မှာနားစိမ့်လော့၊ မအိပ်ရာချေ၊ မနေရာအပ်၊ မရပ်ရာငြား၊ မသွားရာမှတ်၊ မဝတ်ရာကျင်၊ မဆင်ရာများ၊ မစားရာမြောက်၊ မသောက်ရာမှု၊ အစုစုကို၊ ယခုရှေ့ဖျား၊ ပြန်လျှောက်ကြားပိမ့်၊ သုံးပါးရတနာ၊ ဆရာသမား၊ ဘိုးဘွားမိဘ၊ စိုးရသခင်၊ ဂုဏ်အင်ကြီးထူ၊ ကိုယ်တူရင်းရှည့်၊ ဖြစ်သည့်သူအား၊ ခြေရင်းထား၍၊ ပေါ့စားလွယ်ကာ၊ မအိပ်ပါနှင့်၊ ဆည်းဆာနေဝင်၊ ဆဲဆဲတွင်၌၊ အိပ်ချင်သော်လည်း၊ စိတ်ကိုတည်း၍၊ နည်းစေအိပ်မှောင်၊ နေထွက်အောင်လျှင်၊ ရှောင်လေလျဉ့်လျဉ့်၊ တညဉ့်သုံးခါ၊ နိုးကြားရာ၏၊ လက်ရာလက်ဝဲ၊ အိပ်နေမြဲလော့၊ ကွဲလွဲငုံ့တုံ့မှောက်ခုံပက်လက်၊ မအိပ်စက်နှင့်၊ ကိုယ့်ထက်မူယူ၊ မြတ်သည့်သူကို၊ အတူနွှဲယှက်၊ အိပ်ဖက်မပေါင်း၊ တောင်စောင်းအနောက်၊ မြောက်သို့တူရူ၊ ခေါင်းမမူရာ၊ ရှေ့မျက်နှာနှင့်၊ တောင်ညာစင်းစင်း၊ ခြေရင်းမပြု၊ ခုလုထစ်ခွင့်၊ နိမ့်မြင့်စောင်းထောင်၊ မာခေါင်ကျောလွန်း၊ ကြမ်းစွန်းဖျားနား၊ မိုးတားရံကာ၊ လွတ်ရာမှာလည်း
ရှောင်ပါအိပ်ခင်း လွတ်ရှင်းရှင်း
အသက်အရွယ်၊ အနွယ်အမျိုး၊ အရိုးအရာ၊ ကိုယ်ထက်သာသား၊ ဂုဏ်ဝါစံမြောက်၊ သူတို့မှောက်ဝယ်၊ ရှေ့နောက်စူးစူး၊ မြင့်ဖြူးလေညာ၊ နီးစွာဝေးလွန်း၊ မစွန်းခြောက်ပြစ်၊ ချပုဆစ်နှင့်၊ ကျစ်လျစ်လှစေ၊ တင်ပျဉ်ခွေ၍၊ လက်ခြေကားယား၊ နံပါးရှည်နွှဲ၊ စောင်းလွှဲနောက်ဖီ၊ အုံးမှီလက်ထောက်၊ မတ်စောက်ဆောင့်ကြောင့်၊ ဒူထောင်လက်ဖွဲ့၊ မထီမဲ့လျှင်၊ မနွဲ့မကိုင်း၊ ခိုင်းတိုင်းကျားတား၊ မပြားမဝပ်၊ မနေအပ်ရှင့်၊ မရပ်သင့်ရာ၊ ရှောင်ခွင့်မှာမူ၊ လောကဓိပ္ပ၊ ပြည်မသခင်၊ ရှင်မိဖုရား၊ သားတော်, သမီး၊ ဝန်ကြီး, ဝန်ငယ်၊ မင်းနွယ်စိုးဆွေ၊ ယှဉ်နေနီးစပ်၊ ဆက်ကပ်ပွဲလမ်း၊ မင်းခမ်းဆောင်ရွက်၊ စားခွက်စားယောက်၊ အပါးရောက်က၊ မလျောက်မပတ်၊ မတ်လတ်ရိုင်းစိုင်း၊ မကိုင်းမပျပ်၊ မတွားဝပ်ပဲ၊ မရပ်သင့်ချေ၊ ရပ်မိလေက၊ မင်းဒဏ်ကျ၏၊ မိဘဆရာ၊ ပညာဂုဏ်ဖြီး၊ သက်ကြီးရွယ်လွန်၊ ကျင့်မှန်မဖေါက်၊ ရဟန်းမှောက်ဝယ်၊ ချစ်ကြောက်ကြည်ညို၊ အရိုအသေ၊ အချေအငံ၊ ညွတ်ကျိုးနွံမှ၊ အာသံမှတ်ကြိုး၊ ဆုပြည့်ဖြိုးအံ့၊ မိုးတိုးမားတား၊ မပြားမဝပ်၊ မဝပ်မကိုင်း၊ ခိုင်းတိုင်းကြမ်းတန်း၊ အမှန်းမသိ၊ ဒိဋ္ဌိမူကျင့်၊ မရပ်သင့်သည်
ပြစ်လွင့်လွတ်ကင်း ကြဉ်ရှောင်ကွင်း
စိုးမင်းသခင်၊ အရှင်မိဘ၊ ရှေ့သို့ကျသော်၊ ကုန်းကွတုပ်ပျပ်၊ နှိပ်ဝပ်ညွတ်ထိုင်၊ နောင်ယိုင်ရှောင်ရှား၊ သွားမှုလာမှု၊ ယဉ်နုလှစေ၊ အခြေကြမ်းတန်း၊ ရှေ့မသန်းနှင့်၊ စိုးနန်းမင်းအိမ်၊ ဆိပ်ငြိမ်စက်တော်၊ ခေါ်သည့်အခိုက်၊ တိုက်ရိုက်သူ့နား၊ မကြားစေလို၊ ထိမ်ဝှက်သို၍၊ ပြောဆိုသည့်ခိုက်၊ ထိုက်လိုက်ခြီးမြှောက်၊ စားသောက်ဘွယ်ရေး၊ တည်ကျွေးသည့်ခိုက်၊ မှားမိုက်ကျေးကျွန်၊ အပြစ်ဝန်နှင့်၊ ဒဏ်ရှိသူအား၊ ထားသည်ရပ်မြေ၊ ဖုတ်တစ္ဆေနှင့်၊ ကင်းမြွေထူထဲ၊ ကျားရဲသစ်ရူး၊ ဘီးလူးရှိရပ်၊ ပေါ်လျှပ်ကောက်ကျစ်၊ မူညစ်သွမ်းဆိုး၊ သူခိုးဖမ်းရာ၊ ကန္တာရတော၊ မြစ်ကြောနက်ကျယ်၊ ပင်လယ်သမုဒ်၊ သတ်ပုတ်တွန်းလှန့်၊ ခိုက်ရန်တွေ့ပွဲ၊ ငြင်းခုံဆဲနှင့်၊ သောင်းသဲစည်ပင်၊ ပွဲသဘင်သို့၊ သွားချင်မူသာ၊ မသွားရတည့်၊ ကြမ်းမှခြေနင်း၊ မပြင်းညံ့သက်၊ လွန်ဖြည်းညက်စေ၊ ညဉ့်နက်မှောင်မည်း၊ တယောက်ထည်းလည်း၊ တင့်ရည်းပေါ့သွပ်၊ မသွားအပ်သည်
ကြပ်ကြပ်ဝမ်းသွင်း မှတ်သွတ်သွင်း
ရှောင်ပါစေချင်၊ အဝတ်တွင်လည်း၊ မစင်မကြယ်၊ ရွံဘွယ်စက်ဆုပ်၊ မည်းပုပ်မွဲပြာ၊ စာမချေသေး၊ ဖွတ်ဆေးမလျှော်၊ ညှီစော်မြှေးသန်း၊ ဟောင်းနွမ်းစုတ်ပြတ်၊ ညှိုး, ညစ်ပတ်က၊ မဝတ်လေရာ၊ ဥစ္စာရွှေငွေ၊ ဆန်ရေစပါး၊ ကျွဲနွားယာလယ်၊ လိုမယ်တမ၊ စိတ်တိုင်းကျလျက်၊ ကြွယ်ဝပြည့်စုံ၊ ကုံလင့်ကစား၊ စိုးမင်းလားသို့၊ သောကားသမှု၊ ဝတ်တုမမူ၊ ရှေ့ရှူနောက်ချင့်၊ ကိုယ်နှင့်အင်တန်၊ သင့်အောင်ဖန်၍၊ ခန့်ရန်တော်ရာ၊ ကောင်းမြတ်ပါလည်း၊ စိတ်မှာချင်ချင်၊ မရှိလျှင်မူ၊ မဆင်ဝတ်သင့်၊ ဖိုးမြင့်ကဲကျူး၊ ဝတ်ထူးစားဆန်း၊ ပွင့်လန်းရောင်ဝါ၊ ယဉ်ကျေးစွာကို၊ ချိန်ခါမဲ့ဘဲ၊ မဝတ်လဲနှင့်၊ တွဲလွဲများလျား၊ ဖာယားမြေထိ၊ ရှေ့ငြိနောက်ကျ၊ ခြေချဖဝါး၊ နင်းသွားမသာ၊ ဝါဝါကားကား၊ ကြွားကြွားဝင့်ဝင့်၊ ဝတ်သဖြင့်လည်း၊ မတင့်တယ်ရာ၊ ဓမ္မတာလျှင်၊ လမ်းသာကြွလွယ်၊ ညာဘယ်နောက်ရှေ့၊ ညီစေ့လျင်လျင်၊ မယဉ်မတောင်း၊ ဆင်ဝတ်ကောင်းသည်
ကျိုးကြောင်းပြစ်ကင်း မြှော်ရှုတင်း
တန်ဆာပလာ၊ ဆင်ဘွယ်မှာလည်း၊ ရတာရွှေငွေ၊ လွတ်မြတ်စေလော့၊ အနေဆုတ်ယုတ်၊ ခါမဟုတ်က၊ ဖော်ထုတ်ပြုပြင်၊ မဆင်ယင်နှင့်၊ ဆံကျင်ဆံထိုး၊ ခါးကြိုးဦးဆောက်၊ လက်ကောက်လက်ကြပ်၊ လက်စွပ်နားပန်း၊ ပန်းမာလ်ခြေကျင်း၊ ရှောင်ကွင်းလည်မှာ၊ ဆင်တန်ဆာလည်း၊ ကာလဒေသ၊ နေ့ညမှတ်ကြိုး၊ အမျိုးအနွယ်၊ အရွက်အသက်၊ ချင့်တွက်ယုတ်မြတ်၊ ဆင်ယင်တတ်မှ၊ ဆင်ဝက်သ၍၊ သူ့စိတ်တွေ၏၊ ညဉ့်နေ့မခြား၊ စားခင်းမှာတုံ၊ ရာသာထွေပြား၊ မြိန်မြတ်ငြားလည်း၊ စားမကြူးရာ၊ ပူဆာစပ်ငန်၊ ချဉ်ဖန်ချိုခါး၊ ထွေထွေစားလည်း၊ သုံးပါးဥတု၊ မြှော်ရမ်းရှုလော့၊ မှီခုတစောင်း၊ အိပ်လျောင်းဝပ်စင်း၊ ခြေဆင်းပေါင်ထောင်၊ ဆောင့်ကြောင့်မတ်စောက်၊ တောင်မြောက်ကြည့်ကွက်၊ ရပ်လျက်သွားလျက်၊ နှစ်ဖက်ပါးနား၊ အံစောင်ဝါး၍၊ မစားလေသင့်၊ ကော်လွှင့်ဝှေ့လှန်၊ ကျောက်ကန်ပုတ်ခတ်၊ ကိုက်ခဲတတ်သည်၊ သတ္တဝါသား၊ မထွားမဆူ၊ သိုးအူပုပ်လောင်၊ ညှီဟောင်သမျှ၊ မစားရသည်
နေ့ညမကင်း ကြဉ်ရှောင်မင်း
မသောက်အပ်ထွေ၊ ရှောင်ပါလေလော့၊ မေရယငါး၊ သူရာငါးနှင့်၊ ပိုးမွှားလောက်ကျိ၊ မြူတိနောက်ထင်၊ သန့်စင်မကြည်၊ ရေကိုသည်လည်း၊ ချုပ်ဆည်အာသာ၊ မသောက်ရာတည့်၊ ဘယ်ညာလွှဲလက်၊ ရေခွက်ဖလား၊ လက်ဝါးပြောင်းပြန်၊ ကိုင်ဟန်လှန်မှောက်၊ မသောက်ပြန်ရာ၊ ဟင်းမှာရေထုတ်၊ ဟင်းရှုတ်ရေကို၊ မမျိုလေထိုက်၊ မကျိုက်လေအပ်၊ သတိကြပ်လော့၊ ရှစ်ရပ်ဖျော်ရည်၊ ဆီကြည်ထောပတ်၊ မြိန်မွတ်မြတ်လည်း၊ ကြိုက်တတ်သောအား၊ လျှာကိုတား၍၊ မများစေရ၊ သင့်ရုံမျှသာ၊ သောက်လေရာ၏၊ စာနာခန့်ချို၊ မျက်စိအကျင့်၊ ဝမ်းအချင့်ဟု၊ ယခင့်ဝေါဟာ၊ ထင်ရှားစွာနှင့်၊ သူရာသောက်ဝယ်၊ ပြစ်ခြောက်သွယ်ကား၊ လိုမယ်မရ၊ ရှိမျှဥစ္စာ၊ ပျောက်တတ်စွာ၏၊ နှုတ်သာလက်လွန်၊ ရန်လည်းခိုက်ထိ၊ ပွားတတ်ဘိ၏၊ မျက်စိသီဝေ၊ လက်ခြေတုန်ယင်၊ မဝင်ဝမ်းတွင်း၊ ထမင်းမစား၊ ရောဂါများ၏၊ ပြစ်သားစင်စင်၊ လူရှင်ကဲ့ရဲ့၊ သတင်းမဲ့၏၊ ရှက်ဖွဲ့အရာ၊ ကြောက်ခင်းမှာလည်း၊ အင်္ဂါကိုယ်လုံး၊ မဖုံးလွှမ်းနိုင်၊ စွဲကိုင်ကျိုးပြစ်၊ စိစစ်မမြင်၊ ဆင်ခြင်မရှိ၊ သတိပညာ၊ လျော့ညံ့ရာသည်
မကြာလက်ငင်း မျက်မှောက်တွင်း
စေ့ရေစေ့ရေ၊ ဖြစ်ဘူးထွေကို၊ သက်သေတံဆိပ်၊ ပုံခတ်နှိပ်အံ့၊ မအိပ်သီးစောက်၊ တောဆင်ပေါက်နှင့်၊ မိုးသောက်ကြယ်တင်၊ နေဝင်ကောက်လှန်၊ ဥဒါန်းဖြစ်လေ၊ ဆရာစေသား၊ ထင်းခွေတပည့်၊ အိပ်ကြူးသည့်ကြောင့်၊ မပြည့်လိုအင်၊ မျက်စိပင်တည့်၊ မမြင်မွဲတေ၊ ဆုံးဘူးချေ၏၊ တထွေစံတည်၊ လှည်းကုန်သည်ဝယ်၊ ရှေးတည်သမား၊ အအိပ်မှား၍၊ လှည်းသားအားလုံး၊ ရေငတ်ထုံးလည်း၊ ယူကျုံးဘွယ်သာ၊ အနေမှာကား၊ ရတနာစီခတ်၊ နေရာထက်ဝယ်၊ တက်သက်နေမိ၊ ပညာရှိလျက်၊ သတိယွင်းလပ်၊ မင်းဒဏ်ကြပ်၏၊ မရပ်ရာဘိ၊ ရပ်မှားမိသည်၊ ဘူရိဒတ်ဝယ်၊ အလမ္ပာယ်သည်
ဆိပ်စွယ်ထိလွှမ်း၊ လူရည်နွမ်း၏၊ ထုတ်သမ်းခရီး၊ မသွားဆီး၍၊ ပျက်စီးတိမ်မြုပ်၊ ခန္ဓာချုပ်သည်၊ တရုပ်ပြေးမင်း၊ တိမ်နင်းပျံသန်း၊ ရှင်ကန်းမလင်၊ ပုံပြင်ထူရှည့်၊ ပြည့်တန်ဆာထံ၊ ဆွမ်းရပ်ခံသည်၊ ရှင်ပျံတို့မှ၊ ဈာန်လျောကျ၏၊ စံပအဝတ်၊ ယွင်းမှားချွတ်သည်၊ ဒွတ္တပေါင်မင်း၊ ဆင်ခြင်းမရာ၊ နန္တာသရိယ၊ ပျောက်ပဆုံးပါး၊ စားစရာမှာ၊ မနူဟာနှင့်၊ ဇူဇကာပုဏ္ဏား၊ ဆင်သားစားခွေး၊ သောက်မှားရေးမူ၊ သူဌေးကြီးသား၊ သားစားပြည့်ရှင်၊ တပင်ရွှေထီး၊ ထုံးစံမှီး၍၊ ပျက်စီးသသည့်ဘေး၊ ဝေးကမြှော်မြင်၊ ရှောင်စေချင်သည်
ဆံမြှင်မြူညှင်း မလစ်ဟင်း
ပြည်ကြီးအရှင်၊ ထွဋ်သခင်ကား၊ လွင်တွင်ခေါင်ထိ၊ သမုတိဟု၊ မည်ရှိနတ်စစ်၊ မြတ်ဆုံးဖြစ်ရှင့်၊ ကြောက်ချစ်မပြု၊ မင်းကိုတု၍၊ အရှုအလှည့်၊ အကြည့်အကြံ၊ အသံအသက်၊ အလက်အခြေ၊ အနေအသွား၊ အစားအဝတ်၊ အမှတ်အဆင်၊ အရွှင်အရယ်၊ အခြယ်အဆင်၊ အသွင်အမာန်၊ အဖန်အလိမ်း၊ ရာခပ်သိမ်းကို၊ ကြောက်ကြိမ်းရန်သွယ်၊ စိုးမင်းနှယ်လျှင်၊ ရည်ရွယ်ဖက်ထွေ၊ မပြုပေနှင့်၊ တွေဝေမိုက်မှား၊ နာဖျားညှဉ်းဆဲ၊ ဆင်းရဲပူပင်၊ ကျွေးတင်မြီများ၊ မင်းခစားဟု၊ သည်ငါးယောက်လျှင်၊ မသေခင်က၊ အပင်မတည်၊ သူသေမည်ဟု၊ စဉ်ရှည်ရှေးက၊ ဗျာသပုဂ္ဂိုလ်၊ ဟောခဲ့ဆိုရှင့်၊ မင်းလိုလိုက်ညွတ်၊ ခစားတတ်မှ၊ မှူးမတ်ဖြစ်ရာ၊ သည်ကိုစာ၍၊ မျက်နှာမူနည်၊ ရိပ်ခြည်ခွင့်လမ်း၊ မင်းရိပ်ဖမ်းလျက်၊ အကြမ်းသည်မူ၊ အနုသည်မှာ၊ အသာသည်တွင်၊ အတင်သည်ကို၊ သည့်နှယ်လိုဟု၊ စွဲဆိုသတ္တိ၊ မှတ်သိကျွမ်းကျင်၊ ပြုစီရင်မှ၊ ကုံတွင်သိပ္ပ၊ အရာကျသည်
မင်းခစားရေး မျက်ချစ်ဆေး
မတူမတန်၊ ဂုဏ်ဉာဏ်ကိုယ်နှုတ်၊ ကိုယ်အောက်ယုတ်နှင့်၊ ပြေးဆုတ်နောက်လံ၊ ကြောက်ရွံတတ်လှ၊ အနည်းမျှကို၊ ကိုယ်ကအများ၊ အောင်ပါငြားလည်း၊ ယောက်ျားဇာနည်၊ ဘယ်မှာမည်ချိမ့်၊ အရည်သာငြား၊ အများကိုပင်၊ အောင်ပါချင်လည်း၊ အရှင်ကျေးဇူး၊ ပျောက်ထိမ်မြူးက၊ ညစ်ညူးမည်ပင်၊ ဘယ်ဂုဏ်ထင်အံ့၊ အောင်မြင်ပြီးလျက်၊ မစုံမက်ပဲ၊ နှိပ်စက်တောက်ဆတ်၊ ညှဉ်းပန်းတတ်က၊ သူမြတ်မမည်၊ သို့ဖြစ်သည်ကြောင့်၊ မည်ရည်နေရာ၊ ကိုယ်ထက်သာနှင့်၊ ဗိုလ်ပါစစ်သည်၊ ရှေ့တည်နောက်သွား၊ ကိုယ်ထက်များကို၊ ထိပါးပူးဆိုင်၊ သူကပြိုင်လည်း၊ အောင်နိုင်တတ်ပေ၊ ပလေလက်ခြား၊ အရှင်အားလည်း၊ ဝံ့စားမရှိ၊ ကျေးဇူးသိလျက်၊ သတ္တခိုင်ဖြီး၊ အောင်နိုင်ပြီးလည်း၊ နှိပ်စီးညှဉ်းဆဲ၊ မောင်းမဲမဆို၊ ချစ်ကြည်ညိုအောင်၊ သင်္ဂြိုဟ်လေးသွယ်၊ ထောက်ပံ့ဘွယ်သည်
မှတ်ရွယ်နောင်ရေး ပိုက်သိမ်းမွေး
ကိုယ်ကျိုးမြှော်ပါ၊ လူလိမ်မာတို့၊ ပညာလိုလျှင်း၊ မဆန်ငြင်းနှင့်၊ အငြင်းကြီးလစ်၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်၏၊ အနှစ်ဘဏ္ဍာ၊ ဥစ္စာလိုလျှင်း၊ မရိပျင်းနှင့်၊ အပျင်းကြီးလစ်၊ သူ့ကျွန်ဖြစ်၏၊ ရှေးပြစ်နောက်ထား၊ စကားဆိုလျှင်၊ မမာတင်းနှင့်၊ အတင်းကြီးလစ်၊ ပြတ်သည်ဖြစ်၏၊ စိစစ်ဆင်ခြင်၊ အသွားတွင်လည်း၊ နှေးလျှင်နောက်ကျ၊ မြန်ကရှေ့ရောက်၊ ကြံတိုင်းမြောက်၏၊ စားသောက်ဘွယ်တွင်၊ နှေးလျှင်နောက်ကျန်၊ မြန်လျှင်လမ်းထောက်၊ ခရီးရောက်၏၊ ဘေးပျောက်ရန်ထိမ်၊ ယာယီအိမ်ကို၊ ချမ်းငြိမ်းမြဲသေ၊ မခိုင်စေနှင့်၊ သက်ဝေကြည်ညို၊ မယားကိုလည်း၊ မရိုမသေ၊ မနိုင်စေနှင့်၊ ဖျော်ဖြေစိတ်ငြိမ်း၊ အသိမ်းကိုလည်း၊ ရုံးစည်းအုပ်ထွေ၊ မပိုင်စေနှင့်၊ အိမ်နေမယ်ညို၊ မယားကိုလည်း၊ မြဲသိုမှတ်တုံ၊ မယုံသင့်ဘူး၊ ထွေထူးမြန်းပုံ၊ သူ့ကိုတုံလည်း၊ မဆုံသင့်ဘူး၊ စိတ်ဆူးပုံရွာ၊ ဥစ္စာလိုက၊ မင်းမိန်းမတို့၊ ညွတ်ခဦးတင်၊ မိမိလင်ကို
ချစ်ခင်မြတ်လေး သိမ်းလုပ်ကျွေး
ရတနာသုံးပါး၊ ဘိုးဘွားမိဘ၊ ဆရာစသား၊ လောကအမှတ်၊ ကိုးရာနတ်ကို၊ မမြတ်လေးထွေ၊ မဖြစ်လေနှင့်၊ ရပ်နေဝေးနီး၊ ခရီးသွားရာ၊ ဥစ္စာရှာလည်း၊ သစ္စာလွဲချော်၊ သူမတော်ကို၊ မခေါ်လေနှင့်၊ ရေမြေစိုးခြင်း၊ မင်းတို့ရှေ့မှာ၊ တတ်ပညာကို၊ အခါမဲ့ထွေ၊ မဖော်လေနှင့်၊ ရေမြေစိုးခြင်း၊ မင်းတို့ရှေ့မှာ၊ တတ်ပညာကို၊ အခါမဲ့ထွေ၊ မဖော်လေနှင့်၊ သားရေညစ်ငြမ်း၊ ပွဲလမ်းသဘင်၊ ကြည့်ရှုရွှင်၍၊ စိတ်လွင်ပျံ့ဝေ၊ မပျော်လေနှင့်၊ နှုတ်ခြေကြော့ကြမ်း၊ လူယုတ်သွမ်းကို၊ ကြင်ကျွမ်းမိတ်ဆွေ၊ မတော်လေနှင့်၊ ပြစ်မှားကြူးထွေ၊ မကျော်လေနှင့်၊ ပုံသေမှတ်ဘွယ်၊ အကျဉ်းသွယ်သည်
အကျယ်စိစ္စေး သိမည်ရေး
ထမင်းစိမ့်ဆပ်၊ မနပ်သောခါ၊ အစာမကြေ၊ ရေမအောင်ချိုး၊ ထောင်ပျိုးမပေါက်၊ ရှေ့နောက်မမြင်၊ ဉာဏ်အင်နည်းပါး၊ စကားမတတ်၊ မျိုးဇာတ်နွယ်မြစ်၊ မစစ်သည့်သား၊ ကျင့်သောကား၏၊ ထောင်ထားမှီတင်၊ ငြမ်းကောက်လျှင်လည်း၊ ဝါးပင်ဖြောင့်ခဲ၊ ကောက်လေမြဲတည့်၊ တွင်းထဲရေထွက်၊ ငန်ပေါ့ပျက်က၊ ခပ်ခွက်ရေညို၊ မချိုသောက်တုတ်၊ ငန်မြဲဟုတ်၏၊ ချက်ပြုတ်ဩဇာ၊ အိုးရသာနှင့်၊ ခွက်မှာခူးထား၊ မထူးခြားတည့်၊ သင်ကြားကျန၊ နည်းပြဆရာ၊ ပညာမငံ၊ မကုံထံက၊ နည်းခံတပည့်၊ ပေါ့သွား၏ရှင့်၊ မတည့်မတ်စောက်၊ ရှေ့နွားကောက်က၊ နွားနောက်ပါကျန်၊ လမ်းမမှန်တည့်၊ မှုဝန်စိုးပိုင်၊ ချုပ်ကိုင်ကြီးမား၊ မတည့်ငြားက၊ ခေါင်းသွားမြီးပါ၊ ပဲ့ခွါဦးမျော၊ ငှက်ပျောပင်စိုက်၊ နောက်လိုက်ငယ်သား၊ ချွတ်ယွင်းပါးသည်
တရားကျင့်ရေး မယဉ်ကျေး
မတင့်တယ်ရာ၊ လူတို့ရွာတွင်၊ လဝါမဲ့ညဉ့်၊ လျဉ့်လျဉ့်ရှက်ဖြာ၊ ရွှေကြာမဲ့ရေ၊ ဝဲဝေလှိုက်ထိုး၊ တံပိုးမဲ့မြစ်၊ လည်ရစ်နွှဲကာ၊ ဟင်းသာမဲ့ကန်၊ တံခွန်မဲ့ငြား၊ စက်ရထားနှင့်၊ ခိုးပွားမဲ့မီး၊ ဖျက်ဆီးဖြတ်ပယ်၊ အစွယ်မဲ့ဆင်၊ လင်မဲ့မယား၊ တရားမရ၊ လုံ့လမဲ့လူ၊ အယူစောင်းရွဲ့၊ ကျင့်မဲ့ရဟန်း၊ ထီးနန်းကျိုးပဲ့၊ မင်းမဲ့ပြည်ရွာ၊ ကွန်ခြာရှုပ်ဖွဲ့၊ ထိန်းမဲ့ချည်ခင်၊ အရှင်မဲ့ကျွန်၊ ဖျားစွန်နုံနဲ့၊ ကွပ်မဲ့ဝါးကြမ်း၊ ပရမ်းပတာ၊ မဘွယ်ရာသို့၊ ရှေ့လာနောက်တိုး၊ အကျိုးအကြောင်း၊ ဆိုးကောင်းမြတ်ယုတ်၊ ဟုတ်မဟုတ်ကို၊ ရွေးနုတ်တိုင်းတာ၊ စိတ်ဖြာခွဲခြမ်း၊ စုံစမ်းရှုငဲ့၊ ဆင်ခြင်မဲ့က၊ ပြည်ထဲ့သနင်း၊ ထိုသည်မင်းလည်း၊ ပေါ့ဖျင်းယုတ်မာ၊ မကောင်းစွာရှင့်၊ ပညာရှိများ၊ မင်းခစားတို့၊ ဆန်းပြားလိမ္မာ၊ အရာရာကို
ရှေ့ပါနောက်တွေး ကြံဆွေးနွေး
သုံးပါးတသီး၊ ရယ်ခြင်းကြီးကား၊ ဇနီးအိမ်ရှင်၊ မိမိလင်လည်း၊ ချစ်ခင်သောအား၊ သ္မီးသားကို၊ ပိုက်ဖြားအားရမ်း၊ ချီရှုတ်နမ်းသော်၊ မယ်ဝမ်းကမွေး၊ သူများသွေးကို၊ အလေးတမြတ်၊ သင့်သားမှတ်၍၊ လှည့်ပတ်ဖက်ချီ၊ နမ်းလေပြီဟု၊ မထီမလေး၊ အသွမ်းသွေး၍၊ အဝေးမျက်ကွယ်၊ မယားရယ်၏၊ ငါ့လယ်ငါ့ယာ၊ ငါ့မြေတာဟု၊ ဥစ္စာခင်မင်၊ ဆိုပြန်လျှင်လည်း၊ အရှင်မဲပါ၊ ငါတို့မှာကား၊ ကမ္ဘာမကြေ၊ မချင်းနေ၏၊ အောက်သွေယွင်းယို၊ သင်တို့ကိုမှ၊ လိုမပိုင်ပဲ၊ ဖွယ်သရဲဟု၊ ကျိန်ဆဲသော့နှယ်၊ မြေကရယ်၏၊ ငါ့ဝယ် ငါ့ရွှေ၊ ငါ့ကြေးငွေဟု၊ စိတ်စေကြည်သာ၊ ဆိုပြန်ပါလည်း၊ ကြမ္မာဆော်တိုက်၊ ကောင်းတော်ခိုက်ကို၊ ဧည့်ဆိုက်မျှသာ၊ တဲခိုပါရှင့်၊ ငါးဖြာရန်သူ၊ ယူလှည့်တို့ပါ၊ သေမင်းခွါလည်း၊ သင့်ရာအလျောက်၊ တို့ရောက်သည်ပင်၊ တို့အရှင်လျှင်၊ ဖြစ်ချင်လွန်းလှ၊ လွန်မင်းစွဟု၊ ဒေါသချီချယ်၊ ရွှေ, ငွေ, ရယ်သည်
သုံးသွယ်ရယ်ဆေး ပျက်သွမ်းသွေး
ဆယ်ပါးရယ်ဘွယ်၊ မှတ်ကြောင်းသွယ်ပိမ့်၊ ဉာဏ်ကျယ်ပါလျက်၊ ပွဲလယ်ချက်ဝယ်၊ နုတ်ထွက်ယွင်းပါး၊ ဆိုဖွင့်မှားအံ့၊ ခစားသူ့မှာ၊ သူ့လိုရာသို့၊ လိုက်နာရလျက်၊ မာနတက်အံ့၊ လက္ခဏာမဲ့၊ ချို့တဲ့ဥစ္စာ၊ ဆင်းရဲစွာလျက်၊ ကာမဂုဏ်မှု၊ လုံ့လပြုအံ့၊ ဖြီးထုထပ်ပွား၊ ဥစ္စာများလျက်၊ မိုက်အားဖုံးလွှမ်း၊ မပေးကမ်းအံ့၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာ၊ နေရပါလျက်၊ မိုက်အားဖုံးလွှမ်း၊ မပေးကမ်းအံ့၊ ငြိမ်းချမ်းသာယာ၊ နေရပါလျက်၊ သူ့မှာမှီနေ၊ ခစားလေအံ့၊ သားရေလျော့ပါး၊ အိုလှည့်ငြားလျက်
မြစ်နားကမ်းလျှို၊ မှီနေခိုအံ့၊ ရန်ဖြိုပယ်လစ်၊ ပြည့်ရှင်ဖြစ်လျက်၊ မူညစ်ဆိုးနွမ်း၊ မှူးမတ်သွမ်းနှင့်၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်ဝင်၊ ရေးတိုင်ပင်အံ့၊ သန့်စင်နွယ်ဇာတ်၊ မျိုးရိုးမြတ်လျက်၊ အတတ်မသင်၊ နားဝင်မကျွမ်း၊ လော်လီသွမ်းအံ့၊ မနွမ်းဂုဏ်အင်၊ ယောက်ျားစင်လျက်၊ ချစ်ခင်စိုးပိုင်၊ မယားနိုင်အံ့၊ သုံးဆိုင်ဗေဒင်၊ ကုန်စင်မြောက်မြား၊ ထုံးနှယ်ထွားသည်၊ ပုဏ္ဏားဖြစ်လျက်
အကျင့်ပျက်အံ့၊ ကန့်ကွက်ခြားနား၊ ဤဆယ်ပါးကို၊ အမှားလူတွင်၊ ရယ်ဘွယ်ထင်သည်
သည့်ပြင်ရယ်ဆေး ရမည်ဝေး
မကြီးရာသည်၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ ချုပ်ဆည်မဲ့သီး၊ မာန်စောင်ကြီးက၊ ဝေးနီးလူသူ၊ မကြည်ဖြူ၍၊ တူ−မပေါင်းဖော်၊ အိုအောင်သော်လည်း၊ ညှိုးလျော်ညစ်ပတ်၊ ဆင်းရဲတတ်၏၊ ငတ်မွတ်စသီး၊ အစားကြီးက၊ ဝမ်းနှီးလေဓာတ်၊ ပျက်စီးတတ်၏၊ ကတ်သတ်ခဲခက်၊ ရမ္မက်ပိတ်ဆီး၊ အလိုကကြီးက၊ ကိုယ်ထီးသာတည်း၊ အရနည်း၍၊ လက်ချည်းဆတ်ဆတ်၊ ဖြစ်တို့တတ်၏၊ ဝန်းပတ်ရံဆီး၊ အဆောင်ကြီးက၊ ချည်းနှီးဥစ္စာ၊ ရှင်းကွာပြတ်သတ်၊ နည်းပါးတတ်၏၊ ရေရွတ်တိုးတီး၊ နှုတ်ခွန်းကြီးက၊ အနီးအဝေး၊ လူဗိုလ်လှေးတို့၊ မလေးမမြတ်၊ မုန်းထားတတ်၏၊ မညွတ်မစင်း၊ မာပြင်းခိုင်ဖြီး၊ နှလုံးကြီးက၊ ဝမ်းမီးလောင်ဆာ၊ အနာဥပဒ်၊ ဘေးတွေ့တတ်၏၊ တောက်ဆတ်စိတ်စက်၊ စဉ်းမျှထွက်လည်း၊ ရင်လက်ခတ်တီး၊ စဉ်းလဲကြီးက၊ ဖိစီးနာကျင်၊ ကိုင်ငင်ရိုက်ပုတ်၊ သားစုတ်ရေပြတ်၊ ရန်တွေ့တတ်၏၊ ယုတ်မြတ်မဆို၊ ကိုယ်ကိုမြှောက်ချီး၊ လက်ခြေကြီးက၊ ဖမ်းဆီးခြည်နှောင်၊ ခြံလှောင်ထိတ်ခတ်၊ ခံရတတ်၏၊ လှည့်ပတ်ဝိုက်ဆီး၊ စကားကြီးက၊ ရင်းနှီးပစ္စည်း၊ လျှော့နည်းကုန်ပြတ်၊ ရွေ့ပါးတတ်၏၊ စိတ်လွတ်လျော့မေ့၊ ညဉ့်နေ့မသီး၊ အအိပ်ကြီးက၊ ခရီးမတ်လတ်၊ ရန်တွေ့တတ်သည်
မချွတ်မှန့်လှ ဧကန္တ
မငယ်ရာသည်၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ ရုပ်ရည်နွမ်းနယ်၊ မျက်နှာငယ်သော်၊ ပွဲလယ်မဆံ့၊ မနှံ့ညာဘယ်၊ အကြံငယ်သော်၊ ရေးကျယ်မဆံ့၊ များနှံ့ပေါယယ်၊ အရေးငယ်သော်၊ ကြံကျယ်မဆံ့၊ လောက်ငံ့မကြွယ်၊ ပညာငယ်သော်၊ နည်းကျယ်မဆံ့၊ မဖွံ့မကြွယ်၊ အမျိုးငယ်သော်၊ဆွေနွယ်ရုံးပေါင်း၊ သူကောင်းမဆံ့၊ ခုတ်အံ့ရွယ်ရွယ်၊ ဓားသွားငယ်သော်၊ တော်လယ်မဆံ့၊ ကူးအံ့သွယ်လှယ်၊ လှေတက်ငယ်သော်၊ မြစ်ကျယ်မဆံ့၊ မပျံ့ပျူးဘွယ်၊ မြစ်ဝှမ်းငယ်သော်၊ လှေကျယ်မဆံ့၊ လောက်ငံ့မကြွယ်၊ ပညာငယ်သော်၊ ပွဲကျယ်မဆံ့၊ တည်အံ့မှတ်ရွယ်၊ မြို့ပြငယ်သော်၊ လေးသွယ်အင်္ဂါ၊ ဗိုလ်ပါမဆံ့၊ အလွှံ့များကြွယ်၊ ဗိုလ်ပါငယ်သော်၊ မြို့ကျယ်မဆံ့၊ ဖြစ်လေအံ့သည်
စေ့နှံ့စိတ်က ကြံဆုံးဆ
မယုံရာသည် ၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ မြိုင်စည်ရဂုံ၊ တောကိုယုံသော်၊ ဘေးကြုံသော့အား၊ ထိပါးရှ, န၊ သေတတ်လှ၏၊ ငါပမှတ်တုံ၊ ကိုယ်ကိုယုံသော်၊ မစုံမစေ့၊ အကြံမေ့၏၊ ပျော်မွေ့ရောင်းရင်း၊ ကစားချင်းကို
စင်းစင်းမှတ်တည်၊ မြဲယုံကြည်သော်၊ ကြိုးချည်ထိတ်ခတ်၊ ခံရတတ်၏၊ လှည့်ပတ်လာတုံ၊ ကုန်းကိုယုံသော်၊ ငြင်းခုံခိုက်စစ်၊ တရားဖြစ်၏၊ အချစ်အခင်၊ ယုံချေလျှင်လည်း၊ လောင်လင်မျက်ငွေ့၊ ခိုက်ရန်တွေ့၏၊ ဓလေ့မပြတ်၊ ကိုယ်အတတ်ကို၊ ယုံမှတ်လျှင်လည်း၊ ပူပင်လှိုက်ဝေ့၊ ချမ်းသာရွေ့၏၊ ရေမြေ့သနင်း၊ မင်းကိုယုံသော်၊ ပည်းပုံဖြီးလွေ့၊ မင်းမျက်တွေ့၏၊ ညဉ့်နေ့မြှော်ရမ်း၊ သူပေးကမ်းကို၊ အငမ်းချချ၊ ယုံလွန်းကလည်း၊ ဒုက္ခလွေ့လွေ့၊ ဆင်းရဲတွေ့၏၊ ညဉ့်နေ့လှည့်လည်၊ ခိုးစားသည်ကို၊ ယုံကြည်လျှင်လည်း၊ ကံနည်းသက်စေ့၊ ဓားလှံတွေ့၏၊ ဆိုလေ့တည်ကြား၊ သူ့စကားကို၊ ပြတ်သားမုချ၊ ယုံလွန်းကလည်း၊ တရာ့းသခင်၊ ပြစ်တင်မောင်းမဲ၊ ဆိုဆဲရေရွတ်၊ ခံရတတ်သည်
ပြတ်ပြတ်မုချ မယုံရ
ချစ်ကြင်ရာသည်၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ သွေးရည်ရင်နှစ်၊ သားကိုချစ်က၊ ကျိုးပြစ်ပြသ၊ ဆုံးမနိုင်စေ၊ အိမ်နေမယား၊ ခင်ပွန်းအားကို၊ ရှုစားကြင်ကျွမ်း၊ ချစ်ရည်လွှမ်းက၊ စုံစမ်းမြှော်တင်း၊ စိုင်းပြင်းနိုင်စေ၊ ရိုသေအပ်လှ၊ မိနှင့်ဘကို၊ ဒေါသပြစ်ဝေး၊ ချစ်မြတ်လေးက၊ လုပ်ကျွေးတမူ၊ မွေးမြူကြည့်ရှု၊ ပြုစုနိုင်စေ၊ ရှင်ဧကရာဇ်၊ မင်းကိုချစ်က၊ ပုဆစ်တုပ်ပျပ်၊ မြဲကြပ်ထံပါး၊ ခစားနိုင်စေ၊ ကျွန်ခြွေရွေကို၊ အသေအချာ၊ ချစ်ကြင်နာက၊ ဥစ္စာပေးကမ်း၊ ဖုံးလွှမ်းနိုင်စေ၊ ဖော်ရွေသင်းပင်း၊ အိမ်နီးချင်းကို၊ ရောင်းရင်းဆံလှံ၊ မေတ္တာကျံက၊ သည်းခံနိုင်စေ၊ ဆွေခင်ပွန်းကို၊ ချစ်ကြည်ညိုမူ၊ ယွင်းယိုမရှိ၊ သတိမြဲစေ၊ မျိုးဆွေတို့အား၊ ချစ်ကြည်ငြားက၊ သွားလာတက်သက်၊ ပေါင်းဖက် နိုင်စေ၊ ရေမြေကွဲပြား၊ ရပ်ဝေးသားကို၊ ဆွေဝါးအရှည့်၊ ချစ်အားပြည့်က၊ ကြည့်ရှုမြှော်ငန်း၊ ဆက်နှုတ်ခွန်းနှင့်၊ မေးမြန်းနိုင်စေ၊ ခွဲဝေမှာထား၊ သည်ဆယ်ပါးသည်
ချစ်အားရှိက မြဲလုံ့လ
မရိုမသေ၊ မထေလေးစား၊ စော်ကားသမှု၊ မပြုရာသည်၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ လေးခြည်ဝါမြူး၊ မြင်းမိုရ်ဦးသို့၊ ကျေးဇူးဆဆ၊ ကြီးမြတ်လှသား၊ မိဘဘိုးဘွား၊ သက်ကြီးအားလျှင်၊ ပြစ်မှားကျူးထွေ၊ မရိုသေက၊ သရေမတက်၊ ဂုဏ်ရည်ပျက်၏၊ ငေါငက်မချို၊ အဆိုအမြည်၊ နှုတ်ခြည်ဆိုးယုတ်၊ ကြမ်းကြုတ်သော့ထွေ၊ မရိုသေက၊ ဗိုလ်ခြေဝန်းလျား၊ သူတပါးသို့၊ စိတ်ပြားခွဲခြမ်း၊ နှလုံးဝမ်း၌၊ ညှိုးနွမ်းသဖြင့်၊ ပျက်လေနှင့်၏၊ နိမ့်မြင့်စီလျဉ်၊ မြစ်ရေယဉ်ကို၊ ဖဲကြဉ်မသွေ၊ မရိုသေက၊ လှေလည်းပျက်စီး၊ လေလည်းဆီး၍၊ ကမ်းကြီးမှလွတ်၊ ဆုံးရှုံးတတ်၏၊ အထွတ်သနင်း၊ ရှင်စိုးမင်းကို၊ ကြပ်တင်းစိတ်နေ၊ မရိုသေက၊ ပျက်ကြေခန္ဓာ၊ ဆုံးတတ်စွာ၏၊ အလာအသွား၊ ကြိမ်များခေါက်ရေ၊ မရိုသေက၊ တစ္ဆေ ဘီလူး၊ ကျားရူးသစ်မျိုး၊ သူခိုးဥပဒ်၊ တွေ့ကြုံတတ်၏၊ အဝတ်အစား၊ ပလွှားထိုင်နေ၊ မရိုသေသော်၊ အခြေလေးချောင်း၊ ညောင်စောင်းအင်းပျဉ်၊ သလွန်ယဉ်တို့၊ အစဉ်ကင်းပြတ်၊ ဆိတ်ညံတတ်၏၊ လှည့်ပတ်မြိုင်ခွင်၊ သစ်ပင်သစ်ခက်၊ ခုန်တက်ကျူးထွေ၊ မရိုသေက၊ လက်ခြေလျော့လွတ်၊ ကျနတတ်၏၊ ပြင်းခတ်ဝှန်လှိုင်း၊ လေမုန်တိုင်းကို၊ ရပ်ဆိုင်းတင်းနေ၊ မရိုသေက၊ အိမ်ခြေယိုရွတ်၊ ပြိုပျက်တတ်၏၊ အမှတ်တင်တင်၊ မီးကိုမြင်လည်း၊ လှုံချင်သော့ထွေ၊ မရိုသေက၊ ဖြည်းလေလှုပ်ခတ်၊ လောင်တောက်တတ်၏၊ အားစွတ်စိုက်စို၊ ဆင်မုန်ယိုကို၊ မရိုမသေ၊ ကျင့်မိချေက၊ စိတ်နေကျွတ်ဆတ်၊ ဝှေ့နင်းတတ်သည်
ဥပဒ်တွေ့က မရဏ
မလွှားရာသည်၊ ဆယ်ပါးမည်ကား၊ လျားရှည်မြင့်ခြင်း၊ သွားလျင်ပြင်းသား၊ မြင်းကိုအားကိုး၊ လွှားသော်ကျိုး၏၊ ချစ်ကြိုးရှည်လျား၊ ကိုယ့်မယားကို၊ လွှားသော်မတိုး၊ ဥစ္စာညှိုး၏၊ အကျိုးမများ၊ ကျွန်ကိုလွှားသော်၊ မြောက်မြားမာန်တိုး၊ အပြစ်ပျိုး၏၊ ဝပ်လျှိုးထံပါး၊ တပည့်သားကို၊ လွှားသော်ရှေးရိုး၊ စားဦးခိုး၏၊ လေမိုးဆီးတား၊ အိမ်ကိုလွှားသော်၊ မုန်းထားမျက်ကိုး၊ အိမ်နတ်ငြိုး၏၊ ကျင့်ဆိုးရမ်းကား၊ ဥစ္စာလွှားသော်၊ ရင်းပွားထမ်းပိုး၊ ကြွေးမြီတိုး၏၊ အန်ထိုးအန်ပစ်၊ ကျားတံကျစ်နှင့်၊ ကြွေပစ်ကြက်ဆ၊ သေသဝိဇ္ဇာ၊ သုံးစားရာချွတ်၊ ကျောက်မတ်တိမ်မြုပ်၊ ပဲဆုပ်ဆီစား၊ အလောင်းလွှားသော်၊ ရှုံးများဖန်ဖန်၊ အားအန်ဆတိုး၊ နိုင်အားကြိုး၏၊ သွမ်းဆိုးညစ်ကျူ၊ မကောင်းမှုကို၊ မပြုသင့်ငြား၊ ပြီးမြင့်လွှားသော်၊ လေးပါးပါယ်ကို၊ မျက်စောင်းထိုး၏၊ မျိုးရိုးဂုဏ်အား၊ ကိုယ်ကိုလွှားသော်၊ သူများချစ်ဖွဲ့၊ ကဲ့ရဲ့မျက်ငြိုး၊ ဒေါသဖြိုးသည်
ကောင်းကျိုးမရ ဖျင်းပြောပ
ရန်မပြုရာ၊ ဆယ်ပါးမှာကား၊ အာဏာထန်ပြင်း၊ စိုးမင်းတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ နှောင်ထားပုတ်ခတ်၊ ဘေးတွေ့တတ်၏၊ မှူးမတ်စစ်ကဲ၊ သူရဲဗိုလ်မှူး၊ တပ်မှူးစစ်ကွပ်၊ စစ်ကြပ်မှုထမ်း၊ ရာထမ်းတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ ကြွေထွားရိပွပ်၊ ကွပ်ညှပ်ပြင်း၍၊ ခြည်နှောင်တွေ့၏၊ နောက်ရှေ့မြင်သီး၊ သူကြီးကြေးကိုင်၊ မြေတိုင်စချီ၊ အစီအရင်၊ ရွာရှင်တို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ ထိပါးမျက်ငွေ့၊ ဆဲရေးတွေ့၏၊ သိမ်မွေ့အာစာ၊ ခေမာရည်မှန်း၊ ရဟန်းတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ လေးပါးပယ်ငွေ့၊ ဆင်းရဲတွေ့၏၊ အလေ့ဘာသာ၊ ယုတ်မာကျင့်ရိုး၊ ကျွန်ဆိုးတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ လေးစားမထေ၊ မရိုသေလျှင်၊ ပြုလေတုံ၍၊ ကြံစည်မေ့၏၊ ရေမြေ့တံခွန်၊ မင်းကျွန်တို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ လှည့်ဖြားပတ်ကွေ့၊ ကုန်းတိုက်တွေ့၏၊ ကုန်းတိုက်တွေ့၏၊ ကြီးလွေ့ဂုဏ၊ မိဘတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ စကားလောင်ဝေ့၊ မှုရာတွေ့၏၊ ရွှေငွေ့အတိ၊ နက်ကိုဖြင့်ဧ၊ သူဌေးတို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ တရားပြု၍၊ အလျော်တွေ့၏၊ ကောင်းလေ့မဟုတ်၊ သူယုတ်တို့အား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ စကားစမည်၊ အရှည်အတို၊ မရိုမသေ၊ အထွေထွေလျှင်၊ မလေလွှင့်၍၊ ကဲ့ရဲ့တွေ့၏၊ ချမ်းမြေ့ယှဉ်မှီး၊ အိမ်နီးချင်းအား၊ ရန်ပြုမှားသော်၊ ရွာသားရွာသဓ၊ ဦးမည်းဖြူတို့၊ ငြူစူစောင်းမဲ၊ ငြီးငွေ့မြဲသည်
ဆိုဆဲခံရ မှန်မုချ
အမျက်ကြီးရာ၊ ဆယ့်လေးဖြာကား၊ ချမ်းသာရိပ်ငြိမ်၊ နန်းစည်းစိမ်နှင့်၊ ရန်ကိုနှိမ်ပါး၊ မိုဃ်းကြိုးသွားကြောင့်၊ သိကြားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ အောက်ထက်ဆန်စုန်၊ တောင်သံ ဟုန်ကြောင့်၊ ဂဠုန်အမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ စက်ယန္တရား၊ ခိုးလျှံများကြောင့်၊ နဂါးအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ ရန်ဘက်ဖျော်ဝှေ့၊ ဟောက်တတ်လေ့ကြောင့်၊ ခြင်္သေ့အမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ လက်နက်ဆင်မြင်း၊ ဗိုလ်သင်းပင်းကြောင့်၊ မင်းတိုအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ မောင်းလက်ခတ်တီး၊ အားအန်ကြီး၍၊ ထီးကပဏား၊ ဆင်းရဲသားတို့၊ မာန်အားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ မခက်ခဲထွန်၊ အမှုပွန်၍၊ ကျေးကျွန်အမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ ဉာဏ်စက်နှံ့ဝန်း၊ ကျမ်းဂန်ပွန်း၍၊ ရဟန်းအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ ရမ္မက်ကြီးမား၊ လောဘအားကြောင့်၊ မင်းသားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ မစက်ဒေါသ၊ ဆင်းရူပကြောင့်၊ မိန်းမအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ ဘုန်းလက်ရုံးအား၊ ကောင်းမြတ်များ၍၊ ယောက်ျားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ လိုက်ဘက်ဆေးဝါး၊ မန္တရားကြောင့်၊ သမားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ လေ့ကျက်နှံ့ပြား၊ ဗေဒင်အားကြောင့်၊ ပုဏ္ဏားအမျက်၊ ဟူးဟူးထွက်၏၊ စဉ်ဆက်မှတ်သား၊ ဆဲ့လေးပါးသည်
တရားမရ မျက်ဒေါသ
လုံ့လပြု၍၊ ညဉ့်နှင့်နေ့လျှင်၊ မမေ့လျော့ရာ၊ ဆယ်ပါးမှာကား၊ ဒေဝါမိုဃ်းလ၊ မကျမီခင်၊ ပုံယင်များစွာ၊ လူ့ဘာသာဖြင့်၊ အိမ်ရတဲအုံ၊ အလုံးစုံကို၊ လုံခြုံသေချာ၊ ပြုလုပ်ရာ၏၊ ပြည်ရွာနဂိုရ်၊ မပြိုမကွဲ၊ ကရဲကသီး၊ မဖြစ်မီက၊ ပည်းသီများစွာ၊ လှူဒါန်းရာ၏၊ စိတ်ဖြာခန့်တွက်၊ အချက်ချက်လျှင်၊ သူ့လက်ခြေဆီ၊ မဝင်မီက၊ ရှုအီရွှင်ဖြိုး၊ အမှုမျိုးကို၊ အားကြိုးပြင်းစွာ၊ ဆောင်ရွက်ရာ၏၊ မိုဃ်းခါနှင်နှင်၊ မတိုင်ခင်က၊ လုပ်ခွင်ယာလယ်၊ ဟောင်းထက်ကျယ်အောင်၊ ချုံနွယ်ဖြတ်ကာ၊ တီထွင်ရာ၏၊ အူချာသည်းကြား၊ မိမိသားနှင့်၊ ထိမ်းမြားအိမ်ကျ၊ နှင်းလိုကမူ၊ ချွေးမပီပီ၊ မဖြစ်မီက၊ ချစ်ညီပြဲ့ပြဲ့၊ မိတ်ဆွေဖွဲ့၍၊ ရှုငဲ့စာနာ၊ စုံစမ်းရာ၏၊ ဩဇာကြိုင်သင်း၊ ထမင်းဟင်းတို့၊ ပွဲချင်းပြင်ဆင်၊ မစားခင်လည်း၊ အလျင်ရှေးခါ၊ ရေသောက်ရာ၏၊ ပြစ်ဆာစွန်းငြိ၊ စိုးတစိမျှ၊ မရှိခင်ကြား၊ သမီးသားကို၊ ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ၊ ပြုအပ်ရာ၏၊ အခါရာသီ၊ မကျူးမီးက၊ ကြွေးမြီသူ့ငှါ၊ ပေးဆပ်ရာ၏၊ ရုပ်ဝါရှုအီ၊ မကြီးမီက၊ ဘယ်ဆီမချွတ်၊ ကျွင်းမလွတ်အောင်၊ အတတ်ပညာ၊ သင်အပ်ရာ၏၊ အုံးဖျာခေါင်းချ ဆံစလက်တင်၊ မအိပ်ခင်က၊ သုံးအင်ရတနာ၊ ကိုးကွယ်ရာ၏၊ များစွာလော်လဲ၊ ကိုးကွယ်ပဲလျှင်၊ ပျင်းစွဲပျင်းမူ၊ အိပ်သသူအား၊ လူမရိုညွတ်၊ နတ်မနှစ်သက်၊ ပြာပုံထက်ဝယ်
သုမက္ခတ်နှင့် တူပုံချင့်
မပြုအပ်ရာ၊ ဆယ်ပါးမှာကား၊ အင်္ဂါယွင်းချွတ်၊ ကျွဲချိုပြတ်ကို၊ ရိုက်ခတ်နှင်ကာ၊ မထွန်ရာတည့်၊ မမာအရင်း၊ စပါးဖျင်းကို၊ တောင်းတင်းခြင်ကာ၊ မရောင်းရာတည့်၊ ဥစ္စာကြွယ်လို၊ ငွေကြမ်းကိုလည်း၊ လူဗိုလ်တကာ၊ မသုံးရာတည့်၊ တန်ဆာလက်နက်၊ အသက်ရှိသူ၊ သားဆူဟင်းလျာ၊ ဆိပ် သူရာဟဒ၊ မိစ္ဆာမှောက်မှား၊ ကုန်ငါးပါးကို၊ စီးပွားလိုရာ၊ မသွယ်ရာတည့်၊ ဘယ်ညာယိမ်းယို၊ မြင်းကြမ်းကိုလည်း၊ စိတ်လိုလိုက်ကာ၊ မစီးရာတည့်၊ မုန်အာစီးယို၊ ဆင်ကြမ်းကိုလည်း၊ အလိုလိုက်နာ၊ မချစ်ရာတည့်၊ ခြောက်ဖြာပြစ်ရှား၊ ပတ္တမြားကို၊ စွန့်ထားမြေမှာ၊ မပစ်ရာတည့်၊ ယစ်စွာလွန်ကျူး၊ သေသောက်ကြူးကို၊ ယှဉ်ပူးမိတ်တူ၊ ချစ်သောသူဟု၊ စွဲယူစိတ်မှာ၊ မယုံရာတည့်၊ မဟာဒုက္ခ၊ ဆင်းရဲးလှလည်း၊ ဒေါသမာန်ပြင်း၊ ကြီးသည့်မင်းဝယ်၊ မှီတင်းခိုကာ၊ မခ ရာတည့်၊ မာယာလှည့်ပတ်၊ ချောပစ်တတ်သား၊ သူမြတ်မဟုတ်၊ သူယုတ်အားလည်း၊ မှတ်သားစိတ်မှာ၊ မပေါင်းရာသည်
ရှောင်ခွါသဖြင့် ဝေးအောင်လွင့်
အချင်းသိရာ၊ ဆယ်ပါးမှာကား၊ နေဇာသွတ်သွင်း၊ ခရုသင်းတို့၊ အချင်းမှာမူ၊ လက်ျာရစ်မှ၊ သိသာရ၏၊ တောက်ပလျှံဝင်း၊ ရွှေအချင်းကား၊ ကျောက်ခင်းစံတင်၊ သွေးရတွင်မှ၊ သိသာရ၏၊ အဿဇာနည်၊ တိမ်ခြည်ပျံနင်း၊ မြင်းအချင်းကား၊ ပြေးချင်းတွင်မှ၊ သိသာရ၏၊ သီလသန့်ရှင်း၊ သူကောင်းချင်းကား၊ ရပ်တင်းထိုင်နေ၊ ဆိုခြေမိန့်မြွက်၊ ငြိမ်သက်ဖြောင့်ဝမ်း၊ အကမ်းအပေး၊ အရေးတွင်မှ၊ သိသာရ၏၊ မိန်းမမူနည်၊ အချင်းသည်ကား၊ တည်ကြည်သိပ်သည်း၊ စောင်းစည့်မွေ့သိမ်၊ ငြိမ်ဆိမ်ဆေးလေး၊ အရေးတွင်မှ၊ သိသာရ၏၊ ဥသဘနွား၊ အချင်းအားမူ၊ အသွားမပျက်၊ ခြေလေးဘက်ကို၊ ပြက်ပြက်မြင်မှ၊ သိသာရ၏၊ ကြီးလှအားအန်၊ ဆဒ္ဒန်မြတ်မင်း၊ ဆင်အချင်းကား၊ ဦးကင်းတင့်တယ်၊ အမြီးဝယ်နှင့်၊ အစွယ်မြင်မှ၊ သိသာရ၏၊ ဆုံးဆကျယ်မြင်၊ ပညာရှင်တို့၊ မှတ်ထင်ဘွယ်ရာ၊ အချင်းမှာကား၊ လင်္ကာရတု၊ ဝတ္ထုပုံပြင်၊ ရာဇဝင်နှင့်၊ ဗေဒင်အပြော၊ အဟောတွင်မှ၊ သိသာရ၏၊ သီလဖြောင့်စင်း၊ ရဟန်းချင်းကား၊ စောင့်ခြင်းဓူတင်၊ သိမ်မွေ့အင်ကို၊ မြင်သောခါမှ၊ သိသာရ၏၊ ဓမ္မကထိက်၊ ရဲစိတ်တည်မော၊ တရားဟောတို့၊ သဘောသကန်၊ အချင်းမှန်ကား၊ ကျမ်းဂန်ဖွေရှာ၊ ရုံးဖွဲ့ရာတွင်၊ စာနာလျှင်းမှ၊ သိသာရသည်
မြှော်ဆထောက်ချင့် အင်နိမ့်မြင့်
သိအောင်ပြုရာ၊ ဆယ်ပါးမှာကား၊ ရာဇာမင်းတွင်၊ ခစားချင်မူ၊ ပြည်ရှင်ရန်နင်း၊ ထိုသည်မင်း၏၊ အချင်းအရာ၊ ပညာလက်ရုံး၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်း၊ အကြမ်းအနု၊ ပြုစုပေးကမ်း၊ သဘေတမ်းကို၊ ခွဲခြမ်းရုံးစု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ ပြည်သူ့သင်းကျစ်၊ ဧကရာဇ်လည်း၊ ကျွန်သစ်ကျွန်ဟောင်း၊ ကျွန်ကောင်း ကျွန်ယုတ်၊ ကျွတ်ဟုတ် ကျွန်ဟတ်၊ ဗိုလ်မှူးမတ်တို့၊ ဆုံးဖြတ်စီမံ၊ တိုက်လံလုပ်ရည်၊ ကြံစည်ကိုလည်း၊ ထိုထိုသမှု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ လူသူ့ဘာဝ၊ ပြုလိုကလည်း၊ မိန်းမမှုနည်၊ အရည်အရုပ်၊ အလုပ်အဆောင်၊ အိမ်ထောင်သိမ်းဆည်း၊ စောင့်စည်းကိုယ်နှုတ်၊ မြတ်ယုတ်ကြမ်းနု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ လုပ်မှုဆောင်တာ၊ ပြုရာကာလ၊ ဒေသကိုလည်း၊ ခွဲဖြိုပုံစု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ ရောင်းမှုဝယ်မှု၊ ပြုစုအရပ်၊ ဖြစ်အပ်အခါ၊ ဖြစ်ရာအကြောင်း၊ ရှေးနှောင်းအောက်ထက်၊ တက်သက်ချိန်ဆုန်း၊ ဈေးနှုန်းကိုလည်း၊ မယိုမယွင်း၊ မဟင်းစေမှု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ မိတ်တုမိတ်စစ်၊ ဖြစ်မဖြစ်လည်း၊ ဟောင်းသစ်ထဲပြင်၊ ဆိုးကောင်းထင်အောင်၊ ဆင်ခြင်သမှု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ မျှော်ရှုထောက်ထား၊ ခရီးသွားလည်း၊ အပါးအနီး၊ အကြီးအငယ်၊ အလွယ်အခဲ၊ အကွဲအစု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ စားမှုဝတ်ရာ၊ ကိုယ့်အိမ်မှာလည်း၊ အခွါအလှဲ၊ အထဲအပ၊ အစအဆုံး၊ အသုံးအစွဲ၊ အခွဲအဝေ၊ အနေအထား၊ အများအနည်း၊ အစည်းအထုပ်၊ အလုပ်အဆောင်၊ အိမ်ထောင်အိမ်မှု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ ရာဟုအင်္ဂါ၊ ရှိန့်ဝါပူပြင်း၊ တနင်္ဂနွေ၊ ဂြိုဟ်သက်မှာလည်း၊ ပညာဆေးကု၊ သိအောင်ပြုလော့၊ တခုကိုမျှ၊ နေ့နှင့်ညသည်
လုံ့လပြုခွင့် မမေ့သင့်
တဆဲ့လေးဖြာ၊ ဆင်တန်ဆာကား၊ ရာဇာဘုန်းရှိ၊ ပြည်လုံးမိကို၊ နိတိကျမ်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ဂုဏ်အင်အထူး၊ ကျေးဇူးရှိသူ၊ ထိုထိုလူကို၊ မပြုဒေါသ၊ မာန်မထပဲ၊ နှိမ့်ချခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ရုပ်သွင်ပျိုထွား၊ မိန်းမအားမူ၊ တည်ကြားစောင့်ရှောက်၊ ယွင်းမဖောက်ပဲ၊ ရှက်ကြောက်ခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ လင်နှင့်မယား၊ သူတို့အားမူ၊ မုန်းထားမလို၊ ချစ်ကြည်ညို၍၊ လူဗိုလ်တကာ၊ ရိုသေရာသည်၊ သစ္စာခိုင်ကြည်၊ တည်တည်ခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ဝန်းကျင်သာကျယ်၊ အိမ်မှာဝယ်ကား၊ သူငယ်သာလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ကျယ်မြင်နှံ့သိ၊ ပညာရှိမူ၊ ကဝိပျူငှါ၊ ဆန်းဂါထာနှင့်၊ ကဗျာသံချို၊ ဖွဲ့ဆိုခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ နှုတ်မင်္ဂလာ၊ စကားမှာကား၊ အသာအချို၊ သူနာလိုအောင်၊ မိန့်ဆိုခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ သန့်စင်ကြည်ဖြူ၊ ကိုယ်ကိုမူလည်း၊ ဆံဖြူချမ်းမျှ၊ ဒေါသမသင့်၊ အကျင့်သီတင်း၊ ကောင်းခြင်းသည်လျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ရွယ်အင်လွန်သူ၊မိန်း မမူကား၊မူရူငြိမ်ဆိပ်၊မွေ့သိမ်ခြင်းလျှင်တန်ဆာဆင်၏၊ပျော်ရွှင်စလို၊ နှလုံးကိုမူ၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုဟု၊ နှစ်စုရောရာ၊ အာသာစုံမက်၊ နှစ်သက်မူးမော်၊ မွေ့လျော်ခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ဂုဏ်အင်မချို့၊ ရဟန်းတို့မူ၊ နောင်ဘို့ရည်ရွယ်၊ သည်းညည်းခံချုပ်၊ ကြည်ဘွယ်လုပ်သား၊ သာရုပွလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ အားအင်းတက်ပြန်၊ စွမ်းသန်သသူ၊ ထိုထိုလူကို၊ မယူရန်တုံ့၊ မလှုံ့ရန်ကြွင်း၊ သည်းခံခြင်းနှင့်၊ မပျင်းကြိုးကုတ်၊ အားစုတ်စုတ်တည့်၊ ထုတ်ပံ့ခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ လူတွင်အိမ်ရာ၊ တောင်သူမှာကား၊ ဥစ္စာရွှေငွေ၊ ဆန်ရေစပါး၊ ကျွဲနွား ကျွန်ကျေး၊ သားမြေးကျွန်ယုံ၊ ပြည့်စုံခြင်းလျှင်၊ တန်ဆာဆင်၏၊ ကျယ်မြင်ပညာ၊ သူကောင်းမှာကား၊ ပါရွာကြောက်ရှက်၊ ရမ္မက်ဆွံ့ရှား၊ စကားမယွင်း၊ မှန်ခြင်းသည်လျှင်၊ တန်ဆာဆင်သည်
လူတွင်နိမ့်မြင့် သို့မှတင့်
ပျက်စီးလေရာ၊ ဆယ့်သုံးဖြာကား၊ ဥစ္စာလက်ထုတ်၊ ပေးကမ်းယုတ်က၊ လဆုတ်နောက်သိမ်၊ လေတိုက်တိမ်သို့၊ စည်းစိမ်ခြွေရံ၊ ကင်းဝေးလံ၍၊ ကျော်သံမတက်၊ သတင်းပျက်၏၊ အမျက်ဒေါသ၊ ကြီးလွန်းကမူ၊ သိပ္ပထဲနက်၊ ကျေးဇူးပျက်၏၊ ကျိတ်ခက်စဉ်းလဲ၊ ပျားစွဲလျှာနှုတ်၊ ဆိပ်သုတ်နှလုံး၊ ပေါ်ဖုံးလေးမြား၊ ငါးမျှားဝမ်းထဲ၊ ကောက်ကျစ်စွဲက၊ ဖေါက်လဲယွင်းကွက်၊ စကားပျက်၏၊ ရမ္မက်ဆွံ့နည်း၊ ဝန်တိုသည်း၍၊ ချုပ်တည်းသည်းညံ၊ မခံနိုင်လျှင်း၊ ငတ်မွတ်ခြင်းကား၊ သီတင်းတည်ခက်၊ တရားပျက်၏၊ ဆိတ်ကြက်မကျန်၊ ကြွေအန်မကြွင်း၊ လောင်းတမ်းခြင်းကား၊ ရှိရင်းထဲနက်၊ ဥစ္စာပျက်၏၊ ဆုတ်တက်ခါရံ၊ လောကဓံကို၊ မခံနိုင်လျှင်း၊ ပျက်စီစခြင်းကား၊ ခပင်းများစွာ၊ လူတကာတို့၊ စိတ်မှာနှောက်ရှက်၊ ရိုသေပျက်၏၊ ခဲခက်စွာဘိ၊ ဘေးရန်ရှိမူ၊ ဓိတိယွင်းကွက်၊ ဘာဝနာနှင့်၊ မေတ္တာမဆင့်၊ မေ့သဖြင့်လျှင်၊ တဖျင့်တပါး၊ တရားလွဲလက်၊ ရဟန်းပျက်၏၊ ပြက်ပြက်ထင်စွာ၊ လူတကာကို၊ ပြစ်ရှာယုတ်ပတ်၊ ချောပစ်တတ်က၊ သန့်မြတ်ပါလျက်၊ အမျိုးပျက်၏၊ သူ့ထက်မြတ်ကို၊ ငါ၏ကိုယ်ဟု၊ မောက်မိုမြင့်မား၊ မာန်စောင်လွှားက၊ သူ့အားနှိမ်နင်း၊ ဆုံးမခြင်းလျှင်၊ မယွင်းမကွက်၊ ရှင်းရှင်းပျက်၏၊ မှားယွက်သဖြင့်၊ မကောင်းကျင့်မူ၊ မြတ်မြင့်ပါလျက်၊ ကိုယ်ရည်ပျက်၏၊ ဉာဏ်စက်လျှံညိ၊ ပညာရှိဟု၊ မိမိကိုယ်ကို၊ မြင်းမိုရ်မာန၊ ယုံလွန်းကလည်း၊ မုချဆက်ဆက်၊ ပညာပျက်၏၊ ရောက်ရက်ငပ်ငါး၊ တောမျောက်လားသို့၊ မသွားသင့်လေ၊ မနေသင့်မှု၊ မပြုသင့်ပဲ၊ ကျင့်ရည်လွဲက၊ ဂုဏ်ခဲလေးနက်၊ ပုဏ္ဏားပျက်သည်
ဟုတ်မက်လေသင့် ဆီမီးပွင့်
မကောင်းရောက်ရာ၊ ဆဲ့သုံးဖြာကား၊ ငါသာငါ့ပြင်၊ ငါမမြင်ဟု၊ ဘုရင်တဆူ၊ မြင့်လိုမူကား၊ ထိုသူသူ့အောက်၊ နိမ့်ခြင်းရောက်၏၊ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ၊ သူ့ဥစ္စာကို၊ လိုရာကိုင်ယူ၊ တောင်းတက်မူကား၊ ဗိုင်းဦလဲပေါက်၊ ပေါ့ခြင်းရောက်၏၊ မွှေနှောက်လှုပ်ခတ်၊ တောင်းစားတတ်မူ၊ မဋိဃာတ်လွန်မင်း၊ ချုပ်ချယ်ခြင်းသို့၊ လက်ငင်းရောက်၏၊ ကဲမောကလွန်ထူး၊ ကာမကြူး၍၊ ဉာဏ်ဦးမနှိမ်၊ တင်းမတိမ်မူ၊ စည်းစိမ်ပျက်ခြင်း၊ စွပ်စွဲခြင်းနှင့်၊ ရှက်ခြင်းရောက်၏၊ ယွင်းဖေါက်မိစ္ဆာ၊ ဥစ္စာလိုလွန်း၊ ခင်ပွန်းဖြတ်ဖျက်၊ ရမ္မက်ပြင်းဝှန်၊ ခက်ထန်ကြမ်းကြုတ်၊ စိတ်ယုတ်ဖျင်းသောင်း၊ မဖြောင့်စောင်းက၊ မကောင်းသတင်း၊ ကျော်စောခြင်းသို့၊ လက်ငင်းရောက်၏၊ ထိတ်ကြောက်သဖြင့်၊ မရဲရင့်မူ၊ ပျောက်လွင့်ကြေညက်၊ ရန်သူလက်သို့၊ ဆက်ဆက်ရောက်၏၊ သူ့မှောက်နေလို၊ သူ့ကိုပြစ်မှား၊ သူ့အားပြစ်ရှာ၊ သူ့မှာငြူစူ၊ မျက်လိုမူကား၊ နှုတ်ပူလက်ကြမ်း၊ ညှဉ်းပန်းပြင်းထန်၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ကြ၊ လျောကျယိုယွင်း၊ ပျက်စီးခြင်းသို့၊ လက်ငင်းရောက်၏၊ ရှက်ကြောက်မရှု၊ မကောင်းမှုကို၊ ပြုသသူမှာ၊ လူတကာတို့၊ မနှစ်လို့၍၊ ပြစ်ဖို့ထပ်လှောက်၊ ဆင်းရဲရောက်၏၊ ရှေ့နောက်ထောက်တွက်၊ နှောင့်ရှက်ပူပန်၊ စိုးရိမ်လွန်မူ၊ မမှန်ချွတ်ယွင်း၊ ယုံမှားခြင်းသို့၊ လက်ငင်းရောက်၏၊ တောင်မှောက်မြောက်လှန်၊ မမှန်စကား၊ မတရားသီး၊ အမျက်ကြီးမူ၊ ပျက်စီးရောက်၏၊ မှားကောက်တိမ်းစောင်း၊ ကျင့်မကောင်းမူ၊ ယှဉ်ပေါင်းကြိုက်ချစ်၊ သူ့အပြစ်ဝယ်၊ စစ်စစ်ထွင်းထွင်း၊ မွေ့လျော်ခြင်းသို့၊ လက်ငင်းရောက်၏၊ မှားရှောက်မူးမော်၊ ကျင့်မတော်မူ၊ အုပ်အော်များစွာ၊ လူတကာတို့၊ မေတ္တာကင်းပျောက်၊ မုန်းခြင်းရောက်၏၊ တောင်မြောက်လည်လား၊ သားငါးလိုက်ဖမ်း၊ လောင်းတမ်းကြွေအန်၊ ဖန်တလဲလဲ၊ ပျက်စီးမြဲသည်
မလွဲအသင့် မှန်အချင့်
ဘာသာစရိုက်၊ ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်သို့၊ လိုလိုက်စေရာ၊ ဆဲ့သုံးဖြာကား၊ မေတ္တာနှံ့မွှန်း၊ ဆွေခင်ပွန်းကို၊ ဖြောင့်တန်းတည့်မတ်၊ နှလုံးမြတ်က၊ ဆွတ်လွတ်ကြင်နာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ မေတ္တာပျက်ပြယ်၊ ရန်သူဝယ်ကား၊ ဥပါယ်တံမျဉ်၊ သင့်ရာယှဉ်က၊ စိတ်ယဉ်သာသာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ဥစ္စာပြီးထူ၊ လိုသသူကို၊ ကြည်ဖြူမြတ်လေး၊ ဝေငှပေးက၊ မနှေးလွယ်ကာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ အာဏာပြင်းပြ၊ ပိုင်စိုးရမူ၊ ကိစ္စဥဿုံ၊ မှုကုန်စင်အောင်၊ စေ့စုံကျယ်နှံ့၊ လုပ်ဆောင်ဝံ့က၊ နူးညံ့ချိုသာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ မြတ်စွာပုဏ္ဏား၊ ရဟန်းအားမူ၊ ပြစ်မှားမရှိ၊ ဖြန့်ချိမေတ္တာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ဆရာကိုကား၊ ရှိငါးပါးဖြင့်၊ ကြိမ်များဖန်လဲ၊ ရိုညွတ်မြဲက၊ ပယ်လွဲမခွါ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ မေတ္တာရွှန်းစို၊ မယားကိုမူ၊ စိတ်လိုအသင့်၊ ချစ်ပန်းပွင့်က၊ နွှဲဖင့်မကြာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ မိစ္ဆာလွှမ်းထား၊ သူမို်က်အားမူ၊ စကားသာကြည်၊ အလည်အဝိုက်၊ အလိုလိုက်က၊ စိတ်ကြိုက်ရာရာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ပညာရှိငြား၊ သူတို့အားမူ၊ ခစားမြတ်လေး၊ ပညာပေးက၊ အရေးလျင်စွာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ရသာလိုမူ၊ စားကြူးသူကို၊ ယူ၍ကျွေးမွေး၊ စားဘွယ်ပေးကာ၊ မနှေးလွယ်စွာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ဝါစာဖရုသ်၊ ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်၊ မျက်မာန်ဖြီးထူ၊ ကြီးသသူကို၊ ငြူစူမဆို၊ အလိုလိုက်မှု၊ ချီးမွမ်းပြုက၊ ရုံးစုညီညာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ ဆွေညာမျိုးပြား၊ သူတို့အားမူ၊ စီးပွားဝေငှ၊ နှုတ်လက်မ၍၊ လုံ့လကြီးထု၊ ကျေးဇူးပြုက၊ လှုလှုမကြာ၊ ကိုယ့်လိုပါ၏၊ လေးဖြာမျိုးပြား၊ သူတို့အားမူ၊ ကြိုးစားနေ့ရေ၊ မေတ္တာဝေက၊ အုတ်ထွေပုံရာ၊ ကိုယ့်လိုသည်
မှာစဤနှင့် မှန်အောင်ကျင့်
တဆဲ့နှစ်ဖြာ၊ အားမည်ရာကား၊ ကြမ္မာနည်းရှား၊ မိမ္မအားမူ၊ ပျိုထွားရွယ်ဆင်း၊ လှပခြင်းတည့်၊ မပျင်းကြိုးပမ်း၊ တောင်းရမ်းသသူ၊ လူတို့အားမူ၊ ကြိမ်းများခေါက်ပြန်၊ ဘန်ဘန်တက်ဆင်း၊ သွားလာခြင်းတည့်၊ ရန်နင်းထွတ်ဖျား၊ မင်းတို့အားမူ၊ ပွားများဝှန်ဖြိုး၊ တန်ခိုးလွန်မင်း၊ ကြီးမြတ်ခြင်းတည့်၊ မယွင်းမမှား၊ သူတော်အားမူ၊ စကားဖြောင့်စင်း၊ တော်မှန်ခြင်းတည့်၊ အရင်းမပါ၊ ဥစ္စာနည်းရှား၊ သူတို့အားမူ၊ ပျား ခြ တံစက်၊ နှိုင်းဘက်ပုံခြင်း၊ ဆည်းပူးခြင်းတည့်၊သီတင်းမဲ့ငြား၊ သူယုတ်အားမူ၊ စကားစမည်၊ အရှည်အတို၊ အဆိုအပြော၊ ရက်ရောကြပ်တင်း၊ ကြီးမားခြင်းတည့်၊ သီတင်းဖြူထွား၊ သူကောင်းအားမူ၊ စကားစောင့်ရပ်၊ တည်းကြပ်ဣန္ဒြေ၊ ပြစ်ပြေသန့်ရှင်း၊ ယဉ်ကျေးခြင်းတည့်၊ ထံရင်းမြဲကြပ်၊ ဆည်းကပ်သသူ၊ လူတို့အားမူ၊ စိတ်ပြားလိမ္မာ၊ ပညာအတတ်၊ ယုတ်မြတ်ချင်းနင်း၊ သင်ကြားခြင်းတည့်၊ လေးကွင်းနွယ်ပြား၊ အမျိုးသားတို့
အန်အနားတမူ၊ စင်ဖြူသန့်ရှင်း၊ မျိုးမြတ်ခြင်းတည့်၊ ဝပ်စင်းကော်ရော်၊ ပူဇော်ထိုက်သူ၊ လူတို့အားမူ၊ ဘက်ရှားလွတ်ကင်း၊ ဂုဏ်များခြင်းတည့်၊ မယွင်းမကွက်၊ သံမှိုနှက်သို့၊ ငြိမ်သက်သသူ၊ လူတို့အားမူ၊ မြောက်မြားပုံရာ၊ ပညာအရင်း၊ ခိုင်ဖြီးခြင်းတည့်၊ သန့်ရှင်းနွယ်ဇာတ်၊ မျိုးမြတ်သသူ၊ လူတို့အားမူ၊ စကားနာသာ၊ ဝါစာပီယ၊ မြွက်ဟဖြည်းညှင်း၊ ပြောဆိုခြင်းသည်
အရင်းကြီးမား လူတို့အား
ကဲ့ရဲ့ဘွယ်ရာ၊ ဆဲ့တဖြာကား၊ ပညာအလွန်၊ သီလဝန်ဟု၊ တံခွန်တဆူ၊ စိုက်သသူလျက်၊ အယူမကျ၊ မတည်ပပဲ၊ ထကြွလောက်လက်၊ မငြိမ်သက်အံ့၊ သန့်သက်ဖြူစင်၊ သီလရှင်လျက်၊ ကိုယ်တွင်ကျိုးလို၊ သူများကိုမူ၊ ဝန်တိုစိတ်လက်၊ စီးပွားဖျက်အံ့၊ ချစ်ဘက်မြဲနှောင်၊ အိမ်ရာထောင်သား၊ လူ့ဘောင်တဇာစ်၊ အကြီးဖြစ်လျက်၊ နှုတ်လစ်ကြိမ်းပ၊ မာန်ပပနှင့်၊ ဒေါသအမျက်၊ မာန်စောင်တက်အံ့၊ ဉာဏ်စက်ရဟတ်၊ ကျမ်းဂန်တတ်လျက်၊ မမတ်လွဲလက်၊ တရားပျက်အံ့၊ ပင်ထွက်မျိုးနွယ်၊ သန့်စင်ကြယ်လျက်၊ ရွံ့ဘွယ်အကြွင်း၊ သူ့ထမင်းနှင့်၊ သူ့ဟင်းစားစက်၊ ကြိုက်စုံမက်အံ့၊ လူထက်ရာဇာ၊ မင်းဖြစ်ပါလျက်၊ ဗိုလ်ပါသင်းပင်း၊ ဆင်မြင်းလက်နက်၊ မရှိပျက်အံ့၊ အောက်ထက်ပိုင်သီး၊ မင်းဖြစ်ပြီးလျက်၊ မှုကြီးထမ်းနိုင်၊ ဆင်ခိုင်မြင်းမာ၊ စစ်တန်ဆာကို၊ စိတ်မှာလွှဲယက်၊ မနှစ်သက်အံ့၊ လက်နက်မဲ့ပဲ၊ လူမိုက်မဲသည်၊ ဆင်းရဲဝတီ၊ အိုမင်းပြီလျက်၊ ကုမ္မာရီအောက်၊ ကညာပေါက်နှင့်၊ မှားရှောက်လွှဲလျက်၊ အိမ်ထောင်ဘက်အံ့၊ အောက်ထက်ပေါယယ်၊ ဥစ္စာကြွယ်လျက်၊ ငြိတွယ်ရမ္မက်၊ မလှူရက်အံ့၊ ကနက်ဖြန့်ဆင်၊ မင်းထုံစင်လျက်၊ ပယ်သင်ဆိပ်ခွါ၊ မြွေပမာလျှင်၊ ဘုန်းအာဏာစက်၊ မထက်မျက်အံ့၊ ပြက်ပြက်ပြယ်ပြယ်၊ ကဲ့ရဲ့ဘွယ်သည်
လူဝယ်ထင်ရှား ဆဲ့တပါး
မညီမညွတ်၊ ကရွတ်ကရော်၊ ထော်လော်စောင်းထောင်၊ ချောက်မြောင်ကျဉ်းကျပ်၊ ထူထပ်တွင်းကျင်း၊ ဆည်ကန်သင်းနှင့်၊ နိမ့်နင်းဖီလာ၊ ခဲစွာကတ်သတ်၊ ကမ်းပြတ်မြင့်မား၊ ချောင်းမြစ်နားဝယ်၊ သွားလာသသူ၊ တောင်းဝှေးကူလျက်
ရှေးရှူစူးစမ်း၊ ဖြေးဖြေးလှမ်းမှ၊ ဘေးကျမ်းလွတ်မြောက်၊ လိုရာရောက်၏၊ ကဘောက်ကဘက်၊ ရုတ်တရက်ကြီး၊ ခုံမီးခုံမင်၊ သွားချေလျှင်လည်း၊ နာကျင်ပြင်းပြ၊ ချောက်တွင်းကျ၍၊ ထိရှစုတ်ပြတ်၊ သေတို့တတ်၏၊ လတ်ဆတ်ခန္ဓာ၊ မသေပါလည်း၊ ဝေဒနာလွန်မင်း၊ ချို့ယွင်းအင်္ဂါ၊ ဥစ္စာပျောက်ပျက်၊ အရှက်လည်းကျ၊ ကဲ့ရဲ့ရသို့၊ လုံ့လကြီးမား၊ မင်းခစားလည်း၊ မင်းနားနီးကပ်၊ မင်းနှင့်စပ်က၊ မလျှပ်မပေါ်၊ မလော်မလည်၊ တည်ကြည်မြဲသိပ်၊ မလည်းလိပ်တည့်၊ မင်းရိပ်မင်းခြည်၊ ဖွေနည်စေ့ငု၊ သတိပြု၍၊ ကြည့်ရှုစုံစမ်း၊ ဆင်နိုင်စွမ်းမှ၊ ခွင့်လမ်းလှလှ၊ အရာကျအံ့၊ ပေါ့ဆစိတ်ချွတ်၊ သတိလွတ်၍၊ အန်ခတ်ကြက်တိုက်၊ သောက်ကျိုက်သေစာ၊ ဥစ္စာပျောက်ပျက်၊ ရမ္မက်ထူထပ်၊ ကာမတပ်လျက်၊ ပေါ့လျှပ်ပေါ်လည်၊ မတည်ကြည်က၊ မစည်တီးပြုန်း၊ မင်းဘုန်းခံစား၊ ရမည်ထားဘိ၊ ရှုံးပါးလေမြဲ၊ မချွတ်လွဲသည်
မင်းပွဲဝင်ငြား အမှားမှား
ပီတိနှစ်လို့၊ တပ်ပျို့ဘွယ်ပုံ၊ ခြောက်အာရုံနှင့်၊ ကြုံသော်လည်းကောင်း၊ များထောင်းသွယ်သွယ်၊ ကြောက်ဘွယ်လန့်စု၊ ခြောက်စုအာရုံ၊ ကြုံသော်လည်းကောင်း၊ ခြောင်းခြောင်းအမျက်၊ ထွက်ဘွယ်အကြောင်း၊ ပူပျောင်းညှိုးလိမ်၊ စိုးရိမ်ဘွယ်တိ၊ ရှိသော်လည်းကောင်း၊ ဆိုးကောင်းလွန်ကြူး၊ မတွေ့ဘူးလား၊ မိန်းမူးပြောင်းခွေ့၊ ဆင်းရဲငွေ့ကို၊ တွေ့သော်လည်းကောင်း၊ မရတောင်းသား၊ ဆင့်လောင်းလာဘ၊ စည်းစိမ်မကို၊ ရသော်လည်းကောင်း၊ မင်းအပေါင်းတို့၊ အဟောင်းအသစ်၊ အပြစ်အကျိုး၊ အတိုးအယုတ်၊ အဆုတ်အတက်၊ အချက်ချက်ကို၊ ဆဝက်မရှိ၊ ချိန်ဖြင့်ညှိသို့၊ သတိယှဉ်ယှဉ်၊ သမ္ပဇဉ်နှင့်၊ ဖြေဖျဉ်သိမ်းရုပ်၊ ဉာဏ်လက်ဆုပ်၍၊ တည်းချုပ်နိုင်မှ၊ လိုရာကျအံ့၊ သုခဒုက္ခံ၊ လောကဓံကို၊ မလွန်နိုင်ဘိ၊ ဉာဏ်မရှိနှင့်၊ သတိသမ္ပဇည်း၊ မချုပ်တည်းက၊ နှိပ်လည်းချရှုတ်၊ စည်းစိမ်ယုတ်သည်
နောက်ဆုတ်ရွေ့ရှား လနှယ်သွား
နှစ်သက်ဘွယ်ပင်၊ အာရုံမြင်က၊ မဆင်ခြင်စောက်၊ ကျွန်ငါးယောက်တို့၊ မှားရှောက်သော့အား၊ သက်ဆုံးပါးလည်း၊ မင်းသားဘုန်းခိုင်၊ ဆင်ခြင်နိုင်၍၊ မဆိုင်ရာဝယ်၊ ပြည်ကြီးလယ်ထက်၊ စမ္ပာယ်မြှောက်ခြီး၊ ထွတ်ဝင်တီး၍၊ ရွှေထီးရတနာ၊ ဆောင်းဘူးပါ၏၊ ပြည်ဗာရာဝယ်၊ သူဌေးကြွယ်နှင့်၊ ကုံကယ်မြောက်မြား၊ သူကြွယ်သားတို့၊ သိကြားစံသီး၊ နတ်သ္မီးနှင့်၊ ပင်ကြီးသပြေ၊ သီးမှည့်ကြွေကို၊ ရှာဖွေလော်လမ်း၊ မစုံစမ်းပဲ၊ တောင်းရမ်းသောအား၊ အမှားမှားလျှင်၊ ရှုံးပါးခန္ဓာ၊ သေဘူးရှာ၏၊ ဥမ္မာဒန္တီ၊ ဆင်းသိင်္ဂီကို၊ ရှေ့ဆီတည့်တွင်၊ ရုတ်ခြည်းမြင်က၊ ဗေဒင်တတ်ခြင်း၊ အခေါင်ချင်းလျက်၊ ထမင်းခွန့်စာား၊ မတည်ကြား၍၊ လှေကားထက်က၊ ကိုင်၍ချသည်၊ မင်းမျာ့းဆရာ၊ ရှက်ဘူးရှာ၏၊ တခါထိုမင်း၊ မြင်လက်ငင်းဝယ်၊ မှားယွင်းစွန်းငြိ၊ ရူး၍ရှိလည်း၊ သတိနောက်အုပ်၊ စိတ်ကိုချုပ်၍၊ တုန်လှုပ်ခဲ့လျှင်း၊ စီရင်ခြင်းဖြင့်၊ ပွင့်လင်းပြည်ရွာ၊ ရှေးထက်သာ၏၊ သူဇာမယွင်း၊ လှမျာ့းမင်းဟု၊ အဆင်းနှင့်သာ၊ သက်မွေးရှာလည်း၊ ဆရာဂုတ္တိလ၊ စောင်းချသံက၊ ဒွါရမှတ်မြောက်၊ လေသာပေါက်က၊ ဖွင့်ဖေါက်ပြေးဆင်း၊ မြေမနင်းခင်၊ ပြတ်ကင်းခန္ဓာ၊ ကိုယ်ကကွာ၏၊ ကျမ်းလာလားလား၊ သည်ထုံးများကို၊ မှတ်သားချင့်တွက်၊ ဉာဏ်ရေးချက်င၊ နှစ်သက်ဘွယ်မျှ၊ အာရုံပြလည်း၊ မရသာချေ၊ ကျိုးနေမဲ့ဘိ၊ သူသိပြစ်တင်၊ ပယ်ခွင်လာရေး၊ ရန်နှင့်ဘေးကို၊ ဆွေးနွေးတိုင်းထွာ၊ မြဲမကွာလျှင်
ပညာစက်သွား ရှေ့ကထား
ကြောက်လန့်ဘွယ်လျှင်၊ အာရုံမြင်က၊ သက်ခင်လှိုက်ပု၊ ကြောက်တတ်သူကား၊ စွယ်ဖြူပြူးပြူး၊ မာန်ဟူးဟူးနှင့်၊ ဘီးလူးဥပါ၊ ပြိတ္တာတစ္ဆေ၊ ကင်းမြွေနွားကျွဲ၊ သားရဲမြင်းဆင်၊ သမင်တိုးအောင်၊ မိကျောင်းခွေးရူး၊ ပြင်းဟူးမာန်ဟုန်၊ ဂဠုန်နဂါး၊ သစ်ကျားခြင်္သေ့၊ တွေ့သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်တချောင်းကို၊ ထိန်းကျောင်းချုပ်ကိုင်၊ မအုပ်နိုင်၍၊ ယိမ်းယိုင်ပျက်စီး၊ ကြောက်အားကြီး၏၊ ခရီးရှည်လျား၊ စစ်မြေသွားလည်း၊ လှံဓားဖွေးဖွေး၊ အသွေးချင်းချင်း၊ မြင်လတ်လျှင်းက၊ မတင်းရပ်နိုင်၊ နေထိုင်ပြေားင်းခွေ့၊ ကြောက်တုံဆွေ့၏၊ မင်းရှေ့စိုးမှောက်၊ ပွဲလမ်းရောက်လည်း၊ အလျှောက်မလဲ၊ မရဲမရောင်၊ ရီးယောင်ဝိုးဝါး၊ ရယ်ဘွယ်များ၏၊ ယောက်ျားပီလှ၊ ဝိဓူရကို၊ ပုဏ္ဏကဘီလူး၊ မာန်ရှူးရှူးဖြင့်၊ လေရူးခတ်နှိပ်၊ တောင်ထိပ်တင်ထား၊ လန့်ကြားဟစ်နှင်၊ ကျားသွင်ကိုင်ဆုပ်၊ ဆင်ရုပ်ဝှေ့နှင်း၊ မြွေပင်းရစ်ပတ်၊ ကမ်းပြတ်တောင်မှ၊ လေးကြိမ်ချလည်း၊ ရဲလှစွာဘိ၊ တုမရှိသား၊ သတိတရား၊ တည်တံ့စား၍၊ သူအားချမ်းသာ၊ ကိုယ်တော်မှာလည်း၊ လိုရာပြီးအောင်၊ ကျိုးကြီးဆောင်သည်
မြန်ဘောင်ထင်ရှား တံခွန်လွှား
စိုးရိမ်ပူပြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းကား၊ ကိုယ်ဆင်းရဲကာ၊ ကျိုးမလာခဲ့၊ မျက်နှာညစ်ပုပ်၊ ကြောက်လန့်ရုပ်ကို၊ ညှိုးချုပ်မရွှင်၊ ရန်သူမြင်လည်း၊ အားအင်ကဲဆင့်၊ ဝမ်းမြောက်နှင့်၏၊ လျော်ခွင့်သေပျောက်၊ ဘေးဒဏ်ရောက်လည်း၊ မကြောက်လန့်ရာ၊ မျက်နှာသဏ္ဌာန်၊ လပြည့်ဟန်သို့၊ ဖေါက်ပြန်မရွေ့၊ ကြပတေ့ကို၊ နောက်ရှေ့တင်တင်၊ ရန်သူမြင်က၊ ဆင်ခြင်ထောက်ချင့်၊ ကြောက်ကြိမ်နှင့်၏၊ အခွင့်မြှော်ကြည့်၊ သို့ဖြစ်သည့်ကြောင့်၊ တည့်တည့်ဘေးရန်၊ ရောက်မည်မှန်မူ၊ မန္တန်ဆေးဝါး၊ မန္တရားဖြင့်၊ သမားရုံးစု၊ နှုတ်ပိတ်ပြု၍၊ လွတ်မူထင်လျှင်၊ လွတ်ကြောင်းရင်လော့၊ လွတ်ဆင်မရှိ၊ ခက်ပြန်ဘိမူ၊ ကဝိဇာနည်၊ ပညာသည်နှင့်၊ ကြံစည်မြှော်ရှု၊ တိုင်ပင်ပြု၍၊ လွတ်မှုထင်လျှင်၊ လွတ်ကြောင်းရင်လော့၊ လွတ်ဆင်မရှိ၊ ခက်ပြန်ဘိမူ၊ ဖြန့်ချိငွေကြေး၊ တန်ဆိုးပေး၍၊ လွတ်ရေးတင်လျှင်၊ လွတ်ကြောင်းရင်လော့၊ လွတ်ဆင်မရှိ၊ ခက်ပြန်ဘိမူ၊ အမိအဘ၊ ဘိုးဘွားကသည်၊ မျိုးစဆွေလျဉ်၊ အစဉ်မပျက်၊ စပ်ယှက်သဖြင့်၊ သို့မှသင့်ဟု၊ လွတ်ခွင့်ထင်လျှင်၊ လွတ်ကြောင်းရင်လော့
သည်တွင်ပိုင်းခြား ဥပါယ်ငါး
ယင်းသို့ငါးသွယ်၊ ကြံဥပါယ်ဖြင့်၊ နှီးနွှယ်ကြိုးစား၊ မတတ်အားမူ၊ တရားသံဝေ၊ ကံသာပေဟု၊ ဖျော်ဖြေငြိမ်ဆိမ်၊ စိတ်ကိုနှိမ်၍၊ စိုးရိမ်မဲ့ရာ၊ ရှေးသောခါက၊ ပစ္ဆာမဲ့ပဲ၊ မင်းဒဏ်စွဲလည်း၊ ဝံ့ရဲတံ့စား၊ ခိုင်တည်ကြား၍၊ ပျိုထွားရွယ်နု၊ သူငယ်မျှလျက်၊ ဘေးမှလွတ်ပြီး၊ တောင်ထိပ်မီးသို့၊ ဝန်ကြီးအရာ၊ မြှောက်ဘူးပါ၏၊ မာန်ပါဆူးရား၊ ဒေါသအားလည်း၊ ဆီးတားဖျော်ဖြေ၊ ချုပ်နိင်စေလော့၊ ရွှေရင်သည်းပွတ်၊ သားကိုသတ်လည်း၊ ပဋိဃာတ်ဆီးတား၊ နိုင်သောအားဖြင့်၊ ဘုရားရှင်မှ၊ ချီးမွမ်းရလျက်၊ ပေးချနေရာ၊ နတ်တကာလည်း၊ မေတ္တာပို့ဝေ၊ ညွတ်ရိုသေ၏၊ ကိလေသာဝယ်၊ မြစ်နှစ်သွယ်လည်း၊ အလွယ်မကြာ၊ ပယ်ဖြတ်ခွါ၏၊၊ နရာလူ့ဖျား၊ မင်းတို့အားမူ၊ ဖီတားမဖျဉ်၊ ပစ္စေကာအား၊ လေးထိမှား၍၊ ထောက်ထားဆင်ခြင်၊ ပညာအင်နှင့်၊ သုမင်္ဂလ၊ ဒေသခွါပြောင်း၊ သုံးနှစ်အောင်းလျက်၊ စောလောင်းနတ်ဆွေ၊ မျက်ရှိန်ပြေက၊ စက်ခြေရင်းမှာ၊ ဝင်ဘူးလှ၏၊ ပညာနေလ၊ မဟော်မှလည်း၊ ဒေသရိပ်ငြိမ်၊ အိုးထိန်းအိမ်ဝယ်၊ စိုးရိမ်ဖြေဖြေ၊ မင်းမျက်ပြေအောင်၊ နေရဘူးကြောင်း၊ ရှေးထုံးဟောင်းကို၊ ဆင့်လောင်းယခု၊ အမှီပြု၍၊ ပြည်သူ့တမွတ်၊ လောကနတ်နှင့်၊ အထွတ်ညာတင်၊ ရှင်မိဖုရား၊ သီးခြားရံအုပ်၊ ကိုယ်လုပ်မောင်းမ၊ မည်ရထင်ပေါ်၊ မျိုးတော်ပည်းသီ၊ မင်းညီမင်းသား၊ ထူးခြားရာသီး၊ မှူးကြီးမတ်ရာ၊ သေနာပတိ၊ အကျိအခဲ၊ အတွင်းမြဲနှင့်၊ သီးကွဲတထူး၊ ဗိုလ်မှူးစစ်ကွပ်၊ စစ်ကြပ်စစ်ကဲ၊ ရွေးရဲမကျန်၊ ကောင်ဟန်အာဏာ၊ မြို့ရွာသူကြီး၊ ဦးစီးချုပ်ကိုင်၊ မြေတိုင်ဝယ်သား၊ ယောက်ျားမိန်းမ၊ ရှိသမျှတို့၊ ချက်ကျသေချာ၊ မှတ်သားရာသည်
ချမ်းသာစီးပွား ကြီးမြောက်မြား
ကြားပိမ့်မင်္ဂလာ၊ နိဂုံးမှာပိမ့်၊ ရတနာပု၊ အဝပြည်ကြီး၊ ဟံသာမီးကြောင့်၊ ပျက်စီးသည့်နောင်၊ ထွန်းတန်ဆောင်သို့၊ ကုန်းဘောင်သမိုက်၊ ထီးနန်းစိုက်က၊ အတိုက်တိုက်သား၊ သတင်းနားမျှ၊ မကြားဝံ့ကြ၊ ဦးညွတ်ခသည်၊ သိင်္ဃရတနာ၊ အာဒိသမိုက်၊ ဗျာဒိတ်သိုက်ဝင်၊ ဆင်ဖြူရှင်၏၊ ရွှေရင်တော်ပေါက်၊ သားခြောက်ယောက်တွင်၊ ထက်အောက်လွှမ်းမိုး၊ ဗဒုံစိုးသား၊ သတိုးမင်းစော မုနောမြှောက်တင်၊ သခင်ကျွန်ရင်း၊ စိုးမင်းသုံးရ၊ ယုံထိုက်လှသား၊ စိန္တကျော်သူ၊ ဟူသည်အမည်၊ ကျွန်ုပ်သည်လျှင်၊ ဝန်းလည်ယှက်ယုံ၊ ကလိန်ချုံဝယ်၊ ခုံခုံမင်ခင်၊ လက်ယှက်ဝင်၍၊ စိတ်ထင်လိုရာ၊ မကသာသို့၊ ပြည်ရွာမင်းရေး၊ မှုရှုပ်ထွေးလည်း၊ ဆေးတအိုးကျွမ်း၊ ကွမ်းတရာညက်၊ စိတ်စက်ပျော်ပိုက်၊ လစ်လပ်ခိုက်တွင်၊ နှစ်ခြိုက်သာယာ၊ စီကုံးပါသည်၊ သာသာနာ တောက်ပ၊ ဝါနဂေရာ၊ နှစ်ကောဇာမူ၊ ဖောဋ္ဌာကယ၊ ဝဿအာသန်၊ ဂိမှာန်ပြောင်းလို၊ ဝါဆိုဆန်း၍၊ လေးရက်စေ့သား၊ နေ့တနင်းလာ၊ ပြိဿရာ၌၊ သောကြာဗုဒ္ဓ၊ မေထုနဝယ်၊ ရှည်ထထပ်ရှိ၊ ရဝိသူရိန်၊ သိဟ်ဝယ်သီဟ၊ ကုမ္ဘဂုရု၊ သောရီစုလျက်၊ အောင်ဆုပေးလတ်၊ တသမတ်လျှင်၊ ကရကဋ်စန်း၊ မကရ်းလက္ခဏ၊ ဗာဝီသထက်၊ နှစ်ပြန်တက်၍၊ စီးလျက်နင်းကာ၊ ဇေယာတိထီ၊ သွာဒီနက္ခတ်၊ မွန်းတည့်မတ်တွင်၊ သူရဿတီ၊ ဝန်းအုံညီ၍၊ ရုဋ္ဌီရောရု၊ ဆယ်ဥပစာ၊ နည်းနာလေးဆယ်၊ ကျဉ်းကျယ်ဖော်ထုတ်၊ ဂင်္ဂါဝုတ်ဖြင့်၊ ကုတ်ကုတ်ကတ်ကတ်၊ လူနတ်နားလည်၊ ပိုက်ရှည်ပိုက်တို၊ ဖတ်လည်းချိုအောင်၊ ဖွဲ့ဆိုစမြဲ၊ မဆိုပဲလျှင်၊ နက်နဲပေါ့လေး၊ ယှက်ထွေးရောရော၊ စူပါမဖက်၊ ပင်ထွက်စစ်စစ်၊ ပင့်ရစ်သတ်လတ်၊ ညီညွတ်ကာရန်၊ ကျမ်းဂန်လောက၊ စုဆပြိုးပြွမ်း၊ ပျူငှါဆန်လျက်၊ အကြမ်းအနု၊ နှစ်ခုမျှတ၊ သိသာရအောင်၊ ဖော်ပြလင်းလင်း၊ ဆယ်၍ကျင်းသို့၊ သံညှင်းနာအီ၊ ရှစ်ပိုက်စီလျှင်၊ ပီပီသသ၊ ငါးထပ်ချသား၊ အဋ္ဌပဉ္စာ၊ သုဉ္စာလီသ၊ပဒပြည့်စုံ၊ အပြီးတုံ၏၊ ထူးပုံမှတ်ဘွယ်၊ ဓိပ္ပါယ်မခက်၊ အနက်မလျှို၊ အောင်မည်တို့ကို၊ အောင်မျို့ဝင်ဝင်၊ အောင်ပွဲဆင်၍၊ အောင်မင်္ဂလာ၊ အောင်ညွန့်ဖြာသည်
ဩဝါဒထူး စာယဉ်ကျူး
ဩဝါဒထူးပျို့ ဆုံးမစာ ပြီး၏
ဟက်ပျက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hethpyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ဖယ်ခုံမြို့နယ်၊ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးဗြဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၈၇ ဦး၊ မ ၁၃၆၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၂၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဖက်ဒရေးရှင်းဟူသည် ဗဟိုဖက်ဒရယ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်များ၊ ဒေသများ သို့မဟုတ် အခြားတိုင်းဒေသကြီးများ၏ ပြည်ထောင်စုမှ လက္ခဏာရပ်ရှိသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည် (ဖက်ဒရယ်ဝါဒ)
ဖက်ဒရေးရှင်းတစ်ခုတွင် အစိတ်အပိုင်းပြည်နယ်များ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အခြေအနေအပြင် ၎င်းတို့နှင့် ဗဟိုအစိုးရကြား အာဏာခွဲဝေမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခိုင်ခိုင်မာမာရပ်တည်နေပြီး အစိတ်အပိုင်းပြည်နယ်များသာမက ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုကပါ တစ်ဖက်သတ်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် မပြောင်းလဲနိုင်ပေ
တနည်းအားဖြင့် ဖက်ဒရေးရှင်းဆိုသည်မှာ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဗဟိုအာဏာနှင့် မဲဆန္ဒနယ်ဒေသအများအပြားကြားတွင် တရားဝင်ခွဲဝေပေးသည့် အစိုးရပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒေသတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏ပြည်တွင်းရေးအပေါ် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်
အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ကနေဒါနိုင်ငံ ကိုမိုရိုနိုင်ငံ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ ဂျာမနီနိုင်ငံ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အီရတ်နိုင်ငံ မလေးရှားနိုင်ငံ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ နီပေါနိုင်ငံ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ကစ်နှင့် နီးဗစ်နိုင်ငံ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ ဆူဒန်နိုင်ငံ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၁၈ ဦး၊ မ ၄၇၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗင်ဂျွန်ဆင်ကား ဒေါက်တာ ဆယ်မျူယယ်ဂျွန်ဆင် မပေါ် ပေါက်မီ နှစ်ပေါင်း ၁၅ဝ လောက်က ထွန်းကားခဲ့သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စာရေးဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် ရှိတ်စပီးယား၊ ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချားစသော ကမ္ဘာကျော်ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနှင့် ရေးဖော်ရေးဖက် တစ်ယောက်ဖြစ်သဖြင့် ဂျွန်ဆင်၏ အရည်အသွေးကို မှန်းဆနိုင်ပေသည်
ဤသို့ ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော ဗင်ဂျွန်ဆင်ကား ပထမ၌ မထင်ရှားသော ပန်းရန်သမားတစ်ဦးသာလျှင် ဖြစ်ခဲ့၏
ဂျွန်ဆင်သည် ပန်းရန်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်နေယင်း အားလပ်ချိန်များတွင် ဖတ်ရန်စာအုပ်တစ်အုပ်ကို သူ့အိတ်တွင် အမြဲဆောင်ထားလေ့ရှိလေသည်
သို့သော် ဗင်ဂျွန်ဆင် နာမည်ကျော်ကြားလာရခြင်းမှာ စာပေထူးချွန်သောကြောင့်သာ မဟုတ်ဘဲ၊ မူလဓာတ်ခံပါရမီထူးခြားမှုနှင့် ဥပဓိရုပ်ခန့်ညားမှုတို့ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပေသည်
ငယ်ရွယ်စဉ်က ဆိုးတေခဲ့၍ အိမ်ပြေး အဖြစ် လေလွင့်နေရာမှ ဂျွန်ဆင်သည် စစ်ထဲသို့ဝင်ရောက်ခဲ့၏
ထိုမှတစ်ဖန် ထောင်ကျခဲ့၏
ငယ်ရွယ်သူတို့ဘာဝ သူနှင့် ပြိုင်ဖက်တစ်ဦးအား နှစ်ယောက်ချင်း ထိုးခုတ်ပွဲ၌ အနိုင်ယူခဲ့ ဘူးလေသည်
သို့သော်လည်း ပညာပါရမီထူးချွန်သူဖြစ်သည့် အလျောက် နောင်တစ်ခေတ်တွင် နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာ၊ ပြဇာတ်ဆရာ၊ စာရေးဆရာတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့လေသည်
ရှိတ်စပီးယားကဲ့သို့သော ပြဇာတ်ဝိဇ္ဇာကြီးကပင် အရေးတယူ ပြုမူဆက်ဆံခဲ့ရလေသည်
ဂျွန်ဆင်ရေးသော ပြဇာတ်တစ်ခုကို ရုံတင်ကပြရာတွင် ရှိတ်စပီးယားကိုယ်တိုင်ပါဝင် အသုံးတော်ခံခဲ့သည်
၁၆ဝ၃ ခုနှစ်တွင်လည်း ရှိတ်စပီးယား၏ ဝိုင်းတော်သား များသည် ဂျွန်ဆင်၏ ပထမဆုံး အလွမ်းဇာတ်လမ်းတစ်ခု ဖြစ် သော 'ဆက်ဂျေနပ်'ခေါ် ပြဇာတ်ကို လန်ဒန်မြို့ ဂလုပ်ရုံတွင် ရုံတင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက်တွင် ဂျွန်ဆင်သည် ကဗျာသီချင်းများကို ရေးသား ခဲ့ရာ သူ၏သီချင်းများကို လူကြိုက်များခဲ့၏
စကားပြေ အရေး အသားဖက်၌လည်း နာမည်ရသူဖြစ်၏
ဂျွန်ဆင်သည် လူချစ် လူခင်များသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက် ဖြစ်ပေသည်
ထိုခေတ်က လန်ဒန်မြို့တွင် ထမင်းဆိုင်များ၌ ဝိုင်းဖွဲ့ စားသောက်လေ့ရှိရာ ထိုစားပွဲသောက်ပွဲများတွင် ဂျွန်ဆင်သည် ထင်ရှားခဲ့လေသည်
လန်ဒန်မြို့ ချိပဆိုက်ရပ်ကွက်ရှိ ရေသူမထမင်းဆိုင်သို့ ဂျွန်ဆင်သည် မကြာခဏ သွားရောက်စကားပြောလေ့ ရှိ၏
ထိုအခါ စာရေးဆရာလောင်းများသည် ဂျွန်ဆင်ကို ဂရုတစိုက် နားထောင်ကြ၏
ဤထမင်းဆိုင်၌ပင် ဂျွန်ဆင်ကို ရှိတ်စပီးယား၊ ဗိုးမွန့်၊ ဖလက်ချားစသည့် စာရေးဆရာကျော်များနှင့်အတူ တွေ့မြင်နိုင်ပေသည်
တစ်ခါသော် ဂျွန်ဆင်သည် စကော့လူမျိုးတို့အကြောင်းကို စောင်းပါးရိပ်ခြည် ရေးသားခဲ့ရာ အလွန်ထိမိလှသဖြင့် ပထမ ဂျိမ်းဘုရင်နှင့်အခြွေအရံတို့သည် ဒေါသူပုန်ထကာ ဂျွန်ဆင်အား ဖမ်းဆီး၍ ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားလေသည်
သို့ရာတွင် မိတ်ဆွေသင်္ဂဟတို့ ကူညီသဖြင့် မကြာမီပင်ထောင်မှ လွတ်လာ ခဲ့သည်
ထိုနောက် ဂျွန်ဆင်သည် ဘုရင်၏ယုံကြည်မှုကို ရရှိရန် ထပ်မံ ကြိုးစားခဲ့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် နန်းတွင်းစာဆိုဘွဲ့ထူးနှင့်တကွ ရိက္ခာတော်အဖြစ် တစ်နှစ်လျှင် ပေါင် ၂ဝဝ ကို ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်
ယမ်မော့ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yangmawtgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ပင်လွမ်းဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်ခေါ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankhaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓာတုဗေဒပညာရပ်သည် ဒြပ်ဝတ္တုတို့၏ ပါဝင်ပေါင်းစပ်ပုံ၊ ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ဂုဏ်သတ္တိ များနှင့်အတူ ဓာတု ဓာတ်ပြုခြင်း ဖြစ်သောအခါ ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ပြောင်းလဲခြင်းတို့ကို လေ့လာသော သိပ္ပံဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒသည် ရုပ်ဝတ္တု သိပ္ပံဘာသာရပ် ဖြစ်ပြီး အက်တမ်၊ မော်လီကျူး၊ ပုံဆောင်ခဲ နှင့် အခြား စုပေါင်းထားသော ဒြပ်ပေါင်း၊ ဒြပ်နှော များတွင် ဓာတုဖြစ်စဉ်များ  ဖြစ်ပေါ်ခြင်း ပတ်သက်သော စွမ်းအင်နှင့် အင်ထရိုပီ သဘောတရားများကို လေ့လာသည်
ခေတ်သစ်ဓာတုဗေဒသည် ဗိန္ဓောပညာရပ်မှ ဓာတုတော်လှန်ရေးဖြင့် ပေါ်ပေါက်လာသည်
ဓာတုဗေဒရှိ ပညာရပ်ခွဲများမှာ ရှေးရိုးအစဉ်အလာအရ လေ့လာသော အရာဝတ္ထုအပေါ်မူတည်၍ ခွဲခြားသည်
၎င်းတို့မှာ- ဩဂဲနစ် မဟုတ်သော ဓာတ်များကို လေ့လာသော အင်ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ (Inorganic Chemistry)ဩဂဲနစ် ဓာတုဗေဒ (organic Chemistry)သက်ရှိများတွင် ဖြစ်ပေါ်သော ဇီဝဖြစ်စဉ်များနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဇီဝဓာတုဗေဒ  (biochemistry)၊များလာသောအခါတွင် (at macro level) သို့မဟုတ်၊ မော်လီကျူလာနှင့် မော်လီကျူလာ ထက်သေးငယ်သော အခြေများတို့ရှိ ဓာတုစနစ် (chemical system) ရှိ စွမ်းအင် ကိုလေ့လာသော ရူပဓာတုဗေဒ (physical chemistry) နှင့်ဓာတုဒြပ်ပေါင်းနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်များကို ခွဲခြားစိတ်ဖြာလေ့လာသော ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာဓာတုဗေဒ (analytical chemistry) ဘာသာရပ်ခွဲများ တို့ဖြစ်သည်
ပိုမို၍ အဏုစိတ် ဘာသာရပ်ကွဲများဖြစ်သည့် ဦးနှောက် ကွန်ယက်များကို လေ့လာသော နျူရိုဓာတုဗေဒ (neurochemistry) များလည်း ယခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ပေါ်ထွန်းလာလျက် ရှိသည်
ဓာတုဗေဒသည် အက်တမ် သို့မဟုတ် ၎င်းတွင်ရှိ ပရိုတွန်၊ အီလက်ထရွန်နှင့် နျူထရွန် တို့ပါဝင်သည့် ရုပ်ဝတ္ထုများ၏ အပြန်အလှန် သက်ရောက်သော အကြောင်းအရာကို သိပ္ပံနည်းကျကျ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒကို တစ်ခါတစ်ရံ သိပ္ပံ၏ဗဟိုချက်ဘာသာရပ် အဖြစ် မြင်ကြသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းသည်များမြှောင်လှစွာသော ဘာသာရပ်များဖြစ်သည့် နက္ခတ္တဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ material science၊ ဇီဝဗေဒ နှင့် ဘူမိဗေဒ တို့ကို အချက်ကျကျ ဆက်သွယ်နေ၍ဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒပညာရပ်၏ အစဦးပုံကို ဆန်းစစ်လျှင် လက်တွေ့ပညာများဖြစ်သည့် ဗိန္ဒောပညာရပ်မှ စလာသည်ကို လွန်ခဲ့သော နှစ်သန်းပေါင်းများစွာမှ ကမ္ဘာ အရှေ့အလယ်ပိုင်းရှိ အထောက်အထားများအရ သိနိုင်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ အသုံးပြုနေကြဖြစ်သော အရာဝတ္တု ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် သဘောသဘာဝများမှာ ၎င်းဒြပ်ဝတ္တု၏ ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် ၎င်းတို့ အပြန်အလှန် ဒြပ်သက်ရောက်မှု များပင်ဖြစ်သည်
ဥပမာ သံမဏိ သည် သံထက်မာကြောသည် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သံမဏိ၏ အက်တမ်များသည် ပိုမို၍ခိုင်မာသော ပုံဆောင်ခဲအကွက် (crystalline lattice) များဖြင့် တွယ်ဆက်ထား၍ဖြစ်သည်
သစ်သားစများသည် မီးလောင်သည် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော အပူချိန် အထက်တွင် အောက်စီဂျင် နှင့် အလိုအလျောက် ဓာတ်ပြုပြီး ဓာတ်လျော့ (oxidation) သွားသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဆား နှင့် သကြား တို့မှာ ရေတွင် ပျော်ဝင်သည် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ၎င်းတို့၏ မော်လီကျူး သတ္တိတို့မှာ သာမန် အခြေတွင် ပျော်ဝင်ခြင်းက အကောင်းဆုံးအခြေကို ရောက်ရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဒြပ်ပြောင်းလည်းခြင်းကို ဓာတုနည်းဖြင့် လေ့လာရာတွင် မတူညီသော ဓာတုပစ္စည်းများ သို့မဟုတ် အရာဝတ္တုနှင့် စွမ်းအင် ခြားနားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
သာမန်အားဖြင့် ဓာတုပညာကို စူးစမ်းမှုပြုရာတွင် ဓာတ်ခွဲခန်းများရှိ laboratory glassware များကို အသုံးပြုသည်
ဓာတ်ပြုခြင်းတွင် အရာဝတ္တုများသည် တစ်မျိုးမှ တစ်မျိုးသို့ ပြောင်းလဲသည်
၎င်းကို ဓာတုညီမျှခြင်းများသုံး၍ သင်္ကေတများဖြင့် ဖော်ပြနိုင်သည်
ညီမျှခြင်း ဘယ်ဖက်နှင့် ညာဘက်ရှိ အက်တမ် အလုံးရေမှာ အမြဲလိုလို တူညီကြသည်
ဓာတ်ပြုခြင်း၏ သဘောသဘာဝမှာ အရာဝတ္တုများ ထိုသို့ပြောင်းလဲကြရာတွင် မလွဲမသွေ လိုက်နာကြမည့် အချင်းအရာများရှိပြီး ၎င်းတို့ကို ဓာတုနိယာမဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဓာတုဗေဒ လေ့လာမှုအားလုံးတွင် စွမ်းအင်နှင့် အင်ထရိုပီတို့ကို စဉ်းစားကြရမည်မှာ မလွဲမသွေပင်ဖြစ်သည်
ဓာတု ဒြပ်ဝတ္တုတို့ကို ၎င်း၏ structure ဖြင့် သက်မှတ်နိုင်ပြီး ၎င်း၏အခြေကို ဓာတုပေါင်းစပ်ပုံ များဖြင့် သတ်မှတ်နိုင်သည်
၎င်းအခြင်းအရာများကို spectroscopy၊ chromatography စသည့် chemical analysis များသုံး၍ လေ့လာနိုင်သည်
ဓာတုဗေဒဘာသာရပ်ကို အဆင့်မြင့် အခြေခံပညာနှင့် ကောလိပ်အစပိုင်းနှစ်များတွင် အဓိက ဘာသာအဖြစ် ပါရှိသည်
၎င်းလေ့လာမှု့များမှာ များမြှောင်လှစွာသော အခြေခံများကို စတင်ပေးသော ယေဘုယျ ဓာတုဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြစ်သည်
၎င်းမှသည် လေ့လာသူ အနေဖြင့် အဆင့်မြင့် ဓာတု လမ်းခွဲများကို ဆက်လက်လေ့လာနိုင်သည်
ဓာတုသုတေသနတွင် လုပ်နေသော သိပ္ပံပညာရှင်ကို ဓာတုပညာရှင် (chemist) ဟုခေါ်သည်
အများအားဖြင့် ဓာတုပညာရှင်မှာ ဓာတုဘာသာရပ်ခွဲ တစ်ခုကိုသာ အထူးပြု လုပ်ကိုင်လေ့ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ဆေး (Chemicals) များကို ပုဂံခေတ် ကတည်းကစ၍ သုံးစွဲတတ်သည့် အလေ့အထ ရှိနေပြီဖြစ်ကြောင်း ကျောက်စာ အထောက်အထားအရ သိရသည်
ပုဂံမြို့ဟောင်း စောလှဝန်းဘုရားအနီး အမတ် အသဝတ် ဓမ္မာမယား ကျောက်စာတွင် တွေ့နိုင်သည်
ကျမ်းကိုး ကျမ်းကားနဲ့ စပြီး တွေ့ရတာကတော့ ၁၇၅၉ ခုနစ်က သင်္ဘောဆေးစာ အမည်ရှိတဲ့ ပေစာမူအရ သိရသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်အစ အလောင်းမင်းတရား လက်ထက်မှာ ရေးမှတ်ထားခဲ့တဲ့ သင်္ဘောဆေးစာ ဆိုတဲ့ ပေမူဟာ ဓာတုဗေဒကျမ်း တစ်ဆူပါပဲ
အထဲမှာ ပါတဲ့ စာသားတချို့အရ အဲဒီကျမ်းဟာ မြန်မာနိုင်ငံနဲ့ အဲဒီအချိန်က အဆက်အသွယ် ရှိနေတဲ့ ပေါ်တူဂီတွေ ဆီကနေ ကူးယူထားတယ်လို့ သိရသည်
မူရင်းကျမ်းမှာ ထုတ်လုပ်နည်းပေါင်း ၁၀ဝ ကျော် ဖော်ပြထားသည်
အဲဒါတွေကို မျိုးတူမျိုးတူ အစုပဲ ဒီအတိုင်း အဆင်ပြေသလို ပြထားတော့ အားလုံးဟာ ပြန့်လျားကြီး ဖြစ်နေသည်
ဒါကို တူရာတူရာ စုစည်းပြီး အုပ်စုဖွဲ့လိုက်ရင် အုပ်စု (၃၀) ရလာသည်
အဲဒါကို အကျဉ်းချုပ်မျှ ဖော်ပြချင်ပါသည်
ဆင်စွယ်လုပ်ငန်း - အစိမ်းဆိုးနည်း၊ ဆင်စွယ်ပျော့နည်း
သင်္ဘောဆေးနှင့် ငွေမင်လုပ်နည်း (၃) နည်း
အရိုး အနက်ဆိုးနည်း၊ အရိုးပျော့နည်း
ရွှေလုပ်ငန်း - ရွှေရေး ရွှေချနည်း၊ သံပေါ် ရွှေရေးနည်း၊ ရွှေချနည်း (၂) နည်း၊ ရွှေပင် ငွေပင် စိုက်နည်း (၄) နည်း၊ ရွှေမှုန့် စားဆေးဖော်နည်း (၂) နည်း၊ သံ ရွှေရောင်တင်နည်း၊ ရွှေရောင်ရေးနည်း (၂) နည်း ရွှေ အတုချက်နည်း
ကြေးနီလုပ်ငန်း - ကြေးနီဖြူနည်း (၂) နည်း၊ ကြေးဝါ ကြေးနီ ဖော်နည်း၊ သံကြေးနီလုပ်နည်း
ရေပြင်း (Acid) လုပ်နည်း (၅) နည်း
မီးစုံး (Phosphorus) ချက်နည်း (၂) နည်း
သတ္ထု အရည်ပျော် အကူပစ္စည်း (Flux) လုပ်နည်း (၅) နည်း
ဒုတ္ထာ ဆီချက်နည်း (၃) နည်း
သန္ဓာ၊ ဥဿဘုရား နှင့် ကျောက်မျက် ရတနာ အတုလုပ်နည်း
လောင်မီး ဖော်နည်း (၃) နည်း
ဖန်ချက်နည်း (၁၁) နည်း
သစ်ပင်ဆား (Potassium Carbonate) ထုတ်လုပ်နည်း
မိန်လာ မျိုးစုံ လုပ်နည်း (၁၂) နည်း
သစ်သား အရောင်တင်ဆီ လုပ်နည်း (၃) နည်း
သစ်သီး၊ သစ်စေ့၊ ကြက်ဥတို့မှ အဆီထုတ်နည်း
မှန်ပြဒါးတင်နည်း၊ ဆေးရေးနည်း
တရုတ် ပန်းကန် လုပ်နည်း
ချည် အဝတ်ဆိုးဆေး လုပ်နည်း (၆) နည်း
သစ်သီးများ တာရှည်ခံအောင် ထားသိုနည်း
သံလိုက်အိမ်မြှောင် လုပ်နည်း
တဏှာကျွဆေး ဖော်နည်း (၂) နည်း
သံဂုဏ်ဂမ္မံ အားဆေးဖော်နည်း (၂) နည်း
ဆံပင် မဖြူအောင် လုပ်နည်း
ဝက်ခြံပျောက်ဆေး ဖော်နည်း
အပေါ်မှာ ပြထားတဲ့ နည်းတွေကို အခြေခံ ဓာတုကုန်ထုတ် ပညာနည်းစဉ်တွေ ဖြစ်တဲ့ ကျိုချက်ခြင်း၊ အငွေ့ပြန်ခြင်း (Evaporation) ၊ ပေါင်းခံခြင်း (Distillation) ၊ မီးဖြင့်လှော်ခြင်း၊ ပြုတ်ခြင်း၊ အပူတိုက်ခြင်း၊ မီးအုံးခြင်း၊ မီးကင်ခြင်း၊ မီးဖုတ်ခြင်း၊ အခြောက်ခံခြင်း၊ အအေးခံခြင်း၊ အမှုန့်ကြိတ်ခြင်း၊ စကာချခြင်း၊ မွှေခြင်း၊ နှဲခြင်း၊ အရည်စိမ်ခြင်း၊ အရည်ဖျော်ခြင်း၊ အနည်ထိုင် အကြည်ခံခြင်း၊ အရည်စစ်ခြင်း၊ ဓာတ်စွဲကပ်ခြင်း (Absorption)၊ အဆီထုတ်ခြင်း (Oil Extraction) စတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေနဲ့ ဆောင်ရွက်တယ်
အပူပေးတဲ့နေရာမှာ ထင်းမီး၊ မီးသွေးမီးကို သုံးတယ်
တစ်ခါတစ်လေ တိုက်ရိုက် အပူပေးပြီး တစ်ခါတစ်ရံ ရေ၊ သဲ၊ ဖွဲ၊ နွားချေး၊ မြင်းချေးတွေနဲ့ ကြားခံထားပြီး အပူပေးလို့ မီးအရှိန်ကို လိုသလို ထိန်းချုပ်နိုင်သည်
အဲဒီလို ထုတ်လုပ်တဲ့နေရာမှာ သုံးတဲ့ ကိရိယာတွေ၊ ကုန်ကြမ်းတွေ ( ဓာတုပစ္စည်းများ၊ သစ်ပင်ထွက် ပစ္စည်းများ နဲ့ လူ တိရစ္ဆာန်ရဲ့ ပစ္စည်းများ ) ကို ကြည့်ပြီး အဲဒီခေတ်က သိပ္ပံပညာ အဆင့်အတန်းကို လေ့လာနိုင်သည်
အငွေ့ပျံ ပေါင်းခံရန် လံဘိကာပ (Alembic) ပေါင်းချောင်၊ စဉ့်သုတ်အိုးကောက်၊ ခံအိုး (Condenser Receiver)၊ ဖန်ခံအိုး၊ ခဲမဖြူ ပွတ်ခံအိုး၊ အလိုက်ကလိုက်
အရည်ကျိုရန်၊ ပြုတ်ရန်၊ လှော်ရန် မြေအိုး၊ ကြေးအိုး၊ သံအိုး၊ ဖန်အိုး၊ သမ္ပရာပိုင်း
မီးပြင်းတိုက်၍ ကျိုရန် လုံ၊ မိုက်၊ မိုက်လုံ၊ မိုက်ခွက်၊ စဥ့်သုတ်မိုက်၊ စဥ့်ဖြူသုတ်မိုက်၊ စဥ့်ဖြူလိမ်းမိုက်၊ ဖန်ဖြူ အတွင်းပြီးမိုက်၊ မိုက်စောက်၊ စလောင်းပါမိုက်
အရည်စိမ်၊ အရည်ဖျော်၊ အနည်ထိုင်ရန် စဉ့်အိုး၊ ကြွေအိုး၊ အင်တုံ၊ မြေပုံး၊ ဖန်ဖလား၊ ဖန်အိုးလက်ရှည်၊ ပုလင်းကြီး၊ ညောင်ရေအိုး အဝကျယ်
မွှေရန် သံဇွန်း၊ သံယောင်းမ
အမှုန့်ကြိတ်ရန် ကြေးဆုံ၊ ကျောက်ပြင်
စကာချရန် အဝတ်၊ ပုဆိုး
ဆီထုတ်ရန် အရည်စစ်သားရေအိတ်၊ အိတ်ကို ညစ်ယူရန် အပူပေးနိုင်သည့် ကြေးညှပ်၊ သံပြားညှပ်
ပုဂံကြွေရည်သုတ် ရာတွင် ညှိပေးသည့် ယုန်မွှေးစုတ်တံ၊ နွားမွှေးစုတ်တံ
အထွေထွေသုံးရန် ဖန်ခွက်၊ ပန်းကန်ပြား၊ ဖန်လုံး၊ မှန်ပြား၊ စက္ကူဖြူ၊ ရေပြင်းချက်ဖို၊ အိုးထိန်းစက်
ရေပြင်း၊ ငရဲမီး (Acid) ၊ ပုံးရည်ပြင်း၊ သုံးခါပြန် ပုံးရည်၊ ထန်းရည်ပုံးရည် (Acetic Acid) ၊ အသစ်ညှစ် သံပရာရည် (Citirc Acid) ၊ အိန္ဒနံပုံးရည် (Lead monoxide) ၊ အာဂေါ်ရေဆီ၊ ရေဘုရင် (တော်ဝင် အက်ဆစ်၊ Aqua regia) ၊ ကက္ကူကမည်း (Benzonic Acid) ၊ ပြဒါး၊ ဟင်္သပဒါး၊ အမာလာဂမာ (Amalgam) ၊ ရွှေဆိုင်း၊ စိန်ဖြူ (Arsenic) ၊ ဆေးဒန်း၊ ကန့်၊ ခဲမ၊ ခဲမပုတ်၊ ခဲပြာ၊ ခဲမပြာ၊ ခဲမနက် (Graphite) ၊ ဝှော်ဆဝရော၊ လောင်မီး (Phosphorus) ၊ ခဲမဖြူ (ဘင်၊ သလွဲဖြူ၊ Pewter) ၊ ခနောက်စိမ်း (Antimony) ၊ ဘော် (Silver) ၊ ရွက်နီဘော်၊ ဂျွတ် (Bismuth) ၊ မီးသွေး၊ ကျပ်ခိုး၊ သံ၊ သံမှုန့်၊ သံတစဉ်းစာ၊ သံပြာ၊ သံမဏိပြာ၊ သံဂုံဂမံ (Ferric oxide) ၊ ကြေးနီ၊ ကြေးဝါ၊ ဒုတ္ထာ၊ ဒုတ္ထာဆီ၊ ဒုတ္ထာရည် (Blue vitorial, Copper sulphate) ၊ ယမ်း၊ ယမ်းပြန်ပြီး၊ ယမ်းစိမ်း၊ တာတရု၊ တာတဂူ၊ တာတလူ (Nitre, Salpeter, Potassium nitrate) ၊ ဇဝက်သာ (Salammoniac, Ammonia chloride) ၊ လက်ချား (Borax, Sodium Pyroborate) ၊ သစ်ရွက်ပြာ၊ စဖိုပြာ (Potassium carbonate) ၊ မဖောက်ထုံး၊ မြေဖြူ၊ အာရုဒါ၊ အာရုဝါ (အရက်ဆား)၊ ကျောက်ချဉ်၊ ဆား (Sodium chloride) ၊ သဲ၊ အုတ်မှုန့်၊ အုတ်နီခဲ၊ မြေအိုးမှုန့်၊ အရက်နီ၊ ဘရံအရက် (Brandy) ၊ အရက် (Alcohol) ၊ သင်းတွဲစိမ်းမှုန့်၊ သန္ဓောဆား၊ တရေမင်တီနာဆီ၊ ရောဘာရဘူ (ထင်းရှူးဆီ)၊ အိန္ဒနံကျောက်၊ နှင်းရည်၊ ပရုပ်၊ ရေနံဆီ၊ ကတ္တရာဆီ၊ မြေဖယောင်း၊ နိပဆေး၊ သေနတ်ကျောက်၊ အင်ကြင်းကျောက်၊ သံလိုက်ကျောက်၊ ကျောက်သလင်း၊ ကျောက်စစ်
ဖုံးမသိမ်ရွက်၊ သမင်စမ၊ သမင်စဖို၊ ငှက်ပျော၊ လိပ်စရွေ၊ မဲကြီးရွက်၊ ထနောင်းကြူ၊ သက်ကယ်၊ အမှော်နရကူစေ့၊ ရှားပေါက်စေ့၊ သရက်ပွင့်၊ သရက်စေ့၊ အုတ်ရှစ်စေ့၊ အုတ်ရှစ်ဆီ၊ ပေါင်ပဲစေ့ (မာလတိ) ၊ ပေါင်ပဲ့ဆီ၊ ပိုက်ဆံစေ့၊ ပိုက်ဆံဆီ၊ ချဉ်သီးစေ့၊ ငရုတ်ကောင်း၊ ဖာလာ၊ ဇီယာ၊ စမုံမျိုးငါးပါး၊ ပဉ္စကနီသီး၊ ကညင်သီး၊ သပြေစေ့၊ သပြေသား၊ သပြေဆီ၊ ရုံးပတီသီး (ပဉ္စငါးပါး)၊ ကျစုသီး၊ လင်းနေဆီ၊ သင်းတွဲကညင်ဆီ၊ အုန်းဆီ၊ ရှားဆေးအဆီ၊ ဘိန်း၊ သစ်ကျပိုး၊ တောရပ်ခေါက်၊ ဇာတိပ္ဖိုလ်ပွင့်၊ လေးညှင်းပွင့်၊ သစ္စေး၊ ချိပ်၊ ရှိန်းခို၊ ကနခို၊ ကြောင်ပန်း၊ မုတ်၊ ရှောက်ခွံ၊ ချင်းခြောက်၊ ဟင်းနုနွယ်၊ ပိန္နဲနွယ်၊ နနွင်းတက်၊ ထန်းနို့၊ မဲနယ်၊ သကြားပွင့်၊ ဂျုံမှုန့်၊ တိန်းညက်၊ ထန်းလျက်
လူ့အံဘတ်၊ လူ့ကျင်ကြီး၊ လူ့ကျင်ငယ် (Urine phosphate) ၊ မြင်းချေး၊ နွားချေး၊ ထောပတ်၊ ဝက်ဆီ၊ ဆိတ်ဆီ၊ နွားဆီ၊ ကျွဲဆီ၊ ခွေးဆီ၊ ဝမ်းဘဲဆီ၊ ကင်းပုစွန်ဆီ၊ ခွေးမနို့၊ ခွာအမျိုးမျိုး၊ သမင်ဂျို၊ ဂျိုအမျိုးမျိုး၊ အမဲရိုး၊ အမွှေးအတောင် အမျိုးမျိုး၊ ကြက်ဥအကာ၊ ပရွက်ကောင်၊ ခါချဉ်ကောင်
ကျမ်းကြီး တစ်စောင်လုံးမှာ အရေးအသားပိုင်း အံဩရလောက်အောင် တိကျမှုရှိသည်
ရေပြင်းချက်တဲ့ဖို တည်ဆောက်ပုံ ဖော်ပြတဲ့နေရာမှာ ဟာကွက် မရှိအောင် အသေးစိတ် ဖော်ပြထားပုံက နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသည်
မီးပေးမီးယူ ထုတ်လုပ်မှု ထိန်းချုပ်ပုံ စနစ်ကလည်း အလွန် သိပ္ပံနည်း ကျလှသည်
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ရာနဲ့ချီတဲ့ အချိန်ကတည်းက ပြုစုထားတဲ့ မြန်မာတို့ရဲ့ ဓာတုဗေဒ ထုတ်လုပ်ရေးတစ်ရပ် ဖြစ်ပေမယ့် အခုခေတ် အဆင့်နဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ရင် ရေးသားပုံက ရေပက်မဝင်အောင် ရှိနေလို့ ဂုဏ်ယူစရာ သိပ်ကောင်းသည်
ဓာတုဗေဒ ပညာရပ် ပိုင်းက သုံးသပ်ရင်လည်း ဓာတုပညာရပ်ကို စခဲ့တဲ့ ရှေးခေတ် အဂ္ဂိရတ် ဆရာကြီးတွေရဲ့ ယမ်းငရဲမီး၊ ကန့်ငရဲမီး၊ ဆားငရဲမီး နဲ့ ရွှေစား ငရဲမီး ထုတ်လုပ်ပုံ နည်းစနစ်တွေနဲ့ ပုံစံတူတာ တွေ့ရသည်
ဒါကြောင့် မြန်မာတွေဟာ အဲဒီ အချိန်ကတည်းက မှန်ကန်တဲ့ ဓာတုဗေဒ ပညာ လမ်းကြောင်းပေါ်ကို ခြေချမိနေပြီ ဆိုတာ သိသာ ထင်ရှားပါသည်
ဒါတွေကို ကြည့်ပြီး ရှေးခေတ် ဓာတုဗေဒ ပညာရပ်ဟာ ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ် စိတ်ကူးယဉ်ဆန်တဲ့ ဝိဇ္ဇာ ပညာရပ်ချည်း မဟုတ်ဘဲ သိပ္ပံပညာရပ်တွေလည်း ရှိသေးသည်ဆိုတာ မြင်သာထင်သာအောင် တင်ပြလိုက်ပါသည်
ဓာတုဗေဒကို လေ့လာရာတွင် များစွာသော အရေးပါသည့် အခြေခံ သဘောတရားများ ရှိသည်
၎င်းတို့များ - အက်တမ်သည် ဒြပ်စင်၏ အခြေခံ ယူနစ် ဖြစ်သည်
အက်တမ်တစ်ခုတွင် ပုရိုတွန်နှင့် နျူထရွန်များပါဝင်သော အဖိုဓာတ်ရှိ မံတိုင်ရှိပြီး ၎င်းကို တူညီသော အမဓာတ် ပမာဏရှိ အီလက်ထရွန်ကဝန်းရံ ထားသည်
အက်တမ်သည် ဒြပ်စင်တစ်ခု၏ electronegativity, ionization potential, oxidation state, coordination number, bond စသည့် ဓာတု ဂုဏ်သတ္တိကိုလေ့လာမည်ဆိုလျှင် အသေးငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ဒြပ်စင်ဆိုသည်မှာ ဓာတု အမြင်အရဆိုလျှင် ဓာတုပစည်း နှင့်ပတ်သက်သည်
ဓာတုဒြပ်စင် တစ်ခုကို ၎င်း၏ အက်တမ်ရှိ နျူကလိယမှ ပရိုတွန်အရေအတွက်ဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်
၎င်းအရေအတွက်ကို ၎င်းဒြပ်စင်၏ atomic number ဟုခေါ်သည်
ဒြပ်စင်များကို အကောင်းဆုံးဖော်ပြရန်မှာ atomic number အရ အုပ်စုခွဲထားသော periodic table ပင်ဖြစ်သည်
periodic table သည် ညဏ်ကျယ်ကျယ်ဖြင့် စနစ်တကျစီစဉ်ထားသောကြောင့် ၎င်းဇယားတွင် အုပ်စု (ဒေါင်လိုက်) နှင့် နရီ (period) (အလျားလိုက်) ဒြပ်စင်၏ တူရာ ဂုဏ်သတ္တိအလိုက် စီစဉ်ထားသည်
ဘနော့တလန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Banawhtlang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ထန်တလန်မြို့နယ်၊ ရှာလမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှာလမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၁ ဦး၊ မ ၄၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်မကျရွာ၊ ဟင်းခရော်
ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည် ရည်ညွှန်းစာအုပ်၏ သဘောသဘာဝနှင့် ကြန်အင်လက္ခဏများ အကြောင်းကို ရှင်းလင်းတင်ပြသည်
ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဆိုသည်မှာ သိလိုသော အချက်ကို အလွယ်တကူ တမုဟုတ်ချင်း အမြန်ရှာဖွေရ လွယ်အောင် စီစဉ်ထားသော စာအုပ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်း၊ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များကို နှစ်မျိုး ခွဲခြားနိုင်ကြောင်း၊ ပထမ တစ်မျိုးမှာ ပညာပေးစာအုပ်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အချက်အလက်များကို စနစ်တကျ စီစဉ်ထားကြောင်း၊ ဒုတိယတစ်မျိုးမှာ မိမိသိလိုသည့် အချက်အလက် မည်သည့်နေရာတွင် ရှိသည်ကိုညွှန်ပြထားသော အညွှန်းစာအုပ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်း စသည်ဖြင့် ရှင်းလင်းတင်ပြထားသည်
ဘာသာစကား ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် ဘာသာ စကား ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဆိုသည်မှာ ဘာသာစကားကို သုံးစွဲ ရာတွင် သိလိုသည့် အချက်အလက်များကို လွယ်ကူစွာ ရှာဖွေ နိုင်ရန် အထူးတလည် စီစဉ်ထားသည့် စာအုပ်မျိုးဖြစ်ကြောင်း ရှင်းလင်းပြသည်
ဘာသာစကားအထွေထွေ အဘိဓာန်၊ ဘာသာ စကား အထူးပြု အဘိဓာန်နှင့် ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အဘိဓာန်၊ ဘာသာစကား အညွှန်းစာအုပ်များ အကြောင်းကို တင်ပြသည်
စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် စာပေနှင့် သက်ဆိုင်သော ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ ဖြစ်ကြသည့် စာစုစာရင်း၊ စာပေလမ်းညွှန်၊ စာပေအဘိဓာန်၊ စွယ်စုံကျမ်း၊ စာပေသမိုင်း၊ စာညွန့်ပေါင်း၊ စာကိုးစကားကိုး၊ စာဆိုတော်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ၊ ဝေဖန်စာစသော စာပေဆိုင်ရာ ရည်ညွှန်းကျမ်းများ အကြောင်း ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ တင်ပြသည်
မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များဖြစ်သည့် အဘိဓာန်၊ စွယ်စုံကျမ်း၊ လမ်းညွှန်၊ နှစ်စဉ်ထုတ်စာအုပ်၊ လက်စွဲစာအုပ်၊ မြေပုံစာအုပ်၊ ဂေဇက်တီးယား စသည့် စာအုပ်များ အကြောင်း ကို ရှင်းလင်း တင်ပြသည်
စာတမ်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မရှင်းမလင်းသော အချက်များ၊ သိလိုသော အချက်များကို မေးမြန်းနိုင်ကြရန် မေးခွန်းပုံစံ များကို ကြိုတင်ပေးပို့ထားသည်
ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည် စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁ဝ ဦး၊ ဘာသာစကား ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ကိုးဦး၊ စာပေရည်ညွှန်း စာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁၅ ဦး၊ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတွင် မေးမြန်းဆွေးနွေးသူ ၁၈ ဦးက မေးခွန်းပုံစံများဖြင့် အသီးသီး မေးမြန်း ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
မြန်မာရည်ညွှန်းစာအုပ် စာတမ်းဖတ်ပွဲကို ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှ ၁၃ ရက်အထိ ကုန်သည်လမ်း၊ စာပေဗိမာန် ပြည်သူ့စာကြည့်တိုက် ခန်းမ၌ ကျင်းပခဲ့သည်
အဆိုပါ စာတမ်းဖတ်ပွဲတွင် ဦးသော်ကောင်းက ရည်ညွှန်း စာအုပ်ဟူသည် စာတမ်း၊ ဦးမောင်မောင်ညွန့် (မင်းလှ ညွန့်ကြူး)က ဘာသာစကား၊ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်း၊ ဦးကျော်အောင် (ကျော်အောင်)က စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်း၊ ဒေါ်ကြန်က မှတ်တမ်းမှတ်ရာ ရည်ညွှန်းစာအုပ်များ စာတမ်းတို့ကို အသီးသီး တင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်
နေ့စွဲ             စာတမ်းအမည်              ဖတ်ကြားသူ၁၁-၁-၈၄ ရည်ညွှန်းစာအုပ်ဟူသည်         ဦးသော်ကောင်း၁၂-၁-၈၄ ဘာသာစကားရည်ညွှန်း          ဦးမောင်မောင်ညွန့်၁၂-၁-၈၄ စာပေရည်ညွှန်းစာအုပ်များ        ဦးကျော်အောင်၁၃-၁-၈၄ မှတ်တမ်းမှတ်ရာ                 ဒေါ်ကြန်စွယ်စုံကျမ်း (Encyclopedia)နှစ်ချုပ် (Yearbook)အဘိဓာန် (Dictionaries)လက်စွဲစာအုပ် (Handbooks)လမ်းညွှန်စာအုပ် (Directory)အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ် (Biographical Dictionaries)မြေပုံစာအုပ် (Atlases)ဂေဇက်တီးယား (Gazetteers)အညွှန်း (Indexes)စာစုစာရင်း (Bibliography)
ညောင်ပင် သည် မိုရေးစီအီး (Moraceae) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
ညောင်ပင်၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ဖိုင်းကပ် ဗင်ဃာလင်းဆစ်ဖြစ်သည်
ညောင်ပင်သည် အလွန်ကြီးမားသည့်အပင်မျိုးဖြစ်သည်
ယင်းပေါက်ရောက်သည့်မူလဒေသမှာ အိန္ဒိယနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စသည်တို့ကဲ့သို့သော အပူပိုင်းဒေသတို့ဖြစ်သည်
ညောင်ပင် သည် မြေကြီးမှပေါက်ခဲ၏
ညောင်သီးကိုငှက်စား၍၊ ထန်းပင် စသော သစ်ပင်များပေါ်၌ မစင်စွန့်ချရာ၊ ထိုမစင်တွင် ပါသော အစေ့မှ အညှောက်များ ပေါက်လာတတ်သည်
ထိုအညှောက်များသည် မျိုးစေ့ကျရာအပင်မှတစ်ဆင့် မြေကြီးသို့ရောက်သွားပြီးလျှင် အမြစ်တွယ်ကြသည်
ညောင်ပင်ကြီးထွားလာသောအခါ၊ မျိုးစေ့ကျရာအပင်ကို မျိုလိုက်သည်
များသောအားဖြင့် ထိုအပင်သေလေသည်
ညောင်ပင် ပေါက်လာလျှင်၊ အောက်ပိုင်းရှိ အကိုင်းတို့မှ ညောင်ထောက်များထွက်လာကြသည်
ထိုညောင်ထောက်တို့ သည် လေမြစ်များဖြစ်ကြသည်
ယင်းလေမြစ်တို့သည် ပင်စည်နီးပါးမျှကြီးထွားလာကြ၍၊ ညောင်ပင်၏ မူလအမြစ်တွယ်ရာ နေရာသည် ကျယ်ပြန့်သွားလေသည်
ထိုနောက်မူလညောင်ပင်၏ ပင်စည်သည် အသက်ကြီးရင့်လာသဖြင့် သိမ်ဖျင်းပျက်စီးသွားသောအခါ၊ ညောင်ထောက်များသည် ပင်စည်ကဲ့သို့ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်
ကာလကတ္တားမြို့၊ ရုက္ခဗေဒဥယျာဉ်အတွင်းရှိ ညောင်ပင် တစ်ပင်သည် ပေ ၇ဝ ကျော်မြင့်သည်
အချင်းမှာ ၁၃ ပေဖြစ်သည်
ပင်စည်ကလေးပေါင်း ၃ဝဝဝ မက ရှိသည်
ထိုပင်စည်များအနက် ပင်စည် ၂၃ဝ တို့မှာ ပင်စည်တစ်ခုလျှင် အချင်း ၂ ပေနှင့် ၃ ပေကြား၌ရှိကြသည်
ထိုပင်စည်များဖြင့် ဝေဆာနေသော ညောင်ပင်အောက်တွင် လူပေါင်း ၇ဝဝဝ မျှခိုလှုံနိုင်သည်
လူအများသိရှိသမျှမှာ ညောင်ပင်အကြီးဆုံးသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ရှိသည်ဟု သိကြရသည်
ထိုညောင်ပင်၌ ပင်စည်ကြီးပေါင်း ၃၅ဝ နှင့် ပင်စည်ငယ်ပေါင်း ၃ဝဝဝ မကရှိသည်
ဤသို့လျှင် ပင်မတစ်ခုတည်းမှ ပင်စည်အများ ပွားတတ်သော အခြင်းအရာကြောင့် ညောင်ပင်တပင်တည်းဖြင့် သစ်တောတစ်တောဖြစ်နိုင်သည်ဟု ဆိုလေ့ရှိကြသည်
ညောင်ပင်သည် သစ်တော၌လည်းကောင်း၊ တောအုပ်၌လည်းကောင်း ပေါက်လေ့မရှိဘဲ၊ သီးခြားသာပေါက်လေ့ရှိသည်
ညောင်ပင်၌ နှလုံးပုံ သဏ္ဌာန်အရွက်ရှိသည်
ထိုအရွက်သည် ၅ လက်မမှ ၆လက်မ အထိရှည်သည်
ညောင်ပင်၏အသားသည် ပျော့၍ပွသည်
မထင်ရှားသည့် အပွင့်များ ပွင့်ပြီးနောက်၊ ဝါဝင်းသောအသီးများ သီးလာကြသည်
ထိုအသီးများကို ငှက်နှင့် မျောက်တို့ ကြိုက် နှစ်သက်ကြသည်
ညောင်စေးကို ငှက်ဖမ်းရာတွင် အသုံးချနိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ညောင်ပင် မျိုးစိတ်ပေါင်း ၄၅ မျိုးခန့်ရှိ သည်
ညောင်ဗုဒ္ဓဟေပင်၊ ပညောင်ပင် ခေါ် ညောင်ထောက်ပင်၊ ညောင်ပိန္နဲပင်၊ ညောင်ကြတ်ပင်၊ ညောင်အုပ်ပင်၊  ညောင်လန်းပင်၊ ညောင်နီပင်၊ ညောင်ဖြူပင်၊ ညောင်ဦးပြည်းပင်၊ ညောင်ချဉ်ပင် ယင်းတို့အနက်၊ မျိုးစိတ်အနည်းငယ်မှသာ အဖိုးတန် သစ်ကို ရနိုင်သည်
သို့သော် ညောင်ပင်တို့မှ အရိပ်ကောင်းကောင်းရသဖြင့် အသုံးကျလေသည်
ညောင်သပြေပင်၏ သိပ္ပံ အမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ်ဂစ်ဗိုဆာ'ဖြစ်သည်
ထိုညောင်ပင်၏ အမြစ် ကို ဝမ်းနုတ်ဆေးအတွက်လည်းကောင်း၊ အရွက်ကို ပြည်တည်သောအနာ ကိုအုံရန်အတွက်လည်းကောင်း အသုံးပြုနိုင်သည်
ဆေးဖက်တွင်အသုံးချ ရသော အခြားညောင်ပင်တစ်မျိုးမှာ ညောင်အုပ်ပင် ဖြစ်သည်
ထိုညောင်ပင်ကို သိပ္ပံအလိုအားဖြင့် 'ဖိုင်းကပ်ရီတျူ ဆာ'ဟူခေါ် သည်
ထိုညောင်ပင်မျိုး၏ အမြစ်နှင့် အရွက်ကိုကြိတ်၍ ဒဏ်ရာများတွင် အုံပေးရန် အသုံးပြုနိုင်သည်
ဗောဓိညောင် (ဝါ) ညောင်ဗောဓိ၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ်ရီလီဂျီအိုဆာ'ဖြစ်သည်
ထိုညောင်မျိုးသည် အမွေးအမှင် မရှိသော အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်
ထိုညောင်မျိုး၏ အရွက်သည် ၃ လက်မမှ ၆ လက်မထိရှည်သည်
အရင်းကျယ်၍ အနား ပြတ်များမရှိချေ
အကြော ၅ ခုမှ ၇ ခုထိရှိသည်
ရွက်ညှာသေး၍ ၃ လက်မမှ ၄ လက်မထိ ရှည်သည်
ဗောဓိညောင်ဖိုသည် အပွင့်များကို ပွင့်ရင်းခံအနီး၌သာ ပွင့်သည်
ပွင့်ချပ် ၃ ခုရှိ၍၊ ပွင့်ချပ်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ ကြက်ဥ၏အဝန်းကဲ့သို့ဖြစ်၏
ဧပြီလနှင့် မေလတွင်ပွင့်သည်
သိပ္ပံအမည် 'ဖိုင်းကပ်ဗင်ဂျမီနာ'ခေါ် ညောင်မျိုးကို တနင်္သာရီညောင်ဟုလည်းကောင်း၊ ညောင်ခြေထောက်ဟုလည်းကောင်း ခေါ်သည်
ထိုညောင်ပင်မျိုး၏ အကိုင်းများမှ လေမြစ်များသည် မြေသို့ ရောက်အောင်ထွက်လာပြီးလျှင် တစ်ဖြည်းဖြည်းပင်မပင်စည်လောက် ကြီးသည်အထိ ကြီးထွားလာကြသည်
ထိုညောင်ပင်မျိုး သည် ကနစိုတောရှိရာ မြေနိမ့်ပိုင်းအနီးတွင် ပေါက်လေ့ရှိသည်
ညောင်ခြေထောက်သည် နွေကူးဥတု၌ ဒီရေရောက်တတ် သော ချောင်းကမ်းပါးများ၌သာ အလိုအလျောက် ပေါက်လေ့ရှိသည်
သို့သော် ဒီရေရောက်ရာ ကနစိုတောခေါင်ခေါင်များ၌မူ ကား ယင်းကိုမတွေ့ရချေ
ပင်လယ်နှင့် နီးရာမြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်သော ထားဝယ်နှင့် မြိတ်မြို့အကြားဒေသတို့တွင်လည်း ထိုညောင်မျိုးကို တွေ့ရသည်
ညောင်ခြေထောက်ပင်ကို မြို့တွင်း၌ စိုက်ပျိုးလေ့မရှိကြချေ
သို့သော် ထားဝယ်မြို့၏ အနောက်ဘက်၊ ပင်လယ်ကမ်းခြေ အနီးရှိ ကုန်းမြေတို့တွင် ထိုညောင်ပင်မျိုးကို ဥယျာဉ်သမားတို့ စိုက်ပျိုးယူကြသည်
ညောင်ခြေထောက်ပင်၏ အရွက်မှာ ကြက်ဥ၏အဝန်းကဲ့သို့သော ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်၍ ပြောင်လက်နေသည်
အသီးများသည် အကိုင်းမှစုံထွက်၍ ချောမွတ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြားညောင်တစ်မျိုးမှာ ညောင်ကြတ်ပင်ဖြစ်သည်
ထိုညောင်မျိုး၏ သိပ္ပံအမည်မှာ 'ဖိုင်းကပ် ကော်ဒီဖိုးလီး ယား'ဖြစ်သည်
စေတီပုထိုးများအနီး၌ ထိုညောင်ပင်မျိုးပေါက် လေ့ရှိသည်
ထိုညောင်မျိုး၏ အရွက်သည် အနံငယ်၍၊ ရှည် မြောမြောရှိသည်
အသီးမှာဝိုင်းစက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ညောင်ပင်သည် စေတီပုထိုးများကို ဖျက်ဆီးတတ်သဖြင့် ညောင်ပင်သတ်နိုင်သော ဆေးကို ရှာကြံကြရသည်
ပိုတက်ဆီယမ် ကရိုမိတ်၊ အာစနစ်ရည်၊ ဒိုင်ကိုတော့ ဆေးတို့ကို ညောင်ပင်ကို ထိုရောက်စွာ သတ်နိုင်ကြောင်းသိရသည်
ပိုတက်ဆီယမ် ကရိုမိတ်ကို ရေများများရော၍၊ သုံးလခန့် ရက်သတ္တတစ်ပတ်တစ်ကြိမ် လောင်းပေးလျှင် ညောင်ပင် သေသည်
အာစနစ်ရည်သည် အဆိပ်ဆေးဖြစ်၍၊ ယင်းကို အသုံးပြုရာ၌ သတိထားရသည်
ညောင်ပင်ကို ဓားနှင့် အနည်းငယ်ထစ်၍ အာစနစ်ရည်လောင်းထည့်လျှင် ရက်သတ္တစ်နှစ်ပတ် အတွင်း ညောင်ပင်သေသည်
ဒိုင်ကိုတော့ခေါ် အသင့်ဖော်ပြီး ဆေးသည် အလွန်ထိရောက်သော ညောင်ပင်သတ်ဆေးဖြစ် သည်
ဒိုင်ကိုတော့ဆေးရည် (၁ဝ-၁၃ ရာခိုင်နှုန်း) ကိုသစ်ရွက် များပေါ်၌ တစ်လနှစ်ကြိမ်ဖျန်းပေးလျှင် ညောင်ပင်သေသည်ဟု ဆိုသည်
ဥပါဒါန်မျိုး ၄-ပါး
(ဖားကို မြွေဖမ်းသကဲ့သို့) မိမိနှစ်သက်ရာအာရုံကို မစွန့်လွှတ်နိုင်ဘဲ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စွဲစွဲလမ်းလမ်းယူတတ် (အာရုံပြုတတ်သော) တရား ၄-ပါး
(၁) ကာမုဒါဒါန်  ဝတ္ထုအာရုံ ကာမဂုဏ်ကို စွဲလမ်းတတ်သော လောဘ
(လောဘမူစိတ် ၈ ပါး၌ ရှိသော လောဘစေတသိက်)လောဘ(၂) ဒိဋ္ဌုပါဒါန်  မှားသောမြင်ခြင်းဖြင့် စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား
သီလဗ္ဗတပရာမာသ၊ အတ္တဝါဒဒိဋ္ဌိ ၂ မျိုးမှတစ်ပါး ကြွင်းဒိဋ္ဌိအမျိုးမျိုး
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်)(၃) သီလဗ္ဗတုပါဒါန်  ခွေးတို့၏အလေ့အကျင့်၊ နွားတို့၏အလေ့အကျင့်၊ မြင်းတို့၏အလေ့အကျင့်၊ စသည်ဖြင့် သံသရာမှစင်ကြယ်၏၊ သံသရာမှ လွတ်မြောက်၏ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်)(၄) အတ္တဝါဒုပါဒါန်  ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ ငါ သူတစ်ပါး ယောက်ျား မိန်းမ စသည်ဖြင့် "အတ္တရှိ၏" ဟု မှားမှားယွင်းယွင်း စွဲလမ်းတတ်သော ဒိဋ္ဌိတရား
(လောဘမူ ဒိဋ္ဌိဂတသမ္ပယုတ်စိတ် ၄ ပါး၌ ရှိသော ဒိဋ္ဌိစေတသိက်)ဘာသာဋီကာကျမ်းပြု မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ၏ အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်ကျမ်း
၁၃၆၆ (၁) ရက်
အပင်သဏ္ဌာန် မထင်ရှား
ယင်းအပင်မှာ ညအခါလေမလာဘဲ အလိုအလျောက် ယိမ်းယိုင်ကာ နေတတ်သည်ဟုဆိုသည်
လူသံကြားလျှင် အကရပ်သည်
ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းသည် နာမည်ကျော် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဗိသုကာဆရာကြီး ဖြစ်သည်
သူ၏ဗိသုကာ လက်ရာများမှာ ရိုးရိုးနှင့် ခံ့ညားတင့်တယ်သည်
သူပုံစံထုတ်သော ဘုရားရှိခိုး ကျောင်းများသည် လှပသောအမိုးချွန်များကြောင့် ထင်ရှားလေ သည်
လန်ဒန်မြို့၏ မှတ်တိုင်သဖွယ် ဂုဏ်ယူရသော လက်ရှိ စိန်ပေါကသီဒရယ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီးသည် ဆာခရစ္စတိုဖာ ရင်း၏ လက်ရာပုံစံပင်ဖြစ်သည်
ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၃၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်ပြည် ဝီလရှိုင်ယာနယ်၊ အီစနွိုင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်
လန်ဒန်မြို၊ ဝက်စမင်စတာကျောင်းနှင့် အောက် စဖို့ တက္ကသိုလ်၊ ဝပ်ဒမ်ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ သင်ကြားခဲ့ သည်
ကျောင်းသားဘဝတွင် ဂျီဩမေတြီဘာသာရပ်၌ ထူးချွန် သူ ဖြစ်၏
၁၆၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ နက္ခတ္တဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၆၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဗိသုကာ ဆရာ အလုပ်ကို စတင်လုပ်ကိုင်၏
လန်ဒန်မြို့ရှိ စိန်ပေါဘုရားရှိခိုး ကျောင်းကို ပြင်ဆင်ရန် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသော ဗိသုကာ ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အလုပ်မစရသေးမီ ၁၆၆၆ ခုနှစ်၌ လန်ဒန်မြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်သဖြင့် စိန်ပေါ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းမှာလည်း မီးသင့်၍ ပျက်စီးရလေသည်
ထိုကြောင့် ခရစ္စတိုဖာရင်းသည် ၁၆၇၅ ခုနှစ်တွင် ပုံစံအသစ် ရေးဆွဲ၍ လက်ရှိစိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းကို ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ထို့ပြင် မီးထဲ၌ ပါသွား သော အခြားဘုရားရှိခိုးကျောင်းပေါင်း ၅ဝ အတွက်လည်း ပုံစံ ထုတ်ပေးရသည်
ခရစ္စတိုဖာ ရင်းသည် မီးဘေးကြောင့် ပျက်စီးရသော လန်ဒန်မြို့ တစ်မြို့လုံးကို အကွက်ကျကျ အသစ်တည်ရန် ပုံစံ ထုတ်၍ တင်ပြခဲ့သော်လည်း ထိုစီမံကိန်းမှာ မဖြစ်မြောက်ခဲ့ချေ
၁၆၇၂ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယချားဘုရင်က ဆာဘွဲ့ချီးမြှင့်သူကောင်း ပြုသည်
ဆာခရစ္စတိုဖာရင်းသည် သိပ္ပံပညာသည်များ ပါဝင် သော တော်ဝင်အသင်းကို စတင်တည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ၁၆၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၆၈၂ ခုနှစ်အထိ ထိုအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆာ ခရစ္စတိုဖာ ရင်း ပုံစံထုတ်ခဲ့သော အခြား အဆောက် အအုံလက်ရာ အချို့မှာ အောက်စဖို့မြိုရှိ အက်ရှမိုလီယန်ပြတိုက် နှင့် ရှဲလဒိုနီယန် ဇာတ်ရုံ၊ ကိမ်းဗရစ်မြို့ရှိ ပင်းဗရုတ်ကောလိပ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းနှင့် ထရင်းနီတီကောလိပ် ပိဋကတ်တိုက်၊ လန်ဒန်မြို့ရှိ ၁၆၆၆ ခုနှစ် မီးဘေး အထိမ်းအမှတ်တိုင်နှင့် ချယ်လဆီး ဆေးရုံတို့ ဖြစ်လေသည်
ဆာခရစ္စတိုဖာ ရင်းသည် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဖေဖွာရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ကွယ်လွန်၍ သူ၏ရုပ်အလောင်းကို စိန်ပေါဘုရားရှိခိုးကျောင်းထဲ၌ မြှပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်သည်
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က လေအောက်၌သာ ကြိုင်လှိုင်ပြီး လေဆန်မတက်နိုင်သော နံ့သာသုံးမျိုးကို လျှောက်ထားပြီး လေအောက်, လေညာ အရပ်မျက်နှာအားလုံး ပျံ့နှံ့နိုင်သော နံ့သာမျိုးကို မေးလျှောက်သဖြင့် လေအောက်, လေညာ အရပ်မျက်နှာ အားလုံး ပျံ့နှံ့နိုင်သော သရဏဂုံ, သီလ, ဒါနရနံ့များ ရှိပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဓမ္မဒေသနာခွင့်ပြုတော်မူခြင်းအကြောင်းကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဟင်္သာတခရိုင်၊ ဟင်္သာတမြို့၏ တောင်ဘက် နတ်မော်ကျေးရွာအနီး ဟင်္သာတ-ပုသိမ် ကားလမ်းဘေးတွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၄.၆၄ ဧက ဖြစ်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)ကို နည်းပညာအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် ၁၉၇၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဖြစ် ထပ်မံအဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(ဟင်္သာတ)တွင် သင်ကြားပို့ချလျက်ရှိသော အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များမှာ-မြို့ပြ အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်၊လျှပ်စစ်(စွမ်းအား)အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်၊အီလက်ထ​ရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဘာသာ ရပ်နှင့်စက်မှုအင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များ ဖြစ်သည်
ဓမ္မာစရိယ ဦးဌေးလှိုင် သည်  ဗုဒ္ဓဘာသာ စာအုပ်၊စာပေများ ပြုစု‌‌ရေးသားခဲ့သော စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိ သာသနာဝင်၊ ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ စသော ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းစာများကိုရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ဦးဌေးလှိုင်သည် ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကန် ကျေးရွာ အုပ်စု၊ မောင်းထောင်၊ ညောင်ကန် ရွာကြီးနှစ်ရွာအလယ်ဗဟိုရှိ ရေကန်စုရွာ ဦးဖိုးကဲ၊ ဒေါ်ပြော့တို့မှ ၁၂၉၃ ခုနှစ်၊ ကဆုန် လပြည့်ကျော် (၄) ရက်၊ တနင်္လာနေ့၊ ညနေ (၃) နာရီ (၄-၅-၁၉၃၁) အချိန် ဖွားမြင်သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် ဒုတိယ မောင်းထောင် သာသနာပိုင်ကြီး အရှင်ဉေယျဓမ္မ၏ မြစ်တော်၊ သီပေါမင်းလက်ထက် သံတော်ဆင့် သွေးသောက်ကြီး ဦးဆိုင်၏ မြေးတော်သူဖြစ်သည်
(၅) နှစ်သားအရွယ်တွင် မောင်းထောင်ယွန်းဆက်တိုက်၌ ဦးလေးတော် ဦးရာဇိန္ဒထံတွင် ပညာသင်သည်
(၈-၉) နှစ်အရွယ်တွင် ကောင်းကင်အမြင် နက္ခတ်ပညာကို တစ်ညလျှင် (၃)ကြိမ် ထ၍သင်ယူရသည်
ဗေဒင်ပညာကို ကိုယ်တိုင် ဇာတာဖွဲ့တတ်သည်အထိ သင်ယူခဲ့ရသည်
(၁၂) နှစ်တွင် သာမဏေ ဝတ်သည်
(၁၄) နှစ်အရွယ်တွင် “ မောင်းထောင်သုတ်နက်” ကို အခြေပြု၍ ပုဒ်စစ်, သုတ်စစ်, နည်း (၄၀)၊ သံဝဏ္ဏနာများ၊ သဒ္ဒါဂိုဏ်းပြေးများ သင်ယူ၍ ပရိတ္တပါဠိတော်နှင့် ပါရာဇိကဏ် ပါဠိတော်ကို ရဟန်းတော်ကြီးများနှင့်အတူ သင်ယူရသည်
(၁၇) နှစ်အရွယ်တွင် . မုံရွာဇောတိကစာသင်တိုက်၌ စာသင်သည်
(၁ရ) နှစ် (၁၈) နှစ်အရွယ်တွင် မြန်မာကဗျာမျိုးစုံနှင့် ပါဠိဂါထာများကို ရေးတတ်၍ (၁၅)ဂါထာရှိ ဂုဏ်တော်ဖွင့် ပါဠိအနက်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ပါဠိစကားပြောအသင်း (ပါဠိဝေဒီအသင်း)ကို ကိုယ်တိုင် အကြီးအကဲလုပ်၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
(၁၈-၁၉)နှစ်တွင် ငယ်၊ လတ်တန်း အောင်သည်
(၁၉) နှစ်ရွယ် မန္တလေးမြို့၊ မစိုးရိမ်ကျောင်းတိုက်သို့ ပြောင်းရွေ့စာသင်၍ (၂၁) နှစ်တွင် စစ်ကိုင်းလေးကျွန်းချမ်းသာ ကျောင်း၌နေလျက် ပထမကြီးတန်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖြေဆို အောင်မြင်သည်
အသက် (၂၀) မှစ၍ စာနယ်ဇင်းမျိုးစုံ၌ အမျိုးမျိုး ကလောင်အမည်ဖြင့် ကဗျာမျိုးစုံ၊ မြန်မာစာသမိုင်းနှင့် အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဆောင်းပါးများ ရေးသည်
(၂၃) နှစ်တွင် အထက်မြန်မာပြည် နဂါးနီဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာ ချုပ်လုပ်သည်
အထက်ဗမာပြည် သတင်းစာနှင့်စာရေးဆရာများ၏ စာဆိုတော်နေ့ စာပေပြိုင်ပွဲတွင် ကဗျာ ပထမဆု (ရွှေတံဆိပ်) နှင့် ဒုတိယဆု (ငွေတံဆိပ်) နှစ်ခုလုံး ရခဲ့သည်
(၂၃) နှစ်တွင် ဓမ္မာစရိယအတန်း ပါဠိလိုဖြေဆို၍ မဇ္ဈိမနိကာယ် ဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
(၂၄) နှစ်တွင် မစိုးရိမ်ပါဠိတက္ကသိုလ်၌ ကထိက တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
မစိုးရိမ်တိုက်၌ “ပါဠိဝေဒဂူ သမိတိ" ပါဠိစကားပြော အသင်းကို တည်ဆောက်၍ စကားရည်လုပွဲ၊ ကျပန်းစကားပြောပြိုင်ပွဲများ ကျင်းပ၍ သတင်းစာများ၌ သတင်းထူးအဖြစ် ဖော်ပြရေးသားကြသည်
(၂၅) နှစ်တွင် အဘိဓဇမစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး အမိန့်အရ ငါးပါးသီလ အဓိပ္ပာယ်အကျယ်၊ ဂရုဓမ်အဖွင့်ကျမ်းကို ရေးသားပြုစုသည်
မြို့မကျောင်းအုပ်ကြီးက အင်္ဂလိပ်လို ဘာသာပြန်သည်
သမ္ဗန္ဒစိန္တာ (ဂဏ္ဌိ)၊ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာနိဿယ နိဒါန်းများ ရေးခဲ့သည်
၁၃၁၉ ခု၊ အသက် (၂၆) အရွယ်မှစ၍ (၃၃) နှစ်ထိ မစိုးရိမ် ဆရာတော်ကြီးနှင့် အတူလိုက်ပါ၍ ဆဋ္ဌသံဂါယနာတွင် ကိုယ်စားမိန့်ခွန်း ပြောခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာများ တည်းဖြတ်ခြင်း၊ အဘိဓမ္မာညဝါကျမ်းကြီး (၃) ကျမ်း တည်းဖြတ်၍ နိဒါန်းများရေးခြင်း၊ သံယုတ် (၅)ကျမ်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်ပါဠိတော် (၃) ကျမ်းတို့ကို (ပင်တိုင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်) နိဿယ မြန်မာပြန်ဆိုပြီးစီး၍ မီးရထား၊ သင်္ဘောများကို တပည့်တစ်ယောက်နှင့်တကွ အထက်တန်း အခမဲ့ လက်မှတ်ရရှိခဲ့သည်
မဟာစည်ဆရာတော်ကြီးနှင့်အတူ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာကြီးကို တည်းဖြတ်ပြင်ဆင်ခဲ့ရသည်
တောင်တွင်းဦးဥက္ကဋ္ဌကို ချေပသည့် “လူသေလူဖြစ် သလော” စာအုပ်ကို ပြုစုခဲ့သည်
ဂျပန်ပြည် မိုဂျီ ကမ္ဘာအေး ဘုရားအတွက် “စေတီရုပ်ပွား သမိုင်းအကျဉ်း” ရေးပေးခဲ့ရသည်
ငါးပါးသီလ လှုံ့ဆော်ရေးအတွက် မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး ကိုယ်တော်စား လိုဏ်ဂူတော်ကြီးအတွင်း၌ တစ်နာရီကြာမိန့်ခွန်းကို ကိုယ်တိုင်ရေး၊ ဖတ်ရသည်
(ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုက ၂ နာရီကြာ မိန့်ခွန်းပြောသည်) သတင်းစာ ရေဒီယိုများမှ ထပ်ဆင့်ဖော်ပြ၊ အသံလွှင့်ကြသည်
ပါဠိတော်၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာ (၂-နှစ်စီ) သံဂါယနာတင် ပွဲကြီး၌ ပြီးဆုံးသည်အထိ (အသက်အငယ်ဆုံး ပါဠိပညာရှင်အဖြစ်) ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ပဋ္ဌာန်းအရကောက်ကျမ်းကြီး၌ မောင်းထောင် အရှင်ကောလိနိယဘွဲ့အမည်ဖြင့် နိဒါန်းရေးသွယ်ခဲ့သည်
အသက် (၃၃) နှစ် ၁၃ ဝါအရတွင် ၂ နှစ်နီးပါး လစဉ်ဖျား၍ လူ့ဘောင်သို့ပြောင်းခဲ့သည်
၁၉၆၅-၁၉၈၁ (၁၅) နှစ် ယခင်ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့ (သာသနာ ရေးဦးစီး)မှာ (မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီး၏ တစ်ချက်လွှတ် အမိန့်အရ မလုပ်လိုဘဲ) အမှုထမ်းရသည်
ရဟန်းလူ ပညာရှင် (၁ဝဝ) ခန့် ပါဝင်ရေးသားရသော "တိပိဋက ပါဠိမြန်မာ အဘိဓာန်ကြီး နှင့် ပါဠိပဒ ကျမ်းညွှန်းကျမ်းကြီး (၈ လက်မ-၁၀လက်မ) (၁၆) အုပ်၊ စာမျက်နှာ (၁၀၀၀၀) ကျော်ကို ရေးနည်းရေးပုံမှစ၍မူချသင်တန်းပေး အပြီးသတ် တည်းဖြတ်ရသော အယ်ဒီတာ အဖြစ် တာဝန်ရှိရှိ စေတနာပါပါ ဝါသနာကြီးကြီး လုပ်ခဲ့ရ၏
အသက် (၄၂) “ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ” ရေးသား၍ လူအများ တရားအားထုတ်လာချင်အောင် ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
‘‘ကမ္ဘာကိုချုပ်ကိုင်မည့်သူ”၊ “ရတနာသုံးပါးကျေးဇူး” စသောစာအုပ်များရေး၍ လူအများ ဘာသာရေးစာပေများ ဘက်သို့ မျက်နှာ မူလာအောင် စွမ်းဆောင်နိုင်ခဲ့
ကျန်းမာရေးမကောင်းသည်ကို အကြောင်းပြု၍ အာယုဗ္ဗေဒ အရှင်နာဂသိန်နှင့် (၆) လခန့် တွဲမိကာ ဆေးဆရာ ဘဝ (၁၀) နှစ်ခန့် ကျင်လည်ခဲ့ရ
တိုင်းရင်းဆေး ဘေသဇ္ဇဂုဏ်ထူးနှင့် ဆရာဖြစ်၊ သင်တန်းပေး၊ ဆေးတိုက်ဖွင့်၊ ဆေးရောင်းခဲ့
ဆရာကြီး ဦးသိန်းအောင်၊ ဦးစံတင့်၊ ဆရာသိန်းကြီး၊ ဦးမြဝင်းတို့နှင့် ဆေးကောင်စီဖွဲ့စည်းစတွင် တွဲဖက် အတွင်းရေးမှူးလုပ်ခဲ့
ခင်ကြီးဖျော် ဓာတ်ကျမ်း၊ ဦးပိုဓာတ်ကျမ်းစသည့် ဆေးစာအုပ် (၄) အုပ်ထုတ်ဝေခဲ့၊ 'မောင်းထောင်ဆရာလှိုင်' အမည်ခံ၍ ရှင်နာဂသိန် အတွက် ဆေးကျမ်းများ ကူညီရေးသားပြုစု၍ နိဒါန်းများရေးပေးခဲ့၊ အသက် (၅၀) ကျော် နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိသာသနာ့ တက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်) တွဲဖက်ပါမောက္ခ (၂)နှစ် သာလုပ်ခဲ့၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့သာသနာပြု မဟာသန္တိသုခ ကျောင်းတော်ကြီး၌ “ဗုဒ္ဓအင်္ဂလိပ်စာ” နည်းပြလုပ်ခဲ့၊ အသက် (၆ဝ) ကျော် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ် (၉) နှစ် လုပ်စဉ် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော် (အခြေခံ၊ အထက်တန်း၊ အဆင့်မြင့်) (၃) အုပ်ကို လက်ထောက်အယ်ဒီတာ ဓမ္မာစရိယ (၄) ဦး၏ အကူအညီ၊ အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်ကြီး (၉) ဦးနှင့်တိုင်ပင်၍ တာဝန်ခံ ရေးသားခဲ့၊ ယင်းစာအုပ်များကို ဆရာဦးသောင်းလွင် (ရှင်သုမန B.A)၊ ဒေါက်တာမင်းတင်မွန်တို့နှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ခဲ့၊ နိုင်ငံတစ်ဝန်းတစ်လျား ပြည်နယ်မြို့ကြီးများ၌ လှည့်လည်၍ သင်တန်းပေး၊ တရားဟော (၅ နှစ်၊ ခန့်)လုပ်ဆောင်ခဲ့
နိုင်ငံတော်က (၁၉၉၁-ခုနှစ်) သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ ဘွဲ့ပေးခဲ့၊ စစ်တကောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာအဖွဲ့ နာယကအဖြစ် ဘင်္ဂလား ဒေ့ရှ်၌ ကုန်းလမ်းမှသွား၍ ရှင် (၁၀၀) ပြုပွဲ၊ တရားထိုင်ပွဲ (၂) ကြိမ်လုပ်ခဲ့၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေ (မွန်ဘိုင်း)သို့ (၂)ခေါက် သွားရောက် ၍ ဝိပဿနာ ဆွေးနွေးပွဲ တက်ခဲ့ ၊ မြန်မာနိုင်ငံ ပဋိပတ္တိသာသနာထွန်းကားပုံသမိုင်းကို မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်၊ ဟိန္ဒီ (၃) ဘာသာဖြင့် စာတမ်းများ တင်သွင်းခဲ့၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ပတ္တယားမြို့တွင် ရိုမင်ကက်သလစ် ခရစ်ယာန် နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဆွေးနွေးပွဲ တက်ရောက်ရင်း စင်္ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်လေ့လာခဲ့၊ အသက် (ရ၀) တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဒ္ဓမ္မဇောတိက ဖောင်ဒေးရှင်းအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ယူလျက် နိုင်ငံခြားသားများနှင့် အထူးသင့်လျော်သော ကန္နီကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းကို ကျယ်ကျယ် ပြန့်ပြန့် ဖြန့်ချိရန် တရားစခန်းများဖွင့်ခဲ့
၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အထိ ကန္နီနည်း ဥပနိဿယဖြင့် မောင်းထောင်မြေဇင်းတောရ ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ ဩဝါဒကို ခံယူကာ မှော်ဘီ-လှပဒါးတရားစခန်းနှင့် မန္တလေးတိုင်း၊ ရန်ကင်းတောင် ရန်ကင်းအေးငြိမ်းရိပ်သာ ရက်-၆၀ တရားစခန်းများကို ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်သူအဖြစ် တာဝန်ယူ ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သမထ ကမ္မဋ္ဌာန်းနည်းကို အထိရောက်ဆုံး စွမ်းဆောင်ပြသနိုင်ခဲ့သည့် တရားစခန်းအဖြစ် သမိုင်းတွင်ခဲ့သည်
မန္တလေးတိုင်း၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ် ရန်ကင်းတောင် ရန်ကင်း အေးငြိမ်းရိပ်သာ ရက်-၆၀ တရားစခန်း ဒုတိယအကြိမ် ပြီးစီး အောင်မြင်၍ ရန်ကုန် ကမ္ဘာအေးရှိ မိမိနေအိမ်သို့ ပြန်ရောက်လာပြီးနောက်၊ ရောဂါဝေဒနာ အသည်းအသန် ဖြစ်ပေါ်နေသည့်ကြားမှ တရားကို တွင်တွင်ရှုမှတ်နေခဲ့သည်
မိသားစုများနှင့် ဆွေမျိုးဉာတိ မိတ်သင်္ဂဟ တပည့်များက ဆရာကြီးဦးဌေးလှိုင်၏ ရောဂါဝေဒနာ သက်သာပျောက်ကင်းရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ဆေးမျိုးစုံ ဆရာမျိုးစုံတို့ဖြင့် ကုသကြပါသော်ပါသော်လည်း၊           “နေရောင်ခြည်အောက်             ဆီးနှင်းပေါက်တို့             ကြွေပျောက်ရသည့်ပမာ” ခန္ဓအိမ် အရှုပ်အထွေးကို ညစ်ကြေးအသွင် မစင်အလား သဘောထားလျက် နှစ်ပါးရုပ်နာမ် ဖြစ်ပျက်ဟန်ကို ဉာဏ်မှာတင်စား ရှုမှတ်ပွား၍ တရားအမှတ်မပျက် သတိပဋ္ဌာန်ရှုကွက်ဖြင့် ဉာဏ်သက်ဝင်နေချိန် ၂၀၀၄-ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၁ ရက် (၁၃၆၆ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်) ကြာသပတေးနေ့၊ နံနက် ၁ နာရီ မိနစ် ၂၀ တွင် တစ်ဘဝခန္ဓာ ချုပ်ငြိမ်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
"ဓမ္မာစရိယ ဦးဌေးလှိုင်၏ စာအုပ်များ စုစည်းမှု"၁
ရဟန္တာနှင့် ပုဂ္ဂိုလ်ထူးများ၂
အိုဘယ့် ခရီးသည်  ၃
မတျတောဝါဒ  ၄
နောက်တိုး ပါဠိတော်ဝတ္ထု (၅)ပုဒ်   ၅
တောင်တန်းသာသနာပြု ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဘဝနေနည်း ၆
အီတာလျံဘုန်းတော်ကြီး ဦးလောကနာထ၏ ကမ္ဘာလှည့်တရား ၇
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ၈
အကာလိကတရားတော်များ၉
ချမ်းမြေ့စွာ ဘဝနေနည်း၁၁
ဇာတ်တော် (၅၅၀)မှ ပျောက်နေသော ဇာတ်များနှင့် စာရင်း မဝင်သောဇာတ်များ၁၂
ဒဿနပါရဂူကျမ်း၁၃
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၁)၁၄
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၂)၁၅
ဓမ္မဒူတ - အတွဲ (၃)၁၆
ပဓာနပါရဂူကမြွး၁၇
ပရိတ်တော်အကြောင်း၁၈
ရတနာ (၃)ပါးကျေးဇူး - အတွဲ (၁)၁၉
ရတနာ (၃)ပါးကျေးဇူး - အတွဲ (၂)၂၀
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ (၁)၂၁
သီဟိုဠ်ခေတ် စံတော်ဝင်အရိယာများ (၂)၂၂
ထေရဝါဒ'ဒဿန၂၃
သန္ဒိဋ္ဌိကတရားတော်များ၂၄
အနာဂါမ် ဆရာသက်ကြီး
ခဂျိယရှိခိဘူတာ  (梶屋敷駅 ခဂျိယရှိခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နီးဂတခရိုင်၊ အိတိုအိဂဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဥက္ကံဘူတာသည် ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ရထားလမ်းမိုင်တိုင် ၅၆မိုင် ၁၂ဖာလုံတွင်တည်ရှိသည်
ခဂမိဘူတာ  (香我美駅 ခဂမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ ခိုးနန်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
နွားမြက်ရင်းရွက်တူသောအရွက်ရှိသည်
အရွက်ထူ၍ အရိုး စိမ်းသည်
အမြစ် စုစုလုံးလုံးရှိသည်
ဂမုန်း စပါးလည်းဟူ၏
ဆရာဝန်တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သော အားနက်ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၈၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ အီလီနွိုင်ပြည်နယ်၊ အုတ်ပတ်တွင် ဖွားမြင်ပြီးလျှင်၊ ထိုနေရာ၌ပင် ကြီးပြင်းလေသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် ထိုဒေသရှိ တန်းမြင့်ကျောင်းမှ နောက်ဆုံးအတန်းကို အောင်မြင်ပြီးသော အခါတွင် ကန်းဆပ်စီးတီးစတား စာစောင်တွင် လအနည်းငယ် သတင်းထောက်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သေးသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းတွင် လူနာတင် မော်တော်ယာဉ် မောင်းသူအဖြစ် အီတလီနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
ထိုသို့ လူနာတင် ယာဉ်မောင်းသမားအဖြစ် အတွေ့အကြုံများကို မူတည်ပြီးလျှင် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင်လက်နက်များကို နှုတ်ဆက်ခြင်းခေါ် ဝတ္ထုကို ရေးသား ထုတ်ဝေလိုက်ရာ စစ်အကြောင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ထုတ်ဝေသော အမေရိကန်ဝတ္ထုများနက် အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ခြင်း ခံရသည်
ဟဲမင်းဝေးသည်ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ပဲရစ်မြို့တွင် အတန်ကြာ နေထိုင်ခဲ့ပြီးလျှင် စပိန်နိုင်ငံနင့် အာဖရိကတိုက် အတွင်း လှည့်လည်သွားလာနေထိုင်ခဲ့လေသည်
စပိန်ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားနေချိန်တွင် ဟဲမင်းဝေးသည် စပိန်နိုင်ငံ၌ နေထိုင်လျက်ရှိရာ၊ ထိုပြည်တွင်းစစ် အတွေ့အကြုံများကို မူတည်၍ ခေါင်းလောင်းထိုးသံ ဘယ်သူကံကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့၏
ထိုစာအုပ်ကို ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်ဝေလိုက်သောအခါ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း၌ သူ့အား စာရေးဆရာကြီးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရလေသည်
သူ၏ အကောင်းဆုံးသောလက်ရာ ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုလေသည်
ဟဲမင်းဝေးသည် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးနှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးတို့အကြားတွင် အထက်၌ ဖော်ပြခဲ့ပြီးသော စာအုပ်များနှင့် အခြားနာမည်ကျော် ဝတ္ထုများစွာကို ရေးသားခဲ့သည်
သူ၏ လက်ရာများတွင် သူ၏ဘဝ အသေးစိတ်အပိုင်းများ ကဏ္ဍအလိုက် ပါဝင်ခဲ့လေသည်
စစ်၏ဒဏ်ရာဒဏ်ချက် ကြောက်မက်ဖွယ်အကြောင်းကို လက်နက်များကို နှုတ်ဆက်ခြင်းတွင် အထူးတလည် ဖော်ပြထားကာ၊ စပိန်နိုင်ငံ နွားကစားသမားများနှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီးခဲ့ပုံကို အကြောင်းပြုလျက် ညနေခင်းမှာ သေသောခါဝတ္ထုကို ရေးသားခဲ့၍၊ နွားကစားပွဲများအကြောင်းကို နေသည်လည်း ထွက်လာပြန်သောအခါ ဝတ္ထုတွင် တင်ပြထားလေသည်
အမဲပစ်ခြင်းအကြောင်းကို ကီလီမန်ဂျရို ၏ ဆီးနှင်းများဝတ္ထုတွင် တွေ့ရှိနိုင်ပြီးလျှင် ငါးမျှားခြင်းအကြောင်း ကို ပင်လယ်ပြာနှင့်တံငါအိုဝတ္ထုတွင် အသေးစိတ် ဖတ်ရှုနိုင်လေသည်
ထို ပင်လယ်ပြာနှင့်တံငါအို ဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍ ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ပူလစ်ဇာဆုကို ရရှိခဲ့၏
ပင်လယ်ပြာနှင့်တံငါအိုဝတ္ထုမှာ ဟဲမင်းဝေးရေးသားခဲ့သမျှ ဝတ္ထုတို့တွင် အကြောင်းအရာအားဖြင့် အရိုးဆုံးဟုပင် ဆိုနိုင်သည်
တံငါအိုတယောက် လှေငယ်ဖြင့် ငါးဖမ်းထွက်ရာတွင် သူမျှော်လင့်သည်ထက်ပင် ကြီးမားနေသောငါးကြီးတကောင် ငါးမျှားချိတ်တွင် မိနေသဖြင့် ငါးကြီးနောက်သို့ ရက်ပေါင်းများစွာ မျှောလိုက်ကာ အသေဖမ်းယူရပုံ၊ ငါးသေကြီးကို တွဲယူလာရာတွင် လမ်းတလျှောက် ငမန်းအုပ်ကြီးက လိုက်လံ၍ ငါးသေကြီးကို ကိုက်ဖြတ်ဆွဲယူစားသောက်ကြပုံ၊ ထိုငမန်းအုပ်ကြီးနှင့် အကြိတ်အနယ် တိုက်ခိုက်ရပုံ၊ နောက်ဆုံးကမ်းသို့ရောက်ချိန်တွင် အလေးချိန်ပေါင် ၁ဝဝဝ ကျော်ရှိသော ငါးကြီးမှာ အရိုးစုမျှသာ ကျန်တော့သည်ကို တွေ့ရ၍ တံငါအိုစိတ်၌ မည်သို့ခံစားရပုံတို့ကို ဖော်ပြထား၏
ဝေဖန်ရေးဆရာများက ဝတ္ထုတွင်းမှ တံငါအို၏ ခံစားချက်တို့မှာ ဟဲမင်းဝေးသည် သူ၏မအောင်မြင်သောမြစ်ကိုဖြတ်၍ တောတွင်းဆီသို့ ဝတ္ထုထွက်ပြီးနောက် သူကိုယ်တိုင် ခံစားရသော စိတ်နေစိတ်ထားတို့ကို ဖော်ပြထားခြင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်
ဟဲမင်းဝေးသည် ၂ဝရာစုနှစ်အတွင်း အထူးခြားဆုံးနှင့် အထင်ရှားဆုံးသော အမေရိကန်စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်
ဟဲမင်းဝေးသည် ဘဝစုံခြင်း၊ မှတ်ဉာဏ်ကောင်းခြင်း၊ ဒေသန္တရဗဟုသုတ ပြည့်ဝခြင်းစသော အချက်အလက်များနှင့် ပင်ကိုထူးချွန်ခြင်းတို့ကြောင့် ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီး အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုရပေမည်
ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် နိုဘယ်စာပေဆုကြီးကို ဆွတ်ခူး ရရှိခဲ့သည်
ဟဲမင်းဝေးသည် ၁၉၆၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ ရက်နေ့တွင် သေနတ်ထိမှန် သေဆုံးခဲ့၏
ဟင်းမင်ဝေး သေဆုံးပုံနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သတင်းစာကြီး အများက အမဲပစ်ထွက်ရန် သေနတ်တိုက်ချွတ်နေယင်း မတော်တဆ ကျည်ဆန်ထွက် ထိမှန်သေဆုံးရသည်ဟု ဖော်ပြကြ၍၊ သတင်းစာကြီးတစောင် ကမူ မိမိကိုယ်မိမိ သတ်သေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဖော်ပြလေသည်
ဟဲမင်းဝေး ရေးသားခဲ့သော အခြားဝတ္ထုများမှာ ကျွန်ုပ် တို့ခေတ်တွင် (၁၉၂၄)၊ နိုင်သူ ဘာမျှ မရ (၁၉၃၃)၊ အာဖရိက တောင်စိမ်းများ(၁၉၃၅) နှင့် ရှိပြီး မရှိခြင်း (၁၉၃၇) ဝတ္ထု စသည်တို့ ဖြစ်သည်
မကားပင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makarpin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
အမှတ်(၂) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ သင်္ကန်းကျွန်းမြို့နယ် (အ.ထ.က(၂)သင်္ဃန်းကျွန်း)သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ ဇတောင်ရပ်ကွက်၊ ပြည်သာယာလမ်းမပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ထိုကျောင်းသည် ဘောက်ထော်မီးရထားဘူတာရုံနှင့် မလှမ်းမကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး ၁၉၅၁-၅၂ ခုနှစ်ခန့်က အဘဘိုးမင်းခေါင်ကိုယ်တိုင် လမ်းညွှန်တည်ထားတော်မူခဲ့သည့် ဥက္ကလာဦးစေတီသည်လည်း တည်ရှိသည်
ဓနော်ရွာ၊ အိုးကွဲ
ဘတ်ကားရွာ၊ ငတောက်တူကြီး
ဘတ်ရှာကုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Batshakon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ စင်ပင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မက်ဆင် လဗိုးဗစ်ချ် ကွန်ဆဲဗစ်ချ် (ရုရှား: Макси́м Льво́вич Конце́вич, [mɐˈksʲim lʲˈvovʲit͡ɕ konˈt͡sɛvʲit͡ɕ] ; အင်္ဂလိပ်: Maxim Lvovich Kontsevich) ((1964-08-25)ဩဂုတ် ၂၅၊ ၁၉၆၄ ဖွား) သည် ရုရှနှင့် ပြင်သစ် နှစ်နိုင်ငံလုံး၏ နိုင်ငံသားအဖြစ် ခံယူထားသော သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ သင်္ချာကဲရူပဗေဒ (mathematical physics) ကို ဂျီဩမေတြီ ရှုထောင့်မှ လေ့လာသည့် သုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်
ဖန်ခိုင် (၁)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpanhkaing(၁))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ပူတာအိုမြို့နယ်၊ မန်စေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်စေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅၄ ဦး၊ မ ၃၆၀၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇၁၆၂ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပတောရွာမရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpatawywarma)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ လက်ပတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၆၀ ဦး၊ မ ၂၁၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဘူမိဗေဒ အခြေခံကနေ့ ဗမာနိုင်ငံလို့ ပေါ်နေတဲ့ မြေနေရာဟာ ဘယ်တုန်းက စပေါ်သလဲ၊ လူတွေ ဘယ်တော့လောက်က စလာနေသလဲ
အခု ရာသီဥတု အခြေအနေနဲ့ အခု အကောင်၊ အခု အပင်တွေ ဘယ်တုန်းက စပြီး ဖြစ်ပေါ် ရောက်ရှိ ပေါက်ဖွား နေသလဲလို့ သိချင်ကြမယ်
ဘူမိဗေဒနဲ့ ရှေးဟောင်း သုတေသန တူးဖော်ရေးတွေက ဒီမေးခွန်း တချို့ကို ဖြေနိုင်ပါတယ်
(အရင် အနှစ် သန်း ၆၀၀ က သန်း ၅၀၀ အတွင်း) ကမ်ဗရိယ ကာလမှာ၊ ကနေ့ ဗမာနိုင်ငံ နေရာဟာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးပဲ ရှိသေးတယ်
(အရင် အနှစ်သန်း ၃၅၀ က ၃၀၅ သန်းအတွင်း) အောက် ကာဗွန်နီဖာရာ ကာလမှာတော့၊ စောစောက အဖြစ်နဲ့ ပြောင်းပြန်၊ အခု သံလွင်မြစ် နေရာအထိ ဗမာမြေဟာ အင်မတန်ကြီးမားတဲ့ တိုက်ကြီးတခုရဲ့ အရှေ့ဘက် ကမ်းခြေ ဖြစ်ခဲ့ရပြန်တယ်
ဒီလို ပြောင်းလဲ လာတာတွေဟာ၊ ကမ္ဘာမြေတွေ မောက်လာအောင် ချိုင့်ကျသွားအောင် ပြင်းထန်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကြောင့် ဖြစ်တာပါပဲ
(အရင် သန်း ၁၈၀ က ၁၃၅ သန်း အတွင်း) ဂျူရစစ် ကာလမှာ၊ ဗမာရဲ့ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးဟာ အရှေ့ဘက်ကို ချဲ့ထွင် တိုးထွက် သွားတဲ့အတွက် အခု လာအိုနိုင်ငံ၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၊ ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတွေ အထိ ပြန့်ထွက်သွားတယ်
နောက်တခါ (အရင် အနှစ် သန်း ၇၀ က သန်း ၄၀ အတွင်း) ဧဩဆင်း ကာလမှာ အခု ဗမာနိုင်ငံမြေဟာ တိုက်ကြီးတစ်ခုရဲ့ အရှေ့ဘက်မှာ ရှိနေရာက နောက်က တိုက်ကြီးတစ်ခုရဲ့ အနောက်ဘက် ကမ်းခြေဒေသ ဖြစ်လာပြန်တယ်
အဲဒီအခါက ဗမာနိုင်ငံ မြေ အနေအထားဟာ အခု အခါနဲ့ တူညီဖို့ ဧရာဝတီမြစ်ဝ တစ်ခုပဲ လိုတော့တယ်လို့ ဆိုရမယ်
ရာသီဥတုအရင် နှစ်ပေါင်း ၈၀,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ကာလကို စတုတ္ထရေခဲခေတ် လို့ ခေါ်တယ်
မြောက်ယာဉ်စွန်းတန်းရဲ့ မြောက်ဘက်ကျတဲ့ ဒေသတွေမှာ ရေခဲ ဖုံးနေတယ်
တောင်ဘက်ဖြစ်တဲ့ ဗမာမြေ နေရာမျိုးမှာတော့ မိုးအလွန်များလို့ မိုးစွေကာလ ကြုံရပြန်တယ်
အခု ဗမာနိုင်ငံမှာ ရတဲ့ မိုးရေချိန် လက်မထက် ၃ ဆလောက် ပိုရွာမယ်
သဘောကတော့ ဗမာမြေ နေရာဟာ အခုလိုပဲ တောင်တွေ မြစ်တွေ ရှိနေပြီ
အလယ်ပိုင်း ဒေသမှာလဲ အနောက်ရိုးမ တောင်တန်းကြီး ကွယ်နေလို့ မိုးရိပ်ကျတဲ့ ဒေသရှိမယ်
ဒါပေမဲ့ မြောက်ဘက် အရပ်တွေမှာရော ပင်လယ်ကမ်းခြေတွေမှာပါ မိုးအင်မတန်များလို့ ချောင်းတွေလဲ ပိုလာမယ်
ဧရာဝတီ မြစ်ကြီးဟာလဲ အခုထက် အများကြီး ပိုကျယ်မယ်
အဲဒီလို အခါမျိုးမှာ အခုပေါက်နေတဲ့ အပင်မျိုး၊ အခု ရှိနေတဲ့ သားကောင်မျိုးနဲ့ မတူတဲ့ အကောင်တွေ၊ အပင်တွေ ရှိအုံးမယ်
ဒီလို မိုးများတဲ့ အချိန်ကနေပြီး အရင်နှစ်ပေါင်း ၁၅,၀၀၀ က စပြီး မိုးပါးလာလိုက်တာ အရင်နှစ်ပေါင်း ၁၀,၀၀၀ လောက် ရောက်တဲ့အခါ ကနေ့ ဗမာနိုင်ငံမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ရာသီဥတုမျိုး ဖြစ်လာပါတယ်
ရှေးလူပိသေကန်သရိုပတ် လို့ ခေါ် လူစစ်စစ် မဟုတ်သေးတဲ့ ရှေးလူ တမျိုးကို ပီကင်းနဲ့ ဂျာဗားမှာ အရင် နှစ်ပေါင်း ၄၄၀,၀၀၀ ကစပြီး နေထိုင်ခဲ့ကြောင်း သိရတယ်
အလားတူ ရှေးလူ တမျိုးဟာ ဗမာနိုင်ငံရဲ့ အလယ်ပိုင်းမှာ နေသွားကြတဲ့ အထောက်အထား ရှိပါတယ်
ဒီရှေးလူတွေကို အကြိုသမိုင်း လေ့လာတဲ့ အနောက်နိုင်ငံ ပညာရှင်များက အညာသား လို့ နာမည် ပေးထားတယ်
သူတို့ စားသောက် နေထိုင်ပုံကိုတော့ အညာသိယ ဓလေ့ လို့ ခေါ်ပါတယ်
သူတို့ကနေပြီး ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ် အရ ခေတ်လူ ဖြစ်လာမယ်လို့ ထင်ရပါတယ်
အဲဒီလူတွေဟာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ မုဆိုးကောင်းတွေ ဖြစ်ပြီး မီးကို နိုင်နင်းစွာ အသုံးချတတ်တဲ့သူတွေ ဖြစ်ပါတယ်
လက်နက်ကိရိယာရှေးလူတွေ သုံးစွဲတဲ့ လက်နက် ကိရိယာဟာ အကုန်လုံး ကျောက်နဲ့ လုပ်တာတွေ မဟုတ်ပါဘူး
ဝါးချွန်နဲ့ သစ်သား တင်းပုတ်ကို အသုံးများမယ်လို့ မုချ ယူဆနိုင်ပါတယ်
ကျောက်နဲ့ လုပ်ထားတဲ့ အသွားကိုလဲ သစ်သား လက်ကိုင် တပ်ထားမှ အသုံးချနိုင်တဲ့ ကိရိယာ ဖြစ်လာတယ်
မီးတုတ်ဟာလဲ အားကိုးရတဲ့ လက်နက်တစ်မျိုး ဖြစ်တယ်
ဒါပေမဲ့ ကျောက်သွား ကျောက်လက်နက်သာ မပျက်မစီး ကျန်ရစ်ခဲ့လို့ ဒီလူတွေကို ကျောက်ခေတ်ဟောင်း လူတွေလို့ ခေါ်လေ့ခေါ်ထ ရှိနေပါတယ်
သူတို့ ထားရစ်ခဲ့တဲ့ ကျောက်လက်နက်တွေကို စစ်ဆေး ကြည့်တဲ့အခါ သုံးမျိုး သုံးစား တွေ့ပါတယ်
ပထမ တစ်မျိုးကို စဉ်းဓားလို့ ခေါ်တယ်
ရိုက်ဖဲ့ဖို့ လွယ်မယ့် ကျောက်ပြား တစ်တုံးကို မျက်နှာတစ်ဖက်က အသွားပေါ်အောင် ဖဲ့ယူတဲ့ လက်နက်မျိုး ဖြစ်တယ်
ဒုတိယ လက်နက်ကတော့ ခုတ်ဓား ဖြစ်ပါတယ်
ကျောက်ပြားပြားကို အသွားပေါ်အောင် နှစ်ဖက်စလုံးက ဖဲ့တဲ့ အသွားမျိုး ဖြစ်တယ်
တတိယ တစ်မျိုးကတော့ ကျောက်တစ်ဖက်ပြား၊ တစ်ဖက်ခုံးမှာ အသွားဖော်ယူတဲ့၊ တံစည်း (ပဲခွပ်) မျိုး ဖြစ်တယ်
ဗမာမြေပြင်မှာ လက်နက်လုပ်စရာ ကျောက်ဆိုရင် မီးသင့်ကျောက်နဲ့ သစ်သားကျောက်ပဲ ရှိတယ်
သစ်သားကျောက်နဲ့ လုပ်ရင် လက်နက်ဟာ ညံ့ပေမယ့် သစ်သားကျောက်ပဲ လွယ်လွယ်ရလို့ တွေ့သမျှ လက်နက် အားလုံးလိုလိုဟာ သစ်သားကျောက်နဲ့ပဲ လုပ်တယ်
ဒီ လက်နက် အားလုံးရဲ့ ရှစ်ဆယ်ရာနှုန်းဟာ ပဲခွပ်တွေပဲ ဖြစ်တယ်
ဒါကြောင့် တစ်ခါတလေ အညာသိယ ဓလေ့ကို ပဲခွပ်ဓလေ့ လို့လဲ ခေါ်တတ်တယ်
ခေတ်လူဟောမောဆပီယန် လို့ ခေါ်တဲ့ အခုခေတ် လူဟာ စောစောက ပြောတဲ့ ရှေးလူကပဲ ဆင်းသက်တာ ဖြစ်မယ်
အရင် အနှစ် ၄၀,၀၀၀ က ၃၀,၀၀၀ အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့တယ်
ကမ္ဘာလူမျိုးကြီး သုံးမျိုးအနက် မွန်ဂိုလွိုက် အမျိုးဟာ အဲဒီအခါကပဲ စပြီး ဗမာမြေပေါ်မှာ နေခဲ့တယ်လို့ ဆိုနိုင်တယ်
မွန်ဂိုလွိုက်မှာ မြောက်ဘက်အမျိုး တောင်ဘက်အမျိုး သမုဒ္ဒရာထဲက ကျွန်းတွေအမျိုး အမေရိကဘက် ရောက်သွားတဲ့ အမျိုးရယ်လို့ ခွဲခြားရာမှာ ဗမာမြေပေါ်က အမျိုးဟာ တောင်ဘက်နေ အမျိုး ဖြစ်တယ်
ဆိုလိုတာကတော့ ဗမာမြေပေါ်က မွန်ဂိုလွိုက်ဟာ ကိုယ်လုံးသေးတယ်၊ ဦးခေါင်းလုံးလဲ အလယ်အလတ် လောက်ကပဲ ရှိတယ်
မြောက်ပိုင်းအမျိုး လောက်လဲ မျက်ပေါက် မကျဉ်းဘူး၊ ကျွန်းပေါ် အမျိုးလောက်လဲ မျက်ရစ်တွေ မများဘူး
နာမယ်သစ်အရင် အနှစ် ၆၀၀,၀၀၀ က ၁၂,၀၀၀ အထိကို ကျောက်ဟောင်း၊ အရင်အနှစ် ၁၂,၀၀၀ က ၉,၀၀၀ အထိကို ကျောက်လယ်၊ အရင်အနှစ် ၉,၀၀၀ က ၅,၀၀၀ အထိကို ကျောက်သစ် လို့ အခေါ် တွင်နေပါပြီ
ဒါပေမဲ့ ဒီနာမည်တွေရော သတ်မှတ်တဲ့ နှစ်အပိုင်းအခြားတွေပါ အနောက်အာရှနဲ့သာ ဆိုင်တယ်
အခြား နေရာတွေမှာ ဒီရက်စွဲတွေ အတိုင်း ပိုင်းလို့လဲ မမှန်ဘူး
ဒီနာမည်တွေ အတိုင်း ခေါ်လို့လဲ သိပ် မဆီလျော်ဘူးလို့ ယူဆတဲ့ လူ ရှိပါတယ်
အရှေ့တောင်အာရှ အတွက် ဆိုရင် လက်နက် စသုံး စွဲတတ်တဲ့ အရင် အနှစ် ၆၀၀,၀၀၀ က အရင်အနှစ် ၄၂,၀၀၀ အထိကို ကျောက်ကာလ လို့ တစ်မျိုးထဲ ခေါ်သင့်တယ်
ခေတ်လူ စပေါ်တဲ့ အချိန်လောက် (၄၂,၀၀၀) ကစပြီး အရင် အနှစ် ၂၂,၀၀၀ အထိကို သစ်သား ကာလ လို့ ခေါ်သင့်တယ်
အရှေ့တောင် အာရှက လူတွေဟာ အဲဒီကာလ အတွင်းမှာ သစ်ဝါးနဲ့ လုပ်တဲ့ ပစ္စည်း ကိရိယာတွေကို ပိုသုံးလာတယ်
ဒီနောက် အရင်အနှစ် ၂၂,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အထိကို ဒေသစွဲ ကာလလို့ ခေါ်သင့်တယ်
လူတွေဟာ ကိုယ့်ဒေသကလေးမှာသာ ကိုယ်နေပြီး တခြား အုပ်စုတွေနဲ့ အဆက်ဖြတ် နေတတ်လို့ပါပဲ
ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ကာလ အတွင်းမှာ စိုက်ခင်း ပျိုးခင်းလေးလဲ နဲနဲ စစိုက်တယ်
ကျောက်လက်နက်ကိုလဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ချောအောင် သွေးတယ်
အိုးကိုလဲ စပြီး လုပ်ကြည့်တယ်
ဒါပေမဲ့ ဂူမှာပဲ ဆက်နေသေးတယ်
မုဆိုး တံငါ အဖြစ်နဲ့ပဲ အသက်မွေးရသေးတယ်
အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ က စပြီးတော့ တောင်ပေါ်က ဂူကို စွန့်ခဲ့ပြီး မြေဩဇာ ကောင်းတဲ့ လွင်ပြင်ကို ဆင်းလာခဲ့တယ်
စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေးကို လုပ်တယ်
ဒါကြောင့် အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ က ၂,၀၀၀ ထိကို ချဲ့ထွင်ရေး ကာလ လို့ ခေါ်သင့်တယ်
ဒီကာလ အတွင်းမှာ အရင် အနှစ် ၈,၀၀၀ လောက်က စပြီး စပါး စိုက်ပျိုးရေး စတယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်
ခရစ်နှစ် စတဲ့ အရင် အနှစ် ၂၀၀၀ ရဲ့ ဒီဘက်ပိုင်းကိုတော့ အားပြိုင် ကာလ လို့ ခေါ်ရမယ်
အရှေ့တောင် အာရှမှာ တရုတ် ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ကုလား ယဉ်ကျေးမှုတွေ၊ ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ဖောက်ထွင်း ဝင်ရောက်လာပြီး အားပြိုင်ကြလို့ပါပဲ
ဒီလို နာမည် အသစ်ပေးပုံနဲ့ နှစ်အပိုင်းအခြား အသစ် လုပ်ထားပုံဟာ ဗမာနိုင်ငံရဲ့ အဖြစ်အပျက်တွေနဲ့လည်း ဆီလျော်ပါတယ်
ပြဒါးလင်းဂူ (ပဒတ်လိုဏ်)(တောင်ကြီးခရိုင် ရွာငံ မြို့နယ်ထဲမှာ ရှိတယ်၊ အနီးဆုံး ရွာဖြစ်တဲ့ ညောင်ချပ်နဲ့ ၄ မိုင်ဝေးတယ်
ညောင်ချပ်က မြောက်လတ္တီတွဒ် ၂၁ ဒီဂရီ ၆ မိနစ်နဲ့၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၈ မိနစ်မှာ ရှိတယ်
ပြဒါးလင်းဂူတွေဟာ ပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေ ၁,၀၀၀ မြင့်တယ်)
ဂူတွေမှာ လူနေခဲ့စဉ် အခါတုန်းက အခုလို ရေ ပါးရှားမယ် မဟုတ်ပါဘူး
ရှေးအခါက ဂူမှာ နေတဲ့ လူတွေဟာ ရန်သူကြောက်လို့ ရေထွက် စခန်းမှာလဲ ကပ်မနေဘူး
ရေထွက် စခန်းနဲ့ သိပ်ဝေးတဲ့ နေရာမှာလဲ မနေဘူး
ရန်သူ ချဉ်းကပ်လာရင်လဲ လွယ်လွယ် မြင်ရမယ်၊ မခုခံသင့်ဘူး ပြေးရမယ် ဆိုရင်လဲ မလွယ်ပေါက် ရှိရမယ်
မြောက်ဘက်က တိုက်တဲ့ လေအေးကို ကြောက်လို့ ဂူပေါက်ကလဲ တောင်ဘက်ကို လှည့်နေရမယ်
အဲဒီလို အရည်အချင်းတွေ အားလုံးကို ကြည့်ပြီးတော့မှ ဒီဂူတွေမှာ ရွေးနေ သွားတာ ဖြစ်တယ်
ရှေးဟောင်း သုတေသနက တူးလို့ ဂူတွင်းကရတဲ့ အရိုးကို ကာဗွန် စစ်ဆေးနည်းနဲ့ စမ်းသပ်တဲ့ အခါ အရင် နှစ်ပေါင်း ၁၁,၀၀၀ က သတ်ဖြတ် စားသောက်ပြီး ပစ်သွားတဲ့ အရိုးတွေလို့ သိရတယ်
နှစ်ပေါင်း အရာအထောင် နေပြီး လူတွေ မီးဖို အဖြစ်နဲ့ သုံးသွားတဲ့ နေရာမှာလဲ ပြာထုဟာ ၃-၄ ပေ ရှိကျန်ရစ်တယ်
စားကြွင်း သောက်ကြွင်းကို စွန့်ပစ်တဲ့ အမှိုက်ပုံက တွေ့ရတဲ့ သားကောင်ရဲ့ အရိုး၊ သားကောင်ရဲ့ ဦးချိုတွေဟာ အရိုင်းမျိုးတွေရဲ့ အရိုးနဲ့ ဦးချိုတွေ ဖြစ်တယ်ဆိုတာ သိရပါတယ်
နံရံမှာ ရေးဆွဲခဲ့တဲ့ အရုပ်တွေဟာလည်း အမဲလိုက်တဲ့ အခါ သားကောင် များများရဖို့ နတ်ကိုးတဲ့ အရုပ်တွေလို့ ထင်တယ်
အခု ပြောခဲ့တဲ့ အချက်တွေ အားလုံး ပေါင်းလိုက်ရင် တောင်သူ မဟုတ် မုဆိုးပဲ ဖြစ်ရမယ်
ရှေးအခေါ်အတိုင်း ဆိုရင် ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ကုန်ခါနီး ကာလက လူတွေ ဖြစ်ပါတယ်
ဝေါဟာရ အသစ် အတိုင်း ပြောရရင်တော့ အရင်အနှစ် ၂၂,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ဒေသစွဲ ကာလလူတွေ ဖြစ်တယ်
ကျောက်လက်နက်ကို အသွားလောက် နဲနဲပေါက်အောင် သွေးပြီ
ဥယျာဉ်လဲ စမ်းစိုက်ကြည့်ပြီ
မြေအိုးကိုလဲ ဖုတ်တတ်ပြီ
ဂူပန်းချီပြဒါးလင်းဂူလို့ နာမည်ပေးထားတဲ့ ဂူထဲမှာ အနောက်တောင်က အရှေ့မြောက် တန်းနေတဲ့ နံရံတစ်ခု ရှိတယ်
ဒီ နံရံပေါ်မှာ လူရဲ့ လက်ဝါး နှစ်ဖက် အရုပ်၊ အခြေ လေးချောင်း သားကောင်တွေ အရုပ်၊ ငါးလို့ ထင်ရတဲ့ အကောင် တစ်ကောင်ရဲ့ အရုပ်၊ နေရုပ် တစ်ရုပ် ရေးထားခဲ့ပါတယ်
အရုပ်ပေါ်အောင် ကောက်ကြောင်း ယူပြီးတော့ ကောက်ကြောင်း အတွင်းမှာ ဆေးဘိန်းသွင်းတဲ့ နည်းနဲ့ ရေးခဲ့တယ်
အကြိုသမိုင်းခေတ်က လူတွေပဲ ရေးခဲ့တယ်လို့ ချက်ချင်း ပြောနိုင်တာက ဂူက စိမ့်ထွက်တဲ့ ထုံးရေဟာ အရုပ်ပေါ်မှာ ကျပါများလို့ ထုံးကျောက်သား တထပ် ပါးပါးဖုံးနေတာကို တွေ့ရတာကြောင့်ပါပဲ
ဒါ့ကြောင့် နောက်ပိုင်းလူတွေ ဝင်ရေးတာ မဟုတ်ဘူးလို့ ရဲရဲ ပြောရဲပါတယ်
အဲဒါအပြင် အရုပ်ရေးဖို့ သွေးလက်စ မြေနီခဲကို တူးဖော် တွေ့ရှိရလို့လဲ ဖြစ်ပါတယ်
ရေးခြယ်တဲ့ အရုပ်တွေဟာ အကြိုသမိုင်း ကာလက ဓလေ့တွေနဲ့ ကိုက်ညီ နေပါတယ်
အရင် အခေါ်အတိုင်း သတ်မှတ် ပြောရရင် ကျောက်ဟောင်း ကုန်ခါနီး ကာလ မုဆိုးတို့ရဲ့ ဓလေ့နဲ့ဆိုင်တဲ့ အရုပ်တွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်
ပထမဦးဆုံး လက်ဝါး နှစ်ဖက်ကို တွေ့ပါတယ်
လက်ညှိုးတွေ အဆစ် အပိုင်းလေးတွေ ပြုတ်နေတာကိုလဲ သတိထားမိတယ်
ချစ်ခင် လေးစားသူ သေရင် ကျန်ရစ်ခဲ့တဲ့ လူက ဆုံးရှုံးတဲ့ အထိမ်းအမှတ် အနေနဲ့ လက်ချောင်းကလေးတွေကို ဖြတ်ပစ်တယ်
ဖြတ်ပစ်တဲ့ အခါ မှော်ဆရာနဲ့ ဖြတ်မယ်
ပြီးတော့မှ လက်ကို ဆေးလူးပြီး နံရံမှာ ရိုက်ပစ်ခဲ့မယ် ဆိုတဲ့ သဘောမျိုး ဖြစ်မလားလို့ တွေးကြည့်မိပါတယ်
နောက်တစ်ရုပ်က ငါးလို အကောင်မျိုးပဲလို့ ထင်တယ်
နတ်ကိုးပြီးတော့၊ စားသောက်ပုံကို ရည်ညွှန်းတာ ဖြစ်မယ်လို့ ထင်စရာ အကြောင်း ရှိပါတယ်
နွားနဲ့တူတဲ့ အကောင်မျိုး အရုပ်လဲ အနီရောင်နဲ့ ခြယ်ထားတာ ရှိပါတယ်
အသေးစိတ် သရုပ်ဖော်ထားတာ မဟုတ်တော့ နာမယ် အတိအကျ ပေးလို့ မရပါဘူး
ဒါ့အပြင် ဒီအရုပ်တွေ ရေးဆွဲတဲ့ လူဟာ ပုံတူ ရေးခြယ်နည်းမျိုး ရေးတာလဲ မဟုတ်ဖူး
သူရည်မှန်းတဲ့ အကောင်ကလဲ ယခုခေတ် ယဉ်ပါးအောင် မွေးထားတဲ့ နွားမျိုးလဲ အတိအကျ ဟုတ်မယ် မထင်ဘူး
နောက်တစ်ကွက်မှာတော့ ဆင်လို အကောင်ကြီးတွေ တစ်ရုပ်ပေါ် တစ်ရုပ် ထပ်ပြီး အများကြီး ရေးထားတဲ့ သဘောမျိုး မြင်ရတယ်
ထုံးကျောက်ကလဲ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ဖုံးထားလို့ တစ်ကောင်မှ ပီသအောင် မမြင်ရတော့ပါဘူး
နောက်တစ်ရုပ်ဟာ ဝက်နဲ့ တော်တော်လေး ဆင်တယ်
ဒီအရုပ်တွေဟာ သတင်းပို့တဲ့ အရုပ်တွေ မဟုတ်ဘူး
ဆိုလိုတာက မှတ်တမ်း အဖြစ်နဲ့ ရေးခဲ့တာလဲ မဟုတ်ဘူး
နတ်ကို ပူဇော် ပသတာနဲ့ပဲ ဆိုင်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်
ကွေ့ကွေ့ကောက်ကောက် မျဉ်းနှစ်ကြောင်းကြားမှာ နေရုပ် ရေးဆွဲထားတာဟာလဲ တချို့ ထင်သလို နေထွက် ရှုခင်းကား မဖြစ်နိုင်ဘူး
စောစောက တင်ပြခဲ့တဲ့ အတိုင်း အရင် အနှစ် ၁၅,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ တွင်း တဖြေးဖြေး မိုးပါးလာတယ်
အအေးဓာတ် လျော့လာတယ်
တစ်ဖက်က နေကလဲ ပိုပူလာတယ်
အပူအအေး အားပြိုင်ရာမှာ အပူက နိုင်လာတာတွေ့ရလို့ နေကို ရှိခိုး ပူဇော်တာလဲ ဖြစ်နိုင်တယ်
အခြေလေးချောင်း အကောင်ကြီးကြီး နောက်နားက အကောင်ငယ်ငယ် ရုပ်ကိုလဲ တွေ့ရတယ်
တချို့က နွားမကြီး နောက်ကို သားငယ်လိုက်တဲ့ပုံ ဖြစ်မယ်လို့ ထင်ကြတယ်
ကျနော်တို့ကတော့ အဖြစ်အပျက်ကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့ပုံ ဖြစ်မယ် မဟုတ်ဘူးလို့ ထင်တယ်
အကောင်ကြီးကြီးနားမှာ အကောင်ငယ်ငယ် ရေးမိတာပဲ ဖြစ်မယ်
ကျနော်တို့က မှတ်တမ်းတင်ဖို့ ၁၉ ဧပြီ၊ ၁၉၇၃ မှာ ရောက်သွားပါတယ်
အရင် အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့က ၉ ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၉ မှာ ရောက်တယ်
သူတို့ မှတ်တမ်းမှာ မပါတဲ့ အရုပ် တစ်ရုပ်ကိုလဲ ကျနော်တို့ တွေ့ပါတယ်
သမင်ရုပ်နဲ့တော့ တော်တော်တူတယ်
စောစောက ဆင်တွေ အများကြီး စုပြီး ရေးခဲ့တဲ့ အရုပ်နားမှာပဲ ဆွဲထားခဲ့ပါတယ်
ဒီ အရုပ်တွေ အားလုံးကို ခေတ်ပြိုင် ဓလေ့ဆင်တဲ့ ပြင်သစ်တောင်ပိုင်း၊ စပိန် မြောက်ပိုင်းက ဂူနံရံ အရုပ်တွေနဲ့ ယှဉ်ကြည့်မယ် ဆိုရင် ဒီက အများကြီး ညံ့ပါတယ်
ရေးဆွဲသွားတဲ့ လူတွေက သဘာဝနဲ့ အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်အောင် တုပြီး ရေးဆွဲတဲ့ နည်းကိုလဲ မသုံးဘူး
အလင်းအမှောင်၊ အရောင်နုရင့် ကစားပြီး ရေးနည်းကိုလည်း မသုံးဘူး
ဒါ့ကြောင့် လူတချို့ ထင်သလို အရုပ်တွေဟာ ရှင်သန် လှုပ်ရှားနေတယ် ဆိုတာလဲ မဟုတ်ပါဘူး
ဒီပုံ အားလုံးဟာ အရင် အနှစ် ၁၅,၀၀၀ က ၁၀,၀၀၀ အတွင်း ရေးသွားတဲ့ မုဆိုးတွေရဲ့ နတ်ကိုးကွယ်တဲ့ အရုပ်တွေပဲ ဖြစ်မယ်လို့ ယူဆပါတယ်
တောင်သူအရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ ကျော်လာတဲ့ အခါ ဗမာမြေပေါ်က မုဆိုးတွေဟာ တောင်သူ ဖြစ်လာကြတယ်
ကောက်ပင်ကိုလဲ စိုက်တယ်
ကျွဲ နွား ကိုလဲ မွေးတယ်
စိုက်ပျိုး မွေးမြူရေး လုပ်တဲ့အခါ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးမှာ ရွာတည်ပြီး နေကြတယ်
ရုက္ခဗေဒ ပညာရှင်တွေက ဗမာနိုင်ငံ အပါအဝင် အရှေ့တောင် အာရှနဲ့ အိန္ဒိယ အရှေ့ပိုင်းမှာပဲ ပူအိုက် စွတ်စိုတဲ့ မုတ်သုန်ရာသီ ရှိတဲ့ နေရာတွေမှာ ဆန်စပါး စိုက်ပျိုးခြင်း စမယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်
အရှေ့တောင် အာရှမှာ ဆန်စိုက်ပျိုးရေးဟာ အရင် အနှစ် ၈,၀၀၀ ကပဲ ရှိခဲ့မယ်လို့ မှန်းပါတယ်
စာရေးဆရာ အိပ်ဂျီဝဲရေးတဲ့ ကမ္ဘာ့သမိုင်း အခြေပြ စာအုပ်ထဲမှာ အရင် အနှစ် ၃,၅၀၀ လောက်က အိမ်ကြက်ကို ဗမာနိုင်ငံမှာ စတင်မွေးတယ်လို့ ယူရန်ရှိကြောင်း ရေးခဲ့ပါတယ်
ဆည်မြောင်းဗမာနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းဟာ ခြောက်သွေ့တယ်
ဒါပေမဲ့ မြေပြန့်တယ်
ဆည်မြောင်းနဲ့ ရေပေးနိုင်မယ် ဆိုရင် စိုက်ခင်းပျိုးခင်း ကောင်းကောင်း ဖြစ်မယ်
ဒါ့ကြောင့် ဒီနေရာတွေမှာပဲ ဆည်မြောင်း လုပ်ငန်းကို အရင် အနှစ် ၁၀,၀၀၀ ကပဲ စခဲ့မယ်လို့ မှန်းဆပါတယ်
ရေပေါများတဲ့ အောက်ပိုင်း ဒေသမှာတော့ စွတ်စိုလွန်း အားကြီးလို့ ရောဂါ ထူပြောမယ်၊ နေတဲ့လူ နဲမယ်
ရှေးအခါကလဲ လူဦးရေ အင်မတန် နဲလေတော့ ဗမာ အလယ်ပိုင်းမှာပဲ ဆည်မြောင်း လုပ်ငန်းနဲ့ တောင်သူတွေ အနေများမယ်လို့ ယူဆပါတယ်
သမိုင်းခေတ်အက္ခရာတင် မှတ်တမ်းရှိတဲ့ ကာလကိုသာ သမိုင်းခေတ်လို့ ခေါ်တယ်
ဒါ့ကြောင့် ဗမာနိုင်ငံမှာ အရင် အနှစ် ၂,၀၀၀ ကမှ အကြိုသမိုင်းခေတ် ကုန်ပြီး သမိုင်းခေတ် စပါတယ်
ဒေါက်တာ သန်းထွန်းhttps:www.myanmarisp.comHistoryPreHistoryprehis0011မြန်မာသမိုင်းပုံ- ဒေါက်တာသန်းထွန်း
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၀ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်းမောက်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Banmaukkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးကောင်းမြို့နယ်၊ ပင်းဘောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်းဘောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၈၇ ဦး၊ မ ၄၄၁၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၈၁၉၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ကုန်းရွာ၊ သရက်တပင် (တောင်)
ကင်းပြစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpyit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ကင်းပြစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အာရကန်ဘာသာစကား (ရခိုင်ဟုလည်းသိကြသည် ; မြန်မာ: ရခိုင်ဘာသာ [ɹəkʰàɪɴ bàθà], MLCTS: rakhuin bhasa) ဗမာဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားဟုလည်းမှတ်ယူကြသည်
"အာရကန်" သည် ရခိုင်ဒေသ၏ ရှေးအခေါ်ဖြစ်သည်
ရခိုင်များကို ဒေသိယသံဖြင့် သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်: စစ်တွေ–မရမာ (သုံးစွဲသူ သုံးချိုး နှစ်ချိုးခန့်)၊ ရမ်းဗြဲ နှင့် သံတွဲ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ဘာသာစကားသည် ရခိုင်၊ မရမာ နှင့် ကမန်တို့၏ မိခင်ဘာသာစကားဖြစ်သည်
ရခိုင်စာပေ အသုံးပြုမှု နည်းပါးသော်လည်း ရခိုင်တို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း စကားများကို အစောဆုံး ရယူအသုံးပြုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည် ဆိုသော အထောက်အထားများ ရှိသည်
ရခိုင်ရှိ ကျောက်စာကို အစောဆုံးခရစ်နှစ် (၆) ရာစုခန့်တွင် ရေးထိုးခဲ့ကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင်တို့သည် ကောင်းမှု ကုသိုလ် မှတ်တမ်းများကို ဂုပ္တအက္ခရာကို အသုံးပြုပြီး သင်္သက္ကတ ဘာသာဖြင့် ရေးထိုးမှုများလည်း ရှိကြောင်း သိရသည်
ရခိုင် ဘာသာစကားသည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ မြို့နယ်နှင့် ကျေးရွာများတွင် အဓိက ပြောဆိုသုံးစွဲနေကြပြီး ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ လူဦးရေအများစုသည် မြန်မာဘာသာကိုသာ စာရေးသားရာတွင် အသုံးပြုကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်စာပေသည် ဓည၀တီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်
ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်
ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း ဓည၀တီခေတ် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်
ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်
ဝေသာလီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်
ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်
ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်
ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်
အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်
လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်
ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် လောကသာရပျို့ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
လေးမြို့ခေတ် ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်
လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်
မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်
မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏-ဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်
ဘိုးတော်ဗဒုံမင်း ရခိုင်ကို သိမ်းသော် ရခိုင်စာပေများကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သဖြင့် ရေးရခိုင်စာပေအထောက်အထားများ မရှိသလောက် နည်းပါးသွားခဲ့သည်
သကျသာကီဝင် မာယုလက်ထက်တွင် စတင်ကာ စာပေ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြောင်း ပြောဆိုနေသော်လည်း သက်သေအထောက်အထား အခိုင်အမာ မရှိပေ
ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စာပေမှာ သင်္သက္ကရိုက် စာပေဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
သင်္သက္ကရိုက်စာပေသည် အလွန်ရှေးကျသော အိန္ဒိယ ဘာသာရပ် တစ်ခုဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်ပြည်၏ ရှေးဟောင်းစာပေများမှာ သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာ စာပေမှ ဘာသာစကားနှင့် စာပေသို့ တစတစ ပြောင်းလဲလာပြီး ရခိုင်ဘာသာ စာပေဘဝသို့ ပြောင်းရွေ့ လာခဲ့ခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင် ကျောက်စာ၊ ရခိုင်ပြည်သုံး ဒင်္ဂါးများမှာ ရေးထိုးထားသော စားများမှာ များသောအားဖြင့် မျဉ်းဖြောင့်များဖြင့် ရေးသားထားသော စာများကို တွေ့ရှိရကြောင်းသိရသည်
အက္ခရာ အသံထွက်များမှာလည်း သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာနှင့် အားလုံးနည်းပါး တူညီနေသဖြင့် သင်္သက္ကရိုက်ဘာသာမှ ပြောင်းရွေ့လာကြောင်း အထောက်အထား တစ်ရပ်အဖြစ် တွေ့ရှိရကြောင်း သိရသည်
ရခိုင်စာပေကို ပေထက်အက္ခရာ တင်လာသောအခါတွင် ရေးသားရာတွင် လွယ်ကူရန် လုံးဝိုင်းသော အက္ခရာများအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်
ရှေးရခိုင် မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် ပိဋိကတ် ကျမ်းဂန်များ၊စာပေပရိယတ္တိများကို ပေးမူများဖြင့် ရေးမှတ်ကာ နန်းတော် ပိဋိကတ်တိုက်အတွင်း သိမ်းဆည်းစုဆောင်းလာခဲ့ကြကြောင်း သိရသည်
ရဟန်းပညာရှိ၊ လူပညာရှိတို့သည် ပျို့ကဗျာများ၊ လင်္ကာများနှင့်ရတုရကန် တို့ကိုရေးသားခြင်း ဗေဒင်အတတ်၊ ဆေးအတတ်၊ နက္ခတ်တာရာ အတတ်စသော လောကီပညာများကိုလည်း ရေးမှတ်ကြ ကြောင်းသိရသည်
ရုံးသုံး မြန်မာဘာသာစကားမှ သီးသန့်ခြားနားနေသော စကားလုံးအသုံးအနှုံးများလည်း ရှိသည်
ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားနှင့် အရင်းအမြစ်မတူသော မူရင်းစကားလုံးအချို့လည်းရှိသည်
ဥပမာ "sarong" (လုံခြည် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကား, ဒယော ရခိုင်ဘာသာစကား). အခြားစကားလုံးများမှာ ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင်မတွေ့ရသည့် ဘင်္ဂလီ, အင်္ဂလိပ် နှင့် ဟင်ဒီ ဘာသာစကားတို့မှ မွေးစားထားသောစကားလုံးများ  ဖြစ်ကြသည်
ဥပမာ "hospital," ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ဆေးရုံ ဖြစ်သော်လည်း ရခိုင်ဘာသာစကားတွင်မူ သေပ်လှိုင် (pronounced [θeɪʔ l̥àɪɴ][ʃeɪʔ l̥àɪɴ]) ဟု သုံးစွဲကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား "sick lines" မှ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းဖြစ်သည်
အချို့စကားလုံးများတွင် ခြားနားသော အဓိပ္ပာယ်များရှိကြသည်
(ဥပမာ "afternoon", ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ညစ နှင့် ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ညနေ) ထို့အပြင် အချို့သော ရှေးကျသည့် ဗမာစကားအချို့ကို ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် ပိုမိုသုံးစွဲလေ့ရှိကြသည်
ဥပမာ နာမ်စား အဖြစ် ရခိုင်ဘာသာစကားတွင် အကျွန် ဟု သုံးစွဲပြီး ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားတွင် ( ကျွန်တော် ဟု သုံးစွဲသည်
ရုံးသုံးမြန်မာဘာသာစကားနှင့် ရခိုင်ဘာသာစကားတို့ကြား ထင်ရှားသောခြားနားချက်များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်:Arakanese prominently uses the r sound, which has merged to the j sound in standard Burmese. Also, Arakanese has merged various vowel sounds like  ဧ ([e]) vowel to ဣ ([i]). Hence, a word like "blood" is သွေး ([θwé]) in standard Burmese while it pronounced [θwí] in Arakanese. According to speakers of standard Burmese, Arakanese only has an intelligibility of seventy-five percent with Burmese. Moreover, there is less voicing in Arakanese than in Standard Burmese, occurring only when the consonant is unaspirated. Unlike in Burmese, voicing never shifts from [θ] to [ð].Because Arakanese has preserved the r sound, the -r- medial (preserved only in writing in Standard Burmese with the diacritic ြ) is still distinguished in the following consonant clusters: ɡr- kr- kʰr- ŋr- pr- pʰr- br- mr- m̥r- hr-.The Arakanese dialect has a higher frequency of open vowels weakening to ə. An example is the word for "salary," (လခ) which is [la̰ɡa̰] in standard Burmese, but [ləkha̰] in Arakanese.The following are consonantal, vowel and rhyme changes found in the Arakanese dialect:
ရင်းမတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmataw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ရွာသာကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရစ်ဘန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitbang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂျစ်လိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉ ဦး၊ မ ၁၇၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၃ ဦး နေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ ကျွဲခြံဒေါင့်
ဘန်ကောက်မြို့သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးဖြစ်သကဲ့သို့ မြို့တော်လည်းဖြစ်သည်
ထိုင်းပင်လယ်ကွေ့ထဲသို့ စီးဝင်သော မဲနမ်မြစ်(ကျောက်ဖယားမြစ်) ၏ မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိ၍ ပင်လယ်ကွေ့မှ ၁၅ မိုင်ခန့် ကွာဝေးသည်
မဲနမ်မြစ်သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအတွက် ပင်မသွေးကြောသဖွယ် ဖြစ်ပေရာ နိုင်ငံ၏အလယ်ပိုင်းဒေသများနှင့် ထိုမြစ်ကြောင်းတလျှောက်မှ ရောက်လာကြသော ဆန်စပါး၊ ကျွန်းသစ်၊ ကြက်ပေါင်စေး၊ သစ်စေ့၊  ငြုပ်ကောင်းစသည့် နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ တဖက်ကမ်းရှိ ပင်လယ်သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမှတဆင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပို့ရသည်
ပိုး၊ ခြည်ထည်၊ စက်ကိရိယာ၊ ကုန်မာပစ္စည်းစသော သွင်းကုန်များကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် နိုင်ငံအရပ်ရပ်သို့ ဖြန့်ဖြူးရသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှု ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်အတွက် ဘန်ကောက်မြို့မှတဆင့် ဆောင်ရွက်ပေးရလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အနောက်ဘက်မှ ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသော မဲနမ်မြစ်၏ တဖက်တချက်မှနေ၍ သွယ်တန်းဖောက်လုပ်ထားသော တူးမြောင်းများစွာတို့သည် မြို့ကိုဖြတ်သန်း စီးဆင်းလျက် ရှိကြရာ၊ ထိုတူးမြောင်းများကို မြို့တွင်း ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မြို့တွင်း၌ ယင်းသို့သော တူးမြောင်းများ ရှိကြသဖြင့်လည်း ဘန်ကောက်မြို့ကို “အရှေ့တိုင်း၏ ဗင်းနစ်မြို့” ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုတူးမြောင်းများထဲတွင် ဆင်းရဲသားများ နေထိုင်ကြသော လှေအိမ်များနှင့် ရေပေါ်ဆိုင်များလည်း ရှိကြသည်
အမည်တွင် ထိုင်းသာသာအရ "ကရုင်ဒေဝမဟာနဂိုရ် အမရရတနကောသိန္ဒြ မဟိန္ဒြာယုဓျာ မဟာတိလောကဘဝ နဝရတနရာဇဓာနီပူရီရမျ ဥတ္တမရာဇနိဝေသမဟာဌာန အမရဗိမာနဝတာရသ္ထိတ သက္ကတတ္တိယ ဝိၑ္ဏုကမ္မပြသိဒ္ဓိ" ဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် ကရုင်‌ဒေဝ (ဝါ) ကရုင်ထပ် ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ရာသီဥတုသည် အပူပိုင်းဇုန် ရာသီဥတုမျိုးဖြစ်၍ ပူပြင်းစိုစွတ် ထိုင်းမှိုင်းသည်
မိုးရာသီသည် ဇူလိုင်လမှ အောက်တိုဘာလအထိ ဖြစ်၍ ဆောင်းရာသီသည် နိုဝင်ဘာလမှ ဖေဖော်ဝါရီလအထိ ဖြစ်ပြီးလျှင် နွေရာသီသည် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဖြစ်သည်
ဆောင်းရာသီအခါ၌ပင် ချမ်းအေးလွန်းလှသည်ဟူ၍ မရှိပေ
ဘန်ကောက်မြို့သည် ၁၀ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ( ၁၉၅၈ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ) ၁.၇ သန်းခန့် ရှိသည်
ထိုင်းဘုရင်မင်းမြတ် စံမြန်းရာ နန်းတော်ကြီးရှိသော နန်းမြို့သည် စတုရန်း ၁ မိုင်ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ မြို့ရိုးပတ်လည် ဝိုင်းရံထားသည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မူလက ခံတပ်မြို့ဟောင်းနေရာဖြစ်၍ ၁၇၈၂ ခုတွင်မှ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိပြီးလျှင် တိုးချဲ့ဆောက်လုပ် စည်ကားလာလေသည်
၁၇၉၂ ခုနှစ်မတိုင်မီက နန်းမြို့နေရာတွင် တရုတ်ကုန်သည်များ နေထိုင်ခဲ့သည်
ပထမရာမဘုရင်မင်းမြတ်လက်ထက်တွင် ထိုနေရာ၌ နန်းတော်ဆောင်များ ဆောက်လုပ်ခဲ့ရာ နန်းတော် ၂ ဆောင်သာ ရှိတော့သည်
နန်းမြို့အတွင်း မြောက်ဘက်၌ ယိုးဒယားမင်း အဆက်ဆက်တို့ ကိုးကွယ်သော ထင်ရှားကျော်ကြားသည့် မြသားဆင်းတုတော် တည်ရှိရာ မြဘုရားတန်ဆောင်း ရှိသည်
မြဘုရား၏ တန်ဆောင်းနံရံတို့တွင် နိပါတ်တော်လာ ပန်းချီများနှင့် ရာမဇာတ်တော်လာ ပန်းချီခန်းများကို ယိုးဒယား အနုပညာဖြင့် ရှုမငြီးစရာ သရုပ်ဖော်ထားသည်
ထိုနန်းမြို့တွင်း၌ပင် အမျိုးသားပြတိုက်၊ အမျိုးသားပိဋကတ်တိုက်၊ နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားတို့ နေထိုင်ရာအဆောက်အဦးများ ရှိလေသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပေါ်တွင် ဘုရားတန်ဆောင်းနှင့် ဘုန်းကြီးကျောင်းပေါင်း (၄၀၀) ကျော် ရှိပေရာ၊ ယင်းတို့မှ ပြောင်လက်သော စဉ့်အုတ်ကြွပ်မိုးများနှင့် သေးသွယ်ရှည်လျားပြီးလျှင် ဝင်းဝင်းလက်လက် ရှိနေသော စုလစ်မွန်းချွန်တို့ကို လေယာဉ်ပေါ်မှ မြင်ရလျှင် လှံကိုင်တပ်တတပ် ရပ်တည်နေသကဲ့သို့ ထင်ရသည်
ယိုးဒယား ဗိသုကာလက်ရာတို့ဖြင့်ပြီးသော ဘုရားတန်ဆောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် နန်တော်အဆောက်အအုံများကား တမျိုးတဖုံ တင်တယ်လှပေကြသည်
မြန်မာဘုရား၊ ကျောင်းတန်ဆောင်းတို့တွင် ခြင်္သေ့ရုပ်နှင့် မကင်းသကဲ့သို့ ဘန်ကောက်မြို့မှ ဘုရားကျောင်း တန်ဆောင်းတို့၌ ခန့်ညားသော ဘီလူးရုပ်ကြီးများကို တွေ့ရတတ်သည်
နန်းမြို့ရိုး၏ အပြင်ဘက်တွင်ကား ခေတ်မီတိုက်တာ အဆောက်အအုံများ၊ လမ်းကျယ်ကြီးများ၊ ပန်းဥယျာဉ်များနှင့် ခန်းနားသိုက်မြိုက် သပ်ရပ်လှပေသည်
မြို့၏ အစည်ကားဆုံးနေရာမှာ နယူးရုဒ်လမ်းမကြီး ဖြစ်သည်
နယူးရုဒ်လမ်းမကြီးအပြင် ယောဝရတ် လမ်းမကြီးနှင့် တရုတ်လူမျိုးများ အများအပြားနေထိုင်ရာ တရုတ်ရပ်ကွက် ဖြစ်သော ဆမ်ပင်းရပ်ကွက်တို့သည် အရောင်းအဝယ် အစည်ကားဆုံးဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားထွက်ပစ္စည်း၊ နိုင်ငံခြားပစ္စည်းမျိုးစုံကို ရရှိနိုင်သည်
တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဥရောပ၊ အမေရိကန် စသော နိုင်ငံခြားဆိုင်ကြီး ကန္နားကြီးများလည်း ရှိသည်
ဘန်ကောက်မြို့၏ ခေတ်အမှီဆုံး အလှအပ အသပ်အရပ်ဆုံး လမ်းမကြီးမှာ ရာဇဒမ္မာန်ရိပ်သာဖြစ်၍ ပါရီမြို့မှ လမ်းမကြီး တစ်ခုသဖွယ် ပြုပြင်ဖန်တီးထားသည်
ထိုလမ်းမကြီး၏ အဆုံးတဖက်တွင် မြဘုရားတန်ဆောင်းရှိ၍ အခြားတဖက်ဆုံးတွင် သမကုန်း နန်းတော်ကြီး ရှိသည်
ထိုနန်းတော်ကြီးကို ချူလာလောင်ကွန်းဘုရင် စတင်ခဲ့၍ ဝဇီရာ ဝုဓ(ဆဌရာမ) မင်းမြတ်က ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် အပြီးသတ်သည်
ကျောက်ဖြူသားဖြင့် အီတာလျံနေဆွန်း ပုံစံအတိုင်း ဆောက်လုပ်ထား၍ ခန့်ညားလှပသည်
ယခုအခါ ပါလီမန် လွှတ်တော်အဖြစ် ပြုလုပ်ထားသည်
ရာဇဒမ္မာန် ရိပ်သာကို မျက်နှာပြုလျက်ရှိသော အဆောက်အအုံများမှာ အစိုးရရုံးကြီးများ၊ ပထမတန်းစား ဟိုတယ်များနှင့် ရုပ်ရှင်ရုံများသာ ဖြစ်လေသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ခရိုင်အပေါင်း ၅၀ ခု ပါဝင်သည်
ဘောလုံးနှင့် မွှေထိုင်းလက်ဝှေ့တို့မှာ ဘန်ကောက်မှာ လူကြိုက်အများဆုံး အားကစားများ ဖြစ်ကြသည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ထိုင်းလိဂ်တွင်ကစားလျက်ရှိသောမြောင်ထောင်ယူနိုက်တက်၊ ဘန်ကောက်ယူနိုက်တက်၊ ပေါ့ နှင့် ပုလိတယ်ရို အစရှိသော နာမည်ကြီး ဘောလုံးအသင်းများ အခြေစိုက်သည်
ပိုက်ကျော်ခြင်း ကစားခြင်းကို မြို့အနှံ့ကွင်းပြင်များတွင် ကစားကြသည်ကို တွေ့ရလေ့ရှိသည်
ဘုရင် ချူလာလောင်ကွန်း လက်ထက်တွင် အနောက်တိုင်းကစားနည်းများ ခေတ်စားလာခဲ့သည်
ဂေါက်သီးကစားနည်း ကို လူကုံထံ အသိုင်းအဝိုင်းများက အဓိက ကစားကြပြီး ဂေါက်ကွင်းများကိုလည်း ဘန်ကောက်မြို့တွင် အများအပြားတွေ့ရသည်
၂၀ ရာစုအလယ်ပိုင်းတွင် မြင်းပြိုင်ပွဲများ ခေတ်စားခဲ့သည်
အားကစားကွင်းများ အများအပြားရှိသောလည်း အမျိုးသား အားကစားကွင်း နဲ့ ဟွာမက် အားကစားကွန်းပလက်စ် တို့မှာ အဓိကဖြစ်သည်
၁၉၆၆၊ ၁၉၇၀၊ ၁၉၇၈ နှင့် ၁၉၉၈ အာရှအားကစားပွဲများကို လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ စတင်၍ အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပွဲတော် ကို အိမ်ရှင်အဖြစ် အလှည့်ကျ လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့ရှိ မြစ်ချောင်းများကို ရှေးယခင်က အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ကားလမ်းများကို အသုံးပြုလာကြခြင်းကြောင့် တံတားများတည်ဆောက်လာခဲ့ကြသည်
ချာရွမ်ခရမ်လမ်းရှိ တံတားသည် အနောက်တိုင်းနည်းပညာကို ပထမဆုံးအသုံးပြုပြီးတည်ဆောက်ခဲ့သော တံတားဖြစ်ပြီး ၁၈၆၄ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ထို့နောက် လမ်းကွန်ယက်ကို တဖြေးဖြေးချဲ့ထွင်လာခဲ့သည်
အမြန်လမ်းများကြီးများမှ မြို့လည်ခေါင်မှ မြို့ပြင်သို့ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုကို ကျော်လွှားပြီး အလွယ်တကူရောက်ရှိနိုင်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနှင့်အတူ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှုများ စတင်ခဲ့သည်
၁၈၉၃ခုနှစ်တွင် မြို့ပတ်ရထားလမ်းများ စတင်ခဲ့သော်လည်း ၁၈၉၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၈ ခုနှစ်ထိ လမ်းအလယ်ခေါင်သွား ဓာတ်ရထားများကိုသာ အသုံးပြုခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်မှသာ ခေတ်မှီ အများပြည်သူ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်နိုင်ခဲ့သည်
ကျောက်ဖယားမြစ်နှင့် ချောင်း ၂ ခုမှ စက်လှေများဖြင့်လည်းကောင်း၊ အငှားကားများ၊ မော်တော်ဆိုင်ကယ်များနှင့် တုတ်-တုတ်ဟုခေါ်သော သုံးဘီးဆိုင်ကယ်များမှာ အသုံးပြုသူများပြားသည်
ဘန်ကောက်မြို့ကို အခြားသောမြို့များနှင့် အ‌ဝေးပြေးလမ်းများ၊ မီးရထားလမ်းများနှင့်သာမက လေကြောင်းများနှင့် သွားလာနိုင်သည်
ဘန်ကောက်တွင် နိုင်ငံတကာလေဆိပ် ၂ ခု တည်ရှိသည်
ရေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ခွန်လုံထုံ ဆိပ်ကမ်းမှာ အရေးပါသည်
ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့သည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် လမ်းများတည်ဆောက်ခြင်းနှင့် ပြုပြင်ခြင်းများအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန် တာဝန်ရှိသည်
အချို့သော သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးစနစ်များအတွက် စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် သီးခြားအဖွဲ့အစည်းများ ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ပြည်ထောင်စုအစိုးအရအဖွဲ့ကသာ ရန်ပုံငွေချထားခြင်းနှင့် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်သည်
ကားလမ်းသည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အသုံးအများဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဖြစ်သည်
မြို့ပြဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုကြောင့် မြို့မှာ သမရိုးကျလေးထောင့်စပ် မြို့တည်ဆောက်ပုံမဟုတ်တော့ပေ
အဓိကလမ်းမကြီး ၄၈ လမ်းက မြို့၏ မတူညီသော နေရာများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ကျောက်ဖယားမြစ်ကို တံတားများထိုး၍ မြို့ ၂ ဖက်ကို ချိတ်ဆက်မှုများ ပြုလုပ်ထားသည်
ကားလမ်းကျပ်မှုများကြောင့် အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ထားပြီး မြို့လယ်ခေါင်နှင့် မြို့ပြင် သွားလာရာတွင် ကားကျပ်တည်းမှုပြဿနာကို ရှောင်ရှားနိုင်ရန် ပြုလုပ်ပေးထားသည်
၁၉၈၀ပြည့်နှစ်များတွင် ဘန်ကောက်မြို့ အလျှင်အမြန်တိုးတက်လာပြီး မော်တော်ကားပိုင်ဆိုင်မှု တိုးတက်လာကာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်ထိ ယာဉ်ကျောပိတ်ဆို့မှု ပိုမိုများပြားခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် ယာဉ်အစီးရေ ၄ သန်းနီးပါး ရှိသည်
အဆိုပါ ယာဉ်ကျော်ကျပ်တည်းမှု ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရန်အတွက် ခုံးကျော်တံတားများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မိုးပျံ အမြန်လမ်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ အများပြည်သူသုံး ပို့ဆောင်ရေးစနစ် စတင်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှု ပြဿနာသည် အခုတိုင် တည်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ယာဉ်ကျောကျပ်တည်းမှုကြောင့် ဘန်ကောက်မြို့၏ လေထုညစ်ညမ်းမှု မြင့်တက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ပြည့်နှစ်များတွင် စိုးရိမ်ရသောအခြေအနေထိ ရောက်ခဲ့သည်
သို့သော် လောင်စာဆီအရည်အသွေး မြှင့်တင်ခြင်း၊ ကားမီးခိုးထုတ်လွှင့်မှု ထိန်းချုပ်ခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀၀၀ခုနှစ်များတွင် လေထုညစ်ညမ်းမှုပြဿနာ အတော်အတန် ပြေလည်ခဲ့ရသည်
ဘတ်စ်ကားများနှင့် အငှားကားများ အောင်နိုင်မှုအထိမ်းအမှတ်ကျောက်တိုင် (Victory Monument)သည် ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အခြေစိုက်ရာဖြစ်သည်
အဆိုပါနေရာတွင် ဘတ်စ်ကားများ၊ အငှားကားများ အများအပြားကိုတွေ့မြင်နိုင်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် တစ်မြို့လုံးကိုလွှမ်းခြုံနိုင်သော ဘတ်စ်ကားကွန်ယက်ရှိသည်
ဘန်ကောက်အများပြည်သူသယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအာဏာပိုင် (BMTA) သည် ဘတ်စ်ကားဝန်ဆောင်မှုကို တစ်ဦးတည်းလုပ်ကိုင်သည်
ဘတ်စ်ကားလမ်းကြောင်းပေါင်း ၄၇၀ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဘန်ကောက်မြို့ပြစီမံခန့်ခွဲရေးအဖွဲ့ (BMA) သည် သီးသန့်ဘတ်စ်ကားလိုင်းကို စတင်ခဲ့သည်
အဆိုပါလိုင်းသည် စီးပွားရေးအချက်အချာကျရာ စတွန် မှ မြို့အနောက်ဘက် ရာချာဖရက် အထိ ပြေးဆွဲသည်
အငှားယာဉ်များကို ဘန်ကောက်မြို့၏ နေရာတိုင်းတွင် တွေ့ရသည်
၂၀၁၂ခုနှစ် ဩဂုတ်လထိ အငှားကား ၁သိန်းကျော်၊ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ် ၆သောင်းနီးပါးနှင့် တုတ်-တုတ် (ခေါ်) သုံးဘီးဆိုင်ကယ် ၉ ထောင်နီးပါး ရှိသည်
အငှားကားများကို မီတာဖြင့်လည်းကောင်း ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့်လည်းကောင်း ငှားရမ်းနိုင်သည်
သို့သော် လမ်းကြောင်းမသင့်လျှင် ကားဆရာမှ ငှားရန်ငြင်းဆန်မှုကြောင့် ရှိနိုင်သည်
အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ခရီးအကွာအ‌ဝေးအလိုက် ဆိုင်ကယ်သမားနှင့် ညှိနှိုင်းဈေးဖြင့် ငှားနိုင်သည်
သို့သော် အုပ်စုဖွဲ့ရမ်းကားမှုများကြောင့် အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်မှ အငှားမော်တော်ဆိုင်ကယ်များကို မှတ်ပုံတင်ခြင်းဖြင့် ပြန်လည်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် မီးရထားလမ်းဆုံမြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့သည် အာရှတိုက်၏ လေကြောင်းဆက်သွယ်ရေးအများဆုံး တည်ရှိနေရာ မြို့လည်း ဖြစ်သည်
ဘန်ကောက်မြို့တွင် လေဆိပ် ၂ ခုရှိသည်
ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် နှင့် သုဝဏ္ဏဘူမိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ခုနှစ် သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ် စတင်ဖွင့်လှစ်စဉ်က ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ဟောင်းကို ပိတ်ခဲ့သော်လည်း လေဆိပ်ခရီးသည် များပြားမှုများကြောင့် ဒွန်မောင်းလေဆိပ်ကို ၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းခရီးစဉ်များအတွက် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ အောက်တိုဘာလတွင် တန်ဖိုးနည်းလေကြောင်းလိုင်းများအတွက် နိုင်ငံတကာခရီးစဉ်များကို သုဝဏ္ဏဘူမိမှ ဒွန်မောင်းသို့ပြန်လည်ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
သုဝဏ္ဏဘူမိလေဆိပ်ကို ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၆၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန်နှင့် ၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် သန်း၉၀ ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ရန် တိုးချဲ့လျက်ရှိသည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ကံချောင် (အောင်မိုး)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးစီ (၁၂၀၀ ခန့်) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးစီသည် ဘကြီးတော်လက်ထက်တွင် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန်ရာထူးဖြင့် ထမ်းရွက်ရသည့် ရွှေတိုက်အတွင်းဝန် ဦးသာ၏ သားဖြစ်သည်
ဦးစီသည် ဘကြီးတော်ဘုရား သာယာဝတီမင်းနှင့် ပုဂံမင်းတို့လက်ထက်တွင် ဗြဲတိုက်သံတော်ဆင့်ရာထူးဖြင့် ထမ်းရွက်ခဲ့ရသည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် သံတော်ဆင့်အရာ၊ လယ်ဝန်အရာတို့ဖြင့် ထမ်းရွက်ခဲ့ရ၍ စဉ့်ကူးမြို့နှင့် ဆောမြို့များကို စားခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် ဆောမြို့စားဟု တွင်ခဲ့သည်
ဦးစီသည် အောက်ပါစာပေများကို ပြုစုခဲ့သည်
တေးထပ်များ၊လေးချိုးများ၊ဗုံကြီးသံများ၊ဟန်ချင်းများ
ဆင်တင်ရွာ၊ ငလုံးစု
တကောင်းရွာ သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ (Bolivarian Republic of Venezuela) သည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ မြောက်ဘက်အကျဆုံးသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ယင်းကို ဗင်နီဇွဲလားပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံဟု ခေါ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂီယားနားနယ်များ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်နှင့် အနောက်တောင်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံတို့ရှိသည်
အရှေ့မှ အနောက်သို့ ၉၂၈ မိုင်ကျယ်၍ တောင်မှမြောက် ၇၉၀ မိုင် ရှည်သည်
ကမ်းရိုးတန်းသည် ၁၇၅၀ မိုင်ရှည်၍ တနိုင်ငံလုံး၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၃၅၂,၁၄၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်လျက် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ တဆခွဲနီးနီးရှိသည်
တောင်အမေရိကတိုက်ရှိ နိုင်ငံများအနက် ဆဋ္ဌမအကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားဟူသောအမည်မှာ စပိန်ဘာသာဖြင့် ဗင်းနစ်မြို့ကလေးဖြစ်သည်
၁၄၉၉ ခုတွင် စပိန်လူမျိုး အလွန်းဆိုသေအိုဇေဒါခေါင်းဆောင်သော စွန့်စားရှာဖွေသူ တစုသည် ယခု မာရာကိုင်းဗိုအိုင်အတွင်း ရေတိမ်ရာ၌ တိုင်များစိုက်၍ တဲအိမ်ခြေတံရှည်များဆောက်လုပ်ထားသော အင်ဒီးယန်းရွာကို တွေ့မြင်ရသောအခါ ဗင်းနစ်မြို့၏ ရှုခင်းနှင့်ဆင်ဆင်တူသဖြင့် ဗင်နီဇွဲလားဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ယင်းမှ တနိုင်ငံလုံးကို ဗင်နီဇွဲလားဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြလေသည်
တောင်အမေရိကတိုက် အနောက်ဘက်ကမ်းရိုးတလျှောက်တန်းလျက် ရှိသော အန်းဒီးတောင်တန်းကြီးမှ တောင်တန်းခွဲကလေးများသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ အနောက်တောင်ဘက်၊ အလယ်ဖက်နှင့် မြောက်ဘက်တို့သို့ ဖြာထွက်လာလေသည်
တောင်အမေရိကတိုက်၏ တတိယအကြီးဆုံးမြစ်ဖြစ်သော အောင်ရင်နိုးကိုးမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်ပေါင်း ၄၃၆ ခုတို့သည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ အကျယ်အဝန်း၏ ၅ ပုံ ၄ ပုံ တွင် ပိုက်ကွန်ကြီးသဖွယ် ဖြန့်၍ စီးဆင်းလျက်ရှိသည်
အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်သည် မိုင် ၁,၇၀၀ ခန့် ရှည်၍ ပွားတိုအယာကူချိမြို့တည်ရာ မြစ်ဝမှ မိုင် ၁,၀၀၀ ခန့်အထိ လှေသင်္ဘောများသွားလာနိုင်သည်
အော်ရင်းနိုးကိုးမြစ်ဝှမ်းဒေသ၏ ထူးခြားချက်တရပ်မှာ အမေဇုန်မြစ်၊ နီးဂရိုးမြစ်တို့နှင့် အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်ကို သဘာ၀တူးမြောင်းကြီးသဖွယ် ဆက်လျက်ရှိသော ကာဆီကွီးယားရေးမြစ်ပင် ဖြစ်သည်
အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာမှ အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်ကို ဆန်တက်လာသည့် သင်္ဘောများသည် ကာဆီကွီယားရေမှတဆင့် နီးဂရိုးမြစ်၊ ယင်းမှ အမေဇုန်မြစ်ကို စုန်ဆင်းကာ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ပြန်ထွက်နိုင်လေသည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံကို သဘာဝအားဖြင့် ၄ ပိုင်းခွဲခြားနိုင်သည်
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ၊ တောင်တန်းဒေသ၊ ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသနှင့် အီလာနော့ခေါ် လွင်ပြင်ဒေသတို့ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် ကမ်းရိုးလွန်ရှိ ကျွန်းကလေးများပါဝင်သည်
စတုရန်းမိုင် ၂၀,၀၀၀ ကျော် ကျယ်ဝန်းသည်
ပုလဲဖမ်းလုပ်ငန်း အများအပြား လုပ်ကိုင်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံထွက် ရေနံအများဆုံးထွက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်
ရာသီဥတုမှာ  ပူ၍ စိုစွတ်သည်
တောင်တန်းဒေသသည် ဗင်နီဇွဲလားမြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ အန်းဒီးတောင်တန်းမှ ဖြာထွက်သော တောင်တန်းများနှင့် မိုင်ပေါင်း ၅၀၀ ခန့် ကမ်းရိုးတန်းနှင့်ပြိုင်၍ တန်းဆင်းသွားသော တောင်တန်းများရှိရာ ဒေသ ဖြစ်သည်
ယင်းဒေသသည် စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ ခန့် ကျယ်ဝန်း၍ နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေးလောက၏ အာရုံစူးစိုက်ရာ ဒေသဖြစ်သည်
အော်ရင်နိုးကိုးမြစ်၏ လက်ျာဘက်ကမ်းမှ ဗင်နီဇွဲလား - ဘရာဇီးနိုင်ငံနယ်နိမိတ်အတွင်းရှိ ဂီယားနား ကုန်းပြင်မြင့်ဒေသသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ တဝက်ခန့်ရှိသည်
သစ်တောများအလွန်ထူထပ်၍ အချို့နေရာများသို့ ယခုတိုင် လူသူရောက်ပေါက်ခြင်း မရှိသေးချေ
တွင်းထွက်သတ္တုများနှင့် အဖိုးတန်သစ်တောများရှိရာဒေသ ဖြစ်သည်
လူနေအလွန်နည်း၍ အင်ဒီယန်း လူမျိုးများသာ ရှိသည်
အီလာနော့လွင်ပြင်ဒေသသည် ကိုလံဘီယာနှင့် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံများ၏ နယ်စပ်မှ ကာရစ်ဘီယန်ပင်လယ်အထိ တောင်တန်းဒေသနှင့် ဂီယားနားကုန်းပြင်မြင့်ဒေသအကြားတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းဒေသ၏ များစွာသောအပိုင်းသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေ ၆၅၀ သာမြင့်သော မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်သည်
မိုးရာသီတွင် ရေလွှမ်းမိုးသည်
မြက်ခင်းပေါ၍ ကျွဲ၊ နွားမွေးမြူရာဒေသ ဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံသည် အပူပိုင်းဇုန်တွင် လုံးလုံးကျရောက်နေသဖြင့် အပူပိုင်းရာသီဥတုရှိသည်
သို့ရာတွင် မြေမျက်နှာပြင် အနိမ့်အမြင့်နှင့် တိုက်ခတ်သောလေကို လိုက်၍ ရာသီဥတုအပိုင်းကြီး ၃ ပိုင်းခွဲနိုင်သည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက်ပေ ၁၈၀၀ ခန့် မြင့်သော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသနှင့် အီလာနော့လွင်ပြင်ဒေသသည် အပူချိန်ဖာရင်ဟိုက် ၇၅ ဒီဂရီ မှ ၉၇ ဒီဂရီ အတွင်းရှိ၍ ပူအိုက်သည်
ပေ ၁၈၀၀ မှ ၆၀၀၀ အထိမြင့်သော အန်းဒီးနှင့် ကမ်းရိုးတောင်တန်းဒေသသည် အပူချိန်ဖာရင်ဟိုက် ၅၀ ဒီဂရီ မှ ၇၅ ဒီဂရီအတွင်း ရှိသည်
ကုန်သည်လေမှန်တိုက်ခတ်ရာဒေသဖြစ်သဖြင့် ရာသီဥတု သမမျှတသည်
ထင်ရှားသော မြို့ကြီးများနှင့် လူနေအိမ်ခြေပေါများရာ အရောင်းအဝယ်ဖွံ့ဖြိုးရာဒေသဖြစ်သည်
ပေ ၆၀၀၀ အထက်မြင့်သော ဒေသသည် အေးသောအပိုင်းဖြစ်၍ လူနေနည်းသည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် စိုစွတ်သော ရာသီဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုဟူ၍ တနှစ်လျှင် ၂ မျိုးသာရှိသည်
မေမှ နိုဝင်ဘာအတွင်း မိုးများစွာရွာသွန်းသည်
ယင်းသည် ပူအိုက်စိုစွတ်သော ရာသီဖြစ်သည်
ဒီဇင်ဘာမှ ဧပြီလအတွင်း ခြောက်သွေ့သော ရာသီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်မှ တိုက်ခတ်သော ကုန်သည်လေမှန်ကြောင့် ရာသီဥတုမှ ပိုမိုမျှတသည်
ယေဘူယျအားဖြင့်မူ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုသည် ကျန်းမာရေးနှင့် ညီညွတ်ကောင်းမွန်သော ရာသီဥတုဖြစ်သည်
ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ လူဦးရေ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် လူဖြူများဖြစ်၍ ၆၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် လူဖြူနှင့် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးတို့မှ ပေါက်ဖွားသော ကပြားများဖြစ်သည်
ကျန် ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် တိုင်းရင်းသား အင်ဒီးယန်းလူမျိုးများနှင့် နီဂရိုးလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
မြောက်နှင့် အနောက်မြောက်တောင်တန်းဒေသတွင် လူအများဆုံးနေထိုင်၍ ဂီယားနားကုန်းပြင်မြင့် ဒေသသည် လူနေအနည်းဆုံးဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် စပိန်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြ၍ ဘရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းနှင့် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန် မွေးမြူခြင်းသည် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၏ အဓိကလုပ်ငန်းဖြစ်သည်
တနိုင်ငံလုံးရှိ လူဦးရေ၏ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူကြသည်
အထူးသဖြင့် မြောက်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို ပိုမိုလုပ်ကိုင်ကြသည်
ကာဖီပင်ကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ ကကေးအိုးသည် ဒုတိယအကြီးအကျယ်ဆုံး စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်ဖြစ်သည်
သကြား၊ ပြောင်း၊ ပဲ၊ အုန်းနှင့် အပူပိုင်းဇုန် အသီးအနှံများကိုလည်း စိုက်ပျိုးကြသည်
လွင်ပြင်ဒေသရှိ မြက်ခင်းများတွင် ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်များ မွေးမြူ၍ သားရေများကို တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
သစ်တောဒေသမှလည်း ကြက်ပေါင်စေးနှင့် ဘယဆေးပင်များစွာ ထွက်သည်
ယခုအခါ ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းများကို အစိုးရက ငွေကြေးအကူအညီဖြင့် အားပေးသောကြောင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိုးလာသော်လည်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ မကြာခဏပေါ်ပေါက်သောကြောင့် တိုးတက်သင့်သလောက် မတိုးတက်သေးချေ
ချော့ကလက်၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဘီယာ၊ စီးကရက်၊ ဖိနပ်၊ ဘယဆေး၊ ဖယောင်းတိုင်၊ မီးခြစ်၊ ဆပ်ပြာ၊ အထည်အလိပ်နှင့် အသားဘူးလုပ်ငန်း စသည့် လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ကြသည်
ကက်ဆိုဝါရီငှက်ကုလားအုပ်ပု (Cassowary) တို့သည် မပျံသန်းနိုင်သော ငှက်ကြီးများမျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်
သူတို့သည် ရက်တိုက် (ratites) ဟုခေါ်သည့် ပျံသန်းခြင်းမရှိသော ငှက်အုပ်စု တွင် ပါဝင်သည်
ငှက်ကုလားအုပ် နှင့် ကီဝီငှက်အသေးစားတို့မှာလည်း ရက်တိုက်အုပ်စုတွင် ပါဝင်သည်
ကက်ဆိုဝါရီတို့သည် နယူးဂီနီနိုင်ငံနှင့် ဩစတြေးလျ အရှေ့ပိုင်းရှိ မုတ်သုံသစ်တောများတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်
သူတို့သည် လူတို့နှင့် ထိတွေ့ရန် ကြောက်ရွံ့ပြီး တောနက်ထဲတွင် နေထိုင်လေ့ ရှိကြသည်
သူတို့သည် ဒေါသထွက်လေ့ ရှိပြီး လူတို့ကိုလည်း တိုက်ခိုက်လေ့ ရှိသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် သူတို့အကြောင်းကို လေ့လာရန် ခက်ခဲသည်
ဦးဆောက်ပန်း သည် ပုဂံခေတ် စောလူးမင်း၏ မိဖုရားခေါင်တစ်ပါး ဖြစ်ပြီး အလောင်းစည်သူမင်း၏ အဘွားတော်စပ်သူ ဖြစ်သည်
ဦးဆောက်ပန်းသည် စောလူးမင်း ပုဂံထီးနန်းတက်ပြီးများမကြာမီတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဦးဆောက်ပန်း ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မိဖုရားခေါင် ဖြစ်လာသူမှာ မဏိစန္ဒာ ဖြစ်သည်
ဗမာအမျိုးသားရေးဝါဒသည် မိမိတိုလူမျိုး၏ ဒေသ၊ လူမျိုး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာရေးကို တန်ဖိုးထား ချစ်မြတ်နိုသည် ဝါဒဖြစ်သည်
ဗမာအမျိုးသားရေးဝါဒသည် ရှေအခါကပင်ရှိ ခဲသည်
ဗြိတိသျှသည် မြန်မာနိုင်ငံကို ၃ ကြိမ်တိုက်ခိုင်ပြီ ကိုလိုနီပြုခဲသည်
ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဗမာအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှာမှုများ အားကောင်လားခဲသည်
ဗမာအမျိုးသား‌ရေးလှုပ်ရှာ သူများသည် ကိုလိုနီအစိုရကို တိုင်ခိုင်ခဲကြသည်
လွှတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဗမာအမျိုးသားရေးလှုပ်ရှာမှုများ ဆက်လက်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
ဗမာလူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံကို စွမ်းစွမ်းတမန် အုပ်ချုပ်၊ ကာကွယ်ခဲကြသည်
ဗမာလူမျိုးတို၏ အမျိုးသားသင်္ကေတများမှ အောက်ပါအတိုင်ဖြစ်သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံနှင့် ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံအလံတော်ကို ဗမာအမျိုးသားအလံဟု ဆိုကြသည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံးအမျိုးသားလှုပ်ရှားမှုအလံသည် လူကြိုက်များသည်
မှတ်ချက် လူမှုကွန်ရက်တွင်သာ profile ပေါတွင်တင်သည်ကို တွေရသည်
ဗမာလူမျိုးတို၏ အမျိုးသားတိရိစ္ဆာန်မှ ဒေါင်း ဖြစ်သည်
ဒေါင်းကို ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာနိုင်ငံအလံတော်နှင့် တံဆိပ်တော်တွင် စသုံးခဲသည်
ခေါင်းပေါင်းသည်  ဗမာအမျိုးသားများ ခေါင်းတွင်ဝတ်ဆင် ကြသည်
ဗမာလူမျိုးတို၏ အမျိုးသားသင်္ကေတ တစ်ခု လည်းဖြစ်သည်
ယန်ခရစ္စယန်စမတ်သည် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံမှ နိုင်ငံပြု သုခမိန် ဖြစ်သည်
ဗိုးဝါး လယ်သမားမျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်၍ ၁၈၇ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကိပ်ကိုလိုနီနယ် ကိပ္ပတောင်းမြို့၌ ဖွားမြင်သည်
စတယ်လင်ဗော့မြို့၊ ဝိတိုရိယ ကောလိပ်ကျောင်းမှ ဘီ၊ အေ ဘွဲ့ကိုရပြီးနောက် အဂ‡လန်ပြည်သို့ သွားရောက်ကာ ကိမ်းဗရစ်တက္ကသိုလ်တွင် ဥပဒေပညာကို ဆည်းပူးလေသည်
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပညာဆည်းပူး ခဲ့ပြီး၍ အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန်ရောက် သောအခါ ကိပ္ပတောင်းမြို့တွင် နေထိုင်ကာ ရှေ့နေအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးရာ၌ နာမည်ရခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်ကပင် စမတ်သည် နိုင်ငံရေးတွင် စိတ်ပါဝင်စားလာခဲ့ရာ အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ ကျယ်ပြန့်အောင်စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့သူ စဲ့စီးရုတ်ကို အားကျပြီးလျှင်၊ ဗိုးဝါးသမ္မတနိုင်ငံများကို ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားခဲ့၏
သို့သော် မကြာမီရုတ်သည် ထရန်စဗား သမတနိုင်ငံကို အတင်းအဓမ္မသိမ်းယူရန် ကြံစည်ခဲ့သည်ကို သိရှိသောအခါ စမတ်သည် စိတ်ထားပြောင်းသွား၍ သူ၏အမျိုးသားများ အကျိုးအတွက်ကိုသာ ဆောင်ရွက်တော့မည်ဟု သန္နိဋ္ဌာန်ချပြီးလျှင် ထရန်စဗားသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်လေသည်
ထရန်စဗားတွင် ရှေ့နေအလုပ်ဖြင့် အသက်မွေးခဲ့ရာတွင် နာမည်ရခဲ့ပြန်သည်
ထိုအခါ ထရန်စဗား သမ္မတနိုင်ငံ၏ သမ္မတ ကရူးဂါးက စမတ်၏ အရည်အခြင်းကို သိမြင်လာသဖြင့် ၁၈၉၈ ခုနှစ်တွင် အစိုးရရှေ့နေ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့လေ၏
ထိုစဉ်က စမတ်မှာ အသက် ၃ဝ ခန့်မျှသာ ရှိသေးသည်
၁၈၉၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲများ စတင်ဖြစ်ပွားသောအခါ စမတ်သည် ပထမတွင် စည်းရုံးရေးတာဝန်များကိုသာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ရလေသည်
သို့သော် မကြာမီ ဗိုးဝါးတပ်များကို ခေါင်းဆောင်ကာ တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ရ၏
ထိုအခါတွင် သူသည် ရှေ့နေအဖြစ် အစွမ်းပြနိုင်သကဲ့သို့ စစ်ဆင်မှုရေးရာတွင်လည်း အစွမ်းပြနိုင်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ပြောက်ကျားစစ်ဆင်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကြရ လေသည်
နောက်ဆုံးတွင် ပြောက်ကျားတပ်များ၏ သေနာပတိအဖြစ်ပင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏
၁၉ဝ၂ ခုနှစ်တွင် ဗိုးဝါးစစ်ပွဲဖြစ်၍ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ချုပ်ဆိုရာ၌ စမတ်မှာ အရေးပါအရာရောက်သော ကိုယ်စားလှယ် တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ရပေသည်
ထိုနောက် တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် စစ်ကြောင့် အခြေအနေ ပျက်ပြားခဲ့ရသည်ကို ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာအောင် ပြန်လည် ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏
သူ၏ ရဲဘော် ဗိုလ်ချုပ် ဗိုတာနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကတိုက်၌ အင်္ဂလိပ်နှင့် ဗိုဝါးတို့ ပြန်လည် သင့်မြတ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် စမတ်သည် အဂ‡လန်ပြည်သို့ သွားရောက်၍ လွတ်လပ်ရေး ဆုံးရှုံးရသော ထရန်စဗားနှင့် နာတဲ၊ ကိပ်ကိုလိုနီပြည်နယ် စသည့် တောင်အာဖရိတိုက် ပြည်နယ်များကို ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးပေးရန်အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်
သူ၏ ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ထရန်စဗားသည် ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ရေးကို ရရှိခဲ့သည်
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုးဝါးနယ်များ ဖြစ်သော ထရန်စဗားနှင့် ဩရိန်းဖရီးစတိတ်တို့ အပြင် ဗြိတိသျှပိုင်နယ်သစ်များဖြစ်သော နာတဲနှင့် ကိပ်ကိုလိုနီပြည်နယ် နှစ်ခုတို့ကို ပူးပေါင်းပြီးသော် တောင်အာဖရိကတိုက်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်ထောင်ခဲ့လေသည်
ထိုပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ၏ အစိုးရအဖွဲ့တွင် စမတ်သည် ကာကွယ်ရေး၊ ပြည်တွင်းရေးနှင့် သတ္တုတွင်းဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရလေသည်
မကြာမီ ဘဏ္ဍာရေးဌာနဝန်ကြီး အဖြစ်ကိုပါဆောင်ရွက်ရပြန်၍အစိုးရအဖွဲ့ထဲတွင် အရေးပါဆုံးသော သူတစ်ယောက် ဖြစ်လာလေ၏
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သူ ဗိုတာနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ မယိမ်းမယိုင်ရလေအောင် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြ၏
ညဂျာမန်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စစ်စဖြစ်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်ဂျာမန်တို့ကအားပေးအားမြှောက် ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့်၊ တောင်အာဖရိကပြည်ထောင်စုနိုင်ငံရှိ ဗိုးဝါးလူမျိုး အချို့သည် ဗြိတိသျှတို့၏ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုကို တွန်းလှန်ရန် ပုန်ကန်ထကြွ ကြလေသည်
ယင်းသို့ထကြွခဲ့သည်ကို ဗိုလ်ချုပ်ဗိုတာနှင့်အတူ အောင်မြင်စွာနှိမ်နင်းလိုက်လေသည်
ထိုမျှမကသေး စမတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်ဗိုတာနှင့်အတူတပ်ကို ဦးစီးတိုက်ခိုက်ခဲ့သဖြင့် အနောက်တောင်အာဖရိကပြည်နယ်ကိုပင် သိမ်းယူနိုင်ခဲ့လေသည်
များမကြာမီစမတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်ရာထူးတွင် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီးနောက် ဂျာမန် အရှေ့အာဖရိကပြည်နယ်ကိုတိုက်ခိုက် သိမ်းယူခဲ့သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် စမတ်အား ဗြိတိသျှအစိုးရက လန်ဒန်မြို့ သို့ ဖိတ်ခေါ်၍ စစ်ကက်ဗိနက် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ခန့်ထားလေ၏
ထိုစဉ်က စမတ်သည် လေတပ်တွင်၎င်း အခြားစစ်တပ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စများတွင်၎င်း တိုးတက်ပြုပြင်ရေးအတွက် အကြံဉာာဏ်များ ပေးခဲ့၏
လန်ဒန်လေကြောင်း ကာကွယ်ရေး များကိုလည်း ကြီးကြပ် စီမံခဲ့လေသည်
တစ်ခါတစ်ရံ စစ်မြေပြင်များသို့ပင် သွားရောက်ကာ ဗိုလ်မှူး၊ ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့၏
ထိုပြင် ပါရစ်ငြိမ်းချမ်းရေး ညီလာခံ၌ အမေရိကန် သမ္မတ ဝီလဆန်နှင့်အတူ သမိုင်းတင်ရစ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
စမတ်သည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီးကို အမေရိကန်သမ္မတ ဝီလဆန်နှင့်အတူ စတင် တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်၏
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်သို့ ပြန်ခဲ့ပြီးနောက် ဗိုတာ ကွယ်လွန်သောအခါ ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၏ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံရလေသည်
ထိုအတောအတွင်း တောင်အာဖရိကတိုက်တွင် ဟာဆော့ ခေါင်းဆောင်သော အမျိုးသားပါတီသည် အင်အားကောင်းလာခဲ့လေရာ၊ ၁၉၂၄ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် စမတ်သည် အရေးနိမ့်သွားလေသည်
ထိုနောက်တွင် ၉ နှစ်မျှ အတိုက်အခံ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ငရွက်ခဲ့ယင်း၊ ယထာဘူတပညာကို လေ့လာလိုက်စား ၍ ကျမ်းစာတစောင်ပင် ပြုစုခဲ့သေးသည်
ထိုအတောအတွင်း နိုင်ငံရေး အခြေအနေမှာလည်း မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေခဲ့သေး၏
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင်ကား အမျိုးသားပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဟာဆော့နှင့် နားလည်မှုရယူပြီးသော် ညွန့်ပေါင်း အစိုးရဖွဲ့ကာ စမတ်က ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ဟာဆော့က ကြားနေလိုသော်လည်း စမတ်နှင့် နောက်ပါတို့က ဂျာမနီအား စစ်ကျေညာလိုက်သည်
လွှတ်တော်တွင် ဟာဆော့၏ ကြားနေရေး အဆိုမှာ ရှုံးနိမ့်သွားသဖြင့် စမတ်က အစိုးရအဖွဲ့သစ်ဖွဲ့ကာ သူ ကိုယ်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်လေ၏
စမတ် အစိုးရ အဖွဲဲ့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံအား စစ်ကျေညာလေသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စု ကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ၏သေနာပတိ အဖြစ် ခံယူခဲ့၏
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆဋ္ဌမဂျော့ ဘုရင်က စစ်သူကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်လေသည်
ဒိုမီနီယန် စစ်သားကောင်းများ ထဲမှ ထိုရာထူးအဆင့် အတန်းကို စမတ်သည် ပထမဆုံးရရှိ ခဲ့သူ ဖြစ်၏
ထိုနောက်တွင် သူသည်လန်ဒန်မြို့သို့ သွား ရောက်ကာ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အကြံပေးအရာရှိအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သူ၏ခေါင်းဆောင်မှုဖြင့် တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံသည် မဟာမိတ်စစ်အောင်နိုင်ရေးအတွက် အထောက်အပံ့များ ပေးနိုင်ခဲ့လေ သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂ စာချုပ်ကြီးကို ရေးဆွဲရာ၌ စမတ်သည် အဖိုးတန်သော အကူအညီများ ပေးခဲ့၏
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် နယူးယော့မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ လွှတ်တော် အစည်းအဝေးသို့ တောင်အာဖရိက ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ကိုယ်စားလှယ်အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့လေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ပဋ္ဌမဂျော့ဘုရင်နှင့် မိဖုရားတို့သည် သမီးတော်နှစ်ပါးနှင့်အတူ တောင်အာဖရိကသို့ တိုင်းခမ်းလှည့်လည်ခဲ့စဉ် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံတော်တွင် အမြင့်ဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြစ်သော အောဒါးအော့မဲရစ် ဂုဏ်ထူးဆောင်ဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရ၏
၁၉၄၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် စမတ်မှာ အရေးနိမ့်ခဲ့ရ ပြန်လေသည်
ထိုအခါ ဒေါက်တာ မာလန်းက ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဆက်ခံသည်
ထိုနှစ်တွင် စမတ်သည် အင်္ဂလန်ပြည်၊ ကိမ်းဗစ်တက္ကသိုလ်၏ အဓိပတိအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရ၏
သူသည် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်မှုရေးရာများတွင်သာ ထူးခြားသော အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်မဟုတ်၊ ယထာဘူတပညာ ကဝိတဆူ အဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ စာရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ထင်ရှားကျော်ကြားသူလည်း ဖြစ်လေ၏
စမတ်သည် ဝန်ကြီး ချုပ် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် အတိုက်အခံအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ပရီတိုးရီးယားမြို့အနီးရှိ အိုင်ရင်းမြို့၌ ကွယ်လွန်လေသည်
ဌာနသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် မိန်းမဖြစ်စေ  ယောက်ျားဖြစ်စေ လူဖြစ်စေ ရဟန်းဖြစ်စေ မပြတ်ဆင်ခြင်အပ်သော အကြောင်းငါးမျိုးအကြောင်းကို  ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
သက်ကယ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeipyin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာဝိုင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာဝိုင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၄၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဒပ်ဗလင်မြို့သည် အိုင်ယာလန်သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်
အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ လိန်စတာ ခရိုင်အတွင်း တည်ရှိပြီး လစ်ဖေးမြစ်၏ မြစ်ဝတွင် တည်ရှိသည်
ဒပ်ဗလင်ဆိုသော အမည်မှာ အိုင်ယာလန် ဘာသာစကားဖြင့် အနက်ရောင်ရေကန်ဟူသော စာလုံးမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁.၂ သန်းခန့် ရှိပြီး နိုင်ငံလူဦးရေ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမျှ ရှိသည်
ဒပ်ဗလင်မြို့ - Baile Átha Cliath - Dublin
ဟခုရင်းဒိုင်းဘူတာ  (柏 林 台 駅 ဟခုရင်းဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကို်င်းဒိုးခရိုင်၊ အိုဘိဟိနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရခိုင် ဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်  (အင်္ဂလိပ်: Arakan League for Democracy; အတိုကောက် ALD) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ရခိုင်ပြည်နယ်အခြေစိုက် နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
ပါတီကို ၁၉၈၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်ထံ၌ မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ မဲများစွာရရှိခဲ့ပြီး အမတ်နေရာ ၁၁ နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးကောင်စီ လက်ထက်တွင် ပါတီဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်မှ ပါတီကို မှတ်ပုံတင်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ရခိုင်တိုင်းရင်းသားများ တိုးတက်ရေး ပါတီ နှင့် ရခိုင်ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် တို့သည် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီ အမည်ဖြင့် သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ မေလမှ စတင်ခဲ့သည့် ပါတီနှစ်ခု ပေါင်းစည်းရေးသည် ရှစ်လကျော်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ဆွေးနွေးမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံ (အင်္ဂလိပ်: Edward Michael Law-Yone; ၅ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၁၁ – ၂၇ ဇွန် ၁၉၈၀) သည် မြန်မာဂျာနယ်လစ်နှင့် စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အက်ဝပ် မိုက်ကယ် လောရုံကို မြစ်ကြီးနားခရိုင် (ယခု ကချင်ပြည်နယ်)၊ အင်္ဂလိပ်မြန်မာနယ်စပ်တွင်၊ ကာမိုင်းမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
စိန့်ပီတာကျောင်း (ယခု မန္တလေး အမှတ် ၉ အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း) တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၆ နှစ်သားတွင် မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကုန်သွယ်ရေးတွင် စာရေးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ဗမာ့မီးရထားတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် နှုန်းထားနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး အပိုင်းကို တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ထိုနှစ်တွင် မကြာသေးမီက တည်ဆောက်ခဲ့သော မြန်မာ့လမ်းပေါ်တွင် မြန်မာနှင့် ယူနန်-အင်ဒိုချိုင်းနား မီးရထားတို့ ချိတ်ဆက်ရန် အဆိုပြုထားသည့် လမ်းကြောင်းကို စစ်တမ်းကောက်ယူရန် လမ်းကြောင်းကို စူးစမ်းလေ့လာခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ် အမေရိကန် သတင်းထုတ်လွှင့်မှုတွင် See It Now နှင့် အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင်၊ သူပြောခဲ့သည်-[3]ကျွန်တော်တို့မှာ ပါလီမန်အစိုးရ ဖွဲ့ထားပေမယ့် တကယ်တမ်းတော့ ဒီနိုင်ငံမှာ ပါလီမန်ဆိုတာ ကောင်းကောင်း ထူထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး ဆိုတာ သိလာလိမ့်မယ်
တစ်ပါတီ အုပ်စိုးမှုရဲ့ လွှမ်းမိုးမှု ရှိတယ်၊ ရေရှည်မှာ ငါ့အတွက်က အော်တိုကရေစီ ရှိတာနဲ့ အမျှ အန္တရာယ် ရှိတယ်... အာဏာ ဖောက်ပြန်တယ်၊ အကြွင်းမဲ့ အာဏာ ဖောက်ပြန်တယ် ဆိုတဲ့ အမြင်နဲ့ လုံးလုံး ဆုပ်ကိုင်ထားတယ်
လောရုံ သည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ၊ စာပေနှင့် တီထွင်ဖန်တီးမှုဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်ရေးအနုပညာအတွက် Ramon Magsaysay Award ကို ပထမဆုံးရရှိသူဖြစ်သည်
The Nation ကို ၁၉၆၃ ခုနှစ် မေလတွင် ပိတ်ခဲ့ပြီး၊ အစိုးရသစ်မှ ပထမဆုံးပိတ်ခဲ့သည်
[5]၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် လောရုံ သည် ၎င်း၏မိသားစုနှင့်အတူ မြန်မာနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာခဲ့သည်
ပြည်နှင်ဒဏ်ခံရသော ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ရှိ Lumpini Park အနီးတွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး Silver Spring, Maryland တွင် အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်
၎င်း၏သမီး  ဝင်ဒီလောရုံ  သည် သတင်းထောက်နှင့် စာရေးဆရာဖြစ်ပြီး ၎င်း၏မြေးဖြစ်သူ Jocelyn Seagrave သည် မင်းသမီးဖြစ်သည်
လောရုံ သည် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ ကင်းထောက်အဖွဲ့၏ အမှုဆောင်ကော်မတီဝင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရန်ပုံငွေရှာဖွေခြင်းလုပ်ငန်းများကို ဦးဆောင်ကာ နိုင်ငံတကာ ကင်းထောက်အစည်းအဝေးများသို့ သွားရောက်ကာ ကင်းထောက်လုပ်ငန်းကို တက်ကြွစွာ မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ်သည်
အရွက်မှာ ကြက်သွန်ဖြူရွက်နှင့်တူသည်
ဥတွင် ကြက်ခြေ ကဲ့သို့ အရာထင်သည်
ကင်မွန်းချုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုးကောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၀၆ ဦး၊ မ ၄၀၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၇၂ ဦး နေထိုင်သည်
တခွန်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takhuntaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ တခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၇ ဦး၊ မ ၁၀၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
'ဝ' လစ်ဘရယ်ဒီမိုကရက်တစ် တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Wa Liberal Democratic Development Party) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
မကောရန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makawyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ မုန်ဒိန်းပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆခဟိုဂိမြို့  (坂祝町 ဆခဟိုဂိ − ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုခရိုင်၊ ခမိုတိုင်း တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၈၁၈၈ ဦး ရှိသည်
အိမ်ထောင်စု ၃၂၆၂ စု ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၆၄၀ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၂.၈၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဟတိုရိဘူတာ  (羽鳥駅 ဟတိုရိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင်၊ အိုမိတမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ပျဉ်းတော်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ခေါင်း  (အနောက်)ရွာ၊ အဒါးဆင်ခေါင်း
ညောင်ကိုင်း (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်မှင်ဘီး သည် မာ၍ ကြမ်းသော အမွေးတိုများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်
ပွတ်တိုက်ကာ အသုံးပြုရသည့် အချောင်းတံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆံပင်များကို ချောမောပြေပြစ်စေရန်၊ စတိုင်ကျ လှပစေရန်၊ ဆံပင်များကို ရှုပ်ထွေးမှုမှ ရှင်းလင်းရန်နှင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ အမွေးများကို ရှင်းလင်းရန် စသည်တို့တွင် အသုံးပြုကြသည်
ဝက်မှင်ဘီးကို ရှည်သောဆံပင်များအတွက် အသုံးပြုကြစဉ်တွင် ဘီးကိုမူ ဆံပင်တိုများအတွက် အသုံးပြုကြသည်
သို့သော် နှစ်ခုစလုံး အသုံးပြုသည့် အခါလည်း ရှိသည်
ပြားသော ဝက်မှင်ဘီးသည် ရှုပ်ထွေးနေသော ဆံပင်များကို ရှင်းလင်းရာတွင် အသုံးပြုကြသည်
ဥပမာ - အိပ်စက်ပြီးနောက် သို့မဟုတ် မိုးရေစိုသော အခါမျိုးတွင် ဖြစ်သည်
အဝိုင်းပုံ ဝက်မှင်ဘီးသည် ဆံပင်များကို ပြင်ဆင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်
ထိုဘီးမျိုးကို ကျွမ်းကျင်သည့် ဆံပင်ပညာရှင်များ သုံးလေ့ရှိသည်
ခွေးများနှင့် ကြောင်များအတွက် အထူးပြုလုပ်ထားသည့် ဘီးများလည်း ရှိသည်
အမွေးတိုသည့် တိရစ္ဆာန်များအတွက် နှင့် အမွေးရှည်သည့် တိရစ္ဆာန်များအတွက်ဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်
မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အညတရဗြာဟ္မဏ လျှောက်ထားချက်အရ “လွန်ခဲ့ပြီးသော ကပ္ပါများ များစွာရှိပုံ၊ ရေတွက်ခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ပုံကို ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းရှိသဲများ ဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူပြီး သံသရာသည် အစမသိနိုင်လောက်အောင် ရှည်လျားပုံ၊ ရှည်လျားလှစွာသော သံသရာ တလျှောက် ဆင်းရဲဒုက္ခ ခံစားခဲ့ကြရပုံ၊ သင်္ချိုင်းမြေ တိုးပွားခဲ့ပုံ၊ သင်္ခါရတရားအားလုံးတို့၌ ငြီးငွေ့ခြင်းငှာ တပ်မက်မှုကင်းခြင်းငှာ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ အားထုတ်သင့်ပုံ ဘုရားရှင်က အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းမိန့်ကြားတော်မူပါသည်
အညတရဗြာဟ္မဏ ဥပါသကာအဖြစ်ကို ခံယူသွားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်သားတုတ်ထိုးသည် ဝက်သားဖြင့် ပြုလုပ်သော အစားအစာတစ်ခုဖြစ်ပြီး လူကြိုက်များသော အစားအစာ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဝက်နားရွက်၊ ဝက်လျှာ၊ အူပိတ်၊ ကျောက်ကပ်၊ နှလုံး၊ အသဲ၊ အသား၊ အခေါက် စသည်များကြက်ဥရှာလကာရည်၊ ဟင်းချက်ဝိုင်၊ ခရုဆီ၊ ပျားရည်၊ ငံပြာရည်အကြည်၊ ဆီကြက်သားမှုန့်၊ ပဲငံပြာရည်အနောက်၊ ဆား၊ သကြား၊ တရုတ်မဆလာနာနတ်ပွင့်၊ ငရုတ်သီးစိမ်း၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်ဆီဝက်သားတုတ်ထိုးကို ကြက်သွန်ဖြူ၊ ငရုတ်သီးစိမ်း၊ ငရုတ်ဆီ၊ ဆား၊ သကြား၊ ငံပြာရည်၊ ရှာလကာရည်၊ ထမင်းရည် စသည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော ဆော့စ်အချဉ်ရည်ဖြင့် တွဲဖက် စားသုံးကြသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ဆုံးပိုင်းကာလတွင် နန်းတက်လာသည့် မင်းတုန်းမင်း(၁၂၁၄-၁၂၄၀) လက်ထက်တွင် အထူးကျော်ကြားသည့်အမတ်ကြီးတစ်ဦးမှာ ပခန်းမင်းကြီးဦးရန်ဝေး ဖြစ်သည်
မင်းတုန်း၊ ကနောင် ညီနောင်နှစ်ပါး လွှတ်တက်မင်းသားများဘဝက ဦးဝိသုဒ္ဓဘွဲ့အမည်ဖြင့် ရဟန်းပြုနေသူ ဦးရန်ဝေးသည် ပုံမှန်သီလပေးနေကြဖြစ်ပြီး ရဟန်းဝတ်ဖြင့် စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို လေ့လာအားထုတ်ဖူးသဖြင့် အသိပညာဗဟုသုတနယ်ပယ်တွင် အထူးနှံစပ်သူဖြစ်သည်
(နောင်တစ်ချိန်တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း ဖြစ်လာမည့်သူမှာလည်း ထိုချိန်က ဦးဝိသုဒ္ဓထံတွင် ရဟန်းပြု တပည့်ခံနေသူဖြစ်သည်
ဦးကောင်းက လူထွက်အလျှင်စောသည်
မင်းတုန်းနှင့် ကနောင် မင်းသားနှစ်ပါး အမရပူရမှ ထွက်ကာ ရွှေဘိုသို့ပြောင်းရွှေ့ပြီး နောင်တော်ပုဂံမင်းအားပုန်ကန်သည့် အရေးတော်ပုံတွင် ရဟန်းပြုနေသည့် ဦးရန်ဝေးအား မင်းသမီးကြီး စကြာဒေဝီက တိုက်တွန်းသဖြင့် လူထွက်၍ ပူးပေါင်းခဲ့သည်
အရေးတော်ပုံ အောင်မြင်သဖြင့် မင်းတုန်းမင်း နန်းတက်လျှင် ဦးရန်ဝေးအား သတိုးမင်းကြီး မဟာမင်းလှစည်သူ ဘွဲ့ဖြင့် လွှတ်တက်ဝန်ကြီးရာထူးချီးမြှင့်ကာ ပခန်းမြို့အား စားစေသည်
ထိုနောက်မှ သေနတ်စုဝန်၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး စသည်ဖြင့် ခန့်အပ်ခံရသည်
ဦးရန်ဝေးသည် ဘုရင်ဖြစ်သူ မင်းတုန်းမင်းကိုပင် အမိန့်ပယ်လှန်ကာ တိုင်းပြည်အရေးကိုရှေ့တန်းတင်၍ အားမနာတမ်း ဆုံးမပြောဆိုတတ်သူဖြစ်သဖြင့် နောက်ကွယ်တွင် အများက ပခန်းရှင်ဘုရင်ကြီး ဟုပင်အမည်ပေး ခေါ်ဆိုခြင်းခံခဲ့ရသည်
မင်းတုန်းမင်းကိုယ်တိုင်ကလည်း ဦးရန်ဝေးအား ဆရာကြီး ဟုခေါ်လေ့ရှိသည်
ဦးရန်ဝေးကို သက္ကရာဇ် ၁၁၇၄-ခုနှစ်၊တပေါင်းလတွင် ပခန်းကြီးမြို့နယ်၊မုန်ညှင်းရွာတွင် ဘွားမြင်ခဲ့သည်
လူအမည်မှာ ဦးရန်ဝေး ဖြစ်သည်
အရွယ်ရောက်သည့်အခါ သာသနာ့ဘောင်ဝင်ရောက်၍ ဗန့်ကျီနယ်၊ပန်းထူးရွာဆရာတော် ရှင်ဥတ္တမရံသီထံ တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် ရဟန်းပြုခဲ့ရာ ဘွဲ့မည်မှာ ရှင်ဝိသုဒ္ဓဖြစ်ပြီး ရဟန်းသာမဏေများကို စာပေပို့ချသည်
ပုဂံမင်း(၁၂၀၈-၁၂၁၄)လက်ထက်တွင် အမရပူရနေပြည်တော်သို့ ကြွရောက်ကာ ဗားကရာတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းသား၏အိမ်တော်သို့ ဥပုသ်နေ့တိုင်း သီလပေးတရားဟောကြွရပြီး မင်းကျောင်းဆရာတော်ဟု ထင်ရှားသည်
ပညာလည်းတတ်၊ စိတ်ဓာတ်လည်း ခိုင်မာတည်ကြည်သဖြင့် မင်းတုန်းမင်းသားက ကြည်ညိုသည်
နောက်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ အိမ်တော်တွင် အကြီးတော်အဖြစ် အမှုတော်ထမ်းသည်
ထိုအချိန်က ပခန်းကြီးမြို့နှင့်တလုတ်မြို့ဝန်မှာ မင်းကြီးမဟာသူရိန် ဖြစ်သည်
ပခန်းမင်းကြီးဦးရန်ဝေးသည် နဖူးကျယ်ကျယ်နှင့်ကျောက်ပေါက်မာသက်သက်ရှိပြီး သိက္ခာသမာဓိနှင့် ပြည့်ဝသော ဥပဓိရုပ်သွင်ရှိသည်
မင်းတုန်းမင်းသည် ရွှေဘိုမြို့ကို သိမ်းယူပြီးနောက် ဝန်ကြီး၊ အတွင်းဝန်၊ လွှတ်တော်အရာရှိများမှစ၍ ဝန် အအုပ်အထိန်းများ ခန့်ထားတော်မူသည့်အခါ မင်္ဂလာအိမ်တော်ပါ အကြီးတော် ဦးရန်ဝေးကို မင်းကြီးမဟာမင်းလှစည်သူအမည်ဖြင့် အတွင်းဝန်ခန့်ထားခဲ့သည်
နောက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၅-ခုနှစ်တွင် မကွေးမြို့စားဝန်ကြီး၊မင်းကြီး မဟာမင်းလှသီဟသူ၊ မိုင်းလုံမြို့စားဝန်ကြီး၊မင်းကြီးမဟာရာဇသင်္ကြန်၊ မြတောင်မြို့စားဝန်ကြီး၊မင်းကြီးမဟာမင်းလှ ကျော်သူတို့နှင့်တွဲဖက်ကာ အဂ္ဂသေနာပတိဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားသည်
မဟာဥကင်တော်ဖွင့်သည့်အခါ ပခန်းကြီး မြို့စား၊ ဝန်ကြီးကို သတိုးမင်းကြီးမဟာမင်းလှစည်သူဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းကြီးသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၂၁-ခု နှစ်တွင် ရတနာပုံနန်းမြို့တော်ကိုတည်ထောင်တော်မူရာ နန်းမြို့ရိုး၏မြောက်ဘက်မျက်နှာ၊အလယ်အမိတ္တတံခါးကို ပုခန်းမင်းကြီးက ကြီးကြပ်ဆောက်လုပ်ရသည်
ထိုတံခါးကို လေးသိန်းတံခါးဟုခေါ်ဝေါ်သည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၂၈-ခုနှစ်တွင် မြင်ကွန်းမြင်းခုံတိုင်အရေးတော် ပေါ်ပေါက်သည့်အခါ ဦးရန်ဝေးသည် မင်းတုန်းမင်း၏အပါးတော်မှ စောင့်ရှောက်ကာ ပြန်လည်ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်
မြင်ကွန်းအရေးတော်အောင်မြင်ပြီးစီးသည့်အခါ ကနောင်မင်းသားကြီးနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံရသည့် မြတောင်မြို့စား၊ သေနတ်ဝန်ကြီး၊ သတိုးမင်းကြီးမဟာ မင်းလှကျော်သူ တာဝန်ထမ်းရွက်ခဲ့သည့် သေနတ်ဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ရသည်
သေနတ်ဝန်ကြီးသည် အတွင်းကိုယ်ရံတော်စုကြီး ခြောက်ကြောင်းသေနတ်မှစ၍ အရပ်ရပ်သေနတ်အစုအမှုထမ်းများကို အုပ်ချုပ်ရခြင်းဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းက ဦးရန်ဝေးအား လေးစားကြည်ညိုသဖြင့် ပခန်းဘုရင်ကြီး၊ ပခန်းမင်းကြီးဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်
ဦးရန်ဝေးသည် ပွင့်လင်းပြတ်သားပြီး ပရိယာယ်ဝေဝုစ် မနှော၊ သဘောထားရိုးသားစွာဖြင့် ဘုရင်မင်းမြတ်၏အမှားများကို ညွှန်ပြကန့်ကွက်တတ်သည်
ဘုရင့်၏အပြုအမူ များ၊ အမိန့်တော်စာများကို တရားနည်းလမ်း မကျကြောင်း တွေ့ရှိပါက ဆုပ်ချေပစ်ဝံ့သည်အထိ သတ္တိရှိသည်
တန်ခိုးအာဏာကို မည်သည့်အခါကမှ အလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းလည်း မပြုချေ
နိုင်ငံခြားသားများအကြားမှာပင် အဂတိမဖက် မျှတသောသဘောထားရှိသည်ဟု ဂုဏ်သတင်းကြီးမားခဲ့သည်
ဖိုက်၏မန္တလေးသွားမှတ်တမ်းတွင် ပခန်းဝန်ကြီးသည် သံကြီးတမန်ကြီးတို့လက္ခဏာနှင့်ပြည့်စုံသည်
အရေးကြီးသည့်နိုင်ငံပြဿနာများကို စီမံခန့်ခွဲရန် လွှဲအပ်ခြင်းခံရသူဖြစ်ပြီး ဗဟုသုတြွကယ်ဝသည်ဟု ရေးသားခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းက သာသနာရေးကိစ္စများတွင်အသုံးပြုရန် အခွန်တော်ငွေ တိုးမြှင့်ကောက်ခံရန် စီစဉ်သည့်ကိစ္စ၊ ကရင်နီနယ်သိမ်းယူရန်ကိစ္စ၊ အမှုတော်ထမ်း၊ ဝန်စုမှူးစုများ ရာထူးဌာနန္တရအလိုက် မယားဦးရေကန့်သတ်ရန်ကိစ္စ၊ လွှတ်တော်ကိုကျော်လွန်၍ အဝေးမြို့ဝန်ခန့်ထားခြင်းကိစ္စ၊ ရွှေတိုက်တော်မှ ရွှေဒင်္ဂါးထုတ်၍ အမြတ်ယူခြင်းကိစ္စတို့ ကို အသက်စည်းစိမ်ကိုမငဲ့၊ တိုင်းသူပြည်သားတို့၏အကျိုးကို ရှေ့ရှုကာ ပွင့်လင်းပြတ်သားစွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းနန်းတက်ပြီးနောက်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးက ဦးရန်ဝေးအား သာယာဝတီမင်း(ရွှေဘိုမင်း)၏ မိဖုရားငယ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် သန်လျင်မြို့စားမိဖုရား သုသီရိမလ္လာစန္ဒာဝတီ(ထိပ်တင်ရှင်ဖွား)နှင့် လက်ဆက်စေသည်
လစာရိက္ခာ ၂၀၀၀ကျပ်ကိုလည်း လစဉ်ချီးမြှင့်သည်
ဦးရန်ဝေးအနေဖြင့်လည်း ရိက္ခာလစာ ၂၀၀၀ကျပ်တွင် ဝန်ကတော်အတွက် ၁၀၀၀၊ ငယ်သားများအတွက် ၅၀၀ နှင့် မိမိအတွက် ၅၀၀ကျပ် သုံးစွဲပြီးဖြစ်သဖြင့် အပိုအလျှံမရှိတော့ရာ အခက်ကြုံလေသည်
ထိုစဉ် ရွှေပန်းတိမ်တော်သားများထံတွင် မင်းတုန်းမင်းအပ်ထားသော ရွှေပုခက် ပြုလုပ်ရာ ပိုလျှံနေသည့် ရွှေ၄၅ကျပ်သားတုံးတစ်တုံးကို ယူကာ နှမဖြစ်သူအားပေးသည်
ထိုသတင်းကိုကြားသည့် မင်းတုန်းမင်းလည်း ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင်အား စေလွှတ်မေးမြန်းစေရာ ဦးရန်ဝေးက "ငါယူလာတာမှန်တယ်
ငါ့မှာ နှမဒုက္ခသည်ကို ထောက်ပံ့ရန်တာဝန်ရှိသည်
တခြားတံစိုးလက်ဆောင်လည်း ငါ့မယူ
ထို့ကြောင့် ခိုးခြင်းခိုး ကိုယ့်ဘုရင့် ပစ္စည်းသာခိုးသည်
နောင်သံသရာတွင် ဒီအပြစ်အတွက် အတုံ့အလှည့်ခံရလည်း ကိုယ့်ဘုရင်အိမ်မှာ ခွေးဖြစ်ဖြစ် ခံရတာမြတ်တယ်လို့အောက်မေ့ပြီး ငါယူခဲ့တယ်
ထိုစကားကို ကြားသော် မင်းတုန်းမင်းလည်း သဘောကျလှသဖြင့် ရွှေတုံးကို ၁၀၀၀ဖြင့် ပြန်ရွေးယူပြီး၊ ဒေါ်နီကိုလည်း အနောက်ဆောင်မိဖုရားများမှ စောင့်ရှောက်စေသည်
တစ်ခါတွင်လည်း သာဿနာရေးကိစ္စများတွင် အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက် အခွန်ပိုမိုကောက်ခံလိုကြောင်း မင်းတုန်းမင်းက ဦးရန်ဝေးအား တိုင်ပင်သည်
ကောက်ခံပုံမှာ တစ်အိမ်ထောင်ကို တစ်နှစ်အတွက် တစ်မတ်ဖြစ်သည်
ဦးရန်ဝေးက "မဟာသမ္မတမင်းလက်ထက်မှစကာ ရှေးမင်းအဆက်ဆက်တို့သည် ဆယ်ဖို့တစ်ဖို့၊ ဆယ်ခိုင်တစ်ခိုင်သာ ဒဿမေဓ ကောက်ယူသည့် ထုံးစံရှိကြောင်း၊ မည်သည့်အကြောင်းကြောင်းကြောင့်မှ ပိုမိုမကောက်ခံသင့်ကြောင်း၊ ကောက်ယူမည်ဆိုလျှင် ရှေးအစဉ်အလာကို ဖောက်ဖျက်သည့်အတွက် ဥယျာဉ်ကိုမျောက်ဖျက်သည်နှင့် တူကြောင်း" စသဖြင့် သံတော်ဦးတင်ရာ မင်းတုန်းမင်းလည်း လက်လျှော့ရလေသည်
ကရင်နီစော်ဘွားက မိမိနယ်အား သိမ်းပိုက်ပါရန် မင်းတုန်းမင်းအား စာပို့လျှောက်ထားလာသဖြင့် မင်းတုန်းမင်းက လွှတ်တော်အား သိမ်းပိုက်ခြင်းအတွက်အမိန့်ပြန်ရန် စေခိုင်းသည်
ဦးရန်ဝေးက အမိန့်စာအား ဆုတ်ဖြဲ၍ "မင်းတို့မြင်တဲ့အတိုင်း လျှောက်တင်လိုက်" ဟုမင်းချင်းတို့အား ပြောလေသည်
မင်းတုန်းမင်းလည်း အမျက်ကြီးစွာထွက်ကာ ဦးရန်ဝေးအား ဆင့်ခေါ်လေသည်
