င်းတို့မှ ဆင်းသက်လာသော ဒြပ်ပေါင်းများ၏တည်ဆောက်ပုံ၊ ဂုဏ်သတ္တိ၊ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဓာတု ဆိုင်ရာ ဓာတ်ပြုပုံ နှင့် ၎င်းတို့အား ဆင်းသစစ်နည်း (synthesis) သို့မဟုတ် အခြားနည်းများဖြင့် ထုတ်လုပ်ပုံတို့ကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်
ထိုသို့သော ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အခြားဒြပ်စင်များ ဖြစ်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်၊ နိုက်ထရိုဂျင်၊ အောက်ဆီဂျင် နှင့် ဟေလိုဂျင် တို့သာ မက ဖော့စဖရပ်စ်၊ ဆီလီကွန် နှင့် ကန့် တို့လည်း ရောနှောပါဝင်နိုင်သည်
ဩဂဲနစ် ဒြပ်ပေါင်းများသည် ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံ အားဖြင့် အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိပြီး ထိုဒြပ်ပေါင်းများအား အသုံးချပုံမှာလည်း အလွန်ကျယ်ပြန့်သည်
၎င်းတို့သည် ပလတ်စတစ်များ၊ ဆေးဝါးများ၊ ဓာတုလောင်စာများ၊ အစားအသောက်များ၊ ပေါက်ကွဲစေတတ်သော ပစ္စည်းများ၊ သုတ်ဆေးများ အစရှိသည့် ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး တို့၏ အခြေခံ သို့မဟုတ် အရေးပါသော အစိတ်ပိုင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ထို့အပြင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သက်ရှိတို့တွင် ခြွင်းချက် အချို့မှလွဲ၍ အခြေခံ ဒြပ်ပေါင်း ဖြစ်သည်
Organic သည် Organism (သက်ရှိ) ဟူသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာသည်
ထို့ကြောင့် ရှေးအခါက Organic Chemistry သည် သက်ရှိများတွင်ဖြစ်သော ဓာတုဒြပ်ပေါင်းများကို လေ့လာသော ဓာတုဗေဒပညာရပ် ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခဲ့သည်
သက်ရှိများတွင်ဖြစ်သော ဒြပ်ပေါင်းများတွင် အသက်ဓာတ်တစ်မျိုး ပါဝင်နေပြီး အခြား inorganic compounds များနှင့် ဖန်တီးယူ၍မရပါဟု ယူဆခဲ့ကြသည်
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် Fredrich wöhler သည် inorganic compound များ ဖြစ်ကြသော ammonium chloride နှင့် silver cyanate တို့ကို အပူပေးခြင်းဖြင့် လူ၏ကျင်ငယ်ရေ (urine) တွင် ပါဝင်သော ယူရီးယား (urea) ကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ သည်
ထို့နောက် inorganic နှင့် Organic တို့အား ခွဲခြားမှုကိုပြန်လည်ဆန်းစစ်ခဲ့ကြပြီး ပိုမိုတိကျ၍ ခေတ်မီသော အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်ကို အောက်ပါအတိုင်းသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
Organic chemistry ဆိုသည်မှာ carbon နှင့် carbon ကြား ဓာတ်စည်း (သို့မဟုတ်) carbon နှင့် hydrogen ကြား ဓာတ်စည်း အနည်းဆုံးတစ်ခု ပါဝင်သော ကာဗွန်ဒြပ်ပေါင်းများကို လေ့လာသော ဓာတုဗေဒပညာရပ် ဖြစ်သည်
~~ဓာတုဆရာလေး
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ဂျို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၀၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
ယမားမြင်းဖြူရှင်သည် မြန်မာ့မိရိုးဖလာကိုးကွယ်ကြသည့် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဤယမားမြင်းဖြူရှင်ကို "အညာနတ်" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသေးသည်
ပုဂံနယ်တွင် ချောင်းကိုးဆယ့်ကိုးခုမှ စုပေါင်းကာစီးဆင်းသည့် ရေစီးသန်သည့် ဆင်တဲဝ (ခေါ်) ယမားချောင်း တည်ရှိ၏
ထိုယမားချောင်းသည် မိုးညို့လာပါကပုပ္ပါးတောင်ခြေ၌ မြင်းနှင့်ပင် မည်သူမျှ မဖြတ်ကူးဝံ့လောက်အောင် ရေစီးသန်လှသည်
ဖြတ်ကူးသူများသည် ရေစီးတွင် လွင့်မျောကာ ပျက်စီးကြရသည်
ပုဂံနယ် ၉၉ ရွာတွင် မြင်းနှင်ပတ်သက်၍ အသိဆုံးအတတ်ဆုံးဖြစ်ပြီး မြင်းစီးရာတွင်လည်း ပြိုင်ဘက်မပေါ်အောင် ကျွမ်းကျင်သည့် "မြင်းသည်ကျော် မြင်းသည်လှ" ဟု ဘွဲ့ရသည့် မြင်းကုန်သည်မှူး "ဖိုးကျော်လှ" ဆိုသူ ရှိ၏
ထိုသူသည် တစ်နေသော်အခါ လူအချို့နှင့် အလောင်းအစားပြုလုပ်ကာ မိုးညို့နေစဉ် ယမားချောင်းကို မြင်းဖြူစီး၍ ဖြတ်သန်းလေသည်
ထိုသို့ဖြတ်သန်းသည့်အခါ "၉၉ ချောင်းပေါင်း၍ စီးကျ ဆင်တဲဝ၊ ၉၉ ရွာရှာမရ မြင်းသည်ကျော် မြင်းသည်လှဟေ" ဟု ကြိမ်းပ၍ မြင်းကို ကြိမ်သွင်း၍ ဖြတ်ကူး၏
ထိုအခါ မြင်းသည် ခွာလေးဖက်တွင် သုံးဖက်လွတ်ပြီး တစ်ဖက်သည် စီးကျလာသော ရေမလွတ်သဖြင့် မြင်းရေလူပါ ရေစီးတွင် လိမ့်ကျပျက်စီးရလေသည်
ယမားမြင်းဖြူရှင်သည် မည်သည့်မင်းလက်ထက်တွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်နှင့် သက္ကရာဇ်ကို စုံစမ်း၍ မရပေ
ဆက်စပ် ဖတ်ရှု့ရန် လိပ်ပုပ်
ထင်းရှုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Htinshu)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၊ ထင်းရူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထင်းရူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၇၇ ဦး၊ မ ၃၀၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဟဂရှိ − ဟချိမိုရိဘူတာ  (東八森駅 ဟိဂရှိ − ဟချိမိုရိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အခိတခရိုင်၊ ယာမမိုတိုတိုင်း၊ ဟပ်ပိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇ ဦး၊ မ ၂၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀ ဦး နေထိုင်သည်
နခဖုရာနိုမြို့  (中富良野町 နခဖုရာနိုချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခမိခါဝါခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၈ ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၅၈၀၆ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄၇ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၀၈.၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဘင်ဂျမင် ဘီဘီ ​နေတန်ယာဟု (; တမ်းပလိတ်:Hebrew audio;) (၁၉၄၉ အောက်တိုဘာ ၂၁ ဖွား) သည် အစ္စရေးနိုင်ငံ ၏ ၉ ယောက်မြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၉၆-၉၉ တွင် တကြိမ်၊ ၂၀၀၉-၂၁ တွင် တခါ၊ ၂ ချီ တာဝန်ထမ်းသည်
လက်ရှိတွင် လီကွတ်ပါတီ (Likud Party) ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် အတိုက်အခံပါတီကို ဦးဆောင်နေသည်
ဝန်ကြီးချုပ်နေရာတွင် ၁၅ နှစ်ကြာနေခဲ့ပြီး အစ္စရေးသမိုင်း၌ သက်တမ်းအရှည်ဆုံး တာဝန်ယူရသော ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မှတ်တမ်းဝင်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်မွေးသော အစ္စရေးသားတို့အနက် ပထမဆုံးဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူလည်း ဟူ၏
နေတန်ယာဟုသည် အစ္စရေးနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်များတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံ ထူထောင်ပြီးမှ အစ္စရေးမြေပေါ်တွင် မွေးဖွားသူများမှ ပထမဆုံး နှင့် တစ်ဦးတည်းသော ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နေတန်ယာဟုသည် အစ္စရေး ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဆာရီယတ် မတ်ကယ် အထူးတပ်ဖွဲ့တွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဂစ်ဖ် စစ်ဆင်ရေး (Operation Gift) နှင့် ၁၉၇၂ ဆာဘီးနား လေယာဉ် ပြန်ပေးဆွဲမှု ကယ်ဆယ်ခြင်း အပါအဝင် စစ်ဆင်ရေး အမြောက်အမြားတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် ယွမ်ကီပူ စစ်ပွဲတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး သေလုနီးပါး အခြေအနေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
စစ်တပ်မှ မထွက်မီတွင် ဗိုလ်ကြီး ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နာတာညာဟူးသည် ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂတွင် ၁၉၈၄ မှ ၁၉၈၈ အထိ အစ္စရေး သံအမတ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
လီကွတ်ပါတီ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ၁၉၉၆ မှ ၁၉၉၉ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အစိုးရ ကန်ထရိုက်တာများထံမှ လက်ဆောင်ရယူ လာဘ်စားမှု အရှုပ်တော်ပုံ အပြီးတွင် နိုင်ငံရေး လောကမှ အနားယူခဲ့သည်
သို့သော် ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ပြန်လည် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
အစ္စရေးဝန်ကြီးချုပ် အေရီယယ် ရှာရွန်၏ အစိုးရတွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၂ မှ ၂၀၀၃ အထိ၊ ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၃ မှ ၂၀၀၅ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဂါဇာကမ်းမြှောင်မှ အစ္စရေးနိုင်ငံသားများကို အတင်းအကြပ် ပြောင်းရွှေ့စေမှုကို မကျေနပ်သောကြောင့် အစိုးရ အဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
သူသည် ၂၀၀၅ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ၌ လီကွတ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်နေရာတွင် ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လီကွတ်ပါတီမှ အောင်မြင်မှု မရခဲ့ပဲ အမတ် ၁၂ နေရာသာ အနိုင်ရခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် နေတန်ယာဟုသည် အစ္စရေးလွှတ်တော်တွင် အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး လီကွတ် ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် မိုရှေး ဖေဂလင်ကို အနိုင်ရပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် နေရာကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၀ ရက် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လီကွတ်ပါတီမှ ဒုတိယနေရာ ရခဲ့ပြီး လက်ယာပါတီမှ အများဆုံး အနိုင်ရခဲ့သည်
နေတန်ယာဟုသည် ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သူသည် အင်တက်ဘီ စစ်ဆင်ရေးတွင် ကျဆုံးခဲ့သော အစ္စရေး အထူးတပ်ဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် ဂျိုနသန် နေတန်ယာဟုနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာ အီဒို နေတန်ယာဟုတို့နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သည်
ဟိရဂန တွင် た သို့မဟုတ် ခတခန တွင် タ (ရောမအက္ခရာဖြင့်  ta ဖြင့် မှတ်သားသည်) သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်
ယန်းခရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghka)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းခကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းခကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃၁ ဦး၊ မ ၁၃၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းချိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hincho)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ အင်းပေါခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းပေါခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၇ ဦး၊ မ ၂၄၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဂုဏ်မြောက်လှသော ရှေးဂရိတို့၏ ဘာသာစကားရှေးဂရိ ဘာသာစကားသည် ကမ္ဘာ့ ဘာသာစကားများတွင် စကားလုံး လှပယဉ်ကျေးဆုံး၊ အပြစ်ကင်းဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်
အသံနေ အသံထား လေယူလေသိမ်းတို့မှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိသည်
ဝေါဟာရကြွယ်ဝသဖြင့် စိတ်တွင်ပေါ်ပေါက်လာသမျှကို တိကျစွာ ဖော်ပြနိုင်သည်
ဤစာမူတွင် ဂရိစာပေသမိုင်းကို ဟိုးမား၊ ပလေတို၊ လူရှန်မှစ၍ ကော့စတီပလာမတ်အထိ ပြည့်စုံစွာ တင်ပြထားသည်
ဂရိလူမျိုးတို့ ပြောဆိုသည့် ဂရိဘာသာကား စတင်ပေါ်ထွန်းရာဒေသမှာ ဒန်းညုမြစ်ဝှမ်း၏မြေပြန့်ဒေသများနှင့် ဘော်လကန်တောင်ကြား ဒေသများတို့ ဖြစ်သည်
ယင်းဘာသာစကားသည် အင်ဒိုယူရိုပီယန်ဘာသာစကားပင်မကြီး၏ အခက်အလက် တစ်ခုဖြစ်၏
လက်တင်၊ သက္ကဋနှင့် တျူတန်ဘာသာစကားတို့နှင့် နွယ်သည်
ရှေးဂရိဘာသာစကား၏ အသံနေအသံထား လေယူလေသိမ်းတို့မှာ သာယာနာပျော်ဖွယ်ရှိ၍ ကမ္ဘာ့ဘာသာစကားများထဲတွင်စကားလုံးလှပယဉ်ကျေးဆုံး၊ အပြစ်ကင်းဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြ၏
ဝေါဟာရစကားလုံးများ ပေါများကြွယ်ဝသဖြင့် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စိတ်ထဲ ပေါ်ပေါက်လာသမျှတို့ကို တိကျသေချာစွာ ဖော်ပြနိုင်သော ဘာသာစကားလည်းဖြစ်သည်
ပထဝီ အနေအထားအရ ရှေးဂရိပြည်နယ်များမှာ တစ်ဒေသနှင့် တစ်ဒေသ တောင်တန်းကြီးများကာဆီးနေသဖြင့် တစ်နယ်နှင့် တစ်နယ်ကူးလူးဆက်ဆံမှု နည်းပါးခဲ့ကြ၏
ထို့ကြောင့် ဘာသာစကားမှာလည်း ဒေသလိုက်၍ ကွဲပြားခြားနားသည်
သို့သော် တစ်ဒေသမှ စကားကို အခြားဒေသတစ်ခုတွင် နားမလည်နိုင်လောက်အောင် မကွဲပြားချေ
ရှေးဂရိဘာသာတူ အသံကွဲစကားများကို ဒေါရစ်၊ အီးဩလစ်နှင့်အိုင်အွန်းနစ်ဟူ၍ ၃ ပိုင်း၊ ၃ စု ပိုင်းခြားထားနိုင်သည်
ဘီစီ ၄ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် အိုင်အွန်းနစ်ဘာသာစကားအုပ်စုထဲမှဖြစ်သော အက်တစ် ဘာသာစကားသည် အခြားဘာသာစကားအပေါ် လွှမ်းမိုးလာ၍ ထိုအက်တစ်ဘာသာစကားခေါ် အခြေခံထားသော အများသုံး ဂရိဘာသာစကားတစ်မျိုးသည် ဂရိပိုင် ကိုလိုနီနယ်များနှင့် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၊ ဆီးရီးယား၊ အီဂျစ် စသည်တို့သို့တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်
ဂရိစာဆိုပညာရှိကြီး ဟိုးမားရေးသားခဲ့သော ကဗျာလင်္ကာတို့မှာ အိုင်အွန်းနစ်ဘာသာစကားဖြင့်သာ ရေးသားခဲ့သည်
ဟိုးမားသည် ဒေသအလိုက်သုံးသော မည်သည့်ဘာသာ စကားကိုမျှ အသုံးမပြုခဲ့ပေ
နောင်အခါ ဂရိစာပေ ပညာရှိကြီးများသည်လည်း အက်တစ်ဘာသာစကားကိုသာ ရေးသား အသုံးပြုကြရာ ယင်းဘာသာစကားသည် စံထားရသော ရှေးဂရိဘာသာစကားဖြစ်လာခဲ့လေသည်
ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ပညာရပ်ကို လေ့လာလိုက်စားသူတို့အတွက် ဂရိဘာသာစကားသည် အလွန် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်း၏
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အချို့သော ဘာသာစကားများမှ စကားလုံးများမှာ ဂရိစကားလုံးများကို ယူသုံးထားသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ဘိုင်အိုလိုဂျီ၊ အီလက်ထရစ်စီတီ၊ ဖစ်ဆစ်စသည့် စကားလုံးများမှာ ဂရိစကားလုံးများ ဖြစ်ကြ၏
ယခုခေတ်ဂရိတို့သည် အက္ခရာတို့ကို ရှေးမူအတိုင်း လက်ခံသုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း ပြောဆိုသည့် ဘာသာစကားတွင်မူ သဒ္ဒါ၌လည်းကောင်း၊ အသံနေအသံထွက်တို့၌လည်းကောင်း အပြောင်းအလဲများ ရှိခဲ့ကြသည်
ယခုခေတ် ဂရိ ဘာသာစကားမှာ အေဒီ ၈ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကမှ စတင်သုံးစွဲခဲ့ကြ၏
ယခုခေတ် ဂရိဘာသာစကားတွင် အခြားဘာသာစကားများမှ စကားလုံး အတော်များများပါဝင်နေသည့်အပြင် အသံများလည်း များစွာ ပြောင်းလဲခဲ့ပေသည်
သို့ရာတွင် ကြား၌ အနှစ် ၁၀၀၀ ခန့် ကွာခဲ့သည်ကိုထောက်ရှုသော် အလွန်အမင်း ပြောင်းလဲသွားသည်ဟု မဆိုသာချေ
၁၄၅၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့တော်ကြီး ကျဆုံးသောအခါ ဂရိစာပေပညာရှင်တို့သည် အီတလီပြည်သို့ ထွက်ပြေးကြရ၏
သူတို့၏ ကျေးဇူးကြောင့် အီတာလျံစာပေ ပညာရှင်များသည် ဂရိဘာသာကို ပြန်လည် လေ့လာလိုက် စားခဲ့ကြသဖြင့် ဂရိဘာသာ၏ အရသာကို သိလာကြ၏
ထို့ကြောင့်လည်း ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်၏
ဥရောပတိုက်တွင် ဂရိယဉ်ကျေးမှု မပေါ်ပေါက်မီက ကျကျနန ရေးသားထားသည့် စာပေဟူ၍ မရှိခဲ့သေးချေ
ဂရိလူမျိုးတို့သည် လွတ်လပ်သော လူမျိုးအဖြစ်ဖြင့် အေးချမ်းသာယာသောဒေသတွင် နေထိုင်ခဲ့ကြ၍ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသူများဖြစ်သည်
စိတ်ကူးကောင်းမွန်ကြသည်
ထို့ကြောင့် သူတို့၏ စိတ်အာရုံထဲတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သမျှကို ကဗျာလင်္ကာအဖြစ် နှုတ်တိုက် ဖွဲ့နွဲ့သီကုံးနိုင်ကြသည်
ထိုသည်မှတစ်ဆင့် တဖြည်းဖြည်း ကဗျာကို စာပေအနေနှင့် ရေးသားစီကုံးသည့်အခြေအနေသို့ ရောက်ခဲ့ကြသည်
ဂရိတို့ ရေးသားပြုစုခဲ့သည့် ပုံပြင်များ၊ ကဗျာလင်္ကာများ၊ ပြဇာတ်များနှင့် အခြားစာပေများထက် အဆင့်အတန်း သာလွန်သော စာပေမျိုး ကမ္ဘာတွင် ရှာမှရှားလှ၏
စာပေအမျိုးအစားမှာလည်း အမျိုးစုံဖြစ်၏
ဖွဲ့နွဲ့သီကုံးပုံမှာလည်း လှပယဉ်ကျေးလှ၏
သူတို့၏ အရေးအသား ဟန်နေဟန်ထားတို့ကို နှောင်းလူများက စံထားနည်းယူကြရပေသည်
ထို့ပြင် ရှေးဂရိစာပေများ၏ နှစ်လိုဖွယ်အချက်မှာ အကြောင်းအရာ ဖွဲ့နွဲ့ပုံကောင်းခြင်း၊ ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ရေးသားထားခြင်းနှင့် ဆန်းသစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေသည်
ရှေးဂရိစာပေကို ခေတ် ၅ ခေတ် ပိုင်းခြားထားသည်
ထိုခေတ်များမှာ အက်ပစ် ကဗျာခေတ်၊ လစ်ရစ်ကဗျာခေတ်၊ အက်တစ်ခေတ်၊ အယ်လက်ဇန္ဒြီးယန်းခေတ်နှင့် ဂရိကိုရိုမန်ခေတ်တို့ ဖြစ်ကြ၏
အက်ပစ်ကဗျာခေတ်မှာ ဘီစီ ၇ ရာစုမှ ၆ ရာစုနှစ်အထိ ထွန်းကားခဲ့သည်
ထိုခေတ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သော ကဗျာစာဆိုရှင်ကြီး ၂ ဦးမှာ ဟိုးမားနှင့် ဟီးဆိယော့တို့ ဖြစ်ကြ၏
ဂရိစာပေသည် နှုတ်ဖြင့် သီဆိုရသော လင်္ကာများမှ စတင်ခဲ့၏
ထိုလင်္ကာများမှာ အာဇာနည်သူရဲကောင်းများနှင့် စွန့်စားသူတို့၏ အကြောင်းကို စပ်ဆိုထားသော လင်္ကာများဖြစ်၍ စားပွဲသောက်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲကြီးများတွင် ရွတ်ဆိုကြရ၏
ယင်းကဗျာလင်္ကာကြီးများစွာမှာ ပျောက်ဆုံးသွားခဲ့ရာ 'အော့ဒိဆီ'နှင့် 'အစ်လယက်'အမည်ရှိ လင်္ကာကြီး နှစ်ပုဒ်သာကျန်ရှိခဲ့သည်
ထိုလင်္ကာကြီးနှစ်ပုဒ်ကို ဖွဲ့ဆိုသူမှာ ဂရိစာဆိုကျော်ကြီး ဟိုးမား ဖြစ်၏
'အစ်လယက်' ကဗျာကြီးမှာ ထရွိုင်းမြို့တော်ကြီးကို ဝန်းရံတိုက်ခဲ့စဉ်က ပါဝင်ခဲ့သော ဂရိအာဇာနည်သူရဲကောင်း အကီးလီး၏ အကြောင်းနှင့် ဂရိနှင့် ထရိုဂျန်လူမျိုးများ တိုက်ခိုက်ကြပုံကို ဖွဲ့ဆိုသီကုံးထားခြင်း ဖြစ်၏
'အော့ဒိဆီ' ကဗျာကြီးမှာမူ ထရွိုင်းမြို့တော်ကြီးမှ အက်တစ်ကာမြို့တော်ကြီးသို့ သွားရောက်ရာ ခရီးလမ်းတစ်လျှောက်တွင် ယူလီဆီခေါ် အိုဒိဆယု စွန့်စားတိုက်ခိုက်ခဲ့ရပုံများကို သီကုံးဖွဲ့နွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်လေသည်
ဟီးဆီယော့ စာဆိုပညာရှိမှာ ဘီစီ ၇ ရာစု၊ သို့မဟုတ် ၈ ရာစုနှစ်လောက်တွင်ပေါ်ထွန်းခဲ့၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ထင်ရှားသော ကဗျာတို့မှာ လယ်ယာထွန်ယက်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သော 'အလုပ်နှင့် နေ့ရက်များ' ကဗျာနှင့် ကမ္ဘာကြီးစတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့်ပုံကို မှန်းဆဖွဲ့ဆိုထားသော 'သီယိုဂိုနီ'ခေါ် ကဗျာတို့ ဖြစ်ကြ၏
ထိုခေတ်၏ နောက်တွင် လစ်ရစ်ကဗျာခေတ် ပေါ်ပေါက်လာ၍၊ ဘီစီ ၇ ရာစု၊ ၆ ရာစုနှင့် ၅ ရာစုနှစ်တပိုင်းမှာ ထိုခေတ်တွင် အကျုံးဝင်ခဲ့သည်
ထိုခေတ်တွင် စောင်းတူရိယာတစ်မျိုး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ ထိုတူရိယာနှင့် တီးမှုတ်သီဆိုရန် တေးကဗျာများကို စပ်ဆိုလာကြ၏
ယင်းတေးကဗျာများစပ်ဆိုရာ၌ ထင်ရှားသော စာဆိုပညာရှင်များမှာ အဲဆီးယပ်၊ အဲ့ကမန်၊ အစ်ဗီကပ်၊ ဆက်ဖိုစသည့် ပညာရှင်တို့ ဖြစ်ကြ၏
ထိုအထဲတွင် ဆက်ဖိုမှာ ဂရိအမျိုးသမီးများထဲမှ ပထမဆုံးထင်ရှားသော ကဗျာစာဆိုရှင် ဖြစ်ပေသည်
ဂရိတို့သည်တေးကဗျာများကို စကားလုံးရိုးရိုးရှင်းရှင်းနှင့် သဘာဝကျကျရေးစပ်ထားသည်
အကြောင်းဆိုသော် ထိုတေးကဗျာမျိုးမှာ သီဆိုသွားသည့်အခါ နားဆင်ရသူ၌ အဓိပ္ပာယ် လွယ်လွယ်ရှင်းရှင်းနှင့် နားအရသာ ခံနိုင်မှသာလျှင် တေးကဗျာကောင်းပီသသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်၏ နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်သော ပင်းဒါးအမည်ရှိ ကဗျာစာဆိုအကျော်အမော်ကြီးကား ဂရိပျော်ပွဲရွှင်ပွဲကြီးများတွင် အောင်ပွဲရသူများကို ချီးပင့်သီဆိုရန် လေးနက်ခံ့ညားလှသော မော်ကွန်းကဗျာကြီးများကို ရေးစပ်သီကုံးခဲ့ သဖြင့် ထင်ရှားခဲ့ပေသည်
ပင်းဒါး၏ ကဗျာကြီးများကိုရေးသားပုံမှာ ပထမတွင် မြို့တော်ကြီးနှင့် အောင်ပွဲရသူတို့ကို ချီးပင့်ဖွဲ့နွဲ့ သီကုံးပြီးနောက် မြို့တော် သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်သားတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင် တစ်ခုခုကို ထည့်သွင်း စပ်ဆိုခြင်းပင် ဖြစ်၏
ဂရိနိုင်ငံတော်၏ ယဉ်ကျေးမှုသမိုင်းတွင် အထွန်းပြောင်ဆုံးခေတ်သည်ကား အက်တစ်ခေတ်ဖြစ်၍ ဘီစီ ၅ ရာစုနှစ်နှင့် ၄ ရာစုနှစ်လောက်တွင် ထွန်းကားခဲ့သည်
ထိုခေတ်တွင် ပြဇာတ်များ ခေတ်စားခဲ့သည်
ပြဇာတ်တို့ကို ကဗျာဖြင့် စီကုံးဖွဲ့နွဲ့ခြင်းကြောင့် ကဗျာ၏ အဆင့်အတန်းသည် တိုးတက်လာခဲ့သည်
ပြဇာတ်များမှာ အေသင်မြို့တော်တွင် နွေဦးရာသီ၌ ဒိုင်အိုနိုင်းဆပ်နတ်မင်းအား ပူဇော်ပသပွဲများ ကျင်းပခဲ့ရာမှစတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏
ထိုပွဲတော်တွင် ဆိတ်သရေများ ဝတ်ဆင်ထားသူစုသည် ယိမ်းသားများပမာ သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို သံပြိုင်သီဆိုပြီးနောက် နတ်မင်း၏နတ်စင်ကို ပတ်လည်ဝိုင်း၍ ကကြရ၏
ထို့နောက်မှ ယိမ်းခေါင်းဆောင်က နတ်မင်း၏ အကြောင်းလင်္ကာတစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုပြရသည်
ထို့နောက် တွင်မူ ဂရိတို့၏ ဉာဏ်စွမ်းရည်ဖြင့်လင်္ကာရွတ်သည့်နေရာတွင် လင်္ကာမရွတ်စေဘဲ စကားပြောစေခြင်းဖြင့် ပြုပြင်ပေးကာ ဂရိအလွမ်းပြဇာတ်ကို စတင်ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ဂရိအလွမ်းပြဇာတ်ကို ပထမဆုံးစတင်ခဲ့သူမှာ အက်စကိလပ်ဖြစ်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ယိမ်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးတည်း
လင်္ကာရွတ်ရသည့်နေရာတွင် ဇာတ်ကောင် ၂ ဦး အပြန်အလှန်စကားပြောခန်းကို ဖန်တီး ထည့်သွင်းပေးခဲ့၏
ထို့ပြင် ပြကွက်တစ်ခန်းတည်းတွင်မဟုတ်တော့ဘဲအခန်းခွဲပြစေ၏
ယင်းသို့ဖြင့် နောင်အခါတွင် စာဆိုရှင်များက ပွဲတော် ကပွဲများကို ပြဇာတ်သဘောအတိုင်း ရေးသားလာကြတော့သည်
အက်စကိလပ်၏ဇာတ်ကောင်များမှာ ဟန်အမူအရာ သရုပ်မပါလှချေ
သို့သော် နောင်အခါတွင် ဇာတ်ကောင်များ၏ ဟန်အမူအရာကို အသားပေး၍ ရေးသား ဖွဲဲ့နွဲ့လာကြ၏
ဆောဖကလီ၏ပြဇာတ်များတွင် ဇာတ်ကောင်များမှာ ဟန်အမူအရာ ပါလာသော်လည်း သဘာဝကျရမည်ထက် ပိုလွန်နေ၏
အခြားစာဆိုရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ယူရစ်ပီးဒီး၏ ပြဇာတ်များတွင်ကား ပြဇာတ်အဆင့်အတန်းမှာတစ်လှမ်းတိုးလာခဲ့၏
ယူရစ်ပီးဒီး၏ ပြဇာတ်များမှာ ပွဲရှုသူပရိသတ်အားအလွမ်းချည်းကြည့်ကာ ငြီးငွေ့ခြင်း မဖြစ်ရလေအောင် လွမ်းခန်းဖော်၍ အတော်အသင့် လွမ်းစေပြီးလျှင် စိတ်လက်ပေါ့ပါးသက်သာရာရစေသော တေးကဗျာသီဆိုသည့်အခန်းမျိုးကို ရှိတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်များကဲ့သို့ ကြားညှပ်ထည့်ပေးလေသည်
ပြဇာတ်များ၏ ဇာတ်သွားမှာ ချမ်းသာခြင်းတွေ့ရပြီးလျှင် မာနတက်ခြင်းကြောင့် ဆင်းရဲခြင်းနှင့် ကြုံကြိုက်ကြရကာ နောက်ဆုံးတွင်ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြရသည်ဟူသောမူကိုလက်ကိုင်ထားကြသည်
ယခုခေတ် ပြဇာတ်နှင့် ဂရိ ပြဇာတ်များ ကွာခြားချက်မှာ ဂရိပြဇာတ်များ၏ ဇာတ်လမ်းသည် လူအများသိပြီးသော ဂရိထုံးဟောင်းပုံပြင်မှ ဝတ္ထုသွားကို ဇာတ်အိမ် ဖွဲ့ကာ ကပြကြခြင်း ဖြစ်သည်
ဂရိတို့သည် အကြမ်းအတမ်းပြုရသည့်အခန်း၊ သေကြေပျက်စီးသည့် အခန်းမျိုးကိုပြသခြင်းမပြုဘဲ ယင်းသို့‌ေသာအခန်းမျိုးကို ကြေညာခြင်းဖြင့်သာပရိသတ်အား သိရှိစေသည်
အသောပြဇာတ်များမှာ အလွမ်းပြဇာတ်များနောက်မှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၍ ယင်းတို့သည်လည်း စက်တင်ဘာလ ကောက်သိမ်းပွဲတွင် ဆိုင်ရာနတ်မင်းအား ပူဇော်ပွဲမှ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏
ယင်းသို့‌သော ပြဇာတ်များတွင်ကား သီချင်းများသည်၎င်း၊ ပြောဆိုကြသည့် စကားများသည်၎င်း၊ စိတ်လက်ပေါ့ပါး ပျော်ရွှင်ဖွယ်ရာများသာ ဖြစ်၏
ထင်ရှားသော အသောပြဇာတ်ရေး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးမှာ အယ်ရစ္စတော့ဖနီး ဖြစ်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ပြဇာတ်များမှာ ထိုခေတ်က ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေးနှင့် နိုင်ငံရေးတို့ကို သရော်လှောင်ပြောင်ထားသော ပြဇာတ်များ ဖြစ်ကြ၏
ယင်းသည်ပင် ထိုခေတ်အသောပြဇာတ်များ၏ ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်လေတော့သည်
ထိုခေတ်တွင် စကားပြေစာပေများလည်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
စကားပြေသည်လည်း ကဗျာလင်္ကာပြဇာတ်များနှင့် တစ်ပြေးတည်းလိုက်နိုင်အောင် အဆင့်အတန်းမြင့်သောစာပေများ ဖြစ်ကြသည်
စကားပြေနှင့် ရေးသားထားသော စာပေများမှာ နိုင်ငံသမိုင်း၊ ယထာဘူတပညာ၊ စကားပြောကောင်း အတတ်ဆိုင်ရာစာပေများ ဖြစ်ကြသည်
ထိုခေတ်တွင် ထင်ရှားသော ကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးမှာ ဟီရော့ဒိုးတပ်ဖြစ်၍ တစ်ခါတစ်ရံ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအား နိုင်ငံသမိုင်း၏ ဖခင်ကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
အကြောင်းမူကား နိုင်ငံသမိုင်းဟူသော အမည်တပ်ကာ စာပေတစ်မျိုးကို ပထမဆုံးရေးသား ပြုစုခဲ့သူ ဖြစ်သောကြောင့်ပေတည်း
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ဂရိနှင့် ပါးရှင်းတို့ ဖြစ်ပွားခဲ့သောစစ်ပွဲများအကြောင်းကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်၏
နိုင်ငံသမိုင်းကို တိကျမှန်ကန်သော စူးစမ်းနည်း၊ ချင့်ချိန်ဝေဖန်နည်းတို့ဖြင့် ပြုစုရေးသားခဲ့သူမှာ သူဆစ်ဒီးဒီးအမည်ရှိ ကဝိကြီးတစ်ဆူဖြစ်ပေသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးသည် ပယ်လိုပွန် နီးရှန်းစစ်ပွဲများ၌ စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအဖြစ်နှင့် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ရလင့်ကစား၊ ထိုစစ်ပွဲကြီးများ မှတ်တမ်းတင်ရာ၌ သူ့ဘက်ကိုယ့်ဘက် မလိုက်ဘဲ အမှန်အတိုင်း တိကျစွာ ဖြစ်နိုင်သမျှဖြစ်အောင် ရေးသားခဲ့ပေ၏
ဇင်းနဖန်အမည်ရှိ အေသင်စစ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီးတစ်ဦးကလည်း သူဆစ်ဒီးဒီး၏ပယ်လိုပွန်နီးရှန်း စစ်ပွဲသမိုင်းကြောင်းကို နောက်ဆက်တွဲရေးသား ပြုစုခဲ့သေးသည်
ထိုသမိုင်းကြီးမှာလည်း ထင်ရှားကျော်ကြား၍ မှီငြမ်းပြုလောက်သော စာပေတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်
ထိုခေတ်တွင် စကားပြောကောင်းသူများလည်း ထွန်းကားခဲ့၏
ယင်းတို့မှာ အိုင်ဆော့ကရတီး၊ လစ်ဆယတ်နှင့် ဒီမော့စသီးနီးတို့ ဖြစ်ကြရာ ဒီမော့စသီးနီးမှာ အထင်ရှားအကျော်ကြားဆုံးဖြစ်၍ ဂရိဘာသာစကားပြေ အရေးအသားတွင်လည်း အကျော်အမော်တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်
ပလေတိုသည် စကားပြေအရေအအသားတွင် အကျော်အမော်ဖြစ်သော ယထာဘူတ ကဝိကြီးတစ်ဆူဖြစ်၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် စုံတွဲ အပြန်အလှန် စကားပြောဆိုပုံမျိုးကို ရေးသားလေ့ရှိသည်
သူ့ဆရာ ယထာဘူတ ကဝိကြီးတစ်ဆူဖြစ်သော ဆိုကရေးတီးနှင့် ယထာဘူတဆိုင်ရာ အယူအဆ အတွေးအခေါ်တို့ကိုဆွေးနွေးနေဟန် နေ့စဉ်သုံး စကားလုံး ရိုးရိုးများကို သုံးကာ အဓိပ္ပာယ် ရှင်းရှင်းရေးသားထားခဲ့၏
ပလေတို၏ တပည့်တစ်ဦးဖြစ်သော အရစ္စတိုတယ်ကမူ ယထာဘူတပညာကို တိကျမှန်ကန်သော စူးစမ်းနည်း၊ ချင့်ချိန်ဝေဖန်နည်းတို့ဖြင့် ညီညွတ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သူ၏ သဘောတရားများကို တက္ကဗေဒနည်းအရနှင့် စနစ်တကျ ထုတ်ဖော်ခဲ့လေသည်
သူ၏ စာပေများထဲတွင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုပညာ၊ ယထာဘူတပညာ၊ ရူပဗေဒ၊ ဘိုင်အိုလိုဂျီ၊ နိုင်ငံရေး၊ စိတ္တဗေဒ စသည်တို့သည် အကျုံးဝင်လျက်ရှိ၏
အရစ္စတို တယ်သည် ပညာရပ်တိုင်းမှ အမှန်သဘောတရားကို ရရှိအောင် စူးစမ်းရှာဖွေခဲ့လေသည်
ဘီစီ ၃ ရာစုမှ ၁၄၆ ခုနှစ်အထိဖြစ်သော အယ်လက်ဇန္ဒြီးယန်း ခေတ်တွင် စာပေပညာရှင်များနှင့် စာပေအကဲဖြတ်သမားတို့ ပေါ်ထွန်းခဲ့၏
သို့သော် ဂရိမြို့တော်အေသင်မှာ စာပေနှင့် သုခုမပညာရပ်များဘက်တွင် ဦးဆောင်နိုင်သောဒေသမဟုတ် တော့ချေ
အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်ဘုရင်မင်းမြတ်၏စွမ်းရည်ကြောင့် ဂရိလက်နက်နိုင်ငံတော်ကြီးမှာ ကျယ်ပြန့်ခဲ့ရာ ဂရိယဉ်ကျေးမှုမှာမြေထဲပင်လယ်ဒေသတဝိုက်တိုင်အောင် ပျံ့နှံ့ခဲ့လေ၏
ထိုခေတ်၌ ခေတ်တခေတ်ဟု တွင်လောက်အောင် လျှမ်းလျှမ်းတောက် ကောင်းမွန်လှသော စာပေမျိုးကား မပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေ
သို့သော် ကဗျာစာဆိုများ၊ နိုင်ငံသမိုင်းပြုပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ယထာဘူတပညာရှင်များကား ပညာများ ပြုစုရေးသားလျက်ပင်ရှိခဲ့ကြ၍ သူတို့၏ စာပေအဆင့်အတန်းမှာ အတော်အသင့်ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
သီအော့ကရစ်တပ် အမည်ရှိ ကဗျာရှင်တစ်ဦး တောဘွဲ့ကဗျာ တစ်မျိုးကို တီထွင်ခဲ့၏
ထိုကဗျာမှာအမေးအဖြေ ပြုလုပ်ဟန်ဖြင့် ရေးသားထားပြီး၊ အပျင်းပြေဖြေဖျော်ရန်အတွက်သာ ရေးစပ်ထားခြင်းဖြစ်၍ နက်နဲသောစာပေမျိုး မဟုတ်ချေ
မီနန်ဒါအမည်ရှိ ပြဇာတ်ရေး ဆရာတစ်ဦးကမူ လူတို့၏ မိုက်မဲတွေဝေမှုကို သရုပ်ဖော်ပြသော အသောပြဇာတ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့လေသည်
ဂရိနိုင်ငံကို ရောမလူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးသည်မှာ အေဒီ ၅၂၆ ခုနှစ်အထိဖြစ်သော ဂရိကိုရိုမန်ခေတ်တွင် နိုင်ငံရေး၌ ရောမတို့ကစိုးမိုးနေသည် မှန်သော်လည်း ယဉ်ကျေးမှုကို ဂရိတို့ကသာခေါင်းဆောင်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြ၏
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့တော်မှာ ဂရိယဉ်ကျေးမှုဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့လေသည်
ဘီစီ ၂ ရာစုနှစ် လောက်တွင် ရောမမြို့တော်မှာ ဂရိယဉ်ကျေးမှု ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာပြန်သည်
အကောင်းဆုံးသော နိုင်ငံသမိုင်းတစ်စောင်ဖြစ်သည့် ကားသေ့စစ်ပွဲများအကြောင်း ပြုစုရေးသားခဲ့သူ ပေါ်လစ်ဗိုင်းယပ်မှာ ရောမမြို့တော်၌သာ အနေများခဲ့သော ဂရိပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့၏
ထင်ရှားသော နိုင်ငံသမိုင်းပြု ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများထဲတွင် နောက်ဆုံးပေါ်ထွန်းခဲ့သူမှာ ပလူးတပ် ဖြစ်၍ အေဒီ ၁ ရာစုနှင့် ၂ ရာစုအတွင်း၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးကား ထင်ရှားသော ဂရိနှင့် ရောမပုဂ္ဂိုလ်ကျော် များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ပလူးတပ်သည် အတ္ထုပ္ပတ္တိရှင် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများကို ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း ထင်မြင်လာအောင် စာပန်းချီခြယ်နိုင်စွမ်းရှိခဲ့၏
၁ ရာစုအတွင်း၌ ပေါ်ထွန်းခဲ့သော လူရှန်အမည်ရှိပညာရှိကြီးတစ်ဦးကမူ စာပြောင်စာရွဲ့နှင့် စိတ်ကူးယဉ်စာပေများကို ပြုစုရေးသားခဲ့သည်
ထိုခေတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် အခြားစာပေတစ်မျိုးမှာ နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော ကဗျာတိုကလေးများ ဖြစ်ပေသည်
ဂရိကိုရိုမန်ခေတ် ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ဗိုင်ဇင်းရှမ် (ကွန်စတန်တီနိုပယ်) မြို့တော်ကြီးမှာ အရှေ့ဘက်တွင် ဂရိယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားရာ မြို့တော်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုခေတ်က စာပေဘက်တွင် ကျမ်းပေါင်းမြောက်မြားစွာ ထွက်ခဲ့သော်လည်း ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံသမိုင်ဆိုင်ရာ စာပေများသာဖြစ်၍ ပင်ကိုဉာဏ်ဖြင့် ပြုစုသည့် စာပေမျိုး မပေါ်ထွက်ခဲ့ပေ
ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့တော်ကြီး ကျဆုံးသည့် ၁၄၅၃ ခုနှစ်နှင့် ဂရိလူမျိုးတို့ ပြန်လည် ခေါင်းထောင်နိုင်ခဲ့သော ၁၈၂၁ ခုနှစ်အကြားတွင် ဂရိစာပေ ၂ မျိုး ၂ စား ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
ပထမတစ်မျိုးမှာ ရှေးမူဟောင်းအတိုင်းလိုက်ကာ ယဉ်ခန့်သန့်သော စာပေမျိုးဖြစ်၏
ဒုတိယအမျိုးမှာ တိုးတက်လာသည့်ခေတ်နှင့် လိုက်လျောညီစွာ သုံးနှုန်းနိုင်စေရန် ပြုပြင်ထားသော အများသုံး ရိုမေအစ်ခေါ် ဒီမိုတစ်စာပေမျိုး ဖြစ်လေသည်
ခေတ်သစ်ဂရိနိုင်ငံတွင် ထိုစာပေ ၂ မျိုး ၂ စားအနက်တစ်မျိုးမျိုးကို နိုင်ငံသုံးဘာသာဖြစ်အောင် အကြိတ်အနယ် ကြိုးစားခဲ့ရာ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်မှုများပင် ဖြစ်ပွားခဲ့ရ၏
ထိုခေတ်ဟောင်းနှင့် ခေတ်သစ် စာပေအုံကြွလှုပ်ရှားမှုများအနက် ဆီချာရီလှုပ်ရှားမှုမှာ ထင်ရှားခဲ့သည်
ဂျအင်းဆီချာရီ (ခရစ် ၁၈၅၄-၁၉၂၉)သည် စာပေတော်လှန်ရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် 'ကျွန်ုပ်၏ခရီးစဉ်'ဟူသော ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်ကို ဒီမိုတစ်စာပေဖြင့် ရေးသားကာ ဂရိစာပေသမိုင်းတွင် တစ်လှမ်းတိုးစေခဲ့သည်
သူနှင့် ရှေးဟောင်းစာပေ အရေးအသား တော်လှန်ဖက်များမှာ ဓမ္မသစ်ကျမ်းနှင့် အိလယက်တို့ကို ဒီမိုတစ်ဂရိဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သူ အယ်လက်ဇန္ဒာပါလီ၊ ကဗျာဆရာ ဗလက်စတော့၊ ဖော့တီးယေးဒီးနှင့် ဝတ္ထုရေးဆရာ အယ်ဖတာလီယိုးတစ်တို့ ဖြစ်၏
သူတို့၏ တော်လှန်မှုကိုအတိုက်အခံပြုကြသည့် အင်အားမှာလည်း မသေးလှချေ
သို့သော် စာပေသစ်မှာ တဖြည်းဖြည်း တွင်ကျယ်လာ၍ လက်ခံသူများပြားလာ၏
၁၉ ရာစု နောက်ပိုင်းတွင် စာပေသစ်ကို ကဗျာများ၌သာ တွေ့ကြရသော်လည်း နောင် အနှစ် ၅ဝ ခန့် ကြာလာသောအခါ ဝတ္ထု၊ ခရီးသွားမှတ်တမ်း၊ အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာပေတို့တွင်လည်း တွေ့ရသည်
သို့သော် အချို့စာပေမြောက်မြားစွာတို့ကို ခေတ်ဟောင်း စာပေလည်းမကျ ခေတ်သစ်စာပေလည်း မကျစေဘဲ ကြားစာပေမျိုးဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြလေသည်
ခေတ်သစ်တွင် အထင်ရှားဆုံးသော ကဗျာစာဆိုတော်ကြီးမှာ ကော့စတီပလာမတ်(ခရစ် ၁၈၅၉-၁၉၄၃)ဖြစ်၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏လက်ရာ ကဗျာစာပေများမှာ ဂရိနိုင်ငံသမိုင်း၊ ဂရိနိုင်ငံတော်ကြီး တန်ခိုးထွန်းပြောင်ခဲ့ပုံ၊ ပျက်သုဉ်းရပုံနှင့် ပြန်လည် ခေါင်းထောင်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ရပုံများကို ထည့်သွင်း ဖွဲ့နွဲ့ သီကုံးထားခြင်းများ ဖြစ်သည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအား သူ့ခေတ်တွင်ရောပတိုက်၏ အကြီးမြင့်ဆုံးသော ကဗျာစာဆိုကြီးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြလေသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီးတွင် ဂရိနိုင်ငံ၌ ဝတ္ထုရှည်နှင့်ဝတ္ထုတိုများ အလွန်ခေတ်စားလာခဲ့၏
ယခင်ခေတ်များက တစ်ခါဘူးမျှ ဤမျှလောက်ဝတ္ထုများ ခေတ်စားခြင်း မရှိခဲ့ပေ
မီတက်ဆက် အာဏာရှင်ခေတ်ဖြစ်သော (၁၉၃၆-၁၉၄ဝ) ခုနှစ်များ အတွင်း၌မူ ဂရိစာပေ အရေးအသားကို ချုပ်ချယ်ထားသဖြင့် စာပေသက်သက်စာအုပ်စာတမ်းများနှင့် နိုင်ငံသမိုင်းဆိုင်ရာ စာအုပ်စာတမ်းများလောက်ကိုသာ ရေးသားထုတ်ဝေခွင့်ပြု၏
ဒီမိုတစ်စာပေမျိုးကို အားပေးသော်လည်း ပဲရီးကလီး၊ သူဆစ်ဒီးဒီး၊ ဆောဖကလီ စသည့် ကဝိကြီးများ၏ စာပေအချို့ကို ဒီမိုကရေစီစိတ်ဓာတ်များ နိုးကြားလာမည်ကိုစိုး၍ သင်ကြားခွင့် မပြုခဲ့ချေ
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် လွတ်မြောက်သော နိုင်ငံဖြစ်လာသည့် ဂရိနိုင်ငံ၏ပါပန်ဒြီယိုအစိုးရက ဒီမိုတစ်ဘာသာစာပေကို နိုင်ငံတော်သုံးဘာသာအဖြစ် အသုံးပြုရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် တက်လာသော ဗောင်ဂါရစ်အစိုးရက ထိုအမိန့်ကို ပယ်ဖျက်၍ ခေတ်ဟောင်းဘာသာစာပေကိုသာ နိုင်ငံတော်သုံးပြုခဲ့သည်
အကြောင်းမူ ဘုရင့်ဝါဒရှိသူ ပုံနှိပ်တိုက်ရှင်များနှင့် အေသင်တက္ကသိုလ်ပညာရေးဌာနမှ ပြောင်းလဲမှုကိုလက်မခံလိုသူတစ်စုက အများနားလည်သော ဘာသာစာပေကို နိုင်ငံတော်သုံးအဖြစ်ပြုလုပ်ထားလျှင် သူတို့၏ အခြေအနေကို ထိခိုက်လာမည်စိုးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
သို့သော် ဂရိအမျိုးသားကယ်တင်ရေးတပ်ဦးမှ ထုတ်ဝေသော စာရွက်စာတမ်းများမှာမူ အားလုံးပင် ဒီမိုတစ်စာပေနှင့် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်
သက်နိုင်(၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၂)သည် မြန်မာ့လက်ရွေးစင်အားကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး မြန်မာ လက်ရွေးစင် ဘောလုံးအသင်းနှင့် မြန်မာ ယူ-၂၂ ဘောလုံးအသင်းတို့အတွက် နောက်တန်း ခံစစ်နေရာတွင် ပါဝင်ကစားလျက်ရှိသည်
သို့သော် သူ၏ ကလပ်အသင်းဖြစ်သော ရတနာပုံအသင်းတွင်မူ ရှေ့တန်းနေရာ ကစားခဲ့သည်
2013 AFC U-22 Asian Cup qualification တွင် မြန်မာအသင်း နည်းပြဖြစ်သူ ပတ်ဆောင်ဟွာက သူ့ကို နောက်တန်းညာစွန်တွင် သုံးခဲ့သည်
သူသည် ရတနာပုံအသင်းနှင့်အတူ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ်ဖလားကို နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဗိုလ်စွဲခဲ့သည်
ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု (ဆွီဒင်: Nobelpriset i kemi) ဓာတုဗေဒနယ်ပယ်များစွာမှ ထူးချွန်သော သိပ္ပံပညာရှင်များအား Royal Swedish Academy of Sciences မှ ပေးအပ်ချီးမြှောက်သည့် နိုဘယ်ဆုဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆု ငြိမ်းချမ်းရေး နိုဘယ်ဆု အစရှိသည်ဖြင့် နိုဘယ်ဆုများအား ၁၉၀၁ ခုနှစ်မှစ၍ နှစ်စဉ်ပေးအပ်လျက်ရှိကာ ပထမဆုံး ဓာတုဗေဒ နိုဘယ်ဆုရှင်မှာ နယ်သာလန်နိုင်ငံမှ Jacobus Henricus van 't Hoff ဆိုသူဖြစ်သည်
အမည်ရင်း ဒေါ်ခင်ထွေးကြည်၊ အသက် (၅၈) နှစ်စာရေးဆရာမ ခင်လေးမွန်၊ သီဟသုဓမ္မသိင်္ဂီ၊ B.A(law), LL.B(၁-၄-၂၀၁၁ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဝက်ရှုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetshu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ တမူးခရိုင်၊ တမူးမြို့နယ်၊ ကွန်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖက်ဟီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpethee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ ဘန်းပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်းပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၃၁ ဦး၊ မ ၃၅၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၂၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ရက်ချုပ်ဆိုသည်မှာ လူတစ်ယောက် မွေးဖွားသည့် ခုနှစ်၊ လ၊ ရက် နာရီ စသည်တို့ကို ထန်းရွက်ပေါ်တွင် ကညစ်ဖြင့် ရေးခြစ်၍ မှတ်တမ်းတင်ထားသော အရာဖြစ်သည်
ရက်ချုပ်အား ကျီးမနား ထန်းရွက်ပေါ်တွင် ရေးသားလေ့​ရှိကြသည်
ပုံမှန်ထန်းရွက်များသည် ဘေးသို့ ကားနေသောကြောင့် ကျီးကန်းများ နားနေနိုင်သော်လည်း ထောင်မတ်နေသော ထန်းရွက်မှာ ကျီးမနားနိုင်သဖြင့် မြင့်မြတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်
လူတစ်ယောက်၏ မွေးနေ့ အချိန်အခါကို ထိုသို့သော မြင့်မြတ်သည့်အရာတွင် ရေးမှတ်ခြင်းဖြင့် ကျက်သရေတိုးလိမ့်မည်ဟု ယူဆကြသဖြင့် ရက်ချုပ်ကို ကျီးမနားထန်းရွက်ပေါ်တွင် ရေးမှတ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ခကျမ်းခူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khakyankhu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ မဒန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ဥမာပုပ္ဖိယထေရ်     သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီးသောအခါတွင် ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင် ပုထိုးပူဇော်ပွဲအား ကြီးကျယ်စွယ် ကျင်းပလျက် ရှိ၏
ထိုအခါ အရှင်ဥမာပုပ္ဖိယထေရ်   သည် အောင်မဲညိုပန်းကို ယူ၍ ပုထိုးတော်တွင် တင်လှူကာ ပူဇော်ခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် အောင်မဲညိုပန်း လှူခဲ့သည့် အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံ သို့  မကျရောက်ခဲ့ရပေ
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  ကိုးခုမြောက် ကမ္ဘာထက်တွင်  “သောမဒေဝ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း  ရှစ်ဆယ့်ငါးကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥမာပုပ္ဖိယထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဆင်တင်ဂျီဖြူရွာ၊ ဆင်တင်ဂျီဖြူ
စက်ကြီးပိုင်းရွာ၊ စစ်ချောင်း
ထန်းတပင်မြို့နယ်  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ တောင်ငူခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ထန်းတပင်မြို့ ဖြစ်သည်
ဆီးနှင်းအားကြီး၍ အအေးများသော အရပ်ဒေသတို့၌ ငှက်ဖျား စသော အအေးမိသောရောဂါများ ဖြစ်တတ်၏
ထိုရောဂါများ မဖြစ်ရအောင် ကိုယ်ခန္ဓ၁၌ ချွေးထွက်၍ အဖွင့်ဓာတ်ရစေခြင်းငှာ မီးဖိုပါသော ရေချိုးအိမ်များကို ဆောက်လုပ်ကြရ၏၊ ထို ရေချိုးအိမ် ကျောင်းငယ်ကို ဇန္တာဃရ ဇရုံးအိမ်ဟု ခေါ်သည်၊ (ဇံကိုယ်ကို+တာစောင့်ရှောက်သော ဆေးအကျိုးငှါ+ ဃရပြုအိမ်)ထို ဇရုံးအိမ်ကို ချွေးအောင်းရာ အရပ်ဟုလည်း ဆိုနိုင်သည်
ဇန္တာဃရဉှိ နာမ ဟိမပါတဗဟုလေသု ဒေသေသု တပ္ပစ္စယရောဂပီဠာဒိနိဝါရဏတ္ထံ သရီရသေဒါပနဋ္ဌာနံ
(ဝိ-ဋီ)ထိုဇရုံးအိမ်၌ ပြုကျင့်သော ဝတ်ဖြစ်သောကြောင့် ဇန္တာဃရဝတ်ဟု ခေါ်သည်
ချွေးဇရုံးအိမ်သို့ ရှေးဦးစွာသွားသူသည် ပြာများနေအံ့၊ ပြာကိုစွန့်ပစ်ရခြင်း၊ ချွေးဇရုံးအိမ် အကျည်, ပရိဝုဏ်, တံခါးမုခ်, ချွေးဇရုံးဇရပ်တို့၌ အမှိုက်ရှိအံ့၊ တံမြက်လှည်းရခြင်း၊ ရေချိုးကသယ်မှုန့်ကို စုရုံးလုံးထွေး ရခြင်း၊ မြေညက်ကို ရေဆွတ်ရခြင်း၊ (ချွေးဇရုံးအိမ်ထဲ ဝင်သောအခါ မီးပူခံနိုင်ရန် မျက်နှာကို သုတ်လိမ်းရန်အတွက် မြေညက် ရေဆွတ်၍ ထားရလေသည်
ရေထည့်သော စကျဉ်း, စည်ပိုင်းစသည်၌ ရေသွန်းလောင်း ရခြင်း၊ မြေညက်ဖြင့် မျက်နှာလိမ်းကျံ၍ ရှေ့ဘက် နောက်ဘက်မှ ဖုံးလွှမ်းလျက် ဇရုံးအိမ်ထဲသို့ ဝင်ရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးကို တိုးဝှေ့၍ မနေရခြင်း၊ သီတင်းငယ်ကို နေရာဖြင့် မတားမြစ်ရခြင်း၊ စွမ်းနိုင်အံ့ မထေရ်ကြီးအား ချေးတွန်းပေးရခြင်း၊ (ဤ၌ ချွေးဇရုံးအိမ်ကား မှောင်မိုက်နေသဖြင့် အများအပြား တပြိုင်တည်းဝင်၍ သင်္ကန်းများ ချထား၍ မီးမပူအောင် မျက်နှာ မြေညက်လိမ်းကျံခါ ခန္ဓာကိုယ်၌ အလိုရှိသလောက် ချွေးထွက် စေပြီးလျှင် ဆပ်ပြာ ကသယ်မှုန့် စသည်တို့ဖြင့် ပွတ်တိုက်ကြ၍ နောင်ခါ ရေချိုးကြမည်ဖြစ်သောကြောင့် မထေရ်ကြီးများအားစွမ်းနိုင်က ဤ၌ပင် ချေးတွန်းပေးရခြင်း ဝတ်ကိုဆိုလေသည်
ဇရုံးအိမ်မှ ထွက်သောအခါ ဇရုံးအိမ်ခင်း အင်းပျဉ်ကိုယူ၍ရှေ့အတူဖုံးလွှမ်းလျက် ထွက်ရခြင်း၊ အပြင်ရေချိုးရာ၌လည်းစွမ်းနိုင်လျှင် မထေရ်ကြီးတို့အား ချေးတွန်းပေးရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးတို့၏ ရှေ့ဘက် အထက်ဘက်က ရေမချိုးရခြင်း၊ ရေချိုးရာမှ တက်သူသည် ရေချိုးဆင်းသူအား ရှောင်၍ လမ်းပေးရခြင်း၊ နောက်ဆုံး ဇရုံးအိမ်မှ ထွက်သူသည် ဇရုံးအိမ်၌ ညွှန်ဗွက် ထနေအံ့၊ ဆေးကြော သုတ်သင်ရခြင်း၊ မြေညက်ထည့်သော ခွက်စကျင်းတို့ကို ရေဆေးရခြင်း၊ ဇရုံးအင်းပျဉ်ကို သိမ်းဆည်းရခြင်း၊ မီးငြိမ်းသတ်ခြင်း၊ တံခါးပိတ်ခြင်း အမှုတို့ကိုပြု၍ ဖဲသွားရခြင်း
”ဇန္တာဃရဝတ် မှတ်သားဖွယ် ပြီး၏
ဝဂီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wagi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ပါပွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပါပွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၄ ဦး၊ မ ၄၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ရွှေညာမောင် အမည်ခံ စာရေးဆရာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ၊ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် နှင့် ရုပ်ရှင်ကောင်စီ စည်းရုံးရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အလင်္ကာကျော်စွာ ဦးချင်းစိန်ကို မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးမြို့တွင် အဖ အထက်တန်းရှေ့နေ ဦးဘိုးကြွင်း အမိ ဒေါ်စောမြိုင်တို့က ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
မီးအိမ်ရှင် ဖလော်ရင့်(စ)နိုက်တင်ဂေးလ်သည် ၁၉၁၀ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဝက်ရဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetye)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ မောက်တက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥက္ကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ ချောင်းဂွ (ဂျီ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းဂွ (ဂျီ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၆ ဦး၊ မ ၉၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
တာမွေမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
တာမွေမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်နှင့် မင်္ဂလာ‌တောင်ညွန့်မြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဗဟန်းမြို့နယ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် မင်္ဂလာ‌တောင်ညွန့်မြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်
မြို့နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ ၁,၀၉၃ ဧက (၁.၇၀၈ စတုရန်းမိုင်) ဖြစ်သည်
တာမွေမြို့နယ်ကို ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၀)ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၂၈) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၄) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၇) ကျောင်းရှိသည်
ရွှေတိဂုံဘုရားသမိုင်းအရ တရုတ်ပြည်မှ ဘုန်းကံရှင် မောင်ကံ အမည်ရှိ ပုဂံသူရဲကောင်းတစ်ဦးသည် မြေလျှိုးမိုးပျံနိုင်သည့်သူ ဖြစ်သဖြင့် ရွှေတိဂုံဘုရားမှ ဓာတ်တော်မွေတော်များ ခိုးယူပင့်ဆောင်နိုင်ရန် ကြံစည်အားထုတ်ရာတွင် နတ်ကောင်း၊ နတ်မြတ်တို့က ကြီးမားသော မြွေကြီးတစ်ကောင်ဖန်ဆင်း၍ တားဆီးခဲ့သည်ကို အကြောင်းပြုပြီး "တားမြွေ" ဟု ခေါ်ခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျားကာ "တာမွေ" ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
မွန်သမိုင်းကြောင်းများအရ "တာမွိုင့်" ဟူသော မွန်ဘာသာစကားအရ "တာ" ဆိုသည်မှာ "ထန်း"၊ "မွိုင့်" ဆိုသည်မှာ "တစ်" ဖြစ်သဖြင့်၊ ကြီးမားသော ထန်းပင်ကြီးတစ်ပင်ရှိသည်ကို အကြောင်းပြု၍ တာမွိုင့် မှ တာမွေ ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ဒေသခံများက ယုံကြည်ကြသည်
တာမွေမြို့နယ်တွင် မျက်စိဆေးရုံ၊ အလုပ်သမားဆေးရုံ၊ နား၊ နှာခေါင်းလည်ချောင်းဆေးရုံ တို့ တည်ရှိသည်
နား၊နှာခေါင်း၊လည်ချောင်း ဆေးရုံကြီး ၏ မျက်စောင်းထိုး တစ်ဖက်ကားလမ်းတွင် သျှင်ပါကူ ဆေးရုံကြီးရှိသည်
တာမွေမြို့နယ်ရှိ အောက်ဖော်ပြပါအဆောက်အဦးများကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးဟောင်းအမွေအနှစ်အဖြစ် ထိန်းသိမ်းထားသည်
မေတ္တာညွန့်ရပ်ကွက်၊၂
တာမွေလေးရပ်ကွက်၊၃
မာန်အောင်ရပ်ကွက်၊၄
တာမွေကြီး(ခ)ရပ်ကွက်၊၅
တာမွေကြီး(က+ဂ)ရပ်ကွက်၊၆
နတ်ချောင်းရပ်ကွက်၊၇
ဗျိုင်းကွက်သစ်ရပ်ကွက်၊၈
ဗျိုင်းရွာမရပ်ကွက်၊၉
မလွှကုန်းဌေးကြွယ်ရပ်ကွက်၊၁၀
ကျားကွက်သစ်ရပ်ကွက်၊၁၁
ပုသိမ်ညွန့်ရပ်ကွက်၊၁၂
ကျောက်မြောင်းအထက်ရပ်ကွက်၊၁၃
ကျောက်မြောင်းအရှေ့ရပ်ကွက်၊၁၄
ကျောက်မြောင်းကြီးရပ်ကွက်၊၁၅
ဘိုးလိန်းအောင်မင်္ဂလာရပ်ကွက်၊၁၆
နတ်မောက်ရပ်ကွက်၊၁၇
ပျားရည်ကုန်းရပ်ကွက်၊၁၈
ပုဏ္ဏားကုန်းရပ်ကွက်၊၁၉
အရိုးကုန်းရပ်ကွက်၊၂၀
ရင်းဘွေရွာ၊ ရင်းဘွေ
အပင်မှာ အရင်းစု၍ အဖျားဖွာ သည်
ကြက်တောင်စည်း ကဲ့သို့ ရှိသည်
အရွက်၏အရောင်အဆင်းမှာ စိမ်းပြာပြာရှိသည်
အမြစ်မှာ ခြခေါင်းကဲ့သို့ ရှိသည်
ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် ဟောပြောချက်များအား ဖိနှိပ်ချေမှုန်းခြင်း သို့မဟုတ် ဆင်ဆာပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချထားသော နို်င်ငံအစိုးရ သို့မဟုတ် မီဒီယာများ အဖွဲ့အစည်းများအပေါ် ကန့်ကွက်မှုပြုသော၊ ထိခိုက်စေသော၊ သတိထားဆင်ခြင်ရသော၊ သို့မဟုတ် ဒုက္ခရောက်စေသော ဆက်သွယ်မှုပြုသည့် အရာဝတ္ထုပစ္စည်းများအား ပယ်ဖျက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဆင်ဆာပြုလုပ်သည့် အခြေခံအကြောင်းရင်းများသည် အမျိုးအစားကွဲပြားသော ဆင်ဆာပြုလုပ်ရမည့် သတင်းအချက်အလက် များအပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြားခြားနားပါသည်
ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့်ဆိုင်သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် ညစ်ငြမ်းသော တနည်းအားဖြင့် ကိုယ်ကျင့် တရားနှင့် ပတ်သက်၍ မေးခွန်းပြုထိုက်သည်ဟု တွေးခေါ်ယူဆရသော အချက်အလက်များအား ဖယ်ရှားပစ်ရန် ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် အပြာစာပေများ ဓာတ်ပုံများသည် ယင်းအခြေခံ အကြောင်းပေါ်မူတည်၍ မကြာခဏ ဆင်ဆာ ပြုလုပ်ခံခဲ့ရသည်
အထူးအားဖြင့် ကလေးသူငယ်များအပြာစာပေဓာတ်ပုံ များသည် ဥပဒေနှင့် ဆန့်ကျင်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိများစွာသော တရားစီရင်ခြင်းတို့မှ ဆင်ဆာပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် စစ်ဘက်သတင်းများ၊ နည်းဗျူဟာများ အား ရန်သူတို့ထံမှ ဝေးကွာစွာ လျှို့ဝှက်စွာ ထိန်းသိမ်းထားရှိရမည့် အစီအစဉ်ဖြစ်သည်
ယင်းကို တန်ပြန်သူလျှိုလုပ်ငန်း လုပ်ရန် အသုံးပြုပြီး စစ်ဘက်ဆိုင်ရာသတင်းများကို ကောက်သင်းကောက်ခြင်း ဖြစ်စဉ်ဖြစ်သည်
မကြာခဏဆိုသလို စစ်တပ်သည် စစ်ရေးအရ သို့မဟုတ် တိုက်ခိုက်မှုနည်းဗျူဟာအရ တန်ဖိုးရှိသည့် သတင်းများ မဟုတ်သော်လည်း နိုင်ငံရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အဆင်မပြေဖြစ်စေသည့် သတင်းများကို ဖိနှိပ်ချေမှုန်းရန် ကြိုးပမ်း လိမ့်မည် ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးနှင့်ဆိုင်သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် အစိုးရများအနေဖြင့် ၎င်းတို့၏ ပြည်သူပြည်သားများထံမှ သတင်းများကို ချုပ်ကိုင်ထားလိုသည့်အခါများတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ပြည်သူပြည်သားများ အပေါ်တွင် ထိမ်းချုပ်မှု ကြိုးပမ်းရန်နှင့်ပုန်ကန်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်မည့် လွတ်လပ်သည့် ဖော်ပြချက် များကို ကာကွယ်ရန် အတွက် ယင်းကို မကြာခဏပြုလုပ်ကြသည်
ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း နောက်တစ်မျိုးမှာ လူအများအကြား အငြင်းပွားစေသည့် အကြောင်းအရာ ကိစ္စများမှ အာရုံလွဲစေသည့် “ရက်ဒ်ဟဲရင်း” ခေါ် တမင်လုပ်ကြံဖန်တီးသည့် ဖြစ်ရပ်ကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်
ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သောဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် အကြောင်းအချက်တစ်စုံတစ်ခုသည် ဘာသာရေး ယုံကြည်မှုတစ်ခုက ကန့်ကွက်သင့်သည်ဟု တွေးခေါ်ယူဆ၍ ဖယ်ရှားပစခြင်း ဖြစ်သည်
ယင်း၌ လွှမ်းမိုးကြီးစိုးသည့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုတစ်ခုက အားနည်းပြီး ပျံ့နှ့ံမှုနည်းပါးသော ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများအပေါ် အတင်းအကြပ် ကန့်သတ်ချက်များ မကြာခဏဆိုသလို ပါဝင်တတ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့် ဘာသာရေးယုံကြည်မှုတစ်ခုသည် အခြားတစ်ခု၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ပါဝင်သောအချက်အလက်များက ၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုနှင့် မသင့်တော်ဟု ယူဆသည့်အခါ ထိုလုပ်ဆောင်ချက်များကို ရှောင်ကြဉ်နိုင်သည်
ကော်ပိုရိတ်ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်း သည် ကော်ပိုရိတ်မီဒီယာများ၏ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ သို့မဟုတ် စီးပွားရေးလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ၏ ပုံရိပ်တို့အပေါ် အပျက်သဘောဆောင်သော အမြင်ကိုဖြစ်ပေါ်စေသော သတင်းဖြန့်ချိထုတ်ဝေမှုများကို ကော်ပိုရိတ်မီဒီယာ လုပ်ငန်းများက အယ်ဒီတာများမှ ဝင်ရောက်တားမြစ် ဖျက်ဆီးခြင်း ဖြစ်သည်
ဂျိုးဇက်စတာလင် နှင့်အတူ လမ်းလျှောက်နေသော လူငယ် နီကိုလိုင်ရက်ဇော့ဗ် သည် ၁၉၄၀ ခုနှစ်က သေနတ် ပစ်ခံခဲ့ရသည်
၎င်း၏ပုံအား ဆိုဗီယက်ဆင်ဆာပြုသူများမှ ဓာတ်ပုံမှ တည်းဖြတ်ထုတ်ပယ်ပစ်ခဲ့သည်
ယင်းသို့ပြန်လည် ပြုပြင်မှုများသည် စတာလင်၏အုပ်ချုပ်မှုတွင် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ဖြစ်ပျက်မှုသာ ဖြစ်ခဲ့သည်
အရှေ့ဘလောက် ခေါ် ယခင်ဥရောပ ကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများ၏ သတင်းအချက်အလက်ဖြန့်ဝေခြင်း၊ကျူးဘားဆင်ဆာပြုမှု၊တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် ဆင်ဆာပြုမှုနှင့်မြောက်ကိုးရီးယားနိုင်ငံတွင်ဆင်ဆာပြုမှု
အရှေ့ဘလောက်ခေါ် ယခင်ဥရောပကွန်မြူနစ်နိုင်ငံများ အထူးသဖြင့် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် ဝါဆောအုပ်စုဝင် နိုင်ငံများတွင် တင်းကျပ်သည့်ဆင်ဆာပြုမှုများ ရှိခဲ့သည်
ဘလောက်တစ်ခုလုံးအတွင်း အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနများမှ ၎င်းတို့နိုင်ငံတွင်းရှိ စာရေးဆရာများအပေါ်တွင် တင်းကျပ်စွာ ချုပ်ကိုင်ထားသည်
ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုများသည် နိုင်ငံ၏ဝါဒဖြန့်ချိမှု လိုအပ်ချက်များကို ရောင်ပြန်ဟပ်စေသည်
ပါတီမှခွင့်ပြုပြီး ဆင်ဆာများသည် ရှေးဦးပိုင်းနှစ်များက တင်းကျပ်သည့် ထိမ်းချုပ်မှုများကို ပြုခဲ့သည်
စတာလင်၏ အချိန်အခါအတွင်း၊ မေဒေးနေ့ တွင် နေသာမည် မဟုတ်ဟု ရဲဝံ့စွာ အကြံပြုထားသော်လည်း မိုးလေဝသခန့်မှန်းချက်များကိုပင်လျှင် ပြောင်းလဲပစ်ခဲ့ရသည်
ရိုမေးနီးယား နိုင်ငံတွင် နီကိုလေချောင်ဆက်စကူး လက်ထက်၌ မိုးလေဝသ သတင်း ပို့ချက်များကို မမှန်မကန်ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
သို့မှသာ အလုပ်မလုပ်ရဟု ကန့်သတ်ထားသည့် အမြင့်ဆုံးအပူချိန်ထက် ကျော်လွန်၍သော်လည်းကောင်း၊ အနိမ့်ဆုံးအပူချိန်ထက် နိမ့်ကျ၍သော်လည်းကောင်း မမြင်ရစေရန်ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်သည့် သတင်းစာပညာသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ တွင် မီခေး(လ်) ဂေါ်ဗာချက် ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည့်အချိန်ထိ မရှိခဲ့ပါ
သတင်းထုတ်ပြန်မှုများအားလုံးကို ကွန်မြူနစ်ပါတီ သို့မဟုတ် ဆက်စပ်သည့် အဖွဲ့အစည်းများမှ ညွှန်ကြားမှုပြုခဲ့သည်
ပရာဗဒါ သည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံ၏ အလွန်တရာ ဩဇာညောင်းသော သတင်းစာဖြစ်၍ တစ်ဦးတည်းချုပ်ကိုင်ထားခဲ့သည်
ဆိုဗီယက် ယူနီယံအား ယုံကြည်သက်ဝင်ထောက်ခံသည့် ကွန်မြူနစ်ပါတီများမှ ထုတ်ဝေမှသာလျှင် နိုင်ငံခြားသတင်းစာများကို ရရှိနိုင်ခဲ့သည်
မိတ္တူကူးစက်များ ၏ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် အသုံးပြုမှုတို့ကိုလည်း ဆမီ(စ်)ဒတ် ခေါ် တရားမဝင်သည့် စာအုပ်နှင့် မဂ္ဂဇင်းများကို လက်နှင့်ရေးကူး၍ ထုတ်ပြန်မှုနှင့် ဖြန့်ချိမှုတို့ကို တားဆီးရန် တင်းကြပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်
အင်ဒရေဆင်ယက်(ဗ်)စကီး၏ စာအုပ်တစ်အုပ်ကဲ့သို့ ဆမီ(စ်)ဒတ် စာမူတစ်ခုတစ်လေကိုျှ ပိုင်ဆိုင်ခြင်းသည်ပင်လျှင် ကေဂျီဘီ မှ လာရောက်မှုကို ဖြစ်စေသည့် ပြစ်မှုကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းလုပ်ငန်းများ၏ အခြားသော ထွက်ပေါက်တစ်ခုမှာ အာဏာပိုင်များ၏ မျက်နှာသာပေးခြင်းကို ရှာဖွေရန် မလိုသော နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များ တွင် ထုတ်ဝေခြင်းပင်ဖြစ်၏
နိုင်ငံရေးအရ ကွန်မြူနစ်အုပ်ချုပ်မှုဖြင့် ဆက်လက်သွားနေသော်လည်း၊ စီးပွားရေးစနစ်တွင်မူ ထိန်းချုပ်ခြင်းမရှိသည့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသည် ၃၀,၀၀၀ ခန့်ရှိ “အင်တာနက်ရဲ” များကို အင်တာနက်နှင့် ကျော်ကြားသည့် ဂူးဂယ်(လ်)၊ ရာဟူး စသည့် ရှာဖွေမှု အင်ဂျင်များအား စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရန် ခန့်ထားသည်
အီရတ်သည် အာရတ်ဆိုရှယ်လစ်ဘတ်(သ်)ပါတီဝင် ဆတ်ဒမ်ဟူစိန် လက်အောက်၌ ရိုမေးနီးယား၏ နီကိုလေချောင်ဆက်စကူး လက်ထက်ကကဲ့သို့ အတော်ပင်တူညီသော ပုံနှိပ်ခြင်းနှင့် ပတ်သက်သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းများ ရှိခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ပိုမိုကြီးမားဖွယ်ရှိသည့် အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ဖြစ်သည်
ခ ကျူးဘန်မီဒီယာသည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ တော်လှန်ရေးနှင့်ဆိုင်သော သီးခြားရည်ညွှန်းမှုဌာန (Department of Revolutionary Orientation) ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်နေပါသည်
ယင်းသည် “ဝါဒဖြန့်ချိမှု နည်းဗျူဟာများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေခြင်းနှင့် ပေါင်းစည်းခြင်း” တို့ကို ပြုလုပ်သည်
[9] အင်တာနက်နှင့် ဆက်သွယ်မှုပြုခြင်းသည် တရားမဝင်ပါ
ယူနိုက်တက်စတိတ်(စ်) အတွင်းရှိ ဘဏ္ဍာရေးပြုပြင်ခြင်း စီမံချက်ဆောင်ရွက်မှု အပေါ် ဝေဖန်ချက်များက ယင်းပြုပြင်မှုများသည် နိုင်ငံရေး ဟောပြောမှုများအပေါ်တွင် ကျယ်ပြန့်သည့် ကန့်သတ်ချက်များကို ပြဋ္ဌာန်းသည်ဟု ကြွေးကြော်ကြသည်
၁၉၆၆ ခု၊ စက်တင်ဘာလ (၂၁)ရက်နေ့ထုတ် ရိုဒီရှား ဟယ်ရယ်(လ်) ဝီဆောဝရိုကလောဝိယ (Wieczόr Wroclawia) - ပိုလန်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၀-၂၁ ရက်နေ့များတွင် ထုတ်ဝေသည့် ၀ရိုကလော နေ့စဉ် သတင်းစာသည် ပထမနှင့် နောက်ဆုံး စာမျက်နှာများတွင် ဆင်ဆာစွက်ဖက်မှုများဖြင့် ရှိသည်
ခေါင်းကြီးပိုင်းအောက်မှ “Co zdarzylo sie w Bydgoszzczy” (ဘိုင်ဂျိုဆီးတွင် ဘာတွေဖြစ်ပျက်နေသလဲ) နှင့် “Pogotowie strajkowe w calym kruju” (နိုင်ငံ အဝှမ်း ဆန္ဒပြမှုများ လှုံ့ဆော်ခြင်း)တွင် ဆင်ဆာသည် ဆန္ဒပြမှုများ လှုံ့ဆော်ခြင်းနှင့် သက်ဆိုင်သည့် အပိုင်းတစ်ပိုင်းကို ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ပုံနှိပ်တိုက်ရှိ အလုပ်သမားများသည် တရားဝင်ဝါဒ ဖြန့်ချိခြင်းအပိုင်း တစ်ခုကိုဗလာဖြစ်အောင်ပြုလိုက်ကြသည်
စာမျက်နှာ၏ညာဘက်တွင်ပြည်တွင်း“ဆိုလီဒါနော့(စ်)”ကုန်သွယ်မှုသမဂ္ဂမှအဆိုပါဆုံးဖြတ်ချက်အား ပြုလုပ်သည်ကို အတည်ပြုသည့်အနေဖြင့် လက်ရေးဖြင့် ပါဝင်ဖော်ပြထားသည်
စစ်အတွင်းက အတိအလင်းဖြစ်သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ ရန်သူများအတွက် အသုံးဝင်မည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်မိခြင်းမှ ကာကွယ်ရန်ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖြစ်သည်
စံနမူနာပြုရမည်မှာ ယင်းသည် အချိန်များ သို့မဟုတ် နေရာများကို လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းထားခြင်း၊ သို့မဟုတ် ရန်သူတပ်ဖွဲ့များအနေဖြင့် အသုံးပြုရန်ဖြစ်နိုင်ခြင်း မရှိသည့်အချိန်ထိ သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ပြန်ရာတွင် နှောင့်နှေးစေခြင်း (ဥပမာ - စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခု) တို့ ပါဝင်သည်
ဤနေရာတွင် ကိုယ်ကျင့်သိက္ခာ ဆိုင်ရာ အကြောင်းအချက်များကို တနည်းတဖုံအားဖြင့် ခြားနားစွာ မြင်ကြသည်
ယင်းအသွင်သဏ္ဌာန် ဆင်ဆာပြုမှုကို ထောက်ခံသူများက နည်းဗျူဟာနှင့် ဆိုင်သော သတင်း အချက်အလက်များ ထုတ်ပြန်ခြင်းသည် မိမိ၏ စစ်တပ်အတွင်း ဒဏ်ရာရရှိသူ၊ ကျဆုံးသူများအတွက် ပိုမိုသည့် ဆုံးရှုံးနိုင်ခြေကို ဖော်ပြနေပြီး တိုက်ပွဲတစ်ခုလုံး၏ ဆုံးရှုံးနိုင်မှုဖြစ်နိုင်ချေသို့လည်း ဦးတည်နေသည် ဟု ပြင်းထန်စွာ ငြင်းခုံခဲ့ကြသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှစစ်သားများ ရေးသားခဲ့သည့် စာများကို ဆင်ဆာပြုလုပ် ခဲ့သည်
စာများကို မပေးပို့မီ အရာရှိများက ဖတ်ရှုပြီး စစ်ဆင်ရေး လျှို့ဝှက်ချက်များအပေါ် အကျိုးယုတ်စေသည့် အချက်အလက် တစ်စုံတစ်ရာပါရှိပါက အနက်ရောင်မင်ဖြင့် ကန့်လန့်ဖြတ်ဖျက်ခြင်းတို့လည်း ပါဝင်သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ၏ အများပြည်သူနားလည်သည့် စကားစု “လွယ်ကူသောနှုတ်ခမ်းများသည် သင်္ဘောများကို နှစ်နိုင်သည်” ကို အများနှင့်ဆိုင်သည့် ဖြောင့်မှန်မှု အနေဖြင့် တရားဝင်စစ်ပွဲအချိန်များအတွင်း ဆင်ဆာပြုမှုကို အလေ့အကျင့်ပြုရန်နှင့် ထိခိုက်လွယ်သည့် သတင်းအချက်အလက်များ ဝေမျှရာတွင် တစ်ဦးချင်းအနေဖြင့် ချုပ်တည်းနိုင်ဖို့ ို အားပေးကူညီရန် အသုံးပြုခဲ့သည်
ဂျိုးဇက်စတာလင် လက်ထက် USSR မှ “သန့်စင်ခြင်း” ပေါ်လစီများ၏ ဥပမာမှာ အများပြည်သူအတွင်း အသုံးပြုနေသည့် ဓာတ်ပုံများမှ စတာလင်က သေဒဏ်အမိန့် ချမှတ်ခံရသူများကို ဖယ်ရှားပစ်ရန် မကြာခဏ ပြုပြင်ခဲ့သည်
အတိတ်ကဓာတ်ပုံများကို အမှတ်တရဖြစ်နေပြီး သို့မဟုတ် သိမ်းဆည်းထားပြီး ဖြစ်သော်လည်း၊ ဤလေးနက်သေချာစွာနှင့် စနစ်တကျရာဇဝင်အားလုံးကို ပြည်သူလူထု၏ စိတ်အစဉ်မှ ပြောင်းလဲပစ်ခြင်း သည် စတာလင်ဝါဒ နှင့် တစ်ပါတီ အာဏာရှင်စနစ်ဝါဒ၏ အဓိကကျသော ဇာတ်ဝင်ခန်းများမှ တစ်ခုအဖြစ် သိမြင် စေသည်
ဆင်ဆာပြုလုပ်မှုကို အခါအားလျော်စွာ ပြုလုပ်ခဲ့သည်မှာ အထက်အာဏာပိုင်များအား ကူညီရန် သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ဦးအား အကာကွယ်ပေးရန်အတွက် ဖြစ်သည်
အချို့သော ပြန်ပေးဆွဲမှုများတွင်မူ ဓားစာခံ အပေါ်တွင် အာရုံစိုက်မှုနှင့် မီဒီယာတို့၏ သတင်းဖော်ပြချက်များသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကူညီမှုမပေးနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်
ကျောင်းသုံးပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်များတွင် ပါဝင်သောအကြောင်းအရာများမှာ မကြာခဏဆိုသလို အငြင်းပွားဖွယ်ဖြစ်သည်
အကြောင်းမှာ ၎င်းကို ဖတ်ရှုမည့်သူများမှာ ငယ်ရွယ်သူများ ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်သည်
“အဖြူရောင် လျှော်ဖွတ်ခြင်း” ဟူသောအခေါ်အဝေါ်သည် ဝေဖန်မှုပြုနိုင်သော သို့မဟုတ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆန့်ကျင်နေသော အဖြစ်အပျက်များကို ဖယ်ရှား ပစ်ရန် ရည်ညွှန်း၍ လူအများ သုံးစွဲနေသည့် အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်သည်
ရာဇဝင်တွင် စစ်ဖက် ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုများကို အစီရင်ခံခြင်း သည် အစွန်းရောက်သော ငြင်းခုံလိုမှုဖြစ်သည်
ဒရက်(စ်)ဒင်တွင် ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်ခြင်း ၊ ဂျပန်ရာဇဝင် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ် ငြင်းခုံမှုများ တွင် တွေ့ရှိရသည့် နန်ကင်း လူသတ်ပွဲ ၊ အာမေးနီးယန်း အစုလိုက်အပြုံလိုက် မျိုးဖြတ်သတ်ခြင်း၊ အကြီးအကျယ် သေကြေပျက်စီးခြင်း(သို့မဟုတ် ဟိုလိုကော့(စ်) ငြင်းဆို ခြင်း)၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တီယင်နန်မင်စကွဲ ဆန္ဒပြမှု နှင့်၊ ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲ တွင် ဝင်းတား စစ်သားများ စုံစမ်း စစ်ဆေးခြင်း တို့ကဲ့သို့ အဖြစ်အပျက်များ ပါဝင်သည်
အလယ်တန်းကျောင်း ပညာရေးသင်ခန်းစာတွင် အကြောင်းအရာ အချက်အလက်များနှင့် ရာဇဝင်တို့အား ဖော်ပြသည့်နည်းလမ်းသည် ခေတ်ပြိုင် အတွေးအခေါ်များ၊ ထင်မြင်ချက်များနှင့် ပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုများ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်များအပေါ် ကြီးမားစွာ လွှမ်းမိုးနေကြောင်း ဖော်ပြနေပါသည်
ဖြန့်ဖြူးသည့် သတင်းအချက် အလက်အမျိုးအစားအား ဆင်ဆာပြုမှုအပေါ် တစ်ခုသော ငြင်းခုံမှုမှာ လူငယ်များအတွက် သင့်တော် ဆီလျော်သည့် အရည်အသွေးမရှိသော အကြောင်းရင်းအပေါ် အခြေခံနေပါသည်
“သင့်တော် ဆီလျော်မှုမရှိ” ဆိုသည့် စကားလုံးကို အသုံးပြုခြင်း၏ ထူးခြားမှုသည် ပြင်းထန်စွာပြောင်းလဲခြင်း ရှိသကဲ့သို့ အငြင်းပွားဖွယ်ရာလည်း ဖြစ်သည်
ဘာလင်တိန်းစာအုပ်များ၏ အခြားသော မူတစ်ခုဖြစ်သည့် ဖာရင်ဟိုက် ၄၅၁ စာအုပ်သည် ကျောင်းစာသင်ခန်း အများစုတွင်အသုံးပြုသည့် မူဖြစ်၍၊ မူရင်းဖြစ်သော ဘရတ်ဘာရီစာမူမှ သီးခြား တည်းဖြတ်ခြင်း၊ ချန်လှပ်ထားခြင်းနှင့် အပြောင်းအလဲများ ခန့်မှန်းခြေ ၇၅ မျိုးခန့် ပါဝင်နေပါသည်
တေးဂီတဆင်ဆာပြုမှုတေးဂီတဆင်ဆာပြုမှုကို နိုင်ငံတော်၊ ဘာသာရေး၊ ပညာရေးစနစ်များ၊ မိသားစုများ၊ လက်လီရောင်းချသူများ၊ နိုင်ငံရေးအုပ်စုများက ဖြည့်ဆည်းပေးကြသည်
အများဆုံးသော အကြောင်းကိစ္စများ၌ ၎င်းတို့သည် လူ့အခွင့်အရေး၏ နိုင်ငံတကာ သဘောတူညီချက်များကို ချိုးဖောက်တတ်ကြသည်
အပြာစာပေ၊ ဘာသာစကားနှင့် အကြမ်းဖက်မှုများကို ထုံးတမ်းစဉ်လာအတိုင်း အမှန်အကန်ပြုပြင်ခြင်းမှ အခြားတစ်ဘက်တွင်လည်း၊ အချို့သော ရုပ်ရှင်ကားများကို ပြောင်းလဲနေသော လူမျိုးရေးနှင့်ဆိုင်သည့် သဘောထားများ၊ သို့မဟုတ် နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ အမှန်ပြုခြင်းများ တွင် မျိုးနွယ်စုနှင့်ဆိုင်သော ပုံသေပြုခြင်း၊နှင့် သို့မဟုတ် မျိုးနွယ်စုနှင့်ဆိုင်သော ပုတ်ခတ်ခြင်းတို့ကို ရှောင်လွဲနိုင်ရန် အတွက် ရာဇဝင်နှင့်ဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် အနုပညာဆိုင်ရာ တန်ဘိုးများ ရှိသော်ငြားလည်း၊ ဆင်ဆာပြုလုပ်ခံကြရသည်
တစ်ခုသော ဥပမာမှာ သက်ဝင်လှုပ်ရှားသော ကာတွန်းအတွဲများ “ဆင်ဆာ(ဒ်)အလဲဗင်း”ကို ယခုတိုင် ရုပ်သိမ်းထားသည်မှာ ထိုစဉ်အခါက အပြစ်ကင်းမဲ့မည်ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါတွင် “မှန်ကန်ခြင်းမရှိ”၍ ဖြစ်သည်
ကော်ပီခေါ် မိတ္တူကူးယူခွင့်ပြုခြင်းသည် ထုတ်ဝေခြင်း မပြုမှီ စာမူကို ဖတ်ရန်နှင့် ပြင်ဆင်ရန် အခွင့်အရေး ဖြစ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခန်းဖြစ်သည်
ထုံးတမ်းစဉ်လာ များစွာသော ထုတ်ဝေမှုတို့သည် ကော်ပီခွင့်ပြုချက်ပေးရန် ငြင်းဆိုခဲ့ ကြသည်
သို့ရာတွင် ထိုသို့ငြင်းဆိုခြင်းသည် အများသိစေရန် စိုးရိမ်တတ်သည့် ကျော်ကြားသူများနှင့် ဆက်သွယ်သည့် အခါများတွင် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် အလေ့အကျင့်အဖြစ် အသုံးများလာသည်
ရုပ်ပုံခွင့်ပြုချက်ဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးတစ်ယောက်သို့ မည်သည့်ဓာတ်ပုံများကို ထုတ်ဝေမည်၊ မထုတ်ဝေမည်ကို ရွေးချယ်ရန်ပေးထားသည့်အခွင့်အရေးဖြစ်သည်
ရောဘတ်ရက်ဖို့(ဒ်)သည်ရုပ်ပုံခွင့်ပြုချက်များအပေါ်အခိုင်အမာပြောဆိုခြင်းအတွက် ကောင်းစွာလူသိများခဲ့သည်
စာရေးဆရာခွင့်ပြုချက်သည် စာရေး ဆရာများအား ၎င်းတို့အနေဖြင့် မြှောက်ပင့်သည့်စာမူများကို ရေးသားလိမ့်ဟုတ်မဟုတ်အပေါ် မူတည်၍ ရွေးချယ်မှုပြုသည်ဖြစ်၏
ဟောလီဝုဒ်မှ သတင်းဆောင်းပါးရေးသူ ပက်ကင်းစလေသည် သူမ၏ အမှုသည် တစ်ယောက်ကို မနှစ်မြို့ဘွယ်ရာရေးသားသော အချို့သော စာရေးဆရာများအား၊ အခြားသော သူမ၏ အမှုသည်များဖြင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းခြင်းမပြုရန် ဥပဒေဖြင့် တားမြစ်ခဲ့သောကြောင့် လူသိများခဲ့သည်
မြေပုံများအား ဆင်ဆာပြုခြင်းကို စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအတွက် မကြာခဏ အသုံးပြုခဲ့သည်
ဥပမာအားဖြင့် ယင်းနည်းဗျူဟာကို ယခင်က အရှေ့ဂျာမဏီတွင် အသုံးပြုခဲ့၏
အထူးအားဖြင့် အနောက်ဂျာမဏီ ၏ နယ်နိမိတ်ဧရိယာ အနီးအနားများအတွက် တစ်ဘက်နှင့်တစ်ဘက် ကူးပြောင်းရန် ကြိုးပမ်းမှုများကို ပိုမိုခက်ခဲ စေရန် ဖြစ်သည်
အချို့သောဧရိယာများကိုမီးခိုးရောင်ချယ်ထားခြင်း သို့မဟုတ် အချို့နေရာများတွင် မြေပုံအဟောင်းများဖြင့်သာ တမင်တကာ ချန်လှပ်ထားခြင်းများ ပြုခြင်းဖြင့် မြေပုံများအား ဆင်ဆာပြုခြင်းကို ဂူးဂယ်(လ်) မြေပုံများ တွင် ပြုလုပ်ထားသည်
မက်တာဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းဤသို့သော ဆင်ဆာပြုမှုသည် ဆင်ဆာပြုမှု၏ တည်ရှိနေခြင်း သတင်းအချက်အလက် တစ်စုံတစ်ရာနှင့် ဥပဒေအခြေခံသည့် ဆင်ဆာပြုမှုတို့ကို ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ဆင်ဆာပြုခြင်း၏ စည်းမျဉ်း စည်းကမ်းများကို အမျိုးအစားခွဲခြားထားသည်
ပါယ်ဖျက်သည့် ပြနှိုင်းချက်နှင့် စကားစုများအား မှတ်သား ထားခြင်းမရှိပါ
ဤသို့သော ဆင်ဆာပြုမှုတွင် ပြဋ္ဌာန်းချက် လျှို့ဝှက်ချက်များကို တွဲဘက်ရေးသားသူများသို့ ပေးခြင်းဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ပြင်ဆင်ရေးသားဆင်ဆာပြုမှုများ ဖြစ်သည်
ဤသို့သော ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းမျိုးကို တစ်ထောင့်ကိုးရာ ရှစ်ဆယ့်လေး ဝတ္တုထဲတွင် ပြုလုပ်ထားသည်
ရှေးဦးကဆိုဗီယက်ယူနီယံသည် အထူးသဖြင့် ချဲ့ထွင်ထားသော နိုင်ငံပြဋ္ဌာန်းသည့် ဆင်ဆာပြုမှု အစီအစဉ် ကို ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၏ တရားဝင်ဆင်ဆာပြုမှုအတွက် အဓိက အစိတ်အပိုင်းမှာ စစ်ဘက်နှင့် နိုင်ငံလျှို့ဝှက်ချက်များကို ကာကွယ်ခြင်းအတွက် အကြီးအကဲ အေဂျင်စီဌာနဖြစ်သည်
ယေဘူယျအားဖြင့် ရုရှား အခေါ်အဝေါ် ဂလပ်(ဖ်)လစ် ဟု သိရှိခဲ့ကြသည်
ဂလပ်(ဖ်)လစ်သည် မည်သည့် တစ်စုံတစ်ရာသော အမျိုးအစားဖြစ်သည့် ပြည်တွင်းအရေးအသားများမှ ပေါ်ထွက်လာသော အကြောင်း အရာများကိုမဆို ဆင်ဆာပြုရန် ကိုင်တွယ်ထားခဲ့သည်
ဘီယာ နှင့် ဗေါ့ဒဂါ အမှတ်တံဆိပ်များကိုပင် ဖြစ်၏
ဂလပ်(ဖ်)လစ်၏ ဆင်ဆာပြုမှု ပြုသူများသည် ကြီးမားသည့် ဆိုဗီယက် ထုတ်ဝေရာ နေရာတိုင်း သို့မဟုတ် သတင်းစာများသို့ ရောက်ရှိနေတတ်ကြသည်
အေဂျင်စီသည် ဆင်ဆာပြုသူပေါင်း ရ၀,၀၀၀ ကို သတင်းအချက်အလက်များအား ထုတ်ဝေသည့် နေရာများ၊ အယ်ဒီတာရုံးများ အသံလွှင့်စတူဒီယိုများ တို့မှ ထုတ်ဝေခြင်း မပြုမီ ပြည်လည်စစ်ဆေးခြင်းများ ပြုလုပ်ရန် ခန့်ထားခဲ့သည်
မည်သည့်အလယ် အလတ် တန်းစားလူထုမှ ဂလပ်(ဖ်)လစ် ၏ ချုပ်ကိုင်မှုမှ လွတ်မြောက်ခြင်းမရှိခဲ့ပါ
အားလုံးသော ပုံနှိပ်ရေး အေဂျင်စီ များ၊ ရေဒီယိုနှင့် တယ်လီဗီးရှင်း ထုတ်လွှင့်ရာ နေရာများတွင် ဂလပ်(ဖ်)လစ် ၏ ကိုယ်စားလှယ်များသည် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝန်ထမ်းများတွင် ရှိနေတတ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် တိကျ၍ ပြီးပြည့်စုံသည့် သတင်းအချက်အလက်တစ်ခုသည် ၎င်း၏ တည်ရှိမှုကို ပြည်သူ လူထုမှ လုံလောက်စွာ သိရှိနိုင်သည်ကို ဖော်ပြရန် ခက်ခဲသော ဆင်ဆာပြုမှုအနီးရှိ အခြေအနေ တစ်ရပ် အနေဖြင့် “ဆူပူသောင်းကျန်းစေသော” သို့မဟုတ် “အဆင်မပြေဖြစ်စေသော” ဟု သတ်မှတ်၍ ထိမ်းသိမ်း ထားရှိတတ်သည်
မီခေး(လ်)ဖေါင်ကော့ ၏ ၁၉၇၈ ခုနှစ်က ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ် “လိင်မှုဆိုင်ရာကျင့်ဝတ်နှင့် ဥပဒေ” (နောက်ပိုင်းတွင် “ကလေးများ လိင်ပြုမှု၏ ဘေးအန္တရာယ်”)၊ ဥပမာအားဖြင့် မူရင်း ထုတ်ဝေခဲ့သည့် လာလွိုင်ဒီလာပူးဒီးယား (စာပေအားဖြင့် - “ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ခြင်း ဥပဒေ”) သည် မုဒိမ်းကျင့်မှုဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းထားသည့် ဥပဒေနှင့်၊ ခွင့်ပြုဥပဒေ၏ အသက်အပိုင်းအခြား ဖျက်သိမ်းခြင်း ကို ဥပဒေပြုရန်အတွက် အကာအကွယ်ပေးခဲ့သည်
ထုတ်ဝေသူ တစ်ဦးသည် စာအုပ်တစ်အုပ်ကို ချေမှုန်းရန်အတွက် ဖိအားပေးခံရခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာတတ် ပါသည်
သို့ရာတွင် စာရေးသူဖြင့်လည်း စာချုပ်ချုပ်ဆိုခြင်း ပြုလုပ်ပြီးဖြစ်နေသည့်အခါများ၌ အကယ်၍ ပြည်သူအများသိစေရန် ကြိုးပမ်းမှုများရှိခဲ့လျှင် အနည်းငယ်မျှလောက်သာ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေရန် အရေအတွက်ကို အနည်းဆုံးအထိ လျှော့ချရန် တမင်တကာရည်ရွယ်ပြီး အမိန့်ပေးခံရသည်
ယင်းသို့ပြုလုပ်ခြင်းသည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အစောပိုင်းကာလက ပရိုက်ဗီရှင်းဟု လူသိများခဲ့သည်
အင်တာနက် ဆင်ဆာပြုလုပ်ခြင်းသည် အင်တာနက်ပေါ်ရှိ သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ဝေဖြန့်ဖြူးခြင်း သို့မဟုတ် ချဉ်းကပ်ယူခြင်းတို့အား ထိန်းချုပ်ခြင်း သို့မဟုတ် ချေမှုန်းခြင်းဖြစ်သည်
ဥပဒေ ထုတ်ပြန်မှုများမှာ ဆက်သွယ်မှုလိုင်းဖြတ်တောက်ခြင်း ဆင်ဆာပြုမှုနှင့် အလားတူ ဖြစ်သည်
ခြားနားမှုတစ်ခုမှာ နိုင်ငံ နယ်နိမိတ်များရှိ ဆက်သွယ်မှုများသည် ပိုမို၍ ခွင့်ပြုမှုများရှိသည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံတွင် နေထိုင်သူများ အတွက် အချို့သောအကြောင်းအရာများကို ဥပဒေအကြောင်းအရ တားမြစ်ထားသော်လည်း၊ တိုင်းပြည် အပြင်ဘက်ရှိ တည်ဆောက်ထားသည့် ဝက်(ဘ်)ဆိုက်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိနို်င်ပါသည်
အစိုးရသည် ၎င်းဝက်(ဘ်)ဆိုက် များကို ၎င်းတို့အနေဖြင့် ချုပ်ကိုင်နိုင်ခွင့် မရှိသော်လည်း ၎င်း၏ပြည်သူပြည်သားများကို ယင်းတို့အားကြည့်ရှုခြင်းမှ၊ ကြိုးစား၍ ကာကွယ်တားမြစ်နိုင်သည်
အင်တာနက်ဖြင့်ဆက်သွယ်ထားသော ကွန်ပျူတာများကို လုံးဝထိမ်းချုပ်တားဆီးခြင်းသည် မြောက်ကိုးရီးယား နှင့် ကျူးဘားတို့တွင်ကဲ့သို့ သတင်းအချက်အလက်များကို အလုံးစုံသော ဆင်ဆာပြုမှုကို အင်တာနက်ပေါ် တွင် ပြုလုပ်ရရှိရန်မှာ လွန်စွာခဲယဉ်းပါသည် (သို့မဟုတ် ဖြစ်နိုင်ခြေမရှိပါ)
အင်တာနက်၏ အထူးပြုသည့် ဖြန့်ဝေသည့် နည်းပညာကြောင့်ဖြစ်သည်
စူဒိုနီမီတီနှင့် ဒေတာ သိမ်းဆည်းရာနေရာများ (ဥပမာ ဖရီးနက်) သည် ချွင်းချက်မရှိသည့် လွတ်လပ်သော ဟောပြောမှုများကို ခွင့်ပြုထားသည်
နည်းပညာမှ အာမခံထားသည်ကဲ့သို့ အကြောင်းအရာများကို ဖယ်ရှားပစ်နိုင်မှုမရှိခြင်းနှင့် သတင်းအချက် အလက်ရေးသားသည့် စာရေးဆရာကို လူကိုယ်တိုင်သက်သေပြရန် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းကို ဆက်စပ်ယူ ရန် ဖြစ်နိုင်ခြင်းမရှိပါ
၂၀၀၇ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလတွင်`အင်တာနက်၏ဖခင်´ဗင့်ဆပ်(ဇ်)ကအစိုးရ၏အင်တာနက်ချုပ်ကိုင်မှုဆုံးရှုံးခြင်းသည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဆိုင်မှုများကြောင့် ဖြစ်ကြောင်း၎င်းမြင်တွေ့သည်ဟုဖော်ဆိုခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင်ဩစတြေးလီးယားအစိုးရမှအလွန်ပင်အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်သောအင်တာနက်ဆင်ဆာပြုမှုကိုနောက်တစ်ကြိမ်ဩစတြေးလီးယားပြည်ထောင်စုရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မှီစတင်ပျိုးထောင်လုပ်ကိုင်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အခြေစိုက် နိုင်ငံတကာ အစိုးရမဟုတ်သည့် နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့မှ လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုပိုင်ခွင့်အဖြစ် အင်တာနက်၏ ရန်သူတော်များ စာရင်းအား ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
အရှင်အာနန္ဒာမထေရ် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် အရှင်အာနန္ဒာက မေးမြန်းသဖြင့် အရှင်ဘဒ္ဒဇိထေရ်ကဒဿနဂ္ဂ၊ သဝနဂ္ဂ၊ သုခဂ္ဂ၊ သညာဂ္ဂ၊ သဝနဂ္ဂတို့ကို ဟောပါသည်
အရှင်ဘဒ္ဒဇိထေရ်က မေးလျှောက်သဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က ထို အဂ္ဂ-ငါးမျိုးကို တစ်မျိုး ထူးခြားဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ဘဒ္ဒဇိသုတ်သည် အသျှင်အာနန္ဒာ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
အခါတစ်ပါး၌ အသျှင်အာနန္ဒာသည် ကောသမ္ဗီပြည် ဃောသိတာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏
ထိုအခါ အရှင်ဘဒ္ဒဇိသည် အသျှင်အာနန္ဒာထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ အသျှင်အာနန္ဒာနှင့်အတူဝမ်းမြောက်ဖွယ် အမှတ်ရဖွယ်စကားကို ပြောဆိုပြီးဆုံးစေပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေ၏၊ တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်နေသော အသျှင်ဘဒ္ဒဇိအား အသျှင်အာနန္ဒာသည် -“ငါ့သျှင်ဘဒ္ဒဇိ မြင်ခြင်းတို့တွင် အဘယ်မြင်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးနည်း
ကြားခြင်းတို့တွင် အဘယ်ကြားခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးနည်း
ချမ်းသာတို့တွင် အဘယ်ချမ်းသာသည် အမြတ်ဆုံးနည်း
သညာတို့တွင် အဘယ်သညာသည် အမြတ်ဆုံးနည်း
ဘုံဘဝတို့တွင် အဘယ်ဘုံဘဝသည် အမြတ်ဆုံးနည်း”ဟု မေးလျှောက်၏
ငါ့သျှင်အာနန္ဒာ မိမိကသာ လွှမ်းမိုးနိုင်၍ မည်သူကမျှ မိမိကို မလွှမ်းမိုးနိုင်သော စင်စစ် (အလုံးစုံကို) မြင်တတ်သော အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်သည့် ဗြဟ္မာသည် ရှိ၏၊ အကြင်သူသည် ထိုဗြဟ္မာ ကို မြင်၏၊ ဤဗြဟ္မာကို မြင်ရခြင်းသည် မြင်ခြင်းတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ငါ့သျှင်အာနန္ဒာ ချမ်းသာဖြင့် လွန်စွာစိမ့်စို, ထက်ဝန်းကျင် စိမ့်စိုကုန်သော အာဘဿရမည်သောဗြဟ္မာတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုဗြဟ္မာတို့သည် တစ်ရံတစ်ခါ “ဪချမ်းသာပေစွ ဪချမ်းသာပေစွ”ဟုဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ဥဒါန်းကျူးရင့်ကြကုန်၏၊ အကြင်သူသည် ထိုဗြဟ္မာတို့ အသံကို ကြား၏၊ ဤဗြဟ္မာတို့၏ ကျူးရင့်သံကို ကြားရခြင်းသည် ကြားခြင်းတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ငါ့သျှင်အာနန္ဒာ သုဘကိဏှမည်သော ဗြဟ္မာတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ထိုဗြဟ္မာတို့သည် ထင်ရှားရှိသောချမ်းသာကိုသာလျှင် နှစ်သက်ကုန်သည် ဖြစ်၍ ခံစားကုန်၏၊ ဤချမ်းသာကို ခံစားခြင်းသည် ချမ်းသာတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ငါ့သျှင်အာနန္ဒာ အာကိဉ္စညာယတနဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သော ဗြဟ္မာတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ဤဗြဟ္မာတို့၏ သညာသည် သညာတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ငါ့သျှင်အာနန္ဒာ နေဝသညာနာသညာယတနဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကုန်သော ဗြဟ္မာတို့သည် ရှိကုန်၏၊ ဤဗြဟ္မာတို့၏ ဘဝသည် ဘဝတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏ဟု (မိန့်ဆို၏)
အသျှင်ဘဒ္ဒဇိ၏ အဖြေစကားသည် များစွာသော လူအပေါင်း၏ အလိုနှင့် ညီညွတ်ပါ၏ဟု (ဆို၏)
အသျှင်အာနန္ဒာသည် အကြားအမြင်များ၏၊ အသျှင်အာနန္ဒာပင် ဖြေပါလော့ဟု (လျှောက်ပြန်၏)
ငါ့သျှင်ဘဒ္ဒဇိ သို့ဖြစ်လျှင် နာကြားလော့၊ ကောင်းစွာ နှလုံးသွင်းလော့၊ ဟောကြားပါအံ့ဟု (ဆို၏)
“အသျှင်အာနန္ဒာ ကောင်းပါပြီ”ဟု အသျှင်ဘဒ္ဒဇိသည် အသျှင်အာနန္ဒာအား ဝန်ခံ၏၊ အသျှင်အာနန္ဒာသည် ဤစကားကို ဟောကြားတော်မူ၏ - ငါ့သျှင် မြင်သူအား (မြင်ခြင်း၏) အခြားမဲ့၌ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်း၏၊ ဤမြင်ခြင်းသည် မြင်ခြင်းတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ကြားသူအား (ကြားခြင်း၏) အခြားမဲ့၌ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်း၏၊ ဤကြားခြင်းသည် ကြားခြင်းတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ချမ်းသာခြင်းရှိသူအား (ချမ်းသာခြင်း၏) အခြားမဲ့၌ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်း၏၊ ဤချမ်းသာခြင်းသည် ချမ်းသာတကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
သညာရှိသူအား (သညာ၏) အခြားမဲ့၌ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်း၏၊ ဤသညာသည် သညာ့တကာတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏
ဘဝရှိသူအား (ဘဝ၏) အခြားမဲ့၌ အာသဝေါတရားတို့ကုန်ခန်း၏၊ ဤဘဝသည် ဘဝတကာ တို့တွင်အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏ဟု (ဟောကြားတော်မူ၏)
ညင်းထွေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyin Htwe)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ညင်းထွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကံကြီး
သကော့ထရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thakawthta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ကော့ကဒါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကော့ကဒါကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၁၇၉၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၉၇၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ကျုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၁ ဦး၊ မ ၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် ပုတီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထွက်လာသည်
တကူခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takukhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်
ငခူအိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngakhuoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ငါးခူအိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငါးခူအိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၄ ဦး၊ မ ၄၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
တက္ကသိုလ်မြစိမ်း (၁၉၃၇-၂၀၁၀)ကို ရန်ကုန်မြို့ အငြိမ်းစားတိုင်းမင်းကြီး၊ အငြိမ်းစား ရွေးကောက်ပွဲမင်းကြီးနှင့် ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် ဦးအုန်းဖေနှင့် ဒေါ်မြခင်တို့က ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်းမှာ ဒေါ်မြင့်မြင့်သန်း ဖြစ်သည်
လပွတ္တာမြို့၌ နှစ်နှစ်နီးပါး နေထိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ဘိုကလေးမြို့၊ ကျိုက်လတ်မြို့၊ ဖျာပုံမြို့၊ ဟင်္သာတမြို့နှင့် ဝါးခယ်မမြို့တို့တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
စစ်အတွင်း၌ ဖခင်၏ ဇာတိ ဓနုဖြူမြို့တွင် နေထိုင်ပြီး စစ်အပြီးတွင် ဖခင် ပြန်လည်အမှုထမ်းသော ညောင်တုန်းမြို့၌ နေထိုင်ကာ ၎င်းမြို့ အ.ထ.ကတွင် ပညာစတင်သင်ယူသည်
ပထမတန်းမှ သတ္တမတန်းအထိ ပုသိမ်မြို့တွင် နေထိုင်သည်
သတ္တမတန်းကို အ.ထ.က (၁) မုံ ရွာ၌ ပညာဆက်လက်သင်ယူသည်
ထို့နောက် လွိုင်လင် အထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာဆက်လက် သင်ကြားသည်
ဖခင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ စံပြအမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်း၌ ပညာဆက်လက်သင်ကြားပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းအောင်မြင်သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ပြီး ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်
တက္ကသိုလ်မြစိမ်းသည် ငယ်စဉ်မှစ၍ ကျောင်းမဂ္ဂဇင်းများတွင် စာများရေးသားခဲ့ပြီး ယုဝတီဂျာနယ်နှင့် တိုင်းရင်းမေဂျာနယ်တို့၌ ၁၉၅၅ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ ဝတ္ထုတိုများ ရေးသားခဲ့သည်
ယုဝတီကလောင်ရှင်နှင့် တိုင်းရင်းမေကလောင်ရှင်ဘွဲ့တို့ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုခြင်းခံရသည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၁) ၌ ပါဝင်သော မိုးရွာသောညများ ဝတ္ထုတိုကြောင့် စာရေးဆရာ ထင်လင်းမှ တစ်ဆင့် ဆရာဇော်ဂျီက ခေါ်ယူပြီး ဝတ္ထုနှင့်ဆိုင်သော စာပေရေးရာများကို တစ်နှစ်နီးပါး သင်ကြားပေးသည်
တက္ကသိုလ်မြစိမ်းသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် တရားရေးဌာန ရွေးကောက်ပွဲကော်မရှင်၌ အထက်တန်းစာရေးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝိဇ္ဇာတန်းကို တက်နေစဉ် ကျောင်းပိတ်သဖြင့် အမှတ် (၁) စက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်း (နတ်မောက်လမ်း)၌ လက်ထောက်နည်းပြဆရာမအဖြစ်ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန် ဦးသန်းထွတ် (စာရေးဆရာတိုက်စိုး)နှင့် တရားရုံး၌ လက်မှတ်ရေးထိုး၍ လက်ထပ်သည်
ထိုနှစ်မှာပင် မိုးရွာသောညများနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသား စာပေဆု ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ် ပထမဆု ရရှိသည်
ထိုဝတ္ထုများသည် လက်ရေးစာမူဖြင့် တင်သွင်းယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ပါဝင်သောဝတ္ထုတို ၁၂ ပုဒ်အနက် ကိုးပုဒ်မှာ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆၅ ခုနှစ်အတွင်း ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုတိုများဖြစ်သည်
ဆိုက်ကားသမား၊ အလုပ်သမားခေါင်း၊ မုန့်သည်၊ ပြည့်တန်ဆာတို့အကြောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အရင်းရှင်အိမ်ထောင်ရေးစနစ်အကြောင်းများကို လည်းကောင်း၊ အမြင်ဆန်း၊ အတွေးဆန်းများဖြင့် သရုပ်ဖော်ထားသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၁ ခုနှစ်အထိ ယခင် ပြည်ထဲရေးနှင့် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ သတင်းနှင့်စာပေစိစစ်ထောက်လှမ်းရေးနှင့် သုတေသနဌာနစိတ်၌ စာပေစိစစ်ရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် စာပေရေးသားပြုစုခြင်းအလုပ်ကို ပိုမိုလုပ်ဆောင်နိုင်ရန် အတွက် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်အတွက် နောက်တိုး လုံးချင်းဝတ္ထုဖြင့် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ဆုရရှိသည်
တက္ကသိုလ်မြစိမ်းသည် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၄ ရက် အသက် (၇၃)နှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
မိုးရွာသောညများနှင့် အခြားဝတ္ထုတိုများ (၁၉၆၅)၊ချစ်အကြောင်း (၁၉၇၀)၊နေသာသောနေ့နှင့်အခြားဝတ္ထုတိုများ (၁၉၇၁)၊ချစ်သူနှင့်ဝေးရာသို့ ပြေးပါရစေ (၁၉၇၂)၊မောင်ယုံကြည်အောင်ပြောစမ်းပါခင်ရယ် (၁၉၇၃)၊မိုးနှင့်မြေကြီး (၁၉၇၃)၊အပြောကြယ်တဲ့မယား (၁၉၇၃)၊မနိုးချင်သော လွမ်းအိပ်မက် (၁၉၇၄)၊ကျီးဖြူကျီးမည်းတစ်ကောင်တည်း (၁၉၇၄)၊စုံကန္တာမြိုင်ကြီးဘယ်ထီးမှမပါ (၁၉၇၅)၊တိုင်းမင်းကြီးသမီး (၁၉၇၅)၊အမီတော့ဖြင့် မလိုက်နိုင်ဘူးကွယ် (၁၉၇၆)၊ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ကတော် (၁၉၇၇)၊နောက်တိုး (၁၉၇၈)၊မချစ်ကယ်ပါပြီလား ရွှေအားတော်ငယ် (၁၉၇၉)၊မငယ်ရယ်မင်းဘယ်မှာလဲကွယ် (၁၉၈၁)၊ချစ်မ (၁၉၈၁)၊အမုန်းဝတ္ထု (၁၉၈၂)၊အင်္ဂလိပ်ကဗျာစပ်သူနှင့် ဆရာမဝတ္ထုတိုများ (၂၀၀၂)၊မြူနှင်းဝေမှိုင်းနှင့် မဂ္ဂဇင်းဝတ္ထုရှည်များ (၂၀၀၄) စာအုပ်တို့ ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ရှေ့သို့ဂျာနယ်၌ အမည်ရင်း မြင့်မြင့်သန်းဖြင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည့်အပြင် မြင့်ကြည်အေးအမည်ဖြင့်လည်း ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့သည်
အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ထုံးကြီး (အ.ထ.က - ထုံးကြီး) သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ထုံးကြီးရွာရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
များသောအားဖြင့် ထုံးကြီးရွာရှိ ကျောင်းသားများ ပညာသင်ကြားကြသည်
ထို့ပြင် အနီးအနားရွာများဖြစ်ကြသည့် ဘုရားငုတ္တိုရွာ၊ ကော့ချဲရွာ၊ ဇီးဖြူကုန်းရွာ တို့မှ ကျောင်းသားအများစုသည်လည်း အလယ်တန်းနှင့် အထက်တန်းပညာများကို လာရောက်သင်ကြားကြသည်
အင်းတကော်-ကဝ ကားလမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ထုံးကြီးရွာ၏ မြောက်ဘက်စွန်းပိုင်းတွင် တည်ဆောက်ထားသည်
ကျောင်း၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဌာန်မှာ U ပုံစံတည်ဆောက်ထားသည်
ဌေးအောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htayaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဌေးအောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဌေးအောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၈၆ ဦး၊ မ ၂၄၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနသိဒ္ဓိနက္ခတ် မှာ အင်ကြင်းသီးသဏ္ဌာန် လေးလုံးရှိသည်
တနည်း ရွှေထီးအရှည်နှင့် တူ၏
ထိုနက္ခတ်ကို ဝသုနတ်မင်း အစိုးရကြောင်းဆိုသည်
ဤနက္ခတ်သည် မြင်းတာရာနှင့် ယှဉ်၍ သွား၏
တကူဆိပ်ရွာ၊ သုံးဆယ်
ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်မှာ ဇမ်ဘီယာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အာဖရိကတောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ များမှာ မြောက်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မာလဝီနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ၊ ဘော့ဆွာနာနိုင်ငံ၊ နမီးဘီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အင်ဂိုလာနိုင်ငံ တို့ဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ လူဆာကာမြို့ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက် အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
လူဦးရေအများစုမှာ တောင်ဘက်တွင် မြို့တော် လူကာဆာ အနီးနှင့် အနောက်မြောက်ဘက် ကော့ပါးဘဲ့ အနီးတွင် စုဝေးနိုင်ထိုင်ကြသည်
တခဆွတ်ခိဘူတာ (高槻駅 တခဆွတ်ခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ တခဆွတ်ခိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဓနိဆိပ်ရွာ၊ ဓနိဆိပ်
ဝက်လက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlet)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဝက်လက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၆ ဦး၊ မ ၅၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
ညာသေလော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarthaylaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဒေါမွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးဘိုတင်အစုရွာ၊ ြွကမန်း
ဆင်ကလေး (တော်ပရိုက်)ရွာ၊ အိုးဘို
မကျီးကိုးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikoepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ မူးမန္တလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆရာတော်လောင်းလျာသည် ပဲခူးတိုင်း(အနောက်ပိုင်း) ပြည်ခရိုင် သဲကုန်းမြို့နယ် ကွေ့တတ်အုပ်စု အင်တိုင်းရွာ ခမည်းတော် ဦးအောင်ဆေး၊ မယ်တော် ဒေါ်ရွှေမှုံတို့မှ ၁၂၈၁ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၀ ရက် (ကြာသပတေးနေ့)တွင် ဖွားမြင်တော်မူသော သားရတနာ တစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဆရာတော် လောင်းလျာသည် ၁၂၉၆ ခုနှစ် တပို့တွဲလတွင် ကွေ့တက်ကျောင်း ဆရာတော် ဦးကေသရကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ခမည်းတော်၊ မယ်တော်တို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ် တပေါင်းလပြည့်နေ၌ ခမည်းတော်၊ မယ်တော်တို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ကွေ့တက်ကျောင်းဆရာတော် ဦးကေသရကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ယင်းကျောင်းခဏ္ဍသိမ်၌ မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိတော်မူခဲ့သည်
ဆရာတော်လျောင်းလျာသည် ပဲခူးတိုင်း(အနောက်ပိုင်း) သဲကုန်းမြို့ ထန်ရင်းကျောင်းဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဝိသုဒ္ဓ၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ပညာ၊ ပြည်မြို့ ဇောတိကာရုံပါဠိတက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ တေဇနိယတို့ထံ ပိဋကတ်ကျမ်းစာများကို သင်ယူ ဆည်းပူးတော်မူခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် သဲကုန်းမြို့နယ်အတွင်း၌ ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးကျောင်းများ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှု သင်တန်းများ ပို့ချသင်ကြားနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း၊ အဘိဓမ္မာစာမေးပွဲများ ဖြေဆိုနိုင်အောင် ကျောင်းသားကျောင်းသူ တစ်ရာကျော်တို့အား ၂၁ နှစ်တိုင်တိုင် သင်ကြား ပို့ချပေးခဲ့ခြင်း၊ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်တွင် ပထမအကြိမ်၌ မြို့နယ်သံဃာနာယကအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်၊ ဒုတိယအကြိမ်၊ တတိယအကြိမ်၊ စတုတ္ထအကြိမ်တို့၌ မြို့နယ်သံဃာနာယကအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ စ၍ နိုင်ငံတော် ဩဝါဒစရိယအဖြစ်လည်းကောင်း သာသနာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို အားပေးဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်
ဤသို့လျှင် သာသနာတော်အကျိုး သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူပြီး လဇ္ဇီပေသလ သိက္ခာကာမ ပရိယတ္တိဝိသာရဒ စသော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူ၍ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရက ၁၃၆၆ ခု၊ ခရစ်နှစ်၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဓဇ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းပူဇော်ခဲ့သည်
ဆရာတော်ကြီးသည် သာသနာအကျိုး သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူရင်း သက်တော် (၉၂) နှစ်၊ သိက္ခာတော် (၇၂) ဝါအရ၊ ၁၃၇၂ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ၂၂-၁၁-၂၀၁၀ (တနင်္လာနေ့) နံနက် ၅ နာရီ၊ မိနစ် ၃၀ အချိန်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူကြောင်းကို မြန်မာနိုင်ငံ သာသနာရေးဦးစီးဌာနမှ ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့လေသည်
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ငပြင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငပြင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၉ ဦး၊ မ ၁၁၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကျိုးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyoekone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ နီတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
နတ်ကြီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ မြာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၁၁ ဦး၊ မ ၂၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဘူဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dabudam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ နောင်မွန်းမြို့နယ်၊ ဒဘူဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဘူဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁ ဦး၊ မ ၅၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတည်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်သော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinthaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဟင်သော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သောဇုန် (Goldilocks Zone) ဆိုသည်မှာ နက္ခတ္တဗေဒတွင် နေနှင့်မနီးလွန်း နေနှင့်မဝေးလွန်းသော ဂြိုဟ်များတည်ရှိရာအရပ်ကို ဆိုလိုသည်
နေနှင့် အရမ်းနီးကပ်လွန်းပါက အပူချိန်များလွန်းသောကြောင့်သက်ရှိများ မတည်ရှိနိုင်သကဲ့သို့ (ဥပမာ မာကျူရီဂြိုဟ်သည် နေနှင့် နီးကပ်လွန်းသောကြောင့် ဂြိုဟ်မျက်နှာပြင် အပူချိန်မှာ အင်မတန် ပူပြင်းလှသည်
နေနှင့် အရမ်းဝေးကွာနေပါက အေးလွန်းသောကြောင့် ရေသည် အရည်အဖြစ်သို့ မတည်ရှိနိုင်ပေ
(ဥပမာ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၊ ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်တို့သည် ရေခဲဂြိုဟ်များ ဖြစ်ကြသည်
သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ရန် ဂြိုဟ်တစ်ခုသည် နေနှင့် မပူလွန်း မအေးလွန်းသောဇုန်အတွင်း တည်ရှိရသည်
ထိုနေရာတွင် ရေသည် အရည် (liquid) အဖြစ် တည်ရှိရမည်
ပူလွန်းပါက ရေသည် အငွေ့အဖြစ်သာ တည်ရှိနိုင်ပြီး အေးလွန်းပါကလည်း ရေခဲအဖြစ်သာ တည်ရှိသည်
ရေသည် liquid အဖြစ်တည်ရှိရန် ဂြိုဟ်တစ်ခု၏ ဒြပ်ဆွဲအား၊ သိပ်သည်းဆတို့သည်လည်း အရေးပါသည်
ထို့ပြင် သင့်တင့်မျှတသော လေထုဖိအားလည်း တည်ရှိရမည်ဖြစ်သည်
မိမိတို့ နေစကြဝဠာတွင် Goldilocks zone အတွင်း တည်ရှိသောဂြိုဟ်များမှာ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်၊ ကမ္ဘာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
သို့ရာတွင် ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် ဖန်လုံအိမ်အာနိသင် (Greenhouse effect) များလွန်းသောကြောင့် မျက်နှာပြင်အပူချိန်သည် အင်မတန် ပူပြင်းသွားကာ သင့်တော်မျှတသောဂြိုဟ် (habitable planet) မဖြစ်ခဲ့ချေ
အချို့လူများ ယုံကြည်သည်မှာ ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်သည် တချိန်က သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်သောဂြိုဟ်တစ်စင်း ဖြစ်တန်ခဲ့လိမ့်မည်ဟု ဆိုကြသည်
အင်္ဂါဂြိုဟ်သည်လည်း နေအဖွဲ့အစည်း စတင်ဖွဲ့တည်စဉ်က habitable planet ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
သို့ရာတွင် အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် နေမှ ၂ AU အကွာတွင် တည်ရှိသောကြောင့် (ကမ္ဘာမှ နေသို့ ၁ AU ဝေးကွာသည်
အင်္ဂါဂြိုဟ်တွင် နေရောင်ခြည်ရောက်ရှိမှုသည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်၏ထက်ဝက်သာ လက်ခံရရှိသည်
ထို့ကြောင့် ယင်းဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာဂြိုဟ်ထက် အေးစက်သည်
လုံလောက်သော အပူချိန်ပေးပါက အင်္ဂါဂြိုဟ်သည် ကမ္ဘာကဲ့သို့ သက်ရှိများနေထိုင်နိုင်သောဂြိုဟ်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိသည်
ယခုအခါ သိပ္ပံပညာရှင်တို့သည် နေစကြဝဠာအပြင်ဘက်ရှိ Goldilocks zone အတွင်း ကမ္ဘာနှင့်တူသော နေစကြဝဠာပြင်ပဂြိုဟ်များကို ရှာဖွေလျက်ရှိရာပြင်ပြဂြိုဟ်အစင်းပေါင်း ထောင်ချီခန့် အတည်ပြုနိုင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်
ထင်ရှားသော ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုမှာ ကက်ပလာမက်ရှင်မှ အတည်ပြုထားသော ကမ္ဘာမှ အလင်းနှစ် ၁၁၂ဝ အကွာမှ Kepler-442b ဆိုသောဂြိုဟ်သည် ကြယ်ပုနီအနား လှည့်ပတ်လျက်ရှိသော ကမ္ဘာထက် ၁.၂ ဆကြီးမားသည့် ဂြိုဟ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
ယင်းဂြိုဟ်သည် Goldilocks zone အတွင်းတည်ရှိသောကြောင့် သက်ရှိများ ရှင်သန်နိုင်ဖွယ်ရှိသည်
Kepler အချက်အလက်အရ နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီမှာတင် နေနှင့်တူသောကြယ်နှင့် ကြယ်ပုနီများအားလှည့်ပတ်နေကြသည့်  ကမ္ဘာဂြိုဟ်အရွယ်အစားရှိ ဂြိုဟ်အစင်းပေါင်း ၄၀ ဘီလီယံခန့် ရှိသည်ဟုဆိုသည်
ရက်ထည်လုပ်ခြင်း အတတ်သည် ရှေးအကျဆုံး အတတ် တစ်ခု ဖြစ်၏
ဘီစီ ၂၅ဝဝ လောက်ကတည်းက အီဂျစ်လူမျိုး တို့သည် ဝါခြည်နှင့်ပိုက်ဆံခြည်တို့မှ အထည်များအဖြစ် ရက် လုပ်ခဲ့ကြ၏
အကွက်များ ပန်းများပါသော ပိုက်ဆံခြည်ထည် တို့ကိုမူ ဘီစီ ၁၅ဝဝ လောက်တွင်မှ အီဂျစ်နိုင်ငံ၌ ရက်လုပ်ခဲ့ကြလေသည်
ဘီစီ ၄ဝဝ၊ ၅ဝဝ လောက်တွင် ပိုက်ဆံခြည်၊ ဝါခြည်၊ သို့မဟုတ် သိုးမွှေးနှင့် ရက်လုပ်သည့် အထည်များ တွင် လှိုင်းပုံအတွန့်များ ပါရှိသည်
ထိုအထည်တို့၏ အကွက် အဆင်များကို အချို့တွင် ရက်ကတည်းက အကွက်ဖော်ရက်၍ အချို့တွင် နောက်မှ ပန်းထိုးအကွက်ဖော်ပေးကြလေသည်
ဘီစီ ၂၇ဝဝ လောက်တကည်းက တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ပိုးခြည်ကို တွေ့ရှိခဲ့၍ ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်နိုင်ခဲ့ကြလေ သည်
သို့ရာတွင် သူတို့၏တစ်ဦးတည်းပိုင်အဖြစ် လျှို့ဝှက် ထားမှုကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြာသည့်တိုင်အောင်ပင် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ပိုးထည်များကို လူအများ အသုံးမပြုနိုင် ဘဲ ရှိခဲ့လေသည်
ရောမ အင်ပိုင်ယာဧကရာဇ်မင်း အချို့တို့ သာလျှင် တရုတ်နိုင်ငံမှ တင်ဆောင်လာသည့် ပိုးထည်တို့ကို တော်သုံးအဖြစ် အသားပေးကား ဝတ်ဆင်နိုင်ကြသည်ဟု အမှတ်အသားများရှိလေသည်
အေဒီ ငါးရာစုနှစ်တွင် အီဂျစ်လူမျိုးခရစ်ယန်အယူဝါဒတို့ သည် ပိုက်ဆံခြည်ကြမ်းဖြင့် ရက်ထားသော ပြောင်ချောထည် များ၊ ကျောက်မျက်ရတနာတို့ဖြင့် မွမ်းမံခြယ်လှည်ထားသော အထည်များကို ဝတ်ရုံအဖြစ် ဝတ်ဆင်ကြလေသည်
ထိုအချိန် လောက်တွင် တောင်အမေရိကတိုက် ပီရူးနိုင်ငံ တိုင်းရင်းသား တို့ ရက်လုပ်သည့်အထည်များသည် ထိုအထည်တို့နှင့် အကွက် အဆင်သာမက အသွေးအရောင်ပါ တူညီကြသည်ဟု ဆိုလေ သည်
ဤသို့ တူညီခြင်းကြောင့် ဤအရပ်မှ ထိုအရပ်သို့ လူများ ရွှေ့ပြောင်းသွားလာခဲ့ကြသည်ဟု မဆိုနိုင်ချေ
မည်မျှ ဝေးကွာသည့်အရပ်၌ နေကြသည်ဖြစ်စေ တစ်ချိန်တည်းလောက် တွင် တစ်မျိုးတစ်စားတည်းသော ပတ်ဝန်းကျင်ထဲမှ ထွက်ပေါ် လာသည့် ပစ္စည်းချင်းသည် ဆင်ဆင်တူကြမည်မှာ ဓမ္မတာပင် ဖြစ်လေသည်
ပါးရှားနိုင်ငံ၌ ဆတ်ဆန်းနစ်ဘုရင်များ အုပ်စိုးစဉ်အခါက ရက်ထည်လုပ်ငန်းသည် အကြီးအကျယ် တိုးတက်ခဲ့လေသည်
ခုနစ်ရာစုနှစ်အထိ ပါးရှင်းတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ ပိုးခြည်ရိုင်း များကို တစ်ဦးတည်းပိုင်အဖြစ် တင်ဆောင်ယူကြလေသည်
သူတို့သည် ပိုးခြည်အခံတွင် ဖဲဖြင့် အကွက်ဖော်ရက်ထားသော ဖဲပွင့်ထိုး အထည်များကို ရက်လုပ်ကြသည်
ထို့ပြင် ပိုးခြည် အခံတွင် ခြည်များများ ပိုး၍ ရက်ထားသော ဗရိုကိတ်ခေါ် ပန်းကွက်ဖော် အထည်များကိုလည်း ရက်လုပ်ကြလေသည်
ပန်းကွက်များ ဖော်ထားသော ပိုးထည်များသည် အလွန် လှပ၍ အဖိုးအလွန် ထိုက်တန်ခဲ့ကြပေသည်
ထိုပိုးထည်တို့ကို အဖိုးအလွန် ထိုက်တန်ခဲ့ကြလေပသည်
ထိုပိုးထည်တို့ကို လူ အများအပြား ဝယ်ယူသုံးစွဲခဲ့ကြရာ ရက်ကန်းသည်တို့သည် အဆင်အကွက်အမျိုးမျိုးထွင်၍ အထည်များကို လှပသည်ထက် လှပဆန်းကြယ်အောင် စီမံ ရက်လုပ်ခဲ့ကြလေသည်
ထိုအချိန်က အဝိုင်းသဏ္ဌာန်အဆင်များ အလွန်ခေတ်စားခဲ့ ၍ အဝိုင်းသဏ္ဌာန်ထဲတွင် လူရုပ်တိရစ္ဆာန်ရုပ် စသည့်ပုံများကို ဖော်၍ ရက်လုပ်ကြလေသည်
ထိုပါးရှင်းပိုးများကို အရှေ့တိုင်း ဧကရာဇ်မင်းများစိုးစံရာ ကွန်စတန်တီနိုပယ်(ရှေးအခေါ် ဗိုင်း ဇင်းရှမ်)သို့ အများဆုံး တင်ပို့ကြသည်
ဗိုင်ဇင်းရှမ်မှ ဧကရာဇ် မင်းတို့သည် ပိုးထည်ကို အလွန်နှစ်သက်ကြ၍ သူတို့၏ နေ ပြည်တော်တွင် ရက်ကန်းကျောင်းများကိုပင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြလေ သည်
ဗိုင်းဇင်းရှမ်ပိုးသည် အတော်ပင် ကျော်စောခဲ့ပေသည်
ခုနစ်ရာစုနှစ်အတွင်း မွတ်စလင်တို့၏ နယ်ချဲ့အောင်မြင်မှု သည် အထည်အလိပ်တို့၏ ပန်းကွက်ဖော်ပုံစံ တို့ကို အကြီး အကျယ် ပြောင်းလဲစေခဲ့၏
မွတ်စလင်အယူအရ အဝတ် အထည်တို့၌ သတ္တဝါရုပ်ပုံများ မပါရသဖြင့် အထည်များပေါ် တွင် သတ္တဝါရုပ်ပုံများ ဖော်ခြင်းကို တားမြစ်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ပုံ များအစား ကိုရမ်ကျမ်းစာပါ အာရပ်စကားလုံးများကိုသာ လှပ စွာ ဖော်၍ ရက်ကြသည်
၇၁၁ ခုနှစ်လောက်တွင် မွတ်စလင် တို့၏ အနုပညာနှင့်စပိန်တို့၏ အနုပညာများသည် ရောနှော ကာ အစင်းအကွက်များ၊ အာရပ်စကားလုံးယောင်ယောင်များ၊ အရုပ်များ ပါဝင်သည့် အဆင်များ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
မွတ်စလင်တို့သည် စစ္စလီကျွန်းကိုလည်း အောင်မြင်ခဲ့ကြ၍ စစ္စလီကျွန်း၌လည်း သူတို့၏ အနုပညာများ လွှမ်းမိုးလာကြ ပြန်သည်
မွတ်စလင်တို့အား နော်မန်တို့က ၁ဝ၆ဝ ပြည့်နှစ် တွင် အောင်မြင်ခဲ့ပြီးသည့်နောက်မှ ရက်လုပ်သော ပိုးထည်တို့ မှာပင် မွတ်စလင်တို့၏ အနုပညာ အငွေ့အသက် မကင်းသေး သည်ကို တွေ့ရလေသည်
တစ်ဆဲ့သုံးရာစုနှစ်တွင် စစ္စလီကျွန်းမှ ရက်ကန်းသည်တို့ အား အသစ်တက်လာသော အစိုးရက နှင်ထုတ်ပစ်လိုက်သဖြင့် ထိုရက်ကန်းသည်တို့သည် အီတလီနိုင်ငံဖက်သို့ အနှံ့အပြား ထွက်ပြေး တိမ်းရှောင်ခဲ့ကြရလေသည်
ဤအချိန်မှာ အီတလီ နိုင်ငံတွင် ပိုးထည်များ ပြန်လည်ဆန်းသစ်လာသော ခေတ်ဦး အချိန် ဖြစ်ပေသည်
အီတလီနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ ပိုးမွေးရန် အလွန်သင့်လျော်သည့် အလျောက် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အီတလီ နိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်အတွက် ပိုးထည်လုပ်ငန်း၏ဗဟိုဌာန ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
၁၂၊ ၁၃၊ ရာစုနှစ် များအတွင်းကပင် မြောက်ပိုင်းရှိ ဖလော်ရင့်၊ ဗင်းနစ်၊ ဂျင်နိုအားမြို့များ၌ ရက် ကန်းရုံများ ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်းရှိ လပ်ကာ မြို့တွင် စစ္စလီကျွန်းမှ ပြေးလာသော ရက်ကန်းသည်တို့ စုဝေး လာခြင်းဖြင့် ပိုးထည်လုပ်ငန်းသည် တိုးတက်သည်ထက် တိုး တက်လာလေသည်
ထိုမြို့မှ ထွက်သည့် ပိုးထည်တို့သည် ဥရောပတိုက် တစ်ဝန်းလုံးတွင် အထူးကျော်ကြားခဲ့လေသည်
ဖလော်ရင့်မြို့ထက် ဖဲပွင့်ထိုးပိတ်များ၊ ပန်းကွက်ဖော် အထည်များ၊ ရွှေခြည်ထိုး အထည်များ၊ ဖဲပြားထည်များသည် အမြင်ဆန်း၍ အလွန်ကျက်သရေ ရှိကြပေသည်
ဗင်းနစ်မြို့ ထွက် အထည်တို့မှာ အရှေ့တိုင်းနှင့် အနောက်တိုင်းတို့၏ အနုပညာများကို ရောယှက်ကာ ပန်းကွက်များကိ ရွှေခြည်ဖြင့် ထိုး၍ ဖော်ထားသော အထည်များ ဖြစ်ကြသည်
ရှေးအကျဆုံး အမြိတ်ပန်းများသည် ဘီစီ ၁၄ဝဝ လောက်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
အေဒီ ၁၃၊ ၁၄၊ ၁၅ ရာစုနှစ်တို့တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဖလန်းဒါးနိုင်ငံထွက် ဂေါလလူမျိုးတို့၏ အမြိတ် ပန်းများသည် အယူဝါဒရေးနှင့် စပ်ဆိုင်သော ရုပ်ပုံများကို ထိုး ထားသဖြင့် ဘုရားဝတ်ကျောင်းများ၌ အထူးတလည် အသုံးပြုကြလေသည်
အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့သည်တို့မှ ပိုးထည်များအကြောင်းနှင့် အမြိတ်ပန်း ရက်လုပ်သည့် သိုးမွေးအကြောင်းတို့သာ ပါဝင်နေ သဖြင့် ခြည်ထည်များ အကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြရန် လိုပေ သေးသည်
ခြည်ထည်များကို ရှေးက အီဂျစ်၊ ဂရိနှင့် ရောမ နိုင်ငံတို့တွင် သုံးစွဲခဲ့ကြ၏
နောင်အခါတွင် ခြည်ထည်များကို ခေတ်မမီဟု ယူဆကြပြီးလျှင် ပိုးထည်၊ သိုးမွေးထည်များကိုသာ အမြတ်တနိုး ဝတ်ဆင်အသုံးပြုလာခဲ့ကြသည်
သို့သော် အိန္ဒိယ နိုင်ငံတွင်မူ ခြည်ထည်ကိုသာ စွဲမြဲစွာ ယနေ့ထက်တိုင် သုံးစွဲ လျက် ရှိပေသည်
ခြည်ထည်တို့မှာ များသောအားဖြင့် ပွင့်ရိုက် ထည်များ ဖြစ်၏
အဖြူခံတွင် ပန်းပွင့်၊ ပန်းရွက် စသည် တို့၏ ပုံစံများကို ရိုက်နှိပ်ထားသော အထည်တို့ကို သရက် ထည်ဟု ခေါ်သည်
ပွင့်ရိုက်ခြည်ထည်မှာ မြန်မာမိန်းမများ ဝတ်ဆင်ကြသည့် လုံချည်များပင်ဖြစ်သည်
အရှေ့တိုင်းအရပ်၌ ဂါဝန်ဝတ် အမျိုးသမီးတို့သည်လည်း ပွင့်ရိုက်ခြည်ထည်များကို ဂါဝန်ချုပ်လုပ် ဝတ်ဆင့်လေ့ ရှိကြလေသည်
တစ်ဆဲ့ခြောက်နှင့် တစ်ဆဲ့ခုနစ်ရာစုနှစ်တို့တွင် ပြင်သစ် နိုင်ငံ၌ အထည်စက်ရုံများ တည်ဆောက်လာသောအခါ အီတလီ ရက်ထည်များ၏နာမည်သည် မှေးမိန်သွားလေသည်
၁၇ ရာစု နှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ နန့်ပြန်တမ်းကို ရုပ်သိမ်းလိုက်ခြင်းကြောင့် ပြင်သစ်(ဟျူးဂျနိုး) ရက်ကန်းသည်တို့သည် အင်္ဂလန် ပြည်ဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားကြလေသည်
ထိုအခါ အင်္ဂလန် ပြည်၏ အထည်ရက်လုပ်ငန်းသည် အင်အားတောင့်တင်းသည် ထက် တောင့်တင်းလာလေသည်
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ရာသီဥတု ကြောင့် ပိုးများကို မမွေးမြူနိုင်သော်လည်း ရက်ကန်းလုပ်ငန်း ကိုမူ စွဲမြဲစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်
တစ်ဆဲ့ရှစ်ရာစုနှစ်တွင် သိုးမွေး၊ ပိုး၊ ခြည်တို့ကို ရော၍ ရက်လုပ်ထားသည် တာဖက်တာမှာ အလွန် ခေတ်စားခဲ့၏
ထိုအချိန်မှာ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီသည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ အိန္ဒိယ ပြည်မှ လှပကောင်းမွန်သည့် ခြည်ထည်တို့ကို တင်သွင်းချိန် ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် အမှန်အားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ အထည်အမျိုးမျိုး၏ ရက်လုပ်ပုံ အခြေခံကို ရရှိခဲ့လေသည်
သရက်ထည်၊ ဖဲသရက်ထည်၊ ပဒုမ္မာစသည့် အမျိုးကောင်း ခြည်ထည်တို့မှာ အိန္ဒိယမှ စတင်ရက်လုပ်သည့် အထည်များ ဖြစ်ပေသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ကုန်ဆုံးချိန် နီးလောက်တွင် အပွင့် များ၊ အရုပ်များအစားအစင်းများကို ရက်လုပ်ထားသော အထည် များ ပေါ်ပေါက် နေလေပြီ
ယခုအခါတွင် ခြည်ထည်စက်တို့ သည် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ အလွန်တိုးတက်လျက် ရှိကြပေသည်
တိုးတက်နေသည့် သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် ရက်ထည်အတုများ ကို ပြုလုပ်၍ ဖြစ်မြောက်ပေပြီ
ရက်ထည်အတု ဆိုသော်လည်း အချို့လူများက အစစ်ထက်ပင် နှစ်သက်ကြသည်
နိုင်လွန်၊ ရေယွန်၊ လန်နီတယ်တို့မှာ ပိုးတု၊ သိုးမွေးတုများ ဖြစ်ကြလေ သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း လက်ရက်ကန်း စက်ရက်ယန်းများဖြင့် ခြည်ထည်နှင့်ပိုးထည်များကို ရက်လုပ်လျက် ရှိကြလေသည်
သို့သော် ပိုးခင်နှင့်ခြည်ခင်များကို ပြည်တွင်းထွက်နှင့် မလုံ လောက်၍ နိုင်ငံခြားမှ မှာယူတင်သွင်း ရက်လုပ်ရပေသည်
၁၄၂၂ (၁) ရက်
နျူကလီးယားလက်နက်သည် နျူကလီးယား ကွဲထွက်မှုနှင့် နျူကလီးယား ပေါင်းစည်းမှု အပါအဝင် ဓာတ်ပြုမှု တသီတတန်းကြီးကို အကြောင်းပြု၍ ပေါက်ကွဲစေသည့် လက်နက်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သည်
ဓာတ်ပြုမှု နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အလွန်အမင်း သေးငယ်သည့် ဒြပ်ထုမှ ပမာဏများမြောင်လှသည့် စွမ်းအင်များကို ထုတ်လွှတ်နိုင်သည်
နျူကလီးယားလက်နက်သည် ဖောက်ခွဲရေးကိရိယာ တစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ၎င်း၏ စွမ်းအင်ကို ပေါင်းစည်းမှု သို့မဟုတ် ဖြူးရှင်း နှင့် ကွဲထွက်မှု ၂မျိုးလုံးမှ ဖြစ်ပေါ်သော နျူကလီးယား ဓာတ်ပြုခြင်းမှ ရရှိသည်
၎င်းနှစ်ခုစလုံးသော ဓာတ်ပြုခြင်းများသည် အဆမတန် ရှိသော် စွမ်းအင်များကို အလွန်သေးငယ်သော အရာဝတ္ထုမှ ထွက်ပေါ်လာပြီး ကီလိုဂရမ် တစ်ထောင်မျှသာရှိသော ခေတ်ပေါ် နျူကလီးယာ လက်နက်သည် သာမန် အလွန်ပြင်းထန်သော ဖောက်ခွဲရေး ပစ္စည်း တစ်ဗီလီရမ် ကီလိုဂရမ် နှင့်ညီမျှသည်
သေးငယ်သော နျူကလီးယာ လက်နက် ကရိယာပင်ဖြစ်ပါစေ၊ သာမန် ဗုံးထက် အဆပေါင်းများစွာ ပြင်းထန်ပြီး မြို့တစ်မြို့ကို ကောင်းစွာ ဖျက်ဆီးနိုင်သည်
ထိုကြောင့် နျူကလီးယာ လက်နက် ကို အလုံးစုံ ပျက်သုဉ်းရေး လက်နက် (weapons of mass destruction) ဟုခေါ်ပြီး ၎င်း၏ အသုံးပြုမှုကို ထိန်းချူပ်ထားကာ နိုင်ငံတကာ မူဝါဒများတွင် အဓိက အငြင်းပွားရာဖြစ်သည်
သမားရိုးကျဗုံးများထက် အရွယ်အစား၊ အလေးချိန်အားဖြင့် သေးငယ်ပေါ့ပါးသည့် နျူကလီးယားဗုံးများသည်ပင် မြို့ကြီးတမြို့လုံးကို ဖျက်ဆီးနိုင်စွမ်းသည်
ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံသီးသီးက နျူကလီးယားလက်နက်ကို ဖျက်အားပြင်းလက်နက် (Weapons of Mass Destruction, WMD) ဟု သတ်မှတ်ကာ နျူကလီးယားလက်နက် မပြန့်ပွားရေးသည်လည်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဆက်ဆံရေးတွင် အာရုံစူးစိုက်ဖွယ် အကြောင်းအခြင်းတရပ် ဖြစ်သည်
အက်တမ်၏ ဗဟိုဆံ နျူကလီးယပ်စ်တို့ ခွဲထွက်ခြင်း၊ ပေါင်းစည်းခြင်း စသည့် စွမ်းအင်ပြင်းဖြစ်ရပ်တို့မှ ဖြာထွက်သော စွမ်းအင်ကို လက်နက်အဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်၍ နျူကလီးယားလက်နက် ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
ယခင်ခေတ်မြန်မာများကြားတွင် အက်တမ်၏ ဗဟိုဆံကို "အဏုမြူ"ဟူသည့် ပါဠိစာလုံးနှင့် သဘောချင်း တူသည်ဟု မှားယွင်းပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်
ပါဠိကျမ်းဂန်များမှ လာသော အဏုမြူ၏ အလျားအတိုင်းအတာသည် သန်းတစ်ကောင် အရွယ် (1mm  10-3m)၏ ၃၂၆,၅၉၂ပုံ ၁ပုံ  (အပုံ သုံးသိန်းကျော်ခန့် ပုံလျှင် တစ်ပုံ)ဖြစ်သဖြင့် 3.06×10-9 m ခန့်ဟု အဓိပ္ပါယ် ရောက်သည်
နျူကလီးယပ်စ် (အက်တမ်ဗဟိုဆံ)မှာမူ အရွယ်အစား အဖုံဖုံရှိပြီး ယူရေနီယမ် နျူကလီးယပ်စ်သည်ပင် 1.17×10-14 m ခန့်သာ ဖြစ်လျက် ကျမ်းဂန်လာ အဏုမြူ ထက် များစွာ အရွယ်ငယ်သည်
ထို့ကြောင့် "nucleus" (အက်တမ်ဗဟိုဆံ) ကို အဏုမြူဟု ဘာသာပြန်ခြင်းမှာ ယခုလက်ရှိ သုတများနှင့်မူ စွန့်ခဲ့ဖွယ် အသိစွဲ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် နျူကလီးယားလက်နက်ကို တိုက်ခိုက်ရေးလက်နက် အဖြစ် နှစ်ကြိမ်သာ အသုံးပြုဖူးသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခါနီး ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၆ ရက် မနက်တွင် အမေရိကန်တို့က ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို လည်းကောင်း၊ ၃ ရက်ကြာပြီးနောက် နာဂါစာကီမြို့ကို လည်းကောင်း အက်တမ်ဗုံးဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ဤဗုံးနှစ်လုံး ပေါက်ကွဲအားနှင့် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများကြောင့် အများစုမှာ အရပ်သားများ ဖြစ်ကြသည့် လူပေါင်း ၁၂၀,၀၀၀ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့သည်
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ပစ္စည်းများ၏ နောက်အကျိုးဆက်များကြောင့်လည်း လူပေါင်းများစွာ သေကြေပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဟီရိုရှီးမားနှင့် နာဂါစာကီ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုပြီးနောက် အစမ်းသဘောဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ အင်အားပြသသည့် အနေဖြင့်သော်လည်းကောင်း နျူကလီးယားလက်နက်များကို အကြိမ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် စမ်းသပ်ဖောက်ခွဲခဲ့သည်
ယနေ့အထိ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှား၊ ယူကေ၊ ပြင်သစ်၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်နှင့် မြောက်ကိုးရီးယား စသည့် နိုင်ငံများသည် နျူကလီးယားလက်နက်များကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်
အစ္စရေးတို့တွင်လည်း နျူကလီးယားလက်နက်များ ရှိနိုင်သည်ဟု အများက ယုံကြည်ကြသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ အိုဟန်နှင့် အက်(ဖ)စတြတ်စမန်း ဆိုသူတို့သည် ယူရေနီးယမ်းဒြဗ်စင်မှ ကွဲပွားခြင်းဖြစ်သည်ကို စတင်၍တွေ့ခဲ့ကြ၏
ထိုသိရှိမှုကိုအခြေ တည်ကာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်းက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တွင် အမေရိကန်အစိုးရ၊ ဗြိတိသျှအစိုးရနှင့် ကနေဒါအစိုးရတို့ သည် ပူးပေါင်းကာ အက်တမ်ဗုံးဖြစ်မြောက်ရေးကို ကြံစည်ပြု လုပ်ခဲ့ကြသည်
ပထမ အက်တမ်ဗုံးကို အစမ်းသဘောဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် နျူးမက္ကဆီကိုရှိ သဲကန္တာရအတွင်း၌ ချကြည့်ရာ အောင်မြင်လေသည်
ထိုနှစ်ဩ ဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် လေယာဉ်ပျံများသည် ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီရိုရှီးမားမြို့ကို သွားရောက်၍ အက်တမ်ဗုံးတစ်လုံး ကိုချပြီးနောက် ၉ ရက်နေ့တွင် တစ်ဖန် နာဂါဆာကီမြို့ပေါ်၌ နောက်တစ်လုံးကိုချပြန်သည်
ထိုအက်တမ်ဗုံးများမှာ ပြင်းထန် လှသဖြင့် ဂျပန်တို့သည် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့၌ပင် လက်နက်ချကာ အရှုံးပေးကြရလေသည်
အက်တမ်ဗုံးတစ်လုံး ပေါက်ကွဲခြင်းသည် မည်မျှပြင်းထန်သနည်းဆိုသော် တီ၊ အင်၊ တီခေါ် ယမ်းတန်ချိန် ၂ဝဝဝဝ ပေါက်ကွဲသည်ထက်ပင် ပြင်း ထန်သည်ဟု ဆိုလေသည်
အက်တမ်ဗုံး မပေါ်သေးမီက ရူပဗေဒပညာရှင်ကြီးများ သည် ဒြဗ်နှင့်စွမ်းအင်မှာ သီးခြားစီဖြစ်သည်ဟု ယူဆခဲ့ကြ၏
ဒြဗ်ကို ဖန်တီးခြင်းငှာသော်လည်းကောင်း၊ ဖျက်ဆီးခြင်းငှာသော် လည်းကောင်း မစွမ်းဆောင်နိုင်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်
စွမ်းအင်ကို လည်း ထို့အတူ ယူဆခဲ့ကြသည်
သို့ရာတွင် အိုင်စတိုင်းခေတ် သို့ရောက်သောအခါ ဒြပ်နှင့်စွမ်းအင်ကို တစ်ခုတည်းအဖြစ် ပူး ပေါင်းကြံစည်ကြည့်လာသည်
အက်တမ်ဆောက်တည်ပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လော့ရားသား ဖို့သည် အက်တမ်တွင် နျူကလိယပ် (ဗဟိုဝတ်ဆံ) ရှိသည်ဟု ပြောခဲ့သည်
ဗိုးဆိုသူက တစ်ဖန်ထပ်၍ အီလက်ထရွန်များ သည် နျူကလိယပ်ကို လှည့်လည်ကာ ဂြိုဟ်များ နေကိုပတ်၍ သွားနေသကဲ့သို့ သွားနေကြသည်ဟု တိုးချဲ့ပြီးပြောခဲ့ပြန်သည်
ယခုအခါ ယူဆနေကြသည်မှာ အက်တမ်တွင် ပရိုတွန်၊ နျူထ ရွန်နှင့် အီလက်ထရွန်တို့ ပါဝင်သည်
ပရိုတွန်နှင့် နျူထရွန် သည် အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်တွင်ရှိပြီးလျှင် အီလက်ထရွန် တို့သည် နျူကလိယပ်ကို လှည့်ပတ်ကာ သွားနေကြသည်
ပရိုတွန်တွင် လျှပ်စစ်အဖိုဓာတ်ရှိပြီးလျှင် အီလက်ထရွန်တွင် တူ ညီသည့် လျှပ်စစ်အမဓာတ်ရှိသည်
နျူထရွန်တွင်ကား လျှပ်စစ် ဓာတ် လုံးဝမရှိချေ
သာမန်ဓာတ်ပြောင်းမှုတွင် အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်၌ မည်သို့မျှပြောင်းလဲမှုမရှိဘဲ အက်တမ်ချင်းသာ ပေါင်းစပ်၍ မော်လီကျူများ ဖြစ်ကြသည်
သို့ရာတွင် အက် တမ်မှ စွမ်းအင်ထုတ်လွှတ်ရာ၌ကား နျူကလိယပ်တွင် ပြောင်း လဲမှုရှိလေသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားသည် ပရိုတွန်များကို တစ်ခုနှင့် တစ်ခု ဖဲကြဉ်စေမည် ဖြစ်သော်လည်း နျူထရွန်များကိုမူကား မည်သို့မျှမပြုလုပ်နိုင်ချေ
ထို့ကြောင့် အခြားအား တစ်စုံတစ်ခု မရှိဘဲ အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်သည် စု၍နေနိုင်မည်မဟုတ် ပေ
အက်တမ်၏နျူကလိယပ်အတွင်း မပြောနိုင်လောက်အောင် သေးငယ်သည့် အကွာအဝေးများအကြားတွင် ပရိုတွန်များနှင့် နျူထရွန်များကို စုစည်းသောအားရှိသည်
ထိုအားကို စုစည်း အားဟုခေါ်သည်
နျူကလိယပ်တစ်ခုမှ စုစည်းအားပို၍များသည့် အခြား နျူကလိယပ်တစ်ခုသို့ ပြောင်းလဲသည့်အခါတိုင်းတွင် ဒြဗ်ထု သည် လျော့နည်းသွား၍ ထိုလျော့နည်းသွားသော ဒြဗ်ထုသည် စွမ်းအင်ဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်
ထိုအချက်ကို အခြေပြု၍ ရူပဗေဒဆရာကြီးများသည် အက်တမ်စွမ်းအင်ရနိုင်သည့်နည်းမှာ နှစ်နည်းရှိကြောင်းကို တွေ့ခဲ့ကြသည်
ပထမနည်းမှာ အလွန် ပေါ့သော နျူကလိယပ်များကို လေးသော နျူကလိယပ်များ အဖြစ်သို့ ပြောင်းပေးသောနည်းဖြစ်၍ ဒုတိယနည်းမှာ အလေး ဆုံးဖြစ်သည့် နျူကလိယပ်များကို ခွဲပစ်သောနည်းဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒဆရာကြီးများက နေနှင့်ကြယ်များအတွင်း၌ဖြစ်သော စွမ်းအင်မှာ ပထမနည်းအရဖြစ်သည်
ထိုနည်းဖြင့် စွမ်းအင်ရရှိ အောင် လူတို့ပြုလုပ်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်မည်မဟုတ်ဟု ဆိုကြ သည်
အက်တမ်ဗုံး ပြုလုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသောနည်းမှာ ဒုတိယနည်းဖြစ်သည်
အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်များကို ဖြိုခွဲနိုင်သည့်နည်းကို သိပ္ပံကဝိအများပင် စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏
၁၉၁၉ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အက်တမ်ဆောက်တည်ပုံကို ပြောခဲ့သည့် ရားသားဖို့ကပင် ရေဒီယမ်မှထွက်သည့် အာလဖာမြူမှုန်များဖြင့် နိုက်တြိုဂျင်ကို ဖောက်ကြည့်ရာ နိုက်ထရိုဂျင်နျူကလိယပ်မှ ပရို တွန်များ ထွက်လာသည်ကို တွေ့ခဲ့သည်
နိုက်တြိုဂျင်သည် အောက်ဆီဂျင်၏ အိုင်ဆိုတုပ်အဖြစ်သို့ ပြောင်းသွားသည်
ရား သားဖို့၏ တွေ့ရှိမှုကိုအားကျ၍ ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် သိပ္ပံဆရာ ကြီးများသည် အက်တမ်၏ နျူကလိယပ်ဖြိုခွဲမှုကို စမ်းသပ်ပြု လုပ်ကြလေသည်
ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်း လေ့လာခဲ့ကြရာ တွင် ရေဒီယမ်မှထွက်သည့် အာလဖာမြူမှုန်များထက် စွမ်းအင် ကြီးမားသော မြူမှုန်များဖြင့် အက်တမ်များကိုဖြိုခွဲလျှင် ပို၍ထိ ရောက်နိုင်ကြောင်း သိလာကြလေသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် အီး၊ အို၊ လောရင့် ဆိုသူက ဆိုင်ကလိုထရွန်ခေါ် ကရိယာတစ်ခုကို တီထွင်လိုက်၏
ထိုကိရိယာတွင် အက်တမ်ကိုဖြိုခွဲမည့် မြူမှုန် များကို အလွန်ပြင်းထန်သည့် မြန်ရှိန်ရရှိအောင် သံလိုက်ဓာတ် နယ်တွင် လှည့်ပတ်သွားစေသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်လောက်တွင် ရားသားဖို့သည် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကင်းမဲ့ပြီး ပရိုတွန်၏ဒြဗ်ထုလောက်ရှိသော မြူမှုန်ရှိ လျှင် နျူကလိယပ်ဆောက်တည်ပုံ ပြဿနာမှာ ပို၍လွယ်ကူလိမ့် မည်ဟု ပြောခဲ့လေသည်
ထိုမြူမှုန်ကို ရားသားဖို့က နျူထရွန် ဟုအမည်မှည့်ခေါ်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဂျေ၊စီ၊ ချက်ဒဝစ် ဆိုသူသည် အက်တမ်ကိုဖြိုခွဲရာ၌ အချို့စမ်းသပ်မှုများတွင် တွေ့ ရသော ဖောက်ထွင်းမှုသတ္တိ အလွန်ကောင်းသည့် ရေဒီယေးရှင်း မှာ ထိုနျူထရွန်များပင် ဖြစ်ကြောင်းကို လက်တွေ့ပြသခဲ့လေ သည်
အိုဟန်နှင့် စတြတ်စမန်းတို့သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မဖြစ်မီ ရှစ်လလောက်က ယူရေနီးယမ်းကို နျူထရွန်များဖြင့် ပြင်းထန်စွာ ဖောက်ပေးသောအခါ ဗေရီယမ်ကိုရရှိနိုင်ကြောင်း ကြေညာခဲ့လေသည်
ထို့နောက် သိပ္ပံဆရာကြီးများသည် စစ် ပြေးနေစဉ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ယူရေးနီးယမ်းအက်တမ် ပေါက်ကွဲသောအခါတွင် မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင် စွမ်းအင် အမြောက်အမြားထွက်ကြောင်းကို ဆွေးနွေးပြောဆိုကြလေသည်
ထို့နောက် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်ကြံစည်လာကြရာ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် အက်တမ်မှ စွမ်းအင်ထုတ်ယူနိုင်သည့် အခြေခံအချက်များကို သိပ္ပံဆရာကြီးများ သိမြင်လာကြလေ သည်
ဆိုင်ကလိုထရွန်မှာ အလွန်အသုံးဝင်သော အက်တမ်ခွဲ ကရိယာဖြစ်၍ ထိုကိရိယာ၏သဘောကို အကျဉ်းမျှ သိထိုက်ပေ သည်
ဆိုင်ကလိုထရွန်၏ အလယ်တွင် ခွန်အားအလွန်ကြီးမား သော လျှပ်စစ်သံလိုက်ရှိသည်
သံလိုက်၏ ဝင်ရိုးစွန်းများကို လက်မအနည်းငယ်စီခြား၍ တစ်ခုပေါ်တစ်ခု ဆင့်ကာ တပ်ဆင် ထားသည်
သံလိုက်တို့၏အကြားတွင် ကျယ်၍တိမ်သော ပြောင်းလုံးပုံပြည့်အခန်းကို ထည့်သွင်းထားသည်
ထိုအခန်းတွင် တစ်ဖန် ပြောင်းလုံးပုံဝက် အခန်းနှစ်ခုကို မျက်နှာချင်းဆိုင်ချ ထားသည်
ထို ပြောင်းလုံးပုံဝက် အခန်းများကို ဒီး ဟုခေါ် သည်
ဒီးတို့ကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဓာတ်မလိုက်အောင်လည်း ကောင်း၊ ပြောင်းလုံးပုံပြည့် အခန်းမနှင့် ဓာတ်မလိုက်အောင် လည်းကောင်း ပြုလုပ်ထားသည်
ထိုအခန်းများတွင် ဟိုက်ဒြို ဂျင်၊ ဒျူတီရီယမ် (ဟိုက်ဒြိုဂျင်လေး)၊ သို့မဟုတ် ဟီလီယမ်ကို ဖိအားနည်းနည်းနှင့် ဖြည့်ထား၏
အသုံးပြုသောဓာတ်ငွေ့၏ အမျိုးအစားကိုလိုက်၍ ဓာတ်အားရမြူမှုန်များသည် ပေါဆီထရွန် များ၊ ဒျူတာရွန်များ၊ သို့မဟုတ် အာလဖာမြူမှုန်များဖြစ်ကြ သည်
ဆိုင်ကလိုထရွန်မှ အက်တမ်ကိုဖြိုခွဲရန် ထွက်လာသော ဓာတ်အားရမြူမှုန်များသည် တစ်စက္ကန့်လျှင်မိုင်ပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့် မြန်ရှိန်နှုန်းဖြင့် ထွက်လာသည်
ထိုမြန်ရှိန်နှုန်းမှာ ရိုင်ဖယ် သေနတ်ကျည်ဆန်၏ မြန်ရှိန်နှုန်းထက် အဆပေါင်း ၃၅,ဝဝဝ ခန့်မျှ ပို၍လျင်မြန်သည်
အက်တမ်သည် လေးလေလေ ဖြိုခွဲလိုက်သောအခါ စွမ်းအင်အထွက်မှာ များလေလေဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆို သော် ပို၍လေးလံသောအက်တမ်၏ နျူကလိယပ်ကို ခိုင်မြဲစွာ စုစည်းထားရန် စွမ်းအင်ပို၍လိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယူ-၂၃၅ အက်တမ်ကို ဖြိုခွဲလိုက်သောအခါ ထိုအက်တမ်၏ နျူကလိယပ် ကို စုစည်းထားသော စွမ်းအင်အားလုံးသည် ပြိုကွဲ၍ထွက်လာ သော အက်တမ်ငယ်နှစ်ခု၏ နျူကလိယပ်နှစ်ခုကို စုစည်းထား သည့် စွမ်းအင်စုစုပေါင်းထက် ပို၍များသည်
ထိုပိုများသော စွမ်းအင်သည် နည်းနှစ်မျိုးဖြင့် အက်တမ်မှ လွတ်ထွက်သွား သည်
ပထမနည်းမှာ တန်ခိုးကြီးသော အိပ်စရေးကဲ့သို့သော ရေဒီယေးရှင်း အဖြစ်ဖြင့် လွတ်ထွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဒုတိယ နည်းမှာ အက်တမ်ကို နှစ်ခြမ်းပေါက်ကွဲစေသော စွမ်းအင်အဖြစ် ဖြင့် လွတ်ထွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ကွဲထွက်သော အက်တမ်၏ အစိတ်အပိုင်းတို့တွင် အက်တမ်ငယ်များနှင့် နျူထရွန်များပါဝင် သည်
ယူ-၂၃၅အက်တမ်ကို ဖြိုခွဲလိုက်သောအခါထိုအက်တမ်၏ နျူကလိယပ် ကို စုစည်းထားသော စွမ်းအင်အားလုံးသည် ပြိုကွဲ၍ထွက်လာသောအက်တမ်ငယ်နှစ်ခု၏ နျူကလိယပ်နှစ်ခုကို စုစည်းထား သည့် စွမ်းအင်စုစုပေါင်းထက် ပို၍များသည်
ထိုပိုများသော စွမ်းအင်သည် နည်းနှစ်မျိုးဖြင့် အက်တမ်မှ လွတ်ထွက်သွား သည်
ပထမနည်းမှာ တန်ခိုးကြီးသော အိပ်စရေးကဲ့သို့သော ရေဒီယေးရှင်း အဖြစ်ဖြင့် လွတ်ထွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဒုတိယ နည်းမှာ အက်တမ်ကို နှစ်ခြမ်းပေါက်ကွဲစေသော စွမ်းအင်အဖြစ် ဖြင့် လွတ်ထွက်ခြင်းဖြစ်သည်
ကွဲထွက်သော အက်တမ်၏ အစိတ်အပိုင်းတို့တွင် အက်တမ်ငယ်များနှင့် နျူထရွန်များပါဝင် သည်
ယူ-၂၃၅ အက်တမ်သည် ပေါက်ကွဲထွက်သည့်အချိန်၌ အပူချိန်စင်တီဂရိတ် ၂ဝဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ,ဝဝဝ ဒီဂရီ ရှိသည်
အက်တမ်ဗုံးပေါက်ကွဲရာ၌ ဖြစ်ပေါ်သော အက်တမ်စွမ်း အင်သည် မည်မျှ ဖျက်ဆီးအားရှိသနည်းဟူမူ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟိရို ရှီးမားနှင့် နာဂါဆာကီမြို့များ၏ အပျက်အဆီးက သက်သေခံ ပေသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု စစ်ဖက်ဌာန၏ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်အရ ဟီရို ရှီးမားမြို့တွင် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ ၁၃၅,ဝဝဝ (မြို့နေလူဦးရေ ထက်ဝက်ကျော်) ရှိခဲ့၍ ထိုလူဦးရေအနက် ၆၆,ဝဝဝ ခန့်မှာ သေဆုံးသူများဖြစ်ကြ၏
နာဂါဆာကီမြို့မှာမူ လူဦးရေ ၁၉၅,ဝဝဝ ရှိသည့်အနက် ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသူ ဦးရေမှာ ၆၄,ဝဝဝ ဖြစ်၏
ထိုအနက် ၃၉,ဝဝဝ မှာ သေဆုံးသူများ ဖြစ် ကြသည်
ဗုံးကျသည့်နေရာ၏ တစ်မိုင်ပတ်လည်ရှိ အရာဝတ္ထု အားလုံးမှာ ကြေပျက်သွားကြောင်း သိရ၏
ထိခိုက်ဒဏ်ရာရသူ များမှာလည်း ဂမ်မာရောင်ခြည်များ၏ အပူရှိန်ကြောင့် အပူ လောင်အနာကြီးများဖြစ်ကြကြောင်း သိရလေသည်
ဂတ်အစ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gataitkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ထန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းတပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၀ ဦး၊ မ ၁၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂိုရိုမိုဘူတာ  (羽衣駅 ဟဂိုရိုမို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ တခအိရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညို (၁၉၄၃-) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဓါတုဗေဒပညာရှင်၊ စာရေးဆရာနှင့် အငြိမ်းစား တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အယ်ဒီတာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ကလောင်အမည်ခွဲများမှာ မောင်ခင်ညို (မန်းတက္ကသိုလ်)၊ ဟစ်တလုံး၊ အောင်ဒင် (မွန်ပြည်နယ်)၊ နေညိုယဉ်၊ ကွန်ညက်၊ ယက္ခ၊ ဆြာညို ဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ်၊ တွင် အဖ ဦးသစ်စိန်၊ အမိ ဒေါ်ခင်ထွေးတို့က ကွမ်သဲရွာ၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ ဘီလူးကျွန်း၌  မွေးဖွားသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးကာစ ၁၉၄၉ ခုနှစ်လောက်က ကျောင်းနေသည်
ကျောင်းနေစက စပြီး မူလတန်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ မသင်ရတော့ပါ
သုံးတန်းရောက်တော့ အဘိုး ဘုန်းကြီးက သူ့ကျောင်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ ခေါ်သင်ပေးသည်
အဘိုးအရင်းက ရွာသူကြီး၊ စာအင်မတန် ဖတ်သည်
ဖခင်၊ မိခင်နှင့် အဒေါ် အစ်မတွေ စာဖတ် ဝါသနာ ပါသည်
အိမ်တွင် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းများ ဖတ်နေရသည်
ငါးတန်းရောက်မှ ကျောင်းမှာ အင်္ဂလိပ်စာ စသင်ရသည်
ဖခင်သည် ကျန်းမာရေးမှူး ဖြစ်သည့် အတွက် ထိုနှစ်တွင် ဖခင် အလုပ်နှင့် ပြောင်းသွားသောကြောင့် သံဖြူဇရပ်မှာ ကျောင်းတက်ရသည်
နောက် ၆ တန်းရောက်တော့ ဘီလူးကျွန်း၊ ရွာလွတ်ကျောင်း ရောက်သွားသည်
၇ တန်းရောက်တော့ ချောင်းဆုံမြို့ကို ပြောင်းသည်
ချောင်းဆုံ အထက်တန်းကျောင်းနှင့် အိမ်မှာ ၁၀ မိနစ်လောက် လျှောက်လျှင် ရောက်သည့် အကွာအဝေးမှာ ရှိသည်
သို့သော် ကျောင်းအုပ် ဆရာကြီးက သူ့ကို လက်မခံပါ
မောင်နှမ နှစ်ယောက်ရှိသည့် အနက် အစ်မကိုသာ လက်ခံသည်
ထို့ကြောင့် ၂ မိုင်ခန့်ဝေးသည့် ကရင်ဝင်းစိန် အလယ်တန်းကျောင်းမှာ သွားတက်ရသည်
နှစ်မိုင် အဝေးကျောင်းကို နေ့စဉ် ဖိနပ်မပါ ခြေဗလာဖြင့် တက်ရသောကြောင့် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် စိတ်ထဲ ခံစားရသည်
ထိုနှစ် ကရင်ဝင်းစိန်က ကျောင်းသူ ကျောင်းသား ၅၀ လောက် ၇ တန်း စာမေးပွဲ ဝင်ဖြေရာ ၆ ယောက်သာ အောင်မြင်သည်
ကံအားလျော်စွာ အောင်မြင်သူ ၆ ယောက်ထဲမှာ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ချောင်းဆုံ အထကကို ဝင်ခွင့်ပြန်ရသည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်၊ ၁၀ တန်း ဖြေတော့ အောင်မြင်ပါသည်
ထိုနှစ်က ချောင်းဆုံ အထကမှ ၂ ယောက်သာ အောင်မြင်သည်
၁၀ တန်းအောင်တော့ မော်လမြိုင် ကောလိပ် တက်ရသည်
သိပ္ပံ ဘာသာတွဲ ယူသည်
နဂိုက ဝိဇ္ဇာတွဲ ယူခဲ့သူ ဖြစ်၍ ခက်ခဲစွာ လိုက်ယူရသည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဒုတိယနှစ် တက်နေစဉ်မှာ မိဘများ ကျန်းမာရေးမှူး သင်တန်း ဝင်ခွင့် လျှောက်ခိုင်း၍ ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲဖြေရာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ကျောင်းထွက်ပြီး ရန်ကုန် ဟယ်လပင်လမ်း ကျန်းမာရေးမှူး သင်တန်း သွားတက်ခဲ့သည်
သို့သော် အသက် ၁၈ နှစ် မပြည့်သောကြောင့် သင်တန်းမှ ထုတ်ပယ် ခံရသည်
မော်လမြိုင် ကောလိပ်ကို ပြန်ခဲ့ရာတွင် ကံအားလျော်စွာ ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးတိုးအောင်က ကျောင်းပြန်ဝင်ခွင့် ပြုခဲ့သည်
ထိုနှစ်က မော်လမြိုင် ကောလိပ်ကျောင်း နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းမှာ "နှမ နောင်တရလေစ" ဝတ္ထုတိုကို ဖော်ပြခြင်းခံရသည်
ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ် ဖော်ပြခံရသော စာဖြစ်သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်မှာ မန္တလေး တက္ကသိုလ် တက်နေစဉ်တွင် ကာနယ်ဇင်း မဂ္ဂဇင်းမှာ "ဥသျှစ်သီး ေ့ကသောအခါ" ဝတ္ထုတိုကို ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်
ပြင်ပ မဂ္ဂဇင်းတွင် ပထမဦးဆုံး ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသော ဝတ္ထု ဖြစ်သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံခြား ပညာသင် အဖြစ် အရွေးခံရပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဆဲလ်ဖို့ဒ် တက္ကသိုလ် (University of Salford) ပါရဂူဘွဲ့ သင်တန်းများ တက်ရောက် ပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ (Ph.D.) ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှာ မော်လမြိုင် ကောလိပ်၌ သရုပ်ပြ ဆရာ အဖြစ် တာဝန်ထမ်းစဉ် ဝတ္ထုတိုများ၊ ဆောင်းပါးများ ကျိုးတိုးကျဲတဲ ရေးသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ရေးခဲ့သော "စာရိတ္တမောင်" ဝတ္ထုတိုကို ကျောင်းသုံး စာအုပ်တွင် ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နှစ်ပေါင်းများစွာ မူလတန်း မြန်မာဖတ်စာအုပ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် စက်မှုတက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နှစ်တွင် ဇနီး ဒေါ်ရင်ရင်တင်အုံး (သရုပ်ပြ ဆရာမ၊ ပညာရေး တက္ကသိုလ်) နှင့် အိမ်ထောင် ကျသည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ နိုင်ငံခြားမှ ပြန်ရောက်ပြီး မော်လမြိုင် ကောလိပ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းများတွင် သိပ္ပံ စာတည်းမှူး တာဝန်များကို ယူပြီး နှစ်စဉ် ဆောင်းပါးများ ဝတ္ထုတိုများ ရေးခဲ့သည်
၁၉၈၄ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပင်မသို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းရာ မဟေသီ မဂ္ဂဇင်းနှင့် ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် ဆောင်းပါးများ၊ တမျက်နှာ ဝတ္ထုတိုများကို ရေးခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ဓာတုဗေဒ ဆောင်းပါးများ စာအုပ်ကို ဒေါက်တာ သန်းသန်းညိမ်းနှင့် တွဲဖက် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်၊ အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဓာတုဗေဒ စာအုပ် နှစ်အုပ်နှင့် အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံး (လူငယ် ဆောင်းပါး) များကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်မှာ အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံးကို ဒုတိယ အကြိမ် ထပ်မံ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထို့နောက် ဘုရားသခင်ထံသို့ အီးမေးလ်ပို့ခြင်း၊ အောင်ပန်းဆင်တဲ့ ပစ်မှတ်၊ ပါရဒိုင်း၊ လူငယ်အတွေး အမေး အဖြေ၊ ၂၁ ရာစု ကမ္ဘာ့ရွာ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေးနှင့် သတင်းစာ ပညာ၊ ဂျာနယ်လစ်ဇင်နှင့် မီဒီယာတို့ကို ဆက်တိုက် ဆိုသလို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုနှစ်များတွင် အကောက်ခွန် ဂျာနယ်မှာ အယ်ဒီတာချုပ် တာဝန်ကိုလည်း ယူခဲ့သည်
တဖက်မှလည်း စာပေ ဆောင်းပါးများ၊ သိပ္ပံနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ ဝတ္ထုတိုများ ဘာသာပြန် ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ရာ ဆောင်းပါး ပုဒ်ရေ သုံးထောင်ကျော်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
ရေးသားခဲ့သော မဂ္ဂဇင်းများမှာ မဟေသီ၊ ပန်၊ စံပယ်ဖြူ၊ ကလျာ၊ ချယ်ရီ၊ ရုပ်ရှင် အမြုတေ၊ သောင်းပြောင်းထွေလာ ရယ်စရာ၊ ရုပ်ရှင် တေးကဗျာ၊ ပိတောက်မြေ၊ Faces Emperor, Fashion, Fashion Image, Idea, Myanmar People, Life Style, Film Star, Family, City, The Best English, Youth, လျှို့ဝှက်ဆန်းကျယ်၊ လပြည့်ဝန်း၊ ဂမ္ဘီရ၊ ဘာသာသွေး၊ သောကြာ၊ စရဏ၊ သွေးသောက်၊ ရတီ၊ ကြီးပွားရေး၊ အတွေးအမြင်၊ နွယ်နီ၊ နဝဒေး၊ နရီသစ် စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အပတ်စဉ်ထုတ် ဂျာနယ်များ ဖြစ်ကြသော Interview, မြန်မာတိုင်း(မ်)၊ ရန်ကုန်တိုင်းမ်၊ Internet, Commerce, Flower News, Customs, 7-day News, Good Health, Health Digest, Good News, အတွေးသစ်၊ ဟာသ၊ မှုခင်း၊ အချစ်၊ မဟာ၊ ကြီးပွားရေး၊ ဂီတ၊ ကနောင်၊ ဂီတကမ္ဘာ၊ သတင်းစုံ၊ မော်ဒန်၊ ငွေပင်လယ်၊ ပွိုင့်၊ ဖတ်စရာ၊ ဝယ်သူ့ စိတ်ကြိုက်၊ ပြည်မြန်မာ သတင်းလွှာ၊ ရွှေမြင်သာ၊ အခွင့်အလမ်း၊ အကျိုးဆောင်၊ ရွှေမျက်လုံး … စသည့် ဂျာနယ်များတွင် အလျဉ်းသင့်သလို ပါဝင် ရေးသားလျက် ရှိသည်
ဒေါက်တာ ခင်မောင်ညိုသည် ဇနီးသည် ဒေါ်ရင်ရင်တင်အုံး၊ သားသမီး ၃ ယောက်နှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်၊ အမှတ် (၅၈)၊ လမ်း (၃၀) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်
ဓာတုဗေဒ ဆောင်းပါးများ ၁၉၈၆၂
Exam Guide to Chemistry ၁၉၉၆၃
ဓာတုဗေဒ၊ သင်ရိုးသစ် အမေး အဖြေ ၁၉၉၈၄
အငယ်ဆုံးနှင့် အထက်မြတ်ဆုံး ၁၉၉၆၅
ဘုရားသခင်ထံသို့ အီးမေးလ်ပို့ခြင်း ၂၀၀၁၆
အောင်ပန်းဆင်တဲ့ ပစ်မှတ် ၂၀၀၂၇
ပါရဒိုင်း ၂၀၀၅၈
လူငယ်အတွေး အမေး အဖြေ ၂၀၀၅၉
၂၁ ရာစု ကမ္ဘာ့ရွာ၊ ကမ္ဘာ့ စီးပွားရေး ၂၀၀၅၁၀
သတင်းစာပညာ၊ ဂျာနယ်လစ်ဇင်နှင့် မီဒီယာ ၂၀၀၅၁၁
အရူး လူတော်နှင့် ပညာရှိ ၂၀၀၅၁၂
၂၁ ရာစု အိပ်မက် ၂၀၀၆၁၃
အချမ်းသာဆုံး လူသား ၂၀၀၆၁၄
တွန်းအား ၂၀၀၆၁၅
အကောင်းဆုံးကိုသာ ပေးပါ ၂၀၀၆
ဝိသဇိ အဖြစ် မွေးလာပြီး ဘဂျီးရောင်ဝ် ဘလ်လာလ် ဟုလည်း သိကြသည့် ဘဂျီး ရောင်ဝ် ၁ (ဩဂုတ် ၁၈၊ ၁၇၀၀ - ဧပြီ ၂၈ ၁၇၄၀) သည် မာရထာ အင်ပါယာ၏ သတ္တမမြောက် ပေ့ရှ်ဝါ (ဝန်ကြီးချုပ်) ဖြစ်သည်
အငြင်းပွားစရာ အကြောင်းအရာ တစ်ခုဖြစ်သော သူ၏ မွတ်ဆလင်အမျိုးသမီးနှင့် ဆက်ဆံရေးကို အိန္ဒိယ ဝတ္ထုများ နှင့် ရုပ်ရှင်တွင် ဆီလျော်အောင် ထည့်သွင်းဖော်ပြကြသည်
မာရထာအင်ပါယာ သမိုင်းတွင် ရှီဗာဂျီး ပြီးလျှင် ဘဂျီး ရောင်ဝ်သည် အမွမ်းအတင်ခံရဆုံးသောပုဂ္ဂိုလ် ဖြစ်သည်
သူ၏ အောင်မြင်မှုများမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင် မာရထာတို့ အသာစီးရအောင် ကြိုးပမ်းခြင်း နှင့် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင် မာရထာတို့ နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သူ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ထမ်းရွက်ခဲ့သည့် အနှစ် ၂၀ ကာလအတွင်း ပါးလ်ခေဒ် တိုက်ပွဲတွင် နီဇမ်း-ဥလ်-မုလ်ခ်ကို နှိမ်နှင်းခြင်း၊ ဂျန်ဂျီရာဒေသရှိ ဆစ်ဒီစ်တို့ထံမှ ကွန်းကန်ဒေသကို မော်လ်ဝါ၊ ဘွန်ဒဲလ်ခန် နှင့် ဂူဂျရတ်ဒေသတို့နှင့် လဲလှယ်စေခြင်းအားဖြင့် ထိုဒေသများအပေါ် မာရထာအင်အား ဖြန့်ကျက်ခြင်း နှင့် ပေါ်တူဂီတို့၏ လက်အောက်မှ အနောက်အိန္ဒိယ ကမ်းရိုးတန်းဒေသကို လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်
မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် ဗမာနှင့် ရှမ်းမဟုတ်သော လူမျိုးများကို ကချင်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ပြောဆိုသုံးနှုန်းနေကြသည်
သို့သော် ကချင်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံနေရသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကိုယ်၌ကမူ ဂျိမ်းဖော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကိုသာ ကချင်ဟု အသိအမှတ်ပြုပြီး မိမိတို့ကိုယ်မိမိတို့မူ သီးခြားလွတ်လပ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သည် ဟု ခံယူကြသည်
သို့သော် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာသော မြန်မာစာပေနှင့် သုတေသနစာအုပ်စာတမ်းများတွင်မူ (၁) ဂျိမ်းဖော (၂) မရူ (၃) ရဝမ် (၄) လရှီ(လချိတ်) (၅) လီဆူး (၆) အဇီး(ဇိုင်းဝါး) စသည့် တိုင်းရင်းသားခြောက်မျိုးကို ကချင်ဟု သတ်မှတ်သုံးနှုန်းလျက်ရှိကြသည်
ယင်းတိုင်းရင်းသား ခြောက်မျိုးစလုံးတွင် ၁၉ ရာစုကုန်ခါနီးလောက်အထိ ဘာသာစာပေမရှိခဲ့၊ ယင်းတို့တွင် မူလက ဘာသာစာပေရှိသော်လည်း ရှန်ဖြိဒုပရှား (တိရစ္ဆာန်သားရေပေါ် ရေးထားသည့်စာပေကို မီးဖုတ်စား) ခဲ့သဖြင့် ဘာသာစာပေ ပျောက်ခဲ့ရသည်ဟု ရိုးရာ နှုတ်ပြော သမိုင်းပုံပြင်များက ဆိုသည်
ဂျိန်ဖော့စာကို ၁၈၃၉ တွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဆရာကြီး ဘရောင်းဆန်က ရောမအက္ခရာဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ ၁၈၇၃ တွင် ကရင်တိုင်းရင်းသား ခရစ်ယာန် ဓမ္မဆရာကြီး ဦးမာဆောင်က မြန်မာအက္ခရာဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ ဦးမာဆောင်၏ ကြိုးပမ်းချက်ကို အခြေပြုလျက် ၁၈၇၆ တွင် အမေရိကန်သာသနာပြု ဆရာကြီး ကူရှင်က တစ်ကြိမ်၊ ယင်းကိုပင် ဆက်လက်၍ ၁၈၇၉ တွင် အမေရိကန်သာသနာပြု မစ္စတာရောဘတ်က လည်းကောင်း၊ ၁၈၉၃ တွင် သာသနာပြုဆရာကြီး ဟန်ဆင်ကလည်းကောင်း အသုံးပြုကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ဗြိတ်သျှနယ်ချဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းက အသိအမှတ် မပြုခဲ့သဖြင့် မြန်မာအက္ခရာဖြင့် တီထွင်သော ဂျိန်ဖော့ဘာသာ စာပေသည် နိဂုံးချုပ်ရလေတော့သည်
ဆရာဟန်ဆင်သည် ၁၈၃၉ က ဆရာ ဘရောင်းဆန် ပြုစုခဲ့သော ရောမအက္ခရာနှင့် ဂျိန်ဖော့စာပေကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံပြီး တီထွင်ပြုစုပြန်ရာ ဒေသဆိုင်ရာ ဗြိတိသျှအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုသဖြင့် အောင်မြင်ထမြောက်သွားသည်
လီဆူဘာသာစာပေကို ၁၉၁၄ တွင် ကရင် ဓမ္မဆရာကြီး ဦးဘသော်၊ ဆရာ ဇော်ဆာ၊ ဆရာ အာဖူး၊ သူကြီး ဇော်ဂျာလှနှင့် အရပ်လူကြီး ငွာရားတို့က ရောမအက္ခရာဖြင့် စတင် တီထွင်ခဲ့ကြသည်
သို့သော် မပြည့်စုံသဖြင့် ငါးနှစ်မျှသာ သက်တမ်းကြာခဲ့သည်
ထို့နောက် အမေရိကန်သာသနာပြု ဆရာမကြီး ရေဆာသည် ဆရာဂိုက်စ်တို့ကလဲ အကြံပေးကူညီပေး ခဲ့သည်
ယင်းအက္ခရာကို လီဆူလူမျိုးတွေကိုသာသနာပြုခဲ့သော အ⁠င်္ဂလန် မှ သာသနာပြုဆရာကြီး ဂျေ၊အို ဖရေဆာ က အချောသပ် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ယင်းအက္ခရာ ကို ဖရေဆာ အက္ခရာ ဟုနောင်တွင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
ယင်း လီဆူ စာပေသည် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ရှိ ခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက် မှ ၁၇ ရက်ထိ လီဆူစာပေ နှစ် ၁၀၀ ပြည့်ပွဲတော်ကြီးကို မြစ်ကြီးနားမြို့ ပမ္မတီး ရပ်ကွက်ရှိ လီဆူရိုးရာကွင်းတွင် စည်ကားစွာကျင်းပခဲ့သည်
ယင်း ပွဲတော်ကြီးကို မြန်မာနိုင်ငံ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ လီဆူ လူမျိုးများအပြင် တရုတ် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မှ လီဆူ လူမျိုးများလဲ လာရောက် တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
ရဝမ်ဘာသာစာပေကို အမေရိကန်သာသနာပြုဆရာ ရူတင်မော့စ်က ၁၉၅၀ တွင် ရဝမ်လူမျိုး ပဲဇီဒီး၊ ဖုံတီးဖုံ၊ ဦးဂူရင်ဖုံ၊ ဆရာ အွမ်းဆားရ်၊ ဦးဇန်ထားဆင်တို့၏ အကူအညီဖြင့် စတင်တီထွင်ခဲ့သည်
မရူ၊ လရှီနှင့် အဇီးတို့တွင်ကား ယခုထက်တိုင် ဘာသာစာပေမရှိကြသေးပေ
ဂျိန်ဖော့စာပေနှင့် မြန်မာစာကိုသာ အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်
လီဆူနှင့် ရဝမ်ဘာသာစာပေတို့ဖြင့် ရေးသားပြုစုထားသော စာအုပ်စာတမ်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာစာပေများသာဖြစ်ပြီး ရသစာပေဟူ၍ မရှိသလောက်နည်းပါးလှသည်
ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းများတွင်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာပေများက အများစုဖြစ်ပေသည်
ရသစာပေနှင့် အခြားဘာသာရပ်ဆိုင်းရာ စာပေများ အရေအတွက်အားဖြင့် နည်းပါလှသေးသည်
ကချင်စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီက ပြုစုသော ကျောင်းသုံးဖတ်စာ သူငယ်တန်း မှ စတုတ္ထတန်းအထိတွင် ရိုးရာပုံပြင်နှင့် ရိုးရာတေးများပါရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်ပြန်ကြားရေးဌာနက ထုတ်ဝေသော မြစ်ဖျားဧရာ သတင်းစဉ်တွင်လည်း သတင်းများ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များအပြင် ရသစာပေအနည်းငယ် တွေ့ရသည်
ဆရာဒွမ်ဖော့နော်၏ လူထဲကလူ နှင့် မိမိသဘော ဆရာခေန်နန်း၏ လူအစ လူပျိုအပျိုက နှင့် ဦးပတစ်ပေတောင်၏ ကချင်စကားပဒေသာတို့သည် ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော စာအုပ်အချို့ဖြစ်သည်
၁၉၆၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု တစ်ပုဒ်စနှစ်ပုဒ်စ ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်
ဦးတိုရွာ၊ ဦးတို
ကင်း (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kin(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၉ ဦး၊ မ ၁၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) သည် မြစ်ကြီးနားမြို့ မှ ပေ ၉၃၀၀ အကွာတွင်တည်ရှိသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) ကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် ၊ ဩဂုတ်လ ၊ ၃ ရက်နေ့တွင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်း Technical High School ( T.H.S ) အဖြစ်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ် ၊ စက်တင်ဘာ ၊ ၁ ရက်နေ့တွင် Government Technical Institute (G.T.I ) အဖြစ်အဆင့်မြှင့်တင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် ၊ အောက်တိုဘာ ၊ ၂ ရက်နေ့တွင် Government Technological Colleges (G.T.C) အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ၊ ဇန်နဝါရီလ ၊ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကောလိပ်မှ တက္ကသိုလ် သို့ အဆင့်မြှင့်တင်ကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ၊ ဧပြီလ ၊ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ယခု ပန်းမတီးရွာသို့ပြောင်းရွှေ့၍ နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား) အဖြစ်ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မြစ်ကြီးနား)တွင် သင်ကြားနေသောဘာသာရပ်များမှာCivil Engineering DepartmentElectronic Engineering DepartmentElectrical Power Engineering DepartmentMechanical Engineering Department
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၈၈ ဦး၊ မ ၁၈၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ဇာမော် (၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၆ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ အမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူမသည် စီးပွားရေးအရအအောင်မြင်ဆုံး မြန်မာအမျိုးသမီးအဆိုတော်များထဲတွင် တစ်ဦး အပါအဝင်ဖြစ်သည်
တင်ဇာမော်သည် Myanmar Idol တွင် ဒိုင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
တင်ဇာမော်သည် American Idol ၏ မြန်မာနိုင်ငံ အစီအစဉ်ဖြစ်သော Myanmar Idol တွင် ဒုတိယရာသီမှ စတင်ကာ ဒိုင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တင်ဇာမော်သည် ယနေ့အထိ တစ်ကိုယ်တော်အယ်လ်ဘမ် ခုနစ်ခု ဖြန့်ချိထားသည်
စွဲလမ်းမှုပြဿနာ (၁၉၉၅)ကြင်နာသူနှစ်ဦး ဆုံနိုင်ရင် (၁၉၉၇)အချစ်ကျောင်းသူ (၂၀၀၀)တင်ဇာမော်ရဲ့ တင်ဇာမော် (၂၀၀၂)ကြယ်စင်လို အချစ်များ (၂၀၀၃)တင်ဇာမော်ရဲ့ တင်ဇာမော် အတွဲ ၂ (၂၀၀၅)ခုနစ် (၂၀၁၇)တင်ဇာမော်သည် အိမ်ထောင်ကျပြီးဖြစ်ကာ သားတစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ရှိသည်
တင်ငုတ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinngokepyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ တင်ငုတ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တင်ငုတ်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၆ ဦး၊ မ ၂၁၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
သတ္တကနိပါတ် - ၂
ဂန္ဓာရဝဂ် -(၄၀၆) - ဂန္ဓာရဇာတ်ဆားထုပ် သိုမှီးသည်ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင် ဆိုဆုံးမသော ဂန္ဓာရဆရာရသေ့အား ပြန်လှန်ပြောဆိုမိ၍ ကန်တော့ တောင်းပန်သော ဝေဒေဟရသေ့ အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆမထေရ်သည် အရံစောင့်ကို လွတ်စေလိုသဖြင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးအား တန်ခိုးပြတော်မူသောကြောင့် လူတို့ ကြည်ညိုသဖြင့် ငါးပါးသော ဆေးတို့ကို လှူဒါန်းကုန်၏
ထိုအခါ အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆမထေရ်သည် ထိုဆေးပစ္စည်းတို့ကို မိမိ ပရိသတ်အား ပေးကမ်း ချီးမြှောက်လေ၏
အရှင်ပိလိန္ဒဝစ္ဆ မထေရ်၏ ပရိသတ်သည် သုံးစား၍ မကုန်နိုင်သဖြင့် များစွာသော ဆေးပစ္စည်းတို့ကို နက်ဖြန် သန်ဘက် ဆုံးဆောင်ဖို့ရန် သိုမှီး၍ ထားကြကုန်၏
လူတို့ကို မြင်လျှင် ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကြသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် (သန္နိဓိကာရ) သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … ရှေးပညာရှိတို့သည် ပဉ္စသီလမျှကိုသာ စောင့်သုံးသော သာသနာပရသေ့ ဖြစ်လျက် ဆားမျှကိုပင် သိုမှီးခြင်းကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကုန်သေး၏၊ သာသနာတော်တွင်း၌ ရဟန်း ဖြစ်ပါလျက် နက်ဖြန် သန်ဘက် အလို့ငှာ ဆေးပစ္စည်းတို့ကို သိုမှီးခြင်းသည် မသင့်” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဂန္ဓာရတိုင်းဝယ် ဘုရားအလောင်းသည် ဂန္ဓာရမင်း ဖြစ်၍ တရားသဖြင့် မင်းပြု၏
ထိုအခါ ဝေဒေဟတိုင်း၌ လည်း ဝေဒေဟမင်းသည် မင်းပြုလျက် ရှိလေ၏
ထိုမင်းနှစ်ပါးတို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမြင်ဖူးကြကုန်သော်လည်း အလွန် ချစ်ကျွမ်းဝင်သော (အဒိဋ္ဌိသဟာယ)အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကြကုန်သတတ်
ထိုအခါ လူတို့သည် အနှစ်သုံးသောင်း အသက်ရှည်ကြကုန်၏
ရံခါ ဂန္တာရမင်းသည် လပြည့်နေ့တွင် ဥပုသ်ဆောက်တည်လျက် ပြာသာဒ်အပြင်၌ နေ၍ လေသာပြတင်းကို ဖွင့်ပြီးလျှင် အရှေ့လောကဓာတ်ကို ကြည့်လျက် အမတ်တို့အား တရားနှင့်စပ်သောစကားကို ပြောဟောကာနေ၏
ထိုခဏ၌ အလွန် ကြည်လင်တောက်ပသော လပြည့်ဝန်းကို ရာဟုဖမ်းလေ၏
လရောင်သည် ကွယ်ပျောက်ခဲ့၏
အမတ်တို့သည် လရောင်ကို မမြင်လတ်သော် ရာဟု ဖမ်းသည့်အဖြစ်ကို မင်းကြီးအား လျှောက်ထားကြကုန်၏
မင်းကြီးသည် လကိုကြည့်စဉ် လျှင် ဤလရောင်သည် အာဂန္တုက ဖြစ်သော အညစ်အကြေးဖြင့် ညစ်နွမ်းဘိ၏၊ ငါးအားလည်း မင်းစည်းစိမ်သည် အညစ်အကြေး ဖြစ်၏၊ ငါသည် ရာဟုလမ်းသော လကဲ့သို့ ညစ်နွမ်းရာ၏၊ မလျောက်ပတ်၊ ထွန်းလင်းသော လပြည့်ဝန်းကဲ့သို့ ဖြစ်လာအောင် မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ရဟန်းပြုမည်၊ သူတစ်ပါးတို့ကို ဆုံးမ၍ နေသဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ မင်းစည်းစိမ်၌ ငြိတွယ်ခြင်း မရှိ၊ မိမိကိုယ်ကိုသာ ဆုံးမတော့မည်၊ ဤအကျင့်သာလျှင် လျောက်ပတ်၏ဟု ကြံစည်၍ အမတ်တို့အးာ မင်းစည်းစိမ်းကို အပ်နှင်းပြီးလျှင် ရသေ့ရဟန်းပြု၍ ဈာန်အဘိညာဉ်ကို ဖြစ်စေလျက် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ နေလေ၏
ဝေဒေဟ မင်းလည်း ကုန်သည်တို့နှင့် ကြုံကြိုက်၍ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်သော ဂန္တာရမင်းကြီး အကြောင်းကို မေးမြန်းရာ ရသေ့ရဟန်းပြုကြောင်း သိလေလျှင် ဂန္ဓာရမင်းကြီးနည်းတူ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်ကာ ရသေ့ရဟန်းပြုပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ နေလေ၏
ထိုရသေ့နှစ်ပါးတို့သည် နောက်အဖို့၌ အတူတကွ ပေါင်းမိကြကုန်၏
အဆွေခင်ပွန်း အဖြစ်ကိုကား မသိကြကုန်၏
နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်လျက် အညီအညွတ် ကောင်းသော အကျင့်ကို ကျင့်ကြကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ ဝေဒေဟ ရသေ့သည် ဂန္ဓာရရ ရသေ့ထံ ခစား၏
သစ်ပင်ရင်းဝယ် လပြည့်နေ့၌ အကြောင်းအကျိုးှနှင့် စပ်ယှဉ်သော စကားတို့ကို ပြောဆိုနေကြစဉ် ထွန်းလင်းသော လမင်းကို ရာဟုဖမ်းလေ၏
ဝေဒေဟ ရသေ့သည် လကို ရာဟုဖမ်းသည်ကို မြင်လျှင် “ဆရာ … လကို ဖမ်းသူသည် အဘယ်သူနည်း” ဟု မေး၏
“တပည့် .. ရာဟုဖြစ်သည်၊ လ၏ တစ်ခုတည်းသော အညစ်အကြေးတည်း၊ လကို မထွန်းပစေ၊ ငါသည် တစ်ညသောအခါ ရာဟုဖမ်းသော လကို မြင်၍ အကျွတ်တရားကိုရကား မင်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ရသေ့ရဟန်းပြုခဲ့သည်” ဟု ပြော၏
“ဆရာ … သင်သည် ဂန္ဓာရမင်းလော” ဟု ပြော၏
“ဆရာ… အကျွန်ုပ်လည်း ဝေဒေဟမင်းတည်း၊ ဆရနှင့် အကျွန်ုပ်တို့သည် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မမြင်ဖူးဘဲ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကြသည် မဟုတ်လော ” ဟု ပြော၏
“တပည့် … သင်သည် အဘယ်ကို အကြောင်းပြု၍ ရသေ့ရဟန်းပြုသနည်း” ဟု မေး၏
“ဆရာ … အကျွန်ုပ်သည် ဆရာတို့ ရသေ့ရဟန်းပြုသည်ဟု ကြားလျှင် ရသေ့ရဟန်း အဖြစ်ကား အလွန်ကျေးဇူးကြီးလှသည်ဟု ယုံကြည်ကာ ဆရာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ထီးနန်းစည်းစိမ်ကို စွန့်လွှတ်၍ ရသေ့ရဟန်း ပြုပါသည်” ဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါမှစ၍ ရသေ့နှစ်ပါးတို့သည် ရှေးအခါကပင် အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးကြောင်းကိုသိ၍ အတိုင်းထက်အလွန် ညီညွတ်ဝမ်းမြောက်စွာ နေကြကုန်၏
နောက်အခါ ရသေ့နှစ်းပါးတို့သည် ချဉ်ဆား မှီဝဲလို၍ ပစ္စန္တ ရွာတစ်ခုသို့ သွားကြကုန်၏
လူတို့သည် ဣရိယာပုတ်တို့၌ ကြည်ညိုကုန်၍ သစ်ရွက်မိုးကျောင်း ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းကာ ဆွမ်းဘောဇဉ်တို့ကို လှူဒါန်းကြကုန်၏
ခရီးအကြား၌ ဆွမ်းစားဇရပ်ကိုလည်း ဆောက်လုပ်ကြကုန်၏
ရသေ့တို့သည် ဆွမ်းစားပြီးလျှင် မိမိတို့နေရာ အရပ်သို့ သွားကုန်၏
လူတို့သည် ဆွမ်းအာဟာရကို လှူဒါန်းသည်ရှိသော် ရံခါ ခွက်၌ ဆေးကိုထည့်၍ လှူဒါန်းကြကုန်၏
ရံခါ သစ်ရွက်၌ ဆားကိုထုပ်၍ လှူဒါန်းကြကုန်၏
ရံခါ ဆားမပါသော အာဟာရကို လှူဒါန်းကြကုန်၏
ဝေဒေဟ ရသေ့သည် တစ်နေ့သ၌ ဆားထုပ်ကို ဆွမ်းစားဇရပ်သို့ ယူဆောင်ခဲ့၍ သုံးဆောင်ပြီးလျှင် ကြွင်းကျန်သော ဆားကို နက်ဖြန် သန်ဘက်အတွက် ရည်မှန်းကာ ဇရပ် ခေါင်မိုး၌ ထိုး၍ ထားလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ဆားမရှိသော အာဟာရကို ရသည်ရှိသော် ဝေဒေဟ ရသေ့သည် ဆွမ်းခွက်ကို ဂန္ဓာရ ရသေ့အား ပေး၍ ဇရပ်ခေါင်းမိုးကြားတွင်းထားသော ဆားကိုယူ၍ ဆရာအား ပေးပြန်၏
ထိုအခါ ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် “တပည့် ယနေ့ လူတို့ ဆားမလှူကုန်၊ အဘယ်မှ ရသနည်း” ဟု မေး၏
“ဆရာ … ရှေးအခါ လူတို့ ဆားများစွာ လှူကြသည်၊ ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ဆားမရှိသောနေ့၌ အသင့်ရရှိရန်ဟု ကြွင်းကျန်သော ဆားကို သိုမှီး၍ ထား၏” ဟု ပြောဆိုလေ၏
ထိုအခါ ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် “မဂ်ဖိုလ်မှ အချည်းနှီး ဖြစ်သောသူ - သင်သည် ယူဇနာသုံးရာရှိသော ဝေဒေဟ တိုင်းကြီးကို စွန့်လွှတ်ပြီး ရသေ့ရဟန်းပြုကာ ပလိဗောဓ မရှိသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်နေပါလျက် ဘာမဟုတ်သော ဆား၌ တပ်စွန်းဘိသည်” ဟု ခြိမ်းခြောက်လျက် -“အို-ဝေဒေဟရသေ့ … သင်သည် ပြည့်သောရွာမပေါင်း သောင်းခြောက်ထောင်နှင့် ရတနာ ရွှေငွေဆန်ရေစပါး ပြည့်သော ကျီကျတို့ကို စွန့်လွှတ်ခဲ့ပါလျက် ယခုအခါ နည်းငယ်မျှသော ဆားကို သိုမှီးသိမ်းထားခြင်းကို ပြုဘိ၏” –ဟု ကဲ့ရဲ့ ပြစ်တင် ဆုံးမလေ၏
ထိုအခါ ဝေဒေဟ ရသေ့သည် ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ခြင်းကို သည်းမခံနိုင်တော့ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်ကာ -“ဆရာ … ဆရာလည်း သူတစ်ပါးကို မဆုံးမလို မိမိကိုယ်ကိုသာ ဆုံးမတော့မည်ဟု ရတနာ ရွှေငွေတို့ဖြင့်ပြည့်သော ဂန္ဓာရတိုင်းကြီးကို စွန့်လွှတ်ကာ ရဟန်းပြုခဲ့ပါလျက် ယခုအခါ အဘယ်ကြောင့် အကျွန်ုပ်ကို ဆုံးမသနည်း” –ဟု ဂန္ဓာရ ရသေ့အား ပြန်လှန်၍ စောဒနာလေ၏
ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် ဝေဒေဟ ရသေ့ စကားကို ကြားလျှင် -“အို - ဝေဒေဟ ရသေ့ … ငါကား တရားသဘောကိုသာ ပြောဆိုပေ၏၊ တရားသဘော မဟုတ်သည်ကို မနှစ်သက်၊ တရားသဘောကို ပြောဆိုသော ငါ့အား မကောင်းမှုသည် မလိမ်းကျံပေ” –ဟု ထပ်မံ၍ ပြောဆို ဆုံးမပြန်၏
ထိုအခါ ဝေဒေဟ ရသေ့သည် ဆရာ ဆုံးမမှုကို ပယ်လိုစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ -“ဆရာ … တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းဖြင့် သူတစ်ပါးအား အမျက်ထွက်စေ၏၊ အကယ်၍ အကျိုးများသော်လည်း ထိုကဲ့သို့သော စကားကို ပညာရှိတို့ မပြောဆိုရာ” –ဟု ဆရာ ဂန္ဓာရ ရသေ့အား ချုပ်ချယ်သော စကား၊ ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို မပြောဆိုသင့်ကြောင်းကို တစ်ဖန် ထပ်မံ၍ ပြောဆိုပြန်၏
ထိုအခါ ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် -“အို- ဝေဒေဟ ရသေ့ … အဆုံးမ ခံရသော သူသည် အမျက်ထွက်သည် ဖြစ်စေ၊ မထွက်သည် ဖြစ်စေ၊ ဖွဲကဲ့သို့ လွင့်သည်ဖြစ်စေ တရားသဘောကို ပြောဆိုသော ငါ့အား မကောင်းမှုသည် မလိမ်းကျံပေ” –ဟု ဝေဒေဟ ရသေ့အား ထပ်မံပြောဆို ဆုံးမပြန်၏
ထို့နောက် ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် အိုးထိန်းသည်သည် အိုးတို့ကို အဖန်ဖန် ခတ်၍ စိမ်းသော အိုးတို့ကို မယူဘဲ ကျက်သော အိုးတို့ကို ယူသကဲ့သို့ အဖန်ဖန်နှိပ်၍ ဆုံးမလိုပြန်သဖြင့် -“အို- ဝေဒေဟ ရသေ့ … ဤသတ္တဝါတို့အား ဉာဏ်ပညာသည် လည်းကောင်း၊ ပညာရှိ အဆုံးအမကို မှီ၍ ကောင်းစွာကျင့်သော အကျင့်သည် လည်းကောင်း အကယ်၍ မရှိငြားအံ့၊ များစွာသော လူအပေါင်းသည် တောထဲ၌ ကျွဲကန်းကဲ့သို့ ဖောက်လွဲဖောက်ပြန် ကျင့်ရာ၏၊ ဤလောက၌ အချို့သောသူတို့သည် ဆရာသမားတို့ထံ၌ ကောင်းစွာ သင်ကြားအပ်ကုန်၏၊ ထိုကြောင့် ဆုံးမအပ်ပြီးသော ဝိနည်းရှိသည်ဖြစ်၍ ကောင်းမွန်တည်ကြည့်စွာ မတိမ်းမစောင်း ကျင့်နိုင်ကုန်၏” –ဟု ဆုံးမပြန်၏
ထိုအခါ ဝေဒေဟ ရသေ့သည် ဆုံးမသော တရားစကားကို ကြည်ညိုလှသဖြင့် “ဆရာ … ဤနေ့မှာစ၍ အကျွန်ုပ်အား ဆုံးမပါ၊ အဖန်ဖန် ဆုံးမပါ၊ အကျွန်ုပသည် သည်းမခံတတ်သော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍ ဆရာကို ပြန်လှန် ပြောဆိုမိပါ၏၊ အကျွန်ုပ် အပြစ်ကို သည်းခံပါ” ဟု ရှိခိုး၍ ကန်တော့လေ၏
ထိုရသေ့နှစ်ပါးတို့သည် ညီညွတ်စွာ နေကုန်လျက် တစ်ဖန် ဟိမဝန္တာသို့ ပြန်ကြကုန်၏
ဟိမဝန္တာသို့ ရောက်လျှင် ဂန္ဓာရ ရသေ့သည် ဝေဒေဟ ရသေ့အား ကသိုဏ်းပရိကံကို သင်ပြ၏
ဝေေ၏ဟ ရသေ့လည်း သင်ပြသောနည်းအတိုင်း ကသိုဏ်း ပရိကံကို အးထုတ်သဖြင့် အဘိညာဉ် သမာပတ်ကို ဖြစ်စေ၏
ဤသို့ နှစ်ပါးသော ရသေ့တို့သည် မယုတ်လျော့သော ဈာန် ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မပြည်သို့ လားကြရကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဝေဒေဟရသေ့သည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ
ဂန္ဓာရသေ့သည်-ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ-ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ပစ္စည်းအများ၊ သိုမှီးထား၊ လူများအလေ့သာ
(၂) ကြောင့်ကြမထား၊ ပစ္စည်းများ၊ စွန့်သွားရဟန်းမှာ
(၃) ဆားမျှသော်လည်း၊ မသိမ်းဆည်း၊ အရည်းပီသစွာ
ဂန္ဓာရဇာတ် ပြီး၏
ဥတ္တရဌာနီမြို့(ထိုင်း: อุดรธานี)သည် ဤသာနဒေသ၏ အဓိကမြို့ကြီး လေးမြို့ဖြစ်သော နဂရရာဇသီမာ၊ ဥပလရာဇဓာနီ၊ ဥတြဓာနီနှင့် ခွန်ကန်ဟူ၍ "ဤသာန၏ လေးမြို့တော်"တွင် ပါဝင်ခြင်းဖြင့် လူသိများသည်
၎င်းသည် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ဒေသ၊ အင်္ဂလန်နှင့် ဝေလနယ်၏ အရွယ်အစား သို့မဟုတ် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်
မြို့တော်သည် ဥတြဓာနီပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်ကာ ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ ၁၃၀၅၃၁ဦး ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ ၇ခုမြောက် အကြီးဆုံးမြို့ပြဖြစ်သည်
ငန်းတက်ရွာ၊ ငန်းတက်
လူ၏ စိတ်ဆန္ဒအရ အမျိုးမျိုး လှုပ်ရှားလုပ်ကိုင်နိုင်စွမ်းရှိသော ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အလွန်အသုံးဝင်သည့်အစိတ်အပိုင်းမှာ လက်ဖြစ်၏
လူတို့၏ လက်နှင့် တိရစ္ဆာန်တို့၏ လက်သည် အလွန်ကွာခြား၏
လူနှင့် အတူဆုံး အနီးစပ်ဆုံးဟုဆိုကြသည့် လူဝံပင် လူကဲ့သို့ လက်ကို စိတ်လိုရာအသုံးပြုနိုင်သော သတ္တိမရှိချေ
အပူ အအေး၊ နာကျင်မှုစသော အာရုံတို့ကို ကလေးများလောက်ပင် သိလွယ် ထိလွယ်ခြင်းမရှိပေ
ယင်းသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ လူ၏ ဦးနှောက်မှာ တိရစ္ဆာန်၏ဦးနှောက်ထက် အသိဉာဏ်အရာတွင် ပို၍ကောင်းသောကြောင့်ပင်တည်း
လက်ဖဝါးအရေပြားအောက်တွင် အဖုမွှားများရှိ၏
ထိုအဖုမွှား များတွင် ဦးနှောက်မှလာသော နာဗ်ကြောများသန်နေ၏
လက်သည် အလွန် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်ဆိုက မမှားနိုင်ချေ
လက်၏ ဖွဲ့စည်းထားပုံနှင့် အသုံးဝင်ပုံတို့မှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်လေသည်
ပခုံးနှင့် လက်မောင်းသည် ဆုံလည်ဆက်သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နေ၏
လက်မောင်းနှင့် လက်ရုံးသည်လည်း ပတ္တာဆက်ကဲ့သို့ ဆက်ထား၏
ထိုနေရာကို တံတောင်ဆစ်ဟုခေါ်၏
လက်မောင်းတွင် အရိုးကြီး တစ်ချောင်းသာရှိသော်လည်း လက်ရုံးတွင် လက်ဖျံရိုးကြီး၊ လက်ဖျံရိုးငယ်ဟူ၍ အရိုးနှစ်ချောင်းရှိ၏
လက်မောင်းရိုးကား အဖျားကြီး၍ လုံးပြီးလျှင် တံတောင်ဆစ်ဖက်သို့ ကျသောအခါ အနည်းငယ် ပြား၍နေသည်
ထိုမှလွန်သော် အရိုးလေးခုစီ နှစ်တန်းပေါင်း အရိုးရှစ်ခုရှိသော လက်ကောက် ဝတ်ရိုးရှိ၏
လက်ဖဝါးတွင်မူကား လက်ဖဝါးရိုး ငါးချောင်းရှိသည်
ထိုအရိုးငါးချောင်းမှ လက်ချောင်းငါးချောင်း သွယ်၍ဆင်း၏
ထိုလက်ချောင်း ငါးချောင်းတို့တွင်လည်း အရင်းဆစ်ရိုးငါးခု၊ အလယ်ဆစ်ရိုး လေးခုနှင့် အဖျားဆစ်ရိုး ငါးခုဟူ၍ အဆစ်ရိုးကလေးပေါင်း ၁၄ ခု ရှိသည်
လက်မတွင် အလယ်ဆစ်ရိုးမရှိချေ
ထိုအဆစ်ကလေးများသည် ပျော့ပျောင်းသော အရွတ်များဖြင့် ဆိုင်းလျက်ရှိ၏
လက်မောင်းရိုး၊ လက်ဖျံရိုး၊ လက်ကောက်ဝတ်ရိုး၊ လက်ဖဝါးရိုးနှင့် လက်ဆစ်ရိုးစသည်တို့မှာ ပြွန်ကဲ့သို့ ခေါင်းပွဖြစ်၍ အတွင်း၌ ခြင်ဆီနှင့် ပြည့်နေလေသည်
လက်ကို လှုပ်ရှားစေနိုင်သော ကြွက်သားစိုင်တို့သည် များသောအားဖြင့် လက်ရုံးတွင်ရှိကြ၏
ထိုကြွက်သားစိုင်တို့ကို ခိုင်မာသော ကြွက်သားကြောများက လက်ရိုးများဖြင့် ဆက်၍ပေးထားရာ ကျွန်ုပ်တို့၏ လက်ချောင်းများကိုချိုးကြည့်လျှင် ထိုကြွက်သားကြောများအား မျက်စိဖြင့်လည်း မြင်နိုင်၍ လက်ဖြင့်လည်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိနိုင်သည်
လက်များကို အထက် အောက်သို့လည်းကောင်း၊ ဝဲယာသို့လည်းကောင်း လှုပ်ရှားပေးသောအခါ လက်ပြင်ရိုးနှင့် လက်မောင်းရိုးတို့သည် ချွတ်ချော်တိမ်းပါးသွားခြင်းမရှိချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုအရိုးနှစ်ခုမှာ ဆုံလည်ဆက် သဘောမျိုးဖြင့် ဆက်နေခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်း၊ ကြွက်သားကြောတို့ဖြင့် ဆိုင်းလျက်ရှိခြင်းကြောင့်တစ်ကြောင်းဖြစ်သည်
အရိုးတစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပွတ်တိုက်ရာတွင် မပွန်းမပဲ့စေခြင်းငှါ အရိုးများတွင် အရိုးနုတစ်ထပ် ခံလျက်ရှိလေသည်
အရိုးအဆစ်တိုင်း၌လည်း အမြှေးတစ်ထပ် အုပ်လျက်ရှိသည်
ယင်းအမြှေးတွင် အဆီဖြင့် ပြွမ်းလျက်ရှိ၏
ထိုအဆီသည် အမြဲစွတ်စိုစေးချွဲနေသော ကြောင့်လည်း လက်ကိုအမျိုးမျိုးလှုပ်ရှားရာတွင် ပိုမိုပြေပြစ်စေသည်
လက်တွင် လက်မအသုံးဝင်ပုံမှာ အတော်ပင် ဆန်းကြယ်၏
လက်မသည် ကိုင်တွယ်ကောက်ယူရာ၌ မည်သည့်လက်ချောင်းဖြင့် ကောက်သည်ဖြစ်စေ သူကဖေးမပေးရသည်
သူမရှိက ကိုင်တွယ်၍မဖြစ်နိုင်ချေ
ဒင်္ဂါး ခတ်လုပ်ရန် အုတ် အင်္ဂတေ တို့ဖြင့် ကြီးကျယ် ခိုင်ခံ့သည့် စက်ရုံကြီး တစ်ခုကို နန်းတော် သစ်တပ်အတွင်း ပဟိုရ်စင် မြောက်ဘက်၌ ၁၂၂၇ ခု၊ (ခရစ် ၁၈၆၅) တန်ဆောင်မုန်းလအတွင်း ဆောက်လုပ် ပြီးပြေခဲ့သည်
ယင်း စက်ရုံတွင် ဒင်္ဂါးခတ် လုပ်ရန် -ငွေရည် ကျိုရာ တိုက်ခန်း၊ ငွေပြားကြီး ကြိတ်ရာ တိုက်ခန်း၊၎ ကြိတ်ပြီး ငွေပြားကို ပျော့ပျောင်းအောင် ဆေးရည်ဓာတ် စိမ်ရာ တိုက်ခန်း၊၎ ငွေပြားကို ညီညွတ်အောင် အဆင့်ဆင့် သံလုံး စက်ဖြင့် ကြိတ်လုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ငွေပြားကြီးကို ဒင်္ဂါးပြား၊ ငါးမူးပြား၊ မတ်စေ့ပြား၊ မူးစေ့ပြား ဖြစ်အောင် ဘောက်စက်နှင့် ဘောက်ယူသည့် တိုက်ခန်း၊ ဘောက်ပြီး ဒင်္ဂါးကို ထောင့်ဘိရာ တိုက်ခန်း၊ ထောင့်ဘိပြီး ဒင်္ဂါးကို ပျော့ပျောင်းအောင် ထပ်မံ လုပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ဒင်္ဂါး ဖြူစင် သန့်ရှင်းအောင် ဆေးရည် ဓာတ်ရည်တို့ဖြင့် ဆေးကြောသည့် တိုက်ခန်း၊၎ ဆေးကြောပြီး ဒင်္ဂါးကို ပွတ်သပ်သည့် တိုက်ခန်း၊ ပွတ်သပ်ပြီး ဒင်္ဂါးများကို အရုပ် ပန်းထောင့်ပိတ် ဖြစ်အောင် ရိုက်သည့် စက်ခန်း၊၎ ရိုက်ပြီး ဒင်္ဂါး များကို ချိန်မှတ်ရန် ချိန်ခွင်ထားသည့် တိုက်ခန်းတို့ဖြင့် ပြည့်စုံစွာ ရှိခဲ့သည်
ဒင်္ဂါး ခတ်စက်ကို အင်္ဂလိပ် ကုန်သည်ကြီး ဝီလျံဝါလစ်က ပြင်သစ်မှ မှာထား ဝယ်ယူ ပေးသွင်း သည်ဟု ယူဆ ရသည်
ထိုသို့ ဒင်္ဂါးစက် ဝယ်ယူ ပေးသွင်းသည့် အတွက် ဝီလျံဝါလစ်ကို တောင်ငူ သစ်တောရှိ သစ်များ ဝယ်ယူ နိုင်ခွင့် ပေးခဲ့ဟန် တူသည်
ဒင်္ဂါးစက် တန်ဖိုးကို ဝီလျံဝါလစ် တင်ပြ တောင်းဆိုသည့် အတိုင်းပင် ငွေပေးခဲ့သည် ဆိုသော်လည်း တန်ဖိုးငွေ မည်ရွေ့ မည်မျှဟု တိတိကျကျ မသိရချေ
ထို့နောက် ၁၂၂၈ ခု၊ ကဆုန်လမှ သီတင်းကျွတ်လ (ဧပြီ၊ အောက်တိုဘာ ၁၈၆၆) အတွင်း မောင်ရွှေလှ နှင့် ဟာရီ ဆိုသူ တို့ကို ဘင်္ဂလားသို့ ငွေဒင်္ဂါး၊ ရွှေဒင်္ဂါးရိုက် တံဆိပ် ဝယ်ယူရန် စေလွှတ်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ၁၂၂၇ ခု၊ ဝါဆိုလ (ဇူလိုင် ၁၈၆၅) အတွင်း ယောမင်းကြီး ဦးဘိုးလှိုင် သည် ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါး စက်ရုံ စီမံ အုပ်ချုပ်ပုံ စည်းမျဉ်း ဥပဒေများ၊ ငွေကို စင်အောင် ပြုလုပ်နည်း၊ ငွေဒင်္ဂါး တစ်ကျပ်လျှင် သတ္တု ရောသည့် စံနှုန်းနှင့် ဒင်္ဂါး စက်ရုံနှင့် ပတ်သက်၍ သိသင့် သိထိုက် သမျှ အကြောင်းအရာ များကို ကာလကတ္တား ဒင်္ဂါး စက်ရုံမှ ရယူ ပေးရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်ထံ စာရေးသား အကြောင်း ကြားခဲ့သည်
ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံတွင် ၁၂၂၇ ခု၊ တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်ကျော် ၉ ရက် (၁၁ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၅)၊ စနေနေ့ နံနက် တစ်ချက်တီးကျော် အချိန် အခါတော်နှင့် ဒင်္ဂါး စတင် ခတ်လုပ် ခဲ့သည်
ရွှေ ငွေ ကြေးနီ သံဖြူနှင့် ခဲဒင်္ဂါးများ ထုတ်လုပ်ခဲ့ရာ ဒေါင်းတံဆိပ် ကျပ်သုံး ငွေဒင်္ဂါး များကို မင်းတုန်းမင်း နန်းတက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခု၊ ခတ်နှိပ် ထုတ်လုပ်သည်
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဒင်္ဂါးစက်ရုံ၏ လုပ်ငန်းမှာ ကောင်းစွာ အောင်မြင်လျက် ရှိပပြေီ
ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အစိုးရကိုယ်စားလှယ်က ဒင်္ဂါး စက်ရုံနှင့် ပတ်သက်၍ မြန်မာဘုရင် အစိုးရကို ချီးကျူး ထိုက်ကြောင်း ဝန်ခံရမည် ဖြစ်သည်ဟု အစီရင်ခံစာ ရေးသား ခဲ့သည်
၁၈၇၃ ခု၊ မေလ အတွင်း ကာနယ် ဘရောင်းနှင့် အဖွဲ့တို့ ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံကို ဝင်ရောက် ကြည်ရှု့ခဲ့စဉ်က စက်ရုံ၏ ထုတ်လုပ် စွမ်းအားမှာ တနေ့လျှင် ကျပ် ၁၀,ဝဝဝ မှ ၁၅,ဝဝဝ ထိ ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
စက်ရုံအတွင်း ကြီးကြပ်အုပ်ချုပ် လုပ်ကိုင်ရေးကို နိုင်ငံခြားသားများ လုံးဝ မပါဘဲ မြန်မာ တို့ပင် စီမံလုပ်ဆောင်သည်
၁၈၇၀ ပြည့်နှစ် အတွင်း ဒင်္ဂါး စက်ရုံကို ကြီးကြပ် လုပ်ဆောင် ရသူ အရာရှိသည် ရွှေဒင်္ဂါးများ လုပ်ဆောင်ရာတွင် မရိုးမသား၍ မှုခင်းကြီးစွာ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံထွက် ငါးကျပ်တန် ရွှေဒင်္ဂါး များသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ်က လေးကျပ် လေးပဲထိ ဈေးကျခဲ့သည်
တချိန်တွင်မူ နပြေည်တော် ပြင်ပ၌ တန်ဖိုး သုံးကျပ် အထိပင် လျော့ကျ ခဲ့သည်
သီပေါမင်း ပါတော်မူသည် အထိ အနှစ် ၂၀ အတွင်း ယင်း စက်ရုံမှ ခတ်လုပ် ခဲ့သည့် ငွေဒင်္ဂါး တန်ဖိုးမှာ ခန့်မှန်းခြေ အားဖြင့် အောက်ပါ အတိုင်း ၂၈ သန်း ကျော်ခန့် ရှိသည်
တစ်ကျပ်သုံးဒင်္ဂါး …. ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၂၆,၄၀၆,ဝဝဝ (တန်ဖိုးကျပ်)ငါးမူးစေ့ …. ၁,၉၇၃,၃၀၀၀ (ပြားရေ) - ၉၈၆,၅၀၀ (တန်ဖိုးကျပ်)မတ်စေ့ …. ၂,၈၆၆,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၇၁၆,၅၀၀ (တန်ဖိုးကျပ်)မူးစေ့…. ၅,၁၇၃,ဝဝဝ (ပြားရေ) - ၆၄၆,၆၂၅ (တန်ဖိုးကျပ်)စုစုပေါင်း တန်ဖိုးကျပ် ၂၈,၇၅၅,၆၂၅ရတနာပုံ ဒင်္ဂါး စက်ရုံထွက် တစ်ကျပ်သုံး ဒေါင်းတံဆိပ် ငွေဒင်္ဂါး များမှာ အိန္ဒိယသုံး ငွေဒင်္ဂါးနှင့် အလေးချိန်နှင့် အရည်အသွေးတို့ တတန်းတစားတည်း ဖြစ်စေရန် ရည်သန် လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
ယင်းသို့ လုပ်ဆောင် ခြင်းဖြင့် ဗြိတိသျှ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး ဖြောင့်ဖြူး လွယ်ကူ စေရန် စီမံခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မြန်မာစက်မှုခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေး၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သော ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကို မင်းတုန်းမင်းကြီးနှင့် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်သားတို့ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
အောင်မြေသာစံမြို့နယ်၊ မန္တလေး နန်းမြို့တွင်း၌ တည်ရှိသည်
အရှေ့ဘက်တွင် အတွင်းမြို့ရိုးသစ်တပ်နှင့် အလယ်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ရုံး၊ အနောက်ဘက်တွင် မြနန်းစံကျော်ရွှေနန်းတောကြီး၊ တောင်ဘက်တွင် မင်းတုန်းမင်း အုတ်ဂူပြာသာဒ်နှင့် ဗဟိုရ်စင်၊ မြောက်ဘက်တွင် စစ်အကျဉ်းထောင်ဟောင်းတို့ တည်ရှိသည်
ရတနာပုံခေတ်လက်ရာဖြစ်သည်
မြန်မာစက်မှုခေတ်ပြောင်းတော်လှန်ရေး၏ ပြယုဂ်ဖြစ်သည်
ရတနာပုံခေတ် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ညီတော် အိမ်ရှေ့စံကနောင်မင်းသား ကိုယ်တော်တိုင် ကြီးကြပ်၍ ဒင်္ဂါးခတ်လုပ်ရန် ဒင်္ဂါးသွန်းစက်ရုံကြီးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ ခုနစ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ရာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၇ ခုနစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၉ ရက်၊ (၁၁-၁၁-၁၈၆၅)၊ နံနက်၌ အမြောက်သုံးချက်ပစ်ဖောက်၍ စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဒေါင်းဒင်္ဂါး၊ ဒေါင်းပိုက်ဆံ၊ မူးစေ့၊ မတ်စေ့၊ ပဲစေ့၊ ရွှေဒင်္ဂါးခတ်စက်ကို အင်္ဂလိပ်ကုန်သည်ကြီး ဝီလျံဝါလစ်က ပြင်သစ်မှ မှာယူပေးသွင်းခဲ့သည်
အုတ်အင်္ဂတေဖြင့် ဆောက်ထားသော အဆောက်အအုံဖြစ်သည်
ခေါင်းတိုင်နှင့်တကွ အခန်း ခုနစ်ခန်းပါ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ အဆောက်အအုံဖြစ်၍ လုပ်ငန်းစဉ်အလိုက် အခန်းများ ခွဲခြားထားသည်
အဆောက်အအုံမှာ အနောက်ဘက်သို့ မျက်နှာပြုတည်ဆောက်ထားပြီး ဝင်ပေါက်ကို သံတံခါးတပ်ထားသည်
ပုံစံမှာ ထောင့်မှန်စတုဂံပုံ အဆောက်အအုံဖြစ်ပြီး အလယ်တွင် ကွက်လပ်ထား၍ အရှေ့တောင်ထောင့်တွင် မြင့်မားသော ခေါင်းတိုင်ပါဝင်တည်ဆောက်ထားသည်
ရတနာပုံခေတ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး တိုင်များတွင် ကြာပန်းများမပါရှိပဲ ဝင်္ကပါပုံဖော်ထားသည်
အမိုးတိုင်များတွင် ဖရုံမြှောင့်အပြင် အဝင်ပေါက်များ၏ အပေါ်ခုံးပန်းများမှာ အတုမရှိကျောင်းအမွှမ်းပန်းပုံစံမျိုးဖြစ်သည်
အခန်းများမှာလည်း လုပ်ငန်းစဉ်အလိုက် ငွေအရည်ကျိုခန်း၊ သတ္ထုရောခန်း၊ ပုံနှိပ်ခန်း စသည်ဖြင့်ခွဲခြားထားသည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနက ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည်
သကြားလုံးသည် ယခုအခါ ယဉ်ကျေးသောနိုင်ငံတိုင်း၌ ကြီးငယ် မရွေး သုံးဆောင်သော စားစရာတစ်မျိုးဖြစ်သည်
မြန်မာဝေါဟာရဖြင့် သကြားလုံးဟု သိမ်းကျုံးခေါ်သော်လည်း အမှန်အားဖြင့် သကြားလုံးတိုင်းသည် အလုံးကလေးများချည်းမဟုတ်ချေ
အလုံး၊ လေးထောင့်၊ အပြား၊ အဝိုင်း စသည်ဖြင့်စိတ်ကူးရမိသည့် သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးပြုလုပ်ထားလေသည်
သို့ရာတွင် သကြားပါ၍ချိုရဲသောအရသာရှိခြင်းကား သကြားလုံးများ၏ ယေဘုယျ သဘောပင်ဖြစ်လေသည်
သကြားလုံးကို သကြားတစ်မျိုးတည်းဖြင့်သာ ပြုလုပ်သည်မဟုတ်ဘဲ အခြားချိုဆိမ့်သော အရသာရှိသည့် ပစ္စည်းများပါထည့်သွင်းပြုလုပ်သည်
ထို့ပြင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန်အတွက် ဗနီလာရနံ့ထည့်သွင်း၍ လှပတင့်တယ်စားချင်စဖွယ်ဖြစ်စေရန် ဆေးရောင်အမျိုးမျိုးတင်ပေးလေသည်
သကြားလုံးများသည် ပထမပေါ်စက လူတိုင်းဝယ်ယူသုံးဆောင် နိုင်သောစားစရာမဟုတ်ဘဲ ငွေကြေးချမ်းသာသူများသာ စားသုံးနိုင်သော ဇိမ် ခံအစားအစာဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် တစ်ဖြည်းဖြည်း လူကြိုက်များလာသ ဖြင့် ဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး စားသုံးနိုင်အောင် စီမံပြုလုပ်ကြလေသည်
ယင်း သို့ အများသုံးအတွက်ပြုလုပ်လာကြသောအခါ အမျိုးအစားညံ့၍ဖြူနီကြောင် ကြား ဆေးဆိုးထားသော အပေါစားသကြားလုံးများ အမြောက်အမြားထွက် ပေါ်လာလေသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် အမျိုးအစား အသင့်အတင့်ကောင်းမွန်၍ ဈေးလည်း မကြီးလှသောသကြားလုံးများကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်လုပ်ကိုင်လာကြ သည်
ယခုအခါတွင်ကား သကြားလုံးလုပ်ငန်းမှာ ကြီးကျယ်လာပြီးလျှင် ကမ္ဘာအနှံ့အပြား လူတန်းစားမရွေး ဝယ်ယူသုံးဆောင်နိုင်သော အဖိုးနှုန်းထား ဖြင့် အများအပြားရောင်းချနိုင်လေပြီ
သကြားလုံးများကိုလည်း တစ်နေ့တစ် ခြား ဆန်းသစ်လှပသော ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ထူးခြား၍အရသာရှိလာ အောင်တီထွင်ပြုလုပ်ကြလေသည်
သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံပြုလုပ်နည်းမှာ အမျိုးမျိုးဖြစ်လေသည်
များ သောအားဖြင့် သကြားလုံးပြုလုပ်ရာတွင် သကြားနွားနို့၊ အမွှေးရည်နှင့် အရောင်တင်ဆေးများကိုထည့်သွင်းအသုံးပြုရသည်
အချို့သောသကြားလုံး မျိုးတွင်ကား ချိုဆိမ့်သောသစ်သီးဆန်များ ပါရှိတတ်သည်
အအီပြေစားသုံး ရန် ခပ်ချဉ်ချဉ်ပြုလုပ်ထားသောသကြားလုံးမျိုးလည်းရှိပေသည်
သကြားလုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်များသောအားဖြင့် ကြွေရည်သုတ် ခွက်များကိုသာအသုံးပြုရသည်
နွားနို့၊ သကြားစသည်တို့ကို ထိုခွက်ကြီး များတွင်ထည့်ကျို၍ အနည်းငယ်ပျစ်ခဲလာသောအခါ အုန်းသီးဆန်၊ ဗာဒံစေ့ စသော အဆာများနှင့်အမွှေးအကြိုင်များထည့်ပေးရသည်
ထို့နောက် ကျို ထားသောအရည်ကို လက်ဖြင့်ပုံသွင်းပြီးနောက် ခဲသွားနိုင်မည့်အနေတွင် ဖိုပေါ်မှချပြီးလျှင် ထောပတ်သုတ်ထားသော ကြွေရည်သတ်ခွက်များထဲသို့ လောင်းချရသည်
ထိုအခါမှ ကျိုထားသောအရာများအေး၍ ခဲမသွားမီ အလို ရှိရာ သကြားလုံးပုံအမျိုးမျိုးကို ပုံစံခွက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓားဖြင့် ခွဲစိတ်၍ လည်းကောင်း ပြုလုပ်ပေးရလေသည်
သကြားလုံးပြုလုပ်ပုံ အခြေခံမှာ အထက်ပါအတိုင်းဖြစ်သော်လည်း မိမိတို့နှစ်သာက်ရာ အမျိုးအစားမျိုးရရှိအောင် အမယ်များထည့်၍ ပြုလုပ်နိုင် လေသည်
အမယ်များထည့်ရသောအမယ်မှာ သကြားဖြစ်၍ နွားနို့ကောင်း မရနိုင်လျှင် နို့ဆီ၊ နို့စိမ်းများကိုအသုံးပြုနိုင်လေသည်
သကြားလုံးများသည် မပုပ်မသိုးနိုင်ဘဲ တာရှည်ထား၍ စားသုံး နိုင်သော စားစရာမျိုးဖြစ်သည်
ပြုလုပ်ရာတွင်လည်းခဲခဲယဉ်းယဉ်း မရှိလှဘဲ အားလပ်သည့်နေ့ရက်များတွင် အိမ်၌အပျင်းပြေ လုပ်ကိုင်စားသောက်နိုင် သည်
ဖတ်ပုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatpong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ မန်မော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်မော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၀ ဦး၊ မ ၁၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
စက်ခွေရွာ၊ ပေါက်တူးတောင်
သကြားသည် လူတို့၏ အရေးကြီးသော အစာတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဓာတ်ဆီသည် မော်တော်ယာဉ်စက်ကို အပူငွေ့နှင့် စွမ်းအင်ပေးရန်အတွင်မရှိမဖြစ်သကဲ့သို့ သကြားဓာတ်သည်လည်း လူ့ခန္ဓာကိုယ်စက်ကြီးအား အပူငွေ့ နှင့် စွမ်းအင်ပေးရန်အတွက် မရှိမဖြစ်သော အာဟာရဓာတ်ဖြစ်သည်
ကိုယ်လက်လှုပ်ရှား ကစား၍ဖြစ်စေ၊ အပင်ပန်းခံ အလုပ်လုပ်၍ဖြစ်စေ၊ အင်အား ကုန်ခမ်းမောပန်းသောအခါ သကြားကို စားကြရသည်
ဂလူးကို့ ဆေးသကြားကို အင်အားကုန်ခမ်း မောပန်းနေသည့် လူနာများအားတိုက်ခြင်း၊ ထိုးဆေးအဖြစ် ထိုးပေးခြင်းတို့ကိုထောက်၍ သိသာသည်
ထို့ပြင် သကြား သည် အရသာအရှိဆုံးသော အစာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
သာမန်အားဖြင့် လူတို့သည် တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိမိခန္ဓာကိုယ် အလေးချိန်နှင့် အမျှ သကြားစားကြသည်ဟုဆိုသည်
သကြား တစ်ပေါင်လျှင် အပူ၏ပမာဏဖြစ်သော ကယ်လိုရီ ၁၈ဝဝ ပါရှိသည်
လူတို့၏ အသက်ရှင် ကျန်းမာရေးအတွက် လိုအပ်သော ဓာတ်တစ်ပါးဖြစ်သည့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်သည် သကြား၌ ရာခိုင်နှုန်း ပြည့်ပါသည်
အဓိပ္ပာယ်ကား ကာဗွန်၊ ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် အောက်ဆီဂျင်ဓာတ်သုံးမျိုးစလုံးပါသည်ဟုဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သကြား၏ ဓာတုပုံသေနည်းသည် C12H22O11 ဖြစ်သည်
မေပယ်ပင်မှရသော သကြား၌ ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ် ၈၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ရေ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ဓာတ်ဆားတစ်ရာခိုင်နှုန်းပါသည်
သကြားကို ခရစ်မပေါ်မီကာလကပင် လူတို့စားသုံးနေကြပြီဟုဆို သည်
ခရစ်ပေါ်ပြီးအနှစ် ၄ဝဝ ခန့်အကြာတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ စတင်အသုံး ပြုခဲ့ကြပြီ ဖြစ်ကြောင်းကိုမူ အတိအကျ သိရသည်
အေဒီ ၅ဝဝ ခန့်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှတစ်ဆင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ တရုတ်နိုင်ငံ၊ ပါးရှားနိုင်ငံတို့သို့ လည်းကောင်း၊ ထိုမှအေဒီ ၇ဝဝ ခန့်တွင် စပိန်နိုင်ငံတို့သို့လည်းကောင်း အေဒီ ၉ဝဝခန့်တွင် ဥရောပတောင်ပိုင်း နိုင်ငံများနှင့် အာဖရိကမြောက်ပိုင်း နိုင်ငံများသို့လည်းကောင်း သကြားပြုလုပ်နည်းများ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်
အလယ်ခေတ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံသည် သကြားချက်နည်းကို အတော်အဆင့်တန်း မြင့်မြင့် သိရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်းသိရသည်
၁၆ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် အနောက် အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် တောင်အမေရိကတိုက်တို့သို့ သကြားလုပ်နည်း ရောက်ရှိ ပျံ့နှံ့ခဲ့သည်
၁၇ နှင့် ၁ဂ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နယူး အင်္ဂလန်ပြည်နယ်မှ ကုန်သည်များသည် ကျူးဗားကျွန်းထွက် သကြားချက်ရာ မှထွက်သော သကာရည်များကို ခိုးသွင်း၍ အရက်ချက်ကာ နိုင်ငံခြားသို့ အရက်ကုန်ကူးကြကြောင်းဖြင့်ဆိုသည်
သကြားကို ကြံ၊ မုန်လာဥနီ (သကြားမုန်လာ)၊ မေပယ်ပင်၊ စပျစ်သီး၊ပြောင်း၊ သစ်သား စသည်တို့မှ ချက်လုပ်နိုင်သည်
ဥတုဘောဇန သင်္ဂဟကျမ်း အလိုအရ သကြားကို သစ်မယ်ဇယ်ပွင့်၊ ပျားရည်၊ ဝက်မြေဖြူဥတို့မှ ချက်၍ရကြောင်း သိရသည်
ကြံကို ဦးစွာဆေးကြော၍ အပိုင်းပိုင်းခုတ်ဖြတ်ပြီးနောက် ဒလိမ့် တုံးကြိတ်စက်ထဲထည့်၍ အရည်ည|စ်ယူရသည်
ကြံဖတ်၌ အရည်လုံးဝကုန်သည်အထိ အထပ်ထပ်ရေပက်၍ ညှစ်ရသည်
ထိုနောက် ကြံရည်ကို သန့် အောင်စစ်ပြီးလျှင် ထုံးရည်ထည့်၍ ကျိုအိုးနှင့်ကျိုရသည်
ယင်းသို့ ကျိုစဉ် ထွက်လာသော အညစ်အကြေးများကို ဂရုစိုက်၍ ထုတ်ပစ်ရသည်
အညစ်အကြေးများ ကုန်သောအခါ ထိုကြံရည်ထဲမှ ထုံးဓာတ်ကုန်သွားစေရန် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဓာတ် ထည့်ပေးရသည်
သန့်စင်အေင် ကျိုချက်ပြီးသော ကြံရည်ကို အီဗက်ပရေတာခေါ် ဒယ်ပက်အိုးကြီးထဲသို့ထည့်၍ အရည်ပျစ်ခဲ လာသည်အထိ အပူတိုက်၍ ကျိုရသည်
ယင်းသို့ ပျစ်ခဲလာသောအရည်ကို အခြားအိုးသို့ပြောင်းကာ လေဖိအားလျှော့ထားသော အခန်းထဲ၌ မီးမျှင်းဖြင့် သကြားခဲကလေးများ ဖြစ်လာသည်အထိ ချက်ရသည်
ယင်းသို့ကျိုချက်ပြီး နောက် တင်လဲရည်နှင့်ရောနေသော သကြားများကို စက်နှင့်ခွဲထုတ်ယူပြီး နောက် အရိုး၊ ကျပ်ခိုးတို့နှင့် ဖြူအောင်ချွတ်မှ ကျွန်ုပ်တို့ စားသုံးနေသော သကြားဖြူကိုရသည်
မုန်လာဥနီမှ သကြားထုတ်နည်းကို ၁၇၄၇ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် သိပ္ပံပညာရှင် အန်းဒရီးယ မတ်ဂရပ်က စတင်တွေ့ရှိသည်
သို့ရာတွင် ၁၈ဝဝ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းကမှ မုန်လာဥနီမှ သကြားထုတ်ခြင်းကို တွင် တွင်ကျယ်ကျယ် လုပ်ကိုင်လာကြသည်
ယခုအခါတွင်မူ မုန်လာဥနီကို ကြံနောက် သကြားအထွက်ဆုံးပစ္စည်းအဖြစ် အသိအမှတ် ပြုလာခဲ့ကြသည်
မုန်လာဥနီမှ သကြားချက်သည့်အခါ ယင်းဥများကိုဆေးကြောပြီးနောက် အပိုင်းပိုင်းဖြတ်ကာ ကြိတ်စက်ထဲထည့်၍ကြိတ်ရသည်
ယင်းသည် ကြံကဲ့ သို့ အရည်မရွှမ်းသောကြောင့် ကြိတ်နေစဉ်ရေနွေးနှင့် သမအောင်လုပ်ပေးရသည်
ယင်းသို့ အဖန်ဖန်ကြိတ်၍ ထွက်လာသောအရည်ကို ကြံရည်ကဲ့သို့ ကျိုချက်လျှက် သကြားဖြစ်လာသည်
ပြောင်းမှထုတ်ယူသော သကြားကို ပြောင်းမှထွက်သည့် အစေး ရည်၌ ဟိုဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ကိုထည့်၍ ကျိုးခြင်းဖြင့်ရသည်
ယင်း သည် ကြံမှထုတ်သော သကြားလောက်မချိုချေ
အရက်ချက်ရာနှင့် သကြားခဲ၊ သကြားချောင်း လုပ်ရာတို့၌ ယင်းသကြားကို အသုံးပြုသည်
ပြောင်းမှ ထုတ်သောသကြားကို ဂလူးကို့၊ သို့မဟုတ် ဒက်စထရို့ဟုလည်းခေါ်သည်
ယင်းသည် သကြားအမျိုးမျိုးအနက် အစာကြေလွယ်ဆုံးသော သကြားဖြစ် သည်
ပြောင်းစေ့ကို သေချာစွာအမှုန့်ကြတ်ပြီးလျှင် ဟိုက်ဒရိုကလောရစ် အက်ဆစ်ဖြင့် ရောပြီးနောက် ရေနွေးငွေ့ဖြင့် အပူဓာတ်ပေးရသည်
ယင်းမှ ထွက်သောအရည်ကို ကြံရည်မှ သကြားချက်သကဲ့သို့ ကျိုချက်လျှင် သကြား ထွက်လာသည်
မေပယ်ပင်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့ တွင် အများအပြားပေါက်သဖြင့် ယင်းနိုင်ငံတို့မှ ထိုသကြားမျိုး အများအပြားထွက်သည်
မေပယ်ပင်စည်ကို နွေကူးရာသီအစတွင် အနက် နှစ်လက်မခန့် ဖောက်ထွင်း၍ ယင်းမှ ကျလာသောအရည်ကို ကတော့ဖြင့် ခံယူကာ ကျိုချက်လျှင် သကြားထွက်သည်
သစ်သားမှ သကြားထုတ်နည်းကို ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ စတင် တီထွင်သည်
သစ်သားကို အမှုန့်ကလေးများဖြစ်သည်အထိ ကြိတ်ချေကာ ယင်းသစ်မှုန့်တို့ကို ဟိုက်ဒရိုကလောရစ်အက်ဆစ် ရာခိုင်နှုန်း ၄ဝ အရည်ဖြင့်ရောရသည်
ထို့နောက် သစ်မှုန့်နှင့် ဆတူရေရောပြီးနောက် ကျိုချက်ရသည်
သစ်သားမှထုတ်သော သကြားသည် ပြောင်းမှထုတ်သော သကြားနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်
အချိုအရသာ များစွာမပါသော်လည်း ဩဇာဓာတ် အလွန်ပါသော သကြားမျိုးဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှ တစ်နှစ်လျှင် သကြားတန်ချိန် လေးကုဋေခွဲ ခန့်ထွက်သည်
အိန္ဒိယနှင့် ကျူးဗားနိုင်ငံတို့သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် သကြား အထွက်ဆုံး နိုင်ငံများဖြစ်ကြသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တစ်နှစ်လျှင် သကြား ပေါင်ချိန် ၁၃ ကုဋေခန့်ထွက်၍ ကျူးဗားနိုင်ငံမှ ခုနစ်ကုဋေကျော်ထွက် သည်
သကြားထွက်သောအခြားနိုင်ငံများမှာ ဂျားဗားကျွန်း၊ ဖော်မိုးဆာ ကျွန်း၊ ဟဝိုင်းယန်းကျွန်း၊ ဗရာဇီနိုင်ငံ၊ တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ ဂူယားနား၊ မော်ရစ်ရှပ် စသောနိုင်ငံများ၊ ဩစတြေးလီးယား၊ ဂျာမနီ၊ အမေရိကန်၊ ရုရှ၊ တရုတ် စသောနိုင်ငံများဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ပြည်တွင်းစားသုံးမှု အတွက် အစိုးရက ပျဉ်းမနား၊ ဇေယျဝတီ၊ ဆားမှော်၊ နမ္မတီး၊ နှင်းပုလဲ၊ ဘီးလင်း၊ အင်းလေးစသော မြို့ရွာဒေသများ၌ သကြားစက်များ တည်ထောင်ထားသည်
ထန်းတပင် (ခ) ထန်းပင်ချောင်းရွာ၊ မြစ်ပေါက်
မကျီးချောင်းရွာ၊ မီးလောင်ကုန်း
ဖန်ဝိန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanwein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်ကွေ့လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရက်ဒ်ဝုဒ် အမျိုးသားနှင့် ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ (အာရ်အန်အက်စ်ပီ) သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကတည်းက ပေါက်ရောက်ခဲ့သော သမပိုင်း မိုးသစ်တော ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဲလ်နော့ ကမ်းရိုးတန်း ၊ ဂျက်ဒီဒိုင်ယာ စမစ် နှင့် ပရေရီ ခရိ ရက်ဒ်ဝုဒ်ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ ပါဝင်ကာ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမျာ ၁၃၉,၀၀၀ ဧက (၅၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်
ဥဒ္ဓစ္စစေတသိက်သည် အကုသိုလ်စိတ် (၁၂)မျိုး၌ ယှဉ်သော အကုသလသာဓာရဏစေတသိက် တစ်မျိုးဖြစ်၏
ယင်းဥဒ္ဓစ္စသည် မောဟမူ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်မှ တစ်ပါးကုန်သော အခြားအခြားကုန်သော အကုသိုလ်စိတ် (၁၁)မျိုးတို့၌ ရအပ်ပါသော်လည်း ဥဒ္ဓစ္စသည် အထူးအားဖြင့် ဤမောဟမူ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်၌သာလျှင် ဗလဝ ဖြစ်၏ အင်အားကြီးမား၏၊ ထိုသို့ အင်အားကြီးမားသောကြောင့်ပင်လျှင် ယှဉ်ဖက် သမ္ပယုတ်တရား (၁၆)မျိုးတို့၌ ပဓာန  ပြဓာန်းသော တရားတစ်ခု ဖြစ်လာရ၏၊ ထိုကြောင့် ဤစိတ်ကိုသာလျှင် ဥဒ္ဓစ္စဖြင့် အထူးပြု၍ ဥဒ္ဓစ္စသမ္ပယုတ်စိတ်ဟု မိန့်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏
လေတိုက်ခတ်မှုကြောင့် လှုပ်ရှားသော ရေကဲ့သို့ စိတ် မငြိမ်သက်ခြင်းသဘော လက္ခဏ၊၂
လေတိုက်ခတ်မှုကြောင့် လှုပ်ရှားသော တံခွန်အလံကဲ့သို့ စိတ် ငြိမ်ဝပ်စွာ မတည်တံ့ခြင်း (ကိစ္စ) ရသ၊၃
ကျောက်ခဲကို ပစ်ချလိုက်သဖြင့် အထက်သို့ လွင့်တက်သော ပြာကဲ့သို့ စိတ် မရပ်မတည် ချာချာလည် တုန်လှုပ်တတ်သည့် သဘောတရား ပစ္စုပဋ္ဌာန်၊၄
စိတ် မငြိမ်သက်ရာ အာရုံတို့၌ အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ခြင်းတစ်နည်း --- စိတ် မငြိမ်သက်ခြင်းဟူသော အကျိုးကြောင့် အယောနိသောမနသိကာရ ဖြစ်ခြင်း ပဒဋ္ဌာန်
ပြာပုံပေါ်၌ ခဲကျသည့်အခါ ပြာများ လွင့်တက်လာသကဲ့သို့ အာရုံတစ်ခုခု အပေါ်၌ ငြိမ်သက်စွာ မတည် နိုင်ဘဲ ဟိုအာရုံသို့ ရောက်လိုက် သည်အာရုံသို့ ရောက်လိုက် ဖြစ်နေခြင်း သဘောသည် ဥဒ္ဓစ္စ ဖြစ်သဖြင့် ထိုဥဒ္ဓစ္စနှင့် အတူတကွဖြစ်သော စိတ်သည်လည်း စိတ်လေစိတ်လွင့် ဖြစ်၍ ဥဒ္ဓစ္စ အားကြီးနေသည့်အခါ ကိုယ်ခန္ဓာသည်လည်း မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေရကား ဟိုသွားချင်သလို သည်သွားချင်သလို ထချင်သလို ထိုင်ချင်သလိုနှင့် လူလေလူလွင့် လူ့ဗော်ကျော့ ဖြစ်နေတတ်လေသည်
တရားဘာဝနာကို ထိုင်၍ နှလုံးသွင်းနေသော်လည်း မိမိ နှလုံးသွင်းနေသည့် သမထအာရုံ သို့မဟုတ် ဝိပဿနာအာရုံပေါ်သို့ စိတ်မကျရောက်ဘဲ သားရေး သမီးရေး စီးပွားရေး စသော အရေး အထွေထွေနှင့် မိမိ၏ လုပ်ငန်းခွင် အရပ်ရပ်ပေါ်သို့သာ စိတ်အရောက်များနေခြင်း ထိုအာရုံ အမျိုးမျိုးတို့က မိမိ မနောဒွါရတွင် တစ်ခုပြီး တစ်ခု တန်းစီ၍ လှည့်လည်နေခြင်းသည် ဥဒ္ဓစ္စ၏ စွမ်းအားကြောင့်ပင် ဖြစ်၏
နန္ဒမင်းသားသည် ရဟန်းပြုပြီးစအခါ၌ ဇနပဒကလျာဏီထံသို့ မကြာခဏ စိတ်ရောက်နေခြင်းမှာလည်း ဤဥဒ္ဓစ္စနှင့် ယှဉ်တွဲလျက်ရှိသော ရာဂ၏ စွမ်းအားကြောင့်ပင် ဖြစ်၏
ကုဒါလပဏ္ဍိတ အမည်ရသော သူတော်ကောင်း တစ်ဦးသည်လည်း ပေါက်တူး တစ်လက်ကို အကြောင်းပြု၍ (၇)ကြိမ်တိုင်တိုင် ရသေ့ရဟန်း ဘဝမှ လူထွက်ခဲ့ရ၏
ရသေ့ရဟန်းတရားပေါ်သို့ စိတ်မရောက်နိုင်ဘဲ ပေါက်တူးကလေး တစ်လက်တည်းဟူသော အာရုံ ပေါ်သို့ စိတ်က မကြာမကြာ ရောက်ရှိနေ၏၊ ထိုစိတ်ကို ငြိမ်ဝပ်အောင် မတိုက်ဖျက်နိုင် မတွန်းလှန်နိုင် ဖြစ်နေ၏
ရာဂနှင့် ယှဉ်တွဲလျက်ရှိသော ဥဒ္ဓစ္စ၏ စွမ်းအားပင်တည်း
ရဟန်းတရားဝယ် ငြိမ်သက်စွာ မတည်ခြင်းမှာ ဥဒ္ဓစ္စ သဘောပင်တည်း
သို့သော် (၇)ကြိမ်မြောက် ရသေ့ရဟန်း ပြုသောအခါ၌ကား ပေါက်တူးတစ်လက် အပေါ်၌ စွဲလမ်းနေသည့် ရာဂကို အောင်မြင်စွာ တိုက်ဖျက်နိုင်သဖြင့် ဈာန်အဘိညာဏ်တို့ကို ရရှိသွားတော်မူလေသည်
ဤဥဒ္ဓစ္စသည် သူ့ပင်ကိုယ်သဘောအားဖြင့် မည်သည့်အာရုံ၌မျှ တည်တည်တံ့တံ့ မရှိ၊ ဟိုအာရုံသို့ ရောက် လိုက် သည်အာရုံသို့ ရောက်လိုက်နှင့် ပျံ့လွင့်နေရကား မကောင်းတရား အကုသိုလ်တရားဟု ဆိုရစေကာမူ မည်သည့်ဒုစရိုက်ကိုမျှ မိမိက ဦးဆောင်၍ ထိထိမိမိ မပြုသောကြောင့် လောဘ ဒေါသ စသည်တို့ကဲ့သို့ အပါယ်သို့ ပစ်ချနိုင်လောက်အောင် သတ္တိမကြီးချေ၊ ဖြစ်လေရာ ဘဝတို့၌ သမာဓိ နည်းပါး၍ ပေါ့ဆဆ အမျိုးအစား ဖြစ်အောင်ကား စီမံကောင်း စီမံပေလိမ့်မည်
အကြောင်းမူ ဤဥဒ္ဓစ္စ ပြဓာန်းသော အကုသိုလ်စေတနာသည် ပဝတ္တိ အကျိုးကို ပေးနိုင်သောကြောင့်တည်း
(၁၂)မျိုးသော အကုသိုလ်စိတ်တို့တွင် ဥဒ္ဓစ္စ သဟဂုတ်စိတ်မှ တစ်ပါးသော အကုသိုလ်စိတ် (၁၁)မျိုးသည် အပါယ် (၄)ဘုံတို့၌ ပဋိသန္ဓေကျိုး ပဝတ္တိကျိုးကို ပေးနိုင်သော စွမ်းအားရှိ၏
သုဂတိဘုံ၌ ပဝတ္တိကျိုးကို ပေးနိုင်သော စွမ်းအားရှိ၏
ဥဒ္ဓစ္စသဟဂုတ်စိတ်ကား ဒုဂ္ဂတိ သုဂတိ နှစ်ဌာနတို့၌ ပဝတ္တိကျိုးကိုသာလျှင် ပေးနိုင်သော စွမ်းအားရှိ၏
နဂါးမောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarmauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ နဂါးမောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နဂါးမောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၇၂ ဦး၊ မ ၂၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ထက်ကာဝါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htetkarwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ပန်ယောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်းဒိဖြင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yindihpyit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဗန်နွဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗန်နွဲ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၅ ဦး၊ မ ၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း၊ သန်လျင်မြို့တွင် အဖ မြူနီစီပယ်ဈေးခေါင်းကြီး ဦးမောင်လေး၊ အမိ ဒေါ်စိန်ညွန့်တို့က ၁၉၁၃-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း၃ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ငယ်မည် ညှပ်ကြီး၊ အမည်ရင်း ဦးအုန်းဖေဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်မှ (၇) နှစ်သားအထိ၊ မကွေးမဲထီးတိုက်ဦးဇောတိကဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် မကွေးလောကဓာတ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၈ နှစ်တွင် မကွေးမြို့ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ အစိုးရအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၁၄ နှစ် ၈ တန်း၌ပညာသင်ကြားဆဲ ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်း၏ မြန်မာပညာပြန့်ပွားရေးအသင်းမှ ပြုလုပ်သော ဘာသာပြန်ပြိုင်ပွဲတွင် "ကညာလော၊ကျားကြီးလော" ဝတ္ထုစာမူဖြင့် ဝတ္ထုတိုပထမဆုရခဲ့သည်
(ဗစ်က တာ)ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးခဲ့သည်
ပထမဆုံး ပုံနှိပ်စာမူဖြစ်သည်
၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မကွေးမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀တန်းအောင်သည်
တက္ကသိုလ်နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ Who's Who အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးရေးခဲ့သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာတန်းအောင်သည်
ဥပစာတန်းအောင်ပြီးနောက် ၁၉၃၈ ခုနှစ်ထိ မကွေးတိုင်း မင်းကြီးရုံး၌ စာရေးလုပ်ခဲ့သည်
"ခေတ်ညွန့်စာစောင်" စာပေအဖွဲ့ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်
"ဘားမားဂျာနယ်" တွင် ဆောင်းပါးများစတင်ရေးသားသည်
၁၉၃၈ - တိုးတက်ရေးသတင်းစာ၌ ဘာသာပြန်အယ်ဒီတာ
တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၌လည်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့
တိုးတက်ရေး၌ ၃ လခန့်လုပ်ပြီး (နိုဝင်္ဘာလ၌)ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်းသို့အယ်ဒီတာအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ဆောင်ရွက်ခဲ့
၁၉၃၉ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်စာနည်းပြဆရာလုပ်
၁၉၄၀ - ရန်ကုန်စုံထောက်မင်းကြီးရုံး၌ စာတော်ပြန်
ပထမဆုံးလုံးချင်းစာအုပ် မာတာဟာရီ (Mata Hari)သာသာပြန်ရေးသားခဲ့
ဒီဇင်ဘာထိ ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ
လေနတ်မောင် စာအုပ်ထွက်ရှိ
၁၉၄၀-၄၁ - ပြန်ကြားရေးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန် ဌာနခွဲစာတည်းမှူး
၁၉၄၁ - ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကဗျာဆရာမ နုယဉ်(ဒေါ် နုယဉ်)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့
၁၉၄၂-၄၃ - ပညာမင်းကြီးရုံး၊ မြန်မာစာပေဌာန၌ စာတည်း
၁၉၄၃-၄၅ - 'ပညာစွယ်စုံကျမ်း' လက်ထောက် စာတည်းမှူး
ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတွင် ပြင်သစ်တ္ထုရေး ဆရာကြီး ဂုစတပ်ဖလောဗဲယား ၏ မဒမ်ဗောဗာရီ ဝတ္ထုကို သုရောနန္ဒီ အမည်ဖြင့် မြန်မာပြန်ခဲ့
၁၉၄၅-၄၇ - ပြန်ကြားရေးဌာန၊ သုတေသနအရာရှိ
၁၉၄၆ - တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း သတင်းထောက်
၁၉၄၇-၄၈ - အိုးဝေ သတင်းစာ အယ်ဒီတာ
၁၉၄၇-၄၉ - ဟံသာဝတီ သတင်းစာ ခေါင်းကြီးရေးအယ်ဒီတာ
၁၉၄၉-၅၀ - ပဒေသာမဂ္ဂဇင်းတည်ထောင်သူ၊ အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာ
၁၉၅၀ - မင်းမှုထမ်းလုံးချင်းဝတ္ထုထွက်
စာပေဗိမာန်ဆု ရရှိခဲ့
ဗစ်တာဟူးဂိုး၏ ခါးကုန်းကြီး ဝတ္ထု ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၅၁ - ဒေးကာနက်ဂျီ၏ သောကကင်းဝေး နေနိုင်ရေး ဘာသာပြန်စာအုပ်ထွက်
၁၉၅၀-၅၂ - မြန်မာပြည်သတင်းဌာန စာတည်းချုပ်
အခါလည်သား စာအုပ်ထွက်
၁၉၅၂-၅၃ - ကွန်မင်တေတာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာထုတ် စာစောင်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေ
နယူးဘားမားဝိကလီး တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်
စာသင်သားဂျာနယ် ကိုထုတ်ဝေခဲ့
၁၉၅၃ - စီးပွားရေးသတင်းစာ ခေါင်းကြီးရေး အယ်ဒီတာ
၁၉၅၅ - တက်တိုး အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်ပြုစုထုတ်ဝေ
၁၉၅၇ - တက်တိုးနည်းပြသင်တန်း ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့
၁၉၅၇-၅၈ - နုယဉ်ပုံနှိပ်တိုက်ကိုတည်ထောင်၍ ကျောင်းသုံးအင်္ဂလိပ်စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့
အင်ဒိုနီး ရှား၊ သီဟိုဠ်၊ ဂျပန် ၃ နိုင်ငံအကြောင်းရေးသားသောစာအုပ် ၃အုပ်အား ချစ်ကြည်ရေးဘာသာရပ်အဖြစ် ယူနက် စကိုအဖွဲ့ကဆုချီးမြှင့်ခဲ့
၁၉၅၈-၆၂ - ပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်း၊ အလွတ်ပညာသင်လုပ်ငန်းများကို ဦးစီးလုပ်ကိုင်
၁၉၆၁ - ဘဝနှင့်စာပေ စာအုပ်ထွက်
၁၉၆၃ - မြန်မာ့သတင်းစဉ် (N.A.B) နိုင်ငံခြားသတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ်
၁၉၈၀ ထိဆောင်ရွက်
၁၉၆၅ - အာဇာနည်စိတ်နှင့်အညွန့်တလူလူ စာအုပ်ထွက်
၁၉၆၉ - ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန်
၁၉၆၉-၇၂ - ဂါးဒီးယန်းအင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၌ နေ့စဉ် ခေါင်းကြီးရေးခဲ့
၁၉၇၂-၇၅ - အမျိုးသားစာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်
ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်
စာပေလုပ် သားအစည်းအရုံး၊ စည်းရုံးရေးအဖွဲ့ဝင်
(နောင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဆရာမင်းသုဝဏ် ဂျပန်သို့ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်ထွက်ခွာ သွားသဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကိုဆက်ခံခဲ့
၁၉၇၂ - သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး
၁၉၇၅ - ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အထူးအရာရှိ
၁၉၇၀-၈၀ - တက္ကသိုလ်ဗဟိုကောင်စီဝင်
တက္ကသိုလ်ပညာရေးအဖွဲ့များကောင်စီဝင်
၁၉၈၆-၉၅ - မဂ္ဂဇင်းများတွင် သုတ၊ ရသ (ပင်ကို၊ ဘာသာပြန်၊ ဆောင်းပါးများ-ပုဒ်ရေ ၁၀၀၀ခန့် ရေးသား ခဲ့
၁၉၉၅ - လောကနီတိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၉၇ - မိဘမေတ္တာလူမှုရေးအဖွဲ့၏ စာပေဂုဏ်ရည်ဆုရရှိ
ပခုက္ကူဦးအုန်းဖေ-တစ်သက်တာစာပေဆုရရှိ
၂၀၀၃ - ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမဆင့်) ရရှိ
မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့၏ ဂုဏ်ပြုတံဆိပ်ရရှိ
၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့နံနက် ၄းဝဝ နာရီခန့်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်ခဲ့
သားသမီး ၄ယောက်ကျန်ရစ်သည်
တက်တိုးကလောင်အမည်ကွဲများ ၁၇ ခုတွေ့ရသည်
ဘဝနှင့်စာပေ (၁၉၆၁)၂
----နှင့်စာပေ (၁၉၆၃)၃
ရွှေစင်နှင်းဆီနှင့် အခြားအက်ဆေးများ (၁၉၆၅)၄
နုယဉ်၏ကဗျာများ (တက်တိုးအင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်) (၁၉၇၂)၅
အလှပန်းတစ်ပွင့်နှင့်အခြားပုံပြင်ဝတ္ထုများ(နုယဉ်ရေး၊ တက်တိုး အင်္ဂလိပ်ပြန်) (၁၉၈၁)၆
ပညာပေး လက်ရွေးစင်မြန်မာပုံပြင်များ(အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆို) (၁၉၉၄)၁
အညွန့်တလူလူ (ကြီးပွားရေးအိပ်ဆောင်ကျမ်း)၃
အချစ်နှင့်စိတ်ပညာ (၁၉၆၃)၄
တက်တိုး၏အတွေးအမြင် (၁၉၉၂)၁
သောကကင်းဝေးနေနိုင်ရေး (၂) တွဲ၊ (၁၉၅၁)၂
သူတို့အတွေးအခေါ်
ဒမစ်ထရီ ရွိုင်ဘိုလဗ်လဗ် (အင်္ဂလိပ်: Dmitry Yevgenyevich Rybolovlev; ရုရှား: Дмитрий Евгеньевич Рыболовлев; ရုရှားအသံထွက်: [ˈdmʲitrʲɪj ɪvˈɡʲenʲɪvʲɪtɕ rɨbɐˈlovlʲɪf]; ၂၂ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၆ မွေးဖွား) သည် ရုရှားစီးပွားရေးသမား၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ရွိုင်ဘိုလဗ် သည် ၁၉၉၀ နှစ်များအတွင်း ရုရှားတွင် ပြည်သူပိုင်သိမ်းသောအခါ ယခင်က ပြည်နယ်ပိုင် Potash မြေဩဇာကုမ္ပဏီ Uralkali တွင် စီးပွားရေးကို စတင်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူသည် ထိုကုမ္ပဏီ၏ ၆၆%ကို ပိုင်ဆိုင်နေပြီဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Forbes ၏ သန်းကြွယ်သူဌေးများစာရင်းတွင် ကြွယ်ဝမှု ၈.၅ ဘီလီယံဖြင့် နံပါတ် ၁၅၆ နေရာတွင် ရှိခဲ့သည်
ထင်းရှူးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshukone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ ငုံးသုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငုံးသုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၁ ဦး၊ မ ၁၁၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ထင်းရူးကုန်း ဖြစ်သည်
ညီညီလွင်(၁၁ ဩဂုတ်လ ၁၉၈၃ ခုနှစ်) သည်  ဇေယျာရွှေမြေအသင်းတွင် ကစားသော ဂိုးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းနှင့် 2010 AFF Suzuki Cup ပြိုင်ပွဲတွင် အရန်ဂိုးသမား တစ်ဦးဖြစ် လိုက်ပါကစားခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ညွန့်ကို စင်တော်မင်းသားကြီး ဦးကျော်သန်းနှင့် ဒေါ်အေးရွှေတို့မှ ၁၂၇၈ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ ဒိုင်းဝန်ကွင်း မင်းလမ်း၌ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း နှစ်ယောက်အနက် အငယ် ဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မမြိုင်ဖြစ်သည်
အသက်ကိုးနှစ်အရွယ်တွင် ယိမ်းအကပညာကို သင်ယူခဲ့ပြီး အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ခုနစ်ထွေ ထွန်းရီနှင့်တွဲဖက်ကပြရ သည်
ဇာတ်ဆရာက သဘောကျ၍ အသက်ငယ်ရွယ်သူဖြစ် သော်လည်း ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်ထဲ တွင် မမြိုင်အမည်ကိုဖျောက်၍ မင်းသမီးကလေး မခင်ညွန့်ဟူ၍ ပြောင်းခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၇ နှစ်သမီးအရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၁၁ လမ်း ဦးဘိုးတုတ်၊ ဒေါ်ကျင်(တရုတ်မလေး တင်ကြည်)တို့၏ အဖွဲ့၌ ပါဝင်ကပြခဲ့သည်
ထို့ပြင် တလိုင်းကျော်ညွန့် ဟူသော အမည်ဖြင့် မင်းသားလုပ်၍ကသည်
ထိုအငြိမ့်အဖွဲ့သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ ရံဖန်ရံခါ သွားရောက်ကပြရ၏
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တောင်ငူဆောင်၌ကပြစဉ် ဒေါ်ခင်ညွန့်အား လူကြီး လူငယ်များက ကြိုက်နှစ်သက်ကြသဖြင့် ယုဝတီ အမည်ကိုပေး ကြသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ယုဝတီမခင်ညွန့်ဟူ၍ နာမည်ကျော် ကြားလာသည်
ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် မော်လမြိုင်၊ မြိတ်၊ ထားဝယ်၊ ကော့သောင်း၊ တနင်္သာရီတနယ်လုံး၌ မင်းသားတလိုင်းကျော်ညွန့် အမည်ဖြင့် ကပြသည်
မင်းသား စိန်ကတုံးသည် မော်လမြိုင် သို့ လာရောက်ကပြရာတွင် ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်အား ၎င်းနှင့် တွဲကရန် ဖိတ်ခေါ်သဖြင့် စိန်ကတုံးနှင့် တွဲကခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင် ခဲ့သည်
ထိုစဉ် ကြည့်မြင်တိုင် ဈေးကလေးမှ ဇာတ်ဆရာကြီး ဦးထွန်းရင်က ဖိတ်ခေါ်၍ ၎င်းတည်ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့တွင် သိုက်နန်းစိန်၊ သောင်းညွန့်စိန်၊ ကျော်အုန်းလှိုင် တို့နှင့် တွဲဖက် ကပြခဲ့သည်
ထို့နောက် ပုဇွန်တောင် စင်ကာပူရပ်မှ ဦးစိန် နှင့်ဒေါ်နှင်းခင်တို့ တည်ထောင်သော ဇာတ်အဖွဲ့သို့ပြောင်း၍ တလိုင်းစိန်၊ ရွှေဘိုအေး၊ ရွှေဘိုသောင်းတို့နှင့် တွဲဖက်ကခဲ့ ပြန်သည်
ထို့နောက် စိန်တလေး၊ မြတလေး အစရှိသူတို့နှင့် ဇာတ် အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ထောင်ပြီး ကပြပြန်သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ယုဝတီ ဒေါ်ခင်ညွန့်မှာ ပို၍နာမည်ရလာပြီး ဘုရားတကာ ဂရိတ်ဖိုးစိန် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ရောက်၍ ဦးဘိုးစိန်နှင့် တွဲကခဲ့သည်
ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုး ရပန်တျာကျောင်း၌ အကနည်းပြ ဆရာမကြီး အဖြစ်အမှုထမ်း ရွက်သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရ၏ တာဝန်ပေးချက် အရ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ အကပညာကို သင်ပြရန် သွားရသည်
ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် သဘင်ပညာအကမျိုးစုံကို တတ်လွယ်၊ သိလွယ်သောနည်းများ တီထွင်၍ သင်ပြရာတရုတ် သဘင်ပညာရှင်များသည် အထူးနှစ်ခြိုက်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြောင့် ဒေါ်ခင်ညွန့်အား ရွှေချိန်သုံးကျပ်ရှိ ငြိမ်းချမ်းရေးချိုးရုပ်ဆု တံဆိပ်ဖြင့် အကပါရဂူဘွဲ့ထူးကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်
ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ရှေးခေတ်အငြိမ့်သဘင် ကဏ္ဍကို မြန်မာ့အသံမှ အသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ပန်တျာကျောင်းအကနည်းပြဆရာမကြီးအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူ သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရ၏ တာဝန်ပေးချက်ဖြင့် မူအမျိုးမျိုးကွဲပြားနေသော နတ်ကတော်၊ အပျိုတော်၊ ရှေးခေတ် တီးလုံးများကို သဘင်ပညာရှင်ကြီးများနှင့် ညှိနှိုင်းရာတွင် ဒေါ်ခင်ညွန့်သည် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ယဉ်ကျေးမှုကဇာတ်ဌာန၌ အနုပညာအကြံ ပေးပုဂ္ဂိုလ် (ဇာတ်သဘင်)အဖြစ် နိုင်ငံတော်က တာဝန်ပေးအပ်သည်
ယုဝတီဒေါ်ခင်ညွန့်သည် အနုပညာအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရွက်နေဆဲ ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ခင်ပွန်းဦးမြသောင်းနှင့် သားသမီးငါးယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဘိလပ်ပြန် ဘွဲ့ရ ခရိုင် ဆရာဝန်ကြီး အက်စ်အေ ရာမန် [S.A. Rahman] ခေါ် (တထောင့်တညပုံပြင်များကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ မြန်မာမွတ်စ်လင်) ဦးဖိုးသာဇံနှင့် ဆရာဝန် ကတော် မမယု (သရက် မြို့ဝန်၏ သမီး) တို့က ၁၈၉၄ ခု ဧပြီ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်
အမည်ရင်း ဦးဘတင် အပြင် မောင်မောင်တင် ဟုလည်း ခေါ်ခဲ့ ကြသည်
အိန္ဒိယပြည် ကလကတ္တား ပရယ်စီဒင်းစီ တက္ကသိုလ်တွင် 'မက်ထရစ် စကောလားရှစ်' ဆု ရရှိ ခဲ့သည်
၁၉၁၄ - ၁၇ နှစ်များတွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်၌ ပညာ သင်ခဲ့သည်
၁၉၁၆ ခုတွင် အစိုးရ နော်မံ ကျောင်းမှ စက္ကင်ဒရီ ဆရာဖြစ်သင် စာမေးပွဲကို မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယ ရရှိ အောင်မြင် ခဲ့သည်
ပျဉ်မနား အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ရန်ကုန် စိန်ပေါကျောင်း တို့တွင် ကျောင်းဆရာ လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်တွင် ပါဝင် ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝတွင် အဆိုအက ဝါသနာ ပါသူ ဖြစ်၍ ကျောင်းကပွဲ များတွင် မင်းသား အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ကပြ ခဲ့ဖူးသည်
မြန်မာ ရုပ်ရှင် ပေါ်ဦးစ ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ် အသံတိတ် ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင် လောက ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်
"ဘားမားအတ် ဖလင် ကုမ္ပဏီ" အတွက် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် 'တကယ့် မောင်' ၊ 'ရွှေမေတ္တာ'၊ 'ရွှေမြင်းမိုရ်'၊ 'စကြာဝံသ' နှင့် 'ရွှေစက်တော်' ဇာတ်ကားများ၊ "မြန်မာ့ ညွှန့်ပေါင်း ရုပ်ရှင် ကော်ပိုရေးရှင်း လီမိတက်" ကို ကိုယ်ပိုင် တည်ထောင်၍ 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' (၁၉၂၀)၊ 'သုဓမ္မစာရီ ဖြတ်ထုံး' (၁၉၂၂)၊ 'အိမ်တွင်း မင်းမဟာဂီရိ' (၁၉၂၄) ဇာတ်ကား များတွင် ကိုယ်တိုင် ဇာတ်လိုက် မင်းသား ပြုလုပ်ကာ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ရိုက်ကူး ခဲ့သည်
၁၉၂၁ - ၃၂ အထိ ရုပ်ရှင်နယ်တွင် သံသရာ လည်ခဲ့သည်
ဘားမား ဖလင်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီး ရိုက်ကူးသည့် 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' သည် ပထမဆုံး နှစ်ကိုယ်ခွဲကား ဖြစ်သည်ဟု "မြန်မာ ရုပ်ရှင် သမိုင်း" စာအုပ်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်
ဂျပန် ခေတ်တွင် ဝါဒ ဖြန့်ချိရေး ဌာန၌ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် သုံးနှစ်မျှ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်များ ပြန်ဝင် လာစဉ် ကက်စဘီ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ တွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာ အဖြစ် သုံးလေးလခန့် အမှု ထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် လူထု ပညာရေး ကောင်စီတွင် အလုပ် ဝင်ခဲ့ ပြန်သည်
လူထု ပညာရေး ကောင်စီ လက်ထောက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုတွင် လွတ်လပ်ရေး အောင်ပွဲ သဘင် ချစ်ကြည်ရေး မိတ်ဆက် အဖြစ် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယိုးဒယား ဘုရင် နန်းတက်ပွဲသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုတွင် ယူနက်စကို ပညာတော်သင် အဖြစ် ရုပ်မြင် သံကြား လေ့လာရန် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ တွင် ယဉ်ကျေးမှု မစ်ရှင် ခေါင်းဆောင် အဖြစ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန် နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တရုတ် - မြန်မာ နယ်နိမိတ် စာချုပ်စဉ် ခြင်းလုံး အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
ဤသို့ ဖြင့် ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် တို့တွင် အတွေ့အကြုံများသူ ဖြစ်သောကြောင့် စစ်မဖြစ် မီကပင် ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်း၌ ရုပ်ရှင် ပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လစဉ် ရေးခဲ့ သည်မှာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ အထိပင် ဖြစ်သည်
အငြိမ်းစား ယူပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များ၌ ဆောင်းပါး ရေးခြင်းကို ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
ပြုစု ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု (၁၉၅၁)၊ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းကူး တံတား (၁၉၆၁)၊ ကျွန်ုပ်နှင့် မြန်မာ ရုပ်ရှင် လောက (၁၉၆၇) တို့ ဖြစ်ကြသည်
'ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု' သည် ပညာရေး ဌာနတွင် ကျောင်းသားကိုင်၊ ဆရာကိုင် အထွေထွေ ဖတ်စာ အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခံခဲ့ ရသည်
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်မှာ အိမ်ထောင် နှစ်ဆက် ရှိခဲ့သည်
ပထမ အိမ်ထောင်ဖြင့် သား ဒဂုဏ်ပ ဦးမြသောင်းကို မွေးသည်
ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှာ ဒေါ်ဒေါ်လှိုင် ဖြစ်၏
သားသမီး မထွန်းကား ခဲ့ချေ
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၁) ဒဂုန် ရွှေမျှား
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (မတ် ၁၉၆၇)
စာ ၄၄-၄၈
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၂) ကျော်ညွှန့်မိုး
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (ဇွန် ၁၉၆၆)
စာ ၆၁-၆၄
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၃) ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်
ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး ရေးသားသူ၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၁၇၂-၁၇၆
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၄) သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်
တို့မြန်မာ မူစလင် ကြီးများ၏ လက်ရာများ၊ မြဝတီ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၄၀-၄၃
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၅) မောင်မောင် (ရန်ကုန်)
အယ်ဒီတာ ခင်ဗျား၊ ငွေတာရီ (ဧပြီ ၁၉၆၇)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၆) စာတည်း အဖွဲ့
သဝဏ်လွှာ၊ ရှုမဝ (ဇူလိုင် ၁၉၆၁)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၇) မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)၏ ပြောပြချက်များ (၁၃၊ ၃၊ ၂၀ဝ၅)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၈) မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် သမိုင်းစဉ်၊ ရွှေရတု ကာလ (၁၉၂၀-၁၉၄၅)
စာ ၃၅၊ ၁၀ဝ၊ ၂၂၉
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့၌ အဖ ဦးတင်အောင်နှင့် အမိ ဒေါ်ကြည်ကြည်နှင်း တို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ငယ်စဉ်က လွိုင်လင်၊ တောင်ကြီး၊ လားရှိုး၊ ကွတ်ခိုင် စသည့်မြို့များတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပါသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ပုသိမ်မြို့၊ အ.ထ.က (၃) မှ အခြေခံပညာ အထက်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) ရန်ကုန်မှ M.B.,B.S ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဇနီးမှာ ဒေါက်တာ ခင်ခင်ဌေး ဖြစ်ပြီး သမီး မထက်ထက်အောင် နှင့် သား မောင်စိုးထက်အောင်တို့ ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဆေးပညာပေး ဆောင်းပါးများ စတင်ရေးသားခြင်းဖြင့် စာပေနယ်အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံစာရေးဆရာအသင်း၏ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး လှိုင်သာယာမြို့နယ် စာရေးဆရာအသင်း၏ နာယကတစ်ဦး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံဆရာဝန်အသင်း စာရေးဆရာ ဆရာဝန်အဖွဲ့၏ နာယက တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်
ကျန်းမာရေး ပညာပေးစာအုပ်များနှင့် ဆောင်းပါးများကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ရာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်အတွက် သုတစွယ်စုံစာပေဆု (အသုံးချသိပ္ပံ) ကို “သဘာဝမှရသော ကျန်းမာသုခ” စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ (၁၆) ကြိမ်မြောက် ဆရာဝန်တင်ရွှေစာပေဆု (၂၀၁၇) ကို “သစ်သီးများနှင့် ကျန်းမာရေး” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ (၁၃) ကြိမ်မြောက် ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းစာပေဆု (၂၀၁၈) ကို “ဘဝလက်တွဲဖော်အစစ် ပရိုဘိုင်အိုတစ်” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ (၂၅) ကြိမ်မြောက် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာကြည့်တိုက်စာအုပ်ဆု (၂၀၁၈) ကို “လူသားအကျိုးပြု ပျားမျိုးစု” စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း စုစုပေါင်း စာပေဆု (၄) ဆု ရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင်ဆေးဖက်ဝင် အပင်များအား လေ့လာဆည်းပူးလိုသူများအတွက် Gateway တစ်ခုဖြစ်စေမည့် ဆေးဖက်ဝင် အပင်ပေါင်း (၁၄၄၀) ပါဝင်သော “Medicinal Plant List of Myanmar” စာအုပ်အား ရုက္ခဗေဒပညာရှင်ဖြစ်သူ ဒေါက်တာမြတ်ကေသွယ်လွင် နှင့်အတူ ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဆေးဖက်ဝင် အပင်များကို သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ရန်အတွက် “Medicinal Plant Series” စာအုပ်များအား အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
ယနေ့အထိ ကျန်းမာသုတ စာအုပ်ပေါင်း (၄၃) အုပ်နှင့် ဆေးပညာပေး ဆောင်းပါးများ (၁၈၀) ကျော်ကို ရေးသားခဲ့ပါသည်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ ခန့်အပ် တာဝန်ပေးချက်အရ မန္တလေးမြို့ရှိ တိုင်းရင်းဆေးတက္ကသိုလ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ (Honorary Professor) အဖြစ် Phytochemistry ဘာသာရပ်ကို ကျောင်းသားများအား ၂၀၀၄ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ နှစ်စဉ် သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့ပါသည်
FAME Pharmaceuticals ဆေးဝါးလုပ်ငန်းကို ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်၍ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ မြန်မာနိုင်ငံနှင့် နိုင်ငံတကာ အသိအမှတ်ပြု ဆုတံဆိပ်များကို လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
စွမ်းအင်ကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြု၍ နိုင်ငံတကာအဆင့်မီ ဆေးဝါးများ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်းကြောင့် ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံစွမ်းအင်ဆိုင်ရာ ဗဟိုဌာနက ပေးအပ် သော ASEAN Energy Awards 2013 ပထမဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံ စီးပွားရေးအကြံပေးကောင်စီက ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော ASEAN Business Awards 2014 ဆန်းသစ်တီထွင်ခြင်း ကဏ္ဍအတွက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် National Winner ဆုကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် Corporate Social Responsibilities (CSR) ကဏ္ဍအတွက် ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ASEAN Business Awards 2016 CLMV SME Excellence Award Winner ဆုနှင့် အာဆီယံလုပ်ငန်းခွင် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းရေးနှင့် ကျန်းမာရေးကွန်ယက်အဖွဲ့က ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် ASEAN-OSHNET Excellence Award ကိုလည်းကောင်း၊ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံဒေသအတွင်း ဝန်ထမ်းရေးရာ စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် ASEAN Business Awards 2018 Employment Winner ဆုကိုလည်းကောင်း အသီးသီး လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတက ပေးအပ်ချီးမြှင့်သော နိုင်ငံ့စွမ်းဆောင်ရည် ထူးချွန်ဆုကို လည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ အနီးစခန်း၌ (၄၅) ဧက ကျယ်ဝန်းသော Fame Organic Pharming Project ကို စတင်တည်ထောင် စိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အော်ဂဲနစ်အဖွဲ့နှင့် နိုင်ငံတကာ အော်ဂဲနစ်အဖွဲ့အစည်းတို့မှ ပေးအပ်သော အသိအမှတ်ပြု လက်မှတ်များကိုလည်း ရယူဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ပါသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့က ချီးမြှင့်သော ရတနာပုံ စိုက်ပျိုးရေး သုတေသနဆိုင်ရာ ထူးချွန်ဆု (Yadanapon Award for Agricultural Research) နှင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အာဆီယံဒေသတွင်း ဆန်းသစ်တီထွင်နိုင်မှုကဏ္ဍအတွက် ASEAN Business Awards 2017 Innovation Winner ဆုတို့ကို လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
အရည်အသွေးမြင့်မားသော အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေး နည်းစနစ်များကို ဆန်းသစ်တီထွင်ခဲ့သည့်အတွက် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံ အော်ဂဲနစ်စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့မှ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည့် Honorary Certificate for Excellent Performance in Organic Farming ဂုဏ်ပြုလက်မှတ်ကိုလည်း လက်ခံရရှိခဲ့ပါသည်
နိုင်ငံတကာ အတွေ့အကြုံအနေဖြင့် ယနေ့အထိ ပြည်ပနိုင်ငံပေါင်း (၂၉) နိုင်ငံသို့ သွားရောက်၍ ဆေးပညာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲများ တက်ရောက်ဆွေးနွေးခြင်း၊ အချိန်တိုသင်တန်းများ တက်ရောက်ခြင်း၊ ဆေးဝါးထုတ်လုပ်ရေးနှင့် ဆေးဝါးသုတေသန လုပ်ငန်းများကို အဆက်မပြတ် လေ့လာဆည်းပူး လုပ်ကိုင်လျက်ရှိပါသည်
ယင်းမှရရှိသော အတွေ့အကြုံ များဖြင့် ကျန်းမာရေး ပညာပေးဆောင်းပါးနှင့် စာအုပ်များရေးသားခြင်း၊ ရုပ်မြင်သံကြားမှ ရိုက်ကူးထုတ်လွှင့်ခြင်း၊ အများပြည်သူသို့ ကျန်းမာသုတ ဟောပြောပွဲများ ကျင်းပပြုလုပ်ခြင်းနှင့် ဆရာဝန်များသို့ CME Programme အဖြစ် ပြောကြားခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်
ထို့အပြင် တက္ကသိုလ်များမှ ဌာနဆိုင်ရာနှင့် အသင်းအဖွဲ့များ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ ၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ စတင်ကာ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီးရှိ တက္ကသိုလ်ပေါင်း (၄၀) တို့တွင် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ၊ ပညာရပ်ဆိုင်ရာနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ဟောပြောပွဲများ သွားရောက် ဟောပြောခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်
ယခုလက်ရှိတွင် FAME Pharmaceuticals ဆေးဝါးလုပ်ငန်း၏ မန်နေးဂျင်း ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်
ဆင်စွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinswei)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ကျောက်အိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝခွမ်ဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wahkumdam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ပန်းမတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းမတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၆၅ ဦး၊ မ ၂၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀၁၉ ဦး နေထိုင်သည်
တိပိဋကဓရ တိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ခံ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘဒ္ဒန္တဒေါက်တာသုမင်္ဂလာလင်္ကာရ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လေးပါးမြောက် သာသနာ့အာဇာနည် ပိဋကတ်သုံးပုံ ‌အောင်သူ ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်းတစ်ပါးဖြစ်သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ သက်တော် ၂၇ နှစ်အရွယ်တွင် ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရေးဖြေ နှုတ်ဖြေ နှစ်မျိုးလုံး အောင်မြင်တော်မူသည့်အတွက် တိပိဋကဓရ၊ တိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်နှစ်မျိုးရခဲ့သည့် ဆရာတော်ဖြစ်သည်
အမရပူရ (တောင်မြို့) မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်၊ ကျမ်းပြုအကျော် ဆရာတော် အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ တပည့်ရင်းတစ်ပါးဖြစ်သည်
တိပိဋကဓရဘွဲ့တံဆိပ်ရသည့် နှစ်မှာပင် ရန်ကုန်မြို့ ကမ္ဘာအေး တိပိဋကမဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကိုတည်ထောင်တော်မူပြီး တပည့်သံဃာတော်များကို ပရိယတ္တိစာပေများသင်ကြားပို့ချပေးခြင်း ကျမ်းစာများပြုစုခြင်း တို့ဖြင့် သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူခဲ့သည်
၁၉၉၀ ခုနှစ်က ပတ္တနိကုဇ္ဇနသပိတ်မှောက်ကံဆောင်ပွဲ တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် သံဃာတော် အများအပြားမှာ နဝတစစ်အစိုးရ၏ မတရားဖမ်း ဆီးခြင်းခံခဲ့ရရာ ဆရာတော် ဦးသုမင်္ဂလ လည်း တစ်ပါး အပါအဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
နဝတ ကို သပိတ်မှောက်ကံဆောင်သင့် မဆောင်သင့် မန္တလေးသံဃာထုက ရန်ကုန်ရှိ ဆရာတော်ဦးသုမင်္ဂလထံသို့ စာရေး ဆက်သွယ်မေးမြန်းလျှောက်ထားခဲ့သည်
ဆရာ‌တော်က ဝိနည်း နှင့် အညီ အဆုံးအဖြတ် စာတမ်းရေးပြီး ပြန်ကြားပေးခဲ့သည် ကို အကြောင်းပြု ဖမ်းဆီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ပထမတွင် ဆရာတော်ကို အင်းစိန်ထောင်တွင် ထားရှိရာမှ ဒကာ ဒကာမ တပည့်သံဃာများ နှင့် အလှမ်းဝေးရာ မြစ်ကြီးနားထောင်သို့ ပြောင်း‌ရွှေ့ ထားရှိခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင်မှ ထောင် မှ ပြန်လည် လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချူလာ လောင်ကွန် ရာဇဝိဇ္ဇာလယတက္ကသိုလ်က ဗုဒ္ဓစာပေဆိုင်ရာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပါရဂူ (Ph.D) ဘွဲ့ ဆက်ကပ်ခဲ့သည်
ဆရာတော် နာမကျန်းဖြစ်ချိန်တွင် မြန်မာ စစ်အစိုးရက မည်သို့မျှ တာဝန်မယူသဖြင့် ထိုင်းဘုရင်မိသားစုက တာဝန်ယူ ကြိုးစားကုသ ပေးနေစဉ် ၂၀၀၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ (၂၄) ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ (၀၇း၃၅) နာရီ၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်လေဆိပ်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့ရသည်
ဧရာဝတီတံတား (ရတနာသိင်္ဃ)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုခရိုင် ရွှေဘိုမြို့နယ် ကျောက်မြောင်းမြို့အနီး နွယ်ငြိမ်းကျေးရွာနှင့် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး သပိတ်ကျင်းခရိုင် စဉ့်ကူးမြို့ကို  ဆက်သွယ်ပေးထားသည့် ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတားကြီး ဖြစ်သည်
တံတားကြီးသည် ဦးသိန်းစိန် အစိုးရလက်ထက် ဖွင့်လှစ်သော ပေ ၁၈ဝ အထက် တံတားကြီးများအနက် ၃၉ စင်းမြောက် တံတားကြီး ဖြစ်သည်
ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနအနေဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်တွင် ၁၄ စင်းမြောက် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည့် တံတားကြီးတစ်စင်းဖြစ်သည်
ဆောက်လုပ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်း တံတားဆောက်လုပ်ရေး စီမံကိန်း အထူးအဖွဲ့(၁၄)က ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ် ဧပြီ ၁၆ ရက်မှ စတင်၍ ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
အုတ်မြစ်နှင့် တံတားတိုင် လုပ်ငန်းများအားလုံး ၂ဝ၁ဝ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
တံတားသံပေါင် တပ်ဆင်ခြင်းလုပ်ငန်းကို ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၃ဝ ရက်တွင် ကျောက်မြောင်းဘက်ကမ်းမှ စတင်တပ်ဆင် ခဲ့ရာ၊ RP2 တိုင်ကျော်လွန်ပြီး RP3 တိုင်ပေါ်သို့ရောက်ရန် ၁၆ မီတာအလို၌ ၂ဝ၁၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက် နံနက် ၇ နာရီ ၄၂ မိနစ်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် အင်အား ၆ ဒသမ ၈ ရစ်ချ်တာစကေးရှိသော အင်အားပြင်း ငလျင်ဒဏ်ကြောင့် RP1  နှင့် RP2 ကြား တံတားသံပေါင် နှစ်ခန်းရေထဲသို့ ပြုတ်ကျပျက်စီး သွားခဲ့သည်
တံတားသံပေါင် တပ်ဆင်ခြင်း လုပ်ငန်းများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာ ၂ဝ၁၃ ခုနှစ် မေ ၁၉ ရက် တွင် သံပေါင်ခြောက်ခန်း တပ်ဆင်ခြင်းလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက် ပြီးစီးခဲ့သည်
တံတားကြီးမှာ နှစ်လမ်းသွား ကားလမ်းတံတား ဖြစ်ပြီး တံတားပေါ်တွင် အကျယ် ၂၈ ပေရှိ နှစ်လမ်းသွား ကားလမ်းနှင့် တစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီရှိသည့် လူသွားလမ်းများ ပါသည်
ပင်မတံတားအရှည် ၂၂၁၈ ပေ၊ ရွှေဘိုဘက်ကမ်း ချဉ်းကပ်တံတားအရှည် ၆၆ ပေနှင့် စဉ့်ကူးဘက်ခြမ်း ချဉ်းကပ်တံတား အရှည် ၁၉၆ ပေရှိပြီး စုစုပေါင်းတံတားအရှည်မှာ ပေ ၂၄၈ဝ ရှိသည်
တံတားအောက် ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ်မြေမှာ အကျယ်ပေ ၃၂ဝ နှင့် အမြင့် ၄၇ ပေ ရှိပြီး တံတားခံနိုင်ဝန်မှာ ယာဉ်တစ်စီးချင်း ၇၅ တန် ဖြစ်သည်
တံတားအောက်ထည်မှာ ၁ ဒသမ ၅ မီတာအချင်းရှိ သံကူကွန်ကရစ် လွန်တူးပိုင်တိုင်အုတ်မြစ်နှင့် သံကူကွန်ကရစ်တိုင်  ကိုယ်ထည်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး တံတားအပေါ်ထည်မှာ သံမဏိ သံပေါင်နှင့် သံကူကွန်ကရစ် ကြမ်းခင်းဖြစ်သည်
ရခိုင် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်  (အင်္ဂလိပ်: Arakan League for Democracy; အတိုကောက် ALD) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
ပါတီကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ထံ၌ မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ မဲများစွာရရှိခဲ့ပြီး အမတ်နေရာ ၁၁ နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးကောင်စီ လက်ထက်တွင် ပါတီဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ ပါတီကို မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ နှင့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် တို့သည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခဲ့သည့် ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးသည် ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ရခိုင်ဝန်ရာထူးသည် ဘိုးတော်ဘုရား ( ဗဒုံမင်း ) လက်ထက် မတိုင်မီက သီးခြားရပ်တည်ခဲ့သော ရခိုင်ဘုရင်ထီးနန်းစိုးစံရာ ရခိုင်ဒေသနှင့် ဆက်သွယ်လုပ်ဆောင်ရန် ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါသည်
သို့သော် ဗဒုံမင်းလက်ထက် ၁ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၅ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ကို သိမ်းပိုက်ပြီးသောအခါ ရခိုင်ဒေသအား ဝတီနတ်လေးရပ်အဖြစ် သတ်မှတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာ ရခိုင်ဝန်ရာထူးလည်း ခန့်ထားခြင်း မရှိတော့ပေ
စဉ့်ကူးမင်း ( ၁၇၇၆ - ၁၇၈၂ ) လက်ထက်တွင် ဘွဲ့မည်မသိရသော ရခိုင်ဝန်တစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးပါသည်
ယင်းရခိုင်ဝန်သည် ၂၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၇၇၆ ခုနှစ်တွင် လကွန်း၊ ဖာသင်းမြို့များသို့ စစ်ချီရာ၌ လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်
မှတ်တမ်းတစ်စောင်တွင် အလောင်းမင်းတရား၏ အနွယ်တော် မင်းကြော့ရွှေထီးဘွဲ့ခံ ဦးစိန်ပန်းနှင့် ဇနီးမယ်ပန်းတို့၏ သမီးမယ်ရည်သည် ရခိုင်ဝန် မင်းရဲမင်းလှရာဇာနှင့် လက်ဆက်ခဲ့ကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်
ယင်းရခိုင်ဝန် သတိုးမင်းလှရာဇာ သည်ပင် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက် လကွန်းဖာသင် မြို့များသို့ စစ်ချီခဲ့ရသူ ဖြစ်ဟန်ရှိပါသည်
ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားကောင်စီ(ANC) သည် ရခိုင်ပြည်နှင့် လူထု၏တခုတည်းသော နိုင်ငံရေးစစ်မျက်နှာတစ်ခု အဖြစ် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်အကြိုအမျိုးသားညီလာခံမှ ပေါက်ဖွားလာခဲ့သည်
စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစ၍ အလွန်ခက်ခဲသောနိုင်ငံရေးလမ်းကြောင်းတွင် လျှောက်လှမ်းလာခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၆ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၁၀ ခုနှစ်များတွင် ပထမအကြိမ် နှင့် ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံအသီးသီးကို အောင်မြင်စွာကျင်းပ၍ ရခိုင်ပြည်နှင့် ရခိုင်လူထု၏ လွတ်မြောက်ရေး အာမခံချက်တို့အတွက် အောက်ပါအတိုင်း နိုင်ငံရေးလမ်းညွှန်ချက်များကို ချမှတ်ဖော်ဆောင်လျက် ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်သူတရပ်လုံးသွေးစည်းညီညွတ်ရေး၊ ၂
စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေး၊ ၃
ပြည်ထောင်တိုင်း၏ နိုင်ငံရေးအရ အမျိုးသားတန်းတူရေးနှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့် အပြည့်အဝရှိသည့် စစ်မှန်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုတည်ဆောက်ရေး၊ ၄
ငြိမ်းချမ်းစွာအတူယှဉ်တွဲနေထိုင်ရေး၊ ၅
စည်းလုံးခိုင်မာသောရခိုင်ပြည်တည်ဆောက်ရေး
၂၀၁၀-ခု ဒုတိယအကြိမ်ညီလာခံတွင် နိုင်ငံရေးပါတီများဖြစ်ကြသော ရခိုင်ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်(ပြည်ပ) (ALD-Exile)၊ ရခိုင်ပြည်အမျိုးသားညီညွတ်ရေးပါတီ (NUPA)၊ရခိုင်ပြည်လုံးဆိုင်ရာကျောင်းသားနှင့်လူငယ်များအစည်းအရုံး (AASYC)၊ ရခိုင်သံဃာ့သမဂ္ဂ (RSU) နှင့် အခြားသောလူမှုအဖွဲ့အစည်းများနှင့် တသီးပုဂ္ဂလများဖြင့် စုဖွဲ့ ချီတက်ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အရေးပေါ်မျက်နှာစုံညီအစည်းအဝေးများဖြင့် ANC ကို တစ်ဖွဲ့တစ်ပါတီတည်းအဖြစ် ကျစ်လျစ်ခိုင်မာစွာ တည်ဆောက်၍ နိုင်ငံရေးလမ်းညွှန်ချက်များအတိုင်း ခရီးဆက်လျက် ရှိသည်
ANC အနေဖြင့် တိုင်းရင်းသားတပ်ပေါင်းစုများဖြစ်သည့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကောင်စီ (ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ) (Ethnic Nationalities Council – Union of Burma) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော ညီညွတ်သောတိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ ဖက်ဒရယ်ကောင်စီ (United Nationalities Federal Council – UNFC) တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ပူးပေါင်းပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
UNFC ပေါ်ပေါက်လာပြီးနောက် တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေး တပ်ပေါင်းစုများအကြား ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုမှာ ပိုမိုအဆင်ပြေစေရန် ENC တပ်ပေါင်းစုကို သက်ဆိုင်ရာ တာဝန်ရှိသူများမှ တရားဝင် ဖျက်သိမ်းခဲ့ကြသည်
ANC ၏ တပ်ပေါင်းစုမူမှာ ယနေ့မိမိတို့ရင်ဆိုင်နေရသည့် ဘုံရန်သူ စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို တိုက်ဖျက်ပြီး ကိုယ့်ကြမ္မာကိုယ် လွတ်လပ်စွာ ဖန်တီးဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ရရှိရေးအတွက် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်း တစ်စုတစ်ဖွဲ့တည်းဖြင့် ဖော်ဆောင်၍မရနိုင်သည့်အတွက် မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက် လုပ်ကိုင်ပါမှ အောင်မြင်မှုပန်းတိုင်သို့ ရောက်ရှိနိုင်မည်ဟု ယုံကြည်သည်နှင့်အညီ UNFC နှင့် အတူအတွ လက်တွဲဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ကရင်ပြည်နယ်တွင် အခြေစိုက်သော ရခိုင်ပြည်တပ်မတော်သည် ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော် စစ်တွေမြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် ရခိုင်အမျိုးသားကောင်စီ၏ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦးနိုင်စိုးကို ၂၀၁၈ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင်း ဗုံးကွဲမှုများနှင့် ဆက်စပ်မှုရှိကြောင်း ရဲတပ်ဖွဲ့က သက်သေမပြနိုင်သဖြင့် ပြန်လွတ်လာခဲ့သည်
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ရေသိုး
ဖက်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetpin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ သရက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၁၀ ဦး၊ မ ၃၉၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
တခေါမှို (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkawhmo (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ပစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈၂ ဦး၊ မ ၃၆၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ငါးထီးသည် အံဩစရာကောင်းသော ရေသတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
သို့သော် ငါးမဟုတ်ပေ
ငါးထီး၏ တစ်ကိုယ်လုံး၌ ကော်ရည်တစ်မျိုးဖြင့် ကျိချွဲနေသည်
ငါးထီးသည် ရေထဲ၌နေစဉ် ထီးသဖွယ်ကိုယ်ဝိုင်းကြီးကို ပိတ်ချည်ဖွင့်ချည်ပြုကာ သွားလာ လျက်နေသည်
ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် နေပူမိနေသော ငါးထီးသည် ရိုးရိုးရေထဲတွင်ရှိသော ငါးထီးနှင့် ပုံဏ္ဌာန်ချင်း အလျင်းမတူတော့ချေ
နေပူ၌ ငါးထီးသည် တဖြည်းဖြည်း အရည်ပျော်တတ်သည်
ပင်လယ်၌ ငါးထီးများကို မျက်စိမဆုံးနိုင်အောင် တသီတတန်းကြီး တွေ့ရတတ်ပေသည်
သို့ရာတွင် ငထီးကို ရုတ်တရက် မမြင်နိုင်ပေ
သေချာစွာ ဂရုတစိုက်ကြည့်ရှုမှသာ အကောင်အထည် ကွဲပြားစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
ထုတ်ချင်းပေါက်နီးပါးမျှ မြင်နိုင်သော ခန္ဓာကိုယ်ကလေးများသည် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိ၍ လှပသည်
ငါးထီးတို့သည် နေပူရှိန်ပြင်းသော နေ့အခါများတွင် အခြားသော ရေသတ္တဝါများနည်းတူ ရေအောက်ရှိ မြေသို့ဆင်းလေ့ရှိကြသည်
နေဝင်သောအခါမှ ပင်လယ်ပြင်သို့ တက်လာတတ်ကြသည်
ငါးထီးအမျိုးကွဲ အတော်ပင်များပြားသည့်အလျောက် အရွယ်မှာလည်း အစားစား ရှိလေသည်
အချင်း ၇ ပေခန့်အထိကြီးသော ငါးထီးကြီးများကစ၍ မှန်ဘီလူးဖြင့်ကြည့်မှသာ မြင်နိုင်သော ငါးထီးငယ်ကလေးများအထိ အရွယ်အမျိုးမျိုးရှိသည်
အချို့ငါးထီးတို့၌ ထီးသဖွယ် ပြန့်ကားနေသော ကိုယ်ရှိလျက် အချို့မှာမူ ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန် ကိုယ်ရှိသည်
ထီးကဲ့သို့ဖြစ်သော ခန္ဓာကိုယ်တစ်ဝိုက်တွင် ဦးမှင်အမြောက်အမြား တွဲလောင်းကျလျက်ရှိသည်
ထိုဦးမှင်များ၌ ရန်သူကို တုပ်နိုင်သော အင်္ဂါများပါရှိသည်
အချို့ငါးထီးကြီးများသည် လူကို ကျွန်ုပ်တို့ထင်သလောက် ရန်မူခြင်းမရှိပေ
အကယ်၍ မတော်တဆ အတုပ်ခံရလျှင်လည်း ထိုဝေဒနာမှာ ၁ နာရီ ၂ နာရီ အတွင်း ပြေသွားတတ်သည်
သေးငယ်နူးညံ့သော ရေသတ္တဝါ ကလေးများမှာမူ ငါးထီး၏ အတုပ်ကိုခံရလျှင် မည်သို့မှ ပြန်လည်ခုခံရန်မတတ်နိုင်ကြဘဲ နောက်ဆုံး၌ ငါးထီး၏ခံတွင်းသို့ သက်ဆင်းကြရသည်
အချို့ငါးထီးတို့သည် မိမိတို့ထက် ကြီးမားသော ငါးကြီးများကိုပင် ဖမ်းယူစားသောက်နိုင်ကြလေသည်
ငါးထီးကြီးများသည် အချို့ငါးကလေးများကို မိမိတို့ ကိုယ်အောက်တွင် ခိုအောင်းလျက်နေစေသည်မှာ အံ့ဩဖွယ်ကောင်း၏
မြောက်ပင်လယ်၌ ငါးထီးကြီးများ၏ ကိုယ်အောက်တွင် ငါးအုပ်များမှီခိုနေကြသည်ကို မကြာခဏ တွေ့ရတတ်သည်
ဘေးအန္တရာယ် တစ်ခုခုကို ရှောင်တခင်ကြုံတွေ့သည့်အခါ ထိုငါးကလေးများသည် ငါးထီး၏ ကိုယ်အဝိုင်းကြီးထဲသို့ ပြေးဝင်ခိုအောင်းနေတတ်ကြလေသည်
ခံတွင်းဝသို့ အဆင်သင့်ရောက်လာသော ငါးကလေးများကို ငါးထီးကြီးက စားမည်ဆိုလျှင် လွယ်ကူစွာစားနိုင်ပေ၏
သို့ရာတွင် ငါးထီးသည် မည်သို့မှ ရန်မမူသည်မှာလည်း အံ့ဩစရာပင်ဖြစ်ပေသည်
ငါးထီးကိုနေ့အခါ၌ကြည့်လျှင် ထင်ရှားစွာ မြင်ရခဲသော်လည်း ညဖက်တွင်မူ အထူးပင် ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ပေသည်
အချို့အကောင်ကြီးများသည် အမှောင်ထဲတွင် မီးလုံးကြီးများကဲ့သို့ ထွန်းတောက်ပြောင်လက်နေသည်
အချို့ငါးထီးသည် အရောင်အမျိုးမျိုးတောက်နေသောကြောင့် ရေထဲတွင် အတော်ကြည့်၍ ကောင်းပေသည်
အချို့အကောင်များသည် တစ်ကိုယ်လုံး ပြိုးပြိုးပြောင်ပြောင် တောက်ပလျက်ရှိကြသည်
အချို့မှာမူ ဦးမှင်အနီးအနားတစ်ဝိုက်နှင့် ကိုယ်အဝိုင်းကြီးပေါ်၌သာ ထွန်းလင်းတောက်ပလျက် ရှိကြသည်
ညအခါတွင် စုန်းမီးများကဲ့သို့ ပြိုးပြိုးပြက်ပြက်ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ ရွှေရောင်များ ဖြာထွက်နေသည်ကိုပင် တွေ့ရတတ်၏
ငါးထီးများ ရေထဲ၌ ဟိုဟိုသည်သည် သွားလာကူးသန်းနေနိုင်ခြင်းမှာ အများအားဖြင့် ပင်လယ်ရေစီးကြောင်းက သယ်ဆောင်သွားသောကြောင့်ဖြစ်သည်
ငါးထီးတို့ ရေကူးပုံမှာ အခြားသတ္တဝါများ ရေကူးပုံနှင့်မတူဘဲ ခေါင်းလောင်းပုံ သို့မဟုတ် ထီးပုံ ရှိသော ကိုယ်ကို ရှုံ့ချည်ပွချည်ပြု၍ကူးကြ၏
ငါးထီးရိုးရိုးတို့အပြင် ဆန်းကြယ်သော ငါးထီးများလည်း ရှိသေး၏
ထိုငါးထီးတို့သည် “ဆိုင်ဖွန်နိုဖိုရာ (Siphonophorae)”ခေါ် မျိုးစုကြီးတွင် ပါဝင်၍ အအုပ်လိုက် ပင်လယ်ထဲ၌ နေတတ်ကြသည်
“ဖီဆယ်လီယား (အင်္ဂလိပ်: Physalia)” ငါးထီးမျိုး(အင်္ဂလိပ်: Portuguese man o' war)၏ ကိုယ်တွင် တွဲလောင်းကျနေသော ဦးမှင်တစ်မျိုးရှိ၏
ထိုဦးမှင်နှင့် ထိမိသောသတ္တဝါတို့မှာ သေကြေပျက်စီးကြသည်
ဤအကောင်မျိုး၏အဆိပ်မှာ ပြင်းလှသဖြင့် လူကိုပင် သေစေနိုင်လောက်ပေသည်
ညောင်ကုန်းဘူတာ သည် မန္တလေး-မြစ်ကြီးနား မီးရထားလမ်းပိုင်းရှိ ဘူတာရုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြန်မာ့မီးရထား တိုင်းအမှတ်(၁)တွင် ပါဝင်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၊ ညောင်ကုန်း၌ တည်ရှိသည်
ဘဒ္ဒန္တဝီရိယာနန္ဒ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၄ ပါးမြောက် သာသနာ့အာဇာနည် တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘောဇဆရာတော် (ဓနု ဆရာတော်) (တောင်းခမ်းဆရာတော်) စသည့် ဘွဲ့မည်များဖြင့် လည်း သိကြသည်
သီတင်းသုံးရာ ဌာနမှာ ရှမ်းပြည်နယ်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ရှည်အုပ်စု၊ နားရှိုးရွာ ပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီးဘေးရှိ တိပိဋက ကမ္ဘောဇ ကျောင်းတိုက် ဖြစ်သည်
ဆင်ခေါင်းအင်းရွာ၊ ဝါးနက်တော
မြန်မာပြည်မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအနက် ဗမာနှင့် ရှမ်းမဟုတ်သော လူမျိုးများကို ကချင်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ပြောဆိုသုံးနှုန်းနေကြသည်
သို့သော် ကချင်ဟုခေါ်ဝေါ်ခြင်းခံနေရသော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကိုယ်၌ကမူ ဂျိမ်းဖော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများကိုသာ ကချင်ဟု အသိအမှတ်ပြုပြီး မိမိတို့ကိုယ်မိမိတို့မူ သီးခြားလွတ်လပ်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများဖြစ်သည် ဟု ခံယူကြသည်
သို့သော် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ထွက်ပေါ်လာသော မြန်မာစာပေနှင့် သုတေသနစာအုပ်စာတမ်းများတွင်မူ (၁) ဂျိမ်းဖော (၂) မရူ (၃) ရဝမ် (၄) လရှီ(လချိတ်) (၅) လီဆူး (၆) အဇီး(ဇိုင်းဝါး) စသည့် တိုင်းရင်းသားခြောက်မျိုးကို ကချင်ဟု သတ်မှတ်သုံးနှုန်းလျက်ရှိကြသည်
ယင်းတိုင်းရင်းသား ခြောက်မျိုးစလုံးတွင် ၁၉ ရာစုကုန်ခါနီးလောက်အထိ ဘာသာစာပေမရှိခဲ့၊ ယင်းတို့တွင် မူလက ဘာသာစာပေရှိသော်လည်း ရှန်ဖြိဒုပရှား (တိရစ္ဆာန်သားရေပေါ် ရေးထားသည့်စာပေကို မီးဖုတ်စား) ခဲ့သဖြင့် ဘာသာစာပေ ပျောက်ခဲ့ရသည်ဟု ရိုးရာ နှုတ်ပြော သမိုင်းပုံပြင်များက ဆိုသည်
ဂျိန်ဖော့စာကို ၁၈၃၉ တွင် ခရစ်ယာန်သာသနာပြုဆရာ ဆရာကြီး ဘရောင်းဆန်က ရောမအက္ခရာဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ ၁၈၇၃ တွင် ကရင်တိုင်းရင်းသား ခရစ်ယာန် ဓမ္မဆရာကြီး ဦးမာဆောင်က မြန်မာအက္ခရာဖြင့် တစ်ကြိမ်၊ ဦးမာဆောင်၏ ကြိုးပမ်းချက်ကို အခြေပြုလျက် ၁၈၇၆ တွင် အမေရိကန်သာသနာပြု ဆရာကြီး ကူရှင်က တစ်ကြိမ်၊ ယင်းကိုပင် ဆက်လက်၍ ၁၈၇၉ တွင် အမေရိကန်သာသနာပြု မစ္စတာရောဘတ်က လည်းကောင်း၊ ၁၈၉၃ တွင် သာသနာပြုဆရာကြီး ဟန်ဆင်ကလည်းကောင်း အသုံးပြုကြိုးစားခဲ့သော်လည်း ဗြိတ်သျှနယ်ချဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းက အသိအမှတ် မပြုခဲ့သဖြင့် မြန်မာအက္ခရာဖြင့် တီထွင်သော ဂျိန်ဖော့ဘာသာ စာပေသည် နိဂုံးချုပ်ရလေတော့သည်
ဆရာဟန်ဆင်သည် ၁၈၃၉ က ဆရာ ဘရောင်းဆန် ပြုစုခဲ့သော ရောမအက္ခရာနှင့် ဂျိန်ဖော့စာပေကို ပြင်ဆင်မွမ်းမံပြီး တီထွင်ပြုစုပြန်ရာ ဒေသဆိုင်ရာ ဗြိတိသျှအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုသဖြင့် အောင်မြင်ထမြောက်သွားသည်
လီဆူဘာသာစာပေကို ၁၉၁၄ တွင် ကရင် ဓမ္မဆရာကြီး ဦးဘသော်၊ ဆရာ ဇော်ဆာ၊ ဆရာ အာဖူး၊ သူကြီး ဇော်ဂျာလှနှင့် အရပ်လူကြီး ငွာရားတို့က ရောမအက္ခရာဖြင့် စတင် တီထွင်ခဲ့ကြသည်
သို့သော် မပြည့်စုံသဖြင့် ငါးနှစ်မျှသာ သက်တမ်းကြာခဲ့သည်
ထို့နောက် အမေရိကန်သာသနာပြု ဆရာမကြီး ရေဆာသည် ဆရာဂိုက်စ်တို့ကလဲ အကြံပေးကူညီပေး ခဲ့သည်
ယင်းအက္ခရာကို လီဆူလူမျိုးတွေကိုသာသနာပြုခဲ့သော အ⁠င်္ဂလန် မှ သာသနာပြုဆရာကြီး ဂျေ၊အို ဖရေဆာ က အချောသပ် ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ယင်းအက္ခရာ ကို ဖရေဆာ အက္ခရာ ဟုနောင်တွင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
ယင်း လီဆူ စာပေသည် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ရှိ ခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက် မှ ၁၇ ရက်ထိ လီဆူစာပေ နှစ် ၁၀၀ ပြည့်ပွဲတော်ကြီးကို မြစ်ကြီးနားမြို့ ပမ္မတီး ရပ်ကွက်ရှိ လီဆူရိုးရာကွင်းတွင် စည်ကားစွာကျင်းပခဲ့သည်
ယင်း ပွဲတော်ကြီးကို မြန်မာနိုင်ငံ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ လီဆူ လူမျိုးများအပြင် တရုတ် နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မှ လီဆူ လူမျိုးများလဲ လာရောက် တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
ရဝမ်ဘာသာစာပေကို အမေရိကန်သာသနာပြုဆရာ ရူတင်မော့စ်က ၁၉၅၀ တွင် ရဝမ်လူမျိုး ပဲဇီဒီး၊ ဖုံတီးဖုံ၊ ဦးဂူရင်ဖုံ၊ ဆရာ အွမ်းဆားရ်၊ ဦးဇန်ထားဆင်တို့၏ အကူအညီဖြင့် စတင်တီထွင်ခဲ့သည်
မရူ၊ လရှီနှင့် အဇီးတို့တွင်ကား ယခုထက်တိုင် ဘာသာစာပေမရှိကြသေးပေ
ဂျိန်ဖော့စာပေနှင့် မြန်မာစာကိုသာ အသုံးပြုလျက်ရှိကြသည်
လီဆူနှင့် ရဝမ်ဘာသာစာပေတို့ဖြင့် ရေးသားပြုစုထားသော စာအုပ်စာတမ်းများသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာစာပေများသာဖြစ်ပြီး ရသစာပေဟူ၍ မရှိသလောက်နည်းပါးလှသည်
ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းများတွင်လည်း ဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာပေများက အများစုဖြစ်ပေသည်
ရသစာပေနှင့် အခြားဘာသာရပ်ဆိုင်းရာ စာပေများ အရေအတွက်အားဖြင့် နည်းပါလှသေးသည်
ကချင်စာပေစိစစ်ရေးကော်မတီက ပြုစုသော ကျောင်းသုံးဖတ်စာ သူငယ်တန်း မှ စတုတ္ထတန်းအထိတွင် ရိုးရာပုံပြင်နှင့် ရိုးရာတေးများပါရှိသည်
ကချင်ပြည်နယ်ပြန်ကြားရေးဌာနက ထုတ်ဝေသော မြစ်ဖျားဧရာ သတင်းစဉ်တွင်လည်း သတင်းများ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက်များအပြင် ရသစာပေအနည်းငယ် တွေ့ရသည်
ဆရာဒွမ်ဖော့နော်၏ လူထဲကလူ နှင့် မိမိသဘော ဆရာခေန်နန်း၏ လူအစ လူပျိုအပျိုက နှင့် ဦးပတစ်ပေတောင်၏ ကချင်စကားပဒေသာတို့သည် ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေသော စာအုပ်အချို့ဖြစ်သည်
၁၉၆၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဂျိန်ဖော့ဘာသာဖြင့် လုံးချင်းဝတ္ထု တစ်ပုဒ်စနှစ်ပုဒ်စ ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်
ကက်တလိုနီးယားနိုင်ငံသည် စပိန်နိုင်ငံ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပြည်နယ် ၄ ခုပါဝင်သည်
အကြီးဆုံးနှင့် မြို့တော်မှာ ဘာစီလိုနာမြို့ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်တို့ဖြင့် နယ်နမိတ် ထိစပ်နေသည်
တရားဝင် ဘာသာစကားမှာ ကက်တလန် ဘာသာစကား၊ စပိန် ဘာသာစကားတို့ ဖြစ်သည်
ပင်ပုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinpong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉၈ ဦး၊ မ ၆၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနိချောင်းရွာ၊ ကုက္ကို
သခရမ်းကုန်းရွာ၊ လှိုင်းဘုန်း
ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ကင်းချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိအမြင့် ၁၈၈ ပေမြင့်သည့် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ ၁၅၃ ပေနှင့် လုံးပတ် ၄၀၁ ပေရှိသည်
ဦးရာဇ်တော်စေတီဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
စေတီတော်တွင်း ဌာပနာတိုက်ရှစ်ခန်းရှိသည်
ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီးသော ဘုရားလေးဆူဖြစ်သည့် ကကုသန် မြတ်စွာဘုရားကို အရှေ့ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားကို တောင်ဘက် ဌာပနာတိုက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားကို အနောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ဂေါတမ မြတ်စွာ ဘုရားကို မြောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၌ ရွှေစင်သွန်းလုပ်ရည်စူး တည်ထားသည်
ဆုတောင်းပြည့်ဗျာဒိတ်တော်ရ စေတီတော်တစ်ဆူအဖြစ်ထင်ရှား၍ နှစ်စဉ်မတ်လတွင် ဘုရားပွဲကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ရေလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကုန်းလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖူးမြော်ရန်ရောက်ရှိလာသည့် ရဟန်း၊ ရှင်လူ၊ ပြည်သူများဖြင့် စည်ကားသည့် စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်သည်
ယခုအခါ ဓာတ်လှေကားဖြင့်လဲ တက်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဤဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော် ဓာတ်လှေကားမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား၊ စေတီတို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး ဓာတ်လှေကား တစ်ခုလဲ ဖြစ်သည်
ဤစေတီတော်မြတ် တည်ထားခြင်းမှာလည်း မြတ်ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်အညီ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခု၊ ဘီစီ ၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာရာ ဓညဝတီမြို့၏ အနောက်ဘက် ကစ္ဆပနဒီမြစ်၏ အရှေ့ဘက် သေလာဂီရိကျောက်တော်တောင်ထိပ်၌ သက်ဆင်းရပ်နားတော်မူ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာ ဘုရားသခင်က နောင်အခါ ဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်မွေတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော် မူမည့်နေရာဒေသများကို ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့ရာတွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ ဦးရာဇ်တော်တောင်ထိပ်တွင် ဦးခွံတော်မှ ကြွင်းကျန်သော ဓာတ်တော်များကိန်းဝပ်ပြီး ဦးရာဇ်တော်စေတီဟု တွင်လတ္တံ့ဟူ၍ ဗျာဒိတ်တော် မြွက်ကြားခဲ့ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးနောက် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်များကို ရခိုင်ဘုရင် သူရိယစက္ကမင်းထံ ပင့်ဆောင်စေလေသည်
သူရိယစက္ကမင်းနှင့် မိဖုရားရုစိတာတို့သည် သာသနာတော်နှစ် ၂၂၂ နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် တစ်ရက် နေ့တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်၌ နွားလားဥသဘတစ်မော့ (ခြောက်တောင်) စေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်လေသည်
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၃၃ ခုနှစ်၊ အေဒီ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းအုပ်ချုပ်သော မင်းဗာဘုရင်မြတ်၏သားတော် ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် မြောက်ဦးမြို့မှ အနောက်ဘက်သို့ စစ်ချီထွက်ရာတွင် ကင်းချောင်းဝအနီး၌ စခန်းချညအိပ်ရပ်နားတော်မူ၏
ညဦးအချိန်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်နှင့် သာလာမယတောင်တော်သို့ ရောင်ခြည်တော်များ ကူးယှက်ကွန့်မြူးနေသည်ကို ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် ဖူးမြော်လိုက်ရပေသည်
ထိုအခါ မင်းဖလောင်းသည် အနောက်တစ်ခွင် စစ်ချီရာတွင် အောင်မြင်ပါက စေတီတော်ကို အသစ်တစ်ဖန်ထပ်မံပြီး ဒါယကာခံယူပါမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆုတောင်းကာ စစ်ချီခဲ့လေသည်
မင်းဖလောင်းသည် အဓိဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း စစ်အောင်မြင်လာ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ တောင်ထိပ်၌ ကျောက်ညိုကျောက်သားအတိဖြင့် အမြင့်သံတောင် ၁၀၀၀ (၁၅၃ ပေ)၊ လုံးပတ်တော် မင်းလံ  (၄၀၁ ပေ) ရှိစေတီတော်ကြီးကို ပန်းရန်ကျော် ၁၀၀၀ ဖြင့် ၁၂ နှစ်တိုင် တည်ထားရာ သက္ကရာဇ် ၉၅၃ ခု၊ အေဒီ ၁၅၉၁ တွင်တည်ထားပြီးစီး ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
စေတီတော်ကြီးအတွင်း၌ ဘုရားရှင်၏ ဦးခွံတော်မှ ဓာတ်တော်ကို ထည့်တော်မူပြီး ဌာပနာလေသည်
ထို့ပြင် ရွှေပြားတင်ထားသော ပိဋကတ်သုံးပုံ၊ အဂသာဝက၊ မဟာသဝကရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ ဓာတ်တော်များကိုလည်း ဌာပနာတိုက် သွင်းတော်မူ၏
မိဖုရားစိုးမဲကျီ၏ သားရင်သွေးတမျှ ချစ်မြတ်နိုးလှသောပြည်တန်မျက်ရှင် ပတ္တမြားကိုလည်း စေတီတော်ကြီး အထက်ဌာပနာတိုက် တွင် ထည့်သွင်းတည်ထား ကိုးကွယ်ပူဇော်ထားသည်
ယာတော်လော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yartawlaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးထန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၈ ဦး၊ မ ၈၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၇၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
စက်စက်ယိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsetyo)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ရေငံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေငံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၀ ဦး၊ မ ၇၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဗေဒင်ဟူသည်မှာ မာဂဓ(ပါဠိ)ဝေဒ (သင်္သကရိုဋ်ဘာသာ ဟိန္ဒူနဂရီဗေဒ) သိခြင်း နှင့် အင်္ဂ-အင်္ဂါ  ဖြစ်ခြင်း တို့ ပေါင်းစပ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဝေဒင်္ဂမှ ဆင်းသက်လာသည်
ဝေဒင်္ဂသဒ္ဒါသည် ဗေဒ၏ အင်္ဂါဖြစ်သော ကျမ်းကို ဆိုရာ၊ ယင်းတွင် သိက္ခာ၊ ကပ္ပ၊ ဗျာကရဏ၊ ဆန္ဒ၊ ဇောတိသတ္ထ၊ နိရုတ္တိကျမ်းများ ပါဝင်သည်
ဝေဒင်္ဂမှ သင်္သကရိုဋ်ဘာသာသို့ ရွေ့လျော၍ ဗေဒင်္ဂ ဖြစ်လာသည်
ဗေဒင်္ဂမှ မြန်မာဘာသာဖြင့် ဗေဒင်ဟူသော ဝေါဟာရ ဖြစ်လာသည်
ဝေဒင်္ဂတွင် ပါဝင်သော ဇောတိသတ္တကား ဗေဒင်ပညာပင် ဖြစ်လေသည်
ဝေဒ-ဗေဒသဒ္ဒါသည် သိခြင်းအနက်ကို ဆိုသောကြောင့် ဗေဒင်ပညာဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ် အကျိုးအပြစ်တို့ကို သိနိုင်သည်ဟု ရှေးအခါကပင် ယုံကြည်ရင်းစွဲ ရှိခဲ့သည်
သာမ-ယဇု၊ဣရု ဟူ၍ ဗေဒ ၃ ပုံ ရှိသည်တွင် အထဗ္ဗနကို ထည့်သွင်းလျက် ဗေဒင် ၄ ပုံဟု ရေ:သား ပြောဆိုလေ့ ရှိကြရာ၊ အမှန်စင်စစ်အားဖြင့် ဗေဒ ၄ ပုံမှာ ဟိန္ဒူလူမျိုးတို့၏ စာပေများသာ ဖြစ်ကြလေသည်
ဤဗေဒင်ပညာသည် အလွန်ရှေးကျသော ကယ်လဒီးယား၊ ဗက်ဗီလုံးနီးယား၊ အီဂျစ်၊ အိန္ဒိယနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင် ထွန်းကားပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရာ၊ အဘယ်မျှ နှစ်ပရိစ္ဆေဒ ကြာခဲ့ပြီဟု မည်သူမျှ အတတ်မပြောနိုင်ချေ
မည်သည့်နိုင်ငံမှ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟူ၍လည်း အထောက်အထား မပြနိုင်ကြချေ
အဆိုပါနိုင်ငံများတွင် ခေတ်ကာလ အလျောက် ပညာရှင်များသည် ကောင်းကင်ရှိ ဂြိုဟ်နက္ခတ်တာရာတို့ကို အခြေပြု၍ တီထွင်ပေါ်လာသော ပညာတရပ် ဖြစ်သည်ဟု ယူဆ ယုံကြည်ကြသည်
ဗေဒင်ပညာသည် ရှေးဟောင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အာရိယန်လူမျိုးတို့မှ  ပေါက်ဖွားဆင်းသက်လာသည်ဟု အဆိုရှိသည်
ဘီစီ ၃၅၆ ခုနှစ် အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်လက်ထက်တွင် ကယ်လဒီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ကြေညာချက်အရ မိမိတို့၏ ဗေဒင်ပညာသည် အတိတ် နှစ်ပေါင်း ၄၇၃,၀၄၀ ကပင်ရှိသည်ဟု သိရသည်
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ၊ နှစ်ပရိစ္ဆေဒကို အတိအကျ မခန့်မှန်းသော အချိန်ကာလ ကပင် ဗေဒင်ပညာ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းကို မူကားမငြင်းသာချေ
ဆေးပညာနှင့် အခြား လောကီပညာရပ်များကဲ့သို့ပင် ဗေဒင်ပညာသည်လည်း ရှေးမဆွကပင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဗေဒင်ပညာသည်လည်း အိန္ဒိယမှ ဆင်းသက်လာခဲ့သည်ကို သမိုင်းအရ သိရ သိနိုင်ပေသည်
ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစ၍ နက္ခတ္တဗေဒ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခဲ့ကြောင်း အိန္ဒိယတွင် ခိုင်မာသော အထောက်အထားများ တွေ့ရသည်
စစ်မှန်သည်ဟု ယူဆရသော ဘီစီ ၃၇၀ဝ ခန့်မှပြုစုခဲ့သည့် ကျမ်းများလည်း တွေ့ရသည်
မူရင်းကျမ်းများမှာ ပျက်စီး၊ ပျောက်ဆုံးကုန်သော်လည်း နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရှင်များက အဆက်ဆက်ကူးယူ ထိန်းသိမ်းခဲ့ကြသည်
ယင်းကျမ်းဂန်များကို အိန္ဒိယပြည်နယ်များရှိ စာကြည့်တိုက်များတွင် တွေ့နိုင်သည်
ဘီစီ ၆၅၀ဝ မှစ၍ နက္ခတ္တကို အသေးစိတ် မှတ်သားပြုစုလာခဲ့ကြသည်
ဝေဒ နက္ခတ္တပညာကို ရေးသားခဲ့သော အစောဆုံး ပညာရှင်မှာ ပီတ မဟာဖြစ်သည်
သူသည် ပီတ မဟာ သိဒ္ဒန္တ (Pita Maha Siddhanta) ခေါ် ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့ပြီး ယနေ့တိုင် ယင်းမူများကို တွေ့နိုင်သည်
ပီတ မဟာသည် ထိုကျမ်းကို ဘီစီ ၃၀ဝ၀ ခန့်တွင် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
နောင် အနှစ် ငါးရာ အကြာတွင် ဝါရှီသျှတြ (Vashishttha) ခေါ် နက္ခတ္တပညာရှင် ပေါ်ပေါက်လာပြီး နက္ခတ္တဗေဒ (Astronomy)၊ နက္ခတ်ဗေဒင် (Astorology)၊ ဒဿန (Pholosophy) ကျမ်းစာ အများအပြားရေးသားပြုစုခဲ့သည်
သူ၏ အရေးအပါဆုံး ကျမ်းမှာ ဝါရှီသျှတြ သိဒ္ဒန္တ (Vashishttha Siddhanta) ဖြစ်သည်
သူ၏ အခြားကျော်ကြားသော ကျမ်းများမှ ပဉ္စ သိဒ္ဒန္တကောသ၊ သူရိယ သိဒ္ဒန္တ၊ နိတျာနန္ဒ၊ ဘာရတဇာတက၊ အရိယဘာတ၊ မံသဂါရိ၊ ရန္နဝီရနှင့် လဂဟု ပရသျှာရတို့ ဖြစ်သည်
အီး.အမ်.ပလန်ကက် (E.M.Plunkett) က သူ၏ “ရှေးဟောင်း မှတ်တမ်းနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်များ” စာအုပ်တွင် “ခရစ်နှစ်အစ ဂရိကျမ်းများကို အိန္ဒိယ နက္ခတ္တဗေဒက များစွာအထောက်အကူ ပြုခဲ့ဟန်ရှိသည်၊ ဖီလိုစထရေးတပ်စ် (Philostratus) ရေးသားခဲ့သော ဂရိဒဿနဆရာ၊ နက္ခတ္တဆရာ ‘အပိုလိုနီးယပ်၏ ဘဝ’ ကျမ်းတွင် အပိုလိုနီးယပ်စ်သည် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အိန္ဒိယ သူတော်စင်များထံ၌ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်” ဟု ဖော်ပြထားသည်
ကိုင်ရိုကဲ့သို့ပင် ကျော်ကြားသော ကောင့် လူးဝစ် ဟာမွန် (Count Louis Hamon) က သူ၏ “သင်နှင့် သင့်လက္ခဏာ” အမည်ရှိစာအုပ်တွင် “ရှေးလူတို့၏ ဉာဏ်ပညာကို အထင်သေးသူတို့သည် ရှေးအိန္ဒိမှ မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဒဿန ပညာရပ်များကို မမေ့နေကြ၍ဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို ယနေ့ယဉ်ကျေးမှုများက မလှန်နိုင်သေးပေ၊ လက်ခံနေရသည်သာ
ယင်းတို့ ထုတ်ခဲ့သော သီအိုရီများကို ယနေ့ နက္ခတ်ပညာရှင်များ အံ့ဩကြရသည်
ခေတ်သစ်တွင် နောက်ဆုံးပေါ် ပစ္စည်းများသုံး၍ လေ့လာ ကြည့်သည့်တိုင် ရှေးပညာရှိတို့၏ တွေ့ရှိမှုကို မကျော်နိုင်သေး
အိန္ဒိယရှေးပညာရှိတို့ မည်သို့ရှာဖွေ ကြံဆခဲ့သည်ဆိုသည်မှာ အထူးအဆန်းဖြစ်နေသေးသည်” ဟု ရေးခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဝေဒကျမ်းဂန်များမှတပါး ရှေးအကျဆုံးသော နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရပ်များကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည်
တရုတ်တို့သည် အိန္ဒိယမှ ဟိန္ဒူများကဲ့သို့ပင် ကျမ်းဂန်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ၌ စေ့စပ်သေချာမှု ရှိသည်
ချေလ်ဒီယာဆိုသည်မှာ ဘေဘီလုံတို့ ကြီးစိုးခဲ့သော ဒေသဖြစ်ပြီး ယခုခေတ် အီရတ် တောင်ပိုင်းဘက် ဒေသဖြစ်သည်
ချေလ်ဒီယာမှ နှောင်းပိုင်း နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရှင်များက ဘီစီ ၃၀ဝ၀ က ပေါ်ခဲ့သော ပညာရှင် ဘီရိုဆပ် (Berosus) အကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘီရိုဆပ်၏ ကျမ်းဂန်အစစ်အမှန်များကို တွေ့ရန်ခက်သည်
သို့သော် ရှေးခေတ် ချေလ်ဒီယာသားများသည် နက္ခတ်ဗေဒင် ကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိပေ
ဂရိနှင့် ရောမတို့၏ နက္ခတ်ဗေဒင်သည် ၎င်းတို့ထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ဘေဘီလုံတို့ နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ခြေရာခံ၍ ရသည်မှာ ဘီစီ ၂၅၀ဝ ခန့်က ဖြစ်သည်
သို့သော် ဘေဘီလုံသားတို့ ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်အထောက်အထားများကို မတွေ့ရှိရပေ
အီဂျစ်တို့သည် နက္ခတ်ဗေဒင်ကို နားလည် အသုံးချခဲ့သည်မှာ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်
ရှေးအကျဆုံးသော အီဂျစ် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်များမှာ ဘီစီ ၈၀ဝ ခန့်က နီဆပ်ပဆို (Nicepsos) အုပ်စိုးစဉ်ကာလက ဘုန်းတော်ကြီး ပီတိုဆီရစ် (Petosiris) ဟု သိရသည်
ပီတိုဆီရစ်သည် နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းဂန်များ ရေးမရေး မသိရပေ
အထောက်အထားလည်း မတွေ့ရပေ
ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သော နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းများကို ရေးခဲ့သူ အစောဆုံး အီဂျစ် နက္ခတ္တပညာရှင်မှာ ကလော်ဒီယပ်စ် တိုလမီ (Claudius Ptolemy) ဖြစ်သည်
ယနေ့ အနောက်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ် နက္ခတ်ဗေဒင်သည် တိုလမီ၏ ကျမ်းများကို အခြေခံသည်
တိုလမီကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ပယ်လူဆီယမ် (Pelusium) မြို့၌ မွေးဖွားပြီး အလက်ဇန်းဒရီးယား ကျောင်းတော်၌ ပညာသင်သည်
ယနေ့ခေတ်အထိ တည်ရှိနေသော နည်းနာများထဲမှ အမှားများမှာ ယင်း၏ တက်ထရာ ဘိုင်လော့ (Tetrabilos) ကျမ်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ရှေးအကျဆုံး ပါရှန် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်မှာ အယ်လ် ဟာကင်မ် (Al Hakim) ဖြစ်သည်
ဒါရီယပ်စ် (Darius) ခေတ်တွင် ကျော်ကြားသော နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်သည်
အယ်လ် ဟာကင်မ်သည် ကျမ်းများစွာ ရေးသားခဲ့ပြီး နှောင်းလူတို့ အများဆုံး ဖော်ပြ
ဦးပဂျီငိုသည် နတ်တလင်းမြို့ ဇာတိ ဖြစ်သည်
၁၂၅၉ ခု၊ နတ်တော် လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက် ( ၁၈၉၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မိဘနှစ်ပါးမှာ လယ်သမား ဦးဖိုးဆိတ်နှင့် ဒေါ်ဖွားစိန်တို့ ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၈ ယောက်တွင် စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်၍ ကာယဗလ ဦးရှိန်၏ ညီဖြစ်သည်
အရုပ်ဆိုးသည့် အတွက် ပန်းချီ ဆရာပင် ပုံတူ မရေးနိုင်ဘဲ ငိုယူရလောက်သည် ဟူသော အဓိပ္ပယ်ဖြင့် ဘိုးဘွား မိဘ သူငယ်ချင်းများက 'ပဂျီငို' ဟု ခေါ်ကြသည်
ကျောင်းနေသော အခါကျမှ 'မောင်စိန်' ဟု အမည်ပြောင်းသည်
အသက် ၈ နှစ် အရွယ်တွင် နတ်တလင်းမြို့ ဦးရွှေတုတ်ကျောင်း၌ စတင် ပညာသင်သည်
ထို့နောက် ဦးဖိုးချက်ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်
၁၉ဝ၈ ခုနှစ် တတိယတန်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော် မက်သဒစ် ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာသင်သည်
အဋ္ဌမတန်း အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်
ဦးပဂျီငိုသည် အသက် ၁၉ နှစ်တွင် ဓနိတော ဘီအိုစီ၌ စာရေး အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းသည်
နှစ်နှစ် အကြာတွင် ဝီလီယံဂျက် ကုန်တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းပြန်သည်
ထိုကုန်တိုက်တွင် သုံးလေးနှစ် လုပ်ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်၍ စတန့်မင်းသား အဖြစ် သရုပ်ဆောင်သည်
ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာလည်း လုပ်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်လောကမှ ထွက်ပြီး ဘားမား ကော်ပိုရေးရှင်း ရုံးချုပ်၌ အမှုထမ်း ပြန်သည်
'ကြီးပွားချမ်းသာရေး' ကျမ်းကို ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသည်
ငယ်နာနည် 'ပဂျီငို' ကိုပင် ကလောင်အမည် အဖြစ် အသုံးပြုသည့် အတွက် 'ဦးပဂျီငို' ဟု တွင်သည်
ထိုစာအုပ် တစ်အုပ်တည်းနှင့်ပင် ဦးပဂျီငို၏ အမည်မှာ ထင်ရှားလာရသည်
ကြီးပွား ချမ်းသာရေး ကျမ်းသည်လည်း သတ္တမတန်းတွင် ပြဋ္ဌာန်း ခံရသည် အထိ အောင်မြင်မှု ရခဲ့သည်
ထိုကျမ်းကို နှစ်သက် အားပေးကြသည့် အတွက် ကြီးပွား တိုးတက်ရေးကို ရည်ရွယ်သော မဂ္ဂဇင်း တစ်စောင် ထုတ်ဝေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ၁၉၃၃ ခု အောက်တိုဘာလတွင် တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်းကို စတင်ထုတ်ဝေပြီး ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာ တာဝန်ကို ယူသည်
'တိုးတက်ရေး ဦးစိန်' ဟူသော ကလောင် အမည်ကိုပါ ယူ၍ ဆောင်းပါး အမျိုးမျိုး ရေးသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဘားမားဂျာနယ်၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တိုးတက်ရေး သတင်းစာနှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုးတက်ရေး ဂျာနယ်တို့ကို တိုးချဲ့ ထုတ်ဝေသည်
စာနယ်ဇင်းဟူသောဝေါဟာရကိုစတင်ကြံဆတီထွင်သူမှာစာရေးဆရာ“ပဂျီငို”အမည်ခံတိုးတက်ရေးဦးစိန် ဖြစ်သည်
၁၉၃၅-ခုပတ်ဝန်းကျင်ခန့်ကစတင်သုံးစွဲခဲ့ကြောင်းမှတ်သားလေ့ လာသိရှိရသည်
ဦးပဂျီငိုသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် သမဝါယမ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
စစ်ပြီးသော အခါ တိုးတက်ရေး သတင်းစာကို ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိပဿနာ လုပ်ငန်းကို စတင် လုပ်ကိုင်သည်
ထို့နောက် ဝိပဿနာ ပြန့်ပွားရေး အဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ဝိပဿနာ ဆိုင်ရာ ကျမ်းများကို ပြုစုသည်
ဝိပဿနာ ပြန့်ပွားရေး အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်
ဦးပဂျီငိုသည် ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၄ ရက် (၁၉၇၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်) နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၄
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၂
စာ ၂၈၄ - ၂၈၅
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၉
စာ ၁၃ဝ - ၁၃၁
ဆင်ဆိပ်ရွာ၊ ဘုရားကြီးကုန်း
လက်ပစ်ဗုံး ဆိုသည်မှာ လူသတ်လက်နက် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ပစ်လွှတ်လိုက်ပြီး မကြာမီ အချိန်တွင် ပေါက်ကွဲတတ်သည်
မူလက လက်ပစ်ဗုံးကို အသုံးပြုသူမှာ စနစ်တကျ လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော စစ်သားများဖြစ်ကြသည်
ယနေ့အချိန်တွင် လက်ပစ်ဗုံးကို ရိုင်ဖယ် သေနတ်များမှ သို့မဟုတ် ဗုံးပစ်လောင်ချာ များမှလည်း ပစ်လွှတ်ကြသည်
ပထမဆုံး ဗုံးမှာ ဘိုင်ဇင်တိုင်း အင်ပိုင်ယာခေတ် လီယို III အုပ်စိုးပြီး မကြာခင် အချိန် (၇၁၇-၇၄၁) တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည် ဟု ယူဆရသည်
ဘိုင်ဇင်တိုင်း စစ်သားတို့ အနေနှင့် ဂရိလောင်မီး ဆိုသည့် စစ်ပွဲများတွင် သူတို့ အသုံးပြုခဲ့သော လက်နက်သည် ရန်သူတို့ထံသို့ မီးလောင်ပိုက် (flamethrower) ကိုသာ အသုံးပြု၍ ပစ်နိုင်သည် မဟုတ်ပဲ ကျောက်တုံးများ နှင့် ကြွေအိုးများကို အသုံးပြု၍လည်း ပစ်နိုင်သည် ဆိုသည်ကို လေ့လာ သိရှိခဲ့ရသည်
နောင်တွင် သူတို့သည် ဖန်အိမ်များဖြင့် ထည့်၍ ပြစ်ကြသည်
ဘိုင်ဇင်တိုင်းတို့ ၁၀ ရာစုမှ ၁၂ ရာစု အထိ သုံးခဲ့သည် ဂရိလောင်မီး ပါဝင်သည့် လက်ပစ်ဗုံးများကို အေသင် အမျိုးသားပြတိုက်တွင် ပြသထားသည်
ဂရိလောင်မီး နှင့် အလားတူ လက်နက်များ အသုံးပြုခြင်းသည် အရှေ့ပိုင်းနှင့် နီးသော (Near East) ဒေသများ ရှိ မွတ်ဆလင် စစ်တပ်များသို့ ပျံ့နှံ့သွားပြီး ထိမှ တဆင့် ၁၀ ရာစု အတွင်းမှာပင် တရုတ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်
အလယ်ခေတ်တွင် အသုံးပြုကြသော ပီတတ်ဟု ခေါ်သည့် လက်နက်တစ်မျိုးသည် ရန်သူနှင့် တိုက်ခိုက်ရာတွင် အသုံးပြုနိုင်ပြီး အစကနဦး လက်ပစ်ဗုံးဟု ယူဆနိုင်သည်
သက်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetthar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၃၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ဘဝ၌ပင် မြန်မာနိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ လူငယ်များ အသင်း တည်ထောင်ရာတွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ယင်းနှစ်၌ပင် သခင်အမည် ခံယူကာ သခင် ဗစိန် အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သခင် ဗစိန်တို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး အလုပ် အမှုဆောင်များမှာ (၁) ဆရာတင့် မြို့မကျောင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) ကိုနု တက္ကသိုလ် ကျောင်သား အတွင်းရေးမှူး၊ (၃) ကိုခန့် (ပန်းတနော်) တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) ကိုစံသိမ်း တက္ကသိုလ် ကျောင်သား ငွေထိန်း၊ (၅) ဆရာ ဟိန် မြို့မကျောင်း ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၆) အမှုဆောင်များ (၁) သခင် ဘသောင်း၊ (၂) သခင် လေးမောင်၊ (၃) သခင် ဗစိန်၊ (၄) ဘတင်၊ (၅) ကိုအုန်း စသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရေနံချောင်းမြို့ ၌ သခင် ဘသောင်းတို့နှင့် အတူ ပထမဆုံး တို့ဗမာ တရားကို ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလမှာ ရွှေဘို အရှေ့ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးမှ သခင် ဘသောင်း ဝင်ရောက် အရွေးခံပြီး၊ ရွှေဘိုနယ်တွင် တရားပွဲများ ကျင်းပလေရာ တို့ဗမာ ဝါဒ ပြန့်ပြီးလျှင် လူသိများလာသည်
ရွေးကောက်ပွဲ ပြီသည်နှင့် တပြိုင်နက် တရားဟောကြသည့် သခင် ဘသောင်း၊ သခင် ဗစိန်၊ သခင် သိန်းမောင်နှင့် သခင် ထွန်းရွှေတို့အား ရွှေဘိုနယ်မှ ၂၄ နာရီ အတွင်း ထွက်ရန် ရွှေဘို တရားသူကြီးက နှင်မိန့် ထုတ်ပြန်သော်လည်း၊ မနာခံသဖြင့် အဖမ်းခံကြရသည်
သခင် ဘသောင်း အနေနှင့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော်လည်း ဤကဲ့သို့ အဖမ်းခံရခြင်းကြောင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး မှာ ပိုမို ထင်ရှားလာသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ဝ ရက် (မြန်မာ့ သက္ကရာဇ် ၁၂၆၉ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်) နေ့တွင် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွှေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ယင်းအစည်းအရုံး၏ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်များမှာ (၁) သခင်ဗစိန် ဥက္ကဋ္ဌ၊ (၂) သခင် လေးမောင် ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ (၃) သခင် စိန်မောင် အတွင်းရေးမှူး၊ (၄) သခင် ထွန်းအုပ် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ (၅) သခင် ထွန်းခင် ငွေထိန်း၊ (၆) သခင် ညီ ပြန်ကြားရေးမှူး၊ (၇) အလုပ်အမူဆောင် အဖွဲ့ဝင်များမှာ (၁) သခင် ဟန်၊ (၂) သခင် ထွန်းရွှေ၊ (၃) သခင် ဗဗတို့ ဖြစ်ကြသည်
သခင် ဗစိန်သည် သခင်အမည် ခံယူကာ နိုင်ငံရေးကို ခြေစုံပစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
တို့ဗမာ သတင်း စာစောင်ကို စတင် ထုတ်ဝေခဲ့၏
၁၉၃၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ကလကတ္တားမြို့သို့ အိန္ဒိယ ကွန်ဂရက်အသင်း လူကြီးများနှင့် နိုင်ငံရေး ပြဿနာ ဆွေးနွေးရန် သွားခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကာ နိုင်ငံရေး တရားများ ဟောပြောခဲ့မှုကြောင့် ထောင် ၃ ကြိမ် ကျခဲ့ဖူး၏
ထိုစဉ် သခင် ဗစိန်သည် လျှမ်းလျှမ်းတောက် နိုင်ငံရေးသမား တယောက် ဖြစ်ခဲ့၏
သခင် ဗစိန်ကား မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံကို ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်မှ လွက်မြောက်ရန် လျှို့ဝှက် လုပ်ဆောင်မှု ပြုခဲ့သောသူ တဦး ဖြစ်သည်
သူ့နည်း သူ့ဟန်ဖြင့် နိုင်ငံခြား အကူအညီ ယူရန် အားထုတ် လုံးပန်းခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
သူ့ အဖွဲ့အစည်းမှ နိုင်ငံခြားသို့ လူငယ်များ စစ်ပညာ သင်ယူရာတွင် အတော်များများ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် သခင် ဗစိန်သည် နိုင်ငံကူး လက်မှတ် အတုဖြင့် ဂျပန်ပြည်သို့ သွားရန် ကုန်းလမ်းခရီးမှ ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ယိုးဒယား နယ်စပ်အနီး မယု တောင်တန်းပေါ်တွင် အဖမ်းခံ ခဲ့ရသည်
ဂျပန်လက်အောက် စစ်အစိုးရ လက်ထက်တွင် လမ်းပန်း ဆက်သွယ်ရေး၊ အလုပ်သမားရေးနှင့် ဆည်မြောင်း တာတမံဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် မန်ချူးကိုး (ကိုးရီးယား) သံအမတ် အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြီး စင်ကာပူသို့ ပြည်နှင်ဒဏ် ခံခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးဆုံးသော အခါ သခင် ဗစိန်သည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ဦးဆောင်သော ယာယီ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဝန်ကြီး တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့နှင့် အတူ ခြောက်ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ဘိလပ်သို့ သွားရောက်ခဲ့ရသည်
သို့သော် ယင်းဆွေးနွေးပွဲ ရလဒ် အဖြစ် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို လုံးဝ လွတ်လပ်ရေး ပေးရေး အတွက် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းနှင့် ဗြိတိသျှ ဝန်ကြီးချုပ် အက်တလီတို့ သဘောတူ ချုပ်ဆိုကြသော အခါ၊ အောင်ဆန်း - အက်တလီ စာချုပ်ကို ဂဠုန် ဦးစော  နှင့် အတူ ကန့်ကွက်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တနှစ် အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသည် လွတ်လပ်ရေး ရယူနိုင်ရေး အတွက် ဖဆပလ ဦးဆောင်တဲ့ ကြားဖြတ် အစိုးရ ပုံစံမျိုး ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည့် အခါ သခင် ဗစိန်နှင့် ဂဠုန်ဦးစောတို့ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ပြန်လည် ပါဝင်ခြင်း မရှိတော့ပေ
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီကို ဖွဲ့စည်းပြီး ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ နိုင်ငံရေးမှာ ပြန်လည် လှုပ်ရှားခဲ့သော်လည်း လူထု၏ ထောက်ခံမှု မရသဖြင့် မယ်မယ်ရရ လှုပ်ရှားနိုင်ခြင်း မရှိပေ
ယင်းနောက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ပြီး ကိုယ်ပိုင် ဘားမားဂျာနယ် ကို တည်ထောင်ကာ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုအပြင့် ကမ္ဘာ့ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် မြန်မာနိုင်ငံ အဖွဲ့ခွဲ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စ ရောက်ခဲ့သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်(Dagon University)သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ်ထဲတွင် တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျောင်းသားဦးရေ အများဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်၊ သိပ္ပံဘာသာရပ် များကို သင်ကြားပို့ချလျက်ရှိသော တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကို ၁၉⁠၉၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ (၂၇) ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းသားများကို ၁၉⁠၉၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ (၁၅)ရက်နေ့တွင် စတင်လက်ခံသင်ကြားခဲ့သည်
ခွင့်ပြုသည့် ကျောင်းသားဦးရေမှာ (၆၀⁠၀၀၀) ဖြစ်သည်
၁၉⁠၉၃-၉၄ ကျောင်းဖွင့်စ ပညာသင်နှစ်တွင် ဘာသာရပ်ဌာန(၈)ခု၌ ပထမနှစ် ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူ (၁၂၉၈) ဦးကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၂-၂၀⁠၀၃ ပညာသင်နှစ်အစတွင် ကျောင်းသားဦးရေ (၁၅၀⁠၀၀) ကျော်ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၃-၂၀⁠၀၄ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားဦးရေ (၂၁၄၆၃) ကိုလက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၄-၂၀⁠၀၅ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူဦးရေ (၂⁠၂၅၉၁)ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀⁠၀၅-၂၀⁠၀၆ ခု ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ဦးရေ (၂၄၃၁၄) ကို လက်ခံသင်ကြားပေးခဲ့သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်မှ ဆရာ၊ ဆရာမများသည် အဝေးသင်ကျောင်းသားကျောင်းသူများ ၏သင်ကြားရေးကိုလည်း တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်
၂၀⁠၀၄-၂၀⁠၀၅ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ဦးရေစုစုပေါင်း (၅၉၁၄၄) ဦး၊ ၂၀⁠၀၅-၂၀⁠၀၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူဦးရေ စုစုပေါင်း (၆၂၈၉၈) ဦး၏ သင်ကြားရေးကို တာဝန်ယူခဲ့သည်
မင်းရဲကျော်စွာလမ်း ၊ (၅၂) ရပ်ကွက် ၊ ဒဂုံမြို့သစ်အရှေ့ပိုင်းမြို့နယ် ၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၅၈၂.၁၄ဧက ကျယ်ဝန်းသည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်၏ ကြားကာလအတွင်း အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပညာရေးကိစ္စအဝဝကိုစီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်အတွက် ဒဂုံတက္ကသိုလ်ယာယီအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ကို ဆရာသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များ ၊  ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များ ၊  ဝန်ထမ်းသမဂ္ဂ ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ၂၀၂၁ ခုနှစ် ၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး  အကြမ်းဖက်စစ်အုပ်စုအား တော်လှန်ရေးကာလအတွင်း တက္ကသိုလ်၏ စီမံခန့်ခွဲရေးဆိုင်ရာ အမြင့်ဆုံး အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သည်
အထူးပြုဘာသာရပ်ဌာန (၁၈) ခုရှိပြီးသင်ကြားပို့ချသော အထူးပြုဘာသာရပ်များအနက် ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များအနေဖြင့် သင်ကြားပို့ချသော အထူးပြု ဘာသာရပ်များမှာ –မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်စာ၊ပထဝီဝင်၊သမိုင်း၊ဒဿနိကဗေဒ၊စိတ်ပညာ၊ဥပဒေပညာ၊အရှေ့တိုင်းပညာ၊နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးပညာ၊မနုဿဗေဒ၊ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာ၊မြန်မာမှုပညာ နှင့်ရသစာပေ တို့ဖြစ်သည်
သိပ္ပံဘာသာရပ်များမှာဓာတုဗေဒ၊ရူပဗေဒ၊သင်္ချာ၊သတ္တဗေဒ၊ရုက္ခဗေဒ၊ဘူမိဗေဒ၊ကုန်ထုတ်ဓာတုဗေဒ၊ဇီဝဓာတုဗေဒ၊မိုးလေဝသဗေဒ၊ဇလဗေဒ၊ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊အဏုဇီဝဗေဒ၊ဇီဝနည်းပညာ နှင့်အားကစားပညာ တို့ဖြစ်သည်
စုစုပေါင်း အထူးပြုဘာသာရပ်နှင့် ပေါင်းစပ် ဘာသာရပ်(၂၇) ခုကို ဒဂုံတက္ကသိုလ်တွင် သင်ကြားလျက်ရှိသည်
စုစုပေါင်း ပုံမှန်နေ့သင်တန်း ကျောင်းသား ကျောင်းသူဦးရေမှာ (၂၄၃၁၄) ဦးဖြစ်သည်
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂကို ၁၉၉၆ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တ္ငင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
စစ်အစိုးရ၏ ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ၊ ဒီဇင်ဘာလ (၉) ရက်နေ့တ္ငင် ဒဂုံတက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသမဂ္ဂက ဦးဆောင်ပြီး ၁၉၉၆ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုကို စတင်ခဲ့သည်
သမဂ္ဂ ဖွဲ့စည်းပြီး လပိုင်းအတွင်း ဖြိုခွင်း ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ၊ ဇူလိုင်လ (၂၃) ရက်နေ့တ္ငင် သမဂ္ဂကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သမဂ္ဂရွေးကောက်ပွဲကို လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲစနစ်ဖြင့် တစ်ကျောင်းလုံးမှဆန္ဒပြုကြသည်
တတိယအကြိမ်မြောက် ဒဂုံတက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ ဗဟိုအလုပ်မှုဆောင် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၁၉ ခုနှစ် ၊ ဇန်နဝါရီ ၂၅ ရက်တွင်ကျင်းပခဲ့ပြီး Future The DAGON အသင်း နှင့် Unity & Progress အသင်းတို့မှ ကျောင်းသားကိုယ်စားလှယ် ၂၈ ဦး ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ကျမ်းစာများပြုစုကာ သံဃာတော်များအား ဗုဒ္ဓစာပေများ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
“ဘာသာဋီကာ”ကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀ ရာစု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု သာသနာတော်နယ်တွင် ကျော်ကြားပြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းက ၂၀ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၆၁ - ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁၄)ရက် (၁၉၀ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ-၂၇ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သရိုင်ရွာ၌ အဖ-ဦးဇောတိ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှိုင်တို့က မွေးဖွားခဲ့
ငယ်မည်မှာ မောင်ဌေးလွင်ဖြစ်သည်
သရိုင်ရွာ ပင်းကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စတင်၍ပညာဆည်းပူးရာ တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း အခြေခံသင်ရိုးကောင်းစွာ ပေါက်မြောက်ခဲ့ပြီး၁၂၆၆ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရှင်သာမဏေပြုသည်
၁၂၇၄ - အသက်(၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ ဇီးပင်ကျောင်းတိုက်၌(မြောင်းမြဆရာတော်လောင်း) စာချဘုန်းကြီး ဥုးဉာနာဘိဝံသထံ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
၁၂၇၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်ရှင်သာမဏေပြုပြီး နှစ်နှစ်အကြာ အသက်(၁၅)နှစ် အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၂၇၈ - အသက်(၁၆)နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်းအောင်၍ ဥုးဉာနာဘိဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှင်ဇနက အမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၇၉ - ပထမကြီးတန်းအောင်သည်
၁၂၈၀ - တပေါင်းလပြည့်တွင် ပလိပ်မြို့ ဧကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်သည်
၁၂၈၁ ခုနှစ် ရဟန်းဘဝတွင် နယုန်လပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ် သိက္ခာထပ်သည်
ပထမကြီးတန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
စာဝါတက်ခိုက် ရဟန်း(၃)ဝါအရတွင် ပညာထက်မြက်ထူးချွန်မှုကြောင့် ဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရပြီး စာဝါချပေးသည်
ပခုက္ကူတွင် (၄)ဝါ စာချပြီးနောက် မန္တလေးမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်သို့ ပြန်ကြွသည်
၁၂၈၃ - ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့၌ ပခုက္ကူဆရာတော်ကြီးများ၏ ပခုက္ကူစာချ အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်
၁၂၈၇ ပထမကျော်တန်းအောင်မြင်သည်
၁၂၈၉ - ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရသည်
ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော် ခေါ်ယူသည့်အတွက် မန္တလေးအနောက်ပြင် အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး စာဝါများပို့ ချပေးခဲ့ရ၏
၁၂၉၀ ခုနှစ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရတွင် မိမိ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပို့တွဲလကွယ်နေ့၌ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင် ပြုစုသည်
၁၂၉၃ ခု သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို ပြုစုနေစဉ် ဖခင်ဒကာကြီးနှင့် အဘယာရာမ ဒကာကြီးတို့ တောင်းပန်သည့်အတွက် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကို ပြုစုပြီး ထုတ်ဝေသည်
(ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်
ထို့နောက် အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ အခြေပြုသဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ကျမ်းများဆက်ကာဆက်ကာ ပြုစုသည်
သဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ရေးသားချိန်မှ ပြီးစီးချိန်ထိ(၈)နှစ် အချိန်ယူပြုစုခဲ့ရသည်
အဘယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် (၁၂) နှစ်ကျော်သတင်းသုံးစဉ် စာချခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဟူသော တာဝန်များယူရသည့်အပြင် အဘယာရာမဆရာတော်ကြီးကိုလည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရသည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်
ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စနစ်တကျတည်ထောင်ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရာ (၃၇)နှစ်အတွင်း ကျောင်းဆောင်(၁၀ဝ)ကျော်၊ သံဃာ(၅၀ဝ)ကျော်အထိ တိုးပွားလာသည်
ထိုကာလအတွင်း ကျောင်းနေ သံဃာတို့ကို နေ့စဉ်တစ်နေ့လျှင် စာ(၃)ဝါ ပို့ချပေးပြီး စာပေကျမ်းဂန်များလည်း ဆက်လက်ပြုစုသည်
မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ငယ်ရွယ်သော သာမဏေများ၊ ရဟန်းများကို ရွေးချယ်လက်ခံပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်သည်
စည်းကမ်းချက်များကို တိတိကျကျ ချမှတ် အကောင်အထည်ဖော်သည်
မိမိကိုယ်တိုင် ဝိနည်းနှင့်အညီ ကျင့်သုံးပြီး ကျောင်းနေသံဃာများကိုလည်း တိတိကျကျ ကျင့်သုံးလိုက်နာတတ်အောင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မည်မျှစာတတ်စေ စိတ်ကောင်းမရှိလျှင် သာသနာ့အကျိုး မဆောင်ရွက်နှိုင်ဟု ခံယူကာ စိတ်ကောင်းရှိဖို့က ပထမ၊ ဝိနည်းလေးစားဖို့က ဒုတိယ၊ စာတတ်ဖို့က ဒသမ-စသည်ဖြင့် အရေးပါမှု အတိုင်းအတာအလိုက် မူချ ကြပ်မတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် စံပြကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်
မန္တလေးပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်းကြီးအတွက် သာမဏေစာတော်ပြန်ပွဲ စီမျဉ်းကို ရေးဆွဲ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်
ကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ သင်ကြားပေးရေးအစီအစဉ်အရ (နိုင်ငံတော်အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သဖြင့်) မူလတန်းများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲသင်္ခန်းစာများ ပြုစုခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)က ဖွင့်လှစ်မည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံသင်တန်း ကျောင်းများအတွက်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၁၂ ခု လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပထမဆုံးဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိသည်
၁၃၁၅ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩဝါဒါစရိယသံဃနာယက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဘာရနိတ္တာရက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိပါဠိပဋိဝိသောဓက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩသာနသောဓေယျပတ္ထပါဌကအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
၁၃၂၆ ခုတွင် မှော်ဘီသာသနာသန့်ရှင်းပြန့်ပွားရေးအစည်းအဝေး၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
၁၃၃၇ ခု ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ရွှေကျင်နိကာယ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးမှ တွဲဖက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ)အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်း(၆၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုခဲ့ရာ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ရူပသိဒ္ဓိဘာသာဋီကာ စသည်ဖြင့် ဘာသာဋီကာအမည်တပ်သော ကျမ်းအများအပြားပါဝင် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ၊ ဘာသာသွေး၊ အနာဂတ်သာသနာရေး၊ နောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓ စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏
ပျံလွန်တော်မူကာနီး(၂)ရက်အလိုတွင် သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မမူမီ (၁၃)ရက်အလိုတွင် မိမိ၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို တစ်ဘဝသံသရာအမည်ဖြင့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
၁၃၃၉ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၂)ရက် (၁၉၇၇-ဒီဇင်ဘာ-၂၇-ရက်) အင်္ဂါနေ့ညနေ ၄ နာရီ ၃၀ နာရီတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မူမည့် နေ့လယ်အထိ သုတ်ပါထေယျ အဋ္ဌကထာကို စာချပေးခဲ့၏
အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်အခြေပြုသဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာအနာဂတ်သာသနာရေးကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာရတနာ့ဂုဏ်ရည်ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ(၉)တွဲဘာသာသွေးသုတ်မဟာဝါ-ဘာသာဋီကာဘာသာရေး ပြဿနာများရုပ်ပုံရှင်ကျင့်ဝတ်လူချမ်းသာဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာနောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓတစ်ဘဝသံသရာ(ကိုယ်တိုင်ရေးထေရုပ္ပတ္တိ)ဓမ္မစကြာနှင့် အနတ္တလက္ခဏသုတ် တရားတော်အခြေပြုပဋ္ဌာန်းသိပ္ပံအမြင်နှင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာအဖြေများဘုရားဥပဒေတော်ကြီးဆရာတော် ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်စာအုပ်များကို ဓမ္မဒေါင်းလုဒ် Dhammadownload က စုစည်းထားရှိသည်
ရင်းတောရွာ၊ ညောင်ချင်
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော် သည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးတရားရုံးဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်ရှိ တရားရုံးဖြစ်ကာ ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးရှိသည်
၂၀၁၁ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့မှစ၍ ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ ယခင် ရခိုင်ပြည်နယ်တရားရုံးကို ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုစဉ်က တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး(၂)ဦး စုစုပေါင်း (၃)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်သည် စစ်တွေမြို့တွင် တည်ရှိသည်
ဦးကျောက် ၃၀-၃-၂၀၁၁ မှ ၁၀-၁၁-၂၀၁၉ဒေါ်ဝါဝါထွန်း ၂၈-၁၁-၂၀၁၉  မှ ၁၆-၆-၂၀၂၃ဒေါ် မြအေး ၁၇-၆-၂၀၂၃ မှ လက်ရှိရခိုင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်ကို ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
စစ်တွေခရိုင်တရားရုံးကျောက်ဖြူခရိုင်တရားရုံးသံတွဲခရိုင်တရားရုံးမောင်တောခရိုင်တရားရုံးမြောက်ဦးခရိုင်တရားရုံးစစ်တွေမြို့နယ်တရားရုံးပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့နယ်တရားရုံးပေါက်တောမြို့နယ်တရားရုံးရသေ့တောင်မြို့နယ်တရားရုံးကျောက်ဖြူမြို့နယ်တရားရုံးရမ်းဗြဲမြို့နယ်တရားရုံးမာန်အောင်မြို့နယ်တရားရုံးအမ်းမြို့နယ်တရားရုံးသံတွဲမြို့နယ်တရားရုံးတောင်ကုတ်မြို့နယ်တရားရုံးဂွမြို့နယ်တရားရုံးမောင်တောမြို့နယ်တရားရုံးဘူးသီးတောင်မြို့နယ်တရားရုံးမြောက်ဦးမြို့နယ်တရားရုံးကျောက်တော်မြို့နယ်တရားရုံးမင်းပြားမြို့နယ်တရားရုံးမြေပုံမြို့နယ်တရားရုံး၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်၌ တရားသူကြီးချုပ်အပါအဝင် (၃)ဦးရှိသည်
ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် တရားသူကြီးချုပ်ရုံးနှင့် ပြည်နယ်တရားရေးဦးစီးမှူးရုံးတို့ရှိသည်
ဆင်ခိုးမကလေးသည် မြန်မာသဘင်လောကတွင် အဆိုအက နှစ်ဌာန၌ နာမည်ကျော်ကြားခဲ့သူ သဘင်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူ၏ငယ်မည်မှာ မရွှေမျှင် ဖြစ်၍၊ သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄-ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့၌ ဖွားမြင်၏
ဆင်ခိုးမကလေးသည် ကိုယ်လုံးကိုယ်ပေါက် သေးသေးသွယ်သွယ်နှင့် အသားအရေ ညိုစိမ့်စိမ့်ရှိ၍၊ ချောမောလှပ ယဉ်ကျေးသည်
ငယ်စဉ်ကပင် အကတတ်မြောက်၍၊ မြေဝိုင်းမင်း သမီးဖြစ်ခဲ့၏
ပထမဦးစွာ တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့ လယ်တော်အုပ်နှင့် အကြောင်းပါ၍၊ 'ညာဘွား'နှင့် 'သက် ထား'အမည်ရှိသော သားနှစ်ယောက်ကို ရသည်
ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် မန္တလေးသို့ တက်ရောက်ရာ၊ ရနောင်မင်းသားမြင်၍ သိမ်းပိုက်မည်ပြုလေသည်
ထိုအခါ ဆင်ခိုးမကလေးက 'ကျွန်မမှာ ငယ်လင် ယောက်ျား လက်ရှိဖြစ်သည်
သူနှင့်ကွာရှင်းပြီးမှ အသိမ်းအပိုက်တော်ခံဝံ့ပါမည်'ဟုလျှောက်၍၊ ရနောင်မင်းသားသည် သားအကြီး ညာ ဘွားကို မန္တလေးတွင်ထားခဲ့စေပြီးလျှင် တောင်တွင်းကြီးသို့ လယ်တော်အုပ်နှင့် ကွာရှင်းရန် ဆင်ခိုးမကလေးကို ပြန်လွှတ် သည်
တောင်တွင်းကြီး၌ လယ်တော်အုပ်နှင့် ကွာရှင်းပြီးနောက် ဆင်ခိုးမကလေးသည် မိန်းမတစ်ဦးအား ငွေ ၅ဝဝိ ပေး၍၊ မိမိခင်ပွန်းဟောင်းကို မိမိကိုယ်စား ပြုစုရန်မှာကြားပြောဆိုရလေသည်
ဤသို့စီစဉ်နေခိုက်တွင်ပင် ရနောင်မင်းသားက ကြာသည်ဟု ခြေမြန်တော်များလွှတ်၍ တောင်တွင်းကြီးမှ ဆင်နှင့်တင်၍ ခေါ်စေသည်
ယင်းကိုအကြောင်းပြု၍ ဆင်ခိုးမ ကလေးဟု တွင်သည်
လယ်တော်အုပ်မှာကား ဆင်ခိုးမကလေးကို တမ်းတ၍ ရူးမတတ်ဖြစ်လျက် ကျန်ရစ်ရှာလေသည်
ရနောင်မင်းသားသည် ဆင်ခိုးမကလေးအား လွန်စွာမြတ်နိုးတော်မူသဖြင့် ဇနီး ၆ ယောက်တွင် အထူးပြု၍ အိမ်တော်သော့ကိုအပ်သည်
ရနောင်မင်းသားနှင့် သင့်မြတ်၍ ဖွားမြင်သော သားတော်တစ်ပါးမှာ အခါလည်အရွယ်တွင် သေဆုံးသွားသည်
ရနောင်မင်းသားသည် မှုပြစ်မကင်း၍ ရာဇဝတ်တော် သင့်သောအခါတွင် ဆင်ခိုးမကလေးသည်လည်း ရိုက်ဒဏ် ၁၃ ချက်ခံရ၏
ထို့နောက် ရွှေလှံဗိုလ်အိမ်တွင် ခြေချင်းခတ်၍ အချုပ်ချထားရာမှ သီပေါမင်း၏ မိဘုရားခေါင်ကြီးအမိန့်နှင့် လွှတ်လိုက်လေသည်
ဆင်ခိုးမကလေးသည် မိဘုရားခေါင် ကြီး၏ ချစ်မြတ်နိုးခြင်းကို ခံယူရ၏
'ဆင်ခိုး၊ ယိုးဒယားသင်စေ'ဟု မိန့်တော်မူ၍၊ ယိုးဒယားရာမ ဆရာဦးဖိုးမြထံတွင် ၃နှစ် ပညာသင်ယူရလေသည်
မိဘုရားခေါင်ကြီးက 'နိုင်ငံတော်တွင် ဆင်ခိုးအပြင် မင်းသမီးမရှိစေနှင့်'ဟုပင်မိန့်၍ မြှောက်စား တော်မူသည်
အကျဉ်းခံနေရသော ရနောင်မင်းသားသည် မိမိကိုယ်ကို ကတ်ကျေးနှင့်ထိုး၍ အဆုံးစီရင်လိုက်ပြီးသည့်နောက်၌ မိဘုရားခေါင်ကြီးက ဆင်ခိုးမကလေးကို အိမ်ထောင်သစ်ချထားပေးမည်အပြုတွင် ဆင်ခိုးမကလေးက မိမိ၏ ခင်ပွန်းဟောင်း ရှိသေးကြောင်းနှင့် လျှောက်တင်သဖြင့် တောင်တွင်းကြီးရှိ လယ်တော်အုပ်ကို အမြန်ခေါ်စေ၍ ပြန်လည်လက်ဆက် ပေးလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံကို အင်္ဂလိပ်တို့ အုပ်စိုးသောအခါ ဆင်ခိုးမကလေးသည် နာမည်ကြီး ဇာတ်တော်ကြီးထွက် မင်းသမီးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ မိမိပညာကို မတိမ်ကောစေအောင် ဇာတ်ထောင်၍ ကပြရင်း ရှာဖွေစားသောက်ခဲ့ရရှာလေသည်
မန္တလေး အပျက်တွင် အရှင်နှစ်ပါး ပါတော်မူကြောင်းကို ဖွဲ့နွဲ့သီဆိုခဲ့ရာ ဆုလာဘ်များစွာရခဲ့၏
ထို့ပြင်လည်း ရတနာဂီရိစံ သီပေါမင်း တရားကြီး၏ သမီးတော်များနားထွင်းမင်္ဂလာ ကျင်းပခဲ့စဉ်က ရတနာဂီရိသို့ သွားရောက်အသုံးတော်ခံခဲ့ရသည်
ထို့နောက် ကြည့်မြင်တိုင်ငါးကျော်ဖိုမှ အရပ်လူကြီး မောင်မောင်ဘနှင့် အကြောင်းပါ၍ သားတစ်ယောက်ရ၏
သားအကြီး မောင်ညာဘွားသည် လူရွှင်တော်ဘဝမှ ဆိုင်း ဆရာဖြစ်လာပြီးနောက် ကုန်သည်လုပ်သည်
သားအငယ် မောင်သက်ထားမှာမူ မိခင်ပညာကိုဆက်ခံ၍ ဇာတ်မင်းသား ဖြစ်လာသည်
နတ်မောက်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနှင့် တောင် တွင်းကြီးနယ်တွင် ဆင်ခိုးမကလေး၏အမည်ကို အထူးလူသိ များသည်
ဆင်ခိုးမကလေးသည် အဆိုအကပညာတွင် ပိုင်ပိုင် နိုင်နိုင်ရှိ၍၊ လက်ညှိုးထိုးကရာ၌ အလွန်ယဉ်ကျေး၏
အထူး သဖြင့် 'ခရာသံ'ဒိုးပတ်အက အလွန်ကောင်းသည်ဟု ဆိုလေ သည်၊ အရွယ်ကြီးသည့်အချိန်တွင် စီးပွားရေးချို့တဲ့၍၊ မိမိပညာ ၏ တန်ဖိုးကို အကျိုးမခံရဘဲ၊ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ အသက် ၇ဝ ကျော်အရွယ်၌ ကွယ်လွန်သွားလေသည်
ငန်းရိုင်းကန် The Wild Goose Lake (တရုတ်: 南方车站的聚会; ပင်ယင်: Nánfāng Chēzhàn de Jùhuì; စာပေ: "Meeting at South Train Station")သည် ၂၀၁၉ တရုတ် စိန်ပြေးတမ်း ရာဇဝတ်-ရင်ဖိုကား ဖြစ်ပြီး ဒါရိုက်တာမှာ တျောက်ယိနန်ဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ကိန်းနက်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပြသရန် ရွေးချယ်ခံရသည်
ဟူကဲ၊ ကျိုးကျဲနုံ (အဖြစ်)ကွေ့လွိန်မေ၊ လျိုအိုက်အိုက်လျောက်ဖန်၊ ဗိုလ်ကြီးလျိုဝမ်ချန်၊ ယန်စုကျွင်းချီတောက်၊ ဟွားဟွားဟွမ်ကြွယ်၊ ယင်ကဲကလိုမားယန်၊ ဖင်းဖင်းကျန်းယီချုံး၊ ရှောင်တုံးပေချိန်ယုံကျုံး၊ အမှုသည်မေ ၁၈၊ ၂၀၁၉ (၂၀၁၉-၀၅-၁၈)တွင် ၂၀၁၉ ကိန်းနက်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်၌ အစမ်းပြသည်
ဒီဇင်ဘာ ၆၊ ၂၀၁၉ (၂၀၁၉-၁၂-၀၆)တွင် တရုတ်ပြည်၌ ဖြန့်ချိပြီး၊၂၀၁၉ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ တွင် ပြင်သစ်၌ ပြသသည်
၂၀၂၀ ဇူလိုင် ၇ တွင် ဘလူးရေးနှင့် DVD. ခွေ ထုတ်သည်
ဟင်းစားကြက်မှ အတက်ကောင်းပေါက်၍ ခွပ်ကြက်ဖြစ်ထွန်းလာသည် ဆိုသကဲ့သို့ မမျှော်လင့်သော အသိုင်းအဝိုင်းမှ ဖြစ်တောင့်ဖြစ်ခဲ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သူ ဖြစ်ထွန်းလာသည်
(ဟင်းစားကြက် ကြက်ကောင်းထွန်း - ဟူ၍လည်း အသုံးရှိသည်
"ဆင်းရဲသားမျိုးရိုးပင်ဖြစ်သော်လည်း ဟင်စားကြက်မှ ကြက်ကောင်းထွန်း ဟူဘိသကဲ့သို့ ...အထက်တန်းစား ရာထူးဌာနန္တရကြီးများနှင့် ထွန်းကားကြီးပွားကြလေသည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ အင်ကြင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ကြင်းကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၇ ဦး၊ မ ၁၅၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ညိုပင်ရှိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyopinsho)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ညိုပင်ရှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်ချောင်းရွာ၊ ဝက်ချောင်း
ဦးဌေးအောင်  (၁၂ ဇွန် ၁၉၅၂ ဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား တပ်မတော် အရာရှိဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည်  အစိုးရနှစ်ဆက်အထိ ဟိုတယ်ခရီးဝန်ကြီး တာဝန်ယူခဲ့သူလည်းဖြစ်သည့်အပြင်  အဂတိတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ပါ ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူသည် စစ်တက္ကသိုလ် အပါတ်စဉ်(၁၉ )ဆင်းဖြစ်သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံ ဂျော့ရှ်ဝါရှင်တန် တက္ကသိုလ်မှ ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း စီမံခန့်ခွဲမှုပညာဖြင့် မဟာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ မဲဖာလောင်တက္ကသိုလ်မှ လူမှုသိပ္ပံဘာသာရပ်ဖြင့် ပါရဂူဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
သူသည် တပ်မတော်သားဘဝမှနေ၍ အရပ်ဘက် ဟိုတယ်၊ခရီးဌာန သို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရွှေ့ပြောင်းလာသည်
ရာထူးအဆင့်ဆင့်တိုးပြီး ၂၀၀၄ တွင် ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ စက်တင်ဘာလတွင် ဟိုတယ်နှင့် ခရီးသွားလာရေးလုပ်ငန်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်က ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ မတ်လ ၃၀ရက်အထိ ထမ်းဆောင်သည်
ယင်းမတိုင်မီက ၂၀၁၁ မတ်လမှ စတင်ကာ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ ဖေဖော်ဝါရီနောက်ပိုင်း  နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ လက်ထက် ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၅ရက်နေ့တွင် ၎င်းသည် ဟိုတယ်နှင့်ခရီးသွားလာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး ဖြစ်လာပြန်သည်
ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၃ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ရက်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ပြီး အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခံရကာ ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၂ရက်တွင် ရာထူးမှ အနားပေးခံရသည်
အိမ်ထောင်သည်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး သားတစ်ဦးရှိသည်
ဂန့်ဂေါ်ရွာ၊ ငလုံးစု
ခင်တဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinte)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ခင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၁၅ ဦး၊ မ ၂၁၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ဆယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letse)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဇီးကုန်း (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၎င်းရွာသည် ဇီးကုန်းမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဆိုသည်မှာ ဝက်ဘ်ပေ့များကို စုစည်းပေးထားသော အင်တာနက်စာမျက်နှာဖြစ်သည်
ယင်းတွင် စာသားများ၊ အသံများ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုများ စသည်ဖြင့်ပါဝင်သည်
ဥပမာအားဖြင့် wikipedia.org, google.com, and amazon.com တို့ဖြစ်သည်
အကြမ်းအားဖြင့် တစ်မိနစ်လျှင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်အသစ် ၃၈၀ နီးပါးဖန်တီးကြသည်
လူတိုင်းအလွယ်တကူ ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သော website များသည် World Wide Web ဖြင့်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကြသည်
ပုဂ္ဂလိက network ဖြင့်သာသုံးစွဲလို့ရသော  ပုဂ္ဂလိကသုံး  website များလည်းရှိသည်
၎င်းတို့မှာကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ အသုံးပြုရန်အတွက်တည်ဆောက်ထားသော ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းသုံး website ကဲ့သို့သော website များဖြစ်သည်
တငေါရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tangaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ လော်ကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒဿနိကဗေဒ၏ အဓိက ကိုင်းခွဲကဏ္ဍ ၄ခုအနက် တခု ဖြစ်သော အကောင်း-အဆိုး ဗေဒ (ခေါ်) စရိယဗေဒ၊ လူ့ကျင့်ဝတ်ပညာ (ကိုယ်ကျင့်တရားပညာ) (အင်္ဂလိပ်: ethics or moral philosophy) ဆိုသည်မှာ "ဖြောင့်မှန်မည် ဆိုရလောက်သော စိတ်ထား (စာရိတ္တ) နှင့် ကောင်းမှုဆန်မည်၊ ဆိုးမှုဆန်မည် ဆိုရလောက်သော လုပ်ရပ် (ကံ) တို့၏ သဘောသဘာတို့ ဟူသည်ကား မည်သို့ဖြစ်မည်နည်းတို့ကို ဆင်ခြင် ရှာဖွေ့ သုံးသပ်သမျှသော" တွေးခေါ်ဆန်းစစ်မှု အမျိုးမျိုးကို ဆိုလိုသည်
ကောင်းခြင်း နှင့် ဆိုးခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း နှင့် မှားယွင်းခြင်း၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် ဆိုးယုတ်မှု၊ တရားမျှတမှု နှင့် တရားဥပဒေ ချိုးဖောက်မှု စသည့် အကြောင်းအရာများပင် ဖြစ်သည်
အကောင်းနှင့်အဆိုး၊ အမှားနှင့်အမှန်၊ အကျိုးနှင့်အပြစ်တို့ကို ခွဲ ခြားဝေဖန်သော ပညာရပ်ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓ၏ ခွဲခြားဖွင့်ဆိုပုံမှာ -မိမိနှင့် သူတပါးအဖို့ ရေရှည်၊ ရေတို ကောင်းကွက်တိုးပွားစေမည့် လုပ်ရပ်များက ကောင်းမှု ဖြစ်ပြီး၊မိမိနှင့် သူတပါးအဖို့ ရေရှည်၊ ရေတို ကောင်းကွက်လျော့ပါးစေမည့် လုပ်ရပ်များက မကောင်းမှု ဖြစ်သည်
မြန်မာအများစုနေဖြင့် ဤ၂မျိုးအဖို့ "ကုသိုလ်" နှင့် "အကုသိုလ်" အဖြစ် ပါဠိဝေါဟာရများ ရင်းနှီးစွာ ကြားဖူးနိုင်သည်
ဇန်တလန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zaangtlanga)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်၊ ဇန်တလန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇန်တလန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂ ဦး၊ မ ၃၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၆၇ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းချောင်းတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchauktaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ မုန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၂ ဦး၊ မ ၂၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
၁၈၉၇ နိုဝင်ဘာ ၆ တွင် မွေးဖွားသည်
အဖ ရွှေငွေရတနာကုန်သည် ဦးဘိုးသာ၊ အမိ ဒေါ်ဆင့်ဖြစ်သည်
ကြံခင်းမြို့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ကြံခင်း အာစီအမ်ကျောင်း၊ ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်နေစဉ် ပထမအကြိမ် ရန်ကုန် တက်ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ်နှင့်ကြုံ၍ ကျောင်းမှထွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၁၂ တွင် တည်ထောင်စ ကြံခင်းအမျိုးသားအလယ်တန်းကျောင်း၌ ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၂၃ တွင် ကြံခင်းမြူနီစပယ် အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၄တွင် ကြံခင်း အေဘီအမ် အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ခြောက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ကြံခင်း ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်း အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
ဝါသနာအရ ကြံခင်း မောင်တင်၊ သတိုးမျိုးနွယ် ကလောင်အမည်များဖြင့် ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် ဆောင်းပါးနှင့် ကဗျာများ ရေးသားခဲ့သည်
တစ်လလျင် စာရေးရာမှ လေးဆယ်ကျပ်နီးပါး ရသည်
၁၉၂၅ တွင် ပညာ့အလင်းသတင်းစာမှ အယ်ဒီတာအလုပ် ကမ်းလှမ်းခံရ၍ ရန်ကုန်သို့ တက်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာမှ အယ်ဒီတာဆရာသင်ကို ပညာ့အလင်းသတင်းစာတိုက်ပိုင်ရှင်၏ စေခိုင်းချက်အရ လူဆိုး ဗိုလ်တထောင်ငမိုးက သတ်ရာ အမှုဖြစ်ပွား၍ ပညာ့အလင်းသတင်းစာမှာ တိုက်ပျက်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ပညာ့အလင်းသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာတာဝန်ထမ်းဆောင်မည့် မောင်တင်မှာ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၌ နိုင်ငံခြားကြေးနန်းသတင်းဘာသာပြန်အဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသည်
၁၉၂၆ မှ ၁၉၃၅ ခုထိ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သတင်းစာတွင် ဘုန်းကြီးတစ်ပါးကျောင်းဆောက်ရန် အလှူခံကြေညာကို စေတနာဖြင့် ထည့်ပေးရာမှ ထိုဘုန်းကြီးထံမှ သွေးဆေးနည်းပုရပိုဒ် ရရှိခဲ့သည်
ဆေးအညွှန်းအတိုင်းဖော်စပ်၍ နီးစပ်ရာ ဒါနပြုရာမှ ဆေးစွမ်းလိုက်၍ ပေးမလောက်ဖြစ်လာသည်
၁၉၃၅ တွင် အယ်ဒီတာအလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ သွေးဆေးလုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်သည်
ယောဂီသွေးဆေးဟူ၍ ဆန်းသစ်သော ကြေညာများဖြင့် စီးပွားဆောင်ရွက်ရာ ခြံပိုင်၊ တိုက်ပိုင်၊ ကားပိုင် သူဌေးဖြစ်လာသည်
သွေးဆေးအမည်ဖြင့် ယောဂီဦးတင်ဟု နာမည်ထင်ရှားလာသည်
ယောဂီသွေးဆေးနှင့် ယောဂီပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်းကို တွဲဖက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် လင်းလွန်းဦးလှ၊ ဦးထွန်းရင်တို့နှင့် အတူ နိုင်ငံအနှံ့ မင်္ဂလာ တရားပြန့်ပွားရေး မင်္ဂလာ စာမေးပွဲများကျင်းပရေးကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း (၆)မိုင်စခန်းရှိ ယောဂီခြံတွင် တစ်လ လျင် နှစ်ကြိမ် တရားဆွေးနွေးပွဲများကို ကျင်းပခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာကို စိတ်ဝင်စားသည့် နိုင်ငံခြားမှ လေ့လာသူများကို ယောဂီခြံတွင် နေရာထိုင်ခင်းပေး၍ စရိတ်ငြိမ်းဒါနပြုသည်
ခြံအတွင်း ဟောပြောချက်များကို The Open Door Series အဖြစ် စာစောင်ငယ်လေးများထုတ်ဝေသည်
တိုးတက်ကြီးပွားရေးဆိုင်ရာ တကယ့်ယောက်ျားစာအုပ်နှင့် ဆိုင်ငယ်လေးများအကျိုးရှိအောင်တည်ထောင်နည်း စာအုပ်နှစ်အုပ် ရေးသားခဲ့သည်
နိဗ္ဗာန် နှင့် လောကဓာတ်စာအုပ်ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
စက်မှုနှင့် ကုန်သည်ကြီးများအသင်း အဖွဲ့ဝင်၊ ဟင်္သာတ အသင်း အလုပ်အမှုဆောင်၊ ကြံခင်းအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ယူနီယံကလဝ် အသင်းဝင်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်း၊ ကန်ရိပ်သာလမ်းသွယ်၊ ခြံအမှတ် (၁၉)နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်ရှုကြည်၊ ဒေါ်ခင်မေသန်း၊ ဒေါ်အေးကြင်နှင့် သားသုံးဦးဖြစ်သော စာရေးဆရာ ဗဟိုသိမ်းဆောင် ၊မြင့်သန်း‌ ၊ သန်းထွတ်တင် နှင့် သမီးဒေါ်တင်တင်သန်းနှင့် ဒေါ်တင်တင်ကြည်တို့ကျန်ရစ်သည်
ဒင်း − အင်း − ချေားဖုဘူတာ (田園調布駅 ဒင်း − အင်း − ချေားဖု − အိရှိဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ အိုးတမြို့တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
Osolis (အာရပ်အာရပ်: الاصولية‎)၏အများစု မြတ္စ ၊အဗ္နာ၊ရွီ دوازدهامامی
သူတို့အားအုပ်စုများ၏၊ယခုအများကြီးသေးငယ်တဲ့ပြိုင်ဘက်၊ အ akhbaris အသုံးပြုမှုအတွက်အ ijtihad အသစ်ဖန်တီးစီရင်ထုံးဖွဲ့ ၏fiqh;အတွက်အကဲဖြတ် အနွယ် မှ phasing ထဲကအစဉ်အလာမဲ;နှင့်မဖြစ်မနေသိတုအ mujtahid ကိုဆုံးဖြတ်ရန်မှန်ကန်သောအပြုအမူ၏အအစ္စလာမ့်ခြားနားချက်
အခြေခံမူများ၏အချိန်၊အဆိုပါကျဆင်းမှု၏သတင်းကို XVIII ရာစု
၊ အဆိုပါကျောင်းအတွက်ပၸာယ္ရပါကြောင်းသတိပြုပါပြီအခုတစ်ထုံးစံအတွက်အဘယ်မှာရှိကျယ်ပြန့်အများစု၏
အရှင်ဧကပတ္တဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကပတ္တဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
မကျန်ဂေါ့နန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makyanggawtnang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ မကျန်ဒိန်ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အိန္ဒိယ၌ အသည်းရောင်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုကြောင့် လူပေါင်း ၁,၁၆၀ ဦး သေဆုံး
အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံတနိုင်ငံဖြစ်သည့် အထက်ဗော်လ်တာနိုင်ငံ၏အမည်ကို ဘာကီနာဖတ်ဆိုဟု ပြောင်းလဲလိုက်ကြောင်း ကြေညာ
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ ဘီမန်အမျိုးသားလေကြောင်းကုမ္ပဏီပိုင် ဖော်ကာ အက်ဖ် ၂၇ ခရီးသည်တင်လေယာဉ်တစီးသည် ဒါကာလေဆိပ်အနီး၌ ပျက်ကျရာ ခရီးသည် ၄၅ ဦးနှင့် လေယာဉ်အမှုထမ်း လေးဦး စုစုပေါင်း ၄၉ ဦး သေဆုံးသွားကြောင်း မြို့ပြလေကြောင်းအရာရှိများက ပြောကြား
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအာကွတ်ရှ်ပြည်နယ်ရှိ ဇီမာနှင့် တူလွန်ဒေသတို့တွင် မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းမှုကြောင့် ကျေးရွာများမှာ ရွာလုံးကျွတ် ရေထဲမျောပါ၊ ထိုသို့ မိုးသည်းထန်စွာ ရွာသွန်းခြင်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ အတွင်း တကြိမ်သာ ရှိခဲ့ကြောင်း ဆိုဗီယက်ဇလဗေဒပညာရှင်းများ ပြော
ပါကစ္စတန်တောင်ပိုင်း၌ မုတ်သုံမိုးသည်းထန်စွာ ရွာခြင်းကြောင့် အနည်းဆုံးလူ ၃၅ ဦးသေဆုံး၊ ထောင်ပေါင်းများစွာသောလူတို့ အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ ဖြစ်ဟု တာဝန်ရှိသူများက ပြော
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၌ လွန်ခဲ့သော ရက်သတ္တပတ်အတွင်းက ရေကြီးမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းကြောင့် လူပေါင်း ၇၁ ဦး သေဆုံး၊ မေလမှစ၍ ရေကြီးခြင်းကြောင့် သေဆုံးသူဦးရေ ၄၇၀ ဦး ရှိပြီ ဖြစ်ကြောင်း၊ သီးနှံစိုက်ခင်း ဧက ၅.၆ သန်း ပျက်စီးသွားကြောင်း ဘီအက်စ်အက်စ် သတင်းဌာနက ကြေညာ
ဂျပန်၌ မီးဘေးကြောင့် သေဆုံးသူဦးရေမှာ ယခုနှစ်ပထမနှစ်ဝက်အတွင်း ၁၃၃၆ ဦး ရှိ၊ လွန်ခဲ့သော ၁၀ နှစ်အတွင်း အဆိုးရွားဆုံးစံချိန်ဖြစ်ဟု မီးလောင်မှု ကာကွယ်ရေး အေဂျင်စီက ဖော်ပြ
ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းရှိ ဆလု-၇ အာကာသစခန်းမှ အာကာသယာဉ်မှူးသုံးဦးအတွက် ထောက်ပံ့ရေးပစ္စည်းများ ပေးပို့ရန် လူလိုက်ပါခြင်းမရှိသော ပရိုဂရက်စ် ၂၃ အာကာသကုန်တင်ယာဉ်တစင်းကို ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုက ကမ္ဘာပတ်လမ်းကြောင်းအတွင်းသို့ လွှတ်တင်
မလေးရှား၊ အရှေ့ဘက်ဆားဘားပြည်နယ်မှ မိုင် ၅၀ ခန့်အကွာ အင်ဒိုနီးရှားရေပြင်ပိုင်နက်တွင် ကူးတို့သင်္ဘောတစီး တိမ်းမှောက်သွားရာ အင်ဒိုနီးရှား သစ်လုပ်သား ၁၉၄ ဦးခန့် ပျောက်ဆုံးနေဟု မလေးရဲတပ်ဖွဲ့က ပြော
အင်ဒိုနီးရှားလွတ်လပ်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် သမ္မတဆူဟာတိုကထုတ်ပြန်လိုက်သော လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်အမိန့်အရ အကျဉ်းသား ၃၀၀၀ နီးပါး လွှတ်ပေး၊ ၁၄,၀၀၀ ကို ပြစ်ဒဏ်ကာလလျှော့ချသတ်မှတ်ပေး
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ ကူတပ်ဒီလာကျွန်းမှ စစ်တကောင်းမြို့သို့ ခရီးသည် ၂၅၀ ခန့်တင်ဆောင်ခုတ်မောင်းသွားသော ကူးတို့သင်္ဘောတစီးသည် နာပူလီမြစ်ဝတွင် မုန်တိုင်းမိပြီး ရေနံတင်သင်္ဘောတစီးနှင့် တိုက်မိကာ နစ်မြုပ်သွား၍ လူပေါင်း ၁၂၅ ဦးကျော် သေဆုံး
လွန်ခဲ့သည့် လေးလခွဲအတွင်း အိန္ဒိယ၌ မိုးသည်းမှုကြောင့် ရေလွှမ်းကာ မြေပြိုကျမှုများဖြစ်ပွားပြီး ပြည်နယ် ၁၃ ခုတွင် ၄၂၄ ဦးသေဆုံး၊ ကျွဲနွားကောင်ရေ ၁၉,၀၃၃ ကောင် ဆုံးရှုံးကြောင်း ကြေညာ၊ ရေလွှမ်းမိုးမှုကြောင့် လူပေါင်း ၂၃.၇ သန်း ရေဘေးကြုံတွေ့နေရပြီး လယ်မြေဧက ၁၅.၈၆ သန်းရေမြုပ်ကာ အိုးအိမ်ပေါင်း ၄,၆၆,၀၀၀ ပျက်စီးဟု ဆို
လက်ဘနွန်မြောက်ဘက်၌ ရဟတ်ယာဉ်တစင်း ပျက်ကျရာ လက်ဘနွန်တပ်မတော်မှ စစ်ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး နာဒင်ဟာကင်၊ တပ်မဟာတပ်မှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် နာဟရာအယ်ရှာလိုအီနှင့် အခြား အရာရှိများလည်း သေဆုံးသွားဟု ဘေရွတ်ရေဒီယိုက ကြေညာ
ပါကစ္စတန်၊ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်တွင် အမျိုးအမည်မသိသော ရောဂါဆန်းတမျိုး ဖြစ်ပွား၍ တလအတွင်း ၁၈ ဦးသေဆုံး၊ အစ္စလမ္မာဘတ်မြို့ အနောက်ပိုင်း အက်တွခ်ခရိုင်တွင် ၅၇ ဦးမှာ ရောဂါဖြစ်ပွားနေ၊ သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်များက ထိုရောဂါကို စူးစမ်းရှာဖွေရန် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့(ဒဗလျူအိပ်ချ်အို)၏ အကူအညီတောင်းခံထားကြောင်း အေအက်ဖ်ပီသတင်းဌာနက ဖော်ပြ
ဖိလစ်ပိုင်၌ ယခုနှစ်အတွင်း ပထမဆုံးအကြိမ် တိုက်ခတ်သည့် မုန်တိုင်းသည် တနာရီလျှင် ၅၉ မိုင်နှုန်းဖြင့် ဖိလစ်ပိုင်မြောက်ပိုင်း၌ တိုက်ခတ်သွားရာ ၁၁ ဦးသေဆုံး၊ ၃၀,၀၀၀ ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်
အမေရိကန်မှ ဒေါ်လာသန်း ၂၀၀ တန်သည့် ဘီ ၁ အေ အမျိုးအစား ဗုံးကြဲလေယာဉ်သစ်တစင်းသည် မိုဂျာဗီသဲကန္တာရဒေသ၌ စမ်းသပ်ပျံသန်းစဉ် ပျက်ကျ၊ လေယာဉ်အမှုထမ်းတဦး သေဆုံး
နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ၊ ဝန်ကြီးဟောင်းနှင့် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီးဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲမြို့ အောင်စေတီရပ်တွင် မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်က ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ၊ အာနန္ဒာကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသဖြင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဦးသိန်းဖေမြင့်နှင့် ဆုံတွေ့ပြီး မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး လောကသို့ ရောက်ရှိသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အောလ် အိန္ဒိယ ရေဒီယို မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု၏ မြန်မာပြည် ထိုးစစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲသောအခါ၊ ရခိုင်ပြည်အတွင်းရှိ ဂျပန်စစ်ရေး အခြေကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းရန် ဦးဘစောသည် လေထီးဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းဝင်ရောက်ကာ ဂျပန်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်၊ ထို့အတွက် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
လွတ်လပ်ရေးမရမီ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးကာလ၌ ကျောက်ဖြူခရိုင် အထူးအရေးပိုင် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ကျောက်ဖြူ မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဦးနု အစိုးရလက်ထက်တွင်၊ သာသနာရေး၊ လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေး ကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံ အများစု အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂ နိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အငြိမ်စား ယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ပြန်လည် နေထိုင်ပြီး၊ မြို့ရွာ အကျိုးကို စွမ်းစွမ်းတမံ သယ်ပိုး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ကင်ဘာလေ နိုဝယ် ကာဒက်သျှန် ဝက် (အင်္ဂလိပ်: Kimberly Noel Kardashian West) (၁၉၈၀ အောက်တိုဘာ ၂၁ ဖွား) သည် အမေရိကန် ဖြစ်ရပ်မှန်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသရုပ်ဆောင်၊ မော်ဒယ်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်၊ ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူနှင့် သရုပ်ဆောင်ဖြစ်သည်
ပဲရစ်ဟီလတန်၏သူငယ်ချင်းနှင့် အဝတ်အစားဆင်သူအနေဖြင့် လူသိများမှု ရခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုတွင် အချစ်ပလူးသောဗီဒီယို ပေါက်ကြားသည်နောက် ပို၍ ကျော်ကြားလာသည်
၎င်းကိုပင် ၂၀၀၇ ခု၌ တရားဝင်အဖြစ် ကင်ကာဒက်သျှန်၊ စူပါစတား အမည်ဖြင့် ထိုစဉ်ကရည်းစား ရေးဂျေနှင့်အတူ ထုတ်သည်
နောက်နှစ်တွင် အီးရုပ်သံလိုင်း (E!) မှ ဖြစ်ရပ်မှန်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ကာဒက်သျှန်မိသားတစုလုံး ဝင်သရုပ်ဆောင်ကြသည်
ကာဒက်သျှန်တို့အားအမီလိုက်ခြင်း အမည်ရှိ ယင်းဇာတ်လမ်းတွဲမှာ ၂၀၀၇ မှ ၂၀၂၁ အထိ လွှင့်သည်
ညီအစ်မများသရုပ်ဆောင်သော ကော့တနီနဲ့ကင် နယူးယောက်ကိုနှင် (၂၀၁၁-၁၂)၊ ကော့တနီနဲ့ကင် မိုင်ယာမီကိုချီ (၂၀၀၉-၁၃) ထိုသို့ အထက်နှင့်သဘောတူ ဇာတ်လမ်းတွဲများလည်း ရိုက်သေးသည်
ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် ကောင်းစွာရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
တွစ်တာနှင့် အင်စတာဂရမ်ပေါ်၌ မီလီယံ ရာနှင့်ချီသော နောက်လိုက်များ ရှိသည်
အင်စတာဂရမ်သည် ကာဒက်သျှန်နှင့် သဘောတူစာချုပ်ပြုကာ အင်စတာဂရမ်သုံးသူအသစ်တိုင်းကို ကာဒက်သျှန်အား နောက်လိုက်ပြုစေရန် အကြံပေးခဲ့သည်
ယင်းမှာ အင်စတာဂရမ်၌ နောက်လိုက်များစေသောအချက်များအနက် တခုတည်း
မြန်မာပြည်၌ ဖြူဖြူထွေးကို ဖေ့စဘွတ်သုံးသူသစ်တိုင်းအား အကြံပြုသောနည်းနှင့် အတူပင်
အမေရိကန်ဖြူဖြူထွေးဟု အမည်ပေးသင့်သည်
၂၀၁၄ ထွက် မိုဘိုင်းဂိမ်း ကင်ကာဒက်သျှန် ဟောလိဝု အပါအဝင် ထုတ်ကုန်သစ်အချို့ကို သူ့နာမည်သုံးရန် စာချုပ်ချုပ်နိုင်ခဲ့သည်
အဝတ်အစားတံဆိပ်များလည်း ရှိသေးသည်
၂၀၁၅ ခုတွင် ဆဲဖစ် ဓာတ်ပုံစာအုပ်နှင့် ကင်ကာဒက်သျှန် တကိုယ်ရေသုံးမိုဘိုင်းဆော့ဝဲတို့ကို ဖြန့်သည်
နာမည်ကြီးရက်ပါ ကန်ရေးဝက်နှင့် စတွဲသောအခါ မီဒီယာများက အကျယ်တဝင့်ဖော်ပြကြပြန်သည်
၂၀၁၄ တွင် လက်ထပ်ကြသည်
သားသမီး ၄ ဦးရနေပြီ
မင်းသမီးအဖြစ် အဖြစ်ဆိုး (၂၀၀၈)၊ တောင်ကြားအထဲ ခက်ခဲခဲ (၂၀၀၉) နှင့် သွေးဆောင်မှု - အိမ်ထောင်ရေးအကြံပေးတဦး၏ဖြောင့်ချက်များ (၂၀၁၃) ဇာတ်ကားများ၌ ပါဝင်သည်
မကြာသေးမီနှစ်များက ကာဒက်သျှန်သည် ၂၀၁၇ ကစသည့် ၎င်းပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဖြစ်သော ကေကေဒဗလျူအလှကုန် (KKW Beauty) နှင့် ကေကေဒဗလျူနံ့သာ (KKW Fragrance) တို့ကို အာရုံပိုစိုက်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုတွင် စကင် (Skims) အမည်ရှိ (ခါးချပ်ဘောင်းဘီလည်းခေါ်သည့်) ကိုယ်ထိန်းအင်္ကျီကို ထုတ်သည်
ယခင်က ကီမိုနိုဟု အမည်ပေးသော်လည်း ကန့်ကွက်မှုများကြောင့် စကင်ဟု အမည်ပြောင်းထုတ်ခြင်းတည်း
ထောင်ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးအတွက် ထိုစဉ်ကသမ္မတ ဒေါ်နယ်ထရန့်အတွက် လော်ဘီလုပ်ခြင်း၊ အကျဉ်းကျနေသော ရာဇဝတ်တရားသူကြီး အဲလက်မေရီဂျွန်ဆင်ကို အသနားခံစာဖြင့် လွှတ်အောင် နှိုးဆော်ခြင်းကဲ့သို့ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်သည်
အာမေနီယန်လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှုကို လူထုအာရုံစိုက်မှုရအောင် လှုံ့ဆော်မှုလည်း လုပ်သည်
ဗန်ဂျုန်း တွဲထောင်သည့် ထောင်ကျဦးရေကို လျော့စေရန် ရည်သန်သော အမြတ်မယူသောအဖွဲ့ တဝက်လျှော့ (#cut50) မှ ဖွင့်သည့် လေးနှစ်ကြာ ဥပဒေသင်တန်းကို တက်ရောက်၍ ရှေ့နေလုပ်ရန် ပြင်ဆင်နေသည်
တိုင်းမဂ္ဂဇင်းက ၂၀၁၅ ခုတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံး လူ ၁၀၀ စာရင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည်
သူ၏ နာမည်ကြီး၍ကျော်ကြားသည့်အချက်ကို ဝေဖန်သူရော အားကျသူပါ အများရှိသည်
၂၀၁၅ ခုတွင် ဈေးအမြင့်ဆုံး ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသရုပ်ဆောင်အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရသည်
စုစုပေါင်းဝင်ငွေမှာ ဒေါ်လာ ၅၃ မီလီယံကျော် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
ဝက်ခုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkhoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဂွေးဂုဏ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂွေးဂုဏ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၄ ဦး၊ မ ၁၈၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
တခွန်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takhuntaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ဒန်းဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒန်းဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၄ ဦး၊ မ ၉၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ထင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ ကွမ်းဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်းဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၉၈ ဦး၊ မ ၂၅၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဗညားဒလ (နန်းစံ ၁၇၄၇-၁၇၅၇
ကွယ်လွန် ၁၇၇၄) သည် မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း ဟံသာဝတီနေပြည်တော်၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည်
အင်းဝပြည်ကို တော်လှန်၍ ပဲခူးကိုနေပြည်တော်အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သော ဟံသာဝတီဘုရင် သမိန်ထောဗုဒ္ဓကိတ္တိ ကို ၁၇၄၇ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံခဲ့သူဖြစ်သည်
ယခင်ဘုရင်လက်ထက်က ဝန်ကြီးလည်းဖြစ်၊ စစ်သူကြီးလည်းဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ ဗညားဒလသည် မြောက်ပိုင်းရှိ အင်းဝပြည်သို့ အကြိမ်ကြိမ် ချီတက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
၁၇၅၁ခုနှစ်တွင် သူသည် အင်းဝနေပြည်တော်ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီး အင်းဝဘုရင် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိကို ဟံသာဝတီသို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့သည်
အင်းဝပြည်ကိုလည်း ၁၇၅၂ခုနှစ် ဧပြီလအထိ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သည်
ဗညားဒလ သိမ်းပိုက်ထားသော အင်းဝကို ကုန်းဘောင်မင်းဆက် တည်ထောင်သူ အလောင်းမင်းတရား က တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ခဲ့ပြန်သည်
ဟံသာဝတီပဲခူးသို့ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာ၍ မင်းပြုနေသော ဗညားဒလကို အလောင်းဘုရား ၁၇၅၇တွင် ချီတက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး စစ်သုံ့ပန်းအဖြစ် ဖမ်းဆီးလိုက်သည်
အလောင်းဘုရား၏သားတော် ဆင်ဖြူရှင်မင်း နန်းတက်သောအခါ ၁၇၇၄ခုနှစ်တွင် ဗညားဒလသည် သေဒဏ်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်
ကချင်တောင်တန်း  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်တွင်  တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းအကျဆုံးနေရာတွင် တည်ရှိပြီး နက်ရှိုင်းသည့် တောများ တည်ရှိသည်
တောင်တန်းများသည် များသောအားဖြင့် မြောက်တောင် သွယ်တန်းနေကြသည်
ဘမ်းပဘမ်းတောင် (Bumhpa Bum) တောင်သည် ၃၄၁၁ မီတာ (၁၁၁၉၁ ပေ) မြင့်ပြီး အမြင့်ဆုံးနေရာလည်း ဖြစ်သည်
ထိုတောင်သည် အရှေ့တောင်အာရှရှိ မြင့်မားသည့် တောင်ထိပ်ရှိသည့် တောင်များတွင် ပါဝင်သည်
ကချင်တောင်တန်းသည်ဒေသသည် ၁၉၁၇၇ စတုရန်းမိုင် (၄၉၆၇၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းသည်
တောင်တန်းများ ပါဝင်ပေါင်းစပ်တည်ရှိပြီး အများစုသည် မြောက် နှင့် တောင်သို့ သွယ်တန်းနေသည်
ထို့အပြင် လွင်ပြင်များလည်း ရှိပြီး ဧရာဝတီမြစ်သို့ ဦးတည်နေသည်
ရင်ကျင့်ထင် (ရန်ကျင်းထင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkyinthtin (Yankyinhtin))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၈၅ ဦး၊ မ ၈၄၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ကယ်ကျင်းရွာ၊ ဆတ်လည်မျှော်
ဖန်လိုင်း (အထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlaing (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ လင်ဟော်မြို့နယ်၊ လိုက် ကွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုက် ကွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၄ ဦး၊ မ ၁၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ သရက်တော
ပင်ဗိန်းကျောင်းနားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinbeinkyawngnar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နောင်ပီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၁ ဦး၊ မ ၂၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဖပေ့ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpapaytkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ နမ့်လန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၇ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဝကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wakone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၁၈ ဦး၊ မ ၄၇၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ရည်းစားတစ်ထောင်၊ လင်ကောင်တစ်ယောက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အချို့မိန်းကလေးများသည် ရည်းစားများများထားပြီးမှ ခင်ပွန်းအဖြစ် တစ်ယောက်ကိုသာ စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်တတ်ကြသည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အနောက်ဘက်ပင်လယ် ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်
စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၉၈,၃၈၁ ကျယ်ဝန်း၍ မြောက်ဘက်တွင် ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိုင်ဒါဟိုပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်နှင့် နီဗားဒါးပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ အသီးသီး တည်ရှိကြသည်
လူဦးရေ ၃,၈၉၉,၃၅၃ (၂၀၁၂ ခန့်မှန်း) ခန့်နေထိုင်သည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် တောင်တန်းများ၊ ချိုင့်ဝှမ်းများ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များရှိသဖြင့် မြေမျက်နှာပြင်မှာ မညီညာချေ
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင် ကို့စရိန်းခေါ် ကမ်းရိုးတန်းတောင်များ က ကမ်းမြောင်ဒေသကို အတွင်းပိုင်းဒေသနှင့် ခြားနားထားလေသည်
ကမ်းရိုးတန်းတောင်များအရှေ့ဘက်တွင် မြေဩဇာ ထက်သန်သော ဝီလာမက်မြစ်ဝှမ်းနှင့် အမ်မကွားမြစ်ဝှမ်းတို့ တည်ရှိသည်
ထိုမြစ်ဝှမ်းများ၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ကက်စကိတ်တောင်တန်းသည် ကမ်းရိုးတန်းတောင်တန်းထက်မြင့်သည်
ကက်စကိတ်တောင်တန်း အရှေ့ဘက်သည် များသောအားဖြင့် ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသ ဖြစ်သည်
ကိုလမ်ဗီးယားမြစ်သည် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်၏ အရေးပါ အရာရောက်ဆုံးမြစ်ဖြစ်သည်
ကိုလမ်ဗီးယားမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်တို့မှ စိုက်ပျိုးရာမြေအတွက် ရေကိုလည်းကောင်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကိုလည်းကောင်း ရရှိလေသည်
ကိုလမ်ဗီးယားမြစ်နှင့် လက်တက်ဖြစ်သော ဝီလာမက်မြစ်တို့သည် ပြည်တွင်းရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးဝင်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် စနိတ်မြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်တို့ကြောင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေး ဖြစ်ထွန်းလေသည်
ကိုလမ်ဗီးယားမြစ်တွင်းမှ ဆာမန်ငါး အမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရရှိလေသည်
ကက်စကိတ်တောင်တန်းရှိ ကရေတာအိုင်နှင့် အပ်ပါးကလာမပ်အိုင်တို့သည် ရှုခင်းသာယာထင်ရှားသည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် ကက်စကိတ်တောင်တန်း အနောက်ဘက်၌ ဂျပန်ရေစီးကြောင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်ဘက်မှတိုက်ခတ်သော လေကြောင့်လည်းကောင်း ရာသီဥတုမှာ မျှတညီညွတ်သည်
ကမ်းရိုးတန်းတွင် တစ်နှစ်လျှင် မိုးရေချိန် ၇၅ လက်မမှ ၁၃၈ လက်မအထိ ရွာသွန်းသည်
တောင်တန်းအရှေ့ဘက် အချို့ဒေသများတွင် နွေအခါအပူချိန် ဖာရင်ဟိုက် ၁၁ဝံ အထိတက်၍ ဆောင်းအခါ ၄ဝံ အထိကျဆင်းသည်
တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၁၇ လက်မခန့်မျှသာ ရရှိသည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် နွားနှင့်သိုးကို အကြီးအကျယ် မွေးမြူကြသည်
ပြည်နယ်အနောက်မြောက်ပိုင်း၌ နွားနို့ထွက် ပစ္စည်းလုပ်ငန်းနှင့် ကြက်ငှက်မွေးမြူခြင်းတို့ကိုလုပ်ကိုင်သည်
ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ဘီသွာလျှော်၊ အယ်လဖားဖားပင်နှင့် အခြား တိရစ်ဆာန်အစာပင်များ၊ ဟော့ပင်တို့ကိုစိုက်ပျိုးသည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်သည် သစ်သီးမျိုးစုံ စိုက်ပျိုးသောပြည်နယ်ဖြစ်၍ ပန်းသီးများမှာ ထင်ရှားသည်
သစ်တောများမှ ဖား ထင်းရှူးသစ်၊ ပိုင်း ထင်းရူးသစ်၊ စပရုထင်းရူးသစ် စသောအဖိုးတန်သစ်များ ရရှိသဖြင့် သစ်လုပ်ငန်းသည်လည်း ထင်ရှားသောလုပ်ငန်းဖြစ်သည်
ရွှေ၊ ပြဒါး၊ ပလက်တီနမ်၊ ငွေ နှင့် ကြေးနီတို့ကို တူးဖော်ရရှိသည်
ပြည်နယ်တွင်း၌ ရေအားကိုအသုံးပြု၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စရိတ်သက်သာစွာ ရနိုင်သောကြောင့် စက်ကူလုပ်ငန်း၊ သစ်လုပ်ငန်း၊ အစားအစာ စည်သွတ်လုပ်ငန်းတို့မှာ ထင်ရှားသော စက်မှုလုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်တွင် မီးရထားလမ်းမိုင်ပေါင်း ၅,ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်
အာရှနိုင်ငံများနှင့်လည်း ပင်လယ်ခရီးဖြင့် ကုန်ကူးသန်းမှုရှိသည်
ပြည်နယ်တွင်း လေဆိပ် ၁ဝဝ ကျော်ခန့်ရှိသည်
အိုရီဂွန်ပြည်နယ်သည် မူလက တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်းတို့ နေထိုင်ရာဒေသဖြစ်သည်
ရှေးက ဗီဗာဖျံသားမွေးမြောက်မြားစွာ ထွက်သောဒေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်ကို ဗီဗာပြည်နယ်ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်
၁၈၅၉ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိုရီဂွန်ပြည်နယ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုထဲသို့ ပါဝင်ခဲ့လေသည်
ဆာလမ်မြို့သည် ပြည်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၆၈၈၅၆ ယောက်(၁၉၇ဝ) ရှိသည်
သို့ရာတွင် လူဦးရေ ၃၈ဝ၅၅၅ ယောက် ရှိသော ပို့တလန်ဆိပ်ကမ်းမြို့သည် စီးပွားကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ မြို့ကြီးဖြစ်သည်
အခြားထင်ရှားသောမြို့ကြီးများမှာ ယူဂျင်းမြို့၊ အက်စတိုးရီးယားမြို့၊ အက်ဒဖို့မြို့နှင့် ကိုဗားလစ်မြို့များဖြစ်သည်
ဓမ္မသုခကျွန်းရွာ၊ သပြုရေလယ်ကျွန်း
နခနိုဂျေားမြို့  (中之条町 နခနိုဂျေားမချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂွန်းမခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင်  မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၇၀၃၀ ဦး ရှိသည်
အိမ်ထောင်စု ၆၈၆၂ စု ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၈.၈ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၄၃၉.၂၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
စားသောက်သော အစာတို့တွင် ဗီတာမင်ဘီ-၁ ခေါ် ဩဇာဓာတ်တစ်မျိုး မပါ၍၎င်း၊ ပါသင့်သလောက် မပါ၍၎င်း အာရုံကြောများ ရောင်ရမ်းလာကာ ကြွက်သားများနှင့် နှလုံးသားများ အားယုတ်လာ တတ်သော ရောဂါမျိုးကို ဗယ်ရီ ဗယ်ရီ ရောဂါဟုခေါ်သည်
ဗယ်ရီ ဗယ်ရီ ဟူသော စကားလုံးသည် သီဟိုဠ်ဘာသာ စကားဖြစ်၍ မလုပ်နိုင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဗယ်ရီ ဗယ်ရီ ရောဂါရှိသူသည် မည်သည့်အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်နိုင် မကိုင်နိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ယင်းရောဂါကို မြန်မာတို့အလိုအားဖြင့် ထုန်ရောဂါ (ထုန်နာ) ဟုခေါ်သည်
(ထုံနာဟုလည်း တွေ့ရ)ဗယ်ရီ ဗယ်ရီရောဂါကို ၄ မျိုး ၄ စား ခွဲခြားနိုင်သည်
ပထမ ၃ မျိုးမှာ လက္ခဏာများကိုလိုက်၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး လျှင် စတုတ္ထအမျိုးမှာ ကလေးများ၌ တွေ့ရသဖြင့် သူငယ်နာ တစ်မျိုးဟု ခေါ်နိုင်သည်
ယင်းတို့မှာ (၁) ဝက်၊ သို့မဟုတ် ဒရော့ပစစ်ကယ် ဗယ်ရီ ဗယ်ရီ (မြန်မာအလိုအားဖြင့် ထုန်စိုနာ)(ထုံနာစိုဟုလည်း တွေ့ရ)၊ (၂) ဒရိုင်း၊ သို့မဟုတ် ပါရာလိုက်တစ် ဗယ်ရီဗယ်ရီ (မြန်မာ အလိုအားဖြင့် ထုန်ခြောက်နာ)(ထုံနာခြောက်ဟုလည်း)၊ (၃) အကျု၊ သို့မဟုတ် ဖာလမီနိတ်တင်း ဗယ်ရီဗယ်ရီ (မြန်မာအလိုအားဖြင့် ထုန်ရှပ်နာ)၊(၄) အင်ဖင်တိုင် ဗယ်ရီဗယ်ရီ (ကလေး ထုန် ရောဂါ)တို့ ဖြစ်သည်
ဝက်ဗယ်ရီဗယ်ရီခေါ် ထုန်စိုနာ ဖြစ်လာသောအခါ အစားအသောက်ပျက်ခြင်း၊ရင်ပြည့်ရင်ကယ်ခြင်း၊အသားအရေများ ကွက်ကွက်၍ယားခြင်း၊ပူခြင်း၊ ကျဉ်ခြင်း၊အရေပြား၌ ကွက်၍ကွက်၍ ဟိုတစ်ကွက် သည်တစ်ကွက် ပိုမိုနာကျဉ်ခြင်း၊ခြေသလုံး ကြွက်သားများနာခြင်း၊ ပထမ၌ ဒူးခေါင်း၏ တုံ့ပြန်ခြင်း ပိုမိုလာပြီး နောက်တွင် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ခွန်အားဆုတ်ယုတ်ခြင်း၊ရင်တုန်ခြင်း၊ မောလွယ်ခြင်း၊ခြေဖမိုးနှင့် ခြေကျင်းဝတ်များ ဖောရောင်လာခြင်း၊မကြာမီ ခြေထောက်၊ ကိုယ်၊ မျက်နှာစသည် တစ်ကိုယ်လုံး တင်းမာရောင်ရမ်းလာခြင်း၊ဆီးနည်းလာခြင်း၊အလွန်အမင်း ရောင်ဖောလာသည့်အခါ အသက်ရှူကျပ်လာသဖြင့် မျက်နှာညိုပုပ်ပုပ်ဖြစ်လာခြင်း၊သွေးတိုးမြန်လာခြင်း၊အလွန်မောပန်းခြင်း၊လည်ပင်းသွေးကြောများ ထောင်လာခြင်း၊အိပ်ရာထဲမှမထနိုင် မလှုပ်နိုင်ဖြစ်လာခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ယင်းသို့ကိုယ်များ ရောင်ဖောလာသည်ကိုစွဲ၍လည်း ဘိန်းဗြဲကိုယ်ရောင် ရောဂါဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်
ဒရိုင်းဖယ်ရီဗယ်ရီခေါ် ထုန်ခြောက်နာ ဖြစ်လာသောအခါ ထုန်စိုနာကဲ့သို့ဖောရောင်ခြင်း မရှိဘဲ နဗ်ကြောများ လေပြတ်သည့် လက္ခဏာများ ထင်ရှားဖြစ်လာသည်
ညိုတံကျည်း၊ ခြေဖမိုး၊ ပေါင်အပြင်ဘက်၊ လက်ချောင်း ကလေးများနှင့် လက်ဖျံတို့၏ အရေပြားများ ထုံနေခြင်း၊ဖနောင့်အထက်ပထဝီအကြောကို ဖျစ်ညစ်လျှင် မနာကျဉ်ခြင်း၊ကြွက်သားများကိုနှိပ်လျှင် နာကျဉ်ခြင်း၊ဆောင့်ကြောင့် ထိုင်နေရာမှ လက်လွှတ်ထနိုင်ခြင်းငှာ မစွမ်းဘဲ လက်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ရာကို ဆွဲမှထနိုင်ခြင်း၊ခြေလက်များ မထိန်းနိုင်ဘဲ တွဲကျခြင်း၊သွေးတိုးအားနည်းခြင်း၊အရေပြားအောက်ရှိ မြင်ရသော သွေးကြောများခုန်ခြင်း၊အရိုးပေါ်အရေတင်သော ရုပ်မျိုးဖြစ်ခြင်းတို့ဖြစ်တတ်သည်
အကျုဗယ်ရီဗယ်ရီခေါ် ထုန်ရှပ်နာမျိုးကား အထူးအထွေ လက္ခဏာမရှိ၊ ထုန်စိုနာ၊ သို့မဟုတ် ထုန်ခြောက် တစ်ခုခု ဖြစ်နေစဉ် ရုတ်တရက် ရှောင်တခင် နှလုံးရပ်၍ သေဆုံး တတ်သော ရောဂါမျိုးဖြစ်သည်
အင်ဖင်တိုင် ဗယ်ရီဗယ်ရီခေါ် ကလေးထုန်ရောဂါသည် ၂ လမှ ၄ လခန့်ကလေးများတွင် ဖြစ်တတ် သည်
အမိ၌ ဗိတာမင် ဘီ-၁ ဓာတ် အလွန်မည်းပါးသောကြောင့် ကလေး၌ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းရောဂါ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ပျို့အန်ခြင်း၊အောကြောဆွဲခြင်း၊တက်ခြင်းတို့ဖြစ်လာတတ်သည်
ဗယ်ရီဗယ်ရီ ရောဂါသည် လမည်မျှလောက်ကစ၍ ရောဂါ ပျိုးသည်ကို အတိအကျ ကန့်သတ်၍ မဖြစ်ချေ
လူ၏ ခံနိုင် ရည် သဘာဝကိုလိုက်၍ သီတင်း ၂ ပတ်လောက်မှ ၆ လ အတွင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာတတ်သည်
ထုန်ခြောက်နာသည် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာတတ်၍ ထုန်စိုနာမှာ မြန်မြန်ပေါ်လာ တတ်သည်
ထုန်ရှပ်နာမူကား အလွန်မြန်သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ နာရီပိုင်းအတွင်း၌ပင် လူနာသေဆုံးတတ်သည်
ဗယ်ရီဗယ်ရီ ရောဂါသည် အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ အာဖရိကနှင့် အခြားဆန်စားသော နိုင်ငံများတွင် အများအာဖြင့် ဖြစ်တတ်သည်
လူကြီးလူငယ်ယောက်ျား မိန်းမမရွေး ဖြစ်တတ်ကြသော်လည်း လူကြီးပိုင်းတွင် ပိုမိုဖြစ်တတ်သည်
ဗယ်ရီ ဗယ်ရီ ရောဂါဖြင့် တစ်နှစ်လျှင် လူပေါင်း ၁ဝဝဝဝဝ ခန့်အသက်ဆုံးရှုံးရ၍ လူသန်းပေါင်းများစွာ ဝေဒနာခံစားနေရ ပြီးလျှင်သန်းပေါင်းများစွာတို့မှာ ရောဂါစဖြစ်၍ ကျန်းမာသည်ဟူ၍ မရှိဘဲမအီမလည် ဖြစ်နေကြရသည်
၁၈၈၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဒတ်ချ်လူမျိုးဆရာဝန် ဒေါက်တာ အိတ်ကမင်းက ဗယ်ရီဗယ်ရီရောဂါ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းအရင်း အမြစ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိသည်
ဆေးရုံဝင်းအတွင်း၌ လူနာများ စွန့်ပစ်ထားသော ထမင်းကျန်များကို စားသောက်နေသည့် ခိုငှက်များသည် မကြာမီ ဗယ်ရီဗယ်ရီရောဂါ စွဲကပ်လာ၍ ယင်းတို့အားကောင်းစွာ မကြိတ်ရသေးသော ဆန်လုံးတီးများ ကျွေးသည့်အခါ၊ တဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ကောင်းမွန် လာသည်ကို တွေ့ရသည်
ဆန်တွင် ဗိတာမင် ဘီ-၁ ခေါ် သိုက်ယာမင်ဩဇာဓာတ် ပေါများစွာပါသော်လည်း ဆန်ကို ဖြူစင်အောင်ဖွပ်ပြီးမှ စားကြသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဆန်ကို ဖွပ်လိုက်သောအခါ သိုက်ယာမင်ဓာတ်များစွာ စုဝေးနေရာအပင် ဖြစ်မည့် အတက်ကလေးနှင့် စကူတယ်လမ်းခေါ်သော အလွှာ ဖွဲနုစသည်တို့ပြုတ်ထွက် ပွန်းပဲ့သွားကုန်သဖြင့်တ​ကြောင်း၊ ဆန်ကို ရေဖြင့် စင်အောင်ဆေးပြီး နောက်ချက်၍ ထမင်းရည်ကို ငှဲ့ပစ်သဖြင့် သိုက်ယာမင်ဓာတ် ဆုံးပါးသောကြောင့်တကြောင်း အာဟာရချို့တဲ့၍ ဗယ်ရီဗယ်ရီရောဂါ ဖြစ်တတ်သည်
ထို့ကြောင့် ဗယ်ရီဗယ်ရီ ရောဂါမှ ကာကွယ်ရန်၊ သို့မဟုတ် ပျောက်ကင်းရန် ဆန်လုံးတီး၊ ပဲပင်ပေါက်၊ အပင် ဖောက်ပြီး ကုလားပဲ၊ ပေါင်မုန့်၊ ဟင်းသီးဟင်း ရွက်စိမ်း၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ကြက်ဥ၊ မလိုင်၊ ထန်းရည်ချို စသည်တို့ကို ချင့်ချိန်၍ ရင်မကယ်အောင် စားသောက်ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ဖြစ်သော ပုဂံပုန်းရည်ကြီးလည်း ဗယ်ရီဗယ်ရီ ရောဂါကာကွယ်ရန်အတွက် သင့်လျော်သည်
ဗီတာမင် ဘီ-၁ ခေါ် သိုက်ယာမင်ဓာတ် ဖိကျွေးခြင်းဖြင့် ဗယ်ရီဗယ်ရီရောဂါ သက်သာရာ ရနိုင်သော်လည်း ရောဂါရှင်းရှင်း ပျောက်စေရန် ကြာရှည်စွာ ကုမှရသည်
ရောဂါသက်သာပြီးနောက် အခြားသော ဗီတာမင်နှင့် ပရိုတင်းဓာတ်ပေါသော အစားအစာကို မှီဝဲစေရသည်
ရောဂါရင့်နေလျှင်ကား ရှင်းရှင်း မပျောက်နိုင်ဘဲ ရှိတတ်ချေသည်
ဆက်စကက်ချီဝမ်သည် ကနေဒါနိုင်ငံတွင်ပါဝင်သော နယ်တစ်နယ်ဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၂၇၁၀၀ ရှိလေသည်၊ နယ်နိမိတ်မှာ အရှေ့ဘက်တွင် မနီတိုးဗားနယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် အယ်လဗားတားနယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် မက္ကင်ဇီနယ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ရေပြင်မှ ပေပေါင်း ၁၅ဝဝကျော် ခန့်မြင့်၍၊ သမပိုင်း ပရေရီလွင်ပြင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေလေသည်
ရာသီဥတုမှာ နွေရာသီ၌နေ့အချိန်တွင်ပူသော်လည်း၊ ညဖက်တွင် အနည်းငယ်အေး၏
ဆောင်းရာသီတွင်ကား၊ အလွန်အကြူးချမ်းအေးလှ၏
ရာသီဥတုမှာ ကုန်းခေါင်ဒေသ ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်ရာ၊ နွေရာသီ၌ မိုးအနည်းငယ်ရွာပြီးလျှင် ဆောင်းရာသီ၌ ဆီးနှင်းအသင့်အတင့်ကျသည်
ဤရာသီဥတုမျိုးမှာ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန်နှင့် ဂျုံစသော ကောက်ပင်သီးနှံ တို့ကို စုဆောင်သိုးမှီးထားရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်၏
၁၉၅၁ ခုနှစ် သန်းကောင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၈၃၁၇၂၈ ယောက်ရှိသည်
ဆက်ကက်ချီဝမ်မြစ်ကို အစွဲပြု၍ ဆက်စကက်ချီဝမ်နယ်ဟု အမည်ပေးထားခြင်းဖြစ်၏
ထိုနာမည်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရေစီး သန်သော မြစ်ဖြစ်သည်
ထိုမြစ်ကို မြောက်ဆက်စကက်ချီဝမ် နှင့် တောင်ဆက်စကက် ချီဝမ်ဟူ၍ ခွဲခြားထား၏
မြစ်၏ အရှည်မှာ မိုင်ပေါင်း ၁၁ဝဝ ခန့်ရှိသည်
ဆက်စကက်ချီဝမ်မြစ်နှင့် ချာချီမြစ်တို့ အကြား၌ မြင်းစား ဂျုံ၊ မုယောစပါး၊ ပိုက်ဆံပင်၊ အာလူး၊ ဂျုံ အမျိုးမျိုးနှင့် ကောက်ပဲသီးနှံအမျိုးမျိုးတို့ကို ရောနှော၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြ သည်
အချို့နေရာများ၌ ဂျုံ တစ်မျိုးတည်းကိုသာ စိုက်ပျိုး သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျုံတစ်မျိုးတည်းကိုသာ စိုက်ပျိုးသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဂျုံအများဆုံး ထွက်သောဒေသမှာ ဤပရေရီ လွင်ပြင်များပင် ဖြစ်လေသည်
အနောက်တောင်ဘက်ဒေသ များ၌ လယ်ယာလုပ်ငန်းကို တူးမြောင်းနှင့် ဆည်များဖောက် လုပ်ကာ အကြီးအကျယ်လုပ်ကိုင်ကြပြီးလျှင် ကောက်ပင်သီးနှံ များကို ကျီများဆောက်လုပ်၍ စုဆောင်းသိုလှောင်ထားကြ၏
ခြံကြီးများ ခတ်ကာ ကောက်ပင်သီးနှံတို့ကို ကျီသွင်းထားကြ ရာ၌ အချို့ခြံကြီးများသည် ဧက ၁ဝဝဝ မှ ၂ဝဝဝ အထိပင် ကျယ်ဝန်း၏
ဆက်စကက်ချီဝမ်နယ်ရှိ လယ်သမားတို့သည် စည်းလုံးညီညွှတ်စွာ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ကြသည်
ဂျုံအရောင်း အဝယ်၊ ဂျုံသိုမှီးရေး၊ အာလူးစိုက်ပျိုးရေး၊ နွားမွေးမြူရေးနှင့် အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ရေးစသော လယ်သမားတို့နှင့် ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းဟူသမျှတို့ကို ဆောင်ရွက်ရန် လယ်သမားသမဝါယမ အသင်းများကို တည်ထောင်ထားကြ၏
ဆက်စကက်ချီဝမ် အလယ်ပိုင်း၌ နွားမွေးမြူရေးနှင့် နွားနို့၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ စသောလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြလေသည်
ဆက်စကက်ချီဝမ်နယ်တောင်ပိုင်း၌ ကျောက်မီးသွေးတူး ဖော်သည့် လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ကြ၏
ထို့အပြင် ဂျုံမှုန့်ကြိတ် ခြင်း၊ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲလုပ်ခြင်း၊ စာပုံနှိပ်ခြင်းနှင့် စာအုပ်ထုတ် ဝေခြင်း အစရှိသော စက်မှုလက်မှုလုပ်းငန်းများလည်း အသင့် အတင့်ရှိလေသည်
နယ်၏အဓိကထွက်ကုန်များမှာ ဂျုံ၊ မြင်း စားဂျုံ၊ မုယောစပါး၊ ပိုက်ဆံပင်၊ ကောက်ရိုး၊ အာလူး၊ သိုး၊ နွား၊ မြင်း၊ သားမွေး၊ ကျောက်မီးသွေး၊ သစ်နှင့် စက်ကရိယာများဖြစ်သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်၌ ဆက်စကက်ချီဝမ်နယ်ရှိ မူလတန်းကျောင်း များ၌ ကျောင်းသားဦးရေ ၁၉၇ဝ၃၁ ခန့်ရှိ၍၊ တက္ကသိုလ်တစ်ခု တည်းသာရှိ၏
မြို့ကြီးများ၌သာမက၊ တောနယ်များ၌ပင် ကျောင်းများရှိသဖြင့် တောမှ ကလေးသူငယ်များလည်းပညာကို ကောင်းစွာ ဆည်းပူးနိုင်ကြလေသည်
တောနယ်တွင် လယ်တဲ ကလေးများ ဆောက်ပြီးသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် စာသင်ကျောင်း ကိုလည်း တစ်ဆက်တည်းဆောက်ပြီးဖြစ်တော့၏
ထိုတောနယ် ရှိ စာသင်ကျောင်းများမှာ မြို့ရှိကျောင်းများကဲ့သို့ မကြီးကျယ် သော်လည်း စာသင်ကြားပုံ၊ သင်ကြားနည်းမှာ မခြားနားပေ
သို့ဖြစ်၍ တောနေကလေးသူငယ်များသည် မြို့နေကလေးသူငယ် များနည်းတူ ဗဟုသုတကို ပြည့် ပြည့်စုံစုံ ရရှိနိုင်ကြသည်
ထိုနယ်၌ နေထိုင်သူများအနက် လူဦးရေတစ်ဝက်ခန့်သည် ဗြိတိသျှမျိုးရိုးဖြစ်၍၊ ကျန်လူအများမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် ဥရောပနိုင်ငံအသီးသီးတို့မှ လာရောက်နေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်လေသည်
ဆက်စကက်ချီဝမ်မြို့တော်မှာ လူဦးရေ ၇၁ဝဝဝ ကျော်ရှိသည့် ရီဂျိုင်းနားမြို့ဖြစ်သည်
ညူချန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyuchan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ လုံထန်ကျင်ချန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
(၃)ဇာတ် ရှိပါသည်
ဒုကနိပါတ် - ၃
ကလျာဏဝဂ် -၁၇၂ - ဒဒ္ဒရဇာတ်
မိမိအသံဖြင့် မိမိဇာတ်ကို သိစေသော ခြင်္သေ့မာန်တက်နေသည် မြေခွေးအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အကြားအမြင်များသော ရဟန်းတို့သည် သံဃာ့ပရိသတ်အလယ်၌ ကြည်ညိုဖွယ်သောအသံဖြင့် တရားဟောလေ့ရှိကုန်၏
ထိုအခါ ကောကာလိကသည် မိမိညံ့ဖျင်းသေ အဖြစ်ကို မသိဘဲ တရားဟောလိုလှသဖြင့် ရဟန်းတို့အလယ်တွင် ငါတို့လည်း ကြည်ညိုဖွယ်သော အသံဖြင့် တရားဟောလိုပါသည်
ငါတို့အားလည်း တရားဟောရန် အလှည့်ပေးကြပါ၊ ကြွေးကြော်ကာ နေလေ၏
သံဃာ့ဘောင်တွင် ကောလာလိက တရားဟောလိုခြင်းသည် ထင်ရှားလေ၏
ရဟန်းတို့သည် တစ်နေ့သ၌ ကောကာလိက၏ အစွမ်းသတ္တိကို သိလိုကြသဖြင့် ကောကာလိကအား “ ငါ့ရှင် ကောကာလိက ... ယနေ့ သဃာ့အစည်းအဝေးတွင် တရားဟောရန်သင့်ကို အလှည့်ပေးမည် တရားဟောမည်လော” ဟု ပေးလေလျှင် ကောကာလိက “ကောင်းပြီး ဟောပါမည်” ဟု ဝန်ခံလေ၏
နေဝင်၍ တရားနာရန်အချိန်ကို ကြွေးကြော်လတ်သော် ရဟန်းတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်၏
ထိုအခါ ကောကာလိကသည် လိပ်သရွေးပန်း အဆင်းနှင့်တူသော သင်းပိုင်ကိုဝတ်၍ မဟာလှေကားပန်း အဆင်းနှင့်တူသော ကိုယ်ဝတ်ကိုရုံကာ တရားဟောမဏ္ဍပ်တွင် ခင်းထားအပ်သော ဓမ္မကထိကနေရာ၌ ဆန်းကြယ်သောယပ်တောင်ကို ကိုင်လျက်နေလေ၏
ထိုခဏဝယ် ကောကာလိက ကိုယ်မှ ချွေးတို့သည် ယိုထွက်ကုန်၏
ကြည်ညိုဖွယ်သော အသံဖြင့် တရားဟောမည်ဟု ဟန်ပြင်ကာ ရှေးဦးအစ ပထမပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုပြီးသောအခါ ရွတ်ဆိုစရာပုဒ် ရှာမရတော့ဘဲ အရှက်ကွဲကာ တုန်လှုပ်လျက် နေရာမှထပြီးလျှင် မိမိပရိဝုဏ်သို့ ပြန်ရလေ၏
ထိုအခါ အကြားအမြင်များသော တခြားဓမ္မကထိက တစ်ပါး တက်၍ ဟောရ၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ကောကာလိကအကြောင်း စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရားကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ .... ကောကာလိကသည် ယခုအခါ၌သာ မိမိပြောဆိုသောစကားဖြင့် မိမိညံ့ဖျင်းသော အဖြစ်ကို ထင်ရှားစေသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ထင်ရှားစေဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ခြင်္သေ့မျိုး၌ဖြစ်၍ ခြင်္သေ့များစွာ၏ မင်းဖြစ်ကာ ဟိမဝန္တာအရပ်တွင် ငွေဂူ၍နေလေ၏
ထိုဂူ၏ အနီးဖြစ်သော ဂူတစ်ခုတွင် မြေခွေးတစ်ကောင်သည် နေလေ၏
တစ်နေ့သ၌ မိုးရွာသည်ရှိသော် အလုံးစုံသော ခြင်္သေ့တို့သည် ခြင်္သေ့မင်း ဂူတံခါး၌ စည်းဝေးကြကုန်လျက် ခြင်္သေ့သံကိုဟောက်၍ ပျော်မြူး ကစားကြကုန်၏
ခြင်္သေ့တို့ဟောက်သံကို ကြားလျှင် မြေခွေးသည် အကြောမခံ ဟောင်လေ၏
မြေခွေး ဟောင်သံကိုကြားလျှင် ခြင်္သေ့တို့သည် မြေခွေးကား ငါတို့ကို ပြိုင်၍ ဟောင်ဘိသည်ဟု ရှက်စနိုးဖြစ်၍ ဆိတ်ဆိတ်သာ နေကြကုန်၏
ထိုအခါ ခြင်္သေ့မင်း၏သား ဖြစ်သော ခြင်္သေ့ငယ်သည် ဖခင် ခြင်္သေ့မင်းအား -“ဖခင် ခြင်္သေ့မင်း ... ကျယ်လောင်စွာသော အသံဖြင့် ငွေတောင်ကို ပဲ့တင်ထပ်စေလျက် ဟောင်ကာ မိမိအသံဖြင့် မိမိကိုယ်ကို သိစေသော သတ္တဝါကား အဘယ်မည်သော သတ္တဝါဖြစ်သနည်း
ထိုအသံကို အတုပြု၍ ခြင်္သေ့တို့သည် မဟောက်ဝံ့ကုန်သလော” - ဟု မေးလ၏
အဖခြင်္သေ့မင်းလည်း သားဖြစ်သော ခြင်္သေ့ငယ်အား -“ချစ်သား ... ထိုဟောင်သော သတ္တဝါကား သားမျိုးတို့တွင် ဂုဏ်မရှိသော မြေခွေးဖြစ်၏
ထိုမြေခွေး၏ အမျိုးဇာတ်ကို စက်ဆုပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ခြင်္သေ့တို့သည် မဟောက်ဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေကြကုန်၏” ဟု ပြောကြားလေ၏
ထိုမြေခွေးအား မိမိ ဟိန်းဟောင်သော အသံဖြင့်လျှင် အချည်းနှီး ညံ့ဖျင်းသော အဖြစ်ကို သိစေသည်
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မြေခွေးသည် - ယခုအခါ ကောကာလိက
ခြင်္သေ့မင်း၏ သားငယ်သည် - ရာဟုလာခြင်္သေ့မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ချည်းနှီးညံ့ဖျင်း၊ ကိုယ့်ရည်ချင်း၊ ကြွားခြင်းဖြင့်ပင်သိ
(၂) ခြင်္သေ့အယောင်၊ မြေခွေးဆောင်၊ ဟောင်သံဖြင့်ပင်သိ
ဒဒ္ဒရဇာတ် ပြီး၏
စတုက္ကနိပါတ် - ၁
ကာလိင်္ဂဝဂ် -(၃၀၄) ဒဒ္ဒရဇာတ်
အဖဖြစ်သော ဒဒ္ဒရနဂါးမင်းက နှင်ထုတ်လိုက်သဖြင့် မစင်စွန့်ရာ၌ မြွေ၏အသွင်ပြု၍ နေရရှာသော နဂါးညီနောင်ကို သူငယ်တို့နှိပ်စက်ရာ အမျက်ထွက်သည့် စူဠဒဒ္ဒရအား ဆိုဆုံးမသော မဟာဒဒ္ဒရနဂါးအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် အမျက်ထွက်တတ်၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်၌ ထိုရဟန်း၏အကြောင်းကို စကားစပ်မ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ သိတော်မူလျှင် “ရဟန်တို့... ဤရဟန်းသည် ယခုအခါ၌သာ အမျက်ထွက်တတ်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း အမျက်ထွက်တတ်သည်သာတည်း၊ အမျက်ထွက်သောကြောင့် ရှေးပညာရှိတို့သည် စင်ကြယ်သော နဂါးမင်း၏အဖြစ်၌ တည်ကုန်လျက် သုံးနှစ်တို့ပတ်လုံး ကျင်ကြီးတို့ဖြင့် ပြည့်သော မသန့်သောမြေ၌ နေရဖူးကုန်ပြီ၊” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဟိမဝန္တာအရပ်ဝယ် ဒဒ္ဒရမည်သော တောင်ခြေရင်း၌ ဒဒ္ဒရမည်သော နဂါးပြည်တွင် ဒဒ္ဒရမည်သော နဂါးမင်းသည် မင်းပြုလေ၏
ထိုနဂါးအား မဟာဒဒ္ဒရနှင့် စူလဒဒ္ဒရမည်သော သားတော် ညီနောင်နှစ်ဦးတို့သည် ရှိကုန်၏
ထိုညီနောင်နှစ်ဦးတို့တွင် စူဠဒဒ္ဒရနဂါးသည် အမျက်ထွက်တတ်၏
နဂါးလုလင်မတို့ကို ဆဲရေးပုတ်ခတ်တတ်၏
ခမည်းတော် ဒဒ္ဒရနဂါးမင်းသည် သားတော် စူဠဒဒ္ဒရနဂါး၏ ကြမ်းကြုတ်သော အဖြစ်ကိုသိလျှင် နဂါးပြည်မှနှင်ထုတ်စေ၏
နောင်တော် မဟာဒဒ္ဒရနဂါးသည် ခမည်းတော်ကိုလည်း သည်းခံစေ၍ နှင်မထုတ်ဘဲ ထားလေ၏
နှစ်ကြိမ်မြောက် နှင်ထုတ်စေရာ၌လည်း သည်းခံစေ၏
သုံးကြိမ်မြောက်သောအခါ ဒဒ္ဒရနဂါးမင်းသည် မဟာဒဒ္ဒရရအား “သင်သည် ဤယုတ်မာသောအကျင့်ရှိသော နဂါးကို နှင်ထုတ်စေရာ၌ တားမြစ်ဘိ၏
သင်တို့နှစ်ယောက်လုံး နဂါးပြည်မှ ထွက်၍ ဗာရာဏသီပြည်တွင် မစင်စွန့်ရာအရပ်၌ သုံးနှစ်ပတ်လုံး နေကြကုန်” ဟု နဂါးပြည်မှ နှင်ထုတ်လေ၏
နဂါးညီနောင်တို့သည် ခမည်းတော်၏ အာဏာဖြင့် မစင်စွန့်ရာ မြေအရပ်သို့သွား၍ နေကြရကုန်၏
ထိုအခါ ရေနား၌ အစာရှာကုန်လတ်သော် ရွာသူသားငယ်တို့မြင်လျှင် ပုတ်ခတ်လိုကုန်ရကား ခဲ၊ တုတ်၊ လှံတံတို့ဖြင့် ပစ်ကြကုန်၏
“အချင်းတို့ ... ဖားစိမ်းစား ဤရေမွေတို့သည် ဦးခေါင်းကြီးကုန်၏
အပ်နှင့်တူသောအမြီး ရှိကုန်၏
” အစရှိသော စကားတို့ကိုဆိုကာ ဆဲရေးကြကုန်၏
စူဠဒဒ္ဒရနဂါးသည် ကြမ်းကြုတ်သောကြောင့် သူငယ်တို့ မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းကို သည်းမခံနိုင်သည်ဖြစ်၍ အစ်ကိုအား -“အစ်ကို ... ဤသူငယ်တို့အား အကျွန်ုပ်တို့ကို ဖားစိမ်းစား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရေမြွေဟူ၍ လည်းကောင်း ပုတ်ခတ်ဆဲရေးကုန်၏
လျင်သောအဆိပ်ရှိသည်၏အဖြစ်ကို မသိကြကုန်၊ ဤသူငယ်တို့ မထီမဲ့မြင်ပြုခြင်းကို သည်းမခံနိုင်၊ နှာခေါင်းလေဖြင့်မှုတ်၍ သတ်မည်” –ဟု ပြောဆိုလေ၏
စူဠဒဒ္ဒရအား -“ညီငယ် ... မိမိတို့တိုင်းနိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်သဖြင့် တစ်ပါးသော တိုင်းနိုင်ငံသို့ ရောက်နေသူတို့မှာ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချဆဲရေးသော စကားတို့ကို ထည့်ထားရန် ကြီးစွာသောကျီကျကို ဆောက်လုပ်ရမည်
အမျိုးဇာတ်အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ အကျင့်သီလအားဖြင့် လည်းကောင်း မသိသောသူကို မည်သည့်အရပ်၌ဖြစ်စေ လူတို့သည် ပူဇော်ခြင်း၊ မြတ်နိုးခြင်းကို မပြုကြကုန်၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုမသိသော သူတို့အထံ၌နေသောသူသည် သည်းခံရမည်
အရပ်တစ်ပါး၌နေသော ပညာရှိသည် ကျွန်အမှုလုပ်၏ မီးဘေးဖြင့် ခြိမ်ခြောက်ခြင်းကို သည်းခံရမည်” –ဟု ပြောဆိုဆုံးမ၏
ဤသို့လျှင် မဟာဒဒ္ဒရ၊ စူဠဒဒ္ဒရနဂါးညီနောင်တို့သည် ဗာရာဏသီပြည် မစင်စွန့်ရာအရပ်၌ပင် သုံးနှစ်ပတ်လုံး နေကြရကုန်၏
အဖနဂါးမင်းသည် သုံးနှစ်ပြည့်သောအခါ နဂါးညီနောင်တို့တို့ ခေါ်စေ၏
နဂါးညီနောင်တို့သည်လည်း ထိုအခါမှစ၍ အမျက်မာန်ကင်းကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဒေသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူပြီးလျှင် သစ္စာဆိုပြသည်၏အဆုံး၌ အမျက်ထွက်တတ်သော ရဟန်းသည် အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ စူဠဒဒ္ဒရနဂါးသည် - ယခုအခါ အမျက်ထွက်သောရဟန်း
မဟာဒဒ္ဒနရဂါးသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ဒေါသအမျက်၊ ဟုန်းဟုန်းထွက်၊ ပျက်စီးတတ်သည်သာ
(၂) အရပ်တစ်ပါး၊ သွားရောက်ငြား၊ မမှားသည်းခံရာ
(၃) မျိုးဇာတ်ကျင့်မူ၊ မသိသူ၊ မပူဇော်ပေရာ
ဒဒ္ဒရဇာတ် ပြီး၏
နဝကနိပါတ် - ၄၃၈
ဒဒ္ဒရဇာတ်ဗေဒင်တတ်သော ခါပညာရှိသည် လုလင်တို့အား ဗေဒင်သင်ပေးခြင်းအကြောင်း၊ ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  ဘုရားကိုရန်ပြု သတ်လိုမှ နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မြတ်စွာဘုရားကို သတ်ရန်အားထုတ်နေသော ဒေဝဒတ်ကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
အတိတ်ဝတ္ထု  ပါမောက္ခဆရာကြီး တော၌မှီး လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီ ပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည် ရှိသော် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီး တယောက်သည် တပည့်လုလင် ငါးရာတို့အား အတတ် ပညာသင်ကြားကာ နေ၏၊ တနေ့သ၌ ဆရာကြီးသည် ဗာရာဏသီပြည်တွင်း၌ နေသဖြင့် ကြောင့်ကြ များသည်၊ လုလင်တို့အား အတတ်ပညာ မပြီးဆုံးမီပင် ဟိမဝန္တာ တောသို့ဝင်၍နေမည်ဟု ကြံစည်လျက် ဟိမဝန္တာတောသို့ ဝင်ပြီးလျှင် လမ်းခရီးနှင့် မနီးမဝေး အရပ်ဝယ် ကျောင်းဆောက်၍ တပည့်လုလင် ငါးရာနှင့်အတူနေ၏၊ လုလင် ငါးရာတို့၏ဆွေမျိုးတို့နှင့် ပြည်သူပြည်သားတို့သည် ဆီ ဆန် ထောပတ် အစရှိသည်တို့ကို ထောက်ပံ့ကြကုန်၏
ဆရာစုတေ ပူဆွေးလေ မထင်ရှားသော ယောက်ျားတယောက်သည် နို့ရည် သောက်ရန် သားငယ်နှင့်တကွ နွားမကြီးကို ဆရာကြီးအား လှူဒါန်းထား၏၊ ကျောင်းအနီးတွင် သားငယ်နှစ်ကောင်နှင့် ဖွတ်မသည်နေ၏၊ အနီးရှိခြင်္သေ့, ကျား တို့လည်း ဆရာကြီးထံ ရံခါရံခါ ခစားလာကုန်၏၊ အနီး၌ ခါတကောင်လည်း အမြဲနေ၏၊ ဗေဒင်ရွတ်အံသရဇ္ဈာယ်သံကို မပြတ်နားထောင်သဖြင့် ဗေဒင်သုံးပုံကို တတ်မြောက်၏၊ လုလင်တို့နှင့်လည်း အလွန်အကျွမ်းဝင်၏
နောက်အဖို့၌ ဗေဒင်သင်၍ မပြီးဆုံးသေးမီပင် ဆရာကြီးသည် သေလွန်လေ၏၊ တပည့်တို့သည် အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ပြီးလျှင် သဲပုံစေတီတည်ကာ ပန်းတို့ဖြင့် ပူဇော်လျက် ငိုကြွေးကြကုန်၏
ခါပညာရှိ ဗေဒင်သိ ထိုအခါ ခါသည် “အမောင်တို့... အဘယ်ကြောင့် ငိုကြွေးကြသနည်း”ဟု မေး၏၊ “အို-ခါ...အတတ်ပညာ မပြီးဆုံးမီ ဆရာကြီးသေလွန်သောကြောင့် ငိုကြွေးကြသည်” ဟု ပြော၏၊ “အမောင်တို့မစိုးရိမ်ကြလင့်၊ ငါသင်ကြား ပေးမည်”ဟု ပြော၏၊ “အို-ခါ... သင်ဘယ်လို ဗေဒင်ကို တတ်လာသနည်း” ဟု မေးသောအခါ “အမောင်တို့... သင်တို့ကို ဆရာကြီး သင်ကြားသောအသံကို ကြား၍ တတ်သည်”ဟုပြော၏၊ “အို-ခါ...ရွတ်အံ၍ပြပါ”ဟုပြောကြ၏၊ ထိုအခါ ... ခါသည် အလွန်ခက်ခဲသော အရာတို့၌ တောင်ထိပ်မှ မြစ်ရေစီးဆင်းသကဲ့သို့ ရွတ်အံ၍ လေ၏၊ ထိုအခါ လုလင်တို့သည် နှစ်သက်ကုန်လျက် ခါပညာရှိ ထံမှာပင် သင်ကြားကြကုန်၏၊ ခါပညာရှိလည်း တက္ကသိုလ် ဆရာကြီး၏ အရာ၌တည်၏၊ လုလင်တို့သည် ခါပညာရှိကို ရွှေချိုင့်ဖြင့် ထား၍ ပျားပေါက်ပေါက် စသည်တို့ဖြင့် မွေးမြူ ပူဇော်ကြကုန်၏၊ ထိုအခါမှစ၍ ခါပညာရှိသည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း အလုံး၌ ဂုဏ်သတင်း ထင်ရှားလေ၏
သနားကင်းလျက် ရသေ့ပျက် တနေ့သ၌ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း အလုံး၌ တောင်ထိပ်သဘင် နေ့ဝယ် ကြီးစွာသောပွဲသဘင်ကို ကြွေးကြော်ကုန်၏၊ထိုအခါ လုလင်တို့သည် ခါပညာရှိထံ ခွင့်ပန်ကြားလျက် ပွဲသဘင်ကြည့်ရှုရန် မိမိတို့မြို့ရွာသို့ ပြန်ကြကုန်၏
ထိုအခါ သနားကရုဏာမရှိသော ရသေ့ပျက် တယောက်သည် ထိုကျောင်းသို့ ရောက်လာ၏၊ ရသေ့ပျက်သည် ဖွတ်မနှင့် ပဋိသန္ဓာရပြု၏၊ ဖွတ်မသည် ရသေ့ပျက်အား ဆန်-ဆီ-ထောပတ် စသည်တို့ကိုညွှန်ပြကာ ထမင်းချက် စားလော့ ဟု ပြောဆိုပြီးလျင် အစာရှာသွားလေ၏
ရသေ့ပျက်လည်း စောစောကပင် ထမင်းချက်ပြီးလျှင် ဖွတ်ငယ် နှစ်ကောင်တို့ကို သတ်၍စား၏၊ နေ့ခင်းအခါ၌ ခါပညာရှိနှင့် နွားမသားအမိကို သတ်၍စားပြီးပြန်လျှင် သစ်ပင်ရင်း၌ လျောင်း၍ဟောက်လျက် အိပ်ပျော်ကာနေ၏၊ ဖွတ်မ အစာရှာရာမှ ပြန်လာသောအခါ သားငယ်တို့ကို မမြင်သဖြင့် ရှာဖွေလျက် သွား၏
သူယုတ်သဘော နတ်ကပြော ရုက္ခစိုးနတ် မြင်လျှင် တုန်လှု စိုးရိမ် သော ဖွတ်မကိုမြင်၍ သစ်ပင်ခွကြား၌  နတ်၏အာနုဘော်ဖြင့် ရပ်ကာ-“အို-ဖွတ်မ...ဤယောက်ျားယုတ်ကား အပြစ်မရှိသော သင့်သားငယ်တို့ကို သတ်၍စားခဲ့ပြီး သင်ထမင်းပေးအပ်သော ဤယောက်ျားယုတ်ကို အစွယ်တို့ဖြင့် ကိုက်၍သတ်လော့၊ အသက်ရှင်လျက် သင့်လက်မှ မလွတ်စေလင့်”—ဟု ဖွတ်မအား သတ်ပစ်ရန် ပြောကြား တိုက်တွန်းလေ၏
သူယုတ်ဆဲရေး ဖွတ်မ-ပြေး ထိုအခါ အိပ်နေသော သူယုတ်ကို မြင်သဖြင့် ဖွတ်မသည်–“အို-နတ်မင်း ဤယောက်ျားယုတ်၌ အကျွန်ုပ်သည် အစွယ်တို့ဖြင့် ကိုက်သတ်ဘို့နေရာကို မမြင်ပါ၊ ထိုယောက်ျားယုတ်ကား မကောင်းမှုဖြင့် ရောပြွမ်းဘိ၏၊ ကလေးထိန်းမိန်းမ၏ အဝတ်ကဲ့သို့ မကောင်းမှုဖြင့် လိမ်းကျံဘိ၏၊ သူ့ ကျေးဇူးကိုလည်းမသိ၊ အမြဲ အခွင့်ကို ရှုလေ့ရှိသော ယောက်ျား ယုတ်အားမြေပြင် အလုံးစုံကို ပေးငြားသော်လည်း ထိုယောက်ျားယုတ်သည် မနှစ်သက်နိုင်စေရာ”—ဟု နတ်မင်းအား တရားသဖြင့် ပြောကြားပြီးလျှင် အိပ်ရာမှနိုးလာလျှင် ငါ့ကိုလည်း သတ်၍စားပြန်ရာ၏ဟု မိမိအသက်ကို စောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် ပြေးလေ၏
သူဟုတ်အိပ်လေ့ ကျားနှင့်တွေ့ ခြင်္သေ့နှင့် ကျားတို့လည်း ခါပညာရှိ၏ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ကြကုန်၏၊ ရံခါရံခါ ပညာရှိကို ဖူးမြင်လေ့ ရှိကုန်၏၊ ရံခါခြင်္သေ့ ကျားတို့ထံ ခါပညာရှိလာ၍ တရားဟောလေ့ရှိ၏၊ ထိုနေ့၌ကား ခြင်္သေ့သည် ကျားကို “အဆွေခါ... ပညာရှိထံ မရောက်သည်မှာ ခုနစ်ရက်ရှိပြီ၊ အကြောင်းကို သိရအောင်စုံစမ်းချေ”ဟု လွှတ်လိုက်၏၊ ကျားလည်း စုံစမ်းသွားရာ ထိုအရပ်သို့ ရောက်လျှင် ရသေ့ပျက် ဆံကြား၌ ခါမွေး, နွားရိုးတို့ကိုမြင်၍ ရွှေချိုင့်၌လည်း ခါပညာရှိကို မမြင်ရတော့သဖြင့် ဤယောက်ျားယုတ်ကား မုချသတ်၍ စားခဲ့ပြီဟု သိ၍ ခြေဖြင့် ခတ်ကာနှိုးလေ၏၊ ရသေ့ပျက်လည်း နိုး၍ ကျားကိုမြင်လျှင် အလွန်ကြောက်လန့်လေ၏
ခါကိုသတ်သူ ကျားမေးမူ ထိုအခါ ရသေ့ပျက်ကို ကျားသည် ဟယ်-ယောက်ျားယုတ်... သင်သည် သတ္တဝါတို့ကို သတ်၍စားသလော” ဟု မေး၏၊ “အရှင်...အကျွန်ုပ်သတ်၍မစားရပါ”ဟုပြော၏ “သင်မသတ်လျှင် အဘယ်သူ သတ်မည်နည်း၊ မှန်မှန် ပြောပါ၊ မှန်မှန်မပြောလျှင် သင့်ကိုသတ်မည်”ဟု ပြော၏၊ ထိုအခါ ကြောက်သဖြင့် “အရှင်... ဖွတ်ငယ်နှစ်ကောင် နွားသားအမိတို့ကိုသတ်၍ စားမိပါ၏၊ ခါကိုသတ်၍ မစားပါ”ဟု ပြောဆိုလေ၏၊ ကျားသည် ရသေ့ပျက်၏ စကားကို မယုံကြည်သဖြင့် “ဟယ်-ယောက်ျားယုတ်...သင်ဘယ်က လာသနည်း”ဟု မေး၏၊ “အရှင်...ကာလိင်္ဂတိုင်းမှ ကုန်သည်တို့နှင့်တကွလာပါ၏၊ဤအမှုအမှုဖြင့် အသက်မွေးပါ၏”ဟု မိမိလာခဲ့ရင်းအရပ်နှင့် အသက်မွေးမှုအလုံးစုံ ကိုပြောကြားရလေ၏
သူယုတ်ခေါ်သွား ခြင်္သေ့မေးငြား ကျားသည်ရသေ့ပျက်ပြောသော်လည်း မယုံကြည်သဖြင့် “ဟယ်-ယောက်ျား ယုတ်...ခါကိုသင်မသတ်လျှင် အဘယ်သူသတ်မည်နည်း၊ လာလော့၊ ခြင်္သေ့မင်းထံ သွားမည်”ဟု ပြောဆိုကာ ခြင်္သေ့ထံ အတင်းခြိမ်းချောက်ကာ ခေါ်၍ လာလေ၏
ထိုအခါ ခြင်္သေ့မင်းသည်–“အို-ကောင်းသောလက်မောင်းရှိသောအဆွေ သင်သည် အဘယ့်ကြောင့် လုလင်နှင့်တကွ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်၍ လာဘိသနည်း၊ သင့်အား ငါ့ထံ၌ ဘယ်အကျိုးရှိသော အမှုကိစ္စရှိသနည်း၊ ငါ့အားပြောကြားပါ”—ဟု ကျားအား ရောက်လျှင်ရောက်ချင်း မေးလင့်၏
ခြင်္သေ့ကိုပင် ကျားပြောလျှင် ကျားသည် ခြင်္သေ့ထံ မိမိလာသောအ ဖြစ်ကို ပြောကြားလို၍–“အို-ခြင်္သေ့မင်း အကျွန်ုပ်တို့ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်၍ သဘောကောင်းသော ခါတကောင်ရှိသည် မဟုတ်ပါလော၊ ငါသည် ဤယောက်ျားယုတ်၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုတို့ကို ကြားရသဖြင့် ဤ ယောက်ျားယုတ်ကြောင့် ခါသေရသည်ဟု ယုံမှား၏၊ ယနေ့ ငါသည် ခါချမ်းသာ၏ဟု မအောက်မေ့မိပါ”—ဟု ခြင်္သေ့မင်းအား အကြောင်းစုံ ပြောကြားလေ၏၊ ထိုအခါ ခြင်္သေ့မင်းသည်–“အို-ကျား... သင်သည် ဤယောက်ျား၏ အဘယ်မည်သော အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုတို့ကို ကြားရသနည်း၊ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းမှုဖြင့် အဘယ်မည်သော ဝန်ခံခြင်းကို ကြားရ၍ ဤလုလင်ကြောင့် ခါသေရသည်ဟု ယုံမှားသနည်း”—ဟု ကျားအား မေးပြန်၏
ထိုအခါ ကျားသည် မိမိတွေ့မြင်ခဲ့သော ယောက်ျားယုတ်၏ အချင်း အရာကို ခြင်္သေ့မင်းအား– ကြောင်းကျိုးအစုံ ကျားပြောပုံ ခြင်္သေ့မင်း ဤ ယောက်ျားယုတ်ကား ကာလိင်္ဂတိုင်းမှ ကုန်သည်တို့နှင့်အတူ လာခဲ့၏၊ ကုန်သွယ်ခြင်းအမှုကိုလည်း ပြု၏၊ ကချေသည်တို့နှင့်လည်း ပေါင်းသင်း၏၊ အကျင့်သီလမရှိ၊ သတ်ဖြတ် ညှဉ်းဆဲ၏၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း မစင်ကြယ်၊ ဆံကျစ်ကြား၌ ခါမွေးလည်းတွေ့ရ၏၊ သို့အတွက် ဖွတ်ငယ်တို့ကို၎င်း, နွားတို့ကို၎င်း, ခါပညာရှိကို၎င်း အဘယ်မှာ မသတ်ဘဲရှိပါအံ့နည်း”—ဟု ခြင်္သေ့မင်းအား အပြည့်အစုံပြောကြားလေ၏
အမှန်သိလတ် ကျားကသတ် ထိုအခါခြင်္သေ့မင်းသည် ကျား၏စကားကိုကြားရလျှင်–“အို-ယောက်ျား... သင်သည် ခါပညာရှိကို သတ်သလော” ဟုမေးရာ ခိုးထုပ်ခိုးထည်နှင့် မိသည့်အလား မကွယ်ဝှက်ဝံ့သဖြင့် “အရှင်...သတ်မိပါသည်”ဟု ဆိုလေ၏၊ ထိုအခါ မှန်သောစကားကို ကြားရ၍ ခြင်္သေ့မင်းသည် ရသေ့ပျက်ကို လွှတ်လို၏၊ ကျားသည်ကား ဤသူယုတ်ကို သတ်သင့်သည်ဟု ဆို၍ ကိုက်သတ်ပြီးလျှင် တွင်းတူး၍ မြှုပ်လေ၏၊ လုလင်တို့လည်း လာလတ်၍ ခါပညာရှိကို မမြင်လျှင် ငိုကြွေးကာ ပြန်ကြကုန်၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သောဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေဆက်စပ်တော်မူလျက်–ရဟန်းတို့...*ထိုအခါရသေ့သည်-ယခုအခါဒေဝဒတ်
*ဖွတ်မသည်-ဥပ္ပလဝဏ်
*ကျားသည်-မောဂ္ဂလာန်
*ခြင်္သေ့သည်-သာရိပုတ္တရာ
*ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးသည်-ကဿပ
*ခါပညာရှိသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ–ဟု ဇာတ်ကိုပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) သူယုတ်မာကား၊ ညစ်ကြေးများ၊ သားထိန်းအဝတ်တူ
(၂) ကျေးဇူးမပြု၊ ယုတ်ခွင့်ရှု၊ မွေးမှုမစင်ဖြူ
(၃) ကိုယ်နှုတ်နှလုံး၊ သုံးပါးလုံး၊ သိမ်းကျုံးယုတ်လှဟူ
(၄) လုံးစုံမြေပြင်၊ ပေးငြားပင်၊ စိတ်တွင်မကြည်
ဒဒ္ဒရဇာတ်ပြီး၏
ပခုက္ကူစုရွာ၊ ကံကြီးဒေါင့်ကုန်း
ပင်ကတိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkataing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ကျောက်မဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်မဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၁ ဦး၊ မ ၁၀၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဘုရားရှင်သည် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ဥဒယပုဏ္ဏားအိမ်သို့ ဆွမ်းခံဝင်ကြွတော်မူ ခြင်းကို ဥဒယပုဏ္ဏားက “ရဟန်းဂေါတမသည် အရသာ၌ အလွန်တပ်မက်မောသည် ဖြစ်၍ အကျွန်ုပ်အိမ်သို့ မကြာမကြာ ကြွလာ၏”ဟု လျှောက်ထားသောစကားကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်က အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဖြစ်တတ်သောအရာဝတ္ထု ၁၄မျိုးနှင့် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် မဖြစ်တော့သည့်ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ဟောတော်မူရာ ဥဒယပုဏ္ဏား သရဏဂုံဆောက်တည်သွားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
စကိတ်စီးခြင်းဆိုသည်မှာ ဖိနပ်တွင် သံမဏိပြားကိုတပ်၍ ရေခဲပြင် သို့မဟုတ် မာကျောညီညာသော သမံတလင်း၊ ကတ္တရာစေးလမ်းစသော မျက်နှာပြင်များတွင် လျှောတိုက်၍ စီးနင်းသွားလာခြင်း ဖြစ်သည်
သံမဏိပြားများ မပေါ်ပေါက် သေးသော ရှေးခေတ်ကမူ အရိုးကို ခြေထောက်တွင်ချည်ပြီးလျှင် တောင်ဝှေးကို အားပြု၍ ရေခဲပြင်များတွင် လျှောတိုက် စီးနင်း လေ့ရှိကြသည်
ယင်းသို့ ခြေတွင် တပ်ဆင်စီးနင်းရသောအရာ ကိုပင် စကိတ်ဟုခေါ်သည်
သံမဏိကို လူတို့ သုံးစွဲလာကြမှ သာ ရေခဲပြင်တွင် စီးနင်းရသော စကိတ်မှာ သံမဏိပြားဖြစ် လာ၍ အခြား မျက်နှာပြင်များ အတွက်မူ ရိုလာစကိတ်ခေါ် သံမဏိဘီးငယ်ကလေးများ တပ်ဆင်ထားသော စကိတ်မျိုးကို သုံးစွဲလာကြသည်
စကိတ်စီးရာဌာကိုလိုက်၍ စကိတ်နှစ်မျိုး ရှိသကဲ့သို့ အလှစီး၊ အမြန်စီး စသော မိမိစီးနင်းမည့်ဟန်ကို လိုက်၍လည်း စကိတ်ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိလေသည်
စကိတ်စီးရာ တွင် အရေးကြီးသောအချက် ၄ ချက်ကို လိုက်နာရမည်
ထို အချက်များမှာ (၁) ခြေထိပ်တို့ကို ဘေးသို့ ကာပေးရန်၊ (၂) ရှေ့သို့အားယူပြီးလျှင် ကိုယ်၏အလေးချိန်ကို ခြေနှစ်ဖက်ပေါ်၌ ထိန်းပေးရန်၊ (၃) ခြေကို တစ်ဖက်ပြီးတစ်ဖက် ကျဲကျဲလှမ်းရန်၊ (၄) ခြေချင်းဝတ်ကို မြဲမြံစွာ ထိ်န်းထားနိုင်ရန်တို့ ဖြစ်ကြ သည်
ဆောင်းရာသီတွင် ရေခဲလေ့ရှိသော အလွန်အေးသည့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံများတွင် စကိတ်စီးခြင်းအလေ့အထ ခေတ်စား လာခဲ့သည်မှာ နှစ်ပေါင်းအလွန်ကြာလေပြီ
မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံ များ ဖြစ်သော စကန်ဒီနေးဗီးယား၊ ဖင်လန်နှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံ များမှာ စကိတ်စီးခြင်းကို ဦးစွာလိုက်စားခဲ့သော နိုင်ငံများ ဖြစ်သည်
အမြန်စီး၊ အလှစီးစသော စကိတ်စီးပြိုင်ပွဲများကို ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက်တို့တွင် အနှံ့အပြား ကျင်းပလာခဲဲ့ကြသည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ပင်ရှိပြီ ဖြစ်သော် လည်း ၁၉၂၄ ခုနှစ်ကျမှသာ ကမ္ဘာ့အိုလံပစ်ကစားပွဲများတွင် ဆောင်းရာသီ ပြေးခုန်ကစားပွဲ တစ်ခုအဖြစ်ဖြင့် ပါဝင်ခဲ့လေ သည်
သိပ္ပံပညာဖြင့် ရေခဲပြင်များကို ဖန်တီးပြုလုပ်နိုင်စွမ်း ရှိလာသောအခါ ရေမခဲသောအရပ်များ၌ပင် ကစားရုံကြီးများ ဆောက်၍ စကိတ်စီးနိုင်ကြသည်
ယခုအခါ အင်္ဂလန်ပြည်နှင့် တကွ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ထိုကဲ့သို့သော ကစားရုံကြီး ပေါင်း ၃ဝ နီးပါးရှိလေသည်
စကိတ် အမြန်စီးတွင် စကန်ဒီနေးဗီးယား လူမျိုးများကို မည်သူမျှ မမီချေ
ဤခေတ်၌ ကမ္ဘာ့စကိတ် အလှစီးပြိုင်ပွဲတွင် ပထမစွဲသူမှာ နော်ဝေးနိုင်ငံမှ ဆိုနီယာဟိန်းအမည်ရှိ အမျီုးသမီး ဖြစ်လေသည်
အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီး နှစ်ယောက်တွဲ၊ စကိတ် အမြန်စီးပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပသောအခါ အမျိုးသမီး များသည် အမျိုးသားများထက် စကိတ်စီးခြင်းတွင် ပိုမိုကျွမ်း ကျင်ကြောင်း တွေ့ရပေသည်
ဇင်းကြောလိပ် သည် ပင်လယ်လိပ် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
ဒန်နီရယ်လ် ဂရေး "ဒန်" ခွေးလန် (အင်္ဂလိပ်: Daniel Gray "Dan" Quillen) ((1940-06-22)ဇွန် ၂၂၊ ၁၉၄၀ – ဧပြီ ၃၀၊ ၂၀၁၁(2011-04-30)) သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသား သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ အဆင့်မြင့် အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ K-သီအိုရီ (algebraic K-theory) ၏ ပင်မဗိသုကာအဖြစ် ထင်ရှားသည်
ပခိုင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pakheng)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ တန်ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တန်ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၃ ဦး၊ မ ၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၃ ဦး နေထိုင်သည်
စကား ဖန်တီးထုတ်လုပ် စက်များ (အင်္ဂလိပ်: Speech-generating devices; အတိုကောက် SGDs) ကို 'အသံထုတ်ပေးသော ဆက်သွယ်ရေးအကူအညီကိရိယာ' အဖြစ်လည်းသိရှိကြသည်
ဤကိရိယာ၌ စကားပြောဆိုခြင်းဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုဆောင်ရွက်နိုင်စေရန် စကားပြောဆိုခြင်း၌ အလွန်ချို့ယွင်းချက်ရှိသောသူများအတွက် ပြောဆိုခြင်း၊ ရေးသားခြင်းများကို အစားထိုးရန် (သို့) ဖြည့်စွက်ထောက်ပံ့ရန်အလို့ငှာ အီလက်ထရောနစ် 'အရည်သွေးမြှင့်တင် အခြားနည်း ဆက်သွယ်ခြင်း' (augmentative and alternative communication - AAC) စနစ်များကို အသုံးပြုထားသည်
ဤSGDs ကိရိယာများသည် ဆက်သွယ်တုံ့ပြန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းများ၌ တက်ကြွသော ပါဝင်ဆောင်ရွက်သူများဖြစ်လာစေရန်အတွက် စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်သောကြောင့် နှုတ်မှုရေးရာ တုံ့ပြန်နိုင်မှု အကန့်သတ်ရှိသောသူများအတွက် အရေးပါသည်
အထူးသဖြင့် ဆိုးရွားသော အာရုံကြောရောဂါတစ်မျိုးဖြစ်သည့် amyotrophic lateral sclerosis (ALS)ခံစားနေရသူများအတွက် အလွန်တရာ အကျိုးရှိစေသည်
သို့သော် လတ်တလောတွင် ဤကိရိယာများကို တွက်ဆခန့်မှန်းထားသော စကားပြောဆိုခြင်း ချို့ယွင်းချက်ရှိသည့် ကလေးငယ်များအတွက်လည်း အသုံးပြုလျက်ရှိသည်
SGDs စက်များအသုံးပြုခြင်းနှင့် ပတ်သက်ပြီး အမျိုးမျိုးသော စွမ်းဆောင်ရည်ရှိသည့် အသုံးပြုသူများအတွက် အချက်လက်ထည့်ခြင်းနှင့် ဖော်ပြခြင်း နည်းလမ်းအချို့ရှိသည်
စကားရပ်အသံထွက်ပြောဆိုခြင်းများစွာပါဝင်စေရန် အချို့စက်များ၌ သင်္ကေတများပါဝင်သော စာမျက်နှာပေါင်းများစွာရှိရာ ထို့ကြောင့် စာမျက်နှာကို လှန်လောရှာဖွေပေးသော ကိရိယာဖြင့် တစ်ခေါက်စီတွင်(တစ်မျက်နှာစီတွင်) သင်္ကေတအနည်းငယ်ကိုသာလျှင် မြင်နိုင်၏
စကားဖန်တီးထုတ်လုပ်သောစက်များသည် အီလက်ထရောနစ် အသံကို နည်းလမ်းနှစ်ခုဖြင့် ထုတ်လုပ်ပေးသည်
ပထမမှာ ဒီဂျစ်တယ်စနစ် ဖြင့် သဘာဝကျသော (မူရင်းသံ) များကို အသံသွင်းထားခြင်းနှင့် ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ စကားသံ အတုလုပ်ကိရိယာကို အသုံးပြုခြင်းဖြစ်သည်
ဒုတိယတစ်မျိုးတွင် ခံစားချက်လျော့နည်းသော အသံ(သတင်းအချက်အလက်) များပါဝင်နိုင်သော်လည်း အသုံးပြုသူအား သမားရိုးကျမဟုတ်သော သတင်းစကားများ ပြောနိုင်စေရန် စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်သည်
SGDs စက်များတွင် ဝေါဟာရ ပါဝင်မှု၊ စုဖွဲ့မှု၊ အသစ် အသစ်ဖြစ်စေရန် မြှင့်တင်မှုများကို များစွာသော အချက်များက လွှမ်းမိုးထားရာ၌ အသုံးပြုသူ၏ လိုအပ်ချက်အရသော်လည်းကောင်း စက်၏ အသုံးပြုမည့် အနေအထား (နေရာ၊ နယ်ပယ်. . . ) သော်လည်းကောင်း စသည့် အချက်များပါဝင်သည်
ရရှိနိုင်သော ဝေါဟာရ နှင့် စကားပြောဆိုနှုန်း တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် နည်းစနစ် နည်းပညာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ခြင်းသည် လက်ရှိ သုတေသနပြုလျက် ရှိသော နယ်ပယ်တစ်ခုဖြစ်၏
ဝေါဟာရ စကားလုံးများသည် အသုံးပြုသူအတွက် မြင့်မားစွာ အကျိုးရှိသင့်သည်၊ အစဉ်အမြဲလိုလို ဆီလျော်မှုရှိသင့်သည်၊ အဓိပ္ပာယ်များစွာ ရှိသင့်သည်၊ အသုံးချရာတွင် (စွမ်းဆောင်ရည်တွင်) လက်တွေ့သဘောဆောင်သင့်သည်
ဤစက်ကိရိယာ၌ရှိသော သတင်းစကားများကို အသုံးပြုသည့် နည်းလမ်းပေါင်းများစွာရှိ၏
တိုက်ရိုက်သုံးနည်း (သို့) သွယ်ဝိုက်သုံးနည်း (သို့) နယ်ပယ်တစ်ရပ်အတွက် အထူးတည်ဆောက်ထားသော စက်များကို အသုံးပြုခြင်း စသဖြင့်ရှိသည်
သို့ရာတွင် အထူးသီးသန့် အသုံးပြုနည်းသည် သုံးစွဲသူ၏ အရည်အသွေးနှင့် ကျွမ်းကျင်မှုအပေါ်တွင် မူတည်သည်
SGD စက်ကိရိယာမှ ထုတ်လုပ်ပေးခြင်းသည် သာမန်စကားပြောဆိုခြင်းထက် ပုံမှန်အားဖြင့် အလွန်နှေးကွေးသည်
သို့သော်လည်း 'နှုန်းထားအရည်သွေးမြင့် နည်းဗျူဟာများ'က ပို၍ မြင့်မားသော ဆက်သွယ်ခြင်းဆိုင်ရာ စွမ်းရည်ကိုလည်း ရရှိစေနိုင်သောကြောင့် အသုံးပြုသူ၏ ထုတ်လုပ်ပေးသည့် နှုန်းကို တိုးတက်စေနိုင်သည်
ပထမဆုံး သိရှိရသော SGD များ၏ ရှေ့ပြေးနမူနာပုံစံ ကို ၁၉၇၀ နှစ်အလယ်များ၌ တည်ဆောက်ခဲ့ကြ၍ ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ဆော့ဖ်ဝဲများလျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာခြင်းသည် SGD စွမ်းဆောင်ရည်များကို ယခုအခါ စမတ်ဖုန်းများတွင်ပါ ပေါင်းစပ် ထည့်သွင်းပေးနိုင်ခဲ့သည်
SGD စက်များကို ထင်ရှားစွာအသုံးပြုသူများတွင် စတီးဗန် ဟော့ကင်း၊ ရော့ဂျာ အီးဘာ့တ်၊ တိုးနီး ပရောက်ဖွတ် နှင့် ပိ(တ်) ဖရေ့တ်စ် တို့ဖြစ်သည်
စကား ဖန်တီးထုတ်လုပ်သော စနစ်များသည် AAC ပတွက် သီးသန့်ထုတ်လုပ်သော စက်များဖြစ်နိုင်သကဲ့သို့ ထိုရည်ရွယ်ချက်အတွက် သီးသန့် မထုတ်လုပ်သော စက်များလည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဥပမာ ထပ်တိုးဆော့ဖ်ဝဲများဖြင့် လည်ပတ်မောင်းနှင်သော ကွန်ပျူတာများက AAC စက်များအဖြစ် လုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ခွင့်ပြုပေးသော စက်များဖြစ်သည်
နဂါး (Nāga) ဆိုသည်မှာ သက္ကတနှင့် ပါဠိဘာသာ စကားဖြစ်ပြီး  ဟိန္ဒူနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းဂန်လာ  အလွန်ကြီးမားသော မြွေကြီးများကို ခေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
ဒဏ္ဍာရီများတွင် နဂါးသည် ခြေထောက်မပါပဲ မီးလျှံများကို အသက်ရှူသော၊ ကြည့်လိုက်ရုံနှင့် လောင်းကျွမ်း ပြာကျသွားစေနိုင်သည့် မြွေ ပုံသဏ္ဌာန် သတ္တဝါ ဖြစ်သည်
၎င်းအစွမ်းကြောင့် မျက်စောင်းထိုး၍ ညှို့အားကောင်းသော မိန်းကလေးတို့ကိုလည်း နဂါးဟု ယခုထိတိုင် တင်စား ခေါ်တပ်သည်
မြန်မာ နိုင်ငံတွင် ခြေထောက်ပါသော နဂါးကိုမူ နယားဟု ခေါ်သည်
မြန်မာတို့က နဂါးနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဂုဏ်သတ္တိချင်း ဆင်တူသော အနောက်တိုင်း နှင့်တရုတ် (Dragon) များကိုလည်း နဂါးဟုပင် အလွယ် တကူ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
နဂါးခေါင်းသည် ဒရယ်ချိုကဲ့သို့ ချိုရှိသည်
နဂါးခေါင်းသည် ကုလားအုပ်ခေါင်းနှင့်တူသည်
နဂါးမျက်လုံးသည် နတ်မိစ္ဆာမျက်လုံးနှင့် တူသည်
နဂါးလည်ပင်းသည် မြွေနှင့် တူသည်
နဂါးဝမ်းပိုက်သည် ခုံးခွံနှင့်တူသည်
နဂါးအကြေးသည် ငါးကြင်းအကြေးခွံနှင့် တူသည်
နဂါးလက်သည်းသည် လင်းယုန်ငှက်လက်သည်းနှင့် တူသည်
နဂါးဖဝါးသည် ကျားဖဝါးနှင့် တူသည်
နဂါးနားရွက်သည် နွားနားရွက်နှင့် တူသည်
ကဌမုခ နဂါး  (ထိုနဂါး ကိုက်လျင် အဆစ်အမျက်များ မကွေးမဆန့်နိုင်တော့ဘဲ သံတံကျင်လို ခိုင်ခံ့မာကျောသွားသည်
ပုတိမုခ နဂါး  (ထိုနဂါး ကိုက်လျင် ပိန္နဲပုပ်လို အသားထဲမှ အရည်များ ယိုထွက်ကျလာသည်
အဂ္ဂိမုခ နဂါး  (ထိုနဂါး ကိုက်လျင် လူ၏ အသားတွေသည် မီးလောင်သလို အက်ကွဲလာသည်
သတ္တသုခ နဂါး  (ထိုနဂါး ကိုက်လျင် လူ၏ အသားတွေသည် မိုးကြိုးပစ်သကဲ့သို့ ကွဲပြတ် ပျက်စီးသွားသည်
အထက်ပါ လေးမျိုးထဲမှ တစ်မျိုးစီတွင် ဒဌဝိသ နဂါး ( ကိုက်မှ အဆိပ်သင့်စေတတ်သည်
ဒိဌဝိသ နဂါး ( ကြည့်ရုံနှင့် အဆိပ်သင့်စေတတ်သည်
ဖုဌဝိသ နဂါး ( ထိရုံနှင့် အဆိပ်သင့်စေတတ်သည်
ဝါတဝိသ နဂါး ( နှာခေါင်းမှ လေမှုတ်ရုံနှင့် အဆိပ်သင့်စေတတ်သည်
ပေါင်း(၁၆)မျိုး ထဲမှ တစ်မျိုးစီတွင် အဆိပ်မြန်ပြီး အဆိပ်မပြင်းသည့် အာဂတ ဝိသန လေဘရ ဝိသ နဂါးမျိုး၊အဆိပ်ပြင်းပြီး အဆိပ်မမြန်သည့် ဃောရဝိသန အာဂတ ဝိသ နဂါးမျိုး၊အဆိပ်လဲပြင်း အဆိပ်လဲမြန်သည့် အာဂတ ဝိသ ဃောရဝိသ နဂါးမျိုး၊အဆိပ်လဲမပြင်း အဆိပ်လဲမမြန်သည့် နအာဂတဝိသန ဃောရဝိသ နဂါးမျိုး၊ ကွဲပြန်သည်
ထိုနဂါးမျိုး(၆၄)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် ဥကပေါက်သည့် အဏ္ဍဇ နဂါးမျိုး၊ဝမ်းပိုက်ကမွေးဖွားသည့် ဇလာဗုဇ နဂါးမျိုး၊အညှိကဖြစ်လာသည့် သံသေဒဇ နဂါးမျိုး၊ကိုယ်ထင်ရှား အလိုလိုဖြစ်လာသည့် ဩပပါတိက နဂါးမျိုး၊ လေးမျိုးစီ ကွဲပြန်သည်
ထိုနဂါးမျိုး(၂၅၆)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် ရေ၌ဖြစ်သော ဇလဇ နဂါးမျိုး၊ကုန်းမှာဖြစ်သော ထလဇ နဂါးမျိုး၊ နှစ်မျိုးစီ ကွဲပြန်သည်
အထက်ပါ(၅၁၂)မျိုးထဲမှာ တစ်မျိုးစီတွင် ကာမဂုဏ်ခံစားသည့် ကာမရူပီ နဂါးမျိုး၊ကာမဂုဏ်မခံစားသည့် အကာမရူပီ နဂါးမျိုး၊ နှစ်မျိုးစီ ကွဲပြန်သည်
နဂါးမျိုးပေါင်း တစ်ထောင့်နှစ်ဆယ့်လေး (၁၀၂၄) မျိုး ရှိသည်
ပဏီတ တရာ-ဇလာဗုဇ, ဂဗ္ဘသေယျက, ဥပပါတိက, ဟုဆိုအပ်သော မိမိတို့ဇာတ်သဘောအားဖြင့် မြတ်သော နဂါးတို့လည်း တစ်မျိုး၊ကမ္ဗလဿ တရာနဂါးစစ်သူကြီး, စစ်ဗိုလ်မှူး, စစ်ဘုရင်များဖြစ်ကြသော ကမ္ဗလနဂါး, အဿတရနဂါး တို့လည်းတစ်မျိုး၊ဓတရဋ္ဌာ-ဓတရဋ္ဌမည်သော နဂါးဘုရင် တို့လည်းတစ်မျိုး၊သတ္တသိဒန္တရ ဝါသိနော- တောင်စဉ်သီဒါ မဟာသမုဒ္ဒရာ၌ နေကြကုန်သော နဂါး တို့လည်းတစ်မျိုး၊ပထဝိဋ္ဌကာ-မြေအတွင်း၌ မှီတင်းပုန်းအောင်းကာ နေလေ့ရှိကြကုန်သော မြေအောင်းနဂါး တို့လည်းတစ်မျိုး၊ပဗ္ဗတဋ္ဌကာ-တောင်ခေါင်း တောင်တွင်း၌ မှီတင်းနေထိုင်ကြကုန်သော တောင်တွင်းနဂါး တို့လည်းတစ်မျိုး၊ဝိမာနဋ္ဌကာ-ဘောဂဝတီ နဂါးပြည်၌ရွှေငွေဗိမာန် စံအိမ်ပျံဖြင့် ဇိမ်ခံပျော်ပါး၍ နေကြကုန်သော နတ်နဂါး တို့လည်းတစ်မျိုး
လူသဏ္ဌာန်ဖန်ဆင်းပြီး နတ်ဝတ်တန်ဆာ ဝတ်ဆင်ထားသော နဂါးများကို ဘူရိဒတ္တနဂါးများ ဟုခေါ်သည်
ဘူရိဒတ္တနဂါးမင်းများသည် လူမိန်းမများနှင့် အတူနေလျှင် နဂါးမှန်းမသိအောင် နဂါးသဏ္ဌာန်နှင့် မနေဘဲ လူသဏ္ဌာန်ဖန်ဆင်းပြီး နတ်ဝတ်တန်ဆာနှင့် နေကြသည်
ထိုနဂါးတို့သည် အမြဲ လူသဏ္ဌာန်ဖန်ဆင်းပြီး နေလို့မရပါ
နဂါးမများ ကိုယ်ဝန်ရှိလာသောအခါ၊၂
အရေလဲချိန်ကျသောအခါ၊၃
ဇာတ်တူသော နဂါးချင်း မေထုန်မှီဝဲသောအခါ၊၄
ကိုယ်လွတ်လက်လွတ် အိပ်ပျော်နေသောအခါ၊၅
သေသောအခါ များတွင် နဂို နဂါးရုပ် ပြန်ပေါ်လာသည်
နဂါးများသည် -အိုင်ကြီးများ၊ သမုဒ္ဒရာကြီးများ၊ တောင်ကြီးများ၏ အောက်မှာလည်း နေတတ်သည်
ဝေဘာရတောင်၏ အောက်တွင် မြေနေနဂါးများနေသည် ယူဇနာ(၅၀၀)ရှိသော နဂါးပြည် ရှိသည်
ဟိမဝန္တာတော ဒဒ္ဒရတောင်ခြေတွင် မြေနေနဂါးများနေသည် နဂါးပြည် ရှိသည်
မြင်းမိုရ်တောင် ခြေရင်းတွင် ရေနေနဂါးများနေသည်
အနဝတတ်အိုင်တွင် ပဏ္ဏကနဂါးနေသည်
မုစလိန္ဒအိုင်တွင် မုစလိန္ဒနဂါးနေသည်
ဥရုဝေလမြစ်မှာ ဥရုဝေလနဂါးနေသည်
ဂယာမြစ်မှာ အဂ္ဂိဒဎုနဂါးနေသည်
နေရဉ္ဇရာမြစ်မှာ ကာလနဂါးနေသည်
ဟိန္ဒူဘာသာတွင် နဂါးသည် အနှုတ်လက္ခဏာ ဆောင်သော သတ္တဝါဖြစ်ပြီး မြွေနဂါးယစ်ပူဇော် စတေးမှုနှင့် ဂဠုန်၏အစား ခံထိုက်သူများ အဖြစ် ဖော်ပြကြသည်
ထို့အတူ ကျမ်းဂန်တွင် အလွန်အရေးပါသော ဇာတ်ကောင်များဖြစ်ကာ တခါတရံတွင် နတ်ဘုရားတို့၏ ဘက်တော်သားများလည်း ဖြစ်ကြ ပြန်သည်
ဥပမာ နဂါးမင်းသား အနန္တ စကြာ (Ananta-Shesha)သည် မိမိကိုယ်ကို လူအသွင်ဖန်ဆင်း၍ ကောင်းသောဆံထုံး နှင့် သင်္ကန်း ဝတ်ဆင်က မြင့်မြတ်သော ရသေ့အကျင့်ကို ကျင့်၏
ထိုအခါ ဗြဟ္မာမှ လွန်စွာ နှစ်သက်သဖြင့် ကမ္ဘာမြေကြီးအား သယ်ဆောင် ထမ်းပိုးရန် တာဝန်ပေး လိုက်သည် ဟုဆိုသည်
နဂါးမင်းသားလည်း နဂါးအသွင်ဖြင့် တွင်းနက်ကြီး အတိုင်း မြေအဆုံးထိ ဆင်းကာ ကမ္ဘာကြီးအား ခေါင်းပေါ် တင်ထားလေသည်
ထို့ကြောင့် ကမ္ဘာပျက်သည့် အချိန်ကျရောက်တိုင်းတွင် ထိုနဂါးမှာ အသက်ဘေးမှ လွတ်ကင်းကာ အတိုင်းအဆမရှိ အသက်ရှည်သူ "အနန္တ" ဟူသောဘွဲ့ကို ရသည်ဟု ဆိုထားသည်
မဟာဗြရတ္တကျမ်းတွင် ညီအစ်ကို ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သူ နဂါးနှင့် ဂဠုန်တို့၏ ရန်ညှိး ဖွဲ့တည်ပုံ အားလည်း ဖော်ပြထားသည်
ဖန်ဆင်းရှင်ဗြဟ္မသည် ကမ္ဘာနှင့် သက်ရှိသက်မဲ့ တို့အားဖန်ဆင်းရာတွင် ကူညီရန် ရီရှိ(rishi)ခေါ် ပညာရှိကြီး၁၀ဦးအား ဦးစွာ ဖန်ဆင်း သည်
ထို၁၀ဦးအနက် ကရှက်ပ(Kashyapa) မှာ တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ဗိနတ္တ (vinata) နှင့် ကဒရူ (kadru) ဟူသော ညီအမ တော်စပ်သူ မယားနှစ်ဦး ရှိသည်
ဗိနတ္တမှာ ခွန်အားကြီးသော သားအနည်းငယ်သာ လိုချင်သူဖြစ်ပြီး၊ ကဒရူမှာ သားပေါင်း မြောက်မြားစွာကို တောင့်တသူဖြစ်သည်
အချိန်တန်သော် ဗိနတ္တတွင် ဥနှစ်လုံးရ၍ နေနတ်သား နှင့်ဂဠုန်တို့ ပေါက်ဖွားလာကြသည်
ကဒရူတွင် ဥပေါင်းတစ်ထောင်ရ၍ နဂါးများ ပေါက်ဖွားလာကြသည်
ဂဠုန်၏မိခင် ဗိနတ္တသည် ညီမဖြစ်သူ ကဒရူနှင့် မိုက်မဲသော အလောင်းအစားပြုလုပ်ရာမှ ရှုံးနိမ့်ကာ ကျွန်အဖြစ်ရောက်ရှိ သွားသည်
ထို့ကြောင့် ဂဠုန်မှ နဂါးတို့ထံ ချည်းကပ် ကာကျွန်အဖြစ်မှ မည့်သည့်အရာနှင့် ပြန်လည်ဝယ်ယူ ရမည်နည်းဟု မေးမြန်းရာ နတ်ပြည်ရှိ မသေဆေး ပျားရည်ကို ဆောင်ယူ ရမည်ဟု ဖြေသည်
ဂဠုန်သည် နတ်ပျား ရည်ကို အခက်အခဲအမျိုးမျိုး ကျော်ဖြတ်၍ ဆောင်ယူအပြီး နဂါးတို့အား ပေးကာ မသောက်သုံးမှီ ပူဇော်မှု အခမ်းအနားပြုရန်ပါ လှည့်ဖြားတိုက်တွန်းသည်
နဂါးတို့ ပူဇော်မှု ဆောင်ရွက်နေချိန် တွင်အိန္ဒြာသိကြားမှာ နတ်ပျားရည် အားပြန်လည် ဆောင်ယူသွားတော့သည်
သို့သော် ပျားရည်အိုးမှ ဖိတ်စဉ်ကျ လာသော ပျားရည်စက် အကြွင်း အကျန် များမှာ မြက်ခင်းပြင် ပေါ်တွင် ကျန်ခဲ့ရာ နဂါးတို့ လျှာဖြင့်လျက် ရာမှ ထာ၀ရအသက်ကို ရလာသည် ဟုဆိုသည်
ထိုသို့မြက်ကို လျက်ခြင်းကြောင့် မြက်ပင်တို့ဖြင့် ထိရှကာ လျှာနှစ်ခွ ဖြစ်ရသည် ဟုလည်း ဆိုထားသည်
(ကျမ်းစာအများအပြားတွင် ကာလ ဟု လ-လေးနှင့် အတွေ့ရ နည်းပြီး ကာဠ ဟု ဠ-ကြီးနှင့်သာ အတွေ့ရများပါသည်
ရှေ့မှမဟာသဒ္ဒါထည့်၍ မဟာကာဠ-ဟု အသုံးများ၏
ထိုမဟာကာဠ နဂါးမင်းသည် “ ကာဠော နာဂရာဇာ စတုန္နံ ဗုဒ္ဓါနံ သမ္မုခီဘာဝံ လဘိတွာ ဌိတော မေတ္တေယျဿပိ ဘဂ၀တော သမ္မုခီဘာဝံ လဘိဿတီတိ ၀ဒန္တိ၊ ယံ တဿ ကပ္ပါယုကတာ ဝုတ္တာ
” “ကာဠ နဂါးမင်းသည် ဘုရားလေးဆူတို့ကို မျက်မှောက်ထင်ထင် ဖူးမြင်ရပြီး၍ သူ၏အသက်တမ်းသည် တစ်ကမ္ဘာတိုင်တိုင် ရှည်ကြာသည် ၏ အဖြစ်ကြောင့် အရိမေတ္တေယျ ဘုရားရှင်တို့လည်း မျက်မှောက်ထင်ထင် ဖူးမြင်ခွင့်ရလတ္တံ့ ဟု ဆိုကြကုန်၏ -ဟု မဟာဝဂ္ဂဋီကာတွင် ဆိုထားသောကြောင့် ကာလနဂါးသည် ယခုထိ ရှိပါသေးသည်
ကာလနဂါးသည် အဘယ်ကြောင့် ဘုရားတစ်ဆူပွင့်သည်အထိ အိပ်စက်ရပါသနည်း
ဘုရားတစ်ဆူတစ်ဆူပွင့်သည်အထိ အိပ်စက်သည်ဟု မည်သည့် အဋ္ဌကထာ.ဋီကာကျမ်းတွင်မှ မပါပါ
ကာဠနဂါးသည် တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး အသက်ရှည်သော်လည်း ဘုရားတစ်ဆူနှင့် တစ်ဆူကြား အိပ်နေပြီး၊ ဘုရားတစ်ဆူပွင့်လာမှ အိပ်ရာမှ နိုးသည်ဆိုလျှင် ဤကမ္ဘာ၌ ဘုရားငါးဆူပွင့်သဖြင့် ငါးကြိမ်သာအိပ်ရရာ၏
(ဘုရားငါးဆူထက်ပို၍ ပွင့်သောကမ္ဘာဟူ၍လည်းမရှိ
ထိုမျှအအိပ်ကြီးသော သတ္တဝါဟူ၍ မကြားမသိရပါ
ရှေးဘုရားရှင်တို့၏ ရွှေခွက်တို့နှင့် ထိခတ်မိကာ အသံမြည်သောကြောင့်ဟု မှတ်အပ်၏
မဟာဗုဒ္ဓဝင်၌ ဤသို့ဆိုထား၏- “ ဘုရားအလောင်းတော်သည် ထိုသုဇာတာ လှူဒါန်းသော ဃနာနို့ဆွမ်း ကို ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်တော်မူပြီးလျှင် ရွှေခွက်ကို ကိုင်ယူကာ “ အကယ်၍ ငါသည် ယနေ့ ဘုရားဖြစ်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည်ဖြစ်ပါမူ ဤရွှေခွက်သည် ရေညာသို့ ဆန်ပါစေသား ဘုရားဖြစ်ခြင့်ငှါ မစွမ်းနိုင်ပါမူ ရေစုန်သို့ မျှောပါစေသား ” ဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူပြီးသော် ထိုရွှေခွက်ကို နေရဉ္ဖရာမြစ်ကျောသို့ မျှောလိုက်လေ၏
ထိုရွှေခွက်သည် ရေစီးရေယဉ်ကို ဖြတ်လျက် မြစ်လယ်သို့ တည့်တည့်မတ်မတ်သွားပြီးလျှင် မြစ်၏ အလယ် ချက်မ အရပ်မှပင် မြင်းလျင်ကိုစိုင်းသကဲ့သို့ အတောင်ရှစ်ဆယ်ခန့် ရေညာသို့ ဆန်တက်သွား၍ ဝဲဇလုပ်၌ နစ်မြုပ်ကာ ကာဠနဂါးမင်း၏ ဘုံဗိမာန်သို့ရောက်၍ ကကုသန်-ကောဏာဂုံ- ကဿပတည်းဟူသော ပွင့်တော်မူပြီးကြသည့် ဘုရားသုံးဆူတို့၏ ( ဘုရားဖြစ်မည့်နေ့၌) အသုံးပြုအပ်သော ရွှေခွက်သုံးလုံးတို့၏ အောက်၌ တည်လေ၏
ကာဠနဂါးမင်းသည် ထိုအသံကိုကြား၍ “ ယမန်နေ့ကပင် ဘုရားတစ်ဆူပွင့်တော်မူခဲ့လေပြီ ယနေ့တစ်ဖန် ဘုရားတစ်ဆူပွင့်တော်မူပြန်ပြီ ”ဟု ပြောဆိုကာ ပိုဒ်ပေါင်းများစွာ ဂါထာတို့ဖြင့် ထောမနာချီးမွမ်းစကားကို မြွက်ကြားရွတ်ဆို၍ ထလေ၏
( ကာဠနဂါး၏ အဖို့မှာ ကဿပ မြတ်စွာဘုရားနှင့် ဤငါတို့ မြတ်စွာဘုရား နှစ်ဆူတို့၏ အကြားကာလ မဟာပထဝီမြေကြီး တစ်ယူဇနာနှင့် သုံးဂါဝုတ်ခန့် မြင့်တက်လာအောင် ရှည်လျား လှသော အချိန်ကာလ သမယသည်ပင် ယမန်နေ့ကနှင့် ယနေ့ဟူ၍ ပြောဆိုရလောက်အောင် တိုတောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်ရှိနေပေ၏
( မဟာဗုဒ္ဓ္ဓဝင်၊ ဒု၊၂၇၈ )(ကာဠ နာဂရာဇံ သုပန္တံ ဗောဓေသိ ” `“အိပ်ပျော်နေသော ကာဠနဂါးမင်းကို သိစေ နိုးစေပြီ ” ဟူသော ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာအရ ရွှေခွက်ချင်း ထိခတ်မိသောအချိန်တွင် ကာဠနဂါးအိပ်ပျော်နေကြောင်း ရေးကြပြောကြ၏
သို့ရာတွင် အခြားကျမ်းများစွာတို့၌ကား `“ကာဠော နာဂရာဇံ တံ သဒ္ဒံ သုတွာ” `“ကာဠနဂါးမင်းသည် ထိုအသံကိုကြား၍ ” ဟု သာမညဆိုထားသောကြောင့် အိပ်ပျော်နေခိုက်ဖြစ်နိုင်သလို ပုံမှန် နဂါးစည်းစိမ် ခံစားနေခိုက်လည်း ဖြစ်နိုင်၏
ကာလနဂါး၏ သက်တမ်းကား တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး အသက်ရှည်သည် နဂါးဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ကာဠနဂါး၏ အရွယ်ပမာဏကို ကျမ်းဂန်တို့၌ မတွေ့မိပါ
သို့ရာတွင် ကာဠနဂါး မင်းသည် တန်ခိုးကြီးသော နဂါးဖြစ်၍နဂါးချင်း မေထုန်မှီဝဲသောအခါစိတ်ချလက်ချ အိပ်ပျော်သော အခါပဋိသန္ဓေနေစဉ်အခါအရေဟောင်းကို စွန့်သောအခါစုတေစိတ်ကျသောအခါ ဟူသော နဂါးတတ်ကို မစွန့်နိုင်ရာ အချိန်အခါ ငါးမျိုးမှတစ်ပါး များစွာသောအချိန်တို့၌ လူယောင်ဖန်ဆင်း၍သာ နေဖို့များ၏
နဂါး ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သွားလာလိုရာ၌လည်း အလိုရှိသလို ငယ်နိုင်ကြီးနိုင် ပြောင်းလဲနိုင်သော ကမ္မဇိဒ္ဓိ တန်ခိုးရှိ၏
မည်သည့်မြစ် သို့မဟုတ် သမုဒ္ဒရာမြစ် သုပ္ပတိဋ္ဌိတဆိပ်ကမ်း ဟု ဆိုသောကြောင့် ထိုနေရဉ္ဖရာမြစ်၏ အောက်၌ ဟုရှိ၏ ဟုယူဆရ၏
အသောကမင်းကြီးသည် မြေအောက်တစ်ယူဇနာ အာဏာစက်ပျံ့နှံ၏
သူ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်လာသောအခါ ဘုရားရှင်ကို ဖူးမြင်လို၍ ကာဠနဂါးမင်းကို ရွှေချေခြင်းအဖွဲ့ (ရွှေလက်ထိပ်) လွှတ်ကာခေါ်ခိုင်း၏
ကာဠနဂါးမင်းနေရာသည် ထိုမင်း၏အာဏာစက်ပျံ့နှံ့ရာ တစ်ယူဇနာအတွင်း၌ မရှိသော်လည်း နယ်မြေချင်းစပ်နေ သောကြောင့် နေရဉ္ဖရာမြစ်အောက် တစ်ယူဇနာကျော်အရပ်တွင် ယူဇနာငါးရာကျယ်ဝန်းသော မေဉ္ဖရိက နဂါးဘုံတွင်နေ၏ -ဟု မှတ်သင့်၏
မြစ် သမုဒ္ဒရာ တို့၌နေသော ဂင်္ဂါ၀ဟေယျ သာမုဒ္ဒိက နဂါးမျိုးမဟုတ်
တော တောင်တို့၌ နေသော ဘူမိဂတ ပဗ္ဗတဋ္ဌ နဂါးမျိုးလည်း မဟုတ်
ရွှေခွက်သံကြားသော အခိုက်ဂါထာပိုဒ် အထောင်တို့ဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ချီးကျူးထောမနာ ဂါထာများ ရွတ်ဆိုခြင်း မာရ်နတ်သားကို အောင်မြင်တော်မူခါနီး အချိန် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်သို့ လာ၍ ဂါထာတစ်ရာကျော်တို့ဖြင့် လာရောက်ပူဇော်ခြင်း အသောကမင်းကြီးအား ဘုရာရှင်၏ ပုံသဏ္ဌာန်လာရောက်ဖန်းဆင်းပြခြင်း ရာမရွာတွင် ဌာပနာထားသော မြတ်ဗုဒ္ဓ၏စွယ်တော်များ ရေတိုက်စား၍ သမုဒ္ဒရာသို့ မျော့ပါရောက်ရှိသွားရာ သမုဒ္ဒရာ ၌နေသော နဂါးတို့ လာရောက် အကြောင်းကြားသဖြင့် ဆယ်ယူစေကာ မိမိနေရာတွင် စေတီတည်၍ အကြီးအကျယ် ပူဇော်ထားရှိခြင်း စသော အကြောင်းတို့ကို ထောက်ဆ၍ ကာဠနဂါး အမြဲတမ်း အိပ်မနေပါ
စည်းစိမ်ရှိသော ကာမရူပီ နဂါး စည်းစိမ်မရှိသော အကာမရူပီ နဂါး ဟု နဂါးနှစ်မျိုးရှိရာတွင် ကာဠနဂါးမင်း သည် စည်းစိမ်ရှိသော နဂါးမျိုးဖြစ်သောကြောင့် အခြားနဂါးမင်းများကဲ့သို့ နဂါးမင်း၏ စည်းစိမ်ကိုခံစားရသည်
တစ် နံပါတ် ပုစ္ဆာအဖြေပါအတိုင်း ကာဠနဂါးသည် တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး အသက်ရှည်သည် နဂါးမျိုးဖြစ်သောကြောင့် ကကုသန် ဘုရားရှင် ပွင့်တော် မမူခင် ကာလကတည်းရှိ၏
သရေခေတ္တရာ၊ ဗိဿနိုး၊ ဟန်လင်းကြီး စသော ပျူနိုင်ငံများ ထွန်းကားခဲ့စဉ်ကပင် နဂါးရုပ်များ ရှိခဲ့သည်
ပျူလူမျိုးတို့ ဝတ်ဆင်ခဲ့သော လက်ဝတ်တန်ဆာများတွင် နဂါးရုပ်များပါဝင်ပေသည်
လက်ကောက်၊ ခြေကျင်း စသော ပန်းထိမ်လက်ရာများတွင် နဂါးခေါင်း၌ အချွန်အမောက်များ ပါရှိပြီး ကိုယ်ထည်တွင် ရွှေနန်းလိမ်များဖြင့် ကျစ်ကာ ဖော်ထားသည်
တကောင်းခေတ် မင်းခမ်းတော် ပစ္စည်းများတွင် နဂါးကွမ်းအစ်၊ ကလပ်တို့အပြင် နဂါးရုပ်တုသည်လည်း ထီးသုံးနန်းသုံး အဆောင်အယောင်ပစ္စည်း တစ်ခုဖြစ်ပေသည်
ပုဂံခေတ်တွင် နဂါးစသော အနုပညာအရုပ်များသည် မြန်မာဆန်ပြီး မြန်မာဟန် ပေါ်လွင်လာသည်
အင်းဝ၊ တောင်ငူ၊ ညောင်ရမ်း ခေတ်များတွင်လည်း တံကဲများနှင့် သာသနိက အဆောက်အဦများ၌ နဂါး၊ နယားရုပ်များဖြင့် မွမ်းမံမှုများ ပေါကြွယ်လာသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ကနုတ်ပန်းနှင့် ယှဉ်တွဲကာ နဂါးရုပ်များကို သစ်ထွင်းပန်းပုများ ထွင်းထုလာကြသည်
ခေတ်အဆက်ဆက်မှ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွား ဆင်းတုတော် ဘုဇင်္ဂါသန(မုစလိန္ဒာသန) ပုံတော်များတွင် နဂါးရုပ်တုများ သုံးခဲ့ကြသည်
မုစလိန္ဒာအိုင်တွင် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သီတင်းသုံးစဉ်က နဂါးမင်းက ပါးပျဉ်းမိုး၍ ထားပုံများကို ပြုလုပ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် နေ့နံအလိုက် ရုပ်ပုံရုပ်တုများ ထုလုပ်ခဲ့ရာ စနေနံကို နဂါးရုပ်ဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်
မြန်မာတို့သည် နဂါးကြီး၏ ဦးခေါင်းလှည့်ပုံ`နဂါးလှည့်´ အယူအဆအရ သုံးလတစ်ကြိမ် ဦးခေါင်းပြုရာအရပ် ပြောင်းသည့် ယုံကြည်ချက်ဖြင့် (တော်၊ ကျွတ်၊ မုန်း  ရှေ့)( နတ်၊ ပြာ၊ တွဲ  တောင်)( ပေါင်း၊ ခူး၊ ဆုန်  နောက်)( န၊ ဝါ၊ ဝါ  မြောက်) ဟူ၍ပင် သတ်မှတ်ကြသည်
မြန်မာ့နက္ခတ်ပညာရှင်တို့ကလည်း ရောဟဏီနက္ခတ် နှင့် သွာတိနက္ခတ် တို့ကို မြွေဦးခေါင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဇေဋ္ဌနက္ခတ်ကို နဂါးချက်ဟူ၍လည်းကောင်း ဖော်ညွှန်းကြသည်
နဂါးသည် ဗေဒင်ပညာအရ စနေဂြိုဟ်၏ အမှတ်အသား ဖြစ်သည်
ဂြိုဟ်သက် (၁၀)နှစ် ဖြစ်သည်
အရပ်မျက်နှာမှာ အနောက်တောင် အရပ်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာဦးအစက မြွေနဂါးကို ကိုးကွယ်မှုရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာ မထွန်းကားမီ ပုဂံခေတ်ကြိုကာလ သက္ကရာဇ် (၂၇၉)ခုနှစ်၊ ပုဂံခေတ် တောင်သူကြီးမင်းလက်ထက်တွင် နဂါးကိုးကွယ်မှုရှိခဲ့သည်
နဂါးရုပ်တုကြီးကို စိတ်တိုင်းကျ ထုလုပ်စေပြီး ကိုးကွယ်ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
နဂါးကို အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံတွင် နာဂါဟုခေါ်ပြီး၊ ဂျားဗားကျွန်းတွင် နိုဂိုဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
မလေးရှားသင်္ဘောသား ဒဏ္ဍာရီများတွင် နဂါးသည် ခေါင်းများစွာရှိသည် ဟုဆိုသည်
မလေးရှားနိုင်ငံ ပါဟန်း(Pahang)ပြည်နည်ရှိ Chinniရေကန်ကြီးတွင် သီရိဂုမာမ်(Sri Gumum) အမည်ရှိ နဂါး နေထိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ ကိုမိုဒို၊ ရင်ကာ၊ ဖလောရက်စ် နှင့် ဂီလီမိုတန်း နှင့် ပါဒါကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင် ကျက်စားသော အဆိပ်အလွန်ပြင်းထန်သည့် ဖွတ်ကြီးတစ်မျိုးကိုလည်း ကိုမိုဒိုနဂါးဟု ခေါ်သည်
ထိုဖွတ်များကိုတိရိစ္ဆာန်ရုံနှင့်ထိန်းသိမ်းရေးခြံများတွင်အလွယ်တကူ မြင်တွေ့နိုင်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် နဂါးသည် မြစ်၊ချောင်း၊ အင်းအိုင် နှင့် ရေတွင်း၊ ရေကန် များကို စောင့်ကြပ်သည်ဟု အယူရှိကြသည်
ထို့အပြင် မိုးခေါ်ပေးသူများ လည်းဖြစ်သဖြင့် ကောက်ပဲသီးနှံများ ကိုအထွက်တိုးစေသူ ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
သို့သော် ရေကြီး၊ ရေလျံခြင်း စသည့် သဘာ၀ ဘေးအန္တရာယ်များပါ ဆောင်ယူတတ်သည် ဟုလည်း ဆိုသည်
ဒဏ္ဍာရီများ အရ နဂါးတို့မှာ လူသားတို့ မရိုမသေ ပြုသော အခါတွင်သာ အမျက်ထွက် တတ်ကြသည်
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းတွင် သီးနှံများအောင်မြင်ရန်နှင့် ကြီးပွား တိုးတက်စေရန် နဂါးမန္တလ (Nagamandala) ဟူသော နဂါးပူဇော်ပွဲ များကျင်းပလေ့ရှိကြသည်
ခမာဘာသာဖြင့် နဂါးကို (neak) ဟုခေါ်ကြပြီး ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းတွင် နဂါးပြည် ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
နဂါးမင်းသမီးနှင့် ဗြဟ္မဏလုလင်တို့ ပေါင်းဖက်၍ ခမာလူမျိုးများ မွေးဖွားလာသောကြောင့် နဂါးအနွယ်များ ဖြစ်ကြသည်ဟုလည်း ယနေ့တိုင် ဆိုကြသည်
အန်ကောဝတ် ကဲ့သို့ ဘုရားများတွင် ခေါင်းခုနှစ်လုံးပါ နဂါး ရုပ်တုများ တွေ့ရပြီး နဂါးမျိုးနွယ်ခုနှစ်မျိုးသာမက သက်တန့်ရောင်စဉ် ခုနှစ်သွယ်ကိုလည်း ကိုယ်စားပြုသည် ဟုဆိုသည်
ကမ္ဘောဒီးယား နဂါး ယုံကြည် မှုများတွင် ခေါင်းမဂဏန်း အရေအတွက် ရှိသော နဂါးမှာ အဖိုဓာတ် ဆောင်ပြီး ခေါင်းစုံဂဏန်း အရေအတွက် ရှိသော နဂါးမှာ အမဓာတ် ဆောင်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
မဲခေါင်မြစ် တစ်လျှောက်ရှိ လာအိုနှင့်ထိုင်း လူမျိုးများတွင်လည်း ရိုးရာ နဂါးယုံကြည်မှု ပေါင်းများစွာ ရှိကြသည်
ထိုဒေသ ခံများသည် မြစ်ချောင်းများအား နဂါးမင်း ပိုင်စိုးသည် ဟုယုံကြည် သောကြောင့် အထွဋ်အမြတ် ထားကြသည်
နှစ်စဉ် ငါးနှင့်လှေသင်္ဘော လုပ်ငန်းများ လုပ်ကို်င်သော ကျေးရွာများတွင် အစဉ်အလာအရ နဂါးပူဇော်ပွဲ များကျင်းပ လေ့ရှိပြီး ရေလမ်းခရီးအား ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
အနောက်တိုင်းအယူအဆတွင်လည်း နဂါးရှိခဲ့သည်
ရှေးယခင်အချိန်က နဂါးနှင့်လူတို့တိုက်ပွဲများဖြစ်ခဲ့ခြင်းနှင့် နဂါးစီးသူရဲကောင်းများအကြောင်း ဒဏ္ဍာရီများရှိသည်
အနောက်တိုင်းအယူအဆအရ နဂါး၏ပုံသဏ္ဌန်မှာ ကြီးမားသော ဒိုင်နိုဆောကဲ့သို့ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အတောင်ပံပါဝင်သည်
မြန်မာအယူအဆတွင် နဂါးပုံသဏ္ဍန်ကို မြွေခန္ဓာကိုယ်နှင့် ဦးခေါင်းတွင်အမောက်ပါရှိပြီး အမြီးမှာ ငါးကဲ့သို့ဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည် …နဂါးရုပ်တုများပြုလုပ်ရာတွင်ပင် ထိုကဲ့သို့ပြုလုပ်ကြသည်
နဂါးများသည် မီးမှုတ်နိုင်ခြင်း အမြုတေပိုင်ဆိုင်ခြင်း အဆိပ်ပြင်းခြင်း မျက်စောင်းထိုးလျှင် အရာဝတ္ထုများပြာကျနိုင်ခြင်းစသည့် အစွမ်းများရှိသည်ဟု အရှေ့တိုင်းတွင်သာမက အနောက်တိုင်းတွင်ပါယူဆကြသည်
ဟဆွတ်ရှီးမားဘူတာ  (初 島 駅 ဟဆွတ်ရှီးမား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဝါခါယာမခရိုင်၊ အရိဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်စန်းလှိုင် (၁၆ အောက်တိုဘ ၁၉၅၆ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ရှေ့နေတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ပုလဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဝက်လက်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်မှ အရွေးခံခဲ့ရပြီး စစ်အစိုးရမှ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို အသိအမတ် မပြုဘဲ ထောင် ၂၅ နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
သူမသည် လက်ပတောင်းတောင် ကြေးနီ စီမံကိန်း လှုပ်ရှားမှုကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင်လည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုလဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်စန်းလှိုင်သည် ဝက်လက် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တရားရုံးချုပ် ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ပဉ္စကနိပါတ် - ၁
မဏိကုဏ္ဍလဝဂ် -(၃၅၅) - ဃဋဇာတ်ရန်သူမင်း၏ အချုပ်အနှောင်ကို ခံနေရစဉ် မှာပင် ဈာန်သမာပတ်ရသော ဃဋမည်သော မင်းအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလမင်းကြီးသည် မိမိအား ကျေးဇူးများသော အမတ်တစ်ယောက်အား စည်းစိမ်များစွာပေး၍ ချီးမြှောက်လေ၏
တစ်နေ့သ၌ မင်းကြီးသည် ကုန်းတိုက်တတ်သော သူတို့ စကားကို ယုံကြည်ကာ ထိုအမတ်ကို နှောင်အိမ်၌ သွင်းစေ၏
ထိုအမတ်သည် နှောင်အိမ်၌ နေလျက်ပင် သောတာပတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေ၏
မင်းကြီးလည်း အမတ်၏ကျေးဇူးကို သတိရသဖြင့် နှောင်အိမ်မှ လွှတ်စေ၏
ထိုအခါ အမတ်သည် ပန်းနံ့သာ လက်စွဲလျက် မြတ်စွာဘုရးထံ ဆည်းကပ်လေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် အမတ်အား “ဒါယကာ … သင့်အား အကျိုးမဲ့ ဖြစ်သလော”ဟု မေး၏
“အရှင်ဘုရား … အကျိုးမဲ့ကား ဖြစ်ပါ၏၊ သို့သော် ထိုအကျိုးမဲ့ဖြင့်သာ သောတာပတ္တဖိုလ်ကို ဖြစ်စေသဖြင့် အကျိုးရှိပါ၏” ဟု လျှောက်၏
“ဒါယကာ … သင်သည်သာ ယခုအခါ အကျိုးမဲ့ဖြင့် အကျိုးကို ဆောင်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ ပညာရှိတို့သည် အကျိုးမဲ့ဖြင့် အကျိုးကို ဆောင်ဖူးကြပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ မိဖုရားကြီးဝမ်း၌ ဖြစ်၍ ဃဋ သတို့သား ဟူသော အမည်ကို မှည့်ကြကုန်၏
ထိုဃဋမင်းသားသည် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ သင်ကြားပြီးလျှင် နောက်အဖို့၌ မင်းအဖြစ်ကိုရ၍ တရားသဖြင့် မင်းပြု၏
ထိုအခါ ဃဋမင်းသည် နန်းတွင်း၌ ပြစ်မှားသော အမတ်တစ်ယောက် အပြစ်ကို ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်သိ၍ တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်လေ၏
ထိုအမတ်သည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြီးလျှင် သာဝတ္တိပြည် ဇင်္ကမင်းကြီးထံ ခစားလေ၏
ထိုအမတ်သည် ဇင်္ကမင်းကြီးကို မိမိအလိုသို့ပါအောင် သွေးဆောင်ကာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ ဗာရာဏသီပြည်သို့လာ၍ တစ်ပြည်လုံး သိမ်းယူစေပြီးလျှင် ဃဋမင်းကို သံခြေချင်းခတ်လျက် နှောင်အိမ်၌ သွင်းစေ၏
ဃဋမင်းသည် နှောင်အိမ်တွင်း၌ နေလျက်ပင် ဈာန်ကိုဖြစ်စေ၍ ကောင်းကင်၌ ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေနေ၏
ထိုအခါ ဇင်္ကမင်း၏ကိုယ်၌ ပြင်းစွာပူလောင်လေ၏
ဇင်္ကမင်းသည် ဃဋမင်းထံသွား၍ ပွင့်သော ပဒုမ္မာကြာအသွင် ရွှေကြေးမုံပြင်ကဲ့သို့ ကြည်လင်သော မျက်နှာကိုမြင်လျှင် -“အို - ဃဋမင်းမြတ် …. တစ်ပါးသော သူတို့သည် စိုးရိမ်ကြကုန်၏၊ ငိုကြွေးကြကုန်၏၊ မျက်ရည်ယိုစီးသော မျက်နှာ ရှိကြကုန်၏၊ သင်မင်းတြ်ကား ကြည်လင်သော မျက်နှာ ရှိဘိ၏၊ အဘယ်ကြောင့် မစိုးရိမ်သနည်း”ဟု ဃဋမင်းအား မေးလေ၏
ထိုအခါ ဃဋမင်းသည် -“အို - ဇင်္ကမင်းမြတ် … စိုးရိမ်ခြင်းကား လွန်ပြီးသော ချမ်းသာကို မဆောင်နိုင်၊ လာလတ္တံ့သော ချမ်းသာကိုလည်း မဆောင်နိုင်၊ ထိုကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် မစိုးရိမ်ပါ၊ ဈာန်ဟူသော အဖော်ကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်း မရှိပါ
စိုးရိမ်သူသည် ခန္ဓာကိုယ် ဖျော့တော့၏၊ ကြုံလှီပိန်ချုံး၏၊ အစာကိုလည်း မစားလို၊ စိုးရိမ်ခြင်းဟူသော ငြောင့် စူးဝင်၍ ဖောက်ပြန်သူအား ရန်သတို့သည် ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏
ရွာ၌ ဖြစ်စေ၊ မြို့၌ ဖြစ်စေ၊ ချိုင့်ဝှမ်းရာ၌ ဖြစ်စေ၊ ကြည်းကုန်း၌ ဖြစ်စေ စိုးရိမ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာသော ပျက်စီးခြင်းကား၊ အကျွန်ုပ်ထံသို့ လာရောက်လိမ့်မည် မဟုတ်၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ မြင်အပ်သော ဈာန် ရှိပါ၏
မည်သည့် မင်းအားမဆို အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်သော အဆွေခင်ပွန်းတို့သည် ရှိကြကုန်၏၊ ထိုအဆွေခင်ပွန်းတို့တွင် တစ်ယောက်သော အဆွေခင်ပွန်းမျှ ဈာန်ချမ်းသာ ဟူသော အလုံးစုံသော အရသာကို ဆောင်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်မည် မဟုတ်၊ မြေပြင်အလုံးသည်လည်း ထိုမင်းအား ဈန်ချမ်းသာကို ဆောင်လိမ့်မည် မဟုတ်” –ဟု ဇင်္ကမင်းအား မစိုးရိမ်ခြင်း အကြောင်းကို ဟောကြား ဆုံးမလေ၏
ဇင်္ကမင်းသည် ဃဋမင်း၏ တရားတော်ကို ကြားနာရ၍ အလွန် ကြည်ညိုသဖြင့် ကန်တော့ တောင်းပန်ပြီးလျှင် တိုင်းပြည်ကို ပြန်လည်အပ်နှင်းကာ မိမိတိုင်းပြည်သို့ သွားလေ၏
ဃဋမင်းလည်း အမတ်တို့အား တိုင်းပြည်ကို အပ်နှင့်ပြီးလျှင် ဟိမဝန္တာတောသို့သွား၍ ရသေ့ရဟန်းပြုကာ မယုတ်သော ဈာန်ရှိသည်ဖြစ်၍ သေလွန်သောအခါ ဗြဟ္မာပြည်သို့ လားရ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဇင်္ကမင်းသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ
ဃဋမင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) အကျိုးမဲ့ပြု၊ ကျိုးရှိမှု၊ ပြုကြပညဝါ
(၂) စိုးရိမ်သောက၊ ဖြစ်လာက၊ ဒုက္ခရောက်မည်သာ
(၃) စိုးရိမ်ခြင်းကား၊ လွန်, လာငြား၊ စီးပွားမဆောင်ပါ
(၄) ဖျော့တော့ကြုံပိန်၊ စားမမြိန်၊ စိုးရိမ်သူတို့မှာ
(၅) စိုးရိမ်ငြောင့်ရန်၊ စူးဝင်ပြန်၊ ရန်သူဝမ်းမြောက်မှာ
ဂန္ဓာရရသေ့ စီရင်အပ်သော မန္တန်အတတ်၊ ဂန္ဓာရတိုင်း၌ ဖြစ်သော မန္တန်အတတ်
(စူဠဂန္ဓာရီ အတတ်, မဟာဂန္ဓာရီအတတ် ၂-မျိုးလုံးနှင့် သက်ဆိုင်၏
သုံးနှစ်ကျော်က သေခဲ့ပြီးသော သတ္တဝါ၏ ဖြစ်ရာဘုံဌာနကို သိသောအတတ် ပညာသည် စူဠဂန္ဓာရီအတတ်ပညာ မည်၏၊ မဟာဂန္ဓာရီ အတတ်ပညာကား သေခဲ့ပြီးသော သတ္တဝါ၏ဖြစ်ရာ ဘုံဌာနကိုလည်း၏၊ ထိုထက် အလွန်လည်း သိ၏ ဝင်္ဂီသပုဏ္ဏားသည် စူဠဂန္ဓာရီအတတ်ပညာကို တဖက်ကမ်းခတ် တတ်မြောက်၏၊ မဟာဂန္ဓာရီ အတတ်ပညာကို သင်ယူလိုသဖြင့် ဘုရားရှင်ထံ ရဟန်း ပြုသည်  ပိလိန္ဒဝစ္ဆသည်လည်း မဟာဂန္ဓာရီ အတတ်ကိုသင်ယူလို၍ ဘုရားရှင်ထံ ရဟန်းပြုသူ ဖြစ်သည်
ငတိန်းဂျိန်ရွာ၊ တဲချောင်း
ငယ်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngetoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇၅ ဦး၊ မ ၅၈၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဇင်တူလာရွာ၊ မြို့ဦး
သခင်ဗသိန်းတင် သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သော နောက်ဆုံးဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်ကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ ပရစ်ရပ်တွင် သတ္တုတွင်းပိုင်ရှင် အဖ ဦးဘအို (ထားဝယ်လူမျိုး)၊ အမိ ဒေါ်စောခင် (ဗမာ လူမျိုး) တို့မှဖွားမြင်ခဲ့သည့် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၁၂ ဦးရှိပြီး ယင်းတို့မှာ ဦးစိုးညွန့်၊ ဦးညွန့်လှိုင်၊ ဦးကြည်စိန်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသက်၊ ဦးဖေညွန့်၊ ဒေါ်သန်းစု၊ ပါမောက္ခဌာနမှူး ဆရာဝန်ကြီးဦးစိုးမြင့်(အိုဂျီ )၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမျိုးအောင်၊ ဦးမြင့်အောင်၊ ဦးမြင့်မောင် နှင့် ဒေါက်တာမျိုးမြင့်တို့ ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်၏ မွေးချင်းတို့အနက် ဗိုလ်မှူးကြီး ဖေသက်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး မျိုးအောင်၊ သားဖွားမီးယပ် အထူးကုဆရာဝန်ကြီး ပါမောက္ခ ဒေါက်တာစိုးမြင့်တို့မှာ ထင်ပေါ်ကြားသူများ ဖြစ်ကြသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ (၁၀) တန်းအောင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းသားသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းနောက် ဂျပန်ခေတ် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ ဘီအိုင်အေ အုပ်ချုပ်ရေးဌာနတွင် ဆရာဉာဏ်လှိုင်နှင့်အတူ ပါဝင်ဆောင်ရွက်၍ ခရိုင်အုပ်ချုပ်ရေးမှူးဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ် သရက်မြို့ ခရိုင်ရဲဝန် သုံးလေးလလုပ်ခဲ့ပြီး နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်သန်းထွန်းခေါ်သဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာပြီး ကွမ်းခြံကုန်းရှိ သခင်စိုးထံတွင် နိုင်ငံရေးသင်တန်း တက်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် မြေအောက်ကွန်မြူနစ်ပါတီဝင်တစ်ယောက် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်အား သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့က ထားဝယ်သို့ ပြန်လွှတ်ပြီး စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးတွင် တနင်္သာရီတိုင်း တိုင်းနိုင်ငံရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
စစ်ရေးခေါင်းဆောင်မှာ ဗိုလ်ကြီးတင်ထွန်း (ပလက အထူးအရာရှိ) ဖြစ်သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင်ကျင်းပသော ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဒုတိယကွန်ဂရက်သို့ သခင်ဗသိန်းတင် မတက်ရောက်ခဲ့ချေ
ဂျပန်တို့ လက်နက်မချသေးသဖြင့် သခင်ဗသိန်းတင်တို့ ဦးဆောင်သော ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့နှင့် ဂျပန်တို့ သဲသဲမဲမဲတိုက်ခိုက်နေရ၍ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ပါတီကွန်ဂရက်တွင် သဘာပတိ သခင်သန်းထွန်းက လျှို့ဝှက်အခြေအနေအရ သခင်ဗသိန်းတင်ကို အမည်မဖော်ပြဘဲ ဗဟိုကော်မတီဝင် အဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ယင်းဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေး၌ပင် သခင်ဗသိန်းတင်ကို ပေါလစ်ဗျူရို (နိုင်ငံရေးဦး ဆောင်အဖွဲ့) အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် မတ်လ ၉ ရက် စနေနေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ကနဦးတည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သူ သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်သိန်းဖေ (သိန်းဖေမြင့်) တို့ သဘောထားကွဲလွဲရာမှ သခင်စိုးဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ဗမာပြည်) (အလံနီ) နှင့် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်သိန်းဖေဦးဆောင်သော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အလံဖြူ) ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားရာ သခင်ဗသိန်းတင်သည် သခင်သန်းထွန်း ဦးဆောင်သော ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီဘက်၌ ရပ်တည်ခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် ပါတီ၏ကြွေးကြော်သံဖြစ်သည့် ပြည်သူ့ အာဏာဂျာနယ်နှင့် ကွန်မြူနစ်နေ့စဉ်သတင်းစာ၌ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗဟိုကော်မတီအစည်းအဝေးတွင် သခင်သန်းထွန်းကို ပါတီအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တင်မြှောက်၍ သခင် သိန်းဖေကို ဖဆပလတို့ပို့ရာတွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် တက်ကြွစွာပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် အင်္ဂလန်ပြည်လန်ဒန်မြို့၌ကျင်းပသော ဗြိတိသျှအင်ပါယာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ကွန်ဂရက်သို့ ကိုအောင် ကြီး (နောင်ပီကင်းပြန်အောင်ကြီး) နှင့်အတူ သခင်ဗသိန်းတင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ပေါလစ်ဗျူရိုအစည်းအဝေး၌ ရဲဘော်ဘတင်ခေါ် ဂိုရှယ်နှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ လက်နက်ကိုင်တောခိုရေး၊ မခိုရေး သဘောကွဲလွဲရာတွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် သခင်သန်းထွန်းဘက်မှရပ်တည်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်တွင် ရန်ကုန်မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံ၌ အခမ်းအနားတစ်ခုကို ဖဆပလနှင့် ယှဉ်ပြိုင်ကျင်းပ၍ သခင်သန်းထွန်းက ဖဆပလအစိုးရကို တော်လှန်ပုန်ကန်ကြရန် ဗြောင်သွေးထိုးပေးရုံမက "ဗားကရာချောက်" ၌ ဆိုရှယ်လစ်များ၏ သွေးအရိုးဖြင့် ပြည့်လျှံသွားစေရမည်ဟု ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုခဲ့သည်
ထို့နောက် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ဗသိန်းတင်တို့သည် ရန်ကုန်မှ ဖြူးသို့ မီးရထားစက်ခေါင်းတွင် မီးထိုးသူများအဖြစ်အယောင်ဆောင်ကာ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရန်အတွက်ပဲခူးရိုးမသို့ထွက်ခွာလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်ဗသိန်းတင်သည် သူနာပြု မစိန်ဝင်းနှင့်အတူ တရုတ်ပြည်တွင်ဆေးကုရန် မြစ်ဖျားဒေသ (ကဒူးဒဏန်းဧရိယာ) ပင်လယ်ဘူး သို့ ခရီးထွက်ခဲ့သည်
လမ်းခရီးအခြေအနေ လုံခြုံမှုမရှိသဖြင့် ပင်လယ်ဘူးနယ်တွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် တစ်နှစ်ခန့်သောင်တင်နေခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် သခင်သန်းမြိုင်၊ ဗိုလ်ဇေယျတို့အဖွဲ့ ပင်လယ်ဘူးသို့ ရောက်လာရာမှ ယင်းအဖွဲ့နှင့်အတူ သခင်ဗဟိန်းသည် တရုတ်ပြည်သို့ ခရီးဆက်နိုင်ခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်ရောက်သည်နှင့် သခင်ဗသိန်းတင်ကို တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီက တရုတ်ပါတီထိပ်တန်းခေါင်း ဆောင်များသာ တက်ရောက်ကုသခွင့်ရှိသည့်ဆေးရုံတွင် ချောင်းဆိုးသွေးပါရောဂါကို ကုသပေးခဲ့သည်
ထိုအချိန်လောက်မှာပင် ပျဉ်းမနားရှိ သခင်ဗသိန်းတင်၏ဇနီး မမိ(ဒေါ်မိမိလေး) (နဂါးနီဦးထွန်းအေး၏အစ်မ) သည် မိန်းမရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကျန်ရစ်သူသမီးသုံးယောက်ကို သခင်သန်းထွန်းက ထားဝယ်ရှိ မမမိ ဆွေမျိုးများထံ ပို့ပေးလိုက်သည်
သမီးသုံးဦးမှာ တင်မြမူ၊ တင်စောမူ နှင့် တင်ထွေးမူတို့ဖြစ်ကြပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်၏သမီး(၃)ဦးအနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သူ ဒေါ်တင်ထွေးမူသည် တရားလွှတ်တော်ချုပ် ရှေ့နေတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၈၈ခုနှစ် အရေးအခင်းကာလတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏တနင်္သာရီတိုင်း စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ တွင်  စစ်ခုံရုံးမှ နိုင်ငံရေးပုဒ်မများဖြင့် အရေးယူခြင်းခံခဲ့ရသည်
(၆.၁.၂၀၁၂) တွင် နိုင်ငံတကာ လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ ကော်မတီများနှင့် The Law Society of Upper Canada မှ နိုင်ငံတော်သမ္မတနှင့် ရှေ့နေချုပ်တို့ထံ ပေးစာများကြောင့် ရှေ့နေလိုင်စင် ပြန်လည်ရရှိခဲ့သော်လည်း လျှောက်ထားထုတ်ယူခြင်းမပြုခဲ့ပေ
(၁၈.၅.၂၀၁၅)တွင်ရန်ကုန်မြို့ SSCအထူးကုဆေးရုံတွင် နာတာရှည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် နယ်စပ်ဖြတ်ကျော်ပြီး တရုတ်ပြည်ရောက်လာကြသော ပါတီကေဒါများကို တရုတ်ပြည်တပ်မတော် စစ်ကျောင်းများ သို့ပို့လွှတ်၍ စစ်ပညာသင်ကြားစေသည်
နိုင်ငံတကာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ ကွန်းဖရင့် ကွန်ဂရက်များသို့ ပါတီကိုယ်စားလှယ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်အတွင်းရှိ ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းသည် လမ်းစဉ်မချနိုင်သဖြင့် သခင်ဗသိန်းတင်ထံ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းဖြင့် လှမ်းအကူအညီ တောင်းခဲ့ရသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ရုရှကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ကူညီမှုဖြင့် "၅၅" လမ်းစဉ်ဟု အမည်တပ်ထားသော လမ်းစဉ်သစ်တစ်ရပ်ကိုရေးဆွဲ၍ ကြေးနန်းဖြင့် သခင်သန်းထွန်းထံပေးပို့ခဲ့သည်
ယင်းလမ်းစဉ်မှာ အာဏာရအစိုးရများနှင့် တွေ့ဆုံပြီး သဘောတူညီမှုရပါက ဥပဒေဘောင်အတွင်းဝင်ရောက်ကာ အတိုက်အခံပါတီတရပ် အဖြစ် ရပ်တည်ရန်ဖြစ်သည်
အခြားတနည်းမှာ အာဏာရအစိုးရနှင့် သဘောတူညီမှုမရပါက လက်နက်ကိုင်လမ်းစဉ်ဖြင့် တော်လှန်ရေးကို ဆုံးခန်းတိုင်ဆင်နွှဲသွားရန်ဖြစ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်က ဖိတ်ခေါ်မှုကို မူအားဖြင့် လက်ခံသော်လည်း သူတို့အဖွဲ့က ဗကပဌာနချုပ်ရှိ သခင်သန်းထွန်းတို့နှင့် အရင်ဆုံးတွေ့ဆုံဆွေးနွေးခွင့်တောင်းခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးကောင်စီက သခင်ဗသိန်းတင်၏ အစီအစဉ် ကိုလက်ခံလိုက်သောကြောင့် သခင်ဗသိန်းတင်သည် အဝေးရောက်ဗဟိုကော်မတီများဖြစ်ကြသည့် ရဲဘော်အောင်ကြီး၊ ဗိုလ်ဇေယျ (ရဲ ဘော်သုံးကျိပ်) တို့ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ကို ရန်ကုန်ရောက်သည့်နှင့် ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမှတဆင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ရှိရာ ပဲခူးရိုးမတောတွင်းသို့ ပို့ပေးခဲ့သည်
ယင်းအဖွဲ့ သခင်သန်းထွန်းထံရောက်ရှိကြောင်း သထင်းရရှိပြီးနောက် သခင်ဗသိန်းတင်နှင့်အတူ ဒေါက်တာမစိန်ဝင်းနှင့် မတင်ဝေ (သခင်သက်တင်၏ ဇနီးဟောင်း) တို့က ရန်ကုန်မှတဆင့် ပဲခူးရိုးမတောတွင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် တောတွင်း၌ သခင်သန်းထွန်းနှင့် တွေ့ဆုံးဆွေးနွေးပြီးနောက် တစ်ပတ်အကြာတွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ လာသည်
မစိန်ဝင်းနှင့် မတင်ဝေတို့ တောတွင်း၌ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
မကြာမီမှာ ဗကပဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းက နိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင် (ပေါလစ်ဗျူရို) အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ဌေးခေါင်းဆောင်သော ပဏာမ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ရန်ကုန်သို့စေလွှတ်ခဲ့သည်
ရဲဘော်ဌေးနှင့်အတူ ရဲဘော်အောင်ကြီး (ပီကင်းပြန်)၊ ဗိုလ်ဇေယျ (ရဲဘော်သုံးကျိပ်)၊ ရဲဘော်သက်တင် (ရေနံမြေ)၊ ဗိုလ်ပု (ဂျပန်ပြန်)၊ ဗိုလ်စိုးမောင် (ဓနုဖြူ)၊ ရဲဘော်ခင်ကြီး၊ ရဲဘော်ဘခက်တို့ လိုက်ပါခဲ့ကြသည်
၁၉၆၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော် ဌေးဦးဆောင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်တို့သည် အကြိုငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ယင်းနောက် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့နှင့် တော်လှန်ရေးကောင်စီတို့ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲသည် သဘောထားကွဲလွဲရာမှ ရပ်စဲလိုက်ကြောင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီက ကြေညာခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲပျက်ပြားသွားခဲ့သဖြင့် ဗကပကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်များ တောတွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်သွားခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၈ ခုနှစ်တွင် သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်သောဗကပများသည် မြန်မာပြည်အရှေ့မြောက်ဒေသ ပန်ဆိုင်းတွင် အခြေစိုက် ဌာနချုပ် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်း လုပ်ကြံခံရ၍ သေဆုံးသွားသောကြောင့် ဗကပဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် သခင်ဇင်နှင့် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် သခင်ချစ်တို့ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ပဲခူးရိုးမတွင် တပ်မတော်နှင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားစဉ် ဗကပဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဇင်နှင့် အတွင်းရေးမှူး သခင်ချစ်တို့ သေဆုံးသွားခဲ့ရာ အဝေးရောက်ဗဟိုကော်မတီအစား ဗဟိုကော်မတီအသစ်ကို အရှေ့မြောက်နယ်စပ်၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယင်းကော်မတီသစ် တွင် သခင်ဗသိန်းတင်သည် ပါတီဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းနောက် ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် သခင်ဗသိန်းတင်နှင့် သမ္မတ ဗိုလ်ချုပ်အေးကိုခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့သော်လည်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ ဗကပလွတ်မြောက်နယ်မြေကို အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုရမည်၊ ဗကပတို့၏ တပ်မတော်တည်ရှိမှုကို အသိအမှတ်ပြုရ မည်ဟူသော အချက်တို့နှင့်ပတ်သက်၍ သဘောကွဲလွဲကာ ဆွေးနွေးပွဲပျက်ခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်မှ အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ပါတီ၏တတိယအကြိမ်ကွန်ဂရက်ကို အရှေ့မြောက်ဒေသ ပန် ဆန်းတွင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗသိန်းတင်ဦးဆောင်၍ ခမ်းနားစွာကျင်းပခဲ့သည်
ထို့နောက် တတိယပါတီကွန်ဂရက်က တင်မြှောက်လိုက်သော အရန်ဗဟိုကော်မတီဝင်နှင့် "ဝ" မြောက်ခရိုင် တပ်မဟာ (၁၂) တပ်မှူး ရဲ ဘော်ကျောက်ညီလိုင်နှင့် အလယ်ပိုင်းဗျူရို ဒုတပ်ရင်းမှူး ရဲဘော်ပေါက်ယူချန်ဦးစီးသည့် "ဝ" မြောက်ပိုင်းခရိုင် ခွင်ဖားမြို့နယ်တပ်နှင့် အခြား မြို့နယ်တို့မှ ပုန်ကန်တပ်များက ပန်ဆန်းမှ "ဝ" တပ်မှူးတပ်သားများဆက်သွယ်ကာ  ပန်ဆန်းရှိ ဗကပဗဟိုကို ၁၉ ၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ရက်နေ့၌အာဏာသိမ်းပိုက်လိုက်ကြသည်
သခင်ဗသိန်းတင်မှာထိုကဲ့သို့'၀'တို့အာဏာသိမ်းမည့်အစီအစဉ်ကို ထိုနေ့မတိုင်မီ ညကတည်းကသိရှိထားသည်၊၊ သို့သော်လည်း အကြောင်းအမျိုးတို့ကြောင့်လက်လျှော့ခဲ့ရသဖြင့် လွယ်ကူစွာပင်သွေးထွက်သံယိုမှုမရှိပဲ သိမ်းယူရရှိသွားသည်၊အာဏာသိမ်းပိုက်စဉ်က "ဝ" ခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်က ပူးပေါင်းရန် ပြောဆိုသော်လည်း သခင်ဗသိန်းတင်သည် ငြင်းပယ်ခဲ့သဖြင့် သေနတ်ကိုသိမ်းပြီး သခင်ဗသိန်းတင်ကို ထမ်းစင်ဖြင့် တရုတ်ပြည်ဘက်ကမ်းသို့ ပို့လိုက်လေသည်
ဤသို့ သခင်ဗသိန်းတင်သည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီအား ပန်ဆန်းနှင့်အနီး မုံးလီတွင် နေထိုင်ခွင့်တောင်းရာ ခွင့်မပြုသဖြင့် မုံးလီနှင့် ၆၆ ကီလိုမီတာဝေးသော မုန်းလျှန်တွင်သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်
ယင်းနောက် တော်လှန်ရေးဆက်လုပ်လိုသူအနည်းစုကို သခင်ဗသိန်းတင်ခေါင်းဆောင်၍ ရဲဘော်ကျော်မြင့်၊ ရဲဘော်ခင်မောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူး ချုပ်ဟောင်းကျော်ဇော၊ ရဲဘော်ရဲထွန်းတို့သည် ကား ၃၃ စီးဖြင့် မိသားစုများနှင့်အတူ ၁၀၁ တပ်ဖွဲ့ ပန်းဝါသို့ ထွက်ခွာသွားလေသည်
ပန်းဝါ တွင်နေထိုင်စဉ်အတွင်း သခင်ဗသိန်းတင် မျက်စိယောင်လာသဖြင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ပေါက်ရှန်မြို့မှတဆင့် ပီကင်းသို့သွားရောက် ဆေးကုသမှုခံယူခဲ့သည်
ဆေးကုသအပြီးတွင်သခင်ဗသိန်းတင်သည်တရုတ်ပြည်ဟူနန်ပြည်နယ်ချန်ရှားမြို့တွင်နေထိုင်လိုသည်ဟုဆန္ဒပြုခဲ့သဖြင့်သူ၏ဆန္ဒအတိုင်းတရုတ်အစိုးရမှခွင့်ပြုခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည်ငယ်စဉ်ကတည်းကဖခင်ဖြစ်သူ၏အားပေးတိုက်တွန်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း၊မိမိကိုယ်တိုင်ကမဟုတ်မမှန်စိတ်ဓာတ်ပင်ကိုရှိပြီးနိုင်ငံရေးကိုစိတ်ပါမှုအားကြီးသဖြင့်လည်းကောင်းတို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီးဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးမှအစပြုကာကွန်မြူနစ်ပါတီသို့ဝင်ရောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်၊ထိုမှတစ်ဆင့်အာဏာရှင်စံနစ်ကိုမလိုလားသောကြောင့်လက်နှက်ကိုင်တော်လှန်ခဲ့သောကွန်မြူနစ်စစ်စစ်တစ်ဦးလည်းဖြစ်ရာနိုင်ငံအသီးသီးတို့ရှိကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်တို့၏လေးစားမှုကိုလည်းရရှိခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်၊ညီအစ်ကိုမောင်နှစ်မမိသားစုကိုစွန့်လွှတ်၊ဇနီးနှင့်သမီးများကိုလည်းစွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးအသက်သေသည်အထိသူ၏ယုံကြည်မှုဖြစ်သောထိုဝါဒကိုလက်ကိုင်ထားခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်၊သူသည်၁၉၉၇ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ(၂၄)ရက်ညနေ(၃)နာရီအချိန်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ဟူနန်ပြည်နယ် ချန်ရှားမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သူ၏အရိုးပြာကိုသူ၏ဆန္ဒအရရှန်းကျန်းမြစ်ထဲသို့မျှောခဲ့သည်
သို့သော်တရုတ်နိုင်ငံ၏နေရာတစ်ခုတွင်မြှပ်နှံခဲ့သည်ဟုလည်း သူ၏မိသားစုကဆိုသည်
မကယ်ကြီးရွာ၊ အိုင်ကြီး
ယင်းမရွာ၊ ငါးရန့်ချောင်း(ခ)တောင်ဘဇာ
ဓမ္ဘိစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dambisu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ရေကြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကြည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၈၀ ဦး၊ မ ၂၅၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်တူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ဝက်တူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရှင်ဒိသာပါမောက် ရဟန်းသည်မြန်မာတို့အတွက် တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဆက်ဆံမှုသမိုင်းတွင် ပထမဆုံး သံတမန်ဖြစ်သည်ဟုဆိုနိုင်သည်
နရသီဟပတေ့(တရုတ်ပြေးမင်း)လက်ထက်တွင် တရုတ်ပြည်ကို သိမ်းပိုက်ထားသည့် မွန်ဂို(တာတာ)တို့ ပုဂံပြည်ကြီးကိုဖျက်ဆီးလိုက်ကြသဖြင့် နရသီဟပတေ့ လည်းတိမ်းရှောင်ထွက်ပြေးရသည်
သို့ဖြင့် မိမိတို့ပိုက်နက်ဒေသကို ပြန်လည်ပေးအပ်ရန်၊စစ်ပြေငြိမ်းရန် အတွက် သံတမန်တစ်ဦးကိုစေလွှတ်ရန် ရှာဖွေရာ ရှင်ဒိသာပါမောက် အားရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
ရှင်ဒိသာပါမောက်သည် ပုဂံမှဝေးလံလှသည့် တရုတ်ပြည် မြောက်ပိုင်းရှိ မြို့တော် ဘေကျင်းမြို့(ပီကင်း)ထိတိုင် တစ်နှစ်ကျော်ကြာ ခရီးရှည်ကြီးကို သွားရောက်ခဲ့ပြီး ထိုစဉ်က မွန်ဂို ဧကရာဇ် ကူဗလိုင်ခန်နှင့်တွေ့ဆုံကာ သံတမန်ရေးနည်းလမ်းဖြင့် တိုင်းပြည် ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဖော်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
ကျည်ပွေ့လည်းပျောက် ၊ မောင်းလည်းရောက် ၊ အနောက်အင်းကြီး ပေါ်လတံ့
အင်းကြီးအလယ် ၊ ဖားသူငယ် ၊ အစွယ်ပြူးတူး ပေါ်လတံ့
ထိုခေတ်ကာလက ပေါ်နေသော တဘောင် တည်း
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၅၉၆-ခုနှစ်(ခရစ်နှစ် ၁၂၃၆ ခုနှစ်) နန်းတက်သော ကျစွာမင်းကြီး လက်ထက်တွင် အသက် ၆ဝ-အရွယ် ရဟန်းကြီးတစ်ပါး ရှိသည်
ထိုရဟန်းကြီးသည် အမှတ်မဲ့နေခဲ့သဖြင့် ပိဋကတ်စာပေကို ပေါက်မြောက်အောင် မလေ့လာခဲ့ရချေ
ရဟန်းကြီးသည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သွားတိုက်ပြီးသော ဒန်ပူတို့ကို ကျောင်းအောက်ရှိ လေးတောင်ခန့်နက်သော တွင်းထဲသို့ ပစ်ချလေ့ရှိ၏
ကြာသော် ထိုတွင်းကြီးသည် ဒန်ပူများဖြင့် ပြည့်မောက်လျက် ရှိနေတော့သည်
တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းကြီးသည် ထိုဒန်ပူတို့ဖြင့် ပြည့်မောက်နေသော တွင်းကြီးကို ကြည့်၍ ဤသို့ ကြံမိသည်
ငါသည် တစ်နေ့လျှင် ဒန်ပူတစ်ချောင်းမျှကို တိုက်၍ ပစ်ခဲ့ရာ တွင်းပြည့်ခဲ့ပြီ၊ ငါသည် ယခု အသက်၆ဝ-တိုင် အမှတ်မဲ့နေခဲ့၍ စာပေ မလုံမလောက် ရှိခဲ့သည်၊ တစ်နေ့လျှင် ဤဒန်ပူလောက်မျှသာ ကျက်ခဲ့လျှင် ကာလကြာသော် များစွာ တတ်မြောက်ရန် ရှိပေသည်၊ ဟု တွေးတော သတိရမိသည်
ဤသို့ သတိရမိသည့်အတိုင်း စာပေကို လေ့လာတော့အံ့ဟု နှလုံးပိုက်၍ ကျစွာမင်း ကြီးထံသို့ ဝင်၍ ကန့်ကူဆံကို အလှူခံလေသည်
ထိုအခါ ကျစွာမင်းကြီးက အရှင်ဘုရား၊ သက်တော်လည်း ကြီးလှပေပြီ၊ ယခုမှ သင်ကြား၍ ဘယ်မှာ တတ်မြောက်နိုင်တော့မည်နည်း၊ ဆုံကျည်ပွေ့သည်လျှင် အတက်အညွန့် ပေါက်နိုင်စရာ ရှိသည်၊ ကျမ်းဂန်မတတ်နိုင်ရာတော့ပြီ၊ ဟု ပြက်ရယ်ပြောဆို၍ကန့်ကူဆံကို လှူဒါန်းလိုက်လေသည်
ရဟန်းကြီးသည် ကျစွာမင်းကြီးပြောဆိုသော စကားကို စိတ်တွင် မှတ်၍ နန်းတော်မှ ထွက်ခဲ့၏
ကျောင်းသို့ ရောက်လျှင် မိမိကြံစည်ရင်းအတိုင်း နိရုတ္တိစသော ကျမ်းစာတို့ကို တစ်နေ့လျှင် ဒန်ပူတစ်ထောက်စာမျှ သတ်မှတ်၍ လေ့လာဆည်းပူးလေတော့သည်
ယင်းသို့ ဆည်းပူးရာ၌ လျင်မြန်သော ဉာဏ်ရှိသည့်အလျောက် မကြာမြင့်မီ တတ်မြောက်တော်မူလေသည်
ထိုအခါ တစ်ချိန်က ကျစွာမင်းကြီး ပြက်ရယ်ပြုလိုက်သည်ကို ပြန်လည် ချေပလိုသဖြင့် ဆုံကျည်ပွေ့တစ်ခုကို ရှာ၍ အညွန့်အခက်များ ပေါက်နေလေဟန်ဖြင့် သစ်ခက် သစ်ညွန့်တို့ကို ဆုံကျည်ပွေ့တွင် စည်းနှောင်လေသည်
ပြီးနောက် ထိုကျည်ပွေ့ကြီးကို ထမ်းလျက် ကျစွာမင်းနန်း တော်သို့ ဝင်လေတော့သည်
ကျစွာမင်းလည်း ဆရာတော်၏ ထူးခြားသော အသွင်အပြင်ကို မြင်တော်မူ၍ ပြုံးရယ်ပြီးလျှင် အကြောင်းချင်းရာကို မေးမြန်းတော်မူ၏
ထိုအခါ ဆရာတော်က ဒကာတော် မင်းကြီး၊ တစ်ခါက ကျည်ပွေ့ အတက်ပေါက်မှ စာတတ်လိမ့်မည် ဆိုသော စကားကို မှတ်မိပါသေး၏လော၊ ယခုအခါ ကျည်ပွေ့လည်း အတက်ပေါက်ပြီ၊ ငါလည်း စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို တတ်မြောက်ပြီ၊ ဟု ပြောကြားလေသည်
ကျစွာမင်းသည် ဆရာတော်အား ပုစ္ဆာတို့ကို မေးမြန်းလျှောက်ထား၍ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ ဖြင့် လှူဒါန်းပူဇော်လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဆရာတော်သည် သျှင်ဒိသာပါမောက္ခဟူသော အမည်ဖြင့် ကျော်စောထင်ရှားလာလေသည်
ထိုသို့ အကျော်တစော ဖြစ်လာပြီးနောက် ဆရာတော်၏ ပညာအရည်အသွေးကို စစ်ဆေးလိုကြသော ခြောက်ကျောင်းသား ရဟန်းတော်တို့သည် ထိုဆရာတော်ကြီး ရေချိုးနေစဉ် ရေငုပ်ရာမှ ပေါ်လာသည်တွင် ပုစ္ဆာကို မေးကြအံ့ဟု ကြံစည်၍ ဆရာတော် ရေချိုးသော ကန်အနီး၌ စောင့်နေကြကုန်၏
ခြောက်ကျောင်းသားရဟန်းလည်း သျှင်ဒိသာပါမောက္ခ ရေငုပ်ရာမှ ပေါ်လာ စဉ် စာမေးရန်အတွက် အဟံး ဟု ချောင်းသံပြုသည်ကို ဆရာတော်က အဟံဟူသော ပုဒ်ကို ရုပ်မေးသည်ထင်၍ အဟံကား အမှသဒ္ဒါတည် စသည်ဖြင့် ရုပ်တွက်၍ ပြလိုက်လေသည်
ထိုအခါ စာမေးသည့် ရဟန်းတို့မှာ ပြုံးရယ်ကြလျက် ဆက်လက်၍ မမေးဝံ့တော့ဘဲ လက်လျှော့ လိုက်ကြလေတော့သည်
ဆရာတော်သျှင်ဒိသာပါမောက္ခ အရှင်မြတ်ကလည်း ငါ့ကို မေးကြသည်မှာ များပြီ၊ ငါကလည်း မေးမြန်းဦးမည်၊ အညသမာန်းစေတသိက်၌ အည၏ အပါဒါန်ကို ခံပါ၊ ဟု မေးမြန်း လေရာ ခြောက်ကျောင်းသား ရဟန်းတို့မှာ ရုတ်တရက် မဖြေဆိုနိုင်ဘဲ ရှိကြလေသည်
ဆရာတော် အား စာမေးသော ရေကန်ကို ' စာမေးရေကန် ' ဟုလည်းကောင်း၊ ' ရုပ်တွက်ရေကန် ' ဟုလည်း ကောင်း ခေါ်တွင်လျက် ပုဂံမြို့ စူဠာမဏိဘုရားအနီး ကျောင်းတိုက်အတွင်း၌ တည်ရှိလေသည်
ထိုအချိန်တွင် ဆရာတော်သည် အရပ်ရှစ်မျက်နှာတို့၏ အကြီးအမှူးဖြစ်၍ သျှင်ဒိသာ ပါမောက္ခအမည်ဖြင့် ထင်ရှားသော်လည်း လူတို့အသိမှာကား ဦးကျည်ပွေ့ဟူ၍သာ အသိများကြ လေသည်
ဦးကျည်ပွေ့ခေါ် သျှင်ဒိသာပါမောက္ သည် မြန်မာ့သမိုင်းဦးဖြစ်သော ပုဂံခေတ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သော ဆရာတော် ဖြစ်သည်
မြန်မာ့ရှေးဦးသင်ဖြစ်သော သင်ပုန်းကြီးကျမ်းကိုလည်း ရေးသားတော်မူ၏
ထိုကျမ်းအား ကျစွာမင်းကြီးအလိုကျအတိုင်း ရှေးကာလက မရှိခဲ့ဖူးသေးသော ' အာဒိပုဗ္ဗကျမ်း ' ခေါ် ရှေးဦးသင်ပုန်းကြီးကျမ်းကို ရေးသားစီရင်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်
ထိုအကြောင်းကို သင်ပုန်းကြီးဋီကာနိဒါန်း၌ -ဘန္တေ၊ အရှင်ဘုရား
ဧကံ၊ တစ်ခုသော
ကရောတု၊ ပြုတော်မူပါလော့
ကျစွာရာဇေန၊ ကျစွာမင်းသည်
အဘိယာစိတော၊ ရှေးရှုတောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍
ဝါ- တောင်းပန်အပ်သော
ဒိသာပါမောက္ခော၊ ဒိသာပါမောက္ ဖြစ်သော
ဝါ-အရပ်ရှစ်မျက်နှာ၌ ထင်ရှားသော
အာစရိယော၊ ဆရာသည်
ပုဗ္ဗဂန္ဓံ၊ ရှေးဦးအစ ပကတူပဖြစ်သောသင်ပုန်းကြီးကျမ်းကို
ဝါ- အစရှေးဦး ပကတူး၌ဖြစ်သော သင်ပုန်းကြီးကျမ်းကို
ရစိတံ၊ စီရင်အပ်၏
ဟု ရေးသားခဲ့လေသည်
ဆရာတော် သျှင်ဒိသာပါမောက္ သည် သားတော်ဥဇနာမင်း၊ နရသီဟပတေ့မင်းလက် ထက်တို့၌လည်း မင်းဆရာအဖြစ် ဆက်လက် ကိုးကွယ်ခြင်းခံရလေသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၁၈-ခုတွင် နန်းတက်သော နရသီဟပတေ့ခေါ် တရုတ်ပြေးမင်းလက်ထက် တွင် တရုတ်ပြည်မှ သံတမန်များ ရောက်လာသည်ကို ရှေ့တော်၌ အနေအထိုင် မယဉ်ကျေးသည့်အတွက် သံတမန်များကို သုတ်သင်ပစ်လေသည်
ထိုအခါမှစ၍ တရုတ်မြန်မာစစ်ပွဲကြီး ဖြစ်ရလေသည်
ထိုစစ်ပွဲအခြေအနေမှာ တစ်နေ့ထက် တစ်နေ့ ဆိုးရွားလာသောကြောင့် နရသီဟပတေ့မင်းသည် ပုဂံပြည်ကို ပစ်ခွာ၍ ပြည်မြို့အနောက်ဘက် လှည်းမီးချအရပ်၌ ခေတ္တစံနေတော်မူရလေသည်
ထိုစဉ်အတွင်း အနန္တပစ္စည်းနှင့် မဟာပိုဝ်တို့ကို ခေါ်တော်မူ၍ တရုတ်တို့၏ အခြေအနေကို သိသာအောင် ပြုရမည်ဟု အမိန့်ရှိသည်
ထိုအခါ အနန္တပစ္စည်းနှင့် မဟာပိုဝ်တို့သည် မင်းကြီး အား ဤသို့ လျှောက်တင်ကြသည်
တရုတ်တို့၏ အခြေအနေကို သိသာအောင် ပြုရမည့်အမှု ကား ကြီးမားလှပါဘိ၏၊ ယခုအချိန်၌ သံတမန်လွှတ်ရမည့်သူလည်း မရှိပါ၊ သဝဏ်လွှာရေးသား ၍ ဆက်သမည့်သူလည်း မရှိဘဲ ဖြစ်နေပါသည်၊ အကယ်၍ သျှင်ဒိသာပြာမုတ် (သျှင်ဒိသာပါမောက္ခ) ပါဝင်လျှင်မူကား ဤကိစ္စကို ဆောင်ရွက်နိုင်စရာ ရှိသည်၊ ဟု လျှောက်ထားကြလေ သည်
စာဆိုတော်များအတ္ထပ္ပတ္တိကျမ်းတွင် ဦးကျည်ပွေ့အမည်ခံ ရှင်ဒိသာပါမောက္ခ နှင့် တစ်ပါးစီဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြသည်
ဤသို့ဖြင့် ဆရာတော် သျှင်ဒိသာပါမောက္ခကို ပင့်ယူ၍ ယင်းကိစ္စအဝဝကို အပ်နှင်း တော်မူလေသည်
ဆရာတော်လည်း ရွှေဘိုနယ်ရှိ သစ်ဆိမ့်အရပ်နှင့် ဟန်လင်းအရပ်တို့တွင် ခေတ္တ မျှ သီတင်းသုံးနေတော်မူပြီးလျှင် သဝဏ်စာရေးသားပြီး တရုတ်မင်းထံသို့ စေလွှတ်တော်မူ၏
ထို့နောက်မှ တရုတ်မင်း၏ ပင့်ဆောင်ချက်ဖြင့် တရုတ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူလေသည်
ထိုအချိန်တွင် တရုတ်မင်းက ပုဂံပြည်ကို စစ်တိုက်စိမ့်သောငှာ သုတ္တတကီမင်းသားနှင့် သူရဲနှစ်သောင်းတို့ကို ပုညဓမ္မိကာမဟာထေရ်နှင့် သျှင်ဓမ္မိကာမထေရ် နှစ်ပါးတို့အား ကျောင်း ပေါင်း ၇ဝ-မှ ရဟန်းတော်တို့ကို အုပ်ချုပ်စေ၍ သင်းတွဲပြည်သို့ ရောက်အောင် တပ်ချထားလေသည်
ဆရာတော် သျှင်ဒိသာပါမောက္ခသည် ထိုစစ်သူရဲများ အကြားမှပင် တရုတ်မင်းစံရာ ပီကင်း (ဘေဂျင်း) မြို့သို့ ဦးတည်လာခဲ့၏
လမ်းခရီးတွင် ဝါတွင်းကာလအခါနှင့် ကြုံကြိုက်နေသဖြင့် ယဆည် မည်သောအရပ်၌ ဝါဆိုဝါကပ်တော်မူရလေသည်
ဆရာတော်သည် ဝါကျွတ်သောအခါမှ ဆက်လက်၍ ကြွချီတော်မူရာ တန်ဆောင်မုန်းလရောက်မှ တယ်တူမြို့တော် (ဘေဂျင်း) သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်
ရောက်လျှင် တရုတ်မင်း က သူရဲနှစ်သောင်းနှင့် မဟာထေရ်တို့ကို သာသနာပြုစေလွှတ်လိုက်ကြောင်း ပြောပြ၏
ထိုအခါ ဆရာတော်က တရုတ်မင်း ကူဗလေခန်အား ဆန်စပါးသည် တိုင်းပြည်၏ အခြေအမြစ် ဖြစ်သည်၊ စပါးမရှိက သူရဲသူခက်များ သံဃာတော်များသည် တည်တံ့စွာ နေနိုင်မည် မဟုတ်ပါ၊ ဥယျာဉ်ဆို သည်မှာ ရေသွန်းလောင်း၍ စိုက်ပျိုးရခြင်း ဖြစ်သည်၊ အညွန့်အတက် မကြီးပွားမီ ဆိတ်ခူးခြင်း မပြုရပါ၊ ယခုလည်း ပုဂံပြည်၌ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးဦးမည်၊ ပြီးမှ သာသနာပြုစေလိုသည်၊ စသော တရားဓမ္မများဖြင့် ဟောကြားတော်မူရာ ပြေငြိမ်းခွင့်ရသဖြင့် ဆရာတော်သည် ပုဂံပြည်သို့ ပြန်လည် ကြွရောက်တော်မူခဲ့လေသည်
ပုဂံပြည်သို့ ပြန်ရောက်လျှင် ဆရာတော်အား အလွန်ကျေးဇူးကြီးလှသောကြောင့် ဟန်လင်းမြေ ၄ဝဝ၊ ကြံတူ၌ မြေသန်မုရင်း ပျိုးခင်းစုံ ၄ဝဝ၊ မြေပေါင်း ၈ဝဝ-နှင့် ကျွဲနွားအစုံတို့ကို လှူဒါန်းတော်မူလေသည်
သို့ရာတွင် ဆရာတော်သည် ထိုပစ္စည်းများကို ပုဂံမြို့တောင်ဘက် ပန်းပွတ်အရပ်ရှိ မင်္ဂလာစေတီတော်ကို ထပ်မံလှူဒါန်းလိုက်လေသည်
ထို့ပြင် တန်ဆောင်းတော်ကြီး များ၊ စာသင်တိုက်ကြီးများကိုလည်း တည်လုပ်တော်မူ၍ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ပွားများတော်မူခဲ့ လေသည်
ဝက်ကျခဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkyahke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မားသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မားသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၇၁ ဦး၊ မ ၂၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ထုံးပေါက်ချိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထုံးပေါက်ချိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၄၇ ဦး၊ မ ၁၉၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ မမေ့လျော့မှု “အပ္ပမာဒတရားကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည်ရှိသော် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုး၊ တမလွန်ဘဝ၌ ခံစားအပ်သော အကျိုး-နှစ်မျိုးကို ပြည့်စုံစွာယူ(ခံစား)နိုင်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်း ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီမိဖုရားအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောကြားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-လူနှင့် ရှင်ရဟန်းတို့ သီးခြားစီ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကအကျိုးနှင့် တူညီ သော ဒိဋ္ဌဓမ္မိကအကျိုး၊ အပ္ပမာဒဓမ္မတို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ် စာကြည့်တိုက် (သို့) ဒစ်ဂျစ်တယ်သိုလှောင်ခန်း (သို့) ဒစ်ဂျစ်တယ်စုဆောင်းခြင်း (အင်္ဂလိပ်: digital library or digital repository or digital collection) ဆိုသည်မှာ စာရွက်စာတမ်းများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ အသံများ၊ ဗွီဒီယိုများ နှင့်အခြား ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြောင်းလဲထားသည့် အရာများအားလုံးပါဝင်သည်
ပုံနှိပ်စာမူများ၊ ဓာတ်ပုံများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ပုံစံပြောင်းထားသည့်အရာများပါဝင်သလို ကွန်ပျူတာဖြင့်ရိုက်နှိပ်ထားသည့် စာများ၊ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင်ရေးသားထားသည့် စာများလည်း ပါဝင်သည်
ထိုအရာများကို သိမ်းဆည်းသည့်အလုပ်အပြင် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်သည် ထိုအရာများကို စုစည်းပေးထားခြင်း၊ ရှာဖွေပေးခြင်း၊ ရယူပေးခြင်းများလည်း ပြုလုပ်ပေးသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်မှာ အရွယ်အစားနှင့် ပါဝင်သည့်အရာများ အမျိုးစုံရှိနိုင်သည်
၎င်းစာကြည့်တိုက်ကို တစ်ဦးချင်းဖြစ်စေ၊ အဖွဲ့အစည်းများမှဖြစ်စေ စောင့်ကြပ်လုပ်ဆောင်ပေးသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့်အရာများကို မိမိတစ်ဦးတည်းအသုံးပြုနိုင်သလိုကွန်ယက်ချိတ်ဆက်ပြီး ကွန်ပျူတာများကြားတွင်လည်းအသုံးပြုနိုင်သည်
ထိုသို့ အချက်အလက်များရယူသည့်စနစ်မှာ အချင်းချင်းတွဲဖက်လုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း နှင့် ခံနိုင်စွမ်းရည်တို့ပေါ်တွင် မူတည်သည်
အစောပိုင်းစာကြည့်တိုက်များမှာ သေသေချာချာလုပ်ဆောင်ထားခြင်းမရှိသော်လည်း ထိုအယူအဆပေါ်မူတည်ပြီး ပိုမိုကောင်းမွန်အောင် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အစောပိုင်းတွင် Paul Otlet and Henri La Fontaine တို့ပါဝင်ပြီး ၁၈၉၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျစုဆောင်း၍ စီမံထိန်းသိမ်းထားမည်ဆိုပါက ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းမှုကို ယူဆောင်နိုင်မည်ဟုမျှော်လင့်ခဲ့ကြသည်
နည်းပညာအသစ်များကိုအသုံးပြု၍ ထိုအကြံညဏ်ကို အဆင့်မြှင့်ပေးခဲ့သူများမှာ  Vannevar Bush နှင့် J.C.R. Licklider တို့ဖြစ်သည်
Bush သည် သုတေသီဖြစ်ပြီး ဟီရိုရှီးမားတွင် ချခဲ့သော ဗုန်းပြုလုပ်ရာတွင် ကူညီပေးခဲ့သည်
ထိုပျက်စီးမှုများကို တွေ့မြင်ပြီးနောက် နည်းပညာဖြင့် ဖျက်ဆီးမှုကိုလုပ်မည့်အစား အသိအမြင်ကိုဖြစ်ပေါ်စေသည့် စက်တစ်ခုကို တီထွင်ချင်စိတ်ပေါ်လာသည်
ခုံပေါ်တွင် စကရင် ၂ခု ပါဝင်ပြီး ဖွင့်နိုင်ပိတ်နိုင်သည့် ခလုတ်များ၊ စာရိုက်ရသည့်ကီးဘုတ်တစ်ခုပါဝင်သည်
ထိုစက်ကို Memex ဟုအမည်ပေးခဲ့သည်
ထိုနည်းလမ်းဖြင့် သိမ်းဆည်းထားသည့် စာအုပ်နှင့် ဖိုင်များကို လျင်မြန်စွာ ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် Ford Foundation မှ Licklider ကို နည်းပညာအသုံးပြု၍ စာကြည့်တိုက်များ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေး ပြုလုပ်ရန်လေ့လာစမ်းသပ်မှု ပြုလုပ်ရန် ထောက်ပံ့ကူညီခဲ့သည်
ဆယ်စုနှစ်ခန့်ကြာသော်အခါ သူ၏ "Libraries of the Future" စာအုပ်တွင် သူ့မျှော်မှန်းချက်ကို ထည့်သွင်းရေးသားခဲ့သည်
ကွန်ပျူတာများနှင့် ကွန်ယက်ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သည့် စနစ်ကို တီထွင်လိုသည်
သို့မှသာ လူတို့လိုအပ်ချက်နှင့် အကြံပေးချက်များကို စက်မှ အလိုအလျေျာက်အကြံညဏ်ပေးနိုင်ရန်ဖြစ်သည်
ထိုစနစ်တွင် ၃ ပိုင်းပါဝင်သည်
အသိညဏ်အစိတ်အပိုင်း၊ မေးခွန်း၊ အဖြေတို့ဖြစ်သည်
ကြိုတင်သိမြင်တတ်သည့်စနစ် ဟုခေါ်ခဲ့သည်
အီလက်ထရောနစ်ကဒ်ဖြင့် ကတ်တလောက် လုပ်ဆောင်ခြင်း OPAC (Online Public Access Catalog) ကို တီထွင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် OPAC အောင်မြင်မှုရလာပြီး အများပြည်သူသုံးစာကြည့်တိုက်နှင့် အထူးစာကြည့်တိုက်များတွင် သမားရိုးကျ ကဒ်စနစ်အစား OPAC ကိုသုံးလာကြသည်
Tစာကြည့်တိုက်တစ်ခုချင်းတွင် ရှိသည့်အရာများထက် ပိုမိုသည့် စာအုပ်စာတမ်းများနှင့်အချက်အလက်များကို စာကြည့်တိုက်များအချင်းချင်းဖလှယ်လာနိုင်သည့်အတွက် အကျိုးကျေးဇူးများရရှိလာသည်
ဥပမာအားဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာကြည့်တိုက်၏အစတွင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာအချက်အလက်များစင်တာ (Education Resources Information Center- ERIC) ပါသည်
၎င်းကို ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပညာဆိုင်ရာ
လက်ပတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်းမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၅ ဦး၊ မ ၁၀၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သူဌေးကြီးရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၅ ဦး၊ မ ၂၂၁၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
အညတရနတ်သား၏ မေးလျှောက်ချက်အရ တဏှာသည် ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါကို ဖြစ်စေ၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့၏ စိတ်သည် ထိုမှ ဤမျှ ပြေးသွားနေ၏
ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါသည် သံသရာသို့ရောက်၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခသည် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါ၏ဘေးဖြစ်၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အညတရနတ်သားအား တဏှာသည် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါကို ဖြစ်စေ၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါတို့၏စိတ်သည် ပြေးသွားနေ၏၊ ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါသည် သံသရာသို့ ရောက်၏
ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါသည် ဝဋ်ဆင်းရဲမှမလွတ်ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
တဏှာသည် ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါကို ဖြစ်စေ၏
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့၏ စိတ်သည် ပြေးသွားနေ၏
ပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါသည် သံသရာသို့ရောက်၏
ကံတရားသည် ထိုပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့၏ မှီခိုရာဖြစ်၏ဟု မေးလျှောက်လာသော အညတရ နတ်သားအား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှင်အာနန္ဒာသည် ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဓာတုနာနတ္တနှင့်ဆက်စပ်၍ ဃောသိတဂဟပတိ၏ လျှောက်ထားချက် အရ “ထင်ရှားရှိသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါး၊ ဝိညာဏဓာတ် ၇-ပါးတို့ဖြစ်ရာဝယ် သုခဝေဒနိယဖဿကိုစွဲ၍ သုခဝေဒနာ၊ ဒုက္ခဝေဒနိယဖဿကိုစွဲ၍ ဒုက္ခဝေဒနာ၊ အဒုက္ခမသုခဝေဒနိယဖဿကို စွဲ၍ ဥပေက္ခာဝေဒနာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာမှုကို ဓာတုနာနတ္တ-ဟု ဟောတော်မူကြောင်း ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ -ဤသုတ်ဝယ် ဓာတ်ပေါင်း ၂၃-မျိုးတို့၏အစွမ်းအားဖြင့် ဓာတုနာနတ္တဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌-ဓာတ် ၂၃-ပါးဟူသည် ပဉ္စဒွါရ၌ ၂၀၊ မနောဒွါရ၌ ၃-ပါး ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ထနောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ဇီးဖြူပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးဖြူပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၁၅ ဦး၊ မ ၄၆၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၄၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
(၁) ယခုဘဝလည်း ယုတ်ညံ့ နောက်ဘဝ၌လည်း ယုတ်ညံ့မည့်ပုဂ္ဂိုလ်၊(၂) ယခုဘဝ ယုတ်ညံ့သော်လည်း နောက်ဘဝ၌ မြင့်မြတ်မည့်ပုဂ္ဂိုလ်၊(၃) ယခုဘဝ မြင့်မြတ်သော်လည်း နောက်ဘဝ၌ ယုတ်ညံ့မည့်ပုဂ္ဂိုလ်၊(၄) ယခုဘဝလည်း မြင့်မြတ် နောက်ဘဝ၌လည်း မြင့်မြတ်မည့်ပုဂ္ဂိုလ်-ဟု ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးကို ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဦးခက်အောင် သည် ကချင်လူမျိုး နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် မတ်လ ၃၀ ၂၀၁၆ခုနှစ်မှ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ယခင်က သွားဆရာဝန်အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် အခြားပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ်များသကဲ့သို့ ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
ဦးခက်အောင်သည် ပြင်ဦးလွင်မြို့၊ ဗန်းမော်မြို့၊ ကွတ်ခိုင်မြို့၊ တောင်ငူမြို့၊ မြစ်ကြီးနားမြို့များတွင် အခြေခံပညာကို သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၆ခုနှစ်တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့ အ.ထ.က (၁)မှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းကို ဓာတုဗေဒဘသာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ သွားဘက်ဆိုင်ရာဆေးတက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဒေါက်တာဂျေကော့ဘူနှင့် လက်ထပ်ကာ မြောင်းမြ၊ လပွတ္တာ၊ ပေါင်းတလည်မြို့များတွင် ဆေးခန်းဖွင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ခုနှစ်မှ ၁၉၉၃ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်၊ မန္တလေး၊ မြစ်ကြီးနား၊ ဗန်းမော်မြို့တို့ရှိ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်မှ ပြည်သူ့ဆေးရုံများ၊ ဒေသန္တရဆေးပေးခန်းများတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၃ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၉၄ခုနှစ်မှ ၂၀၀၁ခုနှစ်အထိ ဆိုင်းဘွမ်းကုမ္ပဏီ၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါက်တာခက်အောင်သည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ကို ထောက်ခံအားပေးသူဖြစ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ကချင်ပြည်နယ်ခရီးစဉ်မှစ၍ နိုင်ငံရေးကို တက်ကြွစွာ လုပ်ကိုင်လာခဲ့သည်
၂၀၁၅ရွေးကောက်ပွဲမတိုင်မီတွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် မြစ်ကြီးနားမြို့နယ်မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ဒုတိယမဲအများဆုံးရရှိသည့် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းထက် မဲအရေအတွက် (၁၆,၀၀၀) ကျော် အသာဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးနောက် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်မှတင်သွင်းသော ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး ဝန်ကြီးချုပ် (၁၄)ဦး၏ အမည်စာရင်းတွင် ဒေါက်တာခက်အောင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
ပြည်နယ်လွှတ်တော်က အတည်ပြုခဲ့ပြီးနောက် ၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၉ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ​ဒေါက်တာခက်​အောင်မှ ပြည်နယ်ဝန်ကြီး ၃ ဦးကို ခေါ်ယူတွေ့ဆုံကာ နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ညွှန်ကြားချက်ဖြင့်ဟုဆိုကာ နုတ်ထွက်စေပြီးနောက် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးများဖြစ်ကြသည့် ဦးမြသိန်းနှင့် ဒေါက်တာသင်းလွင်ကို ရာထူးမှနုတ်ထွက်ခွင့်ပြုကြောင်းနှင့် ဦးHလအောင်ကို တာဝန်မှ ရပ်စဲကြောင်း နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဒေါက်တာခက်အောင်မှ ကျန်းမာရေးကိုအကြောင်းပြ၍ နုတ်ထွက်ရန် ပြောကြားခဲ့ကြောင်း ဝန်ကြီးအချို့ကဆိုခဲ့ကြသည်
၂၀၂၀ပြည့်နှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် မြစ်ကြီးနားမဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)မှပင် ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ဆန္ဒမဲ (၃၄,၉၂၆) မဲ၊ ရာခိုင်နှုန်း (၅၄.၆၁%) ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်မှ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီးနောက် ဒေါက်တာခက်အောင်အား မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ်သို့ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီး ပြန်လည်လွှတ်ပေးကာ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဒေါက်တာခက်အောင်အား ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လုပ်ငန်းများဆောင်ရွက်ရာတွင် တင်ဒါမခေါ်ခဲ့ခြင်းများ၊ ဥပဒေနှင့် မညီညွတ်မှုများဟု ဆိုကာ စစ်ကောင်စီ၏ အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးကော်မရှင်က တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
ယင်းနောက် ၂၀၂၂ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာခက်အောင်အား  အဂတိလိုက်စားမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၅ အရ အလုပ်နှင့် ထောင်ဒဏ် ၁၂ နှစ် ကျခံစေရန် ကချင်ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်က အမိန့်ချခဲ့သည်
ဒေါက်တာခက်အောင်သည် ကချင်လူမျိုး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်ဖြစ်သည်
၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာဂျေကော့ဘူနှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
၎င်းတို့တွင် ဒေါက်တာ အိပ်ချ်ဆိုင်းရာ၊ ဒေါက်တာ အိပ်ချ်မွန်းအောန် အမည်ရှိ သမီး နှစ်ဦး နှင့် ဒေါက်တာအိပ်ချ် အောင်မိုင် နှင့် ဦးအိပ်ချ်ထွယ်ဆပ်အောင် အမည်ရှိ သားနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
၎င်း၏ညီဖြစ်သူမှာ ဦးခက်ထိန်နန်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ခုနှစ်အထိ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကာ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ် ပါတီမှ ဖြစ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်ပွားပြီးနောက် ဒေါက်တာခက်အောင်အား ဖမ်းဆီးပြီး ၎င်း၏နေရာကို ညီဖြစ်သူ  ဦးခက်ထိန်နန်အား ပြည်နယ်​ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်တာဝန်ပေးခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်ဟု စစ်ကောင်စီမှ ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခဲ့သည်
ဒေါက်တာခက်အောင်သည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၁၉၆၆ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးအကြိမ်ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် ပြည်နယ်နှင့်တိုင်း စက်ဘီးစီးပြိုင်ပွဲတွင် ကချင်ပြည်နယ်ကိုယ်စားပြုအဖြစ် ရွှေတစ်ခု၊ ငွေတစ်ခု၊ ကြေးတစ်ခုနှင့် တတိယဒိုင်းဆုရရှိခဲ့သည်
အက်စတာဇေနော  (အင်္ဂလိပ်: Esther Ze Naw Bamvo) သည် ကချင်လူမျိုး လူနည်းစုအခွင့်အရေးဆိုင်ရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူနှင့် လူငယ်ရေးရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသူ ဖြစ်သည်
၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြမှုများကို ဦးဆောင်ခဲ့သူအဖြစ် အိသဉ္ဇာမောင်နှင့်တွဲကာ ၂၀၂၁ ခုအတွက် လွှမ်းမိုးမှုအရှိဆုံး လူပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ စာရင်းတွင် တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းက ဖော်ပြသည်
မြန်မာနိုင်ငံဓမ္မတက္ကသိုလ်တွင် စီးပွားရေးပညာဖြင့် ဘွဲ့ရသည်နောက် ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်တွင် ဆက်တက်ရာ ၂၀၁၈ ခုတွင် မဟာဘွဲ့ ရ၏
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဒီပလိုမာကို၎င်း၊ နယူးဇီလန်ရှိ ဘာဆဲတက္ကသိုလ်မှ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့်ပဋိပက္ခကိုလေ့လာခြင်း ဒီပလိုမာကို၎င်း ယူသည်
မိခင်ကျောင်းဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံဓမ္မတက္ကသိုလ်၌ပင် လစ်ဘရယ်အနုပညာပရိုဂရမ်၌ စီးပွားရေးပညာ နည်းပြအဖြစ် ၂၀၁၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁၆ ရက်တွင် အလုပ်ဝင်သည်
၂၀၁၁ ခုတွင် ကချင်ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ယက်၌ လူငယ်ရေးရာ ပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းသူအဖြစ် ပါဝင်သည်
၂၀၁၂ ခုတွင် ဆီမီးတိုင် ရွေ့လျားစာကြည့်တိုက်ဖေါင်ဒေးရှင်းကို ပူးတွဲတည်ထောင်ကာ စစ်ဘေးရှောင်စခန်းများရှိ ကလေးတို့အား ကျောင်းသုံးစာအုပ်များ ငှားရန်ပေးရန် စီမံသည်
ယင်းသို့ ရွေ့လျားစာကြည့်တိုက် ၁၅ ခုကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့၏
၂၀၁၄-၁၅ ကာလတွင် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာအပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးပေါင်းစပ်ညှိနှိုင်းမှုအဖွဲ့ (Nationwide Ceasefire Coordination Team) ၌ အချက်အလက်သွင်းသူအဖြစ် ပါဝင်ရသည်
၂၀၁၇ ခုတွင် အာရှ-ပစိဖိတ်ဒေသ လူငယ်၊ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်၎င်း၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာတိုင်းရင်းသားလူငယ်များညီလာခံ (National Ethnic Youth Alliance) တွင် နည်းပညာဆိုင်ရာအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်၎င်း ပါဝင်ခဲ့သည်
ဤနှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် တခုတည်းသောလူငယ်တို့ကမ္ဘာ (One Young World) အဖွဲ့၏ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရ၏
၂၀၂၁ ခုတွင် အာဏာသိမ်းအစိုးရမှ လွှတ်တော်အမတ်အားလုံးကို အုပ်မိကာ အငိုက်မိနေချိန်၌ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်တွင် အာဏာသိမ်းမှုဆန့်ကျင်ရေးဆန္ဒပြမှုကို နီးစပ်ရာလူငယ်များဖြင့် စတင်ကာ ပြည်သူတို့ကို လှုပ်နှိုးသည်
အရပ်သားအစိုးရအောက်တွင်တည်ငြိမ်မှုမရသော တိုင်းရင်းသားတို့မှာ စစ်အစိုးရအောက်တွင် အသက်ရှူရန်ပင် လွယ်မည်မဟုတ်ဟူသော ခံယူချက်ဖြင့် တိုင်းရင်းသားတို့ကိုလည်း ဆန္ဒပြမှုတွင် ပါဝင်လာရန် လှုံဆော်၏
ဖေ့စ်ဘွတ်ခ် ပေါ်ရှိ  အက်စတာဇေနော တွစ်တာပေါ်ရှိ အက်စတာဇေနောတမ်းပလိတ်:Linkedin
ခင်ဒင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkindin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ လော့ခွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထင်းရှူးမြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshumyaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ နမ့်စန်မြို့နယ်၊ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်စန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၁၉၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ဂွင်း (အင်္ဂလိပ်: Penguin) သည် ရေတွင် နေထိုင် ကျက်စားသည့် မပျံသန်းနိုင်သည့် ငှက်မျိုး ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့ တောင်ဘက် အခြမ်းတွင် အများဆုံး နေထိုင် ကျက်စားကြသည်
ပင်ဂွင်းများတွင် ပြောင်ချောသော သားကောင်များကို ဖမ်းဆီးရန် ဆူးချွန်များပါသောလျှာနှင့် ခိုင်မာသော မေးရိုးများ ရှိကြသည်
ပင်ဂွင်းများသည် ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် နေထိုင်သည် ဆိုသော်လည်း အန္တာတိက တွင်မူ မတွေ့ရချေ
ပင်ဂွင်းမျိုးစိတ်များထဲမှ အကြီးဆုံးနှင့် အများဆုံး တွေ့ရသည့် မျိုးစိတ် ဖြစ်သည့် အင်ပါယာပင်ဂွင်း (Aptenodytes forsteri) အမျိုးအစား၏ အရွယ်ရောက်ပြီး အကောင်သည် (၁.၁ မီတာ) (၃ ပေ ၇ လက္မ) ခန့် မြင့်ပြီး ၃၅ ကီလိုဂရမ် (၇၅ ပေါင်) ခန့် အလေးချိန် ရှိသည်
၂၀၂၁ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာပီတယ်လ် အဆောက်အအုံကို စီးနင်းခြင်း: အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ သမ္မတ ဒေါ်နယ်လ် ထရမ့်ကို ထောက်ခံအားပေးသော ဆူပူဆန္ဒပြလူအုပ်စုကြီးတစ်စုသည်  နိုင်ငံ၏လွှတ်တော် အဆောက်အဦဖြစ်သော ကာပီတယ်လ် (The Capitol) ကို လုံခြုံရေး ချိုးဖောက်ဝင်ရောက်ကာ အဆောက်အဦ၏ အစိတ်အပိုင်းများကို နာရီအနည်းငယ်ကြာ သိမ်းပိုက်ထားလျှက် အင်အားဖြင့်ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ကြသည်
ဤအဓိကရုဏ်းကြောင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးနှင့် ရဲအရာရှိတစ်ဦးအပါအဝင် ငါးဦးသေဆုံးခဲ့သည်
ဤဖြစ်ရပ်အား ပြည်တွင်းအကြမ်းဖက်မှုတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
အမှု—တဆယ့် နှစ်ဝါ မရသေးဘဲ ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာမ လုပ်၍ သူ့တစ်ပါးကို ဘိက္ခုနီပြုပေးမှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီအများ
မိမိကိုယ်တိုင်က ၁၂ ဝါမရသေးဘဲနှင့် ဥပဇ္ဈာယ်လုပ်၍ သူတစ်ပါးကို ဘိက္ခုနီပြုလုပ်ပေးသဖြင့် သူတို့ကိုယ်တိုင်လည်း ဝိနည်းနှင့် စပ်၍အပ်သောအရာ မအပ်သောအရာကို နားမလည်ကြ, သူတို့၏ တပည့်မတို့လည်း နားမလည်ကြသဖြင့် အခြားဘိက္ခုနီတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဦနဒွါဒသဝဿာ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယံ
တဆယ့်နှစ်ဝါ မရသေးဘဲ ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာမလုပ်၍ သူတစ်ပါးကို ဘိက္ခုနီပြုပေးသော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ် အာပတ် သင့်၏
ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုဲးတံတားဖြစ်ပြီး ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် ပခုက္ကူမြို့နယ်ကို ဆက်သွယ် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ညောင်ဦးခရိုင် ညောင်ဦးမြို့နှင့် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ပခုက္ကူခရိုင် ပခုက္ကူမြို့အတွင်း တည်ရှိသည်
အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း သုံးနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်မည့် India-Myanmar-Thai Tripartite Highway  လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသော တံတားကြီးမှာ ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း ပူးတွဲပါရှိသည့် မြစ်ကူးတံတားကြီးတစ်စင်းဖြစ်သည်
ပင်မတံတားကြီး၊ ချဉ်းကပ်ကားလမ်းနှင့် ချဉ်းကပ်ရထားတံတားများကို ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းမှ တာဝန်ယူ ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်များ ဖောက်လုပ်ခြင်းနှင့် သံလမ်းခင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို မြန်မာ့ မီးရထားမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အဆိုပါတံတားကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်လာလအတွင်းက စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တံတားကြီးသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရလက်ထက်၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကိုးစင်းမြောက် ပေ ၁၈ဝ အထက် တံတားကြီးတစ်စင်းဖြစ်သည်
ပင်မတံတားအရှည်မှာ ၁၁၄၃၁ ပေ (၂ ဒသမ ၁၆ မိုင်)၊ ကားလမ်းတံတား အရှည်မှာ စုစုပေါင်း ၁၄၅၃၇  ပေ  (၂.၅၆  မိုင်)၊ ရထားလမ်းတံတား အရှည်မှာ စုစုပေါင်း ၂ဝ၅၉၇ ပေ (၃.၉ မိုင်) ရှိသည်
ကားလမ်းချဉ်းကပ် တံတားမှာ ပခုက္ကူဘက်ကမ်းတွင် ၁၃၇၈ ပေနှင့် လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ကမ်းတွင် ၇၂၈ ပေ စုစုပေါင်း ချဉ်းကပ်တံတားအရှည် ၂၁ဝ၆ ပေ ရှိသည်
ရထားလမ်းချဉ်းကပ်တံတားမှာ ပခုက္ကူဘက်ကမ်းတွင် ၅၄၂ဝ ပေ နှင့် လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ကမ်းတွင် ၃၇၄၆ ပေ စုစုပေါင်း ချဉ်းကပ်တံတားအရှည် ၉၁၆၆ ပေ ရှိသည်
ပခုက္ကူဘက်ခြမ်း ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်အရှည်မှာ ၁ ဒသမ ၇၁ မိုင်၊  လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ခြမ်း ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်အရှည်မှာ ၂ ဒသမ ၃ဝ မိုင် ပင်မတံတားနှင့်  ချဉ်းကပ်ရထားလမ်းတံတားများ အပါအဝင် စုစုပေါင်းရထားလမ်းအရှည် ၇ ဒသမ ၉၁ မိုင်နှင့် စုစုပေါင်း ရထားသံလမ်းအရှည် ၉ ဒသမ ၂၈ မိုင်ရှိပြီး အများဆုံး ကွေ့ဒီဂရီမှာ ၃ ဒီဂရီဖြစ်သည်
တံတားကြီး၏ ရေလမ်းကင်းလွတ်အကျယ်မှာ ၂၆၂ ပေ၊ (မီတာ ၈ဝ) ရှိပြီး ရေလမ်းကင်းလွတ် အမြင့်မှာ ၅၂ ပေ (၁၆ မီတာ) ရှိသည်
တံတားကြီးပေါ်တွင် အကျယ် ၂၈ ပေရှိ နှစ်လမ်းသွားကားလမ်း၊ အကျယ် ၁၄ ပေရှိ ရထားလမ်းနှင့် တစ်ဖက်လျှင် ၃ ပေ ၃ လက်မအကျယ် စုစုပေါင်း ၆ ပေ ၆ လက်မရှိ လူသွားလမ်းတို့ ပါရှိသည်
တံတားအောက် ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ်မြေမှာ အကျယ် ၂၆၂ ပေနှင့် အမြင့် ၅၂ ပေရှိသည်
တံတားအုတ်မြစ်နှင့် အောက်ထည်မှာ သံကူကွန်ကရစ် ဘိုးပိုင်နှင့် တိုင်ကိုယ်ထည် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး တံတား အပေါ်ထည်မှာ သံမဏိသံပေါင် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
မော်တော်ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင့်ပြုအလေးချိန်မှာ ၇၅ တန်ဖြစ်သည်
တံတားကြီးကို Marine Steel 490 Newtonmm2  သံမဏိအမျိုးအစား အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း သံမဏိတန်ချိန် ၂၉၂၆ဝ တန် အသုံးပြုခဲ့ကာ Bolt & Nuts အလုံးရေ  ၁၄၉ဝ၄၃၅ လုံးကို ၇၄ဝ kilo Newton  တင်းအားရအောင် တပ်ဆင်ထားသည်
တံတားကြီးကို သုညဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ အအေးဒဏ်ခံနိုင်ပြီး ၆ဝ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်အထိ အပူကြောင့် ဆန့်ထွက် မှုခံနိုင်အောင် Expension Joint များကိုလည်း တပ်ဆင်ထားသည်
ဓမ္မာစရိယ ဦးဌေးလှိုင် သည်  ဗုဒ္ဓဘာသာ စာအုပ်၊စာပေများ ပြုစု‌‌ရေးသားခဲ့သော စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်၊ ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ စသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများကိုရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ဦးဌေးလှိုင်သည် ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကန် ကျေးရွာ အုပ်စု၊ မောင်းထောင်၊ ညောင်ကန် ရွာကြီးနှစ်ရွာအလယ်ဗဟိုရှိ ရေကန်စုရွာ ဦးဖိုးကဲ၊ ဒေါ်ပြော့တို့မှ ၁၂၉၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန် လပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ တနင်္လာနေ့၊ ညနေ (၃) နာရီ (၄-၅-၁၉၃၁) အချိန် ဖွားမြင်သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင်ကြီး အရှင်ဉေယျဓမ္မ၏ မြစ်တော်၊ သီပေါမင်းလက်ထက် သံတော်ဆင့် သွေးသောက်ကြီး ဦးဆိုင်၏ မြေးတော်သူဖြစ်သည်
(၅) နှစ်သားအရွယ်တွင် မောင်းထောင်ယွန်းဆက်တိုက်၌ ဦးလေးတော် ဦးရာဇိန္ဒထံတွင် ပညာသင်သည်
(၈-၉) နှစ်အရွယ်တွင် ကောင်းကင်အမြင် နက္ခတ်ပညာကို တစ်ညလျှင် (၃)ကြိမ် ထ၍သင်ယူရသည်
ဗေဒင်ပညာကို ကိုယ်တိုင် ဇာတာဖွဲ့တတ်သည်အထိ သင်ယူခဲ့ရသည်
(၁၂) နှစ်တွင် သာမဏေ ဝတ်သည်
(၁၄) နှစ်အရွယ်တွင် “ မောင်းထောင်သုတ်နက်” ကို အခြေပြု၍ ပုဒ်စစ်, သုတ်စစ်, နည်း (၄၀)၊ သံဝဏ္ဏနာများ၊ သဒ္ဒါဂိုဏ်းပြေးများ သင်ယူ၍ ပရိတ္တပါဠိတော်နှင့် ပါရာဇိကဏ် ပါဠိတော်ကို ရဟန်းတော်ကြီးများနှင့်အတူ သင်ယူရသည်
(၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် . မုံရွာဇောတိကစာသင်တိုက်၌ စာသင်သည်
(၁ရ) နှစ် (၁၈) နှစ်အရွယ်တွင် မြန်မာကဗျာမျိုးစုံနှင့် ပါဠိဂါထာများကို ရေးတတ်၍ (၁၅)ဂါထာရှိ ဂုဏ်တော်ဖွင့် ပါဠိအနက်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ပါဠိစကားပြောအသင်း (ပါဠိဝေဒီအသင်း)ကို ကိုယ်တိုင် အကြီးအကဲလုပ်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
(၁၈-၁၉)နှစ်တွင် ငယ်၊ လတ်တန်း အောင်သည်
(၁၉) နှစ်ရွယ် မန္တလေးမြို့၊ မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်သို့ ပြောင်းရွေ့စာသင်၍ (၂၁) နှစ်တွင် စစ်ကိုင်းလေးကျွန်းချမ်းသာ ကျောင်း၌နေလျက် ပထမကြီးတန်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြေဆို အောင်မြင်သည်
အသက် (၂၀) မှစ၍ စာနယ်ဇင်းမျိုးစုံ၌ အမျိုးမျိုး ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာမျိုးစုံ၊ မြန်မာစာသမိုင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါးများ ရေးသည်
(၂၃) နှစ်တွင် အထက်မြန်မာပြည် နဂါးနီဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာ ချုပ်လုပ်သည်
အထက်ဗမာပြည် သတင်းစာနှင့်စာရေးဆရာများ၏ စာဆိုတော်နေ့ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာ ပထမဆု (ရွှေတံဆိပ်) နှင့် ဒုတိယဆု (ငွေတံဆိပ်) နှစ်ခုလုံး ရခဲ့သည်
(၂၃) နှစ်တွင် ဓမ္မာစရိယအတန်း ပါဠိလိုဖြေဆို၍ မဇ္ဈိမနိကာယ် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
(၂၄) နှစ်တွင် မစိုးရိမ်ပါဠိတက္ကသိုလ်၌ ကထိက တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
မစိုးရိမ်တိုက်၌ “ပါဠိဝေဒဂူ သမိတိ" ပါဠိစကားပြော အသင်းကို တည်ဆောက်၍ စကားရည်လုပွဲ၊ ကျပန်းစကားပြောပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပ၍ သတင်းစာများ၌ သတင်းထူးအဖြစ် ဖော်ပြရေးသားကြသည်
(၂၅) နှစ်တွင် အဘိဓဇမစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး အမိန့်အရ ငါးပါးသီလ အဓိပ္ပာယ်အကျယ်၊ ဂရုဓမ်အဖွင့်ကျမ်းကို ရေးသားပြုစုသည်
မြို့မကျောင်းအုပ်ကြီးက အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန်သည်
သမ္ဗန္ဒစိန္တာ (ဂဏ္ဌိ)၊ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာနိဿယ နိဒါန်းများ ရေးခဲ့သည်
၁၃၁၉ ခု၊ အသက် (၂၆) အရွယ်မှစ၍ (၃၃) နှစ်ထိ မစိုးရိမ် ဆရာတော်ကြီးနှင့် အတူလိုက်ပါ၍ ဆဋ္ဌသံဂါယနာတွင် ကိုယ်စားမိန့်ခွန်း ပြောခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာများ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ အဘိဓမ္မာညဝါကျမ်းကြီး (၃) ကျမ်း တည်းဖြတ်၍ နိဒါန်းများရေးခြင်း၊ သံယုတ် (၅)ကျမ်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်ပါဠိတော် (၃) ကျမ်းတို့ကို (ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်) နိဿယ မြန်မာပြန်ဆိုပြီးစီး၍ မီးရထား၊ သင်္ဘောများကို တပည့်တစ်ယောက်နှင့်တကွ အထက်တန်း အခမဲ့ လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်
မဟာစည်ဆရာတော်ကြီးနှင့်အတူ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာကြီးကို တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခဲ့ရသည်
တောင်တွင်းဦးဥက္ကဋ္ဌကို ချေပသည့် “လူသေလူဖြစ် သလော” စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ဂျပန်ပြည် မိုဂျီ ကမ္ဘာအေး ဘုရားအတွက် “စေတီရုပ်ပွား သမိုင်းအကျဉ်း” ရေးပေးခဲ့ရသည်
ငါးပါးသီလ လှုံ့ဆော်ရေးအတွက် မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး ကိုယ်တော်စား လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအတွင်း၌ တစ်နာရီကြာမိန့်ခွန်းကို ကိုယ်တိုင်ရေး၊ ဖတ်ရသည်
(ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုက ၂ နာရီကြာ မိန့်ခွန်းပြောသည်) သတင်းစာ ရေဒီယိုများမှ ထပ်ဆင့်ဖော်ပြ၊ အသံလွှင့်ကြသည်
ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ (၂-နှစ်စီ) သံဂါယနာတင် ပွဲကြီး၌ ပြီးဆုံးသည်အထိ (အသက်အငယ်ဆုံး ပါဠိပညာရှင်အဖြစ်) ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကျမ်းကြီး၌ မောင်းထောင် အရှင်ကောလိနိယဘွဲ့အမည်ဖြင့် နိဒါန်းရေးသွယ်ခဲ့သည်
အသက် (၃၃) နှစ် ၁၃ ဝါအရတွင် ၂ နှစ်နီးပါး လစဉ်ဖျား၍ လူ့ဘောင်သို့ပြောင်းခဲ့သည်
၁၉၆၅-၁၉၈၁ (၁၅) နှစ် ယခင်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ (သာသနာ ရေးဦးစီး)မှာ (မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး၏ တစ်ချက်လွှတ် အမိန့်အရ မလုပ်လိုဘဲ) အမှုထမ်းရသည်
ရဟန်းလူ ပညာရှင် (၁ဝဝ) ခန့် ပါဝင်ရေးသားရသော "တိပိဋက ပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်ကြီး နှင့် ပါဠိပဒ ကျမ်းညွှန်းကျမ်းကြီး (၈ လက်မ-၁၀လက်မ) (၁၆) အုပ်၊ စာမျက်နှာ (၁၀၀၀၀) ကျော်ကို ရေးနည်းရေးပုံမှစ၍မူချသင်တန်းပေး အပြီးသတ် တည်းဖြတ်ရသော အယ်ဒီတာ အဖြစ် တာဝန်ရှိရှိ စေတနာပါပါ ဝါသနာကြီးကြီး လုပ်ခဲ့ရ၏
အသက် (၄၂) “ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ” ရေးသား၍ လူအများ တရားအားထုတ်လာချင်အောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
‘‘ကမ္ဘာကိုချုပ်ကိုင်မည့်သူ”၊ “ရတနာသုံးပါးကျေးဇူး” စသောစာအုပ်များရေး၍ လူအများ ဘာသာရေးစာပေများ ဘက်သို့ မျက်နှာ မူလာအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့
ကျန်းမာရေးမကောင်းသည်ကို အကြောင်းပြု၍ အာယုဗ္ဗေဒ အရှင်နာဂသိန်နှင့် (၆) လခန့် တွဲမိကာ ဆေးဆရာ ဘဝ (၁၀) နှစ်ခန့် ကျင်လည်ခဲ့ရ
တိုင်းရင်းဆေး ဘေသဇ္ဇဂုဏ်ထူးနှင့် ဆရာဖြစ်၊ သင်တန်းပေး၊ ဆေးတိုက်ဖွင့်၊ ဆေးရောင်းခဲ့
ဆရာကြီး ဦးသိန်းအောင်၊ ဦးစံတင့်၊ ဆရာသိန်းကြီး၊ ဦးမြဝင်းတို့နှင့် ဆေးကောင်စီဖွဲ့စည်းစတွင် တွဲဖက် အတွင်းရေးမှူးလုပ်ခဲ့
ခင်ကြီးဖျော် ဓာတ်ကျမ်း၊ ဦးပိုဓာတ်ကျမ်းစသည့် ဆေးစာအုပ် (၄) အုပ်ထုတ်ဝေခဲ့၊ 'မောင်းထောင်ဆရာလှိုင်' အမည်ခံ၍ ရှင်နာဂသိန် အတွက် ဆေးကျမ်းများ ကူညီရေးသားပြုစု၍ နိဒါန်းများရေးပေးခဲ့၊ အသက် (၅၀) ကျော် နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) တွဲဖက်ပါမောက္ခ (၂)နှစ် သာလုပ်ခဲ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့သာသနာပြု မဟာသန္တိသုခ ကျောင်းတော်ကြီး၌ “ဗုဒ္ဓအင်္ဂလိပ်စာ” နည်းပြလုပ်ခဲ့၊ အသက် (၆ဝ) ကျော် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် (၉) နှစ် လုပ်စဉ် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော် (အခြေခံ၊ အထက်တန်း၊ အဆင့်မြင့်) (၃) အုပ်ကို လက်ထောက်အယ်ဒီတာ ဓမ္မာစရိယ (၄) ဦး၏ အကူအညီ၊ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ကြီး (၉) ဦးနှင့်တိုင်ပင်၍ တာဝန်ခံ ရေးသားခဲ့၊ ယင်းစာအုပ်များကို ဆရာဦးသောင်းလွင် (ရှင်သုမန B.A)၊ ဒေါက်တာမင်းတင်မွန်တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ခဲ့၊ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတစ်လျား ပြည်နယ်မြို့ကြီးများ၌ လှည့်လည်၍ သင်တန်းပေး၊ တရားဟော (၅ နှစ်၊ ခန့်)လုပ်ဆောင်ခဲ့
နိုင်ငံတော်က (၁၉၉၁-ခုနှစ်) သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့ပေးခဲ့၊ စစ်တကောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာအဖွဲ့ နာယကအဖြစ် ဘင်္ဂလား ဒေ့ရှ်၌ ကုန်းလမ်းမှသွား၍ ရှင် (၁၀၀) ပြုပွဲ၊ တရားထိုင်ပွဲ (၂) ကြိမ်လုပ်ခဲ့၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေ (မွန်ဘိုင်း)သို့ (၂)ခေါက် သွားရောက် ၍ ဝိပဿနာ ဆွေးနွေးပွဲ တက်ခဲ့ ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာထွန်းကားပုံသမိုင်းကို မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ ဟိန္ဒီ (၃) ဘာသာဖြင့် စာတမ်းများ တင်သွင်းခဲ့၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ပတ္တယားမြို့တွင် ရိုမင်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန် နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆွေးနွေးပွဲ တက်ရောက်ရင်း စင်္ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့၊ အသက် (ရ၀) တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဒ္ဓမ္မဇောတိက ဖောင်ဒေးရှင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ယူလျက် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် အထူးသင့်လျော်သော ကန္နီကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ချိရန် တရားစခန်းများဖွင့်ခဲ့
၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထိ ကန္နီနည်း ဥပနိဿယဖြင့် မောင်းထောင်မြေဇင်းတောရ ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒကို ခံယူကာ မှော်ဘီ-လှပဒါးတရားစခန်းနှင့် မန္တလေးတိုင်း၊ ရန်ကင်းတောင် ရန်ကင်းအေးငြိမ်းရိပ်သာ ရက်-၆၀ တရားစခန်းများကို ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်သူအဖြစ် တာဝန်ယူ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းကို အထိရောက်ဆုံး စွမ်းဆောင်ပြသနိုင်ခဲ့သည့် တရားစခန်းအဖြစ် သမိုင်းတွင်ခဲ့သည်
မန္တလေးတိုင်း၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ် ရန်ကင်းတောင် ရန်ကင်း အေးငြိမ်းရိပ်သာ ရက်-၆၀ တရားစခန်း ဒုတိယအကြိမ် ပြီးစီး အောင်မြင်၍ ရန်ကုန် ကမ္ဘာအေးရှိ မိမိနေအိမ်သို့ ပြန်ရောက်လာပြီးနောက်၊ ရောဂါဝေဒနာ အသည်းအသန် ဖြစ်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ တရားကို တွင်တွင်ရှုမှတ်နေခဲ့သည်
မိသားစုများနှင့် ဆွေမျိုးဉာတိ မိတ်သင်္ဂဟ တပည့်များက ဆရာကြီးဦးဌေးလှိုင်၏ ရောဂါဝေဒနာ သက်သာပျောက်ကင်းရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆေးမျိုးစုံ ဆရာမျိုးစုံတို့ဖြင့် ကုသကြပါသော်ပါသော်လည်း၊           “နေရောင်ခြည်အောက်             ဆီးနှင်းပေါက်တို့             ကြွေပျောက်ရသည့်ပမာ” ခန္ဓအိမ် အရှုပ်အထွေးကို ညစ်ကြေးအသွင် မစင်အလား သဘောထားလျက် နှစ်ပါးရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်ဟန်ကို ဉာဏ်မှာတင်စား ရှုမှတ်ပွား၍ တရားအမှတ်မပျက် သတိပဋ္ဌာန်ရှုကွက်ဖြင့် ဉာဏ်သက်ဝင်နေချိန် ၂၀၀၄-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ ရက် (၁၃၆၆ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်) ကြာသပတေးနေ့၊ နံနက် ၁ နာရီ မိနစ် ၂၀ တွင် တစ်ဘဝခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
"ဓမ္မာစရိယ ဦးဌေးလှိုင်၏ စာအုပ်များ စုစည်းမှု"၁
ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ၂
အိုဘယ့် ခရီးသည်  ၃
မတျတောဝါဒ  ၄
နောက်တိုး ပါဠိတော်ဝတ္ထု (၅)ပုဒ်   ၅
တောင်တန်းသာသနာပြု ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘဝနေနည်း ၆
အီတာလျံဘုန်းတော်ကြီး ဦးလောကနာထ၏ ကမ္ဘာလှည့်တရား ၇
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ၈
အကာလိကတရားတော်များ၉
ချမ်းမြေ့စွာ ဘဝနေနည်း၁၁
ဇာတ်တော် (၅၅၀)မှ ပျောက်နေသော ဇာတ်များနှင့် စာရင်း မဝင်သောဇာတ်များ၁၂
ဒဿနပါရဂူကျမ်း၁၃
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၁)၁၄
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၂)၁၅
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၃)၁၆
ပဓာနပါရဂူကမြွး၁၇
ပရိတ်တော်အကြောင်း၁၈
ရတနာ (၃)ပါးကျေးဇူး - အတွဲ (၁)၁၉
ရတနာ (၃)ပါးကျေးဇူး - အတွဲ (၂)၂၀
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ (၁)၂၁
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ (၂)၂၂
ထေရဝါဒ'ဒဿန၂၃
သန္ဒိဋ္ဌိကတရားတော်များ၂၄
အနာဂါမ် ဆရာသက်ကြီး
ခခုဒဘူတာ  (角田駅 ခခုဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ မိယဂိခရိုင်၊ ခခုဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အက်ဒီးသည် မှည့်ခေါ်သော အမည်နာမ ဖြစ်သည်
နာမည်ရှိသူများမှာအက်ဒီး ဘေးစလပ်၊ en:Edil Baisalov, ကာဂျစ္စတန် လှုပ်ရှားသူအက်ဒီး ရိုစင်ကိစ်en:Edil Rosenqvist, ဖင်လန် နပမ်းသမားအက်ဒီးဟူသော အမည်မှာ ဘုန်းတန်ခိုး ကြီးမား၍ အရာအားလုံးကို အုပ်စိုးသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ယမ်းကျော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkyaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ နမ့်လောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၅ ဦး၊ မ ၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ပုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeipu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဇီးဖြူပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်ဟောင်းလင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhawnglin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ စူကြာကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
အမေရိကန်တို့၏ အက်ဖ် ၄ တိုက်လေယာဉ် သည် အသံထက် မြန်သည့် အင်ဂျင်နှစ်လုံးတပ် ၊ နှစ်ယောက်မောင်း ဗုံးကြဲ တိုက်လေယာဉ်ဖြစ်သည်
အမေရိကန် ရေတပ်၊ ကမ်းတက်တပ်ဖွဲ့နှင့် လေတပ်တို့၏ အဓိက တိုက်လေယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဗီယက်နမ် စစ်ပွဲအတွင်း မြေပြင်တိုက်ခိုက်ရေးနှင့် ကင်းထောက်ခြင်းများတွင် ပြောင်မြောက်စွာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
kill ratio မှာ 2.5 to 1 အဆင့်ရှိ၏
၁၉၆၀ တွင် စတင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များအတွင်း အဓိက တိုက်လေယာဉ် ဖြစ်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ပိုမိုခေတ်မှီသော တိုက်လေယာဉ်များနှင့် အစားထိုးလာခဲ့သည်
စုစုပေါင်း (၅၁၉၅) စီး ထုတ်လုပ်ခဲ့ကြောင်း သိရသည်
အထွေထွေ လေယာဉ်မောင်း - (၂) ဦးလေယာဉ်အလျား - (၁၉.၂) မီတာတောင်ပံ အလျား - (၁၁.၇) မီတာအမြင့် - (၅.၀) မီတာတောင်ပံ ဧရိယာ - (၄၉.၂) စတုရန်း မီတာ စွမ်းဆောင်နိုင်မှုများ အမြင့်ဆုံး ပျံသန်းနိုင်သည့် အမြန်နှုန်း - တစ်နာရီလျင် ၂၃၇၀ ကီလိုမီတာ (အသံထက် ၂.၂၃ ဆmach 2.3)ပုံမှန် ပျံသန်းနှုန်း - တစ်နာရီလျင် - ၉၄၀ ကီလိုမီတာအမြင့်ဆုံး တက်နိုင်သည့် အမြင့် - ၁၈၃၀၀ မီတာ
တကူပုံရွာ၊ သပြေကျွန်း
ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော် (ပါဠိ: Ganthavācakapaṇḍita)ဂန္ထဝါစကပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ဂုဏ်အင်္ဂါအရည်အချင်း               (၁)     အနည်းဆုံး သိက္ခာဝါ(၁၀)ဝါရှိခြင်း
(၂)     သီလဝန္တဖြစ်ခြင်း
(၃)     ပထမကြီးတန်း အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခြင်း
(၄)     စာချသက်တမ်း အနည်းဆုံး(၅)နှစ်ရှိခြင်း
(၅)     ပထမလတ်တန်းနှင့် ပထမငယ်တန်းဆိုင်ရာ ကျမ်းစာများကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပို့ချဆဲဖြစ်ခြင်း
(၆)     မြို့ကြီးများတွင် တစ်နေ့တာပို့ချသော စာဝါများ၌ စုစုပေါင်း စာလိုက်သံဃာ အပါး ၂၀ ရှိ၍ မြို့ငယ်များနှင့် ကျေးရွာကြီးများတွင် အနည်းဆုံး ၁၅ ပါး ရှိခြင်း၊ ကျေးရွာများတွင် အနည်းဆုံး ၁၀ ပါးရှိခြင်း
(၇)     သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်အား ဆန့်ကျင်ဘက် မပြုသူဖြစ်ခြင်း
(၈)     ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု၊ အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု ကင်းရှင်းခြင်း
ရစ်ကန်ဘူတာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yitkanbutar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ အလယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၄ ဦး၊ မ ၁၅၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်စီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bansi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကျီးအုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟဂိနိုချိယဘူတာ  (萩ノ茶屋駅 ဟဂိနိုချိယ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ အိုဆာကာမြို့၊ နိရှိနရိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဖို့ဒ် မော်တော်ယာဉ်ကုမ္ပဏီမှ "Ford Mustang" အမျိုးအစား ကားကို နယူးယောက်မြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည ကုန်စည်ပြပွဲတွင် ပြသခဲ့သည်
၎င်းသည် ဈေးကွက်အတွင်း ပထမ လေးလအတွင်း အစီးရေ တစ်သိန်းကျော် ရောင်းချခဲ့နိုင်သည်
ယင်းခဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkhe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ စကားကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရွက်များကျီးခြေသဏ္ဌာန်ရှိသည်
ကျောက်ပေါ်တွင် ပေါက်တတ်သည်
ဦးပွင့်တကောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Upwinttakaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ တကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၆ ဦး၊ မ ၁၂၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ကွင်းရွာ၊ တောင်ကွင်း
၁၃၆၅ (၁) ရက်
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်ကပင် အဖော်မပါတစ်ယောက်တည်း ကမ္ဘာတစ်ပတ် ခရီး ထွက်ခဲ့ဖူးသူ အမေရိကန် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရစ်ချက် အက်ဗလင်ဗတ်သည် စွန့်စားသည့် ဘက်တွင် ထူးချွန်သူဖြစ်ပေသည်
ဗတ်သည် တောင်ဝင်ရိုးစွန်းနှင့် မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း နှစ်ခုစလုံးကို လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဦးဆုံး ဖြတ်သန်းပျံခဲ့သူ ဖြစ်ရုံမက၊ လူသူအရောက်အပေါက်နည်းသော ထိုရေခဲကန္တာရ အရပ်များသို့အခေါက်ခေါက် စွန့်စွန့်စားစား ရောက်ရှိခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပေသည်
ရစ်ချက်အက်ဗလင်ဗတ်သည် ၁၈၈၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗာဂျင်နီးယားပြည်နယ် ဝင်ချက်စတာမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဗာဂျင်းနီးယား တက္ကသိုလ်နှင့် အမေရိကန် ရေတပ်မတော်ဆိုင်ရာ စစ်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်၏ လေကြောင်း လက်ရုံးတပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းလေသည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မက်မီလန်စူးစမ်းရှာဖွေရေး အဖွဲ့နှင့်အတူ လေတပ်မှူးအဖြစ်ဖြင့် ဂရင်းလန်ကျွန်းမြောက် ပိုင်းသို့ လိုက်ပါခဲ့သည်
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အဖော်လေသူရဲ ဖလွိုက်ဗင်းနက်နှင့်အတူ နော်ဝေးနိုင်ငံမြောက်ဘက်ရှိ စပစ်ဗားဂင်ကျွန်းစု ကင်းစဗေးပင်လယ်အော်မှ မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း အပေါ်သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြတ်သန်းကာ ပျံသန်းခဲ့လေသည်
ယင်းခရီးကို ၁၅ နာရီဖြင့် ပျံသန်းနိုင်ခဲ့သည်
တစ်ဖန် ၁၉၂၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဗတ်နှင့် အဖော် ၃ ဦးတို့သည် နယူးယော့မြို့မှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကိုဖြတ်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့သို့ အရောက် ပျံသန်းခဲ့ရာ ရာသီဥတု အဆင်မသင့်သဖြင့် ပြင်သစ်ကမ်းလွန်ပင်လယ်ထဲသို့ ထိုးဆင်းရသော်လည်း အသက်ချမ်းသာခဲ့ပေသည်
ထိုခရီးမှာ မိုင်ပေါင် ၄၂ဝဝ ရှိ၍ ၄၂ နာရီသာသာမျှ ပျံသန်းခဲ့သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဗတ်ခေါင်းဆောင်က နယ်သစ်စူးစမ်းရှာဖွေရေး အဖွဲ့သည် အန္တာတိတ် ဒေသဖြစ်သော တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်သို့သင်္ဘောနှစ်စင်းဖြင့် သိပ္ပံပညာရှင် ၃၂ ဦးနှင့်အတူ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ ဝေလပင်လယ်အော်ရှိ ရောပစရေခဲ့ပြင်သို့ ဆိုက်ရောက်လေသည်
ထိုနေရာကို လစ်တီးအမေရိကဟူ၍ သူ၏ဇနီးကို အစွဲပြုကာ အမည်ပေးခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၂၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိကမှ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းပေါ် သို့ လေယာဉ်ပျံဖြင့် ပထမဆုံးအကြိမ် ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့ပြန်သည်
ယင်းအသွားအပြန် ခရီးကို ၁၉ နာရီဖြင့် ပျံသန်း နိုင်ခဲ့သည်
ဗတ်၏ စွန့်စားမှုကို ခြီးကျူးသော အနေဖြင့် အမေရိကန် ကွန်ဂရက် လွှတ်တော်က သူ့အားရေတပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်အတန်းသို့ တိုးမြှင့် ပေးလေသည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗတ်သည် အန္တာတိတ်ဒေသို့ဒုတိယအကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့၍ လစ်တီးအမေရိက၌ပင် စခန်းချလေသည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် မတ်လမှ ဩဂုတ်လအထိ ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိက တောင်ဘက် ၁၂၃ မိုင်အကွာ၌ တစ်ယောက် ထီးတည်း မိုးလေဝသ အခြေအနေကို မှတ်သား လေ့လာနေခဲ့လေသည်
သူ၏အဖော်များသည် ယင်းဒေသ၏ရာသီဥတုဒဏ်ကို ခံနိုင်ကြမည် မဟုတ်ကြောင်း သိသဖြင့် ၉ ပေကျယ်၍ ၁၃ ပေရှည်သော တဲဆောက်ကာ တစ်ဦးတည်း စွန့်စားနေထိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဗတ်၏ တဲကလေးမှာ ဆီးနှင်းအောက်တွင် နစ်မြုပ်သွားသည်အထိ အအေးပြင်းထန်သော ဒေသဖြစ်လေသည်
သူရောက်ရှိနေသော အရပ်မှာ တောင်ဝန်ရိုးစွန်း မှ မိုင်ပေါင်း ၇ဝဝ မျှသာ ဝေး၏
တဲထဲတွင် ဆီမီးတိုင်ကို အမြဲထွန်းညှိထားရသဖြင့် များမကြာမီ ကာဗွန်မွန် အောက်ဆိုက် အဆိပ်ငွေ့သင့်ကာ အိပ်ရာမှ မထနိုင်တော့ချေ
အစာကို ချက်ပြုတ်မစားနိုင်သဖြင့် ရှိသမျှ စည်သွတ်အစာတို့ဖြင့်သာ တင်းတိမ်နေရလေသည်
ထိုမျှလောက်အားအင် ဆုတ်ယုတ်နေသော်လည်း သူ၏အလုပ် ဝတ္တရားများကို မလစ်ဟင်းစေရဘဲ အခြေခံ စခန်းနှင့် ဝိုင်ယာလက်ဖြင့် အမြဲ ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏
အခြေခံ စခန်းသို့အကူအညီ မတောင်းဘဲနေခဲ့သော်လည်း သူ၏ အချက်ပေးလွှင့်ချက်များမှာ ပျော့ညံ့၍ မမှန်မကန် ဖြစ်လာသောကြောင့် သူ့ထံသို့ကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့တစ်ခု စေလွှတ်လိုက်ရသည်
ထိုအဖွဲ့သည် ဗတ်ထံသို့ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရောက်ရှိလာ၍ သူ့အား လစ်တီးအမေရိကသို့ ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်ခဲ့လေသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပိုင် နယ်ပယ်များ သတ်မှတ်ရေးအတွက် အစိုးရ၏ စေလွှတ်ချက်အရ ဗတ်သည် အန္တာတိတ်ဘက်သို့နောက်တစ်ကြိမ် ခရီးထွက်ခဲ့လေသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် သင်္ဘော ၁၃ စင်း နှင့် လေယာဉ်ပျံများ၊ ရေခဲပြင်ပေါ်၌ အသုံးပြုနိုင်သော ယာဉ်များကို ယူဆောင်၍ တောင်ဝင်ရိုးစွန်းဘက်သို့ထွက်ခဲ့ လေသည်
ဗတ်သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင်လည်း အန္တာတိတ်ဒေသသို့တစ်ကြိမ်ထွက်ခဲ့သေးသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မြေတိုင်းအဖွဲ့၏ တာဝန်ခံအရာရှိအဖြစ် ဗတ်အား ခန့်အပ် ခဲ့သည်
ဗတ်သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ် မတ်လ၁၁ ရက်နေ့တွင် မက်ဆချူးဆက် ပြည်နယ် ဗော့စတန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဗတ်၏ စွန့်စားမှုကြောင့် နယ်သစ်မြေသစ်များ ရခဲ့ရုံမက ရေကြောင်းနှင့် လေကြောင်းခရီး သွားလာရာ၌ အရေးကြီးသော နည်းသစ်နှင့် ပစ္စည်းကိရိယာများပါ ထွင်နိုင်ခဲ့သည်
ဗတ်သည် လစ်တီးအမေရိက ၊ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက် ၊ တစ်ကိုယ်တည်း စသည့်ကိုယ်တွေ့ စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့လေသည်
ဝက်တိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettaik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ရွာရှည် (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
နက္ခတ္တပညာရှင် သည် သိပ္ပံပညာရှင်တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာအပြင်ဘက် ဂြိုဟ်များ ကြယ်များ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသော ပညာရှင်ဖြစ်သည်
ထိုပညာရှင်များသည် နေစကြဝဠာ၊ ကြယ်တို့၏ ဆင်းကဲပြောင်းလဲမှု ဂလက်ဆီများ ဖွဲ့တည်ပုံ အစရှိသည်များကို လေ့လာကြသည်
စကြဝဠာတစ်ခုလုံးအား လေ့လာသည့် စကြဝဠာဗေဒ ဘာသာရပ်နှင့်လည်း ဆက်စပ်လေသည်
နက္ခတ္တပညာရှင်အား ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်သည်
ကြယ် ဂြိုဟ်များအား တိုက်ရိုက် အမြင်အားဖြင့် လေ့လာသောပညာရှင်နှင့် လေ့လာ၍မရနိုင့်သည့် သီအိုရီဆိုင်ရာ model များအား ကြံဆသော ပညာရှင်များဟူ၍ ၂ မျိုး ခွဲခြားနိုင်လေသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်​ ကြယ် သို့မဟုတ် ဂယ်လက်ဆီတစ်ခု သေဆုံးချိန်သည် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာ ကြာမြင့်ရာ ပညာရှင်များအနေဖြင့် မတူညီသော စနစ်များအား လေ့လာ သုံးသပ်ရသောကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂြိုဟ်များဆိုင်ရာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဂယ်လက်ဆီများအား လေ့လာသာ နက္ခတ္တဗေဒ၊ စကြဝဠာဗေဒ အစရှိသည်ဖြင့် ဘာသာရပ်ခွဲများလည်း ရှိသေးသည်
ဉာဏ်တော်ကုန်းရွာ၊ ဝက်တိုး
ရင်းရွှေရွာ၊ ရင်းရွှေ
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ ကန့်ဘလာ (ထိန်တန်း)
၁၄၂၆ (၁) ရက်
-သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ္တ၊ ၃-ဒိဋ္ဌိသံယုတ္တ၊ သောတာပတ္တိဝဂ္ဂ၊ ပဉ္စမသုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ခန္ဓာငါးပါးကိုစွဲ၍ မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်းခြင်းကြောင့် မိစ္ဆာအယူ (အဇိတကေသကမ္ဗလဝါဒ၊ ဒီ၊၁၊၅၁-၂) ဖြစ်ပုံကို မိန့်တော်မူပြီး ခန္ဓာငါးပါးကို အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်အတိုင်း ရဟန်းတို့အား ခန္ဓာတစ်ပါးစီ အကျယ် ဝေဖန်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ဗလီခြံရွာ၊ ဗလီခြံ (ဗလီခြံရေကျော်)
မြောက်အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ မရောက် လာမီ အလွန်ရှေးကျသော အချိန်ကစ၍ နေထိုင်ကြသော တိုင်း ရင်းသားများမှာ ရက်အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
သူတို့ သည် အာရှတိုက်သားများကဲ့သို့ အသားညို၍ ဆံပင်နက်၏
ပါးရိုးကားပြီးလျှင် တရုတ်လူမျိုးတို့ကဲ့သို့ ဆံပင်နက်၏
ပါးရိုး ကားပြီး ထိုသို့ အာရှတိုက်သားများနှင့် မျက်နှာပုံပန်းတူသဖြင့် သူတို့သည် အာရှတိုက်တွင် မူလနေရာမှ အမေရိကတိုက်ဘက် သို့ ကူးလာကြဟန် တူလေသည်
ရှေးနှစ်ပေါင်း နှစ်သောင်းခန့် အထက်က ယခု ဗဲရင်းရေ လက်ကြား ခြားနေသော ဆိုက်ဗီးရီးယားနှင့် အလာစကာတို့ သည် တစ်ဆက်တည်း ဖြစ်ဟန်ရှိ၏
အာရှတိုက် တိုက်အနှံ့ အပြားမှ တိုင်းရင်းသားတို့သည် အမဲလိုက်ရင်း ထိုကျွန်းဆက် ကို ဖြတ်၍ အမေရိကတိုက်ဘက်သို့ နယ်ကျွံလာကြသည်
ထိုနောက် တောင်ဘက်သို့ ဖြန့်ဆင်းလာကြရာ အချို့တို့သည် တောင်အမေရိကတိုက်အထိ ရောက်ရှိလေ၏
ရက်အင်းဒီးယန်းဟူသော အမည်မှာ အသားနီအိန္ဒိယလူမျိုး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏
ကိုလံဗပ်သည် အမေရိကတိုက်သို့ ရောက် သွားသောအခါ အိန္ဒိယပြည်ကို တွေ့ရပြီဟု ထင်မှတ်သဖြင့် သူတွေ့သော တိုင်းရင်းသားများကို အင်ဒီးယန်းလူမျိုးဟု မှည့် ခေါ်ခြင်း ဖြစ်၏
ထိုနောက်မှ အိန္ဒိယပြည်ရှိလူမျိုးများ မဟုတ် သည်ကို သိကြရသောအခါ လူမျိုးချင်း ခွဲခြားသိသာနိုင်ရန် မြောက်အမေရိက တိုင်းရင်းသားများကို အမေရိကန်အင်ဒီးယန်း၊ သို့မဟုတ် ရက်အင်ဒီးယန်းဟု ဖြည့်စွက် ခေါ်ဝေါ်ကြ၏
အသားနီ အင်ဒီးယန်းဟု ခေါ်ခြင်းမှာ သူတို့၏ပင်ကိုအသား နီသောကြောင့်မဟုတ်၊ စစ်တိုက်ထွက်သောအခါ မျက်နှာကို ဆေးနီးသုတ်လိမ်း ထားလေ့ရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏
ထိုအမေရိကန် တိုင်းရင်းသားများတွင် အမျိုးပေါင်းများစွာ ကွဲပြားလျက် ရှိ၏ ဘာသာစကားအမျိုးမျိုး ပြောကြ၏
လူမျိုး ပေါင်းအုပ်စုတစ်စုလျှင် အုပ်စုဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်အမည်ပေးကာ ခွဲခြားထား၏
တိရစ္ဆာန်ရုပ်များကို တိုင်ကြီးများပေါ်၌ ထုလုပ် ထားသည်
ဤသို့ အုပ်စုများစွာ ကွဲနေသော်လည်း အားလုံး တောထဲ၌ နေကြ၍ ဓလေ့ထုံးစံများလည်း တူကြ၏
ကောက်ပဲ သီးနှံ အတော်အတန် စိုက်ပျိုး၍ ဆန်ကြမ်းကို စားသုံးကြ၏
သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် မုဆိုး၊ တံငါအလုပ်ဖြင့် အသက် မွေးကြ၏
သူတို့သည် အလွန်စစ်တိုက်ဝါသနာပါကြ၏
မည်သည့် အခါမျှ တစ်အုပ်စုနှင့်တစ်အုပ်စု သင့်မြတ်သည်ဟူ၍ မရှိကြ ချေ
နယ်လုခြင်း၊ အမဲသားကောင်အတွက် စကားများခြင်း၊ မပြောပလောက်သော အကြောင်းကိစ္စများ၌ အနိုင်ယူလိုခြင်းကြောင့် မကြာခဏ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားလျက် ရှိကြ၏
မိန်းမများသည် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အလုပ်ကြမ်း လုပ်ကြ ရ၏
ပဲ၊ ပြောင်းနှင့်ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို စိုက်ပျိုးကြ၏
တိရစ္ဆာန်အရေဖြင့် တစ်အိမ်ထောင်လုံးအတွက် အဝတ်အစား များကို ချုပ်လုပ်ကြရ၏
အလုပ်လုပ်နေစဉ် ကလေးကို ကျော ၌ သယ်ပိုး၍သော်လည်းကောင်း၊ ပုခက်ထဲထည့်၍သော်လည်းကောင်း၊ သစ်ပင်၌ ဆွဲ၍သော်လည်းကောင်း ထားတတ်ကြ၏
မိသားစုတစ်စုလုံး တစ်နေရာ မှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းသောအခါ မိန်းမများပင်လျှင် အိမ်ထောင်ပစ္စည်းများကို သယ်ယူကြရ၏
သို့ရာတွင် မိန်းမများ၏အဆင့်အတန်းမှာ အစစအရာရာ ၌ နိမ့်ကျသည်ဟူ၍ မဆိုနိုင်ချေ
သူတို့သည် အရေးကြီးသော ကိစ္စများ၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်ခွင့် ရှိ၏
အချို့ကိစ္စများ၌ ယောက်ျားများသည် သူတို့ ဩဇာကို ခံရ၏
တစ်အိမ်ထောင် လုံးအတွက် လုံလောက်စွာ အမဲဟင်းလျာကို ရှာဖွေ မပေးနိုင် သူများ၊ သို့မဟုတ် စစ်တိုက်ရာတွင် သူရဲဘောကြောင်သူများကို သူတို့၏ ဇနီးသယ်များက လက်မခံဘဲ ကွာပစ်နိုင်လေသည်
ယောက်ျားများ၏အလုပ်ကား အမဲလိုက်ခြင်းနှင့် စစ်တိုက် ခြင်းဖြစ်၏
အမဲလိုက်ခြင်းမှာ ပျော်ရွှင်လို၍ မဟုတ်၊ ဝမ်းစာ အတွက် ဖြစ်၏
စစ်တိုက်ခြင်းမှာ စစ်တိုက်ဝါသနာပါသောကြောင့် တိုက်ခြင်း ဖြစ်၏
တစ်ခါတစ်ရံ မိမိချစ်ကြိုက်နေ သော မိန်းမအား မိမိအစွမ်းအစကို ပြလိုသဖြင့် ရန်သူများကို သွားရောက် တိုက်ခိုက်ကြ၏
သူတို့သည် စစ်တိုက်ရာ၌ ရန်သူ များနှင့်တေ့တေ့ဆိုင်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်တိုက်ခိုက်လေ့ မရှိချေ
ရန်သူများကို အလစ်တွင် ချောင်းမြောင်း တိုက်ခိုက်ကြ၏
သတ်ဖြတ်ပြီးသော ရန်သူများ၏ ဦးခေါင်းခွံများကို ဂရုတစိုက် သိမ်းဆီးထားလေ့ ရှိကြသည်
သူတို့၏ အိမ်များမှာ သစ်ခေါင်းများ သစ်လုံးများဖြင့် ဆောက်လုပ်ထား၍ အလယ်၌ ဝင်ထွက် သွားလာရန် အပေါက်တစ်ပေါက် ရှိ၏
အိမ်များမှာ မည်သည့်အခါမျှ ရှင်းလင်း သုတ်သင်ခြင်း မရှိသဖြင့် အမှိုက်သရိုက်တို့ဖြင့် ရှုပ်ပွေကာ လွန်စွာ ညစ်ပတ်ပေကျံလျက်ရှိ၏
နွေအခါ၌မူ လွင်ပြင်များတွင် တိရစ္ဆာန် အရေများကို ဆက်စပ်ချုပ်လုပ်ထားသော တဲများထိုး၍ နေကြ၏
သူတို့၏ အဝတ်အစားမှာ ပျော့ပျောင်း နူးညံ့အောင် ပြုလုပ်ထားသော တိရစ္ဆာန် အရေများဖြစ်၏
ဆေးရောင်စုံ ချယ်ထားသော ဖြူဆူးများ၊ ပုတီးစေ့များဖြင့် အနားကွပ်ကို အလှအပ တပ်ဆင်ထားသော ခြေပတ်များကို ဒရယ်ရေဖြင့် အနားကွပ်ထား၏
သမင်ရေဖြင့် ချုပ်ထားသော ဖိနပ်များနှင့် သူတို့၏ ဒရယ်ရေ ကိုယ်ကြပ်အင်္ကျီများပေါ်တွင် ပုတီးစေ့များ ကို လှပစွာ သီကုံးထား၏
ဝက်ဝံလက်သည်းများ၊ ခွေးတူဝက်တူ၏ လက်သည်းများ၊ ဆတ်၏သွားများကိုလည်း လည်ဆွဲတန်ဆာ အဖြစ်ဖြင့် ဆွဲချိတ် ထားသေး၏
အမွေးကောင်းသော သားကောင်များ၏ အရေ များကို နူးညံ့အောင် ပြုပြင်ပြီးလျှင် ယောက်ျားများက အပေါ်ဖုံး ကိုယ်ရုံအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏
သူတို့သည် နတ်များကို ယုံကြည်ကိုးကွယ်ကြ၏
သစ်ပင် မှ၎င်း၊ ကောင်းကင်၌၎င်း၊ မြစ်ချောင်းအင်းအိုင်တို့၌၎င်း နတ် များ ရှိသည်ဟု အယူရှိပြီးလျှင် ထိုနတ်များကပင် သူတို့အား ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုး၊ ပေးသည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
သူတို့၌ ပယောဂဆရာ၊ ဗိန္ဓောဆရာများ ရှိကြ၏
လူ တစ်ယောက် မမာသောအခါ အပမှီနေသည်ဟု အယူရှိ၍ ပယောဂဆရာများကို ပင့်ရ၏
ပယောဂဆရာသည် မန္တာန် များကို ရွတ်ဖတ်၍သော်လည်းကောင်း၊ အော်ဟစ်ကြိမ်းမောင်း၍သော် ၎င်း လူမမာအား ဝင်ပူးနေသော မကောင်းဆိုးဝါးများကို နှင်ထုတ်နိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
သို့ရာတွင် ထိုပယောဂ ဆရာများသည် လက်ဖွဲ့အင်းအိုင်များကိုသာ သုံးသည်မဟုတ်၊ ရောဂါများကို တကယ်ပျောက်ကင်းစေသော ဆေးဖက်ဝင်သည့် သစ်မြစ်သစ်ဥများကိုလည်း အသုံးပြုကြ၏
သူတို့တွင် စာပေအရေးအသား မရှိချေ
သို့ရာတွင် သူတို့ လူမျိုး အုပ်စုတိုင်း အုပ်စုတိုင်း၌ ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ ရှိ၏
ညနေအလုပ်များ အားလုံးပြီးသောအခါ မီးဖို၌ ဝိုင်းထိုင် ၍ လူကြီးများက ကလေးများကို ပုံပြောပြလေ့ ရှိကြ၏
ကလေးများလည်း အားလပ်သောအခါ၌ စွန်လွတ်ခြင်း၊ တူတူ ပုန်းခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ကစားကြ၏
အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ ရောက်လာသော အခါ အမေရိကန်တိုင်းရင်းသားများသည် ပထမ၌ မျက်နှာဖြူ လူမျိုးတို့၌ သင့်မြတ်စွာ ပေါင်းသင်းကြ၏
သူတို့ တတ်နိုင် သော ကိစ္စများတွင် မျက်နှာဖြူများကို အကူအညီ ပေး၏
သို့ရာတွင် နောင်အခါ၌ မျက်နှာဖြူများက သူတို့ကို မောင်း ထုတ်၍ သူတို့၏မြေများကို သိမ်းယူရန် ကြံရွယ်ကြောင်း သိရှိ သွားသောအခါ သူတို့သည် မျက်နှာဖြူလူမျိုးများကို ရှေးက ကဲ့သို့ မခင်မင်တော့ချေ
သို့ဖြစ်၍ ၁၆၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၈၇၆ ခုနှစ်အထိ အင်ဒီးယန်းတိုင်းရင်းသားများနှင့် မျက်နှာဖြူလူမျိုး များသည် မကြာခဏ ပဋိပက္ခ ဖြစ်ခဲ့ကြလေသည်
ယခုမူ ထို ရန်ပွဲ ပြီးဆုံးသွား၍ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ပြန်လည်သင့်မြတ်နေကြပြီ ဖြစ်၏
အမေရိကတိုက်သို့ ဥရောပတိုက်သားများ ပထမရောက် လာစဉ်က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ တိုင်းရင်းသား ၈၅ဝဝဝဝ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၌ ၂ဝဝဝဝဝ ရှိ၏
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ မူ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ၃၃၂၃၉၇၊ ကနေဒီနိုင်ငံ၌ ၁၁၅ဝဝဝ မျှသာ ကျန်တော့၏
တိုင်းရင်းသားများသည် မျက်နှာဖြူများထံမှ အဆုတ်ရောဂါနှင့် အခြားရောဂါများ အမွေရလိုက်၍ အမြောက်အမြား သေကြေပျက်စီးကြ၏
အချို့က တိုင်းရင်းသားလူမျိုးသည် တဖြည်းဖြည်း ပျောက် ကွယ်သွားတော့မည်ဟု ယူဆကြ၏
အမှန်မှာ အင်ဒီးယန်း လူမျိုးစစ်စစ် တစ်နေ့တစ်ခြား နည်းပါးလာခြင်းသာ ဖြစ်၏
အင်ဒီးယန်းအဆက်အနွယ်ဝင် တိုင်းရင်းသားများကား အမြောက်အမြား ရှိသေး၏
ယခုအခါ အမေရိကန်အစိုးရနှင့် ကနေဒါအစိုးရတို့က သူတို့ကို အထူးစောင့်ရှောက်ထားကြ၏
ဖန်းခါးစဉ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharsin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဖန်းခါးစဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၅၆ (၁) ရက်
ယင်းရဲကန်အလယ်ရွာ၊ ယင်ရဲကန်
ဆီးနိတ် (Senate) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ လွှတ်တော်နှစ်ရပ်စနစ်ပါလီမန်၏အထက်လွှတ်တော်ဖြစ်သည်
ဆီးနိတ်၏ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ဩစတြေးလျဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အခန်း ၁ တွင် ဖော်ပြထားသည်
စုစုပေါင်း ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အမတ် ၇၆ ဦး ရှိသည်- လူဦးရေ မခွဲခြားဘဲ ဩစတြေးလျပြည်နယ် ခြောက်ခုမှ ၁၂ ခုနှင့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဩစတြေးလျ နယ်မြေနှစ်ခုမှ ၂ ခု (ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေနှင့် မြောက်ပိုင်းနယ်မြေ) တို့မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်
အထက်လွှတ်တော်အမတ်များကို အချိုးကျကိုယ်စားပြုစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်သည့် လွှဲပြောင်း၍ရသော တစ်မဲတည်းပေးစနစ်ဖြင့် အများပြည်သူက ရွေးကောက်တင်မြှောက်ပါသည်
ဇင်လွမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinlum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ အူရာဘွမ်ကောင်းလိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အူရာဘွမ်ကောင်းလိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇ ဦး၊ မ ၂၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညခအီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyakhaei)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကြာအင်းဆိပ်ကြီးမြို့နယ်၊ ကမော့သဲ(ဝင်းလုံ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမော့သဲ(ဝင်းလုံ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၆၉ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၆၂၅ ဦး နေထိုင်သည်
အက်စတာပင်သည် ကွန်ပိုဆစ်တီး မျိုးရင်း တွင်ပါဝင်သည်
အက်စတာမှာဂရိဘာသာစကားဖြစ်၍ ကြယ် ပွင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ထိုအပင်မှပန်းပွင့်သည် ကြယ်ပွင့်နှင့် ယင်း၏ ရောင်ခြည်များ ဘေးသို့တန်းထွက်နေသည်နှင့် တူ သောကြောင့် အက်စတာဟု အမည်ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံရှိ ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်သော အက်စတာ မျိုးကို ချိုင်းနားအက်စတာဟုခေါ်သည်
ချိုင်းနားအက်စတာမျိုး ၏အပွင့်မှာ မိုက်ကယ်လမတ်ဒေဆီခေါ် အခြားအက်စတာပန်း မျိုး၏ အပွင့်ထက် နှစ်ဆကြီးသည်
အရောင်တွင်လည်းအဖြူမှ စ၍ နှင်းဆီနှင့်ကြက်သွေးရောင်အပြင် အပြာနှင့်မရမ်းစေ့ရောင် အထိ အရောင်အမျိုးမျိုးကွဲလျက်ရှိသည်
အခြား အက်စတာပန်းတစ်မျိုးကို မိုက်ကယ်လမတ် ဒေဆီဟုခေါ်ခြင်းမှာ ထိုပန်းသည် စက်တင်ဘာလတွင်ကျင်းပ သည့် မိုက်ကယ်လမတ်ခေါ် ဗရင်ဂျီပွဲနေ့အချိန်နှင့် တစ်ပြိုင် တည်း ပွင့်တတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် အလေ့ကျပေါက်သော အက်စတာပင်ကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် အက်စတာထရိုင်ပိုလီယမ် ဟုခေါ်သည်
ယင်းကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ပင်လယ်အက်စတာဟုခေါ်ရသည်
ထိုသို့ ပင်လယ် အက်စတာဟု ခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာကား ထိုအပင်များသည် ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်း တစ်ဝိုက်ရှိ ညွန်ပျောင်းများပေါ်တွင် အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်ကြခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
အလွန်ထင်ရှား၍ လူကြိုက်အများဆုံး နွေရာသီတွင် ပေါက်ရောက်သည့် ပန်းမျိုးထဲတွင် အက်စတာပန်းမှာ အပါ အဝင် တစ်ခုဖြစ်သည်
အက်စတာပန်းသည် လယ်ကွင်းများတွင်ပေါက်ရောက် လေ့ရှိသည့် ဒေစီပန်း၏ အမျိုးအနွယ်လည်း ဖြစ်သည်
မိုင်ကယ်မတ်ဒေစီခေါ် အက်စတာပန်းပင်မျိုးကို နွေကူး ရာသီအတွင်း၌ ကိုင်းချိုး၍မျိုးပွားစိုက်ယူကြသည်
ထို အက်စ တာပန်းပင်မျိုးသည် အစေ့မှစိုက်ပျိုးယူ၍ မရချေ
ချိုင်းနား အက်စတာပန်းမျိုးကိုမူ အစေ့မှစိုက်ပျိုးယူရ သည်
ထိုပန်းပင်သည် တစ်နှစ်ခံပင်ဖြစ်၍ ပန်းပွင့်ပြီးနောက် သေသွားလေသည်
ဟင်လိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinlai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မန်တုံမြို့နယ်၊ ဆိုင်းလိန် (ပ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိုင်းလိန် (ပ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၆ ဦး၊ မ ၂၁၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်းမီးသဲကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmeetheakone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဒလမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မြစ်တစ်စင်းသာခြားပြီး သင်္ဘောနှင့် သွားပါက ဆယ်မိနစ်အတွင်း ရောက်ရှိနိုင်သည်
ရှေးမြန်မာမင်းလက်ထက်က မြန်မာနိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်စွန်း ခံတပ်မြို့ ဖြစ်သည်
ယခင်က ကျေးရွာအုပ်စု ဖြစ်ခဲ့ပြီးနောက် မြို့နယ်တစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၄-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေး ကော်မတီ နယ်နိမိတ်အတွင်း ထည့်သွင်းခဲ့သည်
ဒလမြို့ အနောက်ဘက်တွင် တွံတေးတူးမြောင်းနှင့် မြောက်ဘက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်တို့ ဆက်သွယ်စီးဆင်းနေသည်
ဒလမြို့သည် ၁၀.၉၃ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး ရပ်ကွက်ပေါင်း (၂၃)ရပ်ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စုပေါင်း (၂၃)အုပ်စု၊ ရွာပေါင်း (၄၅)ရွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဒလမြို့မှတဆင့် တွံတေး၊ ကော့မှူး၊ ကွမ်းခြံကုန်း၊ ဒေးဒရဲ၊ ဖျာပုံ၊ ကျိုက်လတ်မြို့များသို့ပါ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည့် အဓိက မြို့နယ်တစ်နယ် ဖြစ်သည်