ဦရန်ဝေးကလည်း "တိုင်းရေးပြည်မှုတွေနဲ့ လွှတ်တော်မှာ အလုပ်ရှုပ်နေတယ်
အမိန့်တော်နဲ့ ဆင့်ခေါ်တိုင်း မလာနိုင်ဘူးလို့ လျှောက်လိုက်"ဟု ခပ်ပြတ်ပြတ်ပင် တုံ့ပြန်လေသည်
ထိုနောက် လေး၊ငါးရက်မျှ အခစားမဝင်ဘဲ နေလေသည်
ငါးရက်ကြာမှ အခစားဝင်ရာ မင်းတုန်းမင်းက အဘယ့်ကြောင့် အမိန့်ကို ဖျက်သနည်းဟု မေးရာ "ကရင်နီသည် ယိုးဒယားနယ်စပ်ဖြစ်သည်
ကိုယ့်ပိုင်နက်နယ်စပ်မှာ ရှိလာလျှင် ကုလားဖြူပိုင်နက်နှင့်လည်း နီးစပ်ကာ အယှက်အတင် အထွေးအရော ဖြစ်လာနိုင်မည်
ကုလားဖြူတို့က ထကြွလာနိုင်သည်
နှစ်စဉ်ဆက်သမြဲ လက်ဆောင်မဏ္ဍာတော်ကိုသာ အေးအေးဆေးဆေးယူသင့်သည်
ကရင်နီးနယ်ကို သိမ်းလျှင် အကျိုးထက်အပြစ်က ပိုများမည်
ပြီးတော့ မင်းမည်သည် မင်းနှင့်တူအောင် ကျင့်ရသည်
သူတစ်ပါး ပြောတိုင်း မလုပ်သင့်
လွှတ်တော်ကို မတိုင်ပင်ဘဲ အမိန့်တွေထုတ်လိုလျှင် ဘာ့ကြောင့် လွှတ်တော်ကို ထားဦးမည်နည်း
ဖျက်သိမ်းလိုက်လျှင် ပိုကောင်းမည်
" ဟု ရှင်းလင်းဆုံးမလေသည်
မင်းတုန်းမင်းလည်း ဆိုဖွယ်မရှိ၊ နားထောင်လို့သာနေရလေသည်
တစ်ကြိမ်တွင်လည်း မင်းတုန်းမင်းက "ငါ့အမှုထမ်း ဝန်စုမှူးစုတို့ဟာ မယားများစွာ ယူကြလို့ လစာရိက္ခာနဲ့ မလောက်မငဖြစ်၊ တံစိုးလက်ဆောင်တွေ စားဖြစ်နေကြသည်
ဒါ့ကြောင့် ရာထူးဌာနန္တရ အလိုက် မယားဦးရေ ကန့်သတ်လျှင် ကောင်းမည်
" ဟုဆိုရာ ဦးရန်ဝေးကြားသော် "အေး၊ တိုင်းပြည်မှာ ဘုရင်ဟာ မယားအများဆုံးယူတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ပဲ၊ ဒီတော့ ဘုရင်ကိုပါ ထည့်သွင်း ပညပ်မှ ဒီအမိန့်ဥပဒေဟာ တရားမျှတ မှန်ကန်မယ်" ဟုပြန်ပြောလေသည်
လွှတ်တော်သို့ရောက်လာသည့် ရာထူးခန့်အပ်ရေးဆိုင်ရာ အမိန့်စာချွန်လွှာတို့ကို ဦးရန်ဝေးက ချိုးဖျက်ပြန်သည်
အကြောင်းမှာ ထိုရာထူးများမှာ မိဖုရားငယ်တို့ အကြိုက် ၎င်းတို့၏ဆွေမျိုးသားချင်းများကို ခန့်ထားစေရန်ဖြစ်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းမေးသော် "လွှတ်တော်ဆိုတာ တိုင်းပြည်ကောင်းဖို့ ဘုရင့်အမိန့်တော်ကိုသာ နာခံပြီး အမှုတော်ထမ်းရွက်တာဖြစ်တယ်
မိဖုရားများ အမိန့်ကိုတော့ နာခံဖို့မရှိပါ " ဟုပြန်လည် လျှောက်တင်လေသည်
တစ်ကြိမ်တွင်လည်း လင်ဖြစ်သူ၏ လစာနှင့်မတန်အောင်ပင် မော်ကြွားပလွှားသည့် ဝန်ကတော်တစ်ယောက်အား လမ်းမလယ်တွင်ပင် ရိုက်နှက်စေသေးသည်
ပခန်းမင်းကြီးဦးရန်ဝေးသည် ၁၂၃၇ခု၊ တော်သလင်းလ အသက် ၆၃နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
ဦးရန်ဝေး ကွယ်လွန်ကြောင်း ကြားသော် မင်းတုန်းမင်းကိုယ်တိုင် မသာအိမ်သို့ ကြွာလာကာ "ဆရာကြီးသည် တိုင်းရေးပြည်မှုမှစ၍ ကျွန်ုပ်အကျိုးကို များစွာဆောင်ပါပေသည်
ဆရာကြီးကျေးဇူး ကျွန်ုပ်ပေါ်တွင် ရှိပါပေသည်
ဆရာကြီး၏ကျေးဇူးကို ကျွန်ုပ်က ကြီးကျယ်သောကျေးဇူး ပြန်၍မဆပ်နိုင်၊ မချီးမြှောက်နိုင် ကြွေးတင်လျက် ရှိခဲ့လေသည်
ဆရာကြီးကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်အပေါ် စောင့်ရှောက်ဆုံးမမည့် မင်းကြီး ပေါ်ပေါက်မည်မထင်ပေ
" ဟူ၍ ဝမ်းနည်းစကားဆိုလေသည်
ဝန်ကတော် ထိပ်တင်ရှင်ဖွားမှာ ဦးရန်ဝေးထက် အသက်-၅ နှစ် ပိုကြီးသော်လည်း ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ်၊ ၁၂၅၇-ခု နှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း-၈ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ရှာသည်
ကင်းတုံ (၂)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinton(2))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မီးသွေးဘုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၀၄ ဦး၊ မ ၄၂၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်နှောင်းပိုင်း မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ကနောင်မင်းသားကြီး၏ အစီအမံဖြင့် မြန်မာလူငယ်များကို နိုင်ငံရပ်ခြားတိုင်းပြည်များသို့ စေလွှတ်ပညာသင်စေရာ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုးအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရတစ်ဦးပေါ်ထွက်လာသည်
ထိုသူမှာ ပြင်သစ်ပြန် ဖန်ချက်ဝန်ဦးရွှေအိုး ဖြစ်သည်
ဦးရွှေအိုးကို ၁၊ မတ်၊ ၁၈၃၆တွင် ရွှေဘိုခရိုင်၊ ကျောင်မြောင်းမြို့အပိုင်မှ နွယ်ငြိမ်းရွာတွင် ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်းငါးဦးအနက် ဒုတိယဖြစ်သည်
ငါးနှစ်သားအရောက်တွင် နွယ်ငြိမ်းရွာ လက်ရေးကျောင်း၌ ပညာစတင်သင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၀နှစ်သားတွင် ရှင်သာမဏေဝတ်ခဲ့သည်
ထိုနောက် အမရပူရသို့ ပြောင်းရွှေ့ပညာသင်ယူရာ ဆရာတော်နှင့် အတူနန်းတွင်းသို့ လိုက်ပါရလေ့ရှိရာမှ မကြာမှီ နန်းတွင်း၌ လက်ဖက်ရည်တော် အဖြစ်အမှုထမ်းခွင့်ရသည်
ထိုစဉ်ကာလအတွင်း ကနောင်မင်းသားကြီးက လူငယ်များအား ခေတ်မီအနောက်တိုင်း ပညာရပ်များ သင်ယူရန်စေလွှတ်လိုကြောင်း နောင်တော်မင်းတုန်းမင်းအားလျှောက်တင်ရာ သဘောတူညီသဖြင့် စေလွှတ်မည့်လူငယ်များကို ရွေးချယ်သည်
ကာလကတ္တား(ယနေ့ ကိုလ်ကတ္တား)သို့ ဦးစွာစေလွှတ်သည့် ပညာတော်သင်ငါးဦးအဖွဲ့တွင် လက်ဖက်ရည်တော် မောင်ရွှေအိုးလည်းပါဝင်ခဲ့သည်
၁၈၅၇-နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ပညာတော်သင်များအား ကနောင်မင်းသားကြီး ကိုယ်တိုင် နန်းတွင်းဆောင်၌ ရွှေးချယ်ခဲ့ရာ ပထမဆုံးစေလွှတ်မည့်သူများအဖြစ် မောင်ထွန်းအောင်၊ မောင်ညွှန့်၊ အောင်ပေါက်ကျိုင်း၊ မောင်ရွှေပင်နှင့် မောင်ရွှေအိုးတို့ရွှေးချယ်ခံကြရသည်
ပညာတော်သင်များသည် နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် ယဉ်ကျေးစွာနေထိုင်တတ်စေရန် အတုမရှိစံကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် အခြေခံစာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှုရေးရာတို့ကို သင်ယူကြရသည်
ယောမင်းကြီးဦးဘိုးလှိုင်ကလည်း ပညာတော်သင်များအထောက်အကူ ရရှိနိုင်ရန် အလင်္ကာနိဿယကျမ်း ခေါ် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ကို အလျင်အမြန်ရေးသားပြုစုပြီး သင်ကြားပေးခဲ့သည်
အခြေခံလေ့လာမှုများ ပြီးစီးကြပြီးနောက် ၁၈၅၇- နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ပညာတော်သင် ငါးဦး အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာသွားသည်
ပညာတော်သင်များသည် ကာလကတ္တားရှိ ဒိုရေတန်ကောလိပ်(Doreton College) တွင်ပညာသင်ကြားကြရသည်
ကျောင်းအုပ်ကြီး ဂျော့စမစ်ကလည်း မြန်မာကျောင်းသားများကို အကူအညီများစွာပေးခဲ့သည်
မောင်ရွှေအိုးတို့ အဖွဲ့သည် အခြေခံအင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသင်ယူကြပြီးနောက် အခြားသိပ္ပံ နှင့် ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များကို ဆည်းပူးကြသည်
သင်ယူကြရသည့် ဘာသာရပ်များမှာ သင်္ချာ ၊ ရူပဗေဒ၊ဓာတုဗေဒ၊သတ္တဗေဒ၊ ပထဝီဝင်နှင့် သမိုင်းတို့ဖြစ်သည်
မောင်ရွှေအိုးသည် ဒိုရေတန်ကောလိပ်တွင် တစ်နှစ်ခွဲကြာ ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၅၈ နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် သင်္ဘောခရီးဖြင့် ပြန်လာခဲ့ကြသည်
ရန်ကုန်တွင် ခရီးတစ်ထောက်နားကာ ၁၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၅၉တွင် မြန်မာဘုရင်ပိုင် ရေနန်းယဉ်သာ သင်္ဘောဖြင့် မန္တလေးနေပြည်တော်သို့ ပြန်လာကြသည်
ရတနာပုံနန်းတွင်းသို့ ပြန်ရောက်ရာတွင် ကနောင်မင်းသားကြီးက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ကြိုဆိုခဲ့သည်
ကံအားလျော်စွာပင် မောင်ရွှေအိုးတို့ ရန်ကုန်၌ရှိနေစဉ်အတွင်း အိန္ဒိယမှ အတူလိုက်ပါလာသည့် မြန်မာစကားတတ်ကျွမ်းသော ဘုန်းတော်ကြီး လေကွမ်တီ(Lecompte) နှင့်အတူ သာသနာပြု ဘီဂန်ဒေ(Ambrose Bigandet) ထံသွားရောက်တွေ့ဆုံရာမှ ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး၏ ကိုယ်စားလှယ် ကောင့်ဟင်နရီ ဒီ ဆာဆေး (Count Henri de Sercey) နှင့်တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်
ဆာဆေးသည် မြန်မာဘုရင်နှင့် ဆက်သွယ်ရန်ကြိုးစားနေသူဖြစ်သဖြင့် ရေနန်းယဉ်သာ သင်္ဘောဖြင့်ပင် ရတနာပုံနေပြည်တော်သို့ လိုက်ပါလာခဲ့သည်
၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၅၉တွင် မင်းတုန်းမင်းနှင့်တွေ့ဆုံခွင့်ရရာ မင်းတုန်းမင်းက ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ပညာတော်သင် သုံးဦးစေလွှတ်လိုကြောင်း မိန့်ဆိုခဲ့ရာ သဘောတူသဖြင့် ကာလကတ္တားမှ ပြန်ရောက်စ မောင်ရွှေအိုးမှာ အတွင်းတော်မြဲ ရာထူးတိုးမြှင့်ခံရသလို ပြင်သစ်သို့ ပညာတော်သင်အဖြစ် ရွှေးချယ်စေလွှတ်ခံရပြန်သည်
၁၃၊ မတ်၊ ၁၈၅၉တွင် မင်းထင်ပညာသိဒ္ဓိကျော်ခေါင် ဘွဲ့ခံအတွင်းဝန် ဦးရွှေအိုးသည် အခြားပညာတော်သင် နှစ်ဦးနှင့်အတူ မန္တလေးမှ စတင်ထွက်ခွာခဲ့သည်
ရန်ကုန်အရောက်တွင် ဘားမားအမည်ရှိ သင်္ဘောဖြင့် ကာလကတ္တားသို့ ခရီးဆက်ခဲ့ကြသည်
အီတလီလူမျိုး အန်ဒရေနိုက ဦးရွှေအိုးတို့အား အိန္ဒိယသို့ လိုက်ပို့ပေးသည်
ကာလကတ္တားသို့ရောက်သော် ထိုဒေသတွင် ဝမ်းရောဂါဖြစ်ပွားနေသောကြောင့် ကြာရှည်မနေထိုင်တော့ပဲ နီမိစစ်သင်္ဘောဖြင့် ဆက်လက်ခရီးထွက်ခဲ့သည်
မဒရပ်စ်၊ သီရိလင်္ကာ၊ မော်လ်ဒိုက်၊အေဒင်ပင်လယ် ၊ ပင်လယ်နီတို့ကို ဖြတ်ကျော်ပြီး စူးအက်တူးမြောင်းသို့ ရောက်ရှိကြသည်
စူးအက်တူးမြောင်း မှ အီဂျစ်နိုင်ငံ ကိုင်ရိုမြို့သို့ မီးရထားဖြင့် ခရီးဆက်ကြသည်
ထိုနောက် ကိုင်ရိုမှ စီယာမွိုက်သင်္ဘောဖြင့် ဆက်လက်ထွက်ခွာလာကြပြီး ၃၀၊ ဇူလိုင်၊ ၁၈၅၉တွင်ပြင်သစ်နိုင်ငံ တောင်ပိုင်းမှ မာဆေးလ်မြို့ သို့ရောက်ရှိကြသည်
ဆာဆေး၏နေအိမ်တွင် တည်းခိုနေထိုင်ကြပြီး အင်္ဂလိပ်ပါမောက္ခဂျွန်ဆင်ထံတွင် ပြင်သစ်ဘာသာကို အဓိကသင်ယူကြသည်
ထိုနောက် ဦးရွှေအိုးသည် ပါရီမြို့တော် ပင်သီယန်သိပ္ပံကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခွင့်ရရှိသည်
ပန်သီယန်ကျောင်းမှ သိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၂တွင် ပါရီရှိ ဗဟို ဝိဇ္ဇာနှင့် ထုတ်လုပ်မှုကျောင်း(L'ecol des Arts et Manufactures) သို့ တိုက်ရိုက်ဝင်ရောက်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြန်သည်
ထိုကျောင်းတွင် မဟာသိပ္ပံဘွဲ့လွန်တန်းတက်ရောက်နေရင်း တစ်ဖက်က မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ ဘွဲ့ရရန်အတွက်လည်း ပညာဆည်းပူးနေခဲ့သည်
မြန်မာဘုရင်အစိုးရကလည်း ကောင်းစွာထောက်ပံ့ပေးနေခဲ့သည်
၄၊မတ်၊ ၁၈၆၄မှစကာ ဦးရွှေအိုးအပါအဝင် ပညာတော်သင် သုံးဦးကိုလစဉ် အင်္ဂလိပ်ဒင်္ဂါး ၈၀ဝနှုန်းဖြင့် တစ်နှစ်စာ ဒင်္ဂါး ၉၆၀ဝကို ပေးပို့ခဲ့သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးကိုယ်တိုင်ကလည်း ပညာတော်သင်များကို ဂရုတစိုက်ပညာသင်စေသည်
နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးက မကွေးမင်းကြီး ဦးကြာဥထံသို့ ၂၃၊ဇွန်၊ ၁၈၆၅ ရက်စွဲဖြင့် ပေးပို့သောစာတွင် မောင်ရွှေအိုးအား နောက်ထပ်နှစ်နှစ် ဆက်လက်ပညာသင်ခွင့်ပေးမည့် အကြောင်းကို ဖော်ပြခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ဦးရွှေအိုးသည် ၁၈၆၆၊ဩဂုတ်လ တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုသို့ပညာတော်သင်နေစဉ်အတွင်း ဦးရွှေအိုးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံသူတစ်ဦးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့ပြီး သားတစ်ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည် ဟုဆိုကြသည်
၁၈၆၆တွင် အိမ်ရှေ့စံ ကနောင်မင်းသားကြီး လုပ်ကြံခံရသောကြောင့် ဦးရွှေအိုးမှာ ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ မရှိတော့သဖြင့် ပြင်သစ်သူဇနီးနှင့် သားတို့အား ထားရစ်ကာ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာရသည်
၁၈၆၇နှစ်လယ်ပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မှတဆင့် မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်လာကာ ယောအတွင်းဝန်ဦးဘိုးလှိုင်၏ လက်ထောက်စာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ဖန်ချက်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ “ဩသဓရတနာကရ” အမည်ရှိစာတမ်းကို ဆက်သွင်းခဲ့ရာ ဖန်ချက်ဝန်အဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
တိုင်တားမင်းကြီးဦးဘိုး၏ သမီး နန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ မခင်တုတ်နှင့် လက်ဆက်ခဲ့ကာ သားသမီး ၅ ဦးထွန်းကားခဲ့သည်
ဦးရွှေအိုးဟာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားရော၊ ပြင်သစ်ဘာသာစကားပါ ကျွမ်းကျင်တာကြောင့် ယောအတွင်းဝန် ဦးဘိုးလှိုင် လက်အောက်မှာ နိုင်ငံခြားရေးရာကိစ္စအဝဝအတွက် လုပ်ကိုင်အမှုထမ်းရသည်
ထို့အပြင် ဦးရွှေအိုးသည် "ဩသဓရတနာကရ"အမည်ရ ဖန်ချက်ခြင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာစာတမ်းကို ရေးသားဆက်သွင်းခဲ့သည့်အတွက် ပထမဆုံးဖန်ချက်ဝန်အဖြစ်လည်း ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲရသည်
ဦးရွှေအိုးသည် ဖန်ချက်ဝန်အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ်အတွင်း ပြင်သစ်ပညာရှင် Amdre Marie Anpere ပြုစုသော Chemistry ကျမ်းကိုမှီငြမ်းပြု၍ လောကဓာတ်ဆေးကျမ်းကြီး ခေါ် ဘာသာပြန် ဓာတုဗေဒကျမ်းတစ်စောင်ကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
၁၅၊ဇန်နဝါရီ၊ ၁၈၇၂တွင် ဝန်ကောက်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခံရကာကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်းနှင့်အတူ ဥရောပသို့ သံအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လိုက်ပါခဲ့ရသည်
အပြန်တွင် မင်းတုန်းမင်း၏ ငြိုငြင်မှုကို ခံရပြီး ရာထူးကျခဲ့သေးသည်
၁၈၇၉တွင် သီပေါမင်းနန်းတက်လာပြီးနောက် ၁၈၈၀တွင် ဦးရွှေအိုးအား ကျောက်ရဲမြို့စားဝန်ထောက်အဖြစ် ရာထူးခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဩဂုတ်လတွင် မင်းကြီးသီရိမဟာဇေယျနန္ဒကျော်ထင် ဘွဲ့ခံအတွင်းဝန်အဖြစ် တိုးမြှင့်ခန့်အပ်ခံရသည်
ထိုတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်စဉ် ၂၊ဧပြီ၊ ၁၈၈၂တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဆင်းမလားသို့ မြန်မာသံအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ကာ သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၈၈၃တွင် မြန်မာရာဇဝင်ပြုစုရေးအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ကျောက်မြောင်းအတွင်းဝန်ရာထူးမှာ ဦးရွှေအိုးရရှိခဲ့သည့် အမြင့်ဆုံးရာထူးဖြစ်သည်
မြန်မာဘုရင်မင်းမှုထမ်းတစ်ဦးအနေဖြင့် နောက်ဆုံးစွမ်းဆောင်ချက်မှာ ၂၅၊နိုဝင်ဘာ ၊ ၁၈၈၅တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး၊ တိုင်တားမင်းကြီး တို့နှင့်အတူ စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချွန်လွှာကို ညလုံးပေါက်ပြုစုကာ နောက်တစ်နေ့နံနက်၌ ရွာသစ်ကြီးအရောက် ဗြိတိသျှစစ်သင်္ဘောများရှိရာသို့ သွားရောက်ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သည်
အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ရတစ်ဦးဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ နိုင်ငံရပ်ခြားတွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း သိပ္ပံပညာရှင်တချို့နှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီးခွင့်ရခဲ့သည်
ထိုသူများထဲတွင် ဓာတုဗေဒ အလှည့်ကျဇယား(Periodic Table) ကိုဖော်ထုတ်ခဲ့သူ ရုရှားသိပ္ပံပညာရှင် မင်ဒီလိ နှင့် လေယာဉ်ပျံသန်းရေးဆိုင်ရာ သိပ္ပံပညာရှင် အာဘယ်ဟူရိုဒဗီလ်နဖ် တို့မှာထင်ရှားသူများ ဖြစ်ကြသည်
ဦးရွှေအိုးဟာ နပိုလီယံဘုရင်ရဲ့ ကြယ်တာရာတံဆိပ်ကိုပါ လက်ခံရရှိခဲ့ပါတယ်
ကိုယ်တိုင်ကလည်း သိပ္ပံပညာအပေါ်တွင် စိတ်ပါဝင်စားသူဖြစ်သည်
ဦးရွှေအိုးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဘွဲ့နှင့် နပိုလီယံဘုရင်၏ ကြယ်တာရာတံဆိပ်တို့ကို ရရှိခဲ့သူ ခေတ်ပညာတတ်တစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် ဗြိတိသျှတို့ထံတွင် ဝင်ရောက်အမှုမထမ်းခဲ့ပေ
မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ကျောက်မြောင်းမြို့တွင် ရေခဲစက်လုပ်ငန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး အားလပ်ချိန်များတွင် စာဖတ်ခြင်း၊ လက်ဆွဲဘာဂျာတီးခြင်းတို့ဖြင့် အနားယူလေ့ရှိသည်
သီးသန့်စာကြည့်ခန်းတွင် စာအုပ်များကို စားပွဲလေးလုံးဖြင့် ထားရှိဖတ်ရှုလေ့ရှိသည်
ဦးရွှေအိုးသည် အသက် ၆၉နှစ်အရွယ် ၂၂၊ ဒီဇင်ဘာ၊ ၁၉၀၅တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့ လက်အောက်အမှုမထမ်းသည့် စိတ်ဓာတ်ရှိသူ၏ မျိုးဆက်များအဖြစ် သားဦးခင်မောင်ကြီးမှာ အက်ဖ်အေဘွဲ့ရသော်လည်း ဟုမ္မရူးအယ်ဒီတာအဖြစ်သာ တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်ကြီး နှင့် ဒေါ်နု တို့၏သား(ဦးရွှေအိုး၏မြေး) သခင်စံညွှန့်မှာလည်း တိုင်းပြည်အတွက် ခြေတစ်ဖက်ပေးဆပ်ခဲ့သည့် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲဝင် စစ်မှုထမ်းဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အရှေ့ အာဖရိကရှိ အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့မှာ နိုင်ရိုဘီမြို့ ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အီကွေတာပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး အရှေ့တောင်ဘက်တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ အနောက်ဘက်တွင် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံ နှင့် တောင်ဘက်တွင် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ တို့ တည်ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်း အားဖြင့် ၂၂၄,၄၄၅ စတုရန်းမိုင် (၅၈၁,၃၀၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိပြီး ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် လူဦးရေ ၄၄ သန်းမျှ ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက်တွင် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုမျိုး ရှိသည်
ထိုမှ ကုန်းတွင်း မြို့တော် ရှိရာသို့ ဝင်ရောက်သွားလျှင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ ပေါများသည့် ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်၏ ရာသီဥတုမျိုး သို့ ပြောင်းလဲသွားသည်
နိုင်ရိုဘီတွင် အေးမြသော ရာသီဥတု ရှိပြီး  အမြဲတမ်း နှင်းဖုံးလွှမ်းနေသော တောင်ထွဋ် ၃ ခု ရှိသည့် ကင်ညာတောင်သို့ နီးကပ်လာသည် နှင့် အမျှ ပို၍ အေးလာသည်
ထိုမှ ကုန်းတွင်းသို့  ဆက်လက် ဝင်ရောက်သွားလျှင် ဝိတိုရိယအိုင် အနီးတဝိုက်တွက် ပူနွေးပြီး စိုစွတ်သော အပူပိုင်း ရာသီဥတုသို့ တဖန်ပြန်၍ ပြောင်းလဲ သွားသည်
ထိုမှတဆင့် အနောက်ပိုင်းရှိ တောအုပ်နှင့် တောင်ထူထပ်သော နေရာတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတုသို့ တဖန် ပြောင်းလဲသွားသည်
အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသော အရှေ့မြောက် ဒေသမှာ ကန္တာရနီးပါးမျှ ဖြစ်သော ခြောက်သွေ့ရေရှား ရပ်ဝန်းဒေသ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အကြီးဆုံးသော ရေချိုအိုင် ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသ ရေကန်များတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည့် ဝိတိုရိယအိုင်သည် အနောက်တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိပြီး ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယား နိုင်ငံတို့နှင့် ပိုင်နက် ဝေမျှ ထားသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယူဂန်ဒါနိုင်ငံ နှင့် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံတို့နှင့် အတူ သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ကြည့်ရှုရန် အတွက် ထင်ရှားပြီး အရှေ့နှင့်အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ မာဆိုင်းမာရာ၊ နာကူရူးကန် အမျိုးသား ဥယျာဉ်၊ အာဘာဒဲ အမျိုးသား ဥယျာဉ် အစရှိသည့် တောရိုင်း တိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး ဒေသနှင့် အမျိုးသားဥယျာဉ်များကြောင့်လည်း ထင်ရှားသည်
ထို့ပြင် လာမူး ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာ့အမွေခံနေရာများ လည်း ရှိပြီး နိုင်ငံတကာ ရွက်လှေပြိုင်ပွဲ နှစ်စဉ်ကျင်းပရာ ဖြစ်သော ကီလီဖီ ကမ်းခြေ ကဲ့သို့သော ကမ္ဘာကျော် ကမ်းခြေများလည်း ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ ပါဝင်သော အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ခ် ဒေသမှာ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း ခေတ်ဦး ကာလ ကတည်းက လူသားတို့ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ်တွင် အနောက်-အလယ် အာဖရိကမှ ဘန်တူ တို့၏ နယ်မြေချဲ့ထွင်မှု ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ယနေ့ခေတ်နိုင်ငံများ၏ နယ်နိမိတ်မှာ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘာသာစကားများ၊ နိုင်လို-ဆာဟာရ ဘာသာစကားများ၊ အာဖရို-အေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ဆုံဆည်းရာ ဒေသ ဖြစ်သဖြင့် အာဖရိကတိုက်ကြီး၏ လူမျိုး နှင့် ဘာသာစကားတို့ ရောပြွမ်းရာ ဒေသဖြစ်သဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းစုံရှိရာ နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဥရောပသား နှင့် အာရပ်တို့ ခေတ်သစ် အစောပိုင်းကပင် မွမ်ဘာဆာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီး ဥရောပသားတို့က ၁၉ ရာစု အစပိုင်းကပင် နိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းသို့ စူးစမ်း ရှာဖွေ ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာက အရှေ့အာဖရိက ပရိုတက်ထရိတ် ကို ၁၈၉၅ တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၀ တွင် ကင်ညာကိုလိုနီနယ်မြေ အဖြစ်စတင်ခဲ့သည်
ကင်ညာ သမ္မတနိုင်ငံသည် ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၂၀၁၀ ဩဂုတ်လ ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ အပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်ကို ရေးဆွဲပြီးနောက် ကင်ညာသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၄၇ ခု အဖြစ် ခွဲခြားခဲ့ပြီး ရွေးချယ်ခံ ဒေသအုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက အုပ်ချုပ်ကြသည်
မြို့တော် နိုင်ရိုဘီမြို့မှာ ဒေသအတွင်း စီးပွားရေး အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးမှာ အရှေ့တောင် အာဖရိကနှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန် အားဖြင့် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ အဓိက စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ဖြစ်ပြီး  ရှေးယခင်ကတည်းက လက်ဖက် နှင့် ကော်ဖီတို့ကို အဓိက တင်ပို့ခဲ့ပြီး ယခုအခါ ဥရောပသို့ ပန်း များ တင်ပို့ရောင်းချလျက် ရှိသည်
ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းမှာလည်း နိုင်ငံ၏ အဓိက စီးပွားရေး မောင်းနှင်အား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်
ကင်ညာသည် အရှေ့အာဖရိက အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် ဖြစ်သည်
အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင် ကင်ညာတွင် နိုင်ငံရေး နှင့် စီးပွားရေး ပိုမို တည်ငြိမ်မှု ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ အမည်မှာ ကင်ညာတောင် ကို အစွဲပြု၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်းဖြစ်ပြီ: နိုင်ငံ၏ထင်ရှားသော အမှတ်အသားနှင့် အာဖရိကတိုက်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးတောင် ဖြစ်သည်
စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၂၂၄,၀၈၁ မိုင် (စတုရန်းကီလိုမီတာ ၅၈၀,၃၆၇ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၄၇ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြ်စပြီး မာဒါဂတ်စကားနိုင်ငံ၏ နောက်မှ ကပ်၍ လိုက်သည်
မြောက်လတ္တီကျု ၅° မှတောင်လတ္တီကျု ၅° အတွင်း၊ အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၃၄° မှ ၄၂° အတွင်း တည်ရှိသည်
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းရိုးတန်းမှ အစပြုလျှက် မြေနိမ့်ဒေသများမှာ အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြေမြင့် အဖြစ် တဖြည်းဖြည်း မြင့်မားသွားသည်
ကုန်းမြေမြင့်များမှာ ကင်ညာတောင်ကြား ဒေသဖြင့် ပိုင်းခြားထားပြီး အရှေ့ပိုင်းတွင် ကောင်းမွန်သော စိုက်ပျိုးမြေများ ရှိရာ ကုန်းမြေမြင့် တစ်ခု ရှိသည်
ကင်ညာကုန်းမြင့်ဒေသတွင် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံးသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဒေသများ ပါဝင်သည်
ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ကင်ညာတွင် အမြင့်ဆုံးနှင့် အာဖရိကတိုက်ပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သော ၁၇,၀၅၇ ပေ (၅,၁၉၉ မီတာ) အမြင့် ရှိသော ကင်ညာတောင် ပါဝင်ပြီး ရေခဲတောင်များလည်း ရှိသည်
၁၉,၃၄၁ ပေ ( ၅,၈၉၅ မီတာ) မြင့်သော ကီလီမန်ဂျာရိုတောင်ကို ကင်ညာနိုင်ငံမှ လှမ်းမြင်နိုင်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ရာသီဥတုမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် အပူပိုင်းမှ အစပြုလျှက် ကုန်းတွင်းပိုင်းတွင် သမမျှတသော ရာသီဥတု ရှိကာ မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ကန္တာရဆန်သော ရာသီဥတု ရှိသည်
လတိုင်းတွင် နေသာပြီး တစ်နှစ်ပတ်လုံး နွေရာသီနှင့် ကိုက်ညီသော အဝတ်အထည်များကိုသာ ဝတ်ဆင်ကြသည်
အတွင်းပိုင်း မြင့်သော ဒေသများတွင် ညဘက် နှင့် မနက်အစောပိုင်းတွင် အေး လေ့ ရှိသည်
မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတုမှာ မတ်၊ဧပြီလမှ မေ၊ ဇွန်လ အထိ ဖြစ်သည်
မိုးရွာချိန် တိုတောင်းသော ရာသီဥတုမှာ အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာ ဒီဇင်ဘာ အထိ ဖြစ်သည်
မိုးရွာသွန်းမှုမှာ တခါတရံ သည်းထန်ပြီး အများအားဖြင့် နေ့လယ်ပိုင်း နှင့် ညနေပိုင်းများတွင် ရွာလေ့ ရှိသည်
မိုးရွာသွန်းသောလများတွင် အပူချိန်မှာမူ မြင့်နေမြဲ ဖြစ်တတ်သည်
အပူဆုံး အချိန်မှာ ဖေဖော်ဝါရီလ နှင့် မတ်လ ဖြစ်ပြီး မိုးရွာချိန် ရှည်လျားသော ရာသီဥတု မတိုင်မီ ဖြစ်သည်
အအေးဆုံးမှာ ဇူလိုင်လတွင် ဖြစ်ပြီး ဩဂုတ်လ အလယ်အထိ အေးတတ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ အတွက် ရည်ရွယ်ထားသော စားကျက် မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး အပြာရောင် ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ နှင့် အခြား ဘိုဗစ်(ကျွဲနွားနှင့် မျိုးနွယ်တူ) သတ္တဝါများ နှစ်စဉ် အစုလိုက်အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းရာတွင် ပါဝင်နေကြဖြစ်သော မာဆိုင်းမာရာကဲ့သို့သော ဒေသများ အပါအဝင် ဖြစ်သည်
နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း ဝိုင်းဘိစ် ကောင်ရေ ၂၅၀,၀၀၀ ကျော် ခြောက်သွေ့သော ရာသီတွင် အစာရှိရာ နေရာကို ခက်ခဲကြမ်းတမ်း ရှည်လျားစွာ ပြောင်းရွှေ့ရင်း သေဆုံးကြသည်
အာဖရိက၏ သတ္တဝါကြီး၅မျိုး ဖြစ်သော ခြင်္သေ့၊ ကျားသစ်၊ အာဖရိကကျွဲ၊ ကြံ့ နှင့် အာဖရိကဆင် အားလုံးကို ကင်ညာနိုင်ငံတွင် တွေ့ရသည်
အခြားသော တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များ၊ [[တွားသွားသတ္တဝါများ နှင့် ငှက်များကိုလည်း ကင်ညာရှိ အမျိုးသား ဥယျာဉ်များ နှင့် အမဲလိုက်ရာ နေရာများတွင် တွေ့ရသည်
နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ဇွန်လမှ စက်တင်ဘာလ အတွင်း သတ္တဝါတို့ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းမှု (အထူးသဖြင့် ဝိုင်းဘိစ်များ၏ ရွှေ့ပြောင်းမှု) တွင် တိရစ္ဆာန်ကောင်ရေ သန်းပေါင်းများစွာ ပါဝင်လေ့ ရှိကြသည်
ကင်ညာသည် ကမ္ဘာ့ သဘာဝ အံ့ဖွယ်တစ်ခု ဖြစ်သော ဝိုင်းဘိစ် သတ္တဝါများ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ရွှေ့ပြောင်းခြင်း ဖြစ်ပွားရာ နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၁.၅ သန်းမျှသော ထိုသတ္တဝါများသည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မိုင် ၁၈၀၀ ကျော်မျှ ကွာဝေးသော တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ ဆရင်ဂတီ မှ မာဆိုင်းမာရာ အထိ ရေနှင့်အစာ ရှာဖွေရန် ပုံမှန် လက်ယာရစ် ရွှေ့ပြောင်းလေ့ ရှိကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း၂၀၀ ကျော် မီဆိုဇိုးရစ်ခေတ်က ကြီးမားသော မိကျောင်း ရုပ်ကြွင်းများ ကို တွေ့ရှိထားသည်
ထို ရုပ်ကြွင်းများကို ယူတားတက္ကသိုလ် နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသားပြတိုက်မှ အဖွဲ့များ ၂၀၀၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှ ဩဂုတ်လ အတွင်း တာကာနာကန် အနီး လိုကီတောင် ချောက်ကမ်းပါးတွင် တူးဖော်ရှာဖွေရာမှ တွေ့ရှိခြင်း ဖြစ်သည်
အရှေ့အာဖရိကတွင် တွေ့ရှိသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများ အရ ပရိုင်းမိတ်များသည် ထိုဒေသတွင် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း သန်း ၂၀ ကျော် ကတည်းက လှည့်ပတ်သွားလာနေခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်
လတ်တလော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ တာကာနာရေကန် အနီး တွေ့ရှိချက်များ အရ ဟိုမိုဟက်ဘီလစ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်းမှ ၂.၅ သန်းကြား) နှင့် ဟိုမို အီရပ်တပ် (လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁.၈သန်း မှ နှစ်ပေါင်း ၃သိန်းခွဲ ကြား)  အစရှိသော ယနေ့ခေတ်လူတို့ တိုက်ရိုက်  ဆင်းသက်ရာ လူတူသတ္တဝါများ ပလေစတိုဆင်း ခေတ်က နေထိုင်ခဲ့သည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် တာကာနာ ရေကန်တွင် တူးဖော်ရှာဖွေ နေစဉ်အတွင်း ရစ်ချက် လီကီး သည် ကာမိုရာ ကီမူးနှင့် အတူ နှစ်ပေါင်း ၁.၆ သန်း သက်တမ်းရှိသော ဟိုမိုအီရပ်တက် ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်း တာကာနာလူငယ်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူတို့၏ သမိုင်းသက်တမ်း အစမှ စ၍ လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနေရာတွင် ပထမဆုံး နေထိုင်ကြသူများမှာ မုဆိုးနှင့်စုဆောင်းရှာဖွေသူ အုပ်စုများဖြစ်ပြီး ယနေ့ခေတ် ခွိုင်ဆန် စကားပြောသူများ နှင့် နီးစပ်သည်
ထိုလူများ နေရာတွင် အစားထိုး ဝင်ရောက်လာသူများမှာ ကူရှစ်တစ် စကားပြောသော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရေး နှင့် မွေးမြူရေး လုပ်ကိုင်သူများ ဖြစ်သည်
ဟိုလိုစင်းခေတ် အစောပိုင်းတွင် ဒေသတွင်း ရာသီဥတုမှာ ခြောက်သွေ့မှုမှ စိုစွတ်မှုသို့ ပြောင်းလဲလာသဖြင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများ လုပ်ကိုင်ရန် အခွင့်သာလာခဲ့သည်
ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ယနေ့ခေတ် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသူများ၏ ဘိုးဘေးများ ဖြစ်သော နိုင်လိုတစ် စကားပြော ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးမွေးမြူသူများ ယနေ့ခေတ် တောင်ဆူဒန် နေရာမှ ကင်ညာနေရာသို့ စတင် ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့ကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံရှိ နိုင်လိုတစ် စကားပြောသော လူမျိုးစုများတွင် ဆမ်ဘူရူလူမျိုး၊ လူးအိုလူမျိုး၊ တာကာနာလူမျိုး၊ မာဆိုင်းလူမျိုး စသည်တို့ ပါဝင်သည်
အေဒီ ပထမ ထောင်စုနှစ် အတွင်း ဘန်တူစကားပြောသော လယ်သမားများ ဒေသတွင်းသို့ ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ဘန်တူများသည် ယနေ့ခေတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း နှင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အနောက်ပိုင်း ဒေသများ ဖြစ်သော ဘီနူးမြစ် တလျှောက်ရှိ အနောက် အာဖရိက ဒေသများတွင် နေထိုင်ခဲ့သူများ ဖြစ်သည်
ဘန်တူတို့ ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးတွင် တိုးတက်မှုများနှင့် သံထည်လုပ်ငန်းများကို ဒေသအတွင်းသို့ ယူဆောင်လာခဲ့သည်
ကင်ညာတွင် ရှိသော ဘန်တူလူမျိုးများတွင် ကီကူရူးလူမျိုး၊ လူယာ လူမျိုး၊ ကမ်ဘာလူမျိုး၊ ကီဆီးလူမျိုး၊ မီရူးလူမျိုး၊ အမ်ဘိုလူမျိုး၊ အမ်ဘီရီးလူမျိုး၊ ဝါဒါဝီဒါ-ဝါတူဝီတာလူမျိုး၊ ဝါပိုကိုမိုလူမျိုး နှင့် မီဂျီကန်ဒါ လူမျိုး တို့လည်း ပါဝင်သည်
ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် ၁၅ ရာစု အထိ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ယခုအခါ ပျောက်ကွယ်သွားသော ဆီရီကွာလူမျိုး များမှာလည်း ယခင်က ထင်ရှားသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ အတွင်းပိုင်းမှ ထင်ရှားသော သမိုင်းမတင်မီခေတ်က နေရာများတွင် တာကာနာရေကန်၏ အနောက်ပိုင်းရှိ နာမိုရာတွန်ဂါ ရှေးဟောင်းနယ်မြေ နှင့် မီဂိုရီ ကောင်တီရှိ တံတိုင်းခတ် နေထိုင်ရာ သင်မ်လိချ် အိုဟင်ဂါ နယ်မြေတို့ ဖြစ်သည်
ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းသည် ပန်းပဲဆရာများ နှင့် လယ်သမားများ၊ မုဆိုးများ၊ တံငါများ ကျင်လည်ကျက်စားရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုသူတို့မှ ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးအတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး၊ ငါးဖမ်းခြင်း သံထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပြည်ပနိုင်ငံများ နှင့် ကုန်သွယ်ခြင်းတို့ဖြင့် အထောက်အကူ ပေးခဲ့သည်
အာရေဗျ တောင်ပိုင်းမှ အာရပ်တို့သည် ကမ်းရိုးတန်းတွင် နေထိုင်သော ဘန်တူလူမျိုး တို့ကြားတွင် ဝင်ရောက်အခြေချကြပြီး မွမ်ဘာဆာ၊ မာလင်ဒီ နှင့် ဇမ်ဇီဘာ တို့အပါအဝင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်သည့် မြို့ပြနိုင်ငံများကို တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့ကြသည်
အာရပ်မှ ရွေ့ပြောင်းလာသူတို့က အစ္စလာမ် ဘာသာကိုလည်း ထိုဒေသနှင့် မိတ်ဆက်ပေးခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ ယဉ်ကျေးမှုများ ရောနှောခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ဒေသခံ ဘန်တူတို့၏ ဆွာဟီလီ ယဉ်ကျေးမှု နှင့် ဘာသာစကားတို့တွင် အာရပ်တို့၏ လွှမ်းမိုးမှု သိသာစွာ ရှိနေကြောင်း တွေ့ရသည်
ကီလ်ဝါ ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေသည် သည် ကီလ်ဝါဟု ခေါ်သော ယနေ့ခေတ် တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နေရာတွင် အခြေပြု အုပ်စိုးခဲ့သော ဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေ ဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်မှု ၏အာဏာ အမြင့်မားဆုံး အချိန်တွင် ဩဇာအာဏာမှာ ကင်ညာအပါအဝင် ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်း တစ်ခုလုံးကို ဖြန့်ကျက်ထားနိုင်ခဲ့သည်
ထိုဆူလတန် စော်ဘွားနယ်မြေကို ၁၀ ရာစုတွင် အီရန်တောင်ပိုင်း ရှီရဇ် ဒေသမှ ပါရှား ဆူလတန် တစ်ဦး ဖြ်စသော အလီ အစ်ဘ် အယ်လ် ဟာဆန် ရှီရာဇီ  က တည်ထောင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း ဆက်ခံသည့် ဆူလတန်များသည် သန္တာကျောက်ဖြင့် ဗလီများကို တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ကြေးပြားများကိုလည်း စတင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
ဆွာဟီလီတို့သည် မွမ်ဘာဆာကို အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်ခု အဖြစ်တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ မြို့ပြနိုင်ငံများသာမက ပါရှား၊ အာရေဗျ နှင့် အိန္ဒိယရှိ ကုန်သွယ်ရေး အချက်အချာ နေရာများနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပြုခဲ့ကြသည်
၁၇ ရာစု နောက်ပိုင်း ဆွာဟီလီ ကမ်းရိုးတန်းကို အိုမာနီ အာရပ်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီး တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည့် အခါတွင် အိုမန် နှင့် ဇန်ဇီဘာရှိ စိုက်ခင်းတို့ရှိ အလုပ်သမား လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆည်းရန် အာရပ်တို့က ကျွန်ရောင်းဝယ်မှုကို စတင်ခဲ့ကြသည်
အစပိုင်းတွင် ရောင်းဝယ်သူတို့မှာ အိုမန်မှသာ အဓိက လာကြသော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဇန်ဇီဘာမှလည်း အများအပြား လာရောက်ကြသည်
ထို့အပြင် ပေါ်တူဂီ တို့ကလည်း အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို ဖြတ်၍ ကျွန်အရောင်းအဝယ်ပြုရာတွင် ဗြိတိသျှ ကျွန်စနစ် ဖျက်သိမ်းရေး သမားတို့၏ ကြားဖြတ်နှောင့်ယှက်မှုကို ကြုံရသဖြင့် အိုမန်နှင့် ဇန်ဇီဘာတို့ ထံမှ ကျွန်များကို စတင် ဝယ်ယူခဲ့ကြလေသည်
ဆွာဟီလီ ဘာသာစကား၊ အာရပ်ဘာသာ စကားပါဝင်သော ဘန်တူ ဘာသာစကား၊ ပါရှား ဘာသာစကားနှင့် အခြား အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် အာရှတောင်ပိုင်းမှ အငှားသုံးသော စကားလုံးများဖြင့် ခြားနားသော လူမျိုးတို့ အခြား ကုန်သွယ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ဘာသာစကားတစ်ခု ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်
ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတွင်လည်း ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ ငှားသုံးသော စကားလုံးများ ရှိသည်
ရာစုနှစ်ပေါင်း များစွာ အတွင်း ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းသည် ကုန်သည်မှားနှင့် စွန့်စားသွားလာသူများအတွက် အိမ်ရှင် အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
ကင်ညာကမ်းရိုးတန်းတွင် စီတန်း တည်ရှိနေသော မြို့ပြများတွင် မာလင်ဒီ လည်း အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ထိုမြို့မှာ ၁၄ ရာစုကတည်းကပင် ဆွာဟီလီတို့၏ အရေးပါသော နေထိုင်ရာ အဖြစ်တည်ရှိနေခဲ့ပြီး တစ်ချိန်က အာဖရိက ဂရိတ်လိတ် ဒေသတွင် မွမ်ဘာဆာနှင့် အပြိုင်အဆိုင် ထင်ရှားခဲ့သည်
မာလင်ဒီသည် သာမန်အားဖြင့် နိုင်ငံခြားသားများ အတွက် ဖော်ရွေသော ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ပင် ဖြစ်သည်
၁၄၁၄တွင် မာလင်ဒီရှိ ဆွာဟီလီ ဆူလတန်က စူးစမ်းရှာဖွေသူ ကျန်းဟီ၏ ခရီးစဉ်တွင် တရုတ်ပြည် မင်မင်းဆက်နှင့် သံတမာန် ဆက်ဆံရေး စတင်ခဲ့သည်
မာလင်ဒီ အာဏာပိုင်တို့သည် ၁၄၉၈တွင် ပေါ်တူဂီ စူးစမ်းရှာဖွေသူ ဗတ်စကို ဒဂါးမား ကိုလည်း လက်ခံကြိုဆိုခဲ့ကြသည်
ဇမ်ဇီဘာရှိ ဆူလတန်၏ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှု အပေါ်တွင် ဂျာမန်တို့က အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံ အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ရာမှ ကင်ညာ၏ ကိုလိုနီ သမိုင်းကြောင်း စတင်ခဲ့ပြီး ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိက ကုမ္ပဏီ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ဂျာမန်တို့က ၁၈၉၀ တွင် ဗြိတိန်သို့ ကမ်းရိုးတန်း ပိုင်ဆိုင်မှုကို ပေးအပ်ရာမှ ဗြိတိသျှတို့၏ နေမဝင် အင်ပါယာ တပ်မတော် ၏ လှုပ်ရှားမှု ရပ်တန့်သွားခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံအတွင်း ဖြတ်သန်းသွားသော ကင်ညာ-ယူဂန်ဒါ ရထားလမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က စတင်ဖောက်လုပ်ခဲ့ကြသည်
ထို ရထားလမ်းအား အချို့သော ဒေသခံ လူမျိုးတို့က လက်မခံပဲ ကန့်ကွက် တော်လှန်ခဲ့ကြပြီး အထူးသဖြင့် နန်ဒီ လူမျိုးများက ၁၈၉၀ မှ ၁၉၀၀ ထိ ဆယ်နှစ်တိုင်အောင် ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ဗြိတိသျှတို့က ရထားလမ်းကို ပြီးဆုံးအောင် ဖောက်နိုင်ခဲ့သည်
နန်ဒီတို့သည် ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်ခြင်းကို နှောင့်ယှက်သော ပထမဆုံးသော ဒေသခံများ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၂၀ တွင် အရှေ့အာဖရိက အထိန်းသိမ်းခံ နိုင်ငံအား ကိုလိုနီ အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ထိုဒေသရှိ အမြင့်ဆုံးတောင်ကို အစွဲပြုကာ ကင်ညာဟု အမည်သစ် ပေးခဲ့သည်
ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်သည့် လုပ်သားများ အတွက် အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသား အမြောက်အမြား ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်
၎င်းတို့၏ သားစဉ်မြေးဆက် အိန္ဒိယသားများမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး နောင်တွင် အစ်စမေးလ် မူဆလင် နှင့် ဆစ်ခ် အစရှိသော ကင်ညာရှိ သိသာထင်ရှားသော အိန္ဒိယ အုပ်စုများ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဆာဗိုနယ်ကို ဖြတ်၍ ရထားလမ်း ဖောက်လုပ်နေစဉ်တွင် အချို့သော အိန္ဒိယ ရထားလမ်း အလုပ်သမားများနှင့် ဒေသခံ အာဖရိက အလုပ်သမားများမှာ ဆာဗို လူသားစား ခြင်္သေ့များ ဟု အမည်ရသော ခြင်္သေ့ နှစ်ကောင်၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံခဲ့ရသည်
၁၉၁၄ ဩဂုတ်လ ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်သော အခါတွင် ဗြိတိသျှ အရှေ့ အာဖရိက ဘုရင်ခံ နှင့် ဂျာမန် အရှေ့အာဖရိက ဘုရင်ခံတို့ နုနယ်သေးသော ကိုလိုနီများကို တိုက်ပွဲများမှ ကင်းလွတ်ရန်အတွက် ယာယီ မပစ်ခေတ်ရေး သဘောတူညီမှု ရယူခဲ့သည်
ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ပေါလ် ဗွန် လက်တောင်း ဗော်ဘက်ခ် သည် ဂျာမန် စစ်တပ်များကို ဦးဆောင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ အရင်းအမြစ်များကို တတ်နိုင်သမျှ ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ဂျာမနီ နိုင်ငံနှင့် လုံးဝ အဆက်အသွယ် ပြတ်တောက်နေသော်လည်း ဗွန်လက်တောင်း သည် ထိရောက်သော ပြောက်ကျားစစ်ကို ဆင်နွဲနိုင်ခဲ့ပြီး ကမ်းလွန် တွင်နေထိုင်၍ ဗြိတိသျှတို့၏ ရိက္ခာများကို လမ်းမှ ဖြတ်တောက်၍ လုံးဝ မရှုံးနိမ့်ဘဲ ရှိနေခဲ့သည်
နောက်ဆုံး ၁၉၁၈ ခုနှစ် စစ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီး ၁၄ ရက် ကြာသည့် အခါတွင်မှ ယနေ့ခေတ် ဇမ်ဘီယာနိုင်ငံ နေရာဖြစ်သော မြောက်ရိုဒီးရှားတွင် လက်နက်ချခဲ့သည်
ဗွန်လက်တောင်း ကို ဖမ်းမိနိုင်ရန်အတွက် ဗြိတိသျှ တို့သည် အိန္ဒိယမှ ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ စစ်တပ်ကို ပို့လွှတ်ခဲ့ပြီး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် ကုန်းတွင်းပိုင်းကျသော နေရာများမှ ရိက္ခာများကို သယ်ပို့နိုင်ရန် အထမ်းသမား အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုခဲ့ရသည်
ကယ်ရီယာကော့ပ် ဟုခေါ်သော စစ်တပ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အာဖရိကသား ၄ သိန်းကျော်ကို အသုံးပြုခဲ့ရာ ထိုသူတို့၏ ရေရှည် နိုင်ငံရေးတွင် ပါဝင်ပတ်သက်မှု အတွက် အထောက်အပံ့ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတွင် အတွင်းပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဗြိတိသျှ နှင့် အခြား ဥရောပ လယ်သမားတို့ အခြေချခဲ့ကြပြီး ၎င်းတို့မှာ ကော်ဖီ နှင့် လက်ဖက် တို့ကို စိုက်ပျိုးခြင်းဖြင့် ကြွယ်ဝချမ်းသာ လာခဲ့ကြသည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ထိုဒေသတွင် နေထိုင်သူ လူဖြူ  ၃၀,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိလာခဲ့ပြီး နိုင်ငံစီးပွားရေး အပေါ်တွင် သူတို့၏ ပံ့ပိုးမှုကြောင့် နိုင်ငံရေးတွင် ပြောရေး ဆိုခွင့် ရလာခဲ့ကြသည်
အလယ်ပိုင်းကုန်းမြင့် ဒေသတွင် ယခင်ကတည်းက ကီကူယူး လူမျိုး တစ်သန်းခန့် နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားများ အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ဥရောပတို့၏ ဥပဒေအရ မြေယာပိုင်ဆိုင်ခွင့် မရှိ ပေ
နောက်မှ အခြေချ နေထိုင်သူတို့က သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ကာကွယ်ရန် ရွှေ့ပြောင်း လယ်သမားတို့ ကော်ဖီ စိုက်ပျိုးမှုကို ပိတ်ပင်ခဲ့ပြီး တဲခွန် ကောက်ခံခဲ့သဖြင့် မြေယာမရှိသူတို့မှာ သူတို့၏ လုပ်အားအတွက် ပြန်ရသည်မှာ နည်းသည်ထက်နည်းလာခဲ့သည်
ထိုဒေသတွင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ သဖြင့် မြို့ကြီးများသို့  အစုလိုက်အပြုံလိုက် ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၀ ခုနှစ်များတွင် ကင်ညာ၌ နေထိုင်သော လူဖြူ  ၈၀,၀၀၀ မျှ ရှိသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက် ၂ ဘုရင်မကြီး နှင့် သူမ၏ ခင်ပွန်း ဖိလစ် မင်းသားတို့ ကင်ညာနိုင်ငံ ထရီးတော့ပ် ဟိုတယ်တွင် အပန်းဖြေခရီး လာရောက်နေခိုက်တွင် သူမ၏ ဖခင် ဆဌမမြောက် ဂျော့ရှ် ဘုရင် အိပ်နေရင်း ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
မင်းသမီးငယ်သည် သူမ၏ ခရီးစဉ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး အိမ်သို့ အမြန်ပြန်ကာ ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အဲလိဇဘက် ဘုရင်မ ၂ သည် ဝက်မင်စတာ ဘုရားကျောင်းတွင် ဘိသိက်ခံခဲ့ပြီး လူတစ်ဦးက သူမသည် အာဖရိကရှိ သစ်ပင်ပေါ်သို့ မင်းသမီး အဖြစ် တက်သွားပြီး ဘုရင်မ အဖြစ် ပြန်ဆင်းလာခဲ့သည်ဟု တင်စားပြောဆိုလေသည်
မောမော ပုန်ကန်မှု (၁၉၅၂-၁၉၅၉) ၁၉၅၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ ၁၉၅၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ အထိ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဗြိတိသျှတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုကို တွန်းလှန်သော မောမော ပုန်ကန်မှု ဖြစ်ပေါ်သဖြင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ဘုရင်ခံမှ ဘုရင်၏ အာဖရိက ရိုင်ဖယ်တပ် အပါအဝင် ဗြိတိသျှနှင့် အာဖရိကတပ်များကို တောင်းခံ ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ တို့သည် သူပုန် နှိမ်နှင်းရေးကို ၁၉၅၃ ခုနှစ် မေ လမှ စတင်ခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဂျော့ရှ် အားစ်ကိုင်း မှ ကိုလိုနီ တပ်များကို ဦးဆောင်ခဲ့ကာ ဝင်စတန် ချာချီ က နောက်မှ ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်
ဂျင်နရယ် ချိုင်းနား ဟု အမည်ရသော ဝါအူဟီအူ အီတိုတဲ ကို ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၅တွင် ဖမ်းဆီးရမိပြီး နောက်ဆက်တွဲ စစ်ဆေးမေးမြန်းမှုများမှ မောမော တပ်တို့၏ ဖွဲ့စည်းပုံကို ပိုမို နားလည် သိရှိခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ တို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ရက်သတ္တပတ်ပေါင်း များစွာ ပြင်ဆင် စီမံခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ တွင် အန်ဗေးစစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်
ထိုစစ်ဆင်ရေးမှ နိုင်ရိုဘီကို စစ်ရေး အရ ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့ပြီး မြို့တွင်းနေသူတို့ကို စိစစ်ကာ မောမော ထောက်ခံသူများကို အကျဉ်းစခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့်တပ်များတွင် အာဖရိက သစ္စာခံများ ပါဝင်ပြီး ဗြိတိသျှ စစ်တပ်နှင့် ဘုရင်၏ ရိုင်ဖယ်တပ်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံခြား စစ်တပ်များ မပါဝင်သဖြင့် အစိုးရ၏ နည်းဗျူဟာ များတွင် အချက်အချာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
အရေးပေါ် အခြေအနေ အပြီးတွင် အိမ်စောင့်တပ်များမှ မောမောသူပုန် ၄,၆၈၆ ဦးကို သတ်ပစ်ခဲ့ပြီး သူပုန် စုစုပေါင်း၏ ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂၁တွင် နိုင်အာရီတွင် ဒီဒန် ကီမာသီကို ဖမ်းဆီးရမိပြီးနောက် မောမောတို့၏ ရှုံးနိမ့်ခြင်း အပြီးသို့ တိုင်ခဲ့ပြီး စစ်ရေးတိုက်ပွဲများ ပြီးဆုံးခဲ့သည်
ထိုအချိန်များ အတွင်း မြေပိုင်ဆိုင်မှု နှင့် ပတ်သက်သော စနစ်များကို သိသိသာသာ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ထိုအထဲတွင် အထင်ရှားဆုံးမှာ သစ္စာခံများကို ဆုပေး၍ မောမောများကို ဒဏ်ပေးသော ဆွင်နာတန် အစီအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှ ဥပဒေပြု ကောင်စီသို့ တိုက်ရိုက်ရွေးချယ်သော ပထမဆုံး ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့က အစွန်းမရောက်သော ဒေသခံ ပြိုင်ဖက်တို့ကို အာဏာလွှဲပေးရန် မျှော်လင့်ထားခဲ့သောလည်း ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစုမှ ဂျိုမို ကင်ညတ်တာက ၁၉၆၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး မရမီ အချိန်ကလေးတွင် အစိုးရ ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့ပြီး ထိုနေ့တွင်ပင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ကင်ညာစစ်တပ်မှ မြောက်ပိုင်းနယ်စပ် ခရိုင်တွင် နေထိုင်ပြီး မြောက်ဘက် ဆိုမာလီ သမ္မတနိုင်ငံရှိ သူတို့၏ မျိုးနွယ်တူများနှင့် ပူးပေါင်းချင်သော ဆိုမာလီ သူပုန်များနှင့် ရှီဖတာစစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲရသည်
၁၉၆၇ အောက်တိုဘာလ အာရှုရာ ကြေညာချက်ဖြင့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေးကို သဘောတူနိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၆၉ ခုနှစ်အထိ တည်ငြိမ်အေးချမ်းမှု မရှိဘဲ ဖြစ်နေခဲ့သည်
နောက်ထပ် ကျူးကျော် ဝင်ရောက်မှုများကို တွန်းလှန်နိုင်ရန် အတွက် ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာသည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် ကာကွယ်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့ပြီး ယခုထိတိုင် အသက်ဝင်နေဆဲ ဖြစ်သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်တွင် ကင်ညာသမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့ပြီး ဂျိုမို ကင်ညတ်တာသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
မွိုင်ခေတ် (၁၉၇၈-၂၀၀၂) ၁၉၇၈ ခုနှစ် ကင်ယတ်တာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင်သည် ၁၉၇၉၊ ၁၉၈၃ နှင့် ၁၉၈၈ ခုနှစ် တို့တွင်ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ယှဉ်ပြိုင်သူ မရှိဘဲ သမ္မတ အဖြစ် ဆက်လက် အရွေးခံခဲ့သည်
ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တစ်ပါတီ စနစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အောက်တွင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲကို တစ်နှစ်စော၍ ကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂ ရက် မအောင်မြင်သော စစ်တပ်၏ အာဏာသိမ်းမှုကြောင့် ဖြစ်သည်
မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းမှုမှာ လေတပ်မှ ရာထူးငယ်သော ဝါရင့် တပ်သား အဆင့်ရှိ ဟဲဇာကိုင်းယား အိုချူ ကာမှ ဦးဆောင်စီမံ၍ လေတပ် အတွင်းမှ စစ်မှုထမ်း အမိန့်ဖြင့် ဝင်ရောက်နေသော တပ်သားများ အဓိက ပါဝင်သည်
အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုကို ဆိုမာလီ စစ်ဘက် အရာရှိဟောင်း ဖြစ်သော စစ်ဦးစီးချုပ် မာမု မိုဟာမက် ဦးဆောင်သော တပ်များ မှ လျင်မြန်စွာ နှိမ်နင်း နိုင်ခဲ့သည်
ထိုတပ်ဖွဲ့များတွင် ရဲဘက်မှ စစ်ရေးတပ်ဖွဲ့များ ပါဝင်သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ် ဂါရစ်ဆာ လူသတ်ပွဲ အပြင် ကင်ညာတပ်များသည် ၁၉၈၄ တွင် ကင်ညာ အရှေ့မြောက် ခရိုင်မှ အရပ်သားများကို အစုလိုက် အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်သော ဝါဂဲလာ လူသတ်ပွဲကို ကျူးလွန် ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ထိုလူသတ်ပွဲများနှင့် ပတ်သက်၍ စစ်ဆေးရန် တရားဝင် အမိန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် လျှို့ဝှက်မဲပေးစနစ် အစား မဲပေးသူများက မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်သော အမတ်၏ နောက်တွင် တန်းစီသည့် စနစ်ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ထိုအချက်ကြောင့် ဒီမိုကရေစီ မဆန်သော အစိုးရ၏ သရုပ်ကို အမြင့်မားဆုံး ဖော်ပြခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြင်ဆင်ရန် လှုပ်ရှားမှုများ အနှံ့အပြား ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပါတီတစ်ခုတည်းကိုသာ ခွင့်ပြုသော ပုဒ်မ အပါအဝင် အခြား အငြင်းပွားဖွယ်ရာ ပုဒ်မ အများအပြားကို ရွေးကောက်ပွဲပြီး နှစ်များတွင် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၉၂ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၇ ခုနှစ် ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် ပင် ပြန်လည် အရွေးခံခဲ့ရသည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်များ ၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် မွိုင်သည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဆက်လက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရှိတော့ပဲ အတိုက်အခံ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ "အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း" မှ ယှဉ်ပြိုင်သော မွိုင်း ကီဘာကီ မှ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုရွေးကောက်ပွဲသည် လွတ်လပ်ပြီး တရားမျှတသော ရွေးကောက်ပွဲ အဖြစ် ဒေသခံ နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စောင့်ကြည်သူများမှ သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ဒီမိုကရေစီ ဖွံ့ဖြိုးမှုအတွက် အလှည့်အပြောင်း အချိန်တစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် နှစ်နှစ် ဆက်တိုက် မိုးခေါင်ခဲ့ပြီး နှစ် ၆၀ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး မိုးခေါင်မှု ဖြစ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် အနောက်မြောက် တာကာနာ ဒေသတွင် အထိခိုက်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပြီး အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒေသအတွင်းရှိ ကျောင်းများကို ပိတ်ပစ်ခဲ့ရသည်
ထို ကပ်ဘေးကို ၂၀၁၂ အစောပိုင်းတွင် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သော ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများဖြင့် ကျော်လွန် နိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက်တွင် ကူညီကယ်ဆယ်ရေး အဖွဲ့များမှ ရေပေးမြောင်းများတူးဖော်ခြင်း နှင့် အပင်မျိုးစေ့များကို ဖြန့်ဖြူးခြင်း အပါအဝင်  ပြန်လည်ထူထောင်ရေး လုပ်ငန်းများကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
ကင်ညာသည် သမ္မတ ဦးဆောင်သော ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
သမ္မတသည် နိုင်ငံ၏ခေါင်းဆောင် နှင့် အစိုးရ အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ကာ ပါတီစုံ စနစ်ကို ကျင့်သုံးသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာကို အစိုးရက ကျင့်သုံးသည်
ဥပဒေပြု အာဏာကို အစိုးရနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော် သို့မဟုတ် ပါလီမန် အောက်လွှတ်တော် သို့ အပ်နှင်း ထားသည်
တရားစီရင်ရေးမှာ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် ဥပဒေပြုရေးတို့မှ သီးသန့်ဖြစ်သည်
ယခင်က အထူးသဖြင့် ယခင် သမ္မတ ဒင်နီယယ် အာရပ် မွိုင် လက်ထက်တွင် အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှ တရားစီရင်ရေး၏ ကိစ္စရပ်များတွင် ဝင်ရောက်စွက်ဖက်သည်ဟု စိုးရိမ်မကင်း ရှိခဲ့ကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့ ၏နိုင်ငံအသီးသီးတို့၏ အများပြည်သူနှင့်ဆိုင်သော နေရာများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် ခြစားမှုများ ကိုတိုင်းတာသော အဂတိ လိုက်စားမှု နိုင်ငံများ နှိုင်းယှဉ်စာရင်း တွင် အနိမ့်ပိုင်း၌ ကျရောက်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံတွင် နံပါတ် ၁၃၉ နေရာတွင် ရှိနေပြီး အမှတ်အားဖြင့် ၂၇၁၀၀ ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ကင်ညာ အစိုးရ အဖွဲ့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များတွင် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အတွက် သိသာထင်ရှားသော တိုးတက်မှု အချို့ ရှိလာသည်
ဥပမာ အားဖြင့် လွတ်လပ်သော ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး ကော်မရှင် အသစ် ဖွဲ့စည်းခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီးတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပို၍ အသေးစိတ်ကျစွာ ပြင်ဆင်နိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ ပြန်လည်သုံးသပ်ရေး ဥပဒေကို လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီနည်းကျ ပွင့်လင်းသော ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက လွတ်လပ်၍ တရားမျှတသည်ဟု သုံးသပ်ကြသည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်မှုအတွက် အရေးကြီးသော အလှည့်အပြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေး ရကတည်းက အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသား တပ်ပေါင်းစု မှ နိုင်ငံရေးပါတီများ ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့ဖြစ်သော အမျိုးသား သက်တန့် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့သို့ ငြိမ်းချမ်းစွာ အာဏာ လွှဲပြောင်း ပေးခဲ့သည်
သမ္မတ မွိုင်း ကီဘာကီ လက်ထက်တွင် အာဏာရလာသော ညွန့်ပေါင်း အစိုးရသစ်သည် စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ဖြစ်ပေါ်ရန်၊ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရန်၊ ပညာရေး တိုးမြှင့်ရန် နှင့် အခြေခံ ဥပဒေကို ပြန်လည်ရေးဆွဲရန် ကိစ္စရပ်များကို ဦးတည်ဆောင်ရွက်မည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်
အချို့သော ကတိများသာ လက်တွေ့ အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့သည်
မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်လာသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ စ၍ အထက်တန်း ပညာရေး အတွက် ကုန်ကျ စရိတ်ကို အစိုးရမှ များစွာ ထောက်ပံ့မည် ဟု အစိုးရမှ ကြေညာချက် ထုတ်ခဲ့ပြီး အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို ပေးခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် ကင်ညာ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ထိုရွေးကောက်ပွဲမှာ သမ္မတ၊ ပါလီမန် နှင့် အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာ အားလုံး အတွက် ဖြစ်သည်
ပါလီမန် ရွေးကောက်ပွဲမှာ လွတ်လပ်ပြီး ယေဘူယျအားဖြင့် တရားမျှတသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ထိုရွေးကောက်ပွဲမှ သိသာသော ပြောင်းလဲမှု များစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ထိုအထဲမှ ကောက်နှုတ် တင်ပြရလျှင်-မိမိတို့ နေရာ အတွက် ပြန်လည်ယှဉ်ပြိုင်သော အမတ် ၁၉၀ ဦး ထဲမှ ၇၁ ဦးသာ ပြန်၍ အရွေးခံရသည်
မိမိတို့ နေရာအတွက် ပြန်လှည်ယှဉ်ပြိုင်သော ဝန်ကြီး ၂၀ ဦး ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် အတွက် တရားဝင် အတိုက်အခံ အဖွဲ့ဖြစ်သော ကင်ညာ အာဖရိက အမျိုးသားတပ်ပေါင်းစုမှာ ၆၂ နေရာမှ ၁၄ နေရာသို့ လျော့ကျသွားခဲ့သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ သမိုင်းတွင် အများဆုံး အဖြစ် အမျိုးသမီး ၁၅ ဦး ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် အဓိက အငြင်းပွားကြသော ပြဿနာများမှာ-ဒေသအလိုက် ဖွံ့ဖြိုးရေး ရန်ပုံငွေများ ခွဲဝေပေးမှုအမတ်တို့၏ လစာ တိုးမြှင့်မှု၉ ကြိမ်မြောက် ပါလီမန်မှ အတည်ပြုအတည်မပြု ခဲ့သော ဥပဒေများဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြောင်းလဲခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲတွင်မှု လက်ရှိသမ္မတ ကီဘာကီသည် အမျိုးသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးပါတီမှ နေ၍ ပြန်လည်အရွေးခံရန် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြိုင်ဘက်မှာ အဓိက အတိုက်အခံ ပါတီဖြစ်သော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ  ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတကာ လေ့လာသူများက ရွေးကောက်ပွဲသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံနှုန်း မမီ ဟု ပြောဆို ဝေဖန်ခဲ့ကြသည်
လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး အသစ်ဖွဲ့စည်းသော လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ-ကင်ညာမှ အရွေးခံသူ ကာလွန်ဇို မတ်စ်ယိုကာ ထံသို့ အရေးပါသော မဲအရေအတွက် ၈ ရာခိုင်နှုန်း ပါသွားခဲ့ပြီးနောက် အပြီးသတ် ယှဉ်ပြိုင်မှုမှာ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ အရွေးခံသူ ရိုင်လာ အိုဒင်ဂါနှင့် ကီဘာကီတို့ နှစ်ဦးသာ ဖြစ်သည်
ကင်ညာ ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင် ဌာနချုပ်တွင် မဲရေတွက်နေစဉ် အိုဒင်ဂါ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ဦးစွာ ရောက်ရှိလာသဖြင့် အိုဒင်ဂါ မှာ ပထမတွင် မသိမသာ မဲ အသာရနေခဲ့ပြီး နောက်တွင် သိသိသာသာ မဲ အသာရလာခဲ့သည်
မဲများကို ဆက်လက်ရေတွက်နေခဲ့ပြီးနောက် ကီဘာကီ ထောက်ခံသူများသော မဲဆန္ဒနယ်မှ မဲများ ရောက်လာသော အခါတွင် ကီဘာကီမှ မဲ အရေအတွက် အမီလိုက်လာခဲ့ပြီးနောက် သိသိသာသာ ကျော်တက်သွားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ကင်ညာရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်၏ လုပ်ဆောင်ချက် မှားယွင်းသည်ဟု ဆိုပြီး  ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြမှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
အိုဒင်ဂါက မိမိဘာသာ ပြည်သူ့ သမ္မတ ဟု ကြေညာခဲ့ပြီး မဲပြန်လည်ရေတွက်ရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြမှုများမှ လူမျိုးရေး အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသဖြင့် လူ ၁၀၀၀ ခန့် သေဆုံးပြီး လူ ၆၀၀,၀၀ ခန့် မိမိတို့ နေအိမ်မှ စွန့်ခွာ ထွက်ပြေးခဲ့ရသည်
ထိုအငြင်းပွားမှုမှ ၁၉၉၂ နှင့် ၁၉၉၇ ရွေးကောက်ပွဲများတွင် ဖြ်စပွားခဲ့သော နောက်ခံအခြေအနေများ ဖြစ်သည့် မြေယာခွဲဝေမှု နှင့် ဆိုင်သော တင်းမာမှုများ ပြန်လည်ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
လူ သိန်းပေါင်းများစွာတို့သည် မိမိတို့၏ မြေမှ ဖိအားပေး နှင်ထုတ်ခံခဲ့ရပြီး ဒေသ အတွင်းသို့ လက်နက်များ တင်သွင်းလာသည်ဟု ဆိုကြသည်
၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ အတွက် မျှော်လင့်၍ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်
ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေ အတွင်းရေးဖူးချုပ်ဟောင်း ကိုဖီ အာနန်း ဦးဆောင်သော အာဖရိကရှိ ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်များက နိုင်ငံရေး အကျပ်အတည်းအတွက် ငြိမ်းချမ်းသော အဖြေတစ်ခုကို ညှိနှိုင်း ရှာဖွေ ပေးခဲ့ကြသည်
ရွေးကောက်ပွဲ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် အစိုးရနှင့် လူမှုရေး အဖွဲ့အစည်းများမှ အနာဂတ်တွင် ထိုသို့သော အခြေအနေများ မဖြစ်ပေါ်စေရန် အတွက် အစီအစဉ်များကို စတင်ခဲ့ကြသည်
ဥပမာအားဖြင့် အမှန်တရား၊ တရားမျှတမှုနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေး ကော်မရှင်မှ လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများ လုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများမှ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ စတင်ခြင်း နှင့် ကင်ညာ အမျိုးသား တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲနှင့် ပြန်လည်ပေါင်းစည်းရေးတို့ စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် ကီဘာကီ နှင့် အိုဒင်ဂါတို့ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ရန် သဘောတူညီချက် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီး ထိုသဘောတူညီချက် အရ အိုဒင်ဂါသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို သဘောတူညီချက် အရ ပါလီမန် အတွင်း ပါတီတို့၏ အင်အားပေါ်မူတည်၍ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီ နှင့် လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီ နှစ်ခု စလုံးမှ အမတ်များကို အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီး ခန့်အပ်ရန် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် အစိုးရ အဖွဲ့တွင် ဒု-သမ္မတ တစ်ဦး နှင့် ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ခန့်အပ်ရန်လည်း သဘောတူညီကြသည်
ငြင်းခုံဆွေးနွေးမှုများ အပြီးတွင် ပါလီမန်မှ ထိုသဘောတူညီချက်ကို ထောက်ခံခဲ့ပြီး ညွန့်ပေါင်း အစိုးရမှာ လက်ရှိ လွှတ်တော် သက်တမ်း ကုန်သည် အထိ သို့မဟုတ် တစ်ဘက်ဘက်မှ ထိုသဘောတူညီချက်မှ နုတ်ထွက်သည် အထိ သက်တမ်းရှိမည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့ကြသည်
ဝန်ကြီးချုပ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး အသစ်တွင် အစိုးရ၏ ယန္တရားများကို စီမံခံ့ခွဲနိုင်ရန် အတွက် အာဏာနှင့် လုပ်ပိုင်ခွင့် ပါဝင်ပြီး လွှတ်တော်တွင် အမတ်ရာခိုင်နှုန်းများသော ပါတီ သို့မဟုတ် ညွန့်ပေါင်း အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ရွေးချယ်ခံ လွှတ်တော် အမတ်မှ ဦးဆောင်ရမည် ဖြစ်သည်
ကိုဖီအာနန်းနှင့် ကုလသမဂ္ဂမှ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော သူ၏ အဖွဲ့၊ အာဖရိက သမ္မဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဂျာကာယာ ကီကွီတီတို့ ယခင်က ပြိုင်ဘက်များ သဘောတူ လက်မှတ်ထိုးပွဲသို့ အတူတကွ ခေါ်ဆောင်လာသည်ကို နိုင်ငံတော် ရုပ်သံမှ ထုတ်လွှင့်၍ တကမ္ဘာလုံးမှ စောင့်ကြည့်နေခဲ့ကြသည်
၂၀၀၈ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၉ တွင် ပါတီနှစ်ဖွဲ့မှ ကိုယ်စားလှယ်များ အာဏာ ခွဲဝေရေး သဘောတူညီမှုနှင့် ပတ်သက်သော အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ညှိနှိုင်းဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
အာဖရိကတွင် အတည်ငြိမ်ဆုံးနှင့် အကြွယ်ဝဆုံး ဖြစ်ခဲ့သော နိုင်ငံအား ပြန်လည် ကယ်ဆယ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ကင်ညာ ဥပဒေပြု အမတ်များမှ အာဏာခွဲခြမ်းရေး သဘောတူညီချက်ကို ၂၀၀၈ ခု၊ မတ်လ ၁၈ ရက်တွက် တခဲနက် အတည်ပြုခဲ့ကြသည်
သဘောတူညီချက်မှ ကီဘာကီ၏ အမျိုးသား စည်းလုံးညီညွတ်ရေး ပါတီနှင့် အိုဒင်ဂါ၏ လိမ္မော်ရောင် ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု ပါတီတို့ကို အတူတကွ ပေါင်းစည်းခဲ့ပြီး အာဏာကို အညီအမျှ ခွဲဝေယူထားသော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့စည်းမှု အတွက် အရိပ်လက္ခဏာ ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်တွင် သမ္မတ ကီဘာကီသည် ဝန်ကြီး ၄၁ ဦးပါဝင်သော မဟာ ညွန့်ပေါင်း အစိုးရအဖွဲ့ကို ကြေညာခဲ့ပြီး ထိုအဖွဲ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ၎င်း၏ လက်ထောက် ဝန်ကြီးချုပ် နှစ်ဦး ပါဝင်သည်
ဒု-ဝန်ကြီး ၅၀ ဦး အပါအဝင် အစိုးရ အဖွဲ့သည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ နိုင်ငံတော် အိမ်တော်တွင် ဒေါက်တာ ကိုဖီ အာနန်း နှင့် အခြား ဖိတ်ကြားထားသော ဂုဏ်သရေရှိ ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှေ့မှောက်တွင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးကို ဖယ်ရှားရန်  နှင့် တစ်ချိန်တည်းတွင်သမ္မတ၏ အခွင့်အာဏာကို လျှော့ချရန်အတွက် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြောင်းလဲရန် စဉ်းစားခဲ့ကြသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၄ ရက်တွင် ပြင်ဆင်ရန် လျာထားသော ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအတွက် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပြွ ကျင်းပခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်မှာ ထောက်ခံမဲ အများအပြား အသာရပြီး အတည်ဖြစ်လာခဲ့သည်
တခြားပြင်ဆင်ချက်များ နှင့် အတူ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသစ်တွင် ဒေသခံ အစိုးရများသို့ အခွင့်အာဏာ ပိုမိုပေးအပ်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့အား နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးများ ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည်
ထို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ၂၀၁၀ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်တွင် နိုင်ရိုဘီမြို့ အူဟူရူ ဥယျာဉ်တွင် အမြောက် ၂၁ ချက် ပစ်ဖောက် ဂုဏ်ပြုမှု အပါအဝင် ပျော်ရွှင်ဖွယ် အခမ်းအနား အဖြစ် တရားဝင် အတည်ပြု ကြေညာခဲ့သည်
ထို အခမ်းအနားကို အာဖရိက ခေါင်းဆောင် အများအပြားက ချီးမြှောက်ခဲ့ကြပြီး နိုင်ငံတကာ အသိုင်းအဝန်းမှ ချီးကျူးခဲ့ကြသည်
ထိုနေ့မှ စ၍ ဒုတိယ သမ္မတနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အသက်ဝင်လာခဲ့သည်
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အသစ်နှင့် အတူ သမ္မတ ကီဘာကီမှာ ရွေးကောက်ခံနိုင်သည့် သက်တမ်းကျော်လွန်သွားသဖြင့် တတိယ သက်တမ်း ရွေးကောက်ခံပိုင်ခွင့် မရှိတော့ဘဲ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ် အူဟူရူ ကင်ယတ်တာမှာ မတ်လ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် မဲအရေအတွက် ၅၀.၅၁ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ပြီး သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာ ခေါင်းဆောင်များ လည်ပတ်ခြင်း သမ္မတ ကင်ယတ်တာနှင့် ဒု-သမ္မတ ဝီလီယမ် ရူတို တို့ ၂၀၁၃ ခုနှစ် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ရာဇဝတ်တရားရုံးတွင် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အရေးအခင်းများ အတွက် တရားရင်ဆိုင် နေရသဖြင့် ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဦး၏ သားဖြစ်သူ အမေရိကန် သမ္မတ ဘာရက် အိုဘားမား က ၂၀၁၃ ခုနှစ် အာဖရိက ခရီးစဉ် အတွင်း ကင်ညာနိုင်ငံကို အလည်အပတ် မပြု ခဲ့ပေ
ထိုနှစ် နွေရာသီ နှောင်းပိုင်းတွင် ကင်ယတ်တာသည် တရုတ်သမ္မတ ရှီကျင့်ဖျင် ၏ ဖိတ်ကြားချက်အရ တရုတ်နိုင်ငံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့ပြီး ရုရှားနိုင်ငံတွင် တစ်ထောက်နားခဲ့သော်လည်း အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကိုမူ သမ္မတ အဖြစ် အလည်အပတ် မပြုခဲ့ပေ
ကင်ညာနိုင်ငံသည် တစိတ်တပိုင်း ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ကောင်တီ ၄၇ ခု အဖြစ် ပိုင်းခြားထားပြီး ထိုကောင်တီများကို ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်အရ ၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လတွင် ကျင်းပသော ပထမဆုံး အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲမှ ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများက ဦးဆောင် အုပ်ချုပ်သည်
ထို ကောင်တီ ၄၇ ခုသည် ယခု အခါ နိုင်ငံ၏ ပထမ အဆင့် တိုင်းဒေသကြီးများ အဖြစ် ရှိကြသည်
ယခင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အဟောင်းအရ ကင်ညာ နိုင်ငံတွင် ပြည်နယ် ၈ ခု ရှိပြီး သမ္မတမှ ခန့်အပ်သော ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး များက အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ထို ပြည်နယ်များကို ခရိုင်များ အဖြစ် ဆက်လက် ပိုင်းခြား ကြသည်
ကောင်တီ တစ်ခုချင်းစီတွင် မဲဆန္ဒနယ်များ ပါဝင်ကြသည်
၂၀၁၀တွင် ယာယီ နယ်နိမိတ်သတ်မှတ်ရေး ကော်မရှင်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး မဲဆန္ဒနယ်များကို ပြန်လည်သုံးသပ်ခဲ့ကာ ၎င်း၏ အစီရင်ခံစာအရ မဲဆန္ဒနယ် အသစ် ၈၀ ခုကို ထပ်မံ ဖြည့်သွင်းရန် အဆိုပြုခဲ့သည်
၂၀၁၃ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီက ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဲဆန္ဒနယ်ပေါင်း ၂၁၀ ခု ရှိခဲ့သည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကတွင် အကြီးဆုံးနှင့် အတိုးတက်ဆုံး စီးပွားရေး ရှိသောနိုင်ငံ ဖြစ်သော်လည်း ကြွယ်ဝသော မြို့နေ လူဦးရေ တချို့တဝက်ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံအား ချမ်းသာသောနိုင်ငံဟု အထင်ရောက်စရာ ရှိသည်
သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲသော ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံ တစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး လူထုဖွံ့ဖြိုးရေးညွှန်းကိန်းနိုင်ငံများစာရင်း အားဖြင့် ၀.၅၁၉ မျှသာ ရှိ၍ နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၆ နိုင်ငံတွင် အဆင့် ၁၄၅ မျှသာ ရှိကာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနိမ့်ကျဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၃၈ ရာခိုင်နှုန်းသော ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့မှာ လုံးဝ ဆင်းရဲမွဲတေလျက် ရှိကြသည်
အရေးပါသော စိုက်ပျိုးမွေမြူရေး ကဏ္ဍမှာ ဖွံ့ဖြိုးမှု အနည်းဆုံး ဖြစ်ပြီး ထုတ်ကုန် စွမ်းရည်ပြည့်ဝမှု မရှိပေ
၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသော အလုပ်သမားတို့ ထိုကဏ္ဍတွင် လုပ်ကိုင်လျက် ရှိကြသဖြင့် အစားအသောက် ဖူလုံပြီး ဖွံ့ဖြိုးသော နိုင်ငံများ၏ အလုပ်သမား ၃ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြားလှသည်
အနောက်နိုင်ငံများမှ အလှူရှင်များ၏ အစိုးရနှင့် ပတ်သက်ပြီး မျှော်လင့်ထားသလို ဖြစ်မလာ၍ စိတ်ပျက်မှုများ ရှိသော်လည်း စီးပွားရေးသည် များစွာ ဖွံ့ဖြိုးလာသည်ကို တွေ့ရသည်
ခရီးသွား လုပ်ငန်းအားဖြင့် အလွန် ကောင်းမွန်ပြီး၊ ပညာရေး နှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် အတော်အတန် ကောင်းမွန်ကာ မိုးခေါင်သည့်နှစ်များ အပြီး စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ အထူးသဖြင့် လက်ဖက်စိုက်ပျိုးမှုတွင် လက်ခံနိုင်လောက်သည့် အနေအထား ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ၇ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မျှ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံခြား ကြွေးမြီများကို များစွာ လျော့ချနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုအရာများမှာ ၂၀၀၇ ခုနှစ် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ အပြီး အငြင်းပွားမှုများ နှင့် နောက်ဆက်တွဲ မငြိမ်သက်မှုများကြောင့် အလျင်အမြန် ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်
အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော နိုင်ငံမှာ ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ၌ ကြောက်မခန်းလိလိ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်းက အလျှင်အမြန် တိုးချဲ့လာသော ဆက်သွယ်ရေး နှင့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များကြောင့် ဖြစ်ကာ ယခုတွင် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၂ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးလျက် ရှိသည်
သို့သော်လည်း ၂၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှ သော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်များမှာ စိတ်မချရသော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍမှ ထွက်ပေါ်လာပြီး ထိုကဏ္ဍတွင် ပြည်တွင်း အလုပ်သမား၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း လုပ်ကိုင်လျက် ရှိသည်
(စီးပွားရေး နိမ့်ကျသော နိုင်ငံများတွင် တွေ့ရတတ်သော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အတွက် အဓိက တွန်းအားဖြစ်သော အစားအသောက် လုံခြုံမှု မရှိခြင်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ လူဦးရေ အတော်များများမှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုနှင့် အမြဲကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အထောက်အပံ့များပေါ်တွင် များစွာ မှီခိုနေရသည်
စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ရှိပြီး အသေးငယ်ဆုံးသော ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်
ကင်ညာသည် ယခင်က လွတ်လပ်သော ဈေးကွက်ရှိပြီး လောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင်  အစိုးရ၏ ဈေးနှုန်းနှင့် ပတ်သက်သော ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှု အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
သို့သော်လည်း လတ်တလော ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ အရ အစိုးရ အနေနှင့် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ကုန်ပစ္စည်းများ ဖြစ်သော ဂျုံမှုန့်၊ ရေနံဆီ နှင့် ဟင်းချက်ဆီ စသည်တို့တွင် ဈေးနှုန်းကို ဆုံးဖြတ်ခွင့် နှင့် ထိန်းချုပ်ခွင့် ရှိလာသည်
ယခု မရှိတော့ပြီ ဖြစ်သော ကင်ညာ စာတိုက်နှင့် ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီ ကဲ့သို့သော နိုင်ငံပိုင် ကော်ပိုရေးရှင်းများကို ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း အားဖြင့် အရှေ့အာဖရိက၏ အကျိုးအမြတ် အများဆုံး ကုမ္ပဏီ ဖြစ်သော ဆာဖရီကွန် ကဲ့သို့သော ဆက်သွယ်ရေး ကုမ္ပဏီများ ပုဂ္ဂလိက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု အများအပြားဖြင့် ပြန်လည် အသက်ဝင်လာခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ခန့်မှန်းချက်အရ စီးပွားရေး မျှော်မှန်းချက်မှာ အကောင်းဖက်တွင် ရှိပြီး ၄-၅ ရာခိုင်နှုန်းခန့် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် တန်ဖိုး တိုးတက်လိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
အထူးသဖြင့် ခရီးသွားလုပ်ငန်း၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ ဆောက်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် တိုးချဲ့မှု နှင့် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍ ပြန်လည် မြင့်တက်လာမှုကြောင့် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့ဘဏ်က ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၄.၃ ရာခိုင်နှုန်း စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ခဲ့သည်
.၁၉၉၆ မတ်လတွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၊ တန်ဇေးနီးယားနိုင်ငံ နှင့် ယူဂန်ဒါးနိုင်ငံ တို့မှ သမ္မတများ အရှေ့အာဖရိကအစုအဝေး ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အရှေ့အာဖရိက အစုအဝေး ၏ ရည်မှန်းချက်များမှာ ကုန်သွယ်ခွန် နှင့် အကောက်ခွန်များ ညီတူညီမျှ ရှိရန်၊ လူများ လွတ်လပ်စွာ သွားလာနိုင်ရန် နှင့် ဒေသအတွင်း အခြေခံ အဆောက်အအုံများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် ဖြစ်သည်
၂၀၀၄ ခုနှစ် မတ်လတွင် အရှေ့ အာဖရိက နိုင်ငံ ၃ ခုတို့ အကောက်ခွန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
ပိုမိုထိရောက်ပြီး အမြတ်အစွန်းများစွာ ရရှိစေသော နည်းပညာ-အသိပညာ-တတ်ကျွမ်းမှုကို အခြေခံသော ဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းဖြစ်သည့် စက်ရုံနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများတွင် အလုပ်သမားထု၏ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ ရှိသော်လည်း ကျန်ရှိနေသော စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသည်
ကင်ညာသည် အရှေ့နှင့် အလယ်အာဖရိကရှိ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှု လုပ်ငန်းအတွက် အချက်အချာ နေရာ ဖြစ်သည်
နိုင်ရိုဘီ စတော့ အိတ်ချိန်း သည် ဈေးကွက် အရင်းပြုခြင်း အားဖြင့် အာဖရိကတွင် စတုတ္ထနေရာတွင် ရှိသည်
ကင်ညာ၏ ဘဏ်လုပ်ငန်းကို ကင်ညာ ဗဟိုဘဏ်က ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲပြီး ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ် လုပ်ငန်းပေါင်း ၄၃ခု အပြင် အခြားသော ဘဏ်မဟုတ်သည့် ငွေကြေးဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် အပေါင်ခံ ကုမ္ပဏီများ၊ ငွေစုငွေချေး အဖွဲ့အစည်း ၄ ခု နှင့် နိုင်ငံခြားငွေ လဲလှယ်ရေး လုပ်ငန်းပေါင်း များစွာ ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်၏ ၆၁ ရာခိုင်နှုန်းကို ပံ့ပိုးပေးသော ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍတွင် ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှာ အဓိက ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် လွတ်လပ်ရေး ရသည့် အချိန်မှ စ၍ နှစ်အတော်များများတွင် ပုံမှန် ဖွံ့ဖြိုးမှု ရှိခဲ့ပြီး ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များသို့ အရောက်တွင် နိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြားငွေ ရရှိသော လုပ်ငန်းတစ်ခု ဖြစ်လာသည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသည်များတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ နှင့် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းမှ အများဆုံး ဖြစ်ပြီး ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ ကမ်းခြေများ နှင့်  အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ အလွန်ကျယ်ပြန့်ပြီး ၈၀၃၄ စတုရန်းမိုင် (၂၀,၈၀၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ရှိသော အရှေ့ နှင့် အနောက် ဆာဗို အမျိုးသား ဥယျာဉ်တို့ အဓိက ပါဝင်သည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေး နယ်မြေများက ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများ အတွက် အဓိက ဆွဲဆောင်မှု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာလှည့်  ခရီးသွား လုပ်ငန်းသည် ယခင် နှစ်အနည်းငယ်က သိသိသာသာ ပြန်လည်တိုးတက်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု အရှိန်အဟုန် ရလာစေရန် အဓိက ပံ့ပိုးပေးသော အစိတ်အပိုင်းပင် ဖြစ်သည်
ယခုအခါ ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက နိုင်ငံခြား ဝင်ငွေ ရရှိရာ ကဏ္ဍ ဖြစ်ပြီး ပန်း၊ လက်ဖက် နှင့် ကော်ဖီ တင်ပို့မှုတို့က နောက်မှ လိုက်သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွား လုပ်ငန်းမှ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၈၀၃ သန်း ရရှိခဲ့ပြီး ယခင်နှစ် ရရှိခဲ့သော အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၆၉၉ သန်းမှ တိုးတက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ယခုအချိန်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ ဈေးဝယ်ရန်ကုန်တိုက်များ အများအပြား ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဟိုက်ပါမတ်ကတ်ကြီး ၂ ခုလည်း ကင်ညာတွင် ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန် (ဂျီဒီပီ) အား ဝန်ဆောင်မှု ကဏ္ဍ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် အများဆုံး ပံ့ပိုးသည့် ကဏ္ဍ ဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် သစ်တော လုပ်ငန်းနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း အပါအဝင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး လစာရရှိသော အလုပ်သမား၏ ၁၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ပြည်ပပို့ကုန် အမြတ်ငွေ၏ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်း မျှ ရှိသည်
အဓိက ဝင်ငွေရသော ကောက်ပဲသီးနှံများမှာ လက်ဖက်၊ ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် ကော်ဖီ တို့ ဖြစ်သည်
ဟော်ရီကာချာ ကောက်ပဲသီးနှံများ နှင့် လက်ဖက်တို့သည် အဓိက ဖွံဖြိုးတိုးတက်လာသော ကဏ္ဍများ ဖြစ်ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပပို့ကုန်၏ တန်ဖိုးအများဆုံး နှစ်ခု ဖြစ်သည်
အစားအသောက်အတွက် အဓိက ဖြစ်သော ပြောင်းကဲ့သို့သော အသီးအနှံများမှာ ရာသီဥတု အပြောင်းအလဲပေါ် များစွာ မူတည်နေသည်
စိုက်ပျိုးနိုင်စွမ်း လျော့ကျမှုကြောင့် အစားအသောက် အကူအညီများ အခါအားလျော်စွာ လိုအပ်လျက် ရှိသည်
ဥပမာ အားဖြင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ မိုးခေါင်မှုကြောင့်  လူ ၁.၈ သန်း အတွက် အစားအသောက် အကူအညီ လိုအပ်ခဲ့သည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ဒေသများအတွက် ကောက်ပဲသီးနှံ သုတေသန အဖွဲ့ မှ ဦးဆောင်သော ယာယီပူးပေါင်းအဖွဲ့ တစ်ခုမှ လယ်သမားများအား ခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် ပဲစင်းငုံ အမျိုးအစားအသစ်များကို ပြောင်းအစား စိုက်ပျိုးရန် အတွက် ကူညီရာတွင် အောင်မြင်မှု အချို့ ရခဲ့သည်
ပဲစင်းငုံသည် မိုးခေါင်မှုကို ကြံ့ကြံ့ခံနိုင်ပြီး နှစ်စဉ်မိုးရေချိန် ၆၅၀ မီလီမီတာ အောက်နည်းသော ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်
နောက်ဆက်တွဲ စီမံကိန်းများမှ ပဲတောင့်ရှည်ကို စီးပွားဖြစ်ထုတ်လုပ်ရန်အတွက် ဒေသအတွင်း မျိုးစေ့ ထုတ်လုပ်မှု နှင့် စိုက်ပျိုးရေး ဆိုင်ရာ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားသူများ၏ ကွန်ယက်ကို တိုးတက်စေခြင်းဖြင့် အားပေးအားမြှောက် ပြုခဲ့သည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်ရာတွင် နိုင်ရိုဘီနှင့် မွန်ဘာဆာတို့၌ ထုတ်လုပ်သူနှင့် လက်ကားရောင်းချသူများကို ချိတ်ဆက်ပေးခြင်း နှင့် ထုတ်လုပ်သူတို့၏ ရောင်ဈေးကို ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ တိုးမြှင့်စေခြင်းတို့ ပါဝင်သည်
ပဲစင်းငုံကို စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချခြင်း ကြောင့် လယ်သမား အချို့တို့အား လက်ကိုင်ဖုန်း မှစ၍ စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေ နှင့် မွေးမြူနိုင်သော တိရစ္ဆာန်များ အထိ ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ပိုင်ဆိုင်စေသဖြင့် ဆင်းရဲတွင်းမှ လွတ်မြောက်ရန် အတွက် လမ်းစကို ဖွင့်ပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
လက်ဖက်၊ ကော်ဖီ၊  နာနတ်လျှော်၊ ဆေးဂန္ဓမာ၊ ပြောင်းနှင့် ဂျုံတို့ကို အာဖရိကရှိ အအောင်မြင်ဆုံး စိုက်ပျိုးရေး ဒေသတစ်ခုဖြစ်သော မြေဩဇာကောင်းမွန်သည့် ကုန်းမြင့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်
မွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများမှာ ခြောက်သွေ့ဆန်သော ကန္တာရဒေသများ မှ မြောက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသများ အထိ လုပ်ကိုင်ကြသည်
အုန်းသီး၊ နာနတ်သီး၊ သီဟိုဠ်စေ့၊ ချည်၊ ကြံ၊ နာနတ်လျှော် နှင့် ပြောင်း တို့ကို မြေနိမ့်ဒေသများတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်
သို့သော်လည်း ကင်ညာနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ကဏ္ဍတွင် အစားအစာ ဖူလုံမှုနှင့် ၎င်းနှင့်ဆက်စပ်သော ဆင်းရဲမွဲတေမှုတိုကို ဖြေရှင်းရန် အတွက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ထိရောက်မှု အဆင့်တစ်ခုသို့ မတက်လှမ်းနိုင်သေးပေ
၅၃ ရာခိုင်နှုန်းသော နိုင်ငံသားများမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု စံသတ်မှတ်ချက်အောက် နိမ့်ကျနေကြပြီး နိုင်ငံသား အများအပြားမှာ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့နေရပြီး အစားအသောက် အကူအညီ ပေါ်တွင် မှီခိုနေရသည်
ဆိုးရွားသောလမ်းများ၊ မလုံလောက်သော ရထားလမ်းများ၊ ထိထိရောက်ရောက် အသုံးမပြုနိုင်သော ရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး နှင့် ဈေးကြီးသော လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးတို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့ ဒေသနှင့် ခြောက်သွေ့ဆန် ဒေသများကို ဝေးလံခေါင်းပါးသော ဒေသများ အဖြစ် တည်ရှိစေပြီး အချို့ဒေသများရှိ လယ်သမားများမှာ ဈေးကွက်သို့ မတင်ပို့နိုင်သဖြင့် အစားအသောက်များ လယ်ကွင်းအတွင်း၌ပင် ပုပ်သိုးပျက်စီးခြင်းနှင့် ကြုံတွေ့ရသည်
ထို့ကြောင့်၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ နှင့် စက်တင်ဘာလ နောက်ပိုင်းတွင် ကြက်ခြေနီအဖွဲ့မှ ကင်ညာအတွက် ကင်ညာနိုင်ငံသားများ အမည်ရသော အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့သည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာဖရိက ဂရိတ်လိတ်ဒေသတွင် စက်မှုလုပ်ငန်း အဖွံ့ဖြိုးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သော်လည်း ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ဂျီဒီပီ၏ ၁၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှကိုသာ ပံ့ပိုးပေးသည်
ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများမှာ မြို့ပြဒေသကြီးများ ဖြစ်သော နိုင်ရိုဘီ၊ မွမ်ဘာဆာ နှင့် ကီဆူမူး တို့တွင် စုပြုံတည်ရှိနေကြပြီး အစားအသောက် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများ ဖြစ်သည့် သီးနှံများ အချောသပ်ခြင်း၊ ဘီယာ ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ကြံကြိတ်ခြင်း နှင့် လူသုံးကုန် ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းများ ဖြစ်ကြသည်
ယခုအခါ အလျှင်အမြန် တိုးတက်လာနေသော ဘိလပ်မြေ ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်း ရှိနေသည်
ကင်ညာတွင် ပြည်ပမှ တင်ပို့လာသော လောင်စာဆီ အကြမ်းစားများကို လောင်စာဆီနှင့် သက်ဆိုင်သော ပစ္စည်းများ အဖြစ် ပြောင်းလဲပေးသည့် လောင်စာဆီ အချောထုတ် လုပ်ငန်းလည်း ရှိပြီး အဓိကအားဖြင့် ပြည်တွင်း ဈေးကွက် အတွက် ရည်ရွယ်သည်
ထို့အပြင် ဒေသအတွင်း ဂျွာကာလီဟု ရည်ညွှန်းကြသော အိမ်သုံးပစ္စည်းများ၊ မော်တော်ယာဉ် အစိတ်အပိုင်းများ၊ လယ်ယာသုံး ပစ္စည်းများ ကို စနစ်တကျ မဟုတ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ထုတ်လုပ်ကြသော လုပ်ငန်းများလည်း သိသာထင်ရှားစွာ ရှိပြီး ချဲ့ထွင်နေကြသည်
ကင်ညာသည် အမေရိကန် အစိုးရ၏ အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးရေး နှင့် အခွင့်အလမ်းဖန်တီးရေး ဥပဒေတွင် အထောက်အပံ့ရသော နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သဖြင့် ယခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းများအား အထောက်အပံ့ ဖြ်စသည်
ထိုဥပဒေ အသက်ဝင်သော ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှစ၍ ကင်ညာမှ အမေရိကန်သို့ တင်ပို့ရောင်းချသော အဝတ်အထည်မှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၄၄ သန်းတန်ဖိုးမှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၂၇၀ အထိ တိုးတက်လာခဲ့သည်
အခြား ကုန်ထုတ်လုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် အထောက်အကူပြုသော အရာများမှာ စက်ကိရိယာများနှင့် ကုန်ကြမ်း အတွက် အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်ခွင့်ပေးခြင်း အစရှိသော အစိုးရမှ စီစဉ်ပေးသော အခွန်အကောက် သတ်မှတ်ချက်များပင် ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်စွမ်းအင် အများစုမှာ တာနာမြစ် အထက်ပိုင်း ဆည်များနှင့် အနောက်ဘက် တာကွယ်ချောက်ဆည် ရှိ ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံများမှ လာသည်
ကျန်ရှိသော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများကို ကမ်းရိုးတန်းပေါ်ရှိ လောင်စာဆီသုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ၊ နိုင်ရိုဘီမြို့ အနီး အော်လ်ကယ်ရီးယားရှိ မြေကြီးအပူချိန်သုံး လျှပ်စစ် စက်ရုံ နှင့် ယူဂန်းဒါးနိုင်ငံမှ တင်သွင်းခြင်းတို့ ဖြင့် ရရှိသည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၃ ခုနှစ် အတွင်းတွင် ကင်ညာရှိ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အသုံးပြုမှုမှာ ၁,၁၄၂ မက်ဂါဝပ် ရှိသည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်က ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီ အမည်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နိုင်ငံပိုင် ကင်ညာလျှပ်စစ်ဓာတ်အားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီက လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လုပ်မှုကို လုပ်ဆောင်ပြီး ကင်ညာပါဝါ ကုမ္ပဏီက နိုင်ငံအတွင်း လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ထုတ်လွှတ်ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို လုပ်ဆောင်သည်
မိုးခေါင်မှုကြောင့် ရေစီးလျော့နည်းသည့် အခါတွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား မလုံလောက်မှုနှင့် အမြဲတစေ ကြုံတွေ့ရလေ့ ရှိသည်
လျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုံလောက်စွာ ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ကင်ညာနိုင်ငံမှ နျူးကလီးယား စွမ်းအင်သုံး လျှပ်စစ်ဓာတ်အား စက်ရုံကို ၂၀၁၇ တွင် တည်ဆောက်နိုင်ရန် ရည်မှန်းလျက် ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ တွင် ရေနံများ ရှိကြောင့် သက်သေအခိုင်အမာ ရှိပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မည်ဟု လတ်တလော တွေ့ရှိထားသည်
တူလ်လိုး ရေနံ ကုမ္ပဏီမှ ခန့်မှန်းချက်အရ ကင်ညာတွင် ရေနံ စုစုပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံ စည်ခန့် ရှိမည်ဟု ဆိုသည်
အခြား ရေနံထွက်ရှိသော ဒေသများ ရှိမရှိကို ဆက်လက် ရှာဖွေလျက် ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် လက်ရှိတွင် လိုအပ်သော လောင်စာဆီကြမ်းများကို တင်သွင်းလျက် ရှိသည်
အရှေ့အာဖရိက၏ အကြီးဆုံး စီးပွားရေး ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံတွင် မဟာဗျူဟာမြောက် ရေနံ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်မှု မရှိပဲ ချမှတ်ထားသော စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းအရ ၂၁ ရက်စာ ဆီ ထိန်းသိမ်းဖယ်ချန်ခြင်းသာ ရှိသည်
လောင်စာဆီ တင်သွင်းမှုမှာ နိုင်ငံ သွင်းကုန်၏ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ရှိသည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် သမ္မတ ကင်ယတ်တာ ဘေဂျင်းမြို့သို့ အလည်အပတ်သွားရောက်ချိန် ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်သံအမတ် လျူဂွမ်ယွမ်၏ ကင်ညာနိုင်ငံ ကက်ပီတယ် အက်ဖ်အမ် ရေဒီယို ဝက်ဘ်ဆိုက်ဒ်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် အဆိုအရ ၂၀၁၂ ခုနှစ် အထိ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုမှာ ၄၇၄ မီလီယံ ဒေါ်လာရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အများဆုံးသော နိုင်ငံခြား တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဖြစ်ပြီး နှစ်နိုင်ငံ အတွင်း ကုန်သွယ်ရေး ကူးလူးဆက်ဆံမှုမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂.၈၄ ဘီလီယံ အထိ ရှိသည်
ထိုသို့ သွားရောက်လည်ပတ်ချိန်တွင် သမ္မတရုံး၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ သမ္မတ ကင်ယတ်တာ နှင့်အတူ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းရှင် ၆၀ ဦးတို့ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ကင်ညာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မွမ်ဘာဆာ ဆိပ်ကမ်းမှ အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ယူဂန်ဒါး သို့ ဆက်သွယ်ထားသော ဒေါ်လာ ၂.၅ ဘီလီယံ တန်ဖိုးရှိသည့် ရထားလမ်းဖောက်ရန် အစီအစဉ်နှင့် ဒေါ်လာ ၁.၈ ဘီလီယံ တန်သော ဆည် ဆောက်ရန်အတွက် တရုတ်တို့ထံမှ ထောက်ပံ့ကူညီမှု ရရန် မျှော်လင့်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ ဩစတြေးလျ ဘေ့စ်အရင်းအမြစ် ကုမ္ပဏီ၏ ကုမ္ပဏီခွဲ ဖြစ်သော ဘေ့စ် တိုက်တေနီယမ် ကုမ္ပဏီမှ  တရုတ်နိုင်ငံသို့ ပထမဆုံး တင်ပို့မှု အဖြစ်  အီလ်မန်နိုက် (ilmenite)  ၂၅,၀၀၀ တန်ကို ကင်ညာ ကမ်းရိုးတန်းမြို့ ကီလ်ဖီကီမှ တဆင့် တင်ပို့ခဲ့ပြီး ထိုတင်ပို့မှုမှ ကင်ညာနိုင်ငံ အတွက် ကင်ညာသျှီလင် ၁၅ ဘီလီယံ မှ ၂၀ ဘီလံယံ အထိ ဝင်ငွေ ရမည်ဟု မျှော်မှန်းရသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာ အစိုးရသည် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဟုအမည်ရသော စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အစီအစဉ်ကို ဖော်ထုတ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၂၀၃၀ ခုနှစ်တွင် အာရှကျားများ နှင့် တန်းတူ ဖြစ်ရန် ရည်ရွယ်ချက် ဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှု လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀တွင် ရာသီဥတု အပြောင်းလဲကို အဓိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အချက်အဖြစ်မှ ဖယ်ချန် ထားခဲ့ခြင်းမှာ လစ်ဟာမှုသာ ဖြစ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြု ကြေညာခဲ့သည်
စာမျက်နှာ ၂၀၀ မျှ ရှိသော အစီအစဉ်ကို ရာသီဥတုနှင့် ဖွံဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆိုင်ရာ အသိပညာ ကွန်ယက်၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကင်ညာ အစိုးရ၏ ဗွီးရှင်းအဖြစ် ကာဗွန်ပမာဏ အနည်းငယ်ဖြင့် ရာသီဥတုကို မထိခိုက်စေဘဲ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေမည့် လမ်းကြောင်းကို ချပြခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် အစီအစဉ် ကို ဖော်ထုတ်ပြသရာတွင် စီမံကိန်း၊ အမျိုးသား ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် ဗွီးရှင်း ၂၀၃၀ ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးမှ အသစ်ပြောင်းလဲရေးဆွဲသော အစီအစဉ်တွင် ရာသီဥတုနှင့် ဆိုင်သော ကိစ္စသည် အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း ဖြ်စမည်ဟု အလေးအနက် ပြောကြားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တိုက်ရိုက် ဖြစ်ပြီး ခိုင်မာသော အစီအစဉ် အကောင်အထည်ဖော်ရေးဆိုင်ရာ အခြေခံကို ဖန်တီးနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုကို စီးပွားရေး တစ်ခုလုံးနှင့် ပတ်သက်ဆက်နွယ်နေသော ကိစ္စအဖြစ် သတ်မှတ်မည်ဟုလည်း အသေအချာ ပြောကြားခဲ့သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ တာကာနာ ကောင်တီတွင် ရေနံများ ရှိသည်ဟု အခို်ငအမာ သက်သေရှိသည်
သမ္မတ မွိုင် ကီဘာကီက ၂၀၁၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၆ ရက်တွင် အင်ဂလို-အိုင်းရစ်ရှ် ကုမ္ပဏီ ရေနံ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခုဖြစ်သော တာလိုး ရေနံကုမ္ပဏီက ရေနံများကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်မှုနှင့် ပတ်သက်၍မူ ၃ နှစ်ခန့် လေ့လာပြီးမှ အတည်ပြုရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် တရုတ်သမ္မတ ဟူကျင်တောင်း က ရေနံရှာဖွေရေး စာချုပ်တစ်ခုကို ကင်ညာနိုင်ငံနှင့် ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး ထိုစာချုပ်မှာ တရုတ်၏အလျင်အမြန် ကျယ်ပြန့်လာသော စီးပွားရေးသို့ အာဖရိကမှ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ စီးဝင်လာစေရန် အတွက် ရည်ရွယ်သော သဘောတူညီချက်များထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုသဘောတူညီချက်မှ တရုတ်နိုင်ငံပိုင် ကမ်းလွန် ရေနံနှင့် သဘာဝဓာတ်ငွေ့ ရှာဖွေရေး ကုမ္ပဏီ တစ်ခု ဖြစ်သည့် တရုတ်အမျိုးသားကမ်းလွန်ရေနံ ကော်ပိုရေးရှင်း (စီအန်အိုအိုစီ) အား ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ရေနံရှာဖွေရန် ခွင့်ပြုခဲ့ပြီး ၎င်းတို့မှ ဆူဒန်နိုင်ငံနှင့် ကင်ညာနိုင်ငံ နယ်စပ်နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ရေပြင်တွင် ပထမဆုံး အစမ်းတွင်းများ တူးဖော်ခဲ့သည်
ရေနံများ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ကြောင်း တရားဝင် ခန့်မှန်းချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်း များလည်း ရှိခဲ့သည်
ကလေးသူငယ်များအား အလုပ်ခိုင်းစေမှုမှာ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် နေရာအနှံ့အပြားတွေ့ရသည်
အလုပ်လုပ်ကိုင်နေသော ကလေးအများစုကို စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းတွင် တွေ့ရသည်
၂၀၀၆ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ ခန့်မှန်းချက်အရ မာလင်ဒီ၊ မွမ်ဘာဆာ၊ ကာလီဖီ နှင့် ဒီယာနီ ကမ်းရိုးတန်းဒေသများရှိ မိန်းကလေး ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပြည့်တန်ဆာ လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်နေကြသည်ဟု ဆိုသည်