စက်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၉ ဦး၊ မ ၁၁၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဧကရာဇ်နဂါးကျောင်း(皇龍寺) (ကိုရီးယား: 황룡사; ဟွာင်လျိုင်ဆာ)သည် ဂယောင်းဆံဘို့ပြည်နယ်၊ ဂယောင်းဂျူမြို့တွင်တည်ရှိပြီး ဂယောင်းဂျူတွင်အကြီးဆုံး ဘုရားကျောင်း အဖြစ်လူသိများသည်
အထပ် ၉ထပ် ရှိသော ဧကရာဇ်နဂါးဘုရားကျောင်းသည် ရှီလာ၏ ရတနာသုံးပါးမှ တစ်ပါးဖြစ်ကာ ကျန် ဗုဒ္ဓဘုရားကျောင်း နှစ်ကျောင်းနှင့် အတူ ကျော်ကြားသည်
ဘာသာစကားဆောင်းပါးအညွှန်းကိန်းကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအတိုင်းအတာရှိသောစာရင်းများ (သက်ရှိသဘာဝဘာသာစကားအားလုံးသည်ပါဝင်မှုအတွက်ခွဲခြားနိုင်သည်): နိုင်ငံအလိုက် - နိုင်ငံနှင့်ဒေသအလိုက်တရားဝင်ဘာသာစကားစာရင်းအမည် - ဘာသာစကားအမည်များ (ဇာတိအမည်) စာရင်းphylogenetic စပ်လျဉ်း: ဘာသာစကားမိသားစုများ (phogenogenetic) စာရင်းမူလဘာသာစကားဖြင့် - အာဖရိက - အာရှဘာသာစကားများ ၊ ဩစတြေးနီးယားဘာသာစကားများ စာရင်း၊ အင်ဒို - ဥရောပဘာသာစကားများ ၊ မွန်ဂိုလီဘာသာစကားများ စာရင်း၊ တန်ဂူစ်ဘာသာစကားများ စာရင်း၊ တူရကီဘာသာစကားများ စာရင်း ၊သက္ကရာဇ်စဉ်အရ - ပထမဆုံးရေးသားထားသောအကောင့်များမှဘာသာစကားစာရင်းစပီကာအရေအတွက် -စပီကာစုစုပေါင်းအရေအတွက်ဖြင့်ဘာသာစကားစာရင်းဘာသာစကားဘာသာစကားများ၏ဘာသာစကားစာရင်းauthoritative အဘိဓာန်များအရ စကားလုံးအရေအတွက် အလိုက် ဘာသာစကားစာရင်းစာအရေးအသားစနစ်ဖြင့်ဘာသာစကားများ၏စာရင်းအာဖရိကဘာသာစကားများအမေရိကတိုက်ရှိတိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများကလေးများဝယ်ယူသောအမေရိကန်အမေရိကန်ဘာသာစကားများမြောက်အမေရိက၏ဘာသာစကားများတောင်အမေရိက၏ဘာသာစကားများအာရှဘာသာစကားများအရှေ့အာရှဘာသာစကားများတောင်အာရှ၏ဘာသာစကားများအရှေ့တောင်အာရှ၏ဘာသာစကားများဥရောပဘာသာစကားများအိုးရှန်နီးယားဘာသာစကားများမျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသို့မဟုတ်ပြန်လည်ရှင်သန်နိုင်သောဘာသာစကားများ မျိုးသုဉ်းသောဘာသာစကားများစာရင်းမျိုးသုဉ်းမည့်အချိန်တွင်ဘာသာစကားများစာရင်းမျိုးသုဉ်းရန်အန္တရာယ်ရှိသည့်ဘာသာစကားများစာရင်းပြန်လည်ထားသောဘာသာစကားများစာရင်းပြယုဂ် သို့မဟုတ် ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု၏ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ် ပြင်သစ်ဘာသာစကားစာရင်းရုံးသုံးဘာသာစကားစာရင်းပြည်နယ်အလိုက်တရားဝင်ဘာသာစကားစာရင်းအဖွဲ့အစည်းအလိုက်တရားဝင်ဘာသာစကားစာရင်းတရားဝင်အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မရှိသောအကြီးမားဆုံးသောဘာသာစကားများစာရင်း (အဓိကဘာသာစကားလူနည်းစုများ၊ ပြောဆိုသူသန်းပေါင်းများစွာ)အင်တာနက်ပေါ်တွင်အသုံးပြုသောဘာသာစကားများ (အွန်လိုင်းတွင်အများဆုံးပျံ့နှံ့မှုရှိသောဘာသာစကား ၃၀ နှင့်အထက်စာရင်းပါ ၀ င်သည်)နှစ် ဦး နှစ်ဖက်နားလည်နိုင်သည့်ဘာသာစကားများစာရင်းအထူးဘာသာစကားများ လူဖြူလူမည်းအစပ် ဘာသာစကားများစာရင်းရောနှောထားသောဘာသာစကားများအင်ဒို - ဥရောပဘာသာစကားများကို အခြေခံ၍ ပစ်ဂျင့်စ်, လူဖြူလူမည်းအစပ်, ရောနှောထားသောဘာသာစကားများနှင့် ကန့်ထ်များစာရင်းအင်္ဂလိပ်အခြေပြု ပစ်ဂျင့်စ် များစာရင်းလက်ဟန်ပြဘာသာစကားစာရင်းဇာတိလက်မှတ်ထိုးသူအရေအတွက်အားဖြင့်လက်ဟန်ပြဘာသာစကားစာရင်းဆောက်လုပ်ထားသောဘာသာစကားများဘာသာစကားလေ့လာမှုအစီအစဉ်များစာရင်းယူနိုက်တက်စတိတ်တွင်အသုံးများဆုံးသောနိုင်ငံခြားဘာသာစကားများစာရင်းဘာသာဗေဒပညာရှင်စာရင်းအတိုကောက်စနစ်များစာရင်းအရေးအသားစနစ်များ၏စာရင်းတိုင်းရင်းသားဘာသာစကားများနှင့်မျိုးကွဲစာရင်းများကွန်ပျူတာဘာသာစကားများစာရင်းပရိုဂရမ်ဘာသာစကားများစာရင်းဒသနိကဗေဒဘာသာရပ်များစာရင်းမော်ဒယ်လ်ဘာသာစကားများစာရင်းMarkup ဘာသာစကားစာရင်း
ဒဂုံတက္ကသိုလ်ဘူတာသည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားတွင်ပါဝင်သော ဘူတာရုံတစ်ခုဖြစ်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဗကဗြဟ္မာအား “သဿတဒိဋ္ဌိ” ဖြစ်နေပုံ သိမြင်တော်မူခြင်းကြောင့် ပဌမဈာန်ဗြဟ္မာဘုံမှ ဗကဗြဟ္မာ ထံသို့ကြွရောက်၍ သဿတအယူကို ပယ်စွန့်စေတော်မူပြီး ဗကဗြဟ္မာ၏ မေးလျှောက် ချက်အရ အတိတ်ဘဝ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေကြသောလူတို့ကို ကယ်ဆယ်ပြီး ချမ်းသာရာရစေခဲ့သည့်အကြောင်းများကို ဗကဗြဟ္မာအား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ငနီရွာ၊ ငနီ (တောင်)
ထနောင်ပင်တဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpinte)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ သီးပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သီးပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၂ ဦး၊ မ ၂၆၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်ဆယ်ဂျုံးမှာ​​တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ​မော်ဒယ်သရုပ်​ဆောင်ဖြစ်သည်
​ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခုဖြစ်​သော Dr.Romantic တွင် သရုပ်​ဆောင်ပြီး​နောက် နာမည်ကြီးလာသည်
၁၉၉၂တွင် အန်ယန်း၌​မွေးဖွားခဲ့သည်
အထက်တန်းတွင် စာအုပ်အငှားဆိုင်၌အချိန်ပိုင်းအလုပ်လုပ်ခဲ့သည်
​ကျောင်းတွင် သူငယ်ချင်းများနှင့်ပြဇာတ်ကြည့်ရာမှ သရုပ်​ဆောင်ဖြစ်ချင်လာသည်
၂၀၁၂တွင် ကိုရီးယားအမျိုးသားအနုပညာတက္ကသိုလ်တွင် ပြဇာတ်နှင့်ရုပ်ရှင်အထူးပြုဖြင့် တက်​ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆တွင် Dr.Romantic ၌ စတင်သရုပ်​ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီတွင် Saimdang, Memoir of Colors ၌ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် Duel နှင့် Temperature of Love တို့တွင်လည်းသရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈တွင် ၁၇ နှစ်အရွယ်၌ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
သခွတ်ကုန်းရွာ၊ ပျဉ်းမငူ
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
ပဿနဒီကောသလဘုရင်၏ အမတ်ချုပ်ကြီးဖြစ်သော ဥဂ္ဂအမတ်ကြီးက ရွှေရတနာပစ္စည်း သိန်းပေါင်းတရာ, ငွေအသပြာမရေမတွက်နိုင်အောင် ကြွယ်ဝသော ရောဟဏသူဌေး၏ မြေးဖြစ်သော မိဂါရသူဌေးအကြောင်းကို ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားပါသည်၊ ဘုရားရှင်က “ယင်းပစ္စည်းများသည် ရန်သူမျိုးငါးပါးတို့နှင့် ဆက်ဆံနေသော ပစ္စည်းဥစ္စာများဖြစ်ပုံကို” မိန့်ကြားတော်မူပြီး ရန်သူမျိုးငါးပါးတို့နှင့် ဆက်ဆံခြင်း အလျင်းမရှိသော “သဒ္ဓါ, သီလ, ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပ, သုတ, စာဂ, ပညာ”ဟူသော သူတော်ကောင်းဥစ္စာ ခုနစ်ဖြာကို ဟောတော်မူပါသည်
ဘုရားရှင်၏မိန့်ကြားတော်မူအပ်သောစကားတော်အရ မေးမြန်းလာသော အညတရ ရဟန်းအား ဝေသာလီမြို့သား ဥဂ္ဂသူကြွယ်က မိမိ၏အရည်အချင်း ၈-မျိုးကို ဟောကြားသည့်သုတ်
ဘုရားရှင်မိန့်ကြားတော်မူအပ်သောစကားတော်အရ မေးမြန်းလာသော အညတရ ရဟန်းအား ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဟတ္ထိရွာသား ဥဂ္ဂသူကြွယ်က မိမိ အရည်အချင်း ၈-မျိုးတို့ကို ဟောကြားသည့်သုတ်
ဥဂ္ဂဟသုတ်သည် ဂေါတမြတ်စွာဘုရားသည် သူတော်ကောင်းဥစ္စာ ခုနစ်မျိုးနှင့်ပတ်သက်၍ ကသေနဒိကောသလမင်းကြီး၏ အမတ်ကြီးဖြစ်သူ ဥဂ္ဂအမတ်အား ဟောကြားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တစ်ခုသောအခါတွင် ကောသလမင်းကြီး၏ အမတ်ကြီးဖြစ်သူသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ရောဟဏသူဌေး၏ မြေးဖြစ်သူ မိဂါရသူဌေးသည် များစွာသော ဥစ္စာ၊ အသုံးအဆောင်တို့သည် ရှိသည်ဟု လျှောက်ထား၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အမတ်ကြီးအား ထိုသူဌေးသည် အဘယ်မျှ ကြွယ်ဝကြောင်းကို မေးမြန်း၏
အမတ်ကြီးက ထိုသူဌေးတွင် ရွှေတို့သည်ပင် သိန်းပေါင်းတစ်ရာ ရှိပါ၏၊ ငွေအရေအတွက်အားဖြင့်ကား ဆိုဖွယ်ရာပင် မရှိပါဟု ဖြေကြား၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အမတ်ကြီးအား ထိုရွှေငွေစသည့် ဥစ္စာသည် လောကတွင် ရှိ၏၊ ထိုဥစ္စာတို့သည် မရှိဟု ငါမဆို၊ ထိုဥစ္စာတို့သည် မီး၊ ရေ၊ မင်း၊ သူခိုး၊ မချစ်မနှစ်သက်သော အမွေခံတို့နှင့် ဆက်ဆံကုန်၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် အမတ်ကြီးအား ဤဥစ္စာ ခုနစ်မျိုးသည် မီး၊ ရေ၊ မင်း၊ သူခိုး၊ မချစ်မနှစ်သက်သော အမွေခံတို့နှင့် မဆက်ဆံကြကုန်
ထိုခုနစ်မျိုးတို့သည် ယုံကြည်မှု ‘သဒ္ဓါ’ ဥစ္စာ၊ စောင့်ထိန်းမှု ‘သီလ’ ဥစ္စာ၊ ရှက်မှု ‘ဟိရီ’ ဥစ္စာ၊ ကြောက်လန့်မှု ‘ဩတ္တပ္ပ’ ဥစ္စာ၊ အကြားအမြင် ‘သုတ’ ဥစ္စာ၊ စွန့်ကြဲမှု ‘စာဂ’ ဥစ္စာ၊ သိမှု ‘ပညာ’ ဥစ္စာ စသည်တို့ ဖြစ်သည်ဟု ဟောကြားတော်မူ၏
ထို့နောက်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသူတော်ကောင်းဦစ္စာခုနစ်ပါး ရှိသည့် မိန်းမ၊ ယောက်ျားအား မဆင်းရဲသောသူဟု ပညာရှိတို့သည် ဆိုကုန်၏
ထိုသူတို့၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည်လည်း အချည်းနှီး မဟုတ်ဟု ဆိုကြကုန်၏
ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် ဘုရားသျှင်၏ အဆုံးအမတော်ကို အောက်မေ့လျက် ကြည်လင်စေတတ်သော သဒ္ဓါတရားကိုလည်းကောင်း၊ သစ္စာလေးပါးတရားကို မြင်ကြောင်းဖြစ်သော သီလကိုလည်းကောင်း အဖန်ဖန်အားထုတ်ရာ၏
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ဝေဒနာ, ဝေဒနာသမုဒယ, ဝေဒနာနိရောဓ, ဝေဒနာနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ, ဝေဒနာယအဿဒ, အာဒီနဝ, နိဿရဏဟူသော ပုဗ္ဗေအနနုဿုတ ဓမ္မတို့၌ စက္ခု, ဉာဏ, ပညာ, ဝိဇ္ဇာ, အာလောက-တို့ဖြစ်ပုံကို ရဟန်းတို့အား တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာန သင်္ခါရသမန္နာဂတ ဣဒ္ဓိပါဒ, ဝီရိယသမာဓိပ္ပဓာန သင်္ခါရ သမန္နာဂတ ဣဒ္ဓိပါဒ, စိတ္တသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတ ဣဒ္ဓိပါဒ, ဝီမံသာ ဓိပတိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတဣဒ္ဓိပါဒဟုလည်းကောင်း၊ ယင်းဣဒ္ဓိဒါဒတို့ကို ပွားအပ်၏ဟုလည်းကောင်း ပုဗ္ဗေအနနုဿုတဓမ္မတို့၌ စက္ခု, ဉာဏ, ပညာ, ဝိဇ္ဇာ အာလောကတို့ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် (အတိုကောက် ရတခ) သည် မော်လမြိုင်မြို့ အခြေစိုက် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
အဓိက တာဝန်မှာ ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ် ဒေသများနှင့် ၎င်းနှင့်ထိစပ်နေသော နေရာဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေးနှင့် စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား အဓိကတာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသည်
ထို့ပြင် တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေအတွင်းရှိ ၎င်း၏လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်များ၏ စစ်ဦးစီး စစ်ရေး စစ်ထောက်ပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကိုပါ ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးခြင်းနှင့် အထက်ဌာနများမှ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား ထပ်ဆင့် ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကိုပါ ဆောင်ရွက်ရသည်
လက်ရှိ အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်စိုးမင်း ဖြစ်သည်
အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ကို မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်မြို့၌ ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ ၁၆ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ပထမဆုံးတိုင်းမှူးအဖြစ် ကြည်း ၃၅၂၃၊ ဗိုလ်မှူးကြီး သောင်းကြည်မှ တာဝန်ယူခဲ့သည်
အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် အခြေချ စစ်ဗျူဟာ (၄) ခု၊ လှုပ်ရှား စစ်ဗျူဟာ (၃)ခုနှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၆) ရင်းရှိသည်
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ် ငြိမ်း သက်နိင်ဝင်း ဗိုလ်ချုပ် ကိုကို​မောင်ဗိုလ်ချုပ် မြတ်သက်ဦး(ဩဂုတ်၂၀၂၂ - မတ်၂၀၂၃) ဗိုလ်မှူးချုပ်စိုးမင်း (မတ်၂၀၂၃ - လက်ရှိ)
ဘင်းတမ်းဘရှိဘူတာ  (弁天橋駅 ဘင်းတမ်းဘရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ဆွတ်ရုမိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ပင်ထနောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhtanaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ လင်းခေးမြို့နယ်၊ ဒါးဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒါးဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၀ ဦး၊ မ ၁၂၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
အာခါလူမျိုးများသည်  ထိုင်းနိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ ၊ တရုတ်နိုင်ငံ ယူနန်ပြည်နယ်တို့ရှိ တောင်တန်းမြင့်များပေါ်တွင် ကျေးရွာငယ်များတည်၍ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်သည်
သူတို့သည် တရုတ်နိုင်ငံမှ အရှေ့တောင်အာရှသို့ ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံနှင့် လာအိုနိုင်ငံတို့ရှိ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် အာခါလူမျိုး ရွှေ့ပြောင်းသူများ များပြားလာခဲ့ကာ ယခုအခါ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းခရိုင်များဖြစ်သော ချင်းရိုင်နှင့် ချင်းမိုင်တို့တွင် လူဦးရေ ၈၀,၀၀၀ ကျော် နေထိုင်လျက်ရှိသည်
အာခါလူမျိုးများကို  အိကော၊ ခကောနှင့် ကောလူမျိုးဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်
ထိုလူမျိုးတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ ယူနန်နယ်ဖြစ်သည်
ထိုဒေသမှ မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် ဆင်းသက်လာ၍ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ကျိုင်းတုံနယ်အရှေ့ဘက်နယ်စပ်ဆီမှ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်‌ရောက်လာဟန်တူသည်
ယခုအခါတွင် ထိုသူတို့ကို ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း အရှေ့စွန်ဒေသများတွင် အများဆုံး တွေ့ရ၏
ယူနန်နယ် တောင်ပိုင်းနှင့် ယိုးဒယားနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတို့၌လည်း တွေ့ရသည်
အာခါလူမျိုးတို့မှာ ယခင်က ရိုးရာ နတ်ကိုးကွယ်ကြသူများဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ  ခရစ်ယာန် နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်ကြသူများလည်း ရှိပါသည်
အယူသည်း၍ ဘိုးဘေးစဉ်ဆက်ကို ရိုသေကိုးကွယ်ကြသူများဖြစ်သည်
အာခါ လူမျိုးများသည် လူရည်သန့် လူတောင့်များဖြစ်ကြသည်
ရိုးရိုးနှင့်ရှင်းရှင်း နေတတ်ကြသည်
အာခါအမျိုးသမီးတို့ ခါးဝတ်မှာ အတွန့်အခေါက်များဖြင့် လှပစွာတန်ဆာဆင်ထားသည်
ဘာသာဘာဝ သီဆိုကျူးရင့် ပျော်ရွှင်စွာနေတတ်သည်နှင့်အမျှ လုပ်မှုဆောင်တာများကို မပင်မပန်း မပျင်းမရိ ဆောင်ရွက်သူများ ဖြစ်သည်
ကောအမျိုးသားတို့မှာ ယောက်ျားပီသ လွတ်လပ်စွာ နေလိုသူများဖြစ်သည်
လိုလိုအစုဝင် လီဆူး၊ လားဟူတို့ ကဲ့သို့ပင် ဒူးလေးနှင့် မြှားကို သုံးစွဲကြသည်
အမဲလိုက်ဝါသနာပါ၍ မုဆိုးဘဝတွင် ကျွမ်းကျင်သူများဖြစ်ကြသည်
(ဦးဘရှင်)  မိမိတို့ကိုယ်ကို ယာညီချောဂျေ ဟုခေါ်ကြပြီး အာခါဇာ(akha za )ဟု အမည်တွင်သော အခါလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်အနောက်တောင်ပိုင်း၊ မြန်မာပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ လောနိုင်ငံအနောက်ပိုင်း၊ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းမှ တောင်တန်းတောင်ပေါ်တစ်လျှောက်တွင် အခြားလူမျိုးစုများနှင့် ရောနှောလျက်ရွာများတွင် နေထိုင်ကြသည်
တရုတ်ပြည်၏ မြစ်နီမြစ်ဒေသတွင် အလွန်ဆွေမျိုးနီးစပ်မှုရှိသော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ နေထိုင်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကို ဟနီး(Hani)ဟုခေါ်ကြသည်
ယာညီ(Za Nyi)သည် အာခါများ မိမိတို့ကိုယ်ကို ခေါ်ဝေါ်သော အမည်ဟောင်းများ ဖြစ်ပြီး၊ ကဗျာလင်္ကာများတွင် အသုံးပြုဆဲဖြစ်သည်
ဟနီးများ၏ လူဦးရေမှာ (၁.၂)သန်းကျော်ရှိပြီး၊ ယင်းတို့ အနက်မှ လူပေါင်း(၉၀၀၀၀၀) ခန့် ပြောသောဒေသစကားမှာ အာခါတို့၏ စကားနှင့် နီးစပ်မှုရှိသည်
တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းမှ ပိုင်ယွဲ့၊ ပိုင်ဖူနှင့် တိချံ(Bai-Yue, Bai-Pu and Di-Qiang) တို့မှာ အဓိက ရှေးဟောင်းလူဦးရေ အဆက်အနွယ်ဖြစ်ပြီး၊ လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ကတည်းကတည်ရှိခဲ့ကြသည်
ပိုင်ယွဲ့ နှင့် ပိုင်ဖူတို့မှာ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသော် ရှေးဟောင်းလူအုပ်စုများဖြစ်ကြပြီး ဟဲမူတူ(He-Mu-Du) ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိကာ အလယ်ပိုင်းနိမ့်ကျသော ယန်စီမြစ်ချိုင့်ဝှမ်းတွင် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း (၇၀၀၀)ခန့်က ရှိနေသောသူများ ဖြစ်သည်
ကျောက်ခေတ်သမိုင်းသုတေသီများ၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိချက်အရ၊ ပိုင်ယွဲ့ နှင့် ပိုင်ဖူ တို့ ယူနန်ပြည်နယ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၄၀၀၀) ခန့်က ဖြစ်သည်ဟု ဖြစ်သည်
ယနေ့လက်ရှိ တိုင်၊ ရွှေနှင့် ကျွမ့် (Dai, Shui and Zhuang)တို့သည် ပိုင်ယွဲ့မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသည် ဖြစ်ပြီး၊ "ဝ"၊ တအာင်းနှင့် ပလန်(Wa, Deang and Blang)တို့မှာ ပိုင်ဖူမှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်
ယီ၊ ပိုင်၊ ဟနီး၊ လီဆူ၊ လားဟူ၊ နာရှီ၊ကျင်းဖော  (ဂျိမ်းဖော)၊ တိဗက်၊ ပုယီ၊ ဖုမီ၊ အချန်၊ နွီး(နူ)၊ ဂျင်နု နှင့် တုလုံ (Yi, Bai, Hani, Lisu, Lahu, Naxi, Jingpo, Tibetan, Buyi, Pumi, A Chang, Nu, Jinuo and Dulong) တို့သည် ယနေ့ ယူနန်ပြည်နယ်ရှိ ဒီကင်မှ ဆင်းသက်လာခဲ့ကြသူများဖြစ်သည်
ဒီကင်တို့သည် ဇန့် (Tibet) - မီယန်(Zang - Mien) မှ လာခဲ့ကြသည်ဖြစ်ပြီး၊ ထိုနေရာသည်ရှည်မျောသောနေရာ အဝန်းဖြစ်ပြီး မြစ်ဝါမြစ်အထက်ပိုင်းမှ အလယ် အောက်မြစ်ဝါမြစ်ချိုမ့်ဝှမ်းတွင်ရှိကာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း(၈၅၀၀) ကတည်းက နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ဒီကင်တို့၏ အဓိကကျသည့် ယူနန်ပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ခြင်းသည် ချင်မင်းဆက် (Qin Dynasty) အချိန်က ဖြစ်ပြီး၊ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း (၂၇၀၀)ခန့်က ဖြစ်သည်
ဘာသာစကားဗေဒအရပြောရပါလျှင် ပိုင်ယွဲ့၊ ပိုင်ဖူနှင့် ဒီကင်တို့သည် ဒိတ်၊ ဩစထရို - အေရှ နှင့် တိဗက် - မြန်မာ(Daic, Astro Asiatic and Tibeto-Burman) တည်းဟူသော ဆီနို-တိဗက်ဘာသာစကားမိသားစု (Sino-Tibetan Language Family)၏ ထပ်ဆင့်ပွားများ ဖြစ်ကြကာ ဘိုင်းယူသည် ဒိတ် နှင့်လည်းကောင်း၊ ဘိုင်းပူသည် ဩစထရို - အေရှနှင့် လည်းကောင်း၊ ဒီကင်သည် တိဗက်-မြန်မာနှင့်လည်းကောင်း အသီးသီးဆက်စပ်မှုရှိနေပါသည်
သမိုင်းကဖော်ပြသည်မှာ ဟေးယစ်(Heyis)ဟု အမည်တွင်သော မျိုးနွယ်စုတစ်ခုသည် B.C ၃ ရာစုတွင် တတူ(Dadu) မြစ်၏ တောင်ဘက်တွင်သွားလာနေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟုဖြစ်သည်
ထိုသူများမှာ ဟနီး(Hanis) ဟု ခေါ်သော ယနေ့လူများ၏ ဘိုးဘွားဘီဘင်များဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်
မှတ်တမ်းများဆက်လက်ဖော်ပြထားသည်မှာ ၎င်းတို့သည် တရားဝင်စာရင်းသွင်းခြင်းခံရသူများဖြစ်သွားပြီး၊ ထိုနန်းဆက်၏ လက်အောက်ခံများ ဖြစ်သွားခဲ့ကြသည်
အခြားမှတ်တမ်းများက အလားတူဖော်ပြသည်မှာ အာခါဟနီးတို့သည် ယူနန်သို့ A.D အစဦးရာစုများ တွင်ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟူ၍ဖြစ်သည်
အာခါတို့သည် အခြားအုပ်စုများနှင့် အတူတကွ နေထိုင်ခဲ့ကြပေ လိမ့်မည်
အချို့ထင်မြင်ယူဆချက်မှာ လွန်ခဲ့သော ကာလရှည်လျားလှသော အချိန် ယီဟနီးတို့ မူလ အစသည် တိဗက် အရှေ့ပိုင်းဖြစ်ပေလိမ့်မည်ဟုဖြစ်သည်
အချို့စော-ကတက်ကြသည်မှာ ရှဲချွန် (Szechuan)လွင်ပြင်များသည် မူလနေထိုင်ရာ အရပ်သာ၍ဖြစ်နိုင်သည်ဟူ၍ဖြစ်သည်
အာခါလူမျိုးစုတို့၏ ( ဂျာဒယ်း ) ဒေသတွင် အေဒီ(၅) ရာစုမှ (၁၀)ရာစုအထိ မြို့ပြတည်ထောင်၍ နေလာခဲ့ရာ၊ အေဒီ (၁၀) ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့မှုကြီးရှိခဲ့ရာ၊ တရုတ်ပြည်တောင်ပိုင်း၊ ဗီယက်နမ် အနောက်မြောက်ပိုင်း၊  လောနိုင်ငံ အလယ်နှင့်မြောက်ပိုင်းဒေသ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ရှမ်းပြည်နယ် ( အရှေ့ပိုင်း )၊ ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းဒေသများသို့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်သွားခဲ့ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ ( ၁၀ ) ရာစုကတည်းက ရောက်ရှိလာခဲ့ကြောင်း၊ အထူးဒေသ (၄) ရှိ အာခါရွာများဖြစ်ကြသော ဘားဆားအာခါရွာ၊ အေးချွေးအာခါရွာ နှင့် အခြားရွာများစွာတို့က ရွာတည်နှစ် ( ၈၀၀ ) နှစ်ကျော်ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်
အာခါတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသော လူမျိုးစု အုပ်စုကြီး (၃) ခုအနက် တိဗက်မြန်မာ အနွယ်အုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့် "လိုလိုမို"ဆို အုပ်စုဖြစ်သည်
တိဗက်လွင်ပြင် မဲခေါင်မြစ်အတိုင်း တရုတ်ပြည်မှ မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်
အာခါလူမျိုးတို့၏ မူရင်းဒေသမှာ ယူနန်နယ်ဖြစ်သည်
အေဒီ ၁၀ရာစုကတည်းက ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း နယ်စပ်မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြသည်
အာခါ လူမျိုးများသည် ရွာသစ်တည်မည်ဆိုပါက ထိုရွာတွင် အာခါလူမျိုး၏ (ဇွေမား) ခေါ် အကြီးအကဲတစ်ဦး၊ (ဗာဂျီ) ခေါ် (ကျီမား) ပန်းပဲဆရာတစ်ဦး၊ (ဖီးမား) ခေါ် နတ်ဆရာတစ်ဦးတို့ ပါရှိရသည်
ထို့သို့သော ပုဂ္ဂိုလ် (၃) ဦးရှိမှသာ ရွာ၏ အဂါၤရပ်နှင့် ညီညွတ်သည်
အာခါလူမျိုးများနေထိုင်သည့် ရွာများသည် ထူးခြားသည့် ဓလေ့ (၅)ရပ် ရှိသည်
(၁) နှစ်တစ်နှစ်၏ စားနပ်ရိက္ခာသီးနှံများ၊ ကောက်ပဲသီးနှံများ ရိတ်သိမ်းပြီးစီးမှု အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် နှစ်သစ်ကြိုဆိုသည့် ခါးထောင်းဖား ( အဖွေလော ) နှစ်သစ်ကူးပွဲ ကျင်းပသည့် ဓလေ့၊(၂) အိမ်တိုင်းတွင် မိမိတို့၏ ဘိုးဘေး ဘီဘင်ကို ကိုးကွယ်ရန် ( ပါလော့ ) ခေါ် ဘုရားစင် ထားရှိပြီး၊ နှစ်စဉ် ရာသီပွဲများဖြင့် ( ၁၀ ) ကြိမ်ထက်မက ပူဇော်သည့် ဓလေ့၊(၃) ရွာတိုင်းတွင် လူနှင့် သရဲတစ္ဆေနေရာကို ခွဲခြားသတ်မှတ်သည့် " လချေလန်းခန် " ရှိသည်
နှစ်စဉ် သရဲတစ္ဆေ နတ်ဆိုးမောင်းထုတ်ပွဲတွင် တစ်ရွာလုံးရှိ အိမ်များမှ သူရဲတစ္ဆေကို ရွာတံခါးပြင်သို့ မောင်းထုတ်သည့်ဓလေ့၊(၄) အိမ်တိုင်း၏ လယ်၊ခြံ များတွင် " ဟွန်ဖီ " ဟုခေါ်သည့် နတ်စင်တည်ထားပြီး စပါးသီးနှံအထွက်တိုးရန်၊ နေကောင်းကျန်းမာရန် ဆုတောင်းသည့်ဓလေ့ရှိသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားတို့၏ နတ်ပူဇော်ခြင်းသည် တိကျစွာလိုက်နာရသည်
သို့မှသာလျှင် မင်္ဂလာဖြစ်သည်
အာခါလူမျိုးများသည် ရွာသစ်တည်ရန် လိုအပ်သည့်အခါတွင် ရွာအကြီးအကဲ၊ ပန်းပဲဆရာနှင့် နတ်ဆရာ (၃) ဦးတို့သည် ရွာအကြီးအကဲက ဦးစီးပြီး သင့်တော်မည့်နေရာ ရွေးချယ်ကာ မြေမျက်နှာပြင်တွင် မြေညှိ၍ မြေမာအောင် ထုပြီးနောက် ဤနေရာတွင် ရွာတည်သင့် မသင့် (ဇွေမား) ခေါ် ရွာအကြီးအကဲသည် လတ်ဆတ်သန့်ရှင်းသော ကြက်ဥအစိမ်းတစ်လုံးကိုယူ၍ ဘိုးဘေးများကို တိုင်တည်ပြီး အဓိဋ္ဌာန်ပြုရာတွင် ကြက်ဥကို ညာဘက်နားရွက်မှ ကိုင်၍ လွှတ်ချလိုက်ရသည်
ထိုလွှတ်ချလိုက်သည့် ကြက်ဥကွဲခဲ့သော် ထိုနေရာတွင် ရွာတည်ရန် သတ်မှတ်ရသည်
အကယ်၍ ရွာအကြီးအကဲက လွှတ်ချလိုက်သော ကြက်ဥမကွဲခဲ့သော် ထိုနေရာသည် နတ်များနေထိုင်ရာ၊ နတ်မွေ့လျော်ရာ အပေါ်၌ ကြက်ဥ ကျမကွဲခြင်းဖြစ်သည့်အတွက် ရွာတည်ရန် မသင့်ဟု သတ်မှတ်ကာ အခြားတစ်နေရာသို့ နေရာပြောင်းရွှေ့ရှာဖွေရသည်
ရွာသစ်တည်ရန် သတ်မှတ်လိုက်သော မြေနေရာ အကျယ်အဝန်းရှိ သစ်ပင်များ၊ ချုံနွယ်ပင်များ၊ ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်း၍ ရွာဝင်ထွက်တံခါး (လန်းခန်) နှင့် ရွာဝင်တံခါးနတ်စင်၊ အပျိုလူပျို ချိန်းတွေ့မည့် (ဒယ်းခန်း) ခေါ် မြေညီကွင်း၊ လူသေမြှုပ်ရန် သင်္ချိုင်းမြေနေရာများ ရွေးချယ်ပြီး ခုတ်ထွင် ရှင်းလင်းထားသော အမှိုက်သရိုက်များကို စုပုံ၍ (ဖီးမား) ခေါ် နတ်ဆရာသည် ဘိုးဘေးများအား ရွာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် တိုင်တည်၍ မီးရှို့ရသည်
ထို့နောက် ရက်ကောင်းရက်မြတ်ကို ရွေးချယ်ပြီး ( ကျား၊ သိုး၊ မျောက် ) နေ့များမှအပ ကျန်နေ့ရက်များကို ရွေးချယ်၍ ကြက်ဥကွဲသောနေရာတွင် (ဇွေမား) ခေါ် ရွာအကြီးအကဲ၏ အိမ်ကို ဦးစွာဆောက်လုပ်ရသည်
ရွာအကြီးအကဲ၏ အိမ်ဆောက်လုပ်ပြီးမှ ရွာသားများ၏ အိမ်ကို ဆောက်လုပ်ရသည်
အာခါလူမျိုးများ အမြတ်တနိုးထားသော နတ်စင်ကို မိမိရွာကဖြစ်စေ၊ တခြားရွာကဖြစ်စေ မြင်းစီးလျက် ရွာဝင်မုဒ်ကို ဖြတ်မကျော်ရ
နတ်စင်ကို မြင်းပေါ်ကဆင်း၍ ဖြတ်လျှောက်ရသည်
နတ်စင်ကို အရိုအသေမဲ့ထိခြင်း၊ ဖျက်စီးခြင်းမပြုရ
ပြုလုပ်ခဲ့သော် ရွာသို့ လျော်ကြေးပေးရသည်
အာခါတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများသည် နေအိမ်ဆောက်လုပ်ရာတွင် ခြေတံရှည်အိမ်၊ အိမ်တံခါးမကြီး အရှေ့ဘက်တစ်ပေါက်၊ အနောက်ဘက်တစ်ပေါက်ထားပြီး၊ ပြူတင်းပေါက်ဟူ၍မထားဘဲ အိမ်အမိုးသည် သက်ကယ်ဖြင့် တိုင်ခြေ မထိတထိမိုးကြသည်
အိမ်အတွင်းတွင် တခြမ်း၌ အိမ်ရှင်မိန်းမနေရန်နှင့် တဘက်ခြမ်းတွင် အိမ်ရှင်ယောက်ျားသည် နေထွက်ရာရှေ့ဘက်ပေါက်တွင် နေထိုင်ရပြီး၊ အိမ်ရှင်မိန်းမနှင့် ကလေးများသည် အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် နေထိုင်ရသည်
အိမ်အတွင်းတွင် အခန်း(၂)ခန်းဖွဲ့ထားသကဲ့သို့ မီးဖို (၂)ခုရှိသည်
တက်ဆင်း နိုင်ရန် လှေကား (၂)ခုထားရသည်
အိမ်ရှင်ယောက်ျားနေသည့်ဘက်၌ ရပ်နီးရပ်ဝေး ဧည့်သည်များ ဧည့်ခံခြင်းပြုရသည်
အိမ်ရှင်မိန်းမနေသည့်ဘက်တွင် ဧည့်သည်ယောက်ျား သွားလာခွင့်မပြုရ
ထမင်းချက်ရန် အိမ်ရှင်မိန်းမနေသည့်ဘက်က မီးဖိုကိုသုံးပြီး၊ အိမ်ရှင်ယောက်ျား နေသည့်ဘက်တွင် ရေနွေးသောက်ရန် အတွက်သာသုံးသည်
အာခါအမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးတို့သည် လူပျို၊ အပျို ချိန်းတွေ့ရမည့် ကွင်းပြင်တွင်သာ တွေ့ရသည်
အိမ်နှင့် အခြားနေရာများတွင် ညအချိန် ချိန်းတွေ့ခွင့်မရှိ
ချိန်းတွေ့ ရာတွင် ရင်းရင်းနှီးနှီးစကားပြောခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်းမှအပ လွန်လွန်ကျူးကျူး မပြုလုပ်ရပါ
ဒါန်းစီးပွဲတော်ကာလတွင် ဒါန်းကို ဒယ်းခန်အနီးတွင် ဆောက်လုပ်ကြသည်
သင်္ချိုင်းမြေကို ရွာ၏ အနောက်ဘက် နေဝင်ရာဘက်တွင် သတ်မှတ်သည်
အာခါတိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ၏ လက်မှုအတတ်ဖြစ်သော ပန်းပဲလုပ်ငန်းကို ချယ်ရီပန်းပွင့်သည့် ဇန်နဝါရီလတွင် ဒါး၊ ပေါက်ဆိန်၊ တံဇဉ်၊ ပေါက်ပြားများ၊ ငွေထည် ရတနာများကိုလည်း ထုလုပ်ကြသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားရွာတိုင်းတွင် ပန်းပဲဆရာတစ်ဦးစီ ရှိကြသည်
ထိုခေတ်အခါက ပန်းပဲဆရာသည် အဓိက အကျဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
ဇွေမား ခေါ် အကြီးအကဲ ရွာသစ်တည်ဆောက်ရာ၌ သုံးရန် ဒါး၊ ပေါက်ဆိန်၊ လှံ၊ ပေါက်ပြားနှင့် ဖီးမား ခေါ် နတ်ဆရာလက်သုံးဒါးများကို တည်ထွင်ပေးသူ ဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
အဓိကအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးဖြစ်သည်
မိမိတို့၏ တိုင်းရင်းသားဝတ်စုံကို မိမိကိုယ်တိုင် ဝါစိုက်ပြီး၊ ဝါကြိတ် စသည်ဖြင့် ယက္ကန်းလုပ်ငန်းများကို မိသားစုတိုင်းသားစဉ်မြေးဆက် လက်ဆင့်ကမ်းပေးကြသည်
ချည်များကိုရရှိနိုင်ရန် အာခါအမျိုးသမီးများသည် ထင်းခုတ်၊ ရေခပ်၊ တောင်ယာသွားပြန် လမ်းလျှောက်ရင်း  ဝါကိုကျစ်၍ ရသော ချည်နှင့်သာ အထည်ယက်လုပ်ကာ (မြန်) ခေါ်အပင်ဖြင့် အနက်ရောင်ကို ကိုယ်တိုင်အရောင်ဆိုးကြသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့၏ ဝတ်စားဆင်ယင်မှုအခြေခံအရောင်မှာ အနက်ရောင်ဖြစ်သည်
မိမိတို့၏ရိုးရာဝတ်စုံကို အမြတ်တနိုးဝတ်ဆင်ကြသည်
အမျိုးသားများသည် ဘောင်းဘီရှည်၊ အင်္ကျီတိုရှည် ခေါင်းပေါင်းဆင်မြန်းကြပြီး၊ ဘောင်းဘီတွင် ပန်းထိုးလေ့မရှိ၊ အင်္ကျီ၏ အရှေ့ဘက်တွင်သာ ပန်းထိုးလေ့ရှိသည်
အမျိုးသမီးများသည် စကတ်တိုရှည်၊ ဘောင်းဘီ၊ အင်္ကျီတိုရှည် နှင့် ခေါင်းဆောင်းအမျိုးမျိုးကို ငွေထည်၊ ငွေပြား၊ ပုတီး၊ ကြက်မြီးရောင်စုံဖြင့် စီမံကြသည်
အမျိုးသမီးများ၏ စကတ်အနောက်ဘက်တွင် အစင်းများပါရှိပြီး ပန်းထိုးလေ့မရှိ
အင်္ကျီ၏အရှေ့  အနောက်တွင် ပန်းအလှများ စီမံကြသည်
အမျိုးသမီးများသည် ခြေစွပ်၊ ခါးပတ်အမြီးများကို ရှေ့တွင်ချ၍ ပိုးချည် သို့မဟုတ် ရောင်စုံချည်ဖြင့် ပန်းထိုးကြသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့သည် နေရာဒေသကို လိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ်ကိုလိုက်၍သော်လည်းကောင်း၊ ခေါင်းပေါင်း၊ ခေါင်းဆောင်းအမျိုးမျိုးတွေ့ရှိနိုင်သည်
အမျိုးသားများ၏ ခေါင်းပေါင်းကိုကြည့်၍ သာမန်လူနှင့် နတ်ဆရာကိုခွဲခြားသိရှိနိုင်သည်
အမျိုးသမီးများ၏ ခေါင်းဆောင်းများတွင် ငွေထည်ငွေပြားအမျိုးမျိုးဖြင့် အမြတ်တနိုးဆင်မြန်းလျက် လေးသည်ဟုပင် အမှုမထားကြပေ
အမျိုးသမီးဝတ်စုံနှင့် အမျိုးသားဝတ်စုံကို လဲလှယ်ဝတ်ဆင်ခြင်းပြုလေ့မရှိ
အာခါတိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့သည် ကနဦး ကိုးကွယ်မှုဘာသာသည် အာခါရိုးရာဘာသာ ( အဖွေပေါ်လော် - အာခါဇန်း ) ဘာသာဖြစ်သည်
အာခါဇန်းဘာသာသည် အာခါလူမျိုးစုသာ သီးသန့်ကိုးကွယ်ရသော ဘာသာဖြစ်သည်
အကယ်၍ အခြားသော လူမျိုးစုက အာခါဇန်းဘာသာကိုးကွယ်လိုပါက အာခါအနွယ်အဖြစ် ခံယူကြရသည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဘိုးဘွားတို့၏ဘုရားကို ကိုးကွယ်သောကြောင့် မျိုးရိုးဆက်ခံရခြင်းဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ယနေ့ခေတ်တွင် အာခါဇန်းဘာသာ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ ခရစ်ယာန်ဘာသာ၊ အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိလာကြသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားများသည် နေရာဒေသ၊ ကိုးကွယ်သည့်ဘာသာ မတူကြသော်လည်း " အာခါချေးခါ ထီခါမား " ဟူသော အာခါလူမျိုးရှိသမျှ တစ်အူတုံဆင်းမိသားစုဝင်များ ဖြစ်ကြသည် ဟုခံယူ၍ ဂုဏ်ယူစွာ နှုတ်မြွတ်ကြသည်
အာခါတိုင်းရင်းသားများသည် ရက်၊ လ၊ နှစ် ရေတွက်ပုံနှင့် ရာသီပွဲတော်များလည်းရှိကြသည်
အညတရရဟန်း၏ ကြာပန်းရနံ့ကို နမ်းရှူမှုကို အကြောင်းပြု၍ အကျိုးလို လားသော တောစောင့်နတ်က သံဝေဂဉာဏ်ဖြစ်ပွားစေရန် ပြောကြားပုံကို ရဟန်းနှင့် တောစောင့်နတ်တို့ အပြန်အလှန် ပြောဆိုပုံကို ပြဆိုသောသုတ်
ဦးနှောက်ယဉ်စေ ပင်ထန်းရေ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ ဆရာမှန် နှင့် ဆရာစုံတို့သည် မောင်းထောင်ရွာအနီးရှိ ငှက်ပျောရေတင်ရွာသို့ အလည်သွား၍ ထန်းရည်သောက်ကြသည်
ထန်းရည်သောက်ရာသို့ စက်ဆရာ ဦးကံဝင်းလည်းလိုက်သွားရာ အဖော်ကောင်းသဖြင့် သောက်ပြီး မူးယစ်ကာ အိမ်ပြန်သဖြင့် မယားက ဆူပူသည်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်
ဖင်လန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း (ဖင်လန်: Suomen jalkapallomaajoukkue, ဆွီဒင်: Finlands fotbollslandslag) သည် ဖင်လန်နိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုယှဉ်ပြိုင်သော အမျိုးသားဘောလုံးအသင်းဖြစ်၍ ဖင်လန်ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိသည်
၁၉၀၄ မှစ၍ ဖီဖာအဖွဲ့ဝင်၊ ၁၉၅၇ မှစ၍ ယူအေးဖာအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အခြားဥရောပနိုင်ငံများကဲ့သို့မဟုတ်ဘဲ ရေခဲပြင်ဟော်ကီကစားနည်းသည် ဖင်လန်တွင် ရေပန်းစားသော အားကစားနည်းတစ်ရပ်ဖြစ်ကာ ဤအချက်ကြောင့်ပင် ဘောလုံးအားကစားက်ုညစိတ်ဝင်စားမှုနည်းပြီး ရလဒ်ကောင်းစွာလည်းမရရှိခဲ့သေးပေ
ယူရို ၂၀၂၀ ပြိုင်ပွဲအထိ အဓိကပြိုင်ပွဲများတွင် ပါဝင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမရှိခဲ့ချေ
ဘောလုံးလောကတွင် မှေးမှိန်စွာဖြင့်တည်ရှိခဲ့သော ဆယ်စုနှစ်များစွာအပြီး ၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များမှစကာ တိုးတက်မှုများရှိလာကာ အထင်ကရ ဥရောပအသင်းများနှင့် ကစားရာ၌ ထင်ရှားသောရလဒ်များ ရရှိနိုင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ တွင် ဖီဖာအဆင့် ၃၃ အထိ ရရှိခဲ့ပေသည်
ရလဒ်ကောင်းမရရှိခဲ့သော နှစ်အနည်းငယ်ကြာပြီးနောက် ၂၀၁၇ တွင် ဖီဖာအဆင့် ၁၁၀ အထိ ကျဆင်းခဲ့ရသည်
မြန်မာပြည်၌ (၉၁)ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးသစ် စတင်အတည်ပြုသည်
နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ် ဟောင်း ဦးဗဆွေသည် တနင်္သာရီတိုင်း၊ ထားဝယ်မြို့ နှင့် မိုင်ငါးဆယ် ကွာဝေးသော အုံးပင်ကွင်းရွာတွင် အဖဦးထွန်းလှိုင်၊ အမိ ဒေါ်ပဲလေးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၉)ရက်နေ့ မနက် ၉ နာရီ တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း သုံးယောက်အနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အုံးပင်ကွင်းရွာ တဝိုက်တွင် သတ္ထုတွင်း လုပ်ငန်း ၌ နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်နှင့် တရုတ်၊ ကုလား နိုင်ငံခြားသား တွေသာ သူဌေးဖြစ်ပြီး မြန်မာတိုင်းရင်း သားတို့မှာ ဆင်းရဲမွဲတေနေသည် ကို တွေ့ကြုံခံစားရသဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်၊ နိုင်ငံခြားသား မုန်းတီးစိတ်များ ကိန်းအောင်း ခဲ့သည်
မောင်ဗဆွေ သည် မြန်မာ တို့၏ ဓလေ့ ထုံးစံအတိုင်း ရွာဘုန်းကြီးကျောင်း ၌ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ရှင်သာမဏေ ပြုပြီးနောက် လူထွက်ခဲ့သည်
ရှင်လူထွက် မောင်ဗဆွေသည် ထားဝယ် အမျိုးသမီး အထက်တန်းကျောင်း သို့သွား၍ (၂)နှစ်ပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်ပြီး အရွယ် ထွားကြိုင်းသူ ဖြစ်သည့် အလျှောက် မိန်းကလေးများ ကြားတွင် မသင့်လျော်၍ အမျိုးသား အလယ်တန်း ကျောင်းသို့ ပြောင်း၍ ပညာသင်ပေးခဲ့ရသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း မှ ဆယ်တန်း စာမေးပွဲ ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
မောင်ဗဆွေသည် ငယ်ငယ်ကပင် ရဲစွမ်း သတ္တိရှိခဲ့သည်
အခြား ကျောင်းသား များက သူ့ကိုကြောက်ကြသည်
ဦးဗဆွေသည် မဟုတ် မခံသော စိတ်ရှိသူ ဖြစ်သော်လည်း အဖွဲ့အစည်းများ၌ အလုပ် လုပ်သောအခါ သည်းခံစိတ် မွေးသူဖြစ်သည်
ကျောင်းတွင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ အသင်း တည်ထောင်ရာတွင် ဦးဗဆွေ သည် ခေါင်းဆောင်၍ ပါဝင်ခဲ့သည်
ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းရာတွင်လည်း ဦးဗဆွေ ပင် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် မျိုးချစ်စိတ် ပြင်းထန်လွန်းပြီး လူမျိုးခြား ကိုလည်း အလွန်မုန်းတီး၏
ထို့ကြောင့် ကုလားထိုးအသင်း ဟူ၍ စုပြီးနောက် ကုလားများ ကို အမှောင်တွင် ဝိုင်း၍ ထိုးကြသည်
ထားဝယ်မှ ကုလားများ အတော်ပင် ဒုက္ခများ ခဲ့ရသည်
ထိုသို့ ဆူဆူပူပူ လုပ်ခဲ့သော်လည်း ဦးဗဆွေသည် စာဖတ်ခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ ကဗျာဖွဲ့ခြင်း၊ ဆောင်းပါး ရေးခြင်းများကို အချိန်ရလျှင် ရသလို လေ့လာခဲ့သည်
အချိန်တန် အရွယ်ရောက်၍ ပညာသင်ပြီး အသိ တရားများ ရရှိလာသောအချိန်တွင် တို့ဗမာများ ကျွန် သက်ရှည် ၍ ဆင်းရဲ နစ်မွန်းခြင်း ကင်းမှ ကောင်းမည်ဟု အတွေးရကာ ကုလားထိုးအသင်း  ကိုဖျက်ပြီး စိတ် သဘောထားခြင်း တူမျှသော ရဲဘော် ကလေးများ နှင့်တွဲဖက်၍ လက်ဖက်ရည်ဆိုင် ဖွင့်ခြင်း ဆံပင်ညှပ်ဆိုင် ဖွင့်ခြင်း ကွမ်းယာဆိုင် ဖွင့်ခြင်း စသော စီးပွားရေး ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက် လာခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ ဆယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သော ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မှ ပေါက်ဖွား လာခဲ့သော ဒုတိယ အကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးသည် နယ်အသီးသီးသို့ ပြန့်နှံ့လာခဲ့ကြရာ ဗဆွေ တို့နေသော ထားဝယ် သို့ ကူးစက် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်း စသော တက္ကသိုလ် မှ သပိတ် ခေါင်းဆောင် များသည် ကိုဗဆွေအား စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင် ကိုဗဆွေသည် ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်းတို့နှင့် အဆက်အသွယ်ပြုကာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သို့ ရောက် သည်အထိ တက်ရောက်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် တွင် သူ့၏ ကလောင်ကို ဆက်သွေးခဲ့ပြီး ဟိုက်စကူးသန်းသန်း၊  မြင့်ဆွေ စသော ကလောင် နာမည်ဖြင့် ဒဂုံမဂ္ဂဇင်း၊ ယုဝတီ၊ ကဝိမျက်မှန်၊  ကြီးပွားရေး၊ ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်၊ ဗန္ဓုလဂျာနယ် စသော ဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းကြီး များနှင့် တက္ကသိုလ် သမဂ္ဂ ၏ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း တွင် ရေးသားခဲ့သည်
ကက်သရင်ဂွက်ထော် အကြောင်း ဆောင်းပါးမှာ သူ့ ကလောင် လက်ရာ အပြောင်မြောက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
အိုင်စီအက် ရာထူးရှင်များ ကို ထိုးနှက် ထားသည့် ဆောင်းပါး ဖြစ်၍ ရာထူး ဂုဏ်သိမ် မက်သော မနူးမနပ် အင်းယားကျောင်းဆောင် ဗိုလ်ဆန်သူ မကက်သရင်ဂွက်ထော်  ကိုလည်း လက်သံပြောင်ပြောင် နှင့် မညှာမတာ သရော်၍ ရေးသား ထားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေသည် ကမ္ဘာ့သမိုင်း ရာဇဝင်၊ စနဗေဒ စသည့် ဘာသာရပ်များကို ယူပြီး ကျောင်းမတက်ခဲ့ပေ
နာမည်ခံသာ ကျောင်းစာရင်း တွင် သွင်းထားသည်
ကျောင်းမတက်၊ စာမေးပွဲ မဖြေပဲ တက္ကသိုလ် နယ်မြေတွင် စုစုပေါင်း(၅)နှစ်ခန့် နေထိုင်ခဲ့သည်
ကျောင်းသား သမဂ္ဂများ ကို ခေါင်းဆောင်၍ နိုင်ငံရေး ကို လုပ်ခဲ့သည်
ဥပစာ အထက်တန်း(အိုင်-အေ အထက်တန်း)အထိသာ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ကိုအောင်ဆန်း နှင့် ကိုနု တို့၏ ဆွဲဆောင်မှုကြောင့် ကိုဗဆွေ နိုင်ငံရေး နယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ရာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ် ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် တတိယ အကြိမ် ကျောင်းသားသပိတ် နှင့် မန္တလေး ၌ အာဇာနည် (၁၇)ဦး ကျဆုံးခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ရေနံမြေ သပိတ်ကြီး ၌ ကိုဗဆွေ သည် သမဂ္ဂ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် ခေါင်းဆောင် ခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ် မာ့က်စ်ဝါဒများ ကိုလည်း လေ့လာပြီးနောက် ဆရာကြီးများ ဖြစ်ကြသော သခင်စိုး၊ သခင်သန်းထွန်း တို့ကိုလည်း ဆရာတင် ဆည်းကပ် ခဲ့ရလေသည်
ရေနံမြေ သပိတ်သည် ရန်ကုန်သို့ ဦးလှည့်၍ စုပေါင်း တပ်ကြီး ဖွဲ့ကာချီတက်လာရာ လမ်းတလျှောက် ကိုဗဆွေ နှင့် ကိုဗဟိန်း တို့သည် တပ်ဦးမှ ခေါင်းဆောင်၍ လိုက်ပါ လာခဲ့ကြသည်
ရေနံမြေ သပိတ်ကား နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ်များ ထံမှ မြန်မာ အလုပ်သမားများ ၏ လိုအပ်သောတောင်းဆိုချက်များကို တောင်းကာ အရေးဆို သပိတ်မှောက်၍ ချီတက်လာခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
သပိတ်အင်အားမှာလည်း ကြီးသထက်ကြီးလာပြီး ကိုဗဆွေ၏ သတင်းမှာလည်း ပြန့်နှံ့၍ မြန်မာပြည် တစ်ဝှမ်းလုံး သိလာကြလေသည်
ဗဆွေကွ- ဗဆွေကွ ဟုလည်း ကြွေးကြော်လာသည်
ကျားကြီး-ဗဆွေ ဟုလည်း အားပေးကြသည်
အလုပ်သမား သပိတ်တပ်ကြီး အား အားပေးကူညီ၍ တရားဟောခဲ့သောကြောင့် မကွေးထောင်မှ ချုပ်နှောင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ထောင်ခြောက်လ ပြစ်ဒဏ်ကျပြီး မကွေးထောင်မှ အင်းစိန်ထောင် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း ခံရသည်
ကျောင်းသားများ ဆန္ဒပြ ကြသောကြောင့် ထောင်မှ ကိုဗဆွေ လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ကိုဗဆွေ ထောင်မှ ပြန်လွတ်လာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေး ကိုပင် ပြန်လုပ်ရန် ဆုံးဖြတ်ချခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးကို အားသွန် ခွန်စိုက် ကြိုးပမ်း လုပ်လိုသော ဆန္ဒကြောင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှ ထွက်ကာ ထားဝယ်သို့ ပြန်လာခဲ့ပြီး အလုပ် လုပ်နေခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် တွင် မရှိဆင်းရဲသော သူငယ်ချင်းများ နှင့် နွမ်းပါးနေသော ကိုဗဟိန်း နှင့် ကိုထွန်းရှိန် (ဗိုလ်ရန်နိုင်) တို့အား ထောက်ပံ့ ကူညီခဲ့သည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ ကို ခေါင်းဆောင်ရန် အထူး ခေါ်ယူခြင်း ခံရ၍ ပြန်လာခဲ့ရသည်
ကိုဗဆွေ သည် စည်းရုံးရေး ကိုလည်း ပြုလုပ်ရ၊ အင်္ဂလိပ် ကိုလည်း တော်လှန် ပုန်ကန်ရန် ဖွဲ့စည်းထားသော ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး ခေါ် သူပုန်ပါတီ အတွက် ထိရောက်သော လျှို့ဝှက်လုပ်ငန်း များကို လုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်
နဂါးနီ စာစောင် တွင်လည်း နိုင်ငံရေး ဆောင်းပါးများ မနေမနား ရေးသားခဲ့သည်
စာစောင် ထွက်ခါစက ဆိုလျှင် ကိုဗဆွေ နှင့် နဂါးနီ ကိုထွန်းရွှေ တို့ နှစ်ဦးသည် စာစောင် တစ်ခုလုံး ကို ပင်ပမ်းကြီးစွာ ရေးသားခဲ့ရသည်
၎င်းတို့၏ စာပေ လက်သံ ကြောင့် နဂါးနီ စာစောင်သည် လူကြိုက် များလာခဲ့သည်
ဘီ-အာရ်-ပီ(Burma Revolutionary Party) ဗမာ့တော်လှန်ရေးတပ်ဦး နှင့် ပီ-အာရ်-ပီ(People's Revolutionary Party)ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီ တွင် သခင်မြ ခေါင်းဆောင်၍ ကိုကျော်ငြိမ်း၊ ကိုဗဆွေ၊ သခင်ချစ် တို့သည် ဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ပြီး ကိုဗဆွေ သည် စည်းရုံးရေးအဓိက တာဝန်ခံ ဖြစ်ပြီး ကိုအောင်ကြီး (ဗိုလ်မှူးချုပ်အောင်ကြီး)၊ ကိုမောင်မောင်(ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်) တို့နှင့် တွဲဘက် လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ကိုဗဆွေသည် ဂျပန်ပြည် သို့ ပို့ဆောင်စေလွှတ်မည့် လူငယ် လက်ရွေးစင် တစ်စုကို ယိုးဒယားမှ ဖြတ်၍ ပေးပို့ရန် တာဝန်ကျလာသဖြင့် အဖွဲ့မှ ပေးသော ငွေလေးဆယ်ကျပ် တိတိကို ဆောင်ကာ ရသည့် နည်းဖြင့် ကြံဖန်ပြီး ယိုးဒယား နယ်စပ်သို့ အရောက်သွားခဲ့သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် အစောင့်အကြပ်တို့ တင်းကြပ်မှုကြောင့် မအောင်မြင်ပဲ ပြန်လာခဲ့ရသည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အဖွဲ့သည် ဂျပန်နှင့် ပူးပေါင်း၍ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် ကြီး ကို ယိုးဒယားဘက်မှ ချီတက်လာခဲ့ကြပြီး တနင်္သာရီဘက်ကို ကျော်ကာ ရန်ကုန်သို့ အရောက် ချီတက်လာသော်လည်း ဦးဗဆွေ သည် တနင်္သာရီတိုင်း လုံခြုံရေးအတွက် ထားဝယ်တွင် ကျန်ခဲ့ရသည်
ဂျပန်တပ်များကို မြန်မာပြည် အတွင်းပိုင်း ဝင်ရောက်ခွင့်မပြုပဲ အခြေအနေ ကြည့်ပြီး ပြည်ပမှာပင် မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကိုသာ အားပေး၍ စေလွတ်ရန် ဖြစ်သည်
သို့သော် မော်လမြိုင်ကို သိမ်းပြီးသောအခါ အုပ်ချုပ်ရေး ပေးရန် တောင်းဆိုသော်လည်း ဂျပန်အမှတ်(၅၅) တပ်မတော် မှ ယတိပြတ် ငြင်းဆိုခဲ့သည်
စစ်အုပ်ချုပ်ရေး ဖြင့် အုပ်ချုပ်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး သခင် ခေါင်းဆောင်များ နှင့်လည်း ခပ်ရှောင်ရှောင် နေခဲ့သည်
ထိုကြောင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် တပ်မတော် ဦးစီးကြီးများ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့ နယ်ချဲ့ကို အပြီးအပိုင် အနိုင် မရသေးမီ ကပင် ဂျပန်ကို တော်လှန်ရန် စိတ်ကူး ထားခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်
ဂျပန်တပ်မတော် နှင့် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော် တို့ နယ်ချဲ့တို့အား တိုက်ခိုက် နေစဉ်အတွင်း တနင်္သာရီတိုင်း တစ်ခုလုံး နီးပါး ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေး အတွက် ဦးဗဆွေ တာဝန် ယူခဲ့ရသည်
ဂျပန် လူမျိုး အကြောင်း သိသော ဦးဗဆွေ သည် ဂျပန်ကို တော်လှန်နိုင်ရန် ပြင်ဆင်ရပြန်သည်
ဦးဗဆွေ၏ အကြံအစည်ကို ဂျပန်များ သိသွားသဖြင့် ရန်သူတစ်ဦး အနေဖြင့် မှတ်ထားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် အင်္ဂလိပ်များ ပြေးကြစဉ် အချိန်၌လည်း တွေ့ရာနေရာ သတ်စေဟု အမိန့် ထုတ်ပြန်ခြင်း ခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်
ဂျပန် ဝင်လာသော အချိန်၌လည်း ချက်ချင်းပင် ရန်သူ့ စာရင်းဝင် ခဲ့ရပြန်သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် နှင့် ဂျပန် များက သူ့အပေါ် ကြံစည်မှုများကို ဦးဗဆွေ က မဖြုံ
မြန်မာပြည် သည် ဂျပန်များ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင်ရှိနေစဉ် ဦးဗဆွေသည် မြိတ်ခရိုင် ပြည်သူ့တော်လှန်ရေး ပါတီ ၏ အမှုဆောင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင် ခဲ့ပြန်သည်
ဂျပန် လက်အောက်တွင် မြန်မာများရောက်နေသော ၁၉၄၂ ခုနှစ် အချိန်တွင် ဦးဗဆွေ အား ရန်ကုန် သို့ လာရန် အကြောင်းကြား ပြီးနောက် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး ဖြစ်သော သခင်မြက နေရာ ချထားပေးသဖြင့် 'ကေဘိုတိုင်'  ခေါ် မြို့ပြ ကာကွယ်ရေးတပ် ကို ဦးဆောင်ခဲ့ရသည်
၎င်းတပ်ဖွဲ့ သည် မြန်မာအစိုးရ ၏ လက်အောက်ခံလည်း မဟုတ်၊ ဂျပန်နှင့်လည်း တိုက်ရိုက် မပတ်သက် သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် မြန်မာ တစ်ပြည်လုံး ၏ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည့် အဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန် ကန်တော်ကြီးရှိ အေးကျွန်းတွင် တဲများထိုးကာ ဦးဗဆွေနေခဲ့ရသည်
ကေဘိုတိုင် ဗိုလ်ချုပ် ဗဆွေ ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
ကေဘိုတိုင် တပ်သားများ ကား လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး၊ မြို့ရွာ လုံခြုံရေး၊ မီးသတ်ဖွဲ့စည်း လုပ်ဆောင်ရေးစသော လုပ်ငန်းများ အပြင် အုပ်ချုပ်ရေး ပိုင်းများကိုလည်း ပူးတွဲဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
သင်တန်း ဆင်းပြီးလျှင် ရပ်ကွက်များ သို့ဖြန့်ကာ စည်းရုံးကြခြင်း၊ ဦးလှမောင် ကြီးမှူးသော မြို့ပြကာကွယ်ရေးအဖွဲ့ စသည့်တို့နှင့် ဆက်သွယ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ရဲအဖွဲ့မှ ရဲမှူးကြီးတစ်ယောက်၊ အင်စပတ်တော်နှစ်ယောက်၊ လက်ထောက် အင်စပတ်တော် (၁၀)ယောက် တို့ကို ကေဘိုတိုင်နှင့်ပူးတွဲ၍  ကေဘိုတိုင် ဗိုလ်ချုပ် ဗဆွေ  ထံသို့ပေးပို့ထားသည်
လျှို့ဝှက်စွာ ဖွဲ့စည်းထားသော ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွင် ပါဝင်အားပေး ကူညီခဲ့သည်
ထိုသို့သော အချိန်တွင် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ထဲ၌ ဗိုလ်မှူး ဗထူးမှ အထက် မြန်မာပြည် မန္တလေး ၌ရှိသော ဂျပန်များကို တော်လှန် တိုက်ခိုက်နေခဲ့သည်
မတ်လ ထဲတွင်လည်း ပဲခူး၌ ဗိုလ်ကျော်ဇော (ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း) တပ်နှင့် တော်လှန်ရန် အတွက် ပြင်ဆင်ရာ ဌာနကြီးဖြစ်သောစံပြကျောင်းကို ဂျပန်များ မှ မသိမသာ ဝိုင်းညှပ်ထားကြသည်
စောစောထွက်မှ အခြေအနေကောင်းမည်၊ ဖိညှပ်၍ တိုက်ခိုက် ခံရလျှင် ပျက်စီးမည့် အခြေအနေ ရှိကြောင်း ဗိုလ်ကျော်ဇော ထံမှ အရေးကြီး သတင်းပေးပို့သဖြင့် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းမှ ၂၇ ရက်နေ့ကိုပင် ဖောက်ထွက်တော့ဟု အမိန့်ပေးချက်အရ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့  မှာပင် ရောက်ရာနေရာက တော်လှန်ရေး စကြတော့ ဟုလည်း အမိန့်ကို တဆက်တည်း ပေးလိုက်ရသည်
ဗိုလ်မောင်မောင်၊ ဗိုလ်ချစ်မြိုင်၊ ဗိုလ်သိမ်းမောင် တို့၏ တပ်များသည် မင်းလှ၊ ပဲခူးရိုးမ စသည့် နေရာများ၌ တပ်ဖျောက်၍ တော်လှန်ရေးကို စခဲ့ ကြတော့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဦးဗဆွေကို ဂျပန်တို့က ဖမ်းလိုက်ကြ သည်
ရန်ကုန်၌ ဦးလှမောင် (သံအမတ်ကြီးဟောင်း)နှင့် နေခဲ့ပြီး၊ ဂျပန်များက ကိုယ်ရေး ရာဇဝင် ရေးခိုင်းသဖြင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ရေးပေး ခဲ့ရသည်
ဦးဗဆွေ အကျဉ်းထောင်၌ ၂၄ ရက်တိတိ ထောင်ကျ ခံခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
ဦးကျော်ငြိမ်း သည် နယ် သို့ မဆင်းဖြစ်ပဲ ဦးဗဆွေ လွတ်ရန် ဆောင်ရွက် ပေးခဲ့ရသည်
ရန်ကုန်တွင် တပ်များ ကစဉ့်ကလျား ဖြစ်နေသည့် အပြင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့များ သည်လည်း အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေခဲ့သည်
ခေါင်းဆောင်ရှာနေသည့် အချိန်တွင် ဦးဗဆွေ ရောက်လာပြီး အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်နေသော တပ်များကို စုစည်း၍ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော် ရှိလာသော အခါ မေလ (၁) ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ကို ဦးဗဆွေ ဦးစီးသောတပ်များမှ သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြသည်
ဦးဗဆွေ တို့ ရန်ကုန် ကို သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် ပြဿနာ မျိုးစုံကို ဖြေရှင်း နေခဲ့ရသည်
အိန္ဒိယ အမျိုးသား တပ်မှ လူပေါင်း ၂၀၀၀ ကျော်ကို ဘောက်ထော် သင်္ဃန်းကျွန်း ၌ နေရာ ချထား ပေးခဲ့ရသည်
ထောင်မှ လွတ်လာသော အင်္ဂလိပ် စစ်သုံ့ပန်းများ ကိုလည်း ကျွေးမွေးရသည်
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၏ သဘောတူညီချက် ဖြင့် သခင်မြ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့ ခေါင်းဆောင်သော ဆိုရှယ်လစ်ပါတီကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ သည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ထက် (၇)လ ကျော်ကျော် နောက်ကျခဲ့သည်
ထို့နောက် ဦးဗဆွေ အား ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးကို လက်ခံ စေခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဦးကျော်ငြိမ်း သည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ငြိမ်းသည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့ပြီးနောက် ဦးဗဆွေ သည် ပါတီ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် လုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြန်ရာ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် အခြားခေါင်းဆောင်များ အင်္ဂလန် သို့ သွားရောက် အရေးဆို နေစဉ်အတွင်း ဦးဗဆွေသည် ဖဆပလ အဖွဲချုပ် ၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက် ခဲ့ရပေသည်
ဦးဗဆွေသည် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ တွင် တိုက်ကြီး မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်သဖြင့် ဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်၊ နွေရာသီ ကျောင်းပိတ်ရက် တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား အဖွဲ့ ငါးဖွဲ့မှ ကျောင်းသား ၁၀၀ အား ဦးဗဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်း အစရှိသော ဆိုရှယ်လစ် ခေါင်းဆောင်များ က နိုင်ငံရေး သင်တန်းပေးခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အာရှ ဆိုရှယ်လစ် ကွန်ဖရင့် အစည်းအဝေးကြီး တွင် ဦးဗဆွေ သည် သဘာပတိ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရ သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့ ၌ ကျင်းပသော အာရှ ဆိုရှယ်လစ် နှစ်ပတ်လည် ညီလာခံ ၌ သဘာပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ နောက်ပိုင်းတွင် ဖဆပလ အဖွဲ့အား လူထု ထောက်ခံမှု အားနည်း လာခဲ့သည်
ဦးကျော်ငြိမ်းသည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ် ပြင်းထန်သူ ဖြစ်သည်
ဦးကျော်ငြိမ်း နှင့် ဦးဗဆွေ တို့သည် ပမညတ အင်အား ကြီးလာခြင်းသည် ငွေကို ရေလိုသုံးကာ ကွန်မြူနစ် များက လက်နက်ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်၍ မဲပေး ခိုင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဦးနုသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ် မှ ပင် အစိုးရ အဖွဲ့ ဝန်ကြီးများ ကိုယ်ကျင့်တရား ပျက်မှုတားဆီးရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးနု ပါတီ သန့်ရှင်းရေး  လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် အတွက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးက နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးဗဆွေအား ရန်ကုန်မြို့၊ လမ်းမတော်မဲဆန္ဒနယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်တင် မြှောက်ခြင်း ခံရ ပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု နေရာ တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ဆက်လက် ရွေးချယ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်အပြင် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမျိုးသား စီမံကိန်း ဝန်ကြီးဌာနများ ကိုလည်း ဦးစီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ယူနန် ဖန်ရှီ တွင် တရုတ်-ဗမာနယ်စပ် လူထု အစည်းအဝေး ကို ကျင်းပရာ တရုတ် - ဗမာ လူထု ၂၀၀၀ ခန့် တက်ရောက်၍ တရုတ် ဝန်ကြီးချုပ် ချူအင်လိုင်း နှင့် မြန်မာ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးဗဆွေ တို့ တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
ဖဆပလ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးနု အစိုးရထဲသို့ ပြန်ဝင်ရေး၊ မဝင်ရေး အတွက် ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ တွင် ပြုလုပ်သော ဖဆပလ အလုပ်အမှုဆောင် အစည်းအဝေး တွင် သခင်ကျော်ထွန်း မှ အဆိုတင်သွင်း ၍ ဖဆပလ အလုပ် အမှုဆောင် အဖွဲ့ က ဆုံးဖြတ် အတည် ပြုခဲ့သည်
ဦးဗဆွေ သည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးမှ အနားယူခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက် ပြည်သူ့ လွှတ်တော် အစည်းအဝေး တွင် ဦးနုအား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တင်မြှောက် ခဲ့ပြန်သည်
ဦးဗဆွေ သည် ဒုတိယ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့ပြီးနောက် ဝန်ကြီး ၃၀ ဦးပါဝင်သော ဦးနု အစိုးရအဖွဲ့ သည် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ကျမ်းကျိန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့ တွင် အတိုက်အခံ အမတ်များမှ ဖဆပလ အစိုးရအား အယုံအကြည် မရှိကြောင်း အဆိုတင် သွင်းခဲ့သည်
လွှတ်တော်အမတ် ဦးအေးမောင်(ပြည်)က အဆိုတင်သွင်း၍ သခင်ချစ်မောင် အပါအဝင် အမတ် ၁၀ ဦးက ထောက်ခံခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အတူတကွ လက်တွဲ၍ မြန်မာပြည် ကောင်းစားရေး အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ၏ ပုဂ္ဂိုလ်စွဲ၊ ဂိုဏ်းဂဏစွဲ များကြောင့် လွတ်လပ်ရေး ရပြီး ၁၀ နှစ်အတွင်း စည်းလုံးမှု ပြိုကွဲသွားရသည်
နု-တင် အုပ်စု နှင့် ဆွေ-ငြိမ်း အုပ်စု ဟူ၍ ကွဲပြားသွားခဲ့သည်
ဦးဗဆွေက ပါတီတည်မြဲရေး ကို အဓိက ရည်ရွယ်ခဲ့သူ ဖြစ်၍ ၎င်းတို့ပါတီအား တည်မြဲဖဆပလ ဟု ခေါ်ဆိုကာ ဦးနု က ၎င်း၏ပါတီ သန့်ရှင်းရေး အတွက် သန့်ရှင်းဖဆပလ ဟူသော အမည်ကို ခံယူခဲ့ကြသည်
ဦးနု နှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ၏ ပဋိပက္ခ ပြင်းထန် လာချိန်တွင် ဦးကျော်ငြိမ်း နှင့် သခင်တင် အုပ်စု တို့၏ ပဋိပက္ခမှာလည်း ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန် ခရိုင် ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ အစည်းအဝေး တွင်လည်း ဖဆပလတွင် ဂိုဏ်းဂဏ နှင့် အုပ်စုများ ရှိနေကြောင်း၊ ကိုယ့်လူ သူ့ဂိုဏ်း များကို တိုက်ဖျက်ပစ်ရမည်ဟု ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဗဆွေ မှ ထုတ်ဖော် ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဦးဗဆွေ နှင့် ဦးကျော်ငြိမ်း တို့သည် ဦးနု ထံ စာတစ်စောင် ပေးပို့ခဲ့သည်
၎င်းစာတွင် လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မတိုင်မီ မေလ ၃၁ ရက်နေ့ သို့မဟုတ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့ထက် နောက်မကျစေဘဲ လေးဦး ကော်မတီ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး နိုင်ရေးအတွက် အချိန် ကန့်သတ် ပေးရန် တောင်းခံ ခဲ့လေသည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုသည် မေလ ၃၁ ရက်နေ့ ရက်စွဲဖြင့် အကြောင်း ပြန်ခဲ့သည်
ပြန်ကြားစာတွင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် မေလ ၃ ရက်နေ့ ဖဆပလ အလုပ် အမှုဆောင် အစည်းအဝေးတွင် ဖဆပလ ဦးစီးအဖွဲ့ အစည်းအဝေး ခေါ်ရန် သတ်မှတ်ခြင်း မရှိခဲ့ကြောင်း၊ ၎င်းအပြင် ဖဆပလအား တစ်ဖက်အုပ်စုသို့ ပေးရန် သဘော မတူကြောင်း ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့ တွင် ဦးအုန်းမောင် မှ တစ်ဆင့် ဦးကျော်ငြိမ်း သို့ ပြန်ကြားပြီး ဖြစ်ကြောင်း၊ နု-တင်-ဆွေ-ငြိမ်း လေးဦး ကော်မတီ တွေ့ဆုံရေး နှင့် ပတ်သက်၍ ကတိပေးထားသည့် အတိုင်း ဦးဗဆွေ၊ ဦးကျော်ငြိမ်းတို့နှင့် မေလ ၃၁ ရက်နေ့ ညနေတွင် ဝန်ကြီးချုပ် အိမ်၌ တွေ့ဆုံမည် ဖြစ်ကြောင်းပါရှိသည်
နု-တင်နှင့် ဆွေ-ငြိမ်း အုပ်စု နှစ်ခုလုံးသည် တစ်ဖက်အုပ်စု ကို အနိုင်ရရေး အတွက် နိုင်ငံရေး ပရိယာယ် ကြယ်ဝစွာ ကြိုးပမ်းသကဲ့သို့ လွှတ်တော်အမတ်များ ကိုလည်း နည်း အမျိုးမျိုးဖြင့် မဲဆွယ် စည်းရုံး ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၉ ရက်နေ့တွင် ဦးဗဆွေသည် ဦးနု ဦးဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့ အား အယုံအကြည် မရှိကြောင်း အဆို တင်သွင်းရာ ၈ မဲအကွာဖြင့် ရှုံးနှိမ့်ခဲ့သည်
ရှမ်းပြည်နယ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌကြီး ဦးဗဆွေ နှင့် ၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြသည်
ဦးဗဆွေ မှ ဖက်ဒရယ်မူ ကို မိမိတစ်ဦးတည်း ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး တည်းအနေဖြင့် နှစ်ခြိုက် ထောက်ခံကြောင်း၊ သို့သော် ဖက်ဒရယ်မူ ဖြစ်ပေါ်လာစေရန် ဖန်တီး ပေးပုံကိုမူ မကြိုက်ကြောင်း ထည့်သွင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲတွင် ဖက်ဒရယ်မူ အကြောင်း အပါအဝင် လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်း မဖြစ်ရေး နှင့် စိတ်ဝမ်း မကွဲပြားရေး များကို ဆွေးနွေး ခဲ့ကြသည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖယ်ဒရယ်မူနှင့်ပက်သက်၍ ဦးဗဆွေမှ တိုင်းရင်းသားများသည် တစ်ဆွေ တစ်မျိုးတည်း ဖြစ်ခဲ့ကြပုံ၊ ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပြည်နယ်များ နှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်နယ်များ မတူညီမှု အခြေအနေများ ကို နှိုင်းယှဉ်ဖော်ပြသွားသည်
ပြည်နယ် အများစု သည် မဖွံ့ဖြိုး မတိုးတက်ဘဲ နောက်တန်း ကျနေ သကဲ့သို့ ဗမာပြည်မ အချို့ နေရာများတွင်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အလွန် နောက်ကျလျက် ရှိကြောင်းနှင့် အခြေအနေ အရပ်ရပ်ကြောင့် ဒေသအားလုံး အဆင်းရဲခံပြီး ကြိုးစားကြဖို့ လိုသေးကြောင်း၊ တိုင်းရင်းသား အားလုံး လက်တွဲပြီးကြိုးစားကြရင် မအောင်မြင်နိုင်စရာ မရှိကြောင်း ရှင်းလင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည် မငြိမ်မသက်မှုများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု၏ ပြည်ထောင်စု အစိုးရ လက်ထက်တွင် ရှမ်းစော်ဘွား များသည် ဖယ်ဒရယ်မူ ကိုတင်ပြ တောင်းဆိုကာ ဖက်ဒရယ်မူ မရလျှင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံ မှ ခွဲထွက်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက် ခဲ့ကြသဖြင့် ပြည်ထောင်စု ပြိုကွဲမည့် အန္တရာယ် ဖြစ်ပေါ် လာခဲ့သည်
လက်ရှိ အစိုးရ အဖွဲ့ကို ထိန်းသိမ်းရာတွင် ဦးဗဆွေလည်း အဖမ်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံပြည်တွင်း ညီညွတ်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ကျေညာချက်အမှတ် ၇၂ ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး၊ ယင်း အကြံပေး အဖွဲ့ တွင် အထက်ပါ ခေါင်းဆောင် ၃၃ ဦးပါဝင်ခဲ့သည်
သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်ရှိ  ရန်မျိုးအောင်စေတီ မှာ ဦးဗဆွေ ဦးစီးတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီတော်ဖြစ်သည်
ထားဝယ် သမဂ္ဂ နာယကကြီး တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ယူဂိုစလပ် နိုင်ငံ သမ္မတကြီး မာရှယ်တီးတိုး ၏ ဂုဏ်ထူးဆောင် ပထမဆင့် ဆုတံဆိပ်၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ အမြင့်ဆုံး ဆင်ဖြူ တံဆိပ် တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော် ကောင်စီက ဦးဗဆွေအားနိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ပထမဆင့် ကို ချီးမြှင့် အပ်နှင်းခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ တွင် အိန္ဒိယ နိုင်ငံ သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံ သို့ ၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ တွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ တွင် လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့ တွင် အမေရိကန် နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ သို့ လည်းကောင်း၊ ဒီဇင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ သို့ လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
* အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဂျပန်၊ ဂျာမဏီနိုင်ငံ၊ ယူဂိုဆလပ်နိုင်ငံ များသို့လည်း လေ့လာရေးခရီး သွားရောက်ခဲ့သည်
ဂျပန်ကို မတော်လှန်မီ ကာလ အတွင်း၌ ပင် ကွန်ဗင့်ကျောင်းသူ နုနုနှင့် ချစ်ရေးဆိုခဲ့ ပြီး ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ တွင် လက်ထပ်ခဲ့သည်
နုနု သည် ဒေါ်နုနုဆွေ ဟု အမည် တွင် ခဲ့သည်
သားသမီး(၁၀)ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
သားသမီးများမှာ -ဒေါ်နေနွယ်ဗဆွေ+ ဦးကျော်လွန်လှ၊ဦးနေမျိုးဗဆွေ+ ဒေါ်ထိပ်တင်မူ၊ဦးနေဖူးဗဆွေ+ ဒေါ်စန္ဒါအေး၊ဦးနေထွန်းဗဆွေ၊ဦးနေညွှန့်ဗဆွေ+ဒေါ်အေးအေးမြင့်၊ဦးနေမင်းဗဆွေ၊ဒေါ်နေကြည်ဗဆွေ၊ဒေါ်နေစည်ဗဆွေ၊ဒေါ်နေရည်ဗဆွေ တို့ဖြစ်သည်
အမှတ်(၈၄)၊ ပန်းလှိုင်လမ်း၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ် တွင် နေသည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့ အသက် ၇၃ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဟုမ်းလမ်း နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
ဧရာဝတီမြစ် (အင်္ဂလိပ်: Ayeyarwaddy, Irrawaddy) သည် မြန်မာပြည်မြောက်ဖျားမှ တောင်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသော မြစ်ကြီးဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံး၊ အရှည်ဆုံးနှင့် အရေးအပါဆုံးသောမြစ်ကြီးလည်းဖြစ်သည်
အင်န်မိုင်ခ(မေခ)နှင့် မလိခမြစ်နှစ်သွယ် ပေါင်းဆုံရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဧရာဝတီမြစ်သည် အကြမ်းအားဖြင့် မြောက်မှတောင်သို့ အဖြောင့်နီးပါး သွယ်တန်းလျက်ရှိပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသမှတဆင့် ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သွားသည်
ရေဆင်းဧရိယာ ၄၁၃,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာရှိသည်
အေဒီ (၆) ရာစုလောက်ကတည်းကပင် ကုန်စည်ကူးသန်းရေးအတွက် အသုံးပြုသောရေလမ်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်တွင် စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ဆည်မြောင်းများ တည်ဆောက်ပြီး စိုက်ပျိုးရေးအတွက် အကျိုးရှိအောင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ယနေ့ခေတ်တွင်လည်း အသက်တမျှ အရေးပါနေဆဲ ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေးတွင် နာမည်ကြီးသောဒေသ ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်၏ အထူးခြားဆုံးသော အရာမှာ မြစ်ညာဘက် ပိုင်း (မြစ်အထက်ပိုင်း)တွင် ဧရာဝတီလင်းပိုင်များ ကျက်စားနေထိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
ယခုအခါ ရှားပါးသတ္တဝါဖြစ်သော ဧရာဝတီလင်းပိုင်ကို စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းရန် နှိုးဆော်လျက်ရှိသည်
ဧရာဝတီ ဟူသောအမည်မှာ သင်္သကရိုက်ဘာသာမှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရပြီး အဓိပ္ပာယ်မှာ ဆင်မြစ်ဖြစ်သည်
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်းများစွာက “ဧရာဝတီ” ဟု ခေါ်ဆိုသော မြစ်နှစ်ခု ရှိခဲ့သည်
တစ်ခုက ပါရူရှနီ (Parushani) ခေါ် ဧရာဝတီ (Iravati) မြစ် ဖြစ်သည်
ယင်းမြစ်သည် ယခုအခါ အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် မြစ်ဖျားခံပြီး ပါကစ္စတန်နိုင်ငံထဲသို့ စီးဝင် ပါသည်
ထိုမြစ်ကို ရှေးယခင်က ဧရာဝတီဟု ခေါ်ကြသည်
ယခုအခါ ထိုမြစ်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် နေထိုင်သူတို့၏ ဘာသာတရား ကိုးကွယ်မှုအရ “ရာဝီ” (Ravi)ဟု ခေါ်ကြသည်
မိုင်ပေါင်း (၁၃၀၀) ကျော် ရှည်လျားသော ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းသည် ကချင်ပြည်နယ်အစွန်ရှိ နှင်းဖုံးတောင်များမှ မေခနှင့် မေလိခဟူသော မြစ်နှစ်သွယ်ဖြင့် မြစ်ဖျားခံအစပြုကာ တောင်ဘက်သို့ စီးဆင်းလာခဲ့ရာမြစ်ကြီးနားမြို့ အထက် နှစ်ဆယ့်ရှစ်မိုင်ခန့် အရောက်တွင် ပေါင်းဆုံမိကြလေသည်
မြစ်ဆုံသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အစပင် ဖြစ်တော့သည်
မြစ်ဆုံဒေသသည် ကျောက်စရစ်ခဲများ ပေါများပြီး အေးစိမ့်လှ၏
မြစ်ဆုံရေသည်လည်း အေးစိမ့်နေပေသည်
မြစ်ဆုံရေသည် တိမ်လည်းတိမ် ကြည်လည်းကြည်လင်နေရကား ရေထဲသို့ ငုံ့ကြည့်လိုက်လျှင် ငါးကြီးငါးငယ်တို့ သွားလာကူးခတ်နေသည်ကို မြင်ရပေသည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် မြစ်ကြီးနားတစ်ဝိုက် အရောက်တွင် ကိုက်ငါးရာမျှ ကျယ်ပြန့်ပေသည်
ဤနေရာတွင် ကမ်းပါးသည် အတော်မတ်စောက်ပြီး ကမ်းပါးပေါ်တွင် သစ်တော၊ ကိုင်းတောများ စိမ်းစိမ်းစိုစို ပေါက်ရောက်နေသည်
မြစ်ကြီးနားမှ အစုန်ခရီး ၄၈-မိုင်အကွာ တာဟိုးနားရွာ အနီးတွင် ကျောက်စိမ်းနှင့် ပယင်းထွက်ရာ အနောက်ဘက် မိုးကောင်းတောင်စဉ် တောင်တန်းမှ တသွင်သွင်စီးဆင်း၍ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် လာရောက် ပေါင်းဆုံသော မိုးကောင်းချောင်းကလေးကို တွေ့ရပြန်သည်
ထိုမှစုန်သော် မြစ်သည် အကောက်အကွေ့ ပိုမိုများလာ၏
မန်ဖွာရွာအနီး ကျောက်တောင်ကြီးများသည် မြစ်လည်တွင် ပေါ်နေသည်
ဝဲဇလုပ်များကလည်း အသီးသီးဖြစ်ပေါ်နေ၏
ဆင်ဘိုရွာကို လွန်မိပြီ ဆိုသည်နှင့် ရေစီးသန်လာလေတော့သည်
မြင်သာရွာအလွန်တွင် မြစ်ကြောင်းကလည်း ပိုမိုကျဉ်းမြောင်း လာလေသည်
မြစ်ကြောင်းကျဉ်းမြောင်းလာလေလေ ရေများသည် စုစုလာလေလေဖြစ်သည်
ကမ်းနှစ်ဘက် အကွာအဝေးသည် ကိုက် (၅၀) ခန့်သာရှိတော့သည်
အပေါ်မှ တရကြမ်း ထိုးဆင်းလာသော ရေသည် ရှေ့၌ ကာဆီးလျက်ရှိသော ကျောက်တောင်ကြီးများကို အဟုန်ပြင်းစွာဖြင့် တိုက်ခိုက်ရာ ရေမှုန်ရေမွှားများ တဖွားဖွား ပြန့်စင်နေ၏
ပွတ်တိုက်နေသည့် တဝေါဝေါ မည်သံများကိုလည်း အဝေးမှပင် ကြားနေရသည်
ကမ်းတစ်ဘက် တစ်ချက်ရှိ ကျောက်တောင်နံရံများကလည်း ဇွတ်အတင်း ထိုးဆင်း နေသော မြစ်ရေလုံးကို ဟိုမှာဆီး၊ သည်မှတား နေသည့်နှယ် ရှိလေသည်
တစ်ခါတစ်ရံ အရှေ့တည့်တည့်တွင် တောင်ကြီး ကာစီးနေသည်ကို မြင်လိုက်ရပြီး မြစ်ကြောင်း လုံးဝပျောက်သွားသကဲ့သို့ ထင်ရသည်
စုန်ဆင်းလာသော သင်္ဘောများသည် တောင်ကို ဆောင့်မည့်ဆဲဆဲ ရှိနေရာမှ လင်္ကျာဘက် ကသော်လည်းကောင်း၊ လက်ဝဲဘက်ကသော်လည်းကောင်း ရေကြောင်းလမ်းကလေး ပေါ်လာ၍ ယင်းဘက်သို့ ဆက်ခနဲလှည့်ကာ ချိုးကွေ့လိုက်ရပြန်သည်
အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြစေတီရွာကိုလွန်သော် မြစ်ကျဉ်းသည် တစ်ဖြည်းဖြည်း ပြန်လည်ကျယ်ပြန့်လာလေသည်
ဤသည်မှာ ၃၃-မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော ပထမမြစ်ကျဉ်း၏ အဆုံးပင် ဖြစ်တော့သည်
ထိုမှစုန်သော် ဗန်းမော်သို့၊ ဗန်းမော်အနီးသို့ ဧရာဝတီမြစ်ရောက်သောအခါ မြေနုချိုင့်ဝှမ်းကို ဖြတ်သန်းလေတော့သည်
မြစ်ပြင်သည်လည်း နှစ်မိုင်နီးပါး ကျယ်ပြန့်နေလေသည်
ဗန်းမော်မြို့အထက်နားလေးတွင်လည်း အရှေ့ဘက် ယူနန်ကုန်းပြင်မြင့်မှ စီးဆင်းလာသော တာပိန်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်လေသည်
ဗန်းမော်မှအစုန် ၁၈-မိုင်ခန့်ဝေးသော စင်းခမ်းရွာ အလွန်တွင် ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း စပါတော့သည်
မြစ်ကြောင်းမှာလည်း အရှေ့မှ အနောက်သို့ စီးဆင်းနေ၏
စင်းခမ်းရွာမှ ရွှေကူမြို့ အထက်နားရှိ အင်္ဘောဝင်းရွာအထိ ဒုတိယမြစ်ကျဉ်း နေရာဖြစ်လေသည်
ဆယ့်လေးမိုင်ခန့် ရှည်၍ ပျှမ်းမျှ ကိုက် ၁၅၀ သာ ကျယ်ပေသည်
မြစ်ကြောင်းသည် တောင်မြင့်ကမ်းပါးကြားတွင် စီးရ၏
ရွှေကူမြို့ အနားရောက်လျှင် မြစ်လယ်ရှိ သောင်ကျွန်းကို၎င်း၊ သောင်ကျွန်းပြည့်တည်ထားသော ဘုရားစေတီများကို၎င်း တွေ့မြင်ရပြန်သည်
မြစ်ကြောင်းကလည်း အနောက်ဘက်သို့ ဆက်လက်စီးနေသည်
ထိုမှစုန်သော် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ ကသာမြို့သို့ ရောက်သည်
ကသာမြို့အောက်နားတွင် အရှေ့ဘက်မှ ရွှေလီမြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်ပြန်သည်
သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်များ မျှောချလာသည်ကို မြင်ရပြန်လေသည်
ကသာကိုလွန်သော် ဧရာဝတီသည် တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ဆင်းလေသည်
ကသာမြို့မှ ထီးချိုင့်၊ ၎င်းမှ မဇ္ဈိမဒေသ သကျသာကီဝင်မင်းများ လာရောက် နန်းစိုက်ခဲ့ဖူးသည် ဆိုသော တကောင်းမြို့ဟောင်း၊ တကောင်းမှသည် မိုင်လေးဆယ် ခန့်ဝေးသော မလည်ရွာသို့ ရောက်လေသည်
မလည်ရွာအလွန်တွင် တတိယမြစ်ကျဉ်း စပါတော့သည်
မလည်ရွာအောက်တွင် တောင်တန်းနိမ့်များမှာ ကမ်းစပ်နှင့်ပို၍ နီးလာသည်ကို တွေ့ရသည်
အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင်လည်း မိုးကုတ်တောင်တန်း မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့ကို တွေ့မြင်ရသည်
အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်ရှိ သပိတ်ကျင်းမြို့သည် မိုးကုတ်မြို့၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့လည်းဖြစ်လေသည်
သပိတ်ကျင်းမြို့မှ လွန်သော် သီဟတောရွာနှင့် ဘုရား၊ သုံးဆယ့်ရှစ်မိုင် ခန့်ရှိသော တတိယ မြစ်ကျဉ်းသည် မလည်ရွာမှစ၍ ကျောက်မြောင်းမြို့အနီး၌ ဆုံးလေသည်
ကျောက်မြောင်းသည် အနောက်ဘက် ရွှေဘို၏ ဆိပ်ကမ်းဖြစ်ပြီး ကျောက်မြောင်းအလွန်တွင် မြစ်ပြင်သည် ပြန်လည် ကျယ်ပြန့် လာသည်
ကျောက်မြောင်း၊ ရွှေဘိုဒေသ ရှုခင်းသည် ခြောက်သွေ့၏
သစ်ပင်ချုံနွယ်များ ကျဲလာပြီး၊ တောင်များ ညိုပုပ်ပုပ်အရောင် ပြောင်းလာသည်
မြစ်ကြောင်းကား မြေပြန့်လွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်း၍ မြစ်ပြင်ကျယ်လာသည်ကား မှန်၏
သို့ရာတွင် စည်းသောင် တိမ်သောင် များလွန်း၍ ရေကြောင်းမှာ ရေမွှာ ရေခွဲများဖြင့် ကွဲသည်
ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း ဧရာဝတီ လင်းပိုင်များ ကျက်စားနေထိုင်လေ့ရှိသော နေရာများမှာ ဗန်းမော်မြို့နှင့် မန္တလေးမြို့အကြားရှိမြစ်အပိုင်းအတွင်း တွင် ဖြန့်ကြက်သွားလာ ပေါက်ဖွား ရှင်သန်လျက်ရှိသည်
ဧရာဝတီ လင်းပိုင်သည် အရှေ့တောင် အာရှ၏ ထင်ရှားသော ပြယုဂ် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောက်မြောင်းမှ ရှိမ်းမကား၊ ထိုမှတဖန် မင်းကွန်းကို ဖြတ်သည်
မင်းကွန်းပုထိုးတော်ကြီး ကို အဝေးမှပင် ဖူးတွေ့နိုင်ပေသည်
မင်းကွန်းမှသည် မန္တလေးမြို့၊ ဂေါဝန်ဆိပ်သို့ ရောက်သည်
ဤတွင် မန္တလေးနှင့် တဆက်တည်းရှိသော အမရပူရမြို့အစွန် တောင်ပူစာနှစ်ခု ထိပ်၌ရှိသော ရွှေကြက်ယက်စေတီ၊ ရွှေကြက်ကျစေတီ နှစ်ဆူကို ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်မှ ဖူးတွေ့ရပြန်သည်
အမရပူရမြို့၏ အရှေ့တောင်ဘက်ကို လှမ်းကြည့်ပြန်သော် သပြေတန်း ခံတပ်ဟောင်း၊ ထို့နောက် ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်နေသော မြစ်ငယ်မြစ်နှင့် ယင်းမြစ်၏ တစ်ဘက်ကမ်းတွင်ကား အင်းဝမြို့ဟောင်းကို တွေ့မြင်ရလေသည်
အနောက်ဘက်တွင်ကား စစ်ကိုင်းမြို့၊ အမရပူရနှင့် စစ်ကိုင်းကြားတွင် အင်းဝတံတား က ကူးဆက်ထားပြန်သည်
စစ်ကိုင်းမြို့၏ အနောက်ဘက်တွင်မူ မှိုင်းမှိုင်းညို့ညို့နှင့် စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ နေရာအကွက်ကလည်း ကျလှပေ၏
အနောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းမြို့နှင့် မင်းဝံတောင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရွှေကြက်ယက်နှင့် ရွှေကြက်ကျ စေတီဖြူဖြူ အလည်တွင် မြစ်ရေဖွေးဖွေး မြင်ရသည်မှာ ကြည်နူးစရာ အလှအပ ရှုခင်းပါပေတည်း
စစ်ကိုင်းအလွန်တွင် မြစ်ကြောင်းသည် အနောက်ဘက်သို့ ကွေ့ဝင်သွားသည်
မကြာမီ ရွာသစ်ကြီးကို ဖြတ်သန်းရသည်
၎င်းနောက် မြင်းမူ၊ ဆီမီးခုံ၊ နဂါးပေါက်၊ ရန္တပို စသောရွာများကို ဖြတ်သန်းလာခဲ့ရပြန်သည်
ထို့နောက် မြစ်ကြောင်းသည် တောင်ဘက်သို့ ပြောင်း၍ စုန်ဆင်းပြန်၏
မန္တလေးမှ မိုင်ရှစ်ဆယ် ဝေးသောမြင်းခြံမြို့၊ မြင်းခြံဆိပ်ကမ်းကို သင်္ဘောကပ်၍ မရပါ
ဆိပ်ကမ်းဝတွင် ဧရာမ သောင်ပြင်ကြီးက ထီးထီးချည်း ခံနေလေသည်
ထို့နောက် မြင်းခြံအောက် အနောက်ဘက် ကမ်းရှိ ပခုက္ကူမြို့ကို ဆိုက်ရောက်ပေသည်
ပခုက္ကူမြို့သည် အလုံ၊ မုံရွာဘက်မှ စီးဆင်းလာသော ချင်းတွင်းမြစ် နှင့် ဧရာဝတီမြစ် ပေါင်းဆုံရာ အောက်နားတွင် တည်ရှိပြီး၊ အနောက်ဘက်တွင် ယောချောင်း၊ ချင်းတို့၏ ဒေသနှင့်လည်း အဆက်အသွယ် များလေသည်
ပခုက္ကူမှ စုန်ဆင်းလာခဲ့ရာ အနောက်ဘက်ကမ်းတွင် မြစ်ခြေ၊ ကျွန်းချောင်း ဓာတ်မြေဩဇာစက်ရုံ တည်ရှိသည်
ပခုက္ကူမှ ၂၅-မိုင်ခန့် အကွာတွင် တစ်နေ့တစ်လံ ပုဂံဘယ်မရွေ့၊ ဟင်္သာမောင်နှံများ၊ ရေဘဲများ၊ ဝေသာလီဗျိုင်းများ ပျော်မြူးနေကြသော သောင်ပြင်ကျယ်ကြီးကို တွေ့ရလေသည်
ညာဘက်တွင် တန့်ကြည့်တောင်တန်း၊ ဘယ်ဘက်တွင် ညောင်ဦးမြို့ နတ်သမီးကမ်းပါးစောက်တို့သည် မြင်ကွင်းတွင် တဖြည်းဖြည်း ပေါ်လာလေသည်
ညောင်ဦးမြို့သည် ပုဂံမြို့ဟောင်း၏ ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်
ပုဂံမှာ သောင်ထွန်း၍ လှေသင်္ဘောများ မကပ်နိုင်ပေ
ဧရာဝတီမြစ်ကြီး တစ်လျှောက်တွင် တကောင်း၊ သရေခေတ္တရာ၊ ပုဂံ၊ မြင်စိုင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ စသည့် မြန်မာ့သမိုင်းကြီးတွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ပြီး မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်းကားလာခဲ့သည်
စဉ်စစ် မြန်မာ့သမိုင်း၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုသည် ဧရာဝတီသမိုင်း၊ ဧရာဝတီယဉ်ကျေးမှုပင် ဖြစ်တော့သည်
ပုဂံမှသည် မြေဆီမှ ရွှေရည်ထွက်ရာ ရေနံမြေကို ဖြတ်ကျော်လျှက် မြစ်၏ အနောက်ဘက်တွင် ရေနံချပ်နှင့် လမ်းရွာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် စဉ့်ကူးနှင့် ချောက်၊ ချောက်မှသည် မိုင် ၄၀-ခန့်ဝေးသော ရေနံချောင်းမြို့၊ ဤနေရာတစ်လျှောက် မြစ်ကြောင်းသည် ဖြောင့်လိုက်၊ ကောက်လိုက် ရှိလေသည်
မတ်စောက်သော ကမ်းပါးများ၏ ကုန်းပေါ်တွင် မျှော်စင်တွေနှင့် ရေနံတွင်းများ၊ စက်ရုံများကို တွေ့ရလေသည်
ချောက်မှ သုံးမိုင်အကွာ စလေမြို့၊ စလေမှ ၁၅-မိုင်ဝေးသော ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့ကို ဖြတ်ကျော်သည်
ဆင်ဖြူကျွန်း တစ်ဝိုက်တွင် မြစ်သည် တံစုန်းများ ပေါများသည်
(တံစုန်းများဆိုသည်မှာ ရေမြုပ်သစ်ပင်၊ သစ်တုံးနှင့် ရေပေါ်ရေမျော သစ်တုံးများကို ဆိုလိုသည်
ဆင်ဖြူကျွန်းမှ တစ်ဖန် ရေနံချောင်းအောက်ဘက် ၂၅-မိုင်ခန့် ကွာဝေးသော အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မင်းဘူးမြို့၊ မင်းဘူးမြို့သည် မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်းတို့မှ မြောင်းသွယ်ထားသဖြင့် စိုက်ပျိုးရေး ထွန်းကားသော ဒေသဖြစ်လေသည်
မင်းဘူးနှင့် ဓားလွယ်ခုတ် မြစ်ကမ်းပါး စောက်ပေါ်တွင် မကွေးမြို့၏ ကျက်သရေဆောင် ရွှေတဝင်းဝင်းနှင့် မြသလွန်ဘုရားကို ဖူးမြင်ရပြန်သည်
ထိုမှတဆင့် အရှေ့ဘက် မြစ်ကြောင်းကွေ့သည့်အတိုင်း စုန်ဆင်းလာရာ အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမမှ ဖြာထွက်သော တောင်စွယ်သည်၎င်း၊ အရှေ့ဘက် ပဲခူးရိုးမမှ ဖြာထွက်လာသော တောင်စွယ်သည်၎င်း ကမ်းပါးအထိ ရောက်လာသည်ကို တွေ့မြင်ရပြန်သည်
ထိုမှလွန်သော် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မင်းလှမြို့နှင့် မလွန်မြို့၊ ထိုမှ အရှေ့ဘက်ကမ်းရှိ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့၊ မြေထဲမြို့ (အောင်လံ)များကို ဖြတ်လာခဲ့ရသည်
အောင်လံမြို့အောက် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ သရက်မြို့၊ ညောင်ပင်ဆိပ်၊ ကံမမြို့တို့ကို လွန်သော် ဖိုးဦးတောင်ကို၎င်း၊ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် ပြည်မြို့ကို၎င်း ချဉ်းကပ်လာပြန်သည်
ပြည်မှ တစ်ဖန် ခွာလေရာ ထုံးဘိုရွာအနီးတွင် မြစ်ကမ်းပါးအရောက် ထိုးထွက်နေသော ကျောက်နံရံကျယ်ကြီးကို တွေ့မြင်ရပြန်သည်
ယင်းကို အကောက်တောင်ဟု ခေါ်သည်
ထိုအကောက်တောင် နံရံများတွင် ဘုရားဆင်းတု ပုံတော် အမျိုးမျိုးကို ကြည်ညိုစရာ ထွင်းထုထားသည်ကို မြစ်ထဲမှ ကောင်းစွာဖူးမြော် တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
ပြည်မြို့အောက် မိုင်၅၀-ခန့်ရှိ မြန်အောင်ကို ဖြတ်သည်နှင့် မိုးကောင်း၍ စိမ်းစိုသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ် အစကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် ရေစီးနှင့်အတူ နုံးမြေများကို သယ်ဆောင်ရာက တဖြည်းဖြည်း ပို့လာပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ် မြေနုကျွန်းများ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရလေသည်
မြစ်အကြေတွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် မြစ်လက်တက် ၉ ခုဖြင့် အက်ဒမန်ပင်လယ် (မုတ္တမပင်လယ်) ထဲသို့ စီးဆင်းပေါင်းဝင်သွားသည်
ထိုအခါ ဧရာဝတီမြစ်သည် မြန်အောင်မြို့ အောက်နားမှစ၍ ပုသိမ်မြစ်၊ ရွေးမြစ်၊ ဧရာဝတီမြစ်မကြီး၊ ဖျာပုံမြစ် စသည်ဖြင့် မြစ်ငယ်များ ချောင်းများ ခွဲ၍ခွဲ၍ မုတ္တမပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်လေသည်
ဧရာဝတီမြစ်မကြီးအတိုင်း ကြံခင်း၊ ဟင်္သာတ၊ ဓနုဖြူ၊ ညောင်တုန်းမြို့များကို ဖြတ်ကျော်ပြီး ညောင်တုန်းမြို့ အောက်ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်မကြီးသည် မြစ်ငယ်၊ ချောင်းတိုများ ထပ်မံဖြာထွက်ပြန်သည်
ညောင်တုန်းမြို့မှ တစ်ဆင့် ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ ခွဲထွက်ကာ ပန်းလှိုင်၊ လှိုင်မြစ်ကြောင်းအတိုင်း စုန်ဆင်းလာခဲ့ရာ ရွှေတိဂုံစေတီတော်ကြီးကို လှမ်း၍ ဖူးမြော်ရပြီး ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလေတော့သည်
ရန်ကုန်၏ တစ်ဖက်ကမ်းတွင် ဒလ၊ တွံတေးမြို့ များရှိပြီး ရန်ကုန်ကို ကျော်လျှင် သန်လျင်မြို့ ကိုတွေ့ရပြီး ဧရာဝတီမြစ်သည် မုတ္တမပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်လေသည်
မြစ်အောက်ပိုင်းဖြစ်သော ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် ကျယ်ဝန်း၍ မြေဆီမြေနှစ်ပြည့်ဝသော မြေပြန့်လွင်ပြင်တခု ဖြစ်ပြီး၊ အလျား (၂၉ဝ) ကီလိုမီတာနှင့် အနံ (၂၄ဝ) ကီလိုမီတာ ရှိသည်
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အောက်ပိုင်းသည် လမု ရွှံ့ညွံတောနှင့် ဒီရေရောက် မြစ်ဝဒေသဖြစ်ပြီး၊ ထိခိုက်လွယ်သော နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ဂေဟစနစ်တခုလည်း ဖြစ်သည်
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် လူဦးရေ (၃) သန်းကျော်မှီတင်းနေထိုင်ရာဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဆန်စပါးအထွက်၏ (၆ဝ) ရာခိုင် နှုန်းနီးပါးကို ဤဒေသကထုတ်လုပ် ဖြည့်ဆည်းပေးနေသည်
ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပုဇွန်မွေးလုပ်ငန်းများ စည်းကမ်းမဲ့လုပ်ကိုင်နေကြမှုနှင့် သစ်တောပြုန်းတီးမှုများကြောင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်များ ပျက်စီး ဆုံးရှုံးနေကြရပြီး၊ ကမ္ဘာ့တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ရန်ပုံငွေအဖွဲ့ (World Wildlife Fund) က ဧရာဝတီ ရေချို ရွှံ့ညွံတောများရှိ ဂေဟစနစ်အတွင်း နေထိုင်နေကြသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖို့ အနာဂတ်ရှင်သန် နိုင်ရေး သည် "အထူးစိုးရိမ်ဖွယ် အခြေအနေဆိုးရွားနေကြောင်း" ဖော်ပြခဲ့သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည်မြောက်မှတောင်သို့ စီးဆင်းပြီး မြန်မာပြည်အရှေ့ခြမ်းနှင့်အနောက်ခြမ်းကို အလယ်မှ ပိုင်းခြားထားသည်
ကပ္ပလီပင်လယ်အတွင်းသို့ မြစ်ခွဲ (၉) ခုဖြင့် စီးဝင်သည်
မြန်မာပြည်မြောက်ဖျား၊ ကချင်ပြည်နယ်ရှိ မေခ(အင်န်မိုင်ခ)မြစ်နှင့် မလိခမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာမှ ဧရာဝတီမြစ်ဖြစ်ပေါ်လာသည်
မေခနှင့်မလိခမြစ်နှစ်သွယ်လုံးသည် မြောက်လတ္တီကျု (၂၈) ဒီဂရီဝန်းကျင်ရှိ ဟိမဝန္တာ ရေခဲတောင်တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံသည်
မြစ်နှစ်သွယ်အနက် အရှေ့ဘက်ခြမ်းမှမြစ်ဖြစ်သော မေခမြစ်သည် ပူတာအိုမြို့ မြောက်ဘက်ရှိ လန်ဂွဲလာ ရေခဲတောင်တွင် မြစ်ဖျားခံသည်
ရေစီးအလွန်ကြမ်းသောကြောင့် မေခမြစ်ကိုရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးပြု၍မရပေ
အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ မလိခမြစ်ကိုမူ ရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးပြု၍ ရနိုင်သည်
မြစ်ဆုံမှ တောင်ဘက် မိုင်(၁၅၀)၊ ကီလိုမီတာ (၂၄၀)အကွာရှိ ဗန်းမော်မြို့အထိသာ လှေ၊သင်္ဘောများ ရာသီမရွေးသွားလာနိုင်သည်
ကချင်ပြည်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ်သော မြစ်ကြီးနားမြို့သည် မြစ်ဆုံမှတောင်ဘက် မိုင် (၃၀)၊ ကီလိုမီတာ (၄၈) အကွာတွင်တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောကြီးသဖွယ်တည်ရှိနေသော ဧရာဝတီမြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်တည့်တည့်ကိုဖြတ်၍ မြောက်ဘက်မှတောင်ဘက်သို့စီးဆင်းသည်
ဧရာဝတီမြစ်ဟူ၍ စတင်ဖြစ်ပေါ်သည့် လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၅ သန်းခန့်ကတည်းကပင် ယင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံ စည်ပင်ဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့် အထူးဆက်စပ်နေသော မြစ်ကြီးဖြစ်လေသည်
ဧရာဝတီဟူသော အမည်သည် ဟိန္ဒီစကား ဣရဝတီ မှလာ၍ ဆင်မြစ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်ဟု အချို့ကယူဆကြသည်
သို့ရာတွင် သင်္သကရိုက်စကား ပရုပဏီ (ဧရာဝတီ) မှဆင်းသက်လာသော အမည်ဖြစ်သည်ဟူသော အယူအဆက ပိုမိုနီးစပ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ အားသစ် ဖြည့်သူ သို့မဟုတ် မြစ် ဟုဖြစ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ပန်ဂျပ်နယ်ရှိ မြစ်ငါးစင်းအဝင်အပါ ရာဗီ (ရာဝိ) မြစ်၏ ရှေးအခေါ်သည်လည်း ဧရာဝတီပင်ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် အရှေ့တောင်အာရှဒေသရှိ အခြား မြစ်ကြီးများနှင့်မတူဘဲ တမူထူးခြားသည်မှာ မြန်မာနိုင်ငံထဲ၌ ပင် မြစ်ဖျားခံ၍ မြန်မာနိုင်ငံကိုသာ ဖြတ်စီးကာ မြန်မာ့ ပင်လယ်ကမ်းခြေမှပင် ပင်လယ်ထဲသို့စီးဝင်ခဲ့သော မြန်မာမြစ် စစ်စစ် ဖြစ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ရှေးအခါက ဧရာဝတီမြစ်သည် တိဗက်နိုင်ငံ၌ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသော်လည်း ယခုမူ မြန်မာမြစ်စစ်စစ်ဖြစ်ကြောင်း တိကျစွာ ပြောဆိုနိုင်ကြပေပြီ
ယင်းသည် မိုင်ပေါင်း ၁၃၅ဝ ရှည်၍ မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသ၊ မြန်မာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်း မိုးခေါင်ရေရှားဒေသ၊ မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသတို့ကို ဖြတ်သန်း၍ စီးဆင်းလေသည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် မေခနှင့် မလိခမြစ်နှစ်သွယ် ပေါင်း ဆုံရာမှစသည်
မြစ်ကြီးနားမြို့မြောက်ဘက် ၄၆ မိုင်အကွာ မြောက်လတ္တီတွတ် ၂၅ ံ ၄၅ဒ တွင် မေခနှင့် မလိခမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံမိ၍ ဧရာဝတီမြစ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
မလိခဟူသောအမည်သည် ဂျိန်းဖောစကားဖြစ်၍ မြစ်ကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရ သည်
ခရီးသွားလာရန် အသုံးပြုလွယ်သည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်ဟန်တူသည်
သို့ရာတွင် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့်မူ မေခမြစ်ထက် ကျဉ်းသည်
မေခမြစ်သည် ၁၆၅ ကိုက်ကျယ်၍ မလိခမြစ်သည်ကိုက် ၁၅ဝ ကျယ်သည်
မေခမြစ်ကို ထိုဒေသတွင် ဂျိန်းဖော ဘာသာဖြင့် အင်မိုင်ခဟု ခေါ်ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ မြစ်ဆိုး ဖြစ်သည်
မေခမြစ်၏ မြစ်ဖျားပိုင်းကို ဒေသအလိုက် လူမျိုးစုများက မလောင်ဝမ်း၊ အဒွန်းဝမ်း၊ နမ့်တမိုင် စသည် ဖြင့် ခေါ်ကြသည်
အရှေ့ဘက်မှ စီးဆင်းလာသော တရုံမြစ်နှင့်ပေါင်းဆုံသည့် နေရာမှစ၍ အောက်ပိုင်းကို မေခ၊ အထက်ပိုင်းကို နမ့်တမိုင် စသည်ဖြင့်ခေါ်သည်
နမ့်တမိုင်မြစ်သည်လည်း စိန့်ခူးဝမ်းနှင့် အဒွန်းဝမ်းမြစ်တို့ ပေါင်းဆုံရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ ခန္တီးရှမ်းလူမျိုးတို့က ခေါ်သောအမည် ဖြစ်သည်
မေခမြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မူလအစဟု ပထဝီပညာရှင်များက ယူဆကြသည့်အလျောက် အရှေ့ဧရာဝတီမြစ်ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
မေခမြစ်သည် ပူတာအိုမြို့၏ မြောက်ဘက် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၇ံ ၂၄ဒ နေရာရှိ နှင်းဖုံးသည့် တီလာတောင်ကြီး၌ ဖြစ်ပေါ် နေသော လန်ဂွေလာရေခဲမြစ်မှ မြစ်ဖျားခံသည်
စူးစမ်းရှာဖွေသူ ကင်းဒမ်ဝဒ်က ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဖော်ပြောဆိုချက်အရဆိုမူ ယင်းမြစ်အဖျားပိုင်း၏ ရေဆင်းဧရိယာသည် စတုရန်းမိုင် ၄၅ဝ ခန့်ရှိ၍၊ ပေ ၁၅,ဝဝဝ ကျော် မြင့်ကြောင်းသိရသည်
ပေ ၁၅,၅၅ဝ အမြင့်တွင် နှင်းခဲရကား ဆောင်းအခါမှစ၍ ခဲနေသောနှင်းသည် ထိုဒေသ၌ ပေ ၆၅ဝဝ အထိဆင်းလာ၍ ဧပြီ၊ မေလ များအထိ မြေပေါ်တွင်ရှိနေတတ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ကို သုံးပိုင်း ပိုင်းနိုင်သည်
အထက်ဧရာဝတီ· ရှေးအကျဆုံးအပိုင်း၊ အောက်ဧရာဝတီ· တတိယကပ်အစအထိမပေါ်သေး သောအပိုင်း၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်· နောက်ဆုံးပေါ်သည့်အပိုင်း၊အထက်ဧရာဝတီသည် မေခနှင့် မလိခမြစ်တို့ပေါင်းဆုံကာ ဧရာဝတီမြစ်ဟူ၍ ဖြစ်ပေါ်လာသည့်နေရာမှစ၍ ချင်းတွင်း မြစ်လက်တက် စီးဝင်သည့် နေရာအထိဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် မြစ်ဆုံမှ တောင်ဘက်သို့တောင်ကုန်းများအကြားမှလည်းကောင်း၊ မြေပြန့်များကိုလည်းကောင်း ဖြတ်သန်းစီးဆင်း လာရာအချို့နေရာ၌ မိုင်ဝက်ကျော်ကျော်ပင် ကျယ်ဝန်း၍ အချို့နေရာ၌ အလွန်ကျဉ်းသွားရာ ယင်းသို့ ကျဉ်းသည့်အပိုင်းကို မြစ်ကျဉ်းဟုခေါ်သည်
ကျောက်တောင်ကြီး နှစ်ခုအကြား ကျဉ်းမြောင်းစွာ စီးဆင်းရသည့်အခါ မြစ်ကျဉ်းဖြစ်၍ ကိုက် ၅ဝ၊ ၆ဝ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်းတော့သည်
မြစ်ကြီးနားမြို့မှ ၅၅ မိုင် ဝေးသော ဆင်ဘိုမြို့အလွန်မှစ၍ ဗန်းမော်မြို့အထိ ဧရာဝတီမြစ်သည် ကျောက်တောင်အကြား စီးဆင်းရရာ ယင်းသည် ပထမမြစ်ကျဉ်းဖြစ်သည်
ပထမမြစ်ကျဉ်းသည်ဆင်ဘိုမြို့ အလွန် သုံးမိုင်ကွာရှိ မြင်သာရွာမှ စတင်၍ ဗန်းမော်မြို့အနီးရှိ မြစေတီရွာအထိဖြစ်ရာ အလျား ၃၆ မိုင် ရှိလေသည်
တစ်ဘက်တစ်ချက်ရှိ ကျောက်ဆောင် ကျောက်ကမ်းပါးများသည် ပေ ၆ဝ ခန့်သာ မြင့်သော်လည်း ပတ်ဝန်းကျင် မလှမ်းမကမ်း၌မူ ပေ ၃ဝဝ ကျော်မြင့်သော တောင်ကြီးများရှိသည်
ဆင်ဘိုမြို့တွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် မိုင်ဝက်ခန့်ကျယ်ဝန်းသော်လည်း ဆင်ဘိုမြို့အောက်ရောက်သည်နှင့် ကိုက် ၅ဝ ခန့်သာ ကျယ်ဝန်း၍ ဧရာဝတီမြစ်၏ အကျဉ်းဆုံးနေရာဖြစ်သည်
ရေလယ်တွင်ကျောက်ဆောင်များရှိသည်
ရေစီးအလွန်သန်၍ ဝဲများ အလွန်ထူထပ်သည်
ထို့ကြောင့် ကူးသန်းသွားလာရေး ခက်ခဲသည်
သစ်ထုတ်စခန်းတစ်ခုဖြစ်သော ပရှောရွာအောက်နားတွင် မြစ်ကြောင်းသည် ပြန်၍ကျယ်ပြန့်လာရာ မိုင်ဝက်နီးပါးခန့်ရှိသည်
ယင်းမြစ်ကျဉ်း၏ အရှေ့ဘက်၌ ရှေးအခါက ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဟောင်း ဖြစ်ဟန်ရှိသော ကျယ်ပြန့်သည့် ချိုင့်ဝှမ်း ကြီးတစ်ခုသည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် မျဉ်းပြိုင်တည်လျက်ရှိသည်
ဗန်းမော်မြို့ အထက် ၁၂ မိုင်ကွာခန့်ရှိ သဖန်းပင်ရွာ သို့ ရောက်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်သည် မြေနုချိုင့်ဝှမ်းကို ဖြတ်သန်း စီးဆင်းရသည်ဖြစ်ရာ တစ်ဖန်ကျယ်ပြန့်လာ၍ ရေစီးလည်းသာလာသည်
ဗန်းမော်မြို့နားသို့ ရောက်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်သည် တောင်ဘက်ရှိ မြေနုချိုင့်ဝှမ်းသို့ ဆက်မစီးဘဲ အနောက်ဘက်သို့ကွေးသွားကာ ထုံးကျောက်တောင်များအကြားသို့ ဖြတ်စီးသည်
ဤနေရာတွင် မြစ်သည် ကိုက်တစ်ရာခန့်သာကျယ်၍ နံဘေးတစ်ဖက်တစ်ချက်မှ မတ်စောက်သော ကျောက်ဆောင်ကျောက်ကမ်းပါး များသည် ပေ ၂ဝဝ မှ ၃ဝဝ အထိ မြင့်ကြသည်
ယင်းကို ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းဟုခေါ်သည်
ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းသည် စင်းကန်းရွာမှစတင်၍ ရွှေဂူမြို့ အထက်နားရှိ သင်္ဘောအင်းရွာအထိ ၁၄ မိုင်ခန့် အလျားရှိသည်
ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းနေရာသည် ရှုမျှော်ခင်းအလှဆုံးဟု ဆိုကြသည်
ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းတွင် ရေစီးမြန်၍ ဝဲများရှိသော်လည်း ပထမမြစ်ကျဉ်းလောက် ကူးသန်းသွားလာရေး အန္တရာယ်မရှိချေ
ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းဖြင့် ဗန်းမော်မြို့အထိ သင်္ဘောများသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး ဆန်တက်သွားလာနိုင်သည်
ဒုတိယမြစ်ကျဉ်းမှ ထွက်ခဲ့၍ ဗန်းမော်မှ ၃၈ မိုင် ဝေးသော ရွှေဂူမြို့ကို ဖြတ်ခဲ့ပြီး ကသာမြို့ကို လွန်သောအခါ ဧရာဝတီမြစ်သည် တောင်ဘက်သို့ ကွေ့ဆင်းသည်
ကသာမြို့မှ တကောင်းမြို့အထိ မြေနုကမ်းပါးများဖြစ်သည်
အရှေ့ဘက်ကမ်းနှင့် ခပ်လှမ်းလှမ်း၌မူ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၏ အဆက်ဖြစ်သော မိုးကုတ်နယ်မှ တောင်ကုန်းများကို တွေ့နိုင်သည်
တကောင်းမြို့မှ လွန်သောအခါ သပိတ်ကျင်းမြို့အနီးတွင် တတိယမြစ်ကျဉ်းသို့ ရောက်ပြန်သည်
တတိယမြစ်ကျဉ်းသည် သပိတ်ကျင်းမြို့၏ အထက် ၁ဝ မိုင်ခန့်ရှိ မလည်ရွာမှ စတင်၍ ကျောက်မြောင်းမြို့အထိ ဖြစ်ရာ အလျား ၂၉ မိုင်ခန့်ရှိသည်
ထိုမြစ်ကျဉ်းနေရာ၌ မြစ်၏အကျယ်မှာ ကိုက် ၄၄ဝ ခန့် ရှိလေသည်
ယင်း မြစ်ကျဉ်းသည် ပထမမြစ်ကျဉ်းနှစ်ခုလောက် ရှုခင်းမလှချေ
သစ်တောများ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်နေသော ကမ်းပါးစောက်များသည် တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိနေသည်
ရွှေဘိုခရိုင် ကျောက်မြောင်းမြိုမှ လွန်သော် ဧရာဝတီမြစ်သည် တစ်ဖန်ကျယ်ပြန့်လာပြန်သည်
အပူပိုင်းဇုန် မြေနု ဒေသကိုဖြတ်၍ မန္တလေးမြို့တိုင်အောင် စီးဆင်းလာပြီး ဗန်းမော် နှင့် မန္တလေးအကြား ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းသည် အကွေ့ အကောက်လည်းများ၊ သဲသောင်လည်းများလှသည်
မန္တလေးမြို့ သို့ ရောက်သောအခါ တစ်ဖက်ကမ်းရှိ စစ်ကိုင်းတောင်တန်းများကို ကွေ့ဝိုက်၍ အရှေ့မှအနောက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းခဲ့ရာ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်ကြီးဖြစ်သော ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် ဆုံရာ ပခုက္ကူမြို့အထိဖြစ်သည်
ချင်းတွင်းမြစ်လက်တက်နှင့် ဆုံရာမှစ၍ ဧရာဝတီမြစ်သည် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော မြေနုလွင်ပြင်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလေရကား ရေစီးနှေးသည်
များသောအားဖြင့် ကမ်းပါးသည်သဲကျောက် ကမ်းပါးစောက်များဖြစ်၍ မြစ်နှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် တစ်ခါတစ်ရံ တောင်ကုန်းများကို တွေ့နိုင်သည်
ရေနံချောင်းမြို့အနီး၌တွေ့ရသော ကျောက်စရစ်နီ မြေကြမ်းများဖုံးနေသည့် သဲကမ်းပါးစောက်များကိုထောက်၍ တစ်ခါက ဧရာဝတီမြစ်သည် ယခုထက်ပို၍ မျက်နှာပြင်မြင့်ခဲ့ကြောင်း သိသာထင်ရှားသည်
တစ်ခါတစ်ရံလည်း သဲကျောက်တောင်များ ပြတ်၍ တွန့်ခေါက်ကျောက်မြေများကိုတွေ့ရရာ ယင်းတို့သည် ရေနံထွက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေလေသည်
ဤအပိုင်းတွင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းသည်း တစ်ဖြောင့်တည်းမနေဘဲ ဖြောင့်လိုက်ကောက်လိုက်နှင့် စီးဆင်းသည်
မြေနုလွင်ပြင်ကို ဖြတ်စီးသည့်အခါ မြစ်ကမ်းပါးသည် သဲတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်း၍နိမ့်သည်
တောင်ကုန်းကြား ဖြတ်စီးသည့်အခါ မြစ်ကမ်းပါးသည် မြင့်သည်
မင်းဘူးမြို့မှ ပြည်မြို့အကြားတွင် အနောက်ဘက် ရခိုင်ရိုးမတောင်မှ ဖြာထွက်လာသော တောင်စွယ်များသည် မြစ်ကမ်းပါးအထိရောက်သည်
အရှေ့ဘက်မှလည်း ပဲခူးရိုးမနှင့် ယင်း၏တောင်စွယ်များက ကမ်းပါးအထိရောက်သည်
သရက်မြို့ အောက်နားတွင် အနောက်ဘက်မှ ရခိုင်ရိုးမတောင်စွယ်သည် အရှေ့ဘက်မှ ပဲခူးရိုးမတောင်စွယ်နှင့် မိုင် ၅ဝ မှ ၆ဝ ခန့်သာ ကွာဝေးသည့် နေရာအထိ လာဆုံကြသည်
သရက်မြို့မှ မိုင် ၄ဝ လွန်သော် ဧရာဝတီမြစ်၏ အရေးကြီးသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည့် ပြည်မြို့သို့ ရောက်သည်
ပြည်မြို့အောက် မိုင် ၃ဝ ခန့်အကွာ ကြံခင်းမြို့နယ် သောကြာဒူးကျေးရွာအနီး ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပါးအရောက် ထိုးထွက်နေသော အကောက်တောင်၏ သဲကျောက်တောင်စောင်းကြီးရှိသည်
ယင်းတောင်စောင်းကို ဘုရားပုံတော်များ အမျိုးမျိုးထွင်းထုထားရာ မြစ်လမ်းခရီးသွားများ ကြည်ညိုစွာ ဖူးမြော် နိုင်သည်
အောက်ပိုင်း ဧရာဝတီတွင်လည်း မြစ်ကြောင်း ကျဉ်း သွားသော နှစ်နေရာရှိသည်
ထိုနှစ်နေရာ၌ မြစ်ကြောင်းသည် ကိုက် ၈ဝဝ· ၈၈ဝ ခန့်ရှိသည်
သို့သော် ရေနက်၍ သင်္ဘော များ သွားလာနိုင်သဖြင့် အချို့က မြစ်ကျဉ်းဟု မခေါ်ချေ
ထိုနှစ်နေရာမှ မင်းလှနှင့် မိကျောင်းရဲအကြား (ကိုးမိုင်ခွဲခန့်) နေရာနှင့် ပြည်မြို့အထက် ကမ္မနှင့် စစ္စယံအကြားရှိ တစ်နေရာ (ရှစ်မိုင်ခန့်) ဖြစ်ကြသည်
ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ပိုင်းသည် ပြည်မြို့ အောက် ၅၃ မိုင် ဝေးသော မြန်အောင်မြို့နားမှ စလေသည်
မြန်အောင်မြို့ အောက် မိုင် ၃ဝ ခန့်အကွာ ညောင်ကျိုးရွာအနီးမှ စ၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၏ အနောက်ဘက်အကျဆုံးနှင့် အကြီးဆုံးမြစ်ခွဲဖြစ်သည့် ပုသိမ်မြစ်ခွဲထွက်သည်
(ပုသိမ်မြစ်·ရှု
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်သည် ပင်လယ်မှမိုင် ၁၈ဝ အကွာမှစ၍ မြစ်ခွဲများ ဖြာထွက်ကာ တြိဂံပုံသဏ္ဌာန် တည်ရှိသည်
ဟင်္သာတမြို့အနီးတွင် အရှေ့ဘက်မှ ပဲခူးရိုးမတောင်၊ အနောက်ဘက်မှ ရခိုင်ရိုးမတောင်တို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မိုင် ၈ဝ ခန့် သာ ကွာဝေးသည်အထိ နီးကပ်လာပြီးနောက် တဖြည်းဖြည်း တောင်ဘက်သို့ ခွာထွက်သွားကြရာ ယင်းသို့ကွာသွားသည့် မြေပြန့်တစ်လျှောက် ဧရာဝတီမြစ်သည် မြစ်ခွဲများစွာဖြာထွက်၍ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့ စီးဝင်သည်
ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ရာ၌ ပုသိမ်မြစ်အပါအဝင် မြစ်ဝကြီးပေါင်းကိုးခု ဖြစ်ပေါ်လေသည်
မြစ်ခွဲကြီးများမှ မြစ်ချောင်းကလေးများစွာ ဖြာထွက်ကာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်စီးဆင်းလျက်ရှိရာ ဒီချောင်းပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသော ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် သည် ပိုက်ကွန်ကြီးသဖွယ်ဖြစ်နေသည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသည် စတုရန်းမိုင် ၁၂ဝဝဝ ကျယ်ပြန့်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်၏ အနောက်ဘက်ဆုံးမြစ်ဝသည် ပုသိမ်မြစ်ဝဖြစ်သကဲ့သို့ အရှေ့ဘက်ဆုံး မြစ်ဝသည် ရန်ကုန်မြစ်ဝဖြစ်သည်
ပုသိမ်မြစ်သည် ဧရာဝတီမှစ၍ ခွဲထွက် စီးဆင်းလာသောမြစ် ဖြစ်သော်လည်း ရန်ကုန်မြစ်မှာမူ ပဲခူးရိုးမတောင်မှ မြစ်ဖျားခံ၍ ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှ မြစ်ခွဲဖြစ်သော ဘောလယ်မြစ်နှင့်ဆုံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်
ရန်ကုန်မြစ်၏ အထက်ပိုင်းကို လှိုင်မြစ်ဟုလည်းကောင်း၊ မြစ်မခဟုလည်းကောင်းခေါ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် ပင်လယ်ထဲသို့စီးဝင်သော မြစ်ဝကိုးခုရှိသော်လည်း ပုသိမ်မြစ်ဝနှင့် ရန်ကုန်မြစ်ဝ နှစ်ခုတွင်းသို့သာလျှင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက် ဆိုက်ကပ်နိုင်ကြသည်
ပုသိမ်မြစ်ဝနှင့် ရန်ကုန်မြစ်ဝသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မိုင် ၁၆ဝ ခန့်ဝေးသည်
ရန်ကုန်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ဆက်လျက်ရှိသော်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကြီးမှရေသည် ရန်ကုန်မြစ်အတွင်းသို့ လုံးဝစီးဝင်ခြင်းမရှိချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရန်ကုန်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်မှ ခွဲထွက်လာသည်မဟုတ်ဘဲ ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ ပူးပေါင်းစီးဝင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ထို့အတူပင် ပုသိမ်မြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ခွဲဖြစ်သော်လည်း ဧရာဝတီ မြစ်ရေသည်ပုသိမ်မြစ်ထဲသို့ အနည်းငယ်သာ စီးဝင်လေသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပုသိမ်မြစ်နှင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆက်သောချောင်းသည် ကိုက် ၃ဝဝ ခန့်သာကျယ်၍ ချောင်းတစ်ခုလုံး သဲသောင်ပြင်နှင့် ပြည့်နေသောကြောင့်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ယင်းမြစ်ဝနှစ်ခုကို ဧရာဝတီမြစ်အစစ်ဟု ခေါ်ရန်မလွယ်ချေ
ဧရာဝတီမြစ်မကြီးမှ ရေသည် ပင်လယ်ထဲသို့ အမှန်စီးထွက်ရာထွက်ပေါက်ကား ဧရာမြစ်ဝဖြစ်သည်
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ,ဝဝဝ ကျော်က ဧရာဝတီမြစ်ဝသည် ပြည်မြို့နား၌ ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၁၂,ဝဝဝ ခန့်ကပင် ဧရာဝတီမြစ်ဝသည် ယခုအခြေအတိုင်း မရှိသေးချေ
ယခု ဖြစ်ပေါ်နေသော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နေရာတစ်ခုလုံးသည် တွံတေး၊ မြောင်းမြ၊ ပုသိမ် စသော ဂဝံ ကျောက်ကုန်းရိုးများ ရေပြင်ပေါ်၌တက်နေသည့်ကျွန်းသဖွယ် ဖြစ်ပေါ်နေသော နေရာများမှတစ်ပါး အားလုံးပင် ပင်လယ်ရေပြင်ကြီး ဖြစ်လျက်ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
ထိုခေတ်အခါက ဒီတက် ဒီကျသည် ပြည်မြို့အထက်တွင် ဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ၌မူ ဒီရေသည် ညောင်တုန်းမြို့အထိပင် တစ်ခါတစ်ရံ မရောက်ချေ
ဧရာဝတီမြစ်တစ်လျောက် ရေစီးနှင့်အတူပါလာသော နုန်းမြေသည် ယခုမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဖြစ်နေသောနေရာ၌ တဖြည်းဖြည်းပို့လာကာ မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသဟူ၍ ဖြစ်လာခြင်းဖြစ်လေသည်
ဧရာဝတီမြစ်တစ်လျှောက်မှ မြစ်ဝသို့ တစ်နှစ်လျှင် နုန်းမြေတန်ပေါင်း ၂၆၁ သန်း စီးပါလာသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
မန္တလေးမြို့နေရာအထိ နုန်းမြေတန်ပေါင်း ၃၂ သန်း စီးပါလာပြီးလျှင် ချင်းတွင်း မြစ်ဘက်မှ တန်ပေါင်း ၁ဝ၉ သန်းပါလာ၍ အခြားမြစ်ချောင်းများမှ တန်ပေါင်း သန်း ၁၂ဝ ခန့် မျောပါလာသည်ဟု တွက်ဆကြသည်
၁၈၆ဝ·၇ဝ နှင့် ၁၉ဝ၉·၁ဝ ခုနှစ်များက တိုင်းတာရေးဆွဲထားသော မြေမျက်နှာပြင် အနိမ့်အမြင့် တိုင်းတာချက်အရ ဘူမိဗေဒပညာရှင် ဒေါက်တာချစ်ဗား၏ ယူဆချက်မှာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ကမ်းခြေသည် အနှစ်တစ်ရာခန့်တွင် သုံးမိုင်ခန့်သာ အများဆုံးမြေဖို့၍ ကျယ်ထွက်လာသည်ဟုဆိုသည်
ဆာအက်ဒွင်ပတ်စကိုဆိုသူ ဘူမိဗေဒပညာရှင်ကမူ တစ်နှစ်လျှင် ပေ ၂ဝဝ သို့မဟုတ် အနှစ်တစ်ရာလျှင် ၃.၇၉ မိုင် ပင်လယ်ထဲသို့ ပြန့်ထွက်လာသည်ဟု ယူဆသည်
ပင်လယ်နှင့်စပ်လျက်ရှိသော မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် ကနစိုတောများပေါက်ရောက်၍ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် တစ်ခုလုံး၌မူ ဆန်စပါး အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုးသည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် ရှေးနှစ်ပေါင်း ထောင်ပေါင်းများစွာက မန္တလေးမြို့အနီးမှ တောင်ဘက်သို့ တန်းလျက် စီးဆင်းဖူးကြောင်း အထောက်အထားများရှိသည်
စစ်တောင်းမြစ်သည် တစ်ချိန်က ဧရာဝတီမြစ်အောက်ပိုင်းဟု ဘူမိဗေဒပညာရှင်များက ယူဆကြသည်
ယခု ဧရာဝတီမြစ်အောက်ပိုင်းသည် တစ်ချိန်က ချင်းတွင်းမြစ်ဝှမ်းဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုကြလေသည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေတိုက်စားခြင်း အမြန်ဆုံးသော မြစ်တစ်မြစ်ဖြစ်သည်
နိုင်းမြစ်၊ မစ္စစ္စပီမြစ်၊ ဂင်္ဂါမြစ်၊ ဒင်းညုမြစ်တို့ထက် ရေတိုက်စားနှုန်း အားကြီးသည်
ယင်းမြစ်ဝှမ်း အောက်ခြေရှိ ကျောက်ဆောင်များကိုပင် အနှစ် ၄ဝဝ လျှင် တစ်ပေခန့် တိုက်စားသည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
မေခနှင့်မေလိခတို့ ပေါင်းဆုံ၍ ဧရာဝတီမြစ်ဟု ပေါ်လာသည်မှစ၍ ဧရာဝတီမြစ်တွင်းသို့ စီးဝင်သော မြစ်လက်တက်များမှာ လက်ျာဘက်မှ နမ့်ကောင်ခေါ် မိုးကောင်းချောင်း၊ မဲဇာမြစ်၊ မူးမြစ်၊ ချင်းတွင်းမြစ်၊ယော ချောင်း၊ စလင်းချောင်းခေါ်ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်း၊ မုန်းချောင်း၊ မန်းချောင်း၊ မင်းတုန်းချောင်း စသည်တို့ဖြစ်၍ လက်ဝဲဘက်မှ မိုးလယ်ချောင်း၊ တပိန်မြစ်၊ ရွှေလီမြစ်၊ မြစ်ငယ်မြစ်၊ သို့မဟုတ် နမ္မတူ၊ သို့မဟုတ် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်၊ ဇော်ဂျီမြစ်၊ ပန်းလောင်မြစ်၊ စမုန်မြစ်၊ ပင်းချောင်း၊ ဒေါင်းသေချောင်း၊ ယင်းချောင်း၊ နဝင်းချောင်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ယင်းတို့ အနက် ချင်းတွင်းမြစ်သည် အကြီးဆုံး မြစ်လက်တက်ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ထင်ရှားသော မြို့ကြီးများမှာ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ ဗန်းမော်မြို့၊ ရွှေဂူမြို့၊ ကသာမြို့၊ ထီးချိုင့်မြို့၊ တကောင်းမြို့၊ သပိတ်ကျင်းမြို့၊ မန္တလေးမြို့၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ အင်းဝမြို့၊ မြင်းမူမြို့၊ မြင်းခြံမြို့၊ ပခုက္ကူမြို့၊ ပုဂံမြို့၊ ချောက်မြို့၊ စလေမြို့၊ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့၊ ရေနံချောင်းမြို့၊ မကွေးမြို့၊ မင်းဘူးမြို့၊ မင်းလှမြို့၊ မိချောင်းရဲမြို့၊ အောင်လံမြို့၊ သရက်မြို့၊ ပြည်မြို့၊ မြန်အောင်မြို့၊ ကြံခင်းမြို့၊ ဟင်္သာတမြို့၊ ဓနုဖြူမြို့၊ ညောင်တုန်းမြို့၊ မအူပင်မြို့ စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ရှေးမြန်မာမင်းများ၏ မြို့တော်ဟောင်းများဖြစ်သော ပုဂံ၊ အင်းဝ၊ သရေခေတ္တရာ၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးမြို့များသည် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းပေါ်၌ပင် တည်ရှိခဲ့သည်ကို ထောက်ခြင်းဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်၏ အသုံးဝင်တန်ဖိုးရှိပုံကို သိသာနိုင်သည်
ဧရာဝတီမြစ်တွင် ရေတံခွန်များမရှိချေ
ယင်းသည် ရေစီးသာသဖြင့် မြစ်ဝမှ မိုင်ပေါင်း ၈ဝဝ ကျော်ဝေးသော ဗန်းမော်မြို့အထိ သင်္ဘောများ ၁၂ ရာသီပတ်လုံး သွားလာ ဆန်တက်နိုင်သည်
ရေကြောင်း ပို့ဆောင်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းပိုင် မီးသင်္ဘောများနှင့် ပုဂ္ဂလိကပိုင် မီးသင်္ဘောများဖြင့် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း ကူးသန်းသွားလာရေး လွယ်ကူလျက်ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်း ကူးလူးဆက်ဆံရာ သဘာဝခရီးလမ်းမကြီးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်လေသည်
အထက်အောက်ကုန်များ အလွယ်တကူ ဖလှယ်ရောင်းချရသော ဗဟိုလမ်းမကြီးလည်းဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မြစ်ဆိပ်မြို့ကြီးများသည် မြစ်ကြောင်းခရီးကို အမှီပြု၍ စည်ပင်ဝပြောလာကြသည်
အမရပူရမြို့နှင့် စစ်ကိုင်းမြို့အကြား ဧရာဝတီ မြစ်ကိုဖြတ်၍ အင်းဝတံတားကြီးကို ဆောက်လုပ်ထားသည်
ပေပေါင်း ၃၉၈ဝ ရှည်၍ အလယ်တွင် မီးရထားလမ်း တစ်လမ်း၊ ဘေးနှစ်ဖက်တွင် မော်တော်ကားလမ်းများရှိ၏
ယင်းကို ၁၉၃၄ ခုနှစ်က ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ပျက်စီးသွား၍ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ် တွင် ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် အထက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်းရှိ သစ်တောများမှ သစ်ဖောင်ဝါးဖောင်များကို အောက်မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဧရာဝတီမြစ်တစ်လျှောက် စရိတ်သက်သာစွာဖြင့် အလွယ်တကူမျောချနိုင်သည်
မြစ်ဝှမ်းတစ်လျှောက် မိုးနည်းပါးသော ဒေသများ၌ ဧရာဝတီမြစ်ရေကို သောက်သုံးခြင်း၊ စိုက်ပျိုးရေး အတွက် ဆည်မြောင်းဖြင့် သွယ်ယူသုံးစွဲခြင်းများပြုကြရသည်
ထို့ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောကြီးဟု ခေါ်ဆိုကြခြင်းဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်တွင် အဓိကမြစ်လက်တက်ကြီး (၅) ခုရှိသည်
မြစ်လက်တက်များသည် အမြင့်ပေ (၇၀၀၀)မှ (၁၀၀၀၀)အထိရှိသော တောင်တန်းများတွင် မြစ်ဖျားခံကြသည်
တာပိန်မြစ် (ဝဲ)ရွှေလီမြစ် (ဝဲ)မြစ်ငယ်မြစ် (ဝဲ)မူးမြစ် (ယာ)ချင်းတွင်းမြစ် (ယာ)ထို့အပြင် ချောင်းလက်တက်များလည်း ရှိသေးသည်
ချောင်းမကြီးချောင်း (အနောက်ဘက်)ယောချောင်း (အနောက်ဘက်)ဆင်ဖြူကျွန်းချောင်းခေါ်စလင်းချောင်း (အနောက်ဘက်)မုန်းချောင်း (အနောက်ဘက်)မန်းချောင်း (အနောက်ဘက်)မင်းတုန်းချောင်း (အနောက်ဘက်)ပင်းချောင်း (အရှေ့ဘက်)ယင်းချောင်း (အရှေ့ဘက်)ဒေါင်းသေချောင်း (အရှေ့ဘက်)ဗွက်ကြီးချောင်း (အရှေ့ဘက်)တာပိန်မြစ်သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်မှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလာပြီး ကချင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင်ပင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း စီးဝင်သည်
ရွှေလီမြစ်သည်လည်း တရုတ်နိုင်ငံ၊ယူနန်ပြည်နယ်မှပင် စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းလာပြီး ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းကို ဖြတ်သန်းလာပြီး ကသာမြို့တောင်ဘက်ရှိ အင်းရွာအနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်နှင့်ပေါင်းဆုံသည်
ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း၊ တရုတ်နိုင်ငံ နယ်စပ်အနီး မှ စတင်မြစ်ဖျားခံစီးဆင်းသည်
သိန္နီ၊ သီပေါ၊ ရွှေစာရံ နှင့် ကျောက်ဆည်လွင်ပြင်ကို ဖြတ်ကာ မန္တလေးတောင်ဘက် အင်းဝအနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်း စီးဝင်သည်
ကဘော်ချိုင့်ဝှမ်း ဒေသကို မြောက်မှတောင်သို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာကာ မြင်းမူမြို့အနီးတွင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ကချင်ပြည်နယ် ဟူးကောင်းချိုင့်ဝှမ်းဒေသကြီးမှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလာပြီး ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ မြင်းခြံမြို့ အနီးတွင် ပေါင်းဆုံသည်
မြန်မာ့ သမိုင်းတစ်လျှောက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် အရေးပါသည့် အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
ပုဂံခေတ်မှစကာ နောက်ဆုံး ကုန်းဘောင်ခေတ်တိုင် ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် အရေးပါသည့် စစ်ရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး တို့တွင် အသုံးချခဲ့ကြသည်
မွန်-မြန်မာစစ်ပွဲများဟု ထင်ရှားသည့် အင်းဝ-ဟံသာဝတီ အနှစ်လေးဆယ်စစ် ကာလများအတွင်းတွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် အဓိက စစ်ချီတက်ရာလမ်းကြောင်းကြီးဖြစ်ခဲ့သည်
ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ပြည်မြို့သည်လည်း နှစ်ဖက်စစ်ရင်ဆိုင်ရာ ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာဖြစ်ခဲ့သည်
ဘုရင့်နောင်လက်ထက်တွင်လည်း အထက်မြန်မာနိုင်ငံတလွှား ဆန်တိုက်ခိုက်ရာတွင် စစ်ချီလမ်းကြောင်းအဖြစ် ဧရာဝတီမြစ်ကို အဓိကအားဖြင့် အသုံးပြုခဲ့ပြန်သည်
ထို့အတူ ညောင်ရမ်းခေတ်ဦးမင်းများဖြစ်ကြသည့် အနောက်ဘက်လွန်မင်း နှင့် သာလွန်မင်းတို့လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆန်သွားလာခဲ့ကြသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက်လုံးတွင်လည်း ရန်သူအင်္ဂလိပ်တို့ကို ခုခံရာတွင် မြစ်ရိုးတစ်လျောက် ခံတပ်များ တည်ဆောက်ခဲ့ကြရာ မင်းလှခံတပ်နှင့် အင်းဝခံတပ်တို့မှာ နာမည်ကျော်သည်
အဓိက ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်မည့် ဆည်တမံမှာ မြစ်ဆုံ ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း တစ်ခုသာ ရှိသော်လည်း မြစ်ဖျားခံရာမြစ်များ၊ ဧရာဝတီမြစ်ထဲသို့ စီးဝင်သည့် မြစ်များပေါ်တွင်လည်း ရေအားလျှပ်စစ် စီမံကိန်း ရေကာတာများ တည်ဆောက်ရန် စီမံကိန်းများ ရှိသည်
ဧရာဝတီမြစ်မြစ်ဆုံ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၀၀၀ (မြစ်ကြီးနားမြို့အနီး)မလိခမြစ်လာဇာ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၉၀၀မေခမြစ်ချီဖွေ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၃၄၀၀ပါရှီး (ခေါ်) ဝူဆောက် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၈၀၀လာကင် (ခေါ်) ယီနန် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၄၀၀ဖီဇော ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၂၀၀၀ခေါင်လန်ဖူး ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် -၂၇၀၀တပိန်မြစ်တပိန်(၁) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် - ၂၄၀တပိန်(၂) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း မီဂါဝပ် - ၁၆၈ရွှေလီမြစ်ရွှေလီ(၁) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၀၀ရွှေလီ(၂) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၄၆၀ရွှေလီ(၃) ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၃၆၀ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်အထက်ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်အလယ်ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်ဇော်ဂျီဇော်ဂျီ (၁) ရေအားလျှပ်စစ်ဇော်ဂျီ (၂) ရေအားလျှပ်စစ်မြို့ကြီး ရေအားလျှပ်စစ်ချောင်းမကြီးချောင်းဆည်တော်ကြီးဆည် နှင့် ‌ေအားလျှပ်စစ်ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ရဲရွာရေအားလျှပ်စစ်ကင်းတား‌ေ င်းာကင်းတားတမံချင်းတွင်းမြစ်ထမံသီ ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၂၀၀ရာဇဂြိုဟ်ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းရွှေစာရေး ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၆၆၀မော်လိုက် ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၄၀၀ဟုမ္မလင်း ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်း - မီဂါဝပ် ၁၅၀ မုန်းချောင်းမုန်း‌ချောင်းဘက်စုံတမံစီမံကိန်းဧရာဝတီမြစ်တွင် ငါးမျိုးစိတ်ပေါင်း (၇၉) မျိုး ခိုလှုံရာနေထိုင်ကြသည့်အပြင်၊ ၂ဝဝ၂ ခုနှစ် အထိလေ့လာချက်များအရ ဧရာဝတီမြစ်ဝှမ်း၌ လူအများ အသိ အမှတ်ပြုထားသော ငှက်စားကျက်နယ်မြေ (၄) ခုလည်း ရှိသည်
မြစ်၏ ဇီဝသတ္တ စုံလင်ထွေပြားမှုအကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ကောင်းစွာလေ့လာထားသည်များလည်း မရှိသေးချေ
ရေနေသတ္တဝါမျိုးစိတ်ပေါင်းများစွာ မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ထိုမျိုးစိတ်များအနက်မှ အထူးထင်ရှားသည့် မျိုးစိတ်သတ္တဝါမှာ ဧရာဝတီလင်းပိုင် ဖြစ်သည်
မကြာသေးမီက တောင်ကျချောင်း ငါးခူမျိုးစိတ် သစ်များကို ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ပြီး၊ ဧရာဝတီမြစ်ဆုံနှင့် သိပ်မဝေးလှသောနေရာများတွင် ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်က တွေ့ရှိခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် နုံးတင်မြေနှစ်များ အများဆုံးပို့ချပေးနိုင်သောမြစ်လည်း ဖြစ်သည်
ဗြိတိသျှကိုလိုနီအစိုးရက ၁၉၃၄ တွင် အင်းဝတံတား(စစ်ကိုင်းတံတား)ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဂျပန်အဝင် အင်္ဂလိပ်အပြေးတွင် ဗြိသျှတပ်များက တံတားကြီးကို ဖောက်ခွဲဖျက်ဆီးခဲ့သည်
မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးရပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် တံတားကြီးကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
နှစ်ပေါင်းများစွာကြာသည့်တိုင် တစ်ခုတည်းသော ဧရာဝတီမြစ်ကူးတံတားကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်
ထပ်မံအသစ်တည်ဆောက်သောတံတားကြီးများမှာ -ဧရာဝတီတံတား (ရတနာပုံ) (ယခင်အင်းဝတံတားကြီး၏ အထက်ဘက်နား)ဗလမင်းထင်တံတား (အင်န်မိုင်ခမြစ်ကူး၊ မြစ်ကြီးနားမြို့အနီး၊ ၁၉၉၈၊နိုဝင်ဘာလ)အနော်ရထာတံတား (ချောက်၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ)ဧရာဝတီတံတား (မကွေး)ဗိုလ်မြတ်ထွန်းတံတား (ညောင်တုန်း၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ)နဝဒေးတံတား (ပြည်မြို့၊ ၁၉၉၇၊စက်တင်ဘာ)မအူပင်တံတား (မအူပင်၊ ၁၉၉၈၊ဖေဖော်ဝါရီ)ဒေးဒရဲတံတားဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)ဧရာဝတီတံတား (ရတနာသိင်္ခ)ဧရာဝတီတံတား (စင်းခန်း)ဧရာဝတီတံတား (မလွန်)ဧရာဝတီတံတား (ထီးချိုင့်)ဧရာဝတီတံတား (ညောင်တုန်း)
ကင်းနားသန် (သို့) ပိုးနားသန် (အရပ်ခေါ်) ရထားကောင် (အင်္ဂလိပ်: Millipede) များသည် ခူကောင်နဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်တူသော်လည်း အင်းဆက်လောင်း မဟုတ်ပါ
ကင်းခြေများကောင် အသေးစားများ ဖြစ်ပြီး ကင်းခြေများကောင်အစစ်ထက် အကောင်အရွယ်အစား များစွာသေးငယ်သည်
အသွားအလာလည်း ကင်းခြေများထက် ပိုနှေးကွေးသည်
မတော်တဆ ထိမိလျှင် ကြိုးခွေကဲ့ကို ကိုယ်ခန္ဓာကို ဝိုင်းစေ၍ ဦးခေါင်းကို ကွယ်ဝှက်တတ်သည်
ရွက်ခြောက်၊ အရွက်ရိုးခြောက်၊ သစ်ပင်အစိတ်အပိုင်းများကို စားတတ်သည်
တခူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takhu)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ ထီးတငါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယခုအခါ ထိုရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ
ဧကရာဇ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ayekaritkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ သပြေကြီးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကြီးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၉ ဦး၊ မ ၁၂၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းနားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ မော်ဟွေ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ဟွေ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၀ ဦး၊ မ ၈၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
စကားအင်း (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarinn(Middle))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၀ ဦး၊ မ ၂၀၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
တခေါမှို (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkawhmo (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နောင်ပစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ပစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈၂ ဦး၊ မ ၃၆၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
၁၄၃၂ (၁) ရက်
အက်ပဲလ် အင်ကော်ပိုရိတ် (အင်္ဂလိပ်: Apple Inc.) လုပ်ငန်းစုသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ် အခြေစိုက် အမေရိကန် နည်းပညာလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး အီလက်ထရွန်နစ်၊ ကွန်ပျူတာ ဆော့ဖ်ဝဲလ်နှင့် အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများကို ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းစုဖြစ်သည်
ယင်း၏ အဓိက ပစ္စည်းထုတ်ကုန် များအဖြစ် အိုင်ဖုန်း (iPhone)၊ အိုင်ပတ် (iPad) (သင်ပုန်း ကွန်ပျူတာ)၊ မက်ခ် (Mac) (တကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာ မျိုးစုံ)၊ အိုင်ပေါ့ဒ် (iPod) (အိတ်ဆောင် မီဒီယာ) နှင့် Apple Watch (ဘက်စုံသုံး လက်ပတ်နာရီ) တို့ကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချခဲ့သည်
အက်ပဲ၏ အခြားဆော့ဖ်ဝဲ ထုတ်ကုန်များအနေနှင့် OS X နှင့် iOS (လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှု စနစ်များ), iTunes (Media Player), Safari , iLife, iWork ဆော့ဖ်ဝဲတို့ကိုလည်း ထုတ်လုပ်နေသည်
သူ၏အွန်လိုင်း ဝန်ဆောင်မှုများ အနေနှင့်ဖြင့် iTunes Store, iOS App Store, Mac App Store နှင့် iCloud တို့ကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်
Apple ကို တစ်ကိုယ်ရေသုံး ကွန်ပျူတာများထုတ်လုပ်ရန်နှင့် ရောင်းချရန် ဧပြီ ၁၊ ၁၉၇၆ တွင် စတိဗ်ဂျော့စ်၊ စတိဗ် ဝေါ့ဇနစ် နှင့် Ronald Wayne တို့ကဦးဆောင်၍ တည်ထောင် ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဇန်နဝါရီလ ၃၊ ၁၉၇၇ တွင် Apple Computer, Inc. အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ပြီး ဇန်နဝါရီလ ၉၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် Apple Inc. , အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
Apple သည် စုစုပေါင်း ပိုင်ဆိုင်မှုများအနေဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး နည်းပညာကုမ္ပဏီ၊ ကမ္ဘာ့တတိယအကြီးဆုံး မိုဘိုင်းဖုန်း ထုတ်လုပ်သူ၊ အခွန်ဘဏ္ဍာငွေအားဖြင့် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး သတင်းအချက်အလက်နည်းပညာကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သည်
နိုဝင်ဘာလ ၂၅၊ ၂၀၁၄ တွင် ဈေးကွက်အရင်းအနှီး အားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး လူသိရှင်ကြား ကုန်သွယ်ကော်ပိုရေးရှင်း ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၇၀၀ ဘီလီယံခန့် တန်ဖိုးရှိ ပထမဦးဆုံး အမေရိကန်ကုမ္ပဏီ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အဆိုပါကုမ္ပဏီ တွင် အမြဲတမ်း အချိန်ပြည့်ဝန်ထမ်းအဖြစ် ၁၁၅,၀၀၀ ဦး (ဇူလိုင် ၂၀၁၅ အထိ) နှင့် နိုင်ငံပေါင်း (၁၆) နိုင်ငံတွင် လက်လီ စတိုးဆိုင်များ (၄၅၃) ဆိုင် (မတ်လ ၂၀၁၅ အရ) အထိ အောင်မြင်လာခဲ့ပြီး အွန်လိုင်းရှိ iTunes Storeမှာ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ဂီတလက်လီအရောင်းဆိုင် အဖြစ် ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
ဌာနေ (ဇာတိမြေ) ဆိုသည်မှာ တစ်စုံတစ်ဦး၏ မွေးဖွားရာ နေရာ၊ မွေးရပ်နေရာ ဖြစ်သည်
ယင်းနေရာကို ပုဂ္ဂိုလ်၏ အမည်၊ မွေးရက်တို့နှင့် တကွ တရားဝင် စာရွက်စာတမ်းများတွင် တွဲဖက် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ဗရင်ဂျ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bayingyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ နဘက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် (အင်္ဂလိပ်: Rakhine State Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်
လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၄၇ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၃၅ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦး) ရှိသည်
၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ (ANP) သည် လွှတ်တော် မဲဆန္ဒနယ် အများစုကို အနိုင်ရခဲ့သည်
သို့သော်လည်း တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ် ၁၂ ဦးကြောင့် လွှတ်တော်နေရာအများစုကို မရရှိခဲ့ပေ
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်
ပြင်သစ်သမ္မတများအနက် အသက်အငယ်ဆုံး တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
အနောက်ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုဗလင်မြို့၌ ၁၉၂၆ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင်သည် အစိုးရအရာရှိ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဒုတိယက မ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း အထက်တန်းကျောင်းသား ဘဝက ပြင်သစ်နိုင်ငံအား ဖက်ဆစ်ဂျာမန်တို့ စိုးမိုးမှုမှ လွတ် မြောက်ရန် တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ပြင်သစ် တပ်မတော် ပြန်ဖွဲ့ပြီးသောအခါ တပ်မတော်ထဲဝင်၍ ဗာဂန်ဒီနှင့် အယ်လဆေး တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် တပ်မှ ထွက်သောအခါ စက်မှုလက်မှု ကျောင်းနှင့် အမျိုးသားအုပ်ချုပ်ရေး ပညာကျောင်းတို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ကြားသည်
ယင်းကျောင်းတို့မှ အောင်မြင်ပြီးသောအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံ အစိုးရ၏ ဘဏ္ဍာရေး ဌာနတွင် ဝင်ရောက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ဒုတိယညွှန်ကြားရေးဝန် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၆-၅၈ ခုနှစ် ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံ၍ အမတ်ဖြစ်လာသည်
သမ္မတ ဒီဂိုးလက်ထက် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် လက်ထောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ်၎င်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ရလေသည်
ဂစ္စကတ်-ဒင်စတိုင်းသည် ၁၉၅၆၊ ၁၉၅၇၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်များတွင် ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေညီလာခံသို့ ပြင်သစ် အစိုးရအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရလေသည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုးက အစိုးရသစ် ပြန်၍ ဖွဲစည်းသောအခါ ဂစ္စကတ်သည် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက် သည်
ထိုနှစ် ဇွန်လတွင် လွတ်လပ်သော အမျိုးသား ရီပတ်ဗလစ်ကန် ပါတီကို တည်ထောင်သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် သမ္မတဒီဂိုး ပြည်သူ့ဆန္ဒ ခံယူပွဲ၌ အရေးနိမ့်၍ သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရာ ၁၉၆၂-၆၈ ခုအထိ ဒီဂိုး၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့သူ ပွန်ပီဒိုသည် သမ္မတအဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသည်
သမ္မတပွန်ပီဒို၏ လက်ထက်တွင်လည်း ဂစ္စကတ်သည် စီပွားရေးရာနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
သမ္မတကြီး ပွန်ပီဒိုသည် သက်တမ်းမစေ့မီ ၁၉၇၄ ခု ဧပြီလ ၂ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ထိုအခါ သမ္မတရာထူးအတွက် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဖရန်ဆွာ မစတာရင်းနှင့် ဂစ္စကတ်သည် ယှဉ်ပြိုင် အရွေးခံသည်
ဂစ္စကတ်သည် ဒီဂိုး၏ ဘက်တော်သားများနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ မစ်တာရင်းအား မဲအနည်းငယ် ဖြင့် ကပ်၍ အနိုင်ရရှိပြီး ၁၉၇၄ ခု မေလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
ဂစ္စဂတ်သည် နိုင်ငံတကာနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကို လက်ခံသည်
သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည့် သက်တမ်းအတွင်း ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပြောင်းလဲခဲ့သည်
သမ္မတဖြစ်စဉ်က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သော ချီရက်အား ၁၉၇၆ ခု ဩဂုတ်လတွင် နုတ်ထွက်စေခဲ့ပြီး ရေမွန်ဗားအား ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ် ဆောင်ရွက်စေသည်
၁၉၇၇ ခု မတ်လတွင် ရေမွန်ဗားအား အစိုးရအဖွဲ့သစ် ဖွဲ့စည်းစေခဲ့သည်
ဂစ္စကတ်- ဒက်စတိုင်းသည် အင်အားမသေးသော အတိုက်အခံများကို ရင်ဆိုင်လျက် သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
သူသည် ၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂ ရက်တွင် COVID-19 ေနာက်ဆက်တွဲရောဂါများကြောင့် အသက် ၉၄ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်
တဂဏန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Taganan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ တဂဏန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းမာပင် သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာစည်မြို့နယ်တွင် ရှိသော ရွာဖြစ်သည်
သာစည်-ကလောလမ်းဘေး၌ ရှိပြီး သာစည်ဘက်တွင် ဘုရားငါးဆူရွာ၊ ကလောဘက်တွင် ရေပေါင်းဆုံရွာတို့၏ ကြားရွာဖြစ်သည်
ကျေးရွာအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့က တာဝန်ယူသည်
သာစည်လက်အောက်ခံ ရဲစခန်း ၁ ခုလည်း ရှိသည်
ယင်းမာပင် သစ်တောကြိုးဝိုင်းတွင် သစ်တောရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနက သစ်စက်တည်ရာမှ ရွာဖြစ်လာခြင်း ဖြစ်သည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းကို အဓိကလုပ်ကိုင်သည်
တောင်ကြီး-မန္တလေး၊ တောင်ကြီး-မိတ္ထီလာ၊ တောင်ကြီး-ရန်ကုန် ခရီးသည်တင်ကားများ၏ တထောက်နားရပ် ဖြစ်သဖြင့် စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းလည်း ထွန်းကားသည်
အစ္စလာမ်ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၁ ခု၊ ဗမာ ဘုန်းကြီးကျောင်း ၁ ကျောင်း ရှိသည်
ညီဝမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyiwan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇံယော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇံယော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၈ ဦး၊ မ ၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
ရန်ကုန်မြို့ ကြက်တံဆိပ်ဘိလပ်ရည်ပိုင်ရှင် ဦးညိမ်းမောင်၊ ဒေါ်အုံးသင်တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသားဖြစ်သည်
ငယ်မည် ကိုလှစိုး ခေါ် တက္ကသိုလ်စိုးသည် ရန်ကုန်ဇာတိဖြစ်ပြီး စန္ဒရားအတီးကို အလင်္ကာကျော်စွာ ရွှေပြည်အေးထံတွင်လည်းကောင်း၊ တေးရေးပညာကို ဂီတစာဆို ရွှေဂုံမောင်ထံတွင်လည်းကောင်း ဆည်းပူးသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ် မတိုင်မီ ကူရှင် အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝ၌  ကူရှင်စိုး အမည်နှင့် ကျောင်းကဇာတ်၊ ပြဇာတ်များအတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးခြင်းဖြင့် ဂီတတာဝန်ခံအဖြစ် ဂီတနယ်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ခွေးတံဆိပ်ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီတွင် တေးအပိုဒ်(၂၀) ကျော်မျှ တာဝန်ယူ၍ ဓာတ်ပြားသွင်း ရေးသားခဲ့သည်
စစ်ကြိုခေတ်မှအစပြု၍ တက္ကသိုလ်ရောက်ခဲ့၏
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ခွေးတံဆိပ် ဓာတ်ပြားကုမ္ပဏီ တီးဝိုင်းအဖွဲ့နှင့် သီချင်းပုဒ်ရေ ၃၀ခန့်၊ စန္ဒရားအေဝမ်းခင်မောင် ဦးစီးသော အေဝမ်းသံစုံတီးဝိုင်းနှင့် သီချင်း၄ပုဒ်ခန့်ရှိပြီး စစ်ပြီးခေတ်တွင်မူ တက္ကသိုလ်စိုး တူရိယာအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး သီချင်းပုဒ်ရေ ၁၀၀ကျော် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်စိုး အမည်ဖြင့် အေဝမ်းကုမ္ပဏီတွင် ဂီတစာဆိုအဖြစ်နှင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးချိန်ကာလတွင် စာရင်းစစ်ရုံး (အေ-ဂျီ)တွင် (၁၀)နှစ်ကျော်မျှ အမှုထမ်းခဲ့သေးသည်
စစ်ကြိုခေတ်ထက် စစ်ပြီးခေတ်တွင် အလွန်ကျော်ကြားခဲ့သော စာဆိုရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့၏
ဒေါ်သိန်းရွှေအမည်ရှိ မွန်-မြန်မာ ကပြားအမျိုးသမီးနှင့်လက်ထပ်ပြီး သားနှစ်ဦးထွန်းကားခဲ့သည်
မောင်စိန်ဟန် နှင့် မောင်ဌေးစံဟု အမည်ရသည်
တက္ကသိုလ်စိုး တီးဝိုင်းတွင် ကိုမြကြီး၊ ကိုစိုးအောင်၊ ကိုမြင့်စိုး၊ ကိုစိုးသန်း၊ မာမာဝေ၊ ရီရီဝေ၊ ကိုစိုးလွင်၊ လွင်လွင်အေး၊ ကိုစိုးမင်း၊ တက္ကသိုလ်သိန်းလွင်၊ ကိုညွန့်လွင်၊ ကိုစိုးအောင်၊ ခင်ထားမေ၊ မေ စသည့် အဆိုတော်များ ပါဝင်သီဆိုကြပြီး ကျော်ကြားခဲ့သော တေးများမှာ ကိုမြကြီး၏ မေ၊ နွဲ့ဆိုး၊ ညိုပြာညက်ကလေး၊ ငွေနှင်းစိုစို၊ ဧရာဝတီ၊ ရက်ကန်းသံ၊ ပုစွန်ဆိတ်ကလေး၊ သဘာဝခင်ပျို၊ ဂီတဗိမာန်၊ မြိုင်မြိုင်ဆိုင်ဆိုင်လတန်ဆောင်တိုင်၊ ကိုစိုးအောင်၏ ချာတိတ်မလေး၊ စာကလေးတစ်စောင်၊ ပျိုဝိသာခါ၊ ပြန်လာမယ်၊ လေချွန်သံ၊ သူဇာ၊ အောက်မေ့တယ်၊ ကိုမြင့်စိုး၏ ချားမင်းပျိုဖြူ၊ စမတ်ပျိုမေ၊ တစ်ခါလာလည်းဘီအေ၊ အလိမ္မာလေး၊ သူနဲ့ကျွန်တော်၊ စောဖေက နောကြေ၊ ကိုစိုးသန်း၏ လိုက်ခဲ့မယ်၊ ခမောက်နဲ့မေ၊ စိတ်ကောင်းတစ်ခုထားကြပါ၊ ရွှေခြေကျင်းမေ၊ မာမာဝေ၏ ရွှေမိုးလေးက ညိုတယ်၊ ရွှေကျေး၊ ချစ်ဖော်၊ တစ်မိုးအောက်တစ်ယောက်၊ မာလာရုံ၊ သနားမေတ္တာ၊ ပျို့ကျေးရွာ၊ အောင်၊ အပျင်းပြေ၊ အမောက်နဲ့အစ်ကို၊ ရီရီဝေ၏ ကိုကြီးသာရင်၊ ကောက်ရိပ်ချိန်၊ တောကပွဲတော်၊ လယ်တောကကိုကို၊ အေးတင့်ရေ၊ ကိုစိမ်းပင်၊ ဂျိုကာ၊ ပေါ်လာငယ်နိုး၊ ညာတဲ့အကို၊ မြိုင်၊ ကိုစိုးလွင်၏ ရွှေပြောင်ပြောင်၊ ခေါ်သံ၊ လမ်းပေါ်ကလူ၊ လွင်လွင်အေး၏ စက်လည်းမရွှင်၊ လေညှင်းခံ၊ ဓာတ်ပုံထဲကလူ၊ တက္ကသိုလ် သိန်းလွင်၏ အဝေးမြို့သူ၊ ကိုညွန့်လွင်၏ ချစ်ရည်မတူ၊ တောနဲ့တောင်စွယ်၊ ကိုစိုးလင်း၏ မင်္ဂလာ စသည်တို့ဖြစ်သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဤကျော်ကြားခဲ့သော သီချင်းများရေးစပ်ခဲ့သကဲ့သို့ စစ်ကြိုခေတ်တွင်လည်း မေရှင်၏ ဇွတ်ချစ်မယ်၊ ပြည်လှဖေ၏ ခုံးမျက်စ သီချင်းများမှာ ယနေ့တိုင် လူငယ်ကြိုက်သီချင်းများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဆရာတက္ကသိုလ်စိုး၏ တေးများကြောင့် ကျော်ကြားလာသူများမှာ ကိုမြကြီး၊ ကိုစိုးအောင်၊ မာမောဝ၊ ကိုစိုးသန်း၊ ဒဂုန်ခင်နှင့် အခြားအဆိုတော်များ ဖြစ်လေသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဝိဇ္ဇာတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့လေသည်
တစ်ချိန်က အောင်သုခရုပ်ရှင်တွင် ကိုယ်ပိုင်ဂီတမှူး၊ ကိုယ်တိုင်ဒါရိုက်တာ အဖြစ်နှင့် တူရိယာလုံမေ တေးဂီတပြဇာတ်ကို ထူးခြားစွာ တင်ဆက်ခဲ့လေသည်
ဧကရာဇ် (အင်္ဂလိပ်: emperor) သည် အင်ပါရာအနေအထားရှိသော တိုင်းပြည်ကို အစိုးရအုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ဘုရင် (king) ဟုခေါ်ဆိုသော အုပ်ချုပ်သူမင်းများထက် သာလွန်သည်
"Emperor" စကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား imperator (စစ်ရေး အမိန့်ပေးသူ) ၊  ပြင်သစ်စကားလုံး emperere မှ ဆင်းသက်လာသည်
"Empress" ကို မြန်မာဘာသာဖြင့် "ဧကရီ" ဟူ၍ ဘာသာပြန်ပြီး အနက်မှာ ဘုရင်မဟူ၍ ဖြစ်သည်
"Empress" ကို သုံးရာတွင် အနက်သုံးခုဖြစ်နိုင်သည်
ပထမမှာ ဧကရာဇ်ဘုရင်၏ မိဖုရား (empress consort)၊ ဒုတိယအနက်မှာ ကွယ်လွန်သူဧကရာဇ်ဘုရင်၏ မိဖုရားကြီး (empress dowager, မယ်တော်မိဖုရားကြီး)၊ တတိယအဓိပ္ပာယ်မှာ ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်သော ဧကရီဘုရင်မ (empress regnant) ဖြစ်သည်
ခင်ဒေါင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkindawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခင်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khingyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ (တရားဝင်အမည်အားဖြင့် ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ သည် အာဖရိက အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေသော တိုတောင်းသော ကမ်းရိုးတန်းမှ အပ ကျန်နေရာအားလုံးကို ဆီနီဂေါလ်နိုင်ငံ က ဝိုင်းရံထားသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အာဖရိကတိုက် ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် အသေးဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၎င်းအစွဲပြု မှည့်ခေါ်ထားပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သော ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ အောက်ပိုင်း ကမ်းတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိသည်
ဧရိယာ အားဖြင့် ၁၀,၆၈၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၈၅၇,၁၈၁ ဦး ရှိသည်
ဘမ်ဂျူလ်မြို့ သည် ဂမ်ဘီယာ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော်လည်း  အကြီးဆုံးမြို့များမှာ ဆီရီကွန်ဒါမြို့နှင့် ဘရီကာမာမြို့တို့ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ကျွန်ရောင်းဝယ်မှုအတွက် အခြား အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် တူညီသော သမိုင်းရင်းမြစ် ရှိသည်
ထို့အတွက် ကိုလိုနီကို ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ထားပြီး ဆက်လက်ထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ပထမဆုံး ကိုလိုနီပြုသူများမှာ ပေါ်တူဂီများ ဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်က "အေ ဂမ်ဘီယာ" ဟု သိကြသည်
နောက်ပိုင်း ၁၇၆၅ ခုနှစ် မေလ ၂၅တွင်  ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် တရားဝင်ထိန်းချုပ်မှု ရယူခဲ့ပြီးနောက် ဆီနီဂမ်ဘီယာ ခရိုင်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၅တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဒေါ်ဒါဂျာဝါရာ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်  ယာယာ ဂျမ်မား ဦးဆောင်သော သွေးထွက်သံယို ကင်းမဲ့သော အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားသည့် အချိန်အထိ ၎င်းမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျမ်မားအား အနိုင်ရရှိပြီးနောက် အဒမ်မာဘားရိုးသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် အစပထမတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် လက်ခံရန် ငြင်းဆိုခဲ့သဖြင့် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းမှ စစ်ရေးဖြင့် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခဲ့ရသဖြင့် ဂျမ်မားသည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် စိုက်ပျိုးရေး နှင့် ငါးဖမ်းခြင်း အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အဓိက ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ၄၈.၆% သော လူဦးရေမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု အဆင့်တွင် နေထိုင်ကြရသည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုပိုများပြီး ၇၀% ခန့် အထိ ရှိသည်
"ဂမ်ဘီယာ" ဟူသော အမည်မှာ မန်ဒင်ကာ ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်း "ကမ်ဘရာကမ်ဘား" ဆိုသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဂမ်ဘီယာမြစ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
(သို့မဟုတ် ဆီရာလူမျိုးတို့၏ ဂမ်ဘာ ခေါ် သက်ကြီးရွယ်အို သေဆုံးသူများကို ရိုက်ပုတ်ရသော ဂမ်ဘာ ခေါ် ဘူးသီးတစ်မျိုး မှ ဆင်းသက်လာခြင်း လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အချိန်အပြည့်အစုံ ကမ္ဘာ့မြေပုံ နှင့် ဗြိတိသျှ တို့၏ တရားဝင် အသုံးပြုရန် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း ကော်မတီ တို့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံ၏ အရှေ့တွင် The ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်အဖြစ် ထည့်သွင်းသုံးနှုန်းသော နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်
(အခြားတစ်နိုင်ငံမှာ ဘဟားမားနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အလေ့အထအရ The ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရည်ညွှန်းရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော နိုင်ငံ အများအပြား ရှိပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ၊ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ၊ ကိုမိုရိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆေးရှဲနိုင်ငံ၊ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ ဒိုမီနီကန် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်ပြီး အတိအကျအနေနှင့်မူ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်
၁၉၆၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် "သည် ဂမ်ဘီယာ" ဟူသော နိုင်ငံအမည်ကို သုံးနှုန်းခဲ့သည်
၁၉၇၀တွင် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာပြီးနောက် နိုင်ငံ၏ အမည်အရှည်မှာ "ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ" ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယာယာ ဂျမ်းမား၏ အစိုးရမှ နိုင်ငံ၏ အမည်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် "ဂမ်ဘီယာ အစ္စလာမ် သမ္မတနိုင်ငံ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်တွင် သမ္မတ အာဒါမာ ဘားရိုးက နိုင်ငံ၏ အမည်ကို "ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ" ဟု ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အာရပ်ကုန်သည်တို့သည် ဂမ်ဘီယာ ဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ ၉ ရာစု နှင့် ၁၀ ရာစုအတွင်း ပထမဆုံး စာဖြင့်ရေးသားသော မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၀ ရာစုတွင် မွတ်စလင် ကုန်သည်များ နှင့် ပညာရှင်များသည် အနောက်အာဖရိကရှိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုဌာနအချို့တွင် လူနေထိုင်ရာ နေရာများ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် ဆဟာရ သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းသော ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ၊ ဆင်စွယ် စသည်တို့နှင့် အတူ ဒေသခံများကို ကျွန်အဖြစ် ပမာဏ အများအပြား တင်ပို့ခဲ့ပြီး ထုတ်လုပ်ပြီးသား ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်သွင်းခဲ့သည်
၁၁ရာစုနှင့် ၁၂ ရာစုတို့တွင် ဆီနီဂေါမြစ်တွင် ဗဟိုပြုသော တက်ကရာ အစရှိသော တိုင်းပြည်များနှင့် မြောက်ဘက်ရှိ ရှေးခေတ် ဂါနာ နှင့် ဂေါင်း အစရှိသော တိုင်းပြည်များ၏ အုပ်စိုးသူများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ နန်းတော်များတွင် အာရပ်ဘာသာစကား တတ်ကျွမ်းသော မွတ်စလင်များကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြသည်
၁၄ ရာစု၏ အစပိုင်းတွင် ယနေ့ခေတ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာသည် မာလီအင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီတို့သည် ၁၅ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်မှ တဆင့် ထိုဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရပ်ခြား ကုန်သွယ်ရေးတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံသူ ခရာတို၏ ပရိုင်ရော် ဘွဲ့ခံ အန်တိုနီယို မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်တွင် တစ်ဦးတည်း ရောင်းဝယ်ခွင့်ကို အင်္ဂလိပ် ကုန်သည်တို့အား ရောင်းချခဲ့သည်
ပထမ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီး ထံမှ စာလွှာများက ထိုခွင့်ပြုချက်ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်
၁၆၁၈ တွင် ပထမမြောက် ဂျိမ်းဘုရင်မှ အင်္ဂလိပ် ကုမ္ပဏီတစ်ခုအား ဂမ်ဘီယာနှင့် ဂိုးလ်ကို့စ် (ယခု ဂါနာနိုင်ငံ) တို့နှင့် ကုန်သွယ်နိုင်ရန် ခွင့်ပြုချက် ပေးခဲ့သည်
၁၆၅၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၆၁ ခုနှစ်ကြားတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုလန်-လစ်သူယေးနီးယား ဓနသဟာယ တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်သော ကိုးလန်းနှင့်ဆယ်မီဂယ်လီးယား အလယ်ခေတ်တိုင်းပြည်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်တွင် ရှိခဲ့ကာ ထိုဒေသတို့အား ဂျက်ကော့ဗ် ကက်တလာ မင်းသားမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်
၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၈ ရာစု တလျှောက်လုံးတွင် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာနှင့် ပြင်သစ်အင်ပိုင်ယာတို့သည် ဆီနီဂေါမြစ်နှင့် ဂမ်ဘီယာမြစ်တို့ ရှိရာဒေသတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် တစ်ဦးထက် တစ်ဦး သာလွန်စေရန် ဆက်တိုက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာသည် ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် နယ်စား ဩဂတ်စတပ် ကပ်ပဲလ် ဦးဆောင်သော နယ်မြေရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည် ဂမ်ဘီယာသို့ ရောက်ရှိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
၁၇၈၃ ပထမ ဗာဆိုင်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ဂရိတ်ဗြိတိန်မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်ကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့က မြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဗြိတိသျှနယ်မြေ ပတ်လည်ဝိုင်းရံထားသော အယ်လ်ဘရီဒါခေါ် ဒေသ သေးသေးလေးတစ်ခုအား ဆက်လက် ထိန်းသိန်းထားခဲ့သည်
၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ နောက်ဆုံး လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းလုပ်ကိုင်သော ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ကိုင်နေစဉ် ရာစုနှစ် ၃ ခု အတွင်းတွင် ထိုဒေသမှ လူပေါင်း ၃ သန်းအထိကို ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းယူ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ကျော်ဖြတ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး မစတင်မီက လူမျိုးစု အချင်းချင်းကြားတွင် ဖြစ်သော စစ်ပွဲများ သို့မဟုတ် မွတ်စလင်ကုန်သည်များမှ ကျွန်မည်မျှ ခေါ်ဆောင်သွားသည်ကို မည်သူမျှ အတိအကျ မသိနိုင်ပေ
ထိုသို့ ကျွန်အဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားသူ အများစုမှာ အခြား အာဖရိက လူမျိုးများမှ ဥရောပသားများသို့ ရောင်းချသူများ ဖြစ်ကြသည်
အချို့မှာ လူမျိုးစု စစ်ပွဲများမှ အကျဉ်းသားများဖြစ်ပြီး အချို့မှာ အကြွေးမဆပ်နိုင်၍ ရောင်းချခံရသူများ ဖြစ်ကာ အခြားသူ အများစုမှာ ပြန်ပေးဆွဲ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်သည်
ကုန်သည်များသည် အစကနဦးတွင် လူများအား ဥရောပသို့ အစေခံအဖြစ် ခိုင်းစေရန် တင်ပို့ကြသည်မှာ ၁၈ ရာစုအတွင်း အနောက်အင်ဒီးစ် နှင့် မြောက်အမေရိကတို့တွင် အလုပ်သမား ဈေးကွက် ကျယ်ပြန့်လာသည့် အချိန် အထိ ဖြစ်သည်
၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် အင်ပိုင်ယာ တဝှမ်းလုံးတွင် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
သူတို့သည် ဂမ်ဘီယာတွင် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေးကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဗြိတိသျှ တော်ဝင်ရေတပ်၏ အနောက်အာဖရိက တပ်မဟာမှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း ကြားဖြတ် ဖမ်းဆီးခဲ့သော ကျွန်သင်္ဘောများအား ဂမ်ဘီယာသို့ ပြန်လှည့်ခိုင်းပြီး ကျွန်ဖြစ်ခဲ့သူများကို ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်ရှိ မက္ကာသီကျွန်းတွင် လွှတ်ပေးခဲ့ကာ ဘဝအသစ်ကို စတင်စေခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့သည် ဘားသပ်စ် စစ်အခြေအစိုက်စခန်း (ယခု ဘန်ဂျူးမြို့) အား ၁၈၁၆ တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဘန်ဂျူးသည် ဆီရာလီယွန် ရှိ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံချုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်
၁၈၈၈ တွင် ဂမ်ဘီယာသည် သီးသန့် ကိုလိုနီတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် သဘောတူညီချက်များမှ ယခုလက်ရှိ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဗြိတိသျှ ဘုရင်၏ ကိုလိုနီဖြစ်သော ဗြိတိသျှ ဂမ်ဘီယာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ကိုလိုနီဒေသ (ဘန်ဂျူးမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသ) နှင့် အစောင့်အရှောက်ခံဒေသ (ကျန်ရှိသော နယ်မြေများ) ဟု ခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ် တွင် သီးသန့် အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေး ကောင်စီကို ရရှိခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်းချင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင် အစိုးရ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၀၆ တွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတပ်များနှင့် ဒေသခံ ဂမ်ဘီယာတပ်များ ခဏတာမျှ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ အစိုးရကို ခိုင်မာစွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ အချို့သော စစ်သားများသည် မဟာမိတ်တပ်များနှင့် အတူ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
အများစုမှာ မြန်မာနိုင်ငံစစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း အချို့မှာ နိုင်ငံအနီးတွင် ကျဆုံးခဲ့ပြီး ဖာဂျာရာ (ဘန်ဂျူးအနီးရှိ) ဓနသဟာယနိုင်ငံ စစ်သင်္ချိုင်းတွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့သည်
ဘန်ဂျူးတွင် အမေရိကန် လေတပ်အတွက် လေယာဉ်ကွင်းရှိခဲ့ပြီး မဟာမိတ် ရေတပ်များအတွက် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု လည်း ရှိခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ခြေလှမ်းများ သွက်လာခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ နောက်တစ်နှစ်တွင် အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ကိုယ်ပိုင်အစိုးရဖြင့် အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအတွင်း ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ မှ ဂမ်ဘီယာ၏ ဘုရင်မ အဖြစ် ခံယူကာ ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် အုပ်ချုပ်သော စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အနေနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
မကြာမီ အချိန်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဂမ်ဘီယာကို သမ္မတနိုင်ငံ တစ်ခု အဖြစ် အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်
ထိုဆန္ဒခံယူပွဲမှ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရင် လိုအပ်သော မဲ သုံးပုံ နှစ်ပုံကို မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ
သို့သော်လည်း ရလဒ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေးခြင်း၊ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ အများနှင့်ဆိုင်သော အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှု ကျင့်သုံးခြင်းတို့ကြောင့် အာရုံစိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၇၀ ခုနှစ် ဒုတိယမြောက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအတွင်း သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဆာ ဒေါ်ဒါ ကိုင်ရာဘာ ဂျာဝါရာသည် အုပ်ချုပ်ရေး ရာထူးဖြစ်သော သမ္မတ ရာထူးကို ရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲ နှင့် အစိုးရ၏ အကြီးအကဲ ရုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်
သမ္မတ ဆာ ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာသည် ငါးကြိမ် အထိ ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၉ ရက်တွင် ယိုင်နဲ့လာသော စီးပွားရေးနှင့် ဦးဆောင်သော နိုင်ငံရေးသမားများအား ခြစားသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုအာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုသည် သမ္မတ ဂျာဝါရာ လန်ဒန်သို့ အလည်အပတ် သွားရောက်နေစဉ် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကူကွိုင်း ဆမ်ဘာ ဆန်ရန်း၏ ဆိုရှယ်လစ်နှင့် တော်လှန်ရေး အလုပ်သမားပါတီ၊ ပြည်တွင်း စစ်တပ် နှင့် နိုင်ငံ စစ်တပ်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများတွင် ပါဝင်သည့် ပြည်သူ့စစ်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသော လက်ဝဲယိမ်း အမျိုးသားတော်လှန်ရေးကောင်စီမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သမ္မတ ဂျဝါရာသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ မှ စစ်ရေးအကူအညီ တောင်းခံခဲ့ပြီး ဆီနီဂေါမှ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် စစ်အင်အား ၄၀၀ ကို ဂမ်ဘီယာသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆီနီဂေါ တပ်အင်အား ၂,၇၀၀ ကို ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး သူပုန်တပ်များကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ အကြမ်းဖက်မှုများအတွင်း လူ ၅၀၀ မှ ၈၀၀ ကြား သေဆုံးခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးစားမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အနေနှင့် ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ဆီနီဂမ်ဘီယာ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း သည် နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်ကို ပေါင်းစည်းရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေး နှင့် ငွေကြေးတို့ကို ပေါင်းစပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်
၇ နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၉၈၉တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းမှ အပြီးတိုင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (AFPRC) မှ ဂျာဝါရာ၏ အစိုးရထံမှ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်
ဗိုလ် ယာယား အေ.ဂျေ.ဂျေ. ဂျမ်မား သည် အေအက်ဖ်ပီအာစီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ ဖြစ်လာသည်
အာဏာသိမ်းချိန်တွင် ဂျမ်မားသည် အသက် ၂၉နှစ်သာ ရှိသေးသည်
အေအက်ဖ်ပီအာရ်စီသည် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သား အစိုးရသို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲမည့် အစီအစဉ်ကို ကြေညာခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် လွတ်လပ်သော ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အား ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရန် မဲဆန္ဒရှင်များ မှတ်ပုံတင်ခြင်းအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာသည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ နှင့် လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို အပြီးတိုင်ကျင်းပပြီးစီးခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအား နိုင်ငံတကာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများမှ လွတ်လပ် တရားမျှတ၍ ပွင့်လင်းမြင်သာသော ရွေးကောက်ပွဲအဖြစ် မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်
သမ္မတ ယာယား ဂျမ်မားသည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အာဏာသိမ်းစဉ်က ရာထူးကို ဆက်လက်ခံယူကာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်
ဂျမ်မား၏ မျိုးချစ်စိတ် ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ရေးနှင့် တည်ဆောက်ရေး မဟာမိတ် ပါတီသည် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် နေရာအများစုကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး အဓိက အတိုက်အခံဖြစ်သော ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ရွေးကောက်ပွဲများတွင်မှ ပြန်လည်ပါဝင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးမှ ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့မှ ချက်ချင်း နုတ်ထွက်မည် ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၄၈ နှစ်ကြာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရမှ "ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် မည်သည့် ကိုလိုနီ အဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့ဝင်မျှ ဖြစ်မည် မဟုတ်ဘဲ နောင်တွင်လည်း ကိုလိုနီစနစ်ကို သက်တမ်းရှည်စေသော မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းတွင်မှ ပါဝင်မည် မဟုတ်ကြောင်း
သမ္မတ ဂျမ်မားသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သီးသန့်ပါတီများ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲမှ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်း အဒါမာ ဘာရိုး နှင့် ဂမ်ဘီယာ ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂရက် ပါတီမှ မန်မာကန်ဒါ တို့ နှင့် ရင်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အဓိက အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်နှင့် လူအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အိုဆိုင်းနို ဒါဘိုး အား ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့ပြီး သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မပြုနိုင်ရန် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ အဒါမာ ဘာရိုးအား သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသူ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
၂၂ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂျမ်မားသည် အစပိုင်းတွင် ၂၀၁၆ ရွေးကောက်ပွဲ ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် သမ္မတရာထူးမှ စွန့်ခွာမည်ဟု ကြေညာသော်လည်း နောက်တွင် ရလဒ်သည် တရားမဝင်ကြောင်းနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ အသစ်ပြန်လည် ကျင်းပရန် တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) မှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀တွင် ဂျမ်မားသည် ရာထူးမှ စွန့်ခွာရန် နှင့် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားရန် သဘောတူခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ပက်ထရစ်ရှာ စကော့တလန် ထံသို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်လွှာကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက်တွင် တရားဝင် ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဘောရစ် ဂျွန်ဆင် သည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာသို့ ပထမဆုံး အလည်အပတ်လာရောက်သော ပထမဆုံး  ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး  ဖြစ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် တရားဝင် ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် အလွန်သေးငယ် ကျဉ်းမြောင်းသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီး နယ်နိမိတ်သည် ကွေ့ကောက်နေသော ဂမ်ဘီယာမြစ်နှင့် ကြေးမုံသဖွယ် ရှိသည်
မြောက်လတ္တီကျု ၁၃° မှ ၁၄° ကြား၊ အနောက် လောင်ဂျီကျု ၁၃° မှ ၁၇° ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) မျှသာ ကျယ်ဝန်းပြီး စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၁၁,၂၉၅ km2 (၄,၃၆၁ sq mi) မျှ ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်၏ ၁,၃၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၅၀၀ စတုရန်းမိုင်) (၁၁.၅%) သည် ရေဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်
၎င်းသည် အာဖရိက ကုန်းမကြီးတွင် အသေးငယ်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်
နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည် ဆိုပါက ဂမ်ဘီယာ၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ဂျမေကာကျွန်းထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ သေးငယ်သည်
ဆီနီဂေါနိုင်ငံသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံအား သုံးဘက်သုံးတန်မှ ဝန်းရံထားပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၈၀ km (၅၀ mi) မျှ ရှိကာ အနောက်ဘက် အစွန်း ဖြစ်သည်
ယခုလက်ရှိ နယ်နိမိတ်မှာ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ သဘောတူညီချက် အပြီးတွင် ဖြစ်သည်
ပဲရစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ ဆွေးနွေးကြစဉ် အချိန်က ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ ၂၀၀ မိုင် (၃၂၀ ကီလိုမီတာ) မျှကို ထိန်းချုပ်ရန် ပေးခဲ့သည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ချက်များ စတင် ထားရှိသော်လည်း ပဲရစ် အစည်းအဝေးအပြီးတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ နောက်ဆုံး နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ရန် ၁၅ နှစ်မျှ ကြာခဲ့သည်
ရလဒ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်နှင့် မျဉ်းကွေးများသည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် ၁၀ မိုင် (၁၆ ကီလိုမီတာ) မျှကို ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာတွင် အပူပိုင်း ရာသီဥတု ရှိသည်
ပူပြင်းသော ရာသီဥတုနှင့် မိုးရာသီသည် ဇွန်လမှ နိုဝင်ဘာလအထိဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အေးမြသော အပူချိန် အများအားဖြင့် ရရှိပြီး မိုးနည်းသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊ မာလီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း နှင့် ဘီနင်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တို့နှင့် ဆင်တူသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ပါတီစုံ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံဟု ထင်ရသော်လည်း တစ်ကယ် မဟုတ်ခဲ့ပေ
နိုင်ငံအား ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာ နှင့် ၎င်း၏ ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ အုပ်စိုးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုကာလအတွင်းတွင် နိုင်ငံအနေနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိဘဲ မဲဆန္ဒခံယူ၍ အာဏာပြောင်းလွှဲမည့် အရေးအတွက် ကတိပေးထားသည်မှာ မဖြစ်ခဲ့ပေ
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုမှ စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီမှ စစ်တပ်အရာရှိများအား အာဏာရရှိစေခဲ့သည်
နှစ်နှစ်ကြာမျှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ၁၉၉၆ တွင် ရေးဆွဲခဲ့ကာ စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင် ယာယာ ဂျမ်မားသည် ရွေးကောက်ခံ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူသည် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ၍ အတိုက်အခံပါတီများ ညွန့်ပေါင်းမှ နောက်ခံပေးထားသော အဒါမာ ဘားရိုး အောင်နိုင်သွားသည့် အချိန်အထိပင် ဖြစ်သည်
ဂျာဝါရာ အုပ်စိုးစဉ်ကာလအတွင်းက အစပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၄ ခု ရှိခဲ့သည်
ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ (PPP)၊ ညီညွတ်ရေးပါတီ (UP)၊ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (DP) နှင့် မွတ်စလင် ကွန်ဂရက်ပါတီ (MCP) တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မည်သည့်ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အများစုကို အနိုင်မရခဲ့ပေ
သို့သော်လည်း ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံမှ ညီညွတ်ရေးပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ပီးယား ဆား အင်န်ဂျဲ အား နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အစိုးရအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ်အနေနှင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်
ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို လူအများစု မကြိုက်ကြပေ
၁၉၆၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါတီများမှ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေး ကွဲပြားမှုများသည် အရေးပါ၍ အလျှင်အမြန် လုပ်ဆောင်ရန် ကိစ္စဖြစ်ကြောင်း တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
ပီပီပီသည် ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အများစုကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂရက် မဟာမိတ် (DCA သည် ဒီပီ နှင့် အမ်စီပီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
နှင့် အတူ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့ခဲ့သည်
သူတို့သည် ယူပီအား ညွန့်ပေါင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၉၆၅ တွင် ညွန့်ပေါင်းမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်
ယူပီသည် အဓိက အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၉၆၅ မှ ၁၉၇၀ အတွင်း ဩဇာကျဆင်းခဲ့သည်
အမျိုးသားညီလာခံပါတီ (NCP) အား ရှရစ်ဖ် မူစတာဖာ ဒစ်ပါ မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ပီပီပီ၏ လွှမ်းမိုးမှုအတွက် အဓိက အတိုက်အခံပါတီ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပီပီပီ နှင့် အင်န်စီပီတို့သည် အတွေးအခေါ်အားဖြင့် တူညီကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် အတိုက်အခံပါတီ အသစ်ဖြစ်ပြီး အစွန်းရောက် ဆိုရှယ်လစ် ပုံစံ ဖြစ်သော လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်အတွက် ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် အစည်းအရုံး (PDOIS) ပါတီ  ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ပီပီပီသည် အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲတိုင်းတွင် ၅၅% မှ ၇၀% ကြား အနိုင်ရရှိကာ ကိုယ်စားလှယ် နေရာအများအပြားကို ဆက်တိုက် ရရှိခဲ့သည်
မူအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဂျာဝါရာ အုပ်စိုးစဉ်ကာလာအတွင်း နိုင်ငံရေးအရ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း တကယ့်လက်တွေ့တွင် ပြောကြသည်မှာ "ပါတီတစ်ခုထဲက နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားပြီး ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာ၏ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ကျော်ကြားမှုကို ဝန်းရံထားသည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာလတွင် အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ အကန့်အသတ်ရှိပြီး အတိုက်အခံပါတီများမှာ အားနည်းကာ အဖျက်အမှောင့်လုပ်သူများဟု ကြေညာခံရနိုင်သည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်
အတိုက်အခံ ပါတီများအနေနှင့် အရင်းအမြစ်များကို ညီတူညီမျှ ရယူနိုင်စွမ်းမရှိပေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စီးပွားရေး သမားများက ၎င်းတို့အား ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အစိုးရအနေနှင့် အများပြည်သူသို့ ကြေညာချက်များနှင့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများအတွက် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ရှိပြီး မဲမသမာမှုများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ မှတ်ပုံတင်ရာတွင် မရိုးသားမှုများ ရှိသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများ ရှိသည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပီဒီအို အိုင်အက်စ်မှ ဘန်ဂျူးတွင် ရွေးကောက်ပွဲမှတ်ပုံတင်ခြင်း နှင့် ပတ်သက်၍ မသမာမှုများ ရှိသည်ဟု တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုရာတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် မညီဟု ဆိုကာ အမှုကို ပလပ်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သွေးထွက်သံယိုမရှိသော အာဏာသိမ်းပွဲမှု ဂျာဝါရာ၏ အုပ်စိုးမှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်
ယာယာ ဂျမ်မားဦးဆောင်သော စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီမှ အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ၂ နှစ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုကောင်စီမှ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ပါတီအားလုံးကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ကာ လူထုအား ညမထွက်ရ ကာဖျူးအမိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဒီမိုကရေစီသို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ဂျမ်မားအား အားသာစေရန် ပါးနပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် မဲဆန္ဒရှင် ၇၀% က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျမ်မားသည် သမ္မတအသစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းမှု မတိုင်ခင်က ပါတီများတွင် ပီဒီအိုအိုင်အက်စ်မှ လွဲ၍ ကျန်ပါတီအားလုံးကို ကန့်သတ်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ယခင် ဝန်ကြီးများကို ရာထူးကြီးများ မရယူနိုင်ရန် ကန့်သတ်တားမြစ်ထားခဲ့သည်
ဂျမ်မား အုပ်စိုးစဉ် ကာလအတွင်းတွင်လည်း အတိုက်အခံများမှာ အစိတ်စိတ် ကွဲနေသည်
ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း တည်ထောင်သော ဒီမိုကရေစီနှင့် တိုးတက်ရေး အမျိုးသားမဟာမိတ် (အင်န်အေဒီဒီ) အတွင်း ပါတီဝင်အချင်းချင်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နေကြသည်
ဂျမ်မားသည် အတိုက်အခံ ပါတီများနှင့် ပါတီဝင်များကို ခြောက်လှန့် ဖိအားပေးရန် ရဲတပ်ဖွဲ့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဖက်များနှင့် မီဒီယာများ အား လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်သည်ဟုလည်း အစွပ်စွဲ ခံရသည်
၎င်းတို့၏ ကံဆိုးမှုများတွင် နိုင်ငံခြားသို့ ပြည်နှင်ဒဏ် အပေးခံရခြင်း၊ ခြောက်လှန့် ဖိအားပေးခံရခြင်း၊ အကြောင်းမဲ့ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခံရခြင်း နှင့် လက်စဖျောက်ခံရခြင်း တို့ ပါဝင်သည်
အဓိကကျသော ဥပမာများမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာဆရာ ဒေဒါ ဟိုက်ဒရာ အသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆန္ဒပြကျောင်းသားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများအား သတ်ဖြတ်မည်ဟု ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ခြိမ်းခြောက်ခံရခြင်း၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လိင်တူချစ်သူများ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ခြိမ်းခြောက်ခံရခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂျမ်မားသည် မွတ်စလင် မဟုတ်သော သူများ၏ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကာ တရားစီရင်ရေးကို အားနည်းသွားစေရန် ငွေမျက်နှာသာ ကြည့်သော တရားသူကြီးများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှု များစွာ အတွက်လည်း အစွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အတိုက်အခံပါတီများ ညွန့်ပေါင်းမှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသော အဒါမာ ဘားရိုးမှ ဂျမ်မားအား အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် အစပိုင်းတွင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စိတ်ပြောင်းသွားသဖြင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့ရသည်
ဘားရိုးသည် ၃ နှစ်သက်တမ်း ရှိသော ကြားဖြတ်အစိုးရတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်
နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ဒီမိုကရေနှင့် တိုးတက်ရေး ဗဟိုဌာနမှ ဘားရိုး ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသော စိန်ခေါ်မှုများအနေနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများအတွင်း ပြည်သူတို့၏ ယုံကြည် အားကိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
၎င်းတို့ဖော်ပြမှုများတွင် ကျေးလက်ဒေသများတွင် လယ်သမားများနှင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း တင်းမာမှုများဖြင့် "ထိရှလွယ်သော ငြိမ်းချမ်းရေး" ရှိသည်ဟုလည်း ပါဝင်သည်
လူမျိုးစုများအတွင်း တင်းမာမှုများ တိုးပွားနေသည်ဟုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်
ဥပမာအနေဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘားရိုးအား ထောက်ခံသူများအား ခြောက်လှန့်ဖိအားပေးသော ဂျမ်မားထောက်ခံသူ ၅၁ ဦးအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲအား အစပိုင်းတွင် တက်ကြွမှုများဖြင့် ကြိုဆိုထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဖော်ပြချက်အရ ဘားရိုး အနေနှင့် ၎င်း၏ ဒုသမ္မတနှင့် အစကနဦး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ၊ အားလုံးပါဝင်မှုအတွက် စိန်ခေါ်မှုများ၊ ဂျမ်မားလွန် ခေတ်အတွက် မျှော်မှန်းချက် မြင့်မားနေမှုများကြောင့် အားလျော့လာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အများအပြား ရှိခဲ့သည်
ထင်ရှားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှစ်ခုမှာ ဂမ်ဘီယာအား သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သော ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် ဂျမ်မား၏ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အခြေခံဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဘားရိုး အောင်ပွဲရသည် အထိ ရှိနေခဲ့သော ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ တို့ ဖြစ်သည်
ဂျမ်မားသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ဆင်မှုအား သူ့အတွက် အသာစီးရစေရန် ကိုင်တွယ် ခဲ့သည်
အုပ်ချုပ်ရမည့် သက်တမ်းအတွက် ကန့်သတ်ချက်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် ဂျမ်မားအနေနှင့် အာဏာကို ကြာရှည်စွာ ရယူထားရန် ဆန္ဒရှိသည်ကို ညွှန်ပြနေသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် အခြေခံ ဥပဒေ အရ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲ၊ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲနှင့် စစ်တပ်၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်သည်
ဂျမ်မား နှင့် ဘားရိုးနှစ်ဦးစလုံးသည် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးရာထူး ကို ရယူခဲ့ကြသည်
သမ္မတသည် ဒု-သမ္မတ နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင်သကဲ့သို့ အစိုးရအဖွဲ့ကိုလည်း ဦးဆောင်နိုင်သည်
ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးအား ၁၉၇၀တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာအားလုံးကို သမ္မတအား အပ်နှင်းထားသည်
သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်ညီလာခံ၏ အဖွဲဝင် ၅ ဦး၊ အထက်တရားရုံးများ၏ တရားသူကြီးများ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူများနှင့် ခရိုင်အကြီးအကဲများကိုလည်း ခန့်အပ်နိုင်သည်
အစိုးရ ဌာနများ အနေနှင့်မှု ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ကော်မရှင်၊ စုံစမ်းရေး အဖွဲ့နှင့် လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် တို့ကို ခန့်အပ်နိုင်သည်
သမ္မတအား ငါးနှစ်သက်တမ်းဖြင့် ရိုးရှင်းသော မဲအများဆုံးလူကို ခန့်အပ်သော ပုံစံဖြင့် ရွေးချယ်ကြသည်
တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည့် သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ
၂၀၁၈ တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား ပြန်လည်သုံးသပ်နေပြီး နှစ်ကြိမ် သက်တမ်းသတ်မှတ်ခြင်း နှင့် အစိုးရ၏ ပုံစံကို ပိုကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော အခြားအပြောင်းအလဲများ ရှိနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဂျာဝါရာ ၏ ခေတ်အတွင်း ဘက်မလိုက်နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီကို တရားဝင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်
၎င်းတို့သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ဆီနီဂေါ နှင့် အခြား အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် အနောက် အင်အားကြီးနိုင်ငံတို့ ကြား ဆက်ဆံရေး ပျက်ယွင်းခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဖြစ်ကာ အမေရိကန်တို့မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားကူညီထောက်ပံ့ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀၈ အရ လူသားဆန်သော ထောက်ပံ့မှု မဟုတ်သော အကူအညီအားလုံးကို ဆိုင်းငံ့ ထားခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတ ဂျမ်မားသည် နိုင်ငံအချို့နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ထပ်မံ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံ (၂၀၁၀ တွင် ဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်) နှင့် ကျူးဘားနိုင်ငံ တို့ ပါဝင်သည်
တရုတ်နိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ပြုလုပ်သောကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင်မှ ပြန်လည် စတင်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် နိုင်ငံတကာ အရေးကိစ္စများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အနောက်အာဖရိက နှင့် အစ္စလာမ် အရေးကိစ္စများတွင် ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ နိုင်ငံပြင်ပတွင် ကိုယ်စားပြုမှုမှာ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) ၏ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂမ်ဘီယာသည် အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ဆောင်မှု အနေဖြင့် လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံရှိ ပြည်တွင်းစစ်ကို ဖြေရှင်းပေးခြင်း၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအဖွဲ့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (ECOMOG) သို့ ၁၉၉၀ တွင် လည်းကောင်း နှင့် အနောက်အာဖရိက နိုင်ငံများစီးပွားရေးအဖွဲ့ လိုင်ဘေးရီးယားမစ်ရှင်သို့ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း တပ်ဖွဲ့များ ပေးပို့ ပေးခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂမ်ဘီယာသည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဟိတ်ဂ်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတွင် စစ်တပ်မှ ရိုဟင်ဂျာ များအား လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်သည်ဟု စွပ်စွဲ၍ တရားစွဲခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် အိမ်နီးချင်း ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံနှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ကာဆာမန့်စ် ဒေသတို့ကြား အငြင်းပွားမှုများကို ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ မအောင်မြင်ခဲ့သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ဆီနီဂေါ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်
ထို့အတွက်ကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် အိမ်နီးချင်း ဆီနီဂေါနိုင်ငံတို့ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာခဲ့သည်
နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော လူ့အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်သော အခြေအနေ ယိုယွင်းလာမှုကြောင့် အမေရိကန် နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာလာခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရမှ "ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် မည်သည့် ကိုလိုနီ အဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့ဝင်မျှ ဖြစ်မည် မဟုတ်ဘဲ နောင်တွင်လည်း ကိုလိုနီစနစ်ကို သက်တမ်းရှည်စေသော မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းတွင်မှ ပါဝင်မည် မဟုတ်ကြောင်း
သမ္မတ အသစ် လက်ထက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဓနသဟာယ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ပြန်လည် ရောက်ရှိရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ပက်ထရစ်ရှာ စကော့တလန် ထံသို့ ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်လွှာကို တရားဝင် ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် ဓနသဟာယ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ပြန်လည် စတင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာရှိ အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းကလေး ၇၈.၃% ခန့်သည် မ အင်္ဂါ ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
ကျားမလိင်တူချစ်သူဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များမှာ ဂမ်ဘီယာတွင် တရားမဝင်ဘဲ ထောင်တသက် ချမှတ်ခံရနိုင်သည်
လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပညာပေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် အေဒရီယာနာ ကပ်ပလန် မာကူဆန် နှင့် အခြားသူများတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများ ပါဝင်သည်
ဒေးလီးအော့ဗ်ဆာဗာ သတင်းစာ၏ သတင်းထောက် အဲဘရီမာ မန်နာ မှာ ၂၀၀၆ ဇူလိုင်လကတည်းက အဖမ်းခံထားရပြီး ထိုစဉ်မှစ၍ တိတ်တဆိတ် ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်ဟု လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ ယုံကြည်ကြသည်
မန်နာ သည် ဘီဘီစီမှ သမ္မတ ယာယာ ဂျမ်မားအား ဝေဖန်ထားသည့် သတင်းကို ပြန်လည် ထုတ်ပြန်ရန် ကြိုးစားရာမှာ နိုင်ငံတော်ထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီမှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံရသည်ဟု သတင်းရရှိခဲ့သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့မှ သူ့အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် အရေးအကြီးဆုံး အမှုများတွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာ ထရမ်းပက် သတင်းစာမှ မန်နာသည် အထိန်းသိမ်းခံရစဉ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အလယ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစ္စလာမ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ကုလသမဂ္ဂအာဖရိက သမဂ္ဂဂမ်ဘီယာစစ်တပ် (GAF) အား ဂမ်ဘီယာနှင့် ဆီနီဂေါ နှစ်နိုင်ငံအကြား နိုင်ငံရေးပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်သည့် ဆီနီဂမ်ဘီယာ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း၏ လိုအပ်ချက်အရ  ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
အစက ဗြိတိသျှတို့ လေ့ကျင့်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်နှင့် ဆီနီဂေါတို့ လေ့ကျင်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ရွန်ဒါမရီ (ဂျီအင်န်ဂျီ) တပ်ဖွဲ့ တို့ ပါဝင်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျီအင်န်ဂျီအား ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် ဂျမားမှ ဂမ်ဘီယာရေတပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာလေတပ်ကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဂျမားသည် နိုင်ငံတော်ရီပတ်ဘလစ်ကင် အစောင့်တပ်ဖွဲ့အား အထူးတပ်ဖွဲ့ယူနစ်များဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်တွင် အင်အားအကြမ်းမျဉ်း ၉၀၀ ခန့် ရှိပြီး ခြေမြန်တပ်ရင်း ၂ ခုနှင့် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်
ဖားရပ်သံချပ်ကာယဉ် နှင့် အမ်၈ ဂရေးဟောင်း သံချပ်ကာကားများကို အသုံးပြုကြသည်
ရေတပ်တွင် ကင်းလှည့်ရေယာဉ်များ ရှိပြီး ထိုင်ဝမ်မှ ၂၀၁၃ တွင် ရေယာဉ်အသစ်များကို လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဂမ်ဘီယာတပ်သည် ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာဖရိက သမဂ္ဂတို့၏ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေး စစ်ဆင်ရေးများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်
၎င်းအား ဒုတိယအဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး  နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဌာန မှ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရာတွင် ဒေသအတွင်းဦးဆောင်သူ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၉၀ မှ ၁၉၉၁ အထိ အီကိုမော့ (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့) ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံသို့ စစ်သားများ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ဂမ်ဘီယာ စစ်သားနှစ်ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် အီကိုမေးလ် (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ လိုင်ဘေးရီးယား စစ်ဆင်ရေး) ၊ ယူအင်န်မေးလ် (ကုလသမဂ္ဂ၏ လိုင်ဘေးရီးယားစစ်ဆင်ရေး) နှင့် ယူအင်န်အေမစ်ဒ် (ကုလသမဂ္ဂ နှင့် အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ ဒါဖာ စစ်ဆင်ရေး) တို့သို့ တပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် သွေးထွက်သံယုံ မရှိသော စစ်အာဏာသိမ်းမှုတွင် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဂျမ်မား အာဏာရယူသည့် အချိန်မှစ၍ စစ်တပ်အား သမ္မတမှ တိုက်ရိုက် တာဝန်ယူ ကွပ်ကဲသည်
ဂျမ်မားသည် ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ထိုသူမှာ ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်၏ နေ့စဉ်လည်ပတ်မှုများကို တာဝန်ရှိသည့် ဝါရင့်စစ်တပ် အရာရှိ ဖြစ်သည်
၁၉၅၈ မှ ၁၉၈၅ အထိ ဂမ်ဘီယာတွင် စစ်တပ် မရှိပဲ ဂမ်ဘီယာကွင်းဆင်းတပ်ဖွဲ့သည် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အရန်စစ်အင်အား အဖြစ် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာ စစ်တပ်၏ အစကို ပြန်လိုက်မည် ဆိုပါက ဗြိတိသျှ စစ်တပ်၏ ဂမ်ဘီယာတပ်မကြီးသည် ၁၉၀၁ မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်အထိ တည်ရှိခဲ့ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တို့တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည် ၂၀၁၇ တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဏုမြူလက်နက် ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ရေး သဘောတူစာချုပ်တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်သည် အခြားနိုင်ငံများမှ လက်နက် အကူအညီနှင့် လေ့ကျင့်ရေး သဘောတူညီချက်များ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၂ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယား စစ်သားများက ဂမ်ဘီယာ စစ်တပ်ကို ကူညီ ဦးဆောင်ပေးခဲ့သည်
၁၉၉၁ နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ကြားတွင် တူရကီစစ်တပ်မှ ဂမ်ဘီယာ စစ်သားများကို ကူညီလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဗြိတိသျှ တို့၏ တော်ဝင် ဂျီဘရော်လ်တာ တပ်မှ နှင့် အမေရိကန်၏ အမေရိကန် အာဖရိက စစ်ဌာနချုပ် တို့မှ လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့များကို လက်ခံ၍ သင်ကြားခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာအား အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး မြို့တော်အဆင့် သတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဘန်ဂျူး အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၁၉၂ အရ သီးခြားမဲဆန္ဒနယ်များ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဒေသအစိုးရများသည် ခရိုင် ၄၃ ခု အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်
၎င်းတို့တွင် ကာနီဖင်း နှင့် ကွန်ဘို စိန့်မေရီ (၎င်းသည် ဘရီကာမားအား ဘရီကာမား အုပ်ချုပ်ရေးဒေသနှင့်အတူ မြို့တော် အဖြစ် ဝေမျှသတ်မှတ်သည်
မဟာ ဘန်ဂျူး မြို့တော်ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ကြသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ကို အခြေခံသော စီးပွားရေး ရှိပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ တစ်အိမ်စာဖူလုံသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ သမိုင်းကြောင်းအရ မြေပဲပေါ် မူတည်၍ ပို့ကုန်ဝင်ငွေ ရရှိခြင်း၊ သမုဒ္ဒရာဆိပ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော ပြန်လည်တင်ပို့ ကုန်သွယ်ရေး၊ ပို့ကုန် ခွန် လျော့နည်းခြင်း၊ စီမံရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်း၊ အတက်အကျကြမ်းသော ငွေလဲလှယ်နှုန်းနှင့် ငွေလဲလှယ်နှုန်း ထိန်းချုပ်မှု မရှိခြင်း နှင့် သိသာသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း အစရှိသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ရှိသည်
နိုင်ငံတကာငွေကြေးအဖွဲက ၂၀၁၁ တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၇၇ သန်း ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီ ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၆၂၄ သန်း ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် နှစ်စဉ် ဂျီဒီပီ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်း မှ ၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၃၀% ရှိပြီး အလုပ်လုပ်သူ၏ ၇၀% ကို အလုပ်ပေးထားသည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် မြေပဲထုတ်လုပ်ရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၆,၉%မျှ ရှိပြီး အခြားကောက်ပဲသီးနှံများမှာ ၈,၃%၊ ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန် ၅.၃%၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း ၁၈% နှင့် သစ်တောလုပ်ငန်း ၀.၅% တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထုပ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၈% မျှ ရှိပြီး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာ ၅၈% ရှိသည်
အနည်းငယ်သာရှိသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးမှာ အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပေါ်တွင် အခြေခံသည် ( ဥပမာ- မြေပဲကြိတ်ခွဲခြင်း၊​ကိတ်မုန့်ဖုတ်ခြင်း၊ ဘီယာချက်လုပ်ခြင်း နှင့် သားရေလုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်
အခြားသော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှ ဆပ်ပြာ၊ အချိုရည်၊ အဝတ်အထည် စသည်တို့ ပါဝင်သည်
ယခင်က ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့သည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပစ္စည်းတင်ပို့ရာ ဈေးကွက် ဖြစ်ခဲ့သည်
​ သို့သော်လည်း လတ်တလော နှစ်များတွင် ဆီနီဂေါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်​ ဂျပန်တို့သည် ဂမ်ဘီယာ၏ ထင်ရှားသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်
​အာဖရိကတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၌ ဆီနီဂေါသည် ဂမ်ဘီယာ၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက် ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ မတိုင်မီကမူ ဂင်းနီဗစ်ဆော နှင့် ဂါနာ နိုင်ငံတို့သည် ဆီနီဂေါနှင့် ညီမျှသော အရေးကြီးသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
တကမ္ဘာလုံးတွင် ဂမ်ဘီယာသို့ အဓိက ပစ္စည်းတင်သွင်းသော နိုင်ငံများမှာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
​ ယူကေ၊ ဂျာမနီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ် နှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့မှလည်း ဂမ်ဘီယာသို့ ပစ္စည်းအမြောက်အမြား တင်ပို့ ကြသည်
​ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၃၁ သန်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာ၌ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် ၁၂ ခု ရှိပြီး အစ္စလာမ်ဘဏ်တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်
သက်တမ်းအကြာဆုံးဘဏ်မှာ စတန်းဒတ် ချာတာဘဏ် ဖြစ်ပြီး ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အနောက်အာဖရိက ဘဏ် အမည်ဖြင့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန် အခြေစိုက် ဘဏ်အုပ်စု တစ်ခု ဖြစ်သော နိုင်ငံတကာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်သည် ရုံးခွဲတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ နိုင်ငံတွင်း ဘဏ်ခွဲ ၄ ခု ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၏ အဆက် ဘဏ်သည် ရုံးခွဲဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဘဏ်ခွဲ ၄ ခု ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဇီးနစ်ဘဏ် (ဂမ်ဘီယာ) လိမိတက် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှ ဧရာမဘဏ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သော ဇီးနစ်ဘဏ်၏ ရုံးခွဲ ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလတွင် လက်ဘနွန် ကနေဒါ ဘဏ်သည် ပရိုင်းဘဏ်ဟု ခေါ်သော ရုံးခွဲတစ်ခု ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြို့ပြတွင် နေထိုင်သူမှာ ၅၇.၃% ဖြစ်သည်
၂၀၀၃ လူဦးရေစာရင်း၏ အကြိုစာရင်း အရ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ ကြား ကွာခြားမှုမှာ လျော့နည်းလာပြီး ဒေသအများအပြားကို မြို့ပြ အဖြစ် ပြောင်းလဲ ကြေညာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
မြို့ပြသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ဖွံဖြိုးရေး စီမံကိန်းများ နှင့် ခေတ်မီလာခြင်းတို့က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသား အများစုထံသို့ အနောက်တိုင်း၏ အမူအကျင့်များနှင့် တန်ဖိုးများကို ယူဆောင်လာကြသော်လည်း ဒေသရင်းနေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ အခမ်းအနား ကျင်းပမှုနှင့် ဆွေမျိုးများအကြား ဓလေ့အရ နီးစပ်စွာ ရှိမှုတို့မှာ နေ့စဉ်ဘဝ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်
ကုလသမဂ္ဂ၏ ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူထုဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း အစီရင်ခံစာတွင် ဂမ်ဘီယာအား နိုင်ငံပေါင်း ၁၆၉ နိုင်ငံ၌​အဆင့် ၁၅၁ အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျသော အစုအဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်းထားသည်
ထိုညွှန်းကိန်းမှ လူ့သက်တမ်း၊ ကျောင်းနေသည့် နှစ်၊ လူတစ်ဦးချင်းအလိုက် အချိုးချထားသော စုစုပေါင်းနိုင်ငံထုတ်ကုန်း နှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကို နှိုင်းယှဉ်ထားသည်
စုစုပေါင်း မွေးဖွားနိုင်စွမ်းမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၃.၉၈ ဦးမျှ ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစု အများအပြားနေထိုင်ကြပြီး လူမျိုးစုတိုင်းသည် သူတို့၏ ဘာသာစကား နှင့် ရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းကြသည်
​အကြီးမားဆုံး လူမျိုးစုမှာ မန်ဒင်ကာ လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး ဖူလာ၊​ဝိုလော့ဖ်၊​ဂျိုလာ၊ ကာရိုနင်ကာ၊ဆီရာဟူလီဂျာဟန်ကာ ၊ဆီရီရီ၊ မန်ဂါဂျို၊​ဘမ်ဘာရာ၊ အကူး မာရာဘိုး၊ ဘာအီနူကာ နှင့် အခြားလူမျိုးစုများလည်း ရှိကြသည်
ထိုဒေသတွင် အကူးလူမျိုးများဟု သိကြသော ခရီရိုလူမျိုးများသည် ဂမ်ဘီယာရှိ လူဦးရေ အနည်းဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်
သူတို့သည် ရိုးရာအားဖြင့် ဆီရာလီယွန်ရှိ ခရီရိုး လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး မြို့တော်တွင် စုစည်း နေထိုင်ကြသည်
အာဖရိကသား မဟုတ်သော လူမျိုး ၃,၅၀၀ ခန့် ရှိပြီး ဥရောပသားများနှင့် လက်ဘနွန် လူမျိုးများ ပါဝင်ကြကာ လူဦးရေ၏ ၀.၂၃% မျှ ရှိသည်
ဥရောပသား လူနည်းစု၏ အများစုမှာ ဗြိတိသျှလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှလူမျိုး အများအပြား နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အခြား အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများမှာ မန်ဒင်ကာ၊ ဝိုလော့ဖ်၊ ဖူလာ၊ ဆီရာ၊ ခရီယို၊ ဂျိုလာ နှင့် အခြား ဒေသခံ ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏ ပထဝီအနေအထားအရ အနောက်အာဖရိက၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းသူ များပြားသည်
ဂမ်ဘီယာနို်င်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မူလတန်းအဆင့် ပညာရေးမှာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း စွမ်းအားစုများ နှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ မလုံလောက်မှုကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ခက်ခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း မူလတန်း ကျောင်းအပ်သူမှာ ၇၇.၁% ဖြစ်ပြီး တကယ်တမ်း ကျောင်းတက်သူမှာ ၆၄.၇% မျှသာ ရှိသည်
ကျောင်းလခကြောင့် ကလေးငယ်အများအပြား ကျောင်းမတက်နိုင်ပဲ ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ကြာပြီ ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတဂျမ်မားမှ ကျောင်း၏ ပထမဆုံး ခြောက်နှစ်တွင် ကျောင်းလခ ကောက်ခံခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
မူလတန်းကျောင်းသားကျောင်းသူများတွင် မိန်းကလေး မှာ ၅၂% မျှ ရှိသည်
သို့သော်လည်း ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ကျေးလက်ဒေသများတွင် လျော့နည်းနိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းအချက်များနှင့် ဆင်းရဲမှုတို့က မိဘများအား မိန်းကလေးများကို ကျောင်းသို့ ပို့ရန် အဟန့်အတား ဖြစ်စေသည်
ကျောင်းနေအရွယ် ကလေးများ၏ ၂၀% မှာ ကိုရမ်ကျမ်းစာ သင်ကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်
တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၂၅၀ မှ ကျောင်းသား ၄၃၅,၀၀၀ ကျော် စာရင်းသွင်းထားသည် နိုင်ငံတကာ အိုးပင်းတက္ကသိုလ် အမည်ရသည် အဆင့်မြင့်ပညာတက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံတကာ ဌာနချုပ်မှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အသုံးစရိတ်မှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ၏ ၁.၈ % ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိက အသုံးစရိတ်မှာ ဂျီဒီပီ၏ ၅% မျှရှိသည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် လူဦးရေ ၁ သိန်းလျှင် ဆရာဝန် ၁၁ ယောက်မျှ ရှိသည်
လူ့သက်တမ်းမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးများအတွက် ၅၉.၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက် ၅၇.၇ နှစ် ဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာရှိ အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းမငယ် ၇၈.၃% မှာ မအင်္ဂါစေ့ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာအတွက် မွေးစမိခင် သေဆုံးနှုန်းမှာ အကြိမ် ၁ သိန်းလျှင် ၄၀၀ မျှ ဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ၆၂၈.၅ကြိမ် ရှိပြီး ၂၀၀၈ တွင် ၂၈၁.၃ကြိမ် ရှိသည်
အသက် ၅ နှစ်အောက် ကလေးသေဆုံးနှုန်းမှာ ကလေး အယောက် ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၀၆ ယောက် ဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် မွေးကင်းစကလေး ၃၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဝင်သည်
ဂမ်ဘီယာတွင် အကြိမ်ရေ ၁၀၀၀ မွေးဖွားမှုအတွက် သားဖွားဆရာမ ၅ ယောက်မျှသာ ရှိပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးတို့အတွက် သေဆုံးနိုင်ခြေမှာ ၄၉ ယောက်တွင် ၁ ယောက်မျှ ရှိသည်
အခြေခံဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၂၅ မှ နိုင်ငံသားများအား သူတို့ ရွေးချယ်ထားသည် မည်သည့်ဘာသာကို မဆို ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်
နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၉၅% သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်
ဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင် အများစုမှာ ဆွန်နီ ဥပဒေနှင့် ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာကြသည်
.အစ်နေ့ နှစ်ခု အပါအဝင် အဓိက မွတ်ဆလင် ရုံးပိတ်ရက်များတွင် ဂမ်ဘီယာရှိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပြုလုပ်မှုများသည် ရပ်တန့်သွားသည်
ဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင်အများစုမှာ မာလီကီကျောင်းတော် အတွေးအခေါ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်
ဂမ်ဘီယာတွင် ရှီယာဂိုဏ်းဝင် မွတ်ဆလင်များလည်း ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် လက်ဘနွန်မှလာသူများနှင့် ဒေသအတွင်း ပြောင်းရွှေ့လာသော အာရပ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူမှာ လူဦးရေ၏ ၄% ခန့် ရှိပြီး ဂမ်ဘီယာ၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အများစုမှာ ၎င်းတို့ဘာသာ ရိုမန်ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြသည်
​သို့သော်လည်း လူနည်းသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဝင်များလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အင်္ဂလိကန်၊​မက်သဒစ်၊ နှစ်ခြင်း ၊​ ၇ရက် အက်ဒဗန်တစ်၊ ယေဟောဝါ သက်သေနှင့် အခြား ဧဝံဂေလိ အုပ်စုငယ်လေးများ ဖြစ်ကြသည်
ဆီရာဘာသာ ကဲ့သို့သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများကို မည်ရွေ့မည်မျှအထိ ဆက်လက်ကိုးကွယ်နေကြသည် ဆိုသည်မှာ မသဲကွဲပေ
ဆီရာဘာသာတွင် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မဟာနတ်ဘုရားဖြစ်သော ရုဂျ် အားယုံကြည်မှုတို့ ပါဝင်သည်
ဆီရာဘာသာတွင် ဘာသာရေးပွဲတော်များဖြစ်ကြသော ဇွိုင်၊ ဘော့ဆေး နှင့် ရမ်ဒေါ ရန်ဒီ ပွဲတော် တို့ ရှိကြသည်
နှစ်တိုင်းတွင် ဆီရာဘာသာကို ကိုးကွယ်သူများသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ဆိုင်းတိုင်းပြည်ရှိရာ နေရာသို့ ဘုရားဖူးသွားကြပြီး ဇွိုင် မြင့်မြတ်သော ပွဲတော်အတွက် ဖြစ်သည်
ဆီရာ ဘာသာသည် ဆီနီဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်းတွင်လည်း ထင်ရှားသော လက်ရာများ ရှိနေပြီး ဆီနီဂမ်ဘီယာ မွတ်စလင်ပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသော တိုဘာစကီ၊ ဂါမို၊ ကိုရီတေ၊ ဝါရီကော် စသည်တို့သည် ဆီရာ ဘာသာမှ ငှားရမ်းသုံးစွဲသော စကားလုံးများဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း ဆီရာပွဲတော်များလည်း ဖြစ်သည်
ဆီရာများကဲ့သို့ပင် ဂျိုလာလူမျိုးများတွင်လည်း သူတို့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများ ရှိကြသည်
ဂျိုလာများ၏ အဓိက ဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုမှာ ဘိုကောက် ပွဲတော် ဖြစ်သည်
တောင်အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အနည်းငယ်တို့တွင် ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဘာဟိုင်းဘာသာ ကိုးကွယ်မှုများ ရှိသည်
အာမာဒိယ ဂျမက်အား ကိုးကွယ်သူများ စုစည်းနေသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
သို့သော်လည်း တောင်အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူ အများစုမှာ မွတ်စလင်များ ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိကကုန်းမကြီဂတွင် အသေးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျဉ်းမြောင်းသော မြောင်းကလေးတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိပြီး ရေထုသည် နိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောသဖွယ်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံများက "မြစ်" ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်
သဘာဝအတားအဆီး မရှိပါက ဂမ်ဘီယာသည် အနောက်အာဖရိကတခွင်တွင် ရှိသော လူမျိုးအများစု၏ နေထိုင်ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
ဥရောပသားများသည်လည်း ဂမ်ဘီယာ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေပြီး အကြောင်းမှာ ဂမ်ဘီယာမြစ်သည် တိုက်အတွင်းသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ဝင်ရောက်သွားလာနိုင်ပြီး ထိုသို့သော ပထဝီအနေအထားကြောင့် ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစုအတွင်း ကျွန်ကုန်သွယ်ရေးတွင် အမြတ်အစွန်းအများဆုံး ရရှိသည့် ဒေသတစ်ခု အဖြစ် ရှိစေခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုအား ၁၉ ရာစုတွင် တရားမဝင်သော အလုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သော အခါတွင်လည်း ထိုနေရာမှ မဟာဗျူဟာ ကျစွာ တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်
ထိုသမိုင်းကြောင်းများကို စာရေးဆရာ အဲလက်စ် ဟေလီ၏ စာအုပ်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်သော ဇာစ်မြစ် တွင် ဖော်ပြထားပြီး ဂမ်ဘီယာကို နောက်ခံထား ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂီတသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းနယ်စပ်ကို ဝိုင်းပတ်ထားသော ဆီနီဂေါနိုင်ငံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ဂီတမှာ ရေပန်းစားသော အနောက်တိုင်းဂီတ နှင့် အကကို ဝိုလော့ဖ်လူမျိုး နှင့် ဆီရာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ဗုံတီးခတ်မှု နှင့် အကဖြစ်သော ဆဘား ဖြင့် ရောမွှေထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဟင်းလျာများတွင် မြေပဲ၊ ထမင်း၊ ငါး၊ အသား၊ ကြက်သွန်၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ပလောပီနံမှုန့်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့် နှင့် ဂမ်ဘီယာအမျိုးသမီးတို့မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်မှ ဖမ်းယူသော ယောက်သွားတို့ ပါဝင်သည်
အထူးသဖြင့် ယပ်ဆာ ဟု ခေါ်သော ကြက်သွန်ဖြင့် ချက်ထားသော သားငါး ဟင်းလျာနှင့် ဒိုမိုဒါဟု ခေါ်သော မြေပဲနှစ်ဖြင့် ချက်ထားသော ဟင်းလျာတို့မှာ ဒေသခံများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကြား ရေပန်းစားသော ဟင်းလျာများ ဖြစ်သည်
ဝေဖန်သူများက အစိုးရအား လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ကန့်သတ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေမှ လိုင်စင်ထုတ်ပေးနိုင်၍ သတင်းစာဆရာများကို အကျဉ်းချနိုင်သည့် အာဏာရှိသော ကော်မရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အသရေဖျက် ရေးသားမှုအတွက် ထောင်ဒဏ်အပြစ်ပေးသော ဥပဒေကို ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုနှင့် ရုပ်သံ လွှင့်ထုတ်မှု လိုင်စင် အားလုံးအား ပယ်ဖျက်ခဲ့ကာ မီဒီယာအဖွဲ့အားလုံးအား ယခင် အခကြေးငွေထက် ၅ ဆမျှ ရှိသော ကြေးဖြင့် ပြန်လည် မှတ်ပုံတင်စေခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု အပြီးတွင် ဂမ်ဘီယာ သတင်းသမား ၃ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
သူတို့သည် အစိုးရ၏ စီးပွားရေးပေါ်လစီကို ဝေဖန်သောကြောင့် သို့မဟုတ် ယခင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး နှင့် လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်သည် ကြံစည်သူများတွင် ပါဝင်သည်ဟု ရေးသားပြောဆိုသောကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်
သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဒေဒါ ဟိုင်ဒါရာသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဥပဒေ အသက်ဝင်ပြီးနောက် ရှင်းမပြနိုင်သော အခြေအနေတွင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်
သတင်းစာနှင့် ရေဒီယို စတေရှင်များအတွက် လိုင်စင်ကြေးမှာ အလွန်မြင့်မားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လွှင့်ထုတ်နိုင်သော စတေရှင်များကို အစိုးရမှ တင်းကြပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်
နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့မှ "သမ္မတ ယာယား ဂျမ်မား၏ ရဲကင်းစောင့်နိုင်ငံ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး လူသတ်မှု၊ မီးရှို့မှု၊ ဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးမှု နှင့် အသက်အန္တရာယ်ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဂျာနယ်လစ်များ ပေါ်တွင် ကျူးလွန်သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ အင်ဒီပန်းဒင့် သတင်းစာ၏ ယခင်အယ်ဒီတာ မူဆာ ဆိတ်ဒီခန်အား နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အဘူဂျာမြို့ရှိ အီကိုဝပ် (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့) တရားရုံးမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သိန်း ပေးရန် အမိန့်ချခဲ့သည်
တရားရုံးမှ ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးအေဂျင်စီတွင် တရားမစွဲဆိုဘဲ ဖမ်းစီးခဲ့ပြီးနောက် နှိပ်စက်ခဲ့သည့်အတွက် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
အစိုးရအနေနှင့် သူ့အား ၂၀၀၆ ခုနှစ် မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းမှုအကြောင်း သိသည်ဟု သံသယရှိခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်
အိမ်နီးချင်း ဆီနီဂေါနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား အားကစားနှင့် ရေပန်းစားသော အားကစားမှာ နပမ်းသတ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် ဘတ်စကတ်ဘောတို့မှာလည်း ရေပန်းစားသည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ဘောလုံးကစားခြင်းကို ဂမ်ဘီယာဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (ဂျီအက်ဖ်အေ) မှ ကြီးကြပ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ ဖီဖာ နှင့် အာဖရိက ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (စီအေအက်ဖ်) တို့နှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်မှ လိဂ် ကစားခြင်းကို ဦးဆောင်ပြီး ထိပ်ဆုံးတန်း၊ ဂျီအက်ဖ်အေ ပထမတန်း တို့ဖြစ်ကာ ဂမ်ဘီယာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းကိုလည်း ဦးဆောင်သည်
"ကင်းမြီးကောက်" ဟု အမည်ပြောင်ပေးထားသော အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားနှင့် အာဖရိကဖလားတို့အတွက် လူကြီးအဆင့်၌ ဘယ်သောအခါမျှ ခြေစစ်ပွဲ မအောင်ခဲ့ပေ
သူတို့သည် အင်ဒီပန်းဒင့် အားကစားကွင်းတွင် ကစားကြသည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှင်အဖြစ်လက်ခံကျင်းပသော အာဖရိက ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် အယ်လ်ဂျီးရီးယားတွင် ကျင်းပသော အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ပြိုင်ပွဲတို့တွင် ချန်ပီယံဆုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ပီရူးတွင်ကျင်းပသော ဖီဖာ ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလား နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် ကျင်းပသော ဖီဖာ ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားတို့သို့ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
အသက် ၂၀ အောက် အသင်းမှာလည်း ၂၀၀၇ ခုနှစ် ကနေဒါတွင် ကျင်းပသော ဖီဖာ အသက် ၂၀ အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့သည်
အမျိုးသမီး အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ဘောလုံးအသင်းမှာလည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် အဇာဘိုင်ဂျန်တွင်ကျင်းပေသာ ဖီဖာ အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာ (Scorpius) သည် တောင်ကမ္ဘာဘက်ခြမ်းတွင်တည်ရှိသော ရာသီခွင် ကြယ်စုတန်းများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်ဘာသာစကားဖြင့် ကင်းမြီးကောက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး သင်္ကေတမှာ  (Unicode ♏) ဖြစ်သည်
၂ ရာစုနှစ် ဂရိလူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင် တော်လမီပြုစုသော ကြယ်စုတန်းများစာရင်း ၄၈ ခုထဲတွင် ပါဝင်သောကြောင့် ရှေးကျသော ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ယင်းသည် အနောက်ဘက်တွင် တူ နက္ခတ်တာရာ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဓနု နက္ခတ်တာရာကြား၌ တည်ရှိသည်
ဗြိစ္ဆာ နက္ခတ်တာရာသည် ကြီးမားသော ကြယ်စုတန်းဖြစ်ပြီး နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ဗဟိုအနီး တောင်ကမ္ဘာဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
၁၃၁၈ (၁) ရက်
ဂန္ဓာရုံဟူသည်ကား အနံ့ပင်ဖြစ်၏
အနံ့ကို တိရစ္ဆာန်များ သည် လူတို့ထက် ပိုမို ထိရောက်စွာ ခံစားနိုင်ကြသည်
ခွေး တစ်ကောင်ကို အဝတ်ဟောင်းတစ်စ ပေးလိုက်လျှင် ထိုခွေး သည် အဝတ်စပိုင်ရှင်ကို ရှာပေးနိုင်သည်
ယင်းသို့ သိမှုမှာ အနံ့ဖြင့် ခွဲခြားသိရှိခြင်းပင် ဖြစ်၏
သူစိမ်းတစ်ယောက်အား သူ့သခင်၏အဝတ်ကို ဆင်ပေးလိုက်ပါက တစ်ခဏမျှ ခွေးသည် သူစိမ်းအား သူ့သခင်အစစ်ဟု ထင်မှတ်လိမ့်မည်
သို့ရာတွင် အနံ့ခံပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သခင်အစစ် မဟုတ် မှန်းသိ၍ ရန်မူလိမ့်မည်
ခွေးသည် အမြင်ထက် အနံ့ကကို အားကိုး သော တိရစ္ဆာန်မျိုး ဖြစ်သည်
အနံ့သည် အရသာနှင့် များစွာ ဆက်သွယ်မှုရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့ ခံစားရသော အနံ့အသက်ဟူသ၍မှာ အနံ့နှင့် ပတ်သက်သော နဗ်ကြောစွန်းများရှိသည့် နေရာတွင် အနံ့ဓာတ်ပစ္စည်းများ လာရောက်ထိတွေ့သောကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်
အနံ့အသက်တစ်မျိုးသည် နဗ်ကြော တစ်မျိုးစီ နှင့် သက်ဆိုင်သည်
ဆိုင်ရာနဗ်ကြောကို သွားရောက်တွေ့ထိ သောအခါ ဆိုင်ရာအနံ့အသက်ကို ရရှိနိုင်သည်
ပစ္စည်းတစ်ခု သည် ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် တည်ရှိမှသာလျှင် ထိုပစ္စည်း၏ အနံ့ကို ရရှိနိုင်၏
ဓာတ်ငွေ့များသည် ပျံ့နှံ့တတ်သော သဘောရှိ၍ အဝေး၌ရှိသော ပစ္စည်းများကို အနံ့ဖြင့် သိရှိကြ ရလေသည်
တစ်ခါတစ်ရံ ကျွန်ုပ်တို့ အအေးမိ၍ နှာစေး နေသည့်အခါများတွင် အစာစားသောက်ရာ၌ ခံတွင်းမတွေ့ဘဲ ဖြစ်တတ်ကြသည်
အနံ့နှင့် အရသာသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု များစွာ ဆက်စပ်နေသောကြောင့် အနံ့မရရှိသောအခါတွင် အရသာပျက်၍ သွားသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဖက်ဝန်းနီပင် (Kydia calycina) သည် ပန်းပွင့်သောအပင် မျိုးစိတ်တခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်၊ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့တောင်အာရှတို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်
ကြီးထွားမြန်သော အလယ်အလတ်အတန်းစား သစ်ပင်မျိုးဖြစ်ပြီး ဈေးချိုသော သစ်သားအဖြစ် အသုံးပြုသည်
နစ်ကိုလို ပန်ဂန်နီနီ (အီတလီ: [ni(k)koˈlɔ ppaɡaˈniːni] ( )၊ Niccolò (Nicolò) Paganini (နီကိုလို ပါ့ဂါ့နီးနီ)၊ ၂၇ အောက်တိုဘာ ၁၇၈၂- ၂၇ မေ ၁၈၄၀) သည် အီတလီလူမျိုး တယောဆရာ၊ ဗီယိုလာတီးခတ်သူ၊ ဂစ်တာဆရာနှင့် တေးရေးဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် သူ၏ကာလတစ်လျှောက်လုံးတွင် နာမည်အကြီးဆုံးတယောဆရာတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး တယောလောကအတွက် ထိပ်သီးပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
သူရေးသားခဲ့‌သော ကပ်ပရိ(စ်) ၂၄ ပုဒ် (24 Caprices for Solo Violin) မှာ အလွန်ပင်ထင်ရှားလှသည့်အပြင် နောင်‌ပေါ်ပေါက်လာသည့်တေးရေးဆရာများအတွက်လည်း အတုယူဖွယ်ဖြစ်ခဲ့သည်
နစ်ကိုလို ပန်ဂန်နီနီသည် ၁၇၈၂ ခုနှစ်တွင် ဂျီနိုအာတိုင်းပြည်၊ ဂျီနိုအာမြို့၌ အန်တိုနီယို ပန်ဂန်နီနီ (Antonio Paganini) နှင့် ထရေဆာ ဘိုချီအာဒို (Teresa née Bocciardo) တို့ထံတွင်ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မွေးချင်းခြောက်ယောက်အနက် သုံးယောက်မြောက်သားဖြစ်သည်
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်ကာ စီးပွားရေးအဆင်မပြေသောကြောင့် မယ်ဒလင်ကိုတီးခတ်ဖျော်ဖြေ၍ ဝင်ငွေရှာခဲ့ရသူဖြစ်သည်
ပန်ဂန်နီနီသည် အသက်ငါးနှစ်၌ ဖခင်ထံမှ မယ်ဒလင်ပညာကို သင်ယူခဲ့ပြီး ခုနှစ်အရွယ်တွင် ‌တယောပညာကိုစတင်သင်ယူခဲ့သည်
သူ၏တယောတီးခတ်မှုမှာ ကောင်းလွန်းသောကြောင့် တယောပညာသင်ကျောင်းတို့၌ တက်ရောက်ရန်ပညာတော်သင်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်သူသည် ဂျီနိုအာမြို့တွင်း၌ တယောပညာရှင်တို့ထံ၌ လိုက်လံဆည်းပူးခဲ့ရာ ထိုဆရာများမှာပညာသင်စရာ မရှိတော့သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ပန်ဂန်နီနီသည် သူ၏ဖခင်နှင့်အတူ ပါးမားမြို့သို့သွား‌ရောက်ခဲ့ကြရာ တယောပညာရှင် အလက်ဆန်းဒရိုး ရိုလာ (Alessandro Rolla) ထံ၌ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
သို့သော်ပန်ဂန်နီနီ၏ တစ်မူထူးခြားသောကျွမ်းကျင်မှုကြောင့် ရိုလာသည် သူ၏ဆရာဖြစ်သူ ဖာဒီနန်ဒို ပဲအာ (Ferdinando Pater) နှင့်သင်ကြားစေခဲ့သည်
ပဲအာသည်လည်း သူ၏ဆရာဖြစ်သူ ဂက်စ်ပါရို ဂီရဲတီ (Gasparo Ghiretti) နှင့်သင်ကြားစေခဲ့ပြန်သည်
၁၇၉၆ ခုနှစ် မတ်လတွင်ဂျီနိုအာမြို့အား ပြင်သစ်တို့ကသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ ပန်ဂန်နီနီမိသားစုသည် ဘိုဇန်နက်တို (Bolzaneto) ဒေသနားသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်
ထိုကာလ၌ပန်ဂန်နီနီသည် မယ်ဒလင်ကို ကျွမ်းကျင်စွာတီးခတ်နိုင်ခဲ့‌လေသည်
သို့သော်ဖျော်‌ဖြေပွဲများတွင် တီးခတ်ခြင်းမပြုဘဲ မိမိကိုယ်တိုင်တစ်ဦးတည်းသာတီးခတ်လိုခဲ့သည်
၁၈၀၀ ခုနှစ်တွင် ဖခင်နှင့်အတူ လီဗော်နိုမြို့သို့သွားရောက်ခဲ့ကြရာ ဖျော်ဖြေပွဲများ၌ သွားရောက်တီးခတ်ခဲ့လေသည်
၁၈၀၁ ခုနှစ်တွင် လူကာတိုင်းပြည် (Republic of Lucca) မှ ပန်ဂန်နီနီအား ခေါ်ယူဖျော်ဖြေစေခဲ့သည်
ထိုအချိန်၌ ပန်ဂန်နီနီသည် အလွတ်တန်းလုပ်ကိုင်သူဖြစ်ခဲ့ပြီး လောင်းကစား၌လည်း ဝါသနာပါခဲ့သူဖြစ်သည်
သူ၏ဝင်ငွေအများစုသည်လည်း အလွတ်တန်းလုပ်ကိုင်ခြင်းမှ ရရှိခဲ့သည်
၁၈၀၅ တွင် လူကာတိုင်းအား နပိုလီယန်မှသိမ်းပိုက်လိုက်ပြီး သူ၏ညီမဖြစ်သူ အဲလီဆာ (Elisa) ထိုနေရာကိုအပိုင်စားစေခဲ့သည်
ထိုအခါပန်ဂန်နီနီသည် အဲလီဆာ၏အိမ်ထောင်ဖက်ဖြစ်သူ ဖီးလိုက်စ် ဘာချီယိုချီ (Felice Baciocchi) ၏တယောဆရာဖြစ်ခဲ့သည်
၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင် အလွတ်တမ်းလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်လိုသည့်အတွက် တယောဆရာအဖြစ်မှထွက်ခွာခဲ့သည်
ပန်ဂန်နီနီသည် ဂျီနိုအာမြို့နှင့် ပါးမားမြို့ဒေသများ၌ ဖျော်ဖြေခဲ့ရာ ဒေသခံများအကြားလူသိများလာခဲ့သည်
၁၈၁၃ တွင် မီလန်မြို့၌ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖျော်ဖြေပွဲသည် အလွန်အောင်မြင်ခဲ့သဖြင့် ဥရောပမှ တေးရေးဆရာများအချို့မှ သူအားသိရှိလာခဲ့ကြသည်
၁၈၂၇ ခုနှစ်တွင် ပုပ်ရဟန်းကြီး လီယို ၁၂ (Leo XII) သည်သူ့အား "Order of the Golden Spur" ဘွဲ့ကိုချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာမြို့၌ ပြုလုပ်ခဲ့သော ဖျော်ဖြေပွဲကြောင့် ပန်ဂန်နီနီသည်ဥရောပတစ်ခွင် လူသိများလာခဲ့လေသည်
ဂျာမနီ၊ ပိုလန်၊ ဘိုဟီးမီးယား၊ ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်စသော နိုင်ငံများ၏မြို့ကြီးများတွင် သွားရောက်ဖျော်ဖြေနိုင်ခဲ့လေသည်
ထိုသို့သွားလေရာ ဂစ်တာဆရာကြီးများနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့‌သော်လည်း ဂစ်တာကိုတီးခတ်ဖျော်ဖြေလိုစိတ် မရှိခဲ့သေးပေ
ပန်ဂန်နီနီသည် သူ၏ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ကျန်းမာစွာမနေထိုင်နိုင်ခဲ့ပေ
သူ့တွင်သစ်လျှုးရောဂါများဖြစ်ကြသော မာဖန် ဆင်ဒရုမ်း (Marfan syndrome) သို့မဟုတ် အယ်လာ-ဒန်လိုစ် ဆင်ဒရုမ်း (Ehlers–Danlos syndrome) ရောဂါရှိနေခဲ့သည်ဟုဆိုကြသည်
၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် သူ့တွင် ကာလသားရောဂါပိုးကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထိုရောဂါပိုးပျောက်စေရန်အတွက် ပြဒါးနှင့်ဘိန်းဖြင့် ကုသခဲ့ရာ ထိုဆေးဝါးမှ ဘေးထွက်ဆိုးကြိုးများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်ခံစားခဲ့ရသည်
၁၈၃၄ တွင် ပါရီမြို့၌နေထိုင်စဉ် တီဘီရောဂါပိုးဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြန်သည်
ထိုရောဂါကို လျင်မြန်စွာကုသနိုင်သော်လည်း အခြားသောရောဂါများဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် ဖျော်‌ဖြေပွဲများကို ဖျက်ချခဲ့ရသည်
၁၈၃၄ စက်တင်ဘာလတွင် သူ၏ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းမှ အပြီးထွက်ခွာခဲ့ပြီး ဂျီနိုအာမြို့သို့ပြန်လာခဲ့လေသည်
ဖျော်ဖြေရေးလုပ်ငန်းမှ ရပ်နားလိုက်ပြီဟုဆိုသော်လည်း မိမိရေးသားခဲ့သော သီချင်းများနှင့် တယောတီးခတ်နည်းဟန်များအကြောင်းကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကျောင်းသားများကိုလည်းခေါ်ယူခဲ့၍ တယောပညာကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်
၁၈၃၅ တွင် ပါးမားမြို့သို့သွားရောက်ခဲ့ရာ နပိုလီယန်၏ ဒုတိယအိမ်ထောင်ဖက်အတွက် သံစုံတီးဝိုင်းအဖွဲ့ကို စီစဉ်ပေးခဲ့သည်
၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် ပန်ဂန်နီနီသည် ပါရီမြို့သို့ ပြန်လာခဲ့၍ ကက်စီနိုတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာမအောင်မြင်ခဲ့ပေ
အရှုံးငွေများကို ပြန်လည်ပေးဆပ်ရန် မလောက်ငှလွန်းလှသဖြင့် မိမိ၏ပစ္စည်းများနှင့်တူရိယာများကိုပါ လေလံတင်ရောင်းချရသည်အထိဖြစ်ခဲ့သည်
၁၈၃၈ ခုနှစ် ခရစ်စမတ်ကာလတွင် မာဆေးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ထို့နောက် နိစ်မြို့သို့ပြောင်းရွေ့ခဲ့ရာ ကျန်းမာရေးမှာလည်း ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့လေသည်
၁၈၄၀ တွင် နိစ်မြို့မှ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးသည် ပန်ဂန်နီနီအား ဘုရားကျောင်းသို့တရားနာရန် သွားစေခဲ့ရာ ငြင်းပယ်ခဲ့လေသည်
၁၈၄၀ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပန်ဂန်နီနီသည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ သွေးထွက်လွန်ပြီးကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ပန်ဂန်နီနီသည် ငရဲသားနှင့် အဆက်အနွယ်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်လာကြ၍ ဘုရားကျောင်း၌ မြှုပ်နှံရန်ငြင်းဆိုခဲ့ကြသည်
လေးနှစ်ကြာပြီးနောက် ဘုရားကျောင်းပုပ်ရဟန်းသည် ရုပ်ကလာပ်အား ဂျီနိုအာမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့စေခဲ့သည်
ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သော်လည်း ရုပ်ကလာပ်ကို မြှပ်နှံနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
၁၈၇၆ ရောက်မှသာလျှင် ပါးမားမြို့သင်္ချိုင်းတစ်နေရာ၌ မြှုပ်နှံနိုင်ခဲ့လေသည်
၁၈၉၃ တွင် မြေးဖြစ်သူ အတ်တီလာ ပန်ဂန်နီနီ (Attila Panganini) သည် ရုပ်ကလာပ်ကို တွေ့မြင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၁၈၉၆ တွင် ပါးမားမြို့၏သင်္ချိုင်းအသစ်နေရာ၌ ရုပ်ကလာပ်ကို ရွှေ့ပြောင်းမြှုပ်နှံထားခဲ့ပေသည်
ပန်ဂန်နီနီသည် တယောဆရာဖြစ်ခဲ့သောကြောင့် သူ့တွင်တယောများစွာရှိခဲ့သည်
ယင်းတို့မှာIl Cannone Guarneriusအန်တိုနီယို အာမာတီ (Antonio Amati) ၁၆၀၀နီကိုလို အာမာတီ (Nicolò Amati) ၁၆၅၇Paganini-Desaint Stradivari ၁၆၈၀Guarneri-filius Andrea ၁၇၀၆Le Brun Stradivari (၁၇၁၂)Vuillaume Bergonzi (၁၇၂၀ ခန့်)Hubay Stradivari ၁၇၂၆Comte Cozio di Salabue ၁၇၂၇သူ၏ ဗီယိုလာ (Viola) များမှာ "Countess of Flanders 1582 da Salò-di Bertolotti" နှင့် "Mendelssohn 1731 Stradivari တို့ဖြစ်ကြပြီး "Piatti 1700 Goffriller"၊ "Stanlein 1707 Stradivari" နှင့် "Ladenburg 1736 Stradivari" တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် "Grobert of Mirecourt 1820" ဟူသော ဂစ်တာတစ်ခုကိုလည်းပိုင်ဆိုင်ထားသည်
ပန်ဂန်နီနီသည် သူ၏သီချင်းများကို ဖျော်‌ဖြေပွဲများတွင်တီးခတ်ရန်အတွက် ရေးသားလေ့ရှိသည်
သူ၏ ကပ်ပရိ(စ်) ၂၄ ပုဒ်ကို ၁၈၀၅ နှင့် ၁၈၀၉ ခုနှစ်အကြားတွင် ရေးသားခဲ့သည်
ထိုကပ်ပရိ(စ်)များအနက် ၂၄ ပုဒ်မြောက်ဖြစ်သော ကပ်ပရိ(စ်) မှာ အလွန်ပင်လူသိများခဲ့၍ တေးရေးဆရာများဖြစ်ကြသော ဖရန်စ် လစ်(စ်)တ်၊ ရောဘတ် ရှူးမန်း၊ ဂျိုဟန်းနက် ဘရမ်း စသောသူတို့သည် ထိုသီချင်း၏တေးသံကို ဗေရီယေးရှင်းများဖြင့် ရေးသားခဲ့ကြသည်
ဘန့်ဝီလု သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးစိုစွတ်မြေဒေသများထဲမှ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
၎င်းမြေနေရာတွင် ဘန့်ဝီလုကန်သည်လည်း ပါဝင်လျက်ရှိသည်
ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ကွန်ဂိုမြစ်အထက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
၎င်းကန်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၁၁၄၀ မီတာတွင် တည်ရှိသည်
ကန်သည် အရှည် ၇၅ ကီလိုမီတာ၊ အကျယ် ၄၀ ကီလိုမီတာ ရှိသည်
ကန်၏ ရေမျက်နှာပြင် ဧရိယာသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၃၀၀၀ ခန့် ရှိသည်
ကန်နှင့် စိုစွန်မြေဒေသကို အတူတကွ တိုင်းတာပါက စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၅၀၀၀ ရှိသည်
ကန်၏ ပျမ်းမျှရေအနက်သည် ၄ မီတာ မျှသာ ရှိသည်
ဂန့်ဂါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gantgar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကန်သာယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်သာယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၀ ဦး၊ မ ၇၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဂင်းနီး သမ္မတနိုင်ငံသည် အာဖရိက တိုက် အနောက်ဘက်ပိုင်း အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဂင်းနီ သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံ၊ ဆီနီဂေါနိုင်ငံနှင့် မာလီနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် အိုင်ဗရီကို့စ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံ၊ လိုက်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင်အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ တည်ရှိသည်
ဂင်းနီသမ္မတနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၉၄၉၂၅ ရှိ၍ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ လူဦးရေ ၄၅၃ဝဝဝဝ ရှိသည်
မြို့တော်မှာ ကွန်နကရီမြို့ ဖြစ်သည်
ဂင်းနီသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာပြင် အနေအထား ကွဲပြားခြားနားမှု ရှိသကဲ့သို့ ရာသီဥတုတွင်လည်း ဒေသ အပိုင်းအခြားအလိုက် ကွာခြားမှုရှိသည်
တောင်ကုန်းဒေသများ ရှိသကဲ့သို့ မြေနိမ့်လွင်ပြင် ဒေသများလည်း ရှိသည်
တောင်ကုန်းဒေသများတွင် သမပိုင်းရာ ရာသီဥတုရှိ၍ မြေနိမ့်လွင်ပြင်ပိုင်းဖြစ်သော ကမ်းခြေပိုင်းတွင် ပူအိုက်စွတ်စိုပြီး မိုးများသည်
ထိုအရပ်ဒေသတွင် နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှမိုးရေချိန် ၁၅၉ လက်မခန့်ရွာ သွန်းတတ်သည်
တိုင်းရင်းသားများမှာ ကပ္ပလီလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ဖူလာ၊ ဆူးဆူးနှင့် မာလင်ကေ လူမျိုးတို့သည် လူမျိုးစု ဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် အစ္စလာမ်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်သည်
တိုင်းရင်း ဘာသာစကား အမျိုးမျိုး ပြောဆိုကြသော်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာမှာ ရုံးသုံးဘာသာ ဖြစ်သည်
ဂင်းနီသမ္မတနိုင်ငံသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကထားသော နိုင်ငံဖြစ်သည်
သတ္တုတူးဖော်ရေး လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်သည်
ဗောက်ဆိုက် တူးဖော်ခြင်း လုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်သည်
သံနှင့် စိန်လည်း အများအပြား ထွက်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဂင်းနီသမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် အစောင့်ရှောက်ခံ နယ်မြေဘဝသို့ ရောက်ခဲ့ရာမှ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဂင်းနီတစ်နိုင်ငံလုံး ပြင်သစ် ကိုလိုနီအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က ဂင်နီတစ်နိုင်ငံလုံးကို အပြီးအပိုင် သိမ်းပိုက်လိုက်သောအခါ ဂင်းနီလူမျိုးစုများက လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ်သော ဂင်းနီ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာနိုင်ခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဆေကူးတိုရေသည် ဂင်းနီနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်လာ သည်
ငါးနှစ် သက်တမ်းရှိသော ပြည်သူ့လွှတ်တော် တစ်ရပ်ရှိပြီး သမ္မတကို လူထုဆန္ဒဖြင့် ခုနစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ရသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆေကူးတိုရေသည် ဒုတိယအကြိမ် သမ္မတအဖြစ် ပြန်လည် အရွေးခံရသည်
ဂင်းနီနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂ လက်အောက်ခံ အဖွဲ့များနှင့် အာဖရိက ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်
၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီပိုင် ဂင်းနီနိုင်ငံရှိ တပ်ဖွဲ့များက ဂင်းနီ သမ္မတနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီက ပေါ်တဂီနိုင်ငံကို ယင်း ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ရှုတ်ချခဲ့လေသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီနယ်မြေဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ဂင်းနီး နိုင်ငံသည် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိသည်
ပြင်သစ် အစိုးရက အဆက်အသွယ် ဖြတ်၍ အထောက်အပံ့များ ရပ်စဲ ခဲ့သည့်အတွက် သမ္မတတူရေသည် လက်ဝဲနိုင်ငံများထံမှ အကူအညီရယူခဲ့သည်
ထို့နောက် နိုင်ငံတော်တွင် တပါတီ အုပ်ချုပ်ရေး စနစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ဂင်းနီဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ့သည် အဖွဲ့ဝင် ငါးဦးပါ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ကောင်စီနှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် များ၊ ဝန်ကြီးများ၊ ပါတီဗဟိုကော်မတီဝင်များ ပါဝင်သည့် လူဦးရေ ၆ဝဝ ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေလွှတ်တော်ချုပ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်
ပထမအဖွဲ့သည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သဘောထားပေးရန် ဖြစ်ပြီး ဒုတိယအဖွဲ့သည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ နောက်ဆုံး မဲစာရင်းများကို စာရင်းပြုစု ကြေညာရန် ဖြစ်သည်
မေလ ၉ ရက်နေ့တွင် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပ သည်
လက်ရှိ သမ္မတဆေကူတူရေသည် နောက်ခုနစ်နှစ် သက်တမ်းအတွက် ရာခိုင်နှုန်းပြည့်ထောက်ခံမဲဖြင့် ပြန်လည် အရွေးခံရသည်
ပြည်သူ့လုပ်ငန်းဌာနဝန်ကြီး မစ္စတာအီဘရာဟင်ကဘာ့ စန်ကီတာနှင့် မစ္စတာဘာရီတို့အား ပြည်ပမှ ကတ္တရာစေး တန်ချိန် ငါးထောင်ကျော်ကို မလိုအပ်ပဲ တင်သွင်းမှုဖြင့် ဖမ်းဆီးခဲ့သည်
ထို့နောက် ဝန်ကြီး ရာထူးမှ လည်းကောင်း၊ ဂင်းနီဒီမိုကရက်တစ် ဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ်မှလည်းကောင်း ထုတ်ယယ်ကြောင်း ကြေညာသည်
မေလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ်စီရင်ချက်ချမှတ်ထားသော ပြည်သူ့လုပ်ငန်းဌာနဝန်ကြီးဟောင်း မစ္စတာ ကီတာအား အလုပ်ကြမ်းနှင့် ထောင်ဒဏ် ၁၅ နှစ်သို့ အပြစ်ဒဏ်များ ပြင်ဆင်ချမှတ်သည်
ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အသေးစား လုပ်ငန်းနှင့် လက်မှုပစ္စည်းဌာနဝန်ကြီး မစ္စတာဖီလီစစ်ဆိုကိုအား တော်လှန်ရေး အတွေးအခေါ် ကင်းမဲ့သည်ဟူသော စွဲချက်ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ လည်းကောင်း၊ ပါတီဗဟိုကော်မတီနှင့် ပေါ်လစ်ဗျူရိုအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်မှ လည်းကောင်း ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်
ဇွန်လ ၁၉ ရက်နေ့အထိ ဂင်းနီအစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာလန်းဆာနာဘီဗိုဂီကပင် ဦးဆောင်လျက် အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် ၂၇ ဦးရှိသည်
ဇွန် ၃ဝ ရက်နေ့တွင် သမ္မတတူရေသည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ကာ အမေရိကန် သမ္မတရေဂင်၊ ဒုတိယသမ္မတဂျော့ဘုရှတို့နှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်
အမေရိကန်ကုမ္ပဏီများ ဂင်းနီနိုင်ငံတွင် ရင်းနှီးငွေများ မြှုပ်နှံကြရန် သမ္မတတူရေက တိုက်တွန်း ပြောကြားခဲ့သည်
သမ္မတတူရေသည် စက်တင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့မှ ၁၈ ရက်နေ့ အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့ပြီး ပြင်သစ်အစိုးရအဖွဲ့ အာဏာပိုင်များနှင့် နှစ်နိုင်ငံရေးပြဿနာများကို တွေ့ဆုံဆွေးနွေး ခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့၌ကျင်းပသော အာဖရိကညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ အစည်း အဝေးတွင် ပိုလစ်ဆာရီယို ပြောက်ကျားများ၏ ဆာဟာရ အာရပ်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတအစိုးရ အဖွဲ့အား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည့်အတွက် မော်ရော့ကိုနိုင်ငံသည် အစည်းအဝေး ခန်းမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်
ဂင်းနီနိုင်ငံသည်လည်း နောက်နှစ်ရက်အကြာတွင် ထွက်ခွာသော အာဖရိက ၁၈ နိုင်ငံ တွင် တနိုင်ငံ အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင်မူ အာဖရိက ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ဝင် ပါဝင်ခြင်း မပြုတော့ကြောင်း ဖြင့် ဂင်းနီနိုင်ငံက ကြေညာခဲ့လေသည်
၉၄၉၂၅ စတုရန်းမိုင်၊ လူဦးရေ
၅၆ဝဝဝဝဝ၊ မြို့တော်
ဖတ်ကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မန်တပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင် အတွင်း ချင်းတွင်းမြစ်၏ အနောက် ဘက် မြောက်လတ္တီကျု ၂၁° ၅၉' နှင့် ၂၂°၁၉' အကြား၊ အရှေ့ လောင်ဂျီကျု ၉၃° ၃၆' နှင့် ၉၅° ၁၅' အကြားတွင် တည်ရှိ၍၊ ရန်ကုန်မြို့၏ မြောက်ဘက် အနောက်ယွန်းယွန်း မိုင် (၄၀၀) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ် ၏ အရှေ့ဘက်တွင် မုံရွာမြို့နယ် နှင့် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ တောင်ဘက်တွင် ပုလဲမြို့နယ်နှင့် ကနီမြို့နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ကနီမြို့နယ်တို့ ရှိကြသည်
ယင်းမာပင် မြို့နယ်သည် ပင်လယ်ရေမျက် နှာပြင် အထက် ပေ (၄၀၀) တွင် ရှိပြီး ယေဘုယျ အားဖြင့် မြေပြင် ညီညာပြန့်ပြူး ပါသည်
မြေပြန့်လွင်ပြင်မှာ ရာခိုင်နှုန်း (၄၈.၂၃%) ရှိပြီး စတုရန်းမိုင် အားဖြင့် (၁၇၄.၅၉) ရှိ၍ စတုရန်းမိုင် အားဖြင့် (၇၅.၈၂)၊ ဆင်ခြေလျှော မြေမှာ (၃၄၀.၀၂%) ဧရိယာအားဖြင့် (၁၁၂.၂၉) စတုရန်းမိုင် ရှိရာ ယင်းမာပင်မြို့နယ် မှာ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် (၃၆၂.၇၀) ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း ပါသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်အား မြို့နယ်အဖြစ် ၁၉၀၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရမှ စတင်သတ်မှတ်ပြီး နယ်ပိုင်ဝန်ထောက် တစ်ဦး ရုံးထိုင်စေလျက် ပုလဲမြို့နယ်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ် တို့ကိုပါ အုပ်ချုပ်ရသော ခရိုင်ခွဲ (ဆဗ္ဗဒီဝီဇံ)မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်ကမူ ယင်းမာပင် မြို့နယ် အပါအဝင် ပုလဲမြို့နယ်နှင့် ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သော ဒေသများအား ဖန့်ချီနယ် (တချို့က `ဗန့်ဂျီနယ်´ ဟုလည်း ပြောကြသည်
ဟု ခေါ်ဝေါ် သတ်မှတ် ခဲ့သည်
အဆိုပါ (၃)မြို့နယ်၏ အနောက်ဘက်တွင် ပင်တောင်၊ ငပြုံးတောင်၊ ဖန့်ဂျီတောင် ဟူ၍ ရှိရာ ဖန့်ဂျီတောင်သည် တောင်ယမား ချောင်းနှင့် မြောက်ယမားချောင်း အကြားတွင် တည်ရှိသော ကြောင့် အဆိုပါ ဒေသအတွင်း တည်ရှိသော နယ်မြေများကို ဖန့်ဂျီနယ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရှိရသည်
မြို့နယ်အဖြစ် ၁၉၀၁ ခုနှစ်ကပင် ဗြိတိသျှအစိုးရက သတ်မှတ် ခဲ့သော်လည်း ယင်းမာပင်မြို့နယ်ကိုမူ မြို့အဖြစ် စနစ်သစ် အုပ်ချုပ်ရေး စတင်သည့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင်မှ တရားဝင် သတ်မှတ် ခဲ့သည်
ယခင်ကမူ ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် နယ်ပိုင်ရုံးစိုက် ဖြစ်သော်လည်း မြို့အဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ချက် မဟုတ်ဘဲ မြို့မအုပ်စု အဖြစ်သာ တည်ရှိ ခဲ့သည်
ယင်းမာပင် မြို့နယ် အတွင်း၌ တောင်တန်း နှင့် ဆင်ခြေလျှော ဒေသမှာ မြေပြန့်လွင်ပြင် ဧရိယာ ထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်းသည် မှန်သော် လည်း ဤမြို့နယ်တွင် အလွန် မြင့်မားသော တောင်ကုန်း တောင် တန်းကြီးများ မရှိပါ
မြို့နယ် အတွင်း ဖြတ်သန်း စီးဆင်းသည့် တောင်ကျ ချောင်း(ယမားချောင်း)မှာ အနောက်မှ အရှေ့သို့ စီးဆင်း၍ စုန်းကျင်းအုပ်စု၊ ဘိန်းနွယ်ချောင် ကျေးရွာအနီးတွင် ချင်းတွင်းမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ပါသည်
တင်ဆုံချောင်းမှာ အနောက်မြောက်မှ အရှေ့တောင်သို့ စီးဆင်းပြီး နတ္ထောင့် ကျေးရွာ အနီးတွင် ပေါင်းဆုံပါသည်
၎င်းချောင်းများသည် ရေစီး အလွန် လျင်မြန်သည်
သို့ဖြစ်၍ ၎င်းချောင်းများ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် ရွှေလှန်၊ ပန်းမထုံး၊ ရေအောင့် စသည့်ကျေးရွာများသည် ရံဖန်ရံခါ ရေတိုက်စားခြင်းများ ကြုံရသည်
မုံရွာ - ပုလဲ - ဂန့်ဂေါလမ်း၊ ၁၂-ပေ အကျယ် ကတ္တရာခင်း ကားလမ်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းလျက် ရှိသည်
မိုင်တိုင် အမှတ် ၉၀ မိုင်မှ ၂၃၄ မိုင်သည် ယင်းမာပင်မြို့နယ် အပိုင်း ဖြစ်၍ (၁၄) မိုင် (၄) ဖာလုံ ရှည်လျား ပါသည်
ဤ မုံရွာ-ပုလဲ-ဂန့်ဂေါ လမ်းမှာ ရာသီမရွေး ဆက်သွယ် သွားလာနိုင်ပြီး ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် များကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးလျက် ရှိသည်
ထို့ပြင် ပွင့်လင်းရာသီ၌ မြို့နယ် အတွင်းရှိ ကပိုင်၊ ဆင်စွယ်၊ ရင်ပေါင်တိုင် စသည့် ကျေးရွာများမှ ယင်းမာပင်မြို့ကို ဖြတ်သန်း၍ မုံရွာမြို့သို့ ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည်များ ပို့ဆောင် ပေးခြင်း၊ ကနီ-ယင်းမာပင်-မုံရွာ ကားလမ်းဖြင့် သွားလာနိုင်ခြင်း တို့ဖြင့် လမ်းပန်းဆက် သွယ်ရေး အဆင်ပြေ ချောမွေ့လျက် ရှိသည်
ယင်းမာပင်မြို့မှ မုံရွာမြို့သို့လည်း ကားကြီးကားငယ် များဖြင့် အချိန်မရွေး သွား လာနိုင် သကဲ့သို့ ယခုနောက်ပိုင်းမှ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော  မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေးဝ ကားလမ်းဖြင့် ချင်းတွင်းတံတား(မုံရွာ) ကို အသုံးပြုလျက် ယင်းမာပင် မြို့နယ်မှ ခရီးသည်နှင့် ကုန်စည် များကို အချိန်အခါမရွေး သယ်ယူပို့ဆောင် ပေးနေပြီ ဖြစ်သည်
မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေး၀ ကားလမ်းသည် ယင်းမာပင်မြို့နယ်အပိုင်း၌ (၁၀)မိုင် (၃)ဖာလုံ ခန့်ရှည်လျားသည်
၎င်းအပြင် မုံရွာ-ပုသိမ် လမ်းကိုဖောက်လုပ်လျက်ရှိပြီး ယင်းလမ်းပေါ်တွင် မြောက်ယမားချောင်းတံတား ကိုလည်းပြုပြင်ပြီးစီးပြီဖြစ်သောကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ယခင်ထက်ပိုမိုကောင်းမွန်လာခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မုံရွာ-ယာကြီး-ကလေးဝ လမ်းပိုင်းကိုလည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံရဲ့အကူအညီဖြင့် ပြုပြင်သွားမည်ဖြစ်ပြီ မြေသားတိုင်းတာမှုများ စတင်လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် မြန်မာ နိုင်ငံအလယ်ပိုင်း ပူပြင်းခြောက် သွေ့သည့်အပိုင်းတွင် ပါရှိသည်
တစ်နှစ်လျှင် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန် (၃၀)လက်မ နှင့် (၄၀)လက်မ အကြားသာ ရွားသွန်း လေ့ ရှိသည်
မိုးရေချိန် အနည်းဆုံး လမှာ ဧပြီလဖြစ်၍ အများဆုံးလမှာ အောက်တိုဘာလ ဖြစ်သည်
ပူပြင်း ခြောက်သွေ့သည့် ဒေသဖြစ်သည့် အလျောက် မိုးရာသီတွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးသက် လေပြင်းများ ကျရောက်လေ့ ရှိသည်
အပူချိန် အနေဖြင့် အနိမ့်ဆုံး (၄၀)ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်၍ အမြင့်ဆုံး အပူချိန်မှာ (၁၁၀)ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်သည်
အအေးဆုံးလ မှာ ဇန်နဝါရီလ ဖြစ်၍ အပူဆုံးလမှာ ဧပြီလ ဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်သည် မြေပြန့် အပူပိုင်း ဒေသတွင်သာ ပေါက် ရောက် နိုင်သည့် သန်း၊ ဒဟတ်၊ ထနောင်း၊ ရှား၊ ဇီးဖြူ၊ တယ်၊ တမာ၊ သမုန်း၊ သနပ်ခါး စသည့် အပင်များ ပေါက်ရောက် ပါသည်
ချင်းတွင်းမြစ် ဘေးတလျှောက်နှင့် ချောင်းဘေး တို့တွင်လည်း သပြေ၊ ဘိုင်၊ ကတွတ်၊ သဖန်းပင်များ ပေါက်ရောက်လျက် တောင်စောင်း များတွင် အင်၊ အင်ကြင်း၊ ထောက်ကြံ့၊ တမလန်း၊ ပိတောက်၊ ပျဉ်းကတိုးပင်များ ပေါက်ရောက်ကာ တောင်ပေါ် မြေပြင်ပိုင်းတွင် ကျွန်း၊ သတီ၊ မျောက်ချောနှင့် မျှင်ဝါး၊ တင်းဝါး၊ သနပ်ခါး စသည်တို့ ပေါက်ရောက်ကြသည်
ဆေးဘက်ဝင် အပင်များအနေဖြင့် တောင်ပေါ်၊ တောင်စောင်းများတွင် လက်ထုပ်၊ ဘုမ္မရာဇာ၊ သက်ရင်းကြီး၊ သက်ရင်းကလေး၊ နီပဆေး၊ မှန်နီ၊ ဆင်တုံးမနွယ်၊ မှန်နီ၊ ဆင်တုန်းမနွယ်၊ နာငါးပါး၊ နနွင်းခါး၊ တောရှောက်၊ မင်းကိုးခါ(မင်းကိုးဒါး) စသော ဆေးဘက်ဝင် အပင်များ ပေါက် ရောက် ပါသည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်တွင် စီမံကိန်း သီးနှံများ စိုက်ပျိုးထုန်လုပ်လျက် ရှိရာ မိုးရာသီ၌ မိုးကြိုစပါး စိုက်ပျိုးခြင်း၊ မိုးနှမ်း၊ မိုးပြောင်ဖူး၊ မြေပဲ၊ ဝါကလေး၊ ပဲစိမ်းငုံ သီးနှံများ အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုး ပြီး မိုးလယ်ရာသီတွင် စပါး၊ ပဲတီစိမ်း နှင့် နှံစားပြောင်း သီးနှံများ၊ မိုးနှောင်းရာသီတွင် ထောပန်ပဲ၊ စွန်တာနီ၊ ငရုတ်သီးနှံများ၊ ဆောင်းရာသီတွင် နှမ်းကြီး၊ ဆောင်းမြေပဲ၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ အာလူး၊ ကုလားပဲ၊ ဂျုံ သီးနှံများ အဓိကထား၍ စိုက်ပျိုး ထုတ်လုပ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်၏ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နို်င်သည့် မြေဧကမှာ (၁၂၁၇၆၄) ဧက ဖြစ်ပြီး၊ သစ်တောမြေမှာ (၃၄၂၉၈) ဧက ဖြစ်သည်
ပလပ်မြေ စုစုပေါင်းမှာ (၁၅၇၃၆) ဧက ရှိ၍ စိုးပျိုး မရသည့် မြေ စုစုပေါင်းမှာ (၄၀၉၈၂) ဧက ရှိသည်
ယခင်က မူကြိုကျောင်း (၁)ကျောင်း၊ အ.မ.က(၁) မူလ တန်းကျောင်း (၁)ကျောင်း နဲ့ အ.ထ.က(ယင်းမာပင်) အထက်တန်း ကျောင်း (၁)ကျောင်းပဲ ရှိရာ ၁၉၉၂ ခုနှစ် လောက်ကစ၍ (ခ)ရပ်ကွက် ယခင် စာတိုက်ဟောင်းနေရာတွင် အ.မ.က(၂) ထပ်မံဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
(က)ရပ်ကွက် (ကုလားတန်း ဟုခေါ်) ဖက်က ကလေးတွေ အများဆုံး တက်ကြသည်
ငွေကြေးနွမ်းပါးတဲ့ ကလေးတွေနဲ့ စာသင်သံဃာတော် တွေ အတွက် ရည်ရွယ်၍  ၁၉၉၇ ခုနှစ် လောက်တွင် ဘုန်းတော်ကြီး စာသင်ကျောင်း (ဘ.က) ကို "ဇောတိက ကျောင်းတိုက်" ထဲမှာ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပြီး အဆိုပါကျောင်းတွင် လေးတန်း အထိ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားနိုင်သည်
ထိုကြောင့် ယင်းမာပင်မြို့ပေါ်မှာတင် မူကြိုကျောင်း (၁) ကျောင်း၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင် စာသင်ကျောင်း (၁) ကျောင်း၊ မူလတန်း ကျောင်း (၂)ကျောင်း [အ.မ.က(၁) နှင့် အ.မ.က(၂)] နဲ့ အထက်တန်း ကျောင်း (၁)ကျောင်း ရှိလာသည်
နောက်ပိုင်းတွင် မူလတန်းကျောင်း (၂) ကျောင်း ဖြစ်သော အ.မ.က(၁) နဲ့ အ.မ.က(၂) များကို မူလတန်းလွန်ကျောင်း တွေအဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ် နိုင်ခဲ့သည်
မြို့နယ်အတွင်းရှိ ရွာများအတွင်းမှ ရွာသာရွာမှာ အလယ်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်း တည်ရှိသည်
အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှု သက်မွေးလုပ်ငန်းပညာ သင်တန်းကျောင်းကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ယခင် စက်မှုလယ်ယာရုံးဝင်း၏ မြောက်ဘက် ဆန်ဂိုဒေါင်ဟောင်းများရှိရာတွင် ဖွင့်လှစ်ထားရှိသည်
နယ်စပ်ရေးရာဝန်ကြီးဌာန ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဦးစီးဌာန မှနယ်စပ်ဒေသမှ အမျိုးသမီးငယ်များအား အမျိုးသမီး အိမ်တွင်းမှု သက်မွေးလုပ်ငန်းများ သင်ကြား လေ့ကျင့်ပေးပြီး ကိုယ်ပိုင်စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ထူထောင်နိုင်သည်အထိ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရန် ရည်ရွယ်၍ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယခင်က မြို့တွင်းတွင် ဇောတိကကျောင်း၊ ရေဝန်းကျောင်း၊ မာန်ဘရာ ကျောင်း၊ သီးပင်ကျောင်း ဆိုပြီး ဘုန်းကြီးကျောင်း (၄) ကျောင်းသာ  တည်ရှိခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် မိုးကုတ်ဝိပဿနာကျောင်းတိုက် ကို သံတံတားကြီး အနောက်ဘက်မှ အရှေ့တိုးချဲ့ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းတည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဦးစံပေါကျောင်းဟူ၍ ကျောင်းတစ်ကျောင်းလည်း ရှိပြီး ယခုအခါ တောရကျောင်းဟု အမည်ပြောင်းကာ မယ်သီလရင်ကျောင်းတစ်ခုကို ပါ ထိုကျောင်းအနီးနားတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
မြို့အဝင် ပေါက်ပင်ကူး တံတားအရှေ့ဘက်အနီးနားတွင် ရွှေပေါက်ပင် တောရကျောင်းတိုက်ကို ယခင် ဇောတိကကျောင်းတိုက် ကျောင်းတိုင်ဆရာတော် ဦးဌေးယျက တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထို ရွှေပေါက်ပင် တောရကျောင်းတိုက်၏ မျက်နှာချင်းဆိုင် လမ်းတစ်ဖက် ပေါက်ပင်ကူးမြို့ဦးစေတီနှင့် ကပ်လျက်တွင် မယ်သီလရင်ကျောင်းတိုက်တစ်ခု တည်ရှိနေသည်
ထို့ပြင် မြို့ပေါ်ကျေးရွာ နဲ့ ပြောင်းပြာကျေးရွာ ကြားတွင် နောက်ထပ် မယ်သီလရင် ကျောင်းတိုက် တစ်ခု ရှိသေးရာ မြို့နယ်တွင်း၌ မယ်သီလရင် ကျောင်းတိုက် (၃)တိုက် ရှိသွားပြီ ဖြစ်သည်
အခြားဘာသာဝင်များ အနေနဲ့ က-ရပ်ကွက်(ကုလားတန်း) ဘက်မှာ တော့ အစ္စလမ်ဘာသာ ဘုရားဝတ်ပြုကျောင်း (ဗလီ) တစ်ခု ရှိသည်
ဂ-ရပ်ကွက်(တိုးချဲ့) ဖက်မှာလည်း သာသနာ ပြုနေတဲ့ ခရစ်ယာန် သာသနာပြုအဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ ရှိသည်
တိုးတက်လာသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အတူ ယခင်က ယုံကြည်လာခဲ့သော အယူအစွဲများလည်း ပျောက်ကင်းသလောက်ရှိပြီဖြစ်သည်
အယူအစွဲများသည် အရိုးစွဲယုံကြည်မှုမဟုတ်လျှင် ပျောက်ကင်းမသွားသင့်သော ဒေသခံတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုဖြစ်သည်
ယခင်က မြို့ပေါ်တွင် တိုက်အိမ်မဆောက်ရ၊ မဆောက်သင့်ဟု လည်းကောင်း၊ အမေရေယာဉ်၏ နယ်ဖြစ်သောကြောင့် "လှေ" ကို လှေဟုမခေါ်ဆိုပဲ "ခေါင်း" ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောဆို ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
ဒေသတွင်း နယ်သူနယ်သားများသည် နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲဖြစ်သော အမေရေယာဉ်နတ်နန်းသို့ လာရောက်၍ ရေစင် ဆက်ခြင်း ဓလေ့တို့ ရှိကြသည်
အမေရေယာဉ်ကို များသောအားဖြင့် ယင်းမာပင်မြို့၏ အနောက်ဘက်ကျသော မြို့နယ်များက အဓိကကိုးကွယ်ကြသည်
အဆိုပါရွာများတွင် ပွဲကျင်းပချိန်တွင် အမေကြီးပွဲနှင့်အပြိုင်လူစုဝေးခြင်းကို ရှောင်ရှားရမည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဟစ်ဘစ်စကီး (Hibisceae) သည် ပန်းပွင့်သောအပင်ဖြစ်သော မဲလို (mallow) မိသားစုဖြစ်သည့်  မာလဗေးစီ (Malvaceae) မျိုးရင်း (family)ဝင် မာလဗွိုက်ဒီး (Malvoideae) မျိုးရင်းသေး (subfamily)မှ မျိုးဇာတ် (tribe)တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤမျိုးဇာတ်အောက်တွင် အောက်ပါမျိုးစုများ ပါဝင်သည်
ငရပခြိမ်ပိတ်ဆည်ရွာ
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၆ ဦး၊ မ ၁၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်းမော် လေဆိပ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့က စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မဟာမိတ်တပ်များ၏ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်
ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီးချိန်မှ စ၍ အမေရိကန်လေတပ်၏ ကြားခံထောက်ပံ့ရေးစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လကုန်တွင် လေဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မရှိတော့ပေ
လေဆိပ်သည် ပင်လယ်ပြင် မျက်နှာပြင်အထက် ၃၇၀ပေ (၁၁၃ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်
လေယာဉ်ပြေးလမ်းသည် ၅၅၀၀ပေ ရှည်လျားပြီး ကတ္တရာ လေယာဉ်ပြေးလမ်း ဖြစ်သည်
ဂရိဒဏ္ဍာရီနှင့် ရောမဒဏ္ဍာရီ တို့၌ ဟက်တာ (အင်္ဂလိပ်: Hector; Ἕκτωρ, Hektōr, ဟက်တော) သည် ထရိုဂျန်မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်၍ ထရိုဂျန်စစ်ပွဲတွင် ထရွိုင်မြို့အတွက် အကြီးကျယ်ဆုံး တိုက်ခိုက်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ထရွိုင်မြို့ကို ခုခံကာကွယ်ရာတွင် ထရိုဂျန်သားများနှင့် မဟာမိတ်တပ်များအတွက် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ဂရိဘက်မှ တပ်သား (၃၁,၀၀၀) ကိုသတ်ဖြတ်နိုင်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံး၌ ဟက်တာသည် အာခိလိဇ်၏ သတ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ထရွိုင်ဘုရင် ပရိုင်းယန် နှင့် မိဖုရား ဟက်ယွတ်ဘာတို့၏ သားဦးဖြစ်သော ဟက်တာသည် ထရွိုင်မြို့တည်ထောင်သူ ထရောစ့်ဘုရင်၏ အဆက်နွယ်လည်းဖြစ်သည်
အချို့သော ဖော်ပြချက်များတွင် ဟက်တာ၏ ဖခင်ကို အပေါလို ဟူ၍ ပြဆိုကြသည်
တော်ဝင်နန်းတော်၏ မင်းသားတစ်ပါးဖြစ်သည့်အပြင် ဘုရင့်အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခွင့်ရှိသူလည်းဖြစ်၏
အိမ်ထောသ်ဖက်မှာ အန်ဒရောမာခီးဖြစ်ကာ သားဖြစ်သူမှာ စကန်မန်ဒရီးယပ်စ် ဖြစ်သည်
သို့သော် ထရွိုင်မြို့သားများက သားဖြစ်သူကို အာစတိုင်ယာနခ်စ် (Astyanax) ဟုသာ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဥရောပ အလယ်ခေတ်ကာလများအတွင်း ဟက်တာသည် "ရဲရင့်သူ ကိုးဦး" ထဲမှတစ်ဦး၊ သူရသတ္တိကြောင့်သာ ကျော်ကြားသည်မဟုတ်ဘဲ ၎င်း၏ မြင့်မြတ်၍ နန်းဆန်သော သဘာဝကြောင့်လည်း ကျော်ကြားမှုရှိသည်ဟူ၍ ယခ်စ် ဒီ လောင်းဂီယွန် (Jacques de Longuyon) က မှတ်ချက်ပြုခဲ့သည်
ဟိုးမားကလည်း ဟက်တာကို ငြိမ်းချမ်းခြင်းကို မြတ်နိုးသော၊ အကြင်နာကြီးမားသော၊ ရဲရင့်သော၊ အမှောင်လွှမ်းသော စိတ်အကြံစည်မရှိသော သား၊ လင်ယောက်ျား၊ ဖခင်ကောင်းတစ်ယောက် ဟူ၍ ချီးကြူးဖွဲ့ဆိုသည်
ဂျိမ်းစ် ရက်ဖီးလ်ကလည်း သစ္စာစောင့်ခြင်း၏ အာဇာနည်၊ ဤမြေလောက ဇာတ်ခုံအဖုံဖုံကို ကြုံတွေ့ခံစားရသူ၊ သာမန် (လူသားတို့) ဘဝ၏ အဖိုးတန်သော မပြည့်စုံခြင်းများအတွက် သေရန်အမြဲအဆင်သင့်ရှိသူဟူ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ဇောင်ချမ်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်ချမ်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၃၉ ဦး၊ မ ၃၃၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၀၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်မင်စတာအိမ်တော် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ ဗြိတိသျှအထက်အကြီးအကဲများအတွက် ဆောက်လုပ်ထားသည့် အိမ်ဖြစ်သည်
ကိုလံဘိုမြို့၏ အရပ်တစ်ခုဖြစ်သည့် စင်နမွန်ဥယျာဉ်တွင်တည်ရှိသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက ရယူခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်ဘန်ဂလိုပုံစံ အဆောက်အဦဖြစ်ကာ ပန်းခြံကြီးတစ်ခု ပါဝင်သည်
၎င်းကို ဝက်မင်စတာနန်းတော်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် သီရိလင်္ကာအထက်ကော်မရှင်ကို ဝက်မင်စတာအိမ်တော်အနားသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီးသည်
မြေနေရာကို မိုးလေဝသဌာနက ရယူခဲ့သည်
မက္ကလက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkalet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ နတ်နန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ထရံကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထရံကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၂၁ ဦး၊ မ ၂၉၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
မက်သင်္ဘောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metthinbaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ဂူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၂၄ ဦး၊ မ ၇၆၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးတိုရွာ၊ လက်ပန်ဇင်ကုန်း
ဂင်ယိုဟန် (အင်္ဂလိပ်: Kim Yo-han; ကိုရီးယား: 김요한) သည် တောင်ကိုရီးယား အဆိုတော်နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
အမျိုးသားအဆိုတော်အဖွဲ့ WEi ၏အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး X1 ၏ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
Produce X 101 အစီအစဉ်တွင် ပထမရခဲ့ဖူးကာ၊ ၂၀၂၀ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် No More အမည်ရ ဒစ်ဂျစ်တယ် စင်ဂယ်အလ်ဘယ်ဖြင့် တစ်ကိုယ်တော်ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ ဆိုးလ်မြို့ ဂျောင်းနန်ခရိုင်တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး၊ နှမနှစ်ယောက်ရှိသည်
တိုက်ကွမ်ဒို ကစားသမားတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် တိုက်ကွမ်ဒို ကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်အဆင့် လူငယ်အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် ချန်ပီယံဆု နှစ်ခါရခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ၂၀၁၉ မေလတွင် Produce X 101 ဟုခေါ်သော သုံးလတာ လေ့ကျင့်ပေးမည့် Mnet ၏ reality-survival အစီအစဉ်တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ပြိုင်ပွဲ၏ မူလရည်ရွယ်ချက်မှာ အနိုင်ရရှိသူ ၁၁ ယောက်ကို Swing Entertainment လက်အောက်တွင် ငါးနှစ်သက်တမ်းရှိသော အမျိုးသားအဆိုတော်အဖွဲ့အဖြစ် ဖွဲ့စည်း‌ပေးရန် ဖြစ်သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ပြိုင်ပွဲ‌တွင် ပထမရခဲ့ပြီး အမျိုးသားအဆိုတော်အဖွဲ့ X1 ၏ အဓိကအဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်အဖြစ် Gocheok Sky Dome ပွဲတွင် ပွဲဦးထွက်နိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ပြိုင်ပွဲ၏ မဲမသမာမှုဖြစ်စဉ်ကြောင့် ၂၀၂၀ ဇန်နဝါရီ ၆ ရက်နေ့တွင် X1 ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့ရသည်
Produce X 101 ၏ ထုတ်လုပ်သူ အန်းဂျွန်းယောင်းကို ၂၀၁၉ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး မဲပေးရသောအဆင့်များကို ကြိုးကိုင်ခြယ်လှယ်ခဲ့ကြောင်း ၎င်းကဝန်ခံခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ကျောင်းဇာတ်လမ်းတွဲဆက် တစ်ခုဖြစ်သော ကျောင်း ၂၀၂၁တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်မည်ဟု လူပြောများခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂၀၂၀ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အဆိုပါဇာတ်လမ်းတွဲကို ၂၀၂၀ ဩဂုတ်လအတွင်း ထုတ်လွှင့်သွားမည်ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုခဲ့သည်
၂၀၂၀ ဧပြီလတွင် KBS အနေဖြင့် ဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် အဓိကအမျိုးသမီးသရုပ်ဆောင် ရွေးချယ်ရာတွင် အငြင်းပွားမှုများ ဖြစ်ပေါ်သောကြောင့် ဇာတ်လမ်းတွဲအား ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၂၀၂၀ ဇွန်လ ၁၇ရက်နေ့တွင် Oui Entertainment က နှစ်လယ်ပိုင်း၌ OUIBOYZ ဟုအမည်ရသည့် အမျိုးသားအဆိုတော်အဖွဲ့သစ်ကို အစမ်းသဘော ပွဲဦးထုတ်သွားမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ထိုအခါ ဂင်ယိုဟန်သည် သူနှင့် ကုမ္ပဏီတူသော ဂင်ဒုံဟန်၊ ဂျန်ဒယ်ဟျောန်း၊ ဂန်ဆော့ဟွာတို့နှင့်အတူ ထိုအဖွဲ့သစ်တွင် ပါဝင်လာနိုင်ကြောင်း ထင်ကြေးပေးခံရသည်
Oui Entertainment သည် ၂၀၂၀ ဇူလိုင်လ ၁၀ရက်နေ့တွင် ၎င်းတို့၏ အဖွဲ့သစ် WEi ၏ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာကို လွှင့်တင်ခဲ့ကာ ဂင်ယိုဟန်ပါဝင်ကြောင်းကိုပါ အတည်ပြုခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ၂၆ ကြိမ်မြောက် "CONNECT:D" Dream Concert ၏ ပထမနေ့အတွက် MC အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
WEi အဖွဲ့ နှင့် ပွဲဦးမထွက်ခင်၊ ဂင်ယိုဟန်သည် Zion-T က စီစဉ်ထုတ်လုပ်သော တစ်ကိုယ်တော် ဒစ်ဂျစ်တယ်သီချင်း No More ကို ၂၀၂၀ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့ တွင် ထုတ်ဝေသွားမည် ဖြစ်ကြောင်း ၂၀၂၀ ဩဂုတ်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ကြေညာခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ၂၀၂၀ အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် WEi အဖွဲ့နှင့်အတူ ခေါင်းစီးသီချင်း Twilight ဟု အမည်ပေးထားသော IDENTITY: First Sight မီနီအယ်လ်ဘမ်ဖြင့် ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်
သူ၏ သရုပ်ဆောင်ပွဲဦးထွက်အဖြစ်မူ တရုတ် ဇာတ်လမ်းတွဲကို ပြန်လည်ရိုက်ကူးထားသည့် ကိုရီးယားဇာတ်လမ်းတွဲ A Love So Beautiful တွင် အဓိကအမျိုးသားသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၁၁ရက်တွင် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော ဇာတ်ဝင်တေး Recently ကိုလည်း ပါဝင်ရေးသား ပံ့ပိုးခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ၂၀၂၁ မတ်လ ၂ ရက်နေ့‌တွင်  SBS MTU ၏ သီချင်းအစီအစဉ်ဖြစ်သော The Show တွင် Ateez အဖွဲ့ဝင် ယောဆန်း၊ Weekly အဖွဲ့ဝင် ဂျီဟန်တို့နှင့်အတူ အစီအစဉ်မှူး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ်အတွင်း Chick High Kick ဟုခေါ်သော ရသစုံရုပ်သံအစီအစဉ်တွင်လည်း ဟားဟား၊ နာထယ်ဂျူတို့နှင့်အတူ ပါဝင်ခဲ့သည်
ဂင်ယိုဟန်သည် ၂၀၂၁ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် KBS က ထုတ်လွှင့်သည့် ကျောင်း ၂၀၂၁တွင်လည်း ဂျိုအီဟျောန်းနှင့် တွဲဖက်၍ အဓိကဇာတ်ဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ဩဂုတ်လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၂၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၂၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၄၁) ရက် ကျန်သေးသည်
အသက် (၈၆) နှစ်၊ စာရေးဆရာ ခင်မောင်ညို(မန်း)၊ လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင်(ပထမဆင့်)၊ နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်)၊စစ်မှုထမ်းကောင်းတံဆိပ်ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသူ (၁-၁၂-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
အောက်တိုဘာလ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၇၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၇၅)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၉၁) ရက် ကျန်သေးသည်
ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့နေ့ - ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့နေ့ ဖြစ်သည်
ဘက်ချန်းယောလ်(ကိုရီးယား: 박찬열) (၁၉၉၇ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ~ )သည် တောင်ကိုရီးယား၏ အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်ဖြစ်ပြီး တောင်ကိုရီးယား-တရုတ် ယောက်ျားလေးအဆိုတော်အဖွဲ့ EXO နှင့် ၎င်းအဖွဲ့ငယ် EXO-K မှ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ပတ်ချန်းယောကို ၁၉၉၂ နိုဝင်ဘာ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်၊ ဆိုးလ်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် ဆိုးလ်မြို့၊ Apgujeong-dong ရှိ ဟွန်ဒိုင်းအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
သူ၏အမ ပတ်ယိုရာသည် ဆိုးလ်မြို့ရှိ MBC Broadcasting Station မှ အစီအစဉ်ကြေညာသူ(Announcer) တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူ၏ မိဘများသည် ဆိုးလ်မြို့တွင် အီတာလျံရိုးရာအစားအစာ စားသောက်ဆိုင် "Viva Polo" ကို ပိုင်ဆိုင်ကြသည်
အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်တွင် ချန်းယောလ်သည် ကိုယ်ပိုင် ဂီတအဖွဲ့ထူတောင်ခွင့်ရခဲ့ရာ Block B အဖွဲ့မှ  P.O နှင့် သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
လက်ရှိတွင် သူသည် Kyung Hee Cyber University တွင် Culture and Art Management မေဂျာကို EXO မှ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသော ဆူဟို၊ဘတ်ဟွန်း၊ ကိုင်တို့နှင့်အတူ သင်ကြားလျက်ရှိရှိသည်
မူလတန်းကျောင်းသားဘဝတွင် School of Rock ရုပ်ရှင်ကားကို ကြည့်မိရာမှ ချန်ရိုးသည် ဂီတအနုပညာကို စိတ်ဝင်းစားလာခဲ့ရာ များမကြာမှီပင် ဒရမ်ကို စတင်တီးခတ်ခဲ့သည်
အလယ်တန်းကျောင်း၏ ပထမနှစ်ကျောင်းသားဘဝတွင် သူ၏ သူငယ်ချင်းများနှင့် တီးဝိုင်းတစ်ခုတွင် ၃ နှစ်မျှ သူတို့နှင့်အတူ ဝင်ရောက် တီးခတ်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ Smart Model Contest တွင် ဒုတိယ ဖြစ်လာသောအခါ သူသည် SM Entertainment ၏ သင်တန်းသားအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်
S.M. တွင် လေ့ကျင့်သင်ကြားနေစဉ်တွင် သူသည် ရပ်ပီး(rapping)ရွတ်ဆိုခြင်းကို အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃-၂၄ ရက်တွင် မနီလာမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ၂ ရက်ကြာ EXO'luXion ဂီတဖျော်ဖြေပွဲတွင် သူသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဖိလစ်ပိုင်တွင် အင်္ဂလိပ်စာသင်ယူရန်အတွက် နေခဲ့ဖူးကြောင်း ပြောပြခဲ့သည်
ချန်းယောလ်သည် အထက်တန်းကျောင်း ပထမနှစ်တွင်၂၀၀၈ Smart Model Contest တွင် ဒုတိယ ဖြစ်လာသောအခါ သူသည် SM Entertainment ၏ သင်တန်းသားအဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် ကျောင်းမှ တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဖြစ်သော "Siren" တီးဝိုင်းတွင်သည် ပါဝင်ခဲ့ရသည်
သူ၏အဖွဲ့ဖြစ်သော EXO အဖွဲ့ ပွဲဦးထွက်မစခင်ပင် သူသည် စောလျင်စွာ မီဒီယာများစွာတို့တွင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်
ထိုအထဲတွင် TVXQ အဖွဲ့၏ ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော "HaHaHa Song" ရုပ်သံသီချင်းတို့ ပါဝင်သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Girls' Generation အဖွဲ့၏ ဂျပန်သီချင်းခွေ(single)  "Genie" တွင်လည်း ဝင်ရောက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
Girls' Generation အဖွဲ့မှ TaeTiSeo ၏ "Twinkle"  သီချင်းတွင်လည်း ၂၀၁၂ က ဝင်ရောက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ချန်းယောသည် EXO အဖွဲ့၏ ၈ ဧပြီ ၂၀၁၂ ခုနှစ်မတိုင်ခင်ထိ လေးနှစ်တာမျှ လေ့ကျင့်ခဲ့ရသည်
ချန်းယောလ်သည် EXO အဖွဲ့ တရားဝင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော နောက်ဆုံးအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ၂၀၁၂ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပရိသတ်နှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်
သူသည်  ဂျေဆန် မာ့စ် နှင့်  အမ်မီနမ်တို့ကို သူအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိသူများအဖြစ် ညွှန်းဆိုခဲ့သည်
သူသည် ရော့ခ်အဆိုတော်အဖွဲ့များ ဖြစ်ကြသော Muse၊ Green Day၊ Nirvana တို့၏ ဖန်ဖြစ်ပြီး အလယ်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် X-Japan အဖွဲ့တို့ကိုလည်း နှစ်သက်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင့် ချန်းယောလ်သည် Royal Villa ရုပ်သံစီးရီးတွင် ဧည့်သည်သရုပ်ဆောင် အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
I၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် SBS ၏ Law of the Jungle in Micronesia ရုပ်သံစီးရီးတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့ပြီး Roommate ရုပ်သံစီးရီးတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ရာ အချိန်ဇယားရှုပ်ထွေးမှုကြောင့် စက်တင်ဘာလတွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် Salut d'Amour  ရုပ်ရှင်တွင် ကြော်ငြာမှုများစွာပြုလုပ်ခဲ့ရာ ထိုရုပ်ရှင်တွင် EXO Next Door  ဝက်ဘ်ရုပ်သံစီးရီးတွင် သူနှင့်အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော Moon Ga-young လည်းပါဝင်သည်
သူသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Dating Alone  ရုပ်သံစီးရီး တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် မေ ၁၅ တွင် ချန်းယောသည် သူ၏အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ဘတ်ခ်ဟွန်း၊ ချန်းတို့နှင့်အတူ တခြားအနုပညာရှင်များဖြစ်ကြသော  Girl's Day၊ Sistar၊ Niel နှင့် Ailee တို့ပါဝင်ကာ KBS1 ရုပ်သံလိုင်း၏ အထူးအစီအစဉ်ဖြစ်သော 'I Am Korea' theme song မှ"The Day We Met"(for Gwangbok 70th Anniversary) ကို သီဆိုခဲ့သည်
ဘရူနိုင်းဒါရူဆလမ်တွင် ရုပ်ရှင်ရိုတ်ကူးစဉ် ဘရုနိုင်းကို လည်ပတ်ခဲ့သည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် "Last Hunter" ဆိုသည့် သီချင်းတစ်ပုဒ်ကို ရေးဖွဲ့ခဲ့သည်
ထိုသီချင်းသည် The Law of The Jungle - Hidden Kingdom Special in Brunei ၏ OST ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် ချန်းယောလ်သည် Overdose စီရီးမှ  EXO-K version "Run" သီချင်းအတွက် ရပ်စသားနှင့် Promise (EXO 2014) ကိုရီးယားဗားရှင်းကို ချန်းနှင့်အတူ ရေးသားခဲ့သည်
ထိုသီချင်းသည်   EXO အဖွဲ့၏ ဒုတိယမြောက် အယ်ဘမ် EXODUSကိုပြန်လည် ပြောင်းလဲထုတ်ဝေခဲ့သော "Love Me Right"  အယ်ဘမ်တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
နောက်တွင်  သူသည်  Star Wars နှင့် EXOအဖွဲ့ ပူးပေါင်းခဲ့သော Lightsaber သီချင်းတွင် ရပ်စာသားကို ရေးပေးခဲ့သည်
ထိုသီချင်းသည် EXO အဖွဲ့၏ 2015 EP Sing For You တွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
ဇူလိုင်လ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၉၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၁၉၄)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၇၂) ရက် ကျန်သေးသည်
ပင်မှီကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhmikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တီကျစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉၉ ဦး၊ မ ၅၆၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဝိုင်အိုမင်ပြည်နယ်၊ ဆွိဝါးတားစီရင်စုအဝင်ဖြစ်လာမည့် ရော့စပရင်းမြို့၌ ဆူပူမှု ဖြစ်ပွားသည်
လူဖြူမိုင်းလုပ်သားတို့က အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ဖြတ်ယူသည်ဟု အယူဖြင့် တရုပ်မိုင်းလုပ်သားတို့ကို တိုက်ခိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုပစိဖိတ်ကျောက်မီးသွေးလုပ်ငန်းသည် လူဖြူမိုင်းလုပ်သားများကို အလုပ်ဖြုတ်ကာ လုပ်ခသက်သာသော တရုပ်မိုင်းလုပ်သားတို့ဖြင့် အစားထိုးသဖြင့် လူဖြူမိုင်းလုပ်သားတို့ ဒေါသပုန်ထကြွခြင်းတည်း
အဖြစ်အပျက်အပြီးတွင် အနည်းဆုံး တရုပ်မိုင်းလုပ်သား ၂၈ ယောက်သေကာ ၁၅ ယောက် ဒဏ်ရာရသည်
တရုပ်တို့အိမ် ၇၈ လုံး မီးရှို့ခံရပြီး ပျက်စီးမှုတန်ဖိုး ဒေါ်လာ တသိန်းခွဲမျှ ရှိသည်
(၂၀၂၀ ခုနှုန်းဖြင့်တွက်က ၄.၃၂ သန်းမျှ တန်ကြေးရှိ)
ဝက်ထီးကန်ရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethteekanywarma)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ဝက်ထီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ထီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၆၄ ဦး၊ မ ၃၂၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၈၆ (၁) ရက်
ဇပြဲငယ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zapyenge)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ ဇဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထနောင်းကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ မြင်းဦးလှည့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းဦးလှည့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၀၄ ဦး၊ မ ၂၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkyun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၈၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ရွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀၈ ဦး၊ မ ၁၄၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဘက်တလိန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bettalein)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ စံပြ (၆) မိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကားဆိုထွေ သူလိုစေ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
သူတစ်ပါး နှစ်လိုဖွယ်သော စကားမျိုးကို ပြောဆိုအပ်သည်
လက်ပကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ တောစိမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောစိမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၀၈ ဦး၊ မ ၂၄၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပံကန်ရွာသည် ရွာတောင်ပိုင်းနှင့် ရွာမြောက်ပိုင်းဟူ၍ နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည် ဒေသခံများက ‌ရွာတောင်ပိုင်းကို တောင်ကုန်းဟုခေါ်တွင်ကြသည်
လက်ပံကန်ရွာ၏အရှေ့ဘက် ၃ မိုင်အကွာမှာ ရွာဦးစေတီတစ်ဆူတည်ထားကိုကွယ်ကြသည်
ရွာအလည်ပိုင်း‌တွင် ရွာလည်ဇရပ်တစ်ခုရှိသည်
ရွာအဝင်လမ်းတွင် မူလတန်းကျောင်းရှိပြီး ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးမှာလဲ လက်ပံကန်ကျေးရွာဇာတိဖြစ်ပြီး ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးမြင့်စိန် ဟုသိရသည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ဟင်ဒီ-အူရဒူဘာသာသည် အင်ဒို-အာရိယန်ဘာသာစကား တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်းနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့တွင် သုံးသော ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
ဟိန္ဒူစတန်နီ ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ယခင်က ဟင်ဒါဗီ သို့မဟုတ် ရက္ခတာ ဟုလည်း ခေါ်လေ့ရှိသည်
ထိုဘာသာစကားသည် ဒေလီတွင်သုံးသော ခါရီဘိုလီ ဒေသိယစကားမှ ပြောင်းလဲဆင်းသက်လာပြီး ပါရှန်းဘာသာ၊ အာရပ်ဘာသာ၊ သင်္သကရိုက်ဘာသာ နှင့် တူရကီဘာသာတို့မှ ဝေါဟာရ အများအပြားကို ယူငင် အသုံးပြုထားသည်
၎င်းသည် စံနှုန်း တစ်မျိုးမက ရှိသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး ဟင်ဒီစံ နှင့် အူရဒူစံဟူ၍ တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက် နှစ်မျိုးရှိသည်
ရပ်ရွာသုံး ဟင်ဒီနှင့် အူရဒူဘာသာမှာ ခွဲခြားရန် ခက်ခဲပြီး တရားဝင် စံသတ်မှတ်ချက်တွင်ပင် စာကြောင်းတည်ဆောက်ပုံအားဖြင့် အတူတူ နီးပါးရှိသည်
သို့သော်လည်း စာပေသုံး အသုံးအနှုန်းများနှင့် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဝေါဟာရများတွင် ကွဲပြားခြားနားချက်များ ရှိသည်
အူရဒူ ဘာသာမှ ပါရှားဘာသာ၊ အလယ်အာရှ နှင့် အာရပ်ဘာသာ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိကပါဝင်ပြီး ဟင်ဒီတွင်မူ သင်္သကရိုက်ဘာသာ၏ လွှမ်းမိုးမှုများ အဓိက ပါဝင်သည်
ဗြိတိသျှထံမှ အိန္ဒိယ လွတ်လပ်ရေးမရမီ အချိန်က ဟိန္ဒူစတန်နီ၊ အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဆိုသော စကားလုံးများကို အလဲလဲ အလှယ်လှယ် သုံးစွဲကြလေ့ရှိပြီး ယနေ့ခေတ် အူရဒူနှင့် ဟင်ဒီဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသော စကားအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည်
ဟိန္ဒူစတန်နီ ဆိုသော စကားကို အခြားသော တိုက်ကြီးများတွင် သုံးစွဲကြသော ဟင်ဒီဘာသာစကား မျိုးကွဲများကိုလည်း ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြပြီး ဖီဂျီ ဟိန္ဒူစတန်နီ နှင့် ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နှင့် ထရီနီဒတ်နှင့် တိုဘက်ဂိုနိုင်ငံ တို့တွင် သုံးစွဲလေ့ ရှိကြသော ကာရစ်ဘီယံ ဟိန္ဒူစတန်နီတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဂမ္ဘီသာရဆုံးမစာ (သို့မဟုတ်) ဂမ္ဘီသာရပျို့ စ,ဆုံး၁
အနုသာသန၊ ကျိုးကြောင်းပြပိမ့်၊ မိဘရှေ့ညွှန်၊ ဆရာမွန်တို့၊ဝေဖန်ပဲ့ပြင်၊ ကြားသင်သမျှ၊ ဩဝါဒကို၊ နားဝဖန်လဲ၊ နားမရဲလျှင်၊လွန်ကဲရိုညွှတ်၊ ဆည်းပူးတတ်သည်၊ ကောင်းမြတ်ဇာတ၊သားမွေးဘ
ဆုံးမစကား၊ ဤကြောင်းလျား၊ မှတ်သားစိုက်စိုက်၊ဝမ်းထည်းပိုက်လော့၊ စရိုက်သုံးလတ်၊ ကျင့်ဝတ်ထူးခြား၊လူသုံးပါးနှင့်၊ မခြားရောပြွှန်း၊ ပေါင်းဖက်ကျွမ်းလည်း၊မဝှမ်းမကော၊ သူ့သဘောကို၊ လိုက်လျောညီထွေ
မြွက်ဆိုမုသား၊ နှတ်သံပျားသို့၊ စီးပွားလိုယောင်၊ရူပဆောင်လျက်၊ မှားအောင်ပြစ်ရှာ၊ ကြံတတ်စွာသား၊မေတ္တာချည်းနှီး၊ လူ့ခွေးမြီးနှင့်၊ တသီးတခြား၊ တပါးပြည်ရွာ၊မရှောင်သာ၍၊ မကွာပေါင်းဖော်၊ ပြုငြားသော်လည်း၊အပေါ်ကားယှဉ်၊ အထဲကြဉ်၍၊ စိတ်ယဉ်နှိမ့်ချ၊ အာစာရဖြင့်၊ကာလအလိုက်၊ သူ့အကြိုက်ကို
စရိုက်ညီထွေ ကျင့်တတ်စေ
မျက်မြင်လောက၊ နောင်ကာလဟု၊ ဘဝနှစ်ပါး၊ကြံထောက်ထား၍၊ စီးပွားမဟုတ်၊ ခင်ပွန်းယုတ်ကို၊ဆုတ်ခွာပေါင်းဖော်၊ ရှဲလိုသော်လည်း၊ ရှုမြော်တိုင်းတွဲ့၊ရှေ့နောက်ငဲ့၍၊ ပြစ်မဲ့ကြည်ဉ်ရှောင်၊ စွန့်ရအောင်လျှင်၊တတ်ခေါင်ကြံစည်၊ ပညာဆည်၍
အရှည်ငံ့ထွေ လင့်တတ်စေ
အရှည်လင့်လင့်၊ အသင့်မျှော်လျက်၊ ကြံခေါက်ရက်တည့်၊နှောင့်ရှက်သောဖြစ်၊ ဆံတစ်ရစ်မျှ၊ အပြစ်မဲ့စွာ၊ လွတ်ခွင့်သာမူ၊ကန္တာတောထဲ၊ ခရီးခဲဝယ်၊ ကျားရဲသစ်ရှူး၊ ဘီလူးသဘက်၊ဘေးသူဖျက်အား၊ ရက်ရက်ဆောစွာ၊ စွန့်လိုက်ခွာသို့၊မိစ္ဆာဖော်ပေါင်း၊ သူမကောင်းကို
စဉ်ကြောင်းဝေးမြေ လွှင့်တတ်စေ
သူကြီးသခင်၊ အရှင်တို့ဝယ်၊ ခိုင်းပယ်သမှု၊ အားမပြု၍၊ကြည့်ရှုဖန်ဆင်း၊ လူခပင်းအား၊ ဖြည့်တင်းသိမ်းမွေး၊စားကျေးလယ်ယာ၊ ခန့်သောခါမူ၊ ပညာထောက်ထား၊ရှည်သွားကြောင်းလမ်း၊ မေးစူးစမ်း၍၊ ပေးကမ်းဝေဖန်၊မ,စ ဟန်လည်း
ယုတ်လွန်သိထွေ ချင့်တတ်စေ
ဖြစ်ခေါင့်ဖြစ်ခဲ၊ နက်နဲဆင်ခြင်၊ မြော်မြင်ရှေ့နောက်၊တစ်ခေါ်လောက်သား၊ စံမြောက်ကဝိ၊ ပညာရှိကို၊ နှမိနှမြော၊မရောမပြွမ်း၊ စူးစမ်းမဲ့ဟန်၊ မေ့လျော့ကျန်မူ၊ ဖော်ညွန်ရည်သွား၊မင်းစီးပွားကြောင့်၊ ထောက်ထားနှိုင်းရှည့်၊ မင်းရိပ်ကြည့်၍၊မင်း၏စိတ်ညာဉ်၊ ရွှင်မြူးစဉ်ဝယ်၊ ဆိုလျှင်ဆိုခွင့်၊ အချိန်လင့်၍
ချီးပင့်မြှောက်ထွေ မြှင့်တတ်စေ
မှည့်ခေါ်မည်ရည်၊ ဆိုခုံတည်၍၊ နှုတ်ခြည်ပေါ်လျှံ၊ ပွဲအထံဝယ်၊အသံဖြစ်ကာ၊ ပြောပရှာသား၊ ဝါစာချိုပျား၊ သူ့စကားကို၊အားကျမဆန်း၊ မျက်နှာပန်းဖြင့်၊ ရွှင်လန်းမြူးရယ်၊အကယ်ကယ်သိ၊ လှယ်ဖယ်ပြောဖော်၊ ပြုငြားသော်လည်း၊နာပျော်စရုပ်၊ ရိပ်ခြည်မြှုပ်၍၊ စက်ဆုပ်ထဲခွာ၊ တို့စိတ်မှာကို
သိသာမဲ့ထွေ ကျင့်နိုင်စေ
ဝါသနာထွတ်၊ ကောင်းရာညွတ်သား၊ သူမြတ်တို့နှင့်၊အကြိမ်သင့်၍၊ ဆိုခွင့်ဆိုရာ၊ ရှိသောခါမူ၊ သုဘာသိတ၊ ပိယဓမ္မာ၊သစ္စာဟုတ်မှန်၊ အင်လေးတန်နှင့်၊ ပြညွှန်ထုံးကောင်း၊မကြားထောင်းကို၊ ကျိုးကြောင်းညီစွာ၊ ဉာဏ်ပညာဖြင့်
စိတ်ဖြာခွဲဝေ ယှဉ်နိုင်စေ
မနော်ဟရ၊ လူ့ဘုံကျသို့၊ မြင်ကတိမ်းညွှတ်၊ သည်းအူပြတ်မျှ၊ဆွတ်ဆွတ်ကြင်ဖွယ်၊ ဆင်းနိကယ်ဖြင့်၊ တင့်တယ်ရုပ်သွင်၊အထွတ်တင်သည်၊ ပြစ်ကျင်ကစား၊ ထွေပြားစွန်းငြိ၊ ပညာရှိတို့၊ဘေးတိပြစ်တင်၊ ရောက်မည်ထင်မူ၊ ဆံမျှင်လေသံ့၊ မပျံ့စသာ၊ဆိတ်ကွယ်ရာ၌၊ ရှောင်ခွာမအား၊ တွေ့မြင်ငြားလည်း၊သူသားစားတတ်၊ ဘီလူးမှတ်၍၊ မညွတ်စေရ၊ စိတ်လောဘကို
နိစ္စမြဲနေ  ဖျဉ်နိုင်စေ
ဟီရိဩတ္တပ်၊ စောင့်ကြပ်မကင်း၊ လူခပင်းအား၊သတင်းညာကြေ၊ ကြားလေသဖြင့်၊ သင့်မသင့်ဟု၊ မတင့်မတယ်၊ရှက်ကြောက်ဖွယ်တည့်၊ ငြိတွယ်ပြစ်တင်၊ ဆိုလိမ့်ထင်မူ၊ပည်းဖြင်တွက်ရေ၊ အထွေထွေလျှင်၊ ရွှေငွေအတိ၊တောင်ရှိဟူလောက်၊ ရှေ့ဝယ်ရောက်လည်း၊ ညှီဟောက်ချွေးခန်း၊မှတ်ထင်ပန်း၍
တပ်စွန်းမဲ့ထွေ  ကြဉ်နိုင်စေ
ငါးမည်သီတင်း၊ အရင်းမှန်လှ၊ မြတ်စာရဖြင့်၊ လောဘကြီးစွာ၊ အဘိဇ္ဈာကြောင့်၊ပညာမဲ့ငြား၊ အကျင့်မှားမူ၊ ဆီးတားမငံ့၊ ထိုးခုတ်အံ့ဟု၊ တံ့တံ့မလွဲ၊ လက်နက်စွဲ၍၊မောင်းမဲခြိမ်းခြောက်၊  သူငါးယောက်လျှင်၊ ယွင်းဖောက်ကြည့်ငဲ့၊ စောင့်သကဲ့သို့၊တုန်လဲ့လန့်ထိတ်၊ ကြောက်သည့်စိတ်ဖြင့်၊ ပရိစ္စယ၊ ကိုယ်ကိုမ၍၊ သီလကျင့်ထုံး၊ဆောက်တည်သုံး၍
နှလုံးမြဲနေ  ယှဉ်နိုင်စေ
ဆိုဖွယ်တရား၊ နှစ်ဖက်သားတို့၊ ပိုင်းခြားစိမ့်ငှာ၊ကပ်ပေလှာမူ၊ ဖြောင့်စွာရိုးရိုး၊ သဘောကိုးလျက်၊ တံစိုးဥစ္စာ၊မျက်နှာကြီးငယ်၊ မရွယ်မထောက်၊ ရွံ့ကြောက်မဲ့ထွန်၊မေ့ကျန်မောဟ၊ ဒေါသမရှု၊ ဆုံးဖြတ်မှုလည်း၊ မနုလမ်းဟောင်း၊တစ်မျဉ်းကြောင်းဝယ်၊ တိမ်းစောင်းမရှိ၊ သမာဓိဖြင့်
ဂတိမယွင်း တည်စေမင်း
အတိဂမ္ဘီ၊ အင်ညီမြောက်မြား၊ သူ့ရည်သွားကို၊မှတ်သားရှုမြော်၊ လူသူတော်သို့၊ ရွှင်ပျော်ဖန်လဲ၊ တွေ့မရဲလျှင်၊ဆကဲလွန်ကျူး၊ သူ့ထက်ထူးသား၊ ကျေးဇူးအနှစ်၊စုံသည်ဖြစ်လျက်၊ ပွဲလယ်ချက်ဝယ်၊ ဖိုးနဂ်ကုန်ကောင်း၊အစွံနှောင်းသို့၊ ကံဟောင်းလှူကြွေး၊ မသိသေး၍ ၊ ကြာနှေးခဲအင်၊လွန်ငြိုငြင်လည်း၊ ပန်းပင်ပူဆာ၊ ဗျာပါဝိတက်၊ နှောင့်ယှက်မကြံ၊  လောကဓံ၌၊နိယံမကွေ၊ ဖြစ်မြဲပေဟု၊ သံဝေတရား၊ဝမ်းဝယ်ထား၍ ၊ တက်အားသမျှ၊ လှူဒါနနှင့်၊ သီလကြည်ညို၊ချမ်းရိပ်ခို၍
ကုသိုလ်နှီးရင်း  စည်စေမင်း
ဒါနသီလ၊ နိစ္စမချန်​၊ ဓိဋ္ဌာန်​ရွှင်​ဖြိုး၊​ စောင်​့​သောကျိုးတည်​့၊မစိုးမရိမ်​၊ စည်​းစိမ်​ခိုင်​ဖြီး၊ ရွယ်​တိုင်​းပြီးမူ၊​ ဆွေနီးမျိုးစပ်​၊ထက်​ကြပ်​မကင်​း၊​ ကျေးရင်​းကျွန်​ချာ၊​ မေတ္တာစိတ်​ဝင်​၊တိုင်​ပင်​နှိုင်းချက်​၊​ ပေါင်​းဖက်​တူ​နေ၊ အ​ဆွေခင်​ပွန်​း၊လူရဟန်းအား၊ သိမ်းမြန်းကြည့်ရှု၊ သင်္ဂြိုဟ်မှုလည်း၊ တစ်​ခုမကျန်​၊သ​ဘောမှန်​လျက်​၊ သူမွန်​တကာ၊ စဉ်​လာ​ရှေးလမ်​း၊ကျင့်မြဲတမ်းဖြင့်
စိတ်​ဝမ်း​ဖြောင့်စင်း ကြည်​​စေမင်း
မဏိဇောတ၊ ပြည်တန်မြနှင့်၊ သိင်္ဂရွှေညှာ၊ ရတနာလည်း၊အဝါလျှံတက်၊ ရောင်ခြည်ထွက်မူ၊ စုံမက်ဝှဲခြီး၊ အဖိုးကြီး၏၊တသီးဆိုဖွယ်၊ လူတို့ဝယ်ကား၊ ကြီးငယ်အမျက်၊စောင်မာန်တက်မူ၊ ပေါင်းဖက်နှောနှီး၊ အများငြီး၏၊အတီးလက်သုံး၊ ဤကျင့်ထုံးကို၊ ယူကျုံးပိုက်သွင်း၊သားမောင်မင်းလည်း၊ မုန်ပြင်းဒေါသ၊ စိတ်နာဂကို
ဉာဏချွန်းကွင်း မြဲစေမင်း
ရှေးကမကျွမ်း၊ သူစိမ်းရွမ်းကို၊ စူးစမ်းစာနာ၊ လိမ္မာနားဝင်၊အကောင်းထင်လျက်၊ ဆင်ခြင်မရှိ၊ သတိလွတ်ထွေ၊ပြောမိလေသား၊ မချေသူ့နား၊ ကွယ်စကားကို၊ အများထင်အောင်၊ပြယ်သည့်ယောင်သို့၊ ပွဲဘောင်ဆိုတုံ့၊ တဖန်လှုံ့မူ၊ နှုတ်တုံ့မလှဲ၊  မျက်နှာလွှဲ၍ ၊ဝမ်းထဲထွေငေါ်၊ မပွက်ဖော်တည့်၊ သည်သော်တမူ၊ အပြစ်ဟူ၍
မှတ်ယူစိတ်သွင်း မိစေမင်း
ဆိုင်ပြိုင်အားအန်၊ လက်မတန်မူ၊ ချစ်ဟန်ဖော်ကောင်း၊အထဲချောင်းလျက်၊ စည်းပေါင်းညီညွတ်၊ တသမတ်ဖြင့်၊ယွင်းချွတ်မရှိ၊ ညီလေပြီးကား၊ တစိရက်ရက်၊ ဖြိုနိုင်ခက်ချိမ့်၊ရန်ဘက်ထိုသူ၊ သဘောတူနှင့်၊ အယူဖောက်လှဲ၊ နှလုံးကွဲမူ၊မခဲတို့ဝယ်၊ ဖျက်သော်လွယ်ဟု၊ ဥပါယ်တမျဉ်၊နက်စွာယှဉ်၍ ၊ စိတ်ယဉ်ကွေ့လည်၊ သူ့ကြံရည်ကို
ရိပ်ခြည်ဖမ်းခြင်း မိစေမင်း
ထဲပကွယ်မြင်၊ မထင်နှစ်ထွေ၊ နိတုံရွှေသို့၊ မြဲနေတံတစ်၊သဘောကျစ်သား၊ ကျိုးပြစ်သိမြော်၊ မိတ်သူတော်နှင့်၊ပေါင်းဖော်သော့အား၊ သူနှစ်ပါး၏၊ စီးပွားတက်ဟန်၊မြင်လထွန်သော်၊ မမှန်ယွင်းဖေါက်၊ နှလုံးကောက်တို့၊တဖျောက်ဆိတ်ဆိတ်၊ ထဲစိတ်ဝန်တို၊ မရှုလို၍ ၊နှုတ်ချိုခွန်းသာ၊ ပျက်ကြောင်းရှာ၍ ၊ မှာမှာမွှေချောက်၊တယောက်တပါး၊ အယူမှားအောင်၊ စကားပေးငင်၊အကယ်ပင်သို့၊ ပြစ်တင်ပြညွှန်၊ ကျိုးလိုဟန်နှင့်၊ဆန်ကန်နှုတ်ထား၊ စကားသွယ်ဝိုက်၊ ချင့်အကြိုက်ဖြင့်၊ကုန်းတိုက်ပြုသည်၊ သူဖျက်ရည်ကို၊ ရိပ်ခြည်ဩဇ၊တခွန်း ဟ,က
ခဏချက်ချင်း သိစေမင်း
မိုက်ရန်ဝိုးဝါး၊ သူတစ်ပါး၏၊ ဝှက်ထားမြဲကျိတ်၊ ထဲကြံစိတ်ကို၊တုံဆိတ်ကွယ်ရာ၊ ကြားပေလှာမူ၊ ဝမ်းသာအားရ၊ နောက်ကာလလည်း၊သိကသည့်တူ၊ ဆိုပါဟူ၍၊ ပျူပျူငှါငှါ၊ ချစ်မူရာနှင့်၊နောင်ခါမရှောင်၊ ဆိုချင်အောင်လျှင်၊ သွေးဆောင်နှစ်ထောင်း၊လှည့်ဖြားယောင်း၍
နှုတ်ကောင်းဖြည်းညှဉ်း သာစေမင်း
လွယ်လင့်တကူ၊ မယူအပြစ်၊ မုန်းချစ်ဝိုးဝါး၊ထိုသူအားလည်း၊ ဆံဖျားလေသန့်၊ မပျံ့ရအောင်၊ကွယ်ရှောင်ခဲခက်၊ ရိပ်ခြည်ဝှက်၍ ၊ ပြန်ပွက်မဆို၊ဝမ်းထဲသိုမှ၊ သူလျှိုတမန်၊ ရောက်ဟန်ကွေ့လည်၊နက်ကြံစည်ဖြင့်၊ ကြားသည့်သူ့နှုတ်၊ ဟုတ် မဟုတ်ကို
အားထုတ်စိုင်းပြင်း နာစေမင်း
သင်္ကာမကျေ၊ အနေမကျ၊ ဒွိဟဝိုးဝါး၊ နှစ်ပါးတွေးယူ၊မှတ်သောသူ၏၊ အမူအရာ၊ ကြောင်းချာစေ့ရေ၊ လုပ်ကြံထွေကို၊အနေကျကျ၊ သိပြီးမှတည့်၊ တစမရှောက်၊ရွယ်တိုင်းထောက်၍ ၊ စွန့်မြောက်မဲ့ထွန်၊ အရေးပွန်လျက်၊ဘေးရန်ပျောက်လွင့်၊ အကြည်ဖြင့်လျှင်၊ အသင့်ကြံနိုင်၊အပြေးတိုင်အံ့၊ ကြံ့ခိုင်နှလုံး၊ ဤကျင့်ထုံးလည်း၊ လက်သုံးအမြဲ၊ဆောင်ယူစွဲ၍
ဝမ်းထဲပိုက်သွင်း ပါစေမင်း
အဋ္ဌာရသ၊ သိပ္ပကျေးဇူး၊ အထူးထူးကို၊ ဆည်းပူးဖွေရှာ၊သင်သောခါလျှင်၊ ဆရာကောင်းထံ၊ ကျိုးနွံတရှည့်၊ရိပ်ခြည်ကြည့်လျက်၊ တပည့်ကျင့်ဝတ်၊ ညီညွတ်စွာမူ၊ကုန်အောင်ပြု၍၊ အာယုဆုံးစွန်၊ ပြောင်းချိန်တန်မှ၊ ပြညွှန်ရိပ်ခြေ၊ဆိုအံ့သည်ဟု၊ ဆောက်တည်လျှို့ဝှက်၊ ပြင်မထွက်သား၊သိခက်ခဲလှ၊ ကိလိဋ္ဌကို၊ မှတ်ရအောင်အောင်၊ ရည်စောင့်နှိမ်ချ၊
နေ့ညမကင်း တွေ့စေမင်း
ထံရင်းထက်ကြပ်၊ မြဲဆည်းကပ်သား၊ သုံးထပ်ဗာဟီ၊ကျမ်းရိုးမှီ၍၊ ရာသီအင်္သာ၊ လိတ္တဖမ်းထွေ၊ အချေအတင်၊အလျင်အလျား၊ အစားအမြှောက်၊ အလှောက်အနှော၊အရောအကူ၊ အယူအနုတ်၊ အကုတ်အကြည်း၊ရေသွန်းလှည်းသို့၊ တွက်နည်းသွင်သွင်၊ သင်ပုန်းပြင်၌၊မထင်အရေး၊ အက်ဒွေးမမြှော်၊ မူးမော်ဘနန်း၊ ကိန်းခန်းအညီ၊တီထိနက္ခတ်၊ ကျင့်ဆုံးဖြတ်၍၊ ပါဒ်ဗီဇနာ၊ ပြန်ခရာဝယ်၊မှန်စွာကြည်လင်၊ အပြီးစင်သည်၊ ဗေဒင်အမှတ်၊ဤအတတ်လည်း
မပြတ်စင်းလျင်း လေ့စေမင်း
အလိုက်လိုက်၊ လူတို့၌ဝယ်၊ ကြက်တိုက်အန်ခတ်၊ဇယ်လွတ်ပြေးချီ၊ ဗလီပြေးဖမ်း၊ လက်ပန်းလက်ပွေ့၊ကျင့်လေ့ကျင်လည်၊ ဆိုစသည်တုံ၊ အရည်အစွမ်း၊အတတ်သွမ်းဟု၊ မကျွမ်းမကျင်၊ နားမဝင်မူ၊ သဘင်ပွဲထံ၊ရောမပြွံသေ၊ ရှက်ရွံဆုတ်ဆိုင်း၊ ရိုင်းစိုင်းမတ်လတ်၊ဖြစ်တို့တတ်စွ၊ မလွတ်မချန်၊ ဤရေးဟန်လည်း
မကျန်မကြွင်း စေ့စေမင်း
နေ့ခင်းဌါန ၊ ကာလမြှော်ရှု၊ ရွေးချယ်ပြုလျက်၊လွယ်မှုမလျင်၊ ဆင်ခြင်ကြံစည်၊ တိုရှည်ထောက်ထား၊စီးပွားတိန်နက်၊ ယုတ်တတ်ဖွေရှာ၊ တွေးစာနာလျက်၊ဥစ္စာပစ္စည်း၊ ပညာဆည်းလည်း
ထန်သည်းမပြင်း မွေ့စေမင်း
ရမ္မက်ဒေါသ၊ မောဟမြှေးယှဉ်၊ ပုထုဇဉ်တို့၊ရှောင်ကြဉ်ခဲစွာ၊ ကိလေသာကြောင့်၊ တစ်ခါတစ်ရံ၊အကြံမရှိ၊ မှားယွင်းမိလည်း၊ သတိလည်းပြု၊ မကောင်းမှု၌၊အဏုမြူညက်၊ ဆံတစ်ရွက်မျှ
လေ့ကျင့်မဲ့လျှင်း မေ့စေမင်း
ထိုမှတစ်တန်၊ အရှင့်ဝန်၌၊ မကျန်ညဥ့်နေ့၊ကြံအောက်မေ့လော့၊ အရှေ့အနောက်၊ တောင်မြောက်ခန်းဝါ၊လက်ယာလက်ဝဲ၊ အုံတဲဝင်းတပ်၊ နေရပ်ရုံးစု၊ စီရင်မှုတုံ၊မေရုဓိပ္ပ၊ မြတ်ဒေသဟု၊ ပဥ္စအာလိန်၊ တာဝတိံဝယ်၊စောင့်ချိန်ရန်တား၊ ငါးတန်ခြားလျက်၊ သိကြားနေရာ၊ပြည်အောင်ချာကို၊ မိစ္ဆာဘုန်းမဲ့၊ ကြံသကဲ့သို့၊ နှိုင်းရှဲ့ပုံယူ၊ထို့အတူလျှင်၊ ရန်သူမိုက်မှား၊ ကြံလှည့်ငြားလည်း၊ကြိုးစားအန်ထောင်၊ မဖြစ်အောင်လျှင်
လုပ်ဆောင်ဖန်ဆင်း ကုံစေမင်း
ရာဇဝံသာ၊ မှန်စွာလက်သုံး၊ နည်းထုံးရှေးတီး၊လွန်လေပြီးသား၊ သူကြီးမင်းစိုး၊ ကျင့်ရိုးကျင့်စဉ်၊ ကျင့်ထုံးယှဉ်၍၊ကျင့်လျဉ်ကျင့်တမ်း၊ ကျင့်မြဲလမ်းကို၊ စူးစမ်းနက်တံ၊ဝေးရှည်လံသား၊ ပုံစံမှတ်မိ၊ ပညာရှိကို၊ သတိကြည်မော၊ကျမ်းသဘောဖြင့်၊ နှီးနှောတစ်ကိုယ်၊ ပြောဆိုဖူးတွေ့၊မေးမြန်းလေ့လျက်၊ ရက်နေ့မပြတ်၊ ညီညွတ်တိုင်ပင်၊နှိုင်းဆင်ခြင်၍
သိမြင်ကျယ်ဝန်း စုံစေမင်း
ပွင့်လင်းချမ်းသာ၊ ကြီးမြင့်ရာဟု၊ မှန်စွာသမှု၊ လေးဖို့စုသား၊စတုစက္က၊ ဓမ္မ တရား၊ အကြောင်းများဝယ်၊ ကြိုးကြာမျက်မြော်၊အကြိုက်တော်လျက်၊ မပေါ်မလွင်၊ ဂုဏ်အင်ငုပ်တိမ်၊စည်းစိမ်ခွန်အား၊ ရည်သွား အခန့်၊ ပွားပြန့်ကျိုးပေး၊အရောက်နှေးလည်း၊ နီးဝေးတိုရှည်၊ ကြံစည်ထောက်ထား၊မမေ့မှားလင့်၊ ကုန်သွားယာလယ်၊ လုပ်ဖွယ်ဆောင်ခင်း၊မပျင်းလုံ့လ၊ ဝါယာမဖြင့်၊ ဒုက္ခဖျင်းသိမ်၊ ကြောင့်ကြငြိမ်၍
စိုးရိမ်ကင်းပျောက် ယုံစေမင်း
စတုမဓူ၊ ဟူသားရသာ၊ သကာတစ်ခြား၊ ပျားလည်းမလွတ်၊ထောပတ်ဦးဆီ၊ အညီဖော်မြှောက်၊ တောမြွေဟောက်ကို၊ဆိပ်တောက်ပွားဆေး၊ ဝအောင်ကျွေးသော်၊ အရေးထူးပြား၊ဖြစ်သည်များကို၊ ထောက်ထားနှိုင်းတု၊ ထုံးစံရှု၍၊ ပြုစုသ၍၊အဓလေ့လည်း
အောက်မေ့ကြံခြင်း ပုံစေမင်း
ဘုံနန်းထွတ်ခေါင်၊ လုပ်ဆောင်ပြီးလွယ်၊ ငြမ်းသဖွယ်လျှင်၊မပယ်ဦးဘဲ၊ ကြဉ်ဖဲရှောင်ခွါ၊ မတတ်သာ၍၊ ခြင်းရာသိလျက်၊မြွေဆိပ်တက်သို့၊ ပေါင်းဖက်ခဲလှော်၊ လူမတော်ကို၊အဖော်ရဆန်း၊ ဝမ်းသာပမ်းဖြင့်၊ သိမ်းမြန်းမ,စ၊ စံပဆောင်ရွက်၊နှစ်သက်ဖွယ်မှု၊ ကုံအောင်ပြုလည်း
အကုအကင်း ပါးစေမင်း
အရင်းအနှစ်၊ နွယ်မြစ်ပင်ခြုံ၊ လုံးစုံမြေးသား၊ မျိုးဆွေဝါး၌၊ထွေပြားမကြံ၊ သက်နှံ့စိုက်စိုက်၊ အရှင်၌လည်း၊ ထဲပိုက်ဧကန်၊အချစ်လွန်လျက်၊ တော်မှန်ရဲရင့်၊ မူကျင့်ခြင်းရာ၊ ပြည့်စုံစွာသား၊ပညာကြီးထူ၊ ထိုသသူကို၊ မှတ်ယူတွေးထောက်၊ရွေးချယ်ကောက်၍၊ ထပ်လှောက်ဆင့်ပြန်၊ မ,စ ဟန်လည်း
အားအန်လုံးရင်း များစေမင်း
အာဒိဝယ၊ ငယ်ရွယ်ကပင်၊ နိစ္စမမေ့၊ ဆုံးမလေ့သား၊နောက်ရှေ့မြင်သိ၊ ပညာရှိနှင့် ၊ ပေါင်းမိချစ်ခင်၊ ကျွမ်းကျင်လျင်က၊ဖူးမြင်တင်မေး၊ လွန်မြတ်လေးလျက်၊ ဝေးလည်းမမေ့၊တွေ့လည်းမရဲ၊ လွန်ဆကဲလျက်၊ ယှဉ်နွှဲနှီးနှော၊ကြည်တပ်မောသည်၊ သဘောဖြောင့်စင်း၊ သားမောင်မင်းလည်း၊နှောင်းကြွင်းဆင်ခြင်၊ စီးပွးမြင်၍၊ ဂုဏ်အင်မချို့၊ ကောင်းရာပို့သား၊လူတို့ကျင့်တမ်း၊ ဤကြောင်းလမ်းကို၊ စုံစမ်းမပြတ်၊သက်ဆုံးမှတ်လော့၊ မချွတ်မလွဲ၊ လူခပဲ၌၊ ဖြစ်မြဲနိယံ၊လောကဓံကြောင့်၊ တရံတကြိမ်၊ စိုးရိမ်နှောင့်နှေး၊ ကြံ့ရေးခဲစွာ၊ဖြစ်သောခါတုံ၊ ချမ်းသာဆောင်ဖူး၊ သူ့ကျေးဇူးကို၊ ထိမ်မြူးမရှိ၊မိမိပစ္စည်း၊ သိမ်းဆည်းကျိတ်နှက်၊ ရေတစက်မျှ၊ မထွက်ရသာ၊သူ့မှာရကြောင်း၊ ချောင်းမြှောင်းနှီးနွယ်၊ အကယ်ကယ်သို့၊ပျက်ရယ်ချိုးချိုး၊ နှုတ်သာဖြိုးလျက်၊ အကျိုးကားပျောက်၊အပြစ်ရောက်အောင်၊ ကွေ့ကောက်လိမ်လည်၊  ကြံစည်ရှို့ကတ်၊လှည့်ပတ်တတ်သည်၊  ယွင်းချွတ်ဖေါက်လဲ၊ လူ့စဉ်းလဲကို
ကြဉ်ဖဲရှောင်ကွင်း ဝေးစေမင်း
ပစ္စုပ္ပန္န၊ ဘဝနောင်ခါ၊ ချမ်းသာရတန်၊ တော်မှန်အကျင့်၊ကိုယ်နှင့်သူအား၊ စီးပွားထပ်မျှ၊ ဆောင်တတ်လှသား၊ဖြူဆွစိတ်ကြံ၊ နက်စံမြော်သိ၊ ပညာရှိကို၊ ဇာတိတစ်ပါး၊ဝေးမြေခြားလည်း၊ စီးပွားမြတ်နိုး၊ တွေ့အောင်ကြိုးလျက်၊ကြည်ဖြိုးရွှင်ပျ၊ တူနေရအောင်၊ နိစ္စအမြဲ၊ ပေါင်းယှဉ်တွဲ၍
ဝမ်းထဲ ချစ်ခြင်း လေးစေမင်း
သက်ကြီးဘေးဘိုး၊ ကျင့်ရိုးအညီ၊ ထုံးစံမှီ၍၊ အစီအလျဉ်၊အစဉ်အသင့်၊ နိမ့်မြင့်ဆင်ခြင်၊ ဂုဏ်အင်များနည်း၊ပစ္စည်းလျော့တင်း၊ အရင်းအပွား၊ ရည်သွားရှိမဲ့၊ ပြိုင်နှိုင်းရှဲ့၍၊လေးတွဲ့စာနာ၊ ပေးကမ်းပါလည်း
ပညာမြော်တင်း ရွေးစေမင်း
ရှေးပါရမီ၊ ပြည့်စုံညီ၍၊ နှိုင်းပြီမထင်၊ ရည်သွားအင်လည်း၊လူတွင်ငြားလှ၊ ဖြစ်တော်စွဟု၊ ဒိဗ္ဗဩဇာ၊ နတ်သုဒ္ဓါနှင့်၊ဇီဝှါဝိညာဉ်၊ နှစ်ပါးယှဉ်သို့၊ တွေ့စဉ်ခဏ၊ နှစ်သာရကို၊ဆံမျှမကွယ်၊ သိမြင်လွယ်သား၊ နှံ့ကျယ်ပညာ၊ မြတ်ဆရာ၌၊မေတ္တာဆုကြီး၊ ကျေးဇူးမှီး၍
ကောင်းချီးဆောင်နှင်း ပေးစေမင်း
ဗဟုသုတ၊ သိပ္ပပညာ၊ ဆည်းပူးရှာ၍၊ ဆရာကောင်းထံ၊ထုံးစံလေ့ကျက်၊ မှတ်ခေါက်ရက်တည့်၊ အနက်အနဲ၊ အရဲအရင့်၊အကျင့်အဟန်၊ အမှန်အတော်၊ အမြော်အမြင်၊ ဂုဏ်အင်ထူးခြား၊သူ့ရည်သွားကို၊ ထောက်ထားခွဲခြမ်း၊ သိနိုင်စွမ်းဟု၊ချီးမွမ်းဗိုလ်လူ၊ အ့ံမူရာသား၊ မဥ္ဇူပန်းဦး၊ မွှေးကြိုင်မြူးသို့
ကျေးဇူးသတင်း မွှေးစေမင်း
ကဝိလေးမည်၊ ပြည့်စုံတည်သား၊ ဇာနည်အထွတ်၊ဆရာမြတ်ဝယ်၊ မပြတ်နိယံ၊ နည်းနာခံ၍၊ သာစံရိပ်ငြိမ်၊စည်းစိမ်တန်ခိုး၊ ရှေးကျိုးကောင်းညွန့်၊ ပွားပြန့်နောင်လာ၊တိုးတက်ရာသည်၊ အင်္ဂါခုနစ်၊ ကျေးဇူးနှစ်နှင့်၊ ရန်စစ်အောင်နေ၊လေးထွေအကျင့်၊ လေးဆင့်သင်္ဂြိုဟ်၊ ယွင်းယိုမရှိ၊ဂတိလေးသွယ်၊ မှတ်ဖွယ်ဖွယ်၌၊ ဓိပ္ပါယ်အနက်၊ပြက်ပြက်ထင်စွာ၊ မသိသာမူ၊ သင်္ကာပျောက်ဆေး၊စင်အောင်မေး၍၊ ကျင့်ရေးကျင့်သုံး၊ ကျင့်မြဲထုံးကို
နှလုံးပိုက်သွင်း ထွေးစေမင်း
ထိုမှတစ်ထွေ၊ တိုင်းခြေရပ်စည်၊ ပြည်၏ကိစ္စ၊သတ္တရဇ္ဇင်၊ ခုနှစ်အင်လည်း၊ သိမြင်မကျန်၊ ယဉ်ထန်သမုဒ်၊ဖြည်းသုတ်လေသာ၊ ရာဇာယမ၊ နေလပဇ္ဇုန်၊ ဝသုန္ဓရာ၊ဒေဝါသိကြား၊ ရှစ်ပါးဤသို့၊ မင်းတို့မှတ်ဖွယ်၊ ပုံသွယ်တသီး၊သူကြီးကျင့်မူ၊ ဂုဏ်ခြောက်စုနှင့်၊ ဆယ်ခုဓမ္မ၊ ဗလငါးတန်၊စွယ်အန်သုံးကြောင်း၊ မကြားတောင်းသား၊နည်းကောင်းကျယ်ဝန်း၊ အဆန်းဆန်းလည်း၊ မေးမြန်းဖွေရှာ၊မှတ်သားနာ၍
သင်္ကာပျောက်ကင်း စင်စေမင်း
ထိုမှတစ်ပါး၊ ယောက်ျားတကာ၊ ဖွေရှာနိစ္စ၊တတ်အပ်လှသား၊ သိပ္ပရတနာ၊ ဆင်မြင်းမှာတုံ၊ သမ္ဘာရင့်ညောင်း၊တုမဲ့တောင်းသား၊ စောလောင်းရန်နင်း၊ ဥတိန်မင်းဟု၊ဝှန်ပြင်းကျော်ထိတ်၊ ခေါင်ပဏ္ဍိတ်၏၊ ကျိတ်လိတ်သင်ထွေ၊ဥပဒေ၌၊ တက်နေလုံခြုံ၊ စီရင်တုံ၍၊ စေ့စုံများကြွယ်၊စီးနင်းဖွယ်လည်း၊ တင့်တယ်ပြသ၊ ဓာရဏဖြင့်
လေ့လာမကင်း ကျင့်စေမင်း
သံသရာစက်၊ အဆက်ဆက်က၊ လေ့ကျက်ဖူးစွာ၊ဝါသနာကြောင့်၊ ပညာရင့်ညောင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့၊ကျိုးကြောင်းဟုတ်လှ၊ ထုံးစံပြသား၊ ဆုံးမစကား၊ ကျေးဇူးများကို၊ကြားကြားသရွေ့၊ ရွှင်ပျော်မွေ့လျက်၊ နေ့လယ်းအစဥ့်၊ညဥ့်လည်းမကွာ၊ ဖွေရှာစူးစမ်း၊ ပြောဆိုကျွမ်းလည်း၊စိတ်ဝမ်းကြည်လင်၊ သားရွှေစင်ကို၊ တိုင်ပင်လျှို့ဝှက်၊ထဲနက်ရေးခြား၊ ပြင်တစ်ပါးသို့၊ မကြားစေချင်၊မမြင်စေလို၊ မဆိုစေမှု၊ တစ်ခုခု၌၊ မျှော်ရှုသတိ၊ မင်းရိပ်သိလျက်၊မျက်စိမမြင်၊ ခေါ်လျှင်မကြား၊ လျှာမဲ့ငါးသို့၊ ဆွေဝါးခင်ပွန်း၊ဖွေမေးမြန်းလည်း၊ တစ်ခွန်းမပွား၊ မင်းစကားကို
ပိုက်ထားဝမ်းတွင်း ကြေစေမင်း
ရန်သူညှိုးဖက်၊ နှောင့်ယှက်ငြိတွယ်၊ အန္တရာယ်တည့်၊အကယ်မျက်မြင်၊ စိုးစဉ်းထင်မူ၊ သေရှင်အရေး၊ နှစ်တွေးမရည်၊စွန့်အံ့သည်ဟု၊ ဆောက်တည်သောလျောက်၊ စွန့်ခွင့်ရောက်မူ၊ရွံ့ကြောက်မဲ့တွန်၊ အရှင့်ဝန်၌၊ကုမ္ဘဏ်ယက္ခ၊ နာဂခြင်္သေ့၊ရင်ဆိုင်တွေ့လည်း၊ ခွာ၍မတွန့်၊ အသက်စွန့်လော့၊အဝှန့်နောင်လာ၊ လူတကာတို့၊ ပြောရာဥဒါန်း၊ ကမ္ဘာထွန်းလည်း
မော်ကွန်းဖြစ်လျှင်း လေစေမင်း
အနီးအဝေး၊ အနှေးအလျင်၊ စီရင်မစ၊ အငှအဝေ၊ အစေအပါ၊ဆရာကြီးငယ်၊ ပြုဖွယ်ဖွယ်၌၊ လိုမယ်ကိစ္စ၊ ဟူသမျှကို၊အားရအောင်အောင်၊ ရည်စောင်ထဲလာ၊ ကြိုးသောခါလည်း၊ညီညာအားထုတ်၊ သဘောဟုတ်ဖြင့်၊ မယုတ်မလွန်၊တော်မှန်ဖြောင့်စင်း၊ မှားယွင်းမရှိ၊ သမာဓိနှင့်၊ သတိငံ့ဆည်၊စောင့်အပ်သည်တွင်၊ ဆံခြည်တစ်တန်း၊ တပ်စွန်းမချစ်၊လောဘမြစ်၍
တင်ပြစ်လွတ်ကင်း ကွေစေမင်း
လျှို့ဝှက်ထဲကြံ၊ နက်စံရည်ကောင်း၊ သူ့အကြောင်းကို၊ချောင်းနှောင်းနှီးနွယ်၊ သိအောင်ရွယ်မူ၊ ပွဲကျယ်အရပ်၊မတင့်အပ်ဝယ်၊ ထက်ကြပ်မကွာ၊ နေကာမတွေ့၊ ကြည့်၍မမြော်၊နာသော်မကြား၊ လူမှုများကို၊ ဝှက်ထားမြဲကြိတ်၊ ထဲကြံစိတ်ဖြင့်
တိတ်တိတ်ဝှက်ခြင်း မြဲစေမင်း
ခပ်သိမ်းကိစ္စ၊ ဟူသမျှလည်း၊ လုံ့လမလျော့၊  မပေါ့မမေ့၊ညဥ့်နေ့မဟူ၊ သတိမူ၍၊ မေးမြူကြောင်းလမ်း၊ စူးစမ်းစာနာ၊နက်ပညာဖြင့်၊ ရှေ့လာနောက်နစ်၊ ကြံစိစစ်လော့၊အပြစ်ကိုယ်ဝယ်၊ ဆိုဖွယ်ရိပ်ထင်၊ မရောက်ခင်က၊ အမြင်မရှိ၊တွေးမသိသည်၊ မျက်စိမပွင့်၊ ဉာဏ်မရင့်တို့
အကျင့်အချင်း တွေးစေမင်း
ဂမ္ဘီသာရ၊ နာမသာချမ်း၊ ဆုံးမကျမ်းဝယ်၊ အဓိပ္ပာယ်ကား၊စင်ကြယ်ချောမြေ့၊ ဤဝယ်ရွေ့လျှင်
စေ့စေ့ သန့်စင်ပြီး အောင်မြင်၏
ရွှေနန်းသခင်၊ ဘုရင်ခေါင်ထွတ်၊ မင်းမြတ်ဆရာ၊ ရဋ္ဌသာဟု၊ပညာထင်ပေါ်၊ ထေရ်မြတ်ကျော်လျှင်၊ လေးဖော်ထင်ရှား၊အမျိုးသားအား၊ သနားမေတ္တာ၊ ကရုဏာ တိုက်တွန်း၊ချီးပင့်ညွန်း၍၊ ထူးဆန်းမြားမြောင်၊ ကျမ်းကုန်အောင်မှ၊ယူဆောင်ဓိပ္ပယ်၊ ကျင့်ဖွယ်ဖွယ်ကို၊ ရွေးချယ်သီရုံး၊ပန်းနှယ်ကုံး၍၊ နှလုံးတန်ဆာ၊ ဖြစ်စိမ့်ငှါဟု၊ လင်္ကာချိုမြ၊မိန့်ခဲ့ဟသား၊ ခေါ်ထတွင်မူ၊ အနုသာသန၊ ပိုဒ်စချီဦး၊မည်ထူးသညီ၊ ဂမ္ဘီသာရ၊ နာမကြိုင်ရွှမ်း၊ ဆုံးမကျမ်း၌၊အကျွမ်းတဝင်၊ နားမတင်သား၊ ခဲအင်ဆစ်မျက်၊ အနက်ဓိပ္ပာယ်၊အသွယ်သွယ်ကို၊ သိလွယ်စိမ့်ငှါ၊ ပညာစိန်ကျောက်၊ထိုးထွင်းဖောက်၍၊ ခွဲကောက်ယူငင်၊ ဓိပ္ပယ်ထင်သား၊မြန်ခွင်တံခွန်၊ ဤစာမွန်ကို၊ လေးတန်မျိုးဖော်၊ မြတ်သူတော်တို့၊ရွှင်ပျော်ဆက်၊ အမြဲနှုတ်ဝယ်၊ သရဇ္ဈာယ်၍၊ မှတ်ဖွယ်နည်းနာ၊အဖြာဖြာကို၊ ပညာယူဆ၊ ကျက်လေ့ကမူ၊ ဘဝဤတွင်၊ခုမျက်မြင်၌၊ ဂုဏ်အင်များပုံ၊ လူစွယ်စုံဟု၊ လူ့ဘုံရပ်သူ၊အံ့ရာမူလိမ့်၊ မဥ္ဇူပန်းသွင်၊ ပတ်လွှံ့ထင်သား၊ လူရှင်မှတ်ရာ၊ဤသည့်စာသည်
ကမ္ဘာပေါ်စ၊ ပထမက၊ နေ,လ,ထင်ရှားနှစ်ပါးထွန်းသည် သဖွယ်တည်း
လက်ဒီဂက်ဖဆာ သည် တူနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဂက်ဖဆာမြို့မှ ၂၅ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကန်စတင်ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့်ပတ်သက်၍ ရှင်းလင်းစွာ မသိရှိရပေ
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့် ရှင်းပြချက်တစ်ခု၌မှု သေးငယ်သည့် ငလျင်တစ်ခု လှုပ်ခတ်သွားခဲ့သည့်အတွက်ကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
၁၃၀၀ (၁) ရက်
အင်္ဂလိပ်တို့အား ဦးဆောင်ဆန့်ကျင်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဆရာတော် ဦးဥတ္တမ ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် ပျံလွန်တော်မူသည်
ခင်ဆာရ်ဖာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinsarhpar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ထဖုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထဖုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇ ဦး၊ မ ၁၁၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၁၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးတူစုရွာ၊ စစ်ကွင်း (တောင်)
စကော (ကရင်: စှီၤကညီကျိာ်)၊ စကောကရင်ဘာသာစကား သည် မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံရှိ စကောကရင်လူမျိုးတို့ အဓိက ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဘာသာစကား မိသားစုတွင် ပါဝင်သော ကရင်ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် လူဦးရေ လေးသန်းကျော်ခန့်၊ ကရင်ပြည်နယ် နယ်စပ်တလျောက် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတို့တွင် လူဦးရေ ၂၀၀,၀၀၀ ခန့်က ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို မြန်မာအက္ခရာမှ ဆင်းသက်လာသော စကောကရင်အက္ခရာဖြင့် ရေးသားကြသလို ထိုင်းနိုင်ငံအနောက်မြောက်ပိုင်းတွင်မူ လက်တင်အခြေခံအက္ခရာတို့ဖြင့် ရေးသားကြသည်
အမျိုးမျိုးသော ကွဲပြားသည့် ဒေသိယစကားများကို မတူညီသော ဘာသာစကားများအဖြစ် တွေ့ရသည်
အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် ပကူး၊ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် မိုးပွ၊ ဝေဝေါနှင့် မောနေပွားတို့ ဖြစ်ကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ကရင်ဘာသာစကားဟု သိကြသော စကောကရင်ဘာသာစကားသည် တရုတ်-တိဗက်နွယ်ဘာသာစကား မိသားစု၏ အခွဲဖြစ်သော ကရင်ဘာသာစကားတွင် ပါဝင်သည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (KNU) ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကားအဖြစ် အသုံးပြုသည်
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် သမ္မာကျမ်းစာ ဘာသာပြန်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
စကောကရင်ဘာသာစကားကို ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကား သုံးစွဲသူများသည် ပိုးကရင်ဘာသာစကား သုံးစွဲသူများအကြားတွင် ရောနှောနေလေ့ရှိသည်
စကောကရင် ဒေသိယစကားများမှာစကောကရင် အရှေ့ဒေသိယစကား (ဘားအံ)အနောက်ကယား တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား (ထားဝယ်)စကောကရင် မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသိယစကားပကူးဘာသာစကား ကို အောက်ပါဒေသများတွင် ပြောဆိုကြသည်
ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း - ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အရှေ့ပိုင်းရှိ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ထိစပ်နေသော တောင်ငူမြို့နယ်၏ အရှေ့တောင်ပိုင်း တောင်တန်းဒေသကယားပြည်နယ် တောင်ပိုင်းပကူးဒေသိယစကားများမှာ ရွှေကျင်၊ မော်ချီး၊ ကျောက်ကြီး၊ ဘောဂလိ တို့ဖြစ်ပြီး ကျေးရွာအလိုက် အမည်များ ဖြစ်သည်
ကျောက်ကြီးနှင့် ရွှေကျင် ကို ကရင်ပြည်နယ်စပ်အနီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး အရှေ့ပိုင်း တောင်ငူခရိုင်တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မော်ချီးကို ကယားပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
ဘောဂလိကို ကရင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မိုးပွဘာသာစကား ကို သံတောင်ကြီးမြို့နယ်ရှိ သံတောင် အနောက်ဘက် တောင်ခြေရှိ ကျေးရွာ ၉ ရွာတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသလို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး တောင်ငူမြို့နယ်တွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မိုးပွဒေသိယစကားများမှာ ပလေချီး (တောင်ပိုင်းမိုးပွ) နှင့် ဒါမူဟာ (တောင်ပိုင်းမိုးပွ) တို့ ဖြစ်ကြသည်
စကောကရင်ဘာသာစကားတွင် ဒေသိယစကား အနည်းဆုံး သုံးမျိုးရှိသည်
ယင်းတို့သည် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် နားလည်နိုင်ကြသော်လည်း မရင်းနှီးနိုင်သော စကားလုံးများ ပါဝင်နေနိုင်သည်
မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကား - ကယားပြည်နယ်၏ တောင်ပိုင်းဒေသိယစကားအဖြစ် သိကြပြီး ဘာသာစကား သို့မဟုတ် ဒေသိယစကားတွင် သ သံ မပါဝင်ပေ
တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသိယစကားများရှိ သ သံကို စ သံဖြင့် အစားထိုးအသုံးပြုသည်
ဥပမာ တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းစကားတွင် မိုးသဘိုး ဟုပြောဆိုခြင်းကို မြောက်ပိုင်းဒေသိယစကားတွင် မိုးစဘိုး ဟူ၍ ပြောဆိုကြသည်
ဤဒေသိယစကားတွင် စာရေးစနစ်အတွက် ရောမအက္ခရာကို အသုံးပြုသည်
တောင်ပိုင်းဒေသိယစကား နှင့် အရှေ့ပိုင်း (ဘားအံ) ဒေသိယစကား - ဤဒေသိယစကားနှစ်ခုသည် အလွန်ဆင်တူသော်လည်း ဘာသာစကားကွဲပြားသော ဒေသတည်နေရာကြောင့် အချင်းချင်း နားမလည်နိုင်သော စကားလုံးများ ပါဝင်နေနိုင်သည်
ဤဒေသိယစကားနှစ်ခုတွင် စာရေးစနစ်အတွက် မြန်မာအက္ခရာ ကို အသုံးပြုသည်
ကရင်ဘာသာစကားတွင် ကွဲပြားသော လေယူလေသိမ်းများလည်း ရှိသည်
ကရင်အက္ခရာတွင် ဗျည်း ၂၅ လုံး၊ သရ ၉ လုံး၊ သံပြောင်းသင်္ကေတ ၅ ခုနှင့် ဗျည်းတွဲ ၅ ခု ပါဝင်သည်
ကရင်အက္ခရာများသည် မြန်မာစာရေးစနစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ကရင်စာရေးစနစ်တွင် ဘယ်မှညာသို့ ရေးသားပြီး လက်ရှိ အရေးစနစ်တွင် စကားစုများကြားတွင် ဖတ်ရှုရလွယ်ကူစေရန် နေရာချန်ထားကြသော်လည်း အမှန်တကယ်တမ်းတွင် စကားလုံးများကြားတွင် နေရာခြားရန် မလိုအပ်ပေ
စကောကရင်ဘာသာစကားရှိ ဝဏ္ဏတိုင်းတွင် သရတစ်ခု ပါဝင်ပြီး တစ်လုံးတည်း သို့မဟုတ် ရှေ့တွင် ဗျည်းတစ်လုံး သို့ နှစ်လုံး ပါဝင်သည်
ဝဏ္ဏတစ်ခုတွင် သရဖြင့် အမြဲအဆုံးသတ်သည်
Where no tone is marked, the syllable is pronounced with a rising inflection.ဗျည်းတစ်ခုနောက်တွင် အခြားဗျည်းတစ်ခုလိုက်ပြီး သရသံ မပါဝင်ပါက ဒုတိယဗျည်းကို သင်္ကေတအနေဖြင့် ကိုယ်စားပြုပြီး ပထမဗျည်းကို ဆက်ပေးသည်
ကရင်အက္ခရာ ရေးသားပုံ နမူနာများမှာခ + ံ → ခံ,  ki ဟု အသံထွက်လ + ံ + း → လံး, li ဟု အသံထွက်က + ၠ +ိ → ကၠိ,  kʝo ဟု အသံထွက်က + ျ +ိ + ၣ် → ကျိၣ်, klo ဟု အသံထွက်ရောမစာရေးစနစ်ကို အခြေခံသော ကရင်အက္ခရာတွင် ဗျည်း ၂၄ လုံး၊ သရ ၉ လုံးနှင့် သံပြောင်းသင်္ကေတ ၅ ခု ပါဝင်သည်
ထန်ခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန့်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်ရီး (အောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanree (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၈ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinchaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ ပပြင်ကျေးရွာအုပ်စု (Pa Pyin)၌ တည်ရှိသည်
ပပြင်​ကျေးရွာအုပ်စု တစုလုံးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ခြေ ၈၁၆ ရှိပြီး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၂၅၇ ဦး ရှိသည်
ခင်သန်းနု (၇ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်တွင် အကယ်ဒမီရ သရုပ်ဆောင်မင်းသမီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ခင်သန်းနုသည် ဒီဇင်ဘာလ ၇ရက် ၁၉၄၅ခုနှစ်၊  ပျဉ်းမနားမြို့၊ အောင်းကုန်းကျေးရွာ၌ ဦးအောင်သန်းနှင့် ဒေါ်နုတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည့် သားသမီး လေးဦးအနက် အကြီးဆုံးသမီးဖြစ်သည်
ခင်သန်းနုသည် ဘယ်သန် ဖြစ်သည်
မိခင်ဖြစ်သူ၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် အားကစား လိုက်စားခဲ့ပြီး မန်းတိုင်းမယ်၊ ဥတ္တရ တိုင်းမယ်တို့ကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ကာ ၁၉၆၁-ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုမယ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၁-ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မယ်ဘွဲ့ရခဲ့ပြီး မေလတွင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်အဖြစ် ရိုက်ကူးဖို့ ကမ်းလှမ်းခြင်း ခံခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်
ဒါရိုက်တာ မောင်သင် ရိုက်ကူးသည့် တင့်လှပေဟန် ဇာတ်ကားတွင် စာရေးဆရာ ဆရာဝန် သရုပ်ဆောင် မောင်သင်၊ မေသစ် တို့နှင့်အတူ တွဲဖက်ပြီး ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
တင့်လှပေဟန် ရိုက်ကူးနေဆဲမှာပင် ဒါရိုက်တာ မင်းရှင်နောင်က ချစ်သောသူ တစ်ယောက် ဇာတ်ကားမှာ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ဖို့ ကမ်းလှမ်းလာပြန်ပါသည်
ထိုကားမှာ နာမည်ကြီး သရုပ်ဆောင် ကြည်စိုး၊ စာရေးဆရာ သရုပ်ဆောင် ဝင်းဦးတို့နှင့် တွဲဖက် ပါဝင်ရမှာ ဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ ဝင်းဦးသည်လည်း မြတ်မော်ဦးရုပ်ရှင် ထုတ်လုပ်ရေးမှ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်ယု သရုပ်ပြ အမွှန်းတင် ရိုက်ကူးနေတဲ့ နှစ်ယောက်တည်းနေချင်တယ် ဇာတ်ကားမှာ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး တင်တင်မူ၊ သမီး ဒေစီကျော်ဝင်း၊ အောင်မိုးတို့နဲ့ ရိုက်ကူးနေဆဲ ဖြစ်သည်
ချစ်သောသူတစ်ယောက် ဇာတ်ကားသည် ဝင်းဦးရော ခင်သန်းနုပါ ဒုတိယမြောက် လက်ခံခဲ့ကြတဲ့ ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်ပေမယ့် ပထမကားများက နောက်ကျပြီး ချစ်သောသူတစ်ယောက်က အရင် ရုံတင်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဝင်းဦးနှင့် ခင်သန်းနုတို့၏ ပွဲဦးထွက် ဇာတ်ကားဟု ဆိုနိုင်သည်
အဲဒီကားများကအစ ရုပ်ရှင်ကားပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးလာတဲ့ ခင်သန်းနုဟာ အဲဒီခေတ်က ရေပန်းစားနေဆဲ ဖြစ်တဲ့ ရွှေဘ၊ တင်ညွန့်တို့နဲ့ တွဲဖက်ပြီး မြေကြီးနဲ့ ရွှေထီး ရိုက်ကူးခဲ့ဖူးပါသေးတယ်
ဝင်းဦး၊ ခင်သန်းနုတို့ အတွဲဟာ ပရိသတ်များအတွက် အတွဲညီတဲ့ သူများဖြစ်သလို ညွန့်ဝင်း ပေါ်လာချိန်မှာလည်း ညွန့်ဝင်း၊ ခင်သန်းနုတို့ဟာ ပရိသတ်များ ပါးစပ်ဖျားမှာ ရေပန်းစားတဲ့ အတွဲဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
ခင်သန်းနုဟာ ရုပ်ရှင် လောကမှာ မင်းသား အတော် များများနဲ့ တွဲဖက် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ဖူး သူပါ
ရွှေဘ၊ တင်ညွန့်၊ ဝင်းဦး၊ ညွန့်ဝင်း၊ စိန်မြင့်၊ မြတ်လေးတို့က အစ ဒီဘက်ခေတ်အထိ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ပါဝင် သရုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း ရှိခဲ့ပါတယ်
၁၉၆၇ ခုနှစ်မှာ အေဝမ်း ရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ အေဝမ်းဦးတင်မောင် ရိုက်ကူး ခဲ့တဲ့ ကိုယ်ရယ်တိုးရယ် စိုးစိုးရယ် ဇာတ်ကားမှာ ယောက်ျားလျာလေး အသွင် သရုပ်ဆောင် မှုပီပြင်ခြင်းကြောင့် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆုကို ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့ပါတယ်
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်ခင်နဲ့ အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ပြီး သား ဝေယံမင်းခင်၊ သမီး နှင်းလွှာနုတို့ ကို မွေးဖွားခဲ့ပါတယ်
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံသို့ စစ်သံမှူး အဖြစ် သွားရောက်တာဝန် ထမ်းဆောင်ရချိန်မှာ ခေတ္တ ခဏ လိုက်ပါသွားခဲ့ပေမယ့် ရုပ်ရှင်လောကနဲ့ အကြာကြီး အဆက်မပြတ်ခဲ့ပါဘူး
ခင်သန်းနုက သားနဲ့သမီးကို ကိုယ်ဝန်ဆောင်ထားရတဲ့ အချိန်များမှာတောင် ကိုယ်ဝန်ခြောက်လအထိ ရုပ်ရှင်ကား များကို လက်ခံရိုက်ကူးခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်
ခင်သန်းနုရဲ့ မိခင်ဖြစ်သူ ဒေါ်နုက သား ကျော်မောင်မောင်သွင် ခေါ် မောင်မောင်၊ သမီး ခင်ချိုဆက်၊ ခင်မြတ်ကြူတို့ကိုလည်း အစ်မဖြစ်သူအား အားကျဖို့ တိုက်တွန်းခဲ့တဲ့ အတွက် သူတို့ သုံးယောက်ဟာလည်း ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်များ ဖြစ်လာခဲ့ ကြဖူးပါတယ်
ဒါပေမယ့် သူတို့ကိုယ်တိုင်က ရုပ်ရှင်ကို ဝါသနာ မထုံခြင်းကြောင့် ကြာရှည်ရိုက်ကူးခြင်း မပြုခဲ့ ကြပါဘူး
ရုပ်ရှင်လောကမှာ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး အဖြစ် နာမည်ကြီးလာတဲ့ ကျော်ဟိန်းနဲ့လည်း ခင်သန်းနုဟာ ဇာတ်ကားပေါင်း များစွာမှာ တွဲဖက် ပါဝင်သရုပ် ဆောင်ခဲ့ပါတယ်
အချစ်တစ်ပွဲ စစ်ပွဲတစ်ရာ၊ ကညာပျိုနဲ့ ဇရာအို အစရှိတဲ့ ကားများဟာ သူတို့နှစ်ဦးရဲ့ နာမည်ကြီး ကားများ ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
ခင်သန်းနု မယ်ဘွဲ့ရပြီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်ခါစ အချိန်မှာ ၂ဝ ရာစု ကိုကျော်ညွန့်ရဲ့ ဖိတ်ခေါ်မှုနဲ့ မြန်မာ့အသံမှာ သီချင်းတစ်ပုဒ် သီဆိုခဲ့ဖူးပါတယ်
အဲဒီသီချင်း နာမည်က နှောင် လို့ အမည် ရပြီး ဓာတ်ပြားရ သီချင်း တစ်ပုဒ်လည်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်
သို့သော် သရုပ်ဆောင် အလုပ်က တစ်ဖက် ဖြစ်တာကြောင့် အဆိုဘက်မှာ အာရုံ မစိုက်နိုင်ခဲ့ဖူးလို့ ခင်သန်းနုက ဆိုပါတယ်
ဝင်းဦး ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ မှုံရွှေရည် ဇာတ်ကားမှာ အောင်မြင်တဲ့ ဇာတ်ကားတစ်ကား ဖြစ်ခဲ့ပြီး ခင်သန်းနုက မင်းသမီး မှုံရွှေရည် အဖြစ် ပီပီ ပြင်ပြင် သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့ တာကြောင့် အမျိုးသမီး သရုပ်ဆောင် ထူးချွန်ဆုကို ရရှိလိမ့်မယ်လို့ မျှော်လင့်ခဲ့ ကြပေမယ့် ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် အတွက် ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ချီးမြှင့်ရာမှာ အမျိုးသားဇာတ်ဆောင် ဝင်းဦးသာလျှင် မှုံရွှေရည် ဇာတ်ကားနဲ့ ထူးချွန်ဆု ရရှိသွားခဲ့ပါတယ်
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်မှာ ဒါရိုက်တာ မောင်ဝဏ္ဏ ရိုက်ကူးတဲ့ ခုနစ်စဉ်အလွမ်း ဇာတ်ကားနဲ့ ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့ပါတယ်
မှုံရွှေရည် ရဲ့အဆက် ဖြစ်တဲ့ ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးရာ မှာ မင်းသမီးဇာတ် ဖြစ်တဲ့ အတွက် ဝင်းဦးက ခင်သန်းနု ထူးချွန်ဆု ဆွတ်ခူးနိုင်တယ် လို့ ဆိုခဲ့ပါတယ်
ဒါပေမယ့် ရိုက်ရင်းတန်းလန်းမှာ ဝင်းဦး ကွယ်လွန်သွားတဲ့အတွက် ကျန်အပိုင်းများကို ဒါရိုက်တာကြည်စိုးထွန်းက ဆက်လက်ရိုက်ကူးပြီး ဝင်းဦး နေရာမှာ ရန်အောင်က သရုပ် ဆောင်ခဲ့ပါတယ်
၁၉၉၂ ခုနှစ်မှ ခိုင်မာလာနှင်းဆီ ကို ရုံတင်နိုင်ခဲ့ပြီး ထူးချွန်ဆုပေး ပွဲမှာ နှစ်ကိုယ်ခွဲ ပိုင်ပိုင်နိုင် နိုင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ ခင်သန်းနုကို မျှော်လင့်ခဲ့ကြပေမယ့် ထူးချွန်ဆုနဲ့ လွဲခဲ့ပါတယ်
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှာ ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်မောင်ခင်နဲ့ ကွာ ရှင်းပြတ်စဲပြီးဖြစ်တဲ့ ခင်သန်းနုက ဒေါက်တာမြတ်သူရစိုး နဲ့ ဒုတိယအိမ်ထောင် တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်
သမီးလေး မြတ်သန်းနုစိုး မွေးဖွားခဲ့ပြန်ပါတယ်
သမီးလေးကိုယ်ဝန် ဆောင်စဉ်ကာလ အတွင်းမှာ ဒါရိုက်တာ မီးပွား ရိုက်ကူးတဲ့ သမီးတစ်ကောင် နွားတစ်ထောင် ဗီဒီယိုကားကို သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြန်ပါတယ်
ခင်သန်းနုဟာ ရုပ်ရှင် လောကထဲဝင်ရောက်လာတဲ့ အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်သစ် များစွာတို့ကို လက်တွဲခေါ်ယူ စင်တင်ပေးခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပါတယ်
ဥပမာ လင်းအောင်၊ ဇော်လင်း၊ ထွန်းထွန်း ဝင်း၊ မောင်သန်းဝင်းတို့ဟာ ခင်သန်းနုနဲ့ တွဲဖက်ခဲ့ကြတဲ့ သရုပ်ဆောင်သစ်များ ဖြစ်ပါ တယ်
အဲဒီနောက်ပိုင်းမှာ ခင်သန်းနုဟာ သူ့အရွယ်နဲ့ လိုက်ဖက်တဲ့ အမေခန်းများမှာ ပါဝင် သရုပ်ဆောင် လာပါတယ်
၂၀၀ဝ ပြည့်နှစ်မှာ ဒါရိုက်တာ ခင်မောင်ဦး၊ စိုး သိမ်းထွဋ်တို့ ရိုက်ကူးတဲ့ သမီးရှင် ဇာတ်ကားမှာ သမီးများကိုမွေးထားတဲ့ အမေ အဖြစ် ပိုင်ပိုင်နိုင်နိုင် သရုပ်ဆောင်နိုင်မှုကြောင့် တတိယမြောက် ထူးချွန်ဆုအဖြစ် အမျိုးသမီးဇာတ်ပို့ဆုကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရရှိခဲ့ပါတယ်
ဒီဆု အပါအဝင် ခင်သန်းနုဟာ အကယ်ဒမီ သုံးထပ်ကွမ်းဖြစ်ပြီး ယနေ့အချိန် အထိ ကျရာ ဇာတ်ရုပ်များမှာ ပါဝင် သရုပ်ဆောင်နေဆဲဖြစ် ပီး ကျန်းမာရေး အခြေအနေ အရ စိတ်ကြိုက်ဇာတ်ကား များကိုသာ ရွေးချယ်ရိုက်ကူးရင်း ကမ္ဘောဇရိပ်သာ နေအိမ်မှာ သမီးမြတ်သန်းနုစိုးနဲ့ အတူ နေထိုင်လျက်ရှိပါတယ်
ဆင်ကူးရွာ၊ ကျုံသင်
နတ်ကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Natgyi)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ လော်ကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငထပေါင်းရွာ၊ ငထပေါင်း
ကချင်ကျမ်းစာကောလိပ် (အင်္ဂလိပ်: Kachin Theological College and Seminary (အတိုကောက် KTCS)) သည် အရှေ့တောင်အာရှ ဓမ္မပညာဆိုင်ရာအသင်း (ATESEA) ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ နောင်နန်းရွာတွင် တည်ရှိသည်
ကချင်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်ကွန်ဗင်းရှင်း (KBC) လက်အောက်ရှိ ဧဝံဂေလိ ကျောင်းဖြစ်သည်
ကချင်ကျမ်းစာကောလိပ်ကို ကချင်ပြည်နယ် ဗန်းမော်မြို့တွင် သာသနာပြုများက ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် သမ္မာကျမ်းစာကျောင်းကို ရှမ်းပြည်မြောက်ပိုင်း ကွတ်ခိုင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး သင်တန်းကို ၂ နှစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့၊ နောင်နန်းရွာ၌ ကျမ်းစာကျောင်းကို ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
၇၅ နှစ်မြောက် စိန်ရတု အခမ်းအနားကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့မှ ၃၀ ရက်နေ့အထိ ၅၈ ကြိမ်မြောက် တက္ကသိုလ် ဘွဲ့နှင်းသဘင်နှင့်အတူ ကျင်းပခဲ့သည်
ဧကကနိပါတ် - ၁၄
အသမ္ပဒါနဝဂ် -၁၃၇ - ဗဗ္ဗုဇာတ်
ကြွက်မထံမှ အစာကိုမရ၍ အမျက်ထွက်ပြီး ခုန်အုပ်ရာ ဖန်ဂူနှင့် တိုက်မိသဖြင့် ရင်ကွဲကာ သေရသော ကြောင်လေးကောင် အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိမြို့ဝယ် ကာဏမာတာ မည်သော သောတာပန် သီတင်းသည်မ တစ်ယောက် ရှိလေ၏
ထိုကာဏမာတာဝယ် ကာဏ မည်သော သမီးတစ်ယောက် ရှိ၏
ထိုသမီးကို ရွာငယ်တစ်ခု၌ အမျိုးတူ သတို့သားတစ်ယောက်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်၍ ထားလေ၏
ထိုအခါ ကာဏသည် ပြုဖွယ်ကိစ္စ တစ်စုံတစ်ခုဖြင့် အမိအိမ်သို့ လာ၏
နှစ်ရက်လွန်လျှင် ကာဏ၏ လင်သည် “ကာဏ ပြန်လာပါ” ဟု မှာထားကာ တမန်စေလွှတ်လိုက်၏
ကာဏသည် တမန်၏စကားကို ကြားလျှင် ပြန်ရန် အမိထံ ခွင့်ပန်၏
အမိသည် နှစ်ရက်၊ သုံးရက် လွန်ပြီးမှ လက်ချည်း ပြန်လို့မလျော်၊ လက်ဆောင်ပေးလိုက်မည်ဟု မုန့်ကို ကြော်၏
ထိုခဏ၌ ဆွမ်းခံ ရဟန်းတစ်ပါး ကြွလာ၍ ကြော်ပြီးမုန့်ကို သပိတ်ပြည့်အောင် လှူလိုက်၏
ထိုရဟန်း ထွက်သွားလျှင် ရဟန်းတစ်ပါးကို ပြောကြားလိုက်၏
ကြွလာပြန်လျှင် သပိတ်ပြည့်အောင် လှူလိုက်ပြန်၏
ဤသို့လျှင် လေးပါးတိုင်အောင် အဆင့်ဆင့် ပြောကြားကာ ကြွလာတိုင်း လှူရသဖြင့် လုပ်မြဲတိုင်းသေ မုန့်သည် ကုန်လေ၏
မုန့်ကုန်သဖြင့် ကာဏလည်း မပြန်နိုင်လေ
ကာဏ၏ လင်သည် နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် တိုင်အောင် ကာဏထံ တပန်စေလွှတ်ပြန်၏
ကာဏ မလာလျှင် တခြားမိန်းမတစ်ယောက်ကို ယူတော့မည်ဟု မှာထားလိုက်၏
ကာဏလည်း မုန့်ကြော်တိုင်း လှူရ၍ ကုန်သွားသဖြင့် မပြန်နိုင်လေ
ထိုအခါ ကာဏ၏ လင်သည် ကာဏ မလာသဖြင့် မိန်းမတစ်ယောက်ကို ယူလေ၏
ထိုအကြောင်းကို ကာဏကြား၍ ငိုကြွေးလျက်နေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် နံနက်အခါ ကာဏမာတာအိမ်သို့ ကြွတော်မူရာ ကာဏ ငိုကြွေးနေသည်ကို မြင်လျှင် သီတင်းသည်မကြီးအား “ ကာဏ အဘယ်ကြောင့် ငိုသနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏
သီတင်းသည်မကြီးလည်း အကြောင်းစုံကို လျှောက်လေ၏
မြတ်စွာဘုရား သိတော်မူလျှင် ကာဏမာကို သက်သာရာရစေ၍ တရားဟောပြီးလျှင် ကျောင်းသို့ ကြွတော်မူ၏
ထိုအခါ ရဟန်းလေးပါးတို့ သုံးကြိမ်တိုင်အောင် မုန့်ကို အလှူခံစားကြသဖြင့် ကာဏ အသွားပျက်၍ လင်ဆုံးရသောအကြောင်းသည် သံဃာ့ဘောင်ဝယ် ထင်ရှားလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ကာဏအကြောင်းကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းလေးပါးတို့သည် ယခုအခါ၌သာလျှင် ကာဏမာတာ၏ ဥစ္စာကို စား၍ နှလုံးမသာခြင်းကို ဖြစ်စေကြသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ဖြစ်စေကြဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကျောက်သွေးသော အမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လျှင် ကျောက်သွေးအတတ်၌ အပြီးတိုင် တတ်မြောက်သဖြင့် ထိုအတတ်ဖြင့်ပင် အသက်မွေးလေ၏
ထိုအခါ ကာသတိတိုင်း နိဂုံတစ်ခုဝယ် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြွယ်ဝသော သူဌေးတစ်ဦး ရှိလေ၏
ထိုသူဌေးအား ဥစ္စာ ရွှေကုဋေလေးဆယ်ကို မြေတွင် မြှုပ်၍ထား၏
သူဌေးကတော်သေ၍ ဥစ္စာ၌ တပ်မက်မောသည့်အတွက် ဥစ္စာပေါ်တွင် ကြွက်မ ဖြစ်လေ၏
ဤသို့ အစဉ်သဖြင့် ထိုအမျိုးပျက်စီး၍ အဆက်အနွယ် ပျက်လေ၏
နောက် ရွာပါပျက်စီး၍ မထင်ရှားသော ရွာဆိုးကုန်း ဖြစ်၍နေ၏
ကျောက်သွေးသမားသည် ထိုရွာဆိုးကုန်းတွင် ကျောက်တို့ကို တူးဖော်ကာ သွေးလေ၏
ကြွက်ဥစ္စာစောင့်မသည် အစာရှာသွားလတ်သော် ကျောက်သွေးသမားကို အဖန်ဖန်မြင်ရလျှင် ချစ်ကျွမ်းဝင်းသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ “ငါ့မှာ ဥစ္စာများ၏
အကြောင်းမရှိဘဲ ပျက်စီးရ၏
ထိုကျောက်သွေးသမားနှင့် ပေါင်းသင်းမိတ်ဖွဲ့ကာ ဥစ္စာကိုပေး၍ အသားကို ဝယ်စေပြီး စားမည်ဟု ကြံစည်၍ တစ်နေ့သ၌ ကြွက်မသည် တစ်သပြာကို နှုတ်သီးဖြင့် ကိုက်ချီလျက် ကျောက်သွေးသမားထံ လောလေ၏
ကျောက်သွေးသမားလည်း ကြွက်မကိုမြင်လျှင် ချစ်ဖွယ်သော စကားကို ပြောဆိုလျက် “မိခင် ... ဘယ်အတွက် အသပြာကို ယူလာသနည်း” ဟု မေးလေ၏
“သခင် ... ဤအသပြာကိုယူ၍ သခင်လည်း သုံးပါ၊ အကျွန်ုပ်ဖို့လည်း အမဲသားကို ယူခဲ့ပါ” ဟု ပြောလေ၏
ကျောက်သွေးသမားလည်း အမဲသား တစ်ပဲဖိုးဝယ်ကာ ကြွက်မအား ပေးလေ၏
ကြွက်မလည်း ထိုအမဲသားကိုယူ၍ အလိုရှိတိုင်း စားလေ၏
ဤနည်းဖြင့် နေ့တိုင်း၊ နေ့တိုင်း တစ်သပြာကို ကျောက်သွေးသမားအားပေး၍ ကျောက်သွေးသမားလည်း အမဲသားကို ယူဆောင်ကာ ကြွှက်မအား ပေး၏
တစ်နေ့သ၌ ကြွက်မကို ကြောင်သည် ဖမ်းမိလေ၏
ထိုအခါ ကြွက်မသည် ကြောင်အား “အဆွေ ... ငါ့ကို မသတ်ပါလင့်” ဟု ပြောလေ၏
“သတ်မည် ငါ ဆာမွတ်သည်” ဟု ပြောလေလျှင် “အဆွေ ... သင် နေ့တိုင်း စားလို သလော၊ တစ်နေ့သာ စားလိုသလော” ဟု မေးလေ၏
“ငါ နေ့တိုင်း စားလိုသည်” ဟု ပြောသောအခါ “အဆွေ ... နေ့တိုင်းစားလိုလျှင် အမဲသားကို နေ့တိုင်း ပေးပါမည်၊ လွှတ်ပါ” ဟု တောင်းပန်လေ၏
“ကောင်းပြီ လွှတ်ပါမည်၊ ကတိမပျက်စေနှင့်” ဟု ဆို၍ လွှတ်လိုက်၏
ထိုနေ့မှစ၍ ကြွက်မသည် မိမိရသော အမဲသားကို နှစ်စုဝေ၍ တစ်စုကို ကြောင်အား ပေးကာ တစ်စုကိုသာ မိမိစားရ၏
နောက်တစ်ဖန် ကြွက်မကို ကြောင်တစ်ကောင် မိပြန်၏
ရှေးအတူ လွှတ်စေ၍ အမဲသားကို သုံးစုဝေ၍ တစ်စုကို ပေးရပြန်၏
တစ်ဖန် ကြောင်တစ်ကောင် မိပြန်၏
အမဲသားကို လေးစုဝေ၍ တစ်ခုကို ပေးရပြန်၏
တစ်ဖန် တစ်ကောင်မိပြန်၏
အမဲသားကို ငါးစုဝေ၍ တစ်ခုပေးရပြန်၏
ထိုနေ့မှစ၍ ကြွက်မသည် ငါးစုတွင် တစ်စုသာ စားရတော့သဖြင့် မဝတော့ဘဲ ကြုံလှီပိန်ချုံး၍နေလေ၏
ကျောက်သွေးသမားသည် ပိန်ချုံးနေသော ကြွက်မကို မြင်လျှင် “မိခင် ... အဘယ်ကြောင့် ပိန်ချုံးနေသနည်း” ဟု မေးလေ၏
ကြွက်မက အကြောင်းစုံ ပြောကြားလေ၏
ထိုအခါ ကျောက်သွေးသမားသည် မိမိကို မပြောကြားသည့်အတွက် အပြစ်တင်၍ “မိခင် ... မစိုးရိမ်လင့်၊ အကျွန်ုပ်စီမံပေးမည်” ဟု ပြောကြားကာ သက်သာရာရစေ၏
ထိုနောက် ကျောက်သွေးသမားသည် ကြည်လင်သော ဖန်ဂူကလေးတစ်ခုကို ယူခဲ့ပြီးလျှင် “မိခင် ... ဤဖန်ဂူထဲမှာနေ၍ လာတိုင်း၊ လာတိုင်းသော ကြောင်တို့ကို ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ဆို၍ ခြိမ်းခြောက်လော့” ဟု မှာထား၏
ကြွက်မလည်း ဖန်ဂူတွင်းသို့ ဝင်၍နေလေ၏
ထိုအခါ ကြောင်တစ်ကောင်လာ၍ “ငါ့ကို အမဲသားပေးလော့” ဟု တောင်း၏
ကြွက်မလည်း ကြောင်အား “ဟယ် ကြောင်ပျက် ... နင့်ကို အမဲသား ယူပေးနေသည့် အစေခံ မှတ်သလော၊ မပေးဘူး နင့်သားသမီးအား အသားကို စားပါလော”ဟု ခြိမ်းခြောက်၏
ကြောင်သည် ဖန်ဂူ၌ နေသည်ကို မသိ၍ အလွန် အမျက်ထွက်ကာ ဖမ်းယူမည်ဟု တစ်ဟုန်တည်း ပြေးလေလျှင် ရင်နှင့်တိုက်မိ၍ ရင်ကွဲပြီး မျက်လုံးထွက်လျက် ဖုံးကွယ်ရာအရပ်၌လဲကာ ခဏချင်းသေလေ၏
ဤနည်းဖြင့် နောက်လာသော ကြောင်သုံးကောင်တို့လည်း အစဉ်အတိုင်း သေကြေလေကုန်၏
ထိုနေ့မှစ၍ ကြွက်မသည် ဘေးမရှိသည်ဖြစ်၍ ကျောက်သွေးသမားအား နေ့တိုင်း၊ နေ့တိုင်း နှစ်သပြာ၊ သုံးသပြာ ပေးလေ၏
ကာလအတန်ကြာသော် အလုံးစုံသော ဥစ္စာသည် ကျောက်သွေးသမား၏ဥစ္စာ ဖြစ်လေ၏
ထိုနှစ်ယောက်သောသူတို့သည် အသက်ထက်ဆုံး အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်လျက် ချစ်ခင်စွာ ပေါင်းသင်းနေထိုင်ကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူသောအခါ -“ရဟန်းတို့ ... ကြောင်တစ်ကောင်သည် ကြွက်မကို ဖမ်းမိသဖြင့် အမဲသားကို ရခဲ့၏
နောက်တစ်ကောင်လည်း ဖမ်းမိပြန်သဖြင့် အမဲသားကို ရပြန်၏
နောက်တစ်ကောင်လည်း ရပြန်၏
နောက်တစ်ကောင်လည်း ရပြန်၏
ထိုကြောင်လေးကောင်းလုံးပင် ဖန်ဂူကို ရင်ဖြင့်တိုက်မိ၍ သေကြေကုန်၏” –ဟု မိန့်ဆိုကာ တရားဟောတော်မူ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ကြောင်လေးကောင်သည် - ယခုအခါ ရဟန်းလေးပါး
ကြွက်မသည် - ကာဏမာတာ
ကျောက်သွေးသမားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) သူ့ဥစ္စာသုံး၊ သူ့နှလုံး၊ ညှိုးချုံးထိစေလျက်
(၂) ထင်ရာပြုဘိ၊ လိုက်မသိ၊ ပေါင်းမိသူတိုင်းခက်
ရင့်ရှည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintshey)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၊ ရင့်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင့်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၁ ဦး၊ မ ၁၀၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကျုံဖါးရေကျော်
(၂၄)သုတ် ရှိပါသည်
ပဌမ သုတ် ... ဒွါဒသမသုတ်
ဂင်္ဂါပေယျာလဝဂ်အတိုင်း ဗောဇ္ဈင် ၇-ပါးတို့ကို ဝိဝေကနိဿိတ, ဝိရာဂ နိဿိတ, နိရောဓနိဿိတ, ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမီဖြစ်အောင် ပွားများ လျှင်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုလျှင် နိဗ္ဗာနနိန္ဒ နိဗ္ဗာနပေါဏ, နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရ ဖြစ်၏-ဟု မြစ်ကြီးငါးသွယ် ဥပမာများဖြင့် တစ်သုတ်စီ တစ်သုတ်စီ ၁၂-သုတ်တို့ တိုင်အောင် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ပထမသုတ် ... ဒွါဒသမသုတ်
အထက်သုတ်အတိုင်း “ဆန္ဒသမာဓိပ္ပဓာနသင်္ခါရသမန္နာဂတ-အစရှိသော ဣဒ္ဓိပါဒ် လေးပါးတို့ကို ပွားများလျှင် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုလျှင် နိဗ္ဗာနနိန္န၊ နိဗ္ဗာနပေါဏ, နိဗ္ဗာနပတ္တာရဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဦးဘိုသင်းကိုဦးသန့် (ခ) ဦးတာရဲ၊ ဒေါ်ကြင်တို့က ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်၊ဖေဖော်ဝါရီ လ ၁၃ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့ ချမ်းအေးသာဇံရပ်ကွက်၌ မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့ မစ်ရှင်ကျောင်း၊စိန်မေရီ၊ ဗုဒ္ဓသာသနနုဂ္ဂဟကျောင်းတို့၌ စတုတ္ထတန်း အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်းချစ်သတင်းစာပိုင်ရှင် သခင်သိန်းဆွေနှင့် စာရေးဆရာမ ဒေါ်မြမြ (B.A.D.T)က အလွတ်ပညာသင်အဖြစ် သီးသန့်ခေါ်ယူကာ စာပေသင်ကြားပေးခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မန္တလေးကောလိပ်၌ ပထမနှစ်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ပညာရေးတက္ကသိုလ် မဟာပညာရေးဌာန၌ နည်းပြသင်တန်း နှစ်နှစ်တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် B.Ed ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာ (မြန်မာစာ)ဘွဲ့ကိုရရှိခဲ့သည်
၎င်း၏ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ယူကျမ်းမှာ ရှေးခေတ် မြန်မာမင်းများ စည်းရုံးမှုနှင့် အရေးတော်ပုံဖြစ်သည်
ဦးဘိုသင်းသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်၌ မန္တလေးဒီဂရီကောလိပ်၊ သမိုင်းဌာန (ရာဇဝင်ဌာန)၌ နည်းပြ ဆရာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြဆရာအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် မကွေးဥပဇာကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိက (ဌာနမှူး) အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိကအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင်ဂျာမန်ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံကားလ်မာ့စ်တက္ကသိုလ်၌ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် မကွေးကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက(ဌာနမှူး)အဖြစ်လည်းကောင်း၊၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ကထိက(ဌာနမှူး)အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာဌာန၌ တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဟာဝိုင်ယီတက္ကသိုလ်၌ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၌ ပါမောက္ခအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ပညာရေး တက္ကသိုလ်၌ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဝန်ထမ်းဘဝမှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးဘိုသင်းသည် မြန်မာစာဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း မဂ္ဂဇင်း၊ စာစောင်များ၌ ဆောင်းပါး ၅ ပုဒ်၊ သုတေသနစာတမ်း ၁ စောင်၊ မြန်မာစာရေးရာစာအုပ် ၂ အုပ်၊ မြန်မာစာပေနှင့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ၊ အခြေခံပညာအထက်တန်းအဆင့် မြန်မာကဗျာသင်ကြားရေးနှင့် ပိတောက်ရွှေဝါအခြေခံပညာအလယ်တန်းအဆင့် မြန်မာကဗျာသင်ကြားရေး စာအုပ်တို့ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထို့အပြင် မြန်မာစာဌာန၏ မဟာဝိဇ္ဇာကျမ်း ၃၀ အတွက် သဘာပတိအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျမ်းပေါင်း ၁၅ စောင်အတွက် ပြင်ပစာစစ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးဘိုသင်းသည် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ မြန်မာစာပါရဂူတန်း၊ ကြီးကြပ်မှုကော်မတီအဖွဲ့ဝင်၊ မြန်မာနိုင်ငံဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မြန်မာစာ သက်ကြီးဆရာကြီးများ အပူဇော်ခံပုဂ္ဂိုလ် အဖြစ်လည်း ကန်တော့ခံခဲ့သည်
ဦးဘိုသင်းသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၊ ၂၅ ရက်တွင် ဆာကူရာအထူးကုဆေးရုံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ယဉ်ဌေးနှင့် သမီး ၃ ယောက်၊ မြေးနှစ်ယောက်နှင့် မြစ်တစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဝက်ချုပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchoke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဝက်ချုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ချုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉ ဦး၊ မ ၁၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဧကာဒဿမသေခိယသိက္ခာပုဒ်၊ ပါဒုကဝဂ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ၊ သာမဏေများ လိုက်နာစောင့်ထိန်းရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် သေခိယသိက္ခာပုဒ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗန်းမော်ကျောင်းစုရွာ၊ ကရင်အင်း
ဟကြားဖောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhpawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ဖာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ လုံနောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) (အင်္ဂလိပ်: National University of Arts and Culture, Yangon) သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် တည်ရှိသော တက္ကသိုလ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြန်မာ့ရိုးရာ အနုပညာဘာသာရပ်များအတွက် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့လွန်သင်တန်းများကို ဖွင့်လှစ်၍ သင်ကြားသည်
တက္ကသိုလ်သင်ကြားရေးတွင် အသုံးပြုသောဘာသာမှာ အင်္ဂလိပ်စာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံခြားတိုင်းပြည်များမှ ကျောင်းသူသားများ၏ စိတ်ဝင်စားမှုခံရသည့် တက္ကသိုလ်လည်းဖြစ်သည်
အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) (ယခင် - 'ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)') ကို  ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ ကမ္ဘောဇအဆောက်အဦဝင်းတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့၍ ၁၉၉၆ ခုနှစ်  စက်တင်ဘာလ၊ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ယခုလက်ရှိတည်ရှိနေသော အမှတ်(၂၆)ရပ်ကွက်၊ အောင်ဇေယျလမ်း၊ ဒဂုံမြို့သစ်(တောင်ပိုင်း) သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ် ဦးမောင်မောင်ခိုင်က တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ တွင် ကျောင်းအုပ်ရာထူးမှ ပါမောက္ခချုပ်ရာထူးသို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ကို အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဦးမောင်မောင်ခိုင် (၁၉၉၃–၁၉၉၇)ဦးဇော်သန်း (၁၉၉၈–၁၉၉၉)ဦးတင်စိုး (၁၉၉၉–၂၀၀၉)ဒေါ်နန္ဒာမွှန်း (၂၀၀၉-၂၀၁၀)ဒေါ်စန္ဒာခင် (၂၀၁၀–၂၀၁၁)ဦးကျော်ဦး (၂၀၁၁-၂၀၁၅)ဦးအောင်နိုင်မြင့်(၂၀၁၅-လက်ရှိ)အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)
ဂခါးဒေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gahkarday)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဟိုတောင်းမြို့နယ်၊ ကျိမ်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆက်သွယ် ရွာဟောင်း'(အင်္ဂလိပ်: Setthwei(Ywarhaung))သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ မုဒုံမြို့နယ်၊ ဆက်သွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆက်သွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၄ ဦး၊ မ ၁၃၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၁၅ ဦး နေထိုင်သည်
စက်ကုန်းရွာ၊ ညောင်တုံးစု
စက္ကတဲစေတီတော် သည် မင်းဘူးမြို့၊ စက္ကတဲတောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခုနှစ်တွင် စူဠပုဏ်၊ မဟာပုဏ်ညီနောင်တို့က ပင့်လျှောက်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် သုနာပရန္တတိုင်း၊ ဝါဏိဇ္ဇဂါမရွာသို့ ကြွခဲ့သည်
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် စန္ဒကူးကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူပြီးနောက် ပြန်ကြွချိန် ရောက်လာ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် မင်းဘူးမြို့တောင်ဘက် စက္ကိန်းတဲတောင်ထိပ်သို့ ရောက်လေသည်
ထိုတောင်ထိပ်တွင် သိကြားမင်းသည် ဘုရားရှင်အား ရတနာမြသလွန်ကို လှူဒါန်း၏
ထိုနေရာတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ယာယီသီတင်းသုံးတော်မူ၏
ထိုသီတင်းသုံးရာ နေရာတွင် စေတီတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်
ထိုစေတီကို ရှင်ပင်စက္ကိန်းတဲစေတီတော်ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်
နောင်အခါ စက္ကတဲစေတီတော်ဟု ခေါ်တွင် လာခဲ့ကြသည်
ဦးထင်ကျော် အစိုးရသည် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် ကို အမှူးထား၍ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ မှစ၍ ၂၀၁၈ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့ထိ အာဏာရသောအစိုးရ ဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော် နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဦးမြင့်ဆွေမှ တစ်ပတ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သမ္မတအသစ်အဖြစ် ဦးဝင်းမြင့်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အန်အယ်ဒီပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သမ္မတဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း သူ၏ခင်ပွန်းနှင့်သား ၂ ယောက်မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ခံယူထားသောကြောင့် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတဖြစ်မလာပေ
အခြေခံဥပဒေအရ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့မှ ဝန်ကြီးများကို အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည်
ကျန် ဝန်ကြီး ၁၅ဦးကို သမ္မတမှ ခန့်အပ်သည်
အများစုမှာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် မှဖြစ်ကာ ၂ ဦးမှာ ပြည်ခိုင်ဖြိုးနှင့် အချို့မှာ ပြင်ပမှ ဖြစ်သည်
နိုဝင်ဘာ ၂၄၊ ၂၀၁၇ တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ၂ခုဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော် နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဦးမြင့်ဆွေမှ တစ်ပတ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သမ္မတအသစ်အဖြစ် ဦးဝင်းမြင့်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ပြင်ဆင်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း မြင့်မားသောနေရာရရန်အတွက် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဆိုသည်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်
အဖွဲ့ဝင်များမှာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ တပ်မတော်၊ မွန်အမျိုးသားပါတီတို့မှ နီးစပ်သူများ ဖြစ်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အစိုးရစတင်ဖွဲ့စည်းချိန်၌ အဓိကဝန်ကြီးဌာန ၄ ခု ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပညာရေးနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်တို့ကို ဝန်ကြီးအသစ် ၂ ဦးကို လွှဲပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် အတိုင်ပင်ခံရုံးဝန်ကြီးဌာနကို အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏ အသုံးစရိတ်များလျော့ချရန် ဝန်ကြီးဌာနများ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းကာ အစပိုင်းတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
​နောက်ပိုင်းတွင်မှ ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၈ တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနမှ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းဝင်းနှင့် ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာအောင်သူတို့အကြား ပဋိပက္ခကြောင့် ဒုတိယဝန်ကြီးနုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
၂၀၁၇ ဩဂုတ်လတွင် လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီး ဦးဖေဇင်ထွန်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အနားယူခဲ့သည်
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၇ တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ၂ ခု ဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ အတည်ပြုခဲ့၍ ဝန်ကြီးဌာန ၂၄ ခု ရှိလာခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များအပြင် ဒုဝန်ကြီးအမြောက်အမြား ခန့်အပ်ခဲ့၍ လူပြောစရာဖြစ်ခဲ့သည်
အစိုးရအဖွဲ့စတင်သည့် ၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မှ ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်မှာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သောကြောင့် မြန်မာ့သမိုင်းမှာ ၁၃၀၀ ပြည့်အရေးတော်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်
၁၉၃၈- ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၈) ရက်နေ့မှာတွင် ချောက်မြို့ ဘီအိုစီ ရေနံမြေ သပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
သပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်ရသည့် အကြောင်းများမှာ −ဘီအိုစီ ရေနံကုမ္ပဏီက ဘာသာရေး အလုပ်ပိတ်ရက် (၁၀) ရက်ကို (၇) ရက်အဖြစ် လျှော့ချခြင်း၊အလုပ်သမား တို့ရဲ့ စားဝတ်နေရေးဆိုင်ရာ တောင်းဆိုချက် (၁၂) ချက်ကို မလိုက်လျောခြင်းနှင့်ချောက် ဘီအိုစီ မော်တော်ယာဉ်ဌာန စက်ပြင်ဆရာ သခင် ခင် ကို အလုပ်ထုတ်ပစ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
၁၃၀၀ ပြည့် ရေနံမြေ အလုပ်သမား သပိတ်ကြီးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုနှင့် နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် အရေးပါ အရာရောက်သော အလုပ်သမား သပိတ်ကြီး ဖြစ်သကဲ့သို့ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲသမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံး လူထုလှုပ်ရှားမှုတိုက်ပွဲကြီးလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၈ နိုဝင်ဘာ ၃၀ တွင် ချောက်၊ စဉ့်ကူ၊ လမ်းရွာ၊ ရေနံချပ်နှင့် ရေနံချောင်း ရေနံမြေမှ သပိတ်မှောက် အလုပ် သမားအင်အား ၁၀၀၀ ကျော်တို့ မိုင် ၄၀၀ ကျော်ရှည်လျားသော ရန်ကုန် သို့ ခြေလျင်ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲ စတင်သည်
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၅ ရက်တွင် ရေနံမြေသပိတ်တပ် မကွေးမြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
မကွေးတွင် သပိတ် ခေါင်းဆောင်များကို နယ်ချဲ့အလိုတော်ရိ အစိုးရက ဖမ်းဆီးလိုက်ကြ၏
မျက်နှာဖြူ အရေးပိုင်ကလည်း မကွေးမြို့ အတွင်း ပုဒ်မ (၁၄၄) ကို ထုတ်ပြန်လိုက်သည်
သို့နှင့် မကွေးတွင် ရက် ၂၀ ခန့် သောင်တင်နေသည်
နောက်ဆုံးတွင် ရိက္ခာပြဿနာ တက်လာခဲ့၏
ထို့ကြောင့် တဝက်လောက်မှာ ရေနံမြေသို့ ပြန်ကြရ၏
ခေါင်းဆောင်များ လွှတ်ပေးရေးအတွက် ကျန်အလုပ်သမားများက အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြကြသည်
ထိုသို့ အစာငတ်ခံခြင်းထက် ပုဒ်မ (၁၄၄) ကို တွန်းလှန်ကာ အာဏာဖီဆန်ခြင်းက ပိုထိရောက်မည်ဟု တို့ဗမာအစည်းအရုံး က ယူဆ၏
ဒီဇင်ဘာ (၁၁) ရက်ညပိုင်းတွင် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ဉက္ကဋ္ဌ ကိုဗဟိန်း၊ အတွင်းရေးမှူး ကိုဗဆွေ နှင့် အခြား ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် နှစ်ဦး ရောက်လာကာ ရေနံမြေ သပိတ်တပ်ကြီး အား ပုဒ်မ (၁၄၄) ဖီဆန်၍ တရားဟောပြောကြလေသည်
ကိုဗဟိန်း၏ ကျော်ကြားလှသော မြင်းခွာတချက် ပေါက်လျှင် မီးဟုန်းဟုန်း တောက်စေရမည်  မိန့်ခွန်းသည် ဤ နေရာတွင် ပြောကြားခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ တွင် မကွေးမြို့ မဲထီးကျောင်းတိုက်အတွင်း ရေနံမြေသပိတ် တပ်သားများအား တရားဟောမှုဖြင့် ကိုဗဟိန်းနှင့် ကိုဗဆွေ တို့ကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ဖမ်းဆီးသည်
အသက်သေသေ အရိုးကြေကြေ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင် အရောက် မမှိတ်မသုန် ချီတက်ကြရန်လည်း လှုံ့ဆော်ခဲ့အပြီး ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် (၄)ဦးစလုံး အဖမ်းခံလိုက်ရ၏
သို့သော် လမ်းညွှန်ချက် ရလိုက်ပြီဖြစ်သော အလုပ်သမားတပ်ကြီးက နောက်တရက် နံနက် (၆) နာရီတွင် နံပါတ်တုတ်ကိုင် ပုလိပ်တပ်၊ လှံစွပ်တပ်၊ သေနတ်ကိုင်တပ်၊ မြင်းစီးတပ်များ အတွင်းသို့ ထိုးဝင် ဖြိုခွဲ၍ ချီတက် ကြတော့သည်
မြို့သူမြို့သားများက ဝိုင်းဝန်းအားပေးကြသည်
ကျဆုံးသူ၊ ဒဏ်ရာရသူ၊ ဆွဲချုပ် အဖမ်းခံလိုက်ရသူ အများအပြား ရှိသော်လည်း နောက်မတွန့်ကြတော့ပေ
ရိုက်နှက်သော နံပါတ်တုတ်ကိုင် ပုလိပ်များ၊ မြို့သူမြို့သားများ နှင့် အလုပ်သမားများ အရောရော အနှောနှော ဖြစ်ကုန်၍ လှံစွပ်သေနတ်များ သုံးမရ ဖြစ်ကုန်တော့သည်
မြင်းစီးပုလိပ်များက ဝင်၍ရိုက်ပြန်သည့် အဆုံး မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်နေသော မြို့သူ မြို့သားများက ငြာသံပေးကာ ရရာလက်နက်နှင့် ဝင်ပြီး ခုခံကြသောကြောင့် တပ်လန်ကုန်ကြသည်
ထိုသို့ဖြစ်နေစဉ် ချိတ်ဆက်လုပ်ထားသည့် အတိုင်း ကိုဗဟိန်းက ထောင်အမိုးပေါ် တက်၍ ထောင်သားများအား လှုံ့ဆော် တရားဟော ပြန်တော့ရာ ထောင်တွင်း တွင်လည်း ရုတ်ရုတ်သဲသဲ ဖြစ်ကုန်တော့သည်
ထောင်ထပြီ အထင်နှင့် ပုလိပ်များ ထောင်ဘက်သို့ အကူအညီပေးရန် ပြေးကြစဉ် သပိတ်တပ်ကြီးက မကွေးမြို့ အပြင်သို့ အရောက်ဖောက် ၍ အောင်မြင်စွာ ထွက်နိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၃ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၃၈ ရေနံမြေ သပိတ်တပ် မကွေးမှ ရန်ကုန်သို့ ဆက်လက်ချီတက်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂအသင်း တိုက်၌ ကျောင်းသားထု အစည်းအဝေး ကျင်းပ၍ ကိုဗဟိန်း နှင့် ကိုဗဆွေ တို့ကို လွှတ်ရန် နှင့် ဖိနှိပ် ချုပ်ချယ်ထားသော ဥပဒေများ ရုပ်သိမ်းရန် အဆိုများ တင်သွင်းသည်
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ တွင် ပဲခူးခရိုင် နှင့် သထုံခရိုင် တို့မှ တောင်သူ လယ်သမား နှစ်သောင်းခန့်သည် ကျင်းပလျက်ရှိသော ဥပဒေပြု လွှတ်တော် အစည်းအဝေး မှ လယ်သီးစား ဥပဒေကြမ်း နှင့် လယ်မြေ လွဲပြောင်းပေးရေး ဆိုင်ရာ ဥပဒေကြမ်း များကို အတည်ပြုရေး အတွက် ရန်ကုန်မြို့သို့ ဆန္ဒပြ ချီတက်သည်
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၁၉ တွင် ပဲခူးခရိုင်နှင့်သထုံခရိုင်တို့မှ တောင်သူလယ်သမား တပ်ဖွဲ့များ ရန်ကုန်ရောက်ရှိပြီး ရွှေတိဂုံစေတီ ရင်ပြင်တွင် စခန်းချသည်
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အပါအဝင် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ကျောင်းပေါင်းစုံ ကျောင်းသားထုက အတွင်းဝန်များရုံး (ယခု ဝန်ကြီးများ ရုံး) ကို ဝိုင်း၍ သပိတ်တား ဆန္ဒပြ သည်
မြင်းစီးပုလိပ်များက သပိတ် တား ကျောင်းသူကျောင်းသားများကို အကြမ်းဖက် ဖြိုခွဲသည်
ဒီဇင်ဘာ ၂၁ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ကိုလှရွှေက မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကျောင်းသားများသပိတ်မှောက်ရန် နှိုးဆော်စာ ထုတ်ပြန်သည်
ဒီဇင်ဘာ ၂၂ တွင် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် ကျောင်းသား ကိုအောင်ကျော်သည် အတွင်းဝန်များရုံး ဝိုင်း၍ သပိတ်တား ဆန္ဒပြစဉ် မြင်းစီးပုလိပ် များ၏တုတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်မှုဒဏ်ရာ များကြောင့် ၁၃:၂၅ နာရီတွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သည်
၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီ ၈ ရက်နေ့တွင် ရေနံမြေသပိတ်တပ်ကြီးသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ရွှေတိဂုံစေတီ ကုန်းတော်ပေါ်တွင် စခန်းချသည်
၁၉၃၉ ဇန်နဝါရီ ၉ ရက်နေ့တွင် ရွှေတိဂုံစေတီ အလယ်ပစ္စယံ၌ တောင်သူလယ်သမားထု အစည်းအဝေး ကျင်းပ၍ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး (ဗ.တ.လ.စ) ကိုဖွဲ့စည်းသည်
မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကို ရွှေတိဂုံ စေတီအလယ်ပစ္စယံ ၌ ၁၅:၃၀ နာရီ တွင် ကျင်းပရာ သပိတ်မှောက် အလုပ်သမားပေါင်း ၅၀၀ ကျော် တက်ရောက်သည်
အလုပ်သမား ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်းစုံ ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ အစည်းအရုံးကို (All Burma Trade Union Congress, A. B. T. U. C) ကို ဖွဲ့စည်းသည်
အလုပ်သမား အစည်းအရုံး ၏ ပထမဆုံး ဥက္ကဋ္ဌမှာ  သခင်လေးမောင် ဖြစ်သည်
ထိုသပိတ်ကြီးတွင် အလုပ်သမား ခေါင်းဆောင် သခင်ဖိုးလှကြီး၊ ရေနံမြေ အလုပ်သမား အစည်းအရုံး အတွင်းရေးမှူး သခင်လွင်၊ သူ၏ အစ်ကိုရင်း နောင် ပြည်သူ့ဒီမိုကရေစီ ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ သခင်သင်၊ တို့နှင့် အခြား သခင်များ အများအပြား ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
သခင်မကြီး ဒေါ်ဆယ် ဦးဆောင်သည့် အမျိုးသမီး သခင်မ များကလည်း(၁၃၀၀)ပြည့် ရေနံမြေ သပိတ် အရေးတော်ပုံ တွင် သပိတ်တားများအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်၊ (သခင်မ )မသန်း၊ မမြခင်၊ မဂျမ်း၊ မညို၊ မပု၊ မထွေး၊ မစောစော၊ မစိန်ခင်၊ မသိန်းနွဲ့၊ မငွေခင်၊ မစု၊ မချစ်၊ စသည့် ထောင်နန်းစံ သခင်မများရဲ့ ဆန့်ကျင် ဟန့်တားမှု တို့က ထိရောက်ပါပေသည်
အာဇာနည် (၁၇) ဦးဆဲဗင်းဇူလိုင်ဦးသန့် အရေးအခင်း၈၈၈၈ အရေးအခင်း (ရှစ်လေးလုံး)ရွှေဝါရောင် တော်လှန်ရေး
ရင်ခွင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkhwin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဒိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဒိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၆ ဦး၊ မ ၁၇၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
အကော်ရွာ၊ တုံးလဲ
ဉာဏ်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyankyun)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ဉာဏ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဉာဏ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၅ ဦး၊ မ ၁၇၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
တယ်လီစကုပ် (အင်္ဂလိပ်: Telescope) ​ခေါ် အ​ဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းသည် အလွန်ကွာလှမ်းနေသော နေရာရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့၍မြင်နိုင်သော ကိရိယာဖြစ်သည်
နက္ခဗေဒပညာရှင်များသည် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများကို အသုံးပြု၍ စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ကြည့်ရှုလေ့လာကြသည်
ပထမဦးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို ဒတ်ခ်ျ လူမျိုး မျက်မှန်နှင့် မှန်ပြောင်းများ ပြုလုပ်သူ Hans Lippershey က ၁၆၀၈ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အီတလီလူမျိုး ဂယ်လီလီယိုက အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းတစ်ခု ထပ်မံပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယို ၏ မှန်ပြောင်းသည် အလွန် ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုများကို ပုံကြီးချဲ့ပေးနိုင်သည့်အတွက် ၎င်းကို အသုံးပြု၍ ဂယ်လီလီယိုသည် စကြဝဠာအတွင်းရှိ အရာဝတ္ထုများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ပင် သူသည် လပေါ်ရှိ တောင်များနှင့် မီးတောင်တွင်းဝများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် အရာဝတ္ထုများမှ အလင်းပြန်သော အလင်းတန်းများကို ဖမ်းယူ၍ ပုံနှိပ်ဖော်ပေးသည့် အလင်းပြန် အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ ပေါ်ထွက်လာသည်
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း အမျိုးအစားကို ပထမဦးဆုံး တီထွင်ပြုလုပ်ခဲ့သူမှာ ဆာအိုင်ဇက် နယူတန် ဖြစ်သည်
ဤမှန်ပြောင်းအမျိုးအစားတွင် လေးလံသော ပြောင်းရှုသံတစ်ခုပါရှိပြီး ကြည့်သည့်အရာဝတ္ထနှင့် နီးသည့်ဘက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ဆင်ထားကာ ကျန်တစ်ဘက်တွင် အခြားမှန်ဘီလူးတစ်ခုကို တပ်ဆင်ထားသည်
မှန်ဘီလူးအသေးကို မှန်ဘီလူးအကြီးနှင့် ၄၅ ဒီဂရီ စောင်း၍တပ်ဆင်ထားသည်
ဝေးကွာသောအရပ်ရှိ အရာဝတ္ထုမှာလာသော အလင်းတန်းသည် ပထမ မှန်ဘီလူးအကြီးကို ကျော်ဖြတ်၍ မှန်ဘီလူးအသေးပေါသို့ အလင်းပြန်စေသည်
ထိုအလင်းတန်းများကို မှန်ဘီလူးအသေးက ကြည့်ရှုသူ၏ မျက်စိသို့ ထပ်ဆင့်အလင်းပြန်စေခြင်းဖြင့် အရာဝတ္ထုကို ပုံကြီးချဲ့၍ မြင်ရခြင်းဖြစ်သည်
ယခုခေတ်ကာလတွင် နောက်ဆုံးတီထွင်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ဟပ်ဘယ်လ် အာကာသ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် အလွန်မှုံဝါးသော အလင်းတန်းများကိုပင် ဖမ်းယူနိုင်ကာ အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုအားကောင်းသည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို တီထွင်နိုင်ရန်အတွက် ရှေးဦးစွာ အကြံရခဲ့သူမှာ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး တွေးခေါ်ပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင် ရော်ဂျာဘေကွန် (Roger Bacon) (၁၂၁၄-၁၂၉၄) ဖြစ်သည်
ရော်ဂျာဘေကွန်သည် ၁၂၆၀-ခန့်တွင် Opus Majus အမည်ရှိ ကျမ်းတစောင်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ထိုကျမ်းတွင် ဘေကွန်က မှန်ဘီလူးများကို အဆင့်ဆင့် အသုံးပြုခြင်းဖြင့် အဝေးတွင်ရှိနေသော ပစ္စည်းများကို ပြတ်သားစွာ မြင်တွေ့အောင် ပြုလုပ်နိုင်ကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်
ထို့အပြင် မျက်မှန်အတွက် အခြေခံဖြစ်သော အချက်အလက်များကိုလည်း တင်ပြခဲ့သည်
သို့သော် ရော်ဂျာဘေကွန်သည် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို လက်တွေ့ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း မရှိပါ
အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကို အမှန်တကယ် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ဟော်လန်နိုင်ငံသား ဟန်းစ်လစ်ပါရှေး (Hans Lippershey) ဖြစ်သည်
၁၆၀၈-ခုနှစ်တွင် လစ်ပါရှေးသည် မှန်ဘီလူးခုံးတခုနှင့် မှန်ဘီလူးခွက် တခုကို အသုံးပြုပြီး အဝေးကြည့်မှန်ဘီလူးတခုကို စတင်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သူ၏တီထွင်မှုမှာ အာကာသ သုတေသနလုပ်ငန်းအတွက်မဟုတ်ဘဲ စစ်တိုက်ရာတွင် အသုံးပြုရန်အတွက်သာ ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပတိုက်၌ မှန်သွေးခြင်းပညာ ကောင်းစွာပျံ့နှံ့နေပြီ ဖြစ်ရကား လစ်ပါရှေး၏ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ ခဏတာအတွင်း ဥရောပတိုက်အတွင်း ပျံ့နှံ့သွွှားခဲ့သည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို အာကာသသုတေသန လုပ်ငန်းအတွက် စတင်အသုံးပြုခဲ့သူမှာ ကမ္ဘာကျော် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး ဂယ်လီလီယို (Galileo Galilei) (၁၅၆၄-၁၆၄၂) ဖြစ်သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် ၁၆၀၉-ခုနှစ်တွင် ဟော်လန်နိုင်ငံ၌ တယ်လီစကုပ်ခေါ် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ပေါ်နေပြီဖြစ်ကြောင်း သတင်းစကားကြားသိပါသည်
ပါရမီရှင် ဂယ်လီလီယိုသည် ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို မတွေ့မြင်ဘူးဘဲ သူကိုယ်တိုင် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတစ်လက်ကို တီထွင်လိုက်ပါသည်
သူတီထွင်သော အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းမှာ လစ်ပါရှေး၏မှန်ပြောင်းထက် ပိုမိုကောင်းမွန်နေပါသည်
ဂယ်လီလီယိုသည် သူတီထွင်သော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းဖြင့် ညအခါများတွင် ကောင်းကင်ကိုကြည့်ရှုလေ့လာ နေခဲ့သည်
ထိုသို့လေ့လာရင်း ဂယ်လီလီယိုသည် နက္ခတ္တဗေဒအတွက် အရေးပါသော တွေ့ရှိချက် များစွာကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် သူ၏မှန်ပြောင်းကို အသုံးပြုပြီး လ၏မျက်နှာပြင်သည် ညီညာပျံ့ပျူးမှုမရှိဘဲ ချိုင့်ခွက်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေကြောင်း၊ နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီဆိုသည်မှာ ကြယ်ပေါင်းများစွာ စုဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ နေတွင်အကွက်များရှိနေကြောင်း၊ ဂျူပီတာခေါ် ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၄-စင်းရှိကြောင်း (အမှန်မှာ ကြာသပတေးဂြိုဟ်တွင် ဂြိုဟ်ရံ လ ၆၃-စင်း ရှိသည်
ဂယ်လီလီယို မြင်တွေ့ခဲ့ သည်မှာ အကြီးဆုံးဂြိုဟ်ရံ လ လေးစင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့ကို ဂယ်လီလီယိုအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဂယ်လီလီယို လများ Galilean moons ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်နေကြသည်
ဂြိုဟ်များတွင် ကိုယ်ပိုင် အလင်းရောင်မရှိဘဲ နေ၏အလင်းကို ရောင်ပြန်ဟပ်သဖြင့် လင်းနေခြင်းဖြစ်ကြောင်း စသည့်အချက်များကို ဖော်ထုတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
အထင်ရှားဆုံးမှာ သူ့ရှေ့က ကော်ပါးနီးကပ်စ် အဆိုပြုခဲ့သော နေကို ဗဟိုပြုပြီး အခြားဂြိုဟ်များက လှည့်ပတ် နေကြသည်ဆိုသော နေဗဟိုပြုအယူအဆကို သက်သေပြနိုင်ခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
သို့သော် ခရစ်ယာန် အယူသည်းများ လွှမ်းမိုးသော တရားရုံးက ဂယ်လီလီယိုအား သမ္မာကျမ်းစာပါ အချက်များကို ဆန့်ကျင်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ခုံရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံခဲ့ရသည်
၁၆၆၃-ခုနှစ်တွင် စကော့တလန်လူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဂျိမ်းစ်ဂယ်ရီဂိုရီက မှန်ဘီလူးပုံစံ အသစ်တမျိုးကို တီထွင်ခဲ့သည်
သူ၏မှန်ဘီလူးမှာ ဂယ်လီလီယိုကဲ့သို့ အလင်းယိုင်ခြင်းကို အခြေခံထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ အလင်းပြန်ခြင်းသဘောကို အခြေခံထားသည်
ဂယ်လီလီယို၏ မှန်ပြောင်းကို အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းအမျိုးအစား (refractor) ဟုခေါ်ဆိုပြီး ဂယ်ရီဂိုရီမှန်ပြောင်းကို အလင်းပြန်မှန်ပြောင်း အမျိုးအစား (reflector) ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
၁၆၈၈-ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံပညာရှင်ကြီး နယူတန်က ဂယ်ရီဂိုရီ၏ အလင်းပြန်အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို အခြေခံ၍ ပိုမိုကောင်းမွန်သော အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးများကို တီထွင်လိုက်ပါသည်
ဂယ်လီလီယို၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၂၀-ခန့်သာ ချဲ့နိုင်သော်လည်း နယူတန်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ အဆ ၁၀၀-နီးပါး ချဲ့ထွင်ကြည့်ရှု နိုင်သည်
၁၈၀၀-ပြည့်နှစ်ခန့်တွင် အိုင်းရင်းလူမျိုး နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဝီလျံပါဆင်က အပေါက်၀အချင်း ၇၂-လက်မ ရှိသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို စတင်တီထွင်ခဲ့သည်
အဆိုပါ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ပေါ်ပေါက်လာမည့် စူပါအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းများ၏ အစပင် ဖြစ်သည်
ပါဆင်၏ အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းမှာ ၁၉၁၇-အထိ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းအဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
၁၉၁၇-ခုနှစ်တွင် ဝီလဆင်တောင်ကုန်းပေါ်၌ အပေါက်၀ အချင်းလက်မ ၁၁-ရှိသော ဟွတ်ကာအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် အလွန် ကွာဝေးသော နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီများအတွင်းရှိ လှည့်လည်နေသောကြယ်များကို လှမ်းကြည့်နိုင်လောက်အောင် အင်အား ကောင်းမွန်ခဲ့သည်
ဤအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြောင့် စကြ၀ဠာကြီးတွင် နဂါးငွေတန်းဂလက်ဆီများ မရေမတွက်နိုင်အောင် ရှိနေကြောင်း သိရှိလာရသည်
၁၉၄၈ တွင် ဟေလီအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်း  ပေါ်ပေါက်လာသည်
၎င်းမှန်ပြောင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်အတွင်းရှိ ပါလိုမာတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈-ခုတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ဟေလီမှန်ပြောင်းသည် ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၅၀-ခန့် တည်ရှိခဲ့သည်
မှန်ပြောင်းကြီးတခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ မက်ထရစ်တန် ၄၈၀-ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀ အကျယ်မှာ လက်မ ၂၀၀-ဖြစ်သည်
မှန်ဘီလူးမှန်တခုတည်း၏ အလေးချိန်မှာ ၁၃-တန် လေးပါသည်
အဆိုပါ မှန်ဘီလူးကြီးကို အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းအဖြစ်သာမက ဓာတ်ပုံရိုက်ယူရန်အတွက်၎င်း၊ အလွန်ဝေးကွာသော ကြယ်တာရာများက ထုတ်လွှတ်နေသည့် လျှပ်စစ်သံလိုက်လှိုင်းများကို ဖမ်းယူရန်အတွက်၎င်း၊ အသုံးပြုခဲ့ကြခြင်းဖြစ်သည်
ဤမှန်ပြောင်းကြီးကို အသုံးပြု၍ ကျွန်ုပ်တို့နေထိုင်ရာ စကြ၀ဠာကြီးသည် ဘေးသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့ကားနေကြောင်း သက်သေပြနိုင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကွာဆာခေါ် အလင်းလွှတ် ပစ္စည်းများကိုလည်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ယခုအချိန်အထိ အကြီးဆုံးအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရီးဇိုနားပြည်နယ် ဂရေဟမ်တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော အ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းပင် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘိုင်နိုကူလာခေါ် နှစ်လုံးပြူအ​ဝေးကြည့်မှန်​ပြောင်းကြီး ဖြစ်ပြီး မှန်ဘီလူးအပေါက်၀အချင်းမှာ ၁၁.၈ -မီတာရှိသည်
၎င်းကို ၂၀၀၇-ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပါကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားအပ်သည်
ရှေးအခါက လူတို့သည် နက္ခတ်တာရာများကို သာမန် မျက်စိများဖြင့်သာလျှင် ကြည့်ကြရသဖြင့် မြင်ရသော နက္ခတ်တာရာ အရေအတွက်မှာ အလွန်ပင် နည်းလေသည်
ထိုမြင်ရသမျှ နက္ခတ်တာရာတို့၏ သဘာဝကိုလည်း ကွဲကွဲပြားပြား မသိရပေ
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း (တယ်လီစကုပ်)များ ပေါ်လာသောအခါမှ နက္ခတ်တာရာအမြောက်အမြားကို တိုး၍မြင်လာကြပြီးလျှင် ထိုနက္ခတ်တာရာများ၏ အကြောင်းကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် လေ့လာနိုင်လာကြသည်
အဝေးကြည်မှန်ပြောင်းများသာ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းမရှိက ကောင်းကင်လောကအကြောင်းကို လွန်ခဲ့သောအနှစ် ၃ဝဝ လောက်က လူများ သိရှိသမျှထက်ပို၍ ကျွန်ုပ်တို့လည်းယခုအခါ သိရှိကြဦးမည် မဟုတ်ချေ
အလင်းကို အသုံးပြုထားသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများကို ပြုလုပ်ထားပုံမှာ အရင်းခံအားဖြင့် အကြောင်းနှစ်ရပ်ရှိသည်
ထိုအကြောင်းနှစ်ရပ်မှာ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတို့ကို ဆုံချက်တွင် ကျရောက်စေ၍ ပုံရိပ် ထင်စေရန်နှင့် ထိုပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့်မြင်နိုင်စေရန် တို့ ဖြစ်သည်
ထိုအတွက် အလင်းလုံသောပြောင်းရှည်၏ ထိပ် တစ်ဖက်တွင် ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခုံး၊ သို့မဟုတ် အလင်းပြန်မှန်ဘီလူးခေါ် မှန်ဘီလူးခွက်တစ်ခုခုကို တပ်ထား၍ ကြည့်လိုသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့ကို ဆုံချက်၌ ကျရောက်စေကာ ထင်ရှားသောပုံရိပ်ကို ထင်စေသည်
မှန်ဘီလူးခုံးကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြစ်လျှင် အလင်းယိုင် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟုခေါ်၍ အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကို အသုံးပြုသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကိုမူ အလင်းပြန် (အဝေးကြည့်) မှန်ပြောင်းဟု ခေါ်သည်
ထိုနောက် ထင်လာသော ပုံရိပ်ကို အကြီးချဲ့၍ မျက်စိဖြင့် မြင်နိုင်စေရန်အတွက် မှန်ပြောင်း၏ ကျန်ထိပ်တစ်ဖက်တွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခု တပ်ထားပြန်သည်
ထိုမှန်ဘီဘူးကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဟု ခေါ်၏
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း နှစ်မျိုးအနက် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းက အလျင် ပေါ်ခဲ့ လေသည်
ဂယ်လီလီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုသော အလင်းယိုင် မှန်ပြောင်းတွင် ကြည့်ရန်ချိန်၍ထားသော အရာဝတ္ထုမှ အလင်းတန်းတို့သည် မှန်ပြောင်းအတွင်းသို့ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးကို ဖြတ်၍ ဝင်ကြသည်
မှန်ဘီလူးခုံး၏ အလင်းတန်း ဆုံချက် နေရာတွင် ထိုအရာဝတ္ထု၏ ပုံရိပ်သည် ထင်လာ၏
ထိုမှတစ်ဖန် ပုံရိပ်ကို ကြည့်မှန်ဘီလူးဖြင့် အကြီးချဲ့၍ ကြည့်ရသည်
မှတ်သားထားရန် အချက်မှာ ခုံးမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ကြည့်မှန်ဘီလူးမှ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသော ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့် မှန်ဘီလူးမှ ထွက်သွားသောအခါ ပြက်အားဖြင့် ကျုံ့သွားသည်
ထိုကြောင့် မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်သော အလင်းတန်းများသည် သာမန်မျက်စိဖြင့် ကြည့်စဉ်ကထက် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်ချိန်တွင် ပိုမိုများပြားစွာ ဝင်ရောက်သဖြင့် အရာဝတ္ထု၏ တောက်ပခြင်းကို ပို၍ ထင်းလင်းစွာ မြင်ရ၏
ဤအကြောင်းကြောင့်ပင်လျှင် ကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းကင်မှကြယ်ကို အဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့် ကြည့်သောအခါ ကြယ်ရောင်ပို၍ တောက်ပကြည်လင်သည်ကို တွေ့ရခြင်း ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ် အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းများတွင် ပုံရိပ်သည် ပြတ်သားစွာ မထင်ပဲ ဝိုးတိုးဝါးတားဖစ်နေခဲ့သည်
ယင်းသို့ဖြစ် ရသည်မှာ ချို့ယွင်းချက် နှစ်ရပ်ကြောင့် ဖြစ်၏
ချို့ယွင်းချက်တစ်ရပ်မှာ မှန်ဘီလူး၏ အနားစွန်းနှင့် အလယ်ပိုင်းမှ ဖြတ်ဝင်သော အလင်းတန်းများသည် ဆုံချက်တစ်နေရာတည်းတွင် မကျရောက်ခြင်းဖြစ်၍ ဒုတိယချို့ယွင်းချက်မှာ အလင်းရောင်တွင် ပါဝင်သော ရောင်ခြည်အပြာနှင့် ရောင်ခြည်အနီတို့ ဆုံချက် ကွဲလွဲခြင်းပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုချို့ယွင်းချက်များရှိခြင်းကြောင့် အလင်းယိုင် တယ်လီစကုပ်ကို လက်ဦးတွင် အသုံးနည်းခဲ့ပေသည်
သို့သော်နောင် နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ ခန့်ကြာသောအခါ ပုံဖမ်းမှန်ဘီလူးနေရာတွင် မှန်ဘီလူးတစ်ခုတည်းကို မသုံးဘဲ ကရောင်းဖန်နှင့် ပြုလုပ်ထားသော မှန်ဘီလူးခွက်ကို အတွင်းဘက်ကထားကာ မှန်ဘီလူးနှစ်ခုပူးကို အသုံးပြု ခြင်းဖြင့် အထက်ပါ ချို့ယွင်းချက်များ ပပျောက်နိုင်ကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်လူမျိုး မျက်မှန်ဆရာတစ်ဦးက တွေ့ရှိလာလေသည်
အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းထက်သာသော အချက်တစ်ရပ်ရှိရာ ထိုအချက်မှာ အနေအထားကျအောင် တစ်ကြိမ်တစ်ခါ ပြင်ဆင်ထားလျှင် နောက်ထပ်ပြုပြင်ပေးရန် မလိုတော့ဘဲ စိတ်ချစွာ သုံးစွဲနေနိုင်သောအချက် ဖြစ်လေသည်
နယူတန်သည် အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကို ခရစ်နှစ် ၁၆၆၆ မှ ၁၆၆၉ ခုနှစ်အတွင်းက တီထွင်ခဲ့သည်
နျူတန် စတင်တီထွင် သဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ အလင်းပြန်မှန်ပြောင်းကိုလည်း နျူတိုနီယန် တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်
ထိုအဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းတန်းများသည် ပြောင်းထဲသို့ အလျား လိုက် ဝင်ပြီးနောက် အလင်းပြန်မှန်ခွက်ပေါ်သို့ ကျရောက်သည်
ထိုမှန်ခွက်မှတစ်ဖန် အလင်းတန်းတို့ကို ကတော့ ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်စေ၍ သုံးမြှောင်ဖန်တုံးက တစ်ဖန်လာဟပ်သော အလင်းတန်းတို့ကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားသော ကြည့်မှန်ဘီလူးသို့ ထောင့်မှန်ကျအတိုင်း လမ်းပြောင်းပေးလိုက်ပြန်သည်
အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတွင် ပထမပေါ်ခါစ အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်း၌ တွေ့ကြုံခဲ့ရသော အလင်းတန်းတို့ ဆုံချက်ကွဲလွဲသည့် ချို့ယွင်းချက်မှ ကင်းလွတ်၏
သို့ရာတွင် ကြည့်မှန်ဘီလူးကို ပြောင်းဘေး၌ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် ကြည့်ရှုသူအား အနေရခက်စေလေသည်
နျူတိုနီယန် အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းအပြင် ကက်ဆီဂရေးယန်း တယ်လီစကုပ်ဟု ခေါ်သော အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းတစ်မျိုး ရှိသေး၏
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတွင် အလင်းပြန်မှန်ခွက်မှ ကတော့ပုံသဏ္ဌာန်အရောင်ဟပ်လိုက်သော အလင်းတို့ကို အခြားအစွန်းအနီး၌ တပ်ဆင်ထားသော အခြားကြည့်မှန်ခွက်က ခံယူပြီးနောက် ပထမ အလင်းပြန်မှန်ခွက် ဗဟိုချက်ရှိ အပေါက်မှနေ၍ ကြည့်မှန် မှန်ဘီလူးသို့ ပြန်ဟပ်သွားစေလေသည်
နက္ခတ်မျှော်စင်များတွင် အလင်းယိုင်နှင့်အလင်းပြန်မှန် ပြောင်း နှစ်မျိုးလုံးကိုပင် တပ်ဆင် အသုံးပြုကြသည်
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးသော တာရာကြည့် အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းများမှာ အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းများတို့သာ များပေသည်
အလင်းပြန် မှန်ပြောင်း၌ ရှိသော ချို့ယွင်းချက်တစ်ခုမှာ အလင်းပြန် မှန်ခွက်သည် ကြာလျှင် အရောင်မှိန်သွားလေ့ရှိ သည့်အတွက် အစဉ်သဖြင့် အရောင်တောက်ပြောင်၍ နေစေရန် ပြုပြင်ပေးနေရခြင်းပင်ဖြစ်၏
အလင်းပြန်မှန်ခွက်သည် သတ္တုနှင့် ပြုလုပ်ထားသော ခွက်ဖြစ်လျှင် အရောင် တင်ပေးရ၍၊ ဖန် ဖြစ်ခဲ့လျှင် ပြဒါးပြန်လည် သုတ်ပေးရလေသည်
အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကို ယခုအခါ သူ့နေရာနှင့်သူ ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်၍ နေရာအနှံ့အပြား၌ အသုံးပြုလျက် ရှိသည်
ခေတ်မှီအမြောက်နှင့် သေနတ်များမှာပင် မြင်ကွင်းချိန် ကိရိယာအနေနှင့် အသုံးပြုထားသည်ကို တွေ့ရသည်
သို့သော်လည်း တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် သာမန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှစ်မျိုး၏ ခြားနားချက်မှာ တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းတွင် အရာဝတ္ထု ပုံရိပ်သည် ပြောင်းပြန်ထင်၍ သာမန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများတွင်မူ ပြောင်းပြန်ထင်သော ပုံရိပ်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မူလဝတ္ထုပုံအတိုင်း အနေ မှန်မြင်ရ အောင် မှန်ပြောင်းအတွင်း၌ မှန်ဘီလူးအပိုများ တပ်ဆင်ပေး ထားလေသည်
မြင်းပြိုင်ပွဲများ၌ အသုံးပြုလေ့ရှိသော မြေပြင် ကြည့်မှန်ပြောင်း ခေါ် နှစ်လုံးပြူးမှန်ပြောင်းမှာ ကြည့်မှန်ဘီလူး များနေရာ၌ မှန်ဘီလူးခွက်များ တပ်ဆင်ထားသော သာမန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်း ငယ်ငယ်နှစ်ခုတွဲ ဖြစ်၏
အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းအငယ်စားများအနက် ခေတ်အစားဆုံးနှင့် စွမ်းရည်အရှိဆုံးမှာ ပရစ်ဇမ်မြေပြင်ကြည့် မှန်ပြောင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုမှန်ပြောင်းတွင် ပြောင်းနှစ်ခုစလုံး၌ အလင်းပြန် ပရစ်ဇမ် တစ်ခုစီ တပ်ဆင်ထားခြင်းကြောင့် မြင်ကွင်းကို သာမန်မြေပြင် ကြည့် မှန်ပြောင်းများထက် သုံးဆကျော်မျှ ပို၍ မြင်နိုင်သည်
စစ်မြေပြင်တွင်ဆိုလျှင် ဤပရစ်ဇမ်မြေပြင်ကြည့်မှန်ပြောင်းကို အထူးအသုံးများကြသည်
ကမ္ဘာတွင် အကျော်ကြားဆုံးသော အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများမှာ တာရာကြည့် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းများပင်ဖြစ်လေသည်
ကမ္ဘာ၌ အကြီးဆုံး အလင်းယိုင်မှန်ပြောင်းမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ရှီကားဂိုး တက္ကသိုလ်မှ ယာကစ် နက္ခတ်မျှော်စင်တွင်ရှိ၍ ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းရှိ ပုံဖမ်း မှန်ဘီလူးမှာ အချင်းလက်မ ၄ဝ ရှိလေသည်
တစ်ခါက ကမ္ဘာတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်ခဲ့သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုးနီးယားနယ်ရှိ မောင့်ဝီ လဆန် နက္ခတ်မျှော်စင်မှ တာရာကြည့် အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းကြီးမှာ အလင်းပြန် မှန်ပြောင်းဖြစ်၏
လေးတန်ခွဲခန့်လေး၍ အချင်း လက်မ ၁ဝဝ ရှိသည်
သို့ရာတွင် ယခုအခါ ကာလီဖိုးနီးယား နယ်မှာပင် ၁၉၄၈ ခုနှစ်က ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသွားခဲ့သော မောင့်ပါလိုမာ နက္ခတ်တာရာမျှော်စင်ရှိ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးက မောင့်ဝီလဆန်အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် ကြီးမားပြီးလျှင် ကမ္ဘာ၌ အကြီးဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအဝေး ကြည့်မှန်ပြောင်း၌ တန်ချိန် ၂ဝ ခန့်လေး၍၊ အချင်းလက်မ ၂ဝဝ ရှိသော အလင်းပြန်မှန်ခွက်ကြီးကို တပ်ဆင်ထား၍ မောင့်ဝီလဆန် အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းထက် အလင်းရောင်စုသည့်အား လေးဆမျှ ပိုသည်ဟု ဆို၏
အောက်ခံခုံနှင့်တကွ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးတစ်ခုလုံး၏ အလေးချိန်မှာ တန်ချိန် ၄၅ဝ ကျော်၍ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးအတွက် ဒေါ်လာငွေ ၆,၅၅ဝ,ဝဝဝ အကုန်အကျခံကာ အနှစ် ၂ဝ မျှ စီစဉ် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရလေသည်
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးမှ အလင်းပြန် မှန်ခွက်ကြီးများကို အရောင်တင်ရာ၌ အလုပ်သမားများသည် အထူးပင်ပန်းစွာ ဆောင်ရွက်ကြရ၏
အရောင်တင်ရာ၌ မှန်ကို ပြဒါးသုတ်၍ အချိန် ကြာမြင့်သည်ထက် ပြဒါးသုတ်ပြီးမှန်ကို အအေးခံခြင်း၊ ညီမညီစမ်းသပ်ခြင်း စသည့်အလုပ်တို့က အချိန်ပို၍ ကြာမြင့်ပေသေးသည်
ထိုအဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းကြီးများကို အနှေးအမြန်လိုသလို လှုပ်ရှားရန်အတွက် အထူး စီမံထားသော လျှပ်စစ်ခလုတ်များကိုလည်း တပ်ဆင်ထားလေသည်
ထိုနက္ခတ်မျှော်စင်များကို တောင်များပေါ်၌ တည်ဆောက်ထားလေ့ရှိခြင်းမှာ နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ထင်ရှားကြည်လင်စွာ မြင်နိုင်ရန်အတွက်ဖြစ်၏
မြေပြင်ထက်မြင့်သော နေရာတွင် လေသည် ဖုန်နှင့်မီးခိုးတို့မှ ကင်းစင်သည်
ထို့ပြင် အလင်းရောင်ခြည်များအဖို့ လေထုအထပ်ထပ်ကို လျှော့၍ ဖြတ်သန်းလာရခြင်း၊ နိမ့်စွာ ရွေ့ရှားနေသော မိုးရိပ်များမှ ကင်းလွတ်ခြင်းတို့ကြောင့် နက္ခတ်တာရာများကို ပို၍ ကြည်လင်ပြတ်သားစွာ စူးစမ်းလေ့လာနိုင်လေသည်
အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၅)) သည် အနောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ကောင်းမြတ် ဖြစ်သည်
အမှတ်(၅)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့နှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁ဝ)ရင်း ရှိသည်
ဗိုလ်မှူးချုပ် ကြည်သိန်းဗိုလ်မှူးချုပ် မြင့်စိုးဗိုလ်မှူးချုပ် ညိုစောဗိုလ်မှူးချုပ် ကောင်းမြတ်
ဂနိုင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganainggyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၀ ဦး၊ မ ၃၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၉၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ နတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၀ ဦး၊ မ ၁၁၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပကွဲရွာမရွာ၊ ပကွဲ
ခင်မျိုးချစ် (၁ မေ ၁၉၁၅–၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၉) သည် မြန်မာအမျိုးသမီး စာရေးဆရာ၊ သတင်းထောက်၊ အယ်ဒီတာတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး သုတ၊ ရသ စာပေများကို မြန်မာဘာသာဖြင့်သာမက အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ပါ ရေးသားပြုစုခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ကိုလိုနီခေတ် အစိုးရဆန့်ကျင်သည့် ဆန္ဒပြမှုများတွင်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကာ ၁၉၃၂ မှစ၍ စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို ဘာသာပြန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းသို့ပို့ရာမှ "ခင်မျိုးချစ်" အမည်တွင်ခဲ့သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများထဲမှ ခေတ်ဦးတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သောသူတစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်စကားကို အသုံးပြု၍ ရေးသားနိုင်သော ခေတ်ဦးစာရေးဆရာများထဲက တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် ထင်ရှားသောအမျိုးသမီးဝါဒီ စာရေးဆရာမတစ်ဦးလည်းဖြစ်၏
ငယ်စဉ်က စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူ၊ ယောက်ျားလေးဆန်စွာ နေထိုင်ခဲ့သူ၊ စာအုပ်စင်မှ စာအုပ်များကို အငမ်းမရ ဖတ်တတ်သူဖြစ်ပြီး အရွယ်ရောက်လာသောအခါ တော်လှန်တတ်သောသူတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်
မိဘများက ထိုခေတ်က မိန်းကလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် စာရေးခြင်းကို မနှစ်မြို့သည့်ကြားကပင် စာများစွာရေးသားခဲ့သူဖြစ်သည်
လက်ဝဲဝါဒများကြောင့် ဘာသာတရားအပေါ် သံသယများခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ပြန်လည်ကိုးစားခဲ့သူလည်းဖြစ်လေသည်
လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ ဂါးဒီယန်အင်္ဂလိပ်သတင်းစာတို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့၍ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်လတ်နှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်စာသင်တန်းများလည်း ပို့ချခဲ့သည်
ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါး၊ သရော်စာ၊ နိုင်ငံရေးစာပေ စသည်များကိုလည်း အမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်က လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၊ နောက်ပိုင်းခေတ်၌ အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်မှုနှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက်လည်း လှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ကို စစ်ကိုင်းမြို့၌ ရာဇဝတ်ဝန်ထောက် ဦးတော်နှင့် ဒေါ်သန်းတင် တို့က ၁၉၁၅ ခု မေ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ငါးယောက်ရှိရာ မောင်သုံးယောက်နှင့် ညီမတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ မခင်မြ ဖြစ်သည်
အမေဖက်က အဖိုးအဖွားများသည် စစ်ကိုင်းတွင်နေထိုင်ကြ၍ အဖေဖက်က အဖိုးသည် ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီးဦးဖေ ဖြစ်ကာ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်သည်
ငယ်စဉ်ကတည်းက စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပုံပြင်များ၊ ဒဏ္ဍာရီများကို စိတ်ပါဝင်စားသည်
ပုံပြင်ပြောတတ်ခြင်းအလေ့အကျင့်ကိုလည်း အဖိုးအဖွားများထံမှ အမွေရရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
မိခင်ဖက်က အဖိုးအဖွားများက ဇာတက၊ ဥစ္စာစောင့်ပုံပြင်များနှင့် အခြားပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို ပြောပြလေ့ရှိရာ စိတ်ဝင်တစားနားထောင်တတ်သည်
ဖခင်ဖက်က အဖိုးဖြစ်သူသည် နန်းတွင်းပညာရှိ၊ ကဗျာဆရာ၊ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍ ခင်မျိုးချစ်၏ နှလုံးသားထဲသို့ မြန်မာ့ရေးရာ၊ မြန်မာ့သမိုင်းများကို ချစ်ခင်တတ်လာစေရန် သွတ်သွင်းပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်မှစတင်ကာ ပုဂံဘက်သို့ အဖိုးဖြစ်သူ ရှေးဟောင်းသုတေသနကိစ္စများဖြင့် သွားရောက်ရာတွင် အဖော်လိုက်ပါလျှက် အဖိုးဖြစ်သူ၏ အနော်ရထာစသော ပုဂံခေတ်၏ သူရဲကောင်းများ၊ ဘုရင်များကို ဖွဲ့နွဲ့အသက်သွင်းပြောဆိုမှုများကြောင့် ထိုရာဇဝင်လာ ဇာတ်ကောင်များနှင့် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
ပုဂံကို ချစ်မြတ်နိုးစိတ်များ ဝင်ခဲ့သည်
နောင်ကာလ Anawrahta of Burma ဝတ္ထုကို ရေးသားရာတွင် ထိုစိတ်များ၏ စေ့ဆော်မှုများဟု ယူဆနိုင်ပေသည်
စာကောင်းစွာ ဖတ်နိုင်လောက်သည့် ဒုတိယတန်းတွင် မိသားစုစာအုပ်စင်မှ ရွှေရောင်စက္ကူစွန်းများ (gilt-edge) ဖြင့် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်နိပါတ်တော်များ၊ ဓမ္မပဒဝတ္ထုများကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်
ကလေးပီပီ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို နှစ်သက်၍ ဖတ်ခဲ့သည်ဟု စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားသည်
သတ္တမတန်းမရောက်မီ အိမ်ရှိ စာအုပ်စဉ်မှ ဦးပုည၏ ပြဇာတ်များ၊ ဝတ္ထုများ၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ ဣန္ဒာဝံသ၊ ဝိဇယကာရီ ဇာတ်တော်များကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်
သို့သော် ထိုစဉ်က အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို လုံးစေ့ပတ်စေ့ မသိရှိသော်လည်း ဦးပုညရေးသားသော စာများကို ရွတ်ဆိုရန်ကောင်းပြီး လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ ဇာတ်စကားများမှ ကာရန်၊ အလင်္ကာများကိုလည်း ရွတ်ဆိုရန် သဘောတွေ့ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
အိမ်ရှိ စာအုပ်စင်များသာမက ကျောင်းစာအုပ်စင်များနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
အညာရှိ အမျိုးသားကျောင်းများတွင် ငယ်စဉ် ပညာဆည်းပူးရသောအခါ အင်္ဂလိပ်ကဗျာများကို နှုတ်တိုက်ရွတ်ဆိုရသည်ကို နှစ်သက်ခဲ့၏
ပဉ္စမတန်း၌ ကျောင်းရှိ စာအုပ်စင်ကို ကောင်းစွာအသုံးချနိုင်ခဲ့လေသည်
ထိုစင်ပေါ်ရှိ Bright Story Readers များမှ စနိုးဝိုက်၊ စင်ဒရဲလား အစရှိသောပုံပြင်များကို အင်္ဂလိပ်လို ကောင်းစွာဖတ်ရှုနိုင်ပြီး သတ္တမတန်း အရောက်၌ Lamb's Tales from Shakespeare ကဲ့သို့သော ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်များကို စကားပြေပုံစံဖြင့် ရေးသားသော စာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့သည်
​သူမကို မွေးဖွားစဉ် ခေတ်အခြေအနေမှာ မိန်းကလေးများကို ကျောင်းသို့လွှတ်၍ ပညာဆည်းပူးစေခြင်းမရှိခဲ့သော အနေအထားဖြစ်သည်
ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို မသိမ်းပိုက်မီကလည်း အသက် ၆-၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ယောက်ျားလေးများကို ရွာဦးကျောင်း (သို့) နီးရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ ပို့၍ မိဘများက ပညာသင်စေသော်လည်း မိန်းကလေးအများစုမှာ အိမ်တွင်သာနေ၍ မိဘကူ၊ အိမ်အလုပ်များကိုသာ လုပ်ကိုင်စေသည်
ရှားရှားပါးပါးအနေဖြင့် အချို့သော မိန်းကလေးများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမဟုတ်သော လူများတည်ထောင်သည့် ကျောင်းများသို့ လွှတ်၍ ပညာသင်စေခြင်းမျိုးရှိသော်လည်း မြို့တိုင်း၊ ရွာတိုင်း၌ ထိုသို့ကျောင်းမျိုး မရှိပေ
ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်အပြီး ပညာရေး ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ထိထိရောက်ရောက် အောင်မြင်ခြင်းမရှိသကဲ့သို့ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး စာတတ်နှုန်းသည်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ ကွာဟလျှက်ပင်ရှိသည်
ထိုသို့သောအခြေနေများကြား၌ပင် ခင်မျိုးချစ်သည် ကျောင်းပညာရေးကို ရယူခဲ့ပြီး ယောက်ျားလေးများသာ အများစုရှိသောကျောင်းမျိုး၌ တက်ရောက်ရသည်
ငယ်စဉ်ကတည်းက ယောက်ျားလေးဆန်စွာ နေတတ်ထိုင်တတ်ခဲ့၍ ကျောင်းရှိ ယောက်ျားလေးများထက်သာစေရန် ခက်ခက်ခဲခဲအားထုတ်ခဲ့သည်
မူလတန်းကို အင်္ဂပူအမျိုးသားကျောင်း (Ingapore National School) မှ အောင်မြင်ခဲ့၏
ငယ်စဉ်ကတည်းက အမျိုးသားကျောင်းများတွင်သာ တက်ရောက်ခဲ့ရကာ အမျိုးသားကျောင်းများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မပြည့်စုံ၊ ဆရာအင်အားမလုံလောက်ပေ
ဆရာများမှာ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများဖြစ်ကြရာ ပညာတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် အနစ်နာခံ၍ သင်ပေးနေသောသူများဖြစ်ကြ၏
ဆရာမလုံလောက်သဖြင့် အိန္ဒိယမှ ဘီအေ၊ ဘီအက်စ် ဘွဲ့ရများကို ခေါ်ယူခန့်ထားကြရာ ထိုအိန္ဒိယဆရာများမှာ မြန်မာစကားမတတ်ပေ
ခင်မျိုးချစ်တို့ကဲ့သို့သော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများမှာလည်း အင်္ဂလိပ်စကား မပြောတတ်သောကြောင့် ကြောက်ကြောက်နှင့်ပင် ဆရာမေးလျှင် ဖြေနိုင်စေရန် စာများအလွတ်ကျက်ထားခဲ့ရသည်
ဤအတွေ့အကြုံကိုပင် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က နောင်ကာလ ဟိုက်စကူး၊ တက္ကသိုလ်များတက်သောအခါ အထောက်အကူများစွာရသည်ဟု ဆိုသည်
သတ္တမတန်းကို ၁၉၂၉ တွင် သရက်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်
အဋ္ဌမတန်း၌ မြန်မာစာအတွက် မစ္စတာ မောင်မှိုင်း၏ ဒေါင်းဋီကာ ဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ဆရာကြီး၏ လေးချိုးများသည် အလွန်တရာ ရွတ်ဆိုရန်ကောင်းကာ အရသာတွေ့လှသည်ဟူ၍ ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်
ထိုမှတဆင့် အခြားမြန်မာစာအုပ်များကိုလည်း ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်စာအတွက် အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ (Council of National Education) က ပြဋ္ဌာန်းသော စာများမှာ Tales of Troy၊ Danesbury of House, Gray's Elegy တို့ဖြစ်၍ ထိုစာများသင်ရသည်ကို လွန်စွာပျော်ရွှင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
ထရွိုင်မြို့ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို အကြောင်းခံကာ အခြားစာအုပ်များကိုလည်း တိုးချဲ့ဖတ်ရှုခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် တဆင့်တက်ကာ တက်ကာဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ သမိုင်းရာဇဝင်စာအုပ်များ၊ ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်မူရင်းများ၊ ကဗျာများ စသည်တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
၁၉၃၂ တွင် မိတ္ထီလာမြို့ရှိ အမျိုးသားကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း (ဆယ်တန်း) အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်တက်ရန်ဖြစ်သည်
မူလ ငယ်စဉ်က ရည်မှန်းချက်မှာ ဆရာဝန်ဖြစ်ရန်ဟု စိတ်ကူးခဲ့သော်လည်း မိဘများမှာ ရှေးရိုးဆန်သဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာကို ခါးခါးသီးသီး ငြင်းဆန်ကန့်ကွက်ခဲ့ဖူးသည်
သို့သော် အင်္ဂလိပ်စာပေအပေါ် မြတ်နိုးစိတ်ဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းဖြစ်သော ဝသန္တစာစောင်တွင် ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာ "The Lay of the Last Minstrel" ကို ဘာသာပြန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းသို့ပို့ရာ၌ ကလောင်နာမည်ကို ရှက်ရွံ့၍ မပေးဘဲနေရာမှ မဂ္ဂဇင်းတည်းဖြတ်သူ ဒေါ်သန်းရင်က ခင်မျိုးချစ် အမည်တပ်ပေးခဲ့သည့်အတွက် ထိုမှစ၍ ခင်မျိုးချစ် အမည်တွင်ခဲ့ကာ စာပေလောကသို့ စတင်အခြေချခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စတင်စာများရေးသားခဲ့သည်
သို့သော် ဖခင်နှင့် မိခင်တို့၏ ထိုသို့သော (ထက်မြက်သည့်) မိန်းကလေးတစ်ဦးဖြစ်ရန် မလိုလား မနှစ်သက်မှုများက သူမအတွက် ကြီးစွာအနှောက်အယှက်ဖြစ်ခဲ့သည်
မိခင်ကဆူပူသည်
ဖခင်က စာရေးပါက စာရွက်များ မီးရှို့ပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည်
သို့ဖြစ်၍ အိမ်ရှိသူအားလုံး အိပ်ရာဝင်သောအခါမှ စာရေးခဲ့သည်
သူမအဖို့ မမွေ့လျော်တော့သော အိမ်တွင်မနေလို၍ ရန်ကုန်သို့ ၁၉၃၃ တွင်ပြောင်းရွေ့ကာ အဖိုးဖြစ်သူ၏ အကူအညီဖြင့် တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၌ အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
စာပေအပေါ်ထားသည့် ခံစားချက်၊ အရသာတို့သည်လည်း ရင့်ကျက်ခဲ့ပြီဖြစ်ကာ တက္ကသိုလ်တက်ရောက်စဉ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရာများကိုလည်း စိတ်ပါဝင်စားခဲ့၏
တက္ကသိုလ်သို့ တစ်နှစ်တက်ရောက်ပြီးနောက် အခြေအနေများကြောင့် ပညာရေးတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် ထွက်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်ကာလများ၌ သခင်ဘွဲ့ခံကြသော သခင်နု၊ သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်သန်းထွန်း စသော လူငယ်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၌ ပါဝင်တက်ကြွ လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ခင်မျိုးချစ်သည် အမျိုးသမီးတပ်ဦး၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့၍ လှုပ်ရှားခဲ့၏
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အတွေ့အကြုံကို ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်၏ The 13 Carat Diamond and Other Stories (၁၃ ရတီ စိန်ပွင့်ကြီးနှင့် အခြားဇာတ်လမ်းများ) စာအုပ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်
ကိုယ်နဲ့ အခြားမိန်းကလေးသုံးယောက်တို့က ဖြစ်ချင်ပေတော့ အစောင့်တွေရှေ့ တန်းရောက်နေမိရက်သား ဖြစ်နေတာ
နံပါတ်တုတ်ကိုင် ပုလိပ်တွေ၊ အချို့မြင်းစီးပုလိပ်တွေနဲ့ ရင်ဆိုင်တွေ့လေတော့ ကိုယ်တို့မှာ ကြက်သေသေနဲ့ အကြောက်သား
ဒါနဲ့ပဲ ရုတ်တရက် ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားထဲကလို မြင်းခြေထောက်တွေ၊ နံပါတ်တုတ်တွေနဲ့ ရှုတ်ရှက်ခတ်သွားတာပေါ့
မိန်းကလေးတွေ သွေးအိုင်တွေထဲမှာ လဲသွားတာတွေ့လိုက်ရတော့ သူတို့ကို ထူဖို့ ကြိုးစားနေရင်း တုတ်ချက်တွေလည်း ကိုယ့်အပေါ်ကျလာတော့တာပဲ
ထိုနေ့၏ အဖြစ်အပျက်များ၌ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဗိုလ်အောင်ကျော်လည်း အရိုက်ခံခဲ့ရ၍ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့၏
အဆိုပါ နေ့မှ အဖြစ်အပျက်များမှတ်တမ်းများကို မြန်မာသတင်းစာများမှ ရေးသားခဲ့ကြသည်
ကျောင်းသားများအား ရိုက်နှက်နေသော ဓာတ်ပုံများကို ပုလိပ်အဖွဲ့က လိုက်လံသိမ်းဆည်းခဲ့ရာ ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်က ကောင်းစွာသိမ်းထားနိုင်ခဲ့၍ ထိုမှတ်တမ်း၊ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာကျော်စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှသား အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်စဉ် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ၎င်း၏လက်ထဲသို့ ထည့်ပေးခဲ့၍  ထိုနေ့၏ အဖြစ်ပျက်များကို ကျကျနန ရှင်းလင်းပြောဆိုခဲ့သည်
ထိုအကြောင်းများကို အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်က "Trouble in Burma" အမည်ဖြင့် လန်ဒန်မြို့၌ ထုတ်ဝေသော News Chronicle သတင်းစာတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကာ ၎င်း၏ ကလောင်စွမ်းကြောင့် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ကျောင်းသားများအပေါ် ကိုင်တွယ်ပုံမှာ ကမ္ဘာကျော်သတင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သွားသောကြောင့် ဒေါက်တာဘမော် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ပြုတ်ကျသွားစေရန် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သော ဆောင်းပါးလည်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက်ပိုင်း ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ဒေသအသီးသီးသို့ သွားရောက်လှုံ့ဆော်ရန် အရွေးခံရ၍ ဦးနုနှင့်အတူ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသို့ သွားရောက်၍ လှုပ်ရှားလှုံ့ဆော်မှုများပြုခဲ့သည်
ထို့နောက် ပဲခူးရှိ နေအိမ်၌ ရံဖန်ရံခါ နေထိုင်စဉ် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် တွေ့ဆုံသည်
ဦးခင်မောင်လတ်သည်လည်း ထိုစဉ်က မိသားစုငွေရေးကြေးရေး အဆင်မပြေမှုကြောင့် ကောလိပ်မှ ထွက်ထားရသူဖြစ်ကာ နှစ်ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလိပ်စာပေကို ခုံမင်သူများ၊ စာအုပ်အကြိုက်များတူကြသောကြောင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်၍ ၁၉၃၉ အောက်တိုဘာတွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြသည်
မင်္ဂလာပွဲသို့ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို အစရှိသောသူများတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၀ နှစ်ကာလများတွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ စစ်ရုံး (BDA's War Office) တွင် ဘာသာပြန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ရိုက်တာသတင်းဌာနကဲ့သို့သော သတင်းဌာနများ၏ သတင်းထုတ်ပြန်မှုများကို နားထောင်ခြင်း၊ လက်ခံခြင်းများပြု၍ ကင်ပေတိုင်များ၏ ဖမ်းဆီးမည့်အန္တရာယ်ကို စွန့်စားကာ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း စသည့်သူများကို သတင်းများ ပေးပို့ခဲ့ရသည်
စစ်ကြီးပြီးနောက် မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထုတိုများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ကာ တိုးတက်ရေးနှင့် ဘာမားဂျာနယ် တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်နှင့် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၃၇ တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၇ ၌ အိုးဝေသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ၁၉၄၈ ၌ တိုင်းရင်းသူဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ မှ ၁၉၅၂ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်တက်ရောက်၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (BA) ကို ၁၉၅၂ တွင် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၂-၁၉၅၃ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် တစ်နှစ်တာ လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
ဤအလုပ်ကို လက်ခံရာ၌ အကျပ်တွေ့ အခက်ရိုက်သည့် အနေအထားဖြင့်ဖြစ်ခဲ့သည်
အစိုးရထိန်းချုပ်လည်ပတ်သည့် သတင်းစာ၌  သူမ၏ စရိုက်အတိုင်း ပွင်းလင်းစွာရေးသားလျှင်လည်း မဖြစ်ပေ
ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်အတွင်း လမ်းကြောင်းပြောင်း၍ အခြားသော ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက်ပိုင်း ၁၉၇၁ ၌ မိသားစုတွက် 'ပျော်တော်ဆက်' ဟာသစာစောင် တွဲဖက်ထုတ်ဝေသူနှင့် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ 'သောင်းပြောင်းထွေလာရယ်စရာ' စာစောင်တွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၈ဝ - ၈၅ နှစ်များ၌ တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အိမ်ရှိစာအုပ်စင်၊ ကျောင်းရှိစာအုပ်စင်များမှ စာပေများစွာကို ဖတ်ရှုခဲ့သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ ကဗျာ၊ လင်္ကာများကိုလည်း ရွတ်ဆိုရန် သဘောတွေ့သောကြောင့် အလွတ်ရွတ်ဆို အာဂုံဆောင်ခဲ့သည်များလည်း ရှိသည်
၁၉၃၂ ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာကို ဘာသာပြန်ရာမှ စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မိဘများ၏ ပြစ်တင်ကြိမ်းမောင်းသည့်ကြားမှပင် စာများ ရေးသားခဲ့လေ၏
ပထမဆုံးဝတ္ထုကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ စတင်ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုမူကြမ်းကို အယ်ဒီတာဖြစ်သူ ဒဂုန်ဦးလှဘေက ရှည်လွန်းသောကြောင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခိုင်းရာ ပြုပြင်ရေးသားပြီးနောက် မဂ္ဂဇင်းတိုက်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့ပြီးမှ ထိုဝတ္ထုသည် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာ ဇဝန၏ ကောလိပ်ကျောင်းသား ဝတ္ထု စတင်လူကြိုက်များလာသောကြောင့် မိတ်ဆွေတစ်ဦးက ကောလိပ်ကျောင်းသူ ရေးပါရန် တိုက်တွန်းခဲ့သဖြင့် သူရိယသတင်းစာ၌ အခန်းဆက်ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၃၆ တွင် လုံးချင်းဝတ္ထုတိုအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၄၀ ၌ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းအတွက် စစ်နှောင်ကြိုး၊ စစ်သူလျှိုများ၊ လူ့မုန်တိုင်း၊ ဘုန်းမဲ့သခင် စသည်များ ဘာသာပြန် ရေးသားပေးခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တိုက်ထုတ်အပြီး ၁၉၄၅ တွင် Three Years Under the Japs (ဂျပန်တို့လက်အောက် သုံးနှစ်တာ) အမည်ယူ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကာ ယင်းစာအုပ်တွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်မှုများ၊ အမူအကျင့်များ၊ ၎င်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရပုံ စသည်တို့ကို ရေးသားထားသည်
၁၉၄၆ တွင် ဟိုအရေးဒီအရေး၊ ၁၉၄၈ တွင် မောင်တို့ယောက်ျား၊ ၁၉၅၂ တွင် သတင်းစာလောက စာအုပ်များကို ရေးသားဖြန့်ချိခဲ့သည်
The 13 Carat Diamond ဝတ္ထုတိုနှင့် အခြား ဆောင်းပါးစာပေများကို ဂါးဒီးယန်း အင်္ဂလိပ်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၅၆ နှစ်များအတွင်းကရေးသားခဲ့၍ ထို The 13 Carat Diamond ဝတ္ထုကို ဘာသာစကားအချို့သို့ ပြန်ဆိုမှုများရှိသည်
၁၉၇၀ တွင်ကျင်းပသော အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများမှ စာရေးဆရာများ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ၌ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်၏ Her Infinite Variety ("မူရာစုံလင် သူ့အသွင်" ဟု ဦးခင်မောင်လတ်က ဘာသာပြန်အမည်ပေး) သည် ပထမဆုရရှိခဲ့၍ ထိုဝတ္ထုတိုသည် မင်းသမီးရုပ်သေးရုပ်ကလေးတစ်ခုကို မိမိ၏ ချစ်သူကိုယ်စား ကိုယ်ပွားအနေဖြင့် နှစ်သက်စွာသိမ်းဆည်းထားသူ ရုပ်သေးဆရာ အဖိုးအိုတစ်ယောက်၏ အတိတ်ကို ပြန်လည်တူးဆွ ပြောပြသော ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်
ဤဝတ္ထုသည် ငယ်စဉ်ဘဝ အဖိုးဖြစ်သူ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး ဦးဘေနှင့် ပုဂံသို့ အတူလိုက်ပါစဉ် အဖိုးဖြစ်သူပြောပြခဲ့သော ရာဇဝင်သမိုင်းပုံပြင်များကို နှစ်သက်ကာ ရေးသားခဲ့သည်
ဒေါက်တာမောင်မောင်က အမှာစာ ရေးသားပေးခဲ့၍ ကူညီလမ်းညွှန်သူများမှာ ဗိုလ်မှူးဘရှင်နှင့် ဒေါက်တာသန်းထွန်း တို့ဖြစ်ကြသည်ဟုပင် ယင်းစာအုပ်၌ ဖော်ပြထားသည်
၁၉၇၄ တွင် မိုက်ကယ် အိန်ဂျလို၊ ၁၉၇၆ တွင် စွန့်ခဲ့ရသော ကျွန်မဘဝပါရှင်၊ ဥရောပယဉ်ကျေးမှုအနုပညာ မိတ်ဆက် စသည့် စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့လေသည်
၁၉၇၆ ၌ပင် သူမ၏ ထင်ရှားသော စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည့် Colurful Burma (ယခု Myanmar) ကို မြန်မာရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာသဘော လူနေထိုင်မှုဘဝများ၊ ဘာသာစကား၊ အမျိုးသမီးကဏ္ဍ၊ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ၊ ပွဲတော်များအကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့၍ ဖြန့်ချိခဲ့လေသည်
၁၉၇၇ တွင် Burmese Scenes and Sketches ကို ဖြန့်ချိခဲ့၏
၁၉၈၀ တွင် Asia Magazine ၌ Kyaikhtiyo အမည်ဖြင့် ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား ဆောင်းပါး၊ ၁၉၈၁ တွင် A Pagoda Where Fairytale Charactets Come to Life အမည်ဖြင့် မယ်လမုဘုရား အကြောင်းရေးသားခဲ့သည်
ယင်းနှစ်တွင်ပင် Flowers and Festivals Round the Burmese Year ကို ထုတ်ဝေခဲ့၏
ထို့နောက် ၁၉၈၂ ရောက်သောအခါ A Wonderland of Burmese Legends ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်
ခင်မျိုးချစ်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုး၊ အဖွားများသည် မြန်မာပညာရှိ ဦးဘေနှင့် ဗန်းမော်ခင်လေးကြီး တို့ဖြစ်ကြ၍ နန်းတွင်းအဆက်နွယ်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဘကြီးတော်လက်ထက် ကျီဝန်ကြီး ဦးကျော်ခေါင်နှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် လောင်းရှည်ဝန်ကြီး ဦးမောင်ကလေး စသည်တို့သည်လည်း သူမ၏ ရှေးဘိုးဘေးများဖြစ်သည်ဟူ၍ ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) ၏ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင်ဖော်ပြထားသည်
သားဖြစ်သူ ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း၏ မိခင်အကြောင်းရေးသားသော ဆောင်းပါးတိုတစ်ပုဒ်တွင် အဖွားဖြစ်သူသည်လည်း မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတွင်းမှ အထိန်းတော်ကြီးဟူ၍ ဖော်ပြသည်
၁၉၃၉ တွင် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြု၍ သားတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
၎င်းမှာ သင်္ချာပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ခင်မောင်ဝင်းဖြစ်၏
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားဖြစ်သူနှင့် ၎င်း၏ ဇနီး တက္ကသိုလ် ရွှေရည်ဝင်း၊ မြေးနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်
၁၉၄၇ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံးနှစ်ကာလများ၌ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဆိုးရွားလှသော အဆစ်ရောင်ရောဂါဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရပြီး များသောအားဖြင့် အိပ်ရာထက်၌သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်
ထိုဝေဒနာကို အံတုရာတွင် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က "တစ်ခါတလေ ကိုယ်ရှုံးတယ်
တခါတလေ သူတို့အနိုင်ရရှိတယ်
" ဟု နှစ်ဖက်ရှုံးသဘောကို ထင်ပေါ်အောင် ဖော်ပြခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၉၂ ဇန်နဝါရီ ၂ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဝေဒနာများ ခံစားရသော်လည်း အေးအေးချမ်းချမ်းဖြင့်သာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
၁၉၈၃ တွင် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (တတိယအဆင့်) ချီးမြင့်ခြင်းခံရသည်
ခင်မျိုးချစ်သည် မွေးချင်းငါးယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ဖခင်က အကြီးဆုံးဖြစ်သော သမီးမိန်းကလေးကို ပိပိရိရိ နေစေချင်သည်
သူမ၏ လက်တွေ့ပုံစံနှင့် မကိုက်သော စိတ်ကူးယဉ်သည့်အကျင့်၊ ခေါင်းမာသည့်စရိုက်တို့ကို မနှစ်သက်ပေ
မိခင်ဖြစ်သူသည်လည်း ထိုအကျင့်များကိုမနှစ်မြို့ပေ
ခင်မျိုးချစ်သည် မိခင်ဖြစ်သူက သူမကို စနေဖွား၊ ရုပ်ဆိုးသူဟူ၍ အိမ်လာသော ဧည့်သည်များကို ပြောကြားသည်ကို စိတ်ကသိကအောက်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မိဘများနှင့် ဆက်ဆံရေးသည် ငယ်စဉ်ကပင် အဆင်မပြေခဲ့ပေ
သူမ၏ Colorful Burma (Myanmar) စာအုပ်တွင် သူမ၏ အပျော်ဆုံး အချိန်များမှာ စစ်ကိုင်းရှိ အဖိုးအဖွားများထံသို့ လည်ပတ် နေထိုင်စဉ်ကာလများဟု ကိုယ်တိုင်ရေးသားထားသည်
သူမကို သူမ၏မိသားစုက မလိုချင်ဟုလည်း အမြဲခံစားခဲ့ရသည်
ငယ်စဉ်က ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်ခဲ့သော်လည်း မိဘများ၏ ပိတ်ပင်မှုကြောင့် ဖြစ်မြောက်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
ငယ်စဉ် မိဘများက ရိုက်လျှင် သားရဲတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ပြန်လည်၍ တုံ့ပြန်တတ်သည်ဟု နီလန်ဂျာ ဆန်းဂုပ္တရေးသော စာအုပ်၌ ဖော်ပြပါရှိသည်
မိဘများမှာ ရှေးရိုးဆန်၍ ခင်မျိုးချစ်သည် တော်လှန်ဖောက်ထွက်ချင်သူဖြစ်သည်
ဆယ်တန်းအောင်မြင်သောအခါ မိသားစုနှင့် ဝေးရာ ရန်ကုန်သို့ တစ်ကိုယ်တည်း ပြောင်းရွှေ့၍ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
မိရိုးဖလာဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း တော်လှန်တတ်သော၊ လက်ဝဲဝါဒများ၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသောကြောင့် ငယ်စဉ်က ဘာသာတရား ယုံကြည်မှုအပေါ် သို့လောသို့လော ဒွိဟများရှိခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ဆရာတော်ကြီးနှစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့၍ ထိုသို့တွေ့ဆုံကြုံကြိုက်မှုကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ပြန်လည် သက်ဝင်စေခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးအပေါ် ယခင်ကာလများက အမြင်ကို ယခုကဲ့သို့ ရေးသားထားသည်
ဘာသာရေးတွေ၊ တရားထိုင်တာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်မမှာ မကောင်းတဲ့ အမြင်တွေရှိခဲ့ဖူးပါတယ်
ဘာသာရေးအလုပ် လုပ်နေတဲ့သူတွေက သူတို့မှာ ကောင်းကောင်းကန်းကန်း အခြားလုပ်စရာမရှိလို့၊ ပါးစပ်က ဘုရား၊ တရားနဲ့ ဆိုက်ဂိုက်ထုတ်ချင်လို့၊ ဘဝကို ရင်ဆိုင်ဖို့ သတ္တိမရှိလို့၊ ဘာသာရေးဆိုတာ ထွက်ပြေးတဲ့ဝါဒ၊ စစ်ဆန့်ကျင်တဲ့ဝါဒ၊ အဆိုးမြင်တဲ့ဝါဒ တွေဖြစ်ပြီး သတ္တိကြောင် ပျင်းတဲ့လူတွေအတွက်ပဲ အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်...... အဲဒီလို ကျွန်မ အရင်က တွေးထင်ခဲ့ဖူးပါတယ်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျားမ တန်းတူရရှိရေးအတွက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် စာပေအနေဖြင့် အမျိုးသမီး ဗဟိုပြု ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောအမျိုးသမီးဝါဒီ စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူမ၏ Colourful Burma(Myanmar) စာအုပ်တွင်ပင် အမျိုးသမီးနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းများဖြစ်သော ပညာရေး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ဘာသာရေး၊ စစ်ကြို၊ စစ်ပြီး အခြေအနေများကို အခန်းတစ်ခန်းဖွဲ့၍ ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်စဉ် နိုင်ငံရေးသမားများ၏ အမျိုးသမီးများကို နေရာမပေးခြင်း၊ နှိမ့်ချခြင်းများကို သဘောမတွေ့ခဲ့ပေ
သူမတည်းဖြတ်ပြုပြင်သော စာအုပ်တစ်အုပ်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက နာမည်မထည့်ပေး၍ ခွဲခြားမှုကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်း စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများထဲမှ ခေတ်ဦးတွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ရှေ့၌ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၊ ဒဂုန်ခင်လေးဆွေတို့ နှစ်ဦးသာရှိသည်ဟု ယူဆနိုင်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်နောက် ပေါ်ပေါက်သူများတွင် ဝါရင့်​စာရေးဆရာမကြီးများဖြစ်ကြသော မာလာ၊ လူထုဒေါ်အမာ၊ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး တို့ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်စာဖြင့် ရေးသားသော မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများ၌လည်း ဒေါ်မြစိန် နှင့် ဒေါ်မီမီခိုင်တို့ဖြစ်ကြပြီး ထိုနှစ်ဦးစလုံးသည် နိုင်ငံခြားတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကြသူများဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဘွဲ့မရမီ ပညာရေးတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် Three Years under the Japs ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၅၂ တွင် ဘီအေဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် အခြားစာအုပ်များစွာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
သတင်းစာပညာရပ်နှင့်ပတ်သက်သော စာများကိုလည်း သူရိယဦးသိမ်းမောင်နောက် အစောဆုံးရေးသားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ၁၉၈၈ အတွင်း သမ္မတဒေါက်တာမောင်မောင်ကို ဆောင်းပါးအချို့ရေး၍ ဝေဖန်ခဲ့သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၁၉၉၅ တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသောအခါ မြန်မာများထဲက လက်ခံတွေ့ဆုံရဲသောသူ အနည်းငယ်ထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု အန်နာ​အလော့က ရေးသားထားသည်
Three Years under the Japs (1945)Anawrahta of Burma [King Among Men] (1970)Her Infinite Variety and other storues (1970)Burmese Scenes and Sketches (1977)Flowers and Festivals Round the Burmese year (1980)Colourful Burma (1978)The 13 Carat Diamond and Other Stories (1969)A wonderland of Pagoda Legends (1981)Gift of Laughter (1995)
ဩရိန်းပြည်နယ်သည် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စုတွင် ပါဝင်သောမူလ ပြည်နယ်တစ်နယ်ဖြစ်၍ ဩရိန်းဖရီးစတိတ်ပြည်နယ်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်
မြောက်ဘက် တွင် ထရန်စဗား ပြည်နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် နာတဲပြည်နယ်နှင့် လီဆိုသိုနိုင်ငံ (ယခင်ဗာဆူးတိုလန်ပြည်နယ်) တောင်ဘက် နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဂွတ်ဒဟုပ်အငူပြည်နယ်တို့ အသီးသီး တည်ရှိကြသည်
ပြည်နယ်အကျယ်အဝန်းမှာ ၄၉ယ၈၆၆ စတုရန်း မိုင်ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၃၈၆ယ၅၄၇ ယောက်ခန့် (၁၉၇၄)ရှိသည်
ထိုလူဦးရေတွင် မျက်နှာဖြူ ၂၇၆ယ၇၄၇ ယောက်ခန့် ပါဝင်သည်
တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စု)ဩရိန်းပြည်နယ်ဒေသသည် သစ်ပင်ကင်းမဲ့၍ ပျမ်းမျှ ပေ ၅ဝဝဝ ခန့်မြင့်သော ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်သည်
ရာသီဥတုမှာအပူအအေးမျှတ၍ နွေနှောင်းပိုင်းတွင်မိုးအသင့်အတင့်ရွာသည်
နွား၊ သိုးနှင့် ငှက်ကုလားအုပ်တို့ကို မွေးမြူကြသည်
လယ်ယာများကို ဆည်မြောင်းများဖြင့်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြရသည်
ပြောင်းကို အဓိကစိုက်ပျိုးသည်
ဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံ၊ ဆေးနှင့်သစ်သီးတို့ကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်
ယခုအခါ ပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို  တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ဩရိန်းပြည်နယ်တွင် အဖိုးတန်စိန်တွင်းများရှိသည်
ကျောက်မီးသွေး၊ ရွှေနှင့် သံတို့ကိုလည်း  တူးဖော်လုပ်ကိုင်ကြသည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်မှစ၍ ရွှေထွက်စံချိန် တိုးတက်လာခဲ့ပေသည်၊၊ထွက်ကုန်များမှာ သိုးမွေး၊ စိန်နှင့်ငှက်ကုလားအုပ်မွေး ဖြစ်သည်
၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်ခန့် ကတည်းက ဥရောပတိုက်သားတို့သည် ဩရိန်းမြစ်ဒေသသို့ ရောက်ခဲ့ကြ သည်
သို့သော်လည်း ၁၈၂၄ ခုနှစ်ခန့်မှ စ၍သာလျှင် ကိပ်ကိုလိုနီဖက်မှ ဒပ်ချလယ်သမားတို့သည် ဩရိန်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းသို့လာရောက် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြလေသည်
ထို အခါ မူလနေထိုင်ကြသော အာဖရိကတိုင်းရင်းသားများနှင့် ဒပ်ချတို့နယ်လုကြရာ တိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်
၁၈၄၈ ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ ဩရိန်းမြစ်နှင့် ဗားမြစ်တို့ အကြားရှိနယ်မြေကို ဗြိတိသျှတို့ကသိမ်းယူခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ၁၈၅၄ ခုနှစ်၌ ဩရိန်းဖရီးစတိတ်ပြည်နယ်ဟူ၍ လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်အဖြစ် ရရှိခဲ့သည်
ဗိုးဝါးစစ်ပွဲတွင် ဩရိန်းဖရီးစတိတ် ပြည်နယ်သည် ထရန်စဗားပြည်နယ်နှင့်ပူးပေါင်း၍ အင်္ဂလိပ်တို့ကို တိုက်ခိုက် သည်
ထိုစစ်ပွဲတွင် ဗိုးဝါးတို့အရေးနိမ့်သဖြင့် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် ၌ ယင်းပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလက်အောက်သို့ တစ်ဖန် ရောက်ရှိခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဩရိန်းပြည်နယ်ကို ကရောင်း ကိုလိုနီနယ်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ် တွင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို ပေးအပ်ခဲ့သည်
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ဩရိန်းဖရီးစတိတ်ပြည်နယ်သည် အာဖရိကပြည်ထောင်စုထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်
ဗလွမ်းဖွန်တိန်မြို့သည် ပြည်နယ်အစိုးရ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်သာမက ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အချက်အချာမြို့ လည်းဖြစ်သည်
﻿၁၄ ရာစုနှစ် သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်အရ ၁၃၀၁ ခုနှစ်မှ ၁၄၀၀ အထိဖြစ်သည်
မွန်ဂိုအင်ပါယာ မှေးမှိန်လာပြီး တရုတ်ပြည်မှ မွန်ဂိုလီးယားသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်
ဥရောပတွင် မဲသေရောဂါ ကြောင့် လူပေါင်း ၇၅ သန်းမှ သန်း ၂၀၀ အထိ သေဆုံးခဲ့သည်
ပြင်သစ်ဘုရင် သေဆုံးပြီးနောက် အင်္ဂလန်နှင့် ပြင်သစ်တွင် နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပျက်လျက်ရှိနေခဲ့သည်
အာဖရိုဒီတေ(ရှေးဟောင်းဂရိ: Ἀφροδίτη, ရောမအက္ခရာ: Aphrodite၊ လက်တင်: Venus) သို့မဟုတ် အက်ဖ်ရိုဒိုက်တီ(အင်္ဂလိပ်: Aphrodite)သည် ဂရိဒဏ္ဍာရီလာ ချစ်ခြင်း၊ အလှအပ၊ သာယာမှုနှင့် နုပျိုမှုတို့၏ နတ်ဘုရားမ ဖြစ်သည်
အာဖ်ရိုဒီတဲနှင့် စရိုက်သဘာဝတူညီသည့် ခေါမနတ်ဒေဝီ ဗီးနပ်စ်ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ထား သော ဗီးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် ယှဉ်တွဲအမှတ်သညာပြုခံရသည်
အာဖ်ရိုဒီတဲ၏ ပင်မသင်္ကေတများတွင် မာတဲလ်ပင်၊ နှင်းဆီ၊ ခို၊ စာကလေးနှင့် ငန်းများ ပါဝင်သည်
'အာဖ်ရိုဒီတဲ' သည် မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် အစဉ်ဆက် အသံဖလှယ်မှုဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် 'အဲဖရာဒိုက်တီး' ဟုထွက်ရှိကာ ရှေးဟောင်းဂရိဘာသာဖြင့် 'အာဖ်ရိုဿီတဲ'၊ ခေတ်သစ်ဂရိဘာသာဖြင့် 'အာဖ်ရိုဒီတီ' ဟု အနီးစပ်ဆုံးထွက်ရှိသည်
နတ်မင်း ခရိုနက်က ဖခင် ယူရေးနပ်အား တိုက်ခိုက်စဉ် ယူရေးနပ်၏ မွေးအင်္ဂါ ရေသို့ ကျသော် ရေမြုပ်ဖြစ်သည်
ထိုရေမြုပ်သည် ပင်လယ်၌ မျောရင်း မိန်းမပျိုအသွင် ဖြစ်လာသည်
ဆိုင်ပရပ်ကျွန်းရှိ ပါဖော့မြို့အနီးတွင် အသက်ဝင်လေသည်
ဆိုင်ပရစ် (ဆိုင်ပရပ်သူ) ဟု လူတို့က ခေါ်ကြလေသည်
စင်သီယာကျွန်းအနီးတွင် အသက်ဝင်ကြောင်း ယုံကြည်သူတို့က စင်သရီယာ (စင်သီယာသူ) ဟု ခေါ်ပြန်သည်
အသက်ဝင်စဉ်ပင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော မိန်းမ၏အသွင်ကို ရသည်
အဖရိုဒိုက် ဖြစ်လာသော် နတ်ဘုရားတို့ မာန်စောင်သူက စောင်၊ စိုးရိမ်သူက စိုးရိမ် ဖြစ်ကြရသည်
အလွန်လှသော အဖရိုဒိုက်ကြောင့် ဇုသည်လည်း စိတ်မအေးရ
သို့ဖြစ်ရာ ဟီရာဖန်ဆင်းသည့် ဟပ်ဖေးစတပ်နှင့် လက်ထပ်ပေးလိုက်သည်
ဟပ်ဖေးစတပ်မှာ ဟီရာလက်တည့်စမ်းထားသော နတ်ဖြစ်ပြီး အလွန်ရုပ်ဆိုးသည်
အိုလံပတ်တောင်၌ နေသော်လည်း နတ်ရာမဝင်ဘဲ ပန်းပဲဖိုတွင်သာ အချိန်ကုန်ရသည်
စီစဉ်သော လက်ထပ်ပွဲကို မနှစ်လိုသော အဖရိုဒိုက်မှာ ဟပ်ဖေးစတပ်မှလွဲ၍ ကျန်နတ်ဘုရား၊ လူယောက်ျားတို့နှင့် ဘဝကို ကုန်လွန်ခဲ့သည်
အဖရိုဒိုက်နှင့် ပထမဆုံး အကြည်ဆိုက်သူမှာ စစ်နတ်ဘုရား အဲရီးဇ် ဖြစ်သည်
ဖိုဘိုနှင့် ဒိုင်မော့ဟူသော အမြွာညီအစ်ကိုနှစ်ယောက်၊ ဟာမိုနီရာ ဟူသော သမီးတယောက်နှင့် ဆန္ဒနတ်လေးပါး (အီရော့၊ အန်တီရော့၊ ဟင်မီရော့၊ ပိုသို) ကို မွေးသည်
ရေသခင်ကြီး ပိုဆိုက်ဒန် သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် ချစ်ပွဲဝင်ခဲ့သေးသည်
ရိုဒီဟူသော သမီးတယောက် ရသည်
ဇု၏သားငယ် ဟာမိသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းပေ
တိုင်ချီ၊ ပိုင်သိုနှင့် ဟာမဖရိုဒီတော့ဟူသော သားသုံးယောက် ရသည်
ဆိုင်ပရပ်မင်းသမီး မာရာက ဖခင် စီနာရပ်နှင့် ချစ်ဗျူဟာခင်းလိုသည်
အပျော်မယ်ဟန်ဆောင်၍ အကြံကို အကောင်အထည်ဖော်သည်
သို့ဖြင့် အဒိုနစ်ဟူသော သားတယောက်ရသည်
အကြောင်းစုံသိသည့် စီနာရပ်က သမီးအား သတ်ရန် လိုက်သည်
မာရာက နတ်တို့အား တောင်းပန်သော် သစ်စေးပင်အဖြစ် ပြောင်းပေးလိုက်သည်
သို့သော် မွေးကင်းစ အဒိုနစ်ကို စောင့်ရှောက်မည့်သူ မရှိတော့
ဖြတ်သွားဖြတ်လာ အဖရိုဒိုက်က ထိုကလေးကို တွေ့သည်
ထို့ကြောင့် အောက်ကမ္ဘာသို့ယူကာ ပစစ်ဖှနီ (Per-siff-an-ee) အား မွေးစေသည်
အရွယ်ရောက်သော် သန်စွမ်း၍ ယောက်ျားကောင်းတယောက်ဖြစ်လာသည်
အဖရိုဒိုက်က ပစစ်ဖှနီးထံမှ ပြန်တောင်းသည်
ပစစ်ဖှနီးသည်လည်း လက်မလွှတ်နိုင်
သို့ဖြင့် အချင်းများကြသည်
ဇုက အဒိုနစ်၏ သက်တမ်း သုံးပုံတပုံကို အဖရိုဒိုက်နှင့် နေရန်၊ နောက် သုံးပုံတပုံကို ပစစ်ဖှနီးနှင့် နေရန်၊ ကျန် သုံးပုံတပုံကို အဒိုနစ်သဘောကျသူနှင့် နေရန် ဆုံးဖြတ်ပေးသည်
သို့ဖြင့် အဖရိုဒိုက်နှင့်အတူ အဒိုနစ် မြေပေါ်သို့ ပြန်ပါလာသည်
မြေပေါ်ရောက်သော် အဒိုနစ်က အမဲလိုက်ခြင်းကို သဘောတွေ့လာသည်
အဖရိုဒိုက်မှာ အမြဲမလိုက်နိုင်
သို့ဖြစ်၍ အမဲလိုက်ခံရခြင်းကို မကြောက်သော တိရစ္ဆာန်ကို အမဲမလိုက်ရန် သတိပေးပြီး အပြင်သွားသည်
အဒိုနစ် အမဲလိုက်သော် တောဝက်ယောင်ဆောင်သော အေရိနှင့် တွေ့သည်
အချို့ကလည်း ချစ်သဝန်ကြောင် အေရိက တမင်ကြံသည်ဟု ဆိုသည်
အဖရိုဒိုက်စကားကို မေ့နေသော အဒိုနစ်က တောဝက်နောက်သို့ လိုက်သည်
သို့သော် သူသည်သာ သားကောင် ပြန်ဖြစ်ရသည်
တောဝက်စွယ်နှင့် ဘဝဆုံးသည်
အဒိုနစ်နှင့် ဘီရိုဟူသော သမီးတယောက် ရသည်
ဝိုင်နတ်ဘုရားသည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် အချစ်ဗျစ်ရည်ကို မြည်းခဲ့သေးသည်
သီရိနတ်သမီးသုံးပါး (သာလိရာ၊ ယူဖရိုဆိုင်း၊ အက်ဂလဲယာ) နှင့် ပရီရာပက်ဟူသော သားကို ရသည်
ဟီးလိရော့၏သား မိုးသောက်ကြယ် ဖေသွန်သည်လည်း အဖရိုဒိုက်နှင့် မကင်းခဲ့
အက်စတီနက်ဟူသော သားတယောက်ရသည်
ထရွိုင်အနီးရှိ ဒါဒနီယာပြည်မှ မင်းသား အန်ချီဆက်နှင့်လည်း ဖရီဂျီယံ မင်းသမီးအသွင်နေကာ နှစ်ပတ်ခန့် အတူနေသည်
ကိုးလလွန်မှ မွေးကင်းစသမီးလေး အေနီယာကို ပေးကာ နှုတ်မဖွာရန်ပြောပြီး အိုလံပတ်တောင်သို့ ပြန်လေသည်
ရွှေဆိတ်သားမွှေးရေကို ရှာရန် ဂျေဆန်နှင့်အတူ ရွက်လွှင့်လာသော ဘူတက်သည် ရေသရဲမတို့၏ ဖျားယောင်းမှုကို အံမတုနိုင်ဘဲ ရေသို့ ဆင်းသည်
အဖရိုဒိုက်က ကယ်ကာ စစ္စလီကျွန်းရှိ လီလီဘန်းသို့ ပို့သည်
ထို၌ပင် နှစ်ဦးသား အချစ်နယ်ကျွံကြသည်
သူတို့၏သား အာရစ်မှာ နောင်သော် စစ္စလီဘုရင် ဖြစ်လာသည်
အက်ဖရိုဒိုက်ကိုကိုးကွယ်သူ ဂိုဏ်းမှာ ဆူမာရီးယန်းဂိုဏ်း အီနန်းနာက ကိုးကွယ်သည့် အရှေ့ဆမစ်တစ် နတ်ဒေဝီ အစ်ရှတာ၏အနွယ်ဝင် ဖီးနီးယှန်းနတ်ဒေဝီ အက်စတာတေတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်
နှစ်စဉ်နွေလယ်ကာလများ၌ ကျင်းပသည့် အက်ဖရိုဒီးရှား (Aphrodisia) မှာ သူမ၏ အဓိကပွဲတော်ဖြစ်သည်
အေသင်နှင့် ကိုရင့်တို့တွင် အဓိက ကျင်းပသည်
ဘုရားကျောင်းတွင် အပူဇော်ခံများ ရှိပြီး ထိုသူတော်စင်မတို့နှင့် မေထုန်ပြုကာ အဖရိုဒိုက်အား ပူဇော်ရသည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၁၄၆ ခုတွင် ရောမတို့က ကိုရင့်မြို့အား စီးနင်းသော် ဘုရားကျောင်းများ ပျက်သွားသည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ ၄၄ ခုတွင် မြို့ကို ပြန်တည်သော်လည်း ဘုရားကျောင်းများ ရှိမလာတော့
သို့သော် မေထုန်မှုဖြင့် ပူဇော်ခြင်းမှာ ဆက်ရှိနေသေးသည်
လကောနီးယားတွင် အက်ဖရိုဒိုက်ကို သူရဲကောင်းနတ်ဒေဝီအဖြစ်နှင့် ကိုးကွယ်သည်
ပြည့်တန်ဆာများအား စောင့်ရှောက်သူဒေဝီနတ်ဘုရားမ ဖြစ်သောကြောင့် အစောပိုင်းပညာရှင်များက "မြင့်မြတ်သောပြည့်တန်ဆာ" ဟူသည့် အယူအဆကို တင်သွင်းခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ မှားယွင်းမှုအဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်
Theoi Project, Aphrodite information from classical literature, Greek and Roman artThe Glory which Was Greece from a Female PerspectiveSappho's Hymn to Aphrodite, with a brief explanation
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ဂျိတ်တောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျိတ်တောကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၃ ဦး၊ မ ၂၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆာ ရစ်ချတ် စတီး (အင်္ဂလိပ်: Sir Richard Steele; ၁၂ မတ် ၁၆၇၂ – ၁ စက်တင်ဘာ ၁၇၂၉) သည် အိုင်းရစ်လူမျိုး စာရေးဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
စတီးသည် စာမွန်စာပေများ ရေးသားသူအဖြစ်သာမက ပြဇာတ်များကိုရေးသားသူ အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံရေးသမား အဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကျော်စောသော အိုင်းရစ် အမျိုးသားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
စတီးသည် ၁၆၇၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် အိုင်ယာလန်ပြည် ဒဗ္ဗလင်မြို့၌ မွေးဖွား၍ ၁၇၂၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့၌ ဝေလနယ် ကာမာသန်မြို့အနီး တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
မိမိနှင့်သက်တူရွယ်တူဖြစ်သော ဂျိုးဇတ်အက်ဒီဆန်နှင့်အတူ ချာတာဟောက်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့ တက္ကသိုလ်တို့တွင် စာသင်ခဲ့လေသည်
သို့သော် တက္ကသိုလ်၌ ဒီဂရီရပြီးသည်အထိ မနေဘဲ စစ်ထဲသို့ ဝင်ခဲ့ရာ၊ ကက်ပတိန်ရာထူးအထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၇ဝ၇ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝခုနှစ် အတွင်း၌မူ သတင်းပြန်ကြားဖြန့်ချိရေးအရာရှိအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီးနောက် ပါလီမန်အမတ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
သို့သော် 'ကရိုက်ဆစ်' သတင်းစာတွင် သူတစ်ပါးအား အသရေပျက်စေသော ရေးသားမှုကြောင့် ပါလီမန်အမတ်အဖြစ်မှ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံရလေသည်
ထို့ပြင် စတီးသည် စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်လှသော ဝှစ် ပါတီဝင်တစ်ယောက် ဖြစ်ရကား ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်၌ တိုရီပါတီဝင်များ အာဏာရလာသောအခါတွင် သတင်းပြန်ကြား ဖြန့်ချိရေးရာထူးကို စွန့်လွတ်လိုက်ရလေသည်
စတီးသည် ပထမဂျော့ဘုရင်လက်ထက်၌ ရာထူးအမျိုးမျိုးတွင် ထမ်းရွက်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၇၁၅ ခုနှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သူကောင်းပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
သူသည် နာမည်ကျော် ကစ်ကက်ကလပ်၏ အသင်းသားတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ ၁၇ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးဂျိုနသန်ဆွစ်နှင့် ပထမဆုံး စတင်သိကျွမ်းခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်
သို့သော် ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ယင်းတို့နှစ်ဦး၏ ရင်းနှီးခင်မင်မှု ပျက်ပြယ်သွားသည့်ပြင် စတီးသည် ငယ်သူငယ်ချင်း ရောင်းရင်းဖက်ဖြစ်သူ အက်ဒီဆန် နှင့်လည်း ၁၇၁၉ ခုနှစ်တွင် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခဲ့လေသည်
၁၇ဝ၉ ခုနှစ်မှ ၁၇၁၁ ခုနှစ် အတွင်းတွင် စတီးသည် 'တက်တလာ'ခေါ် သတင်းစာကို 'အိုက်ဇပ်ဗစ်ကာစတပ်' ဟူသော နာမည်ဖြင့် စတင် တည်ထောင် ထုတ်ဝေခဲ့၍ ယင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာ အဖြစ်ဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုသတင်းစာအပြင် 'စပက်တေးတား' သတင်းစာတွင်လည်း စတီးသည် အက်ဒီဆန်မှအပ စာမွန်အများဆုံး ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင်မူ 'ဂါဒီယန်'ခေါ် သတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ထုတ်ဝေ၍ နက်စတာအိုင်းယန်းဆိုက်ဟူသော ကလောင် အမည်ဖြင့် စာမွန်များ အများဆုံးရေးသားခဲ့သည်
ထိုနောက် တိုရီအစိုးရကို အတိုက်အခံပြုလုပ်ရန်အတွက် ၁၇၁၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သော 'ပလီဗီးယန်း'ခေါ် နိုင်ငံရေးစာစောင် တွင်မူ စတီးသည် ဝန်ကြီးဆန်ဒါလန်၏ မှူးမတ် မျိုးနွယ်ဥပဒေကြမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူ၏ ရောင်းရင်းဖက် အက်ဒီဆန်၏ အာဘော်ကို ဆန့်ကျင်ကာ ပြန်လှန်ချေပရေးသားခဲ့လေသည်
စတီး၏ နောက်ဆုံး စွန့်စားထုတ်ဝေမှုကား ၁၇၂ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလမှ ဧပြီလ အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သော 'သီယေတာ'ခေါ် စာစောင်ပင် ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်၌ စတီးသည် နာမည်ကျော် ဒရူရီလိန်းဇာတ်ရုံ၏အမည်ကို မူပိုင်ရရှိထား သူဖြစ်ခဲ့လေပြီ
စတီးသည် စာမွန် အမြောက်အမြားကို ရေးသားခဲ့ပြီးလျှင် ၁၇၁၄ ခုနှစ်တွင် သူရေးသားခဲ့သမျှသော စာများကို အကြောင်းပြု၍'တောင်းပန်ခြင်း'ခေါ်  စာတစ်ပုဒ် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ငပုတောမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ငပုတောမြို့ ဖြစ်သည်
ညီညွတ်ရေးရုပ်တု (Statue of Unity)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးသူရဲကောင်း ဆာဒါဘာလာဘာဘိုင်ပတေး ( Sardar Vallabhbhai Patel, ၁၈၇၅–၁၉၅၀ ) ၏ ရုပ်တု ဖြစ်သည်
ရုပ်တုသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နာမဒခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်
အမြင့်သည် ၁၈၂ မီတာ (၅၉၇ ပေ) ရှိပြီး ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးရုပ်တု ဖြစ်သည်
ဘာလာဘာဘိုင်ပတေးသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် အရေးပါထင်ရှားသည့် ခေါင်းဆောင်များထဲမှတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး အိန္ဒိယ၏ ပထမဆုံးသော လက်ထောက်ဝန်ကြီးချုပ်လည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ရုပ်တုသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဗာဒိုဒါရာမြို့တော်၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၀၀ ကီလိုမီတာအကွာရှိ ကီဗာဒီယာမြို့ တွင် တည်ရှိသည်
မြစ်ကမ်းဘေးတွင် တည်ရှိပြီး နာမဒ ဆည်  ( ဆာဒါ ဆာအိုဗာ ဆည် ဟုလည်းခေါ်သည်) ၏ မျက်နှာချင်းဆိုင်လျက် တည်ရှိ၏
ရုပ်တုနှင့် ပတ်လည်ရှိနေရာသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၂၀၀၀၀ (စတုရန်းပေ ၂၂၀၀၀၀) ကျော် ကျယ်ဝန်းသည်
ရုပ်တုကို ၁၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၄.၆ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည့် ပြုလုပ်ထားသော ကန်ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်
အဆိုပါ ရုပ်တုသည် အိန္ဒိယ ရူပီး ၂၉ ဒသမ ၉ ဘီလျံ (အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း၄၃၀) ကုန်ကျခဲ့ပြီး ကမ္ဘာအမြင့်ဆုံး ရုပ်တုအဖြစ် ရပ်တည်နေသည်
စီမံကိန်းကို ၂၀၁၀ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ပထမဆုံးအကြိမ် ကြေညာခဲ့သည်
ဆာဒါဘာလာဘာဘိုင်ပတေး၏ ရုပ်တုကို ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ်တွင် တည်ဆောက်ရန် ဖြစ်သည်
ရုပ်တု၏ အမည်ကိုလည်း Statute of Unity Movement ဟု အမည် ပေးထားခဲ့သည်
ရုပ်တုကို တည်ဆောက်ရနအတွက် အိန္ဒိယ လယ်သမားများက လယ်ယာသုံး ကိရိယာများကို လှူဒါန်းခဲ့သည်
အစတွင်ပင် သံတန်ချိန် ၅၀၀၀ ကို စုဆောင်း ရရှိခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့ စုဆောင်းရရှိသည်များကို ရုပ်တုပြုလုပ်ရာတွင် အစက ရည်ရွယ်ထားသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စီမံကိန်း၏ အခြားသော အစိတ်အပိုင်းများတွင် အသုံးပြုရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ကြသည်
ရုပ်တုကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် Suraaj နှင့် ပြည်သူ သန်း ၂၀ တို့သည် လက်မှတ်ရေးထိုးကာ အသနားခံခဲ့သည်
ထိုအသနားခံမှုသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
Run For Unity ဟု အမည်ပေးထာသည့် မာရသွန်များကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတစ်ခုလုံးတွင် ကျင်းပခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးသူရဲကောင်း ဘာလာဘာဘိုင်ပတေး၏ ရုပ်တုကို တည်ဆောက်ရန်အတွက် Sadhu Bet ကျွန်းတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
နာမဒဆည်ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် ၃.၂ ကီလိုမီတာ (၂ မိုင်) အကွာအဝေးတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ရုပ်တု၏ စုစုပေါင်း အမြင့်သည် ၂၄၀ မီတာ (၇၉၀ ပေ) ဖြစ်သည်
အောက်ခြေခုံသည် ၅၈ မီတာ (၁၉၀ ပေ) ရှိသည်
ရုပ်တုသည် ၁၈၂ မီတာ (၅၉၇ ပေ) ရှိသည်
ရုပ်တုကို တည်ဆောက်ရာတွင် စတီးများ၊ ကွန်ကရိများနှင့် သတ္ထုစပ်အဖုံးအကာများဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ရုပ်တုတည်ဆောက်ရာတွင် ကွန်ကရိ ၇၅၀၀၀ ကုဗမီတာ (၂၆၀၀၀၀၀ ကုဗပေ) အသုံးပြုခဲ့သည်
ထို့ပြင် စတီးများကိုလည်း ၅၇၀၀ တန် အသုံးပြုခဲ့သည်
စတီးကိုင်းအတွက် ၁၈၅၀၀ တန် အသုံးပြုခဲ့သည်
သတ္ထုစပ်အပြားများအတွက် ၂၂၅၀၀တန် အသုံးပြုခဲ့သည်
ရုပ်တုကို Public Private Partnership ပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည် ပိုက်ဆံအများဆုကို ဂူဂျာရတ်အစိုးရက ပေးခဲ့သည်
ဂူဂျရတ်အစိုရသည် ၂၀၁၂  မှ ၂၀၁၆ အထိ ဘတ်ဂျက် ₹ ၃ ဘီလီယံကို ခွဲဝေသုံးစွဲခဲံသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တည်ဆောက်မှု ကုမ္ပဏီ Larsen & Toubro ည် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်၊ ၂၀၁၄ တွင် စာချုပ်ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
သူတို့သည် တည်ဆောက်မှုများကို အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
ပထမဆုံး အနေဖြင့် ₹ ၁၃၄၇ သည် အဓိကရုပ်တုကြီး ပြုလုပ်ရာတွင် ကုန်ကျမည် ဖြစ်သည်
₹ ၂၃၅ သည် ခန်းမများ ပြုလုပ်ရာတွင် ကျန်ကျမည် ဖြစ်သည်
₹ ၈၃ သည် လူကူးတံတားတည်ဆောက်မှုအတွက် ကုန်ကျမည် ဖြစ်သည်
₹ ၆၅၇ သည် ရုပ်တု တည်ဆောက်ပြီးစီးပြိးနောက် ၁၅ နှစ်အတွင်း ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းစရိတ်အတွက် ကုန်ကျငွေ ဖြစ်သည်
ရုပ်တုကို တည်ဆောက်ရာတွင် ၃၃ လ ဖြင့် ပြီးစီးခဲ့သည်
အောက်ခြေဖောင်ဒေးရှင်းကို ၂၀၁၃ ခုနစ်တွင် ချခဲ့ပြီး တည်ဆောက်မှုသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလလယ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
အခမ်းအနားပွဲကို ၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၃၁ရက်နေ့တွင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဝန်ကြီးချုပ် မိုဒီတက်ရောက်ခဲ့သည်
ဤရုပ်တုသည် အိန္ဒိယအင်ဂျင်နီယာများ၏ ကျွမ်းကျင်မှုကို ပြသမှုပင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောခဲ့သည်
ဟင်းရွက်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinywetsu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဟင်းရွက်စုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းရွက်စုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၅ ဦး၊ မ ၇၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
အက်စတူရီယားရှိ ရိုမန်နက်စ် အကြို ဗိသုကာ သည် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၇၁၁ နှစ်မှ ၉၁၀ ခုနှစ်အတွင်း အက်စတူရီးယားတိုင်းပြည် တည်ဆောက် ချဲ့ထွင်စဉ် အချိန်က ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဥပါသိကာမသည် ငရဲသို့ကျရောက်နိုင်ပုံ၊ သုစရိုက် ၁၀-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဥပါသိကာမသည် နတ်ပြည်သို့ရောက်နိုင်ပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ခွဲ၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ထန်းတပင်ရွာ၊ ပေါက်တူး
ဒဘလျူငါးလုံး (အင်္ဂလိပ်: Five Ws) ဆိုသည်မှာ ပြဿနာဖြေရှင်းခြင်း (သို့) သတင်းအချက်အလက်စုဆောင်းခြင်းတို့တွင် အခြေခံ၊ အရင်းခံကျသည်ဟု ယူဆထားသော အဖြေများကို ဖြစ်စေ၊ ပေါ်ထွက်လာစေသည့် မေးခွန်းများဖြစ်ကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Five Ws (သို့) Five Ws and How (သို့) 5W1H (သို့) Six Ws စသဖြလည်း သုံးစွဲကြလေ့ရှိသည်
ဤမေးခွန်းအခြင်းအရာများကို သတင်းပညာရပ်၊ သုတေသန၊ မှုခင်းစစ်ဆေးမှုများတွင် မကြာခဏဆိုသလို ဖော်ပြလေ့ရှိကြ၏
ဤမေးခွန်းငါးသွယ်၏ အဓိကအခြေခံမူအရ အမေးစကားလုံးများဖြင့် စတင်ထားသော မေးခွန်းများကို ဖြေဆိုနိုင်မှသာ အစီရင်ခံစာ၊ သတင်းစသည်တို့ကို  ပြီးပြည့်စုံသည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်
ယင်းဖော်ပြပါ အမေးစကားလုံးများမှာ :ဘယ်သူလဲ (Who)ဘာလဲ (What)ဘယ်အချိန်လဲ (When)ဘယ်နေရာလဲ (Where)ဘာကြောင့်လဲ (Why) တို့ အသီးသီးဖြစ်ကြသည်
အချို့သူများက ဘယ်လိုလဲ (How) ကို ဤစာရင်းထဲသို့ ထည့်သွင်းကြ၏
မေးခွန်း တစ်ခုချင်းစီတွင် အချက်လက်ဆိုင်ရာ အဖြေတစ်ခုရှိသင့်ရာ ထိုအချက်အလက်များသည် သတင်း၊ အစီရင်ခံစာတို့အတွက် ပြည့်စုံသည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်ရန် မရှိမဖြစ်ပါဝင်ရန် လိုပေသည်
အရေးတကြီးမှတ်ရန်မှာ မေးခွန်းက တောင်းဆိုသောအဖြေများကို "ဟုတ်တယ်" (သို့) "မဟုတ်ဘူး" ဟု သာမန်သဘောဖြင့် မဖြေဆိုနိုင်ပေ
အင်္ဂလန်၊ ဝေလနှင့် မြောက်အိုင်ယာလန်တို့တွင် ဤ "ဒဘလျူ ငါးလုံး"ကို Key Stage 2 နှင့် Key Stage 3  ပညာရေး (အသက် ၇-၁၄) တို့၌ အသုံးပြုကြသည်ဤ မေးခွန်းငါးမျိုး (ဘယ်လိုလဲ အပါအဝင်) သည် တမ်းနော့စ်မှ ဟာမန်ဂေါရပ်စ်၏ သဘောတရားဟူ၍ ကာလကြာရှည် ယူဆခဲ့ကြသည်
သို့ရာ၌ ၂၀၁၀ တွင် အရစ္စတိုတယ်၏ "နီကိုမာခီးယန် ကျင့်ဝတ်တော်များ"သည်သာ "အခြေအနေတို့၏ အခြင်းအရာများ" (မေးခွန်းများ, 5 Ws) ၏ ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်ဟု သက်သေထူခဲ့ကြသည်
တောမတ်စ် အကွိုင်း(ကွီး)နာ့စ်သည် အစောပိုင်းကတည်းကပင် အရစ္စတိုတယ်သည် မူလတီထွင်သူဖြစ်သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကာ အရစ္စတိုတယ်၏ စနစ်အပေါ် ၎င်း၏ လက်ရာဖြစ်သော "လူသားဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာကျမ်း" (Treatise on human acts) တွင် အသေးစိတ်မှတ်ချက်များပြုခဲ့သည်
တောမတ်စ်သည် အရစ္စတိုတယ်၏ ဆန္ဒအလျောက် (သို့) ဆန္ဒမပါဘဲ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ၎င်း၏ "(ကက်သလစ်)ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုဆိုင်ရာ အနှစ်ချုပ်" (Summa Theologiae) တွင် အသေအချာစိစစ်ထားပြီး "အခြေအနေတို့၏ အခြင်းအရာများ"များအပေါ် မေးထားသော နောက်ထပ်မေးခွန်းတစ်စုံ (အတွဲလိုက်မေးခွန်းများ) ကိုလည်း စိစစ်ပေးထားခဲ့သည်
မူလ၌ ၎င်းမေးထားသည်မှာ "အခြေအနေတစ်ခုသည် လူသားဆောင်းရွက်မှု၏ မတော်တဆဖြစ်မဖြစ်" (အပိုဒ်ခွဲ ၁) ၊ "လူသားဆောင်ရွက်ချက်တို့၏ အခြေအနေများကို ဘာသာရေးလေ့လာသူတို့က သတိမူ အာရုံစိုက်သင့်မသင့်" (အပိုဒ်ခွဲ ၂) ၊ "အခြေအနေများကို အရစ္စတိုတယ်၏ ကျင့်ဝတ်စာအုပ်တွင် ကောင်းစွာ တင်ဆက်ဖော်ပြထားမထား" (အပိုဒ်ခွဲ ၃) ၊ "အရေးအကြီးဆုံး အခြေအနေများသည် "ဘာကြောင့်" (အကြောင်းရင်း) ဆိုတာ ဟုတ်မဟုတ် နှင့် လုပ်ဆောင်မှုသည် မည်သည့်အရာ၌ ပဓာနကျသည်မကျသည်" (အပိုဒ်ခွဲ  ၄) အကြောင်းမှာ လုပ်ဆောင်ပြုမူမှုများ၌ "ဘယ်သူ"က ပြုတာလဲ၊ ဘာပစ္စည်းကိရိယာကို ("နှင့်အတူယှဉ်တွဲ") သုံးထားတာလဲ၊ "ဘာ"ကို ပြုလုပ်တာလဲ၊ "ဘယ်နေရာ"မှာ လုပ်တာလဲ၊ "ဘာ့ကြောင့်" လုပ်တာလဲ၊ "ဘယ်လို"လုပ်ပြီး "ဘယ်အချိန်"မှာလဲ ဆိုတာတွေကို သတိပြု ဂရုထားရပါမယ်
အရစ္စတိုတယ်အဖို့ ထိုမေးခွန်းဆိုင်ရာ အခြေခံအခြင်းအရာများကို အသုံးပြု၍ ဆန္ဒအလျောက် (သို့) စိတ်ဆန္ဒမပါသည့် ဆောင်ရွက်ချက်များက်ု ခွဲခြားသည်
ဤအခြေခံအခြင်းအရာများကို အရစ္စတိုတယ်က ရည်ညွှန်းဘောင်အဖြစ်
ဦးရန်နိုင်အောင် (ခေါ်) ဦးဖိုးဖြူကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးကြည်သိန်း (တရားရုံးရှေ့နေ) နှင့် အမိ ဒေါ်မိမိလေး (အထက်တန်းပြဆရာမ) တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ အ.လ.က (၄) သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ၁၉၉၄ မှ ၁၉၉၆ အထိ အ.ထ.က (၂) သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်တို့တွင် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဝေးသင် ဒဂုံဌာနခွဲတွင် တက်ရောက် ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မဟာဥပဒေ အရည်အချင်းစစ်သင်တန်းကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် မဟာဥပဒေပညာ (နိုင်ငံတကာ အထူးပြု - ပထမနှစ်) အောင်မြင်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဥပဒေကျမ်း ပြုစုရန် ကျောင်းထွက်ခဲ့ပြီး A Skeleton of Criminal Procedure Law (Comparative Study) အမည်ရှိ ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်
ထိုကျမ်းကို ပြုစုရန်ပြင်ဆင်နေစဉ် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသည့် အမှုသည်များအတွက် ရှေ့နေအဖြစ် အခမဲ့ လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် မဟာဥပဒေတန်းကို ပြန်လည်တက်ရောက်ရန် ကျောင်းအပ်ခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းတွင် မကွေးတိုင်း နတ်မောက်မြို့ ၌ လယ်ယာမြေအမှုကို လိုက်ပါဆောင်ရွက်နေစဉ် အာဏာပိုင်တို့၏ ဖမ်းဆီးအကျဉ်းချခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့ ထောင်မှလွတ်ပြီး ကျောင်းပြန်တက်ခွင့်ရရန် လျှောက်ထားခဲ့သော်လည်း ဦးဖိုးဖြူကို ကျောင်းဆက်တက်ခွင့် မပြုတော့ပါ
ထောင်ကျနေစဉ် ကျောင်းမတက်နိုင်ခြင်းကို ဒဂုံတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ်ဘုတ်အဖွဲ့က စည်းမျဉ်းအသစ် ထုတ်ပြန်ကာ ကျောင်းထုတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သောကြောင့် စစ်ကြောရေးစခန်း၌ စစ်ထောက်လှမ်းရေးတို့၏ နှိပ်စက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး၊ အင်းစိန်အကျဉ်းထောင် တွင် တစ်လကြာ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်
ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသောအခါ ကိုစောကျော်ကျော်မင်း၊ ကိုညီညီထွေး၊ ကိုသန်းဇော်အောင် တို့အပါအဝင် စုစုပေါင်း အဖွဲ့ဝင် ၉ ဦး ပါဝင်သည့် မြန်မာလူငယ် ရှေ့နေများ ဥပဒေ အကျိုးဆောင် လုပ်ငန်း အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဦးဖိုးဖြူသည် ထိုအဖွဲ့တွင် ဥပဒေသုတေသန တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာလူငယ် ရှေ့နေများ ဥပဒေအကျိုးဆောင်အဖွဲ့သည် ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေးတွင် အဖမ်းခံခဲ့ရသည့် သံဃာတော်များနှင့် အခြားသော တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရသူ စုစုပေါင်း အမှု ၁၀၀ ကျော်အတွက် လိုက်ပါဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် အဖွဲ့၏ တာဝန်ပေးချက်အရ နတ်မောက်မြို့က လယ်သမား ၄ ဦးအတွက် အမှု လိုက်ပါ ဆောင်ရွက် နေစဉ် ဦးဖိုးဖြူကို အာဏာပိုင်များက ထပ်မံ ဖမ်းဆီးခဲ့ပြန်သည်
ထို့နောက် ဦးဖိုးဖြူအား မြန်မာလူငယ် ရှေ့နေများ ဥပဒေ အကျိုးဆောင် လုပ်ငန်း အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့မှုဖြင့် အကြောင်းပြ တရားစွဲဆိုကာ ထောင်ဒဏ် (၅) နှစ် ချမှတ်ခဲ့သည်
အိုင်အယ်လ်အို (ILO) အဖွဲ့က ဖိအား ပေးမှုကြောင့် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် တရားရုံးချုပ် စုံညီခုံရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် လွှတ်မိန့် ချမှတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ထောင်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာခဲ့သော်လည်း ရှေ့နေလိုက်ခွင့်လိုင်စင် ရုပ်သိမ်းခံခဲ့ရသည်
သို့ရာတွင် ဦးဖိုးဖြူသည် အလုပ်သမားအခွင့်အရေး ဆောင်ရွက်သူများနဲ့အတူ အလုပ်သမား အမှုအခင်းများကို အခမဲ့ လိုက်ပါ ဆောင်ရွက် ပေးခြင်း၊ တောင်သူလယ်သမားများကို သမဂ္ဂဖွဲ့စည်းရေးအတွက် ဥပဒေဆိုင်ရာ အကြံပေးခြင်းများနှင့် လယ်မြေအမှုအခင်းများကို လိုက်ပါ ဆောင်ရွက်ပေးလျက်ရှိသည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လယ်ယာမြေဥပဒေမူကြမ်းကို ဆန္ဒပြတောင်းဆိုခဲ့မှုဖြင့် ဦးဖိုးဖြူနှင့် လယ်သမားတစုအား အာဏာပိုင်များက ဖမ်းဆီးကာ ဥပဒေမဲ့ လူစုဝေးရာတွင် ပါဝင်မှု၊ အမိန့်ဖီဆန်မှု တို့ဖြင့် ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ် တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ဦးဖိုးဖြူကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် ပြည်သူ့ဂုဏ်ရည်ဆုအတွက် နောက်ဆုံးဆန်ခါတင် ၅ ဦး စာရင်းတွင် အဆိုပြု ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (Burma Interdependence Army - BIA) ကို လက်မောင်း သွေးဖေါက်သစ္စာရေသောက်ကာ စုဖွဲ့တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
A ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် စစ်ခေါင်းဆောင်များဟာ ဗမာ့တပ်မတော်အနေနဲ့ ထာဝရ စဉ်ဆက်မပြတ် လိုက်နာကျင့်သုံး ခံယူသွားရမဲ့ အခြေခံမူကြီး (၄) ရပ်ကို BIA စတင်စုဖွဲ့စဉ်ကတည်းက ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်
၎င်းအခြေခံမူကြီး (၄) ရပ်မှာ -နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်တဲ့တပ်မတော်ပြည်သူ့ဆန္ဒနဲ့ အညီ နေထိုင်ကျင့်ကြံတဲ့ တပ်မတော်နိုင်ငံရေးမှာ ဝင်မစွက်တဲ့ တပ်မတော်နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူအကျိုးကို လိုလားတဲ့ တပ်မတော်ဖြစ်ရမည် ဟု တိတိကျကျ ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ် ခဲ့ကြသည်
ဘန်ကောက်မြို့မှာ စတင်စုဖွဲ့ခဲ့သော BIA ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကြီးသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ တဆင့် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် အမျိုးသား သူရဲကောင်း စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများက ဦးစီးကွပ်ကဲကာ ဂျပန်စစ်တပ်နဲ့ အတူမော်လမြိုင် စစ်ကြောင်း၊ ထားဝယ်စစ်ကြောင်း၊ ရေကြောင်းချီ စစ်ကြောင်း၊ အတွင်းသူပုန် တပ်ဖွဲ့စစ်ကြောင်းအဖြစ် စစ်သည် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီးစုဖွဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းမှာ ချီတက် ဝင်ရောက်ခဲ့ ကြသည်
ကြည်းကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့များက ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ နယ်နိမိတ် ဆက်စပ်လျက်ရှိတဲ့ နယ်မြေဒေသများကို ဖြတ်သန်း ချီတက်ကြရင်း ဒေသခံ မြန်မာတိုင်းရင်းသား သွေးချင်း မျိုးချစ်လူငယ်များကို စည်းရုံး သိမ်းသွင်းကာ BIA တပ်မတော်ကြီးအား တိုးချဲ့ စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ရှမ်း၊ ကယား၊ ကရင်၊ မွန်၊ ထားဝယ်၊ မြိတ်မှ သွေးချင်း တိုင်းရင်းသားများ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
တပ်မတော်၏ သမိုင်းကို တစေ့တစောင်း လေ့လာကြည့်လျင် နောက်ပိုင်းတပ်မတော်မှာ အထင်ကရ နာမည်ကျော်ကြား အစဉ်အလာကြီးမားတဲ့ သမိုင်းဝင် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်
၎င်းတို့မှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်မှူးကြီး လွန်းတင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်မြ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးဖေသက်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ဂွမ်ရှိန် စသူတို့ဟာ ဒေသခံ တနင်္သာရီနဲ့ မွန်ပြည်နယ်က မျိုးချစ် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် အဖြစ်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၃-၃-၁၉၄၄ မှာ BDA ဗမာ့တပ်မတော်ခေတ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းဆင်းပွဲ တစ်ခုတွင် တပ်မတော်ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရဲ့ ကျောင်းဆင်းပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် “ပထမဆုံး ရဲဘော်တို့ကို မှာချင်တာက ငါတို့ ဗမာနိုင်ငံဟာ ကိုယ့်မင်း ကိုယ့်ချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်တယ်
တို့တပ်မတော်ဟာ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက် ဖြစ်တယ်
ဒါ့ကြောင့် ဒီနိုင်ငံ အကျိုးကို ကာကွယ်ရမယ်
ဗမာ့တပ်မတော်ဟာ ဗမာ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ နားလည်ရမယ်
ဒီတပ်မတော်ဟာ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်အတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး
ဒီတပ်မတော်ဟာ တစ်ဖွဲ့၊ တစ်ပါတီ၊ လူတစ်စုအတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး
တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက် ဖြစ်တယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့သည်
လက်ပန်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankyun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ လှည်းကူးမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လှည်းကူးမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၄ ဦး၊ မ ၂၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ရွှေပြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေပြည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၅ ဦး၊ မ ၃၀၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၉၅ (၁) ရက်
ဒေးဗစ် ရောဘတ် ဂျိုးဆက် ဘက်ခ်ဟမ် သည် ၁၉၇၅ ခု မေလ ၂ ရက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ အရှေ့ပိုင်းရှိ လေတန်စတုန်း အရပ်တွင် မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်တောင်ကျေး ကလေးဘဝကတည်းက သူခုံမင်တာက ဘောလုံးကစားခြင်း ပါပဲ
အင်္ဂလိပ် ဘောလုံးသမား အလယ်တန်း ကစားသူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
သူသည် မေဂျာလိဂ် အသင်း တစ်သင်းဖြစ်သော လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ် ဂယ်လက်ဆီ ကလပ်၏ ကပ္ပတိန်နှင့် ကစားသမား တစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အင်္ဂလန် အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်း၏ ကစားသမားတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ပြင်သစ်နှင့် အင်္ဂလန်တို့ ယှဉ်ပြိုင် ကစားသောပွဲ၌ သူသည် လူအများအပြားသိရှိကြသော နိုင်ငံတကာကစားပွဲ ၁၀၀ မြောက် ကက်ပ်(cap) ကို မှတ်တမ်းတင်နိုင်ခဲ့သည်
သူသည် ဖီဖာ၏ တစ်နှစ်တာ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ကစားသမား စာရင်းတွင် ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် ဒုတိယ နေရာ ရရှိခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ် အတွက် ကမ္ဘာတွင် လခအများဆုံး ဘောလုံး ကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်
သူသည် ဂူဂဲလ်၏ အားကစားအားလုံးထဲတွင် ရှာဖွေခြင်း အခံရဆုံး ခေါင်းစဉ်အဖြစ် ၂၀၀၃ နှင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် မှတ်တမ်း တင်ခဲ့သည်
ထိုသို့သော ကမ္ဘာနှင့်ချီသော အသိအမှတ်ပြု ခံရမှု များကြောင့် သူသည် အထက်တန်းစား ကြော်ငြာ အမှတ်တံဆိပ်နှင့် ထိပ်တန်းဖက်ရှင်၏ ပြယုဂ်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဘက်ခ်ဟမ်သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက် အထိ အင်္ဂလန်အသင်း၏ ကပ္ပတိန်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဓနုဖြူမြို့နယ် အဖ ဦးဒိုးအောင် (သင်္ဘောကိုယ်စားလှယ်ကြီး) အမိဒေါ်စိန်သန်းတို့မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၅)ရက်နေ့တွင် ဓနုဖြူစိုးသိန်းအား မွေးဖွားသည်၊ မွေးချင်းသုံးဦးအနက် သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ညီမ ဒေါ်စိုးစိုးမြင့်နှင့် ညီ ဦးကောင်းကောင်းမြင့်တို့ ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ဟိုက်စကူးကျောင်းနှင့် ဆော်လမွန်အလွတ်ပညာသင်ကျောင်းများတွင် တက္ကသိုလ်သင်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် ဂီတပညာကို ဝါသနာပါခဲ့သည်
မြန်မာ့ဂီတ၊ ကမ္ဘာ့ဂီတများကို လေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် ဂီတနယ်သို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဝင်ဒါမီယာ ခရက်ဆင့်ရှိ မြန်မာ့အသံမှ အဆိုတော်မြင့်မာလာနှင့် တွဲဖက်၍ “ကမ္ဘာငြိမ်းချမ်းရေး တေးသံ” သီချင်းကို သီဆိုခဲ့သည်
ဓနုဖြူစိုးသိန်း၏ ပထမဆုံး တေးတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်
၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် အလုံလူငယ်များ အပျော်တမ်းတူရိယာအဖွဲ့ကို တည်ထောင် အသံလွှင့်ခဲ့သည်
ဓနုဖြူစိုးသိန်း၏ “ပြုံးပန်းမာလာ ၊ သက်ဆုံးဆိုင် မောင်ချော့မြူပါ့မယ်၊ မေတ္တာစကား၊ တစ်မူတည်းမူ” စသည့် သီချင်းများကို သီဆိုခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်နောက်ခံတေးအဖြစ် “ရွှေညာသူ” ရုပ်ရှင်ပဏာမတေးဖြစ်သော “ရွှေညာသူ” သီချင်းဖြင့် စတင်ပြီး ရုပ်ရှင်နောက်ခံတေးသီချင်းပေါင်း များစွာ သီဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဓနုဖြူစိုးသိန်းသည် ရေဒီယို၊ ဓာတ်ပြား၊ ရုပ်ရှင်နောက်ခံတေးနှင့် စီးရီးတေးသီချင်းများစွာကို သီဆိုအောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သော အဆိုတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဓနုဖြူစိုးသိန်း၏ တေးသီချင်းပေါင်းများစွာမှ အောင်မြင်ကျော်ကြားသောတေးများကို ဖော်ပြလျှင် “ပြုံးမာလာ၊ ဆုံးသက်တိုင်၊ မောင်ချော့မြူပါ့မယ်၊ မေတ္တာစကား၊ ချစ်လိပ်ပြာလေး ဝဲလည်၊ လူနုံအုံးပုန်းကြီး၊ အိုဘယ့်ချစ်သူသို့” သီချင်းများ ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ကလေးတင့်အောင် ရေးစပ်သည့် “စာရေးကြီး” “လူပျိုကြီး” “သီချင်း” “လှေပွဲ” “လှေသဘင်” “ခဲဖိုး” “မိရွှေချော” “အလယ်” “ဥရုဝေလ” စသည့် သီချင်းများဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးနေ့၊ ပြည်ထောင်စုနေ့၊ တပ်မတော်နေ့ စသည့် ဧည့်ခံ ဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ဖျော်ဖြေခဲ့လေသည်
ဓနုဖြူစိုးသိန်းသည် ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်များတွင်လည်း သရုပ်ဆောင် အဖြစ်ပါဝင်ခဲ့လေသည်
တိုင်းပြုပြည်ပြု တေးသီချင်းများ ဖြစ်သော “ရဲရဲတောက်” “ဖန်နေဝန်း” “သားကောင်းစစ်သည်” နှင့် နိုင်ငံတော်နှင့်ပြည်သူများအတွက် လိုအပ်သည့် ပညာပေးလှုံ့ဆော်တေးသီချင်းများကို သီဆို ဖျော်ဖြေခဲ့လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံခေတ်ဟောင်း တေးသီချင်းများ စိစစ်ရေးဆပ်ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂျပန်ခေတ် တေးသီချင်းများပြုစုရေး ကော်မတီဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂီတအစည်းအရုံးတွင် ပြန်ကြားရေးမှူး(၂) အဖြစ် ဂီတတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
တိုက် - ၄ ၊ အခန်း ၁၂၊ ပထမထပ် မြန်မာ့အသံဝန်ထမ်း၊ အိမ်ရာ နာနတ်တော်လမ်း၊ ကမာရွတ်မြို့နယ်တွင် ဇနီးသားသမီးများနှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်
အသက် (၇၄) နှစ်ရေဒီယိုအဆိုတော်တေးသံရှင် ဓနုဖြူစိုးသိန်း၊ လူမှုထူးချွန်(တတိယဆင့်)၊ မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား မြန်မာ့အသံကာလပေါ်တေးသီချင်း စိစစ်ရေးဘုတ်အဖွဲ့ဝင်၊မြန်မာနိုင်ငံဂီတအစည်းအရုံး (ဗဟို) အဖွဲ့ဝင်(၅-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
လက်ပန်ကွင်းရွာ၊ လက်ပန်ကွင်း
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များဟူ၍ ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော်လည်း ချိုချဉ်၊ ခဲဖွယ်နှင့် မုန့်အမျိုးမျိုး တို့၌ ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည့် အမွှေးအကြိုင်များကိုပါ ဆိုလိုပေသည်
ရှေးခေတ်က လူမျိုးတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုတစစ တိုးတက်လာ၍ နေထိုင်စားသောက်မှု ပြောင်းလဲလာသည့်အခါ အစားအစာများ ကြာရှည်ခံရန်နှင့် ပိုမို အရသာရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ သုံးလာခဲ့ကြ၏
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်ကို အကြောင်းပြု၍ စစ်ပွဲများ ဆင်နွှဲခဲ့၏
ပင်လယ်ခရီးကြောင်းများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
နယ်မြေသစ်များသည် တွေ့ခဲ့လေသည်
ထိုအမွှေးအကြိုင်များမှာ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များ အနံ့အရသာ တိုးတက် ကောင်းမွန်စေရန် ထည့်ခြင်းဖြစ်၍ အရေးမကြီးဟုထင်ရ သော်လည်း အလွန်အဖိုးတန်လေသည်
ရှေးခေတ်က ဟင်းခတ်အမွေးအကြိုင်များကို ရရှိရန်အတွက် မည်မျှ ခဲခဲယဉ်းယဉ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရကြောင်း မှတ်တမ်းတင် ထားခဲ့သည်မှာလည်း အလွန်စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
အနံ့ကလေးသင်း၍ လျှာပေါ်၌ အရသာတွေ့သွားအောင် စားသောက်ဖွယ်ရာများ၌ ထည့်ပေးရသော အမွှေး အကြိုင်များ ရနိုင်ရေးအတွက် ရှေးခေတ်ကလူများသည် ပြင်းထန်သော စစ်ပွဲကြီးများ ဆင်နွှဲခဲ့ရ၍ အသက် ပေါင်းများစွာ ဆုံးရှုံးခဲ့လေပြီ
ဥရောပ အနောက်ပိုင်း နိုင်ငံကြီးများသည် ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို အကြောင်း ပြုလျက် နယ်ပယ် ချဲ့ထွင်ခဲ့ကြသဖြင့် လက်အောက်ခံ နိုင်ငံအများ သိမ်းယူရရှိခဲ့လေသည်
ပင်လယ်ခရီးလမ်း ကြောင်းများ စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့ခြင်းမှာလည်း ထိုအမွှေးအကြိုင်များကို ရှာဖွေ၍ သယ်ယူရောင်းချရန် ခရီးလမ်းပန်း အဆက်အသွယ်များ ရှာဖွေကြရာမှ အစတွေ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ကိုလံဗတ်သည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို ရရှိနိုင်မည့် နယ်မြေဒေသများကို စုံစမ်းရှာဖွေမှ အမေရိကတိုက် ကြီးကို စတင်တွေ့ရှိခဲ့ လေသည်
ထိုအခါက ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များမှာ ရွှေနှင့်စက်၍ ဝယ်ရလောက်အောင် အလွန် ဈေးကောင်း၍ အလွန်ကြီးကျယ်သော အရောင်းအဝယ် လုပ်ငန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်လေသည်
အမွှေးအကြိုင်များကကို အရှေ့ဘက် နိုင်ငံများမှ ရရှိနိုင်လေရာ အနောက်နိုင်ငံများသည် အရှေ့နိုင်ငံများနှင့် ဆက်သွယ်၍ အရောင်းအဝယ်လုပ်ငန်း ကို လက်ဝါးကြီးအုပ်နိုင်ရန် ကြိုးစားကြလေသည်
ပင်လယ်ခရီးများ မပေါက်ရောက်မီ အခါကမူ အရှေ့နိုင်ငံများမှ အနောက်နိုင်ငံများသို့ ကုန်းလမ်းမှသာလျှင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုရလေသည်
ထိုခေတ်က အာရေဗျပြည်သည် အမွှေးအကြိုင်များကို ဖြန့်ဖြူးရောင်းချရာ ဗဟိုဌာန ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ကမ္ဘာ့ အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ အလယ်၌ မော်နိုင်ခဲ့လေသည်
မြေထဲပင်လယ်ဘက်တွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးခဲ့သဖြင့် ဗင်းနစ် မြို့သည် ဂုဏ်ရှိန်ကြီးမား ဝင့်ကြွား နိုင်ခဲ့လေသည်
ပေါ်တူဂီနှင့် ဟော်လန်နိုင်ငံတို့မှာလည်း အမွှေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအတွက် စွန့်စားလုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ သဖြင့် ချမ်းသာ ကြွယ်ဝ၍ တန်ခိုးကြီးမားခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှနိုင်ငံအတွက် အရှေ့ဘက်တလွှားတွင် နယ်မြေသစ်၊ တိုင်းပြည်သစ်များ ရရှိအောင် အကျိုးဆောင်ခဲ့သော အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည်လည်း အမွေးအကြိုင် ရောင်းဝယ်မှုဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်နေသော ဟော်လန်နိုင်ငံကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ယင်းသို့အားဖြင့် အနောက်ပိုင်းနိုင်ငံများသည် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များအတွက် အဘယ်ကြောင့် ထိုမျှလောက် အပြိုင်အဆိုင် ဖြစ်လာရသနည်းဟူသော အကြောင်းမှာ အထူးပင် စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းပေသည်
ရှေးအခါက လူများသည် အစားအစာကို ရိုးရိုးအတိုင်းပင် စားသုံးကြရ၏
သို့ရာတွင် ယဉ်ကျေးမှု တစတစ တိုးတက် လာလေရာ သူတို့၏ စားသောက်နေထိုင်မှုများလည်း တိုးတက် ပြောင်းလဲလာလေသည်
အစာအဟာရများကို ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုပြင်ကြကုန်၏
အထူးသဖြင့် အေးသော အနောက်နိုင်ငံများမှာ ဆောင်းတွင်းအခါ၌ အမဲသား၊ ငါးများကို ကြာရှည်ခံအောင် ဆားသိပ် ၍ စားသောက်ကြရလေရာ နွေဦးပေါက်သောအခါ ထိုဟင်းလျာများမှာ အမွှေးအကြိုင်များ မွမ်းမံ၍ မထည့်လျှင် စားကောင်းသောက်ဖွယ် မဖြစ်နိုင်တော့ချေ
ထိုကြောင့်ပင် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို တစ်နေ့ တခြား အသုံးများလာ၍ အဖိုးတန်လာလေသည်
သို့ရာတွင် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများမှ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များ ရနိုင်ရန် အရေးမှာ လွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ပေ
ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပင်လယ်ခရီးဖြင့်လည်းကောင်း အသက်ဆံဖျား စွန့်စားသွားလာသော ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များကို သယ်ယူ ရောင်းဝယ်ခြင်း ပြုလုပ်ကြရ၏
လမ်း၌ သောင်းကျန်းသူ လူဆိုး ဓားပြဂိုဏ်းကြီးများကို တိုက်ခိုက်ရ၏
ခရီးလမ်းပန်းများ ကြမ်းတမ်းလှသဖြင့် လူများ သေကြေပျက်စီးရ၏
ထို့အပြင် အမွှေးအကြိုင်များ ရရှိနိုင်သော ဒေသများမှာ ရောဂါထူပြော၍ တိုင်းရင်းသားများမှာလည်း ရိုင်းစိုင်းကြသည် ဖြစ်သောကြောင့် ဆက်ဆံရာ၌ များစွာ အခက်အခဲ တွေ့ရလေသည်
သို့ရာတွင် ကံကောင်း ထောက်မသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များရ၍ ကိုယ့်နေရပ်သို့ ပြန်ရောက်ရှိခဲ့လျှင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးသမျှကို ထေမိသည့် ပြင် ထူးထူးကဲကဲ အကျိုးကျေးဇူး ခံစားကြရသဖြင့် ထိုလုပ်ငန်းကို အလုအယက် အပြိုင်အဆိုင် အသက်စွန့်ကာ လုပ်ကိုင်ကြလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ထုတ်ယူရရှိသော အပင်မျိုးသည် များသောအားဖြင့် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော ရာသီဥတု ရှိသည့် ဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိ၏
အထူးသဖြင့် ပင်လယ်ကမ်းနားဒေသများနှင့် ကျွန်း များပေါ်တွင် ပိုမို ဖြစ်ထွန်းလေသည်
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများ၌ အများဆုံး ဖြစ်ထွန်း၍ အနောက်အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများမှလည်း ရရှိနိုင်လေသည်
ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်များအဖြစ် အသုံးပြုသော အသီး၊ အရွက်၊ အမြစ်၊ အစေ့များမှာ အမျိုးပေါင်း များစွာ ရှိလေ သည်
လေးညှင်း၊ ဇာတိပ္ပိုလ်၊ သစ်ကြံပိုး၊ စမုန်စပါး၊ ဖာလာ၊ ကရဝေး၊ ချင်း၊ နနွင်း၊ ပင်စိမ်း၊ ငြုတ်ကောင်း၊ နံနံစေ့၊ စမုန်နက် စသည်တို့မှာ လူသုံးများသော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များ ဖြစ်လေသည်
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင်ကား ဗနီလာခေါ် သစ်ခွနွယ်တစ်မျိုးမှာ အထူးလူကြိုက်များလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သော လေးညှင်းမှာ ပန်းဖူးအခြောက်ကလေးများ ဖြစ်လေသည်
လေညှင်းပင်မျိုးသည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ ယခင်ဒပ်ချပိုင်မိုလပ် ကတ်ကျွန်းတွင် အလေ့ကျ ပေါက်လေ့ရှိ၏
ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ပေါင်း ၂ဝဝဝ ကျော်လောက်မှစ၍ တရုတ်လူမျိုးများသည် လေညှင်းပွင့်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
ယခုအခါ၌ လေညှင်းပင်များကို ပီနံနှင့် ဇန်ဇိဗာတို့၌ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်များမှာ သွေးရောင်ပမာ နီရဲနေသော အဖူး ကလေးများကို အပွင့်မပွင့်မီ ခူး၍ အခြောက်လှန်း ထားခြင်း ဖြစ်သည်
လေညှင်းပွင့်များ၌ ပါသော အဆီကြောင့် အစား အသောက်များ၌ ထည့်လိုက်သောအခါ အရသာတစ်မျိုးတိုး၍ မွှေးကြိုင်သွားလေသည်
အချို့နိုင်ငံများတွင် လေးညှင်း ဆီများထုတ်၍ ရေမွှေးလုပ်ငန်း၌ အသုံးပြုကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်များ ဥရောပတိုက်သို့ ရှစ်ရာစုနှစ်လောက်တွင်မှ ရောက်ရှိသွား၏
၁၆ ရာစုနှစ်လောက်၌မူ ဒပ်ချလူမျိုးတို့က အကြီးအကျယ်စိုက်ပျိုး၍ နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်ကား ရှေးပဝေဏီကပင် အစဉ်အဆက် ဆေးဝါးအဖြစ် သုံးစွဲလာခဲ့ကြပေသည်
ကွမ်းစားရာတွင်လည်း အမွှေးအကြိုင် အဖြစ်ထည့်၍ အသုံးပြုကြလေသည်
လေးညှင်းပွင့်ကဲ့သို့ပင် ထင်ရှားသော ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်တစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး ဖြစ်လေသည်
သစ်ကြံပိုးမှာ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ အများဆုံးထွက်၏
အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဂျာဗားကျွန်းတို့တွင်လည်း သစ်ကြံပိုးကို စိုက်ပျိုးကြသည်
သစ်ကြံပိုးမှာ အပင်မှ အခေါက်ကိုခွာ၍ အခြောက်လှန်းပြီးမှ အသုံးချကြရ လေသည်
အစ ပထမ လောက်တွင် သစ်ကြံပိုးပင်သည် အတော်အတန် ကြီးမားသော် လည်း အကိုင်းအလက်များ မကြာခဏ ခုတ်ချသောကြောင့် အပင်များမှာ မကြီးထွားနိုင်တော့ပဲ အပင်ရင်းနားမှ အပင်ပွား များသာ ထွက်လေသည်
ထိုအပင်ပွားများမှ အခွံများကိုလည်း ခွာ၍ အခြောက်လှန်းကြလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်ကြံပိုး ကို ဟင်းများ အနံ့အရသာနှင့်ပြည့်စုံရန် အသုံးပြုသည်သာမက ဆေးဘက်ဝင်သော အခေါက်တစ်မျိုး အဖြစ်နှင့်လည်း သုံးစွဲ လေသည်
ဥကိုသုံးရသောချင်းနှင့်နနွင်းတို့သည် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့်အခြားပူအိုက်၍ စိုစွတ်သော အာရှတိုက် နိုင်ငံများတွင် ပေါက် ရောက်လေသည်
အရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများတွင် ပေါက်ရောက်ကြသော အပင်များထဲတွင်ငြုတ်ကောင်းမှာ ချုံနွယ်ပင်တစ်မျိုးမှရရှိသော အသီးစေ့ကလေးများဖြစ်၍ ဖာလာမှာ အပင်ငယ်တစ်မျိုး၏အသီး ဖြစ်လေသည်
ဇာတိပ္ဖိုလ်သီးမှာ လည်းအရှေ့အာရှတိုက်နိုင်ငံများနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယ ကျွန်းစုများ တွင် ပေါက်လေ့ရှိလေသည်
ဇာတိပ္ဖိုလ်ပင်၊ လေးညှင်းပင်၊ သစ်ကြံပိုးပင် ပေါက်ရာဒေသများကို အနီးကပ်သွားလျှင် အပင်များကို မမြင် ရမီ သူတို့၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့များကို ရှုရှိုက်ကြရခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်းများရှိကြောင်း သိသာလေသည်
ကရဝေးမှာ ဥရောပတိုက်နှင့်အာရှတိုက်နှစ်တိုက်စလုံးတွင် ပေါက်ရောက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၏
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ကရဝေးရွက်ကို ဟင်းလျာများတွင် အနံ့မွှေးကြိုင်စေရန် အုပ်ထည့်၍ ချက်လေ့ရှိကြ၏
အနောက်အိန္ဒိယကျွန်းစုတွင် ပေါက်လေ့ရှိသော ငြုတ်ကောင်းတစ်မျိုးမှာ သစ်ကြံပိုး၊ လေးညှင်း၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်တို့၏ အနံ့အရသာမျိုးရှိ၍ မမှည့်ခင် အသီးကို အသုံးပြုရသည့် အပင်ငယ်တစ်မျိုး ဖြစ်လေသည်
အနောက်နိုင်ငံများတွင် အစာအာဟာရများ ပိုမို၍ အရသာ ရှိလာစေရန် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော ဗနီလာခေါ် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်တစ်မျိုးကို သစ်ခွမွှေး တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်
ဗနီလာပင်များကို ဥရောပတိုက်၌ မမြင်ဘူးမီကပင် မက္ကဆီကို တောင်ပိုင်းမှ တိုင်းရင်းသားများသည် ဗနီလာပင်မျိုးကို မည်သို့စိုက်၍ အသုံးချရ မည်ကို သိနေကြလေပြီ
ဗနီလာပင်များသည် ပူအိုက်၍ စိုစွတ်သောဒေသများကို နှစ်သက်ရကား အမေရိကန်မှ မျိုးယူ၍ အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစု များတွင် တွေ့ရလေသည်
ဗနီလာပင်သည် နွယ်တက်သော အပင်မျိုးဖြစ်၍ ရှည်လျားသေးသွယ်သော အသီးတောင့်များ သီးလေသည်
အသီးတော့များမှ အမွှေးအကြိုင်ကို ထုတ်ယူရ လေသည်
ယခုအခါ တဟီးတီးကျွန်းမှ ဗနီလာပင်များ အကြီး အကျယ် စိုက်ပျိုးရာဒေသဖြစ်သော်လည်း မျိုးအကောင်းဆုံး ဗနီလာ ကို မက္ကဆီကိုမှသာ ရရှိလေသည်
သို့ရာတွင် ယခု အခါ ဗနီလာ အမွှေးနံ့ကို သိပ္ပံပညာနည်းဖြင့် စီမံဖော်စပ် ရယူ နိုင်သဖြင့် ဗနီလာပင်များ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ခြင်းမှာ ဆုတ်ယုတ် သွားလေသည်
မြန်မာဟင်းလျာများကို ချက်ပြုတ်စီမံရာ၌ အသုံးများလှ သော ဟင်းမွှေးမဆလာ များမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ပေါက်ရောက် သော အပင်များ၏အစေ့၊ အရွက်၊ အသီး စသည်တို့ဖြင့် စီမံ ဖော်စပ်ခြင်း ဖြစ်၏
မဆလာ ဖော်စပ်နိုင်သည့် အပင်မျိုး ပေါင်းမှ နှစ်ဆယ်ကျော်ခန့်ရှိလေသည်
ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် များမှာ ဟင်းထဲ ခတ်ထည့်ရန်အတွက်သာမက ဆေးဝါးစီမံ ဖော်စပ်ရာ၌လည်း အသုံးဝင်လှပြီးလျှင် ရေမွှေးလုပ်ငန်း၊ ဆပ်ပြာ လုပ်ငန်း အသုံးပြုရလေသည်
နနွင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးကို ဆိုးဆေးလုပ်ငန်းများ၌လည်း အသုံးပြုရလေ သည်
ရွှေနှင့်စက်၍ဝယ်ရသည့် ခေတ်အခါနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ယခုအခါ၌ ခရီးလမ်းပန်း ကောင်းမွန်း၍ သယ်ယူ ပို့ဆောင် ရေး၌ လွယ်ကူသဖြင့် အမွှေးအကြိုင်များဈေးမှာ အတော်ပင် ယုတ်လျှော့သွားသည်ဟု ဆိုရပေမည်
သို့ရာတွင် အမွှေး အကြိုင်များ လုပ်ကိုင်ရသည်မှာ အပင်မှ လိုက်လံ ခူးဆွတ်ရ သဖြင့် စက်ဖြင့်ပြုလုပ်သော လုပ်ငန်းများကဲ့သို့ စရိတ်ကုန် မသက်သာလှပေ
လေးညှင်းကဲ့သို့သော ပစ္စည်းမျိုးမှာ အပင်မှ တပွင့်စီ လိုက်လံ ဆွတ်ခူးရသဖြင့် မည်မျှ လက်ဝင်သည်ကို ချင့်ချိန်နိုင်ပေသည်
ထိုကြောင့်ပင်လျှင် အမွှေးအကြိုင် များကို ယခုထက်တိုင် အတော်အတန် ဈေးပေးဝယ်ယူနေရလေသည်
သို့ရာတွင် သိပ္ပံပညာရပ်များ တစ်နေ့ တခြား တိုးတက်နေရ ကား နောင်ခေတ်အခါများတွင် ဗနီလာအနံ့မျိုးကို သိပ္ပံပညာ ဖြင့် စီမံဖော်စပ်နိုင်သကဲ့သို့ အခြား အမွှေးအနံ့များကိုလည်း စီမံဖော်စပ်နိုင်မည်လောဟု တွေးထင်ရပေသည်
တိကနိပါတ် - ၄
အဗ္ဘန္တရဝဂ် -(၂၉၈) ဥဒုမ္ဗရဇာတ်
မျောက်ငယ်အား ရေသဖန်း စသောအသီးများဖြင့် လှည့်စားဖြားယောင်းကာ နေရာကောင်း လိုက်ဂူကို အရယူသော မျောက်ကြီးအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မထင်ရှားသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် ပစ္စန္တရာဇ်ရွာငယ်၌ ကျောင်းဆောက်၍နေ၏
ကျောင်းသည် မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၏
ကျောက်ဖျာရင်း၌ တည်၏
မဏ္ဍပ် သဘင်ဌာန ရှိ၏
ဆွမ်းခံရွာလည်း မနီးမဝေး အရပ်တွင် တည်ရှိ၏
လူတို့သည် ချစ်မြတ်နိုးကုန်လျက် ဆွမ်းကို လှူဒါန်းကြကုန်၏
ထိုအခါ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဒေသစာရီ လှည့်လည်လတ်သော် ထိုကျောင်းသို့ ရောက်လာ၏
ကျောင်းရဟန်းလည်း အာဂန္တုကဝတ်ကို ပြုပြီးလျှင် နက်ဖြန် ဆွမ်းခံရွာသို့ခေါ်၍ ဆွမ်းခံဝင်၏
လူတို့သည် မွန်မြတ်သော ဆွမ်းကိုလှူဒါန်းပြီးလျှင် နက်ဖြန်အတွက် ဖိတ်ကြပြန်၏
ထိုအာဂန္တုရဟန်းသည် နှစ်ရက်၊ သုံးရက် စားသောက်ပြီးသော် ဥပါယ်တစ်ခုဖြင့် လှည့်စား၍ ကျောင်းနေ ရဟန်းကို နှင်ထုတ်ပြီးလျှင် ဤကျောင်းကို ငါယူမည်ဟု ကြံစည်ကာ ကျောင်းနေရဟန်းအား “ငါ့ရှင် ... အဘယ်ကြောင့် ဘုရားထံ အဖူးအမြော် မသွားသနည်း” ဟု မေးလျှင်၊ “အရှင်ဘုရား ... ကျောင်းကို စောင့်သူမရှိသောကြောင့် မသွားရပါ” ဟု ပြော၏၊ “ငါ့ရှင် ... သင် လာသည်တိုင်အောင် စောင့်မည်၊ သွားသာသွားပါ” ဟု ပြောဆိုလေ၏
ကျောင်းနေရဟန်းသည် ဒါယကာတို့အား ငါလာသည်တိုင်အောင် အာဂန္တုမထေရ်ကို မမေ့ရစ်ကြလင့်ဟု မှာကြားကာ ဘုရားထံသို့ သွားလေ၏
အာဂန္တုရဟန်းသည် ထိုအခါမှစ၍ ကျောင်းနေရဟန်း၏ အပြစ်ကို ပြောဆိုကာ ဒါယကာတို့ကို ဖျက်ဆီးနှင့်၏
ကျောင်းနေရဟန်းလည်း ဘုရားကို ဖူးမြော်ပြီးလျှင် တစ်ဖန် ကျောင်းသို့ ပြန်လာ၏
အာဂန္တုရဟန်းသည် ကျောင်းနေရဟန်းအား ကျောင်းကို မပေးလေ
ထိုကျောင်းနေရဟန်းသည် ကျောင်းမရှိလျှင် တစ်ခုသောအရပ်၌နေ၍ နက်ဖြန် ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်၏
ဒါယကာတို့သည် ရိုသေခြင်း အမူမျှကိုလည်း မပြုကြကုန်၏
ကျောင်းနေရဟန်းသည် နှလုံးမသာဘဲ တစ်ဖန် ဇေတဝန်ကျောင်းသို့သွားကာ ထိုအကြောင်းကို ရဟန်းတို့အား လျှောက်ထားလေ၏
ရဟန်းတို့သည် တရားဘင်၌ ဤမည်သော ရဟန်းသည် ဤမည်သော ရဟန်းကို ကျောင်းမှနှင်ထုတ်၍ နေ၏ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ယခုအခါ၌သာလျှင် ထိုအာဂန္တုရဟန်းသည် ဤအာဝါသိကရဟန်းကို နှင်ထုတ်သည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း နှင်ထုတ်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် တောတစ်ခု၌ ရုက္ခစိုး ဖြစ်လေ၏
မိုးကာလ၌ ခုနစ်ရက် ခုနစ်လီ မိုးစွေ၍နေ၏
ထိုအခါ မျက်နှာနီသော မျောက်ငယ်တစ်ကောင်သည် မိုးမစိုသော ကျောက်ဂူတစ်ခုတွင် နေလတ်သော် မျက်နှာမည်းသော မျောက်ကြီးတစ်ကောင်သည် မိုးစို၍ ချမ်းအေးခြင်းဖြင့် နှိပ်စက်ရကား ထိုအရပ်သို့လာ၍ မျောက်ငယ်ကိုမြင်လျှင် မျောက်ငယ်ကို နှင်ထုတ်ပြီးလျှင် ငါနေမည်ဟု ကြံစည်ကာ ဥပါတယ်တံမျဉ်ဖြင့် ဝမ်းဗိုက်တွဲလျက် ဝဖြိုးသော အခြင်းအရာကိုပြပြီးလျှင် မျောက်ငယ်၏ရှေ့မှာရပ်လျက် -“အို - မျောက်ငယ် ... ယခုအခါ ရေသဖန်းပင်၊ ပညောင်ပင်၊ ညောင်ချဉ်ပင်တို့သည် အသီးတွေ မှည့်၍နေကုန်၏၊ လာပါ ဤနေရာမှ ထွက်ပါ၊ စားလှည့်ပါ၊ အဘယ်ကြောင့် အဆာခံ၍ ညှိုးနွမ်းကာ နေဘိသနည်း” –ဟု လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းကာ ပြောဆိုလေ၏
မျောက်ငယ်သည် မျောက်ကြီးစကားကိုကြားလျှင် ယုံကြည်သဖြင့် အသီးကိုစားလိုရကား နေရာမှထွက်ပြီးလျှင် တောသို့လှည့်လည်ကြည့်ရှုလတ်သော် တစ်စုံတစ်ခုသော သစ်သီးကို မမြင်သဖြင့် တစ်ဖန် ကျောက်ဂူသို့ ပြန်လာသောအခါ မိမိရောတွင် မျောက်ကြီးဝင်နေသည်ကိုမြင်လျှင် ငါ့နေရာကို လိုချင်၍ လှည့်စားဘိသည်၊ ငါလည်း တစ်ဖန် ပြန်၍ လှည့်စားဦးမည်ဟု ကြံစည်ကာ မျောက်ကြီးရှေ့တွင်ရပ်လျက် -“အို-မျောက်ကြီး ... ယနေ့ ငါ အသီးမှည့်တို့ကို စားရသဖြင့် ဝဖြိုးသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဝဖြိုးအောင်ဤနေရာမှထွက်၍စားပါ၊ ကြီးသူအား ပူဇော်လို၍ ပြောကြားခြင်း ဖြစ်ပါ၏” –ဟု လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းကာ ပြောဆိုပြန်လေ၏
မျောက်ကြီးသည် မျောက်ငယ်၏စကးကို ကြားလျှင် -“အို -မျောက်ငယ် ... တော၌ ကျင်လည်ကျက်စားသော မျောက်သည် တော၌ ကျင်လည်ကျက်စားသော မျောက်ကို လှည့်ပတ်ဖြားယောင်း၍ ပြောသောစကားကို မျောက်ငယ် ဖြစ်သော်လည်း မယုံကြည်ရာ၊ မျောက်ကြီး ဖြစ်သော ငါကား အဘယ်မှာ ယုံကြည်နိုင်အံ့နည်း” –ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် “အချင်း မျောက်ငယ် ... ဟိမဝန္တာတော်တစ်ခုလုံး၌ သစ်သီးကြီးငယ်တို့သည် မိုးစိုသဖြင့် ကြွေကျလေကုန်ပြီ၊ သင့်နေရာကို ငါယူ၍ထားပြီ၊ သင့်ဖို့ နေရာမရှိ သွားလေတော့” ဟု နှင်ထုတ်လေလျှင် မျောက်ငယ်သည် အရပ်တစ်ပါးသို့ သွားရရှာလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ မျောက်ငယ်သည် - ယခုအခါ ကျောင်းနေရဟန်း
မျောက်ကြီးသည် - အာဂန္တုရဟန်း
ရုက္ခစိုးနတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ရဟန်းငယ်ကျောင်း၊ ရလိုကြောင်း၊ ဖြားယောင်းရဟန်းကြီး
(၂) ဘုရားဖူးသွား၊ နှင်ထုတ်ငြား၊ ကိုယ်ကားနေခဲ့ပြီ
(၃) သစ်သီးဖြင့်မြှူ၊ မျောက်ငယ်ဂူ၊ လိမ်ယူမျောက်မည်းကြီး
ဥဒုမ္ဗရဇာတ် ပြီး၏
ဦးတည်ချက် (direction) သဘောကို ထည့်သွင်းမစဉ်းစားဘဲ ပမာဏ (magnitude) သဘော သီးသန့်သာ ပါဝင်နေသည့် တိုင်းဖွယ်များသည် စကေလာတိုင်းဖွယ်များ ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် အပူချိန် (temperature) ဒီဂရီမည်မျှ ဟူသည်တွင် ဦးတည်ချက်သဘော မလို၊ ပမာဏသီးသန့်သာ သဘောပါဝင်သော တိုင်းဖွယ် ဖြစ်နေသည်
အလျင် (velocity)မှာမူ "မည်သည့်ဘက်သို့ မည်မျှသော အမြန်နှုန်းဖြင့် သွားနေခြင်း" ဖြစ်သဖြင့် စကေလာတိုင်းဖွယ် မဟုတ်ဘဲ ဗှတ္တာ တိုင်းဖွယ် ဖြစ်သည်
ဗမော်ရွာ၊ ပရိုက်ဝ
ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် ရေခဲပြင်ပေါ်၌ စကီးဟုခေါ် သော သစ်သားလျှောဖိနပ် စီးနင်း၍ ခရီး သွားလာကြသည်ကို စကီးစီးခြင်းဟု ခေါ်သည်
ထိုလျှောဖိနပ်မှာ သာမန်အားဖြင့် ၃ လက်မမှ ၅ လက်မအထိ ဗြက်ရှိသည်
အလျားမှာ ၅ ပေမှ ၈ ပေအထိ ရှည်သည်
အထူမှာ တစ်လက်မနှင့် တစ်မတ်ခန့် ထူသည်
ဖိနပ်၏ ဦးရောနောက်ပါ ရှည်မျောမျော ရှိသည်
စကီးနှင့်စကိတ်တို့ ခြားနားချက်မှာ စကီးသည် သစ်သားဖိနပ် ဖြစ်၍၊ စကိတ်မှာ ရိုးရိုးသားရေဖိနပ် အောက်တွင် တပ်ဆင် ထားနိုင်သော သံမဏိပြားကိရိယာဖြစ်သည်
(စကိတ်စီးခြင်း လည်း
လျှောဖိနပ်ကို စီးမည်ပြုသည့်အခါ ထိုဖိနပ်ကို ခြေဖမိုးနှင့် ခြေမျက်စိတို့တွင် အခိုင်အမာ ချည်နှောင်တုပ်ပိုး၍ စီးရသည်
ရေခဲသော တိုင်းပြည်များတွင် လျှောဖိနပ်စီးခြင်း ဓလေ့မှာ ရှေးဟောင်းကပင် ရှိနှင့်ပြီဟု သိရသော်လည်း လျှောဖိနပ်စီး ခြင်းကို ကစားခုန်စား တစ်ရပ်အနေဖြင့် တီထွင်ကြသည်မှာ များစွာ မကြာသေးချေ
ခရစ် ၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်လောက် နော်ဝေး နိုင်ငံတွင် စကီးစီးခြင်းကို ကစားခုန်စားပြိုင်ပွဲတစ်ရပ်အနေနှင့် ကျင်းပခဲ့ရာမှ အစပြု၍ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ် တစ်လျှောက်ရှိ နိုင်ငံများသို့ ထိုစကီးစီးခြင်း အလေ့အထသည် ပျံ့နှံ့သွားလေသည်
ထိုနောက်၌ကား ဥရောပတိုက်တွင်သာမက ဩစတြေလျတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်ပြည်တို့တွင်လည်း စကီးစီး ခြင်း ခေတ်စားလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်သည်
စကီးစီးခြင်း၌ တောင်ထိပ်မှ တောင်အောက်သို့သာ လျှောချစီးဆင်းနိုင်သည်မဟုတ်၊ တောင်အောက်မှလည်း တောင်ထိပ်သို့ စီးတက်နိုင်သည်
ဤသို့ အနိမ့်မှ အမြင့်သို့ တက်နိုင်ရန်၊ တောင်ဝှေးများကို အသုံးပြုရသည်
များသော အားဖြင့် ထိုတောင်ဝှေးတို့၏ အောက်ခြေ၌ ဘီးတပ်လျက် ပါရှိသည်
သို့ရာတွင် အမြင့်သို့ တက်သောအခါ၊ စကီးဖိနပ် ကို တည့်တည့် မတ်မတ်စီး၍ လျှောက်ရန် မဖြစ်နိုင်ချေ
ထိုအခါ၌ ကျွမ်းကျင်မှု လိုလေသည်
စကီးစီး သူသည် ခြေကိုခွင်၍၊ စကီး ဖိနပ်ကို သွားရာလမ်းကြောင်း၌ ကန့်လန့် ဖြတ်၍ ချပြီးလျှင် လျှောက်ရသည်
ဤသို့ လျှောက်သည့်အခါ စကီး ဖိနပ်ရာသည် ဆီးနှင်း ဖွေးဖွေးထဲတွင် ကင်းခြေများ လျှောက်သွား၍ ကျန်ရစ်သော ကင်းခြေများ ခြေရာသဏ္ဌာန် ကျန်ရစ်သည်
စကီးစီး ပြိုင်ပွဲများတွင် ပြိုင်ပွဲဝင်တို့သည် သတ်မှတ်ထား သော တာထွက်မှ ပန်းတိုင်သို့ အတိုဆုံးခရီးဖြင့် အမြန်ဆုံး ရောက်အောင် လျှောစီးကြရသည်
အတိုဆုံးခရီးဖြင့် ရောက်ရ လေအောင် မတ်စောက်သောချောက်များကို ခုန်ဆင်းရသည်မှာ စွန့်စားခြင်းတရပ်ပင် ဖြစ်သည်
အချို့ကစားနည်းမှာ တောင် ကုန်းမှ မိုင် ၆ဝ နှုန်းမျှဖြင့် လျှောဆင်းပြီးလျှင် သတ်မှတ်ထား သော နေရာသို့ ရောက်လျှင် လေထဲတွင် ခုန်တက်ရသည်
အချို့သော ကစားပွဲ တို့၌ကား၊ တောင်ကမ်းပါးစောင်း တစ်လျှောက်တွင် ခုန်၍ဆင်းရသည်
ပင်ဆောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pinsaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကွမ်ရှင်မာကျယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဥဒေနမင်းနန်းတော်၌ “ရဟန်းတို့ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်မှု “မက္ခ”တရားကိုပယ်နိုင်သော သင်တို့ အနာဂါမ်ဖြစ်ရန် ငါဘုရား တာဝန်ယူ၏ အစရှိသည်ဖြင့် မက္ခတရားပယ်ဖျက်ရန် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်း ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောကြားသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကို မန္တလေးတိုင်းရှိ ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦးနှင့် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွက် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန၊ ဆည်မြောင်းဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်အကောင်အထည် ဖော်ရွက်ခဲ့သည်
ပန်းလောင်မြစ်သည် မြန်မာမင်းများလက်ထက်ကတည်းက လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးအတွက် အားကိုးအားထား ပြုခဲ့ရသော မြစ်ဖြစ်သည်
ရှေးအခါကပင် ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ ရေလွှဲဆည်များ တည်ဆောက်ကာ ရေပေးတူးမြောင်းများ ဖောက်သွယ်၍ ဆည်ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်
၁၈၉၁-၉၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်မွမ်းမံပြင်ဆင်၍ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်၌ အဆင့်ဆင့် တည်ရှိနေသော ကင်းတားဆည်၊ နတ်လွှဲဆည်၊ ကျီမဲဆည်နှင့် ထုံးကြီးဆည်တို့မှ ပေးဝေသော ရေတို့ကို ယနေ့တိုင်အောင်ပင် အသုံးပြုနေရပေသည်
သို့သော် ထိုရေလွှဲဆည်တို့သည် မြစ်အတွင်း ရေစီးရေလာကောင်းမှသာ ထိရောက်စွာရေပေးဝေနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် ကျောက်ဆည်၊ မြစ်သား၊ တံတားဦး၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်များအတွင်းမှ လယ်မြေများကို သီးထပ်သီးညှပ် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်အထိ တစ်နှစ်ပတ်လုံး ရေသွင်းပေးနိုင်မည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံကြီးကို မြစ်သားမြို့နယ်မှ လက်ရှိကင်းတားရေလွှဲဆည်အထက် ကိုးမိုင်ခန့်အကွာ ပန်းလောင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက် အကောင်အထည် ဖော်နေခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေအတွက်သာမက ကင်းတားရေလှောင်တမံသည် လက်ရှိရေသောက်ဧရိယာအတွင်းမှ မြေဧရိယာအချို့ကို ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့်အပြင် ရေအား လျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ပေးရန်ကိုပါ ရည်ရွယ်ထားလေသည်
ရေဆင်းဧရိယာ ၈၆၅ စတုရန်းမိုင်ရှိမည့် ကင်းတား ရေလှောင်တမံသည် အမြင့် ၂၃၆ ပေ၊ အလျား ၂ဝ၃၄ ပေ  ရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ ကန်ရေပြည့်အနက် ၂၁၆ ပေ၊ ရေလှောင် ပမာဏ ၇၈၆ဝဝဝ ဧကပေနှင့် ရေပြင်ကျယ်ဧရိယာ ၈၉ဝဝ ဧက ရှိမည်ဖြစ်၏
ရေလှောင်တမံမှ အချင်း ၂၄ ဒသမ ၆ ပေ ရှိ၍ ရေထုတ်အားနှုန်း တစ်စက္ကန့်လျှင် ၄ဝ၂၄ ကုဗပေ ရှိသော ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ရေထုတ်ပြွန် အလျား ၁၅၂၅ ပေကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရေတံခါးတပ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၁၄၂ ဒသမ ၇ ပေကို တည်ဆောက်မည်ဖြစ်ပြီး၊ အကျယ် ၂၉ ဒသမ ၅ ပေ၊ အမြင့် ၃၄ ဒသမ ၄ ပေရှိသော ရေတံခါးလေးခုကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်
အရေးပေါ် ရေပိုလွှဲဆည် အလျား ၆၈၉ ပေ ကိုလည်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ရေအားလျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရန် ၂၈ မီဂါဝပ်အားစက်နှစ်လုံး တပ်ဆင်မည့် ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်
စီမံကိန်းတွင် ကျောက်ဖြည့်တမံ အပါအဝင် ရေလှောင်တမံ ဆိုင်ရာ ရေအားအဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ လက်ရှိဆည်ရေသောက် ဧရိယာအတွင်းမှ ရေပေးမြောင်း၊ ရေနုတ် မြောင်းနှင့် ရေအား အဆောက်အအုံများ ပြုပြင်ခြင်း၊ လက်ရှိ မိုးကောင်းသောက် ဧရိယာကို ရေပေးသွင်းနိုင်ရန် ရေသွင်းရေနုတ်မြောင်းများနှင့် ရေအားအဆောက်အအုံများ အသစ်တည် ဆောက်ခြင်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေး စက်ရုံနှင့် အဆောက်အအုံများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ စိုက်ပျိုးမှုတိုးချဲ့ရေး လုပ်ငန်းရပ်များ၊ စိုက်ပျိုးမှု သုတေသနလုပ်ငန်းများ၊ သွင်းအား စုဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် စက်မှုလယ်ယာစနစ်များကို တိုးချဲ့အင်အား ဖြည့်တင်းပေးခြင်း လုပ်ငန်းများစသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ပါဝင်သည်
လက်ရှိ တူးမြောင်းများ ပြုပြင်ခြင်း လုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီးနှင့် မြောင်းလက်တံအလျား ၂၁၅ ဒသမ ၇ မိုင်ရှိ၏
ရေ သောက်ဧရိယာ အသစ်တည်ဆောက်မှုလုပ်ငန်းတွင် မြောင်းမကြီး အလျား ၇၈ မိုင်၊ မြောင်းခွဲ မိုင် ၁၄ဝ၊ မြောင်းလက်တံမိုင် ၂၈ဝ စုစုပေါင်း ၄၉၈ မိုင်ပါဝင်သည်
ယခုအခါ လက်ရှိ ဆည်ရေသောက် ဧရိယာသည် ၈၈ဝဝဝ ဧက ရှိသည်ဖြစ်၍ စီမံကိန်းပြီးဆုံးချိန်တွင် ရေသောက်ဧရိယာ အသစ် ၁၁၃၅ဝဝ ဧက တိုးတက်လာမည်ဖြစ်ရာ ထိုဒေသတွင် စုစုပေါင်း ဆည်ရေသောက် ဧရိယာ ၂ဝ၁၅ဝဝ ဧကရှိလာမည် ဖြစ်သည်
သီးနှံစိုက်ဧကသည်လည်း ၃၂၂၄ဝဝ ဧကအထိ တိုး တက်မြင့်မားလာပြီး ရေကြီးမှုအန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ပေးနိုင်မည့် ဧရိယာဧက တစ်သောင်းရှိလာမည်ဟု မျှော်မှန်းထားပေသည်
စီမံကိန်းကို အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ဆည်မြောင်း ကဏ္ဍအတွက် ခန့်မှန်းကျပ်ငွေ ၁ဝ၆ဝ ဒသမ ၄ သန်းကုန်ကျမည်ဖြစ်ပြီး လျှပ်စစ်၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ စက်မှုလယ်ယာနှင့် အခြား ကဏ္ဍများအပါအဝင် စုစုပေါင်း ခန့်မှန်းကုန်ကျငွေ ၁၅၈၆ ဒသမ ၇ သန်းရှိမည်ဖြစ်သည်
စီမံကိန်း၏ ရေအားလျှပ်စစ်ကဏ္ဍအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ် ၈၁ သန်းကိုလည်းကောင်း၊ ဓာတ်အားပို့လွှတ်ရေး စီမံကိန်းအတွက် လိုအပ်သော ချေးငွေ ဒီမတ်သန်း ၇ဝ ကိုလည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ကေ အက်ဖဒဗလျူဘဏ်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကော်ပိုရေးရှင်း၊ မြန်မာ့နိုင်ငံခြား ကုန်သွယ်မှုဘဏ်တို့ ငွေချေးစာချုပ်များ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည်
ကင်းတား ရေလှောင်တမံ ဘက်စုံစီမံကိန်းကာလကို ၁၉၈၁-၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆-၈၇ ခုနှစ်အထိ သတ်မှတ်ထားသည်
စီမံကိန်းကို စတင် အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိရာတွင် ၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်လယ်ပိုင်း၌ တမံအဝင် ဆက်သွယ်ရေး လမ်း ၂၂ ဒသမ ၂ မိုင်ပြီးစီး၍ စခန်းဝန်ထမ်းနေအိမ်၊ ရုံး၊ ဂိုဒေါင် စသောအဆောက်အအုံ ၂၈၅ လုံး တည်ဆောက် ပြီးစီးခဲ့သည်
ပြောင်းပက်ဟျောန်း(ကိုရီးယား: 변백현; အင်္ဂလိပ်: Byun Baek Hyun; ၁၉၉၂ မေ ၆)သည် တောင်ကိုရီးယား အဆိုတော်၊ တေးရေးဆရာ နှင့် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
တောင်ကိုရီးယား -​ တရုတ် အမျိုးသား အဆိုတော်အဖွဲ့ဖြစ်သော EXO နှင့် ၎င်းအဖွဲ့ခွဲဖြစ်သော EXO-K နှင့် EXO-CBX၏ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ပက်‌ဟျောန်းသည်  ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လတွင် တစ်ကိုယ်တော်အနေဖြင့် City Light အယ်လ်ဘမ်နှင့် ပွဲဦးထွက်ခဲ့သည်
ဇဒတ်ကြီးကျွန်း ("စိန့်မတ်သရူးကျွန်း" ဟုလည်း သိကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အစွန်ပိုင်းရှိ ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကျွန်း၏ မြောက်ဘက်ကမ်းခြေသည် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းနေရာသည် မြန်မာရေတပ်၏ အခြေစိုက်နေရာလည်း ဖြစ်သည်
ကျွန်းသည် အရှည် ၃၅ ကီလိုမီတာခန့် (၂၂ မိုင်) ရှိပြီး ဧရိယာ ၁၇၆ စတုရန်းကီလိုမီဝာ (၆၈ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်
ဇဒတ်ကြီးကျွန်းသည် မြိတ်ကျွန်းစု၏ တောင်ဘက်အုပ်စုကျွန်းများထဲတွင် အကြီဆုံးဖြစ်သည်
ဤကျွန်းတွင် အမြင့်ထိပ်ပိုင်း နေရာနှစ်ခု ရှိသည်
အမြင့်ဆုံးနေရာသည် ၈၆၄ မီတာ ရှိပြီး ကျွန်း၏ အလယ်အနီးတွင် တည်ရှိသည်
ကျွန်းသည် တောင်ဘက်သို့ မြင့်တက်သွားကာ ထိပ်ပိုင်းသည် ၅၈၅ မီတာ (၁၉၁၉ ပေ) မြင့်သည်
ကျွန်းသည် တောင်ကုန်းနှင့် သစ်တောထူထဲသည်
ဟက်စတင်းကျွန်း (Hastings Island) ၏ တောင်ဘက် ၂.၅ ကီလိုမီတာ (၁.၆ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
အနီးအနားတွင် အာလာဒင်ကျွန်းများ တည်ရှိသည်
၎င်းကျွန်းများထဲတွင် သံကျွန်းသည် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ပင်နွေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinnway)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ လမိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လမိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၀ ဦး၊ မ ၁၆၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၈ ဦး၊ မ ၅၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
လက္ခဏရွာ(အင်္ဂလိပ်: Letkhana)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ လက္ခဏကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက္ခဏကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၃၂၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၃၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဖက်သန်းတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetthantaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ လင်းတကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လင်းတကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၂ ဦး၊ မ ၅၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတုရာသီ တောကိုမှီ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ရာသီဥတု သမမျှတမှုသည် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သစ်ပင်၊ သစ်တောများအပေါ်၌ တည်မှီနေသည်
စက်တင်ဘာလ၊ (၁၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၅၇)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၅၈)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၀၈) ရက် ကျန်သေးသည်
မြန်မာ အမျိုးသားများနှင့် တကွ အာရှ၊ ဥရောပသားများကပါ လူသိများလှသော ဘကြီး ဘဖေသည် ကြို့ပင်ကောက်မြို့မြေပိုင်ရှင် အဖ ဦးအို၊ အမိ ဒေါ်မှင်တို့မှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၅ ခု၊ ကဆုန်လဆန်း ၁ဝ ရက် (ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၈၃ ခု၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက်) တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မောင်ဘဖေသည် အသက် ၁၇ နှစ်သား အရွယ်တွင် အင်ထရင့် စာမေးပွဲကို စကောလားရှစ်ဆုဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉ဝ၆ ခု၊ အသက် ၂၃ နှစ်တွင် ဘီအေ စာမေးပွဲကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဘီအေ အောင်ပြီး အသက်၂၃ နှစ် အရွယ်မှာပင် ဝိုင်အမ်ဘီအေ (YMBA) ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏ ယုဝအသင်း (၁၉ဝ၆) စတင် တည်ထောင်ရာတွင် အဓိက အရေးကြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်တွင် တဦး အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ကိုဘဖေသည် ဘီအေ အောင်ပြီးနောက် နယ်ချဲ့ အင်္ဂလိပ် အစိုးရက မြို့အုပ်ရာထူး လာပေးသည်ကို မယူဘဲ စိန်ပေါကျောင်း၌ ကျောင်းဆရာ အဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဦးဘဖေသည် ငယ်စဉ်က ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် တက်ကြွစေရန် အဖြစ်ဆန်း တခုနှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်
ဆန်းလှသော ကြုံတွေ့ရပုံမှာ သူငယ်စဉ်က ရန်ကုန်ရှိ ဟိုက်စကူးကျောင်း၌ ကျောင်းတက်သွားစဉ် ဆိုင်ကယ် စီးလာသော ပုလိပ် မင်းကြီး အက်ဒေါနင်ရှေ့မှ ကလေးပီပီ ဖြတ်ပြေး သွားခဲ့မိသည်
မင်းကြီးရှေ့မှ ဖြတ်ပြေး သွားရကောင်းလား ဆိုပြီး ဒဏ်ငွေ ၃ ကျပ် အချောင်သက်သက် ဒဏ်ရိုက်ခံရသည်
လူချင်း တူပါလျက် နားမလည်သေးသော ကလေးအရွယ်မျှပင် မျက်နှာဖြူ အင်္ဂလိပ် ပုလိပ်မင်းကြီး ရှေ့မှ ဖြတ်ပြေးမိရုံနှင့် ဒဏ်ငွေ ရိုက်ခြင်းကို သူမကျေနပ်ခဲ့
ဤသည်မှာ ဇာတိမာန် တက်ကြွမှုကို မျိုးစေ့ ချပေးခဲ့သော ဖြစ်ရပ်ဆန်း တခုပင် ဖြစ်သည်
ဦးဘဖေသည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဦးလှဖေနှင့် တိုင်ပင်၍ တယောက်လျှင် ငွေ ၂၅ ကျပ်စီဖြင့် မတည်ကာ ‘သူရိသတင်းစာ’ ထုတ်ဝေရန် စိုင်းပြင်းကြသည်
ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင် ပုံနှိပ်တိုက်မှ ကြော်ငြာများကို ရိုက်နှိပ်၍ ဝေငှကြသည်
ကြေညာတွင် ‘သူရိယ သတင်းစာကြီး ထွက်တော့မည်
ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးပါ မကျန် မိမိတို့ သန်ရာကို ဖတ်ရမည်’ ဟု ပါရှိလေသည်
နီးစပ်ရာ ခင်မင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ်များ ထံမှလည်း အစုရှယ်ရာများ ပါဝင်စေခဲ့သည်
တဦးလျှင် ၁၅ ကျပ်မျှဖြင့် အစုရှယ်ရာ ပါဝင်စေခဲ့ရာ အစုရှယ်ရာ ငွေ ၅ဝဝဝိ မျှ ရရှိခဲ့သည်
ထိုငွေ ၅ဝဝဝိ ဖြင့် မတည်၍ သူရိယ သတင်းစာကို စတင် ထုတ်ဝေလေသည်
ထိုစဉ်က ဦးဘဖေ၏ အသက်မှာ ၂၈ နှစ်မျှ ရှိနေလေပြီ
ဦးဘဖေသည် တဖက်မှ သတင်းစာ လုပ်ငန်းကို လုပ်ဆောင်ရင်း တခြား တဖက်မှလည်း ဝိုင်အမ်ဘီအေ (YMBA) ခေါ် ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝအသင်း ကိုလည်း စတင် တည်ထောင်သည်
ဦးဘဖေနှင့် အတူ ဦးမောင်ကြီး (ဆာ မောင်ကြီး)၊ ဦးစိန်လှအောင်၊ ဦးဘိုးမြေ၊ ဦးမုန်း၊ ဦးမေအောင်၊ ဒေါက်တာ ဘရင်၊ ဦးလှဖေ၊ ဦးသိန်းမောင် စသော ခေတ်ပညာတတ် လူငယ်၊ လူရွယ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်
ပါဝင်ချင် လာအောင်လည်း တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး အပြန်ပြန် အလှန်လှန် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းကြသည်
ဦးဘဖေသည် သူရိယ သတင်းစာ လုပ်ငန်းတွင် အယ်ဒီတာ အလုပ်မှ စပြီး အောက်ခြေသိမ်း တံမြက်လှည်း၊ သတင်းစာခေါက် အလုပ်မှ စပြီး အပင်ပန်းခံကာ အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်
အခြား သတင်းစာများထက် သတင်းထူးများကို ဦးစား ပေးရေးခဲ့သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၏ လှုပ်ရှားမှု အသက်ပါသော သတင်းစာ ဖြစ်၍ သတင်းစာ စောင်ရေ တရိပ်ရိပ် တက်လာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ရွှေတိဂုံ စေတီတော်မြတ်ပေါ်တွင် မျက်နှာဖြူများ ဖိနပ်စီး တက်နေကြသည်
ဤသည်ကို မကြည့်ရက်နိုင်သော ဦးဘဖေသည် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်ဖြင့် သတင်းစာ ဖော်ပြခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် မျက်နှာဖြူများနှင့် အလိုတော်ရိများ မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ကာတွန်း၏ ရုပ်ပုံမှာ တောင်ရှည် ပုဆိုးဝတ် ဘုရားလူကြီး၏ ကျောပေါ်တွင် မျက်ဖြူ ဇနီးမောင်နှံတို့က ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ခွစီးထားရင်း စေတီတော်မြတ်ကို လှည့်လည် ကြည့်ရှုနေပုံ ဖြစ်သည်
ထိုမျက်နှာဖြူ ဇနီးမောင်နှံတို့ကပင် “အခုလို ဖိနပ်မချွတ်ဘဲ ဘုရားပေါ် လည်ကြည့်ရသဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပါတယ်” ဟုသော စကားကိုပင် ဖော်ပြ လိုက်သေးသည်
ထိုကာတွန်းကို ရွှေတလေး ခေါ် ဦးဘလေးက ရေးဆွဲပေးသည်
ထိုကာတွန်းကြောင့် ပုလိပ်မင်းကြီး မျက်နှာဖြူ ရှပ်တဲ (လ်) ဝပ် (သ်) က ဦးဘဖေနှင့် ဦးရွှေကလေးတို့ကို ခေါ်မေးလေသည်
ဦဘဖေတို့ကို ခေါ်သော်လည်း ပုလိပ်မင်းကြီး စားပွဲရှေ့တွင် ထိုင်စရာ ဟူ၍ ဘာမျှမထား
ဖျာလေး တချပ်မျှသာ ခင်းထားလေသည်
ဦးဘဖေတို့က မထိုင်ဘဲ မတ်တပ်ရပ်လျက်ကပင် “ဂွတ်တမောနင်း မစ္စတာ ရှပ်တဲ(လ်)ဝပ်(သ်)” ဟု နှုတ်ဆက်လိုက်သည်
မျက်နှာဖြူ ပုလိပ်မင်းကြီးက မျက်နှာထား ခပ်တည်တည်ဖြင့် ကာတွန်း ဘာကြောင့် ထည့်ရသလဲဟု မေးလေသည်
ဤတွင် ဦးဘဖေက “ပုလိပ်ဟာ ပုလိပ် အလုပ်ပဲ လုပ်ပါ၊ သတင်းစာ အလုပ်ကို ဝင်မရှုပ်ပါနဲ့၊ ဒီမယ် ဟေ့ကောင် မင်းဟာတို့ကို တမင်ခေါ်ပြီး ညစ်တာ၊ တို့ထိုင်ဖို့ နေရာတောင် မပေးဘူး၊ ဒီလို မစော်ကားနဲ့၊ နောင်ကို ဒီလို့ စော်ကားရင်တော့ ငါနေမယ် မဟုတ်ဘူး၊ ပြန်ဆော်မှာပဲ” ဟု ပြောလိုက်သည်
ထိုအခါ ပုလိပ်မင်းကြီး မစ္စတာ ရှပ်တဲ(လ်)ဝပ်(သ်)က သူ့ကို ပြန်ပြောရမလား ဆိုပြီး စိတ်ဆိုးကာ ကုလားလို ဆဲဆို မောင်းထုတ်လေသည်
ဦးဘဖေကလည်း ခေါင်းငုံ့မခံဘဲ ပြန်ဆဲပြီး စားပွဲပေါ်ရှိ မျဉ်းလုံးနှင့် ဆွဲရိုက်မည် အပြု၊ အတူပါလာသော ဦးလှဖေက ဆွဲထားလိုက်ရသည်
ဦးဘဖေ ပုလိပ်မင်းကြီးနှင့် ရန်ဖြစ်ခဲ့သည် ဆိုသော သတင်းကြောင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းတွင် အတော် ပွက်လောရိုက် သွားသည်
ဦးဘဖေကိုလည်း အထူးပင် ချီးကျူးကြသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အော့ (စ်) ဖုန်း ကော်မရှင်တွင် မြန်မာတို့၏ နစ်နာချက်ကို ဖော်ထုတ် တင်ပြရန် အတွက် အင်္ဂလန်သို့ ကိုယ်စားလှယ်သုံးဦး လွှတ်ရန် ရွေးချယ်ကြသည်
ထိုသုံးဦးမှာ ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးထွန်းရှိန်တို့ ဖြစ်သည်
ဦးဘဖေလည်း ကိုယ်စားလှယ် တဦး အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ‘ဖေ-ပု-ရှိန်’ ဟု နာမည်ကျော်ကြား လူသိများကာ ရေပန်းစားခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး တက္ကသိုလ် သပိတ်ကို ပြင်ပ နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်တဦး အနေဖြင့် အားပေး ထောက်ခံခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ် တဦးမှာ ဦးဘဖေပင် ဖြစ်သည်
စီအင်အီး ခေါ် အမျိုးသား ပညာရေး အဖွဲ့ချုပ် ကော်မတီဝင် တဦး အဖြစ်လည်း ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်၌ပင် အင်္ဂလန်သို့ ဒုတိယ အကြိမ် မြန်မာပြည် အတွက် အရေးဆိုရန် သွားရပြန်သည်
သွားရသူများမှာ ဦးဘဖေ၊ ဦးပု၊ ဦးသိန်းမောင်တို့ ဖြစ်ကြသည်
သွားရခြင်း အကြောင်းမှာ မြန်မာပြည်ကို အိန္ဒိယပြည်နှင့် တန်းတူ အုပ်ချုပ်ရေး အဆင့်အတန်း ပေးရန်အတွက် ပြောဆိုဖို့ သွားခြင်းဖြစ်သည်
ဦးဘဖေတို့ ဇွဲကောင်းကောင်းနှင့် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ ကြိုးစား ဆောင်ရွက်မှုကြောင့် မွန်တေဂူက ဖိတ်ခေါ်ပြီး အိန္ဒိယနှင့် တန်းတူ အုပ်ချုပ်ရေးကို ၁၄ ရက် အတွင်း ပြုလုပ် ပေးပါမည် ဟူသော ကတိကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် ဘုရင်ခံ ဖြစ်သူမှာ သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ဘုရင်ခံ ကရက်ဒေါ့(ခ်) ဖြစ်သည်
ဦးဘဖေသည် ဒိုင်အာခီ အုပ်ချုပ်ရေးကို ၂၁ ဦးဖြင့် လက်ခံခဲ့သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ ရွှေးကောက်ပွဲတွင် ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်းမှ ဝင်ရောက် အရွေးခံရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် လွှတ်တော် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် ရေနံမြေ သပိတ်ကြီးတွင်လည်း ဦးဘဖေသည် ၂၁ ဦး ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တွဲရေး ခွဲရေး၊ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေး ခေတ်တွင်လည်း သစ်တောရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ၅ဝဝဝ ကျပ်မျှ လစာရသည်
ခေတ်အခေါ် သစ်တောရေး ဝန်ကြီးချုပ်ဟု ခေါ်ကြသည်
ဦးဘဖေသည် ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဘဖေ (ခေါ်) ဘကြီးဘဖေသည် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ ယာယီ ကြားဖြတ် အစိုးရ အဖွဲ့တွင်လည်း ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သီဟိုဠ် (သီရိလင်္ကာ) ရှိ ကန္နီမြို့တွင် သွားရောက်ပြီး ကန္နီစာချုပ်ကို ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့နှင့် အတူ ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး အတွက် အင်္ဂလန်သို့ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့နှင့်အတူ အရေးဆိုရန် သွားစဉ်ကလည်း ဘကြီးဘဖေသည် အဖွဲ့ဝင် တဦး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
ပြောသင့် ပြောထိုက်သော စကားအချို့ကို ဘကြီးဘဖေထံမှပင် အကြံဉာဏ် ယူ၍ သုံးစွဲခဲ့ရသည်ဟု အဆိုရှိသည်
ဦးဘဖေ ခေါ် ဘကြီးဘဖေ အကြောင်းကို ရေးရမည် ဆိုလျှင် အတော်ပင် ရှည်လျား ကျယ်ပြန့်မည်
နိုင်ငံရေး သက်တမ်းမှာ အရှည်ဆုံးနှင့် အကြာဆုံး ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဘကြီး ဘဖေသည် မြန်မာနိုင်ငံရေး နိုးကြားစမှ လွတ်လပ်ရေး ရသည်အထိ နေရာအသီးသီး၊ ကဏ္ဍအသီးသီး၊ အခန်းအသီးသီး ဆောင်ရွက်မှု အသီးသီးများဖြင့် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး တဦးလည်း ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ငွေရေး ကြေးရေး မသမာမှုများကြောင့် လွတ်လပ်ရေး မရမီ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ရှိစဉ်ကတည်းက ဖဆပလ ထဲမှရော၊ ဘုရင်ခံ အမှုဆောင် ကောင်စီဝင် ဝန်ကြီး တဦး အဖြစ်ကပါ ထုတ်ပယ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နောက်ဆုံး အဖြစ် ဦးဘဖေသည် အမျိုးသား ရွှေရတုသဘင် ကျင်းပရေး ဗဟို ကော်မတီ၏ နာယကကြီး အဖြစ် ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဘကြီးဘဖေ၏ ဇနီးမှာ ဒေါ်ဖွားမျှင် ဖြစ်သည်
ဘကြီး ဘဖေသည် ၁၉၇၂ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၈ ရက်၊ စနေနေ့ နေ့လယ် ၂ နာရီ မိနစ် ၂ဝ အချိန်၊ အသက် ၈၈ နှစ် အရောက်တွင် ၎င်း၏ နေအိမ် အမှတ် - ၉၁၊ လူအိုရုံလမ်း နေအိမ်၌ ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
ဘကြီး ဘဖေတွင် သားသမီး တယောက်မျှ မကျန်ရစ်ဘဲ တူသားများသာ ရှိခဲ့သည်
ဟဂုရဲဘူတာ  (波久礼駅 ဟဂုရဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကင်မွန်းခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunkhar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၆ ဦး၊ မ ၈၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်စင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pinhsin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆာရ်ခွမ်ဒမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၄ ဦး၊ မ ၁၂၄၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၅၁၆ ဦး နေထိုင်သည်
ယင်းအိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ ထိန်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထိန်အင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၉ ဦး၊ မ ၁၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများ, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုခြင်းကြောင့် အခြားပုဂ္ဂိုလ်သတ္တဝါတို့၏ ဣန္ဒြေအနုအရင့်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိနိုင်၏-ဟု အရှင်အနုရုဒ္ဓါထေရ်က ရဟန်းတို့အား သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘင်နယဂဗုဒ္ဓဘာသာဂူများ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ရာဂျစသန်ပြည်နယ်၊ ဘင်နဂယရွာတွင် တည်ရှိသည်
၎င်းဂူများကို ဝိနယက သို့မဟုတ် ဝိနယဂ ဟူ၍ သိကြသည်
တူးဖော်မှုများအရ ဂဝံကျောက်ဂူ ၂၀ ပတ်ဝန်းကျင်ခန့်သည် အရှေ့ဘက်မှ အနောက်ဘက်သို့ တည်ရှိကာ တောင်ဘက်အရပ်သို့ မျက်နှာမူလျက် ရှိသည်
၎င်းနေရာသည် ဘာသာရေးဆိုင်ရာနေရာဖြစ်ပြီး အခန်းများသည် ကိုဗီဂူများရှိ အခန်းများထက် သေးငယ်သည်
ဤဂူများသည် ကိုဗီမြို့မှ ၈ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
PROTECTED MONUMENTS BY ARCHAEOLOGICAL SURVEY OF INDIA IN RAJASTHANCaves of Niranjani
B.E.H.S (2) South Okkalapa အထက (၂) တောင်ဥက္ကလာပ ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်
အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ကျမ်းစာများပြုစုကာ သံဃာတော်များအား ဗုဒ္ဓစာပေများ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
“ဘာသာဋီကာ”ကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀ ရာစု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု သာသနာတော်နယ်တွင် ကျော်ကြားပြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းက ၂၀ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၆၁ - ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁၄)ရက် (၁၉၀ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ-၂၇ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သရိုင်ရွာ၌ အဖ-ဦးဇောတိ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှိုင်တို့က မွေးဖွားခဲ့
ငယ်မည်မှာ မောင်ဌေးလွင်ဖြစ်သည်
သရိုင်ရွာ ပင်းကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စတင်၍ပညာဆည်းပူးရာ တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း အခြေခံသင်ရိုးကောင်းစွာ ပေါက်မြောက်ခဲ့ပြီး၁၂၆၆ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရှင်သာမဏေပြုသည်
၁၂၇၄ - အသက်(၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ ဇီးပင်ကျောင်းတိုက်၌(မြောင်းမြဆရာတော်လောင်း) စာချဘုန်းကြီး ဥုးဉာနာဘိဝံသထံ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
၁၂၇၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်ရှင်သာမဏေပြုပြီး နှစ်နှစ်အကြာ အသက်(၁၅)နှစ် အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၂၇၈ - အသက်(၁၆)နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်းအောင်၍ ဥုးဉာနာဘိဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှင်ဇနက အမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၇၉ - ပထမကြီးတန်းအောင်သည်
၁၂၈၀ - တပေါင်းလပြည့်တွင် ပလိပ်မြို့ ဧကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်သည်
၁၂၈၁ ခုနှစ် ရဟန်းဘဝတွင် နယုန်လပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ် သိက္ခာထပ်သည်
ပထမကြီးတန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
စာဝါတက်ခိုက် ရဟန်း(၃)ဝါအရတွင် ပညာထက်မြက်ထူးချွန်မှုကြောင့် ဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရပြီး စာဝါချပေးသည်
ပခုက္ကူတွင် (၄)ဝါ စာချပြီးနောက် မန္တလေးမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်သို့ ပြန်ကြွသည်
၁၂၈၃ - ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့၌ ပခုက္ကူဆရာတော်ကြီးများ၏ ပခုက္ကူစာချ အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်
၁၂၈၇ ပထမကျော်တန်းအောင်မြင်သည်
၁၂၈၉ - ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရသည်
ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော် ခေါ်ယူသည့်အတွက် မန္တလေးအနောက်ပြင် အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး စာဝါများပို့ ချပေးခဲ့ရ၏
၁၂၉၀ ခုနှစ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရတွင် မိမိ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပို့တွဲလကွယ်နေ့၌ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင် ပြုစုသည်
၁၂၉၃ ခု သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို ပြုစုနေစဉ် ဖခင်ဒကာကြီးနှင့် အဘယာရာမ ဒကာကြီးတို့ တောင်းပန်သည့်အတွက် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကို ပြုစုပြီး ထုတ်ဝေသည်
(ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်
ထို့နောက် အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ အခြေပြုသဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ကျမ်းများဆက်ကာဆက်ကာ ပြုစုသည်
သဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ရေးသားချိန်မှ ပြီးစီးချိန်ထိ(၈)နှစ် အချိန်ယူပြုစုခဲ့ရသည်
အဘယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် (၁၂) နှစ်ကျော်သတင်းသုံးစဉ် စာချခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဟူသော တာဝန်များယူရသည့်အပြင် အဘယာရာမဆရာတော်ကြီးကိုလည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရသည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်
ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စနစ်တကျတည်ထောင်ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရာ (၃၇)နှစ်အတွင်း ကျောင်းဆောင်(၁၀ဝ)ကျော်၊ သံဃာ(၅၀ဝ)ကျော်အထိ တိုးပွားလာသည်
ထိုကာလအတွင်း ကျောင်းနေ သံဃာတို့ကို နေ့စဉ်တစ်နေ့လျှင် စာ(၃)ဝါ ပို့ချပေးပြီး စာပေကျမ်းဂန်များလည်း ဆက်လက်ပြုစုသည်
မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ငယ်ရွယ်သော သာမဏေများ၊ ရဟန်းများကို ရွေးချယ်လက်ခံပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်သည်
စည်းကမ်းချက်များကို တိတိကျကျ ချမှတ် အကောင်အထည်ဖော်သည်
မိမိကိုယ်တိုင် ဝိနည်းနှင့်အညီ ကျင့်သုံးပြီး ကျောင်းနေသံဃာများကိုလည်း တိတိကျကျ ကျင့်သုံးလိုက်နာတတ်အောင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မည်မျှစာတတ်စေ စိတ်ကောင်းမရှိလျှင် သာသနာ့အကျိုး မဆောင်ရွက်နှိုင်ဟု ခံယူကာ စိတ်ကောင်းရှိဖို့က ပထမ၊ ဝိနည်းလေးစားဖို့က ဒုတိယ၊ စာတတ်ဖို့က ဒသမ-စသည်ဖြင့် အရေးပါမှု အတိုင်းအတာအလိုက် မူချ ကြပ်မတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် စံပြကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်
မန္တလေးပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်းကြီးအတွက် သာမဏေစာတော်ပြန်ပွဲ စီမျဉ်းကို ရေးဆွဲ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်
ကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ သင်ကြားပေးရေးအစီအစဉ်အရ (နိုင်ငံတော်အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သဖြင့်) မူလတန်းများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲသင်္ခန်းစာများ ပြုစုခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)က ဖွင့်လှစ်မည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံသင်တန်း ကျောင်းများအတွက်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၁၂ ခု လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပထမဆုံးဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိသည်
၁၃၁၅ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩဝါဒါစရိယသံဃနာယက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဘာရနိတ္တာရက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိပါဠိပဋိဝိသောဓက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩသာနသောဓေယျပတ္ထပါဌကအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
၁၃၂၆ ခုတွင် မှော်ဘီသာသနာသန့်ရှင်းပြန့်ပွားရေးအစည်းအဝေး၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