ကျားမ နှင့် ကလေးသူငယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကလေးသူငယ်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ အရာရှိ ၉၀၀ ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ကလေး အလုပ်သမား ပြဿနာမှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု၊ ပညာသင်ရန် အခက်အခဲရှိမှု၊ အစိုးရ အဖွဲ့အစည်းများ အားနည်းမှုတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
ကင်ညာသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၈၁ ဖြစ်သော စက်ရုံဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး နှင့် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သဘောတူညီချက် အမှတ် ၁၂၉ ဖြစ်သော စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး ဆိုင်ရာ အလုပ်သမား စစ်ဆေးရေး တို့ကို သဘောတူ လက်မှတ်ရေးထိုးထားသည်
ကင်ညာနိုင်ငံတွင် လူမျိုးပေါင်းစုံကို တွေ့ရပြီး အာဖရိကရှိ အဓိက လူမျိုးနွယ်စု နှင့် ဘာသာစကားကွဲ အများစု ကို တွေ့ရသည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူမျိုးစုပေါင်း ၄၂ ခုမျှ ရှိပြီး ဘန်တူလူမျိုး (၆၇%)၊ နိုင်လိုတစ် လူမျိုး (၃၀%) တို့မှာ ဒေသခံ နေထိုင်သူ အများစု ဖြစ်ကြသည်
ကူရှစ်တစ် လူမျိုးများမှာ လူနည်းစု ဖြစ်ပြီး အာရပ်လူမျိုး၊အိန္ဒိယလူမျိုး နှင့် ဥရောပသားများမှာလည်း လူနည်းစု ဖြစ်ကြသည်
စီအိုင်အေ ကမ္ဘာ့အချက်အလက်များ စာအုပ်အရ နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူမျိုးစုများမှာ ကီကူရူး ၂၂%၊ လူယာ ၁၄%၊ လူယို ၁၃%၊ ကလန်ဂျင်း ၁၂ %၊ ကမ်ဘာ ၁၁%၊ ကီစီး ၆%၊ အခြား အာဖရိကသား ၁၅% နှင့် အာဖရိကသား မဟုတ်သော အာရှ၊ ဥရောပနှင့် အာရပ်လူမျိုးများမှာ ၁% တို့ ဖြစ်ကြသည်
နိုင်ငံအတွင်းရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ လူငယ်များဖြစ်ပြီး ၇၃% သော နေထိုင်သူများမှာ အသက်၃၀ အောက် ဖြစ်ကြကာ လူဦးရေတိုးနှုန်း လျင်မြန်လျက် ရှိသည်
ယခင် ရာစုနှစ် အတွင်း ၂.၉ သန်းမှ သန်း ၄၀ သို့ တိုးပွားလာသည်
ကင်ညာရှိ လူမျိုး အများစုများမှာ ၎င်းတို့နေထိုင်ရာ လူမျိုးစု အတွင်း သူတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်
အခြား လူမျိုးစုများနှင့် ဆက်သွယ်ရာတွင်မူ ရုံးသုံးဘာသာစကား နှစ်ခု ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ဆွာဟီလီ ဘာသာစကားတို့ကို သင့်လျော်သလို အသုံးပြုကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ ကျောင်းများ နှင့် အစိုးရ ဌာနများတွင် ကျယ်ပြန့်စွာ ပြောဆိုကြသည်
မြို့ပြများကြား နှင့် ကျေးလက်ဒေသတွင် နေထိုင်သူတို့မှာမူ ဘာသာစကား အများအပြား မပြောတတ်ကြဘဲ ၎င်းတို့၏ မိခင်ဘာသာစကားကိုသာ ပြောဆိုကြသည်
အက်သနိုလော့ဂျ် ၏ အဆိုအရ ကင်ညာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုသော ဘာသာစကား ၆၉ မျိုး ရှိသည်
ဘာသာစကား အများစုမှာ နိုင်ဂါ-ကွန်ဂို ဘန်တူ ဘာသာစကားခွဲနှင့် နိုင်လို-ဆာဟာရ နိုင်လိုတစ် ဘာသာစကားခွဲတို့တွင် ပါဝင်ကြပြီး နိုင်ငံအတွင်းရှိ ဘန်တူလူမျိုးများ နှင့် နိုင်လိုတစ်လူမျိုးများ အသီးသီး ပြောဆိုကြသည်
ကူရှစ်တစ်နှင့် အာရပ်လူမျိုးစုတို့ အသုံးပြုသောဘာသာစကားများမှာ အာဖရို-အာရှ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြပြီး အိန္ဒိယနှင့် ဥရောပ နေထိုင်သူတို့ အသုံးပြုသော ဘာသာစကားများမှာ အင်ဒို-ဥရောပ မိသားစုတွင် ပါဝင်ကြသည်
ထို့ပြင် ကင်ညာ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော နို်ငရိုဘီမြို့တွင် ကီဘဲယာဟု ခေါ်သော ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး ကျူးကျော်ရပ်ကွက် ရှိသည်
ထိုကျူးကျော် ရပ်ကွက်တွင် ဒေသခံ ၁၇၀,၀၀၀ မှ ၁ သန်း အထိ နေထိုင်ကြသည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
မြောက်ဘက် ဒါဘတ်ရှိ ယူအင်န်ဟိတ်ချ်စီအာရ်တွင်လည်း လူဦးရေ ၅၀၀,၀၀၀ ခန့်ကို နေရာချထားပေးသည်
ကင်ညာရှိ လူဦးရေ အများစုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင် (၈၃%) များ ဖြစ်ကြပြီး ၄၇.၇ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ပရိုတက်စတင့်များ ဖြစ်ကာ ၂၃.၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ လက်တင်ဘုရားကျောင်းမှ အခွဲ ရိုမန်ကက်သလစ်များ ဖြစ်ကြသည်
အရှေ့အာဖရိက ပရက်ဘီစတီးယန်း ဘုရားကျောင်းမှ ကင်ညာနှင့် အနီးဝန်းကျင် နိုင်ငံတို့တွင် ကိုးကွယ်သူ ၃ သန်းမျှ ရှိသည်
ထို့အပြင် ကွန်ဆာဗေးတစ် ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်းများ ဖြစ်သော အာဖရိက ဧဝံဂေလိ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း၊  လွတ်လပ်သော ကင်ညာ ပရက်စ်ဘီတီးရီးယန်း ဘုရားကျောင်း နှင့် အရှေ့အာဖရိက ပြုပြင်ရေး ဘုရားကျောင်း များလည်း ရှိကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသား ၆၁၂,၂၀၀ ဦးမှာ ရှေးရိုးစွဲ ခရစ်ယာန် ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
မှတ်သားဖွယ်ရာ တစ်ခုမှာ ကင်ညာတွင် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် စစ်ကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်သော ကွေကာ ခရစ်ယာန် ဂိုဏ်းဝင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အများဆုံ ဖြစ်ပြီး ၁၃၃,၀၀၀ ဦး ရှိသည်
အခြားသော ဘာသာ ယုံကြည်သက်ဝင်သူများမှာလည်း အတော်အသင့် ရှိပြီး မွတ်စလင် ၁၁.၂%၊ ဘာသာမဲ့ ၂.၄% နှင့် အာဖရိက ရိုးရာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူ ၁.၇% ရှိသည်
ကင်ညာ၏ မွတ်စလင် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ထိုဒေသရှိ လူဦးရေ၏ ၅၀% ဖြစ်သည်
မွတ်စလင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းမှာ အာ့မဒီယာ ဖြစ်ပြီး၊ ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ရှီယာ့ ဖြစ်ကာ အခြားသော ၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဂိုဏ်းမရှိသော မွတ်စလင်များ ဖြစ်၍ ၇၃ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဆွန်နီ မူစလင်များ ဖြစ်သည်
ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ၏ အနောက်ပိုင်း ဒေသများမှာ ခရစ်ယာန် အများစု ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းဒေသ၏ အပေါ်ပိုင်းမှာ နိုင်ငံအတွင်း မူစလင် ၁၀ ရာခိုင်နှုန်း နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ပြီး ထိုဒေသတွ်င လူများစု ကိုးကွယ်ရာ ဘာသာ အဖြစ် တည်ရှိသည်
ထို့အပြင် ကင်ညာတွင် ဟိန္ဒူ လူဦးရေ အများအပြား ရှိပြီး ၃ သိန်းခန့် ဖြစ်ကာ နိုင်ငံ အတွင်း စီးပွားရေးတွင် အချက်အချာ ကျသော နေရာမှ ပါဝင်ပတ်သက်နေသူများ ဖြစ်ကာ အိန္ဒိယမှ လာကြသူများ ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ဗဟိုင်း ဘာသာဝင် အနည်းငယ်မျှ ရှိသည်
ကျေးလက် နှင့် ဝန်ထမ်းမလုံလောက်သော မြို့ပြရှိ ဆေးပေးခန်း၊ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် ပုဂ္ဂလိက ဆေးခန်းများသို့ လာရောက် ကုသကြသော လူနာ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို သူနာပြုများက ကုသကြသည်
ပိုမိုရှုပ်ထွေးသော ရောဂါများအတွက် ဆေးခန်း အရာရှိများ၊ ဆရာဝန်များ နှင့် အထူးကုများ ထံသို့ လွှဲပြောင်းပေးကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ အမျိုးသား စာရင်းအင်း ဗျူရို၏ မှတ်တမ်းအရ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ၌ လူဦးရေ ၄၃ သန်းအတွက် အသိအမှတ်ပြု သူနာပြု  ၆၅,၀၀၀၊ ဆေးခန်း အရာရှိ ၈,၆၀၀ နှင့် ဆရာဝန် ၇,၀၀၀ ရှိသည်
(ထိုစာရင်းတွင် သေဆုံးသွားသူများနှင့် ကျန်းမာရေး နယ်ပယ်တွင် ဆက်လက် မလုပ်ကိုင်တော့သူများ ပါဝင်သဖြင့် စာရင်းဇယား အမှန်မှာ ထိုထက် နည်းနိုင်သည်
ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ကြီးမားသော အောင်မြင်မှုများ ရရှိ သော်လည်း ကင်ညာသည် စိန်ခေါ်မှုများစွာနှင့် ရင်ဆိုင်နေရဆဲ ဖြစ်သည်
လူ့သက်တမ်း ခန့်မှန်းခြေမှာ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ၅၅ နှစ်သို့ လျော့ကျသွားပြီး ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှင့် ယှဉ်လျှင် ၅ နှစ်မျှ လျော့ကျသွားခြင်း ဖြစ်သည်
မွေးကင်းစ ကလေးသေဆုံးမှုမှာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၁၀၀၀ လျှင် ၄၄ ဦးမျှ ရှိသဖြင့် မြင့်မားဆဲဟု ဆိုနိုင်သည်
ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေး အဖွဲ့၏ အဆိုအရ ကလေးမွေးဖွားရာတွင် ၄၂ ရာခိုင်နှုန်းမျှသာ ကျွမ်းကျင်သော ပညာရှင်များက စောင့်ကြပ်မွေးဖွားပေးနိုင်သည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် ဆိုင်သော ရောဂါများမှာ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး စွမ်းဆောင်နိုင်မှုနှင့် ကြွယ်ဝမှု ဖြန့်ဝေခြင်း စသည်တို့နှင့် တိုက်ရိုက်ပတ်သက်နေသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသား တစ်ဝက်ခန့်မှာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်၏ အောက်တွင် နေထိုင်လျက် ရှိကြသည်
ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်သော ရောဂါများ ဖြစ်သည့် ငှက်ဖျား၊ ဟိတ်ချ်အိုင်ဗွီအေအိုင်ဒီအက်စ်၊ နျူမိုးနီးယား၊ ဝမ်းရောဂါနှင့် အာဟာရ ချို့တဲ့ခြင်းမှာ ကြီးစွာသော ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုး ဖြစ်ပြီး ကလေးသူငယ်များကို အဓိက သေဆုံးစေသည့် အကြောင်းအရာ ဖြစ်ကာ သေဆုံးမှုများစွာ အတွက် တရားခံဖြစ်သည်
အများနှင့် ဆိုင်ရော ကျန်းမာရေး ကဏ္ဍတွင် ပေါ်လစီ မခိုင်မာခြင်း၊ အကျင့်ပျက်ခြစားခြင်း၊ ကျန်းမာရေး ဝန်ထမ်း မလုံလောက်ခြင်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှု အားနည်းခြင်း နှင့် ခေါင်းဆောင်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်းတို့သည် အဓိက အပြစ်တင်ရန် အချက်များ ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အရွယ်ရောက်ပြီးသူများ၏ ၆.၃% အထိ ရှိသည်
သို့သော်လည်း ၂၀၁၁ ခုနှစ် UNAIDS ၏ အစီရင်ခံစာ အရ အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ ပြန့်ပွားမှု နှင့် ဆက်စပ်၍ ကင်ညာတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိလာပြီး အိတ်ချ်အိုင်ဗွီတွေ့ရှိမှုမှာ အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၂၄ နှစ်အတွင်း လူငယ်များ နှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် အမျိုးသမီးများတွင် လျော့နည်းလာသည်ဟု ဆိုသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ကလေးမွေးဖွားနှုန်းမှာ အမျိုးသမီး တစ်ဦးလျှင် ကလေး ၄.၄၉ ဦးမျှ ဖြစ်သည်ဟု ၂၀၁၂ တွင် ခန့်မှန်းရသည်
ကင်ညာအစိုးရ၏ ၂၀၀၈-၀၉ စစ်တမ်း အရ စုစုပေါင်း ကလေးမွေးဖွားနှုန်းမှာ ၄.၆ %  ဖြစ်ပြီး လက်ထပ်ပြီး အမျိုးသမီးများတွင် ပဋိသန္ဓေ တားဆီးခြင်းမှာ ၄၆ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်ဟု သိရသည်
မိခင် သေဆုံးမှုနှုန်းမှာ မြင့်မားပြီး အမျိုးသမီး မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ခြင်း နှင့် တစိတ်တပိုင်း သက်ဆိုင်နေသည်
ထို လုပ်ဆောင်မှုမှာ ယခုအခါ လျော့နည်းလာပြီး နိုင်ငံ ခေတ်မီတိုးတက်လာမှု အပြင် ၂၀၁၁ ခုနှစ် ထိုအပြုအမူကို တားမြစ် ပိတ်ပင်လိုက်ခြင်း ကြောင့်လည်း ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်သော ကင်ညာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ပညာရေး စနစ်ကို ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီတို့က စတင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက် ကင်ညာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက်တွင် အိုမင်ဒဲ ကော်မရှင်ဟု အမည်ရသော အာဏာပိုင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်းသော အပြောင်းအလဲများကို စတင်ပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်သည်
ထိုကော်မရှင်မှ ထိုအချိန်တွင် အရေးပါသော ကိစ္စရပ်များ ဖြစ်သည့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ အမှတ်လက္ခဏာနှင့် စည်းလုံးညီညွတ်မှုတို့ကို အာရုံစိုက် လုပ်ဆောင်သည်
သမိုင်းနှင့် ပထဝီတို့တွင် ပါဝင်သော သင်ရိုးများကို ပြောင်းလဲခြင်းအားဖြင့် နိုင်ငံ၏ စုစည်းမှုကို ညွှန်းဆိုနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်
၁၉၆၄ မှ ၁၉၈၅ အတွင်း ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်
မူလတန်းတွင် ၇ နှစ်၊ အထက်တန်း အငယ်ပိုင်းတွင် ၄ နှစ်၊ အထက်တန်း အကြီးပိုင်းတွင် ၂ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွင် ၃ နှစ် တို့ဖြစ်သည်
ကျောင်းအားလုံးတွင် တူညီသော သင်ရိုးညွှန်းတမ်း ရှိသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သမ္မတမှ လမ်းညွှန်သော ဒုတိယ တက္ကသိုလ် ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် လုပ်ဆောင်မည့် အဖွဲ့ ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ဒုတိယတက္ကသိုလ် တစ်ခု ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် နှင့် ပညာရေး စနစ်တစ်ခုလုံးကို ပြုပြင်ပြောင်းလဲရန် အတွက် နည်းလမ်းရှာဖွေနိုင်ရန် ရည်ရွယ်သည်
ကော်မတီမှ ၇-၄-၂-၃ စနစ် အစား ၈-၄-၄ စနစ် (မူလတန်းတွင် ၈နှစ်၊ အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် နှင့် တက္ကသိုလ်တွ ၄ နှစ်) ကို ပြောင်းလဲ ကျင့်သုံးရန် အဆိုပြုခဲ့သည်
၁၉၈၅ တွင် ၈-၄-၄ စနစ်ကို အစပြုခဲ့ပြီးနောက် ၇-၄-၂-၃ စနစ်ကို မူအားဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သော်လည်း စနစ်ဟောင်းမှ နောက်ဆုံးအသုတ် ကျောင်းသား များမှ ကင်ညာ တက္ကသိုလ်များမှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်မှသာ ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
လက်ရှိ ၈-၄-၄ စနစ်ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စတင်ခဲ့သည်
ထိုစနစ်မှ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ဘာသာရပ်များကို အလေးအနက် ထားခဲ့ပြီး စနစ်သည် အနေဖြင့် ကျောင်းမှ ထွက်သွားသူများ အနေဖြင့် ကိုယ်ပိုင်အလုပ်လုပ်နိုင်ရန် သို့မဟုတ် အရပ်ဘက် ကဏ္ဍများတွင် အလုပ်ရရှိနိုင်ရန် အတွက် ယူဆ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်ညာ အစိုးရမှ မူလတန်း အခမဲ့ ပညာရေးကို ကြေညာခဲ့သည်
ရလဒ်အနေဖြင့် မူလတန်းတွင် ကျောင်းအပ်သူ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့် တိုးတက်လာခဲ့သည်
အထက်တန်းနှင့် အဆင့်မြင့်တန်း ပညာရေး အတွက်မူ ကျောင်းလခ ပေးရန် လိုအပ်နေသေးသဖြင့် ကျောင်းအပ်မှု သိသာစွာ များပြားမလာပေ
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အစိုးရမှ ကျောင်းလခ အားလုံးကို အကုန်ခံပြီး အထက်တန်းပညာရေးကို အထောက်အပံ့များစွာ ပေးမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ကလေးများသည် အသက် ၅ နှစ်အရွယ်အထိ မူကြိုကျောင်းများကို ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများတွင် တက်ရောက်ကြသည်
မူကြိုမှာ ၁ နှစ်မှ ၃ နှစ် (ကေဂျီ၁၊ ကေဂျီ၂၊ ကေဂျီ၃)အထိ ကြာတတ်ပြီး ယခုလတ်တလောတိုင်အောင် အစိုးရက အထောက်အပံ့ပေးမည့် ပေါ်လစီ မရှိသဖြင့် မိဘများက အခကြေးငွေ အကုန်ခံရသည်
ကေဂျီ၃ ပြီး၍ ကလေးငယ်များ ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်နိုင်ရန် အဆင်သင့် ဖြစ်သည့်အခါ မူကြိုကျောင်းဆင်းပွဲကို အကြီးအကျယ် ကျင်းပလေ့ ရှိကြသည်
အခြေခံပညာ အတန်းမှာ ၆ နှစ်မှစ၍ ၁၂ နှစ်မျှ ကြာမြင့်ကာ မူလတန်းတွင် ၈ နှစ်နှင့် အထက်တန်းတွင် ၄ နှစ် ဖြစ်သည်
အစိုးရကျောင်းများတွင် မူလတန်း ပညာရေးမှာ အခမဲ့ ဖြစ်၍ မူလတန်း ပြီးဆုံးသည့် အခါတွင် လူငယ်အတတ်သင်ကျောင်းများ သို့မဟုတ် ကျေးရွာ ပေါ်လီတက်ခနစ်များကို တက်ရောက်နိုင်သည်
သို့မဟုတ်ပါက မိမိတို့ အစီအစဉ်ဖြင့် စက်ချုပ်၊ လက်သမား၊ ကားပြင်၊ အုတ်စီ၊ ပန်းရန် စသည့် အလုပ်များတွင် အလုပ်သင် အဖြစ် လေ့လာကြသည်
အထက်တန်းအောင်မြင်ပါက ပေါ်လီတက်ခနစ်များ သို့မဟုတ် နည်းပညာ ကောလိပ်များတွင် ၃နှစ်မျှ ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့ တိုက်ရိုက်တက်ရောက်၍ ၄ နှစ်မျှ ဆက်လက် သင်ကြားနိုင်သည်
ပေါ်လီတက်ခနစ် သို့မဟုတ် ကောလိပ်များမှ အောင်မြင်သူများမှာ လုပ်ငန်းခွင်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်ပြီး တစ်နှစ် သို့မဟုတ် နှစ်နှစ် အတွေ့အကြုံရှိပါက အထူးပြု အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာများကို ရယူနိုင်သည်
သို့မဟုတ်ပါက တက္ကသိုလ်သို့လည်း ဆက်လက် တက်ရောက်နိုင်ပြီး သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များတွင် ဒုတိယနှစ် သို့မဟုတ် တတိယနှစ်မှ စ၍ တက်ရောက်နိုင်သည်
အလုပ်ရှင် အများအပြားမှာ အဆင့်မြင့် ဒီပလိုမာ လက်မှတ်ကို ဘွဲ့လက်မှတ် အနေဖြင့် လက်ခံကြပြီး အချို့ တက္ကသိုလ်များတွင် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းသို့ တိုက်ရိုက် သို့မဟုတ် အမြန် ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိကြသည်
ကင်ညာရှိ အများနှင့်ဆိုင်သော တက္ကသိုလ်များမှာ အလွန်စီးပွားဖြစ် လုပ်ဆောင်သော အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်ပြီး အထက်တန်းအောင်မြင်သူထဲမှ အနည်းငယ်မျှကိုသာ အစိုးရမှ ထောက်ပံ့သော ပညာသင်ဆုဖြင့် မိမိတို့ နှစ်သက်ရာ ဘာသာရပ်ကို ဆက်လက်သင်ကြားနိုင်သည်
အများစုမှာ ဝိဇ္ဇာဘာသာရပ်များသို့ ဝင်ရောက်ကြပြီး ထိုဘာသာရပ်များမှာ သင်ကြားပို့ချရန် အတွက် ငွေကုန်ကြေးကျ နည်း၍ ဖြစ်သည်
သို့မဟုတ်ပါက မိမိဘာသာ အကုန်အကျ ခံပြီး ကျောင်းလခကို အပြည့်ပေး၍ တက်ရောက်နိုင်သည်
အရည်အချင်းမှီသော်လည်း အရွေးမခံရသော ကျောင်းသားများမှာ အလယ်အလတ်တန်း ဖြစ်သော ဒီပလိုမာ ပရိုဂရမ်များကို အစိုးရ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက တက္ကသိုလ်၊ ကောလိပ်နှင့် ပေါ်လီတက်ခနစ်များတွင် တက်ရောက်ရန် ရွေးချယ်ကြသည်
နိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ လူဦးရေ၏ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသည်
အသက် ၃ နှစ်မှ ၅ နှစ် အထိ ကလေးငယ်များအတွက် ရည်ရွယ်ဖွင့်လှစ်သော မူကြိုကျောင်းများမှာ ပညာရေး စနစ် ၏ အဓိကကျသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ပထမတန်းသို့ တက်ရောက်ရန် အဓိကကျသော လိုအပ်ချက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မူလတန်း ပြီးမြောက်သည့် အခါတွင် ကျောင်းသားများမှာ ကင်ညာမူလတန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီပီအီး) အတွက် စာမေးပွဲ ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် သို့မဟုတ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာသင်ကျောင်းများသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
မူလတန်း နေသည့် အသက်အရွယ်မှာ ၆နှစ် ၇နှစ် မှ ၁၃နှစ် ၁၄နှစ် အထိ ဖြစ်သည်
အထက်တန်းသို့ ဆက်လက်တက်ရောက်သူများမှာ လေးနှစ်ပြီးသည့် အခါတွင် ကင်ညာအထက်တန်းပညာရေး အောင်လက်မှတ် (ကေစီအက်စ်အီး) ကို ဖြေဆိုကြရပြီး ထိုစာမေးပွဲမှ တက္ကသိုလ်သို့ ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်မည်၊ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပညာ သင်ကြားနိုင်မည် သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်နိုင်မည် စသည်တို့ကို အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
ကျောင်းသားများမှာ မိမိတို့ ကြိုက်နှစ်သက်ရာ ၈ ဘာသာကို ရွေးချယ် ဖြေဆိုနိုင်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်၊ ဆွာဟီလီ နှင့် သင်္ချာတို့မှ မယူမနေရ ဘာသာရပ်များ ဖြစ်သည်
ပေါင်းစပ် ဝင်ခွင့် စိစစ်ရေး အဖွဲ့မှာ အစိုးရ တက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်မည့် ကျောင်းသားများကို ရွေးချယ်ရန် ဖြစ်သည်
အစိုးရ ကျောင်းများ အပြင် နိုင်ငံ အတွင်း ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းပေါင်းများစွာ ရှိပြီး အများစုမှာ မြို့ပြတွင် ဖြစ်သည်
ထို့အတူ နိုင်ငံတကာကျောင်း အချို့လည်း ရှိပြီး ကင်ညာနိုင်ငံ ပြည်ပမှ ပညာရေး စနစ် အမျိုးမျိုးတို့ကို သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားခြားနားသော ယဉ်ကျေးမှုများ ရှိသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
လူမျိုးစုစွဲဝါဒသည် ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အဓိက ပြဿနာ တစ်ခု ဖြစ်သော်လည်း လူမျိုးစုများ၏ ပုံသေကားကျပုံစံနှင့် ဒေသအလိုက် စကားပြော အသံထွက် ကွဲပြားခြားနားမှုများမှာ တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ရယ်ရွှင်ကြည်နူးဖွယ်ရာ ကိစ္စရပ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
လူမျိုးကို စွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ခြင်းကို ကင်ညာတွင် ရိုင်းစိုင်းသည်ဟု မခေါ်နိုင်ပေ
ကင်ညာရှိ ထင်ရှားသော လူမျိုးများမှာ ကမ်းရိုးတန်းဒေသမှ ဆွာဟီလီ လူမျိုးများ၊ မြောက်ဘက်မှ တိရစ္ဆာန်မွေးသော လူမျိုးစုများ နှင့် အလယ်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းမှ အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
မာဆိုင်းလူမျိုးများမှာ ကင်ညာတွင် လူနည်းစု ဖြစ်သော်လည်း ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားလုပ်ငန်းကြောင့် လူသိများကြသည်
မာဆိုင်းလူမျိုးများသည် သူတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်အထက်ပိုင်းကို ကြီးကျယ်စွာ ဆင်ယင်ခြင်းနှင့် ကျောက်မျက်ရတနာ အများအပြား ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထင်ရှားသည်
ကင်ညာတွင် များပြားလှသော ဂီတ၊ ရုပ်မြင်သံကြားနှင့် ပြဇာတ် များ ရှိသည်
ကင်ညာ၏ မီဒီယာမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် ခိုင်မာမှု ရှိပြီး ကင်ညာနှင့် ကမ္ဘာတဝှမ်းမှ နောက်ဆုံးရ သတင်းများကို အချိန်နှင့် တပြေးညီ တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိရုံသာမက နောက်ဆုံးရ အထူးသတင်းများ၊ စီးပွားရေး သတင်းများ၊ အားကစား သတင်းများ နှင့် ဖျော်ဖြေရေး သတင်းများကိုလည်း တင်ဆက်နိုင်စွမ်း ရှိသည်
ထင်ရှားသော သတင်းစာများတွင်ဒေးလီးနေးရှင်း (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ပြီး ဈေးကွက်ဝေစု အများဆုံး ရရှိထားသည်
စတန်းဒတ်စတားပီးပဲလ်အရှေ့ အာဖရိက အပတ်စဉ်တိုင်းဖ လီယို  တို့ ဖြ်စကြသည်
ရုပ်မြင်သံကြား ကွန်ယက်များတွင်ကင်ညာ ရုပ်မြင်သံကြား ကော်ပိုရေးရှင်း (Kenya Broadcasting Corporation (KBC))စီတီဇင် တီဗွီကင်ညာ တယ်လီဗီးရှင်း နက်ဝပ် (KTN)အင်န်တီဗွီ (နေးရှင်း မီဒီယာ ဂရု၏ အစိတ်အပိုင်း)ကစ်စ် တယ်လီဗွီးရှင်းကေ၂၄ တယ်လီဗွီးရှင်းကျူ  - တီဗွီကက်စ် - တီဗွီ တို့ ပါဝင်သည်
အဆိုပါ မြေပြင် ရုပ်သံလွှင် ဌာနများ အားလုံးမှာ ဒစ်ဂျစ်တယ် စနစ်ဖြင့် ထုတ်လွှင့်ကြသည်
ဂူဂီးဝ တီအောင်ဂို (Ngũgĩ wa Thiong'o)သည် ကင်ညာနိုင်ငံ ရှိ စာရေးဆရာများတွင် လူသိအများဆုံး ဖြစ်သည်
သူ၏ စာအုပ်ဖြစ်သော မငိုနဲ့ ကလေး (Weep Not, Child) စာအုပ်မှာ ဗြိတိသျှ လက်အောက်တွင် ရှိသော ကင်ညာနိုင်ငံမှ ဘဝကို ခြယ်မှုန်း ရေးသားထားသည်
ထိုဇာတ်လမ်းမှာ မောမောတို့ကြောင့် ကင်ညာနိုင်ငံသားတို့ အပေါ် သက်ရောက်မှုများ အကြောင်းပင် ဖြစ်သည်
ထိုစာအုပ်တွင် ကိုလိုနီစနစ်၊ ပညာရေး နှင့် အချစ်တို့ကို ရောနှော ဇာတ်လမ်း ဆင်ထားသဖြင့် အာဖရိကရှိ လူသိအများဆုံး စာအုပ်များတွင် တစ်အုပ် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
အမ်.ဂျီ.ဗာဆန်ဂျီ (M.G. Vassanji) ၏ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဝတ္ထု ဖြစ်သော ဗီကရမ်လော ကြားမှ ကမ္ဘာ (The In-Between World of Vikram Lall) စာအုပ်မှာ ၂၀၀၃ ခုနှစ် ဂေလာဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းမှာ ကင်ညာနိုင်ငံရှိ အိန္ဒိယမျိုးနွယ်မှ ဆင်းသက်လာသူ တစ်ယောက်နှင့် သူ၏ မိသားစုတို့၏ကင်ညာနိုင်ငံ ကိုလိုနီ စနစ်မှ ကိုလိုနီ ခေတ်လွန်စနစ်သို့ နိုင်ငံရေး အခင်းအကျင်း ကူးပြောင်းလာသော အခါတွင် လိုက်လျောညီထွေ ဖြစ်အောင် နေထိုင်ရမှုတို့ကို ဝတ္ထုဆန်ဆန် ရေးသားထားသော မှတ်တမ်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ၂၀၀၃ ခုနှစ်မှစ၍ စာပေဂျာနယ် တစ်ခု ဖြစ်သော ကွာနီ သည် ခေတ်ပြိုင် စာပေများကို ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်
ကင်ညာတွင် ဒေသတွင်း ဘာသာစကား ၄၀ကျော်ကို အခြေခံသော ရိုးရာဂီတ အမျိုးမျိုး တို့အပြင် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ဂီတပုံသဏ္ဌန်များ ရှိသည်
ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသောသော ဂီတတွင် ဂစ်တာသည် အဓိကကျသော တူရိယာ တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂစ်တာ ရစ်သမ် မှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးပြီး ဒေသခံ စည်းချက်များနှင့် နိုင်ငံခြား စည်းချက်များ ရောနှောနေသည်
အထူးသဖြင့် ကွန်ဂိုသားတို့၏ ကာဗာချာ ရစ်သမ်တွင် တွေ့နိုင်သည်
ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော ဂီတတွင် အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုနှင့် တစ်ခုအကြား အပြန်အလှန် သက်ရောက်မှု နှင့် လတ်တလောတွင် ပညာပြထားသော ဂစ်တာ ဆိုလိုများလည်း ပါဝင်သည်ကို တွေ့ရသည်
ဂျွာကာလီ အပါဝင် ဟစ်ပ်ဟော့ပ် အဆိုတော် အများအပြားလည်း  ရှိသည်
သီချင်းစာသာများမှာ အများအားဖြင့် ဆွာဟီလီ သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖြစ်သည်
ကွန်ဂိုသား ဂီတသမားတို့ထံမှ ရယူထားသော လင်ဂါလာ ဘာသာစကားဖြင့် စာသားများလည်း လတ်တလော ပေါ်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရသည်
သီချင်းစာသားများကို ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့်လည်း ရေးဖွဲ့ကြသည်
မြို့ပြ ရေဒီယိုများမှာ ပုံမှန်အားဖြင့် အင်္ဂလိပ်သီချင်းများကိုသာ ထုတ်လွှင့်လေ့ ရှိပြီး ဒေသသုံး ဘာသာစကားများဖြင့် ထုတ်လွှင့်သော ရေဒီယို အသံလွှင့်ဌာနများလည်း ရှိသည်
ထိုမျှသာမက ကင်ညာတွင် ခရစ်ယာန် ဂေါ်စပယ် ဂီတများလည်း ပျံ့နှံ့လာသည်ကို တွေ့နိုင်သည်
ဒေသခံ ဂေါ်စပယ် ဂီတသမားများတွင် ကင်ညာဘွိုင်းကာရယ် မှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းများမှ စ၍ ဘင်ဂါ ဂီတသည် ထင်ရှားလာပြီး အထူးသဖြင့် ဝိတိရိယရေကန် တဝိုက်ဒေသများတွင် ဖြစ်သည်
ဘင်ဂါဆိုသော စကားလုံးကို ပေါ့ပ် ဂီတ မည်သည့်အမျိုးအစားကို မဆို ရည်ညွှန်းရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်
ဘေ့စ်ဂီတာ၊ ဂစ်တာ နှင့် ပါကပ်ရှင်းတို့မှာ အသုံးများသော တူရိယာများ ဖြစ်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် အာကစား အများအပြားကို လုပ်ဆောင်ကြပြီး ၎င်းတို့ထဲတွင် ခရစ်ကက်၊ ကားပြိုင်ခြင်း၊ ဘောလုံး၊ ရပ်ဂ်ဘီ နှင့် လက်ဝှေ့တို့ ပါဝင်သည်
သို့သော်လည်း ကင်ညာသည် တာလတ်နှင့် တာဝေးပြေး အားကစားသမားများအတွက် ထင်ရှားသည်
ကင်ညာသည် အိုလံပစ် ကစားပွဲနှင့် ဓနသဟာယနိုင်ငံများ ကစားပွဲတို့ အတွက် အမျိုးမျိုးသော အကွာအဝေးတို့အတွက် ချန်ပီယံများကို အမြဲတစေ မွေးထုတ်ပေးလျက် ရှိပြီး အထူးသဖြင့် မီတာ ၈၀၀၊ မီတာ ၁၅၀၀၊ မီတာ ၃၀၀၀၊ မီတာ ၅၀၀၀၊ မီတာ ၁၀၀၀၀ နှင့် မာရသွန် တို့ ဖြစ်သည်
ကင်ညာ အာကစားသမားများ အထူးသဖြင့် ကာလန်ဂျင်း လူမျိုးတို့မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အပြေးပြိုင်ပွဲများအတွက် မော်ရိုကိုနှင့် အီသီယိုးပီးယားတို့၏ ယှဉ်ပြိုင်မှုကြောင့် နေရာ အရ လျော့နည်းသွားသော်လည်း နေရာ အများအပြားကို ရယူထားဆဲ ဖြစ်သည်
ကင်ညာ၏ ထင်ရှားသော အားကစားသမားများထဲတွင် ဘော့စတွန် မာရသွန် ချန်ပီယံဆု နှစ်ကြိမ်နှင့် ကမ္ဘာ့ချန်ပီယံ နှစ်ကြိမ် ရရှိထားသော ကက်သရင်း ဒရဲဘာ၊ ယခင် မာရသွန် ကမ္ဘာ့စံချိန် တင်ခဲ့သူ ပေါလ် တာဂတ် နှင့် ဂျွန်ဂူဂီတို့ ပါဝင်သည်
ကင်ညာနိုင်ငံသည် ဘေဂျင်း အိုလံပစ်တွင် ဆုတံဆိပ် အချို့ ရရှိခဲ့ပြီး ရွှေ ၆ခု၊ ငွေ ၄ ခု နှင့် ကြေး ၄ ခု ဖြစ်ကာ ၂၀၀၈ အိုလံပစ်အတွင်း အာဖရိက၏ အအောင်မြင်ဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်
အာကစား သမား အသစ်များတွင် အာရုံစိုက်မှု ခံရသူများမှာ အမျိုးသမီး မီတာ ၈၀၀ ရွှေတံဆိပ် ဆုရှင် ပန်မလာ ဂျယ်လီမို နှင့် အမျိုးသား မာရသွန်ပွဲတွင် အနို်ငရခဲ့သော ဆင်မြူရယ် ဝန်ဂျူရူ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ လက်ရှိအောင်မြင်နေသော အပြေး အားကစားကို ဦးဆောင်လမ်းပြခဲ့သူမှာ အနားယူသွားပြီဖြစ်သော  ၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်များမှ အိုလံပစ် နှင့် ဓနသဟာယ အားကစားပွဲ ချန်ပီယံဟောင်းကစ်ပ်ချိုဂ ကေနို ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ နောက်တွင် ဓနသဟာယ ကစားပွဲချန်ပီယံ ဟင်နရီ ရိုနို က ကမ္ဘာ့စံချိန် ပေါင်းမြောက်မြားစွာကို ဆက်တိုက်ရယူနိုင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ကင်ညာ အာကစားသမား အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကင်ညာကစားသမား အမြောက်အမြား ဘက်ပြောင်းခြင်းဖြင့် ကြုံတွေ့နေရပြီး အထူးသဖြင့် ဘာရိန်းနိုင်ငံ နှင့် ကာတာနိုင်ငံများသို့ ဖြစ်သည်
ကင်ညာ အားကစား ဝန်ကြီးဌာနက ဘက်ပြောင်းခြင်းကို တားဆီးရန် ကြိုးစားသော်လည်း ဆက်လက် ဖြစ်ပွားနေဆဲ ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံး အနေဖြင့် ဘားနတ် လာဂတ်က အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုကို ကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ထို့သို့ ဘက်ပြောင်းချင်း အများစုမှာ စီးပွားရေး သို့မဟုတ် ငွေကြေးဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ ဖြင့် သက်ဆိုင်နေသည်
အချို့သော ကင်ညာ အပြေးသမားများမှာ နိုင်ငံ၏ အလွန်အားကောင်းသော ကိုယ်စားပြု အသင်းသို့ ဝင်ရောက်ရန် အရည်အချင်း မမှီနိုင်သော်လည်း အခြားနိုင်ငံများကို ကိုယ်စားပြုရန်မူ လွယ်ကူနေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ကင်ညာ၏ အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အာဖရိက တွင် ထင်ရှားပြီး ကလပ်အသင်းများ နှင့် နိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အသင်း နှစ်ခုစလုံး ယခင် ဆယ်စုနှစ် အတွင်း အာဖရိကတိုက်၏ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲများတွင် အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
အမျိုးသမီး ဘော်လီဘော အသင်းမှာ အိုလံပစ် နှင့် ကမ္ဘာ့ ဖလားတို့တွင် ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သော်လည်း သိသာထင်ရှားသည့် အောင်မြင်မှု မရရှိခဲ့ပေ
ခရစ်ကက်မှာ အခြားထင်ရှားပြီး အောင်မြင်သော အားကစား တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ကင်ညာ ခရစ်ကက် အသင်းသည် ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ၁၉၉၆ ခုနှစ် ကတည်းက ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
သူတို့သည် ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ခရစ်ကက် အသင်း အချို့ကို အနိုင်ရခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခရစ်ကက် ကမ္ဘာ့ဖလားတွင် ဆီမီးဖိုင်နယ် အဆင့်အထိ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကင်ညာ၏ ရပ်ဂ်ဘီ အသင်းမှာလည်း လူကြိုက်များပြီး နှစ်စဉ်ကျင်းပသော ဆာဖာရီ ဆဲဗင်း ပြိုင်ပွဲမှာ အထူးထင်ရှားသည်
ကင်ညာ၏ အမျိုးသား အသင်းမှာ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့ အဆင့် ၇ သတ်မှတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ကင်ညာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းမှာလည်း ဒေသအတွင်း အားကောင်းသော အသင်းတစ်သင်း ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ကင်ညာ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်အတွင်း အငြင်းပွားမှုများကြောင့် အောင်မြင်မှုကျဆင်းခဲ့ရသည်
ထို့အတွက်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ ဘောလုံး အဖွဲ့ချုပ်၏ ပိတ်ပင်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပြီး ၂၀၀၇ခုနှစ် မတ်လတွင်မှ ပြန်လည် ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ကားပြိုင်ပွဲများတွင်မူ ကင်ညာသည် ကမ္ဘာပေါ်တွ်င အခက်ခဲ အကြမ်းတမ်းဆုံးဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသော ကမ္ဘာကျော် ဆာဖာရီ ရယ်လီ ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြိုင်ပွဲမှာ ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသအဖြစ် နှစ်ပေါင်းများစွာ ရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် ငွေကြေး အခက်အခဲကြောင့် ဖယ်ချန်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ကင်ညာမှ ကမ္ဘာ့ အကောင်းဆုံး ရယ်လီ ကစားသမားများမှာ ထိုပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင် အနိုင်ရခဲ့ဖူးသည်
ထိုရယ်လီ ပြိုင်ပွဲမှာ အာဖရိက ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲ၏ တစိတ်တဒေသ အဖြစ် နှစ်စဉ် ကျင်းပမြဲ ဖြစ်သော်လည်း လာမည့် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ကမ္ဘာ့ ရယ်လီ ချန်ပီယံ ပြိုင်ပွဲသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် ရရှိရန် မျှော်လင့်လျက် ရှိကြသည်
ကင်ညာသားတို့သည် တစ်ရက်လျှင် သုံးနပ် စားကြပြီး မနက်ခင်းတွင် မနက်စာ၊ နေ့ခင်းတွင် နေ့လယ်စာနှင့် ညဘက်တွင် ညစာတို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုအတွင်းတွင် မနက် ၁၀ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် နှင့် ညနေ ၄ နာရီ လက်ဖက်ရည်ချိန် တို့လည်း ရှိသည်
နံနက်စာတွင် လက်ဖက်ရည် သို့မဟုတ် ယာဂုနှင့် ပေါင်မုန့်၊ ချာပါတီ၊ မာဟာမရီ၊ အာလူးပြုတ် သို့မဟုတ် ကန်စွန်းဥပြုတ် တို့ကို စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
နေ့လယ်စာနှင့် ညစာ အတွက်မူ လူ အများစုမှာ အူဂါလီ နှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်၊ နို့ချဉ်၊ အသား၊ ငါး သို့မဟုတ် အခြားသော ပြုတ်ချက်စာများ ကို စားသုံးကြသည်
ကင်ညာအနောက်ပိုင်းရှိ လူယာ၊ လူအို နှင့် ကလန်ဂျင်းလူမျိုး များမှာ ရိုးရာ အစားအစာများ အတွက် လိုင်းဟု ခေါ်သော ပြာမှ ရသော ဟင်းခတ်တစ်မျိုးကို အသုံးပြုကြပြီး မာဆစ်ဟု ခေါ်သော ရိုးရာ နို့ သောက်စရာ တစ်မျိုးကို သောက်သုံးကြသည်
ထိုဒေသအတွင်း လည်ချောင်း ကင်ဆာ အဖြစ်များမှု အတွက် လိုင်းမှာ တရားခံ ဖြစ်သည် ဆိုသည့် အချက်ကိုမူ တိတိကျကျ မပြောနိုင်သေးပေ
နိုင်ရိုဘီ အစရှိသော မြို့ကြီးများတွင်မူ စတီးယား၊ ကေအက်ဖ်စီ၊   ဆပ်ဝေး အစရှိသော အမြန်ပြင်ဆင် ချက်ပြုတ်ပေးသည့် စားသောက်ဆိုင်များ ရှိသည်
နေ့လယ်စာအတွင်း ထုတ်ပိုးယူသွားနိုင်သည့် ထင်ရှားသော ဖစ်ရှ်အင်န်ချစ်ပ် ( ငါးနှင့်အာလူးကြော်) စားသောက်ဆိုင်များလည်း ရှိသည်
ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၉၀တွင် ပုသိမ်မြို့၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း အစ်ကိုတစ်ဦးရှိပြီး မောင်ဘကြီးဟုခေါ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ကောင်းသူလည်းဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ သင်္ချာ၊အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
ကျောင်းသားဘဝက ပန်းချီပြိုင်ပွဲ တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်
ဆယ်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဥပစာတန်းအောင်မြင်ပြီး ဘီအေတန်းအရောက် ၁၉၁၆တွင် ဖခင်ဆုံးပါးသွားသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရသည်
မိမိပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သော်လည်း မျက်နှာဖြူပညာဝန်ကို ဘုရားထူးရသည့် အလုပ်ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်မှထွက်ကာ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်
ဦးဘကလေးသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ပန်းချီဆွဲရင်း ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၁၅တွင် ကာတွန်းလက်ရာ တစ်ခုကို စမ်းသပ်ရေးဆွဲကြည့်ခဲ့သည်
သူ၏ကာတွန်းမှာ မြို့အုပ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီးကောလိပ်တက်နေသော ကောလိပ်ကျောင်းသားအချို့အား ပျက်ရယ်ပြုရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ ကာတွန်းရုပ်ပြောင်များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်
ဦးဘကလေးသည် အင်္ဂလိပ်စာကျွမ်းကျင်သဖြင့် သူ၏ကာတွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ မစ္စတာနော်လင်က များစွာနှစ်ခြိုက်ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့ အထူးထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းစာစောင်တွင် ကာတွန်းပုံရေးဆွဲစေရာ ၎င်းကာတွန်းလက်ရာမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ပင် ပြန့်နှံခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၉၁၇ မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ရှေးရိုးအဒေါ်ပျိုကြီးနှင့် ခေတ်ဆန်ဆန်တူမပျိုတို့ စကားပြောဆိုနေဟန်ကို ပထမဆုံးမြန်မာဘာသာ ကာတွန်းလက်ရာအဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူရိယတွင်ပင် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာအချို့ကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
(ဦးဗကလေးနဲ့ ဦးဘကလေးနဲ့ မှားနေပီဗျို့)ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာအဆွေအမည်ရှိ မြန်မာကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးပါသည်
ပြည်မြို့စစ်ကဲကြီး၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ဆင်ကလေးက ပြည်မြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ တိုးတက်ကြီးပွားလာသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဒေါ်ဆင်ကလေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ညီမဒေါ်ငြိမ်းရှင် နှင့် မတ်ဖြစ်သူ စက်ရှင်ရုံးစာရေးကြီးဟောင်း ဦးဘညွှန့်တို့ ကုမ္ပဏီကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်
၂၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၉၁၈တွင် ဆူးလေဘုရားခြေရင်းတွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီကို ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးဘကလေး က ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာမန်နေဂျာအဖြစ် အလုပ်ရသည်
အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် ကာတွန်းများမပြတ်ရေးဆွဲခဲ့သည်
အစ်ကို ဦးဘကြီးကိုလည်း ကုမ္ပဏီစာရေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် အိန်အန်တောင်ဆေးတိုက်မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
ထို့ပြင် သူရိယ၊ ပညာအလင်း၊ လန်ဒန်အတ်၊ ဗန္ဓုလ၊ ဒီးဒုတ် အစရှိသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဘကြီးမေတ္တာတုံ၊ရွှေတလေး၊ဘကလေး အစရှိသော နာမည်များဖြင့် ကာတွန်းများရေးဆွဲပေးခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်သမီး ဒေါ်ခင်ခင် နှင့် ဖူးစာဆုံကာ ၁၉၁၉၊ဇွန်လတွင် အိမ်ထောင်ကျသည်
၁၉၂၁တွင် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဦးတင်နွယ်က ဘားမားဖလင်းအမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်
၁၉၂၃တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် အမည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Echo From The Wilds)ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဘကလေးက မင်းသားမောင်ဘဌေး(ဦးညီပု)၏ လူယုံတော်အဖိုးကြီး ဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဇာတ်ရံအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သရုပ်ဆောင်ကောင်းလှသဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီး “အဘရေ” ၊ “တောသားလေးရွှေရိုး” ၊ “ရွှေမင်းဝင်” ၊“တစ်ခိုင်လုံးရွှေ” ၊“တစ်ခိုင်လုံးစိန်” ၊ “ပလုပ်တုပ်တုပ်”၊ “မှိုင်းဝေဝေ”၊ “ရွှေတလေး” ၊ “ရွှေရိုးဘယ်မလဲ” ၊ “ကြင်စဦး” ၊ “ဝေလွင်လွင်”၊ “ကိုလူပျို” ၊“သုံးပွင့်ဆိုင်”၊ “ခင်မောင်ကြီး” ၊ “ရွှေပေလွှာ” အစရှိသည့် ဇာတ်ကားများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အဘရေ ဇာတ်ကားတွင် အဘဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပုသိမ်ထီးဆောင်းကာ ခြေထောက်ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ကပြသည့်ပုံစံမှာ အလွန်လူကြိုက်များသွားပြီးနောက် ထိုအကမှာ မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်
ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ချာလီချက်ပလင်ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်
ဦးဘကလေးသည် သူ၏ကာတွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကဗျာများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်
မြောင်းမြသို့ အလည်အပတ်ရောက်သွားစဉ် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟရူးလင်းစဒေါင်းစတီဗင်ဆင် လာရောက်မည်ဆို၍ ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကြိုဆိုနေသည့်ဟန်ကို ကာတွန်းရေးဆွဲပြီး ၁၆.၂.၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ ဗန္ဓုလဂျာနယ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
ထိုကာတွန်းပါ “မြောင်းမြသွား၊များလိုက်တဲ့ အကြိုတော်၊ ကရဝိတ်ဖောင်ဟင်္သာမကရ်းတွေနဲ့၊ စိမ်းနီပြာမီးရောင် လွှမ်းပါလို့၊ ကမ်းညွှတ်လုနော်” အစချီ လေးဆစ်ကဗျာမှာ ဦးဘကလေး၏ စာပေလက်ရာဖြစ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ဆောင်းပါအချို့ကိုလည်းရေးဖွဲ့ခဲ့ရာတွင် ၁၉၃၉၊မတ်လ ထုတ်ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် “ဦးဟိန်စွန်း၊ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာကြီး” ဟူသောဆောင်းပါးမှာ ထင်ရှားသည်
ထိုဆောင်းပါးတွင် “ကိုဟိန်စွန်းမှာ ဗာစီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် စာအုပ်ဂျပိုး ထိုးနေသည့်အခါ ကျွန်တော်မှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ကာတွန်းဂျပိုးလုပ်နေပါသည်
ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက်လုံး၏ ဝါသနာမှာ ပန်းချီဘက်ကဖြစ်သည့်အတိုင်း တောင်ခြစ်မြောက်ခြစ်နှင့် ကာတွန်းဟု အမည်ပေးပြီး မလှိမ့်တပတ်နှင့် သတင်းစာများသို့ ပေးပို့ပါကြောင်း” ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်
ဥိးဘကလေးသည် ကာတွန်းဘက်တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်နယ်၌လည်း လူသိများခဲ့သည်
မိမိသရုပ်ဆောင်ရမည့် လူ့သဘာဝစရိုက်ဟန်ပန်တို့ကို စနစ်တကျလေ့လာသည်
ကိုယ်တိုင်အချိန်ယူလေ့ကျင့်သည်
“မှိုင်းဝေဝေ”ဇာတ်ကားအတွက် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဝမှ နေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပြောပုံဆိုပုံများကို အသေးစိတ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်
ကျရာဇာတ်ရုပ်ကိုလည်း ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင် နိုင်သည်
“ပလုပ်တုတ်တုတ်” ဇာတ်ကားတွင် မိုးကျမယ်အမျိုးသမီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ “ရွှေတလေး”ဇာတ်ကားတွင် လန်ချားသမား ရန်ကနား အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းဝေဝေဇာတ်ကားတွင် ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်သက်ဖေ၊အဖိုးကြီးဦးသက်ဖေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ၊ ဆွံအနေသူ ငဆွံတို့အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ရုပ်များကို ရုပ်ဖျက်ပြီး ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရှစ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ပြီးနောက် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် အလုပ်မှထွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်
ထို့နောက်မြန်မာလူမျိုးများထဲတွင် ပထမဆုံး အရေးပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဦးဖေ၏ သမီး ဒေါ်ခင်ထားနှင့် အကြောင်းပါသည်
ဒေါ်ခင်ထားမှာ အင်္ဂလန်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
လက်ထပ်ပြီးနောက် ရွှေရိုးပစ်ချား အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ကိုတည်ထောင်ကာ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ်သာမက ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဝေလွင်လွင်(၁၉၂၈) နှင့် ကြင်ဦးစ(၁၉၂၉) ဇာတ်ကားများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဒုတိယအိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမှီ ဦးဘကလေးသည် အရက်ကို စွဲမြဲစွာသောက်တတ်လာ၏
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ထားက သူ့အားစိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြုစုပေးခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်စဉ် မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ အားလုံးနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားရာ ဦးဘကလေးလည်း အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်ရရှာသည်
ဦးဘကလေးသည် လွစ္စလမ်း(ယနေ့ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း) ၌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ၁၉၃၈ခုနှစ် ဇွန်လတွင် နောက်ဖေးဆောင်ပြိုကျကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်
ဆေးရုံသုံးလကျော် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၉တွင် ပုသိမ်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း စိတ္တဇဝေဒနာကို ခံစားနေရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်းကြုံနေရသောကြောင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းက ရန်ကုန်ရှိ အပေါင်းအသင်းများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံ၍ သွားရောက်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သေးသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဦးဘကလေးတို့သည် ပုသိမ်မှ ဟင်္သာတသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတမှ ဒေါင့်ကြီးနယ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
၅ ၊ဇွန်၊ ၁၉၄၅တွင် ဦးဘကလေး ကွယ်လွန်သည်
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်
ထန်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htangyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ထန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက်ကုန်းရွာ၊ ပျဉ်းမကုန်း
စက်တင်ဘာလ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၄၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၄၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၂၁) ရက် ကျန်သေးသည်
ဒု-အုပ်၊ ၄၄- တို့၌ အကျယ်ရှု
လောက၌ ခင်ပွန်းကြီး ၁ဝ-ပါး ခေါ် ကျေးဇူးရှင်ကြီးဆယ်ပါးကို ပြစ်မှားခြင်းကြောင့်ရရှိသော အပြစ်ကြီး ၁ဝ- ပါး
(၁) ဖရုသ ဝေဒနာ - ကြမ်းတမ်းစွာဦးခေါင်းနာ စသည်ကပ်ရောက်ခြင်း၊(၂) ဟာနိ - စည်းစိမ်စသည် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးဆုံးပါးခြင်း၊(၃) သရီရ ဘေဒန - လက်ခြပြေတ်ခြင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါပျက်စီးခြင်း၊(၄) ဂရုကာဗာဓ - ဆေးကု၍မရ၊ ကြီးလေးစွာသောအနာ ကပ်ရောက်ခြင်း၊(၅) စိတ္တက္ခပေ - ရူးသွပ်ခြင်း၊ စိတ်ပျံ့လေလွင့်ခြင်း၊(၆) ရာဇူပသဂ္ဂ - မင်းဘေး မင်းဒဏ်သင့်ခြင်း၊(၇) ဒါရုဏဗ္ဘက္ခါန - ရုန့်ကြမ်းစွာ စွပ်စွဲခံရခြင်း၊(၈) ညာတိပရိက္ခယ - ဆွေမျိုး ပြုန်းတီးပျက်စီးခြင်း၊(၉) ဘောဂပတင်္ဂု - စည်းစိမ်အခြွေအရံ ပျက်စီး ခြင်း၊(၁ဝ) အာဂါရဂ္ဂိ ဒုယှန - နေရာ၊ တိုက်၊ အိမ်၊ အဆောက်အဦကို မီးသင့်လောင်ကျွမ်းခြင်း
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံသားဆေးပညာရှင် အက်မီးလ် သီအိုဒိုကော့ချား (အင်္ဂလိပ်: Theodor Kocher) သည် ၁၉၀၉ ခုနှစ်အတွက် နိုဘဲလ်ဆုကို ဆေးပညာရပ်ဆိုင်ရာ ထူးချွန်သူတစ်ဦးအဖြစ်ရရှိခဲ့သည်
သူသည်လည်ပင်းကြီးရောဂါကိုကုသရန် သိုင်းရျွိုက်ဂလင်းကို ပထမဦးဆုံဖယ်ထုတ်ခဲ့သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ဖြစ်ပြီး "Father of Thyroid Surgery" ဟုထင်ရှားခဲ့သူလည်းဖြစ်သည်
ဘိလပ်ပြန် ဘွဲ့ရ ခရိုင် ဆရာဝန်ကြီး အက်စ်အေ ရာမန် [S.A. Rahman] ခေါ် (တထောင့်တညပုံပြင်များကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ မြန်မာမွတ်စ်လင်) ဦးဖိုးသာဇံနှင့် ဆရာဝန် ကတော် မမယု (သရက် မြို့ဝန်၏ သမီး) တို့က ၁၈၉၄ ခု ဧပြီ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်
အမည်ရင်း ဦးဘတင် အပြင် မောင်မောင်တင် ဟုလည်း ခေါ်ခဲ့ ကြသည်
အိန္ဒိယပြည် ကလကတ္တား ပရယ်စီဒင်းစီ တက္ကသိုလ်တွင် 'မက်ထရစ် စကောလားရှစ်' ဆု ရရှိ ခဲ့သည်
၁၉၁၄ - ၁၇ နှစ်များတွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်၌ ပညာ သင်ခဲ့သည်
၁၉၁၆ ခုတွင် အစိုးရ နော်မံ ကျောင်းမှ စက္ကင်ဒရီ ဆရာဖြစ်သင် စာမေးပွဲကို မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယ ရရှိ အောင်မြင် ခဲ့သည်
ပျဉ်မနား အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ရန်ကုန် စိန်ပေါကျောင်း တို့တွင် ကျောင်းဆရာ လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်တွင် ပါဝင် ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝတွင် အဆိုအက ဝါသနာ ပါသူ ဖြစ်၍ ကျောင်းကပွဲ များတွင် မင်းသား အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ကပြ ခဲ့ဖူးသည်
မြန်မာ ရုပ်ရှင် ပေါ်ဦးစ ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ် အသံတိတ် ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင် လောက ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်
"ဘားမားအတ် ဖလင် ကုမ္ပဏီ" အတွက် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် 'တကယ့် မောင်' ၊ 'ရွှေမေတ္တာ'၊ 'ရွှေမြင်းမိုရ်'၊ 'စကြာဝံသ' နှင့် 'ရွှေစက်တော်' ဇာတ်ကားများ၊ "မြန်မာ့ ညွှန့်ပေါင်း ရုပ်ရှင် ကော်ပိုရေးရှင်း လီမိတက်" ကို ကိုယ်ပိုင် တည်ထောင်၍ 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' (၁၉၂၀)၊ 'သုဓမ္မစာရီ ဖြတ်ထုံး' (၁၉၂၂)၊ 'အိမ်တွင်း မင်းမဟာဂီရိ' (၁၉၂၄) ဇာတ်ကား များတွင် ကိုယ်တိုင် ဇာတ်လိုက် မင်းသား ပြုလုပ်ကာ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ရိုက်ကူး ခဲ့သည်
၁၉၂၁ - ၃၂ အထိ ရုပ်ရှင်နယ်တွင် သံသရာ လည်ခဲ့သည်
ဘားမား ဖလင်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီး ရိုက်ကူးသည့် 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' သည် ပထမဆုံး နှစ်ကိုယ်ခွဲကား ဖြစ်သည်ဟု "မြန်မာ ရုပ်ရှင် သမိုင်း" စာအုပ်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်
ဂျပန် ခေတ်တွင် ဝါဒ ဖြန့်ချိရေး ဌာန၌ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် သုံးနှစ်မျှ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်များ ပြန်ဝင် လာစဉ် ကက်စဘီ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ တွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာ အဖြစ် သုံးလေးလခန့် အမှု ထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် လူထု ပညာရေး ကောင်စီတွင် အလုပ် ဝင်ခဲ့ ပြန်သည်
လူထု ပညာရေး ကောင်စီ လက်ထောက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုတွင် လွတ်လပ်ရေး အောင်ပွဲ သဘင် ချစ်ကြည်ရေး မိတ်ဆက် အဖြစ် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယိုးဒယား ဘုရင် နန်းတက်ပွဲသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုတွင် ယူနက်စကို ပညာတော်သင် အဖြစ် ရုပ်မြင် သံကြား လေ့လာရန် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ တွင် ယဉ်ကျေးမှု မစ်ရှင် ခေါင်းဆောင် အဖြစ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန် နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တရုတ် - မြန်မာ နယ်နိမိတ် စာချုပ်စဉ် ခြင်းလုံး အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
ဤသို့ ဖြင့် ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် တို့တွင် အတွေ့အကြုံများသူ ဖြစ်သောကြောင့် စစ်မဖြစ် မီကပင် ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်း၌ ရုပ်ရှင် ပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လစဉ် ရေးခဲ့ သည်မှာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ အထိပင် ဖြစ်သည်
အငြိမ်းစား ယူပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များ၌ ဆောင်းပါး ရေးခြင်းကို ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
ပြုစု ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု (၁၉၅၁)၊ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းကူး တံတား (၁၉၆၁)၊ ကျွန်ုပ်နှင့် မြန်မာ ရုပ်ရှင် လောက (၁၉၆၇) တို့ ဖြစ်ကြသည်
'ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု' သည် ပညာရေး ဌာနတွင် ကျောင်းသားကိုင်၊ ဆရာကိုင် အထွေထွေ ဖတ်စာ အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခံခဲ့ ရသည်
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်မှာ အိမ်ထောင် နှစ်ဆက် ရှိခဲ့သည်
ပထမ အိမ်ထောင်ဖြင့် သား ဒဂုဏ်ပ ဦးမြသောင်းကို မွေးသည်
ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှာ ဒေါ်ဒေါ်လှိုင် ဖြစ်၏
သားသမီး မထွန်းကား ခဲ့ချေ
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၁) ဒဂုန် ရွှေမျှား
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (မတ် ၁၉၆၇)
စာ ၄၄-၄၈
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၂) ကျော်ညွှန့်မိုး
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (ဇွန် ၁၉၆၆)
စာ ၆၁-၆၄
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၃) ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်
ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး ရေးသားသူ၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၁၇၂-၁၇၆
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၄) သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်
တို့မြန်မာ မူစလင် ကြီးများ၏ လက်ရာများ၊ မြဝတီ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၄၀-၄၃
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၅) မောင်မောင် (ရန်ကုန်)
အယ်ဒီတာ ခင်ဗျား၊ ငွေတာရီ (ဧပြီ ၁၉၆၇)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၆) စာတည်း အဖွဲ့
သဝဏ်လွှာ၊ ရှုမဝ (ဇူလိုင် ၁၉၆၁)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၇) မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)၏ ပြောပြချက်များ (၁၃၊ ၃၊ ၂၀ဝ၅)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၈) မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် သမိုင်းစဉ်၊ ရွှေရတု ကာလ (၁၉၂၀-၁၉၄၅)
စာ ၃၅၊ ၁၀ဝ၊ ၂၂၉
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
နဂါးနီစာအုပ်အသင်းသည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ထင်ရှားခဲ့သော အသင်းကြီးဖြစ်သည်
သခင်နုနှင့် ဦးထွန်းအေးတို့က ဦးဆောင်၍ ၁၉၃၇ နိုဝင်ဘာ ၄ တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကြီး၏ မူဝါဒများကို သခင်လူငယ်များက ပြည်သူပြည်သားအများ သိကြစေလိုသဖြင့် သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြင့် ဝါဒဖြန့်ရန် စိတ်ကူးမိခဲ့ကြသည်
သို့ဖြင့် သခင်နုက နဂါးနီတိုတ်ထုတ် "လူမွဲတို့၏ထွက်ရပ်လမ်း" စာအုပ်မှ အချက်အလက်များကို ထုတ်နုတ်ကာ စကားလုံးများကို စီကုံးရွေးချယ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်အုန်းခင် (နောင် ဗမာ့ခေတ်ဦးအုန်းခင်)နှင့်အတူ ဒီဒုတ်ဦးဘချိုထံ သွားရောက် ပြသကြသည်
ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက သခင်အုန်းဆိုင် (ဂီတစာဆို ရွှေတိုင်ညွန့်) ထံသို့ စေလွှတ်ကာ နဂါးနီသီချင်းကို ရေးဖွဲ့စေခဲ့သည်
နဂါးနီကိုထွန်းအေးသည် သခင်အုန်းဆိုင်ထံမှ နဂါးနီသီချင်း ရရှိရေးအတွက် ကြည့်မြင်တိုင်သို့ အကြိမ်ကြိမ်သွားရောက်ခဲ့ရရာ သုံးလခန့်ပင် ကြာမြင့်ခဲ့သည်
"ဆင်းရဲခြင်းလွတ်ကင်းအောင်၊ လမ်းပြဆောင်ပါမည်၊ ရတနာခုနှစ်သွယ် တကယ်ပင်စုံညီ တို့အမျိုးသားတိုင်းပြည်၊ မွဲတဲ့လူ လှူဒါန်းနိုင်မည်၊ ကျောင်းဆောက်က ဘုရားတည်၊ ဘိုးဘိုးအောင်နဲ့ ရှင်အဇ္ဇဂေါဏတို့ မတဲ့ကိန်းဆိုက်မည်" အစရှိသည်ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသော နဂါးနီသီချင်းမှာ ဂီတစာဆို ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်၏ အစွမ်းဖြင့် နာဝင်ချိုဖွယ်တေးတစ်ပုဒ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဆရာရွှေတိုင်ညွန့်က နဂါးနီသီချင်းကို ရေးဖွဲ့ပေးခဲ့ပြီးနောက် မြို့တော်ခန်းမတွင် နဂါးနီအသင်းမိတ်ဆက်ပွဲပြုလုပ်ရာ ဇာတ်လိုက်မင်းသား ခင်မောင်ရင်က သီဆိုပြီး သီတာခင်ထွေးက အကဖြင့် တွဲဖတ်ဖျော်ဖြေခဲ့သည်
ယင်းပွဲ၌ပင် ဆရာကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုက နဂါးနီအသင်း တည်ထောင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ နဂါနီအသင်းမှ ထုတ်ဝေသည့် စာအုပ်များအကြောင်း စသည်ဖြင့် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ရှင်းလင်းပြောကြားခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် နဂါးနီသီချင်းသည် ပြည်သူများအကြား ပျံ့နှံ့သွားခဲ့သည်
"ကျန်းကျန်းမာမာ ချမ်းချမ်းသာသာ ဘေးရန်ကာဆီးမည်၊ လူမွဲတွေက မနှေးခေတ်မှီ၊ သူဌေးဖြစ်တော့မည်" စသည့် တေးစာသားများက မြန်မာပြည် အနှံ့ရေပန်းစားခဲ့သည်
ကိုလံဘီယာတိုက်မန်နေဂျာ မစ္စတာကိသ်၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဗြိတိသျှဘားမားမှ ဓာတ်ပြားအဖြစ် ထုတ်လုပ်ရောင်းချလိုက်သောအခါ ရောင်းမလောက်အောင် စွံခဲ့သည်
နဂါးနီသီချင်းက နဂါးနီစာအုပ်အသင်းကို များစွာအထောက်အကူပြုခဲ့သည်
နဂါးနီ ရေးသူမိတ်ဆက် စာမိတ်ဆက်
၂၀၁၂ နိုဝင်ဘာ
လောကအမွန်စာအုပ်တိုက်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝန်ကြီးဌာနများတွင် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ပတ်သက်၍ ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Culture) ထားရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၆ ခုနှစ် သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် သာသနာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ၁၉၅၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၂၂)ရက်နေ့တွင် “ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာန” အမည်ဖြင့် စတင်ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
ထိုသို့ဖွဲ့စည်းစဉ်က ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး ဌာနတွင် အောက်ဖော်ပြပါ ဌာန၊  ဌာနခွဲ၊ အဖွဲ့၊ ရုံးနှင့်ကျောင်းများ ပါဝင်ခဲ့သည်
ကမ္ပည်းကျောက်စာဌာနနိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်ပြတိုက်အမျိုးသားပန်းချီခန်းမဆောင်ရှေးဟောင်းစာပေယဉ်ကျေးမှုဌာနခွဲနိုင်ငံတော်ဆိုင်းအဖွဲ့နိုင်ငံတော်သဘင်ရုံးပန်းချီပန်းပုကျောင်းပန်တျာနှင့်ပြဇာတ်ကျောင်း၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့် ပန်တျာ ပြဇာတ်ကျောင်း(ရန်ကုန်)၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပန်းချီပန်းပုကျောင်း(မန္တလေး)၊ နိုင်ငံတော်အနုပညာနှင့်ပန်တျာပြဇာတ်ကျောင်း(မန္တလေး)တို့ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်စာကြည့်တိုက်၊ ပြတိုက်နှင့် အမျိုးသားပန်းချီခန်းမဆောင်တို့ကိုပေါင်းစည်း၍ “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်”ဟုလည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ကမ္ပည်းကျောက်စာ ဌာနကို “ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ(၁) ရက်နေ့တွင် “မြန်မာသမိုင်းကော်မရှင်” ကို ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းဖွဲ့စည်း ထားခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ(၁၅)ရက်နေ့တွင် စနစ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအရ ပြည်ထောင်စုယဉ်ကျေးမှု ဝန်ကြီးဌာနကို “ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီး” ဟုလည်းကောင်း၊ အနုပညာနှင့် သက်ဆိုင်သောဌာနများကို စုစည်း၍ “ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ရှေးဟောင်းစာပေယဉ်ကျေးမှုဌာနခွဲကိုလည်း ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်အောက်သို့ ထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ(၂)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသနကို “ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ကို “ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာန”ဟုလည်းကောင်း၊ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုဦးစီးဌာနကို “အနုပညာဦးစီးဌာန” ဟုလည်းကောင်း ၊၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ လ(၂၈)ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းကော်မရှင်ကို “နိုင်ငံသမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန” ဟု လည်းကောင်း ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနသည် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာနများကို ဦးဆောင်ကွပ်ကဲလျက် လုပ်ငန်းတာဝန်များအား ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာနအနုပညာဦးစီးဌာနနိုင်ငံသမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ အစည်းအဝေး အမှတ်စဉ်(၅၂၀၀၇)၏ သဘောတူခွင့်ပြုချက်အရ ရှေးဟောင်းသုတေသနဦးစီးဌာနနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗိမာန်ဦးစီးဌာနတို့သည် လုပ်ငန်းသဘောသဘာဝချင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိ သဖြင့် ၎င်းဦးစီးဌာန(၂)ခုကို ပေါင်းစပ်၍ ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဌာနဟု ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ ဥဒေအမှတ် (၇  ၉၃) ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ဥပဒေကို ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၂၀) ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
အဆိုပါ ဥပဒေအရယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ်ကို အမှတ် ( ၁၃၁ )ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်း၊ ကမ္ဘောဇရိပ်သာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနဝင်း အတွင်းရှိ အနုပညာဦးစီးဌာန လေ့ကျင့်သင်ကြားရေးဆောင်များ၌ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၂၄ ) ရက်နေ့တွင် အဆင့် ( ၃ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ( ၁၈ )ရက်နေ့တွင် လက်ရှိတည်နေရာ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ဒဂုံမြို့သစ်တောင်ပိုင်း အမှတ် ( ၂၆ )ရပ်ကွက်၊ အောင်ဇေယျလမ်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ် သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ( ၄ )ရက်နေ့မှစ၍ ပါမောက္ခချုပ် ကွပ်ကဲကာ ပါမောက္ခများပါဝင်သော အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်ကြီးမြို့နယ်၊ အုန်းချောကျေးရွာ၊ အုန်းချော၊ ရွှေစာရံ ကားလမ်းရှိ အနောက်ဘက်တွင် ၂၀၀၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ( ၁ )ရက်နေ့မှစ၍ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ် (မန္တလေး)ကို အဆင့် ( ၂ )တက္ကသိုလ်အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်သင်ကြားခဲ့သည်
ယင်းတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစတင်၍ အဆင့် ( ၁ ) တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အဆိုပါ ယဉ်ကျေးမှုတက္ကသိုလ်များကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ( ၂၇ )ရက်နေ့မှစ၍ အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့် အနုပညာတက္ကသိုလ် (National  University  of  Arts  and  Culture) ဟု အမည်ပြင်ဆင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ(၁)ရက်နေ့တွင် ရှေးဟောင်းသုတေသန၊ အမျိုးသားပြတိုက်နှင့် စာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနရှိ အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်များကို သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာနသို့ လွှဲပြောင်းခဲ့ပြီး ဦးစီးဌာနအမည်များကို ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီဌာန၊ သမိုင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက်ဦးစီးဌာနတို့အဖြစ် ပြောင်းလဲပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို့​​ကြောင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးရုံးအပါအဝင် အောက်ဖော်ပြပါဦးစီးဌာန (၃) ခု၊ တက္ကသိုလ်(၂)ခုဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများကို အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်ပြန့်ပွားအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက် ဦးစီးဌာနအနုပညာဦးစီးဌာနသမိုင်းသု​တေသနနှင့် အမျိုးသားစာကြည့်တိုက် ဦးစီးဌာနအမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(ရန်ကုန်)အမျိုးသားယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာတက္ကသိုလ်(မန္တလေး)၂၀၁၆ခုနှစ် အစိုးရအသစ်လက်ထက်တွင် သာသနာ​ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ​ပေါင်းကာ သာသနာ​ရေးနှင့်ယဉ်​ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနအဖြစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဆရာဝန်များ၏ အဓိဋ္ဌာန်ပြု ကတိသစ္စာကမ္ဘာ တစ်လွှားကျော်ကြားထင်ရှားခဲ့သောသမားဟူးရားကြီးများအား သက်သေထား၍ ကျွန်ုပ်သည် ဤအဓိဋ္ဌာန်ပြု ကတိသစ္စာကို ရွတ်ဆိုသစ္စာပြုပါအံ့၁
ကျွန်ုပ်သည် လူသားအားလုံးတို့၏ ကိုယ်၏ ကျန်းမာရေး၊ စိတ်၏ချမ်းသာရေးကို ကျွန်ုပ်၏ အရေးကဲ့သို့ ယူဆပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် ဆေးပညာသင်ကြားပေးသော ဆရာသမားများအား မိဘသဖွယ်ရိုသေ လေးစားပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဆေးပညာရှင်များကို ညီရင်းအစ်ကိုမောင်ရင်းနှမကဲ့သို့ လေးစားစွာ ဆက်ဆံပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် သမားကောင်းတစ်ဦး၏ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် မွန်မြတ်သည့် ဂုဏ်သိက္ခါ အစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် ဆည်းပူးတတ်မြောက်ထားသောဆေးပညာဖြင့် ဂီလာနပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ကျန်းမာရေးကို စေတနာမေတ္တာရှေ့ထား၍ လူမျိုးဘာသာဆင်းရဲချမ်းသာမရွေး စွမ်းစွမ်းတမံ စောင့်ရှောက် ကုသပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် ဂီလာနပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ကုသစဉ် တွေ့မြင်ကြားသိရသည့် လျို့ဝှက်အပ်သော အတွင်းရေးကိစ္စများကို ဖွင့်ဆိုအပ်သည်တို့မှ လွဲ၍ မည်သည့်အခါတွင်မဆို ဖွင့်ဟခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် လူသားတို့အား ဘေးဥပဒ် ဖြစ်စေမည့်ဆေး၊ သေစေတတ်သည့် ဆေးများကို ကိုယ်တိုင်ပေးခြင်းမှ သော်လည်းကောင်း၊ သူတစ်ပါးအား ပေးစေခြင်းမှ သော်လည်းကောင်း အခါခပ်သိမ်း ရှောင်ကြဉ်ပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် တရားမဝင်သော ကုသခြင်းတို့မှ အမြဲတစေ ရှောင်ကြဉ်ပါအံ့
ကျွန်ုပ်သည် ဆည်းပူးတတ်မြောက် ထားသော ဆေးပညာဖြင့် လူသားတို့၏ ဘဝနှင့်အသက်ကို တန်ဖိုးထားလေးစားစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပါအံ့
ယခု ကတိသစ္စာပြုသည့်အတိုင်း ဆောင်ရွက်ပါသော် ကျွန်ုပ်သည် ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ အဖြာဖြာနှင့် ပြည့်စုံပါစေသား
ဂန္ထဝင် ဆိုသည့် စကားလုံးမှာ မြန်မာဘာသာတွင် ပါဠိဘာသာမှ မွေးစားထားခြင်းဟု ယူဆနိုင်သည်
အလွန်ရှေးကျသော အရာတစ်ခုသည် ယနေ့ထိတိုင်အောင် ပစ်ပယ်မထားနိုင်ပဲ ၎င်းနှင့် အမြဲ ချိန်ထိုးနိုင်ရန်အတွက်အထိ အရေးပါသော အရာဝတ္ထုတစ်ခု သို့မဟုတ် အကြောင်းအရာတစ်ခု ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ထို့ပြင်၎င်းစကားလုံး၏ အဓိပ္ပါယ်ကို အစဉ်ထာဝရ လေးစားထိုက်သော သို့မဟုတ် အမြဲတစေ ချိန်ထိုးရန်အတွက် အကောင်းဆုံးသော စံ ဥပမာတစ်ခုကို ဆိုလိုနိုင်သည်
မြန်မာဘာသာတွင် နာမ် ဖြစ်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင်မူ ဝိသေသနစာ စာလုံးတစ်လုံး ဖြစ်သည့်အပြင် တစ်ခါတစ်ရံ နာမ်(အင်္ဂလိပ်စာအရေးအသားတွင်) အဖြစ် တွေ့ရသည်
ဂငယ် နငယ်-ပါဌ်ဆင့် ထဆင်ထူး တို့ဖြင့် ဂန္ထဝင် ဟု စာလုံးပေါင်းရသည်
ဂံဓဝင် ဟု အသံထွက်ရသည်
အများစု မှားရေးကြသလို တဝမ်းပူ-ဂန္ထဝင် မဟုတ်ကြောင်း သတိပြုပါ
ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန ကို သမ္မတ ဦးထင်ကျော်လက်ထက်တွင် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေးရရှိပြီး ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင်တော်လှန်ရေးကောင်စီ တက်ခဲ့သည်မှ စ၍ ၁၉၇၂ ခုနှစ်မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့အထိဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနနှင့် အမျိုးသား စီမံကိန်းဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ သီးခြားစီ ဝန်ကြီးဌာနများအဖြစ် ဖွဲ့စည်းထားရှိခဲ့ပြီး ဆိုရှယ်လစ်စနစ်တွင် အုပ်ချုပ်မှုပုံစံအရ ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၅ရက်နေ့မှစ၍ အထက်ပါ ဝန်ကြီးဌာန(၂)ခုအား ပေါင်းစပ်၍ စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန တစ်ခုတည်းအဖြစ် ဖွဲ့စည်းဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ရရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့၏ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ်၊ ၁၂၉၃ ဖြင့် စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနကို အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာနဟူ၍ ဝန်ကြီးဌာန(၂) ခုအဖြစ် ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ အမှတ်၊ ၅၇  ၂၀၁၃ ဖြင့် ဘဏ္ဍာရေးနှင့် အခွန်ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Finance and Revenue) ကို ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန (Ministry of Finance) အဖြစ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးရုံးအား အဖွဲ့ခွဲ(၃)ခု၊ အထောက်အကူပြုဌာနတစ်ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး အခွန်ဘဏ္ဍာဆိုင်ရာဌာန(၅)ခုနှင့် ငွေကြေးအဖွဲ့အစည်း(၅)ခု တို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားသည်
ယင်းတို့မှာ –ဝန်ကြီးရုံးမူဝါဒရေးရာအဖွဲ့ခွဲအခွန်နှင့်ဝန်ထမ်းရေးရာအဖွဲ့ခွဲဘတ်ဂျက်၊ ငွေစာရင်းနှင့် စီမံရေးရာအဖွဲ့ခွဲတို့ဖြစ်ပြီး အထောက်အကူပြုဌာနမှာ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာန ဖြစ်သည်
အခွန်ဘဏ္ဍာဆိုင်ရာဌာန(၅)ခုမှာ -ရသုံးမှန်းခြေငွေစာရင်းဦးစီးဌာနပြည်တွင်းအခွန်များဦးစီးဌာနအကောက်ခွန်ဦးစီးဌာနအခွန်အယူခံခုံရုံးအဖွဲ့ပင်စင်ဦးစီးဌာနငွေကြေးအဖွဲ့အစည်း (၅)ခုမှာ -မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ်မြန်မာ့နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုဘဏ်မြန်မာ့ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်မြန်မာ့အသေးစားငွေရေးကြေးရေး ကြီးကြပ်စစ်ဆေးရေးလုပ်ငန်းမြန်မာ့အာမခံလုပ်ငန်းဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်၏ နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ဦးတည်ချက်များနှင့် အခြားစီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်မှု မူဝါဒများအောင်မြင်စေရန် အတွက်ထိရောက်သော ငွေရေးကြေးရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေး မူဝါဒများ ချမှတ်ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်
ဝန်ကြီးရုံးသည် နိုင်ငံတော်၏ ငွေရေးကြေးရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များ၊ စီးပွားရေး အခြေအနေများအား အထက်အဖွဲ့အစည်းများသို့ အစီရင်ခံ တင်ပြခြင်း၊ အကြံပြုချက်များ တင်ပြခြင်း၊ ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ ဌာနအဖွဲ့အစည်းများအား ကြီးကြပ်ကွပ်ကဲခြင်း၊ အထက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လက်အောက်ခံဌာနများနှင့် လည်းကောင်း၊ လက်အောက် ဌာနအချင်းချင်း အားလည်းကောင်း ညှိနှိုင်း ပေါင်းစပ်ပေးခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် အခြားဝန်ကြီးဌာနများအကြား ညှိနှိုင်းပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ဘဏ္ဍာရေးနှင့် ငွေရေးကြေးရေး ကိစ္စများနှင့် ပက်သက်၍ အခြားဝန်ကြီးဌာနများအား အကြံဉာဏ်များပေးခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက် လျက် ရှိသည်
ဓနုဘာသာစကား သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် ပြောဆိုကြသော ဘားမစ်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းကို ဓနုလူမျိုးများက ပြောဆိုကြသည်
ဓနုဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဒေသိယစကားတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ တတိယကြိမ်မြောက်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ပြီး  ပထမဆုံးအမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ်လည်းဖြစ်သည်
အင်ဒီရာအား အလာဟာဘတ်မြို့၌ ၁၉၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရရှိသော ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သူ ရှရီ ဂျဝါ ဟာလာနေရူး နှင့် ကမလာ တို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သမီးဖြစ်သည်
အသက်ခြောက်နှစ်အရွယ်တွင် စတင်ကျောင်းနေသည်
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် ကွန်ဂရက်လူ ငယ်အဖွဲ့ကို ဦးဆောင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အစဉ်အလာ နိုင်ငံရေး သမားများ ဖြစ်သော အဘိုး၊ အဘွား၊ ဖခင်၊ အဒေါ်တို့၏ အလယ်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရသဖြင့် ငယ်စဉ်ကပင် နိုင်ငံရေးသန္ဓေ ပါခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် နိုင်ငံရေးအသိအမြင်ရှိလေရာ ၁၅ ရာစုနှစ်အတွင်းက ပြင်သစ်ပြည် လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အင်္ဂလိပ်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သူ အမျိုးသမီးသူရဲကောင်း ဂျုန်းအော့အတ်အဖြစ် ခံယူကာ ယဇ်တိုင်၌ မီးရှို့ခံခြင်း ကစားနည်းအမျိုးမျိုးကို ကစားခဲ့သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအမျိုးသား ကဗျာဆရာကြီး ရာဗင်ဒြာ နတ်တဂိုး၏ စန်တိနိကေတန် တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် မိခင်၏ ကျန်းမာရေး အတွက် ဆေးကုရန် ဂျာမနီမှတစ်ဆင့် ဆွစ်ဇာလန်သို့ ရောက်သည်
ဆွစ်ဇာလန်တွင် နေစဉ် ဂျီနီဗာမြို့ရှိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကျောင်းတွင် ပညာသင်သည်
အင်ဒီရာ ၁၉ နှစ်အရွယ်တွင် မိခင် ကွယ်လွန်သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်များ တစ်ဝိုက်တွင် လန်ဒန်မြို့ရှိ ဗက်ဒမင်တန်ကျောင်းနှင့် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဆမ်းမားဗီး ကောလိပ်တို့တွင် ပညာ ဆက်လက်သင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားနှင့် ပြင်သစ်ဘာသာနှစ်မျိုးစလုံးကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက် သည်
အင်ဒီရာသည် မျိုးရိုးဇာတိ ဓလေ့အလိုက် ကက်ရှမီးရီး ဗြဟ္မဏချင်း လက်မထပ်ပဲ ကျောင်းနေဘက် ဖာရစီလူမျိုး ရှေ့နေ အင်္ဂလန်တွင် ပညာသင်စဉ် ရင်းနှီး ချစ်ကျွမ်းခဲ့သော ဘာသာကွဲ ဖာရစီ အမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်သူ ဖားရို့ဂန္ဓီနှင့် ၁၉၄၂ တွင်လက်ထပ်လိုက်ပြီး လပ်ကနောင်းမြို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားတွင် ပညာသင်ရာမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာတိုင်း ကွန်ဂရက်ပါတီကို ကူညီ၍ နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှား ခဲ့သည်
အသက် ၂၁ နှစ်အရွယ် ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယပြည် အမျိုးသား ကွန်ဂရက်ပါတီသို့ ဝင်ခဲ့သည်
ခင်ပွန်းသည် ဖားရို့ဂန္ဓီက အိန္ဒိယ သံတော်ဆင့် သတင်းစာတွင် မန်နေဂျာလုပ်နေစဉ် အင်ဒီရာဂန္ဓီသည် ကွန်ဂရက်ပါတီတွင် အမျိုးသမီးများကို ဦးဆောင်၍ နိုင်ငံရေးကို ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်သည်
နယ်ချဲ့အင်္ဂလိပ်က အင်ဒီရာကို ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ၁၃ လကြာ ထောင်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် လူထုစည်းဝေးပွဲ တစ်ခု၌ ဗြိတိသျှတို့နှင့် မပူးပေါင်းရေး တရားဟောနေစဉ် အင်ဒီရာတို့ ဇနီးမောင်နှံ အဖမ်းခံရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ပြီး အင်ဒီရာ၏ဖခင် ဂျဝါဟာလာနေရူးက ပထမဦးဆုံး ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီဝင် ဖြစ်လာပြီး ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် အင်ဒီရာမှာ အသက် ၄၂ နှစ်အရွယ်ဖြစ်သည်
၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ခင်ပွန်းသည် ဖားရို့ဂန္ဓီ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
အင်ဒီရာတွင် သားကြီး ရာဂျစ်နှင့် သားငယ် ဆန်ဂျေးဟူသော သားနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်
ကွန် ဂရက်ပါတီအတွင်း၌ အင်ဒီရာသည် လုပ်ရည်ကိုင်ရည်ကြောင့် တဖြည်းဖြည်း ထင်ပေါ်ကျော်ကြားလာခဲ့သည်
ဖခင်ဂျဝါဟာလာ နေရူး၏ လမ်းညွှန်ပျိုးထောင်မှုကြောင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှစ၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံရေးလောကနှင့် အကျွမ်းတဝင် ရှိသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်က မဟတ္တမဂန္ဓီ ဦးဆောင်သော နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၅ဝ ပြည့်လွန်နှစ်များမှစ၍ နိုင်ငံရေးနယ်ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့ရာ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဂရက်ပါတီဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အင်ဒီရာ၏ဖခင် နေရူး ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဒုတိယမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် လားဗဟာဒူး ရှပ်စထရီ တက်လာသည်
ရှပ်စထရီ၏ အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အင်ဒီရာသည် ပြန်ကြားရေးနှင့် အသံလွှင့်ဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် အစိုးရအဖွဲ့၏ အရေးပါသူများတွင် စတုတ္ထ နေရာမှ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အခြားတစ်ဖက်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ အလုပ်အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်နေခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ် ရှပ်စထရီသည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု တပ်ရှကင့်၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အသက် အငယ်ဆုံးနှင့် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီး ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး ၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာသည်
ဆူပူဆန္ဒပြမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာသောကြောင့် အင်ဒီရာသည် ပါလီမန်ကို သက်တမ်းမစေ့မီ ဖျက်သိမ်းပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့မှ ၁ဝ ရက်နေ့ထိ ကာလအတွင်း ဒုတိယအကြိမ် အောက်လွှတ်တော် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲကို ကျင်းပခဲ့သည်
အမတ်နေရာ ၅၁၈ နေရာတွင် အင်ဒီရာ၏ ပါတီမှ ၃၅ဝ နေရာ အနိုင်ရခဲ့ သဖြင့် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အစိုးရသစ် ဖွဲ့ခဲ့သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်က ရွေးကောက်ပွဲတွင် အင်ဒီရာသည် ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေများကို ဖောက်ဖျက်သည်ဆိုကာ အင်ဒီရာ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အရွေးခံရမှုကို ပျက်ပြယ်စေပြီး နောင်ခြောက်နှစ်အတွင်း၌ ရွေးကောက်ပွဲ ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် မရှိဟု အလာဟာဗတ်ရုံးတော်မှ ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက် နေ့တွင် စီရင်ချက် ချလိုက်သည်
ထိုစီရင်ချက်ကို ပယ်ဖျက် ပေးရန် အင်ဒီရာက အယူခံဝင်သည်
အယူခံကာလအတွင်း တရားလွှတ်တော်ချုပ်၏ ခွင့်ပြုချက်အရ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်သည်
သို့သော် အင်ဒီရာအဖို့ ပါလီမန် နှစ်ရပ်တွင် မိန့်ခွန်း မြွက်ကြားရရုံမှအပ မဲပေးပိုင်ခွင့် မရှိတော့ ချေ
ပါလီမန်တွင် မဲပေးခွင့်မရှိသူကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ထားရှိခြင်းမှာ ဥပဒေဘောင်မဝင်ဟု အတိုက်အခံ ပါတီများက ဆန့်ကျင် ကန့်ကွက် ဆန္ဒပြလာကြသည်
အင်ဒီရာက ၁၉၇၅ ခု ဇွန်လ ၂၆ ရက်နေ့ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ အရေးပေါ် အခြေအနေကို ကြေညာသည်
အရေးပေါ် အခြေအနေအတွင်း၌ အင်ဒီရာသည် ရက်လ အကန့်အသတ်မရှိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခံယူသည်
ပြင်ဆင် ရေးဆွဲသော ဥပဒေအရ ၁၉၇၁ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲ ဥပဒေ ဖောက်ဖျက်မှုဖြင့် အပြစ်ပေးထားသော အလာဟာဗတ် တရားရုံး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်၍ အိန္ဒိယ တရားရုံးချုပ်က အင်ဒီရာကို အနိုင်ပေးကာ အမှုကို ပယ်လိုက်သည်
သို့ဖြင့် အင်ဒီရာသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ဒုတိယအကြိမ် အစိုးရအဖွဲ့ကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ပြည်လုံးဆိုင်ရာ ကွန်ဂရက်ပါတီ ကော်မတီ အစည်းအဝေးတွင် တိုင်းပြည်၏ စီးပွားရေး စီမံ ဆောင်ရွက်ချက်များနှင့် ပတ်သက်၍ ဒုဝန်ကြီးချုပ် ဒေဆိုင်း၏ အုပ်စုနှင့် အင်ဒီရာ သဘောကွဲခဲ့ကြသည်
ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ဒေဆိုင်းသည် အစိုးရအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်သွားသည်
အင်ဒီရာ၏ ရွေးကောက်ပွဲ ပြဿနာ၊ သားကြောဖြတ် စစ်ဆင်ရေး၊ အတိုက်အခံ ပါတီများကို နှိပ်ကွပ်မှု၊ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပိတ်ပင်မှုနှင့် ကုန်ဈေးနှုန်း ကြီးမြင့်မှု စသော ပြဿနာပေါင်းစုံအပေါ် ပြည်သူများ မကျေနပ်ကြချေ
ဆူပူ ကန့်ကွက်မှုများမှာ ဒီရေအလား တိုးတက်လာခဲ့သဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၇၇ ခု မတ်လတွင် ကျင်းပပေးခဲ့ရသည်
အင်ဒီရာသည် သားဖြစ်သူ ဆန်ဂျေးကို မိမိ၏ နိုင်ငံရေး အမွေခံအဖြစ် လျာထား၍ ပါလီမန်အမတ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ယှဉ်ပြိုင်စေသော်လည်း ပြည်သူများက မလိုလားကြချေ
၁၉၇၇ ခု မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အင်ဒီရာ၏ ကွန်ဂရက်ပါတီသည် အောက်လွှတ်တော်အမတ် ၅၄၂ နေရာတွင် ၁၅၃ နေရာသာ အနိုင်ရသဖြင့် ၁၉၇၇ ခု မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အင်ဒီရာသည် ယင်း၏ ၂၁ လကြာ အရေးပေါ် အခြေအနေကို ရုပ်သိမ်း၍ ၁၁ နှစ်ကြာ ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ရတော့သည်
မစ္စက်ဂန္ဒီက ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ အရေးပေါ် အုပ်ချုပ်ရေးကာလ သတ်မှတ်ခဲ့ခြင်း၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ထပ်ထိမ်းမြားနိုင်သည့် အသက်ကို အမျိုးသားအတွက် ၂၁ နှစ်၊ အမျိုးသမီးအတွက် ၁၈ နှစ် သတ်မှတ်၍ မိသားစု စီမံကိန်းနှင့် ပဋိသန္ဓေတားဆီးမှု အစီအစဉ်များ ချမှတ် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ မစ္စက်ဂန္ဒီအား အတိုက်အခံများက ဘုံရန်သူ အဖြစ် ဝိုင်းတိုက်ချိန်တွင် ကွန်ဂရက်ပါတီအတွင်း သဘောထား ကွဲလာခြင်းတို့ကြောင့် မစ္စက်ဂန္ဒီသည် ၁၉၇၇ ခုနှစ် မတ်လ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အာဏာလက်လွှတ်ခဲ့ရသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ပွဲဥပဒေကို ချိုးဖောက်သည်ဟု စွပ်စွဲခံရ၍ ထိန်းသိမ်းခံရပြီးနောက် ၁၉၇၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် လွတ်မြောက်လာသည်
၃၃ လကြာမျှ အာဏာလက်လွှတ်ခဲ့ရပြီးနောက် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် ဇန္နဝါရီလ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အပြတ် အသတ်အနိုင် ရရှိရာ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ပြန်လည် ရွေးချယ်တင်မြှောက် ခံရသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် အဖွဲ့ဝင် ၁ဝ၁ နိုင်ငံရှိသော ဘက်မလိုက်နိုင်ငံများအဖွဲ့ကို ၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ စ၍ တည်ငြိမ်စွာ ဦးဆောင်မှု ပေးခဲ့သည်
မစ္စက်အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် မိမိအရိုက်အရာကို ဆက်ခံနိုင်ရန် သားငယ် ဆန်ဂျေးဂန္ဒီကို မြေတောင်မြှောက်ခဲ့ရာ ဆန်ဂျေးသည် ကွန်ဂရက်(အိုင်)ပါတီ၏ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခံရပြီး မကြာမီ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လေယာဉ်ပျက်ကျ၍ ကွယ်လွန်သည်
ထို့ကြောင့် မစ္စက်ဂန္ဒီ သည် သားကြီး ရာဂျစ်ဂန္ဒီကို နိုင်ငံရေးလောကသို့ လက်တွဲ ခေါ်ယူလာရာ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရာဂျစ်သည် ကွန်ဂရက်(အိုင်) ပါတီ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
မစ္စက်ဂန္ဒီသည် အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်မှ ဂုဏ်ထူးဆောင် ဥပဒေပါရဂူဘွဲ့နှင့် ဆိုဗီယက်သိပ္ပံပညာတံခွန်အသင်းမှ ဂုဏ်ထူးဆောင်သိပ္ပံပါရဂူဘွဲ့တို့ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်
အင်ဒီရာ ဂန္ဒီ၏ အမှတ်တရဖြစ်ရပ်များနှင့် မိန့်ခွန်းများစာအုပ်ကို ၁၉၇၅ ခုနှစ်က ပြုစုထုတ်ဝေခဲ့သည်
မစ္စက်အင်ဒီရာဂန္ဒီသည် ဆစ်ခ်လူမျိုးများအား အင်အားသုံးနှိမ်နှင်းခဲ့သည့် ဘလူးစတား စစ်ဆင်ရေးအပြီး ၁၉၈၄ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် ကိုယ်ရံတော် အစောင့်တပ်မှ ဆစ်ခ်လူမျိုး နှစ်ဦးက လုပ်ကြံသဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
ပင်ကပ်တောင်အောက်ရွာ၊ ပင်ကပ်တောင်မော်
အရှင်ဗာကုလထေရ် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် လူ့ဘဝက မိတ်ဆွေဖြစ်ခဲ့သော အစေလကဿပ၏ မေးလျှောက် ချက်အရ အရှင်ဗာကုလထေရ်က မိမိ၏ အစ္ဆရိယ အဗ္ဘုတဓမ္မ ၃၆-ပါးကို ဟောပြတော်မူရာ အစေလကဿပ ရဟန်းပြု၍ ရဟန်းတရားအားထုတ်ရာ မကြာခင် ရဟန္တာဖြစ်ပုံ ရဟန်းတော်များအလယ် ထိုင်နေလျက် အရှင်ဗာကုလထေရ် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဗာကုလထေရဝတ္ထု၊ နိဂြောဓထေရဝတ္ထုတို့နှင့်တကွ မှတ်သားဖွယ်များကိုလည်းကောင်း၊ ဋီကာ၌လည်း မှတ်သားဖွယ်တို့ကိုလည်းကောင်း ဤသုတ်ကို ဒုတိယသင်္ဂါယနာ၌ သင်္ဂါယနာတင် ထည့်သွင်းထားပုံကိုလည်းကောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ (Central African Republic - CAR) အာဖရိကအလယ်ပိုင်းရှိ ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဆူဒန်၊ တောင်ဘက်တွင် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
စုစုပေါင်း ကုန်းမြေဧီရိယာ ၂၄၀,၀၀၀ စတုရန်းမိုင် (၆၂၃,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) ကျယ်ဝန်းပြီး ၂၀၀၈ခုနှစ် ခန့်မှန်းလူဦးရေမှာ ၄.၄သန်းဖြစ်သည်
မြို့တော်မှာ ဘန်ဂီမြို့ (Bangui) ဖြစ်သည်
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၏ နယ်မြေအများစုမှာ ဆူဒန်-ဂီနီဆားဗားနား (Sudano-Guinean savannas) မြက်ခင်းများ ဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်းတွင် ဆာဟယ်လို-ဆူဒန်နီးယန်း (Sahelo-Sudanian) ဇုန် ဆားဗားနားမြက်ခင်းများ နှင့် တောင်ပိုင်းတွင် အီကွေတာသစ်တောများ ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံမှာ ကွန်ဂိုမြစ် (Congo River) အတွင်းသို့ စီးဝင်သော အူဘန်ဂီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ(Ubangi River)တွင် တည်ရှိသည်
ကျန်သုံးပုံတစ်ပုံမှာ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းရှိ ချဒ်ရေကန်ကြီး (Lake Chad) အတွင်းသို့ စီးဝင်သည့် ချာရီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ (Chari River) တွင် တည်ရှိနေသည်
တိုင်းပြည်၏ နယ်မြေအများစုမှာ အူဘန်ဂီ-ချာရီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသတွင် တည်ရှိနေသောကြောင့် ပြင်သစ်တို့က ယင်းဒေသကို အူဘန်ဂီ-ချာရီ ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၈တွင် ပြင်သစ်ကိုလိုနီအတွင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် တစ်ပိုင်းတစ်စ ရရှိသော နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၆၀၊ ဩဂုတ်လ (၁၃)ရက်တွင် လုံးဝလွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ဆယ်စုနှစ်(၃)ခုကျော်ကြာမျှ ပြည်သူမှ ဒီမိုကရေစီစနစ်ဖြင့် ရွေးကောက်ခံရသူမဟုတ်သည့် သမ္မတများက အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စစ်အေးကာလပြီးဆုံးချိန်တွင် ယင်းစနစ် အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်
ပထမဆုံး ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီရွေးကောက်ပွဲများကို ကုလသမဂ္ဂ၏ အကူအညီဖြင့် ၁၉၉၃တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
အန်ဂ်ဖယ်လိစ်ပတ်တတ်စ် (Ange-Félix Patassé) အာဏာ ရလာခဲ့သည်
၂၀၀၃ခုနှစ်တွင် လူထုထောက်ခံမှုမရတော့ပဲ ပြင်သစ်ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသော ဗိုလ်ချုပ်ဖရန်စစ်ဘိုဇစ် (François Bozizé) က အာဏာသိမ်းခဲ့သည်
၂၀၀၅ခုနှစ်၊ မေလတွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဖရန်စစ်ဘိုဇစ် အနိုင်ရပြီး အာဏာရလာခဲ့သည်
၂၀၀၇ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားသပိတ်များကြောင့် ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ပြုတ်ကျခဲ့သည်
၂၀၀၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၂)ရက်နေ့တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အသစ်ဖြစ်သု ဖော်စတင်အာချန်တိုဝါဒယ်ရာ (Faustin-Archange Touadéra) အာဏာရလာသည်
ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံသည် အာဖရိက အဆင်းရဲဆုံး (၁၀)နိုင်ငံစာရင်း (poorest countries in the world) တွင် ပါဝင်သည်
လူသားဖွံ့ဖြိုးမှုညွှန်းကိန်း (Human Development Index) ၀.၃၆၉ သာရှိသည်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၁၈၂နိုင်ငံအနက် အဆင့် ၁၇၉ ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် ၂၀၀၁ခုနှစ်က ဂေဟဗေဒမဂ္ဂဇင်း (The Ecologist magazine) မှ သိသိသာသာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိသောနိုင်ငံအဖြစ် ခန့်မှန်းခဲ့သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ လိပ်ဥကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိပ်ဥကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၃ ဦး၊ မ ၇၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ပြင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpyingyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ ရွာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်းအိုးချောင်းရွာ၊ မကျေးငူ (ရွှေယချိုင်)
၁၃၅၅ (၁) ရက်
ရခိုင်ရာဇဝင်သစ် (ရခိုင်အသံထွက်: [ɹəkʰàiɴ ɹàzəwàɴ ðɪʔ]) သည် မြန်မာရာဇဝင်ကျမ်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ရခိုင်သမိုင်းကြောင်းကို မှတ်တမ်းမတင်မီအချိန်မှ ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲ (၁၈၂၄–၁၈၂၆) အထိ ပါဝင်ဖော်ပြထားသည်
ရေးသားသူမှာ ကိုလိုနီခေတ်၊ ရမ်းဗြဲကျွန်းရှိ ဒက္ခိဏဝိဟာရရာမ ကျောင်းတိုက်မှ ဆရာတော် အရှင် စန္ဒမာလာလင်္ကာရ ဖြစ်သည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ယခင်ရှိနှင့်ပြီး ရခိုင်ရာဇဝင်ကျမ်းများကို ဇာတ်ကြောင်းတစ်ခုတည်းအနေဖြင့် ရေးသားဖော်ပြထားသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်ထုတ် မူလကျမ်းတွင် အတွဲ ၇ တွဲ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ပထမ လေးတွဲကို တစ်တွဲတည်းအနေဖြင့်  ထပ်မံထုတ်ဝေခဲ့သည်
ကျန်သုံးတွဲကို နောက်ထပ်တစ်တွဲတည်းအနေဖြင့် ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံပုံနှိပ်ဖြန့်ချိခဲ့သည်
ဂစ်ဂျာဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gitjargar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ မချမ်းဘောမြို့နယ်၊ ဝါလန်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရက္ကန်းတော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yetkantaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရေကြည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကြည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၈၈ ဦး၊ မ ၁၅၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းမာ (Yinma) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Chukrasia tabularis ဖြစ်သည်
ဟကြားဟုံကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhuongkawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၉၂ (၁) ရက်
ဗန်ခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၈ ဦး၊ မ ၄၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် အမှတ်(၃)အခြေခံပညာအလယ်တန်းကျောင်း သည် အစိုးရ အလယ်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် အမှတ်(၅)ရပ်ကွက် (ညောင်တန်း)တွင် တည်ရှိသည်
ဒေသအခေါ် ညောင်တန်းကျောင်းဟု လူသိများကြသည်
သူငယ်တန်း (KG)မှ အဌမတန်း (G-8) အထိ သင်ကြားပို့ချသော ကျောင်းတစ်ကျောင်းဖြစ်သည်
ရှေးယခင်က ညောင်တန်းဘော့တံတား အနီး (ယခု အဏ္ဏဝါ ငါးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်ရာနေရာ)တွင် တည်ရှိပြီး ယခု‌ လေးထပ်ကျောင်းဆောင် တည်ရှိရာသို့ ၁၉၉၈ခုနှစ်တွင် ကျောင်းဆောင်သစ် ဖွင့်ပွဲပြုလုပ်၍ ပြောင်းရွေ့လာရခြင်း ဖြစ်သည်
အရွက်မှာ ကျီးခြေသဏ္ဌာန် အခက် ၂ခွရှိသည်
အပင် တစ်ထွာခန့်မြင့်သည်
အင်တိုင်းများတွင် ပေါက်တတ်သည်
ဃ (အသံထွက် ဂကြီး) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် စတုတ္ထမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဖက်သောင်ရွာ၊ ဖက်သောင်
ဖက်စောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetsaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လွိုင်လင်မြို့နယ်၊ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်မုန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၈ ဦး၊ မ ၂၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကြီးများဖြစ်ကြသော စကြာဝတေးမင်း၊ ဗုဒ္ဓဘုရားတို့၌ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား၊ အကြောင်းနိမိတ်၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့သည် အများတကာတို့နှင့်မတူ ထူးကဲသောလက္ခဏာ တော်များရှိလေသည်
အထူးကဲဆုံးကား မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ လက္ခဏာ တော်များဖြစ်လေသည်
လက္ခဏာတော်ကြီးငယ်ဟူသည် သုံး ဆယ့်နှစ်ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီး၊ ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်ငယ်၊ တစ်ရာ့ရှစ်ကွက် စက်လက္ခဏာများဖြစ်သည်
ယင်းလက္ခဏာတို့ကား စကြာ ဝတေးမင်း၊ ဗုဒ္ဓဘုရားတို့နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော မဟာပုရိသလက္ခဏာတို့ ဖြစ်သည်
ထိုလက္ခဏာတို့ကို မဟာပုရိသလက္ခဏာကျမ်းတို့၌ ကျွမ်းကျင် လိမ္မာသော ပညာရှိတို့သည် ဗုဒ္ဓဘုရားမပွင့်မီကပင် သိရှိနားလည်ကြသည်
ထိုကြောင့် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးနှင့်မယ်တော်မာယာတို့မှ ဖွားမြင်သော သိဒ္ဓတ္ထ မင်းသားကို ဘုရားစင်စစ်ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ပုဏ္ဏားတို့က ဟောပြောနိုင်ခြင်း ဖြစ်သည်
လက္ခဏာခေါ်ဆိုရာ၌လည်း ခန္ဓာကိုယ်တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အကြောင်းနိမိတ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့ကိုလည်းကောင်း ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
အကြောင်းကား ထိုအမှတ် အသား၊ အကြောင်းနိမိတ်၊ အစိတ်အပိုင်း အင်္ဂါတို့ကို မြင်သဖြင့် ဤသူ ကား စကြာဝတေးမင်းဖြစ်လိမ့်မည်
ဗုဒ္ဓဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်
သူဆင်းရဲဖြစ်လိမ့်မည်
အသက်ရှည်လိမ့်မည်၊ တိုလိမ့်မည်
ဘယ်အခါ သေဆုံးလိမ့်မည် စသည်ဖြင့် ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးတို့ကို သိရှိ နားလည်သောကြောင့်တည်း
ကြန်၊ အင်္ဂါ၊ လက္ခဏာနှင့်ပြည့်စုံသည်
ဆင်ကြန်၊ မြင်းကြန် စသော စကားတို့၌လည်း လက္ခဏာကိုပင် ကြန်ဟု ခေါ်ဆိုကြသေးသည်
ယခုအခါ တွေ့မြင်နေရသော လက္ခဏာဆရာတို့သည် လူခန္ဓာ ကိုယ်တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသားလက္ခဏာတို့ကို ကြည့်ရှုစစ်ဆေး၍ ကောင်း ကျိုး၊ မကောင်းကျိုးကို ဟောပြောကြသည်မဟုတ်၊ လက်ဖဝါးနှစ်ဖက်ရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုသာ ကြည့်ရှုစစ်ဆေး၍ ဟောပြောနေကြ သဖြင့် မပြည့်စုံ၊ သဘာဝမကျ
အကြောင်းကား ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ် လက္ခဏာသုတ် အစရှိသော ထိုထို ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာ ဂဏ္ဌိနိဿယ ဂန္တရ လက္ခဏာခန်းပျို့၊ မဟာပုရိသ လက္ခဏာပျို့၊ စည့်ပါဆရာတော်ရေး သာမု ဒြိကပျို့၊ နဝဒေးရေး သာမုဒြိက မော်ကွန်းတို့မှာ မဟာပုရိသလက္ခဏာနှင့် တစ်ပါးသော မိန်းမ ယောက်ျားတို့ လက္ခဏာတို့ကို ပြဆိုရာ၌ လက်ဖဝါး နှစ်ဖက်ရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုသာ ပြဆိုသည်မဟုတ်၊ ခန္ဓာကိုယ် တစ်ခုလုံးရှိ အမှတ်အသား လက္ခဏာတို့ကိုပါ ပြဆိုထားသောကြောင့်ဖြစ် သည်
ထိုလက္ခဏာ ခေါ်ဆိုသော စကားမှာ သက်ရှိသက်မဲ့ အလုံးစုံနှင့် သက်ဆိုင်နေသော်လည်း ဤနေရာကား အလုံးစုံကို ပြဆိုရေးသားနေရန် မဟုတ်၊ မဟာပုရိသ လက္ခဏာကိုသာ ပြဆိုရေးသားရန်ဖြစ်သည်
(၁) သုပ္ပတိဋ္ဌိတပါဒ-  ရွှေခြေနင်းကဲ့သို့ ညီညွှတ်စွာ မြေ၌တည် သော ခြေဖဝါးရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူမဖြစ်စဉ်အခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို မတွန့်မဆုတ် မြဲမြံစွာဆောက်တည်၍ ပြုခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုး ကား သူတစ်ပါးတို့ မလှုပ်ချောက်ချားနိုင်၊ မဖျက်ဆီးနိုင်