၁၃၃၇ ခု ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ရွှေကျင်နိကာယ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးမှ တွဲဖက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ)အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်း(၆၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုခဲ့ရာ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ရူပသိဒ္ဓိဘာသာဋီကာ စသည်ဖြင့် ဘာသာဋီကာအမည်တပ်သော ကျမ်းအများအပြားပါဝင် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ၊ ဘာသာသွေး၊ အနာဂတ်သာသနာရေး၊ နောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓ စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏
ပျံလွန်တော်မူကာနီး(၂)ရက်အလိုတွင် သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မမူမီ (၁၃)ရက်အလိုတွင် မိမိ၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို တစ်ဘဝသံသရာအမည်ဖြင့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
၁၃၃၉ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၂)ရက် (၁၉၇၇-ဒီဇင်ဘာ-၂၇-ရက်) အင်္ဂါနေ့ညနေ ၄ နာရီ ၃၀ နာရီတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မူမည့် နေ့လယ်အထိ သုတ်ပါထေယျ အဋ္ဌကထာကို စာချပေးခဲ့၏
အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်အခြေပြုသဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာအနာဂတ်သာသနာရေးကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာရတနာ့ဂုဏ်ရည်ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ(၉)တွဲဘာသာသွေးသုတ်မဟာဝါ-ဘာသာဋီကာဘာသာရေး ပြဿနာများရုပ်ပုံရှင်ကျင့်ဝတ်လူချမ်းသာဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာနောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓတစ်ဘဝသံသရာ(ကိုယ်တိုင်ရေးထေရုပ္ပတ္တိ)ဓမ္မစကြာနှင့် အနတ္တလက္ခဏသုတ် တရားတော်အခြေပြုပဋ္ဌာန်းသိပ္ပံအမြင်နှင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာအဖြေများဘုရားဥပဒေတော်ကြီးဆရာတော် ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်စာအုပ်များကို ဓမ္မဒေါင်းလုဒ် Dhammadownload က စုစည်းထားရှိသည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၉၆ ဦး၊ မ ၂၇၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဓာတုပူဇကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဓာတုပူဇကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ပင်တုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ဟဲသတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးတင်ထွန်းနိုင်သည် ရန်ကုန်တိုင်း ဆိပ်ကြီး ခနောင်တို မြို့နယ် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားပြု အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ရွေးကောက်ခံ အမတ်ဖြစ်သည်
မန္တလေးတိုင်း မြင်းခြံမြို့နယ် ဆီမီးခုံ ရွာ၌ ၁၉၇၁ ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်
မန္တလေးစက်မှုတက္ကသိုလ်မှ အီလက်ထရွန်းနစ် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့ပြီး ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ စီမံခန့်ခွဲမှုပညာ မဟာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီမှ စီမံကိန်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ စီးပွားရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန စသည့်ဝန်ကြီးဌာနများ၏ ခေတ္တပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် တရားဝင်ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ကုက္ကိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရစ်မျိုးရင်းဝင်ငှက်များ (Phasianidae) သည် ရစ်များ၊ ခါများ၊ တောကြက်များ၊ အိမ်မွေးကြက်များ၊ ကြက်ဆင်များ၊ ငုံး(ကမ္ဘာဟောင်း)၊ နှင့် ဒေါင်းများ ပါဝင်သော မြေပြင်ပေါ်တွင်နေထိုင်သည့် အလေးချိန်စီးသော ၎င်းငှက်များကို ကိုယ်စားပြုသည့် မျိုးရင်းအဆင့်ရှိ အမည်နာမဖြစ်သည်
ဤမျိုးရင်း တွင် ငှက်တိုက်၊ ကြက်တိုက်ခြင်းမျိုးတွင် လူကြိုက်များသော ငှက်မျိုး အများအပြားပါဝင်သည်
မျိုးရင်းဝင် ငှက်မျိုးစုအရေအတွက်သည် များပြားလှပြီး ယခင်က မျိုးရင်းအဆင့် အုပ်စုနှစ်ခုအဖြစ် ရစ်၊ ဒေါင်းနှင့် ကြက်များပါဝင်သော ရစ်ငှက် (Phasianinae) နှင့် ခါနှင့် ငုံး(ကမ္ဘာဟောင်း)များပါဝင်သော (Perdicinae) ဟူ၍ အုပ်စုခွဲနှစ်ခုခွဲခဲ့သည်
သို့သော် ဤခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုသည် မကြာသေးမီက သိပ္ပံနည်းကျဆန်းစစ်မှု အထောက်အထားများတွင် မျိုးရိုးဗီဇတူများ အကုန် မပါဝင်သော မူမမှန်သည့် မျိုးတူစုဖွဲ့မှု (Paraphyletic) သာ ဖြစ်နေသည်ကိုတွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုကြောင့် ယင်းဆန်းစစ်မှုရလဒ်အရ ရစ်မျိုးရင်း အောက်တွင် မျိုးရင်းခွဲ (ခေါ်) မျိုးရင်းသေး (Subfamily) များအဖြစ် တောင်ခါနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ (Rollulinae)၊ရစ်နှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ (Phasianinae)၊ဒေါင်းနှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ (Pavoninae)ဟူ၍ ခွဲထုတ်ထားသည်
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ် အစောပိုင်းကာလများအထိ မျိုးရင်း၏ အောက်တွင် မျိုးရင်းခွဲနှစ်ခုအဖြစ်- ရစ်ငှက်များအပါအဝင် တောကြက်များ(အိမ်ကြက် အပါအဝင်)၊ ဒေါင်းများကို စုဖွဲ့၍ မျိုးရင်းခွဲ 'Phasianinae'   နှင့် ခါငှက်များ၊ ငုံး(ကမ္ဘာဟောင်း) များကို စုဖွဲ့၍ မျိုးရင်းခွဲ 'Perdicinae' ဟူ၍ ခွဲခြားသတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
သို့သော် ယင်းခွဲခြမ်းမှုသည် မှားယွင်းနေကာ ဒေါင်း၊ ကြက်များသည် ရစ်ငှက်များထက် ခါ နှင့် ငုံး(ကမ္ဘာဟောင်း) များနှင့် ပိုမိုအမျိုးရိုးနီးစပ်သည်ကို လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု သိရသည်
အောက်ပါအတိုင်း မျိုးရင်းခွဲ (၃) ခုဖြင့် ခွဲခြားထားသည် -မျိုးရင်းခွဲ
Rollulinae (တောင်ခါငှက်များ)မျိုးစု
Xenoperdix Dinesen et al. 1994 (forest partridges)မျိုးစု
Caloperdix Blyth 1861 (တောင်ခါနီ)မျိုးစု
Rollulus Bonnaterre 1791 (အမောက်ပါတောင်ခါ)မျိုးစု
Melanoperdix Jerdon 1864 (black partridge)မျိုးစု
Arborophila Hodgson 1837 (hill partridges)မျိုးရင်းခွဲ
Phasianinae (ရစ်နှင့် မျိုးရိုးတူ ငှက်များ)မျိုးနွယ်စု
Lerwini - (နှင်းခါငှက်)မျိုးစု
Lerwa - (နှင်းခါငှက်) (မျိုးနွယ်စုအောက်တွင် မျိုးစု ၁ ခုသာရှိသည်
Ithaginini - (ရစ်နီ)မျိုးစု
Ithaginis - (ရစ်နီ) (မျိုးနွယ်စုအောက်တွင် မျိုးစု ၁ ခုသာရှိသည်
Tragopan - (ဇာမဏီ)မျိုးစု
Tetraophasis - (မိုးနဲရစ်)မျိုးစု
Lophophorus - (မိုနဲ ၊ အမောက်ရှည်မိုနဲ)မျိုးနွယ်စု
Pucrasia - (koklass pheasant)မျိုးနွယ်စု
Meleagris - (ကြက်ဆင်)မျိုးနွယ်စု
Bonasa Stephens 1819 (ruffed grouse)မျိုးစု
Tetrastes Keyserling & Blasius 1840 (hazel grouse)မျိုးစု
Centrocercus Swainson 1832 (sage-grouse)မျိုးစု
Dendragapus Elliot 1864 (blue grouse)မျိုးစု
Tympanuchus Gloger 1841 (prairie-chickens and sharp-tailed grouse)မျိုးစု
Lagopus Brisson 1760 (ptarmigans)မျိုးစု
Falcipennis Elliot 1864 (Siberian grouse)မျိုးစု
Canachites Stejneger, 1885 (spruce grouse)မျိုးစု
Tetrao Linnaeus 1758 (capercaillies)မျိုးစု
Lyrurus Swainson 1832 (black grouse)မျိုးနွယ်စု
Rhizothera - (နှုတ်သီးရှည် တောင်ခါ)မျိုးနွယ်စု
Phasianini - (ရစ်မျိုး)မျိုးစု
Perdix - (true partridges)မျိုးစု
Syrmaticus - (ရစ်မြီးရှည်)မျိုးစု
Chrysolophus - (ruffed pheasants)မျိုးစု
Phasianus -(ရစ်ငှက်)မျိုးစု
Catreus - (cheer pheasant)မျိုးစု
Crossoptilon - (eared pheasants)မျိုးစု
Lophura - (မြန်မာငွေရောင်ရစ်)မျိုးရင်းခွဲ
Pavoninae - (ဒေါင်းတောကြက်ငုံး)မျိုးနွယ်စု
Pavonini - (ဒေါင်းမျိုးနွယ်)မျိုးစု
Rheinardia - (crested arguses)မျိုးစု
Argusianus - (မင်းဒေါင်း)မျိုးစု
Afropavo - (African peafowl)မျိုးစု
Pavo - (ဥဒေါင်း၊ အိန္ဒိယဒေါင်း)မျိုးစု
Tropicoperdix - (တောင်ခါလည်ပြောက်)မျိုးနွယ်စု
Polyplectronini (ဒေါင်းမင်းမျိုးနွယ်စု)မျိုးစု
Haematortyx Sharpe 1879 (crimson-headed partridge)မျိုးစု
Galloperdix Blyth 1845 (Indian spurfowls)မျိုးစု
Polyplectron Temminck 1807 (ဒေါင်းမင်း)မျိုးနွယ်စု
Gallini (ကြက်မျိုးနွယ်စု)မျိုးစု
Bambusicola Gould 1863 (bamboo partridges)မျိုးစု
Gallus Brisson 1760 (တောကြက်၊ အိမ်ကြက်)မျိုးစု
Peliperdix Bonaparte 1856 (Latham's francolin)မျိုးစု
Ortygornis Reichenbach, 1852မျိုးစု
Campocolinus Crowe et al 2020မျိုးစု
Scleroptila Blyth 1852မျိုးနွယ်စု
Coturnicini (ငုံးမျိုးနွယ်စု)မျိုးစု
Tetraogallus Gray 1832 (snowcocks)မျိုးစု
Ammoperdix Gould 1851 (see-see and sand partridges)မျိုးစု
Coturnix Garsault 1764 (typical Old World quails)မျိုးစု
Alectoris Kaup 1829 (rock partridges)မျိုးစု
Perdicula Hodgson 1837 (bush-quails)မျိုးစု
Ophrysia Bonaparte 1856 (Himalayan quail)မျိုးစု
Pternistis Wagler 1832 (partridge-francolins; African spurfowls)
ခင်ရမ်ယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinramyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်တားဂလူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀ ဦး၊ မ ၉၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းငယ်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanngetaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၀ ဦး၊ မ ၁၆၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
နခါဝိဟာရဝိဟာရ (သီဟိုဠ်: නඛා වෙහෙර) သည် အနုရာဓပူရခေတ်နောက်ပိုင်း ၇ - ၁၀ ရာစုတွင် တည်ခဲ့သည့် စေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနုရာဓမြို့တွင် တည်ရှိသည်
စေတီတော်ကို စတုရန်းပုံစံရှိသည့် အုတ်များဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်
စေတီတော်၏ ပုံစံသည့် မြင်နေကျမဟုတ်သည့် ထူးဆန်းသည့်ပုံစံဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည့်အတွက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ Polonnaruwa တွင် ရှိသည့် အထပ်ခုနစ်ထပ်ရှိသည့် Satmahal Prasadaya နှင့် ဆင်တူနေသည်
တူးဖော်ပြီးစီးပြီးသည့်အခါ ထိုနေရာမှ မြေစေးကြုတ်များစွာရရှိခဲ့သည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ တံခွန်တိုင် သည် ခလယ်ရွာ၏ အရှေ့တောင်ဘက်၊ တံခွန်တိုင်ရွာ ၏ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
တံခွန်တိုင်ရွာ အလယ်တန်းကျောင်းကို တံခွန်တိုင်ရွာ၏  အရှေ့ဘက်ရွာပြင်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
နယ်မြေဒေသမအေးချမ်း၍ အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် သင်ကြားရေးမအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ထို့ကြောင့် ၎င်းကို ပြန်ရုပ်သိမ်းပြီး တံခွန်တိုင်ရွာ၏ အနောက်မြောက်ဘက် တံခွန်တိုင်ချောင်းအနီး ယခုလက်ရှိအထက်တန်းကျောင်းတည်ရှိရာနေရာသို့ (၁၉၆၂) ခုနှစ်တွင် ပြောင်းရွေ့ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဘက်တီးရီးယား(အင်္ဂလိပ်: Bacteria, ဧကဝုစ်ကိန်း - bacterium) သည် အလွန်အမင်းသေးငယ်သည့် သက်ရှိများဖြစ်ပြီး အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းဖြင့်သာ မြင်နိုင်သည်
ဗက်တီးရီးယားများသည် ကလာပ်စည်း တစ်ခုသာပါဝင်သည်
၎င်းတို့သည် ဧကကလာပ်စည်းသက်ရှိများ (unicellular organism) အနက် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နှစ်ပေါင်း ဘီလီယံနှင့်ချီ၍ နေထိုင်ကျက်စားခဲ့သည့် အရိုးစင်းဆုံးသော သက်ရှိများဖြစ်သည်
ဗက်တီးရီးယား အများစုသည် ရေ သို့ မြေကြီးထဲတွင် နေထိုင်ကြသော်လည်း အတော်များများမှာ သက်ရှိများ၏ အရေပြား သို့ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ နေထိုင်ကြသည်
လူ့ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌ ဗက်တီးရီးယားများသည် လူကလာပ်စည်းထက် ၁၀ ဆများသည်
ဗက်တီးရီးယားအချို့မှာ ရောဂါဖြစ်စေသော်လည်း အချို့မှာ လူသားများအစာချေရာတွင် သို့ ဒိန်ချဉ်၊ ဒိန်ခဲကဲ့သို့သော အစားအစာများ ပြုလုပ်ရာတွင် အကူအညီပေးသည်
ဗက်တီးရီးများ ကလာပ်စည်းတခုမှ နှစ်ခုအဖြစ် ကွဲထွက်သည့် နည်းဖြင့် မျိုးပွားကြသည်
ဤသို့သော မျိုးပွားနည်းအား လိင်မဲ့မျိုးပွားနည်း (Asexual reproduction) ဟုခေါ်သည်
အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသော ကလာပ်စည်းများသည် မိဘကလာပ်စည်းများထက် အရွယ်အစားပိုငယ်သည်ကလွဲ၍ ပုံပန်းအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း မျိုးဗီဇအားဖြင့်သော်လည်းကောင်း တထပ်တည်းဖြစ်သည်
ဗက်တီးရီးယားများသည် ပုံပန်းအားဖြင့် အရွယ်အစားအားဖြင့် ကွဲပြားမှုရှိသည်
သို့သော်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းတို့သည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများထက် အနည်းဆုံး ၁၀ ဆ ကြီးမားကြသည်
သာမန် ဗက်တီးရီးယားတခုသည် 1 µm (one micrometer ၁ မိုက်ခရိုမီတာ) ခန့်ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဗက်တီးရီးယား ၁၀၀၀၀ တန်းစီမည်ဆိုပါက ၁ မီလီမီတာ ရှည်လျားသည်
ဗက်တီးရီးယားများအား ၎င်းတို့၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ပေါ်မူတည်၍ အမျိုးအစားခွဲခြားလေ့ရှိသည်
တုတ်ချောင်းသဏ္ဌာန်အား bacilli၊ ဘောလုံးသဏ္ဌာန်အား cocci၊ ကြောင်လိမ်လှေကားသဏ္ဌာန်အား spirilla ဟု ပညာရှင်များက သတ်မှတ်ထားသည်
Bacteria ဟာ Cell တစ်လုံးတည်းနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတဲ့ အဏုဇီဝ ဖြစ်ပါတယ်
အရင်ခေတ်တွေတုန်းက Bacteria ကို အဏုကြည့်မှန်ပြောင်းနဲ့ လေ့လာရင် အသုံးပြုတဲ့ ဆိုးဆေးတွေအပေါ် Bacteria Cell Wall ရဲ့ တုံ့ပြန်မှုကို ကြည့်ပြီး အမျိုးအစားခွဲခြားကြတယ်
Gram ဆိုးဆေးနဲ့ ဆေးစွဲရင် Gram Positive၊ဆေးမစွဲရင် Gram Negative စသည်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြတယ်
ယခုအခါမှာတော့ DNA ကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင် လာတာကြောင့် မျိုးဗီဇ (DNA) ဆင်တူမှုအပေါ်မှာ မူတည်ပြီး မျိုးခွဲခြားပါတယ်
Bacteria အချို့ဟာ အပင်နဲ့ သတ္တဝါတွေအပေါ်မှာ ရောဂါဖြစ်ပွားစေနိုင် ကြပါတယ်
တချို့ Bacteria တွေက အိမ်ရှင်သက်ရှိ ကိုယ်ထဲမှာ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ပြီး တိုက်ရိုက် ရောဂါဖြစ်စေနိုင်တယ်
တချို့ကတော့ သူတို့က ထွက်တဲ့ အဆိပ် Protein တွေနဲ့ ဒုက္ခပေးကြတယ်
တချို့ Bacteria တွေကတော့ သူတို့ CellWall ပေါ်က အဆီနဲ့ ဖယောင်းဒြပ်ပေါင်းတွေနဲ့ သတ္တဝါတွေရဲ့ ကိုယ်ခံအားစနစ်ကို နှိုးဆွဒုက္ခပေးကြတယ်
အပင်တွေမှာဆိုရင်လည်း အစာကြောနဲ့ ရေကြောတွေထဲကို ကျူးကျော်တဲ့ Bacteria တွေကြောင့် အပင်သေစေနိုင်တဲ့ ရောဂါတွေ ဖြစ်နိုင်ကြပါတယ်
Bacteria တွေက ရောဂါဖြစ်စေနိုင်သလို၊ ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ Bacteria တွေကို ပြန်သတ်နိုင်တဲ့ ပဋိဇီဝ (Antibiotic) ဒြပ်ပေါင်းတွေကို လည်း ထုတ်လုပ်ပေးနိုင်ကြပြန်တယ်
Bacteria တွေက လူ့ရောဂါတွေကို ကူညီကုသပေးဖို့ ပဋိဇီဝတွေ ထုတ်လုပ်တာတော့ မဟုတ်ပါဘူး
Bacteria မျိုးနွယ်အချင်းချင်း အစာ အာဟာရနဲ့ သဘာဝ အရင်းအမြစ်တွေအတွက် ယှဉ်ပြိုင်ကြရတဲ့အခါ၊ ပြိုင်ဖက် Bacteria မျိုးစိတ်ကို တိကျစွာ ထိခိုက်စေတဲ့ Antibiotics ဓာတုပစ္စည်းတွေ ထုတ်လွှတ်ကြပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ နင်းနေတဲ့ မြေကြီးထဲမှာ၊ နောက်ပြီး ရေထုထဲမှာ Bacteria များစွာဟာ Antibiotics တွေ ထုတ်လုပ်ယှဉ်ပြိုင်နေကြတာက နှစ်ပေါင်းသန်းနဲ့ချီလို့ ကြာမြင့်နေပါပြီ
လူသားတွေက အဲဒီ့ Antibiotic တွေကို Bacteria ရောဂါတွေအတွက် ငှားယူသုံးစွဲနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ကိုယ်ထဲ BacteriaBacteria တွေကို ကျွန်ုပ်တို့ အရေပြားနဲ့ အူလမ်းကြောင်းတစ်လျှောက်မှာ တွေ့ရနိုင်တယ်
သူတို့တွေက အိမ်ရှင်သက်ရှိကို ဒုက္ခမပေးတဲ့ ယှဉ်တွဲနေထိုင်သူတွေပါ
အူလမ်းကြောင်းမှာ ရှိတဲ့ Bacteria တွေကတော့ ကျွန်ုပ်တို့အတွက် အကျိုးကျေးဇူးရှိသူတွေ ဖြစ်ကြတယ်
အချို့သော Vitamin ဓာတ်တွေကို အူထဲက Bacteria တွေက ထုတ်လုပ်ပေးကြပြီး အဲဒီ့ Vitamin ကို ကျွန်ုပ်တို့ အများဆုံး ရတဲ့ အရင်းအမြစ် ဖြစ်နေပါတယ်
အူထဲက Bacteria တွေကပဲ တခြား ရောဂါဖြစ်စေတဲ့ Bacteria တွေ မပေါက်ပွားအောင် ယှဉ်ပြိုင်လုယူထားပြီး ကျွန်ုပ်တို့ကို ဝမ်းရောဂါတွေကနေ ကာကွယ်ပေးပြန်တယ်
နောက်ထပ် အံဩစရာကောင်းတာ တစ်ခုရှိပါသေးတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ အပင်နဲ့ သတ္တဝါ တွေပါဝင်တဲ့ Eukaryote Cell တွေမှာ Mitochondria ခေါ်တဲ့ Organelle (ဆဲလ်အင်္ဂါ) တွေ ရှိကြတယ်
ခပ်လွယ်လွယ်ပြောရရင် ကျွန်ုပ်တို့ ရှုရှိုက်လိုက်တဲ့ Oxygen ကို Mitochondria အထဲမှာ အစာအာဟာရနဲ့ လောင်မြိုက်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ ရှင်သန်လှုပ်ရှားရန် စွမ်းအင်ကို ထုတ်ယူရတာ ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ ကြွက်သား Cell တွေမှာဆိုရင် Mitochondria တွေ ကြွယ်ဝစွာ ပါရှိပါတယ်
ထိုနည်းတူစွာ၊ အပင် Cell တွေမှာ Mitochondria အပြင် Chloroplastခေါ်တဲ့ ဆဲလ်အင်္ဂါတွေ ရှိကြသေးတယ်
အပင်တွေမှာ ပါတဲ့ Chlorophyll (ကလိုရိုဖီးလ် – စိမ်းရောင်ခြယ်) ဆိုတာ အဲဒီ့ Chloroplast တွေအထဲမှာ ရှိတာပါ
Chloroplast တွေက အလင်းရောင် စွမ်းအင်ကို Chlorophyllနဲ့ စုပ်ယူပြီးနောက် Cell အတွက် လိုအပ်တဲ့ဓာတုစွမ်းအင် အဖြစ် ရိတ်သိမ်းပေးကြတယ်
ပြီးနောက်၊ အဲဒီ့စွမ်းအင်နဲ့ Glucose သကြားအဖြစ် အစာချက်လုပ်နိုင်ကြပါတယ်
အမှန်တော့ အဲဒီ့ Mitochondria နဲ့ Chloroplast တွေဟာ ဆဲလ်အင်္ဂါ (Organelle) သက်သက်မဟုတ်ပါဘူး
သူတို့ဟာ တစ်ချိန်တုန်းက လွတ်လပ်စွာ ရှင်သန်တဲ့ Bacteria တွေဆိုရင် အံ့ဩသွားမလား
ဟုတ်ပါတယ်… Mitochondria တွေက Alpha-Proteobacteria မျိုးနွယ်ကနေ ဖြစ်လာတာပါ
Chloroplastတွေကတော့ Cyanobacteria ကနေ ပြောင်းလဲလာခဲ့တာပါ
သူတို့ဟာ Eukaryote Cell အထဲမှာ အတူတကွရှင်သန်သူတွေ အဖြစ် စတင်ခဲ့ကြတယ်
အဲဒီ့နောက်မှာတော့၊ သူတို့ရဲ့ DNA မိတ္တူတွေကို Eukaryote တွေဆီမှာ အပိုသိမ်းဆည်းထားရင်း၊ သူတို့ရဲ့ ကိုယ်ပိုင် DNA တွေ ဆုံးရှုံးခွင့်ရသွားတယ်
အကျိုးရလဒ်ကတော့ သူတို့တွေက အိမ်ရှင် Eukaryote တွေအထဲမှာသာ ရှင်သန်နိုင်တော့တဲ့ ဆဲလ်အင်္ဂါတွေအဖြစ် အဆင့်နိမ့်လျှောသွားခြင်းပါပဲ
Eukaryote တွေက လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်သန်းပေါင်း ၁၈ဝဝ ခန့်မှ ပေါ်ထွက်လာတာ ဖြစ်ပြီး၊ Bacteria တွေပေါ်ပေါက်နေတာက အနည်းဆုံး နှစ်သန်း ၃ဝဝဝကျော်ရှိပါပြီ
Photosynthesis က လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်သန်း ၂၅ဝဝကျော်တည်းကCyanobacteria တွေမှာ ပေါ်ပေါက်နှင့်ပြီး၊ အဲဒီ့က ထွက်တဲ့ Oxygen ကို ယူသုံးနိုင်တဲ့ Bacteria တွေလည်း မရှေးမနှောင်း ပေါ်ထွက်လာမယ်လို့ ယူဆရပါတယ်
ဒါကြောင့် အဲဒီ့ ဓာတုနည်းစနစ်တွေက Eukaryote တွေ မပေါ်ထွန်းမီ များစွာစောပြီး ပေါ်ထွက်နှင့်တာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်
ကျွန်တော်တို့တွေ ထင်နေတာက အပင်တွေကအလင်းရောင်စွမ်းအင်နဲ့ အစာချက်လုပ်သူတွေပေါ့
အမှန်တော့ Eukaryote တွေက ဘယ်တုန်းကမှ အစာချက်လုပ်နိုင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး
Oxygen ကိုလည်း အမှန်တကယ် ရှူရှိုက်နိုင်ခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး
သူတို့ရှေ့က Bacteria တွေကနေ လမ်းထွင်ပြီးသား ဓာတုစွမ်းရည်တွေကို ငှားရမ်းအသုံးချနိုင်ရုံ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါတယ်
ကျွန်ုပ်တို့ အသက်ရှူတိုင်းမှာ ခန္ဓာကိုယ် Cell တိုင်းမှာ ရှိတဲ့ Mitochondria တွေကနေ စွမ်းအင်ထုတ်ပေးနေကြတယ်
စိမ်းစိုလှတဲ့ သစ်တောအုပ်တစ်ခုထဲက Chloroplast ဘဝပြောင်း Bacteria ကိုဖယ်ထုတ်လိုက်ရင် ဘာစိမ်းစိုမှုမှ မရှိပါဘူး
အစာထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းလည်း ရှိမှာ မဟုတ်ပါဘူး
Carbon သံသရာထဲက Bacteriaသက်ရှိတွေအတွက် Carbon ဟာ အရေးအကြီးဆုံး အာဟာရတွေထဲမှာ ပါဝင်တယ်
ရေက ရေသံသရာ (Hydrocycle) လည်သလိုပဲ၊ Carbon ဟာလည်း ကမ္ဘာ့ ရေထု၊ လေထု၊ ရွှံ့အနည်အနှစ်များ၊ ကျောက်လွှာများနဲ့ သက်ရှိပစ္စည်းတွေထဲမှာ လှည့်ပတ်ပြောင်းလဲ နေပါတယ်
Bacteria တွေက Carbon Cycle ရဲ့ အရေးပါတဲ့ ကဏ္ဍမှာရှိနေပါတယ်
သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေမှာ Carbon က ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်နေပါတယ်
သက်မဲ့ပတ်ဝန်းကျင်မှာဆိုရင် ရွှံ့အနည်အနှစ်တွေနဲ့ ကျောက်လွှာတွေမှာ Carbon ကြွယ်ဝပါတယ်
လေထုထဲမှာလည်း Carbon Dioxide ရှိပါတယ်
ဒါပေမယ့် သက်ရှိတိုင်းက အဲဒီ့ သက်မဲ့ Carbon ဒြပ်ပေါင်းတွေထဲက Carbon ကို ထုတ်နှုတ်ပြီး သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ မတည်ဆောက်နိုင်ကြပါဘူး
သူတို့တွေအတွက်တော့၊ သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ထွန်းနေတဲ့ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေကိုသာ မှီဝဲရတယ်
သက်မဲ့ Carbon တွေကို သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းမှာ တည်ဆောက်ယူနိုင်တာကို Carbon ဖမ်းယူခြင်း (Carbon Fixation) လို့ ခေါ်ပါတယ်
စွမ်းအင်းအရင်းအမြစ် တစ်ခုခုနဲ့ Carbon Fixation တွေ ပြုလုပ်ပြီး၊ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ တည်ဆောက်တာကိုတော့ ကျွန်တော်တို့ ရင်းနှီးပြီးသား အစာချက်လုပ်ခြင်းဖြစ်စဉ်လို့ ခေါ်တာပေါ့
အဲဒီ့အထဲမှာမှ၊ အလင်းရောင်စွမ်းအင်ကိုသုံးရင် Photosynthesis လို့ခေါ်ပြီး၊ ဓာတ်သတ္တုတွေက ရတဲ့ ဓာတုစွမ်းအင်ကိုသုံးရင်တော့ Chemosynthesis လို့ခေါ်ပါတယ်
တဖန် သက်ရှိတွေ သေဆုံးပျက်စီးတဲ့အခါ Methane နဲ့ Carbon Dioxide လို ရိုးရှင်းတဲ့ သက်မဲ့ Carbon ဒြပ်ပေါင်းတွေ ပြန်ဖြစ်သွားလေ့ရှိတယ်
ဆိုလိုတာက သက်ရှိမှာ ဖမ်းယူထားသမျှ Carbon တွေက သဘာဝလောကတည်းကို ပြန်လည် လွတ်ထွက်သွားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ဒီအဆင့်မှာလည်း သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေကို တိုက်ရိုက်မှီဝဲတဲ့ Bacteria တွေက ပုပ်ဆွေးစေသူ (Decomposer) တွေ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးပါတယ်
Carbon ကို သက်ရှိလောက ထဲ ဖမ်းယူပေးခြင်း နဲ့ သဘာဝလောကတည်းကိုပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ပေးခြင်း အဆင့်နှစ်ဆင့်လုံးမှာ Bacteria တွေက ပါဝင်ဆောင်ရွက်နေပါတယ်
Carbon သံသရာမှာ ပါဝင်သလို၊ Nitrogen သံသရာမှာလည်း Bacteria တွေက အရေးကြီးပါတယ်
Nitrogen ဟာ လေထုမှာ ပမာဏအများဆုံး ဓာတ်ငွေ့ဖြစ်ပါလျက်၊ Bacteria က လွဲလို့ ဘယ်သက်ရှိကမှ မဖမ်းယူနိုင်ပါဘူး
Bacteria တွေက Carbon ကို သကြား molecule အဖြစ် ဖမ်းယူသလိုပဲ၊ Nitrogen ကိုလည်း Ammonia အဖြစ် ဖမ်းယူနိုင်ကြပါတယ်
အဲဒီ့ဖြစ်စဉ်ကို Nitrogen Fixation (Nitrogen ဖမ်းယူခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်
Bacteria တွေက ထုတ်လွှတ်တဲ့Ammonia ကို အပင်တွေက တဆင့်စုပ်ယူရပါတယ်
ပြီးတော့မှ Amino Acid လို Nitrogen ပါတဲ့ သက်ရှိဒြပ်ပေါင်းတွေ တည်ဆောက်နိုင်တာပါ
သက်ရှိတွေ သေဆုံးပုပ်ဆွေးခြင်းဖြစ်စဉ် မှာလည်း Ammonia အဖြစ် ပြန်လည်ဖြိုခွဲခြင်းကို Bacteria တွေကသာဆောင်ရွက်ကြတာပါ
Bacteria တွေကပဲ Ammonia ကို Nitrite နဲ့ Nitrate တွေအဖြစ် အဆင့်ဆင့် ဓာတ်တိုးပြီး Nitrogen ဓာတ်ငွေ့ကို ပြန်လည်ထုတ်လွှတ်ကြပါတယ်
ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် Nitrogen သံသရာတစ်ခုလုံးရဲ့ အဝင်အထွက် စီးဆင်းမှုတွေကို Bacteria တွေက ထိန်းချုပ်ထားတာ ဖြစ်ကြောင်း တွေ့နိုင်ပါတယ်
Bacteria တွေက လိင်မဲ့မျိုးပွားတဲ့ သက်ရှိတွေဖြစ်ကြတယ်
Bacteria Cell တစ်ခုကြီးထွားလာပြီးရင် သူ့ရဲ့ DNA ကို ပုံတူ တစ်စုံကူးယူပြီးသွားရင်၊ Cell တစ်ခုက နှစ်ပိုင်းခွဲထွက်သွားပြီး DNA တစ်စုံစီ ပိုင်ဆိုင်တဲ့ Bacteria Cell အသစ်နှစ်ခုအဖြစ် မျိုးပွားကြပါတယ်
စကားမြားရွာ၊ စကားမြား
ထနောင်းကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ထနောင်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လူမှုပတ်ဝန်းကျင်းတွင် ဆက်ဆံရေးအတွက် အချင်းချင်း နားလည်စေရန် နုတ်ဖြင့် ပြောဆိုဆက်ဆံရာမှာ ထွက်ပေါ်သော အသံကို စကားဟုခေါ်သည်
ဗုဒ္ဓဘုရားက သမ္မာဝါစာဟူ၍ အကျိုးရှိစေမည့် စကားပြောဆိုနည်းကို ဟောကြားခဲ့ဖူးသည်
သမ္မာဝါစာသမ္မာဝါစာ (ကောင်းမွန် မှန်ကန်သော စကား) ဆိုသည်မှာ -(၁) မဟုတ်မမှန်သော စကားကို မပြောဆိုဘဲ မှန်ကန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်း
(၂) တယောက်နှင့်တယောက် အထင်အမြင်လွဲအောင်၊ ခင်မင်မှုပျက်ပြားအောင်၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့အောင် အတို့အထောင် ကုန်းချောစကားကို မပြောဆိုဘဲ အချင်းချင်း အဆင်ပြေအောင်၊ ခင်မင်မှုတိုးပွားအောင် ပြောဆိုခြင်း
(၃) ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသောစကား၊ ရိုင်းစိုင်းသောစကား၊ ဆဲရေးတိုင်းထွာသောစကားများကို မပြောဆိုဘဲ ယဉ်ကျေးသိမ်းမွေ့သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း
(၄) အနှစ်သာရ မရှိသော ရောက်တတ်ရာရာ စကားများကို မပြောဆိုဘဲ မိမိသူတပါး နှစ်ဦးသားတို့ အကျိုးရှိမည့် စကားကို ပြောဆိုခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦး၏အတွေးအခေါ်ကို အခြားတစ်ဦးကသိရှိ နားလည်စေရန် အလို့ငှာ စကားသည် အရေးပါ အရာရောက်သော 'ဆက်သွယ်ရေး'ပစ္စည်းတရပ်ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးက အခြားလူ တစ်ဦးအား မိမိစိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော အကြောင်းကိစ္စကို ဖွင့်ဟ ထုတ်ဖော်လိုလျှင်၊ စကားဖြင့် ထုတ်ဖော် ပြောကြားနိုင်သည်
နားထောင်ရသောသူကလည်း ပြောဆိုသူ၏စကားကို ကြားရ လျှင်၊ ဆိုလိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို နားလည်သည်
မိမိက ပြန် လည်ပြောဆိုလိုသည့် ကိစ္စရှိကလည်း၊ စကားဖြင့်ပင် ပြန်လည် ပြောကြားနိုင်သည်
စကားကို ကျွန်ုပ်တို့ နေ့တိုင်းပြောဆိုနေကြ ငြားသော်လည်း၊ အမှုမဲ့ အမှတ်မဲ့ကြောင့်သာ စကား၏ စူးရှ ထက်မြက်လှသော 'ဆက်သွယ်ရေး'တန်ခိုးအာနိသင်ကို ဂရု မပြုမိကြခြင်း ဖြစ်၏
တကယ့် စေ့စေ့စပ်စပ် သုံးသပ်လျှင်မူ ကား၊ စကားသည် လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းတွင် မည်မျှကျေးဇူးပြု လျက်ရှိသည်ကို သိမြင်လာနိုင် ကြပေသည်
အကယ်၍ လူ့ လောကတွင် စကားဟူ၍ မရှိပါက၊ လူတို့၏ ပေါင်းသင်း ဆက်ဆံရေးသည်၎င်း၊ ယဉ်ကျေးမှုသည်၎င်း၊ မည်မျှဆုတ်ယုတ် နိမ့်ကျသွားမည်ကို တွေးဆချင့်ချိန် နိုင်ပေသည်
ဆက်သွယ်ရေးဆိုရာ၌ စကားမှအပ ဖြစ်သော ဆက်သွယ်ရေးတို့လည်း ရှိပေသေးသည်
မိမိဆိုလိုသော အကြောင်းအရာ ကို လက်ဟန်၊ ခြေဟန်၊ အမူအရာအားဖြင့်လည်း ဖော်ပြနိုင် သည်
ပန်းချီကား၊ အရုပ်ကားဖြင့်လည်း ဖော်ပြနိုင်သည်
သို့ဖြစ်လင့်ကစား၊ အထက်ပါ ဆက်သွယ်ရေးကိစ္စတို့သည် လူ အချင်းချင်း နှုတ်ဖြင့် စကားပြောဆို ဆက်သွယ်ခြင်းလောက် ထိရောက်လှသည်မဟုတ်ချေ
စကားဆိုသည်မှာ လူတစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ဆက်သွယ်ရာတွင်အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် နှုတ်မှပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းကာ ထွက်ပေါ်လာသောအစီအစဉ် စည်းစနစ်ရှိသည့်အသံ 'သင်္ကေတ' များပင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုဖွယ်ရာရှိသည်
လွယ်သောဥပမာကိုဆောင်ရသော် 'ထမင်းစားကြဆို့ဟေ့'ဟူသော ဝါကျပြည့်စကားတွင်(၁) ထမင်း-စား-ကြ-စို့-ဟေ့ စသော စကားလုံး တို့သည် သင်္ကေတ နှုတ်သံများ ဖြစ်ကြ၏
(၂) ယင်းစကားသံတို့သည် စနစ်တကျ အစီအစဉ်ဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်း၍ ထွက်လာသည်
အကယ်၍ 'ထမင်း-ဟေ့-ကြ-စို့-စား'ဟု အစီအစဉ်ကင်းမဲ့ သော အသံတို့ကို ရွတ်ဆိုခဲ့ပါလျှင် ထို အသံစဉ်တို့သည် အဓိပ္ပာယ် ကင်းမဲ့ပေလိမ့်မည်
ထိုကြောင့် စည်းစနစ်တကျနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် အသံစဉ်၍ ထွက်လာရသော နှုတ်သံ (ဝါ) စကားသံများ ဖြစ်ရပေသည်
လူ၏နှုတ်မှ ထွက်သော အသံတိုင်းသည်လည်း စကားမဟုတ် ပေ
ဥပမာ လေချဉ်တက်သောအသံ၊ ချောင်းဆိုးသံ၊ နှာချေသံ၊ ညည်းတွားသံ စသောအသံတို့သည် နုတ်ထွက်အသံများ ဖြစ်ကြ သော်လည်း လူတစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ဆက်သွယ် ပြောကြားရာ၌ အသုံးပြုသော 'စကားသံ'များ မဟုတ်ကြချေ
ထိုသို့ 'စကားသံ'မဟုတ်သည့် သာမန် နှုတ်သံများမှာမူ တိရစ္ဆာန် လောက၌ပင် ရှိပေသည်
ဥပမာ ဆိုလျှင်၊ ခွေး ဟောင်သံ၊ ကျားဟိန်းသံ၊ ကြောင်အော်သံ၊ ကြက်တွန်သံ၊ မြင်းဟီသံ အစရှိသည်တို့ ဖြစ်ကြ၏
စကားကို ကျွန်ုပ်တို့ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပြောနေကျဖြစ်၍ အမှုမဲ့အမှတ်မဲ့ဖြင့် လွယ်လွယ်ကူကူ ပြောဆိုလိုက်ကြသော် လည်း၊ စကားလုံးများ မည်သို့မည်ပုံ ထွက်လာရသည်၊ လူ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးစကားဖြင့်ဆက်သွယ်ရာ၌ စကားမပြောမီအချိန် နှင့်စကား ပြော၍ ဆုံးသည့်အချိန်အကြားတွင် လူ၏စိတ်နှလုံး၌ မည်သို့မည်ပုံ လှုပ်ရှား ထိခိုက်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်ရသည် တို့ကိုမူ တစ်စေ့တစ်စပ် လေ့လာစူးစမ်းကြည့်မှသာလျှင် အံ့ဩဖွယ်ရာ အချက်အလက်များကို သိရှိကြရသည် ဖြစ်ပေသည်
လူတစ်ဦးသည် မိမိ ပြောဆိုလိုသည့် အကြောင်းတစ်ခုကို နှုတ်ဖြင့် ဖွင့်ဟပြောဆိုရန် ကြံဆလိုက်သည်နှင့်တပြိုင်နက်၊ နဗ် ကြော(ဝါ)အာရုံကြောများနိုးကြွလာ၍ ပါးစပ်မှ စကားသံ ထွက် လာသည့်တိုင်အောင် ထိုနဗ်ကြောများက သက်ဆိုင်ရာကြွက် သားများကို လှုပ်ရှားစေသည်ဟု ဆိုသည်
နဗ်ကြောများကြောင့် လှုပ်ရှားလာသော ကြွက်သားတို့မှာ လူ၏ ခါးလယ်မှနားရွက်အထိဖြစ်သော ကိုယ်ခန္ဓာဒေသ အပိုင်းအခြား အတွင်းရှိ ကြွက်သားများဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဤနည်းဖြင့် စကားကို ပြောဆိုလိုက်ရာ၌ အသံလှိုင်းများသည် နားထောင်သူ ၏ နားစည်သို့ ရောက်လေသည်
ထိုမှတဆင့် အသံလှိုင်းများ သည် ပတ်ဝန်းကျင်သို့ ပျံ့နှံ့ကာ နားထောင်သူ၏ အတွင်းနား သို့ ရောက်ပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ဆင့် နဗ်ကြောများသို့ ရောက်ရှိ သွားလေသည်
ထိုအခါ သက်ဆိုင်ရာ ဦးနှောက်အင်္ဂါစုသည် စကားပြောသူ၏ ဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်ကို အာရုံခံယူသဖြင့် သိမှုသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဆိုကြသည်
စကားကို လူ့ယဉ်ကျေးမှု အင်္ဂါရပ်ကြီးတစ်ခု အနေဖြင့်အသိအမှတ်ပြု၍ ထားကြပေသည်
အမှန်ဆိုလျှင် စကားကိုမည်သူမဆို အမိဝမ်းမှ ကျွတ်ကတည်းက တတ်မြောက်လာကြ သည်မဟုတ်ပေ
ကလေးသူငယ်အရွယ်မှစ၍ တစ်ဆင့်တစ်ဆင့်သင်ကြားမှတ်သား၍သာ တတ်မြောက်လာကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့်လည်း လူ့ဘောင် အဖွဲ့အစည်း၏ အလေ့အထ ဖြစ်သောစကားပြောမှုကို လူတိုင်းတတ်ကျွမ်းရသည့် အခြင်းအရာမှာလူ့ယဉ်ကျေးမှုအင်္ဂါရပ်တစ်ခု ဖြစ်လေသည်
စကား၌ အင်္ဂါတရပ် ရှိသေး၏
ထိုအင်္ဂါရပ်မှာ အခြားမဟုတ်
လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းကြီးကို ဘာသာစကားအလိုက် နယ်ပယ်ခွဲခြား၍ သွေးစည်းသတ်မှတ်ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဆိုလိုသည်ကား၊ဘာသာစကားတစ်ခုကို နားလည်တတ်ကျွမ်းသူ အချင်းချင်းသည်လူ့ဘောင် အဖွဲ့အစည်း တစ်ခုအနေဖြင့် စည်းစည်း လုံးလုံးပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်ကြ၍၊ အခြားဘာသာစကားကို ပြောကြားသောသူတို့နှင့်မူ ဘာသာစကား အခက်အခဲကြောင့် မိမိတို့အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရသကဲ့သို့ ချောမောပြေပြစ်ခြင်း မဖြစ်နိုင်ချေ
ထိုကြောင့်လည်း ဘာသာစကားသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကိုဒေသတစ်ခုအနေနှင့် သီးခြား၍ ဖွဲ့စည်းပေးတတ်သော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုအပ်သည်
ထိုသို့သော ဘာသာစကား စည်းမျဉ်းနယ်ပယ်များကို ကျော်ဖြတ်၍ အခြားလူ့အဖွဲ့အစည်းများနှင့်ပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်သူမျိုးမှာကား အခြားမဟုတ်၊ မိမိဘာသာစကားအပြင် အခြားဘာသာစကားများကိုလည်း တတ်ကျွမ်းပြောဆိုနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များပင် ဖြစ်ချေသည်
စကား၏ စွမ်းအင်သတ္တိကြီးတစ်ရပ်လည်း ရှိသေးသည်
လူတိုင်းလူတိုင်းသည်အချင်းချင်း ဆက်သွယ်ပေါင်းသင်းရာတွင် စကားဖြင့်ပြောကြား နားလည်ကြသည်ကား မှန်၏
စကားကို လူတိုင်းပြောတတ်သော်လည်း ပြောရာတွင်ထိရောက်မှုချင်းကား မတူကြချေ
လေယူလေသိမ်းတွင် သူတစ်ပါးထက် ထူးချွန်ကောင်းမွန်အောင် ပြောနိုင်သူများလည်း ရှိသည်
မိမိပြောလိုသည့်အဓိပ္ပာယ်ကို သူတစ်ပါးထက် ရှင်းလင်းပြတ်သားအောင် ပြောနိုင်သူများလည်းရှိသည်
သူတစ်ပါး၏နားတွင်စွဲငြိ၍ သွားလောက်အောင်ပြောနိုင်သူများလည်း ရှိသည်
အခြားတစ်ဖက်က ကြည့်ပြန်လျှင်လည်း၊ သူတစ်ထူးနားမခံသာအောင် အပြောကြမ်းသူများလည်း ရှိသည်
မိမိပြောဆိုသည့် အဓိပ္ပာယ်ကို မရောက်ဘဲ၊ရှုပ်ထွေးသွားခြင်းဖြင့် နားထောင်သူ၏အာရုံကို ပျက်ပြားစေသောစကားပြောသူများလည်းရှိသည်
ထိုကြောင့်လည်း စကားအရာနှင့် ပတ်သက်၍ 'နှုတ်ချိုလျှို တစ်ပါး'၊ 'ချစ်စေလို ခံတွင်းလက်လေးသစ်၊ မုန်းစေလို ခံတွင်း လက်လေးသစ်'ဟူသော စကားပုံဆိုရိုးများ ရှိနေသည်မဟုတ် ပါလော
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ စကား၏အခြေခံ အဓိကဂုဏ်ပုဒ်ကြီး သည်လူ့ယဉ်ကျေးမှု တည်သမျှ ကာလပတ်လုံး တည်မြဲနေမည် ဖြစ်၏
ထိုဂုဏ်ပုဒ်ကြီးကာ အခြားမဟုတ်၊ လူအချင်းချင်းကို လူ့အဖွဲ့အစည်း တစ်ရပ်ဖြစ်လာအောင် ပေါင်းစည်းပေးသည့် 'ဆက်သွယ်ရေး' သဘောပင် ဖြစ်သည်
လူတို့ ရေးသားအသုံးပြုသော 'စာ'မှာ 'စကား'၏ နောက် ကာလအတန်ကြာမှ ပေါ်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
စကားသည် မူရင်းဒြဗ်ဝတ္ထု၊ မူရင်းအတွေးအခေါ်၊ မူရင်းစိတ်လှုပ်ရှားမှုတို့၏ အသံသင်္ကေတများဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထိုနည်းအတူ စာသည် စကား ၏ သင်္ကေတလက္ခဏာပင် ဖြစ်တော့သည်
စာသည် ပင်ရင်း မဟုတ်၊ စကားသာ ပင်ရင်းဖြစ်သည်
ဟခုယချေားဘူတာ  (柏矢町駅 ဟခုယချေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂနိုခရိုင်၊ အဇုမိနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
စက္ကဝါက် (အင်္ဂလိပ်: Shelduck) သည်  ဟင်္သာမျိုးနွယ်ဝင် (ဘဲ)ငှက်များအားလုံးကို ခြုံငုံ၍ သုံးနှုန်းသော အမည်နာမဖြစ်သည်
ပါဏဗေဒအလိုအရ အန်နာတီဒီး (Anatidae) မျိုးရင်း၊ တဒ္ဒေါနီနီး (Tadorninae) မျိုးရင်းခွဲမှ ဇီဝဗေဒဆိုင်ရာ မျိုးရင်းတူ (ဘဲ)ငှက်များအစုအဖွဲ့ဖြစ်သည်
မျိုးစုဝင် ငှက်အများစုသည် ကြီးမားသော ဘဲနှင့် ဘဲငန်း ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်ရှိကာ ဟင်္သာ၊ တောဘဲနှင့် အလားတူငှက်များ မျိုးစဉ်- "အန်စာရီဖောမီး (Anseriformes)" အတွင်း ပါဝင်ကြသည်
စက္ကဝါက် ဟူသည့် ဝေါဟာရသည် ပါဠိစကား "စက္ကဝါက"မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ တောင်ပေါက်ဓာန်တွင် "၎င်းစက္ကဝါက်ငှက် ဟူသည် မြစ်နား၊ ကမ်းနား၌ အဖိုအမနှစ်ကောင်တွဲ၍ နေတတ်သော....ငှက်မျိုးပင်တည်း" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ယင်း တောင်ပေါက်ဓာန် အနက်ဖွင့်ဆိုမှုအပေါ်  မှီငြမ်း၍လည်း မြန်မာဝစ်ရှင်နရီ၌ "အဖိုအမနှစ်ကောင်တွဲ၍နေတတ်သော ရေဘဲတစ်မျိုး" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကြောင်းတူသံကွဲဖော်ပြချက်တွင် "ဟင်္သာ" ဟူ၍လည်းကောင်း အနက်ဖွင့်ဆိုထားသည်
ထို့အပြင် ပါဏဗေဒအလိုအရ ၎င်းမျိုးတူငှက်အားလုံးသည်"Tardona" ဟူသော မျိုးစုထဲတွင်ပါဝင်ကြသောကြောင့် စက္ကဝါက် သည် ယင်းငှက်များအားလုံးကို ခေါ်ဆိုနိုင်သော အမည်ဖြစ်သည်
အောက်ပါဇယားသည် HBW နှင့် BirdLife International Illustrated Illustrated Checklist of the Birds of the World မှ ရယူထားခြင်းဖြစ်သည်
ချောကလက်၊ ကိတ်မုန့်၊ ရေခဲမုန့် စသည်တို့ ပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ရေမွှေးအမျိုးမျိုး ဖော်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသုံးပြုသော ဗနီလာအမွှေးနံ့ကို ဗနီလာပင်၏ အသီးတောင့်မှ ထုတ်ယူရရှိသည်
ဗနီလာပင်သည် သစ်ခွပင် တစ်မျိုးဖြစ်၍ ကြီးမားရှည်လျားသော နွယ်ပင်ဖြစ်သည်
အောကီဒေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ ရုက္ခဗေဒ အမည်အားဖြင့် ဗနီလာ ပလေနီဖိုလိယာ ဟု ခေါ်သည်
ဗနီလာပင်အမျိုးပေါင်း ငါးဆယ်ခန့်ကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ တွေ့ရှိရသည်
ဗနီလာပင်၏ မူလဇာတိဒေသသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံဖြစ်သည်
ယင်းအပင် တို့သည် မက္ကဆီကိုမှ ပီရူးနိုင်ငံအထိ အလေ့ကျ ပေါက်ရောက်နေသည်ကို တွေ့ရသည်
ယခုအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ ဂျားဗားကျွန်း၊ သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ အနောက်အိန္ဒိယကျွန်း စသော အပူပိုင်းဒေသများ၌ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းလျက် ရှိလေသည်
ဗနီလာပင်သည် ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဥတုကို နှစ်သက်သည်
မြေနိမ့်အရပ်မှ ပေ ၂ဝဝဝ အမြင့် ရှိသော အရပ်ဒေသများအထိ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်
မြေပြင်မှ ထွက်ကာ နွယ်တက်တတ်သော အပင်မျိုးဖြစ်၍ မြေမြစ်များ ရှိသကဲ့သို့ လေမြစ်များလည်း ရှိသည်
လောင်းရိပ်မများလွန်းဘဲ ကွက်တိကွက်ကျား အလင်းရောင်ကို ရရှိ၍ လေပြင်းဒဏ်ကိုလည်း အကာအကွယ်ပေးထားသော နေရာမျိုး၌ ဗနီလာပင်တို့သည် သစ်ပင်များကို အမြစ်မြွာများဖြင့် တွယ်ကပ်ပေါက်တက်ရာ၊ အလျားပေ ၂ဝ မှ ၃ဝ အထိ ရှည်တတ်သည်
အခေါက် ရှိသော အပင်မျိုးတွင် ပို၍ တွယ်ကပ်ပေါက်နိုင်သည်
ဗနီလာပင်သည် အနှစ် ၅ဝ နီးပါး အသက်ရှည်နိုင်သည်
အပင်ပေါက်ပြီး သုံးနှစ်အကြာတွင် အသီးတင်လေသည်
ဗနီလာပင်၏ အရွက်သည် ဥဝိုင်းလှံစွပ်ပုံဖြစ်၍ အသားထူသည်
အပွင့်တို့သည် အဖြူ၊ သို့မဟုတ် စိမ်းဖန့်ဖန့်အရောင် ရှိသည်
အပင်ပေါက်ပြီး၍ ၁၅ လမှ ၁၈ လအကြာတွင် အပွင့် ပွင့် ပြီးနောက် ကိုးလခန့် အကြာတွင် ငှက်စာဆော်သည်
အသီးတို့သည် ရှည်ရှည်လုံးလုံး အသီးတောင့်များဖြစ်၍ ခြောက်လက်မမှ ကိုးလက်မအထိ ရှည်သည်
အသီးအတွင်း၌ မည်းနက်၍ ကျိချွဲသော အနှစ်များနှင့် သေးငယ်သောအစေ့ မည်းမည်းများ ရှိသည်
ထိုအနှစ်မှ ဗနီလာအမွှေးနံ့ကို ထုတ်ယူရရှိလေသည်
အမေရိကတိုက်ကို ဥရောပတိုက်သားများ မတွေ့ရှိမီကပင် မက္ကဆီကိုဒေသ၌ တိုင်းရင်းသားအက်ဇတက် လူမျိုးများသည် အစားအသောက် မွှေးကြိုင်စေရန် ဗနီလာအမွှေးနံ့ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
အမွှေးနံ့ကို အသီးတောင့်အတွင်း အနှစ်ထဲ၌ရှိသော ဗနီလာခေါ် ဒြဗ်ပေါင်းတစ်မျိုးမှ ရရှိလေသည်
အမွှေးနံ့ထုတ်ယူရန် အသီးတောင့်များကို ကောင်းစွာ မမှည့်မီ အသီးတောင့်ဖျား၌ အဝါရောင် သန်းလာလျှင် ဆွတ်ခူးရသည်
ထိုနောက် ရေနွေးပူပူတွင် ချွှေစိမ်၍ ဆယ်ယူပြီးသော် သွေ့ခြောက်စေ၍ ကြာရှည်ခံအောင် ပြုပြီးလျှင်၊ အသီးထဲမှ အနှစ်များ ကဇော်ပေါက်လာအောင် ပြုရသည်
အသီးတောင့်များကို ကြာရှည်ခံအောင် တဖြည်းဖြည်း ပြုလုပ်နိုင်လေ အမွှေးနံ့ ကောင်းလေဟု ဆိုကြသည်
ကြာရှည်ခံအောင် ပြုပြီး၍ အမွှေးနံ့ ထုတ်ယူနိုင်သော အသီးတောင့်များကို အမွှေးနံ့ထုတ်ယူရန် တင်ပို့ ရောင်းချရသည်
ထိုအခြေအနေတွင် အသီးအတောင့်များသည် ချောကလက်ရောင် ရှိ၍ တွန့်လိမ်လျက် သေးသွယ်ညွှတ်ပျောင်းနေပြီးလျှင် အသီးတောင့်များပေါ်တွင် သကြားခဲကဲ့သို့ ဖြူဖြူခဲကလေးများ ဖြစ်ပေါ်နေသည်
သကြားခဲကလေးများ မရှိလျှင် ဗနီလာအမွှေးနံ့ ထုတ်ယူရန် အဆင့်အတန်းမမှီဟုယူဆကြသည်
ဗနီလာအမွှေးနံ့ ထုတ်ယူသည့်နည်းများသည် များမြောင်ရှုပ်ထွေး၍ စရိတ်ကြီးလေးလှသည်
ထိုကြောင့် စရိတ်ကုန် သက်သာသော အမွှေးနံ့မျိုး ရရှိရန် သုတေသန ပြုခဲ့ကြရာ၊ ဗနီလာ အမွှေးနံ့ စစ်စစ်လောက် အမျိုးအစား မကောင်းသော်လည်း အဖိုးနည်းပါးသော အမွှေးနံ့များကို ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့် ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် တောင်အမေရိကတိုက်မှ တွန်ကာပဲတောင့်မှလည်း ဗနီလာအမွှေးနံ့ ဆန်ဆန်ကို စရိတ်သက်သာစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်
ထိုကြောင့် ဗနီလာပင်များကို စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ရေးသည် ဝင်ငွေမမှန်လှသောလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
ထန်းတပင်မြို့ (မွန်: ဍုၚ်တာမွဲတၞံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်
မအူပင်ခရိုင်နှင့် နယ်ချင်း ဆက်စပ်နေပြီး လှိုင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးခေတ် လယ်သမားလှုတ်ရှားမှုကို အကြောင်းပြုကာ ထန်းတပင်မြို့မှာ ပို၍ လူသိများခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ရေလမ်းအဆက်အသွယ်ရှိခြင်းကြောင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်း၍ လှိုင်မြစ်တစ်လျှောက် စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ဆင်စွယ်ကျိုး (ချင်း)ရွာ
သက်ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ လက်တက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်တက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၉ ဦး၊ မ ၁၂၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
သခွတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ပဲမခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပဲမခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၂၅ ဦး၊ မ ၂၅၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ရွာသစ်ကြီး
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘယ, ဥပဒ္ဒဝ, ဥပသဂ္ဂအားလုံးတို့သည် ဗာလကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ ပဏ္ဍိတကြောင့်မဖြစ်ပုံကို ရှင်းလင်း ဟောကြားတော်မူပြီး “ဝီမံသက, ပဏ္ဍိတ” ဖြစ်အောင် ပြုကျင့်ရမည်ဟု ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
အရှင်အာနန္ဒာ၏ မေးလျှောက်ချက်အရ ဓာတုကုသလ, အာယတနကုသလ, ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလ, ဌာနာဌာနကုသလဖြစ်သူသည် “ပဏ္ဍိတ, ဝီမံသက” ဖြစ်သည်ဟု မိန့်တော်မူပါသည်
ဓာတုကုသလဖြစ်သူသည် အဋ္ဌာရသဓာတုကုသလ, ပထဝီ, အာပေါ, တေဇော, ဝါယော, အာကာသ, ဝိညာဏ-ဟူသော ဓာတ် ၆-ပါး၊ သုခ, ဒုက္ခ, သောမနဿ, ဒေါမနဿ, ဥပေက္ခာ, အဝိဇ္ဇာ-ဟူသော ဓာတ် ၆-ပါး၊ ကာမ, နေက္ခမ္မ, ဗျာပါဒ, အဗျာပါဒ, ဝိဟိံသာ, အဝိဟိံသာ-ဟူသော ဓာတ် ၆-ပါး၊ ကာမ, ရူပ, အရူပ-ဟူသော ဓာတ်သုံးပါး၊ သင်္ခတ, အသင်္ခတ-ဟူသော ဓာတ် ၂-ပါးတို့၌ သိမြင်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ဓာတုကုသလ ဖြစ်ပုံ
အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး, ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါးတို့ကို သိမြင်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “အာယတနကုသလ” ဖြစ်ပုံ၊ အနုလောမ, ပဋိလောမပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကို သိမြင် သောပုဂ္ဂိုလ်သည် “ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကုသလ” ဖြစ်ပုံ
သောတာပန် အရိယာသာဝကသည် တစ်စုံတစ်ခုသော သင်္ခါရတရားကို နိစ္စ, သုခအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်စုံတစ်ခုသောဓမ္မကို အတ္တအားဖြင့်လည်းကောင်း မရှုမမြင်ပုံ၊ ပုထုဇဉ်များသာ ရှုမြင်ကြပုံ အာနန္ဒရိယကံငါးပါးကို မကျူးလွန်ပုံ ပုထုဇဉ် များသာ ကျူးလွန်ကြပုံ၊ ဘုရားရှင်မှတစ်ပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို မိမိဆရာဟု မညွှန်ပြပုံ
လောကဓာတ်တစ်ခုတည်း၌ သဗ္ဗညုဘုရားရှင်တို့ တပြိုင်နက်တည်း မပွင့်ပုံ၊ စကြာမင်းနှစ်ပါး မပေါ်ပေါက်နိုင်ပုံ၊ အမျိုးသမီးများ ဘုရားရှင်, စကြာမင်း, သိကြားမင်း, ဗြဟ္မာမင်း, မာရ်နတ်မင်း-တို့ မဖြစ်နိုင်ကြပုံ
ဒုစရိုက်နှင့် သုစရိုက်တို့ကို ပြောဆို ပြုလုပ် ကြံစည်နေသောသူတို့ အကျိုး ခံစားပုံ ခြားနားချက်-ဟူသော “ဌာနာဌာနကုသလပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပုံတို့ကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်
ဤသုတ်တော်ကို “ဗဟုဓာတုကသုတ်တော် စတုပရိဝဋ္ဋသုတ်တော်” “ဓမ္မာဒါသသုတ်တော်” “အမတဒုန္ဒုဘိသုတ်တော်ဟု ဆောင်မှတ်နိုင်ပုံကို အရှင်အာနန္ဒာထေရ်အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များနှင့် မှတ်သားဖွယ်ဗဟုဿုတ များစွာကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
သက္ကယ်သောင်ရွာ၊ သက္ကာယ်သောင်
ချင်းဟူသော အမည်နာမကို အစဦးကတည်းက ချင်းတို့ကိုယ်တိုင်နှင့် အနီးပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ကချင်လူမျိုး၊ ရှမ်းလူမျိုး၊ ဗမာလူမျိုးများက ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ချင်းလူမျိုးတို့၏ ချင်းလူမျိုးဆိုင်ရာ နှုတ်ရာဇဝင်တွင် ချင်းနှင့် ကချင်သည် မွေးချင်းညီအကိုများဖြစ်ကြပြီး တရုတ်ပြည်မှတဆင့် ဟူးကောင်းတောင်ကြားမှသည် ဗမာပြည်ထဲသို့ဝင်ရောက်လာခဲ့စဉ်က ညီဖြစ်သူ ကချင်သည် အလေးသွားနေခိုက် အကိုဖြစ်သူ ချင်း သည် ညီကို မစောင့်ပဲ ဆက်လက်ခရီးနှင်ပြီး လမ်းခရီးတွင် တောငှက်ပျောပင်ကို ခုတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
ညီဖြစ်သူက အကိုဖြတ်ခဲ့သော ငှက်ပျောအူတိုင် အတော်အတန် ထွက်လာသည်ကို ကြည့်ပြီး အကို့ကို မှီနိုင်တော့မှာ မဟုတ်ဟု ဆိုကာ ကချင်ပြည်တွင် နေရစ်ခဲ့သည်
အကိုဖြစ်သူ၏ ခြေရာကိုကြည့်ပြီး Khang (ခြေရာ)ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့သည်
ကချင်တို့သည် အိမ်ဆောက်လျှင် အိမ်ရှေ့ခန်းတွင် အခန်းတခုသီးသန့် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ အကိုဖြစ်သူ ပြန်လာလျှင် နေထိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ (G.H luce)က ဗမာနှင့် သက်၊ ရှမ်းစသည်တို့ စစ်ဖြစ်စဉ် ချင်းလူမျိုးများနှင့် မိတ်ဖွဲ့ ဆက်ဆံဘွယ်ရှိခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် ချင်းဆိုသည်မှာ ကျနော် တို့ဗမာနှင့် အချင်းချင်း၊ သူငယ်ချင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုရာမှ ချင်းဖြစ်လာသည်ဟု ဆိုသည်
၁၅၅၄ ခုနှစ်၊ မဏိပူရ်မှတ်တမ်းတွင် ချင်းတို့ကို ကူကီးဟုရေးသားထားသည်ကို တွေ့ရသည်
Carry & Tuck ၏ မှတ်တမ်းအရ ချင်းအမည်နာမသည် တရုတ်ဘာ သာစာကား “လူ”ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် Jim or Jen ကို ဗမာလူမျိုးများ က“ချင်း”ဟု အသံထွက် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
ချင်းတွင်းမြစ်သည် ချင်းတို့ နေထိုင် ရာဒေသ ဖြစ်သည့်အတွက် ချင်းတွင်းဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၁၁ ရာစုမတိုင်မှီ ဗမာ့ ကျောက်စာများတွင် ချင်းအမည် နာမကို ရှင်းလင်းစွာ အသုံးပြုခဲ့သည့် အထောက်အထားခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိနိုင်သည်
၁၈၉၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှက သိမ်းပိုက်အုပ်ချုပ်ခြင်းမပြုမှီ Chin-Kuki Lingustic People ဘာသာစကား လေ့လာသော သုသေသီများက ချင်း Chin သတ်ပုံအပြောင်းအလဲကို Khyeng, Khang, Khlang, Khyang, Khyan, Kiayn, Chiang, Chi’en, Chien ဟူ၍ ဆိုကြသည်
အေဒီ ၁၇၈၃-၁၇၉၆ အတွင်း ဗမာပြည်တွင် ကာသိုလိပ် မစ်ရှင်အဖြစ် ရောက်ရှိလာသောFather Sangermomo က ချင်းကို Chien အဖြစ်ပေါင်းပြီး Chin Hill ကို Chien Mountain ဟု မှတ်တမ်းတင်ထားသည်ကို တွေ့ရသည်
၁၈၂၆ ခုနှစ်တွင် ရှိတ်စပီးယားကမူ ချင်းကို Kiayn ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ၁၈၂၄-၁၈၂၆ ခုနှစ်၊ ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်အတွင်း Histroy of Burma ပြုစုသည့် စာရေးဆရာ Phayer က ချင်းတွင်းကို Khyendweng ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ၁၈၉၁ တွင် Major Hughes က ၎င်း၏စစ်ရေးအစီရင်ခံစာတွင် Chin ဟူသော စကားလုံးကို ပထမဆုံးအသုံးပြုခဲ့ သည်
ထို့နောက် A.G.E New Land ကလည်း ၎င်း၏စာအုပ်တွင် “ချင်း”ဟူ၍ ရေးသားခဲ့သည်
ဒေါက်တာ လျန်မှုန်းဆာခေါင်းသည် ချင်းတို့ ချင်းပြည်ကို အခြေချနေထိုင်ကြရာတွင် ကျင်နွေး(Ciimnuai)ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို ဇိုချင်း၊ Locom ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို Lusei၊ Lailun ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသူများကို Lai မျိုးနွယ်များ ဖြစ်လာကြသည် ဟုရေးသားခဲ့သည်
လက်ရှိ ချင်းလူမျိုးများအတွင်း ဇိုမီး၊ လိုင်မီး၊ အရှို၊ ချိုး၊ စသည့် အမည် နာမများ မပေါ်သေးမီ ချင်း အမည်သည် အမျိုးသား အမည်ဖြင့် ရပ်တည်ပြီးဖြစ်ကြောင်း Religion and  Politics among the Chin People စာအုပ်တွင် အခိုင်အမာရေးသားခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သည့် DPI1316-03025 November 1992-9M အရ ချင်းလူမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နိုင်ငံများတွင် ပြန့်နှံ့နေထိုင်ကြပြီး ကမ္ဘာ့လူမျိုးများ အလယ်တွင် လူမျိုးတမျိုးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ၂၀၀၁ ခုနှစ် Unrepresented Nations and People Organization (UNPO) တွင်လည်းအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်လာခဲ့သည်၊၊ချင်းလူမျိုးတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသော လူမျိုးအုပ်အစုကြီး၃စုဖြစ်သည့် မွန်ခမာ အနွယ်တိဗက် မြန်မာအနွယ်နှင့်ထိုင်း တရုတ်အနွယ်တို့အနက်မှ တိဗက်မြန်မာအုပ်စုဝင်ဖြစ်သည့် အခြေခံ အားဖြင့် ချင်းလူမျိုးတို့လည်း မေထေးချင်း ရိုး⁠ရိုးဟု ခွဲခြားထားသော်လည်း နေထိုင်ရာအရပ် ဒေသကိုခွဲ၍ လည်းကောင်းဒေသ အမည်ဖြင့် ခွဲခြားခေါ်ဝေါ်နေကြခြင်းများလည်းရှိသည်
ဤနည်းဖြင့် တီးတိန် (တဲဒင်မ်) ချင်း၊ ဖလမ်းချင်း၊ အားခါချင်း မင်းတပ်ချင်း၊ မတူပီချင်း၊ ကန်ပတ်လက်ချင်း၊ ပလက်ဝချင်းနှင့် ဝချင်း နှင့် မြေပြန့် ချင်းဟူ၍ အမည်အမျိုးမျိုးရှိ၍နေ ခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ချင်းပြည်နယ်မှ လူမျိုးအုပ်စုနေဖြင့် များစွာကွဲပြားခြားနားနေကြသော်လည်း စကားအုပ်စုအနေဖြင့်မှု အနည်းငယ်သာ ခြားနားမှုရှိသည် ပင်မစကားကြီးများရှိပြီး ဒေသန္တရဆိုင်ရာ အသုံးအနှုံးများ ဝေါဟာရများ နှင့် လေယူလေသိမ်း အသံထွက်အလေးအပေါ့သာ ကွဲပြားကြသည်
ယနေ့ ဇိုမီး၊ လိုင်မီး၊ ကူကီး၊ ထာဒို၊ ခေါင်ဆိုင်၊ ချိုး၊ အရှို၊ ခူမီး၊ မတူ၊ မရာ စသည်ဖြင့်ခေါ် ဝေါ်ကြသော မျိုးနွယ်စုများ ၏ပင်ရင်းအမည်သည် “ချင်း”ပင် ဖြစ်သည်
“မီး”(mi) ဟူသည် ဗမာလို “လူမျိုး” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ယခုအခါ ဒေသတွင်း ၌ သာမက အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ လူ့အသိုင်းအဝိုင်း၌ အမျိုးသား အမည် နာမတခု တည်းအဖြစ် ရပ်တည်နေသော “ချင်း”ဟူ သော အမည်နာမသည် ပို၍လူသိများ လာပြီဖြစ်သည်
ချင်းတို့ စတင်ပေါက်ဖွားရာ မူရင်းဒေသနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အယူအဆ အမျိုးမျိုးရှိခဲ့သည်
တချို့က ချင်လုံမှ စတင် ပေါက်ဖွားဆင်း သက်လာခဲ့သည် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တချို့က တရုတ်ပြည် ချင်မင်းဆက်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟူ၍လည်းကောင်း ယူဆခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း သမိုင်းပါမောက္ခ လုစ် Groden Luce ဒေါက်တာသန်းထွန်း တို့ကမူ အရှေ့တောင်အာရှသားတို့သည် တိဗက်မြန်မာအုပ်စုမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး တိဗက်မြန်မာတို့မှာ တရုတ်ပြည်ရှိ ချီယန် Chi-an အနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ချင်းတို့မှာ တိဗက် မြန်မာအနွယ်ဖြစ်သောကြောင့် ချင်းတို့ မူရင်းဒေသမှာ ချီယန်တို့ နေထိုင်ရာ တရုတ်ပြည် ကန်စု Kansu ဒေသဖြစ်ခဲ့ သည်
ဘီစီ (၂၀၀၀)ခန့်တွင် တရုတ်တို့သည် မကြာခဏဝင်ရောက် ကျူးကျော် တိုက်ခိုက်သဖြင့် တောင်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့ပြောင်း လာခဲ့ ကြသည်
တချို့သည် တိဗက်မှာ နေထိုင်ကြပြီး တချို့မှာ ရွှေလီ မြစ်၊ သံလွင်မြစ်၊ ယူနန်ပြည်နယ်များမှာ၎င်း၊ တချို့မှာဟူးကောင်း တောင်ကြားမှ မြန်မာပြည်သို့ ဆင်းသက်လာကြ သည်ဟု ဆိုကြသည်
ချင်းလူမျိုးများသည် မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင်များ ဖြစ်ကြ ကြောင်းကို ရှေးဟောင်းပစ္စည်း အမွေအနှစ်ရှာဖွေ ကြသူများနှင့် သမိုင်းသုတေသီများ အဆိုအရ တင်ပြမည်ဆိုပါက စီလူဝီစ် (Luwis)ရေး သားသော“The tribes of Burma” Burma research Journal No(4) စာအုပ်တွင် ချင်းလူမျိုးများသည် မွန်ဂိုလွိုက်အနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြောင်း C.A Soppitt ရေးသားသော A short History of Kuki-Lusha စာအုပ်၊ Lt.col.J.Shakespear ရေးသားသော The lushai-Kuki Clan. Carry & H.N Tuck ရေးသားသော The Chin Hill နှင့် F.K.Leman ရေးသားသော The strucrute of Chin society စာအုပ်များတွင် ချင်းလူမျိုးများသည် တရုတ်ပြည်မှ ဆင်းသက် လာကြပြီး တိဗက်မြန်မာ အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြောင်း ထို့ပြင် ချင်းအမျိုးသား ထဲမှလည်း Pu sing Khaw Khai ရေးသားသော “The Chin Their Name and Tradition စာအုပ်၊ (Central-CLCC Annual Magazine) စာအုပ်မှ ပါမောက္ခဒေါက်တာ အေးအေးငွန် ရေးသားသော ချင်းတို့၏ မှုလဇာတိ နှင့် မူရင်းဒေသဆောင်းပါး၊ Dr. Vum Son ရေးသားသော Zo History စာအုပ် နှင့် အခြားချင်းအမျိုးသားတော်တော်များများမှလည်း ချင်းလူမျိုးတို့သည် တရုတ်ပြည်တိဗက်ဒေသမှ ဆင်းသက်လာကြပြီး မွန်ဂိုလွိုက် အနွယ်ဝင်များဖြစ်ကြောင်း တညီတညွတ်တည်း လက်ခံကြသည်
ဗြိတိသျှစွယ်စုံကျမ်းဖော်ပြချက်အရ တရုတ်ပြည်မှ ဆင်းသက်လာကြသူများသည် အုပ်စုလေးစုခွဲရာ အာလ်တိုက် (Altaic) အော်óတိ-အာရှတစ် (Austro-Asiatic)၊ အင်-ယူရိုပီယန် (Indo-Europe) နှင့် ဆိုင်နို တိဗက်တန် (Sino-Tibetan)များဖြစ်ကြသည်
ဆိုင်နိုတိဗက်တန် အုပ်စုတွင်း၌ ဟန်-ချိုင်းနစ် (Han-Chinese)၊ ဟွီ-ချိုင်းနစ် (Hui-Chinese)၊ မယို-ရန် (Miao-Yan)၊ ထိုင်း (Tai)၊ တိဗက်-မြန်မာ (Tibet-Burma) ဟူ၍ ပြန်လည် စိတ်ဖြာဆင်းသက်လာ ကြသည်
မြန်မာ့သမိုင်းအဆိုအရ Tibeto-Burma အုပ်စုတွင် ရခိုင်၊ ဗမာ၊ ချင်း၊ ကချင်၊ လားဟူ၊ လီဆူး၊ လိုလို မိုဆို၊ နာဂတို့ပါဝင်ကြသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် အင်းဝမြို့သို့ အင်္ဂလိပ် သံတမန်ကြီး၏ အတွင်းဝန်အဖြစ် လိုက်ပါလာသော ကပ္ပတိန် ယူလီကမူ ချင်းနှင့်လူရှိုင်းလူမျိုးများသည် အင်ဒိုချိုင်းနား အနွယ်ဝင် များဖြစ်ကြပြီး ကူကီး၊ နာဂ၊ ချင်းအနွယ်ဝင် များဖြစ် ကြကြောင်း သိရှိရသည်ဟု ရေးသားထားသည်
Dr. Vum Son. Zo History ဖော်ပြချက်အရ ချင်းစကားပြောအုပ်စုတွင် အရှို၊ ချိုး၊ ခူမီး၊ ကူကီး၊ လိုင်၊ မီဇို၊ နာဂနှင့် ဇိုစသည်တို့ ပါဝင်ကြသည်
ချင်းလူမျိုးများနေထိုင်ရာ ဒေသကို အကြမ်းအားဖြင့်ဖော်ပြရသော် မြန်မာနိုင်ငံအနောက်မြောက်ဘက် စံမရနောင်တန်းဒေသ၊ နာဂတောင်နှင့် မဏိပူရပြည်နယ်တို့မှ တောင်ဘက် မော်တင်စွန်း ရောက်လုနီး ဒေသစပ်ကြားနှင့် အရှေ့ဘက် ချင်းတွင်းမြစ်၏ လက်တက်ဖြစ်သော မြစ်သာမြစ်နှင့် အနောက်ဘက် ဗင်္ဂလားအော် ရောက်လုနီးဒေသစပ်ကြား တောင်မြင့်ကုန်းတန်း လျှိုမြောင်တို့မှာ ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ အချက်အချာဒေသ ဖြစ်လေသည်
ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ မြောက်ဘက်အစွန်ဆုံးဒေသ၌ ပေ(၁၂၅ဝဝ) မြင့်သော စာရာမေတိတောင်ရှိရာ စုံမရ တောင်တန်းဒေသဖြစ်၏
ယင်း၏ အနောက်တောင်ဘက် မဏိပူရမြေပြန့်မှာ ကသည်း ခေါ် မေထေးချင်းလူမျိုး တစ်မျိုး၏ ဒေသဖြစ်၏
ထိုဒေသ၏ တောင်ဘက်၌သော် ချင်းတောင်စစ်စစ်ဟု ဆိုရမည့် တီးတိန်၊ ဖလမ်းနှင့် ဟားခါးနယ်များ ရှိပေသည်
ယင်း၏တောင်ဘက်၌ (၁၀၄၀၀)မြင့်သော ဝီတိုရိယတောင်တဝိုက်ဖြစ်သည့် ပခုက္ကူ တောင်တန်းဒေသ (ကန်ပက်လက်)ရှိသည်
နောက်ဘက်၌ မြောက်ပိုင်း ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ (ပလပ်ဝ)နှင့် ကုလားတန်မြစ်ဝှမ်း၏ မြောက်ဘက်ဒေသတို့ ရှိကြသည်
ထိုဒေသများ၌ ချင်းလူမျိုး တို့ကို တွေ့ရပေသေးသည်
ထိုမျှမကသေး၊ ချင်းလူမျိုးများကို ရခိုင်ရိုးမတောင်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းတလျှောက်နှင့် အရှေ့ဘက်မင်းဘူး၊ သရက်မြို့၊ ပြည်ခရိုင်များတွင် တွေ့ရသေး၏
ထို ဒေသတို့နှင့် တဆက်တည်း ဖြစ်သော ပဲခူးရိုးမတောင်စွယ် တို့၌ပင် ချင်းရွာအချို့ ရှိနေသည်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံမှအပ ဘင်္ဂလားဒေရှ့်နှင့် အာသံပြည်နယ်တို့၌လည်း ချင်းလူမျိုးများ ရှိပေသေးသည်
တိဗက်မြန်မာအစုဝင် ဘာသာစကားကို ပြောဆိုသူ လူမျိုးအချို့ကို မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ ရွေ့ပြောင်း ဝင်ရောက်ကြရာတွင် ချင်းလူမျိုးတို့မှာ အရှေ့မြောက်ဘက်ဆီမှ ခပ်စောစောကပင် ဝင်ရောက်လာကြ၍ နောက်ဝင်လာသူတို့ကို နေရာဖယ်ပေးခြင်းအားဖြင့် နောက်ရိုးမ တလျှောက်တွင် အခြေစိုက်လာခဲ့ကြဟန် တူပေသည်
ထိုမှတဆင့် အနောက်ဘက်အာသံပြည်နယ် မဏိပူရပြည်နယ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေရှ့် ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်း ရွေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ကြ၏
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၅ဝ အတွင်းခန့်တွင် ချင်းလူမျိုးအများပင် အရှေ့ဘက် ဧရာဝတီမြစ် ဝှမ်း မြေပြန့်ဒေသသို့လည်းကောင်း၊ ရခိုင်တိုင်းဒေသများသို့လည်းကောင်း ပျံ့နှံ့နေထိုင်လာကြသည်ကို တွေ့ရသည်
ချင်းလူမျိုးတို့ ပြောဆိုသော ဘာသာစကားများကိုလိုက်၍ ကသည်းခေါ် မေထေးအမျိုးနှင့် ချင်းရိုး⁠ရိုးဟု အမျိုးခွဲခြား သတ်မှတ်ထား၏
ချင်းအမျိုးကို တဖန် ရှေးကုကီ၊ မြောက်ပိုင်းချင်း၊ အလယ်ပိုင်းချင်း၊ တောင်ပိုင်းချင်းဟု ခွဲခြားပြန်သည်
ပြောဆိုသော ဘာသာစကားတို့မှာ ဘာသာတူ အသံကွဲ စကားမျိုးသာ ပါဝင်သည်သာမက အခြေခံ၌သာတူ၍ သီးခြား ဘာသာစကားများ ကွဲပြားနေသည်လည်း ရှိသည်
ထို့ကြောင့် နိုင်ငံအတွင်း၌ပင် ချင်းဘာသာစကား ၄၄ မျိုးမျှ ကွဲပြားနေပေသည်
၁၉၄၁ ခု မြန်မာနိုင်ငံသန်းခေါင် စာရင်းအရ ချင်းလူမျိုး ဦးရေမှာ ၃၅ဝ⁠ဝဝဝ ခန့် ရှိ၏
ယင်းသို့ အမျိုးထွေပြားလှသော ချင်းလူမျိုးတို့အကြောင်းကို သိသာထင်ရှားအောင် ရေးသားချိန်မှာ ဘာသာစကားလိုက် ခွဲခြားသတ်မှတ်၍ ဖော်ပြမှသာလျှင် လေ့လာသူတို့အတွက် ပိုမိုလွယ်ကူပေလိမ့်မည်
ချင်းအမျိုးကို ၂ စားခွဲခြားထားရာတွင် ပထမအမျိုး ဖြစ်သော ကသည်းချင်း(ခေါ်) မေ့ထေးချင်း Meithei (Kathe) တို့၏ အကြောင်းကို ကသည်းလူမျိုးတွင် စုံလင်စွာ ဖော်ပြထားသည်ကို ကြည့်ပါ
အထက်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ချင်းရိုး⁠ရိုးများတွင် ပါဝင်သော ရှေးကုကီချင်း၊ မြောက်ပိုင်းချင်း၊ အလယ်ပိုင်းချင်း၊ တောင်ပိုင်းချင်းတို့ကို အောက်တွင် ပိုမို၍ ရှင်းလင်းစွာ သိသာရန် တစ်မျိုးစီ သီးခြားဖော်ပြ ထားသည်
ရှေးကုကီချင်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော ၁၂၅ နှစ်လောက်ကတည်းကပင် အာသံနယ်လူရှေတောင်တန်းဒေသ၌ အခြေစိုက်လာခဲ့ဟန်တူသော်လည်း သာဒိုးချင်းများ ဝင်ရောက်နေထိုင်မှုကြောင့် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်း ပေးကြရာ လူရှေတောင်တန်းဒေသမြောက်ဖျားနှင့် မဏိပူရနယ်တို့တွင် ယခုတွေ့ရသည်
ရှေးကုကီချင်းတို့၏ ဘာသာစကားမှာ အလယ်ပိုင်း ချင်းတို့၏ ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်ဟု ဆို၏
ဤချင်းမျိုးတွင် ပါဝင်သူတို့မှာ ကချာနယ်မြောက်ပိုင်း တိပါရတောင်၊ စီလဟက်တွင် အများဆုံး တွေ့ရသည်
ထို့အပြင်ရန်ခေါနှင့် လမ်များ၊ မဏိပူရနယ်ရှိ အနာလများ၊ ရခိုင်တောင်တန်းနယ်၊ ကုလားတန်မြစ်တဝိုက်ရှိ ကျော သို့မဟုတ် ချောများလည်း ပါဝင်သည်
ယင်းချောလူမျိုးများကား လွန်ခဲ့သော နှစ် ၃ဝ⁠ဝ ကျော်အထက်က ရခိုင်မိဖုရားစောမဲကြီးသည် ဘုရားကျွန်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့၍ ထိုအရပ်ဒေသသို့၍ ရောက်လာသည်ဟု သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြား ရှေးသူဟောင်းတို့၏ စကားတွင် ဖော်ပြထားသော လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်းချင်းလူမျိုးတို့တွင်လည်း နီးစပ်ရာဘာသာ စကားအလိုက် (က) သာဒိုး(Thadou)ချင်းများနှင့် (ခ) စုတ်တေး (Sokte) ကမ်ဟောင် (Kamhau)နှင့် စီးယင်း (Siyin Sizang)ချင်းများဟု ၂ စုခွဲထားသည်
သာဒိုး (၆ဝ⁠ဝဝ)နှင့် ယိုး (၁၄ဝဝ)တို့မှာ ယခင်က မြန်မာပြည်မတွင် နေခဲ့ကြဟန် တူ၏
နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ၊ ၄ဝဝ လောက်က နာဂတို့ဒေသဖြစ်သော စုံမရတောင်တန်းဒေသသို့ ဝင်ရောက်နေထိုင်လာကြသည်
ယခုအခါတွင် တီးတိန်နယ်၏ မြောက်ဘက်အစွန်ဒေသနှင့် မဏိပူရပြည်နယ်တို့တွင် တွေ့ရသည်
၁၉၃၁ ခု သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုတ်တေးချင်းဦးရေမှာ ၁၇ဝ⁠ဝဝ ကျော်၊ ကမ်ဟောင်ချင်း ၂ဝ⁠ဝဝ⁠ဝ ကျော်နှင့် စီးယင်း ချင်း ၃၅ဝ⁠ဝ ကျော်ရှိကြောင်း သိရ၏
ယင်းတို့မှာ အကြမ်း အားဖြင့် တီးတိန်နယ်တွင် နေကြ၍ တီးတိန်ချင်းဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
စုတ်တေးချင်းတို့သည် တီးတိန်နယ်မြောက်ပိုင်း မဏိပူရမြစ် ကမ်းများပေါ်တွင် နေကြသည်
အထက်မြန်မာ ပြည်ကို သိမ်းပိုက်စဉ်က ဗြိတိသျှတို့ အကြိတ်အနယ် တိုက်ယူ ရသော ချင်းတို့မှာ စိယင်ချင်းများ ဖြစ်၏
အမည်ရင်းမှာ ရှီယန်တေးဖြစ်၏
မြန်မာတို့က သူတို့ကို စိယင်ဟု ခေါ်ကြ သည်
စီးယင်းချင်းတို့မှာ လူဦးရေနည်း၍ ရွာကြီး ၈ ရွာလောက် တွင်သာ နေလင့်ကစား စစ်မှုထမ်းခြင်းတွင် လက်ဦးဖြစ်ခြင်း၊ တိုးတက်လိုခြင်းတို့ကြောင့် အရေးပါလှသူများ ဖြစ်၏
ဒေသ အနှံ့အပြားသို့ ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားလေ့ရှိသဖြင့် နေရာအနှံ့ အပြားသို့ ရောက်သည့်အတိုင်း သူတို့၏စကားကို တီးတိန်နယ် တွင် အများပြောဆိုနိုင်၍ ထိုနယ်၏ ရုံးသုံးစကားပင် ဖြစ်ခဲ့ပေ သည်
စီးယင်းချင်းတို့သည် တီးတိန်၊ စုတ်တေးတို့၏ အရှေ့ ဘက် ဒေသတွင် နေထိုင်ကြသည်
ပင်ပန်းခံကာ ကြိုးစားလုပ် ကိုင်၍ တတ်သိလိုစိတ်ရှိကြသည်
ယောက်ျားတို့သည် အမဲ လိုက်ခြင်းနှင့် စစ်တိုက်ခြင်း၌ ဝါသနာပါသည်
အလုပ်ကြမ်း မှာမူ မိန်းမနှင့် ကျွန်တို့၏အလုပ် ဖြစ်သည်ဟု စီးယင်းချင်းတို့ ဆိုရိုးစကားရှိသည်
တီးတိန်နယ်ချင်းတို့သည် ဖလမ်းချင်း (ဝှန်လငိုတို့မှတပါး) တို့နှင့်မတူဘဲ ဆံနောက်တွဲထုံးကြ သည်
မဏိပူရပြည်နယ်သို့ သွားရာလမ်းမှာ ထိုချင်းတို့၏ ဒေသကို ဖြတ်သန်းသွားသဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတွင် များစွာ တိုးတက်လျက် ရှိကြသည်
ဖလမ်းနှင့် ဟားခါးနယ်များတွင်နေကြသော ချင်းများသည် အလယ်ပိုင်းချင်းဖြစ်၏
ဖလမ်းနယ်ရှိ ချင်းတို့တွင် ရှူန်က သို့မဟုတ် တရှုံချင်းများ (၃ဝ⁠ဝဝ)၊ ဇဟောင် သို့မဟုတ် ယဟောင်ချင်းများ (၉၅ဝဝ)၊ လိုင်ဇို သို့မဟုတ် လွန်စီအိုချင်း များ (၆၅ဝဝ)၊ ကွန်လီချင်းများ (၃၅ဝဝ)၊ ငွန် သို့မဟုတ် တပေါင်ချင်းများ (၃၅ဝဝ) နှင့် ဇင်ဂျက်ချင်းများ (၆ဝ⁠ဝဝ)တို့ ပါဝင်သည်
ဤဒေသတွင် လိုင်ဇိုစကားကို အသုံးများသည်
ချင်းတောင်အခြားဒေသနှင့် နှိုင်းစာလျှင် ထိုဒေသတွင် လူဦးရေများပြား၏
အိမ်ခြေ ၄ဝဝ မျှရှိသော ရွာကြီးတို့ကို တောင်စောင်းများတွင် တည်ဆောက်နေကြသည်
ပြောင်း၊ ဗူး၊ ဖရုံတို့မှာ အဓိကအစာ ဖြစ်ပေသည်
ဝတ်စားဆင်ယင်မှု နည်းပါးလှသည်
ကိုယ်လုံးကိုယ်ဖန်အားဖြင့် အခြားချင်းတို့ လောက် မတောင့်တင်း သော်လည်း ဆက်ဆံရေး၌ ပိုမို ကျွမ်းကျင်ကြ၍ မိတ်သင်္ဂဟပေါများကြသည်
ယဟောင်တို့သည် မိမိတို့ဖာသာ တောင်ရိုးတစ်ခုတွင် နေကြ၏
စုတ်တေးနှင့် ကမ်ဟောင်တို့မှာ မိမိတို့မှ ဆင်းသက် သူများဟု ယူဆကြသည်
ဝှန်လငိုတို့ကား ကျန်ရစ်နေခဲ့သော လူရှေများဖြစ်ကြ၏
တရှုံ တို့မှာ တောင်ဘက်ဆီမှ ဟားခါးတို့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဖလမ်းသို့ ရွှေ့လာသူများ ဖြစ်၏
ဤဒေသရှိ ချင်း အမျိုးစုတို့မှာ ရောနှောနေထိုင်ကြသည်
ဒေသလိုက် အများသဘောတူ ရွေးကောက်တင်မြှောက်သော လူကြီး ၅ ဦး ပါဝင်သည့် အဖွဲ့က စီမံအုပ်ချုပ်ကြလေသည်
ဟားခါးနယ်ရှိချင်းများတွင် ဟားခါးနယ်မြောက်ပိုင်းနေ လိုင်(ဟားခါး) ကလန်⁠ကလန်နှင့် ယိုကွ(ပေါင်း ၂၄ဝ⁠ဝဝ)၊ တောင်ပိုင်းနေ လောထု (၁ဝ⁠ဝဝဝ)၊ ဇိုတုန် (၉ဝ⁠ဝဝ)၊ ဆမ်တန် (၇ဝ⁠ဝဝ) တို့ ပါဝင်သည်
ဗိုလ်မှူး အင်းရစ်က ဟားခါးစုစု ပေါင်း ၆၈ဝ⁠ဝဝ ခန့်ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
ချင်းတောင်သူပုန်ထစဉ်က ဗြိတိသျှတို့ လေးစားလောက်အောင် တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ကောင်းစွာနှင့် တော်လှန်တိုက်ခိုက်ကြ သည်
စစ်ရည်စစ်သွေးရှိသူများ ဖြစ်၏
အရပ်အမောင်း ကောင်း၍ သန်စွမ်းပင်ပန်းခံနိုင်သူများ ဖြစ်သည်
အသိဉာဏ် ကောင်းသူများ ဖြစ်လင့်ကစား နေထိုင်ရာဒေသမှာ ရောက်ပေါက်ရန် ခဲယဉ်းခြင်းကြောင့် တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်ကြပေ
ဤဒေသတွင် (ဟားခါး)စကားကို အသုံးများကြ၏
မိရိုးဖလာ ဆက်ခံလာသော အကြီးအကဲတို့က ဒေသလိုက် အုပ်ချုပ်ကြသည်
ကမ္ဘာကို ရေလွှမ်းမိုးပြီးနောက် ကျန်နေသောဇနီးမောင်နှံမှ ပေါက်ဖွားလာသည်ဟု ဟားခါးချင်းတို့ ယုံကြည်ကြသည်
အကြီးအကဲတို့မှာ ပိုးဖြင့် လှပဆန်းကြယ်စွာရက်လုပ်ထားသော လွှာချင်းများကို ရုံကြသည်
ဝှန်လငိုချင်းတို့မှအပ ဤအလယ်ပိုင်း ချင်းတို့သည် မိမိတို့ဆံကို ဦးခေါင်းထိပ်၌ သို့မဟုတ် နဖူးပေါ်၌ ထုံးရစ်ကြသည်
သို့ဖြစ်၍ မြန်မာတို့က ယင်းတို့အား ဗောင်းရှည်ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
အလယ်ပိုင်းချင်းတို့တွင် လူရှေနှင့် လခါချင်းတို့ကိုပါ ထည့်သွင်းရပေမည်
မြန်မာနိုင်ငံမှ အာသံ ပြည်နယ်ဘက်သို့ ရွေ့ပြောင်းခဲ့ကြသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှာ ထိုလူများကို အနည်းငယ်သာ တွေ့နိုင်ပေသည်
လူအများစုမှာမူ နိုင်ငံပ၌ နေထိုင်ကြ၏
ရခိုင်တောင်တန်းနယ်မြောက်ပိုင်းတွင် လခါ များ ရှိသေးရာ ထိုဒေသ၌ ယင်းတို့ကို ရခိုင်တို့က ရှမ်းတုဟု ခေါ်ကြသည်
တောင်ပိုင်းချင်းများတွင် ပါဝင်သူတို့မှာ ပခုက္ကူ တောင် တန်းဒေသ ချင်းတောင်နှင့် ရခိုင်တောင်တန်းဒေသ တို့ဆုံရာ ခေါင်လှသည့်ဒေသတွင် ေနေထိုင်ကြသည်
ဝေလောင်ချင်းများ၊ တမန်း(၈)များ (၈ဝ⁠ဝဝ)၊ မိရမ်များ (၅ဝ⁠ဝဝ)၊ ဇိုလမ်နီများ (၂၅ဝဝ) နှင့် မဂန်ခေါ် ကြိမ်ပတ်ချင်းများ (၃ဝ⁠ဝဝ)တို့အပြင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသနေ ချင်းများ၊ မင်းဘူး၊ သရက်မြို့၊ ပြည်ခရိုင်များနှင့် ရခိုင်တိုင်းနေချင်းများ ပါဝင်ကြသည်
ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ (ချင်းပုတ်၊ ချင်းပုန်းနှင့် ယင်ဒူးများ) ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသတွင် ချောင်း ၁ဝ ချောင်းရှိရာ ထိုချောင်းတို့အနက် မြောက်ဘက်ပိုင်း ၇ ချောင်းတွင် ချင်းပုတ်ခေါ် ကန်ပက်လက်ချင်းတို့ (၂ဝ⁠ဝဝဝ) နေထိုင်၍ တောင်ဘက်ကန်ပက်လက်အထက် စလင်းနှင့်အခြားတစ်ချောင်း တွင် ယင်ဒူးတို့ (၄၅ဝဝ)နေထိုင်ကြ၏
မုန်းချောင်းနှင့် ထို ချောင်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် ဆောမြို့၏တောင်ဘက်တွင် ချင်းပုန်း (၈ဝ⁠ဝဝ)တို့ကို တွေ့ရ၏
ထိုမှသည် တောင်ဘက် မင်းဘူးခရိုင်သို့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်
ဤချောင်းများတွင် ချင်းတို့သည် ၁၅ အိမ်၊ အိမ် ၂ဝ အစုဖြင့် ရွာကလေးများတည်၍ နေထိုင်ကြ၏
ထိုအိမ်စုကလေးများကို ပေါင်းကာ ချောင်းအလိုက် အုပ်ချုပ်ရန် ချောင်းအုပ်များ ကို ခန့်ထားခဲ့လေသည်
ချောင်းအုပ်တို့မှာ အစိုးရလခစားများ ဖြစ်၍ ချင်းတောင်ဒေသရှိ အကြီးအကဲများကဲ့သို့ ဩဇာအာဏာ မရှိကြပေ
ချင်းပုတ်တို့မှာ အယူသည်း၍ ဗဟုသုတနည်းပါးကြ သည့်အတိုင်း တိုးတက်မှုမရှိလှပေ
နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လေး နက်စွာ ယုံကြည်ကြ၏
နတ်မမေးဘဲ မည်သည့်အမှုကိုမျှ မပြုကြသဖြင့် ယင်းတို့နှင့် ဆက်ဆံရန်မှာ မလွယ်ကူလှပေ
မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်တဝိုက်ရှိ ချင်းပုတ်တို့မှာ တောလိုက်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်ကြသည်
၅ ပေမျှ ရှည်သောလေးနှင့် သတ္တု အဖျားတပ်ထားသော မြားများ၊ ဓားတိုများကို အမြဲဆောင်သည်
လေးကြိုးရိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ယွန်းချထားသော ကြိမ် လက်ပတ်ကို လက်ဝဲလက်တွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်
အမျိုးသားများသည် အဝတ်အထည်ကို လုံ⁠လုံလဲလဲ မဝတ်ဆင်ကြချေ
အမျိုးသမီးတို့မှာ ပေါင်လယ်ထိသာ ရောက်သော သင်တိုင်း များကို ဆင်မြန်းကြ၏
ထိုသင်တိုင်းများကို ခက်ခဲဆန်းကြယ်စွာ ရက်လုပ်ထားပေသည်
မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်နယ်ရှိ ချင်းတို့ကို ချင်းပုတ်ဟု ခေါ်လျှင် မနှစ်သက်ကြချေ
သူတို့နေထိုင်ရာ ချောင်းကိုစွဲ၍ အမျိုးနာမည်ကို မှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်
သို့သော် လူမျိုးခွဲဗေဒ အလို့ငှာ ချင်းပုတ်ဟု သုံးကြလေသည်
တောင်ပိုင်းချင်းအချို့တို့သည် များသောအားဖြင့် မျက်နှာ တွင် ပါးရဲထိုးကြသည်
ထိုးသည့်ပုံစံမှာ လူမျိုးစုကို လိုက်၍ ကွဲပြား၏
အသက် ၇ နှစ် ၈ နှစ်လောက်မှစ၍ နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း မျက်နှာပြည့်သည့်တိုင်အောင် ထိုးကြသည်
ပါးရဲထိုးရသည့် အကြောင်းမှာ အခြားလူမျိုးက ဖမ်းဆီးသွားသော် လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏
ချင်းပုန်းတို့မှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို အများအပြား သက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်
ချင်းတောင်၏ အရှေ့ဘက်တောင်ခြေရင်းတွင် များစွာ မြန်မာဆန်လှသော တောင်သားများ (၁⁠၁ဝ⁠ဝဝ)သည် တကောင်းပန်းဘဲမောင်တင့်တယ်မှ ဆင်းသက်ခဲ့၍ တချိန်က ပုပ္ပါးတောင်တွင် နေခဲ့ကြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ချင်းများသည် မြန်မာများနှင့် အိမ်ထောင်ပြုခြင်း မရှိကြချေ
ပိုးများကို မွေးမြူ၍ ယောပုဆိုးများကို ရက်လုပ်ကြသည်
မြန်မာပြည်မအတွင်း တောင်ဘက်အကျဆုံးချင်းတို့မှာ ရှို သို့မဟုတ် အရှိုချင်းများ ဖြစ်၏
၁၉၂၁ ခု သန်းခေါင်စာရင်း တွင် လူဦးရေပေါင်း ၆ဝ⁠ဝဝ⁠ဝ ကျော်ပြထားသော်လည်း ၁၉၃၁ ခု၌မူ ၁၅ဝ⁠ဝ ကျော်သာ ပြထားသည်
ထိုသန်းခေါင်စာရင်းတွင် သီးခြားအမည်ခွဲခြား ဖော်ပြခြင်း မရှိသောချင်းလူမျိုးဦးရေ ၉ဝ⁠ဝဝဝ ရှိသည့်အနက် ၄ဝ⁠ဝဝ⁠ဝ ကျော်မှာ မကွေးတိုင်း အတွင်း၌ ဖော်ပြထားပေသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ချင်းလူမျိုးတို့တွင် လူဦးရေအများဆုံးမှာ မြို ( ခမိ ) သို့မဟုတ် မြို ( ဝါကုန်း) လူမျိုးဖြစ်၏
လူဦးရေ ၁၂ဝ⁠ဝဝဝ မျှရှိ၍ စစ်တွေခရိုင်တွင် ၃ ပုံ ၂ပုံ၊ ရခိုင်တောင်တန်းဒေသတွင် ၃ ပုံ ၁ ပုံ ပျံ့နှံ့လျက် ရှိသည်
အခြားချင်းလူမျိုးများမှာ ပခုက္ကူ တောင်တန်းနယ်ရှိ ချင်းပုန်း၊ ယင်ဒူးတို့နှင့် နွယ်သော ပို၊ မုံယင်၊ ကို၊ ကယင်တို့ ဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို ကျောက်ဖြူနှင့် စစ်တွေခရိုင်တွင် တွေ့ရ၏
ခမွီ သို့မဟုတ် ခမွေတို့ကို ရခိုင် တောင်တန်းဒေသ၊ စစ်တစ်ကောင်းခရိုင် တောင်ကုန်းဒေသတို့ တွင် တွေ့ရ၏
အရိုင်းနှင့် အဝဟု ၂ မျိုး ကွဲသေးသည်
အရိုင်းခမွီတို့အား တစ်နည်းအားဖြင့် အဖျားခမွီဟုလည်း အချို့ တို့က ခေါ်သည်
အခြားချင်းအမျိုးများမှာ ရခိုင်တောင်တန်းဒေသရှိ တောင်ဆို (၁ဝ⁠ဝဝ)၊ စစ်တွေခရိုင်ရှိ ကောကဒန် (၃ဝဝ)၊ မြောက်ဦးခရိုင်တွင် အများဆုံးတွေ့ရသော လေးတူ(၁၅၀ဝဝ)၊ စစ်တု (၅ဝ⁠ဝဝ)၊ မတု (၁၅ဝ)နှင့် ချောင်းကြီးချင်း (၃၆) တို့အပြင် ကျောက်ဖြူနယ်အတွင်းတွင် အများဆုံး အခြေတည် နေထိုင်၍ သံတွဲနယ်အတွင်းတွင် အနည်းအကျဉ်းသာ နေထိုင် သည်ကို တွေ့ရသော စိုင်ဘောင်ချင်း (၈ဝ⁠ဝဝ)တို့ ဖြစ်လေ သည်
အထူးသဖြင့် တီးတိန်နယ်မှ ချင်းတို့သည် ကုန်းဘောင် ခေတ် မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် စော်ဘွားနယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်း ထား၍ ခေါင်းဆောင်တို့မှာ စော်ဘွားအဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ ရသော လူမျိုးများဖြစ်ပေသည်
ထိုစဉ်ကတည်းကပင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရေးတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုသော တိုင်းရင်းသား များ ဖြစ်၏
အထက်မြန်မာပြည်ကို ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီး နောက် ချင်းတောင်တွင် အုပ်ချုပ်မှုအခြေစိုက်ရန် ကြိုးစားရာ တွင် ၁၈⁠၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၈၉၆ ခုနှစ်ထိ ဗြိတိသျွတို့ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်
အခြေစိုက်အုပ်ချုပ်မိသည့်တိုင်အောင် ၁၉၁၇၊ ၁၈ ခုနှစ်တွင် ဟားခါးနှင့် ကုကီချင်းတို့က ၂ နှစ်ကြာမျှ တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြ၏
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ၁၉၁၇ ခုနှစ်က ချင်းအမျိုးသား ၁ဝ⁠ဝဝ ခန့်ကို အလုပ်သမားတပ်အဖြစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ဗြိတိ သျှတို့က ပို့ခဲ့လေသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အမှတ် ၄၂ဝ ချင်းသေနတ်ကိုင်တပ်ကို ဖွဲ့ခဲ့၏
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည်နှင့် မြန်မာပြည် ခွဲခွာပြီးသည့်နောက်သော် မြန်မာသေနတ်ကိုင်တပ်များ ဖွဲ့စည်းရာတွင် တပ်တိုင်း၌လိုလိုပင် ချင်းအမျိုး သားတို့ ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်ကို တွေ့မြင်သိရှိရပေသည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက် ချင်းအမျိုးသားတို့မှာ များစွာ နိုးကြားတိုးတက်လာ၏
တောင်တန်း ဗုဒ္ဓသာသနာပြု အဖွဲ့၏ ကြိုးစားမှုကြောင့် ချင်းအချို့တိုသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို စတင်ယုံကြည်လာကြလေပြီ
အုပ်ချုပ်မှုဘက်တွင် ချင်းဝိသေသတိုင်းဟု သတ်မှတ်ကာ ဝန်ကြီးတစ်ဦးက ဦးဆောင်၍ အုပ်ချုပ်လေရာ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး၊ ပညာရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် ကျန်းမာရေးတို့ဖက်တွင် ထူးခြားစွာ တိုးတက်လာသည်နှင့် အမျှ ချင်းဝိသေသတိုင်းသည် ယခုအခါ ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ ခေတ်နှင့်ယင်ပေါင်တန်းလိုက်နိုင်အောင် ကြိုးစား တိုးတက် လျက် ရှိပေသည်
ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့ကို ချင်းအမျိုး သားနေ့ဟု ပြည်ထောင်စုအစိုးရက အသိအမှတ်ပြုထားလေ သည်
ချင်းလူမျိုးတို့ကိုရှေးဟောင်းအာသံ စကားဖြင့် လည်းကောင်း ဘင်္ဂါလီဘာသာ ဖြင့်လည်းကောင်းကုကီလူမျိုးဟုလည်းခေါ်သည်
ပုဂံရှေးဟောင်း ကျောက်စာများတွင် အနောက်ဘက်ဒေသများ ချင်းတောင်အချို့ နေရာများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် စောင်အဖြူတစ်ကို ဘယ်ဖက်ပခုံးပေါ်တွင်တင်ပြီး ကျန်တစ်စကို ယာဖက်ချိုင်းအောက်မှ ပတ်၍ ဘယ်ဖက်ပခုံးထက်သို့ ပြန် ၍သိုင်းခြုံဝတ် ဆင်လေ့ ရှိသည်
ပွဲလမ်းသဘင်များတွင် ပွင့်ဒူးမ ခေါ် အနက်စိမ်းအနီရွှေပွင့်ရောင်စောင်ကြားများကိုဝတ်ဆင်လေ့ရှိသည်
ရှေးခေတ်အမျိုးသားများ သည် မြန်မာအမျိုးသားများကဲ့သို့ ဆံပင်ရှည်များထားလေ့ရှိသည် ယခုထက်တိုင် အချို့ဆံပင်ရှည်များထားဆဲဖြစ်သည်
အမျိုးသမီးများသည်အကျီလက်ရှည်ခါးအောက်တင်ပါးဖုံးသည်အထိဝတ်ဆင်ကြသည်
အကျီလက်ပြင်တွင်အပွင့်ကြောင်း၊ချိုင်းကြားခါးအောက်တင်ပါးအထိအနီရစ်သုံးရစ်နှစ်ဖက်စလုံးပါရှိသည်
ထဘီကိုမူဒူးအထိနှစ်နှံစပ်၊အနီအနက်ကြားသို့မဟုတ်အနက်နှင့်နက်ပြာရောင်ဝတ်ဆင်သည်
သာမန်အချိန်အခါများတွင် ကိုယ်ပေါ်တွင်စောင်ဖြူများဝတ်ထားတတ်သည်
ပွဲလမ်းသဘင်များရှိလျှင်ပွင့်ဒူမစောင်သို့ မဟုတ်တင်းတိမ်များ ဝတ်ဆင်ကြလေသည် အမျိုးသမီးများသည်ဆံပင်ကို သုံးစုခွဲပြီးဘေးနှစ်ဘက် နောက်ဘါက်တွင်ရစ်၍ ချထားသည်အချို့ကကျစ်ဆံမြီးသုံးခုထိုးထားသည် ရှေးကမျက်နှာတွင်ပရဲဆေးမင်ကြောင်ထိုးသည့် ဓလေ့ရှိခဲ့သည်
ချင်းတိုင်းရင်းသားများတွင်နှစ်စဉ်ပွဲတော်နှစ်မျိုးကျင်းပလေ့ရှိသည်
လောမအံ့နက်ပွဲခေါ်နှစ်သစ်ကူးပွဲတော်နှင့်ခွာဒိုပွဲခေါ်ကောက်သိမ်းရိတ်သိမ်းပွဲသို့ မဟုတ်သီးနှံသိမ်းပွဲ တို့ပင်ဖြစ်သည်
ချင်းတို့သည်ကုန်းဘောင်ခေတ်မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်စော်ဘွားနယ်အဖြစ်ဖွဲ့စည်းထား၍ခေါင်းဆောင်တို့မှာစော်ဘွား အဖြစ်ချီးမြှောက်ခြင်းခံရသောလူမျိုးများ ဖြစ်ပေသည်
ထိုစဉ်က တည်းက ပင်မြန်မာနိုင်ငံရေး၏ အရေးတွင်ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုသော တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်၏ အထက်မြန်မာပြည် ကိုဗြိတိသျှတို့သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်ချင်းတောင်တွင် အုပ်ချုပ်မှု အခြေစိုက်ရန် ကြိုးစားခဲ့ရာ တွင်၁၈⁠၈၈ခုနှစ်အထိဗြိတိသျှတို့ကိုခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်
အခြေစိုက်အုပ်ချုပ်မိသည့်တိုင်၁၉၁၇နှင့်၁၉၈၁တို့တွင်ဟားခါးနှင့်ကုကီချင်းတို့ (၂)နှစ်ကြာမျှတော်လှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသေးသည်
ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသတွင် ချောင်း ၁၀ ချောင်းရှိရာ ထိုချောင်းတို့အနက် မြောက်ဘက်ပိုင်း ၇ ချောင်းတွင် ချင်းပုတ်ခေါ် ကန်ပက်လက်ချင်းတို့(၂၀⁠၀၀၀) နေထိုင်၍ တောင်ဘက်ကန်ပက်လက်အထက် စလင်းနှင့် အခြားတချောင်းတွင် ယင်ဒူးတို့ (၄၅၀၀) နေထိုင်ကြ၏
မုန်းချောင်းနှင့်ထိုချောင်း၏ မြောက်ဘက်နှင့် ဆောမြို့၏တောင်ဘက်တွင် ချင်းပုန်း (၈၀⁠၀၀) တို့ကို တွေ့ရ၏
ထိုမှသည် တောင်ဘက်မင်းဘူးခရိုင်သို့ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသည်
ဤချောင်းများတွင် ချင်းတို့သည် ၁၅ အိမ်၊ အိမ် ၂၀ အစုဖြင့် ရွာကလေးများတည်၍ နေထိုင်ကြ၏
ထိုအိမ်စုကလေးများကို ပေါင်းကာ ချောင်းအလိုက် အုပ်ချုပ်ရန် ချောင်းအုပ်များကို ခန့်ထားခဲ့လေသည်
ချောင်းအုပ်တို့မှာ အစိုးရလခစားများဖြစ်၍ ချင်းတောင်ဒေသရှိ အကြီးအကဲများကဲ့သို့ ဩဇာအာဏာမရှိကြပေ
ချင်းပုတ်တို့မှာ အယူသည်း၍ ဗဟုသုတနည်းပါးကြသည့်အတိုင်း တိုးတက်မှုမရှိလှပေ
နတ်ကိုးကွယ်မှုကို လေးနက်စွာ ယုံကြည်ကြ၏
နတ်မမေးဘဲ မည်သည့်အမှုကိုမျှ မပြုလိုကြသဖြင့် ယင်းတို့နှင့် ဆက်ဆံရန်မှာ မလွယ်ကူပေ
မင်းတပ်၊ ကန်ပက်လက်တဝိုက်ရှိ ချင်းပုတ်တို့မှာ တောလိုက်ရာ၌ ကျွမ်းကျင်ကြသည်
၅ ပေမျှ ရှည်သောလေးနှင့် သတ္တုအဖျားတပ်ထားသောမြှားများ၊ ဓားတိုများကို အမြဲဆောင်သည်
လေးကြိုးရိုက်ခြင်းမှ ကာကွယ်နိုင်ရန် ယွန်းချထားသော ကြိမ်လက်ပတ်ကို လက်ဝဲလက်တွင် ဝတ်ဆင်ကြသည်
အမျိုးသားများသည် အဝတ်အထည်ကို လုံ⁠လုံလဲလဲ မဝတ်ဆင်ကြချေ
အမျိုးသမီးတို့မှာ ပေါင်လယ်ထိသာ ရောက်သော သင်တိုင်းများကို ဆင်မြန်းကြ၏
ထိုသင်တိုင်းများကိုခက်ခဲဆန်းကြယ်စွာ ရက်လုပ်ထားပေသည်
မင်းတပ်နှင့် ကန်ပက်လက်နယ်ရှိ ချင်းတို့ကို ချင်းပုတ်ဟုခေါ်လျှင် မနှစ်သက်ကြချေ
သူတို့နေထိုင်ရာ ချောင်းကိုစွဲ၍ အမျိုးနာမည်ကို မှည့်ခေါ်လေ့ရှိသည်
သို့သော် လူမျိုးခွဲဗေဒ အလို့ငှာ ချင်းပုတ်ဟု သုံးကြလေသည်
တောင်ပိုင်းချင်းအချို့တို့သည် များသောအားဖြင့် မျက်နှာတွင် ပါးရဲထိုးကြသည်
ထိုးသည့်ပုံစံမှာ လူမျိုးစုကိုလိုက်၍ ကွဲပြား၏
အသက် ၇ နှစ်၈ နှစ်လောက်မှစ၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မျက်နှာပြည့်သည့်တိုင်အောင် ထိုးကြသည်
ပါးရဲထိုးရသည့် အကြောင်းမှာ အခြားလူမျိုးက ဖမ်းဆီးသွားသော် လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေနိုင်ရန်အတွက် ဖြစ်သည်ဟု ဆို၏
ချင်းပုတ်တို့မှာ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို အများအပြားသက်ဝင်ယုံကြည်ကြသည်
မြန်မာပြည်မအတွင်း တောင်ဘက်အကျဆုံးချင်းတို့မှာ ရှို သို့မဟုတ် အရှိုချင်းများ ဖြစ်၏
၁၉၂၁ ခု သန်းခေါင်စာရင်းတွင် လူဦးရေပေါင်း၆၀⁠၀၀⁠၀ ကျော် ပြထားသော်လည်း ၁၉၃၁ ခု၌မူ ၁၅၀⁠၀ ကျော်သာ ပြထားသည်
ထိုသန်းခေါင်စာရင်းတွင် သီးခြားအမည်ခွဲခြားဖော်ပြခြင်း မရှိသော ချင်းလူမျိုးဦးရေ ၉၀⁠၀၀၀ ရှိသည့်အနက် ၄၀⁠၀၀⁠၀ ကျော်မှာ မကွေးတိုင်းအတွင်း၌ ဖော်ပြထားပေသည်
ဗိုလ်ကြွမ်ဘိ(ခေါ်) ဗိုလ်ဆွန်ပက် - အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ခဲ့သူဗိုလ်ခိုင်ကမ်း - အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ခဲ့သူတပ်မှူးခေါ်ကျင့်(ခေါ် )တိုက်သူကြီး ခေါ်ကျင့်- အင်္ဂလိပ်ကိုတော်လှန်ခဲ့သူတိုက်သူကြီး ဦးကမ်းဟောက်- ကမ်းဟောက်ဥပဒေကို အေဒီ ၁၈၄၈ ခုနှစ်မှ စတင်ကျင့်သုံးပြီး ယခု ၂၀၂၀-ခုနစ်တွင်လည်း တီးတိန်မြို့၌ ကျင့်သုံးသည်
စည်သူ ဒေါက်တာ ဝမ်းကိုဟော - ဖက်ဆစ်ဂျပန်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်သတိုး မဟာသရေစည်သူ  ဦးဝမ္မ သူးမောင် (လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်)မြန်မာပြည် သူရဲကောင်းတံဆိပ်ရ ဗိုလ်မှူးကြီး ဟရန်သီဟိုအောင်ဆန်းသူရိယ တိုက်ချွန်းဆလိုင်းတင်မောင်ဦး(ကျောင်းသားအာဇာနည်)မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယ သမ္မတ ဟင်နရီဗန်ထီးယူတေးရေးတေးဆို ဆလိုင်း ဆွန်ကျဲအိုအကယ်ဒမီ သက်မွန်မြင့်အဆိုတော် ဆုန်သင်းပါရ်ခင်မောင်သန့် - အိုင်းရင်းခရော့စ် (Iron Cross) တီးဝိုင်းအဖွဲ့ဝင်ဒေးဗစ်ထန် - မြန်မာ့လက်ရွေးစင်ဘောလုံးသမား၊ ရန်ကုန်ယူနိုက်တက်အသင်းခေါင်းဆောင် ရည်ညွှန်း
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကုလားခတ်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ပေါက်တုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်တုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ကယ်ကုန်းရွာ၊ သူဌေးကုန်း
ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Kachin State People’s Party; အတိုကောက် KSPP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီကို စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
မြတ်စွာဘုရားရှင် ရွှေလက်ထက်တော်အခါ၌ ဤသိက္ခာပုဒ်တော်ဖြစ်လာသော ကာလမှစ၍ ဤနည်းအတိုင်းသာလျှင် ဓားဖြင့် လှီးဖြတ် စီရင်ဝတ်ရုံကြသည် ဖြစ်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ---အခါတစ်ပါး၌ ရဟန်းတစ်ပါးအား တိစီဝရိက်သင်္ကန်း (၃)ထည်ကို ပြုလုပ်သည်, ချုပ်စီရင်သည်ရှိသော် အလုံးစုံသင်္ကန်း (၃)ထည်စလုံး ဖြတ်အပ်သော် မလောက်
သို့ဖြစ်၍ ဆွဲဆွဲဖြန့်နေသည်၏အဖြစ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ထိုဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍- ဟူသော ပါဠိတော်ပါဌ်ဖြင့် နှစ်ထည်တို့ကိုဖြတ် တစ်ထည်ကို မဖြတ်လင့်ဟု အနုညာတ ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ ယင်းသို့ နှစ်ထည် ဖြတ်သော် မလောက် ဖြစ်ပြန်ရာ  ပါဌ်ဖြင့် နှစ်ထည်ကို မဖြတ်လင့်၊ တစ်ထည်ကိုသာ ဖြတ်ဟု အနုညာတ ခွင့်ပြုတော်မူပြန်၏၊ ယင်းသို့ တစ်ထည်ပင်ဖြတ်၍ မလောက်ပြန်ရာ  ပါဌ်ဖြင့် သလင်းထောင်တင်ဟု ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ ပိတ်တိုဖျင်စ ပေါပေါများများ ရှိ၍ ဖြတ်လောက်မူ အလုံးစုံ မဖြတ်ဘဲ တိစီဝရိက်သင်္ကန်းကို မဆောင်အပ်၊ ဆောင်သောရဟန်းအား ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်စေဟု ပညတ်တော်မူ၏၊ ပကတိ အမြဲဝတ်ရုံသော တိစီဝရိက်သင်္ကန်းသာလျှင် မလောက်သော် အလုံးစုံ မဖြတ်အပ်၊ ကထိန်သင်္ကန်းမူကား မဖြတ်မူ မအပ်၊ ဖြတ်မှသာ အပ်၏၊အနွာဓိကမ္ပိ အာရောပေတုံ - အနွာဓိကမ္ပိ  သလင်းထောင်ကိုမူလည်း
(ဝါ) လျားရှည်နံကြီး ရပြီးလောက်ကာ သင်္ကန်းလျာကို လိုရာဖြတ်လျက် ၎င်းထက်ဝယ် ဖြည့်စွက် ထပ်ချုပ် မြောင်းတရုတ်ဟု ဒုကုဋ်အတွင်း အလွှာတင်ခြင်းကို (ဝါ) ဒုကုဋ်အဟန် သဏ္ဌာန်တူမျှ အာဂန္တုကဟု ထပ်ပြုချုပ်မြှောင် သလင်းထောင်ကို
အာရောပေတုံ  တင်စိမ့်သောငှာ
အနုဇာနာမိ  ခွင့်ပြုတော်မူ၏၊ဤဖော်ပြပါ အနက်အရ သင်္ကန်းချုပ်သောအခါ ပိတ်စက နည်းနေ၍ မဖြတ်မတောက်တော့ဘဲ အပေါ်ကနေပြီး မြောင်းတရုတ်လွှာတို့ကို စီတင်ပြီး ထပ်ချုပ်သွားရသော အာဂန္တုက အပေါ်လွှာတင်သည်ကို သလင်းထောင်တင်သည်ဟု ဆိုပါသည်
သင်္ကန်းသုံးထည်လုံးကိုဖြတ်၍ ချုပ်ရမည်
ဖြတ်၍ အဝတ်မလောက်မင ဖြစ်နေလျှင် သလင်းထောင်ကို တင်ရမည်
ဖြတ်ခြင်းသာလျှင် အဓိကအချက် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ငါးပိုင်းငါးစပ်စသော အခန်းတို့ကိုသာ ဖြတ်၍ အိမ်ဝန်းကြီး အိမ်ဝန်းငယ် မြောင်းတရုတ်တို့ကို ဓား စသည်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းမဖြတ်ဘဲ ခေါက်၍ ချုပ်သောသင်္ကန်းသည် အလုံးစုံ မဖြတ်သောသင်္ကန်း၌ အကျုံးဝင်သည်ဟူ၍ ယူအပ်၏၊ အလုံးစုံ မဖြတ်သောသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံသုံးဆောင်လျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏ဟု ဆိုထားခြင်းကြောင့် အခန်းတို့ကိုသာမဟုတ် အိမ်ဝန်းကြီး အိမ်ဝန်းငယ် မြောင်းတရုတ်တို့ကိုလည်း ဓားစသည်ဖြင့် ပိုင်းပိုင်းဖြတ်၍ ချုပ်သော သင်္ကန်းကိုသာလျှင် ဝတ်ရုံသုံးဆောင်အပ်၏ဟု ယူသော ဝါဒဘက်သို့ လိုက်သင့်ပေသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား မိသားစု သည် များမကြာမီကမှ သတ်မှတ်လိုက်သော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ ပင်ဖြစ်သည်
အရှေ့တောင်အာရှ၏ ကြီးမားသော ဘာသာစကား မိသားစု ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဆိုသည့် အမည်မှာ "တောင်ပိုင်း" နှင့် "အာရှ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် လက်တင်စကားလုံးများ ဖြစ်သည်
ဤဘာသာစကားများတွင် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ နှင့် မွန်ဘာသာစကား များ၌သာလျှင် ရှည်ကြာသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရှိပြီး ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား နှင့် ခမာဘာသာစကား သာလျှင် တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကား အဆင့်တွင် ရှိသည်
အခြားသော အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများမှာ လူနည်းစုများကသာ ပြောဆိုကြသည်
မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ စုစုပေါင်း ၁၆၈ ခုရှိသည်
၎င်းတို့မှ မိသားစု ၁၃ မျိုးခွဲခြားထားပြီး ထုံးစံအားဖြင့် မွန်-ခမာ အုပ်စုနှင့် မန်ဒါ အုပ်စု ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားသည်
သို့သော်လည်း များမကြာမီကပင် အုပ်စုသုံးစု(မန်ဒါ၊ နျူကလိယား မွန်-ခမာ နှင့် ခါစီ-ခမစ်)အနေဖြင့် ခွဲခြားသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တစ်ဝှမ်း အဆက်အစပ်မရှိ ပျံ့နှံ့နေပြီး ၎င်းတို့ကြားတွင် အခြားသော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်များက ပိုင်းခြားထားသည်
၎င်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပုံရပြီး နောက်တွင် ပျံ့နှံသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှုမှာ ဝဏ္ဏသံငယ် ပုံစံဖြစ်သည်
အခြေခံ နာမ် နှင့် တြိယာ များသည် ဝဏ္ဏသံငယ်နောက်တွင် ဝဏ္ဏသံပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံဖြစ်သည်
အတော်များများတွင် ကြားညှပ်အသံများ(infixes) ရှိကြသည်
ဥပမာ တဂလော့ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ graduate ဆိုသည့် စကားလုံးကို ငှားယူထားသည်
"I graduated" ဟုသော စာကြောင်းကို တဂလော့ဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုမည်ဆိုလျှင် "grumaduate" ဟူ၍ တြိယာစာလုံး၏ ကြားအတွင်းဘက်တွင် ကတ္တားကို ညှပ်၍ ပြောဆိုသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှု နောက်တစ်ခုမှာ သရသံများ လွန်စွာများပြားခြင်း ဖြစ်သည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား အတော်များများသည် ရှေးဟောင်း ခမာအက္ခရာများ၊ ထိုင်း အက္ခရာများနှင့် လာအို အက္ခရာများကို အသုံးပြုကြသည်
ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားသည် ယခင်က တရုတ်စာလုံးများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို သုံးခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှစ်တွင် လက်တင် အက္ခရာများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုကြသည်
ငန်းတော်ကျားမြွေသည် အဆိပ်ပြင်းသော မြွေတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး တောင်အာရှ နှင့် အရှေ့တောင်အာရှတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်
စုစုပေါင်း မျိုးစိတ် ၁၆ မျိုးမျှ တွေ့ရှိထားသည်
ထိုမြွေတို့သည် များသောအားဖြင့် အနက်ရောင် နှင့် အဝါရောင် အား တရစ်စီရစ် ထားကြသည်
ဟတ်လုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hatlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းရှူးမြို့နယ်၊ ကွန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွန်ကျောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
ပဲခူးတိုင်း ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့ ကင်မွန်းခြံ (ကင်းပွန်းချုံ) လမ်း၌ အဖ ကုန်သည် ဦးဘစိန်၊ အမိ ဒေါ်တင်မေ တို့က ၁၉၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၁ ရက် [၁၉၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက် (၁၂၇၉ ခု ဝါဆိုလဆန်း ၁၁ ရက် သောကြာ) ဟု ရှုမဝတွင် ဖော်ပြသည်] နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
တစ်ဦးတည်းသော သား၊ ငယ်မည် မောင်သန်း၊ အမည်ရင်း ဦးဝင်းစိန် ဖြစ်သည်
တင့်တယ်သည် ‌ရွှေ‌တောင်မြို့ အမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၊ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းနှင့် ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၃၄-ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း‌အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ဥပစာသိပ္ပံ သင်တန်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်သည်
ဥပစာသိပ္ပံတန်းကို အောင်မြင်ပြီး‌နောက် ဝိဇ္ဇာပညာရပ်ကို ဆက်လက်‌လေ့လာရာ ၁၉၃၉-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်
ထို့‌နောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ပန်းတ‌နော်မြို့ အမျိုးသားအထက်တန်း‌ကျောင်း၌ ‌ကျောင်းဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဥပ‌ဒေသင်တန်းသို့ တက်‌ရောက်၍ ပညာ ဆက်လက်သင်ယူသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် ကုန်သည်လုပ်ပြီး‌နောက် ပညာ‌ရေးဌာန လက်‌အောက်ရှိ စာ‌ပေနှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနတွင် စာပြုအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဆက်လက် ပညာသင်ရာ ဥပ‌ဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရသည်
ထိုကာလက အင်္ဂလိပ်စစ်အုပ်ချုပ်‌ရေးလက်‌အောက်ရှိ ပြည်သူ့ဆက်ဆံ‌ရေးဌာနတွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၈-ခုနှစ်အထိ ပြန်ကြား‌ရေးဌာနတွင် ဘာသာပြန်အရာရှိအဖြစ် ဆက်လက် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၈-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၂-ခုနှစ် အတွင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘီ⁠ဘီစီ အသံလွှင့်ဌာန မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်၌ ဘာသာပြန်နှင့်သတင်းလွှင့်ထုတ်သူအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် ၁၉၃၆-ခုနှစ် တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားဘဝကပင် စာ‌ပေနယ်သို့ စတင်ဝင်‌ရောက်ခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ ပထမဆုံးလက်ရာမှာ ၁၉၃၆-ခုနှစ်က ရွှင်‌ပျော်‌ပျော် စာအုပ်တိုက်မှ ထုတ်‌ဝေ‌သော "'မရှက်လို့လား"' ဝတ္ထုဖြစ်သည်
သို့‌သော် ထိုစဉ်က က‌လောင်နာမည် မပါပဲ ရွှင်‌ပျော်⁠‌ပျော်တိုက်ထုတ်စာအုပ်အဖြစ် ထုတ်‌ဝေခဲ့ရသည်
၁၉၃၇-ခုနှစ်တွင် ထုတ်‌ဝေသည့် "'တ‌နေဝင်"' အမည်ရှိ ဝတ္ထု၌ ‌အောင်‌ကျော်ဟူ‌သော က‌လောင် အမည်ကို ယူခဲ့သည်
၁၉၄၆-ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် စာပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းကို ဦး‌ဆောင်ထုတ်ခဲ့သည်
၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် ရှုမဝရုပ်စုံ မဂ္ဂဇင်းကို ရှုမဝဦး‌ကျော်နှင့် တွဲဖက်တာဝန်ယူထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
၁၉၄၈-ခုနှစ်တွင် ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းထုတ်‌ဝေသူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅-ခုနှစ် ဩဂုတ်လမှစ၍ ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းကို အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုထုတ် ရီးဒါးဒိုင်ဂျက် မဂ္ဂဇင်းပုံစံဖြင့် ဦးစီးထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
၁၉၆၉-ခုနှစ်မှစ၍ စန္ဒာရုပ်စုံမဂ္ဂဇင်း စာတည်း တာဝန်ကို ကွယ်လွန်သည့်အချိန်အထိ ထမ်းရွက်သွားသည်
တင့်တယ်သည် ၁၉၄၆-ခုနှစ်ထုတ် စာပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်းတွင် တင့်တယ် က‌လောင်အမည်ကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ယင်းက‌လောင် အမည်ဖြင့် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ‌ရွှေချစ် ‌ငွေချစ် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထုအဖြစ် ထုတ်‌ဝေခဲ့သည်
တင့်တယ်က‌လောင်အမည်ဖြင့် ထုတ်‌ဝေခဲ့‌သော ဝတ္ထုများအနက် ချစ်နိုင်ငံ (၁၉၄၇)၊ ‌ဖြေ‌လျော့‌ခွေ (၁၉၄၇)၊ ချစ်သက်လက်‌ဆောင် (၁၉၅၀)၊ ကမ္မဖလ (၁၉၅၁)၊ ထား(၁၉၅၇) စသည်တို့သည် ထင်ရှား‌သော ဝတ္ထုအချို့ ဖြစ်သည်
တင့်တယ် က‌လောင်အမည်ဖြင့်ပင် ချစ်လင် (၁၉၄၇)၊ ပျိုတို့အချစ်‌တော် (၁၉၅၇)၊ အဏ္ဏဝါနှင့် အဖိုးအို (၁၉၆၄)၊ ချာလီနှင့် ယာယီ (၁၉၆၄)၊ လစန္ဒာနှင့် ခြူးပိုက်ဆံ (၁၉၆၄)၊ ‌ရောမကို အာခံသူ (၁၉၆၅)တို့ကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် အများအားဖြင့် အချစ်ဝတ္ထုများကို ‌ရေးခဲ့သည့်ပြင် ဘကြီးမွှန်းကို အဓိကဇာတ်‌ဆောင်ထား၍ အဆင့်နိမ့်လူလတ်တန်းစား ဘဝသရုပ်‌ဖော် ဝတ္ထုတိုများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
ဝတ္ထု‌ရေးနည်း အ‌ခြေပြ (၁၉၇၄)ကျမ်းတ‌စောင်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
တင့်တယ်ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်အပြင် အမည်ရင်း ဦးဝင်းစိန် အမည်ဖြင့်လည်း ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက စာ‌ပေနှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနတွင် အမှုထမ်းစဉ် အ‌ခြေပြကမ္ဘာ့သမိုင်း ဒုတိယတွဲကို ပြုစုခဲ့သည်
အ‌ရှေ့ဖျားကမ္ဘာ့သမိုင်း စာအုပ်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ အခြားထင်ရှား‌သော က‌လောင်အမည်ပွား တစ်ခုမှာ ‌အောင်မြင် ဖြစ်သည်
‌အောင်မြင် က‌လောင်အမည်ဖြင့် အေးစိမ့်ဟူ‌သော အဓိကဇာတ်‌ဆောင်တစ်‌ယောက်ကို ဖန်တီးကာ ဝတ္ထုတိုများ ‌ရေးခဲ့သည့်အပြင် အိုဘယ့်ကံ၊ သည်မိုးသည်‌မြေ စ‌သော ဝတ္ထုများကိုလည်း ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် ‌ကျော်‌ဇော၊ စိန်တပွင့်၊ ထွန်းအံ့ဟူ‌သော က‌လောင်အမည်များဖြင့်လည်း ဝတ္ထုများနှင့် သုတစာအုပ်များကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
လှပဟူ‌သော က‌လောင်အမည်ကို သုံး၍ ပန်းချီအနုပညာ ဆိုင်ရာ ‌ဆောင်းပါးများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
ယဉ်မင်းလှ၊ ဦးထွဋ်‌ခေါင်၊ ဦးအသင်္ချေ၊ ဆရာဩဘာက‌လောင်အမည်များကို သုံး၍လည်း ‌ဆောင်းပါးများကို ‌ရေးခဲ့သည်
တင့်တယ်သည် သူ၏သက်တမ်းတစ်‌လျှောက်တွင် စာမျိုးစုံ ‌ရေးနိုင်‌သော စာ‌ရေးဆရာတစ်‌ယောက်အဖြစ် ထင်ရှားသည်
တင့်တယ်သည် စာ‌ပေ‌လောကတွင်သာမက ရုပ်ရှင်‌လောကတွင်လည်း ထင်ရှားသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် လာလုလု‌ငေး၊ ၁၉၅၇-ခုနှစ်တွင် ကျမအနုပညာသည်၊ ထား စသည်တို့ကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူ ရိုက်ကူးခဲ့သည့်ပြင် ‌ဖြေ‌လျော့‌ခွေ၊ အ‌ကျော်အ‌မော်၊ ဖိုးပြုံးချို ဇာတ်ကားတို့အတွက် ဇာတ်ညွှန်းများကိုလည်း ‌ရေးခဲ့သည်
တင့်တယ်၏ တင့်တယ် အမည်ရှိ ကိုယ်‌ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိ တစ်‌စောင်ကိုလည်း ‌သွေး‌သောက်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၆၅-ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှစ၍ ၁၉၇၁-ခုနှစ် ဧပြီလအထိ ‌ရေးသားခဲ့‌လေသည်
၁၉၈၀- ပြည့်နှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၄)ရက်နေ့ နေ့လယ် ၃း၄၆ နာရီတွင် ရန်ကုန် မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ခင်စိန်နှင့်အတူ သားသမီး (၆)ယောက်၊ မြေး (၁၀)ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ကမ္မဖလပန်းရောင်မြမန်းမေမျိုးမြတ်ရွှေချစ်ငွေချစ်ဖိုးပြုံးချိုဖြေလျော့ခွေလာလုလုငေးဖဲမွေ့ယာပေါ်ဝယ်ထားရောမကိုအာခံသူလေရဟတ်နီပျိုတို့အချစ်တော် (ဘာသာပြန်ဆုရ)လစန္ဒာနှင့်ခြူးပိုက်ဆံအဏ္ဏဝါနှင့်အဖိုးအိုအိုက်ဆင်ဟောင်ဝါမိုဗီဒစ်လိုက်တော်မူသင့်ပါငဲ့မာနနှင့် အာယာတအိုဘယ့် ကံ (The Scarlet Letter)ကမ္ဘာ့သမိုင်းအခြေပြကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများ ခေတ်သစ်သမိုင်းအခြေပြကမ္ဘာ့အရှေ့ဖျားနိုင်ငံများ မေးခွန်းငါးဆယ် အဖြေလွယ်လျှပ်စစ်ရာဇဝင်မွေအဏ္ဏဝါ၏ လျှို့ဝှက်ချက်များမြစ်တို့၏ သဘာဝသမိုင်းဒဂုန် ရွှေမျှား
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ
စာ ရ၁ - ရ၂
မြန်မာ ဝတ္ထု အညွှန်း (၂)
စာ ၂၁ဝ - ၂၂၅
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၃)
စာ ၄၂ - ၄၄
တစေ့တစောင်း စာရေးဆရာ တို့၏ အကြောင်း
တင့်တယ် သို့မဟုတ် နှုတ်ခမ်းနီ ကလေး တို့၏ အသည်းစွဲ၊ ဖျတ်ခနဲ တွေ့ရသော ရုပ်ပုံလွှာ ကားချပ်များ
စာ ၂၁၄ - ၂၂၃
ပြန်ဆက် စာတည်း အဖွဲ့
နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း
စာ ၉၇ - ၁ဝ၁
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၁)
စာ ၁၆၅ - ၁၆၇
ရှုမဝ စာတည်း အဖွဲ့
ဝမ်းနည်း မှတ်တမ်း၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈ဝ)
၂ဝဝ၅ ခု၊ ဇူလိုင်ထုတ် ရာပြည့် ဦးစိုးညွန့် စုစည်း တည်းဖြတ်သော '၂ဝ ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာ ၁ဝဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကျုဉ်း' စာအုပ်မှ
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ပြုအပ်ဖူးသောကောင်းမှုမရှိ (ဘုန်းကံနည်းပါး)သောမာတုဂါမသည်(၁) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်ရခြင်း
(၂) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော (လင်ယောက်ျား)အိမ်သို့သွားရခြင်း
(၃) ရန်သူ(မယားငယ်) မရှိသောအိမ်၌ နေရခြင်း
(၄) သားရတနာဖွားမြင်ခြင်း
(၅) လင်ယောက်ျားကို လွှမ်းမိုး၍ မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း
ဟူသော တရားငါးမျိုးကို ရနိုင်ခဲ၏
ပြုအပ်ဖူးသောကောင်းမှု (ဘုန်းကံ)ရှိသောမာတုဂါမသည်(၁) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အမျိုး၌ ဖြစ်ရခြင်း
(၂) သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော (လင်ယောက်ျား) အိမ်သို့သွားရခြင်း
(၃) ရန်သူ(မယားငယ်) မရှိသောအိမ်၌ နေရခြင်း
(၄) သားရတနာဖွားမြင်ခြင်း
(၅) လင်ယောက်ျားကို လွှမ်းမိုး၍ မိမိအလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်ခြင်း
ဟူသော တရားငါးမျိုးကို ရလွယ်နိုင်ပေ၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ငါ့ရှင်တို့ ငါသည် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများအပ် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သောကြောင့် အကြောင်းဟုတ်သည်ကိုလည်း အကြောင်း ဟုတ်သောအားဖြင့်၊ အကြောင်းမဟုတ်သည်ကိုလည်း အကြောင်းမဟုတ်သောအားဖြင့် အမှန်အတိုင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိနိုင်ပေ၏ဟု ရဟန်းတော်တို့အား ကောသလ နိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်မြတ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
(၁) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်မရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးမဲ့ဖြစ်နိုင်သော အရာဌာန
(၂) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်မရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးရှိနိုင်သော အရာဌာန
(၃) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးမဲ့ဖြစ်နိုင်သော အရာဌာန
(၄) ပြုလုပ်ရန် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိ၊ ပြုလုပ်သည်ရှိသော် အကျိုးရှိနိုင်သော အရာဌာန
ဟု အကြောင်း(အရာဌာန) လေးမျိုးရှိပုံ
(၁) ဌာန(၂)မျိုးလုံး မပြုအပ် မပြုသင့် မပြုထိုက်ဟုသိ၏
(၂) ဌာန (၂)မျိုး၌(က) မိုက်မဲသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြုလုပ်၊ မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးမဲ့ခြင်းငှါ ဖြစ်၏
(ခ) ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုလုပ်၏
ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးကိုပြုခြင်းငှါ ဖြစ်၏
(၃) ဌာန (၂)မျိုး၌(က) မိုက်မဲသောပုဂ္ဂိုလ်သည် ပြုလုပ်၏
ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးမဲ့ခြင်းငှါ ဖြစ်၏
(ခ) ပညာရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မပြုလုပ်၊ မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် အကျိုးကိုပြုခြင်းငှါ ဖြစ်၏
(၄) ဌာန (၂)မျိုးလုံး ပြုလုပ်အပ်၊ ပြုလုပ်သင့်၊ ပြုလုပ်ထိုက်၏ဟု သိ၏
ဟု အရာဌာနလေးမျိုးရှိပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
-အဋ္ဌကထာ၌ ပထမအရာဌာန(အကြောင်း)သည် သတ္တဝါများလိမ့်ကျသေစေရန် တွင်းတူးခြင်း၊ ငါးဖမ်းခြင်း၊ အိမ်ခြံစပ်ကို ဖျက်ဆီး(၍လုယက်)ခြင်း အစရှိသော ဆင်းရဲခြင်း ပင်ပန်းခြင်းနှင့်တကွဖြစ်သော မကောင်းမှုဖြစ်ကြောင်း
-ဒုတိယအရာဌာန (အကြောင်း)သည် ညီမျှစွာ အသက်မွေးကြောင်း ပြုကုန်သောလူတို့၏ ပန်းမှိုက်သွန်လုပ်ငန်း၊ အင်္ဂတေထောင်းထုခြင်း၊ (ပန်းရန်)လုပ်ငန်း၊ အိမ်မိုးခြင်းလုပ်ငန်း၊ သန့်ရှင်းရေးလုပ်ငန်း များဖြစ်ကြောင်း
-တတိယအရာဌာန (အကြောင်း)သည် သေရည်အရက်သောက်ခြင်း၊ နံ့သာလိမ်းခြင်း၊ ပန်းပန်ခြင်းအစရှိသော သာယာဖွယ်၏ အစွမ်းအားဖြင့်ဖြစ်သော သူတစ်ပါးအသက်ကိုသတ်ခြင်း အစရှိသော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြောင်း
-စတုတ္ထအရာဌာန (အကြောင်း)သည် တရားနာရန်သွားသောအခါ၌ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ဝတ်ရုံခြင်း၊ ပန်း, နံ့သာ အစရှိသည်တို့ကိုယူ၍ ယူ၍သွားခြင်း၊ စေတီတော်ကို ရှိခိုးခြင်း၊ ဗောဓိပင်ကို ရှိခိုးခြင်း၊ ကောင်းမြတ်သောတရားတော်ကို နာယူခြင်း အစရှိသော ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
(၁) ကိုယ်ကျင့်သီလရှိမရှိကို အတူတကွ ပေါင်းသင်းကြည့်မှ သိနိုင်မည်
(၂) သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သူ ဟုတ်မဟုတ်ကို စကားပြောကြည့်လျှင် သိနိုင်မည်
(၃) အစွမ်းသတ္တိ ရှိမရှိကို ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့သည့်အခါ သိနိုင်သည်
(၄) အသိပညာ၊ အတတ်ပညာ ရှိမရှိကို ဆွေးနွေးကြည့်လျှင် သိနိုင်သည်
ထိုသို့ပင် သိနိုင်သည်ဆိုသော်လည်း ထိုလေးမျိုးကို ကြာရှည်စွာ လေ့လာမှ အမှန်ကိုသိမည်
အချိန်ကာလအနည်းငယ်ဖြင့် မသိနိုင်ပါ
သို့သော်လည်း နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်တတ်သူသည်သာ သိနိုင်သည်
နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်မှုမရှိလျှင် မသိနိုင်ပါ
သို့သော်လည်း သိနိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိသူမှသာ သိနိုင်သည်
ဉာဏ်ပညာမရှိလျှင် မသိနိုင်ပါ
ဟု ထိုလေးမျိုးကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်
ဤအကျဉ်းချုပ်ဒေသနာတော်ကို (သံ၊၁၊၇၈)၌ ကောသလဘုရင်အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်ပုဒ်များကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
စက်ကုန်းရွာ၊ ငှက်ပျောတော
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းတို့ပြောဆိုရေးသား ဆက်သွယ်ကြသော ကိစ္စ၌ အားလုံးနားလည်လေအောင် ကြံဆတီထွင်သော ကမ္ဘာသုံးစကား (ဝါ)ကမ္ဘာသုံးစာကို ဆေးပညာနှင့် ဘာသာ ဗေဒပညာရပ်နှစ်ခုစလုံးကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းသော ရုရှအမျိုးသား လုဒွစ်ဇာမင်နော့ (၁၈၉၅-၁၉၁၇) က တီထွင်သည်
တီထွင်ရာ၌ထားရှိသော အာသီသမှာ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းစကားတစ်မျိုးတည်း၊ စာ တစ်မျိုးတည်းနှင့် ပြောဆိုရေးသားဆက်ဆံလျှင် မျိုးရိုးဇာတိကွဲပြားခြားနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ပေါ်ပေါက် သော အာဃာတ တရားများပပျောက်၍ ငြိမ်းချမ်းရေး ရကြပါစေဟူသော အာသီသဖြစ်သည်
နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်ဆံရာ၌ နာလည်းစေရန်ရည်ရွယ်၍ နိုင်ငံတကာသုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်း ကို ကြံဆခဲ့သည်မှာခရစ်နှစ်ရာစုခေတ် ဂရိဒဿနိကပညာရှင် ဂါလင်နှင့် ဆိုကရေးတီးတို့ လက်ထက်ကပင် စတင်သည်ဟုဆိုကြသည်
၁၂ရာစုခေတ်၌လည်း တျူတန်နစ်အနွယ် မင်းညီမင်းသားတို့သည်တစ်ကမ္ဘာလုံး က သုံးစွဲနိုင်သောဘာသာစကားကို ကြံဆကြသည်
ဥရောပနိုင်ငံတွင် စွယ်စုံကျမး်ကို ရှေးဦးစွာ ပြုစုခဲ့သော ဒေးကတ်သည်လည်း ဤသို့ကြံစည်ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်
ပြင်သစ်စာပေပညာရှင် ဗော်လတဲယားသည်လည်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားတီထွင်ရန် လုံ့လထုတ်ခဲ့သည်
ဂျာမန်ဒဿနိက ဗေဒပညာရှင် အီမန်နျူယယ်ကန့် (၁၇၂၄-၁၈၀၄) ကလည်း ယင်းကဲ့သို့ ကြံဆတီထွင်သောအရာတို့ကို ထောက်ခံအားပေးသည်
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယန် ဘုန်တော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သောဖားသားရှက်ယာသည် ဗိုလာပွစ်အမည်ရှိ သောကမ္ဘာသုံးဘာသာကို တီထွင်သည်
သို့ရာတွင် ယင်းတီထွင်မှုမှာရှုပ်ထွေးခဲယဉ်းလှသောကြောင့်မအောင် မြင့်ခဲ့ချေ
၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဇာမင်နော့သည် ဒေါက်တာအက်စပါရန်တို ဟူသော နာမည်ဝှက်ဖြင့် နိုင်ငံတကာ သုံး ဘာသာစကားအမည်ရှိသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်
မကြာမီ ယင်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားသည် ရုရှနိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင် ခေတ်စားလာသည်
ဒေါက်တာ အက်စပါရန်တိုဟူသော အမည်ကို စွဲ၍လည်း ယင်းဘာသာစကားကိုအက်စပါရန်တိုဟူ၍ အများက ခေါ် ဝေါ် သမုတ်ကြလေသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အက်စပါရန်တိုဘာသာကို သုံးစွဲကြသူတို့၏ ဦးရေသည် နိုင်ငံပေါင်း ၃၂ နိုင်ငံ၌ ၂၈၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်ယင်းလူဦးရေမှာ ၅၀၀၀ဝ၀ဝ အထိတိုးသည်
အက်စပါရန်တိုဘာသာစကားသည် ရေးသား ပြောဆိုရာ၌›င်း၊ သံကြိုးရိုက်ရာ၌›င်း လွန်စွာ လွယ်ကူသည်
ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးကြီးများ၌ ယင်းဘာသာစ ကားကို သုံးလေ့သုံးထ ပြုကြသည်
ထိုဘာသာစကားဖြင့် အသံလွှင့်သည်မှာလည်း အောင်မြင်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် အသံလွှင့်ဌာနပါင်း ၂၀ တို့က ယင်းဘာသာဖြင့် အသံလွှင့်ကြသည်
ဗြိတိသျှ အက်စပါရန်တိုအသင်း စာကြည့်တိုက်၌ အက်စပါရန်တို ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းပေါင်း၃၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ကို စာရင်းတင်ထားသည်
ယင်းတို့တွင် မူရင်းစာပေနှင့် ဘာသာပြန်စာ ပေတို့ ပါဝင်ကြ၏
သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်းခုနစ်စောင်၊ ရှစ်စောင်ခန့်သည်လည်း အက်စပါရန်တိုဘာသာနှင့်ပင် ထုတ် ဝေသည်
ကမ္ဘသုံးဘာသာစကားတို့ကို တီထွင်ကြသည့် အရာ၌အက်စပါရန်တိုသည် အခြားတီထွင်ချက်တို့ ထက် ပို၍အောင်မြင်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တီထွင်ရာ၌သဒ္ဒါနည်းတို့ကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်အောင် ရိုး⁠ရိုးနှင့်ရှင်းရှင်းတီထွင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် စကားတို့၏ အခြေခံဖြစ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ကို ကြံဆရာ၌ ဥရောပတိုက်၌ သုံးစွဲနေကြသော ဘာသာရပ်ကြီးများမှ ထုတ်နုတ်သုံးစွဲသဖြင့်လည်းအများ က ရိမ်မိနားလည်နိုင်ကြသော သဘောရှိသည်
၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ယင်းအက်စပါရန်တိုကို ပြုပြင်၍အီဒိုဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဘာသာစ ကားကို တီထွင်ရန်ကြံစည်ကြသည်
သို့ရာတွင် နောက်အသစ်ထပ်မံပြုပြင်သောအက်စပါရန်တိုကို အက်စ ပါရန်တိုအသစ်ဟု ခေါ်ဆိုပြီးလျှင်ယင်းကိုပင် ဆက်လက်သုံးစွဲသည်
ဇာပင်နော့ကို ရုရှအမျိုးသားဟု ဆိုသော်လည်း သူ၏မူလဇာတိမှာ ပိုလန်နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ပိုလန်လူ မျိုးတို့က အက်စပါရန်တို တီထွင်သူသည် ပိုလန်အမျိုးသား ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်
အက်စပါရန်တို သည် ပိုလန်နိုင်ငံ ဝါဆောမြို့၌ပင်ကွယ်လွန်သည်
အက်စပါရန်တိုကို တီထွင်၍ စာတမ်းထုတ်ဝေရာ၌ စာ ပေပညတ်ခြင်း ကျပ်တည်းလှသောကြောင့် ဇာမင်နော့သည် ပထမ၌ ရုရှဘာသာဖြင့် ရေးပြီးလျှင် နောက်ပိုင်းမှာမှ ပိုလန်နိုင်ငံ ဘာသာစကားဖြင့်ရေးသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ နာဇီတို့က အက်စပါရန်တိုဘာသာ ကို နှိပ်ကွပ်ပညတ်ကြသည်
စစ်ကြီးပြီးသောအခါမှသာ အက်စပါရန်တိုလှုပ်ရှားမှုကို ပိုလန်နိုင်ငံ၌ ပြန်၍ ဖော်နိုင်ကြသည်
ယခုအခါပိုလန်နိုင်ငံ အက်စပါရန်တိုယူနီယံသည် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်ကိုအဖွဲ့၏အတိုင် အပင်ခံဖြစ်သော ကမ္ဘာ့အက်စပါရန်တိုယူနီယံနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
အလွတ်များအကွာအဝေးများအတွက် အမြင့်စားလှုပ်ရှားသောနည်းပညာများရှိပါသည်
ရွေးလေးအကျိုးထားများအမျိုးအစားတစ်ခုကို h ဘီဂြပ်ကီးဂျပ်များဖြစ်ပြီးသားလျှင် ရှင်းရှင်းရန်ဖျားပေးမှုများကို မရှိပြီးဖြစ်သည်
ရှင်းရှင်းရာကြစ်ချက်များကိုပြင်ပြင်နိုင်ရန်အတွက် ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ရိုကတ်နိုင်ကြသောလုပ်ရန်များကို ကြားစားပြုထားသည်
တစ်ရွေးချယ်ထားသော စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် အကူအညီတစ်ခုကို ရှင်းရှင်းရန် ရှင်းရှင်းကြစ်ချက်များကို  h ဘီဂြပ်ဖြင့် အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်
ထို့နောက် စာရွေးလှုပ်ရှားများကို ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ထိုအတိုင်းရွေးလှုပ်ရှားများကို ကိုယ်ပိုင်နိုင်ကြသော စာရွေးလှုပ်ရှားများဖြင့် ထိုအတိုင်း သုံးလိုသည်
ŝ ကို sh အဖြစ်ရှင်းရှင်းရာစာအုပ် shanco အဖြစ် ŝanco (အိုးရှင်း) အတိုးအကြောင်းများဖြစ်ပါသည်
သင်သည်သာ စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် sh ပစ်ကြောင်းများကို အဖွဲ့လိုက်ကျော် အပေါ်က အပိုင်းခံနိုင်ပါသည်
ses-hora (ဆည်းသူအကြောင်း) သို့မဟုတ် flug'haveno (လေယာဉ်သော့ခ်ိန်) ဆိုအပ်သည်
ဂျာမန် အကြီးမားများကို ရှင်းရှင်းရာအသုံးပြုသည်၊ ဥပမာ
diacritic မျိုးကို အကြေးကြုံလိုသော မန်နေ့စားလှုပ်ရှားလုပ်ရန် တစ်ရွေးချယ်ထားသော စနစ်ဖြစ်ပါသည်
ဒီမိုကရေစီနံပါတ်အားဖြင့် L. L. Zamenhof အသုံးပြုသည်
အမြဲတမ်းတမ်းမှမဟုတ်ပါဘဲ ရွေးလေးအကျိုးထားများကို အခြားအသုံးများဖြင့် ရွေးလေးအကျိုးထားရန် အစားထိုးကိုအသုံးပြုသည်
u ကို ŭ အကြောင်း အသုံးပြုသည်
နောက်ဆုံးမှာ ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များကို h ဖြင့် အကူအညီဖြင့်အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်
ŝ ကို sh အဖြစ် ဥရောပတိတိက shanco ဖြင့် ŝanco (အိုးရှင်း) ကိုအစားထိုးဖြင့် အစားထိုးတတ်မည်
တစ်ခါတစ်ရွေးလုပ်ရာစာအုပ်များတွင် sh အစားထိုးများကို အပေါ်ကနေ အပိုင်းခံသုံးလိုသည်
ဥပမာများအားဖြင့် အနက်နက်အပိုင်းတြင် သုံးလိုသည်
ဥပမာများအားဖြင့် အသုံးများသည်
ဆည်းသူ၏ လိုအပ်တိုက်တက်ရန် အကြောင်းအသုံးများသည်ကို ပြင်ပြင်သော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်
အကြှနျုပျကို အသုံးပြုပြီး Esperanto တို့အက္ခရာဇီးကို မြှင်းတန်းစက် "x-စနစ" အကုန်လုပ်ခွင့်တင်ပြပါသည်
ဒီနေရာမှာ x ကို h ဖြင့် digraphs များအား အသုံးပြုသည်
ŝ ကို sx ဖြင့် အသုံးပြုပြီး sxi အဖြစ် ŝi အဖြစ် sxanco အဖြစ် ŝanco အား ကိုယ်ကျိုးကို အသုံးပြုသည်
X-digraphs များ h-စနစ စာကြစ်ချက်တော်မှ ရှင်းရှင်းရာအကူအညီများကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပါ
1. x သည် Esperanto အက္ခရာဇီးကို ရှင်းရှင်းရာအစားမဟုတ်ပါဘဲ
ဤအသုံးများအား သုံးလိုသည်ဟု မသင်ကြားမီဖြစ်ပါ
2. ဒီနေရာမှမဟုတ်ပါဘဲ အကူအညီရာတွင် အကူအညီရာနှင့်အတူ အသုံးပြုလိုသော အများဆုံးအမှားများကို သက်ဆိုင်ရာတွင် အစားထိုးလိုသည်
sxanco (ŝanco) သို့မဟုတ် shanco (ŝanco) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သို့ ထပ်ပေးသည်
အမှားသည် သို့မဟုတ်ပါဘဲ လည်းရှားရှားရာအစားထိုး အပိုင်းကို နှင့်ဆုံးရသည်
reuzi ("ထပ်ပြသည်") ကို reuxmatismo (reŭmatismo "ရယူမှု") အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ရပ်ဆုံး အနက်နက် သို့ရေးသည်
x-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားသားများကို သုံးလိုသည်
"auxiliary" နှင့် "Euxine" အကြီးအကဲများသည် ရှင်းရှင်းရာအသုံးများကို ဤရှင်းရှင်းရာအစားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အသုံးပြုလိုသည်
auxx ကို အပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် "aux" ပြင်သည်
အမှားနှင့် ပြီးခြံနိုင်ရန် နယ်မြေရဲ့ ဘုံတွဲမှ မျက်နှာချက်ကို အသုံးပြုပါသည်
အကြားတွင်း အဓိပ္ပာယ် အကူအညီရာတွင် အသုံးပြုပြီးသားများသည် X-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားများကို အပြောင်းပြင်းသော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်
အမည်           Y-စနစအမျိုးအစား      အက္ခရာဇီးအမြေအန်း        Y-စနစ, ipsilono-kodo IPA မှတ်တမ်း       မမဟေးမမဟေးĈ  CyĜ  GyĤ  XĴ  JyŜ  SyŬ  Wဥပမာအားဖြင့်
eĥoŝanĝoj ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ကို "exosyangyo cyiujyawde" အဖြစ် အစားထိုးဖြင့် အစားထိုးသည်
Normal orthography: Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.Y-sistemo: Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.
ဆက်ဆိုဟွန်းခေါ် ကြေးနှဲကြီးမှာ မြန်မာနှဲကဲ့သို့ အခင်တပ်၍ မှုတ်ရသော တူရိယာမျိုးဖြစ်သည်
အဒေါ့ဆက်ထွင်ခဲ့သော တူရိယာကရိယာဖြစ်သည်
စစ်တီးဝိုင်းများနှင့် ခေတ်သစ် အကတီးဝိုင်းများ၌ ထိုနှဲကြီးကို အသုံးပြုကြသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(တောင်ကြီး) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ အေးသာယာမြို့ တွင် တည်ရှိသည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး နည်းပညာတက္ကသိုလ် (တောင်ကြီး) အမည် ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်
တရားဝင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်http:www.tutaunggyi.edu.mmpage_id4148&langen Archived 15 April 2021 at the Wayback Machine.
ထန်းငါးပင်ရွာ၊ မကြီးလဟာ
ညောင်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ ငွေတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညတောအင်းရွာ၊ လွှထောင်စု
ဂျပန် ဧကရာဇ် စည်းတံဆိပ် (သို့) ဂန္ဓမာပန်းစည်းတံဆိပ်(ဂျပန်: 菊花紋章)သည် မူလက နိုင်ငံတော် စည်းတံဆိပ်အဖြစ် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းမဟုတ်သော ဂျပန်တော်ဝင်မိသားစု၏ တံဆိပ် ဖြစ်သော်လည်း နိုင်ငံတော် စည်းတံဆိပ် အဖြစ် အသုံးပြုလျှက်ရှိသည်
၁၃၃၇ (၁) ရက်
သိကြားမင်းက သုဓမ္မာနတ်သဘင်၌ တာဝတိံသာနတ်တို့အား “မိမိတို့ကို ဒေါသနှိပ်စက်မှု မခံရစေရန် အမျက်ထွက်သူကို ပြန်၍ အမျက်မထွက်ကြရန်၊ မေတ္တာနှင့် မေတ္တာ၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော တရား ကရုဏာနှင့် ကရုဏာ၏ ရှေ့အဖို့၌ဖြစ်သော တရားတို့သည် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အကျင့်ဖြစ်ကြောင်း အမျက်ကောဓသည် သူယုတ်မာကို တောင်ကြီးကဲ့သို့ လွှမ်းမိုးတတ်ပုံကို ဟောကြားသည်ကို ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ပြန်လည်၍ ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ထနိပါတ်ရွာ၊ မရမ်းဝ
ကကရန်ရွာ၊ ဗလီခြံ (ဗလီခြံရေကျော်)
ဗန်ကောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bankawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ညင်ရှောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyinshaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ညင်ရှောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်တန်းရှည် (ရွာတန်းရှည်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintanshey(Ywartanshey))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ သပွတ်စုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပွတ်စုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၁ ဦး၊ မ ၁၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဓူဝံ  (၁၉၀၈- ၁၉၈၉) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် သတင်းစာဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးသန်းတင့်  ဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် ဂွမ်းပုံဝတ္တုရှည်ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆုရရှိခဲ့သည်
ဝတ္တုနှင့်ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သလို ပြန်ကြားရေးဌါနတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ်လည်း နိုင်ငံ့တာဝန်ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဓူဝံ ကလောင်အမည်ခံ စာရေးဆရာ နှင့် သတင်းစာဆရာကြီး ဦးသန်းတင့်ကို မြေထဲ (အောင်လံ) မြို့ ၌အဖ ဦးခက်၊ အမိ ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်၊ မွေးချင်းကိုးယောက်အနက် ဆဋ္ဌမမြောက်သား ဖြစ်သည်
တောင်ငူမြို့၏ စိန့်လူစ် အထက်တန်းကျောင်း
မော်လမြိုင်မြို့၏ ရှင်မဟာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် အင်းစိန်မြို့အစိုးရအထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဓူဝံသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်၊ နယ်လှည့်သတင်းထောက် အဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ သတင်းစာလောကသို့ စတင်ဝင်ရာက်ခဲ့သည်၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊ နယ်လှည့် ဓာတ်ပုံ သတင်းထောက်
ထို၏နောက်တွင် ရန်ကုန်သတင်းထောက်
ဘာသာပြန် အယ်ဒီတာ
တာဝန်ခံအယ်ဒီတာနှင့် ထိုမှ တစ်ဆင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဓူဝံကလောင်အမည်ခံယူကာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာစတင်သားခဲ့သည်
ဓူဝံသည် ပြန်ကြားရေးဌာန-နယ်လှည့် လူမှုဆက်ဆံရေးအရာရှိ၊ ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ်ဌာန-ဒုတိယညွှန်ကြား ရေးဝန်၊ ညွှန်ကြားရေးဝန် လုပ်ခဲ့ရာမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးသတင်းစာဆရာ စာရေးဆရာဘဝတွင်ကျင်လည်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ အေရှတိုင်းမဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုသတင်းစာတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး အယ်ဒီတာ ချုပ်တာဝန်ကို ယူခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုသတင်းစာတွင် ဓူဝ ကလောင်အမည်ဖြင့် အခန်းဆက် ဆောင်းပါးများ ရေးသားရ၌ တစ်ရှိန်ထိုး နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်၊ ဓူဝံသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဂွမ်းပုံ ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆုရရှိခဲ့သည်၊ သည့်နောက်ပိုင်းတွင် စာရေးကျဲ လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခန့်မှအစပြု၍ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ သွေးသောက်၊ စစ်ပြန်၊ ပေဖူးလွှာ မဂ္ဂဇင်းများနှင့် စံပယ်ဦး စာစောင်များတွင်ဝတ္ထုတိုများနှင့် ဆောင်းပါးများစွာကို ကွယ်လွန် ချိန်မ တိုင်မီအထိ အဆက်မပြတ် ရေးသားလာခဲ့သည်၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လထုတ် စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်းတွင်ပါရှိသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအကြောင်း ဆောင်းပါးမှာ ဓူဝံ ၏နောက်ဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည်၊၁၉၈၉ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဇနီး ဒေါ်လှကြည် သည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်ကတည်းက ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီးသုံးယောက် ကျန်ရစ်သည်၊
ဟဂုရိုဘူတာ  (羽黒駅 ဟဂုရို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ ဆခုရဂါဝါမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သက်ကယ်ချင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeichin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ ဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၃၇ ဦး၊ မ ၉၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင်လူမျိုးနှင့်နိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ကိုယ်ကျိုးမငဲ့ဘဲ ဇွဲသတ္တိဖြင့် တိုက်ခိုက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ကွယ်လွန်သူ ဗိုလ်မှူးကြီး ဗထူးအား ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရှမ်းပြည်နယ် တောင်ပိုင်းရပ်စောက် (လောက်ဆောက်)မြို့ မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ကွာခန့်တွင် ဗထူးတပ်မြို့ဟု အမည်ပေးထားသော တပ်မြို့တစ်မြို့ တည်ဆောက်ထားလေသည်
တပ်မတော်(ကြည်း)ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း တည်ရှိရာမြို့ ဖြစ်သည်
သင်တန်းကျောင်းများနှင့် ခြေလျင် တိုက်ခိုက်ရေး တပ်များ၊ လက်ရုံး ဝန်ထမ်းတပ်များ အခြေစိုက်သည်
ဗထူးတပ်မြို့သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်ပေ ၃ဝ၅ဝ အမြင့်တွင် တည်ရှိ၍၊ ၂၂ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ပြန့်သည်
ယခင်က နန်ဟူရွာပျက်ဟု မြေတိုင်းမြေပုံများတွင် ဖော်ပြထားသော အရပ်ဖြစ်၏
လွယ်ဂုံချောင်းနှင့် ပိန်းချောင်းတို့ စုပေါင်းစီးဆင်းလာသော နန်ဟူချောင်းသည် တပ်မြို့ အလယ်မှ ဖြတ်စီးသွားပြီးလျှင် ဇော်ဂျီမြစ်နှင့် ပူးပေါင်းသွား သည်
ထိုချောင်းမြောင်းများမှအပ တပ်မြို့ဧရိယာတစ်ခုလုံးသည် မြက်ခင်းများ ဖုံး နေသော တောင်ကုန်းများ ဖြစ်သည်
တပ်မတော်အရာရှိများ၊ အရာရှိငယ်များအတွက် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်းများနှင့် တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်းများ ထားရှိရန် လိုအပ်လာသဖြင့် နေရာရွေးချယ်ခဲ့ရာ၊ ထိုစဉျက မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်တိုင်းမှူး သရေစည်သူ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၊ အမှတ်(၄) ခြေလျင်တပ်မဟာမှူး သီရိပျံချီ ဗိုလ်မှူးကြီးစောမြင့် နှင့် လေ့ကျင့်ရေးညှှန်ကြားရေးမှူး သီရိပျံချီဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်တို့က ယခုနေရာကို ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးလျှင် ၁၉၅၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလမှ အစပြု၍ တပ်မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်
ဗမာ့ တပ်မတော် အင်ဂျင်နီယာတပ်ဖွဲ့က တပ်မြို့နှင့် အဆောက်အအုံ တစ်ဝက်ခန့်ကို ဆောက်လုပ်ခဲ့၍ ကျန်အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရေးကို အင်ဂျင်နီယာများ ဖြစ်သော ဦးစိုးခ၊ ဗိုလ်ကြိုင်၊ မစ်စတာချောင်ဒရီတို့က ဆောင်ရွက်ကြသည်
ပထမဦးစွာ တပ်မတော်(ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း အတွက် အဆောက်အအုံများ ပြီးစီး၍၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း စတင် စခန်းချသည်
ဆက်လက်၍ စစ်တက်ကသိုလ်အတွက် အဆောက်အအုံများ ဆောက်လုပ်ရာ ပြီးစီးသဖြင့် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင် စခန်းချသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် တိရိစာၦန် မွေးမြူရေး တပ်ရင်းတစ်ခုကိုလည်း ထားရှိခဲ့သည်
တပ်မြို့ တစ်ခုလုံးကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၃၁ ရက် နေ့တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးလေသည်
ပထမတပ်မြို့၊ မြို့နယ်တပ်မှူးကား သီရိပျံချီ ဒုဗိုလ်မှူးကြီး ကျော်စိုး ဖြစ်လေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် စစ်တက်ကသိုလ်နှင့် တပ်မတော်(ကြည်း) တိုက်ခိုက်ရေးကျောင်း ပါဝင်သော ဗထူးတပ်မြို့ကို နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနုဖွင့်လှစ် သည်
ဗထူးတပ်မြို့တွင် ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများမှာ- အောင်ဆန်းခန်းမမြဝတီခန်းတိုက်ခိုက်ရေးကျောင်းရုံးကြီးဗန္ဓုလခန်းမဗထူးမြို့ဝင် တံခါးမကြီးတို့ ဖြစ်သည်
ဗထူးတပ်မြို့၌ နေထိုင်သူအပေါင်းတို့၏ ကလေးများအတွက် တပ်မတော်ကလေးများ အလယ်တန်းကျောင်းကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီးလျှင်၊ ယင်းကျောင်းကို အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့တွင် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအနေဖြင့် ပြောပလောက်အောင် မရှိချေ
ယခင်က အင်းတော်သွားလမ်းနှင့် နန်ဟူချောင်း မြောက်ဘက်တွင် ပရုတ်ပင်များ စိုက်ခဲ့သည်
ယခုအခါ မစိုက်တော့ချေ
ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသတွင် စပါးစိုက်သော်လည်း စားသုံး ရန်အတွက် မလုံလောက်ဘဲ ရှိသည်
ကောင်ဘို့ရွာတွင် လိမ္မော်သီးနှင့် အင်းတော်တွင် သစ်သီးအနည်းအကျဉ်းသာ ထွက်သည်
(၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကြီးခရိုင် တွင် ပါဝင်သော ရပ်စောက်မြို့၏ လူဦးရေမှာ ၄ဝ၄၇ဝ ဖြစ် သည်
ဆင်ချောင်းရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
ဆင်ကျွံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinkyun)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ ပုလောဖျားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကားယားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaryar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ဖိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖိုကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၀ ဦး၊ မ ၉၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ကွင်းရွာ၊ လက်ပန်ပင်
ဗလရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bala)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်မန်ဆိုင်မြို့နယ်၊ ဗလကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗမော်သိန်း (တောင်)ရွာ၊ သရော်ကွေ့
နတ်ကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkya)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဇရစ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇရစ်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၄ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်တွန် (တောင်+မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintun (South+North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၆၁ ဦး၊ မ ၄၉၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်စခန်း (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsakhan(East))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ဆင်စခန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်စခန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၄ ဦး၊ မ ၁၁၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆရာကြီးဦးမြတ်ကျော်ကို ၁၉၃၅-ခုနှစ်၊ မေလ၂၀ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးဖကျော်နှင့် အမိ ဒေါ်သာနု တို့က မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ ပျားတဲကျေးရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ငယ်စဉ်က မြောက်ဦးမြို့နယ်၊ မှိုဟင်းကျေးရွာဆရာတော်နှင့် စက်သွားကျေးရွာ ဆရာတော်တို့ထံတွင် အခြေခံပရိယတ္တိစာပေများကို သင်ယူခဲ့သည်
အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေဘဝဖြင့် မြောင်းမြမြို့ ပဇ္ဇောတာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာ သင်ယူသည်
ရွှေကျင်သာသနာပိုင်ဆရာတော်၊ အင်္ဂလန်ဆရာတော်၊ မှော်ဘီသာသနာ့ဝန်ဆောင် ကျောင်းတိုက် အလင်္ကာပန်းကုံးဆရာတော် စသည့် ဆရာတော်များထံတွင် ပရိယတ္တိစာပေများကို ဆက်လက်သင်ယူသည်
အသက် ၂၀ အရွယ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရပါဠိပထမပြန် ငယ်၊ လတ်၊ ကြီး စာမေးပွဲများ၊ ပထမကျော်စာမေးပွဲနှင့် ဓမ္မာစရိယစာချတန်း စာမေးပွဲများကို ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
သာသနဓဇသိရီပဝရဓမ္မာစရိယဘွဲ့တံဆိပ် ရရှိသည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်မြို့ စေတိယင်္ဂအဘိဝံသဘွဲ့နှင့် ညောင်တုန်းမြို့ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သုဓမ္မာ ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲ ပထမကြီးတန်းကို ပထမဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်၍ သုဓမ္မာပရိယတ္တိ ပထမကျော်ဘွဲ့ ရရှိသည်
ဆရာကြီးသည် ၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် လူဝတ်လဲ၍ တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ် ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် စာပြု၊ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန နည်းပြနှင့် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်များ အရှေ့တိုင်းပညာ သင်ကြားရေး အကြံပေးအဖွဲ့ဝင်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၄-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့ဦးစီးဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်းမှ ၁၉၉၅-ခုနှစ်အထိ စာတည်းမှူးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
၁၉၉၆-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့တွင် အချိန်ပြည့်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာ မြန်မာမှုဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာရေးဆောင်းပါးများ၊ ဘာသာရေးကျမ်းစာအုပ်များကို ရေးသား ပြုစုသည်
ရေးသားပြုစုသော စာအုပ်များမှာ လျှပ်စစ်ကင်္ဒါကျမ်း၊ ၃၁ဘုံ ခရီးသည်၊ လျှပ်စစ်ရူပ သိဒ္ဓိကျမ်း၊ လျှပ်စစ်ဋီကာကျော်ကျမ်း၊ ရာဟုလာမာတာ၊ မြန်မာအက္ခရာရေးသားနည်းစနစ်၊ မြန်မာ့ရိုးရာအမွေအနှစ် ရှေးဟောင်းပေစာ ပုရပိုက်စာ၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာအဘိဓာန်၊ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ မြတ်ဗုဒ္ဓပါဝစနအဘိဓာန်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှု ပါဠိအဘိဓာန်၊ မြန်မာ့ပေါရာဏမိတ်လင်စုံ၊ဆရာကြီးသည် ၁၉၉၁-ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာအမွေအနှစ် ရှေးဟောင်းပေစာ ပုရပိုက်စာ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၅-ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ် စာပေဗိမာန်စာမူ ဒုတိယဆု၊ ၁၉၉၀-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ စာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆုကိုလည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓကျမ်းစာ မြစ်ဖျားခံသော အသုံးချမြန်မာစာ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်၊ မြန်မာစာမြန်မာမှုသုတ္တန်ရတနာ၊ ပုဂံခေတ် မြန်မာကျောက်စာ အဘိဓာန်၊ မြန်မာ့ပေါရာဏမိတ်လင်စုံ စသည့် ကျမ်းစာမူများဖြင့် ပခုက္ကူဦးအုံးဖေ စာပေဆု လေးကြိမ်ကိုလည်းကောင်း၊၂၀၀၅-ခုနှစ်တွင် ဓမ္မဗိမာန်စာပေဆု တစ်သက်တာစာပေဆုများ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
ဆရာကြီးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့၏ တာဝန်ဝတ္တရားများကို ထမ်းဆောင်ရင်း အသက်(၇၄)နှစ်အရွယ် ၂၀၀၉-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနီး ဒေါ်ရင်ကြည်နှင့် သားတစ်ဦး၊ သမီးငါးဦး ကျန်ရစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအတွက် ဘာသာရေးဆောင်းပါးများ၃၁ ဘုံ ခရီးသည်ရာဟုလာမာတာမြန်မာအက္ခရာ ရေးသားနည်းစနစ်မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု၊ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု ဆောင်းပါးများပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန မြန်မာစာနှင့် ဘာသာစကားပညာရေးဦးစီးဌာန Archived 28 October 2019 at the Wayback Machine.
အာရကန်ဘာသာစကား (ရခိုင်ဟုလည်းသိကြသည် ; မြန်မာ: ရခိုင်ဘာသာ [ɹəkʰàɪɴ bàθà], MLCTS: rakhuin bhasa) ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားဟုလည်းမှတ်ယူကြသည်
"အာရကန်" သည် ရခိုင်ဒေသ၏ ရှေးအခေါ်ဖြစ်သည်
ရခိုင်များကို ဒေသိယသံဖြင့် သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်: စစ်တွေ–မရမာ (သုံးစွဲသူ သုံးချိုး နှစ်ချိုးခန့်)၊ ရမ်းဗြဲ နှင့် သံတွဲ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ဘာသာစကားသည် ရခိုင်၊ မရမာ နှင့် ကမန်တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်
ရခိုင်စာပေ အသုံးပြုမှု နည်းပါးသော်လည်း ရခိုင်တို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း စကားများကို အစောဆုံး ရယူအသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ဆိုသော အထောက်အထားများ ရှိသည်
ရခိုင်ရှိ ကျောက်စာကို အစောဆုံးခရစ်နှစ် (၆) ရာစုခန့်တွင် ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင်တို့သည် ကောင်းမှု ကုသိုလ် မှတ်တမ်းများကို ဂုပ္တအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး သင်္သက္ကတ ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးမှုများလည်း ရှိကြောင်း သိရသည်
ရခိုင် ဘာသာစကားသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်နှင့် ကျေးရွာများတွင် အဓိက ပြောဆိုသုံးစွဲနေကြပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လူဦးရေအများစုသည် မြန်မာဘာသာကိုသာ စာရေးသားရာတွင် အသုံးပြုကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်
ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်
ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း ဓည၀တီခေတ် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်
ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်
ဝေသာလီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်
ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်
ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်
ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်
အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်
လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်
ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် လောကသာရပျို့ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
လေးမြို့ခေတ် ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်
လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်
မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်
မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏-ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်
ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်
သကျသာကီဝင် မာယုလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ
ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
သင်္သက္ကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ ဘာသာစကားနှင့် စာပေသို့ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စားများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်
အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋိကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေးမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋိကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်
ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်
ရုံးသုံး မြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုံးများလည်း ရှိသည်
ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်
ဥပမာ "sarong" (လုံခြည် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကား, ဒယော ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် ဘင်္ဂလီ, အင်္ဂလိပ် နှင့် ဟင်ဒီ ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ  ဖြစ်ကြသည်
ဥပမာ "hospital," ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ဆေးရုံ ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ သေပ်လှိုင် (pronounced [θeɪʔ l̥àɪɴ][ʃeɪʔ l̥àɪɴ]) ဟု သုံးစွဲကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်
အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်
(ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ညစ နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ညနေ) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်
ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အကျွန် ဟု သုံးစွဲပြီး ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( ကျွန်တော် ဟု သုံးစွဲသည်
ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:Arakanese prominently uses the r sound, which has merged to the j sound in standard Burmese. Also, Arakanese has merged various vowel sounds like  ဧ ([e]) vowel to ဣ ([i]). Hence, a word like "blood" is သွေး ([θwé]) in standard Burmese while it pronounced [θwí] in Arakanese. According to speakers of standard Burmese, Arakanese only has an intelligibility of seventy-five percent with Burmese. Moreover, there is less voicing in Arakanese than in Standard Burmese, occurring only when the consonant is unaspirated. Unlike in Burmese, voicing never shifts from [θ] to [ð].Because Arakanese has preserved the r sound, the -r- medial (preserved only in writing in Standard Burmese with the diacritic ြ) is still distinguished in the following consonant clusters: ɡr- kr- kʰr- ŋr- pr- pʰr- br- mr- m̥r- hr-.The Arakanese dialect has a higher frequency of open vowels weakening to ə. An example is the word for "salary," (လခ) which is [la̰ɡa̰] in standard Burmese, but [ləkha̰] in Arakanese.The following are consonantal, vowel and rhyme changes found in the Arakanese dialect:
ပက်ကျဲ(ကိုရီးယား: 백제၊ 百濟) သို့မဟုတ် ‌တောင်ဘူယော(ကိုရီးယား: 남부여၊ 南扶餘)သည် ဘီစီ  မှ အေဒီ 660 မှ 660 ကိုရီးယား အနောက်တောင်ပိုင်းတွင်တည်ရှိသောကိုရီးယားနိုင်ငံဖြစ်သည်
ကိုကူလျောနှင့် ရှီလာတို့နှင့်အတူ ကိုရီးယား သုံးပြည်‌ထောင် ထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
အာကာသ ဟင်းလင်းပြင်ထဲတွင် သွားလာ ရွှေ့လျှားနေသော ကြယ်တံခွန်နှင့် ဥက္ကာပျံများကြောင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် မည်သို့ မည်ပုံ ပြောင်းလဲသွားသည်ကို ရှေးနက္ခတ်ပညာရှင်များ၏ မှတ်တမ်းများတွင် လေ့လာမှတ်သားရသည်
မြန်မာ့ရာဇဝင် တစ်လျှောက်ကိုလည်း ပြန်လည်လေ့လာမည် ဆိုလျှင် မဟူရာ ကောင်းကင်ပြင်တွင် ကြယ်ဥက္ကာပျံများ ပေါ်ခြင်း ၊ကြွေကျခြင်းတို့ ကြောင့် မြန်မာ့ရာဇဝင် တစ်မျိုးတစ်ဖုံပြောင်းလဲသွားခဲ့ ရပုံ များကို လေ့လာတွေ့ရှိနိုင်သည်
ယင်းကဲ့သို့ မြန်မာ့မြေပေါ်တွင် ကျရောက်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ပတ်သက် ၍ စာရေးဆရာ ရွှေကိုင်းသားအမည်ခံ ဆရာတော် ဦးသောဘိတ သည် စာတန်းတစ်ခု ပြုစုထားသည်
(၁) ပုဂံပြည်ကို စတင်တည်ထောင်သည့် သမုဒ္ဒရာဇ်မင်းလက်ထက် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၇၄ခု (အေဒီ ၁၅၂ ခုနှစ်) လောက်တွင် လှည်းဘီးအရွယ်ခန့်ရှိသော ဧရာမဥက္ကာပျံကြီးတစ်လုံး ကောင်းကင်မှ ပျံသန်းလာပြီး ဘုရင့် ရှေ့ တော် သို့ ကျခဲ့လေသည်
(၂) စုက္ကတေးမင်းလက်ထက် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၃၇၉ခု ၊ (အေဒီ ၁၀၁၇ )တွင် နန်းတော်တွင်းသို့ ဥက္ကာပျံဟုယူဆရသော ပူလောင်တောက်ပသည့် အစိုင်အခဲတစ်ခုကျရောက်လာသည်
(၃)အင်း၀ဘုရင် ဒုတိယမင်းခေါင်လက်ထက်၊  မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၆၃ခု၊ (အေဒီ ၁၅၀၂)ခုလောက်တွင် ဥပါပျံ ၊ သို့မဟုတ် ဥက္ကာပျံသည်
(၄)အနောက်ဘက်လွန်မင်း လက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၇၉၁ခု ၊ (အေဒီ ၁၆၀၉) တွင် အင်းဝမှ တောင်ငူသို့ ချီရာတွင် မင်းတြားစကေးအင်း၌ တပ်တော်ချထားစဉ် ညဉ့်တစ်ချက်တီးကျော်အချိန် အခြွေအရံနှင့် ဥက္ကာပျံလာ ပြီး စခန်းချရာ တဲတော်ဦးတွင် ထိုးကျသည်
(၅) သာလွန်မင်းတရားကြီးလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၉၂ ခု ၊ ပြာသိုလဆန်း ၄ ရက် ၊တနင်္လာနေ့ (အေဒီ ၁၆၃၀)တွင် ဥက္ကာပျံကြီးတစ်ခု ပျံသန်းလာပြီး အနောက်မြောက်ထောင့်တွင် ကျသွားလေသည်
(၆) ငါးထပ်ဒါယကာ မင်းရဲနန္ဒမိတ် လက်ထက်၊ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၀၂၂ ခု ၊တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၃ ရက် ၊ကြာသပတေးနေ့ ၊ (အေဒီ ၁၆၆၀) တွင်တောက်ပသော ဥက္ကာပျံကြီးတောင်ဘက်ကောင်းကင်ပျံမှ ပျံလာပြီး မြောက်ဘက်အရပ်သို့ ထိုးကျသွားလေသည်
လဆန်း ၁၄ ရက်နေ့တွင် တောင်အရပ်မှ ပျံသန်းလာပြီး အင်းဝမြို့တွင်း၌ကျသည်
(၇) ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် ဘကြီးတော် ဘုရားလက်ထက် ကောင်းကင်မှကြယ်များ ကြွေကျသကဲ့သို့ မြင်ကြရသည်
မြင်သည့်အရပ် တိုင်းမှ တက်သေးအင်းတွင် ကျသည်ဟု မြင်ကြရသည်
နောက်တစ်ကြိမ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၆ ခုနှစ်၊ (အေဒီ ၁၈၃၄)၌ အင်းဝမြို့တွင်လည်း ထိုတက်သေးအင်းတွင် ကျသကဲ့သို့ မြင်ကြရသည်
ယင်းပုံများကို လန်ဒန်မြို့ရှိ ဝိတိုရိယ နှင့် အဲလ်ဘတ် ပြတိုက်တွင် ရောက်ရှိနေသည့် ပုရပိုက် ဓာတ်ပုံတွင် ကြယ်များကြွေကျနေပုံကို စာနှင့် ရေးသားဖော်ပြထားသည်
(၈)ရွှေဘိုမင်းလက်ထက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၀၈ခု၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၁၄ရက် ၊ (အေဒီ ၁၈၄၆ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့)တွင် အတိတ်နိမိတ် အနေဖြင့် ဥက္ကာ အရှေ့ရပ်မှ အနောက်အရပ်သို့ ပျံကျသည်ဟု မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားသည်
(၉) မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၂၈ခု ၊ ပြာသိုလဆန်း ၁၅ ရက်၊ (အေဒီ ၁၈၆၇ ခုနစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်) ညဉ့်တစ်ချက်မတီးမီ အရှေ့မျက်နှာ မြောက်အရပ်မှတောင်အရပ်သို့ ဥက္ကာပျံပြီးတော်လဲ သည်
ထို့နောက် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၀ (အေဒီ ၁၈၇၈) နတ်ရွာစံခါနီးတွင် ပြသည့် နိမိတ်မှာ သပိတ်လုံးခန့် ရှိသည့် ဥက္ကာသည် ရွှေမြို့တော်အရှေ့တောင်အရပ်မှ အနောက်မြောက်အရပ် ကို ပျံသည်ဟု ရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြထား သည်
ဝိတိုရိယနင့် အဲလ်ဘတ်ပြတိုက်မှ ပုရပိုက်တွင် ပုံနှင့် တကွဖော်ပြထားလေသည်
(၁၀) သီပေါမင်း နန်းကျခါနီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၆ ရက်၊(အေဒီ ၁၈၈၅ ခုနစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ညဉ့် ၇နာရီအချိန်မှ စ၍ ကြယ်များကြွေကျသည်ဟု ရာဇဝင်တွင်ဖော်ပြထားသည်
ဝိတိုရိယနင့် အဲလ်ဘတ်ပြတိုက်တွင် ရှိသည့် ဆေးပုရပိုက်တွင် ပုံနှင့်တကွ ဖော်ပြထားသည်
ဘတ်တိကလိုရာဘူတာ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း ဘတ်တိကလိုရာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သီရိလင်္ကာနိုင်ငံမီးရထား၊ ပြည်နယ်ရထားလုပ်ဆောင်ရေးမှ ပိုင်ဆိုင်သည်
ရထားလမ်းသည် ဘတ်တိကလိုရာလမ်းကြောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာစတ်ခုဖြစ်ကာ ဘတ်တိကလိုရာခရိုင်ကို ကိုလမ်ဘိုမြို့နှင့် ချိတ်ဆက်ပေးထားသည့် လမ်းကြောင်းဖြစ်သည်
ဟတယဘူတာ  (幡屋駅 ဟတယ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိမနဲခရိုင်၊ အန်းနန်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၂၈၃ (၁) ရက်
ဘန့်လီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bantli)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဘန့်လီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်လီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၃ ဦး၊ မ ၁၄၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၂၁ ဦး နေထိုင်သည်
စက်ကုန်းရွာ၊ ညောင်ဝိုင်းကြီး
ဗလန်းစိန်ရွာ၊ ညောင်ချင်
ဗက်လင်မြို့ ( ၊ ဟေဗြဲ- בֵּית לֶחֶם ) သည် ပါလက်စတိုင်း အလယ်ပိုင်း အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ ဂျေရုဆလင်မြို့၏  ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) တောင်ဘက်  အကွာဝေးတွင် တည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်
၎င်း၏လူဦးရေသည်ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ၂၅,၀၀၀   နှင့် ခရစ္စမတ်ရာသီတွင် ခရစ်ယာန်များသည် ဇာတိအသင်းတော်သို့ ဘုရားရှိခိုးလာရောက်ကြသောအခါတွင် စီးပွားရေးသည် အဓိကအားဖြင့် ခရီးသွားများ လည်ပတ် မှုဖြင့် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်
ရာခေလ၏ ဂူသင်္ချိုင်း၏ အရေးကြီးသောနေရာသည် မြို့တော်၏မြို့သူမြို့သားများနှင့် အစ္စရေးအနောက်ဘက်ကမ်းအတားအဆီးကြောင့် အနောက်ဘက်ကမ်းတွင်နေထိုင်သော ပါလက်စတိုင်းလူမျိုးများ လွတ်လပ်စွာဝင်ရောက်ခွင့်မရှိသော်လည်း ဗက်လင်မြို့မြောက်ဘက်အဝင်ပေါက်တွင်ဖြစ်သည်
ယုဒပြည် ဗက်လင်မြို့အဖြစ် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အတည်ပြုချက်ကို ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒါဝိဒ်မြို့၌ ရှေးဟောင်းသုတေသန တူးဖော်မှုတွင် ရွှံ့ခြောက် ပုံသဏ္ဍာန် (တံဆိပ်ခတ်ထားသော ရွှံ့စေးဖြင့် တံဆိပ်ကပ်ခြင်း) ကို ရှေးခေတ်ဟေဗြဲအက္ခရာဖြင့် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်
" တူးဖော်သူများ၏အဆိုအရ ဘီစီ ၈ ရာစု သို့မဟုတ် ၇ ရာစုတွင် အခွန်ပေးဆောင်ရန် ပို့လိုက်သော စပါး၊ ဝိုင် သို့မဟုတ် အခြားကုန်ပစ္စည်းများ တင်ပို့မှုအား ပိတ်ရန် ကြိုးကို တံဆိပ်ခတ်ရန် အသုံးပြုခဲ့သည်
ယုဒပြည် “တောင်ကုန်း” တွင်တည်ရှိသော ဗက်လင်မြို့ သည် မိက္ခာကျမ်းတွင် ဧဖရတ်ဟု ရည်ညွှန်းထားသည့် သမ္မာကျမ်းစာပါ ဧဖရတ်  နှင့် တူညီနိုင်သည်ဟု ကျမ်းစာပညာရှင်များက ယုံကြည်ကြသည်
ဟေဗြဲ သမ္မာကျမ်းစာ က ၎င်းကို Beth-Lehem Judah ၊  ဟုခေါ်ပြီး ဓမ္မသစ်ကျမ်း က ၎င်းအား "ဒါဝိဒ်မြို့" အဖြစ် ဖော်ပြသည်
ဘိုးဘေး ရာခေလ သေဆုံးပြီး “လမ်းဘေး” တွင် သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့သည့်နေရာအဖြစ် သမ္မာကျမ်းစာတွင် ဦးစွာဖော်ပြထားသည် ( Genesis 48:7 )
ရိုးရာသင်္ချိုင်းနေရာဖြစ်သော Rachel's Tomb သည် Bethlehem သို့ဝင်ပေါက်တွင် တည်ရှိသည်
ရုသ ကျမ်းစာ အရ၊ မောဘ ပြည်၏ ရုသသည် လယ်များကိုကောက်၍ နောမိနှင့်အတူ မြို့အရှေ့ဘက်ရှိချိုင့်ဝှမ်းတွင် ရှိသည်
ဇန်နဝါရီလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၃)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၅၂) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၅၃) ရက်) ကျန်သေးသည်
ဒဂုံကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dagonkwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ သစ်မယ်ဇီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်မယ်ဇီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၆၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကြီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyisu(Natsinsu))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ကျွန်းရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်းခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ စောကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ အထက်တံခွန်တိုင်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုနမ့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇၅ ဦး၊ မ ၄၈၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၆၀ ဦးနေထိုင်သည်
ခချိဒိုခိဘူတာ  (勝どき駅 ခချိဒိုခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချူးအိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗန်လုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banlong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ၃၈-မိုင် မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၃၈-မိုင် မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၆ ဦး၊ မ ၁၇၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
အမည်ရင်း - ဦးခင်မောင်သန်း၂
မိဘအမည် - ဦးကြင်ဖေ၊ ဒေါ်မိမိ၃
မွေးသက္ကရာဇ်- ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၄
မွေးဖွားရာဒေသ - မုံရွာ၁၉၆၁ - သိပ္ပံ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို စိတ်ပညာ အဓိကဖြင့် ရခဲ့သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ် စိတ်ပညာဌာန တွင် သရုပ်ပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၆၄ - အမေရိကန်နိုင်ငံ အင်ဒီယားနားပြည်နယ် ပါဒူးတက္ကသိုလ်တွင် ပညာ သင်ယူခဲ့သည်
မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ရခဲ့သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် ဆက်ပြီး အမှုထမ်းခဲ့သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ် စိတ်ပညာဌာန ပါမောက္ခဌာနမှူး(ငြိမ်း)စိတ်ပညာ ဆောင်းပါးများကို လစဉ်ထုတ် စာစောင်များတွင် အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်
အယူသီးမှု၊ နတ်ကိုးကွယ်မှု နှင့် စိတ်ပညာ ရှုထောင့် ဟူသော စာအုပ်အပါအဝင် ရေးခဲ့၊ ထုတ်ခဲ့သော စာအုပ်ပေါင်း ၁ဝ အုပ်ကျော် ရှိသည်
စာရေးဆရာ ခင်မောင်သန်း (စိတ်ပညာ)သည် အသက်(၇၄)နှစ် (၁၈-၁၁-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ကမ္မာရာမ, ဘဿာရာမ, နိဒ္ဒါရာမ, သင်္ဂဏိကာရာမ, ဣန္ဒြိယေသု အဂုတ္တဒွါရတာ, ဘောဇနေ အမတ္တညုတာဟူသော တရား (၆)ပါးတို့ကို မပယ်မစွန့်ပဲ အဇ္ဈတ္တ, ဗဟိဒ္ဓ, အဇ္ဈတ္တဗဟိဒ္ဓ ဖြစ်သော ကာယတို့၌ ကာယာနုပဿီ, ဝေဒနာတို့၌ ဝေဒနာနုပဿီ၊ စိတ်၌ စိတ္တာနုပဿီ၊ ဓမ္မတို့၌ ဓမ္မာနုပဿီဖြစ်၍ နေခြင်းငှါ မဖြစ်ထိုက်၊ ယင်းတရား(၆)ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်၍ရှုနေလျှင် ဖြစ်နိုင်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ကင်မွန်းခြုံရွာ၊ မကျီးကုန်း
ဘဏ်များနှင့် ငွေကြေးဆိုသည်မှာ ယခု မျက်မှောက် ခေတ်ကာလတွင် နေ့စဉ်ပတ်သက်နေရသည့် ဘ၀တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းပင် ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် လူတိုင်း လူတိုင်းသည် ဘဏ်အကောင့်များ အကြောင်း ဘဏ်လုပ်ငန်းများ အကြောင်းကို အနည်းနှင့် အများ နားလည် သဘောပေါက်ထား သင့်သည်
ယခု ဆောင်းပါးတွင်မူ ABS (The Association of Banks in Singapore) မှ ထုတ်ဝေသော ပညာပေး စာစောင်များကို
ပုံသဏ္ဌာန် : အပင်- အပင်ငယ် မျိုးဖြစ်သည်
အမြင့် ၂ ပေ မှ ၃ ပေ အထိ ရှိ၏
ပင်စည် ဖြောင့်မတ်ပြီး လေးထောင့် ပုံရှိသည်
အခက်အလက် များ နူးညံ့၍ အမွေးများ ရှိပြီး အနံ့မွှေး သည်
ပင်စည် နှင့် အကိုင်းအခက် အစိမ်းရောင် ဖြစ်သော် လည်း တစ်ခါ တစ်ရံ သပြေ ရောင်သမ်းသည်
မြန်မာ နိုင်ငံ၌ ပင်စိမ်းဖြူ သို့မဟုတ် ဟင်းစား ပင်စိမ်း ၊ ပင်စိမ်းနက် ၊ ပင်စိမ်းညို ၊ ပင်စိမ်းကြီး ဗလရှင် စသည်ဖြင့် ပင်စိမ်း အမျိုးမျိုး ပေါက်ရောက်ပြီး ယင်းတို့၏ အာနိသင် မှာ အနည်းငယ် စီသာ ကွာခြား၏
အရွက် - ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက် ၏
ရွက်ထိပ်ချွန် ပြီး ရွက်ရင်း သွယ်သည်
အလျား ၁-၃ လက်မထိ ရှည်သည်
ရွက်နား လွှသွား ပုံရှိသည်
ရွက်ညှာ ၁ လက်မထိ ရှည်၏
အပွင့်- သေးငယ်ပြီး အဖြူရောင် ရှိသည်
ပွင့်ချပ်ပေါ် တွင် အမွေးလေး များရှိသည်
တပေါင်း ၊ တန်ခူးတွင် ပွင့်သည်
အစေ့- လုံးဝိုင်း ပြီး တစ်ဖက်တွင် အနည်းငယ် မောက်၍ တစ်ဖက် တွင် ပြား၏
အနံ့ မရှိ ၊ အရသာ ပူစပ်၏
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ အစေ့
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်သည်
အထူး သဖြင့် အပူပိုင်း ဒေသတွင် ပိုမို ပေါက်ရောက်သည်
သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သော် လည်း ဟင်းစား နှင့် ဆေးအတွက် စိုက်ပျိုး ကြသည်
အမြင့်ပေ ၃၀၀၀ အထိ စိုက်ပျိုး နိုင်သည်
စိုက်ပျိုးပုံ-(က)မြေပြုပြင်ခြင်း- ဟင်းသီး ဟင်းရွက် ခင်းများ ပြုပြင် သကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်
(ခ) မျိုးစေ့ချခြင်း-တစ်တန်းနှင့် တစ်တန်း ၂ ပေမှ ၃ ပေ အထိ ခွာ၍ အလျား ၁ ပေလျှင် မျိုးစေ့ ပေါင်း ၁၂ မှ ၁၅ စေ့ အထိ ချရသည်
မျိုးစေ့များ စိပ်မနေ စေရန် ဂရုပြု ရမည်
(ဂ) ပြုစုဂရုစို်က်ခြင်း- ပေါင်းနှိမ်ခြင်း ၊ မြေဆွခြင်းကို လိုအပ်သလို ပြုလုပ်ရမည်
မြေဩဇာ အထူးမလို သော်လည်း ထည့်နိုင်မည် ဆိုက ပိုမို ကောင်းမွန်သည်
(ဃ) စုဆောင်းရယူခြင်း-စတင် ပွင့်ချိန် လောက်၌ ရိတ်သိမ်း ဖြတ်ယူပြီး အငုတ် မှ ထွက်လာသော အတက် များ သည် နောက်တစ်ကြိမ် ပွင့်လာပါက ထပ်မံ ဖြတ်ယူနိုင်သည်
တစ်ရာသီ လျှင် ၂ ကြိမ် မှ ၃ ကြိမ် အထိ ရယူနိုင်သည်
အညွန့် နှင့် အရွက် များကို အရိပ်ထဲ၌ အခြောက် လှန်းရသည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်-မြန်မာ ဆေးကျမ်း များ အလိုအရ ပင်စိမ်းသည် ပူ စပ် အရသာ ရှိ၏
လေနှင့် သလိပ် ကို နိုင်၏
ရင်ကျပ် ချွဲကျပ် ၊ အစာမကြေသော အနာမျိုးကို နိုင်၏
သည်းခြေကို ပျက်စေတတ်၏
အသုံးပြုပုံ-အရွက်၁
ပင်စိမ်း ရွက်ကို ကြိတ်ညှစ်၍ ရသော အရည်သည် ချောင်းဆိုး ရောဂါ ၊ အရေပြား ရောဂါ ၊ မစားချင် မသောက်ချင် ဖြစ်ခြင်း နှင့် အစာအိမ် ရောဂါ ကြောင့် ဗိုက်နာသော ဝေဒနာ တို့အား ပျောက်ကင်းစေသည်
ဆင်ကူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ မကြီးထုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကြီးထုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၉ ဦး၊ မ ၁၉၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် နတ်တလင်းမြို့သမဝါယမအရာရှိဦးမောင် လေးနှင့် ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့်တို့မှ ၁၉၁၂ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂ရက်နေ့၌ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးမောင်လေး တည်ထောင်ခဲ့သော နတ်တလင်းမြို့ အစိုးရမူလတန်းကျောင်းတွင် ၄ နှစ်အရွယ်ကစ၍ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ကျောင်းဝင်နံပါတ်မှာ၂၁ ဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းသည် အလယ်တန်းကျောင်းအဖြစ်တိုးမြှင့်လာ ချိန်၌ ဒေါ်ခင်ရွှေသည် အစိုးရစစ်ခုနှစ်တန်းကိုပထမအဆင့်ဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ရေကျော်မက်သဒစ် ကျောင်းသို့ ပြောင်းလာကာ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲ၌ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အက္ခရာသင်္ချာ၊ ဂဲဩမေတြီဘာသာရပ်များ၌ ဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ယူနီဘာစီတီမှ ဘီအေနှင့်ဘီအီး ဒီဘွဲ့ကိုပါ ဆွတ်ခူးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် ကျောင်းဘာသာရပ်များအပြင် ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲများကိုလည်း ငယ်စဉ်ကပင်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ သံခိပ်ပြိုင်ပွဲများ၌ဆုစာအုပ်များချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ကျောင်းကပွဲ ရန်ပုံငွေရှာပွဲများ၌လည်း တက်တက်ကြွကြွပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
အမျိုးသားဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း၌ ကထိကအဖြစ်သင်ရိုးညွန်းတန်း သင်ကြားနည်းများနှင့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်ကို ပို့ချခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းပြနှင့်ကထိကဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်မဖြစ်မီကပင် ရန်ကုန်မြို့မြူနီစပယ်တွင် တွဲဖက်ပညာရေးအရာရှိမှ ပညာရေးအရာရှိအဖြစ် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
စစ်ဖြစ်ခါနီး၌ (ဗ၏R၏P) လေကြောင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အမျိုးသမီးဌာနစိတ်၌ ဒေါ်မြစိန် အမ်အေက ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒေါ်ခင်ရွှေက အတွင်းရေးမှူးနှင့်ငွေထိန်းအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
စစ်အတွင်း၌နတ်တလင်းမြို့ရပ်ရွာ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ အလယ်တန်းကျောင်းကို အထက်တန်းအဖြစ် တိုးမြှင့်ကာဒေါ်ခင်ရွှေအား ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
ဖဆပလအဖွဲ့ဝင်၊ အာရှလူငယ်အမျိုးသမီးဌာနမှူးအနေနှင့် ဂျပန်စာသင်ခြင်း၊အာရှလူငယ်ရန်ပုံငွေရှာခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးသည့်အခါ ၁၉၄၆ မှ ၁၉၅၄ အထိ မူလရာထူးကို ဆက်လက်လက်ခံပြီး လက်ထောက်ပညာ ရေးအရာရှိထူးကိုရခဲ့သည်
၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၉ အထိ ပညာရေးအရာရှိ တိုးမြှင့်ခံရသည်
ပညာရေးဘုတ်အဖွဲ့ ကိုဖျက်သိမ်း၍ မြူနီစပယ်ကျောင်းများ၊ အစိုးရကျောင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည့်အခါ မြူနီစပယ်တွင်ကျန်ရစ်ပြီး ဒုအတွင်းရေးမှူးဟု အထူးခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်
၁၉၅၉ မှ ၁၉၆၇ အထိ ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် လူမှုဝန်ထမ်းစိတ်ထက်သန်သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် မြို့မကျောင်းရန်ပုံ ငွေအတွက်ဂျူဗလီဟောရုံတွင် ကပွဲများကျင်းပသည့်အခါ ဘွဲ့ရအမျိုးသမီးကြီးများ ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ကပြသော ပေဖူးလွှာအခန်း၌ဒေါ်မမခင်က သတင်းစာအယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ဒေါ်ခင်ရွှေက ဆောင်းပါးရှင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘိလပ်ပြန်သန်း ဒေါ်ရာသန်းအေးက လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့်၊ ရွှေပြည်အေးနှင့်ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်တို့စီစဉ်သော တေးသရုပ်ဖော်အခန်းများတွင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ကောလိပ်ကျောင်းသူအနေနှင့်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း၊ နေ့ကျောင်းသူများအသင်း၊ တက္ကသိုလ် ဓမ္မာရုံရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးများ၌ အားသွန်ခွန်စိုက်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဆရာအဖြစ်သင် ကောလိပ်၌ ယိမ်းများစီစဉ်ပေးခဲ့သည်
၁၉၅၇ တွင် ငှက်ပြာကင်းထောက် အမျိုးသမီးငယ်လေးများ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ်နှင့် လူငယ်လေးများကို စုစည်းလမ်းပြပေးခဲ့သည်
ငှက်ပြာလေးများ၏ မင်းကြီးအမည်ကိုခံယူခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာကင်းထောက် အမျိုးသမီးကွန်ဖရင့်ကျင်းပရာ နယူးဒေလီမြို့သို့ အခြားကိုယ်စားလှယ် လေးဦးနှင့်အတူတက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုကစ၍ တည်ထောင်ခဲ့သော [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝတီအသင်း]] တွင် အတွင်းရေးမှူးတာ ဝန်ယူခဲ့သည်
မင်္ဂလာတရားတော်စာမေးပွဲများတွင် မြူနီစပယ်ကျောင်းသားအများအပြားဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝတီအသင်း၏ အဆောက်အအုံမှာ ဗိုလ်တစ်ထောင် အီဒင်လမ်း၌ တည်ရှိခဲ့သည်
ဘာသာရေး၌ငယ်စဉ်ကပင် ကိုင်းရှိုင်းခဲ့သူပီပီဆရာဆရာမများကိုစုစည်း၍ မိမိကခေါင်းဆောင်ကာ ဗုဒ္ဓဂါယာသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေကို မြန်မာပီသသော ဆံထုံးကြီးနှင့် အမြဲမြင်တွေ့ရသည်
သူ၏ စိတ်သဘောထားကိုသူ ၏ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမြင်ရုံနှင့် အတိမ်အနက် အကဲခတ်နိုင်သည်
စေတနာဝန်ထမ်းပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းများမှာ နေရှင်နယ်ကောင်စီအမျိုးသမီးအဖွဲ့၊ တနင်္လာညနေအသင်း၊ အမျိုးသမီးစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း၊ ယူနီဘာစီတီအမျိုးသမီးများအသင်းနှင့်အမျိုးသမီးကင်းထောက် အသင်းများဖြစ်သည်
ခင်ပွန်းသည်မှာ ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးတင်ထွဋ် ဖြစ်၍နောင်တွင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန အငြိမ်းစား ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်
သားသမီးများမှာဒေါက်တာသိန်းထွဋ်၊ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ထွဋ်၊ဗိုလ်ကြီးမျိုးမြင့်ထွဋ်၊ ဒေါက်တာအောင်မြတ်ထွဋ်နှင့် ဒေါက်တာခင်နွဲ့ရည်ထွဋ်တို့ဖြစ်သည်
၁၄ နတ်မောက်လမ်းတွင်၆-၁ဝ-၉၄ နေ့က ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ရာ မြန်မာမှုကိုလေးစားထိန်းသိမ်းခဲ့သော ထူးချွန်သည့် ပညာရေးလောကမှအမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ငန့်ဇင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngantzin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဝါးရင်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးရင်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၆ ဦး၊ မ ၈၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂျုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hagyon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ပန်ခမ့်မြို့နယ်၊ နာလော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နာလော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၂၁ ဦး၊ မ ၅၆၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
သခွတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၃ ဦး၊ မ ၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
အောက်ပါတို့သည် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံရှိ ရေကန်များစာရင်း ဖြစ်သည်
Lake BangweuluLake KaribaLake KashibaLake Ishiba Ng'anduMofwe LagoonLake MweruLake Mweru WantipaLake TanganyikaRift Valley lakes
ရင်းကဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinke)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဆောမြို့နယ်၊ ရင်းကဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းကဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၇ ဦး၊ မ ၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်စိမ်းစု (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinsu (North))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၆ ဦး၊ မ ၁၆၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗထူးအားကစားကွင်း (အင်္ဂလိပ်: Bahtoo Stadium) သည် ဘက်စုံသုံး အားကစားပြိုင်ကွင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာဇံမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က ယူဘီအေအေ(UBAA) အထက်ဗမာနိုင်ငံ အားကစားကွင်းဟု ခေါ်ပြီး နောင်တွင် ဖက်ဆစ် ဂျပန်တော်လှန်ရေး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး နာမည်ကို ဂုဏ်ပြုမှည့်ခေါ်ထား၍ ဗထူး အားကစားကွင်းဟု အမည်တွင်လာသည်
ပရိသတ် ၁၇၀၀၀ ကျော် ဝင်ဆန့်ပြီး အထက်မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိက အားကစားပြိုင်ကွင်း တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
မြို့ခံများက ဗထူးကွင်းဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
ဗထူးကွင်းသည် မြန်မာအမျိုးသားလိဂ် ပြိုင်ပွဲဝင် ရတနာပုံ ဘောလုံး အသင်း၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်
ဗထူးကွင်းတွင် ပြည်တွင်း ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများ အဓိကထား ကျင်းပလေ့ရှိပြီး ပြည်ပ ဘောလုံးပြိုင်ပွဲအနေဖြင့် ၂၀၀၆ ခုနှစ်က ဂရန်းရွိုင်ရယ် ဖိတ်ခေါ်ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ (မြန်မာ) ကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
မန္တ​လေးမြို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်အပြီး ၁၈၈၅ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ရက်​နေ့တွင် ​ကော်မရှင်နာမင်းကြီးက မြို့ပြအုပ်ချုပ်​ရေး​အောက်သို့ လွှဲ​ပြောင်းယူကာ လက်​ထောက်​ကော်မရှင်နာ​အောက်တွင် ထားသည်
၁၈၈၇ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပယ်ကိုဖွဲ့ကာ မြို့ပြကိစ္စများကို တစ်ဆင့်ပြီးတစ်ဆင့် ​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၈၉၀ ဝန်းကျင်ခန့်က နန်းမြို့ရိုး​တောင်ဘက် ကျွန်းလုံးယူတံခါးနှင့် ​ကျော်မိုးတံခါးကြား ပြအိုးမှ သုံးပြအကွာ ပတ်ကုန်းဝန်းကျင်ရပ်ကွက်အတွင်းရှိ ​တစ်ပြပတ်လည် ​မြေကွက်လပ်ကြီးကို သွပ်များ ကာရံလိုက်သည်
ထိုအထဲတွင် အင်္ဂလိပ်စစ်သားများ ​ဘောလုံးကန်ကြသည်
ထိုအချိန်မှသာ မြို့ခံလူထုမှာ ​​ဘောလုံးကစားခြင်းကို မြင်ဖူးကြသည်
မန္တ​လေး​တောင်​ခြေတွင် တပ်စွဲထား​သော ​ဂေါ်ရာတပ်မှ တပ်သားများက တပ်တွင်း ကန်ရုံမျှမက ​မေမြို့တွင် တပ်စွဲထား​သော စစ်သားများနှင့် အချိန်းအချက်ပြု၍ ကန်ကြသည်
သို့​သော် ​ဒေသခံမြန်မာများမှာ စိတ်မဝင်စားဘဲ ခြင်းခတ်ခြင်း၊ လက်​​ဝှေ့ထိုးခြင်း၊ အ​ပြေးပြိုင်ခြင်း စသည့်ရိုးရာအားကစားနည်းများသာ စိတ်ဝင်စားကြသည်
မန္တ​လေးအ​ရေးပိုင် မျက်နှာဖြူများက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာများလည်း ​ဘောလုံးကစား​နေခဲ့ပြီးဖြစ်ရာ မန္တလေးတွင်လည်း မြန်မာများက ၎င်းတို့ကို ဆန့်ကျင်လိုစိတ်များ မဖြစ်လာ​စေရန် ​ဘောလုံးကစားနည်းကို စိတ်ဝင်စားရန် လိုအပ်လာသည်
ထို့​ကြောင့် ရန်ကုန်စိန့်ဂျွန်း​ကောလိပ်မှ ​ဘောလုံးကန်​တော်​သော မြန်မာများကို မန္တ​လေးအ​ရေးပိုင်မှ ​ခေါ်ယူလိုက်သည်
ထို​ကျောင်းသားအချို့မှာ ​စာမ​တော်​သော်လည်း အားလုံးကို အ​ရေးပိုင်ရုံးတွင် စာ​ရေးခန့်ထားလိုက်သည်
မြန်မာများက ကိုယ်တိုင်​ဘောလုံးကန်သဖြင့် မြို့ခံလူထုမှာ စိတ်ဝင်စားလာရာ အ​ရေးပိုင်ရုံးက မြန်မာအသင်းကို အရပ်သားအသင်းဟုအမည်​ပေးလိုက်ကြသည်
ရုံးသင်းဟုလည်း ​ခေါ်ကြသည်
ထိုအသင်းများ ​ဘောလုံးကန်ရာ ပတ်ကုန်းဝန်းကျင်အရပ်ရှိ ​မြေကွက်လပ်ကြီးကို အထက်ဗမာနိုင်ငံအားကစားကွင်း (Upper Burma Athletics Association- UBAAကွင်း)ဟု ​ခေါ်ခဲ့ကြသည်
အိမ်​စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် UBAAကွင်းမှ ဗထူးကွင်းအဖြစ် ဥတ္တရတိုင်းမှူး ဦးချစ်​အုန်း၏ ညွှန်ကြားမှုဖြင့် ​ပြောင်းခဲ့သည်
UBAA​ခေတ်က အ​နောက်ဘက်ရှိ မင်ဘားတန်း​ဟုခေါ်​သော ​နေရာ၌သာ သစ်သားပွဲကြည့်စင်ရှိခဲ့ရာမှ အမိုးနှင့် အုတ်ခုံပွဲကြည့်စင်များ တစ်ခုပြီးတစ်ခုတိုးလာသည်
အ​ရှေ့ဘက်၊ ​တောင်ဘက်နှင့် ​မြောက်ဘက်တွင်လည်း သစ်သားပွဲကြည့်စင်များ ​ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဗထူးကွင်းကို ၁၉၆၆ခုနှစ်ဝန်းကျင် ​ကျောင်းသားပွဲ​တော်များကျင်းပစဉ်က ပွဲကြည့်စင်များပြင်ဆင်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ် တိုင်းနှင့် ပြည်နယ်​ဘောလုံးပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပရာတွင် ပွဲကြည့်စင်များ တိုးချဲ့ခဲ့၏
ထို့​နောက် အ​ထွေ​ထွေမြို့ပြစီမံကိန်းများ​ကြောင့် မန္တ​လေးမြို့၏ ဒုတိယတန်းစား​ဘောလုံးကွင်းများ ​ပျောက်ကွယ်သွားရသည်
၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် မီး​မောင်းကြီးများ တပ်ဆင်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ခုနှစ် မြန်မာ​နေရှင်နယ်လိဂ်စတင်ချိန်တွင် မန္တ​လေးတိုင်းကိုယ်စားပြု ရတနာပုံ​ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်
၂၀၁၃တွင် မန္တလာသီရိကွင်းအသစ်​ပေါ်​ပေါက်လာခဲ့​သော်လည်း မန္တ​လေးမြို့၏ အ​ရေးပါလှ​သော အားကစားကွင်းအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိ​နေဆဲဖြစ်သည်
၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် နှစ်​ပေါင်း၁၂၀ဝန်းကျင် သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်​သော ဗထူးအားကစားကွင်းကို ​​မေလမှစတင်ကာ ငွေကျပ် သိန်း၁၈၀၀​အကုန်အကျခံ၍ အကြီးစားပြုပြင်​ခဲ့သည်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် Acacia concinna ဟုခေါ်သောအပင်မှာ ကင်ပွန်းပင် ဖြစ်သည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်၏အပူပိုင်းဒေသဌာနေရင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုအပင်ကို ကင်ပွန်းချဉ်၊ ဆူးပုပ်ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၅ဝ မျှရှိပြီး ကမ္ဘာ တဝှမ်းလုံးရှိနွေးသောဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်
အရွက်များမှာရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်
မွှေးကြိုင်၍ သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အပြွတ်လိုက် ပွင့်လေ့ရှိသည်
အစေ့များ ပါရှိသော အသီးတောင့်များ သီးသည်
အစေ့များ ရှိရာတွင် အဆစ်သဖွယ်ချိုင့်လျက် ရှိသည်
ထနောင်းစေးသည် 'အကေးရှားဆင်နီဂေါ' ခေါ် ကင်ပွန်းပင်တစ်မျိုးမှထွက်သော အစေးဖြစ်သည်
ကင်ပွန်းပင်မျိုးမှ အခေါက်များသည် သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကင်ပွန်းပင်ကို အစေ့မှ စိုက်ပျိုးယူကြသည်
အပင်မှာ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်
ပင်စည်နှင့် အရွက်တံတို့တွင် ဆူးများရှိသည်
အရွက်များသည် ရွက်ဆိုင်ထွက်ကြပြီး ရွက်ပေါင်းများဖြစ်သည်
မန်ကျည်းရွက် လောက်မကြီးကြချေ
ပင်စည်အရွယ်မှာ ခြေသလုံးအရွယ်၊ ပေါင်လုံးအရွယ်မျှ ရှိသည်
နွယ်လျှင် အပင်ရှည်တတ်သည်
အရွက်ကိုစားရသည်
ကင်ပွန်းသီးကို မြန်မာအမျိုးသမီးများ ခေါင်းလျှော်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
- ဆူးရှိသောချုံပင်မျိုးဖြစ်၏
အစိမ်းရောင် အခက်များပေါ်တွင် နီမှိုင်းသော အစင်းများ ရှိပြီး သေးငယ်သော အဖြူစက်ကလေးများ ဖုံးအုပ်နေသည်
- နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်သည်
၄-၆ လက်မရှည်၍ ရွက်ကလေး ၄-၆ စုံရှိသည်
ရွက်မြွှာအစုံ ၁၂-၂၀ ရှိသည်
ရွက်မြွှာများ ရှည်မျောမျောပုံဖြစ်သည်
ရွက်ရင်း ရွဲ့စောင်းပြီး ရွက်ထိပ်ပိုင်း ဝိုင်း၍ အဖျားချွန်သည်
- တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်၏ အဖျားတွင် စုပြုံ၍ တစ်ပွင့်တည်းကဲ့သို့ ပွင့်သည်
အမွေးအနည်းငယ်သာရှိပြီး ပွင့်ညှာမဲ့သည်
တပေါင်းလမှ ဝါဆိုလအတွင်း ပွင့်သည်
- အသားထူသော အသီးတောင့်ရှည်မျိုး ဖြစ်သည်
အစေ့များကြားတွင် အဆစ်များ ဖြစ်နေသည်
အစေ့ အနက်ရောင်ရှိ၍ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလတွင် သီးသည်
အသီးသည် လေအောင့်ရောဂါ ၊ သွေးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါ ၊ အဖြူကွက်ပေါ်သောရောဂါ ၊ အစာအိမ်ရောဂါနှင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို ပျောက်စေသည်
အသီးနှင့် အရွက်ပြုတ်ရည်ကို ဝမ်းပျော့ ဆေးရည်အဖြစ် သုံးသည်
အသီးပြုတ်ရည်နှင့် ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်းဖြင့် ဆံပင်သန်စေသည်
အသီးကိုကြိတ်၍ အရေပြားရောဂါကို လိမ်းပေးလျှင် ပျောက်၏
အသီးများကို မြွေဆိပ်ကုဆေး ဖော်စပ်ရာ၌လည်း သုံးသည်
စိန် နှင့်သံပရာ စားမိသူအား ကင်ပွန်းသီးကို ကျိုပြီးလက်ဖက်ရည် ပန်းကန်တစ်လုံးခန့် တိုက်ပေးသော် စားထားသော စိန်နှင့် သံပရာများ ပြန်အန်ထွက်စေ၏
အရွက် ရေနွေးဖျောရည်ကို ငှက်ဖျားရောဂါ အတွက် သုံးသည်
ဝမ်းဗိုက် လေပွခြင်းအတွက် ၎င်းအရည်ကိုသောက်ခြင်းဖြင့် ဝမ်းပျော့ပျော့သွား၍ ပျောက်စေသည်
အရွက်နုကလေးများကို ငရုတ်ကောင်းရည်တွင် စိမ်၍ ဆား ၊ မန်ကျည်းသီး ၊ ငရုတ်သီး နှင့် ရောထောင်းပြီး အသည်းရောင် အသားဝါရောဂါ ၊ သည်းခြေရောဂါ စသည်တို့အတွက် တိုက်ကျွေးက သက်သာစေသည်
အရွက်နုများကို ညဉ့်သိပ်စိမ်ပြီး သောက်သော် အဖျဉ်းရောဂါ ပျောက်၏
အရွက်နုများကို ကြိတ်၍ အသည်းရောင်သော နေရာ၌ လိမ်းကျံပေးက သက်သာစေ၏
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပွန်းပွင့်သည် ချို၏ ၊ အေး၏ ၊ လေသလိပ်သည်းခြေကို နိုင်သည်
ကင်ပွန်းရွက်သည် ပူ၏ ၊ ချဉ်၏ ၊ အပူကြောင့်ဖြစ်သော အခိုး အကင်းကို ငြိမ်းစေ၏ ၊ ဝမ်းရပ်ခြင်းကို ပြုတတ်၏
ကင်ပွန်းသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၍ ဝမ်းကို သက်စေသည်
ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည် စစ်တိုက်ပြီးပြန်လာသော အခါ ပန်ထွာဘုရင်မ၏တိုင်းပြည်တွင် တစ်ညဝင် အိပ်ခဲ့သည်
ပန်ထွာဘုရင်မသည် မင်းကြီးဘုန်းကံနိမ့်အောင် မီးနေသည်ထမီနဲ့ရက်လုပ်ထားတဲ့ မျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်ဖို့ပေးခဲ့သည်
မင်းကြီးသည် ထိုမျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်လိုက် တာဘုန်းနိမ့်ပြီးနဖူးကမှည့်ရှင် ကွယ်ခဲ့လေသည်
မင်းကြီးလည်း ဘုန်းနိမ့်မှန်းသိပြီး ပြန်လာခဲ့သည်
လမ်းရောက်တော့ မိုးရွာသည့်အတွက် တရော်ပင် အောက်မှာ မိုးဝင်ခိုခဲ့သည်
တရော်ကင်းပွန်းက စီးကျလာသော မိုးရေသည် မင်းကြီးအပေါ်ကျပြီး ဘုန်းကျက်သရေ ရှိစေတဲ့မှဲ့ရှင်ဟာ ပြန်ပေါ်လာခဲ့သည်
မင်းကြီးလည်း တရော်ဟာ ဘုန်းကျက်သရေရှိစေတယ် ဆိုပြီး ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို မကြာခဏလုပ်ပေးတာကစပြီး မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ဟာ တရော်ကင်းပွန်းနဲ့ ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို ပြုလုပ်တဲ့ အယူအဆ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ကင်းပွန်းသီး၏အာနိသင်က အပုပ်အစပ်နိုင်သည်
ဘယ်လောက်ပဲ အပုပ်နံ့ နံပါစေ ကင်းပွန်းသီးကို မီးမြှိုက်လိုက်ရင် အပုပ်နံ့အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ဦးခေါင်းက အနံ့ကိုပျောက်အောင် ကင်းပွန်းသီးက စွမ်းဆောင်နိုင်ပြီး ဘုန်းကျက်သရေရှိဖို့ကို တရော်က စွမ်းဆောင်ပေးပါသည်
မြန်မာလူမျိုးများသည် အသုဘပို့ပြန်လာတဲ့အခါ၊ မီးနေသည်အိမ်ကပြန်လာတဲ့အခါတွေမှာ တရော်ကင်းပွန်းကိုအသုံးပြုကြတာ ဒီနေ့အထိပါဖြစ်သည်
ပင်နီဆီလင် (Penicillin) သည် ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါများကို ကုသသည့် ပဋိဇီဝ ဆေး တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ပင်နီဆီလင်ကို စကော့တစ်ရှ် လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ဖလင်းမင်း က ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းမှသာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်လာသည်
ပင်နီဆီလင်ကို ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ၊ အာသီးရောင်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ၊ နမိုးနီးယားခေါ် အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် အခြားရောဂါများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ကာလအတွင်း အသုံးများခဲ့သည်
Alexander Fleming က ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယား မွှေးမြူသည့် petri dish ထဲတွင် မှိုတက်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
မှိုတက်သည့်နေရာတွင် ဘက်တီးရီးယားများ ကြီးထွားခြင်း မရှိကြောင်းတွေ့ရှိရာမှ ထိုဖမ်းဂတ်စ်မှို (Fungus) များသည် ပိုးမွှားများကို သေစေကြောင်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်
ဩစတြေးလျသား သိပ္ပံပညာရှင် Howard Walter Florey က ပင်နီဆီလင်မှိုများကို ဆေးဝါးအဖြစ် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
အချို့လူများမှာ ပင်နီဆီလင်နှင့် မတည့်ကြပေ
ထိုလူများ ပင်နီဆီလင်ထိုးမိလျှင် အရေပြား၌ မိတ်ကဲ့သို့ အနီကွက်များ ထခြင်း၊ အော့ချင်အန်ချင်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်
ပိုဆိုးလျှင် ကိုယ်ပူခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ယားယံခြင်းတို့ ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ပင်နီဆီလင်မှာ အာနိသင်ထက်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပင်နီဆီလင်ကို လက်လွတ်စပယ် အသုံးပြုလာသောကြောင့် ရောဂါအချို့မှာ ဆေးမတိုးသည့် လက္ခာများ ရှိလာသည်
ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်စီ(၁၉၁၉ မွေး)သည် မြန်မာ့ဆေးလောကတွင် ထူးချွန်သည့် မီးယပ်နှင့် သားဖွားဆရာဝန် တဦး ဖြစ်သည်
၁၃ မတ် ၁၉၁၉ တွင် ပဲခူးမြို့၌  အရေးပိုင် ဦးသာညိုနှင့် ဒေါဧတို့က ဖွားသည်
ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်စီသည် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ် ကျောင်းသူဟောင်းများအသင်းဝင် ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၄၀ ပြည့်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အမ်ဘီဘီအက်စ်ဘွဲ့ ရရှိသည်
ဘွဲ့ရပြီးနောက် လက်ထောက်ဆရာဝန် အဖြစ် ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၄၈-၅၀ တွင် အမေရိကန်၌ မီးယပ်နှင့် သားဖွားပညာ ဘွဲ့လွန်သင်တန်း တက်သည်
၁၉၅၆-၅၈ တွင် အင်္ဂလန်၌ ဘွဲ့လွန်သင်တန်း တက်သည်
ဆရာဝန်အဖြစ်လည်း နိုင်ငံခြား၌ ဆေးပညာ ဆက်လက်ဆည်းပူးရာ၊ ၁၉၅၆ တွင်  D.Obs.R.C.O.Oဘွဲ့၊ ၁၉၅၈ တွင် အင်္ဂလန်မှ :M.R.C.O.G ဘွဲ့များ ရသည်
၁၉၅၈ မှစ၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးပညာမဟာဌာန ပါမောက္ခသမားတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို စာနယ်ဇင်းများတွင် ရေးသားသည်
အသံလွှင့်ခြင်းဖြင့်လည်း ပညာပေး ဖြန့်ဖြူးလေ့ ရှိသည်
ယင်ကောင်များတွင် လူတို့အား အန္တရာယ်အများဆုံးပြုနိုင်သော ယင်ကောင်မှာ အာဖရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသရှိ စက်စီ ယင်ကောင် (Tsetse Fly) ဖြစ်သည်
စက်စီ ယင်ကောင်သည် သာမန်ယင်ကောင်များထက် အတန်ငယ်ကြီးထွားသော ကိုယ်လုံးရှိသည်
စက်စီ ယင်ကောင်ကြောင့် တစ်နှစ်တစ်နှစ်တွင် ပျက်စီးဆုံးပါးရခြင်းသည် မခန့်မှန်းနိုင်လောက်အောင်ဖြစ်သည်
အာဖရိကတိုက်ရှိ အချို့အရပ်ဒေသများတွင် လူမနေနိုင်လောက်အောင်ပင် ဆိုးရွားသည်
ဤယင်မျိုးကိုက်ခဲသည့်အခါ အကိုက်ခံသူ၏သွေးထဲသို့ ပရိုတိုဇွန်းပိုးကလေးများ ဝင်သွားသည်
ဂလော်စင်းနား ပါလပဲလစ် (Glossina palpalis)ခေါ် ယင်ကောင်မျိုးသည် လူတို့အားကိုက်ခဲလျှင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ဦးနှောက်ရောင် အိပ်မဝရောဂါကို စွဲကပ်စေတတ်၏
ဦးနှောက်ရောင် အိပ်မဝရောဂါဟု ဆိုခြင်းမှာ ရောဂါစွဲကပ်သူသည် အစဉ် အိပ်ချင်နေတတ်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဂလောက်စင်းနား မော်စီတန်း (Glossina morsitans)ခေါ် ယင်ကောင်မျိုးသည် ကျွဲ၊ နွား၊ တိရစ္ဆာန်၊ မြင်း၊ ခွေးနှင့် အခြား အိမ်မွေး တိရစ္ဆာန်များကို နာဂါနား(Nagana)ခေါ် ရောဂါမျိုး ဖြစ်စေတတ်သည်
၂ဝ ရာစုမတိုင်မီက အဆိုပါရောဂါများသည် စက်စီ ယင်ကောင်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရကြောင်းကိုမသိကြပေ
နောင်အခါမှ သိပ္ပံပညာရှင်တို့ စူးစမ်းရှာဖွေ၍ ထိုအကြောင်းကို သိရှိနားလည်လာကြသည်
ယခုအခါ ထိုယင်မျိုးတို့၏အန္တရာယ်ကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြပေပြီ
အထူးသဖြင့် စက်စီယင်ကောင်သည် မြစ်၊ ချောင်း၊ အိုင်တို့၏ ကမ်းပါးတွင်ပေါက်ပွားလေ့ရှိရာ ထိုကမ်းပါးတို့၏ အနီးအနားတစ်ဝိုက်ရှိ တော၊ ချုံ စသည်တို့ကို ရှင်းပစ်ခြင်းဖြင့် အန္တရာယ်မှသက်သာရာရစေနိုင်သည်
ယင်ကောင်တို့တွင် စက်စီယင်ကောင်သည် အတော်ပင်ထူးဆန်းသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စက်စီယင်မသည် ဥမအုဘဲ ရက်သတ္တ ၂ ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ပိုးလောင်း တစ်ကောင်ကျ ပေါက်တတ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
စက်စီယင်သည် နားနေသည့်အခါ တောင်ပံကို နောက်ကျောအောက်သို့ အလျားလိုက်ခေါက်ထားလေ့ရှိသည်
အက်ဒ်ဝါ့ဒ် ဂျိုးဇက် ဆနိုဒန် (အင်္ဂလိပ်: Edward Joseph Snowden) (၁၉၈၃ ဇွန် ၂၁ ဖွား) သည် အမေရိကန်လူမျိုး ကြေးစား ကွန်ပျူတာပညာရှင်၊ စီအိုင်အေ ဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်အစိုးရ၏ အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီ (NSA) မှ ကန့်သတ်သတင်းအချက်အလက်များကို ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဆနိုဒန်အား NSA မှ အလုပ်ခန့်ခဲ့သည်
ယင်းမတိုင်ခင်က သူသည် Dell နှင့် CIA တွင် အလုပ်ဝင်ရောက်နေသူဖြစ်သည်
၂၀၁၃ မေလ ၃၀ တွင် ဆနိုဒန်သည် ဟာဝိုင်အီရှိ NSA ရုံးခန်းမှ စွန့်ခွာလာခဲ့ပြီး ဟောင်ကောင်သို့ ပြေးခဲ့သည်
ဇွန်လအစောပိုင်းတွင် ထောင်ချီသော ကန့်သတ်စာရွက်စာတမ်းများကို ဂျာနယ်လစ်များဆီသို့ ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဆနိုဒန်အကြောင်း ရေးသားသည့် ဝါရှင်တန်ပို့စ်၊ ဂါဒီယန်း၊ နယူးယောက်တိုင်းမ်တို့တွင် ပေါ်လာသောအခါ နိုင်ငံတကာ၏ အာရုံပြုခြင်းခံခဲ့ရလေသည်
ဇွန်လ ၂၁၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် တရားစီရင်ရေးဌာနမှ ၁၉၁၇ သူလျှိုမှု အက်ဥပဒေနှင့် အစိုးရပိုင်ပစ္စည်းကို ခိုးယူမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုခဲ့သည်
ထို့နောက် အမေရိကန်နိုင်ငံမှ စနိုဒန်၏ နိုင်ငံကူးလက်မှတ်ကို ရုပ်သိမ်းခဲ့သည်
၂ ရက်ကြာသော် သူသည် ရုရှားနိုင်ငံ၊ မော်စကိုမြို့ Sheremetyevo နိုင်ငံတကာလေဆိပ်သို့ ပြေးလာခဲ့သည်
သို့သော် ရုရှားအာဏာပိုင်များက အမေရိကန်မှ ဆနိုဒန်အား လေဆိပ်သို့ဆိပ်ရောက်ခြင်းကို တစ်လကျော်ကြာပိတ်ပင်ထားသည်ကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
ရုရှားဘက်ကမှ ဆနိုဒန်အား နိုင်ငံခိုလှုံခွင့် ၁ နှစ်တိတိ ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ခုနှစ်ထိ သက်တမ်း ထပ်တိုးပေးခဲ့သည်
၂၀၁၆ အစောပိုင်းတွင် သူသည် အစိုးရ၏ စောင့်ကြည့်ရေးစနစ်ကို ဟတ်ကင်းလုပ်ဆောင်သည့် ဂျာနယ်လစ်များအား ကာကွယ်ပေးသောအဖွဲ့အစည်း Freedom of the Press Foundation ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်အရ သူသည် မော်စကိုမြို့ရှိ  ထုတ်ဖော်မပြသောအရပ်တွင် နေထိုင်လျက်ရှိခဲ့သည်
အငြင်းအခုံဖြစ်မှုတစ်ခုမှာ ဆနိုဒန်အား သူရဲကောင်း၊ သစ္စာဖောက်၊ မျိုးချစ်အစရှိသည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြလျက်ရှိသည်
သူ၏ဖော်ထုတ်မှုသည် အမျိုးသား လုံခြုံရေးနှင့် သတင်းအချက်အလက် လုံခြုံရေးတို့ကြား အငြင်းအခုံကို မီးလောင်ရာလေပင့် ဖြစ်စေခဲ့သည်
ငဖြူချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahpyuchaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ဘီးလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘီးလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၃၃ ဦး၊ မ ၃၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂိဝါရဘူတာ  (萩原駅 ဟဂိဝါရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အအိချိခရိုင်၊ အိချိနိုမိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတွင်မှ စတင်အသုံးပြု‌သော စစ်ယန္တရား ယာဉ်တစ်မျိုးကို တင့်ကားဟူ၍‌ခေါ်ကြသည်
အ‌ကြောင်းမှာ စစ်အတွင်းတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ဥရောပတိုက်သို့ ထိုပစ္စည်းများကို ပို့ရာ၌ စစ်ပစ္စည်းဖြစ်‌ကြောင်း မသိ‌စေခြင်းငှာ၊ တင့်များ (သံ‌ရေ‌လှောင်ကန်ကြီးများ)ဟု စာကပ်၍ပို့ရာမှ‘တင့်’ဟူ‌သော အမည် တွင်လာသည်
ထိုပစ္စည်းများတွင် ဘီးဝိုင်းများမပါ‌သော‌ကြောင့် ကားဟူ၍‌ခေါ်‌သော်လည်း လုံးဝမမှန်‌ချေ
သို့ရာတွင် အခြား အမည်ဖြင့်‌ခေါ်တွင်ရန် မလွယ်ကူ‌သော‌ကြောင့် တင့်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တင့်ကား ဟူ၍လည်းကောင်း သုံးစွဲ‌ ခေါ်‌ဝေါ်‌နေကြ‌လေသည်
ဘီစီ ၃၅၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က အဆီးရီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ၎င်း၊ ဘီစီ ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်ခန့်က တရုတ် လူမျိုးတို့သည်၎င်း စစ်ပွဲများတွင် စစ်ရထားများကို အသုံးပြု‌လေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဤ သို့အားဖြင့် အကွယ်အကာယူ၍ ရန်သူတပ်အတွင်းသို့ ထိုး ‌ဖောက်ဝင်‌ရောက်နိုင်‌လေသည်
စစ်ပွဲတွင် ဆင်များကိုအသုံးပြု ခြင်းမှာလည်း ဤသ‌ဘောပင်ဖြစ်သည်
စစ်ရထားကို တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် တိုးတက်‌ကောင်းမွန် လာ‌အောင် ကာလရှည်သည်နှင့်အမျှ ပြုပြင်၍လာကြရာ ‌မော်‌တော်ကားများ ‌ပေါ်‌ပေါက်လာသည့်အခါက သံချပ်ကာ ကားများကို အသုံးပြုလာကြ‌လေသည်
သို့ရာတွင် ဘီးများပါ ရှိခြင်း‌ကြောင့် ချိုင့်၊ ကျင်း၊ ‌မြောင်းနှင့် ‌မြေမညီ‌သော ‌နေရာ များတွင် အသုံးရခက်သည်
ထို့‌ကြောင့် ‌နောင်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ဖြစ်လာသူ အီ၊ ဒီ၊ ဆွင်တန်နှင့် အ‌ပေါင်းပါတစ်စုတို့သည် သံချပ်ကာကားထက်ပို၍ အရာ‌ရောက်မည့် တင့်ကားကြီးများကို ထွင်လိုက်ကြ‌လေသည်
တင့်ကားများတွင် ဘီးဝိုင်းအစား လယ်ထွန်စက်များတွင် တပ်ဆင်‌သော သံခါးပတ်ကြီးများရှိ၏
ယင်းတို့ဖြင့် တင့်ကားများ ‌ရွေ့ရှားသွားလာနိုင်၏
မညီညာ ‌သော ‌မြေပြင်နှင့် တူး‌မြောင်း၊ ချိုင့်ဝှမ်း၊ ကျင်းများကို ဖြတ် ‌ကျော်သည့်အခါ တင့်ကားကြီးများသည် ဦးပိုင်းကို ‌မော့ထား၍ ‌နောက်ပိုင်းကိုလည်း မလွှတ်‌သေးဘဲ တစ်ဘက်ကို မိ‌လောက်မှ ‌မြေပြင်သို့ ဦးပိုင်းကိုနှိမ့်ချ၍ ဖြတ်ကူး‌လေသည်
တင့်ကားကြီး များသည် သံဆူးကြိုးအကာအရံများကိုလည်း ဖျက်ဆီး ဖြတ် ‌ကျော်သွားနိုင်‌လေသည်
တင့်ကားကြီးများသည် ခံတပ်အရှင်များ ဖြစ်‌ပေသည်
သံမဏိပြားများနှင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ရန်သူ၏ကျည်ဆန်များ ထိုး‌ဖောက်ခြင်း မပြုနိုင်‌ချေ
အကြီးစားတင့်ကားများတွင် စက် ‌သေနတ်များသာမက အ‌ပေါ့စားအ‌မြောက်မြားကိုပါ တပ်ဆင် ထားသည်
ထို့‌ကြောင့် ရန်သူ၏တပ်တွင်းသို့ ထိုး‌ဖောက်သည့် အခါ ကျည်ဆန်များကို မိုးသီးမိုး‌ပေါက်ပမာ ပစ်သွင်းနိုင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌နေ့ ဆုမ်းတိုက်ပွဲ တွင် တင့်ကားများကို အင်္ဂလိပ်တို့က စတင်အသုံး ပြုခဲ့‌လေ သည်
ဂျာမန်တို့ပင် ခူ‌ကောင်များကဲ့သို့ ‌ရွေ့ရှားလာ‌သော ထို ထူးခြားသည့် ယာဉ်ကြီးများကိုမြင်လျှင် အံ့ဩကြ‌လေသည်
ထို‌နောက်တွင်ကား ပြင်သစ်၊ အ‌မေရိကန်နှင့် ဂျာမနီတို့က လည်း တင့်ကားများကို ပြုလုပ်၍ အသုံးချလာကြ‌လေသည်
သံချပ်ပြားများဖြင့် ပြုလုပ်ထား၍ ‌လေးလံ‌သော‌ကြောင့် တင့်ကားများသည် ‌ယေဘုယျအားဖြင့် အသွား‌နှေး၏
သို့ရာ တွင် ဗြိတိသျှတင့်ကားများသည်ကား ပိုမို‌ပေါ့ပါး၍ အသွား မြန်သည်
ဗြိတိသျှတို့၏ အကြီးဆုံးတင့်ကားမှာ ၃၅ တန်မျှ ရှိ၍ ‘ကရူဆာ’ခေါ် တင့်ကားများမှာ ၁၄ တန်မျှရှိရာ၊ တစ်နာရီ လျှင် ၁၅ မိုင်မှ မိုင် ၂၀ အထိ သွားနိုင်‌လေသည်
ထိုထက် ‌ပေါ့ပါး‌သော တင့်ကားများလည်းရှိ‌သေးရာ ယင်းတို့ကို ကင်း ‌ထောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်
ဂျာမနီနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ တင့် ကားများမှာ တန် ၉၀ နှင့် ရ၅ တန်မျှရှိရာ အသွားနှုန်းမှာ တစ်နာရီလျှင် ၁၀ မိုင်မျှသာဖြစ်‌လေသည်
တင့်ကားများ၏ အသုံးဝင်ပုံ အရာ‌ရောက်ပုံတို့ကို ‌တွေ့မြင် လာကြသည့်အ‌လျောက် တင့်ကားများကို ပိုမိုတိုးတက် ‌ကောင်း မွန်‌အောင်ပြုပြင်၍ တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်
ထို့ ‌ကြောင့် ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် တင့်ကားများနှင့် လိုက်ပါတိုက် ခိုက်‌သော တပ်သားများကို ဘုရင့်တင့်ကားတပ်ဖွဲ့ဟု တပ်ဖွဲ့ တစ်ခုဖွဲ့ထား၍ ထိုတပ်ဖွဲ့များကို ဘုရင့်ယန္တရားတပ်ဖွဲ့နှင့် ပူး‌ပေါင်းထား၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း၌ စစ်ပွဲတွင်ပါဝင်‌သော နိုင်ငံတိုင်းတွင် တင့်ကားကို အသုံးပြုကြသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံစသည်တို့ကို လျှပ်တပြက် စစ်ဆင်နည်းဖြင့် တိုက် ခိုက်ရာ၌ ဂျာမန်တို့သည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြ၏
အာဖရိ က‌မြောက်ပိုင်း တိုက်ပွဲများ၌ အဂင်္လိပ်နှင့်ဂျာမန်တို့ စစ်တိုက် ခိုက်ကြရာတွင် တင့်ကားသည် အဓိကလက်နက် တစ်ခုဖြစ် သည်
ဆိုဗိယက်ယူနီယန်မှ ဂျာမန်တို့ကို ‌မောင်းထုတ်နိုင်ခြင်း မှာလည်း တင့်ကား‌ကြောင့်ပင်ဖြစ်သည်
၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် တင့်ကားဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ပြန်လည်တိုက်ယူနိုင်ခဲ့သည်
ကိုရီးယားစစ်ပွဲ၌ ‌မြောက်ကိုရီးယားစစ်တပ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ စစ်တပ် နှစ်ဘက်စလုံးသည် တင့်ကားကိုအသုံးပြုခဲ့ကြသည်
န (အသံထွက် နငယ်)သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဘန့်ကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၉ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန်ကီမွန်း သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ ရှစ်ယောက်မြောက် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကိုဖီအန်နန် ထံမှ တာဝန်ကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ် တာဝန်မထမ်းဆောင်မီ အချိန်က ဘန်ကီမွန်းသည် သံတမန် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ကုလသမဂ္ဂ တို့တွင် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
သူသည် တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရသည့် နှစ်တွင်ပင် သံတမန်လောက သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ပထမဆုံး တာဝန်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့တွင် စတင်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်ကပင် သူသည် အရည်အချင်းရှိမှုနှင့် ရိုးရှင်းမှုတို့ကြောင့် နာမည်ကျော်ခဲ့သည်
ဘန်ကီမွန်းသည် တောင်ကိုရီးယားသမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၀၄ ဇန်နဝါရီလမှ ၂၀၀၆ ဒီဇင်ဘာလ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ဖေဖော်ဝါရီလမှ စတင်၍ သူသည် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်ရုံးအတွက် ကန်ပိန်းကို စတင်ခဲ့သည်
အစပထမက ထိုရာထူးသည် သူ့အတွက် မဖြစ်နိုင်ဟု အများက တွက်ဆခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း သူသည် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်သဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ အားလုံးသို့ ခရီးလှည့်လည် သွားနိုင်ခဲ့ပြီး သူ့အား ထိုရာထူး အတွက် ထိပ်ဆုံးမှ ပြေးသူ တစ်ဦးဖြစ်အောင် အလှည့်အပြောင်း လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
သူ့အား အများစုက ယုံကြည်ကိုးစားလောက်သော သူ အဖြစ် လက်ခံကြပြီး သူသည် လှိုက်လှိုက်လဲလဲ ပြုံးတတ်သော အပြုံးကြောင့် နာမည်ကျော်ကြားသည်
ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ရ ဒေါ်ခင်လှမှာ ဟံသာဝတီခရိုင် နံယောရွာနေ အဖ ဦးဘတင်၊ အမိ ဒေါ်စိန်တို့၏ ဒုတိယသမီးဖြစ်သည်
၁၂၇၂ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း(၁၂) ရက်(၁၉၁၀ ပြည်နှစ် ၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်) ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
အသက် (၇) နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းရပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီးကြည့်မြင်တိုင် အမျိုးသမီးသမီးအထက်တန်းကျောင်း(၇) တန်းအောင်မြင်သည်
ဖခင်ဦးဘတင်သည် ဂျီစီဘီအေခေတ်က နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သော မျိုးချစ်ပုဂ်ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မိခင်ဒေါ်စိန်မှာ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်လုံးဆိုင်ရာ ကုမ္မာရီအမျိုးသမီးအသင်း ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၃ဝ⁠ဝပြည့် ရေနံမြေသပိတ်ကြီး ချီတက်လာစဉ် ဒေါ်ခင်လှက စိတ်ရောကိုယ်ပါ အားပေးကူညီခဲ့သည်
အလုပ်သမားတို့ ၏ ဆင်းရဲပင်ပန်းပုံများကို တွေ့မြင်သည်
နိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် တာဝန်ယူကူညီလုပ်ကိုင်ရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
မကြာမီပင် စမ်းချောင်းရပ်ကွက် အမျိုးသမီးစုကို ဦးဆောင်စည်းရုံးကာ တက်ခေတ်အမျိုးသမီးအစည်းအရုံးကိုတည်ထောင်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှာ မြန်မာတစ်ပြည်လုံး မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ် ထက်သန်တက်ကြွနေချိန်ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်လှဦးစီးသော အမျိုးသမီးအစည်းအရုံးကလည်း  အမျိုးသားရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် တတပ်တအား ပါဝင်ခဲ့သည်
သပိတ်စခန်းများတွင် ငွေအား ၊ လူအားနှင့် အားကြိုးမာန်တက်ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးကာလတွင် တတပ်တအား ပါဝင်ပြီး လွတ်လပ်ရေးသည် ပထမ၊ အမျိုးသမီးထုအရေးသည် ဒုတိယဟု ခံယူခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်မြို့လုံးကျွတ်အမျိုးသမီးအသင်းအဖွဲ့ပေါင်းစုံတို့အား ဖိတ်ကြားပြီး ရွှေတိဂုံစေတီအလယ်ပစ်စယံတွင် အစည်းအဝေးကြီး ကျင်းပခဲ့သည်
အဖွဲ့၏ ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း ရွှေတိဂုံစေတီတော် တောင်ဘက်စောင်းတန်း မော်လမြိုင်ဇရပ်တွင် အဖွဲ့၏ အမည်ကို မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေး အရယူမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း' ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ်ဟု' အမည်ပေးကာ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ်ကို ဖွဲ့စည်းပြီးမကြာမီပင် ၉၁- ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး ကန့်ကွက်ပွဲကျင်းပရာ အဖွဲ့ဝင်တပ်ဦးမှ ချီတက်ပါဝင်ခဲ့ကြရာ ရွှေတိဂုံဘုရားမှ မြို့မကျောင်းအထိ ချီတက်ဆင်နွှဲခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် သံဃာတော်တစ်ပါးအား နယ်ချဲ့အစိုးရက အကြောင်းမဲ့ ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ပြီး ရေကျော်ဂိတ်တွင်ထားသဖြင့် သွားရောက် စုံစမ်းမေးမြန်းကြရာ ဒေါ်ခင်လှနှင့် အမျိုးသမီးထုက များပြားလှသဖြင့် နယ်ချဲ့အစိုးရက မျက်ရည်ယိုဗုံးကို အသုံးပြုပြီး မြင်းတပ်နှင့်နှိမ်နှင်း ၊ တုတ်နှင့်ရိုက်ခြင်းများပြုလုပ်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်
ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ်မှ ဆောင်ရွက်ချက်များတွင် မြန်မာအမျိုးသမီးများသည် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် လက်ထပ်ပါက လူမျိုးအလိုက် သားသမီးများအား အမွေဆက်ခံခွင့် ရရှိရေးအတွက် (နိုင်ငံခြားသားများနှင့် မြန်မာအမျိုးသမီးများလက်ထပ်ရေးဥပဒေ) အောင်မြင်ရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စင်ကာပူတွင် မြန်မာပြည်မှ သွားရောက်အလုပ်လုပ်နေကြသော မြန်မာအမျိုးသမီးလေးများ ဒုက္ခကြုံသောအခါ၊ စစ်တကောင်းတွင် ဒုက္ခရောက်နေကြသော မြန်မာအမျိုးသမီးများ မြန်မာပြည်ပြန်လည်ရောက်ရှိရေး ဆောင်ရွက်သောအခါ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မဟာမိတ်တပ်များ ဝင်ရောက်လာချိန်မှစ၍ ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ်ကြီး၏ လုပ်ငန်းများပြန်လည် ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြပြန်သည်
မြန်မာပြည်အရပ်ရပ်သို့သွားရောက်ကာ ဗမာပြည်လွတ်မြောက်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့ကွဲများတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
နေသူရိန်ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးကို စမ်းချောင်းမြသိန်းတန်ဓမ္မာရုံတွင် ကျင်းပပြီး ထောက်ခံခဲ့ကြသည်
ဆင်းမလားစီမံကိန်း၊ ရောဘာစာချုပ်တို့ကို အပြင်းအထန်ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းကြီး ပြန်မဖွင့်မီ မဂိုလမ်း၊( ယခု ရွှေဘုံသာလမ်း) ၌ ခေတ္တတက္ကသိုလ်ကျောင်းအဖြစ် ဖွင့်လှစ်ပညာသင်ကြားနေစဉ် ကျောင်းသားများ စည်းလုံးညီညွတ်စွာ နေထိုင်ဆောင်ရွက်နိုင်ကြစေရန်၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂပေါ်ပေါက်လာစေရန် ရန်ပုံငွေများရရှိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာတစ်ပြည်လုံးရှိ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့များ၏ နှစ်ပတ်လည်ပြည်လုံးကျွတ်ညီလာခံကြီးကို ရွှေတိဂုံဘုရား အလယ်ပစ္စယံရှိ ရဲပိဋကတ်တိုက်တွင် ကျင်းပပြီး ဒေါ်ခင်လှအား ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဗမာပြည်လွတ်လပ်ရေး အမျိုးသမီးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသည်
တိုင်းပြု ပြည်ပြု လွှတ်တော်တွင် ကြည့်မြင်တိုင်တောင်ပိုင်းမှ အမျိုးသမီးအမတ်အဖြစ်ရွေးချယ်ခံရသည်
မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးအတွက် တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရာတွင်လည်း(ဥပဒေကြမ်းရေးဆွဲကော်မတီ(၁⁠၁၁) ဦးအဖွဲ့တွင်) ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့နှင့်အတူ ဗမာနိုင်ငံရေးတွင် လက်တွဲလုပ်ကိုင်လာခဲ့သော အမျိုးသမီး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ပါလီမန်အတွင်း အမျိုးသမီးများနှင့် အမျိုးသားများ တန်းတူအခွင့်အရေးရရှိရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးကလေးများ၏ အားကိုးရာမဲ့ နှိမ့်ကျနေသော အခြေအနေတို့ကို ပိုမိုစိတ်ဝင်စားသည့်အလျောက် -စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်နှစ်ခါခံရသော မြန်မာပြည်တွင် အမျိုးသမီးကလေးများ၏ အကျင့်စာရိတ္တပြုပြင်ရေး ၊ကျန်းမာသန်စွမ်းရေး၊စာပေပညာ ၊ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပညာသင်ကြားရေးတို့ကို ဆောင်ရွက်ရန် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖွဲ့စည်းဖို့ လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီး အမှုဆောင်အဖွဲ့မှ ဆုံးဖြတ်ချက် ချခဲ့သည်
ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ၊ စက်တင်ဘာတွင် လွတ်လပ်ရေးအမျိုးသမီးများအစည်းအရုံး ၊ ရဲအမှုထမ်းများအသင်း၊ ဗမာ-မွတ်စလင်အမျိုးသမီးအဖွဲ့ ၊ ဆရာဝန်များသမဂ္ဂမှ ကိုယ်စားလှယ်များပါဝင်ပြီး စိတ်ပါဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ ၊ သတင်းစာဆရာများ ပါဝင်သော အစည်းအဝေးကြီးတစ်ခု ကျင်းပပြီး ' ဗမာပြည်အမျိုးသမီးများ ကယ်တင်ရေးဌာနချုပ် ဗမာနိုင်ငံ' အမည်ဖြင့် အထက်ပါလူကြီးမင်းများ ပါဝင်သော လူမှုရေးအဖွဲ့တစ်ခုကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုဌာနချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဒေါ်ခင်လှကိုပင် ရွေးချယ်တာဝန်ပေးခဲ့ကြသည်
မကြာမီလွတ်လပ်ရေးရတော့မည့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး၊ ပြန်လှန်ထူထောင်ရေးတွင် တစ်တပ်တစ်အား ပါဝင်ဆောင်ရွက်နိုင်သော အမျိုးသမီးများ ပေါ်ထွန်းလာနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော အဖွဲ့ဖြစ်သည်
လူမျိုးဘာသာမရွေးခိုကိုးရာမဲ့ မိန်းမပျိုလေးများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့ရာ တိုးတက်အောင်မြင်မှုများ ရရှိခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်များ ဆင်ဆာ အဖွဲ့ဝင်လူကြီး( ၁၉၅၅) ၊ ဗဟိုအကျဉ်းထောင်ကြီး၏ အကြံပေးအဖွဲ့ဝင် ( ၁၉၅၁) ၊ ဒပ်ဖရင်ဆေးရုံကြီး( ယခု ဗဟိုအမျိုးသမီးဆေးရုံ) အကြံပေးကော်မတီအမှုဆောင် ( ၁၉၆၁) အဖြစ်လည်း လူမှုရေးလုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၁တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ဒုတိယနှစ်ပတ်လည်ပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ တွင် တရုတ်ပြည်၊ ပီကင်းမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အာရှပစိဖိတ်ဒေသရှိ နိုင်ငံများ ငြိမ်းချမ်းရေးပမာဏပြင်ဆင်မှုညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဘာလင်မြို့ ငြိမ်းချမ်းရေးကောင်စီ အစည်းအဝေးသို့လဲ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ကိုပင်ဟေပင်မြို့တွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့အမျိုးသမီးညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခု ၊ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ ဗီရာနာမြို့တွင် ကျင်းပသော ကလေးသူငယ်များ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခု ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်း( ယခုသီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ) ကိုလံဘိုမြို့တွင် ကျင်းပသော ပထမအကြိမ်မြောက် အာရှအာဖရိက အမျိုးသမီးညီလာခံသို့ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခု ၊ ဇူလိုင်လတွင် အိန္ဒိယပြည် ကာလကတ္တားမြို့တွင် ကျင်းပသော ကျေးလက်တောရွာပြုပြင်ရေး အမျိုးသမီးညီလာခံသို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
ထိုခရီးမှတ်တမ်းများက ဒေါ်ခင်လှ၏ လူမှုရေးလုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု စိတ်ပါဝင်စားမှုတို့ကို ညွန်ပြနေလေသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ၁၉၆၂ ခုနှစ် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးနေ့အခမ်းအနားတွင် ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
မြန်မာအမျိုးသမီးများ၏ အကျိုးကို ဦးဆောင်ဦးရွက်ပြုကာဆောင်ရွက်ခဲ့သူ၊ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခဲ့သူ ၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင်အခြေခံပြုပေးခဲ့သူ အမေ ဒေါ်ခင်လှသည် အသက် (၅၂) အရွယ်၊ ၁၉၆၂ ခု ၊ မေလ၊ (၅) ရက်နေ့ ညနေတွင် ရန်ကုန်မြို့ဗဟန်းမြို့နယ် ဝင်္ကပါလမ်း အမှတ် (၁၇) ရှိ ဗမာပြည်အမျိုးသမီးကယ်တင်ရေး အဆောက်အအုံ ၌ပင် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့လေသည်
မြန်မာအမျိုးသမီးများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအသင်း ရွှေရတု မဂ္ဂဇင်း( ၁၉၉၇ ၊ နိုဝင်ဘာလ) စာ-၁၈၊ ၂၁
ညိုမီးသရက်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyomeethayetpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ထီဖောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီဖောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၆၃ ဦး၊ မ ၃၆၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ချေ (Leaf Deer or Leaf Muntjac) ကို ဖက်ဂျီဟုလည်းကောင်း၊ ပူတာအိုချေဟုလည်းကောင်း ခေါ်တွင်သည်
ချေမျိုးစိတ်အငယ်စား ဖြစ်လေသည်
သိပ္ပံအမည်မှာ မန်တီးယားကပ်စ် ပူတာအိုအင်းဆစ် ဖြစ်သည်
ဖက်ချေကို ၁၉၉၇ခုနှစ်ကမှ ဇီဝဗေဒပညာရှင် အလန် ရာဘင်နိုဝဇ့်က မြန်မာနိုင်ငံမြောက် ပိုင်းရှိ ဝေးလံသီခေါင်သော နောင်မွန်းမြို့နယ်အတွင်း ကွင်းဆင်းလေ့လာမှုတွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ရာဘင်နိုဝဇ့်သည် ဖက်ချေကို ချေအသေကောင်တစ်ကောင်မှတဆင့် သိရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကနဦးက ယင်းချေအသေကောင်သည် အခြား သောချေမျိုးစိတ်တစ်မျိုး၏ အကောင်ပေါက်ကလေး၏ အသေကောင်ဟု ယူဆခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယင်းအသေ ကောင်မှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသော အမတစ်ကောင်မှန်း သိသွားလေသည်
သူသည် နမူနာများကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး မျိုးဗီဇစစ် ဆေးမှုမှတဆင့် သမင်မျိုးစိတ်သစ်တစ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း သိခဲ့လေသည်
ဒေသခံမုဆိုးများက ဤမျိုးစိတ်ကို ကောင်းစွာသိ ကြပြီး ဖက်ချေဟုခေါ်တွင်ကြလေသည်
အကြောင်းမှာ သစ်ရွက်ကြီးတစ်ရွက်တည်းဖြင့်ပင် လုံးဝထုပ်ပိုးနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဖက်ချေကို မြန်မာနိုင်ငံ၏ သိပ်သည်းသောသစ်တောများတွင်သာ တွေ့ရလေသည်
ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပူတာအိုမြို့ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက်ရှိ ဟူကောင်းတောင်ကြားတွင် တွေ့ရလေသည်
မေခမြစ်၏ နမ့်တမိုင်မြစ်လက်တက်တွင် တွေ့ရ လေသည်
ယင်းတို့ကို အမြင့် မီတာ ၄၅၀မှ ၆၀ဝ အကြားတွင် တွေ့ရလေသည်
ယင်းမှာ အပူပိုင်းသစ်တော များနှင့် သမပိုင်းသစ်တောများအကြား ကြားခံနယ်မြေ ဖြစ်လေသည်
၂၀ဝ၂ခုနှစ်တွင် ယင်းတို့ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ အာရုနာချယ် ပရာဒတ်ရှ်ပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်းရှိ နမ်ဒါဖ ကျားဘေးမဲ့တောတွင်လည်း တွေ့ရလေသည်
ယင်းအပြင် နာဂလန်းပြည်နယ်၏ လိုဟစ် နှင့် ချန်လန်းနယ်မြေများတွင်လည်းကောင်း၊ နောခ့်လခ့်ဒေသအနီးတွင်လည်းကောင်း တွေ့ရလေသည်
ယင်းတို့ကို ပတ်ကွိုင်နှင့် ကူမွန်တောင်တန်းများဆုံရာနေရာတွင်လည်း တွေ့ရမည်ဟု ယူဆထားသည်
အရွယ်ရောက်ပြီးသော ဖက်ချေတစ်ကောင်သည် ပခုံးအမြင့် ၂၀ လက်မ (၅၀ စင်တီမီတာ) သာ ရှိလေသည်
ကိုယ်အလေးချိန်မှာ ၂၅ပေါင် (၁၁ကီလိုဂရမ်) ထက်ပင် လျော့နည်းသည်
အညိုနုရောင် ရှိသည်
အဖိုများတွင် ဦးချိုတက်မပါ သော ဦးချိုများ ရှိပြီး ယင်းမှာ ၁လက်မ (၂.၅ စင်တီမီတာ) ရှည်သည်
ယင်းမှလွဲလျှင် အဖိုနှင့်အမသည် တူညီသည်
ဤမျိုးစိတ်သည် သမင်မျိုးစိတ်များအကြားတွင် တမူထူးခြားလေသည်
ဖက်ချေအကောင်ပေါက်ကလေးများတွင် အစက် အပြောက် မပါပေ
အခြားသောချေမျိုးစိတ်များနှင့်လည်း ကွာခြားသည်
အကြောင်းမှာ ဖက်ချေအဖိုရော အမပါ အပြင် သို့ထိုးထွက်နေသောသွားစွယ် ရှိလေသည်
စက်တင်ဘာလ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၅၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၅၆)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၁၀) ရက် ကျန်သေးသည်
စကုမြို့သည် မကွေးတိုင်းအတွင်းပါဝင်သောမြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်
မင်းဘူးခရိုင် တောင်ပိုင်းတွင်ရှိ၍ စကုမြို့နယ် ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်
မင်းဘူး ဆင်ဖြူကျွန်းသွား မော်တော်ကား လမ်းတွင် မင်းဘူးမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၁ မိုင်အကွာ၌ တည်ရှိသည်
မြို့နယ်၏အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင် ၆၄၂.၇ ခန့် ရှိသည်
မန်းစက်တော်သို့ ဘုရားဖူးသွားကြသူအများစုမှာ စကုမြို့ကို ဖြတ်သန်း၍သွားကြသည်
စကု ဟူသော အမည်ကို တကောင်းရာဇဝင်ပါ မဟာသမ္ဘဝ ၊ စူဠသမ္ဘဝ မျက်မမြင် မင်းသားနှစ်ပါးတို့၏ အကြောင်းနှင့်  ဆက်စပ်ပြောဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ထိုမျက်မမြင်မင်းသားနှစ်ပါးတို့အား ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအတိုင်း ဖောင်နှင့်မျှောလိုက်ရာ စစ်ကိုင်းမှ စန္ဒမုခီ ဘီလူးမသည် ဖောင်ပေါ်တွင်အတူစီးလိုက်ပါခဲ့လေသည်
လမ်းတွင် စားမြိန်စာများကို ခိုးစားသော ဘီလူးမအားမိ၍ မင်းသားများက သတ်မည်အပြုတွင် ၊ မျက်စိ အလင်းရအောင်ကုသပေးမည်ဟူသော ကတိပြုချက်ကြောင့် ဘီလူးမကို အသက် ချမ်းသာခွင့် ပေးလိုက်၏
ထိုနေရာမှစ၍ မင်းသားနှစ်ပါးအား မျက်စိအလင်းရအောင် စတင် ကုသပေးသည့်အတွက် စကု  ဟုခေါ်တွင်ကြောင်း မြန်မာ့စွယ်စုံကျမ်းအတွဲ (၃)၊စာမျက်နှာ ၃၀၄ ၊ ၃၀၅ တွင်ဖေါ်ပြထားပါသည်
မျက်စိအလင်းရသည့် နေရာကို စလင်း ဟုခေါ်ဆိုကြောင်း ပြောဆိုကြပါသည်
သို့သော်လည်း မြေပြင်အခြေအနေမှာစလင်းသည် စကု၏မြစ်ကြောင်း အထက်တွင်   တည်ရှိနေပြီး၊ စကုသည်လည်း ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းဘေး တွင် တည်ရှိသောမြို့ မဟုတ်သောကြောင့်  စကု နှင့် မဟာသမ္ဘဝ ၊ စူဠသမ္ဘဝ မျက်မမြင် မင်းသားနှစ်ပါးတို့၏ အကြောင်းနှင့်  ဆက်စပ် ပြောဆိုသော အယူအဆသည် လက်တွေ့ မကျပေ
စကုဒေသခံများအနေဖြင့် စကု ဟူသောအမည်သည် မန်းရွှေစက်တော် နှင့် ကျောင်းတော်ရာဘုရား သမိုင်းတို့ကိုညွန်းဆို၍ ပုဏ္ဏောဝါဒသုတ် လာ သကုဏ ဟာ သကုဏ မှ သကု ၊ သကု မှ စကု ဖြစ်လာ ပြီး ငှက်ပေါရာ အရပ်ဟု ယူဆကြပါသည်
“ကြာသီးနု၊ စကုတည်” ဟူသော မြို့တည်ဆိုရိုးစကား အရ  မြန်မာသက္ကရာဇ်၂၆၇ ခုနှစ်၊(တချို့က နု ကို သုည ဟု ယူဆပြီး ၂၆၀ ခုနှစ်) တွင် စကုမြို့ကို တည်သည်ဟု မှတ်ယူကြပါသည်
ရှေးဟောင်းသုတေသီတစ်ဦး ရေးသားသော ရှေးခေတ်မြန်မာနိုင်ငံ မြို့ ရွာ နယ်ပယ်သမိုင်း ဖြည့်စွက်တွဲ တွင် မြန်မာနှစ် ၂၇၆ ခုနှစ်တွင် စောရဟန်းမင်း က စကုမြို့အပါအဝင်မြို့ (၈)မြို့ ကို  ပြုစုတော်မူသည် ဟု ဖေါ်ပြထားပါသည်
ပုဂံခေတ် ကျောက်စာများတွင် စကု ဟုဖေါ်ြပထားသည်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် (၄၂၀) ခုနှစ်တွင် ရေးထိုး သော ဂဝံကျောင်းကျောက်စာ (မန္တလေးနန်းတွင်းရုံ ကျောက်တိုင်   အမှတ် ၁၀) တွင် တွေ့ရှိရပါသည်
ရှင်စန္ဒလင်္ကာ ပြုပြင်စီရင်သော မဏိရတနာပုံကျမ်းတွင် ကျန်စစ်သားမင်း သည် သားတော်(ရာဇကုမာ) ကို  သီရိခေတ္တရာ  ဟူသောအမည်နှင့်တကွ စကုမြို့တောင်စဉ်   (၇) ခရိုင်ကို ပေး၍ စကုတွင် နေရလေသည် ဟုဖေါ်ပြထားပါသည်
ဇာတာတော်ပုံရာဇဝင်တွင် စကုမြို့ ကို မြန်မာနှစ် (၆၆၁) ခုနှစ် တွင်တည်ပြီး၊ အကျယ်အဝန်း တာ(၇၁၀)၊ လေးရာပြုမြို့ ဟုဖေါ်ပြထားပါသည်
တင်နိုင်တိုး ၏ မြန်မာမြို့အဘိဓာန် စာအုပ်တွင် စကုမြို့ ကို တောင်တွင်းမင်း သီဝိပဒေ က ခရစ်နှစ် ၁၂၉၉ နိုဝင်္ဘာ ၃၀ ရက် (မြန်မာနှစ် ၆၆၁ ခုနှစ်၊ နတ္တော်လဆန်း ၇ ရက်) နေ့တွင် မြို့သစ်တည်ထောင်သည် ဟုဖေါ်ပြထားပါသည်
မြန်မာနှစ် (၆၇၉) ခုနှစ် ထိုး အနန္တသူမောင်နှံကျောင်း ကျောက်စာ (ပုဂံပြတိုက် ကျောက်တိုင်အမှတ် ၇၃) မှာ စကုခရိုန် ဟု ရေးထိုးထားသည် ကိုတွေ့ရပါသည်
ရှေးမြို့ငယ်တစ်ခုဖြစ်၍မြန်မာမင်းများလက်ထက်အခါကမြို့ဝန်အုပ်ချုပ်ရသောမြို့ဖြစ်သည်
မြန်မာမင်းများ လက်ထက်တွင်၊ စကုမြို့ဝန် ဟူ၍ သီးခြားထားရှိပြီး အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်
ရှေးခေတ်စကုမြို့ဝန်၊မြို့သူကြီးတို့ တည်ဆောက်ကိုးကွယ်ခဲ့သော သစ်သားရုပ်စုံကျောင်းကြီးများဖြစ်သည့် သုံးထပ်ကျောင်းနှင့် မှန်ကင်းကျောင်းစသည့် ရုပ်စုံကျောင်းကြီးများတွင် ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို သရုပ်ဖော်ပြထားသည့် ရှေး မြန်မာပန်းပုလက်ရာတို့ကို ယခုတိုင် တွေ့နိုင်ပြီ  အသင်္ခယာ ရှေးဟောင်းအုတ်ကျောင်းကြီးကိုလည်း လေ့လာနိုင်ပါသည်
မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော် နှစ်ဆူရှိသော ရွှေစက်တော် ဘုရားသည် စကုမြို့နယ် အတွင်း၌ပင် ရှိ၏
ရွှေစက်တော် ဘုရားပွဲ ကျင်းပသည့် တပို့တွဲနှင့် တပေါင်းလတို့တွင် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်မှ ဘုရားဖူးများ လာရောက်ကြသည်
စကုမြို့နယ်၏ အဓိက လုပ်ငန်းမှာ လယ်ယာ စိုက်ပျိုးခြင်း ဖြစ်၏
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း များကို မန်းချောင်းမှ ဆည်မြောင်းများဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးသည်
စကုနယ်မှထွက်သည့် စကုဗြတ် ခေါ်သော စပါးသည် နာမည်ကြီး၏
'စပါးမှာ စကုဗြတ်၊ မယားမှာ တစ်ခုလပ်'ဟုပင် ဆိုရိုး ရှိခဲ့သည်
အိုင်မဆည်(မန်းဘူးမြောင်း)နှင့် မဲဇလီဆည်(မုန်းတူးမြောင်း) စီမံကိန်းအရ စိုက်ဧရိယာများစွာ ရေသွင်းနိုင်ပြီးတစ်နှစ်ပတ်လုံးသီးထပ်သီးညှပ်များဖြင့် ဝေဆာလျက်ရှိသည်
မန်းရေနံမြေ စီမံကိန်းသည် မင်းဘူးစကုမြို့နယ်၏ ထင်ရှားလှသော စီးပွားရေးကဏ္ဍာတစ်ရပ်ဖြစ်၍ ယခုအခါ ဓာတ်ငွေ့စက်ရုံ တစ်ရုံ တိုးချဲ့တည်ဆောက်ပြီး ဖြစ်သည်
စကုမြို့၏ လူဦးရေမှာ ၁၉၅၃ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅,၁၅၂ ယောက်မျှ ဖြစ်သည်
မြို့၏အရှေ့၌ထေရ်ကြီးနှင့်သကျမဉ္ဇူစေတီများ၊တောင်ဘက်၌ကန်ပေါက်ကြီးနှင့်ပုညရှင်စေတီများ၊အနောက်၌ဇရပ်ကြီးနှင့်ရွှေကျမ်းစေတီ၊မြောက်ဘက်တွင်ရွှေတော်ရကြီးစေတီနှင့်မန်းချောင်းတို့သည်တည်ရှိသဖြင့်ကြီးလေးကြီးရံသောမြို့ဟုဆိုကြသည်
မြို့တွင်းမြို့ပြင်စေတီပုထိုးတစ်ရာခန့်ရှိပြီးကျောင်းကန်ဘုရားတို့ကိုအုတ်စင်္ကြန်များပေါများမှုကို တင်စား၍ပုဂံဘုရား၊ စကုတံတားဟု ဆိုရိုးတွင်သည်
ရှေးမြန်မာတို့၏အနုပညာလက်ရာများဖြင့်တခမ်းတနားတည်ဆောက်ထားခဲ့သောရှေးဟောင်းသာသနာ့ အဆောက်အအုံများမှာယနေ့တိုင်စကုမြို့ဝန်းကျင်တွင်တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
စကုမြို့၌ နေ့စဉ် အရုဏ်ဆွမ်းလောင်းအဖွဲ့နှင့် နေ့ဆွမ်းလောင်းအဖွဲ့တို့ ရှိကြပြီး နှစ်စဉ်ပရိယတ္တိ စာပြန်ပွဲ နှစ်ကြိမ်ကျင်းပသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှုသင်တန်း သုံးဌာနရှိပြီးဝတ်ပြုအဖွဲ့ (၁၂)ဖွဲ့ရှိသဖြင့် အဖိတ်ဥပုသ်နေ့ ညနေတိုင်း ဓမ္မာရုံများ၌ ရွတ်ဆိုပူဇော်လေ့ရှိသည်
မန်းရွှေစက်တော်ပါဒစေတီသို့ စကုမှတစ်ဆင့် လမ်းသုံးသွယ်ဖြင့် သွားနိုင်သည့်အပြင် မြောက်ဘက်ရှိ လယ်ကိုင်းစန္ဒကူး နံ့သာရုပ်ပွားတော်နှင့် ကျောင်းတော်ရာစေတီများသို့သွားရောက် ဖူးမြော်နိုင်သည်
ပွင့်ဖြူ၊ စလင်း၊ ဆင်ဖြူကျွန်းမြို့နယ်များသို့သွားရာ ခရီးစခန်းတစ်ခုဖြစ်၍ အေးဆေးစွာနေလိုသူတို့အတွက် နားခိုရန်သင့်လျော်သည့် မြို့တစ်မြို့ဖြစ်သည်
ကကတစ် (Lates calcarifer) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကမ်းရိုးတစ်လျှောက်၌ တွေ့ရသော အရေးကြီးသည့် စားငါး တစ်မျိုးဖြစ်၍ လူသိများသည်
ဤငါးသည် ပါဏဗေဒ အလိုအရ ငတောက်တူ၊ ကသမြင်း၊ ငစင်စပ် စသည်တို့နှင့်အတူ ပါစီဒို မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
ကကတစ်၏ ကိုယ်သည် ပြား၍ အနည်းငယ် ရှည်လျားသည်
နှာတံတို၍ အောက်မေးရှေ့သို့ငေါထွက်နေသည်
ခေါင်း၏ ဘေး တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကြီးမားသော မျက်လုံးနှစ်လုံးရှိသည်
ကျောဆူးတောင်နှစ်ခုပါ၍ ရှေ့ဆူးတောင်တွင် မာကျောသော ဆူးရိုးများပါရှိသည်
အမြီးမှာ ထိပ်မျိုးဖြစ်၏
အကြေးများမှာ မကြီးမငယ်ဖြစ်၍ အနားကြမ်းအကြေးမျိုး ဖြစ်သည်
ဤငါး၏ အရောင် ဝမ်းပိုက်တစ်လျှောက်တွင် အဖြူရောင် သန်းနေသည်
ကကတစ်သည် သာမန်အားဖြင့် တစ်ပေခွဲသာရှိသော်လည်း၊ တစ်ခါတစ်ရံ အရှည် ၅ ပေအလေးချိန် ၅၅ ပိဿာခန့်အထိ ရှိနိုင်သည်
ဤငါး၏ စည်ဖောင်းများမှ အတော်အသင့် ကောင်းမွန်သော ငါး စည်ဖောင်းကော်ကို ပြုလုပ်ရရှိနိုင်သည်ဟု သိရသည်
ဓနုံးကွင်းလေးရွာ၊ ကွင်းသာ
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၄ ဦး၊ မ ၁၁၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဗနွဲ့ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banwetkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ဟံမြင့်မိုရ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟံမြင့်မိုရ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၂၇ ဦး၊ မ ၂၁၈၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၇၇ (၁) ရက်
လူ၏ယဉ်ကျေးမှု တိုးတက်လာခဲ့ရာ၌ မူလက လက်ဖြင့် ပင်ပန်းစွာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသော အလုပ်များကို လက်သုံး ကိရိယာ တန်ဆာပလာတို့၏ အကူအညီဖြင့် တဖြည်းဖြည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြ၏
ထိုမှတစ်ဆင့် လက်သုံးကိရိယာ တန်ဆာပလာအတွက် သာလွန် ကောင်းမွန်သည့် စက်ကိရိယာများကို အသုံးပြုလာနိုင် ခဲ့ကြ၏
ရူပဗေဒအရ လက်သုံးကိရိယာ တန်ဆာပလာတို့သည် ရိုးရိုးစက်များပင် ဖြစ်ကြ၏
စက်ဆိုသည်မှာ ရှုပ်ထွေးခက်ခဲ သော လုပ်ငန်းတို့ကို လက်သုံးကိရိယာဖြင့် လုပ်သည်ထက် အချိန်တိုတိုနှင့် ပြီးစီးနိုင်စေသော ကိရိယာကို ဆိုလိုပေသည်
စက်များတွင် လူအားကို အသုံးပြုရာ၌ လက်သုံးကိရိယာနှင့် ပြုလုပ်စဉ်ကကဲ့သို့ ပင်ပန်းစွာ အားမစိုက်ထုတ်ရတော့ပေ
အချိန်ကုန်ရာ၌လည်း များစွာ သက်သာသည်
ပထမဆုံးစက်မှာ ရေနွေးငွေ့မှ စွမ်းအင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ နိုင်သည့်အခါ ပေါ်ပေါက်လာသော စက်ဖြစ်သည်
ထိုရေနွေး ငွေ့အား အင်ဂျင်စက်များ ပေါ်လာသောအခါ ရှေးကလူမလုပ် နိုင်ခဲ့သည့် အလုပ်များကို ရေနွေးငွေ့မှရသော စွမ်းအင်ဖြင့် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြ၏
ခရီးသွားလာရာတွင် မီးရထား၊ မီးသဘေ‡ာ များဖြင့် ထိုအချိန်က မလျင်မြန်စဘူး ထူးကဲလျင်မြန်လှသော နှုန်းများနှင့် သွားလာနိုင်ခဲ့ကြ၏
စက်ရုံလုပ်ငန်းတို့တွင်လည်း ရေးနွေးငွေ့ အင်ဂျင်စက်များဖြင့် မောင်းနှင် လုပ်ကိုင်နိုင်ခဲ့ကြ လေသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် ရေနွေးငွေ့အား အင်ဂျင်စက်ထက်ကောင်းမွန်သော အတွင်း မီးအား အင်ဂျင်စက်ကို ဖြစ်မြောက် အောင်မြင်ခဲ့ရာတွင် ဓာတ်ဆီ၏ စွမ်းအင်ကို လုပ်ရည်အဖြစ်သို့ လွှဲပြောင်း အသုံးချနိုင် ခဲ့ကြ၏
လျှပ်စစ်ဓာတ် ပါဝါကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်ခဲ့ကြသည့်အခါတွင်လျှပ်စစ်ဓာတ်ကို နေရာအနှံ့အပြားသို့ သွယ်ယူ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြ၏
လျှပ်စစ်မော်တော်ကားများသည် ဓာတ်ဆီ မော်တော်ကားများထက် သာ၍ပင် အသုံးဝင်လာကြပေသည်
အလွန်သေးငယ်သော မျဉ်းတံ အမှတ်အသားများ၊ နာရီမျက်နှာ ပြင်ပေါ်မှ မိနစ်ကွက်၊ စက္ကန့်ကွက်များ စသည်တို့ကို စက် ကိရိယာများဖြင့် တိကျစွာ ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပေသည်
ယခုခေတ် စက်ရုံများတွင် မော်တော်ကား အများအပြားကို နောက်ဆုံးပေါ် သိပ္ပံနည်းများအရ ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်
မြစ်လက်တက်များမှ ရေတို့သည် မြစ်မကြီး၌ ပေါင်းဆုံကာ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်ကြ ကဲ့သို့ မော်တော်ကား အစိတ်အပိုင်းများလုပ်ရာ ဌာနခွဲများမှ လုပ်ပြီး မော်တော်ကား အစိတ်အပိုင်းတို့သည် ဗဟိုဌာနသို့ စုရောက်လာကြသည်
ထိုဗဟိုဌာနတွင် မော်တော်ကား အစိတ် အပိုင်းများကို တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နေရာတကျ တပ်ဆင်ပေး၍ မော်တော်ကား ဖြစ်မြောက်အောင် ပြုလုပ်ယူကြသည်
စီးပွားရေးမျက်စိနှင့်ကြည့်လျှင် အလုပ်သမား ထောင်ပေါင်း များစွာတို့သည် စက်ကိရိယာတို့ဖြင့် လုပ်ကိုင်သော စက်ရုံများ ကို မှီခို၍ အသက်မွေးမြူနိုင်ကြ၏
စက်ကိရိယာများ တိုးတက် မှုသည် လူအားကို သက်သာစေနိုင်သဖြင့် ရှေးကထက် ကုန် များကို များပြားစွာ ထုတ်လုပ်လာနိုင်၍ ကုန်ဈေးနှုန်းမှာလည်း တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်း သက်သာလာရလေသည်
ဈေးနှုန်း ကျ လာသည့်အမျှ ကုန်အလိုရှိသူ ဦးရေသည်လည်း တိုးပွားလာ၍ ကုန်ထုတ်ရာ၌ တွင်ကျယ်လာလေသည်
သို့သော် ကုန်ထုတ် လုပ်ငန်းသည် လိုသည်ထက် ပိုလာ၍ ကုန်ဈေးနှုန်းများ အဆ မတန် ကျဆင်းလာသောအခါ စက်ရုံလုပ်ငန်းကို ထိခိုက်လာ လေသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် စက်ရုံအလုပ်သမားတို့ကိုပါ ထိခိုက် လေတော့သည်
ထိခိုက်ပုံမှာ စက်ရုံတို့တွင် အလုပ်သမားဦး ရေမှာ လိုသည်ထက်ပိုနေ၍ စက်ရုံပိုင်ရှင်များသည် အလုပ် သမားတို့အား မသေရုံမျှ အခများကိုသာ ပေးနိုင်ကြသည်
သို့ သော် ဤကဲ့သို့သော အဖြစ်မျိုးကို အလုပ်သမားများ ကြာရှည် စွာ မခံစားခဲ့ကြရချေ
ထပ်မံ၍ တီထွင်မှုများ ပေါ်ပေါက်လာ သည့် စက်ရုံလုပ်ငန်းတို့တွင် လူလိုလာ၍ အလုပ်သမားတို့သည် မိမိတို့၏ နေရာဟောင်းများကို ရရှိကြပြန်လေသည်
ယခုအခါ လုပ်ငန်းအသစ်တို့၏နယ်ပယ်မှာ ကျယ်ပြန့်သည်ထက် ကျယ် ပြန့် လာသည်ဖြစ်၍ ရှေးကထက် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမို များပြားသော အလုပ်သမားတို့ကို အလုပ်ပေးနိုင်ပြီ ဖြစ်သည်
စက်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဝေါမြို့နယ်၊ အဗျားငှက်ချေးဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အဗျားငှက်ချေးဝင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၀၈ ဦး၊ မ ၃၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
Microsoft မှ ထုတ်လွှင့်ထားသည့် စာသား အသုံးပြု အင်တာနက် ရှာဖွေရေး လုပ်ဆောင်ချက် ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ၊ မေလ (၂၉) ရက်က စတင်မိတ်ဆက်သည်
၎င်းသည် Microsoft ၏ နာမည်ကြီး ကွန်ယက် ရှာဖွေရေး လုပ်ဆောင်ချက်ဖြစ်သည့် Live Search ကို အစားထိုးသည့် ဝန်ဆောင်မှုလည်း ဖြစ်သည်
အများပြည်သူတို့ ဝင်ရောက်ကာ အပြည့်အဝ သုံးစွဲနိုင်သည့် နေ့ရက်မှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ၊ ဇွန်လ (၃) ရက်နေ့ဖြစ်ပြီး Bing မှာ ဈေးကွက်ဝေစု အချို့ကို ရနေပြီဟု သိရသည်
သိသာ ထင်ရှားသည့် အပြောင်းအလဲ တစ်ခုမှာ ရှာလိုသည့် စာသားကို ရိုက်ထည့်နေချိန်တွင် ဖြစ်နိုင်ချေရှိသော စာသားများပါသည့် ရလဒ်စာရင်းကို အချိန်နှင့် တပြေးညီ ဖော်ပြပေးသည့် ရလဒ်ကို ထည့်သွင်းထားသည်
ထိုနည်းပညာကို Powerset မှ နည်းပညာကို အခြေခံထားသည်
Powerset ကုမ္ပဏီကို မိုက္ခရိုဆော့(ဖ်)က ၂၀၀၈ ခုနှစ်က ဝယ်ယူခဲ့သည်
Windows Live SkyDrive ၊ Facebook နှင့် email တို့မှတဆင့် သိမ်းထားသည်များနှင့် မျှဝေ သုံးစွဲထားသည်များကို ပြန်လည်ကြည့်ရှုနိုင်သည့် စနစ်လည်းပါဝင်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၂၉) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာသည့် ကြေညာချက်အရ Yahoo! နှင့် ပူးတွဲကာ Yahoo! Search ကို Bing မှ အားဖြည့်မည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ထိုစဉ်အခါက Looksmart ကုမ္ပဏီမှ ရသော အဖြေရလဒ်များကို ဖော်ပြပေးသည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် AltaVista မှ ရလဒ်များကို ဖော်ပြပေးသည်
နောက်ပိုင်းတွင် ကိုယ်ပိုင် ရှာဖွေရေး လုပ်ငန်းစဉ်ဖြင့် အစားထိုးသည်
ဓာတ်ပုံများကို ရှာဖွေရာတွင် Picsearch မှ ရလဒ်များကို အသုံးပြုသည်
အခပေး သုံးစွဲရသည့် စနစ်ဖြစ်သည်
ရှာဖွေလိုသည့် အမျိုးအစားများကို Web ၊ News ၊ Image ၊ Desktop ၊ Local နှင့် Microsoft Encarta ဟူ၍ ကဏ္ဍခွဲပေးထားပြီး လိုအပ်သည်များကို အမျိုးအစား ခွဲခြားကာ ရှာဖွေနိုင်သည်
ရှာဖွေလိုသည့် အကြောင်းအရာအလိုက် Web (အင်တာနက်ရှိ ကွန်ယက်စာမျက်နှာ)၊ News (သတင်းများ)၊ Image (ပုံအမည်ဖြင့်)၊ Local (သတ်မှတ်ပေးထားသည့် ဒေသအလိုက် သတင်း၊ ထူးခြားချက်၊ အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း) နှင့် Microsoft Encarta (စွယ်စုံကျမ်း) ဟူ၍ အမျိုးအစား ခွဲခြား ရှာနိုင်သည်
Windows Live Search ကို အသုံးပြု၍ တစ်လလျှင် မေးခွန်းပေါင်း ၂.၅ ကုဋေကို တန်ဖိုးရှိ၍ တိကျသော အဖြေများ ပေးနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်
MSN Search မှ Windows Live Search သို့ အမည်ပြောင်းလိုက်စဉ် Picsearch ကို အသုံးမပြုတော့ဘဲ ကိုယ်ပိုင် ပုံရှာဖွေရေး နည်းလမ်းကို အသုံးပြုသည်
Live Search ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၂၁) ရက်နေ့တွင် Windows Live ဝန်ဆောင်မှုများမှ ခွဲထုတ်ကာ အမည်သစ် Live Search အဖြစ် ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းများကို ထမ်းဆောင်နေကြောင်း မိုက္ခရိုဆော့(ဖ်)မှ ကြေညာသည်
Live Search နှင့် Ad Platform တို့ကို ပူးပေါင်းစေကာ Live Search အဖြစ် ဆက်လက် လည်ပတ်စေသည်
ပြောင်းလဲမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် Live Search ကို Microsoft AdCenter နှင့် ပူးပေါင်းလိုက်သည်
မိုက္ခရိုဆော့(ဖ်)၏ ရှာဖွေ တွေ့ရှိသမျှ သတင်းအချက်အလက်များကို Live Search ၏ ခေါင်းစဉ်အောက်တွင် ဖော်ပြပေးသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ မေလ (၂၃) ရက်နေ့တွင် Live Search Books နှင့် Live Serch Academic ဝန်ဆောင်မှုများကို ရပ်စဲလိုက်သည်
Live Search Books Publisher Program လည်း ရပ်တန့်သွားသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၃၁) ရက်နေ့၌ Windows Live Expo ကို ဖြုတ်သည်
သုံးစွဲသူများမှ ကိုယ်ပိုင် ရှာဖွေရေး လုပ်ဆောင်ချက် (search engine) ကို ရေးသားခွင့်ပေးသာ Live Search Macro ကိုလည်း ဖြုတ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် Live Product Upload ကို ရပ်စဲသည်
နောက်ဆုံးဖွဲ့စည်းသည့် Live Search QnA ကို MSN QnA အဖြစ်သို့ ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် အမည်ပြောင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ မေလ(၂၁) ရက်နေ့တွင် ရပ်စဲလိုက်သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
လှည်း ၁၀-စီးတိုက်, အစီး ၂၀-တိုက်, အစီး ၃၀-တိုက်, အစီး ၄၀-တိုက် ထင်းပုံကြီးကိုလောင်မြိုက်နေသော မီးပုံကြီးထဲသို့ ရံဖန်ရံခါ ယောက်ျားသည် မြက်ခြောက်, နွားချေးခြောက်, ထင်းခြောက်တို့ကို ထည့်ပေးနေလျှင် လောင်စာကြောင့် ထိုမီးပုံကြီးသည် ကြာမြင့်စွာ တောက်လောင်နေသကဲ့သို့ ထို့အတူ ဥပါဒါန်၏အကြောင်း ဖြစ်ကုန်သော တေဘူမကတရားတို့၌ သာယာဖွယ်ဟု ရှုနေသောသူအား တပ်မက်မှု “တဏှာ”တိုးပွားလာ၏၊ တဏှာဟူသောအကြောင်းကြောင့် ဥပါဒါန်ဖြစ်၏-အစရှိသည်ဖြင့် ချမ်းသာမဖက် ဆင်းရဲသက်သက်အစု ဖြစ်ပုံကို၎င်း
-မီးပုံကြီးကို မီးစာမထည့် ပါက လောင်စာမရှိတော့သဖြင့် မီးပုံကြီး ငြိမ်းပျောက်သွားသကဲ့သို့ ဥပါဒါနိယတရားတို့၌ အပြစ်ရှိပုံကို ရှုနေသောသူအား တပ်မက်မှု “တဏှာချုပ်ငြိမ်းသွားပုံ၊ တဏှာ ချုပ်ခြင်းကြောင့် ဥပါဒါန်ချုပ်ပုံ-အစရှိသည်ဖြင့် ဆင်းရဲအစုအဝေးကြီး ချုပ်ငြိမ်းပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဥပမာနနှင့် ဥပမေယျတိုက်ဆိုင်ပုံ မှတ်သားဖွယ်ကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်
ဥပါဒါန်လေးပါးနှင့် ဥပါဒါန်လေးပါးကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရန်, ပိုင်းခြား၍ သိရန်ကုန်ခမ်းစေရန် ပယ်စွန့်နိုင်ရန် အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဆင်ချီတိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchitaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ဆင်ချီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချီတိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၅ ဦး၊ မ ၁၃၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
တက်ကျသံ အမျိုးမျိုးက ကွဲပြားသော အနက်အဓိပ္ပါယ် အမျိုးမျိုးကို ဖော်ညွှန်းနေလျှင် အဆိုပါဘာသာစကားက တက်ကျသံဘာသာစကား (tonal language) ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် မြန်မာဘာသာစကားသည် တက်ကျသံဘာသာစကား ဖြစ်သည်
"စာ" ဟူလျှင် ရေးခြစ်မှတ်သားသော အရာ ဟူသည်မျိုး အဓိပ္ပါယ် ရောက်ပြီး "စား" ဖြစ်သွားလျှင် အစာကို ပါးစပ်ထဲသို့ သွတ်သွင်း ဝါးမျိုခြင်း အဓိပ္ပါယ် ဖြစ်သွားတော့သည်
သို့ဖြင့် မြန်မာစကားသည် အာ့-အာ-အား ဟူသည်မျိုး အသံအနိမ့်အမြင့် ၃မျိုး ရှိသည့် တက်ကျသံဘာသာစကား ဖြစ်သည်
တရုတ်ဘာသာစကားသည်မူ အသံအနိမ့်အမြင့် ၄မျိုးနှင့် ဖြစ်ပြီး၊ ထိုင်းဘာသာစကားသည်မူ အသံအနိမ့်အမြင့် ၅မျိုးနှင့် ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကမူ တက်ကျသံဘာသာစကား မဟုတ်ချေ၊ be ကို ဘီဆန်ဆန် အသံထွက်သည်ဖြစ်စေ ဘီးဆန်ဆန် အသံထွက်သည်ဖြစ်စေ အင်္ဂလိပ်စကား၌ အနက် မပြောင်းပေ
၁၃၁၄ (၁) ရက်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင် (၁၈၅၆-၁၉၁၉) သည် ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံရှိလူမျိုး များထဲတွင် အရေးပိုင်ဖြစ်သည်
၊ကျောက်ဖြူမြို့တည် နှစ်(၁၈၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ကျောက်ဖြူမဂ္ဂဇင်းတွင်ကား ဦးမြထွန်းအောင် ဟု ပါရှိသည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့၌ မွေးဖွား ခဲသည်
ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်
တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအတွင်း ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းယူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဖြစ်လာပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိတိုင်းရင်းသား များထဲတွင် ပထမဆုံးသော အရေးပိုင် ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင် မတိုင်မီက အရေးပိုင်ရာထူးကို မျက်နှာဖြူများသာ ရရှိခဲ့သည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင်အား ဗြိတိသျှ အစိုးရက အိန္ဒိယ အင်ပိုင်ယာ၏ ဆွေသဟာ (CIE)ဘွဲ့ (Companion of the Indian Empire)၊ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း (KSM)ဘွဲ့နှင့် သူရဲကောင်း ဓားတော်ရမင်း (TDM) ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင်ကျောက်ဖြူမြစ်အတွင်း ရေနစ် ကွယ်လွန်သည်
ယခု ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် အဆောက်အဦး နေရာသည် ဦးမြတ်ထွန်းအောင်၏ အိမ်နေရာ ဖြစ်သည်
အရေးပိုင် မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း၊ ဒီဝီဇံ မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း နာမည်ကြီးသည်
လက်ဆယ်ဦးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letseu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ငပြင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငပြင်းအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇၉ ဦး၊ မ ၁၁၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ခွေးတောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခွေးတောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၉ ဦး၊ မ ၂၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpantaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ ကိုင်းပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘတ်နွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Batnwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ နိမ်လွမ်ဂန်နမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဏိန်တိန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kui-Ingteu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ကလောင်ဖာမြို့နယ်၊ ဏိန်တိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်ငန်းရွာ၊ ရင်ငန်း
ဇင်းဘာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zin Bar)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဇင်းဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗင်းဟင် (ဈေး)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Binhin (Zay))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ဗင်းဟင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကျုံလမုညောင်ဝိုင်း
ဝက်လှကလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethlakalay(Wethlalay))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဝက်လှကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လှကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၇ ဦး၊ မ ၆၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငဖြူကလေး (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahpyukalay(East))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ သာယာဝတီမြို့နယ်၊ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဖြူကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၅ ဦး၊ မ ၁၆၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဂရိဒဏ္ဍာရီတွင် ဟစ်ပေါမင်နီးဇ် (အင်္ဂလိပ်: Hippomenes; ရှေးဟောင်းဂရိ: Ἱππομένης) ကို မာလန်းနီယန် (Melanion; Μελανίων or  Μειλανίων) အဖြစ်လည်းသိရှိကြ၍ ၎င်းသည် အာကေးဒီးယားသား အမ်ဖစ်ဒါမာ့စ်၏ သား (သို့) အွန်ခ်ဟီးစ်တော့နိုင်ငံဘုရင် မီဂါရီးယပ်စ် (Megareus of Onchestus) ၏ သားဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အတ္တလန်းတာ၏ ခင်ပွန်းလည်းဖြစ်၏
စန်းတောမျိုးနွယ်မှ အမြင့်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ် ခိုင်ရန်၏ တပည့်တစ်ဦးအဖြစ်လည်း သိရှိကြကာ ခက်ခဲသောစိန်ခေါ်မှုများကို စိတ်အားထက်သန်စွာ လုပ်ဆောင်ရင်း အခြားတပည့်များကို သာလွန်ကျော်လွန်နိုင်ခဲ့ပေသည်
ထွင်းစာရေးထိုးမှုက ၎င်းသည် ကာလစ်ဒိုးနီယန် တောဝက် အမဲလိုက်သူများထဲက တစ်ဦးဟူ၍ ဖော်ပြခဲ့သည်
ပကွဲရေလဲရွာ၊ ပကွဲရေလဲ
ယန်းကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ ယန်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၇ ဦး၊ မ ၇၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ထူရွာ၊ သာစည်
ဝက်မြေတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetmyaytaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ဝက်မြေတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်မြေတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၅ ဦး၊ မ ၉၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းချိုတောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hinchotaw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ သပြေရှောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥပ္ပလရတနာ (ပါဠိ: Uppalaratana) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ ​တော်ဝင်မိသားစုဝင်ဖြစ်ကာ မင်းသမီး​ဟောင်းတစ်ပါးဖြစ်ကာ နိုင်ငံ​ရေးသမားတစ်​ယောက်ဖြစ်သည်
သူသည် ဘူမိဗလဘုရင်နှင့် မိဖုရားသီရိ​ခေတ်တို့၏ သမီးအကြီးဆုံးဖြစ်သည်
၁၉၇၂ခုနှစ်တွင် သူ၏​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များကို စွန့်လွှတ်ကာ ခင်ပွန်းဖြစ်သူနှင့်အတူ အ​မေရိကန်တွင် အ​ခြေချ​နေထိုင်ခဲ့သည်
သို့​သော် ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် ကွာရှင်းခဲ့သည်
ကွာရှင်းပြီး​နောက် ​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များနှင့်​ဝတ္တရားများ ပြန်လည် စတင်ခဲ့သည်
ကွာရှင်းအပြီး ထိုင်းနိုင်ငံသို့ မကြာခဏပြန်လာပြီး ၂၀၀၁ခုနှစ်တွင် အမြဲတမ်းပြန်လည်​နေထိုင်ခဲ့သည်
ပြန်​​ရောက်​ရောက်ခြင်းတွင် အခမ်းအနား​ပေါင်းများစွာတက်​ရောက်ခြင်းဖြင့် ​တော်ဝင်ဝတ္တရားများကို ပြန်လည်​ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုင်းပြည်သူများ၏ အရည်အ​သွေးကို မြှင့်တင်​ပေးမည့် ကုသိုလ်ဖြစ်​ဖောင်​ဒေးရှင်းများကို စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ခုနှစ် မတ်လတွင်ကျင်းပမည့် ထိုင်းနိုင်ငံ​ရွေး​ကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်အ​ရွေးခံမည့်သူဖြစ်သည်
ဥပ္ပလရတနာမင်းသမီးမှာ ဘုရင်ဘူမိဗလနှင့်မိဖုရားသီရိ​ခေတ်တို့မှ ၁၉၅၁ခုနှစ် ဧပြီ၁ရက်​နေ့တွင် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတွင် ဖွားမြင်​သော အကြီးဆုံးက​လေးဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး​နောက် ဒူဆစ်နန်းတော်တွင် ​နေထိုင်ခဲ့သည်
ဘွဲ့​တော်အပြည့်အစုံမှာ ဥပ္ပလရတနရာဇကညာ သိရိဝဎနာဝဏ္ဏဝတီ မင်းသမီး (ပါဠိ: Uppalaratanarājakaññā Sirivaḍhanāvaṇṇavatī) ဖြစ်သည်
၁၉၆၇ ဘန်​ငေါက်ပွဲ​တော်တွင် ဘုရင်ဘူမိဗလနှင့် မင်းသမီးရာတာနာတို့သည် ရွက်​လှေအားကစားနည်းတွင် ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ ရွှေတံဆိပ်များ ရရှိခဲ့သည်
ဥပ္ပလရတနာသည် ငယ်စဉ်က ချစ်တရာလဒါ​ကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်
ထို့​နောက် မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၃ခုနှစ်တွင် သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် သိပ္ပံဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
​လော့စ်အိန်ဂျလိရှိ ကယ်လီဖိုးနီးယားတက္ကသိုလ်တွင် ပြည်သူ့ကျန်းမာ​ရေးဖြင့် မာစတာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၂၅ရက်​နေ့တွင် သူ၏​တော်ဝင်ဂုဏ်ပုဒ်များကို စွန့်လွှတ်ကာ ပီတာလတ်ဂျန်ဆန်ဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ထို့​နောက် အ​မေရိကန်တွင် ၂၆နှစ်ကြာ​နေထိုင်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် ကွာရှင်းခဲ့ကာ သူနှင့်က​လေးများမှာ ဆန်ဒီ​ယေဂိုတွင် ၂၀၀၁ခုနှစ်အထိ​နေထိုင်ခဲ့သည်
သူ့တွင် သားတစ်​ယောက်နှင့် သမီးနှစ်​ယောက်ရှိသည်
သူ၏သားမှာ ၂၀၀၄ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဆူနာမီ​ကြောင့် ​သေဆုံးခဲ့ရသည်
၂၀၁၄ခုနှစ်တွင် ယင်လပ်အစိုးရအား အာဏာသိမ်းခဲ့​ပြီး​နောက် ၅နှစ်အကြာတွင် ပထမဆုံးပြန်လည်ကျင်းပမည့် ​ရွေး​​​ကောက်ပွဲတွင် ဝန်ကြီးချုပ်​နေရာအတွက် ဥပ္ပလရတနာမှ ဝင်​ရောက်အ​ရွေးခံမည်ဖြစ်​ကြောင်း ​၂၀၁၉ခုနှစ်​ဖေ​ဖော်ဝါရီလ၈ရက်​နေ့က ကြေညာခဲ့သည်
ယခင် ဝန်ကြီးချုပ်၂ဦးဖြစ်သူ သက်ဆင် ရှင်နာဝပ်နှင့် ယင်လပ် ရှင်နာဝပ်တို့၏ ရှင်နာဝပ်မိသားစုနှင့်ဆက်စပ်မှုရှိသည့် ထိုင်းရတ်ဆာချက်ပါတီမှ ဝင်​ရောက်ယှဉ်ပြိုင်မည်ဖြစ်သည်
သူ၏​ကြေညာချက်ထွက်ပြီး မကြာမီတွင် အာဏာသိမ်းစစ်အစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ ပရာယွတ်ချန်အိုချာကလည်း စစ်တပ်​နောက်ခံပါတီမှ ဝန်ကြီးချုပ်​လောင်းအဖြစ် အ​ရွေးခံမည်ဖြစ်​ကြောင်း ​ကြေညာခဲ့ပြန်သည်
ထို့​ကြောင့် စစ်အစိုးရ၏မဟာရန်သူ ရှင်နာဝပ်မိသားစုနှင့်လက်တွဲကာ နိုင်ငံရေးအတွင်းဝင်လာခြင်းဖြစ်၍ စစ်တပ်ပါတီနှင့် ထိပ်တိုက်​တွေ့ဆုံကာ ဗဟိုအာဏာကို ဆက်လက်ချုပ်ကိုင်ရန် ကြိုးပမ်း​နေ​သော စစ်အစိုးရ၏ အစီအစဉ်များကို ကစဉ့်ကလျားဖြစ်​စေသည်
အကယ်၍ ​ရွေး​ကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိပါက ​၁၉၃၂ခုနှစ်​တော်လှန်​ရေးအပြီး စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ်မှ တော်ဝင်မိသားစုအတွင်း ပထမဆုံး ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာမည်ဖြစ်သည်
မင်းသမီးက သူ့အ​နေဖြင့် ​တော်ဝင်အ​ဆောင်အ​ယောင်များကို ၁၉၇၁ခုနှစ်ကပင် စွန့်လွှတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ယခုအချိန်တွင် သာမန်လူအ​​နေဖြင့်သာ​နေထိုင်​နေ​ကြောင်း လူမှုကွန်ယက်မှတစ်ဆင့် ​ပြောကြားခဲ့သည်
သို့​သော် ချက်ချင်းပင်လျှင် ​မောင်​တော် ရာမ၁၀ဘုရင်က တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခြင်းသည် “မသင့်တော်”ဘဲ အခြေခံဥပဒေနှင့်လည်း မကိုက်ညီဟု ရုပ်သံမှတဆင့် မိန့်ခွန်းပြောခဲ့သည်
ဘုရင်​သည် အစ်မ​တော်ကို တိုက်ရိုက်​ဝေဖန်လိုခြင်းမရှိဘဲ အမည်စာရင်းတင်သွင်းခဲ့သည့် နိုင်ငံ​ရေးပါတီကိုသာ ​ဝေဖန်ပြစ်တင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံ​ရေးပါတီမှလည်း ဘုရင်၏ အလိုဆန္ဒပြည့်​စေရမည်ဖြစ်ပြီး ဘုရင့်ဆန္ဒအတိုင်းသာ လုပ်မည်ဖြစ်​ကြောင်း​ပြောခဲ့သည်
​ ဖေ​ဖော်ဝါရီ ၁၁ရက်​နေ့တွင် ထိုင်း​ရွေး​ကောက်ပွဲ​ကော်မရှင်က ​တော်ဝင်မိသားစုဝင်များသည် အုပ်ချုပ်​ရေးပိုင်း၏အ​ပေါ်တွင်ရှိရမည်ဖြစ်ကာ နိုင်ငံ​ရေးဆိုင်ရာရာထူးများ ရယူခွင့်မရှိဟုဆိုကာ ပယ်ချခဲ့သည်
ဥပ္ပလရတနာသည် ၂၀၀၈ခုနှစ် ဩဂုတ်လက ထွက်ရှိခဲ့​သော ထိုင်းရုပ်ရှင် Where The Miracle Happens (หนึ่งใจ..เดียวกัน)တ့င် ပါဝင်သရုပ်​​ဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၀ ​အောက်တိုဘာလတွင်လည်း အ​ကောင်းဆုံးသက်​တော်​စောင့်ရုပ်ရှင် (มายเบสต์บอดีการ์ด)တွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
ဒတ်ချ်ဘာသာစကား (အင်္ဂလိပ်: Dutch or Nederlands) သည် လူဦး ရေ ၂၄ သန်းခန့်က မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ် ပြောဆိုသော အနောက်ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်၍ လူဦးရေ ၅ သန်းခန့်က ဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုကြသည်
ဤဘာသာစကားပြောသော လူအများစုကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ  နှင့် ဘယ်လ်ဂျီယံ နိုင်ငံများတွင်  နေထိုင်ကြသည်
နယ်သာလန်၏ အမျိုးသားဘာသာစကားဖြစ်၍ ဘယ်လ်ဂျီယန်၏ တရားဝင်သတ်မှတ်ထားသော ဘာသာစကားသုံးခုထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ဂျာမန်နွယ်ဘာသာစကားများထဲက ဒတ်ချ်ဘာသာနှင့် အနီးကပ်သည့် အင်္ဂလိပ် နှင့် ဂျာမန် ပြီးလျှင် တတိယအများဆုံး ပြောဆိုသော ဂျာမန်နွယ် ဘာသာစကားဖြစ်သည်
ဗဟိုအာဖရိက စံတော်ချိန်(အင်္ဂလိပ်: Central Africa Time)(CAT)သည် ဗဟိုနှင့် တောင်အာဖရိကဒေသတွင် အသုံးပြုသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်သည်
ဗဟိုအာဖရိကစံတော်ချိန်သည် Coordinated Universal Timeထက် နှစ်နာရီရှေ့ရောက်သောအချိန်(UTC+02:00)ကို အသုံးပြုပြီး တောင်အာဖရိက စံတော်ချိန်၊ အီဂျစ် စံတော်ချိန်၊ အရှေ့ဥရောပဒေသ စံတော်ချိန်၊ ကာလင်နင်ဂရတ်ဒေသ စံတော်ချိန်နှင့် ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန်တို့နှင့် အတူတူပင်ဖြစ်သည်
အီကွေတာနှင့် အပူပိုင်းဇုန်ဒေသများရှိ အချိန်ဇုန်များကဲ့သို့ပင် တစ်နှစ်ပတ်လုံးတွင် တနေ့တာအလျားသည် အနည်းငယ်များသာ ပြောင်းလဲမှုရှိသောကြောင့် နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်ကို အသုံးပြုခြင်းမရှိပါ
ဗဟိုအာဖရိက စံတော်ချိန်ကို အောက်ဖော်ပြပါနိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုသည်
ဘော့ဆွာနာ ဘူရွန်ဒီ ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတ (eastern side only) မာလဝီ မိုဇမ်ဘစ် နမီးဘီးယား ရဝမ်ဒါ ဆူဒန် တောင်ဆူဒန် ဇမ်ဘီယာ ဇင်ဘာဘွေအာဖရိကတိုက်ရှိ ဖော်ပြပါနိုင်ငံများတွင်လည်း တစ်နှစ်ပတ်လုံး UTC+02:00 ကို အသုံးပြုသည်
အီဂျစ် (အီဂျစ်စံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်) လီဆိုသို (တောင်အာဖရိကစံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်) လစ်ဗျား (အရှေ့ဥရောပစံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်) တောင်အာဖရိက (တောင်အာဖရိကစံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်) အဲ့စ်ဝါတီးနီ (တောင်အာဖရိကစံတော်ချိန်ကို အသုံးပြုသည်)အီဂျစ် စံတော်ချိန် - အီဂျစ်နိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
ကာလင်နင်ဂရတ်ဒေသ စံတော်ချိန် - ရုရှားနိုင်ငံ၊ ကာလင်နင်ဂရတ်အော့ဘလတ်ကို လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
အစ္စရေး စံတော်ချိန် - ဆောင်းရာသီကာလတွင် အစ္စရေးနိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
အရှေ့ဥရောပဒေသ စံတော်ချိန် - ဆောင်းရာသီကာလတွင် ဥရောပနှင့် အရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသရှိ နိုင်ငံများကို ,လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
ဗဟိုဥရောပဒေသ နွေရာသီစံတော်ချိန် - နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်အား အသုံးပြုသောကာလ၌ ဥရောပနိုင်ငံများအား လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
တောင်အာဖရိက စံတော်ချိန် - တောင်အာဖရိကနိုင်ငံကို လွှမ်းခြုံထားသည့် တူညီသော အချိန်ဇုန်ဖြစ်ပြီး UTC+02:00 တွင်ဖြစ်သည်
ဧလာဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးလမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
အမှု—ရန်ဖြစ်သော ရဟန်းများ စကား ပြောနေသည်ကို ချောင်း၍ နားထောင်မှု
အမှုသည်—ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများ
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် သီလစင် သူတော်စင် ရဟန်းများနှင့် ငြင်းကြခုန်ကြ ခိုက်ရန်ဒေါသ ဖြစ်ကြလေသည်၊ ထိုအခါ သီလစင်ကြယ်သော ရဟန်းတို့သည် သူတို့အချင်းချင်း ကွယ်ရာ၌ ပြောဆိုကြသည်မှာ..... “အရှင်ဘုရားတို့ ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတွေဟာ အလဇ္ဇီတွေဖြစ်တယ်၊ သူတို့နှင့်ဘက်ပြိုင်၍ ရန်မဖြစ်ထိုက်ဘူး” ဤသို့ ပြောဆိုကြလေသည်
ထိုသို့ပြောဆို နေသံကို ချောင်း၍ နားထောင်သော ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ ကြား၍ “ကိုယ်တော်တို့က တပည့်တော်တို့ကို ဘာ့ကြောင့် အလဇ္ဇီလို့ ပြောရသလဲ”ဟု သွား၍ ပြောဆိုကြသော် “ကိုယ်တော်တို့ ဘယ်ကကြားသလဲ”တပည့်တော်တို့ ကိုယ်တော် ပြောတဲ့အနီးမှာဘဲ တည်ရှိနေကြတယ်”ဟုပြောကြလေသည်၊ ထိုသို့ ချောင်း၍ နားထောင်မှုမှစ၍ အကျယ်အကျယ်ငြိမ်းဘွယ်ကို ဘုရားရှင် ကြားသိတော်မူသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကိုပညတ်တော်မူရလေသည်
ယော ပန ဘိက္ခု ဘိက္ခူနံ ဘဏ္ဍနဇာတာနံ ကလဟဇာတာနံ ဝိဝါဒါပန္နာနံ ဥပဿုတိံ တိဋ္ဌေယျ ‘‘ယံ ဣမေ ဘဏိဿန္တိ, တံ သောဿာမီ’’တိ ဧတဒေဝ ပစ္စယံ ကရိတွာ အနညံ, ပါစိတ္တိယံ
အကြင်ရဟန်းသည် မိမိတို့ဘက်တွင် တိုင်ပင်ခြင်းရှိကုန်သော ခိုက်ရန်ရှိကုန်သော ငြင်းခုံခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်သော ရဟန်းတို့၏ တိုင်ပင်သံ၏ အနီး၌ (တိုင်ပင်သံကို ကြားလောက်ရာအရပ်၌) တည်နေအံ့၊ (အဘယ်သို့ကြံ၍ တည်နေသနည်း၊) “ဤရဟန်းတွေ အကြင်စကားကို ပြောကြလိမ့်မည်၊ ထိုစကားကို နားထောင်အံ့”၊ ဤသို့ကြံ၍ ဤနားထောင်လိုခြင်းကိုသာလျှင် အကြောင်းပြု၍ အခြား အကြောင်းမရှိဘဲ တည်အံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ချောင်း၍နားထောင်ရာ၌ သူတို့စကားကိုကြားလျှင် သူတို့ကိုပြန်၍ချေပမည်-စွပ်စွဲမည်ဟု မတရား ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့်နားထောင်မှသာ အာပတ်သင့်သည်၊ စိတ်ကောင်း စေတနာကောင်းဖြင့် ငါ့ကို သူတို့အထင်လွဲခြင်းမှ လွတ်စေမည်၊ ထိုအမှုကို ငြိမ်းအေးအောင်လုပ်မည်”စသည်ဖြင့် ကြံရွယ်၍ နားထောင်လျှင်ကား အာပတ်မသင့်၊ ရန်ဘက်ဖြစ်သော လူသာမဏေတို့၏ တိုင်ပင်သံကို ချောင်း၍ နားထောင်ရာ၌ ဒုက္ကဋ်အာပတ်
မကျီးချောင်းရွာ၊ ကျုံသွတ်
ထန်းဇင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanzin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ထန်းဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကကျီးတန်းရွာ၊ အစုကြီး
၁၄၂၉ (၁) ရက်
ငပိုးကလေးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapoekalay)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ မိုင်းလွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂျီးန် ရာဆင်း (သို့) ရှောန် ရာဆီးန် (အင်္ဂလိပ်: Jean Racine) (ခရစ် ၁၆၃၉- ၁၆၉၉) သည် နာမည်ကျော်ပြင်သစ် ပြဇာတ်ရေး ဆရာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၆၃၉ ခုနှစ်၌ ဖွားမြင်၍၊ ငယ်စဉ်ကပင် မိဘနှစ်ပါး သေဆုံးသဖြင့် အဖွားဖြစ်သူ လက်ထဲ၌ ကြီးပြင်းခဲ့ ရလေသည်
သူသည် ကျောင်းသားဘဝကပင် ရှေးဂရိစာဆိုကြီး များ၏ စာကြီးပေကြီးများထဲမှ အထူးသဖြင့် ပြဇာတ်များ၌သာ ပျော်မွေ့ခဲ့လေသည်
နောင်ကြီးပြင်းလာ၍ သူကိုယ်တိုင် ကဗျာပြဇာတ်များ ရေးသားသောအခါ ပြင်သစ်လူမျိုးများက ရဆင်းအား အကောင်းဆုံး ကဗျာပြဇာတ်ရေးဆရာအဖြစ်ဖြင့် အသိအမှတ်ပြုလာကြလေ သည်
သူသည် ပြစ်သစ်အလွမ်း ကဗျာပြဇာတ်ကို ပထမဦးစွာ စတင်ရေးသားခဲ့သော ပြဇာတ်ရေးဆရာ ကော်နေးယီးထက် ပို၍ တော် မတော် အငြင်းပွားဖွယ်ရှိသော်လည်း သူ၏လက်ရာသည် မည်သူ့လက်ရာနှင့်မျှ မတူ တစ်မူခြားလျက်ရှိကြောင်းကိုကား ဝန်ခံကြရပေမည်
ရဆင်း ဦးစွာ ရေးသားခဲ့သော ပြဇာတ်များတွင် သူ၏ အကောင်းဆုံး လက်ရာများဖြစ်သည့် အွန်ဒရိုမက် (၁၆၆၇)၊ ဗြိတန္နီကပ် (၁၆၆၉)၊ ဗဇာဇစ် (၁၆၇၂)၊ မစ်သရီဒေး (၁၆၇၃)၊ အီဇီဂျီနီ (၁၆၇၄)၊ ဖီဒရေ (၁၆၇၇) စသော ပြဇာတ်များ ပါဝင်သည်
ဖီဒရေပြဇာတ်ကို ရေးခဲ့ပြီးနောက် အတော်ကြာအောင်ပင် ပြဇာတ်များ မရေးဘဲ နေခဲ့သည်
ထိုသို့ မရေးဘဲ နေသည်မှာ သူနာမည်ကြီးလာသည်ကို မနာလိုသဖြင့် နာမည် ပျက်အောင် မကောင်းကြံကြသည်ကို စက်ဆုပ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သူငယ်စဉ်က လေ့ကျက်လာခဲ့ရသော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယူဆ ချက်များကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်လေသည်
သူ၏ဆွေမျိုးသည် အယူဝါဒတွင် အထူးပင် လေးစားကိုင်းရှိုင်းသူများ ဖြစ်၍ ပြဇာတ် များကြည့်ခြင်း၊ ရေးသားခြင်း စသော အပျော်အပါးလိုက်စားမှုများကို မပြုလုပ်ရန် အမြဲပင် တားမြစ်ခဲ့လေသည်
၁၆၈၉ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော အက်ဝသာ ပြဇာတ်တို့သည် အယူဝါဒဆိုင်ရာ ပြဇာတ်များဖြစ်၍၊ ယင်းတို့သည်လည်း သူ၏ အကောင်းဆုံးလက်ရာများတွင် ပါဝင်ပေသည်
ရဆင်းသည် ပါရစ်မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့စဉ်က စာပေလောက၌ ထင်ရှားခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်သည့် နစ်ကလက်ဗွာလို၊ လာဖွန်တိန်း၊ မောလျဲတို့နှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်ခဲ့လေသည်
ရဆင်းသည် သူ၏ပြဇာတ်အားလုံးကို ကဗျာလင်္ကာသွား ဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
သူ့ပြဇာတ်များကို သူ့မူနှင့် သူဆိုရ လောက်အောင် တစ်မျိုးတည်းနှင့် ရေးသားခဲ့သော်လည်း ဇာတ်ကောင်များ၏ သရုပ်ကို ဖော်ရာတွင် ပြတ်သားလှသည့် ပြင်၊ ပြဇာတ်ဂုဏ်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသည်
အထူးသဖြင့် မိန်းမများ၏သရုပ်ကို ဖော်ရာတွင်ကား ရဆင်းသည် အထူးပင် ကျွမ်း ကျင်လှပေသည်
သို့သော် သူ၏ပြဇာတ်များကို ပညာတတ် ပရိသတ်အတွက် ရေးသားခဲ့ရာ အောက်တန်းစားလူထုကမူ မနှစ်သက်ကြချေ
ဓမ္မစကြာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Damasetkyar)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ လွိုင်ကော်မြို့နယ်၊ လောပိတကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်စွယ်မှန် ပိုးမစား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
မြန်မာစကားပုံ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ဆင်စွယ်စစ်မှန်လျှင် ပိုးမစားသကဲ့သို့ ခိုင်မာစစ်မှန်လျှင် ဖျက်စီး၍ မရနိုင်
"မြတ်သည့်သူကား၊ စစ်ဖြူမျိုးနွယ်၊ ကျင့်မပယ်တည့်၊ ဆင်စွယ်မှန်ငြား၊ ပိုးမစားသို့၊" ၁၂၆၆ မဃ * ၂၆၂
မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီအနက် ဝါဆိုလပြည့်နေ့ကို ဓမ္မစကြာအခါတော်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့ သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်
ဗုဒ္ဓရှင်တော် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ နေဝင်လထွက်အချိန်၌ “အရှင်ကောဏ္ဍည၊ အရှင်ဝပ္ပ၊ အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ အရှင်မဟာနာမ်၊ အရှင်အဿဇိ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့ကို ဘုရားဖြစ်တော်မူကြောင်း ဝန်ခံ၍ စမ္မစကြာတရားတော်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီပြည် မိဂဒါဝုန်တောဝယ် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ဓမ္မစကြာ တရားတော်သည် ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော်၌ “ပဉ္စဝဂ္ဂိယ ကထာအမည်ဖြင့် လာရှိပြီး ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိတော်၌ “ဓမ္မစက္က ပဝတ္တနဝါ” အမည်ဖြင့် လာရှိကာ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၌ “ဓမ္မစက္က ပဝတ္တနသုတ္တ” အမည်ဖြင့် လာရှိသည်
ဓမ္မစကြာတရားတော်သည် သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကိုညွှန်းဆိုသော ဒေသနာတော်ဖြစ်၍ ပိဋကတ်သုံးပုံ၏ အနှစ်ချုပ်တရားဟု အဋ္ဌကထာဆရာကြီးများက ညွှန်းဆိုကြသည်
ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ “တရားတည်းဟူသော စက်ကို ဖြစ်စေခြင်း၊ လည်စေခြင်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
( ဓမ္မစက္က တရားတော်+ပတဝတ္တနဖြစ်စေခြင်း၊ လည်စေခြင်း)ဂေါတမဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ခြောက်နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လူသာမန်တို့ ကျင့်ဖို့ရာ ခဲယဉ်းလှသည့် ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်မြတ်ကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ မဇ္ဈိမပဋိပဒါခေါ် သည့် အလယ်အလတ် အကျင့်တရားလမ်းစဉ်ကို တွေ့မြင်ပြီး ကာမ အာရုံခံစားမှု လက်ယာအစွန်းနှင့် အတ္တဘော ပင်ပန်းစေသည့် လက်ဝဲအစွန်းတည်းဟူသော အစွန်းတရားနှစ်ပါးကို ရှောင်ကြည်ကာ သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို သိမြင်တော်မူပါသည်
“ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ” ဟူသော ထိုသစ္စာလေးပါး မြတ်တရားတော်သည် “ဓမ္မစကြာတရားတော်”ပင် ဖြစ်သည်
ဓမ္မစကြာတရားတော်သည် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ တိကျခိုင်မာသော သဘောတရားကို ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်
ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီတော် အဟုန်တို့ကြောင့် ရရှိခဲ့သည့် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်စွမ်းအားဖြင့် ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟော်ဖော်ညွှန်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်သည် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူအပ်သော သစ္စာလေးပါးကို မြင်တတ်သော၊ ပညာမျက်စိကို ပြုတတ်သော၊ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းကို ပြုတတ်သော၊ အကြင်အလယ်အလတ်ဖြစ်သော၊အကျင့်သည် ကိလေသာငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် အကျိုးငှာ သစ္စာလေးပါးကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်းငှာ၊ သစ္စာလေးပါကို ကောင်းစွာသိခြင်းငှာ၊ အနူပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏
ထိုအလယ်အလတ် အကျင့်သည် အဘယ်နည်းဟု သိသာထင်ရှားစွာ ဟောဖော်ညွှန်ပြတော်မူပါသည်
သမ္မာဒိဋ္ဌိ  ကောင်းစွာ မြင်ခြင်းသမ္မာသင်္ကပ္ပ  ကောင်းစွာကြံခြင်းသမ္မဝါစာ  ကောင်းစွာဆိုခြင်းသမ္မကမ္မန္တ ကောင်းစွာပြုခြင်းသမ္မာအာဇီဝ ကောင်းစွာ အသက်မွေးခြင်းသမ္မဝါယမ ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်းသမ္မာသတိ  ကောင်းစွာအောက်မေ့ခြင်းသမ္မာသမာဓိ  ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း(ဒိဋ် သင် ဝါစာ၊ ကမ္မံ အာနှင့်၊ ဝါယာ သတိ၊ သမာဓိ၊ ရှစ် သိ သမ္မာ မဂ္ဂင်များ -  ရွာမဆရာတော်)ဤအကျင့်မြတ်သည်ကား အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသည့် မဂ္ဂင်တရားမြတ်ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်
ထိုမှတဖန် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ဇာတိ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ဆင်းရဲမှ၊ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း ဆင်းရဲ၊ ဖျားနာရခြင်း ဆင်းရဲ၊ သေရခြင်း ဆင်းရဲ၊ မချစ်မနှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် ကွေကင်းရခြင်းဆင်းရဲ၊ ချစ်ခင်နှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါတို့နှင့် ကွေကင်းရခြင်း ဆင်းရဲ၊ အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခေါ - လိုချင်တာ မရရှိခြင်း ဒုက္ခ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဆင်းရဲ စသော ဇာတိသဘောတရားသည် ဒုက္ခဖြစ်သော အရိယာတို့၏ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟူ၍ ဒုက္ခသစ္စာကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီရဟန်းတို့အား တဏှာလောဘသည် တဖန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏
နှစ်သက်ခြင်း၊တပ်မက်ခြင်းနှင့် တကွ ဖြစ်၏
ထိုထိုဘဝ ထိုထိုအာရုံ၌ အလွန်နှစ်သက်တတ်၏
ဤတဏှာဟူသည် အဘယ်နည်း
ကာမတဏှာ  ရူပါရုံစသော ဝတ္ထုကာမကို တပ်မက်သော တဏှာဘဝတဏှာ  သဿတဒိဌိနှင့် တကွဖြစ်သော တဏှာဝိဘဝတဏှာ  ဥစ္ဆေဒဒိဌိနှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာ ဟူ၍ ဤတဏှာဟူသော သဘောတရားသည် ဒုက္ခအကြောင်းဖြစ်သော အရိယာတို့ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟု သမုဒယသစ္စာအကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ထိုတဏှာလောဘ၏ အကြွင်းမဲ့ တပ်မက်ခြင်းကင်းရာ၊ ချုပ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
စွန့်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ဝေးစွာစွန့်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
လွတ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ကပ်ငြိခြင်းကင်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ဤနိဗ္ဗာန်ဟူသော သဘောတရားသည် ဒုက္ခ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော အရိယာတို့သည် သိအပ်သော သစ္စာမည်သော နိရောဓသစ္စာ ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
မဂ္ဂသစ္စာနှင့်စပ်၍ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်တရားသည်သာလျှင် ဒုက္ခ၏ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော အရိယာတို့ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟု ဟောကြားတော်မူပါသည်
ဒုက္ခသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ ဒုက္ခသစ္စာ၏ ကိစ္စဉာဏ်၊ ဒုက္ခသစ္စာ၌ ကတဉာဏ်သမုဒယ သစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ သမုဒယသစ္စာ၌ ကိစ္စဉာဏ်၊ သမုဒယသစ္စ၏ ကတဉာဏ်နိရောဓသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ နိရောဓသစ္စာ၏ ကိစ္စဉာဏ်၊ နိရောဓသစ္စာ၌ ကတဉာဏ်မဂ္ဂသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ၌ ကိစ္စဉာဏ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ၌ ကတဉာဏ် စသည့် ဘုရားမဖြစ်မီ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်တော်မူသည့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရာ သစ္စာတရားတို့ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ဤသစ္စာလေးပါးတို့၌ ဤသို့သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ်အားဖြင့် သုံးပါးသော အပြန်ရှိသော သုံးပါးလေးလီဖြစ်၍ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာရှိသော ဟုတ်မှန်တိုင်းဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ငါ့အားအလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၏
လူနှင့်တကွ သတ္တလောက၌ အတုမရှိသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူပြီး၍ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံတော်မူပါသည်
ဝါဆိုလပြည့်နေ့သည် ထူခြားသည့် အကြောင်းအရာများ ရှိသည်
ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေနေသောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဂေါတမ ဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်တော်သော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဓမ္မစကြာ တရားဦးကို စတင်ဟောတော်မူသော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ရေမီးအစုံစုံတို့ဖြင့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူသောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဘုရားအဖြစ်ဝန်ခံတော်မူသော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊တရားရတနာ စတင်ပေါ်ပေါက်သော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊သံဃာရတနာ စတင်ပေါ်ပေါက်သောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊“ဧဟိဘိက္ခု” ဟူသော စကားကို စတင်ကြားရသောနေ့ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
ဂေါတမ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ကြားနာရသည့် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့သည် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် အရှင်ကောဏ္ဍည၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဝပ္ပ၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့တွင် အရှင်အဿဇိ မဟာထေရ်မြတ်ကြီးများ အသီးသီး သောတပန်ဖြစ်တော်မူပြီး တရားထူး၊ တရားမြတ်ကို ရရှိတော်မူကြသည်
ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ရဟန်းရှင်လူ အများပြည်သူတို့သည် ဘုရားစေတီ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ဓမ္မာရုံစသည်တို့တွင် ဝတ်အသင်းများ၊ ဓမ္မစကြာအသင်းများက ဓမ္မစကြာ တရားတော်ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဝါဆိုလပြည့် ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့ အခမ်းအနားများကို ကျင်းပကြသည်
ဓမ္မစကြာ တရားတော်ကို အစီအစဉ်ဖြင့် ရွတ်ဆို ပူဇော်ကြကုန်၏
၎င်းအစီအစဉ်များမှာနမော တဿ ၃ ကြိမ် ရွတ်ဆို ပူဇော်ရန်နတ်ဗြဟ္မာများအား ဖိတ်ကြားရန်ငါးပါးသီလ (အတိုကောက်) ပြိုင်တူ ခံယူကြရန်စုပေါင်း ဓမ္မစကြာ ရွတ်ဆို ပူဇော်ကြရန်အလုံးစုံသော သတ္တဝါ၊ သက်ရှိတို့အား မေတ္တာပြိုင်တူ ဖြန့်ဝေရန်စုပေါင်းအမျှဝေရန်ရတနာသုံးပါးအား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆုတောင်းရန်ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတုဖြင့် နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းကြရန် တို့ဖြစ်ကြသည်
အညတရနတ်သား၏ လျှောက်ထားချက်အရ -လောကကို တဏှာဖြင့်ဆွဲချိတ် အပ်ပြီ၊ ဇရာဖြင့် ခြံရံအပ်ပြီ၊ သေခြင်းသည် ပိတ်ထားအပ်ပြီး ဒုက္ခ၌တည်လေ၏-ဟု ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
မကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဇီးဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ဘဂ္ဂနိုင်ငံ သုသုမာရဂိရိမြို့အနီး ဘေသကဠာ တောအုပ်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်က နကုလပိတုသူကြွယ်အား ကိုယ်နာကျင်သော်လည်း စိတ်မနာကျင်အောင် ရှုနည်းဖြင့်လည်းကောင်း, အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က (က)ကိုယ်လည်းနာကျင်, စိတ်လည်းနာကျင်သောရှုနည်း (ခ)ကိုယ်နာကျင်သော်လည်း စိတ်နာကျင်မှုကင်းအောင်ရှုနည်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ဩဝါဒကထာအဖြစ် မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ဘဂ္ဂနိုင်ငံ သုသုမာရဂိရမြို့အနီး ဘေသကဠ မိဂဒါယတောအုပ်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နကုလပိတာ သူကြွယ်၏ မေးမြန်းလျှောက်ထားချက်အရ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ကိလေသာမငြိမ်းနိုင်သောရဟန်း, ကိလေသာငြိမ်းအေးနိုင်သော ရဟန်းတို့ကို အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါး၊ ဝိညာဏ် ၆-ပါးတို့ဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ဘဂ္ဂနိုင်ငံ သုသုမာရဂိရိမြို့အနီး ဘေသကဠာတောအုပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပြင်းထန်စွာ မကျန်းမမာဖျားနာနေသော နကုလပိတာ သူကြွယ်အား နကုလမာတာ ဥပါသိကာက မိမိ၏ဂုဏ်ရည် (၆)မျိုးတို့ကို ပြောဆို၍ သစ္စာပြုရာ ရောဂါပျောက်ကင်းသွားပုံ ဘုရားရှင်က နကုလမာတာ ဥပါသိကာ၏ ဂုဏ်ရည်တို့ကို ချီးကျူး မိန့်ကြားတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Kachin State Democracy Party; အတိုကောက် KSDP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ကေအိုင်အို) ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သူ ဒေါက်တာ မန်နမ်တူဂျာ က တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်ပြည်သူ့ပါတီကို စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့်ဒီမိုကရေစီပါတီ ကချင်ပြည်နယ်၊ ကချင်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီနှင့် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီတို့ ပူးပေါင်း၍ ပါတီတစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့်အတွက် ကချင်ပြည်နယ်ဒီမိုကရေစီပါတီကို  ပါတီမှတ်ပုံတင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
သင်္ဃာဝင် ခေါင်းကဲ့သို့ ပေါက်သည်တွင် တစ်ဝက်သာအပင်ငယ် ရံမိသည်
စစ်မစစ်ကို သိလိုသော် သစ်ချွန်လည်၍ စိုက်
တစ်နှစ်လည်လျှင် ပြင်သို့ထွက်၍ ပေါက်၏
အမေရိကန်နိုင်ငံသား အန်းနက် အော်လန်ဒို လောရင့် (အင်္ဂလိပ် : Ernest Orlando Lawrence) ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
(သေဆုံး : ၁၉၅၈)
အောက်တိုဘာလ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၈၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၈၆)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၈၀) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၂၅၂ (၁) ရက်
ခင်ခင်ရီ(၁၉၁၇-၁၉၉၁)သည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်အနုပညာလောကတွင် အသံတိတ်ခေတ်မှစတင် အောင်မြင်ကျော်ကြားလာခဲ့​သော ရုပ်ရှင်မင်းသမီးဖြစ်သည်
သီချင်းများလည်းသီဆိုခဲ့ရာ ဘင်ဂျိုသာဒွန်း​ရေး၍ ခင်​​မောင်ရင်နှင့် တွဲဖက်သီဆိုခဲ့​သော ကျိုက်ထီးရိုးသီချင်းနှင့် ဒဂုံဆရာတင်​ရေး​ခဲ့သော ​အောင်​စေတီသီချင်းတို့မှာ ထင်ရှားသည်
ခင်ခင်ရီကို (၁၉၁၇)ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၁)ရက်နေ့တွင် ပဲခူးမြို့၌ အဖဦးဘဟန်၊ အမိဒေါ်အုန်းမေ တို့ကမွေးဖွားခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာ မအေးကြည်ဖြစ်သည်
(၁၉၂၉)ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်လောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
အမည်ရင်း မအေးကြည်မှ ခင်ခင်ရီသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ပထမဦးဆုံးစတင်ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားမှာ ရွှေအိမ်စည်နှင့်ပဋိက္ခရားဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီက ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ခင်ခင်ရီပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားပေါင်း (၁ဝဝ)ကျော်တွင် အောင်မြင်ကျော်ကြားခဲ့သည့် ဇာတ်ကားများမှာဣတ္ထိယ၊ သူဇာ၊ ရွှေနှင့်မြ၊ အပျိုစင်နှင့်ကလေးမ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့သည့်ရုပ်ရှင်ကားမှာ  ဒါရိုက်တာ ဂန္ထဝင်မောင်ဝိုင်းရိုက်ကူးသောအချစ်ရွာ ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
ခင်ခင်ရီသည် ပြည့်စုံရုပ်ရှင်မှ ညတိုက်ပွဲ(ရုပ်ရှင်စုံ)တွင် ရှေးခေတ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းအခန်းတစ်ခန်း၌မင်းသားတင်ငွေနှင့်အတူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးနှင့်လူမှုရေးလုပ်ငန်းများ တွင်လည်း တက်ကြွစွာပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံအထိမ်းအမှတ် နေ့ရက်ကြီးများနှင့်ပတ်သက်သော အခမ်းအနားများအတွက် ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် တက်ကြွစေမည့် တေးသီချင်းများဖြင့်သီဆိုလှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်
အပျော်တမ်းသူနာပြုအဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ခင်ခင်ရီ နောက်ဆုံးခဲ့သော ရုပ်သံအစီအစဉ်မှာ (၁၉၉၀) ပြည့်နှစ်က မြန်မာ့အသံနှင့် ရုပ်ရှင်သံကြားအတွက် တစ်ဦးတည်းအနေဖြင့်ရော မင်းသားကြီး၊ တေးသံရှင် ဝင်းဦး နှင့်တွဲဖက်၍ပါ သီဆိုသရုပ်ဆောင်သည့် အောင်စေတီသီချင်းဖြစ်သည်
(၁၉၄၄)ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးရန်နိုင်စိန် (အငြိမ်းစားညွှန်ကြားရေးမှူး၊ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန)နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
သားသုံးဦးနှင့်သမီးတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး ခင်ခင်ရီသည် (၁၉၉၁)ခုနှစ် မတ်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ညောင်ကားယားရွာ၊ ဗျောသလန်း
ဂင်ဘီရွာ၊ သလူချောင်း
ယင်းမာပင်ခရိုင် သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးအတွင်းရှိ ခရိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ် ၄ ခုပါဝင်ကာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ယင်းမာပင်မြို့ ဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်ခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၅၄၀,၉၇၇ ယောက် ဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်တွင် အလောင်းတော် ကဿဖ ဘေးမဲ့သစ်တောနှင့် ဖိုလ်ဝင်တောင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်တွင် ကြေးနီထွက်ရှိရာ ကြေးစင်တောင်၊ ပုလဲမြို့နယ်တွင် လူတူပရိုင်းမိတ်များ တွေ့ရှိရာ ပုံတောင်-ပုံညာတောင်တန်းတို့ တည်ရှိသည်
ယင်းမာပင်ခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ယင်းမာပင်မြို့နယ်ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်ပုလဲမြို့နယ်ကနီမြို့နယ်
စက္ကူကိုပထမဦးစွာ အေဒီ ၁၀၅ ခုနှစ်ခန့်က တရုတ်ဟန်မင်းဆက် ဧကရာဇ်ဟိုတီ (漢和帝) ထံတွင် နန်းတွင်းမှူးမတ်တစ်ဦးဖြစ်သူ ချိုက်လွန် (蔡倫 Cai Lun) မှ တီထွင်ခဲ့သည်
သူသည် စက္ကူကို တီထွင်ခဲ့သော်လည်း သူ၏အမည်ကို လူသိနည်းလှသည်
၎င်း၏တီထွင်မှုမှာ လူ့သမိုင်းတွင် အလွန်တရာပင် အရေးပါခဲ့သော်လည်း အနောက်တိုင်းက သူ့အားဥပေက္ခာပြု လျစ်လျူရှူခဲ့ခြင်းကား အံ့ဩစရာပင်ဖြစ်သည်
အရေးပါလှပြီး အဓိကကျလှသော စွယ်စုံကျမ်းကြီးများတွင်ပင် သူ့ဘဝ အထုပ္ပတ္တိကို အကျဉ်းမျှပင် ဖော်ပြထားခြင်းမရှိခဲ့ပေ
သူ၏အမည်အား ကျောင်းသုံးသမိုင်းများတွင်သာ ရံဖန်ရံခါ ဖော်ပြခဲ့ကြသည်
အရေးပါလှသော စက္ကူ၏အကြောင်းကို လေ့လာသုံးသပ်ခဲ့သည့် သမိုင်းသုတေသီတစ်ဦးဖြစ်သူ Michael H. Harts က သူ၏နာမည်ကျော် The most influential persons in History ဆိုသောစာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့ရာ၌ ချိုက်လွန်ဆိုသူ ရှိမှရှိပါလေစဟု သံသယဝင်ခဲ့ရကြောင်းကို ၎င်း၏စာအုပ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
သို့ရာတွင် သူ၏ဂရုတစိုက် လေ့လာသုတေသနပြုချက်များအရ ဆိုင်းလွန်းမှာ အမှန်ကတကယ်ပင် ရှိခဲ့သည်ကို သိခဲ့ရသည်
စက္ကူကို တရုတ် ဟန်မင်းဆက်သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဂါဒီဂီလက်စ် ချိုက်လွန်က တီထွင်ခဲ့သည်
ချိုက်လွန်ကို အေဒီ ၅၀ က တရုတ်ပြည်အရှေ့ပိုင်း၊ ကွေ့ယန်စီရင်စု၌ (桂陽郡) မွေးဖွားသည်
သူသည် သစ်ခေါက် ပိုက်ဆံလျှော်ပင်၊ ပိုးချည်မျှင်တို့မှ စက္ကူထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးစားသည့်အပြင် ငါးဖမ်းပိုက်များမှပင် စက္ကူထုတ်လုပ်ရန် ကြိုးစားအားထုတ် ခဲ့သည်
ချိုက်လွန်အနေနှင့် စက္ကူတီထွင်ရန် ကြိုးစားရခြင်း အကြောင်းမှာ ဧကရာဇ်ဟိုတီက ၎င်းအား စက္ကူထုတ်လုပ်ရေး တာဝန်ခံအဖြစ် တာဝန်ပေးခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
စက္ကူကိုတီထွင်သူအဖြစ် ချိုက်လွန်ကို မှတ်တမ်းတင်ထားခဲ့ကြ၍ ယင်း၏ အမည်မှာ တရုတ်ပြည်တွင် အလွန်အင်မတန်ပင် ကျော်ကြားလှပါသည်
ချိုက်လွန်သည် တရုတ်တို့၏မှတ်တမ်းများအရ သင်းကွပ်ထားသူ (မိန်းမစိုး; Eunuch; 宦官 or 太監) တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဟိုတီဧကရာဇ်မှာ ချိုက်လွန်၏ တီထွင်မှုကို သဘောကျနှစ်ခြိုက်ခဲ့၍ ချိုက်လွန်အား ရာထူးတိုးမြှင့်ပေးခဲ့ပြီး ဘုရင့်ဘွဲ့တံဆိပ်အားပေးအပ်ခဲ့ရာ ချိုက်လွန်မှာ ချမ်းသာကြွယ်ဝ လာခဲ့သည်
သို့ရာတွင် သူသည်နောက်ပိုင်း နန်းတွင်းလုပ်ကြံမှု တစ်ခု၌မလွှဲမရှောင် သာပါဝင်ခဲ့သောကြောင့် ကျဆုံးမှုသို့ ဦးတည်ခဲ့ရပြီး ရပ်မိရပ်ဖများအား မျက်နှာ မပြရဲတော့သောကြောင့် သူသည်ရေမိုးချိုး၊ အဝတ်အစားသစ်များ ဝတ်ဆင်၍ အဆိပ်သောက်သေခဲ့သည်ဟု တရုတ်တို့က မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
ဒုတိယရာစုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည်၌ စက္ကူအသုံးတွင်ကျယ်လာခဲ့ပြီး ရာစုနှစ် အနည်းငယ်အတွင်းတွင် တရုတ်တို့မှ အာရှတိုက်၏ အခြားဒေသများသို့ စက္ကူကို တင်ပို့ခဲ့သည်
ကာလအတန်ကြာသည်အထိ တရုတ်တို့က စက္ကူလုပ်နည်းကို လျှို့ဝှက်ခဲ့သော်လည်း ရ၅၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ်စက္ကူ အလုပ်သမားအချို့အား အာရပ်တို့မှ ဖမ်းဆီးမိသွားရာမှ များမကြာမှီပင် ဘဂ္ဂဒက်မြို့နှင့် ဆမာရ်ကန်မြို့တွင် စက္ကူကို ထုတ်လုပ်လာနိုင်ခဲ့ကြသည်
စက္ကူလုပ်နည်းအတတ်မှာ အာရပ်ကမ္ဘာသို့ တဖြည်းဖြည်း ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ရာ ၁၂ ရာစုနှစ်တွင် ဥရောပသားတို့က ထိုအတတ်အား အာရပ်တို့ထံမှ သင်ယူ တတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်
၎င်းနောက် စက္ကူအသုံးမှာ တဖြည်းဖြည်း တွင်ကျယ်လာခဲ့ရာ ဂူတင်ဘတ်က ပုံနှိပ်စက်ကိုတီထွင်ပြီး နောက်ပိုင်း အနောက်တိုင်းတွင် သားရေချပ်၏ နေရာ၌ အဓိက စာရေးကိရိယာအဖြစ် စက္ကူကနေရာယူပြီး အစားထိုး အသုံးချခဲ့ကြသည်
တရုတ်ပြည်တွင် ချိုက်လွန်မတိုင်မှီ ယခင်ကာလက စာအုပ်ကို ဝါးနှင့် လုပ်ကြရသောကြောင့် ယင်းသို့သော စာအုပ်များမှာ လေးလံပြီး ကို့ယို့ကားယား နိူင်လွန်းလှ၏
အချို့သော စာအုပ်မျိုးများကိုမူ ပိုးထည်တွင် ရေးသားစီရင်ခဲ့ကြ၍ ၎င်းပိုးထည်စာအုပ်မျိုးမှာတန်ဖိုးကြီးလွန်းလှပါသည်
အနောက်တိုင်းတွင်မူ စက္ကူမပေါ်ထွက်မှီ ယခင်ကာလက သားရေချပ်များတွင် ရေးသား ခဲ့ကြသည်
ဤသားရေချပ်များကို သိုးရေ၊ ဆိတ်ရေနှင့် ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၍ ဂရိ၊ ရောမနှင့် အီဂျစ်တွင်မူ ပါပါရပ်စ်ခေါ်ကျူချပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
သို့သော် သားရေချပ်နှင့် ကျူချပ် နှစ်မျိုးလုံးမှာ ရှားပါးရုံသာမကပဲ ထုတ်လုပ်မှု စရိတ်လည်း ကြီးမြင့်လှပါသည်
စာအုပ်များနှင့် အခြားစာရေးကိရိယာများမှာ ယခုအခါတွင် ဈေးနုန်းချိုသာစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်လာနိုင်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
စက္ကူတီထွင်နိုင်ခဲ့စဉ်ကပင်စပြီး အရည်အတွက်များစွာ ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဖြစ်သည်
စက္ကူနှင့် ပုံနှိပ်စက်တို့မှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရေးပါပုံခြင်းမှာ ယခုအခါတွင် မတိမ်းမယိမ်း ဖြစ်နေပြီဟု ဆိုရပါမည်
တကယ်တန်း အသေအခြာ တွေးကြည့်လျှင်မူ ပုံနှိပ်စက်မှာ ဤမျှပဓာန မကျချေ
ဈေးနုန်းချိုသာပြီး အလျှံပယ်ရနိုင်သည့် ပုံနှိပ်ပစ္စည်းမရှိခဲ့လျှင် ပုံနှိပ်စက်၏ အရေးပါမှုမှာ မထင်ပေါ်နိုင်ပေ
ချိုက်လွန်မတိုင်မှီ ယခင်ကာလတွင် တရုတ်ပြည်၌ စာရေးကိရိယာ မရှိခဲ့ပေ
ရှိခဲ့သည့် ဝါးစာအုပ် အစရှိသည့် ကိရိယာများမှာလည်းအနောက်တိုင်းတွင် သုံးစွဲနေပြီဖြစ်သည့် ပါပါးရပ်စ်စာအုပ်မျိုးလောက် အရာမရောက်ပေ
တရုတ်တို့၏ ယဉ်ကျေးမှု တိုးတတ်ရေးမှာ စာရေးကိရိယာ ချို့တဲ့မှုကြောင့် များစွာအဟန့်အတားဖြစ်ခဲ့၍ နှောင့်နှေးခဲ့ရသည်
တရုတ်ပညာရှိတစ်ဦးမှာ စာအုပ်များကို လှည်းနှင့်တိုက်ယူခဲ့ရသည်
ဤသို့သော အခြေအနေမျိုးတွင် အစိုးရ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားလည်ပတ်မှုမှာ မည်မျှပင် ခက်ခဲမည်ကို တစ်စုံတစ်ဦးအနေနှင့် တွေးကြည့်နိုင်ပေသည်
ချိုက်လွန်၏ စက္ကူတီထွင်မှုက ဤသို့သော အခြေအနေကို လုံးလုံးလျားလျားပင် ပြောင်းလဲသွားစေခဲ့သည်
သင့်တော်သော စာရေးကိရိယာ ရှိလာသည်နှင့် တရုတ်အမျိုးသားတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုမှာ လျင်လျင်မြန်မြန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့တော့သည်
နတ်ကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Natgyi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉၂ ဦး၊ မ ၈၃၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်အက္ကန္တသညကထေရ်   သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်အက္ကန္တသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဖက်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ သိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိမ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉ ဦး၊ မ ၇၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်းစနဲရွာ၊ စမုန်တဲ
ဂက်မွန်းဘူတာ  (学 門 駅  ဂက်မွန်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဝါခါယာမခရိုင်၊ ဂေါ့ဘိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘက်ဂနက်ကန်သည် နီပေါနိုင်ငံ၊ ကတ်စ်ကီ (Kaski) ခရိုင် ပိုခါရာလက်ခ်နက်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ကြည်လင်သည့်ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ပိုခါရာလွင်ပြင်၏ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
နီပေါနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက်အကြီးဆုံးကန် ဖြစ်သည်
ဒုတိယအကြီးဆုံးကန်မှာ ဖီဝကန် ဖြစ်သည်
ပိုခါရာလွင်ပြင်၌ ရေကန်ပေါင်း ရှစ်ကန်ရှိသည်
ဆည်မြောင်းသွယ်ခြင်း၊ ကန်ရေကိုအသုံးချမှုရှိခြင်း၊ မိုးရွာသွားခြင်း စသည်တို့အပေါ်မူတည်၍ ကန်ရေ၏ ရေမျက်နှာပြင်သည် အတက်အကျရှိသည်
ကန်ရေအမြင့်ကို ထိန်းချုပ်နိုင်သည့် တမံတစ်ခုကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
အနောက်ဘက်ရှိ ရေထွက်သည့်ချောင်းဖြစ်သည့် ခုဒိခိုလာ (Khudi Khola) ချောင်းတွင် ဤတမံကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဘက်ဂနက်ကန်ဧရိယာတွင် အပန်းဖြေနားနေသည့်နေရာများစွာ တည်ရှိသည်
ပိုခါရာသို့လာရောက်လည်ပတ်သူများအကြားတွင် ထင်ရှားသည့် နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ကန်၏ ရေကို ဆည်ရေပေးဝေရာတွင် အသုံးပြုပြီး အချို့အပိုင်းများတွင်မူ လှောင်အိမ်ကို အသုံးပြု၍ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ဘက်ဂနက်ကန်ဧရိယာ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် စိမ့်မြေများစွာ တည်ရှိသည်
၎င်းစိမ့်မြေနေရာများကို လယ်ကွင်းများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အန်နာပူရနှင့် မာနာဆလူတောင်တန်းများကို ဘက်ဂနက်ရေကန်မှ ရှင်းလင်းပြတ်သွားစွာ မြင်နိုင်သည်
ရူပကန်Begnas Yoga & RetreatRupa-Begnas view TowerPachhabhiya Deurali TempleMajhikunaSundari DandaGorakhnath TempleInternational Zoological park of PokharaBegnas Highest Cote
ဌေးဦး သည် ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာ့တပ်မတော်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ထို့အပြင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် ဆည်မြောင်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးဌေးဦးကို ၁၉၅၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ တွင် ဟင်္သာတမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဥက္ကံကျောင်းစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekankyaungsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဥက္ကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥက္ကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၉ ဦး၊ မ ၁၈၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဒလင်းဂူ သည် မြန်မာပြည်ရှိ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ရွာငံမြို့နယ်တွင် ရှိသည်
ပဒတ်လိုဏ်ဂူဟုလည်း ခေါ်သည်
ဒေသခံ လူတွေများက ပဒတ် ခေါင်းထောင် နေသလို ခပ်မြင့်မြင့်၊ ခပ်မော့မော့မှာ တည်ရှိ၍ ပဒတ်လိုဏ် ဟုခေါ်သည်
–ပြဒါးလင်း— ဂူဟု ပညာရှိ အခေါ်ခံရ သူတွေက ပြင်ပြီး ခေါ်ကြသည် ဟု သမိုင်းပညာရှင် ဒေါက်တာ သန်းထွန်း က ဆိုသည်
သို့သော်လည်း ထိုအချိန်က ကျောက်ဂူအတွင်းရှိ ကျောက်စက်ပန်းဆွဲများနှင့် ကျောက်စက်မိုးမျှော်များတွင် ဖော့စဖောရပ်ဓာတ်ပါဝင်မှုကြောင့် တလက်လက်တောက်ပနေသဖြင့် ဒေသခံများက ပြဒါးလင်းဂူဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံမှာ သူတို့ နေသွားတဲ့ ဂူတွေဟာ ထုံးကျောက်ဂူတွေ ဖြစ်လို့ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရဲ့ အနောက်ဘက် တောင်စောင်းမှာ အဲဒီလို တောင်ဘက် အပေါက် ရှိတဲ့ ဂူတွေ ရှိတယ်
ပဒတ်လိုဏ် ခေါ်တဲ့ ဂူကြီး နှစ်ဂူ ရှိတယ်
ရေငန်ရွာက သွားရင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်ရဲ့ အနောက်တောင်စောင်းမှာ တွေ့ရပါတယ်
ဝန်တင် နွားလမ်း အတိုင်း ညောင်ကြပ်က ၂ မိုင်၊ ရေပုပ်က ၁ မိုင် သွားရင် ရောက်တယ်
ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင်က ပေ ၁၀၀၀ အမြင့်မှာ ရှိတယ်
ညောင်ကြပ်ရဲ့ တည်နေရာက မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ံ ၆' အရှေ့ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ံ ၁၈' ဖြစ်တယ်
လိုဏ်အမှတ် (၁) မှာ ကျောက်နံရံ ပန်းချီပုံတွေ ရှိတယ်
ဂူထဲမှာ အစဉ်မပြတ် မီးဖိုပြီး နေခဲ့ ကြလို့ ပြာထု ၄ ပေ ကျန်ရစ်တယ်
ဒီပြာထု အရ ခန့်မှန်း လိုက်ရင် ဒီဂူ အတွင်းမှာ လူတွေဟာ အရင် အနှစ် ၂ သောင်း ၂ ထောင်က၊ အရင် အနှစ် ၁ သောင်း ၁ ထောင်ထိ၊ အစုစု နှစ်ပေါင်း ၁ သောင်းကျော် နေခဲ့ ကြတယ်လို့ ဆိုနိုင် ပါတယ်
အမှိုက်စွန့်တဲ့ ကျင်း (midden) ထဲက မီးသွေး၊ အရိုးနဲ့ ခရုခွံ တွေကို ရေဒီယို ကာဗွန်နည်း (radia carbon test) ဓာတ်ခွဲ စစ်ဆေးတဲ့ အခါ အရင် အနှစ် ၁ သောင်း ၁ ထောင်က အရင် အနှစ် ၆ ထောင် ၅ ရာ အတွင်း နေထိုင် ခဲ့သူတွေ စွန့်ပစ်တဲ့ အမှိုက်တွေ ဖြစ်တယ်လို့ သိရတယ်
ဘေဂျင် လူတွေနဲ့ မတူညီတဲ့ အချက်က အခု နှောင်းခေတ် အညာသား အပါအဝင် မြေလတ်သား တွေဟာ မီးမွှေး တတ်သူတွေ ဖြစ်တယ်
ပဒတ်လိုဏ် ဂူအမှတ် (၁) ပြာထုက အထောက်အထားတွေ အရ မြေလတ်သား တွေဟာ ဒီလိုဏ်ဂူတွေ ထဲမှာ အရင် အနှစ် ၁ သောင်း ၂ ထောင်က အရင် အနှစ် ၁ သောင်း အတွင်း နေခဲ့တယ်လို့ ယူဆ နိုင်တယ်
ကမ္ဘာ တဝန်းလုံးမှာ အဲဒီခေတ် အခါတွေက ကျောက်ခေတ် လူသားတွေက ကျောက်နံရံ တွေမှာ အရုပ်တွေ ရေးဆွဲ ခဲ့တယ်
အရုပ် တွေက အမဲ လိုက်တဲ့ အခါ သားကောင် များများ ရအောင် နတ်ကိုးပြီး ပူဇော် ပသပွဲ လုပ်တဲ့ အရုပ်တွေ ဖြစ်တယ်
အမဲလိုက်တဲ့ အခါ ရလိုတဲ့ သားကောင် တွေရဲ့ ပုံကို ရေးတယ်
အရုပ်တွေ နားမှာ မှော်ဆရာက ခေါင်းဆောင်ပြီး ကခုန် ကြရင် သားကောင် များများ ရမယ်လို့ ယုံကြည်ဟန် ရှိပါတယ်
နံရံဆေးရေးပန်းချီရှိသောဂူဖြစ်သည်
အလျားပေ (၈၀)ခန့်ကျယ်ပြီး၊ အနံ (၂၀) ပေနှင့် အမြင့် (၁၄)ပေခန့် ရှိသောဂူ ဖြစ်သည်
ဂူကြီး (၅)ခု တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေပြီး၊ ပေ(၈၀၀) ခန့်ရှည့်လျား၍ အကျယ်ဆုံးနေရာမှာ ပေ(၃၀၀)ခန့်၊ အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ပေ(၉၀)ခန့်ရှိသည်
အမိုးများမှာ မြေပြိုကျ၍ အကျယ် (၅)ပေမှ (၁၅) ပေခန့်ရှိသော အမိုးပေါက် (၆)ခု ရှိသဖြင့် လေဝင်လေထွက်အလင်းရောင် ကောင်းမွန်စွာရသည်
သဘာဝထုံးကျောက်များဖြစ်ပေါ်လာသော ကျောက်လည်တိုင်၊ ကျောက်ဆက်မိုး မျှော်၊ကျောက်ဆက် ပန်းဆွဲ များဖြင့် ပြဒါးအလင်းရောင်တောက်နေသော ထုံးကျောက်ခရစ်စတယ်များဖြင့် လွန်စွာလှပပါသည်
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း(နှစ်သန်း) ခန့်က ပင်လယ်အောက်ရေစီးကြောင်းများကြောင့် ဤမျှ ကြီးမားသော သဘာဝဂူကြီး အဖြစ် တည်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
မြန်မာပြည်၌ရှိသော ဂူများအနက် အကြီးဆုံးဂူကြီးဖြစ်သည်
ဂူအတွင်းရှိ နံရံဆေးရေး ပန်းချီများကို ၁၉၆၀ ခုနှစ်ကျော် က ဘူမိဗေဒ ပညာရှင်  ဦးခင်မောင်ကျော် က စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ထိုစဉ်က ရှေးဟောင်းသုတေသနဝန် ဦးအောင်သော်ဦးဆောင်ပြီး ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ဘူမိဗေဒပညာရှင်များ၊ မနုဿဗေဒပညာရှင်များ၊ ရုက္ခဗေဒနှင့် သတ္တဗေဒပညာရှင်များပါဝင်သော အဖွဲ့ကတူးဖော်ခဲ့သည်
ကျောက်ခေတ်လူသားတို့ရေးဆွဲခဲ့သော နံရံပန်းချီများသာမက ကျောက်လက်နက်များ၊ တိရစ္ဆာန်တို့၏ အရိုးအကြွင်းအကျန်များ၊ ပြာများ၊ မီးသွေးခဲများ၊ ပန်းချီရေးဆွဲရာတွင် အသုံးပြုသော မြေနီခဲများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
၂၀၀၄ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာဌာနနှင့် ဩစတေးလျနိုင်ငံ ဩစတေးလျအမျိုးသားတက္ကသိုလ်၊ မနုဿဗေဒနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာဌာနမှ ရှေးဟောင်းသုတေသီများပါဝင်သော အဖွဲ့သည်ပြဒါးလင်းဂူသို့ ထပ်မံ၍ကွင်းဆင်းသုတေပြုလုပ်ခဲ့ရာတွင် ယခင်ကသတိမပြုမိခဲ့သော ကျောက်အနုပညာအချို့ကို ထပ်မံတွေ့ရှိခဲ့ပြန်သည်
အဆိုပါကျောက်အနုပညာတို့တွင် ကျောက်သားများကို ခွက်များသဏ္ဌာန်ပြုလုပ်ထားပြီး ဤသည်မှာတိုးပွားစေခြင်းအဓိပ္ပာယ်ဆောင်သော ယုံကြည်မှုဓလေ့တမျိုးနှင့် သက်ဆိုင်ကြောင်းကို အဆိုပါပညာရှင်များက ယူဆခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင်အချို့သောနေရာများတွင် ဆေးသုတ်ထားခဲ့ဟန်ရှိသော သဲလွန်စအချို့ကို တွေ့ရှိခဲ့ပြန်ပါသည်
၂၀၀၈ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနက ထပ်မံတူးဖော်ခဲ့ပြန်သည်
ပန်းချီလက်ရာများသည် ဂူအမှတ်(၁)ရှိ အရှေ့သို့ စွန်းထွက်နေသည့် ဂူနံရံပေါ်တွင်ရှိသည်
မြေပြင်အထက် ၁၀ပေမှ ၁၂ပေခန့်အမြင့်တွင် ရေးဆွဲထားခြင်း ဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို နီညိုရောင်ဆေးဖြင့် ရေးဆွဲ ခြယ်လှယ်ထား၏
ပုံပေါင်း ၁၂ ပုံခန့်ရှိ၍ ယင်းတို့အနက် ၉ပုံသာလျှင် အမျိုးအမည်ကို ခန့်မှန်းသိရှိ နိုင်သေးသည်
နွားရိုင်းခွေ့နေသည်ဟု ယူဆရသော ပုံတစ်ပုံလည်း ပါသည်
ပန်းချီရေးဆွဲပုံမှာ အသက်ဝင် လှပြီး၊ ပုံစံနှင့် ရေးခြယ်ဟန်မှာ အနောက်တိုင်း ကျောက်ခေတ်လက်ရာများ နည်းတူပင် ဖြစ်သည်ဟု သုတေသီတို့က ခန့်မှန်းကြ၏
ဂူအမှတ် (၁)တွင် နံရံပန်းချီပေါင်း (၁၄)ပုံကို တွေ့ရှိခဲ့ရာ ၎င်းတို့မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဘယ်လက်ဝါးပုံ (အလျား ၉လက်မ x အကျယ် ၄ လက်မ)ညာလက်ဝါးပုံ (အလျား ၁၀ လက်မ x အကျယ် ၄ လက်မ)ကင်းခြေများပုံ ၅ ပုံ (အလျား ၃ပေ ၁လက်မ x အနံ ၁ပေ)ပြောင်ပုံဆင်၊ ဒရယ်ပုံများတောဝက်ပုံ (ပီပြင်မှုနည်းပါးသည်)နေဝန်းပုံ (တောင်နံရံနှစ်ခုကြားမှ နေထွက်လာပုံဖြစ်သော်လည်း ယခုအခါ တောင်နံရံနှစ်ခုမှာ မထင်ရှားတော့ပါ
၎င်းပုံအား ၁၉၉၄ခု၊ ဩဂုတ်လအတွင်းက UNESCO မှ နံရံပန်းချီထိန်းသိမ်းရေးပညာရှင် Mr.Lu Jun ကိုယ်တိုင်သန့်စင်ခဲ့သည်
(၈+၉) နွားသားအမိပုံ (အလျား ၈လက်မ x ၄ လက်မခန့်ရှိပြီး၊ ပုံသဏ္ဌာန် အပြတ်သားဆုံးဖြစ်သည်
နွားသားအမိပုံ (ထုံးရေစီးကြောင်း ဖြတ်သန်းအနည်ပို့ချမှုကြောင့် ဦးခေါင်းပိုင်းမှလွဲ၍ ကျန်အပိုင်း များ မထင်မရှားဖြစ်နေပါသည်
ပြောင်ပုံ (အလျား ၈ လက်မ x အနံ ၁၂ လက်မ)ရှုးပျံပုံ (၁၀ လက်မအရွယ်ရှိပြီး၊ ဆေးသားများမှေးမှိန်လျက်ရှိသည်)အမျိုးအမည်မသိပုံ (၃ လက်မခန့် အငယ်ဆုံးပုံဖြစ်ပြီး၊ တောင်ဆိတ် (သို့) နွားငယ်ပုံ ဖြစ်နိုင်သည်)အမျိုးအမည်မသိပုံ (ဆေးအစက်အပျောက်များအဖြစ်သာ တွေ့ရသဖြင့် ပုံသဏ္ဌာန်ခွဲခြား မရ တော့ပါ)  နှိုင်းယှဉ်ချက် အတွက် အနောက် ဥရောပ၊ တောင်ပြင်သစ်၊ မြောက်စပိန် စတဲ့ နိုင်ငံ တွေမှာ အရင် အနှစ် ၂ သောင်း ၁ သောင်း အတွင်း ကရိုမန်ယောင်လို ကျောက်ခေတ်ဟောင်း နှောင်းကာလ လူတွေ ဆွဲတဲ့ပုံ တချို့ကို ဖော်ပြ လိုက်ပါတယ်
ကျောက်နံရံ ပေါ်မှာ ရေးဆွဲတဲ့ အရုပ် တွေက အရုပ် ပုံသဏ္ဌာန် ပေါ်ရုံပဲ ဆွဲတဲ့ တကြောင်းဆွဲ အရုပ်တွေ ဖြစ်တယ်
ဆေးနီတွေ ဆိုးထားတယ်
ပြင်သစ်နဲ့ စပိန် နိုင်ငံ တွေက ဂူပန်းချီ တွေမှာလည်း ဒီသဘော အတိုင်း တွေ့တယ်
ပဒတ်လိုဏ် အရုပ် တွေက ဥရောပ အရုပ် တွေလောက် မကောင်းပါ
တိရစ္ဆာန် ပုံသဏ္ဌာန် တွေကလည်း ခုခေတ် အမြင်နဲ့ ဆန်းနေတယ်
ဘာဖြစ်လို့ လဲလို့ တွေးဆ စရာ အကြောင်း နှစ်မျိုး ရှိပါတယ်
ထုံးကျောက် ဂူတိုင်းမှာ မိုးအခါ နံရံက ထုံးရည်တွေ ယိုစိမ့် ထွက်လာတယ်
အဲဒီ ထုံးရည်က အရုပ်ကား တွေကို ထုံးရည်နဲ့ ဆွတ်ဖျန်း သလို ဖြစ်ပြီး အရုပ်တွေ မှေးမှိန် ပျက်စီး ရပါတယ်
နောက်တချက်က ပဒတ်လိုဏ် ဂူနံရံ ပေါ်မှာ ရေးဆွဲ ခဲ့တဲ့ သားကောင် တွေက အခုခေတ် သားကောင်တွေ မဟုတ်ဘူး
အရင် ခေတ် ၂ သောင်း ဝန်းကျင်က ရှိခဲ့တဲ့ သားကောင် တွေသာ ဖြစ်တယ်
အခု တိမ်ကော ပပျောက် သွားပြီ
သူတို့က ဆင်းသက်တဲ့ အကောင် တွေပဲ ရှိပါတယ်
အရုပ် ရှိရာ ဂူ (၁) က အနောက်ဘက်ဂူ ဖြစ်တယ်
အရုပ် တွေကို ကြမ်းပြင် အထက် ၁ဝ ပေက ၁၂ ပေ အမြင့်မှာ ရေးဆွဲ ခဲ့တယ်
အရုပ် တွေကို ဂူရဲ့ လက်ဝဲ လကျ်ာ နှစ်ခန်း ဖြစ်အောင် အလယ်က ပိုင်းဖြတ် ပေးတဲ့ နံရံပေါ်မှာ ရေးခဲ့ ပါတယ်
အခန်းကျယ်ကို လက်ဝဲ လကျ်ာ ပိုင်းတယ်လို့ ပြောတာကို မြင်သာအောင် "က" အက္ခရာကို မှန်းကြည့်ပါ
"က" အလယ်မှာ ရှိတဲ့ မျဉ်းကြောင်းဟာ ဝဲယာစွန်း ထွက်နေတဲ့ အခန်းကို အလယ်က ပိုင်းခြား ပေးတဲ့ သဘော ဖြစ်တယ်
အခု အခါ အိမ်ခန်း တွေမှာ လှပစေ လိုတဲ့ အတွက် အရုပ် ကားတွေ ချိတ်ဆွဲ သလို ရေးဆွဲ ထားခဲ့ တာတော့ မဟုတ်ပါ
လက်တွေ့ အကျိုး ကျေးဇူး တခုကို မျှော်ကိုးပြီး ဒီလို ရေးဆွဲတာ ဖြစ်ပါတယ်
မုဆိုးတွေ အမဲလိုက် မထွက်ခင် ဆိုင်ရာ နတ်တွေကို ပူဇော် ပသပြီး အမဲ လိုက်တဲ့ အခါ သားကောင် များများ ရအောင် ကယ်မပါလို့ ဆုတောင်း တာမျိုး ဖြစ်မယ်လို့ ထင်ပါတယ်
သားကောင် တွေ့ရင် ဘယ်လို ပစ်ခတ်မယ်၊ ဘယ်လို ထောင်ချောက်နဲ့ ဖမ်းမယ် ဆိုတာ ပြချင် လို့လည်း ပူဇော် ပသ ကခုန် မယ်လို့ ပြောနိုင် ပါတယ်
မှော်ဆရာနဲ့ သတ်ဖြတ် ချင်တဲ့ အကောင်ကို ရေးပြီး အဲဒီ အရုပ် အရှေ့မှာ သားကောင်ကို တကယ် တွေ့ပြီး ထိုးခုတ် ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ် သလို ကခုန် မြူးတူး ကြတယ်လို့ ထင်တယ်
ပြင်သစ် လာစ်ခရောဂူမှာ ကရိုမန်ယောင် (Cro-Magnon) တွေ အရင် နှစ်ပေါင်း ၃ သောင်းက ရေးဆွဲ ခဲ့တဲ့ အရုပ် တွေမှာ နတ်ကန္နား ပေးတဲ့ သဘော သက်ဝင် တယ်လို့ ဆိုနိုင် ပါတယ်
ယုံကြည်မှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ တခြား ထင်ရှားတဲ့ အကြောင်းအရာ တခု ကတော့ ကျောက်ပန်းချီ ဆရာ တွေဟာ ရုပ်ပုံတူ ရေးတဲ့ အခါ ဆေးအရောင် စပ်တဲ့ အခါ ဝေးနီး ချိန်ဆတဲ့ အခါ၊ အရောင် နုရင့် ခွဲပြီး ရေးစပ် ဖော်ပြ ရမယ် ဆိုတာကို ကောင်းကောင်း နားလည် နေပုံ ရတယ်
ပဒတ်လိုဏ်က ပန်းချီ ဆရာ တွေဟာ အရင် အနှစ် ၁ သောင်း ၆ ထောင် ကပဲ ဒီလို လုပ်နိုင် တယ်လို့ အံ့ဩစရာ တွေ့ရပါတယ်
အခုခေတ် စံချိန်တွေ အရ ပုံဆွဲ ပညာမှာ ထူးချွန် နေပြီလို့ ဆိုနိုင် ပါတယ်
ဗဒလင်းဂူ  တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရေငန် မြို့နယ်၊ရေပုပ် မှ ၁ မိုင်၊ ညောင်ကြပ် မှ ၄မိုင်အကွာတည်ရှိ၊ ပင်လယ် ရေမျက်နှာ ပြင်အထက်ပေ ၁၀၀ဝ၊Nyaungyat 21’6’N latitude , 96’18’ longitude မှာတည်ရှိသည်၊ ဂူ ၂ ဂူရှိပြီး ၂ဂူစလုံးတောင်ဘက်ကိုမျက်နှာ မူတယ်၊ ရေ...များများရှိတဲ့ ထိုအချိန် ကာလကပင် ထိုဂူမှာနေထိုင်သူများဟာ ရေအရင်းအမြစ်နဲ့နီးတဲ့နေရာမှာမနေကျဘူး
ဒါအပြင် ဂူဟာ ခြေသွားလမ်း foot track ရဲ့အထက် ပေ ၇ဝ မှာ တည်ရှိသည်
ရန်သူများ ရုတ်တရက် တိုက်ခိုက်ခြင်းကို မခံရနိုင်အောင်နေတယ်လို့ယူဆရတယ်၊ ဂူထဲက တူးဖော်တွေ့ရှိတဲ့ အရိုးများကို ကာဘွန် နည်းဖြင့် စမ်းသပ်ရာနှစ် ၁၁ ဝ၀ဝ သက်တမ်း ရှိ တယ်
ဂူတွေထဲမှာ စုပုံနေတဲ့ ပြာဟာ ၄ပေ ထူတယ်၊ ဒါကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် လူတွေဟာ လွန်ခဲ့တဲ့နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာထဲကနေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိနိုင် တယ်
မီးဖိုချောင် အမှိုက်တွေထဲကတွေ့ရတဲ့ အရိုးတွေ၊ဦးချိုတွေဟာ တောရိုင်းတိရိစာ္ဆန်တွေရဲ့ ဟာတွေဖြစ်တယ်၊ နံရံမှာရေးဆွဲထားတဲ့ အကောင်တွေရဲ့ပုံဟာ အမဲလိုက်တဲ့ဓလေ့ကိုဖော်ညွှန်းတယ်၊ ဒီအချက်တွေကြည့်ခြင်းအားဖြင့် ဂူနေလူများဟာ အမဲလိုက်မုဆိုး တွေဖြစ်ပြီး လယ်သမားများမဟုတ်ကြောင်းပြတယ်
သူတို့ဟာ ကျောက်ခေတ်နှောင်းပိုင်းကဖြစ်တယ်၊ ဂူ ၁ အရှေ့ပိုင်းဂူနံရံမှာဆွဲ ထားတဲ့ ပန်းချီတွေက ဂူကြမ်းပြင်မှ အထက် ၁ဝပေ - ၁၂ပေ မှာရှိတယ်
ကျွှန်ုပ်တို့အိမ်တွင် အလှဆင်သလို ရှေးလူများဟာ ရေးဆွဲထားခြင်းမဟုတ် အထူးရည်ရွယ်ချက်ရှိ၊ ဘယ်လိုအကောင်ကို ဖမ်းတယ်၊ ဘယ်လိုဖမ်းရတယ် ထောင်ချောက်ဆင်တယ် ဆိုကို ပြသလိုခြင်းဖြစ်တယ်၊ ပြဒါးလင်း ပန်ချီဆရာတွေဟာ မယုံကြည်နိုင်လောက်အောင်တော်တယ်၊ ယခုခေတ်စံနှုန်းများ အားဖြင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက သူတို့ပန်းချီကားတွေဟာ ကောင်းလွန်းတယ်၊ ဂူ ၁ မှာ တိရိစ္ဆာန်ပုံ လူလက်ပုံ၊ အာရုံဦးနေပုံတွေကို ဆေးနီ red ochre နဲ့နံရံမှာဆွဲထားတယ်
လက်ဝါးပုံ ၂ခုတွေရပြီး၊ လက်ချောင်းအချို့ပျောက်နေတယ် ဖြစ်နိုင်တာက သူရဲ့အရင်းနှီးဆုံး မိတ်ဆွေသေဆုံးတော့ သူမှာလက်ဆုပ် လက်ကိုင် ပြု ရမယ့်လက်မပြုတ်သွားတာကိုရည်ရွယ်တယ်၊ ငါး ၂ ကောင်နဲ့တူတဲ့ပုံ တခုရှိတယ် တကောင်က အမြီးမပါ သလို တကောင်ရဲ့ခေါင်းက ထုံးရေကြည်ဖုံး နေတယ်၊ နွား ၂ကောင်ဝှေ့နေပုံ bull fight တိရိစ္ဆာန် အုပ်စုပုံ နွားမကြီးနောက်နွားငယ်လိုက်တဲ့ပုံစတဲ့ပုံတွေရှိပါတယ်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်၏ရုပ်ရှင်ဖြစ်သွားသောဝတ္ထုများ ကေသွယ်နဲ့ကော့မိုင်  ကေသွယ်ရယ်ကော့မိုင်ရယ်(ညွန့်ဝင်း
ခေါင်န်ဂျီး)  မွန်းဂျန် (ပန်ထွဏ်း
သူဇာ)  နန့်ငြိမ်းသူ (လင်းထင်
မြင့်မြင့်ခင်) လတ်လတ် ( ဝင်းဦး
အေးအေးသင်း) စိန်စီသောတေးတပုဒ်  ကျနော်ပြောချင်သော အချစ်အကြောင်း (ဝင်းဦး
ခင်သန်းနွယ်)  တေးလိပ်ပြာဖဲဇာကွပ်ပါလို့  ကမ္ဘာဆယ်သိန်းချစ်ပါ့မယ် (ကျော်ဟိန်း
ချိုပြုံး)  မောင့်မမမြကေသီ (ကျော်ဟိန်း
နွဲ့နွဲ့မူ) နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ်   အသည်းတခု မြားတစင်း(ညွန့်ဝင်း
ဆွေဇင်ထိုက်)  အားကစားနဲ့ပင်တိုင်စံ (သန်းထွန်းနွဲ့
ထားထားနွယ်)  ပိတောက်လှိုင်လှိုင်ပွင့်သောနေ့  မြေသင်းနံ့သာ (စိုးနိုင်
ခင်သန်းနု)  ချစ်သောဇာဇာ (ညွန့်ဝင်း
စောမြသန္တာ) အိရွှေစင် (ရွှေမန်းတင်မောင်
ခင်သန်းနု)  မေတ္တာဆိုသည်မှာ  ကိုယ်တို့ချစ်သောမစံပယ် (ထွန်းဝေ
တင်တင်ညို) ပွိုင့်တူးတူးနဲ့တောသဇင်  ဇင်မဆိုသောမိန်းကလေး(ညွန့်ဝင်း
ဇာနီဝင့်)၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ဇန်နဝါရီလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် အဖ အငြိမ်းစားရဲမင်းကြီး ဦးခင်မောင်လတ်၊ အမိဒေါ်ခင်စောလှတို့မှ မန္တလေးမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ရွှေလှံဗိုလ်၏ မြစ်လည်း ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာဒေါ်ခင်ခင်စိန် ဖြစ်ပြီး မွေးချင်းငါးယောက်တွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့ အေဘီအမ် (ABM) ကျောင်းနှင့် စိန့်ဂျိုးဆက်ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်းပညာအထိ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ တီတီစီ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် လေ့ကျင့်ရေးကျောင်း) တွင် အထက်တန်းပညာ ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်လောက်က အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကိုယူခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ စာပေပြန့်ပွားရေးအသင်း၏ ရာသက်ပန်အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတိုများ စတင်ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် 'မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ' လုံးချင်းဝတ္ထုကို စတင်ထုတ်ခဲ့သည်
ယုဝတီခင်စိန်လှိုင်သည် အထူးသဖြင့် ပြည်နယ်တို့ကို နောက်ခံပြု၍ တိုင်းရင်းသားဇာတ်ဆောင်များကို အခြေခံလျက် အချစ်ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ ရေးလေ့ရှိသော စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရေးသားခဲ့သော လုံးချင်း(၁၀ဝ)ခန့်ရှိပြီး ယင်းဝတ္ထုများတွင် လူကြိုက်များသော ဝတ္ထု အများအပြားပါဝင်၍ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းလည်း ခံရသည်
ထင်ရှားသော ဝတ္ထုများမှာ ' ရတနာဒေဝီ'၊ 'လတ်လတ်'၊'က မ္ဘောဇကိုကို'၊ 'မေတ္တာဒီရေ'၊' အငှားသစ္စာ' နှင့် 'ရွှေလှံဗိုလ်'၊'ဗိုလ်ရွှေမြင်နှင့်သျှင်ရဲထွတ်' (သံမဏိသစ်စာရှင်) တို့ ဖြစ်သည်
ရွှေလှံဗိုလ်သည် ရွှေလှံဗိုလ်၏အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ဝတ္ထုဟန်ရေးဖွဲ့ထားသော စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၇၅ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၌ ရွှေမင်းဝံစာပေမှထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့တွင် သာမန် အသင်းသူကလေး ဘဝမှ စ၍ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ပြန့်ပွားရေး အသင်းတွင် ရာသက်ပန် အမှုဆောင် ဖြစ်ပြီး စာရေး ဆရာ အသင်းဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေး အေဘီအမ်နှင့် စိန်ဂျိုးဇက် ကွန်ဗင့် ကျောင်းတွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး စစ်ကြီး အပြီးတွင် တီတီယူတွင် ဆယ်တန်း ဖြေဆို ခဲ့လေသည်
မိခင်ကြီး၏ ကျန်းမာရေး အခြေအနေ မကောင်းမှုကြောင့် ကျောင်းဆက် မတက်ဖြစ်ခဲ့ပါ
ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးမှာ ယုဝတီ ခင်လှိုင်၏ အဒေါ် ဖြစ်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒေါ်ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အမျိုးသမီး ကလောင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင် ခဲ့သဖြင့် ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် အဖို့ စာပေ အနုပညာသည် များနှင့် ရင်းနှီး ကျွမ်းဝင်မှု ရှိလာခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ စ၍ ကဗျာတို၊ ဝတ္ထုတို ကလေးများကို စတင် ရေးသား လာခဲ့သည်
ရေဒီယို ဇာတ်လမ်းများ အပါအဝင် ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၇ဝ ခန့်နှင့် ဂျာနယ် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ကိုလည်း ရေးသား ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကျုံပျော် စာပေတိုက်မှ ‘မိန်းမဈေး ဖျက်၍ ချစ်ရသူ’ ကို ပထမဦးဆုံး လုံးချင်း အဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဆက်လက်၍ ကေသွယ်နှင့် ကော့မိုင်၊ အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ အိရွှေစင် လုံးချင်း ဝတ္ထုတို့ ဆက်လက် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင် ရေးသားခဲ့သော ဝတ္ထုများ ထဲမှ ရုပ်ရှင် အဖြစ်သို့ ကူးပြောင်း သွားသော ဝတ္ထုပေါင်း ၁၄ ပုဒ် ရှိသည်
တိုင်းရင်းသား ချစ်ကြည် စည်းလုံးရေးကို အဓိက ထားပြီး ပြည်နယ်များသို့ ခရီးထွက်ကာ လက်တွေ့ ဗဟုသုတ ရှာမှီး၍ တိုင်းရင်းသား ဝတ္ထု စုစုပေါင်း အပုဒ် ၂ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
လုံးချင်း ဝတ္ထု စာအုပ်ပေါင်း ၁၅၆ အုပ်ခန့်ကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
မဂ္ဂဇင်း စာအုပ်များ တွင်လည်း ဝတ္ထုတိုပေါင်း ၁၅ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့ပြီး သတင်း ဆောင်းပါးပေါင်း ၂ဝဝ ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
ယခု အခါ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့ ဗဟို အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် အဖြစ် စာပေ တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ရင်း စာပေ၊ ဆောင်းပါးများ သာမက တေးသီချင်းများ ရံဖန်ရံခါ ရေးသား သီကုံးလျက် ရှိသည်
ယုဝတီ ခင်စိန်လှိုင်သည် အမှတ် (၄၃) အေ ဂျူးဘန်းလမ်း (၆) မိုင်ခွဲတွင် သင်္ဘော အရာရှိ ဦးခင်မောင်သန်း၊ သမီး ဆုမွန်ကျော်၊ သားသမီး မြေးများနှင့် အတူ နေထိုင်လျက် ရှိသည်
အောက်တိုဘာ (၂၃)၊၂၀ဝ၆တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ် (၇)မိုင်၊မလိခလမ်း၊ ၄၃က နေအိမ် ၌ ကွယ်လွန်သည်
ကေသွယ်နှင့်ကော့မိုင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်ကိုကိုတင်တဲ့ မင်းသမီး - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ကမ္ဘာကြည်မ - ၁၉၇၈ ခုနှစ်ကမ္ဘောဇ ကိုကို - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ကိုယ်အချစ်ဆုံးက မင်းတယောက်တည်း - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ကျော့ဖြူ မငိုတော့ပါ - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ကျိုင်းတုံသူဇာ - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ကျွန်တော့် ကိုယ်စား ချစ်ပေးပါခရုပတ် သမိုင်းကြောင်း၏ အချစ်နိဂုံး - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခက်ဝေဖြာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ခိုက်ခိုက်သဲ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ခင်ကျော့ကျော့သီ သို့မဟုတ် ချယ်ရီ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ခင်ခင်ခိုင် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ပထမပိုင်း) - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ခင်လပြည့်ဝန်း (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ခင်သီတာထွန်း - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ချစ်ကံခေနှင့် ဂမုန်းမြိုင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်ချစ်ချစ်နှင်းဆီဝေ - ၁၉၈၄ ခုနှစ်ချစ်တရားခံ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ချစ်ဘဏ္ဍာ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်ချစ်မေတ္တာ ခိုင်ခိုင်မြဲပေမယ့် - ၁၉၉၃ ခုနှစ်ချစ်ရက်တရက် လွမ်းရက်တရာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ချစ်လွန်းတင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ချစ်သည်းကလေးများ စကားပြောတတ်လျှင် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော စကားဝါမြေ - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ချစ်သော ဇာဇာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ချစ်သက်သေတည် ငွေတောင်ပြည် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ချစ်ဥယျာဉ်ဝယ် ရောင်စုံဖူးပွင့်တယ် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ငရဲပန်း ဧကရီ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်ငြိမ့်ငြိမ့်ရွှေရင်ခုန် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စတီရီယို ရူးမလေး - ၁၉၈၃ ခုနှစ်စစ်ရယ် ပြီးတော့ ယဉ်ကျော့ရယ် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်စိန်စီတဲ့ တေးတပုဒ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်စိန်ပင့်ကူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်စိန်ပွဲစား မလေးခင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်စုံစမ်း မေးမြန်းနိုင်သည် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်စိန်ကူးယဉ်သက်သက် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်စွန့် - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဆု - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ဆောင်းရယ် သဇင်ရယ် အလှရယ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ဇင်္ဂလိန်း ခန္တီးသူ - ၁၉၉၄ ခုနှစ်တကယ် မွှေးမွှေးပေးတော့မယ် - ၁၉၉၆ ခုနှစ်တကယ် သွားတော့မှာလား အချစ်ရယ် - ၁၉၈၉ ခုနှစ်တတိုင်မွေး - ၁၉၆၅ ခုနှစ်တေးလိပ်ပြာ ဖဲဇာကွပ်ပါလို့ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တက္ကသီလာမှ ချစ်စရာသို့ - ၁၉၈၅ ခုနှစ်တပ်ကြပ်ကြီး ကိုကိုနိုင် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တပ်ထွက်ဗရှိန်း - ၁၉၇၃ ခုနှစ်တိမ်ဦးလေပြေ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွဲနံပါတ် (၁)၊ ခုံနံပါတ် (၂ဝ) - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ထားထားအိ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ထားဝယ်မလေး မောင့်သဲအူ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ထိပ်ထား ဟံသာဝတီ - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ဒွေး - ၁၉၇၃ ခုနှစ်နာရီသက် အလို - ၁၉၉၂ ခုနှစ်နော်လုလု - ၁၉၆၇ ခုနှစ်နန့်ငြိမ်းသူ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်နှစ်ခါကွဲတဲ့ အသည်း မနာဘဲ ရှိပါ့မလား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်နွေတရစ် မိုးတရစ် တဆောင်းသစ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ပါးမို့မို့ဖြူ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်ပိတောက်လှိုင်လှိုင် ပွင့်သောနေ့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်ပုလဲတကန့် ရွဲတကန့် - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပုလဲတကုံး ရွဲတကုံး - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ပင်လယ်ပြာပြာ မိုးပြာပြာ - ၁၉၇၅ ခုနှစ်ပစ်ရက်သူနဲ့ မချစ်ရက်သူရယ် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပန်တာ အပြစ်လား - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ပန်းပွင့်လို နှလုံးသား - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပြောမှာဆိုမှား ခွင့်လွှတ်ပါ (ပထမပိုင်း) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ပြန်ခဲ့ပါ မနောဟရီ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ပွဲ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်ပွိုင့်တူးတူးနှင့် တောသဇင် - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ဖွဲ့ဆိုသစ္စာ မရှိခဲ့ပါလျှင် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ဗိုလ်ရွှေဗြင် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မချစ်ရ မကြိုက်ရ မကြည့်ရ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မဖြေရှင်းနဲ့တော့ နုဖြူ - ၁၉၈၃ ခုနှစ်မမ - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မမ ပါဘလစ်ရှာနှင့် ကိုကို စာရေးဆရာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မမေ့တော့ပြီ မြို့ကော့သောင် - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မာနသစ္စာ အချစ် - ၁၉၈၇ ခုနှစ်မေဘရဏီ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မောအလှ ဧကရီ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်မောင့်မမ မြကေသီ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်မေတ္တာ ဆိုသည်မှာ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်မေတ္တာ ဒီရေ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မိန်းမဈေးဖျက်၍ ချစ်ရသူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်မုန်းပင်မြင့်မှ ချစ်သဲနှစ်ပွင့် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မျက်ခြယ်ရွှေသွေး - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မျက်လုံးလေးကို ချစ်နေတာလား၊ နှုတ်ခမ်းလေးကို ချစ်နေတာလား - ၁၉၉၅ ခုနှစ်မြကျွန်းသာမှ ဆုံမယ်အသက် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မြခွာညိုနွယ်စဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မြမျက်တောင် ကော့ကော့ရွှန်းရွှန်း - ၁၉၈၁ ခုနှစ်မြားနတ်ရှင်ကလေး သူကျီစယ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်မွန်သူဇာ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်မွန်းဂျန် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်မွန်းသော်တာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှန် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ယမင်း ရွှေသဇင် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ယောမြို့က ပြန်ခဲ့တယ် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရတနာဒေဝီ - ၁၉၇၁ ခုနှစ်ရေလိုအေးမြစေသား - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ရုက္ခရွှေပြည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ရုက္ခသူဇာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်ရင်မှာ ငြိမ်းချမ်းရစေသား - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရန်ကင်းသူ - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရှင်ရဲထွတ် သံမဏိ သစ္စာရှင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်ရွှေညာပြန် - ၁၉၆၇ ခုနှစ်ရွှေနားကွပ်တဲ့ တိမ်ဂွမ်းဆိုင် - ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရွှေမင်းသား - ၁၉၇၇ ခုနှစ်ရွှေရယ် ငွေရယ် မိန်းကလေးရယ် - ၁၉၇၃ ခုနှစ်ရွှေလှံဗိုလ် - ၁၉၇၅ ခုနှစ်လေကြောင်းချစ်သူလေးထောင့်သဏ္ဌာန် အချစ် - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်လက်တွဲရအောင် နောင်ဗိန်နောင် - ၁၉၇၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ပထမပိုင်း) - ၁၉၆၉ ခုနှစ်လတ်လတ် (ဒုတိယပိုင်း) - ၁၉၇၁ ခုနှစ်လှနုဖြူ - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်လှမျက်ခြယ် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်ဝင်းစန္ဒာကြည် - ၁၉၇၈ ခုနှစ်သဇင်ပြုံးတုံ့ မပြုံးတုံ့ - ၁၉၉၅ ခုနှစ်သံလွင်တဖက်က နန့်ညီအစ်မ - ၁၉၈၉ ခုနှစ်သက်ဆုံးတိုင်တိုင် ချစ်ချင်သည် - ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်သက်လျာ ရွှေစင် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်သင်းသင်းသာ မွှေးတော့သည် - ၁၉၆၉ ခုနှစ်သစ္စာတော် စူးပြီထင့် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်ဟင် ဘာတဲ့ - ၁၉၉၂ ခုနှစ်ဟန်စုယဉ် - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အကျည်းတန် ရန်ငြိုး - ၁၉၇၁ ခုနှစ်အချော့ကြိုက်မလေး - ၁၉၈၉ ခုနှစ်အချစ်ကျွန်းက ငှက်လွန်းကြင် - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အချစ်မုဆိုးသို့ ညဉ့်သုံးယံခါ - ၁၉၇၉ ခုနှစ်အချစ်ဟူသည် - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်အငှားသစ္စာ - ၁၉၇၄ ခုနှစ်အတွေ့ပေးသော ကြေးမုံပြင် - ၁၉၆၈ ခုနှစ်အနုပညာနှင့် ရတနာ စာစဉ် - ၁၉၈၂ ခုနှစ်အမှတ်တမဲ့မှ အမှတ်တရသို့ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အရွယ်မတိုင်မီ - ၁၉၆၉ ခုနှစ်အဝေးရောက်ကိုကို - ၁၉၈၅ ခုနှစ်အဝရေလျှမ်းပါတဲ့ ခင်တို့ရွှေမန်း - ၁၉၈၄ ခုနှစ်အသည်းသက်သေ ထူချင်သူ - ၁၉၆၅ ခုနှစ်အားကစားနှင့် ပင်တိုင်စံ - ၁၉၆၇ ခုနှစ်အင်္ဂါဂြိုဟ်ပေါ်က နှင်းဘုရင် - ၁၉ရဝ ပြည့်နှစ်အိုမီဂါနှင့် စောင်းအိုရှင် - ၁၉၇၂ ခုနှစ်အိပ်မက်ရာဇာ - ၁၉၇၂ ခုနှစ်
ဆင်ကနီခုံရွာ၊ သက္ကယ်ပြင်
ငယ်သူရွာ၊ မဂူ
ဗန်းမော် လေဆိပ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တို့က စစ်အခြေစိုက်စခန်းအဖြစ် တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မဟာမိတ်တပ်များ၏ မကြာခဏ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်ပြုပြင်ခဲ့သည်
ပြန်လည်ပြုပြင်ပြီးချိန်မှ စ၍ အမေရိကန်လေတပ်၏ ကြားခံထောက်ပံ့ရေးစခန်းအဖြစ် အသုံးပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လကုန်တွင် လေဆိပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ခြင်း မရှိတော့ပေ
လေဆိပ်သည် ပင်လယ်ပြင် မျက်နှာပြင်အထက် ၃၇၀ပေ (၁၁၃ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်
လေယာဉ်ပြေးလမ်းသည် ၅၅၀၀ပေ ရှည်လျားပြီး ကတ္တရာ လေယာဉ်ပြေးလမ်း ဖြစ်သည်
တင်ထွဋ် (၁၈၉၅-၁၉၄၈)သည် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်း (အိုင်စီအက်စ်) အဖြစ် ပထမဆုံး ရွေးချယ်ခန့်ထားခဲ့ရသူ ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အဖ အရေးပိုင် ဦးဖိန်း (ကေအက်စ်အမ်၊ အေတီအမ်)နှင့် အမိ ဒေါ်မိမိ တို့မှ မြင်းခြံမြို့တွင် ၁၈၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်ရှိပြီး ဦးတင်ထွဋ် (b. ၁၈၉၅ - d. ၁၉၄၈)၊ တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ဦးကျော်မြင့်၊ တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာထင်အောင် ( b. ၁၉၀၉ - d. ၁၉၇၈) တို့ဖြစ်ပြီး ညီအစ်ကို ၄ ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလန်မှ ဘားအက်လော (Bar-at-Law) ဝတ်လုံဘွဲ့များရ၍ ထူးချွန်ထက်မြက် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်
ညီမသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံး ဒေါ်မြမူမှာ မြန်မာစာပါမောက္ခ ဦးဧမောင်၏ဇနီး ဖြစ်၍ အလတ် ဒေါ်ခင်စောမူမှာ အိုင်စီအက်စ် ဦးဘတင့်၏ဇနီး ဖြစ်သည်
အငယ်ဆုံး ဒေါ်တင်စောမူမှာ အင်္ဂလိပ်စာပါမောက္ခ ဖြစ်သည်
ဦးဖိန်းသည် အလွန်အရပ်နိမ့်သော်လည်း သူ၏အရည်အချင်းနှင့် ဝီရိယမှာ လွန်စွာမြင့်မားသည်
၎င်း၏ သား လေးယောက်နှင့် သမီး သုံးယောက်စလုံးမှာ ပညာထူးချွန်ပြီး မြန်မာပြည်တွင် လွန်စွာထင်ရှားလာခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါအထက်တန်းကျောင်း၊ ပဲခူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ရန်ကုန်ကောလိပ်တွင် လပိုင်းမျှသာ နေ၍ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် ဂျူးဝစ် ကောလိပ်၊ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ် ကွင်းန်ကောလိပ်၊ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် ဒဗ္ဗလင် ထရီနတီ ကောလိပ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်သည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မက်ခ်သစ်ထရစ်ပို စာမေးပွဲ၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အီကောနောမစ်ထရစ်ပို စာမေးပွဲများ အောင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် အက်ဆေးပြိုင်ပွဲ၌ ဟူးစ်ပရိုက်ဆု ရသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် ရရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဗ္ဗလင် ထရီနတီကောလိပ်မှ ဘီအေ (တီ၊ စီ၊ ဒီ) နှင့် အမ်အေဘွဲ့များ ရသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် မစ်ဒယ်တန်ပယ်လ် ဥပဒေကျောင်းမှ ဘရစ်စတာ (Barrister at Law) ဝတ်လုံဘွဲ့ ရသည်
အင်္ဂလန်တွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် အားကစား၌ ထူးချွန် ထင်ရှားသည်
ဂျူးဝစ်ကောလိပ် ရတ်ဘီ အားကစား လက်ရွေးစင်၊ ပတ်ဘလစ်စကူး လက်ဝှေ့ ချန်ပီယံ၊ ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ် ရတ်ဘီ ခေါင်းဆောင်နှင့် လှေလှော်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အိန္ဒိယ စစ်တပ် ကော်မရှင် အရာရှိ ၄ ဦးတွင် တစ်ဦး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ ပထမဆုံး အိုင်စီအက်စ် ဝန်ထမ်း အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရကာ ၁၉၁၉-၂၁ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်၌ အလုပ်သင် အဖြစ် ပညာသင်ခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးတိုင်း ကမာစဲမှ ဦးဘိုးမင်း၏ သမီး မသန်းတင်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးဝန်ထောက်၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သစ်တောဌာန အတွင်းဝန်ထောက်၊ သစ်တော ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အတွင်းဝန်များရုံး ဘဏ္ဍာ‌ရေးဌာန၌ အတွင်းဝန်ထောက်၊ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တော်နှင့် သဿမေဓ စုံစမ်းရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမ တွဲဖက် ရီဇစ္စတြာ ဝန်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ဝ ရက်မှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက် အထိ ဒေလီမြို့နှင့် ဆင်းမလားမြို့တို့တွင် အိန္ဒိယ အစိုးရ စက်မှုနှင့် အလုပ်သမားဌာန အတွင်းဝန်ထောက်၊ ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ တွဲဖက်အတွင်းဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်အရေးပိုင်၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အတွင်းဝန်ရုံး ဘဏ္ဍာရေးဌာန ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်၏ အတွင်းဝန် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တိုင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဓိပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဒိုမေနီယန် အုပ်ချုပ်ရေး တောင်းရန် အင်္ဂလန်သို့ သွားသည့် နန်းရင်းဝန် ဦးစော၏ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လိုက်ပါခဲ့ရသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ဦး‌စောသည် မြန်မာပြည်သို့ အပြန်ခရီး၌ ပါလက်စတိုင်း (အစ္စရေး)တွင် အဖမ်းခံရသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားရှိ မြန်မာပြည်စစ်ပြေး ဒေါ်မန်စမစ် အစိုးရ၏  ပြန်လည်ထူ‌ထောင်‌ရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိ အဖြစ် စစ်ပြီးသည်အထိ ပို့ထားခဲ့ပြီး  ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ကန္နီဆွေးနွေးပွဲ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ အော်ဒါအော့ဖ် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာဘွဲ့ (အိုဘီအီး) ချီးမြှင့်ခဲ့ရသည်
ဦးတင်ထွဋ်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံ ဝန်ထမ်းရာထူးမှ ပင်စင်ယူပြီးနောက် ဖ-ဆ-ပ-လအဖွဲ့သို့ ဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်၍ ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၄ရ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မြန်မာပြည် သို့အာဏာများ လွှဲပြောင်းပေးရေးအတွက် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ဆွေးနွေးရာတွင် ဦးတင်ထွဋ်သည် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်  ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးတင်ထွဋ် သည် ပင်လုံစာချုပ် ချုပ်ဆိုရေး မြန်မာကိုယ်စားလှယ်၊ ရီးဝီလျံ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သော နယ်ခြားဒေသ စုံစမ်းရေး ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊   ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သခင်ဝတင်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄ရ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်ရွေး ကောက်ပွဲများ ကျင်းပသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဟင်္သာတ မြို့မ မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီး အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင်၊ အခြေခံဥပဒေ အချောကိုင် ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး အတွက်ဆွေးနွေးရန် ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုခေါင်းဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ၌လည်း ဦးတင်ထွဋ်သည်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် နှစ်ကြိမ်လုံး ပါဝင်ခဲ့ရာ၌ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အကူအညီ များစွာပေးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် လန်ဒန် မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ ကော်မရှင်နာ မင်းကြီး အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖ-ဆ-ပ-လအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍  မြန်မာ့ အရန်တပ်မတော် တပ်မင်းကြီး တာဝန်ကို ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ တာဝန်ယူနေစဉ် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် နယူတိုင်းမ်အော့ဖ် ဘာမား သတင်းစာတိုက်မှ နေအိမ်အပြန် ကားပေါ်အတက်တွင် ဗုံးခွဲ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
သို့သော် ယနေ့ထိ လက်သည် မပေါ်ခဲ့ပေ
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်စီအက်စ် ဝန်ထမ်းဘဝမှ နုတ်ထွက်၍ The Burmese Review (သည်ဘားမိစ် ရီဗျူး)၊ New Time of Burma (နယူးတိုင်းမ်အော့ဖ် ဘားမား) သတင်းစာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
လန်ဒန်တိုင်း သတင်းစာ၏ အထူးသတင်းထောက် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်၍ မြန်မာပြည်နှင့် ပတ်သက်သော သတင်းနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
စစ်အခမ်းအနားနဲ့ဂုဏ်ပြုပြီး မိသားစုဝင်တွေရဲ့ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို အနီးဆုံးမြစ်ထဲကို မျှောခဲ့ကြသည်
မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်မရှိ၍ ကြံတောသုသန်ထဲတွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်လေးတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်
မိသားစု အနေနှင့် ဂူလုပ်ဖို့ အစီအစဉ်မရှိခဲ့သော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်(ဦးနု)မှ နှောင်းလူတွေအမှတ်ရစေရန်အတွက် အာဇာနည်ကုန်းတွင် အုတ်ဂူတည်ဆောက်စေခဲ့သည်
အခေါင်းလွတ်တစ်ခုထဲမှာ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဝတ်စုံ( အရပ်သားထဲမှာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူ)ထည့်ပြီး ဂူသွင်းခဲ့သည်
အခေါင်းလွတ်ကိုဂူသွင်းခဲ့တာမို့ မိသားစုဝင်တွေက ဦးတင်ထွဋ်သေဆုံးတဲ့နှစ်ပတ်လည်တွေမှာ အုတ်ဂူကို မသွားခဲ့ကြပေ
မြောက်ကိုးရီးယားဗုန်းခွဲမှုအပြီး အာဇာနည်ဗိမာန်မှာ အာဇာနည်တွေကိုပဲ ထားရှိဖို့အတွက် ဦးတင်ထွဋ်ဂူနဲ့ ဗိုလ်မှူးစိန်မှန်တို့ရဲ့ဂူတွေကို ကြံတောကိုရွှေ့ပြီး အုတ်ဂူနှစ်လုံးတည်ဆောက်ပေးမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ကြသဖြင့် အခေါင်းတစ်ခုနဲ့ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ မိတ္တူဓာတ်ပုံကြီးဟာ အသုဘယာဉ်နဲ့အတူ ကြံတောဆီကို သွားခဲ့ရပြန်တယ်
ခေါင်းအထဲမှာတော့ ဘာမှမပါခဲ့ပေ
အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်သည် ဗုံးဒဏ်ရာဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက် ည ၇ နာရီ ၃၅ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းတင်နှင့် သမီး ၃ ယောက် ကျန်ရစ်သည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ မိုးဒါး (အလယ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
'အဆိုပါသိပ္ပံနည်းကျ အမျိုးအစားခွဲခြားသို့မဟုတ်ဇီဝခွဲခြားခြင်း' ( အင်္ဂလိပ်: systematics   ကအာဆီယံနှင့်ခွဲခြားရန်ရည်ညွှန်း မျိုးစိတ် များ၏ သက်ရှိ, နှစ်ဦးစလုံးတည်ဆဲနှင့်မျိုးသုဉ်း
မျက်မှောက်ခေတ်တွင် ခွဲခြားသတ်မှတ်ခြင်းသည်ရုက္ခဗေဒသွင်ပြင်လက္ခဏာများအပေါ် အခြေခံ၍ မျိုးစိတ်အမျိုးမျိုးကိုစုစည်းသည့်ရုက္ခဗေဒပညာရှင် Karolyn Linius ၏စနစ်ကိုအခြေခံသည်
အဆိုပါအုပ်စုသည်အမြဲတမ်းအဓိကရောင်ပြန်ဟပ်ဖို့ updated ထားပါတယ် , ဒါဝင် အများစု၏ရလဒ်အဖြစ် မျိုးရိုးခွဲခြားခြင်း ၊ မော်လီကျူး ကိုခွဲခြားစိတ်ဖြာခြင်းဖြင့် အဆိုပါမျိုးရိုးဗီဇ အဆင့်ဆင့်နှစ်ခုအဆင့်ဆင့်သို့ခွဲခြားအမြင်ကျယ်ခွဲဝေ၌တည်၏
အမြင့်နှင့်နိမ့်ဆုံးအမိန့်ဥပမာအားဖြင့်မျိုးစိတ် Acanthosquilla sirindhorn Superregnum: EukaryotaRegnum: AnimaliaSubregnum: EumetazoaCladus: BilateriaCladus: NephrozoaCladus: ProtostomiaCladus: EcdysozoaCladus: PanarthropodaPhylum: ArthropodaSubphylum: CrustaceaClassis: MalacostracaSubclassis: HoplocaridaOrdo: StomatopodaSubordo: UnipeltataSuperfamilia: LysiosquilloideaFamilia: Nannosquillidaeအမျိုးအစား: Acanthosquillaမျိုးစိတ် Acanthosquilla sirindhorn
ဒစ်ဒီမိုနာ သည် ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်၏ အတွင်းပိုင်း ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်ပြီး ၁၉၈၆ ဇန်နဝါရီ ၁၃ တွင် ဗွိုင်ယေဂျာ ၂ ၏ ပုံများမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
မျက်နှာပြင်မှာ မီးခိုးရောင်ဖြစ်ပြီး နောင်နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ မီလီယံကြာလျင် အနီးအနားဂြိုဟ်ရံလများဖြစ်သော ခရက်ဆီဒါ သို့မဟုတ် ဂျူးလိယက်နှင့် တိုက်မိနိုင်သည်
ယန်းလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းနှုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းနှုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၆ ဦး၊ မ ၆၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ခဲရှိမြို့(厚岸町 အက်ခဲရှိချေား) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်ရှိ ခုရှိရိုခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် မြို့၏ ခန့်မှန်းလူဦးရေသည် ၉၇၄၁ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်းဧရိယာအကျယ်အဝန်းသည် ၇၃၄.၈၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်
အက်ဒွပ်လီယာ (ခရစ် ၁၈၁၂ - ၁၈၈၈)သည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ပန်းချီဆရာနှင့်ကဗျာဆရာဖြစ်သည်
သူစပ်ဆိုသော ကဗျာများမှာ တောက်တီးတောက်တဲ့ ကဗျာဟုဆိုအပ်သော ကြံကြံဖန်ဖန် ရေးစပ်သော ကဗျာများဖြစ်၏
အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် လင်းမရစ်ကဗျာဟုခေါ်သည်
သူစပ်ဆိုသော ကဗျာများအတွက် အရုပ်များကို သရုပ်ပါစွာ သူကိုယ်တိုင်ရေးခြယ်သည်
လီယာသည် လန်ဒန်မြို့၌ ခရစ် ၁၈၁၂ ခုနှစ်၊ မေလ ၁၂ ရက်နေ့တွင်မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း၂၁ ယောက်အနက် အထွေးဆုံးဖြစ်သည်
ပထမဦးဆုံး လီယာရေးဆွဲသော ရုပ်ပုံများမှာ ငှက်ပုံများဖြစ်၏
အသက် ၂ဝ အရွယ်တွင် လှပစွာ ဆေးရောင်စုံခြယ်ထားသော ငှက်ပုံအချို့ကို စာအုပ် ထုတ်လေ၏
ဒါဗီအမတ်ကြီးသည် ထိုစာအုပ်၌ပါသော ပုံများကို အလွန် သဘောကျနှစ်သက်သဖြင့် လီယာအား နိုးစလေ၌ မွေးမြူထားသော တိရစ္ဆာန်များပုံကို ရေးဆွဲခိုင်းလေသည်
လီယာသည် အမတ်ကြီး၏ အိမ်သားများနှင့် ရင်းနှီးလာသဖြင့် ထိုအမတ်ကြီး၏ ကလေးများအတွက် တောက်တီးတောက် တဲ့ ကဗျာများကို ရေးစပ်ပေးလေသည်
ငှက်များကို ရေးဆွဲရာမှ တောတောင်တို့၏ ရှုခင်းများရေးဆွဲခြင်းကို လေ့လာပြန်သည်
၁၈၃၇ ခုနှစ်ခန့်တွင် လီယာသည် ရောမမြို့၌ ပန်းချီ ခန်းတစ်ခုဖွင့်ကာ ဆယ်နှစ်မျှ နေထိုင်ခဲ့လေသည်
နွေရာသီများတွင် အီတလီနှင့် စစ္စလီကျွန်းစသော မြေထဲပင်လယ်ဒေသများသို့ အလည်အပတ် သွား၏
ရံဖန်ရံခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာတတ်သည်
ရောမမြို့၌ ရှိနေစဉ် တောပုံတောင်ပုံ ပန်းချီကားများဖြင့် ဝေဆာနေသော ရုပ်စုံဂျာနယ် တစ်စောင်ကိုထုတ်ဝေသည်
လီယာရေးခဲ့သော ကလေးများအဖို့ ရယ်ရွှင်ဖွယ်စာအုပ် နှစ်အုပ်မှာ ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်လာ၏
ထိုစာအုပ်များတွင် သူကိုယ်တိုင် ရုပ်ပြောင်များ ရေးဆွဲထားလေသည်
သူ ရေးဆွဲသော ရုပ်ပုံများမှာ ကလေးမျာအဖို့အလွန် ရယ်စရာကောင်းသောပုံများ ဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် လူအိုကြီးတစ်ယောက်၏ ကြီးမား ရှည်လျားသော မုတ်ဆိတ်အတွင်း၌ ဇီးကွက်နှစ်ကောင်၊ ကြက်တစ်ကောင်၊ နှံပြည်စုတ်တစ်ကောင်နှင့် မိုးစွေငှက်လေးကောင်တို့ အသိုက်အအုံဖွဲ့နေသည့် ပုံမျိုးဖြစ်သည်
လီယာသည် ဆီဆေးရေးအတတ်၌ အထူးကျွမ်းကျင်သော်လည်းတောက်တီး တောက်တဲ့ပုံပြင်များကြောင့် ပို၍ကျော်စောလေသည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ဆန်ရီမိုမြို့၌ ဟာသပုံပြင်ဆရာ အက်ဒွပ်လီယာ ကွယ်လွန်လေသည်
ဂင်းဆေးခအင်းဘူတာ  (原生花園駅 ဂင်းဆေးခအင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခိုရှိမိဇုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက္ကပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkapin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ ကျွဲရိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညာဝရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyarwa)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ ယောင်ပလောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘန့်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ကြို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြို့ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၆ ဦး၊ မ ၁၅၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းကလောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinkalawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ မန်နောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်နောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၁၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပါလီမန်မှအတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်ပါက အဆိုပါပြဋ္ဌာန်းသည့်ဥပဒေကို အက်ဥပဒေဟုခေါ်ပြီး၊ ပါလီမန်စံနစ်ကို မကျင့်သုံးသော်လည်း၊ ပါလီမန်ကဲ့သို့ အလားတူဖြစ်သည့် နိုင်ငံ၏အမြင့်ဆုံး ဥပဒေပြုအဖွဲ့က ပြဋ္ဌာန်းသည့် ဥပဒေကို ဥပဒေဟုပင်ခေါ်ခြင်းဖြစ်ပေသည်၊ အက်ဥပဒေ နှင့်ဥပဒေတို့ကို ဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသည့် အမြင့်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းမှ ပြဋ္ဌာန်းခြင်းဖြစ်သည်
အဆိုပါဥပဒေများသည် ပြဋ္ဌာန်းဥပဒေများဖြစ်ကြပြီး၊ ၎င်းတို့ကို စတက်ကျူ့ (Statute) ဥပဒေ၊ ကိုဓဥပဒေ (Code) လည်းခေါ်ဆိုပေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၆၅ တွင် “ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဥပဒေပြုမှုအာဏာသည် ပါလီမန်တွင်တည်ရှိရမည်
ပါလီမန်တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် Chamber of Deputies နှင့် လူမျိုးစုလွှတ်တော် Chamber of Nationalities တို့ပါဝင်ရမည်” ဟုဖော်ပြထား ချက်အရ အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုအာဏာမှာ ပါလီမန်တွင်ရှိကြောင်းမြင်တွေ့ရသည်
ထို့အတူ ၁၉၇၄ခုနှစ် ပြည် ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၄၄ တွင် “နိုင်ငံတော်၏ ဥပဒေပြုမှု အာဏာသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်၌သာ တည်သည်” ဟု ပြဋ္ဌာန်းထားသည်ကိုတွေ့ရှိရမည်ဖြစ်ပေသည်
အမြင့်ဆုံးဥပဒေပြုပိုင်ခွင့်ရှိသောအဖွဲ့အစည်းကို နိုင်ငံအသီးသီး၌ ကွဲပြားခြားနားသော အမည်များဖြင့် ခေါ်ဝေါ် ခဲ့ကြသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကွန်ဂရက် Congress ၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဒိုင်ယက် (Diet)၊ အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် နက်ဆက် (Knesset)၊ နော်ဝေးနိုင်ငံတွင် စတော့တင်း (Storting)၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင်  (Supreme Soviet)၊ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတွင် (National People's Assembly)၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပါလီမန် (Parliament) မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၉၄၇ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပါလီမန်နှင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် အခြေခံဥပဒေအရ ပြည်သူ့လွှတ်တော် စသည်ဖြင့် အမျိုး အမည်များစွာဖြင့်မှဲ့ခေါ်တတ်ကြသည်
မည်သို့ပင်ခေါ်ဝေါ်စေကာမူ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ် တင်မြောက်သော ပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဥပဒေပြုအာဏာကို ကျင့်သုံးကြသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်း မှန်သမျှသည် ပါလီမန်ပင် ဖြစ်သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် စကားရပ်များအနက်အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၊ ပုဒ်မခွဲ (၅) တွင်ဖော်ပြရာ၌ “ဥပဒေ”ဆို သောစကားရပ်တွင် ဤဥပဒေ အာဏာ မတည်မီကဖြစ်စေ၊ အာဏာတည်ပြီးနောက်ဖြစ်စေ၊ ဥပဒေပြုအာဏာပိုင် တစ်ရပ်ရပ်က ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်ဥပဒေ၊ အက်ဥပဒေ၊ တချက်လွှတ်ဥပဒေ၊ နည်းဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းဥပဒေ၊ အမိန့် အပြင် ဥပဒေကဲ့သို့ အာဏာတည်သော ဓလေ့ထုံးတမ်းများလည်း ပါဝင်သည်ဟု ဖွင့်ဆိုထားသည်
၁၂၈၂ (၁) ရက်
မက္ကလက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkalet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မက္ကလက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၅)သုတ် ရှိပါသည်
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်နှင့် အရှင်ဥဒါယီထေရ်တို့ ဝံသနိုင်ငံ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်ဥဒါယီ၏ “ဤကာယကို ဘုရားရှင်က နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အနတ္တ-ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့ ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောကြားရန် သင့်မသင့် မေးလျှောက်ထားချက်အရ -ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောဆိုသင့်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းဟောကြား၍ ငှက်ပျောတုံး၌ အနှစ်ရှာပုံဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားပြီး ဖဿာယတန ၆-ပါးတို့၌ ငါ (အတ္တ)မဟုတ်, ငါ့ဟာ (အတ္တနိယ)မဟုတ်ဟု ရှုမြင်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာ ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဤသုတ်၌ အနိစ္စလက္ခဏာဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာကို ဟောတော်မူကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဘုရားရှင် သမ္ဘဇနပုဒ် သေတကနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်ဥဒါယီ က “ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ချစ်ခင်ခြင်း, ရိုသေခြင်း, ရှက်ခြင်း ကြောက်ခြင်း၏ ကျေးဇူး များလှပုံ၊ မိမိအား ဘုရားရှင်က ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး, ယင်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း ချုပ်ရာတရားတော်ကို တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ ဟောတော်မူပုံ၊ မိမိသည် ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ဟန် ပျက်ပုံကို အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဆင်ခြင်သုံးသပ်သည်ရှိသော် သစ္စာလေးပါးကို သိခဲ့ရပုံ, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို သိနိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ, သတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွားများပုံ-အစရှိသည်တို့ကို လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး “သင်သည် ပွားများအပ်သောမဂ်ကို ရပြီးပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို သိမြင်နိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင် ပုံတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒါယီဗြာဟ္မဏကြီး၏ ဘုရားရှင်အား “အရှင်ဂေါတမသည် ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းကို ချီးမွမ်းပါသလော”ဟု လျှောက်ထားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်း, ချီးမွမ်းတော်မမူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ခွဲခြား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်အရ တရားဟောမည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ တရားငါးမျိုးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေပြီးမှ တရားဟောသင့်ပုံကို မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင်က “အနုဿတိဌာန အဘယ်မျှရှိသနည်း”ဟု အရှင်ဥဒါယီအား မေးတော်မူရာ မှန်ကန်စွာ မဖြေဆိုနိုင်သဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာအား မေးတော်မူရာ အရှင်အာနန္ဒာက-(၁)မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၂)သိမြင်တတ်သောဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်ကို ရနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၃)ကာမရာဂကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၄)ငါ-ဟူသော မာန်မာနကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၅)များစွာသောဓာတ်တို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်သော အနုဿတိဌာနဟု အနုဿတိ (၅)မျိုးရှိကြောင်း လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က သတိသမ္ပဇဉ် ဖြစ်နိုင်သော အနုဿတိဌာနကိုလည်း မှတ်သားဦးဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒါယီသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရန် မလွယ်ကူကြောင်း၊ သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောမည့်သူ၏ မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေရမည့် တရားငါးမျိုးတို့ကို  ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့ ကြားနာခဲ့ရသည်’အခါတစ်ပါး၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ကောသမ္ဗီပြည် ဃောသိတာရုံကျောင်း၌ (သီတင်းသုံး) နေတော်မူ၏
ထိုအခါ၌ အသျှင်ဥဒါယီသည် လူပရိသတ် များစွာခြံရံ၍ တရားဟောလျက် နေ၏၊ အသျှင် အာနန္ဒာသည်လူပရိသတ် များစွာခြံရံ၍ တရားဟောနေသော အသျှင်ဥဒါယီကို မြင်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရား ထံသို့ချဉ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် တစ်ခုသော နေရာ၌ ထိုင်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား “အသျှင်ဘုရားအသျှင်ဥဒါယီသည် လူပရိသတ် များစွာခြံရံလျက် တရားဟောနေပါ၏”ဟု လျှောက်၏
အာနန္ဒာ သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရန် မလွယ်ကူ၊ အာနန္ဒာ သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောလိုသူသည် တရားငါးမျိုးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေ၍ ဟောကြားရမည်
အဘယ်ငါးမျိုးတို့နည်းဟူမူ’“အစဉ်အတိုင်းဖြစ်သော တရားစကား ‘အနုပုဗ္ဗိကထာ’ ကို ဟောမည်”ဟု (နှလုံးသွင်းလျက်) သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရမည်
“(အကျိုးအားလျော်သော) အကြောင်းကို ပြလျက် တရားစကားကို ဟောမည်”ဟု (နှလုံးသွင်းလျက်) သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရမည်
“အစဉ်သနားခြင်းကို အစွဲပြု၍ တရားစကားကို ဟောမည်”ဟု (နှလုံးသွင်းလျက်) သူတစ်ပါးတို့ အားတရားဟောရမည်
“အာမိသကို မငဲ့ကွက်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ တရားစကားကို ဟောမည်”ဟု (နှလုံးသွင်းလျက်) သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရမည်
“မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးကိုလည်းကောင်း မထိပါးမပုတ်ခတ်မူ၍ တရားစကားကိုဟောမည်”ဟု (နှလုံးသွင်းလျက်) သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရမည်
အာနန္ဒာ သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောရန် မလွယ်ကူ၊ အာနန္ဒာ သူတစ်ပါးတို့အား တရားဟောလိုသူသည် ဤ တရားငါးမျိုးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ ဖြစ်စေ၍ ဟောကြားရမည်ဟု (မိန့်တော်မူ၏)
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ ရွှေမင်းဖုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေမင်းဖုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၂၁ ဦး၊ မ ၃၉၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၂၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဒစ်မောခရစ်တပ်စ် (အင်္ဂလိပ်: Democritus ; ဂရိ: Δημόκριτος, Dēmókritos) သည် ဆိုကရေးတီးအကြို ဒဿနခေတ်၊ ရှေးခေတ်ဂရိ တွေးခေါ်ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်၍ အဓိကအားဖြင့် ၎င်းကို စကြဝဠာဆိုင်ရာ အက်တမ်သီအိုရီ ဖော်ထုတ်ခြင်းအတွက် သတိတရရှိကြသည်
ဒီမော့ခရစ်တပ်စ်ကို ခရစ်ကြို ၄၆၀ ၌ သရေ့စ်ပြည် အာ့ဘ်ဒီရာမြို့ (Abdera) တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
သို့သော် မွေးသောသက္ကရာဇ်နှင့်ပတ်သက်၍ အငြင်းပွမှုများလည်း ရှိကြသည်
၎င်း၏ တိကျသောဆောင်ရွက်မှုနှင့်ပတ်သက်၍လည်း သဲသဲကွဲကွဲသိရန် အတော်ပင်ခက်ခဲသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရင်းမြစ်စာပေများ၌ ၎င်း၏ လမ်းပြဆရာ လူးဆစ်ပပ်စ်နှင့်တွဲ၍ အတူယှဉ်တွဲဖော်ပြကြသောကြောင့်ဖြစ်၏
အက်တမ်အပေါ် ၎င်းတို့၏ တွေးထင်ယူဆချက်သည် ၁၉ ရာစု၏ အက်တမ်တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်ခြင်းနှင့် အနည်းငယ်၊ တစ်ဝက်တစ်ပျက်တူညီမှုရှိရာ ၁၉ ရာစု ပုဂ္ဂိုလ်များက ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ကို အတွေးခေါ်ဆရာထက် သိပ္ပံဆရာတစ်ဦးနှင့် ပို၍တူသည်ဟု ယူဆသတ်မှတ်စေနိုင်ခဲ့သည်
ရှေးခေတ်အေသင်မြို့၏ မသိကျိုးကျွန်ပြုခြင်းခံရသူ ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်ကို ပလေတိုက ၎င်း၏ စာအုပ်များကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးချင်ခဲ့သည်အထိ မနှစ်မြို့ခဲ့ပေ
မြောက်ပိုင်းဇာတိသား အတွေးခေါ်ဆရာ အရစ္စတိုတယ်က ၎င်းကို ကောင်းစွာအသိအမှတ်ပြုခဲ့ကာ ပိရုတာဂိုးရပ်စ်၏ ဆရာလည်းဖြစ်သည်
အများက ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်သည် ခေတ်သစ်သိပ္ပံဘာသာရပ်၏ ဖခင်အဖြစ် ယူဆသတ်မှတ်ကြလေသည်
၎င်း၏ လက်ရာများ ရှင်သန်ကျန်ရစ်မှုမရှိပေ
၎င်း၏ကျယ်ပြန့်လှသော စာပေလက်ရာများထဲမှ အပိုင်းအစများကိုသာလျှင် ယခု၌ ၎င်း၏လက်ရာအဖြစ်သိရှိကြသည်
ဤလောကကြီးအတွင်း၌ လူကောင်းနှင့် လူဆိုးများ ရောနှောနေထိုင်လျက် ရှိကြသည်
လူကောင်းများသည် သူတို့နေထိုင်ရာ နိုင်ငံ၏ ဥပဒေများ၊ လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး စည်းကမ်းများကို လိုက်နာကြသူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် သူတို့၏ အသက်စည်းစိမ်အိုးအိမ်တို့ကို သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရကကာကွယ် စောင့်ရှောက်ပေးရလေသည်
လူဆိုးများမှာကား အစိုးရက ပြဋ္ဌာန်းထားသော ဥပဒေများကို ကျူးလွန်ချိုးဖျက်ကာ နိုင်ငံ၏ ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးနှင့် စည်ပင် သာယာရေးကို ဖျက်ဆီးသူများ ဖြစ်ကြသဖြင့် အစိုးရက သူတို့အား နှိပ်ကွပ် အပြစ်ပေးရလေသည်
အထူးသဖြင့် တရားဥပဒေကို ရိုသေ လေးစားသော တိုင်းသူပြည်သား များအား ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည့် လူဆိုးသူဆိုးများ နှိပ်စက်ခြင်း မပြုနိုင်စေရန် အစိုးရတို့က တာဝန်ယူရလေသည်
ဥပဒေများကို ချိုးဖဲ့၍ လူကောင်းများအား အနှောင့်အယှက် ပေးလေ့ ရှိသော လူဆိုးများ၏ ခြေကို ချုပ်ထားရန် အစိုးရတို့သည် လေးဘက်လေးတန် တန်တိုင်းများ၊ အုတ်နံရံများကာရံ၍ အခိုင်အမာ တည်ဆောက်ထားသော အကျဉ်းထောင်များကို ထားရှိရလေသည်
အရွယ်ရောက်၍ သာမန် အသိဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသော လူတိုင်းသည် ရာဇဝတ်မှုကို မကောင်းသောအမှု၊ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း မဆောင်ရွက်နိုင်သော ကိစ္စဟု သိနားလည်ထားကြသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ခိုင်မြဲသော အစိုးရ တည်ထောင်ပြီးစ လွန်ခဲ့သည့် ရာစုပေါင်းများစွာကပင် ရာဇဝတ်မှုသည် နိုင်ငံ၏ အန္တရာယ်ဖြစ်သည်ဟု လူတို့ စိတ်ဝယ် သဘောပိုက်မိကြသည်
သို့အတွက် နိုင်ငံတော်အား နိုင်ငံသားများက အာဏာနှင့် တာဝန်ကို ပေးအပ်ကြ၍ နိုင်ငံက တစ်ဖန် နိုင်ငံသားများ၏ အသက်၊ အိုးအိမ်၊ စည်းစိမ်များကို ကာကွယ်ပေးရလေသည်
လူသတ်မှု ကျူးလွန်သူ၊ သူတစ်ပါး၏ ပစ္စည်းကို ခိုးယူသူ စသည်တို့သည် ပြည်သူ့ရန်သူဖြစ်၍ ယင်းတို့အား နိုင်ငံက အပြစ်ဒဏ် ခတ်ရလေသည်
ရှေးခေတ်က ကိုယ်လုပ်လျှင် ကိုယ်ခံရမည်ဟူသော သဘောတရားကို လက်ကိုင်ထား၍ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူ များအား မိမိတို့၏ ပြစ်မှုများအတွက် ကာယကံမြောက် ခံစား စေသည်
မျက်စိကို မျက်စိနှင့်၊ သွားကို သွားနှင့် ဟူ သော စကားပုံများလည်း ရှိလေသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ သူတစ်ပါး ၏ မျက်စိတစ်လုံးကို ဖောက်လျှင် မိမိ၏ မျက်စိတစ်လုံး အဖောက်ခံရမည်
သူများ၏ သွားတစ်ချောင်းကို ချိုးလျှင် မိမိ၏ သွားတစ်ချောင်း အချိုးခံရမည်ဟု ဆိုလိုပေသည်
အမှန်မှာကား ကလဲ့စားချေသည့်သဘောပင် ဖြစ်၏
ယခုအခါတွင်ကား ကျွန်ုပ်တို့သည် ရှေးကကဲ့သို့ ကြမ်း ကြုတ်ရက်စက်သော သဘောတရားများကို လက်မခံကြတော့ ချေ
ရာဇဝတ်မှုကို မကောင်းမှုမှန်းသိ၏
ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူအား အပြစ်ဒဏ်ခတ်ရမည်ကို လူတိုင်း နားလည်၏
သို့ရာတွင် ရာဇဝတ်ကျူးလွန်သူများအား အပြစ် ပေးရာ၌ ကလဲ့စားချေသည့် သဘောကိုမူ လုံးဝ လက်မခံကြ တော့ပေ
ခေတ်မီ၍ ယဉ်ကျေးသော နိုင်ငံများ၌ အပြစ်ကျူးလွန်သူ တို့အား ဆုံးမရာတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အလားတူ ပြစ်မှုများ နောက်ထပ် မကျူးလွန် မပေါ်ပေါက်ရန် အဓိကထားလေသည်
ရာဇဝတ်မှုပြုသောသူများအား အဆုံးစီရင်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ပြည်သူလူထုကြီး အား ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများ၏ ဘေးဆိုးရန်စွယ်မှ ထိ ရောက်စွာ ကာကွယ်ပေးသည်
ပြည်သူပြည်သားများအားလည်း ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်ပါက မလွဲမေသွေ တွေ့ဆုံရမည့် ဘေးဆိုး ဒုက္ခအမျိုးမျိုးကို ပြသ၍ ရာဇဝတ်မှု ပြုလိုသောစိတ် ကုန်ခမ်း အောင် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ထို့အပြင် ရာဇဝတ်မှုကျူးလွန်၍ ထောင်ကျနေသော သူများ၏ အကျင့်စာရိတ္တ စိတ်နေစိတ်ထား များကိုလည်း ပြုပြင်ပေးလေသည်
ကိုယ်လုပ်လျှင် ကိုယ်ခံရမည်ဟူသော စကားအတိုင်း နိုင်ငံ၏ ဥပဒေကို ချိုးဖောက်သူများ၊ ရာဇဝတ်မှုကို ကျူးလွန် သူများ၊ သူတစ်ပါးအား မတော်မတရား စော်ကားသူများသည် မည်သို့ပင် ရှောင်တိမ်း နေစေကာမူ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် ဖမ်းဆီးခြင်း ခံရ၍ ထိုင်သင့်သော အပြစ်ဒဏ်ကို ရရှိလေသည်
ရှေးကမူ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူများအား မှတ်လောက်သား လောက်အောင် ရက်ရက်စက်စက် အပြစ်ဒဏ်ပေးလေသည်
သေဒဏ် စီရင်ချက်ချမှတ်ခံရသူများကိုလည်း စိတ်ကူးထဲ၌ မထည့်ဝံ့လောက်အောင် ဝေဒနာခံစားရသော နည်းများဖြင့် အဆုံးစီရင်လေသည်
၁၈ ရာစုခေတ်တိုင်အောင်ပင် အချို့ ပြစ်မှုများအတွက် တိုင်တွင် တုတ်နှောင်၍ မီးရှို့သတ်ခြင်း ခံကြရသည်
အကျဉ်းသမားတို့အားလည်း မသတ်မီ အမျိုးမျိုး ညှဉ်းပန်း နှိပ်စက်လေသည်
ယခုခေတ်တွင်ကား သေဒဏ်ရရှိသူများကို ကြိုးပေး၍ သတ်သည်
တချို့နိုင်ငံတွင်မူ လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် သတ်သည်
ထို့ပြင်စက်ဖြင့် ခေါင်းဖြတ်သတ်ခြင်း၊ သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ် ခြင်းများကိုလည်း အသုံးပြုကြသည်
အင်္ဂလန်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ တို့တွင် ကြိုးပေး၍ သတ်နည်းကို အများဆုံး အသုံးပြုသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်ဖြင့် သတ်ခြင်းကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ ရှိ အချို့ပြည်နယ်များတွင် အသုံးပြုသည်
စက်ဖြင့် ခေါင်း ဖြတ်သောနည်းကို ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် သုံးလေ့ရှိသည်
သေနတ် ဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်းကိုကား လက်တင် အမေရိကန်နိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုကြလေသည်
လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် အသိဉာဏ် တိုးတက်နေသော ယခုခေတ်တွင် ရာဇဝတ်မှုများမှာ တစ်နေ့တစ်ခြား ယုတ်လျော့ လာသည်
အသက်နှင့်လဲ၍ အပြစ်ဒဏ်ခံရမည့် ရာဇဝတ်မှုမျိုး နည်းပါးလာသည်
ယဉ်ကျေးသော ခေတ်မီနိုင်ငံများ အားလုံး၌ လိုလိုပင် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်မှုနှင့် လူသတ်မှုနှစ်ခုတွင်သာ သေဒဏ်ပေးလေသည်
ရာဇဝတ်မှုကြီးများအပြင် အသေးအဖွဲ့ အမှုကလေးများကို လည်း ထိုက်သင့်သလို အရေးယူသည်
ရှေးကမူ ရိုက်နှက် ခြင်း၊ သံပူဖြင့်ကပ်ခြင်း၊ အသားကိုဖြတ်လှီးခြင်းများဖြင့် အပြစ် ဒဏ် ပေးလေသည်
ဆူဆူပူပူ လုပ်တတ်သော မိန်းမများကို ကား ထုတ်ပေါ်တွင် ဆွဲထားသော ကုလားထိုင်တွင် ချည်၍ ရေတွင် နှစ်လေသည်
လူတစ်ယောက်၏ ဂုဏ်သရေကို ထိခိုက်အောင် သွားပုပ်လေလွင့် ပြောဆိုခြင်း၊ အလေးတင်းတောင်း ခိုးခြင်း၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းများကိုလည်း အရေးယူသည်
အင်္ဂလန်တွင် ထိုပြစ်မှုမျိုး ကျူးလွန်သူများအား လည်ပင်းနှင့် လက်ကောက်ဝတ်များကို မတ်တက် ထိတ်ခတ်တိုင်တွင် ချည်ထား၍ တွေ့ရှိသော လမ်းသွားလမ်းလာ များက ကဲ့ရဲ့ပြောင်လှောင်ကြလေသည်
သေးငယ်သော အမှုများအတွက်လည်း ထိပ်ခတ်တိုင်ကို အသုံးပြု လေသည်
တစ်ဆယ်ါရှစ်ရာစုနှစ် မတိုင်မီက အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ပြစ်မှုကျူးလွန်းသူတို့ကို များသောအားဖြင့် ကြိုးဒဏ်ပေးခြင်း၊ ကိုယ်လက်အင်္ဂါ ချွတ်ယွင်းအောင် ပြုလုပ်ခြင်း၊ တစ်ကျွန်းသို့ ပို့ခြင်းစသော အပြစ်ဒဏ်များကိုသာ ပေးလေ့ရှိ၏
ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသည့် အလေ့မှာ ခေတ်မစားလှသေးချေ
ထိုစဉ်က အကျဉ်းထောင်များမှာ ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများအား အမှုစစ်ဆေးနေစဉ် ခေတ္တချုပ်နှောင်ထားရာ ဌာနများလောက်သာ ဖြစ်ခဲ့သည်
အကျဉ်းထောင်များ၏ အခြေအနေမှာ အလွန်တရာ စိတ်ပျက်ဖွယ်ရာ ကောင်းလှပေသည်
အကျဉ်းထောင်များမှာ အလင်းရောင်နှင့် လေကောင်းကောင်း မဝင်နိုင်သော အခန်းကျဉ်းကလေးများသာ ဖြစ်၏
ညစ်ပတ်ပေရေနေသောကြောင့် အကျဉ်းသမားများမှာ အနာရောဂါ ထူပြောလှ၏
ထိုသို့သော အခန်းကျဉ်းကလေးများထဲတွင် မိန်းမ-ယောက်ျား ကလေး အားလုံးကို ရောနှော ပြွတ်သိပ်၍ ထားလေ့ရှိသည်
အစားအစာကိုလည်း စနစ်တကျ ကျွေးမွေးခြင်း မရှိချေ
အကျဉ်း သားများသည် အပြင်မှ မိတ်ဆွေများက ပေးကမ်းသည့်အစာနှင့် လာဘ်စားသော ထောင်မှူးများက ပေးသွင်းသည့် အစာများကိုသာ မဝရေစာ စားရလေသည်
အချုပ်ဆိုရသော် ထိုခေတ်က အကျဉ်းထောင်များမှာ လောကငရဲခန်းကလေးနှင့် အသွင်တူလေတော့သည်
ထိုသို့ အင်္ဂလိပ် အကျဉ်းထောင်များ၏ ဆိုးရွားလှသော အခြေအနေကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ခဲ့ရသူ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဗက်ဖို့ရှိုင်ယာနယ်မှ ဂျွန်ဟောင်းဝပ် (၁၇၂၆-၉ဝ)သည် အကျဉ်းသမားများ၊ အကျဉ်းထောင် ပြုပြင်ရေး၊ သက်သာချောင်ချိရေးတို့ကို မနားမနေ လုံးပန်းခဲ့ပေသည်
သူသည် အကျဉ်းသမားများ၏ လောကငရဲခန်းများကို ကွက်ကွက် ကွင်းကွင်း ဖော်ပြကာ လူထု၏ ကရုဏာစိတ်ကို အုံကြွလာအောင် လှုံ့ဆော် ပေးခဲ့သည်
သူကြောင့်ပင်လျှင် တပြည်လုံး အကျဉ်းထောင်ပြုပြင်ရေးတွင် စိတ်ဝင်စားလာခဲ့လေသည်
ထိုမျှမကသေး ပါလီမန်ကလည်း ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းထောင်ဆိုင်ရာ ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့၏
ထိုအက်ဥပဒေအရ အကျဉ်းသားများကို တစ်ခြားစီ နေရာချထားပေး၍ အလုပ်များလည်း လုပ်ကိုင်စေသည်
အကျင့်စာရိတ္တကောင်းမွန် လာစေရန်နှင့် အယူဝါဒတွင် စိတ်ဝင်စားလာစေရန်အတွက်လည်း သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်ပေးစေသည်
အယ်လစ်ဇဗက်ဖရိုင်း (၁၇၈ဝ-၁၈၄၅)ဆိုသူ အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီးတစ်ဦးသည်လည်း ဟောင်းဝပ်ကဲ့သို့ပင် အကျဉ်းထောင်ပြုပြင်ရေး လုပ်ငန်းများကို စိတ်ရောကိုယ်ပါ ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဂျွန်ဟောင်းဝပ်နှင့် အယ်လစ်ဇဗက်ခရိုင်းတို့ကဲ့သို့သော ပြုပြင်ရေးသမားများ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် အကျဉ်းထောင်များ၏ အခြေအနေမှာ တဖြည်းဖြည်း ကောင်းမွန်လာလေသည်
ပြစ်မှု ကျူးလွန်သူများကို ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားခြင်းမှာ ထိုက်သင့်သော အပြစ်ဒဏ်ကို ခံရန်သာ မဟုတ်ပဲ ပြစ်မှုများ နောက်ထပ် မကျူးလွန်ရအောင် ပြုပြင်ပေးရန်အတွက်လည်းဖြစ်သည်ဟု သဘောပေါက်လာကြ၏
သို့ဖြစ်၍ အကျဉ်းသားများ၏ အကျင့်စာရိတ္တနှင့် စိတ်ဓာတ်ကို ပြုပြင်ပေးရန် ရည်ရွယ်လျက် အကျဉ်းထောင်စံနစ်ကို အနည်းနည်း အဖုံဖုံ ပြုပြင်ခဲ့လေသည်
အချုပ်ဆိုရသော် လူကောင်းသူကောင်းများ နှင့် ရောနှောနေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ယူဆခြင်း ခံရသူများကို လူကောင်းသူကောင်းများထဲတွင် ဝင်ဆန့်အောင် ပြုပြင်ပေးခဲ့လေသည်
ဂဒါးမစ် သို့မဟုတ် ဂဒါးမက်စ် မြို့သည် လစ်ဗျားနိုင်ငံ ထရီပိုလီတာနီးယားဒေသ၊ နာလွတ်ခရိုင်ရှိ ဘာဘာလူမျိုးတို့၏ အိုအေစစ်တွင် ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
ဂဒါးမစ်မြို့၏ ဒေသခံ ဘာသာစကားမှာ ဂဒါးမစ် ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
ဂဒါးမစ်သည် အိုအေစစ်တွင် တည်ရှိသောကြောင့် 'ကန္တာရ၏ ပုလဲလုံး' ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြသည်
၎င်းသည် ဆာဟာရန်မတိုင်မီခေတ်က ရှေးအကျဆုံးမြို့များထဲတွင် တစ်မြို့အပါအဝင် ဖြစ်ပြီး ရိုးရာမြို့တို့၏ အလွန်ပြောင်မြောက်သော ဥပမာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုမြို့၏ ဒေသဆိုင်ရာ ဗိသုကာမှာ လုပ်ငန်းဆောင်တာအလိုက် ဒေါင်လိုက် ပိုင်းခြားထားသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာရှိသည်
မြေညီထပ်သည် စားနပ်ရိက္ခာများ ထားရန် နေရာဖြစ်ပြီး အခြားအထပ်မှာ မိသားစု အတွက် ဖြစ်သည်
အပေါ်မှ အုပ်မိုးထားသော လမ်းကြားများသည် မြေအောက်လမ်းကြောင်းများ ကွန်ယက်ကဲ့သို့ ရှိပြီး ၎င်း၏ အပေါ်တွင် အမျိုးသမီးများအတွက် ဟင်းလင်းပြင် နေရာ ရှိသည်
တင်ထွဋ် (၁၈၉၅-၁၉၄၈)သည် ကိုလိုနီခေတ်အတွင်း မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အိန္ဒိယ ပဋိညာဉ်ခံဝန်ထမ်း (အိုင်စီအက်စ်) အဖြစ် ပထမဆုံး ရွေးချယ်ခန့်ထားခဲ့ရသူ ဖြစ်ပြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ပထမဆုံး နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး အဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အဖ အရေးပိုင် ဦးဖိန်း (ကေအက်စ်အမ်၊ အေတီအမ်)နှင့် အမိ ဒေါ်မိမိ တို့မှ မြင်းခြံမြို့တွင် ၁၈၉၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ခုနစ်ယောက်ရှိပြီး ဦးတင်ထွဋ် (b. ၁၈၉၅ - d. ၁၉၄၈)၊ တရားလွှတ်တော်ချုပ် တရားသူကြီး ဦးကျော်မြင့်၊ တရားဝန်ကြီးချုပ် ဦးမြင့်သိန်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာထင်အောင် ( b. ၁၉၀၉ - d. ၁၉၇၈) တို့ဖြစ်ပြီး ညီအစ်ကို ၄ ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလန်မှ ဘားအက်လော (Bar-at-Law) ဝတ်လုံဘွဲ့များရ၍ ထူးချွန်ထက်မြက် ထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်
ညီမသုံးဦးအနက် အကြီးဆုံး ဒေါ်မြမူမှာ မြန်မာစာပါမောက္ခ ဦးဧမောင်၏ဇနီး ဖြစ်၍ အလတ် ဒေါ်ခင်စောမူမှာ အိုင်စီအက်စ် ဦးဘတင့်၏ဇနီး ဖြစ်သည်
အငယ်ဆုံး ဒေါ်တင်စောမူမှာ အင်္ဂလိပ်စာပါမောက္ခ ဖြစ်သည်
ဦးဖိန်းသည် အလွန်အရပ်နိမ့်သော်လည်း သူ၏အရည်အချင်းနှင့် ဝီရိယမှာ လွန်စွာမြင့်မားသည်
၎င်း၏ သား လေးယောက်နှင့် သမီး သုံးယောက်စလုံးမှာ ပညာထူးချွန်ပြီး မြန်မာပြည်တွင် လွန်စွာထင်ရှားလာခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါအထက်တန်းကျောင်း၊ ပဲခူးမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ရန်ကုန်ကောလိပ်တွင် လပိုင်းမျှသာ နေ၍ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် ဂျူးဝစ် ကောလိပ်၊ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ် ကွင်းန်ကောလိပ်၊ ၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် အိုင်ယာလန် ဒဗ္ဗလင် ထရီနတီ ကောလိပ်တို့တွင် ဆက်လက် ပညာသင်သည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မက်ခ်သစ်ထရစ်ပို စာမေးပွဲ၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အီကောနောမစ်ထရစ်ပို စာမေးပွဲများ အောင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ် အက်ဆေးပြိုင်ပွဲ၌ ဟူးစ်ပရိုက်ဆု ရသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို သင်္ချာ၊ ဘောဂဗေဒ ဂုဏ်ထူးတို့ဖြင့် ရရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဗ္ဗလင် ထရီနတီကောလိပ်မှ ဘီအေ (တီ၊ စီ၊ ဒီ) နှင့် အမ်အေဘွဲ့များ ရသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန် မစ်ဒယ်တန်ပယ်လ် ဥပဒေကျောင်းမှ ဘရစ်စတာ (Barrister at Law) ဝတ်လုံဘွဲ့ ရသည်
အင်္ဂလန်တွင် ပညာ သင်ကြားနေစဉ် အားကစား၌ ထူးချွန် ထင်ရှားသည်
ဂျူးဝစ်ကောလိပ် ရတ်ဘီ အားကစား လက်ရွေးစင်၊ ပတ်ဘလစ်စကူး လက်ဝှေ့ ချန်ပီယံ၊ ကိန်းဘရစ် တက္ကသိုလ် ရတ်ဘီ ခေါင်းဆောင်နှင့် လှေလှော်အသင်း ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ အိန္ဒိယ စစ်တပ် ကော်မရှင် အရာရှိ ၄ ဦးတွင် တစ်ဦး အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ တိုင်းရင်းသားများထဲမှ ပထမဆုံး အိုင်စီအက်စ် ဝန်ထမ်း အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရကာ ၁၉၁၉-၂၁ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်၌ အလုပ်သင် အဖြစ် ပညာသင်ခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်ရောက်သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးတိုင်း ကမာစဲမှ ဦးဘိုးမင်း၏ သမီး မသန်းတင်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ပဲခူးဝန်ထောက်၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် သစ်တောဌာန အတွင်းဝန်ထောက်၊ သစ်တော ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အတွင်းဝန်များရုံး ဘဏ္ဍာ‌ရေးဌာန၌ အတွင်းဝန်ထောက်၊ ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အခွန်တော်နှင့် သဿမေဓ စုံစမ်းရေး ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမ တွဲဖက် ရီဇစ္စတြာ ဝန်ထောက် အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ဝ ရက်မှ ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၁၇ ရက် အထိ ဒေလီမြို့နှင့် ဆင်းမလားမြို့တို့တွင် အိန္ဒိယ အစိုးရ စက်မှုနှင့် အလုပ်သမားဌာန အတွင်းဝန်ထောက်၊ ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ တွဲဖက်အတွင်းဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်အရေးပိုင်၊ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အတွင်းဝန်ရုံး ဘဏ္ဍာရေးဌာန ဒုတိယအတွင်းဝန်၊ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်၏ အတွင်းဝန် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တိုင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အဓိပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဒိုမေနီယန် အုပ်ချုပ်ရေး တောင်းရန် အင်္ဂလန်သို့ သွားသည့် နန်းရင်းဝန် ဦးစော၏ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ လိုက်ပါခဲ့ရသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ဦး‌စောသည် မြန်မာပြည်သို့ အပြန်ခရီး၌ ပါလက်စတိုင်း (အစ္စရေး)တွင် အဖမ်းခံရသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားရှိ မြန်မာပြည်စစ်ပြေး ဒေါ်မန်စမစ် အစိုးရ၏  ပြန်လည်ထူ‌ထောင်‌ရေးဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိ အဖြစ် စစ်ပြီးသည်အထိ ပို့ထားခဲ့ပြီး  ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ကန္နီဆွေးနွေးပွဲ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ အော်ဒါအော့ဖ် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာဘွဲ့ (အိုဘီအီး) ချီးမြှင့်ခဲ့ရသည်
ဦးတင်ထွဋ်သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပဋိညာဉ်ခံ ဝန်ထမ်းရာထူးမှ ပင်စင်ယူပြီးနောက် ဖ-ဆ-ပ-လအဖွဲ့သို့ ဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်၍ ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်တော်ဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၄ရ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မြန်မာပြည် သို့အာဏာများ လွှဲပြောင်းပေးရေးအတွက် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ဆွေးနွေးရာတွင် ဦးတင်ထွဋ်သည် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်  ဖေဖော်ဝါရီတွင် ဦးတင်ထွဋ် သည် ပင်လုံစာချုပ် ချုပ်ဆိုရေး မြန်မာကိုယ်စားလှယ်၊ ရီးဝီလျံ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သော နယ်ခြားဒေသ စုံစမ်းရေး ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီးဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊   ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သခင်ဝတင်နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄ရ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် တိုင်းပြည်ပြုလွှတ်တော်ရွေး ကောက်ပွဲများ ကျင်းပသောအခါ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဟင်္သာတ မြို့မ မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီး အခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေး ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင်၊ အခြေခံဥပဒေ အချောကိုင် ကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေး အတွက်ဆွေးနွေးရန် ဝန်ကြီးချုပ် သခင်နုခေါင်းဆောင်သော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ အင်္ဂလန်ပြည် လန်ဒန်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့ရာ၌လည်း ဦးတင်ထွဋ်သည်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့တွင် နှစ်ကြိမ်လုံး ပါဝင်ခဲ့ရာ၌ ဦးတင်ထွဋ်သည် ဘဏ္ဍာရေးဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင် အကူအညီ များစွာပေးနိုင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် လန်ဒန် မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ ကော်မရှင်နာ မင်းကြီး အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဖ-ဆ-ပ-လအစိုးရအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆက်လက်‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်တွင် ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍  မြန်မာ့ အရန်တပ်မတော် တပ်မင်းကြီး တာဝန်ကို ဗိုလ်မှူးချုပ် ရာထူးဖြင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ တာဝန်ယူနေစဉ် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းတွင် နယူတိုင်းမ်အော့ဖ် ဘာမား သတင်းစာတိုက်မှ နေအိမ်အပြန် ကားပေါ်အတက်တွင် ဗုံးခွဲ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
သို့သော် ယနေ့ထိ လက်သည် မပေါ်ခဲ့ပေ
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုင်စီအက်စ် ဝန်ထမ်းဘဝမှ နုတ်ထွက်၍ The Burmese Review (သည်ဘားမိစ် ရီဗျူး)၊ New Time of Burma (နယူးတိုင်းမ်အော့ဖ် ဘားမား) သတင်းစာများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
လန်ဒန်တိုင်း သတင်းစာ၏ အထူးသတင်းထောက် အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်၍ မြန်မာပြည်နှင့် ပတ်သက်သော သတင်းနှင့် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
စစ်အခမ်းအနားနဲ့ဂုဏ်ပြုပြီး မိသားစုဝင်တွေရဲ့ထုံးစံအတိုင်း ကွယ်လွန်သူကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ပြီး အရိုးပြာကို အနီးဆုံးမြစ်ထဲကို မျှောခဲ့ကြသည်
မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်မရှိ၍ ကြံတောသုသန်ထဲတွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်စက်လေးတစ်ခု တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်
မိသားစု အနေနှင့် ဂူလုပ်ဖို့ အစီအစဉ်မရှိခဲ့သော်လည်း ဝန်ကြီးချုပ်(ဦးနု)မှ နှောင်းလူတွေအမှတ်ရစေရန်အတွက် အာဇာနည်ကုန်းတွင် အုတ်ဂူတည်ဆောက်စေခဲ့သည်
အခေါင်းလွတ်တစ်ခုထဲမှာ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဝတ်စုံ( အရပ်သားထဲမှာ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဗိုလ်မှူးချုပ်ရာထူးပထမဆုံး ခန့်အပ်ခံရသူ)ထည့်ပြီး ဂူသွင်းခဲ့သည်
အခေါင်းလွတ်ကိုဂူသွင်းခဲ့တာမို့ မိသားစုဝင်တွေက ဦးတင်ထွဋ်သေဆုံးတဲ့နှစ်ပတ်လည်တွေမှာ အုတ်ဂူကို မသွားခဲ့ကြပေ
မြောက်ကိုးရီးယားဗုန်းခွဲမှုအပြီး အာဇာနည်ဗိမာန်မှာ အာဇာနည်တွေကိုပဲ ထားရှိဖို့အတွက် ဦးတင်ထွဋ်ဂူနဲ့ ဗိုလ်မှူးစိန်မှန်တို့ရဲ့ဂူတွေကို ကြံတောကိုရွှေ့ပြီး အုတ်ဂူနှစ်လုံးတည်ဆောက်ပေးမယ်လို့ ဆုံးဖြတ်ကြသဖြင့် အခေါင်းတစ်ခုနဲ့ ဦးတင်ထွဋ်ရဲ့ မိတ္တူဓာတ်ပုံကြီးဟာ အသုဘယာဉ်နဲ့အတူ ကြံတောဆီကို သွားခဲ့ရပြန်တယ်
ခေါင်းအထဲမှာတော့ ဘာမှမပါခဲ့ပေ
အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ်သည် ဗုံးဒဏ်ရာဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက် ည ၇ နာရီ ၃၅ မိနစ်တွင် ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီး ဒေါ်သန်းတင်နှင့် သမီး ၃ ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဦးကြည် သည် သစ္စာဒီပက ဝိပဿနာအဖွဲ့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည့် သာသနာပြု လူပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဆရာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ပတ်သက်သည့် စာအုပ်များ၊ တရားဓမ္မများကို ဟောပြောပြသခြင်း စသည့် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးကြည်ကို ၁၂၇၈ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်၊ ကြာသပေတေးနေ့တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဝေါမြို့နယ်၊ ဘုရားပြိုရွာ၌  ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်မည်မှာ ဉာဏ်ပညာထက်မြက်သဖြင့် “မောင်ဉာဏ်” ဟု ခေါ်ခဲ့သည်
သားသမီးလေးယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်
ဆရာ၏ မိဘနှစ်ပါးမှာ အဖ ဦးဖိုးဆိုင်နှင့် အမိ ဒေါ်သွယ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဆရာသည် အသက် ၅ နှစ်အရွယ်တွင် ရွာရှိ အစိုးရစာသင်ကျောင်း၌ စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ သတ္တမတန်းကို အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရွာ၏ မြောက်ဘက်ကျောင်းကြီးတွင် မိဘများ၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ဆရာတော်ဦးအာဒိစ္စကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ “အရှင်ပဏ္ဍိစ္စ” ဘွဲ့ဖြင့် သာမဏေပြုခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် စာပေပရိယတ္တိများကို အပတ်တကုတ် လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
၁၂၉၈ ခုနှစ်တွင် ရဟန်းဒါယကာ ဦးစိန်ဝင်း+ဒေါ်အေးခင်တို့၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟဖြင့် ဝေါမြို့၊ ကြုံတူစာသင်တိုက်ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်၊ နယုန်လတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ခြောက်ထပ်ကြီးဘုရားကြီးတိုက် ဆရာတော်များ ဖြစ်သည့် အရှင်ကောဏ္ဍည၊ အရှင်ကောသလ္လ၊ အရှင်ရာဇိန္ဒတို့ထံတွင် သင်ရိုးပါဠိတော်၊ အဌကထာဋီကာများ ပေါက်သည်အထိ သင်ယူခဲ့သည်
ဝေါမြို့၊ ကြုံတူစာသင်တိုက်၊ ခရမ်းမြို့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုက်တို့တွင် စာချဆရာတော်အဖြစ် စာပေပရိယတ္တိများ ပို့ချပေးခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့သဖြင့် မိခင်အား ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် လူဝတ်လဲခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပြီးစတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းဆီဆုံလမ်းတွင် နေထိုင်ကာ အစိုးရစာပုံနှိပ်တိုက်၊ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတိုက်တို့တွင် လက်ထောက်စာပြင်ဆရာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၃၀၆ ခုနှစ်တွင် ကြည့်မြင်တိုင်၊ ကွမ်းရွဲတန်း နေလဝိဇ္ဇာဓာတ်ဆရာကြီး ဦးဘခိုင်ထံတွင် ဆေးပညာသင်ယူ၍ စမ်းချောင်း၊ ပဒုမ္မာလမ်း၌ လောကဓာတ်ဆေးတိုက်အမည်ဖြင့် ကိုယ်ပိုင်ဆေးတိုက် တည်ထောင်ကာ ကုသိုလ်ဖြစ် ဆေးကုခဲ့သည်
၁၃၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီကမ္မဋ္ဌာန်းတိုက်ဆရာကြီး ဆရာညိုထံ၌ တရားအားထုတ်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘခင်၊ ဦးစံသိန်း (ယူအီအေ) တို့နှင့်အတူ ဗုဒ္ဓသာသနာ ပဋိပတ္တိအဖွဲ့ကြီးကို တည်ထောင်ဖွဲ့စည်း၍ ဉာဏစာဂီဆရာတော်ဘုရားကြီးကို ပင့်ကာ စာပေဆွေးနွေးခြင်း၊ လုပ်ငန်းလက်ခံကျင့်သုံးခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၁၃၀၃ ခုနှစ်တွင် မိခင်နှင့်အတူ ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်မြို့သို့ လိုက်ပါသွားပြီး တရားဆွေးနွေးကြရင်းမှ အများ၏ ဆန္ဒအရ တရားဟောပြောပေးပါရန် တောင်းပန်မှုကြောင့် သီရိမင်္ဂလာ တောင်အနီး (၃) ဧကခန့်ကျယ်သော ကျွန်းတောကြီးတွင် အသောကာရာမဝိပဿနာတိုက်ကို တည်ထောင်၍ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရား ပြသခဲ့သည်
ကယားပြည်နယ်အတွင်း လှည့်လည်ဟောပြောရင်း ၁၃၂၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ပြည်လမ်း၊ လယ်တီမူဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်းတိုက် ဆရာတော် ဦးဇာဂရ၏ ဖိတ်ခေါ်ချက်အရ ယင်းကျောင်းတိုက်တွင် ဆက်လက်ပြသခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် ၁၃၂၂ ခုနှစ်တွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် မိမိနေထိုင်ရာ ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်း၊ လင်းလွန်းရပ်ကွက်ရှိ ကိုးနဝင်းကပ်ကျော်စေတီတော်ဘုရားတန်ဆောင်းတွင် ဂေါပကအဖွဲ့၏ တောင်းပန်ချက်အရ ဝါတွင်း - ဝါပဥပုသ်နေ့ ညတိုင်းတရားပြသခဲ့သည်
ဆက်လက်၍ တာမွေ၊ မလွှကုန်း၊ အောင်တော်မူစေတီဓမ္မာရုံတွင် နာယကကြီး ဦးထွန်း (နဝဒေးပုံနှိပ်တိုက်) - ဒေါ်သန်းသန်း၊ ဦးလှဖေနှင့် ကန်တော်ကြီး သိန်းဆုဌာနနှင့် သစ္စာပန်းမသိန်း ဆေးလိပ်ခုံပိုင်ရှင် ဒေါ်သိန်းနှင့် ဒေါ်သန်း စသည့် ယောဂီများ၏ တောင်းပန်ချက်အရ အပတ်စဉ်တရားပွဲများ ဟောကြားပြသခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် လှည့်လည်ကာ တရားဟောပြောပြသရင်းမှ မဇ္ဈိမပဋိပဒါလမ်းကြောင်း လုပ်ငန်းလုပ်ကွက်ကို အဓိကထား၍ ပရမတ်ကို တိုက်ရိုက်ကြည့်ရှုသော ဓမ္မာနုပဿနာပသတိပဋ္ဌာန်ကို ပင်ရင်းဌာနတစ်ခုအနေဖြင့် အဓိကဟောပြောပြသလိုခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် သစ္စာ - အမှန်တရားတည်းဟူသော ခန္ဓာကိုယ်၏ ပရမတ္ထတရားတော်ကို၊ ဒီပက - တိကျစွာ ဖွင့်ထုတ်ပြသခြင်းဟူသော ဗျုပ္ပတ်အတိုင်း “သစ္စာဒီပကဝိပဿနာအဖွဲ့ချုပ်” ဟူသော အမည်ဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ ဗားကရာရွှေတောင်တိုက်သစ်ကျောင်း ဆရာတော် ဦးသာဂရ၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ၎င်းကျောင်းတိုက်တွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် စတင်တည်ထောင်ကာ ဟောပြောပြသခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဆရာကြီးသည် များစွာသော သာသနာပြုလုပ်ငန်းတို့ကို အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆရာသည် ၁၃၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်မြကြည်နှင့် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် မိမိကိုယ်တိုင် သာသာနာပြုလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေသည့်ကြားမှပင် ဝိပဿနာအားထုတ်လိုသော ယောဂီများအတွက်လည်းကောင်း၊ တရာထူး တရားမြတ် ဓမ္မပီတိ - ဓမ္မရသာ ပွားများစိမ့်သောငှါ အချိန်ရခိုက် ကျမ်းစာအုပ် အမျိုးပေါင်း ၂၀ ကျော်၊ ဓမ္မဆောင်းပါး ၁၀၀ ကျော်၊ ဓမ္မသံဝေဂဆောင်ပုဒ်၊ လင်္ကာဆောင်ပုဒ်များ အများအပြား ရေးသားခဲ့သည်
အောက်ပါတိုမှာ ဆရာရေးသားခဲ့သည့် ကျမ်းများထဲမှ အချို့ ဖြစ်သည်
သဘာဝဝိပဿနာကျမ်းဆရာကြီးသည် သစ္စာဒီပကဝိပဿနာအဖွဲ့ခွဲသို့ ၃၅ ကြိမ်မြောက် တရားစခန်းဖွင့်လှစ်ပြသရန် ခရီးထွက်ခွာတော့မည် တစ်ရက်အလို ၁၅ - ၁ - ၁၉၉၇ (ဗုဒ္ဓဟူးနေ့) နံနက် ၅ နာရီအချိန်တွင် တစ်ဘဝဇာတ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းခဲ့သည်
တရားအသံဖိုင်များ
ညောင်ကားယားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaryar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ကဖြူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဖြူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၇ ဦး၊ မ ၉၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
မက်မန်းခရိုင် ( ရှမ်း: ၸႄႈတွၼ်ႈမၢၵ်ႇမင် ၊ အင်္ဂလိပ်: Kengtung District ) သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းရှိ ခရိုင် ၂ ခုအနက် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် ၄၁၉၆ ပေ (၁၂၇၉ မီတာ) တွင် တည်ရှိသည်
မက်မန်းခရိုင်တွင် မက်မန်းမြို့နယ်၊ ပန်ဆန်းမြို့နယ်နှင့် နားဖန်းမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်
မက်မန်းခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၂၁၅,၆၄၈ ယောက် ဖြစ်သည်
၁၃၇၇ (၁) ရက်
ဆင်ကွင်းရွာသစ်ရွာ၊ ဆင်ကွင်း
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး (အင်္ဂလိပ်: Ayeyarwady Region သို့မဟုတ် Irrawaddy) သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြောက်ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၊ တောင်ဘက်တွင် ကပ္ပလီပင်လယ်တို့နှင့် ထိစပ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် မြန်မာပြည်၏ ဆန်စပါးအဓိကထွက်ရှိရာ ဒေသဖြစ်သည်
ဧရိယာစတုရန်းမိုင် ၁၃,၅၆၆ ကျယ်ဝန်းသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ရှေးအခါက ရာမညတိုင်းတွင်ပါဝင်ခဲ့သည်
မွန်သုံးရပ်ဖြစ်သော မွန်တိ၊ မွန်စ၊ မွန်ညတွင် မွန်ညဒေသ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ် ၁၈၂၄ ဩဂုတ် ၁၃ရက်ဖြင့် ထုတ်ပြန်သော ပြန်တမ်းများအရ ပဲခူးတိုင်းကို ဟံသာဝတီ၊ ဟင်္သာတနှင့် ပုသိမ်ခရိုင်ဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၈၈၁တွင် ပဲခူးတိုင်းမှခွဲထုတ်၍ ဧရာဝတီတိုင်းဖြစ်လာမည့် ဧရာဝတီခရိုင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဒီဝိဇံ(Division ခရိုင်)ဟု ဘာသာပြန်ဆိုသည်
၁၉၄၇ အခြေခံဥပဒေအရ ဧရာဝတီတိုင်း ဒေသခရိုင်ကို ပုသိမ်၊ဟင်္သာတ၊မြောင်းမြ၊မအူပင်၊ဖျာပုံခရိုင်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းသည်
နောက်ပိုင်းတွင် အဆင့်ဆင့်ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်း၌ ခရိုင် (၆)ခရိုင်၊မြို့နယ် (၂၆)မြို့နယ်၊ မြို့ (၄၅)မြို့၊ ရပ်ကွက်(၃၀၀)၊ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၄)၊ ကျေးရွာပေါင်း (၁၁၆၈၄)ရွာ ပါဝင်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်ပြီး မြန်မာပြည်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည်
နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းများမှာ လက်ျာရစ်အားဖြင့် အနောက်မြောက်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး နှင့် အရှေ့ဘက်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး တို့ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော် ရှိသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၅ ဒီဂရီ ၄၀ မိနစ် မှ ၁၈ ဒီဂရီ ၃၀ မိနစ် ကြား၊ လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် မှာ ၉၆ ဒီဂရီ ၁၅ မိနစ် ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးသည် ၁၃,၅၆၇ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းပြီး မြေပြန့် မြေကျယ်ပေါများ၍ မြစ်ချောင်းများလည်း ကွန်ချာသဖွယ် ယှက်သန်းနေ ကြသည်
သို့သော် ရခိုင်ကမ်းမြောင်ဒေသအောက်ပိုင်းနှင့် ရခိုင်ရိုးမတောင်ထိပ်ကြောင့်အရှေ့ဘက်ပိုင်းတို့လည်း တစ်စိတ်တစ်ဒေသပါဝင်သည်
ပင်လယ်နှင့်နီးသောဒေသဖြစ်၍၊ မိုးများပြီးစွတ်စိုသော ရာသီဥတုရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ မြို့တော်မှာ ပုသိမ်မြို့ ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ဝန်ကြီးချုပ် အမှူးပြုသော တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် ဧရာဝတီတိုင်း​ဒေသကြီးစီမံအုပ်ချုပ်​ရေး​ကောင်စီမှ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ တိုင်းဒေသကြီးလွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်
ဧရာဝတီတိုင်း တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၄)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
တိုင်းတရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၆)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၂၆)ရုံးရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအား ခရိုင် (၈) ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပုသိမ်ခရိုင်ကျုံပျော်ခရိုင်ဟင်္သာတခရိုင်မြန်အောင်ခရိုင်မအူပင်ခရိုင်မြောင်းမြခရိုင်ဖျာပုံခရိုင်လပွတ္တာခရိုင် ခရိုင်ရှိမြို့နယ် မြို့ပေါင်း (၄၅) မြို့၊ ရပ်ကွက်ပေါင်း (၃၀၀) ကွက်၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၉၁၉) အုပ်စု၊ ရွာပေါင်း (၁၁၈၆၄) ရွာ ရှိသည်
အခြား မြို့ရွာများ အိုင်သပြု​​ ရွေးကုန်အသုတ်ဘော်မိဓမိကဒုံကနိခမောက်စုကွင်းကောက်ကျိုက်လတ်ကျုံးဒါးကျုံကဒွန်းကျုံမငေးလူခေါင်းကျွန်းဆကာကြီးတဂရက်မြို့ကွင်းနိဗ္ဗာန်အုန်းပင်ပသွယ်ပြင်ခရိုင်ပျဉ်ရွာစက္ကော့စက်ဆန်းရှမ်းရွာရှောပြာရွှေလောင်းရွှေမြင်တင်ရွှေတောင်မှော်ဆင်မတောင်ကလေးရွာသစ်သစ်ပြုတ်သုံးခွထူးကြီးအင်ပင်ရေလဲကလေးဇီးချိုင်မဲဇလီကုန်းမြင်းကကုန်းဒါးကတလုတ္ထော်သလပ်ခွာထန်းကုန်းလက်ပန်ကံရွာလိန်ကုန်းဝက်ကြီးကွင်းကနောင်သီတာကုန်းပြင်ဘက်ရဲကန်ဘဲ့ဘီတွဒ်မြင်းကဆိပ်ကျွဲတလင်းကရင်အင်းမိုးကြိုးပစ်အိုင်မဖက်ကြီးကုန်းဖိုးလိန်ကွင်းရွှေကညင်ပင်ဇင်ပြွန်းကုန်းမြို့ချောင်းမြို့တွင်းဟိုင်းကြီးဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၆.၁သန်းနေထိုင်ကြသည်
အမျိုးသား ၃သန်းနှင့် အမျိုးသမီး ၃.၁သန်း ရှိသည်
၁၉၈၃ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ လူဦးရေ ၂၄% တိုးတက်လာခဲ့သည်
ရန်ကုန်တိုင်းပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေအများဆုံးဖြစ်ကာ ရန်ကုန်တိုင်းနှင့် မန္တလေးတိုင်းပြီးလျှင် တတိယမြောက် လူဦးရေ အသိပ်သည်းဆုံးဒေသဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်း၏ လူဦးရေ သိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၁၇၆.၅ဦးဖြစ်သည်
တိုင်းအတွင်း လူ၁၀၀လျှင် ၈၆ဦး ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
ပုသိမ်ခရိုင်တွင် ၁.၆သန်းဖြင့် အများဆုံး နေထိုင်ကြသည်
မြို့နယ်အနေဖြင့် မြောင်းမြမြို့နယ်တွင် အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ဗမာလူမျိုးနှင့် ကရင်လူမျိုးတို့ အဓိကအားဖြင့် နေထိုင်ကြသည်
ဧရာ၀တီတိုင်းဒေသကြီးတွင် ဗမာလူမျိုးအများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကရင်လူမျိုးများသည် ဒုတိယ လူဦးရေအများဆုံး ဖြစ်သည် အခြားသော လူမျိုးများလည်း နေထိုင်ကြသည်
အများစုမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ကြပြီး ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်၊ အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်
မြန်မာဘာသာစကားသည် အဓိကဘာသာ‌စကား ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွက် ဒေသကောလိပ်ကို ပုသိမ်မြို့တွင် ၁၉၇၆ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ဟင်္သာတမြို့၌ ဒေသကောလိပ်တစ်ခု ထပ်မံဖွင့်လှစ် ပေးခဲ့သည်
ပုသိမ်တက္ကသိုလ်ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်မအူပင်တက္ကသိုလ်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်)နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ)နည်းပညာတက္ကသိုလ် (မအူပင်)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ပုသိမ်)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ဟင်္သာတ)ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (မအူပင်)ပုသိမ်ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်မြောင်းမြပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်ဘိုကလေးပညာရေးဒီဂရီကောလိပ်အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (မအူပင်)အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ကျိုက်လတ်)အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (လပွတ္တာ)မြောင်းမြစိုက်ပျိုးရေးသိပ္ပံအစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ပုသိမ်)အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (ဟင်္သာတ)အစိုးရနည်းပညာအထက်တန်းကျောင်း (မအူပင်)ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားငွေဆောင်ကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်းချောင်းသာကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်းမော်တင်စွန်းဘုရားပြည်တော်ပြန်ဘုရားပြည်လုံချမ်းသာ သာစည်ဘုရားဟိုင်းကြီးကျွန်းမြန်မာနိုင်ငံ၏မြောက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်၌ မြစ်ဖျားခံသော ဧရာဝတီမြစ်သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးတို့ကို ဖြတ်သန်းကာ မြစ်ခွဲချောင်းခွဲများစွာ ယှက်ဖြာ ထွက်ပြီး ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို ဖြစ်ပေါ်စေလျက် ကပ္ပလီ ပင်လယ်ထဲသို့ စီးဝင်သည်
သို့ဖြစ်၍ ရေလမ်းခရီးသည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ အဓိက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ဖြစ်သည်
မီးရထားလမ်း ဟူ၍ ကြံခင်း၊ ဟင်္သာတ၊ ပုသိမ်တစ်လမ်းတည်းသာ ရှိသည်
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ပို၍ချောမောစေရန် ပုသိမ်အနောက် ရှောပြာချောင်းသာ ကားလမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ခဲ့သည်
ပုသိမ်မုံရွာကားလမ်းမကြီးသည် ထက်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ ကူးလူးဆက်ဆံရေးနှင့် ကုန်စည်ပို့ဆောင်ရေးတွင် အလွန်အသုံးကျ အရေးပါသည်
မြေဆီဩဇာကြွယ်ဝသော မြေနုကျွန်းပေါ်ဒေသဖြစ်၍ စပါး၊ မြေပဲ၊ ဂုန်လျှော်၊ ဆေး၊ ငရုတ်၊ ကြက်သွန်၊ ပဲမျိုးစုံတို့ စိုက်ပျိုး အောင်မြင်ဖြစ်ထွန်းသည်
လယ်ယာလုပ်ငန်းသည် အဓိကစီးပွားရေးလုပ်ငန်း ဖြစ်၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ စပါးထွက်အကောင်းဆုံးသော တိုင်းဒေသကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂုန်လျှော်အများဆုံး ထွက်သောတိုင်းလည်းဖြစ် သည်
အုန်းသီး၊ ငှက်ပျောသီး အထွက်နှုန်းလည်း အလွန်ကောင်းသည်
တိုင်းအတွင်း၌ ကျွန်းနှင့် သစ်မာထုတ်လုပ်မှု အတော်အသင့်ရှိ၍ သစ်နှင့် မီးသွေး ထုတ်လုပ်နိုင်သော လမု၊ ကနစို စသော ဒီရေတောများလည်းရှိသည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ နာမည်ကြီးသော အခြားလုပ်ငန်းတစ်မျိုးမှာရေထွက်ပစ္စည်း လုပ်ငန်း ဖြစ်သည်
မြစ်ချောင်းအင်းအိုင် အများအပြားရှိ၍ သားငါးပုစွန်ပေါပေါများများ ထွက်သဖြင့်ငါးပိ၊ ငါးခြောက်၊ ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းများလည်း အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်
ရေချိုငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအပြင် ပင်လယ်ငါးဖမ်း လုပ်ငန်းကိုလည်း ကျယ်⁠ကျယ်ပြန့်ပြန့် လုပ်ကိုင်ကြသည်
ကြက်၊ ဘဲမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများလည်း ဖွံ့ဖြိုးသည်
လပွတ္တာမြို့နယ်မှ ငါးပိ၊ငါးခြောက်၊ပုစွန်ခြောက်လုပ်ငန်းအပြင် ဆားလုပ်ငန်းကိုလည်း ကြီးကြီးကျယ်ကျယ်လုပ်ကိုင်ကြသည်
ချည်ထည်လုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူး၊ သင်ဖျာလုပ်ငန်းများလည်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအတွင်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
ပုသိမ်မြို့မှ ပုသိမ်ထီးလုပ်ငန်းကလည်း နိုင်ငံခြားဧည့်သည်များ စိတ်ပါဝင်စားသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
မြန်အောင်ရေနံလုပ်ငန်းနှင့် ကြံခင်းဘိလပ်မြေစက်ရုံစီမံကိန်းတို့သည် အောင်မြင်လျက်ရှိသည်
ပုသိမ်မြို့တွင် မှန်ပြားစက်ရုံလုပ်ငန်း တည်ဆောက်ထားသည်
တိုင်းအတွင်း စက်ရုံ၊ အလုပ်ရုံ ၅၀ နီးပါးရှိရာဆန်စက် နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးစက်များက အများစုဖြစ်သည်
ထန်းတပင်ရွာ၊ စက်ဆန်း
အက်တီနီယမ် (အင်္ဂလိပ်: Actinium)  ဒြပ်စင်သည် ငွေရောင် ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ဒြပ်စင်တစ်ခု ဖြစ်သည်
အနက်ရောင်များ ပါဝင်ပြီး ကြီးမားသော ရေဒီယို သတ္တိကြွခြင်း နှင့်အတူ အပြာရောင် အလင်းတန်းများ အသွင် တောက်ပနေသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်
Actinium ဒြပ်စင်အား ၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ဓာတုဗေဒ ပညာရှင် André-Louis Debierne ဆိုသူမှ စတင်ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၀၂ ခုနှစ် တွင် Friedrich Otto Giesel က ထပ်မံ အသေးစိတ်ရှာဖွေ လေ့လာမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
Actinium ၏ ဓာတုဗေဒနှင့်ပတ်သက်သော ဂုဏ်သတ္တိ အချက် အလက်များသည် ရှားပါးဒြပ်စင် lanthanum နှင့် ဆင်တူသည်
Actinium ဟူသော အမည်သည် ဂရိဘာသာစကား aktinos မှ ဆင်းသက်လာပြီး အဓိပ္ပာယ် အားဖြင့် ရောင်ခြည်တန်း သို့မဟုတ် ရောင်ခြည်ဟု သတ်မှတ်နိုင်သည်
Actinium သည် ရေဒီယို သတ္တိကြွမှု မြင့်မားသဖြင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် အသုံးမပြုနိုင်ပေ
ဆေးဝါး ထုတ်လုပ်ခြင်း လုပ်ငန်းများတွင် Actinium-225 ကို အပူစွမ်းအင် ရရှိစေရန် တွဲဖက် အသုံးပြုပါသည်
အထူးသဖြင့် radioimmunotherapy ကုထုံးများတွင် များစွာ အသုံးဝင်ပါသည်
Actinium အား ယူရေနီယမ် သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသည်
α- ray နှင့် β – ray များ ထုတ်လွှတ်ပြီး တည်ရှိမှု သက်တမ်းသည် ၂၁.၇၇၃ နှစ်ခန့် ရှိသည်
Uranium သတ္ထုရိုင်း ၁ တန်တွင် actinium ၁၀ ဂရမ်ခန့် ပါဝင်သည်
Actinium ကို Uranium သတ္ထုရိုင်းများ ထဲတွင် အနည်းငယ် တွေ့ရှိရသော်လည်း အဏုမြူ ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် 226-Ra ၏ နျူထရွန် ကွဲထွက်ခြင်းမှာ မီလီဂရမ် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည် ဟုသာ ဖော်ပြကြသည်
Actinium ၏ အိုင်ဆိုတုပ် တစ်ခုဖြစ်သော Ac-227 ကို သဘာဝတွင် အများအပြား တွေ့ရှိရသည်
Ac-227 (သက်တမ်း ၂၁.၇၇၃ နှစ် )၊ Ac-225 (သက်တမ်း ၁၀ ရက်)၊ Ac-226 (၂၉.၃၇ နာရီ)၊ အစရှိသော အိုင်ဆိုတုပ်များ ကိုလည်း တွေ့ရှိရသည်
ရေဒီယို သတ္တိကြွသော Actinium-227 မှ ထုတ်လွှတ်သော ရောင်ခြည်များသည် ကျန်းမာရေးကို များစွာ ထိခိုက်စေသည်
Actinium-227 သည် plutonium ကဲ့သို့ အန္တရာယ်ပေးနိုင်သော ဒြပ်စင်တစ်ခုဖြစ်သည်
Actinium မှ ထုတ်လွှတ်သော ရောင်ခြည်များကြောင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ ဆဲလ်များ ပျက်စီးစေ နိုင်သည်
၎င်း ဒြပ်စင်သည် ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း ကြာရှည်စွာ ခိုအောင်းနေနိုင်ပြီး အခြားဆဲလ်များအား ဓာတ်ရောင်ခြည် သင့်စေကာ အမျိုးမျိုးသော ကင်ဆာ ရောဂါများကို ဖြစ်ပွား စေနိုင်သည်
ရေဒီယို သတ္တိကြွစေသော အညစ် ကြေးများ စွန့်ပစ်ခြင်း နှင့်အမှတ်မထင် စွန့်ထုတ်မိခြင်း တို့ကြောင့် ရေထု၊ လေထု နှင့် မြေထုထဲသို့ Actinium-227 များ ရောက်ရှိ နိုင်သည်
ထို့သို့ ရောက်ရှိခြင်းကြောင့် ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုများ ရှိစေနိုင်သည်
တပည့်ရဟန်း သာမဏေတို့၏ အပြစ်ကြီးအပြစ်ငယ်ကို ကပ်၍ ရှုတတ်သော-တပည့်ရဟန်းသာမဏေတို့ကို ဆုံးမသွန်သင်တတ်သော-ရဟန်း၊ တပည့်ရဟန်း သာမဏေတို့၏ မိဘအရာ၌ တည်သော-တာဝန်ခံဖြစ်သော-ရဟန်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်ရဟန်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဘုန်းကြီး၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်
(နီတိ၊ သုတ္တ၊ သျ၊ နှာ(၁၇၆)၌ ဥပဒံ  ကြီးငယ်အပြစ် စိစစ်စေ့ငု ရှုခြင်းသဘောကို-ဟု အနက်ပေးသည်
ဘုရားလက်ထက်တော်၌ သွန်သင်မည့် ဥပဇ္ဈာယ်မရှိသော သူတို့၏ ဝတ်ပုံ, ရုံပုံ, ဆွမ်းခံပုံမှစ မယဉ်ကျေးတဲ့အမှုတွေ လူများက တွေ့သဖြင့် ကဲ့ရဲသောကြောင့် အနုဇာနာမိ ဘိက္ခဝေ ဥပဇ္ဈာယံဟု ဆုံးမမည့် ဥပဇ္ဈာယ်ကို ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်
ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ သုံးကြိမ် နှုတ်မြွက်ပြီး တောင်းပန်သောအားဖြင့် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာဟု စိတ်ထဲ၌ မှတ်ယူထား ခြင်းကို ဥပဇ္ဈာယ်ယူဟု ခေါ်သည်
တပည့်က ဥပဇ္ဈာယ် ယူသောအခါ ဆရာက ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေဟိ ဟု ဆို၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဖြစ်ကြောင်း အသိပေးလိုက်ခြင်းကို ဥပဇ္ဈာယ်ပေးဟု ဆိုပါသည်
ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ၊ ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ၊ ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ
ဘန္တေ၊ အရှင်မြတ်ဘုရား
အာယသ္မာ၊ သက်တော်ရှည်သော
တွံ၊ အရှင်မြတ်ဘုရားသည်
မေ၊ ဘုရားတပည့်တော်၏
ဥပဇ္ဈာယော၊ အပြစ်ကြီး အပြစ်ငယ်ကို ကြည့်ရှုမပြတ် ဆုံးမတတ်သော ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာသည်
ဟောဟိ၊ ဖြစ်တော်မူပါဘုရား
(ပါဠိသုံးကြိမ် အနက် ၁-ကြိမ် တပည့်ကဆိုပါ၊ ဒုတိယမ္ပိ တတိယမ္ပိ ထည့်ဖို့ မလိုပါ
ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေထ
ပါဃာဒိကေန၊ ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်သော ကိုယ် အမူအရာ နှုတ်အမူအရာအားဖြင့်
တိဝိဓံ သိက္ခံ၊ သိက္ခာ သုံးရပ် သာသနာတော် မြတ်ကို
သမ္ပါဒေထ၊ ပြည့်စုံစေကြကုန်လော
(ဆရာက ဆို)အာမ ဘန္တေ
ဘန္တေ၊ အရှင်မြတ်ဘုရား
အာမ၊ ပြည့်စုံစေပါ၏ဘုရား
(တပည့်ကဆို၊ မဆိုပဲလဲ ပြီးနိုင်သည်
တပည့်က ဥပဇ္ဈာယ်ယူသောအခါ-သာဟု  ကောင်းပြီဟုလည်းကောင်း
လဟု  ငါ့အား သင်၏ ဥပဇ္ဈာယ်အဖြစ်၌ ဝန်မလေး ပေါ့ပါး၏
ဩပါယိကံ  သင်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ယူခြင်းသည် နည်းလမ်း ကျ၏
ပဋိရူပကံ သင်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ယူခြင်းသည် သင့်လျော် လျောက်ပတ်၏
ပါသာဒိကေန သမ္ပာဒေဟိ  ဟုလည်းကောင်း ၅-ပုဒ်ရှိပါသည်
အဓိပ္ပာယ် အနက်အတိုင်း မှတ်ရာ၏
ဆယ်ဝါ ရပြီးဖြစ်ခြင်း
ပါတိမောက် သိက္ခာပုဒ်များကို အကျယ်ဖွင့်ပြသော ဘိက္ခုဝိဘင်း, ဘိက္ခုနီဝိဘင်း နှစ်မျိုးကို တတ်သိနားလည်ခြင်း
ကံကြီး ကံငယ်ပြုလုပ်နည်းကို နားလည်ခြင်း
မဟာဝါ စူဠဝါ ခန္ဓက၌ လာသော အကြောင်းအရာစုကို နားလည်ခြင်း
နာမ်တရား, ရုပ်တရားတို့ကို ဟောပြောနိုင်ခြင်း - ဤအင်္ဂါငါးပါးနှင့် ပြည့်စုံလျှင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်
ဆယ်ဝါ-ပြည့်တင်း၊ ဝိဘင်း နှစ်ဖြာ၊ ကမ္မာ ကမ္မ၊ ခန္ဓက ပုဒ်၊ နာမ်ရုပ် ပိုင်ပိုင်၊ ဟော ပြနိုင်၊ ကျောင်းထိုင် ၅-အင်္ဂါ
ယခုကာလ ဆရာတော်များ သာမဏေဖြစ်ပြီးမှ ဥပဇ္ဈာယ်ပေးယူမှုကို ပြုကြလေသည်
ကျမ်းရေးသူ ထင်မြင်ချက် ပဌမံ ဥပဇ္ဈံ ဂဟာပေတဗ္ဗော ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ အထဿ ဥပဇ္ဈာယေန ဝါ အာစရိယေန ဝါ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမီတိအာဒိနာ နယေန သရဏာနိ ဒါတဗ္ဗာနိ ဟူသော အဋ္ဌကထာကိုထောက်၍ လည်းကောင်း သရဏဂုံ မဆောက်တည်မီ ဥပဇ္ဈာယ် ယူသင့်သည်ဟု ထင်မြင် ယူဆပေသည်
ဖြစ်ပေါ်လာသော တွေးတောမှုသံသယ ကုက္ကုစ္စကို တရားသဖြင့် ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း(ဖျောက်ခြင်း၊ ပျောက်စေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း)အာပတ်မှထမြောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဒေသနာဂါမ် ဝုဋ္ဌာနဂါမ် အခြင်းအရာကိုသိခြင်း
အနီးနေတပည့် အတူနေတပည့်တို့ကို မြင့်မြတ်သောကျင့်ဝတ်သိက္ခာဟူသော မဟာဝါခန္ဓက စူဠဝါခန္ဓကတို့၌ အကျုံးဝင်သော အာဘိသမာစာရိက သီလသိက္ခာ၌ ကျင့်စေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း
အကျင့်မြတ်၏အစဖြစ်သော သိက္ခာဟူသော ဥဘတောဝိဘင်း၌ အကျုံးဝင်သော အာဒိ ဗြဟ္မစရိယက သီလသိက္ခာ၌ ဆုံးမခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း
အချင်းချင်း ရောယှက်ခြင်းကင်းသော အဘိဓမ္မာနာမ်ရုပ်အပိုင်းအခြား၌ ဆုံးမခြင်းငှာစွမ်းနိုင်ခြင်း
အချင်းချင်း ရောယှက်ခြင်းကင်းသော အလုံးစုံသောဝိနည်းပိဋက၌ ဆုံးမခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း
ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်းသော မိစ္ဆာအယူကိုတရားသဖြင့် ဖြေချွတ်စိမ့်သောငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်း (ကင်း ခြင်း၊ ကင်းစေခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်ခြင်းလည်းဟူ
အာပတ်သင့်သည်ကိုသိခြင်း (ဥဘတောဝိဘင်းဖြင့်သိအပ်သော အာပတ္တိဝါရကိုသိခြင်း)
အာပတ်မသင့်သည်ကို သိခြင်း၊ (ဥဘတောဝိဘင်းဖြင့် သိအပ်သော အနာပတ္တိဝါရကို သိခြင်း)
လဟုကအာပတ်ကိုသိခြင်း (ဥဘတောဝိဘင်းဖြင့်သိအပ်သော လဟုကအာပတ္တိဝါရကို သိခြင်း)
ဂရုကအာပတ်ကိုသိခြင်
(ဥဘတောဝိဘင်းဖြင့် သိအပ်သော ဂရုကအာပတ္တိဝါရကိုသိခြင်း)
ပါတိမောက်နှစ်ပါးတို့ကို အကျယ်ရ၏
ကောင်းစွာဝေဖန်နိုင်၏
ကောင်းစွာဖြစ်ခြင်းရှိ၏
ကျေကျေပွန်ပွန်ရ၏
သုတ်မာတိကာအားဖြင့်ဖြစ်စေ သဒ္ဒါပုဒ်ဗျည်း ဝိဘင်းအကျယ်အားဖြင့်ဖြစ်စေ ကောင်းစွာဆုံးဖြတ်နိုင်၏
(ဥဘတောဝိဘင်းကို ဝါစုဂ္ဂတနှုတ်တက်ရွရွရ၍ အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ကောင်းစွာနားလည်ခြင်းဟူ၏)ဆယ်ဝါ၊ ဆယ်ဝါထက် အလွန်ရှိသည်လည်းဖြစ်ခြင်း (ပဉ္စင်းခံသည့်နေ့မှစ၍ ၁၀ နှစ်လုံးလုံး ပြည့်ရမည်ဟူ၏) ဤတစ်ဆယ့်သုံးပါးသော အင်္ဂါလက္ခဏာရပ်များနှင့် ပြည့်စုံမှသာလျှင် ဥပဇ္ဈာယ်ပေးခြင်း နိဿရည်းပေးခြင်းတို့၌ အနာပတ္တိဝါရသို့ လုံးလုံးသက်ဝင်သည်
တစ်ပါးပါးသော အင်္ဂါလက္ခဏာ မပြည့်မစုံ ချွတ်ယွင်းလျှင် ဥပဇ္ဈာယ်နိဿရည်းပေးတိုင်း ပေးတိုင်းသော ကာလတို့၌ အာပတ္တိဝါရသို့ သက်ဝင်သည်
ကင်တုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinton)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်မြိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၆ ဦး၊ မ ၅၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်ပြန့်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinpyantgyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ဂျုတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျုတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၃ ဦး၊ မ ၁၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန္ဓဗ္ဗနတ် သည် စတုမဟာရာဇ်နတ်မျိုး ဖြစ်၏
အုပ်ချုပ်သူမှာ စတုမဟာရာဇ် နတ်မင်းကြီးလေးပါးတွင် ပါဝင်သည့် ဓတရဋ္ဌ ဖြစ်၏
ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည် ရနံ့မွှေးကြိုင်သော နံ့သာပင်တို့တွင် ပဋိသန္ဓေတွယ်၍ နေကြ၏
အပင်၏ ရနံ့ကို ရှူရိုက်စားသုံးကာ နေကြ၏
ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည် သစ်တုံးများ ဆွေးမြည့်သည့်တိုင်အောင် အမှီပြုကာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်
ဂန္ဓဗ္ဗနတ်သည် (၁၀) မျိုး ရှိ၏
၎င်းတို့မှာ အမြစ်နံ့သာကိုစောင့်သော မူလဂန္ဓဗ္ဗနတ်၊ အနှစ်နံ့သာကိုစောင့်သော သာရဂန္ဓဗ္ဗနတ် အကာနံ့သာကိုစောင့်သာ ဖဂ္ဂုဂန္ဓဗ္ဗနတ် အစရှိသည်ဖြင့် ဆယ်မျိုးရှိ၏
သစ်ပင်အတွင်း၊ သစ်ခေါင်းအတွင်း ဖြစ်သော နတ်မျိုးသည်လည်း ဂန္ဓဗ္ဗနတ် ဖြစ်၏
ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့ကို သစ်ချောက်ကောင်၊ သစ်ဘီလူးဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ကျောင်း၊ အိမ် ဆောက်လုပ်သည့်အခါ အမျက်ပါသည်၊ သစ်ချောက်ပါသည် ဆိုခြင်းမှာ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်ကို ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးဘဝက မကောင်းမှုတို့ ပြုခဲ့ဖူးသည့် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည် လူမိန်းမတို့ကိုယ်တွင်း၊ ဝမ်းတွင်းတို့တွင် ဖြစ်လာကြ၏
ထိုဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည် လူမိန်းမတို့ စေခိုင်းရာကို လုပ်တတ်ကြ၏
ထိုလူစုန်းမတို့သည် ဝမ်းတွင်းရှိ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်၏ အစွမ်းကြောင့် အခြားသူတိုအပေါ် မကောင်းမှုအမျိုးမျိုး ပြုနိုင်၏
ထိုမိန်းမကို ဝမ်းတွင်းစုန်းမ ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသေး၏
ထို ဂန္ဓဗ္ဗနတ်တို့သည် ညအခါ တန်ခိုးအမျိုးမျိုးဖြင့် ကျက်စားလေ့ရှိ၏
သိကြားမင်း၏ ရထားထိန်း မာတလိနတ်သားစောင်းတီး ကောင်းသည့် ပဉ္စသီခနတ်သားပဉ္စသီခနတ်သား၏ ချစ်သူ သူရိယဝစ္ဆသာနတ်သမီး
ဘဂ္ဂဒက်၏ပတ်ပတ်လည်မြို့ (Round city of Baghdad  - လည်းခေါ် al-Mansur မြို့,: "ငြိမ်သက်ခြင်း၏မြို့")762-767 အေဒီ built-in ခဲ့ဘဂ္ဂဒက်, အီရတ်ရှိရှေးဟောင်းမြို့တော်ဖြစ်ခဲ့သည်
ယနေ့အယ်လ် Mansur ၏ရှေးဟောင်းမြို့တော်ကသာအနည်းငယ်အကြွင်းအကျန်ရှိသည်
Al-Mansur's Round City of Baghdad Archived 5 November 2011 at the Wayback Machine. in "archnet" websiteBaghdad (Madinat al-Salam) Archived 16 September 2016 at the Wayback Machine. in "islamic art" website
၁၂၁၄ (၁) ရက်
ဘန့်စောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantsawk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စံဖူး (မဲနယ်တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၂၉ ဦး၊ မ ၃၉၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟခုဆန်း − နဂတခိဘူတာ  (白山長滝駅 ဟခုဆန်း − နဂတခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုခရိုင်၊ ဂုဂျေားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အက်ဗနီပင်သည် သစ်မာပင်မျိုးဖြစ်သည်
သစ်သားရောင်မှာမည်းနက်၍ သတ္တုကဲ့သို့ ပြောင်လက်လာ အောင် အရောင်တင်ပေးနိုင်သည်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် အက်ဗနီပင်သည်အက်ဗီနေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ဒိုင်အိုစပိုင်ရိုးမျိုးစု၌ပါဝင်၏
အက်ဗနီပင်အမျိုးမျိုး ရှိရာ ယင်းတို့ကို ဂျပန်၊ ဖိလစ်ပိုင်ကျွန်း၊ အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစု၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၊ မတ်ဒါဂက်စကာကျွန်း၊ အာရိက တိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့၌ တွေ့ရသည်
အက်ဗနီပင်ဝယ် အနှစ်မှာအရောင်နက်၍ အပြင်သားမှာအဖြူ၊ မွဲပြာရောင်၊ ပန်းဆီနုရောင် စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးရှိသည်
အချို့အက်ဗနီပင် များ၏ အနှစ်သားမှာ အမည်းရောင်မရှိဘဲ အညိုရောင်ရှိပြီးလျှင် အညိုဖျော့၊အနီ၊ အဝါ၊ အစင်းကြောင်းများပါရှိသည်
အက်ဗနီ ပင်အနှစ်သားထဲ၌ ညိုနက် သို့မဟုတ် အနက်ရောင်ရှိ၍ မာသောသစ်စေးများပါရှိ၏
ထို့ကြောင့် အက်ဗနီသားဖြင့် ပြု လုပ်သောပစ္စည်းများမှာ ထိုသစ်စေးများကြောင့် ကျိုးပဲ့လွယ်ခြင်း ဖြစ်ကောင်းဖြစ်ပေမည်
ယင်းတို့ကို ပန်းပုလုပ်ငန်းနှင့် ပွတ်ခံ လုပ်ငန်းများတွင် အသုံးပြုကြ၏
အနှစ်သားတစ်ကုဗပေသည် အလေးချိန် ပေါင် ၇ဝ ကျော်ရှိ၏
အရောင်ဖျော့သော အကာ သား တစ်ကုဗပေမှာ ပေါင် ၅ဝ မှ ၅၅ အထိ လေးသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင်ပေါက် ရောက်သောအက်ဗနီပင်များ၏ သစ်လုံးအချင်းသည် သုံးပေ အထိကြီးထွားနိုင်၏
အာဖရိကတိုက် အနောက်ဘက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုများတွင် ပေါက်ရောက်သော အက်ဗနီပင် များသည်လည်း ကောင်းမွန်ကြပေသည်
အချို့အက်ဗနီပင်မျိုး၏ အသီးကိုစားနိုင်သည်
အမဲနက်ဆုံးသော အက်ဗနီပင်များကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရသည်
ထိုထက်ပို၍ မဲနက်သော အက်ဗနီသားများနှင့် အညိုရောင်အက်ဗနီသားများကို အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် အာဖရိကတိုက်များ၌တွေ့ရသည်
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့် အရှေ့ဘက်တိုင်းပြည်များတွင် ပေါက်ရောက် ကြသော တည်ပင်များမှာ အက်ဗနီပင်မျိုးဖြစ်သော်လည်း ယင်း တို့၌ အနှစ်သားများနည်းသဖြင့် တန်ဖိုးမရှိလှချေ
အမေရိကန် တည်ပင်များကို လွန်းနှင့် ဂေါက်သီးရိုက်တုတ်များ၏ထိပ်တွင် သုံးကြ၏
အက်ဗနီသားများကို စန္ဒယားလက်နှိပ်ခလုတ်များ၊ ပြွေ များ၊ ဓားရိုး၊ ဝက်မှင်ဘီးနှင့် အလှအပပစ္စည်းကလေးများ ပြု လုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြလေသည်
လက်ခုတ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၉ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒရူကောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dayukawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ကွင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၄၅ ဦး၊ မ ၁၄၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
လက်တောင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lettaunggyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ လက်တောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်စုရွာ၊ ပဲကြီးကျွန်း
စည်သူ ဦးဘခင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသောအခါ ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံတော်ငွေစာရင်းမင်းကြီး အဖြစ် ရှေးဦးစွာခန့်အပ်ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်
အဖ ဦးပေါ၊ အမိ ဒေါ်စောမေတို့မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အထက်ပုဇွန်တောင်၊ ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဖွားမြင်သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင်စိန်ပေါလ်အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို ပထမရ၍ စကောလားရှစ် ဆုချီးမြှင့်ခံရသည်
တက္ကသိုလ် ဆက်မတက်ဘဲ ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး၌ အောက်တန်းစာရေးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ၏ စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲအောင်မြင်၍ ဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ခံရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးဖြစ်လာသည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သရေစည်သူ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သော်လည်း ထိုနှစ်မှာပင် နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး အထူးအရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အစိုးရတာဝန် အားလုံးမှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အင်းလျားမြိုင်လမ်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိပတ္တိလုပ်ငန်းဌာနတွင် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားပြလုပ်ငန်းကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်သွားခဲ့သည်
အာရှ၊ ဥရောပ၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ နယူးဇီလန်၊ ဩစတြေးလျစသည့် နိုင်ငံ များ၌ ဓမ္မရိပ်သာခွဲများ တည်ဆောက်၍ ဗုဒ္ဓ သာသနာ ပြန့်ပွားရန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉-၁-၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း တရား အားထုတ်သူများထဲမှ ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာအဖွဲ့တရားရိပ်သာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရန် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
အောင်ချိမ့် (၁၉၄၈–၉ ဩဂုတ် ၂၀၂၁) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား ကဗျာဆရာဖြစ်သည်
ခေတ်ပေါ်ကဗျာ(သို့) မော်ဒန်ကဗျာခေတ်ကို ဦးဆောင်ပုံဖော်ခဲ့သော ကဗျာဆရာများထဲမှ တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်သည် မြန်မာကဗျာဆရာများအပေါ် ဩဇာလွှမ်းမိုးခဲ့သောကဗျာအများအပြားကိုရေးသားခဲ့သည်
အောင်ချိမ့်ကို ၁၉၄၈ ခုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အထက်တန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့ပြီး စာပေသင်ယူခြင်းထက် ရန်ကုန်ခရိုင်ကျောင်းသားသမဂ္ဂ ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင်စား၍ပါဝင်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၄ခုနှစ်၊ အသက် (၁၆) နှစ်အရွယ်တွင် ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရပြီး ထောင်တွင်း(၁၅)လ နေခဲ့ရ၏
တိုက်ပိတ်ခံရစဉ် ကာလများမှစ၍ ကဗျာများစတင်ရေးခဲ့သည်
အောင်ချိမ့်သည် သုခမိန်လှိုင်(သိဒ္ဓတ္တလှိုင်)၊ မောင်ချောနွယ်၊ ဖော်ဝေးအပါအဝင် အခြားသော ကဗျာဆရာများနှင့်အတူ ခေတ်ပေါ် မြန်မာကဗျာ အရွေ့ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်၊ မောင်ချောနွယ်၊ ဖော်ဝေး တို့ (၃) ဦးရေးသားခဲ့သော သစ်ရွက်အသေများပေါ်က ရက်စက်သောဂီတမှာ အထူးထင်ရှားသော ကဗျာစာအုပ်ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်၏ ထင်ရှားသော ကဗျာအချို့မှာ ဂန္ထဝင်မမ (၁၉၇၄ တွင် ရေးသားခဲ့ပြီး ၁၉၇၇ တွင် ထုတ်ဝေ)၊ ခင်ခင်ပျိုရေ စောင့်ခဲ့တယ်၊ အသည်းစွဲ ကဗျာဆရာ၊ တောလား တို့ဖြစ်သည်
အောင်ချိမ့်သည် ၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်၊ ည ၈ နာရီ ၊ ၁၂ မိနစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
စကားလွန်းကုန်းရွာ၊ ကလပ်ရပ်
ဧရာဝတီတိုင်း၊ ဟင်္သာတမြို့၌ ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးအေးမောင်၊ အမ ဒေါ်သိန်းတန်တို့က မွေးဖွားသည်
အသက် ၄ နှစ် အရွယ်တွင် မိဘများနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင်ပင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တန်းမြင့် ကျောင်းထွက် စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး၊ ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း စာမေးပွဲ အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ လုပ်သားများ ကောလိပ်တွင် ရူပဗေဒ အဓိကဖြင့် ပညာ သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် သိပ္ပံဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၉၁ ခုနှစ်အထိ ဓန စီးပွားရေး မဂ္ဂဇင်းတွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေ ရေးသားခြင်း တခုတည်းကိုသာ ဇောက်ချ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
လက်ရှိတွင် အခါအားလျော်စွာ မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားလျက်ရှိပြီး ဘာသာပြန် လုံးချင်းဝတ္ထု၊ စီးပွားရေး၊ အောင်မြင်ရေး၊ တက်ကျမ်းစာအုပ်များ ရေးသားလျက်ရှိသည်
စာရေးသူ အနှစ်သက်ဆုံး တက်ကျမ်း စာအုပ်မှာ "အကြံကောင်းတော့ တချက်" ဖြစ်ပြီး၊ အကြိုက်ဆုံး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်မှာ "ဒိုက်ဦးမှ စင်ကာပူသို့" စာအုပ် ဖြစ်သည်
ဗာရယ်လိုသည် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျင်းပခဲ့သည့် ပထမဆုံးကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲဗိုလ်လုပွဲတွင်ပါဝင်ကစားခဲ့သော ကစားသမားများအနက် နောက်ဆုံးသက်ရှိထင်ရှားကျန်ရစ်သူ အာဂျင်တီးနားအားကစားသမားကြီးဖြစ်သည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ မွန်တီဗီဒီယိုမြို့တွင် အာဂျင်တီးနားနှင့်ဥရုဂွေးနိုင်ငံတို့ ဗိုလ်လုပွဲ အဖြစ် ယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် ပါဝင်ကစားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းပွဲစဉ်တွင် အာဂျင်တီးနားအသင်းသည် ဥရုဂွေးအသင်းကို လေးဂိုး-နှစ်ဂိုးဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
ဗာရယ်လိုသည် ဘိုကာဂျူနီယာကလပ်တွင် ကစားခဲ့သူဖြစ်ပြီး အသင်းအတွက် ၁၉၄ ဂိုးသွင်းကာ စံချိန်သစ်တစ်ရပ် တင်ပေးနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ယင်းစံချိန်ကို လက်ရှိဘိုကာဂျူနီယာတိုက်စစ်မှူးမာတင်ပါလာမို တစ်ဦးတည်းသာ ချိုးနိုင်ခဲ့သည်
ဗာရယ်လိုသည် အသက် ၁၀၀ အရွယ် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ပုတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်ဖန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhpan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ တာကုန်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တာကုန်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈၈ ဦး၊ မ ၅၆၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော် (အူရဒူ: دھرم راجک اسٹوپا‎‎)(Taxila ရှိ စေတီတော်ကြီး ဟု ခေါ်ဆိုကြ) သည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ တက်ဆီလာ (Taxila) မြို့အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
၂ ရာစု CE က စေတီတော်ဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓ၏အရိုးတော်ငယ်များကို ဌာပနာကာ တည်ထားခဲ့သည်
စေတီတော်နှင့်အတူ ကြီးမားသည့် သာသနာ့အဆောက်အဦးကို နောက်ပိုင်း၌ ပတ်လည်တွင် တည်ဆေက်ခဲ့ကြသည်
တက်ဆီလာမြို့အပျက်အစီးများ၏ အကြွင်းအကျန်အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ကျန်ရှိနေသည်
၎င်းနေရာကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ယူနက်စကိုကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်သည်  Mauryan အင်ပါယာ၏ မင်းဖြစ်သူ တည်ခဲ့ပြီး ကျန်ရှိနေသေးသည့် အခြားသော ရှေးကျသည့်စေတီတော်များထက်ပင် ရှေးကျသေးသည်ဟု အခိုင်အမာ ဆိုကြသည်
သို့သော် အခြားသော ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တို့သည် ထိုကဲ့သို့ မယူဆကြပေ
BCE ၂ ရာစုခေတ်က အင်ဒို-ဂရိဒင်္ဂါးများကို ထိုနေရာတွင် တွေ့ရှိရသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် ထိုဒေသ၌ အစောဆုံးသော ဘာသာရေးဆိုင်ရာအဆောက်အဦးဖြစ်သူဟု ယူဆကြသည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်ပရဝုဏ်တွင် အဓိကစေတီတော်ထက်ပင် ရှေးကျသည့် စေတီငယ်များကို တွေ့ရပြီး အဓိကစေတီတော်ကို ပုံမှန်မဟုတ်သည့် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြင့် ထိုစေတီငယ်များသည် ဝန်းရံထားသည်ကို တွေ့ရသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် အစောပိုင်းကာလအဓိကစေတီတော်တွင် ဘုရားကိုပတ်၍ဖူးမြော်ရန် စင်္ကြန်လမ်းပါဝင်သည်ကို သိနိုင်သည်
ထိုပတ်လမ်းကို အင်္ဂတေသရွတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ခရုခွံများဖြင့် အလှဆင်ထားပြီး ဂျီဩမေတြီပုံသဏ္ဌာန် ပြုလုပ်ထားသည်
ထို့ကြောင့် အစောပိုင်းကာလစေတီတွင် ဝင်ရိုးအတိုင်း ဂိတ်အပေါက်လေးခု ပါဝင်သည်
ယခုလက်ရှိအချိန်တည်ရှိနေသည့် စေတီတော်ကိုမူ CE ၂ ရာစု ကုရှန်း (Kushan) ခေတ်က ဗုဒ္ဓ၏ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာကာထားရှိရန် အမိန့်အရ တည်ထားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုဓာတ်တော်များသည် မူလက CE ၇၈ ပတ်လည်တွင် အစောပိုင်းသာသနာ့အဆောက်အဦးများတွင် ဌာပနာထားသည်များဖြစ်ကြပြီး ထိုအစောပိုင်း စေတီပုထိုးများမှ ဓာတ်တော်များ ဖြစ်ကြသည်
ဗုဒ္ဓစာပေများ၌ frankincense သည် ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်တွင် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ပြုလုပ်ကြသည်ဟု ဆိုကြသည်
စေတီတော်တွင် အရောင်မျိုးစုံသည့် ဖန်ကြွေပြားများကို ခင်းထားသည်
စေတီတော်သည် ပါရှား Sassanid အုပ်ချုပ်မှုအောက်သို့ ရောက်ခဲ့သည့်အခါတွင် တိုးတက်မှုများတုံ့နှေးသည့်ကာလ တစ်ခုကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
အကြီးစားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများည်သKushan နောက်ပိုင်းနှင့် Kidarite စသည့်ခေတ်များတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထိုခေတ်ကာလတွင် များစွာသော စေတီများနှင့် ကျောင်းတော်များကို တည်ထားခဲ့သည်
CE ၅ ရာစုတွင် White Huns တို့သည် စေတီတော်ကို ကြွေမွသွားအောင် ဖျက်စီးခဲ့ကြ၍ စွန့်ခွာခဲ့ကြသည်
နောက်ပိုင်းတွင် အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည့် Hun ဘုရင် မိဟိရကုလ (Mihirakula) သည် ဒေသတွင်းရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကို နှိပ်ကွပ်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဂန်ဒါရ (Gandhara)တစ်ခုလုံးရှိ ထောင်ပေါင်းများစွာသော  ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်များသည် သူ၏ စိုးမိုးမှုအောက်တွင် ဖျက်စီးခံခဲ့ရသည်
White Huns တို့သည် တက်ဆီလာရှိ နေရာများကို ဖျက်ဆီးရုံတင်မကဘဲ Peshawar အနီးရှိ နေရာများကိုလည်း ဖျက်ဆီးခဲ့သည်
စေတီတော်အား တူဖော်မှုများကို Sir John Marshall က ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
မာရှယ်၏ ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများအရ စေတီတော်သည် အချိန်များစွာကပင် ခိုးယူထွင်းဖော်မှုများ ခံခဲ့ရပြီး ဆိုးရွားစွာပင် ပျက်စီးခဲ့သည်
မာရှယ်က စေတီတော်တွင် ကြီးမားစွာအားစိုက်၍ လုပ်ထားသည့် မြောင်းကြီးတစ်ခုကို တွေ့ရပြီး ၎င်းသည် စေတီတော်ရှိ အဖိုးထိုက်တန်သည့် ဓာတ်တော်များကို ခိုးယူရန် ရှေးအခါ စီစဉ်ကာ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ထိုနေရာ၏ အတော်များများကို တူးဖော်ခဲ့ကြပြီး ထိုနေရာ၏ အတိုင်းအတာများကို လေ့လာသိရှိနိုင်ပေသည်
လူသားများ၏ အရိုးစုများကိုလည်း စေတီတော်၏ တောင်ဘက်ရှိ ပွင့်နေသည့်နေရာတွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
White Huns ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့်အခါက အသတ်ခံခဲ့ရသည့် ရဟန်းတော်များ၏ ရုပ်အလောင်းများမှ အရိုးများ ဖြစ်နိုင်သည်
စေတီတော်နှင့် ၎င်းရှိ ကျောင်းတော်များသည် Sirkap ၏ အပြင်ဘက် ၁ ကီလိုမီတာအကွာခန့်တွင် တည်ရှိသည်
ဤသည်မှာလည်း ရဟန်းတော်များသီတင်းသုံးရာ ကျောင်းတော်အား မြို့ရွာများနှင့် မနီးလွန်း မဝေးလွန်းသော နေရာတွင် ရှိနေရန် အကြံပြုထားသည့်အတွက်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်
အဓိကစေတီတော်ကတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဆောက်အဦးများတွင် မတူညီသည့် သုံးမျိုးဖြစ်နေသည့် ပန်းရန်လက်ရာများ ပါဝင်လျက်ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် အဆောက်အဦးကို တည်ဆောက်ရာတွင် မတူညီသည့် အချိန်ကာလများက တည်ဆောက်မှုများ ပါဝင်ခဲ့သည်ကို သိရှိနိုင်သည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်သည် တက်ဆီလာဒေသတွင်ရှိသည့် စေတီတော်များထဲတွင် အကြီးဆုံးစေတီ ဖြစ်သည်
စေတီတော်၏ အဓိကအမိုးခုံးကို ပတ်၍ ဖူးမျော်ရာစင်္ကြံလမ်း တည်ရှိသည်
စင်္ကြံပတ်လမ်းသည် ရှေးယခင်က အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာများကို လမ်းလျှောက်၍ ကြည်ညိုဖူးမြော်နိုင် ပြုလုပ်ထားကြသည့် လူသွားလမ်း ဖြစ်သည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်သည် တက်ဆီလာဒေသတွင်ရှိသည့် စေတီတော်များထဲတွင် အကြီးဆုံးစေတီ ဖြစ်သည်
စေတီတော်၏ အဓိကအမိုးခုံးကို ပတ်၍ ဖူးမျော်ရာစင်္ကြံလမ်း တည်ရှိသည်
စင်္ကြံပတ်လမ်းသည် ရှေးယခင်က အထွတ်အမြတ်ထားရာနေရာများကို လမ်းလျှောက်၍ ကြည်ညိုဖူးမြော်နိုင် ပြုလုပ်ထားကြသည့် လူသွားလမ်း ဖြစ်သည်
စေတီတော်သည် ဗုဒ္ဓ၏ အရိုးဓာတ်တော်များကြောင့် ထင်ရှားသည်
စေတီတော်ရှိ အဖိုးထိုက်တန်သည့် ဓာတ်တော်များသည် အချိန်နှင့်အမျှ ခိုးယူခြင်း ခံခဲ့ရသည်ကို Sir John Marshall က လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်
ငွေဖြင့် ထွင်းထားသည့်စာလုံးများပါဝင်သည့် ငွေကြုတ်တစ်ခုကို စေတီတော်၏ ဓမ္မာရုံမှ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ရေးထွင်းထားသည့် စာများတွင် ရှေးဟောင်း Kharosthi စာသားများဖြင့် ရေးသားထားသည်
ရေးသားထားသည့် စာများတွင် Urusaka of Noacha က ဗုဒ္ဓ၏ အရိုးဓာတ်တော်များကို ၇၈ CE တွင် စေတီတော်ရှိ သူ၏ ဓမ္မာရုံတွင် ထားရှိခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်မှ အရိုးဓာတ်တော်နှစ်ခုကို သီရိလင်္ကာသို့ တစ်လကြာ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်
ဓာတ်တော်များကို အရေးပါသည့် ဗိမာန်များဖြစ်ကြသည့် Polonnaruwa, Colombo, Kandy, and Anuradhapura တို့တွင် ထားရှိခဲ့ကြသည်
လာရောက်လည်ပတ်ဖူးမြှော်သူ ၉.၃ သန်းကို ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
စေတီတော်ကို ဝန်းရံကာတည်ရှိသည့် အရံစေတီငယ်များမှ ဓာတ်တော်ကြုတ်အိုး ၁၈ ခုကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဓာတ်တော်အများအပြားကို ရရှိခဲ့ကြပြီး ထိုထဲမှ တစ်ခုသည် ဆလင်ပါပုံရွှေအပိုင်းတစ်ခုကို ဖုံးအုပ်ထားသည်
အခြားသော ဓာတ်တော်ကြုတ်များတွင် ရွှေတန်ဆာများနှင့် အဖိုးထိုက်သည့် ရတနာများ ပါဝင်သည်
အခြားသော ဓာတ်တော်ကြုတ်များတွင် အခြားဝေးလံသည့် နေရာများမှ အရာများဖြစ်သည့် အာဖဂန်နစ္စတန်မှ lapis lazuli, ပုလဲများ နှင့် ခရုခွံများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
၎င်းသည်ပင် ထိုအချိန်က တက်ဆီလာမှနေ၍ ကြီးမားသည့် ကုန်သွယ်ရောင်းဝယ်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်ကို ရည်ညွှန်းလျက်ရှိသည်
Indo-Greek ဘုရင် Zoilos II ၏ အမျိုးမျိုးသော ဒင်္ဂါးများကို ၁ ရာစု BCE ခေတ် စေတီတော်၏ အောက်ခံ၏ အောက်တွင် တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဓမ္မရာဇိက ဟူသည့် အမည်သည် “ဓမ္မရာဇ” မှ ဆင်းသက်လာသည်
ဓမ္မရာဇဆိုသည်မှာ ဗုဒ္ဓအား ရည်ညွှန်းသည့် စကားဖြစ်ပြီး တရားသခင် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်
ဓမ္မရာဇိက အမည်သည် “ဓမ္မရာဇ” မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
ထိုအမည်ကို Mauryan အင်ပါယာ၏ အသောကမင်းက အသုံးပြုခဲ့သည်
စေတီတော်သည် ယခုအခါတွင် Chir Tope သို့မဟုတ် "Scarred hill" ဟု သိကြသည်
ဓမ္မရာဇိကစေတီတော်သည်  PMO တက်ဆီလာပြတိုက်မှ အရှေ့ဘက် ၃ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
တက်ဆီလာ တပ်မြေ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် PMO Colony လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ရှေးဟောင်းမြို့တော်တစ်ခုပင် ဖြစ်သည့် Sirkap မြို့နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်
Sirkap သည်လည်း တက်ဆီလာမြို့အကြွင်းအကျန်ပင် ဖြစ်သည်
သက္ကယ်ဒိတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeideik)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ သက္ကယ်ဒိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ဒိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၇ ဦး၊ မ ၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဂတ်ဂါ (ဝါ) စံကားရွာ
ယယန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yayang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ မိုင်းဝီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဝီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၈၀ ဦး၊ မ ၁၆၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဦးဒေါင်း (ကုန်တန်း)ရွာ
Botany Term : Coccinia grandis (L.) VoigtSpeciesFamily : Cucurbitaceaeအမြဲစိမ်း သစ်ပျော့နွယ်ပင် ဖြစ်သည်
ပင်စည် သေးသွယ်၍ နွယ်နှာမောင်း ၂-၄ ခု ခွဲထွက်သည်
ပင်စည် သို့မဟုတ် ရိုးတံ၏ တစ်ဖက်တည်း မှ ထွက်၏
အဝိုက် ၃ ဝိုက်ပါ၍ ထိပ်အဝိုက်တွင် ထောင့် ၃ ထောင့် ပါပြီး ဘေးအဝိုက် ၂ ခုသည် လိပ်ပြာတောင်ပုံဖြစ်နေသည်
ရွက်ရင်းဟိုက်သည် ၊ ရွက်ပြားပါး၍ ချောမွတ်သည်
ရွက်နား လှိုင်းတွန့် အနည်းငယ် ရှိ၏
ရွက်ညာ အလွန်ရှည်သည်
ရွက်ညှာကြားမှ ထွက်သည်
အဖြူရောင် ပွင့်ဖတ် ၅ ခုပါသည်
ပွင့်ချပ်အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ထိပ်တွင် နီညိုရောင်သမ်းသည်
လုံး၍ ရှည်မျောမျောပုံရှိသည်
၂ လက်မကျော်ခန့် ရှည်သည်
အခွံ ပြောင်ချောပြီး အစိမ်းပေါ်တွင် အဖြူစင်းများရှိ၏
မှည့်သောအခါ လိမ္မော်နီရောင် ရှိသည်
အစေ့လွန်းပုံရှိသည်
နွေရော မိုးပါ သီးသော်လည်း မိုးရာသီတွင် ပိုသီးသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အမြစ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်
သစ်ပင် ခြံစည်းရိုးတို့တွင်လည်း ပေါက်လေ့ရှိသည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကင်းပုံသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ သလိပ်သည်းခြေကို နိုင်၏ ၊ ဝမ်းကိုသက်စေသည် ၊ အရွက်သည် ဖန်၏ ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွား သန်မာမှုနှင့် အရိုး ၊ သွားများ တည်ဆောက်မှုကို အားပေး၍ အာရုံကြောများကို လည်း လန်းဆန်း စေသည်
ပဉ္စငါးပါး  : ပင်စည်ပြုတ်ရည်ကို သလိပ်ရွှင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ အထူးထင်ရှား၏
အရွက်စိမ်းကို ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ ကြော်ချက်စားသုံးရ၏
ကင်းပုံရွက်နှင့် နံနံစေ့ ဆတူကို ပြုတ်၍ အဖျားကျဆေး ၊ ဝမ်းပျော့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သန်ကျဆေး ဖော်စပ်ရာ၌ သုံး၏
ကင်းပုံရွက် အရည်ကို ရေယုန်နာပေါ်သို့ မကြာခဏတို့ပေးလျှင် ရေယုန်နာ ပျောက်ကင်းသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သည်းခြေပျက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ပြွန်ရောင် ရောဂါတို့အတွက် ဖော်စပ်သောဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံသီးကို သားသည် မိခင်များ နို့ထွက်စေရန် နှင့် လေရောဂါ ၊ သွေးဖောက်ပြန် သောရောဂါ ၊ ပန်းနာ ချောင်းဆိုး ရောဂါများ၌ အသုံးပြုသည်
အမြစ်ကို အဖျားကျဆေး၊ ဝမ်းသက်ဆေး အဖြစ်သုံးသည်
(ကင်းပုံတွင် အခါး၊ အချို နှစ်မျိုးရှိသည့် အနက် ဆေးဖက်တွင် အခါးကို အသုံးများသည်
ဆင်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ညောင်ခြုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ခြုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၇ ဦး၊ မ ၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ပျဉ်ပုံလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်ပုံလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၂၂ ဦး၊ မ ၁၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒန့်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dantkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၁ ဦး၊ မ ၂၁၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် (အင်္ဂလိပ်: Kachin Independence Organisation (K.I.O); အတိုကောက် ကေအိုင်အို) သည် ကချင်လူမျိုးများ၏ နိုင်ငံရေးအဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ဆယ်စုနှစ်များမှ ၁၉၉၀ ဆယ်စုနှစ်များအထိ ကချင်ပြည်နယ်ကို (မြို့ကြီးများနှင့် မီးရထားလမ်းများမှလွဲ၍) ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို သဘောတူညီခဲ့သည်
ကေအိုင်အိုကို ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၅ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
KIO အဖွဲ့ကို ၁၉၆၀ အောက်တိုဘာ၂၅ တွင်စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဥက္ကဋ္ဌ မှာ လထော်ဇော်ဆိုင်း (နောင် KIA​​ဗိုလ်ချုပ်)ဖြစ်သည်
ရည်ရွယ်ချက်မှာ နိုင်ငံရေးဖြင့် တရားမျှတမှုရယူရန်ဖြစ်သည်
သို့သော် ​​တောင်းဆိုမှုများမှ အရာမရောက် သဖြင့် ၁၉၆၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၅တွင် လက်နက်ကိုင်တပ် အဖြစ် ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် KIA ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်၌ ဗိုလ်ချုပ်ခင်ညွန့် ဦးဆောင်သော ငြိမ်းချမ်ရေး ကိုယ်စားလှယ်များ နှင့် အပစ်ခတ်ရပ်စဲရေး စာချုပ်ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်
အပစ်ခတ်ရပ်စဲပြီး ၁၇နှစ် အကြာ ၂၀၁၁တွင် တဖန် ပြည်တွင်းစစ်များ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ၂၀၁၂၊၂၀၁၃၊၂၀၁၄၊ NCA ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမှုများအကြိမ်ကြိမ်ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း သဘာတူညီမှုများ မရနိုင်သေးကြပါ
လက်ရှိ KIO ဥက္ကဋ္ဌ မှာ အင်ဘန်လဖြစ်ပြီး စစ်ဦးစီးချုပ်မှာ ဒုဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂွမ်မော်ဖြစ်သည်
မြန်မာစစ်တပ်နှင့် စစ်ဖြစ်လာတော့မည့် အရေးအတွက် ပြင်ဆင်သည့် အနေဖြင့် ကချင်လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့သည် သူ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့ကို ပြင်ဆင် မွမ်းမံမှုများ ပြုလုပ်နေသည်
တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် သတင်းရပ်ကွက်များ အဆိုအရ KIO သည် သူ၏ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့ ကချင်လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် - KIA ကို ပြန်လည်စုဖွဲ့မှုများ ပြုလုပ်နေပြီး တပ်သားသစ်များလည်း စုဆောင်းနေသည်ဟု သိရသည်
ကေအိုင်အေ ကေဒါများ မိမိတို့၏ တောတွင်းစခန်းများသို့ ပြန်လည် ဆုတ်ခွာသွားနေကြပြီး၊ မိမိတို့ ထိန်းချုပ်ရာ နယ်မြေတဝိုက်တွင် လုံခြုံရေးများ တိုးမြှင့် ချထားနေသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့ရကြောင်းဖြင့် ကချင်ပြည်နယ်အတွင်း လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်နေသည့် ကချင်ဖွံ့ဖြိုးရေး ကွန်ရက်အဖွဲ့ - KNDG ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးအောင်ဝါက ပြောသည်
ကေအိုင်အေသည် ယင်း၏ တပ်ဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများကို ပြန်လည် ခေါ်ယူနေပြီး၊ တပ်သားသစ်များလည်း စုဆောင်းနေကာ သင်တန်းများ အပြင်းအထန် ပေးနေသည်ဟု သူက ဆက်ပြောသည်
ဤသို့ ကေအိုင်အိုက ပြင်ဆင်မှုများ ပြုလုပ်နေသည်ဆိုသည့် သတင်းသည် မြန်မာစစ်အစိုးရက ဧပြီလကုန်ပိုင်းက အခြား အပစ်ရပ်အဖွဲ့များနှင့်အတူ မိမိတို့၏ တပ်ဖွဲ့များကို နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုအပြီး ပေါ်ထွက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
အဆိုပါ နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့များကို စစ်အစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ထားရှိရမည်ဖြစ်သည်
ဧပြီလ နှောင်းပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရက ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ အများအပြားကို သူတို့၏ တပ်ဖွဲ့များအား နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် အသွင်ပြောင်းလဲရန် အဆိုပြုခဲ့သည်
ဤတပ်ရင်းတရင်းတွင် စစ်သည် အင်အား ၃၂၆ ဦး ရှိမည်ဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစစ်သား ၃၀ ပါဝင်ရမည်ဖြစ်ကာ စစ်အစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားမည် ဖြစ်သည်
မြန်မာစစ်အစိုးရနှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ်ကတည်းက ငြိမ်းချမ်းရေး ရယူထားသော တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် အခြေစိုက် KIO သည် သူတို့၏တပ်ကို အသွင်ပြောင်းလဲရန် စစ်အစိုးရ၏ ဖိအားပေးခြင်းကို ခံနေရသည်
ကေအိုင်အိုအဖွဲ့အား နယ်ခြားစောင့်တပ်ဖွဲ့အသွင်ပြောင်းရေး နအဖဘက်က ကမ်းလှမ်းထားမှုအပေါ် ကေအိုင်အိုအဖွဲ့က ကချင်ဒေသလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ကို မိမိစစ်သားများဖြင့်သာ ဖွဲ့စည်းလိုပြီး အနာဂတ် ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့တွင် ကေအိုင်အိုက အာဏာရရှိရေး တောင်းဆိုခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကေအိုင်အိုအဖွဲ့တွင် ကေအိုင်အေ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့နှင့်အဆင့်တူသည့် စိုက်ပျိုးရေး၊ ပညာရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ ရဲတပ်ဖွဲ့ စသည့်ဌာနများလည်း ရှိနေ၍ အသွင်ကူးပြောင်းရေးတွင် အဆိုပါဌာနများအတွက်လည်း ထည့်စဉ်စားရန်လိုကြောင်း ဇူလိုင်လ (၈) ရက်တွင် ကေအိုင်အိုဘက်က တင်ပြထားသည်
၂၀၁၁ တွင် ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်ရှိ တာပိန်ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ အနားမှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ဖြစ်ပွားပုံမှ နယ်ကျွံ၍ ရောက်ရှိလာသော တပ်မတော် တပ်သားနှစ်ဦး အား KIA မှ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခဲ့သည်
ထိုကိစ္စအား ဖြေရှင်းရန်ရောက်ရှိလာသော တပ်မတော် ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ရှိသူ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ လက်နက်အပြည့်အစုံ ဖြင့်လာရောက်ပြီး မချေမငံပြောဆိုရာမှ KIAဘက်မှ လက်နက်သိမ်း၍ ပြန်လွတ်လိုက်သည်
ယင်းဖြစ်ရပ်အား အ​​ကြောင်းပြ၍ ၂၀၁၁ ဇွန်၉ တွင် ဗန်မော် အ​ခြေစိုက် စကခ၂၁ လက်အောက်တပ်ရင်းများမှတာပိန်ရေအားလျှပ်စစ်စက်ရုံ အနိီးရှိ KIA ထိန်းချုပ်ရာ ​​ရွာအား စစ်အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် တိုက်ခိုက်ပြီး  ထို​ ကျေးရွာမှ ​KIO ဆက်ဆံရေးရုံး တာဝန်ခံ တပ်ကြပ်တိန့်ယိန်းအား ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် နှဖက်တပ်ညိနှိုင်းပြီ KIA ဖက်မှ ဖမ်းဆီးထားသော တပ်သား နှစ်ဦး အား ပြန်လွတ်ပေးခဲ့သော်လည်း တပ်မတော်ဖက်မှ ပြန်လည် အပ်နှံခဲ့ခြင်း မရှိပေ
(နှောင်တွင် နှိပ်ဆံခံရခြင်း ဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသော တပ်ကြပ်၏ အလောင်းသာ ပြန်လည်ပေးအပ်ခဲ့)ထို့ကြောင့် KIO ဗဟိုမှ အကျဉ်းသားအား ပြန်လည်အပ်နှံရန် မြောက်ပိုင်းတိုင်းစစ်ဌာနချုပ် ထံ တရားဝင်စာဖြင့် အ​​ကြောင်းကြား ခဲ့သော်လည်း တစ်စုံတစ်ရာ တုံ့ပြန်မှု မရှိခဲ့သောကြောင့် တုံ့ပြန်စစ် ဆင်နွဲရန်ရန် အသင့် အနေအထားဖြင့် KIAအား တပ်လှန့်ညွန်ုကြား ခဲ့သည(ထိုစဉ် မပခ တိုင်းမှူးမှာ ဒုဗိုလ်ချုပ်မှူးကြီး စိုးဝင်းဖြစ်သည်
ထိုစဉ်မှ စတင်ခဲ့သော စစ်ပွဲသည် ယနေ့တိုင် ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်သည်
စစ်ဆေးရုံချုပ်ကေအိုင်အို စစ်ဆေးရုံချုပ် သည် လိုင်ဇာမြို့မြောက်ဘက်၊ နှစ်မိုင်ခန့်အကွာ ဝယ်ကျိုင်ကျေးရွာတွင် တည်ရှိသည်
အုပ်ချုပ်ရေးဌာန (D.G.A)စိုက်ပျိုးရေးဌာန၊ပညာရေးဌာန၊ကျန်းမာရေးဌာန၊ရဲတပ်ဖွဲ့စီးပွားရေးဌာန
တကွာဒမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takwardam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ချီထုဖန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချီထုဖန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၄ ဦး၊ မ ၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၀၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဂနိုင်ထော့ဒုံ (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganainghtawtdon (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကက္ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကက္ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၇၃ ဦး၊ မ ၅၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်စိမ်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ တောင်ပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၈ ဦး၊ မ ၁၆၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
နက်ဖ်သီစ် (သို့) နက်ဘက်-ဟတ် (အင်္ဂလိပ်: Nephthys or Nebet-Het) သည်အီဂျစ်ဒဏ္ဍာရီလာနတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်၍ ရှေးဟောင်းအီဂျစ်ဘာသာတရားတွင် ကိုးကွယ်ခံသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
အီဂျစ်ဒဏ္ဍာရီတွင် ဟီးလစ်ယော့ပါလစ် (Heliopolis) ရှေးဟောင်းမြို့၏  အန်းနီးနတ်ဘုရားကိုးပါးမှ တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
'နပ်'နတ်ဘုရားမ နှင့် 'ဂက်'နတ်ဘုရားတို၏ သမီးဖြစ်သည်
ဈာပနရေးရာရိုးရာဓလေ့များတွင် အိုက်စစ်နတ်ဘုရားမနှင့်အတူ တွဲ၍ထားလေ့ရှိသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုနတ်ဘုရားမနှစ်ဦးသည် မံမီများ နှင့် အိုးဆိုက်ရစ်နတ်ဘုရား တို့ကို စောင့်ရှောက်ကာကွယ်သူများဖြစ်သည်
နက်ဖ်သီစ်သည် ဆက်နတ်ဘုရား၏ မောင်နှမ-ဇနီးသည်လည်းဖြစ်၏
သူမကို ငိုကြွေးခြင်း၊ မြစ်၊ ည၊ အမှုထမ်းခြင်း၊ ကလေးမွေးဖွားခြင်း၊ မိခင်၊ သေသူ၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ အိမ်၊ မီးလင်းဖို၊ အခေါင်းတလား၊ မြှုပ်နှံခြင်း၊ လေ စသည့်များစွာသောကဏ္ဍများဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားမအဖြစ် ကိုးကွယ်ပူဇော်ခဲ့ကြသည်
ယဆုဟိရို နခဆိုနဲ (中曽根 康弘, နခဆိုနဲ ယဆုဟိရို, မေ ၂၇၊ ၁၉၁၈ - နိုဝင်ဘာ ၂၉၊ ၂၀၁၉ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်နှင့် လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၇ ခုနှစ်အထိ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ်(၂) ပန်းဘဲတန်းသည် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသော အခြေခံပညာတန်း ကျောင်းဖြစ်ပါသည်
ယခင်အမည်ဟောင်းမှာ ရန်ဒေရ်ရီးယား (Madrasa Mohammadea(MM) Randeria High School) ဖြစ်သည်
ကျောင်းတည်ရှိရာလမ်းသည်ယခုရွှေဘုံသာလမ်းအစား ယခင်က မဂိုလမ်းဟုခေါ်တွင်ခဲ့ရာကိုအစွဲပြု၍ ကျောင်းတော်ကြီးကို မဂိုလမ်းကျောင်းဟု အများကခေါ်ဆိုကြသည်
ကျောင်းပင်မဆောင်ကို ရန်ကုန်မြိုပြအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းထားပြီး ရန်ကုန်မြို့စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသည်
ဘကြီးဘဘေ(ခေါ်) ဦးဘဘေသည် ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့အောင်သည်မှစ၍ နိုင်ငံရေး စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်း၊ သူရိယသတင်းစာတို့ကို စတင် တည်ထောင်၍ ကိုလိုနီခေတ်တွင် လူထုအား နိုင်ငံရေးမျက်စိဖွင့်ပေးခဲ့သော ဝါရင့် နိုင်ငံရေးသမားဖြစ်သည်
သူ၏ဝါဒမှာ ဒီမိုကရေစီဝါဒဖြစ်သည်
မဇ္ဈိမ ပဋိပဒါလမ်းစဉ်ဖြစ်သည်
ဦးဘဘေသည် ပြည်သူပိုင် လုပ်သောစနစ်ကို မကြိုက်နှစ်သက်ပေ
ပြည်သူပိုင်လုပ်ငန်းသည် ပြည်သူ့လက်မှအလုပ်ကို အစိုးရလုယူခြင်းသာဖြစ်သည်ဟု ခံယူထားသည်
ထိုနည်းတူစွာ သမဝါယမစနစ်နှင့် ဖက်ဆစ်စနစ်မှာလည်း လူထုကိုကောင်းကျိုးမပေးဘဲ လူတစုသာ အကျိုးများစေသည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ထို့ပြင် လုပ်ခ စားလုပ်ကိုင်သူတို့ ဝင်ငွေနှင့်ထွက်ငွေ မျှတအောင်မဖန်တီးပေးနိုင်ပါက တနေ့ တိုင်းပြည်အကျပ်တွေ့မည်ဟု ကြိုတင်နိမိတ်ဖတ်ခဲ့သည်
ဘကြီးဘဘေ (ခေါ်) ဦးဘဘေကို ၁၈၈၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁၆ ရက် တနင်္လာနေ့တွင် သာယာ၀တီခရိုင် ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မိဘများမှာ အဖ မြေပိုင်ရှင် ကုန်သည်ဦးအို၊ အမိ ဒေါ်မှင်တို့ဖြစ်ပြီး အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်
ဖခင်မှာ ကြို့ပင်ကောက် မြူနီစပယ်လူကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်က ကြို့ပင်ကောက်မြို့ အာစီအမ်သာသနာပြုကျောင်း၊ ရန်ကုန် အစိုးရဟိုက်စကူးကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၁၉ နှစ်တွင် ဘင်္ဂလားအင်ထရင့်စာမေးပွဲကို စကောလားရှစ်ဖြင့် အောင်မြင်သည်
၁၉၀၄ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ကော လိပ် အက်ဖ်အေတန်း (ဒုတိယနှစ်) ကို စကောလားရှစ်ဖြင့်အောင်မြင်၍ ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် ဘီအေ (ဝိဇ္ဇာ) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန် ကောလိပ်တွင် ဥပဒေပညာဆက်လက်သင်ယူသည်
၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်းတည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုမှတဖန် ၁၉၀၆ ခုနှစ် မေလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ဦးဘဘေသည် သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ကြသော ကိုဘရင်(ဒေါက်တာဘရင်)၊ ကိုမောင်ကြီး(ဆာမောင်ကြီး) တို့နှင့်အတူ ‘ဝိုင်အမ်ဘီအေ’(Y.M.B.A) ခေါ် ‘ဗုဒ္ဓဘာသာကလျဏယု၀’ အသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
အသင်းကို စတင်တည်ထောင်စဉ်က ကိုမောင်ကြီး၏နေအိမ် (အမှတ် ၈၆၊ ၂၈လမ်း၊ ပန်းဘဲတန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်) တွင် ကျောင်းသား ၂၀ ခန့်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဝိုင်အမ်ဘီအေ တည်ထောင်ရခြင်းမှာ စွန့်စားခန်းကြီးတခုပင်ဖြစ်သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေကိုတည်ထောင်ခဲ့သော ကိုဘဘေ၊ ကို မောင်ကြီး၊ ကိုဘရင်တို့ကို အာဏာပိုင်တို့က ‘ထောင်စာလေးတွေ’ဟု ပြောခဲ့ကြသည်
ဦးဘဘေသည် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းတွင် အသင်း ၏ အကျိုးဆောင်၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ၊ အမှုဆောင်လူကြီး စသည့်တာဝန်များကို ထမ်းရွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် ဦးဘဘေသည် ဦးလှဖေ (နောင်မြင်းခြံ ချည်မျှင်အထည် စက်တည်ထောင်သူ) နှင့် အတူ သူရိယသတင်းစာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ဦးဘဘေသည် ဆေးမင်းကြီးရုံး၌ အလုပ်လုပ်နေစဉ် မျက်နှာဖြူများနှင့် မသင့်တင့်၍အလုပ်မှထွက်ခဲ့ပြီးနောက် သတင်းစာထုတ်ရန်စိတ်ကူးရှိခဲ့ရာ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအတူလုပ်ခဲ့ဖူးသော ဦးလှဖေ နှင့်တွေ့ဆုံရာမှ သတင်းစာထုတ်ရန် အကြံရခဲ့သည်
ထိုစဉ်ကဦးလှဖေသည် ဦးမေအောင်၏ The Burman အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၌ အယ်ဒီ တာလုပ်ခဲ့ဖူးသည့်အတွက် အတွေ့အကြုံရှိသူဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် နှစ်ဦးပေါင်းမှ ငွေ ၅၀ သာရှိသည်
ထို့ကြောင့် ပြည်ကြီးမဏ္ဍိုင်ပုံနှိပ်တိုက်တွင် “သူရိယသတင်းစာ ထုတ်တော့မည်
ဘာသာရေး၊ နိုင်ငံရေးပါမကျန် မိမိတို့သန်ရာကိုဖတ်ရတော့မည်”ဟု ကြော်ငြာရိုက်နှိပ်၍ ခင်မင်ရာမိတ်ဆွေများကို သတင်းစာဖိုး တနှစ်စာအတွက် ၁၅ ကျပ်စီ ကောက်ခံရာ ငွေ ၅၀၀၀ ကျော်ရခဲ့သည်
ထိုငွေဖြင့် သူရိယသတင်းစာကို စတင်မွေးဖွားလိုက်လေ သည်
ဦးဘဘေသည် သူရိယ သတင်းစာ၏ အယ်ဒီတာအပြင် နတ်ကြီးသုံးပါးစကားပြောခန်းကို အပတ်စဉ်ရေး၍ ‘နတ်ကြီးဘဘေ’ အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည်
ထိုမှတဖန် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် The Burma Observer သတင်းစာကိုလည်း သူရိယသတင်းစာတိုက်မှပင် ထုတေ်၀ခဲ့သည်
သံတော်ဆင့် ဦးသိမ်း မောင်၊ ဟံသာ၀တီ ဦးစိန်၊ ထွန်းနေ့စဉ် ဦးထွန်းဖေ၊ သမာဓိအမ် ဘိုးချိန်၊ ဦးဘသန်း (ယူပီအိုင်) နှင့် ဇ၀နတို့သည် သူရိယတိုက်မှမွေးထုတ်ပေး လုက်သော သတင်းစာဆရာများပင် ဖြစ်ကြသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဦးဘဘေသည် ဒေါ်ဖွားမျှင်နှင့်လက်ထပ်ထိမ်းမြား၍ သားနှစ်ယောက်ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာဝန်ကြီးမွန်တေဂူ (Edwin Montagu 1879-1924)က ဗြိတိသျှ ပါလီမန်အောက်လွှတ်တော်၌ မြန်မာပြည်အပါအဝင် အိန္ဒိယနိုင်ငံအား ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းမှ တဖြေးဖြေး ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေး မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မွန်တေဂူ၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲသောအုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို စုံစမ်းရန်အတွက် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းမှ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြသော ဦးဘဘေ၊ ဦးဘဖေ၊ ဦးမေအောင်၊ ဦးစုတို့အား ၁၉၁၇ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ကလကတ္တားမြို့သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ၁၉၁၈ ဇွန်လ တွင် မွန်တေဂူချမ်းစဖို့စီမံကိန်းအရအိန္ဒိယကို ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးပေးသောအခါ မြန်မာကိုချန် ထားသည့် အစီရင်ခံစာထွက်ပေါ်လာသည်
ယင်းနောက် ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၈ တွင် ဗြိတိသျှအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံဒုတိယ ဘုရင်ခံ အဖြစ် ဆာရယ်ဂျီနယ်ကရက်ဒေါက်အားခန့်အပ်ပြီး နောက် ၁၉၁၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၇ ရက်တွင် မြန်မာပြည်အုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲ စီမံကိန်း (Craddock Scheme) ကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းချုပ်၌ အထူးအစည်းအေ၀းကိုကျင်းပ၍ ကရက်ဒေါက်စီမံကိန်းကိုတိုက်ဖျက်၍ မြန်မာပြည်သူတို့ လိုလား သောအုပ်ချုပ်ရေးတောင်းဆိုရန်အတွက် ဝိုင်အမ်ဘီအေ ကိုယ်စားလှယ်များဖြစ်ကြသော ဦးဘဘေ (သူရိယ)၊ ဦးပု (ဝတ်လုံတော်ရ-ရွှေကျင်)၊ ဦးထွန်းရှိန် (ကျောင်းအုပ်ကြီး၊မန္တလေး) (ဘေ၊ ပု၊ ရှိန်) တို့ကိုရွေးချယ်၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်တွင် အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့သည်
ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရကဖိတ်၍ သွားသောအဖွဲ့မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်အစီအစဉ်ဖြင့် ကိုယ်အရေးဆိုရန် သွားသောအဖွဲ့ဖြစ်၍ ပထမတွင်လက်ခံတွေ့ဆုံမည့်သူပင်မရှိချေ
ထို့နောက် ဘေ၊ ပု၊ ရှိန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် ၁၉၁၉ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာ အတွင်းဝန် မွန်တေဂူနှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ရပြီး မြန်မာတို့ရေးဆွဲထားသော မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာအုပ်ချုပ်ရေး ပြုပြင်ရေးစီမံကိန်းကို ဗြိတိသျှအစိုးရထံ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် အိန္ဒိယပြည်နယ်ကြီးများနှင့်တန်းတူထား၍ မြန်မာနိုင်ငံကို ဒိုင်အာခီအုပ် ချုပ်ရေးတိုးပေးမည့်ကတိကို မရခဲ့ချေ
ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ နောက်ဆုံးအဖြေမှာ မြန်မာနိုင်ငံအတွက် သီးခြားစဉ်းစားပေးမည်ဟုသာ ဖြစ်သည်
ဘေ၊ ပု၊ရှိန်ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မူလရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်သော ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးတိုးပေးရေးကိစ္စ မအောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း ရွှေတိဂုံ ဘုရားကုန်းတော် အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တပ်စွဲထားသော အင်္ဂလိပ်တပ်သားများ ရုပ်သိမ်းပေးရန်သဘောတူခဲ့မှုနှင့်၊ ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း က မြန်မာနိုင်ငံထွက် ဆန်များရောင်းရသည့် အမြတ်ငွေ (၉) ကုဋေကျပ်ကို အိန္ဒိယအစိုးရထံမှ ပြန်လည်ရရှိခဲ့သည်
ဘေ၊ ပု၊ ရှိန် ကိုယ်စား လှယ်အဖွဲ့၏ခရီးစဉ်သည် ကိုလိုနီခေတ်အဖိနှိပ်ခံဘ၀ကျရောက်နေသော မြန်မာပြည်သူလူထုအား နိုင်ငံရေးအသိတရား နိုးကြားစေရန်တပ် လှန့်နှိုးဆော်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းနှင့် နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာအသင်းအဖွဲ့များ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ မြန်မာနိုင်ငံအား ဒိုင်အာခီ (ခေါ်) ပူးတွဲတာဝန်ခံအုပ်ချုပ်ရေးရရှိအောင်တောင်းဆိုရန် ဦးဘဘေနှင့်အတူ ဦးပုနှင့် ဝတ်လုံတော်ရဦးသိမ်းမောင် (ဘေ၊ ပု၊ မောင်) ပါဝင်သော ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ကို ဒုတိယအကြိမ်အင်္ဂလန်သို့ စေလွှတ်ခဲ့ပြန်သည်
ဘေ၊ ပု၊ မောင် ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့သည် မစ္စတာမွန်တေဂူကို မြန်မာပြည်မှ ပေးပို့လိုက်သော စာတမ်းကိုတင်သွင်း၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံထက် မနိမ့်ကျသောအဆင့်ဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအား ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန် တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့က အိန္ဒိယနှင့် တန်းတူအုပ်ချုပ်ရေးပေးမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဂျီစီဘီအေအတွင်း၌ ဦးဘဘေဦးဆောင်သော ၂၁ ဦးဂိုဏ်းသားတို့သည် ဒိုင်အာခီစနစ်ကိုလက်မခံဟု ဆုံးဖြတ် ချက်ချကြသော ဂျီစီဘီအေအသင်းသားများ၏ဆန္ဒကို ဖီလာပြု၍ ဂျီစီဘီအေမှခွဲထွက် ဂိုဏ်းသီးခြားထောင်ခဲ့သည်
ထိုဂိုဏ်းသားများကို ဂျီစီဘီအေအ ဖွဲ့သားများက ‘ဒိုင်သမား’ဟူ၍ ရှုတ်ချကဲ့ရဲ့ကြသည်
ဦးဘဘေအဖွဲ့ကမူ ယင်းတို့အဖွဲ့အား ၂၁ဦး အဖွဲ့(ခေါ်)ပြည်သူပြည်သား ပါတီဟုခေေါ်ဝါ်ခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ချုပ်ကြီးသည် ဦးဘဘေဦးစီးသော ၂၁ ဦး ဂျီစီဘီအေနှင့် ဦးချစ်လှိုင်၊ သာယာ ၀တီဦးပု၊ ဦးထွန်းအောင်ကျော်တို့ကြီးမှူးသည့် ‘လှိုင်၊ပု၊ ကျော်’ ဂျီစီဘီအေ (ဝံသာနုဂျီစီဘီအေ) ဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲသွားလေသည်
ထို့နောက် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဒိုင်အာခီဥပဒေပြုကောင်စီ၏ ပထမဆုံးရွေးကောက်ပွဲကိုကျင်းပရာ ဦးဘဘေ၏ ပြည်သူပြည်သားပါတီနှင့် ဆာဂျေအေမောင်ကြီး (၁၈၇၂- ၁၉၅၅) ၏ ပရိုဂရက်ဆစ် (Progressive) ခေါ် ရွှေတောင်ကြားပါတီက ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်၍ ရာထူးယူခဲ့ကြသည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ ၂ ရက်နေ့တွင် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးစတင်ခဲ့သည်
ဦးဘဘေ၏ ၂၁ ဦးအဖွဲ့သည် ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေးကိုလက်ခံခြင်းမှာ နယ်ချဲ့အစိုးရကို လွှတ်တော်၌ ပူးပေါင်းရန်ဟုအကြောင်းပြခဲ့သည်
သို့သော် လက်တွေ့တွင်မူ နယ်ချဲ့အစိုးရပေးခဲ့သော ငါးထောင်စားရာထူးကိုလက်ခံ၍ နိုင်ငံအကျိုးကို ထိထိရောက်ရောက်မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ဟု ေ၀ဖန်ခဲ့ရသည်
ထို့နောက် ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၃၀ မှ မေလ ၂ ရက်နေ့အထိ မန္တလေးမြို့တွင် ညီညွတ်ရေးအစည်းအေ၀းကျင်းပရာ ဦးဘဘေဦးစီးသည့် ပြည်သူပြည်သားအဖွဲ့၊ အမ်အေဦးမောင်ကြီးဦးစီးသည့် ခွဲခွာရေးအသင်းကို အမည်ပြောင်းထားသည့် မြန်မာပြည်လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့(Free Burma) ၊ရေဦး ဆရာတော်ကြီးမှူးသည့် ဗဟိုဂျီစီဘီအေအဖွဲ့၊ ဦးဘစီဦးစီးသည့် သပိတ်မှောက်ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့၊ ဦးဘဦး ဦးစီးသည့် မန္တလေး ၂၁ ဦးအဖွဲ့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေး၍ အဖွဲ့ငါးဖွဲ့ကိုစုပေါင်း၍ ‘ညီညွတ်ရေးမူ လ ဂျီစီဘီအေအဖွဲ့ချုပ်’ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယင်းအဖွဲ့ကို နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ငါးဖွဲ့စုစည်းထားခြင်းကို ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့(Five Flower Party) ဟု ခေါ်ခဲ့ကြသည်
ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့၏အကြီးအမှူးအဖြစ် ရေဦး ဆရာတော် ဦးဩဘာသ၊ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် မက္ခရာမင်းသားနှင့် ခင်လေးတို့၏သားတော်အငယ် ထိပ်တင်၀မင်းသားအား ရွေးချယ်တင်မြှောက် သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၀ ရက်မှ ၁၄ ရက်အထိ မြန်မာနိုင်ငံစီရင်အုပ်ချုပ်မှုအက်ဥပဒေ (၉၁ ဌာနအုပ်ချုပ်ရေး) အရ ပထမဆုံးအကြိမ် အောက်လွှတ်တော်အမတ်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရာ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၁၃၂ ဦးရှိသည့်အနက် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီမှ ၄၆ ဦး၊ ဒေါက်တာဘမော်၏ ဆင်းရဲသားဝံသာနု (ဓားမ) ပါတီမှ ၁၆ ဦး၊ ဦးချစ်လှိုင်ဂျီစီဘီအေမှ ၁၂ ဦး၊ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းအဖွဲ့မှ ၃ ဦး ဖေဘီယံပါတီမှ နှစ်ဦး၊ သက်ပန်းဂျီစီဘီအေမှ တဦးနှင့် တသီးပုဂ္ဂလအမတ် ၁၇ ဦးအရွေးခံရသည်
သို့သော် ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့သည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်လောင်းများရာထားစဉ်ကပင် ပါတီအတွင်းအားဖြင့် စိတ်ဝမ်းကွဲပြားနေကြရာ (၄၆) ဦးမျှ အရွေးခံရသည့်အတွက် အားအကြီးဆုံးပါတီအဖြစ် ဦးဘဘေအားဦးဆောင်၍ အစိုးရအဖွဲ့ဖွဲ့ရန် ဘုရင်ခံကအပ်နှင်းသည်
ဦးဘဘေသည် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီဝင်တို့နှင့် စေ့စပ်ပြီးဝန်ကြီးရာထူးများရွေးချယ်၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို ကြိုးစားဖွဲ့သော်လည်း ညီညွတ်မှုကို မရဘဲ အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ချေ
ဤသည်နှင့်ပတ်သတ်၍ ဒေါက်တာဘဦးက သူ၏ My Burma (ကျွန်ုပ်၏ မြန်မာပြည်) စာ အုပ်တွင် အောက်ပါအတိုင်းရေးသားထားလေသည်
“ဦးဘဘေ၏ပါတီမှာ အကြီးဆုံးနှင့်အင်အားအတောင့်တင်းဆုံးဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ဘုရင်ခံက ဦးဘဘေအား အစိုးရဖွဲ့ခိုင်း၏
သို့သော် ဦးဘဘေပါတီထဲတွင် ဝန်ကြီးရာထူးေ၀ခြမ်းမှုအပေါ် သဘောထားကွဲကြသည်ဟု ကောလဟလကြားရသည်
ကျွန်ုပ်သည် ဦးအေး (နောင် ဦးစောအစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာသူ) အား အခေါ်လွှတ်ပြီး၊ သူ၏ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည့် ဦးဘဘေအားပါတီ၏ ထိပ်ပိုင်းပုဂ္ဂိုလ်အချို့ကို ဝန်ကြီးများအဖြစ်ခန့်အပ်ပြီး၊ ရခိုင်အမတ်တဦးအား ဝန်ကြီးတနေရာပေးကာ၊ အခြားဝန်ကြီးတနေရာကို ကရင် အမတ်များအားပေးခြင်းဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို မြန်နိုင်သမျှမြန်မြန်ဖွဲ့စည်းရန် ပြောခိုင်းလိုက်၏
‘တကယ်လို့ ဦးဘဘေက မကြာမီအတော အတွင်း အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ရင် ဘုရင်ခံက တခြားပါတီကိုဖွဲ့ခိုင်းလိမ့်မယ်
ဦးဘဘေ အခုဖွဲ့ရင် ဥရောပလူမျိုး၊ အိန္ဒိယလူမျိုးအမတ် တွေရဲ့ ထောက်ခံမှုကိုရလိမ့်မယ်’ ဟု ကျွန်ုပ်က ထပ်ပြောလိုက်ပါသည်
ဦးအေးက ကျွန်ုပ်ပြောသည့်စကားကို ဦးဘဘေထံသယ်ဆောင်သွားမည်ဖြစ် ကြောင်း၊ ဦးဘဘေ၏တုံ့ပြန်မှုကို ကျွန်ုပ်အားရက်ပိုင်းအတွင်း ပြန်လည်အသိပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောသွားသည်
ကျွန်ုပ်ကြားဝင်လိုက်ရသည်မှာ ဦးဘဘေ၏ နိုင်ငံရေးသမားဘ၀ကိုစိတ်ဝင်စားသောကြောင့်မဟုတ်
တည်ငြိမ်သော အစိုးရအဖွဲ့ကောင်း တခုကို လိုချင်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ဦးဘဘေပါတီတွင် အကင်းပါသော၊ ဖြောင့်မတ်သော်၊ ပညာတတ်လူငယ်တချို့ ပါဝင်သည်
သီတင်းတပတ်ခန့်ကြာပြီးနောက် ဦးအေးပြန်လာပြီး ‘ဦးဘဘေရဲ့အမြင်က အာဏာရှိနေတဲ့ပါတီတွေအနက် ဘယ်ပါတီကမျှ တည်ငြိမ်တဲ့ အစိုးရအဖွဲ့တခုကို သူတို့ဘာသာမဖွဲ့နိုင်ကြဘူး
ဒါကြောင့် နောက်ထပ်ရွေးကောက်ပွဲတခုလုပ်ပေးရင် တိုင်းပြည်အကျိုးရှိမယ် ရွေးကောက် ပွဲအသစ်ကျင်းပလျှင် သူ့ပါတီအနိုင်ရပြီး အခုထက် အင်အားတောင့်တင်းလာလိမ့်မယ်လို့ ဦးဘဘေက ထင်နေပါတယ်’ ဟူ၍ပြောကြားသည်
ကျွန်ုပ် ဘာမျှမပြောလိုက်တော့ပါ
စိတ်ထဲတွင် ဦးဘဘေအား လက်တွေ့မကျသော အရှည်အားဖြင့် မကြည့်တတ်သော နိုင်ငံရေးသမား တယောက်အဖြစ်သာ သတ်မှတ်လိုက်ပါတော့သည်
တဘက်မှတည်းမှာပင် ဦးဘဘေသည် ဘယ်သောအခါမှ မြန်မာပြည်တွင် ဝန် ကြီး ချုပ်ဖြစ်မလာနိုင်ဟု ကျွန်ုပ်သိလိုက်၏
သူ၏ နည်းဗျူဟာအမှားများကြောင့် ဦးဘဘေသည် ကိုယ့်ကိုယ်ကို နိုင်ငံရေးဟာရာကီရိလုပ်သည့် အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားပါတော့သည်
”ဦးဘဘေသည် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသော်လည်း ပါတီတွင်းညီညွတ်မှုကို မတည်ဆောက်နိုင်သောကြောင့် အစိုးရမဖွဲ့နိုင်ဘဲရှိရာ ဒေါက်တာဘမော်သည် ငါးပွင့်ဆိုင်ပါတီတွင် သဘောထားကွဲပြားနေသော အမ်အေမောင်ကြီး၊ ဝတ်လုံဦးပု၊ ဒေါက်တာသိန်းမောင်၊ မိတ္ထီလာ ဦးဘရင်၊ မန္တလေးဦးဘဦးစသည့်တို့နှင့် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားအမတ်များ၊ ကရင်အမတ်များ၊ ဦးချစ်လှိုင်အဖွဲ့၊ တသီးပုဂ္ဂလများနှင့် ညှိနှိုင်း၍အစိုးရဖွဲ့ရန်စည်းရုံးခဲ့ရာ အမတ်ဦးရေ ၇၀ မျှပင် ရရှိသွားတော့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ ကော့ကရိန်းက ဒေါက်တာဘမော်အားတွေ့ဆုံ၍ အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးစာရင်းကို အမြန်တင်ပြခိုင်းသည်
မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ဒေါက်တာဘမော်တင်ပြသောအစိုးရအဖွဲ့ဝင်အမည်စာရင်းကို ဘုရင်ခံက အတည်ပြု ပြီးနောက် ထိုနှစ်မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအစိုးရအဖွဲ့ ကို ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီနေ့မှစ၍ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် အတည်ပြုပေးလိုက်လေသည်
သို့သော် ၁၉၃၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဦးဘဘေဦးဆောင်သော ငါးပွင့်ဆိုင်အဖွဲ့က ညွန့်ပေါင်းအစိုးရတဖွဲ့လုံးကို အယုံအကြည် မရှိအဆိုကိုတင်သွင်းရာ လွှတ်တော်ဥက္ကဋ္ဌဦးချစ်လှိုင်က ဝန်ကြီးအဖွဲ့သစ်ကို မတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ရွေးချယ်ခဲ့ပြီးဖြစ်သော်လည်း ဧပြီ ၁ ရက်နေ့မှ တာဝန်ထမ်းတောင်ကြရမည့်သူများဖြစ်သောကြောင့် ယခုတင်သွင်းသောအဆိုသည် ဘောင်လွတ်ပြီး အချိန်မကျသေးဟု အကြောင်းပြကာ အဆိုကိုပယ်ချလိုက်သည်
ထို့နောက် ဒေါက်တာဘမော်ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရသည် အစိုးရသက်တမ်း၌ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်၊ ကုလားဗမာ အဓိက ရုဏ်း၊ ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်အရေးတော်ပုံ၊ ဗိုလ်အောင်ကျော်ကျဆုံးခဲ့ရသည့် ကျောင်းသားအရေးအခင်းများနှင့် မန္တလေးအာဇာနည် ၁၇ ဦးကျဆုံး ခဲ့ရသည့်အရေးများကြောင့် ၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် မျိုးချစ်ပါတီခေါင်းဆောင် ဂဠုန်ဦးစောတင်သွင်းသည့် ညွှန့်ပေါင်း အစိုးရအပေါ် အယုံအကြည်မရှိအဆိုကို ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် ပြုတ်ကျသွားခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အတိုက်အခံ ပါတီခေါင်းဆောင် ရွှေကျင် ဦးပု ဦးဆောင်သော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရတက်လာရာ ဦးဘဘေသည် ဦးပုညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့၌ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဖြစ်လာသည်
သို့သော် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နန်းရင်းဝန်ဦးပုနှင့် အဆင်မပြေသဖြင့် ဦးဘဘေနုတ်ထွက် သွားခဲ့ရသည်
၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ငါးပွင့်ဆိုင်ညီညွတ်ရေးအဖွဲ့အစည်းအေ၀းကိုကျင်းပ၍ ဦးပုအား အယုံအကြည်မရှိ၍ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှ ဖယ်ရှာပြီး ဦးဘဘေအား ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပြန်လည်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
တဖန် ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်အစည်းအေ၀း၌ ဦးပုကြီးမှူးသော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရအဖွဲ့သည် အယုံအကြည်မရှိအဆိုတင်သွင်းခံရပြီးနောက် ပြုတ်ကျသွားသဖြင့် ထိုနှစ်စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့ ဂဠုန်ဦးစော နန်းရင်းဝန်အဖြစ် ဦးဆောင် သော ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ တက်လာပြန်သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အောက်လွှတ်တော်၌ ဦးဘဘေသည် ဦးစောဦးဆောင်သည့်အစိုးရအပေါ် အယုံအကြည် မရှိအဆိုကိုတင်သွင်းရာ ထောက်ခံမဲ ၄၇ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ ၇၂ မဲ ရရှိသဖြင့် ဦးဘဘေ၏အယုံအကြည်မရှိအဆို ရှုံးနိမ့်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ဂဠုန်ဦးစောသည် ဦးဘဘေအား အညှိုးအတေးထားကာ ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ကာကွယ်ရေးဥပဒေ ပုဒ်မ ၂၆ အရ ဖမ်းဆီး ၍ သရက်အကျဉ်းထောင်၌ အကျဉ်းချခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် သရက်ထောင်မှလွတ်မြောက်၍ ဂျပန်ခေတ်၌ ‘ဗမာပြည်အုပ်ချုပ်ရေး’ ရေးဆွဲရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ကျန်းမာရေးကိုအကြောင်းပြု၍ ဂျပန်ခေတ်အုပ်ချုပ်ရေးမှ ရှောင်နေခဲ့သည်
စစ်ကြီးပြီးနောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အနာဂတ်အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်ပတ်သတ်သော ‘ကင်ဘာလင်’ ဆွေးနွေးပွဲသို့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် ဖဆပလဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင်အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရပြီး ၁၉၄၅ခုနှစ် စက် တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့မှ ၇ ရက်နေ့တွင် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ ကန္ဒီမြို့၌ကျင်းပသည့် မြန်မာ့တပ်မတော်ဖွဲ့စည်းရေးနှင့်ပတ်သတ်သည့် ကန္ဒီ စာချုပ်ဆွေးနွေးပွဲ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၇ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အောင်ဆန်း-အက်တလီစာချုပ် ချုပ်ဆိုရေး ၌ မြန်မာကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့ ဖဆပလ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ အစည်းအေ၀းကျင်းပ၍ ဘုရင်ခံ၏အမှုဆောင်ကောင်စီ၏ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး ဦးဘဘေအား ဖဆပလဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့မှလည်းကောင်း၊ ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ လည်းကောင်း ထုတ်ပယ်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ဦးဘဘေ၏ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ဖွားမျှင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနီးကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဖဆပလအစိုးရအတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးသမား အဖြစ် နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများကို စာနယ်ဇင်းများ၌ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ဦးဘဘေသည် နိုင်ငံတော်သစ္စာဖောက်ဖျက်မှုဖြင့် အင်းစိန်ထောင်၌ အကျဉ်းချခံရသည်
ဖဆပလ အစိုးရအဖွဲ့ကိုဖြုတ်ချ၍ စစ်တပ်မှအာဏာသိမ်းရန် အကြံပေးသည်ဟု အသံဖမ်းယူခွဲဆိုသောအမှုဖြစ်သည်
အင်းစိန်ထောင်တွင် ၃ နှစ် ၉ လ ၂၇ ရက် အကျဉ်းခံရပြီးနောက် ဦးနု၏ဖဆပလအစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက အမှုကိုရုပ်သိမ်းပေး၍ ပြန်လည်လွတ်မြောက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ၁၉၆၀ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ရက်နေ့တွင် ကျင်းခဲ့သည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားပေါင်းစုံ မဟာမိတ် (တတိယအုပ်စု) ကိုကိုယ်စားပြု၍ အလယ်ပိုင်းမဲဆန္ဒနယ်မှ ဝင်ရောက်အရွေး ခံခဲ့ သည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမျိုးသားနေ့ ရွှေရတုသဘင်ကျင်းပရေးဗဟိုကောင်မတီ နယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဘဘေ သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဟံသာ၀တီသတင်းစာ၌ ရေးသားခဲ့သောဆောင်းပါးများကို စုစည်း၍ ဟံသာ၀တီစာအုပ်တိုက်မှ ခေါင်းဆောင်ကြီး ဦးဘဘေ၏ ‘နိုင်ငံရေးရာ အဖြာဖြာ’ စာအုပ်နှစ်တွဲကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဝါရင့်နိုင်ငံရေးသမားကြီး ဦးဘဘေသည် ၁၉၇၁ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၈ရက်စနေနေ့ မွန်းလွဲ ၂:၂၀နာရီ တွင် ရန်ကုန်မြို့ လူအိုရုံလမ်း အိမ်အမှတ် ၉၁ ၌ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်၌ အမွေခံ သားသမီး မကျန်ရစ်ခဲ့ချေ
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ပခုက္ကူ-ကလေး ရထားလမ်းသည် ပို့ဆောင်ရေးနှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မြန်မာ့မီးရထားမှ ပြေးဆွဲခဲ့သော မီးရထားလမ်းပိုင်းဖြစ်သည်
အဆိုပါရထားလမ်းပိုင်းသည် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ခြမ်း ပခုက္ကူမြို့နှင့် မြိုင်မြို့၊ ဂန့်ဂေါမြို့ ၊ ကလေးမြို့ စသည့်မြို့များကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ခရီးမိုင်ပေါင်း ၂၄၀.၄၇ မိုင် နှင့် သံလမ်းမိုင်: ၂၇၄.၀၄ မိုင် ရှိကာ ဘူတာစုစုပေါင်: ၆၅ ခု ရှိသည်
၁၉၉၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် အစိုးရမှ ရထားလမ်း တိုးချဲ့ရေး လုပ်ငန်းများလုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ပခုက္ကူမြို့မှ ကလေးမြို့အထိ လမ်းပိုင်းအသစ် လည်းပါဝင်သည်
ကီလိုမီတာ ၃၀၀ ကျော် ရှည်လျားပြီး ရထားလမ်းအသစ်ဖောက်လုပ်တွင် အရှည်ဆုံး လမ်းပိုင်းဖြစ်သည်
ပုံညာတောင် အရှေ့ဖက်ရှိ လမ်းပိုင်းများကို ၁၉၉၄ နှင့် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး နှစ်နှစ်အကြာတွင် ကျောသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပုံညာတောင် အနောက်ဖက်ရှိ  လမ်းပိုင်းအပိုင်းများကို ၁၉၉၅ နှင့် ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရေမျက်နီသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ပုံညာတောင် အရှေ့ဖက်ရှိ ကျောရွာနှင့် အနောက်ဖက်ရှိ ရေမျက်နီရွာ တို့ကို ဆက်သွယ်ရန် ရှည်လမ်းသော တောင်ပေါ်လမ်း အစား ပုံညာတောင်ကို အရှေ့မှ အနောက်သို့ အတည့် ဖြတ်ထွက်သည့် ရထားဥမင်ကို ဖောက်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်
တောင်ပေါ်လမ်းသည် ၆၀ ကီလိုမီတာခန့် ရှိပြီး ပုံညာတောင် ဥမင်သည် ၁.၇ ကီလိုမီတာသာ ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ပုံညာတောင်အား ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ရန် ၁.၇ ကီလိုမီတာကျော်ရှိသည့် ပုံညာတောင်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းတစ်ခု တည်ဆောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံး ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပုံညာတောင်ဥမင်၏ အရှေကဖက် ဝင်ပေါက်နှင့် အတွင်းပိုင်း (၅၀) မီတာ၊ အနောက်ဖက် ဝင်ပေါက်နှင့် အတွင်းပိုင်း (၃၀) မီတာခန့်ကို ၁၉၉၆-၉၇ တွင် မြန်မာ့မီးရထားနှင့် မြန်မာ့ သတ္တုတွင်း အင်ဂျင်နီယာအဖွဲ့ R.E.D.E. အဖွဲ့တို့ ပူးပေါင်း၍ တူးဖေါ်ခဲ့ကြသည်
ဥမင်လိုဏ်ခေါင်းကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ကျော နှင့် ရေမျက်နီကြား လမ်းပိုင်းတည်ဆောက်မှုဖြင့် ပခုက္ကူ-ကလေးလမ်းပိုင်း တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်
နယ်စပ်ရှိ တမူးမြို့ မှတစ်ဆင့် အိန္ဒိယသို့ လမ်းပိုင်းတိုးချဲ့ရန် အစီအစဉ်များ လျာထားခဲ့သည်
အဆိုပါ လမ်းပိုင်းဖြင့် မြန်မာ့မီးရထားကွန်ရက်ကို အိန္ဒိယမီးရထားကွန်ရက်မှတစ်ဆင့် တူရကီ၊ အီရန်၊ ပါကစ္စတန်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်းနှင့် မလေးရှားတို့မှ တစ်ဆင့် စင်ကာပူသို့ ဖြတ်သွားသော ရထားလမ်းပိုင်းများဖြင့် ချိတ်ဆက်နိုင်မည်ဖြစ်သည်
လမ်းပိုင်းဖွင့်လှစ်ပြီး သုံးနှစ်ခွဲအကြာတွင် မိုးသည်းထန်ပြီး ဂီရိမုန်တိုင်းကျရောက်ချိန်တွင် ရထားလမ်းပိုင်းအတွင်း မြေသား နိမ့်ကျခြင်း၊ မြေပြိုခြင်းများကြောင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ် ကျော-ရေမျက်နီ လမ်းပိုင်းများ ပျက်စီးခဲ့ကာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၇ ရက်က စတင် ဖွင့်လှစ် ပြေးဆွဲခဲ့သော ရထားခရီးစဉ်အား ၂၀၁၀ ဇူလိုင် ၅ ရက်နေ့မှစ၍ ပိတ်ခဲ့ရသည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဂန့်ဂေါ - ဟံသာဝတီ(ချင်း) နှင့် ပခုက္ကူ - ကျော လမ်းပိုင်းမျာတွင်သာ အစုန်အဆန် ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်
ပုံညာတောင် ဥမင်အနီးတွင် ငလျင် ပြတ်ရွေ့ကြောများ ရှိခြင်း၊ ပြင်ဆင်ရန် ကုန်ကျစရိတ် များပြားခြင်းတို့ကြောင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ် ကျော-ရေမျက်နီ လမ်းပိုင်းအားပြင်ဆင်ပြေးဆွဲရန် အစီအစဉ် မရှိကြောင်း ပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးမှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင် ဖြေကြားခဲ့သည်
ပခုက္ကူ - ကလေး ရထားလမ်း(1) အောက်အို ၄၅၇ ရထားလမ်းခွဲ  မင်းရွာ ၄၅၅၂၃(3) မအူ 460 12(4) ဝါယာ 76-Ywa 462(5) ရေစကြိုမြို့ 467(6) တောင်အို 471 12(7) ပခန်းကြီး 474 34(8) စည်သာ ၄၇၇ ၁၂(9) ကျောက်လှေခါး၄၈၂(10) ပန်းတိုင်းခြုံ ၄၈၄(11) ကြီးရွာ ၄၈၆(12) ပခုက္ကူမြို့ ၄၈၉ ရထားလမ်းခွဲ ရွှေတန့်တစ် (၁၃)(14) ဖုန်းကန် ၄၉၂ ၁၄(15) ကျောက်ဖူး ၄၉၉ ၁၄(16) ဝါးကန် ၅၀၂ ၁၂(17) ပိုက်သင် ၅၀၇(18) ဒေါင်အို ၅၁၃ ၃၄(19) မြိုင်မြို့ ၅၁၆ ၁၅(20) မြို့စိုး ၅၂၃ ၁၂(21) တောင်ရိုး ၅၂၆ ၃၄(22) တဲကြီး ၅၃၀ ၁၄(23) ကန်သစ် ၅၃၃(24) ဖလန်ကိုင်း ၅၃၆ ၃၄(25) သစ်ကြီးတော ၅၃၉ ၁၄(26) ဝန်တင် ၅၄၄ ၁၂(27) ဓာတ်တော် ၅၄၇(28) ညောင်ရင်း ၅၄၉ ၁၄(29) ဇီးပြား ၅၅၁(30) မင်းကိုင်း ၅၅၃(31) ခေါင်းပေါင်း ၅၆၀(32) ကျောက်မဆင် ၅၆၂၂၁(33) ကျောသာ ၅၆၅ ၁၂(34) သရက်ချဉ်လွန်ထိုး ၅၇၀ ၁၂(35) ဝါးပင်  ၅၇၆ ၁၄(36) ကြက်ရိုး ၅၇၈ ၁၂(37) ဇံမွှေး ၅၈၀ ၁၂(38) ကျော ၅၈၂ ၁၂ပုံညာတောင်ဥမင်လိုဏ်ခေါင်း(39) ရေမျက်နီ ၅၉၅ ၃၄(40) ညောင်လယ် ၅၉၉(41) ကောင်းတုံ ၆၀၃(42) မဲ ၆၀၇ ၃၄(43) လယ်မ ၆၁၂ ၃၄(44) ပြည့်ဝ ၆၁၄ ၃၄(45) ဂန့်ဂေါ ၆၁၈ ၁၄(46) လာပို့ ၆၂၃(47) မြင်းဇာ ၆၂၇(48) လက်ပံ ၆၃၂(49) ကန် ၆၃၉ ၁၄(50) မွေ့လယ် ၆၄၄ ၃၄(51) ရဲလှ -(52) နှမ်းခါး ၆၅၀ ၁၂(53) တောင်ခင်ရမ်း ၆၅၅ ၁၄(54) မြောက်ခင်ရမ်း ၆၅၈ ၁၂(55) ကုက္ကား -(56) ဟံသာဝတီ (ချင်း) ၆၆၃ ၁၄(57) မှန်တော ၆၆၈ ၃၄(58) ဆည်တော ၆၇၄ ၁၄(59) ဆည်းဟောင်း ၆၇၈ ၁၄(60) သံဘို ၆၈၀ ၁၂(61) ဟဲလုပ် ၆၈၃ ၃၄(62) နတ်ချောင်း ၆၈၇ ၃၄(63) ထောက်ကြန့် ၆၉၃ ၁၂(64) ထိုမာ ၆၉၅ ၁၂(65) သာစည်လေး ၆၉၇ ၁၂(66) ကလေးမြို့ ၇၀၁ ၁၂
ရင်းဒိန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yindein)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းရယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၀ ဦး၊ မ ၁၆၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၂၀ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းခြောက်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaukpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ရွှေဘိုးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဘိုးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅၉ ဦး၊ မ ၈၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
သံ၊၃၊၅၀-အတိုင်း အကျယ်ဟောတော်မူကြောင်း သံဂါယနာတင် ထေရ်အရှင်တို့ ထည့်သွင်း၍ သံဂါယနာတင်တော်မူထားပါသည်
ဇနက်ကလာဆင်ဝန်ဟူသည် တောဆင်ရိုင်းများကို ယဉ်ကျေးလိမ္မာလာအောင် တာဝန်ယူလေ့ကျင့်ပေးရသော ဝန်ဖြစ်၏
ဇနက်ပလာဆင်ဝန်၏ လက်အောက်တွင်ဦးစီး၊နောက်ပဲ့၊လှံကိုင်၊ကွန်ပစ် စသည့် အမှုထမ်းများ စုံလင်စွာ ထားရှိသည်
ဇနက်ပလာဆင်ဝန်သည် လေ့ကျင့်ပြီးစီးသော ဆင်များအား ဆင်ဝန်သို့ လွှဲပြောင်းပေးအပ်ရ၏
လုပ်ငန်းသဘာဝအရ ခက်ခဲ ပင်ပန်းလှသော်လည်း ဇနက်ပလာ ဆင်ဝန်၏ လစာငွေမှာ ရတနာပုံခေတ်က တစ်ရာကျပ်သာရှိကြောင်း သိရှိရသည်
ဇနက်ပလာဆင်ဝန်၏ လက်အောက်တွင် ဆင်ဖမ်းမှုထမ်းများအပြင် ဆင်ကျော့ဖမ်းရန်အတွက် ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော စွယ်စုံဆင်ကြီး ၃၀ ကောင် မျှကိုလည်း ထားရှိသည်
ဆင်ဖမ်းထွက်တော့မည်ဆိုလျှင် ဆင်ယဉ်ထက်၌ ကငယ်ကိုတင်ကာ ယင်းက, အတွင်းရတနာခုနှစ်မည် လွန်ကြိုးကို ခွေ၍ ထည့်ကာ ယူဆောင်သွားကြရ၏
ရေဘူး၊ လွယ်အိပ်၊ စားရေရိက္ခါအများနှင့်တကွ ဆင်အမှုထမ်းများ မိုးလကုန်သည်နှင့် တောနက်အတွင်းသို့ ဝင်ကြရသည်
ဆင်ခြေရာများကို လေ့လာပြီူ ဆင်အုပ်များကို ရှာဖွကြေရသည်
ဆင်အုပ်ကို တွေ့ပြီဆိုလျှင် ဆင်ချော၊ ဆင်လှကို ရွေးချယ်ကာ ဆင်ယဉ်များကို အသုံးပြုလျက် ဝိုင်းဝန်းဖိညှပ် အုပ်စုခွဲကြရ၏
သေချာကျနစွာ ဝိုင်းဝန်းပိတ်ဆို့မိပြီဆိုပါက ဆင်ရိုင်းခြေအကြွတွင် ရတနာခုနှစ်မည်လွန်နှင့် လှမ်းချိန်ပစ်ပြီး ကျော့ကွင်းစွပ်စေရ၏
ဆင်ရိုင်းက ထွက်ပြေးလျှင် ကြိုးရှည်⁠ရှည်လှံကာ နောက်မှ လိုက်ကြရသည်
ယင်းနောက်ကြိုးတစ်စကို သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်၌ ခိုင်မြဲစွာ နှောင်ကြရသည်
မောပန်းစပြုနေသော ဆင်အား ကြိုးစကို တစ်စတစ်စတိုစေလျက် ဆင်ယဉ်များဖြင့် ညှပ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် သစ်ပင်နှင့်ကပ်၍ ချည်နှောင်လိုက်တော့သည်
တောဆင်မှာ မရွှေ့နိုင်အောင် ငြိမ်သက်နေရသည့်အပြင် ရက်သတ္တပတ်ခန့်လည်း အစာရေစာ မစားရချေ
ဆင်သည် မြန်မာဘုရင်လက်ထက်က အရေးပါသော တိရစ္ဆာန်ဖြစ်၏
စစ်အင်္ဂါ လေးပါးတွင် -ဆင်တပ်၊မြင်းတပ်၊ရထားတပ်၊ခြေသည်သူရဲတပ်ဟူ၍ ရှိသည်
ဆင်တပ်မှာ ခွန်အားကြီးမားသော လက်နက်တစ်ရပ်ဟု ဆိုနိုင်သည်
သို့ဖြစ်၍ တောနက်များအတွင်း ဆင်ဖမ်းထွက်သည့်အခါ ဆင်ကောင်းများရရှိရေးမှာ အလွန် အရေးကြီးလှပါသည်
ဆင်ကောင်းရှိသည်ဟု ကြားသိရလျှင် ဆင်ရှိရာတောသို့ ဘုရင်းမင်းမြတ်ကိုယ်တော်တိုင် လိုက်ပါကျော့ဖမ်းသည်များလည်း ရှိခဲ့သည်
ပုဂံမင်းဆက်မှ ဥဇာမင်းမှာ ဆင်ကျော့ဖမ်းထွက်ရင်း ဆင်တော်က ကြိုးကို အစွယ်နှင့် ထိုးမိရာမှ ပြုတ်ကျကာ နတ်ရွာစံခဲ့ရသည်ဆိုသည်
ပင်းယခေတ်မင်းဆက်မှ ဥဇနာမင်း၏ ညီတော် ပင်လယ်စား ကျော်စွာမှာလည်း လှိုင်းတက်အရပ်၌ ဟိုင်းဆင်တစ်ကောင် ကျော့ဖမ်းစဉ် ကိုယ်တိုင်လိုက်ပါခဲ့ဖူးပါသည်
မွန်ဘုရင် ရာဇဓိရာဇ်သည် တောတွင်းဆင်ဖမ်းရာမှ ပေါင်ကို လွန်ရှကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာခဲ့ရာ ပဲခူးသို့ပြန်လည် ခေါ်ဆောင်လာခဲ့ရသည်
သို့သော် ဒဏ်ရာပြင်းထန်လှသဖြင့် ပဲခူးမရောက်မီ နတ်ရွာစံလွန်ခဲ့ရ၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ဇနက်ပလာဆင်ဝန်ရာထူးဖြင့် အမှုထမ်းခဲ့သူများအကြောင်းကို ရှာဖွေမတွေ့ရသေးပေ
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်း ပုဂံမင်း (၁၈၄၆-၁၈၅၂) လက်ထက်၌မူ ဓနက်ပလာဆင်ဝန်အဖြစ် ဦးပိုအားခန့်အပ်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏
သူသည် မကြာမီ သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ဘွဲ့ခံ အတွင်းဝန်အရာလည်း ရရှိခဲ့သည်
ဇမရဉ္စယမြို့ကိုလည်း မြို့စားအရာ ရရှိခဲ့၏
၁၈၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဇနက်ပလာဆင်ဝန် အတွင်းဝန် ဦးပိုက အမရပူရ အိမ်တော်ရာဘုရား၌ ခေါင်းလောင်းသွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
မန္တလေးမြို့ ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်အတွင်း ချမ်းမြသာစည် (မြောက်)ရပ်တွင် မင်းထင်တိုက်ဟူသော ရှေးဟောင်းဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတိုက်ကြီးတစ်တိုက် တည်ရှိသည်
ယင်းတိုက်ကြီးကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သူမှာ မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဇနက်ပလာဆင်ဝန် မင်းထင်ပျာရှပ်ဘွဲ့ခံ ဦးကြီးကလေးဖြစ်သည်
အမရပူရရှိ သံတော်ဆင့် ဦးဘို၏ မူလကျောင်းကြီးကို သားဖြစ်သူ ဦးကြီးကလေးက ၁၈၇၆ ခုနှစ်တွက် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဇနက်ပလာဆင်ဝန် ဦးကြီးကလေးသည် မင်းတုန်းမင်းတရား၏ အမိန့်တော်ဟူသမျှကို ပျာယာခတ်ရှပ်တိုက် လုပ်ဆောင်တတ်သဖြင့် ယင်းသို့ အမည်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဇနက်ပလာဆင် ဝန်ကြီးဦးကလေး၏ အဘိုးမှာ သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ရန်ကုန်မြို့ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသူ ဦးညိုဖြစ်သည်
ဦးကြီးကလေးသည် ၂၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈⁠၈၈ ခုနှစ် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနက်ပလာ ဆင်ဝန် ဦးကြီးကလေး၏ အဆက်အနွယ်များကို ယနေ့တိုင် မန္တလေးတွင် အထင်အရှား တွေ့ကြရဆဲဖြစ်သည်
သီပေါမင်းလက်ထက် ၆ ဇူလိုင် ၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် ဘုန်းတော်ဖြစ်ဗိုလ်အား ဇနက်ပလာဆင်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ကြောင်း ကုန်းဘောင်ခေတ် မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး (တတိယတွဲ)၌ တွေ့ရှိရသည်
ယင်းဘုန်းတော်ဖြစ်ဗိုလ်၏ ဘွဲ့မည်ကိုမူ မသိရပေ
ဘုန်းတော်ဖြစ်ဗိုလ်သည်ပင် ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ဆုံးဇနက်ပလာ ဆင်ဝန် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် ၂၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၇၄ ထုတ် မြန်မာသံတော်ဆင့် သတင်းစာတွင် “ဆင်နှစ်ကောင် ကျုံးသွင်းရာ ထိုဆင်ပွဲသို့ ဧည့်သည်တော် ပရန်သစ်သံကြီးများ၊ အစိုးရမင်းများနှင့် မြို့သူ မြို့သားတို့ လာရောက် ကြည့်ရှုကြခြင်း” ခေါင်းစဉ်ဖြင့် သတင်းတစ်ပုဒ် ပါရှိသည်
ယင်း သတင်းအရ ဆင်အောင်းမကို ဆင်ထိန်းတို့ လိုက်လံချောက်လှန့်စဉ် မုန်ယို၍ မုန့်တီရောင်းသူအား နင်းသတ်သွားကြောင်း၊ ဆင် ၅ စီး ၆ စီး တို့ဖြင့် ညှပ်၍ ခက်ခဲစွာ ကျုံးသွင်းခဲ့ရကြောင်း ယင်းဆင်ကျုံးသွင်းပွဲကို တပယ်မင်းသားနှင့်အတူ မှူးမတ်အရာရှိများ လာရောက်ကြည့်ရှုခဲ့ကြကြောင်း ဖော်ပြပါရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံရေး နယ်ပယ်၌ ထင်ရှားသည်
ကိုလိုနီခေတ် မြန်မာနိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား သမဂ္ဂခေါင်းဆောင်၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ ခေါင်းဆောင်၊ ဖဆပလ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးခေတ်ဦး ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့တွင် ပြည်ထဲရေး၊ နိုင်ငံခြားရေး၊ သမဝါယမ၊ စက်မှုလက်မှုဌာနဝန်ကြီး၊ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်တာဝန်များကိုလည်း ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ဘဝမှ နိုင်ငံခေါင်းဆောင်ဘဝတိုင် နိုင်ငံတကာ ဗဟုသုတနှင့် နိုင်ငံရေးစာပေ လေ့လာလိုက်စားရာတွင် ထင်ရှားသည်
စာအလွန်ဖတ်သူအဖြစ် သတ်မှတ်ခံရသည်
ကမ္ဘာ့ဗဟုသုတ ဆိုင်ရာ အင်္ဂလိပ်စာအုပ်ပေါင်း ၅၀၀၀ ကျော် ဖတ်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံရေးလောက၌ ထူးချွန်ထက်မြက်သော အာရှဆိုရှယ်လစ် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ထင်ရှားသည်
အရေးပါ ထင်ရှားသော လုပ်ဆောင်မှုများမှာအကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် (Anti-colonial and Burma Independence Struggle) နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့်လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုများတွင် ဗကသ (ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ)၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (Peoples Revolutionary Party)၊ ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဖတပလ)(နောင် ဖတပလ)တို့ကို ခေါင်းဆောင်ပိုင်းမှ ပါဝင်တည်ထောင်ခဲ့သည် လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် (Decolonization) အာရှနှင့် အာဖရိကနိုင်ငံများတွင် ကိုလိုနီစနစ်ဖျက်သိမ်းရေးအတွက် ဘန်ကောက်တွင် ဖွဲ့စည်းသော အရှေ့တောင်အာရှအဖွဲ့ချုပ် (Southeast Asia League)၊ ရန်ကုန်တွင် ဖွဲ့စည်းသော အာရှ ဆိုရှယ်လစ်ညီလာခံ (Asian Socialist Conference)နှင့် ကိုလိုနီဆန့်ကျင်ရေးဗျူရို (Anti-colonial Bureau) တို့ကို ဦးဆောင်ပါဝင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်တည်ဆောက်ရေးလုပ်ငန်းများ (State-Building and Nation-Building) အဖြစ် ၁၉၄၇ခု ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ် အခြေခံဥပဒေရေးဆွဲရာတွင်လည်းကောင်း၊ တက်ကြွသောဘက်မလိုက် နိုင်ငံခြားရေးဝါဒ( Active Non-Aligned Foreign Policy)တည်ထောင်ထိန်းသိမ်းရာတွင်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်စီးပွားရေးမူဝါဒများ(Economic Vision and Policies)၊ စက်မှုနိုင်ငံထူထောင်ရေးဝါဒ(Industrialization Policies)ချမှတ်ခြင်း နှင့် မှန်းသည်ထက်ပိုသောဂျပန်စစ်လျော်ကြေးရရှိရေးကိစ္စများတွင် ဦးဆောင်ပါဝင် ချမှတ်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်၊  ဇန်နဝါရီလ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပျဉ်းမနားမြို့၌ အဖ ရှေ့နေဦးဖိုးတုတ်၊ အမိ ဒေါ်ဒေါ်သုန်တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
ဒိုက်ဦးမြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်း၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်နှင့် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးတန်းတွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၃-၃၄ခုတွင် ဘဏ္ဍာရေးအခြေအနေကြောင့် မန္တလေးကောလိပ်ကို ပိတ်ရန် အာဏာပိုင်များကစီစဉ်ကြသည်
ထိုအခါ ကိုကျော်ငြိမ်း၊ ကိုသိန်းဖေ(မြင့်)၊ ကိုထွန်းအုံ(နောင်မြူမင်းကြီး)၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး(နောင်ဝန်ကြီး)၊ ကိုလှမောင်(နောင်သံအမတ်)တို့ ဦးဆောင်ပြီးကျောင်းသားအစည်းအဝေးပွဲများကျင်းပ၍လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့လုံးကျွတ်မြို့မိမြို့ဖအစည်းအဝေးများ ကျင်းပ၍လည်းကောင်း ကန့်ကွက်ပွဲများကျင်းပမှုကြောင့် မန္တလေးကောလိပ်ပိတ်ရန် အစီအစဉ်ကိုအာဏာပိုင်များဖက်မှ ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
သို့နှင့် ကိုကျော်ငြိမ်း၊ ကိုသိန်းဖေ၊ဘကိုခင်မောင်ကလေး၊ ကိုထွန်းအုံ နှင့် ကိုလှမောင်တို့တသိုက်ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်များအဖြစ် သတ်မှတ်ခြင်းခံခဲ့ကြရသည်
၁၉၃၄ - ၃၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ အလုပ်အမှုဆောင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ တည်ထောင်ရာတွင် ဦးဆောင် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၃၇ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဂုဏ်ထူးတန်း အောင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၄၁ ခုတွင် ၁၉၃၉ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအယ်လ်ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဘွဲ့ရပြီးနောက် အင်္ဂလိပ်လက်အောက်တွင် အကောက်ခွန်ဌာန ရာဖြတ်အဖြစ် အလုပ်ဝင်လုပ်ရင်း၊ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ လွတ်လပ်ရေး မြေအောက် လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
မြေအောက် တော်လှန်ရေးပါတီဖြစ်သည့် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (Peoples Revolutionary Party) (နောက် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ)၏ အလုပ်အမှုဆောင်တဦး ဖြစ်သည်
ပီအာပီ ခေါ် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ (Peoples Revolutionary Party) သည် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ရဲဘော်သုံးကျိပ် စေလွှတ်ရေးအတွက် အဓိကတာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သောအဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ဂျပန်ခေတ် ၁၉၄၂ - ၄၃ ခု၊ ဒေါက်တာဘမော်၏ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ (ကက်ဘီနက်) အတွင်းဝန်၊ ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်းဝန်နှင့် နိုင်ငံခြားရေး ဌာန ဒု-ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကို ဦးဆောင်ရန် ဗမာ့တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံနှင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့က ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဖတပလ) ဗဟိုဦးစီးအဖွဲ့ဝင် ၉ ဦးတွင် တဦးဖြစ်ပြီး၊ ဖတပလ ဗဟိုစစ်ကောင်စီ အဖွဲ့ဝင်တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး အောင်ပွဲခံပြီးနောက် နိုင်ငံရေးအင်အားစုအသီးသီးကို စုစည်းကာ ဖတပလကို ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲကာ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည့်အခါတွင် တွဲဖက်အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၊ ဖဆပလမှ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ထုတ်ပယ်ပြီးနောက် ဖဆပလ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ၁၉၅၆ နှစ်အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခု၊ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကာလတွင် ပျဉ်းမနားနယ် နိုင်ငံရေးမှူးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခု၊ မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ရယူနိုင်ရန်အတွက် လန်ဒန်မြို့တွင် ကျင်းပသည့်အောင်ဆန်းအက်တလီဆွေးနွေးပွဲတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အကြံပေးအဖြစ် ပါဝင်ဆွေးနွေးခဲ့သည်
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပြည်မြို့မဲဆန္ဒနယ်မှ ဖဆပလအမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရပြီး၊ ပြည်ထဲရေးနှင့် တရားရေးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ဇူလိုင်လတွင် ဦးနုနှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ချစ်ကြည်ရေးမစ်ရှင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ပြီးအပြန်ခရီးတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ မှာကြားချက်အရ ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ပြီးလူနည်းစုအရေး နှင့် ပတ်သက်သော အခြေခံဥပဒေရေးရာများကို လေ့လာခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်ပြီးခေတ်တစ်လျှောက်အစိုးရ အဆက်ဆက် စွဲကိုင်ကျင့်သုံးခဲ့သောကြားနေရေး၊ ဘက်မလိုက်နိုင်ငံခြားရေးဝါဒ၏ ဗိသုကာဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်လွန်နိုင်ငံများ၏ တတိယအင်အား(Third Force)မူဝါဒကို ဦးဆုံးအဆိုပြု တည်ထောင်အားပေးသူဖြစ်သည်
၊(Asian Socialist Conference) အာရှဆိုရှယ်လစ်ညီလာခံဟု အမည်တွင်သည့် အာရှတိုက်တတိုက်လုံးဆိုင်ရာဆိုရှယ်လစ်အဖွဲ့ကြီးကို အဓိကတွန်းအားပေးတည်ထောင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သွင်းကုန်အစားထိုးရေးမူဝါဒကို ကိုင်စွဲပြီး ၁၉၅၀ပြည့်နှစ်များတွင် မြန်မာနိုင်ငံစက်မှုလက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးလုပ်ငန်းများ(Industrialization)ကို တွန်းအားပေးပြီး စတင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ပညာရှင် Renaud Egreteau က ဦးကျော်ငြိမ်းအား“ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်စနစ်အားမောင်းနှင်သောဦးနှောက်”ဟုတင်စားခံခဲ့ရသူဖြစ်သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၄ ရက်နေ့တွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ အစိုးရအဖွဲ့တွင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုတွင် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီဝင် ဝန်ကြီးများ နုတ်ထွက်သည့်အခါ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမဝန်ကြီး၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲတွင် သိမ်ဖြူတောင် မဲဆန္ဒနယ်မှ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသော လွှတ်တော်အမတ်၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သမဝါယမ ထုတ်ကုန် ဖြန့်ဖြူးရေးဌာနနှင့် စက်မှုဌာနဝန်ကြီး၊ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် (အမျိုသားစီပွားရေး) အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် သိမ်ဖြူတောင် မဲဆန္ဒနယ်မှ လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံရွေးကောက်ခြင်း ခံရပြီး၊ ဖဆပလ နှစ်ခြမ်းကွဲသည့် ၁၉၅၈ ခု အထိ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဦးဗဆွေ၊ အခြား ဝန်ကြီး ၁၃ ဦးနှင့် အတူ ဝန်ကြီးချုပ် ဦးနု ဦးဆောင်နေသည့် အစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက် နောက်တရက်တွင် ဦးနုအစိုးရအား အယုံအကြည်မရှိ အဆို တင်သွင်းခဲ့သော်လည်း၊ ၈ မဲ အကွာဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ဦးဗဆွေနှင့် လက်တွဲပြီး တည်မြဲ ဖဆပလ (ဆွေ-ငြိမ်း) အဖြစ် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဖဆပလ (တည်မြဲ) ဒု-ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဖဆပလ လူငယ်အဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
အခြား ဖဆပလ တခြမ်း ဖြစ်တဲ့ သန့်ရှင်း ဖဆပလ (နု-တင်) ကို ဦးနုနှင့် သခင်တင်က ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆ဝ ခုနှစ်၊ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ပြီးနောက်၊ ရွေးကောက်ပွဲ အနိုင်ရသည့် သန့်ရှင်း ဖဆပလ (နု-တင်) အဖွဲ့ချုပ်က ပြည်ထောင်စုပါတီ (ပထစ) အဖြစ် အမည်ပြောင်းခဲ့သဖြင့်၊ တည်မြဲ ဖဆပလ (ဆွေ-ငြိမ်း) သည်လည်း 'ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့ လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဖဆပလ)' ပြန်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မာရှယ်တီးတိုး ချီးမြှင့်သော ယူဂိုဆလပ်တံခွန် ပထမအဆင့်၊ ထိုင်းနိုင်ငံမှ ချီးမြှင့်သော ဆင်ဖြူတော်ဂုဏ်ထူးဆောင် တံဆိပ်၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမ အဆင့်) တို့ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံဂုဏ်ရည် ပထမအဆင့်ကို ရရှိခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ၂ ဦးဖြစ်သည့် ဦးနုနှင့် ဦးဗဆွေ တို့ကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်ထဲတွင် ပြန်လွတ်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်းအား ၁၉၆၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့မှ ပြန်လွှတ်ပေးခဲ့သည်
ဦးကျော်ငြိမ်းအား ရေကြည်အိုင် အကျဉ်းစခန်းတွင် ထိန်းသိမ်း ချုပ်နှောင်စဉ် အခါက၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ညှဉ်းပန်းမှုများ ပြုခံခဲ့ရပုံကို ပထစဝန်ကြီးဟောင်း ဦးဝင်း (ကွယ်လွန်) ၏သား ဦးတင်မောင်ဝင်း (ကွယ်လွန်) က သူ့ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ စာအုပ်ဖြစ်သည့် 'နိုင်ငံရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေး' တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသား မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
"ဦးကျော်ငြိမ်း အဖမ်းခံရသည့် အခါက တချို့ ခေါင်းဆောင်များနှင့် မတူပါ
ထောင်ထဲတွင် အလွန်တရာမှ အညှဉ်းခံရသည်
ကိုယ်ထိလက်ရောက် ရိုက်နှက်ခြင်း မခံရသော်လည်း စိတ်ညှဉ်းဆဲမှုနှင့် စော်ကားမှုကို အလွန်ခံရသည်ဟု ကျနော့် ဖခင်က ပြောပြသည်
သူ့ကို အခန်းထဲတွင် မထားဘဲ တိရစ္စာန်များ ထားသကဲ့သို့ သံတိုင်ပတ်လည် ကာရံထားသော လှောင်အိမ်ထဲတွင် ထားသည်
ကုတင်နှင့် ခြင်တောင်တော့ ပေးသည်
အပြင်မှနေ၍ အလွန်တရာမှ လင်းသော မီးလုံးကြီးများနှင့် ထိုးထားသဖြင့် အပြင်ကို မမြင်ရပါ
ဦးကျော်ငြိမ်း နာမည်ကို ခေါ်၍ မကြာခဏ အမှောင်ထဲမှ ဆဲရေး တိုင်းထွာကြသည်
ဤသို့ စော်ကားခြင်းကို ဦးကျော်ငြိမ်းသည် မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်သဖြင့် … 'မင်းတို့ ငါကို ဒီလို စော်ကားတာ ငါမခံဘူးကွ
ဒီလို မင်းတို့ စော်ကားသမျှ ခံနေရတာထက် ကိုယ့်ဘာသာကိုယ် သတ်သေတာက ကောင်းတယ်' ဟု ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် ခြင်ထောင်ကြိုးဖြင့် မိမိကိုယ် မိမိ ကြိုးဆွဲချရန် ကြံစည်ခဲ့သည်
ဤသို့ ကြံစည်သည်ကို မြင်မှ အစောင့် စစ်သားများသည် တံခါးကို ဖွင့်၍ ဝင်ဆွဲသည်
ဦးကျော်ငြိမ်းသည် သူဖြစ်ရပ်များအား ကျနော် ဖခင် (ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးဝင်း) အား အမှန်အတိုင်း ပြောပြခဲ့သည်
" (နိုင်ငံရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေး၊ စာ - ၃၃၃)ရေကြည်အိုင် အကျဉ်းစခန်း ပြန်လွတ်လာပြီးနောက်၊ ၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် တော်လှန်ရေးကောင်စီက ဖွဲ့စည်း တာဝန်ပေးသည့် "ယာယီ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေးအကြံပေးအဖွဲ့" ခေါ် (၃၃) ဦး အကြံပေးအဖွဲ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတကြီးဟောင်း မန်းဝင်းမောင်၊ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု၊ ဦးဗဆွေတို့နှင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်နွဲ့နွဲ့ရီ (B.A., B.L.) နှင့် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သောင်းကျော်ငြိမ်း၊ အောင်ကျော်ငြိမ်း၊ ချိုချိုကျော်ငြိမ်း၊ ထွန်းကျော်ငြိမ်း၊ ဘိုဘိုကျော်ငြိမ်း၊ ခိုင်ချိုကျော်ငြိမ်း၊ ယမင်းကျော်ငြိမ်းတို့အပါအဝင် သားသမီး ၇ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinpyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဇင်ပြွန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်ပြွန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၆ ဦး၊ မ ၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinpyunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ဖလံကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖလံကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၆ ဦး၊ မ ၁၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဟိရဂန တွင် か သို့မဟုတ် ခတခန တွင် カ (ရောမအက္ခရာဖြင့် ka  ဖြင့် မှတ်သားသည်
သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုကြသည်
ဤခန၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်သည်   加 မှ ဆင်းသက်ဖြစ်ပေါ်လာသည်
အက္ခရာတစ်ခုချင်းစီသည် ဒက်တန်တစ်ခုနှင့် ပေါင်းစပ်လို့ရသည်
ထိုသို့ပေါင်းစပ်ပါက ဟိရဂန  が ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ခတခနတွင်   ガ ရရှိသည်
၎င်း ဒက်တန်နှင့်ပေါင်းစပ်ဖြစ်ပေါ်လာသည့်နှစ်ခုကို “ဂ” ဟု အသံထွက်ပြီး ရောမအက္ခရာ ga ဖြင့် မှတ်သားကြသည်
ပုံမှန်အခြေအနေများတွင် အသံထွက်သည် “ဂ” ထွက်သော်လည်း   [ŋa] နှင့်  [ɣa] ကြားသို့ ရောက်သွားပါက အသံထွက်သည် ပြောင်းလဲမှု ရှိသည်
ဟန်ဒက်တန် ( ゜)  သည် ပုံမှန်ဂျပန်စာသားများတွင်  ka နှင့်အတူ အသုံးပြုမှု မရှိပေ
သို့သော် နှာသံပါသည့်အသံထွက် [ŋa]  ကိုဖော်ပြရန်အတွက်မူ ဘာသာဗေဒပညာရှင်တို့သည် အသုံးပြုကြသည်
か သည် အမေးနှင့်ဆိုင်သည်များတွင် အသုံးပြုမှုအများဆုံး ပစ္စည်း ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ၎င်းကိုတစ်ခါတစ်ရံ ရွေးချယ်မှုတို့ကို ကန့်သတ်သည့်အနေဖြင့်လည်း အသုံးပြုသည်
か ကို စာကြောင်းတစ်ခုတွင် ဂရုပြုအလေးထားကာ မှတ်သားကြသည်
အထူးသဖြင့် သဒ္ဒါနည်းလမ်းတကျ ရေးသားမှုများတွင် ဖြစ်သည်
အရင်က ယိုးအွန် Yōon くゎ စု သုံးစွဲကြသည်ကို ယခုအခါတွင် か ဟု သုံးစွဲလာကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြုလုပ်သော ယွန်းထည်များရှိ အနီရောင်မှာ ဟင်္သာပြဒါးနှင့် ခြယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ဘုရားကျောင်းကန်များရှိ အာရုံခံ တန်ဆောင်းများရှိ သစ်၊ သို့မဟုတ် အုတ်တိုင်များ၌ မှန်စီရွှေချ ပြုလုပ်ရာတွင် အနီရောင် ပါရှိနေခြင်းသည်လည်း ဟင်္သာပြဒါးနှင့် ခြယ်ထားခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
ဟင်္သာပြဒါးကို ဟင်္သာပြဒါးရိုင်းမှ ပြုလုပ်ယူလေ့ရှိကြသည်
ထိုသို့ မပြုလုပ်လိုလျှင် ပြဒါးနှင့် ကန့်ကို ရော၍ ကြိတ်ရသည်
တဖန် ကော့စတစ်ပိုတက် ဖျော်ရည်နှင့် ရောပေးပြီးလျှင် အပူတိုက်ပေးရသည်
အပူတိုက်ပေးစဉ် မွှေပေး ရသည်
ထိုသို့ မွှေပေးသောအခါ ဆာလဖိုက်အမည်း ဖြစ်လာသည်
ထိုဆာလဖိုက် အမည်းကို ရေနွေးငွေ့ဖြင့် တာရှည်အပူတိုက်ပေးပြန်သောအခါတွင် ဟင်းသပြဒါးခေါ်ဆိုးဆေးတစ်မျိုး ဖြစ်လာလေသည်
ရှေးမြန်မာလူမျိုးတို့သည် မင်ကြောင်များ ထိုးလေ့ရှိကြသည်
မင်ကြောင်တွင်အနက်နှင့်အနီဟူ၍ အရောင်နှစ်မျိုးရှိရာ အနီရောင်ဖြင့် မင်ကြောင် ထိုးလိုသောအခါ ဟင်္သာပြဒါးကို အသုံးပြုကြသည်
ဟင်္သာပြဒါးတွင် ဆေးထိုး ဟင်္သာပြဒါးမှာအကောင်းဆုံးဖြစ်သည်ဟု သိရသည်
၁၄၀၂ (၁) ရက်
ပက်မခန်းရွာ၊ ပက်မခန်း
ညိုဝင်းသည် ကဗျာဆရာ၊ စာရေးဆရာ နှင့် တော်လှန်ရေးသမားဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုကို ဆရာကြီး မောင်သာနိုး၊ ဆရာကြီး သိန်းသန်းထွန်း)နှင့်အတူ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
စာရေးဆရာညိုဝင်း၏ အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်ဝင်းဖြစ်သည်
မိဘဆွေမျိုးများနှင့် သူ၏ မွေးဇာတိမှ လူများကမူ မောင်ကျော်ဟု ခေါ်ကြသည်
ဆရာညိုဝင်းကို (၁၂၈၅ ခု၊ တပို့တွဲလဆန်း ၁၀ ရက်) ၁၉၂၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၄ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အင်းစိန်ခရိုင် (ယခု မှော်ဘီခရိုင်) ဥက္ကံရှမ်းစုရွာတွင် ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဦးဘိုးရှင်း နှင့် ဒေါ်ရွှေရီတို့က ဖွားမြင်သည်
ဖခင်၏ကျောင်းမှာပင် စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်သည်
ဥက္ကံမြို့ အထက်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
အသက် ၁၁ နှစ်အရွယ်မှစ၍ မိဘများနှင့် ခွဲခွာပြီး ကျောင်းအိပ်ကျောင်းစားနေခဲ့သည်
ရှစ်တန်းရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ လမ်းမတော် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဦပရမ၏ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ သင်ကြားသည်
သို့သော် မြန်မာကုလား အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပွားသဖြင့် ဥက္ကံသို့ပြန်ရသည်
ထိုနှစ်မှာပင် ကျောင်းသားအရေးတော်ပုံ ဖြစ်ပွားသည်
ဗိုလ်အောင်ကျော်ကျဆုံးပြီး တစ်ပြည်လုံးသို့ ကျောင်းသားသပိတ် ပျံ့နှံ့သွားသည်
သူလည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား ဖြစ်ရသည်
ဥက္ကံ အထက်တန်းကျောင်း ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် ဝါဒဖြန့်ချိရေးမှူးဖြစ်လာသည်
သပိတ်ပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း သူ့၌ အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ်ကိန်းအောင်း၍ ကျန်ခဲ့သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် ဆက်သွယ်ပြီး ကျောင်းတွင် အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့၊ ပါတော်မူနေ့များ ကျင်းပသည်
လက်ရေးမဂ္ဂဇင်းလည်း ထုတ်ဝေသည်
ဆယ်တန်းနှစ်တွင် ရန်ကုန် သရက်တောကျောင်းတိုက် ဦပရမ ကျောင်းသို့ ရောက်ပြန်သည်
ကမာရွတ်မှ ကျောင်းတက်သည့် ကမာရွတ် ဇာတိဖြစ်သော သန်းဆွေနှင့် သူငယ်ချင်းဖြစ်ရသည်
စစ်ဖြစ်သဖြင့် စာမေးပွဲ မဖြေလိုက်ရ
ဥက္ကံရှမ်းစုသို့ ပြန်ခဲ့ရသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာပြီး သန်းဆွေနှင့်အတူ စာပေဖတ်ရှုလေ့လာပြီး ဆွေးနွေးကြသည်
ဂျပန်ခေတ်မှာပင် ဆယ်တန်း စာမေးပွဲဖြေသည်
ထို့နောက် ဆရာဖြစ် သင်တန်း ခြောက်လတက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဖခင်၏ ကျောင်းတွင် ခေတ္တ ကျောင်းဆရာဝင်လုပ်ပြီး ရန်ကုန်သို့ ပြန်ခဲ့သည်
သန်းဆွေနှင့်အတူ ဂျပန်ကြေးနန်းအတတ်သင်ကျောင်းသို့ တက်ရောက်ကြသည်
သာယာဝတီကြေးနန်းရုံး သို့ ပို့သည်
သို့သော်အလုပ်မဝင်ဖြစ်ပေ
ဂျပန်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပေါ်သည်
တော်လှန်ရေးတွင် သူပါဝင်သည်
စစ်ပြီးသောအခါ ဥက္ကံမြို့နယ်၊ ပြည်သူ့ရဲဘော်တပ်ဖွဲ့ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်
ပြည်သူ့ ရဲဘော်များတောခိုသောအခါ သူမပါဝင်ဘဲ နိုင်ငံရေးကို စိတ်ပျက်ကာ ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြန်သည်