(၂) စက္ကေနင်္ကိတပါဒ-  စကြာရတနာဖြင့် မှတ်သားအပ်သော ခြေဖဝါးရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ လူအများချမ်းသာအောင် ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အခြံအရံနှင့်တကွ ပေးလှူခြင်းတို့ကို ပြုဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား အခြံအရံပေါများခြင်း
(၃) အာယတပဏှီ-  ရွှေကျင်ဖုကဲ့သို့ ရှည်၍လုံးသော ခြေ ဖနောင့်ရှိခြင်း
(၄) ဒီဃင်္ဂုလိ-  ရှည်သော လက်ချောင်းခြေချောင်းရှိခြင်း
(၅) ဗြဟ္မုဇုဂတ္တ-  ဗြဟ္မာမင်း၏ ကိုယ်ကဲ့သို့ ဖြောင့်မတ်သော ကိုယ်ရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာသုံးပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
(၆) သတ္တုဿဒ-  လက်ဖမိုးနှစ်ဖက်၊ ခြေဖမိုးနှစ်ဖက်၊ ပခုံးနှစ်ဖက်၊ လည်ကုပ်၊ ခုနစ်ပါးသောအရပ်တို့၌ (တစ်နည်း) ရင်၊ ည|ပ်ရိုး နှစ်ဖက်၊ ပခုံးနှစ်ဖက်၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ခုနစ်ပါးသော အရပ်တို့၌ ပြည့်ဖြိုး သောအသားရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ် ခဲဖွယ်၊ လျက်ဖွယ်၊ သောက်ဖွယ်တို့ကို ပေးလှူခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုးကား မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်၊ ခဲဖွယ်၊ လျက်ဖွယ်၊ သောက်ဖွယ် တို့ကိုရရှိသည်
(၇) မုဒု တလုန ဟတ္ထပါဒ-  နူးညံ့သိမ်မွေ့သော လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါးရှိခြင်း
(၈) ဇာလဟတ္ထပါဒ-  တိုရှည်မရှိ၊ ညီညွတ်သော လက်ချောင်း၊ ခြေချောင်းရှိခြင်း၊ ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ ဒါန-  ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်း၊ ပိယဝါစာ-  ချစ်ဖွယ်သောစကားကိုဆိုခြင်း၊ အတ္ထစရိယ-  အကျိုးစီးပွားကိုကျင့်ခြင်း၊ သမာနတ္တတာ-  ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို မိမိနှင့်အတူထားခြင်း၊ သင်္ဂဟ-  ဝတ္ထုလေးပါးတို့ဖြင့် လူ အပေါင်းကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား ကောင်းစွာချီးမြှောက် ထောက်ပံ့အပ်သော ပရိသတ်ရှိသည်
(၉) ဥဿင်္ခပါဒ-  ခြေဖမိုးအထက်၌တည်၍ မြင့်သော ဖမျက်ရှိခြင်း၊(၁ဝ) ဥဒ္ဓဂ္ဂလောမ-  လက်ယာရစ်လည်၍ အထက်သို့ အဖျား ကော့တက်သော မွေးညှင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ အကျိုးစီးပွားရှိသော စကားကို ပြောဆိုခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုးကား ကြီးကျယ်မြင့် မြတ်သော အကျိုးကို ရရှိသည်
(၁၁) ဧဏီဇင်္ဃ-  ဧဏီ သားကောင်၏ မြင်းခေါင်းကဲ့သို့ ပြည့်ဖြိုးသော မြင်းခေါင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ အတတ်ပညာကို ရိုသေစွာ သင်ကြားပေးခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား အသုံးအဆောင် ပရိဘောဂတို့ကို ရရှိသည်
(၁၂) သုခုမစ္ဆဝိ-  အညစ်အကြေးမရှိ၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အရေ ရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ ရဟန်း ပုဏ္ဏား ပညာရှိ တို့ထံ ဆည်းကပ်၍ ကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်၊ အပြစ်ရှိ မရှိ စသည်တို့ကို မေးမြန်းခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုးကား ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော ပညာရှိသည်
(၁၃) သုဝဏ္ဏဝဏ္ဏ-  သိင်္ဂီနိက္ခ ရွှေအဆင်းရဲ့သို့ အဆင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ အမျက်ဒေါသနည်းပါးခြင်း၊ နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အခင်းအရုံ စသည်တို့ကို ပေးလှူခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အခင်းအရုံ စသည်ကိုရရှိသည်၊(၁၄) ကောသော ဟိတ ဝတ္ထ ဂုယှ-  ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း၏ အင်္ဂါဇာတ်ကဲ့သို့ အအိမ်ဖြင့်ဖုံးလွှမ်းသော အင်္ဂါဇာတ်ရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ ကြာမြင့်စွာကွဲကွာနေသော အမျိုးအဆွေ ခင်ပွန်းတို့ကို တစ်ပေါင်းတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းစပ်ပေးခဲ့ဖူး သောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား သားကောင်းများစွာရရှိသည်
(၁၅) နိဂြောဓပရိမဏ္ဍလ-  ပညောင်ပင်၏ အဝန်းကဲ့သို့ အလံ နှင့် အရပ် ညီမျှလျက် ဝန်းသောကိုယ်ရှိခြင်း
(၁၆) အနောနမ ဇဏ္ဏုပရိမသန-  ရပ်လျက် မကိုင်းမညွတ်ဘဲ လက်ဖြင့် ပုဆစ်ဒူးကို သုံးသပ်နိုင်ခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ လူအပေါင်းကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ရာဝယ် ထိုက်တန်သည်၊ မထိုက်တန်သည်ကို ဆင်ခြင်၍ ထိုက်တန်သည့်အလျောက် ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် ပြည့်စုံသည်
(၁၇) သီဟပုဗ္ဗဍ္ဎကာယ-  ခြင်္သေ့မင်း၏ ရှေ့ထက်ဝက် ကိုယ် ကဲ့သို့ ပြည့်ဖြိုးသောကိုယ်ရှိခြင်း
(၁၈) စိတန္တရံသ-  ရေစီးကြောင်းမထင် တပြင်တည်းပြည့်ဖြိုး သော ကျောရှိခြင်း
(၁၉) သမဝဓက္ခန္ဓ-  မုရိုးစည်ကဲ့သို့ ညီညွတ်စွာလုံးသော ပခုံး လည်ပင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာသုံးပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ လူအများ၏ အကျိုး စီးပွားကို အလိုရှိခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား စည်းစိမ်ဥစ္စာ သဒ္ဓါတရား စသည်တို့မှ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းမရှိ
(၂ဝ) ရသဂ္ဂသဂ္ဂီ-  အရသာကို ဆောင်ယူနိုင်သောကောင်းသော အကြောရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ သတ္တဝါတို့ကို ခဲ တုတ် စသော လက်နက်ဖြင့် မည|ဉ်းဆဲခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား အနာရောဂါ နည်းပါးသည်
(၂၁) အဘိနီလနေတ္တ-  အလွန်ညို(ပြာ) သောမျက်လုံးရှိခြင်း
(၂၂) ဂေါပခုမ-  ဖွားသစ်စ နွားငယ်ကဲ့သို့ နုပျိုသော မျက် မွေးရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ လူအပေါင်းကို ချစ်ခင်မြတ်နိုးသော မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှုဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုး ကား လူအများတို့ ချစ်ခင်ကြင်နာသည်
(၂၃) ဥဏှီ သီသ-  နားနှစ်ဖက်အကြား၌ တက်ကြွသော အသားလွှာ သင်းကျစ်များဖြင့် ရစ်ပတ်သော ဦးခေါင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ အကြီးအမှူး ရှေ့သွားပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုးကား လူ အပေါင်းကို မိမိအလိုသို့ လိုက်စေနိုင်သည်
(၂၄) ဧကေကလောမ-  မွေးတွင်းတစ်ခုတစ်ခု၌ တစ်ချောင်း တစ်ချောင်းစီပေါက်သော မွေးည|င်းရှိခြင်း
(၂၅) ဥဏ္ဏလောမ-  မျက်ခုံးနှစ်ခုအလယ်၌ လက်ယာရစ် လည်လျက် အထက်သို့ အဖျားကော့တက်သော ဥဏ္ဏလုံ မွှေးရှင်ရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား လူအပေါင်းသည် မိမိအလိုသို့ အစဉ်လိုက်ရသည်
(၂၆) စတ္တာလီသဒန္တ-  အထက် အောက် နှစ်ဆယ်စီအားဖြင့် သွားလေးဆယ်ရှိခြင်း
(၂၇) အဝိရဋ္ဌ ဒန္တ-  မခေါ မကြဲ ညီညွတ်သော သွားရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ သူနှစ်ဦးကွဲပြားသွား အောင် ကုန်းတိုက်သောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား သူတစ်ပါးမဖျက်ဆီးနိုင်သော ပရိသတ်ရှိသည်
(၂၈) ပဟုတဇိဝှ-  ရှည်ပြန့်သော လျှာရှိခြင်း
(၂၉) ဗြဟ္မဿရ-  ဗြဟ္မာမင်း၏ အသံကဲ့သို့ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော အသံရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့်ရရှိသည်
အကျိုးကား သူတစ်ပါးတို့ နာယူဖွယ်သော စကားရှိသည်
(၃ဝ) သီဟ ဟနု-  ခြင်္သေ့မင်း၏ မေးကဲ့သို့ တိဝန်းသော မေးရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ အကျိုးမရှိသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား ရန်သူတို့ မဖျက်ဆီးနိုင်
(၃၁) သမဒန္တ-  ခရုသင်း ပွတ်သစ်ကဲ့သို့ ဖြူစင် ညီညွတ်သော သွားတော်ရှိခြင်း
(၃၂) သုသုက္ကဒါဌာ-  ခရုသင်း ပွတ်သစ်ကဲ့သို့ ဖြူစင်သော စွယ်တော်လေးချောင်းရှိခြင်း
ယင်းလက္ခဏာနှစ်ပါးကို ရှေးလူဖြစ်စဉ်အခါ မှားယွင်းသော အသက်မွေးခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ရရှိသည်
အကျိုးကား စင်ကြယ်သော အခြံအရံရှိသည်
ဤကား ရှေးအခါက ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုကံ၊ ယင်း ကောင်းမှုကံနှင့်တူစွာ ရရှိသော လက္ခဏာ၊ ယင်းလက္ခဏာ၏ အကျိုးတို့ဖြင့် စုံလင်စွာ ရေးသားအပ်သော ၃၂ ပါးသော လက္ခဏာတော်ကြီးတို့ဖြစ်သည်
(၁) စိတင်္ဂလိတာ-  စေ့စပ်သော လက်ချောင်းခြေချောင်းရှိခြင်း
(၂) အနုပုဗ္ဗင်္ဂုလိတာ-  အဖျားငယ်၍ အစဉ်အတိုင်းဆွယ်သော လက်ချောင်း ခြေချောင်းရှိခြင်း
(၃) ဝဓင်္ဂုလိတာ-  လုံးသော လက်ချောင်း ခြေချောင်းရှိခြင်း၊(၄) တမ္ဗနခတာ-  နီသောလက်သည်း ခြေသည်းရှိခြင်း
(၅) တင်္ဂု နခတာ-  မြင့်ချွန်သော လက်သည်း ခြေသည်းရှိခြင်း
(၆) သိနိဒ္ဓနခတာ-  သိမ်မွေ့ပြေပြစ်သော လက်သည်း ခြေသည်းရှိခြင်း
(၇) နိဂုဠှဂေါပ္ဖကတာ-  မထင်ရှားသော ဖမျက်ရှိခြင်း
(၈) သမ ပါဒတာ-  ဆယ်ချောင်းလုံး ညီညွတ်သော ခြေ ချောင်းရှိခြင်း
(၉) ရာဇ သမာနက္ကမတာ-  မင်းနှင့်တူသော အသွားရှိခြင်း
(၁ဝ) သီဟ သမာနက္ကမတာ-  ခြင်္သေ့မင်းနှင့်တူသော အသွား ရှိခြင်း
(၁၁) ဟံသ သမာနက္ကမတာ-  ဟင်္သာမင်းနှင့်တူသော အသွားရှိ ခြင်း
(၁၂) ဥသဘ သမာနက္ကမတာ-  နွားမင်း ဥသဘနှင့်တူသော အသွားရှိခြင်း
(၁၃) ဒက္ခိဏဝဓ ဂတိကာ-  လက်ယာရစ်လည်သော အသွားရှိ ခြင်း
(၁၄) သမန္တတော စာရုဇဏ္ဏုမဏ္ဍလတာ-  ထက်ဝန်းကျင် တင့် တယ်သော ပုဆစ်ဒူးဝန်းရှိခြင်း
(၁၅) ပရိပုဏ္ဏ ပုရိသ ဗျဉ္ဇနတာ-  ပြည့်စုံသော ယောက်ျားမြတ် ၏ အင်္ဂါဇာတ်ရှိခြင်း
(၁၆) အစ္ဆိဒ္ဒ နာဘိတာ-  အရေးအကြောင်း မပေါက်ပြတ်သော ချက်ရှိခြင်း
(၁၇) ဂမ္ဘီရ နာဘိတာ-  တွင်းနက်သော ချက်ရှိခြင်း
(၁၈) ဒက္ခိဏာဝဓ နာဘိတာ-  အရေးအကြောင်း လက်ယာရစ် လည်သော ချက်ရှိခြင်း
(၁၉) ဒွိရာဇကရ သဒိသ ဦရုဘုဇတာ-  ပိုးနသန်ခွေနှင့်တူသော ပေါင်နှစ်ဖက် ထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေခြင်း
(၂ဝ) သုဝိဘတ္တ ဂတ္တတာ-  ကောင်းစွာ ဝေဖန်အပ်သော ကိုယ် ရှိခြင်း
(၂၁) အနုပုဗ္ဗ ဂတ္တတာ-  အစဉ်အတိုင်းတက်သောကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၂) မဋ္ဌဂတ္တတာ-  ပြေပြစ်သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၃) အနူနာနုဏ္ဏတ သမ ဂတ္တတာ-  မရှိုက် မဖြိုးညီညွတ် သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၄) အလီန ဂတ္တတာ-  မတွန့်မလိပ်သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၅) တိလကာဒိ ဝိရဟိတ ဂတ္တတာ-  မှဲ့မည်းစသည်မှကင်း သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၆) အနုပုဗ္ဗ ရုစိရ ဂတ္တတာ-  အစဉ်အတိုင်း ပြိုးပြိုးပြက်သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၂၇) သုဝိသုဒ္ဒ ဂတ္တာ-  အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ကိုယ်ရှိ ခြင်း
(၂၈) ကောဋိသဟဿ ဟတ္ထိဗလ ဓာရဏတာ-  ကုဋေတစ် ထောင်သော ကာဠာဝကဆင်မျိုး၏အားကို ဆောင်နိုင်သော အားရှိခြင်း
(၂၉) သုဝဏ္ဏ တင်္ဂု နာသတာ-  ရွှေချွန်းကဲ့သို့ မြင့်ချွန်းသော နှာခေါင်းရှိခြင်း
(၃ဝ) ရတ္တဒွိဇ မုခတာ-  နီမြန်းသော နှုတ်ခမ်းရှိခြင်း
(၃၁) သုဒ္ဓ ဒန္တတာ-  စင်ကြယ်သော သွားရှိခြင်း
(၃၂) သိနိဒ္ဒ ဒန္တတာ-  ပြေပြစ်သောသွားရှိခြင်း
(၃၃) ဝိသုဒ္ဓိန္ဒြိယတာ-  အထူးသဖြင့် စင်ကြယ်သော စက္ခု စသော ဣန္ဒြေရှိခြင်း
(၃၄) ဝဓဒါဌတာ-  လုံးသော စွယ်တော် ရှိခြင်း
(၃၅) ဝဓောဋ္ဌတာ-  လုံးသော နှုတ်ခမ်းရှိခြင်း
(၃၆) အာယတ ဝဒနိတာ-  ကျယ်ပြန့်သော နှုတ်ခမ်းရှိခြင်း
(၃၇) ဂမ္ဘီရ ပါဏိ လေခတာ-  နက်သော ထင်ရှားသော လက် ကြားအရေးရှိခြင်း
(၃၈) အာယတ လေခတာ-  ရှည်သော လက်ကြားအရေးရှိ ခြင်း
(၃၉) ဥဇုက လေခတာ-  ဖြောင့်သော လက်ကြားအရေးရှိခြင်း
(၄ဝ) သုရုစိ သဏ္ဌာနလေခတာ ချင်သဏ္ဌာန်လက်ကြား အရေးရှိခြင်း
(၄၁) ပရိမဏ္ဍလ ကာယပ္ပဘာ ဝန္တတာ-  အဝန်းညီသော တစ်လံမျှကိုယ်ရောင်ရှိခြင်း
(၄၂) ပရိပုဏ္ဏကပေါလတာ-  ပြည့်ဖြိုးသော ပါးရှိခြင်း
(၄၃) အာယတ ဝိသာလ နေတ္တတာ-  ရှည်ကျယ်သော မျက် ကွင်းရှိခြင်း
(၄၄) ပဉ္စပ္ပသာဒဝန္တ နေတ္တတာ-  အဆင်းငါးပါးရှိသော ကြည် ညိုဖွယ်သော မျက်စိရှိခြင်း
(၄၅) အာကုဉ္စိတဂ္ဂ ဘမုကတာ-  ကွေးညွတ်၍ တက်သော မျက်မှောင်ရှိခြင်း
(၄၆- ၄၇) မုဒုတနုက ရတ္တ ဇိဝှတာ-  နူးညံပါးလွှာသော နီမြန်း သော လျှာရှိခြင်း (ဤ၌ မုဒုတနုကဇိဝှတာ-  နူးညံ့ ပါး လွှာသော လျှာရှိခြင်း၊ ရတ္တဇိဝှတာ-  နီမြန်းသော လျှာရှိ ခြင်း နှစ်ပါးခွဲယူလျှင် ကောင်း၏
(၄၈- ၄၉) အာယတ ရုစိ ကဏ္ဏတာ-  ရှည်သော နှစ်လိုဖွယ် သော နားရှိခြင်း၊ (နှစ်ပါးယူသည်
(၅ဝ) နိဂဏ္ဍ သိရတာ-  ထွတ်မြင်းနာ ကင်းသော ဦးခေါင်းရှိ ခြင်း
(၅၁) နိဂုဠှသိရတာ-  နိမ့်ရှိုင်း မရှိသော ဦးခေါင်းရှိခြင်း
(၅၂) ဝိစ္ဆိဒ္ဒနိရဝ သိရတာ-  အစုတ်အပြတ်မရှိသော ဦးခေါင်းရှိ ခြင်း
(၅၃) အာယတ ပုထုလ နလာတ သောဘတာ-  ရှည်ကျယ် သော နဖူးပြင်၏ တင့်တယ်ခြင်း
(၅၄) သုသဏ္ဌာန ဘမုကတာ-  ကောင်းသော သဏ္ဌာန်ရှိသော မျက်မှောင်ရှိခြင်း
(၅၅) သုသဏ္ဌာန ဟရ ဘုမကတာ-  ကောင်းသော သဏ္ဌာန် ကိုဆောင်သော မျက်မှောင်ရှိခြင်း
(၅၆) အနုလောမ ဘမုကတာ-  ညွတ်ညွတ် တက်သော မျက် မှောင်ရှိခြင်း
(၅၇) သုခုမာလ ဂတ္တတာ-  သိမ်မွေ့သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၅၈) အတိဝိယ သောဘ ဂတ္တတာ-  အလွန်ငြိမ်းချမ်းသော ကောင်းသော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၅၉) အတိဝိယ ဥဇ္ဇလိတ ဂတ္တတာ-  အလွန်ထွန်းပသော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၆ဝ) ဝိမလ ဂတ္တတာ-  အညစ်အကြေးကင်းသော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၆၁) ကောမလ ဂတ္တတာ-  နူးညံ့သောကိုယ်ရှိခြင်း
(၆၂) သိနိဒ္ဓ ဂတ္တတာ-  သိမ်မွေ့ပြေပြစ်သောကိုယ်ရှိခြင်း
(၆၃) သုဂန္ဓ ဂတ္တတာ-  မွှေးကြိုင်သော ကိုယ်ရှိခြင်း
(၆၄) သမ လောမတာ-  ညီညွတ်သော မွေးည|င်းရှိခြင်း
(၆၅) ကောမလ လောမတာ-  နူးညံ့သော မွေးည|င်းရှိခြင်း
(၆၆) ဒက္ခိဏာဝဓလောမတာ-  လက်ယာရစ်လည်သော မွေး ည|င်းရှိခြင်း
(၆၇) ဘိန္နကဉ္စ နဂသိရိ နီလ လောမတာ-  ပေါက်ကွဲသော ရွှေ တောင်၏ အသရေကဲ့သို့ ဦးခေါင်းတော်၌ ရောက်သော ညိုသောမွေးညှင်းရှိခြင်း
(၆၈) ဝဓက လောမတာ-  လုံးသော မွေးညှင်းရှိခြင်း
(၆၉) သိနိဒ္ဓ လောမတာ-  သိမ်မွေ့သော မွေးညှင်းရှိခြင်း
(၇ဝ) အတိသုခုမ အဿာသ ပဿာသဓာရဏတာ-  အလွန် သိမ်မွေ့သော ထွက်သက်ဝင်သက်ကိုဆောင်သော ကိုယ်ရှိ ခြင်း
(၇၁) သုဂန္ဓ မုဒ္ဓတာ-  အလွန်မွှေးကြိုင်သော ဦးထိပ်ရှိခြင်း
(၇၂) သုနီလ ကောသတာ-  ကောင်းစွာ မည်းနက်သော ဆံပင် ရှိခြင်း
(၇၃) ဒက္ခိဏာဝဓ ကေသတာ-  လက်ယာရစ်လည်သော ဆံပင် ရှိခြင်း
(၇၄) သုသဏ္ဌာန ကေသတာ-  ကောင်းသောသဏ္ဌာန်ရှိသော ဆံပင်ရှိခြင်း
(၇၅) သိနိဒ္ဓ ကေသတာ-  သိမ်မွေ့သော ဆံပင်ရှိခြင်း
(၇၆) သဏ္ဌာန ကေသတာ-  ကောင်းစွာတည်သော ဆံပင် ရှိခြင်း၊(၇၇) အလုလိတ ကေသတာ-  မရောရှက်သော ဆံပင်ရှိခြင်း
(၇၈) သမ ကေသတာ-  ညီညွတ်သော ဆံပင်ရှိခြင်း
(၇၉) ကောမလ ကေသတာ-  နူးညံ့သော ဆံပင်ရှိခြင်း
(၈ဝ) ကေတု မာလာ ရတန ဝိစိတ္တတာ-  ဦးထိပ်တော်၌ အရောင်စုံတူသော ကေတုမာလာဖြင့် ဆန်းကြယ်ခြင်း
ဤကား ရှစ်ဆယ်သော လက္ခဏာငယ်တို့ဖြစ်သည်
ယင်း လက္ခဏာငယ်တို့ကား တစ်ကျမ်းနှင့် တစ်ကျမ်း အဆိုမညီ ကွဲလွဲလျက်ရှိ သော်လည်း ဋီကာအစောင်စောင်၊ ဂဏ္ဍိဝိနိစ္ဆယ ဂန္ထန္တရအစားစားကို ကြည့်ရှု နှိုင်းချိန်ကာ ဆုံးဖြတ်ကာထားသော သမန္တ စက္ခုဒီပနီကျမ်းကို မူထား၍ ရေး သားဖော်ပြအပ်သတည်း
(၁) သတ္တိ-  လှံမ၊ (၂) သိရိဝစ္ဆေ-  အိမ်မွန်၊ (ကျက်သရေ တိုက်)၊ (၃) နန္ဒိယာဝဓ-  ဇလပ်ပန်း၊ (၄) သောဝတ္တိက-  လည်ရေး သုံး ဆင့်၊ (၅) ဝဋံသက-  ဦးဆောက်ပန်း၊ (၆) ဝဍ္ဎမာန-  ထမင်းပွဲ၊ (၇) ဘဒ္ဒပီဌ-  အင်းပျဉ်၊ သလွန်၊ (၈) အင်္ကုသ-  ချွန်း တောင်း၊ (၉) ပါသာဒ-  ပြာသာဒ်၊ (၁ဝ) တောရဏ-  တုရိုင်တိုင်၊ (၁၁) သေတဆတ္တ -  ထီးဖြူ၊ (၁၂) ခဂ္ဂ-  သန်လျက်၊ (၁၃) တာလဝဏ-  ထန်းရွက်ယပ်၊ (၁၄) မယူရဟတ္ထ-  ဥဒေါင်းမြီးယပ်၊ (၁၅) စာမရိဟတ္ထ-  စာမရီသား မြီးယပ်၊ (၁၆) ဥဏှီသ-  သင်းကျစ်၊ (၁ရ) ပတ္တ-  မြသပိတ်၊ (၁၈) မဏိ-  ပတ္တမြား၊ (၁၉) ကုသုမဒါမ-  မုလေး ပန်းကုံး၊ (၂ဝ) နီလုပ္ပလ -  ကြာညိုပန်း၊ (၂၁) သေတုပ္ပလ-  ကြာဖြူပန်း၊ (၂၂) ရတ္တုပ္ပလ-  ကြာနီပန်း၊ (၂၃) ပဒုမ-  ပဒုမ္မာ ကြာပန်း၊ (၂၄) ပုဏ္ဍရိက-  ပုဏ္ဍရိက် ကြာပန်း၊ (၂၅) ပုဏ္ဏဃဋ-  ရေပြည့်အိုး၊ (၂၆) ပုဏ္ဏပါတိ-  ရေပြည့် ဖလား၊ (၂၇) သမုဒ္ဒ-  သမုဒ္ဒရာလေးစင်း၊ (၂၈) စက္ကဝါဠ- စကြဝဠာ တောင်၊ (၂၉) မေရု-  မြင်းမိုရ်တောင်၊ (၃ဝ) သူရိယမဏ္ဍလ-  နေစက် ဝန်း၊ (၃၁) စန္ဒမဏ္ဍလ-  လစက်ဝန်း၊ (၃၂) နက္ခတ္တ-  နက္ခတ်၊ (၃၃) ပုဗ္ဗဝိဒေဟ-  အရှေ့ကျွန်း၊ (၃၄) အပရဂေါယာန-  အနောက်ကျွန်း၊ (၃၅) ဇမ္ဗုဒီပ-  တောင်ကျွန်း၊ (၃၆) ဥတ္တရကုရု-  မြောက်ကျွန်း၊ (၃၇) စက္ကဝတ္တိ-  စကြဝတေးမင်း၊ (၃၈) ဒက္ခိဏာဝဓသင်္ခ-  လက်ယာရစ် ခရုသင်း၊ (၃၉) သုဝဏ္ဏပစ္ဆယုဂ-  ရွှေငါးကြင်းအစုံ၊ (၄ဝ) စက္ကဝုဓ-  စက်လက်နက်၊ (၄၁) သုပဏ္ဏရာဇာ-  ဂဠုန်မင်း၊ (၄၂) သံသုမာရ-  မိချောင်းမင်း၊ (၄၃) ဓဇပဋာက-  တံခွန် ကုက္ကား မုလေးပွား၊ (၄၄) သုဝဏ္ဏသိဝိကာ-  ရွှေသန်လျှင်း၊ (၄၅) သုဝဏ္ဏ ဝါလဗီဇနီ-  ရွှေသား မြီးယပ်၊ (၄၆) ကေလာသပဗ္ဗတ-  ကေလာသငွေတောင်၊ (၄၇) သီဟ ရာဇာ-  ခြင်္သေ့မင်း၊ (၄၈) ဗျဂ္ဃရာဇာ-  ကျားမင်း၊ (၄၉) ဝလာဟက အဿရာဇာ-  ဝလာဟကမြင်းပျံ၊ (၅ဝ) ဥပေါသထ ဆဒ္ဒန္တ နာဂရာဇာ-  ဥပေါသထဆင်မင်း၊ ဆဒ္ဒန်ဆင်မင်း၊ (၅၁) ဗာသုကီ နာဂရာဇ-  ဗာသုကီနဂါးမင်း၊ (၅၂) ဟံသရာဇာ-  ရွှေဟင်္သာမင်း၊ (၅၃) ဥသဘရာဇာ-  နွားလား ဥသဘမင်း၊ (၅၄) ဧရာဝဏ-  ဧရာဝဏ်ဆင်မင်း၊ (၅၅) သုဝဏ္ဏ မကာရ-  ရွှေမကာရ်း၊ (၅၆) စတုမုခ-  လေးကျွန်းသားတို့ မျက်နှာလေး မျိုး၊ (၅၇) သုဝဏ္ဏနာဝါ-  ရွှေလှေ၊ (၅၈) သဝစ္ဆက ဓေနု-  သားငယ် နှင့်နွားမ၊ (၅၉) ကိံပုရိသ-  ကိန္နရာဖို၊ (၆ဝ) ကိံပုရိသီ-  ကိန္နရာမ၊ (၆၁) ကရဝိက-  ကရဝိက်ငှက်မင်း၊ (၆၂) မယူရရာဇာ-  ဥဒေါင်းမင်း၊ (၆၃) ကောဉ္စရာဇာ-  ကြိုးကြာငှက်မင်း၊ (၆၄) စက္ကဝက္က ရာဇာ-  စက္က ဝက်ငှက်မင်း၊ (၆၅) ဇီဝ ဇီဝကရာဇာ-  ဇီဝဇိုးငှက်မင်း၊ (၆၆) စာတု မဟာရာဇိက-  ဟာတုမဟာရာဇ်နတ်ပြည်၊ (၆၇) တာဝတိံသာ-  တာဝတိံ သာနတ်ပြည်၊ (၆၈) ယာမာ-  ယာမာနတ်ပြည်၊ (၆၉) တုသိတာ-  တုသိ တာနတ်ပြည်၊ (၇ဝ) နိမ္မာနရတိ-  နိမ္မာနရတိ နတ်ပြည်၊ (၇၁) ပရနိမ္မိတ ဝသဝတ္တိ-  ပရနိမ္မိဘ ဝသဝတီနတ်ပြည်၊ (၇၂) ဗြဟ္မပါရိ သဇ္ဇာ-  ဗြဟ္မ ပါရိ သဇ္ဇာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၃) ဗြဟ္မပုရောဟိတာ-  ဗြဟ္မပုရောဟိတာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၄) မဟာဗြဟ္မာ-  မဟာဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၅) ပရိတ္တာဘာ-  ပရိတ္တာဘာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၆) အပ္ပမာနာဘာ-  အပ္ပ မာနာဘာ ဗြဟ္မာ ပြည်၊ (၇၇) အာဘဿရာ-  အာဘဿရာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၈) ပရိတ္တသုဘာ -  ပရိတ္တ သုဘာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၇၉) အပ္ပ မာဏာ သုဘာ-  အပ္ပမာဏာ သုဘာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၈ဝ) သုဘကိဏှာ-  သုဘကိဏှာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၁) ဝေဟပ္ဖလာ-  ဝေဟပ္ဖလာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၂) အသညသတ္တာ-  အသည သတ္တာဗြဟ္မာ ပြည်၊ (၈၃) အဝိဟာ-  အဝိဟာ ဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၄) အတပ္ပါ -  အတပ္ပါဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၅) သုဒဿာ-  သုဒဿာဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၆) သုဒ ဿီ-  သုဒဿီဗြဟ္မာပြည်၊ (၈ရ) အကနိဋ္ဌာ-  အကနိဋ္ဌာဗြဟ္မာပြည်၊ (၈၈) ယုဂန္ဓရ-  ယုဂန္ဓိုရ် တောင်၊ (၈၉) ဤသံဓရ-  ဤသံဓရတောင်၊ (၉ဝ) ကရဝိက-  ကရဝိ တောင်၊ (၉၁) သုဒဿန-  သုဒဿနတောင်၊ (၉၂) နေမိန္ဓရ-  နေမိန္ဓရ တောင်၊ (၉၃) ဝိနတက-  ဝိနတကတောင်၊ (၉၄) အဿကဏ္ဏ-  အဿ ကဏ္ဏတောင်၊ (၉၅) အနောတတ္တ-  အနောတတ်အိုင်၊ (၉၆) ကဏ္ဏမုဏ္ဍ-  ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်၊ (၉၇) ရထကာရ-  ရထကာရအိုင်၊ (၉၈) ဆဒ္ဒန္တ-  ဆဒ္ဒန္တအိုင်၊ (၉၉) ကုဏာလ-  ကုဏာလအိုင်၊ (၁ဝဝ) မန္ဒာကိနီ-  မန္ဒာကိနီအိုင်၊ (၁ဝ၁) သီဟပ္ပပါတ -  သီဟပ္ပပါတအိုင်၊ (၁ဝ၂) လဝဏသီတာ-  ဆားငန်ရေသီတာ၊ (၁ဝ၃) ဥစ္ဆုသီတာ-  ကြံရေ သီတာ၊ (၁ဝ၄) သုရာသီတာ-  သေရည် သီတာ၊ (၁ဝ၅) သာမိ သီတာ-  အမှုခပ်သိမ်းပြီးစေသော သီတာ၊ (၁ဝ၆) ဒဓိသီတာ-  နို့ဓမ်းမလိုင် သီတာ၊ (၁ဝရ) ဒုဒ္ဓသီတာ-  နို့ရည်သီတာ၊ (၁ဝ၈) ဇလသီတာ-  ရေချိုသီတာ
ဤကားတရား ရှစ်ကွက်စက်လက္ခဏာတို့ဖြစ်သည်
ယင်း လက္ခဏာတို့ကား မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေဖဝါးတော်၌ရှိသော လက္ခဏာ တို့တည်း
တက္ကသီလာသည် ယခု ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသော ရှေးဟောင်းမြို့တော်တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
၎င်းသည် အရေးပါသော ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေ ဖြစ်ပြီး ယူနက်စကိုက ၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
တက္ကသီလာမှ အပျက်အစီးများသည် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ် ရာဝါပင်ဒီ၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၂၂ မိုင် (၃၅ မိုင်) ခန့်အကွာ ယနေ့ တက္ကသီလာမြို့ အနီးတွင် တည်ရှိသည်
တက္ကသီလာသည် အိန္ဒိယတိုက်နှင့် အလယ်အာရှတို့ ၏ လမ်းဆုံ နေရာတွင် တည်ရှိသည်
မြို့တော် အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်မှာ ဘီစီ ၁၀၀၀ ခန့်မှ စတင်သည်
တက္ကသီလာရှိ အချို့သော အပျက်အစီးများသည် ဘီစီ ၆ရာစု အာချေမနစ် အင်ပိုင်ယာ တည်ရှိသည့် အချိန်ကို ဖော်ပြနေပြီး ဆက်တိုက်ဆိုသလိုပင် မာရူယန်၊ အင်ဒို-ဂရိ၊ အင်ဒို-ဆင်သီယန် နှင့် ကူရှန်ခေတ်များကို ဖော်ပြနေသည်
မဟာဗျူဟာမြောက်သော နေရာတွင် တည်ရှိသဖြင့် ရာစုနှစ်များစွာ အတွင်း တက္ကသီလာသည် တစ်လက်မှ တစ်လက်သို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး အင်ပိုင်ယာ မြောက်မြားစွာက ထိန်းချုပ်ရန် အပြင်းအထန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
ရှေးခေတ် ထိုဒေသများကို ဆက်သွယ်သော မဟာကုန်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကြီး အရေးမပါတောသည့် အခါတွင် မြို့တော်သည် အရေးမပါသော အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီး ခြေသလုံးအိမ်တိုင် ဟူနပ်စ်လူမျိုးတို့၏ ဖျက်ဆီးမှုကို ခံခဲ့ရသည်
ရှေးဟောင်းသုတေသန ပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ကာနင်ဟမ်မှ တက္ကသီလာ၏ အပျက်အစီးများကို ၁၉ ရာစု အလယ်ပိုင်းတွင် ပြန်လည် ရှာဖွေ တွေ့ရှိခဲ့သည်
တက္ကသီလာသည် ပညာသင်ကြားရာ ဗဟိုဌာန တစ်နေရာ ဖြစ်ခဲ့ပြီး အချို့သည် ကမ္ဘာ့အစောဆုံး တက္ကသိုလ် အဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
အချို့ကမူ ယနေ့ခေတ် တက္ကသိုလ်များ နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ တက္ကသီလာကို တက္ကသိုလ် အဖြစ် မသတ်မှတ်ကြပေ
အိန္ဒိယ အရှေ့ပိုင်းတွင် နောက်မှ ပေါ်ပေါက်လာသော နာလန္ဒတက္ကသိုလ်နှင့် နှိုင်းယှဉ်၍ ကြည့်ပါက တက္ကသီလာတွင် တွင် နေထိုင်ကြသော ဆရာများမှာ ကောလိပ်၏ အဖွဲ့ဝင်များ မဟုတ်ကြခြင်း နှင့် စာသင်ကြားရန် သီးသန့်တည်ဆောက်ထားသော  စာသင်ခန်းမ နှင့် လူနေထိုင်ရာ အဆောင်များ မရှိခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဂါးဒီးယန်း သတင်းစာသည် တက္ကသီလာကို ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ သွားရောက်လည်ပတ်နေရာများတွင် ပထမ အဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြခဲ့သည်
. ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့၏ အစီရင်ခံစာ အရ တစ်ကမ္ဘာလုံးရှိ ပြန်လည်အဖတ်ဆည်မရနိုင်အောင် ပျက်စီးဆုံးရှုံးလုဆဲ ဖြစ်သော နေရာ ၁၂ နေရာတွင် တစ်နေရာ အဖြစ် ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ခဲ့ပြီး လုံလောက်သော စီမံခန့်ခွဲမှု မရှိခြင်း၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု၏ ဖိအားကို ခံရခြင်း၊ လုယက်ခံရခြင်း၊ စစ် နှင့် ပဋိပက္ခများအား အဓိက ခြိမ်းခြောက်မှု အဖြစ် ဖော်ပြခဲ့သည်
ညီးရှ်နီး နော့ဗ်ဂေါရတ်မြို့(ရုရှား: Ни́жний Но́вгород, IPA: [ˈnʲiʐnʲɪj ˈnovɡərət])သည် ဗော်ဂါဖက်ဒရယ်ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ညီးရှ်နီးနော့ဗ်ဂရတ် အော့ဗလတ်၏ အုပ်ချုပ်မှုဗဟိုဌာနဖြစ်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် စာရေးဆရာ မက္ကဇင် ဂေါ်ကီကို မွေးဖွားခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဂေါ်ကီးမြို့(Горький, IPA: [ˈɡorʲkʲɪj])ဟူလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသေးသည်
ဤမြို့သည် ရုရှားနိုင်ငံသည် အရေးပါသော စီးပွားရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ သိပ္ပံပညာ၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက်ခြာလည်း ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ညီးရှ်နီး နော့ဗ်ဂရတ်မြို့သည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ မြစ်ကြောင်းခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာနေရာလည်းဖြစ်သည်
မြို့၏ ရှေးဟောင်းနယ်မြေတွင် တက္ကသိုလ်များ၊ ပြဇတ်ရုံများ၊ ပြတိုက်များနှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ရျိသည်
ညီးရှ်နီးနော့ဗ်ဂရတ်မြို့သည် မော်စကိုမြို့ အရှေ့ဘက် ၄၀၀ ကီလိုမီတာအကွာ အိုကာနှင့် ဗော်လ်ဂါမြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်
ယင်းမဈေးရွာ၊ ငါးရန့်ချောင်း(ခ)တောင်ဘဇာ
ဝက်မအူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetmaau)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မြင်းတပြေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၄၄ ဦး၊ မ ၁၆၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂဲဘူတာ  (半家駅 ဟဂဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ ရှိမန်းတိုရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ တပ်လွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကာဘုရှိကိဂိုင်းရှ တမစု (株式会社タマス ( Kabushiki-gaisha Tamasu))သည် စားပွဲတင်တင်းနစ်သုံး အားကစားပစ္စည်းများနှင့် အဝတ်အစားများကို ထုတ်လုပ်ရောင်းချဖြန့်ဖြူးသော ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်း၏ ကုန်အမှတ်တံဆိပ်မှာ ဘတ်တာဖလိုင်း (Butterfly)ဖြစ်ပြီး၊ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် အခြေစိုက်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ မာ့စ်မြို့ (Moers)တွင် ဥရောပတမစုဘတ်တာဖလိုင်း (Tamasu Butterfly Europe)ဟူ၍ ရုံးခွဲဖွင့်ထားသည်
ရှန်ဟိုင်းမြို့တွင်လည်း တရုတ်တမစုဘတ်တာဖလိုင်း (Tamasu Butterfly China)ဟူ၍ ရုံးခွဲဖွင့်ထားသည်
ဆိုးလ်မြို့တွင်လည်း ကိုရီးယားတမစုဘတ်တာဖလိုင်း (Tamasu Butterfly Korea)ဟူ၍ ရုံးခွဲဖွင့်ထားသည်
ဤကုမ္ပဏီကို ၁၉၅၀-ခုနှစ်တွင် ထိုအချိန်က စားပွဲတင်တင်းနစ် ကစားသမားတစ်ယောက်ဖြစ်သော ဟိကိုစုကဲ တမစု (Hikosuke Tamasu)မှ ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာနိုင်းမြို့ (Yanai)တွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ရင်း (ချောင်းဝ)ရွာ၊ အရှေ့ဒရင်း
ဦးကိတ္တိဘုန်း ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ခေါင်မဟေ  ကြီးမြတ်သော
တောင်သေလံ  တောင်သေလာ
(ကာရန်ငဲ့၍ ဆိုသည်)
ပရမံ  များလှသောဂုဏ်
ဂုဏ်ဗလဝ  များလှသောဂုဏ်
ပိဏ္ဍိဘတ်တံ  အိမ်စဉ်ရပ်၍ ခံရသောဆွမ်း
နိစ္စတံ  အမြဲလုပ်ကျွေးသောဆွမ်း
အဉ္ဇလီ  အရိုအသေပြုခြင်း
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဖက်ရမ်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetyanggyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်ရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်ရှည် (တောင်စု)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinshey(Taungsu))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ခင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၆ ဦး၊ မ ၁၃၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင် (၁၈၅၆-၁၉၁၉) သည် ပထမဆုံး မြန်မာနိုင်ငံရှိလူမျိုး များထဲတွင် အရေးပိုင်ဖြစ်သည်
၊ကျောက်ဖြူမြို့တည် နှစ်(၁၈၀)ပြည့် အထိမ်းအမှတ် ကျောက်ဖြူမဂ္ဂဇင်းတွင်ကား ဦးမြထွန်းအောင် ဟု ပါရှိသည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ကျောက်ဖြူမြို့၌ မွေးဖွား ခဲသည်
ရခိုင်လူမျိုး ဖြစ်သည်
တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲအတွင်း ဗြိတိသျှစစ်တပ်တွင် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး၊ မန္တလေးမြို့ကို သိမ်းယူရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နယ်ပိုင် ဝန်ထောက်ဖြစ်လာပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိတိုင်းရင်းသား များထဲတွင် ပထမဆုံးသော အရေးပိုင် ရာထူးကို ရရှိခဲ့သည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင် မတိုင်မီက အရေးပိုင်ရာထူးကို မျက်နှာဖြူများသာ ရရှိခဲ့သည်
ဦးမြတ်ထွန်းအောင်အား ဗြိတိသျှ အစိုးရက အိန္ဒိယ အင်ပိုင်ယာ၏ ဆွေသဟာ (CIE)ဘွဲ့ (Companion of the Indian Empire)၊ ကျက်သရေဆောင် ရွှေစလွယ်ရမင်း (KSM)ဘွဲ့နှင့် သူရဲကောင်း ဓားတော်ရမင်း (TDM) ဘွဲ့များကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင်ကျောက်ဖြူမြစ်အတွင်း ရေနစ် ကွယ်လွန်သည်
ယခု ကျောက်ဖြူမြို့ရှိ၊ မြန်မာ့စီးပွားရေးဘဏ် အဆောက်အဦး နေရာသည် ဦးမြတ်ထွန်းအောင်၏ အိမ်နေရာ ဖြစ်သည်
အရေးပိုင် မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း၊ ဒီဝီဇံ မြတ်ထွန်းအောင် ဟု လည်းကောင်း နာမည်ကြီးသည်
တက်ဆွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tetswea)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ တက်ဆွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တက်ဆွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၈၇ ဦး၊ မ ၁၁၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဇော်၊ ဦး ( ခရစ် ၁၈၉၁-၁၉၄၃ )
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ထွန်းပေါက်ကျော်ကြားသော ပန်းချီကျော်ကြီးများ အနက် ဦးဘဇော်သည် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်
ဦးဘဇော်သည် အနောက်တိုင်း ပန်းချီစံနစ်ဖြင့် ရေးဆွဲရာ၌ ကျော်ကြားသူဖြစ်၍ ရေဆေးရေးရာတွင် အထူးကျွမ်းကျင်ပြီးလျှင် အက်ချင်း ( ကြေးပြားတွင် ဖယောင်း သုတ်၍ ကညစ်ဖြင့် ပုံရေးပြီး ပုံနှိပ်ခြင်း ) ပညာရပ်တွင် လက်ရာထူးခြား နုနယ်သပ်ရပ်လှသော အနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်၏
အနောက်တိုင်း ပန်းချီစံနစ်ကို ဗိလတ်၌ သွားရောက် လေ့လာဆည်းပူးခဲ့၍၊ မြန်မာပန်းချီလောကတွင် အနောက်တိုင်း စံနစ်ကို မျိုးစေ့ချပေးခဲ့သော ပန်းချီကျော်ကြီးလည်း ဖြစ်ပေသည်
ဦးဘဇော်သည် သရက်မြို့၌ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍၊ မန္တလေးမြို့၌ ကြီးပြင်းခဲ့သည်
ငွေပန်းထိမ် ဆရာကြီး ဦးကြင် ဒေါ်စိန်မြတို့၏ သားဖြစ်သည်
ဖခင်ဖြစ်သူသည် ရုပ်လုံး၊ ရုပ်တုနှင့် ပန်းထိမ်ပညာတွင် ကျွမ်းကျင်လက်မြောက်လှသဖြင့် ထိုစဉ်က မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံများ၏ ဆုတံဆိပ်များကို ရရှိခဲ့သည်
ဘမျိုးဘိုးတူသော မောင်ဘဇော်သည် ဖခင်ကဲ့သို့ပင် အနုပညာဘက်တွင် ဝါသနာပြင်းထန်ခဲ့သည်
သို့သော် မောင်ဘဇော် ဝါသနာပါသော အနုပညာမှာ ပန်းချီဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့အက် (စ်)၊ ပီ၊ ဂျီ ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ်ကပင် မောင်ဘဇော်သည် ပန်းချီ လက်စလက်နများကို ပြလာသည်
သို့သော် စာပေပညာဘက်၌လည်း ထက်မြက်သူ ဖြစ်သဖြင့် ခုနစ်တန်း စာမေးပွဲကို အက် (စ)၊ ပီ၊ ဂျီ ကျောင်းမှအောင်၍ စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆုကို ရခဲ့ သည်
ဆယ်တန်း စာမေးပွဲကို စိန်ပီတာကျောင်းမှ အောင်၍ ထိုအခါတွင်လည်း စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆုရခဲ့ပြန်သည်
ဆယ်တန်းစာမေးပွဲအတွက် ပုံဆွဲပညာကို ဖြေဆိုနေစဉ် မောင်ဘဇော်၏ ပန်းချီ လက်စွမ်းကို ပညာဝန်က တွေ့မြင်သွားရာ၊ ပုံဆွဲဆရာအလုပ်ကိုပင် ပေးအပ်သည်
သို့သော် စာပေပညာကို ပို၍ လိုလားနေချိန် ဖြစ်သဖြင့် စာပေပညာဆက်သင်နိုင်ရန် လိုအလုပ်ကို ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
မောင်ဘဇော်သည် စိန်ပီတာကျောင်းတွင် ပညာသင် နေစဉ်အတွင်း၊ ရန်ကုန်မြို့လက်မှုအနုပညာ ပြပွဲများသို့ပန်းချီကားများရေးဆွဲတင်ပို့လေ့ရှိရာ၊ လူအများ၏ ချီးမွမ်းထောပနာပြုခြင်းကို ခံရသည်
ဆုတံဆိပ်များလည်း ရရှိခဲ့လေသည်
ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ရန်ကုန် ကောလိပ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ရာ၊ အိုင်အေအထက်တန်းကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်သည်
၁၉၁၂ ခုနှစ်၌ ကောလိပ်တွင် ပညာဆက်သင်နေစဉ်၊ အင်းစိန် အင်ဂျင်နီယာ ကျောင်းအုပ်ကြီး အေ၊ အာ၊ မောရစ်က မောင်ဘဇော်၏ ပန်းချီလက်စလက်နကို မြင်သဖြင့် ဘုံဘိုင်မြို့ပန်းချီ ကျောင်းသို့ပညာတော်သင် သွားနိုင်ရန် စီစဉ်ပေးသည်
သို့သော် မောင်ဘဇော်က ဘီအေအောင်ပြီးမှ ပညာတော်သင် သွားလိုသဖြင့် ဆိုင်းငံ့ထားလိုက်သည်
ယင်းသည့်နောက်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်လာ၍ ပညာတော်သင် လွှတ်ရန်ကိစ္စသည်လည်း မေ့မေ့ပျောက်ပျောက် ဖြစ်သွားသည်
ကိုဘဇော်သည်လည်း မကျန်းမမာ ဖြစ်လာသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရပြီးနောက်၊ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ပုံဆွဲဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်
စိန်ပေါကျောင်းတွင် ပုံဆွဲဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်နေစဉ်၊ ဆရာဘဇော်၏ ရေအေး ဆီဆေး ပန်းချီကားများသည် မြန်မာပြည် ဘုရင်ခံများ၏ ရွှေတံဆိပ်၊ ငွေတံဆိပ်ဆုများ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်ခန့်က ဆရာဘဇော်သည် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ပုံကို ရေးဆွဲပြီးနောက် စိတ်တိုင်းမကျသဖြင့် လွှင့်ပစ်ထားလိုက်သည်
သို့သော် ဇာတိမာန် တက်ကြွဖွယ်ရာကောင်းသော ထိုပန်းချီကားကို သူရိယသတင်းစာ အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ကွယ်လွန်သူ ဦးစံလင်းက ကောက်ယူတွေ့ရှိသဖြင့် ဂျာမနီသို့ပို့၍ ပုံတူကား မြောက်မြားစွာ ကူးယူပုံနှိပ်ရောင်းချခဲ့ရာ၊ မျိုးချစ်စိတ် ထက်သန်သူ မြန်မာလူမျိုး အများအပြားတို့၏ နေအိမ်၌ ထိုပုံကို တွေ့ကြရသည်
ဆရာဘဇော် သည် သူရိယ မဂ္ဂဇင်းနှင့် အခြားမဂ္ဂဇင်းများတွင် တစ်ကြောင်းဆွဲပုံများကိုလည်း ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင်မူ၊ ဆရာဘဇော်အား ပန်းချီပညာတော်သင်အဖြစ် အစိုးရက ဗိလတ်သို့စေလွှတ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဗြိတိသျှ ခေတ်တွင် ပညာတော်သင် သွားရခြင်းသည် ရတောင့်ရခဲလှသော အခွင့်အရေးကြီးတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
လန်ဒန်မြို့ရွိုင်ယယ်ကောလိပ် အော့အတ်ခေါ် တော်ဝင်ပန်းချီကျောင်းကြီးတွင် ပညာဆည်းပူးခွင့် ရနိုင်ရန်လည်း မလွယ်ကူပေ
ဦးဘဇော်သည် ယင်းသို့ပညာတော်သင် သွားနိုင်ခွင့် ရခြင်းမှာ ထိုစဉ်က မီးရထားဌာန လက်ထောက်မင်းကြီ မစ္စတာ မာတင်ဂျုန်း၏ စီစဉ်ဆောင်ရွက်ပေးမှုကြောင့် ဖြစ်သည်
မာတင်ဂျုန်းသည်ကိုယ် တိုင်ကလည်း ပန်းချီပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်၍ အလားအလာရှိသော မြန်မာလူငယ် ပန်းချီပညာရှင်များကိုလည်း မြေ တောင်မြှောက်ပေးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်က ဘားမားအတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် အလားအလာ အစွမ်းအစရှိသော ဆရာဘဇော်အား ဗိလတ်သို့ပညာတော်သင် သွားနိုင်အောင် စီစဉ်ပေးလေသည်
ဆရာဘဇော်သည် လန်ဒန်မြို့တော်ဝင် ပန်းချီကျောင်းကြီးတွင် ၂ နှစ်မျှ ပညာဆည်းပူးပြီးနောက် ထိုကျောင်း၌ပင် နောက်ထပ် ၂ နှစ် ဆက်လက် သင်ကြားခွင့် ပြုသော်လည်း ဆရာဘဇော်အတွက် အကြောင်း မညီညွတ်၍ တစ်နှစ်မျှသာ ဆက်လက်သင်ယူပြီးနောက်၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာပြည်သို့ပြန်လာသည်
မြန်မာပြည်သို့ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ဆရာဖြစ်သင် ကောလိပ်၌ အထက်တန်း ပန်းချီနည်းပြ ဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ယင်းသို့ဆောင်ရွက်နေဆဲ ၁၉၃၃ ခုနှစ်ခန့်က လေငန်း ရောဂါစွဲကပ်လာသဖြင့် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်အနားယူလိုက်ရသည်
ထိုရောဂါဆိုးကြောင့် မိမိထွန်းထွန်းပေါက်ပေါက် ဖြစ်ခဲ့သော ပညာရပ်ကို ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုနိုင်တော့ပေ
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဂျပန်ခေတ်တွင်မူ ပန်းချီပညာကို အပြီးအပိုင် လက်လွှတ်ကာ လေငန်းရောဂါဖြင့်ပင် ရန်ကုန်မြို့၌ အနိစ္စရောက်သွားလေသည်
ဦးဘဇော်သည် လူပျိုကြီး ဖြစ်သဖြင့် ဇနီး သားသမီး မကျန်ခဲ့ပေ
ဦးဘဇော်သည် ပင်ကိုအားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ပုံရေးရာ၌လည်းကောင်း အလွန်စိတ်ရှည်သည်
စကား ဖွဲ့ဖွဲ့နွဲ့နွဲ့ပြောတတ်သည်
မိမိအား စော်ကားသည်ဟု ထင်လျှင်မူ အလွန်စိတ်ကြီး၍ အထက်လူကြီးကိုပင် ကြောက်ရွံ့ခြင်းမရှိဟု ဆိုကြသည်
ယာလက်ကောင်းစွာ မစွမ်းသန်သဖြင့် အပေါ်အင်္ကျီအောက်တွင် အမြဲတမ်း ဖုံးထားပြီးလျှင် ဝဲလက်ဖြင့်ပင် ပုံဆွဲခြင်း၊ ခေါင်းပေါင်းပေါင်းခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်လေသည်
ဆရာ ဦးဘဇော်သည် လေငန်းရောဂါ မဖြစ်မီကပင် ပန်းချီကားများကို အမြောက်အမြား ရေးဆွဲလေ့ မရှိပေ
လေငန်းရောဂါ ဖြစ်ပြီးနောက်တွင် ဂျပန်ခေတ် ကလေးသူငယ်များ၏ လက်ရာကဲ့သို့ဖြစ်နေသည်ကို ရင်နင့်ဖွယ်ရာတွေ့ရသည်
ထို့ကြောင့် ဆရာ ဦးဘဇော်၏ လက်ရာကောင်း ပန်းချီကားများကို ယခုအခါ တွေ့နိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှပေသည်
ဦးဘဇော်သည် ကိုလိုနီခေတ်တွင် ဒုတိယမြောက်အနေဖြင့် နိုင်ငံတော်အစိုးရက နိုင်ငံခြားသို့ ပန်းချီပညာသင်အဖြစ် စေလွှတ်ခံခဲ့ရသူဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ စိန်ပေါလ်ကျောင်းမှ ပုံဆွဲဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံရှိ တော်ဝင်ပန်းချီသိပ္ပံတွင် ၂ နှစ် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ပန်းချီထူးချွန်မှုကြောင့် နောက်ထပ် ၂ နှစ် ပညာသင်ကြားခွင့်ရခဲ့သော်လည်း အကြောင်းမညီညွတ်သောကြောင့် ၁ နှစ်သာ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ဦးဘဇော်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ တော်ဝင်ပန်းချီ သိပ္ပံရောင်းရင်း ဘွဲ့ကို မြန်မာလူမျိုးများထဲမှ ရှေးဦးစွာ ရခဲ့သူဖြစ်သည်
ရေဆေးပန်းချီ၊ အက်ချင်းပန်းချီ၊ လူပုံတူပန်းချီ၊ မင်ဆွဲပန်းချီနှင့် ကာတွန်းပန်းချီများကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
ဦးဘဇော်ကို သရက်မြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး မန္တလေးမြို့တွင် ကြီးပြင်းခဲ့သည်
မန္တလေးစိန်ပီတာကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
စိန်ပီတာကျောင်းတွင် ပညာသင်စဉ်က ရန်ကုန်မြို့ လက်မှုအနုပညာပြပွဲသို့ ပန်းချီကားများရေးဆွဲတင်ပို့ခဲ့ရာ ဆုတံဆိပ်များရခဲ့သည်
ရန်ကုန်ကော်လိပ်တွင် ဆက်လက်ပညာသင်ခဲ့ရာ အိုင်အေအထက်တန်းကို ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင်အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်ကော်လိပ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် အင်းစိန် အင်ဂျင်နီယာကျောင်းအုပ်ကြီး အေအာမောရစ်က ဘုံဘိုင်မြို့ရှိ ပန်းချီကျောင်းသို့ ပန်းချီပညာသင်ရန် စီစဉ်ပေးခဲ့သည်
ဦးဘဇော်သည် ဘီအေအောင်ပြီးမှ ပညာသင်သွားလိုသော်ကြောင့် ဆိုင်းငံထားခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးဖြစ်လာပြီး နိုင်ငံခြားပညာသင်လွှတ်ရေးကို အစိုးရအနေဖြင့် ရပ်ဆိုင်းထားလိုက်သည်
ဦးဘဇော်မှာ မကျန်းမမားဖြစ်ခဲ့ပြီး ကော်လိပ်မှ ထွက်ခါ စိန်ပေါကျောင်းတွင် ပုံဆွဲဆရာဝင်လုပ်သည်
ပုံဆွဲဆရာလုပ်နေစဉ် ဆီဆေးကားများရေးဆွဲခဲ့ရာ မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ ရွှေတံဆိပ်ဆုများ ရခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဦးဘဇော်သည် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလပုံကို ရေးဆွဲခဲ့သည်
ယင်းပုံကို စိတ်တိုင်းမကျခြင်းကြောင့် သိမ်းဆည်းထားလိုက်သည်
သို့သော် သူရိယသတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးစံလင်းက တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ဂျာမဏီနိုင်ငံသို့ ပို့ပြီး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဦးဘဇော်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံမှ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသောအခါ ရန်ကုန်ဆရာအတတ်သင်ကော်လိပ်တွင် အထက်တန်းပန်းချီနည်းပြအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဦးဘဇော်သည် ရွှေတိဂုံကုန်းတော်ပေါ်တွင် တစ်ယောက်တည်း ပန်းချီရေးဆွဲနေစဉ် ရုတ်တရက် လေဖြတ်ပြီး သတိမေ့သွားသည်
ရန်ကုန်ဆေးရုံကြီးတွင် ဆေးကုသမှု ခံယူပြီးနောက် သတိမမှန်သော ဝေဒနာဖြစ်လာသည်
သတိမမှန်သော်လည်း ပန်းချီကိုဆက်လက်ရေးဆွဲခဲ့ပြီး ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ငမြင်းဘော်ခမွေးရွာ၊ ဘဒကား
ဖတ်အန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ လားရှိုးမြို့နယ်၊ နောင်ကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
အာဖရိကတိုက်နှင့် အာရှတိုက်တို့တွင် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်‌ကောင်းသည့် ‌တောဆိတ် (အန်တီလုပ်)အမျိုး‌ပေါင်း ‌မြောက်မြားစွာရှိ ‌သေးသည်
ယင်းတို့အနက် ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်တစ်မျိုးသည် အလွန်လှပ‌လေသည်
ဂက်ဇယ်ဆိတ်များသည် ‌ပေါ့ပါး ‌သေးသွယ်‌သော ကိုယ်လုံးရှိကြသည်
‌ခြေ‌ထောက်များ မှာလည်း ‌သေးသွယ်သည်
အဖျားရှူးသွားသည့် ဦးချိုဖျားသည် လှပ‌သော အ‌ကွေ့အ‌ကောက်များနှင့် တွန့်လိမ်လျက်ရှိသည်
ယင်းတို့၏ သဲ‌ရောင်အ‌မွေးများသည် ‌ချောမွတ်၏
ဂက်ဇယ်ဆိတ်တို့၏ မျက်နှာတွင် အဖြူစင်း နှစ်ခုရှိ၍ ရှုချင့်စဖွယ် တင့်တယ်သည်
ထိုအစင်းနှစ်ခုသည် ဦးချိုမှ နှာ‌ခေါင်းဖျား အထိ ‌ရောက်သည်
ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်တို့သည် တိရစ္ဆာန်လောကတွင် အ‌တောက်ပဆုံးနှင့် အလှပဆုံးမျက် လုံးများရှိ ‌သော တိရစ္ဆာန်များဖြစ်ကြသည်
ထို့‌ကြောင့် ထိုလှပ‌သော မျက်လုံးများအ‌ကြောင်းကို ‌ရှေးအာ‌ရေဗျလကင်္ာဆရာများသည် သူတို့၏ကဗျာများတွင် ထည့်သွင်းချီးကျူးဖွဲ့ဆိုခဲ့ကြ‌လေသည်
ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်များသည် အထူးသဖြင့် သဲကန္တာရ အတွင်း၌ ‌နေကြသည်
ယင်းတို့သည် ‌ပြေးလွှားရာ၌ လျင်မြန် လှသဖြင့် ခြင်္သေ့နှင့်  ချီတာကျားသစ်များပင် လိုက်၍မမှီကြ‌ပေ
လှပသည့် ဂက်ဇယ်‌ ဆိတ်မျိုး ‌မြောက်အမြားရှိသည့်အနက် လူသိအများဆုံးအမျိုးမှာ ‌ဒေါကပ်ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်ဖြစ်သည်
ထို‌ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်မျိုးသည် ၂ ‌ပေမျှပင်မမြင့်တတ်‌ချေ
‌သေးသွယ်၍ တွန့်လိမ်လျက်ရှိ‌သောဦးချိုများသည် ၁၃ လက်မခန့် ရှည်သည်
ထို‌ဂက်ဇယ်‌ဆိတ်မျိုးသည် ၃ ‌ပေ၊ ၄ ‌ပေမျှမြင့်‌အောင် ခုန်လွှား သွားနိုင်ကြသည်
အိန္ဒိယဂက်ဇယ်‌ဆိတ်သည် ‌ဒေါကပ်အရွယ်‌လောက်ပင် ရှိသည်
ယင်း၌ ‌သေးသွယ်‌သော ကွင်းပုံဦးချို များရှိသည်
ထိုဦးချိုများသည် အဂင်္လိပ်အက္ခရာကဲ့သို့ ‌ကောက်လျက်ရှိသည်
ထိုဂက်ဇယ်‌ဆိတ်များသည် ‌ဒေါကပ် ကဲ့သို့ ခုန်လွှား၍မ‌ပြေးနိုင်ကြ‌သော်လည်း အ‌ပြေးတွင် အလွန်မြန်သဖြင့် ‌အာဖရိကအမဲလိုက်ခွေးများပင် ယင်းတို့ကို လိုက်၍မမှီနိုင်‌ချေ
ဝက်စမုမြို့  (和寒町 ဝက်စမုချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခမိခါဝါခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၃၅၅၃ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၁၅.၈ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၂၂၄.၈၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဥပါသကာ နှင့် ဥပါသိကာ ဟူသည် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော ဒကာ ဒကာမများကို ခေါ်ဆိုသော ဝေါဟာရဖြစ်၏
သရဏဂုံတည်သူမှန်သမျှ ကြီးကြီးငယ်ငယ် အမျိုးသားဖြစ်လျှင် ဥပါသကာ၊ အမျိုးသမီးဖြစ်လျှင် ဥပါသိကာဟု ခေါ်သည်
သာသနာတော် တည်တံ့ပြန့်ပွားရေးအတွက် ဥပါသကာ ဥပါသိကာတို့၏ အခန်း ကဏ္ဍမှာ အရေးပါလှသည်
ဥပါသကာ ဥပါသိကာတို့သည် သံဃာတော် အရှင်မြတ်များနှင့် ဓမ္မာနုဂ္ဂဟ၊ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟအားဖြင့် အပြန်အလှန် ကျွန်းကိုင်းမှီ ကိုင်းကျွန်းမှီ သူ့တာဝန် ကိုယ့်တာဝန် ကျေပွန်အောင် လက်တွဲထမ်းဆောင်ကြရ၏
သံဃာတော်များနှင့် အေးအတူ ပူအမျှ စိတ်ထားရသူများ ဖြစ်သည်
ပစ္စည်းလေးပါး တာဝန် ထမ်းဆောင်ရသူများ ဖြစ်၍ မိမိပိုင် ပစ္စည်းဥစ္စာကို ရဟန်းသံဃာများနှင့် မခွဲခြားဘဲ သာတူညီမျှ အတူတကွ သုံးစွဲနိုင်သူများလည်း ဖြစ်၏
ဥပါသကာမည်သည် သာသနာဆုတ်ယုတ်မည့် အရေးကိစ္စ ပေါ်လျှင်လည်း ကြောင့်ကြမဲ့ မနေ၊ သံဃာတော်များနှင့်အတူ လက်တွဲ၍ ဆောင်ရွက်ရ၏
ယုတ်စွအဆုံး သံဃာတော်များ အချင်းချင်း မသင့်မမြတ် ဖြစ်သည်ကို တွေ့လျှင်ပင် ညီညတ်အောင် ဆောင်ရွက်ပေးရသည်
ကောသမ္ဗီမြို့တွင် ပစ္စည်းလေးပါးဖြင့် အကြပ်ကိုင်၍ပင် ညီညွတ်စေခဲ့ဖူး၏
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အနာဂတ်သာသနာအတွက် ရဟန်း သံဃာတော်နှင့်ရဟန်းမများနည်းတူ ဥပါသကာနှင့် ဥပါသိကာမတို့အားလည်း အားထားမျှော်လင့်တော်မူ၏
တာဝန်လည်း ပေးအပ်ထားတော်မူခဲ့၏
သာသနာပြုရာတွင် ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်များကြောင့် ရဟန်း သံဃာတော်များ မဝင်ဆံ့၊ မဆောင်ရွက်နိုင်သော ကိစ္စများရှိတတ်၏
ထိုကိစ္စမျိုးကို လူဒကာ ဒကာမတို့ ဆောင်ရွက်မှသာ ရနိုင်သည်
ဥပါသကာ ဥပါသိကာမတို့သည် ရဟန်းတော်များနည်းတူ သာသနာ့တာဝန်များ ရှိကြသည့် အားလျော်စွာ ဥပါသကာ ဥပါသိကာမတို့၌ ရှိသင့်ရှိထိုက်သော ကိုယ်ကျင့်တရား၊ ဂုဏ်အရည်အသွေးများ အပြည့်ရှိအောင်လည်း ကြိုးစားကြရာ၏
မြတ်စွာဘုရားက "ဥပါသကာဟူသည် ငါးပါးသီလနှင့် ပြည့်စုံရမည်"ဟု မဟာနာမ် သာကီဝင်မင်းအား မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်
ငါးပါးသီလ မလုံခြုံလျှင် အကျင့်သီလရှိသော ဥပါသကာ မမည်ပေ
ဥပါသကာသည် အကျင့်သီလ ပြည့်စုံရုံမျှဖြင့်လည်း မပြီးသေး၊ အပြစ်ကင်းသော အသက်မွေးမှု လုပ်ငန်းမျိုးကို လုပ်ကိုင်အသက်မွေးရန် လိုပေသေးသည်
ဥပါသကာတို့ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် အသက်မွေးမှု လုပ်ငန်း (၅) မျိုးရှိကြောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားခဲ့သည်
ထို(၅)မျိုးတို့မှာလက်နက်ကုန် ရောင်းဝယ်ခြင်း၊လူကုန် ရောင်းဝယ်ခြင်း၊အသားကုန် ရောင်းဝယ်ခြင်း၊သေရည်အရက် မူးယစ်ဆေးဝါး ရောင်းဝယ်ခြင်းအဆိပ်ကုန် ရောင်းဝယ်ခြင်း တို့ဖြစ်သည်
ဖော်ပြပါ (၅)မျိုးတို့မှာ မိမိ သူတပါး ထိခိုက်ပျက်စီးစေတတ်၍ မတရားသော အပြစ်မကင်းသော ရောင်းဝယ်မှုဟု ခေါ်၏
ဥပါသကာသည် ထိုမတရားသော ရောင်းဝယ်မှုတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ပြီး အပြစ်ကင်းသော ကုန်ပစ္စည်းများကို ရောင်းဝယ်ခြင်း၊ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ခြင်း စသော အမှုများ ပြုလုပ်၍ အသက်မွေးကြရမည် ဖြစ်ပေသည်
အင်္ဂုတ္တိုပါဠိတော်လာ ဥပါသကာ အရည်အချင်း ညံ့ဖျင်းယုတ်လျော့စေတတ်သော အကြောင်းအင်္ဂါ(၇)မျိုးမှာ -(၁) ရဟန်းသံဃာတော်များအား တွေ့ဆုံဖူးမြော်မှု ယုတ်လျော့ခြင်း
(၂) တရားနာယူမှု၌ မေ့လျော့ခြင်း
(၃) ကိုယ်ကျင့်သီလ လုံခြုံအောင် မစောင့်ထိန်းခြင်း
(၄) ရဟန်းသံဃာတော်များအပေါ်၌ ကြည်ညိုမှု အားနည်းခြင်း
(၅) ခြုတ်ခြယ်စောင်းမြောင်းကာ အပြစ်ရှာလိုစိတ်ဖြင့် တရားနာယူခြင်း
(၆) သာသနာအပြင်ဘက်၌ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အား ရှိခိုး မြော်ကိုး ရှာမှီးခြင်း
(၇) ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုလုပ်သော အခါလည်း သာသနာတော် အပြင်ဘက်၌သာ ဦးစားပေး ရှေးဦးစွာ ပြုလုပ်ပြီး သာသနာတော်၌ နောက်မှ ကောင်းမှု ပြုလုပ်ခြင်း -တို့ ဖြစ်သည်
ဥပါသကာ ပြည့်စုံကြောင်း အရည်အချင်းကောင်း(၇)မျိုးကိုလည်း ပြောင်းပြန်အားဖြင့် မှတ်ယူနိုင်သည်
ဥပါသကာ ဥပါသိကာတို့ယူစရာ ဂုဏ်များမှာ - (၁) သံဃာများနှင့် ချမ်းသာဆင်းရဲ မကွဲမပြား တရားကိုစောင့်ရှောက်ကြီးမှူးခြင်း
(၂) အကုသလ ဒုစရိတ ဓမ္မတို့ကို ရှောင်ရှားခြင်း
(၃) ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ထွန်းကားကြီးပွားစေခြင်း
(၄) ဒိဋ္ဌိဇုကမ္မ ခေါ် အယူကိုဖြောင့်မတ်စေခြင်း
(၅) အင်း အိုင် မန္တရား နတ် စုန်းစသော လောကီလုပ်ငန်းများကို မယုံကြည် မကိုးစားခြင်း
(၆) တစ်ပါးဘုရားကို မကိုးကွယ်ရန် ကြောင့်ကြတစ်ခု မပြုတော့ခြင်း
(၇) ကိုယ် နှုတ် နှစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်လုံခြုံစေခြင်း
(၈) ငြူစူခြင်း ဣသာမှကင်းခြင်း
(၉) မစဉ်းလဲ မကောက်ကျစ်ခြင်း
(၁၀) ရတနာသုံးရပ်ကို မပြတ်ဆည်းကပ်ခြင်း တို့ ဖြစ်သည်
အာဇီဝဋ္ဌမကသီလ
ယာပတ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yarpat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဝမြစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမြစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈ ဦး၊ မ ၄၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတ္တရသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥတ္တရသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၈၁,၄၉၉ ယောက် ဖြစ်သည်
အကော်ရွာ၊ ကွင်းပုံးကြီး
မကောကြက်တူရွေး (Macaw) ကို ကြက်တောကြီးဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်
မကောကြက်တူရွေးသည် ကြက်တူရွေးမျိုးရင်းတွင်ပါဝင်၍ ရိုးရိုးကြက်တူရွေးထက် အကောင်ကြီးကာ အမြီးရှည်ပြီးလျှက် အရောင်အဆင်းမှာ ပို၍လှပတောက်ပြောင်လေသည်
အခွံမာသောသစ်သီး ဝလံများကို စားလေ့ရှိသဖြင့် ကြီးမားချွန်ထက်၍ ကောက်ကွေးသော နှုတ်သီးရှိ၏
မကောကြက်တူရွေးဟု ခေါ်ခြင်းမှာ တောင်အမေရိကတိုက် ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ပေါက်ရောက်သော မကော ဟုခေါ်သည့် အုန်းပင် တစ်မျိုးမှ အသီးကို အမြဲစားတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
မကောကြက်တူရွေးကို တောင်အမေရိကတိုက်နှင့် ကျူးဗားကျွန်းတို့၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထိုကြက်တူရွေးမျိုး မရှိပေ
ယင်း၏ အရောင်အဆင်းမှာ တစ်မျိုးတည်းမဟုတ်၊ ကျက်စားနေထိုင်သည့် ဒေသကို လိုက်၍ ခြားနားမှုရှိသည်
ပနားမားနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းမှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းစပ်ကြားရှိ ဒေသများတွင် တွေ့နိုင်သော မကောကြက်တူရွေးများ၏ အရောင်အဆင်းမှာ အပေါ်ပိုင်းတွင် အပြာရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် အဝါရောင်ဖြစ်၏
တောင်အမေရိကတိုက် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိ မကောကြက်တူရွေးမျိုးမှာမူကား အပေါ် ပိုင်း၌ အပြာရောင်ဖြစ်၍ အောက်ပိုင်းတွင် လိမ္မော်ရောင် ဖြစ်သည်
အလျားမှာ ပျမ်းမျှလက်မ ၃ဝ ကျော်သည်
မကောကြက်တူရွေးများသည် ခရီးဝေးကို တစ်ဆက်တည်း ပျံသန်းနိုင်ကြ၏
အသံမှာ ကျယ်လောင် စူးရှလှ၍ သူတို့ရှိမှန်းကို အသံဖြင့် အဝေးကပင် သိနိုင်သည်
အစုလိုက် အအုပ်လိုက် နေထိုင်တတ်ကြသော်လည်း၊ မိတ်လိုက်ရာတွင် အဖိုအမ တစ်ကောင်တည်းကိုသာ အာရုံပြုတတ်သော အလေ့အထရှိသည်
ယင်းယိမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinyein)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ယင်းယိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းယိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၂ ဦး၊ မ ၁၃၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ်(၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း မရမ်းကုန်းမြို့နယ်  သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး မရမ်းကုန်းမြို့နယ် ရန်ကုန်-အင်းစိန်လမ်းမ တွင် တည်ရှိသော အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်သည်
ပခုက္ကူမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်
မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေး ရုံးစိုက်ရာမြို့နယ်မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်
မြို့နယ်၏ အရှေ့ဘက်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက်သည် ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ထိစပ်လျက်ရှိပြီး မြို့နယ်၏ အနောက်တောင်ဘက်တွင် ယောမြစ်တည်ရှိသည်
ပခုက္ကူမြို့နယ်သည် အောက်ပါမြို့နယ်များနှင့် နယ်နမိတ်ထိစပ်လျက်ရှိသည်
မြောက်ဘက်တွင် မြိုင်မြို့နယ်၊အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ရေစကြိုမြို့နယ်၊အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ညောင်ဦးမြို့နယ်၊အနောက်တောင်ဘက်တွင် ဆိပ်ဖြူမြို့နယ် နှင့်အနောက်မြောက်ဘက်တွင်ပေါက်မြို့နယ်သီဟိုဠ်ရှင်ဘုရား၊ရွှေတန့်တစ်သရက္ခန်ဘုရား၊ဖောင်တော်ဦးဘုရားရွှေကူဘုရား နှင့်ရွှေမုဋ္ဌောဘုရားတို့သည်အထင်ရှားဆုံးဖြစ်သည်
ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ပခုက္ကူ)ကွန်ပျုတာတက္ကသိုလ် (ပခုက္ကူ)ပညာရေးဒီဂရီကောလိပ် (ပခုက္ကူ)အစိုးရနည်းပညာအထက်ကျောင်း (ပခုက္ကူ)စက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ (ပခုက္ကူ)သူနာပြုနှင့်သားဖွားသင်တန်းကျောင်း (ပခုက္ကူ)
အမှတ် (၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ (အတိုကောက် အ.ထ.က(၂) ဒဂုံ၊ ယခင်အမည် မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း၊ ရန်ကုန်) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ မြို့မကျောင်းလမ်း၊ အမှတ် ၃၅၃ တွင် တည်ရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၇) ရက်တွင် ဗဟန်းမြို့နယ်၌ စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်
ထိုစဉ်က ပထမဆုံးသော မြို့မ ကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးမှာ ဦးဖိုးလတ် ဖြစ်သည်
မြို့မကျောင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံပညာရေး လောကတွင် ထင်ရှားသည်
အထူးသဖြင့် အမျိုးသားပညာရေးကို အင်္ဂလိပ်အစိုးရကျောင်း၊ သာသနာပြု မစ်ရှင်ကျောင်းများနှင့် ရင်ပေါင်တန်းနိုင်ရန် မြို့မအမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းကြီးကို ပြုစု ပျိုးထောင်ပေးခဲ့သူ မြို့မဖခင်၊ သုခမိန်တစ်ဦးအဖြစ် ဆရာကြီးဦးဘလွင်သည်ထင်ရှားသည်
မြို့မကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ သမာဓိမြို့ဝန် ပန်းကန်စက် ဦးသော်၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဓာတုဗေဒမင်းကြီးနှင့် ဝန်ကြီး ဦးချစ်သောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ မြို့မမိန်းကလေးကျောင်းတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့  ဥက္ကဋ္ဌ ဆာဦးသွင် တို့မှာမြန်မာပြည် သမိုင်းတွင်လွန်စွာထင်ရှားသည်
ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ပန်းကန်စက်ပိုင်ရှင် ပန်းကန်စက်ဦးသော်၊ ဆန်ပွဲစားကြီးဦးဘိုးမြိုင်၊ နှင့် ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဆာဦးသွင် တို့သည် မြို့မကျောင်းဆောက်လုပ်ရေးအတွက် ငွေကြေး မ,တည် လှူဒါန်းခဲ့သည်
မီးပုံးပျံ ဦးကျော်ရင် သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ကန်တော်ကြီး အလယ်ကျွန်း၌ မီးပုံးပျံ သုံးကြိမ်တိုင် အောင်မြင်စွာ စီးပြခဲ့သည်
ရရှိသမျှ ငွေအားလုံးကိုလည်း ကုန်ကျစရိတ်မျှသာ နှုတ်ယူပြီး မြို့မကျောင်း ဆောက်လုပ်ရေး ရန်ပုံငွေသို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဗမာနိုင်ငံ ဒုတိယ ဘုရင်ခံ ဆာရယ် ဂျီနယ် ကရက်ဒေါက် (Sir Reginald Craddock) က အတည်ပြုလိုက်သော တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ပေးရန် အနှံ့အပြား တောင်းဆိုမှုများကို အစိုးရက မလိုက်လျောသောကြောင့် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့ (၁၂၈၂ ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁ဝ ရက်နေ့) တွင် မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်ပေါက်လာလေသည်
ထိုသို့ ကျောင်းသားသပိတ် မှောက်စဉ်အတွင်း ပညာသင်မပျက်စေခြင်းငှာ ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်းရပ်ကွက်တွင် အမျိုးသား ကောလိပ်တစ်ကျောင်းကို ပညာရေးစိတ်ထက်သန်သူများနှင့် သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားများက ဦးစီးတည်ထောင်ကြ၏
နောင်တွင် သပိတ်လှန်သော်လည်း သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများပင် ကျွန်ပညာကို ဆက်လက် မသင်လိုတော့ပြီဟု ဆုံးဖြတ်ကာ တိုင်းပြည်အနှံ့ မြို့မကျောင်း အစရှိသော အမျိုးသားကျောင်း ၉၃ ကျောင်း တည်ထောင်ခဲ့၏
မြို့မကျောင်း သည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့ ဗဟန်း မြို့နယ်တွင် စတင် တည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော အမျိုးသားကျောင်း ဖြစ်သည်
ရွှေတိဂုံဘုရား အရှေ့ဘက်မုဒ်ဦးအနီးရှိ ဗဟန်းကြားတောရကျောင်း ရွှေကျင်ကျောင်းတိုက်၊ ဦးအရိယကျောင်းတိုက်၊ တိုင်တစ်ရာကျောင်း၊ ဒေါ်ကြုတ်ဇရပ် စသော ဘုန်းကြီးကျောင်းများ၊ ဇရပ်များတွင် ဗဟိုနေရှင်နယ်အမျိုးသားကျောင်း (မြို့မ တိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း) ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၂၁ မတ်လမှ ၁၉၂၃ မတ်လအထိ လမ်းမတော် သရက်တောကျောင်းဝင်း၊ မှန်ကင်းဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရသည်
မြို့မတိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း (မြို့မကျောင်း) ကို ဗဟန်းမြို့နယ်မှသည် လမ်းမတော်မြို့နယ်၊ လမ်းမတော်မြို့နယ် မှသည် ဒဂုံမြို့နယ် ဂေါ်ဒွင်လမ်း (မြို့မကျောင်းလမ်း)သို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်းသည်အထိ ရန်ကုန်မြို့ မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း အမည်တွင်ခဲ့သည်
ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အ.ထ.က(၂)ဒဂုံ အဖြစ်တည်ရှိခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းကို ဗဟန်းမြို့နယ် မှသည် လမ်းမတော်မြို့နယ်၊ လမ်းမတော်မြို့နယ် မှသည် ဒဂုံမြို့နယ် ဂေါ်ဒွင်လမ်း (မြို့မကျောင်းလမ်း)သို့ ပြောင်းလဲဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းသစ်ကြီးကို ဒဂုံ မြို့နယ်ဂေါ်ဒွင်လမ်း( မြို့မကျောင်းလမ်း) ၌ ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၅ ရက် တနင်္လာနေ့ ညနေ ၄:၃ဝ နာရီတွင် အလယ်တောရ ဆရာတော် ဦးကောသလ္လ ကိုယ်တိုင် ပန္နက်ချပေးခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်ဒီဇင်ဘာလ (၄) ရက်တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် မြို့မကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများအသင်းအား တည်ထောင်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီး ဆရာကြီးဦးဘလွင် (၁၈၉၂-၁၉၆၈) မှာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ် အထိ မြို့မကျောင်းဆရာနှင့် မြို့မကျောင်းအုပ်ဆရာကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်ဟု မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်
ဦးဘလွင်သည် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်မှ  ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၆၈ ခုနှစ်အထိကွယ်လွန်သည့်တိုင် မြို့မကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင် ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရက မြို့မကျောင်းကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် ကျောင်းတည်ရှိရာ လမ်းကို ဂေါ်ဒွင်လမ်းမှ မြို့မကျောင်းလမ်း အဖြစ်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းကို ဂုဏ်ပြုသော အားဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းကို မြို့မ ကွင်းအဖြစ်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်း အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ပန်းကန်စက် ဦးသော် က မြို့မကျောင်း၏ လုံချည် အစိမ်းရောင်နှင့် အင်္ကျီအဖြူရောင် ကျောင်းဝတ်စုံသည် နှစ်ပေါင်းများစွာကတည်းကပင် သတ်မှတ်ဝတ်ဆင်ခဲ့ကြောင်း ယခု မြန်မာနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကျောင်းဝတ်စုံကို တူညီဝတ်စုံ သတ်မှတ်ရာတွင် မိမိတို့ မြို့မကျောင်း၏ လုံချည်အစိမ်း အင်္ကျီအဖြူရောင်ကို စံပြ နမူနာယူပြီး သတ်မှတ်သင့်ကြောင်း၊ အဖြူရောင်သည် စိတ်ထားဖြူစင်ခြင်း
ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး အစိမ်းရောင်သည် စိမ်းလန်းစိုပြည်သော မြန်မာ့ ဆန်ရေစပါးကို ကိုယ်စားပြုကြောင်း၁၉၆၂ ခုနစ်တွင် မြို့မကျောင်း (၄၂) နှစ် မြောက် နှစ်ပတ်လည် အခမ်းအနားတွင် မိန့်ကြားခဲ့သည်
များမကြာမီ မြန်မာနိုင်ငံ အစိုးရကလည်း တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ကျောင်းများအားလုံး၏ တူညီ ဝတ်စုံ အဖြစ် အဖြူနှင့် အစိမ်းကို သတ်မှတ်ခဲ့ကြောင်း ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်
ထိုကြောင့် အင်္ကျီအဖြူရောင်၊ လုံချည်အစိမ်း တူညီကျောင်းဝတ်စုံအစ၊ မြို့မက ဟူ၍ ဆိုရိုးစကား ပေါ်ထွန်းလာခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့မှ ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အထက(၂)ဒဂုံ (မြို့မကျောင်း) အား ၂၃ ခု မြောက် မြို့ပြအမွေအနှစ်အဆောက်အအုံအဖြစ် အပြာရောင်ကမ္ဗည်းပြားတပ်ဆင်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ် (အင်္ဂလိပ်: Federated State၊ ရည်ညွှန်းသည့်အခေါ်အဝေါ်များ: state၊ province၊ region၊ canton၊ land၊ governorate၊ oblast၊ emirate သို့မဟုတ် country) ဆိုသည်မှာ ဖက်ဒရယ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးသော နိုင်ငံများ (ဖက်ဒရေးရှင်းများ) ကို နယ်မြေအရသော်လည်းကောင်း၊ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်နယ်မျိုးဖြစ်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးရှိသော်လည်း အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်အဖြစ် သတ်မှတ်၍မရနိုင်ပေ
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံကိုသာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံအဖြစ် သတ်မှတ်နိုင်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များတွင် ကိုယ်ပိုင်ဥပဒေပြုရေး၊ ကိုယ်ပိုင်တရားစီရင်ရေး စသည်တို့ရှိသည်
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံများသည် လွတ်လပ်သည့်နယ်မြေများ သို့မဟုတ် ကိုလိုနီကဲ့သို့ "Dependent territory" ခေါ် မှီခိုနယ်မြေများ (သာဓက– အမေရိကန်နိုင်ငံနှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ) မှဖွဲ့စည်းခြင်းဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
သို့တည်းမဟုတ်လျှင် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများ၏ အုပ်ချုပ်ရေးဒေသများကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်းမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံတွင် ဖက်ဒရယ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ နိုင်ငံတော်အာဏာကို ဗဟိုဖက်ဒရယ်အစိုးရနှင့် ပြည်နယ်များအကြားခွဲဝေရသည်
သို့ဖြစ်ရာ ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေးကို အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိရရှိသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်များသည် ပြည်နယ်ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းနိုင်သည်
ပြည်နယ်၏ဥပဒေပြုရေးကို ဗဟိုအစိုးရမှဗီတိုအာဏာဖြင့် ကန့်ကွက်ခြင်းမျိုးလည်းမရှိပေ
ပြည်နယ်အစိုးရနှင့် ဗဟိုအစိုးရအကြား ဆက်ဆံရေးဆိုင်ရာ ဥပဒေများကို နှစ်ဖက်လုံးမှ ဆွေးနွှေးတိုင်ပင်ပြီး ပြောင်းလဲပြင်ဆင်နိုင်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ခေါ်ဆိုရာတွင် ပြည်နယ်နှင့်နိုင်ငံတော်အဆင့်အလိုက် ကွဲပြားနိုင်သည်
ဤဇယားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ခေါ်ဆို‌လေ့ရှိသော အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အာဂျင်တီးနား – စီရင်စု ၂၃ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ ၁ မြို့ ဩစတြေးလျ – ပြည်နယ် ၆ ခု၊ အတွင်းနယ်မြေ ၃ ခု၊ အပြင်နယ်မြေ ၇ ခု ဩစတြီးယား – ပြည်နယ် ၉ ခု ဘယ်လ်ဂျီယမ် – တိုင်းဒေသကြီး ၃ ခု ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနား – ဒေသ (entity) ၂ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၁ ခု (နိုင်ငံတော်သည် ပြည်နယ် ၁၀ ခုကို ပေါင်းစည်းထားခြင်းဖြစ်သည်) ဘရာဇီး – ပြည်နယ် ၂၆ ခု၊ ဖက်ဒရယ်ခရိုင် ၁ ခု၊ မြူနီစပယ်ဒေသပေါင်း ၅၅၆၈ ခု ကနေဒါ – စီရင်စု ၁၀ ခု၊ နယ်မြေ ၂ ခု ကိုမိုရို – ကျွန်း ၃ ခု အီသီယိုးပီးယား – တိုင်းဒေသကြီး ၁၀ ခု၊ မြို့ ၂ မြို့ ဂျာမနီ – "Bundesland" ခေါ် ပြည်နယ် ၁၆ ခု အိန္ဒိယ – ပြည်နယ် ၂၈ ခု၊ ပြည်ထောင်စုနယ်မြေ ၈ ခု အီရတ် – ပြည်နယ် ၁၉ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ ၁ ခု မလေးရှား – ပြည်နယ် ၁၃ ခု၊ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ ၃ ခု မက္ကဆီကို – ပြည်နယ် ၃၁ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရမြို့ ၁ မြို့ မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ – ပြည်နယ် ၄ ခု နီပေါ – စီရင်စု ၇ ခု နိုင်ဂျီးရီးယား – ပြည်နယ် ၃၆ ခု၊ ဖက်ဒရယ်နယ်မြေ ၁ ခု ပါကစ္စတန် – စီရင်စု ၄ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရနယ်မြေ ၂ ခု ရုရှား – "Oblast" ခေါ် ပြည်နယ် ၃၆ ခု၊ သမ္မတပြည်နယ် (Republic) ၂၂ ခု၊ Krais ၉ ခု၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ okrug ၄ ခု၊ ဖက်ဒရယ်မြို့ ၃ မြို့၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ပြည်နယ် ၁ ခု စိန့်ကစ်နှင့် နီးဗစ် – ကျွန်း ၂ ကျွန်း (စိန့်ကစ်ကျွန်း၌ parish ၉ ခု၊ နီဗီစ်ကျွန်း၌ parish ၅ ခု) ဆိုမာလီယာ – ပြည်နယ် ၆ ခု တောင်ဆူဒန် – ပြည်နယ် ၁၀ ခု၊ အုပ်ချုပ်မှုဧရိယာ ၃ ခု ဆူဒန် – ပြည်နယ် ၁၈ ခု၊ special administrative status area ၁ ခု  ဆွစ်ဇာလန် – "Canton" ခေါ် ပြည်နယ် ၂၆ ခု အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု – "Emirate" ခေါ် ပြည်နယ် ၇ ခု အမေရိကန် – ပြည်နယ် ၅၀ ခု၊ ဖက်ဒရယ်ခရိုင် ၁ ခု၊ မထည့်သွင်းရသေးသည့် နယ်မြေ ၁၃ ခု၊ ထည့်သွင်းပြီးနယ်မြေ ၁ ခု ဗင်နီဇွဲလား – ပြည်နယ် ၂၈ ခု၊ မြို့တော်ခရိုင် ၁ ခု၊ ဖက်ဒရယ်မှခိုနယ်မြေ ၁ ခု
ပကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ စပါယ်နံ့သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငရစ်ရှိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngayitsho)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဖင့်စာ (Common Rosefinch) သည် စာကလေးမျိုးနွယ်ဝင် ငှက်တမျိုးဖြစ်ပြီး အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်တို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ဗကမည်သော ဗြဟ္မာကြီးကို ဗကဗြဟ္မာဟု ခေါ်ကြသည်
ဗကဗြဟ္မာသည် ပထမဈာန်ဘုံ၏ ဗြဟ္မာမင်း ဖြစ်သည်
မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ အယူရှိသော ဗြဟ္မာကြီးတည်း
ဗကဗြဟ္မာကြီးသည် ရှေးအခါ တစ်ခုသော ဘဝဝယ် လူတို့နေရာ ဗာရာဏသီပြည်၌ ကေသဝမည်သော ပုဏ္ဏားသူကြွယ်ဖြစ်၍ ဃရာဝါသ၌ အပြစ်ကိုမြင်သဖြင့် မရုကာရ၏အနီး တောအုပ်ကြီးတစ်ခုသို့ ဝင်၍ ရသေ့ပြုပြီးသော် စတုတ္ထ ကသိုဏ်းဝန်းကို မှီလျက် လောကီဖြစ်သော ဈာန်သမာပတ် တို့ကို မပြတ်လေ့လာသည်
ထိုစဉ် လှည်းကုန်သည် ၅ဝဝ သည် သဲကန္တာရကို ဖြတ်ကူးရာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး မျက်စိလည် လမ်းမှား၍ ရိက္ခာပြတ်လပ်ကာ ပင်ပန်းကြီးစွာ ရောက်နေသည်ကို မြင်သော ငါ၏အပါး၌ မပျက်ပြားစေသတည်းဟု ကြံ၍ အဘိညာဉ်တန်ခိုးဖြင့် သောက်ချိုးမကုန်နိုင်သော ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို စီးစေ၍ အသီးအပွင့်နှင့် ပြည့်စုံသောတောအုပ်ကို ဖန်ဆင်းပေး၏
ထိုအခါမှ ကုန်သည်တို့ အလိုဆန္ဒပြည့်ဝကာ အသီးအသီး လိုအပ်သောခရီးသို့ ချမ်းသာစွာ သွားနိုင်ကြသည်
တစ်ခါလည်း ကေသဝရသေ့ဖြစ်စဉ် ဧဏီမည်သော မြစ်ဘေး ပရာဇ်ရွာကို မှီ၍နေစဉ် ရွာသူ ရွာသားတို့အား ခိုးသားတို့ လုယက်တိုက်ခိုက် ခေါ်ဆောင်သွားရာ ရွာသူရွာသားတို့ ငိုကြွေးသံကို ကြားသဖြင့် မိမိသန္တာန်ကိုဖျောက်၍ ဆင်မြင်းရဲမက် လက်နက်ကိုင်ကာ ဗိုလ်ပါအရံနှင့်တကွသော မင်း၏သန္တာန်ကို ဖန်ဆင်း၍ ခိုးသားတို့အား ထွက်ပြေးစေသဖြင့် ရွာသူရွာသားတို့ ချမ်းသာခဲ့ရဘူးသည်
တစ်ရံခါလည်း မြစ်အတွင်းသို့ စားကြွင်းစားကျန် စွန့်ပစ်သည့် အမတ်မင်းချင်း ၅ဝဝ အား ဂင်္ဂေယျနဂါးမင်း အမျက်ကြီးစွာထွက်၍ ကြီးစွာသော ကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းလျက် ပါးပျဉ်းဖြန့်ကာ ဖောင်ရှိရာသို့ ရှေးရှူလာလတ်သော် လူတို့ထိတ်လန့်ကြသဖြင့် ကေသဝရသေ့သည် ဂဠုန်ဟန်ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် နဂါးကြီးအား ခြိမ်းခြောက်၍ ပြေးစေကာ လူတို့အား ဘေးကင်းအောင် ကယ်ခဲ့ဘူးသည်
ထိုစဉ်က ဂေါတမ ဘုရားလောင်းသည် ကေသဝရသေ့၏ အန္တေဝါသိက တပည့် ဖြစ်သော ကပ္ပရရသေ့ ဖြစ်လေသည်
ယင်းသို့လျှင် ကြီးလှစွာသော ဇီဝိတဒါနကို အခါခါ ပြုခဲ့ရုံမက၊ အနှစ်တစ်သိန်းမျှလောက် ရသေ့ရဟန်း ပြု၍၊ လောကီ ဈာန်သမာပတ်တို့ကို မပြတ်လေ့လာသဖြင့် ခန္ဓာကြွေလတ်သော် ဝေဟပ္ဖိုလ် ဘုံဟုခေါ်သော စတုတ္ထဈာန်ဘုံ၌ ဖြစ်၏
ထိုဘုံ၌ မဟာကပ် ၅ဝဝ ပတ်လုံး ဗြဟ္မာတို့၏ ချမ်းသာကို ခံစားပြီးနောက် စုတေခဲ့သော် တတိယဈာန် သုံးဘုံတွင် ၆၄ ကမ္ဘာ အသက်ရှည်သော သုဘကိဏှာဘုံ၌ ဖြစ်၏
ထိုမှ စုတေပြန် သော် ဒုတိယဈာန်သုံးဘုံတွင် ၈ ကမ္ဘာ အသက်ရှည်သော အာဘဿရာဘုံ၌ ဖြစ်၏
ထိုဘုံမှ စုတေသော် ပထမဈာန် သုံးဘုံတွင် မဟာဗြဟ္မာဘုံ၌ဖြစ်၍ အသချေင်္ယျတစ်ကပ်ပတ်လုံး အသက်ရှည်၏
ယင်းသို့ တစ်ဆင့်ထက် တစ်ဆင့် အသက်တိုသော ဘုံ၌ ဖြစ်လာရသော်လည်း အထက်အထက်ဘုံမှ စုတေရသော နာမ်ရုပ်အစဉ် ကိုလည်း မမှတ်မိ၊ ပဋိသန္ဓေကိုလည်း မထင်၊ လက်ရှိဘဝအတိုင်းပင် တည်သည်ဟု မှတ်ရကား ငါတို့၏ ဗြဟ္မာဇာတ်ကား မြတ်သော မြဲသော နိစ္စဓူဝချမ်းသာပင်တည်း၊ ဤအဖြစ်ထက် လွန်၍ ရှာရန် နိဗ္ဗာန်မည်သည် မရှိပြီ၊ ဤဗြဟ္မာ့ ကိုယ်လည်း အိုခြင်း နာခြင်း သေခြင်း စသောဆင်းရဲမရှိ၊ အတိသုခ ဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်ပင်တည်း' ဟု အယူရှိ၏
ဗကဗြဟ္မာ၏ အနီးအပါးဖြစ်သော ခုနစ်ကျိပ် နှစ်ယောက်သော ဗြဟ္မာတို့လည်း ယင်းသို့ပင် အယူရှိကြကုန်သည်
ထိုအကြောင်းကို ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ဂေါတမဘုရားသခင် သိမြင်တော်မူသဖြင့် ဗြဟ္မာပြည်သို့ ရုတ်ခြည်းကြွ၍ ထင်စွာ ရပ်တော်မူ၏
မြတ်စွာဘုရားသခင်အား ဗကဗြဟ္မာကြီး မြင်လတ်သော်'အရှင်ဂေါတမ ဗြဟ္မာရွာသို့ လာခြင်းကားကောင်းသော လာခြင်းတည်း၊ လုံ့လပြု၍ ကျင့်တော်မူပါ၊ ကျွန်ုပ်တို့ ဗြဟ္မာ့ရွာ၌ဖြစ်လျှင် စင်စစ် ဆင်းရဲခြင်းကင်းပါတော့သည်'ဟု လျှောက်၏
ဘုရားသခင်ကလည်း ထက်ဝန်းကျင်မှ လာကြကုန်သော ဗြဟ္မာတို့အား သက်သေထား၍ 'အိုများစွာကုန်သော ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့ ဤဗကဗြဟ္မာသည် အဝိဇ္ဇာတည်း ဟူသော မှောင်တိုက်သို့ ဝင်ဘိ၏တကား၊ မြုံးတွင်း၌ ရှိသော ငှက်သည် လွတ်ထွက်ပြီးသော သတ္တဝါကို 'ချမ်းသာလိုကြလျှင် ငါ့ထံလာလှည့်' ဟု ခေါ်ဘိသကဲ့သို့ ချော်ခွၽတ်သော ချော်ချွတ်သော မိစ္ဆာဉာဏ်ဖြင့် ဗြဟ္မာ့သန္ဒာန်ကို နိဗ္ဗာန် ထင်မှတ်ဘိ၏တကား၊ မိမိအား ဖြစ်လတ္တံသော ဘေးကိုမမြင်၊ အနိစ္စကိုပင် နိစ္စ၊ အသုခကိုပင် သုခဟု ပြောရှာ၏တကား၊ ဝဋ်တရား၏ ကင်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ဧကန်ရှိလျက် မသိရှာလေတကား'ဟု မိန့်တော် မူ၏
ထိုအခါ ဗကဗြဟ္မာကြီးက ဤအယူဝါဒကို သူတစ်ယောက်သာ ယူသည်မဟုတ်၊ သူနှင့် ရှေးကောင်းမှု ပြုဖော်ဖြစ်သည့် ဗြဟ္မာ့ဇာတ် ခုနစ်ကျိပ် နှစ်ယောက်တို့ပင် ဗြဟ္မာ့ဘဝ သည် ဇာတိဇရာ ဗျာဓိမရဏ လွတ်ကြသောကြောင့် နိစ္စထာဝရ တည်သော နိဗ္ဗာန်ဟု ထင်ကြကြောင်း လျှောက်ထားရာ၊ ဘုရားသခင်က 'ချစ်သား ဗက ဤဗြဟ္မာ့ရွာ၌ သင်ကြားသော ကာလကား အန္တရကပ် အရေအတွက်အားဖြင့် ၁၃၆၄၃၂ ကပ်သာ ဖြစ်သည်
နှစ်အရေအတွက်အားဖြင့် နိရဗ္ဗုဒ တစ်သိန်းမျှသာ ရှိသေးသည်
ဇာတိဇရာ မရဏကိုလည်း မလွန်သေး၊ စုတေရမည် မချွတ်ဟု ငါမြင်တော်မူသည်၊ သင်ပညာ ကင်း သောကြောင့် အသက်အကြွင်းကိုမျှ မမြင်သတည်း'ဟု မိန့် တော်မူသော် ဗကဗြဟ္မာက 'ကျွန်ုပ်တို့ ရှေးကောင်းမှုနှင့် ကျွန်ုပ်တို့ အကြောင်းကို အမှန်ဟောဆိုနိုင်လျှင် ဘုရားဟု ယုံကြည် ပါမည်'ဟု လျှောက်ထား၏
ထိုအခါ ဘုရားသခင်က ကေသဝ မည်သော ပုဏ္ဏားသူကြွယ်ဖြစ်စဉ် ဘဝမှစ၍ ဗကဗြဟ္မာကြီး၏ ရှေးဘဝဖြစ်စဉ်ကို အစဉ်အတိုင်း ဟောတော်မူ၏
ထိုသို့ မြတ်စွာဘုရားက ဗကဗြဟ္မာမေးတိုင်း ဖြေဆိုတော်မူလေလျှင် ဗကဗြဟ္မာသည်တစုံတရာ မေးမြန်းဖွယ် မမြင်သောကြောင့် ကစားကျီစယ်ခြင်းကို ပြုလိုရကား 'အချင်းငါသည် ပုန်းအံ့၊ ရှာကြည့်လော့'ဟု မိန့်တော်မူ၏
ဗကဗြဟ္မာသည် ဘုရားသခင် မျက်မှောက် တော်မှ ပျောက်ကွယ်ရန် အားထုတ်ကြိုးပမ်းသော်လည်း၊ မမြင်အောင်ပုန်းခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်ချေ
တစ်ဖန် ဘုရား သခင်က 'ငါပုန်းအံ့၊ သင်ရှာကြည့်လော့'ဟု ဆိုလေလျှင် 'စွမ်းနိုင်က ပုန်းလော့'ဟု ဆို၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဗကဗြဟ္မာနှင့်တကွ ဗြဟ္မာပရိသတ်၊ ဗြဟ္မာအခြံအရွေတို့ မျက်မှောက်မှ ပျောက်ကွယ်ရန် တန်ခိုးဖြင့် ဖန်ဆင်းပြီး ပုန်းလျက်၊ 'ဘဝေ ပါဟံ ဘယံဒိသွာ၊ ဘဝံစ ဝိဘဝေသိနံ
ဘဝံ နာဘိ ဝဒိံ ကိ ဉ္စိ၊ နန္ဒိ ဉ္စ နဥပါဒိယိံ
' ဟူသော ဂါထာကို ဆို၏
အဓိပ္ပာယ်ကား ဘဝ၌ ငါသည် ဘေးမြင်သည်
ဘဝအတွက် ငါသည် မတပ်မက်၊ စွဲလမ်းချက်တစ်ကွက်မျှ မထားဟူ၍ ဖြစ်သည်
ယင်းသို့ ဘုရားသခင်၏ ရွတ်ဆိုသောဂါထာသံသာ ကြား၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ကိုယ်ကို မမြင်ရသော်၊ ဗကဗြဟ္မာနှင့်တကွ ပရိသတ်အခြံအရွေတို့သည် ကြီးစွာအံ့ဩ ချီးကျူးကြကာ ဘုရားသခင်အား လောကသုံးပါးတွင် အတုမရှိ အလုံးစုံသော ဘုန်းပညာနှင့် ပြည့်စုံပါပေ သည်ဟု ဆိုပြီးသော် မိစ္ဆာအယူကို ပယ်၍ သမာအယူသို့ ပြောင်းလဲလျက်၊ ဘုရားသခင်၏ တရား တော်လာတိုင်း၊ လိုက်နာကျင့်ကြံပါတော့မည်ဟု ဝန်ခံသောကြောင့်၊ ဘုရားသခင်လည်း သစ္စာလေးပါးကို ပြ၍ ပြန်လည် ကြွသွားတော်မူလေသည်
ဗကဗြဟ္မာအား ချွတ်တော်မူခြင်းကား မြတ်စွာဘုရားသခင် ၏ အောင်ခြင်းရှစ်ပါးအနက် တစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဒန်ပူစားခြင်း၏ အကျိုးငါးပါးနှင့် ဒန်ပူမစားခြင်း၏ အပြစ်ငါးပါးတို့ကို ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဘုရားရှင်, ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဒန္တကဋ္ဌသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် တံပူမစားခြင်း၏ အပြစ်ငါးမျိုးနှင့် တံပူစားခြင်း၏ အာနိသင်ငါးမျိုးကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ရဟန်းတို့ တံပူမစားခြင်း၌ အပြစ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
အဘယ်ငါးမျိုးနည်း ဟူမူ -မျက်စိ မကြည်လင်
ခံတွင်း အနံ့ မကောင်း
အရသာကို ဆောင်တတ်သော အကြောတို့ မစင်ကြယ်ကုန်
သည်းခြေ သလိပ်သည် အစာကို မြှေးယှက်ကုန်၏
ထို (တံပူမစား) သူအား ထမင်းမမြိန်
ရဟန်းတို့ တံပူမစားခြင်း၌ အပြစ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
ရဟန်းတို့ တံပူစားခြင်း၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
အဘယ်ငါးမျိုးနည်းဟူမူ - မျက်စိ ကြည်လင်၏
ခံတွင်း အနံ့ ကောင်း၏
အရသာကို ဆောင်တတ်သော အကြောတို့ စင်ကြယ်ကုန်၏
သည်းခြေ သလိပ်သည် အစာကို မမြှေးယှက်
ထို (တံပူစား) သူအား ထမင်းမြိန်၏
ရဟန်းတို့ တံပူစားခြင်း၌ အာနိသင်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း ဟု (မိန့်တော်မူ၏)
ပက္ကလိုဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Petkalowa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ရှင်းလက်ဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်းလက်ဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၉ ဦး နေထိုင်သည်
ညာတင်ကုပ်သည် "ဘုရားမဟုတ် ညာတင်ကုပ်"ဟု သမုတ်ကြသည်မှာ ဘုရားဆင်းတုတော်တိုင်းသည် သင်္ကန်း ရုံပုံမှာ ဘယ်ပခုံးပေါ်သာ တင်၍ ရုံလေ့ ရှိရိုးမှန်သော်လည်း၊ ညာတင်ကုပ်သည် ဆေး၊ မန္တရား၊ အင်းအိုင်၊ လက်ဖွဲ့ စီရင်ခြင်း သဘောအားဖြင့် ညာဘက်ပခုံးပေါ် တင်ရုံထားပုံ ထုလုပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့် ဘုရားမဟုတ်ဟု အမှတ်အသား ပြုသတည်း
ညာတင်ကုပ်ကို လှုပ်ကြည့်၍ အသံမြည်မှသာ ညာတင်ကုပ် စစ်သည်
ညာတင်ကုပ်သည် ဘုရားမဟုတ်ဟု ဆိုသောကြောင့် အင်းအစီအရင် ပါ၍ ဘုရားကျောင်းဆောင်ထဲဝယ် ထည့်သွင်း ပူဇော်ရန် မအပ်ချေ
သင်္ကန်းသည် ဘယ်ရုံလား၊ ညာရုံလားဟူသည်ကို စိစစ်ပြီး၊ မိမိတို့ ကိုးကွယ်ထား သော ဘုရားရုပ်ပွားတော်သည် ဘုရားမဟုတ် ညာတင်ကုပ် ဖြစ်နေပါက ဖယ်ရှား၍ တတ်သိနားလည်သူ ဝါ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းသို့ ပို့ရမည် ဖြစ်ပြီး၊ နောင် မကိုးကွယ်မိအောင် သတိထားရမည် ဖြစ်သည်
ဥပါဒါန် ဆိုသည်မှာ "ဥပါဒိယတီတိ ဥပါဒါနံ" မြဲစွာစွဲလမ်းတတ်သောကြောင့် "ဥပါဒါန်" မည်သည်
တဏှာကြောင့် ဥပါဒါန် ဖြစ်ပေါ်သည်
ခိုင်မြဲကြပ်တည်းစွာ မလွှတ်ရက်ပဲ စွဲလမ်းသောတရားကို "ဥပါဒါန်" ဟု ဆိုသည်
အကြင်တစ်စုံတစ်ရာသော အရာဝတ္ထုကို သာယာစွဲလမ်းမှုကြောင့် အလွန်များပြားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ရပါသော်လည်း ထိုဝတ္ထုကို မစွန့်ပစ်နိုင်၊ အပြစ်ဒေါသ အာဒီနဝတို့ကို မြင်ပါသော်လည်း ထိုဝတ္ထုကို မစွန့်လွှတ်နိုင်
ဖားကို မြွေမြို၍ ထားသကဲ့သို့ အတင်းစွဲလမ်းသည်ကို "ဥပါဒါန်" ဟူ၍ ဆိုလိုသည်
ဥပါဒါန်သည် အောက်ပါအတိုင်းလေးပါးအပြား ရှိသည် -ကာမုပါဒါန်ဒိဋ္ဌုပါဒါန်သီလဗ္ဗတုပါဒါန်အတ္တဝါဒုပါဒါန်ချစ်ခင်နှစ်သက် စုံမက်သာယာဖွယ်ဖြစ်သည့် ရူပါရုံအစရှိသည့် ကာမဝတ္ထုတို့၌ မလွှတ်ရက်ဘဲ ပြင်းစွာစွဲလမ်းသော ကာမတဏှာသည် "ကာမုပါဒါန်" မည်သည်
မှားယွင်းသောအယူတို့၌ လည်းကောင်း၊ ဒိဋ္ဌိနှင့်ဆိုင်သော ဝတ္ထုတို့၌လည်းကောင်း၊ ကျမ်းဂန်တို့၌ လည်းကောင်း ဤအယူသာ မှန်၏ အခြား အယူများကား အမှားချည်းတည်းဟူ၍ ပြင်းထန်ခိုင်မြဲစွာ စွဲလမ်းသော ဒိဋ္ဌိသည် "ဒိဋ္ဌုပါဒါန်" မည်သည်
(ကာလာမသုတ်ကို ကြည့်ပါ)သမာဓိကို ဖြစ်စေတတ်သော ဘာဝနာ(တရားကျင့်ခြင်း), ပညာကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော ဘာဝနာလမ်း(တရားလမ်း)မှ ရှောင်ထွက်၍ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်အောင်ကျင့်ခြင်းစသော အတ္တကိလမထာနုယောဂအကျင့်, အချည်းနှီးစက်ဆုပ်ဖွယ်ကျင့်သောအကျင့်, နွားတို့အကျင့် နွားတို့အလေ့သို့လိုက်သော အကျင့် ဤကဲ့သို့သော ဗာဟိရကတိတ္ထိတို့၏ အကျင့်မျှနှင့် သံသရာမှ စင်ကြယ်စွာ ထွက်မြောက်နိုင်သည်၊ ဒုက္ခမှ ကင်းလွတ်နိုင်သည်ဟူ၍ အခိုင်အမြဲ စွမ်းလမ်းသော ဒိဋ္ဌိတ်မျိုးသည် "သီလဗ္ဗတုပါဒါန်" မည်သည်
သတ္တဝါတို့မှာ ခိုင်မြဲသော အတ္တရှိ၏
ထိုအတ္တဖြင့် တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ ကူးပြောင်း၏
လူသေ၍ ပြောင်းလဲသော်လည်း အတ္တသည် မပြောင်းလဲ၊ "ငါ" ဧကန်ရှိသည်၊ "သူတစ်ပါး" ဧကန်ရှိသည်၊ "ယောက်ျား မိန်းမ ပုဂ္ဂိုလ် သတ္တဝါ" ဧကန်ရှိသည် ဟူ၍ အပြင်းအထန်စွဲလမ်းသော ဒိဋ္ဌိတစ်မျိုးသည် "အတ္တဝါဒုပါဒါန်" မည်သည်
တစ်နည်းမိမိကိုယ်ကို စွဲလမ်းမှု၊ သတ္တဝါ (သို့) တစ်ဦးတစ်ယောက်တို့အပေါ်၌ ပြင်းစွာစွဲလမ်းမှုကြောင့် နောင်ဘဝပဋိသန္ဓေထပ်မံနေရန် အားထုတ်ခြင်း စွဲလမ်းမှုကို ဆိုလိုသည်
ထိုအတ္တဝါဒုပါဒါန်ကို အတ္တဒိဋ္ဌိဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတ္တာနုဝါဒဒိဋ္ဌိဟူ၍လည်းကောင်း၊ သက္ကာယဒိဋ္ဌိဟူ၍လည်းကောင်း ဆိုအပ်သည်
ဆင်စိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsein)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ဆင်စိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်စိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၈ ဦး၊ မ ၂၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အက်စတိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဘောလ်တစ်ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘောလ်တစ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် Peipsi ကန် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ ဝန်းရံလျက် ရှိသည်
ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်မှာ ၄၅,၂၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇,၄၆၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယား လူမျိုးတို့သည် ဖင်န်လူမျိုး (Finnic ) များ ဖြစ်ကြပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော အက်စတိုးနီးယန်း ဘာသာစကားမှာ ဖင်လန်ဘာသာစကားနှင့် အတော်ဆင်တူသည်
ဗောလတစ်နိုင်ငံစုတွင်ပါဝင်သော အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ရုရှ၏ ၁၆ ခုမြောက် သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
နှစ်ပေါင်းရာပေါင်းများစွာက အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အကြိမ်ကြိမ် လက်ပြောင်းစိုးမိုးမှုကို ခံယူခဲ့ရလင့်ကစား၊ အက်စတိုးနီးယား တိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိမာန်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မတိမ်ကောမပပျောက်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်း ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်သည် အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သော ထုံးဟောင်းပုံပြင်တို့ဖြင့် ကြွယ်ဝလှပေရာ ထောင်နှင့်သောင်းနှင့်ချီ၍ အရေအတွက်ရှိသော ထိုထုံးဟောင်း ပုံပြင်တို့သည် ယခုတိုင် ရိုးရာတေးသီချင်းများ၊ ကဗျာများ အဖြစ် တည်ရှိနေကြလေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ အရှေ့ မြောက်ထောင့်ကျသော အပိုင်းတွင်တည်ရှိ၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်နှင့် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့တို့အကြား ထိုးထွက်နေသော ကုန်းမြေ တစ်စိတ်တစ်ဒေသနှင့် ကျွန်းများအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ထိုနိုင်ငံ၏အရှေ့ဘက်တွင် ပိုင်ပူး(ချွတ်စကူးရေး) ရေအိုင်နှင့် ရုရှားပြည်မကြီး(ရုရှားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ)တို့ရှိ၍၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံငယ် (လတ်ဗီးယားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ နိုင်ငံ ငယ်) ရှိသည်
အနောက်ဘက်တွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံငယ်သည် ကျွန်းပေါင်း ၈၁၈ ကျွန်းအပါအဝင် ၁၈၃၅၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေရာ ကျွန်းများ၏ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၆၁ဝ ဖြစ်သည်
ကျွန်းများထဲတွင် ဆာရီမာ (အူးဇယ်)နှင့် ဟီအူးမား (ဒက်အူး) တို့သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အင်းအိုင်ပေါများသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်၍ အင်း အိုင် စုစုပေါင်း ၁၅၁၂ ခုရှိသည်
ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ကမ်းပါး စောက်များဖြင့် တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွား၍ တစ်ပြည်လုံး သည် ပေ ၁ဝ၄ဝ မျှသာ မြင့်လေသည်
ကူးသန်းသွားလာရေး နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သော မြစ်နှစ်မြစ် သာရှိရာ ယင်းတို့မှာ နာရဗား(နဗိုရာ)နှင့် အီမာတို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏မြို့တော်သည် တယ်လင်းဖြစ်၍ ရေးဗယ်ဟုလည်းခေါ် သည်
အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ နရဗား၊ တာတူး၊ အရင်စ ဗွက် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းကျသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်သည် နှင့်အညီ အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီသည် ရှည် ကြာ၍ နွေရာသီမှာ ထွေးထွေးနွေးနွေးရှိရုံမျှသာ ဖြစ်သည်
တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ၏၅ဒီဂရီ ဖြစ်၍ ရာသီဥတုသင့်တင့်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်သည် ၂၁၏၆ လက်မ ဖြစ်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ လူဦးရေသည် (၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်) ၁၃၅၇ဝဝ ဖြစ်ရာ အက်စတိုးနီး ယန်းလူမျိုးမှလွဲလျှင် ဒုတိယအများဆုံးသည် ရုရှလူမျိုး၊ တတိယအများဆုံးသည် ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယန်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် ဖင်းနစ်ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် အက်စတိုးနီးယန်းတို့သည် ယင်းတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်များဖြစ် ကြသော ဗိုက်ကင်းလူမျိုးများကဲ့သို့ အရပ်မြင့်၍ ဆံပင်ရောင် လှသည်
ယင်းတို့သည် လုံ့လဝိရိယရှိ၍ အလုပ်ကြိုးစားသူများ ဖြစ်သော်လည်း နေ့အားရက်အား ပွဲတော်အခါများ၌ ပျော်ပျော် ပါးပါးနေထိုင်ကြရန်လည်း နှစ်သက်သည်
အက်စတိုးနီးယန်း ခြောက်ယောက်လျှင်ငါးယောက်သည် ပရိုတက်စတန့် (လူသာ ရန်ဂိုဏ်း) ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
ကျန်လူများသည်မူ ရောမ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးကိုအဓိကထား လေရာ အာလူး၊ ရိုင်းစပါး၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယောစပါးနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့သည် အရေးပါသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ဖြစ်သည်
နွားမွေးမြူရေးနှင့် နွားနို့လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေး ပါသည်
ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လာပြီး နောက်တွင် လယ်မြေများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်၍ စုပေါင်း လယ်ယာစနစ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
ထိုနိုင်ငံ၏ ကုန်းမြေငါးပုံတစ်ပုံသည် သစ်တောများ ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စက္ကူလုပ်ငန်း တို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် သစ်လုပ်ငန်း များ အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်
အခြားအရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကျောက်နု လွှာမှထုတ်လုပ်ရရှိသည့် ရေနံအများဆုံးထွက်သော တိုင်းပြည် ဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ မြေထွက်သယံဇာတပစ္စည်း များမှာ ရေနံအပြင် သစ်ဆွေးမြေ၊ ထုံးကျောက်၊ မြေစေးပြာ၊ ဂေါတံကျောက်၊ မီးစုံးကျောက်၊ စကျင်ကျောက်တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ရုရှားသို့သာလျှင် တင်ပို့ရသည်သာများသည်
စက်မှုထွက် ကုန်များမှာ သံ၊ သံမဏိ၊ စက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဝါဂွမ်း၊ စက္ကူ၊ သစ်ပျော့ဖတ်နှင့် အရက်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ လေသည်
မြို့တော်တယ်လင်းသည်  ရုရှားမှ လီနင် ဂရက်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ရုရှား ပြည်မအတွင်းသို့ ကုန်စည်တင်ပို့ရေးတွင် အချက်အချာဖြစ်လေ သည်
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့်ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ကုန်သင်္ဘောများမှာ မီးသင်္ဘောကြီးပေါင်း ၁၂၅ စင်းနှင့် အခြား မော်တော်သင်္ဘောကြီးငယ်များ အပါအဝင် စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁၉၆၆၂၇ တန်ခန့်ရှိသည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံအတွင်းအသုံးပြုနေသော မီးရထား လမ်းသည် ၁၃ဝ၆ မိုင်ခန့်ဖြစ်သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် သွား လာအသုံးပြုနေသော လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများမှာ မော်တော် ကားလမ်း ၁၄၄ဝ၇ မိုင်ခန့်ရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အခိုင်အမာ ခင်းထားသောလမ်းမှာ ၉၉၉၈ မိုင်ခန့်ဖြစ်လေသည်
တယ်လင်းမြို့၊ လီနင်ဂရက်မြို့နှင့် ရီးဂမြို့တို့သည် လေကြောင်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အလွန်ပျက်စီးခဲ့ရာ အထူး သဖြင့် တံတားကြီးများ ပျက်စီးခဲ့သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ပညာရေးသည် အဆင့် အတန်းမြင့်သည်
အခမဲ့မသင်မနေရ ပညာရေးစနစ်ရှိသည်
သို့သော် စာမတတ်သူ ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်ကား ရှိနေသေး သည်
အထက်တန်း ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများရှိရာ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်များ၊ အနုပညာနှင့် ဂီတအတတ်သင်ပညာ ဗိမာန်များ လည်း ပါဝင်သည်
၁၆၃၂ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်းရှိလေသည်
အက်စတိုးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံသမိုင်းတင်စ ခေတ်ဦးကပင် ဗောလတစ်ကမ်းခြေဒေသ တစ်ဝိုက်၌ နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်
ဦးစွာ၌ အက်စတိုးနီးယားပြည်ကို အယူဝါဒရေးရာ ဂိုဏ်းများက အုပ်ချုပ်နေခဲ့ရာမှ ဒိန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ပိုးလူမျိုးတို့သည် လည်းကောင်း တစ်လှည့်စီ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်း ပိုက်ခဲ့ကြသည်
၁၅၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဆွီဒင် လူမျိုးတို့က အက်စတိုးနီးယားကို ကြိုးကိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ အက်စတိုးနီးယားတွင် ရုရှတို့ စတင် တွင်ကျယ်လာခဲ့၍ ၁၇၂၁ ခုနှစ် နီရှတတ်စာချုပ်အရ ဆွီဒင်က အက်စတိုးနီးယားကို ရုရှသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ရုရှတို့လက်အောက် ခံဖြစ်နေခဲ့ရာမှ ထိုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာ ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယား၏ လွတ်လပ်ရေးကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီအစိုးရတို့က အသိအမှတ် ပြုကြသည်
ဂျာမန်တို့က နိုင်ငံတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ ပရပ်ရှားပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားနေခဲ့ကြသော ဗောလတစ် မှူးမတ်ကြီးများက ထောက်ခံခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျာမန်နိုင်ငံပြိုကွဲသွားသောအခါ လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်ရရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်စ တိုးနီးယန်းအစိုးရနှင့် ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရက အက်စတိုးနီး ယားနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလေသည်
သို့သော် ရုရှနှင့်ဂျာမန်တို့၏ ဩဇာအာဏာအရှိန်အဝါ သည် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံအပေါ်၌ ကောင်းမြဲကောင်းနေ သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် အခြေခံ ဥပဒေသစ်ရေးဆွဲပြီးလျှင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်လိုက်လေ သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစ ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁ ရက်နေ့တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သော်လည်း ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်းအခြေခံ စခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် စစ်တပ်များချထားခွင့်ပေးရန် ရုရှနိုင်ငံက တောင်းဆိုလာခြင်းကို ခွင့်ပြုခဲ့ရသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ဩဂုတ်လတွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ သည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း သိမ်းသွင်းခြင်း ခံရသည်
ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း၌ ၁၆ ခုမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၍ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဆိုဗီယက်တပ်များသည် တန်ပြန်ထိုးစစ်ပြန်ဆင်ကာ စက် တင်ဘာလကုန်ခန့်တွင် အက်စတိုးနီးယားကို ဂျာမန်တို့လက်မှ ပြန်၍သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံတွင် အဝင်အပါ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိ သွားလေသည်
ဆင်ခေါင်းလေးရွာ၊ ဆင်ခေါင်း (ရှားခဲ)
ပင်ပုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinpon)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ပင်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်းသာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hinthar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ စီကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၇ ဦး၊ မ ၇၂၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၃၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaythit)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ စကားပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄၈ ဦး၊ မ ၂၉၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒန်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Danpin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ထုံးဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒန်ကျင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dankyin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ရှင်ဆွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှင်ဆွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃ ဦး၊ မ ၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ပဲခူးမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ဦးထင်ကျော် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စာရေးဆရာနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သမ္မတ အဖြစ် ၂၀၁၆ မတ်လမှ ၂၀၁၈ မတ်လ အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့ ပြည်သူ့လွှတ်တော် အစည်းအဝေးတွင် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဒုသမ္မတလောင်း အဖြစ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များက အဆိုပြုခြင်းခံကာ ၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော်အား ၁၉၆၂ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း ပထမဆုံးသော အရပ်သားသမ္မတအဖြစ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်ကို ၁၉၄၆ ဇူလိုင် ၂၀ တွင် ဖခင်စာရေးဆရာ မင်းသုဝဏ် နှင့် မိခင် ဒေါ်ကြည်ကြည်တို့မှ ရန်ကုန်မြို့တွင် မွေးဖွားသည်
ဖခင် မင်းသုဝဏ် သည် မွန်-မြန်မာမျိုးရိုးဖြစ်သည်
မွေးချင်း (၃) ယောက်ရှိသည့်အနက် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်
ဦးထင်ကျော်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ထက် အသက် တစ်နှစ် တစ်လ တစ်ရက်ငယ်ရွယ်သူ ဖြစ်သော်လည်း မက်ဒရစ်ကျောင်း (အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံမြို့နယ်)တွင် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်အတူ ပညာဆည်းပူးခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၆၆ တွင် စီးပွားရေးပညာဘွဲ့ (B.Eco) ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်ပျူတာ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် မှ ပညာတော်သင်ဆု ရရှိပြီး လန်ဒန်တက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၈၇ တွင် Arthur DeLittle, Management Education Institute, Cambridge, Massachusetts တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၆၈ မဟာတန်း တက်စဉ် အချိန်ကာလအတွင်း တက္ကသိုလ်နည်းပြအတွင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာပင် အကြီးစားစက်မှုလုပ်ငန်းတွင် ဌာနခွဲမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ မှ ၁၉၉၂ ထိ  နိုင်ငံခြား စီးပွားဆက်သွယ်ရေး ဦးစီးဌာန တွင် ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး ရာထူးအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်မှ အနားယူခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ကြည် ဖောင်ဒေးရှင်းတွင် စတင်တည်ထောင်စဉ်မှ သမ္မတ မဖြစ်မီအထိ အလုပ်အမှုဆောင် အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ငယ်သူငယ်ချင်းဖြစ်ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ နောက်ကွယ်တွင် နှစ်ပေါင်းများစွာရှိနေခဲ့သူတစ်ဦး လည်းဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ်ထက် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့်သာ ပိုမိုနီးကပ်သူဖြစ်သည်
နေအိမ်အကျယ်ချုပ် ကျခံနေစဉ်အတွင်း ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ပြင်ပကမ္ဘာကို ချိတ်ဆက်ပေးခဲ့သော လူအနည်းစုတွင် ဦးထင်ကျော်လည်း ပါဝင်သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အစိုးရဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ဦးဆောင်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
သူသည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ သံတမန်ရေးရာ အရာရှိလည်း ဖြစ်သည်
NLD နာမည်ကြီး ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဦးလွင်၏သမီး၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော် နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်စုစုလွင်၏ ခင်ပွန်းလည်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ မတ်လ ၁၅ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်အား ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်မှ သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ မတ်လ ၁၇ ရက်တွင် ဦးထင်ကျော်သည် ဝန်ကြီးဌာနများမှ ဝန်ကြီး ၂၁ ဦးအား ၁၈ ဦးအဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် ပြည်ထောင်စု လွှတ်တော်သို့ တင်ပြခဲ့သည်
၂၁ မတ် ၂၀၁၆ တွင် ဝန်ကြီးများအား ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရန် လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုခဲ့သည်
၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်တွင် ကျမ်းသစ္စာကြိမ်ဆိုပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် သမ္မတဖြစ်လာခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် သမ္မတအိမ်တော်တွင် သမ္မတဟောင်း ဦးသိန်းစိန် ထံမှ သမ္မတအဆောင်အယောင် ဖြစ်သော ရွှေစလွယ်ကို လွှဲပြောင်းကာ နိုင်ငံတော် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာကို လွှဲပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး သတင်းထုတ်ပြန်ချက် အမှတ် (၁၂၀၁၈) ဖြင့် လက်ရှိအလုပ်တာဝန်များမှ အနားယူလိုသောကြောင့် သမ္မတရာထူးမှ နုတ်ထွက်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်သည် သမ္မတအဖြစ်တာဝန်ယူနေစဉ်က နိုင်ငံတော်အဆင့်ခရီးစဉ်များ သွားရောက်ခဲ့သည်
ဦးထင်ကျော်သည် "ဒလဘန်း" ကလောင်အမည်ဖြင့် သုတစာပေ နိုင်ငံရေးစာပေ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်
သူ၏ဖခင် မင်းသုဝဏ်အကြောင်းကို အဘဘဝ အဘအကြောင်း တစေ့တစောင်း အမည်ဖြင့် စာအုပ်ရေးသားခဲ့သည်
ဓညဝတီ အားကစားကွင်းသည် ဘက်စုံသုံး အာကစားကွင်း ဖြစ်ပြီး စစ်တွေမြို့၊ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည်
အဆိုပါကွင်းသည် ပရိသတ်ဦးရေ ၇,၀၀၀ ဝင်ဆန့်ပြီး မြန်မာ အပျော်တမ်း လိဂ်(မြန်မာနေရှင်နယ် လိဂ်-၂) ပြိုင်ပွဲဝင် အာရကန် ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်
ယခုခေတ်၌ အင်ဂျင်နီယာကြီးများသည် ကျောက်ဆောင် မြေထုကို ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့်ဖြိုခွဲ၍ တူးမြောင်းများ၊ လှိုဏ်ခေါင်းများ ဖောက်လုပ်ကြသည်
ဒိုင်းနမိုက်သည် သေးငယ်သော်လည်း၊ ပေါက်ကွဲရာ၌ အလွန်ပြင်းထန်သည်
ဒိုင်းနမိုက် အားလုံးလိုလိုတွင် အဓိကအားဖြင့် နိုင်ထရိုဂလစ်ဆရင်းပါဝင်သည်
နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် အီတာလျံ အမျိုးသား အားစကားညို ဆိုဗရဲရိုးဆိုသူက ဖော်စပ်ခဲ့လေသည်
နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းမှာ ဂလစ်ဆရင်းကို နိုက်တရစ်အက်ဆစ်၊ ဆာလဖျူရစ်အက်ဆစ်တို့နှင့် ရောစပ်ပြုလုပ်ထားသော ပစ္စည်းဖြစ်သည်
နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်းမှ ဒိုင်းနမိုက်ဖြစ်အောင် ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်အမျိုးသား ဓာတုဗေဒပညာရှင် အဲလ်ဖရက် နိုဘယ်ဆိုသူက ကြံစည်ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်
နိုဘယ်မှာ နိုဘယ် ငြိမ်းချမ်းရေးဆုကို တီထွင်သောပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်၏
ဒိုင်းနမိုက်ပြုလုပ်ရာ၌ နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်းကို လွယ်ကူစွာ မပေါက်ကွဲစေရန် ဓာတ်ပြုမှုကင်းသော နိုက်ထရို ဂလစ် ဆရင်းစုတ် ပစ္စည်းများတွင် စုတ်ဝင်နေစေသည်
နိုဘယ်အသုံးပြုခဲ့သည့် နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်း စုတ်ပစ္စည်းမှာ ကီဇယ်ဂူးခေါ် မြေစေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်
နောင်အခါတွင် ထိုမြေစေးမျိုးအစား သစ်သားပျော့ဖတ် မြေဖြူ၊ မီးသွေး စသည်တို့ကို အသုံးပြုကြသည်
ဒိုင်းနမိုက်တွင် နိုက်ထရိုဂလစ်ဆရင်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ ကီဇယ်ဂူး ၂၅ ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်လေ့ရှိသည်
၁၈၇၅ ခုနှစ်၌ နိုဘယ်သည် ယခင်ကထက် ပိုမိုပြင်းထန်သော ဒိုင်းနမိုက် ဂျယ်လတင်ကို တီထွင်ပြန်သည်
ထိုဒိုင်းနမိုက်တွင် နိုက်ထရို ဂလစ်ဆရင်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ နိုက်ထရိုဆဲလျူလို့ ၆ ရာခိုင် နှုန်း၊ ပိုတက်ဆီယမ် နိုက်ထရိတ် ၁၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် သစ်သား ပျော့ဖတ်၊ မြေဖြူတို့ကို အနည်းငယ်စီ ပါဝင်လေသည်
ရိုးရိုးဒိုင်းနမိုက်သည် များသောအားဖြင့် တုတ်ချောင်းပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
အရှည် ၈ လက်မခန့်ရှိ၍၊ အချင်း ၂ လက်မခန့်ရှိ၏
ရေငွေ့မဝင်နိုင်အောင် ဒိုင်းနမိုက်ကို ဖယောင်းသုတ်ထားသော စက္ကူအညိုရောင်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထားသည်
ဒိုင်းနမိုက်ကို ဖောက်ခွဲလိုသည့်အခါ မီးရှို့ပေးရသည်
မီးစွဲလောင် နေစဉ် ဒိုင်းနမိုက်ကို အနည်းငယ်ရိုက်ခပ်လိုက်လျှင် ထိပ်ဖုံးက ယမ်းအိမ်ပွင့်၍ ပြင်းထန်စွာ ပေါက်ကွဲသွားလေသည်
ကခုန်ခြင်းဆိုသည်မှာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများကို အချက်ကျကျ လှုပ်ရှားခြင်းဖြစ်၍ ထိုသို့ လှုပ်ရှားမှုတွင် သဘော၊ သရုပ်၊ အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပါရှိလေသည်
ကခုန်သည့်အခါ တေးသီချင်းများကို သီဆိုပြီးလျှင် လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၍ စည်းချက်လိုက်ပေးရသည်
သို့မဟုတ် တူရိယာဂီတများ တီးမှုတ်ပေးရသည်
အချို့သော ရှေးခေတ် အကအခုန်တို့တွင် ခေါင်း၊ ခြေထောက်၊ ကျော၊ ခါး၊ လက်မောင်း၊ လက်ချောင်း စသည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို လှုပ်ရှား၍ တပင်တပန်း လိမ်ကောက်ခုန်ပေါက်ကကြရ၏
အချို့သော အကများတွင်ကား ခြေလက်များကို လှုပ်သည်ဆိုရုံမျှ လှုပ်ရလေသည်
ရှေးခေတ် ကခုန်ခြင်းတို့တွင် ကြည့်သူနှစ်သက်မှုရရန်ထက် ကသူပျော်ရွှင်ကျေနပ်မှုရရန် ပို၍ အဓိကကျသည်
တွဲဖက်၍ ကခြင်းအလေ့သည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ပို၍ခေတ်စားလာရကား ကခုန်ခြင်းသည် ဖိုမဆက်ဆံရေးနှင့် ဆက်သွယ်နေသည်ဟု အချို့က ထင်မြင်ကြသည်
ထိုထင်မြင်ချက် မှားယွင်းကြောင်းကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ကခုန်မှုဓလေ့ထုံးစံများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်
အကအခုန် ဟူသရွေ့တွင် ဖိုမဆက်ဆံရေး သဘောဖြစ်သော ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ် လှုံ့ဆော်မှုများ မကင်းသော်လည်း ထိုလှုံ့ဆော်မှုမှာ အကြောင်းရင်းမဟုတ်၊ အဆွယ်အပွား အခြင်းအရာတစ်ရပ်သာလျှင် ဖြစ်ချေသည်
သာဓကပြရသော် မင်းသားမင်းသမီးနှစ်ပါးသွားအကများတွင် ဖိုမဆက်ဆံရေးသဘောများ သက်ဝင်ပါရှိသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ကြည့်သူကသူ နှစ်ဖက်သောလူတို့ စိတ်ပေါ့ပါး ရွှင်မြူးခြင်း အတွင်းသဏ္ဌာန်ကို ပေါ်လွင် စေသော အမူအရာတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်
လူတိုင်းလူတိုင်းတွင် ကြီးမားသောဆန္ဒနှစ်ခုရှိရာ၊ တစ်ခုမှာ ထင်ပေါ်လိုသောဆန္ဒဖြစ်၍ အခြားတစ်ခုမှာ လူအများနှင့် ရောနှောဆက်ဆံလိုသော ဆန္ဒဖြစ်သည်
ကခုန်ခြင်းသည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ထိုဆန္ဒကြီးနှစ်ခုစလုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း ပြည့်ဝစေနိုင်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကချေသည်တစ်ဦးသည် ပရိသတ်ရှေ့တွင် မိမိ၏အစွမ်းကိုပြသခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထင်ပေါ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည့်နည်းတူ၊ အများနှင့်ရောနှောခြင်းဖြင့်လည်း ထင်ပေါ်မှုကို ရရှိနိုင်ပေသည်
တခါတရံ ကိုယ်ထီးအစွမ်းပြမှုသည် ပို၍ပေါ်လွှင်တတ်လျက်၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ အများနှင့်ရောနှော ဆက်ဆံမှုသည် ပို၍ပေါ်လွင်တတ်လေသည်
သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် ထိုအချက်နှစ်ရပ်စလုံးပင် ကမှုခုန်မှုတို့၌ အကျုံးဝင်လျက်ရှိသဖြင့် ဆန္ဒကြီး နှစ်ခုစလုံးကို တစ်ကြိမ်တည်းနှင့်ပင် ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်သာ ဖြစ်လေသည်
သို့အားလျော်စွာ လူတို့၏ ဆန္ဒလိုဘပြည့်ဝမှုကို ပေးစွမ်းသော ကခုန်ခြင်းသည် လူ့လောကတွင် ရှေးပဝေဏီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ တိုင်အောင် ခေတ်စားလျက် ရှိနေတော့သည်
ကခုန်ခြင်းသည် မြူးတူးပျော်ရွှင်မှုကို အရင်းခံထားသည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း အချို့သောကခုန်ခြင်းတို့သည် ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ်ကို သိသိသာသာ လှုံ့ဆော်ပေး၏
ယင်းမှာ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များတွင် တွေ့မြင်ကြရသည့် အကအခုန်များကို အတုယူထားဟန် တူလေသည်
သာဓကပြရသော် ဩစတြေးလီးယားတိုက်နှင့် နယူးဂင်းနီကျွန်းစပ်ကြားရှိ တောရက်ရေလက်ကြားမှ ကျွန်းစုများတွင် ထူးဆန်းသော ရှေးရိုးထုံးစံတစ်ခုရှိ၏
ထိုထုံးစံမှာ မိန်းမပျိုကလေးများသည် လူပျိုတစ်စု ကခုန်နေကြသည်ကို စောင့်ကြည့်ကြပြီးနောက်၊ မိမိတို့ သဘောကျသူကို ရွေးချယ်လျက် ပခုံးကို လက်နှင့်တို့၍ ခေါ်ယူသွားသော ထုံးစံပင်ဖြစ်သည်
ထိုမျှမကသေး လူတို့သည် တိရစ္ဆာန်များကို အတုယူ၍ ကခုန်ခြင်း ပြုတတ်ကြ၏
ထိုကဲ့သို့သော အကမျိုးကို မြန်မာဇာတ်ပွဲများတွင် တွေ့မြင်ကြရပေသည်
တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ ကရာတွင် မျက်နှာဖုံးများကို စွပ်၍ လည်းကောင်း၊ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ထားသော ကိုယ်ခန္ဓာအတုထဲသို့ ဝင်၍ လည်းကောင်း ကပြကြ၏
တစ်ခါတစ်ရံ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ရန် ပစ္စည်းမရှိသည့်အခါ အမူအရာနှင့်ပင် တိရစ္ဆာန်နှင့် တူအောင်ပြုလုပ်၍ ကပြကြသေးသည်
ဘီလူးက၊ မျောက်က၊ ဟင်္သာက၊ လိပ်ပြာက၊ ကိန္ဒရာက၊ တိုးနရားက စသော အကများမှာ မြန်မာတို့အတွက် တိရစ္ဆာန်များမှ အတုခိုးသည့် အကများ ဖြစ်ကြသည်
ဂျားဗါးကျွန်းသူကျွန်းသားများလည်း တိရစ္ဆာန်အတုခိုးသည့်အကများကို ကခုန်လေ့ရှိကြ၏
တိဗက်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင်ကား မကောင်း ဆိုးရွားအကများကို ကခုန်တတ်ကြသည်
အရှေ့တိုင်းအကများသည် အဓိပ္ပာယ်နက်နဲ၍ စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းလေသည်
ပျော်ရွှင်မှုအတွက်သာလျှင် မဟုတ်ဘဲ သာသနာရေးအကြောင်းများကို သရုပ်ဖော်ကာ ဇာတ်လမ်းဇာတ်အိမ်ဖွဲ့၍ ခင်းကျင်း ပြသလေ့ရှိလေသည်
သာသနာရေးအကများမှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲပေါ်ထွန်းလာသော လူမျိုးဆိုင်ရာအကများသည် အရှေ့တိုင်း များတွင် သာမက အနောက်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်
သို့အားဖြင့် ဗိုဟီးမီးယား၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ အင်္ဂလန်စသော အနောက်နိုင်ငံများတွင် ရှေးရိုးအကများသည် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် ခေတ်စားလျက်ရှိကြ၏
အနောက်နိုင်ငံများတွင် သရုပ်ဖော်အက ဘဲလေးအကမှာ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားခဲ့သည်
ယခုခေတ်စားလျက်ရှိသော ဝေါ့ဇစုံတွဲကနည်းမှာ နပိုလီယန် လက်ထက်တွင်မှ ထင်ရှားလာ ခဲ့သည်
ယခုခေတ်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ခေတ်စားလျက်ရှိသော အနောက်နိုင်ငံစုံတွဲ ကနည်းများမှာ ဖေါ့စထရော့၊ တန်ဂို၊ ရွမ်းဗါး၊ ဂျစ်တာဗတ် စသော ကနည်းများ ဖြစ်ကြ၏
နိုင်ငံခြားများမှာကဲ့သို့ပင် မြန်မာအကပညာသည်လည်း ရှေးခေတ်လူတို့၏ သာသနာရေးအကများမှ ပေါ်ပေါက်လာသော သဘင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်
ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်နှင့်အမျှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် အနောက်ဘက်ရှိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ပေါင်းစပ်မိလေသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု မူရင်းအသွင်အပြင်မှာကား ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိခဲ့ချေ
မြန်မာအကပညာသည်လည်း မြန်မာပီပီပင် တည်ရှိခဲ့ပါသည်အကပုံစံမှာ အများအပြားရှိသည်
၎င်းတို့မှာ-Ballet (ဘဲလေးအက)Ballroom dancing (အနောက်တိုင်း အစဉ်အလာ စုံတွဲအက)Belly dancing (ဗိုက်သားလှုပ်အက)Breakdancing (အမေရိကန်လူငယ်များအကြား မြူးကြွသည့် အပြိုင်ကသည့် အက)Classical (ရှေးရိုးအက)Contemporary (ခေတ်ပေါ်အက)Funk (လူမည်း ခေတ်ပေါ် စည်းချက်အက)Hip hop (အမေရိကန်လူမည်းများ စတင်ခဲ့သည့် အက)Jazz (အမေရိကန်လူမျိုးများ စတင်တီထွင်ခဲ့သည့် အပြင်းစားအက)Lyrical (ခံစားမှုပြ အက)Modern (ခေတ်သစ် အက) Salsa (တောင်အာဖရိက အက)Song and danceSwing (မြူးမြူးကြွကြွ အက)Tango (တောင်အာဖရိက စည်းချက် အက)Tap dance (စည်းချက်လိုက်အက)
ရည်းစား၊ ရည်း၊ ရည်ငံ ဟူသောဝေါဟာရ စကားလုံးသည် ပေါရာဏစကားဖြစ်သည်
မြန်မာဘာသာစကားဖြင့် ထင်မှတ်ထားသည်
ဆုလာဘ်ရသည် ဟုဆိုသည်
ရှင်သီလဝံသ စီမံသော ပေါရာဏကထာ လင်္ကာဟောင်းတွင် ဆုရကားရည်း
ယမ်းပည်းရိုသေဟုပါရှိသည်
လောကသာရ ဆုံးမစာတွင်လည်း ကြမ္မာကိုချည်း
မှတ်ထင်ရည်း၍ ကျင့်နည်းညံ့ဆုံးဟု ပါရှိသည်
ထိုကြောင့် စုံဘက်ရန် ရည်ရွယ်မှန်းထားသော ယောက်ျား မိန်းမများကို ရည်းစားဟု ခေါ်စမှတ်ပြုကြ၏
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စု ဇောင်းတူရွာ‌ေတာင်ဘက် ပဲခူးမြစ်တစ်ဖက်ခြမ်းတွင်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃၀ ဦး၊ မ ၅၃၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ဂျေဝန် (၁၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၈၁ မွေး) သည် တောင်ကိုရီးယားသရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ သံယောဇဉ်(၂၀၀၂)၊ နှလုံးသားခေါ်သံ(၂၀၁၁)၊ မေလဘုရင်မ(၂၀၁၂)နှင့် အရှုပ်တော်ပုံ၊ လန့်စရာမှားယွင်းနေသောအတွေ့အကြုံ(၂၀၁၃)တို့ကြောင့် ထင်ရှားလေသည်
၂၀၀၁ ၌ ဟန်နီဟန်နီဖြင့် ပွဲဦးထွက်လာသည်
သံယောဇဉ်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြင့် ကြယ်ပွင့်ဖြစ်လာသည်
ရန်သူ(ဆိုယူးဂျင်နှင့်)နှင့် ငါ့အချစ်ပတ်ဇီလေး(ဂျန်နာရာနှင့်ကင်ရေဝန်တို့နှင့်)ဇာတ်လမ်းတွဲတို့၌ ပို၍ ကျော်ကြားလာသည်
ဝိုင်တို့မြေ(၂၀၀၃)ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ရန်သူဇာတ်လမ်းတွဲ၏တွဲဘက် ကင်မင်ဂျောင်နှင့်အတူ သရုပ်ဆောင်ပြီး၊ မိသားစုရန်ငြိုးကြားမှ ရိုးရာအရက်ကို ပြန်လည်ရှင်သန်လာအောင် ကြိုးပမ်းကြပုံကို မြင်တွေ့ရသည်
၂၀၀၄ ၌ တောင်ကိုရီးယားနှင့်တရုတ် ပူးတွဲထုတ်လုပ်သော တရုတ်ပြည်၌ ၈၀ ရာခိုင်နှုန်းရိုက်ကူးသည့် ပေကျင်းကချစ်သူ၌ စွန်ဖေးဖေးနှင့်အပြိုင် သရုပ်ဆောင်သည်
အချစ်ဟာသရုပ်ရှင် စောက်ကြီးကျယ်နဲ့ရက်တရာ ၌ ပါပြီးနောက် ဆက်လက်၍ ငါ့ရဲ့၁၉နှစ်သားမရီး၌ ဇာတ်ရံအဖြစ် ပါခဲ့သည်
အံ့စရာဘဝ(၂၀၀၅)၌ ကင်သည် စင်္ကာပူ၌ တစ်ညတာလွန်ကျူးခဲ့သော အကျိုးဆက်အဖြစ် ငယ်ငယ်ရွယ်ရွယ်နှင့် အိမ်ထောင်ကျကာ ကလေးအဖေ ဖြစ်ရသည့် အကြောင်း သရုပ်ဆောင်ထားသည်
အမွေကြီး(၂၀၀၆)၌ မူကြိုကျောင်းကို အမွေဆက်ခံရရှိသော လူဆိုးဂိုဏ်းသားတစ်ဦးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သည်
ပထမဆုံးသမိုင်းဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည့် ဟွမ်ဂျီနီ၌ ဂေရှားမယ်နှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်မိသည့် မျိုးရိုးမြင့်သူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ကင်၏ ကိုရီးယားလှိုင်းကြယ်ပွင့်အဖြစ် ကျော်ကြားမှုက တရုတ်ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ စီစီတီဗီက ၂၀၀၈ ၌ လွှင့်သည့် အချစ်ဦး၌ ပါဖြစ်စေသည်
စစ်မှုထမ်းရန်ရည်ရွယ်၍ ၂၃ မတ် ၂၀၀၉ ၌ စာရင်းပေးပြီး၊ ကာကွယ်ရေးမီဒီယာအေဂျင်စီ၌ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၄ ဇန်နဝါရီ ၂၀၁၁ ၌ ပြီးဆုံးသည်
ပြန်လာသည့်အနေဖြင့် နှလုံးသားခေါ်သံ၌ နားမကြားသူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာ ချီးကျူးခြင်းခံရသည်
သူနှင့် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်သူ ဟွမ်ဂျောင်အွန်တို့သည် နောက်တွင် နှစ်ကုန် အမ်ဘီစီ ရုပ်သံဆုပေးပွဲ၌ အသိအမှတ်ပြုခြင်း ခံရသည်
၂၀၁၁ ဆောင်းဦး၌ ကင်သည် အီဂျီအာနှင့်အတူ ငါလည်းပါတယ်၊ ပန်းကလေး၌ သရုပ်ဆောင်ရန် လက်မှတ်ထိုးသည်
သို့သော်လည်း ၄ အောက်တိုဘာ ရိုက်ကူးသည့် ဦးဆုံးရက်၌ သူစီးသော ဆိုင်ကယ်သည် စက်ချို့ကာ အရှိန်မြန်ပြီး၊ သူဒဏ်ရာရသွားသည်
ပခုံးလွဲ၊ အရိုးအက်ကာ၊ အရွတ်နှင့်အရိုးနုများ စုတ်ပြတ်သွားကြောင်း တွေ့ရှိရပြီးနောက်၊ သူ နုတ်ထွက်လိုက်ကာ ယွန်းရှီယွန်းကို အစားထိုးလိုက်ရသည်
ဆယ်လခန့် အနုပညာလှုပ်ရှားမှုများကို ရပ်နားလိုက်ရကာ၊ ဒေါက်တာနာယောင်းမူလမ်းညွှန်ချက်အောက်၌ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလေ့ကျင့်ခန်းများ ပြုလုပ်ရပြီး၊ နောက်ဆုံး၌ လုံးဝပြန်လည်နလံထူနိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ၌ မေလဘုရင်မဖြင့် ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာပြီး၊ သင်္ဘောဆောက်လုပ်ရေး၌ အောင်မြင်သော လူတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို ရိုက်ကူးထားသည်
နောက်တွင် အမ်ဘီစီရုပ်သံဆုပေးပွဲ၌ ထိပ်တန်းထူးချွန်ဆုကို ရရှိခဲ့ပြီး၊ ၎င်းပွဲ၌လည်း တင်ဆက်သူ လုပ်သေးသည်
ကင်သည် အခပေးချယ်နယ် အွန်စတိုင်၌လည်း ယောက်ျားသားများအတွက် အလှအပအစီအစဉ်ဖြစ်သော အိမ်လှလှလေးရွေးကြစို့၌ ပင်တိုင်တင်ဆက်သူဖြစ်လေသည်
ဖြူစင်သော အသားအရေနှင့် တောက်ပသောအပြုံးတို့ကြောင့် ကင်သည် ကကျော်ကြားခဲ့သော်လည်း (ထို့ကြောင့်လည်း ပရိသတ်များက မိန်းမဆန်သည့် အမည်ဖြစ်သော အပြုံးနတ်သမီးဟု ပေးခဲ့ကြ)၊ မကြာသေးမီနှစ်များက ကင်သည် လူကြမ်းတစ်ယောက် ဖြစ်ပုံပေါက်အောင် လေ့ကျင့်လာခဲ့သည်
သူ့အဖေအဖြစ်မှတ်ယူထားသူက သူ့ကို မိဘအရင်းများဆီမှ ပြန်ပေးဆွဲလာခဲ့သူ ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရှိသွားသော စုံထောက်တစ်ယောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ထားသည့် အရှုပ်တော်ပုံ၊ လန့်စရာမှားယွင်းသောအတွေ့အကြုံ(၂၀၁၃)၌ ထိုပုံကို တွေ့နိုင်လေသည်
၂၀၁၄ ၌ ကင်သည် သားလေးယောက်နှင့်သမီးတစ်ယောက်အစစ်အမှန်ရှိုး၌ ပါဝင်ကာ၊ ၎င်းရှိုး၏ လုပ်ကွက်မှာ နာမည်ကြီးထင်ရှားသူ လေးဦးနှင့် ဖိတ်ခေါ်ထားသည့် ဧည့်သည်အမျိုးသမီးကြယ်ပွင့်နှင့်အတူ တောအရပ်၌ မိဘအတုများနှင့် မိသားစုသဏ္ဌာန် သရုပ်ဆောင်လုပ်ပြခြင်းတို့ ဖြစ်လေသည်
မျက်မှောက်ရေးရာအစီအစဉ်၌လည်း ပါဝင်တင်ဆက်ပြီး၊ ကောလာဟလနှင့် ဟော့သတင်းများကို အချက်အလက်များနှင့်တကွ အမှု ပြန်လည်တည်ဆောက်ကာ ထုတ်ဖော်ခြင်း ပြုရသည်
ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်း၌ ဆန္ဒဖျော်ဖြေရေးမည်သော တေးလင့်အေဂျင်စီတစ်ခုနှင့် စာချုပ်လိုက်သည်
၂၀၁၅ ၌၊ ကြမ်းကြုတ်သော ဘုရင်အင်ဂျိုအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ထားသည့် စပလင်းဒီး နိုင်ငံရေးဟု အမည်ရသော သမိုင်းဇာတ်လမ်းတွဲဖြင့် ပြန်လာလေသည်
အရပ် ၁၈၃ စင်တီအလေးချိန် ၆၈ ကီလိုသွေးအမျိုးအစား ဘီအိမ်ထောင်စုစာရင်း၌ မွေးနေ့မှာ ဇွန် ၁၈ ဖြစ်သည်
ပတ်ဆိုယွန်နှင့် ၂၈ ဇွန် ၂၀၁၃၊ ဆိုးလ်၊ ရုတ်စံဒုံရှိ ရုမ်မင်္ဂလာခန်းမ၌ လက်ထပ်ခဲ့သည်
နှစ်ဦးသားမှာ ငယ်သူငယ်ချင်းများ ဖြစ်ကာ၊ အောက်တိုဘာ ၂၀၁၂ ၌ စတင်တွဲခဲ့သည်
ပတ်သည် ကြော်ငြာအေဂျင်စီအကြီးအကဲတဦး၏ သမီးဖြစ်ကာ၊ မော်ဒယ်အေဂျင်စီတခု၌ စီမံခန့်ခွဲရေးပိုင်း၌ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၃ ၌ မွေးသော သူတို့သားကို အိမ်နာမည် ကောင်းကင်ဘုံဟု ပေးထားလေသည်
Honey Honey (SBS, 2001)Open Drama Man & Woman "You say it's Love, but I think it's Desire" (SBS, 2001)Wuri's Family (MBC, 2001)Romance (MBC, 2002)Rival (SBS, 2002)My Love Patzzi (MBC, 2002)Land of Wine (SBS, 2003)Beijing My Love (KBS2, 2004)My 19 Year Old Sister-in-Law (SBS, 2004)Wonderful Life (MBC, 2005)Great Inheritance (KBS2, 2006)Hwang Jini (KBS2, 2006)First Love (CCTV, 2008)Can You Hear My Heart (MBC, 2011)May Queen (MBC, 2012)Scandal: A Shocking and Wrongful Incident (MBC, 2013)Splendid Politics (MBC, 2015)Father, I'll Take Care of You (MBC, 2016)100 Days with Mr. Arrogant (2004)Inkigayo (SBS, 2002)Get It Beauty HOMME (OnStyle, 2012)Four Sons and One Daughter (MBC, 2014–present)The Real Story Eye (MBC, 2014–present)Lee Soo-young - "I'm Thankful to Her"  (2001)Leeds - "Silent Goodbye" (2002)Ditto & Sympathy 2 compilation - "함께 있음을" (2005)Jolin Tsai - "Agent J" (2007)Jolin Tsai - "Alone" (2007)Jolin Tsai - "Fear-free" (2007)Kan Jong-wook - "초연" (2011)Promise - Onaji Sora no Shita (Japanese single, 2008)My Woman - Stay in the Moment (Korean single, 2013)
ထနောင်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၉၉ ဦး၊ မ ၂၂၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
သကျမ်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakyankone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ သကျင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သကျင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၁ ဦး၊ မ ၂၅၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၃၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကိုဩဒိနိတ်: 43.7452°N 142.3581°E﻿  43.7452; 142.3581 ခဂုရအိုခဘူတာ  (神 楽 岡 駅 ခဂုရအိုခ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ အရှိခဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
တင်ကျည်း ဆိုသည်မှာ မြန်မာဘုရင်များလက်ထက် တပ်မတော်သုံး လက်နက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
တင်ကျည်းဆိုသည်မှာ ကျစ်လျစ် မာကျောသော ဝါးအမျိုးအစားများဖြစ်ကြသည့် ဝါးရင်း၊ ဝါးပိုးများကို မီးသင်းပြီး မာကျောအောင်ပြုလုပ်ထားသည့် တုတ်ရှည် လက်နက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဝါး နှင့် ပြုလုပ်ထားပြီး လက်နှစ်ဖက်နှင့် ကိုင်တွယ်အသုံးပြု၍ရသည့် လက်နက်ဖြစ်သည်
ဝါးရင်းဖြင့် ပြုလုပ်ထားခြင်းကြောင့် ဝါးရင်းတုတ်ဟု အလွယ်တကူခေါ်ဆိုကြရာမှ နှောင်းလူတို့သည် တင်ကျည်းနှင့် ဝါးရင်းတုတ်  မကွဲပြားတော့ဘဲ မှားယွင်းခေါ်ဝေါ်ကြသည်
လတ်တလောခုတ်ထားသော အနေတော် လက်တစ်ဆုပ်လုံးပတ်ရှိ ဝါး ကို အကိုင်းအခက်ရှင်းပြီး လိုအပ်သော အရှည် အတိုင်းအတာအတိုင်း ခုတ်ဖြတ်ရသည်
စံသတ်မှတ်ချက် အနေဖြင့် တင်ကျည်းသည် အသုံးပြုတဲ့သူ၏ အရပ်(ခြေဖြားကနေခေါင်းထိ)အထက် တစ်ထောင့်တစ်ထွာခန့် ပိုရှည်အောင် ပြုလုပ်ကြသည်
ပြီးနောက် နွားမဒါန်း ၏ ကျင်ငယ်ရည်ဖြင့် (၂ )ရက် မှ (၃) ရက်ခန့် အထိ စိမ်ထားရပြီးနောက် နေပြင်းပြင်းတွင် (၂) ရက် (၃) ရက်ခန့် လှန်းကာ အစိုဓာတ်ကိုဖယ်ထုတ်ရသည်
ထို့နောက် မီးဖြင့် ဝါးအကြောမာစေရန် အပြန်ပြန်အလှန်လှန် မီးပြပြီး ဖြောင့်စင်းလာစေရန်  ပေပေါ်တင်ပြီး တူဖြင့်ထုရသည်
၎င်းအဆင့်များ ပြီးသွားပါက မာကျောဖြောင့်စင်းနေသည့် တင်ကျည်းတုတ် အဆင့်ရောက်ရှိပြီဖြစ်သည်
လက်နက်အဖြစ်အသုံးပြုရန် အတွက် တင်ကျည်းတုတ်၏ထိပ်နှစ်ဖက်ကိုချွန်ပြီး မာကျောလာ‌ စေရန်ပြုလုပ်ရသည်
ထို့နောက် ထိပ်ပိုင်း ၊အလယ်ပိုင်း ၊လက်ကိုင်နေရာ နှင့် အောက်ပိုင်း နေရာများကို သေးသွယ်ကျစ်လျစ်သည့် လျှော်ကြိုးများဖြင့် တင်းတင်းကျပ်ကျပ်စည်းနှောင်ရသည်
၎င်းအဆင့်များ ပြီးသွားလျင် လှံ ကဲ့သို့ ထိုးနိုင်ပြီး တုတ်ရှည်ကဲ့သို့လည်း လှည့်ပတ်ကစားနိုင် ရိုက်နိုင်သည့်  တင်ကျည်းလက်နက် ကို ရရှိသည်
အဆိုပါတင်ကျည်းလက်နက်သည် ဓားဖြင့်အလွယ်တကူ ပိုင်းဖြတ်၍ မရ‌နိုင်သည်အထိ မာကျောလှသည့်အပြင် ၎င်း၏ဝါးချွန်ထိပ်များသည် ကျွဲသားရေချပ်များ ကိုပင် ဖောက်နိုင်သည်
ရိုက်နှက်ခံရရင်လည်း ကိုယ်တွင်းဒဏ်ရာရရှိနိုင်သည်
ကိုင်တွယ်အသုံးပြုရာတွင် ကျစ်လျစ်ပေါ့ပါးပြီး သယ်ဆောင်ရလွယ်ကူသည်
ထိုခေတ်ကသံထည်လက်နက်များထက် ပြုလုပ်ရ လွယ်ကူလျင်မြန်သည်
တင်ကျည်းဖြင့် အသုံးပြု  တိုက်ခိုက်ရန်အတွက် ဓား၊ လှံ တို့ကဲ့သို့ပင် သိုင်း ပညာ သီးသန့်ရှိသည်
အမှု—ဆွမ်းစားသောရဟန်းအနီး၌ သောက်ရေ-ယပ်ခတ်မှုဖြင့် ပြုစုခြင်း
အမှုသည်—အမတ်ကတော်ဟောင်း ဘိက္ခုနီ
သာဝတ္ထိမြို့၌ အမတ်ကြီးတစ်ယောက်သည် ရဟန်းပြုလုပ် သွားသဖြင့် အမတ်ကတော်လည်း ဘိက္ခုနီပြုလုပ် သွားလေသည်၊ တစ်နေ့သ၌ အမတ်ဟောင်း ရဟန်းသည် အမတ်ကတော်ဟောင်း ဘိက္ခုနီထံမှာ ဆွမ်းစားနေစဉ် ကတော်ဟောင်း ဘိက္ခုနီသည် လက်တဘက်ဖြင့် သောက်ရေခွက်ကိုကိုင်၍ လက်တဘက်ဖြင့် ယပ်ခတ်ပေးနေ၏၊ ထိုသို့ ပြုစုနေရင်း(ရှေးဟောင်းနှောင်း ဖြစ်တွေကို တွေးမိကာ) “ဟိုတုန်းကလဲ အရှင်ဘုရား ထမင်းစားနေပလားဆို ဒီလိုဘဲ ပြုစုခဲ့ရတယ်နော်”ဟုပြောလေရာ, “ဟင်းဟင်းမတော်ဘူး, ဒီလိုစကားတွေ မပြောနှင့်” ဟု တားမြစ်ငေါက်ငမ်း လေသော်...အောင်မ, ဟိုတုန်း ကတော့ငါ့ကို ဟိုလိုပြု ဒီလိုပြုနှင့် ပြုချင်တိုင်းပြုခဲ့ပြီးတော့, အခုမှဒီစကား ကလေးကိုမခံနိုင်ဘူးလား” ဟု ပြောပြောဆိုဆို ကိုင်ထားသောရေခွက်ကို ထိပ်ပေါ်ပစ်ချ၍ ယပ်တောင်နှင့် ရိုက်လေတော့သတည်း၊ ထိုသို့ဖြစ်ပုံကို အခြားဘိက္ခုနီတို့က ကဲ့ရဲ့ကြ၍ ဘုရားရှင်သိတော်မူသောကြောင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဘိက္ခုဿ ဘုဉ္ဇန္တဿ ပါနီယေန ဝါ ဝိဓူပနေန ဝါ ဥပတိဋ္ဌေယျ, ပါစိတ္တိယံ
အကြင်ဘိက္ခုနီသည် ဆွမ်းစားနေသောရဟန်း၏ အနီး၌ သောက်ရေဖြင့် သော်လည်းကောင်း, ယပ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း, တည်နေ့အံ့၊ (သောက်ရေ ယပ်ခတ်မှုဖြင့် ပြုစုလုပ်ကျွေးအံ့၊) ထိုဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏
ဤသိက္ခာပုဒ်၏ ဝတ္ထုကြောင်း၌ ရိုက်နှက်မှုပါသော်လည်း ရိုက်နှက်မှုသည် ဤသိက္ခာပုဒ်နှင့် မဆိုင်၊ ရေ-ယက်တက်ရည်-နွားနို့ စသော အရည်ဖြင့်လည်းကောင်း, ယပ်ဖြင့်လည်းကောင်း, ပြုစုမှုသာဆိုင်၏
ဘိက္ခုနီက ဘိက္ခုကို ပုတ်ခတ်ရိုက်နှက်လျှင် ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်၏
(ဘိက္ခုနီခန္ဓက)
ဇကရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaka)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ကျောက်ပြင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပြင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၃၂ ဦး၊ မ ၁၃၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
အကယ်ရွာမရွာ၊ သုံးဒါတ်
ပ လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: PaLetkhokepin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ပလက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပလက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၆ ဦး၊ မ ၁၀၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ဧတဒဂ်ရ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက်တွင် ဖြစ်၏
ထိုကာလတွင် ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားသည် ပွင့်တော်မူ၏
ထိုအချိန်တွင် ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် ဟံသာဝတီပြည်ရှိ “ဝိဒေဟ” အမည်ရှိသည့် သူဌေး၏ ဇနီးဖြစ်၏
တစ်နေ့သော် ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် မြတ်စွဘုရားထံတွင် တရားနာနေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်သာဝကတစ်ဦးအား ဓူတင်၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဟု ချီးကျူး၏
ထိုအခါ ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားအား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အလှူပေး၏
ထို့နောက် ထိုဆုကို ရရပါလို၏ဟု ဆုတောင်း၏
ယန်းကျော် (အောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkyaw (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက (၁၆ ဧပြီ ၁၉၃၉ – ၈ စက်တင်ဘာ ၂၀၁၇) သည်  မြန်မာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဩဝါဒါစရိယဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
မဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ရိပ်သာ တွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့သည်
ဆရာတော်ကို ၁၉၃၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၀ဝ ပြည့်နှစ်၊ နှောင်းတန်ခူးလပြည့်ကျော် (၁၃) ရက် တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကန်ရွာ၌ ခမည်းတော် ဦးဘဒေါင် မယ်တော် ဒေါ်ပွဲဟန်တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
အသက်(၁၃)နှစ်သားအရွယ်၌ ညောင်ကန်ရွာ ရှစ်မျက်နှာကျောင်းတိုက်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ် ပြု၍ “ ရှင်ဣန္ဒက ’’ ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ရှင်သာမဏေအဖြစ် ခံယူသည်
၁၃၂၀ ပြည့်နှစ်၊ ဒုတိယဝါဆိုလဆန်း (၅)ရက်နေ့၊ ညောင်ကန်ရွာ၊ ရှစ်မျက်နှာကျောင်းတိုက်၊ သင်္ဘောကျောင်း ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ မိဘဆွေမျိုးများ၏ ပစ္စယာနုဂ္ဂဟကိုခံယူကာ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်
၁၃၃၁- နှစ်မှစ၍၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒဝံသနှင့် မန္တလေးမြို့ မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်၊ ကံ့ကော်ကျောင်း၊ မုံရွာမြို့ မဏိရတနာပုံကျောင်းတိုက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမ (အလယ်တိုက်ကြီး) စသည့် စာချအကျော် ဆရာတော်များထံတွင် ပိဋကတ်သုံးသွယ်၊ နိကာယ်ငါးဖြာ ပါဠိအဋ္ဌကထာ ဋီကာများကို ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်သည်အထိ လေ့လာဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်
ပိဋကတ်သုံးသွယ် နိကာယ်ငါးရပ် ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာများကို ပခုက္ကူနည်း (ဆိုဝါ) အဖြစ်ဖြင့် ကျွမ်းကျင်နိုင်နင်းစွာ လေ့လာဆည်းပူးသင်ယူအောင်မြင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ နွေရာသီအခြေခံဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုသင်တန်း၌ မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏တာဝန်ပေးအပ်ချက်အရ ၁၃၃၈- ခုနှစ်မှ ၁၃၄၂ ခုနှစ်အထိ(၅)နှစ်တာမျှ သင်တန်းမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ရိပ်သာတည်ထောင်သည့် ၁၃၄၂ ခုနှစ်မှစတင်၍ ညောင်ကန်အေး သာသနာ့ရိပ်သာတွင် နွေရာသီအခြေခံဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုသင်တန်းကို ညောင်ကန်အေးဆရာတော်မှ နှစ်စဉ်ကျင်းပပေးခဲ့သည်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော် တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်သည့် ညောင်ကန်အေးပြည်တွင်းပြည်ပသာသနာပြုသင်တန်း ကို ၁၃၅၅ ခု၊ ဒုတိယဝါဆိုလပြည့်ကျော် (၆)ရက်၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၈)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
သင်တန်းမှ ထူးချွန်သည့်ရဟန်းတော်များကိုလည်း နိုင်ငံခြားတက္ကသိုလ်များသို့ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးနိုင်ရေးအတွက် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်မှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ၊ အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ညောင်ကန်အေးဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒကနှင့် အဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ အမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးယောက်မြို့ လောကချမ်းသာမြန်မာကျောင်းဆရာတော် နှစ်ပါးတို့အား ညောင်နှစ်ပင်သီးနှံစိုက်ပျိုးရေးအထူးဇုံ(၂)အကွက်အမှတ် ၁၇၀၁၇၁ (အေ)၁၇၀(ဘီ)(၁၅)ဧက ကိုနိုင်ငံတော်အစိုးရက ၂၀ဝ၁- ခုနှစ်တွင် လှူဒါန်းခဲ့သည်
ပရဟိတကျောင်း ထောက်ပံ့ရေးစိုက်ခင်း လယ်မြေ အပါအဝင်(၃၇.ဝ၃)ဧကရှိသည်
ညောင်ကန်အေးလောကချမ်းသာပရဟိတကျောင်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ထောင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော်မှ ဓမ္မကထိကဆရာတော်များကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးလျက်ရှိရာ မဟာစည် နယ်လှည့်ဓမ္မကထိက(၄)ပါး အပါအဝင် ဓမ္မကထိက ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယပေါင်း အပါး (၃၀)ကျော် ရှိသည်
မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ တာဝန်ပေးအပ်ချက်အရ မန္တလေးမြို့ ရတနာပုံမဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ၊ ပုသိမ်မြို့ ဘုံကျော်မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ၊ မဲဇလီကုန်းမြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ၊ ဟင်္သာတမြို့မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ၊ ရှမ်းပြည်အင်းလေးဒေသများတွင် (၁၃၂၇) ခုနှစ်မှ (၁၃၃၇) ခုနှစ်အထိ (၉)နှစ်တာမျှ၊ နာယက၊ ဓမ္မကထိက၊ ကမ္မဋ္ဌာနာစရိယတာဝန်များ ကြွရောက်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ပြည်တွင်းပြည်ပမဟာစည်ရိပ်သာများနာယကအဖွဲ့ကြီးနှင့် ဗုဒ္ဓသာသနာနုဂ္ဂဟအဖွဲ့ချုပ်တို့၏ အစီအစဉ်ဖြင့် လန်ဒန်ဗုဒ္ဓဘာသာမြန်မာကျောင်းဂေါပကအဖွဲ့၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ ညောင်ကန်အေးဆရာတော်သည် ဗြိတိန်မြန်မာဗုဒ္ဓဘာသာဝိဟာရတွင် ၁၉၉၁- ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လမှစ၍ ၁၉၉၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လအထိ တစ်နှစ်တာမျှ သီတင်းသုံးတော်မူပြီး သာသနာရေးကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်
အခါအားလျော်စွာ ညောင်ကန်အေးပြည်ပသာသနာပြုဌာနခွဲများသို့ ကြွရောက်၍ ဝိပဿနာတရားစခန်း ပွဲများနှင့် အခြေခံဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှုများကို ဟောပြောပြသသင်ကြားပို့ချ ပေးတော်မူခဲ့သည်
၁၃၄၂ ခုနှစ်တွင် မဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ရိပ်သာကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်၍-ပြည်တွင်းပြည်ပယောဂီများအား ဝိပဿနာတရားတော်များဟောကြားပြသပေးခဲ့ရာ ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ ရိပ်သာတွင် သတိပဋ္ဌာန်တရားအားထုတ်ပြီး ပြည်တွင်းပြည်ပ တပည့်ယောဂီများ စုစုပေါင်း(၂၄၀ဝ၀) ကျော်တို့ ရှိခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဘာသာခြားသားများဖြစ်ကြသည့် ကနေဒါနိုင်ငံသား ဂရစ်မေလာသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ရိပ်သာသို့ရောက်ရှိလာပြီး ညောင်ကန်အေးဆရာတော်၏ တရားဟောပြောပြသမှုကို နည်းခံ၍ ဝိပဿနာတရားများ ကျင့်ပွားရသဖြင့်မိမိမူလကိုးကွယ်ရင်းဖြစ်သည့် မိရိုးဖလာဘာသာအပေါ်၌ အားရကျေနပ်မှုမရှိတော့သဖြင့် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်ထံမှောက်၌ သရဏဂုံခံယူ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ်သို့ ကူးပြောင်းခဲ့သည်
ဂရစ်မေလာသည် ဗြိတိသျှကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်မှ စက်မှုရူပဗေဒဘွဲ့ရရှိသူတစ်ဦး ဖြစ်ပါတယ်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော်၏ ဗုဒ္ဓဓမ္မများကို နာကြားကျင့်ပွားခွင့်ရရှိခဲ့သဖြင့် ဗုဒ္ဓ၏တရားတော်မြတ်ကို ယုံကြည်သက်ဝင်ကိုးစားသဖြင့် ၁၃၄၈ခု၊ ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်၊ (၉-၅-၈၆) နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့ ဒုလုံခြုံရေးမှူး ဦးမျိုးဟိန်း တပ်ဖွဲ့ဝင်အမှတ်- လ၁၁၂၈၃၆ သည် ပြင်ဦးလွင်မြို့ ရွှေစေတီ သာသနာ့ရိပ်သာတွင် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်ထံမှောက်တွင် သရဏဂုံသုံးပါးကို ဆောက်တည်၍ ဗုဒ္ဓ ဘာသာဝင်အဖြစ် ခံယူခဲ့သည်
(ပူးတွဲမိတ္တူ)ဂျပန်နိုင်ငံ ဟီရိုရှီးမားမြို့သား ဟွန်ပတွန်ဂန်ဂျီ (Honpa Hongan Jisect) ခေါ် ဘာသာရေးဂိုဏ်းခေါင်းဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဟီရှိဒ သည် ညောင်ကန်အေးသာသနာ့ရိပ်သာတွင် ဝိပဿနာတရားတော်များအားထုတ်ပြီး (၇)ရက်ကြာ (၂၄-၂-၉၆)နေ့တွင် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တဣန္ဒက အား ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ထေရဝါဒ ရဟန်းအဖြစ်သို့ခံယူခဲ့သည်
ရဟန်းဘွဲ့တော်မှာ ဦးအမတနန္ဒ ဖြစ်သည်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော်သည် အောက်ပါသာသနာ့တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်တော်မူခဲ့သည်
ပခုက္ကူမြို့ ကိန္နရာတောင် ဓမ္မကထိကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်၊ ဥက္ကဋ္ဌ၊မဟာစည်နယ်လှည့်ဓမ္မကထိကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ရန်ကုန်မြို့ မဟာစည်သာသနာ့ရိပ်သာ ဩဝါဒါစရိယအဖွဲ့၏ အတိုင်ပင်ခံနာယက၊ဂိုဏ်းပေါင်းစုံသံဃအစည်းအဝေးကြီး၏ ဒုတိယ တတိယအကြိမ်များတွင်ရန်ကုန်တိုင်း အင်းစိန်မြို့နယ် သံဃသမုတိရသံဃကိုယ်စားလှယ်၊ညောင်ကန်အေးရိပ်သာခွဲများ၏ ဩဝါဒါစရိယ၊ညောင်ကန်အေးပြည်တွင်းပြည်ပဗုဒ္ဓသာသနာပြုသင်တန်း၏ ဩဝါဒါစရိယ၊ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ ရှင်ဂျုကု အုကုဘိုဘူတာအနီး ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့၏ဩဝါဒ စရိယ
အင်းစိန်မြို့နယ် စိန်ရတနာ နာရေးကူညီမှုအသင်း၏ နာယက၊World Buddhist Sangha Council (ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာသံဃကောင်စီ၏) အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်၁၉၈၈ ခုနှစ် ညောင်ကန်အေးဆရာတော် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံသို့ ဓမ္မဒူတကြွရောက်တော်မူစဉ် သီရိလင်္ကာ ဝန်ကြီးချုပ်ပရိမာဒါဆာက ညောင်ကန်အေးဆရာတော်အား ဖူးမြော်ပြီး အချိန်ရသမျှ တရားနာယူလိုပါကြောင်း သီရိလင်္ကာရဟန်းတော် အရှင်ကဿပမှတဆင့် လျှောက်ထားပင့်ဖိတ်ချက်ကို ညောင်ကန်အေးဆရာတော်က လက်ခံတော်မူပြီး ၁၉၈၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့၊ ည(၉)နာရီအချိန်တွင် ကိုလံဘိုမြို့ ဝန်ကြီးချုပ်ရုံးခန်းရှိရာသို့ အရှင်ကဿပ နှင့်အတူကြွရောက်တော်မူကြသည်
ဝန်ကြီးချုပ်က ရုံးအဆောက်အအုံဂိတ်ပေါက်ဝတွင် နိုင်ငံတော်အလံနှင့်သာသနာ့အလံများကို စိုက်ထူလွှင့် တင်ကာကိုယ်ရံတော်တပ်ဖွဲ့များ၊ သတင်းထောက်များနှင့်အတူအသင့်စောင့်ကြိုခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်နှင့်တကွ သူ၏အတွင်းဝန်စသူတို့သည် အဖြူရောင်ဘာသာရေးဝတ်စုံများကို ဝတ်ဆင်လျက် ရိုသေလေးမြတ်စွာ လက်အုပ်ချီကြိုဆို၍ ရုံးခန်းတွင်းသို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့သည်
ညောင်ကန်အေးဆရာတော်နှင့် အရှင်ကဿပအား ဝန်ကြီးချုပ်က ရိုသေစွာရှိခိုးပြီးနောက် ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်တို့ သာသနာရေးရာများ အပြန်အလှန်ဆွေးနွေး ပြောဆိုကြသည်
ထို့နောက် ဝန်ကြီးချုပ်က “တပည့်တော်မှာ တိုင်းပြည်ဝတ္တရားများကို ဆောင်ရွက်နေရသဖြင့် အလွန်အလုပ် များတဲ့အတွက် အချိန်များများမရသော်လည်း တစ်သက်လုံးသုံးရမည့် အတိုဆုံးတရားတစ်ပုဒ်လောက်ကို ဟောကြားချီးမြှင့်ပေးပါရန်’’ လျှောက်ထားသည်
ထို့နောက် ညောင်ကန်အေးဆရာတော်က သတိပဋ္ဌာန်ရှုမှတ်ခြင်းကြောင့် ရရှိနိုင်သည့် ပစ္စုပ္ပန်တမလွန် အကျိုးကျေးဇူးများနှင့် တာဝန်များသူဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကိုက်ညီမည့် ဝိပဿနာရှုမှတ်နည်းအကျဉ်းချုပ်ကို မကျဉ်းမကျယ် ဟောကြားချီးမြှင့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် - သီရိလင်္ကာ၊ အိန္ဒိယ၊ နီပေါ၊ ထိုင်း၁၉၉၁ ခုနှစ် - အင်္ဂလန်၊ ဆွဇ်ဇာလန်၊ ပြင်သစ်၁၉၉၄ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ ဂျပန်၊ တောင်ကိုရီးယား၊ စင်ကာပူ၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၁၉၉၅ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ နီပေါ၊ အိန္ဒိယ၁၉၉၆ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ အိန္ဒိယ၊ အင်္ဂလန်၊ စင်ကာပူ၁၉၉၇ ခုနှစ် - အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၁၉၉၈ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ ဂျပန်၊ အင်္ဂလန်၊ ဂျာမဏီ၊ ဆွဇ်ဇာလန်၁၉၉၉ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ ဂျပန်၊ ဟောင်ကောင်၊ မကာအို၊ တရုတ်၊ အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၂၀ဝ၀ ခုနှစ် - ထိုင်း၊ သီရိလင်္ကာ၊ ဂျပန်၂၀ဝ၁ ခုနှစ် - နယူးဇီလန်၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၂၀ဝ၃ ခုနှစ် - အိန္ဒိယ၊ ဂျပန်၊ စင်ကာပူ၊ မလေးရှား၂၀ဝ၇ ခုနှစ် - အမေရိကန်သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ(၃)ကြိမ်၊ အိန္ဒိယ(၅)ကြိမ်၊ နီပေါ(၂)ကြိမ်၊ ထိုင်း(၇)ကြိမ်၊ စင်္ကာပူ(၇)ကြိမ်၊ အင်ဒိုနီးရှား(၂)ကြိမ်၊ ဂျပန်(၇)ကြိမ်၊ တောင်ကိုရီးယား(၁)ကြိမ်၊ ကမ္ဘောဒီးယား(၁)ကြိမ်၊ မကာအို(၁)ကြိမ်၊ တရုတ်(၁)ကြိမ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်(၁)ကြိမ်၊ ဟောင်ကောင်(၁)ကြိမ်၊ အမေရိကန်(၄)ကြိမ်၊ ကနေဒါ(၂)ကြိမ်၊ အင်္ဂလန်(၃)ကြိမ်၊ ဆွဇ်ဇာလန်(၂)ကြိမ်၊ ပြင်သစ်(၁)ကြိမ်၊ နယူးဇီလန်(၁)ကြိမ်၊ ဂျာမဏီ(၁)ကြိမ်
မဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးကွင်းကျောင်းသာသနာ့ရိပ်သာ၊ ကြီးပွားရေးရပ်ကွက်၊ သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်
မဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးရွှေပြည်သာ သာသနာ့ရိပ်သာမဟာစည်ဩဝါဒခံ ညောင်ကန်အေးကန်လည်သာသနာ့ရိပ်သာ၊ သဲကုန်းမြို့
ကုန်းတလပေါင် ညောင်ကန်အေး၊ ပုလဲမြို့သစ်၊ ရန်ကုန်
မဟာဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် (၁၉၉၁) ခုနှစ်၊အဂ္ဂမဟာကမ္မဋ္ဌာနာစရိယ ဘွဲ့တံဆိပ်တော် (၂၀ဝ၃) ခုနှစ်၊ဆရာတော်သည် ၁၃၇၉-ခု၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော်(၃)ရက်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်၊ သောကြာနေ့ ည (၁၁:၁၅)နာရီတွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ကြွင်းကျန်ရစ်သော ရုပ်ကလာပ်တော်ကို တော်သလင်းလပြည့်ကျော်(၁၂)ရက်၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၇ ရက်နေ့၊ ညနေ (၃) နာရီတွင် အန္တိမအဂ္ဂိဈာပန ကျင်းပပူဇော်ခဲ့ကြပါသည်
စံတော်မီဝီသေသလက္ခဏာဤကျမ်းစာစောင်ငယ်တွင် တွေ့ရှိသည့် အရေးကြီးသော အချက်မှာ မူဝါဒနှင့် လက်တွေ့အသက်တာ ဖြစ်သည်
ကိုယ်တော်ဘုရား ကြွလာမည့်အကြောင်းနှင့် လူ၏အပြစ်များကို သက်သာလောနိတ်သားများအား ရှင်းပြထားသည်
မစားမသောက်လဲငုတ်တုတ်ထိုင်၍ ဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းကို စောင့်မျှော်သူများအား ခိုင်မာသော အကြံပြုချက်များ ပေးခဲ့သည်
ကျမ်းရေးသူဒုတိယဩဝါဒစာစောင်သည် ပထမစာစောင်ထက် အပြင်ပန်းလက္ခဏာ ပိုမိုခိုင်လုံသည်
Polyecarp Ignatius နှင့် Justin (Marcionite Prologue နှင့် Muratorian Canon တွင်လည်း တွေ့ရသည်)တို့က
မက္ကဆီကို ပြည်ထောင်စုကို မက္ကဆီကို နိုင်ငံဟု လူသိများသည်
မြောက် အမေရိက တိုက်တွင် ရှိသော ဖက်ဒရယ် သမ္မတ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် ဂွာတီမာလာနိုင်ငံ၊ ဘလိဇ်နိုင်ငံ နှင့် ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့ တို့ တည်ရှိကြသည်
ဧရိယာ စတုရန်းကီလိုမီတာပေါင်း ၂သန်း (၇သိန်း ၆သောင်း စတုရန်းမိုင်) ခန့် ရှိသည်
မက္ကဆီကို နိုင်ငံသည် အမေရိကတိုက်တွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများတွင် ၁၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁၁၂ သန်းခန့် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၁ ခုမြောက် လူဦးရေ အများဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး စပိန်စကားပြောသော နိုင်ငံများတွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုသည် ပြည်နယ်ပေါင်း ၃၁ ခု နှင့် ဖက်ဒရယ် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ တစ်ခု ပါဝင်သော ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် မြောက်အမေရိကတိုက် တောင် ဘက် အဖျားတွင်တည်ရှိ၍ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့၊ အရှေ့တောင် ဘက်တွင် ဂွါတီမားလနိုင်ငံနှင့် ဗြိတိသျှဟွန်ဒူးရပ်နယ်၊ အနောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်တို့တွင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာတို့ အသီးသီးတည်ရှိသည်
ကာလီဖိုးနီးယားပင်လယ်ကွေ့အားဖြင့် ပြည်မနှင့် အဆက်ပြတ်နေသည့် ကာလီဖိုးနီးယား ကျွန်းဆွယ် တောင်ပိုင်းသည်လည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် အကျုံးဝင်လေ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် စတုရန်း မိုင် ၇၆၄,ဝဝဝ ရှိ၏
မြို့တော်မှာ မက္ကဆီကိုစီးတီးမြို့တော်ဖြစ်သည်
အခြားမြို့ကြီးများမှာ ဗေရကရု၊ ဂွါသာလာ ဟားရား၊ တမ်ပီ ကို၊ ပွက်ဗလို၊ မွန်တေးရေး အစရှိသည်တို့ဖြစ်၏
ရုံးသုံး ဝေါဟာရအဖြစ် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို ပညတ်ထားသော အမည်မှာ အေ့စတားသို့ ဦးနီသို့ မဟီကားနို့ဖြစ်၏
မက္ကဆီကို ကို စပိန် ဘာသာဖြင့် မဟီးကိုးဟု ခေါ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ များသောအပိုင်းမှာ တောင်တန်းကြီး ၂ ခု ကြားတွင်တည်ရှိသည့် ကုန်းပြင်မြင့်ဖြစ်သည်
အမေရိ ကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံမှ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင်း ထိုးဆင်းလာသော တောင်တန်းနှစ်သွယ်တို့သည် တောင်ဘက်အဖျားတွင် ပေါင်းဆုံ မိလေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းတွင် ယင်း တောင်တန်းနှစ်သွယ်တို့သည် တောင်ဘက်အဖျားတွင် ပေါင်းဆုံမိလေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ် ပိုင်းတွင် ယင်းတောင်တန်းများနှင့် ကုန်းပြင်မြင့်တို့ချည်းလိုပင် တည်ရှိနေကာ မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် တွင်သာ မြေပြန့်လွင်ပြင်ရှိလေသည်
အနောက်ဘက်ရှိ တောင် တန်းသည် ဆီယယ်ရာမက်ဒရီအော့ဆီဒင်တယ်ဟု တွင်လျက် အရှေ့ဘက်တွင်ရှိတောင်တန်းမှာမူ ဆီယယ်ရာ မက်ဒရီအိုရီယင် တယ်ဟု တွင်သည်
ထိုတောင်တန်းများရှိ အချို့တောင်ထိပ်များ မှာ မီးတောင်ဟောင်းများ၏ တောင်ထိပ်များဖြစ်၏
အမြင့်ဆုံး တောင်မှာ ၁၈,၆၉၆ ပေရှိသော အိုရိဇာဗာတောင်ဖြစ်၍ အခြား တောင်မြင့်များကား ၁၇,၈၈၃ပေရှိသော ပိုပိုကက် တက်တယ် တောင်နှင့် ၁၇,၃၄၃ ပေရှိသော အီစတာ ဆီဝတယ်တောင် တို့ ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် သင်္ဘောများ ကူးသန်းသွားလာနိုင် သည့် မြစ်ဟူ၍ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသော်လည်း ရေအားဖြည့် စွမ်းပေးနိုင်၍ ရေပေးသွင်းနိုင်သည့် မြစ်ချောင်းများစွာရှိလေ သည်
အရေးပါအရာရောက်သော မြစ်တို့သည် မက္ကဆီကို ပင်လယ်ကွေ့တွင်းသို့ စီးဝင်၏
ရီးအိုဂကန်ဒီမြစ်သည် အကြီး ဆုံးဖြစ်၍ တစ်စိတ်တစ်ဒေသအားဖြင့် မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ် အဖြစ် တည်ရှိနေပေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်း သည် မိုင် ၆,ဝဝဝ ကျော်ရှည်လျား၍ ဆိပ်ကမ်းကောင်းများ လည်းရှိသည်
အရေးပါအရာရောက်သော ဆိပ်ကမ်းမြို့တို့မှာ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင်တည်ရှိသည့် ဗေရကရုနှင့် တမ်ပီကို မြို့များဖြစ်သည်
မြောက်ယဉ်စွန်းတန်းသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို အလယ် လောက်တွင် ဖြတ်သွားသည်
သို့အားဖြင့် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တစ်ပိုင်းသည် အပူပိုင်းဇုန်တွင် တည်ရှိလျက် အခြားတစ်ပိုင်း သည် သမပိုင်းဇုန်တွင် တည်ရှိသည်
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက် နှင့် အမြင့်ပေ ၃,ဝဝဝ အထိ တည်ရှိနေသော ဒေသများသည် ပူပြင်းစိုထိုင်း၏
ပေ ၃,ဝဝဝ မှ ၆,၅ဝဝ အထိ ဒေသများတွင် ရာသီဥတုမပြင်းထန်ဘဲ မျှတသည်
ပေ ၆,၅ဝဝ ထက်မြင့်သော ဒေသများတွင် နေ့အခါနွေးသော်လည်း ညဉ့်အခါတွင် ချမ်းအေး သည်
အလွန်မြင့်သောနေရာများတွင် ဆီနှင်းများကျဆင်းသည်
မိုးရေချိန်မှာလည်း တစ်နေရာနှင့် တစ်နေရာ မတူညီပေ
အချို့ နေရာများတွင် မိုးနည်းပါးလျက် အချို့နေရာများ၌မူကား သည်း ထန်စွာ ရွာသွန်းလေသည်
အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်တွင် တစ်နှစ်အတွက် မိုးရေချိန်သည် ပြောင်းစိုက်ပျိုးနိုင်ရုံလောက်သာ လျှင် ရွာသွန်း၏
မြေဩဇာကောင်းသော မက္ကဆီကိုချိုင့်ဝှမ်း တွင်မူ တစ်နှစ်လျှင် ၂၅ လက်မ ရွာသွန်းသည်
တစ်နိုင်ငံလုံး အတွက် နှစ်စဉ် မိုးရေချိန်မှာ လက်မ ၆ဝ ခန့် ဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တွင်းထွက်ဓာတ် သတ္တုများ အကြွယ်ဝဆုံးသော နိုင်ငံများတွင်ပါဝင်၏
မက္ကဆီ ကိုနိုင်ငံတွင် ရေနံတွင်းကောင်းများစွာရှိ၍ တမ်ပီကိုတစ်ဝိုက်ရှိ ရေနံတွင်းများသည် အရေးပါအရာရောက်ဆုံး ဖြစ်၏
ထို့ပြင် ဘော်သတ္တု များစွာထွက်ရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏
သွပ်၊ ခဲ၊ ကြေးနီ၊ ရွှေနှင့် အခြားဓာတ်သတ္တုများလည်း ထွက်သေးသည်
ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံတို့ကို အမြောက်အမြား တူးဖော်ရရှိနိုင် မည့် အလားအလာရှိသော်လည်း၊ တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် တူးဖော် လုပ်ကိုင်ခြင်း မပြုရသေးပေ
သို့တိုင်အောင် ဓာတ်သတ္တုများ သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန်ဖြစ်သည်
ဓာတ် သတ္တု တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်းသည်ပင်လျှင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အတိုးတက် အထွန်းကားဆုံးသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေပေ သည်
ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်တွင်ရှိသော သစ်တောများမှ လည်းကောင်း၊ တောင်ပိုင်းရှိ သစ်တောများမှ လည်းကောင်း ထင်းရှူး၊ ဝက်သစ်ချ၊ မဟောဂနီ၊ မဂ္ဂနိုးလီယာ၊ အက်ဗနီနှင့် အခြားအဖိုးတန်သစ်များအပြင်၊ ပျားဖယောင်း၊ ရက်ဇင်းသစ်စေး၊ တာရပင်ဆီ အစရှိသော အသုံးဝင်ပစ္စည်းများလည်း ထွက်လေ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင်းရှိ မြစ်များ၊ အိုင်များနှင့် ပတ်ရံ လျက်ရှိသော ပင်လယ်တို့မှ ငါးအမြောက်အမြား ဖမ်းဆီးရရှိ သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် သဘာဝရှုခင်း သာယာမှုကြောင့် လည်းကောင်း၊ အလယ်ပိုင်း ကုန်းပြင်မြင့်သည် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သာယာကြည်နူးဖွယ် ရာသီဥတုရှိသောကြောင့် လည်းကောင်း နိုင်ငံတွင်းသို့ နိုင်ငံခြားသား အများအပြားလာရောက် လည်ပတ် ကြသဖြင့် ဧည့်ကြိုလုပ်ငန်းသည်လည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံအဖို့ ငွေဝင်လမ်းတစ်ခုဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် များသောအားဖြင့် တောင်ကုန်း ထူထပ်၍ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်၍ မဖြစ်အောင် ခြောက်သွေ့သော် လည်း လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးသည် အရေးပါသည်
တိုင်းသူ ပြည်သားအားလုံးလိုလို၏ ပဓာနအစာဖြစ်သော ပဲနှင့် ပြောင်း တို့ကို အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးလျက် အခြားအရေးပါသော စိုက်ပျိုးပင်တို့မှာ ဝါ၊ ကြံ၊ ကာဖီ၊ ကကေးအို၊ ဆန်စပါး၊ ဆေးပင်၊ ဂျုံ၊ မုယော၊ အယ်လဖားဖားတို့ ဖြစ်၏
တစ်ကမ္ဘာ လုံးထွက် သင်္ဘောနာနတ်လျှော် ထက်ဝက်ခန့်သည် မက္ကဆီကို နိုင်ငံတွင်းရှိ ယုတန်ကျွန်းဆွယ်မှထွက်သည်
ငှက်ပျောသီး၊ လိမ္မော်သီး၊ ပန်းသီး၊ မက်မုံသီး၊ စထရော်ဗယ်ရီ စသော အသီး အနှံများနှင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကိုလည်း အများအပြား စိုက် ပျိုးသည်
ကျွဲ၊ နွား၊ ဝက်၊ ဆိတ်၊ သိုး၊ မြင်း အစရှိသည်တို့ ကိုလည်း မွေးမြူသည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရာ၌ ယေဘုယျအား ဖြင့် ရှေးသမရိုးကျ နည်းနိသျများကို အသုံးပြုနေကြသေးသော် လည်း ယခုအခါ ခေတ်မီနည်းစနစ်များကိုလည်း စတင်အသုံးပြု နေပြီ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ရေသွင်းစီမံကိန်းများ၊ တိုးတက်ကောင်း မွန်သည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စီမံကိန်းများ၊ တိုးတက်ကောင်း မွန်သည့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအစီအမံများ စသည်ဖြင့် လယ် ယာ စိုက်ပျိုးရေးကို ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးအောင် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ စက်မှု လက်မှုလုပ်ငန်းဘက်တွင် များစွာတိုးတက်ခဲ့ပေသည်
ရေနံတူး ဖော်ခြင်း၊ ဓာတ်သတ္တုတူးဖော်ခြင်း၊ အစားအသောက် အဖျော် ယမကာ၊ အထည်အလိပ်၊ သားရေဖိနပ်၊ ဆေးပြင်းလိပ်၊ စီးကရက်၊ ဆေးဝါး၊ သံ၊ သံမဏိ၊ ကြိုး၊ စက္ကူ၊ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂ၊ ဆိုးဆေး၊ ဆပ်ပြာ၊ ဖယောင်းတိုင်၊ ဓာတ်မြေဩဇာ အစရှိသည့် ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းများသည် အရေး ပါသော လုပ်ငန်းများဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် လေကြောင်းလမ်းများနှင့်ပင်လယ် ရေကြောင်းလမ်းများအားဖြင့် ကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိ၏
အဓိကဆိပ်ကမ်းမြို့များမှာ တမ်ပီကိုနှင့် ဗေရကရုတို့ဖြစ်၏
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုနှင့်လည်း မီးရထားလမ်း၊ ကားလမ်း ကြီးများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
ရှေးအခါက မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တွင် မြို့ကြီးပြကြီးများကိုသာလျှင် ခေတ်မီလမ်းကောင်းများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားခဲ့ရာ၊ ယခုအခါတွင်မူ မြို့ကလေးများနှင့်တောရွာ ကလေးများသို့ပင် သပ်ရပ်ကောင်းမွန်သောလမ်းများဖြင့် ဆက် သွယ် ပေးထားပြီးဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် နှစ်ပရိစ္ဆေဒကြာမြင့်စွာပင် စစ်မြေ တလင်းဖြစ်ခဲ့ရပေသည်
သမိုင်းမတင်မီ ရှေးခေတ်ကလည်း မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုတို့သည် တပြန် တလှည့် တိုက်ခိုက်ကြီးစိုးခဲ့ပေသည်
ကောတက်က ခေါင်း ဆောင်၍ စပိန်လူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခဲ့စဉ်က မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို အက်ဇတက်လူမျိုးတို့၏ဘုရင် မွန်တီဇူးမား က အုပ်စိုးနေဆဲဖြစ်၏
စပိန်လူမျိုးတို့သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၃ဝဝ မျှ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ၌ တိုင်းရင်းသားတို့ကို နှိပ်စက်ကလူပြုခဲ့သည်
ထိုကြောင့် ခရစ် ၁၈၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မီဂဲအီသားလဂိုးအမည်ရှိ ဘုန်းကြီးတစ်ပါးကခေါင်းဆောင်၍ သူပုန်ထလေရာ၊ ၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် ဖမ်းဆီးအသတ်ခံရသော်လည်း သူပုန်မီးကား ငြိမ်း မသွားခဲ့ပေ
၁၈၂၂ ခုနှစ် မေလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အီတူးဗီးသေ အမည်ရှိသော စပိန်အမျိုးသားတစ်ဦးသည် လွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းနေသော သူပုန်တို့ဘက်ကဝင်ပြီးသော် မိမိ ကိုယ်မိမိ ဧကရာဇ်မင်းအဖြစ် ခံယူလျက် စပိန်နိုင်ငံမှ ခွဲထွက် ကြောင်း ကြေညာခဲ့လေသည်
သို့သော် ယင်းသည် နောက် တစ်နှစ်တွင် နန်းချခြင်းခံရ၏
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကို သမ္မတနိုင်ငံကို ထူထောင်ကြ၍ ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြေခံ ဥပဒေ သစ်ကို ရေးဆွဲခဲ့လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ တွင် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲများ၊ ပုန်ကန်ထကြွမှုများ မကြာခဏ ဖြစ် ပွားခဲ့သဖြင့် တိုင်းပြည်မငြိမ်မသက် ရှိခဲ့၏
၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင် တက်ဆက်ပြည်နယ်သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှ ခွဲထွက်လေသည်
ထိုနောက် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် နယ်စပ်အရေးနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် စစ်ဖြစ်သည်
စစ်ရှုံးသော မက္ကဆီ ကိုနိုင်ငံသည် ယခုကာလီဖိုးနီးယား၊ အယ်ရီဇိုးနား၊ ယူတားနှင့် နီဗားဒ ဟူ၍ တွင်နေသောနယ်မြေဒေသများနှင့် ကော်လိုရားဒိုး၊ ဝိုင်အိုးမင်းနှင့် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ်တို့တွင် တစ်စိတ် တစ်ဒေသအားဖြင့် ပါဝင်နေသောနယ်မြေဒေသများကို အမေရိ ကန် ပြည်ထောင်စုသို့ ပေးအပ်လိုက်ရ၏
၁၈၆၂-၆၃ ခုနှစ် တွင် ပြင်သစ်တို့ လာရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်သဖြင့် မက္ကဆီကိုသည် ပြင်သစ်တို့လက်အောက်တွင် ၃ နှစ်မျှ ကျရောက်ခဲ့ရသည်
၁၈၆၇ ခုနှစ်တွင် မက္ကဆီကိုသမ္မတနိုင်ငံကို ပြန်လည် တည်ထောင်ကာ ဗင်နီတို ဟွားရေးကို သမ္မတမြောက်သည်
၁၈၇၆ ခုနှစ်တွင် ပေါ်ဖီရီယိုဒီးအတ်သည် သမ္မတအဖြစ်ဆက်ခံသည်
ဒီးအတ်သည် ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အာဏာရှင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ဒီးအတ်၏ လက်ထက် ၁၈၈၄-၁၉၁၁ ခုနှစ် အတွင်းတွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် သိသိသာသာတိုးတက်ကြီးပွား လာလေသည်
၁၉၁၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ်အတွင်း သမ္မတ ပေါင်း ၁၇ ယောက်ထက်မနည်း လက်ပြောင်းခဲ့ပေသည်
ထာဝစဉ်ဆိုသလိုပင် ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားနေသည့် ကြားကပင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကြီးပွားတိုးတက်လာခဲ့ပေသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် လာဆေးရိုး ကာသေးနတ် သမ္မတအဖြစ် တင်မြောက် ခံရသည်
သူ သမ္မတအဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ် ၆ နှစ်အတွင်း ပြည်တွင်းငြိမ်သက်မှု ပြန်လည်ရအောင် စီမံလျက် ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့်၊ မက္ကဆီကို သမ္မတနိုင်ငံသည် ရှေးကထက် များစွာတိုးတက်လာသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်၌ မက္ကဆီကိုအစိုးရသည် နိုင်ငံခြားပိုင် ရေနံလုပ်ငန်းများကို သိမ်းယူ လိုက်ရာ နှစ်ပေါင်းများစွာ ရေနံထွက်ကုန်ပစ္စည်းများ ရောင်းချ ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အခက်အခဲများ ကြုံတွေ့ခဲ့ရ၏
သို့သော် ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် လျော်ကြေးများပေးပြီးသည့်နောက်၌ ရေနံနှင့် ရေနံထွက်ပစ္စည်းများသည် နိုင်ငံ၏ အဓိကထုတ်ကုန် ဖြစ်လာ ပြန်၍ ရေနံထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းသည်လည်း လျင်မြန်စွာ တိုး တက်ကြီးပွားလာလေသည်
ကာသေးနတ်ကို ဆက်ခံသော သမ္မတတို့သည် ကာသေနတ် အစပျိုးခဲ့သော ပြုပြင်မှုများကို ဆက်လက်၍ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ပြဿနာပေါင်းများစွာပြေလည် သွား၍ တိုင်းပြည်သည် အဘက်ဘက်တွင် တိုးတက်စည်ကား လာပေသည်
ယခုအခါ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ခေတ်မီနိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်နေ၏
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့်လည်း သင့်မြတ် လျက်ရှိကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မဟာမိတ်တို့ကိုကူညီခဲ့ လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ကုလသမဂ္ဂတွင် အဝင်အပါ နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် ပြည်နယ် ၂၉ ခု၊ နယ် ၁ နယ်နှင့် ဖက်ဒရယ်ဒိစတြိတ်ခေါ် ခရိုင်နယ်တစ်ခုတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားလျက်ရှိကာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုကဲ့သို့ ပြည်နယ်များ ကို စုပေါင်းဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံလည်း ဖြစ်၏
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံတွင် အခလွတ်မူလတန်းပညာကို မသင် မနေရ ပြုလပ်ထား၏
ကျောင်းများကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရတို့က ထောက်ပံ့ဖွင့်လှစ်ထားသည်
အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းပညာသင် ကျောင်းများနှင့် တက္ကသိုလ်ကျောင်း များလည်းရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အကြီးဆုံးမှာ မက္ကဆီကို မြို့တော်ရှိ မက္ကဆီကိုတက္ကသိုလ် ဖြစ်လေသည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ ၏ လူဦးရေမှာ ၂၆,ဝဝဝ,ဝဝဝ ခန့် ဖြစ်၏
ယင်းမတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ အိုင်ကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုင်ကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၃ ဦး၊ မ ၁၇၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘင်ဂို − ယဝတဘူတာ  (備後八幡駅 ဘင်ဂို − ယဝတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမား၊ ရှေားဘရ၊ တိုးဂျေားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၂၈၄ (၁) ရက်
ခင်တန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ဥက္ကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ လိန်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကားပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ စကားပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၄၈ ဦး၊ မ ၂၉၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
နဂါးကွေ့ရွာ၊ ဇီးဇာ
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံအတွင်း ဒေသစာရီခရီး ကြွချီတော်မူစဉ် အညတရ ပဒေသ၌ ရှေးကရှိခဲ့ဖူးသော ဝေဂလိင်္ဂနိဂုံး, ဃဋိကာရအိုးထိန်းသည်, ဇောတိပါလ လုလင်နှင့် ဃဋိကာရအိုးထိန်းသည်၏ ကဿပဘုရားရှင်၏ အဂ္ဂုပဋ္ဌာကဖြစ်ပုံ အကျယ်ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ -ဘုရားရှင်တို့၏ ပြုံးတော်မူပုံနှင့် ဆက်စပ်၍ သိမှတ်ဖွယ် အကျယ်၊ အရှင်အာနန္ဒာ၏ ဘုရားရှင် ခေတ္တသီတင်းသုံးတော်မူရန် လျှောက်ထားခြင်း ရည်ရွယ်ချက်၊ “မုဏ္ဍက” “သမဏက”“ဝေါဟာရ”၊ သောတ္ထိ သိနာနိအဖွင့်၊ ဃဋိကာရ၏ ဇောတိပါလလုလင်ထံသို့ ခေါ်သွားခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်၊ ဇောတိပါလ ရဟန်းပြုပုံ၊ အဍ္ဎမာသုပသမ္ပန္နအဖွင့်၊ ပဏ္ဍုပုသကသာလိ-ပုဒ်အဖွင့်၊ သိက္ခာပုဒ်နှင့် ဘုရားရှင်၊ ကပ္ပဌိတိကဌာန၊ ဂုဏကထာလဒ္ဓလာဘ-စသည့် မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကာသိနိုင်ငံ ဗာရာဏသီမြို့တော်အနီး ဣသိပတနမိဂဒါဝုန်တော ဝယ် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဥပါသကာအခြံအရံငါးရာနှင့်အတူ ဓမ္မဒိန္နဥပါသကာ ရောက်ရှိလာပြီး မိမိတို့အား ဒီဃရတ္တဟိတသုခဖြစ်စေရန် ဩဝါဒ၊ အနုသာသနီပေးတော်မူရန် လျှောက်ထားသဖြင့် ဩဝါဒအနုသာသနီ ချီးမြှင့်တော်မူသောအခါ ထိုဩဝါဒ အနုသာသနီကို မိမိတို့လူသားများ မကျင့်နိုင်ကြသဖြင့် ငါးပါးသီလ၌ တည်သည့်လူသားတို့အား ဥတ္တရိဓမ္မကို ဟောတော်မူရန် လျှောက်ထားသဖြင့် သောတာပတ္တိယင်္ဂတရားလေးပါးကို ဟောတော်မူပါသည်
မိမိတို့၌ ယင်းတရားများ တည်ရှိနေပုံကို လျှောက်ထားသည့်အခါ သင်တို့ သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ကောင်းစွာ ရအပ်ပေ၏ဟု ဘုရားရှင် မိန့်တော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ဥပါသကာငါးရာစီ အခြံအရံရှိသော ဥပါသကာ (၇)ဦးနှင့် ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူအပ်သော ကျင့်သုံးရမည့် သုတ်တော်များ သရုပ်ကို ဖွင့်ပြပြီး မနိုင်သောဝန်ကို တောင်းပန်ကြခြင်းကြောင့် ဘုရားရှင်က ကြီးလေးသော ဝန်ကို မိန့်ကြားတော်မူပုံ အစရှိသည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ခဂုယာမဘူတာ  (香久山駅 ခဂုယာမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရခရိုင်၊ ခရှိဟရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇန်းတွီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zangtui)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ပန့်ဆပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန့်ဆပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၄ ဦး၊ မ ၉၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်ပုတ် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpoke(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ဝက်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မက္ကဘင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metkabin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ မက္ကဘင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မက္ကဘင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၈ ဦး၊ မ ၁၆၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ လက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၇ ဦး၊ မ ၁၀၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ဖ (ဝ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethpa (Wa))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝက်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယောက်ျား၏ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်ခမ်းစေနိုင်သောဣတ္ထိရူပ (မိန်းမ၏ အဆင်း အသွင်အပြင် အမူအရာ ပုံသဏ္ဌာန်)မှတပါးသော အခြားတစ်ခုသောရူပါရုံကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော်မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-(၁)မဟာဒါဌိကမင်းလက်ထက် ဥမ္မတ္တကစိတ္တတ္ထေရဝတ္ထု၊ (၂)သဒ္ဓါတိဿမင်းလက်ထက် ဒဟရဘိက္ခုဝတ္ထု၊ (၃)ကလျာဏီမဟာဝိဟာရ ဒဟရ ဘိက္ခုဝတ္ထုတို့ကို သာဓကအဖြစ် ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဗရုံကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bayonkar(Mayanthar))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗရုံကာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၄ ဦး၊ မ ၇၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ဒမ်စမစ်သည် စကော့လူမျိုး ဘောဂဗေဒ ပညာရှိ ကြီး တစ်ဦး ဖြစ်၏
အကောက်တော်ဌာန၊ စာရင်းစစ်မင်းကြီး အက်ဒမ်စမတ်၏ သားဖြစ်၍ စကော့တလန်ပြည် ကပ်ကောဒီမြို့ တွင် ၁၇၂၃ ခုနှစ် ဇွန် ၅ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်သည်
မိခင်ကြီး၏ ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်မှုဖြင့် ကြီးပြင်းလာရသူဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မွေးရာ ဇာတိမြို့ရှိ ကျောင်း၌ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီးနောက် အသက်တစ်ဆယ့်လေးနှစ်အရွယ်တွင် ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်၌ ဖရန်စစ် ဟတ်ချင်စန်လက်အောက်တွင် ကျောင်းသားတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
အောက်စဖို့ဒ်တက္ကသိုလ်တက်ရောက်ရန် ပညာသင်ဆုရရှိခဲ့ကာ ၁၇၆၄ ခုနှစ် အထိ ခြောက်နှစ်တိုင် ပညာသင်ခဲ့သည်
ယထာဘူတပညာနှင့် နိုင်ငံရေးပညာများကို စိတ်ပါ ဝင်စားစွာ ဆည်းပူးခဲ့လေသည်
အီဒင်ဘာရာတက္ကသိုလ်၌ ၁၇၅၁ ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ်၎င်း ၁၇၅၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၃ ခုနှစ်အထိ ဂလပ်စကိုတက္ကသိုလ်တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာ ပထမလော့ဂျစ်ဘာသာဌာနမှူး၊ နောက်တစ်နှစ်အကြောတွင် သူ့ဆရာ ဟတ်ချင်စန်နေရာတွင် ကိုယ်ကျင့်တရားဒဿန (တက္ကဗေဒ ) ဌာနမှူးအဖြစ်၎င်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၇၅၉ ခုနှစ် တွင် စိတ်ဓာတ်နှင့်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကြီးတစ်အုပ်ကို ရေးသည်
၁၇၆၃ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခအလုပ်မှ ထွက်ခဲ့သည်
၁၇၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၇၆၆ ခုနှစ်အတွင်း ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ခရီးလှည့်လည်ရင်းမြို့စား ဘတ်ကလူ့ချ် (Duke Berccleuch)၏ စာပြကျူတာဖြစ်ခဲ့သည်
၁၇၆၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် နေရင်း ဇာတိမြို့သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိ၏
သူ၏အဓိက ဘောဂဗေဒဟာအုပ်ဖြစ်သော နိုင်ငံများ၏ ဥစ္စာဓနသဘာဝနှင့် အကြောင်းရင်းများ လေ့လာခြင်း (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) ကို ၁၇၇၆ ခုနှစ်၌ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ထိုကျမ်းကို နိုင်ငံများ၏ဓန (Wealth of Nations) ဟု အတိုကောက်သိကြသည်
ထိုစာအုပ်ကြီး မှာ ဘောဂဗေဒဆိုင်ရာ စာအုပ်များထဲတွင် အကောင်းဆုံးသော စာအုပ်ဖြစ်သည်ဟု တန်ဖိုးဖြတ်ကြသည်
ထိုစာအုပ်တွင် လွတ် လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုကို ထောက်ခံရေးသားထားလေသည်
ထို့ပြင် ထိုစာအုပ်သည် ဘောဂဗေဒပညာရပ်အတွက် အလွန်ပင် အရေးပါ အရာရောက်လှ၏
ဘောဂဗေဒကို သီးခြား သိပ္ပံ ပညာရပ် အနေဖြင့် ထားထိုက်ကြောင်းကိုလည်း အကြောင်း ပြထားလေ၏
ထိုပညာရှိကြီးသည် ၁၇၉ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၁၇ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ထန်းချောက်ပင် (ခ) သနပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaukpin(A)Thanatpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဒီးဒုတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒီးဒုတ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၁၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ နားတောင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားတောင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၄ ဦး၊ မ ၆၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ထန်းကောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ထန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၆ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ အင်းတိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းတိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၆ ဦး၊ မ ၁၈၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနပုရီပြည်(ထိုင်း: ธนบุรี)(၁၇၆၇နှစ် - ၁၇၈၂နှစ်)သည် ဗမာတို့ကြောင့် အယုဒ္ဓယ မင်းဆက် ပျက်သုဉ်းပြီးနောက် အချိန်တိုအတွင်း တည်ရှိခဲ့သော ထိုင်းနိုင်ငံ မင်းဆက်များမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး မြို့တော်မှာ ဓနပုရီဖြစ်သည်
တိုင်းပြည်ကို တရုတ်-ထိုင်းနွယ်ဖွား ဖြစ်သော တာကသိနမင်းကြီးမှ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ကင်မွန်းချောင်းရွာ၊ သပြေချောင်း
နိဒါန်း“ဧသတာဝတ္ထုသည် သမ္မာကျမ်းစာ စာမျက်နှာများ၌ တွေ့ရခဲသော ယုဒသမိုင်းအစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်ကာလတွင် ယုဒလူများ၏ နေ့စဉ်အသက်တာ၌ ပုရနေ့(ပူရမ်ပွဲတော်) အဓိပ္ပာယ်ထင်ဟပ်ပုံကို သင်ခန်းစာပေးပါသည်
စံတော်မီ ဝိသေသနလက္ခဏာ“အကယ်၍ ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံက ဆီးမိုက်မျိုးနွယ်စု ဆန့်ကျင်ရေးမူဝါဒ Anti-Semitic Policies အား အဆင့်တိုးမြှင့် လုပ်ဆောင်လာမည်ဆိုလျှင် အကျိုးဆက် မည်သို့ဖြစ်လာမည် ထင်ပါသနည်း” ဟု အနောက်နိုင်ငံသားတစ်ဦးက ဆိုဗီယက်နွယ်ဖွားယုဒလူမျိုးတစ်ဦးအား မေးခွန်းထုတ်ဘူးသည်
“ယုဒလူမျိုးများအတွက် ပွဲတော်တစ်ရပ် တိုးလာကောင်း တိုးလာလိမ့်မည်”ဟု ထိုသူကဖြေကြားသည်
အကျယ်ဖွဲ့ ရှင်းပြရန်ပြောသောအခါ ထိုယုဒလူက “ရှေးအီဂျစ်ဖာရောဘုရင်က ဟေဗြဲလူများကို ရှင်းလင်းဖယ်ရှားရန် ကြိုးစားခဲ့ဘူးသည်
အကျိုးဆက်မှာ ပသခါပွဲတော် ပေါ်ပေါက်လာသကဲ့သို့ ဟာမန်ကယုဒလူများကို ရှင်းပစ်ဖို့ ကြိုးစားလာသောအခါ ပုရနေ့(ပူရစ်ပွဲတော်) ပေါ်ပေါက်လာသည်
အန္တိဩခုဧပိဖနိ Antiochus Epiphanes ကလည်း ထိုနည်းအတိုင်း ယုဒတို့ကို သုတ်သင်ဖယ်ရှားဖို့ ကြိုးစားသည့်အခါ ဟာနုက္ကပွဲတော် Hanukkah  ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်”ဟုရှင်းပြပါသည်
ဧသတာဝတ္ထု၌ ပူရမ်ပွဲတော်၏မူလရင်းမြစ်ကို တွေ့ရှိရသည်
ယနေ့ခေတ်ကာလတွင် ယုဒလူတို့၏ ဘာသာရေးရုံးပိတ်ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားပေသည်
ထိုနေ့၌ အများပြည်သူရှေ့၌ ဧသတာ ကျမ်းဝတ္ထုကို ဖတ်ကြားစေလျက် ဟာမန်၏ အမည်နာမရောက်တိုင်း ဆူညံစွာ အော်ဟစ်ကြွေးကြော်ကြလေသည်
ဧသတာဝတ္ထုတွင် ထူးခြားချက် အများအပြားရှိသည်
ယေရုဗာဗေလက်ထက် (ဧဇ ၂) ပြည်တော်ပြန်ဝင်လာကြသော လူနည်းစုထဲမှ ဘာသာရေး ယုံကြည်မှု ခေါင်းပါးသော ယုဒလူတဝက်က ပါရှန်းပြည်၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာ အလွဲသုံးစားပြုပုံ ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းဖြသည်
ဘာသာတရားအခြား အပြုအမှုများထက် အစာရှောင် ဥပုသ်စောင့်ခြင်း အကြောင်းကို ဦးစားပေးသင်ပေးပါသည်
အခြားထူးခြားချက်တစ်ခုမှာ ဧသတာဝတ္ထုတွင် ထာဝရဘုရား၊ ဘုရားသခင်ဟူသော ဝေါဟာရသုံးစွဲခြင်းမရှိ
သို့ကြောင့် အချို့က သမ္မာကျမ်းစာတွင် ပါဝင်သင့်သလားဟု မေးခွန်းထုတ်ကြသည်
J.Sidlow Baxter ကဗြောင်မဖော်ပြသော်လည်း လျှို့ဝှက်ထားသော ရတနာအဖြစ် (၁:၂၀
၇:၇) တို့တွင် (၄)ကြိမ်သုံးထားသည်ဟု ထောက်ပြသည်
ထိုကျမ်းပိုဒ်များသည် ဧသတာဝတ္ထုတွင် အရေးပါအရာရောက်သော အချက်အချာ နေရာများဖြစ်သည်
“ငါဖြစ်သည့်အတိုင်းငါဖြစ်သည်”ဟု အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်သော “Ehyeh.” ဟူသော ဝေါဟာရကို ၇:၅တွင် စကားစုပုံစံဖြင့် တွေ့ရသည်
Scroggie က “ခက်ခဲနက်နဲသော်လည်း အသေအချာ ကြည့်ရှုသူများက တွေ့မြင်နိုင်သည်”၄ ဟုထောက်ခံထားသည်
ဟေဗြဲဘာသာစကားကို မသိနားမလည်သူများအတွက် ဥပမာ ဥပမေယဖြင့် ရှင်းပြရန်လိုသည်
Arthur T.Pierson က အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားဖြင့် YHWH LORD ဟူ၍ စကားလုံးနှစ်လုံးကို တလုံးတည်းအဖြစ်သို့ ပေါင်းစပ်အသုံးပြုသည်
မူရင်းဝေါဟာရတွင် စကားလုံး၏အစဗျည်းများကို ယူ၍ နောက်တခုတွင်မူ နောက်ဆုံးဗျည်းများကို ကောက်ယူထားသည်
ဘုရားသခင် “L-O-R-D” စကားလုံးမြှုပ်နှံထားပုံကို ဟေဗြဲသဒ္ဒါတွင် အခြေခံ၍ Pierson က ဤသို့ ဖော်ထုတ်ရှင်းပြသည်
Due Respect Our Ladies,allShall give their husbands,great and small ( ၁:၂၀)IIL tO feaR decreeD I find.Toward me in the monarch’s mind(၇:၇)၅
ဧသတာဝတ္ထုတွင် ဘုရားသခင်၏ နာမည်စကားလုံး အထင်အရှားမတွေ့ရှိရသော်လည်း လူမျိုးတော်အား အား ရွေ:နှုတ်ကယ်တင်ခြင်းဖြင့် လူမျိုးတော်နှင့်အတူ ဘုရားသခင်ပါရှိကြောင်း ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည်
ဘေးဒုက္ခ အသက်ကံကြမ္မာ ငင်နေသည့်အချိန်တွင် ကယ်နှုတ်လုံခြုံမှုပေးပါသည်
နေရင်းဇာတိဠာနေ၌ မရှိကြဘဲ၊ ဗာဗုလုန်ပြည်တွင် ရှိနေကြသော်လည်း ဘုရားသခင်သည် သူ၏လူများအား ပစ်ပယ်မထား
မည်သည့်နေရာ၊ မည်သည့်ဘဝရောက်ကြစေကာမူ၊ သားသမီးများသည် မိဘများ၏ သားသမီးဖြစ်သည်
ဘုရားသခင်၏ လူများသည် မည်မျှဆိုးသွမ်း အကျင့်ဖောက်ပြန်ကြသော်လည်း ဘုရားသခင်က သားသမီးအဖြစ်မှ မစွန့်လွှတ်
ဘုရားသခင်၏ လူဖြစ်မြဲ
စာတန်က ဖျားယောင်းသွေးဆောင်၍ လူမျိုးဇာတိပျောက်အောင် သွေးနှောအိမ်ထောင်ပြုစေသော်လည်း ဘုရားသခင်က ကွယ်ကာစောင့်ထိန်းမြဲ
သမိုင်းစာမျက်နှာ၌ ဘုရားသခင်၏နာမတော် တလုံးတပါဒမှ မပါရှိသော်လည်း ဣသရေလလူတို့၏ သမိုင်းတခေတ်မှ မကြွင်းကျန်ရလေအောင် ဘုရားသခင်က ပါဝင်ရေးသားပေးပါသည်
ကြီးမားသောဝဋ်လည်မှုသမိုင်းစာမျက်နှာ ကမ္ဗည်းထင်ခဲ့
တယောက်သောသူ၊ အဝိဇ္ဇာမှောင်မိုက်ကောင်းကင်တရားနှုတ်ကပတ်တော် မထီမဲ့မြင်ပြုလည်းသမ္မာတရားသည် အောင်ပွဲခံဆဲအမှားဟူသည် ဆူးကြားထဲနေစမြဲ
မှောင်မိုက်တရားက ရှေ့မဖြစ်အောင်တိမ်ရိပ်ဖုံးသော်လည်း သမ္မာနောက်ကွယ်တွင်တစုံတရာရှိနေ
ဘုရားသခင်နှင့် အတူရှိနေစေ၊တိမ်ဝဠာအထက်မှ ကွယ်ကာစောင်မနေ
ဧသတာဝတ္ထုကို ဓမ္မသစ်ကျမ်းက
၁၃၈၇ (၁) ရက်
ဧကရာဇ်နဂါးကျောင်း(皇龍寺) (ကိုရီးယား: 황룡사; ဟွာင်လျိုင်ဆာ)သည် ဂယောင်းဆံဘို့ပြည်နယ်၊ ဂယောင်းဂျူမြို့တွင်တည်ရှိပြီး ဂယောင်းဂျူတွင်အကြီးဆုံး ဘုရားကျောင်း အဖြစ်လူသိများသည်
အထပ် ၉ထပ် ရှိသော ဧကရာဇ်နဂါးဘုရားကျောင်းသည် ရှီလာ၏ ရတနာသုံးပါးမှ တစ်ပါးဖြစ်ကာ ကျန် ဗုဒ္ဓဘုရားကျောင်း နှစ်ကျောင်းနှင့် အတူ ကျော်ကြားသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
လူဖြစ်သော ရန်သူတစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မဖျက်ဆီး မတားမြစ်နိုင်သော စကြာရတနာကို လည်စေနိုင်သော စကြာမင်း၏ အရည်အချင်းငါးမျိုးနှင့် တစ်စုံ တစ်ယောက်သော နတ်, လူ, ဗြဟ္မာမျှ မလည်စေနိုင်သော အနုတ္တရဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူနိုင်သော ဘုရားရှင်၏ အရည်အချင်းငါးမျိုးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
စကြာမင်းသားတော်ကြီးနှင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာ-တို့၏ အထက်သုတ်ပါ အရည်အချင်းတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ စကြာရတနာကွယ်ပျောက်ပုံ၊ ပြန်လည်ဖြစ်စေပုံတို့ကို ဖွင့်ပြ ထားပါသည်
ဋီကာ၌လည်း ဖွင့်ဆိုချက်များ များစွာရှိပါသည်
ပင်လုံစာချုပ် ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ဒြပ်ကို ထည်ဝါခန့်ညားစေခဲ့သည် သာမက တိုင်းရင်းသားတို့သွေးစည်းညီညွတ်ခြင်း၏ ကွယ်ဝှက်၍ မရသော အမှတ်သင်္ကေတလည်း ဖြစ်သည်
အချိန်ကား လွန်ခဲ့သော ၇၀ နှစ်တာကာလ
အတိအကျဆိုရသော ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ
နေရာမှာ ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်းလဲချားစော်ဘွားအပိုင် နယ်အတွင်းရှိ ပင်လုံမြို့ကလေးတွင် ဖြစ်၏
စင်စစ်ပင်လုံဟု နှုတ်ကျိုးခေါ်ဝေါ်နေ သော်လည်း ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် ‘ပန်လုံ’ ဟု ခေါ်၍ ‘လွင်ပြင်ကြီး’ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ထို့ကြောင့် ပန်လုံ ခေါ် ပင်လုံ သည် လွင်ပြင်မြို့ ဟု အနက်ပေးသော်ရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးပြုသော ဆာမောင်ကြီး၊ ဦးတင်ထွဋ်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး၊ သခင်ဝတင်၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဗိုလ်မင်းလွင်၊ ဦးကိုကိုလေး၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ ဒေါက်တာ စိန်မြမောင်၊ ဗိုလ်သိမ်းဆွေ၊ ဦးတင်ညွန့်၊ ဦးမောင်မောင် စသော မြန်မာကိုယ်စားလှယ်များသည် လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသလို ဗြိတိသျှတို့ဘက်မှ ဒိုမီနီယန်အတွင်း ဝန်ကလေး ဘော့တွမ်လေ၊ မစ္စတာ လက်ဝဒ်ချ် (Mr. W.B.T.Leduidge)၊ ဇွန်လေဒင် အမှူးသော အရာရှိကြီးများနှင့် တောင်တန်းဒေသ မင်းကြီး မစ္စတာ စတီဗင်ဆင်တို့လည်း တက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
ကရင်အမျိုးသားအစည်းအရုံး (KNU) အဖွဲ့မှ ဖဒိုဝိရီကျော်၊ သထုံဦးလှဖေ၊ စောစံကေးနှင့် ဦးချစ်တီး တို့လည်းလေ့လာသူအဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့၏ ခြေထိုးသွေးခွဲမှုများကြောင့် တိုင်းရင်းသားစည်းလုံးညီညွတ်ရေးကြိုးပမ်းမှုမှာ လိပ်ခဲတင်းလင်းဖြစ်နေသော်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့  နံနက် ၁၀နာရီအချိန်တွင် သမိုင်းဝင်ပင်လုံစာချုပ်ကြီးကို ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ကချင်ကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းစော်ဘွားကိုယ်စားလှယ်များ၊ ရှမ်းပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် ချင်းကိုယ်စားလှယ်တို့သည် သဘောတူညီလက်မှတ်ရေးထိုးနိုင်ခဲ့ကြသည်
မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ အမှုဆောင်ကောင်စီမှ အဖွဲ့ဝင်အချို့နှင့် စဝ်ဖများအားလုံးတို့အပြင် ရှမ်းပြည် နယ်များ၊ ကချင်တောင်တန်းဒေသများနှင့် ချင်းတောင်တန်းဒေသတို့မှ ကိုယ်စားလှယ်များတို့ တက်ရောက်ကြသော ပင်လုံမြို့တွင်ကျင်းပသည့် အစည်းအဝေးကြီးတရပ်တွင် ကြားဖြတ်မြန်မာအစိုးရနှင့် ချက်ချင်းပူးပေါင်းခြင်းအားဖြင့် ရှမ်း၊ ကချင်နှင့် ချင်းတို့သည်လွတ်လပ်ရေးကို ပိုမို၍ လျင်မြန်စွာ ရရှိလိမ့်မည်ဟု အစည်းအဝေးတက်ရောက်သူ အဖွဲ့ဝင်တို့သည် ကန့်ကွက်သူမရှိဘဲ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြလေသည်
ဒင်းတဲဆွတ် − တမိနရုဘိရ − မအဲဘူတာ  (デンテツターミナルビル前 ဒင်းတဲဆွတ် − တမိနရုဘိရ − မအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခိုးချိခရိုင်၊ ခိုးချိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယန်းကျိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkying)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
(၆)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်ရာဟုလာ၏ လျှောက်ထားချက်အရ-စက္ခုအစရှိသော အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါးတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အနတ္တလက္ခဏသုတ်ဒေသနာတော်အတိုင်း ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အနီးသို့ရောက်ရှိလာသော ရာဟုလာအား အထက်ပါသုတ်ဒေသနာတော် နည်းဖြင့် အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါးတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သဒ္ဓါနုသာရီသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်နှင့် ဓမ္မာနုသာရီသောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏ်အမြင်ဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဤပုဂ္ဂိုလ်များသည် “ဌိတကပ္ပိ”ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
မျက်စိ၏စ၍ဖြစ်မှုသည် ဒုက္ခ၏ စ၍ဖြစ်မှု၊ မျက်စိ၏ တည်တံ့မှုသည် ရောဂါတို့၏ တည်တံ့မှု၊ မျက်စိ၏ အသစ်ဖြစ်ပေါ်မှု, ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုသည် ဇရာ, မရဏ၏ အသစ်ဖြစ်ပေါ်မှု ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်မှုဟူ၍လည်းကောင်း၊ မျက်စိ၏ချုပ်မှုသည် ဒုက္ခချုပ်မှု, မျက်စိ၏ငြိမ်းမှုသည် ရောဂါတို့၏ငြိမ်းမှု၊ မျက်စိ၏ကွယ်ပျောက်မှုသည် ဇရာမရဏတို့၏ ကွယ်ပျောက်မှု-ဟူ၍လည်းကောင်း အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါးတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မျက်စိ၌ လိုချင်တပ်မက်မှုသည် စိတ်၏ ညစ်ညူးမှုမည်၏-အစရှိသည်ဖြင့် အဇ္ဈတ္တိကာယတန (၆)ပါးတို့ကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဟောတော်မူပြီး ဤ (၆)ဌာနတို့၌ စိတ်ညစ်ညူးမှုကို ပယ်အပ်ပြီးသော ရဟန်း၏စိတ်သည် နေက္ခမ္မနိန္ဒ, နေက္ခမ္မပရိဘာဝိတ, အဘိညာသစ္ဆိကရဏီယဓမ္မ ကမ္မနိမိတ်ဖြစ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မံသစက္ခု၊ ဒိဗ္ဗစက္ခု အတုမရှိသော ပညာစက္ခု-ဟု စက္ခုသုံးပါးကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံ၊ မံသစက္ခုသည် ဒိဗ္ဗစက္ခု၏အကြောင်းဖြစ်ပုံ၊ အတုမရှိသော အာသဝက္ခယဉာဏ်ဟူသော ပညာစက္ခုကိုရခြင်းကြောင့် ဒုက္ခအားလုံးမှ လွတ်မြောက် ၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံကို ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူးရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ အကျယ်ဖွင့်ပြချက်များ များစွာ ပါရှိပါသည်
လက်ပန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈ ဦး၊ မ ၈၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဂမုန်းဟူသောအမည်မှာ ဥရှိသောအပင်ငယ်များစွာတို့ကို ခြုံ၍ခေါ်သောအမည်ဖြစ်သည်
အချို့မှာ မြေ၌ ပေါက်သည်
အချို့မှာ အပင်ကြီးတွင် တွယ်ကပ်ပေါက်သော ပင်ဆင့်မျိုးဖြစ်သည်
ပင်ဆင့်မျိုးမှာ ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ပါရာဆိုက်များဖြစ်သည်
သာမန်အားဖြင့် ဂမုန်းသည် ပုတတ်စာ၊ နနွင်း၊ တောက်တာ စသည်တို့နှင့်အတူ ကင်းဖီရီးယား မျိုးစုတွင် ပါဝင်သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
သို့သော် မြန်မာအခေါ် ဂမုန်းမှာ အလွန်များပြားလှ၍ ရုက္ခဗေဒအမည်တစ်ခုတည်းကို စွဲ၍မယူအပ်ချေ
ကျောက်ကျမ်း၊ ဂမုန်းကျမ်းနှင့် ကဝေသာရကျမ်း တို့တွင် ဂမုန်းမျိုးပေါင်း (၁ဝ၉) မျိုး ပြထားပေသည်
ဂမုန်းဖြူဂမုန်းဖြူကျော်ဂမုန်းနီဂမုန်းနက်ဂမုန်းကတိုးခတ္တာဂမုန်းဂမုန်းခွေးလာဂမုန်းကြက်လာဂမုန်းဝက်လာဂမုန်းနွားလာဂမုန်းပြောက်ကြီးဂမုန်းပြောက်ငယ်ရစ်ဂမုန်းဂမုန်းလိပ်မထွားဂမုန်းလိပ်မေ့ဂမုန်းဆိတ်နားဂမုန်းလိပ်လာဂမုန်းသင်္ဃာစင်ဂေါ်သဇင်ဂမုန်းဂမုန်းကာလကဏ္ဍီဂမုန်းဆင်ကာလကဏ္ဍီဂမုန်းမြင်းကာလကဏ္ဍီဂမုန်းလူကာလကဏ္ဍီဂမုန်းမဂမုန်းကြက်တောင်စည်းဂမုန်းကြက်တောင်ဂမုန်းကြက်ညွှတ်ငယ်ဂမုန်းစမ္ပာဂမုန်းကြက်စောင်းဂမုန်းလက်ညှိုးဂမုန်းကြက်မြီးဂမုန်းသင်္ဘောကာလကဏ္ဍီဂမုန်းကျီးခြေကြီးဂမုန်းကျီးခြေငယ်ဂမုန်းသံဆက်ဂမုန်းကျောက်ငိုဂမုန်းကိုယ်ရံကြီးဂမုန်းရန်မီးဂမုန်းရန်လွတ်ဂမုန်းလဝန်းဂမုန်းလဝန်းကြီးဂမုန်းကြက်တူရွေးဂမုန်းနှင်းပန်းမီးကွင်းဂမုန်းဧည့်လာဂမုန်းဧည့်လန်ဂမုန်းကွင်းထိုးဂမုန်းဖားဂမုန်းဂမုန်းဘီလူးဂမုန်းပင့်ကူဒေါင်းဂမုန်းဂမုန်းဆိတ်နားကွမ်းစားဂမုန်းနဂါးဂမုန်းဂမုန်းကိန္နရာဂမုန်းကျေးမြီးဂမုန်းကြွက်မြီးဂမုန်းကြွက်လျှာဂမုန်းခတက်ဂမုန်းခြကောင်ဂမုန်းခြံလွတ်ရှင်သူငယ်ဂမုန်းဂမုန်းဆိတ်ဖြူဂမုန်းညှင်းပြောက်ငယ်ဂမုန်းတိမ်ပြာဂမုန်းစကားဂမုန်းနနွင်းဂမုန်းပြာသာဒ်ဂမုန်းရွှေသွယ်ဂမုန်းလကက်ဆက်ဂမုန်းအင်ဂမုန်းခတ္တာဖြူဂမုန်းခတ္တာရွှေဆင်စွယ်ဂမုန်းအိမ်တွင်းမင်္ဂလာဂမုန်းရှင်သူငယ်ဂမုန်းငှက်ပျောရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အသေး)ငှက်ပျောရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အကြီး)ရှင်သူငယ်ဂမုန်း(အနီ)ပြည်လုံးချမ်းသာဂမုန်းရတနာဂမုန်းဒေါင်းဂမုန်း (အဖို၊အမ)ကွင်းထိုးဂမုန်းဇော်ဂျီမုတ်ဆိတ်ဂမုန်းဘောဂကြီးဂမုန်းအင်းဂမုန်းလဝန်းဂမုန်း (အဖို၊အမ)ပတ္တမြားဂမုန်းပြောက်ကလေးဂမုန်းစီးပွားဂမုန်းကိုယ်ရံကြီးဂမုန်းမြွေနိုင်ဂမုန်းဟင်္သာဂမုန်းချိုးဂမုန်းငုံးဂမုန်းသူတော်ကြီးဂမုန်းဂမုန်းပလ္လင်ဆင့် (အဖြူ၊အနီ)ဂမုန်းနီဂမုန်းနက်ချမ်းသာကြီးဂမုန်းသူကြွယ်ဂမုန်းသူရဿတီဂမုန်းဂမုန်းစေတီဆရာကြီးဂမုန်းဆရာမကြီးဂမုန်းရှင်ပျံဂမုန်းရှင်သီဝလိဂမုန်းမယ်တော်ကြီးဂမုန်းခတ္တာဖြူဂမုန်းကျီးဂမုန်း(အဖို၊အမ)ဣစ္ဆာသယကျီးမင်းဂမုန်းများ ဖြစ်သည်
နန်းထိုင်ဘီလူးဂမုန်းဆင်ဂမုန်းကုမုဒြာကြာဂမုန်းဇော်မဂမုန်းမြွေဂမုန်းဗေဒါဂမုန်းဆင်စွယ်ဂမုန်းများ ဖြစ်သည်
စကင်ဒီယမ် (Scandium) သည် ပျော့ပျောင်း၍ တောက်ပသောအရောင်ရှိပြီး ပြောင်းလဲခြင်းရှိသော ဒြပ်စင်ဖြစ်သည်
၎င်းဒြပ်စင်ကို စကန်ဒီနာဗီယာမြို့မှရှားပါးသောသတ္တုတွင်းတွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
၎င်းသည် လေနှင့်ထိတွေ့သောအခါ အဝါရောင်ဖျော့ဖျော့ (သို့) ပန်းနုရောင်အဖြစ် မြင်တွေ့နိုင်သည်
သည်လေထဲတွင် အရောင်မှိန်ပြီး လွယ်ကူစွာလည်း မီးလောင်တတ်သည်
သို့သော် တစ်ကြိမ်သာလျှင် မီးလောင်သည်
၎င်းသည် ရေနှင့်ထိတွေ့သည့်အခါ ဟိုင်ဒရိုဂျင် ဓာတ်ငွေ့နှင့် ဓာတ်ပြုပြီး အက်ဆစ် များစွာလည်း ၎င်းထဲတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သည်
သန့်စင်သော စကင်ဒီယမ် ရရှိရန်အတွက် စကင်ဒီယမ် တွိုင်ဖလိုရိုက် ကို ကယ်လစီယမ်သတ္တု အသုံးပြုပြီး ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
စကင်ဒီယမ်သည် ရှားပါးသောသတ္တု တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို အိမ်များတွင်တပ်ဆင်အသုံး ပြုသော ကာလာတီဗွီများ၊ တောက်ပသော မီးလုံး၊ မီးချောင်းများ၊ စွမ်းအင်ချွေတာသော မီးချောင်း နှင့် မှန်များ၊ မျက်မှန်များတွင် တွေ့နိုင်သည်
ဖန်ထည်များကို (polish) ချောမွေ့စေရန်အတွက် ၎င်းကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုနေကြသည်
အဓိကအားဖြင့် လေယာဉ်ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများ တွင် အလူမီနီယမ်-စကင်ဒီယမ် သတ္တုစပ်ထုထည်အဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပြီး၊အားကစား ပစ္စည်းများ တွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်
(ဥပမာ- စက်ဘီး၊ဆိုင်ကယ်၊ဘေ့စ်ဘော)
၎င်းသည် စွမ်းဆောင်မှု မြင့်သောသတ္တုဖြစ်သည်
၎င်းရှည်လျားသောအလူမီနီယမ်(alloys)များကို ဂဟေဆက် ရာတွင် လျင်မြန်စွာအခဲဖြစ်မှုကိုလျှော့နည်းစေသည်
စကင်ဒီယမ် သတ္တုသည် သဘာဝတွင် တွေ့ရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသော သတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်သည်
အလွန်နည်းသော ပမာဏသာလျင် သဘာဝတွင်တွေ့နိုင်သည်
စကန္ဒီယမ်ကို အများအားဖြင့် မတူညီသော သတ္တုရိုင်းနှစ်မျိုးဖြင့် တွေ့မြင်နိုင်သည်
သော်ဗွီတိုက်(thortveitite)သည် စကင်ဒီယမ်၏ မူလအရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ယူရေနီယမ် အပိုင်းအစများနှင့် အဓိက အရင်းအမြစ်အဖြစ်လည်း ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ကမ္ဘာမှာ တစ်နှစ်လျင် ၅၀ ကီလိုဂရမ်သာ ထုတ်နိုင်သည်
စကန်ဒီယမ်ဟာ မီးဖိုကြမ်းခင်းတွင် အလွန်ပေါများသည်
သို့သော် ပျံ့ကျဲနေသည်
အလွန်နည်းသော တွင်းထွက် သတ္တု ၈၀၀ ကျော်ကိုလည်းတွေနိုင်သည်
အပင်များကို ဓာတ်ခွဲကြည့်သောအခါ စကင်ဒီယမ် ၃ရာခိုင်နှုန်း ပါဝင်သည်ကိုတွေ့ရှိရပြီး၊ အသီးအရွက်များတွင် 5ppb(တစ်ဘီလီယမ်၏တစ်ပုံ) ပါဝင်ပြီး၊ မြက်ပင်များတွင် 70 ppb ပါဝင်သည်
စကင်ဒီယမ်သည် ဇီဝဗေဒ၏ အခန်းကဏ္ဍတွင် မပါဝင်ပါ
အဆိပ်လည်းမဟုတ်ပါ
သို့သော် ၎င်း၏ အချို့ဒြပ်ပေါင်းများသည် ကင်ဆာရောဂါကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သည်
စကန်ဒီယမ် အန္တရာယ်အရှိဆုံးမှာ ၎င်း၏ ဓာတ်ငွေ့များနှင့် စိုစွတ်သော အမှုန်များပါဝင်လာသော လေထုကို ရှူရှိုက်မိခြင်းဖြစ်သည်
စကန်ဒီယမ်သည် လူများ၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို စစ်ဆေးသော အခါတွင် လူ၏အသည်း ကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် (ဒြပ်သင့်ခံရခြင်း ရှိမရှိ) သိနို်င်သည်
စကင်ဒီယမ်ကို ပတ်ဝန်းကျင်ရှိနေရာမျိုးစုံ၌ စွန့်ပစ်ထားကြသည်
အဓိကအားဖြင့် လောင်စာထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများက အများဆုံး စွန့်ပြစ်ကြသည်
အကယ်၍ သင်၏ ပတ်ဝန်းကျင်တွင် တွေ့ရှိရလျင် အဝေးသို့သွားရောက်စွန်ပစ်ပါ
စကန်ဒီယမ်သည် ရေဘုယျ အားဖြင့် ညစ်ပတ်သောအရာများ၊ ရေးဆိုး များတွင်ပါဝင်နေပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် လူများ၊ တိရစ္ဆာန်များတွင်သာ အများဆုံး ဝင်ရောက် ထိခိုက်စေသည်
ရေတွင် ပါဝင်သော သက်ရောက်မှုများကြောင့် တိရစ္ဆာန်များ၏ ဆဲ(လ်)အလွာ၊ တစ်ရှူး များကို ဆုံးရှုံးစေသည်
မျိုးပွားမှုများနှင့် အာရုံကြောအဖွဲ့အစည်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေနိုင်သည်
အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသည် အာဖရိက ဦးချိုဒေသတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
တရားဝင်အခေါ်မှာ အီသီယိုးပီးယား ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အာဖရိကတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၈၅.၂ သန်းမျှ ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ဒသမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ၁,၁၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာမျှ ကျယ်ဝန်းသည်
မြို့တော်မှာ အက်ဒစ်စ် အဘာဘာဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် အီရီထရီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျီဘူတီနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အီသီအိုးပီးယားဟူသော အမည်သည် ဂရိဘာသာဖြင့် နေလောင်ထားသကဲ့သို့ မျက်နှာရှိသော (ဝါ) အသားမည်းသူ များကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရမှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၏ အလိုမှာ သမ္မာကျမ်းပါ ကုရှဆိုသူ၏ သား အီသီအော့၏ အမည်ကို အစွဲပြုခေါ်ဝေါ်ခြင်းဟု ဆိုသည်
အီသီအော့သည် အက္ကဆွမ်းနိုင်ငံကို တည်ထောင်သူများ၏ ဖခင်ဟု ဆိုသည်
အက်ဗီဆီးနီးယားဟူသော အမည်မှာမူ အက္က ဆွမ်းနိုင်ငံ၌ နေထိုင်ခဲ့သော အာရပ်အဆက်အနွယ် လူမျိုးစုနှစ်ခု အနက်မှ ဟာဗက်စတက် လူမျိုးတို့၏ အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်လေသည်
ယင်းတို့၏ အခေါ်အားဖြင့် အယ်ဟက်ဗက်ရှဟူ၍ ဖြစ်သည်
ထိုဒေသသို့ နောင်ရောက်ရှိလာကြသည့် ပေါ်တူဂီတို့၏ အသံထွက်ဖြင့် အမည်သည် အက်ဗီဆီးနီးယားဟု တွင်ခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့် ဒေသ၌ လာရောက် အခြေစိုက်ကာ ရွာတည်ရာမှ မြို့ပြပြည်ထောင် ထူထောင်ကြသူများသည် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်ကျော်လာကြသော အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တောင်ပိုင်းသား များတည်း
ယင်းတို့ တည်ထောင်သောတိုင်းပြည်ကို အက္ကဆွမ်းဟုခေါ်သည်
ရှေးအီသီအိုးပီးယား နိုင်ငံသည် ယင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသလည်း ပါဝင်၍ သမ္မာ ကျမ်းစာ၌မူ ကုရှပြည်ဟု ဖော်ပြသည်
အာဖရိကတိုက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ သီးခြားလွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အီသီအိုးပီးယားအား ပေါ်တူဂီတို့၏ အခေါ်အဝေါ်ကိုလိုက်၍ အက်ဗီဆီးနီးယားဟု လည်း ခေါ်သည်
သို့သော် အီသီအိုးပီးယား ဟူသော အမည်ကိုသာလျှင် အသိအမှတ် အပြုများသည်
ထိုအမည်ဖြင့်လည်း ထိုနိုင်ငံသည် ရှေးရှေးအခါကပင် ထင်ရှားခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားသည် ခေတ်ပေါ် တိုင်းပြည်တစ်ပြည် မဟုတ်ချေ
အာဖရိကတိုက် နိုင်ငံများအနက် အရေအတွက်အားဖြင့် နည်းပါးလှသော ရှေးသမိုင်းဝင်နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီသည့် ခေတ်အခါ ကပင် အီသီအိုးပီးယားသည် ထီးနှင့်နန်းနှင့် ကြငှန်းဖြင့် တင့်တောင့်တင့်တယ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
ဆော်လမွန်ဘုရင်နှင့် ရှီဗာဘုရင်မတို့မှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်သည့် တိုင်းရင်းသား ဘုရင်စိုးမင်းတို့ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံဟုလည်း ဆိုကြသည်
ဂရိစာဆိုကြီး ဟိုးမားနှင့်ဟီရော့ဒိုးတပ်တို့သည် ယင်းတို့၏ စာပေ၌ ရှေးခေတ် အီသီအိုးပီးယား နိုင်ငံအကြောင်းကို ဖော်ပြကြသည်
သမ္မာကျမ်းစာ၌ပါသော ကုရှနိုင်ငံသည် အီသီ အိုးပီးယားနိုင်ငံဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်
ရှေးအီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့သည် ပထဝီ အနေအထားအရလည်းကောင်း၊ စီးပွား ကုန်သွယ်ရေးအရ လည်းကောင်း ဆက်စပ်နေခဲ့၍ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အီဂျစ်မင်းများက လွှမ်းမိုးကြီးစိုး ခဲ့ရာ မင်းဆက် ၁၁ ဆက် ခေတ်မှ ၂၃ ဆက်ခေတ် (ဘီစီ ၁၆ ရာစုမှ ၈ ရာစုခန့်) တိုင်အောင် ဖြစ်သည်
ထိုနောက်တွင်မူ အီသီအိုးပီးယား မင်းများက အီဂျစ်ကို လွှမ်းမိုးကြပြန်သည်
ထိုစဉ်က မြို့တော်သည် နက်ပတဖြစ်သည်
ဘီစီ ၅၂၄ ခုနှစ် တွင် ပါးရှင်းဘုရင် ဒုတိယကမ်ဗိုင်ဆီးသည် အီသီအိုးပီးယားအား လာရောက် တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြို့တော်ကို မာရိုအီသို့ ပြောင်းရွှေ့ရလေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား ဆော်လမွန်ဘုရင်နှင့် ရှီဗာဘုရင်မ တို့၏ သားတော်ဖြစ်သူ မင်းနလစ်နှင့် အဆက်အနွယ်များက မင်းလုပ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ယဟူဒီတို့ လွှမ်းမိုးခဲ့ရာမှ ခရစ် လေးရာစုနှစ်တွင် ဂိုဏ်းအုပ် ဖရူမင်းရှီယပ်၏ ကြိုးပမ်းသာသနာပြုမှုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားသည် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ လေသည်
ခြောက်ရာစုနှစ်တွင် အီသီအိုးပီးယားသည် ကြွယ်ဝသော ယေမင်ပြည်အား တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် နိုင်ငံရပ်ခြားများနှင့် အဆက်အသွယ် ရှိခဲ့လေသည်
ခုနစ်ရာစုနှစ်တွင် မွတ်စလင် တို့သည် အီဂျစ်ကို အောင်နိုင်၍ အနီးအနားဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်ကိုလည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ အီသီအိုး ပီးယားနိုင်ငံသည်မူ မွတ်စလင်တို့အား ကြံ့ကြံ့ခံနိုင် ခဲ့သည်
ထိုကြောင့် အာဖရိကတိုက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် မွတ်စလင်တိုင်းပြည်များအလယ်မှ တစ်ခုတည်းသော ခရစ်ယာန်တိုင်းပြည်အဖြစ် ထီးထီးကြီး ကျန်နေခဲ့သည်
ဘေး ဝန်းကျင်မှ မွတ်စလင်တိုင်းပြည်များ ဝန်းရံနေသဖြင့် အီသီအိုး ပီးယားသည် ပြင်ပနှင့် နှစ်ပေါင်း ရာနှင့် ချီ၍ အဆက်အသွယ် ပြတ်နေခဲ့ပြန်သည်
ထိုအတောအတွင်း နိုင်ငံတွင်း၌ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်၍ ပြည်ပမှ မွတ်စလင်နှင့် ဂါလတို့က လည်း မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လာကြသည်
ထိုကြောင့် ၁၆ ရာစုနှစ် ကုန်ဆုံးလု အချိန်ကာလတွင် ထိုစဉ်က အီသီအိုးပီးယား ဧကရာဇ်သည် ထိုစဉ်က ပေါ်တူဂီပြည့်ရှင်အား မွတ်စလင်တို့၏ရန်မှ ကာကွယ်ပေးရန် စစ်ကူ တောင်းခဲ့ရသည်
ပေါ်တူဂီဘုရင်က စစ်ကူပို့၍ ရန်သူတို့အား တွန်းလှန်ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း ပေါ်တူဂီ တို့က နိုင်ငံတွင်း၌ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း ထွန်းကားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်
ထိုကြောင့် ပြည်တွင်း၌ မငြိမ်မသက် ရှိနေ ခဲ့ရာ ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ခန့်တွင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်း၌ မင်းမဲ့တိုင်းပြည်ပမာ ဖြစ် နေခဲ့လေသည်
နိုင်ငံအတွင်း ပြည် ထောင်အများ ကွဲပြားနေလျက် သူတစ်လူ ငါတစ်မင်း မင်းမူ နေကြပြီးလျှင် ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်ပြတ်နေခဲ့ လေသည်
၁၉ ရာနှစ် အလယ်ခန့်တွင် အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေသော ပြည်ထောင်အများကို ပြန်လည် စုစည်း၍ ရှေး အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ကာ ဧကရာဇ် ဘွဲ့ခံယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူမှာ သီအိုဒိုဘုရင် ဖြစ်သည်
ထိုမင်းသည် အနောက်နိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်အသွယ်ပြု၍ နိုင်ငံတော် တိုးတက်ပြုပြင်ရေးများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သို့သော် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်၍ ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် အခင်းဖြစ်ပွားရာ သီအိုဒိုဘုရင်၏ မြို့တော် မဂ္ဂဒါလာ အဖျက်အဆီးခံရပြီးလျှင် ထိုမင်းလည်း ထိုအရေးအခင်းတွင် ကျဆုံးလေသည်
ဗြိတိသျှတပ်များသည် ဆုတ်ခွာသွားကြလေရာ နိုင်ငံတွင်း၌ ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များသည် တန်ခိုးအာဏာ လုကြကာ အချင်းချင်းတိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် နိုင်ငံသည်လည်း အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်ပြန်လေသည်
ထိုအခါ အီဂျစ်သည်လည်းကောင်း၊ အီတလီသည် လည်းကောင်း အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ ယိုယွင်းပျက်ပြား နေသော အခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူလျက် ပင်လယ်နီ ကမ်းခြေဒေသများကို တိုက်ခိုက်လာသည်
ယင်းသို့ အကွဲကွဲ အပြားပြားဖြစ်၍ ဆိုးရွားနေသော အခြေအနေကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းနိုင်သူကား ဒုတိယ မင်းနလစ်ဘုရင် ဖြစ်ပေသည်
ထိုမင်းသည် အီတာလျံတို့နှင့် ခေတ္တစစ်ပြေငြိမ်းကာ အီတာလျံ တို့၏ ကြီးစိုးမှု ကို တစ်ဖက်တွင်ခံယူ၍ တစ်ဖက်တွင်မူ နိုင်ငံအင်အားကို ပြန်လည်စုစည်းသည်
အင်အားတောင့်တင်း လာသောအခါ အီတာလျံတို့အား တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရာ အီတာလျံတို့သည် အီသီအိုးပီးယားအား လက်လွှတ် ခဲ့ရသည်
ဒုတိယ မင်းနလစ်သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ချစ်ကြည်စွာ ဆက်ဆံ၍ ဗြိတိသျှဆိုမာလီလန်၊ ဆူဒန်နှင့် အီသီအိုးပီးယားတို့၏နယ်နိမိတ်တို့ကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြားစေခဲ့သည်
ထိုမင်းလွန်သည့်နောက် မြေးတော် လက်ဂျယာစုသည် ၁၉၁၃ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသည်
ထိုမင်းသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒသို့ ကူးပြောင်း၍ အစ္စလာမ်သာသနာကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်ကတကြောင်း၊ တူရကီနှင့် ဂျာမနီဩဇာကို ခံယူကာ မိမိနိုင်ငံအား ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန် အားထုတ်ခဲ့သည်က တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် နန်းချခံရပြီးလျှင် မင်းနလစ်၏ သမီးတော် ဇောဒိတူအား ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတင်ကြသည်
မင်းနလစ်၏ မြေးတော် ဝမ်းကွဲ ရတ်စတဖာရီ မကုန်နင်သည် နန်းစောင့်မင်းသားကြီး ဖြစ်လေသည်
ရတ်စတဖာရီသည် အနောက်တိုင်းစနစ်များဖြင့် နိုင်ငံကို ပြုပြင်လို၍ ဧကရီဘုရင်မနှင့် မသင့်လှချေ