ထိုအချိန်တွင် သန်းဆွေက ချစ်ကြွေးမပြေ ဝတ္ထုဖြင့် နာမည်ရပြီး အရှေ့တိုင်းဂျာနယ်တွင် လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်
နောက် သန်းဆွေ သွေးသောက် မဂ္ဂဇင်းသို့ရောက်သည်
သူလည်း သန်းဆွေခေါ်သဖြင့် သွေးသောက်သို့ရောက်သည်
၁၉၄၈ ခု ဇူလိုင်ထဲတွင်ဖြစ်သည်
သုံးလခန့် အကြာတွင် သန်းဆွေ သွေးသောက်မှ ထွက်သွားသည်
ထိုနှစ်မှာပင် သူသွေးသောက် မဂ္ဂဇင်း၌ ကဗျာတစ်ပုဒ် စတင်ရေးခဲ့သည်
ထို့နောက် သွေးသောက်တွင် ကလောင်နာမည်သုံးလေးမျိုးဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများရေးသားသည်
ဂေါ်ရင်ဂျီနှင့် ကိုဖုန်းတို့မှာ သူ၏ ကလောင်အမည်ခွဲများ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် သွေးသောက်မှ ထွက်သည်
ကြေးမုံမဂ္ဂဇင်းနှင့် ကလောင်စုံ မဂ္ဂဇင်းတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် စာဆိုတော်နေ့တွင် ကျင်းပသော စာရေးဆရာအသင်း၏ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာရွှေတံဆိပ်ဆုရသည်
သား သေကောင်ပေါင်းလဲ ဖြစ်သောအခါ ယင်းရွှေတံဆိပ်ကိုရောင်းပြီး ဆေးကုရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ်ဌာနတွင် ရုပ်ရှင်အရာရှိဝင်လုပ်သည်
၁၉၆၀ ပြည့်တွင် အလုပ်မှထွက်၍ စာရေးသည်
ပြားခြောက်ဆယ်တန် ခေတ်နှင့် ကြုံရသည်
ရုပ်ရှင်ပဒေသာ၊ ရဲကြေးမုံ၊ မှုခင်းနှင့် ပစ်မှုတို့တွင် အယ်ဒီတာလုပ်သည်
မြ စာပေတွင် တစ်နှစ်ခွဲခန့်လုပ်သည်
ကဗျာမြောက်မြားစွာ၊ ဝတ္ထုတို သုံးလေးဆယ်နှင့် လုံးချင်း ငါးဆယ်ကျော် ရေးခဲ့သည်
ယင်းအနက်မှ ဆယ့်တစ်ပုဒ်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
"ဘဝများကဗျာ" အမည်ဖြင့် ကဗျာစာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
"မှောင်လွန်းသော ညများ" ကို မြစာပေက ၁၉၆၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပထမ အကြိမ်ထုတ်ဝေသည်
ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဝတ္ထုရှည်ပထမဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် ဒုတိယသမ္မတဦးမြင့်ဆွေက အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရကို ဆရာကြီးဦးသာနိုး (မောင်သာနိုး)၊ ဆရာကြီး ဦးသိန်းသန်းထွန်း(သိန်းသန်းထွန်း)နှင့်အတူ ချီးမြှင့်းခဲ့သည်
ယင်းမကျောက်တောင်ရွာ၊ ယင်းမကျောင်းတောင်
ဦးခင်မောင်စိုး သည် မြန်မာနိုင်ငံ လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန် က ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ယင်းမတိုင်မီက သူသည် ရန်ကုန်မြို့တော် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြန့်ဖြူးရေးဘုတ်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၇ ဦး၊ မ ၁၂၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦးသည် စွယ်စုံမီဒီယာ ကုမ္ပဏီကို ပိုင်ဆိုင်သူ မီဒီယာစီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
စွယ်စုံမီဒီယာမှ သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အာရောဂျံ မဂ္ဂဇင်း၊ ပြည်မြန်မာ ဂျာနယ်၊ Good Health ဂျာနယ် တို့ကို ထုတ်ဝေလျက်ရှိသည်
ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦးသည် သုတစွယ်စုံစာပေဆုကိုလည်း နှစ်စဉ်ရွေးချယ်ချီးမြှင့်ပေးနေသည်
ငယ်စဉ်က လေးထပ်ကွမ်း လူရည်ချွန် တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ပညာသင်ဆု ရရှိခဲ့၍ ဆေးတက္ကသိုလ် (၂) မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်ဘွဲ့ကို ဆေးပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင် ရရှိခဲ့သည်
ဆေးပညာ မဟာသိပ္ပံ (ပြည်သူ့ ကျန်းမာရေး) ဘွဲ့ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေး စာရင်းအင်း ပညာ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ထပ်မံ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ စ၍ စာပေနယ်သို့ စတင် ဝင်ရောက် ခဲ့ပြီး ယနေ့ အထိ စာနယ်ဇင်း မျိုးစုံတွင် ကလောင် အမည် ဒေါက်တာ တင်ထွန်းဦး အပြင် တင်ထွန်းဦး (ဆေး-၂)၊ တင်မင်းထွန်း၊ မိုးဦးထွန်း၊ အာရောဂျံ၊ သုတမောင်၊ နေမျိုးလင်း၊ ထွန်းဝင်းလတ်၊ ဇေထက် စသည့် ကလောင်ခွဲ များဖြင့် ကျန်းမာရေး၊ အားကစားနှင့် သုတ ပညာပေး ဆောင်းပါး (၁၁ဝဝ) ကျော်နှင့် လုံးချင်း စာအုပ် (၂၃) အုပ် ရေးသား ပြုစုခဲ့၏
လစဉ်ထုတ် သုတစွယ်စုံ မဂ္ဂဇင်း၊ အာရောဂျံ ကျန်းမာရေး မဂ္ဂဇင်း၊ အားကာ အားကစား မဂ္ဂဇင်း၊ အပတ်စဉ်ထုတ် ပြည်မြန်မာ သတင်း ဂျာနယ်၊ သတင်းလွှာ ဂျာနယ်နှင့် သုတ စွယ်စုံ စာအုပ်တိုက် တို့၏ စာတည်းချုပ်လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စာပေဗိမာန်စာမူဆုကို ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး စာမူဖြင့် ပထမဆု ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အားလုံး ကျန်းမာ ပြည်သာယာ စာအုပ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ အမျိုးသား စာပေဆု နှစ်ကြိမ် ရရှိခဲ့သည်
ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်မှ ပေးအပ်သော Man of the Year () ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ကျန်းမာရေး ဝန်ကြီးဌာနတွင် နိုင်ငံ့တာဝန် အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ကျန်းမာရေး ဦးစီးဌာန၊ ကျန်းမာရေး ပညာဌာနတွင် ၁၉၉၅ ခုနှစ် အထိ လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏ ခွင့်ပြုစေလွှတ်ချက်များအရ အမေရိကန်၊ ဂျပန်၊ တရုတ်၊ ယိုးဒယား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ မလေးရှား၊ စင်ကာပူ၊ ဖိလစ်ပိုင်နှင့် ဟောင်ကောင် ဒေသများသို့ ကျန်းမာရေး၊ အားကစား၊ စာပေ ထုတ်ဝေရေး၊ စာပေ ချစ်ကြည်ရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ကုန်သွယ်ရေးနှင့် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာ ညီလာခံ၊ ဆွေးနွေးပွဲ၊ ပြပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ သင်တန်းနှင့် လေ့လာရေးခရီးများ သွားရောက်ခဲ့သည်
ကျောင်း၊ ကောလိပ်၊ သိပ္ပံ၊ တက္ကသိုလ်များ၊ လုပ်ငန်းဌာနများနှင့် သင်တန်းများတွင် အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ကျန်းမာရေး ပညာပေး ဟောပြော ပို့ချခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ် အထိ မြန်မာ့အသံ မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ သုတအဖြာဖြာ အစီအစဉ်မှ အပတ်စဉ် အသံလွှင့် ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၉၄ ခုနှစ် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုများ အတွက် ရုပ်ရှင် အဆင့်အတန်း မြှင့်တင်ရေး အကဲဖြတ်အဖွဲ့တွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ အားကစား ကလောင်ရှင်များ အဖွဲ့ချုပ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာနိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့တွင် တွဲဖက်အတွင်းရေးမှူး၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပုံနှိပ်နှင့် ထုတ်ဝေသူ လုပ်ငန်းရှင်များအသင်းနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ကရာတေးဒို အဖွဲ့ချုပ်တွင် ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ မူးယစ်ဆေးဝါး ဆန့်ကျင်ရေး အသင်းတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဒေါက်တာတင်ထွန်းဦးသည် စာပေသမားအမည်ခံ စီးပွားရေးသမားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အစိုးရလူကြီးပိုင်းကို သဘောကျအောင် ပေါင်းသင်းနိုင်ခြင်း များကြောင့် အငြင်းပွားဖွယ် လူတစ်ယောက်လည်း ဖြစ်သည်
အတိုက်အခံများ ဝေဖန်နေသည့်ကာလမှာပင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေးလုပ်လိုက်သော မြန်မာတိုင်း(မ်)ဂျာနယ်၏ ထုတ်ဝေသူဖြစ်လာခဲ့သည်
သို့သော် လုပ်ပိုင်ခွင့်မရှိဘဲ ပြန်ကြားရေးဌာန၏ ဟန်ပြထုတ်ဝေသူအဖြစ် သိထားကြသည်
သူ၏ ဂျာနယ်တိုက်သည် လူသစ်များအမြဲမွေးလေ့ရှိပြီး လူတော်များ ထိန်းမထားနိုင်ပေ
လတ်တလော စာနယ်ဇင်းလောကတွင် နာမည်တက်လာသော လူငယ် စာနယ်ဇင်းသမားအများအပြားမှာ သုတစွယ်စုံ စာအုပ်တိုက်ထွက်များ ဖြစ်ကြသည်
ဇနီးမှာ ဒေါက်တာခင်မိုးမိုးဖြစ်ပြီး သုတစွယ်စုံစာအုပ်တိုက်၏ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးလည်းဖြစ်သည်
သမီးလေးယောက်ရှိသည်
ပထမဇနီးနှင့်ရသော သမီးအကြီးနှစ်ယောက်မှာ ဆေးတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်သင်ကြားခဲ့ကြသည်
ကောင်းကျိုးမပေး မူးယစ်ဆေး - ၁၉၇၉ ခုနှစ်ကိုယ်စိတ်ကျန်းမာ သင့်ခန္ဓာ - ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကျန်းမာရေး ပြဿနာ အဖြေလွှာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်ခုခံအား ကျဆင်းမှု ကူးစက် ရောဂါ (အေအိုင်ဒီအက်စ်) - ၁၉၈၉ ခုနှစ်စာအုပ် စာနယ်ဇင်း စာကြည့်တိုက်နှင့် မြန်မာစာပေ - ၁၉၉၉ ခုနှစ်စိတ်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၈၁ ခုနှစ်ဆရာဝန်နှင့် သူ့လူနာများ (လက်ရွေးစင် ဆေးပညာပေး ဝတ္ထုတိုများ ) - ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်ဆဝါဒီမြို့တော် (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၁) - ၁၉၈၉ ခုနှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၂) - ၁၉၉၃ ခုနှစ်ဉာဏ်စမ်း သုတအမှတ် (၃) - ၁၉၉၅ ခုနှစ်ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် သင့်ကျန်းမာရေး - ၁၉၇၈ ခုနှစ်မူးယစ် ဆေးဝါးနှင့် အေအိုင်ဒီအက်စ် - ၁၉၉၁ ခုနှစ်မြန်မာပြည် တောင်ဘက်စွန်းနှင့် ရွှေကျွန်းသို့ (ခရီးသွား ဆောင်းပါးရှည်) - ၁၉၈၁ ခုနှစ်မှုခင်းဆိုင်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှတ်ဖွယ်မှတ်ရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၉ ခုနှစ်လူကောင်းလူတော် တို့ရည်မျှော် - ၁၉၈၇ ခုနှစ်လူတိုင်းအတွက် စိတ်ဝင်စားစရာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်သုတအံ့ဖွယ် အသွယ်သွယ် - ၁၉၈၃ ခုနှစ်သက်ရှည်ကျန်းမာ ဆေးပညာ - ၁၉၈၈ ခုနှစ်အသက်ရှည်ရာ အနာမဲ့ကြောင်း - ၁၉၈ဝ ခုနှစ်အားလုံးကျန်းမာ ပြည်မြန်မာ - ၁၉၈၆ ခုနှစ်အားလုံးကျန်းမာ ပြည်သာယာ - ၁၉၈၇ ခုနှစ်
ပက်ရှ်တွန်းဘာသာစကား (ပက်ရှ်တွန်း: پښتو‎) သည် အရှေ့အီရန်သားတို့ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်သည်
ပါးရှန်းစာပေတို့တွင် အာဖဂန်စကား ( افغانی ) အဖြစ် သိကြသည်
ပါရှတန်လူမျိုးတို့ အဓိကပြောဆိုသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ ခုအနက် တခုဖြစ်သည်
ပါကစ္စတန်၌လည်း ဒုတိယလူသုံးအများဆုံး ဒေသိယဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခီဘာ ပါတွန်ခွါပြည်နယ်နှင့် ဘာလိုချီစတန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းဒိစတြိတ်များတွင် အထူးသဖြင့် သုံးသည်
ပါရှတိုစကားပြောသူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနည်းဆုံး သန်း ၄၀ ရှိနိုင်သည်
အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် သန်း ၆၀ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
ပါရှတန်လူမျိုးတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စုဖြစ်မှုကို ထင်ရှားစေသော အဓိကမှတ်ကျောက်တည်း
ငခူတောင်ရွာ၊ ရှင်ရေ
ဒေါက်တာခင်နိုင်ဦး(၁၉၅၈ ဖွား) သည် အငြိမ်းစားပါမောက္ခချုပ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၃ဦးမြောက် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်
ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၃ ရက်တွင် ခန့်အပ်ခံရသည်
ယင်းမတိုင်မီ သူသည် မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ၏ ဒါရိုက်တာတစ်ဦးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ပုသိမ်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်အခါက ပုသိမ်မြို့တွင် ပညာဆည်းပူးသည်
ယင်းနောက် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) ၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် (ရန်ကုန်) တို့တွင် အဆင့်မြင့်ပညာများဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ် ကစ၍ သူသည် ဝန်ထမ်းဘ၀ ကို စတင်ခဲ့သည်
ပထမဦးဆုံးအလုပ်အကိုင်မှာ  ရန်ကုန်စာပေးစာယူတက္ကသိုလ် တွင် စာစဉ်နည်းပြ တာဝန်ဖြစ်သည်
ယင်းနောက် ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး  ၁၉၈၀ ခုနှစ် မှ ၂၀၀၁ ခုနှစ်  နည်းပြမှ ကထိက အထိ အဆင့်ဆင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မုံရွာစီးပွားရေးတက္ကသိုလ် တွင်တွဲဖက်ပါမောက္ခ မှ ဒုတိယပါမောက္ခချုပ် အထိ လည်းကောင်း၊ရန်ကုန်စီးပွားရေးတက္ကသိုလ် တွင်  တာဝန်ခံပါမောက္ခချုပ် မှ ပါမောက္ခချုပ် အထိ လည်းကောင်း ဆက်လက် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကာ ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူသည်
သူသည်  မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားပညာရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် (၂၀၁၈ - ၂၀၂၁) အထိလည်းကောင်း၊မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ် ၏  ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် (၂၀၂၁ - ၂၀၂၃) အထိ လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
သူ့ကို နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ က ၂၀၂၃ ဩဂုတ် ၃ ရက်တွင် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်၍  မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၃ ဦးမြောက် ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ်ဖြစ်လာသည်
ယင်းအပြင် ပထမဦးဆုံးသော အမျိုးသမီး ပြည်ထောင်စုစာရင်းစစ်ချုပ် အဖြစ်လည်း မှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်
တကောင်းမင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takaungmin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ တကောင်းမင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျည်းချောင်ရွာ၊ ရွှေလှေ
လက်ပန်ငူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanngu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ လက်ပန်ငူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ငူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၂ ဦး၊ မ ၉၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဂျာမန်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင် Ferdinand Eisenstein ကိုမွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် ကိန်းဂဏာန်းသီအိုရီကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၈၅၂ ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ရင်းရိန်ရွာမှဘုရားပွဲတော် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
မုံရွာနယ်၊ ရင်းရိန်ရွာရှိ နရပတိစည်သူမင်း တည်ထားခဲ့သော ကုသိုလ်တော်များ အကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်
အဏ္ဏဝါသလ္လာဝ  သလ္လာဝတီခေါ် ချင်းတွင်းမြစ်
နိန္ဒာ  နိမ့်သာ၊ အနိမ့်ဘက်
ရေနဒိန်  ရေနဒီ၊ မြစ်ရေ
မြေမဟိန်  မြေမဟီ၊ မြေမြတ်
မဟေသိန်  မဟေသီ၊ မြတ်စွာဘုရား
ဓာတုယော  ဓာတ်တော်မွေတော်
နဝဒဏ်  ထီးရွက်ကိုးဆင့် ထီးရိုးကိုးဆယ်တောင်ရှိ ထီး
ဥတ္တမော  မြတ်သောဘုရားရှင်
မာရဇိန်  မာရ်ကိုအောင်သည့် ဘုရားရှင်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ကပ္ပိယကောင်းတစ်ဦး၏ အလှူခံယူမှုဆိုင်ရာ တာဝန်များ မအပ်စပ်သော အကပ္ပိယဝတ္ထုများရဟန်းတော်တို့ မကိုင်ကောင်း မသာယာကောင်း လက်မခံကောင်းသော ရဟန်းတော်တို့နှင့် မအပ်စပ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထု အစုစုတို့ကို အကပ္ပိယဝတ္ထုများဟု ခေါ်သည်
ထိုမအပ်စပ်သော အကပ္ပိယ ဝတ္ထုများမှာ ရွှေတုံး ရွှေခဲ ရွှေဒင်္ဂါး၊ ရွှေထည်ပစ္စည်း လက်ဝတ်ရတနာများ၊ ငွေတုံး ငွေခဲ ငွေဒင်္ဂါး၊ ငွေထည်ပစ္စည်းများ၊ ခေတ်ကာလ အလိုက် ဈေးဝယ်သုံးစွဲ၍ ရကောင်းသော ပိုက်ဆံအမျိုးမျိုး၊ ငွေစက္ကူ အမျိုးမျိုးကို ဇာတရူပရဇတသိက္ခာပုဒ်အရ “နိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု”ဟု ခေါ်၏
အလှူခံမိလျှင် ပယ်စွန့်ပြီး အာပတ်ကို ကုစားရမည့်ဝတ္ထုဟု ဆိုလိုသည်
ပုလဲ၊ ပတ္တမြားစသော ရတနာများနှင့် ကျွန်မိန်းမ၊ ကျွန်ယောက်ျား၊ လယ်ယာ၊ အာရာမ်၊ ဥယျာဉ်များကို ဒုက္ကဋဝတ္ထုဟု ခေါ်၏
အလှူခံမိလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့် သည်ဟု ဆိုလိုသည်
ထိုနိဿဂ္ဂိယဝတ္ထု၊ ဒုက္ကဋဝတ္ထု (၂) မျိုးစလုံးကိုပင် မိမိ ပုဂ္ဂလိကအတွက် ဖြစ်စေ၊ မိမိဂိုဏ်း အတွက်ဖြစ်စေ၊ သံဃာတော်အတွက်ဖြစ်စေ၊ စေတီတော် အတွက်ဖြစ်စေ မိမိထံ လာရောက် အပ်နှံလှူဒါန်းလာလျှင် ပယ်ရမည်သာ ဖြစ်သည်
ရွှေ ငွေ ရတနာခံယူမှုနှင့် ပတ်သက်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ဆန္ဒတော်ကို သုတ္တန်ဒေသနာတော်များတွင်လည်း တွေ့ရပါသည်၊ ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ် အတိအကျ ပညတ်တော်မူပုံကို မဖော်ပြမီ သုတ္တန် ဒေသနာတော်အချို့ကို ဖော်ပြ လိုပါသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန် ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရဟန်းတော်တို့အား အောက်ပါအတိုင်း မိန့်တော်မူပါသည်-“ရဟန်းတို့-တိမ်တိုက်၊ ဆီးနှင်း၊ မြူခိုး၊ ရာဟု အသူရိန်တို့သည် နေ၊ လများကို ညစ်နွမ်း စေသည့် ဘေးရန်လေးမျိုးဖြစ်သည်
ထိုဘေးရန်များက ညစ်နွမ်းအောင်လုပ်ထားသည့် နေ၊ လများသည် မတောက်ပနိုင် မထွန်းလင်းနိုင် မတင့် တယ်နိုင်တော့ပေ
”“ရဟန်းတို့ ထို့အတူပင် အရက်သေစာ သောက်စားခြင်း၊ မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ ယုတ်ညံ့သည့် အသက်မွေးမှုနှင့် အသက်မွေးခြင်း၊ ရွှေ ငွေကို ခံယူခြင်း ဤတရားလေးပါးတို့သည် ရဟန်း သူတော်ကောင်းများကို ညစ်နွမ်းစေတတ်သည့် ဘေးရန်များ ဖြစ်ကြသည်
ထိုဘေးရန်များကြောင့် ညစ်နွမ်းနေကြရသည့် ရဟန်းသူတော်ကောင်းများသည် ဂုဏ်အားဖြင့် မတောက်ပနိုင် မထွန်း လင်းနိုင် မတင့်တယ်နိုင်တော့ပေ
”ထို့အတူပင် မြတ်စွာဘုရားသခင်လက်ထက်က မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရင်ဗိမ္ဗိသာရ၏ မင်းနန်းတော် အတွင်း၌ ပရိသတ်များ စည်းဝေးကြကာ “ရဟန်းတော်တို့အား ရွှေ ငွေသည် အပ်စပ်သည်၊ ရဟန်းတော်များသည် ရွှေငွေကို သာယာကြသည်၊ ရွှေ ငွေကို ခံယူနေကြသည်” ဟူသောစကား ဖြစ်ပွားပေါ်ပေါက်လာသည်
ထိုအခါ ထိုပရိသတ်ထဲတွင် ပါဝင်နေသော မဏိစူဠကအမည်ရှိ ရွာသူကြီးတစ်ဦးက “မိတ်ဆွေတို့-ဒီလို မပြောကြပါနှင့်၊ ရဟန်းတော်တို့အား ရွှေငွေ မအပ်ပါ၊ ရဟန်းတော်များသည် ရွှေငွေကို မသာယာကြပါ၊ ခံလည်း မခံယူကြပါ၊ ရဟန်းတော်များသည် ပတ္တမြား ရွှေ ငွေကို ပယ်ကြပါသည်၊ ရွှေငွေနှင့် ကင်းကင်းရှင်းရှင်းဘဲ နေကြ ပါသည်” ဤသို့ပြောဆိုကာ ကန့်ကွက်ခဲ့ပါသည်
ပရိသတ် ကလည်း နားလည်မှု ရသွားပါသည်၊ မဏိစူဠကရွာသူကြီး၏ စကားကို လက်ခံကြပါသည်
ထို့နောက် မဏိစူဠက ရွာသူကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်၍ ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် မဏိစူဠက ရွာသူကြီး၏ စကားကို လက်ခံအတည်ပြုသည့်အပြင် ရွှေ ငွေ အပ်တဲ့ သူအတွက် ကာမဂုဏ်(၅) ပါးလည်း အပ်တော့မှာပေါ့၊ ကာမဂုဏ် (၅) ပါးအပ်သည် ဆိုကတည်းက ဘယ်မှာ ရဟန်းတရား အားထုတ်နိုင်ပါတော့မလဲ၊သို့သော်လည်း မြက်ကို အလိုရှိသော ရဟန်းသည် မြက်ကို ရှာနိုင်သည်၊ သစ်သားကို အလိုရှိသည့်ရဟန်းသည် သစ်သားကို ရှာနိုင်သည်၊ လုပ်အားကို အလိုရှိသည့်ရဟန်းသည် လုပ်အားပေး နိုင်သည့်ယောက်ျားကို ရှာနိုင်သည်
“ရွာသူကြီး-မည်ကဲ့သို့သော အကြောင်းနှင့်မျှ ရွှေငွေကို သာယာနိုင်တယ်၊ ရှာနိုင်တယ်လို့ ငါဘုရား ဟောတော်မမူပေ”ဤသို့လျှင် မဏိစူဠကရွာသူကြီး၏စကားကို လက်ခံတော်မူကာ ရွှေငွေနှင့် ပတ်သက်၍ အပြည့်အစုံ ဖြည့်စွက် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ရွှေငွေဆိုင်ရာကို ကိုယ်တိုင်ခံယူသည် ဖြစ်စေ၊ မိမိအတွက် သူတပါးကို ခံယူခိုင်း၊ ယူလိုက်ဟု ခိုင်းသည် ဖြစ်စေ၊ တစ်ခုခုသော နေရာ၌ အပ်နှံ၍ လှူဒါန်းအပ်သောရွှေငွေကို ကိုယ်နှုတ်ဖြင့် မပယ်ဘဲ သာယာသည်ဖြစ်စေ ထိုရွှေငွေများ နိဿဂ္ဂိထိုက်၍ ရဟန်းမှာ အာပတ်သင့်သည်
ရူပိယသိက္ခာပုဒ်တွင် ဇာတရူပအရ ရွှေတုံး ရွှေခဲ ရွှေဒင်္ဂါးများကိုလည်းကောင်း၊ ရဇတအရ ငွေတုံး ငွေခဲ ငွေဒင်္ဂါး ငွေစက္ကူ၊ ငွေအဖြစ်ဖြင့် သုံးစွဲရသော ပိုက်ဆံ အမျိုးမျိုးကိုလည်းကောင်း ပညတ်တော်မူခဲ့သည်
ထိုအကပ္ပိယဝတ္ထုတို့ကို မယူရသည်မှာ အလှူရှင်တို့ လှူအပ်သော ရွှေငွေကို ဖြစ်စေ၊ လမ်းလယ်၌ ဥစ္စာရှင် မရှိသော ရွှေ ငွေကို ဖြစ်စေ ကိုယ်တိုင်ယူခြင်း မပြုရဟု ပညတ်တော်မူခဲ့သည်
ထိုရွှေ ငွေတို့ကို ကိုယ်တိုင်မယူဘဲ တစ်ယောက်ယောက်ကို အယူခိုင်းခြင်းမျိုးကိုလည်း မပြုရဟု ပညတ်တော်မူခဲ့သည်
ထိုသို့ အယူခိုင်းရာ၌ မိမိအဖို့ အယူခိုင်းလျှင် နိဿဂ္ဂိပါစိတ် အာပတ်သင့်ပါသည်၊ အခြားသီတင်းသုံးဘော် များအတွက် အယူခိုင်းလျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ် သင့်ပါသည်
လူများပိုင်ဆိုင်သော ရွှေ ငွေများကို “ယူလော့-သိမ်းထား လော့၊ မည်သည့်အဖိုး ပေးချေလိုက်လော့” စသည်ဖြင့် မစီမံကောင်းကြောင်း သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ၌ ဖွင့်ဆိုသည်
မိမိအနီးအပါးမျက်မှောက်၌ လာရောက်ပြီးလျှင် “ဤရွှေ ငွေသည် ဤဝတ္ထုသည် အရှင်ဘုရားဖို့ ဖြစ်ပါသည်”ဟု လျှောက်ထား၍ လှူအပ်သော ရွှေ ငွေ၊ “မည်သည့်အရပ်မှာ၊ မည်သည့်ဘဏ်တိုက်မှာ၊ သို့မဟုတ် မည်သူ့လက်မှာရှိသော ရွှေငွေများသည် အရှင့်ဖို့ ဖြစ်ပါစေ၊ အရှင့်အား လှူဒါန်းပါ၏”ဟု အဝေးအရပ်ကို ညွှန်ပြ၍ လှူအပ်သော ရွှေ ငွေ၊ဤရွှေ ငွေများကို ဥပနိက္ခိတ္တ  အပ်နှံလှူဒါန်း အပ်သော ရွှေငွေဟု ခေါ်၏
ထိုကဲ့သို့ လှူရာ၌ ဦးခေါင်းခါ၍ဖြစ်စေ၊ ငါတို့မှာ ရွှေ ငွေ မအပ်၊ ရွှေငွေကို ငါတို့ အလိုမရှိဟု ပြော၍ဖြစ်စေ ကိုယ်နှုတ်တစ်ခုခုဖြင့် မပယ်ရှားဘဲ စိတ်ဖြင့် လက်ခံမှုကို သာယာခြင်းဟု ခေါ်၏
သာယာမိ၍ နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်ရောက်သည်
သိက္ခာပုဒ်တော်တွင် “သာဒိယေယျ-သာယာ ငြားအံ့”ဟု ဟောတော်မူသဖြင့် သာယာမှ နိဿဂ္ဂိပါစိတ် အာပတ်သင့်ပါသည်၊ ယခုကာလ အလှူစသည်၌ ငွေကို လှူသောအခါ ထူးထူးခြားခြား ကိုယ်နှုတ်စိတ်ဖြင့် မင်း ပယ်သာလျှင် “ငါမယူလို-ငါမသာယာ၊ ကပ္ပိယ သုံးချင်ရာ သုံးပေစေ”ဟု အမှန်စင်ကြယ်သော မသာယာသော စိတ်ဖြစ် နိုင်ပါလျှင် အာပတ်မသင့်ပါ
ထိုငွေကို ကပ္ပိယကာရက သို့မဟုတ် ကျောင်းသား ယူလာ၍ နည်းစနစ်တကျ-အရှင်ဘုရား-မည်မျှတန်သောအပ်သောပစ္စည်းကို တပည့်တော်ထံ တောင်းတော်မူပါဟု လျှောက်လျှင် မူလက ငွေကို မသာယာခဲ့သောကြောင့် အပ်ဖွယ်ရှိပါသည်၊ ဤသို့ မလျှောက်ဘဲ ကျောင်းသား စသူတို့က ယူရုံသာယူထားလျှင် ထိုငွေနှင့်စပ်၍ ဘာမျှမအပ်တော့ပါ
ထိုသို့ အလှူခံမိသောရွှေငွေများသည် နိဿဂ္ဂိပစ္စည်း များဖြစ်သွားသဖြင့် စွန့်ရပါမည်
ထိုသို့ ရွှေငွေကို စွန့်ရာ၌ သံဃာဂိုဏ်းပုဂ္ဂိုလ် အားလုံးပင် မအပ်သောကြောင့် အခြားနိဿဂ္ဂိပစ္စည်းကဲ့သို့ သံဃာဂိုဏ်းပုဂ္ဂိုလ်အား စွန့်ခွင့်မရပါ
သံဃာ့အလယ်တွင်-အဟံ ဘန္တေ ရူပိယံ ပဋိဂ္ဂဟသိံ၊ ဣဒံ မေ ဘန္တေ နိဿဂ္ဂိယံ၊ ဣမာဟံ နိဿဇ္ဇာဟု-ပါဠိလို ဆို၍ ဖြစ်စေ၊အရှင်ဘုရား-တပည့်တော်သည် ရွှေငွေကို ခံယူမိပါပြီ၊ ဤရွှေငွေကို တပည့်တော် စွန့်ပါ၏ဟု မြန်မာလို ဆို၍ ဖြစ်စေ စွန့်ရသည်
ထိုကဲ့သို့ စွန့်ပြီးသောအခါ လူတစ်ယောက်ယောက် လာလျှင် ဤဟာကို သိလော့ဟု ပြောရမည်
ဤငွေဖြင့် ဘာကို ယူခဲ့ရမည်နည်းဟု ဒကာကလျှောက်လျှင် မည်သည့် ပစ္စည်းကို ယူစေလိုသည်ဟု မပြောဘဲ မည်သည့်ပစ္စည်း တော့ သံဃာမှာ အပ်တာဘဲဟု ပြောနိုင်၏
ထိုသို့ ပြော၍ ဝယ်ယူလာလျှင် ထိုပစ္စည်းကို သံဃာအားလုံး ဝေ၍ သုံးဆောင်ကောင်း၏
ဤသို့မှ မစွန့်လျှင် မည်သည့် ရဟန်းမျှ မအပ်တော့ပေ
စွန့်လျှင် သံဃာများ၌ ပစ္စည်း သုံးစွဲခွင့်ရခြင်းသည် ရွှေငွေကို စွန့်ရခြင်း၏ အကျိုးဖြစ်လေသည်
ရွှေငွေကို အလှူခံမိသော ရဟန်းမှာမူ စွန့်လိုက်သည့်အတွက် မိမိမှာအပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းခြင်းအကျိုးသာ ရှိ၏၊ ထိုစွန့်ပြီး ရွှေငွေမှ ပစ္စည်းကို ရဟန်းသာမဏေ ကပ္ပိယတို့က တဆင့်ပေးသော်လည်း မသုံးစွဲကောင်းပေ
ထိုစွန့်ပြီး ရွှေငွေဖြင့် မျိုးစေ့ကိုဝယ်၍ စိုက်ထားအပ်သော သစ်ပင်၌သော်မှ ထိုရဟန်းမှာ အရိပ်မခိုကောင်း၊ ထိုငွေဖြင့် ဝယ်ထားအပ်သော ဆီ၊ ရေနံဆီ၊ ဖရောင်းတိုင်၊ မီးလုံးများ၏ မီးရောင်၌သော်ပင် စာမချကောင်း၊ မဖတ်ကောင်းဟု စာပေကျမ်းဂန်တွင် ပြဆိုထားလေသည်
ဤသို့သော သံဃကိစ္စများ၌လည်း ကပ္ပိယကာရကတို့သည် ဝိနည်းအရာနားလည်မှုရှိစွာဖြင့် ဆောင်ရွက်တတ် ကြရလေသည်
လက်က်ျားစုရွာ၊ ဒေါဝါး
အက္ကဘာမင်း(Akbar)သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း မဂိုအင်ပါယာ၏ ဧကရာဇ်မင်းဖြစ်သည်
အက္ကဘာသည် ဆင်းပြည်နယ်၊ အူမာကော့မြို့(ယခု ပါကစ္စတန်)တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ပထမမြောက် အယ်လိဇဘက်ဘုရင်မကြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ထီးနန်းကို စိုးစံစဉ်ကာလက အက္ကဘာဘုရင်သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံအတွင်း မဂိုအင်ပါယာကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သူ၏နန်းသက် နိဂုံးကမ္ပတ် အဆုံးသတ်ချိန်တွင် သူ၏ပိုင်နက်နယ်မြေသည် ဥရောပတိုက်လောက် ကျယ်ဝန်းခဲ့သည်
သူသည် မည်သည့်ဥရောပ ဘုရင်များထက်မဆို ပိုတန်ခိုးအာဏာ ကြီးထွားခဲ့လေသည်
အက္ကဘာသည် ဘုရင်ဖြစ်စဉ်က အသက် ၁၄-နှစ်သာ ရှိသေးသည်
သူသည် စစ်ပွဲပေါင်းများစွာ ပြင်းထန်စွာ တိုက်ခဲ့ပြီး သူ့အာဏာကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
တခါတရံ အင်မတန် ရက်စက်ခဲ့လေသည်
သို့သော် ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း နေရသည်ကို ပိုသဘောကျ၏
ထို့ကြောင့် သူ့နယ်မြေ အများစုကို စာချုပ်စာတမ်းများဖြင့် လည်းကောင်း၊ လက်ထပ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ရယူခဲ့သည်
အက္ကဘာသည် ယခင် မဂိုဧကရာဇ်များနည်းတူ မွတ်စလင် တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
သို့သော် သူ၏လက်အောက်ခံ အများစုမှာ ဟိန္ဒူများ ဖြစ်လေသည်
၎င်းတို့၏ ယုံကြည်မှုကို သူ အလေးထားကြောင်း ပြသရန်အတွက် ဟိန္ဒူမင်းသမီးတစ်ပါးကို လက်ထပ်ခဲ့သည်
သူ့လက်အောက်ခံများ၏ ဘာသာရေးယုံကြည်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ ထိုအချိန်က သက်ရှိထင်ရှား ရှိခဲ့သော ဥရောပ အုပ်စိုးသူတွေထက် ပို၍ သဘောထားကြီးခဲ့လေသည်
အက္ကဘာ၏ လှပသော ဥယျာဉ်ပန်းခြံပါသော ခံ့ညားထည်ဝါသော နန်းတော် အဆောင်ဆောင် ရှိသည်
ချီတာကျားသစ် နှင့်အတူ အမဲလိုက်ခြင်းကို ဝါသနာထုံသည်
ကြောက်စရာကောင်းသော ကုလားအုပ်များနှင့် စစ်ဆင်များ စီးရခြင်းကို နှစ်သက်သည်
ပိုလိုကစားခြင်းကို ခုံမင်မြတ်နိုးသည်
သူသည် ပန်းချီဆွဲရာ၌လည်း တော်သည်
ရုပ်ပုံများ ဖော်ထားသော ရွှေချည်ထိုး ငွေချည်ထိုး ကမ္ဗလာထည်နှင့် ကော်ဇောများကိုလည်း ရက်သည်
ဆွေးနွေးရသည်ကို သူပျော်သည်
စာကောင်း ကောင်း မတတ်သော်လည်း ဧရာမစာကြည့်တိုက်ကြီးတစ်ခု အပြည့် စာအုပ်များစုဆောင်းခဲ့သည်
အဂ္ဂရာမြို့နားတွင် ဖာတက်ပါစီကရီ အမည်ရှိ ခမ်းနားထည်ဝါသော မြို့ကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ယင်းမြို့သည် ယခုတိုင် လုံးဝလောက် ပြောင်းလဲခြင်း မရှိဘဲ တည်ရှိနေသေးသည်
ထိုမြို့က ကျွန်တော်တို့အား အက္ကဘာ၏ အိန္ဒိယကို သတိရစေသည်
အက္ကဘာမင်းသည် အသက် ၆၃-နှစ်အရွယ်၊ ၁၆၀၅-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ငတိုးခင် (မြန်မာ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngatoekhin(Myanmar))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ငတိုးခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိုးခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၇ ဦး၊ မ ၁၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
တင်တိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tintaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုးနဲမြို့နယ်၊ နားလွိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
မက်ဆကာ သည် တောင်ကမ္ဘာခြမ်းကောင်းကင်ရှိ သေးငယ်သော ကြယ်စုတန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်ဘာသာဖြင့် ယင်ကောင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ယနေ့ ထိုင်းနိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းက ချင်းမိုင်မြို့ကို ရှေးက မြန်မာတို့ခေါ်သည့် အမည်ဖြစ်သည်
ရှေးမြန်မာတို့အရေးထားဆက်သွယ်ခဲ့သောမြို့ မြန်မာအမျိုးသမီးများ တန်ဖိုးထား၍ ဝတ်ဆင်လေ့ရှိသော ဇင်းမယ်လုံချည်ထုတ်လုပ်ရာဌာနမှာ ရှေးကမြန်မာ့နိုင်ငံခြားရေးရာတွင် အလေးတစ်မူ အရေးယူခဲ့ရသော ဒေသလည်းဖြစ်ခဲ့သည်
ဇင်းမယ်သည် ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ မြို့ ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်၍၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပြည်မြို့ အရှေးစူးစူး လောင်ဂျီ တွဒ် ၉၉°မျဉ်းတပြေးတည်း၌ တည်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံနယ် စပ်အရှေ့ဘက် မိုင် ၈ဝ အကွာတွင်တည်ရှိ၍၊ ထိုင်းအခေါ်ဖြင့် ချီအန်းမိုင်းဟု တွင်လေသည်
ဇင်းမယ်သည် ယခုအခါ ထိုင်း (ယိုးဒယား)နိုင်ငံ၏ ဒုတိယ အကြီးဆုံးမြို့ကြီးတစ်မြို့ဖြစ်နေသော်လည်း၊ ရှေးအခါ ကမူ ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းနှင့် လွတ်လပ်သော ပြည်နယ်ကလေး တစ်ခုဖြစ်၍၊ လာအိုလူမျိုးတို့၏ ဒေသဖြစ်၏
ဇင်းမယ်ကို ခရစ် ၁၂၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မိုင်းရဲ က စတင်တည်ထောင်ခဲ့ သည်
မြန်မာဘုရင်များ လက်ထက်က ဇင်းမယ်ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းသွင်း၍၊ လက်အောက်ခံပြည်နယ်အဖြစ် ထားခဲ့ဘူးသည်
ဇင်းမယ် ပုန်ကန်သဖြင့် သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်လည်းရှိ သည်
ထို့အပြင် ဇင်းမယ်သည် ယိုးဒယားမင်းလက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည့်အခါလည်း ရှိခဲ့လေသည်
ဇင်းမယ်မြို့ဟောင်းသည် စတုရန်းမိုင် ၄ မိုင်မျှကျယ်ဝန်း ၏
ပျက်စီးယိုယွင်းနေသော မြို့ရိုးကြီးများရံလျက် ယနေ့တိုင် တွေ့နိုင်သေးသည်
သို့သော် ယခုအခါ ဇင်းမယ်မြို့သည် မြို့ရိုး အပြင်ဘက်သို့ရောက်အောင် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့ရာ၊ စီးပွား ရေးရပ်ကွက်ပင် မြို့ရိုးအပြင်ဘက်တွင် ရောက်ရှိနေပေတော့ သည်
ဇင်းမယ်မြို့သည် ကျွန်းသစ်ကုန်ကူးရာဌာနအဖြစ်ဖြင့် လည်းအရေးပါသည်
ဇင်းမယ်မြို့မှ လမ်းကြီးလမ်းငယ်အသွယ် သွယ်တို့ ဖြာထွက်လျက်ရှိသဖြင့် ရှေးအခါကစ၍ တရုတ်၊ မြန်မာ၊ ယိုးဒယား၊ ရှမ်းကုန်သည်တို့ဆုံရာ ဗဟိုဌာနဖြစ်ခဲ့ သည်
ဇင်းမယ်မြို့သည် မဲနမ်မြစ်၏ မြစ်လက်တက်လေးခု အနက် တစ်ခုဖြစ်သော မဲပင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ဗန်ကောက်မြို့တော်မှလာသော ၄၆၇ မိုင်ရှည်သည့် မီးရထား လမ်းဆုံးမြို့ဖြစ်၍၊ ရှမ်းပြည်နယ်ကို ယိုးဒယားနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း နှင့်ဆက်သွယ်သော ကုန်းလမ်းများဆုံရာဌာနလည်းဖြစ်သည်
ဇင်းမယ်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အနောက်မြောက်ပိုင်းဖြစ်သော ဇင်းမယ်ပြည်နယ်သည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၈၈၃၉ မိုင်ရှိ၍၊ လူဦးရေ ၅၅ဝ,ဝဝဝ ယောက်ခန့်ရှိသည်
သစ်တောထူထပ်သော တောင်ကြီးများဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိ သည့် ဇင်းမယ်မြို့တည်ရာ ချိုင့်ဝှမ်းဒေသမှာ မြေဩဇာအတန် ကောင်း၏
ဆန်စပါးသည် အဓိကသီးနှံဖြစ်၍၊ အခြားသီးနှံများ မှာ ပဲ၊ ဆေးနှင့် ဝါဂွမ်းဖြစ်သည်
ဇင်းမယ်တွင် နေထိုင်သူများ မှာ လာအို၊ ယိုးဒယား၊ တရုတ်နှင့် ရှမ်းတို့ဖြစ်သည်
ယခု အခါ လာအိုနှင့် ယိုးဒယားတို့မှာ ကွဲပြားခြားနားမှု မရှိသလောက် ပင်ဖြစ်၏
ဥရောပတိုက်သားအချို့တို့သည်လည်း သစ်လုပ်ငန်း၊ သာသနာပြုလုပ်ငန်း၊ သံအဖွဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာလုပ်ငန်း စသည်တို့ အတွက် နေထိုင်လျက်ရှိကြသည်
ဇင်းမယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ခဲ့ပုံကား ပုဂံခေတ် အနော်ရထာမင်းစောသည် ဇင်းမယ်တစ်ဝိုက်ကို တိုက်ခိုက်သိမ်း ယူခဲ့ဘူးသည်ဆို၏
ထိုနောက် ဟံသာဝတီဆင်ဖြူများရှင် ဘုရင့်နောင်လက်ထက် ဒုတိယမြန်မာနိုင်ငံတော်ကို စည်းရုံးရာ၌ ဇင်းမယ်ကိုအောင်မြင်၍ မြန်မာတပ်များအား အစောင့်အနေထား ခဲ့ဘူးသည်
ဇင်းမယ်မှ ပညာသည်တို့ကို ခေါ်ယူခဲ့၍၊ ဟံသာ ဝတီတွင် အကွက်အရပ်ချပေးနေစေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ယွန်း ထည်အလုပ် တတ်ကျွမ်းသူတို့ရောက်လာဟန်ရှိသည်ဟု နိုင်ငံ သမိုင်းဆရာတို့က ယူဆကြသည်
ဘုရင့်နောင် လက်ထက်၌ ပင် ဇင်းမယ်နှင့်နီးစပ်ရာဒေသများမှာ မငြိမ်မသက်ရှိ၍ အကြိမ် ကြိမ်သွားရောက်နှိမ်နင်းခဲ့ရသည်
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် တွင် အစဉ်အလာအားဖြင့် ဇင်းမယ်၌ အမြဲတစေဘုရင်(ဘုရင်ခံ) ထားရှိခဲ့ပြီး မင်းဆက်များစွာအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၉၂၆ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၅၆၄ ခုနှစ်) တွင် ဇင်းမယ် သောင်းကျန်း၍ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရပြီးလျှင်၊ မဟာဒေဝီကို မင်းပြုစေခဲ့သည်
၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာဒေဝီလွန်သဖြင့် ဘုရင့်နောင်သည် သားတော် နော်ရထာမင်းစော အား ဇင်းမယ်ကို ပေးတော်မူသည်
ညောင်ရမ်းဆက် ပြည်မင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁ဝ၂၄ ခုနှစ်တွင် ဇင်းမယ်ကို ယိုးဒယားတို့က တစ်ဖန် တိုက်ခိုက်သိမ်း ပိုက်သဖြင့်၊ မြန်မာတို့ချီတက်ခဲ့ကြပြန်ရာ၊ ယိုးဒယားတို့က စီးမိ ပြန်သဖြင့် တပ်တော်များ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်
၁ဝ၂၆ ခုနှစ်၌ ယိုးဒယားတို့ ဇင်းမယ်တွင်မနေနိုင်၍ ဆုတ်ခွာသောအခါတွင်မှ ဇင်းမယ်ကို မြန်မာတို့ပြန်ရသည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၅၉ ခုနှစ် (ခရစ် ၁၇၉၇ ခုနှစ်) တွင် လကွန်းစား ကာဝီလသည် ဇင်းမယ်သို့ဝင်၍ မြို့ပြသစ် တည်ထောင်နေသည်နှင့် တပ်တော်များစေလွှတ်ရပြန် ရာ၊ ယိုးဒယားတို့က ဇင်းမယ် ဖက်မှကူသဖြင့် အရေးမလှချေ
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ယိုးဒယားသို့ အကြိမ်ကြိမ် ချီ တက်လုပ်ကြံခဲ့သော်လည်း၊ ဇင်းမယ်အပါအဝင် ယိုးဒယားပြည် သားတို့သည် မြန်မာလွှမ်းမိုးမှုမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်လိုသည် တစ်ကြောင်း၊ အနောက်နိုင်ငံသားတို့နှင့် ပေါင်းသင်းမိ၍ လက် နက်ခဲယမ်းများ ကောင်းစွာရရှိကြသည်တစ်ကြောင်း၊ မြန်မာတို့ ၏ စီမံခန့်ခွဲမှု ပေါ့လျော့သည်ကြောင့်တစ်ကြောင်း မြန်မာတို့ စစ်ရေးရှုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ယင်းအချိန်မှစ၍ ဇင်းမယ်သည် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ခရစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပရက်ဇ ဗီတီးရီးယန်း သာသနာပြုအဖွဲ့သည် ဇင်းမယ်သို့ စတင်ရောက် ရှိလာပြီးလျှင်၊ ကောလိပ်၊ ဆေးရုံ၊ ကုဋ္ဌနူနာရုံစသည်တို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းကလည်း စာသင်ကျောင်းနှစ် ကျောင်း တည်ထောင်ထားခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှကုမ္ပဏီကြီး ၂ ခုသည် ဇင်းမယ်တွင် သစ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ဇင်းမယ်ရှိ ဘုရားစေတီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ မြန်မာဘုရား စေတီတို့၏ပုံသဏ္ဌာန်နှင့်တူကြသည်
ယွန်းထည်လုပ်ငန်းသည် အထူးကြီးကျယ်သော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်၍၊ မြန်မာတို့ကဲ့သို့ပင် ကွမ်းအစ်၊ သပိတ်၊ သေတ္တာ၊ ဗျပ်စသည်တို့ကို ပြုလုပ်သည်
ထိုလုပ်ငန်းများအပြင် ပိုးထည်အများအပြားကိုလည်း ဇင်းမယ် တွင် ရက်လုပ်ကြသည်
ဇင်းမယ်လုံချည်မှာ မြန်မာအမျိုးသမီး လောကတွင် ယခုထက်တိုင် ခေတ်စားလျက်ရှိသည်
ကြေးဖြင့် လုပ်သော ဟင်္သာရုပ်၊ ခြင်္သေ့ရုပ်၊ ဆင်ရုပ်စသည့် အလေးတို့ကို လည်း ပြုလုပ်ရောင်းချကြလေသည်
ဂနိုင်ရွေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingyway)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပန်းတင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၈၆ ဦး၊ မ ၈၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟိုဥရောပ စံတော်ချိန်(အင်္ဂလိပ်: Central European Time) (CET) သည် Coordinated Universal Time (UTC) ထက် ၁ နာရီမျှ ရှေ့ရောက်နေသော စံတော်ချိန်ဖြစ်သည်
UTC မှ Time offset ကို UTC+01:00 ဟု ရေးသားသည်
ဤစံတော်ချိန်ကို ဥရောပရှိ ဒေသအများအပြားနှင့် မြောက်အာဖရိကမှ နိုင်ငံအနည်းငယ်တို့မှ အသုံးပြုသည်
ဗဟိုဥရောပစံတော်ချိန်ကို အလယ်ဥရောပ စံတော်ချိန် (Middle European Time, MET, German: MEZ) နှင့် အရပ်သုံးအမည်များဖြစ်သော ဘာလင် စံတော်ချိန်(Berlin Time)၊ ဘရပ်ဆဲလ် စံတော်ချိန်(Brussels Time)၊ မက်ဒရစ် စံတော်ချိန်(Madrid Time)၊ ပဲရစ် စံတော်ချိန်(Paris Time)၊ ရောမ စံတော်ချိန်(Rome Time) နှင့် ဝါဆော စံတော်ချိန်(Warsaw Time) ဟူ၍ သိရှိထားကြသည်
၁၅ ဒီဂရီ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ်မျဉ်းသည် အချိန်ဇုန်၏ ကမ္ဘာသုံးစနစ်တွင် UTC+01:00 အတွက် ဗဟိုဝင်ရိုးမျဉ်းဖြစ်သည်
၂၀၁၁ တွင် ဥရောပသမဂ္ဂမှ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအားလုံးသည် မတ်လ နောက်ဆုံး တနင်္ဂနွေနေ့မှ အောက်တိုဘာလ နောက်ဆုံးတနင်္ဂနွေနေ့အထိ နွေရာသီစံတော်ချိန် (နေ့အလင်းရောင်ထိန်းသိမ်းသောအချိန်)အား အသုံးပြုကြသည်
ထို့ကြောင့် CET ဧရိယာအတွင်းရှိ နိုင်ငံများသည် နွေရာသီအတွက် ဗဟိုဥရောပ နွေရာသီစံတော်ချိန် (Central European Summer Time၊ CEST -- UTC+02:00)အား ပြောင်းလဲအသုံးပြုကြသည်
အာဖရိကတိုက်တွင် UTC+01:00 အား အနောက်အာဖရိက စံတော်ချိန်(West Africa Time၊ WAT)ဟု ခေါ်ဆိုကြပြီး နိုင်ငံပေါင်းများစွာမှ တစ်နှစ်ပတ်လုံးအသုံးပြုကြသည်
အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ မော်ရိုကိုနိုင်ငံနှင့် တူနီးရှားနိုင်ငံတို့သည်လည်း အသုံးပြုကြပြီး ဗဟို‌ဥရောပ စံတော်ချိန်အဖြစ် ညွှန်းဆိုသုံးနှုန်းကြသည်
ဆင်ဇားကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinzarkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ သရက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၈၅ ဦး၊ မ ၂၃၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဧကကနိပါတ် - ၈
ဝရုဏဝဂ် -(၇၈) ဣလ္လိသဇာတ်အလွန်ဝန်တို နှမြောလှသဖြင့် သိကြားမင်း သူဋ္ဌေးအတုပြုကာ ပစ္စည်းများ လှူဒါန်းစေရန် ဆိုဆုံးမရသော ဣလ္လိသသူဌေးအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရာဇဂြိုဟ်မြို့အနီး သက္ကာရနိဂုံးဝယ် ကုဋေရှစ်ဆယ် ကြွယ်ဝသော ပစ္ဆရိယသူဌေးသည် နေလေ၏
ထိုသူဌေးသည် မြက်ဖျားဖြင့် ဆီပေါက်ကိုမျှလည်း သူတစ်ပါးအား မပေးလှူစဖူး
ထိုသူဌေး၏ ပစ္စည်းဥစ္စာသည် သားမယားများလည်း မသုံးစွဲရ၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အားလည်း မပေးလှူ၊ ဒကရက္ခိုသ် စောင့်သော ရေကန်ကဲ့သို့ မသုံးဆောင်ဘဲ တည်မြဲတိုင်းသာ တည်လေ၏
တစ်နေ့သ၌ မစ္ဆရိယ သူဌေးသည် မင်းခစားသွား၍ ပြန်အလာတွင် ဇနပုဒ်သားတစ်ယောက် စားနေသော မုယောမုန့်နှင့် အိုးကင်းကြော်မုန့်ကို မြင်သဖြင့် အလွန် စားချင်သော ဆန္ဒဖြစ်၍ အိမ်ရောက်လျှင် ငါ အိုးကင်းကြော်မုန့် စားချင်သည်ဟု ပြောလျှင် လူအများ ဝိုင်းစားလိုကြပေမည်၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါ့မှာ ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုန်ခမ်းလိမ့်မည်ဟု အလွန်နှမြော ဝန်တိုလှသဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်အား မပြောကြားဝံ့ဘဲ စားချင်ခြင်း အာသာဆန္ဒကို ကြိတ်၍ သည်းခံကာနေ၏
တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ အာသာဆန္ဒ ပြင်းပြလာသောအခါ အသားအရေ လျော့ပါးလျက် ပိန်ချုံးကာ မကျန်းမမာဖြစ်၍ အားနည်းလှသဖြင့် အိမ်ခန်းတွင်းရှိ ခုတင်တစ်ခုဝယ် အိပ်စက်ကာ သာယာညှင်းပျောင်း အကြောင်းအကြောင်းကို မေးမြန်းသော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုန်ခန်းမည်ကြောက်၍ မပြောကြားဝံ့ဘဲနေ၏
သူဌေးကတော်သည် အလျှော့မပေးဘဲ အကြိမ်ကြိမ်မေးပြန်သောအခါ သူဌေးသည် ငါ့အား တခြားဝေဒနာမရှိ၊ အိုးကင်းကြော်မုန့်ကို စားလို၍ ဖြစ်သည်ဟု ပြောလေ၏
ထိုအခါ သူဌေးကတော်သည် “အရှင်သူဌေး … ဖြစ်မှ ဖြစ်ရလေ ပြောပါတော့လော၊ သင့်မှာ ဆင်းရဲသလော၊ သက္ကာရနိဂုံး တစ်ခုလုံး စားလောက်အောင် ကြော်ပေးမည်” ဟု ပြောလေ၏
သူဌေးလည်း သက္ကာရနိဂုံးကို ကျွေးသဖြင့် ဘယ်အကျိုးရှိမည်နည်းဟု တားမြစ်လေ၏
နောက် တစ်လမ်းလုံးစားဖို့၊ နောက် အိမ်နီးချင်းများ စားဖို့၊ နောက် အိမ်သားများစားဖို့၊ နောက် မယားများစားဖို့၊ နောက် သူဌေးနှင့် သူဌေးကတော် နှစ်ယောက်သာစားဖို့ ပြောသော်လည်း ခွင့်မပြုဘဲ သူဌေးတစ်ယောက်တည်းသာ စားဖို့ပြောမှ ခွင့်ပြုလေ၏
ခွင့်ပြုသော်လည်း တခြားနေရာမှာကြော်လျှင် လူသိမည်စိုး၍ ဘုံခုနစ်ဆင့်တက်ကာ တံခါးကို လုံအောင်ပိတ်ပြီး ကြော်ရန်စီမံလေ၏
သူဌေးကတော်လည်း ဆန်ကျိုး၊ အိုးကင်း၊ ခုံလောက်၊ နို့၊ ပျား၊ တင်လဲ၊ ထောပတ် စသည်တို့ကို အနည်းငယ်စီယူကာ သူဌေးနှင့်အတူ ဘုံခုနစ်ဆင့်သို့တက်၍ တံခါးလုံအောင် ပိတ်ပြီးလျှင် မုန့်ကြော်ကြလေ၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း မိုးသောက်ထသောအခါ မဟာကရုဏာ သမာပတ်မှ ထတော်မူ၍ လောကဓာတ် အားလုံးဝယ် ကျွတ်ထိုက်သော သူတို့ကို ဉာဉ်တော်ဖြင့် ကြည့်ရှုလတ်သော် မစ္ဆရိယ သူဌေးလင်မယား သောတာပန်ဖြစ်မည့်အကြောင်းကို မြင်တော်မူ၏
နံနက်စောစောကလျှင် ရှင်မောဂ္ဂလာန်ကို ခေါ်တော်မူ၍ “ချစ်သား ရှင်မောဂ္ဂလာန် … ယနေ့ သက္ကာရိဂုံး၌ မစ္ဆရိယသူဌေးသည် အိုးကင်းကြော်မုန့်ကို စားလိုသဖြင့် ဘုံခုနစ်ဆင့်သို့တက်ပြီး ကြော်နေ၏
၎င်းထံသွား၍ သင့်တန်ခိုးဖြင့် မာနကျိုးအောင်ဆုံးပြီး လင်မယားနှစ်ယောက်လုံး မုန့်၊ နို့၊ ပျား၊ တင်လဲ၊ ထောပတ်နှင့်တကွ ကျောင်းတော်သို့ရောက်အောင် ယူခဲ့ရမည်၊ သံဃာငါးရာနှင့်တကွ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရန် ငါဘုရား စောင့်ဆိုင်းနေမည်” ဟု မိန့်တော်မူလေ၏
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း တန်ခိုးဖြင့် သူဌေး မုန့်ကြော်ရာ ဘုံခုနစ်ဆင့်သို့ သွားလျက် ကောင်းကင်ပြင်ဝယ် ရပ်တော်မူ၏
သူဌေး မြင်လျှင် စိတ်နှလုံး တုန်လှုပ်လေ၏
ငါကား လူသိမည်စိုး၍ ပုန်းလျှိုးပြီးကြော်ရာ ဤရဟန်း ရပ်လာသည်၊ ဤရဟန်းကို ပြေးအောင်လုပ်မည်ဟု ကြံစည်၍ “ရှင်ရဟန်း … ကောင်းကင်၌ ရပ်သော် လည်းကောင်း၊ စင်္ကြံသွားသော် လည်းကောင်း၊ ထက်ဝယ်ဖွဲ့သော် လည်းကောင်း၊ တံခါးခုံမှာ ရပ်သော် လည်းကောင်း၊ အခိုးလွွှတ်သော် လည်းကောင်း ရမည်မဟုတ်” ဟု ဆိုလေ၏
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း တန်ခိုးအမျိုးမျိုး ပြသော်လည်း မရသဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အခိုးလွှတ်လေ၏
ပြာသာဒ်တစ်ခုလုံး အခိုးဖုံး၍ နေ၏
သူဌေးလည်း အခိုးဝင်သဖြင့် မျက်စိကို အပ်နှင့်ဆွဲသကဲ့သို့ ရှိလေ၏
ထိုအခါ သူဌေးသည် ဤရဟန်းကား တပ်စွန်းလှသည်၊ မရလျှင် ပြန်မည်မဟုတ်၊ မုန့်ငယ်တစ်ယှက်ကို လှူလိုက်တော့မည် ကြံစည်ကာ “ရှင်မ … မုန့်ငယ်ငယ်တစ်ယှက်ကြော်ပါ” ဟု ခိုင်းလေ၏
သူဌေးကတော်လည်း မုန့်ညက်အနည်းငယ်ထည့်၍ ကြော်ရာ အိုးကင်းပြည့်အောင် မုန့်ကြီးဖြစ်လာလျှင် သူဌေး စိတ်မကောင်းသဖြင့် နောက်တစ်ကြိမ် ကိုယ်တိုင် အနည်းငယ်ထည့်၍ ကြော်ပြန်သောအခါ သာ၍ ပင် ကြီးမားလာသဖြင့် ငြီးငွေ့ကာ “ရှင်မ … မုန့်တစ်ယှက်ယူ၍ လှူလိုက်ပါ” ဟု ခိုင်းလေ၏
သူဌေးကတော်လည်း မုန့်တောင်းမှ မုန့်တစ်ယှက်ယူရာ တစ်တောင်းလုံးရှိ မုန့်တွေ ကပ်ပါနေသဖြင့် သူဌေးလာ၍ ချွေးဒီးဒီးကျအောင် ဆွဲခွာသော်လည်း မရသဖြင့် စားချင်စိတ်ပျောက်ကာ တစ်တောင်းလုံးသာ လှူပေတော့ဟု ခိုင်းလေ၏
သူဌေးကတော်လည်း တောင်းပါ လှူလေ၏
ရှင်မောဂ္ဂလာန်လည်း သူဌေး လင်မယားအား ရတနာ သုံးပါးဂုဏ်နှင့် အလှူ၏အကျိုးကို ဟောကြားဆုံးမသောအခါ ကြည်ညိုသောစိတ် ဖြစ်လာ၍ “အရှင်ဘုရား … ဤပလ္လင်ပေါ်မှာထိုင်၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
“သူဌေးကြီး … မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းငါးရာနှင့် မုန့်ဆွမ်း ဘုဉ်းပေးမည်ဟု စောင့်ဆိုင်းနေတော်မူ၏
သင်တို့လင်မယား မုန့်၊ ထောပတ် စသည်ကို ယူပြီးလျှင် ကိုယ်တိုင်လိုက်၍ ကပ်လှူကြပါ” ဟု ပြောလေ၏
“အရှင်ဘုရား …ဇေတဝန်ကျောင်း ရောက်အောင် လေးဆယ့်ငါးယူဇနာဝေး၍ ဆွမ်းမီအောင် လိုက်နိုင်မည် မဟုတ်ပါ” ဟု လျှောက်လေလျှင် ၊ “သူဌေးကြီး … သင်တို့ လိုက်လိုလျှင် ငါ တန်ခိုးဖြင့် ဆောင်ယူမည်” ဟု ဝန်ခံကာ တန်ခိုးဖြင့် ဇေတဝန်ကျောင်းသို့ ဆောင်ယူခဲ့၍ မြတ်စွာဘုရား အထံတော်သို့ ပို့လေ၏
ရောက်လျှင် သူဌေးလင်းမယားသည် မြတ်စွာဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော် ငါးရာတို့အား ကိုယ်တိုင် မုန့်တို့ကို ကပ်လှူကြပြီးလျှင် ရေစက်သွန်းချကြကုန်၏
မုန့်ဆွမ်း ဘုဉ်းပေးပြီးလျှင် သူဌေးလင်မယားလည်း အလိုရှိတိုင်း စားကြကုန်၏
မုန့်တွေ များလှသေး၏
သူတောင်းစားတို့ကို အလိုရှိတိုင်း ပေးသော်လည်း မကုန်နိုင်၍ ကျန်သော မုန့်တို့ကို တံခါးမုခ်အနီး ကျင်းထဲသို့ စွန့်စပ်ရ၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း သူဌေးလင်မယားအား အစဉ် အတိုင်းသော တရားတော်ကို ဟောတော်မူ၏
ထိုခဏ၌ ပင် မစ္ဆရိယ သူဌေးလင်မယားသည် သေတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကြလေကုန်၏
ထိုအခါမှစ၍ ကုဋေရှစ်ဆယ်ရှိသော ဥစ္စာတို့ကို မြတ်စွာဘုရား သာသနာတော်၌ သာလျှင် လှူဒါန်းပူဇော်ကြလေကုန်၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် ရှင်မောဂ္ဂလာန်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ … မောဂ္ဂလာန်သည် ယခုအခါမှသာ မစ္ဆရိယ သူဌေးကို ဆုံးမ၍ သောတာပန်ဖြစ်စေသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါကလည်း ဆုံးမ၍ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို သိစေဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ကုဋေရှစ်ဆယ် ကြွယ်ဝသော ဣလ္လိသ မည်သော သူဌေးကြီးသည် ရှိလေ၏
ထိုသူဌေးကြီးသည် သူယုတ်လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံ၏
ခြေခွင်၏၊ လက်ကောက်၏၊ မျက်စိစွေ၏၊ သဒ္ဓါတရားမရှိ ဝန်တို၏
ပစ္စည်းဥစ္စာကို သူတစ်ပါးအားလည်း မပေးလှူ၊ မိမိလည်း မသုံးဆောင်၊ ဒကရက္ခိုက် စောင့်သော ရေကန်ကဲ့သို့ တည်မြဲတိုင်းသာ တည်လေ၏
သူဌေး၏ အမိအဖတို့ကား အမျိုးခုနစ်ဆက် တိုင်အောင် အလှူရှင် ဖြစ်ကြကုန်၏
မိဘတို့သေလွန်၍ သူဌေးရာထူးကို ရလျှင် အလှူတင်းကုပ်တို့ကို မီးရှို့ကာ အလှူခံတို့ကို ရိုက်ပုတ် နှင်ထုတ်လေ၏
တစ်နေ့သ၌ ဣလ္လိသ သူဌေးသည် မင်းခစား သွားရာမှ အပြန်တွင် ငါးပုပ်ခတ်သော ဟင်းနှင့် သုရာ သောက်နေသော သူတစ်ယောက်ကိုမြင်၍ အလွန်သောက်လိုသော အာသာဆန္ဒ ချင်ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုန်ခန်းမည်စိုး၍ ဘယ်သူမှ မပြောကြားဝံ့ဘဲ အောင့်အည်းသည်းခံကာ နေလေ၏
[အကျယ် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုနှင့် တူ၏
ထူးခြားရာကိုသာ ရေးမည်
ဣလ္လိသသူဌေးသည် တစ်နေ့ထက်တစ်နေ့ ချင်ခြင်းပြင်းပြလာသဖြင့် မကျန်းမမာဖြစ်ကာ နောက်ဆုံးတွင် အိမ်ဈေးမှ သေရည်တစ်ပဲဖိုး ဝယ်ယူစေ၍ မြို့ပြင်ထွက်လျက် ခရီးလမ်းမတစ်ခုအနီးရှိ ချုံထဲတွင် ပုန်းအောင်း၍ သောက်လေ၏
ထိုအခါ ဣလ္လိသသူဌေး၏ အဖ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော သိကြားမင်းသည် လူ့ပြည်ကို ကြည့်လတ်သော် ဣလ္လိသသူဌေး၏ အဖြစ်အပျက်ကိုမြင်၍ ငါသည် ဣလ္လိသသူဌေးကို တုန်လှုပ်ချောက်ချားစေလျက် ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို သိစေ၍ အလှူပေးခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုစေပြီးလျှင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်စေမည်ဟု ကြံစည်ကာ လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်၍ ဣလ္လိသသူဌေးနှင့် ရွေးမရအောင် ဖန်ဆင်းကာ မင်းကြီးထံသွား၍ လျှောက်ထားလေ၏
“အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်ပစ္စည်း ကုဋေရှစ်ဆယ်ကို ယူပါ” ဟု လျှောက်ထား၏
“သူဌေးကြီး … ငါ အလိုမရှိ” ဟု ဆိုလေလျှင် “အရှင်မင်းကြီး … သို့ဖြစ်လျှင် အလှူ ပေးလိုပါသည်” ဟု ခွင့်ပန်လျှောက်ထား၍ အိပ်သို့ သွားလေ၏
အိမ်သို့ရောက်လျှင် သိကြားမင်းကို သူဌေးကတော်မှ စ၍ တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ဣလ္လိသသူဌေး မဟုတ်မှန်းမ သိကြကုန်
သိကြားမင်းလည်း တံခါးစောင့်ကိုခေါ်၍ “အမောင် … ငါနှင့်တူသော လူတစ်ယောက် သည်အိမ် ငါ့အိမ်ပဲဟု ဝင်မည်လာလျှင် လက်ခခံလေနှင့်၊ ဆွဲထုတ်ကြရမည်” ဟု ပြာသာဒ်ထက်သို့ တက်ပြီးလျှင် သူဌေးကတော်ကိုခေါ်ကာ “ရှင်မ … ယနေ့ ငါ အလှူပေးမည်” ဟု ပြောလေ၏
သူဌေးကတော်မှစ၍ သားသမီး ကျေးကျွန်တို့လည်း လှူမည်ဟု လောသံမျှ မဖြစ်ဖူးသော သူဌေးကြီးကား သေရည်သောက်ရ၍ စိတ်ပြောင်းလဲလာသည်ဟု အောက်မေ့ကြကုန်၏
သို့အတွက် သူဌေးကတော်လည်း “အရှင် … အလိုရှိတိုင်း လှူပါ” ဟု ခွင့်ပြုလေ၏
ထိုအခါ တစ်မြို့လုံး စည်လည်စေ၍ ဘဏ္ဍာတိုက်တို့ကို ဖွင့်လှစ်ကာ အလိုရှိတိုင်း ယူကြကုန်ဟု လှူဒါန်းလေ၏
အလှူခံလာသူတို့တွင် ဇနပုဒ်သား တစ်ယောက်သည် ဣလ္လိသသူဌေး၏ လှည်းနွားတို့ဖြင့် ရတနာတို့ကို တင်ဆောင်ကာ လှည်းကို မောင်း၍ လာခဲ့ရာ ဣလ္လိသသူဌေး သေရည်သောက်သော ချုံအနီးသို့ ရောက်သောအခါ ငါ့မှာ ဣလ္လိသသူဌေးကိုမှီ၍ တစ်သက်လုံး စားလောက်အောင် ရပေပြီ
ဤလှည်း၊ ဤနွား၊ ဤရတနာတို့အား ဣလ္လိသသူဌေး ပစ္စည်းများဖြစ်၏
ငါ့ အမိအဖ ပေးသည် မဟုတ်၊ ဣလ္လိသသူဌေးကြီး အသက်ရာကျော် ရှည်ပါစေဟု ဆုတောင်းလျက် မောင်နှင်သွားလေ၏
ထိုအခါ ဣလ္လိသသူဌေးသည် သေရည်သောက်ရာမှ ကြား၍ ထိတ်လန့်တကြားထကာ လှည်းနှင့်နွားကို မြင်လျှင် မှတ်မိ၍ ဧကန် မင်းကြီးသည် ငါ့ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို လုယှက်၍ ပေးသည် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ကြံစည်လျက် ချုံမှထွက်ပြီးလျှင် “ဟယ် ကျွန်ယုတ် … ငါ့လှည်းနှင့် ငါ့နွားကို ဘာကြောင့် ယူလာရသနည်း” ဟု ဆိုကာ နွားနဖားကို ကိုင်၍ ထားလေ၏
ဇနပုဒ်သားလည်း လှည်းပေါ်မှဆင်း၍ “ဟယ် ကျွန်ယုတ် … ဣလ္လိသသူဌေးကြီး တစ်မြို့လုံး အလှူပေးနေသည်ကို နင် မသိသလော” ဟု ဒေါသထွက်၍ လည်ကုပ်ကို ကိုင်ဆွဲလျက် ထောင်းထုပုတ်ခတ်ပြီးလျှင် လှည်းကိုမောင်း၍ သွားလေ၏
ဣလ္လိသသူဌေးလည်း အမူးပြေကာ လဲရာမှထပြီးလျှင် လွန်စွာ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်လျက် အိမ်သို့ အမြန်သွား၍ အိမ်တံခါးသို့ရောက်လျှင် ပစ္စည်းဥစ္စာယူသွားသူတို့ကို “သင်တို့ကို မည်သူပေးသနည်း၊ ငါ့ပစ္စည်းကို လုယူကြသလော” ဟု ဆိုကာ ကိုင်၍ ဖမ်းလေ၏
ကိုင်တိုင်း ကိုင်တိုင်း သူတို့က သူဌေးကို ထုရိုက်၍ လွှတ်ကြကုန်၏
ထိုအခါ ဣလ္လိသသူဌေးလည်း အလွန် နာကျင်လှသဖြင့် အိမ်ထဲသို့ ဝင်မည်အပြုတွင် တံခါးစောင့်တို့သည် “ဟယ် လူယုတ် … ဘယ်ကို ဝင်မည်နည်း” ဟု ငေါက်ငမ်းလျက် ဝါးခြမ်းစိတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်ကာ လည်ကုပ်ကိုကိုင်၍ နှင်ထုတ်ကြကုန်၏
သူဌေးလည်း ငါ့မှာ မင်းမှတစ်ပါး ကိုးကွယ်ရာမရှိတော့ပြီဟု မင်းကြီးထံသွား၍ “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်အိမ်ကို အလုယက် ခိုင်းသလော” ဟု လျှောက်ထား၏
“သူဌေးကြီး … မခိုင်းပါ၊ နံနက်အခါကပင် သင် လာ၍ အကြောင်းကြားသည် မဟုတ်ပါလော၊ သင့်သဘောအတိုင်း လှူဒါန်းသည်ကို ငါ မတတ်နိုင်ပါ” ဟု ပြောလေလျှင် “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ် နှမြောဝန်တိုသည်ကို အရှင် အသိဖြစ်ပါသည်၊ အကျွန်ုပ်ကား မြက်ဖျားတွင် ကပ်သော ဆီတစ်ပေါက်ကိုမျှ အလှူမပေးစဖူးပါ၊ အလှူပေးနေသူကို ခေါ်၍ စစ်ဆေးတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း အလှူပေးနေသူကို ခေါ်စေ၍ ရှေ့တော်သို့ ရောက်လျှင် တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက် ရွေးမရအောင် တူနေသဖြင့် မည်သူ ဣလ္လိသသူဌေးမှန်း မသိလေ
ထိုအခါ ဣလ္လိသသူဌေးက “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ် ဣလ္လိသသူဌေးပါ” ဟု လျှောက်၏
“သူဌေးကြီး … ငါ မသိပါ၊ သင့်ကို မည်သူသိနည်း” ဟု မေးလေ၏
“အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ်မယားနှင့် သားများ သိပါသည်” ဟု လျှောက်၏
ထိုအခါ မင်းကြီးက မယားကို ခေါ်၍ မေးလျှင် သိကြားမင်းကို မိမိလင် ဣလ္လိသသူဌေး ဆိုကာ ၎င်းထံမှာ နေ၏
သားလည်း လည်းကောင်း၊ ကျေးကျွန်တို့သည် လည်းကောင်း သိကြားမင်းကိုသာ ညွှန်ပြကြကုန်၏
တစ်ဖန် ဣလ္လိသသူဌေးက အကျွန်ုပ်ကို ဆတ္တာသည် သိပါသည်ဟု ဆိုပြန်ရာ ဆတ္တာသည်ကို ခေါ်၍ မေးလျှင် ဆတ္တာသည်သည် မင်းကြီးအား ဣလ္လိသသူဌေး ဆံပင်ထဲမှာ မှဲ့ရှိပါသည်၊ မှဲ့ကိုမြင်ရလျှင် သိပါသည်ဆို၍ နှစ်ယောက်စလုံး ခေါင်းကို ကြည့်သောအခါ အညီအမျှ မှဲ့တွေ့ပြန်သဖြင့် -“အရှင်မင်းကြီး … နှစ်ယောက်စလုံး ခြေခွင်ကြသည်၊ လက်လည်း ကောင်းကြသည်၊ မျက်စိလည်း စွေကြသည်၊ မှဲ့မည်းလည်း ရှိကြသည်၊ မရွေးနိုင်လောက်အောင် တူညီနေကြသည့်အတွက် အကျွန်ုပ် ဣလ္လိသသူဌေးကို မပြနိုင်တော့ပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
ဣလ္လိသသူဌေးလည်း ဆတ္တာသည်စကားကို ကြားလျှင် ပစ္စည်းဥစ္စာ၌ ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူပန်းခြင်းကြောင့် သတိလစ်ကာ လဲလေ၏
ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် “အရှင်မင်းကြီး … အကျွန်ုပ် ဣလ္လိသသူဌေး မဟုတ်ပါ၊ သိကြားမင်း ဖြစ်သည်” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် ကောင်းကင်တွင်ရပ်လျက် ဣလ္လိသသူဌေး၏ မျက်နှာကို သုတ်သင်ကာ ရေသွန်းလောင်းလေ၏
ဣလ္လိသသူဌေးလည်း သတိရ၍ ထထိုင်လျက် သိကြားမင်းကို ရှိခိုးကာနေလေ၏
ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် ဣလ္လိသသူဌေးအား -“ဣလ္လိသ … ဤပစ္စည်း ဥစ္စာစုကား ငါ့ပစ္စည်း ဥစ္စာစု ဖြစ်သည်၊ သင့်ပစ္စည်း ဥစ္စာစု မဟုတ်၊ ငါကား ဟိုဘဝက သင့်အဖေတည်း၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြု၍ သေသောအခါ သိကြားမင်း ဖြစ်ရသည်၊ သင်ကား ငါ့အမျိုးအနွယ်ကို ဖျက်သည်၊ အလှူတင်းကုတ်ကို မီးတိုက်၍ အလှူခံတို့ကို နှင်ထုတ်သည်၊ သင်လည်း မစားရက်၊ သူတစ်ပါးလည်း မပေးလှူရက်၊ သင့်ပစ္စည်းကား ဒကရက္ခိုသ် စောင့်သော ရေကန်ကဲ့သို့ ဖြစ်၏
ယခုပင် အလှူတင်းကုတ်ကိုဆောက်၍ လှူလျှင် လှူ မလှူလျှင် ပစ္စည်းဥစ္စာ အကုန်ကွယ်ပြီး သင့်ဦးခေါင်းကို ဝရဇိန်လက်နက်ဖြင့် ခွဲသတ်မည်” - ဟု ခြိမ်းခြောက် ပြောဆိုလေ၏
ဣလ္လိသသူဌေးလည်း သေးဘေးမှ ကြောက်လန့်သဖြင့် “ယနေ့မှစ၍ လှူဒါန်းပါမည်၊ သီလကို စောင့်ထိန်းပါမည်” ဟု ဝန်ခံသဖြင့် အဆုံးအမပေးကာ မိမိနေရာ တာဝတိံသာသို့ ပြန်လေ၏
ဣလ္လိသသူဌေးလည်း ထိုနေ့မှစ၍ အဖသိကြားမင်းထံ ဝန်ခံထားသောအတိုင်း ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုစုအားထုတ်ကာ သေလွန်သောအခါ နတ်ရွာသို့လားလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဣလ္လိသသူဌေးသည်သည် - ယခုအခါ ပစ္ဆရိယသူဌေး
သိကြားမင်းသည် - မောဂ္ဂလာန်
ဗာရာဏသီမင်းသည် - အာနန္ဒာ
ဆတ္တာသည်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ဝန်တိုနှမြော၊ တွင်းသဘော၊ အဟောစက်ဆုပ်ဖွယ်
(၂) စွဲလမ်းဥစ္စာ၊ သေသောခါ၊ ပြိတ္တာဖြစ်လိမ့်မယ်
ဣလ္လိသဇာတ် ပြီး၏
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဈေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၉ ဦး၊ မ ၁၁၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ခခိုခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khakhokhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲဝိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးညိုသည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော စာဆို တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဖခင်မှာ ထင်ရှားသောစာဆိုတော် ရွှေတောင်နန္ဒမိတ်ဖြစ်သည်
ဦးညို၏ ငယ်မည်မှာ မောင်သာမောင်ဖြစ်သည်
ဦးညို သည် စဉ့်ကူးမင်းလက်ထက်တွင် ကျွန်ယုံတော်ရင်း ဖြစ်သည့် အတိုင်း အတွင်းဝန်ထောက်အဖြစ် ချီးမြေ|ာက်ခြင်းခံရသည်
ထိုမင်းလက်ထက်တွင် ရွှေမင်းဘုန်း ဆင်တော်မော်ကွန်းကို ဖွဲ့ဆိုသည်
ဆင်တော်မော်ကွန်းများစွာအနက် ရွှေမင်းဘုန်းဆင်တော် မော်ကွန်းမှာ ဒုတိယအဆင့်အတန်းကိုမှီသည်
ယင်းမော်ကွန်း ကို လေ့လာသောအားဖြင့် ဦးညိုသည် ရာဇဝင်သမိုင်းနှင့် ဂဇသျှတ္တရဆင်ကြန်အတတ်များကို ကျွမ်းကျင်နှံ့စပ်ကြောင်းသိ သာသည်
ထိုမော်ကွန်း တစ်စောင်တည်းဖြင့်ပင် ဦးညိုသည် စာပေလောကတွင် ထင်ရှားခဲ့သည်
၁၁၄၃ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နန်းတက်တော်မူ သောအခါ၊ စဉ့်ကူးမင်းကို ကွပ်မျက်ရာတွင် စဉ့်ကူးမင်း၏ ကျွန်ယုံတော် ဦးညိုသည်လည်း ပါသွားလေသည်
ဖန်လိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လေရှီးမြို့နယ်၊ ဖွေလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်းဘုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zinbon)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်းတိုင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၅၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်
ယောက်ျား၏ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်ခမ်းစေနိုင်သော ဣတ္ထိသဒ္ဒ (မိန်းမအသံ)မှ တပါးသော အခြားသော သဒ္ဒါရုံ (အသံ)ကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော်မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဣတ္ထိသဒ္ဒအဖွင့်နှင့် (၁)သုဝဏ္ဏကက္ကဋကဝတ္ထု၊ (၂)သုဝဏ္ဏ မောရဝတ္ထု၊ (၃)ဒဟရဘိက္ခုဝတ္ထုတို့ကို သာဓကအဖြစ် ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဝက်သေရွာ၊ သဲကုန်း
ထန်လောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanlawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ နားနွဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားနွဲ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၁ ဦး၊ မ ၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ (အင်္ဂလိပ်: Edward Michael Law-Yone; ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၁ – ၂၇ ဇွန် ၁၉၈၀) သည် မြန်မာဂျာနယ်လစ်နှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံကို မြစ်ကြီးနားခရိုင် (ယခု ကချင်ပြည်နယ်)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနယ်စပ်တွင်၊ ကာမိုင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
စိန့်ပီတာကျောင်း (ယခု မန္တလေး အမှတ် ၉ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း) တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်သားတွင် မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးတွင် စာရေးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့မီးရထားတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် နှုန်းထားနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အပိုင်းကို တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် မကြာသေးမီက တည်ဆောက်ခဲ့သော မြန်မာ့လမ်းပေါ်တွင် မြန်မာနှင့် ယူနန်-အင်ဒိုချိုင်းနား မီးရထားတို့ ချိတ်ဆက်ရန် အဆိုပြုထားသည့် လမ်းကြောင်းကို စစ်တမ်းကောက်ယူရန် လမ်းကြောင်းကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ် အမေရိကန် သတင်းထုတ်လွှင့်မှုတွင် See It Now နှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင်၊ သူပြောခဲ့သည်-[3]ကျွန်တော်တို့မှာ ပါလီမန်အစိုးရ ဖွဲ့ထားပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ ဒီနိုင်ငံမှာ ပါလီမန်ဆိုတာ ကောင်းကောင်း ထူထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာ သိလာလိမ့်မယ်
တစ်ပါတီ အုပ်စိုးမှုရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု ရှိတယ်၊ ရေရှည်မှာ ငါ့အတွက်က အော်တိုကရေစီ ရှိတာနဲ့ အမျှ အန္တရာယ် ရှိတယ်... အာဏာ ဖောက်ပြန်တယ်၊ အကြွင်းမဲ့ အာဏာ ဖောက်ပြန်တယ် ဆိုတဲ့ အမြင်နဲ့ လုံးလုံး ဆုပ်ကိုင်ထားတယ်
လောရုံ သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ၊ စာပေနှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးအနုပညာအတွက် Ramon Magsaysay Award ကို ပထမဆုံးရရှိသူဖြစ်သည်
The Nation ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် မေလတွင် ပိတ်ခဲ့ပြီး၊ အစိုးရသစ်မှ ပထမဆုံးပိတ်ခဲ့သည်
[5]၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် လောရုံ သည် ၎င်း၏မိသားစုနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်
ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသော ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ Lumpini Park အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး Silver Spring, Maryland တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်
၎င်း၏သမီး  ဝင်ဒီလောရုံ  သည် သတင်းထောက်နှင့် စာရေးဆရာဖြစ်ပြီး ၎င်း၏မြေးဖြစ်သူ Jocelyn Seagrave သည် မင်းသမီးဖြစ်သည်
လောရုံ သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ကင်းထောက်အဖွဲ့၏ အမှုဆောင်ကော်မတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရန်ပုံငွေရှာဖွေခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဦးဆောင်ကာ နိုင်ငံတကာ ကင်းထောက်အစည်းအဝေးများသို့ သွားရောက်ကာ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို တက်ကြွစွာ မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
အကယ်ကြီးရွာ၊ ကွင်းကြီး
အောက်တိုဘာလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၈၆)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၂၈၇)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၇၉) ရက် ကျန်သေးသည်
မြန်မာ့ ပထမဆုံးသော ဇာတ်လမ်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား မေတ္တာ နှင့် သူရာ ကို အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်၊ ၁၉၂၀ ခုနှစ်တွင် ရွိုင်ရယ်စီနီမာ (Royal Cinema) ရုပ်ရှင်ရုံ၌ ရုံတင်ကာ ပြသခဲ့ပြီး ထိုအချိန်ကပင် မြန်မာရုပ်ရှင်နေ့ ဟူ၍ သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၁၃၁၀ (၁) ရက်
ဥစ္စာသယန မဟာသယနမျိုး အပြား ၂၀
ဘုရားဟောတော်မူသည်ဖြစ်၍ ရှစ်ပါးသီလသမားများ လိုက်နာရှောင်ကြဉ်ရမည့်မြင့်သောနေရာနှင့်မြတ်သောနေရာ အပြားနှစ်ဆယ်ဟူ၏
(၁) အာသန္ဒိ - လူတမ်းစေ့သူတို့၏ တစ်တောင့်ထွာထက်လွန်သော အခြေရှိသည့် ညောင်စောင်းအင်းပျဉ် ခုတင် အထူးများ
(၂) ပလ္လင်္ကအခြေ၌ ခြင်္သေ့ သားရဲရုပ်တပ်သော ပလ္လင်နေရာ
(၃) ဂေါနက - လက်လေးသစ်ထက် ကျော်လွန်သော မွေးရှည်ကော်ဇောကြီး
(၄) စိတ္တက - အရုပ် ပန်းကွက်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်စွာ ယက်လုပ်ထားသော သားမွေးအခင်း
(၅)ပဋိက -  သားမွေးဖြင့်ပြုလုပ်အပ်သော ခင်းနှီးဖြူ
(၆) ပဋလိက - ပန်းပြောက်ခြယ်သော သားမွေးအခင်း
(၇) တုလိက - လဲမျိုး ၃-ပါးဖြင့် သွတ်သွင်းထားသော မွေ့ယာခင်း
(၈) ဝိကတိက - ခြင်္သေ့ ကျား သစ် စသောအရုပ်တို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော သိုးမွေးခင်းနှီး
(၉) ဥဒ္ဒလောမိ - နှစ်ဘက် အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး
(၁၀) ဧကန္တလောမိ - တစ်ဘက်သာ အမွေးရှိသော သားမွေးခင်းနှီး
(၁၁) ကဋ္ဿ - ရတနာ ရွှေငွေတို့ဖြင့် ချုပ်ကပ် လိမ်းကျံထားသော ပိုးချည်ရက်အခင်း
(၁၂) ကောသေယျ - ရတနာ ရွှေချည် ငွေချည်တို့အကြား၌ ပိုးချည်ဖြင့်ရက်လုပ်ထားသောခင်းနှီး
(၁၃) ကုတ္တက - ကချေသည်မ ၁၆-ယောက်တို့ ကလောက်သော သားမွေးကော်ဇော်ကြီးမျိုး
(၁၄) ဟတ္ထတ္ထရဏ -  ကောင်းမြတ်သော ဆင်နှီးကုန်း
(၁၅) အဿတ္ထရဏ -  ကောင်းမြတ်သော မြင်းနှီးကုန်း
(၁၆) ရထတ္ထရဏ - ရထား၌ခင်းသော နူးညံ့အိစက်သည့် ခင်းနှီး
(၁၇) အဇိနပ္ပဝေဏိ ညောင်စောင်းပမာဏ ချုပ်လုပ်ထားသည့် သစ်နက်ရေအခင်းကြီး
(၁၈)ကဒလိ မိဂပဝရ ပစ္စတ္ထရဏ -  ဝံပိုင့်ရေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည့် မြတ်သောခင်းနှီး
(၁၉)သဥတ္တရစ္ဆရဒ -  နီသော ဗိတာန် မျက်နှာကြက်အောက်ရှိ သားမွေးခင်းနှီး
(၂၀) ဥဘတော လောဟိတ ကူတဓါန -  ခြေအုံး ခေါင်းအုံး နှစ်ဘက်တပ်ထားသည့် အခင်းတစ်မျိုး
ခင်မကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinmakan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ သင်ပြွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သင်ပြွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၅၂ ဦး၊ မ ၂၈၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
လှည်းကူးမြို့နှင့် မိုင် ၂၀-ခန့်အကွာ ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ဆင်ခြေလျှော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော ဗဟိုပြည်သူ့ဝန်ထမ်းကျောင်း (နောင် ဗဟိုဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်)ကို ၁၉၆၅-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ သင်တန်းခန်းမဆောင်များ၊ သင်တန်းသားများ၏ အိပ်ဆောင်များ၊ အုပ်ချုပ်သူ ဆရာနှင့် အမှုထမ်းများ၏ နေအိမ်များ၊ ဆေးရုံ၊ မူလတန်းကျောင်း၊ ကပွဲရုံနှင့် စာကြည့်တိုက် စသော အဆောက်အဦများ ဆောက်ထားသည်
အဆောက်အဦးများကို ၂၂၉.၆၄ ဧကရှိသော မြေကွက်ပေါ်တွင် ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးမြေများ၊ တောတွင်း လေ့ကျင့်ကွင်းများ၊ စက်ပစ်ကွင်းများပါ ပေါင်းလျှင် စုစုပေါင်း ဧက ၃၀၀၀-ကျော်ခန့် ရှိနေသည်
ပြည်သု့ဝန်ထမ်းကောင်းများ မွေးထုတ်ရာ ကျောင်းဖြစ်၍ ကြံ့ခိုင်မှု၊ ခံနိုင်ရည်ရှိမှု၊ ဇွဲရှိမှု၊ သည်းခံနိုင်မှု၊ စည်းကမ်းသေဝပ်မှု စသော အရည်အချင်းများကို လေ့ကျင့်ပေးသည်
ဖောင်ကြီးရွာအနီးတွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်း အများပြည်သူတို့က ဖောင်ကြီးသင်တန်းဟူ၍ ခေါ်လေ့ရှိကြသည်
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ကျွန်း
ဟတ်ထိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hathtein)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ယင်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပန်းချီပန်းပုအနုပညာလောကနှင့် လက်မှုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးဗခင်ကို ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မကွေးတိုင်း၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့အနီး မြေပြင်သာရွာ၌ တိုက်သူကြီး မျိုးနွယ်များ ဖြစ်သော ဦးဩဘာ၊ ဒေါ်မမကြီးတို့က မွေးဖွားသည်
တောင်တွင်းကြီးမြို့ ရတနာဒေဝီ ကျောင်းတိုက်အတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသော အစိုးရကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် တောင်ငူမြို့ နော်မန်ကျောင်းတွင် ဆရာဖြစ်သင်တန်း ဆက်တက်ရာ ဆရာဖြစ်အောင်၍ ယင်းကျောင်း၌ပင် ပုံဆွဲနှင့်လက်မှု ပညာဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းသည်
ယင်းသို့အမှုထမ်းစဉ် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် ပန်းချီပညာ ဆည်းပူးလိုသဖြင့် ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံး ဖွင့်လှစ်သော အစိုးရ ပန်းချီကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်ပန်းချီကျောင်း တက်စဉ် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်း (ဘားမားအတ်ကလပ်)သို့ဝင်ကာ ပန်းချီဆွဲလေ့ကျင့်ခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း သခင်နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရွှေဂုံတိုင် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာသင်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်
နိုင်ငံတော် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း စတင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ လက်မှုပညာ လက်ထောက်ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စပြီး စက်မှုလက်မှုပညာ ကထိကအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူသည်
နိုင်ငံတော် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် အမှုထမ်းစဉ် ဦးဗခင်သည် အခြေခံစက္ကူ လက်မှုပညာ သင်ပြနည်း(၁၉၆၅ ခုနှစ်)၊ အခြေခံ ဝါးကြိမ်လက်မှုပညာသင်ပြနည်း (၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ အခြေခံ ရွှံ့စေးလက်မှု ပညာသင်ပြနည်း(၁၉၆၇ ခုနှစ်) နှင့် အခြေခံလက်မှုပညာသင်ပြနည်း စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
ယင်းစာအုပ်လေးအုပ်စလုံးကို စာပေဗိမာန်က ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အခြေခံသစ်သားထည်လုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံစာအုပ်ချုပ်လုပ်ငန်း စာမူများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ပညာတန်ဆောင် ပညာရေးစာစောင်၌လည်း လက်မှုပညာဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် မြန်မာပြည်ပန်းချီသမဂ္ဂစတင်ဖွဲ့စည်းသော ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှစ၍ အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပန်းချီပန်းပုကောင်စီ ဖွဲ့စည်းသောအခါတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါရှိပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှစ၍ သုံးနှစ်ခန့် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် ရေဆေးကား အဆွဲသန်ပြီး မိမိ၏ပန်းချီကားများကို ပန်းချီပြပွဲများတွင် တင်ပြလေ့ ရှိသည်
ဦးဗခင်သည်သစ်သားပန်းပုနှင့် ရွှံ့ရုပ်လုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံးစဉ်က ဂျူဗလီဟောခန်းမ၌ ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ပုံတူကားများကို ရေးဆွဲ၍ မွမ်းမံကြရာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဓနုဖြူမြို့ ဗန္ဓုလကြေးရုပ် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်
ဦးဗခင်သည် စပ်ပညာနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာဝင်္ကပါပြုလုပ်နည်းများကို ငယ်စဉ်ကပင် တတ်ကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးဗခင်သည် ရန်ကုန်ကျောင်းဆရာများအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ကလေးကစားစရာအသင်းချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရန်ကင်းစံပြ အလယ်တန်းကျောင်း မိဘဆရာအသင်းနာယက၊ နိုင်ငံတော် ဆရာ အတတ်သင်ကျောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ပန်းချီနှင့် လက်မှုပညာရှင် ဦးဗခင်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂ဝရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်အေးမြင့်နှင့် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၆ ဦး၊ မ ၄၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကိုရေးသားရန် အသုံးပြုသောစာလုံး များကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်
အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်းနိုင်းကျွန်းဆွယ်တွင် ရှေးကနေထိုင်ခဲ့သော ဆီးရတိ လူမျိုးတို့က အက္ခရာကိုစတင်တည်ထွင်ခဲ့၍ ယင်းတို့မှ လူအမျိုးမျိုးသို့ ဆင့်ပွားပျံ့နှံ့သွားသည်ဟု ဆိုသည်
ပျူ၊ မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာသောကမင်းတရားကြီး၏ အရေးအသားမှမူရင်းခံ၍ ပေါ် ထွန်းလာလေသည်
အက္ခရာဟူသော မဂဓ စကားသည် မကုန် ခန်းနိုင်ဟူသော အနက်ကိုဟော၏
အဘယ်သို့ မကုန်ခန်းသ နည်းဟူမူ သတ္တဝါဟူသမျှတို့ ပြောဆိုသောစကားများကိုဖြစ်စေ၊ လောက၌ရှိရှိသမျှသော အရာဝတ္ထုအစုစုတို့ကိုဖြစ်စေ ထိုဆိုအပ် ခဲ့ပြီးသော အက္ခရာတို့ဖြင့် ရေးမှတ်သော်လည်း မကုန်နိုင်မခန်း နိုင်ဖြစ်သောကြာင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ဆိုသည်
တစ်နည်း ကား ပိဋကတ်သုံးပုံသို့ ရောက်သော်လည်း မကုန်နိုင်သော ကြောင့်အက္ခရာမည်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့်မူ ကြမ်းတမ်းခြင်း မရှိသော ကြောင့် အက္ခရာမည်သည်ဟု ကျမ်းဂန်၌လာရှိသည်
ဘာသာစကားတစ်ရပ်ကို ရေးသားရန်အသုံးပြုသော စာ လုံးများကို အက္ခရာဟုခေါ်သည်
ယင်းအက္ခရာများကို အစဉ် လိုက်စီစဉ်ထားသည်ကို အက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည်
အက္ခရာစဉ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အယ်လဖာဗက်ဟုခေါ်သည်
အယ်လဖာ ဗက်ဟူသောစကားသည် ဂရိလူမျိုးတို့၏ ပထမဆုံး စာလုံး နှစ်လုံးဖြစ်သော အယ်လဖာနှင့်ဘီတာတို့မှ ဆင်းသက်လာလေ သည်
ရှေးလူတို့သည်တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လက်ဟန် ခြေဟန်ပြ ခြင်း စကားပြောခြင်းတို့ဖြင့်သာ ဆက်သွယ်နိုင်ခဲ့၏
စာရေး သားတတ်ခြင်းလည်း မရှိသည့်အပြင် အက္ခရာများကိုလည်း နား မလည်ကြသေးပေ
သို့သော် တဖြည်းဖြည်းနှင့် အချို့သော အဖြစ်အပျက်များကို မှတ်မိနိုင်ရေးအတွက် မှတ်တမ်းများထား ရန်လိုအပ်လာခဲ့လေသည်
ထို့ပြင် ရပ်ဝေးနေသူ တို့အားလည်း သတင်းစကားမှာထားပေးပို့ရန် လိုလာပြန်၏
ထို့ကြောင့်ပင် အရုပ်များနှင့်မှတ်တမ်းတင်သောစနစ်တစ်ခုသည် ပေါ်ပေါက်လာ ရလေသည်
လူဟုပြောလိုလျှင် အချောင်းကလေးများဖြင့်( ) ဤကဲ့သို့ ရေးဆွဲပြကြရ၏
နေဟုပြောလိုလျှင် အဝိုင်းကလေး ဆွဲ၍ ( ဝ ) ဤကဲ့သို့ ရေးပြကြသည်
ပထမ၌ အရုပ်စာ သည် ရေးသူ၏စိတ်ကူးကိုသာ သရုပ်ဖော်၏
ပမာအားဖြင့် ဆိုသော် ပျားတစ်ကောင်၏ ပုံသည် ပိုးမွှား၊ နကျယ်ကောင်၊ ပျားစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးဖြစ်နိုင်ပေသည်
ကာလကြာသော် ပုံ များကို နည်းတစ်နည်းတည်း ဆွဲလာကြ၏
ရုပ်ပုံတစ်ပုံစီသည် စာလုံးတစ်လုံးစီ၏ အသံထွက်ကို ဆောင်လာလေသည်
ဥပမာအားဖြင့် ပျားတစ်ကောင်၏ ရုပ်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်လိုအခေါ် ဗီးဟူသော အသံထွက်နှင့်သာ ဆိုင်လေတော့သည်
သစ်ရွက် ကို အင်္ဂလိပ်လို လိ ဟု ခေါ်၏
ထို့ကြောင့် ပျားပုံနှင့် သစ်ရွက်ပုံ နှစ်ခုပေါင်းရေးလျှင် ဗီးလိ ဟူသောအသံနှစ်ခုတွဲ စကားလုံးရလေသည်
ဤသည်ကား ပုံတစ်ခုစီသည် အသံ တစ်သံစီထွက်နိုင်သည့် အသံထွက်ရေးနည်းဖြစ်လေသည်
ထို့ နောက်တဖြည်းဖြည်း အရုပ်တစ်ခုသည် စကားလုံးတစ်လုံး၏ ပထမအသံကိုသာ ဆိုလိုသောနည်းနှင့် ရေးသားလာကြ၏
ပုံစံ အားဖြင့်ပြရသော် ဗီး ခေါ် ပျားတစ်ကောင်၏ပုံသည် ဗီ ဖြစ်လာ၍ လိ ခေါ် သစ်ရွက်တစ်ရွက်၏ပုံသည် အယ်လ ဖြစ်လာသည့် အတိုင်းပင်တည်း
အနေအထိုင်အသုံးအဆောင်များ၌ စည်းကမ်းတကျနေ ထိုင်သောလူမျိုးသည် စာပေအက္ခရာကိုထွင်ရန် မခဲယဉ်းချေ
ဦးစွာယဉ်ကျေးခဲ့ကြသော တရုတ်နှင့်အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ရုပ်ပုံ နှင့်စာရေးနည်းကို အသုံးပြုခဲ့ကြ၏
ယင်းတို့၏ရုပ်ပုံများအနက် အချို့မှာ စိတ်ကူးကိုသရုပ်ဖော်၍ အချို့သည် စကားလုံး၊ သို့မ ဟုတ် အသံထွက်ကို သရုပ်ဖော်ပြီးလျှင် အချို့သည်ကား စာလုံး တစ်လုံးစီကို သရုပ်ဖော်လေသည်
အီဂျစ်နှင့်ပယ်လက်စတိုင်းအကြား ဆိုင်နိုင်းကျွန်းဆွယ် တွင်နေထိုင်ခဲ့သော ဆီးရတိလူမျိုးသည် အက္ခရာကို စတင် တီထွင်သူများဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
သူတို့သည် အီဂျစ်စာရေးနည်းကိုလေ့လာ၍ အရုပ်များကို စာလုံးအသံထွက် အတွက်သာ အသုံးပြုသည့်သဘောကို လက်ခံအသုံးပြုခဲ့လေ သည်
ဆီးရတိတို့သည် ဆီးမစ်တစ်ဘာသာစကားတစ်မျိုးကို ပြောဆိုကြ၏
ထို့ကြောင့်ပင် ဆီးရတိတို့သည် သူတို့၏စာရေး နည်းကို အခြားဆီးရတိအနွယ်ဝင်လူမျိုးတစ်မျိုးဖြစ်သော ဖီနီရှန် တို့ထံသို့လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့သည်ဟု ထင်မြင်ယူဆရလေသည်
နောင်အခါတွင် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ဖီနိရှန်လူမျိုးတို့နှင့် ဆက် သွယ်မိသောအခါ သူတို့သည် အက္ခရာများနှင့် စာရေးနေကြပြီ ကိုတွေ့ရှိရလေသည်
ဂရိတို့သည် မဆိုင်းမတွပင် ထိုစာရေး နည်းကိုအတုခိုး၍ မိမိတို့စကားနှင့် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင် အသုံးပြုကြ လေတော့သည်
ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့သည် စာလုံးများကို ဗျည်းများအတွက် သာအသုံးပြုရေးသား၏
သရများကိုမူ မရေးသားပေ
ဂရိတို့ သည် ဖီနီရှန်တို့၏ အက္ခရာများကို အတုယူရေးသားသောအခါ ဗျည်းအတွက် သုံးရန်မလိုသော အက္ခရာများကို သရအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုရေးသား၏
ဤသို့လျှင်ဂရိတို့သည် အက္ခရာစဉ် ပြည့် စုံအောင် ဖန်တီးခဲ့ပေသည်
ဖီနီရှန်တို့ခေါ်သော အက္ခရာစဉ် အမည်များကိုလည်း ဂရိတို့ဆက်လက်ခေါ်၏
ဖီနီရှန်တို့၏ ပထမဆုံးအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော နွားထီးဟု အနက်ရသည့် အေး လက်ဖ ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိစာပေ ပထမအက္ခရာစဉ် အယ်လဖာ  ဖြစ်လာ၍ ဒုတိယအက္ခရာစဉ်ဖြစ်သော အိမ် ဟုအနက်ရသည့် ဗက် ခေါ် စာလုံးသည် ဂရိတို့၏ ဒုတိယ အက္ခရာစဉ် ဗီတာ ဖြစ်လာသည်
အီထရပ်စကန်ဟူသော လူမျိုးတစ်မျိုးသည် မြေထဲပင်လယ်အရှေ့ပိုင်းဒေသမှ အီတလီ ကျွန်းဆွယ် အလယ်ပိုင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့သွားကြသောအခါ ဂရိ အက္ခရာစဉ်များကို သူတို့နှင့်အတူယူဆောင်သွားကြသည်
သူတို့ ထံမှ ရောမလူမျိုးတို့ကတစ်ဆင့် အတုခိုး၍ ယခုတိုင်အသုံးပြု နေသော ရောအက္ခရာစဉ်ဟုခေါ်သည့် အက္ခရာစဉ်ကို ဖန်တီးခဲ့ လေသည်
ပထမ၌ ရောမတို့အသုံးပြုသော အက္ခရာစဉ်တွင် စာလုံးကြီးများသာရှိ၏
နောက် ပေါ့ပေါ့ဆဆနှင့် လျင်မြန်စွာ ရေးရာမှ စာလုံးကလေးများ ပေါ်ပေါက်လာသည်
အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်သည် မပြည့်စုံချေ
အသံထွက်ဟူ သမျှကို ရေးရန်အက္ခရာမရှိပေ
အသံတူသော အက္ခရာအချို့ လည်းပါဝင်နေ၏
ဤသို့လျှင် အေ သည် အသံခြောက်သံ ထွက်နိုင်၍ အိတ်(ကစ) မှာ ကေနှင့် အက်(စ) ပေါင်း၍ရေး သောအသံနှင့် အတူတူပင်ဖြစ်၏
သိပ္ပံပညာရှင်များသုံးရန် တီထွင်ထားသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အသံထွက်အက္ခရာစဉ် ကားအသံထွက်စုံလုမတတ်ဖြစ်၏
ပြောသမျှအသံ ကိုရေးနိုင် သောအက္ခရာစဉ်များပါဝင်၏
သို့သော်လည်း အက္ခရာစဉ် ၈၃ လုံးပါဝင်သဖြင့် နေ့စဉ်သုံးရန် မလွယ်ကူပေ
အာရေဗစ်၊ သင်္သကရိုက်နှင့် အခြားအိန္ဒိယနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် အသုံးပြုနေ သည့်များစွာသော အက္ခရာစဉ်များသည် ဖီနီရှန်အက္ခရာနှင့် ဆက်စပ်နေသည့် အာရမေအစ် အက္ခရာစဉ်မှ ဆင်းသက်လာ လေသည်
ဂရိအက္ခရာစဉ်မှ ရုရှနှင့် အခြားဆလားဗစ် အက္ခရာ စဉ်များပေါ်ပေါက်လာ၏
သို့သော်လည်း မည်သည့်အက္ခရာစဉ် မျှရောမအက္ခရာစဉ်လောက် အသုံးမများပေ
တူရကီလူမျိုးတို့ သည် စာလုံး ၁ဝဝ နီးပါးခန့်ပါသော အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်ကို ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် စွန့်လွှတ်၍ ယင်းအစား စာလုံး ၂၆ လုံးသာ ပါဝင်သော ရောမအက္ခရာစဉ်ကို အသုံးပြုခဲ့လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ အက္ခရာများစွာရှိသည်
ပျူအက္ခရာသည် ရှေးအကျဆုံးဖြစ်သည်
အခြား အရေးအသားများသည် မွန်၊ မြန်မာ၊ ရှမ်းနှင့်ကရင်တို့၏ အက္ခရာများဖြစ်သည်
သာသနာ တော်နှစ် ၃ဝဝ (ခရစ်မပေါ်မီ နှစ် ၂၅ဝ) ခန့်က အိန္ဒိယနိုင်ငံ တစ်ဝန်းလုံးနီးနီး အုပ်စိုးတော်မူသော အသောကမင်းတရားကြီး ၏အရေးအသားမှ ယင်းအရေးအသားအားလုံးသည် မူရင်းခံ၍ ပေါ်ထွန်းလာသည်
အသောကမင်း အက္ခရာကို ဗြဟ္မီအက္ခရာ၊ မောရိယခေတ်အက္ခရာ ဟုလည်းခေါ်သည်
အသောကမင်း တရားကြီးထားခဲ့သော ကျောက်စာများ၏ အရေးအသားများ သည် အတူတူလိုပင်ဖြစ်ကြသည်
သို့ရာတွင် ဒေသအလိုက် monရေးသားပုံ အနည်းငယ်ကွဲကြ၏
မြန်မာအက္ခရာထုပ္ပတ်အချုပ်အားဖြင့်ဆိုရမူ မြန်မာအက္ခရာစဉ်သည် ငါးရာစု နှစ် ဂုတ္တခေတ်သုံးအက္ခရာကို အခြေခံ၍ ၁ဝ ရာစုနှစ်တွင် မွန်နယ်များမှတစ်ဆင့် ပုဂံပြည်သို့ရောက်လာသော စာလုကျန် အရှေ့ပိုင်းနယ်သုံး အက္ခရာတို့က အတော်အတန်ပြုပြင်လိုက် သောမြန်မာအက္ခရာသည် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းမှရသော သာသနာ နှင့်အတူပါလာသည့် အာရိယန်စံနစ်၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှရသော ဒြာဗီဒီယန်စံနစ်တို့ဖြင့် ပုဂံတွင်ရောစပ် မွှေနှောက်ပြီး အတည် တကျဖြစ်ထွန်းလာသော အက္ခရာစဉ်ဖြစ်သည်
ရှေးဟောင်းမြန် မာအက္ခရာ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ပုံစံ (စာမျက်နှာ ၁၃၄·၁၃၅) တွင် လေ့လာက ပိုမိုရှင်းလင်းပေလိမ့်မည်
ပျူအက္ခရာသည် မြန်မာနိုင်ငံ၌ အစောဆုံးပေါ်သော အက္ခရာဖြစ်လင့်ကစား ပျူနှင့်မြန်မာတို့သည် နှစ်ရှည်လများ ရောပြွမ်းနေထိုင်ခဲ့ကြသော်လည်း မြန်မာအက္ခရာသည် ပျူ အက္ခရာနှင့် မတူကွာခြားလျက်ရှိသည်
မြန်မာတို့သည် ရှိပြီး သောပျူစာတို့ကို လေ့လာခြင်းမပြုပဲ ပါဠိကိုအလေးပြု၍ မွန် အက္ခရာသို့ဖလှယ်ပြီးလျှင် မြန်မာစာပေအက္ခရာတို့ကို တီထွင် ကြခြင်းဖြစ်သည်
မြန်မာအက္ခရာသည် ပါဠိ၊ မွန်အက္ခရာတို့နှင့် အရေး အသားတူသည်
အနော်ရထာမင်း၏ ပါဠိဘာသာနှင့် လက်ရေး စာသည်လည်းကောင်း၊ ကျန်စစ်သားမင်း၏ ကျောက်စာသည် လည်းကောင်း၊ မြစေတီကျောက်စာ၌လည်းကောင်း ယခုခေတ် အထိ မြန်မာနိုင်ငံမင်းသုံး ရုံးသုံး၊ နိုင်ငံနှင့်အမျှသုံးသော ပါဠိ မွန် မြန်မာအက္ခရာတို့သည် တစ်မျိုးတည်းသာ တွေ့ရသည်
မြန်မာအက္ခရာမှာ အနော်ရထာမင်းလက်ထက် ထက်စော၍ (သက္ကရာဇ် ၄ဝ၆-၄၃၉) မြန်မာပြည်တွင် မတွေ့ရသေးချေ
မွန် အက္ခရာလည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆို သော် မြစေတီကျောက်စာမှအစ ယနေ့အထိ မွန်အက္ခရာနှင့် မြန်မာအက္ခရာတို့ကို ခွဲခြားရေးသားပြုလုပ်ခြင်း မရှိချေ
မွန်တို့ ၏သာသနာ ဘာသာရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ စာပေအက္ခရာ အရေး အသားတို့မှာ မြန်မာတို့ထက် ရှေးကျသည်ဟု ဆိုရပေမည်
ထိုသို့ရေးသားသော အက္ခရာတို့မှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း အရှေ့ ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၌ ရှေးအခါက ထင်ရှားကျော် စောလျက်ရှိသော အန္ဒြ-ပလ္လဝမင်းတို့လက်ထက်၌ ရေးမှတ်ကြ သည့် စာပေအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ဆိုကြသည်
ပါဠိအက္ခရာဟူ၍ကား တသီးတခြားမရှိချေ
ပျူအက္ခရာကိုမူ သရေခေတ္တရာ ထွန်းကားစဉ်ကပင်ရှိကြောင်း သိရသည်
ယင်း သည်အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ရှေးဟောင်း အက္ခရာမျိုးပင်ဖြစ်သည်
ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာအက္ခရာဆိုသည်မှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး ပျူ အက္ခရာကဲ့သို့ ခွဲခြားခေါ်ဆိုခြင်း မပြုနိုင်၊ အက္ခရာအလိုအားဖြင့် ပါဠိလည်းမွန်၊ မွန်လည်းမြန်မာ၊ မြန်မာလည်းပါဠိ ဖြစ်နေခြင်း ကိုတွေ့ရသည်
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် ပါဠိ၊ မွန်၊ မြန်မာ တို့ကို အသီးသီးဘာသာအလျောက် အက္ခရာတစ်မျိုးတည်းနှင့် ရေးမှတ်ထားလျက်ရှိသည်
အနော်ရထာမင်းလက်ထက်မှအစ ကျန်စစ်သားမင်း လက်ထက်အထိသုံးသော အက္ခရာစာလုံးများသည် ခပ်ခုံးခုံး ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်၍ အလောင်းစည်သူမင်းလက်ထက် သုံးသော အက္ခရာသည် လေးထောင့်ခပ်စပ်စပ် ထောင့်ချိုးဖြစ်လာသည်
အ အက္ခရာတစ်လုံးတည်းနှင့်ပင် ခေတ်ကာလအပိုင်းအခြား ကိုမှန်းဆနိုင်သည်
အနော်ရထာမင်းနှင့် ကျန်စစ်သားမင်းလက် ထက်တို့က အသည် ရှေးကမြင်းကုန်းနှီးပုံ သဏ္ဌာန်( ) နှင့်တူသည်
ထို အသည်ပင် အလောင်းစည်သူမင်းလက် ထက်ရောက်သောအခါ ရှေ့က ဒကို အလယ်တည့်တည့် လောက်က အမြီးတပ်၍ (၃ ) နောက်က မျဉ်းဖြောင့်ကလေးကို ထောင်ကာ ပိတ်လိုက်လျှင် (၃ ) ဖြစ်လာလေသည်
ယင်းမှပင် မကြာမီ ယခုခေတ်သုံး အ ဖြစ်လာလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိတိုင်းရင်းသားများ၏ အက္ခရာများမှာ ခရစ်ယာန်သာသနာပြုများ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာမှ တီထွင်ထားခြင်းဖြစ်သည်
အချို့မှာ မြန်မာအက္ခရာကို အခြေခံ ထား၍လည်းကောင်း၊ အချို့မှာ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာကို အခြေခံ ထား၍လည်းကောင်း တီထွင်ထားသည်
ရှမ်း၊ ကရင်အက္ခရာ များကို မြန်မာအက္ခရာဖြင့်အခြေတည်၍ ကချင်၊ ချင်း အက္ခရာ တို့ကို အင်္ဂလိပ်အက္ခရာဖြင့် အခြေတည်ထားသည်
မြန်မာအက္ခရာတို့သည် ပါဠိဘာသာကျမ်း၌ ဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံး၊ သရအက္ခရာ ၈ လုံး အားဖြင့် ပေါင်း ၄၁ လုံးရှိသည်ဟု ဆိုသော်လည်း မြန်မာမှု၌ကား ခေါ်ဝေါ်ပြော ဆိုနေကြသည့် အသံတို့ကို မီစေခြင်းအလို့ငှာ ဗျည်းအက္ခရာ ၃၅ လုံး၊ သရအက္ခရာ ၁၁ လုံးအားဖြင့် ပေါင်း ၄၆ လုံးရှိ သည်
ဗျည်းဟူသည်ကား အနက်ကိုပြတတ်သောကြောင့် ပါဠိ ဘာသာ၌ ဗျဉ္ဇန ဟုခေါ်သည်ကို မြန်မာလို ဗျည်းဟုဆို ခြင်းဖြစ်သည်
ဗျည်း ၃၅ လုံးဟူသည် ကကြီးမှအ အထိ ၃၃ လုံးနှင့် အံ့အား နှစ်လုံးပေါင်း ၃၅ လုံးဖြစ်သည်
ဗျည်းဟူ သည် သရကို မှီရလေသည်
သရမရှိဘဲ ဗျည်းသက်သက် အသံမထွက်နိုင်ချေ
ဗျည်းကို အသံဖြစ်စေလိုသော် သရ နှင့် ယှဉ်ကပ်ပေးရသည်
သရ ဟူသည်ကား အသံကိုဖြစ်စေတတ် ခြင်းကြောင့်ခေါ်သည်
သရ ၁၁ လုံးမှာ အ၊ အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊ ဩ၊ ဩော်၊ အို ဟူ၍ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အခြားလူမျိုးများနှင့် ယင်းတို့အသုံးပြု သောအက္ခရာစဉ်လုံးရေများမှာ ဟီဗြူနှင့် အီတာလျံလူမျိုးတို့သုံး သော အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၂ လုံး၊ အာရေဗစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၈ လုံး၊ ရုရှအက္ခရာ စဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ ပိုလန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၅ လုံး၊ ပြင်သစ်အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၅ လုံး၊ ဂျာမန်အက္ခရာစဉ် တွင် ၂၆ လုံး၊ ဒိန်းနှင့်နော်ဝေး အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၇ လုံး၊ စပိန် အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၉ လုံး၊ ဟန်ဂေရီ အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ အယ်လဗေးနီးယန်း အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၃ လုံး၊ သင်္သကရိုက် အက္ခရာစဉ်တွင် ၄၉ လုံး၊ ဟိန္ဒီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံး၊ ပါးရှင်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၂ လုံး၊ တူရကီအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၁ လုံး၊ အာမီးနီးယန်းအက္ခရာစဉ်တွင် ၃၈ လုံး၊ အီသီအိုးပီးယန်း အက္ခရာစဉ်တွင် ၂၆ လုံး၊ တေလဂူအက္ခရာစဉ်တွင် ဗျည်း ၃၅ လုံးနှင့် သရ ၁၃ လုံး၊ တိဗက်အက္ခရာစဉ်တွင် ၃၅ လုံးနှင့် ဂျပန်အက္ခရာစဉ်တွင် ၇၃ လုံး၊ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာစဉ်၌ ၂၆လုံး၊ လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်၌ ၂၃ လုံး အသီးသီးရှိ ကြသည်
အက္ခရာမှန်သမျှတွင် လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝဝ ကျော်က ဆီးရတိလူမျိုးတို့ တီထွင်ခဲ့၍ ဖီနီရှန်လူမျိုးတို့ပြုပြင် ကာဂရိတို့ကအချောကိုင်ပြီး ရောမလူမျိုးတို့ နောက်ဆုံးအပြီး သတ်မွမ်းမံခဲ့သည့် လက်တင် သို့မဟုတ် ရောမအက္ခရာစဉ်များ သည်ကမ္ဘာပေါ်၌ လူသုံးအများဆုံး အက္ခရာစဉ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဆင်ကူး (အနောက်)ရွာ၊ အင်းလျှားကုန်း
ဝက်ခြံဂရက်  (အနောက်စု)ရွာ၊ ဝက်ခြံဂရက်
အထက ၅ ဗိုလ်တထောင်သည် ၄၅-လမ်းနှင့် အနော်ရထာလမ်းဒေါင့်တွင် တည်ရှိသည်
အမျိုးသားအမျိုးသမီးကျောင်း ဖြစ်ကာ နေ့တစ်ဝက်ကျောင်းလည်းဖြစ်သည်
ကျောင်းမှာ ၄ ထပ်တိုက်ကျောင်း ဖြစ်ပြီး အားကစားကွင်းမရှိပါ
၁၉၃၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့ တွင် Khalsa AV School အဖြစ်စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အမှတ်(၅) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်အဖြစ် ကျောင်းဖွင့်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
အဆိုတော် သဇင်၊ ဂျောက်ဂျက်နှင့် သရုပ်ဆောင် သင်ဇာဝင့်ကျော်တို့သည် ဤကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်
ထနောင်းဝင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungwin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ စုတည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စုတည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈ ဦး၊ မ ၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဂင်းဇန်ဘူတာ  (銀山駅 ဂင်းဇန် - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးမြို့၊ နိခိတွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇယဘူမိ (အင်္ဂလိပ်: Chaiyaphum; ထိုင်း: ชัยภูมิ, အသံထွက် [t͡ɕʰāj.jā.pʰūːm])သည် ထိုင်းနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ ချိုင်ရဖန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၅၈၃၅၀ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၃၃၇ကီလိုမီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ချိုင်ရဖန်မြို့သည် ခိုရတ်ကုန်းပြင်မြင့် အပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက်မှ ၁၈၅မီတာ အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဖန်ခါးစမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharsan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကန်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၀ ဦး၊ မ ၁၅၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
ရှာမှီးခြင်းသုံးမျိုးတို့ကို -ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်းငှာ၊ ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းငှာ၊ ကုန်ခမ်းစေခြင်းငှာ၊ ပယ်ခြင်းငှာ -ဝိဝေကနိဿိတ, ဝိရာဂနိဿိတ, နိရောဓနိဿိတ, ဝေါဿဂ္ဂပရိဏာမိဖြစ်သော၊ ရာဂ, ဒေါသ, မောဟ ဝိနယပရိဂေါသာနဖြစ်သော၊ အမတောဂဓ, အမတပရာယန, အမတပရိယောသာနဖြစ်သော၊ နိဗ္ဗာနနိန္န၊ နိဗ္ဗာနပေါဏ, နိဗ္ဗာနပဗ္ဘာရဖြစ်သော အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်-ဟု အသီးသီး ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဤဗြဟ္မစရိယဧသနာသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဗြဟ္မစရိယကို ဟောတော်မူကြောင်း အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ပြထားပါသည်
ရှာမှီးခြင်း “ဧသနာ”သုံးမျိုးတို့ကို၎င်း၊ ဧသနာသုံးမျိုးတို့၏ ဖြစ်ခြင်းအကြောင်းကို၎င်း၊ ဧသနာတို့၏ ချုပ်ရာနိဗ္ဗာန်ကို၎င်း၊ ဧသနာတို့၏ ချုပ်ရာနိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အရိယာမဂ်ကို၎င်း ပိုင်းခြား၍သိသော သမာဓိ, ပညာ, သတိရှိသော မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ တပည့် သာဝကသည် ဧသနာတို့၏ကုန်ခြင်းကြောင့် တဏှာကင်းသည်ဖြစ်၍ ကိလေသ ပရိနိဗ္ဗာန်, ခန္ဓပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံရပေ၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီမိဖုရား အမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဧသနာသုံးမျိုး အကျယ်နှင့် မဂ်ဖြင့်ပယ်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ကာမေသနာ, ဘဝေသနာ, ဗြဟ္မစရိယေသနာ-ဟူသော ရှာမှီးခြင်း “ဧသနာ” သုံးမျိုးတို့ကို ငါ၏ အယူသာမှန်၏၊ အခြားသူတို့ အယူသည် အချီးနှီးသာတည်း-ဟု မှားမှား ယွင်းယွင်း သုံးသပ်သည်ရှိသော် အကျိုးမဲ့အားလုံးတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဒိဋ္ဌိ, လောဘ-အစရှိသော ကိလေသာတို့ တိုးပွားလာကုန်၏
ရာဂအားလုံးတို့မှ တပ်မက်ခြင်းကင်းသော တဏှာ၏ကုန်ရာ အရဟတ္တဖိုလ် ရှိသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား ရှာမှီးခြင်းတို့ကို စွန့်လွှတ်အပ်ကုန်ပြီ၊ မိစ္ဆာအယူ၏ အကြောင်းတို့ကို နှုတ်ပယ်အပ်ကုန်ပြီ၊ ရှာမှီးခြင်းတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် ရဟန်းတော်သည် အလိုအာသာမရှိ တွေးတောမှု မရှိသူ ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် အထံတော်မှ နာယူခဲ့သော တရားတော်ကို သာမာဝတီမိဖုရား အမှူးရှိသော ပရိသတ်အား ခုဇ္ဇုတ္တရာ ဟောကြားသည့်သုတ်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း ခလယ်  သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ခလယ်ရွာတွင် တည်ရှိသည့် အထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဉာဏသင်္ဝရာရာမကျောင်းတော် (အင်္ဂလိပ်: Wat Yannasangwararam၊ ထိုင်း: วัดญาณสังวรารามวรมหาวิหาร၊ ပါဠိ: Ñāṇasaṅvarārāma Varamahāvihāra၊ မြန်မာ: ဉာဏသင်္ဝရာရာမ ဝရမဟာဝိဟာရ)သည် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည့် တော်ဝင်ကျောင်းတော်များအနက် ပထမအဆင့်ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည်ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဇလပုရီခရိုင်၌တည်ရှိသည်
ကင်မွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၂ ဦး၊ မ ၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဇင်ယော်နီ ကာတွန်းကျော်ပြောင် စာရေးဆရာ ကာတွန်းဆရာ အယ်ဒီတာ ဗေဒင်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ၊ ကာတွန်းဆရာ၊ ဗေဒင်ပညာရှင် ဆရာဇင်ယော်နီ(ခေါ်) ကာတွန်းကျော်ပြောင်ကို ၁၉၇၃ ခု၊ မေလ ၄ ရက်၊ သောကြာနေ့မှာ အဖ ဦးကျော်မောင်း၊ အမိ ဒေါ်ခင်သန်းတို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးသားဖြစ်ပါတယ်
အမည်ရင်းမှာ ဦးကျော်စိုးထွန်း ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံရဲ့ စာဆိုကျော် ပုဂ်္ဂိုလ်ထူး အမြောက်အမြား ပေါ်ထွန်းခဲ့ရာ တောင်တွင်းကြီးမြို့ဇာတိဖြစ်ပါတယ်
မကွေးမြို့ ကန်သာ အမက၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြို့မ အမက၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့ အထက(၁) ကျောင်းတွေမှာ ပညာသင်ယူခဲ့ပါတယ်
တောင်တွင်းကြီးမြို့ အထက ၁ ကျောင်းစာကြည့်တိုက်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းနံရံကပ်စာစောင်များ၊ ကျပန်းစကားပြောပွဲများ၊ ကဗျာ ပန်းချီ ကာတွန်း စာစီစာကုံး ပြိုင်ပွဲများကတစ်ဆင့် စာပေ အနုပညာ သနေ်္ဓတည်ခွင့်ရခဲ့ပါတယ်
အသက် ၁၄ နှစ်သား အရွယ်၊ ၉ တန်း ကျောင်းသားဘဝ၊ ၁၉၈၇ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လထုတ် သင့်ဘဝမဂ်္ဂဇင်းမှာ “မိဘကျေးဇူး”အမည်ရှိ ကဗျာတိုလေးနဲ့ စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်လာခဲ့ ပါတယ်
သင့်ဘဝမဂ်္ဂဇင်း၊ သောကြာစာစောင်၊ စံပယ်ဖြူမဂ်္ဂဇင်း၊ မြားနတ်မောင်မဂ်္ဂဇင်း၊ လုံမလေး မဂ်္ဂဇင်း၊ ဟန်သစ်မဂ်္ဂဇင်း ... စတာတွေမှာ ကလောင်သစ်တစ်ဦးအဖြစ် ကလောင်သွေးခဲ့ပါတယ်
၁၉၉၃ ခုနှစ်ကစလို့ ဟာသစာရေးဆရာကြီး ဆရာကြီးအီကြာကွေးရဲ့ အားပေးတိုက်တွန်းမှုနဲ့အတူ“ကျော်ပြောင်” ဟူသော ကလောင်အမည်နဲ့ ကာတွန်းတွေ၊ သရော်စာတွေ ရေးသားခဲ့ပါတယ်
၁၉၉၄ ခုနှစ်မှာ ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခဆီသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီး ဆရာကြီးနဲ့အတူနေထိုင်ရင်း ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခထံမှ စာပေအမွေ၊ ဗေဒင်ပညာအမွေတို့ကို အနီးကပ် ဆည်းပူးရယူနိုင်ခဲ့ပါတယ်
ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခ ဦးစီးထုတ်ဝေခဲ့သော မနောမယဂျာနယ်၊ မနောကြာဖြူမဂ်္ဂဇင်း၊ မဟာမြိုင်မဂ်္ဂဇင်းတွေမှာ အယ်ဒီတာတစ်ဦးအဖြစ် ထမ်းရွက်ခွင့်ရခဲ့ပြီး ယနေ့အထိလည်း မနောမယဂျာနယ်ကို အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ်တာဝန်ယူကာ ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းလျက် ရှိပါတယ်
ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခနဲ့အတူ မှော်ဘီမြို့ အယူတော်မင်္ဂလာခြံကြီးမှာ သားသမီးတစ်ဦးပမာနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဗေဒင်သင်တန်းပြဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ၁၀ နှစ်တာမျှ ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်
ဆရာကြီးမင်းသိင်္ခ တည်ထောင်သော ပွဲကျောင်းသား မြန်မာ့ရိုးရာလက်ဝှေ့ကလပ်မှာ အသင်းတာဝန်ခံအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါတယ်
ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သော လုံးချင်းစာအုပ်မှာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်က ထုတ်ဝေခဲ့သော“ရွှေနန်းတော်သို့ သွားရအောင်” အမည်ရှိဝတ်္ထုဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ်ပြန်လည်ထုတ်ဝေခဲ့ရပါတယ်
ယခုအချိန်အထိ လုံးချင်းစာအုပ်ပေါင်း ၂၀ ကျော် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်
ဝတ်္ထုအချို့ကို ဗီဒီယိုဇာတ်ကား၊ အသံလွှင့်ဇာတ်လမ်း၊ ရုပ်ပြစာအုပ်များအဖြစ်လည်း ရိုက်ကူး၊ထုတ်လွှင့်၊ ထုတ်ဝေခြင်းများ ရှိခဲ့ပါတယ်
ပရဟိတ လှုပ်ရှားမှုများအဖြစ် အယူတော်မင်္ဂလာ ဇီဝိတဒါနမိသားစုဟု စုစည်းကာ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍ စုပေါင်းသွေးလှူဒါန်းပွဲများ နှစ်စဉ်ပြုလုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီးမြန်မာနိုင်ငံ အထက်အောက် အလယ် ဒေသအသီးသီးမှ ဆေးရုံကြီးများ၊ တိုက်နယ်ဆေးရုံများ၊ ကျေးလက်ဆေးခန်းများ၊ ကျေးလက်သားဖွားခန်းများ၊ လူမှုကူညီရေးပရဟိတအဖွဲ့များထံသို့ အောက်ဆီဂျင်အိုး ၂၀၀ နီးပါး လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါတယ်
ရန်ကုန်မြို့ ကာတွန်းဦးဘဂျမ်းလမ်း၊ ကာတွန်းမီးထွန်းပွဲတော် ၂၀၁၈ ခုနှင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်များမှာ ပရိသတ်အကြိုက်ဆုံးဆုရှင်တစ်ဦးအဖြစ် ၂ နှစ်ဆက်တိုက် အရွေးချယ်ခံခဲ့ရပါတယ်
လက်ရှိဆောင်ရွက်မှုများမြန်မာ့အသံ နှင့် ပတ်္တမြားအက်ဖ်အမ်မှ နေ့စဉ် အသံလွှင့်ဟောစာတမ်း၊mntv ရုပ်သံမှ နေ့စဉ် ဟောစာတမ်း အစီအစဉ်များကိုလည်း ထုတ်လွှင့်လျက်ရှိပြီး ဂျာနယ်များ၊ အွန်လိုင်းမီဒီယာများမှာလည်း စာမူများ၊ ကာတွန်းများ၊ ဟောစာတမ်းများ ရေးသားလျက်ရှိပါတယ်
ရွှေနန်းတော်သို့ သွားရအောင်၂
လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၁)၃
ဝေဇယန်္တာဘုံနန်း၄
ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်၏ ဘဝဇာတ်ကြောင်းများ၅
ရသေ့ကြီးဦးရွှေတောင်နှင့် လောကပင်လယ်၇
ယခင်ဘဝမှ အဆက်၈
ရွှေလမ်းငွေလမ်း ညွှန်လိုက်မယ်၉
လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၂)၁၀
ဒေါ်ဝါယောနှင့် လောကဇာတ်ခုံ ယတြာစုံ အမှတ်(၁)၁၁
ဒေါ်ဝါယောနှင့် လောကဇာတ်ခုံ ယတြာစုံ အမှတ်(၂)၁၂
လွယ်လိုက်တဲ့ဖြစ်ခြင်း မရမ်းတလင်းယတြာများ အမှတ် (၃)၁၃
ယနေ့ယခု ဝေဠုနဒီ၁၄
လက်ယာတောင်ကျွန်းမှာ ထွန်းတဲ့ နိမိတ်များ၁၅
အဘပြောပြခဲ့တဲ့ လှဖေနဲ့ မြမေ၁၇
ဒေါက်တာမင်းသိင်္ခနှင့် ဒေါက်တာဒဂုန်၁၈
ရိုစီမနှင့် လိုတရ ယတြာများ အမှတ် (၁)၁၉
ရသေ့ကြီၤးဦးရွှေတောင်နှင့် ရတနာရွှေအိုး၂၀
ရိုစီမနှင့် လိုတရ ယတြာများ အမှတ် (၂)၂၁
မင်းသိင်္ခ၏ ရတနာသိုက်၂၂
ရွှေအိမ်တော်အဖွင့်ကျမ်း၂၃
မင်းသိင်္ခပြောခဲ့သော နိုင်ငံရေးပုံပြင်များ၂၄
ရသမဏ္ဍလ အမှတ် ၁  ...   စသည်တို့ဖြစ်ကြပါတယ်
၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီ ၇  ပါးရိုက်  ဝါးခယ်မ  ၂
၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၇  အင်းစိန်  ၃
၂၀၁၅ ဇန်နဝါရီ ၂၅ သာပေါင်း  ၄
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၆ တောင်ဥက္ကလာ  ၅
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၇ ဝေါ  ၆
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ လှိုင်သာယာဘီအိုစီ  ၇
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ လှိုင်သာယာ FMI  ၈
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ချောင်းသာ  ၉
၂၀၁၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ ပဲခူး ဇိုင်းတောင်၁၀
၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ တောင်တွင်းကြီး ကုက္ကိုခွ၁၁
၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၃ တောင်တွင်းကြီး မြို့နယ်ခန်းမ၁၂
၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၄ တောင်တွင်းကြီး ဝက္ကသေး၁၃
၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တောင်တွင်းကြီး မိုးထိကျောင်း၁၄
၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တောင်တွင်းကြီး အထက ၁၁၅
၂၀၁၆ ဇန်နဝါရီ ၄ နတ်မောက်၁၆
၂၀၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၅ ပျဉ်းမနား စိုက်သိပ္ပံ၁၇
၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၄ ပဲခူး ရွှေသာလျောင်း၁၈
၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၉ ဂွ မကျီးဇင်၁၉
၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရန်ကင်း ကံဘဲ့၂၀
၂၀၁၆ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၅ အထက်မင်းလှ စစ္စနို့၂၁
၂၀၁၆ မတ် မဥက္ကလာ၂၂
၂၀၁၆ ဧပြီ ၂ မော်လမြိုင်၂၃
၂၀၁၆ မေ ၂၀ မင်းတပ်  ချင်း၂၄
၂၀၁၆ မေ ၂၁ နှမ်းစားကျင်း  မြိုင်၂၅
၂၀၁၆  ------- ထီးချိုင့်၂၆
၂၀၁၆ အောက်တိုဘာ ၁၅ ရွာသာကြီး၂၇
၂၀၁၆ နိုဝင်ဘာ ၇ ငှက်အော်စမ်း ကော့မှူး၂၈
၂၀၁၆ ဒီဇင်ဘာ ၂၅ အင်းစိန်၂၉
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၁ ဖိုကြီး အောင်မြင်သာ မြို့သစ်၃၀
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၂ ဖိုကြီး မြို့သစ်၃၁
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၃ မြို့သစ်၃၂
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၄ နတ်မောက်၃၃
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၇ လှိုင် ၄ ရပ်ကွက်၃၄
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီ ၁၀ နေပြည်တော် ဒက္ခိဏသီရိ အထက ၁၉၃၅
၂၀၁၇ဇန်နဝါရီ ၃၀ လှိုင်သာယာ ၃ ရပ်ကွက်၃၆
၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ပဲခူး ရွှေသာလျောင်း၃၇
၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၃ အမရပူရ နန်းတော်ရာ မန္တလေး၃၈
၂၀၁၇ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၂ ရေနံမ အထက်မင်းလှ၃၉
၂၀၁၇ မတ် ၁၉ တွံတေး၄၀
၂၀၁၇ ဧပြီ ၈ သန်လျှင်၄၁
၂၀၁၇ ဧပြီ ၁၀ မထွဲ တောင်တွင်းကြီး၄၂
၂၀၁၇ --------- မြို့ဦးစေတီ ယဉ်ကျေးလိမ္မာ၄၃
၂၀၁၇ အောက်တိုဘာ ၄ ရွာသာကြီး၄၄
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၄ ကျိုက်လတ်၄၅
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ဆင်ပေါင်ဝဲ- ဆင်မြူးအောင်၄၆
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၂ ဆင်ပေါင်ဝဲ- ကုန်းဗိုလ်(နေ့)၄၇
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၁ ဆင်ပေါင်ဝဲ- ကျောက်ဆောင်စမ်း(ည)၄၈
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၁၃ ဆင်ပေါင်ဝဲ- စီပင်လှ၄၉
၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီ ၁ သာဝတ္ထိ၅၀
၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီ ၂ နေပြည်တော် ဉာဏသီရိ၅၁
၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီ ၃ နေပြည်တော် ဒက္ခိဏသီရိ အထက ၁၉၅၂
၂၀၁၈ ဇန်နဝါရီ ၄ နတ်မောက်
ဖက်ရှင်ဆိုသည်မှာ လူကြိုက်များ နေသော စတိုင်လ် သို့မဟုတ် အလေ့အထ များနှင့် ပတ်သက်သော ယေဘုယျ အသုံးအနှုန်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် အဝတ်အထည်၊ ဖိနပ်နှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ အတွက် အသုံးပြုလေ့ ရှိသည်
လူတစ်ယောက်၏ သွင်ပြင်နှင့် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုနှင့် ဆိုင်သော လက်ရှိ ရေပန်းစားနေသော အရာအားလုံးကို ရည်ညွှန်း
သကျက်တောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thakyettaw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ သကျက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန့်ဂါ (အနောက်)ရွာ၊ ဂန့်ဂါ
မကျီးကုန်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၅၈ ဦး၊ မ ၁၄၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဂဇင်္ဂလနိဂုံး သုဝေဠုတောအုပ်ဝယ် ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အနီးသို့ ရောက်လာသော ပါရာသိဝိယဗြာဟ္မဏ၏တပည့် ဥတ္တရလုလင်၏ ပါရာသိဝိယဗြာဟ္မဏ၏ ဣန္ဒြိယဘာဝနာနှင့် ဆက်စပ်၍ လျှောက်ထားမှုကို ပယ်တော်မူပြီး အရှင်အာနန္ဒာထေရ်၏လျှောက်ထားချက်အရ ပါရာသိဝိယဗြာဟ္မဏ၏ ဣန္ဒြိယဘာဝနာနှင့် မတူသော အရိယသာသနာတော်၏ အတုမရှိသောဣန္ဒြိယဘာဝနာကို ဟောတော်မူသည်
စက္ခုဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော ရူပါရုံ၊ သောတဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော သဒ္ဒါရုံ၊ ဃာနဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော ဂန္ဓာရုံ၊ ဇိဝှါဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော ရသာရုံ၊ ကာယဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ မနောဝိညာဏ်ဖြင့်သိအပ်သော ဓမ္မာရုံတို့၌ ဥပမာအသီးအသီးတို့ဖြင့် အနုတ္တရဣန္ဒြိယဘာဝနာဖြစ်ပုံ၊ ယင်းအာရုံတို့ကို သိရာဝယ် သေခပဋိပဒါဖြစ်ပုံ၊ သတိသမ္ပဇဉ်ဖြင့် ဝိပဿနုပေက္ခာဖြစ်ပုံ၊ အရိယဘာဝိတိန္ဒိယ ဖြစ်ပုံ၊ ဗုဒ္ဓအနုသာသနီကို မိန့်တော်မူပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အကြည်ဘန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ahkyiban)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ အကြည်ဘန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အကြည်ဘန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၀ ဦး၊ မ ၄၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဧရာသည် မြန်မာနိုင်ငံသား ဟာသသရုပ်ဆောင်နှင့် လူရွှင်တော်တစ်ဦးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးဧရာမြိုင် ဖြစ်ပြီး တချိန်က ဟာသသရုပ်ဆောင် ကျော်ထူးနှင့် အတွဲညီညီဖြေဖျော်ကာ ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်နှင့် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားပေါင်းမြောက်မြားစွာတွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရသည်
၂၀၂၀ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၉ရက် နံနက် ၃နာရီ ၃၉မိနစ်တွင် ကိုဗစ်-၁၉ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၀–၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၁)သည် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သား ဖြစ်သည်
၁၉၄ဝ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ ဝဂ္ဂီကျောင်းတွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်
၁၉၆ဝ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာအထွေထွေဂုဏ်ထူး BA (Gen.Hons) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဖာ (သင်္ချာ) MA (Maths) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇ဝ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ Caen (ကွန်း) တက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ Phd ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားနှင့်သမီး အမွှာမောင်နှမ မောင်ရစ်နှင့် ဂျူနီယာဝင်း တို့ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၇-၈၈ ခုနှစ်တွင် Working people Daily သတင်းစာတွင် အင်္ဂလိပ်လို ဆောင်းပါးများကို တစ်ပတ်ကို ၂ ကြိမ်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉ဝ နောက်ပိုင်းတွင် အတွေးအမြင်တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် စတိုင်သစ်၊ ပိတောက်ပွင့်သစ်၊ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများ အလျင်းသင့်သလို ရေးသားခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာနတွင် ၁၉၆၁ မှစတင်၍ အမူထမ်းခဲ့သည်
၎င်းနောက် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန် (၁၉၆၆-၁၉၇၄)၊ ပုသိမ်ဒီဂရီကောလိပ် (၁၉၇၄-၇၆)၊ တက္ကသိုလ်စာပေးစာယူသင်တန်းဌာန (အဝေးသင်တက္ကသိုလ်) ရန်ကုန် (၁၉၇၇-၁၉၉၁) တို့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ သင်တန်းတွင် အမှုထမ်းနေစဉ် အတွင်း ၁၉၈ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ Open University တွင် စာပေးစာယူသင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာနတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ၃ လသာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာပါမောက္ခရာထူး ဆက်ခံခဲ့ပြီး အနားယူခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သင်္ချာသစ် (စာပေဗိမာန်) ၁၉၈၆၊ ၁၉၈၇အခြေခံသင်္ချာသစ် (လောကသစ်စာပေ) ၁၉၉၁ဂိမ်းသီအိုရီ (ဒေါင်းစာပေ) ၂၀၀၂သင်္ချာပညာတော်သင်ဘဝ (ဒေါင်းစာပေ) ၂၀၀၃ခေတ်သစ်သင်္ချာ (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၃သင်္ချာဝေါဟာရ (မုံရွေးစာပေ) ၂၀၀၃အသက်ကိုဖန်တီးခြင်း (ဒေါင်းစာပေ) (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍) ၂၀၀၃သင်္ချာအတွေးအခေါ်ဆောင်းပါးများ (ယူနတီ) (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍) ၂၀၀၄ဖက်ဇီလောဂျစ် (မုံရွေး) ၂၀၀၄ကွန်ပြူတာသုံးသင်္ချာ (မြန်မာ society) ၂၀၀၄နဝမတန်းသင်္ချာအကြောင်းသိကောင်းစရာ (ယူနတီ) ၂၀၀၅သင်္ချာအဘိဓာန် (ဓူဝံစာပေ) (ဂျူနီယာဝင်း နှင့်တွဲ၍)၂၀၀၅သင်္ချာမိတ်ဆက် (မုံရွှေး) ၂၀၀၅သင်္ချာဝေါဟာရ - ၂ (မုံရွေး) ၂၀၀၅ဒေးကားမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၆ပထမနှစ်သိပ္ပံ (အဝေးသင်) (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၆၁ဝ တန်း သင်္ချာပုစ္ဆာများကို သရုပ်ခွဲလေ့လာနည်း (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၆စကြဝဠာ မိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၆ (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍)ကမ္ဘာနှင့်အိမ်နီးချင်းဂြိုဟ်များ (မုံရွေး) ၂၀၀၇ (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍)ရောင်စုံလှစွာပြည်မြန်မာ (ပါရမီ) ၂၀၀၇ (ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ရေး Colourful Burma မှ ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ဘာသာပြန်ဆိုချက်)ပညာအလင်းမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၇ခေတ်သစ်အတွက်ပညာရေး (မုံရွေး) ၂၀၀၈ပညာရှာခြင်းနှင့် မှတ်မိခြင်းမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၈The Light Of English တွင် အင်္ဂလိပ်စာဆောင်းပါးများ၊ English For All တွင် တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့် တွဲ၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် ရေးသားခဲ့သော Wonderland Of Burmese Legends ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးများ လစဉ်ရေးသားသည်
ကကုလားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kakular)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကတိုင်တိကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတိုင်တိကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၆၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၈၂၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဟခိုနဲဂဆခိဘူတာ  (箱根ヶ崎駅 ဟခိုနဲဂဆခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ မိဇုဟိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂထုန်းယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gahtoneyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ မချမ်းဘောမြို့နယ်၊ ဝါလန်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မင်းသားဒန်းမောင်ရှင်နတ်သည် ပုဂံအလောင်းစည်သူမင်း၏ သားတော်ကြီးမင်းရှင်စော၏ သားဖြစ်သည်
သာမဏေအဖြစ်ဖြင့် ဒန်းစီးရာတွင်ဒန်းပေါ်ကကျ၍ အနိစ္စရောက်ရာမှ နတ်ဖြစ်သည်
နတ်ရုပ်မှာပလ္လင်ခုံပြန့်တင်ပျဉ်ခွေ၊ ယာလက်ကစောင်းကိုပိုက်တီး၍ ဝဲလက်ကကြိုးကို ထောက်ဟန်၊ ဗောင်းစလွယ်နှင့် ထုလုပ်ရသည်
ဂမုန်းဆတ်နာ ဟုလည်း ခေါ်သည်
အရွက်မှာ ခတ္တာရွက်နှင့် တူသည်
အမြစ်မှာ တမာရွက်နှင့် တူသည်
ပေမူ၊ ရှေးဟောင်းမူများတွင် ဂမုန်းဆိတ်နာဟု သာ တွေ့ရှိရ၏
လက် ခွတ် ထိမ် ပြေ၊ ကုတ် သစ် ဒေ၊ တွက်ရေခုနစ်ရပ် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဂဠုန်ပြည်၌ လက်ပံပင်၊ အသူရာပြည်၌ သခွတ်ပင်၊ အနောက်ကျွန်း၌ ထိမ်ပင်၊ တောင်ကျွန်း၌ ဇမ္ဗူသပြေပင်၊ အရှေ့ကျွန်း၌ ကုက္ကိုပင်၊ တာဝတိံသာ၌ ပင်လယ်ကသစ်ပင်၊ မြောက်ကျွန်း၌ ပဒေသာပင်တို့ ပေါက်ရောက်သည်
ဘီစီ ၅၄၃ တွင် ဂေါတမဗုဒ္ဓ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် ထေရဝါဒ၊ မဟာယာန၊ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာများ ထွန်းကားပြန့်ပွားခဲ့သည်
ထေရဝါဒဂိုဏ်းသည် သီဟိုဠ် မှတဆင့် မြန်မာ၊လာအို၊ ထိုင်း၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊  စသော ဒေသများသို့ ပြန့်ပွားသွားခြင်းဖြစ်၍ တောင်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်
နီပေါနိုင်ငံ တွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားသည်
မဟာယာနကို မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာဟု ခေါ်သည်
မဟာယာနဂိုဏ်း သည် တရုတ်၊ ထိုင်ဝမ်၊ တိဘက်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ မြောက်ကိုရီးယား၊ မွန်ဂိုးလီးယားနိုင်ငံ၊ မလေးရှားနိုင်ငံ၊ စင်ကာပူ၊ ဘူတန်နိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ၊ နှင့် ဂျပန် စသော အရှေ့အာရှတခွင်တွင် ထွန်းကားပြန့်ပွားနေပြီး မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာဟုလည်း ခေါ်ဆိုသည်
တိဘက်ဗုဒ္ဓဘာသာ (Vajrayana ဂိုဏ်း) ကို အချို့က မဟာယန၏ ဂိုဏ်းခွဲဟု သတ်မှတ်သော်လည်း အချို့ကမူ မူလဗုဒ္ဓဘာသာ၏ တတိယမြောက် ဂိုဏ်းကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာတွင် အခြားဂိုဏ်းခွဲငယ် အများအပြားရှိသေးသည်
ဤသို့များရခြင်းသည် ဝါဒနှင့် ဒေသကွာဟချက်များကြောင့် ဖြစ်သည်
ဘီစီ ၅၄၃  တွင်မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီး နှစ်ပေါင်း(၁၁၀၀) ကျော်(အေဒီ ၅၀၀-အေဒီ ၆၀၀) တွင်ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ သည် တရုတ်ပြည်တွင် ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ အယူဝါဒများ မြတ်ဗုဒ္ဓ နှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ၏ သားတော် သံဃာ များ ဟောကြားအပ်သော “ပိဋကတ်ကျမ်းစာ” လာ အဆို အမိန့်များကိုသာ လိုက်နာ ကျင့်သုံး၏
ဖန်ဆင်းရှင်(God) ကို  လက်မခံကြပါ
ဖန်ဆင်းရှင်ကို (Buddhists do not believe in a Creator God)  မယုံကြည်ကြပါ
သို့ရာတွင် ကံ ကံ၏အကျိုး နှင့် မိမိ ၏ ကာယကံ(ကိုယ်ဖြင့် ပြုလုပ်မှု)၊ ဝစီကံ(နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုမှု)၊ မနောကံ( စိတ်ဖြင့် ကြံစည်မှု) ကို အလေးအနက် ယုံကြည်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုင်းရှိုင်းသူသည် ကာယဒုစရိုက်၊  ဝစီဒုစရိုက်၊ အကြံအစည်ဒုစရိုက်တို့မှ လွတ်ကင်းစင်ကြယ် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ကာယကံအမှု သမ္မာကမ္မန္တ အလုပ်မျိုးကိုသာ ပြုလုပ်မည် ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ ရတနာသုံးပါးကိုသာ အသိအမှတ်ပြုယုံကြည်ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်၏
ဗုဒ္ဓဘာသာကိုင်းရှိုင်းသူသည် ကာယဒုစရိုက်၊  ဝစီဒုစရိုက်၊ အကြံအစည်ဒုစရိုက်တို့မှ လွတ်ကင်းစင်ကြယ် ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော ကာယကံအမှု သမ္မာကမ္မန္တ အလုပ်မျိုးကိုသာ ပြုလုပ်မည် ဖြစ်သည်
သီလနှင့် သမာဓိမဂ္ဂင် ပြည့်စုံလျှင် ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ပညာကိစ္စလည်း ပြီးစေနိုင်သောကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပ မဂ္ဂင်ဖောင်ကြီးကိုလည်း စီးနေကြသူများပင် ဖြစ်သည်
မဂ္ဂင်ဟူသည် ကိလေသာတို့ကို ပယ်သတ်ကြောင်း၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားစုဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖော်ပြလတ္တံပါအတိုင်း (၈) ပါးရှိသည်
သမ္မာဒိဋ္ဌိ  မှန်သောအယူအမြင်၊၂
သမ္မာသင်္ကပ္ပ  မှန်သောအကြံ၊၃
သမ္မာဝါစာ  မှန်သောစကား၊၄
သမ္မာကမ္မန္တ  မှန်သောအမှုအလုပ်၊၅
သမ္မာအာဇီဝ  မှန်သောအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု၊၆
သမ္မာဝါယာမ  မှန်သောအားထုတ်မှု၊၇
သမ္မာသတိ  မှန်သော အောက်မေ့ နှလုံးသွင်းမှု၊၈
သမ္မာသမာဓိ  မှန်သော တည်ကြည် စူးစိုက်မှု၊ (ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ ကမ္မဋ္ဌာန်း တရား သမထ(meditation) အလုပ်သည် စိတ်နှင့် ဆိုင်သဖြင့် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် မှန်သောအားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးကို ဆိုလိုသည်
ထိုဘာဝနာသည် သမထဘာဝနာ၊ ဝိပဿနာဘာဝနာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိ၏
ကမ္မဋ္ဌာန်းဟူသည် ကမ္မဌာနဟူသော ပါဠိစကားကို မြန်မာလို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်၏
ကမ္မဌာနဟူသော ပါဠိစကား သည် ကမ္မပုဒ်နှင့် ဌာနပုဒ်တွဲစပ်၍ ဖြစ်သော စကားတည်း
ထိုနှစ်ပုဒ်တွင် ကမ္မပုဒ်မှာ အလုပ်ဟူသော အနက်ကိုဟော၏
ဌာနပုဒ်မှာ တည်ရာဟူသော အနက်ကို ဟော၏
ထို့ကြောင့် ဘာဝနာအလုပ်၏ တည်ရာဖြစ်သော အာရုံများကို ကမ္မဋ္ဌာန်း ဆိုသည်ဟု မှတ်ရမည်
သမထ ဘာဝနာ ဟူသည် အာရုံခြောက်ပါး၌ လွင့်ပါးချောက်ချား၍ နေသောစိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သမ္မာသတိ(Right mindfulness) စွဲမြဲစွာ သက်ဝင် စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် သမ္မာသမာဓိ(Right Concentration) တည်တည်တံ့တံ့ ရှုခြင်းသဘောဖြစ်သည်
ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ သည် သမထ လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံသည်
ဇင် (ဈာန်) ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ဂျပန် တွင် ကိုးကွယ်ကျင့်သုံးကြသော မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး သတ္တဝါအားလုံးအား အကြမ်းမဖက်ရေးနှင့် သုညတ ဝါဒ (Śūnyatā)  တရား လမ်းစဉ်ပေါ်တွင် အခြေခံထားသည်
အလုံးစုံငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု မရှိသော အေးငြိမ်းချမ်းသာမှု၊ တဏှာမရှိခြင်း၊ တဏှာမှ ကင်းလွတ်ခြင်း၊ ဒုက္ခမှ အပြီးတိုင်လွတ်မြောက်ခြင်း၊  စွန့်လွတ်ခြင်း၊ လွတ်မြောက်ခြင်း၊ မကပ်ငြိခြင်း၊ ပူဆွေးမှု မရှိခြင်း၊ ငိုကြွေးမှုမရှိခြင်း၊သောက မရှိခြင်း၊ အညစ်အကြေး ကိလေသာ မရှိခြင်း စသည်တို့ဖြစ်သည်
မိုးကုတ်ဆရာတော်ဘုရားကြီး ၏ သုညတ အနတ္တ တရား မှာကျယ်ပြန့်စွာ လူအများ နာကြားနေကြဆဲဖြစ်သည်
တရုတ်ပြည်တွင် ကျောင်းတိုက်ပေါင်း (၁၃၀၀၀) ရှိ၍ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ရွှေခေတ် ဟု ခေါ် လောက် သည်
အရှင်ဗောဓိဓမ္မ တရုတ် ပြည် သို့ ကြွ၍ ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ( ဈာန်) ဂိုဏ်း ကို တည်ထောင်သည်
ကိုရီးယားပြည် သို့ ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ရောက်ရှိသည်
ဂျပန်ပြည်တွင် ဆူမိကို (ဆွိကို) Empress Suiko (အေဒီ ၅၅၄-အေဒီ ၆၂၈)ဘုရင်မကြီးလက်ထက် ရှိုတိုကု တိုင်းရှိ မင်းသားကြီး(Prince Shōtoku Taishi) (အေဒီ ၅၇၄-အေဒီ ၆၆၂ ) ၏ ကြိုးပမ်း မှူကြောင့် ဂျပန်တပြည်လုံး မဟာယနဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်
ရှိုတိုကု တိုင်းရှိ မင်းသားကြီးသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို ကိုင်းရှိုင်းသူဖြစ်ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်
(၁၁) ရာစုတွင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော် စတင်ရောက်ရှိသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာကို အခြေခံ၍ ဂျပန်ပြည် အုပ်ချုပ်ရေး ဥပဒေကိုရေးဆွဲခဲ့သည်
ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ (အေဒီ ၅၀၀-အေဒီ ၆၀၀) သည် တရုတ်ပြည်တွင် ချန် ဗုဒ္ဓဘာသာကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီးကိုယ်ခံပညာ နှင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာကို စံနစ်တကျ သင်ကြားလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်
ဇင် (ဈာန်)  ဗုဒ္ဓဘာသာ ၏ တရားရှုမှတ်ခြင်း  坐禅 သည် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်
ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ (Father of Zen Buddhism)သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော် ပြန့်ပွားရေးအတွက် အေဒီ (၅၀၀) တွင် တရုတ်ပြည်ရှောင်လင်ဘုရားကျောင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော အိန္ဒိယလူမျိုး တရားပြဆရာတော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတွင် နာမည်ကျော်ကြား လူသိအများဆုံး မဟာယာန ဇင်(ဈာန် ) ဗုဒ္ဓဘာသာဆရာတော်ဖြစ်သည်
ကိုယ်ခံပညာ ဆိုသည်မှာ မိမိ၏ လုံခြုံမှုအတွက် ခုခံကာကွယ်သော နည်းပညာများကိုဆိုလိုသည်
တရုတ်ပြည်တွင်ဆရာတော် ဗောဓိဓမ္မ ကို  達摩 Bodhidharma ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ချန်ဗုဒ္ဓဘာသာ( Chán Buddhism) နှင့် ရှောင်လင် ကွန်ဖူးကိုယ်ခံပညာတို့ ၏ ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်တည်ထောင်သူပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
ဂျပန်ပြည်တွင်ဆရာတော်ဗောဓိဓမ္မ ကို 達磨 Daruma ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ(Zen Buddhism) နှင့် ဂျပန် ကရာတေး ကိုယ်ခံပညာတို့၏ရှေ့ဆောင်ဦးစီးဦးကိုင်တည်ထောင်သူပုဂ္ဂိုလ်ကြီးအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
တရုတ်ပြည်မှ လာသော မဟာယာန ချန်( 禪 ) ဗုဒ္ဓဘာသာ အယူအဆများပေါ်တွင် မူတည်၍ ဂျပန်တို့သည် ဇင် (禪) ဗုဒ္ဓဘာသာ အဖြစ်ပြောင်းလဲလာခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ကျင့်စဉ်အနှစ်ချုပ် သည်ကား ထိုးထွင်းသိမြင်စွမ်းသော" ဗောဓိဉာဏ်" (Satori) ဖြစ်သည်
ဇင် (禪) (ဈာန်) ကျင့်စဉ်အနှစ်ချုပ် "ဆာတိုရီ"  Satori (悟り) သည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်
(Satori and kenshō are commonly translated as enlightenment, a word that is also used to translate bodhi, wisdom and buddhahood.) အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ်တရားရှုမှတ်ခြင်း ကျင့်ကြံ အားထုတ် စီးဖြန်းရ၏
ကန်ရှော (見性) (ဗောဓိ) သည် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားလောင်းကျင့်စဉ် ၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်သည်
ဇင်ဗုဒ္ဓအယူဝါဒ၏ပုံစံ အများစုသည် ကမ္မဋ္ဌာန်း  တရားထိုင်ခြင်း သမထအလုပ်သည် စိတ်နှင့် ဆိုင်သဖြင့် မိမိစိတ်ဓာတ်၏ ဖြူစင်မှု တိုးပွားလာအောင် အားထုတ်ရသော အလုပ်မျိုးဟု ဆိုလိုသည်
သမထ ဟူသည် အာရုံခြောက်ပါး၌ လွင့်ပါးချောက်ချား၍ နေသောစိတ်ကို တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ သမ္မာသတိ(Right mindfulness) စွဲမြဲစွာ သက်ဝင် စေ၍ စူးစူးစိုက်စိုက် သမ္မာသမာဓိ(Right Concentration) တည်တည်တံ့တံ့ ရှုခြင်းသဘောဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ (သန်း ၆၉၀၀) ကျော် ရှိသည့် အနက် ဗုဒ္ဓဘာသာသည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၂၀၀၀) ခန့်အထိ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သော ဘာသာတရားနှင့်အယူဝါဒဖြစ်သည်
တရုတ်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာလူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံလည်းဖြစ်သည်
တရုတ်ပြည်တွင် လူဦးရေ (သန်းပေါင်း ၁၂၀၀) ၁၂၁၉ ၁၄၉ ၆၀၀ ကျော်အထိ မဟာယာန ဗုဒ္ဓဘာသာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သည်
ထို့ကြောင့် ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ မဟာယာန နှင့် ထေရဝါဒ ပေါင်းလျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ လူဦးရေအားဖြင့် ၁၉၂၁ ၉၈၉ ၆၄၁ (သန်း ၁၉၀၀ ကျော်၊ သန်း ၂၀၀၀ နီးပါး) ရှိသည်
(၁)  နှစ်ဖက်လုံးက သကျမုနိ ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာကို အမြင့်မြတ်ဆုံးသောမြတ်စွာဘုရား အဖြစ်လက်ခံကြသည်
(၂) သစ္စာ လေးပါး တရားတော်ကို နှစ်ဖက်လုံးက အပြည့်အဝလက်ခံကြသည်
(၃) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်သည် နှစ်ဖက်လုံး၏  တရားဖြစ်သည်
(၄) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်သည် နှစ်ဖက်လုံးတွင် အတူတူပဲဖြစ်သည်
(၅) ဖန်ဆင်းရှင်(God) ကို နှစ်ဖက်လုံးတွင် လက်မခံကြပါ
(၆) အနိစ္စ၊ဒုက္ခ၊အနတ္တ နှင့် သီလ၊သမာဓိ၊ပညာတွေကို နှစ်ဖက်လုံးက လက်ခံကြတဲ့ အတွက် ဗုဒ္ဓရှင်တော်၏  အဓိက တရားအနှစ်တွေသည် မကွဲပြားဘူးလို့ ဆိုရပါမည်
အနတ္တ ကို နှစ်ဖက်လုံးတွင်လက်ခံပါသည်
မဟာယနသည် အတ္တဝါဒ မဟုတ်ပါ
အဓိက ကွဲပြားချက်က တရားတော်တွေ ပေါ်မှာ မဟုတ်ပါ
ဗောဓိသတ္တ လို့ ခေါ်တဲ့ ဘုရားလောင်း၊ ဘုရားကျင့်စဉ် ကျင့်သူအပေါ်မှာ ထားတဲ့ သဘောထား ဖြစ်သည်
ထေရဝါဒ က ဘုရားလောင်း ကို ပုထုဇဉ်ပဲရှိသေးလို့ မကိုးကွယ်ကြပါ
တချို့က ဆိုပြန်သည်
ထေရဝါဒဆိုတာ ရဟန္တာ ဖြစ်ဖို့နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုဖို့ ကျင့်တဲ့ ဝါဒဖြစ်ပြီး၊ မဟာယာနကတော့ ဗုဒ္ဓဖြစ်မယ့် ဘုရားလောင်း ဗောဓိသတ္တကျင့်စဉ်ကို လက်ခံတဲ့ ဝါဒလို့ ဆိုကြပြန်သည်
ထေရဝါဒ တွင် ဗောဓိသတ္တ သည် လွတ်မြောက်ရာ လမ်းကို သစ္စာတရားကို မသိသေးတဲ့ ပုထုဇဉ်မို့ မကိုးကွယ်ကြပါ
မဟာယာန တွင် ကိုးကွယ်စရာ ဗောဓိသတ္တ တွေ များပါသည်
ဘုရားလောင်း၊ ဘုရား၏ မိခင်၊ ဖခင် ….အစုံပဲဖြစ်သည်
မဟာယာန မှာ  အရဟတ္တဖိုလ်ရပြီးသား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်သည် အရဟတ္တဖိုလ်ကနေ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုလို့ မရသေးပါ
အရဟတ္တဖိုလ်ကနေ အနာဂမ်၊ သကဒါဂမ်၊ သောတာပန် အထိ ပြန် လျှောကျသွားပြီး ပုထုဇဉ်ပြန်ဖြစ်သွားရသည်
ပြီးမှ ဘုရားဆုပန်ပြီး ဘုရားဖြစ်ဖို့ ပြန်ကြိုးစားကြရသည်
ထေရဝါဒ နှင့် မဟာယာန အယူအဆ တချို့ လွဲနေသည်
ဝိနည်း+ သုတ္တန် + အဘိဓမ္မာများ မူရင်းအတိုင်းလိုက်နာကျင့်ကြံပြီး နဲနဲမှ မပြင်တာက ထေရဝါဒ  ဖြစ်သည်
မူရင်းမှ အယူအဆ တချို့ နဲနဲ ပြင်သည်က မဟာယာန ဝါဒ ဖြစ်သည်
ထေရ ဝါဒ က ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားမိန့်ကြားချမှတ်ခဲ့သော မူရင်း ဝိနည်း+ သုတ္တန် + အဘိဓမ္မာများ၊ သိက္ခာပုဒ်များ တရားတော်များကို နဲနဲမှ မပြင်ကြပါ
မဟာယာနနှင့် ထေရဝါဒ ဟူ၍ဂိုဏ်းကြီး နှစ်ခုကွဲသကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်နှင့် ပတ်သက်သော အယူအဆမှာလည်း ကွဲပြားသည်
မဟာယာန ကျမ်းများတွင် နိဗ္ဗာန်ကို သုခချမ်းသာတို့ဖြင့် ပြည့်စုံသည့် ဘုံဗိမာန်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ သံသရာကိုယ်၌ကပင် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်သည် ဟူ၍လည်းကောင်း ကွဲပြားသော အယူအဆများ၊သဘောတရားများကို တင်ပြထားသည်
သို့သော် ထေရဝါဒတွင်မူ ဆရာစဉ်ဆက် နှင့် ကျမ်းဂန်များတွင် နိဗ္ဗာန်သည် တည်နေရာဘုံအဖြစ် မယူဆ၊ မသတ်မှတ်သင့်ကြောင်း၊ သံသရာနှင့် ဆက်စပ်မှုကင်းမှ သာလျှင် နိဗ္ဗာန်ဖြစ်ကြောင်း အစရှိသဖြင့် တိကျစွာရှင်းလင်းပြဆိုထားပေသည်
ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓကျမ်းဂန်အရ ၃၁ ဘုံ၌ ရှိကြသော သတ္တဝါတို့သည် သံသရာလည်ကြရာတွင် ၃၁-ဘုံမှ စိတ် ၏ လုံးဝ ချမ်းသာရာဖြစ်သော ကိလေသာ များမှ လွတ်ကင်းရာကို နိဗ္ဗာန်ဟု ခေါ်သည်
နိဗ္ဗာန်တွင် လူတို့၏ ဒုက္ခအားလုံးမှ ကျွတ်ငြှိမ်းပြီး နိဗ္ဗာန် သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် သံသရာ အသစ်တဖန်ပြန်လယ်ခြင်း မရှိတော့ပေ
အချုပ်အားဖြင့် နိဗ္ဗာန်ဆိုသည်မှာ တက်မက်မှု၊ တွယ်တာမှု ကင်းရာ(မဖြစ်ရာ) ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဘဝတစ်ခုနှင့် တစ်ခုကို ဆက်စပ်ပေးတတ်သော တက်မက်မှု (တဏှာ) မဖြစ်ရာ ကုန်ဆုံးရာ (တဏှာ)မှ လွတ်မြောက်ရာ လွတ်မြောက်ကြောင်း တဏှာကုန်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ပင် ဖြစ်သည်
နိဗ္ဗာန်သည် ကောင်းဘုံကဲ့သို့ နေရာအဖြစ် မရှိပေ
ဖော်ပြပါ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ၊  ဇင်ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် မဟာယာနဗုဒ္ဓဘာသာ တို့သည် သူ့နည်း သူ့ဟန်နှင့်သူ လူသားများအတွက် အကျိုးရှိသော ဆုံးမဩဝါဒများ ပါရှိကြသည်
ဂနိုင်ယားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ တောင်ကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၁၈ ဦး၊ မ ၁၀၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ညစ်ညမ်းခြင်း ဆိုသည်မှာ ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသောအရာများကို ပတ်ဝန်းကျင်ဆီသို့ စသွင်းလာခြင်းဖြင့်ဂေဟစနစ် (ဆိုလိုသည်မှာ သဘာဝတရား သို့မဟုတ် ဇီဝရုပ်သက်ရှိများ) အားတည်ငြိမ်မှုမရှိစေခြင်း၊ ဖရိုဖရဲဖြစ်ခြင်း၊ အန္တရာယ် သို့မဟုတ် မသက်မသာဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်စေခြင်းဖြစ်သည်
ညစ်ညမ်းခြင်းသည် ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဆူညံသံ၊ အပူ သို့မဟုတ် အလင်းကဲ့သို့သော စွမ်းအင်ပုံစံမျိုးဖြင့် တည်ရှိနိုင်သည်
ညစ်ညမ်းစေသောပစ္စည်းများ၊ ညစ်ညမ်းခြင်း၏ လိုအပ်ချက်များသည် ပြင်ပပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် စွမ်းအင်များ၊ သို့မဟုတ် သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပွားသောအရာများ ဖြစ်နိုင်သည် - သဘာဝအလျောက် ဖြစ်ပွားပါက၊ ၎င်းတို့သည် သဘာဝအဆင့်များကို ကျော်လွန်ပါက ညစ်ညမ်းစေသော အရာများအဖြစ် သဘောထားခြင်း ခံရသည်
ညစ်ညမ်းခြင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် ပင်ရင်းတစ်နေရာတည်း သို့မဟုတ် ပင်ရင်းတစ်နေရာတည်းမှ မဟုတ်သောညစ်ညမ်းခြင်းဟူ၍ အဆင့်ခွဲခြား သတ်မှတ်ထားသည်
Blacksmith Institute (ဘလက်(ခ်)စမစ် တက္ကသိုလ်) မှကမ္ဘာ့အဆိုးဝါးဆုံး ညစ်ညမ်းသည့်နေရာများ စာရင်းတစ်ခုကို နှစ်စဉ်ထုတ်ပြန်သည်
၂၀၀၇ ထုတ်ဝေခြင်းများတွင် ထိပ်ပိုင်းဆယ်နေရာအဖြစ် နာမည်စာရင်း အဆိုပြုခြင်းခံရသည်များမှာ Azerbaijan (အယ်ဇာဘိုင်ဂျန်)၊ China (တရုတ်)၊ India (အိန္ဒိယ)၊ Peru (ပီရူး)၊ Russia (ရုရှ)၊ Ukraine (ယူက ရိန်း) နှင့် Zambia (ဇမ်းဘီးယား) တို့တွင် တည်ရှိသည်
ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှု အမျိုးမျိုးရှိသည်
ယင်းတို့မှာလေထု ညစ်ညမ်းမှု၊ ရေထုညစ်ညမ်းမှုနှင့် မြေဆီလွှာ ညစ်ညမ်းမှုများ|သစ်တောပြုန်းတီးမှုများဖြစ်သည်
ညစ်ညမ်းမှုများသည် လူတို့ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းဖြစ်သည်
ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ သဘာဝအစိတ် အပိုင်းများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဆက်စပ်လျက် ရှိသောကြောင့် သဘာဝအစိတ်အပိုင်း တစ်နေရာ၌ ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်လျှင် အခြားသဘာဝ အစိတ်အပိုင်း နေရာများသို့လည်း ပျံ့နှံသွားနိုင်သည်
လူတို့သည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း တန်ချိန်သန်းပေါင်းများစွာရှိသော ဓာတ်ငွေ့နှင့် အမှုန့်ကလေးများကို လေထု အတွင်းသို့စွန့်ထုတ်ခြင်းဖြင့် လေထုညစ်ညမ်းမှုကို ဖြစ်စေသည်
မော်တော်ကားကဲ့သို့သော ယာဉ်များကြောင့် လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ဆီ၊ကျောက်မီးသွေးစသော လောင်စာများ လောင်ကျွမ်းမှုကြောင့်လည်းကောင်း လေထုညစ်ညမ်းမှု အများဆုံး ဖြစ်ရသည်
လောင်စာများမှ ထွက်လာသော လေထုကို ညစ်ညမ်းစေသည့်အညစ် အကြေးများကို အရောင်မဲ့အဆိပ်ငွေ့များ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ထူထဲမှောင်မည်းသော မီးခိုးလုံးကြီးများအဖြစ်၎င်းတွေ့ကြရသည်
လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် မျက်စိနာဖြစ်စေနိုင်သည်
ပန်းနာရင်ကျပ်နှင့် အဆုတ်ရောင်ရောဂါများကိုလည်း ဖြစ်စေနိုင်သည်
ကင်ဆာရောဂါကိုပင် ဖြစ်စေနိုင်သည်ဟု အချို့သိပ္ပံပညာရှင်များက ယုံကြည်သည်
လေညစ်ညမ်းမှုသည် အပင်များရှင်သန်ရေးကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်
အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများနှင့်တိုက်တာအဆောက်အအုံများကိုလည်း ပျက်စီးလွယ်စေနိုင်သည်
လေထုညစ်ညမ်းမှုသည် ရာသီဥတုကိုလည်း ဖောက်ပြန်စေနိုင်သည်
လေထုထဲရှိအမှုန်နှင့် ဓာတ်ငွေ့များသည် သဘာဝအပူချိန်ကို ပြောင်းလဲစေနိုင်သဖြင့် ရာသီဥတု ဖောက်ပြန်မှုများ ဖြစ်လာနိုင်သည်
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်းနှင့် မိလ္လာစွန့်ပစ်ရေး လုပ်ငန်းများကလည်း တစ်နှစ်တစ်နှစ်လျှင် ဂါလံသန်းပေါင်းများစွာရှိသော စွန့်ပစ္စည်းများကို ရေထုအတွင်းသို့ စွန့်ပစ်ကြသည်
ယင်းကဲ့သို့သော စွန့်ပစ္စည်းများထဲတွင် ဓာတုပစ္စည်းများ၊ အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏စွန့်ပစ္စည်းများ၊ ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများပါဝင်သည်
စက်ရုံအလုပ်ရုံနှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားပေးရုံများမှ စွန့်ပစ်သော ရေများကြောင့် လူတို့ကိုအကျိုးပြုသည့် ရေထဲရှိ ငါး၊ ပိုးမွှား၊ တိရစ္ဆာန်နှင့် အပင်များသေကျေ ပျက်စီးနိုင်သည်
မြေဆီလွှာညစ်ညမ်းမှုသည် စိုက်ပျိုးပင်များအတွက်ရေကြီးသော ကမ္ဘာ့မြေအပေါ်ယံရှိ မြေဆီလွှာကို ပျက်စီးစေသည်
သဘာဝအလျောက် နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ အချိန်ယူ၍ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ရသော မြေဆီလွှာသည် လူတို့၏ ပေါ့လျော့မှုကြောင့်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပျက်စီးသွားနိုင်သည်
ဓာတ်မြေဩဇာနှင့် ပိုးသတ်ဆေး များကို အလွန်အကျွံ အသုံးပြုခြင်းသည်မြေကြီးအတွင်းရှိ လူ့အကျိုးပြုဗက်တီးရီယားနှင့် အခြားသက်ရှိများ ကို သေစေနိုင်သည်
လေနှင့် ရေတို့၏တိုက်စားမှုကြောင့်လည်း မြေဆီလွှာ အမြောက်အမြားဆုံးပါးရသည်
တောင်ယာလုပ်ရန်အတွက် သစ်ပင်နှင့် မြက်ပင်များကို ခုတ်ထွင် ပစ်ရာ၌အကာအကွယ်မဲ့ဖြစ်ရသော မြေဆီလွှာသည် လေနှင့်မိုးရေတို့၏တိုက်စားခြင်းဒဏ်ကိုခံရသည်
လမ်းများဖောက်ရန်အတွက်၎င်း၊ စက်ရုံများတည်ဆောက်ရန် အတွက်လည်းကောင်း၊ တောတောင်များကို ရှင်းလင်းပစ်ကြရာ၌ လည်းကောင်း မြေဆီလွှာ ပြုန်းတီးကြရပြန်သည်
တန်ချိန် များစွာရှိသော စွန့်ပစ္စည်းများကို လမ်းဘေး၊မြစ်ချောင်း အင်းအိုင်နှင့် အမှိုက်ပုံများ၌နှစ်စဉ် စွန့်ပစ်ကြသောကြောင့် ပတ်ဝန်းကျင် သဘာဝအလှကို ပျက်ပြားစေသည်
အမှိုက်ပုံများကြောင့် ပိုးဟပ်၊ ကြွက်စသော ရောဂါပိုး သယ်ဆောင်ကြသည့် ပိုးမွှားတိရစ္ဆာန်များ ပေါက်ပွားလာရသည်
အချို့သောစွန့်ပစ္စည်းများကို မီးရှို့၍ဖျက်ဆီးပစ်နိုင်သော်လည်းထွက်ပေါ်လာမည့် မီးခိုးများက လေထုကို ညစ်ညမ်းစေသည်
ယင်းတို့ကို ရေထဲသို့ စွန့်ပစ်ပြန်လျှင်လည်း ရေထုကို ညစ်ညမ်းစေသည်
မြို့ကြီးများတွင် စက်ရုံအလုပ်ရုံများမှ အများဆုံးကြားနေရသည့် ကျယ်လောင်သော အသံများသည် လူတို့ကိုစိတ်ညစ်ညူးစေသည်
ဆိုးရွားလွန်းသော အသံများဆိုလျှင် နားကိုပင်ပင်းစေနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် ဆိုးရွားသော အသံဗလံများကိုပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှု အကြောင်းတစ်ရပ်အဖြစ် ယူဆကြသည်
အနုမြူလျှပ်စစ် ဓာတ်အားပေးစက်ရုံများနှင့် အီလက်ထရွန်နစ် ကိရိယာများမှလည်း ဖြာထွက်ရောင်ခြည်များအနည်းနှင့်အများ ထွက်လျက်ရှိရာ ယင်းတို့နှင့်အများအစား အတွေ့အထိခံရလျှင် ကင်ဆာနှင့်တကွ အခြားရောဂါများ ရစေနိုင်သည်
ဒီဒီတီကဲ့သို့သော ပိုးသတ်ဆေးများကြောင့် ငှက်များ၊ ငါးများနှင့် အခြားတိရစ္ဆာန်များ အများအပြား သေကျေခဲ့ရသည်
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ၌ အသုံးပြုသည့် လောင်စာများမှ ထွက်လာသော ပြဒါးဆိပ်နှင့် ခဲဆိပ်များကလည်း လူတို့၏ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်သည်
ပတ်ဝန်းကျင်ညစ်ညမ်းမှုအန္တရာယ်သည် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ တစ်နေ့တခြား ကြီးထွားလာလျက် ရှိနေသဖြင့် ယခုအခါ နိုင်ငံအစိုးရများနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများက ပတ်ဝန်းကျင် ညစ်ညမ်းမှုကို လျှော့နည်းစေရန် ကြိုးစားလျက်ရှိသည်
ညစ်ညမ်းခြင်း အဓိကပုံစံများကို တစ်ခုချင်းစီနှင့် ဆက်စပ်သော သီးခြားညစ်ညမ်းစေသည့်ပစ္စည်းများနှင့်အတူ အောက်တွင် စာရင်းပြုစုထားသည် -၁
လေထုညစ်ညမ်းခြင်း - ဓာတုပစ္စည်းများနှင့် အမှုန်အမွှားများကို လေထုအတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်ခြင်း
ဘုံဖြစ်သော ဓာတ်ငွေ့နှော ညစ်ညမ်းစေသည့်အရာများတွင် စက်ရုံနှင့် မော်တော်ယာဉ်များမှ ထုတ်လွှတ်သော carbon monoxide (ကာဗွန် မိုနောက်ဆိုဒ်)၊ sulfur dioxide (ဆာလဖာဒိုင် အောက် ဆိုဒ်)၊ chlorofluorocarbons (CFCs) (ကလိုရိုဖလူရိုကာဗွန်များ) ဖြင့်ဓာတ်ပြုသောဓာတု ozone (အိုဇုန်း) နှင့် မီးခိုးမြူတို့သည် nitrogen oxides (နိုက်ထရိုဂျင်အောက်ဆိုဒ်) များနှင့် hydro carbons (ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များ) တို့သည် နေရောင်ခြည်နှင့် ဓာတ်ပြုရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်
အမှုန်အမွှားပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် ဖုန်မှုန့်အနုစားများကို ၎င်းတို့၏ အလွန်သေးငယ်သောတိုင်းတာ သည့်မီတာ အရွယ်အစား PM10 မှ PM2.5 ဖြင့်သွင်ပြင်လက္ခဏာကို ဖော်ပြသည်
ရေထုညစ်ညမ်းခြင်း - စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများနှင့် ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသည့် အရာများကို မျက်နှာပြင်တွင် စီးဆင်းနေသည့်ရေ အတွင်းသို့ ထုတ်လွှတ်ခြင်း၊ မြစ်ကြောင်း ရေနုတ်မြောင်းစံနစ်အတွင်းသို့ စွန့်ထုတ်ခြင်း၊ မြေအောက်ရေ အတွင်းသို့စိမ့်ဝင်စေခြင်း၊ အရည်ယိုဖိတ်ခြင်းများ၊ စွန့်ပစ်ရေ ထုတ်လွှတ်ခြင်းများ၊ ရေထဲတွင် မြေဩဇာဓာတ်အလွန်များခြင်း နှင့်အမှိုက်သရိုက် စွန့်ပစ်ခြင်းများကြောင့် ဖြစ်ပေါ်စေသည်
မြေကြီးညစ်ညမ်းမှုဖြစ်ခြင်း သည်ယိုဖိတ်ခြင်း သို့မဟုတ် မြေအောက်ယိုစိမ့်မှုတို့မှ ဓာတုပစ္စည်းများကို ထုတ်လွှတ်သောအခါ ဖြစ်ပွားသည်
အရေးပါဆုံးသော မြေကြီးကို ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသည့်အရာများမှာ hydrocarbons (ဟိုကျဒရိုကာဗှနျမြား)၊ heavy metals (မာကွောသော သတ်ထုမြား)၊ MTBE၊[8] herbicides (ပေါင်းသတ်ဆေးများ) နှင့် pesticides (ပိုးသတ်ဆေးမြား) နှင့် chlorinated hydrocarbons (ကလိုရင်းပါဝင်သော ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်မြား) ဖွဈကွသညျ
အမှိုက်သရိုက်များစွန့်ပစ်ခြင်း၅
ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ညစ်ညမ်းခြင်း - အဏုမြူစွမ်းအင် ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် အဏုမြူလက်နက်များ သုတေသနပြုခြင်း၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် အသုံးချခြင်းကဲ့သို့သော အဏုမြူရုပဗေဒတွင် ၂၀ ရာစု လှုပ်ရှားမှုများမှ ပေါ်ထွက်လာခြင်းဖြစ်သည်
alpha (အယ်(လ်)ဖာ ဒြပ်မှုန် ထုတ်လွှတ်သည့်အရာများ နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အက်တီနိုက်များ ကိုကြည့်ပါ
အသံညစ်ညမ်းခြင်း - ယာဉ်လမ်းကြောဆူညံသံ၊ လေယာဉ်ဆူညံသံ၊ စက်ရုံများမှဆူညံသံနှင့် မြင့်မားသော ပြင်းအားရှိအသံလှိုင်းဖြင့် ရေအောက်ဝတ္ထုတို့၏ တည်နေရာကို ရှာဖွေသောကိရိယာ တို့ပါဝင်သည်
အလင်းညစ်ညမ်းခြင်း - အလင်းကျူးကျော်ဝင်ရောက်မှု၊ အလွန်အကျွံ အလင်းရောင်ပေးခြင်းနှင့် နက္ခတ္တဗေဒနှင့်ဆိုင်သော ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခြင်းတို့ပါဝင်သည်
အမြင်ညစ်ညမ်းခြင်း - မိုးပျံလျှပ်စစ်ဓာတ်အားလိုင်းများ၊ မော်တော်ကားလမ်းဘေးရှိ ကြေညာဆိုင်း ဘုတ်များ၊ အမြင်မတင့်တယ်သော မြေမျက်နှာသွင်ပြင်များ (ကမ်းမြောင်နေရာ၌ ဓာတ်သတ္တုတူးဖော် ခြင်းမှစ၍)၊ အမှိုက် သို့မဟုတ် အစိုင်၊ အခဲ၊ အဖတ်ကဲ့သို့သော စည်ပင်သာယာ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများကို ဟင်းလင်းပြင်၌ သိမ်းဆည်းထားခြင်းတို့ကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်
အပူဓာတ်ဆိုင်ရာညစ်ညမ်းခြင်း - ဓာတ်အားပေးစက်ရုံတစ်ခုတွင် ရေကို အအေးပေးရာ၌သုံးသော အရည်အဖြစ် သုံးခြင်းကဲ့သို့သော လူသားတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုကြောင့် သဘာဝရေအစုအဝေးများ အတွင်းတွင် အပူချိန် ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်သည်
ညစ်ညမ်းစေသော ပစ္စည်းဆိုသည်မှာ လေ၊ ရေ သို့မဟုတ် မြေကြီးကို ညစ်ညမ်းစေသည့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညစ်ညမ်းစေသော ပစ္စည်းတစ်ခု၏ ပြင်းထန်မှုကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည့် အချက်သုံးချက်မှာ- ၎င်း၏ ဓာတုဗေဒသဘာဝ၊ ပြင်းအားနှင့် ဆက်လက်တည်ရှိနေခြင်းတို့ဖြစ်သည်
လေထုညစ်ညမ်းခြင်းသည် သဘာဝနှင့်လူသားတို့ပြုလုပ်သော အရင်းအမြစ်များ နှစ်ခုစလုံးမှ ဖြစ်ပွားသည်
ယင်းသို့ဖြစ်သည့်တိုင်အောင် လောင်ကျွမ်းခြင်း၊ ဆောက်လုပ်ရေး၊ ဓာတ်သတ္ထုလုပ်ငန်း၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် စစ်ပွဲများမှ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးတွင် လူတို့ပြုလုပ်သော ညစ်ညမ်းစေသည့်ပစ္စည်းများသည် လေထုညစ်ညမ်းခြင်း ညီမျှခြင်းတွင် ပို၍ပို၍ အရေးပါလာသည်
မော်တော်ယာဉ်များမှ ထုတ်လွှတ်သော အခိုးအငွေ့များသည် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းကို အဓိကဖြစ်စေသော အကြောင်းတရားများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်
တရုတ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ရုရှ၊ မက္ကဆီကိုနှင့် ဂျပန်တို့သည် လေထုညစ်ညမ်းခြင်းအတွက် ထုတ်လွှတ်နေသော ကမ္ဘာ့ဦးဆောင်နိုင်ငံများဖြစ်သည်
မရွေ့လျားသော အဓိကညစ်ညမ်းစေသည့် အရင်းအမြစ်များတွင် ဓာတုဗေဒစက်ရုံများ၊ ကျောက်မီးသွေး လောင်စာဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ထုတ်လုပ်သောစက်ရုံများ၊ ရေနံချက်စက်ရုံများ၊ရေနံဓာတုပစ္စည်းစက်ရုံများ၊ အဏုမြူ စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ စွန့်ပစ်သည့်လုပ်ငန်း၊ အမှိုက်မီးရှို ့ဖျက်ဆီးသည့် မီးပြင်းဖိုများ၊ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ခြံအကြီးစားများ (နို့စားနွားများ၊ ဝက်များ၊ ကြက်၊ဘဲများ စသည်ဖြင့်)၊ PVC ပီဗွီစီ စက်ရုံများ၊ သတ္တုထုတ်လုပ်သည့်စက်ရုံများ၊ ပလတ်စတစ်စက်ရုံများနှင့် အခြားအကြီးစား စက်မှုလုပ်ငန်းများ ပါဝင်ကြသည်
စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ လေထုညစ်ညမ်းခြင်းသည် သဘာဝအလျောက်ပေါက်နေသော အပင်များကို အပြီးသတ်ခုတ်လှဲခြင်းနှင့် မီးရှို့ခြင်း၊ ပိုးသတ်ဆေးနှင့် ပေါင်းသတ်ဆေးဖျန်းခြင်း တို့ပါဝင်သော ခေတ်ပေါ် အလေ့အထများမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
နှစ်စဉ် ၄၀၀ မီလီယံ မက်ထရစ်တန်ခန့်ရှိသော အန္တရာယ်ရှိသည့် စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်လေ့ရှိသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တစ်နိုင်ငံတည်းပင် ၂၅၀ မီလီယံ မက်ထရစ်တန်ခန့်ကို ထုတ်လုပ်သည်
အမေရိ ကန်သည် ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာရှိသော်လည်း အကြမ်းအားဖြင့် ကမ္ဘာ့ CO2 (ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ်) ထုတ်လွှတ်သည့် ပမာဏ၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လွှတ်ပြီး၊ ကမ္ဘာ့စွန့်ပစ်ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သည့် ပမာဏ၏ အကြမ်းဖျဉ်းအားဖြင့် 30 ရာခိုင်နှုန်းကို ထုတ်လုပ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကို ကျော်လွန်ပြီး ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် ထုတ်လွှတ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ ဖေဖော်ဝါရီတွင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၃၀ ကျော်မှ သိပ္ပံပညာရှင် ၂,၅၀၀ ၏အလုပ်ကို ကိုယ်စားပြုသည့် Inter -governmental Panel on Climate Change (IPCC) (ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရအဆင့် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့) ၏အစီရင်ခံစာတွင် လူသားများသည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်ကတည်းကစ၍ ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု အတွက် အဓိကအကြောင်းတရားဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
လူသားများတွင် ဖန်လုံအိမ်ဓာတ်ငွေ့ ထုတ်လွှတ်ခြင်းများကို ဖြတ်တောက်ရန်နှင့် ကမ္ဘာကြီးပူနွေးလာမှု၏ အကျိုးဆက်များကို ရှောင်ရှားရန် နည်းလမ်းများရှိသည်ဟု အဓိကကျသော ရာသီဥတုဆိုင်ရာ အစီရင်ခံစာတစ်ခုမှ သုံးသပ်ထားသည်
သို့သော်၊ ရာသီဥတုကို ပြောင်းလဲရန် ဆယ်စုနှစ်များအတွင်းတွင် ကျောက်မီးသွေးနှင့် ရေနံကဲ့သို့သော ရှေးရုပ်ကြွင်းလောင်စာများမှ အသွင်ကူးပြောင်းခြင်း ဖြစ်ပွားရန်လိုအပ်သည်ဟု UN's Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) (ကုလသမဂ္ဂ ရာသီဥတုပြောင်းလဲမှုဆိုင်ရာ အစိုးရအဆင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့) ၏ ယခုနှစ်အတွက် နောက်ဆုံးအစီရင်ခံစာအရ သိရသည်
တွေ့နေကျဖြစ်သော မြေကြီး ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသည့်အရာအချို့မှာ chlorinated hydrocarbons (CFH) (ကလိုရင်းပါဝင်သော ဟိုက်ဒရိုကာဗွန်များ)၊ အကြီးစားသတ္ထုများ (chromium (ခရိုမီယမ်)၊ cadmium (ကဒ် ဒမီယမ်)-- ပြန်လည်အားသွင်းနိုင်သည့် ဓာတ်ခဲများ တွင်တွေ့ရသည်
ခဲပါသော သုတ်ဆေးများတွင် တွေ့ရ သော ခဲ၊ လေယာဉ်ဆီ နှင့်အချို့သော တိုင်းပြည်များတွင် အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သော ဓာတ်ဆီ၊ MTBE၊ zinc (ဇင့်)၊ arsenic (အာဆင်းနစ်အဆိပ်)စိန်နှင့် benzene (ဘင်(န်)ဇင်း) တို့ဖြစ်သည်
စက်ရုံများမှ ဘေးထွက် ပစ္စည်းများကို ဓာတ်မြေဩဇာအဖြစ် ပြန်လည်အသုံးပြုနိုင်ရန်ပြုလုပ်ပြီး ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် အသုံးပြုသည့် အလေ့အထသည် မြေကြီးအား သတ္ထုဓာတ်မျိုးစုံဖြင့် ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသည့် ရလဒ်ကိုရရှိကြောင်း ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် သတင်းအစီရင်ခံစာ အစဉ်လိုက်များကို စုစည်းထားသည့် Fateful Harvest (ကြမ္မာငင်သော အကျိုး ဆက်) စာအုပ်တွင် ဖော်ပြထားသည်
သာမန်စည်ပင်သာယာ အမှိုက်သရိုက်ဖို့မြေများသည် မြေကြီးပတ်ဝန်းကျင် (ရံဖန်ရံခါ မြေအောက်ရေ) အတွင်းသို့ ဓာတုပစ္စည်း အမြောက်အမြားဝင်ရောက်စေသည့် အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး အမှိုက်အမျိုးအစားမျိုးစုံ၊ အထူးသဖြင့် ထိုနေရာများတွင် တရားမဝင်စွန့်ပစ်သည့်ပစ္စည်းများ ကိုလက်ခံခြင်း သို့မဟုတ် ၁၉၇၀ မတိုင်မီ အမှိုက်သရိုက်ဖို့မြေများသည် U.S (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု) သို့မဟုတ် ဥရောပ သမဂ္ဂ (EU) မှ ထိန်းကွပ်မှု အနည်းငယ်သာရှိခြင်းတို့ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်
ပုံမှန်မဟုတ်သော ထုတ်လွှတ်ခြင်းများဖြစ်သည့် TCDD ကဲ့သို့သော dioxins (ဒိုင်အောက်စင်) ဟုရိုးရှင်းစွာ အများအားဖြင့် ခေါ်ဆိုသည့် polychlorinated dibenzodioxins (ပေါ်လီကလိုရီနိုတ် ဒိုင်ဘင်ဇိုဒိုင်အောက်စင်) များထုတ်လွှတ်ခြင်းတို့ရှိသည်
ညစ်ညမ်းခြင်းသည် သဘာဝဘေးအန္တရာယ်တစ်ခု၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်နိုင်သည်
ဥပမာ- ဟာရီကိန်းများသည် မိလ္လာအညစ်အကြေးကြောင့် ရေညစ်ညမ်းခြင်းနှင့် သင်္ဘောများ သို့မဟုတ် မော်တော်ယာဉ်များ ပေါက်ကွဲ ထွက်ခြင်းကြောင့် ရေနံဓာတုပစ္စည်းများ ယိုဖိတ်ခြင်းတို့နှင့် သက်ဆိုင်လေ့ရှိသည်
ကမ်းလွန်ရေနံတူးစင်များ သို့မဟုတ် ရေနံချက်စက်ရုံများ ပါဝင်သည့်အရာများတွင် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာဆုံးရှုံးမှု ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ခြင်းမှာ ဖြစ်နေကျဖြစ်သည်
အဏုမြူစွမ်းအင် ထုတ်လုပ်သည့်စက်ရုံများ သို့မဟုတ် ရေနံတင်သင်္ဘောများကဲ့သို့သော ညစ်ညမ်းမှုဖြစ်စေသည့် အရင်းအမြစ်များ မတော်တဆမှုဖြစ်ပွားပါက ပျံ့နှံ့ပြီး အန္တရာယ်ဖြစ်စေမည့် အလားအလာရှိသော လွှတ်ထုတ်ခြင်းများကို ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
အသံညစ်ညမ်းမှု ဖြစ်စေသည့် အမှုကိစ္စတွင် အဓိကဖြစ်သော အရင်းအမြစ်မှာ မော်တော်ယာဉ်ဖြစ်ပြီး တစ်ကမ္ဘာလုံးတွင် အလိုမရှိသော ဆူညံသံများအားလုံး၏ ကိုးဆယ်ရာခိုင်နှုန်းခန့်ကို ထုတ်လုပ်သည်
သခွားပင်သည် ဗူး၊ ဖရုံစသည်တို့ကဲ့သို့ ကျူကာဗီဘေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သောနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်သည်
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို ကျူကူမစ်ဆာတီဗပ်ဟုခေါ်သည်
ယင်းကို ယာတော၌သာမဟုတ် ခြံထဲ၌လည်း စိုက်သည်
သခွားပင်ကို အသီးအလို့ငှာ စိုက်ပျိုးကြသည်
တစ်နှစ်တစ်ခါ စိုက်ပျိုးရသောအပင်မျိုးဖြစ်၍ ကမ္ဘာအနှံအပြားအထူးသဖြင့် အပူအအေး မလွန်ကဲသောနေရာတိုင်း၌ပေါက်ရောက်သည်
သခွားပင်သည် ဖရဲပင်ကဲ့သို့ နှာမောင်းအညွန့်တို့ အဘက်ဘက်သို့ဖြာထွက်သော နွယ်ပင်ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် ယင်းတို့အတွက်အနွယ်တက်ရန်စင်လုပ်ပေးရသည်
အပင်အနွယ်နှင့် အရွက်တွင် အမွေးနုကလေးများရှိသည်
အရွက်သည်ကြီး၍ အဟိုက်သုံးခုမှ ငါးခုအထိရှိသည်
အရွက်ညှာတံတိုသည်
ပင်စည်မှ အရွက်များထွက်သည့် နေရာနှင့်ကပ်လျက်အပွင့်များထွက်သည်
အပွင့်သည် ခေါင်းလောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အဝ နှစ်လက်မခွဲခန့်ကျယ်ကာ အဝါရောင်ဖြစ်သည်
အဖိုပွင့်ရော အမပွင့်ပါ တစ်နွယ်တည်း၌ ပွင့်လေ့ရှိသည်
သခွားသီးသည် ရှည်ရှည်လုံးလုံးဖြစ်၍ လေးလက်မမှ လက်မ ၃ဝ အထိ အမျိုးလိုက်၍ ရှည်သည်
အချို့သခွားမျိုး၏အခွံသည် ပြောင်ချော၍ အချို့သောအခွံသည် အဖုအပိမ့်တက်နေတတ်သည်
အခွံသည် စိမ်းညိုညို အရောင်ရှိ၍ မှည့်သည့်အခါ ဝါညိုညိုဖြစ်လာသည်
အတွင်းသားသည် စိမ်းသည့်အခါကြွပ်၍ မှည့်သည့်အခါပျော့သည်
အသားဖတ်ထက် အရည်ပို၍များသော အဖတ်များဖြစ်သည်
အသားရောင်မှာ အစိမ်းနုနှင့် အဖြူဖြစ်သည်
အလယ်၌ အစေ့များရှိသည်
အစေ့သည် အဖြူရောင် ပြားကပ်ကပ် ဖြစ်၍ ထိပ်ချွန်ပြီးဖင်ဝိုင်းသည်
မှည့်နေသောအစေ့ကို မစားကောင်းဟုလည်း ဆိုကြသည်
အစေ့ရင့်ရင့်ကို ဆားနှင့်နယ်၍ လှော်ပြီးကွာစိကဲ့သို့ စားတတ်ကြသည်
သခွားသီးသည် ယင်းသို့လျှင် အရည် ၉၅ ရာခိုင်နှုန်းပါ၍ ငါးရာခိုင်နှုန်းသည် သကြားနှင့် ကာဗိုဟိုက်ဒြိတ်ဓာတ်ဖြစ်သဖြင့် အာဟာရတန်ဖိုး မရှိလှချေ
ဗီတာမင်ဘီနှင့်ဂျီ သင့်တင့်ရုံပါ၍ အခြားဗီတာမင်နှင့် သတ္တုဓာတ်များ မပါသလောက်ပင်နည်းသည်
သခွားသီးအမှည့်ကို အစိမ်းစားလျှင် စပရူခေါ် ဝမ်းဖောနာတစ်မျိုးကိုပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်
အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်၌ ဝမ်းဖောဝမ်းရောင်ဖြစ်သောကလေးကို သခွားသီးနုချက်၍ ကျွေးတတ်ကြသည်ဟု ဆိုသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ သခွားသီးအစိမ်းသည် ချို၏
မောပန်းခြင်း၊ ရေငတ်ခြင်း၊ ဝမ်းမီးတောက်ခြင်းတို့ကိုနိုင်၏
အမှည့်သည်အေးချို၏
သည်းခြေကိုပျက်စေတတ်၏
လေသလိပ်ကို ပျက်စေတတ်၏ဟုဆိုသည်
သို့မဟုတ် အလွန်အကြူးစားက ရင်ပြည့်အစာမကြေဖြစ်တတ်၏
သခွားအမျိုးမျိုးရှိရာ သွယ်ပြောင်းရှည်မြောသော သခွားဆင်စွယ်မျိုး၊ အလွန်သေးသော သခွားတစ်ဆစ်မျိုး၊ သခွားချဉ်ခေါ်သခွားငပြုတ်မျိုး၊ သခွားချိုမျိုး၊ သခွားမွှေးမျိုး၊ သခွားရှည်မျိုး စသည်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
သခွားသီးကို အစိမ်းတို့စားခြင်း၊ ခြစ်၍သုတ်စားခြင်း၊ ပေါင်မုန့်ကြားညှပ်စားခြင်း၊ ချက်စားခြင်းစသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုးစားကြသည်
သခွားသီးစိမ်းကို သနပ်လုပ်၍လည်းစားကြသည်
မလေးရှားနိုင်ငံ၌ များသောအားဖြင့်ချက်စားကြသည်
အရွက်ကိုလည်း ပြုတ်တို့ကြသည်
ဟင်းချို၊ ကြော် ချက် စသည်အဖြစ်လည်းချက်စားကြသည်
သခွားပင်ကို မှည့်သောအသီးမှအစေ့ရင့်ကိုစိုက်လျှင် ပေါက်သည်
ယင်းကို မြေဩဇာကောင်းသည်ဖြစ်စေ၊ မကောင်းသည်ဖြစ်စေ မည်သည့် ခြံမြေ၌မဆို စိုက်ပျိုး၍ရသည်
ကြက်ငှက်ခြံမှရသောမြေဩဇာကို ထည့်လျှင်မူ ၍ကောင်းသည်
သခွားပင်သည် အမြစ်ရင်း၌ရေဝပ်သည်ကို မကြိုက်သဖြင့် စိုက်ခင်း၌ ရေကောင်းစွာစီးဆင်းနိုင်ရန် ရေမြောင်းများလုပ်ပေးဖို့အရေးကြီးသည်
တစ်ပင်နှင့်တစ်ပင် ခြောက်ပေခန့်ခွာ၍စိုက်သင့်သည်
အစေ့ပျိုးစဉ်က တစ်တွင်းလျှင် နှစ်စေ့သုံးစေ့ထည့်သော်လည်း အပင်များပေါက်လာသည့် အခါ တစ်တွင်းလျှင် သန်သောအပင်တစ်ပင်သာချန်၍ ကျန်အပင်များကို နုတ်ပစ်ရသည်
စိုက်ပြီးနှစ်လခန့်အကြာတွင် အသီးသီးတတ်သည်
သခွားပင်ကို မကြီးထွားမီ ပိုးဖျက်တတ်သည်
ဖရဲပင်ဖျက်သောပိုးမျိုးပင်ဖြစ်သည်
သခွားပင်ကို ရှေးနှစ်ပေါင်းများစွာကပင် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း၌ စိုက်ပျိုးခဲ့လေသည်
အမေရိကတိုက်သို့ ရှေးဦးလာရောက်နေထိုင်သူများသည် သခွားပင်စိုက်ပျိုးစားသောက်ခဲ့ကြောင်းသိရ၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ ရှေးနှစ်ရာပေါင်းများစွာကပင် သခွားပင်စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်ဟု ထင်မှတ်ရလေသည်
ဗီတာမင် A နှင့် Cဖိုလစ် (ဖောလစ်အက်ဆစ်)မဂ္ဂနီဆီယမ်မန်ဂနိးစ်မိုလစ်ဒီနမ် (အသက်ရှင်ရေးအတွက် အစာခြေချက်မှု စသည့်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အကူပေးသော သက်ရှိကလာက်စည်းအချို့မှ ထုတ်ပေးသည့် ဓာတ်ပြောင်းအကူဒြပ်အင်ဇိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဒြပ်စင်တစ်မျိုး - Molybdenum)ပိုတက်ဆီယမ်ဆီလီကာအသားမျှင်ဓာတ်
ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင်(ခေါ်) ဇော်မျိုးသက် သည် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ၏ ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်ဖြစ်သည်
ရက္ခိုင့်တပ်တော် အပတ်စဉ် (၁) သင်တန်းတွင်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ် ထွန်းမြတ်နိုင်နှင့်အတူ ရက္ခိုင့်တပ်တော် ကို ဦးဆောင်ကာ ရခိုင်အမျိုးသားများ ရသင့်ရထိုက်သောအခွင့်အရေး၊ အမျိုးသားတန်းတူရေး၊ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်၊ ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော ရခိုင့်လူ့ဘောင်တစ်ခုကို ထူထောင်ရန်အတွက် ဦးဆောင်တိုက်ပွဲဝင်နေသူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ဒေါက်တာညိုထွန်းအောင် (ခေါ်) ဇော်မျိုးသက် ကို ရခိုင်ပြည်နယ် ကျောက်ဖြူမြို့နယ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အသက် ၁၈ အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ဆေးပညာ သင်တန်း တက်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော် ကို ကချင်ပြည်နယ်၌ စတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၄၀–၃ ဩဂုတ် ၂၀၂၁)သည် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သား ဖြစ်သည်
၁၉၄ဝ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်၊ ဝဂ္ဂီကျောင်းတွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်
၁၉၆ဝ ခုနှစ်တွင် သင်္ချာအထွေထွေဂုဏ်ထူး BA (Gen.Hons) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၆ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဖာ (သင်္ချာ) MA (Maths) ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇ဝ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ Caen (ကွန်း) တက္ကသိုလ်မှ ပါရဂူဘွဲ့ Phd ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့် အိမ်ထောင်ကျပြီး သားနှင့်သမီး အမွှာမောင်နှမ မောင်ရစ်နှင့် ဂျူနီယာဝင်း တို့ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၇-၈၈ ခုနှစ်တွင် Working people Daily သတင်းစာတွင် အင်္ဂလိပ်လို ဆောင်းပါးများကို တစ်ပတ်ကို ၂ ကြိမ်ခန့် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉ဝ နောက်ပိုင်းတွင် အတွေးအမြင်တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် စတိုင်သစ်၊ ပိတောက်ပွင့်သစ်၊ ချယ်ရီ မဂ္ဂဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများ အလျင်းသင့်သလို ရေးသားခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာနတွင် ၁၉၆၁ မှစတင်၍ အမူထမ်းခဲ့သည်
၎င်းနောက် စီးပွားရေးတက္ကသိုလ်၊ ရန်ကုန် (၁၉၆၆-၁၉၇၄)၊ ပုသိမ်ဒီဂရီကောလိပ် (၁၉၇၄-၇၆)၊ တက္ကသိုလ်စာပေးစာယူသင်တန်းဌာန (အဝေးသင်တက္ကသိုလ်) ရန်ကုန် (၁၉၇၇-၁၉၉၁) တို့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူ သင်တန်းတွင် အမှုထမ်းနေစဉ် အတွင်း ၁၉၈ဝ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ Open University တွင် စာပေးစာယူသင်တန်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာဌာနတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ၃ လသာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် သင်္ချာပါမောက္ခရာထူး ဆက်ခံခဲ့ပြီး အနားယူခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
သင်္ချာသစ် (စာပေဗိမာန်) ၁၉၈၆၊ ၁၉၈၇အခြေခံသင်္ချာသစ် (လောကသစ်စာပေ) ၁၉၉၁ဂိမ်းသီအိုရီ (ဒေါင်းစာပေ) ၂၀၀၂သင်္ချာပညာတော်သင်ဘဝ (ဒေါင်းစာပေ) ၂၀၀၃ခေတ်သစ်သင်္ချာ (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၃သင်္ချာဝေါဟာရ (မုံရွေးစာပေ) ၂၀၀၃အသက်ကိုဖန်တီးခြင်း (ဒေါင်းစာပေ) (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍) ၂၀၀၃သင်္ချာအတွေးအခေါ်ဆောင်းပါးများ (ယူနတီ) (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍) ၂၀၀၄ဖက်ဇီလောဂျစ် (မုံရွေး) ၂၀၀၄ကွန်ပြူတာသုံးသင်္ချာ (မြန်မာ society) ၂၀၀၄နဝမတန်းသင်္ချာအကြောင်းသိကောင်းစရာ (ယူနတီ) ၂၀၀၅သင်္ချာအဘိဓာန် (ဓူဝံစာပေ) (ဂျူနီယာဝင်း နှင့်တွဲ၍)၂၀၀၅သင်္ချာမိတ်ဆက် (မုံရွှေး) ၂၀၀၅သင်္ချာဝေါဟာရ - ၂ (မုံရွေး) ၂၀၀၅ဒေးကားမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၆ပထမနှစ်သိပ္ပံ (အဝေးသင်) (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၆၁ဝ တန်း သင်္ချာပုစ္ဆာများကို သရုပ်ခွဲလေ့လာနည်း (စိတ်ကူးချိုချို) ၂၀၀၆စကြဝဠာ မိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၆ (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍)ကမ္ဘာနှင့်အိမ်နီးချင်းဂြိုဟ်များ (မုံရွေး) ၂၀၀၇ (တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့်တွဲ၍)ရောင်စုံလှစွာပြည်မြန်မာ (ပါရမီ) ၂၀၀၇ (ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ရေး Colourful Burma မှ ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း ဆောင်းပါးများ ဘာသာပြန်ဆိုချက်)ပညာအလင်းမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၇ခေတ်သစ်အတွက်ပညာရေး (မုံရွေး) ၂၀၀၈ပညာရှာခြင်းနှင့် မှတ်မိခြင်းမိတ်ဆက် (မုံရွေး) ၂၀၀၈The Light Of English တွင် အင်္ဂလိပ်စာဆောင်းပါးများ၊ English For All တွင် တက္ကသိုလ်ရွှေရီဝင်းနှင့် တွဲ၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် ရေးသားခဲ့သော Wonderland Of Burmese Legends ဘာသာပြန်ဆောင်းပါးများ လစဉ်ရေးသားသည်
အက်ကဝရွာ၊ ဥယျာဉ်ကွင်း
ဆခအိမြို့  (境町 ဆခအိချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၄၅၉၈ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၅၂၈ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၄၆.၅၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
မကျည်းကန် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ မှရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၄ ဦး၊ မ ၁၂၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ခြံ ဥယျာဉ်များတွင် စိုက်ကြသည်
အပွင့်သည် နီပြီး ဥသည် ကြက်သွန်နီဥ နှင့် တူသည်
အရွက်သည် ထန်းပင်ပေါက် အရွက်နှင့် တူသည်
ထို့ကြောင့် ထန်းကြက်သွန်ဟု ခေါ်ကြပြီး တရုတ်ကြက်သွန်မြိတ်ကြီး ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ဧကကနိပါတ် - ၅
အတ္ထကာမဝဂ် -၄၄- မကသဇာတ်
ဖခင်ဦးထပ်၌ ကိုက်နေသော ယင်ကို ဆောက်ပုတ်နှင့် ရိုက်သဖြင့် ဖခင် သေဆုံးအောင် ပြုမိသောသားမိုက် အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်မှ မဂဓတိုင်းသို့ ဒေသစာရီကြွချီတော်မူလတ်သော် ရွာ်ငယ်တစ်ခုသို့ ရောက်တော်မူသတတ်
ထိုရွာငယ်၌ အသိအလိမ္မာနည်းပါးလျက် အလွန်မိုက်သောသူတို့သာ များပြားကုန်၏
တစ်နေ့သ၌အလွန်မိုက်သော ရွာသားတို့သည် စည်းဝေးကြကုန်လျက် “အမောင်တို့ ... ငါတို့မှာတော်သွားပြီး အလုပ်ကိစ္စ ဆောင်ရွက်ကြသောအခါ မှက်တွေကိုက်သည့် အတွက် အလုပ်ပျက်သည်၊လက်နက် အပြည့်အစုံ ယူကာ မှတ်တို့ကို ထိုးသတ် ခုတ်ဖြတ်ကြရမည်” ဟု တိုင်ပင်ညီညွတ်ကြပြီးလျှင် လက်နက် အပြည့်အစုံ ဆောင်ယူကြလျက် တောသို့ ဝင်ကြကုန်၏
တောသို့ ရောက်သောအခါမှက်ကိုက်ကုန်သည်ရှိသော် လူမိုက်တို့သည် မှက်တို့ကို ထိုးသတ် ခုတ်ဖြတ်ကြမည်ဟုနှလုံးသွင်းကာ အချင်းချင်းလည်း ထိုးသတ် ခုတ်ဖြတ်ကြကုန်၏
မိမိတို့ကိုယ်ကိုလည်းမိမိတို့ ထိုးသတ် ခုတ်ဖြတ်ကြကုန်၏
အနာရ၍ ပင်ပန်းဆင်းရဲလတ်သော် ရွာသို့ ပြန်ကာရွာတွင်း ရွာလယ် တံခါး စသော ထိုထိုအရပ်ဝယ်နာကျင်လျက် အိပ်ကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရာသည်ရွာတွင်းသို့ ဆွမ်းခံကြွလာသောအခါ အနည်းငယ်သော ပညာရှိ သီတင်းသည်တို့သည် ရွာတံခါး၌မဏ္ဍပ်ဆောက်လုပ်၍ အလှူပေးလျက် တရားတော်ကို နာကြကုန်၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည်သီတင်းသည်တို့အား “အချင်း သီတင်းသည်တို့ .... ဤရွာမှာ လူနာတွေ များလှချည်လား” ဟုမေးတော်မူလျှင် သီတင်းသည်များက “ အရှင်ဘုရား ... ဤရွာမှာ လူမိုက် အလွန်များပါသည်၊၎င်းတို့မှာ မှက်တို့နှင့် စစ်တိုက်မည်ဟု တော်သို့ သွား၍ အချင်းချင်း လည်းကောင်း၊မိမိကိုယ်ကို လည်းကောင်း ထိုးခုတ် သတ်ဖြတ်ကြသဖြင့် ရောဂါရလျက် လူနာတွေ များပါသည်”ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏
ထိုအခါမြတ်စွာဘုရားသည် “သီတင်းသည်တို့ ... မှက်ကို ပုတ်ခတ်သော လူမိုက်မှာ ယခုမှသာ ရှိသည်မဟုတ်၊ ရှေးကလ်း ရှိဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကိုဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည် ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည်ကုန်သွယ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးလေ၏
ထိုအခါ ကာသိတိုင်းပစ္စန္တရာဇ် ရွာငယ်တစ်ခုဝယ် လက်သမား များစွာတို့သည် နေထိုက်ကြကုန်၏
ဘုရားအလောင်းကုန်သည်လည်း ထိုရွာသို့ ကုန်သွယ်သွားရင်း ရောက်လျက်ရှိ၏
သစ်ရွေသော လက်သမားတစ်ယောက်သည် သစ်ကို ရွေ၍နေစဉ် ကြေးနီခွက်အသွင် နီရဲပြောင်လက်သောည ခေါင်းအပြင်ဝယ်မှက်တစ်ကောင်းနား၍ ကိုက်လျက်ရှိ၏
အပ်နှင့်ထိုးဆွသည့်ပမာ အလွန်နာကျင်လှ၏
ထိုအခါလက်သမားသည် မိမိအထံ၌နေသော သားငယ်ကို “ချစ်သား ... အဘ ဦးခေါင်းမှာ မှက်ကိုက်နေသည်အမြန်ခြောက်ပါ” ဟု ခိုင်းလေ၏
လက်သမားသားလည်း အဘအား “ဖခင် ... ခေတ္တသည်းခံပါဦး၊ဤမှတ်ကို တစ်ချက်တည်းနှင့် အသေသတ်မည်” ဟု ပြောဆိုတာ ထက်လှစွာသော ပုဆိန်ကို ချီမ၍အနားမှာရပ်လျက် မှက်ကိုသတ်မည်ဟု ဖခင်ဦးခေါင်းကို တအား ပေါက်လေ၏
လက်သမားသည်ဦးခေါင်းကွဲကာ ထိုနေရာ၌ပင် သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေ၏
ကုန်သည်လည်းလက်သမားသားမိုက်၏ ပြုလုပ်ပုံ အခြင်းအရာကိုမြင်၍ ရောက်လာသော လူအပေါင်းတို့အား -“အမောင်တို့ ...ပညာရှိသူမှာ ရန်သူပင် ဖြစ်သော်လည်း မြတ်လှသေး၏၊ မင်းဒဏ်ကို ကြောက်သဖြင့် လူကိုသတ်လိမ့်မည် မဟုတ်
မိုက်သူကား အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်သော်လည်း မမြတ်လှပါ၊ အကောင်းလှပါ၊လက်သမားသားငယ်သည် မှက်ကို သတ်မည်ဟု အဘဦးခေါင်းကို ပုဆိန်နှင့် ခွဲခဲ့ပြီမဟုတ်လော” ဟု တရားဟောပြောကာ နေရာမှထိ၍ မိမိကိစ္စ အားလျော်စွာ အလိုရှိရာသို့သွားလေ၏
လက်သမား ဆွေမျိုးတို့လည်း ဝိုင်းအုံလာပြီးလျှင် အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ကြကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ကုန်သည် ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟုဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ပညာရှိလျှင်၊ ရန်သူပင်၊ လူတွင်မြတ်လှပေ
(၂) မိတ်ပင်ဖြစ်ငြား၊ လူမိုက်ကား၊ မှတ်သားမမြတ်လေ
(၃) ပုဆိန်နှင့်ခွဲ၊ မှက်ခြောက်နဲ့၊ ခေါင်းကွဲဖခင်သေ
မကသဇာတ် ပြီး၏
အရှင်သာရိပုတ္တရာ, အရှင်မဟာမောဂ္ဂလ္လာန်-ဟူသော အဂ္ဂသာဝကမထေရ် နှစ်ပါးတို့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံယူကြပြီး၍ မကြာမြင့်မီ ဝဇ္ဇီနိုင်ငံ ဥက္ကစေလမြို့အနီး ဂင်္ဂါမြစ်၏ သဲသောင်ပြင်ပေါ်ဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာထိုင်နေကြသော ပရိသတ်ကို စောင်းငဲ့၍ကြည့်ရှုတော်မူလျက် အဂ္ဂသာဝကမထေရ်နှစ်ပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်၊ အဂ္ဂသာဝကမထေရ်နှစ်ပါးတို့ ပရိနိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူ ငြားသော်လည်း ဘုရားရှင်၌ သောက, ပရိဒေဝ-ဖြစ်တော်မမူပုံကို ဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူ၍ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ပွားများသောရဟန်းသည် အတ္တဒီပ, အတ္တသရဏ, အနညသရဏ, ဓမ္မဒီပ, ဓမ္မသရဏ, အနညသရဏ-ဖြစ်ပုံကိုလည်းကောင်း, ငါဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိတော်မူစဉ် ဖြစ်စေ, ရွှေပြည်နိဗ္ဗာန်ဝင်စံတော်မူပြီးရာအခါ၌ ဖြစ်စေ သတိပဋ္ဌာန်တရားလေးပါးကို ပွားများသဖြင့် အတ္တဒီပ-စသည် ဖြစ်နေသောရဟန်းသည် “သိက္ခာကာမရဟန်းတို့တွင် အသာလွန်ဆုံးဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဆင်စွယ်ကျိုး (ရခိုင်)ရွာ
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် နတ်တလင်းမြို့သမဝါယမအရာရှိဦးမောင် လေးနှင့် ဒေါ်ဒေါ်ညွှန့်တို့မှ ၁၉၁၂ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၂ရက်နေ့၌ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးမောင်လေး တည်ထောင်ခဲ့သော နတ်တလင်းမြို့ အစိုးရမူလတန်းကျောင်းတွင် ၄ နှစ်အရွယ်ကစ၍ ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ကျောင်းဝင်နံပါတ်မှာ၂၁ ဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းသည် အလယ်တန်းကျောင်းအဖြစ်တိုးမြှင့်လာ ချိန်၌ ဒေါ်ခင်ရွှေသည် အစိုးရစစ်ခုနှစ်တန်းကိုပထမအဆင့်ဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ရေကျော်မက်သဒစ် ကျောင်းသို့ ပြောင်းလာကာ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲ၌ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ အက္ခရာသင်္ချာ၊ ဂဲဩမေတြီဘာသာရပ်များ၌ ဂုဏ်ထူးဖြင့်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ယူနီဘာစီတီမှ ဘီအေနှင့်ဘီအီး ဒီဘွဲ့ကိုပါ ဆွတ်ခူးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် ကျောင်းဘာသာရပ်များအပြင် ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲများကိုလည်း ငယ်စဉ်ကပင်ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခဲ့ရာ သံခိပ်ပြိုင်ပွဲများ၌ဆုစာအုပ်များချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ကျောင်းကပွဲ ရန်ပုံငွေရှာပွဲများ၌လည်း တက်တက်ကြွကြွပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
အမျိုးသားဆရာဖြစ်သင်ကျောင်း၌ ကထိကအဖြစ်သင်ရိုးညွန်းတန်း သင်ကြားနည်းများနှင့် သင်္ချာ ဘာသာရပ်ကို ပို့ချခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်တွင် ဂဏန်းသင်္ချာနည်းပြနှင့်ကထိကဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်မဖြစ်မီကပင် ရန်ကုန်မြို့မြူနီစပယ်တွင် တွဲဖက်ပညာရေးအရာရှိမှ ပညာရေးအရာရှိအဖြစ် တိုးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
စစ်ဖြစ်ခါနီး၌ (ဗ၏R၏P) လေကြောင်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အမျိုးသမီးဌာနစိတ်၌ ဒေါ်မြစိန် အမ်အေက ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဒေါ်ခင်ရွှေက အတွင်းရေးမှူးနှင့်ငွေထိန်းအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
စစ်အတွင်း၌နတ်တလင်းမြို့ရပ်ရွာ၏ တာဝန်ပေးချက်အရ အလယ်တန်းကျောင်းကို အထက်တန်းအဖြစ် တိုးမြှင့်ကာဒေါ်ခင်ရွှေအား ကျောင်းအုပ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
ဖဆပလအဖွဲ့ဝင်၊ အာရှလူငယ်အမျိုးသမီးဌာနမှူးအနေနှင့် ဂျပန်စာသင်ခြင်း၊အာရှလူငယ်ရန်ပုံငွေရှာခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးသည့်အခါ ၁၉၄၆ မှ ၁၉၅၄ အထိ မူလရာထူးကို ဆက်လက်လက်ခံပြီး လက်ထောက်ပညာ ရေးအရာရှိထူးကိုရခဲ့သည်
၁၉၅၄ မှ ၁၉၅၉ အထိ ပညာရေးအရာရှိ တိုးမြှင့်ခံရသည်
ပညာရေးဘုတ်အဖွဲ့ ကိုဖျက်သိမ်း၍ မြူနီစပယ်ကျောင်းများ၊ အစိုးရကျောင်းအဖြစ် ပြောင်းလဲသွားသည့်အခါ မြူနီစပယ်တွင်ကျန်ရစ်ပြီး ဒုအတွင်းရေးမှူးဟု အထူးခန့်ထားခြင်းခံရလေသည်
၁၉၅၉ မှ ၁၉၆၇ အထိ ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေသည် လူမှုဝန်ထမ်းစိတ်ထက်သန်သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် မြို့မကျောင်းရန်ပုံ ငွေအတွက်ဂျူဗလီဟောရုံတွင် ကပွဲများကျင်းပသည့်အခါ ဘွဲ့ရအမျိုးသမီးကြီးများ ပါဝင်သရုပ်ဆောင် ကပြသော ပေဖူးလွှာအခန်း၌ဒေါ်မမခင်က သတင်းစာအယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း၊ဒေါ်ခင်ရွှေက ဆောင်းပါးရှင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘိလပ်ပြန်သန်း ဒေါ်ရာသန်းအေးက လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒါရိုက်တာ ဆရာခန့်၊ ရွှေပြည်အေးနှင့်ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်တို့စီစဉ်သော တေးသရုပ်ဖော်အခန်းများတွင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ကောလိပ်ကျောင်းသူအနေနှင့်လည်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း၊ နေ့ကျောင်းသူများအသင်း၊ တက္ကသိုလ် ဓမ္မာရုံရန်ပုံငွေရှာဖွေရေးများ၌ အားသွန်ခွန်စိုက်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဆရာအဖြစ်သင် ကောလိပ်၌ ယိမ်းများစီစဉ်ပေးခဲ့သည်
၁၉၅၇ တွင် ငှက်ပြာကင်းထောက် အမျိုးသမီးငယ်လေးများ၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ်နှင့် လူငယ်လေးများကို စုစည်းလမ်းပြပေးခဲ့သည်
ငှက်ပြာလေးများ၏ မင်းကြီးအမည်ကိုခံယူခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာကင်းထောက် အမျိုးသမီးကွန်ဖရင့်ကျင်းပရာ နယူးဒေလီမြို့သို့ အခြားကိုယ်စားလှယ် လေးဦးနှင့်အတူတက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုကစ၍ တည်ထောင်ခဲ့သော [[ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝတီအသင်း]] တွင် အတွင်းရေးမှူးတာ ဝန်ယူခဲ့သည်
မင်္ဂလာတရားတော်စာမေးပွဲများတွင် မြူနီစပယ်ကျောင်းသားအများအပြားဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ ကလျာဏယုဝတီအသင်း၏ အဆောက်အအုံမှာ ဗိုလ်တစ်ထောင် အီဒင်လမ်း၌ တည်ရှိခဲ့သည်
ဘာသာရေး၌ငယ်စဉ်ကပင် ကိုင်းရှိုင်းခဲ့သူပီပီဆရာဆရာမများကိုစုစည်း၍ မိမိကခေါင်းဆောင်ကာ ဗုဒ္ဓဂါယာသို့လည်း ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ရွှေကို မြန်မာပီသသော ဆံထုံးကြီးနှင့် အမြဲမြင်တွေ့ရသည်
သူ၏ စိတ်သဘောထားကိုသူ ၏ဝတ်စားဆင်ယင်မှုမြင်ရုံနှင့် အတိမ်အနက် အကဲခတ်နိုင်သည်
စေတနာဝန်ထမ်းပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့သော အဖွဲ့အစည်းများမှာ နေရှင်နယ်ကောင်စီအမျိုးသမီးအဖွဲ့၊ တနင်္လာညနေအသင်း၊ အမျိုးသမီးစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း၊ ယူနီဘာစီတီအမျိုးသမီးများအသင်းနှင့်အမျိုးသမီးကင်းထောက် အသင်းများဖြစ်သည်
ခင်ပွန်းသည်မှာ ပြည်ထဲရေးနှင့်သာသနာရေး ဝန်ကြီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူး ဦးတင်ထွဋ် ဖြစ်၍နောင်တွင် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေး ဦးစီးဌာန အငြိမ်းစား ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဖြစ်သည်
သားသမီးများမှာဒေါက်တာသိန်းထွဋ်၊ ဒေါက်တာကျော်ကျော်ထွဋ်၊ဗိုလ်ကြီးမျိုးမြင့်ထွဋ်၊ ဒေါက်တာအောင်မြတ်ထွဋ်နှင့် ဒေါက်တာခင်နွဲ့ရည်ထွဋ်တို့ဖြစ်သည်
၁၄ နတ်မောက်လမ်းတွင်၆-၁ဝ-၉၄ နေ့က ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်ခဲ့ရာ မြန်မာမှုကိုလေးစားထိန်းသိမ်းခဲ့သော ထူးချွန်သည့် ပညာရေးလောကမှအမျိုးသမီးကြီးတစ်ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဤကိုယ်သည် သင်တို့၏ ဥစ္စာမဟုတ်သလို၊ အခြားသူတို့၏ ဥစ္စာလည်း မဟုတ်၊ ရှေးကံဟောင်းကြောင့် ဖြစ်လာပုံ အကြောင်းတရားတို့ ပြုစီရင်ပုံ၊ စေတနာကံလျှင် အကြောင်းရင်းရှိပုံ၊ ခံစားမှုဝေဒနာ၏ တည်ရာဖြစ်ပုံနှင့် အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာသာဝက၏ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ကိုသာလျှင် ကောင်းစွာသင့်လျော်သော အကြောင်းအားဖြင့် နှလုံးသွင်းပုံ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ, အနုလောမ, ပဋိလောမဒေသနာတော်ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ဘဏ္ဌာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bannar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ လိပ်ဆံခွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ဆံခွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၂ ဦး၊ မ ၁၈၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ထိန်လေးပင်လင်းဝင်းကြီးရွာ
မကျီးချောင်းရွာ၊ မကျီးချောင်း
ကင်းဆိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinsoe)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ မြိတ်မြို့နယ်၊ အင်္ဂမော်ကျေးရွာအုပ်စု (In Ga Maw)၌ တည်ရှိသည်
၆ ပေ၊ ၁၀ ပေ ငါးပေါက်ဖွင့် ကွန်ကရစ်ရေတံခါး တည်ဆောက်ထားရာ၊ လယ်ဧက ၁၇၀ ကို အကျိုးပြုသည်
ဂင်းဘခုဒိုးမု − မအဲဘူတာ  (原爆ドーム前 ဂင်းဘခုဒိုးမု − မအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားမြို့၊ နခရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒညင်းကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danyinkone)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ ဝင်းပကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝင်းပကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၈ ဦး၊ မ ၁၇၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဤ အက္ခရာကို မြန်မာသဒ္ဒါတွင် အညွှန်းနာမ်စား၊အညွှန်းနာမဝိသေသန အဖြစ်သုံးလေ့ရှိသည်
ဤအရပ်တွင်ကျားရဲပေါ်သည်
(အညွှန်းနာမဝိသေသန)ဤသို့သွားပါ
(အညွှန်းနာမ်စား)
၁၂၃၉ (၁) ရက်
အင်္ဂလိပ် ပန်းချီကျော် ဆာအက်ဒွပ်ဟင်နရီလန်းဆီယာသည် ခွေးများကို အထူးချစ်ခင်သူဖြစ်သည့် အလျောက်ခွေးရုပ်ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲရာ၌ အလွန်လက်ရာမြောက်လေသည်
လန်းဆီယာ၏ ပန်းချီခန်းတွင် ခွေးရုပ်ပုံ အမျိုးမျိုးကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်
ခွေးကြီးပုံ၊ ခွေးကလေးပုံ၊ ခွေးဆိုးပုံ၊ ခွေးလိမ္မာ ပုံ စသည်တို့မှာ တကယ်ပင်အသက်ရှင်နေသော ခွေးတို့နှင့်မခြား သရုပ် ပေါ်လှပေသည်
လန်းဆီယာသည် ခွေးများကိုသာမဟုတ်ဘဲ အခြားတိရစ္ဆာန် များကိုလည်းချစ်ခင်သည်
ယင်းတို့၏ ပုံများကိုလည်းရေးဆွဲခဲ့လေသည်
လန်းဆီယာကို ၁၈ဝ၂ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ဖွားမြင်သည်
သူ၏ဖခင် ဂျှန် လန်းဆီယာ ကိုယ်တိုင် တံဆိပ်ထုဆရာ နှင့် အနုသုခုမပညာအကြောင်းရေးသူ စာရေးဆရာဖြစ်ရာ သူသည် ငယ်စဉ် ကတည်းက ပန်းချီပညာကို ဖခင်ထံတွင်စတင် သင်ယူခဲ့လေသည်
အသက် ငါးနှစ်အရွယ်တွင် အရုပ်များအသင့်အတင့် ရေးဆွဲတတ်လာ၍ ရှစ်နှစ်သား အရွယ်ရောက်သော် အလွန်လက်ရာကောင်းလာလေသည်
၁၁ နှစ်သား အရွယ်တွင်ရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများအတွက် လန်ဒန်မြို့အနုပညာ အသင်းမှငွေနှင့်ပြုလုပ်ထားသော ပန်းချီဆေးစပ်ပျဉ်ချပ်တစ်ခုကို ဆုအဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေသည်
ပန်းချီကားအချို့မှာလည်း တော်ဝင်ပညာ့တံခွန် အသင်းပြခန်းတွင် ချိတ်ဆွဲပြသခြင်းခံရလေသည်
၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် တော်ဝင်ပညာ့တံခွန်အသင်းကျောင်းတွင် ဝင်ရောက် ပန်းချီပညာသင်ကြားရ၏
လန်းဆီယာသည် လက်နှစ်ဖက်စလုံးဖြင့် ပန်းချီရေးဆွဲနိုင်၏
လက်ယာလက်ဖြင့် သမင်ခေါင်းပုံကိုရေးဆွဲနေစဉ် လက်ဝဲလက်ဖြင့် မြင်းခေါင်းပုံကိုတစ်ချိန်တည်း ရေးဆွဲနိုင်သည်ဟု ဆိုလေ သည်
လန်းဆီယာသည် ပန်းချီသင်တန်းတက်နေစဉ် တစ်ခါတစ်ရံ အတန်း မှထွက်ခွာခဲ့ပြီးလျှင် တိရစ္ဆာန်ရုံသို့ သွားရောက်ကာ တိရစ္ဆာန်ကောင် အမျိုးမျိုး၏ ပုံကို သက်ရှိပုံစံများကို ကြည့်၍ရေးဆွဲလေ့ရှိ၏
လန်းဆီယာ ပထမဦးဆုံ းရေးဆွဲခဲ့သောစိန်ဗားနပ် ခွေးရုပ်ပုံကို သူ၏အစ်ကို တောမတ်လန်းဆီယာက ပုံထွင်း၍လူအများအတွက် ပုံတူကူးကာထုတ်ဝေခဲ့လေ၏
လန်းဆီယာ ၏လက်ရာအကောင်းဆုံးခွေးရုပ်ပုံမှာ ဂုဏ်ကျက်သရေနှင့် မထီလေးစားခြင်းဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသော ခွေးနှစ်ကောင်၏ရုပ်ပုံဖြစ်လေသည်
လန်းဆီယာသည် ငယ်စဉ်ကပင် တော်ဝင်ပညာ့တံခွန် အသင်းဝင်တစ်ဦးဖြစ် ခဲ့၍ ၁၈၆၅ခုနှစ်၌ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကိုပင် အပ်နှင်းခြင်း ခံရလေသည်
သို့သော် မယူဘဲငြင်းပယ်ခဲ့၏
လန်းဆီယာသည် ခွေးရုပ်များသာမဟုတ်ဘဲ ဒရယ်ရုပ်များ၊ ခြင်္သေ့ရုပ်များနှင့် ကျော်စောထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ရုပ်ပုံများကိုလည်း ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
သူသည် ပန်းချီကားပေါင်း ရာထောင်များစွာ ရေးဆွဲခဲ့၏
သူရေးဆွဲခဲ့သော ပန်းချီကားများကို ရောင်းချရာတွင် အဖိုးသားနား အမြောက်အမြား ရရှိခဲ့လေသည်
အထူးသဖြင့် သူရေးဆွဲခဲ့သော တိရစ္ဆာန်ပုံများအတွက် သူသည်ထင်ရှားကျော်ကြားလာသည့်ပြင် ကြွယ်ဝချမ်း သာလာလေသည်
၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သူကောင်းပြုခြင်းခံရသည်
လန်ဒန်မြို့ ထရာဖဲလဂါးစကွဲယားရှိ နယ်လဆင်ကျောက်တိုင်ခြေရင်း၌ တွေ့ မြင်ရသော ခြင်္သေ့ရုပ်လေးရုပ်မှာလည်း လန်းဆီယာသည် ၁၈၇၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ရာ စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်း ၌ သူ၏ရုပ်ကလာပ်ကိုမြှုပ်နှံထားလေသည်
ရူပဗေဒတွင် အက်တမ်အောက်အမှုန် (အင်္ဂလိပ်: Subatomic particle) ဆိုသည်မှာ အက်တမ်၏ အရွယ်အစားအောက် များစွာ သေးငယ်သော အမှုန်များကို ခေါ်ဆိုသည်
အက်တမ်အောက်အမှုန် အမျိုးအစားနှစ်မျိုးရှိသည်
၎င်းတို့မှာ လက်ရှိသီအိုရီများအရ ထပ်မံခွဲစိတ်မရတော့သည့် ပကတိအမှုန်များဖြစ်သည့် အခြေခံအမှုန်များ နှင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအမှုန်များ ဖြစ်သည်
အမှုန်ရူပဗေဒနှင့် နျူကလီးယားရူပဗေဒတို့သည် အဆိုပါ အမှုန်များနှင့် ၎င်းတို့၏ အပြုအမူများကို လေ့လာသော ဘာသာရပ်များဖြစ်သည်
အမှုန်ရူပဗေဒတွင် အမှုန်တစ်ခု၏ သဘောတရားမှာ ရှေးရိုးရူပဗေဒမှ သဘောတရားများပေါ်တွင် အခြေခံသည်
ထိုအတူ နေ့စဉ် သာမန်အတွေ့အကြုံသဘာဝများနှင့် ခြားနားသည့် ခေတ်သစ် ရူပဗေဒ၏ ကွမ်တမ်အဆင့် ဒြပ်နှင့် စွမ်းအင် သဘောတရားများလည်း ထင်ဟပ်သည်
လက်တွေ့စမ်းသပ်ချက်များအရ အလင်းရောင်သည် ဖိုတွန်ဟုခေါ်သော အမှုန်များ၏ သဘာဝလည်းရှိသကဲ့သို့ လှိုင်း များကဲ့သို့လည်း ပြုမူသော သဘာဝရှိ၍ အမှုန်နှင့် ပတ်သက်သည့် အသိအမြင်အယူအဆများကို ပြန်လည်စဉ်းစားရန် လိုအပ်လာခဲ့သည်
ကွမ်တမ်အရွယ်အစားရှိ အမှုန်များသည် အမှုန်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လှိုင်းများကဲ့သို့လည်းကောင်း ပြုမုသဖြင့် ၎င်းနှစ်မျိုးလုံးခြုံငုံမိစေမည့် လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု သဘောတရားအသစ်ကို ဖော်ထုတ်လာရသည်
အခြားသဘောတရား အသစ်တစ်ခုဖြစ်သည့် မရေရာခြင်း နိယာမကလည်း အမှုန်များတွင် ရှိနေသော ၎င်းတို့၏ တည်နေရာနှင့် အဟုန် ကဲ့သို့ ဂုဏ်သတ္တိများကို တိတိကျကျ တိုင်းတာ၍ မရနိုင်ဟု ဆိုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် လှိုင်း-အမှုန်စုံတွဲမှု သဘောတရားကို ဖိုတွန် များအတွက်သာမက အခြားသော အမှုန်များအတွက်ပါ သုံးနိုင်ကြောင်း သိရှိလာကြသည်
ကွမ်တမ်စက်ကွင်းသီအိုရီ၏ ဘောင်အတွင်း အမှုန်များ၏ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုကို အဆိုပါ အခြေခံ အပြန်အလှန်သက်ရောက်မှုများ၏ ကွမ်တာ အထုပ်ငယ်များ ဖန်တီးခြင်းနှင့် ပျက်သုဉ်းခြင်း များအဖြစ် နားလည်နိုင်သည်
နဂါးအိုင်ရွာ၊ ကင်းတပ်
သခင်ကျော်ထွန်းသည် ထန်းတပင်ခရိုင်၊ အလယ် ဘုတ်ရွာ ဇာတိဖြစ်သည်
တောင်သူလယ်သမား မိဘများဖြစ် ကြသော ဦးဘိုးစံ၊ ဒေါ်အုံးတို့မှ ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွား သည်
သာယာဝတီမြို့၊ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာအလယ် တန်းကျောင်းနှင့် အင်းစိန်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့ တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
ဆယ်တန်းစာမေးပွဲကို ဖြေဆို အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးသို့ဝင်၍ သခင်ကျော်ထွန်းအမည်ကို ခံယူခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှ အစပြု ၍ တောင်သူလယ်သမား လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက် ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ လက် အောက်ခံ အဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သော တောင်သူလယ်သမား အစည်း အရုံး (အင်းစိန်ခရိုင်)၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့လေ သည်
၁၃ဝဝ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှား ခဲ့ရုံသာမက တောင်သူလယ်သမားများအပေါ် ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ် သည့် ဥပဒေများကို တိုက်ဖျက်ရန် ဆန္ဒပြတိုက်ပွဲ ဆင်နွှဲရာ ၌လည်း ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ ဖမ်းဆီး အရေးယူခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်ကို တော်လှန်သည့် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲတွင် ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံ ပါတီဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဘီအိုင်အေ အုပ်ချုပ်ရေးကာလအတွင်း အင်းစိန်ခရိုင် အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဘီအိုင်အေ ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းသို့တက် ရောက်၍ စစ်ပညာများ သင်ယူသည်
ဘီအိုင်အေမှ ဘီဒီအေအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းသော အခါ တပ်မှထွက်၍ နိုင်ငံရေး ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၄၅ခုနှစ် တွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးကြီးကို ဆင်နွှဲသောအခါ အင်းစိန် ခရိုင်၊ နိုင်ငံရေးတာဝန်ခံအဖြစ် ထမ်းဆောင်ရလေသည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် လည်း ကောင်း၊ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အတွင်း ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမားအစည်းအရုံး(ဗတလစ) အဖွဲ့ချုပ်တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့ဝင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး နှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ (စပကသ) စီးပွားကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက် ၁၉၅၆ ခုနှစ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမတ်အဖြစ်ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်
ထိုနှစ်မှာပင် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်တွင် အထွေ ထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၅၇ခုနှစ် တွင် ဖဆပလအစိုးရအဖွဲ့ဝင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ် တောရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ပြန်လည် ထမ်းဆောင်ရသည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် လွတ်လပ် ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမအဆင့်)အဖြစ် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေ သည်
သန့်ရှင်း ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက်တွင် လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေး၊ သမဝါယမနှင့် ကုန်စည်ဖြန့် ဖြူးရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သန့်ရှင်းဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုပါတီ ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တင် မြှောက်ခြင်းခံရသည်
ပါတီ၏တာဝန်များကို ၁၉၆၄ ခုနှစ် အထိ ထမ်းရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ပြည်ထောင်စုပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ လေသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်၌ သမဝါယမနှင့် ထောက်ပံ့ ရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ကုန်သွယ်ရေး ကော်ပိုရေးရှင်းများ ဖွဲ့စည်းသောအခါ ကုန်သွယ်ရေးကော်ပို ရေးရှင်း အမှတ် ၆ တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ လေသည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်အထိ ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ် လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာ့သံအမတ်ကြီး အဖြစ် မော်စကိုမြို့သို့ သွားရောက်၍ တာဝန်ထမ်းရွက်ရာမှ သက်ပြည့်ပင်စင်ဖြင့် အငြိမ်းစား အနားယူခဲ့လေသည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၆ ရက်နေ့တွင် သခင်ကျော်ထွန်းသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဇနီး ဒေါ်စိန်သောင်းနှင့် သားသမီးကိုးယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဒဂွမ်ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dagumgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ မချမ်းဘောမြို့နယ်၊ ဒဂွမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကားအင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarinn)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ စကားအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာကို ဝါးရုံပင်ကျေးရွာအုပ်စုမှ ခွဲထုတ်လိုက်သည်
ပင်လယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlel)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ပင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၇၆ ဦး၊ မ ၁၈၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုချောင်းရွာ၊ သာဒူးချောင်း
အဘ ဦးဘိုးသိန်း အမိဒေါ်ရှင် တို့မှ ၁၉၁၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက် နေ့တွင် ထားဝယ်မြို့ ကညုံရပ်၌ စတုတ္ထမြောက်သားအဖြစ် မွေးဖွားသည်
ထားဝယ်မြို့ အမျိုးသားကျောင်းမှာ စတုတ္ထတန်းအထိပညာသင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၀ မှာမိဘများတာဝန်အရပြောင်းရွှေ့ရာ မော်လမြိုင်မြို့သို့ရောက်ပြီး မော်လမြိုင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ၄ တန်းမှ ၆ တန်းအထိပညာသင်ယူခဲ့သည်
အပေါင်းအသင်းများလာသောကြောင့် မိဘများက ထားဝယ်မြို့သို့ပြန်ပို့လိုက်သည်
၁၉၃၆- ခုနှစ်တွင် ထားဝယ်မြို့ ဟိုက်စကူးကျောင်းမှ ၁၀ တန်းအောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ်တွင် ထားဝယ်ကျောင်းသားသပိတ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ဝန်ကြီးချူပ်ဟောင်း ဦးဗဆွေနှင့်အတူ လက်တွဲလှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင်ရန်‌ကုန်‌တက္ကသိုလ်‌ကျောင်းသားသမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌဟောင်း ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်းဦးနုနှင့် လက်တွဲ၍ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကိုတည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ထွန်းအေးစာအုပ်ဖြန့်ချိရေး ကို ကိုယ်ပိုင်တည်ထောင်ကာလက်ဝဲစာအုပ်များကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေဖြန့်ချိခဲ့သည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်ထိ ရန်ကုန်မြို့တော် ငြိမ်းချမ်းရေးအဖွဲ့ (PEACE PRESERVATION COMMITTEE) တွင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်ထိ သမဝါယမဌာနတွင် သမဝါယမကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်တော်လှန်ရေး၌ ပါဝင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ မှ ၁၉၄၉ အထိ ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးဌာနတွင် စာရင်းစစ်အရာရှိအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ မှ ၁၉၇၀ အထိ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဗဟိုအမှုဆောင်အဖြစ်နှင့် လက်နက်ကိုင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသ၌ အဖမ်းခံရသည်
၁၉၇၁ မှ ၁၉၇၆ ထိကုန်သွယ်ရေးဌာနတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၆ တွင် အငြိမ်းစားယူပြီး အင်းစိန်မြို့ ဘိုကုန်းရပ်ရှိ နဂါးနီခြံတွင် ယခုတိုင်နေထိုင်လျက်ရှိသည်
၎င်း၏နိုင်ငံရေးဘဝကို ၇ တန်းကျောင်းသားဘဝကပင်စတင်ခဲ့သည်
အမျိုးသားအောင်ပွဲနေ့ အမျိုးသားကျောင်းရန်ပုံငွေအတွက် ဆေးလိပ်ကွမ်းယာဗန်းကို လည်ပင်းတွင်ကြိုးသိုင်၍ ရောင်းခဲ့သည်
ဒိုင်အာခီအုပ်ချုပ်ရေး ကန့်ကွက်ပွဲတွင် စင်မြင့်ပေါ်တက်၍ ဟောပြောခဲ့သည်
၎င်းနှစ်တွင်ပင် ဖ.ဆ.ပ.လ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာမည့် ဦးဗဆွေနှင့် လက်တွဲမိခဲ့သည်
နွေရာသီကျောင်းပိတ်ရက်များတွင် မိဘများရှိရာ မော်လမြိုင်မြို့သို့ပြန်ချိန်တွင် မော်လမြိုင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးမှ သခင်သန်း၊ သခင်သင်းလှိုင်တို့နှင့် အဆက်အသွယ်ရခဲ့ပြီး ထားဝယ်၌လည်း တို့ဗမာ အစည်းအရုံးဖွဲ့ရန် ဆော်ဩခဲ့သည်
၈ တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် လူငယ်များ ကြီးပွားရေးအသင်းကို ၎င်း၏နေအိမ်တွင်ပင် အသင်းတည်ရာဌာနထား၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၇ တန်းအောင်ပြီးနောက် အမျိုးသားပညာရေးရန်ပုံငွေအားနည်းလာသောကြောင့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းတက်ခဲ့ရပြီး ၁၀ တန်းကို အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၀ တန်းကျောင်းသားဘဝအရောက် ၁၉၃၆ ကျောင်းသပိတ်ဖြစ်သောကြောင့် ထားဝယ်ကျောင်းသားသပိတ် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးနု၊ သိန်းဖေမြင့် တို့နှင့် အတူတူလက်တွဲခဲ့ကြသည်
၎င်းနှစ်တွင် ၁၀ တန်းကို B.List နှင့်သာအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်ကျောင်းသားသပိတ်တွင် တောင်းဆိုခဲ့သည် `ကျွန်ပညာအလိုမရှိ´ ` တက္ကသိုလ်ပညာရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲပေး´ ဆိုသည့် ကြွေးကြော်သံများအတိုင်း ကျောင်းဆက်မတက်တော့ဘဲ အမျိုးသားကောလိပ်တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
အမျိုးသားကောလိပ်ဖွင့်ထားသော မြို့မကျောင်း အမျိုးသားကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ခန့်တက်ရောက်ခဲ့သည်
၎င်းအချိန်တွင် ၎င်းထက် ၁၀ နှစ်ခန့်ကြီးသော ဦးနုနှင့်လက်တွဲပြီး ရဲဘော်ရဲဘက်အနေဖြင့်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
နေ့ဘက်တွင် ဆော်ဩသူအဖြစ် အလုပ်လုပ်ပြီး ညဘက်တွင် ကျောင်းတက်ခဲ့သည်
တစ်နှစ်ခန့်အကြာတွင် အမျိုးသားကောလိပ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးအကြပ်အတည်း ဖြစ်လာသောကြောင့် အမျိုးသားကောလိပ်ပျက်သွားခဲ့ပြီး ကျောင်းဆက်မတက်ဖြစ်ခဲ့တော့ပါ
၎င်းနောက် အိန္ဒိယသို့ ဘုရားဖူးရန်အတွက် ဦးနုနှင့်အတူ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၃၆ သပိတ်အပြီးတွင် အိန္ဒိယသို့ MA.B1 ဆက်လက်တက်ရောက်ရန်ထွက်ခွါသွားသော သိန်းဖေမြင့်နှင့် အိန္ဒိယတွင်တွေ့ဆုံခဲ့သည်
အိန္ဒိယရောက်ပြီး ဆာဦးသွင်ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းထားသော BUDDHIST REST HOUSE ဟုခေါ်သော ဘုရားဖူးများတည်းခိုဆောင်တွင် နှစ်လခန့်နေထိုင်ရင်း စာအုပ်စာပေးများလေ့လာလိုက်စားခဲ့သည်
မြန်မာပြည်ပြန်လျှင် စုအုပ်များဝယ်သွားပြီး ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ဖြန့်လျှင်ကောင်းမည်ဟု စိတ်ကူးရပြီး ဦးနုနှင့်တိုင်ပင်ခဲ့သည်
၎င်းစိတ်ကူးသည် နဂါးနီ စာအုပ်အသင်းဖြစ်လာရန် လမ်းစဖြစ်ခဲ့သည်
`နဂါးနီစာအုပ်အသင်း´ ၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒနှင့်သက်ဆိုင်သော လက်ဝဲစာပေများမြန်မာလူထုထဲသို့ ရောက်အောင်ဖြန့်ချိရန်နှင့် နိုင်ငံရေးမျက်စိဖွင့်ပေးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးစာအုပ်များကို ဈေးအပေါဆုံးနှင့် အများဆုံးဖြန့်ချိနိုင်ရန် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးထွန်းအေး၏မိဘများက အင်္ဂလန်သို့သွားရောက်ပညာသင်ရန် ပို့ပေးလိုက်သော ငွေငါးရာ နှင့် ဦးနုဆီမှ ငွေ ၃၅၀ ပေါင်းပြီး နဂါးနီ စာအုပ်အသင်းကိုစတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
`နဂါးနီ´ ဆိုသောနာမည်ကို ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက ဗေဒင်ကိန်းခန်းအရ ပေးခဲ့သည်
နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကို အဓိက အားပေးထောက်ကူသောအဖွဲ့မှာ `တို့ဗမာအစည်းအရုံး´ ဖြစ်သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ် နဂါးနီ အရှိန်ရလာသောအခါ A,B,C OF COMMUNISM ဆိုသောစာအုပ်ကို ဦးနုက `လူမွဲတို့၏ထွက်ရပ်လမ်း´ ဟူသောအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ရန်စီစဉ်ခဲ့သည်
၎င်းစာအုပ်ကိုအခြေခံ၍ ရွှေတိုင်ညွန့်ကို သီချင်းစပ်ဆိုရန်အကူအညီတောင်းခဲ့သောကြောင့် ယခုလူအများသီဆိုကြိုက်နှစ်သက်သည့် `နဂါးနီ´ သီချင်းဖြစ်လာခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့တော်ခန်းမတွင် နာမည်ကြီးမင်းသားခင်မောင်ရင် သီဆိုစေခဲ့ပြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက `နဂါးနီစာအုပ်အသင်း´ နှင့်ပတ်သက်သည်များကို လူထုသဘောပေါက်အောင် ရှင်းလင်းဟောပြောခဲ့သည်
`နဂါးနီ´တွင် အသင်းသား ၅၀၀၀ ခန့်အထိရှိခဲ့သည်
အသင်းသားများကို စာအုပ်တစ်အုပ် ၁၀ ပဲနှင့်ရောင်းချပြီး အပြင်လူများကို နှစ်ကျပ်ခွဲဖြင့်ရောင်းခဲ့သည်
အင်္ဂလန်မှ LEFT BOOK CLUB နှင့်ဆက်သွယ်ပြီး မြန်မာပြည်၏ စာအုပ်တင်သွင်းသူကိုယ်စားလှယ်အနေနှင့်ရော ဆော်ဩသူအနေဖြင့်ပါ လက်ဝဲစာအုပ်များတင်သွင်းခဲ့သည်
စာအုပ်များထဲမှ သင့်တော်ရာရွေးပြီးဘာသာပြန်ခဲ့ကြသည်
အများဆုံးဘာသာပြန်ပေးသူမှာ မြို့မဆရာဟိန် ဖြစ်သည်
အိုင်ယာလန်တော်လှန်ရေးအကြောင်းစာအုပ်အများစုကို ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
`နဂါးနီ´ မှ ပထမဆုံးထုတ်ဝေခဲ့သော စာအုပ်မှာ သိန်းဖေမြင့် ရေးသော `ဆရာလွန်း အတ္ထုပတ္တိ´ (‘သူပုန်ဆရာကြီး ဦးလွန်း’ ဟု မိုးမခ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် ဆောင်းပါးရှင်ထိန်လင်းက နိုင်ငံရေးနဲ့ စာပေအနုပညာ (၅၇)၊စာပေအလင်းရောင် ပေးခဲ့သည့် နဂါးနီစာအုပ်အသင်း ဆောင်းပါးတွင်ရေးသားထားသည်) စာအုပ်ဖြစ်ပြီး လောကဓံဦးထွန်းလှ၏ လောကဓံ ပုံနှိပ်တိုက်တွင်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် နဂါးနီ စာအုပ်ဖြန့်ချိရေးနှင့်ပတ်သက်၍ အကျပ်အတည်းဖြစ်လာသည်
ဆာဦးသွင်မှ နဂါးနီအကျပ်အတည်းအတွက် ငွေငါးထောင်ကူညီမည်ဟုဆိုသဖြင့် ဦးနုနှင့်အတူ ဆာဦးသွင်ဦးအိမ်သို့သွားရာ လမ်း၌ မြိတ်အမတ်ဦးသာဆိုင်နှင့် တွေ့ပြီး စကားကောင်းနေသဖြင့် ငါးမိနစ်နောက်ကျပြီးမှရောက်သွားသည်
အချိန်မီမရောက်ဟုဆိုကာ ဆာဦးသွင်က တွေ့ခွင့်မပေးသည့်အပြင် ငွေငါးထောင်ကိုလည်း လက်လွတ်ခဲ့သည်
၎င်းအချိန်တွင် နဂါးနီ တွင်လက်တွဲလုပ်နေသောသူအချို့မှ အကျပ်အတည်းမှ လွတ်မြောက်စေရန် နဂါးနီ ကုမ္ပဏီလီမိတက်ထောင်ကာ ငွေရအောင် အစုရှယ်ယာများခေါ်ဖို့စီစဉ်ကြလေသည်
ဦးထွန်းအေးက နိုင်ငံရေးကိုအကြောင်းပြကာ စီးပွားမရှာချင်ဟုဆိုကာ နဂါးနီ နှင့် လမ်းခွဲခဲ့ပြီး ထွန်းအေး စာအုပ်ဖြန့်ချိရေး အမည်ဖြင့် စာအုပ်ဖြန့်ဝေရေးများဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
နဂါးနီစာအုပ်အသင်းသည် ၁၉၃၇ အစောပိုင်း (၁၉၃၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် ဟုမိုးမခတွင်ဖော်ပြ)တွင် စတည်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၁ နှစ်ဦးပိုင်း စစ်ဖြစ်သောအခါတွင် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့သည်
ဇူလိုင်လ၊ (၁၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၉၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၁၉၆)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၇၀) ရက် ကျန်သေးသည်
ကျော်ဟိန်းသည် ၁၉၄၇-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ (၁၄)ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ခရိုင်ရဲဝန် အဖ ဦးဂျွန်မောင်စိန် နှင့် အမိ ဒေါ်ချိုချိုတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
၂၀၂၁၊ ဝါရင့်သရုပ်ဆောင် ဦးလူမုန်း(အသက် ၆၃ နှစ်) ရန်ကုန်နေအိမ်၌ နှလုံးဖောက် ကွယ်လွန်
သက္ကယ်ကျွန်းရွာ၊ သက္ကယ်ကျွန်း
သက်ရှိအရင်း သက်ကင်းအဖျား သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အမည်၏ နေ့နံကို ကောက်ယူရာတွင် သက်ရှိဖြစ်လျှင် အစစာလုံးကို ယူရသည်
သက်မဲ့ဖြစ်လျှင် အဆုံးစာလုံးကို ယူရသည်
တံခွန် − သက်မဲ့၊ အဆုံးစာလုံး − ခွန်  တနင်္လာနံ
ဇီးကွက် − သက်ရှိ၊ အစစာလုံး − ဇီး  အင်္ဂါနံ
ဒေါက်တာခင်မကြီး (၂၅ ဧပြီ ၁၉၅၂ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဆရာဝန် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူမသည် လက်ရှိတွင် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် ၈ ကိုယ်စားပြု၍ အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
သူမသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
သူမကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ၊ မုံရွာမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ် မှ ဆေးပညာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
သူမသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင် ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၈ မှ မဲအရေအတွက် ၂၅,၅၈၀ ဖြင့် အနိုင်ရပြီး ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
ဥဆောင်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Usaung (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ထီဗွါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂၃ ဦး၊ မ ၃၃၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟိုလုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ သည် ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်သော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကရင်တပ်မတော် (DKBA) ၏ လက်အောက်ခံတပ်ဖွဲ့တစ်ခုဖြစ်သည်
ဆူမားရီးယန်းတို့အား အက်ကတ်ဒီးယန်းတို့အောင်နိုင်သည့်နောက် နှစ်ပေါင်း၂၀၀ အကြာတွင် ဆူမား-အက်ကတ်ဟူ၍ နိုင်ငံတစ်ခုကို ပူပေါင်းတည်ထောင်ကြသည်
ထိုနိုင်ငံသည် ယူဖရေးတီးမြစ် မြောက်ပိုင်းရှိ အာဆီးရီးယား နိုင်ငံအထိ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့ထိပ်ဖျားရှိ အီလမ်မြို့အထိ၊ အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်ကမ်းခြေရှိ ပါလက်စတိုင်းမြောက်ပိုင်းအထိ ကျယ်ပြန့်သည်
သို့ဖြင့် အနောက်ဘက်ခြမ်းဒေသများသည် ယခင်ကထက် ပို၍ စည်းစနည်ကျသည့် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ခြင်းခံရသဖြင့် တိုးတက်လာသည်
အထူးအသဖြင့် ကုန်စည် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတွင် ဖွံဖြိုးလာကာ တစ်ဖက်မှလည်း ဆူမား-အက်ကတ်ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်လာသည်
ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးများ အချင်းချင်း မသင့်မြတ်ကြဘဲ စစ်ပြိုင်နေချိန်များတွင် တစ်ဖက်ကလည်း ဆူမားဒေသ၏ မြောက်ဘက်ရှိ အက်ကတ်ဒီးယန်းများ၏ ကျူးကျော်မှုများကိုလည်း ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်
သို့သော် စစ်ရေးစစ်ရာ ကျွမ်းကျင်သည့် ဆူမားရီးယန်းများအား အက်ကတ်ဒီးယန်းတို့အနေဖြင့် လွမ်းမိုးနိုင်ခြင်းမရှိကြပေ
ဘီစီ၂၇၅၀ ရောက်သောအခါတွင်မူ အက်ကတ်ဒီးယန်းတို့သည် လက်ရုံးရည်၊ နှလုံးရည်ဖြင့် ပြည့်စုံသည့် ဆာဂွန် ဘုရင်၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် ဆူမားရီးယန်းအပေါင်းတို့အား အောင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ဆာဂွန်၏ အင်ပါယာသည် ပါရှန်ပင်လယ်ကွေ့မြောက်ပိုင်းရှိ အီလမ်မြို့မှ အနောက်ဘက် မြေထဲပင်လယ်အထိတိုင် ကျယ်ပြန့်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ယူဖရေးတီး နှင့် တိုက်ဂရစ်မြစ်များ၏ အထက်ဖျားပိုင်းထိတိုင် ကျယ်ပြန့်သေးသည်
ထိုသို့ အက်ကတ်ဒီးယန်းတို့သည် ဆူမားတို့အပေါ်တွင်အောင်နိုင်ပြီး အရှင်သခင်များ ဖြစ်လာသည့်အတွက် ၎င်းတို့အနေဖြင့် ခြေသလုံးအိမ်တိုင် လှည့်လည်သည့် စရိုက်ကို စွန့်ပစ်လိုက်ကြပြီး ဆူမားရီးယန်းများကဲ့သို့ပင် နေလှန်းရွံ့အုတ်ဖြင့် အိမ်ရာများတည်ဆောက်ကာ အတည်တကျနေထိုင်လာကြသည်
စာပေအသုံးအနှုန်း မရှိကြသေးသဖြင့် ဆူမားရီးယန်းတို့ထံမှ ကျူနီဖောင်းစာရေးနည်းကို သင်ယူကြကာ ၎င်းတို့၏ ဆီမိုက်ဘာသာစကားဖြင့် ရေးသားကြသည်
ထို့အတူ အုပ်ချုပ်ရေးက႑တွင်လည်း ဆူမားရီးယန်းတို့အား ဆရာတင်ကာ ကျင့်သုံးကြရပြန်သည်
သို့ဖြင့် အချိန်ကြာသော် အလေးချိန်၊ အချိန်နာရီ၊ အတိုင်းအတာ၊ အတွက်အချက်၊ စစ်ရေးစစ်ရာ စသည်တို့ပါမကျန် အက်ကတ်တို့သည် ဆူမားရီးယန်းတို့ထံမှ ဆက်ခံသင်ယူ သဖြင့် အာကတ်နှင့် ဆူမားတို့သည် လူမျိုးတစ်မျိုးတည်းကဲ့သို့ ဖြစ်သွားကြကာ နှစ်၂၀၀ခန့် ကြာလျှင် ဆူမားတို့က ထိုဒေသတွင် အသာစီးပြန်ရလာကြသည်
ထူးခြားချက်အနေဖြင့် အက်ကတ်ဒီးယန်းများက ဆူမားရီးယန်းတို့ထံမှ သင်ယူပြုလုပ်သည့် စစ်ခမောက် သည် ကမ္ဘာ့ရှေးအကျဆုံး သတ္တုဖြင့် ပြုလုပ်သည့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ တန်ဆာအဖြစ်မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ခံရသည်
ဘီစီ၂၃၂၈ အရောက်တွင် အီလမ်ဒေသမှ အယ်လ်မိုက်လူမျိုးတို့သည် ဆူမား-အက်ကတ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်ကာ ဘုရင်ဖြစ်သူအား ဖမ်းဆီးလိုက်ကြသည်
တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် မြောက်ပိုင်းရှိ အမ်မိုရိုက်မျိုးနွယ်များကလည်း ဆူမား-အက်ကတ်နိုင်ငံတွင်းသို့ တိုးဝင်လာကာ ယူဖရေးတီးမြစ်ကမ်းပေါ်တွင် ဘေဘီလုံရွာငယ်လေးကို တည်ထောင်အခြေချကြသည်
အချိန်အနည်းငယ်အတွင်းတွင် ထိုရွာငယ်လေးသည် အမ်မိုရိုက်တို့၏ ဘေဘီလုံမြို့တော် ဖြစ်လာသည်
ထိုအချိန်မှစကာ ဆူမား-အက်ကတ်နိုင်ငံနေရာတွင် ဆူမားနှင့် အက်ကတ်တို့၏ အခန်းမှာ မှေးမှိန်သွားပြီး အယ်လ်မိုက်နှင့် အမ်မိုရိုက်နွယ်ဝင်များကသာ နယ်မြေပိုင်စိုးရေးအတွက် ယှဉ်ပြိုင်စစ်ပြုကြတော့သည်
နယ်မြေပိုင်ဆိုင်ရေး စစ်ပွဲများသည် ရာစုနှစ်တစ်ခုမျှကြာရှည်ကာ အပြန်အလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်
ဘီစီ၂၁၂၃အရောက်တွင် အမ်မိုရိုက်အပေါင်းတို့ကို ဟမ်မူရာဘီဘုရင်(Hammurapi) က ဦးဆောင်ကာ နှစ် ၃၀ကျော်ခန့် အယ်လ်မိုက်များနှင့် စစ်ပြုကာ အနိုင်ရသဖြင့် အယ်လ်မိုက်များ ထိုဒေသကို စွန့်ခွာထွက်သွားကြခြင်း ဖြင့် ဆူမား-အက်ကတ်ဒေသသည် အမ်မိုရိုက်တို့၏ ပြိုင်ဖက်မရှိ အုပ်စိုးခြင်းကို ခံရသည်
ဈေးညောင်ပင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaynyaungpingyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ အောက်စီဒီး (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်စီဒီး (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၉ ဦး၊ မ ၁၆၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
ငမုန်တိုင်းရွာ၊ အရှေ့ဘက်
ဖက်ဟွမ်ကျောင်းတော် (အင်္ဂလိပ်: Phap Hoa Temple; ဗီယက်နမ်: Chùa Pháp Hoa, နားဆင်)သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကို ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး လက်ရှိတည်နေရာသို့ ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်
ဖက်ကုန်းရွာ၊ မြို့မတဲကြီးကုန်း
ပင်တိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၀ ဦး၊ မ ၁၀၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတ္တူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Oketu)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ ဥတ္တူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လယ်ဧက ၄၀ ကို အကျိုးပြုသော ဥတ္တူရေထိန်းတံခါး ရှိသည်
၁၁၃ (ဥတ္တူ)သည် ပေ ၆၀ ရှည်သော အာစီတံတား ဖြစ်ကာ၊ ၂၀၁၄-၁၅ တွင် တည်ဆောက်ပြီး၊ ကားသွားလာနိုင်သည်
အလက ရှိပြီး၊ ဆရာမ ၁၀ ကျော်၊ ကျောင်းသားသူ ၅၀၀ ကျော် ရှိသည်
ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာနခွဲ ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ထောင်စု ၅၅၉၊ စုစုပေါင်း ၂၄၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၅ ဦး၊ မ ၃၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
အနက်အဓိပ္ဂာယ်ကို ဖော်ပြနိုင်သော စကားအစိတ်အပိုင်း အသီးသီးကို စကားလုံး ဟုခေါ်သည်
အခြားစကားလုံးတစ်လုံး ကိုအမှီမပြုဘဲ မိမိဘာသာ အနက်အဓိပ္ဂာယ်ကို ဖော်ဆောင်နိုင်သော စကားလုံးကို သီးခြားစကားလုံး ဟုခေါ်သည်
အခြားစကားလုံး၏ အနက်အဓိပ္ဂာယ်ကို ကူညီဖော်ဆောင်နိုင်သော စကားလုံးကို အကူစကားလုံး ဟုခေါ်သည်
Word (computer architecture), a group of bits or digitscharacters processed as a unitwords (Unix), a standard file in UNIXMicrosoft Word, a word-processing applicationCalligra Words, a word-processing applicationWilliam Whitaker's Words, a program for translating Latin
ဂဒလဒေနိယဝိဟာရ (သီဟိုဠ်: ගඩලාදෙණිය විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကန်ဒီခရိုင်၊ ပိလိမသလဝဆင်ခြေဖုံးအရပ်တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကျောင်းတော်ကို Saddharmatilaka Vihara or Dharma Kirthi Viharaya ဟူ၍လည်း ခေါ်ကြသည်
ကျောင်းတော်သည် Gadaladenyia လမ်းမ(B116) ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ကန်ဒီမြို့၏ အနောက်ဘက် ၁၂.၅ ကီလိုမီတာအကွာ၊ ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခုဖြစ်သည့် Lankatilaka ဝိဟာရမှ ၃ ကီလိုမီတာ (၁.၉ မိုင်) အကွာ၊ Colombo - Kandy လမ်းမ (A1) ၏ Gadaladeniya လမ်းဆုံနားတွင် တည်ရှိသည်
ဤဝိဟာရသည် သီရိလင်္ကာတွင် အကြီးဆုံးကျောက်ဆောင်ကျောင်းတော်ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ထားကြသည်
ဤကျောင်းတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် ၁၄ ရာစု ကာလက ဖြစ်ခဲ့သည်
သမိုင်းကြောင်းဆိုင်ရာ လေ့လာတင်ပြချက်များအရ ကျောင်းတော်ကို ၁၃၄၄ တွင် ဘုရင် Bhuvanekabahu IV ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုဖြင့် ရဟန်းတော် Ven. Seelavamsa Dharmakirti က  တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဘုရင်  Bhuvanekabahu IV သည် အေဒီ ၁၃၄၁ မှ ၁၃၅၁ အထိ အုပ်ချုပ်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်၏ ဗိသုကာလက်ရာသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည့် Ganesvarachari က တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဟိန္ဒူအနုပညာပုံစံကို ယူကာ ဆောက်လုပ်ထားသည်
ယာကီခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarkikhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၅၆ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း သည် ပရမတ္ထတရားများကို ရေတွက်ပေါင်းရုံးပြသော ကျမ်းဖြစ်သည်
ဓမ္မ-တရား၊ သင်္ဂဏီ-ရေတွက်ခြင်း ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုသည်
ထိုသို့ ပေါင်းရုံးပြရာတွင် ဦးစွာ ခေါင်းစဉ် မာတိကာများကို ဟောကြားပြီးမှ ထိုမာတိကာများအလိုက် အဓိပ္ပာယ် အကျယ်ကို ဆက်လက် ဟောကြားတော်မူသည်
ဓမ္မာသင်္ဂီဏီကျမ်းတွင် ရုပ်၊ စိတ်၊ စေတသိတ် စသည့်အလုံးစုံသော သဘာဝတရားများကို တစ်ခုချင်း အသေးစိတ် ရေတွက် ပြထားသည်
ထိုသို့ ရေတွက်ရာတွင် ၎င်းတို့၏ သဘောသဘာဝ၊ လုပ်ငန်းတာဝန်နှင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ဆက်နွယ် ကျေးဇူးပြုပုံများအလိုက် ပေါ်လွင်စေရန် အမျိုးအစားများခွဲခြား၍ ရှင်းပြထားသည်
မာတိကာကျမ်းအား တိကမာတိကာ၊ ဒုကမာတိကာ နှင့် သုတ္တန္တိကဒုကမာတိကာဟု သုံးမျိုးခွဲခြားထားသည်
ဒုကမာတိကာတွင်ခေါင်းစဉ်ခွဲ၁၃ခုရှိပြီး ကျန်မာတိကာနှစ်မျိုးတွင်ခေါင်းစဉ်ခွဲမရှိပါ
တိကမာတိကာဟူသည်မှာ သုံးမျိုးသုံးစားခွဲခြားဟောပြတော်မူသောကြောင့် တိကမာတိကာ၊နှစ်မျိုးနှစ်စားခွဲခြားဟောပြတော်မူခြင်းကြောင့်ဒုကမာတိကာ ဟုခေါ်ဆိုသည်
သုတ္တန္တိကဒုကမာတိကမှာဘုရားဟောမဟုတ်ဘဲအရှင်အာနန္ဒာ[ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက(တရားဘဏ္ဍာစိုး)]မှ ပထမ သံဃာယနာတင်ပွဲ တွင်ပြန်လည်သဟာကြားထားသောတရားဖြစ်သည်
အဘိဓမ္မပိဋကတွင် ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်္ဂ၊ ဓာတုကထာ၊ ပုဂ္ဂလပညတ်၊ ကထာဝတ္ထု၊ ယမိုက်၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းဟူ၍ ခုနှစ်ကျမ်းရှိသည်
ယင်းတို့တွင် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းကို ရှေးဦးစွာဟောတော်မူ၏
ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း ခေါ်တွင်ခြင်းလောကသုံးရပ် ဘုံသုံးထပ်အတွင်း၌ ရှိကြကုန်သော လူ နတ် ဗြဟ္မာသတ္တဝါတို့အား ဆင်းရဲ ဒုက္ခအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်၍ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ဝိမုတ္တိသုခကို ရရှိခံစားနိုင်ကြရန် ရည်သန်တော်မူလျက် ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ် ဟောကြားတော်မူခဲ့သော တရားဒေသနာတော် အစဉ်သည် ပိဋကအားဖြင့် ဝိနည်း၊ သုတ္တန်၊ အဘိဓမ္မာဟူ၍ သုံးမျိုးသုံးစားသုံးပါးရှိပါသည်
ထိုသုံးပါးတို့တွင် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်သည် တတိယမြောက်ဖြစ်သည့် အဘိဓမ္မာပိဋက၏ ပထမဦးဆုံးကျမ်းဖြစ်သည်
အဘိဓမ္မာဟု ဆိုရုံမျှဖြင့်ပင် သုတ္တန်ဒေသနာတော်များထက် ထူးခြားသာလွန်သည့် တရားတော်ဖြစ်ကြောင်း အများအားဖြင့် နားလည်ကြပြီးဖြစ်သည်
သို့ဖြစ်သည့်အတိုင်း ထိုအဘိဓမ္မာပိဋိကဝင်ကျမ်း ခုနှစ်ဆူတို့အနက် လက်ဦးဆုံးဖြစ်သော ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းသည်လည်း အဘိဓမ္မာဒေသနာ၌ပင်ရင် အကျဆုံး အရေးအကြီးဆုံး ကျမ်းကြီးဖြစ်သည်ဟူသော အချက်မှာ ထင်ရှားပေါ်လွင်လျက်နေပေသည်
သို့ဖြစ်ရကား ထိုအချက်ကိုပင် ပို၍ ထင်ရှားစေရန် “ဓမ္မသင်္ဂဏီ” ဟူသော ဝေါဟာရစကားလုံး၏ ဆိုလိုရင်း အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို တိတိကျကျ ကြံဆရှာဖွေ၍ ပြရသော် __-“ဓမ္မသင်္ဂဏီ” ဟူသောစကားလုံး၌ ‘ဓမ္မ’ နှင့် ‘သင်္ဂဏီ’ ဟူသောပုဒ်နှစ်ခုကို သမာသ်တွဲစပ်ထားခြင်းဖြစ်၏
အလွယ်ဆုံးအားဖြင့် ဖွင့်ဆိုရှင်းလင်းပြရပါမူ __-ဓမ္မ  သဘာဝတရားများသင်္ဂဏီ  သိမ်းကျုံးစုပေါင်း၍ယူခြင်း (ပြခြင်း)
ကောင်းစွာ (ပြည့်စုံစွာ) ရေတွက်ခြင်း ဟူ၍ အဓိပ္ပါယ်ရလေသည်
ထို့ကြောင့် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်းသည် __(၁) သဘာဝတရား (ပရမတ္ထတရား) အားလုံးကို သိမ်းကျုံးစုပေါင်း၍ ပြသောကျမ်း
(၂) ကောင်းမွန်ပြည့်စုံစွာ သဘာဝတရား (ပရမတ္ထတရား)တို့ကို ရေတွက်၍ ပြသောကျမ်းဟု ဆိုလိုသည်
ထိုဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၌လည်း စိတ္တုပ္ပါဒကဏ္ဍ၊ ရူပကဏ္ဍ၊ နိက္ခေပကဏ္ဍ၊ အဋ္ဌကထာကဏ္ဍဟူ၍ လေးခန်းရှိသည်
ထိုလေးခန်းတွင် စိတ္တုပ္ပါဒအခန်းကို ရှေးဦးစွာဟောတော်မူ၏
ထိုစိတ္တုပ္ပါဒအခန်း၌လည်း မာတိကာ၊ ပဒဘာဇနီအားဖြင့် နှစ်ပိုင်းခွဲထားသည်
ထိုနှစ်ပိုင်းတွင် မာတိကာကို ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူ၏
မာတိကာသည် အဘိဓမ္မာတရားတော်၏ ပထမဆုံးကျမ်းဖြစ်သည့် ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၏ မာတိကာ ဖြစ်ရုံမက အဘိဓမ္မ ၇ ကျမ်းလုံး၏ မာတိကာလည်း ဖြစ်သည်
မာတိကာကျမ်းတွင် တိက် ၂၂-ပါး နှင့် ဒုက် ၁၀၀ ပါး ရှိသည်
တိက်ဆိုသည်မှာ စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ပရမတ္ထတရား ၄-ပါးကို သုံးပုံ သုံးစု ပြု၍ ဟောထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဒုက်ဆိုသည်မှာ စိတ်၊ စေတသိက်၊ ရုပ်၊ နိဗ္ဗာန်ဟူသော ပရမတ္ထတရား ၄-ပါးကို နှစ်ပုံ နှစ်စု ပြု၍ ဟောထားပါသည်
ထိုမာတိကာ၌လည်း တိကမာတိကာ၊ ဒုကမာတိကာအားဖြင့် နှစ်ပိုင်းရှိသည်
ထိုနှစ်ပိုင်းတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် တိကမာတိကာကို ရှေးဦးစွာ ဟောတော်မူပါသည်
ထိုမာတိကာ၌လည်း ကုသလတိက်၊ ဝေဒနာတိက် အစရှိသောအားဖြင့် ၂၂-ပါး ရှိသည်
ထို ၂၂-ပါးတို့တွင် ကုသလတိတ်ကို‌ရှေးဦးစွာဟောတော်မူ၏
ကုသလဆိုသည်မှာ အပြစ်မရှိခြင်း၊ ကောင်းသောအကျိုးကို ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး တိကဟူသည် ပရမတ္ထတရားများကို အောက်ပါအတိုင်း အုပ်စု ၃ စု ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
ကုသလတိက်တွင် -ပထမပဒ - ကုသလာဓမ္မာ၊ ဒုတိယပဒ - အကုသလာဓမ္မာ၊ တတိယပဒ - အဗျာကတာဓမ္မာတို့ဖြစ်သည်
ကုသလဓမ္မာ၏ အရတရားမှာ ကုသိုလ်စိတ် ၂၁-ပါး၊ စေတသိက် ၃၈-ပါးတို့ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာအားဖြင့် ၄-ပါး၊ အာယတနအားဖြင့် ၂-ပါး၊ ဓာတ်အားဖြင့် ၂-ပါး၊ သစ္စာအားဖြင့် ၂-ပါး အပြားရှိသည်
အကုသလာဓမ္မာ၏ အရတရားမှာ အကုသိုလ်စိတ် ၁၂-ပါး စေတသိက် ၂၇-ပါး တိုဖြစ်ပြီး ခန္ဓာအားဖြင့် ၄-ပါး၊ အာယတနအားဖြင့် ၂-ပါး၊ ဓာတ်အားဖြင့် ၂-ပါး၊ သစ္စာအားဖြင့် ၂-ပါး အပြားရှိသည်
အဗျာကတဓမ္မာ၏ အရတရားမှာ ဝိပါက်စိတ် ၃၆၊ ကြိယာစိတ် ၂၀၊ စေတသိက် ၃၈၊ ရုပ် ၂၈ နှင့် နိဗ္ဗာန် တို့ဖြစ်ကြသည်
ထိုတရားတို့သည် ခန္ဓာအားဖြင့် ၅-ပါး၊ အာယတနအားဖြင့် ၁၂-ပါး၊ ဓာတ်အားဖြင့် ၁၈-ပါး၊ သစ္စာအားဖြင့် ၂-ပါး ဖြစ်ကြသည်
တိက် ၂၂-ပါးတို့တွင် ကုသလတိက်သည် ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်တရားတို့ကို အဓိကထားဟောကြားသဖြင့် လောက၌ အရေးကြီးဆုံးတရားများ ဖြစ်တော်မူသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော ပရမတ္ထတရားကို သိမ်းကျုံးမိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလုံးစုံသော ပရမတ္ထတရားကို သိမ်းကျုံးမိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အဗျာကတတို့ အချင်းချင်း မရောယှက်ခြင်းကို သိစေလိုခြင်းဖြစ်သည်
ကုသလတိက်ကို သင်ကြားရခြင်းသည် ဒိဋ္ဌိ၊ သံယောဇဉ်၊ တဏှာစသည့် အကုသိုလ်တရားများကို ဖယ်ရှားနိုင်ရန် ရည်ရွယ်ပါသည်
ဒိဋ္ဌိနှင့် သံယောဇဉ်တို့၏ အခြေခံမှာ ခန္ဓာ ၅-ပါး ဖြစ်သည်
ခန္ဓာ ၅-ပါး၏ မူလအခြေခံမှာ ပရမတ္ထတရား ၃-ပါး ဖြစ်သော စိတ် ၈၉-ပါး၊ စေတသိက ၅၂-ပါး နှင့် ရုပ် ၂၈တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဒိဋ္ဌိ နှင့် တဏှာတို့ကို ချုပ်ငြိမ်းစေခြင်းသည် စိတ်နှင့်စေတသိက်တို့အပေါ်တွင် မူတည်နေကြောင်း သိရှိစေပါသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် တိကမာတိကာနှင့် ဒုကမာတိကာကျမ်းများတွင် ပါဝင်သော ဓမ္မများကို အောက်ပါအချက်ဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်ထားသည်ကို တွေ့ရပါသည်
(၁) ခန္ဓာ ၅-ပါး(၂) အာယတန ၁၂-ပါး(၃) ဓာတ် ၁၈-ပါး(၄) သစ္စာ ၄-ပါးထို့ကြောင့် ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ သစ္စာဖွဲ့ပုံကို ဦးစွာလေ့လာရန် လိုအပ်ပေသည်
မာတိကာကျမ်း၌ ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ဓာတ်၊ သစ္စာဖွဲ့ပုံအရကောက်ဇယားအား ဦးစွာ ဖော်ပြထားပါသည်
မြောက်ပိုင်းဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယန၏ လူမှုရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာသ မိုင်းအကြောင်း သုတေသီ ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ် (Dr. Michael Viallancourt Aris) နှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်
ညာန်ဂယက်ရွာ၊ ရှမ်းစု
ရင်ကောက် (ဘုရားချောင်း)ရွာ၊ ဒရင်ကောက်
၁၉၂၆  ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဓိပတိ ဆာ ဟာကုတ် ဘတ္တလာ (Sir Harcourt Butler) ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဆန်စက်သူဌေး ဦးညိုက သမဂ္ဂအဆောက်အဦ တည်ဆောက်နိုင်ရန် ငွေ တသိန်း ခုနှစ်သောင်း လှူဒါန်းသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်တွင် ဆာ ဟာကုတ် ဘတ္တလာက အုတ်မြစ်ချပေးသည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၉၃၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ပြီးသည်
ကျောင်းအုပ်ကြီး မစ္စတာ စလော့ (D. J. Sloss) က အားကစားရုံအနီး မြက်ခင်းတွင် ဧည့်ခံပွဲလုပ်ကာ ဦ:ညိုအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒေါက်တာဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်
၁၉၃၀၊ စက်တင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဆောင် ကျောင်းသားများ၊ နေ့ကျောင်းသားများ စုဝေး ညှိနှိုင်း ကြပြီး ကိုကျော်ခင်၊ ကိုတင့်ဆွေ၊ ကိုဘဂျမ်း တို့က တရား သူကြီး ဦးဘနှင့် တွေ့ဆုံပြီး သမဂ္ဂ စည်းမျည်း ရေးဆွဲရန် ကော်မတီ တခုကို ဖွဲ့စည်းခွင့် ရခဲ့ပေသည်
စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းထု အစည်းအဝေးမှ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ တခု ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ် ကြသည်
၎င်းနောက် အောက်တိုဘာ ကျောင်းပိတ်ရက် အတွင်း သမဂ္ဂ စည်းမျည်း များကို ရေးဆွဲ ကြသည်
နိုဝင်ဘာ လဆန်းတွင် ရေးဆွဲ ပြီးစီးပြီး၊ နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ် ရေးထိုး၍ ကျောင်းသား ထုထံ ချပြကာ မှတ်ချက်များ တောင်းခံ ခဲ့သည်
၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ လတွင် ကျောင်းသားထု စည်းဝေး ပွဲကြီးမှ တညီတညွတ်တည်း သဘောတူ ဆုံးဖြတ် ကြပြီး၊ အမှုဆောင် ၉ ဦးဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
ယင်း အမှုဆောင် အဖွဲ့သည် သမဂ္ဂ အဆောက်အဦ ကိစ္စ အပြင် သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်း ဥပဒေ ဆက်ရေးဆွဲ ရန်နှင့် ပတ်သက်၍ တက္ကသိုလ် အာဏာပိုင် များနှင့် စေ့စပ် ဆွေးနွေးရန် အခွင့် အာဏာ ရှိလာ ခဲ့သည်
၁၉၃၁ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် "ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ)" ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြသည်
လူမှု ဆက်ဆံရေး နယ်ပယ်၌ အစုအပေါင်းဖြင့် ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက် နိုင်သော ဘဝကို ဖြစ်ထွန်း လာစေရန်
မိမိကိုယ် မိမိ အားကိုး၍ လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက် နိုင်သော ဘဝကို ဖြစ်ထွန်း လာစေရန်
တာဝန် ဝတ္တရား များကို သိတတ်သော စိတ်ဓာတ်များ ဖြစ်ပေါ် လာစေရန်
၁၉၃၁-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တကသဥက္ကဋ္ဌသည် ကိုထွန်းစိန် ဖြစ်ပြီး အတွင်းရေးမှူးမှာ မောင်ဗစိန် (နောင်-သခင်ဗစိန်) ဖြစ်သည်
“တကသ”၏ နာမည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာသည်မှာ ၁၉၃၆-ခုနှစ်၊ ဒုတိယ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်ကြီး အပြီးဖြစ်သည်
ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်း၊ ကိုရာရှစ်တို့နာမည်များနှင့်အတူ တကသ ယှဉ်တွဲပြီး ပေါ်လွင်လာခဲ့သည်
၁၉၃၈ -ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့်အရေးတော်ပုံကြီးအတွင်းမှာလဲ တကသ၏အခန်းသည် ‘ဗကသ’နှင့်အတူ ဂုဏ်ပြောင်စွာ ပါဝင်ခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြသော တကသ ခေါင်းဆောင်များမှာ ကိုအောင်ဆန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ကိုဗဆွေ၊ ကိုနု၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ဖြစ်သည်
နယ်ချဲ့လက်အောက်ကနေ အမျိုးသား လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှု တိုက်ပွဲ အတွင်း “တကသ”၏ အခန်း ကဏ္ဍဟာ အရေးပါခဲ့သလို တကသ သမဂ္ဂအဆောက်အဦကြီး အတွင်း အရေးကြီး အစည်း အဝေး ကြီးများ သမိုင်းဝင် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှုကြီးများ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်
ဗမာပြည် နိုင်ငံရေးသမိုင်းမှာ ထင်ရှား လာကြမယ့် ခေါင်းဆောင် အများစုကြီးသည် တကသထွက်များ ဖြစ်ကြသည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်း ထင်ရှားခဲ့ကြသော ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်၊ တကသ ခေါင်းဆောင်များမှာ ကိုစိုးသိန်း၊ ကိုဘကောင်း၊ ကိုယု၊ ကိုဗဆွေလေး၊ ကိုညိုဝင်း၊ ကိုလှရွှေ (ဘိုကလေး)၊ ကိုလှကြည် (ဘိုကလေး) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တကသ၏ နောက်ဆုံး တရားဝင် ဥက္ကဋ္ဌမှာ ကိုဗဆွေလေးဖြစ်သည်
ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာနိုင်ပြီးနောက်ပိုင်း ဖဆပလ၊ အိမ်စောင့်၊ ပထစအစိုးရတွေရဲ့အုပ်စိုးမှု ကာလ တလျှောက်လုံး မှာလဲ ပြည်သူတွေ နဲ့အတူ ရပ်တည်ကာ တော်လှန်တဲ့ကျောင်းသားထုရဲ့သမိုင်းကို ဂုဏ်ရောင်ပြောင်စွာ ဆက်လက် သယ်ဆောင် နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်
ဗမာပြည်မှာ ‘တကသ’ ရွေးကောက်ပွဲများ ဟာ အသန့်ရှင်းဆုံး အလွတ်လပ်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ ပါတယ်
အုပ်စိုးသူ အစိုးရ အဆက်ဆက် က ‘တကသ’ အတွင်းမှာ အစိုးရ အလိုတော်ရိ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် များ ပေါ်ထွက် နေရာ ယူနိုင်အောင် နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ကြိုးပမ်း ခဲ့ကြပေမဲ့ ယေဘုယျအားဖြင့် အောင်မြင်မှုမရခဲ့ဘဲ ပြည်သူလူထု ဘက်က ရပ်တည်တဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များ သာ “တကသ” ရဲ့အလံကို ဂုဏ်ရောင် ပြောင်ပြောင် လွှင့်ထူ နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သမိုင်းဝင် ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ထွက်လာရာ စစ်အစိုးရက တကသ ကို ဖျက်သိမ်းစေခဲ့သည်
၈ ရက်နေ့တွင် တကသ သမဂ္ဂ အဆောက်အဦကိုလည်း ၃နာရီခွဲ-၄နာရီ ခန့်တွင် ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့် ဖျက်ဆီးလိုက်သည်
ဗကသရကသတကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်းပထမဆုံးသမဂ္ဂရွေးကောက်ပွဲ
လက်ထုတ်ကြီးပင်၏ ဇီဝဗေဒအမည်မှာ Holarrhena pubescens Wall. ex G.Don ဖြစ်သည်
Holarrhena antidysenterica (G.Don) Wall. ex A.DC. ဟုလည်းခေါ်သည်
အပင်ရွက်ကြွေ ပင်လတ်မျိုး ဖြစ်သည်
အမြင့် ၁၀-၁၅ ပေထိ မြင့်သည်
အပင် အရွယ် လိုက်၍ အခေါက် အချို့ ပါးပြီး အချို့ ထူ၏
အနည်းငယ် ကြမ်းပြီး မီးခိုးနုရောင် အပေါ်တွင် ဖြူပြာရောင် အကွက်ငယ် ကလေးများ ရှိသည်
အကိုင်း အခက် များစွာ ဖြာသည်
တစ်ပင်လုံး မှ အဖြူရောင် အစေးများ ထွက်သည်
အရွက်ရွက်ဆိုင် ထွက်၏
ဘဲဥ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိ၍ ရွက်ရင်း အနည်းငယ် ဝိုင်းပြီး ရွက်ထိပ်ဖျား ချွန်သည်
ရွက်အပေါ် မျက်နှာပြင် နူးညံ့ပြီး အောက်မျက်နှာပြင်၌ အမွေးနု များ ရှိသည်
အရွက်မှ အစေး ထွက်သည်
အပွင့်ပန်းခိုင်ပေါ်တွင် အဖြူရောင် စံပယ်ပွင့် ကဲ့သို့ မွှေးကြိုင်သော ပန်းပွင့် ကလေး များပွင့်သည်
ပွင့်ဖတ် ၅ ဖတ်ရှိ၍ ပွင့်ညှာ ရှည်သည်
အသီး၁ ပေ ကျော်ကျော် ထိရှည်၏
အညှာတွင် အသီးတောင့် ၂ တောင့် တွဲလျက် ထွက်၏
အခွံ အနီရောင် သမ်း၏
အသီးရှိ အစေ့များ ခါးသော အရသာ ရှိသည်
လက်ထုတ်ကြီးပင်၏အခေါက်၊ အမြစ်များကို အသုံးပြုနိုင်သည်
မြန်မာ နိုင်ငံ နေရာ အနှံ့ အပြား၌ သဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်သည်
မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ လက်ထုတ်ကြီး ခေါက်သည် ဖန်၏
ရောဂါပိုး တို့ကို နိုင်၏
လက်ထုတ်ဆံ သည်ခါး၏
ကလေးများ ဝမ်းပျက်၊ ဝမ်းသွား၊ အဖျား ရောဂါ တို့ကို ကာကွယ် နိုင်၏
အစာကို ကြေညက်စေ၏
အရေပြား ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၏
ဝမ်းမီး ကိုတောက်စေ၏
လေ၊ သလိပ်၊ သည်းခြေ၊ နူနာ၊ပိုးနာ တို့ကို နိုင်၏
အခေါက်လက်ထုတ်ခေါက် ကို အတွင်းလိပ်ခေါင်း နှင့်စပ်လျဉ်း သည့် သွေးယို သွေးကျ ရောဂါပျောက်ဆေး အဖြစ် ဖော်စပ် အသုံးပြု၏
လက်ထုတ်ကြီး အခါးခေါက်ကို ဒိန်ချဉ်ရည် နှင့် သွေးသောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏
အမြစ်ခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ ရေနှင့် မွှေပြီး အဝတ်နှင့် စစ်၍ သောက်သော် အဖျား ပျောက်၏
အခေါက် ပြုတ်ရည်တွင် ဆားနှင့် ရှိန်းခို အနည်းငယ် ထည့်သောက်ပါက လေထိုး လေအောင့် ပျောက်၏
အခေါက်ကို နွားနို့ နှင့်ကြိတ်သောက် ပါက ဆီးချုပ် ဆီးအောင့် ရောဂါ ပျောက်၏
အခေါက်ကို အမှုန့်ပြု၍ နားတွင်းသို့ အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နောက် အရွက်ကြိတ်ညှစ် ရည်ကို နားတွင်းသို့ ခတ်ပေးက နားကိုက် နားပြည်ယို သောရောဂါ ပျောက်၏
အခေါက် ကို လှော်၍ အမှုန့်ပြုပြီး ပျားရည် ထောပတ်တို့ နှင့် ရော၍ သုံးဆောင်ပါက အကြော ရောင်ရောဂါ ပျောက်၏
အခေါက်ကို အမှုန့်ပြုလုပ်၍ ပျားရည်နှင့် ရောသောက်သော် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ သွေးဝမ်းသွား ရောဂါနှင့် ကာလဝမ်း ရောဂါ များ ပျောက်၏
အမြစ်လက်ထုတ်မြစ်ဖြင့် ဖော်စပ်သော လျက်ဆားကို မီးယပ် ရောဂါ၊ ဝမ်းရောဂါ၊ ဝမ်းကိုက်၊ သွေးအန် သွေးကျ ရောဂါ ပျောက်ဆေး အဖြစ် အသုံးပြု၏
လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို ရေနွေးနှင့် သွေး၍ တစ်နေ့ ၂ ကြိမ်ကျ သောက်သော် ဝမ်းဗိုက် ဖောရောင်ခြင်း ပျောက်၏
ကျောက်သွေး ဝမ်းကျလျှင် လက်ထုတ်ကြီး မြစ်ကို အရက်နှင့် သွေး၍ ဆားအနည်းငယ် ခတ်သောက်လျှင် ပျောက်၏
ကျောက်ပေါက်၍ လည်ချောင်းနာ လျှင် လက်ထုတ်ကြီး အမြစ်ခေါက် ကို ဆားနှင့် ကြိတ်၍ ငုံရ၏
အမြစ်ကို သွေး၍ သိန္ဓောဆား အနည်းငယ် ထည့်ပြီး နွားကျင်ငယ် ရေဖြင့် လိမ်းပေးသော် အနာ မီးလျှံ အနာစက် များ ပျောက်၏
လက်ထုတ်ကြီး မြစ်နှင့် ဇဝက်သာကို အမှုန့်ပြု၍ နွားနို့ သို့မဟုတ် ဆန်ဆေးရည် နှင့် သောက်သော် ကျောက်တည် ရောဂါ ပျောက်၏
အမြစ်ကို ရေနှင့် သွေးပြီး အိပ်မွေ့သီး အနည်းငယ် ထည့်သောက်သော် သန်ကျ၏
၁၄၂၃ (၁) ရက်
လက်ခုတ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းတောမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၀ ဦး၊ မ ၁၆၇၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ယာကြီးပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyipyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ သံပရာအိုင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သံပရာအိုင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၆ ဦး၊ မ ၁၅၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ကုန်းရွာ၊ ကျုံထရိတ်
ဝက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၂ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးစနစ်သည် ပုဂ္ဂလိကပိုင်နှင့် အစိုးရပိုင်၊တပ်မတော်ပိုင် စီးပွားရေးပုံစံ၃မျိုးဖြစ်သည်
ပုဂ္ဂလိကပိုင်းက စိုက်ပျိုးရေးနှင့် အသေးစားစက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် နေရာယူပြီး နိုင်ငံတော်ပိုင်းက စွမ်းအင်၊ အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းနှင့် ဆန်စပါး ရောင်းဝယ်ရေးအပိုင်းတို့ကို ရယူထားသည်
တပ်မတော်ပိုင် အပိုင်းတွင်ကဏ္ဍမျိုးစုံပါဝင်သည်
၁၉၈၉-၉၉၊ ၁၁ နှစ်တာကာလအတွင်း နိုင်ငံတော်၏ မူဝါဒမှာ တင်းကျပ်စွာ ဗဟိုမှ ထိန်းချုပ်သော စနစ်ကို ကျင့်သုံးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သော်လည်း မကြာမီကာလများက ဤပြုပြင်မှုများကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍတွင် တိုးတက်မှုများ ပြလာသည်
အောက်ပါဇယားသည် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှုဂျီဒီပီကို ကာလပေါက်ဈေး ဖြင့် ခန့်မှန်း ချေ တန်ဖိုးအတိုင်း ပြထားခြင်းဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးငွေကြေး-ကျပ်ဘဏ္ဍာရေးနှစ်-အောက်တိုဘာလ(၁)ရက်မှ စက်တင်ဘာ(၃၀)ရက်ထိကုန်သွယ်ရေးအဖွဲ.အစည်းများ-ဒဗလျူတီအို၊ အာဆီယံဂျီဒီပီ(ပီပီပီ) - အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၈.၇၄ ဘီလီယံဂျီဒီပီတိုးနှုန်း-၂.၉ ရာခိုင်နှုန်း (၂ဝဝ၅ ခုနှစ်ခန့်မှန်း)ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုအဆင့်အောက်ရှိလူဦးရေ-၂၅ ရာခိုင်နှုန်း (၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ် ခန့်မှန်း)အလုပ်သမား၊ လုပ်ငန်းကဏ္ဍအလိုက် - စိုက်ပျိုး ရေး ၇ဝ ရာခိုင်နှုန်း၊ စက်မှု ၇ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဝန်ဆောင်မှု ၂၃ ရာခိုင်နှုန်း (၂ဝဝ၁ ခုနှစ်)အလုပ်လက်မဲ့ဦးရေ-၅ ရာခိုင်နှုန်း (၂ဝဝ၅ ခုနှစ်ခန့်မှန်း)ကဏ္ဍအလိုက်လုပ်ငန်းများ-စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်မှု၊ ချည်မျှင်နှင့်ဖိနပ်၊ သစ်နှင့်သစ်ထွက်၊ သတ္တုကဏ္ဍ (ကြေးနီ၊ သံဖြူ၊ အဖြိုက်နက်၊ သံ)၊ဆောက်လုပ်ရေး ပစ္စည်း၊ ဆေးဝါး၊ ဓာတ်မြေဩဇာထုတ်ကုန်- အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၁၁၁ ဘီလီယံ (သင်္ဘောပေါ်ရောက်တန်ဖိုး)မှတ်ချက်-တရားဝင်ထုတ်ကုန်ဈေးနှုန်းများမှာ ထိုင်း၊ တရုတ်နှင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံများသို့ နယ်စပ်မှ မှောင်ခိုတင်ပို့မှုကြောင့် များစွာလျှော့ပြထားသည်
ထုတ်ကုန်ပစ္စည်း-အဝတ်အထည်၊ ဓာတ်ငွေ့၊ သစ်ထွက်ပစ္စည်း၊ ပဲမျိုးစုံ၊ ငါးနှင့် ဆန်စပါးသွင်းကုန်-အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃.၄၅၄ ဘီလီယံ (ဆိပ်ကမ်း ရောက်တန်ဖိုး)မှတ်ချက်-သွင်းကုန်တန်ဖိုးများမှာ ထိုင်း၊ တရုတ်၊ မလေးရှားနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့မှ မှောင်ခိုတင်သွင်းမှုကြောင့် များစွာ လျှော့ပြထားသည်
(၂ဝဝ၄)သွင်းကုန်ပစ္စည်းများ-အထည်အလိပ်၊ ရေနံထွက်ပစ္စည်းများ၊ ပလတ်စတစ်၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကိရိယာတန်ဆာပလာ၊ဆောက်လုပ်ရေးပစ္စည်း၊ ရေ နံစိမ်း၊ စား သောက်ကုန်ပစ္စည်းများ
အဓိကကုန်သွယ်ဖက်နိုင်ငံများ- တရုတ် ၂၉.၃ ရာခိုင်နှုန်း၊ ထိုင်း ၂၂.၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ စင်ကာပူ ၁၈.၇ ရာခိုင်နှုန်း၊ မလေးရှား ၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း (၂ဝဝ၅)ပြည်သူ့ ဘဏ္ဍာကဏ္ဍနိုင်ငံတော် ကြွေးမြီ - အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၆.၉၉ ဘီလီယံ (၂ဝဝ၅ ခုနှစ်ခန့်မှန်း)အခွန်ရငွေ- အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၄၇၃.၃ သန်း (ဘက္ဍာရေးနှစ် ဝ၄ဝ၅ ခန့်မှန်း)သုံးငွေ- အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၇၁၆.၆ သန်း၊ ငွေလုံး ငွေရင်းသုံးငွေ-အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၅.၇ ဘီလီယံ (ဘဏ္ဍက္ဍာရေးနှစ် ဝ၄ဝ၅ ခန့်မှန်း)စီးပွားရေးထောက်ပံ့ငွေ-ရငွေ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၂၇ သန်း (၂ဝဝ၁ ခုနှစ်ခန့်မှန်း)စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်လုပ်မှု (ကျပ်သန်း ပေါင်း)၁၉၆၅ ၇၆၂၇၁၉၇ဝ-၁ဝ၄၃၇၁၉၈ဝ-၃၆၆ဝ၈၁၉၈၅-၅၅၉၈၈၁၉၉ဝ-၁၅၁၉၄၁၁၉၉၅-၆ဝ၄၇၂၈နိုင်ငံခြားရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုကို အားပေး သော်လည်း အသင့်အတင့်သာ အောင်မြင်မှု ရှိသည်
စစ်အစိုးရ၏ မူဝါဒများကို လက်ခံယုံကြည်ရန် နိုင်ငံခြား ရင်းနှီး မြှုပ်နှံသူများမှ တွန့်ဆုတ်နေကြသည့်အပြင် စစ်အစိုးရအား ဝိုင်းကြဉ်ထားရန် နိုင်ငံတကာ ဖိအားပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
စစ်အစိုးရ၏လူ့အခွင့်အရေး စိုးရိမ်ရမှုများရှိနေသဖြင့် အမေရိကန်အစိုးရက စီးပွား ရေးဒဏ်ခတ် အရေးယူထားသည်
အစိုးရအပိုင်းကက္ဍမှာ ထိရောက်မှုမရှိဘဲ ညံ့ဖျင်းနေပြီး ပုဂ္ဂလိပိုင်းသို့ ကူး ပြောင်းရေး လုပ်ငန်းစဉ်မှာလည်း တန့်နေသည်
နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုအခန်း ကဏ္ဍက္ဍမှာ မှောင်ခိုထုထည်ကြီးမားမှုကြောင့် တိကျစွာ သိရှိနိုင်ရန် ခက်ခဲသည်
အဓိကဒုက္ခပေးနေသော ကိစ္စမှာ ငွေကြေးနှင့် ရသုံးမှန်းခြေကိစ္စရပ်များ တည်ငြိမ်ခိုင်မာမှု မရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ဤအချက်များ ကြောင့်ပင် မြန်မာနိုင်ငံသည် လွန်ခဲ့သည့် ၁ဝ နှစ်ကျော်ကာလများကစ၍ ဆင်းရဲသည့်နိုင်ငံအဖြစ် တည်ရှိလျက်ရှိပြီး လူဦးရေအများစုကြီး၏ လူနေမှုအဆင့်အတန်းမှာတိုးတက်လာစရာ မရှိပေ
စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအား အဓိကနှောင့်နှေး စေသော အကြောင်းအရာများမှာ နိုင်ငံ၏ စီမံကိန်းများ ညံ့ဖျင်း ခြင်း၊ပြည်တွင်းငြိမ်သက်မှု မရှိခြင်း၊ နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနည်းပါး ခြင်းနှင့် ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှု ကြီးထွား ခြင်းတို့ဖြစ်သည်
များမကြာမီ ကာလများက အစိုးရ၏ စွမ်းဆောင်ချက်မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဓာတ်ငွေ့သိုက်ကြီးများအား ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် တစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီစံနှုန်းအရ ကမ္ဘာ့အဆင်းရဲဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်
(၂ဝဝ၅ ခုနှစ်က တစ်ဦးချင်းဂျီဒီပီမှာ အမေရိကန် ၉၇ ဒေါ်လာသာရှိသည်
သို့ပေမယ့် နိုင်ငံအတွင်းတွင် ဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်စေရန် ရန်ကုန် မန်းလေး အမြန်လမ်းအပါအဝင် လေဆိပ်များ တံတားများ လမ်းပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေသိုလှောင်ဆည်များ လျှပ်စစ်မီးရရှိရန်အတွက် ရဲရွာကဲ့သိုဆည်ကြီးများ အပါအဝင် အဓိကလိုအပ်သည့် အခြေခံအဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည့် လွှတ်တော် အဆောက်အဦးများနှင့် ပညာရေးအတွက် university ပေါင်း တစ်ရာရှစ်ဆယ်နီးပါး တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့သည်
စီအိုင်အေ၏ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ်တွင်'မြန်မာနိုင်ငံ
သယံဇါတ ပေါကြွယ်ဝသည်
နေရာတကာတွင် နိုင်ငံတော်၏ ထိန်းချုပ်ထားသည်
စီးပွားရေးမူဝါဒများက ညံ့ဖျင်းသည်
ကျေးလက်များဆင်းရဲသည်
ဆယ်စုနှစ်များစွာ 'မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်' အောက်တွင် မအောင်မြင်ခဲ့သည့် စီးပွား ရေးစနစ်ကို စစ်အစိုးရက ၁၉၉ဝ ပြည့်အစပိုင်း၌ ထိန်းချုပ်မှုများအား လျှော့ပေါ့ပေးရန် ခြေလှမ်း ပြင်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ဘဲ အချို့သော ထိန်းချုပ်မှု လျှော့ပေးခဲ့သော ကက္ဍများကိုပင် ရပ်စဲပစ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငွေကြေးနှင့်ရသုံးမှန်းခြေ တည်ငြိမ်မှုမရှိချေ
ထို့ကြောင့် ကျယ်ပြန့်သော စီးပွား ရေးကက္ဍတွင် တစ်ဖက် စောင်းနင်းများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး ငွေကြေး ဖောင်းပွခြင်း၊ ငွေလဲနှုန်း ပေါင်းများစွာ ကျင့်သုံးသဖြင့် ကျပ်ငွေတန်ဖိုး မြင့်မားခြင်းနှင့် အတိုးနှုန်းများ မတည်မငြိမ်ဖြစ်ခြင်းတို့ကို ခံနေရသည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုများအား ဖြိုခွင်းပြီးနောက် ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် ထောက်ပံ့မှုများ ရပ်စဲသွားသည်
၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ် ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်များကို အသိအမှတ်ပြုရန် ငြင်းဆိုခဲ့သည်
၂ဝဝ၃ ခုနှစ် မေက ဒေါ် အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ယာဉ်တန်းအား တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့်နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်အစိုးသည် စီးပွားရေးဒဏ်ခတ် ပိတ်ဆို့မှုအသစ်များ ထပ်မံချထားပြီး မြန်မာထုတ်ကုန်များအား ပိတ်ဆို့ခြင်း၊ အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ၏ ငွေကြေးကိစ္စ ဝန်ဆောင်မှုများကို တားမြစ်ခြင်းများ ပါဝင်သည်
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အခြေအနေကောင်းများ ကင်းမဲ့နေခြင်း ကြောင့် နိုင်ငံခြား ငွေအဝင်နှေးကွေးသည်
ထုတ်လုပ်မှုအမြင့်ဆုံးကက္ဍများမှာ သယံဇာတ ထုတ်လုပ်ရောင်းချသည့် လုပ်ငန်းများ၊ ရေနံဓာတ်ငွေ့၊ သတ္တုတွင်းနှင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေးများ ဖြစ်သည်
အခြားကက္ဍများ ဖြစ်သည့် ကုန်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်မှုနှင့် ဝန်ဆောင်မှု ကက္ဍများမှာ မပြည့်စုံသည့် အခြေခံအဆောက်အအုံများ၊ မရေရာသည့် သွင်းကုန်ထုတ်ကုန်မူဝါဒများ၊ ချွတ်ခြုံကျနေသည့် ကျန်းမာရေးနှင့် ပညာရေးစနစ်များ၊ ခြစားခြင်းကိစ္စများ၏ ဒဏ်တို့က ဖိစီးလျက်ရှိသည်
၂ဝဝ၃ ခုနှစ်က ဘဏ်လုပ်ငန်း ပြဿနာကြီးတစ်ခုကြောင့် ပု လိကဘဏ်ပေါင်း ၂ဝ တို့ ပိတ်ခဲ့ရပြီး စီးပွားရေးစနစ် အကြီးအကျယ် ထိခိုက်ခဲ့သည်
၂ဝဝ၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် အကြီးဆုံးသော ပုလိကပိုင်ဘဏ် ၂ဝ သည် တင်းကျပ်သည့် ကန့်သတ်ချက်များ အောက်တွင် လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရြပီး တရားဝင်ငွေကြေး ချေးငှားခြင်းကို ကန့်သတ်ခံခဲ့ရသည်
တရားဝင် စာရင်းဇယားများမှာ မှန်ကန်ခြင်းမရှိဘဲ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ကိန်းဂဏန်းများမှာ ကြီးမားလှသည်
မှောင်ခိုလုပ်ငန်းနှင့် တရားမဝင် ကုန်သွယ်မှုများမှာ တရားဝင် ကုန်သွယ်မှု နီးနီးရှိမည်ဟု ယူဆရသည်
ထိုင်း၊ တရုတ်နှင့် အိန္ဒိယတို့နှင့် ကုန်သွယ်မှုမှာ တိုးလျက်ရှိသည်
မြန်မာအစိုးရသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် ကောင်းမွန်သော ကုန်သွယ်မှု ဆက်ဆံရေးများ ရှိသော်လည်း ပိုမိုကောင်းမွန်သည့် ရင်းနှီး မြှုပ်နှံမှုများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးခြင်း၊ ထုတ်ကုန်နှင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းများ တွင်ကျယ်ခြင်းများ ဖြစ်စေရန် အားပေးရမည်ဖြစ်သည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်မှု- ၇.၃၉၃ ဘီလီယံ ကီလိုဝပ်နာရီ (၁၉၉၈)လျှပ်စစ်ဓာတ်အား-ထုတ်လုပ်မှုရင်း မြစ်အလိုက်ရုပ်ကြွင်း လောင်စာ-၆၁.၇၂ ရာခိုင်နှုန်းရေအား-၃၈.၂၈ ရာခိုင်နှုန်းအဏုမြူ-ဝ ရာခိုင်နှုန်းအခြါး-ဝ ရာခိုင်နှုန်း (၁၉၉၈)လျှပ်စစ်ဓာတ်အား-သုံးစွဲမှု ၆.၈၇၅ ဘီလီယံ ကီလိုဝပ်နါရီ (၁၉၈၈ ခုနှစ်)လျှပ်စစ်ဓာတ်အား-တင်ပို့မှု ဝ ကီလိုဝပ်နါရီ (၁၉၉၈)လျှပ်စစ်ဓာတ်အား-တင်သွင်းမှု ဝ ကီလိုဝပ်နါရီ (၁၉၉၈)စိုက်ပျိုး ရေး-ထုတ်ကုန် ဆန်စပါး၊ ပြောင်း၊ ဆီထွက်သီးနှံ၊ ကြံ၊ ပဲ၊ သစ်မာငေွလဲလှယ်နှုန်း- ကျပ်ဒေါ်လာ-၅.၈၂ (၂ဝဝ၅)၊ ၅.၇၄၅၉ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.ဝ၇၆၄ (၂ဝဝ၄)၊ ၆.၅၇၃၄ (၂ဝဝ၂) ၆.၆၈၄၁ (၂ဝဝ၁) ဤကိန်းဂဏန်းများသည် တရားဝင်ငွေလဲနှုန်းများ ဖြစ်သည်
ပြင်ပဈေးကွက်ပေါက်ဈေးမှာ ၂ဝဝ၄ ခုနှစ်တွင် တစ်ဒေါ်လာ၈၁၅ ကျပ်မှ ၉၇ဝ ကျပ်ထိရှိပြီး၊ ၂ဝဝ၅ ခုနှစ်တွင် တရားမဝင်ငွေလဲနှုန်းမှာ ၁ ဒေါ်လာ- ၁ဝ၇၅ ကျပ်ဖြစ်သည်
ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ ရလဒ်အရ ဗမာပြည်၏ အချို့နယ်များကို ဗြိတိသျှအင်ပါယာအတွင်းသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတပ်များနှင့်အတူ အိန္ဒိယမှ ငွေရေးကြေးရေး အထူးကျင်လည်သော ချစ်တီးယားဟုခေါ်သော ငွေချေးသူများ အတူပါဝင်လာခဲ့သည်
ရာစုနှစ်တစ်ခုအကြာတွင် ချစ်တီးယားများသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယဒေသအနှံ့တွင် ငွေချေးခြင်းနှင့် စာရင်းအင်းလုပ်ငန်းများ ကြံဆခြင်းနှင့် ဟန္ဒီပုံစံ အလွတ်သဘော ငွေလွှဲခြင်း လုပ်ငန်းများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ချစ်တီးယားဘဏ်များသည် ဗြိတိသျှလက်အောက် ဗမာပြည်အနှံ့တွင် ရုံးခွဲပေါင်း ၁၆၅၀ထိရှိခဲ့ပြီး ဗမာပြည်အတွက် အခြေခံငွေကြေးစနစ်ကို အသက်သွင်းခဲ့သည်
အဆိုပါဆောင်ရွက်မှုသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မတိုင်ခင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သမျှထဲတွင် အရေးကြီးဆုံး လုပ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဒုတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ
မြန်မာပြည်အောက်ပိုင်း အင်္ဂလိပ်လက်ထက်သို့ ကျဆင်းခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းသည် မန္တလေးမြို့တွင် တော်ဝင်ဒင်္ဂါးစက်ရုံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အဆိုပါ ကျပ်ဟုခေါ်သော ရွှေနှင့် ငွေဒင်္ဂါးများသည် ဗမာ့ပထမဦးဆုံး တရားဝင်ငွေများဖြစ်လာပြီး စက်များကို ပဲရစ်မှ ပုံစံများကို သုံးပြီး အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဘာမင်ဂန်မှ တင်သွင်းလာသော စက်များဖြင့် သွင်းလုပ်ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်
အနုတ်ငွေများမှာ ၁ ပဲ၊ ၁ မူး (၂ပဲ)၊ ၁ မတ် (၄ပဲ)၊ ၅မူး (၁၀ပဲ) နှင့် အိန္ဒိယရူပီး ၁ ရူပီးနှင့် တန်ဖိုးညီမျှသော ၁ကျပ်တို့ဖြစ်ကြသည်
ရူပီးသည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယတွင် သုံးသောငွေကြေးဖြစ်ပြီး ပထမဦးဆုံးသော ငွေစက္ကူဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားထားသည်
ဒေါင်းဒင်္ဂါးများ၏ ကျောဘက်တွင် တော်ဝင်ဒေါင်းပုံစံရိုက်နှိပ်ထားပြီး ဗြိတိသျှများက ဒေါင်းရူပီးဟု နောက်ပိုင်းတွင် ခေါ်ဆိုကြသည်
အိန္ဒိယ ဘင်္ဂလားဘဏ်သည် ရန်ကုန်ဘဏ်ခွဲကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
စူးအက်တူးမြောင်းဖွင့်သဖြင့် ဥရောပသို့သွားသောအချိန် တဝက်လျော့သွားပြီး ဗမာပြည်သည် အင်ပါယာကို ဆန်စပါးတင်ပို့ရန် အကောင်းဆုံး ပထဝီဝင်အနေအထားတွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ဗြိတိသျှများအမြင်၌ ဗမာပြည်အနှံ့အပြားတွင် မြေယာပိုင်ဆိုင်မှုဟူသော ဓလေ့မရှိဟု သတ်မှတ်ထားသည်
ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးမှုကို မြှင့်တင် အားပေးရန်နှင့် အင်ပါယာ၏ ဝင်ငွေကို တိုးပွားစေရန် ဗမာပြည်မြေယာဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
ဥပဒေထဲတွင် မြေနေရာတစ်ခုအတွက် ၁၂နှစ်အခွန်ဆောင်ပြီးလျှင် မြေပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို ပေးအပ်မည်ဟု ခွင့်ပြုထားသည်
တတိယအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲ
ဗမာတစ်ပြည်လုံးသည် ဗြိတိသျှအင်ပါယာ၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်လာခဲ့သည်
ရူပီးများလည်း ကျပ်ငွေ၏ နေရာသို့ အစားထိုးခဲ့သည်
အိန္ဒိယအစိုးရသည် ဗမာရူပီးများတွင် မြန်မာစာရေးသွင်းပြီး ပုံစံအသစ်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗမာပြည်သည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အချမ်းသာဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်
ပထမဦးဆုံးဒေသအခြေစိုက်ဘဏ်ကို အကရပ် (ယခု စစ်တွေ)တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ချစ်တီးယားများ၏ လွှမ်းမိုးလားမှုကို လျှော့ချရန် တရားဝင်သမဝါယမ ချေးငွေစနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
၁၉၂၉တွင် အဖွဲ့အစည်းပေါင်း ၄၀၀၀ထိ ကြီးထွားခဲ့ပြီး နှောင်းပိုင်းတွင် အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်မှု အားနည်းသောကြောင့် ကျဆုံးခဲပါသည်
ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းများလုပ်လိုသူများအတွက် ဗမာ့ကုမ္ပဏီဥပဒေကို ထူထောင်ခဲ့သည်
ဗမာပြည်သည် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်ကြီးအဖြစ် အဆင့်မြှင့်ခံခဲ့ရသည်
ချစ်တီးများကို ကိုလိုနီကိုဆန့်ကျင်သူများမှ ဦးတည်တိုက်ခိုက်ခံခဲ့ရသောကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံဆန်စပါးလုပ်ငန်း ဖွံဖြိုးရေးအတွက် အရေးပါသောကဏ္ဍဖြင့် ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဩဇာကျဆင်းခဲ့သည်
သမဝါယမလုပ်ငန်းများ ခေါင်းထောင်လာခဲ့ပြီး ချစ်တီးများ၏ ချေးငွေစနစ်ကို အစားထိုးရန်ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း အကောင်အထည်ဖော်မှု အားနည်းသောကြောင့် အချည်းနှီးဖြစ်ခဲ့သည်
ချစ်တီးများခေတ်ကုန်လာချိန်တွင် ၎င်းတို့အား လုံလုံလောက်လောက် အစားထိုးရန် မရှိခဲ့ချေ
တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံများကို ဆယ်စုနှစ်ပေါင်းများစွာ စီးပွားရေးကျဆင်းစေသော ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပျက်ကပ်သည်လည်း ဗမာနိုင်ငံနှင့် အရှေ့တောင်အာရှကို ထိလာသည်
ဆန်ဈေးသည် ကျဆင်းသွားပြီး လယ်သမားများ အကျပ်အတည်းကို ဖြစ်စေသည်
ဧပြီ ၁- ဗမာပြည်ဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအသစ်အရ ဗမာပြည်ကို အိန္ဒိယမှ ခွဲထုတ်ပြီး လွတ်လပ်သော ပါလီမန်အစိုးရအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
ငွေကြေးများနှင့် ဘဏ်လုပ်ငန်းများသည် ဗြိတိသျှတို့ ခန့်အပ်သော ဘုရင်ခံကသာ ဆက်လက်၍ အုပ်ချုပ်နေဆဲဖြစ်သည်
အိန္ဒိယအရံငွေကြေးဘဏ် (RBI) ကို နှစ်နိုင်ငံ၏ ဘုံဗဟိုဘဏ်အဖြစ် တစ်ပြိုင်တည်း သုံးခဲ့သည်
မေ- ဇွန် - RBI ၏ ငွေစက္ကူများ “ထင်ရှားသော ဒီဇိုင်းဖြစ်စေရေး” အမိန့်အရ ၅ရူပီးတန်များကို မေလတွင် ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ဇွန်လတွင် ၁၀ တန် ဖြန့်ဝေခဲ့သည်
(အဆိုပါဆုံးဖြတ်ချက်တွင် ဗမာဘက်မှလူ မပါခဲ့ပါ
ငွေစက္ကူများအပေါ်တွင် အင်္ဂလိပ်၊ ဗမာနှင့် ရှမ်းစာများ ရေးသားထားသည်
ဇူလှိုင်- ငွေသားများအဖြစ် ၅၊ ၁၀၊ ၁၀၀၊ ၁၀၀၀၊ ၁၀၀၀၀ ဗမာရူပီးများကို ဂျောချ့် ၆ ၏ပုံကတစ်ဘက် ဒေါင်း၊ ဆင်၊ ကျား၊ လှေ၊ နွားလှည်းများ ပုံများတစ်ဘက်ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည့်
၎င်းတို့သည် ဗမာပြည်တွင်သာ တရားဝင်ပြီး အိန္ဒိယတွင် အသုံးမဝင်ပါ
သို့သော် အိန္ဒိယရူပီးများသည် ဗမာပြည်တွင် သုံးနေသလို ဗမာပြည်ငွေစက္ကူများသည် RBI သို့ ငွေကြေးဖလှယ်ရန် စီးဆင်းနေသောကြောင့် အဆက်မပြတ် ငွေသားများ နည်းနည်းလာစေသည်
ဂျပန်ကျူးကျော်တပ်များ မရောက်ခင်အချိန်တွင် ဗမာပြည်တွင် ဘဏ် ၂၄ဘဏ်သည် လည်ပတ်နေပြီး ၎င်းတို့၏ ဌာနချုပ်များသည် Lloyds, HSBC, Thomas Cook and Son, Bank of China, National City Bank of New York (ယခု CitiBank)တို့မှ ဖြစ်ကြသည်
မတ် ၇ရက်- ဂျပန်တပ်များသည် ရန်ကုန်မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
တလအကြိုခန့်က ဘဏ်များသည် စာရွက်စာတမ်းများကို မိတ္တူကူးပြီး ကာလကတ္တားသို့ သင်္ဘောများ၊ ရထားများနှင့် ပို့ဆောင်ပြီး ဝန်ထမ်းများနှင့် အရံရွှေများကိုလည်း သယ်ဆောင်သွားခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ဘဏ်ဒါရိုက်တာတစ်ဦးသည် ရွှေများနှင့် ရတနာများကို မေမြို့တွင် မြေအောက်ခန်းတူးကာ ဝှတ်ထားခဲ့သည်
နောက်တစ်ဦးသည်လည်း နောက်ဆုံးရထားလွတ်သွားသောကြောင့် အိန္ဒိယသို့ ခြေလျင်လျောက်သွားခဲ့ရသည်
အိန္ဒိယအနွယ် ငွေချေးသူများလည်း လွတ်မြောက်ခဲ့ကြသည်
ဂျပန်စစ်တပ်ရူပီးများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၀၀ ဆင့်ပိုင်းထားပြီး စက္ကူသက်သက်သာဖြစ်သည်