ရတ်စ တဖာရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးသို့ ၁၉၂၃ ခုနှစ် တွင် ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရတ်စတဖာရီသည် နန်းစောင့်ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်ခံပြီးနောက်တွင် ဧကရီဘုရင်မသည် အမည်ခံမျှသာ တိုင်းပြည်၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဧကရီ ဘုရင်မ လွန်သောအခါ ရတ်စတဖာရီသည် ဟိုင်လေဆီလာဆီး ဘွဲ့ဖြင့် ဧကရာဇ်အဖြစ် ခံယူလေသည်
အီတလီနိုင်ငံသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်ကို မကျေနပ်နိုင်ခဲ့ပေ
ထိုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားအား ရန်စတိုက်ခိုက်မှုကို ပြုလာသည်
ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး အား တိုင်တမ်းသော်လည်း ထိုအသင်းကြီးက ထိထိရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်မပေးနိုင်ချေ
၁၉၃၅ ခုနှစ် အီတလီ အာဏာရှင် မူဆိုလီနီ၏ လက်ထက်တွင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အီတာလျံတပ်များက ခေတ်မီ စစ်လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်လာရာ ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် မိမိနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရှောင်တိမ်း၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ သွားရောက် ခိုလှုံနေခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အီတလီနှင့် စစ်ပြိုင်ဘက်ဖြစ်နေသော ဗြိတိသျှတပ်များက အီသီအိုးပီးယားမြေပေါ်ရှိ အီတာလျံတပ်များကို တိုက်ခိုက်နှင်ထုတ်ပေးသဖြင့် ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် မိမိနိုင်ငံရင်းသို့ ပြန်၍ အုပ်စိုးခဲ့သည်
ဗြိတိသျှအစိုးရက ဟိုင်လေဆီလာဆီးအစိုးရကို ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းသို့ ပါဝင် ၍ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့အား စစ်ကြေညာခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ ငွေကြေးအကူအညီ၊ စက်မှုလက်မှု အကူအညီ၊ အတတ်ပညာရှင် အကူအညီ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အကူအညီတို့ဖြင့် ဟိုင်လေဆီ လာဆီးသည် မိမိ၏ နိုင်ငံတွင်း ပြုပြင်ရေးများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အီတလီသည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား စစ်ဆင်ရာ၌ အခြေခံပြု ခဲ့သော ဒေသများတွင် ပြန်လည်လွှမ်မိုးရန် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်လာသဖြင့် ဟိုင်လေဆီလာဆီးက ကုလသမဂ္ဂသို့ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်တမ်းရပြန်သည်
ထိုကြောင့် နိုင်ငံကြီးလေး နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်အဖွဲ့သည် အီရစ်ထရီးယားနှင့် ဆိုမာလီလန် ပြည်နယ်တို့သို့ သွားရောက်၍ ပြည်သူလူထု၏ဆန္ဒကို လေ့လာသုံးသပ်စေပြီးနောက် အီတလီ ကို ဆိုမာလီလန် ပြည်နယ်အား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခွင့်ပြု၍ အီရစ်ထရီးယားပြည်နယ်ကိုမူ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အထွတ်အထိပ်သည် ဧကရာဇ်မင်းမြတ် ဖြစ်ခဲ့၍ ဘုရင်မင်းမြတ်အား တာဝန်ခံရသော ဝန်ကြီးများ ကောင်စီက နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
အထက်နှင့်အောက် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်သော ပါလီမန်ရှိခဲ့သည်
ဟိုင်လေဆီလာ ဆီးသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူလူထုအား အခွင့်အရေးပို ပေးသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သဖြင့် အီသီအိုးပီးယန်း တို့သည် အောက်လွှတ်တော်သို့ မိမိတို၏မဲဆန္ဒဖြင့် ကိုယ်စား လှယ်စေလွှတ်နိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် ပို၍ ခေတ်မှီသော တရားမနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေကျင့်ထုံး တစ်ရပ်ကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်း ပေးခဲ့သည်
ထိုနောက်တွင် ဟိုလေဆီလာဆီးသည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို အသစ်ခန့်ထား၍ ပြုပြင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့၏
သို့သော် ထိုပြုပြင်မှုများကား အဆံမပါ ဟန်သက်သက်မျှသာ ဖြစ်ခဲ့၏
စင်စစ်သော်ကား သူသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အာဖရိကတိုက်တွင် အဆင်းရဲဆုံး၊ စာတတ်သူအနည်းဆုံးနှင့် ဖောက်လွဲ ဖောက်ပြန်မှု အများဆုံးနိုင်ငံအဖြစ်မှ တိုးတက်လာစေမည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကိုကား ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ
ထိုသို့ စီးပွားရေးလူမှုရေးပြဿနာများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်ပေးရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖေဖော် ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် နန်းချခံရသည်
ထိုနောက်တွင် တပ်မတော် ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမန်မိုက်ခယ်အန်ဒွမ်သည် ယာယီအားဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ကာ အီသီအိုး ပီးယားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ ထိုနှစ်နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အသတ်ခံရ၍ ဗိုလ်မှူးချုပ် တဖာရီ ဗင်တီက ဆက်ခံအုပ်ချုပ်လေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် မြောက်ဘက်၌ ပင်လယ်နီ၊ အရှေ့ဘက်၌ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံနှင့် အဖားနှင့် အိုက်ဆားနယ် (ပြင်သစ်ပိုင် ဆိုမာလီလန်နယ်)၊ တောင်ဘက်၌ ကင်ညာနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်၌ ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ တည်နေရာသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၄ ဒီဂရီနှင့် ၁၈ ဒီဂရီ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၃ ဒီဂရီနှင့် ၄၉ ဒီဂရီတို့အကြား၌ တည်ရှိသည်
ရှေးယခင်က သီးခြားပြည်ထောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသော တီဂရေ၊ ဂိုဂျမ်၊ အမ်ဟားရ၊ ဂွန်ဒါ၊ ရှိုအ တို့သည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ နယ်ကြီးများဖြစ်ကြ၍ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ပေါင်းထည့်ခဲ့သော အီရစ်ထရီးယား ပြည်သည်လည်း အီသီအိုးပီးယား၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၁ သန်းဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁၁၅ သန်းကျော်(၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းများအရ)ရှိသည်ဟုခန့်မှန်းသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည်လူမျိုးအတော်အတန်စုံသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မူလတိုင်းရင်းသားတို့သည် ဟမ်းမိုက်လူမျိုး အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း အာရှမိုင်းနား ဘက်မှ ဆီးမိုက် အဆက်အနွယ် လူမျိုးများသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြလေသည်
ယခုအခါအရေးအပါဆုံးသော လူမျိုးသည် အမ်ဟာရလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
သို့သော် ယင်းတို့၏ စုစုပေါင်း အရေအတွက်သည် နှစ်သန်းကျော်ခန့်သာရှိ၍ အလယ်ကုန်းမြင့်ဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသည်
ယင်းတို့ထက် မြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော တီဂရေလူမျိုးတို့သည်လည်း အမ်ဟာရတို့နှင့် အမျိုးချင်း နီးစပ်၍ အမ်ဟာရတို့ကဲ့ပင် အီဂျစ်ကော့ပတစ် ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်
ပြောဆိုသော ဘာသာ စကားချင်း မတူကြသော်လည်း နှစ်မျိုးလုံးပင် ဟမ်းမိုက်နှင့် ဆီးမိုက်ကပြား များမှ ဆင်းသက် ဆက်နွှယ်လာကြသည်
ယင်းတို့နှစ်မျိုးလုံးသည်ပင် ဂါလလူမျိုးများနှင့် အမျိုးချင်း ရောနှောကြပြန်သည်
ဂါလတို့သည် ဟမ်းမိုက် အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြ၍ အီသီယိုးပီးယားတနိုင်ငံလုံး၏ လူဦးရေ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်
မွတ်စလင်များလည်း ရှိသည်
ခရစ်ယန်များလည်းရှိသည်
ရုပ်တုကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိသည်
အိုဂါးဒန်၊ အိုက်ဆားနှင့် အခြားသော ဆိုမာလီများသည် ဟာရာနယ်၊ ဆိုမာလီလန် ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြ သည်
ဆိုခဲ့သော လူမျိုးများသည်လည်းကောင်း၊ ဒန်းအကီး လူမျိုး အများစုသည် လည်းကောင်း မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြသည်
အခြား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအပြင် နှစ်ပေါင်းရာနှင့် ချီသော ခေတ်အခါကပင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဂရိလူမျိုး၊ ယဟူဒီ၊ အာရပ်နှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများလည်း ရှိကြပြီးလျှင် လူမျိုးတစ်မျိုး နှင့်တစ်မျိုး ရောရှက်နေကြရာ နိုင်ငံတွင်း ပြောဆိုလျက်ရှိကြသော ဘာသာစကား ပေါင်း ၇ဝ ကျော် ရှိသည်
သို့သော် လည်း ရုံးသုံး အဓိက ဘာသာစကားမှာ အမ်ဟာရစ် ဘာသာစကား ဖြစ်လေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ကုန်းပြင်မြင့် ပေါများသည်
အချို့ကုန်းပြင်မြင့်များသည် အတော်ပင်မြင့်မားသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည်လည်း ကန့်လန့်တစ်မျိုး၊ ထောင်လိုက်တစ်သွယ် ရှိနေကြသည်
အဓိကအားဖြင့် သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်ရာ မြေနိမ်ဒေသ၊ အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် (တစ်နိုင်ငံလုံး၏ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့်) ကုန်းမြင့်ဒေသဟူ၍ ဖြစ်သည်
အီသီအိုးပီးယား၏ အမြင့်ဆုံးအပိုင်း သည် ဆီတက်(တာကာဇေ)မြစ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆီမြန်တောင်တန်းဖြစ်ရာ ရတ်ဒါရှန်း တောင်ထွတ်သည် ပေ ၁၄ ၉၆ဝ ကျော်မြင့်၍ ဆီးနှင်းများဖြင့် အမြဲတစေ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် ပေ ၇ဝဝဝ မှ ၈ဝဝဝ အထိ မြင့်သော စောက်နက်လျှောကြီး ရှိသည်
မြေနိမ့်ပိုင်းသည် များသောအားဖြင့် ခြောက်သွေ့ပူပြင်းရာ အရှေ့တောင်ပိုင်း ဒေသတစ်ခုလုံးလိုလို ပါဝင်သော အိုဂါးဒန် ဒေသသည် သဲကန္တာရဆံသော အပိုင်းဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်း တွင် ဒန်းအကီး သဲကန္တာရသည် ပင်လယ်နီနှင့်အီရစ်ထရီးယား ကမ်းရိုးတန်း တောင်ခြေရင်းတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကမြစ်သည် ဆီတက်ဖြစ်၍ လက်စတာတောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံသည်
ယင်းသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ စီးသွားရာ အီသီအိုးပီး ယားနိုင်ငံနယ်နမိတ်မှ ကျော်လွန်သည့်အခါ အတ္တဗားရားမြစ်ဟု ခေါ်တွင်၍ နောက်ဆုံးတွင် နိုင်းမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
အခြားမြစ်များအနက် နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် စီးဆင်းသော အဗ္ဗဗိုင်းမြစ်သည် နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံးအိုင် ဖြစ်သော တားနား ရေအိုင် ကို ဖြတ်သန်း၍ တောင်ဘက်သို့စီးရာမှ အနောက် မြောက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းပြီးနောက်တွင် ဗလူးနိုင်းမြစ် ဖြစ်လာသည် အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းသောမြစ်များအနက် အားဝပ်ရှ၊ သို့မဟုတ် ဟားဝပ်ရှမြစ်သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်လေသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့မှ မြစ်ချောင်းကြီးငယ်များစွာတို့ စီးဆင်းကြပေရာ ရေလုံး အလွန်ကောင်းကြပေသည်
ထိုမြစ်ချောင်းတို့မှ ရေအယဉ်တို့သည် မြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် မြေနိမ့်ဒေသများကို မြေဩဇာထက်သန် ကောင်းမွန်စေသည်
ဗလူး နိုင်းမြစ်မှ ရေတို့ကို ထိန်းသိမ်း၍ နွေရာသီအခါတွင် နိုင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသရှိ လယ်ယာများအား ရေပေးသွင်းရလေသည်
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အထူးထူးအထွေထွေ ဖြစ်သည့် အလျောက် နေရာဒေသလိုက်၍ ခြားနားသော ရာသီဥတုရှိသည်
နိုင်ငံကို ဝန်းရံလျက်ရှိသော မြေနိမ့်ဒေသသည် ပူပြင်းသည်
အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်သည် အီကွေတာနှင့် နီးစပ်သော်လည်း ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေ ၁ဝဝဝဝ ကျော် မြင့်သဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သင့်တင့်မျှတသော ရာသီဥတုရှိသည်
ကုန်းမြင့်ဒေသတွင်မူ ရာသီဥတု ချမ်းအေးသည်
ဇွန်လမှ စက်တင် ဘာလအတွင်း မိုးသည်းထန်သည်
ထိုကာလအတွင်း ပင်လယ်ဘက်မှ မုတ်သုန်လေသည် ကုန်း ပြင်ဘက်သို့ တိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် မိုးအများအပြား ရွာသွန်း ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ခရစ် ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့တော်ဖြစ်လာသော အဒစ်အဗားဗားမြို့တွင် လူဦးရေ ၆၈၃ ၅၃ဝ(၁၉၇၂ခုနှစ် စာရင်းအရ) ရှိသည်
နိုင်ငံရေးအရလည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအရလည်းကောင်း အရေးပါသော အခြားမြို့များမှာ ဒီရေဒဝါး(လူဦးရေ၅ဝ ဝဝဝ)နှင့် လူဦးရေ ၂၅ဝဝဝ မှ ၃၅ဝဝဝ ရှိကြသော ဂျင်မာ၊ ဒေစီယေ၊ ဂွန်ဒါနှင့် ဟာရာတို့ ဖြစ်ကြလေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် မြေတွင်းသယံဇာတပစ္စည်း များဖြင့် ကြွယ်ဝလှသည်
တောင်ပိုင်းရှိ အဒိုလာမြို့ အနီးမှ ရွှေထွက်သည်
သံ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ပလက်တီနမ်တို့လည်း ထွက်သော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ် ရေး အခက်အခဲများကြောင့် ထိထိရောက်ရောက် တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ
နိုင်ငံအတွင်း ရေနံ ရှာဖွေခွင့်ကို အမေရိကန်နှင့် ဂျာမန် ကုမ္ပဏီများအား ပေးအပ်ထားသည်
ဆိုခဲ့သော သတ္တုများ အပြင် ဗောက်ဆိုက်၊ ငွေ၊ ကန့်၊ ကြေးနီ၊ ဆုန်း (ဟင်္သာ ပြဒါးရိုင်း)၊ ခနောက်စိမ်းတို့လည်း ထွက်သည်
ဆားကိုလည်း နေရာဒေသများစွာမှ အတော်အသင့်ရရှိ၍ ပိုတက်ဆားကိုမူ အက္ခအဗ္ဗလွင်ပြင်များမှ ရရှိသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းသော မြစ်ချောင်းကြီးငယ်တို့မှ ရေအားလျှပ်စစ်ကိုလည်း ပေါပေါများများ ရရှိလေသည်
စိုက်ပျိုးရေးသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်
တက်ခေါ် ကောက်နှံတစ်မျိုးသည် တိုင်းရင်းသား တို့၏ ပဓာန အစာဖြစ်၍ မုယောစပါး၊ ဂျုံ၊ ပြောင်းနှင့်ဒါရာ တို့အပြင် ဝါဂွမ်း၊ ကြံ၊ စွံပလွန်၊ ငှက်ပျော၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ဆီထွက်စေ့များကိုလည်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြရာ များသော အားဖြင့် ပြည်တွင်းသုံး အတွက်မျှသာ ဖြစ်သည်
ကော်ဖီ အကောင်းစာ အညံ့စား အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း၍ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် စသည်တို့ မွေးမြူရေးကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့နိုင်သော ထွက်ကုန်များမှာ ကော်ဖီ၊ သားရေ၊ ဖယောင်း၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ဆီထွက်စေ့များအပြင် ထောပတ်တို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားမှ ကုန်ချောများ အထူးသဖြင့် အထည်အလိပ်များကို ပြည်တွင်း သုံးအတွက် တင်သွင်းရသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြင့် ကြွယ်ဝသော်လည်း အကျိုးဖြစ်အောင် တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပြောပလောက်အောင် မတင်ပို့နိုင်ချေ
ကုန်သွယ်စီးပွားရေးသည် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ကောင်းပါမှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နိုင်ပေရာ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် ချို့ယွင်းချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
အီတာလျံတို့ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အား သိမ်းပိုက်ထားစဉ်က လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်များကို တိုးတက်ပြုပြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် နန်းကျသွားခဲ့သော ဘုရင်ကြီး ဟိုင်လေဆီလာဆီး သည်လည်း နိုင်ငံခြားငွေများဖြင့် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ရေး မလွယ်ကူခဲ့ချေ
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော မီးရထားလမ်းကို ၁၈၉၆ ခုနှစ်က ဖရန်ကို-အီသီအိုးပီးယား ကုမ္ပဏီက ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ယင်းသည် ပြင်သစ်ဆိုမာလီလန်ရှိ ဂျဗူတီမြို့နှင့် အဒစ်အဗားဗားမြို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ ၄၈၆ ၁၂ မိုင် ရှည်လျားသည်
တစ်ပတ်လျှင် သုံးကြိမ် အစုန်အဆန်ထွက်၍ တစ်ဖက်မှ တစ်ဖက်သို့အရောက် တစ်နေ့နှင့်တစ်ညဉ့် မီးရထားစီးရသည်
မော်တော်ကားလမ်းများမှာ စုစုပေါင်း ကီလိုမီတာ ၆ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်
ယင်းတို့အနက် အရေးပါသော လမ်းများမှာ မဆားဝ-အက္ခမားရာ-ဆူဒန် တစ်လမ်း၊ အက္ခမားရာ- ဒေစီ ယေ-အဒစ်အဗားဗား တစ်လမ်း၊ အက္ခမားရာ-ဂွန်ဒါ-ဂေါ်ဂိုရာ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-ဂျင်မာတစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗား ဗား-လီကင်မတီ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-နက်ဇရက် တစ်လမ်း၊ ဒီရေဒဝါး-ဟားဂေဆ တစ်လမ်း၊ ဒေစယေ- အက္ခအဗ္ဗ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-အဒိုလာ တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်ကြလေသည်
ပြည်တွင်းလေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေးများကို တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့်ပြင် ကမ္ဘာပတ်လေကြောင်း ကုမ္ပဏီကြီး များနှင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားသဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများ၏ မြို့ ကြီးများနှင့်လည်း လေကြောင်း အဆက်အသွယ် ရှိလေသည်
လက်ပန်ကွေ့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankwayt)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဟင်္ဂရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္ဂရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၁ ဦး၊ မ ၂၀၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ (ကျွန်းညိုကြီး) ကျွန်းထိပ်
ဖက်ဆစ်ဝါဒ ဆိုသည်မှာ အရင်းရှင်ကြီးများက ပြည်သူလူထုကို‌ ခြောက်လှန့်၍ အုပ်စိုးသော အာဏာရှင်စနစ်ကို ဆိုလိုသည်
၂၀ ရာစုအတွင်း အရင်းရှင်စနစ် ပိုမိုကြီးထွားလာသည်နှင့်အမျှ ကြီးမားသော ပြဿနာများကို ရင်ဆိုင်လာရသည်
ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ပရမ်းပတာဖြစ်သောကြောင့် စီးပွားပျက်ကပ်များ မကြာခဏဖြစ်ပေါ်သည်
ခေါင်းပုံဖြတ်ခံရသော အလုပ်သမားများသည် နိုင်ငံရေးအသိ တိုးတက်လာသောကြောင့် အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ကြသည်
ကြီးမားသော ပြဿနာများကြားတွင် အရင်းရှင်စနစ်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းနိုင်ရန် အရင်းရှင်ကြီးများသည် ဒီမိုကရေစီနည်းလမ်းကို စွန့်ပယ်ပြီး အဓမ္မနည်းလမ်းများကို အသုံးပြုကြသည်
ပြည်သူလူထုကို အာဏာရှင်စနစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
ဤသို့ဖြင့် ဖက်စစ်စနစ်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲ၍ ဖောက်ပြန်သောစနစ်ဖြစ်သည်
၂၀ရာစု အတွင်း ဖက်ဆစ်ဝါဒသည် အီတလီ၊ဂျာမနီ နှင့်ဂျပန်တို့တွင် ထင်ရှားစွာ ထွန်းကားခဲ့သည်
ယခုအခါမည်သည့်နိုင်ငံမှဖက်ဆစ်စနစ်ကိုမကျင့်သုံးတော့ပါ
အရှင်သာရိပုတ္တရာ မဂဓနိုင်ငံ နာလကရွာ၌ သီတင်းသုံးနေတောမူစဉ် ဇမ္ဗူခါဒက ပရိဗိုဇ်က ဩဃနှင့် စပ်၍ မေးလျှောက်သဖြင့် ဩဃလေးပါးနှင့် ဩဃလေးပါးကို ပယ်ရန် အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်-ဟု အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဖြေကြားတော် မူသည့်သုတ်
ကကုသန္ဓ ဘုရားအလောင်းတော် သစ္စာသိမြင် သဗ္ဗညုဘုရားရှင် မဖြစ်မီ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ အနုလောမ, ပဋိလောမနှင့် ဆက်စပ်၍ ဉာဏ်အမြင်ဖြစ်တော်မူပုံကို သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဟင်္သာချောင်အထက်စု (အတွင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharchaungahhtetsu(Ahtwin))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၇ ဦး၊ မ ၁၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဗမော်ရွာ၊ ကျုံစုတ်ဂုံညင်းတန်း
စကော့ ဂျွန် မောရစ်ဆန် (၁၉၆၈ ခုနှစ်မေလ ၁၃ ရက်နေ့မွေးဖွား) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ၃၀ ယောက်မြောက် နှင့် လက်ရှိ ဝန်ကြီးချုပ် နှင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအား လက်ရှိ အုပ်ချုပ်နေသည့် လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ၂၀၁၈ ဩဂုတ်လ တွင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူသည် ၂၀၁၃ ခုနှစ်ကတည်းက အကြီးတန်း ဝန်ကြီးရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ယခင် ဝန်ကြီးချုပ် တန်းဘူး၏ အစိုးရ (၂၀၁၅-၂၀၁၈) တွင် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မောရစ်ဆန် အား ဆစ်ဒနီမြို့ တွင် မွေးဖွားခဲ့ပြီး နယူးဆောက်သ်ဝေး တက္ကသိုလ်တွင် စီးပွားရေး ပထဝီဝင် ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားခဲ့သည်
သူသည် ၁၉၉၈ မှ ၂၀၀၀ ခုနှစ်အတွင်း နယူးဇီလန် ခရီးသွားလုပ်ငန်းနှင့် အားကစားရုံး၏ ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျ ခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ မန်နေးဂျင်းဒါရိုက်တာ ဖြစ်ခဲ့သည်
မောရစ်ဆန် သည် ၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အတွင်း နယူးဆောက်သ်ဝေးပြည်နယ် လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ပြည်နယ်ဒါရိုက်တာ အဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်ရှိ ကွတ်ခ်မြို့နယ် ကို ကိုယ်စားပြု၍ ၂၀၀၇ ခုနှစ်ရွေးကောက်ပွဲတွင် အောက်လွှတ်တော် တွင်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
ထို့နောက် 2013 ရွေးကောက်ပွဲ တွင် ညွန့်ပေါင်းပါတီတို့ အောင်ပွဲခံခဲ့ပြီးနောက် ဩစတြေးလျဝန်ကြီးချုပ် အဘော့၏ အစိုးရတွင် လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေးနှင့် နယ်စပ်လုံခြုံရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ထိုစဉ်က အချုပ်အခြာအာဏာ နယ်စပ် စစ်ဆင်ရေး ကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် တာဝန်ယူခဲ့သူ ဖြစ်သည်
နောက်တစ်နှစ် အပြောင်းအလဲတွင် သူသည် လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ကြီး ဖြစ်လာသည်
မဲလ်ကွန် တန်းဘူး အား အဘော့၏ နေရာတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် အစားထိုးပြီးနောက်သူသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီး ပီတာဒတ်တွန် သည် တန်းဘူးအား လစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်နေရာအတွက် စိမ်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ခေါင်းဆောင်များကြားတွင် တင်းမာမှုများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပါတီသည် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ခေါင်းဆောင်နေရာအတွက် ဆန္ဒမဲ ပေးခဲ့ပြီး တန်းဘူးက ဝင်ရောက် မယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပေ
ထိုဆန္ဒမဲပေးရာတွင် မောရစ်ဆန်သည် ဒတ်တွန်နှင့် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဂျူလီဘစ်ရှော့ ကို အနိုင်ယူပြီးလစ်ဘရယ်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နေ့တွင် သူသည် ဘုရင်ခံချုပ် ရှေ့မှောက်တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ကျမ်းသစ္စာကျိန်ဆိုခဲ့သည်
မောရစ်ဆန်သည် ၂၀၁၉ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ပြီး အနိုင်ရရန် ခက်ခဲသော ရွေးကောက်ပွဲကို အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
ဝက်ကြီးချောင်ရွာ၊ ကွင်းလှ
ဧယင်ကျူးခြင်းဆိုသည်မှာ ဘုန်းကြီးပျံ၊ ဘုရင်နတ်ရွာစံတို့တွင် အလောင်းသိပ်သီချင်းဆိုခြင်းဖြစ်သည်
စယ်ရီဘရမ် (ခေါ်) အထက်ဦးနှောက် (သို့) ထိပ်စွန်းဦးနှောက်  (en:cerebrum or endbrain) သည် တိရိစ္ဆာန်တို့၏ ဦးနှောက်ရှိ အကြီးမားဆုံး ကဏ္ဍအပိုင်းအဖြစ်ပြီး အပေါ်ပိုင်းကျနေသည့် မျက်နှာပြင် ပျော့ပျော့ရှုံ့ရှုံ့နှင့် တွေ့ရမည့် အပိုင်း ဖြစ်သည်
ဘက်ဘက်ခြမ်းဖြစ်စေ ညာဘက်ခြမ်း ဖြစ်စေ ဦးနှောက်တခြမ်းခြမ်း၏ အထက်ဦးနှောက် (စယ်ရီဘရမ်) တခုတွင် အဖု ၄ဖု ပါရှိနေမည် ဖြစ်သည်
၎င်းတို့မှာ -အရှေ့ဖု (en:fronal lobe)အထက်ကာဖု (en:parietal lobe)အောက်ခိုဖု (en:temporal lobe)အမြင်ဖု (en:occipital lobe)တို့ ဖြစ်သည်
စယ်ရီဘက်လမ် (ခေါ်) အောက်ဦးနှောက် (en:cerebellum)ဦးနှောက်ငုတ်တိုင် (en:brain stem)
ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၏ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်သည်
ဦးတင်​မောင်ဝင်းသည် အစိုးရအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဂုန်းသောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂုန်းသောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၇ ဦး၊ မ ၁၁၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့တော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပထဝီဓာတ်, အာပေါဓာတ်, တေဇောဓာတ်, ဝါယောဓာတ်တို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ ရှေးဦးစွာ သုခလက္ခဏာကို ဟောတော်မူပြီးနောက် ဒုက္ခသဘောလက္ခဏာကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အရှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ်  သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
အရှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် သည် သိဒ္ဓတ္ထမြတ်စွာဘုရား ၏ နံ့သာပုထိုတော်ကို ပြုလုပ်လှူဒါန်းခဲ့၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားအား ရဟန်းအပေါင်းခြံရံလျက် ဖူးမြင်ရ၏
ထို့နောက် အရှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးကာ မြောက်အရပ်သို့ သွား၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ကိုးဆယ့်လေးကမ္ဘာထက်တွင် ပန်းနံ့သာလှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့  မကျရောက်ခဲ့ရပေ
ထို့အပြင် သုံးဆယ့်ကိုးကမ္ဘာထက်တွင်လည်း “ဒေဝဂန္ဓ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂန္ဓမာလိယထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဆကျင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ မြေမွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အကျောင်အရီဘာသာစကား သို့မဟုတ် Ngachan သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသော တန်ကွန်ဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
တန်ကွန်နာဂ ခေါ် Somra ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်
အကျောင်အရီဘာသာစကားကို မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ လေရှီးမြို့နယ်ရှိ ဟိန်ကွက်၊ Jagram နှင့် ငကျန် ကျေးရွာတို့တွင် ပြောဆိုအသုံးပြုကြသည်
မဟာဗန္ဓုလကျဆုံးပြီးနောက် ရန်ကုန် ဓနုဖြူစစ်ပွဲများတွင်ရှုံးနိမ့် ခဲ့သော်လည်း မြန်မာမင်းနှင့် လွှတ်တော်တို့သည် တစ်ဖက် သတ်တောင်း ဆိုချက်များကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် စစ်ပြေငြိမ်းစာချုပ် ချုပ်ဆိုခြင်းကို စဉ်းစားခြင်း မပြုခဲ့ကြပေ
ထို့ကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့အား ထပ်မံတိုက်ခိုက်ရန် ထပ်မံအင်အားစုဆောင်းခဲ့သည်
မြန်မာတို့ဘက်မှလည်း အင်္ဂလိပ်တို့အား ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ရန် စစ်ရေးပြင်ဆင်မှုများ နှင့် စည်းရုံးလှုပ်ရှားမှုများကို အင်တိုက်အားတိုက် ကြိုးစားလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
သည့်အတွက်စစ်သည်များသာမက ပြည်သူများ ၊တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုများလည်းလက်တွဲပါဝင်လာကြသည်
၁၈၂၅ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်ညီတော် မိုးနဲဗိုလ်မှူး ၊ ဒွာရာဝတီမင်းသား တို့ဦးစီးသော တပ်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ်တို့အားခုခံရန် ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းအနီး ဇလွန်မြို့တွင် တပ်စွဲနားလိုက်သည်
အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် ထပ်မံဆွေးနွေးသော် လည်း ပို၍တိုးကာတောင်းဆိုလာသည့်အတွက် ဆွေးနွေးပွဲပျက်ခဲ့ရသည်
ဆွေးနွေးပွဲပျက်သည်နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် ပြည်မြို့ဝက်ထီးကန်ဒေသကို တိုက်ခိုက်ရန်ဆုံးဖြတ်လိုက်ကြသည်
အကြောင်းမှာ မြန်မာတို့၏ ဝက်ထီးကန်စစ်ကြောင်းသည် ပြည်မြို့ကို နောက်ပိုင်းမှ ဝင်တိုက် နိုင်ခြင်း ၊ အင်္ဂလိပ်တို့၏ ရန်ကုန်နှင့် ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းကို ဖြတ်တောက်နိုင်ခြင်း ၊ ပဲခူးနယ်အတွင်းရှိ မြန်မာတပ်များကို တပ်ကူပေးပို့နိုင်ခြင်း စသည့်အကြောင်းများကြောင့်ဖြစ်သည်
ဝက်ထီးကန်ဒေသရှိ မြန်မာတပ်တွင် ဦးစီးကွပ်ကဲသူမှာ ဗိုလ်ချုပ်မဟာနေမျိုးဖြစ်ပြီး စစ်သည်အင်အား ၁၅၀ဝ၀ ခန့်ရှိသည်
မြန်မာတပ်မကြီးတွင် ရှမ်းစော်ဘွားတပ်နှင့် ရှမ်းအမျိုးသမီးတပ်များ လည်းပါဝင်ကြသည်
အင်္ဂ လိပ်တို့ဘက်မှမှု တိုက်ရည်ခိုက်ရည်အတွေ့အကြုံများစွာရှိသော ဗိုလ်မှူးကြီး မက်ဒိုဝေါဦးဆောင်ပြီး ဝက်ထီးကန်ကို ညှပ်၍တိုက်ရန် စစ် ကြောင်း ၃ကြောင်းခွဲ၍ ချီတက်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်း ၃နေရာမှ ညှပ်တိုက်လျှင် ခုခံနိုင်စရာအကြောင်းမရှိဟု ထင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ် သည်
ထိုတပ် ၃ တပ်အပြင် လိုအပ်ပါက အကူအညီပေးနိုင်ရန် တပ်ရင်း ၁ ရင်းကို ပြည်နှင့် ဝက်ထီးကန်ကြားတွင် တပ်စွဲထားစေ သည်
ဗိုလ်ချုပ်မဟာနေမျိုးသည် ဝက်ထီးကန်တွင် အသင့်အနေအထားပြင်ထားပြီး နဝင်းချောင်းဘက်မှ ချီတက်လာသော အင်္ဂလိပ်တပ်ရင်းကို လမ်းခုလပ်မှာပင် မြန်မာတပ်အချို့အားဖြတ်တိုက်စေခဲ့သည်
ထိုတပ်ကစဉ့်ကလျှားဖြစ်သွားသဖြင့် မူလက အင်္ဂလိပ်တို့ကြံစည်ထားခဲ့သော တစ်ချိန်တည်း တစ်ပြိုင်နက်တိုက်မည့် အစီအစဉ်မှာ ပျက်သွားခဲ့ရသည်
ခံတပ်၏ ရှေ့ဘက်မှ ဝင်တိုက်သော ဗိုလ်မှူးကြီးအီဗန်တပ်သည် မြန်မာတို့၏ ပစ်ကွင်းနယ်မြေထဲရောက်သဖြင့် မြန်မာတပ်ဘက်မှ ပစ်ခတ်သည့် အမြှောက်ဒဏ် ၊ သေနတ်ဒဏ်များကို ခံနေရသည်
အချိန်ကြာလာသည်နှင့်အမျှအကျအဆုံးပိုမိုများလာသဖြင့် ဗိုလ်မှူးကြီး အီဗန်တပ်ပြန်ဆုတ်သွားခဲ့ရသည်
ဗိုလ်မှူးကြီး မက်ဒိုဝေါသည်လည်း ခံ တပ် အနီးသို့ရောက်လျှင် တပ်ခွဲ ၆ တပ်ကို တောင်ပံဖြန့်ကာ တိုက်ခိုက်စေပြန်သည်
ခဏအကြာတွင် ထိုတပ်ခွဲ ၆ တပ်သည်လည်း အ မြှောက် ဒဏ်ခံရပြီး ဦးဆောင်သူဗိုလ်ကြီးကွိုင်လ်လည်း ဒဏ်ရာများစွာရရှိသွားသဖြင့် ပြန်ဆုတ်လာရပြန်သည်
အဘက်ဘက်မှ ညှပ်တိုက်နေသော အင်္ဂလိပ်တပ်များအား မြန်မာတပ်များက ကြံကြံခံနေသဖြင့်ဗိုလ်မှူးကြီး မက်ဒိုဝေါသည် ပွဲတိုင်းကျော် ဂရင်းနေးဒီးယားတပ်ခွဲကို တိုက်စေပြန်သည်
ဗိုလ်အဲစေးဦးဆောင်သော ဂရင်းနေးဒီယားတပ်ခွဲသည် ခံတပ်အနီးရောက်သည်နှင့် သေနတ် ၊ အမြှောက်များဖြင့် တရ ကြမ်းပစ်ခြင်းကိုခံရသဖြင့် ချက်ချင်းနောက်သို့ ပြန်ဆုတ်သွားရသည်
ဆက်လက်တိုက်ခိုက်ပြန်ရာ တပ်မကိုဦးဆောင်သူ ဗိုလ်မှူးကြီး မက်ဒိုဝေါမှာ ဦးခေါင်းကို ကျည်ဆန်မှန်၍နေရာတွင်ပင် ပွဲချင်းပြီးကျဆုံးသွားခဲ့သည်
ကျန်ခေါင်းဆောင်များမှာလည်း ဒါဏ်ရာရသူရ ကျဆုံးသူကျဆုံးကုန်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်တပ်များ အလျှင်အမြန်ပြန်ဆုတ်ကုန်ကြသည်
ဆုတ်ခွာရာကိုမြန်မာမြင်းတပ်များလိုက်လံတိုက်ခိုက်သဖြင့် ထပ်မံကျဆုံးကုန်ကြပြန်သည်
ကျဆုံးသည့် တပ်သားအလောင်းများကိုပင်ပြန်မကောက်နိုင်တော့
မြန်မာတပ်များက ပြည်မြို့နှင့် ၉မိုင်အကွာချောင်းတစ်ခုရောက်သည် အထိလိုက်လံတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ထိုတိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ ဗိုလ်မှူးကြီး မက်ဒိုဝေါအပါအဝင် အရာရှိ ၄ဦး ၊ကျ ဆုံးတပ်သား ၅၁ ယောက် ၊ ပျောက်ဆုံးတပ်သား ၄၂ယောက် ၊ ဒဏ်ရာရအရာရှိနှင့် တပ်သား ၁၂၃ယောက်ုဖြစ်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့အ တွက် အတော်အထိနာသည့် တိုက်ပွဲဟု ဆိုရမည်
မြန်မာတို့ဘက်မှလည်း အရာရှိအနည်းငယ်နှင့် တပ်သားများစွာ ကျဆုံးခဲ့ရသည်
အ မြှောက် ကြီးလုံးရေ ၅ လုံး ၊ သေနတ်အလက် ၃၀ဝ နှင့် တပ်သား ၅၀ကျော်ကို မြန်မာတို့ရသွားခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်အရာရှိ ဟိုရေမင်ဝီလ်ဆင်ကမူ”အင်္ဂလိပ်တို့ ဝက်ထီးကန်တိုက်ပွဲတွင် အကျအဆုံးများပြီး ချေမှုန်းခံရခြင်း၏ အဓိကအကြောင်းအရင်းမှာ မြန်မာတို့၏ တပ်အင်အားနှင့် ပတ်သတ်၍ သတင်းမှားရခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်” ဟုသူ၏ “မြန်မာစစ်ပွဲ” မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြခဲ့လေသည်
သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာသည် ဘိုကလေးမြို့နယ် အတွင်း တည်ရှိပြီး သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုဟု တွင်သည်
ရှေးယခင်က ရွာကြီးတစ်ရွာဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ရွာသူရွာသားများမှ စီးပွားရေးနိမ့်ပါး၍ အခြားအရပ်ဒေသများသို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်လုပ်ကိုင်စားသောက်လာကြရာမှ အိမ်ခြေ ၇၀ ခန့်သာ ရှိသော ရွာသိမ်တစ်ရွာ ဖြစ်ခဲ့ရသည်
သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာ အုပ်စုတွင် သက္ကယ်ဆိပ်ရွာအပါအဝင် ပတက်၊ ဓားမြချောင်း၊ သမ္ဗာန်ကွဲ၊ ကွက်သစ် ရွာ(၅)ရွာဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ထိုကျေးရွာများထဲတွင် ပတက်ကျေးရွာမှာ စည်ကားလာပြီး ကျေးရွာအုပ်စုနှင့်သက်ဆိုင်သော အလုပ်ကိစ္စများကို ပတက်ရွာတွင်သာ စုဝေးဆောင်ရွက်ကြပေသည်
သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာတွင် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် စာသင်ကျောင်းမှာ ရွာလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ရွာတွင် သောက်ရေကန် (၅)ကန် ရှိသည့် အနက် ရွာလယ်ပိုင်းရှိ ကန်(၃)ကန်မှာ သောက်သုံးရေအတွက် အဓိက အသုံးပြုရသည်
နာဂစ်မုန်တိုင်း တိုက်ခိုက်ရာ ဘိုကလေးတစ်မြို့နယ်လုံး အတိဒုက္ခ ရောက်ရသည်
သက္ကယ်ဆိပ်ကျေးရွာသည် ချောင်းကျဉ်းပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်မှန်သော်လည်း နာဂစ်ဒဏ်ကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
သက္ကယ်ဆိပ်ရွာရှိ ကြေးသွန်းဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးမှာ ရှေးဟောင်းရုပ်ပွားဆင်းတုတော်ကြီးဖြစ်ပြီး အလွန်ကြည်ညိုဖွယ်ဖြစ်သည်
ပြုပြင်မွမ်းမံနိုင်ခြင်း မရှိသည့်အတွက်ကြောင့် မထင်ရှားပေ
မန္တလေးမဟာမြတ်မုနိဘုရား ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်မြတ်ကြီးကဲ့သို့ပင် ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းလှပေသည်
အဆိုပါ ရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီးအား မန္တလေးမှ ပင့်ဆောင် ပူဇော်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ကိုရီယားဟင်းလျာထဲမှ အဓိကစားသုံးသော တစ်မျိုးဖြစ်သည့် ကင်ချီ(; ကိုရီးယား: 김치, ရောမအက္ခရာ: gimchi, IPA: [kim.tɕʰi])သည် ရိုးရာအရံဟင်းတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဆားရည်စိမ်ထားသော အချဉ်ဖောက်ထားသည့် မုန်ညင်းထုပ်၊ ကိုရီးယားမုန်လာဥကဲ့သို့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်များကို  ဂိုချုဂါရူ (ကိုရီးယားငရုတ်သီးမုန့်)၊ ကြက်သွန်မြိတ်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ဂျင်းနှင့် ချော့ဂယ် (ငံပြာရည်ကဲ့သို့ ငန်သောရေထွက်ပစ္စည်းများ)နှင့် ရောစပ်ပြုလုပ်ထားသည်
ကင်ချီအမျိုးပေါင်း တစ်ရာကျော်ရှိပြီး မတူကွဲပြားတဲ့ ဟင်းသီးဟင်းရွက်အမျိုးမျိုးကို အဓိကအခြေခံ၍ ပြုလုပ်ထားသည်
ရှေးယခင်တုန်းကတော့ ကင်ချီကို နွေလများ၌ အေးနေစေရန်နှင့် ဆောင်းလများတွင် မအေးခဲစေရန် မြေအောက်တွင် အိုးများဖြင့် ထိန်းသိမ်းထားလေ့ရှိကြပြီး ထိုကာလများတုန်းက ဤသည်မှာ အရေးပါသော အသီးအရွက်ရင်းမြစ်များ ဖြစ်ခဲ့သည်
ယခုအခါ နည်းပညာမြင့်မားလာသည်နှင့်အမျှ ကင်ချီများကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ကင်ချီရေခဲသေတ္တာများကို အသုံးပြု၍ လာခဲ့ကြသည်
ကင်ချီ၏မူလအစကို အတိတ်နှောင်းပိုင်းထိ သွားကြည့်မည်ဆိုပါက ကိုရီးယားသုံးပြည်ထောင်ခေတ် အစောပိုင်းကာလ(၃၇ ဘီစီ‒၇ အေဒီ)က စမည်ဖြစ်သည်
အချဉ်ဖောက်ထားသည့် အစားအစာ အမြောက်အမြားရနိုင်သည်ဟု အေဒီ ၂၈၉ ခုနှစ်က ရေးသားခဲ့သော တရုတ်သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ခုဖြစ်သည့် သုံးပြည်ထောင်ခေတ်မှတ်တမ်းတွင် တွေ့ရပြီး ထိုအထဲတွင် “ဂိုဂျူလျောပြည်သူ (ကိုရီးယားပြည်သူတို့အားညွှန်း)တို့သည် ဝိုင်၊ ပဲပြုပ်ချဉ် (ပုန်းရည်ကြီးကဲ့သို့)၊ ဆားချဉ်သိပ်ထားသော ငါးများလုပ်ရာတွင် ကျွမ်းကျင်ကြသည်
” ဟု ဝေမင်းဆက်ရာဇဝင်ကျမ်း(Book of Wei)၏ "တုန်ရီ(Dongyi)"တွင်ဖော်ပြထားသည်
ကိုရီးယားသုံးပြည်ထောင်ကျမ်း ဆောင်ဂုဆာဂီထဲတွင်လည်း အချဉ်စဉ့်အိုးများအား အသီးအရွက်များ အချဉ်ပေါက်ရန် အသုံးပြုကြသည်ဟု ညွှန်းဆိုထားသဖြင့် ထိုကာလတွင် များသောအားဖြင့် ဟင်းသီးဟင်းရွက်ချဉ်ဖက်များကို အများအားဖြင့် စာသုံးကြသည်ဟု ညွှန်ပြနေသည်
ရှီလာမင်းဆက်(၅၇ ဘီစီ – ၉၃၅ အေဒီ)ကာလအတွင်း နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာကဲ့သို့ ကင်ချီသည်လည်း အရေးပါသည့် အရာတစ်ခုဖြစ်ခဲ့ပြီး အသီးအရွက်ကို စားသုံးသော ဓလေ့ဖြစ်ထွန်းလာခဲ့သည်
အသီးအရွက်များအား ဆားရည်စိမ်သည့်နည်းသည် ရေခဲသေတ္တာများထက် စောလျင်စွာ အစားအသောက်များ၏ သက်တမ်းအား ရှည်ကြာအောင် ထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည့် စံပြုနည်းတစ်နည်းဖြစ်ခဲ့သည်
ကိုရီးယားတွင် ကင်ချီများအား အချဉ်ဖောက်ထားသည့် အသီးအရွက်များဖြင့် ဆောင်းလကာလအတွင်း ပြုလုပ်လေ့ရှိပြီး မြေကြီးထဲတွင် အွန်ဂီဟုခေါ်သည့် ရိုးရာအညိုရောင်စဉ့်အိုးများဖြင့် မြေအောက်တွင် မြုပ်နှံထားကြသည်
နောင်တွင် ဤအလုပ်သည် မိသားစုနှင့် မိန်းမသားကြား ခိုင်မြဲစွာတွဲဆက်ထားသော ကြိုးသဖွယ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် ကင်ချီဟာ ကိုရီယားယဉ်ကျေးမှုတွင် အရေးပါသော အရာတစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်
သို့ပေမယ့် သမိုင်းတွင်တွေ့ရှိခဲ့ရသော ဟင်းချက်နည်းများတွင်တော့ ကင်ချီဟာ စပ်သော ဟင်းလျာတစ်မျိုး မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး
အစောပိုင်း ကင်ချီပြုလုပ်နည်းမှတ်တမ်းများတွင် ကင်ချီပြုလုပ်ရာတွင် ကြက်သွန်ဖြူနှင့် ငရုတ်သီးမှုန့်ပါဝင်တယ်လို့ ဆိုမထားကြပါဘူး
ယခုအခါ ကင်ချီပြုလုပ်ရာတွင် အဓိကအမယ်တစ်ခုလိုဖြစ်နေသော ငရုတ်သီးမှုန့်ကို  ၁၇ ရာစုအစောပိုင်းကာလအထိ ကိုရီးယားတွင် သိရှိခြင်းမရှိခဲ့ကြပေ
ငရုတ်သီးမှုန့်၏ မူလအစမှာ အမေရိကတိုက်မှဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှကို ပေါ်တူဂီကုန်သည်တို့ သယ်ယူရောင်းချရာမှ သိရှိလာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ငရုတ်သီးမှုန့်အား ရည်ညွှန်းသည့်စာကို ပထမဆုံးတွေ့ရသည်မှာ ၁၆၁၄ ခုနှစ်တွင် ရေးသားခဲ့သော ဂျီဘုန်းယုဆေး(Jibong yuseol ) ဟုခေါ်သော စွယ်စုံကျမ်းတွင် ဖြစ်သည်
၁၇‒၁၈ ရာစုတွင် ရေးသားခဲ့သည့် ဆာလင်းဂျုံဆေ (Sallim gyeongje) စာအုပ်တွင် ကင်ချီကို ငရုတ်သီးမှုန့်ဖြစ် ပြုလုပ်နည်းကို ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
သို့ပေမယ် ၁၉ ရာစုမတိုင်မီအထိတော့ ကင်ချီထဲတွင် ငရုတ်သီးမှုန့်ထည့်ခြင်းမှာ သိပ်ပြီးတွင်ကျယ်လှခြင်း မရှိသေး
၁၉ ရာစုအစောပိုင်း ဟင်းလျာပုံစံများမှသာ ယနေ့ခေတ် ကင်ချီနှင့် အတော်လေးကို ဆင်တူသည့် ဟင်းလျာပုံစံတို့ကို တွေ့ရှိလာသည်
၁၇၆၆ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေးခဲ့သော ဂျန်ဘိုဆာလင်းဂျုံဆေ (Jeungbo sallim gyeongje) တွင် ကင်ချီပုံစံအမျိုးမျိုးကို များလှစွာသော အမယ်တို့ဖြင့် မတူကွဲပြားစွာ လုပ်ဆောင်ကြသည်ကို ရေးသားထားသည်
မုန်ညင်းထုပ်ကို ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းတွင် ကိုရီးယားတွင် တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ယနေ့ခေတ်တွင် မုန်ညင်းထုပ်တစ်ခုလုံးနှင့် ပြုလုပ်ထားသော ကင်ချီသည် ထိုကာလတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည့် ချက်ပြုတ်နည်းစာအုပ်ဖြစ်သော ဆီရီးချန်ဆောင် (Siuijeonseo) တွင် ဖော်ပြထားသည်နှင့် ဆင်တူသည်
ကင်ချီသည် တောင်နှင့် မြောက်ကိုရီးယားနှစ်နိုင်ငံလုံး၏ ရိုးရာဟင်းလျာဖြစ်သည်
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲတွင် ကိုရီးယားတို့ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ရစဉ်က ကိုရီးယားအစိုးရက စစ်မြေပြင်တွင် ကိုရီးယားစစ်သားတို့ “စိတ်ပျက်အားလျော့ခြင်း” မရှိစေရန် ရိက္ခာတွင် ကင်ချီ မပါဝင်မဖြစ်ပါဝင်ရန် အမေရိကန်အား ကူညီပေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
တောင်ကိုရီးယားသမ္မတ ပတ်ချုန်ဟီးက အမေရိကန်သမ္မတ လန်ဒန် ဘန်းနက်စ် ဂျွန်ဆင်အား ကင်ချီအား “ကိုရီးယားစစ်သားတို့ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားအတွင် မရှိမဖြစ် အရေးပါသောအရာ”ဟု ဆိုခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဒေါ်လာသန်းပေါင်းများစွာ အကုန်အကျခံရန်ကာ ဘတ်တီးရီးယားများကို သတ်ပြီး အရသာမပျက်စေပဲ မနှစ်သက်ဖွယ် အနံ့အသက်တို့ကို လျော့ချပြုပြင်ပြီး တောင်ကိုရီးယားအာကာသယာဉ်မှူး ရီဆိုယွန်းနှင့်အတူ နှင့် အာကာသထဲသို့ ထည့်ပေးခဲ့သေးသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် Google Doodle မှ "Celebrate Kimchi" ကို ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်
လက်ခုတ်ပင်ရွာ၊ တာပါတ် (အနောက်)
တင်ဆုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinson)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဝါးရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘုရားငါးဆူပွင့်သော ကမ္ဘာကို ဘဒ္ဒကမ္ဘာဟုခေါ်သည်
ဘုရားမပွင့်သော ကမ္ဘာလည်းရှိ၏
ဘုရားမပွင့်သော ကမ္ဘာကို ဘုရားမှ ဆိတ်ခြင်းကြောင့် သုညကမ္ဘာဟုခေါ်၏
သုညကမ္ဘာမျိုး၌ ဘုရားပွင့်ရိုးထုံးစံ မရှိသည် သာမက၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာနှင့် စကြဝတေးမင်းတို့သော်မှ မပေါ်ချေ
ဘုရားပွင့်သော ကမ္ဘာကိုကား ဘုရားမှ မဆိတ်ခြင်းကြောင့် အသုညကမ္ဘာဟု ခေါ်သည်
ထိုဘုရားပွင့်သော အသုညကမ္ဘာသည်လည်း ဘုရားတစ်ဆူ ပွင့်လျှင် သာရကမ္ဘာ၊ နှစ်ဆူပွင့်လျှင် မဏ္ဍကမ္ဘာ၊ သုံးဆူပွင့်လျှင် ဝရကမ္ဘာ၊ လေးဆူပွင့်လျှင် သာရမဏ္ဍကမ္ဘာ၊ ငါးဆူပွင့်လျှင် ဘဒ္ဒကမ္ဘာဟု ငါးပါးအပြားရှိသည်
ငါးဆူထက် လွန်၍ကား မပွင့်ချေ
ယခု ဤကမ္ဘာကား ဘုရား ငါးဆူပွင့်သော ဘဒ္ဒကမ္ဘာတည်း
ဤကမ္ဘာမှစ၍ ရေတွက်လျှင် အထက်လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ကာလအတွင်း၊ ပွင့်လင်းတော်မူကြသော ဘုရားရှင်များနှင့် ကမ္ဘာ၏ အရေတွက်တို့မှာ -တဏှင်္ကရာဘုရားမေဓင်္ကရာဘုရားသရဏင်္ကရာဘုရားဒီပင်္ကရာဘုရားထိုနောက် သေလ အသင်္ချေ သုဉ်း၏
ကောဏ္ဍညဘုရားထိုနောက် ဘာသ အသင်္ချေ သုဉ်း၏
မင်္ဂလဘုရားသုမနဘုရားရေဝတဘုရားသောဘိတဘုရားထိုနောက် ဇယ အသင်္ချေ သုဉ်း၏
အနောမဒဿီဘုရားပဒုမဘုရားနာရဒဘုရားထိုနောက် ရုစိရ အသင်္ချေ သုဉ်း၏
ပဒုမုတ္တရဘုရား ( ကမ္ဘာတစ်သိန်းထက် )ထိုနောက် ကမ္ဘာ ၆၉၉၉၉ အတိသုဉ်း၏
သုမေဓာဘုရားသုဇာတဘုရား (ကမ္ဘာသုံးသောင်းထက်)ထိုနောက် ကမ္ဘာ ၂၈၁၉၉ သုဉ်း၏
ပိယဒဿီဘုရားအဒဿီဘုရားဓမ္မဒဿီဘုရား ( ကမ္ဘာ ၁၈ဝဝ ထက် )ထိုနောက် ကမ္ဘာ ၁၇ဝ၅ သုဉ်း၏
သိဒ္ဓတ္ထဘုရား ( ၉၄ ကမ္ဘာထက် )ထိုနောက် တစ်ကမ္ဘာသုဉ်း၏
တိဿဘုရားဖုဿဘုရား ( ၉၂ ကမ္ဘာထက် )ဝိပဿီဘုရား ( ၉၁ ကမ္ဘာထက် )ထိုနောက် ၅၉ ကမ္ဘာသုဉ်း၏
သိခီဘုရားဝေဿဘူဘုရား ( ၃၁ ကမ္ဘာထက် )ထိုနောက် ၂၉ ကမ္ဘာသုဉ်း၏
ကကုသန်ဘုရား ကောဏဂုံဘုရားကဿပဘုရား ဂေါတမဘုရား အရိမေတ္တေယျဘုရား ( ပွင့်တော်မူလတ္တံ့)ကမ္ဘာဖြစ်ပေါ်လာသည်ရှိသော် အကယ်၍ ဘုရားတစ်ဆူသာ ပွင့်သော ကမ္ဘာဖြစ်ငြားအံ့၊ ကမ္ဘာဦးအစ မဟာဗောဓိပင် ပေါက်ရောက်ရာ၌ ရှစ်ပါးသော ပရိက္ခရာအစုံ သီးသော ပဒုမာကြာတစ်ပင်ပေါက်၏
နှစ်ဆူပွင့် ငြားအံ့၊ ပရိက္ခရာနှစ်စုံသီးသော ပဒုမာကြာတစ်ပင် ပေါက်၏
သုံးဆူပွင့်ငြားအံ့၊ ပရိက္ခရာသုံးစုံသီးသော ပဒုမာ ကြာ တစ်ပင်ပေါက်၏
လေးဆူပွင့်ငြားအံ့၊ ပရိက္ခရာ လေးစုံသီးသော ပဒုမာကြာ တစ်ပင်ပေါက်၏
ငါးဆူပွင့် ငြားအံ့၊ ပရိက္ခရာ ငါးစုံသီးသော ပဒုမာကြာ တစ်ပင်ပေါက်၏
ဘုရားပွင့်မည့် ကမ္ဘာလော၊ မပွင့်မည့် ကမ္ဘာလောဟု ပှူနိမိတ်အကြည့် အရှုလာကြသော သုဒ္ဓါဝါသ ဗြဟ္မာတို့သည် ထိုပရိက္ခရာတို့ကို တွေ့မြင်သောအခါ အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြ၍ ယူထားပြီးလျှင်၊ နောင်ပစ္ဆိမဘဝိက ဘုရားလောင်းတို့တောထွက်သောအခါ ကပ်လှူကြသည်
ထိုထိုပွင့်ကုန်သော ဘုရားတို့သည် ဤဇမ္ဗူဒီပါလက်ယာ တောင်ကျွန်း၌သာလျှင် ပွင့်တော်မူကြကုန်သည်
ဓမ္မတာဆိုသည်မှာ ဖြစ်ရမြဲ သဘောတရား၊ ပြုလုပ်ရမြဲ သဘောတရားကိုဆိုသည်
ဓမ္မတာသုံးဆယ်ကား ဘုရားရှင် တို့နှင့်သာ သက်ဆိုင်သော ဓမ္မတာဖြစ်၍၊ အလုံးစုံသော ဘုရားရှင်တို့ ဖြစ်ရမြဲ ပြုလုပ်ရမြဲ သဘောတရားဖြစ်သည်
ပစ္ဆိမဝိကဖြစ်သော ဘုရားလောင်းတို့သည်-မယ်တော်ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေနေတော်မူခြင်းထက်ဝယ်ဖွဲ့ကာ ပြင်ပသို့ မျက်နှာပြု၍ နေတော်မူခြင်းမယ်တော်ရပ်လျက်သာ ဖွားမြင်တော်မူခြင်းတောအရပ်၌သာ ဖွားမြင်တော်မူခြင်းမြောက်အရပ်သို့ ခုနစ်ဖဝါးလှမ်းလျက်၊ ခြင်္သေ့မင်းကဲ့သို့ ရဲဝံ့စွာ သုံးခွန်းသောစကားကို ဆိုတော်မူခြင်းနိမိတ်ကြီးလေးပါးထင်၍ သားတစ်ယောက်မွေးဖွား ပြီးမှသာ တောထွက်တော်မူခြင်း၊အရဟတ္တဖိုလ်၏ တံခွန်ဖြစ်သော ရဟန်းအဖြစ်ကို ယူတော်မူခြင်းအယုတ်အားဖြင့် ခုနစ်ရက် ဒုက္ကရစရိယာကျင့်တော် မူခြင်းဘုရားဖြစ်အံ့သောနေ့၌ ဂဏာနို့ဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေးတော် မူခြင်းမြက်အခင်း၌နေ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူခြင်းအာနာပါနဿတိ ကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်း၍ မာရ် စစ်သည်ကို အောင်မြင်တော်မူခြင်းဗောဓိပင်၌သာ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးကို အစပြု၍၊ ဆအာသာ ဓာရဏစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကိုရတော်မူခြင်းဗောဓိပင်အနီး၌သာ ခုနစ်ရက် ခုနစ်လီ နေတော်မူခြင်းတရားဟောရန် မဟာဗြဟ္မာတောင်းပန်ခြင်းဣသိပတနမိဂဒါဝုန်တော၌ ဓမ္မစကြာတရားကို ဟောတော်မူခြင်းတပို့တွဲလပြည့်နေ့၌သာ အာဏာပါတိမောက် ပြတော် မူခြင်းဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌သာ အမြဲ သီတင်းသုံးတော် မူခြင်းသာဝတ္ထိပြည်၌သာ ယမိုက်ပြာဋိဟာကို ပြတော်မူခြင်းတာဝတိံသာနတ်ပြည်၌သာ အဘိဓမ္မာတရားကို ဟော တော်မူခြင်းသင်္ကဿနဂိုရ်မြို့တံခါး၌သာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ ဆင်းသက်တော်မူခြင်းအမြဲမပြတ် ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စားတော်မူခြင်းညဉ့်ဦးယာမ် မိုးသောက်ယာမ်တို့၌ ကျွတ်ထိုက်သော ဝေနေယျတို့ကို ကြည့်ရှုတော်မူခြင်းအကြောင်းရှိလျှင် သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူခြင်းအတ္ထုပ္ပတ္တိရှိလျှင် ဇာတ်ဒေသနာကို ဟောတော်မူခြင်းဆွေတော်မျိုးတော်တို့ အစည်းအဝေး၌ ဗုဒ္ဓဝင်ဒေသနာကို ဟောတော်မူခြင်းအာဂန္တုရဟန်းတို့နှင့် အစေ့အစပ် ပဋိသန္ဓာရ ပြုတော် မူခြင်းဝါကျွတ်ပြီးသောအခါ ပင့်ဖိတ်သောဒါယကာတို့အား မပန်ကြားဘဲ ကြွတော်မမူခြင်းနေ့တိုင်းနေ့တိုင်း ပုရေဘတ္တကိစ္စ၊ ပစ္ဆာဘတ္တကိစ္စ၊ ပထမယာမကိစ္စ၊ မဇ္ဈိမယာမကိစ္စ၊ ပစ္ဆိမယာမကိစ္စ၊ တို့ကိုပြု တော်မူခြင်းပရိနိဗ္ဗာန်ပြုအံ့သောနေ့၌ သားပြွမ်းဆွမ်းကို ဘုဉ်းပေး တော်မူခြင်းကုဋေနှစ်သန်းလေးသိန်းသော ဖလသမာပတ်ကို ဝင်စား၍ ပရိနိဗ္ဗာန် ပြုတော်မူခြင်း
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်ဆိုသည်မှာ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများနှင့် တိုင်းရင်းသားပြည်သူ့ကိုယ်စားလှယ်များ အတူတကွ စုပေါင်းဖွဲ့စည်းသည့် နိုင်ငံရေးအုပ်ချုပ်ပုံနည်းစနစ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်ဆိုသည့်အသုံးအနှုန်းကိုလည်း ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ၏ အချုပ်အခြာအာဏာကို ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ဖွဲ့စည်းပုံပါ တိုင်း၊ ဒေသ၊ ပြည်နယ်၊ စီရင်စု အစိုးရများအကြား ဖွဲ့စည်းပုံအရ လက်တွေ့ခွဲဝေကျင့်သုံးသည့် အစိုးရအုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားစနစ်ကို ရည်ညွှန်းဖော်ပြရန် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
(ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖြစ်၍၊ ယူနစ်ထေရီစနစ်သည် တစ်ပြည်ထောင်သွင် စနစ်မျှသာဖြစ်သည်ကို သတိပြုရာသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဥပဒေသများနှင့်၊ အမျိုးသားအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်၊ ဒေသ တိုင်းအစိုးရများအကြား အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာမျှဝေသုံးစွဲလျက် ဖက်ဒရယ်ခေါ်ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ဖော်ဆောင်သည့် လက်တွေ့လမ်းစဉ်များအပေါ်တွင် အခြေတည်သည်
ပါဝင်ဖော်ဆောင်သူများကိုမူ ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖော်ဆောင်ရေးသမားများ၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များဟု မကြာခဏ ခေါ်လေ့ရှိကြသည်
ဥရောပတွင်မူ ဒေသန္တရအဆင့်၊ အမျိုးသားအဆင့်၊ အဆင့်မြင့်အမျိုးသားအဆင့်များတွင် ခွဲဝေအာဏာသုံးစွဲသည့် ဘုံပြည်ထောင်စုအစိုးရ သဘောကျသူများကို ပြည်ထောင်စုစနစ်သမား၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များဟု ခေါ်ဆိုဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်
ဥရောပရှိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သမားများ၊ ဖက်ဒရယ်လစ်များ အများစုသည် ဥရောပသမဂ္ဂအတွင်း ဤစနစ်ပိုမိုဖွံ့ဖြိုးမှုကို ဆက်လက်တိုးတက်စေလိုကြသည်
ဥရောပပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ဥရောပ စစ်အေးတိုက်ပွဲကာလတွင် အစပြုခဲ့ပြီး၊ အထူးအရေးပါသည့် ကနဦး စတင်လှုပ်ရှားမှုများမှာ ဗြိတိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဝင်စတန်ချာချီ၏ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် ဇူးရစ်မြို့၌ ပြောကြားသည့် မိန့်ခွန်းဖြစ်သည်
ကနေဒါတွင် ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖက်ဒရယ်စနစ်သည် လွတ်မြောက်ရေးသမားများ၏ လှုပ်ရှားမှုများကို စံပြုလောက်စွာပင် ထောက်ပံ့အားပြုပေးနေသည်
ဥပမာအားဖြင့် အာဂျင်တီးနား၊ ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ အိန္ဒိယနှင့် မက္ကဆီကိုအစိုးရယန္တရားများကိုလည်း ပြည်ထောင်စုစနစ်ဖက်ဒရယ်နည်းဥပဒေသများဖြင့် ဖွဲ့စည်းကြရသည်
ပြည်ထောင်စုစနစ်(ဖက်ဒရယ်စနစ်)သည် ဘယ်လဂျီယံ၊ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇယ်ဂိုဗီးနားတို့ကဲ့သို့မျိုးတွင် ပြည်ထောင်စုဝင် နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်း(သို့မဟုတ်)နှစ်တိုင်းသုံးတိုင်းအောက် တိုင်းများဖြင့် ဝန်းရံဖွဲ့စည်းကောင်းဖွဲ့စည်းနိုင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ပြည်ထောင်စုစနစ်ကို အဓိကပုံစံနှစ်မျိုး ပိုင်းခြားနိုင်သည်
တစ်မျိုးမှာ ပိုမိုအင်အားကြီးသော ပြည်ထောင်စုဝင် ပြည်နယ်သည် လုံးဝနီးပါး လွှမ်းမိုးလွန်းပြီး၊ ဒေသန္တရအစိုးရများအတွက် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာများ နည်းနည်းသာ ချထားပေးတတ်ကြသည်
အခြားတစ်မျိုးမှာ အမျိုးသားအစိုးရသည် ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတော်အဖြစ် အမည်သာမက အစစ်အမှန်ပြည်ထောင်စု ဖော်ဆောင်တတ်သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ကနေဒါအစိုးရသည် ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန(သို့မဟုတ်) “ပြည်ထောင်စုများလူထုရင်ပြင်”ကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကွန်ရက်အဖြစ် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများနှင့် ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ် ဖော်ဆောင်နေသည့် နိုင်ငံများအကြား အကောင်းဆုံး လုပ်ထုံးလမ်းစဉ် အတွေ့အကြုံများ ဖလှယ်နိုင်ရေးအတွက် ထူထောင်ခဲ့သည်
ကနေဒါနိုင်ငံမြို့တော် ဩတာဝါတွင် ဗဟိုဌာနချုပ်စိုက်သည့် ပြည်ထောင်စုများ လူထုဆွေးနွေးဌာန၏ မိတ်ဖက်အစိုးရများအဖြစ် ဩစတြေးလျ၊ ဘရာဇီး၊ ကနေဒါ၊ ဣသိယိုးပီယား(အီသီယိုးပီးယား)၊ ဂျာမနီ၊ အိန္ဒိယ၊ မက္ကဆီကို၊ နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံတို့ ပါဝင်သည်
မူရင်းဆောင်းပါး  အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုက ပြည်ထောင်စုစနစ်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ပြည်ထောင်စုစနစ်သည် ပြည်ထောင်စုအစိုးရနှင့် ပြည်နယ်အစိုးရများအကြား တဖြည်းဖြည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့် အပြန်အလှန်ဆက်သွယ်မှုစနစ်ဖြစ်သည်
အမေရိကန်အစိုးရယန္တရားကို (နှစ်ဦးဒဿန) နှစ်ပိုင်းနှစ်စ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်မှ ပေါင်းစည်းဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုစနစ်တစ်ခုတည်းအသွင်သို့ တဖြည်းဖြည်းချင်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေခဲ့သည်
ဖက်ဒရေးရှင်းဖက်ဒရယ်ပြည်နယ်
ကချင်နနွမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kachinnanum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးကောင်းမြို့နယ်၊ လွယ်လီယံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လီယံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၄ ဦး၊ မ ၅၉၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်းခရော်ရွာ၊ ဟင်းခရော်
ငဖဲမြို့သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ငဖဲမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေရင်း မန်းချောင်းအနီးတွင် တည်ရှိ၍ မင်းဘူးမြို့မှ ကားလမ်းဖြင့် မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ပေါ်လူဦးရေ ၄,၀၆၅ ခန့် ရှိလေသည်
ငဖဲမြို့သည် စေတုတ္တရာမြို့နှင့် ၃၀ မိုင်ကွာဝေး၍ ပတိမ်းနှင့် ၆ မိုင်ခန့် ဝေးသည်
ထိုမြို့သည် ကျောက်ဖြူခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင် ကုန်ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးအတွက် အချက်အချာ ဖြစ်သည်
ငဖဲမြို့မှ ရခိုင်တိုင်းသို့ နွားဝန်တင်နှင့် ကူးသန်းရာတွင် အမ်းတောင်ကြားလမ်းကို အသုံးပြုကြသည်
ငဖဲမြို့တွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ ချင်းလူမျိုးနှင့် မြန်မာလူမျိုးတို့ ဖြစ်ကြသည်
ငဖဲမြို့နယ်အတွင်း၌ ရခိုင်ရိုးမတောင်ခြေ သစ်တောများလည်း ပါဝင်နေသဖြင့် စိုက်ပျိုးနိုင်သော မြေနေရာမှ ကျဉ်းမြောင်းသည်
ငဖဲမြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၃၆၂ မိုင်ရှိရာတွင် ဆည်ရေသောက် စိုက်ပျိုးမြေမှာ စတုရန်း ၅ မိုင်မျှသာ ကျယ်ဝန်းသည်
ငဖဲမြို့မှ ထွက်သော သီးနှံများမှာ နှမ်း၊ ပဲ၊ စပါး၊ ပြောင်း စသည်တို့ ဖြစ်၏
ငဖဲမြို့၏အမည်ရင်းမှာ မဖဲမြို့ဖြစ်သည်
ငဖဲမြို့နယ်ရှိ လူကြီးပိုင်းသည် ယခုတိုင် ဤအမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလျက် ရှိကြ၏
မဖဲဟု ခေါ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ မန်းချောင်းသည် ရခိုင်ရိုးမ ပေါ်မှ စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ထိုမြို့အနီးတွင် လွဲဖွယ်သွားသောကြောင့် 'မန်းဖယ်'ဟု တွင်ခဲ့ရာမှ ကာလရွေ့လျောသဖြင့် မဖဲ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ငဖဲဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိ၏
မြန်မာမင်းများလက်ထက်က မင်းဘူးခရိုင်ကို နယ်သုံးနယ်ခွဲ၍ ဝန်သုံးပါးအုပ်ချုပ်စေခဲ့ရာမှ ငဖဲတွင်လည်း ဝန်တစ်ပါး ကြီးစိုး၍ စစ်ကဲ၊ နာခံ၊ စာရေးကြီး၊ မြို့သူကြီးစသော ရာထမ်းမှုထမ်းများဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
ငဖဲမြို့တွင် သီရိဓမ္မအသောကမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည် ဆိုသော ပျက်စီးနေသည့် စေတီပုထိုး အများရှိရှိလေသည်
ငစံဘော် (မုဆိုးချောင်း) (ရွာဟောင်း)ရွာ၊ ငစံဘော်
ပင်စိမ်းစု (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinsu (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၆ ဦး၊ မ ၁၆၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ကုန်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထန်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htangyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ပေါက်ပြင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်ပြင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၅ ဦး၊ မ ၅၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ငပိချောင်းကလေးရွာ၊ စပါယ်ကုန်း
၁၉၄၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ဗြိတိသျှအစိုးရအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ၆ ရက်အကြာ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို ကချင်ပြည်နယ်နေ့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်
ထိုနေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၊ စီတာပူမနောကွင်း၌ နံနက် ၈ နာရီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော သမ္မတကြီး စဝ်ရွှေသိုက်ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်၍ မနော မဏ္ဍပ်ကြီးဖွင့်လှစ်ကာ ပထမဆုံးသော ကချင်ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်ကောင်စီကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အဆိုပါ ပြည်နယ်ကောင်စီ အစည်းအဝေး၌ ဦးဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်အား ကချင်ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လျက် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ရှေ့မှောက်တွင်ပင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုစေခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကျမ်းကို ကချင်ပြည်နယ်၏ ဥက္ကဋ္ဌသစ်ဖြစ်သော ဦးဆမားဒူဝါဆင်ဝါးနောင်၏ လက်သို့ နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးမှ အပ်နှံပေးခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရကိုလည်း ထိုနေ့တွင်ပင် ဖွဲ့စည်းလျက် ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို “ကချင်ပြည်နယ်နေ့” ဟူ၍ သတ်မှတ် အတည်ပြုထားခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်
ထိုနေ့မှစ၍ နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီ (၁၀) ရက်နေ့ ရောက်တိုင်း ပြည်နယ်အစိုးရမှ ကြီးမှူး၍ မြစ်ကြီးနား၊ စီတာပူမနောကွင်းကြီးတွင် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကချင်ရိုးရာ မနောပွဲတော်ကြီးကို ကျင်းပလေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ် မနောပွဲတော်သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသည့်အချိန်မှ စပြီး၊ ခေတ်ကာလတစ်ခု မှေးမှိန်သွားခဲ့လေသည်
၁၉၉၃ ခုနှစ် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးရခါစ တစ်ဖန် ကချင်ပြည်နယ်နေ့မနောပွဲတော်ကြီးအား ပြန်လည် ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်
သို့သော်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နှစ်စဉ် ကျင်းပနိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ပေ
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍သာ ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော်ကြီးအား နှစ်စဉ်ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယခုနှစ်ကျရောက်မည့် ကချင်ပြည်နယ်နေ့သည့် ၆၃ ကြိမ်မြောက် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော် အထိမ်းအမှတ်နေ့ဖြစ်သည်
မြန်မာစစ်အစိုးရ မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇေယျာအောင်မှ ဦးဆောင်ကာ မနောပွဲတော်အား ကျင်းပနေခြင်းဖြစ်သည်
ဒန်တိုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danto)သည် ကယားပြည်နယ်၊ လွိုင်ကော်ခရိုင်၊ ဒီးမော့ဆိုမြို့နယ်၊ ခူးပရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ကူးတို့ရွာဆရာတော် ဦးက္ကုန္ဒဝံသသည် တောရဆောက်တည်၍ တရားကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်
သုဓမ္မာဂိုဏ်းချူပ်၊ဂိုဏ်းအုပ်၊ဂိုဏ်းထောက်များက မကြာခဏ ဆင့်ခေါ်သဖြင့် ယင်းသို့ဆင့်ခေါ်ခံရခြင်းမှ ကင်းလွတ်ခွင့်ပြုရန် မန္တလေး၊သုဓမ္မာ သာသနာပိုင်ထံ မေတ္တာစာတင်သွင်းခဲ့သည်
သာသနာပိုင်ပခန်းဆရာတော်က ၁၂၅၈ ခု နှစ်တွင်ယင်းတောရကျောင်းဆရာတော်ကြီးကို ဆင့်ခေါ်ခြင်းမပြုနိုင်စေရန် သုဓမ္မာဂိုဏ်းမှ အလွတ် 'ဂဏဝိမုတ္တိ' (ဂဏဂိုဏ်း၊ ဝိမုတ္တိလွတ်ခြင်း) ဟု စာချွန်တော်အမိန့် ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ယင်းဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်အစဉ်အဆက်တို့ကို 'ဂဏဝိမုတ္တိကူးတို့' ဂိုဏ်းဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
သုဓမ္မာဂိုဏ်းမှအလွတ်ဖြစ်သောကူးတို့ရွာမှ ဆရာတော်ကြီး၏ တပည့်သံဃာများဟုဆိုလိုသည်
မူလဆရာတော်ကြီးသည် တောရဆောက်တည်၍ ကင်းလွတ်ခွင့်ရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ငန်းပြားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nganpyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ ငန်းပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငန်းပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၇ ဦး၊ မ ၁၂၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးဘိုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ubo)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ သံတောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ဘိုခါလေးခိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘိုခါလေးခိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၃၅ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၃၃၈ ဦး နေထိုင်သည်
စက္ကူညှပ်စစ်ဆင်ရေး (အင်္ဂလိပ်: Operation paperclip) သည် တပ်မတော်စီအိုင်စီမှ အထူးအေးဂျင့်များက ပင်တိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် တွဲဘက်ထောက်လှမ်းရေးရည်မှန်းချက်များအေဂျင်စီ (JIOA) ၏ လျှို့ဝှက်လုပ်ငန်း တခုဖြစ်သည်
ထိုစစ်ဆင်ရေးတွင် Wernher von Braun  နှင့် သူ၏ V-2 rocket  အဖွဲ့ကဲ့သို့ ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် ၊ အင်ဂျင်နီယာများ နှင့် နည်းပညာရှင်ပေါင်း ၁၆၀၀ ကျော်ကို ယူအက်စ်အစိုးရအလုပ်အကိုင်လုပ်ဆောင်ရန် ဂျာမဏီနိုင်ငံမှ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့  ၁၉၄၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကာလအတွင်း ခေါ်ဆောင်လာခဲ့သည်
ထိုသူများစွာမှာ နာဇီပါတီ အဖွဲ့ဝင်ဟောင်းများ နှင့် အချို့မှာ ခေါင်းဆောင်ဟောင်းများ ဖြစ်ကြသည်
စက္ကူညှပ်စစ်ဆင်ရေး၏ ပင်မရည်ရွယ်ချက်မှာ ဆိုဗီယက်-အမေရိကန် စစ်အေးတိုက်ပွဲ နှင့် အာကာသ အပြေးပြိုင်ပွဲတွင် ယူအက်စ်စစ်တပ် အသာစီးရစေရန်ဖြစ်သည်
ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုက ၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၂ ရက် ညတွင်းချင်း ဂျာမန်ပညာရှင် ၂၂၀၀ ကျော်နှင့် ၎င်းတို့၏မိသားစုဝင် စုစုပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်ကို Operation Osoaviakhim ဖြင့် အင်အားသုံးလူစုဆောင်းခဲ့သဖြင့် ပို၍အကြမ်းပတမ်းနိုင်သည်ဟု ဆိုရမည်
တွဲဘက်အရာရှိချုပ်များ (JCS) က အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ် ဟု အမည်တွင်သည့် ပထမဆုံးသော လျှို့ဝှက် အလုပ် ခန့်အပ်ရေးပရိုဂရမ်ကို ပထမပိုင်း၌ “ဂျပန်စစ်ပွဲကို ထိန်းချုပ်ကန့်သတ်ရာတွင် အထောက်အပံ့ပြုရန် နှင့် စစ်ပြီးကာလ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ သုတေသနကို အားဖြည့်ရန်” ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၂၀ တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
“အိုဗာကာ့စ်တ်” ဟူသည့် အမည်မှာ မူလက ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်များ၏ မိသားစုဝင်များက ဘာဗေးရီးယားရှိ ၎င်းတို့အား ထိန်းသိမ်းထားရာ အိမ်ရာစခန်းအား ပေးခဲ့သည့်အမည်ဖြစ်သည်
၁၉၄၅ နွေနှောင်းကာလတွင် JCS က ပူးတွဲထောက်လှမ်းရေးရပ်ဝန်း ကော်မတီခွဲ တခုဖြစ်သည့် JIOA ကို နောက်ပိုင်းတွင် အော်ပရေးရှင်း ပေပါကလစ်ပ်ဖြစ်လာမည့် အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ်အား တိုက်ရိုက်ကြီးကြပ်ရန် တည်ထောင်ခဲ့သည်
JIOA ကိုယ်စားလှယ်များတွင် စစ်ဘက်ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ၊ ရေတပ်ထောက်လှမ်းရေးအကြီးအကဲ ၊ လေတပ်ဝန်ထမ်း-၂ (လေတပ် ထောက်လှမ်းရေး) လက်ထောက်အကြီးအကဲ နှင့် ဖက်ဒရယ်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနမှ အမှုဆောင်ကိုယ်စားလှယ် တဦးတို့ ပါဝင်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ အလုပ်ခန့်အပ်လိုသည့် ဒုံးပျံကျွမ်းကျင်သူများ၏ ဖိုလ်ဒါတွင် စက္ကူညှပ်ကလစ်များ တွဲခဲ့သော စစ်လက်နက်ပစ္စည်း တပ်ဖွဲ့ (အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတပ်မတော်) အရာရှိများက  ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ်ကို အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ်ဟု အမည်ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ စက်တင်ဘာ ၃ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ဝေသော လျှို့ဝှက်ညွှန်ကြားစာတစောင်၌ သမ္မတထရူးမန်းက အော်ပရေးရှင်း ပေပါကလစ်ပ်ကို အတည်ပြုခဲ့ပြီး ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် ၁၀၀၀ ကို “ယာယီ ကန့်သတ်စစ်ဘက်စောင့်ကြပ်မှု” အောက်မှ ထည့်သွင်းခဲ့သည်အထိ တိုးချဲ့ခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်နှောင်းပိုင်းတွင် နာဇီဂျာမဏီက ထောက်ပို့အခက်အခဲကြောင့်  အော်ပရေးရှင်းဘာဘရိုဇာ (၁၉၄၁ ဇွန်လ မှ ဒီဇင်ဘာလ) ၊ လီနင်ဂရက်အားသိမ်းပိုက်ခြင်း (၁၉၄၁ စက်တင်ဘာ မှ ၁၉၄၄ ဇန်နဝါရီ)၊ အော်ပရေးရှင်း Nordlicht (“ဥတ္တရအလင်းတန်း” ၊ ၁၉၄၂ ဩဂုတ်လ မှ အောက်တိုဘာလ) နှင့် စတာလင် ဂရက်တိုက်ပွဲ (၁၉၄၂ ဇူလိုင်လ မှ ၁၉၄၃ ဖေဖော်ဝါရီ) တို့ဖြင့် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအား သိမ်းယူရန် မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ကျရှုံးမှုကြောင့် ဂျာမန်တို့၏ ရင်းမြစ်များ လျော့ပါးခန်းခြောက်လာပြီး စစ်တပ်နှင့် စစ်လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးကြားမဟာမိတ်ဖွဲ့ခြင်း (military-industrial complex) က Großdeutsches Reich (Greater German Reich) ကို တပ်နီတော်၏ အနောက်အရပ်ဦးတည် တန်ပြန်တိုက်ခိုက်မှုမှ ကာကွယ်ရန် ကြိုတင်ပြင်ဆင်နိုင်ခြင်းလည်းမရှိခဲ့ပေ
၁၉၄၃ နှစ်ဦးပိုင်းတွင် ဂျာမန်အစိုးရက သိပ္ပံပညာရှင်များ ၊ အင်ဂျင်နီယာများ နှင့် နည်းပညာရှင်များကို စစ်မြေပြင်မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့ပြီး ဆိုဗီယက်နှင့် ကာလကြာရှည်ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲ၌ ဂျာမန်ကာကွယ်ရေး အားကောင်းစေရန်အတွက် သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်စေသည်
ဒုံးပျံပညာရှင် ၄၀၀၀ ပါဝင်သော  ရှေ့တန်းပြန်များသည် ဂျာမဏီနိုင်ငံ အရှေ့မြောက်ကမ်းရိုးတန်းရှိ Peenemünde သို့ ပြန်လာခဲ့ကြသည်
ပါရဂူဘွဲ့ရများကို ညတွင်းချင်း KP တာဝန်မှ အနားပေးပြီး သိပ္ပံဘွဲ့လွန်များကို အကူတပ်ဖွဲ့မှ ပြန်လည်ခေါ်ယူခဲ့သည်
သင်္ချာပညာရှင်များကို မုန့်ဖုတ်ရုံများမှ ခေါ်ထုတ်သွားခဲ့ပြီး precision mechanics များမှာလည်း ထရပ်ကားမောင်းသူဘဝ တခန်းရပ်ခဲ့သည်
သိပ္ပံပညာရပ်ဆိုင်ရာလုပ်ငန်းများအတွက် ပြန်လည်အသုံးဝင်လာပြီဖြစ်သော ပညာတတ်များကို နာဇီအစိုးရက ပြန်လည်ခေါ်ယူရန်အတွက် ပထမဦးစွာ သိပ္ပံပညာရှင်များ ၊ အင်ဂျင်နီယာများနှင့် နည်းပညာရှင်များကို ရွေးထုတ် သတ်မှတ်နိုင်ရန်နှင့် ထို့နောက် နိုင်ငံရေးနှင့်အတွေးအခေါ်ဆိုင်ရာအားကိုးအားထားပြုနိုင်ဖွယ်ရာ ရှိမှုကို သေချာစေရန် လိုအပ်သည်
Wehrforschungsgemeinschaft (ကာကွယ်ရေးသုတေသနအဖွဲ့) ခေါင်းဆောင် အင်ဂျင်နီယာ-သိပ္ပံ ပညာရှင် Werner Osenberg က နိုင်ငံရေးအရ စိတ်ချရသောသူများ၏ အမည်များကို သိပ္ပံပညာရပ်လုပ်ငန်းများတွင် ပြန်လည်လုပ်ကိုင်စေရန်အတွက် အိုဇန်ဘာ့ဂ်စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်
ပိုလန်နိုင်ငံသား ဓာတ်ခွဲခန်းပညာရှင်တဦးက ၁၉၄၅ မတ်လတွင် ဘွန်းတက္ကသိုလ်၌ အိမ်သာခန်းအတွင်း ထိုးထည့်ထားသော အိုဇန်ဘာ့ဂ်စာရင်းအပိုင်းအစများကို တွေ့ရှိခဲ့ပြီးသည့်နောက် ထိုစာရင်းမှာ MI6 သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုမှတဆင့် ယူအက်စ် ထောက်လှမ်းရေးသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့သည်
ယူအက်စ်တပ်မတော် တပ်ဖွဲ့ သုတေသနနှင့်ထောက်လှမ်းရေးဌာန၏ ဂျက်လေယာဉ် တွန်းကန်အား ဌာနခွဲ အကြီးအကဲ ယူအက်စ်စစ်တပ် ဗိုလ်မှူး ရောဘတ် ဘီ စတေဗာက အိုဇန်ဘာ့ဂ်စာရင်း ကို အသုံးချ၍ ဖမ်းဆီးစစ်မေးရမည့် ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်စာရင်းပြုစုခဲ့သည်
ဂျာမဏီ ဒုံးပျံသိပ္ပံပညာရှင် အဓိပတိ Wernher von Braun က ဗိုလ်မှူးစတေဗာ၏ စာရင်းတွင် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ်တွင် ဗိုလ်မှူးစတေဗာ၏ မူလကြံရွယ်ချက်မှာ သိပ္ပံပညာရှင်များအား တွေ့ဆုံမေးမြန်းရန် ဖြစ်သော်လည်း ၎င်းသိလိုက်ရသည်များကြောင့် အော်ပရေးရှင်း၏ရည်ရွယ်ချက်ပြောင်းသွားသည်
ကာနယ် ဂျိုဝဲလ်ဟုမ်းစ်၏ "ပစိဖိတ်စစ်ပွဲအတွက် အလွန်အရေးကြီး” သည့်အတွက် ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်များနှင့် ထိုသူတို့ ၏ မိသားစုဝင်များကို ကယ်ထုတ်ရန် တိုက်တွန်းထားသည့် ကြေးနန်းတစောင်ကို ယူအက်စ် ပန်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်သို့ ၁၉၄၅ မေ ၂၂ တွင် သူက ပေးပို့ခဲ့သည်
အိုဇန်ဘာ့ဂ်စာရင်းဝင် အင်ဂျင်နီယာအများစုမှာ ဘောလ်တစ်ကမ်းခြေ ဂျာမန်တပ်မတော်သုတေသနစင်တာ Peenemünde တွင် V-2 ဒုံးပျံထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်
မဟာမိတ်တပ်များက ထိုသူတို့အား လက်ရဖမ်းမိပြီးနောက်တွင် ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင်များနှင့်အတူ ဂျာမဏီနိုင်ငံ တောင်ပိုင်း ဘာဗားရီးယား Landshut တွင် နေရာပေးထားသည်
၁၉၄၅ ဇူလိုင် ၁၉ မှ အစပြု၍ ယူအကစ် JCS က အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ်အနေဖြင့် ARC ဒုံးပျံပညာရှင်များကို လက်ရဖမ်းနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် သိပ္ပံပညာရှင်များ၏အိမ်ရာအမည် “အိုဗာကာ့စ်စခန်း” ကို နယ်မြေခံဒေသအတွင်း လူသိများလာသောအခါ ထိုပရိုဂရမ်ကို အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ်ဟူ၍ ၁၉၄၅ နိုဝင်ဘာတွင် ပြောင်းလဲမှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
လျှို့ဝှက်ထားသော်လည်း ထိုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် သတင်းဌာနများက သိပ္ပံပညာရှင်အတော်များများအား တွေ့ဆုံမေးမြန်းနိုင်ခဲ့သည်
ကနဦးကတည်းကပင် အထွေထွေထောက်လှမ်းရေးရည်မှန်းချက်များကော်မတီခွဲ (CIOS) ကို အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုက ဖန်တီးခဲ့သည်
သိပ္ပံ ၊ စစ်ဘက်နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းအဆောက်အအုံများ (နှင့် ဝန်ထမ်းများ) ကို ၎င်းတို့၏ အသိပညာ အတတ်ပညာရယူရန် ပစ်မှတ်ထား ဝင်ရောက်ခဲ့သည့် T-Forces အတွက် ပစ်မှတ်များ၏သတင်းအချက်အလက်များကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်ခဲ့သည်
ဂျပန်နှင့်တိုက်ပွဲတွင် အသုံးပြုနိုင်မည့် ဓာတ်ရောင်ခြည် infrared ကဲ့သို့ အဆင့်မြင့်နည်းပညာများ နှင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ မည်သည့်နည်းပညာများ လွှဲပေးပြီးဖြစ်သည်ကို ဖော်ထုတ်ရန် နှင့် နောက်ဆုံးတွင် သုတေသနကို ရပ်တန့်ပစ်ရန်မှာ ပထမဦးစားပေးဖြစ်ခဲ့သည်
သုတေသနကို ရပ်တန့်ပစ်ရန် စီမံချက်ကို “ဘေးကင်းရာအရပ်” ဟု အမည်ဝှက်ပေးထားပြီး မူလက ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုအား ပစ်မှတ်ထားရန်အတွက် မဟုတ်ခဲ့ချေ
ကနဦးစိုးရိမ်မကင်းမှုမှာ ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်များ အနေဖြင့် နာဇီဂျာမဏီအပေါ် ဂရုဏာထားကြသော စပိန် ၊ အာဂျင်တီးနား သို့မဟုတ် အီဂျစ်ကဲ့သို့ နိုင်ငံများသို့ ကူးပြောင်းပြီး သုတေသနများကို ဆက်လက်ဆောင်ရွက်နေကြမည်ကို ဖြစ်သည်
ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်များ ပြည်ဝင်ခွင့် နှင့် ဆက်နွယ်သည့်အရှုပ်အရှင်းများအား ရှောင်လွှဲနိုင်ရေးအတွက် ယူအက်စ်ပြင်ပ နိုင်ငံများရှိ နည်းပညာ တိုးတက်မှုများအား ဖယ်ရှားပစ်သည့်အနေဖြင့် အထင်ကရပုဂ္ဂိုလ်တဦးချင်းအား စုံစမ်းထောက်လှမ်းခြင်းနှင့် ပြန်ပေးဆွဲခြင်းတို့အတွက် CIOS တွင် တာဝန်ရှိသည်
၁၉၄၅ ဇူလိုင် ၁ တွင် ဆိုဗီယက်အသိမ်းပိုက်ခံဇုန်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်လာသော Saxony နှင့် Thuringia တို့အပေါ် ယူအက်စ်က အာရုံထားကြိုးပမ်းခဲ့သည်
ဂျာမဏီသုတေသနခန်းများနှင့် ဝန်ထမ်းများစွာကို ဘာလင်နယ်မြေမှ အဆိုပါပြည်နယ်များသို့ ကယ်ထုတ်သွားခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်တို့၏ အသာစီးရယူမှုကြောင့် ဂျာမန်သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ ကျွမ်းကျင်သူများအပေါ် ယူအက်စ်က အမြတ်ထုတ်နိုင်စွမ်းအား အကန့်အသတ်ဖြစ်စေမည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့် လည်းကောင်း ထိုကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်မှုများမှ ဆိုဗီယက်တို့ အကျိုးကျေးဇူးခံစားရမည်ကို မလိုလားသောကြောင့် လည်းကောင်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အောက်ပါအမိန့်စာထုတ်၍ Saxony နှင့် Thuringia မှ သိပ္ပံနယ်ပယ်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်းများအား “ကယ်ထုတ်ရေးအော်ပရေးရှင်း” ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည် -စစ်အစိုးရ၏ အမိန့်ဖြင့် မနက်ဖြန်နေ့လယ် ၁၃း၀၀ နာရီ (၁၉၄၅ ဇွန်လ ၂၂ ၊ သောကြာနေ့) တွင် သင့်မိသားစုနှင့်အတူ ပစ္စည်းပစ္စယများ နိုင်သမျှသယ်ဆောင်၍ Bitterfeld ရှိ မြို့တော်ရင်ပြင်သို့ လာရောက်သတင်းပို့ကြရန် ဖြစ်သည်
ဆောင်းတွင်းဝတ်အထည်များ ယူဆောင်လာရန် မလိုပေ
မိသားစုစာရွက်စာတမ်းများ ၊ လက်ဝတ်ရတနာနှင့် အလားတူပစ္စည်းများကဲ့သို့ သယ်ဆောင်ရန်လွယ်ကူသည့် ပိုင်ဆိုင်ပစ္စည်းများကို တပါတည်း သယ်ယူခဲ့ရန် ဖြစ်သည်
အနီးဆုံးရထားဘူတာရုံသို့ မော်တော်ကားဖြင့် သင့်အား ပို့ဆောင်ပေးပါလိမ့်မည်
ထိုမှတဆင့် အနောက်အရပ်သို့ ခရီးထွက်ခွါရပါမည်
ဤစာယူဆောင်လာသူထံ သင့်မိသားစုဝင်အရေအတွက်အား အသိပေးပါ
၁၉၄၇ ခုနှစ်အရောက်တွင် ဤကယ်ထုတ်ရေးအော်ပရေးရှင်းက ခန့်မှန်းခြေ နည်းပညာရှင်နှင့် သိပ္ပံပညာရှင်ပေါင်း ၁၈၀၀ ကို ၎င်းတို့၏ မိသားစုဝင် ၃၇၀၀ နှင့်အတူ ကွန်ချက်တွင်မိပြီးဖြစ်သည်
အထူးကျွမ်းကျင်မှု သို့မဟုတ် အသိပညာရှိသူများအား  ထိန်းသိမ်းပြီး စစ်မေးရန်အတွက် အမှိုက်ပုံးဟု အမည်ဝှက်ပေးထားသော စခန်းကဲ့သို့ ထိန်းသိမ်းစစ်ကြောရေးစခန်းများသို့ ခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ရာ အချို့အမှုများမှာ လပေါင်းများစွာကြာမြင့်ခဲ့သည်
သိပ္ပံပညာရှင်အနည်းငယ်ကို အော်ပရေးရှင်းအိုဗာကာ့စ်တ်သို့ လူစုခေါ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အများစုမှာ သုတေသနခန်းများသော်လည်းကောင်း လုပ်ငန်းသော်လည်းကောင်းမရှိသည့် ကျေးလက်ဒေသရှိ ကျေးရွာများသို့ ပို့ဆောင်ခံရပြီး ထောက်ပံ့ကြေးပေးထားကာ ထိုနေရာမှထွက်ခွါမသွားကြစေရန် ရဲဌာနချုပ်သို့ ၂ ပတ်တကြိမ် သတင်းပို့ကြရန် အကျပ်ကိုင်ခံရသည်
ပူးတွဲဝန်ထမ်းရေးရာအကြီးအကဲများ၏ သုတေသနနှင့်သင်ကြားရေး ညွှန်ကြားစာတွင် “စိတ်ပါဝင်စားသည့်အေဂျင်စီများအနေဖြင့် အလိုရှိသမျှထောက်လှမ်းရေးသတင်းအချက်အလက်များ ကို စိတ်ကျေနပ်သည်အထိ ရယူပြီးသည့်နောက်တွင်မှ” နည်းပညာရှင်များနှင့် သိပ္ပံပညာရှင်များကို လွှတ်ပေးသင့်ကြောင်းပါရှိသည်
သိမ်းပိုက်ခံအနောက်ဂျာမဏီနိုင်ငံတွင် တရားစီရင်ပိုင်ခွင့်ရှိသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုစစ်အစိုးရရုံး (OMGUS) က ကယ်ထုတ်ခံထားရသူများ၏ အခြေအနေကို သုံးသပ်ရန် ၁၉၄၇ နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်နေ့တွင် ညီလာခံ တခု ကျင်းပခဲ့ရာ ကယ်ထုတ်ထားသူများက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား အမှုစွဲဆိုထားကြောင်းနှင့် “စစ်ဥပဒေများ သို့မဟုတ် မြေပြင်တိုက်ပွဲစည်းကမ်းများအား ယူအက်စ်က ချိုးဖောက်ထားဖယ်ရာရှိကြောင်း” ဘဏ္ဍာရေးဘက်မှ တင်ပြသည်
ကယ်ထုတ်ထားသူများကို တတိယကမ္ဘာနိုင်ငံများတွင်အခြေချပေးမည့် ပရိုဂရမ်တခုကို OMGUS ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူး R. L. Walsh က စတင်ခဲ့ပြီး ထိုပရိုဂရမ်ကို ဂျာမန်များက Urwald-Programm" (တောကြီးမျက်မည်းပရိုဂရမ်) ဟု ခိုင်းနှိုင်းညွှန်းဆိုကြသည်
သို့သော် ဤပရိုဂရမ်မှာ မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပေ
ကယ်ထုတ်ထားသူများမှာ ၁၉၄၈ တွင် ဂျာမန်သုံးငွေကြေး Reichsmarks ၆၉.၅ သန်းကို ညှိနှိုင်းကြေးအဖြစ် ယူအက်စ်ထံမှ ရကြသည်
အနောက်ဂျာမဏီ၏ တရားဝင်ငွေကြေးအဖြစ် Deutsche Mark ကို မိတ်ဆက်ပြီး ငွေကြေးအသွင်ကူးပြောင်းမှုပြုလုပ်ခဲ့သည်အတွက် အဆိုပါညှိနှိုင်းကြေး၏ ငွေကြေးတန်ဖိုးမှာ အလွန်တရာနိမ့်ဆင်းသွားခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအနေဖြင့် ဂျာမဏီ၏ အထက်မြက်ဆုံးသူအချို့ကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် လက်ဝယ်ထားနိုင်ခဲ့ရာ ထိုသူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုဖြင့် ဂျာမဏီနိုင်ငံ ပြန်လည်နာလန်ထလာနိုင်စွမ်းကို ပယ်ရှားလိုက်သလိုဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဂျွန်ဂင်းမ်ဘဲလ်က ကောက်ချက်ချသည်
၁၉၄၅ မေလတွင် ယူအက်စ် ရေတပ်က Hs 293 ဒုံးကျည်လက်နက်တီထွင်သူ Herbert A. Wagner ကို “အစောင့်အကြပ်ဖြင့် လက်ခံခဲ့သည်
” သူက ပထမပိုင်းတွင် Castle Gould နှင့် Hempstead House ရှိ အထူးလက်နက်များ စင်တာတွင် ၂ နှစ်တိုင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် နျူးယော့ခ် လောင်းအိုင်လန်ရှိ Mugu လေကြောင်းအခြေစိုက်စခန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ယူအက်စ်တပ်မတော် စစ်လက်နက်ပစ္စည်းတပ်ဖွဲ့ သုတေသနနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဌာန ဒုံးပျံဌာနခွဲ အကြီးအကဲ ကာနယ် Holger Toftoy က ၁၉၄၅ ဩဂုတ်လတွင် ဒုံးပျံသိပ္ပံပညာရှင်များအား ၁ နှစ် စာချုပ်ချုပ်ရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့ရာ ၁၂၇ ဦး တို့က လက်ခံခဲ့သည်
ပထမအသုတ်ဖြစ်သော ဒုံးပျံသိပ္ပံပညာရှင် ၇ ဦး (ဒုံးပျံ အင်ဂျင်နီယာများ) ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာတွင် ဘော်စတွန်ဆိပ်ကမ်းရှိ လောင်းအိုင်လန်တွင်ရှိသော Fort Strong သို့ ဆိုက်ရောက်လာကြရာ ထိုသူတို့မှာ  Wernher von Braun ၊ Erich W. Neubert ၊ Theodor A. Poppel ၊ August Schulze ၊ Eberhard Rees, Wilhelm Junger နှင့် Walter Schwidetzky တို့ဖြစ်ကြသည်
ဒုံးပျံသိပ္ပံပညာရှင် အုပ်စု ၃ စု မှာ တက္ကဆက်ပြည်နယ် Fort Bliss နှင့် နျူးမက္ကဆီကို White Sands Proving Grounds တွင် “စစ်ဘက်ရေးရာဌာနအထူးဝန်ထမ်းများ” အဖြစ် တာဝန်ထမ်းရန် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ၁၉၄၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းမှစ၍ ရောက်ရှိလာကြသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် လူဝီဇီယားနား ၊ မစ်ဇူရီရှိ Fischer-Tropsch ဓာတုစက်ရုံတွင် လူလုပ်လောင်စာတု (synthetic fuel) ဆိုင်ရာ ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် ၇ ဦးကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သတ္တုတွင်းဗျူရိုက အလုပ်ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ ဇွန် ၁ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တပ်မတော် စစ်လက်နက်ပစ္စည်း အကြီးအကဲက အယ်လ်ဘားမား ပြည်နယ် ၊ ဟန့်ဇ်ဗီးလ်ရှိ ရတ်ဒ်စတုန်းလက်နက်တိုက်ကို ဒုံးပျံသုတေသနနှင့်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးပြုလုပ်ရန် စစ်လက်နက် ပစ္စည်း ဒုံးပျံ စင်တာ အဖြစ် ရွေးချယ်သတ်မှတ်လိုက်သည်
၁၉၅၀ ဧပြီ ၁ ရက်တွင် von Braun နှင့် ပေပါကလစ်ပ် အဖွဲ့ဝင် ၁၃၀ ပါ အဖွဲ့ဖြစ်သည့် ဒုံးကျည်လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေးအော်ပရေးရှင်းကို ရတ်ဒ်စတုန်း လက်နက်တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့လိုက်သည်
၁၉၅၀ အစောပိုင်းတွင် ပရောဂျက်ပေပါကလစ်ပ် ကျွမ်းကျင်သူအချို့အတွက် ဥပဒေနှင့်အညီအမေရိကန်နိုင်ငံတွင်း နေထိုင်ခွင့်ကို မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ ချီဟွားဟွာ ရှိ ယူအက်စ် စစ်သံရုံးမှတဆင့် အသက်သွင်းခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင်များမှာ လက်တင်အမေရိကမှတဆင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအတွင်း တရားဥပဒေနှင့်အညီ ဝင်ရောက်နိုင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၅ နှင့် ၁၉၅၂ အကြားတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုလေတပ်က သိပ္ပံပညာရှင် အမျိုးသား ၂၆၀ ကို စပွန်ဆာ ပေးခဲ့ရာ အရေအတွက်အများဆုံးဖြစ်သည်
၎င်းတို့အနက်မှ ၃၆ ဦးမှာ ဂျာမဏီသို့ ပြန်သွားကာ ၁ ဦး (Walter Schreiber) မှာ အာဂျင်တီးနားသို့ တဖန်နိုင်ငံပြောင်းရွှေ့နေထိုင်သည်
လေကြောင်းအင်ဂျင်နီယာ ၈၆ ဦးကို အော်ပရေးရှင်းလပ်စတီ (Luftwaffe Secret Technology) အောက်မှ လေယာဉ်နှင့်  တန်ဆာပလာများအား သိမ်းမိသည့်နေရာဖြစ်သော အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် ရိုက်တ်ဖီးလ်ဒ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အချက်ပြဆက်သွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့များတွင် ရူပဗေဒပညာရှင်များဖြစ်ကြသည့် Georg Goubau, Gunter Guttwein, Georg Hass, Horst Kedesdy နှင့် Kurt Lehovec ၊ physical ဓာတုပညာရှင်များဖြစ်ကြသော Rudolf Brill, Ernst Baars နှင့် Eberhard Both ၊ ဘူမိရူပဗေဒပညာရှင် Helmut Weickmann ၊ အမြင်အာရုံ optician Gerhard Schwesinger ၊ အင်ဂျင်နီယာများဖြစ်ကြသော Eduard Gerber, Richard Guenther, and Hans Ziegler တို့ ပါဝင်သည့် ပညာရှင် ၂၄ ဦးကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် Friedwardt Winterberg နှင့် Friedrich Wigand တို့ပါဝင်သော စက္ကူညှပ်စစ်ဆင်ရေး အဖွဲ့ဝင် ၉၄ ဦးတို့ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ သွားရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၉၀ ခုနှစ်အထိ ပြုလုပ်ခဲ့သော အော်ပရေးရှင်းများမှတဆင့် အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ်က လူပေါင်း ၁၆၀၀ ကို မူပိုင်ခွင့်များနှင့် စက်မှုထုတ်လုပ်မှုလုပ်ငန်းစဉ်များမှ ဒေါ်လာ ၁၀ ကုဋေတန်ကြေးရှိ ယူအက်စ်နှင့် ယူကေသို့တင်ရှိသော ဉာဏနစ်နာကြေး အဖြစ် (intellectual reparations)  ခေါ်သွင်းခဲ့သည်
နာဆာ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ အမှုထမ်းဆုတံဆိပ် မှာ အမျိုးသားလေကြောင်းနှင့်အာကာသအုပ်ချုပ်ရေး (NASA) က ချီးမြှင့်သည့် တန်ဖိုးအကြီးဆုံးဆုတံဆိပ်ဖြစ်သည်
NASA တွင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုကျော် ခေါင်းဆောင်မှုပြု အမှုထမ်းပြီး နောက် အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ် အဖွဲ့ဝင် ၄ ဦးမှာ နာဆာ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်စွာ အမှုထမ်းဆုတံဆိပ် ကို ၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် ဆွတ်ခူးခဲ့ရာ Kurt Debus, Eberhard Rees, Arthur Rudolph နှင့် Wernher von Braun တို့ဖြစ်သည်
Ernst Geissler မှာ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် အဆိုပါဆု ချီးမြှင့်ခံရသည်
ကာကွယ်ရေးဌာနဆိုင်ရာ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော အရပ်ဘက်အမှုထမ်းဆုမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ကာကွယ်ရေး ဌာနက ချီးမြှင့်သော အရပ်ဘက်ဆိုင်ရာအမြင့်ဆုံးဆုတံဆိပ်ဖြစ်သည်
အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ် အဖွဲ့ဝင် Siegfried Knemeyer သည် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုကြာ အမှုထမ်းပြီးသည့်နောက်တွင် ကာကွယ်ရေးဌာနဆိုင်ရာ ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော အရပ်ဘက်အမှုထမ်းဆုကို ၁၉၆၆ ခုနှစ်၌ ရရှိခဲ့သည်
Goddard Astronautics Award မှာ ဂုဏ်ပြုလောက်သောအောင်မြင်မှုများအတွက် လေကြောင်း၊အာကာသနှင့်ဒုံးပျံပညာရပ်နယ်ပယ်အတွက် လေယာဉ်ပညာ နှင့် နက္ခတ္တပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမေရိကန်အင်စတီကျု (AIAA)က ချီးမြှင့်သော အမြင့်ဆုံးဆုတံဆိပ် ဖြစ်သည်
အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်ပ်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသော Wernher von Braun (၁၉၆၁) ၊ Hans von Ohain (၁၉၆၇) နှင့် Krafft Arnold Ehricke (၁၉၈၄) တို့မှာ ၎င်းတို့၏ စွမ်းဆောင်မှုအတွက် Goddard Astronautics Award ဆုချီးမြှင့်ခံရသည်
အယ်လ်ဘားမားပြည်နယ် ဟန့်ဇ်ဗီးလ်ရှိ ယူအက်စ် အာကာသနှင့် ဒုံးပျံစင်တာက ယူအက်စ်အာကာသစခန်းကို ပိုင်ဆိုင်ပြီး လည်ပတ်ဆောင်ရွက်သည်
အော်ပရေးရှင်းပေပါကလစ်အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည့် Wernher von Braun (၂၀၀၇) ၊ Georg von Tiesenhausen (၂၀၀၇) နှင့် Oscar Holderer (၂၀၀၈) တို့မှာ (၂၀၀၇ တွင် စတင်ခဲ့သော) အာကာသစခန်း ကျော်ကြားသူများခန်းဆောင်၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည်
နျူးမက္ကဆီကို အာကာသသမိုင်းပြတိုက်တွင် နိုင်ငံတကာအာကာသကျော်ကြားသူများခန်းဆောင်ပါဝင်သည်
ပေပါကလစ်ပ် အဖွဲ့သား Wernher von Braun (၁၉၇၆) နှင့် Ernst Steinhoff (၁၉၇၉) တို့မှာ နိုင်ငံတကာ အာကာသ ကျော်ကြားသူများခန်းဆောင်၏ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်ကြသည်
Hubertus Strughold ကို ၁၉၇၈ တွင် ထည့်သွင်းခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဖြုတ်ချခဲ့သည်
အခြားနီးစပ်သူအဖွဲ့ဝင်များတွင် ဂျာမန်-အမေရိကန် သိပ္ပံစာရေးသူ Willy Ley (၁၉၇၆) နှင့် အမေရိကန်နိုင်ငံရှိ von Braun ၏ ဒုံးပျံအဖွဲ့အား ၁၉၅၅ မှ ၁၉၅၈ တိုင်အောင် အကြံဉာဏ်ပေးခဲ့သော ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် Hermann Oberth (၁၉၇၆) တို့ဖြစ်ကြသည်
လကမ္ဘာပေါ်ရှိ craters ၂ ခုကို ပေပါကလစ်ပ်သိပ္ပံပညာရှင်များဖြစ်ကြသော နာဆာ၏ ကနေဒီအာကာသစင်တာ၏ ပထမဆုံး ဒါရိုက်တာ Kurt Debus နှင့် von Braun တို့အား အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
လကမ္ဘာပေါ် လူသားစေလွှတ်ရာတွင် သော့ချက်ကျသည့် ကိရိယာဖြစ်သော စေတန် အမှတ် ၅ launch vehicle ၏ ဗိသုကာချုပ်မှာ Wernher von Braun ဖြစ်သည်
Adolf Busemann  မှာ လေယာဉ် အရှိန်မြင့်လာသည့်အခါ စွမ်းဆောင်ရည်တိုးတက်စေသည့် swept wing ၏ နောက်ကွယ်မှ ဉာဏ်ကြီးရှင်ဖြစ်သည်
ပရိုဂရမ်အား တရားဝင်အတည်မပြုမီ သမ္မတထရူးမန်းမှာ ၁၆ လကြာသည့်တိုင် အဆုံးအဖြတ်မပြုနိုင်အောင် ဖြစ်ခဲ့ သည်
နှစ်များစွာကြာပြီးနောက် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ထရူးမန်းက ရုရှားတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးများကြောင့်  ပေပါကလစ်ပ်ကို အတည်ပြုရန် စိုးစဉ်းမျှနောက်မတွန့်ခဲ့ကြောင်း နှင့် “လုပ်ကိုလုပ်ရမဲ့ဟာကို လုပ်ခဲ့တာပဲ” ပြန်ပြောင်းပြောပြခဲ့သည်
စစ်ပွဲကာလအတွင်း နာဇီပါတီနှင့် ဆက်နွယ်မှုများကြောင့် ပေပါကလစ်ပ် သိပ္ပံပညာရှင်များမှာ နောက်ပိုင်းတွင် စစ်မေးခံ ရသည်
ပေပါကလစ်ပ်သိပ္ပံပညာရှင် ဂီရော့ရစ်ခ်ဟေး ၁ ဦးတည်းသာ ရာဇဝတ်မှုအတွက် လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် အညီ တရားရုံးတင်ခံရပြီး အခြားပေပါကလစ်ပ်သိပ္ပံပညာရှင် တဦးမျှ အမေရိကန်နိုင်ငံတွင်သော်လည်းကောင်း ဂျာမဏီနိုင်ငံ တွင်သော်လည်းကောင်း ရာဇဝတ်မှုအတွက် အပြစ်ရှိကြောင်း မတွေ့ရှိရပေ
ရစ်ခ်ဟေးမှာ ၁၉၄၇ တွင် ဂျာမဏီသို့ ပြန်သွားပြီး ဒိုရာတရားခွင်၌ တက်ရောက်ရင်ဆိုင်ရသော်လည်း ကွင်းလုံးကျွတ်လွတ်သည်
Walter Schreiber မှာ ၁၉၅၁ ခုနှစ်၌ ယူအက်စ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး သီတင်းပတ်ပေါင်းများစွာ ကြာပြီးနောက် Ravensbrück တွင် Kurt Blome ပြုလုပ်သော လူသားစမ်းသပ်မှုများနှင့် ဆက်နွယ်မှုရှိကြောင်း Boston Globe သတင်းစာ၏ ဖော်ထုတ်မှုကြောင့် ယူအက်စ်စစ်တပ်အကူဖြင့် အာဂျင်တီးနားသို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချခဲ့သည်
အာသာရူးဒေါ့ဖ်မှာ V-2 ဒုံးကျည်လက်နက်ထုတ်လုပ်ရေး ညွှန်ကြားမှူးအနေဖြင့် Mittelbau-Dora မှ အတင်းအဓမ္မ စေခိုင်းခံရသော လုပ်သားများအား Mittelwerk ၌ အသုံးပြုခဲ့ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်း နှင့် စပ်လျဉ်း၍ တရားစွဲဆိုမှု ခံရဖွယ်ရှိသည်ဟု ယူဆရသည့် ခြိမ်းခြောက်မှုကြောင့် ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ယူအက်စ်နိုင်ငံသားအဖြစ်မှ စွန့်လွှတ်ပြီး နိုင်ငံသားဖြစ်ခွင့်ရရှိရာ အနောက်ဂျာမဏီသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
အာကာသဝတ်စုံနှင့် အာကာသတွင်းအသက်ဆက်နိုင်ရေးအထောက်အကူပြုစနစ်များ (space life support systems) ကဲ့သို့ ဆန်းသစ်တီထွင်မှုများအား ဖန်တီးရာတွင် အဓိကကျသည့် အခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သူ  အာကာသဆေးပညာရပ် ဆိုင်ရာ ဖခင်ကြီး Hubertus Strughold ကို အစွဲပြုမှည့်ခေါ်ခဲ့သော Strughold ဆုတံဆိပ်မှာ ၁၉၆၃ မှ ၂၀၁၃ ထိ အနှစ် ၅၀ ကြာသည့်တိုင်အောင် လေကြောင်းအာကာသဆေးပညာအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင် အာကာသဆေးပညာအဖွဲ့၏ ဂုဏ်ကျက်သရေအမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း လူသားစမ်းသပ်မှုများ၌ ၎င်းပါဝင်ဆက်နွယ်မှု ကို ဖော်ပြခဲ့သော  ၂၀၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁ တွင် ဖြန့်ချိသည့် ဝေါစထရိဂျာနယ် သတင်းဆောင်းပါးကြောင့် အာကာသ ဆေးပညာအဖွဲ့ အမှုဆောင်ကော်မတီက ၂၀၁၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် အာကာသဆေးပညာအဖွဲ့ Strughold ဆု ကို အနားပေးလိုက်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်
Advisors brought into the United StatesHermann OberthAeronautics and rocketryHans Amtmann, Herbert Axster, Anton Flettner, Erich Ball, Oscar Bauschinger, Hermann Beduerftig, Rudi Beichel, Anton Beier, Herbert Bergeler, Magnus von Braun, Wernher von Braun, Theodor Buchhold, Walter Burose, Adolf Busemann, GN Constan, Werner Dahm, Konrad Dannenberg, Kurt H. Debus, Gerd De Beek, Walter Dornberger, Gerhard Drawe, Friedrich Duerr, Ernst R. G. Eckert, Otto Eisenhardt, Krafft Arnold Ehricke, Alfred Finzel, Edward Fischel, Karl Fleischer, Anselm Franz, Herbert Fuhrmann, Ernst Geissler, Werner Gengelbach, Dieter Grau, Hans Gruene, Herbert Guendel, Fritz Haber, Heinz Haber, Karl Hager, Guenther Haukohl, Karl Heimburg, Emil Hellebrand, Gerhard Heller, Bruno Helm, Rudolf Hermann, Bruno Heusinger, Hans Heuter, Guenther Hintze, Sighard F. Hoerner, Kurt Hohenemser, Oscar Holderer, Hans Henning Hosenthien, Dieter Huzel,  Walter Jacobi, Erich Kaschig, Ernst Klaus, Theodore Knacke, Siegfried Knemeyer, Heinz-Hermann Koelle, Gustav Kroll, Werner Kuers, Hermann Kurzweg, Hermann Lange, Hans Lindenberg, Hans Lindenmayer, Alexander Martin Lippisch, Robert Lusser, Hans Maus, Helmut Merk, Joseph Michel, Hans Milde, Heinz Millinger, Rudolf Minning, Willi Mrazek, Hans Multhopp, Erich Neubert, Gerhard Neumann, Hans von Ohain (designer of German jet engines), Robert Paetz, Hans Palaoro, Kurt Patt, Hans Paul, Arnold Peter, Theodor Poppel,  Werner Rosinski, Heinrich Rothe, Ludwig Roth, Arthur Rudolph, Friedrich von Saurma, Edgar Schaeffer, Martin Schilling, Helmut Schlitt, Albert Schuler, August Schulze, Walter Schwidetzky, Ernst Steinhoff, Wolfgang Steurer, Ernst Stuhlinger, Kurt Tank, Bernhard Tessmann, Adolf Thiel, Georg von Tiesenhausen, Werner Tiller, JG Tschinkel, Arthur Urbanski, Fritz Vandersee, Richard Vogt, Woldemar Voigt (designer of Messerschmitt P.1101), Werner Voss, Theodor Vowe, Herbert A. Wagner, Hermann Weidner, Günter Wendt and Walter Fritz Wiesemann.(see List of German rocket scientists in the US).ArchitectureHeinz Hilten  and Hannes Luehrsen.Electronics - including guidance systems, radar and satellitesWilhelm Angele, Ernst Baars, Josef Boehm, Hans Fichtner, Hans Friedrich, Eduard Gerber, Georg Goubau, Walter Haeussermann, Otto Heinrich Hirschler, Otto Hoberg, Rudolf Hoelker, Hans Hollmann, Helmut Hölzer, Horst Kedesdy, Kurt Lehovec, Kurt Lindner, JW Muehlner, Fritz Mueller, Johannes Plendl, Fritz Karl Preikschat, Eberhard Rees, Gerhard Reisig, Harry Ruppe, Heinz Schlicke, Werner Sieber, Othmar Stuetzer, Albin Wittmann, Hugo Woerdemann, Albert Zeiler, and Hans K. Ziegler.Material Science (high temperature)Claus Scheufelen  and Rudolf Schlidt.Medicine – including biological weapons, chemical weapons, and space medicineTheodor Benzinger, Rudolf Brill, Konrad Johannes Karl Büttner, Richard Lindenberg, Walter Schreiber, Hubertus Strughold, Hans Georg Clamann, and Erich Traub.PhysicsGunter Guttein, Gerhard Schwesinger, Gottfried Wehner, Helmut Weickmann, and Friedwardt Winterberg.Chemistry and Chemical engineeringHelmut Pichler, Leonard Alberts; Ernst Donath, Hans Schappert, Max Josenhaus, Kurt Bretschneider, Erich FreseAPPLEPIE: Project to capture and interrogate key Wehrmacht, RSHA AMT VI, and General Staff officers knowledgeable of the industry and economy of the USSR.DUSTBIN (counterpart of ASHCAN): An Anglo-American military intelligence operation established first in Paris, then in Kransberg Castle, at Frankfurt.ECLIPSE (1944): An unimplemented Air Disarmament Wing plan for post-war operations in Europe for destroying V-1 and V-2 missiles.Safehaven: US project within ECLIPSE meant to prevent the escape of Nazi scientists from Allied-occupied Germany.Field Information Agency; Technical (FIAT): US Army agency for securing the "major, and perhaps only, material reward of victory, namely, the advancement of science and the improvement of production and standards of living in the United Nations, by proper exploitation of German methods in these fields"; FIAT ended in 1947, when Operation Paperclip began functioning.On April 26, 1946, the Joint Chiefs of Staff issued JCS Directive 106714 to General Eisenhower instructing that he "preserve from destruction and take under your control records, plans, books, documents, papers, files and scientific, industrial and other information and data belonging to ... German organizations engaged in military research"; and that, excepting war-criminals, German scientists be detained for intelligence purposes as required.National InterestProject 63: Job placement assistance for Nazi engineers at Lockheed, Martin Marietta, North American Aviation, and other aeroplane companies, whilst American aerospace engineers were being laid off work.Operation Alsos, Operation Big, Operation Epsilon, Russian Alsos: Soviet, American and British efforts to capture German nuclear secrets, equipment, and personnel.Operation Backfire: A British effort at recovering rocket and aerospace technology, followed by assembling and testing rockets at Cuxhaven.Fedden Mission: British mission to gain technical intelligence concerning advanced German aircraft and their propulsion systems.Operation Lusty: US efforts to capture German aeronautical equipment, technology, and personnel.Operation Osoaviakhim (sometimes transliterated as "Operation Ossavakim"), a Soviet counterpart of Operation Paperclip, involving German technicians, managers, skilled workers and their respective families who were relocated to the USSR in October 1946.Operation Surgeon: British operation for denying German aeronautical expertise to the USSR, and for exploiting German scientists in furthering British research.Special Mission V-2: April–May 1945 US operation, by Maj. William Bromley, that recovered parts and equipment for 100 V-2 missiles from a Mittelwerk underground factory in Kohnstein within the Soviet zone. Major James P. Hamill co-ordinated the transport of the equipment on 341 railroad cars with the 144th Motor Vehicle Assembly Company, from Nordhausen to Erfurt, just before the Soviets arrived. (See also Operation Blossom, Broomstick Scientists, Hermes project, Operations Sandy and Pushover)Target Intelligence Committee: US project to exploit German cryptographers.