နောက်တစ်နှစ်မှာပင် ၎င်းတို့ကို သက်တမ်းတိုသော ဂျပန်ကျပ်ငွေများနှင့် အစားထိုးခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသည်
ဂျပန်ကိုလည်း ဗြိတိသျှနှင့် မဟာမိတ်တပ်များမှ မြန်မာနိုင်ငံမှ မောင်းထုတ်ခဲ့သည်
ဂျပန်များ ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ငွေကြေးကိုလည်း အသိအမှတ်မပြုသောကြောင့် လူတော်တော်များများလက်ထဲတွင် စက္ကူစုတ်များသာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ရူပီးများ ပြန်အသက်ဝင်ခဲ့သည်
ဇန်- မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းသို့ နိုင်ငံခြားဘဏ်များ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာပြီး ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဧပြီ ၁ - ဒေသတွင်းဘဏ်များနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များအကြား ငွေကြေးဖလှယ်ရန် ကြားဝင်ပေးရေးအတွက် ဗမာ့ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့ကို လန်ဒန်မြို့တွင် အခြေစိုက်ကာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ်တွင် ပါဝင်သော “the economic life of the Union shall be planned “ “ပြည်ထောင်စု၏ စီးပွားရေးပုံစံသည် ဗဟိုမှ စီစဉ်သည့်အတိုင်း ဖြစ်ရမည်
” (ဘာသာပြန်လွဲနိုင်သည်) ဟုရေးသားထားသည့်အတိုင်း နိုင်ငံတော်၏ စီးပွားရေးကို ဗဟိုမှ ထိန်းချုပ်ကာ သမဝါယမများနှင့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းအငယ်စားများကို အလေးပေးခဲ့သည်
အရင်းရှင်စနစ်ကို နယ်ချဲ့ဝါဒ၏ စနစ်အဖြစ် ထင်မြင်ခဲ့ကြသည်
ဇန် ၄- လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့သည်
သို့သော် ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှု နှေးကွေးခဲ့သည်
လယ်ယာမြေ နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ခြင်းဥပဒေ (၎င်းကို ၁၉၅၃ တွင် ပြန်ပြင်ခဲ့သည်) ကို ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေပါ “The State is the ultimate owner of all lands” “နိုင်ငံတော်သည် နိုင်ငံအတွင်းရှိ မြေယာအားလုံး၏ အန္တိမပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်ရမည်” (ဘာသာပြန်လွဲနိုင်သည်)ဟူသော စကားရပ်အရ ဥပဒေပြုခဲ့သည်
ဗြိတိသျှမှ ထုတ်ပေးထားသောရူပီးငွေကြေးများကို ဗမာရူပီးဟုခေါ်သော ငွေကြေးဖြင့်အစားထိုးသည်
ဗမာတစ်ရူပီးသည် ၁၆ ပဲနှင့် ညီမျှပြီး တစ်ပဲကို ၄ ပြားဖြင့် ညီမျှသည်
ခြင်္သေ့ပုံကျောဘက်တွင်ပါသော ပဲနှင့် ပြားစေ့ အကြွေများ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ကိုရီးယားစစ်ပွဲကြောင့် ဆန်ဈေးတက်ခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်ဘဏ္ဍာ တိုးပွားခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်သည် “ဒီမိုကရက်တစ် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ” သို့ ကူးပြောင်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြားသားပိုင်လုပ်ငန်းများကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ ထိန်းချုပ်မှုရနိုင်ရန် ဗဟိုပြုစီးပွားရေးစနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုသည် အမေရိကန်အကြံပေးများ၏အကူအညီဖြင့် “ပြည်တော်သာစီမံကိန်း”ကို ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ကိုလိုနီလက်အောက်ခံ ကုန်ကြမ်းစီးပွားရေးမှ ရုန်းထွက်နိုင်အောင် ကြိုးစားခဲ့သည်
ဇူလိုင် ၁- ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံဘဏ်ဥပဒေအရ “ဗမာ့ငွေကြေးဘုတ်အဖွဲ့”ကို ဖျက်သိမ်းကာ ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံဘဏ်ကို ဗဟိုဘဏ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြား ၁၀၀ နှင့် ညီမျှသော ခြင်္သေ့ခေါင်းပါ ကျပ်ငွေကို ရူပီးများအား အစားထိုးခဲ့သည်
ပြားစေ့များကိုလည်း အကြွေအဖြစ် နောက်ပိုင်းတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၏ ဥပမာအတိုင်း နိုင်ငံပိုင် အပေါင်ဆိုင်များ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
သုံးနှစ်အကြာတွင် နိုင်ငံပိုင်အပေါင်ဆိုင်များ စီမံခန့်ခွဲရေးဘုတ်အဖွဲ့၏ အမိန့်အရ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဖွင့်လှစ်ထားသော အပေါင်ဆိုင်အားလုံး၏ လိုင်စင်သက်တမ်းကို ကုန်ဆုံးသွားပြီဟု အစိုးရမှ ကြေညာခဲ့သည်
တရုတ်လူမျိုး ငွေချေးသူများကို မောင်းထုတ်ရန် ရည်ရွယ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဇွန်- နိုင်ငံတော်စိုက်ပျိုးရေးဘဏ်ကို ခရိုင်နဲ့ ကျေးရွာအဆင့် ချေးငွေများကို ပေးအပ်နိုင်ရန် ထူထောင်ခဲ့သည်
မစုမနေရ စုငွေစနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်
(၎င်းသည် ယနေ့ခေတ် အသေးစားငွေရေးကြေးရေးချေးငွေများ၏ အမြူတေဖြစ်လာခဲ့သည်
ငွေပြန်လည်ပေးဆပ်နှုန်းသည် ၁၉၅၃ မှ ၁၉၆၂ အထိ ၉၈.၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်
ဇွန် ၁- အစိုးရစီးပွားရေးဘဏ် ထူထောင်ခဲ့သည်
နောက်တစ်နှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့အစည်းအားလုံး အဆိုပါ ဘဏ်နှင့်သာ အလုပ်လုပ်ရန် ညွှန်ကြားခဲ့သည်
၁၊ ၅၊ ၂၅၊ ၅၀ ပြားစေ့များနှင့် ၁ ကျပ်စေ့များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
နောက်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအကြာတွင် ၎င်းတို့ကို အကြိမ်ကြိမ်ပုံစံပြောင်းခဲ့ပြီး၊ နောက်ပိုင်းတွင် ကုန်ဈေးနှုန်းကြီးမြင့်လာ၍ ရှားပါးသွားသည်
ဦးနုထံသို့ ၁၉၆၀တွင် အာဏာပြန်အပ်ခဲ့သည်
စက်မှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဘဏ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ဖွဲ့စည်းပုံကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
ဧပြီ- ဗမာ့နည်း ဗမာ့ဟန်ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ် ကို ကြေညာခဲ့သည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ကိုလိုနီခေတ်နှင့် ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီခေတ်အထိ ရိုက်နှိပ်နေခဲ့သော ငွေသားရိုက်နှိပ်မှုကို ဆိုရှယ်လစ် အရှေ့ဂျာမဏီသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဘဏ်များလဲ မလွတ်ချေ
ဖေ ၂၃- ဘဏ်များကို နိုင်ငံပိုင်သိမ်းသည်ဟု ကြေညာလိုက်သည်
အိန္ဒိယဗဟိုဘဏ်မှစ၍ မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းဘဏ်အထိ နိုင်ငံခြားဘဏ် ၁၄ ဘဏ်နှင့် ပြည်တွင်းဘဏ် ၁၀ ဘဏ်ကို ပြည်သူ့ဘဏ် ၁မှ ပြည်သူ့ဘဏ် ၂၄ အထိ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်
နိုင်ငံခြားဘဏ်များကို အစောပိုင်းနံပါတ်များပေး၍ ပြည်တွင်းဘဏ်များကို နောက်ပိုင်းနံပါတ်များ ပေးခဲ့သည်
၎င်းဘဏ်များ၏ အထွေထွေမန်နေဂျာများအဖြစ် စစ်ဗိုလ်များကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံခြားဘဏ်များကို ၎င်းတို့ နဂိုယူဆောင်လာခဲ့သော ငွေကြေးများကို ပြန်ပေးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းဝင်ငွေများကို ပြန်မပေးခဲ့ချေ
ဘဏ်များကို လုပ်ငန်းအလိုက် တာဝန်ပေးခဲ့သည်
(ဥပမာ ဘဏ် ၁- ချေးငွေ၊ ဘဏ် ၂- စုငွေ စသည်) အပ်ငွေများသည် ဘဏ်တစ်ဘဏ်လျှင် စာရင်းတစ်ခုသာဖွင့်ခွင့်ရှိသည်
တစ်လလျှင် ကျပ်ငွေ ၁၀၀၀၀၊ တစ်နှစ်လျှင် ကျပ်ငွေ ၅၀၀၀၀ ထက်ပိုစုခွင့် မရှိပါ
တစ်ပတ်လျှင် ၂ခါထက် ငွေပိုထုတ်ခွင့် မရှိပါ
အနည်းဆုံးငွေ ၅ ကျပ်မှ စထုတ်ရပြီး စာရင်းစုစုပေါင်း၏ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းထက် တစ်ပြိုင်တည်း ထုတ်ခွင့်မရှိပါ
မေ ၁၇- ငွေကြေးများတရားမဝင်ကြေညာခြင်း
ညနေ ၇နာရီမှ စ၍ ကျပ် ၅၀ တန်နှင့် ကျပ် ၁၀၀တန် ကိုင်ဆောင်ထားသူများသည် ငွေသိမ်းရာစုရပ်များသို့ ငွေလာရောက် အပ်နှံရန် ကြေညာသည်
အဆိုပါဥပဒေတွင် ငွေ ၄၂၀၀ အထက် ကိုင်ဆောင်ထားသူများသည် ပြည်သူမဟုတ် နိုင်ငံခြားသားအရင်းရှင်များဖြစ်ပြီး အမြတ်ကြီးစား ခေါင်းပုံဖြတ်သည်ဟု အကြောင်းပြပြီး နှိပ်ကွပ်ခဲ့သည်
ရလဒ်အနေနှင့် လူအများသည် ငွေသားကို မကိုင်တော့ဘဲ ရွှေနှင့် ရတနာများ စုသည့်အခြေအနေသို့ ရောက်သွားခဲ့သည်
ဗမာနိုင်ငံပြည်သူ့ဘဏ်မှ ငွေရိုက်နှိပ်ခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဒီဇိုင်းအသစ်များလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံပြည်သူ့ဘဏ်ဥပဒေအရ နိုင်ငံခြားဘဏ် ၁၅ဘဏ်နှင့် ပြည်တွင်းဘဏ် ၁၀ ဘဏ်ကို နိုင်ငံပိုင်ပြုလုပ်ပြီး ပေါင်းစည်းခဲ့သည်
ကျန်ရှိနေသေးသော နိုင်ငံပိုင်ဘဏ်များကို ဗမာပြည်သူ့ဘဏ်သို့ သွတ်သွင်းလိုက်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီထိ မည်သည့်ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ မတည်ရှိခဲ့ချေ
နိုင်ငံအတွင်း ငွေကြေးရိုက်နှိပ်မှုကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဝါဇီစက်ရုံတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်
ယနေ့အချိန်အထိ ငွေစက္ကူများ၊ ထီလက်မှတ်များနှင့် အမျိုးသားမှတ်ပုံတင်ကဒ်များကို ထိုနေရာတွင် ရိုက်နှိပ်နေဆဲဖြစ်သည်
ဇန် ၃- နိုင်ငံကို “ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် ဗမာနိုင်ငံတော်” အဖြစ်ကြေညာခဲ့သည်
တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဆိုရှယ်လစ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် ယခင် ၃၆ ခရိုင်ဖွဲ့စည်းပုံကို ဗမာလူမျိုးအများစု နေထိုင်သည့်နေရာများကို တိုင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသားအများစုနေထိုင်ရာများကို ပြည်နယ်ဟူ၍လည်းကောင်း ပြောင်းလဲခဲ့သည်
တစ်ခုတည်းသောဘဏ်ကို ဗမာ့စီးပွားရေးဘဏ်၊ ဗမာ့စိုက်ပျိုးရေးဘဏ်နှင့် ဗမာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်ရေးဘဏ်အဖြစ် ကဏ္ဍအလိုက် ၃ ခုခွဲကာ ခွဲထုတ်ခဲ့ပြီး ဗဟိုဘဏ် (ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံဘဏ်)နှင့် ပြည်ထောင်စုဗမာနိုင်ငံဘဏ်နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနမှ ပူးပေါင်းကိုင်တွယ်ခဲ့သည်
နို ၃- ဒုတိယအကြိမ် ငွေကြေးများ တရားမဝင်ကြေညာခြင်း
ကျပ် ၁၀၀ တန်၊ ၅၀ တန်များ (၎င်းတို့ကို ၁၉၆၄ ငွေကြေးဖျက်သိမ်းပြီးနောက် အသစ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
နှင့် ၂၀ ကျပ်တန်များကို တရားဝင်မကြေညာဘဲ ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်
အများဆုံးပြန်အမ်းငွေသည် ၅၀၀၀ ကျပ်ဖြစ်သည်
၎င်းတို့အစား ငွေစက္ကူအသစ်များအဖြစ် ၂၅ကျပ်တန်၊ ၃၅ကျပ်နှင့် ၇၅ ကျပ်တန်များအား အစားထိုးခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ကုလသမဂ္ဂသို့ ဖွံဖြိုးမှုအောက်ရောက်နေသောနိုင်ငံအဆင့် သတ်မှတ်ပေးရန် ဗမာနိုင်ငံမှ တောင်းဆိုခဲ့သောကြောင့် ခွင့်ပြုခဲ့သည်
စက် ၅- တတိယအကြိမ် ငွေကြေးများ တရားမဝင်ကြေညာခြင်း
၂၅ကျပ်တန်၊ ၃၅ကျပ်တန်နှင့် ၇၅ကျပ်တန်များကို ထုတ်ဝေပြီး ၂နှစ်အကြာတွင် တရားမဝင်ကြေညာပြန်သည်
အစောပိုင်းတွင် လုံးဝငွေလဲမပေးချေ
နောက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းသားများ နေရပ်ကို ပြန်နိုင်ရန်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တွင် မတည်မငြိမ်ဖြစ်မည်ကို ကြောက်သောကြောင့်လည်းကောင်း ငွေ ၁၀၀ ကျပ်အထိ လဲလှယ်ပေးခဲ့သည်
စက် ၂၂- ငွေစက္ကူအသစ်များ ၄၅ကျပ်တန်နှင့် ၉၀ကျပ်တန်အဖြစ် ဈေးကွက်ထဲ ရောက်လာပြန်သည်
အများစုက အဆိုပါလုပ်ရပ်သည် ကိုးနဝင်းကျေအောင် ထုတ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ကျပ်ငွေကို စုငွေအဖြစ် ထားရှိရန် လုံးဝအယုံအကြည်ကင်းမဲ့သွားအောင်ထိ အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဩ- ကျောင်းသားများအရေးခင်းမှ အစပြု၍ တစ်နိုင်ငံလုံးတော်လှန်ရေးကို ဦးတည်စေခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းဖြိုခွင်းမှုများကြောင့် အကြမ်းဖျင်းလူ ၃၀၀၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်
စက် ၁၈- နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ)မှ အာဏာသိမ်းယူခဲ့ပြီး ဗမာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်ကို ဇာတ်သိမ်းပေးခဲ့သည်
“ပြည်ထောင်စု ဆိုရှယ်လစ် ဗမာနိုင်ငံတော်”ကို “ပြည်ထောင်စု ဗမာနိုင်ငံတော်” ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့သည်
“ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ်ပီပြင်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာရေး” ကို နေ့စဉ်သတင်းစာများတွင် စီးပွားရေးဦးတည်ချက် ၄ ချက်၏ ဒုတိယမြောက်အချက်အဖြစ် ရေးသားထားသော်လည်း “နိုင်ငံတော်စီးပွားရေးတစ်ရပ်လုံးကို ဖန်တီးနိုင်မှုစွမ်းအားသည် နိုင်ငံတော်နှင့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူတို့၏ လက်ဝယ်တွင်ရှိရေး”နှင့် ၄ချက်မြောက်တွင် ပြန်လည် ကြိမ်တို့ထားသည်
နောက်နှစ်အနည်းငယ်အကြာတွင် အရေးပါသော ဥပဒေများ အစီအရီထွက်ပေါ်လာသည်
“မြန်မာနိုင်ငံ ရင်းနှီးမြုတ်နှံမှုဥပဒေ(၁၉၈၉)”၊ “နိုင်ငံပိုင်စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများဥပဒေ (၁၉၈၉)”နှင့် “ပုဂ္ဂလိကပိုင်စက်မှုလုပ်ငန်းများဥပဒေ(၁၉၉၀)”တို့ကို ပြဋ္ဌာန်းပြီး ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သော “မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေးထူထောင်ရေး ဥပဒေ”ကို ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်
ဗမာနိုင်ငံကို မြန်မာသို့ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲများ ကျင်းပခဲ့သော်လည်း ရလဒ်များကို အသိအမှတ်မပြုဘဲ စစ်ဘက်မှ “စောင့်ရှောက်သူ”အဖြစ် အာဏာရယူခဲ့သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ကုန်သွယ်ရေးပိတ်ဆို့မှုပြစ်ဒဏ် ချခဲ့သည်
စတုတ္ထဘဏ်ဖြစ်သော မြန်မာ့ရင်းနှီးမြုတ်နှံမှုနှင့် စီးပွားရေးဘဏ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများ ထွန်းကားအောင် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်
စစ်ဘက်မှ ထိန်းချုပ်ထားသော မြန်မာ့စီးပွားဦးပိုင်လီမိတက်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇူလှိုင်- မြန်မာနိုင်ငံဗဟိုဘဏ်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ် ငွေကြေးမူဝါဒကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
မြန်မာ့စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်ဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ကျေးလက်တွင် အရင်းအနှီးရှားပါးမှုကို ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
မြန်မာ့ဘဏ္ဍာရေးအဖွဲ့အစည်းများဥပဒေကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး နိုင်ငံပိုင်ဘဏ် ၄ခုကို ဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၁၉၆၃ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဦးဆုံး ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များနှင့် နိုင်ငံခြားဘဏ်များမှ ကိုယ်စားလှယ်ရုံးများကို လက်ခံခဲ့သည်
သို့သော် နိုင်ငံခြားဘဏ်များနှင့် တိုက်ရိုက် ငွေအကူးအပြောင်းလုပ်ခွင့် မရှိချေ
အဆိုပါလမ်းစဉ်မှ မျှော်လင့်သည်မှာ နိုင်ငံခြားဘဏ်များကို ကနဦးတွင် ပူးတွဲပိုင်ဆိုင်မှုဖြင့် စတင်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုနိုင်ငံခြားဘဏ်များ လွတ်လပ်စွာလုပ်နိုင်ရေးဖြစ်သည်
သို့သော် နဝတနအဖလက်ထက်တွင် အဆိုပါလမ်းစဉ်ကို မည်သူမျှ ရှေ့မရောက်ခဲ့ချေ
ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များကို ပထမဦးဆုံးအကြိမ်အဖြစ် လိုင်စင်ထုတ်ပေးခဲ့သည်
အစိုးရ၏ ငွေတိုက်စာချုပ်များ ဈေးကွက်ကို ထူထောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံခြားငွေလဲပိုက်ဆံ (FEC)များကို ငွေစက္ကူ ၁၊ ၅ နှင့် ၁၀ တန်များထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဒေါ်လာနေရာတွင် အစားထိုးခဲ့သည်
နိုင်ငံခြားသားခရီးသွားတစ်ဦးလျှင် ဒေါ်လာ ၂၀၀ သာလဲခွင့်ရှိသည်
(မတ် ၁၉၉၄ တွင် ဒေါ်လာ ၃၀၀ ဖြစ်လာခဲ့သည်)
နိုင်ငံသားများသည်လည်း FEC များကို ဘဏ်တွင်အပ်နှံလို့ရသော်လည်း ၁၀% ဝန်ဆောင်ခပေးရပြီး မြန်မာငွေနှင့်သာ ပြန်ထုတ်ယူခွင့်ရသည်
အဆိုပါ မလဲမနေရစနစ်ကို ၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းပြီး FEC တွေကိုယ်တိုင်ပင် ၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် ဇာတ်သိမ်းသွားခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံစာရင်းကောင်စီဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
အာရှဓနဘဏ်စတင်၍ အသက်ဝင်သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ် ၎င်းမပြိုကွဲမီနှင့် လိုင်စင်အသိမ်းမခံရခင်အချိန်ထိ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များ အားလုံးတွင်သာမက ရှိသမျှဘဏ်အားလုံးတွင် အကြီးဆုံးဖြစ်လာခဲ့သည်
အဆိုပါဘဏ်နှင့် အခြားဘဏ်အချို့တို့သည် မူးယစ်ဆေးဝါးမှရသောငွေများနှင့် ဆက်စပ်နေသည်ဟု စွပ်စွဲခံရပြီး အခြားဘဏ်တစ်ခုဖြစ်သော မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်သည်လည်း “Poppy Flower Bank” ဘိန်းပန်းဘဏ်ဟု ခေါ်ဆိုကြကာ ငွေကြေးခဝါချမှုများရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
အခြားဘဏ်များဖြစ်သော မြဝတီ၊ သမဝါယမနှင့် အခြားဘဏ်များကိုတော့ အစိုးရ ကျောထောက်နောက်ခံဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြသည်
နို- ပထမဦးဆုံးသော အေတီအမ်များကို မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်မှ မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
(ယခုတော့ မရှိတော့)မြန်မာနိုင်ငံစတော့အိတ်ချိန်း ထူထောင်ခဲ့သည်
အမေရိကန်၏ ကုန်သွယ်မှုပိတ်ဆို့မှု ထပ်တိုးခဲ့သည်
ဥရောပသမဂ္ဂမှလည်း ပိတ်ဆို့ခဲ့သည်
အာရှဓနဘဏ်မှ နိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော အကြွေးဝယ်ကဒ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
UNDP ၏ ပထမဦးဆုံး အသေးစားငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်း ခွင့်ပြုခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (နဝတ)ကို နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီအဖြစ် နာမည်ပြောင်းခဲ့သည်
မြန်မာ့စီးပွားရေးကော်ပိုရေးရှင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အာရှဓနဘဏ်သည် ပထမဦးဆုံး အွန်လိုင်းဘဏ်စနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
ဂျီ၇နှင့် စီးပွားရေးပူးပေါင်းမှုနှင့် ဖွံဖြိုးရေးအဖွဲ့အစည်း တို့မှ ဖွဲ့စည်းထားသော ငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်များ ငွေကြေးခဝါချမှုစောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (FATF) သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ပူးပေါင်းပါဝင်မှု မရှိဟု သတ်မှတ်လိုက်သည်
အဆိုပါအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်များသည် အမည်ပျက်နိုင်ငံများမှ မူးယစ်ဆေးဝါးထုတ်လုပ်မှု လုပ်ငန်းများကို အားပေးအားမြှောက်လုပ်သည့် အပြုအမူမဖြစ်စေရန် ငွေရေးကြေးရေးအကူးအပြောင်းလုပ်ခွင့် တားမြစ်ထားသည်
မေ- နိုင်ငံတကာမှ ဝေဖန်ချက်များဖြစ်သော မြန်မာနိုင်ငံသည် မူးယစ်ဆေးဝါးမှ ရလာသော ငွေမည်းများကို  ဘဏ်များမှနေတဆင့် ငွေကြေးခဝါချနေသည်ဟု စွပ်စွဲချက်များကို တုံ့ပြန်ရန် ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေကို အစိုးရမှ ထုတ်ပြန်ခဲ့ပြီး မြန်မာငွေကျပ် သန်း ၁၀၀ အထက် ငွေအကူးအပြောင်းတိုင်းကို အစီရင်ခံစာတင်ရမည်ဟု အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံဘဏ်အသင်းကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဘဏ်လုပ်ငန်းတွင် လုပ်ကိုင်နေသော အငယ်တန်းနှင့် အလယ်အလတ်တန်း မန်နေဂျာများကို ဘဏ်ပညာ သင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀၀၂နှောင်း- ပထမဦးဆုံး ဘဏ်များအကြပ်အတည်းကို စတင်ကြုံဖူးသည်
ချေးငွေအကျိုးအမြတ် အလွန်အမင်းပေးခဲ့သော အကျိုးဆောင်လုပ်ငန်းများ ပြိုလဲမှုနှင့်အတူ ဘဏ်များလဲ လိုက်သွားခဲ့ရသည်
ဗဟိုဘဏ်မှလဲ ဝင်ရောက်ဆယ်ယူပေးနိုင်သော အခြေအနေမရှိသဖြင့် ၂၀၀၃ ခုနှစ် စီးပွားရေးအကျပ်အတည်းကို ဦးတည်သွားစေသည်
ငွေရေးကြေးရေးအကျပ်အတည်းသည် ထိန်းချုပ်မရသည့်အခြေအနေဖြစ်လာသည်
အချို့ဘဏ်များကို အစိုးရမှ နောက်ပိုင်းတွင် အရေးယူခဲ့ရသည်
ဘဏ်များအပြင်ရောက်နေသော မြန်မာငွေများသည် ရုတ်တရက် တန်ဖိုးတက်သွားပြီး တရားမဝင်ငွေလဲလှယ်မှုတွင် မြန်မာငွေဈေးမာသွားသည်အထိ တလွဲအောင်မြင်ခဲ့သည်
နို- FATF၊ အမေရိကန်နှင့် အီးယူတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံကို ငွေကြေးခဝါချမှုတွင် ကြံရာပါပြုလုပ်သည်ဟု စွပ်စွဲ၍ အရေးယူမှုကို တိုးမြှင့်ခဲ့ပြီး ငွေကြေးအကူးအပြောင်းကို ပိုမိုကန့်သတ်ခဲ့သည်
အာရှဓနဘဏ်နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့ကို လက်ညှိုးအထိုးခံရသည်
အာရှဓနဘဏ်နှင့် မြန်မာမေဖလားဝါးဘဏ်တို့ ပိတ်သိမ်းခံရပြီးနောက် (နောက်ပိုင်းတွင် မြန်မာယူနီဘာဆယ်ဘဏ်ကို မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်ထဲ ဆွဲ့ထည့်ခဲ့သည်
မြန်မာ့ဘဏ်လုပ်ငန်းအခင်းအကျင်းသည် သိသိသာသာပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အခြားဘဏ်များ ခေါင်းထောင်လာကာ ထိပ်ပိုင်းသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
နို- မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ကို နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ဇွန် ၃- ဗဟိုဘဏ်ကို နေပြည်တော်သို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
အောက်- FATF သည် မြန်မာနိုင်ငံကို “မပူးပေါင်း”အဆင့်မှ ဖယ်ရှားပေးခဲ့သည်
ရွှေဝါရောင်တော်လှန်ရေး ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
နအဖအစိုးရဘက်မှ ကျားကန်ပေးထားသော စက်သုံးဆီဈေးကို ဖယ်ရှားပေးလိုက်ရာမှ ဆီဈေးသည် ၆၀% ခန့် ရုတ်တရက်တက်သွားပြီး စီအင်ဂျီဈေးသည် တစ်ပတ်အတွင်း ၅ ဆခန့် တက်သွားသောကြောင့် အခြေခံစားကုန်ဈေးဖြစ်သော စားဆီ၊ ဆန်၊ ကြက်ဥတို့ပါ ဈေးလိုက်တက်ကုန်သည်
အဆိုပါဆန္ဒပြမှုတွင် ကျောင်းသားများ၊ လှုပ်ရှားသူများနှင့် လူထုပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ဩဂုတ် ၁၈မှ စတင်ပါဝင်လာခဲ့သော သံဃာများကို အစွဲပြု၍ နာမည်မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
အဆိုပါလှုပ်ရှားမှုကို ကြမ်းတမ်းစွာ ဖြိုခွင်းခဲ့၍ နိုင်ငံတကာမှ ရှုံ့ချမှုကို ရရှိခဲ့သည်
အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ ဩစတေးလျနှင့် အခြားနိုင်ငံများမှ အတင်းကြပ်ဆုံးသော ပိတ်ဆို့မှုကို ချမှတ်ခဲ့ပြီး အီးယူမှလည်း အရေးယူမှုအရှိန် တိုးမြင့်ခဲ့သည်
ကျပ်ငွေသည်လည်း တရားမဝင်ငွေလဲနှုန်း တစ်ဒေါ်လာ ၁၃၀၀ ဈေးပေါက်သွားခဲ့သည်
(တရားဝင်ငွေလဲနှုန်းသည် ၁ ဒေါ်လာ ၆ ကျပ်နှင့် ခန့်ခန့်ကြီးပင်ဖြစ်နေသေးသည်
မေ ၂- ဒေသစံတော်ချိန် ၁၂နာရီတွင် ဧရာဝတီတိုင်းသို့ ဆိုင်ကလုန်းနာဂစ် တိုက်ခတ်ခဲ့သည်
လူတစ်သိန်းကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသနှင့် ဆန်စပါးများကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာအကူအညီပေးရေးအဖွဲ့များ အကူအညီလာရောက်ခဲ့သော်လည်း အကူအညီအဖွဲ့များနှင့် ကယ်ဆယ်ရေးပစ္စည်များကို ဝင်ခွင့်မပေးခဲ့၍ အစိုးရကို နိုင်ငံတကာမှ ဝေဖန်ခဲ့သည်
မေ ၁၀- တစ်နိုင်ငံလုံးဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပပြီးနောက် (မုန်တိုင်းထိမှန်သောနေရာများကို နောက်ပိုင်းကောက်ခံခဲ့သည်
ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအသစ်ကို အံချီးမကုန်နိုင်ဖွယ်ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ရဟန်းရှင်လူ နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးက သောင်းသောင်းဖြဖြ ထောက်ခံခဲ့သည်
မဲစာရင်း မည်သို့လုပ်လိုက်သည်တော့ မသိပါ
အာဆီယံနီးကပ်စွာပူးပေါင်းဖလှယ်ရေးသဘောတူစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒေသတွင် ဘဏ်များဖွင့်လှစ်ရန် သဘောတူညီခဲ့သည်
မတ် ၃၀- ဦးသိန်းစိန် သမ္မတအဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုသည်
အရပ်သားအစိုးရ တက်ရောက်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်ချုပ်ဥပဒေ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
Myanmar Payment Union ကို ဗဟိုဘဏ်မှ ဦးဆောင်ကာ ATM စက်များကွန်ယက်ချိတ်ပြီး ငွေပေးချေမှု စနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
အောက်- ပုဂ္ဂလိကဘဏ်များကို နိုင်ငံခြားငွေလဲကောင်တာများ ဖွင့်ခွင့်ပေးလိုက်သည်
နို ၃၀- အသေးစားငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်းဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး အသေးစားငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်းများကို စတင်စေခဲ့သည်
အမြင့်ဆုံးအတိုးနှုန်းထားကို သတ်မှတ်ပေးခဲ့သည်
အမေရိကန်၊ ဗြိတိန်နှင့် အီးယူပိတ်ဆို့မှုများ လျော့ချပေးခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ဘဏ်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
Visa, MasterCard နှင့် Western Union တို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ဧပြီ- နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်ရေးစီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေ ပေါ်ထွက်လာခြင်းနှင့်အတူ ပို့ကုန်သွင်းကုန် ငွေအကူးအပြောင်းများ ကန့်သတ်မှုလျော့ချခဲ့သည်
ဩ ၁၀- နိုင်ငံခြားငွေလဲလှယ်ရေးစီမံခန့်ခွဲမှုဥပဒေကြောင့် ဒေါ်လာကို ဈေးကွက်အလိုက်ပြောင်းလဲသည့်စနစ် (Managed Float System)ကို ကျင့်သုံးခဲ့သည်
နို ၂- နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုတ်နှံမှုဥပဒေကြောင့် ၅နှစ်အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့်နှင့် အခြားကင်းလွတ်ခွင့်များ၊ နိုင်ငံပိုင် မသိမ်းခြင်းနှင့် စီးပွားရေးမပိတ်သိမ်းကြောင်း သဘောတူညီချက်၊ မြေယာအသုံးချခွင့် နှစ် ၇၀ (၅၀+၁၀+၁၀)နှင့် အမြတ်ငွေများနှင့် အရင်းများ ပြန်ပို့ခွင့်တို့ ခွင့်ပြုခဲ့သည်
ဇန် ၂၇- ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်တို့မှ အကြွေးအရပ်ရပ် ဒေါ်လာ သန်း ၉၀၀ ကို လျှော်ပေးခဲ့သည်
သမ္မတကြီးသည် ဖွံ့ဖြိုးမှုနောက်ကျသောနိုင်ငံအဖြစ်မှ လွတ်မြောက်ရာ ပထမခြေလှမ်းဖြစ်သော နောက်ထပ် အကြွေး ၆ဘီလီယံ ကင်းလွတ်ခဲ့ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်
အဆိုပါအားထုတ်မှုကြောင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အကူအညီများစတင်ရန် အခြေအနေကောင်းများ ရရှိခဲ့သည်
မတ် - FEC ဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာသည်
မေ- ဗဟိုဘဏ်သည် တိုကျိုစတော့အိတ်ချိန်းနှင့် သဘောတူညီမှုစာချွန်လွှာကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံစတော့အိတ်ချိန်းကို ထူထောင်ခဲ့သည်
ဇူ ၁၂- မြန်မာနိုင်ငံဗဟိုဘဏ်ဥပဒေ (အသစ်)အရ ဗဟိုဘဏ်ကို ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနလက်အောက်မှ ခွဲထုတ်ခဲ့ပြီး ငွေရေးကြေးရေးနှင့် နိုင်ငံခြားငွေကြေးဖလှယ်ရေး မူဝါဒများကို လွတ်လပ်စွာ ချမှတ်စေခဲ့သည်
ဇူ ၃၁- အစုစပ်စာချုပ်အိတ်ချိန်းဥပဒေအရ စတော့အိတ်ချိန်းထူထောင်စေပြီး စတော့ရှယ်ယာရောင်းသော ကုမ္ပဏီများနှင့် အရောင်းနေရာများကို ငွေကြေးများ ဖလှယ်နိုင်ရန် ဖန်တီးပေးခဲပြီး ငွေကြေးဖောင်းပွနိုင်မှုကို ဟန်တားခဲ့သည်
ဩ ၅- ဘဏ်များအကြား နိုင်ငံခြားငွေဖလှယ်သောဈေးကွက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နို- မြန်မာနိုင်ငံငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများဥပဒေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ပြီး ဘဏ်စနစ်ပိုခိုင်မာစေရန် အားပေးခဲ့သည်
ဘဏ်နှင့် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများဥပဒေအကြမ်းရေးဆွဲမှု နောက်ဆုံးအဆင့်ကို ရောက်သည်
အတည်ပြုပြီးလျှင် နိုင်ငံခြားဘဏ် ၅ခုမှ ၁၀ ခုထိ နှစ်အကုန်တွင် ဖွင့်လှစ်ရန် ရည်ရွယ်သည်
အာဆီယံလွတ်လပ်စွာကုန်သွယ်ရေးသဘောတူညီမှုစာချုပ်ကြောင့် ဒေသတွင်း စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဆက်သွယ်ခွင့် ရခဲ့သည်
ရန်ကုန်စတော့အိတ်ချိန်းဖွင့်လှစ်သည်
ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသည်
Sean Turnell’s Fiery Dragons: Banks, Moneylenders and Microfinance in Burma (2009)https:www.mmtimes.comspecial-features194-your-money-201411014-how-we-got-here-a-timeline-of-myanmar-s-financial-history-1861-2015.html
ဂန်သလဝဘူတာ (သီဟိုဠ်: ගන්තලාව, တမီးလ်: கந்தலவா) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း၊ ဂန်သလဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
သီရိလင်ကာနိုင်ငံမီးရထား၊ ပြည်နယ်ရထားလမ်းလုပ်ဆောင်ရေးက ပိုင်ဆိုင်သည်
Trincomalee မီးရထားလိုင်း၏ အစိတ်အပိုင်းဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ဤဘူတာသည် Trincomalee ခရိုင်နှင့် ကိုလံဘိုမြို့ကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ရထားဘူတာကို ၂၀၀၈ ခုနှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး Dullas Alahapperuma က အစိုးရ၏ “အရှေ့ပိုင်း ပြန်လည်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး” အစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုအနေဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
ဘင်ဂို − အိုချိအအိဘူတာ  (備後落合駅 ဘင်ဂို − အိုချိအအိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ရှေားဘရ၊ ဆိုင်းဂျေားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
အညတရ ရဟန်း၏လျှောက်ထားချက်အရ သုစရိုက် ၁၀-ပါးကို ကျင့်သုံးနေသောရဟန်းသည် ဥဏှဝလာဟကနတ်တို့၏ အသက်ရှည်ပုံ၊ အဆင်းလှပုံ၊ ချမ်းသာ များပုံကို ကြားရသဖြင့် ဥဏှဝလာဟကနတ်ဖြစ်ရန် တောင့်တပြီး အန္န, ပါန အစရှိသော ဒါနဝတ္ထု ၁၀-ပါးကို ပေးလှူခြင်းကြောင့် ဥဏှဝလာဟကနတ်ဖြစ်ပုံ အစရှိ သည်တို့ကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ဒိုးပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်းပန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ကင်းပန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းပန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၆ ဦး၊ မ ၄၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ထင်မဲဖုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinmehpone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ မန့်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန့်ခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀ ဦး၊ မ ၃၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
တကူဟအွီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takuhaawi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ မုရစ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုရစ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၂၇ ဦး၊ မ ၃၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၈၁ ဦး နေထိုင်သည်
ညောင်ကားယားရွာ၊ ကျုံဒူးဒါးမလိမ်း
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ (Central African Republic - CAR) အာဖရိကအလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဆူဒန်၊ တောင်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧီရိယာ ၂၄၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၆၂၃,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၈ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေမှာ ၄.၄သန်းဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ ဘန်ဂီမြို့ (Bangui) ဖြစ်သည်
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအများစုမှာ ဆူဒန်-ဂီနီဆားဗားနား (Sudano-Guinean savannas) မြက်ခင်းများ ဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်းတွင် ဆာဟယ်လို-ဆူဒန်နီးယန်း (Sahelo-Sudanian) ဇုန် ဆားဗားနားမြက်ခင်းများ နှင့် တောင်ပိုင်းတွင် အီကွေတာသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံမှာ ကွန်ဂိုမြစ် (Congo River) အတွင်းသို့ စီးဝင်သော အူဘန်ဂီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ(Ubangi River)တွင် တည်ရှိသည်
ကျန်သုံးပုံတစ်ပုံမှာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ချဒ်ရေကန်ကြီး (Lake Chad) အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် ချာရီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ (Chari River) တွင် တည်ရှိနေသည်
တိုင်းပြည်၏ နယ်မြေအများစုမှာ အူဘန်ဂီ-ချာရီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် ပြင်သစ်တို့က ယင်းဒေသကို အူဘန်ဂီ-ချာရီ ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၈တွင် ပြင်သစ်ကိုလိုနီအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ရရှိသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၀၊ ဩဂုတ်လ (၁၃)ရက်တွင် လုံးဝလွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်(၃)ခုကျော်ကြာမျှ ပြည်သူမှ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ခံရသူမဟုတ်သည့် သမ္မတများက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စစ်အေးကာလပြီးဆုံးချိန်တွင် ယင်းစနစ် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်
ပထမဆုံး ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲများကို ကုလသမဂ္ဂ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၉၉၃တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
အန်ဂ်ဖယ်လိစ်ပတ်တတ်စ် (Ange-Félix Patassé) အာဏာ ရလာခဲ့သည်
၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် လူထုထောက်ခံမှုမရတော့ပဲ ပြင်သစ်ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်စစ်ဘိုဇစ် (François Bozizé) က အာဏာသိမ်းခဲ့သည်
၂၀၀၅ခုနှစ်၊ မေလတွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဖရန်စစ်ဘိုဇစ် အနိုင်ရပြီး အာဏာရလာခဲ့သည်
၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားသပိတ်များကြောင့် ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ပြုတ်ကျခဲ့သည်
၂၀၀၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၂)ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်ဖြစ်သု ဖော်စတင်အာချန်တိုဝါဒယ်ရာ (Faustin-Archange Touadéra) အာဏာရလာသည်
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံသည် အာဖရိက အဆင်းရဲဆုံး (၁၀)နိုင်ငံစာရင်း (poorest countries in the world) တွင် ပါဝင်သည်
လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း (Human Development Index) ၀.၃၆၉ သာရှိသည်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၂နိုင်ငံအနက် အဆင့် ၁၇၉ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ၂၀၀၁ခုနှစ်က ဂေဟဗေဒမဂ္ဂဇင်း (The Ecologist magazine) မှ သိသိသာသာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိသောနိုင်ငံအဖြစ် ခန့်မှန်းခဲ့သည်
ကာနယ် ဆလေဒင် (ခေါ်) အက်ဒွပ် ဘော့စ်ဆလေဒင်သည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၈၅ ခုနှစ်) သီပေါမင်းပါတော်မူ အရေး တော်ပုံနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်တစ်ဦး ဖြစ်လေသည်
ဆလေဒင်သည် သီပေါမင်း နန်းမတက်မီ မင်းတုန်းမင်း၏လက်ထက်ကပင် အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်ကိုယ်စား လှယ်အဖြစ်ဖြင့် အထက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အမှုထမ်းခဲ့ဘူးသည်
သူ၏နာမည် အပြည့်အစုံမှာ အက်ဒွပ် ဗီ ဆလေဒင်ဖြစ် သည်
မြန်မာနိုင်ငံသို့ရောက်လာစတွင် လက်ဖတင်နင်(ဗိုလ်) ရာထူးမျှသာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ နောင်တစစ ကက်ပတိန်(ဗိုလ် ကြီး)၊ မေဂျာ (ဗိုလ်မှူး)၊ ကာနယ်(ဗိုလ်မှူးကြီး) ရာထူးများဖြင့် တိုးတက် ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
နောက်ဆုံးတွင် ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရလေသည်
မန္တလေး၌ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် မဆောင် ရွက်မီ မော်လမြိုင်၌၎င်း၊ ပဲခူး၌၎င်း အမှုထမ်းခဲ့ဘူးလေသည်
မန္တလေး၌ အရေးပိုင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ သည့်နှစ်များ (ခရစ် ၁၈၆၄-၁၈၆၉ ခုနှစ်)အတွင်း မင်းတုန်း မင်းနှင့်များစွာ အကျွမ်းဝင်သည်
မင်းတုန်းမင်းသည် အင်္ဂလိပ် နှင့်ဆက်ဆံရေးတွင် ဆလေဒင်အားများစွာပင် အရေးပေးခဲ့လေ သည်
ဆလေဒင်သည် မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတွင်းရေးများမှစ၍ မြန်မာလူမျိုးတို့၏ ထုံးတမ်းစဉ်လာ ဓလေ့အမူအရာ များကို ကောင်းစွာ နားလည်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ခရစ်နှစ် ၁၈၆၆ ခုနှစ် မြင်ကွန်း မြင်းခုံတိုင်အရေးတော်ပုံတွင် ဆလေဒင်သည် နွေရာသီစံနန်းတော်အတွင်း၌ ပိတ်မိနေခဲ့သဖြင့် အသက်ဆံဖျား လွတ်မြောက်အောင်ထွက်ပြေးခဲ့ရ၏
ထို့နောက် ပန်တိမ်းမင်းသားအပါအဝင် မင်းညီမင်းသားများအား ကွပ်မျက် မည်ပြုသောအခါ၊ သတင်းတင်ကြိုရရှိထားသော ဆလေဒင်သည် မင်းတုန်းမင်းထံပြေး၍ လွတ်စေအမိန့်ကို ချမှတ်ခဲ့သည်
သို့သော် ယင်းအမိန့်ကား အချိန်နှောင်းခဲ့သဖြင့် ဆလေဒင်၏ ကြိုးပမ်းမှုသည် အချည်းအနှီးဖြစ်ရလေသည်
ဆလေဒင်သည် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သင့်မြတ်ခြင်းကြောင့်၊ မြန်မာဝန်ကြီး၊ မင်းကြီးများနှင့် နိုင်ငံရေးတွင် သဘောချင်း မကြိုက်ညီဖြစ်ခဲ့လေရာ၊ ရန်ကုန်မြို့ရှိ ဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး လက်ဖတင်နင်ဂျင်နရယ် (ဗိုလ်ချုပ်ကြီး) ဖိုက်က ဆလေဒင်အား ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမှနုတ်သိမ်း၍ ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြန်ခေါ် လေသည်
ဆလေဒင်သည် မန္တလေးတွင် အရေးပိုင်ကိုယ်စားလှယ်ဟု ခေါ်သော အရာရှိအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေစဉ် တရုတ်ပြည် ယုူနန်နယ်အထိ လမ်းပန်းဆက်သွယ် ဖောက်လုပ်ရန်ကြိုးပမ်း ခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာမင်းနှင့် အင်္ဂလိပ်ဝန်ရှင်တော် မင်းကြီး လက်ဖတင်နယ်ဂျင်နရယ်ဖိုက်တို့ နှစ်ဦးပူးတွဲ၍ ကူး သန်းရောင်းဝယ်ရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုရာတွင်လည်း ဆလေဒင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဆလေဒင်သည် ရန်ကုန်မြို့တွင် စိန်ဂျွန်းကောလိပ်ကျောင်း ကို တည်ထောင်ခဲ့သော ဆရာမှတ်ခေါ် ဒေါက်တာမတ်နှင့်လည်း မော်လမြိုင်မြို့တွင် အမှုထမ်းဆောင်ခဲ့စဉ်က သိကျွမ်းခင်မင်ခဲ့ ၏
ဒေါက်တာမတ် မန္တလေးသို့တက်၍ မင်းတုန်းမင်းထံမှ သာသနာပြုကျောင်းကို တည်ထောင်ခွင့်တောင်းခံခဲ့စဉ်ကလည်း၊ ဆလေဒင်သည် များစွာကူညီခဲ့ပေသည်
ဆလေဒင်၏ ကူညီမှု များကြောင့် မန္တလေးတွင် ဒေါက်တာမတ်၏ သာသနာပြု ကျောင်း ဖြစ်မြောက်ခဲ့ရပေသည်
မြန်မာဝန်ကြီးမင်းကြီးများနှင့် မသင့်မတင့်သောကြောင့် မန္တလေးမှ ပြန်သွားပြီးခဲ့သည့်နောက်၌ ဆလေဒင်၏ အကြောင်း သည် အနည်းငယ်တိမ်မြုပ်နေခဲ့၏
သို့သော် ဆလေဒင်သည် ခရစ်နှစ် ၁၈၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ဗိုလ်ချုပ် ပရင်းဒါဂတ်နှင့်အတူ သီပေါမင်းအား ဖမ်းဆီးနန်းချ၍ မြန်မာ နိုင်ငံတစ်ခုလုံးကို သိမ်းပိုက်ရန် နောက်ဆုံးအကြိမ် မန္တလေးသို့ ဆိုက်ရောက်လာလေသည်
သီပေါမင်း လည်း ကင်းဝန်မင်းကြီး နှင့်အတူ ဗိုလ်ချုပ်ပရင်ဒါဂတ်နှင့် ကာနယ်ဆလေဒင်တို့ကို နန်း တော်ခန်းမကြီးအတွင်း၌ ကောင်းစွာလက်ခံပြောဆိုလေသည်
ကာနယ်ဆလေဒင်က အိန္ဒိယဘုရင်ခံချုပ်၏ အမိန့်အရ မြန်မာ နိုင်ငံကို ထီးနန်းနှင့်တကွ အရှင်နှစ်ပါးကိုပါ သိမ်းယူရမည့် အကြောင်းတင်လျှောက်၏
ထိုည၌ ကာနယ် ဆလေဒင်လည်း လွှတ်တော်အဆောက်အအုံ၌ စခန်းချ၏
နောက်တစ်နေ့တွင် ဂျင်နရယ် ပရင်းဒါဂတ်နှင့် ကာနယ်ဆလေဒင်တို့သည် သီပေါ မင်းအား ဂေါဝိန်ဆိပ်ကမ်းမှ သူရိယသင်္ဘောဖြင့် ဖမ်းဆီးခေါ် ဆောင်သွား လေသည်
သီပေါမင်းနှင့် မိဘုရားနှစ်ပါးပိုင် နန်းစဉ် ငမောက်ကျောက်အပါအဝင် ကျောက်မျက်ရတနာများ ကို သူခိုဓားပြရန်မှကာကွယ်ရန်ဟု အကြောင်းပြ၍ သိမ်းဆည်း ယူငင်သွားသည်ဟု ကုန်းဘောင်မင်းဆက် ရာဇဝင်၌ အဆိုရှိခဲ့ လေသည်
တက္ကသိုလ်မြို့၊ တတ်ကောင်းစရာပညာမျိုးစုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍–ကြံစည်-တီထွင်-ခြင်း အလေ့အထရှိရာ ယောက်ျားတို့ - တတ်သင့်–တတ်ထိုက်သော လောကီအတတ်ပညာများကို အယုတ် အလျော့မရှိ အပြီးတိုင် ပါရဂူမြောက်အောင်–ဆောင်ယူ–ဖြည့်စွက်ခြင်း-အမွှန်းတင်ခြင်း–အချောသပ်ခြင်း–ရှိရာ မြို့၊ ဂန္ဓာရတိုင်း၏ အတတ်မြို့တော်
(တက္ကသိုလ်မြို့ဟောင်းသည် ဣန္ဒြိယနိုင်ငံ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်အတွင်း “ရာဝလပိဏ္ဍိ”မြို့မှ အနောက်မြောက် မိုင်-၂၀ ဣန္ဒြိယနိုင်ငံ၏ မြို့တော် “နယူးဒေလီ”မှ ၄၉၇-မိုင် ဝေးကွာသော အရပ်၌ တည်ရှိ၏
(Buddhist Shrines in India.) တက္ကသိလာ-သည် သိန္ဓုမြစ်၏ အနီး၌ တည်၏
ဂန္ဓာရတိုင်း၏ မြို့တော်ဖြစ်သည့် (TAXILA)ဟူသော နာမည်သည် ဂရိတ်ရိုမန်တို့၏ အခေါ်ဖြစ်သည် (The Early History of India.) ဘာရတ မင်းသားသည် ဂန္ဓာရတိုင်းပြည်ကို အောင်မြင်ပြီးနောက် ဂန္ဓာရတိုင်း၌ သား ၂-ယောက်အတွက် မြို့ ၂မြို့ကို တည်ထောင်ရာ သားတစ်ယောက်ဖြစ်သော တက္ၑ၏ အမည် ဖြင့်(တက္ၑိလာ)မြို့ကို တည်ထောင်သည်
ရှေးအခါက အလောင်းတော်သည် ထို“တက္ၑ”မြို့တော်၌ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ အလှူခံ ၁-ဦးအား လှူခဲ့ဘူးသည်ကို စွဲ၍ “တက္ၑၐိရ”ဟု နာမည်တွင်သည်
ပန်ဂျပ် ပြည်နယ်အတွင်း ရာဝလပိဏ္ဍိဒိစတြိဒ်၌ တည်ရှိသည့် “တက္ၑိလာ” အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ် သမုတ်အပ်သောအရပ်သည် ရှေးက တက္ကသိလာ-ဖြစ်ကြောင်း သိမှတ်ကြသည်
သမားတော် (ဆေးဆရာ) ဇီဝက အင်္ဂုလိမာလ-သတိုးသား ,ဝေလာမပုဏ္ဏား သုသိမလုလင် ,အလောင်းတော်ကုန်သည် ကပ္ပဋ ,ပသေနဒီမင်းသား မဟာလိစ္ဆဝီ မင်းသား ဗန္ဓုလမင်းသားသာဝတ္ထိပြည်မှ နွားသတ်သမား၏သား,အလောင်းတော် စူဠဓနုဂ္ဂဟ ,ယသဒတ္တသတိုးသား အလောင်းတော် အကိတ္တိသူဌေးသား,ကုရုမင်းသား အလောင်းတော်ဓနဉ္စယနန္ဒပုဏ္ဏား,ကဉ္စနသူဌေးသား ပဉ္စာဝုမင်းသား
ဗြဟ္မဒတ်မင်းသား အလောင်းတော် ပုဏ္ဏားအမျိုးသား ,အလောင်းတော် သောမဒတ္တပုဏ္ဏား,အလောင်းတော် တိရီဋဝစ္ဆသတိုးသား ,ဘောဇနသုဒ္ဓိကမင်းသားအလောင်းတော်ပုရောဟိတ်အမတ်ကုဏ္ဍလကုမာရပုဏ္ဏားလုလင် ,သေတကေတုလုလင် အလောင်းတော် ကဏှသတိုးသား ,အလောင်းတော် ဇုဏှ အလမ္ပာယ်ဆရာ ဒေဝဒတ်အလောင်းလုလင် ,သိဝိမင်းသား ,ဇောတိပါလလုလင် သုတသောမမင်းသား ,ပိင်္ဂုတ္တရလုလင် ,မရုတ္တပုဏ္ဏား
တက္ကသိုလ်နှင့် ရာဇဂြိုဟ် အချင်းချင်း မဟာမိတ်နိုင်ငံ
တက္ကသိုလ်၌ အလောင်းတော် မင်းပြု အမျိုးယုတ်သူ “စဏ္ဍာလတို့ တက္ကသိုလ်၌ ပညာသင်ခွင့် မရ
ဓမ္မငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dhammange)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ဓမ္မငယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဓမ္မငယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၂ ဦး၊ မ ၁၀၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
စကားကို ပြောခွင့်ရှိမှ ပြောရခြင်း (ကာလဝါဒီ)ဟုတ်မှန်သည်ကိုသာ ပြောရခြင်း (ဘူတဝါဒီ)တရားသဖြင့်သာ ပြောရခြင်း (ဓမ္မဝါဒီ)အကျိုးစီးပွားရှိသည်ကိုသာ ပြောရခြင်း (အတ္တဝါဒီ)ချစ်ခင်ဖွယ်သော စကားကိုသာ ပြောရခြင်း (ပီယဝါဒီ)ပြုံးရွှင်မှု ရှေ့ထား၍ ပြောဆိုရခြင်း (မိဟိတပုဗ္ဗဘာဏီ)မတိုမရှည် ချင့်ချိန်၍ ပြောဆိုရခြင်း (မိတဘာဏီ)အစောတလျင် မပြောရခြင်း (အ-တုရိတဝါဒီ)ရပ်ကြီးသူတို့ အသုံးအနှုန်းကို ယူ၍ ပြောရခြင်း (ပေါရီ)သန့်ရှင်းတိကျ ပြတ်သားစွာ ပြောရခြင်း (ဝိဿဝါဒီ)
၁၃၇၈ (၁) ရက်
ဆင်ဆွဲရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsweaywarma)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ အောင်ဇေယျာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောင်ဇေယျာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၀ ဦး၊ မ ၁၂၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးခင်မောင်ကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့ ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မိဘများမှာ အဖ ဦးဘရှင် ၊အမိ ဒေါ်စိန် တို့ဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်၏ညီမှာ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် ဒေါက်တာမောင်ခ ဖြစ်သည်
မော်လမြိုင်မြို့ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ ဆယ်တန်းစာမေးပွဲအောင်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ပါဠိဘာသာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန် မြို့မတိုင်းရင်းသားကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိပြီးနောက် ကျောက်တန်းမြို့တွင် ရှေ့နေအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ထို့နောက် ဟံသာဝတီခရိုင် အစိုးရရှေ့နေအဖြစ် အမှုထမ်းဆောင်သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရှေ့နေချုပ်ရုံး ၌ အစိုးရရှေ့နေအဖြစ် အမှုထမ်းသည်
ဦးခင်မောင်သည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်းအတွက် ' ရဲဘော်မော်ကွန်း ' ကို တည်းဖြတ်ပေးခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်သည် ၁၉၅၂ ခုနှစ် ၊မေလ (၁၈)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသနအသင်း အနှစ်(၆၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် စာစောင် ၊ ၁၉၇၀၊ ဧပြီလ ၊ စာ-၄၉
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ရေဘုတလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပထမ ထောင်စုနှစ် သည် ဂျူလီယန် ပြက္ခဒိန်၏ ၁ အေဒီ၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၁ ၌ စတင်ပြီး ၁၀၀၀ အေဒီ၊ ဒီဇင်ဘာလ ၃၁ ရက်တွင် အဆုံးသတ်သည်
ယင်းသည် နှစ်ပေါင်း ၁၀၀၀ ရှိ ပထမဆုံး ထောင်စုနှစ်တစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ပထမ ထောင်စုနှစ်သည် ရောမအင်ပါယာ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိချိန်ဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကြီးထွားလာခဲ့ကာ  ဥရောပ၏ အနောက်ဘက်ခြမ်း၌ ဗစ်ကိန်းလူမျိုးတို့ ကြီးစိုးခဲ့သည်
အရှေ့ဘက်တွင် ဘိုင်ဇန်တိုင်း အင်ပါယာ စိုးမိုးခဲ့ကာ မြောက်အာဖရိကတို့တွင် အမ်စလမ်မစ်တို့ ရွှေရောင်လွှမ်းချိန် ဖြစ်ခဲ့သည်
၇ ရာစုလယ်၌ မိုဟာမက်သည် အမ်စ္စလမ်ဘာသာ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူ သေဆုံးပြီးနောက် အမ်စ္စလမ်ဘာသာသည် တိုးချဲ့လာခဲ့သည်
အရှေ့အာရှ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာ ထွန်းကားသည့်ကာလ ဖြစ်ခဲ့သည်
တရုတ်ပြည်တွင် ဟန်မင်းဆက်နေရာ၌ ဂျင်မင်းဆက်ဖြင့် အစားထိုးလာခဲ့သည်
၁၂၃၇ (၁) ရက်
ဓနော်ရွာ၊ အိမ်ရာကြီး
ဇယော့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zayawt)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ကျွန်းစုမြို့နယ်၊ ရေမြစ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးဥက္ကာမင်း (၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၄ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၈ မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရသော ကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးဥက္ကာမင်းကို ၁၉၈၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
မြိတ်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့ (သင်္ချာ) ကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်နေရာကို တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၈ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မဲအရေအတွက် ၄၆,၄၂၀ ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့သည်
ဖာဒီနန် မာရီဒါလက်ဆက်(ခရစ် ၁၈ဝ၅ - ၁၈၉၄)သည် ပြင်သစ်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာနှင့် သံအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ် သည်
၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဖောက်လုပ်၍ ၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ကာ ကမ္ဘာတွင် ထင်ရှားလှပသော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို တာဝန်ယူ၍ ကြံစည်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အင်ဂျင်နီယာအဖြစ် ကျော်ကြားသောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ် သည်
ဒါလက်ဆက်သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဗာဆေးမြို့၌ ၁၈ဝ၅ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
၁၈၂၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သံအဖွဲ့၌ အမှုထမ်းသည်
၁၈၃၂ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ အယ်လက် ဇန္ဒြီးယားမြို့၌ ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်နေစဉ် ဆူးအက်ကျွန်းဆက်ကို ဖြတ်၍ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် စိတ်ကူးရလေသည်
နပိုလီယန်ဗိုနာပတ်သည် ယင်းသို့ပြုလုပ်ရန် စိတ်ဝင်စားခဲ့ကြောင်းကို စာရွက်စာတမ်းတစ်ခုတွင် ဒါလက်ဆက်တွေ့ရှိရာမှ ထိုကဲ့သို့ စိတ်ကူးပေါ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏
မြေထဲ ပင်လယ်ကို ပင်လယ်နီနှင့် ဆက်သွယ်ရန်စိတ်ကူးမှာအဆန်းမဟုတ်ပေ
ဘီစီ ၆ဝဝ ခန့်က ထိုသို့သော တူးမြောင်းတစ်ခုရှိခဲ့၏
သို့ရာတွင် ခရစ် ၇၆၇ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်ဘုရင်တစ်ပါးက ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်
ဒါ လက်ဆက်သည် အဆိုပါတူးမြောင်းကိုဖြစ်မြောက်စေလို၏
ယင်းသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အရှေ့တိုင်းသားနှင့် အနောက်တိုင်းသားတို့ ပိုမို၍ နီးစပ် လာကာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ဆောင်ရွက်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဒါလက် ဆက်က ထင်မိသည်
ဒါလက်ဆက်သည် အလုပ်တွင် နိုင်နင်း၍ အောင်မြင်သော သံတမန်တစ်ဦးဖြစ်၏
အယ်လက်ဇန္ဒြီးယားတွင်လည်းကောင်း၊ ကိုင်ရိုမြို့ တွင်လည်းကောင်း၊ ထိုနောက် ၁၈၃၇ ခုနှစ်၌ နယ်သာလန်နိုင်ငံ ရော့တဒင်းမြို့တွင်လည်းကောင်း ကောင်စစ်ဝန်အဖြစ် ထမ်းရွက်ပြီးလျှင် ဗာစီလိုနာမြို့တွင် ကောင်စစ်ဝန်ချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မဒရစ်မြို့တွင် သံအမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း အမှုထမ်းရွက်သည်
ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၄၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ အငြိမ်းစားယူ သည်
၁၈၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ မိမိ၏ အကြံအစည်ကို အထမြောက်အောင် မြင်စေရန် စတင်ဆောင်ရွက်သည်
ယင်းနှစ်တွင် ဒါလက်ဆက်သည် အီဂျစ် ဘုရင်ခံချုပ် ဆာအိပါးရှားထံမှ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံ ရေးရပ်ကွက်များမှ အတိုက်အခံပြုသည်ကိုလည်းကောင်း၊ အင်ဂျင်နီယာ လောကက သံသယဖြစ်ပွားသည်ကိုလည်းကောင်း ဒါလက်ဆက်က ဂရုမမူ ဘဲ ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင်သူ၏ကုမ္ပဏီကို စတင်တည်ထောင်စဉ် ဒါလက်ဆက် သည် ပြင်သစ်နှင့် အီဂျစ်အစိုးရတို့ထံမှ အကူအညီ အပြည့်အဝ ရရှိသည်
သို့ဖြင့် ၁၁ နှစ် လွန်မြောက်သောအချိန်ဖြစ်သည့် ၁၈၆၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် မိုင် ၁ဝဝ ကျော်ရှည်သော ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အီဂျစ်ဘုရင်ခံချုပ် အစ္စမေပါးရှားက ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ပေသည်
ဒါလက်ဆက်က ဆူးအက်တူးမြောင်းကို အောင်မြင်စွာ ဖောက်လုပ်နိုင်ခဲ့သောအခါ အမေရိတိုက်နှစ်ခုစပ်ကြားရှိ ပနားမားကျွန်းဆက်တွင် လည်း အလားတူ တူးမြောင်းဖောက်လုပ်ရန် သိပ္ပံပညာရှင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာ တို့က စိတ်ပါဝင်စားလာလေသည်
၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ယင်းလုပ်ငန်းစီမံကိန်း နှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဖွဲ့စည်းသောကော်မတီသည် ပါရစ်မြို့တွင် တွေ့ဆုံစည်းဝေး ၏
ကုမ္ပဏီအသစ်တစ်ခုကိုဖွဲ့၍ ဒါလက်ဆက်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြေ|ာက်၏
သို့ရာတွင် ဤအကြိမ်တွင်မူ ဒါလက်ဆက်သည် ဆူးအက်တူးမြောင်းကဲ့သို့ အောင်မြင်မှု မရှိခဲ့ပေ
ငွေရေးကြေးရေချို့တဲ့မှု၊ အင်ဂျင်နီယာအခက်အခဲ ပြဿနာများ၊ အဝါဖျား ရောဂါများကြောင့် ဒါလက်ဆက် အဖို့ မျက်နှာမလှ ဖြစ်ခဲ့ရ၏
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် မိမိ၏ အင်ဂျင်နီယာ များကို ဆက်လက်၍ မဆောက်လုပ်ရန် အမိန့်ပေးရတော့၏
ပနားမား တူးမြောင်း ဒါလက်ဆက်သည် ပနားမားတူးမြောင်း ဖောက် လုပ်ရေးကိစ္စတွင် ငွေအလွဲသုံးစားမှုဖြင့် တရားစွဲဆိုစစ်ဆေးခြင်းခံရပြီးနောက် ထောာင်ဒဏ်အပြစ်ပေးခံရသည်
သို့ရာတွင် ဒါလက်ဆက်သည် မမာမကျန်း ဖြစ်နေသဖြင့် တကယ်တမ်း အကျဉ်းချခြင်းကိုမူ မခံရချေ
ဖာဒီနန် ဒါလက်ဆက်သည် ၁၈၉၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
စကားလိမ်ဆိုသည်မှာ စကား၏ အနှစ်သာရ အဓိပ္ပာယ်ကို လိမ်ညာပြောသော စကားမျိုးကို ဆိုလိုရင်းမဟုတ်ပေ
စကားလုံး၏ ကာရံများကို ရှေ့နောက်ပြောင်းပြန်ပြု၍ ပြောသောစကား သာဖြစ်သည်
စကားလိမ်-ဆိုသည် ရှေ့အသံနဲ့ နောက်အသံ ပြောင်းပြီး ပြောင်းပြန်ပြောသည့် စကားအပြောမျိုးကို ဆိုလိုသည်
နောင်မှသိ အား နိမှသောင် ဟု ပြောကြသည်မှာ စကားလိမ်ဖြစ်သည်
စကား ၃-လုံးရှိလျှင် အလယ်လုံးကို အသံမပြောင်းဘဲ မူလအတိုင်းထားပြီး ရှေ့နောက်ပြောင်းသောမခါ နောင်သိ-မှ နိသောင်-ဖြစ်သွားသည်
သူများမသိစေလိုသည့်အကြောင်းအရာတို့ကို စကားလိမ်သုံး၍ ပြောတတ်ကြသည်
ငှက်ပျောသီးနှင့် မတည့်သော ကလေးရှေ့တွင် ပြောချင်လျှင် ငပျီးသော ဟုပြောတတ်ကြသည်
ငှက်ပျောသီး တွင် ရှေ့ဆုံးအသံမှာ အသံတဝက်သာ ရှိသောကြောင့် ရှေ့အသံကို ချန်ပြီး နောက်အသံနှစ်သံကို ပြောင်းပြန်လှန်ရသည်
ထိုအခါ ငပျီးသော-ဖြစ်သွားသည်
ပျော်စရာကစားနည်းအဖြစ်လည်း စကားလှိမ်ဝှက်ကြသည်
စာပေတွေထဲမှာလည်း စကားလိမ်များကို ထည့်ရေးတတ်ကြသည်
ရာမရကန်မှာ သဒ္ဒါမတတ် စာမတတ်အစား သဒတ်မတာ စတ်မတာ-ဟု စကားလိမ်ဖြင့် ရေးသားပါသည်
လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်မင်းသမီးကြီးကလည်း နာဂဆဒ္ဒန်ဘောလယ်တွင် နိမှသောင် နောင်မှသိ-ဟုလည်းကောင်း၊ ဦးပုညက လောကဓံ လံကဓော ဟုလည်းကောင်း ရေးခဲ့ကြသည်
လူရွှင်တော်များကလည်း ဓနောဒိ ခြိုက်ကင်းစ်-ဟူ၍ အင်္ဂလိပ်စကားသံဖြင့် ပြောပြီး အဓိပ္ပာယ်မေးလျှင် ဓနိတောခြင်ကိုက်ဟု ဖြေကြသည်
စကားလိမ်ကို နှစ်ဆင့်ဝှက်သည်လည်း ရှိသေးသည်
အစ်ကို့မယား အိပ်ချင်တယ်-ဆိုတာမျိုးဖြစ်သည်
အစ်ကို့မယားက- မရီး၊ အိပ်ချင်လျှင်-သမ်း-သည်
မရီးသမ်း-မရန်းသီး-ဟူ၍ဖြစ်သည်
တခါက ဘုန်းတော်ကြီးတပါးအား နောက်တတ်ပြောင်တတ်သည့် ဒကာတစ်ယောက်က လင်ပေးရွာကို ဆွမ်းစားကြွပါဘုရား-ဟုလျှောက်သောအခါ ဘုန်းတော်ကြီးက လင်ပေးရွာဆိုတာ မကြာဖူး ဟုဆိုကာ စဉ်းစားသော် လင်ပေး-က လေးပင်၊ လေးပင်တိုင်အိမ်များမှာ သုံးခန်းရှိသည်
သုံးခန်း-မှစကားလိမ်ဖြေလျှင် သန်းကုန်း-
ထိုအခါမှ ရွာနာမည်ပေါ်လာသည်
အဆိုပါ ဇာတ်လမ်းမှာ သင်္ဂဇာဆရာတော်၏ စကားပုံစာအုပ်ပါ ပုံပြင်ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး မင်းသုဝဏ်ကလည်း စကိမ်လား-စကားလိမ်-ဟူ၍ စာတစ်ပုဒ်ရေးခဲ့ဖူးသည်
ဤစကားလိမ်သည် သူတစ်ပါး မသိစေလို၍ တီထွင်ထားကြရာမှ ပေါ်လာပုံရသည်
သားငယ်မြေးငယ်များ နေမကောင်းဖြစ်နေစဉ် သူတို့ မစားစေချင်သော အစာကို သူတို့မသိနိုင်သည့် စကားလိမ်ဖြင့် ပြောကြရာမှ ကလေးငယ်များအနေဖြင့် အစားကြွင်းအစားကျန်များနှင့် သူတို့ကြားရသော စကားလိမ်ကို ဆက်စပ်အနက်ဖော်ကြရင်း ကလေးငယ်များလည်း စကားလိမ်ကို တတ်လာကြသည်
စကားလိမ်ဝှက်၍ နှုတ်ရေးကစားလာကြဟန် တူသည်ဟု ဆရာတစ်ဦးက ဆိုသည်
စကားလိမ်သည် မည်သူက စတင်တီထွင်၍ မည်သည့်ခေတ်တွင် ပေါ်ပေါက်နေမှန်း မသိသော်လဲ စကားလိမ်ကို ရှေးပုဂံခေတ်ကတည်းက သုံးနေကြသည်ဟု တင်ပြဘူးသည်
ဦးတိုး၏ ရာမရကန်တွင် `သဒ္ဒါမတတ်၊ စာမတတ်´၊ `လူစိတ်မနိုင်၊ စိတ်တစ်ပိုင်းရူး´ကို စကားလိမ်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ခဲ့ပေသည်
စကားလိမ်ကို စာကြီးစကားကြီးများတွင် မတွေ့ရတတ်သော်လည်း အပျော်ဉာဏ်စမ်း စကားအဖြစ်နှင့် ဟာသရသစာပေများတွင် တွေ့ရတတ်သည်
မြန်မာစကားတွင် စကားလိမ်သည် စကားထာကဲ့သို့ပင် ပျော်စရာ စကားတစ်မျိုးအဖြစ် ပါဝင်နေလေသည်
ညောင်ကိုင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၄ ဦး၊ မ ၁၀၇၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၈၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ် ဂျပ် ဟု အမည်တွင်သည့် သတ္တဝါမှာ စိမ်းပုပ်ရောင် ကိုယ်လုံးတွင် အမည်းစင်းများ ပါရှိသော ပင်လယ်မြွေ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ထိုဂျပ်မြွေတွင် "ဂျပ်လုံး" နှင့် "ဂျပ်ပြား" ဟူ၍ နှစ်မျိုး နှစ်စား ရှိပြီး နှစ်မျိုးစလုံး၌ပင် လူကို အသက်အန္တရာယ် ဖြစ်စေတတ်သည့် အဆိပ်ရှိပေသည်
"ဂျပ်လုံး"မှာ အကောင်သေး၍ အကြီးဆုံး အရွယ်အစား လုံးပတ် လက်မခန့်၊ အရှည် တစ်တောင်ခန့် ရှိသည်
"ဂျပ်ပြား" မှာ ဦးခေါင်းပိုင်း လက်ညှိုး လက်မ တစ်ကွင်းစာခန့် ရှိ၍ ဝမ်းဗိုက်မှာ လက်ဖဝါးခန့် ရှိပြီး သုံးတောင်ခန့် အရှည်ရှိသည်
ဦးခေါင်းနှင့် ရင်ဘတ်ပိုင်းမှာ အလုံးသဏ္ဌာန် ရှိသော်လည်း ဝမ်းဗိုက်မှ အပြီးပိုင်းအထိ အပြားသဏ္ဌာန် ရှိသည်
၎င်း ဂျပ်မြွေ များသည် ပင်လယ်မြွေများ ဖြစ်သော်လည်း ရေအောက်တွင် တစ်နာရီခန့်သာ နေနိုင်ပြီး ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှုကြသည်
ဂျပ်လုံး များသည် ရေပေါ်တက်၍ အသက်ရှုရာတွင် ခန္ဓာကိုယ်အား တုတ်တစ်ချောင်း ထောင်ထားသကဲ့သို့ တည့်မတ်စွာ ထောင်လျက် ငြိမ်သက် နေတတ်ပြီး လှေ သို့မဟုတ် အရာဝတ္တု တစ်ခုခု အနီးအနား ရောက်ရှိလာပါက ရေအောက်သို့ ပြန်လည် ငုပ်လျှိုး သွားတတ်သည်
ဂျပ်ပြား မှာမူ သူတို့၏ ကြီးမားသော ဝမ်းပိုက်များကြောင့် ဦးခေါင်းပေါ်ယုံသာ ဖော်၍ အသက်ရှုတတ်ကြသည်
ဂျပ်တစ်ကောင်၏ ရေပေါ် ဖော်၍ အသက်ရှု ချိန်မှာ တစ်မိနစ်မှ သုံးမိနစ်ခန့် အထိသာ ကြာပေသည်
ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရလျှင် အကိုက်ခံရမှန်း သိသိချင်း ရှေးဦးသူနာ ပြုစုနည်းဖြင့် ပြုစုပြီး ကော်ဖီ၊ လက်ဖက်ရည်၊ အရက် တစ်ခုခု အနည်းငယ် တိုက်ထားရုံဖြင့် သက်သာစေသည်
ဂျပ်မြွေ အကိုက်ခံရခြင်းကြောင့် နာကျင်ခြင်း၊ ပူလောင်ခြင်းနှင့် အခြား အဆိပ်တက်သည့် လက္ခဏာများ မပြပါက ထိုသည်ပင်လျှင် ဂျပ်မြွေ၏ ကြီးမားသော အန္တရာယ် ဖြစ်ပေသည်
ပြင်းထန်သည့် အဆိပ်တက်ပုံ မရှိသောကြောင့် ဂျပ်မြွေအကိုက်ခံရသည်ကို မသိဘဲ ပုစွန်၊ ငါး၊ ဆူးစူး သလိုလို နှင့် ပေါ့ပေါ့တန်တန်နေတော့ဖင်ခံရရောဂျပ်မြွေ အဆိပ်တက်ပုံ လက္ခဏာမှာ သွေးများ ထိုင်းလာခြင်း၊ ငိုက်မြည်း သမ်းဝေလာခြင်းနှင့် အိပ်ပျော် သွားတတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုသို့ အိပ်ပျော်သွားလျှင် အသက်ရှင်လျက် ပြန်လည် နိုးထလာတော့မည် မဟုတ်ချေ
မြွေဆိပ်ဖြေဆေးများတွင် ဂျပ်မြွေ အဆိပ်ဖြေဆေး ဟူ၍ မရှိသေးဖြင့် ဂျပ်မြွေကိုက်လျှင် အချိန်မီ ပြုစု ကုသရန် လိုအပ်ပေသည်
ပင်လယ်ဂျပ်မြွေသည် ကမ်းနီးရေလုပ်သား များဟု ခေါ်ဆိုနိုင်သော ဖောင်၊ ကျားပါးစပ်၊ စန္ဒား၊ ဂွေး(မျှင်ကောင်)ထိုးလှေ၊ ပုစွန်ထိုးလှေ စသည့်လုပ်ငန်းများမှ ရေလုပ်သားများအတွက် အန္တရာယ် အကြီးမားဆုံး သတ္တဝါတစ်မျိုး ဖြစ်ပေသည်
ပင်မအစီအစဉ်ဆိုသည်မှာ ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် တဆက်တည်း ဖြစ်နေပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ခေါ်သည်
ထိုပုံမှာ ကြယ်တို့၏ အရောင်နှင့် တောက်ပမှု ကို နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံဖြစ်သည်
ထိုပုံကို တီထွင်သောသူ အေနာ ဟတ်ဇပရန်း နှင့် ဟင်နရီ နောရစ် ရပ်ဆဲလ် တို့၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်များဟု ခေါ်ကြသည်
နေသည် ပင်မ အစီစဉ် အတွင်းမှ တောက်လောင်နေသော ကြယ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်သည်
ကြယ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ပူလောင်သိပ်သည်းသည့် ဗဟိုထု အတွင်းမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များကို ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း(Nuclear Fusion) နည်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်များကို လွှတ်ထုတ်ကြသည်
ကြယ်တို့သည် ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းတွင် ရှိနေကြပြီး ပုံပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏ နေရာကို ဒြပ်ထုက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှု အချိုးအစားနှင့် အခြားအချက်များကလည်း နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နေထက် ပိုကြီးသောကြယ်များသည် ပင်မအစီစဉ်တွင် သက်တမ်းတိုတောင်းကြသည်
နေထက် ဝ.၂၃ သေးငယ်သောကြယ်များသည် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲသွားပြီး နေထက် ဆယ်ဆပိုကြီးသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကြသည်
ပိုကြီးမားသောကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များအဖြစ် ပြိုလဲနိုင်သည်
လက်ပခုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ လက်ပခုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပခုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၀ ဦး၊ မ ၃၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၈၈ (၁) ရက်
လက်တင်ဘာသာစကား (Latin:lingua latīna, IPA: [ˈlɪŋɡʷa laˈtiːna])သည် အင်ဒို-ယူရိုပီယန် ဘာသာစကားများ၏ အီတာလစ်ဘာသာစကားခွဲတွင် ပါဝင်သော ရှေးရိုးဘာသာစကားတစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်အက္ခရာသည် အီထရပ်စကန်နှင့် ဂရိအက္ခရာတို့မှ ဆင်းသက်လာသည်
လက်တင်ဘာသာစကားကို ကနဦးပြောခဲ့ကြသူများမှာ အီတလီနိုင်ငံ၊ လေရှီယမ်ဒေသ မှ ဖြစ်ကြသည်
လက်တင်ဘာသာစကားကို ‌ရောမခေတ်က လက်တီယူမ် "Latium" အမည်ဖြင့်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလိပ်စကားလုံးအချို့တို့သည် လက်တင်ဘာသာမှမွေးယူထားသောစကားလုံများပင်ဖြစ်ကြသည်
ဗာတီကန်စီးတီး၏ ဘာသာစကားသည်လည်း လက်တင်ဘာသာပင်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် လက်တင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုခြင်းမရှိကြသော်လည်း တက္ကသိုလ်၊ အဖွဲ့အစည်းများ၏ ဆောင်ပုဒ်များတွင် တွေ့ရပါသေးသည်
ဂျာမဏီနိုင်ငံတွင်လည်း ဘရီးမန်းရေဒီယိုမှ လက်တင်ဘာသာဆိုင်ရာသိမှတ်ဖွယ်တို့ကို ဖြန့်ချိခဲ့သည်
လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာရေးသားထားသော လက်တင်ဝီကီပီးဒီးယား (Vicipaedia Latina) ဟူ၍ရှိရာ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁၃၄,၀၀၀ ကျော်ရှိသည်
လက်တင်ဘာသာစကား၏ အက္ခရာများမှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
Aa,Bb,Cc,Dd,Ee,Ff,Gg,Hh,Ii,Kk,Ll,Mm,Nn,Oo,Pp,Qq,Rr,Ss,Tt,Vv (Uu),Xx,Yy,Zzယင်းတို့ကို အောက်ပါအတိုင်းဖတ်ရသည်
a - အာb - ဘယ်c - ခယ်d - ဒယ်e - အယ်f - အက်ဖ်g - ဂယ်h - ဟာi - အီk - ခါl - အလ်m - အမ်n - အန်o - အိုp - ပယ်q - ခူr - "error" စကားလုံးမှ "err" (ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့်)s - အက်စ်t - တယ်v - အူx - အစ်ခ်စ်y - အီဂရိုင်းခါ (ဂရိ "I" ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်)z - ဇယ်ထာလက်တင်ဘာသာစကား၏ အသံထွက်ပုံသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားအသံထွက်နှင့် အနည်းငယ်ကွဲပြားခြားနားသည်
b သည် "ဘ" အသံc သည် "ခ" အသံd သည် "ဒ" အသံf သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ"ဖ"g သည် "ဂ" အသံh သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်အတူ"ဟ"i သည် ဗျည်းနှင့်သရနှစ်မျိုးရှိကာ ဗျည်းသံကို "ယ" အသံဖြင့်ထွက်သည်
"J" ဟူ၍လည်း ရေး၍ရသည်
k သည် "ခ" အသံl သည် "လ" အသံm သည် "မ" အသံn သည် "န" အသံp သည် "ဖ" အသံq ၏‌အနောက်တွင် "u" လိုက်သည်
သို့ဖြစ်ရာ "qu" သည် အင်္ဂလိပ်နှင့်ဆင်တူသည်
r သည် ရကောက်လျှာလိပ်သံဖြင့် ထွက်သည်
s သည် "စ" အသံt သည် "ထ" အသံv သည်လည်း ဗျည်းနှင်သရကွဲပြန်သည်
သရဟုကွဲပြားစေရန် "u" ဟု ယခုခေတ်စာအုပ်များတွင်‌ရေးသားကြသည်
ဗျည်း "v" ကို "ဝ" အသံဖြင့်ထွက်သည်
x သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "extract" မှ "x" အသံz သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "adze" မှ "dz" အသံa သည် "အ"ā သည် "အာ"i သည် "အစ်"ī သည် "ဤ""o" သည် "အော့""ō" သည် "အိုအိုး""uv" သည် "ဥ""ūv̄' သည် "ဦ"e သည် "အက်"ē သည် "ဧ"y သည် "အျူ"ȳ သည် "အျူး""y" ကိုမူဂရိစကားလုံးတွင်သာတွေ့ရသည်
"ae (æ)" သည် "အိုင်း""oe (œ)" သည် "အွိုင်း""eu" သည် "အေယူ" အသံကို မြန်မြန်ထွက်သည်
"au" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး "out" မှ "ou""ei" သည် "အေး""ui" သည် အင်္ဂလိပ်စကားလုံး  "quick" မှ "ui""ch" သည် "ခ" သံပြင်းပြင်း"th" သည် "ထ" အသံ"ph" သည် "ဖ" အသံ နမူနာစကားလုံးများ Amīcus- အမိကုစ် (သူငယ်ချင်း)၊ Iūdex - ယူဒက်(စ်) (တရားသူကြီး)၊ Vēnālīcius- ဝေနာလီခစ်အု(စ်) (ကျွန်ရောင်းသူ)၊ Poēta- ပေါ့အေတ (ကဗျာဆရာ)၊ Leō- လက်အို (ခြင်္သေ့)၊ Vīllae -  ဝီလိုင်း (အိမ်များ)၊ Īrātus- အီရာတု(စ်) (စိတ်ဆိုးသည်)
လက်ဆီကန် (တောင်ပိုင်း ဆိုသို: Letšeng-la-Letsie) သည် လီဆိုသိုနိုင်ငံ၊ Quthing ခရိုင်ရှိ ဒရာကန့်ဘာ့တောင်တန်းများတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကန်သည် စတင်ဖြစ်ပေါ်လာသည့်အခါက သေးငယ်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် မိုလှကန့်မြစ်တွင် ဆည်တည်ဆောက်ရာမှ ကန်သည် ကြီးမားလာသည်
ကန်နှင့် ကန်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ စိုစွတ်မြေဒေသကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်ကတည်းကာ နိုင်ငံတော်၏ ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းရမည့် ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်ကတည်းက ရမ်ဆာကွန်ဗန်းရှင်းအရ နိုင်ငံတကာအတွက်အရေးပါသည့် စိုစွတ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဒုကနိပါတ် - ၆
ဒဠှဝဂ် -၂၀၅ - ဂင်္ဂေယျဇာတ်
ဂင်္ဂါငါးနှင့် ယမုနာငါးနှစ်ကောင်တို့ အလှပြိုင်ကြရာတွင် ခုံသမာဓိ လူကြီးလိပ်က မိမိသာ သင်တို့ထက် သာလွန်၍ လှသည်ဟု အဆုံးအဖြတ်ပေးခြင်း အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်သား ဖြစ်သော ရဟန်းငယ်နှစ်ပါးတို့သည် ရဟန်းပြုပြီးသောအခါမှစ၍ အသုဘ ဘာဝနာကို အားမထုတ်ကြဘဲ ကိုယ်အဆင်းကိုသာ ချီးမွမ်းကြကုန်လျက် လှပတင့်တယ်ရန်ကိုသာ ပြုပြင်အားထုတ်ကာ နေကြကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ ထိုရဟန်းငယ်နှစ်ပါးတို့သည် သင် အဆင်းမလှ၊ ငါးအဆင်းလှသည်ဟု အဆင်းကိုအမှီပြုကာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အငြင်းအခုံ ဖြစ်လတ်သော် အနီးတွင်ရှိသော မထေရ်အိုတစ်ပါးကို မြင်လျှင် “အရှင်ဘုရား ... အကျွန်ုပ်တို့နှစ်ယောက်တွင် ဘယ်သူလှသနည်း” ဟု မေးလျှောက်ကြကုန်၏
ရဟန်းအိုသည် “ငါ့ရှင်တို့ ... သင်တို့ထက် ငါသာလျှင် သာလွန်၍ အဆင်းလှသည်”ဟု ဖြေဆိုလေ၏
ထိုအခါ ရဟန်းငယ်တို့သည် ဤရဟန်းအိုကား ငါတို့မေးအပ်သည်ကို မဖြေဆို၊ မမေးအပ်သည်ကို ဖြေဆိုသည် ဟု မကျေမနပ်ဖြစ်ကာ ဆဲရေးကြကုန်၏
ထိုသတင်းသည် သံဃာဘောင်တွင် ထင်ရှားလေ၏
ရဟန်းတို့သည် တရားဘင်ဝယ် “ငါ့ရှင်တို့ ... ဤမည်သော ရဟန်းအိုသည် အဆင်းလှပြိုင်သော ရဟန်းငယ်နှစ်ပါးကို ရှက်စေသည်”ဟု စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းငယ်နှစ်ပါးကား ယခုအခါ၌သာလျှင် အဆင်းကိုမှီ၍ ချီးမွမ်းကြသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း ချီးမွမ်းကြဖူးကုန်ပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ဂင်္ဂါဖြစ်နားတွင် ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ယမုံနာမြစ်တို့ ဆုံရာအရပ်၌ ဂင်္ဂါငါးနှင့် ယမုံနာငါးနှစ်ကောင်တို့သည် သင်အဆင်းမလှ၊ ငါအဆင်းလှသည်ဟု အဆင်းကို အမှီပြုကာ အငြင်းအခုံ ဖြစ်ကြသည်ရှိသော် ဂင်္ဂါမြစ်နား၌နေသော လိပ်ကိုမြင်ကြလျှင် ဤလိပ်သည် ငါတို့အဆင်းမလှသည်အဖြစ်ကို သိလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်ကာ လိပ်ထံသို့ ကပ်ကြ၍ “အဆွေ ... ငါတို့ နှစ်ကောင်တွင် ဂင်္ဂါငါးသည် အဆင်းလှသလော၊ သို့တည်းမဟုတ် ယမုံနာငါးသည် အဆင်းလှသလော”ဟု မေးကြကုန်၏
ထိုအခါ လိပ်သည် ငါးနှစ်ကောင်တို့အား -“အိုငါးတို့ ... ဂင်္ဂါငါးလည်း အဆင်းလှပေ၏
ထို့ပြင် ယမုံနာငါးလည်း အဆင်းလှပေ၏
သို့ရာတွင် အခြေလေးချောင်းရှိ၍ ပညောင်ပင်ကဲ့သို့ ဝန်းဝိုင်းသော ကိုယ်ရှိသော ရထားသံသဲ့သို့ရှည်သော လည်ပင်းရှိသော ယောကျ်ားမြတ် ဖြစ်သော ငါလိပ်သည်သာ သင်တို့ထက် သာလွန်၍ အဆင်းလှပေ၏” – ဟု ဖြေဆိုလေ၏
ထိုငါးနှစ်ကောင်တို့သည် လိပ်၏ စကားကိုကြားလျှင် လိပ်အား -“ဟယ်-လိပ်ယုတ်မာ ... သင်ကား ငါတို့မေးအပ်သည်ကို မဖြေဆို၊ မမေအးပ်သည်ကို ဖြေဆိုဘိ၏
မိမိကိုယ်ကို ချီးမွမ်းသော ဤယောကျ်ားယုတ်ကို ငါတို့မနှစ်သက်ကုန်” – ဟု ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ကာ ပြောဆို၍ လိပ်၏အပေါ်သို့ ရေဖြင့်ပက်ပြီးလျှင် မိမိတို့နေရာသို့ သွားကြကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ငါးနှစ်ကောင်တို့သည် - ယခုအခါ ရဟန်းငယ်နှစ်ပါး
လိပ်သည် - ရဟန်းအို
ရုက္ခစိုးနတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မိမိကိုယ်ပင်၊ သုဘမြင်၊ အထင်မကြီးရာ
(၂) ငါးနှစ်ကောင်ဆိုင်၊ အလှပြိုင်၊ အနိုင်လိပ်ယူပါ
ဂင်္ဂေယျဇာတ် ပြီး၏
ခင်မမင်းဝန် သို့မဟုတ် နန်းမတော်ဝန်သည် မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် ပတ်သက်သည့် အရေးကိစ္စအဝဝကို တာဝန်ယူရသူဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် မိဖုရားခေါင်၏ အသုံးကံကျွေး မြို့ရွာတို့မှ အခွန်တော်များကို စနစ်တကျ ကောက်ခံထိန်းသိမ်း ပေးရသူဖြစ်၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလ ခင်မမင်းဝန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသော်လည်း ခေတ်နှောင်းကာလ၌ နန်းမတော်ဝန်ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်
အမိန့်တော် ပြန်တမ်းများ၌ အများအားဖြင့် ခင်မမင်းဝန်ဟူ၍သာ ဖော်ပြကြသည်
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ မိဖုရားများထဲတွင် အခေါင်အထွတ်ဖြစ်သဖြင့် မိဖုရားခေါင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသကဲ့သို့ တစ်ခါတစ်ရံ တောင်နန်းမတော် မိဖုရားကြီးဟူ၍လည်း သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုကြ၏
ကုန်းဘောင်ခေတ်တစ်လျှောက် မိဖုရားခေါင်အရာ ရရှိခဲ့ကြသူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလောင်းမင်းတရား၏ မိဖုရားခေါင် မဟာမင်္ဂလာရတနာ ဓိပတိသီရိ ရာဇာ စန္ဒာဒေဝီ  (ခင်ယွန်းစံ)ဒီပဲယင်းမင်း (နောင်တော်ကြီး)၏ မိဖုရားခေါင် မဟာမင်္ဂလာရတနာဒေဝီ (ရှင်ဖိုးဦး)မြေဒူးမင်း (ဆင်ဖြူရှင်)၏ မိဖုရားခေါင် သီရိအတုလမဟာ ပဒုမ္မာဒေဝီ (ဒေါ်လှ)စဉ့်ကူးမင်း၏ မိဖုရားခေါင် မဟာရတနာစန္ဒာဒေဝီ (ရှင်မင်း)ဖောင်းကားစား မောင်မောင်၏ မိဖုရားခေါင် (ရှင်ဗိုင်းတုတ်)ဗဒုံမင်း(ဘိုးတော်ဘုရား)၏ မိဖုရားခေါင် သီရိပဝရမဟာဇိန်ဒါ မဟာမင်္ဂလာရတနာဒေဝီ (ဒေါ်လွန်းမယ်)ဘကြီးတော်(စစ်ကိုင်းမင်း)၏ မိဖုရားခေါင် နန်းမတော်မယ်နုသာယာဝတီမင်း၏ မိဖုရားခေါင် သီရိပဝရတိလောက မဟာရတနာ ပဒုမ္မာဒေဝီပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်သီရိတိလောက မဟာရတနာဒေဝီ(ဒေါ်ရွှေကူ)မင်းတုန်းမင်း၏ မိဖုရားခေါင် သီရိပဝရမဟာရာဇိန်ဒါဓိပတိ ရတနာပဒုမာဒေဝီ (စကြဒေဝီမင်းသမီး)သီပေါမင်း၏ မိဖုရားခေါင် သုသီရိမဟာရတနာဒေဝီ(စုဖုရားလတ်) တို့ ဖြစ်ကြသည်
အစောပိုင်းကာလ အမည်သိရှိရသူ ခင်မမင်းဝန် တစ်ဦးမှာ မင်းရဲတင့်တယ် ဖြစ်သည်
မင်းရဲတင့်တယ်သည် တံတားဦး သေနတ်ဝန်ရွှေယင်းမာ ရွာစားလည်း ဖြစ်၏
အလောင်းမင်းတရားနှင့် နောင်တော်ကြီး (ဒီပဲယင်းမင်း)တို့လက်ထက်တွင် မင်းရဲတင့်တယ် ခင်မမင်းဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ခြင်း ရှိမရှိ မသိရသော်လည်း ဆင်ဖြူရှင် (မြေဒူးမင်း) လက်ထက်တွင် မိဖုရားခေါင်ကြီး သီရိအတုလမဟာပဒုမ္မာဒေဝီ အတွက် ခန့်အပ်ခံရသူ ခင်မမင်းဝန်ဖြစ်နေပေသည်
ဘိုးတော်ဘရား (ဗဒုံမင်း)လက်ထက်တွင် မယ်ဇလီရွာစား သီရိရာဇာသူဘွဲ့ခံ ဦးမောင်အား ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
သို့သော် မကြာမီ သူ့အား တောင်နန်းမတော်ဝန် ဒေါ်ခင်မမင်းဝန်အဖြစ်မှ မြောက်နန်းမတော်ဝန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲခန့်အပ်ခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းမင်းလက်ထက် ဘကြီးတော် (စစ်ကိုင်းမင်း) နန်းတက်စ ၁၈၁၉ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့စာရေးကြီး သီဟစည်သူကျော်ထင်အား အရှင်မိဖုရားခေါင်ကြီး ဝန်အရာ ခန့်အပ်ခဲ့၏
၃ နိုဝင်ဘာ ၁၈၁၉ တွင် ထီးဖြူဆောင်းမင်္ဂလာပွဲ ဆင်ယင်ကျင်းပစဉ် သူ့အား နေမျိုးမင်းလှရာဇာဘွဲ့ ပေးအပ်ခဲ့သည်
သို့သော် မကြာမီ ရာထူးအပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
မိဖုရားခေါင်ဖြစ်သူ နန်းမတော်မယ်နုက သူ၏ ဦးရီးတော် မဟာမင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးကွန်းအား နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဦးကွန်းသည် ၁၈၂၃ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဒီပဲယင်း မြို့ဝန်အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့ရ၏
ဦးကွန်း၏ နေရာ၌ မင်းကြီးကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစကို အစားထိုးခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
၁၈၂၄ ခုနှစ် ဘိသိပ်မင်္ဂလာပွဲအပြီးတွင် မင်းလှသီရိကျော်ထင်ဘွဲ့ခံ ဦးစသည် အရှင်နန်းမတော်ဘုရားဝန်အဖြစ် ဖော်ပြခံရပြီး ရွှေစလွယ် ၁၂ သွယ် အပါအဝင် အဆောင်အရွက်များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
ဦးစ၌ မမင်းအိုနှင့် မမဆိုသူ သမီးနှစ်ဦးထွန်းကားရာ နှစ်ဦးစလုံးမှာ ၄၀ တော်မှူးမတ်သမီးစာရင်းဝင် ဖြစ်သည်
၁၈၃၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်စ၌ ဦးကြွက်အား မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်ဘွဲ့ဖြင့် ခင်မမင်းဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
ခင်မမင်းဝန် မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်သည် ၁၅ ဇူလိုင် ၁၈၃၈ တွင် သွေးသောက်အဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာ၌ ပါဝင်ခဲ့၏
သို့သော် နောက်နှစ်⁠နှစ်ခန့် အကြာတွင် ခင်မမင်းဝန်ရာထူး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးကြွက်၏ ရာထူးကို ဆက်ခံခဲ့သူမှာ မိုးဗြဲစစ်ကဲကြီး မင်းကြီးမဟာမင်းထင် သီဟသူဘွဲ့ခံ ဦးညိုဖြစ်သည်
ဦးညိုသည် နောင်ကောလိယမြို့စား ဝန်ထောက်ရာထူးဖြင့်ပါ ပူးတွဲတာဝန်ယူခဲ့ရ၏
မန္တလေးမြို့ မင်းထင်ကျောင်းကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် ဆင်ဝန်မင်းထင် ဗျာရှပ်ဘွဲ့ခံ ဦးကြီးကလေးမှာ နန်းမတော်ဝန် ဦးညို၏ မြေးဖြစ်သည်
ပုဂံမင်းလက် နန်းမတော်ဝန်၏ အမည်ကို ရှာဖွေမတွေ့ရသေးပေ
ဝန်ထောက် ဦးညိုကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ဆက်လက်ခန့်ထားခဲ့ခြင်းလည်း ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
(ပုဂံမင်း၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးမှာ အသက်အလွန်ရှည်သူဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်တွင်မှ ကွယ်လွန်ခဲ့၏
၁၈၅၃ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်း  နန်းတက်လာပြီးနောက် ဦးပသီအား မင်းကြီး မဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ဖြင့် ပျဉ်းမနားမြို့အား နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်လိုကျပါသည်
ဦးပသီသည် ပုဂံမင်းလက်ထက်က ဒလမြို့ဝန်ဖြစ်၏
အင်္ဂလိပ် မြန်မာ ဒုတိယစစ်ပွဲ အစပိုင်းကာလတွင် ရေနန်းယာဉ်သာ သင်္ဘောအား ကော်မိုတိုလင်းဘက်ကို ဆွဲယူသွားကြသည်မှာ ဒလမြို့ဝန် ဦးပသီအုပ်ချုပ်စီရင် ရသော ပိုင်နက်နယ်မြေ အတွင်းဖြစ်သည်
စစ်ပွဲ ပြီးဆုံးသွားပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့က မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဒေသများအား သိမ်းပိုက်လိုက်ရာ ဦးပသီကို မင်းတုန်းမင်းက နေပြည်တော်သို့ ဆင့်ခေါ်လျက် နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ပေးခဲ့သည်
၁၈၅၅ ခုနှစ်တွင် အာသာဖယ်ရာ၏ သံအဖွဲ့ အမရပူရသို့ လာရောက်စဉ် နန်းမတော်ဝန် ဦးပသီနှင့် ဟင်နရီယူးလ်တို့ တွေ့ဆုံခဲ့ကြသေး၏
ရတနာပုံခေတ်တွင် နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူမှာ ဦးပေါ်လာ ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းသည် ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ရတနာပုံ နေပြည်တော်ကြီး တည်ခဲ့ပြီးနောက် မန္တလေးသို့ ပြောင်းရွှေ့ နန်းစံသောအခါ ဦးပေါ်လာအား နန်းမတော်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိ၏
ထိုစဉ်က နန်းမတော်ဝန် ဦးပသီမှာ ကွယ်လွန်သွားဟန်ရှိသည်
နန်းမတော်ဝန် ဦးပေါ်လာ၏ သားတစ်ဦးမှာ သွေးသောက် မင်္ဂလာ အမြောက်အမှုထမ်း ဦးဗိုလ်ကြီး ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်း လက်ထက် ၂၆ အောက်တိုဘာ ၁၈၇၂ တွင်း မိုင်းခိုင်းမြို့ စား ပိဋကတ်တော်အုပ် မဟာသီရိဇေယျသူ ဘွဲ့ခံ ဦးယံကို ခင်မမင်းဝန် (နန်းမတော်ဝန်)အရာ ခန့်အပ်လိုက်ပါသည်
အမိန့်ပြန်တမ်းတွင် ‘မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူကို ခင်မမင်းဝန်ခန့်
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၄ ခု သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် ၉ ရက်နေ့ နာခံနေမျိုးသခင်တွင်ပြန်’ဟူ၍ ဖြစ်သည်
၂ဝ ဧပြီ ၁၈၇၄ တွင် မင်းတုန်းမင်း မုဒ္ဓါ ဘိသိက်ခံစဉ်က အရှင် နန်းမတော်ဘုရားဝန် မိုင်းခိုင်းမြို့စား မဟာသီရိဇေယျသူ တက်ရောက်ခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏
သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်ကြီး စကြာဒေဝီမှာ ၁၂ နိုဝင်ဘာ ၁၈၇၆ တွင် ကွယ်လွန်သွားရာ ဦးယံမှာလည်း ပိဋကတ်တော်အုပ် ရာထူးဖြင့်သာ ဆက်လက်အမှုထမ်းရွက်ခဲ့ရလေသည်
သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈၇၈ ခုနှစ်တွင် သီပေါမင်း နန်းတက်လာသောအခါ ဦးယံကိုပင် နန်းမတော်ဝန်အရာ ခန့်အပ်ရန် လျာထားခဲ့၏
သို့သော် နန်းမတော် မိဖုရားခေါင်အဖြစ် ဘိသိကျမခံရသေးမီ စုဖုရားလတ်၏ ဝန်အဖြစ်သာ ခန့်အပ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
စုဖုရားလတ်၏ အစ်မတော် မိုင်းနောင်စုဖုရားကြီး အတွက်မူ အင်းဝမြို့ဝန် မင်းကြီးမင်းလှ မဟာမင်းခေါင်ရာဇာဘွဲ့ခံ ဦးဘိုးရောက်အား ခန့်အပ်ခဲ့၏
အဂ္ဂမဟေသီ ဘိသိက်ခံစဉ် စုဖုရားကြီးအား မိဖုရားခေါင်နေရာ လျာထားသတ်မှတ်သော်လည်း ညီမစုဖုရားလတ်က အဓမ္မရယူခဲ့သဖြင့် ဦးဖိုးရောက်မှာ နန်းမတော်ဝန်အရာနှင့် လွဲကာ ရာထူးလက်မဲ့ဖြစ်သွားရသည်
စုဖုရားကြီးမှာ နောင်တွင် သီလရှင်ဝတ်သွားသည်
မင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင်၁၈⁠၈၃ ခုနှစ်တွင် မဟာမုနိစေတီတော်မြတ်သို့ ထီးဖြူတော် ချုပ်လုပ်လှူဒါန်းစဉ် နန်းမတော်ဝန် စဉ့်ကူးမြို့ဆိုင်ရာ မင်းကြီးမဟာ မင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
၎င်းမင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ပေးခဲ့ရကြောင်း သိရှိရ၏
၎င်းမင်းကြီးမဟာမင်းကျော်မင်းထင် သည်ပင် မြန်မာမင်းများလက်ထက် နောက်ဆုံးခန့်အပ်ခံခဲ့ရသူ နန်းမတော်ဝန် ဖြစ်ဟန်ရှိသည်
နတ်ချောင်းရွာဟောင်းရွာ၊ နတ်ချောင်း
အက်ဆိုဘူတာ  (朝来駅 အက်ဆို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဝါခါယာမခရိုင်၊ နိရှိမုရိုတိုင်း၊ ခမိတွန်းဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညိမ်းဦးရွာ၊ နတ်မှူး
ဤဓာတုဗေဒ အချိန်ပြမျဉ်းတွင် အရေးပါအရာရောက်သော စိတ်ကူးအယူအဆများ၊ တီထွင်မှုများ၊ လက်ရာများ၊ စမ်းသပ်ချက်များကို ဖော်ပြထားသည်
အထက်ပါဆိုခဲ့သည့်အရာများသည် ဒြပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ၏ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံနှင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန်အကျိုးပြု၊ တုံ့ပြန်မှုများအား လေ့လာသော သိပ္ပံနည်းကျဘာသာရပ်ဖြစ်သည့် ဓာတုဗေဒအဖြစ် သိရှိကြသော ​ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာရပ်အပေါ် လူသားတို့၏ နားလည်မှုအား သိသိသာသာ ပြောင်းလဲစေခဲ့သည်
အချက်အချာသိပ္ပံဘာသာရပ်ဟုလည်း သိရှိကြသည့် ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ကို အခြားသော သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဆိုင်ရာ နယ်ပယ်များစွာက ဩဇာညောင်းစေသကဲ့သို့ ထိုပညာရပ်ဆိုင်ရာများစွာအပေါ်တွင်လည်း ဓာတုဗေဒသည်လည်း လွှမ်းမိုးနိုင်စွမ်းရှိလေသည်
သမိုင်းဝင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုများစွာသည် ဓာတုဗေဒအပေါ် ကျွန်ုပ်တို့၏ မျက်မှောက်ခေတ်နားလည်နိုင်စွမ်းရှိခြင်းအပေါ်၌ သိသာထင်ရှားစွာ အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်ဟု ယူဆနိုင်ပြီး ထိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုများသည် ဒြပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းသိပ္ပံ၊ ဘူမိဗေဒ၊ နက္ခတ္တဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ ရူပဗေဒ ကဲ့သို့သော နယ်ပယ်များစွာတွင် အဓိကသော့ချက် ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများဟု မှတ်ယူနိုင်ပေသည်
သမိုင်းဝင် တီထွင်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုများ၏ အောက်ပါ "၁၇ ရာစုအကြို"ပြ စာရင်းတွင် ခေတ်သစ်ဥရောပတိုက်တွင် လက်ခံကျင့်သုံးခဲ့သော ဓာတုဗေဒအပေါ် ရိုက်ခတ်မှုရှိသည့် သူများကိုသာ အကန့်အသတ်ဖြင့် ပြဆိုထားသည်
ထိုသို့ ကျင့်သုံးခဲ့သော (ခေတ်သစ်)ဓာတုဗေဒသည် ၁၉ ရာစုမှစတင်ကာ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဓာတုဗေဒသိပ္ပံပညာရပ်တစ်ခုအတွက် နမူနာပုံစံဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တရုတ်၊ အိန္ဒိယတို့၏ အဂ္ဂိရတ်၊ ဓာတုဗေဒရိုးရာသဘောများကို ပါဝင်ခြင်းမရှိစေဘဲ ထူးခြားစွာ ဖယ်ရှားထားသည်
ခရစ်ကြို ၄၅၀အမ်ပဲဒါကလီးဇ်က အရာရာသည် မူလဓာတ်လေးပါးဖြင့် တည်ဆောက်ထားရာ ၎င်းတို့မှာ: မြေ၊ ရေ၊ လေ၊ မီးတို့ဖြစ်ကြ၍ စကြဝဠာ၏ အကြွနှင့် အတိုက်အားနှစ်ပါးဖြစ်သော ချစ်ခြင်းမေတ္တာနှင့် ပဋိပက္ခတို့သည် ထိုဓာတ်လေးပါးအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိကာ ထိုသို့အားဖြင့် အတိုင်းအဆမဲ့ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို ခွဲခြား ကွဲပြားစေသည်၊ ပေါင်းစပ် ညီညွတ်စေသည်ဟု အခိုင်မာဆိုခဲ့သည်
ခရစ်ကြို ၄၄၀လူးဆစ်ပပ်စ် နှင့် ဒစ်မောခရစ်တပ်စ်တို့နှစ်ဦးက အရာအားလုံးကို ပြုလုပ်ဖွဲ့စည်းထားသော မမြင်နိုင်သည့် အက်တမ်၏ အယူအဆကို အဆိုတစ်ခုပြုခဲ့ကြရာ ထိုအယူအဆကို အရစ္စတိုတယ်၏ အယူအဆကို နှစ်သက်ထောက်ခံကြသော သဘာဝဒဿနပညာရှင်များက ငြင်းပယ်ခဲ့ကြလေသည်
ခရစ်ကြို ၃၆၀ပလေတိုသည် ဂန္ထဝင်ဒြပ်စင်များ  (stoicheia) ဝေါဟာရကိုတီထွင်သည်
စကားအချီအချဟန်ဖြင့် ရေးစပ်ထားသော တိုင်းမီးယပ်စ်ကျမ်းစာတွင် ဇီဝ (သဘာဝ) နှင့် အဇီဝ (သဘာဝမဟုတ်သော, inorganic) ရုပ်ဝတ္ထုများအကြောင်း ဆွေးနွေးချက်များပါဝင်ကာ ဓာတုဗေဒ၏ အခြေခံကျမ်းစာတစ်ခုဖြစ်သည်
ပလေတိုယူဆသည်မှာ ဒြပ်စင်တစ်ခု၏ အလွန်သေးငယ်သောအမှုန်လေးများ၌ အထူး ဂျီဩမေတြီပုံစံရှိမည်ဖြစ်ပြီး ထိုပုံစံများမှာ မီး (tetrahedron, တြိဂံပုံစံ မျက်နှာလေးခုရှိပစ္စည်းပုံ) ၊ လေ (octahedron, စိန်ပွင့်ပုံစံ မျက်နှာရှစ်ခုရှိပစ္စည်းပုံ) ၊ ရေ (icosahedron, မျက်နှာနှစ်ဆယ်ရှိပစ္စည်းပုံ) ၊ မြေ (cube, လေးထောင့်ပုံစံ မျက်နှာခြောက်ခုပစ္စည်းပုံ) တို့ဖြစ်ကြသည်
ခရစ်ကြို ၃၅၀အရစ္စတိုတယ်သည် အမ်ပဲဒါကလီးဇ်၏ အယူအဆကို ချဲ့ထွင်လျှက် အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် ဒြပ်နှင့် ပုံစံတို့၏ ပေါင်းစပ်မှုဖြစ်သည်ဟု အဆိုပြုကာ ဓာတ်ငါးပါးဖြစ်သော မြေ၊ ရေ၊ လေ၊  မီး၊ အီသာ ဆိုသော သဘောတရားကို ဖော်ပြခဲ့သည်
ဤအယူအဆကိုပင် အနောက်ကမ္ဘာ၌ နှစ်ပေါင်းတစ်ထောင်ကျော်သည်အထိ အများအားဖြင့် လက်ခံခဲ့ကြပေသည်
ခရစ်ကြို ၅၀ကဗျာဆရာ လူးခရီးရှပ်စ်က အရာဝတ္ထုများ၏ သဘောသဘာဝ (De Rerum Natura) ကို ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးရာ ကဗျာဆရာတစ်ဦး၏ စိတ်ကူးဖြင့် အက်တမ်တို့နှင့်ပတ်သက်သော စိတ်ကူးအယူအဆကို ဖော်ထုတ်ထားသည်
ခရစ်နှစ် ၃၀၀ပါနော့ပေါလစ်မြို့မှ ဇော့ဆီမော့စ်သည် အဂ္ဂိရတ်ပညာအကြောင်း အစောဆုံးသိရှိရသမျှ ကျမ်းစာများကို ရေးသားခဲ့၍ ၎င်းက ရေ၏ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ရွေ့လျားမှု၊ တိုးပွားခြင်း၊ ဝိညာဉ်ကို ခန္ဓာကိုယ်မှ ဆွဲထုတ်ခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲတွင် ပေါင်းစည်းချည်နှောင်ခြင်း စသည်တို့ကို လေ့လာသောဘာသာရပ်ဟု အနက်ယူခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၈၀၀ဖန်တီးခြင်းဆိုင်ရာ လျှို့ဝှက်ချက် (အာရပ်:Sirr al-khalīqa) ကျမ်းစာသည် သဘာဝဒဿနအပေါ် ရေးသားထားသည့် စွယ်စုံကျမ်းလက်ရာတစ်ခုဖြစ်ကာ တိယန်နာမြို့မှ အပေါလိုနိယပ်စ် ရေးသည်ဟု မှားယွင်းစွာ သတ်မှတ်ခဲ့ဖူးသည်
ထိုကျမ်းစာက သတ္တုအားလုံးသည် ဆာလဖာနှင့် ပြဒါးဓာတ်များကို အချိုးအစားအမျိုးမျိုးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်ဟု ကာလရှည်ကြာ ယူစွဲခဲ့သော အစောဆုံးသိရသမျှ မူပုံစံကို မှတ်တမ်းပြုစုထားသည်
ထိုကျမ်း၌ပင် မြစိမ်းရောင် ကမ္ပည်းကျောက်စာချပ်၏ အစောဆုံးမူပါရှိခဲ့ရာ ကျစ်လျစ်၍ နားလည်ရခက်ခဲသော ဂန္ဓာရီဆိုင်ရာစာသားများကို အိုက်ဆက် နယူတန်က ထင်မြင်သုံးသပ်ချက်ပေးခဲ့ဖူးသည်
ခရစ်နှစ် ၈၅၀-၉၀၀ဂျဲ့ဘား အီဘင်း ဟိုင်းယန် ရေးသည်ဟု မှတ်ယူဖွယ်ရှိသော အာရပ်စာပေလက်ရာများသည် ဓာတုဆိုင်ရာ ရုပ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများအပေါ် စနစ်တကျသရုပ်ခွဲခြင်းများကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ပြီး ဆာလာအမိုးနိယက် (sal ammoniac) (သို့) အမိုးနီယမ် ကလိုရိုက် (ဇဝက်သာ) တို့ကဲ့သို့ အဇီဝ (inorganic) များကို ဇီဝပစ္စည်းများ (organic) ဖြစ်သည့် ဆံပင်၊ သွေး၊ အပင်များမှ ဓာတုနည်းဖြင့် မည်သို့ ထုတ်ဖော်ရကြောင်း လမ်းညွှန်ချက်များလည်း ပါဝင်ပေသည်
ခရစ်နှစ် ၉၀၀ပါရှားအဂ္ဂိရတ်ပညာရှင် မိုဟာမက် အီဘင်း ဇာကာရီးယာ အယ်လ် ရာဇီသည် ဆာလာအမိုးနိယက် (အမိုးနီယမ် ကလိုရိုက်) ၊ ဗစ်ထရီယော (Vitriol) ၊ ဆားတို့ကို သုံးစွဲ၍ ပေါင်းခံခြင်း စမ်းသပ်မှုများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကာလရှည်ကြာသော ဖြစ်စဉ်ထဲက ပထမအဆင့်ဟု ဆိုနိုင်ကာ ၁၃ ရာစု 'သတ္တုဓာတ် အက်ဆစ်များ' (mineral acids) ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကို ဦးဆောင်လမ်းပြနိုင်ခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၁၀၀၀ပါရှားဒဿနဆရာများဖြစ်သော အယ်လ်ဘီရူနီ နှင့် အာဗီဆန်နာ တို့နှစ်ဦးသည် သတ္တုများအသွင်ပြောင်းခြင်း (သတ္တုတစ်မျိုးမှ အခြားတစ်မျိုးသို့ ပြောင်းသွားခြင်း) ဖြစ်နိုင်ချေရှိမှုကို ငြင်းပယ်ခဲ့ကြသည်
ခရစ်နှစ် ၁၁၀၀-၁၂၀၀ဝိုင် (အရက်) ကို ဆားနှင့်အတူ ပေါင်းခံခြင်းဖြင့် အီသနောလ် (aqua ardens; ​လောင်ကျွမ်းတတ်သောရေ) ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ပါဝင်ပစ္စည်းများသည် လက်တင် အဂ္ဂိရတ်စာပေများတွင် စတင်ပါဝင်လာခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၁၂၂၀ရောဘတ် ဂရိုစတေးသည် အရစ္စတိုတယ်ဝါဒဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အစာစားတတ်ရုံမျှ နေရာ ပြုန်းတီးရုံမျှ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်ကျစေရုံမျှ၊ မင်း၏ဆင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှဖြစ်သော မင်း၏ဆင်၏ အင်္ဂါငါးမျိုးနှင့် ဆွမ်းစားတတ်ရုံမျှ နေရာပြုန်းတီးရုံမျှ ညောင်စောင်း အင်ပျဉ်ကို ဖျက်ဆီးရုံမျှ၊ စာရင်းဝင်ရုံမျှ ရဟန်းဟုခေါ်ဝေါ်ရရုံမျှဖြစ်သော အင်္ဂါငါးမျိုးတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘတ္တာဒကသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အင်္ဂါငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော မင်း၏ ဆင်သည် အစာ စားတတ်ရုံမျှ နေရာ ဖြုန်းတီးရုံမျှ ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် ကျစေရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံ မင်း၏ဆင်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရုံမျှ ဖြစ်ကြောင်း၊ ဤအတူသာလျှင် တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းသည် ဆွမ်းစားတတ်ရုံမျှ နေရာဖြုန်းတီးရုံမျှ ညောင်စောင်း အင်ပျဉ်ကို ဖျက်ဆီးရုံမျှ စာရင်းဝင်ရုံမျှ ရဟန်းဟူ၍ ခေါ်ရုံမျှဖြစ်ကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ဥတ္တရအလင်းတန်း (northern lights) ဆိုသည်မှာ ညဉ့်ကောင်းကင်ယံတွင် လှပစွာ ဖြာထွက်သော ရောင်စုံ အလင်းတန်းများကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်
၎င်းအလင်းတန်းများကို Aurora အလင်းတန်းများဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသေးသည်
ဥတ္တရအလင်းတန်းများသည် လွန်စွာ ထူခြားဆန်းပြားသည်သာမက မှော်ပညာဖြင့် ဖန်တီးထားသည်ဟုပင် ထင်မှတ်မှားလောက်အောင် လှပပေသည်
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း၌ အပြင်ဘက်တွင် မြင်တွေ့နိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်ပေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို ကမ္ဘာမြောက်ဘက်စွန်းနှင့် တောင်ဘက်စွန်း ဒေသများတွင်သာ မြင်တွေ့ရလေ့ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် aurora (သို့) northern lights ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းမှာ နေမှ ထုတ်လွှတ်လိုက်သည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန်ကလေးများ ကမ္ဘာလေထုထဲသို့ရောက်ရှိလာပြီး လေထုထဲမှ မော်လီကျူးများနှင့် ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ဥတ္တရအလင်းတန်းများနှင့် နေပြောက်ဖြစ်စဉ် (sunspot activity) ဆက်နွယ်မှုကို ၁၈⁠၈၀ ခုနှစ်တွင် စတင်လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ပြုလုပ်သော သုတေသနလုပ်ငန်းများ၏ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် နေမှ အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်အမှုန်လေးများသည် solar wind ဟုသော ဖြစ်စဉ်ဖြင့် ကမ္ဘာလေထုထဲသို့ ဝင်ရောက်ကြောင်း သိရှိလာခဲ့ကြသည်
နေ၏ မျက်နှာပြင် အပူချိန်သည် ၅၈၀၀ ကယ်ဗင်ထိ ပူပြင်းပြီး ၎င်းအပူချိန်သည် ဓာတ်ငွေ့မော်လီကျူးများ အချင်းချင်း ပွတ်တိုက်မှု အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်၍ ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲကြသည်
နေသည် မိမိဝင်ရိုးပေါ်တွင် လှည့်ပါတ်နေသည်ဖြစ်ရာ ပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ချိန်တွင် အီလက်ထရွန်နှင့် ပရိုတွန်အမှုန်များသည် နေမှ လွတ်ကာ အာကာသသို့ လွင့်စဉ်သွားကြသည်
ထိုဖြစ်စဉ်ကို solar wind ဟုခေါ်ပြီး အဆိုပါနည်းလမ်းဖြင့် ကမ္ဘာလေထုထဲသို့ လျှပ်စစ်ဆောင် အမှုန်များ ရောက်ရှိလာကြသည်
သို့သော် အားပြင်းသော ကမ္ဘာသံလိုက်စက်ကွင်းကြောင့် ၎င်းလျှပ်စစ်ဆောင် အမှုန်များသည် ကမ္ဘာမြေပေါ်သို့တိုက်ရိုက် မကျရောက်နိုင်ပဲ သံလိုက်စက်ကွင်းအားအပျော့ဆုံးဖြစ်သည့် ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ လမ်းကြောင်းသွေဖည်သွားကြသည်
ဝင်ရိုးစွန်းဒေသများသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကမ္ဘာပေါ်မှ ဓာတ်ငွေ့အမှုန်များနှင့် နေမှ လွင့်စဉ်လာသော လျှပ်စစ်ဆောင် အမှုန်များ ပွတ်တိုက်မှုဖြစ်ပြီး northern lights ဟုခေါ်သော ဥတ္တရအလင်းတန်းများ ထွက်ပေါ်လာကြသည်
Northern Lights ကို ကမ္ဘာတောင်ဘက်စွန်း နှင့် မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တွေ့နိုင်ပြီး မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် ဖြစ်ပေါ်နေသော northern lights များကို 'aurora borealis' ဟုခေါ်ပြီး တောင်ပိုင်းတွင် 'aurora australis' ဟုခေါ်ဝေါ်ကြသည်
aurora အလင်းတန်းများကို အရောင်မျိုးစုံဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်ပြီး အစိမ်းနုရောင်နှင့် ပန်းရောင်များမှာ အတွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သည်
ထို့ပြင် အနီ၊ အဝါ၊ အစိမ်း၊ အပြာ နှင့် မရမ်းရောင် များကိုလည်း တွေ့ရတက်သည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်ဆောင် အမှုန်များနှင့် ပွတ်တိုက်သော ဓာတ်ငွေ့အမျိုးအစားပေါ်မူတည်၍ ဥတ္တရအလင်းတန်းများ၏ အရောင်သည် ပြောင်းလဲလေ့ရှိသည်
တွေ့ရအများဆုံးဖြစ်သော ဥတ္တရအလင်းတန်းအရောင်ဖြစ်သည့် စိမ်းဝါရောင်နု⁠နုသည် ကမ္ဘာမြေပြင်အထက် မိုင် ၆၀ တွင်ရှိသော အောက်ဆီဂျင် မော်လီကျူးများ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
အလွန်တွေ့ရခဲသော အနီရောင် သီးသန့် Aurora အလင်းတန်းများသည် အမြင့်ပေ မိုင် ၂၀၀ ဝန်းကျင်တွင်ရှိသော အောက်ဆီဂျင် ဓာတ်ငွေ့မှုန်များ ပွတ်တိုက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်သည်
နိုက်ထရိုဂျင်ဓာတ်ငွေ့များသည် အပြာနှင့် ကြက်သွေးအလင်းတန်းများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
အလင်းတန်းများသည် ပုံစံမျိုးစုံဖြင့် တည်ရှိနိုင်ပြီး အချို့မှာ အကွက်ပုံစံ (သို့မဟုတ်) ပြန့်ကျဲနေသော တိမ်တိုက်ပုံစံ၊ အချို့မှာ တံခွန်ပုံစံ၊ စက်ဝန်းပြတ်ပုံစံ၊ လှိုင်းထလှုပ်ရှားနေသော ပြတင်းပေါက်ခန်းဆီး ပုံစံ အစရှိသဖြင့် ပုံသဏ္ဍန် အမျိုးမျိုးဖြင့် ကောင်းကင်ယံတွင် ခပ်မှိန်မှိန် အရောင်များဖြာထွက်လေ့ရှိသည်
ဥတ္တရအလင်းတန်းဖြာထွက်မှုသည် အမြင့်ပေ မိုင် ၅၀ မှ မိုင် ၄၀၀ အတွင်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည်
အထက်တွင် ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို တောင်ဘက်စွန်းနှင့် မြောက်ဘက်စွန်းဒေသများတွင် အတွေ့ရများသည်
ကမ္ဘာအနောက်ဘက်ခြမ်း တောင်ဘက်စွန်းတွင်ရှိသော ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည့် နယူးအော့လန်း(New Orleans) ဒေသများတွင် တွေ့ရသော်လည်း ကမ္ဘာအရှေ့ခြမ်း တောင်ဘက်စွန်းဒေသများတွင်မှာ ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို တွေ့မြင်နိုင်ခြင်းမရှိပေ
ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို ကြည့်ရှုခံစားရန် အကောင်းဆုံးနေရာများမှာ မြောက်အမေရိကတိုက်ရှိ ကနေဒါနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသများ(Yukon၊ Nunavut အစရှိသော ဒေသများ) နှင့် အလက်စကာပြည်နယ်(Alaska) အနောက်မြောက်ဘက်တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့ပြင် ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို ဂရင်းလန်ကျွန်း(Greenland) နှင့် အိုက်စလန်နိုင်ငံ(Iceland) တောင်ဘက်စွန်းဒေသများ၊ နော်ဝေးနိုင်ငံ မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ဆိုက်ဘေးရီးယား(Siberia)၏ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများတွင်လည်း တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသော Aurora အလင်းတန်းများသည် အန္တာတိကတိုက် နှင့် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင်သာ ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသောကြောင့် မြင်တွေ့ခဲလှသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို အလင်းရောင်နည်းပါးသော နေရာများတွင်လည်း ကြည့်ရှုရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
လူနေနည်းသော မြောက်ဘက်ပိုင်းဒေသများသည် ဥတ္တရအလင်းတန်းများ ကြည့်ရှုရန် အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
Aurora ရောင်စဉ်ဖြာထွက်မှုဖြစ်စဉ်သည် ရာသီစက်ဝန်းကဲ့သို့ ထပ်ကာတလဲ⁠လဲဖြစ်နေသည်ကို သုတေသီများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြပြီး အချိန် ၁၁ နှစ်ကြာတိုင်း တစ်ကြိမ် ရောင်စဉ်ဖြာထွက်မှု အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်လေ့ရှိသည်
နောက်ဆုံးရောင်စဉ်ဖြာထွက်မှု အမြင့်ဆုံးအချိန်မှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဆောင်းရာသီသည် ရောင်စဉ်တန်းများကို ကြည့်ရှုရန် အလွန်ကောင်းသော ရာသီဖြစ်သည်
ညတာရှည်ပြီး တိမ်ကင်းစင်သောညများသည် ဥတ္တရအလင်းတန်းများကို ကြည့်ရှုရန် အခွင့်ကောင်းဖြစ်သည်
ဥတ္တရအလင်းတန်း ကြည့်ရှုရန် အကောင်းဆုံးအချိန်မှာ ဒေသစံတော်ချိန် ညသန်းခေါင် အချိန်ဖြစ်ပေသည်
ကမ္ဘာမြောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တွေ့ရသော အလင်းတန်း 'Aurora borealis' သည် 'မြောက်ဘက်ဒေသ၏ အရုဏ်ဦး' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ရောမတို့၏ ဒဏ္ဍာရီလာ Aurora သည် အရုဏ်ဦးနတ်သမီးတစ်ပါး ဖြစ်လေသည်
လူမျိုးစုအသီးသီးတွင် ရောင်စဉ်တန်းများနှင့် ပတ်သက်၍ ဒဏ္ဍာရီများရှိကြသည်
အေဒီ ၁⁠၁၀၀ မှ ၁၄၀၀ ခန့်က ရောင်စဉ်တန်းများဖြစ်ပေါ်ခြင်းသည် စစ် သို့မဟုတ် အငတ်ဘေး၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ်ဟု မှတ်ယူကြသည်
နယူးဇီလန်ကျွန်းမှ Maori ဟုခေါ်သော ဒေသခံတိုင်းရင်းသားများနှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် အပါအဝင် အချို့ ဥရောပတိုက်သားများသည် ဥတ္တရအလင်းတန်းများသည် မီးရှူးမီးတိုင် သို့မဟုတ် မီးပုံပွဲမှ ရောင်ပြန်ဟပ်သော အလင်းများဟုပင် ထင်မြင်ယူဆခဲ့ကြသည်
Winconsin ဒေသရှိ Menominee အင်ဒီးယန်းမျိုးနွယ်စုတို့ကမူ အလင်းတန်းများသည် manbai'wok ဟုခေါ်သော မုဆိုးနှင့် တံငါသည်များ၏ ဝိဉာဉ်များ တည်နေရာကို ညွှန်ပြသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
အလာစကာဒေသရှိ Inuit လူမျိုးတို့ကလည်း အလင်းတန်းများသည် ၎င်းတို့ အမဲလိုက်ရာမှ ရရှိလာသော သားကောင်များ၏ ဝိဉာဉ်များဟု ယုံကြည်ကြသည်
Aurora ရောင်စဉ်တန်းများသည် ၎င်းတို့လူမျိုးစု၏ စိတ်ဓာတ်ကို ဖော်ကြူးနေသည်ဟု ယုံကြည်သော မျိုးနွယ်များလည်းရှိကြပေသည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် နာဠန္ဒမြို့ ပါဝါရိကမ္ဗဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်က ဤသုတ် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်၊ ဤသုတ်တွင် နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ၏ဝါဒ၌ မကောင်းမှုဖြစ်ခြင်း, မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ်, မနောဒဏ်-ဟု ပညတ်ပုံ၊ ယင်းသုံးပါးတို့တွင် ကာယဒဏ်အပြစ်ကြီးပုံကို၎င်း၊ ဗုဒ္ဓဝါဒ၌ မကောင်းမှုပြုခြင်း, မကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံ သုံးပါးကို ဟောတော်မူပုံ၊ ယင်းတို့တွင် မနောကံသည် အပြစ်ကြီးပုံကို ဘုရားရှင်နှင့် ဒီဃတပဿီနိဂဏ္ဌတို့ စကားစမြည်ပြောဆိုကြပုံ၊ မိမိထံသို့ ရောက်လာသော ဒီဃတပဿီကို နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌ ချီးကျူးပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ်က မြတ်ဗုဒ္ဓထံ သွားရောက်ပြီး မိမိဆရာ၏ဝါဒဖြင့် အပြစ်တင်မည်ဖြစ်ကြောင်းကို အမွှေးရှည်သော သိုး ဥပမာ, သေတင်းကုတ်၌ခင်းထားသော ဖျာဥပမာ, သေသောက်ကြူး ဥပမာ, အသက်ခြောက်ဆယ်ရှိသော ဆင်ပြောင်ကြီး ဥပမာတို့ဖြင့် နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တအား ပြောကြားပုံ၊ ဒီဃတပဿီ၏ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ကန့်ကွက်သော်လည်း နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌက ဥပါလိသူကြွယ်အား ဝါဒဖြင့်အပြစ်တင်ရန် စေလွှတ်ပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ်၏ ဝါဒဖြင့် အပြစ်တင်ရာဝယ် ဘုရားရှင်အား ရေအေးကိုမရ၍ သေသွားသော နိဂဏ္ဌဥပမာ, လမ်းလျှောက်ရာ၌ သတ္တဝါငယ်တို့ သေသောဥပမာ, နာဠန္ဒမြို့ရှိ သတ္တဝါများကို တခဏချင်း ပြောဖြစ်အောင်ပြုသည့် ဥပမာ, ဒဏ္ဍကီတိုင်း, ကာလိင်္ဂတိုင်း, မဇ္ဈတိုင်း, မာတင်္ဂတိုင်းတို့ တောအတိဖြစ်ခဲ့ပုံ စကားရပ်တို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖြေရှင်းတော်မူပုံ၊ ဥပါလိသူကြွယ် သရဏဂုံဆောက်တည်၍ ဥပါသကာအဖြစ် သိမှတ်တော်မူပါရန် လျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က ဥပါလိသူကြွယ်အား စဉ်းစဉ်းစားစား ပြုသင့်ပုံ သုံးကြိမ်တိုင် မိန့်ကြားတော်မူရာ ဥပါလိသူကြွယ်က သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော ဥပါသကာဟု အသိအမှတ်ပြုတော်မူပါရန် လျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က အနုပုဗ္ဗိကထာဒေသနာတော်ကိုဟောတော်မူရာ ဥပါလိသူကြွယ် သစ္စာသိမြင် သောတာပန် အရိယာသာဝကဖြစ်သွားပုံ၊ အိမ်ပြန်ရောက်သည့်အခါ တံခါးမှူးအား အမိန့်ပေးပုံ၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌကိုယ်တိုင် ပရိသတ်ဖြင့်လာရောက်သည့်အခါ ဥပါလိသူကြွယ်က ဆက်ဆံပုံ၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌအား ဘုရားရှင်၏ အာဝဋ္ဋနီယမာယာဖြင့် လှည့်ပတ်မှုကို ခံယူရသော သတ္တဝါအားလုံး ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး စီးပွားချမ်းသာဖြစ်နိုင်ပုံ, မိန်းမငယ်ကိုယူထားသော ပုဏ္ဏားအိုကြီးဥပမာဖြင့် နိဂဏ္ဌဝါဒ၏ ပညာရှိတို့စိစစ်မှုကို မခံနိုင်ပုံ, ဗုဒ္ဓဝါဒ၏ ပညာရှိတို့၏စိစစ်မှုကို ခံနိုင်ရည်ရှိပုံ၊ ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဆယ်ဂါထာဖြင့် ချီးကျူးပြောဆိုရာ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ သွေးအံပုံတို့ကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ပါဝါရိကမ္ဗဝန်ကျောင်းတော် အကြောင်း၊ နိဂဏ္ဌဝါဒ၌ ပိဏ္ဍပါတ-ဟူသော ဝေါဟာရမရှိပုံ၊ ကာယဒဏ်, ဝစီဒဏ်တို့၌ စိတ်မရှိပုံ၊ မနောဒဏ်၌ စိတ်ရှိပုံ ဥပမာ၊ ဒီဃတပဿီနှင့် ကထာဝတ္ထုဖြစ်ပုံအကြောင်း၊ ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံတို့၏ စေတနာများ၊ ကံသုံးပါး အကြောင်း၊ “ဗာလကိနီ”အဖွင့်၊ နာဋပုတ္တနိဂဏ္ဌ၏ တစ်မြို့တည်းအတူနေသော်လည်း ဘုရားရှင်နှင့် မတွေ့ဖူးပုံ၊၎င်းနှင့် ဒီဃတပဿီတို့ ဘုရားရှင်ဝါဒနှင့် ပတ်သက်၍ သိရှိနားလည်မှု မတူကြပုံ၊ ဒီဃတပဿီက ဥပါလိသူကြွယ် ဘုရားရှင်ထံ မလွှတ်သင့်ပုံကို ကန့်ကွက်သည့် အကြောင်း၊ မိမိတို့ နိဂဏ္ဌဝါဒ၏ အနိယျာနိကဖြစ်ပုံ၊ ရသေ့တို့၏ မနောပဒေါသကြောင့် နိုင်ငံများ ပျက်စီးခြင်း မဟုတ်ပုံ၊ ကလိင်္ဂတိုင်း ဒဏ္ဍကီမင်း၏ ကုမ္ဘာပူရမြို့၊ ကလိင်္ဂတိုင်း နာဠိကိရမင်း၏နိုင်ငံ ပျက်စီးပုံ၊ မဇ္ဈတိုင်း ပျက်စီးပုံတို့ကို အကျယ်ပြဆိုထားပါသည်၊ အနုပုဗ္ဗိကထာအကျယ်၊ မေးမြန်းစိစစ်မှု မခံနိုင်ပုံ ဥပမာ၊ စတုသစ္စကထာနှင့် ပညာရှိများ၊ နိဂဏ္ဌနာဋပုတ္တ သွေးအံပုံနှင့် ပါဝါမြို့၌ ကွယ်လွန်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌-တိုင်းနိုင်ငံများပျက်စီးရာ၌ ရွာသွန်းသော မိုးကိုးမျိုး၊ အနုပုဗ္ဗိကထာ အဖွင့်တို့ကို ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်
ဝိနယပိဋကကို ဆောင်ထားကုန်သောရဟန်းတို့တွင် ဥပါလိထေရ်သည် အသာလွန်ဆုံး အမွန်မြတ်ဆုံးပေတည်း-ဟု ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘာရုကစ္ဆကဝတ္ထု၊ အဇ္ဇုကဝတ္ထု၊ ကုမာရကဿပဝတ္ထုတို့ကို ဆုံးဖြတ်ချက်ပေးမှုကြောင့် အရှင်ဥပါလိမထေရ်သည် “ဝိနယဓရ ဧတဒဂ်ဘွဲ့ ရတော်မူသည်
(ထေရ၊၂၆၆
အပ၊၁၊၄၀
ထေရ၊ဋ္ဌ၊၁၊၄၆၃-၄၇၆
အပ၊ဋ္ဌ၊၁၊၃၀၈-၃၃၄
အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ လျှောက်ထားချက်အရ သိက္ခာပုဒ်ပညတ်တော်မူခြင်း အကြောင်း (အကျိုး)ဆယ်မျိုးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ တောရကျောင်းတို့၌ နေလိုကြောင်း လျှောက်ထားမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ၇-တောင်၇-တောင်ထွာရှိသော ဆင်ကြီးနှင့် ယုန်ငယ်တို့၏ ရေအိုင် အတွင်း ဆင်းသက်၍ ကစားပုံဥပမာတို့ဖြင့် ခဲရင်းပုံ၊ ပက်လက်အိပ်နေသော ကလေးငယ် ဥပမာ, ကစားတတ်သည့် ကလေးငယ်အရွယ်မှ လူကြီးအရွယ်တို့၏ ကစားပျော်မြူးကြပုံ ဥပမာများ၊ ဘုရားရှင်ပွင့်တော်မူသည့်အချိန်မှစ၍ အမျိုးကောင်းသား၏ ရဟန်း ပြုပုံ, သီလနှင့် ပြည့်စုံပုံ, သတိသမ္ပဇဉ်ဖြစ်အောင် အားထုတ်ပုံ, သမာပတ် ၈-ပါး ရရှိ ပုံ-တို့ကို ဟောတော်မူပြီး သင်သည် သံဃာ၌နေလော့-ဟု မိန့်တော်မူသည်ကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-အရှင်ဥပါလိထေရ်၏ သံဃာ့အလယ်၌ နေသင့်ပုံအစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဦးခင်​မောင်ဦးသည် ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးသိန်းစိန်အစိုးရလက်ထက် ၂၀၁၁ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ခုနှစ်အထိ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပထမအကြိမ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် အာဏာသိမ်းပြီးနောက် ပြည်နယ်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာကာ ဩဂုတ်လ ၁ရက်နေ့တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့သောအခါ ကယားပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ရက်​နေ့တွင် အနားယူခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်ဦးသည် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီဝင်အဖြစ်ဖြင့် ၂၀၁၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဘော်လခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် (၁) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကာ ကယားပြည်နယ် လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၅ ဇွန်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်၏ ပို့ဆောင်ရေးဝန်ကြီး၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားဝန်ကြီး၊ စက်မှုဝန်ကြီးနှင့် ဗမာတိုင်းရင်းသားဝန်ကြီးများနှင့်အတူ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ဇူလိုင် ၁၃ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီမှ ဦးခင်မောင်ဦးအား ပါတီစည်းလုံးညီညွတ်မှုကို ပျက်ပြားစေပြီး ၂၀၁၅ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအတွက် ပါတီ၏ မူဝါဒများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဟုဆိုကာ ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၁၅ တွင် တစ်သီးပုဂ္ဂလကိုယ်စားလှယ်တစ်ဦးအနေဖြင့် ဘောလခဲမြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၁) မှနေ၍ ထပ်မံဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်မရခဲ့ဘဲ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများမှ ခေတ္တအနားယူပြီး ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ သို့  ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ ၂၀၂၀ တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကိုယ်စားပြုပြီး လွိုင်ကော်ပြည်နယ်လွှတ်တော်မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၂) မှနေ၍ ဝင်ပြိုင်ရာတွင်လည်း ရွေးချယ်မခံရဘဲ ရှုံးနိမ့်သည်
၂၀၂၀ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ရက်တွင် ကယားပြည်နယ်ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ မှ နှုတ်ထွက်သည်
ဦးခင်မောင်ဦးသည် အငြိမ်းစား တပ်မတော်(လေ) တိုက်လေယာဉ်မှူး အရာရှိဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်
စစ်တက္ကသိုလ် ဗိုလ်လောင်းအမှတ်စဉ်(၁၄) ကျောင်းဆင်းတစ်ဦးဖြစ်ကာ ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီးအဆင့်ထိ တပ်မတော်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်ဦးသည် လွိုင်ကော်မြို့ ဇာတိ ကယားတိုင်းရင်းသားတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်ဦး၏ ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဒင်သည် ဆိုရှယ်လစ်ခေတ်က ကရင်နီပြည်သူ့ကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Arakan Liberation Party; ALP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ရခိုင် နိုင်ငံရေးပါတီ ဖြစ်သည်
ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ်မှာ ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (ALA) ဖြစ်ကာ တပ်ဖွဲ့ဝင် ၇၀၀ မှ ၁,၀၀၀ ကြားရှိသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလ ၅ ရက်နေ့တွင် ALA သည် မြန်မာအစိုးရနှင့် အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် တွင် ပါဝင်လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) ၏ အကူအညီဖြင့် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီနှင့် ရခိုင်ပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်ကို အတူတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ALP ၏ ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်သော ခိုင်ရဲခိုင်နှင့် အခြား ၉ ဦးသည် စစ်တွေမြို့တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပါတီ၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ခိုင်စိုးနိုင်ကို ရသေ့တောင်မြို့နယ်တွင် ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
ယင်းနောက်တွင် ALP ခေါင်းဆောင်အများအပြား ထပ်မံဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ပုဒ်အမျိုးမျိုးဖြင့် တရားစွဲဆိုခံခဲ့ရခြင်းကြောင့် ALA နှင့် ALP တို့ ပြိုကွဲခဲ့သည်
၁၉၇၁-၇၂ ကာလတွင် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီ (ALP) မှ နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးအကျဉ်းသားဖြစ်သော ခိုင်မိုးလင်း လွတ်မြောက်လာပြီးနောက် ရခိုင်လွတ်မြောက်ရေးပါတီကို ပြန်လည်စတင်နိုင်ရန်အတွက် KNU ခေါင်းဆောင်များနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ KNU ၏ အကူအညီဖြင့် ALP ကို ပြန်လည်ထူထောင်ခဲ့ရာတွင် စစ်သည် ၃၀၀ ခန့်ကို သင်တန်းပေးခဲ့ပြီး ခိုင်မိုးလင်းသည် ALA ၏စစ်ဦးစီးချုပ်နှင့် ALP ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာခဲ့သည်
အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာ စစ်တပ်တို့နှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သော တိုက်ပွဲတွင် ကျရှုံးခဲ့ပြီးနောက် ပါတီအဖွဲ့ဝင် အများအပြား ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရကာ ALP ၏ လှုပ်ရှားမှုများ ရပ်တန့်သွားခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ALA နှင့် ALP အကျဉ်းသားများ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ဖြင့် လွတ်မြောက်လာခဲ့ကြသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် KNU ၏ အကူအညီဖြင့်ပင် ALA နှင့် ALP ကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ ခိုင်ရဲခိုင်က ဦးဆောင်ခဲ့သည်
ALP သည် လက်ရှိတွင် ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး၊ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အင်အားစု၊ မြန်မာဒီမိုကရေစီမဟာမိတ် (DAB)နှင့် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသားကောင်စီ (NCUB) တို့နှင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ALP သည် အခြားသော လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ ၇ ဖွဲ့နှင့်အတူ တစ်နိုင်ငံလုံး ပစ်ခတ်တိုက်ခိုက်မှု ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
၂၀၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ပါတီဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်စောမြရာဇာလင်းသည် ပါတီဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ရယူလိုက်ပြီး ပါတီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည်
ဒေါ်စောမြရာဇာလင်းသည် သူ့သဘောနှင့်သူ ပါတီကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်သည်ဟု ပါတီအတွင်းရေးမှူး ခိုင်ကျော်ခိုင်က ဆိုသည်
ဒေါ်စောမြရာဇာလင်းသည် ပါတီစည်း မျဉ်းစည်းကမ်းများအား ချိုးဖောက်ခြင်းကြောင့် ပါတီမှ ယာယီ ထုတ်ပယ်ကြောင်း မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်ပြည်လွတ်မြောက်ရေးပါတီက ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ဖန်ရူန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanyone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဆောင်ဖမြို့နယ်၊ တော် ပေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တော် ပေါင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၆၃ ဦး၊ မ ၁၇၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဉတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော ကံ၊ ဉတ္တိကံ
(သီမဋ္ဌသံဃာကို သုတ်သင်၍ ဆန္ဒဆောင်ထိုက်သော ရဟန်းတို့၏ ဆန္ဒကို ဆောင်ပြီးလျှင် ညီညွတ်သော သံဃာ၏ သဘောတူညီမှုဖြင့် ဉတ်တစ်ကြိမ်ဖြင့် ပြုအပ်သောကံသည် ဉတ္တိကံမည်၏
ယင်း ဉတ္တိကံကို (၁) ရဟန်းလောင်းကို သံဃာ့အလယ်သို့ သွတ်သွင်းသော အရာဌာန(၂) ဉဗ္ဗာဟိတဝိနိစ္ဆယ၌ ဓမ္မကထိကရဟန်းကို နှင်ထုတ်သော အရာဌာန(၃) ဥပုသ်ပြုသော အရာဌာန(၄) ပဝါရဏာပြုသော အရာဌာန(၅) ရဟန်းလောင်းကို ဆုံးမရာ, အန္တရာယိကဓမ္မတို့ကို မေးစိစစ်ရာ, ဝိနည်းတော်ကို မေးရာ, ဝိနည်းတော်ကို ဖြေသောအရာတို့၌ မိမိ သူတစ်ပါးကို သမုတ်သောအရာဌာန(၆) ဂိုဏ်း, သံဃာအား စွန့်ထားသော သင်္ကန်း သပိတ် စသော နိဿဂ္ဂီဝတ္ထုကို ပိုင်ရှင်ရဟန်းအား ပြန်ပေးသော အရာဌာန(၇) ဂိုဏ်း သံဃာအထံ၌ ပြောကြားသော အာပတ်ကို ခံယူရာဌာန(၈) ပဝါရဏာငင်သော အရာ ဌာန(၉) ကံသည်သာမှတ်အပ်သော သဘော လက္ခဏာဖြစ်သော အရာဌာန-ဤ ၉-ပါးသော အရာဌာနတို့၌ ထားအပ်၏
ငါးခူသည် အင်းငါးများတွင် လူသိများသောငါး ဖြစ်သည်
ပါဏဗေဒအရ "ကလာရီယပ် ဗတ္တရာချပ်" ဟူ၍ ခေါ်သည်
ငါးခူ၏ အရောင်မှာ နီညိုရောင် သို့မဟုတ် အနက်ရောင် ခပ်မွဲမွဲဖြစ်သည်
ဝမ်းပိုင်းတွင် အရောင် အနည်းငယ်ဖျော့နေသည်
ဦးခေါင်းမှာပြား၍ ကိုယ်အနည်းငယ်လုံးသည်
ကျောဆူးတောင်သည် လည်ပင်းမှ အမြီးရင်းအထိ အရိုးငယ်ပေါင်းများစွာဖြင့် ဆက်လျက်ရှိ၏
အမြီးထိပ်မှ ဝိုင်းနေ၏
ရင်ဆူး တောင်မှာ လွှသွားကဲ့သို့ရှိသော်လည်း အရေတစ်ထပ် ဖုံးလျက်ရှိသည်
ငါးခူတွင် လေထဲမှအောက်ဆီဂျင်ကို ရှူနိုင်သောအင်္ဂါပါရှိသဖြင့် ကုန်းပေါ်တွင် နာရီပေါင်းများစွာအသက်ရှင်နေနိုင်သည်
ငါးခူသည် ကိုယ်အရှည် ၁၂ ပေခန့်အထိ ရှိတတ်၍ ရေချိုရေငန်နှစ်ရပ်လုံးတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ငါးခူကို ဟင်းလျာအဖြစ် စားကြရုံမက ငါးပိကောင်လည်း လုပ်ကြသည်
ငါးခူငါးပိကောင်မှာ လူကြိုက်များသော ငါးပိကောင်များအနက် တစ်မျိုးအပါအဝင် ဖြစ်သည်
တင်ထပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinhtat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းဇင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဇင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂၁၅ ဦး၊ မ ၈၀၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၃၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
သခင်ချစ်မောင်ကို ဟင်္သာတခရိုင် ကြံခင်းမြို့ တွင်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၄ ရက်နေ့၌ မွေးဖွားသည်
အဘဦးမြဲ၊ အမိဒေါ်ပုတို့၏ သားအငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ကျီးသဲကျောင်း ဆရာတော် ဦးလက်ပံထံတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် မြန်အောင်မြို့အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ မြန်မာအင်္ဂလိပ် ၁ဝ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှထွက်၍ နိုင်ငံရေးလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် အရေးတော်ပုံကာလတွင် တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
သခင်အမည်ကိုခံယူပြီး မြန်အောင်မြို့မှစတင်၍နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားခဲ့သောကြောင့်သခင်ချစ်မောင် (မြန်အောင်)ဟူ၍ နိုင်ငံရေးလောကတွင် အမည်တွင်ခဲ့သည်
အမည်တူ သာယာဝတီမှ သခင်ချစ်မောင်နှင့် မလွဲမှားစေရန် ရည်ရွယ်မှည့်ခေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
ဂျပန်များ မြန်မာနိုင်ငံကို အုပ်စိုးချိန်တွင် အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးဝင် လူငယ်များကိုစည်းရုံးခဲ့သည်
ထို့နောက်ဟင်္သာတခရိုင် ဗမာ့တပ်မတော် စစ်သားစုဆောင်ရေးအရာရှိအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
စစ်အတွင်းကာလ၌ ဗမာ့တပ်မတော်နှင့်လက်တွဲ၍နိုင်ငံရေး စည်းရုံးရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ကာ ဖက်ဆစ်ဂျပန်ကို တော်လှန်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဆိုရှယ်လစ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဖဆပလနိုင်ငံရေးအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဟင်္သာတ မြောက်ပိုင်း မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အမတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဗမာနိုင်ငံတောင် သူ လယ်သမားအစည်းအရုံး၊ အလုပ်အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ်လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာနှင့် သစ်တောဝန်ကြီးဌာန၌လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထဲ ရေးဝန်ကြီးဌာန၌လည်းကောင်း ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်တာဝန်ပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရလက်ထက်တွင် ရောင်စုံသောင်းကျန်းသူများ ထကြွသည့် အခါတွင် နိုင်ငံရေးစည်း ရုံးရေးမှူးအဖြစ်တပ်မတော်နှင့် လက်တွဲ၍ သောင်းကျန်းသူများကို နှိမ်နင်းတိုက်ခိုက်ရာတွင် တာဝန်ယူခဲ့ရသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ကြံခင်းမြို့ မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် မတ်လ ၃ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ပါလီမန်အတွင်းဝန်အဖြစ်တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့အိုးအိမ်ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင်ပြည် သူ့လုပ်ငန်းဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း နိုင်ငံ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့လေသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ထိုင်းနိုင်ငံမှ ဘုရင့်သရဖူဂုဏ်ထူးဆောင် ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ကြံခင်းမြို့မဲဆန္ဒနယ်မှပင် ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ထပ်မံအရွေးခံရသည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာနှင့် ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်ရာတွင်လည်းမြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ်အ မေရိကန်၊ ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ပိုလန်၊ ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား၊ ယူဂိုစ လားဗီးယား၊ အဇ္ဇရီယယ်၊ အာရပ်နိုင်ငံများ၊ဂျပန်၊ တရုတ်၊ စင်္ကာပူ၊ မလေးရှား၊ အိန္ဒိယနှင့် ထိုင်း စသည့်နိုင်ငံကြီး ငယ်များသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ကြီးသို့လည်း မြန်မာ့ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အစည်းအဝေးတက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင်ကြံခင်းမြို့နယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အမတ်အဖြစ်ထပ်မံအရွေးခံရသည်
ယင်းနှစ် ဒီဖင်ဘာလတွင်ပင် မြန်မာနိုင်ငံလွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုကာလ အဆင့်သုံးဆင့်စလုံးတွင် နိုင်ငံတာဝန်ကို ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ထမ်းဆောင်ခဲ့သဖြင့်လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်ပထမဆင့် အပ်နှင်းခြင်းခံခဲ့ရသည်
တော်လှန်ရေးကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ပြည်တွင်းညီညွတ်ရေး အကြံပေးအဖွဲ့ ၃၃ ဦးတွင်အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ်ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သခင်ချစ်မောင်သည် နိုင်ငံရေးမှ အနားယူကာ မိသားစုနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့ အရှေ့မြင်းပြိုင်ကွင်းလမ်း၊အမှတ် ၂၇၆ နေအိမ်တွင်နေထိုင်ယင်း ၁၉၇၉ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနီးသည် ဒေါ်မြကြည်နှင့်အတူ သားသမီးလေးယောက် ကျန်ရစ်သည်
ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ မှော်ဘီမြို့နယ်တွင် တည်ရှိပြီး လှော်ကားနှင့် မှော်ဘီကို ဆက်သွယ်ထားသည့် အမှတ် (၄) လမ်းမကြီး၏ နံဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာ၏ အနီးတစ်ဝိုက်တွင် သဲဖြူရွာ၊ ဘူတာစုရွာ၊ သာယာကုန်းကျေးရွာနှင့် သရက်ကုန်းကျေးရွာတို့ တည်ရှိသည်
ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာတွင် စကောကရင်တိုင်းရင်းသားအများစု နေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာ၊ နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန်နှင့် ရိုမန်ကတ်သလစ်ဘာသာဝင်များ နေထိုင်ကြသည်
ကင်မလင်းချောင်းကျေးရွာတွင် အင်္ဂလိပ်ခေတ်က အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်၌ စစ်မှုထမ်းခဲ့ပြီး လက်ရှိအချိန်အထိ အငြိမ်းစားစစ်မှုထမ်းလစာရရှိနေသော ကော်ပိုရယ်ဘအေး (ခေါ်) ဘိုးစဲဖော နေထိုင်သည်
ရွာသူရွာသားများအများစုသည် လယ်ယာလုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးကြပြီး ခြံစိုက်သူများ၊ စက်ရုံဆင်းသူများနှင့် မွေးမြူရေးလုပ်သူများလည်း ရှိသည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပ တိုက်အလယ်ပိုင်းရှိ ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတို့ သည်ပူးပေါင်း၍ ဘုရင်တစ်ဦးတည်း၏အအုပ်အချုပ်အောက်တွင် ဩစတြို-ဟန်ဂေရီယန် အင်ပိုင်ယာနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ သည်
ထိုအခါက ဩစတြီးယားနိုင်ငံတွင် ဗိုဟီးမီးယားနယ် ပါဝင်၍ ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင် ကရိုအေးရှားနယ်နှင့် ဆလဗိုးနီး ယားနယ်တို့ ပါဝင်သည်
တစ်ဖန် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်တွင် တူရကီ လက်အောက်ခံဖြစ်သော ဗော့စနီးယားနှင့် ဟားဇီဂိုဗီးနားနယ် များကို သိမ်းယူရရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဩစတီးယား ဟန်ဂေရီနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၆ဝယ ဝဝဝကျော်ရှိ၍ လူဦးရေအားဖြင့် ၅၁ သန်းကျော် နေထိုင်ခဲ့ သည်
ဥရောပတိုက်တွင် ရုရှနိုင်ငံမှလွဲလျှင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် နိုင်ငံအတွင်း၌ နေထိုင်သူများမှာ ဂျာမန်လူမျိုး၊ ဆဗ်လူမျိုး၊ မက်ဂျာလူမျိုး၊ ချက်လူမျိုး၊ ပိုး လူမျိုး၊ ရုသီးနီးယန်းလူမျိုးဟူ၍ အမျိုးမျိုးကွဲပြားလျက်ရှိရာ ထိုလူမျိုးအသီးသီးတို့သည် နိုင်ငံကြီးတည်တံ့ခိုင်မြဲရေးထက် မိမိ တို့နှင့် သက်ဆိုင်ရာနယ် လွပ်လပ်ရေးအတွက် ပို၍အားထုတ် ဆောင်ရွက်ကြလေသည်
လူမျိုးအလိုက် ဓလေ့ထုံးစံနှင့် ဘာ သာစကားတို့ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းထားကြသည်ဖြစ်ရာ ဓလေ့ထုံး စံနှင့် ဘာသာစကားအမျိုးမျိုး ကွဲပြားလျက်ရှိလေသည်
ဩစတြီးယား- ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကို အုပ်စိုးခဲ့သော ဧကရာဇ်ဘုရင်များမှာဖရန်စစ်ဂျိုးဇက်ဘုရင် (ခရစ် ၁၈၆၇-၁၉၁၈) နှင့် ချားဘုရင်(ခရစ် ၁၉၁၆-၁၈) တို့ဖြစ်သည်
ထိုဧကရာဇ် ဘုရင်များသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ နှစ်ခုကို စည်းလုံးညီညွတ်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ကြချေ
ဩစတြီး ယားနိုင်ငံက တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဩဇာလွှမ်းမိုးရန် ကြိုးစား သည်
ဟန်ဂေရီနိုင်ငံကလည်း လွပ်လပ်သော နိုင်ငံအဖြစ်ကို ရလိုသည်
ထိုသို့အားဖြင့် နိုင်ငံတွင်း၌ မကျေနပ်မှုများ ပေါ် ပေါက်လာ၍ အချင်းချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်ကြလေသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်သို့ရောက်သော် ဩစတြီးယားနိုင်ငံမှ အိမ်ရှေ့စံဖာဒီနန်နှင့် ကြင်ယာတော်တို့ကို ဆဗ်အမျိုးသားတစ်ဦး က ဗော့စနီးယားနယ်တွင် လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ပစ်ခဲ့လေသည်
ထိုအရေးအခင်းကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ်(၁၉၁၄-၁၈) စတင်ဖြစ် ပွားခဲ့ရာ စစ်ပွဲအပြီးတွင် ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံလည်း ပြိုကွဲခဲ့ရလေသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားနိုင်ငံနှင့် -ဟန်ဂေရီနိုင်ငံဟူ၍ သီးခြားနိုင်ငံနှစ်ခု သတ်မှတ်ခဲ့ကြလေ သည်
ယခင်က ဩစတြီးယား-ဟန်ဂေရီနိုင်ငံတွင်ပါဝင်သော ဗိုဟီးမီးယား၊ မိုရေးဗီးယား၊ ရုသီးနီးယားနှင့် ဆလိုဗားကီးယား နယ်များကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသော ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံနှင့် ဆားဗီးယား၊ မွန်တီနီးဂရိုးနယ်များကို စုပေါင်းဖွဲ့ စည်းထားသော ယူဂိုစလားဗီးယားနိုင်ငံဟူ၍ နိုင်ငံသစ်နှစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ကျိုင်းတုံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့ပိုင်း ကျိုင်းတုံမြို့တွင် တည်ရှိပြီး ၃၈.၃၈ ဧက ကျယ်ဝန်းသည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာသိပ္ပံ အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဝမ်းဘဲအင်း (အ.ထ.က − ဝမ်းဘဲအင်း) သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဝမ်းဘဲအင်းရွာ ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယခင်က အထက်တန်းကျောင်းခွဲတစ်ခု ဖြစ်သည်
သို့သော် ၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ်သို့ အဆင့်တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
ဝမ်းဘဲအင်းကျေးရွာရှိ အခြေခံပညာသင်ကြားရမည့်အရွယ် ကျောင်းသားများသည် မူလတန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်းအဆင့် ပညာရေးကို ဤကျောင်းတွင် သင်ကြားကြသည်
ကျောင်းသည် ဝမ်းဘဲအင်းရွာ၏ အလယ်တွင် တည်ရှိသည်
အမှတ် (၂) ကားလမ်းမဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းဆောင်များကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားသည့် ပုံစံမှာ U ပုံစံ ဖြစ်သည်
ဓမ္မသုခရွာ၊ ပြင်ဘိုးကြီး
အ.ထ.က (၄)၊ ရွှေပြည်သာသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေပြည်သာမြို့နယ် တွင်ရှိသော အစိုးရအခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်သည်
စကားပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ နန်းတိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၄၈ ဦး၊ မ ၃၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ကကြီးငူရွာ၊ သရက်ကုန်း
ဖတ်ယာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိန်းနောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၃ ဦး၊ မ ၁၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ တိမ်မြုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တိမ်မြုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၉၅ ဦး၊ မ ၁၆၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ (တရားဝင်အမည်အားဖြင့် ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ သည် အာဖရိက အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အနောက်ဘက်ရှိ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာနှင့် ထိစပ်နေသော တိုတောင်းသော ကမ်းရိုးတန်းမှ အပ ကျန်နေရာအားလုံးကို ဆီနီဂေါလ်နိုင်ငံ က ဝိုင်းရံထားသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အာဖရိကတိုက် ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် အသေးဆုံးနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၎င်းအစွဲပြု မှည့်ခေါ်ထားပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ စီးဝင်သော ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ အောက်ပိုင်း ကမ်းတစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် တည်ရှိသည်
ဧရိယာ အားဖြင့် ၁၀,၆၈၉ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၄,၁၂၇ စတုရန်းမိုင်) ရှိပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရ လူဦးရေ ၁,၈၅၇,၁၈၁ ဦး ရှိသည်
ဘမ်ဂျူလ်မြို့ သည် ဂမ်ဘီယာ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော်လည်း  အကြီးဆုံးမြို့များမှာ ဆီရီကွန်ဒါမြို့နှင့် ဘရီကာမာမြို့တို့ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ကျွန်ရောင်းဝယ်မှုအတွက် အခြား အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် တူညီသော သမိုင်းရင်းမြစ် ရှိသည်
ထို့အတွက် ကိုလိုနီကို ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်တွင် တည်ထားပြီး ဆက်လက်ထားရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ပထမဆုံး ကိုလိုနီပြုသူများမှာ ပေါ်တူဂီများ ဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်က "အေ ဂမ်ဘီယာ" ဟု သိကြသည်
နောက်ပိုင်း ၁၇၆၅ ခုနှစ် မေလ ၂၅တွင်  ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် တရားဝင်ထိန်းချုပ်မှု ရယူခဲ့ပြီးနောက် ဆီနီဂမ်ဘီယာ ခရိုင်ကို တည်ထောင်ခဲ့ကာ ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၅တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဒေါ်ဒါဂျာဝါရာ၏ ဦးဆောင်မှုဖြင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ပြီး ၁၉၉၄ ခုနှစ်  ယာယာ ဂျမ်မား ဦးဆောင်သော သွေးထွက်သံယို ကင်းမဲ့သော အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားသည့် အချိန်အထိ ၎င်းမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျမ်မားအား အနိုင်ရရှိပြီးနောက် အဒမ်မာဘားရိုးသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ တတိယမြောက် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် အစပထမတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ်ကို လက်ခံခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် လက်ခံရန် ငြင်းဆိုခဲ့သဖြင့် အခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းမှ စစ်ရေးဖြင့် ဝင်ရောက် စွက်ဖက်ခဲ့ရသဖြင့် ဂျမ်မားသည် တိုင်းပြည်မှ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးတွင် စိုက်ပျိုးရေး နှင့် ငါးဖမ်းခြင်း အထူးသဖြင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် အဓိက ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ၄၈.၆% သော လူဦးရေမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု အဆင့်တွင် နေထိုင်ကြရသည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဆင်းရဲမွဲတေမှုပိုများပြီး ၇၀% ခန့် အထိ ရှိသည်
"ဂမ်ဘီယာ" ဟူသော အမည်မှာ မန်ဒင်ကာ ဘာသာစကား အသုံးအနှုန်း "ကမ်ဘရာကမ်ဘား" ဆိုသော စကားလုံးမှ ဆင်းသက်လာပြီး ဂမ်ဘီယာမြစ် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
(သို့မဟုတ် ဆီရာလူမျိုးတို့၏ ဂမ်ဘာ ခေါ် သက်ကြီးရွယ်အို သေဆုံးသူများကို ရိုက်ပုတ်ရသော ဂမ်ဘာ ခေါ် ဘူးသီးတစ်မျိုး မှ ဆင်းသက်လာခြင်း လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်စာအုပ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အချိန်အပြည့်အစုံ ကမ္ဘာ့မြေပုံ နှင့် ဗြိတိသျှ တို့၏ တရားဝင် အသုံးပြုရန် ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အသုံးအနှုန်းများဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း ကော်မတီ တို့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံ၏ အရှေ့တွင် The ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရုံးသုံးအခေါ်အဝေါ်အဖြစ် ထည့်သွင်းသုံးနှုန်းသော နိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံမှ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သည်
(အခြားတစ်နိုင်ငံမှာ ဘဟားမားနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အလေ့အထအရ The ဟူသော အသုံးအနှုန်းကို ရည်ညွှန်းရာတွင် ထည့်သွင်းအသုံးပြုသော နိုင်ငံ အများအပြား ရှိပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံ ၊ကွန်ဂိုနိုင်ငံ ၊ ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ ယီမင်နိုင်ငံ၊ ကိုမိုရိုနိုင်ငံ၊ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ ဆေးရှဲနိုင်ငံ၊ မော်လဒိုက်နိုင်ငံ၊ ဆော်လမွန်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ ဒိုမီနီကန် သမ္မတနိုင်ငံ၊ ချက်သမ္မတနိုင်ငံ၊ မာရှယ်အိုင်းလန်းနိုင်ငံ၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်ပြီး အတိအကျအနေနှင့်မူ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသည်
၁၉၆၅ ခုနှစ် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် "သည် ဂမ်ဘီယာ" ဟူသော နိုင်ငံအမည်ကို သုံးနှုန်းခဲ့သည်
၁၉၇၀တွင် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ကြေညာပြီးနောက် နိုင်ငံ၏ အမည်အရှည်မှာ "ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ" ဖြစ်လာခဲ့သည်
ယာယာ ဂျမ်းမား၏ အစိုးရမှ နိုင်ငံ၏ အမည်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် "ဂမ်ဘီယာ အစ္စလာမ် သမ္မတနိုင်ငံ" ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်တွင် သမ္မတ အာဒါမာ ဘားရိုးက နိုင်ငံ၏ အမည်ကို "ဂမ်ဘီယာ သမ္မတနိုင်ငံ" ဟု ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အာရပ်ကုန်သည်တို့သည် ဂမ်ဘီယာ ဒေသနှင့် ပတ်သက်၍ ၉ ရာစု နှင့် ၁၀ ရာစုအတွင်း ပထမဆုံး စာဖြင့်ရေးသားသော မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၀ ရာစုတွင် မွတ်စလင် ကုန်သည်များ နှင့် ပညာရှင်များသည် အနောက်အာဖရိကရှိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဗဟိုဌာနအချို့တွင် လူနေထိုင်ရာ နေရာများ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်ဖွဲ့စလုံးသည် ဆဟာရ သဲကန္တာရကို ဖြတ်သန်းသော ကုန်သွယ်ရေး လမ်းကြောင်းများကို ဖော်ဆောင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ၊ ဆင်စွယ် စသည်တို့နှင့် အတူ ဒေသခံများကို ကျွန်အဖြစ် ပမာဏ အများအပြား တင်ပို့ခဲ့ပြီး ထုတ်လုပ်ပြီးသား ကုန်ပစ္စည်းများကို တင်သွင်းခဲ့သည်
၁၁ရာစုနှင့် ၁၂ ရာစုတို့တွင် ဆီနီဂေါမြစ်တွင် ဗဟိုပြုသော တက်ကရာ အစရှိသော တိုင်းပြည်များနှင့် မြောက်ဘက်ရှိ ရှေးခေတ် ဂါနာ နှင့် ဂေါင်း အစရှိသော တိုင်းပြည်များ၏ အုပ်စိုးသူများသည် အစ္စလာမ်ဘာသာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့၏ နန်းတော်များတွင် အာရပ်ဘာသာစကား တတ်ကျွမ်းသော မွတ်စလင်များကို ခန့်အပ်ခဲ့ကြသည်
၁၄ ရာစု၏ အစပိုင်းတွင် ယနေ့ခေတ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာသည် မာလီအင်ပိုင်ယာ၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်ခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီတို့သည် ၁၅ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ပင်လယ်မှ တဆင့် ထိုဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရပ်ခြား ကုန်သွယ်ရေးတွင် လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
၁၅၈၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ ထီးနန်းကို ဆက်ခံသူ ခရာတို၏ ပရိုင်ရော် ဘွဲ့ခံ အန်တိုနီယို မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်တွင် တစ်ဦးတည်း ရောင်းဝယ်ခွင့်ကို အင်္ဂလိပ် ကုန်သည်တို့အား ရောင်းချခဲ့သည်
ပထမ အဲလိဇဘက် ဘုရင်မကြီး ထံမှ စာလွှာများက ထိုခွင့်ပြုချက်ကို အတည်ပြုပေးခဲ့သည်
၁၆၁၈ တွင် ပထမမြောက် ဂျိမ်းဘုရင်မှ အင်္ဂလိပ် ကုမ္ပဏီတစ်ခုအား ဂမ်ဘီယာနှင့် ဂိုးလ်ကို့စ် (ယခု ဂါနာနိုင်ငံ) တို့နှင့် ကုန်သွယ်နိုင်ရန် ခွင့်ပြုချက် ပေးခဲ့သည်
၁၆၅၁ ခုနှစ်နှင့် ၁၆၆၁ ခုနှစ်ကြားတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများသည် ပိုလန်-လစ်သူယေးနီးယား ဓနသဟာယ တိုင်းပြည်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်သော ကိုးလန်းနှင့်ဆယ်မီဂယ်လီးယား အလယ်ခေတ်တိုင်းပြည်၏ အုပ်စိုးမှု အောက်တွင် ရှိခဲ့ကာ ထိုဒေသတို့အား ဂျက်ကော့ဗ် ကက်တလာ မင်းသားမှ ဝယ်ယူခဲ့သည်
၁၇ ရာစု နှောင်းပိုင်း နှင့် ၁၈ ရာစု တလျှောက်လုံးတွင် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာနှင့် ပြင်သစ်အင်ပိုင်ယာတို့သည် ဆီနီဂေါမြစ်နှင့် ဂမ်ဘီယာမြစ်တို့ ရှိရာဒေသတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးတို့တွင် တစ်ဦးထက် တစ်ဦး သာလွန်စေရန် ဆက်တိုက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာသည် ၁၇၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆီနီဂေါနိုင်ငံအား သိမ်းပိုက်ပြီးနောက် နယ်စား ဩဂတ်စတပ် ကပ်ပဲလ် ဦးဆောင်သော နယ်မြေရှာဖွေရေးအဖွဲ့သည် ဂမ်ဘီယာသို့ ရောက်ရှိ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
၁၇၈၃ ပထမ ဗာဆိုင်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုပြီးနောက် ဂရိတ်ဗြိတိန်မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်ကို ရရှိခဲ့သော်လည်း ပြင်သစ်တို့က မြစ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရှိ ဗြိတိသျှနယ်မြေ ပတ်လည်ဝိုင်းရံထားသော အယ်လ်ဘရီဒါခေါ် ဒေသ သေးသေးလေးတစ်ခုအား ဆက်လက် ထိန်းသိန်းထားခဲ့သည်
၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းသို့ နောက်ဆုံး လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်သန်းလုပ်ကိုင်သော ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ကိုင်နေစဉ် ရာစုနှစ် ၃ ခု အတွင်းတွင် ထိုဒေသမှ လူပေါင်း ၃ သန်းအထိကို ကျွန်အဖြစ် ဖမ်းယူ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ကြသည်
အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ကျော်ဖြတ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး မစတင်မီက လူမျိုးစု အချင်းချင်းကြားတွင် ဖြစ်သော စစ်ပွဲများ သို့မဟုတ် မွတ်စလင်ကုန်သည်များမှ ကျွန်မည်မျှ ခေါ်ဆောင်သွားသည်ကို မည်သူမျှ အတိအကျ မသိနိုင်ပေ
ထိုသို့ ကျွန်အဖြစ် ခေါ်ဆောင်သွားသူ အများစုမှာ အခြား အာဖရိက လူမျိုးများမှ ဥရောပသားများသို့ ရောင်းချသူများ ဖြစ်ကြသည်
အချို့မှာ လူမျိုးစု စစ်ပွဲများမှ အကျဉ်းသားများဖြစ်ပြီး အချို့မှာ အကြွေးမဆပ်နိုင်၍ ရောင်းချခံရသူများ ဖြစ်ကာ အခြားသူ အများစုမှာ ပြန်ပေးဆွဲ ခေါ်ဆောင်ခြင်း ခံရသူများ ဖြစ်သည်
ကုန်သည်များသည် အစကနဦးတွင် လူများအား ဥရောပသို့ အစေခံအဖြစ် ခိုင်းစေရန် တင်ပို့ကြသည်မှာ ၁၈ ရာစုအတွင်း အနောက်အင်ဒီးစ် နှင့် မြောက်အမေရိကတို့တွင် အလုပ်သမား ဈေးကွက် ကျယ်ပြန့်လာသည့် အချိန် အထိ ဖြစ်သည်
၁၈၀၇ ခုနှစ်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းသည် အင်ပိုင်ယာ တဝှမ်းလုံးတွင် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေးကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
သူတို့သည် ဂမ်ဘီယာတွင် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေးကို အဆုံးသတ်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဗြိတိသျှ တော်ဝင်ရေတပ်၏ အနောက်အာဖရိက တပ်မဟာမှ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာအတွင်း ကြားဖြတ် ဖမ်းဆီးခဲ့သော ကျွန်သင်္ဘောများအား ဂမ်ဘီယာသို့ ပြန်လှည့်ခိုင်းပြီး ကျွန်ဖြစ်ခဲ့သူများကို ဂမ်ဘီယာမြစ်ပေါ်ရှိ မက္ကာသီကျွန်းတွင် လွှတ်ပေးခဲ့ကာ ဘဝအသစ်ကို စတင်စေခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့သည် ဘားသပ်စ် စစ်အခြေအစိုက်စခန်း (ယခု ဘန်ဂျူးမြို့) အား ၁၈၁၆ တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဘန်ဂျူးသည် ဆီရာလီယွန် ရှိ ဗြိတိသျှ ဘုရင်ခံချုပ်၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိနေခဲ့သည်
၁၈၈၈ တွင် ဂမ်ဘီယာသည် သီးသန့် ကိုလိုနီတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၈၉ ခုနှစ် ပြင်သစ်သမ္မတနိုင်ငံနှင့် သဘောတူညီချက်များမှ ယခုလက်ရှိ နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဗြိတိသျှ ဘုရင်၏ ကိုလိုနီဖြစ်သော ဗြိတိသျှ ဂမ်ဘီယာ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် ကိုလိုနီဒေသ (ဘန်ဂျူးမြို့နှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသ) နှင့် အစောင့်အရှောက်ခံဒေသ (ကျန်ရှိသော နယ်မြေများ) ဟု ခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၁၉၀၁ ခုနှစ် တွင် သီးသန့် အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေး ကောင်စီကို ရရှိခဲ့ပြီး တဖြည်းဖြည်းချင်းဖြင့် ကိုယ်ပိုင် အစိုးရ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၀၆ တွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတပ်များနှင့် ဒေသခံ ဂမ်ဘီယာတပ်များ ခဏတာမျှ ပဋိပက္ခဖြစ်ပွားပြီးနောက် ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းနိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီ အစိုးရကို ခိုင်မာစွာ တည်ထောင်နိုင်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ အချို့သော စစ်သားများသည် မဟာမိတ်တပ်များနှင့် အတူ ပူးပေါင်းတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
အများစုမှာ မြန်မာနိုင်ငံစစ်ပွဲတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသော်လည်း အချို့မှာ နိုင်ငံအနီးတွင် ကျဆုံးခဲ့ပြီး ဖာဂျာရာ (ဘန်ဂျူးအနီးရှိ) ဓနသဟာယနိုင်ငံ စစ်သင်္ချိုင်းတွင် မြှုပ်နှံထားခဲ့သည်
ဘန်ဂျူးတွင် အမေရိကန် လေတပ်အတွက် လေယာဉ်ကွင်းရှိခဲ့ပြီး မဟာမိတ် ရေတပ်များအတွက် ဆိပ်ကမ်းတစ်ခု လည်း ရှိခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် အခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ရေး ခြေလှမ်းများ သွက်လာခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲအပြီးတွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ နောက်တစ်နှစ်တွင် အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ကိုယ်ပိုင်အစိုးရဖြင့် အုပ်ချုပ်ပိုင်ခွင့်ကို ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအတွင်း ဒုတိယမြောက် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ မှ ဂမ်ဘီယာ၏ ဘုရင်မ အဖြစ် ခံယူကာ ဘုရင်ခံချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ် အုပ်ချုပ်သော စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ် ကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အနေနှင့် လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
မကြာမီ အချိန်တွင် နိုင်ငံတော် အစိုးရမှ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ တစ်ခုကို ကျင်းပခဲ့ပြီး ဂမ်ဘီယာကို သမ္မတနိုင်ငံ တစ်ခု အဖြစ် အဆိုတင်သွင်းခဲ့သည်
ထိုဆန္ဒခံယူပွဲမှ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရင် လိုအပ်သော မဲ သုံးပုံ နှစ်ပုံကို မရရှိနိုင်ခဲ့ပေ
သို့သော်လည်း ရလဒ်ကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ လျှို့ဝှက်ဆန္ဒမဲပေးခြင်း၊ တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပခြင်း၊ အများနှင့်ဆိုင်သော အခွင့်အရေးနှင့် လွတ်လပ်မှု ကျင့်သုံးခြင်းတို့ကြောင့် အာရုံစိုက်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၇၀ ခုနှစ် ဒုတိယမြောက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအတွင်း သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ဆာ ဒေါ်ဒါ ကိုင်ရာဘာ ဂျာဝါရာသည် အုပ်ချုပ်ရေး ရာထူးဖြစ်သော သမ္မတ ရာထူးကို ရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲ နှင့် အစိုးရ၏ အကြီးအကဲ ရုံးနှစ်ခုကို ပေါင်းစပ်ခဲ့သည်
သမ္မတ ဆာ ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာသည် ငါးကြိမ် အထိ ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၉ ရက်တွင် ယိုင်နဲ့လာသော စီးပွားရေးနှင့် ဦးဆောင်သော နိုင်ငံရေးသမားများအား ခြစားသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများကြောင့် အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုအာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုသည် သမ္မတ ဂျာဝါရာ လန်ဒန်သို့ အလည်အပတ် သွားရောက်နေစဉ် ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကူကွိုင်း ဆမ်ဘာ ဆန်ရန်း၏ ဆိုရှယ်လစ်နှင့် တော်လှန်ရေး အလုပ်သမားပါတီ၊ ပြည်တွင်း စစ်တပ် နှင့် နိုင်ငံ စစ်တပ်၏ အစိတ်အပိုင်း အတော်များများတွင် ပါဝင်သည့် ပြည်သူ့စစ်တို့ ပေါင်းစပ်ထားသော လက်ဝဲယိမ်း အမျိုးသားတော်လှန်ရေးကောင်စီမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သမ္မတ ဂျဝါရာသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ မှ စစ်ရေးအကူအညီ တောင်းခံခဲ့ပြီး ဆီနီဂေါမှ ဇူလိုင် ၃၁ ရက်တွင် စစ်အင်အား ၄၀၀ ကို ဂမ်ဘီယာသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
ဩဂုတ် ၆ ရက်တွင် ဆီနီဂေါ တပ်အင်အား ၂,၇၀၀ ကို ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး သူပုန်တပ်များကို နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းမှုနှင့် နောက်ဆက်တွဲ အကြမ်းဖက်မှုများအတွင်း လူ ၅၀၀ မှ ၈၀၀ ကြား သေဆုံးခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးစားမှု၏ နောက်ဆက်တွဲ အနေနှင့် ဆီနီဂေါ နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ဆီနီဂမ်ဘီယာ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း သည် နိုင်ငံနှစ်နိုင်ငံ၏ စစ်တပ်ကို ပေါင်းစည်းရန် နှင့် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေး နှင့် ငွေကြေးတို့ကို ပေါင်းစပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်
၇ နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၉၈၉တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်းမှ အပြီးတိုင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ (AFPRC) မှ ဂျာဝါရာ၏ အစိုးရထံမှ အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး အတိုက်အခံ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများကို ပိတ်ပင်ခဲ့သည်
ဗိုလ် ယာယား အေ.ဂျေ.ဂျေ. ဂျမ်မား သည် အေအက်ဖ်ပီအာစီ၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်ပြီး နိုင်ငံတော် အကြီးအကဲ ဖြစ်လာသည်
အာဏာသိမ်းချိန်တွင် ဂျမ်မားသည် အသက် ၂၉နှစ်သာ ရှိသေးသည်
အေအက်ဖ်ပီအာရ်စီသည် ဒီမိုကရေစီ အရပ်သား အစိုးရသို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲမည့် အစီအစဉ်ကို ကြေညာခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပရန် လွတ်လပ်သော ကြားဖြတ် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်အား ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ကာ ရွေးကောက်ပွဲနှင့် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရန် မဲဆန္ဒရှင်များ မှတ်ပုံတင်ခြင်းအတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀၀၂ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာသည် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ နှင့် လွှတ်တော်ရွေးကောက်ပွဲကို အပြီးတိုင်ကျင်းပပြီးစီးခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲအား နိုင်ငံတကာ လေ့လာစောင့်ကြည့်သူများမှ လွတ်လပ် တရားမျှတ၍ ပွင့်လင်းမြင်သာသော ရွေးကောက်ပွဲအဖြစ် မှတ်ချက်ပေးခဲ့ကြသည်
သမ္မတ ယာယား ဂျမ်မားသည် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး အာဏာသိမ်းစဉ်က ရာထူးကို ဆက်လက်ခံယူကာ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်တွင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်
ဂျမ်မား၏ မျိုးချစ်စိတ် ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ရေးနှင့် တည်ဆောက်ရေး မဟာမိတ် ပါတီသည် အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် နေရာအများစုကို ရယူနိုင်ခဲ့ပြီး အဓိက အတိုက်အခံဖြစ်သော ညီညွတ်သော ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီမှ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကို သပိတ်မှောက်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ရွေးကောက်ပွဲများတွင်မှ ပြန်လည်ပါဝင်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးမှ ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့မှ ချက်ချင်း နုတ်ထွက်မည် ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ၄၈ နှစ်ကြာ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်ကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရမှ "ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် မည်သည့် ကိုလိုနီ အဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့ဝင်မျှ ဖြစ်မည် မဟုတ်ဘဲ နောင်တွင်လည်း ကိုလိုနီစနစ်ကို သက်တမ်းရှည်စေသော မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းတွင်မှ ပါဝင်မည် မဟုတ်ကြောင်း
သမ္မတ ဂျမ်မားသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် သီးသန့်ပါတီများ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲမှ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်း အဒါမာ ဘာရိုး နှင့် ဂမ်ဘီယာ ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂရက် ပါတီမှ မန်မာကန်ဒါ တို့ နှင့် ရင်ဆိုင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အဓိက အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်နှင့် လူအခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူ အိုဆိုင်းနို ဒါဘိုး အား ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ထောင် ၃ နှစ် ချမှတ်ခဲ့ပြီး သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ခြင်း မပြုနိုင်ရန် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ အဒါမာ ဘာရိုးအား သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရရှိသူ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
၂၂ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဂျမ်မားသည် အစပိုင်းတွင် ၂၀၁၆ ရွေးကောက်ပွဲ ရှုံးနိမ့်ပြီးနောက် သမ္မတရာထူးမှ စွန့်ခွာမည်ဟု ကြေညာသော်လည်း နောက်တွင် ရလဒ်သည် တရားမဝင်ကြောင်းနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ အသစ်ပြန်လည် ကျင်းပရန် တောင်းဆိုခဲ့သဖြင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) မှ ကျူးကျော်ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀တွင် ဂျမ်မားသည် ရာထူးမှ စွန့်ခွာရန် နှင့် နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားရန် သဘောတူခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၄ ရက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ပက်ထရစ်ရှာ စကော့တလန် ထံသို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်လွှာကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ ရက်တွင် တရားဝင် ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဘောရစ် ဂျွန်ဆင် သည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာသို့ ပထမဆုံး အလည်အပတ်လာရောက်သော ပထမဆုံး  ဗြိတိသျှ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး  ဖြစ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် တရားဝင် ပြန်လည် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် အလွန်သေးငယ် ကျဉ်းမြောင်းသောနိုင်ငံဖြစ်ပြီး နယ်နိမိတ်သည် ကွေ့ကောက်နေသော ဂမ်ဘီယာမြစ်နှင့် ကြေးမုံသဖွယ် ရှိသည်
မြောက်လတ္တီကျု ၁၃° မှ ၁၄° ကြား၊ အနောက် လောင်ဂျီကျု ၁၃° မှ ၁၇° ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာသည် အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် ၅၀ ကီလိုမီတာ (၃၁ မိုင်) မျှသာ ကျယ်ဝန်းပြီး စုစုပေါင်းဧရိယာမှာ ၁၁,၂၉၅ km2 (၄,၃၆၁ sq mi) မျှ ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ နယ်နိမိတ်၏ ၁,၃၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၅၀၀ စတုရန်းမိုင်) (၁၁.၅%) သည် ရေဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်
၎င်းသည် အာဖရိက ကုန်းမကြီးတွင် အသေးငယ်ဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်
နှိုင်းယှဉ်ကြည့်မည် ဆိုပါက ဂမ်ဘီယာ၏ စုစုပေါင်း ဧရိယာမှာ ဂျမေကာကျွန်းထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ သေးငယ်သည်
ဆီနီဂေါနိုင်ငံသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံအား သုံးဘက်သုံးတန်မှ ဝန်းရံထားပြီး အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၈၀ km (၅၀ mi) မျှ ရှိကာ အနောက်ဘက် အစွန်း ဖြစ်သည်
ယခုလက်ရှိ နယ်နိမိတ်မှာ ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းနှင့် ပြင်သစ်တို့၏ သဘောတူညီချက် အပြီးတွင် ဖြစ်သည်
ပဲရစ်တွင် ပြင်သစ်နှင့် ဗြိတိသျှတို့ ဆွေးနွေးကြစဉ် အချိန်က ပြင်သစ်တို့သည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ ၂၀၀ မိုင် (၃၂၀ ကီလိုမီတာ) မျှကို ထိန်းချုပ်ရန် ပေးခဲ့သည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် နယ်နိမိတ် သတ်မှတ်ချက်များ စတင် ထားရှိသော်လည်း ပဲရစ် အစည်းအဝေးအပြီးတွင် ဂမ်ဘီယာ၏ နောက်ဆုံး နယ်နိမိတ်ကို သတ်မှတ်ရန် ၁၅ နှစ်မျှ ကြာခဲ့သည်
ရလဒ်ဖြစ်သော မျဉ်းဖြောင့်နှင့် မျဉ်းကွေးများသည် ဗြိတိသျှတို့အား ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက် ၁၀ မိုင် (၁၆ ကီလိုမီတာ) မျှကို ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာတွင် အပူပိုင်း ရာသီဥတု ရှိသည်
ပူပြင်းသော ရာသီဥတုနှင့် မိုးရာသီသည် ဇွန်လမှ နိုဝင်ဘာလအထိဖြစ်ပြီး ထိုအချိန်မှစ၍ အေးမြသော အပူချိန် အများအားဖြင့် ရရှိပြီး မိုးနည်းသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ၊ မာလီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း နှင့် ဘီနင်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း တို့နှင့် ဆင်တူသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ၁၉၆၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၄ ခုနှစ်အထိ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် ပါတီစုံ လစ်ဘရယ် ဒီမိုကရေစီ နိုင်ငံဟု ထင်ရသော်လည်း တစ်ကယ် မဟုတ်ခဲ့ပေ
နိုင်ငံအား ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာ နှင့် ၎င်း၏ ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီမှ အုပ်စိုးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုကာလအတွင်းတွင် နိုင်ငံအနေနှင့် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း မရှိဘဲ မဲဆန္ဒခံယူ၍ အာဏာပြောင်းလွှဲမည့် အရေးအတွက် ကတိပေးထားသည်မှာ မဖြစ်ခဲ့ပေ
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် စစ်တပ်အာဏာသိမ်းမှုမှ စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီမှ စစ်တပ်အရာရှိများအား အာဏာရရှိစေခဲ့သည်
နှစ်နှစ်ကြာမျှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်ပြီးနောက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ၁၉၉၆ တွင် ရေးဆွဲခဲ့ကာ စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ခေါင်းဆောင် ယာယာ ဂျမ်မားသည် ရွေးကောက်ခံ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူသည် အာဏာရှင်ဆန်ဆန် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်မှာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ၍ အတိုက်အခံပါတီများ ညွန့်ပေါင်းမှ နောက်ခံပေးထားသော အဒါမာ ဘားရိုး အောင်နိုင်သွားသည့် အချိန်အထိပင် ဖြစ်သည်
ဂျာဝါရာ အုပ်စိုးစဉ်ကာလအတွင်းက အစပိုင်းတွင် နိုင်ငံရေးပါတီ ၄ ခု ရှိခဲ့သည်
ပြည်သူ့ရှေ့ဆောင်ပါတီ (PPP)၊ ညီညွတ်ရေးပါတီ (UP)၊ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ (DP) နှင့် မွတ်စလင် ကွန်ဂရက်ပါတီ (MCP) တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကို တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် မည်သည့်ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အများစုကို အနိုင်မရခဲ့ပေ
သို့သော်လည်း ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘုရင်ခံမှ ညီညွတ်ရေးပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ပီးယား ဆား အင်န်ဂျဲ အား နိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အစိုးရအဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဝန်ကြီးချုပ်အနေနှင့် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခဲ့သည်
ထိုဆုံးဖြတ်ချက်ကို လူအများစု မကြိုက်ကြပေ
၁၉၆၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါတီများမှ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတစ်ဝန်းလုံးရှိ လူမျိုးစုနှင့် ဘာသာရေး ကွဲပြားမှုများသည် အရေးပါ၍ အလျှင်အမြန် လုပ်ဆောင်ရန် ကိစ္စဖြစ်ကြောင်း တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
ပီပီပီသည် ကိုယ်စားလှယ်နေရာ အများစုကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး ဒီမိုကရက်တစ် ကွန်ဂရက် မဟာမိတ် (DCA သည် ဒီပီ နှင့် အမ်စီပီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
နှင့် အတူ ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့ခဲ့သည်
သူတို့သည် ယူပီအား ညွန့်ပေါင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ၁၉၆၅ တွင် ညွန့်ပေါင်းမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့သည်
ယူပီသည် အဓိက အတိုက်အခံပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ၁၉၆၅ မှ ၁၉၇၀ အတွင်း ဩဇာကျဆင်းခဲ့သည်
အမျိုးသားညီလာခံပါတီ (NCP) အား ရှရစ်ဖ် မူစတာဖာ ဒစ်ပါ မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့သည် ပီပီပီ၏ လွှမ်းမိုးမှုအတွက် အဓိက အတိုက်အခံပါတီ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပီပီပီ နှင့် အင်န်စီပီတို့သည် အတွေးအခေါ်အားဖြင့် တူညီကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် အတိုက်အခံပါတီ အသစ်ဖြစ်ပြီး အစွန်းရောက် ဆိုရှယ်လစ် ပုံစံ ဖြစ်သော လွတ်လပ်ရေးနှင့် ဆိုရှယ်လစ်အတွက် ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် အစည်းအရုံး (PDOIS) ပါတီ  ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်အတွင်းတွင် ပီပီပီသည် အကြီးအကျယ် လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲတိုင်းတွင် ၅၅% မှ ၇၀% ကြား အနိုင်ရရှိကာ ကိုယ်စားလှယ် နေရာအများအပြားကို ဆက်တိုက် ရရှိခဲ့သည်
မူအားဖြင့် ဆိုရလျှင် ဂျာဝါရာ အုပ်စိုးစဉ်ကာလာအတွင်း နိုင်ငံရေးအရ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ရှိခဲ့သော်လည်း တကယ့်လက်တွေ့တွင် ပြောကြသည်မှာ "ပါတီတစ်ခုထဲက နိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထားပြီး ဒေါ်ဒါ ဂျာဝါရာ၏ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ရေး ကျော်ကြားမှုကို ဝန်းရံထားသည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးကာလတွင် အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ အကန့်အသတ်ရှိပြီး အတိုက်အခံပါတီများမှာ အားနည်းကာ အဖျက်အမှောင့်လုပ်သူများဟု ကြေညာခံရနိုင်သည့် အန္တရာယ်နှင့် ရင်ဆိုင်နေရသည်
အတိုက်အခံ ပါတီများအနေနှင့် အရင်းအမြစ်များကို ညီတူညီမျှ ရယူနိုင်စွမ်းမရှိပေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် စီးပွားရေး သမားများက ၎င်းတို့အား ထောက်ပံ့ရန် ငြင်းဆိုသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အစိုးရအနေနှင့် အများပြည်သူသို့ ကြေညာချက်များနှင့် သတင်းစာရှင်းလင်းပွဲများအတွက် ထိန်းချုပ်နိုင်စွမ်း ရှိပြီး မဲမသမာမှုများနှင့် ရွေးကောက်ပွဲ မှတ်ပုံတင်ရာတွင် မရိုးသားမှုများ ရှိသည်ဟု စွပ်စွဲမှုများ ရှိသည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ပီဒီအို အိုင်အက်စ်မှ ဘန်ဂျူးတွင် ရွေးကောက်ပွဲမှတ်ပုံတင်ခြင်း နှင့် ပတ်သက်၍ မသမာမှုများ ရှိသည်ဟု တရားရုံးတွင် တရားစွဲဆိုရာတွင် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် မညီဟု ဆိုကာ အမှုကို ပလပ်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် သွေးထွက်သံယိုမရှိသော အာဏာသိမ်းပွဲမှု ဂျာဝါရာ၏ အုပ်စိုးမှုကို အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်
ယာယာ ဂျမ်မားဦးဆောင်သော စစ်တပ်ကြားဖြတ်အုပ်ချုပ်ရေး ကောင်စီမှ အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် ၂ နှစ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုကောင်စီမှ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ပါတီအားလုံးကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ကာ လူထုအား ညမထွက်ရ ကာဖျူးအမိန့် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဒီမိုကရေစီသို့ ပြန်လည် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း ဂျမ်မားအား အားသာစေရန် ပါးနပ်စွာ ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲတွင် မဲဆန္ဒရှင် ၇၀% က ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂျမ်မားသည် သမ္မတအသစ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းမှု မတိုင်ခင်က ပါတီများတွင် ပီဒီအိုအိုင်အက်စ်မှ လွဲ၍ ကျန်ပါတီအားလုံးကို ကန့်သတ်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ယခင် ဝန်ကြီးများကို ရာထူးကြီးများ မရယူနိုင်ရန် ကန့်သတ်တားမြစ်ထားခဲ့သည်
ဂျမ်မား အုပ်စိုးစဉ် ကာလအတွင်းတွင်လည်း အတိုက်အခံများမှာ အစိတ်စိတ် ကွဲနေသည်
ဥပမာအားဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်အတွင်း တည်ထောင်သော ဒီမိုကရေစီနှင့် တိုးတက်ရေး အမျိုးသားမဟာမိတ် (အင်န်အေဒီဒီ) အတွင်း ပါတီဝင်အချင်းချင်း ပြန်လည်တိုက်ခိုက်နေကြသည်
ဂျမ်မားသည် အတိုက်အခံ ပါတီများနှင့် ပါတီဝင်များကို ခြောက်လှန့် ဖိအားပေးရန် ရဲတပ်ဖွဲ့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် လူ့အခွင့်အရေး လှုပ်ရှားသူများ၊ အရပ်ဖက်လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဖက်များနှင့် မီဒီယာများ အား လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်သည်ဟုလည်း အစွပ်စွဲ ခံရသည်
၎င်းတို့၏ ကံဆိုးမှုများတွင် နိုင်ငံခြားသို့ ပြည်နှင်ဒဏ် အပေးခံရခြင်း၊ ခြောက်လှန့် ဖိအားပေးခံရခြင်း၊ အကြောင်းမဲ့ ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခံရခြင်း နှင့် လက်စဖျောက်ခံရခြင်း တို့ ပါဝင်သည်
အဓိကကျသော ဥပမာများမှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာဆရာ ဒေဒါ ဟိုက်ဒရာ အသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် ဆန္ဒပြကျောင်းသားများ အစုလိုက်အပြုံလိုက် အသတ်ဖြတ်ခံရခြင်း၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် လူ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်စောင့်ရှောက်သူများအား သတ်ဖြတ်မည်ဟု ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ခြိမ်းခြောက်ခံရခြင်း၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် လိင်တူချစ်သူများ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ခြိမ်းခြောက်ခံရခြင်းတို့ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဂျမ်မားသည် မွတ်စလင် မဟုတ်သော သူများ၏ ဘာသာရေး လွတ်လပ်မှုကို ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ကာ တရားစီရင်ရေးကို အားနည်းသွားစေရန် ငွေမျက်နှာသာ ကြည့်သော တရားသူကြီးများကို အသုံးပြုခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲမသမာမှု များစွာ အတွက်လည်း အစွပ်စွဲခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အတိုက်အခံပါတီများ ညွန့်ပေါင်းမှ ကျောထောက်နောက်ခံပေးထားသော အဒါမာ ဘားရိုးမှ ဂျမ်မားအား အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ဂျမ်မားသည် အစပိုင်းတွင် အာဏာလွှဲပြောင်းပေးရန် သဘောတူညီခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် စိတ်ပြောင်းသွားသဖြင့် အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) မှ ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စစ်ရေးအရ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခဲ့ရသည်
ဘားရိုးသည် ၃ နှစ်သက်တမ်း ရှိသော ကြားဖြတ်အစိုးရတွင် ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ကတိပြုခဲ့သည်
နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ဒီမိုကရေနှင့် တိုးတက်ရေး ဗဟိုဌာနမှ ဘားရိုး ရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့နေရသော စိန်ခေါ်မှုများအနေနှင့် အများပြည်သူဆိုင်ရာ ကဏ္ဍများအတွင်း ပြည်သူတို့၏ ယုံကြည် အားကိုးမှုကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် လိုအပ်သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
၎င်းတို့ဖော်ပြမှုများတွင် ကျေးလက်ဒေသများတွင် လယ်သမားများနှင့် ကြီးမားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း တင်းမာမှုများဖြင့် "ထိရှလွယ်သော ငြိမ်းချမ်းရေး" ရှိသည်ဟုလည်း ပါဝင်သည်
လူမျိုးစုများအတွင်း တင်းမာမှုများ တိုးပွားနေသည်ဟုလည်း ဖော်ပြခဲ့သည်
ဥပမာအနေဖြင့် ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဘားရိုးအား ထောက်ခံသူများအား ခြောက်လှန့်ဖိအားပေးသော ဂျမ်မားထောက်ခံသူ ၅၁ ဦးအား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲအား အစပိုင်းတွင် တက်ကြွမှုများဖြင့် ကြိုဆိုထောက်ခံခဲ့ကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ ဖော်ပြချက်အရ ဘားရိုး အနေနှင့် ၎င်း၏ ဒုသမ္မတနှင့် အစကနဦး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှုများ၊ အားလုံးပါဝင်မှုအတွက် စိန်ခေါ်မှုများ၊ ဂျမ်မားလွန် ခေတ်အတွက် မျှော်မှန်းချက် မြင့်မားနေမှုများကြောင့် အားလျော့လာခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းကြောင်း တလျှောက်တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အများအပြား ရှိခဲ့သည်
ထင်ရှားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှစ်ခုမှာ ဂမ်ဘီယာအား သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ထူထောင်ခဲ့သော ၁၉၇၀ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ နှင့် ဂျမ်မား၏ အုပ်ချုပ်ရေးအတွက် အခြေခံဖြစ်ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ဘားရိုး အောင်ပွဲရသည် အထိ ရှိနေခဲ့သော ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ တို့ ဖြစ်သည်
ဂျမ်မားသည် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ဆင်မှုအား သူ့အတွက် အသာစီးရစေရန် ကိုင်တွယ် ခဲ့သည်
အုပ်ချုပ်ရမည့် သက်တမ်းအတွက် ကန့်သတ်ချက်ကို ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် ဂျမ်မားအနေနှင့် အာဏာကို ကြာရှည်စွာ ရယူထားရန် ဆန္ဒရှိသည်ကို ညွှန်ပြနေသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် အခြေခံ ဥပဒေ အရ သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲ၊ အစိုးရအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲနှင့် စစ်တပ်၏ စစ်သေနာပတိချုပ် ဖြစ်သည်
ဂျမ်မား နှင့် ဘားရိုးနှစ်ဦးစလုံးသည် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးရာထူး ကို ရယူခဲ့ကြသည်
သမ္မတသည် ဒု-သမ္မတ နှင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်နိုင်သကဲ့သို့ အစိုးရအဖွဲ့ကိုလည်း ဦးဆောင်နိုင်သည်
ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးအား ၁၉၇၀တွင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာအားလုံးကို သမ္မတအား အပ်နှင်းထားသည်
သမ္မတသည် နိုင်ငံတော်ညီလာခံ၏ အဖွဲဝင် ၅ ဦး၊ အထက်တရားရုံးများ၏ တရားသူကြီးများ၊ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူများနှင့် ခရိုင်အကြီးအကဲများကိုလည်း ခန့်အပ်နိုင်သည်
အစိုးရ ဌာနများ အနေနှင့်မှု ပြည်သူ့ဝန်ဆောင်မှု ကော်မရှင်၊ စုံစမ်းရေး အဖွဲ့နှင့် လွတ်လပ်သော ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် တို့ကို ခန့်အပ်နိုင်သည်
သမ္မတအား ငါးနှစ်သက်တမ်းဖြင့် ရိုးရှင်းသော မဲအများဆုံးလူကို ခန့်အပ်သော ပုံစံဖြင့် ရွေးချယ်ကြသည်
တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည့် သက်တမ်းကို ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပေ
၂၀၁၈ တွင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအား ပြန်လည်သုံးသပ်နေပြီး နှစ်ကြိမ် သက်တမ်းသတ်မှတ်ခြင်း နှင့် အစိုးရ၏ ပုံစံကို ပိုကောင်းအောင် ပြုလုပ်ရန် လိုအပ်သော အခြားအပြောင်းအလဲများ ရှိနိုင်သည်ဟု မျှော်လင့်ထားသည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဂျာဝါရာ ၏ ခေတ်အတွင်း ဘက်မလိုက်နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီကို တရားဝင် ကျင့်သုံးခဲ့သည်
၎င်းတို့သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၊ ဆီနီဂေါ နှင့် အခြား အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နီးစပ်သော ဆက်ဆံရေး ရှိသည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် အနောက် အင်အားကြီးနိုင်ငံတို့ ကြား ဆက်ဆံရေး ပျက်ယွင်းခဲ့ပြီး အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ဖြစ်ကာ အမေရိကန်တို့မှ ၂၀၀၂ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြားကူညီထောက်ပံ့ရေး ဥပဒေ ပုဒ်မ ၅၀၈ အရ လူသားဆန်သော ထောက်ပံ့မှု မဟုတ်သော အကူအညီအားလုံးကို ဆိုင်းငံ့ ထားခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် သမ္မတ ဂျမ်မားသည် နိုင်ငံအချို့နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ထပ်မံ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် လစ်ဗျားနိုင်ငံ (၂၀၁၀ တွင် ဆိုင်းငံ့ခဲ့သည်) နှင့် ကျူးဘားနိုင်ငံ တို့ ပါဝင်သည်
တရုတ်နိုင်ငံသည် ထိုင်ဝမ်နှင့် သံတမန် ဆက်ဆံရေး ပြုလုပ်သောကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် ဆက်ဆံရေးကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင်မှ ပြန်လည် စတင်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် နိုင်ငံတကာ အရေးကိစ္စများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်လှုပ်ရှားလေ့ ရှိပြီး အထူးသဖြင့် အနောက်အာဖရိက နှင့် အစ္စလာမ် အရေးကိစ္စများတွင် ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ နိုင်ငံပြင်ပတွင် ကိုယ်စားပြုမှုမှာ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အဖွဲ့ (ECOWAS) ၏ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂမ်ဘီယာသည် အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ဆောင်မှု အနေဖြင့် လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် ဆီရာလီယွန်နိုင်ငံရှိ ပြည်တွင်းစစ်ကို ဖြေရှင်းပေးခြင်း၊ အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ စီးပွားရေးအဖွဲ့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့ (ECOMOG) သို့ ၁၉၉၀ တွင် လည်းကောင်း နှင့် အနောက်အာဖရိက နိုင်ငံများစီးပွားရေးအဖွဲ့ လိုင်ဘေးရီးယားမစ်ရှင်သို့ ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် လည်းကောင်း တပ်ဖွဲ့များ ပေးပို့ ပေးခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂမ်ဘီယာသည် မြန်မာနိုင်ငံအား ဟိတ်ဂ်မြို့ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ တရားရုံးတွင် စစ်တပ်မှ ရိုဟင်ဂျာ များအား လူမျိုးတုံး သတ်ဖြတ်သည်ဟု စွပ်စွဲ၍ တရားစွဲခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် အိမ်နီးချင်း ဂင်းနီဗစ်ဆောနိုင်ငံနှင့် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ကာဆာမန့်စ် ဒေသတို့ကြား အငြင်းပွားမှုများကို ဝင်ရောက်ဖြေရှင်းရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် မတ်လ မအောင်မြင်ခဲ့သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှုတွင် ဆီနီဂေါ ပါဝင်ပတ်သက်သည်ဟု ယူဆခဲ့သည်
ထို့အတွက်ကြောင့် ဂမ်ဘီယာနှင့် အိမ်နီးချင်း ဆီနီဂေါနိုင်ငံတို့ကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာခဲ့သည်
နောက်ဆက်တွဲဖြစ်သော လူ့အခွင့်အရေးနှင့် ပတ်သက်သော အခြေအနေ ယိုယွင်းလာမှုကြောင့် အမေရိကန် နှင့် ဂမ်ဘီယာတို့အကြား ဆက်ဆံရေး တင်းမာလာခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့မှ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၃ ရက်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာ အစိုးရမှ "ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် မည်သည့် ကိုလိုနီ အဖွဲ့အစည်း၏ အဖွဲ့ဝင်မျှ ဖြစ်မည် မဟုတ်ဘဲ နောင်တွင်လည်း ကိုလိုနီစနစ်ကို သက်တမ်းရှည်စေသော မည်သည့်အဖွဲ့အစည်းတွင်မှ ပါဝင်မည် မဟုတ်ကြောင်း
သမ္မတ အသစ် လက်ထက်တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ဗြိတိသျှ အစိုးရ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဓနသဟာယ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ပြန်လည် ရောက်ရှိရန် လုပ်ငန်းစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၂ တွင် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးချုပ် ပက်ထရစ်ရှာ စကော့တလန် ထံသို့ ဓနသဟာယနိုင်ငံများ အဖွဲ့သို့ ပြန်လည် ဝင်ရောက်ရန် လျှောက်လွှာကို တရားဝင် ပေးအပ်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၈ ရက်တွင် ဓနသဟာယ သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် ပြန်လည် စတင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာရှိ အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းကလေး ၇၈.၃% ခန့်သည် မ အင်္ဂါ ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
ကျားမလိင်တူချစ်သူဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များမှာ ဂမ်ဘီယာတွင် တရားမဝင်ဘဲ ထောင်တသက် ချမှတ်ခံရနိုင်သည်
လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပညာပေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် အေဒရီယာနာ ကပ်ပလန် မာကူဆန် နှင့် အခြားသူများတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများ ပါဝင်သည်
ဒေးလီးအော့ဗ်ဆာဗာ သတင်းစာ၏ သတင်းထောက် အဲဘရီမာ မန်နာ မှာ ၂၀၀၆ ဇူလိုင်လကတည်းက အဖမ်းခံထားရပြီး ထိုစဉ်မှစ၍ တိတ်တဆိတ် ထိန်းသိမ်းခံထားရသည်ဟု လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ ယုံကြည်ကြသည်
မန်နာ သည် ဘီဘီစီမှ သမ္မတ ယာယာ ဂျမ်မားအား ဝေဖန်ထားသည့် သတင်းကို ပြန်လည် ထုတ်ပြန်ရန် ကြိုးစားရာမှာ နိုင်ငံတော်ထောက်လှမ်းရေးအေဂျင်စီမှ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခံရသည်ဟု သတင်းရရှိခဲ့သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာရေး အဖွဲ့မှ သူ့အား ယုံကြည်ချက်ကြောင့် အကျဉ်းကျခံရသူဟု သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် အရေးအကြီးဆုံး အမှုများတွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာ ထရမ်းပက် သတင်းစာမှ မန်နာသည် အထိန်းသိမ်းခံရစဉ် ၂၀၀၈ ခုနှစ် အလယ်တွင် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး အသိုက်အဝန်းအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အစ္စလာမ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး အဖွဲ့ကုလသမဂ္ဂအာဖရိက သမဂ္ဂဂမ်ဘီယာစစ်တပ် (GAF) အား ဂမ်ဘီယာနှင့် ဆီနီဂေါ နှစ်နိုင်ငံအကြား နိုင်ငံရေးပေါင်းစည်းမှု ဖြစ်သည့် ဆီနီဂမ်ဘီယာ ကွန်ဖက်ဒရေးရှင်း၏ လိုအပ်ချက်အရ  ၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
အစက ဗြိတိသျှတို့ လေ့ကျင့်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်နှင့် ဆီနီဂေါတို့ လေ့ကျင်ပေးထားသော ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ရွန်ဒါမရီ (ဂျီအင်န်ဂျီ) တပ်ဖွဲ့ တို့ ပါဝင်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ဂျီအင်န်ဂျီအား ရဲတပ်ဖွဲ့ နှင့်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ခုနှစ်တွင် ဂျမားမှ ဂမ်ဘီယာရေတပ်ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်များ အလယ်ပိုင်းတွင် ဂမ်ဘီယာလေတပ်ကို တည်ထောင်ရန် ကြိုးစားခဲ့သော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဂျမားသည် နိုင်ငံတော်ရီပတ်ဘလစ်ကင် အစောင့်တပ်ဖွဲ့အား အထူးတပ်ဖွဲ့ယူနစ်များဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတော်ကြည်းတပ်တွင် အင်အားအကြမ်းမျဉ်း ၉၀၀ ခန့် ရှိပြီး ခြေမြန်တပ်ရင်း ၂ ခုနှင့် အင်ဂျင်နီယာဆိုင်ရာ ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်
ဖားရပ်သံချပ်ကာယဉ် နှင့် အမ်၈ ဂရေးဟောင်း သံချပ်ကာကားများကို အသုံးပြုကြသည်
ရေတပ်တွင် ကင်းလှည့်ရေယာဉ်များ ရှိပြီး ထိုင်ဝမ်မှ ၂၀၁၃ တွင် ရေယာဉ်အသစ်များကို လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းသည့် ၁၉၈၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဂမ်ဘီယာတပ်သည် ကုလသမဂ္ဂနှင့် အာဖရိက သမဂ္ဂတို့၏ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရေး စစ်ဆင်ရေးများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်
၎င်းအား ဒုတိယအဆင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်းရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သူ အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး  နိုင်ငံတကာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဌာန မှ ငြိမ်းချမ်းရေးထိန်းသိမ်းရာတွင် ဒေသအတွင်းဦးဆောင်သူ အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၉၀ မှ ၁၉၉၁ အထိ အီကိုမော့ (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စောင့်ကြည့်ရေးအဖွဲ့) ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် လိုင်ဘေးရီးယားနိုင်ငံသို့ စစ်သားများ စေလွှတ်ခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က ဂမ်ဘီယာ စစ်သားနှစ်ဦး ကျဆုံးခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် အီကိုမေးလ် (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ လိုင်ဘေးရီးယား စစ်ဆင်ရေး) ၊ ယူအင်န်မေးလ် (ကုလသမဂ္ဂ၏ လိုင်ဘေးရီးယားစစ်ဆင်ရေး) နှင့် ယူအင်န်အေမစ်ဒ် (ကုလသမဂ္ဂ နှင့် အာဖရိကသမဂ္ဂ၏ ဒါဖာ စစ်ဆင်ရေး) တို့သို့ တပ်ဖွဲ့များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ် သွေးထွက်သံယုံ မရှိသော စစ်အာဏာသိမ်းမှုတွင် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သော ဂျမ်မား အာဏာရယူသည့် အချိန်မှစ၍ စစ်တပ်အား သမ္မတမှ တိုက်ရိုက် တာဝန်ယူ ကွပ်ကဲသည်
ဂျမ်မားသည် ကာကွယ်ရေးအရာရှိချုပ် ရာထူးကို ဖန်တီးခဲ့ပြီး ထိုသူမှာ ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်၏ နေ့စဉ်လည်ပတ်မှုများကို တာဝန်ရှိသည့် ဝါရင့်စစ်တပ် အရာရှိ ဖြစ်သည်
၁၉၅၈ မှ ၁၉၈၅ အထိ ဂမ်ဘီယာတွင် စစ်တပ် မရှိပဲ ဂမ်ဘီယာကွင်းဆင်းတပ်ဖွဲ့သည် ရဲတပ်ဖွဲ့၏ အရန်စစ်အင်အား အဖြစ် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာ စစ်တပ်၏ အစကို ပြန်လိုက်မည် ဆိုပါက ဗြိတိသျှ စစ်တပ်၏ ဂမ်ဘီယာတပ်မကြီးသည် ၁၉၀၁ မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်အထိ တည်ရှိခဲ့ပြီး ပထမကမ္ဘာစစ် နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် တို့တွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည် ၂၀၁၇ တွင် ဂမ်ဘီယာသည် ကုလသမဂ္ဂ၏ အဏုမြူလက်နက် ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ရေး သဘောတူစာချုပ်တွင် လက်မှတ် ရေးထိုးခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာစစ်တပ်သည် အခြားနိုင်ငံများမှ လက်နက် အကူအညီနှင့် လေ့ကျင့်ရေး သဘောတူညီချက်များ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၂ တွင် နိုင်ဂျီးရီးယား စစ်သားများက ဂမ်ဘီယာ စစ်တပ်ကို ကူညီ ဦးဆောင်ပေးခဲ့သည်
၁၉၉၁ နှင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ်ကြားတွင် တူရကီစစ်တပ်မှ ဂမ်ဘီယာ စစ်သားများကို ကူညီလေ့ကျင့်ပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဗြိတိသျှ တို့၏ တော်ဝင် ဂျီဘရော်လ်တာ တပ်မှ နှင့် အမေရိကန်၏ အမေရိကန် အာဖရိက စစ်ဌာနချုပ် တို့မှ လေ့ကျင့်ရေးအဖွဲ့များကို လက်ခံ၍ သင်ကြားခဲ့သည်
ဂမ်ဘီယာအား အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ၈ ခုဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး မြို့တော်အဆင့် သတ်မှတ်ထားသော နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ဘန်ဂျူး အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၁၉၂ အရ သီးခြားမဲဆန္ဒနယ်များ အဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဒေသအစိုးရများသည် ခရိုင် ၄၃ ခု အဖြစ် ထပ်မံ ပိုင်းခြားထားသည်
၎င်းတို့တွင် ကာနီဖင်း နှင့် ကွန်ဘို စိန့်မေရီ (၎င်းသည် ဘရီကာမားအား ဘရီကာမား အုပ်ချုပ်ရေးဒေသနှင့်အတူ မြို့တော် အဖြစ် ဝေမျှသတ်မှတ်သည်
မဟာ ဘန်ဂျူး မြို့တော်ဒေသ၏ အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်ကြသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ကို အခြေခံသော စီးပွားရေး ရှိပြီး ထုံးတမ်းစဉ်လာအရ တစ်အိမ်စာဖူလုံသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ သမိုင်းကြောင်းအရ မြေပဲပေါ် မူတည်၍ ပို့ကုန်ဝင်ငွေ ရရှိခြင်း၊ သမုဒ္ဒရာဆိပ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော ပြန်လည်တင်ပို့ ကုန်သွယ်ရေး၊ ပို့ကုန် ခွန် လျော့နည်းခြင်း၊ စီမံရေးဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခြင်း၊ အတက်အကျကြမ်းသော ငွေလဲလှယ်နှုန်းနှင့် ငွေလဲလှယ်နှုန်း ထိန်းချုပ်မှု မရှိခြင်း နှင့် သိသာသော ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်း အစရှိသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာများ ရှိသည်
နိုင်ငံတကာငွေကြေးအဖွဲက ၂၀၁၁ တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၉၇၇ သန်း ဟု ဖော်ပြခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂျီဒီပီ ကို အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁,၆၂၄ သန်း ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် နှစ်စဉ် ဂျီဒီပီ၏ ၅ ရာခိုင်နှုန်း မှ ၆ ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးလုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၃၀% ရှိပြီး အလုပ်လုပ်သူ၏ ၇၀% ကို အလုပ်ပေးထားသည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် မြေပဲထုတ်လုပ်ရေးသည် ဂျီဒီပီ၏ ၆,၉%မျှ ရှိပြီး အခြားကောက်ပဲသီးနှံများမှာ ၈,၃%၊ ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန် ၅.၃%၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း ၁၈% နှင့် သစ်တောလုပ်ငန်း ၀.၅% တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထုပ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းမှာ ဂျီဒီပီ၏ ၈% မျှ ရှိပြီး ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာ ၅၈% ရှိသည်
အနည်းငယ်သာရှိသော ကုန်ထုတ်လုပ်ရေးမှာ အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ပေါ်တွင် အခြေခံသည် ( ဥပမာ- မြေပဲကြိတ်ခွဲခြင်း၊​ကိတ်မုန့်ဖုတ်ခြင်း၊ ဘီယာချက်လုပ်ခြင်း နှင့် သားရေလုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်သည်
အခြားသော ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှ ဆပ်ပြာ၊ အချိုရည်၊ အဝတ်အထည် စသည်တို့ ပါဝင်သည်
ယခင်က ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း နှင့် ဥရောပသမဂ္ဂတို့သည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပစ္စည်းတင်ပို့ရာ ဈေးကွက် ဖြစ်ခဲ့သည်
​ သို့သော်လည်း လတ်တလော နှစ်များတွင် ဆီနီဂေါ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်​ ဂျပန်တို့သည် ဂမ်ဘီယာ၏ ထင်ရှားသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်
​အာဖရိကတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၌ ဆီနီဂေါသည် ဂမ်ဘီယာ၏ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက် ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ မတိုင်မီကမူ ဂင်းနီဗစ်ဆော နှင့် ဂါနာ နိုင်ငံတို့သည် ဆီနီဂေါနှင့် ညီမျှသော အရေးကြီးသော ကုန်သွယ်ရေး မိတ်ဖက်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်
တကမ္ဘာလုံးတွင် ဂမ်ဘီယာသို့ အဓိက ပစ္စည်းတင်သွင်းသော နိုင်ငံများမှာ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
​ ယူကေ၊ ဂျာမနီ၊ အိုင်ဗရီကို့စ် နှင့် နယ်သာလန်နိုင်ငံတို့မှလည်း ဂမ်ဘီယာသို့ ပစ္စည်းအမြောက်အမြား တင်ပို့ ကြသည်
​ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်ရေး လိုငွေပြမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၃၃၁ သန်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာ၌ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် ၁၂ ခု ရှိပြီး အစ္စလာမ်ဘဏ်တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်
သက်တမ်းအကြာဆုံးဘဏ်မှာ စတန်းဒတ် ချာတာဘဏ် ဖြစ်ပြီး ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှ အနောက်အာဖရိက ဘဏ် အမည်ဖြင့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဆွစ်ဇာလန် အခြေစိုက် ဘဏ်အုပ်စု တစ်ခု ဖြစ်သော နိုင်ငံတကာ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်သည် ရုံးခွဲတစ်ခုကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ယခုအခါ နိုင်ငံတွင်း ဘဏ်ခွဲ ၄ ခု ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၏ အဆက် ဘဏ်သည် ရုံးခွဲဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ဘဏ်ခွဲ ၄ ခု ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဇီးနစ်ဘဏ် (ဂမ်ဘီယာ) လိမိတက် ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှ ဧရာမဘဏ်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သော ဇီးနစ်ဘဏ်၏ ရုံးခွဲ ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလတွင် လက်ဘနွန် ကနေဒါ ဘဏ်သည် ပရိုင်းဘဏ်ဟု ခေါ်သော ရုံးခွဲတစ်ခု ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြို့ပြတွင် နေထိုင်သူမှာ ၅၇.၃% ဖြစ်သည်
၂၀၀၃ လူဦးရေစာရင်း၏ အကြိုစာရင်း အရ မြို့ပြနှင့် ကျေးလက်လူဦးရေ ကြား ကွာခြားမှုမှာ လျော့နည်းလာပြီး ဒေသအများအပြားကို မြို့ပြ အဖြစ် ပြောင်းလဲ ကြေညာခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
မြို့ပြသို့ ပြောင်းရွှေ့ခြင်း၊ ဖွံဖြိုးရေး စီမံကိန်းများ နှင့် ခေတ်မီလာခြင်းတို့က ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသား အများစုထံသို့ အနောက်တိုင်း၏ အမူအကျင့်များနှင့် တန်ဖိုးများကို ယူဆောင်လာကြသော်လည်း ဒေသရင်းနေ ဝတ်စားဆင်ယင်မှု၊ အခမ်းအနား ကျင်းပမှုနှင့် ဆွေမျိုးများအကြား ဓလေ့အရ နီးစပ်စွာ ရှိမှုတို့မှာ နေ့စဉ်ဘဝ၏ အဓိကအစိတ်အပိုင်း အဖြစ် တည်ရှိနေဆဲ ဖြစ်သည်
ကုလသမဂ္ဂ၏ ၂၀၁၀ ခုနှစ် လူထုဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း အစီရင်ခံစာတွင် ဂမ်ဘီယာအား နိုင်ငံပေါင်း ၁၆၉ နိုင်ငံ၌​အဆင့် ၁၅၁ အဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး လူထုဖွံ့ဖြိုးမှု နိမ့်ကျသော အစုအဖွဲ့တွင် ထည့်သွင်းထားသည်
ထိုညွှန်းကိန်းမှ လူ့သက်တမ်း၊ ကျောင်းနေသည့် နှစ်၊ လူတစ်ဦးချင်းအလိုက် အချိုးချထားသော စုစုပေါင်းနိုင်ငံထုတ်ကုန်း နှင့် အခြားအကြောင်းအရာများကို နှိုင်းယှဉ်ထားသည်
စုစုပေါင်း မွေးဖွားနိုင်စွမ်းမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးတစ်ဦးလျှင် ကလေး ၃.၉၈ ဦးမျှ ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးစု အများအပြားနေထိုင်ကြပြီး လူမျိုးစုတိုင်းသည် သူတို့၏ ဘာသာစကား နှင့် ရိုးရာကို ထိန်းသိမ်းကြသည်
​အကြီးမားဆုံး လူမျိုးစုမှာ မန်ဒင်ကာ လူမျိုးစု ဖြစ်ပြီး ဖူလာ၊​ဝိုလော့ဖ်၊​ဂျိုလာ၊ ကာရိုနင်ကာ၊ဆီရာဟူလီဂျာဟန်ကာ ၊ဆီရီရီ၊ မန်ဂါဂျို၊​ဘမ်ဘာရာ၊ အကူး မာရာဘိုး၊ ဘာအီနူကာ နှင့် အခြားလူမျိုးစုများလည်း ရှိကြသည်
ထိုဒေသတွင် အကူးလူမျိုးများဟု သိကြသော ခရီရိုလူမျိုးများသည် ဂမ်ဘီယာရှိ လူဦးရေ အနည်းဆုံး လူမျိုးစု ဖြစ်သည်
သူတို့သည် ရိုးရာအားဖြင့် ဆီရာလီယွန်ရှိ ခရီရိုး လူမျိုးများမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပြီး မြို့တော်တွင် စုစည်း နေထိုင်ကြသည်
အာဖရိကသား မဟုတ်သော လူမျိုး ၃,၅၀၀ ခန့် ရှိပြီး ဥရောပသားများနှင့် လက်ဘနွန် လူမျိုးများ ပါဝင်ကြကာ လူဦးရေ၏ ၀.၂၃% မျှ ရှိသည်
ဥရောပသား လူနည်းစု၏ အများစုမှာ ဗြိတိသျှလူမျိုးများ ဖြစ်ကြပြီး လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ဗြိတိသျှလူမျိုး အများအပြား နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသည် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အခြား အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများမှာ မန်ဒင်ကာ၊ ဝိုလော့ဖ်၊ ဖူလာ၊ ဆီရာ၊ ခရီယို၊ ဂျိုလာ နှင့် အခြား ဒေသခံ ဘာသာစကားများ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏ ပထဝီအနေအထားအရ အနောက်အာဖရိက၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ဖြစ်သော ပြင်သစ်ဘာသာစကားကို တတ်ကျွမ်းသူ များပြားသည်
ဂမ်ဘီယာနို်င်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မူလတန်းအဆင့် ပညာရေးမှာ မသင်မနေရ ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း စွမ်းအားစုများ နှင့် ပညာရေးဆိုင်ရာ အခြေခံ အဆောက်အအုံများ မလုံလောက်မှုကြောင့် အကောင်အထည်ဖော်ရန် ခက်ခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် စုစုပေါင်း မူလတန်း ကျောင်းအပ်သူမှာ ၇၇.၁% ဖြစ်ပြီး တကယ်တမ်း ကျောင်းတက်သူမှာ ၆၄.၇% မျှသာ ရှိသည်
ကျောင်းလခကြောင့် ကလေးငယ်အများအပြား ကျောင်းမတက်နိုင်ပဲ ဖြစ်ခဲ့သည်မှာ ကြာပြီ ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သမ္မတဂျမ်မားမှ ကျောင်း၏ ပထမဆုံး ခြောက်နှစ်တွင် ကျောင်းလခ ကောက်ခံခြင်းကို ရပ်တန့်ရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
မူလတန်းကျောင်းသားကျောင်းသူများတွင် မိန်းကလေး မှာ ၅၂% မျှ ရှိသည်
သို့သော်လည်း ထိုကိန်းဂဏန်းမှာ ကျေးလက်ဒေသများတွင် လျော့နည်းနိုင်ပြီး ယဉ်ကျေးမှု အကြောင်းအချက်များနှင့် ဆင်းရဲမှုတို့က မိဘများအား မိန်းကလေးများကို ကျောင်းသို့ ပို့ရန် အဟန့်အတား ဖြစ်စေသည်
ကျောင်းနေအရွယ် ကလေးများ၏ ၂၀% မှာ ကိုရမ်ကျမ်းစာ သင်ကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်
တကမ္ဘာလုံးရှိ နိုင်ငံပေါင်း ၂၅၀ မှ ကျောင်းသား ၄၃၅,၀၀၀ ကျော် စာရင်းသွင်းထားသည် နိုင်ငံတကာ အိုးပင်းတက္ကသိုလ် အမည်ရသည် အဆင့်မြင့်ပညာတက္ကသိုလ်၏ နိုင်ငံတကာ ဌာနချုပ်မှာ ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ကျန်းမာရေးအတွက် အများပြည်သူဆိုင်ရာ အသုံးစရိတ်မှာ ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် ဂျီဒီပီ၏ ၁.၈ % ဖြစ်ပြီး ပုဂ္ဂလိက အသုံးစရိတ်မှာ ဂျီဒီပီ၏ ၅% မျှရှိသည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်များတွင် လူဦးရေ ၁ သိန်းလျှင် ဆရာဝန် ၁၁ ယောက်မျှ ရှိသည်
လူ့သက်တမ်းမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသမီးများအတွက် ၅၉.၉ နှစ်ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက် ၅၇.၇ နှစ် ဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့၏ အဆိုအရ ဂမ်ဘီယာရှိ အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းမငယ် ၇၈.၃% မှာ မအင်္ဂါစေ့ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဂမ်ဘီယာအတွက် မွေးစမိခင် သေဆုံးနှုန်းမှာ အကြိမ် ၁ သိန်းလျှင် ၄၀၀ မျှ ဖြစ်သည်
၁၉၉၀ ခုနှစ်တွင် ၆၂၈.၅ကြိမ် ရှိပြီး ၂၀၀၈ တွင် ၂၈၁.၃ကြိမ် ရှိသည်
အသက် ၅ နှစ်အောက် ကလေးသေဆုံးနှုန်းမှာ ကလေး အယောက် ၁,၀၀၀ လျှင် ၁၀၆ ယောက် ဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် မွေးကင်းစကလေး ၃၁ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဝင်သည်
ဂမ်ဘီယာတွင် အကြိမ်ရေ ၁၀၀၀ မွေးဖွားမှုအတွက် သားဖွားဆရာမ ၅ ယောက်မျှသာ ရှိပြီး ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးတို့အတွက် သေဆုံးနိုင်ခြေမှာ ၄၉ ယောက်တွင် ၁ ယောက်မျှ ရှိသည်
အခြေခံဥပဒေ၏ ပုဒ်မ ၂၅ မှ နိုင်ငံသားများအား သူတို့ ရွေးချယ်ထားသည် မည်သည့်ဘာသာကို မဆို ကိုးကွယ်ခွင့် ရှိသည်ဟု ဆိုထားသည်
နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၉၅% သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ကိုးကွယ်ကြသည်
ဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင် အများစုမှာ ဆွန်နီ ဥပဒေနှင့် ထုံးတမ်းများကို လိုက်နာကြသည်
.အစ်နေ့ နှစ်ခု အပါအဝင် အဓိက မွတ်ဆလင် ရုံးပိတ်ရက်များတွင် ဂမ်ဘီယာရှိ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ပြုလုပ်မှုများသည် ရပ်တန့်သွားသည်
ဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင်အများစုမှာ မာလီကီကျောင်းတော် အတွေးအခေါ်ကို ကျင့်သုံးကြသည်
ဂမ်ဘီယာတွင် ရှီယာဂိုဏ်းဝင် မွတ်ဆလင်များလည်း ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် လက်ဘနွန်မှလာသူများနှင့် ဒေသအတွင်း ပြောင်းရွှေ့လာသော အာရပ် ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူမှာ လူဦးရေ၏ ၄% ခန့် ရှိပြီး ဂမ်ဘီယာ၏ အနောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်းများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် အများစုမှာ ၎င်းတို့ဘာသာ ရိုမန်ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောကြသည်
​သို့သော်လည်း လူနည်းသော ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းဝင်များလည်း ရှိပြီး ၎င်းတို့မှာ အင်္ဂလိကန်၊​မက်သဒစ်၊ နှစ်ခြင်း ၊​ ၇ရက် အက်ဒဗန်တစ်၊ ယေဟောဝါ သက်သေနှင့် အခြား ဧဝံဂေလိ အုပ်စုငယ်လေးများ ဖြစ်ကြသည်
ဆီရာဘာသာ ကဲ့သို့သော ရိုးရာယုံကြည်မှုများကို မည်ရွေ့မည်မျှအထိ ဆက်လက်ကိုးကွယ်နေကြသည် ဆိုသည်မှာ မသဲကွဲပေ
ဆီရာဘာသာတွင် နက္ခတ္တဗေဒနှင့် မဟာနတ်ဘုရားဖြစ်သော ရုဂျ် အားယုံကြည်မှုတို့ ပါဝင်သည်
ဆီရာဘာသာတွင် ဘာသာရေးပွဲတော်များဖြစ်ကြသော ဇွိုင်၊ ဘော့ဆေး နှင့် ရမ်ဒေါ ရန်ဒီ ပွဲတော် တို့ ရှိကြသည်
နှစ်တိုင်းတွင် ဆီရာဘာသာကို ကိုးကွယ်သူများသည် ဆီနီဂေါနိုင်ငံ ဆိုင်းတိုင်းပြည်ရှိရာ နေရာသို့ ဘုရားဖူးသွားကြပြီး ဇွိုင် မြင့်မြတ်သော ပွဲတော်အတွက် ဖြစ်သည်
ဆီရာ ဘာသာသည် ဆီနီဂမ်ဘီယာရှိ မွတ်စလင် အသိုင်းအဝိုင်းတွင်လည်း ထင်ရှားသော လက်ရာများ ရှိနေပြီး ဆီနီဂမ်ဘီယာ မွတ်စလင်ပွဲတော်များ ဖြစ်ကြသော တိုဘာစကီ၊ ဂါမို၊ ကိုရီတေ၊ ဝါရီကော် စသည်တို့သည် ဆီရာ ဘာသာမှ ငှားရမ်းသုံးစွဲသော စကားလုံးများဖြစ်ပြီး ရှေးဟောင်း ဆီရာပွဲတော်များလည်း ဖြစ်သည်
ဆီရာများကဲ့သို့ပင် ဂျိုလာလူမျိုးများတွင်လည်း သူတို့ကိုယ်ပိုင် ဘာသာရေး ထုံးတမ်းစဉ်လာများ ရှိကြသည်
ဂျိုလာများ၏ အဓိက ဘာသာရေးပွဲတော်တစ်ခုမှာ ဘိုကောက် ပွဲတော် ဖြစ်သည်
တောင်အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သူ အနည်းငယ်တို့တွင် ဟိန္ဒူဘာသာ ကိုးကွယ်မှုနှင့် ဘာဟိုင်းဘာသာ ကိုးကွယ်မှုများ ရှိသည်
အာမာဒိယ ဂျမက်အား ကိုးကွယ်သူများ စုစည်းနေသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
သို့သော်လည်း တောင်အာရှမှ ရွှေ့ပြောင်းလာသူ အများစုမှာ မွတ်စလင်များ ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံသည် အာဖရိကကုန်းမကြီဂတွင် အသေးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း ၎င်း၏ ယဉ်ကျေးမှုသည် အမျိုးမျိုးကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုများမှ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု၏ ရလဒ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏ နယ်နိမိတ်သည် ဂမ်ဘီယာမြစ်၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် ကျဉ်းမြောင်းသော မြောင်းကလေးတစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိပြီး ရေထုသည် နိုင်ငံ၏ အသက်သွေးကြောသဖွယ်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံများက "မြစ်" ဟူ၍သာ ခေါ်ဆိုကြသည်
သဘာဝအတားအဆီး မရှိပါက ဂမ်ဘီယာသည် အနောက်အာဖရိကတခွင်တွင် ရှိသော လူမျိုးအများစု၏ နေထိုင်ရာ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
ဥရောပသားများသည်လည်း ဂမ်ဘီယာ၏ သမိုင်းကြောင်းတွင် ထင်ရှားစွာ ပါဝင်နေပြီး အကြောင်းမှာ ဂမ်ဘီယာမြစ်သည် တိုက်အတွင်းသို့ နက်ရှိုင်းစွာ ဝင်ရောက်သွားလာနိုင်ပြီး ထိုသို့သော ပထဝီအနေအထားကြောင့် ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစုအတွင်း ကျွန်ကုန်သွယ်ရေးတွင် အမြတ်အစွန်းအများဆုံး ရရှိသည့် ဒေသတစ်ခု အဖြစ် ရှိစေခဲ့သည်
ထို့အပြင် ကျွန်ကုန်သွယ်မှုအား ၁၉ ရာစုတွင် တရားမဝင်သော အလုပ်အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သော အခါတွင်လည်း ထိုနေရာမှ မဟာဗျူဟာ ကျစွာ တားဆီးနိုင်ခဲ့သည်
ထိုသမိုင်းကြောင်းများကို စာရေးဆရာ အဲလက်စ် ဟေလီ၏ စာအုပ်နှင့် ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲ တစ်ခုဖြစ်သော ဇာစ်မြစ် တွင် ဖော်ပြထားပြီး ဂမ်ဘီယာကို နောက်ခံထား ဇာတ်လမ်းဖွဲ့ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဂီတသည် အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ကုန်းတွင်းပိုင်းနယ်စပ်ကို ဝိုင်းပတ်ထားသော ဆီနီဂေါနိုင်ငံနှင့် အလွန်နီးစပ်သည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ဂီတမှာ ရေပန်းစားသော အနောက်တိုင်းဂီတ နှင့် အကကို ဝိုလော့ဖ်လူမျိုး နှင့် ဆီရာလူမျိုးတို့၏ ရိုးရာ ဗုံတီးခတ်မှု နှင့် အကဖြစ်သော ဆဘား ဖြင့် ရောမွှေထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ ဟင်းလျာများတွင် မြေပဲ၊ ထမင်း၊ ငါး၊ အသား၊ ကြက်သွန်၊ ခရမ်းချဉ်သီး၊ ပလောပီနံမှုန့်၊ ငရုတ်ကောင်းမှုန့် နှင့် ဂမ်ဘီယာအမျိုးသမီးတို့မှ ဂမ်ဘီယာမြစ်မှ ဖမ်းယူသော ယောက်သွားတို့ ပါဝင်သည်
အထူးသဖြင့် ယပ်ဆာ ဟု ခေါ်သော ကြက်သွန်ဖြင့် ချက်ထားသော သားငါး ဟင်းလျာနှင့် ဒိုမိုဒါဟု ခေါ်သော မြေပဲနှစ်ဖြင့် ချက်ထားသော ဟင်းလျာတို့မှာ ဒေသခံများနှင့် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများကြား ရေပန်းစားသော ဟင်းလျာများ ဖြစ်သည်
ဝေဖန်သူများက အစိုးရအား လွတ်လပ်စွာ ပြောဆိုခွင့်ကို ကန့်သတ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေမှ လိုင်စင်ထုတ်ပေးနိုင်၍ သတင်းစာဆရာများကို အကျဉ်းချနိုင်သည့် အာဏာရှိသော ကော်မရှင်တစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင် အသရေဖျက် ရေးသားမှုအတွက် ထောင်ဒဏ်အပြစ်ပေးသော ဥပဒေကို ထပ်မံပြဋ္ဌာန်းခဲ့ပြီး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေမှုနှင့် ရုပ်သံ လွှင့်ထုတ်မှု လိုင်စင် အားလုံးအား ပယ်ဖျက်ခဲ့ကာ မီဒီယာအဖွဲ့အားလုံးအား ယခင် အခကြေးငွေထက် ၅ ဆမျှ ရှိသော ကြေးဖြင့် ပြန်လည် မှတ်ပုံတင်စေခဲ့သည်
အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှု အပြီးတွင် ဂမ်ဘီယာ သတင်းသမား ၃ ဦး ဖမ်းဆီးခံခဲ့ရသည်
သူတို့သည် အစိုးရ၏ စီးပွားရေးပေါ်လစီကို ဝေဖန်သောကြောင့် သို့မဟုတ် ယခင်ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီး နှင့် လုံခြုံရေးအရာရှိချုပ်သည် ကြံစည်သူများတွင် ပါဝင်သည်ဟု ရေးသားပြောဆိုသောကြောင့်ဟု ဆိုကြသည်
သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဒေဒါ ဟိုင်ဒါရာသည် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဥပဒေ အသက်ဝင်ပြီးနောက် ရှင်းမပြနိုင်သော အခြေအနေတွင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်သတ်ခံခဲ့ရသည်
သတင်းစာနှင့် ရေဒီယို စတေရှင်များအတွက် လိုင်စင်ကြေးမှာ အလွန်မြင့်မားပြီး တစ်နိုင်ငံလုံး လွှင့်ထုတ်နိုင်သော စတေရှင်များကို အစိုးရမှ တင်းကြပ်စွာ ထိန်းချုပ်ထားသည်
နယ်စည်းမခြား သတင်းထောက်များအဖွဲ့မှ "သမ္မတ ယာယား ဂျမ်မား၏ ရဲကင်းစောင့်နိုင်ငံ" ဟု ခေါ်ဆိုပြီး လူသတ်မှု၊ မီးရှို့မှု၊ ဥပဒေမဲ့ ဖမ်းဆီးမှု နှင့် အသက်အန္တရာယ်ခြိမ်းခြောက်မှုများကို ဂျာနယ်လစ်များ ပေါ်တွင် ကျူးလွန်သည်ဟု စွပ်စွဲထားသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ အင်ဒီပန်းဒင့် သတင်းစာ၏ ယခင်အယ်ဒီတာ မူဆာ ဆိတ်ဒီခန်အား နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အဘူဂျာမြို့ရှိ အီကိုဝပ် (အနောက်အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအဖွဲ့) တရားရုံးမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂ သိန်း ပေးရန် အမိန့်ချခဲ့သည်
တရားရုံးမှ ဂမ်ဘီယာ အစိုးရသည် နိုင်ငံတော် လုံခြုံရေးအေဂျင်စီတွင် တရားမစွဲဆိုဘဲ ဖမ်းစီးခဲ့ပြီးနောက် နှိပ်စက်ခဲ့သည့်အတွက် အပြစ်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
အစိုးရအနေနှင့် သူ့အား ၂၀၀၆ ခုနှစ် မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းမှုအကြောင်း သိသည်ဟု သံသယရှိခဲ့သည်မှာ ထင်ရှားသည်
အိမ်နီးချင်း ဆီနီဂေါနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား အားကစားနှင့် ရေပန်းစားသော အားကစားမှာ နပမ်းသတ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဘောလုံးကစားခြင်းနှင့် ဘတ်စကတ်ဘောတို့မှာလည်း ရေပန်းစားသည်
ဂမ်ဘီယာ၏ ဘောလုံးကစားခြင်းကို ဂမ်ဘီယာဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (ဂျီအက်ဖ်အေ) မှ ကြီးကြပ်ပြီး ၎င်းတို့မှာ ဖီဖာ နှင့် အာဖရိက ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (စီအေအက်ဖ်) တို့နှင့် မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
ဂမ်ဘီယာ ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်မှ လိဂ် ကစားခြင်းကို ဦးဆောင်ပြီး ထိပ်ဆုံးတန်း၊ ဂျီအက်ဖ်အေ ပထမတန်း တို့ဖြစ်ကာ ဂမ်ဘီယာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းကိုလည်း ဦးဆောင်သည်
"ကင်းမြီးကောက်" ဟု အမည်ပြောင်ပေးထားသော အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာ ဖီဖာ ကမ္ဘာ့ဖလားနှင့် အာဖရိကဖလားတို့အတွက် လူကြီးအဆင့်၌ ဘယ်သောအခါမျှ ခြေစစ်ပွဲ မအောင်ခဲ့ပေ
သူတို့သည် အင်ဒီပန်းဒင့် အားကစားကွင်းတွင် ကစားကြသည်
ဂမ်ဘီယာသည် ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှင်အဖြစ်လက်ခံကျင်းပသော အာဖရိက ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်၏ အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ဘောလုံးပြိုင်ပွဲ နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် အယ်လ်ဂျီးရီးယားတွင် ကျင်းပသော အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ပြိုင်ပွဲတို့တွင် ချန်ပီယံဆုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် ၂၀၀၅ ခုနှစ် ပီရူးတွင်ကျင်းပသော ဖီဖာ ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလား နှင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုင်ဂျီးရီးယားတွင် ကျင်းပသော ဖီဖာ ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားတို့သို့ ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
အသက် ၂၀ အောက် အသင်းမှာလည်း ၂၀၀၇ ခုနှစ် ကနေဒါတွင် ကျင်းပသော ဖီဖာ အသက် ၂၀ အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားအတွက် ခြေစစ်ပွဲ အောင်ခဲ့သည်
အမျိုးသမီး အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ဘောလုံးအသင်းမှာလည်း ၂၀၁၂ ခုနှစ် အဇာဘိုင်ဂျန်တွင်ကျင်းပေသာ ဖီဖာ အသက် ၁၇ နှစ်အောက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ကျစွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျစွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈ ဦး၊ မ ၈၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ချောင်းရွာ၊ သက္ကယ်ချောင်း
ဘကြီးတော် မင်းတရား (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၉-၁၈၃၇၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၁-၁၁၉၉)သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၁) ဆက်တွင် သတ္တမမြောက် ဘုရင် ဖြစ်သည်
ဘိုးတော် (ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော်ကြီး အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာသတိုးမင်းစော၏ ပထမ အိမ်ရှေ့မိဖုရားမှ ဖွားမြင်သော သားတော်ကြီး ဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်စိန်ဖြစ်သည်
ဖွားတော်မူစပင် စစ်ကိုင်းမြို့ ကို စားရသောကြောင့် စစ်ကိုင်းမင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ သာယာဝတီမင်း (ရွှေဘိုမင်း)၏ နောင်တော်ဖြစ်၍ နောင်တော်ကြီးမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရတနာပူရ (အင်းဝ) စတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေနန်းတော်၌ ဖလ်မှန်အများအပြား ထည့်သွင်းတည်ဆောင်ထားသဖြင့် ဖလ်နန်းရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နန်းစံသက် (၁၈) နှစ်အတွင်း ဆင်ဖြူတော်များ ဆက်သခံရ၍ ဆင်ဖြူများရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခဲ့သည်
ဘကြီးတော် ဟူသောအမည်မှာ ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ ဘကြီးတော်ဖြစ်၍ နောင်အခါတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဘကြီးတော် အဖြစ်သာ ထင်ရှားလေသည်
နန်းတက်ဘွဲ့အမည်မှာ သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဖြစ်သည်
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခု၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၆) ရက်၊ သောကြာနေ့ (ခရစ်နှစ် ၂၃ ဇူလိုင် ၁၇၈၄)တွင် ဖွားမြင်တော် မူခဲ့သည်
ဖွားမြင်စဉ်ကပင် ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးက ချစ်မြတ်နိုးတော် မူလှသဖြင့် စစ်ကိုင်းမြို့ကို ပေးတော်မူသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဘထွေးတော် ပြည်မင်း သီရိဓမ္မရာဇာ၏ သမီးတော်၊ ဘိုးတော် ဗဒုံမင်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည့် သီရိသူမာယာ စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ဆင်ဖြူရှင်မယ်နှင့် ထိမ်းမြားတော်မူသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့စံ နတ်ရွာစံတော်မူသဖြင့် ဘိုးတော် မင်းတရားက စစ်ကိုင်းမင်းသားအား အိမ်ရှေ့စံအရာ ပေးတော်မူသည်
၁၁၈၁ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း (၁၃) ရက်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နတ်ရွာစံတော်မူသော အခါ ထိုလဆန်း (၁၅) ရက်နေ့တွင် မင်းအဖြစ် ဘိသိက်ခံတော်မူသည်
အိမ်ရှေ့စံအဖြစ်နှင့် ရှိနေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်းသား) အား ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် ကံတော်ကုန်လေသည်
ထို့နောက် ဧချင်း၊ ကျောက်စာ၊ စာတမ်း၊ မော်ကွန်းတို့အရ ပုဂံမင်းရိုးအဆက်ဟုဆိုသော မင်းသား သီဟကျော်စွာ၏သမီး မယ်နု (ဖလံဂုဏ်ရွာ သူ)ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့၍ နန်းတက်သည့်အခါတွင်လည်း မယ်နုကို မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် ထားတော်မူလေသည်
မြို့တော်ကိုလည်း အင်းဝမှ အမရပူရသို့ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၄ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၃) တွင် တဖန်ပြောင်းရွှေ့သည်
မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ်တွင် အရပ်အနေသာ၍ သင့်လျော်သော ရတနာပူရ အင်းဝ နေပြည်တော်ကြီးကို အသစ်ပြုပြင် တည်ထောင်၍ အမရပူရ နေပြည်တော်မှပြောင်းရွှေ့စံတော်မူသည်
၁၁၈၅ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် မင်းသာမန်တို့ ခံဝံ့ခဲသော ဦးထိပ်၌စိုက်၍ သွန်းအပ်သော ရာဇာဘိသေ က မုဒ္ဓါဘိသိက်ကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့်တကွ ခံယူတော်မူပြီးလျှင် သီရိတြိဘဝနာ ဒိတျာပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇာ ဘွဲ့တံဆိပ် နာမံကို ခံယူတော်မူသည်
မိဖုရားခေါင်ကြီးကမူ သီရိပဝရ တိလောက မဟာရာဇိန္ဒာ ရတနာဒေဝီ တံဆိပ်တော်နာမံကို ခံယူသည်
ထိုနေ့တွင်ပင် ရွှေနန်းတော်ကြီးကို လက်ယာရစ်လှည့်၍ နန်းသိမ်းပွဲ ခံယူတော်မူလေသည်
မင်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူပြီးနောက်တွင် တိုင်းသူပြည်သားတို့ဆင်းရဲနွမ်းပါးလှသည်ကို သိတော်မူ သဖြင့် ၁ဝ ဖို့ ၁ ဖို့အခွန်တော်ကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုသည်
နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း အသစ် စည်းကြပ်တော်မူသည်
အကြေအညာမြို့များတွင် ကင်းရုံးကင်းတိုင်းထား၍ အကောက်စားခြင်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်း စေသည်
ကင်းများကို ရာဇဝတ်တော် ကင်းအောင်မြို့ထွက် မြို့ဝင်စစ်ဆေးရန် အတွက်သာ ထားရှိစေသည်
ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ရတနာသုံးပါး၌ ယုံကြည်မြတ်နိုးတော်မူသည်
သာသနာတော်ကို အတိုင်းထက် အလွန်ထွန်းတောက်ပြန့်ပွား စေခြင်းငှာ၊ သုတ္တန်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာပိန္ထကတ်တော်များကို အစုံများစွာ ရေးကူးစေသည်
ဆရာတော်ကြီးများအား ပိန္ထကတ်တော်များကို တည်းဖြတ် စေသည်
ဘွဲ့တံဆိပ်များဖြင့် ဆရာတော်ကြီးများအား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းလည်း ပြုလေသည်
မှူးမတ်ရဲမက်တို့၏ အရည်အသွေးကိုလည်း သိတော်မူတတ်၍ အထိုက်အလျောက် ချီးမြှင့်တတ်သည်
စိတ်နှလုံး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ အယဉ် အကျေးအသိမ်အမွေ့ကိုလည်း ကြိုက်နှစ်သက်တော်မူသည်
အဋ္ဌာရသ အတတ်မျိုးတို့၌လည်း တတ်ကျွမ်းတော်မူ၍ အထူးသဖြင့် ဆင်ကြန်မြင်းကြန် ပန်းချီ ပန်းပုအတတ်တို့၌ ပို၍ ထူးချွန်တော်မူသည်
မင်းတရားကြီးသည် လှူဒါန်းပေးကမ်း စွန့်ကြဲခြင်း၌လည်း ရက်ရောတော်မူသည်
မင်းကွန်း၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးတောင် စသည်တို့၌ မင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းတန်ဆောင်း စသည်တို့အများအပြားရှိသည်
မင်းကွန်း၌ ပုထိုးတော်ကြီး၊ အမရပူရ၌ မဟာသကျရံသီ ကျောက်ဖြူ ရုပ်ပွားတော်၊ မဟာအောင်မြေဘုံသာ ကျောင်းတော်ကြီး၊ မဟာဝိဇယရံသီ စည်းခံတော်ကြီး စသည်တို့သည် မင်းတရားကြီး၏ ကောင်းမှုတော်များဖြစ်သည်
မဇ္ဈိမဒေသရှိ မဟာဗောဓိပင်သို့လည်း အထူးထူးတော် အလှူတော်များကို ကျော်စာများနှင့်တကွ စေလွှတ်လှူဒါန်း ပူဇော်ခဲ့လေသည်
မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ လူပညာရှိတို့ကို ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင်တစ်စောင် ပြုစုစေသည်
ထိုရာဇဝင်ကြီးကို မောင်းထောင်ဆရာတော် လူထွက် ပညာရှိ အမတ်ကြီးမဟာဓမ္မသကြ¸ ကြီးမှူးအုပ်ချုပ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်
ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို မှန်နန်းတော်ဦးတွင် ရေးသားပြုစုရသောကြောင့် မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ဟု ခေါ်တွင်သည်
ထိုရာဇဝင်ကြီးတွင် ကမ္ဘာဦးကာလမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ် နတ်တော်လအထိ အဖြစ်အပျက်များသာ ပါဝင်သည်
ထိုကြောင့် မင်းတုန်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော် ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်
မင်းညီ မင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူး၊ ဒိုင်းမှူး သင်းမှူး၊ သွေးသောက်စု မြင်းခေါင်း၊ မြင်းစီး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ သေနတ်စွဲ၊ ဓားစွဲကိုယ်ရံတော်၊ ရေကြည်မှစ၍ အမှုထမ်း ကျွန်တော်မျိုးတို့ကို သစ္စာပေးတော်မူသည်
မင်းညီ မင်းသား၊ မှူးတော်မတ်တော်များကိုလည်း အရည်အလျောက်၊ အထိုက်အလိုက် မြို့ရွာများ အသီးအသီး ပေးသနားတော်မူသည်
ဝေသာလီပြည်၊ ရခိုင်ပြည်၊ မျည်းတဲပြည်စသော တိုင်းပြည်ကြီး များနှင့် ထီးရံနန်းရံ စော်ဘွားမြို့စား တပ်ပေါင်းစား အဝေးမြို့ဝန်၊ စစ်ကဲအရာရှိတို့ကိုလည်း အကြီးအမှူး၊ သွေး သောက်စု၊ မြင်းတော်သည် ခန့်ပြီးလျှင်၊ အစေ့အနှံ့သစ္စာတော် ပေးစေလွှတ်သည်
မင်းတရားကြီး အိမ်ရှေ့စံစဉ်က မစစောင့်ရှောက်၍ မဏိပူရတွင် စိုးစံနေရသော၊ မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာသည် မကျိုးမနွံရှိသဖြင့် မင်းတရားကြီး နန်းတက်သည့် နှစ်အတွင်း၌ပင် ညီတော် ဒွါရာဝတီ မင်းသား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်တော်များချီတက်သိမ်းယူစေရာ၊ မဏိပူရ တစ်မြို့လုံးကို ရသည်
မဏိပူရချီတပ်တွင် အလုံမြို့ဝန်မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလက လက်ဝဲစစ်ကြောင်း၊ စစ်ကဲမင်းကြီး မင်ခေါင်းကျော်က လက်ယာကြာင်း ချီတက်သည်
မြို့ကိုရပြီးနောက်၊ အစောင့်တပ်များ ချထားကာ တပ်များပြန်လာကြသည်
မဟာရှိန် ရာဇာသည် အင်္ဂလိပ်တို့ဩဇာလွှမ်းမိုးသော ကချာနယ်ထဲသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်
ယင်းစော်ဘွား၏ သားဟဲလာစန္ဒရော် အိန်စောင်တာပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ်တွင် ကချာမှနေ၍ မဏိပူရရှိ မြန်မာတပ်များကို လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်
မြို့စောင့် တပ်များက ပြန်လှန်ခုခံနေစဉ် အမရပူရမှစစ်ကူတပ်များ ရောက်ရှိလာ သဖြင့် ကသည်းတပ်များကို နှိမ်နင်းရသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးပျံ့နှံ့လာခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ
ထို့ကြောင့် ကချာနယ် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဝင်ရောက်စိုးမိုးခြယ်လှယ်မှုများ ပြုသည်
ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာတပ်များနှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရားလက်ထက်က နန်းတင်ပေးခဲ့သော အာသံစော်ဘွား စန္ဒရေကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမအစကိုယူကာ မြန်မာမင်းအား ထောင်ထားခြားနားမည် ပြုသဖြင့် မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံကို ချီတက်နှိမ်နင်းရပြန်သည်
စန္ဒရကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့ပိုင်နက်သို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်
မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံ၌ စော်ဘွားအသစ်ကို နန်းတင်၍၊ ဗိုလ်မှူးမင်းကြီး မဟာသီလဝကို အစောင့်အနေအထားပြီး ပြန်လာသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးအာဏာ တစတစ ကျယ်ပြန့်ကာ အနောက်ဘက်သို့ရောက်လာမည်ကို စိုးရိမ်သည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်ကပင် ရခိုင်ပြည်ကို သိမ်းယူသည့်အခါ စစ်တကောင်းနယ်ခြားကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့အချင်းများခဲ့ရသည်
ဘကြီးတော်မင်းတရားလက်ထက်သို့ ကျရောက်သောအခါ မဏိပူရစော်ဘွား၊ အာသံစော်ဘွားတို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ခိုလှုံခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အတွင်းသို့ပြေးဝင်သော ထိုစော်ဘွားများကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံဖမ်းဆီးသောအခါ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ် တို့ပို၍ မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ် ( ခရစ် ၁၈၂၄ ) တွင် နတ်မြစ်ဝရှိ ရှင်မဖြူကျွန်း၌ အင်္ဂလိပ်တို့ကလာ၍ အလံစိုက်ပြီး တပ်တည်မည်ပြုရာ၊ မြန်မာတပ်များနှင့် အချင်းများကြပြီးလျှင် ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ကြသည်
ထိုအခါ မြန်မာတို့ဘက်မှ စစ်ကူရန် ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး မဟာဗန္ဓုလကို ရခိုင်ပြည်သို့တစ်ကြောင်း၊ ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး သတိုးသုဓမ္မ မဟာသက်တော်ရှည်ကို အာသံမဏိပူရသို့တစ်ကြောင်း ချီတက်စေသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခု တစ်ပေါင်းလ၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄ ခု၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့အမ်းမှတ်က အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလေသည်
မဟာဗန္ဓုလ၏ တပ်များသည် ပန်းဝါတိုက်ပွဲ ( ရာမူးတိုက်ပွဲ ) တွင် အရေးသာသည်
ထိုနောက် ရှေ့သို့ဆက်လက်ချီတက်ခြင်း မပြုသေးဘဲတပ်နားနေစဉ်၊ ရန်ကုန်မြို့ကို အင်္ဂလိပ် တပ်များက သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့်၊ ဟံသာဝတီ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြန်လည်လုပ်ကြံရန် မဟာဗန္ဓုလအား ခေါ်တော်မူသဖြင့်၊ ရန်ကုန်သို့ချီခဲ့ရသည်
အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် ရခိုင်ရိုးမကိုကျော်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်ရန် အကြံကို လက်လျှော့ပြီးသော် နိုင်ငံတွင်း ရေကြောင်းကိုမှီကာ ဧရာဝတီမြစ်တလျှောက် တိုက်ခိုက်ရန် အကြံပြုသည်
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်သို့ရေတပ်ကြီး ချီလာပြီးလျှင် ပင်လယ်မှ အမြောက်စိန်ပြောင်းလွှတ်ကာ မြို့ကို စီးထားခြင်း ဖြစ်လေသည်
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကြီး စတင်ခဲ့လေရာ၊ အင်္ဂလိပ်တို့က လက်နက်အင်အား သာလွန်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ် တပ်သားများသည် အလေ့အကျင့်ရှိပြီးလျှင် တိုက်ရည်ခိုက်ရည်သာခြင်း စသည်တို့ကြောင့် မြန်မာတပ်များ အရေးမလှခဲ့သည်သာများပြီးသော် စစ်သည်ရဲမက် အထိအရှအကျအဆုံး များပြားလှသည်
ရန်ကုန်တွင် အရေးမလှသဖြင့် ဓနုဖြူသို့ဆုတ်ခွာပြီးလျှင် တပ်ခံသော မဟာဗန္ဓုလသည်လည်း ၁၁၈၆ ခုနှစ်တွင် ဓနုဖြူခံတပ်၌ ဗုံးသင့်၍ ကျဆုံးလေသည်
မဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် မြန်မာတပ်များသည် ပို၍ ကစင့်ကလျားဖြစ်သည်
ရဲမက်တော်များ၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးများ အကျအဆုံး အထိအခိုက်လည်း များလှသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် အရေးသာ၍ မြို့ရွာများကို သိမ်းပိုက်နိုင်သော်လည်း မြန်မာပြည်သူလူထုကို အုပ်ချုပ်ရန် မလွယ်ကူသေးသည်ကို သိမြင်နားလည်သဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန်စကားကမ်းလှမ်းသည်
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာတို့က အလျော့ပေးအညံ့ခံ၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် ငြင်းပယ်တော်မူသည်
အင်္ဂလိပ်တို့ကလည်း ထပ်မံ စကားကမ်းလှမ်းသည်
နောင်အခါ အကြောင်းကြောင်းကို ထောက်ရှု၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် လက်ခံသဖြင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်း စာချုပ်ကို မြင်းခြံခရိုင်အတွင်းရှိ ရန္တပိုရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် တပေါင်းလ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ)တွင် ချုပ်ဆိုကြ၍ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်
ဘကြီးတော် မင်းတရားလက်ထပ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်း သည် ယုတ်လျော့သွားသည်
ရန္တပိုစာချုပ်အရ အာသံနယ်၊ ရခိုင်ပြည်၊ တနင်္သာရီနယ်တို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့အား ပေးလိုက်ရသည်
ထို့ပြင် မဏိပူရ၊ ကချာနယ်တို့အရေးတွင် မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့် မရတော့ချေ
စစ်စရိတ်ငွေ တစ်ကုဋေကိုလည်း မြန်မာတို့က ပေးရလေသည်
ရန္တပိုစာချုပ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ်ချင်းလဲလှယ်၍ ဆိုင်ရာ နေပြည်တော်များ၌ နေထိုင်ရန် စည်းကမ်းချက်တစ်ရပ် ပါရှိသည့်အတိုင်း အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ်တော် မယ်စယ်ဘော်ရနီ ( မေဂျာဗားနေး ) သည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့၌ နေထိုင်ရန်ရောက်လာရာ၊ မင်းတရားကြီးက ကောင်းစွာ နေရာချထားပေးပေသည်
မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် အင်းဝ၌ရှိစဉ် မြန်မာပိုင် ကလေးကတော့တောင်ကြားကို ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယအစိုးရက သိမ်းယူရာ၊ မယ်စယ်ဘော်ရနီက စာရေးသား ကန့်ကွက်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့က ပြန်ပေးသည်
မယ်စယ်ဘော်ရနီ အင်းဝ၌ ရှိနေစဉ်ပင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တနင်္သာရီနယ်ကို အခြားနယ်တစ်ခုခုနှင့် လဲလှယ်လိုသဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းလာသည်
မြန်မာတို့က အလဲအလှယ်မရှိဘဲ တနင်္သာရီနယ်ကို ပြန်၍လိုချင်သဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုသည် ဆုံးခန်းတိုင် မရောက်ခဲ့ပေ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၇ ခု) တွင် မွန်ငစပ်ဆိုသူ ထောင်ထားခြားနားပြီးလျှင် ရန်ကုန်ကို လုပ်ကြံသည်
မွန်သူပုန်တို့ကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည့်အခါ အင်္ဂလိပ်ပိုင် တနင်္သာရီ နယ်ထဲသို့ပြေးဝင်ခိုလှုံကြသည်
ထိုအခါမြန်မာတို့က မုတ္တမမြို့ကို အခြေပြုပြီးသော် တနင်္သာရီနယ်အတွင်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့်၊ အင်္ဂလိပ်တို့က မုတ္တမမြို့ကို ဖျက်ဆီးပစ်သည်
မွန်တို့၏ ထကြွခြင်းသည် ထိုအကြိမ် နောက်ဆုံး ဖြစ်လေသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘဝရှင် မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခံ့တော်မမူ ဖြစ်လာသည်
ထို့ကြောင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး၊ မောင်တော် စလင်းမြို့စား မင်းသား သီရိသုမဟာဓမ္မရာဇာ (မင်းသား မောင်အို) နှင့် မှူးတော် မတ်တော်တို့အား တိုင်းဝန်ပြည်ဝန်ကို စီရင်ဆောင်ရွက်စေသည်
ထိုအတွင်း နိုင်ငံမငြိမ်မသက်ရှိလေလျှင်၊ စလင်းမြို့စားနှင့် အပေါင်းပါ မှူးမတ်များက မင်းတရားကြီး၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းအပေါ် အယုံအကြည် မရှိ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်းမချ ဖြစ်လာသည်
ထို့ကြောင့် ပြစ်မှုရှာကြံလာသည်
ထိုအခါ သာယာဝတီမင်းကလည်း နောင်တော်မင်းတရားအားကျေးဇူးသစ္စာရှိစွာနှင့် အမှုတော်များကို နှလုံးလက်ရုံးဖြင့် ထမ်းရွက်ခဲ့ပါလျက်၊ မင်းသား မောင်အိုနှင့် အပေါင်းအပါ တစ်စုတို့က မိမိအပေါ် အကောက်ကြံကာ မှုခင်းရှာကြံရမည်လောဟု စိတ်ဝမ်းနာ ကြည်းကာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုသို့ နောက်တော်ပါများနှင့် အတူ ထွက်ခွာသွားပြီးလျှင် ပုန်ကုန်ခြားနားလေသည်
အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ် မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် ရွှေဘိုသို့လိုက်သွားပြီးလျှင် ဖျန်ဖြေလျှောက်ထားသော်လည်း အရေးမရလေ
တဖန် ဆရာတော်များ ကြွရောက်ဖြန်ဖြေ စေ့စပ်ရပြန်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် ညီတော် သာယာဝတီမင်း၏ အလိုတော်ပြည့်၍၊ ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ညီတော်အား ထိုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင် နန်းစည်းစိမ်ကို လွှဲပြောင်းပေးကာ၊ အိမ်ဖြူစံတော်မူလေသည်
သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေနန်းစည်း စိမ်ကို လက်ခံပြီးနောက်တွင် နောင်တော်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် စလင်းမင်းသားတို့ကို အပြစ်အလျောက် စီရင်တော်မူလေသည်
ထင်ရှားသော သားတော် သမီးတော်များမှာ ဆင်ဖြူရှင်မယ်မှ ဖွားသော ညောင်ရမ်းမြို့စားတစ်ပါး (စကြာမင်းသား)၊ မိဖုရား ခေါင်ကြီးမယ်နုမှ ဖွားမြင်တော်မူသော သမီးတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ထိုသမီးတော်သည် နောင်အခါ မင်းတုန်းမင်းတရား၏ အလယ်နန်း မိဖုရား ဆင်ဖြူမရှင်ဖြစ်သည်
မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုမှ မြင်သော သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော် တစ်ပါးတို့သည် ငယ်ကလွန်ကြသည်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်
ပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း မယ်နု၏လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်သည့် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ ဓနုဖြူတွင် ကျဆုံးသည်
ဘကြီးတော်မင်း၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းသားကို ရာဇဝတ်သားများအား လက်ခံနေထိုင်စေမှုဖြင့် စွပ်စွဲပြီးအရာမှချရန် ကြိုးပမ်းသဖြင့် သာယာဝတီမင်းသား ရွှေဘိုသို့ထွက်ကာ အင်အားစု၍ ပုန်ကန်သည်
ပုန်ကန်မှုအောင်မြင်သဖြင့် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်သည်
နန်းမတော်မယ်နု၊ မင်းသားကြီးဦးအိုနှင့် အပေါင်းအပါများသာမက ညောင်ရမ်းမင်းသားပါ ရေချဖျောက်ဖျက်ခံရသည်
ဘကြီးတော်မင်းကိုမူ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် နေစေသည်
နန်းကျပြီး ၈နှစ်အကြာ အကျယ်ချုပ်ဖြင့်နေရစဉ်အတွင်း ညီတော် သာယာဝတီမင်းလက်ထက် အသက် ၆၁ နှစ်အရွယ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၈ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၄၆) တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဘကြီးတော်ဘုရား-ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ဘကြီးတော် ဖြစ်သောကြာင့်တည်း၊စစ်ကိုင်းမင်း-မင်းသားငယ်ဘဝက စစ်ကိုင်းမြို့ကို စားရသောကြောင့်တည်း၊နောင်တော်ကြီး-သာယာဝတီမင်းခေါ် ကုန်းဘောင်မင်း လည်းခေါ်သည့် ရွှေဘိုမင်းတြား၏နောင်တော်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ဖလ်နန်းရှင်, မှန်နန်းရှင်- နန်းတော်ကြီး၌ ဖလ်, မှန်တွေ အလွန်များသောကြောင့်တည်း၊သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ- ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် နန်းတည် မင်းတြားကြီး၊ဆင်ဖြူများရှင်- နန်းစံ ၁၈-နှစ်တိုင်တိုင် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးလျက် ဆင် ရတနာများစွာ ဆက်သခံရသောကြောင့်တည်း
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဆိုရာ၌ ပဗ္ဗဇ္ဇဟူသော စကားနှင့် မင်္ဂလာဟူသော စကားနှစ်မျိုးကို တွဲစပ် ထားသည်
ယင်းနှစ်မျိုးတို့တွင် ပဗ္ဗဇ္ဇာဟူသော ပါဠိစကားကို “ရှင်ပြုခြင်း”ဟူ၍ ရှေးဆရာတို့ မြန်မာ ပြန်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်
ဝတ်ကြောင်ဝတ်သော လူအဖြစ်ကို ရှောင်ခွါခြင်းဟု ဆိုလိုသည်
ဘိက္ခုပပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ရဟန်းပြုခြင်းကို ဆိုသည်
သာမဏေရပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ သာမဏေပြုခြင်းကိုဆိုသည်
ဣသိပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ရသေ့ပြုခြင်းကိုဆို သည်
ပရိဗ္ဗာဇကပဗ္ဗဇ္ဇ ဆိုသည်မှာ ပရိဗိုဇ်ပြုခြင်းကို ဆိုသည်
ပဗ္ဗဇ္ဇဆိုသော စကားဝယ် ဗုဒ္ဓသာသနာတွင်း၌ ရသေ့ပြုခြင်းနှင့် ပရိဗိုဇ် ပြုခြင်းများရှိသော်လည်း၊ ပဗ္ဗဇ္ဇဟု မထင်မှတ်ကြကုန်
ရဟန်းပြုခြင်းနှင့် ရှင်သာမဏေ ပြုခြင်းများကိုသာ ပဗ္ဗဇ္ဇဟု ထင်မှတ်နေကြ သည်
သာသနာပ၌ကား ရဟန်းနှင့် ရှင်သာမဏေများ မပြုနိုင်ကြသဖြင့်၊ ရသေ့နှင့် ပရဗိုဇ်များကိုသာ ပဗ္ဗဇ္ဇ ဟုထင်မှတ်နေကြသည်
စင်စစ် အမှန်မှာ ပဗ္ဗဇ္ဇလေးမျိုးလုံးပင် ပဗ္ဗဇ္ဇဖြစ်သည်
လောကုတ္တရာကျမ်းလာ မင်္ဂလာလောကီကျမ်းလာ မင်္ဂလာဟု နှစ်မျိုးရှိသည်
ယင်းနှစ်မျိုးတို့တွင် မင်္ဂလသုတ်၌ မင်္ဂလာ (၃၈)ပါး ပြဆိုထားသည်
ငါးရာ့ငါးဆယ်နိပါတ်တော် မဟာမင်္ဂလဇာတ်၌ မင်္ဂ လာကြီး (၈)ပါး ပြဆိုထားသည်
ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ နန္ဒမထေရ်ဝတ္ထု၌ နန္ဒမင်းသားကို မင်္ဂလာပြုရာဝယ်အိမ်တက်မင်္ဂလာဥသျှောင်ထုံးမင်္ဂလာသင်းကျစ်ဆောင်းမင်္ဂလာထိမ်းမြားမင်္ဂလာအိမ်ရှေ့ ထီးဆောင်း မင်္ဂလာ ငါးပါးပြဆိုထားသည်
လောကီကျမ်းလာ မင်္ဂလာမှာလည်း၊ အမိဝမ်းမှ ဖွားမြင်ခြင်း ဝိဇာယမင်္ဂလာနန္ဒိမုခနတ်တို့ အားမျက်နှာပြခြင်း မုခဒဿနမင်္ဂလာဝမ်းတွင်း ဆံပင်ကို ရိတ်ခြင်းကေသစ္ဆေဒနမင်္ဂလာဧယဉ်ပုခက်တင်ခြင်း ဒေါလာကရဏမင်္ဂလာကွမ်းဦး ခွံ့ခြင်း တမ္ဗုလပတ္တမင်္ဂလာနေလတို့ကို ကြည့်ရှုစေခြင်း ရဝိန္ဒုဒဿနမင်္ဂလာအမည်မှည့်ခြင်း နာမကရဏမင်္ဂလာထမင်းဦးခွံ့ခြင်း မထမ ဘတ္တမင်္ဂလာဆံပင်ထုံးခြင်း ကေသဗန္ဓနမင်္ဂလာနားထွင်းခြင်း ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒမင်္ဂလာသာသနာ တွင်းသို့ သွတ်သွင်းခြင်း သာသနာနုဂ္ဂဟမင်္ဂလာထိမ်းမြားလက်ထပ်ခြင်း အာဝါဟ ဝိဝါဟမင်္ဂလာဟူ ၍ဆယ့်နှစ်ပါး ပြဆိုထားသည်
ထိုပြင် အရပ်ဒေသသို့ လိုက်၍လည်းကောင်း၊ အမျိုးဇာတ်သို့ လိုက်၍၎င်း၊ ဘာသာယဉ်ကျေးမှုသို့ လိုက်၍၎င်း၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုသို့ လိုက်၍၎င်း အရာဌာန အားလျော်စွာ ပြုလုပ်ကြသော မင်္ဂလာတို့ကား အများအပြားပင်ရှိသည်
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား ယုတ်ညံ့နိမ့်ကျသော လူ့အသွင်အပြင်ကို စွန့်ပယ်၍ ကောင်းမွန် မြင့်မြတ်သော ရဟန်းအဖြစ် ရဟန်းအသွင်အပြင်ကို ယူခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား လောကီမင်္ဂလာမှာ ဖြစ်စေ၊ လောကုတ္တရာမင်္ဂလာမှာ ဖြစ်စေ ပစ္စုပ္ပန် သံသရာနှစ်ဖြာသော ဘဝတို့၌ မြင့်မြတ်ကြောင်း ကြီးပွားကြောင်း ချမ်းသာကြောင်း ပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သော အပြုအမူ အပြောအဆိုများ၊ သို့မဟုတ် မြင့်မြတ်ခြင်း ကြီးပွားခြင်း ချမ်းသာခြင်း ပြည့်စုံ ခြင်းများ ဖြစ်သည်
ပဗ္ဗဇ္ဇ မင်္ဂလာဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကား လူ့အဖြစ် လူ့အသွင်အပြင်ကို စွန့်ပယ်၍ ရဟန်း အဖြစ် ရဟန်းအသွင် အပြင်ကို ယူခြင်းသည်ပင် မြင့်မြတ်ကြောင်း၊ ကြီးပွားကြောင်း၊ ချမ်းသာကြောင်း၊ ပြည့်စုံကြောင်း ဖြစ်သည်
ရှင်လောင်းကို ရှင်ပြုပေးမည့် ဆရာရဟန်းကာ ရှေးဦးစွာ ဆံပင်နှင့် မုတ်ဆိတ်မွေးတို့ကို ရိတ်စေသည်
နောက်ကိုယ်ဝတ်သင်းပိုင်နှင့် အပေါ်ရုံ ဧကသီ သင်္ကန်းနှစ်ထည်ကို ဝတ်ရုံစေသည်
နောက် ဆရာရဟန်းရှေ့တွင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်စေပြီး လက်အုပ်ချီ ရှိခိုးနေစေသည်
နောက် ဆရာရဟန်းက ( ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ ) စသော သရဏဂုံ သုံးပုဒ်ကို ဌာန် ကရိုဏ်းပီသစွာ ရွတ်ဆို၍ ရှင်လောင်းအား သရဏဂုံပေးရသည်
ရှင်လောင်းကလည်း ဆရာရဟန်းရွတ်ဆိုသည့်အတိုင်း လိုက်၍ ဌာန်ကရိုဏ်း ပီသစွာ ရွတ်ဆိုရသည်
သရဏဂုံယူ၍ ပြီးဆုံးလျှင် ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာမြောက်၍ ရှင်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်
( ဆယ်ပါးသီလ ခံယူနေရန်မလို၊ ရှင်သာမဏေဖြစ်သွားလျှင် ဆယ်ပါးသီလကား အလိုလိုရရှိပြီး ဖြစ်သည်
နောက် ဆရာရဟန်းထံမှာပင် ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းတော်ကြီး တစ်ပါးပါးထံမှာဖြစ်စေ … ဥပဇ္ဈာယော မေ ဘန္တေ ဟောဟိ ဟု သုံးခေါက်ဆို၍ ဥပဇ္ဈောယ်ယူရသည်
ဤရှင်ပြုပုံကား ဆဌသင်္ဂါယနာမူ ဝိနယ မဟာဝါပါဠိ ရာဟုလဝတ္ထုတွင် ရှင်သာရိပုတ္တရာက သားတော်ရာဟုလာကို ရှင်ပြုပေးပုံအတိုင်း ဖြစ်ပေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရှင်ပြုကြသည်မှာ အချို့အရပ်ဒေသ၌ ရှင်မပြုမီကပင် ရှင်လောင်းကို ဝတ်စားဆင်ယင် ပီးသော ရွှေထီးဆောင်းမိုးကာ မင်းညီ မင်းသားများကဲ့သို့ နောက်လိုက်နောက်ပါ ခြံရံလျက်၊ ရတု ရကန်များကို သီဆို၍ ရတုရကန်အဖြတ်ဖြတ်တွင် ရှိုးလိုက်ကြ၍ ပျော်ပျော်ပါးပါး တစ်ရွာဝင်တစ်ရွာထွက် တစ်အိမ်တက်ဆင်း ရှင်လောင်းလှည့်ကြသည်
အလှူနေ့ပရိသတ်စုံလင်သောအခါ ရတုကို ဆို၍ ရှင်လောင်းကို အလှူမဏ္ဍပ်အတွင်းသို့ သွင်းကြသည်
ယင်းအလေ့အထမှာ ပါရာဇိကဏ် အဌကထာ ဗာဟိရနိဒါန်း … သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးက ရှင်လောင်းဖြစ်သော ညီတော် အိမ်ရှေ့မင်းကို သဘင်သည် ကချေသည် အသွင် တန်ဆာဆင်၍ စစ်သည်တော်များ ခြံရံလျက် အသောကာရုံကျောင်းတော်သို့ ပို့သောထုံးကိုထောက်၍ ပြုလုပ်ကြဟန်တူသည်
အချို့အရပ်၌ ရှင်လောင်းကို နတ်ဝှက်တတ်သည်ဟု ယူဆကြသည်
သို့အတွက် နတ်မဝှက်အောင် ဘေးရန်ကင်းအောင် ရှင်လောင်းကို ဝတ်စားဆင်ယင်လျက် အုန်းငှက်ပျောပွဲတို့နှင့် မြို့ဦး မြို့ထိပ်၊ ရွာဦး ရွာထိပ်ရှိ တန်ခိုးကြီး နတ်စင်သို့သွား၍ နတ်ပြကြသည်
အချို့အရပ်၌ ရှင်လောင်းကို ဝတ်စားဆင်ယင်ကာ အလှူနေ့၌ ပရိသတ်စုံညီရှေ့တွင် ထိုင်စေလျက် ဘေးရန်ကင်းအောင် မင်းကိုယ်ချည်ကို လည်ပင်းတွင်စွပ်၍ မန္တာန် ရွတ်ဆိုကာ ဘိသိက်သွန်းကြသည်
ယင်းအလေ့အထမှာ တတိယ နံမော်ဆရာတော် ဝိနန္ဒာသဘ ရေးသားအပ်သော သီလဝိသောဓနီကျမ်း ဝိနိစ္ဆယ အမှားအမှန်ခန်း၌ … ပရိတ်ရွတ်သောချည်ကို မင်းကိုချည်ခေါ်သည်
အောင်ချည်လည်း ဟူကြသည်
မှန်ကူချည်လည်း ဟူကြသည်
(လ) မင်းကိုယ်ချည်၊ အောင်ချည်၊ မှန်ကူချည် ဝိုက်သား၍ ရှင်ပြုလျှင် ရှင်လောင်း၏ အန္တရာယ်ကို ထိုချည်ကွယ်သော ဟူသည် (လ) သာလွန်မင်းလက်ထက် မင်္ဂလာပရိတ်ရွတ်ရာ ပါသော မင်းကိုချည်ကို ပရိတ်ရွတ်ပြီးလျှင် မင်းကိုချည်ကို မင်းသားမင်းသမီးတို့ လည်ပင်းမှာစွပ်ပါလော ဆိုသောစကားအရ၊ မင်းကိုယ်ချည် လည်ပင်းတွင် စွပ်ခြင်းသည် ရှေးထုံးဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
ထိုထုံးသို့ လိုက်၍ ပြုလုပ်ကြဟန် တူသည်
ရှင်ပြုသောအခါ၌ ဆရာရဟန်းရှေ့တွင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ပြီး ရှိခိုးစေ၍ … သကလဝဟ္မ စသည်ကို ရွတ်ဆို၍ သင်္ကန်းတောင်းရသည်
… သံသာရ ဝဟ္မ ဒုက္ခတော စသည်ကို ရွတ်ဆို၍ ရှင်သာမဏေ အဖြစ်ကို ပြုလုပ်ပေးရန် တောင်းပန်ရသည်
နောက် သင်္ကန်းဝတ်ပြီး ဩကာသဖြင့် ကန်တော့၍ သီလတောင်းရသည်
နောက် ဘုရားရှိခိုးရသည်
သရဏဂုံကို ယူရသည်
ရှင်သာမဏေနှင့်ဆိုင်သော ဆယ်ပါးသီလ ခံယူရသည်
ခံယူပြီးမှ ကိစ္စပြီးသည်
ယင်းအလေ့အထတို့တွင် သင်္ကန်းတောင်းခြင်း၊ ရှင်သာမဏေပြုလုပ်ပေးရန် တောင်းပန်ခြင်းတို့မှာ ရဟန်းလောင်းများ ရဟန်းခံသောအခါ …သံဃံ ဘန္တေ ဥပသမ္ပဒံ ယာစာမိ စသည်ဖြင့် ရဟန်းခံပေးရန် သံဃာကို တောင်းပန်ရသောထုံးကို ထောက်၍ အလေးပြုစေလိုသဖြင့် ရှေးဆရာကြီးများ ရေးသား၍ တောင်းပန်ရန် စီစဉ်ထားဟန်တူသည်
ဩကာသ စသည်ဖြင့် ကန်တော့ခြင်း၊ သီလတောင်းခြင်း၊ ဘုရားရှိခိုးခြင်း၊ သရဏဂုံယူခြင်း၊ သီလခံခြင်းတို့မှာ လုပ်ရိုးလုပ်စဉ် ဖြစ်နေသောကြောင့်၎င်း၊ ထို ဩကာသ စသည်ကို ရှေးဆရာကြီးများ အယူအဆအားဖြင့် သာသနာနှစ် ၁၆ဝ၁ ခုတွင် သာသနာပြုရန် သထုံပြည်မှ ပုဂံပြည်သို့ ကြွလာသော ရဟန္တာ ရှင်အရဟံ စီစဉ်ထားသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်ရိုး အစဉ်လာရှိသောကြောင့်၎င်း ပြုလုပ်ကြဟန်တူသည်
ယင်းသို့ ပဗ္ဗဇ္ဇမင်္ဂလာ ပြုရာ၌ ရှင်လောင်းလှည့်ခြင်း၊ နတ်ပြခြင်း၊ မင်းကိုယ်ချည်ရံခြင်း၊ လည်ပင်းတွင် စွပ်ခြင်း၊ သင်္ကန်းတောင်းခြင်း၊ ရှင်သာမဏေပြုလုပ်ပေးရန် တောင်းပန်ခြင်း၊ ကန်တော့ခြင်း၊ သီလခံယူခြင်း စသည်တို့မှာ ရှေးထုံးကို လိုက်နာသောကြောင့်၎င်း ဝိနည်းဒေသနာကို လေးစားရာ ရောက် သောကြောင့်၎င်း ကောင်းသောလုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည်
ရှင်သာမဏေ စောင့်ထိန်းရသော သိက္ခာပုဒ်များကား ဆယ်ပါးသီလ၊ လိင်ဆယ်ပါး၊ ဒဏ်ဆယ်ပါး၊ ခန္ဓကလာ ဝတ်ကီးဝတ်ငယ် တဆဲ့လေးပါး၊ သေခိယသိက္ခာပုဒ် ခုနှစ်ဆဲ့ငါးပါး စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဆဌသင်္ဂါယနာမူ ထေရာပါဒါန် ပါဠိအလာ ရှေးအခါ ရှင်ပြုကြသည်မှာ ရှင်သီဝလိမထေရ် ခုနှစ်နှစ် သားအရွယ်၊ ပဉ္စသီလ သမာဒါနိယထေရ်၊ ပဒုမထေရ်၊ စန္ဒမာလိယထေရ်တို့ ငါးနှစ်သားအရွယ် ရှင်ပြုကြ၍ ရဟန္တာဖြစ်ကြသည်- ဧက ဒီပိယထေရ် လေးနှစ်သားအရွယ် ရှင်ပြု၍ ၁၅ ရက်အတွင်း ရဟန္တာဖြစ်သည်
ရှင်သာမဏေပြုရာ၌ သရဏဂုံကို ဌာန် ကရိုဏ်းပီသစွာ ရွတ်ဆိုနိုင်ဖို့ အရေးကြီးသည်
သို့အတွက် အနည်းဆုံး အသက်အရွယ် ခုနှစ်နှစ်ပြည့်မှ ပြုသင့်သည်
ရဟန်းလောင်းသည် ရှေးဦးစွာ ဥပဇ္ဈာယ် ယူရသည်
နောက် ရဟန်းတစ်ပါးက သပိတ်နှင့် သင်္ကန်း သုံးထည်ကို ပြောကြားသည်
နောက်အဆုံးအမ ပေးသည်
နောက်နူနာရှိသလော စသည်ဖြင့် စစ်မေးသည်
နောက် သံဃအလယ်တွင် ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်ပြီး လက်အုပ်ချီ ရှိခိုး၍ ရဟန်းပြုပေးရန် … သံဃံ ဘန္တေ ဥပသမ္ပဒံ ယာစာမိ စသည်ဖြင့် သုံးကြိမ် တောင်းပန်ရသည်
နောက်ရဟန်းတစ်ပါးတည်းဖြစ်စေ၊ နှစ်ပါး ပြိုင်တူဖြစ်စေ၊ သုံးပါးပြိုင်တူဖြစ်စေ ဥတ်တစ်ကြိမ် ဖတ်ကြပြီး ကမ္မဝါ သုံးကြိမ် ဖတ်ကြသည်
ကမ္မဝါအဆုံး၌ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်သည်
ရှင်သာမဏေနှင့် ရဟန်းတို့အတွက် သင်္ကန်းများမှာ ဝိနည်းတော်အတိုင်း ချုပ်ဆိုးထားသော သင်္ကန်း များဖြစ်ရသည်
ရှင်သာမဏေ အတွက် သင်းပိုင်၊ ဧကသီ နှစ်ထည်၊ ရဟန်းအတွက် သင်းပိုင်၊ ဧကသီ နှစ်ထည်၊ ဒုကုဋ် သုံးထည်ဖြစ်သည်
ရှင်သာမဏေပြုရာမှာ သီလသိက္ခာရှိသော ရဟန်းတစ်ပါးတည်းက ပြုပေးနိုင်သည်
ရဟန်းပြုရာမှာကား၊ အနည်းဆုံးသီလသိက္ခာ ရှိသော ရဟန်းငါးပါးရှိမှ ပြုပေးနိုင်သည်
ရဟန်းတို့ စောင့်ထိန်းရသော သိက္ခာပုဒ်မှာ အကျဉ်းအားဖြင့် ၂၂၇ ပါး၊ အကျယ်အားဖြင့် ကုဋေကိုး ထောင်ကျော် ဖြစ်သည်
ရဟန်းပြုရာ၌ အမိဝမ်းတွင်း ပဋိသန္ဓေ နေသည့်နေ့မှစ၍ အသက်အရွယ် နှစ်ဆယ်နှစ် တင်းတင်းပြည့် မှ ရဟန်းပြုရသည်
ဟတ်တိုရိဂါဝါဘူတာ  (服部川駅 ဟတ်တိုရိဂါဝါ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုဆာကာခရိုင်၊ ယအိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂနိုင်ငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingnge)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖာမွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၆၃ ဦး၊ မ ၃၁၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ခက်လန်းကန် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khetlankan(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဆင်သားမွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်သားမွေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၂၀ ဦး၊ မ ၂၂၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ရက်ဒ်ဝုဒ် အမျိုးသားနှင့် ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ (အာရ်အန်အက်စ်ပီ) သည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကတည်းက ပေါက်ရောက်ခဲ့သော သမပိုင်း မိုးသစ်တော ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်
ဒဲလ်နော့ ကမ်းရိုးတန်း ၊ ဂျက်ဒီဒိုင်ယာ စမစ် နှင့် ပရေရီ ခရိ ရက်ဒ်ဝုဒ်ပြည်နယ်ဥယျာဉ်များ ပါဝင်ကာ စုစုပေါင်း အကျယ်အဝန်းမျာ ၁၃၉,၀၀၀ ဧက (၅၆၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်
ထနောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htahnaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ကမ္မကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကမ္မကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၈၈ ဦး၊ မ ၅၈၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၆၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွာပြီ
ဆင်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ရေဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆက်ရက်ခေါင်းဖြူ (Acridotheres burmannicus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်သည်
ယင်းအား ကမ္ဘောဒီးယား၊ တရုတ်၊ လာအို၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း၊ မလေးရှားနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ရင်ငန်း
အဆုံးအမကိုခံယူခြင်း-ဖြင့်-ကြောင့်-ခွင့်ပြုအပ်သော ရဟန်း အဖြစ်၊ ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏရဟန်းအဖြစ်
(မြတ်စွာဘုရားသည် ပဌမဝါ ကျွတ်ပြီးနောက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဘုရားရှင်အား ရည်ညွှန်း၍ ရဟန်းပြုခဲ့ကြသော ပိပ္ပလိ လုလင် (အရှင်မဟာကဿပ)နှင့် ဘဒ္ဒကာပိလာနီ အမျိုးသ္မီးတို့ကို သင်္ဂြိုဟ်ချီးမြှောက်မှု ပြုရန် ကိုယ်တော်တစ်ပါးတည်းသာ သုံးဂါဝုတ်ခရီး ကြွတော်မူ၍ ရာဇဂြိုဟ်နှင့် နာဠန္ဒမြို့အကြား ဗဟုပုတ္တက ပညောင်ပင်ရင်း၌ ဘုရားရှင်တို့၏ အသရေကို ထင်စွာပြလျက် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေ ထိုင်နေတော်မူသည်၊ ထိုအခါ အရှင်မဟာကဿပသည် ဘုရားရှင်ကို ဖူးမြင်ရာ အရပ်မှစ၍ သုံးကြိမ်ရိုသေစွာ ရှိခိုးလျက် “မြတ်စွာဘုရား, ဘုန်းတော်ကြီးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကား အကျွန်ုပ်၏ ဆရာဖြစ်ပါပေ၏၊ အကျွန်ုပ်ကား တပည့်ဖြစ်ပါ၏” ဟုသုံးကြိမ် လျှောက်ထား၍ တပည့်အဖြစ် ခံယူလေသည်၊ ဘုရားရှင်က တရားစကားဟောကြားလျက် "ချစ်သားကဿပ, ထိုင်လော့၊ သင့်အား အမွေပေးအံ့”ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင်-(၁) ကဿပ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ သင်သည် သီတင်းကြီး သီတင်းငယ် သီတင်းလတ် ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ထက်စွာသော ဟိရီ, ဩတ္တပ္ပတရားကို ရှေးရှု ထင်သည်ဖြစ်လတ္တံ့ဟု ဤသို့ကျင့်ရမည်
(၂) ကဿပ ထို့ကြောင့် ဤသာသနာတော်၌ သင်သည် ကုသိုလ်နှင့်စပ်သော တရားအားလုံးကို နာအံ့၊ ထိုတရားအား လုံးကို အရိုအသေပြုကာ နှလုံးသွင်း၍ အလုံးစုံသော စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာဆောင်၍ နားစိုက်လျက် တရားကို နာအံ့ ဟု ဤသို့ ကျင့်ရမည်
(၃) ကဿပ ထို့ကြောင့် ဤ သာသနာတော်၌ သင်သည် သုခနှင့်တကွ ဖြစ်သော ကာယဂတာသတိသည် ငါ့အား မစွန့်လတ္တံ့ဟု ဤသို့ကျင့်ရမည်-ဟူသော အဆုံးအမ ဩဝါဒသုံးပါးကို ပေးတော်မူသည်၊ အရှင်မဟာကဿပသည်လည်း ထိုဩဝါဒသုံးပါးကို ရိုသေစွာ ခံယူလေသည်၊ ဘုရားရှင်၏အဆုံးအမကို ရိုသေစွာ ခံယူခြင်းသည်ပင်လျှင် မထေရ်၏ ရှင်အဖြစ်, ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်း မည်၏
ဤသို့အားဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ခြင်းကို “ဩဝါဒပဋိဂ္ဂဟဏူပသမ္ပဒါ” ဟု ခေါ်၍ ဤသာသနာတော်၌ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်တစ်ပါးသာ ဤနည်းဖြင့် ရဟန်းအဖြစ်ကို ရတော်မူသည်
ဩဝါဒသုံးပါးတို့တွင် ပဌမဩဝါဒကို အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်သည် ဗြာဟ္မဏ ဇာတ်ရှိသူဖြစ်သောကြောင့် ဇာတိမာန်ကို ပယ်ရန် ဟောတော်မူသည်
ဒုတိယ ဩဝါဒကို အရှင်မဟာကဿပမထေရ်သည် အကြားအမြင်များသူဖြစ်သောကြောင့် အကြားအမြင်များမှုကို အမှီပြု၍ဖြစ်တတ်သော မာန်ကို ပယ်ရန် ဟောတော်မူသည်၊ တတိယဩဝါဒကို အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်သည် ဥပဓိနှင့်ပြည့်စုံတင့်တယ်သူ ဖြစ်သောကြောင့် ဥပဓိကိုအမှီပြုကာ ဖြစ်ပေါ်လာမည့် တဏှာကိုပယ်ရန် ဟောတော်မူသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ၌ ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်၊ ပြိတ္တာ၊ အသူရကာယ် ဟူသော အပါယ်လေးပါးသို့ လားစေတတ်သော ဒုစရိုက်တရား ၁၀ ပါးရှိ၏
ထိုတရား ၁၀ ပါးကို အကုသလကမ္မပထဆယ်ပါးဟု ခေါ်ဆိုသည်
ထိုတရား ၁၀ ပါးကို ကာယကံဖြစ် ကျူးလွန်မှုဖြစ်စေသော တရား ၃ ပါး၊ ဝစီကံဖြင့် ကျူးလွန်မှုဖြစ်စေတက်သော တရား ၄ ပါးနှင့် မနောကံဖြင့် လွန်ကျူးမှုကို ဖြစ်စေသော တရား ၃ ပါးဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်
ပါဏာတိပါတ - သူ့အသက်ကိုသတ်ခြင်း၊အဒိန္နာဒါနာ - သူ့ဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်း၊ကာမေသု မိစ္ဆာစာရာ - သူ့သားမယားကို သွားလာလွန်ကျူးခြင်း၊ဤသုံးပါးသောမကောင်းမှုကို ကိုယ်ကာယဖြင့် ပြုကျင့်သောကြောင့် ကာယဒုစရိုက် ၃ ပါးမည်၏
မုသာဝါဒ - မဟုတ်မမှန်သောစကားကို အမှန်လုပ်အဟုတ်ပြောဆိုခြင်း၊ပိသုဏဝါစာ - သူနှစ်ယောက်တို့၏အချစ်ကိုပျက်အောင် ကုန်းတိုက်ခြင်း၊ဖရုသဝါစာ - အကြမ်းအတမ်းငေါက်ငမ်းဆဲရေးခြင်း (ကြမ်းကြုတ်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်း)၊သမ္ဖပ္ပလာပ - အပေါ့အဖျင်း အနှစ်ကင်းသောစကားကို ပြောဆိုခြင်း (သိမ်ဖျင်းသော စကားပြောဆိုခြင်း)၊ဤလေးပါးသောမကောင်းမှုကို နှုတ်ဖြင့်ပြုသောကြောင့် ဝစီဒုစရိုက် ၄ ပါးမည်၏
အဘိဇ္ဈာ - "သူ၏ဥစ္စာကိုငါ့ဥစ္စာဖြစ်သော်ကောင်းလေစွ"ဟုစိတ်ကအောက်မေ့ခြင်း (အလိုကြီးခြင်း)၊ဗျာပါဒ - သူတစ်ပါးကို ငြိုးထားရန်မက်နှိပ်စက်ရအောင် စိတ်ကကြံဆောင်ခြင်း (စောင်းမြောင်းငြူစူခြင်း)၊မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ - 'ဘုရားဟောမှန် ကျမ်းဓမ္မခန်'ကိုပယ်လှန်စိတ်ထား အယူမှားခြင်း၊ဤသုံးပါးသောမကောင်းမှုကို စိတ်ဖြင့်ကြံစည်သောကြောင့် မနောဒုစရိုက် ၃ ပါးမည်၏
ကင်နိယတံတား သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံရှိ အရှည်ဆုံးတံတား ဖြစ်သည်
အရှည် ၃၉၆ မီတာ (၁၂၉၉ ပေ) ရှိသည်
တံတားသည် Koddiyar ပင်လယ်အော်နှင့် Tambalagam တို့က ဝန်းရံထားသည့် ရေငြိမ်သည့်ဧရိယာကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် တံတားဖြစ်သည်
တံတားသည် Trincomalee နှင့် ကင်နိယကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
A15 လမ်းမကြီးရှိ ကင်နိယတံတားကို ဖြစ်သန်းကာ ခရီးသွားမျာသည် ကင်နိယနှင့် Muttur ဒေသများကို ရောက်ရှိနိုင်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် သမ္မတ  Mahinda Rajapaksa က ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
ထိုတံတားမတိုင်ခင်က မနမ်ပီတိယတံတားသည် သီရိလင်္ကာ၌ အရှည်ဆုံးတံတားဖြစ်ခဲ့သည်
ဤတံတားကို ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံအစိုးရ၏ ငွေကြေးကူညီမှုဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဩဝါဒထူးပျို့ကို စိန္တကျော်သူဦးဩ ရေးသားခဲ့သည်
၁၁၂၂ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်
မင်္ဂလာညွန့်သွယ်၊ အံ့မြီးဘွယ်တိ၊ အန္တရာယ်ပျောက်ကင်း၊ ကျမ်းပြီးခြင်းကို၊ လက်င်းမကြာ၊ ဖြည့်နိုင်စွာသား၊ ရတနာသုံး၊ မုတ္တာကုံးကို၊ ရွဲလုံးဝေဆာ၊ ဆင်ပြီးစွာမှ၊ မင်္ဂလာပွဲ၊ ရွှေနန်းထဲဝယ်၊ မြဲစွဲခစား၊ မှူးသားမတ်မြေး၊ မင်းသွေးစိုးရည်၊ ဆောက်တည်ပိုင်နင်း၊ မင်း, မိဖုရား၊ ဝန်းလျားခြွေရံ၊ မိဿံမောင်းမ၊ ပျိုတော်စသား၊ နန်းမဘယ်ညာ၊ အိမ်တော်မှာလည်း၊ မြို့ရွာပိုင်စား၊ သခင်များ၏၊ ထံပါးနေ့ည၊ မြဲစွဲရသည်၊ မိန်းမ, ယောက်ျား၊ မင်းခစားတို့၊ ဖတ်ကြားနာခံ၊ သင်အံလေ့လာ၊ မှတ်သားရတည့်၊ ဩဝါဒထူး၊ စာယဉ်ကျူးကို၊ ပျံ့ပျူးသာရွှင်၊ ဖွဲ့စီရင်ပိမ့်
အောင်မြင်လွယ်မှု ပြီးလွယ်ဆု