ဆရာတော် သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ မိဘမျိုးရိုးဇာတိမှာ မြန်မာနိုင်ငံ၊  မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ၊ မကွေးခရိုင် ၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့ မြောက်ဘက် (၁၆)မိုင်အကွာရှိ မြို့သစ်မြို့မှ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နောက်ဆုံးစစ်ပွဲ၏ ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်ဖြင့်ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်နေကြရစဉ် တောင်တွင်းကြီးမြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက် တစ်မိုင်ခွဲခန့်အကွာ ဆီမီးထွန်းရွာငယ်တွင် ၁၂၅၉ ခုနှစ်တော်သလင်းလဆုတ် (၉)ရက် (၁၈၉၇ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ရက်) တနင်္ဂနွေနေ့နံနက် (၄)နာရီအချိန်တွင် ဖွားမြင်သည်
အဖ မွန်းရွှေထပ် ၊ အမိ မယ်လှဝါ တို့၏ သားသမီးငါးယောက်အနက် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်
မွေးချင်းပေါက်ဖော်တို့မှာ ကိုပေါ၊ ကိုမင်းဟန်၊ ကိုဂေါ်ရာ၊ မဖွားမုန်း နှင့် ဆရာတော်လောင်းလျာ ကိုအောင်ဇံထွန်း တို့ဖြစ်ကြသည်
ဆရာတော်အား ၁၉၆၃၊ ဇူလိုင် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပကာသနိယကံ ပြုခဲ့ကြသည်
၁၉၈၀ အထူးဝိနိစ္ဆယခုံရုံး အမှတ် ၂ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ဆရာတော်၏လူသေလူဖြစ်ဝါဒကို ဖျက်သိမ်းစေခဲ့သည်
သူငယ်တော်ဘဝ၏ထူးခြားချက်မှာ အလွန်ဆော့သည်
အငြိမ်မနေ အမြဲလှုပ်ရှားနေတတ်သည်
၂ နှစ်သားအရွယ်တွင် အိမ်နီးချင်းကစားဖော်တစ်ဦးနှင့် ဓားလုကြရာ တစ်ဘက်ကလေးမှ ခုတ်လိုက်သဖြင့် နဖူးတွင် သေရာပါအမာရွတ်ကြီးရှိသည်
ထို့နောက် လှည်းနှင့်အလှူလိုက်သွားရာ မိခင်ဖြစ်သူမှာ လှည်းပေါ်မှ လက်တစ်ဖက်ကိုဆွဲ၍ချလိုက်ရာ လက်မောင်းရင်းအဆစ်လွဲသွားပြီး လက်ဝဲဘက်လက်မှာ ယောင်ယောင်သိမ်နေသည်
၇ နှစ်သားအရွယ်တွင် ရွာ၏တောင်ဘက်ရှိ ရတနာပင်စည်တောရရိပ်သာသို့ ပို့ဆောင်အပ်နှံ ပညာသင်ကြားသည်
ကံ့ကူလက်လှည့်ငယ်ဆရာမှာ ဆရာတော်ဦးရာဇိန္ဒဖြစ်သည်
(၈) နှစ်သားတွင် ရှင်ပြု၍ သာမဏေဘောင် သွတ်သွင်းသည်
အသက် (၁၀)နှစ်သားတွင် သဒ္ဒါကြီး ရှစ်ဆောင်နှင့်တကွ သင်္ဂြိဟ်ကျမ်းပါ အာဂုံဆောင်နိုင်သည်
သာမဏေဘဝတွင် နေ့စဉ်နံနက်စောစောတွင် တောင်တွင်းမြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံဝင်ရသည်
နေ့ပိုင်းတွင် စာအံရသည်
ညနေပိုင်းတွင် အနောက်ဘက်တစ်ကျောင်းခြားရှိ ငှက်ပစ်တော်တောရမှ ဟံသာဝတီ သတင်းစာကို ယူပြီး ဆရာတော်ကြီးအား ဖတ်ပြရသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ထိုစဉ်ကစ၍ ဗမာ့ရေးရာ၊ ကမ္ဘာ့ရေးရာ၊ ဝံသာနုအရေး၊ ရုရှား-ဂျပန်စစ်ပွဲ၊ ပထမကမ္ဘာစစ်ပွဲကြီးများ စသော အရေးအခင်းများကို အာရုံသက်ဝင် ရင်းနှီးခဲ့သည်
မြို့တွင်းဆွမ်းခံရာမှအပြန် ကန်ဘောင်ရိုးတွင် နံနက်ခင်းတိုင်း လမ်းလျှောက်လေ့ရှိသော အင်္ဂလိပ် မျက်နှာဖြူ သစ်တောဝန်ထောက် ဇနီးမောင်နှံတို့နှင့် နေ့စဉ်တွေ့ရှိရင်းနှီးခင်မင်ရာမှအစ ရှင်ကျင့်ဝတ်နှင့် သင်ကြားရသော ပညာရပ်များအကြောင်းကို ပြောပြယင်း နောက်ပိုင်းတွင် ဆရာတော်ကြီးထံမှောက် အရောက် ခေါ်ဆောင်သွားကာ ဗုဒ္ဓဘာသာအဖြစ် သက်ဝင်လက်ခံလာသည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရဟန်းဘဝရောက်သည်အထိ အဆက်အသွယ်မပြတ် လေးစားကြည်ညိုလျက် ရှိသည်
အသက် ၁၁ နှစ်သားတွင် ပညာဆက်လက်သင်ကြားရန် မန္တလေးသို့ပို့သည်
ထိုစဉ်က မန္တလေးအရှေ့ပြင် အင်းကန်းတိုက် (မဟာဝိသုဒ္ဓါရာမတိုက်သစ်ဟောင်း) တွင် ဦးကြီးတော်စပ်သူ ဦးသုဒ္ဓမှာ တိုက်အုပ်ဖြစ်ခါစ၊ အစ်ကိုတစ်ဦးမှာ ဦးတေဇောဘာသအမည်ဖြင့် စာချပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ရှိနေသည်
အင်းကန်းတိုက်တွင် လအနည်းငယ်နေထိုင် စာလိုက်ပြီး အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေသည်
မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်တွင် စာချဆရာတော် ဦးမာဂဝထံ သုံးနှစ်တိုင်တိုင် ဆည်းကပ်စာလိုက်ရာ ပိဋကတ်သုံးပုံကို နှုတ်ဂုံဆောင်နိုင်သည်အထိ ပေါက်မြောက်ခဲ့သည်
ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီး၏ ဦးစီးခေါင်းကိုင် သာသနာပိုင်ဖြစ်သော မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံဆရာတော်ကြီး၏ ခြေရင်းသို့ ဝပ်စင်းချဉ်းကပ်ကာ ပညာရေနို့ သောက်စို့ခဲ့ရရုံမက ဆရာတော်ကြီး၏ ဆွမ်းကပ်ကွမ်းကပ်နီးစပ်သော အလုပ်အကျွေးလည်းဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ် ဒီပဲရင်းဆရာတော် အလုံဆရာတော် သရိုင်ဆရာတော် ကလေးဝဆရာတော်ကြီးများစသော ရွှေကျင်ဂိုဏ်းဆိုင်ရာဆရာတော်ကြီးများနှင့် ရင်းနှီးဆုံးမမှုများကို ခံယူခဲ့ရသည်
သက်တော် ၁၃ နှစ်သား သာမဏေငယ်ဘဝတွင် ပိဋကရေးရာ သင်အံကုန်ဆုံးနေပြီး အခြားဗဟုသုတဖြစ်ဖွယ်ရာများကို ဆက်လက်ဆည်းပူးရင်း သာသနာပိုင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံတွင် ပျံလွန်တော်မူချိန်အထိ နေထိုင်ခဲ့သည်
ယင်းသို့နေထိုင်စဉ် စာသင်သံဃာတော်ငါးရာကျော်တို့ရှေ့တွင် ဆရာတော်ကြီးနှင့် စာမေးစာလျှောက်ပြုလုပ်ရသည်
ရွှေကျင်ဂိုဏ်းကြီး၏ ထူးခြားချက်များတွင် ဆရာတော် သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ လောင်းလျာသာမဏေငယ်၏ စွယ်စုံမြောက်ထူးခြားပုံကို ရွှေကျင်သာသနာဝင်ကျမ်းနှင့် စံကင်းဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ထေရုပ္ပတ္တိကျမ်းများတွင် အထင်းအရှားဖော်ပြ၍ ထားသည်
ဆရာတော်ဘုရားကြီးပျံလွန်တော်မူသောအခါ မန္တလေးမြို့ အနောက်ပြင်ချမ်းသာကြီးတိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ကာ ဆင်တဲဆရာတော်ကြီးခင်မကန်တိုက် စာချဆရာတော်ဦးသီလာစာရ၊ ဦးရေဝတ၊ နှင့် တကွခေမာသီဝံဆရာတော်တို့ ထံ ဆက်လက်စာလိုက်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်၍ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်တွင် ဆရာတော် ဦးပညာ၊ ဆရာတော် ဦးဇဝန ဆရာတော် ဦးနန္ဒဝံသတို့ထံတွင် နှံ့စပ်ကုန်လွန်အောင် စာလိုက်ခဲ့သည်
လောကရေးရာ ဗဟုသုတများကိုလည်း ရန်ကုန် မန္တလေး အထက်အောက်တခွင်တွင် လှည့်လည်လေ့လာသည်
ဆေးကျမ်း၊ ဓာတ်ကျမ်း၊ ဗေဒင်ကျမ်း၊ အဂ္ဂိရတ်ကျမ်း၊ ကဗျာလင်္ကာများကိုလည်း ဆက်လက် လေ့လာသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ရှင်သာမဏဘဝဖြင့် စိန်တင့်ကြီးဝတ္တုကို စတုတ္ထတွဲအထိ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
သက်တော် ၁၇နှစ်သားအရွယ်တွင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဒုတိယသာသနာပိုင်ဆရာတော်ကြီး၏ စေလွှတ်ချက်အရ ရွှေဘိုမန်ကျည်းတန်းကျောင်းတွင် သာမဏေဘဝနှင့် နှစ်ဝါစာချခဲ့သည်
ထို့နောက် တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ ပြန်ကာသာမဏေဘဝနှင့် နောက်ဆုံး ရတနာပင်စည်ကျောင်းတွင် တစ်ဝါဆိုပြီး ရဟန်းခံခဲ့သည်
ရဟန်းဒါယကာမမှာ တောင်တွင်းကြီးမြို့ မောင်တိုင်ရပ် ကန်တော်မင်းကျောင်းလမ်းမှ ဒေါ်ဖွားဖြစ်ပြီး ရှေ့အစဉ်အလာအရ ရှင်မဟာသီလဝံသသိမ်ဟုသမုတ် ထင်ရှားရာ ရတနာပင်စည်ကျောင်း၏ အရှေ့ဘက် (ယခုလမ်းဘေးရှိ) သိမ်တွင် ရတနာဗိမာန်ဆရာတော်ကြီးကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းခံခဲ့သည်
ရဟန်းဘဝ ပထမဝါကို မိဘဆွေမျိုးများအား ကျေးဇူးပေးဆပ်သည့်အနေဖြင့် မြို့သစ်မြို့ သရက်တောကျောင်းတွင် ဝါဆိုနေထိုင်ခဲ့သည်
ဝါကျွတ်လျှင် မန္တလေးမြို့သို့ပြန်ကြွပြီး တောင်ပြင်ရွှေရေးဆောင်တိုက်တွင် နေထိုင်လျှက် စာချနာမည်ကြီးဆရာတော် ဦးကြည်ထံ စာဆက်လိုက်သည်
ထို့နောက် ငယ်စဉ်က အတူတူနေခဲ့ဖူးသော ဓမ္မကတိက ဦးဝိစိတ္တ၏ ပင့်ဆောင်ချက်အရ ပဲခူးကြခတ်ဝိုင်းကျောင်းတွင် ၂ ဝါ စာချခဲ့သည်
ကြခတ်ဝိုင်းကျောင်းတွင် စာချစဉ် ဦးပဉ္ဇင်းကလေးငယ်ငယ် နှစ်ဝါတည်းနှင့် စာကြီးပေကြီးတွေ ချပေးနေသည်ဟုဆိုကာ တမင်လာရောက်ကြည့်ကြသည့် အခြေအနေသို့ရောက်ခဲ့သည်
ပဲခူးကြခတ်ဝိုင်းကျောင်းတွင် စာချရင်း သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ ပြန်ကြွလာသော သထုံသားဘုန်းကြီး ဦးပါမောက္ခနှင့်တွေ့ရှိ၍ အင်္ဂလိပ်စာကို စသင်သည်
သုံးလကြာ အင်္ဂလိပ်သင်ခန်းစာ ဒုတိယအုပ်သင်ကြားအပြီး၌ ဦးပါမောက္ခ လူထွက်သွားသဖြင့် အာသာမမြောက် ဆက်တငင့်ငင့်နှင့် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ကြခတ်ဝိုင်းကျောင်းတွင် နှစ်နှစ်မျှနေထိုင်ပြီး ကမာစဲရွာတွင် ဒေါ်ငြိမ်းဦး၊ ဒေါ်အေး၊ ဦးစံနွမ်းတို့၏ ပင့်လျှောက်ချက်အရ တစ်ဝါ သီတင်းသုံးနေထိုင်ပြီး ထိုမှ အိန္ဒိယသို့ကြွသွားသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့မကြွမီအရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် မြန်မာနိုင်ငံ စာနယ်ဇင်းများတွင် စာပေများရေးသားသည့် အပြင်စိန်တင့်ကြီးဝတ္ထုလေးတွဲကိုလည်း ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
အိန္ဒိယသို့ကြွရန် စောစောပိုင်းကတည်းက မြို့သစ်မှ ဆွေမျိုးသားချင်းများ၊ ကမာစဲမှ ဒါယကာ ဒါယိကာမများထံမှ လစဉ် မူးစုပဲစု စုဆောင်းထောက်ပံ့ရန် စီစဉ်ခဲ့သည်
ကိုယ်တိုင်လည်း ရန်ကုန် မန္တလေး စုန်ဆန်ကာ ထိုစဉ်က ထုတ်ဝေလျက် ရှိသော မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များတွင် ဆောင်းပါးစာပေများ ရေးသားခြင်းဖြင့် စုဆောင်းခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်စာသင်ခန်းစာ ဒုတိယအုပ်မျှသင်ကြားဖူးသော ရဟန်းငယ် ရှင်ဥက္ကဋ္ဌသည် အိန္ဒယသို့ သင်္ဘောခရီးဖြင့် သုံးရက်ကြာသွားရရာ လမ်းခရီးတွင် ဦးထွန်းငြိမ်းအဘိဓာန်ဖြင့် မီးနင်းစာလုံး ၅၅၀ နှုန်း အာဂုံဆောင် အရကျက်သွားခြင်းဖြင့် အသင့်စီစဉ်သွားသည်
အိန္ဒိယသို့ရောက်သော် ကာလကတ္တားတွင် အရှင်အာဒိစ္စဝံသ အရှင်သေဋ္ဌိခလတို့နှင့် ၉ရက်ကြာ အတူနေထိုင်ပြီး ဗုဒ္ဓဂါယာသို့ကြွသွားသည်
တိုက်တိုက်ဆိုင်ဆိုင် ဗုဒ္ဓဂါယာသို့ ရောက်မဆိုက် ဂါယာကွန်ဖရင့်ကြီးနှင့် ကြုံကြိုက်ပြီး ဧည့်ခံကော်မတီတွင် တာဝန်ကျကာ အိန္ဒိယ မြန်မာ သီဟိုဋ္ဌ် ဗုဒ္ဓဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များနှင့် ရင်းနှီးခွင့်ရသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာ သုတေသီ ပညာရှင် အကျော်အမော်များဖြစ်ကြသည့် ဂါယာကွန်ဂရက်ကြီး၏ဥက္ကဋ္ဌ ဆီယာဒတ်စ်ပရာဒတ်စ်၊ ဘင်္ဂါလီခေတ်ပေါ်ပညာရှင် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းစောင့်ရှောက်ရေးတာဝန်ခံ ကတ်စ်တိုးရီးယား၊ ရဟန်းဖြစ်ခါနီး ကိုရင်ကြီးဘဝနှင့် ရှိသေးသော ရာဟုလာသံကိစ္စည်း၊ သီဟိုဋ္ဌ်မှ အရှင်အာနန္ဒာကောသလ္လ တို့နှင့် အတူလက်တွဲဆောင်ရွက်ရင်း ရင်းနှီးချစ်ကြည်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီတွင် သုံးနှစ်၊ လက်ခနောင်းတွင် ၂နှစ် ပန်ဂျပ်ပြည် အမရပ်တာတွင် ၁နှစ်ခွဲမျှနေထိုင်ပြီး အင်္ဂလိပ်၊ ဟင်ဒီ၊ အူရ်ဒူ၊ ဘင်္ဂါလီဘာသာ မျိုးစုံတို့ကို သင်ကြားခဲ့သည်
တဖက်မှာလည်း ခရစ်ယာန်၊ မဟာမေဒင်၊ ဟိန္ဒူဘာသာရေးမျိုးစုံတို့ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အိန္ဒိယပညာရှင်များ၊ ကမ္ဘာ့သုတေသီများနှင့်တွေ့ဆုံခြင်း၊ ဆွေးနွေးခြင်း၊ နှီးနှောခြင်း၊ ရှည်လျားသော ငြင်းခုံခြင်းများကို မပြတ်ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် စွယ်စုံမြောက် မိမိ၏ အရည်အသွေးကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓဘာသာကွန်ဖရင့်များ၊ အိန္ဒိယဗုဒ္ဓဘာသာကွန်ဖရင့်များ၊ အစည်းအဝေးများ၊ ဟောပြောပွဲများကို ခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်
ဆက်လက်၍ တစ်နှစ်နီးပါးမျှ အိန္ဒိယနိုင်ငံတဝန်းလုံးလှည့်လည်သာသနာပြုခဲ့သည်
ဘင်္ဂါလီ ဗုဒ္ဓဘာသာလောက၊ တမီလ်ဗုဒ္ဓဘာသာလောကတွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောက်ရှိပြီး ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ ကထာဝတ္ထုတို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆိုထုတ်ဝေခြင်း၊ ဓမ္မပဒကို အူရ်ဒူ ဘာသာပြန်ဆို ထုတ်ဝေခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
လက်ခနောင်းမြို့တွင် နေထိုင်စဉ် တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်း ညနေ ၆နာရီမှ ၈နာရီအထိ ဗုဒ္ဓဘာသာရေးဆိုင်ရာ သင်တန်းပို့ချသော ဟောပြောပွဲကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်သည်
တချိန်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ခရစ်ယန်ကွန်ဖရင့်ကြီးနှင့် ကြုံကြိုက်ရာ ထိုကွန်ဖရင့်တွင် ကမကထပြုသူများက ထက်မြက်သူ သျှင်ဥက္ကဋ္ဌအား ခရစ်ဇာတ်ထဲသွင်းရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖိတ်ကြားတတ်ရောက်ခဲ့စေရာ ခရစ်ယာန်နှင့်ပတ်သက်သော စောဒကမေးခွန်းမြောက်မြားစွာမေးခဲ့သည်
ခရစ်ယာန်ခေါင်းဆောင်များ မဖြေနိုင်ကြသည့်အဆုံး (တကယ့် မာရ်နတ်) စေတန်ဟု သမုတ်ကာ ပထမဆုံး အိန္ဒိယခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းပေါင်းစုံက ပကာသနီယကံပြုခြင်းခံခဲ့ရသည်
အိန္ဒိယတွင် (၇)နှစ်ကျော်မျှ နေထိုင်ခဲ့စဉ် ဘာသာမျိုးစုံကို ပါရဂူမြောက် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်ခြင်း၊ အဓိက ဘာသာရေးကြီး (၄)ဘာသာကို ထိုဘာသာဆိုင်ရာ ဘုန်းကြီးများ၊ ပဏ္ဍစ်များ၊ မော်လဝီများကဲ့သို့ ကျွမ်းကျင်မှုအခြေခံကို ရခဲ့သည်
ဒေသန္တရဘာသန္တရစုံလင်စွာဖြင့် ကမ္ဘာ့ပညာရွှေအိုးကြီးဟု အမည်ရသော အိန္ဒိယပြည်မှ ပညာရှင်မျိုးစုံနှင့် တွေ့ဆုံရင်းနှီးပြီး မြန်မာနိုင်ငံသို့ပြန်ခဲ့သည်
မြို့သစ်မြို့တွင် ပြန်လည်၍သီတင်းသုံးကာ အမျိုးသားရေး စိတ်ဓာတ်မြင့်မားရင့်သန်စေမှုအတွက် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာဘာသာများကို သရက်တောကျောင်း၌ ကျောင်းဖွင့်သင်ကြားပေးသည်
ထိုစဉ် တဘက်မှ ဒိုင်အာတီဝံသာနုအကွဲဇာတ်ကြီးနှင့် ကြုံကြိုက်ခဲ့ရာ၊ ဆရာတော်ကျောင်းဖွင့်သည့် သရက်တောကျောင်းမှာလည်း ဝံသာနုဂိုဏ်း၊ ဆရာတော်၏ လုပ်ငန်းမှာလည်း အမျိုးသားတိုးတက်မှုဖြစ်ခြင်းဖြင့် ပိုမိုပြဿနာ ကြီးမားကာ နိုင်ငံရေးလုပ်ကြံမှု၊ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလုပ်ကြံခံရမှု နည်းမျိုးစုံနှင့် ရင်ဆိုင်ရတော့သည်
အဆုံးတွင် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ သားတော်ရင်းပီပီ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်အား ဘုရားကြီး (၆)ဆူဂိုဏ်းက လုပ်ကြံခဲ့သည့် နည်းမျိုးစုံအလားကဲ့သို့ ရင်ဆိုင်ခံစားခဲ့ရသည်
၁၉၃၁-၃၂ ခုနှစ်တွင် တောင်တွင်းကြီးမြို့သို့ပြောင်းရွှေ့ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာပြုကျောင်း (နေရှင်နယ် ခေါ် အမျိုးသားကျောင်း)ကို တည်ထောင်ကာ နှစ်စဉ် ရဟန်းသံဃာ ၂၀၀ ကျော် ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၇၀၀ ကျော်တို့ကို အင်္ဂလိပ် မြန်မာ နှစ်ဘာသာ အခြေခံထား၍ သင်ကြားပို့ချပေးသည်
တဖက်တလမ်းမှ နိုင်ငံတွင်းလှည့်လည်၍ သာသနာပြုခြင်း၊ တရားဓမ္မများ ဟောပြောပို့ချခြင်း၊ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဆွေးနွေးပွဲများကျင်းပခြင်း၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်၊ စာစောင်တို့တွင် ဆောင်းပါးစာပေများရေးသားခြင်းတို့ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် နယူးဘားမားဂျာနယ်၊ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၊ လယ်တီတရားသတင်းစာ၊ ဟံသာဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ စာဆိုတော်မဂ္ဂဇင်း၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံထုတ် မဟာဗောဓိဂျာနယ်တို့တွင် မပြတ် စာပေများ ရေးသားခဲ့သည်
ယင်းဆောင်းပါးများကို အရှင်ဥက္ကဋ္ဌဟူသောအမည် အပြင် မောင်မေတ္တာ'ဘိုးမေတ္တာ ဆာဒူးကြီး စသော ကလောင် အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ထုတ်ဝေသော မဟာဗောဓိဂျာနယ်၌ကား အရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဟူသော အမည်ဖြင့်ပင် ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ပြင် နယူးဘားမား အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအကြောင်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် မေးမြန်းသည်များကိုလည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ပင် ပြန်လည်ဖြေဆိုခဲ့သည်
အမျိုးသားရေးတွင် ကျောင်းသားကျောင်းသူများ တပည့်များ၊ ကျောင်းမှ ဆရာဆရာမ များ ပတ်ဝန်းကျင် ဒါယကာ ဒါယိကာမများပါ တက်ကြွစွာ စည်းရုံးစုစည်း ထားခြင်းဖြင့် ထိုစဉ်က သခင်အစည်းအရုံးကြီး၏ ဗမာပြည်အလယ်ပိုင်းတွင် အခြေစိုက်ရာ စခန်းကြီးတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
သခင်များ မွေးထုတ်ပေးရာ တော်လှန်ရေးသမား လူငယ်များ မွေးထုတ်ပေးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်တိုင်း၏ လဲလျောင်းရာ အခြေစိုက်စခန်းဖြစ်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်အစိုးရများ အုပ်ချုပ်သူ လူတန်းစားများ အလိုတော်ရိများ၊ ဓနရှင်များနှင့် တကျက်ကျက်ရှိခဲ့ပြီး မကြာခဏ စစ်တပ်နှင့် ဝိုင်းခြင်း၊ ကျောင်းသားထဲ ဆရာများထဲမှ အဖမ်းစီးခံရခြင်းများဖြင့် ကြုံခဲ့ရသည်
ဘာသာရေးဘက်တွင် ဆရာတော်ကိုယ်တိုင် ဦးဆောင်လျှက် တောင်တန်းသာသနာပြုလုပ်ငန်းများ ပရဟိတ သံဃာ့လုပ်ငန်းများ၊ ဟောပြောပွဲများကို နိုင်ငံနှင့် အနှံ့လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ၁၉၃၆−ခုနှစ်တွင် ပြည်ခရိုင် ဝက်ထီးကန်နယ် ကျောက်ကွင်းရွာ၌ ခရစ်ယန်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဝါဒပြိုင်ပွဲကြီးတွင် ဦးစီးခေါင်းဆောင် ပြု၍ ယှဉ်ပြိုင်ခြင်းဖြင့် အနိုင်ရယူခဲ့ခြင်း၊ တောင်ငူခရိုင် ကျွဲပွဲတွင် ခရစ်ယာန်ဝါဒကို မကျေနပ်၍ ဖိုးသူတော်ဂိုဏ်းထောင်နေသော မစ္စတာသွန်မဆင်နှင့် နောက်လိုက်များကို အမှန်လမ်းကြောင်းသို့ ရောက်ရှိအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း၊ ရွှေဖီအရေးတော်ပုံ နောက်ဆက်တွဲ ပေါ်ပေါက်လျက် ရှိသော မဟာမေဒင် ဗုဒ္ဓဘာသာပြဿနာများကို ယှဉ်ပြိုင်ဟောပြောခြင်း၊ ရေးသားခြင်းများပြုလုပ်ခဲ့သည်
ပလက်ဝကျောင်း ဆရာဦးဘိုးလှ၏ပန်ကြားချက်အရ ခရစ်ယန်ဂိုဏ်းများမှ စွဲချက်တင်ထားသော ရွှေချိန်ခွင် စာအုပ်ကို အဖြေလွှာထုတ်၍ ရေးသားပေးခြင်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာ သံဃာဂိုဏ်းပေါင်းစုံ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သံဃာ့ကိုယ်စားလှယ်ခေါင်းဆောင်တို့က ရွှေတိဂုံစေတီတော် တောင်ဘက် စောင်းတန်းအတွင်း ဘာသာကြီး လေးဘာသာအကြောင်းကို မေးမြန်းရာ၌ တာဝန်ခံ ဖြေကြားရှင်းလင်းပေးခဲ့ခြင်း၊ (ထိုရှင်းလင်းချက်မှာ ကပ္ပပြဿနာ စာအုပ်ဖြစ်သည်
ဆာဦးသွင်၊ ဗြိတိသျှဘားမားဦးညွှန့်၊ ပဲရော့ဦးဆန်နီတို့နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာပြန့်ပွားရေးကိစ္စရပ်များကို လက်တွဲဆောင်ရွက်သည်
၁၉၄၂−ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်များ ဆုတ်ခွာချိန်တွင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်မှ ဖမ်းဆီး၍ လေးလကြာ ထောင်ထဲတွင် ချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်
အင်္ဂလိပ်အပြေး ဂျပန်အဝင်မှစ၍ မြို့တွင်းကျောင်းကို ဆရာတော် အသျှင်ဇဝနသို့ လွှဲအပ်ကာ နတ်မှီတောရတွင် သီတင်းသုံးနေထိုင်သည်
ယင်းသို့နေထိုင်စဉ် ရန်ကုန်သာသနာရေးဌာနမှ ပင့်သဖြင့် ကြွလာပြီး ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရ၏ စီမံချက်ဖြစ်သော ဂျပန်စစ်တပ်၏အလိုကျ ဂျပန်ဘုန်းကြီး နာဂအီဆန်၊ သာဓုဆရာတော်တို့၏ အာဏာ လက်နက်လွှမ်းမိုးသော သာသနာပြုလုပ်ငန်းကို တာဝန်ပေးအပ်သည်
အာဏာလက်နက်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာမည်သို့မျှမအပ်စပ်ကြောင်း တာဝန်ကိုလက်မခံနိုင်ကြောင်း ငြင်းပယ်လိုက်ရာ ဂျပန်စစ်ဗိုလ်ချုပ် ဗိုလ်မိုးကြိုး ကိုယ်တိုင် အာဏာဖီဆန်မှုဖြင့် လည်ပင်းပေါ်ဓားတင်၍ စစ်ဆေးခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဂျပန်အထွက် အင်္ဂလိပ်အဝင် အမျိုးသားလွှတ်မြောက်ရေး အုံကြွလှုပ်ရှားမှုကြီးမှ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် နေသူရိန်အစည်းအဝေး (ဖဆပလ ပထမ အစည်းအဝေးကြီးတွင်) ရဟန်းသံဃာထဲမှ ဆရာတော်သျှင်ဥက္ကဋ္ဌနှင့် မန္တလေး အရှင်ပဝရတို့နှစ်ပါးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်တတ်ရောက်ခွင့်ရသည်
ထိုအစည်းအဝေးမှာပင် ဗြိတိသျှစစ်တပ်လက်အောက်ခံ ဆာပေါ်ထွန်း၏ ပြန်ကြားရေးတာဝန်ခံ ခရစ်ယန်ဘုန်းကြီး မစ္စတာအက်ပဲလ်တန်က ဆရာတော် သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ နှင့် ဦးပဝရ တို့နှစ်ပါးအား ဖိတ်ခေါ်ပြီး ပြည်လမ်းဘူတာအနီးနေ ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းချုပ်ဘုန်းကြီး ဘစ်ရှော့ပ်ဝက်စ်နှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်
ဆွေးနွေးသည့်ပြဿနာမှာ ကွန်မြူနစ်ဝါဒသည် ကမ္ဘာတွင်နေရာအနှံ့ဝင်ရောက်နေရာယူနေကြောင်း၊ ဗမာနိုင်ငံတွင်လည်း ဝင်စပြုနေကြောင်း၊ ယင်းကွန်မြူနစ်ဝါဒမှာ ဘုန်းကြီးမဲ့ ဘာသာမဲ့ဝါဒဖြစ်ကြောင်း ထို့ကြောင့် ဘာသာပေါင်းစုံတို့က စုပေါင်းဆန့်ကျင်၍ ခုခံတိုက်ပွဲဝင်ရမည်ဖြစ်ကြောင်း ယင်းသို့တိုက်ပွဲဝင်ရာတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာဘက်က ခေါင်းဆောင်တာဝန်ယူစေလိုကြောင်း ထိုသို့ခေါင်းဆောင်ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာ့သုစရိတ (အမ်အာရ်အေ) အဖွဲ့မှ စရိတ်စက ထုတ်ပေးမည်ဖြစ်ကြောင်း ယခုလည်း လုပ်ငန်းအစတွင် ငွေသိန်း(၂၀) မတည်ထုတ်ပေးပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာဘုန်းကြီးနှင့် ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းများကို စုစည်းဆောင်ရွက်ပေးစေလိုကြောင်း တင်ပြသည်
ဆရာတော်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရေးကို သန့်စင်စွာ ဆောင်ရွက်လိုသည်
အခြားဘာသာများနှင့် ရောနှောဆောင်ရွက်ရန် မဖြစ်နိုင်
ငွေကြေး အထောက်အပံ့ကိုလည်း လက်မခံ
မမှန်ဟုဆိုကာ ငြင်းပယ်လိုက်သည်
၁၉၄၇−ခုနှစ်ထဲတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ကြွသွားပြီး တစ်နှစ်ကြာမျှ သာသနာပြုခဲ့သည်
ထိုစဉ် လမ်းနှစ်သွယ်စာအုပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
အိန္ဒိယမှ ပြန်လာသောအခါ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းတို့ လုပ်ကြံခံရခြင်း၊ ကွန်မြူနစ်ပြည်သူ့ရဲဘော်လှုပ်ရှားမှုများ စသည်တို့ကာလအတွင်း နတ်မှီတောရ၌သာ တရားဓမ္မများ ဟောပြောသီတင်းသုံးနေသည်
၁၉၅၂- ၅၃ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာမှစ၍ ဆရာတော်ရေးသားပြုစုသောကျမ်းများ အစဉ်တစိုက် ထွက်ပေါ်လာသည်
ကိုယ်တိုင်လည်း နိုင်ငံအနှံ့ လှည့်လည်ဟောပြောနေသည်
အရှင်အာဒိစ္စဝံသ ရှိစဉ်ကတည်းက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခဲ့သော ပါဠိပိဋကစာပေများကို စိစစ်ခြင်းကိစ္စ ဆက်လက်ဆောင်ရွက်သည်
အရှင်အာဒိစ္စဝံသ၏ သာသနာပြုဘက်များဖြစ်ကြသော လွယ်ကော်ဆရာတော်၊ ကမာကလိတ်ဆရာတော်၊ အရှင်သေဠိလ၊ အရှင်ဣဿရိယ၊ အရှင်ဝိလာသတို့နှင့် တကွ ဂိုဏ်းပေါင်းစုံမှ ဂိုဏ်းပေါင်းစုံမှ ပိဋကကျွမ်းကျင်သော ဆရာများ ပါဝင်ကြသည်
ဆဋ္ဌသံဃာယနာတင်ပွဲကြီးတွင် ပါဠိများကို စစ်ဆေးပေးရန် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရသော ပါဠိဝိသောဒကအဖွဲ့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်ရသည်
သို့သော် ယင်းပါဠိတော်များတွင် ဗြဟ္မဏဝါဒ နှင့် အတ္တလမ်းစဉ်များ ယောဂလမ်းစဉ်များ ရောနှောရှုပ်ထွေးနေသည်ကို သန့်စင်ဖယ်ထုတ်တင်ပြလိုက်သောအခါ ဝန်ဆောင်ဆရာတော်များက ထုတ်နေ နှုတ်နေရန်မလို ပဉ္စမသံဃာယနာတင် မန္တလေးကျောက်စာမူအတိုင်း တည်းဖြတ်ပြုပြင်ပေးရန် ဆုံးဖြတ်မိန့်ကြားသဖြင့် သဘောထားကွဲလွဲကာ တာဝန်မှထွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆−နှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့တွင် ကျင်းပသော အာရှ-အာဖရိက စာပေညီလာခံတွင် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအဖွဲ့ကို ဦးစီးခေါင်းဆောင်ပြု၍ တတ်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၈- ၅၇ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်င စတော့ဟုန်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးကွန်ဖရင့်သို့ မြန်မာအဖွဲ့ကို ခေါင်းဆောင်တက်ရောက်ကာ ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးပြဿနားများကို တင်ပြဆွေးနွေးခဲ့သည်
တဆက်တည်းမှာပင် ဥရောပ ဆိုရှယ်လစ်နိုင်ငံများ ဆိုဗီယက်ယူနီယံ၊ တရုတ်ပြည်၊ ဗီယက်နမ်နိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်လေ့လာခဲ့သည်
၁၉၅၈-၁၉၅၉ ခုနှစ် ဖဆပလ နိုင်ငံရေးအကွဲလှိုင်း ဂယက်ကြောင့် ကြားဖြတ် အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေး ဓမ္မအန္တရာယ်လှုပ်ရှားမှုကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ဆရာတော်၏ စစ်မှန်သော ဗုဒ္ဓဝါဒဆိုင်ရာ အဘိဓမ္မာများကလည်း ပျံ့နှံ့လျက်ရှိရာ မိရိုးဖလာ အတ္တစွဲသမားတို့ အထိနာကြလျက် ရှိနေချိန်လည်း ဖြစ်သည်
ဗြဟ္မဏ လောင်းရိပ်မကင်းသူ ဘာသာရေး ဩဇာခံကြီးများ၊ ဖဆပလ ပထစ နိုင်ငံရေးသမားများအားလုံး ဆူစရာပွတ်စရာ အကွက်ရကြပြီး ဆရာတော်အား ဓမ္မအန္တရာယ်ဇာတ်ထဲသို့ အသွင်းခံလိုက်ရသည်
အစိုးရကလည်း ဖမ်းဆီးကာ (၉)လတိုင်တိုင် ထောင်ထဲချုပ်နှောင်ထားသည်
ထောင်မှထွက်လာသောအခါ နှစ်နှစ်ကျော်သုံးနှစ်မျှတရားရုံးတွင် အမှုကို ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းနေရသည်
အမ်အာရ်အေ ဩဇာခံဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်း ခေါင်းဆောင်များက တရားလိုပြ သက်သေပြု၍ ဥပဒေတွင်း တိုက်ပွဲဆင်ကြသည်
တရားသူကြီး လေးဆက်ပြောင်းသည်တိုင် ပြီးပြတ်ခြင်းမရှိ နောက်ဆုံး (၁၉၆၂)ခုနှစ် တော်လှန်ရေး အစိုးရတက်လာပြီး လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကြီးနှင့်အတူ တရားရုံးတွင် အမှုကို ပလပ်လိုက်သည်
သို့စဉ်ဆရာတော်သည် ဟောမြဲဟောလျှက်၊ ရေးမြဲရေးလျှက် သာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို မနားမနေ ကြိုးပမ်းလုပ်ဆောင်လျှက်ပင် ၁၉၆၂−ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာပြီး နိုင်ငံရေးဝါဒ (အညမည)လမ်းစဉ်ထွက်၍ လာသည်
ဤတွင် သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ၏ လက်ရာဟု ဇွတ်အမည်တပ်လျှက် အစိုးရ၏ ဆရာ သျှင်ဥက္ဋ္ဌကို အလျင်တိုက်မည်ဆိုပြီး (ပကာသနိယကံပြုပွဲတွင် မန္တလေးရဟန်းပျိုခေါင်းဆောင် ဦးကေသရ၏ မိန့်ခွန်း) လှုပ်ရှားတော့သည်
ပထစ ကျောင်းထိုင်ဘုန်းကြီးများ၊ ဖဆပလ ရဟန်းပျိုများ၊ ဖဆပလ ပထစ အာဏာပြုတ်နိုင်ငံရေးသမားများ အမ်အာရ်အေ ခေါ် ခရစ်ယန်တဖြစ်လဲ ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင်ရေး ကမ္ဘာ့သုစရိယအဖွဲ့ကြီးမှ ထောက်ပံ့ကြေး ရယူထားသော ဘာသာရေးအသင်းအဖွဲ့များ၊ ဓနရှင်အမြတ်ကြီးစား စီးပွားရေးသမားများ၊ ပေါင်းစီးလျှက် အစိုးရဆန့်ကျင်ရေးအခြေခံ အသျှင်ဥက္ကဋ္ဌ ရှုတ်ချပွဲ ပကာသနီယကံပြုပွဲများကို နိုင်ငံနှင့်အဝန်း လုပ်ကြလေတော့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သုဓမ္မာ၊ ရွှေကျင်၊ ကံ၊ ဒွါရ၊ ငှက်တွင်းဟူ၍ သံဃာဂိုဏ်းမကြီးများရှိကြသည်
ထိုအထဲတွင် သုဓမ္မာတစ်ဂိုဏ်းတည်းမှာပင် နိုင်ငံတော် ကျောင်းထိုင်ဆရာတော်များအဖွဲ့ (ပထစ) တတိယကျောင်းထိုင်ဆရာတော်များအဖွဲ့ဟူ၍ သုံးဖွဲ့ရှိသည်
ဤထဲတွင် သုဓမ္မလက်အောက်ခံ ပထစကျောင်းထိုင် တစ်ဖွဲ့တည်း၏ သဘောဖြင့်ဦးစီးပြုလုပ်သော ပထစ ဖဆပလ စီးပွားရေးသများ၏ လုပ်ကြံပွဲ ပကာသနီယကံသည် ကံမမြောက်ကြောင်း ဓမ္မကြောင်း၊ ဝိနည်းကြောင်း၊ ဥပဒေကြောင်းများစွာဖြင့် သံဃာ့အဖွဲ့များစွာက စောဒကတက်လျက် ရှိကြသည်
ဆရာတော် သျှင်ဥက္ကဋ္ဌကမူ ရေးမြဲရေးလျှက်၊ ပြောမြဲပြောလျှက် စစ်မှန်သော ဗုဒ္ဓဝါဒထွန်းပြောင်ရေးအတွက် အားသွန်ခွန်စိုက် ဆောင်ရွက်လျှက် ဝါတွင်းကာလများ၌ တောင်တွင်းကြီးမြို့၊ နတ်မှီတောရ၌ တရားဟောလျှက် ဝါပကာလများတွင် မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် လှည့်လည်ဟောပြောလျှက် သံဃာတော်များအား အဘိဓမ္မာရေးရာကို နတ်မှီတောရ၌ ပို့ချပေးလျှက် ပါဠိပိဋကများကို အထက်အောက်နိုင်ငံ ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် စုပေါင်းလျက် ဒေဒရဲမြို့၊ ကွင်းကျောင်းတွင် နှစ်စဉ်စိစစ်လျက် ရှိပြီး ဆရာတော်ကြီး၏ သက်ရှင်ပြုပြင်မှု အာယုသင်္ခါရသည် လွန်ခဲ့သော သုံးနှစ်မှစ၍ တစတစလျော့နည်း လာခဲ့သည်
ဆရာတော်ကြီးသည် အိပ်ယာနှင့် ထိုင်ခုံတွင်သာ တလှည့်စီ သီတင်းသုံးခဲ့သလို အစာကိုလည်း ငြင်းပယ်ခဲ့သည်
အားဆေးမသွင်းတော့ရန် ပြောခဲ့သည်
၁၃၄၀−ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် (၈)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ မိမိကိုယ်ကို သေခြင်းတရား၏လက်သို့ အပ်နှံကြောင်း လူသိရှင်ကြား လက်မှတ်ထိုးလိုက်သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ အိပ်ယာ၏ အပြင်ဘက်သို့ တဖဝါးမှ မရွေ့လျားတော့ပေ
၁၃၄၀−ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် (၁၃)ရက်၊ (၁၉၇၈ နိုဝင်ဘာလ ၂၇ ရက်) တနင်္လာနေ့ မနက်ပိုင်းတွင် ဆရာတော်ကြီး၏ ဘယ်ဘက်ဒူးသည် စတင်၍ လှုပ်ရှားရပ်သွားခဲ့သည်
သုံးနာရီခန့်တွင် ညာဘက်ဒူးပါ လှုပ်ရှားမှု ကင်းသွားပြန်သည်
နေ့လယ်(၁)နာရီတွင် ပက်လက်အနေအထားမှ လက်ဝဲဘက်သို့ စောင်းငဲ့၍ ပေးလိုက်ကြသည်
လှုပ်ရှားငြင်းဆန်မှုမပြု အေးငြိမ်းမှုကိုသာ မျက်မှောက်ပြုနေဟန်ရှိ၏
ညနေ(၃)နာရီခွဲတွင် ဆရာတော်ကြီး၏ အထက်အောက် နှုတ်ခမ်းအစုံတို့သည် စဉ်းငယ်မျှ ငါးကြိမ်တိုင်ဟလျှက် ငါကားအစဉ်ငြိမ်းချမ်းပြီဟု ကြွေးကြော်ကာ (၃)နာရီ (၃၅)မိနစ်တွင် ရှူထုတ်မှုကို ရပ်တန့်လိုက်ပြီးနောက် (၃)နာရီ(၄၅)မိနစ်အချိန်တွင် ခန္ဓာဝန်ချခဲ့သည်
သက္ကတဟင်ဒီနာဂရီအူရ်ဒူအာရ်တီဘင်္ဂါလီပါဠိအင်္ဂလိပ်မြန်မာပြင်သစ်လက်တင်ဆစ်ဂ်ရွှေချိန်ခွင်စာအဖြေတကယ့်စာတန်ကပ္ပပြဿနာစိန်တင့်ကြီးဝတ္တု ( ပ-ဒု-တ-စ)စင်ပြိုင်သာသနာ (ပ-ဒု)ကန်တော့ပန်းနတ်မှီရေးစမ်းမှ ရေပန်းကလေးများဓမ္မစကြာတရား (နတ်မှီဟောစဉ်)စစ်တွင်းကြုံရ ငါ့ဘဝဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာဗုဒ္ဓဝါဒဗုဒ္ဓလမ်းစဉ်ဗုဒ္ဓစာခ  ဗုဒ္ဓမှတ်ကျောက်အသင်လူသားဘာမှားနေသလဲအို ယောဂီ သင်ဘယ်ကိုသွားမလဲကြိုက်ရာရွေးလမ်းနှစ်သွယ်အစွဲပြုတ် တဲကုပ်ရွှေနန်းတော်အနတ္တရောင်ခြည်ဗုဒ္ဓသိနည်းနိဗ္ဗာန်ဆိုတာလက်ဝဲနိုင်ငံများနှင့် ဘာသာလွတ်လပ်မှုလူသေလူဖြစ်မဟာယနဗုဒ္ဓဝင်ဘဝရေစီးလူသားနှင့်မြေလွှာသမ္မာသမဂ္ဂဝါဒမဟာသမဂ္ဂဝါဒကမ္ဘာ့အဘိဓမ္မာလက်စွဲယုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ (တပ်မတော်မော်ကွန်းတိုက်စာမူ)အဘိဓမ္မာ၏ အဘိဓမ္မာ (ကမ္ဘာ့ဒဿနိကကျမ်းကြီး)ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ)ကထာဝတ္တု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ)မိဂဒါဝုန်တရား (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ)လမ်းနှစ်သွယ် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ)ဓမ္မပဒ (အူရ်ဒူဘာသာ)အခြား မောင်မေတ္တာ၊ ဘိုးမေတ္တာ၊ ဆာဒူးကြီး၊ သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ စသော အမည်မျိုးစုံဖြင့် လယ်တီတရားသီတင်းစာ တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၊ ပြုပြင်ရေးမဂ္ဂဇင်း၊ဟံသာဝတီမဂ္ဂဇင်း၊ ဘားမားဂျာနယ် အိန္ဒိယနိုင်ငံထုတ် မဟာဗောဓိဂျာနယ်တို့တွင် အပတ်စဉ် ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
ဖတ်ကလော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkalaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ရင်ဖန့်မြို့နယ်၊ ပလပ် ခပ် တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘန်ပိမိုင် (Bun Pi Mai) ဆိုသည်မှာ လာအိုနိုင်ငံ၌ နှစ်စဉ်ပြုလုပ်မြဲဖြစ်သော နှစ်သစ်ကူးပွဲတော် ဖြစ်သည်
နိုဝင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်သော နောချာ့ (Nor Chia) အမည်ရှိ မုန့်ပွဲတော်၊ မေလတွင် ကျင်းပသော ဘန်ဘန်ဖိုင် (Bun Bang Fai)  အမည်ရှိ ဒုံးပွဲတော် တို့မှာ စည်ကားသော်လည်း လူမျိုးဘာသာမရွေး ဆင်နွှဲကြသည့် ဘန်ပိမိုင် မှာ အစည်ကားဆုံးဖြစ်သည်
လာအိုဘာသာစကားဖြင့် ဘန် ဆိုသည်မှာ ပွဲတော်ကို ဆိုလိုသည်
ပီ မှာ ခုနှစ် ဖြစ်ပြီး မိုင် မှာ သစ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသဖြင့် "နှစ်သစ်ကူးပွဲ" ဟု ဆိုနိုင်သည်
ဧပြီလလယ်၌ သုံးရက်ကြာကျင်းပသည့် ပွဲတော် (မြန်မာ၌ သင်္ကြန် အကျ၊ အကြတ်၊ အတက် နေ့များနှင့်တူ) ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအနေဖြင့် အိမ်အား သန့်ရှင်းရေး လုပ်ခြင်း၊ အဝတ်သစ်များ ဝတ်ခြင်း၊ သစ်သီးနှင့် ပန်းတို့ကို ဝပ် (ဘုန်းကြီးကျောင်း) ၌ သွားရောက်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ကြသည်
အိမ်ဝင်းအတွင်း၌ သဲ၊ ကျောက်တုံးတို့ဖြင့်လုပ်သည့် ကျောင်းဆောင်များတွင် သစ်သီးများ၊ ပန်းများ ကပ်လှူသည်လည်း ရှိသည်
ဘန်ပိမိုင်အား ထင်ရှားစေသည့် အဓိကအချက်မှာ ရေကစားခြင်း ဖြစ်သည်
ရေသည် သန့်ရှင်းခြင်းနှင့် သန့်စင်စေခြင်းကို အနက်ဆောင်သည်
နှစ်သစ်အစဖြစ်သည့်အတွက် နှစ်ဦးအား သန့်စင်စွာ ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းငှာ ရေလောင်းမှုဖြင့် စတင်ခြင်းလည်း ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များအနေဖြင့် ဘုရားဆင်းတုများကိုပါ ရေသပ္ပာယ်လေ့ ရှိသည်
လောင်ပရာဘန်း ပြည်နယ်တွင်မူ ဖဘန်းဘုရား (ရုပ်ပွားတော်) အား ရေသပ္ပာယ်ခြင်းကို လူထောင်ပေါင်းများစွာ ပြုလုပ်ကြသည်
မြို့စောင့်နတ် ပုညိုး နှင့် ညနိုး တို့အား လှည့်လည် အပူဇော်ခံသည်
ထိုသို့လှည့်လည်ပြီးနောက် ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲ အနေဖြင့် အပြစ်များ ဖယ်ကွာစေရန်နှင့် စိတ်ဝိညာဉ် သန့်ရှင်းစေရန် အချင်းချင်း ရေလောင်းကြတော့သည်
သူစိမ်းများမှာ အဓိကပစ်မှတ်ဖြစ်သည်
ကိုယ်လိမ်းပေါင်ဒါများ ပက်ခြင်း၊ နှုတ်ခမ်းနီဖြင့် တို့ခြင်းတို့လည်း ပြုလုပ်တတ်ကြသည်
ရေပက်ခံ လှည့်လည်ခြင်းနှင့် စတုဒီသာကျွေးခြင်းများလည်း ပြုလုပ်လေ့ ရှိသည်
လောပရာဘန်းတွင် အလှမယ်ရွေးချယ်ပွဲကိုပါ ထည့်သွင်းထားသည်
ဆဗန်နက်ခက် ပြည်နယ်၌မူ လှေပြိုင်ပွဲကိုပါ ထည့်သွင်းကျင်းပလေ့ ရှိသည်
လောင်ပရာဘန်း ၌မူ ဝပ်ဟိုဆင်း (Wat Ho Siang) မှ စတင်ခဲ့သည့် မြို့လုံးကျွတ်ဆွမ်းလောင်းပွဲ ရှိသည်
ယမ့်ကာ့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yamka)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ မန် ဘိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယာစုကုနိ ဗိမာန်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့ ချီယိုဒါ့ရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ရှင်တိုဘာသာ နတ်ကွန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ယာစုကုနိ ဗိမာန်တွင် စစ်ပွဲအတွင်း ကျဆုံးသွားသော ဂျပန်စစ်သည်များ သို့မဟုတ် ဂျပန် ဧကရာဇ်အတွက် အသက်စတေးခဲ့သူများအား ကိုးကွယ်ထားသည်
လက်ရှိ ယာစုကုနိ ဗိမာန်တွင် ကိုးကွယ်ထားသည့် လူပေါင်း ၂.၄၆၆ သန်းကျော်ရှိပြီး ၎င်းတို့အနက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မှ အေအဆင့် စစ်ရာဇဝတ်သား ၁၄ ဦး ပါဝင်သောကြောင့် ဂျပန်တို့၏ ကိုလိုနီနယ်မြေ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည့် နိုင်ငံများက ယင်းဗိမာန်ကို ဂျပန်စစ်ဝါဒ၏ သင်္ကေတတစ်ခုအဖြစ် ရှုမြင်ထားသည်
တကောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
တကောင်းမြို့ဟောင်းဟူ၍လည်း ထင်ရှားသော မြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗမာအစ တကောင်းဟု၍ အဆိုရှိသည်
တကောင်းသည် မန္တလေးမြို့မှ ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆန်တက်သောအခါ ၁၂၇ မိုင်ဝေး၍ မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း မြေပြန့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်
တကောင်းမြို့ဟောင်း၏ ထင်ရှားမှုမှာ စည်ပင်သာယာမှု၊ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းရေးရာကြောင့် ထင်ရှားခြင်း ဖြစ်လေသည်
"မြန်မာအစ၊ တကောင်းက" ဟု မြန်မာတို့ဆိုရိုးစကားရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တကောင်းမင်းဆက် စတင်တည်ထောင်သည့်ခေတ်သည် မြန်မာသမိုင်း၏ အစဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့ယူဆကြ၏
မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီနှင့် သမိုင်း မဟာရာဇဝင်၌ တကောင်းသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်ကပင်လျှင် တကောင်းဟု တွင်ကြောင်းဖော်ပြသည်
မဇ္ဈိမဒေသ သာကီယအနွယ်ဖြစ်သော အဘိရာဇာမည်သော မင်းသည် တကောင်းပြည်ကြီးကို လက်မွန်တည်ကြောင်းလည်းဆိုသည်
ရှေးခေတ်က မြို့ရိုးဟောင်းများနှင့် စေတီဟောင်းများကို ယခုတိုင် တွေ့နိုင်သေး၏
တကောင်း၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ရွှေစည်းခုံ၊ ရွှေစေတီ၊ ဗောင်းတော်ကျ စသော စေတီဟောင်းများရှိသည်
တကောင်းပြည်ကို သင်းတွဲပြည်ဟုလည်းခေါ်ကြသေး၏
တကောင်းကို စတင်တည်ထောင်သည့်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ပျူလူမျိုး၊ အနောက်ဘက်၌ ကမ်းယံလူမျိုး၊ မြောက်ဘက်၌ သက်လူမျိုး၊ ဧရာဝတီ၊သံလွင်၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတို့၌ မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့က ယူဆသည်
ထိုအခါက ပြည်မြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်ဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်
တကောင်းကို အဘိရာဇာမင်းက စတင်တည်ထောင်ပြီး မင်း ( ၃၃ ) ဆက်မြောက် ဘိန္နက မင်းလက်ထက်တွင် ပထမ တကောင်း ပျက်စီးခဲ့သည်
တကောင်းကို ဒုတိယ အကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူကား ဓဇရာဇာမင်း ဖြစ်သည်
ဓဇရာဇာမင်းသည် ဘိန္နက ၏ မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ ဆက်လက် စိုးစံသည်
ထိုမင်းမှ စ၍ မင်းပေါင်း ( ၁၇ ) ဆက် စိုးစံခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်
ထို့ကြောင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ( ၅၀ ) စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်
သာကီဝင်မင်း အဘိရာဇာ၌ သားတော်နှစ်ပါးရှိသည်
သားငယ်ဖြစ်သော ကံရာဇာငယ်သည် တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံလာသောအခါ၊ သားကြီးကံရာဇာကြီးမှာ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ခဲ့၍၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်ကာ၊ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံသည်
ထို့နောက် ကစ္ဆပနဒီမြစ် အရှေ့ဘက်၌ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စိုးစံသည်
ထိုကမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူ၍ အုပ်ချုပ်သည်
အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော် ၃၃ ပါးမြောက် ဘိန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် တကောင်းပြည်ပျက်သည်
ဘိန္နကမင်းနတ်ရွာစံသောအခါ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ကျန်ရစ်၏
တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် တည်ထောင်သူကား အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဓဇရာဇာဆိုသူ သာကီဝင်မင်းဖြစ်၍ ထိုမင်းသည် ဘိန္နကမင်း၏မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့်ဆုံဖက်၍ စိုးစံသည်
ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၇ ပါး တစ်ကောင်းတွင် စိုးစံကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ၅ဝ စိုးစံခဲ့ဘူးလေသည်
တကောင်းပြည်၏ အမည်ကို- ကကုသန်ဘုရားလက်ထက်တော်၌ သံသယပူရ၊ကောဏာဂုံဘုရားလက်ထက်တော်၌ ရဋ္ဌပူရ၊ကဿပဘုရားလက်ထက်တော်၌ သင်းတွဲဟု တွင်ပြီးဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ကား တကောင်းဟူ၍ အမည်တွင်ကြောင်း မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၌ ပါရှိလေသည်
တကောင်းကို တိုင်ကွန် ဟူ၍ တရုတ်အသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်ကိုကား ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် မသိရချေ
ထို့အပြင် မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း (တွဲ-၄၊ စာ-၁၉၈)၌ တကောင်းဟူသောအမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် စည်ကူးတို့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိကြောင်း သိရသည်
ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တ + ကောင်းဟူသောစကားရပ်တွင် တ မှာ ကူးတို့ဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကောင်း မှာ အစုအပုံ (ဝါ) ကုန်ပစ္စည်းများ စုပုံရာ ကူးတို့ဆိပ် ဟူ၍ပင် ဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်
တကောင်း  အခွန်အကောက် တောင်းရာဌာန တကောင်းမြို့သည် ပုဂံခေတ်၌ အရေးပါ အရာရောက်သော နယ်ခြားမြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၌ အနော်ရထာ မင်းစောသည် နယ်ခြားမြို့ ၄၃-မြို့ကို တစ်ပြိုင်နက် တစ်ချက်တည်းစ၍ တည်စေရာ၌ တကောင်းမြို့သည်လည်း တစ်မြို့အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ထို့အပြင် ပုဂံခေတ်တွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာများ၌လည်း ပုဂံပြည်၏ အကျယ်အဝန်း နယ်နိမိတ်ကို ဖော်ပြရာ၌ မ္လေစ်ဩတ္တာတကောင်၊ ငဆောင်ချံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တကောင်းလှပ်ကာသုကြီး၊ လက်ခါနာလက်ဝယ်၊ တကောင်စစ်ထိုင်သော၊ တကောင်ဥယန်မ္လေ၊ တကောင်းရှေးဟောင်းသုတေသနပြ့တိုက်
ကခုန်ခြင်းဆိုသည်မှာ ကိုယ်အင်္ဂါ အစိတ်အပိုင်းများကို အချက်ကျကျ လှုပ်ရှားခြင်းဖြစ်၍ ထိုသို့ လှုပ်ရှားမှုတွင် သဘော၊ သရုပ်၊ အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပါရှိလေသည်
ကခုန်သည့်အခါ တေးသီချင်းများကို သီဆိုပြီးလျှင် လက်ခုပ်လက်ဝါးတီး၍ စည်းချက်လိုက်ပေးရသည်
သို့မဟုတ် တူရိယာဂီတများ တီးမှုတ်ပေးရသည်
အချို့သော ရှေးခေတ် အကအခုန်တို့တွင် ခေါင်း၊ ခြေထောက်၊ ကျော၊ ခါး၊ လက်မောင်း၊ လက်ချောင်း စသည့် ကိုယ်အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်း အားလုံးကို လှုပ်ရှား၍ တပင်တပန်း လိမ်ကောက်ခုန်ပေါက်ကကြရ၏
အချို့သော အကများတွင်ကား ခြေလက်များကို လှုပ်သည်ဆိုရုံမျှ လှုပ်ရလေသည်
ရှေးခေတ် ကခုန်ခြင်းတို့တွင် ကြည့်သူနှစ်သက်မှုရရန်ထက် ကသူပျော်ရွှင်ကျေနပ်မှုရရန် ပို၍ အဓိကကျသည်
တွဲဖက်၍ ကခြင်းအလေ့သည် အနောက်နိုင်ငံများတွင် ပို၍ခေတ်စားလာရကား ကခုန်ခြင်းသည် ဖိုမဆက်ဆံရေးနှင့် ဆက်သွယ်နေသည်ဟု အချို့က ထင်မြင်ကြသည်
ထိုထင်မြင်ချက် မှားယွင်းကြောင်းကို ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးသီးတို့၏ ကခုန်မှုဓလေ့ထုံးစံများကို လေ့လာခြင်းဖြင့် သိရှိနိုင်သည်
အကအခုန် ဟူသရွေ့တွင် ဖိုမဆက်ဆံရေး သဘောဖြစ်သော ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ် လှုံ့ဆော်မှုများ မကင်းသော်လည်း ထိုလှုံ့ဆော်မှုမှာ အကြောင်းရင်းမဟုတ်၊ အဆွယ်အပွား အခြင်းအရာတစ်ရပ်သာလျှင် ဖြစ်ချေသည်
သာဓကပြရသော် မင်းသားမင်းသမီးနှစ်ပါးသွားအကများတွင် ဖိုမဆက်ဆံရေးသဘောများ သက်ဝင်ပါရှိသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် ကြည့်သူကသူ နှစ်ဖက်သောလူတို့ စိတ်ပေါ့ပါး ရွှင်မြူးခြင်း အတွင်းသဏ္ဌာန်ကို ပေါ်လွင် စေသော အမူအရာတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်
လူတိုင်းလူတိုင်းတွင် ကြီးမားသောဆန္ဒနှစ်ခုရှိရာ၊ တစ်ခုမှာ ထင်ပေါ်လိုသောဆန္ဒဖြစ်၍ အခြားတစ်ခုမှာ လူအများနှင့် ရောနှောဆက်ဆံလိုသော ဆန္ဒဖြစ်သည်
ကခုန်ခြင်းသည် လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား ထိုဆန္ဒကြီးနှစ်ခုစလုံးကို တစ်ပြိုင်တည်း ပြည့်ဝစေနိုင်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ကချေသည်တစ်ဦးသည် ပရိသတ်ရှေ့တွင် မိမိ၏အစွမ်းကိုပြသခြင်းဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထင်ပေါ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်သည့်နည်းတူ၊ အများနှင့်ရောနှောခြင်းဖြင့်လည်း ထင်ပေါ်မှုကို ရရှိနိုင်ပေသည်
တခါတရံ ကိုယ်ထီးအစွမ်းပြမှုသည် ပို၍ပေါ်လွှင်တတ်လျက်၊ တစ်ခါတစ်ရံတွင်မူ အများနှင့်ရောနှော ဆက်ဆံမှုသည် ပို၍ပေါ်လွင်တတ်လေသည်
သို့ရာတွင် များသောအားဖြင့် ထိုအချက်နှစ်ရပ်စလုံးပင် ကမှုခုန်မှုတို့၌ အကျုံးဝင်လျက်ရှိသဖြင့် ဆန္ဒကြီး နှစ်ခုစလုံးကို တစ်ကြိမ်တည်းနှင့်ပင် ဖြည့်စွမ်းနိုင်သည်သာ ဖြစ်လေသည်
သို့အားလျော်စွာ လူတို့၏ ဆန္ဒလိုဘပြည့်ဝမှုကို ပေးစွမ်းသော ကခုန်ခြင်းသည် လူ့လောကတွင် ရှေးပဝေဏီခေတ်မှစ၍ ယနေ့ တိုင်အောင် ခေတ်စားလျက် ရှိနေတော့သည်
ကခုန်ခြင်းသည် မြူးတူးပျော်ရွှင်မှုကို အရင်းခံထားသည်ဟု ဆိုခဲ့သော်လည်း အချို့သောကခုန်ခြင်းတို့သည် ကာမဂုဏ်အာရုံစိတ်ကို သိသိသာသာ လှုံ့ဆော်ပေး၏
ယင်းမှာ ငှက်များ၊ တိရစ္ဆာန်များတွင် တွေ့မြင်ကြရသည့် အကအခုန်များကို အတုယူထားဟန် တူလေသည်
သာဓကပြရသော် ဩစတြေးလီးယားတိုက်နှင့် နယူးဂင်းနီကျွန်းစပ်ကြားရှိ တောရက်ရေလက်ကြားမှ ကျွန်းစုများတွင် ထူးဆန်းသော ရှေးရိုးထုံးစံတစ်ခုရှိ၏
ထိုထုံးစံမှာ မိန်းမပျိုကလေးများသည် လူပျိုတစ်စု ကခုန်နေကြသည်ကို စောင့်ကြည့်ကြပြီးနောက်၊ မိမိတို့ သဘောကျသူကို ရွေးချယ်လျက် ပခုံးကို လက်နှင့်တို့၍ ခေါ်ယူသွားသော ထုံးစံပင်ဖြစ်သည်
ထိုမျှမကသေး လူတို့သည် တိရစ္ဆာန်များကို အတုယူ၍ ကခုန်ခြင်း ပြုတတ်ကြ၏
ထိုကဲ့သို့သော အကမျိုးကို မြန်မာဇာတ်ပွဲများတွင် တွေ့မြင်ကြရပေသည်
တိရစ္ဆာန်ကဲ့သို့ ကရာတွင် မျက်နှာဖုံးများကို စွပ်၍ လည်းကောင်း၊ ဆိုင်ရာဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ထားသော ကိုယ်ခန္ဓာအတုထဲသို့ ဝင်၍ လည်းကောင်း ကပြကြ၏
တစ်ခါတစ်ရံ တိရစ္ဆာန်နှင့်တူအောင် ပြုလုပ်ရန် ပစ္စည်းမရှိသည့်အခါ အမူအရာနှင့်ပင် တိရစ္ဆာန်နှင့် တူအောင်ပြုလုပ်၍ ကပြကြသေးသည်
ဘီလူးက၊ မျောက်က၊ ဟင်္သာက၊ လိပ်ပြာက၊ ကိန္ဒရာက၊ တိုးနရားက စသော အကများမှာ မြန်မာတို့အတွက် တိရစ္ဆာန်များမှ အတုခိုးသည့် အကများ ဖြစ်ကြသည်
ဂျားဗါးကျွန်းသူကျွန်းသားများလည်း တိရစ္ဆာန်အတုခိုးသည့်အကများကို ကခုန်လေ့ရှိကြ၏
တိဗက်နိုင်ငံနှင့် တရုတ်နိုင်ငံများတွင်ကား မကောင်း ဆိုးရွားအကများကို ကခုန်တတ်ကြသည်
အရှေ့တိုင်းအကများသည် အဓိပ္ပာယ်နက်နဲ၍ စိတ်ပါဝင်စားဖွယ်ရာ ကောင်းလေသည်
ပျော်ရွှင်မှုအတွက်သာလျှင် မဟုတ်ဘဲ သာသနာရေးအကြောင်းများကို သရုပ်ဖော်ကာ ဇာတ်လမ်းဇာတ်အိမ်ဖွဲ့၍ ခင်းကျင်း ပြသလေ့ရှိလေသည်
သာသနာရေးအကများမှ အဆင့်ဆင့် ပြောင်းလဲပေါ်ထွန်းလာသော လူမျိုးဆိုင်ရာအကများသည် အရှေ့တိုင်း များတွင် သာမက အနောက်နိုင်ငံများ၌လည်း တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်
သို့အားဖြင့် ဗိုဟီးမီးယား၊ ဟန်ဂေရီ၊ အီတလီ၊ ပိုလန်၊ အင်္ဂလန်စသော အနောက်နိုင်ငံများတွင် ရှေးရိုးအကများသည် ကျေးလက်ဒေသများတွင် ယခုတိုင်အောင် ခေတ်စားလျက်ရှိကြ၏
အနောက်နိုင်ငံများတွင် သရုပ်ဖော်အက ဘဲလေးအကမှာ ၁၅ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခေတ်စားခဲ့သည်
ယခုခေတ်စားလျက်ရှိသော ဝေါ့ဇစုံတွဲကနည်းမှာ နပိုလီယန် လက်ထက်တွင်မှ ထင်ရှားလာ ခဲ့သည်
ယခုခေတ်တွင် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ ခေတ်စားလျက်ရှိသော အနောက်နိုင်ငံစုံတွဲ ကနည်းများမှာ ဖေါ့စထရော့၊ တန်ဂို၊ ရွမ်းဗါး၊ ဂျစ်တာဗတ် စသော ကနည်းများ ဖြစ်ကြ၏
နိုင်ငံခြားများမှာကဲ့သို့ပင် မြန်မာအကပညာသည်လည်း ရှေးခေတ်လူတို့၏ သာသနာရေးအကများမှ ပေါ်ပေါက်လာသော သဘင်မှုတစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်
ယဉ်ကျေးမှုနယ်ပယ် ကျယ်ဝန်းလာခဲ့သည်နှင့်အမျှ မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုသည် အနောက်ဘက်ရှိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်ပေါင်းစပ်မိလေသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု မူရင်းအသွင်အပြင်မှာကား ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိခဲ့ချေ
မြန်မာအကပညာသည်လည်း မြန်မာပီပီပင် တည်ရှိခဲ့ပါသည်အကပုံစံမှာ အများအပြားရှိသည်
၎င်းတို့မှာ-Ballet (ဘဲလေးအက)Ballroom dancing (အနောက်တိုင်း အစဉ်အလာ စုံတွဲအက)Belly dancing (ဗိုက်သားလှုပ်အက)Breakdancing (အမေရိကန်လူငယ်များအကြား မြူးကြွသည့် အပြိုင်ကသည့် အက)Classical (ရှေးရိုးအက)Contemporary (ခေတ်ပေါ်အက)Funk (လူမည်း ခေတ်ပေါ် စည်းချက်အက)Hip hop (အမေရိကန်လူမည်းများ စတင်ခဲ့သည့် အက)Jazz (အမေရိကန်လူမျိုးများ စတင်တီထွင်ခဲ့သည့် အပြင်းစားအက)Lyrical (ခံစားမှုပြ အက)Modern (ခေတ်သစ် အက) Salsa (တောင်အာဖရိက အက)Song and danceSwing (မြူးမြူးကြွကြွ အက)Tango (တောင်အာဖရိက စည်းချက် အက)Tap dance (စည်းချက်လိုက်အက)
ဗမာစုရွာ၊ ထိန်တောကြီး
နဂါးခံကွမ်းခွက်သည် မြန်မာလက်ယာမင်းခမ်းတော်ပစ္စည်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
ခွက်ကို ရွှေသားအစစ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားပြီး ကျောက်မျက်ရတနာများ စီခြယ်ထားသည်
နဂါးခံကွမ်းခွက်သည် တကောင်းသတိုးဆက် ခုနစ်ဆက် သတိုးနဂါးရမင်းလက်ထက်က အဆောင်ဖြစ်သည်ဟု ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင် ဖော်ပြထားသည်
ပင့်ရစ်မနိုင် ရခိုင်နှင့်ညှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စာလုံးပေါင်းရာတွင် ယပင့်ရမည်၊ ရရစ်ရမည် မသေချာလျှင် ယနှင့်ရကို ခွဲ၍ အသံထွက်သော ရခိုင်စကားနှင့် ညှိပါ
ရင်းဒန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yindang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်
နတ်ကြီးချောင်းရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
နက်ဆီဘား သည် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းမြို့တော် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဘားဂပ်စ် ခရိုင်အတွင်း ဘူဂေးရီးယား ပင်လယ်နက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အဓိက ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း အပန်းဖြေစခန်းမြို့ တစ်ခု ဖြစ်သည်
နက်ဆီဘား စည်ပင်သာယာရေး နယ်နိမိတ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး ဗဟိုဌာနတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ပင်လယ်နက်၏ ပုလဲ ဟု မကြာခဏ တင်စားခေါ်ဝေါ်လေ့ ရှိကြပြီး နှစ် ၃၀၀၀ ကျော်မျှ အမြဲတစေ ပြောင်းလဲနေသော ကြွယ်ဝသည့် သမိုင်းကြောင်းရှိသော ပြတိုက်မြို့တော် တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
မြို့တော်သည် လူတို့လုပ်ထားသော ကုန်းမြောင်တစ်ခုဖြင့် ခြားနားထားသော အပိုင်း ၂ပိုင်း ရှိပြီး ရှေးဟောင်းဒေသ အပိုင်းသည် ကျွန်းဆွယ် (ယခင်က ကျွန်း) ပေါ်တွင် တည်ရှိကာ ပို၍ ဟိုတယ် နှင့် နောက်ပိုင်း အဆောက်အဦးများရှိသော ခေတ်မီသော အပိုင်းသည် ကုန်းမကြီး ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ရှေးဟောင်း အပိုင်းသည် အမျိုးမျိုး ကွဲပြားသော ယဉ်ကျေးမှုလောကမှ လူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာ အတွင်း နေထိုင်ခဲ့သော သက်သေ အထောက်အထားများရှိသည်
၎င်းသည် ပင်လယ်နက် ပေါ်ရှိ အထင်ရှားဆုံး ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာ ဌာန နှင့် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်း တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ကြီးမားသော အပန်းဖြေစခန်း အချို့ရှိကာ အကြီးဆုံး အပန်းဖြေစခန်းမှာ နက်ဆီဘား၏ မြောက်ဘက်ကပ်လျှက်တွင် ရှိသော ဆန်နီဘိရှ် အပန်းဖြေစခန်း ဖြစ်သည်
နက်ဆီဘားသည် အချို့သော အချိန်များတွင် ခြိမ်းခြောက်ခံနေရသော အင်ပိုင်ယာ၏ အနားသတ်တစ်ခု အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သဖြင့် ကြွယ်ဝသော သမိုင်းရှိသည့် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
သမိုင်းဝင် အဆောက်အဦးများ ပေါများလှသဖြင့် ယူနက်စကိုမှ နက်ဆီဘား အား ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ စာရင်းတွင် ၁၉၈၃၌ ထည့်သွင်းခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် နေထိုင်သူ လူဦးရေ ၁၁,၆၂၆ ဦး ရှိသည်
​ဈေးချို​တော်သည် မန္တ​လေးမြို့တွင်တည်ရှိပြီး သက်တမ်းအရင့်ဆုံးနှင့် အကြီးမားဆုံး​ဈေးဖြစ်သည်
၁၉၀၂-ခုနှစ်တွင် သစ်သားများနှင့် တည်ဆောက်ထားသော ဈေးချိုတော်ကြီး မီးသင့်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်
၁၉၀၃-ခုနှစ်၊ မီးလောင်ပြီး တစ်နှစ်အကြာ မန္တလေးမြူနီစပယ်က ဈေးရုံအသစ် ၁၂-ရုံကို အုတ်ကာ သွတ်မိုးဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
တည်ဆောက်နေတုန်းတွင် ဆိုင်များ တည်ခင်းရန် အငှားချထားမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ အငှားချထားခံရသူများက သတ်မှတ်တဲ့နေရာတွင် သတ်မှတ်သည့် ကုန်ပစ္စည်းများ ရောင်းချခွင့်ပြုမည်ဟု မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဖြင့် အများပြည်သူသိစေဖို့ ကြော်ငြာစာထုတ်ခဲ့သည်
• • ကြော်ငြာစာအပြည့်အစုံမှာ-မြူနီစပယ် ကော်မတီက ဈေးချိုတော် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသည့် အခါတွင် ဆိုင်များတည်ခင်းရန် အတွက် အငှားချထားလိမ့်မည့်ပြင် အဆောက်အအုံ တစ်စုံတစ်ခုတွင် ဖြစ်စေ၊ ဆောက်အအုံ တစ်စုံတစ်ခု၏ အတွင်းတွင် ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) ဈေးနယ်နိမိတ်အတွင်း နေရာတစ်စုံတစ်ခုတွင် ဖြစ်စေ၊ ရောင်းချရန် ကုန်ပစ္စည်းများကို ကုန်ပစ္စည်းများကို အချိန်ကာလအားလျော်စွာ အမျိုးအစားခွဲခြား သတ်မှတ်လိမ့်မည်
ကော်မတီက စာဖြင့်ရေးသားပေးသည့်  အခွင့်အမိန့် မရရှိဘဲ (သို့မဟုတ်) ထိုသို့သော အခွင့်အမိန့်ပေးရန် အာဏာလွှဲထားသည့် ကော်မတီ၏ အရာရှိ တစ်စုံတစ်ဦးက စာဖြင့်ရေးသားပေးသည့် အခွင့်အမိန့် မရရှိဘဲ ထိုသို့သတ်မှတ်ထားသည့် ကုန်ပစ္စည်းများမှအပ အခြားကုန်ပစ္စည်းများကို ထိုသို့သော အဆောက်အအုံတွင် ဖြစ်စေ၊ အဆောက်အအုံ၏ အပိုင်းတွင်ဖြစ်စေ (သို့မဟုတ်) နေရာတွင်ဖြစ်စေ ရောင်းချခြင်း (သို့မဟုတ်) ရောက်းချရန် တည်ခင်းထားခြင်း မပြုရ
"The Municipal Committee will, on the Zegyo Bazaar being completed, let tenants into occupation, and will from time to time classify the class of goods to be sold in any building or part of any building or any place within the Bazaar Limit, and no other then such class of goods, shall be sold or exposed for sale in such building or part of the building or place, except with the written permission of the Committee, or of any officer of the Committee to whom power to give such premission is delegated."ကြော်ငြာစာ ထုတ်ခဲ့သည့်အတိုင်း ဈေးဆိုင်တည်ခင်း ရောင်းချခွင့် ရှိသူများကို ၁၂-ရုံအလိုက် ဘယ်ပစ္စည်းက  ဘယ်ရုံမှာ ရောင်းချနိုင်ခွင့် ရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်
A-ရုံ  ကောက်ပဲသီးနှံ၊ ပဲမျိုး၊ ဂျုံမှုန့်
B-ရုံ  ဟင်းသီး-ဟင်းရွက်(အစို-အခြောက်) ၎င်းအပြင် အေရုံတွင် ကောက်ပဲသီးနှံ ပဲမျိုးနှင့် ဂျုံမှုန့်စသည်များ ပို၍နေက
ဤကုန်ပစ္စည်းမျိုးများ
C-ရုံ  စာရေးရန် ကိရိယာတန်ဆာ-စာအုပ်များ
မြန်မာဖိနပ်များ၊ ထီးများ၊ ချည်ထည်၊ သိုးမွှေးနှင့် ပိုးထည်များ
D-ရုံ  လက်ဖက်စို၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ နှမ်းဆီ
ပဲဆီ-ကြာဆံ-အချိုအချဉ်-မုန့်ပဲသရေစာ-ဟင်းလျာအမွှေးအကြိုင် သကြား-ထန်းလျက်-ကွမ်းသီး-အသီးခြောက်-ဆပ်ပြာ-ဖယောင်းတိုင်-မီးချစ်-သနပ်ခါး
E-ရုံ F-ရုံ G-ရုံ H-ရုံ I-ရုံ J-ရုံ K-ရုံ L-ရုံ
ဧကကနိပါတ် - ၁၃
ကုသနာဠိဝဂ် -၁၂၃ - နင်္ဂလီသဇာတ်
အသိဉာဏ် ထိုင်းမှိုင်းလှသဖြင့် အရာတွေ့သမျှ ထွန်တုံးနှင့်တူသည်ဟု ပြော၍ ဆရာလက်လျှော့ရသော လာဠုကအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လာဠုဒါယီမထေရ်သည် အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၊ သင့်လျော်သည် မသင့်လျော်သည်ကို မသိတတ်
အလှူအတန်း စသော သုမင်္ဂလာအရာ၌ တိရောကုဋေသုတ် စသော ဒုမင်္ဂလာတရားကို ဟော၏
မသာ အသုဘ စသော ဒုမင်္ဂလာအရာ၌ မင်္ဂလသုတ် စသော သုမင်္ဂလာတရားကို ဟော၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ လာဠုဒါယီမထေရ်အကြောင်းကို ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကြွလာတော်မူ၍ “ရဟန်းတို့ ... လာဠုဒါယီကား ယခုအခါသာ ထိုင်းမှိုင်းတွေဝေသဖြင့် အရာဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၊ သင့်လျော်သည် မသင့်လျော်သည်ကို မသိသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း မသိသည်သာတည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားသူကြွယ်မျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ အတတ်ပညာ အလုံးစုံကို သင်ကြားတတ်မြောက်ပြီးလျှင် ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီး ဖြစ်၍ တပည့်လုလင် ငါးရာတို့ကို အတတ်ပညာ သင်စေ၏
တပည့်လုလင်ငါးရာတို့တွင် လာဠုက မည်သော တပည့်လုလင်ကား အတတ်သင်လာသော တပည့် ဖြစ်သော်လည်း အလွန်ထိုင်းမှိုင်း တွေဝေစေသဖြင့် သင်ကြားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်
သို့သော်လည်း ဒိသာပါမောက္ခဆရာကြီးအား အလွန် ကျေးဇူးများ၏
အမှုကိစ္စ ဟူသမျှကို ဆောင်ရွက်၏
ဆရာကြီးလည်း တစ်နေ့သ၌ ညစာစားပြီးလျှင် အိပ်ရာတွင် အိပ်ကာ လာဠုကအား လက်၊ ခြေ၊ ကျောကုန်းတို့ အနှိပ်နယ်ခိုင်းလေ၏
သွားသောအခါ ညောင်စောင်းခြေတို့ကို တပ်၍ သွားလော့ဟု မှာထား၏
လာဠုကလုလင်လည်း ညောင်စောင်းခြေတစ်ခုကို ရှာမရသဖြင့် ညောင်စောင်းခြေတစ်ဖက်ကို မိမိပေါင်းပေါ်၌ထားတာ တစ်ညဉ့်လုံး နေလေ၏
ဆရာကြီးလည်း မိုးသောက်၍ ထသောအခါ လာဠုကကိုမြင် “အမောင် ... အဘယ်ကြောင့် ဤမှာ အိပ်သနည်း” ဟု မေးလေ၏
“ဆရာ ... ညောင်စောင်း ခြေတစ်ခုကို ရှာမရ၍ ညောင်စောင်းခြေတစ်ဖက်ကို ပေါင်ပေါ်၌ထားကာ တစ်ညဉ့်လုံး နေရသည်” ဟု ပြောလေ၏
ထိုအခါ ဆရာကြီးသည် ထိတ်လန့်အံ့ဩလျက် “ဤ လာဠုကကား ငါ့အား အလွန်ကျေးဇူးများသည်၊ ဉာဏ်ပညာထိုင်းမှိုင်းတွေဝေသဖြင့် အတတ်ပညာ သင်ကြားခြင်းငှာ မတတ်နိုင်၊ ငါသည် အဘယ်သို့ ပညာရှိအောင် ပြုရပါအံ့နည်း
ငါသည် ဤလုလင်ကို ထင်းခွေ ဟင်းရွက်ခူး စသည်ကို ခိုင်းမည်၊ထင်းခွေ ဟင်းရွက်ခူး စသည် သွားသောအခါ မြင်ခဲ့၊ ကြားခဲ့၊ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှကို မေးမည်
၎င်းက ပြန်ပြောသောအခါ မည်သည့်ဝတ္ထုနှင့် တူသည်၊ မည်ကဲ့သို့ ပြုခဲ့သည် စသည်ကို တစ်ဖန် ပြန်မေးမည်
ဤကဲ့သို့ မေးလိုက်၊ ပြန်ပြောလိုက်ဖြင့် အသစ်အသစ်ဖြစ်သော ဗဟုသုတတိုးပွားစေ၍ ပညာရှိအောင် ပြုမည်ဟု ကြံစည်မိလေ၏
မိမိ ကြံစည်ထားသောအတိုင်း လာဠုက ကို ခေါ်စေ၍ “အမောင် ... ယနေ့ကစ၍ ထင်းခွေ ဟင်းရွက်ခူး စသည်သွားသောအခါ မြင်ခဲ့၊ ကြားခဲ့၊ ပြုလုပ်ခဲ့သမျှ ငါ့ကို ပြန်ပြောရမည်” ဟု မှာထားလေ၏
လာဠုကသည် တစ်နေ့သ၌ လုလင်တို့နှင့် အတူ ထင်းခွေသွားသောအခါ မြွေကို မြင်ခဲ့၍ “ဆရာ ... အကျွန်ုပ်မြွေကို မြင်ခဲ့ပါသည်ဧ စု ပြောလေ၏
“အမောင် ... မြွေသည် ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေး၏
“ဆရာ ... ထွန်တုံးထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏
“အမောင် ... ကောင်းစွ၊ ကောင်းစွ သင့်တင့်သော ဥပမာကို ပေးနိုင်ပေသည်” ဟု ချီးကျူးလေ၏
တစ်ဖန် တော၌ ဆင်ကိုမြင်ခဲ့၍ “ဆရာ ... အကျွန်ုပ်ဆင်ကို မြင်ခဲ့ပါသည်” ဟု ပြောလေ၏
“အမောင် ... ဆင်သည် ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေးမြန်းရာ “ ဆရာ ... ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏
ဆင်၏ နှာမောင်း အစွယ်တို့မှာ တူပေသည်၊ ခွဲခြားပြီး မပြောတတ်၍သာ ဖြစ်မည်ဟု ဆိတ်ဆိတ်နေပြန်၏
တစ်ဖန် ဆွမ်းကျွေးရာအရပ်ဝယ် ကြံကိုစုပ်ခဲ့ရ၍ “ဆရာ ... ကြံစုပ်ခဲ့ရသည်” ဟု ပြောလေ၏
“အမောင် ... ကြံသည် ဘာနှင့်တူသတည်း” ဟု မေးပြန်ရာ “ဆရာ ... ထွန်းတုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြော၏
အနည်းငယ် လျော်ပါသေး၏ ဟု ဆိတ်ဆိတ်သာနေပြန်၏
တစ်ဖန် ဆွမ်းကျွေးရာဝယ် တချို့ တင်လဲ နို့ဓမ်းကို စားရကုန်၏
တချို့ နို့ရည်ကို သောက်ရကုန်၏
လာဠုကကား နို့ဓမ်း နို့ရည် စားသောက်ခဲ့ရ၍ “ ဆရာ ... နို့ဓမ်း နို့ရည်ကို စားသောက်ခဲ့ရပါသည်” ဟု ပြော၏
“အမောင် ... နို့ဓမ်း နို့ရည်ကား ဘာနှင့်တူသနည်း” ဟု မေးပြန်ရာ “ဆရာ .... ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူပါသည်” ဟု ပြောလေ၏
ထိုအခါ ဆရာသည် ဤလုလင်ကား မြွေသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာ ကောင်းပေ၏
ဆင်မသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည်ဆိုရာမှာလည်း နှာမောင်းနှင့် အစွယ်ကို ရည်၍ဆိုလျှင် တူယောင်ယောင် ရှိသေး၏
ကြံသည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာလည်း အနည်းငယ် ယုတ္တိရှိသေး၏
နို့ဓမ်းနို့ရည်သည် ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့်တူသည် ဆိုရာမှာ နို့ဓမ်းနို့ရည်တို့မှာ အဆင်းအားဖြင့် ဖြူကုန်၏
သဏ္ဌာန်ဖြင့်ထည့်သော အိုး၊ ခွက်လျှင် သဏ္ဌာန်ရှိကုန်၏
ဘယ်အခါမှ မတူနိုင်၊ စပ်ဟပ်၍ပင် မရ၊ ဤလာဠုကကား အတတ်ပညာကိုသင်၍ မဖြစ်နိုင်ချေဟု နှလုံးသွင်းကာ -“အမောင်တို့ ... ဤသူမိုက်ကား ဥပမာ စကားတစ်လုံးတည်းကိုကိုင်ကာ ဥပမေယျအားလုံး၌ ဆိုလေသည်
ထို့ကြောင့် နို့ဓမ်း နို့ရည်ကိုလည်း ထွန်တုံး ထွန်သံနှင့် တူသည်ဟု ဆိုလေ၏
ဤသူမိုက်ဖြင့် အကျိုးမရှိတော့ပြီ” –ဟု တပည့်တို့အား အဆုံးအမစကား ပြောကြားပြီး လာဠုကအားလည်း ရိက္ခာပေး၍ ပြန်လွှတ်လိုက်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ လာဠုကသည် - ယခုအခါ လာဠုဒါယီ
ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မိုက်မဲသူအား၊ အတတ်များ၊ သင်ကြားမဖြစ်နိုင်
(၂) နို့ဓမ်းထွန်တုံး၊ တူဟန်သုံး၊ ပြောလုံးဆိုပိုင်ပိုင်
နင်္ဂလီသဇာတ် ပြီး၏
ကချင်စုကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kachinsugyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ မိုးဒါးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန်ဂိုင်တံတား သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအရှေ့ပိုင်း မဟာဝေလီမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည့် တံတားတစ်စင်း ဖြစ်သည်
တံတားကို ၂၀၁၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
တံတားသည် ၂၄၅ မီတာ (၈၀၄ ပေ) ရှည်သည်
တံတားတည်ဆောက်ကုန်ကျစားရိတ်သည် ရူပီ ၉၅၆ သန်း (၈.၇ သန်း) ရှိသည်
ငွေကြေးကို ပြင်သစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီ Trincomalee Integrated Infrastructure Project  ၏ အသေးစားချေးငွေနှင့် သီရိလင်္ကာအစိုးရ၏ Kilakku Vasantham (Eastern Awakening) အစီအစဉ်များက ထောက်ပံ့ထားသည်
တံတားသည် A15 Batticaloa-Trincomalee လမ်းမကြီး၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
လူအများနှင့် စက်ပစ္စည်းများကို ဖယ်ရီလှေဖြင့် မြစ်အားဖြတ်သန်းနေရခြင်းကို တံတားတည်ဆောက်ကာ အစားထိုးနိုင်ခဲ့သည်
ဇမ္ဗူ့သပြေပင် (Syzygium jambos) သည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းဦးတွင် ပေါက်သောကမ္ဘာ ဦးသစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်
တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံး တည်နေနိုင်သည့် သစ်ပင်ကြီး ခုနစ်ပင်တွင် ပါဝင်သော သစ်ပင်ကြီးဖြစ်သည်ဟု အင်္ဂုတ္တိုရ် အဋ္ဌကထာ၊ သာရတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့တွင် လာ သည်
ထိုကျမ်းဂန်လာစကားအရ ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏ အမြင့် အစောက်မှာ ယူဇနာ ၁ဝဝ၊ ပင်စည်လုံးပတ် ယူဇနာ ၃ဝ ရှိ သည်ဟူ၏
ခက်မငါးဖြာရှိ၍၊ အကိုင်းအခက် ငယ်ပေါင်းမှာ ရှစ်သောင်းရှိသည်
အလွန်ထူထပ်သောအရွက်၊ စိပ်သောအရွက် ရှိသည်ဖြစ်၍၊ မိုးပေါက် ဆီးနှင်းပေါက်တို့သည်အတွင်းမဖောက် နိုင်ချေ ဟူ၍လည်းဆိုသည်
ဇမ္ဗူ့သပြေပင်၏အသီးတို့သည် လူတို့တီးသော မရိုးစည်မျှ လောက်ရှိကုန်၏
ပတ္တမြားညိုအဆင်းရှိ၍ ပျားလပို့အရသာ ကဲ့သို့ လွန်စွာချိုမြိန် ကောင်းမြတ်သော အရသာရှိကုန်သည်
ထိုအသီးတို့ကို ဆင်ပမာဏရှိသော ငှက်ကြီးတို့သည် ဆွတ်ယူ သုံးဆောင်ကုန်၏
တန်ခိုးကြီးသော ရသေ့ရဟန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇော်ဂျီတပသီတို့သည်လည်းကောင်း ဆွတ်ယူသုံးဆောင်ကုန်၏
အရှေ့မျက်နှာ၊ အနောက်မျက်နှာ၊ တောင်မျက်နှာတို့သို့ ထွက်သော အကိုင်းအခက်တို့မှသီးသော အသီးတို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ် ကျွန်းအပြင်သို့ကျကုန်၏
မြေက်မျက်နှာသို့ထွက်သော အကိုင်း အခက်မှအသီးတို့သည်ကား သီတာသမုဒ္ဒရာသို့ ကျလေကုန် သည်
သမုဒ္ဒရာသို့ကျသော အသီးတို့ကား ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေစင်အတိ ချည်း ဖြစ်ကြကုန်၏
ရွှေမဖြစ်သေးသော အခါ အရသာမျိုးလွန်သည်ဖြစ်၍ ငါးတို့သည်လည်းကောင်း၊ နဂါးတို့ သည်လည်းကောင်း စားကြကုန်၏ဟူ၍ အာဒိကဏကမ္ဘာဦးကျမ်းနှင့် ဇမ္ဗူဒီပစာတမ်းတို့တွင် ဆိုထားလေသည်
မဟာဝါပါဠိတော်တွင် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ဥရုဝေဠကဿပတို့အား တရားဟောရွတ်ချွတ်တော်မူရန်အလို့ငှာ ဇမ္ဗူ့ သပြေပင်မှ သပြေသီးကိုယူဆောင်ခဲ့ပြီးသော် သုံးဆောင်စေသည်
၎င်း သုတ္တန်ပါဠိတော်၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သား ရဟန်းနှစ်ပါးနှင့် ရှင်မောဂ္ဂလာန်ထေရ်တို့သည် ဇမ္ဗူ့သပြေပင်မှ သပြေသီးကို ယူဆောင်သုံး ဆောင်ကြောင်းကိုလည်းကောင်း ဖော်ပြထား၏
ဇမ္ဗူသပြေပင်မှအသီးတို့သည် ရေသို့ကြွေကျသောအခါ သာယာသော အသံကိုမြည်၏
ထိုအသံကိုစွဲပြု၍ ပြုတ်ပြုတ် ဗြုန်းဟူသော ဗျောသံတူရိယာတီးလုံးသွားကို ဖန်တီးခဲ့ကြသည် ဟု အဆိုရှိသည်
ဤကိုရည်၍ ရွှေဘုံနိဒါန်းတွင်၊ 'ဝေဠုအညို၊ စိမ်းလဲ့စိုသား၊ မြင့်မိုထုတ်သန်း၊ မြခါးပန်းမှ၊ မယွန်းပေါ်ထူး၊ မြောက်စူးစူးဝယ်၊ ကျွန်းဦးသပြေ၊ ညှာမှကြွေသား၊ ကျပေ တုံလှာ၊ ရေမျက်နှာထက်၊ သံဝါကျူးလွန်၊ နစ်လေဟန်တူ၊ ပြုတ်ပြုတ်ဟူ၍၊ ပေါ်မူထူးလည်၊ ပြုန်းပြုန်းမြည်ရှင့်၊ နတ်စည် အစ၊ မပေး၍ရသား'ဟူ၍ စပ်ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရသည်
ဇက်ခရီ တေလာသည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၂ဦးမြောက် သမ္မတဖြစ်သည်
ကျော်ကြားသည့် စစ်ဗိုလ်ချုပ်တစ်ဦးအဖြစ်မှ သမ္မတအဖြစ်သို့ရောက်လာသူဖြစ်သည်
သမ္မတရာထူးရပြီးနောက်တွင် ကိုယ့်ပါတီကိုယ်ပြန်ဖျက်သူအဖြစ်လည်းကောင်း၊ အမှားများစွာကျူးလွန်သူအဖြစ်လည်းကောင်းထင်ရှားသည်
သမ္မတသက်တမ်းတိုတောင်းလှပြီး အဆိပ်ခပ်ခံရ၍ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟု ယူဆကြသော်လည်း ရုပ်အလောင်းအား ပြန်လည်တူးဖော် စစ်ဆေးချက်များအရ အဆိပ်သင့်သေဆုံးသည်မဟုတ်ကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် ပထမဆုံးလုပ်ကြံခံရသည့် သမ္မတအဖြစ် မှတ်တမ်းအတင်မခံရပေ
နိုင်ငံရေးအရ မုန်တိုင်းထန်လုအချိန်တွင် ရိုးရိုးသားသား စစ်သားကြီးပုံဖြင့် သမ္မတဖြစ်သူ တေလာအတွက် အချိန်မှားလူမှားဖြစ်ခဲ့ရသည်
သမ္မတအဖြစ် အရွေးခံရသော ၁၈၄၈နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် ငွေဝယ်ကျွန် ပြဿနာအကြီးအကျယ် အချေတင်ဖြစ်နေပြီဖြစ်သည်
သို့သော်အမေရိကန်တို့အဖို့ ပူပူနွေးနွေးမက္ကဆီကိုစစ်ပွဲ အနိုင်ရထားခြင်းသည် သွေးကြွဖွယ်ဖြစ်သဖြင့် စစ်ပွဲ၏သူရဲကောင်းဖြစ်သည့် တေလာတစ်ယောက် သမ္မဖြစ်လာခြင်းမှာ မဆန်းလှပေ
ဗာဂျီးနီးယားနယ်သား၊ မြေပိုင်ရှင်မျိုးရိုးမှ ဆင်းသက်လာပြီး စတုတ္တမြောက်သမ္မတ ဂျိမ်းစ် မဒီဆင် နဲ့လည်း ဆွေးမျိုးအနည်းအပါးတော်စပ်သည်
ထို့အတူပင် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း တောင်ပိုင်းစစ်ဗိုလ်ချုပ်ဖြစ်သည့် ရောဘတ် အီး လီးနှင့်လည်း ဆွေမျိုးမကင်းပေ
တောင်ပိုင်းသမ္မတဖြစ်လာမည့် ဂျက်ဖာဆင် ဒေးဗစ်သည်လည်း ဇက်ခရီ၏ သားမက်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်
သို့သော် လက်ထပ်ပြီးမကြာမီ ဇက်ခရီ့သမီးကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကြီးပြင်းအရွယ်ရောက်သော် မိသားစုနှင့်အတူ ကင်တက်ကီပြည်နယ်သို့ ပြောင်းရွှေ့အခြေချသည်
ဗွေနာဗစ်စတာစစ်ပွဲတွင် မက္ကဆီကိုဗိုလ်ချုပ်ကြီးအား အနိုင်ယူတိုက်ခိုက် ပြခဲ့သည်မှစကာ နာမည်ကျော်ကြားလာသည်
ပုံစံက ကသိုက်ကရိုက်၊ ဆံပင်ဖုတ်သိုက်ဖြင့်နေတတ်သည်
တေလာမှာ ဝှစ်ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
ရှေ့တန်းမှရေးပို့သည့်စာများကြောင့် ပါတီတွင်းလူကြိုက်များကာ သမ္မတလောင်းအဖြစ်ဝင်အရွေးခံရန် ရွေးချယ်ခံရသည်
သူ့ကိုယ်နှိုက်အနေဖြင့် အရွေးခံရန်မဆိုနှင့်၊ မဲရုံသွားကာမဲပေးဖူးခြင်းဟူသည့် အတွေ့အကြုံမျိုး လုံးဝမရှိဟု ဆိုကြသည်
အရပ်ဖက်အုပ်ချုပ်ရေးတာဝန်မျိုး မထမ်းဆောင်ဖူးချေ
သို့သော် အောင်မြင်သော စစ်သားဘဝပုံရိပ်က လူများအကြိုက်ဖြစ်နေသဖြင့် သူသမ္မတဖြစ်လာသည်
သမ္မတဖြစ်လာသောအခါ နိုင်ငံရေးအတွေ့အကြုံမရှိသဖြင့် အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်လာရသည်
ကျေးပိုင်ကျွန်ပိုင်ပြဿနာ၊ တိုးလာမည့်ပြည်နယ်အသစ်များတွင် ကျေးကျွန်စနစ်ခွင့်ပြုရေး-မပြုရေးစသည့် ပြဿနာများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းနိုင်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
ကိုယ်တိုင်ကလည်း ကျေးပိုင်ကျွန်ပိုင်တစ်ဦးဖြစ်သဖြင့် ဖြေရှင်းရန်လက်တွန့်နေသည်ဟုလည်း ဆိုကြသည်
မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတွင် ဝှစ်ပါတီရှုံးပြီး ကျွန်လွတ်မြောက်ရေးဝါဒီများ အနိုင်ရလာသည်
မက္ကဆီကိုနှင့်စစ်ပွဲ မပြီးမီကပင် ပင်ဆီဗေးနီးယားမှ ဒီမိုကရက်လွှတ်တော်အမတ် ဒေးဗစ် ဝီလ်မို က နယ်မြေသစ်များတွင် ကျေးကျွန်စနစ်တားမြစ်ရေးအတွင် ဥပဒေတင်သွင်းရန် လွှတ်တော်တွင်း ကြိုးပမ်းနေခဲ့ပြီဖြစ်သည်
၁၈၄၇တွင် အောက်လွှတ်တော်မှ အတည်ပြုပေးလိုက်ပြီး အထက်လွှတ်တော်တွင် ဆက်လက်ဆွေးနွေးကြသည်
ထိုအချိန် သမ္မတဖြစ်လာသူ ဇက်ခရီတေလာအနေဖြင့် ထိုဥပဒေကို အတည်ပြုရေး-မပြုရေးမှာ စိန်ခေါ်မှုကြီးဖြစ်လာရသည်
လူသိရှင်ကြား မည်သို့မှ မဆိုခဲ့ဘဲ ရွေးကောက်ပွဲကာလ မဲဆွယ်စဉ်ကပင် ထိုဥပဒေကြမ်းအတည်ဖြစ်လာလျှင် ဗိတိုအာဏာသုံးပြီး ပယ်ချမှုမျိုး မလုပ်ဟု ကတိပေးခဲ့ဖူးခြင်းကြောင့်လည်း ဝှစ်ပါတီတွင်း တောင်ပိုင်းသားများ၏ ငြိုငြင်ခြင်းကို ခံရတော့သည်
ထို့အတူပင် ထွက်ပြေးကျေးကျွန်များကို နယ်ကျော်ဖမ်းဆီးပြန်ပို့ခြင်းဆိုင်ရာ ဥပဒေကိုအတည်ပြုရန် တောင်ပိုင်းသားများက အလိုရှိကြပြန်သည်
တက္ကဆပ်ပြည်နယ်သည် ပြည်နယ်သစ်အဖြစ်ရောက်လာခဲ့ချိန်မှ စကာ ကျေးကျွန်စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီးဖြစ်သဖြင့် ကျန်နောက်တိုးပြည်နယ်များကလည်း ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို ကျင့်သုံးလာကြမည့် ပြဿနာကလည်း ရှိနေပြန်သည်
သို့ဖြင့် သမ္မတတေလာသည် နောက်တိုးပြည်နယ်များဖြစ်လာမည့် နယူးမက္ကဆီကို၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား စသည့် ပြည်နယ်များတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ် အသက်မဝင်စေရန် ကြိတ်ဖြေရှင်းသည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ကျေးကျွန်စနစ်တားမြစ်ရေးဥပဒေကြမ်းကို နောက်ကောက်ချနိုင်မည်ဖြစ်သော်လည်း နယူမက္ကဆီကိုက အထူးဒေသအဆင့်သာ လျှောက်ထားခြင်း၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားက ပြည်နယ်အဆင့်လျှောက်ထားသော်လည်း နယ်မြေအချို့ကို ချန်လှပ်လျှောက်ထားသဖြင့် ထိုနယ်မြေများအတွင်းတွင် ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ပြဿနာ ဆက်လက်တည်ရှိနေသဖြင့် တေလာ၏ ကြိုးပမ်းမှုများအရာမထင်ခဲ့ပေ
ထိုမျှမက သမ္မတနှင့် ပါတီတို့ လက်တွဲမလုပ်သဖြင့် ပါတီဝင်များအနေဖြင် အထက်ဖော်ပြပါ နယ်မြေများ၏ လွှတ်တော်နှင့် အုပ်ချုပ်ရေးရွေးကောက်ပွဲများတွင် ရှုံးနှိမ့်ပြန်သည်
သို့ဖြင့် ဝှစ်ပါတီကွဲသည်
မြောက်ပိုင်းသားတို့အနေဖြင့်လည်း တောင်ပိုင်းသားတို့အား ငွေဝယ်ကျွန်စနစ်ကို စေ့စပ်ညှိနှိုင်းလျှင် နိုင်ငံရေးအရှုံးပေါ်မည်ကို သိနားလည်ကြသည့်တိုင် ပြည်တွင်းစစ်ကြီးသို့ ဦးတည်နေသော ခြေလှမ်းများကို မည်သို့မျှ မတားဆီးနိုင်ကြတော့ပေ
ထိုသို့သောအခြေအနေတွင် သမ္မတတေလာတစ်ယောက် လွတ်လပ်ရေးနှစ်ပတ်လည် ဧည့်ခံပွဲအခမ်းအနားတွင် အပူအပင်မရှိသည့်ပုံမျိုးဖြင့် စားကောင်းသောက်ဖွယ်သီးနှံတို့ကိုစားသောက်ပြီး ညပိုင်းတွင်ဗိုက်အောင့်လာသဖြင့် ဆရာဝန်ခေါ်ယူသည်
သို့သော်သက်သာလာခြင်းမရှိဘဲ နောက်ငါးရက်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သည်
အဆိပ်ခပ်ခံရသည်ဟု ထင်ကြေးပေးကြသော်လည်း ၁၉၉၁တွင် သူ၏ရုပ်ကလာဒ်ကို ပြန်လည်တူးဖော်၍ ဓာတုဗေဒနည်းဖြင့်ပြန်လည် စစ်ဆေးခဲ့ရာ အဆိပ်ကြောင့်ကွယ်လွန်သည့်အထောက်အထားမတွေ့ပေ
ဇက်ခရီ တေလာသည်စစ်မြေပြင်တွင် သူရဲကောင်းဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်အောင်မြင်သော်လည်း၊ စားပွဲထိုင်သမ္မတရာထူးအတွက်တော့ အရှုံးသာပြောစမှတ်တွင်ခဲ့ရရှာသည်
ငမန်းခြေရွာ၊ ကေသလာချောင်းဝ
နခဂါဝါမြို့  (那珂川町 နခဂါဝါ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုချိဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၆၉၅၆ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၈ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၁၉၂.၇၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံသို့ မြန်မာနိုင်ငံသား အများစုသည် အဓိကအားဖြင့် ထိုင်းဒုက္ခသည်စခန်းများမှ ရောက်ရှိလာကြသူများဖြစ်ကြသည်၊ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့်ဖြင့် လျှောက်ထားနေထိုင်ကြသူများလည်း နှစ်စဉ် ရှိသည်
ဒုက္ခသည်ဖြင့် ရောက်ရှိလာသူများကို လက်ခံစီစဉ်ပေးသည့် မြို့နယ်များတွင် အခြေချနေထိုင်ကြရသည်
နေထိုင်ရန် အစီအစဉ်ချရာတွင်၊ မြန်မာများလက်ရှိနေထိုင်လျက်ရှိသော နေရာများကို ပိုမိုဦးစားပေး စီစဉ်စေသည်
တချို့သော မြို့များသည် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို ခေါ်ယူခြင်းမရှိခြင်းမှာ၊ မြို့တွင် လက်ရှိမြန်မာများ မရှိခြင်း၊ ဘာသာပြန်ရရှိရန် အခက်အခဲကြောင့် ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
အများဆုံးနေထိုင်ကြသည့် ဒေသများမှာ ဟယ်လ်စင်ကီး ဗန်တာမြို့၊ ယူဗားစကူးလား နှင့် ကူအိုပီအို၊ မစ်ကယ်လီ ၊ ကယ်မီတို့တွင် အများအားဖြင့် နေထိုင်ကြသည်
၂၀၀၅ မှ ၂၀၀၉ ခုနှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များ ၁၂၄၅ယောက်ခန့် အခြေချနေထိုင်ခွင့်ခေါ်ဆောင်လာမှုကြောင့် ရောက်ရှိလာကြသည်၊ အများစုမှာ ကရင်နီလူမျိုးများဖြစ်ကြသည်
၎င်းတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒုက္ခသည်များဖြစ်သောကြောင့် အများမှာ မြန်မာနိုင်ငံသား မှတ်ပုံတင်မရှိကြပေ၊ ထိုင်းနိုင်ငံဒုက္ခသည် စခန်းများတွင် နှစ်ရှည်လများ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး၊ ဖင်လန်နိုင်ငံမှ ကုလသမဂ္ဂဒုက္ခသည် ပြန်လည်ချထားရေး အစီအစဉ်ဖြင့် မြန်မာဒုက္ခသည်များကို နှစ်စဉ်သက်မှတ်ထားသည့် အရည်အတွက်ဖြင့် အခြေချနေထိုင်နိုင်ရန် စီစဉ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်
ဒုက္ခသည် တချို့မှာ မိခင်ဘာသာစကားသာ ပြောဆိုနိုင်ပြီး၊ မြန်မာဘာသာစကား နားလည်သော်လည်း မပြောဆိုနိုင်သည့် သူများရှိသည်
နိုင်ငံရှိ အခြား ကူးပြောင်းနေထိုင်လာကြသူများ နှင့်ယှဉ်သော် မြန်မာလူဦးရေသည် မပြောပလောက်သည့် နေရာတွင်ရှိပြီး၊ ခိုလှုံခွင့်လျှောက်ထားသူများတွင်လည်း မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အနည်းဆုံးနေရာတွင် ပါဝင်သည်
နိုင်ငံ၏ အခြေချနေထိုင်လာရောက်သူများအတွက် ထောက်ပံ့မှု အစီအစဉ်များကောင်းခြင်းကြောင့်၊ မြန်မာနိုင်ငံသားများသည် အဆင်ပြေစွာ နေထိုင်နိုင်ကြသည်
အလုပ်လက်မဲ့ ထောက်ပံ့ကြေးများ၊ အခြေချနေထိုင်နေချိန်အတွင်း ထောက်ပံ့ကြေးများ၊ ကလေးထောက်ပံ့ကြေးများ၊ ကလေးများအတွက် ပညာရေးလျင်မြန်စွာ တက်ရောက်နိုင်ရန် အထူးအစီအစဉ်များလည်း ပြုလုပ်ပေးသည်
မြန်မာကလေးများသည် ဖင်လန်စကားလျင်မြန်စွာ တတ်ရောက်ကြသော်လည်း၊ လူကြီးများမှာ ဖင်လန်၏ ခက်ခဲသော ဘာသာစကားကို တတ်ရောက်နိုင်မှု အားနည်းကြသည်
ညုပန်း (ထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyupang (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၈ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယား (Mesopotamia) ဟူသည် ဂရိဝေါဟာရဖြစ်၍ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားမြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်မှစ၍ အီရက်ဟုခေါ်သောဒေသတွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ် အကျုံး ဝင်လေသည်
မြစ်နှစ်သွယ်ကြား ဟူသော အမည်နှင့်အညီ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ တည်နေရာမှာ ရှေးပါးရှားနှင့် အာရေဗျနိုင်ငံများ၏ စပ်ကြားရှိ တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ် ၂ သွယ်၏ အကြား၌ တည်ရှိလေသည်
ယင်းဒေသသည် မြေဩဇာကောင်းမွန်၍ ကမ္ဘာ့ယဉ်ကျေးမှု ဦးစွာထွန်းကားရာ ဒေသလည်းဖြစ်၏
အနောက်ဘက်တွင် မြေထဲပင်လယ်မှသည် အရှေ့ဘက်တွင် ပါးရှင်းပင်လယ်ကွေ့အထိ ကျယ်ပြန့်လျက်၊ ရှေးယဉ်ကျေးမှုပေါ်ထွန်းလာရာ မြေဩဇာကောင်းသည့် လခြမ်းပုံသဏ္ဌာန် ရပ်ဝန်းကြီးတွင် တိုင်းဂရစ်မြစ်နှင့် ယူဖရေးတီးမြစ်တို့အကြားရှိ မက်ဆိုပိုတေးမီးယား တည်ရာဒေသသည် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ရှေးခေတ် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၄၃,ဝဝဝ မျှသာရှိသည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဤဒေသကို အရမ်နာဟာရိမ်ဟု ဖော်ပြပါရှိသည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဖော်ပြပါရှိသော ရှေးသူဟောင်း အကြီးအကဲတို့ ပေါက်ဖွားနေထိုင်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုရိုးရှိပေသည်
မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနယ်၌ ရှေးခေတ်က ကောင်းစားကြီးကျယ်ခဲ့ပုံတို့ကို ရှေးဟောင်း နေရာများကို တူးဖော်ခြင်းဖြင့် သိရပေသည်
ထိုသို့ တူးဖော်ရာ၌ ဘီစီ ၄ဝဝဝ ခန့်က ထိုအရပ်တွင် အခြေစိုက်နေထိုင်ကြသော ဆူမားရီးယန်းလူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုကို အထောက်အထားပြသည့် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများကို တွေ့ရပေသည်
သို့အားဖြင့် အစဉ်တစိုက် တွေ့ရှိရသည်မှာ ဆူမားရီးယန်းတို့ကို ဆီးမိုက်တို့ အနိုင်ရလျက် တိုင်းဂရစ်မြစ်ပေါ်ရှိ အက်ကတ်နယ်တွင် မင်းမူကြီးစိုးခဲ့ကြပြန်သည်
ရှေးဗက်ဗီးလုံးနီးယားနိုင်ငံသည် မက်ဆိုပိုတေးမီးယား၏ တောင်ဘက်ပိုင်းဖြစ်၏
ဘီစီ ၁၃ ရာစုနှစ်တွင် အဆီးရီးယားသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယားကို အနိုင်ရလေရာ အရှေ့ပိုင်း မက်ဆိုပိုတေးမီးယားတွင် အထွတ်အထိပ်ဖြစ်လာသည်
တစ်ဖန် အဆီးရီးယန်းတို့အား မိဒလူမျိုးတို့က နှိမ်နင်းပြန်လေသည်
မိဒတို့လက်မှ ထိုနယ်ကို ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ရယူပြီးသော် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့ကို မက်ဆီဒိုးနီးယားဘုရင် အယ်လက်ဇန္ဒာ သဂရိတ်က အောင်မြင်ခဲ့ပြန်လေသည်
အေဒီ ၁၁၅ ခုနှစ်တွင် ရောမလူမျိုးတို့ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သော်လည်း ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က တွန်းလှန်နှင်ထုတ်နိုင်ခဲ့၏
အေဒီ ၆၃၇ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့သည် ပါးရှင်းလူမျိုးများအပေါ် အောင်မြင်ခဲ့၍ ထိုနယ်ကို နောက်တစ်နှစ်တွင် သိမ်းယူပြီးသော် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ ကျော် အုပ်စိုးလျက် ဗဂ္ဂဒက်ကို မြို့တော်ပြုခဲ့ပေသည်
၁၁ ရာစုနှစ်တွင် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့ စီးနင်းဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ မျှ ထိပါးနှောင့်ယှက်ခဲ့သည်
၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် မက်ဆိုပိုတေးမီးယားသည် တူရကီတို့၏ လက်အောက်သို့ ရောက်ခဲ့လေရာ၊ ပထမ ကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးသည်အထိပင် တူရကီတို့၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်နေခဲ့လေသည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် အာရပ်တို့က နိုင်ငံထူထောင်သည်တွင် အီရတ်ဟူ၍ တွင်လာပေသည်
လင်းယုန်သစ်လွင် ရေးသားပြီး ပုဂံစာအုပ်တိုက် မှ စာမျက်နှာ ၆၄၀၊ အဖိုး ၅ကျပ် နှင့် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၇၁ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု ဝတ္ထုရှည် ဆုရ စာအုပ်ဖြစ်သည်
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၊ ညောင်တုန်းနယ် တဝိုက်တွင် ဂျပန်တော်လှန်ရေးခေတ် အဖြစ်အပျက်များကို အခြေခံ၍ ရေးဖွဲ့ထားသည်
ဂျပန့်ခေတ် က ဂျပန်စစ်သားများ မြန်မာအမျိုးသား လူငယ်လူရွယ်များအား အတင်းအဓမ္မ ချွေးတပ်ဆွဲပုံနှင့် လူအများ ကျီးလန့်စာစား ဖြစ်နေရပုံ တို့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်
ဝတ္ထု၌ လှေသမ္ဗန်သမားတို့၏ ဘဝအပြင်၊ ရပ်ရွာ၏ အကျိုးဆောင်သော ရဟန်းတပါး၊ တော်လှန်ရေးသမားနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်နေသော အမျိုးသမီးတဦး၏ ဘဝကို ရုပ်လုံးပေါ်အောင် ရေးဖွဲ့ထားလေသည်
ငနုသန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nganuthan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ သမင်ကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သမင်ကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၂၀ ဦး၊ မ ၁၂၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်ပီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Rinpi)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဟားခါးခရိုင်၊ ဟားခါးမြို့နယ်၊ ရင်ပီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်ပီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၄ ဦး၊ မ ၂၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဒန့်ဒကူးတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dantdakutaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ကသဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကသဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၀၀ ဦး၊ မ ၈၃၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဝကင်းရွာ၊ ဝကင်း
အမှတ် (၃)၊ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ကြည့်မြင်တိုင်မြို့နယ်သည် အောက်ကြည့်မြင်တိုင်လမ်းမပေါ် (ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ပညာရေးမှူးရုံးဝင်းအတွင်း) တွင် တည်ရှိပြီး ယခင်က ဝှါကျုံးကျောင်းဟု ခေါ်သည်
ဗားကရာချောက်မှ ငါးမိနစ်အကွာတွင်ရှိသည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လအထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သမ္မတကြီးအဖြစ် ငါးနှစ်တာတင်မြောက်ခြင်းခံခဲ့ရသော ရှရီဂီရီကို ၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင် ဩရိဿပြည်နယ် ဘာချင်ပူမြို့တွင် မွေးဖွားသည်
ဇာတိမြို့ရှိ ကာလီကာတ် တက္ကသိုလ်နှင့် အိုင်ယာလန်ပြည် ဒဗ္ဗလင်မြို့ရှိ အမျိုးသားကောလိပ်တို့တွင် ပညာသင်ကြား ခဲ့သည်
ဝတ်လုံတော်ရ စာမေးပွဲကိုလည်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
မဒရပ်တရားလွှတ်တော်တွင် ရှေ့နေလိုက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အလုပ်သမားအရေးများတွင် ပါဝင်ဆောင် ရွက်ခဲ့၍ ထင်ရှားသော အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ မီးရထားအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားကွန်ဂရက်ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထိုနောက် ဗဟိုဥပဒေပြု ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် ၁၉၃၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၇ ခုနှစ်အထိ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရပြီး မဒရပ်ပြည်နယ် အစိုးရအဖွဲ့ဝန်ကြီး ခန့်အပ်ခံရသည်
အလုပ်သမားဌာန၊ စက်မှုလက်မှုဌာန၊ သမဝါယမနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးဌာနများ၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် ၁၉၃၇-၃၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၄၆-၄၇ ခုနှစ်များအတွင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သီဟိုဠ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ အိန္ဒိယသံအမတ်ရာထူးကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်များတွင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယ ပြည် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့တွင် တာဝန်အမျိုးမျိုးတွင် ထမ်းဆောင်ခွင့် ရခဲ့သော ရှရီဂီရီသည် ပြည်နယ်ဘုရင်ခံမင်းကြီး ရာထူးကိုလည်း ရခဲ့ဖူးသည်
၁၉၅၇-၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဩရိဿပြည်နယ်ဘုရင်ခံ၊ ၁၉၆ဝ-၆၅ ခုနှစ်တွင် ကေရာလာပြည်နယ် ဘုရင်ခံ၊ ၁၉၆၅-၆၇ ခုနှစ်တွင် မိုက်ဆိုပြည်နယ် ဘုရင်ခံအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၇-၆၉ ခုနှစ်များတွင် ဒုတိယသမ္မတ တင်မြှောက်ခံရပြီး ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် သမ္မတကြီးအဖြစ် တင်မြှောက်ခံရသည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အသက် ၈၅ နှစ်အရွယ်တွင် မဒရပ်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဦးယျာဉ်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uyinsu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ဆင်မကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်မကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၇၂ ဦး၊ မ ၃၂၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်နရီ ဖို့ဒ် (Henry Ford) သည် အမေရိကန် ဖို့ဒ် မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီအား တည်ထောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အပြင် မျက်မှောက်ခေတ် ကုန်ပစ္စည်းများ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရာတွင် စွမ်းအားတိုးမြင့်ရေးအတွက် ပိုမိုလျင်မြန်သည့် စက်ပစ္စည်း စနစ်တကျ တပ်ဆင်မှု နည်းလမ်းကို (assembly line) စတင်အသုံးပြုခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဟင်နရီ ဖို့ဒ်အား မော်တော်ကား တီထွင်သူအဖြစ် မကြာခဏ ထင်မှတ်မှား တတ်ကြသည်
သူသည် မော်တော်ကား လုပ်ငန်းကို တော်လှန်ပစ်သည့် တီထွင်အားကောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဖို့ဒ်ကို ၁၈၆၃ ခုနှစ် ဇူလိုင် ၃၀ ရက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု မစ်ရှီဂန်ပြည်နယ် ဒေဘွန်မြို့၌ ဖခင်ဝီလျံနှင့် မိခင်မေရီတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်းမောင်နှမ ၅ယောက် ရှိခဲ့ပြီး ငယ်နာမည်မှာ ဟင်နရီဖြစ်လေ၏
လယ်သမားမျိုးရိုးမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ဖခင်ဖြစ်သူမှာ အိုင်းရစ်အမျိုးအနွယ် ဖြစ်သည်
မိခင်ဖြစ်သူမှာ ဒတ်ချ်အမျိုးအနွယ်ဖြစ်သည်
သူသည် ကလေးဘဝတွင် မိသားစုလုပ်ငန်းတွင် လုပ်ကိုင်ပြီး အားလပ်သည့်အချိန်ပို၌ စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံတွင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင် တတ်သည်
အသက် ၁၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဖို့ဒ်သည် မိသားစုလုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဒက်ထရွိုက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး စက်ပစ္စည်းအလုပ်ရုံ၌ လုပ်ကိုင်ကာ အထူးသဖြင့် ရေနွေးငွေ့ဖြင့်မောင်းသည့် စက်များကို တာဝန်ယူ ကိုင်တွယ်သည်
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်သည် လက်မှတ်ရ စက်ဆရာတစ်ဦး ဖြစ်လာသည်
ရေနွေးငွေ့သုံးစက်များ တပ်ဆင်ပြုပြင်ရန် ဝက်စတင်းဟောက်စ် ကုမ္ပဏီက ဖို့ဒ်အား ငှားရမ်းခဲ့သည်
၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖို့ဒ်သည် ဓာတ်ဆီကို လောင်စာအဖြစ် အသုံးပြုသည့် အင်ဂျင်စက်ငယ်ကို ပုံစံထုတ်သည်
သောမတ် အက်ဒီဆင်က ကမ်းလှမ်းသဖြင့် သူ့ကုမ္ပဏီတွင် ဖို့ဒ်သည် အင်ဂျင်နီယာချုပ် ဖြစ်လာသည်
သုံးနှစ်အကြာတွင် ဖို့ဒ်သည် ဓာတ်ဆီဖြင့် မောင်းနှင်နိုင်သည့် ကားကို တီထွင်သည်
အက်ဒီဆင်၏ လုပ်ငန်းမှထွက်ကာ ဆက်လက်ကြိုးပမ်းရာ နှစ်အနည်းငယ်အတွင်း ပုံစံအေနှင့် ပုံစံတီ အပါအဝင် မော်တော်ကား ဒီဇိုင်းများကို ဖို့ဒ်က ဆက်လက်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
မော်တော်ကား၏ စွမ်းဆောင်မှု မြင့်မားရေးမှာ ဖို့ဒ်၏ မူပိုင်လက္ခဏာ တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
ဖို့ဒ်သည် မော်တော်ကားများအား စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်ရေးအတွက် မော်တော်ကားတပ်ဆင်ရေးကို တီထွင်ဆောင်ရွက်သည်
ဖို့ဒ်၏ ဦးတည်ချက်မှာ အမေရိကန်နိုင်ငံသားတိုင်း မော်တော်ကား စီးနိုင်ရေး ဖြစ်သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်နှင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း ဖို့ဒ်၏ စက်ရုံကို စစ်ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်ရေးတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
ဖို့ဒ်၏ ဘဝနိဂုံးချုပ် အချိန်ပိုင်းတွင် ကုသိုလ်ဖြစ် အဖွဲ့အစည်း ဖို့ဒ်ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဧပြီ ၇ ရက်တွင် ဖို့ဒ် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
စက်ခေါ်ရွာ၊ ကျွဲရိုင်းခတ်
ခဂျိခဇဝဂုချိဘူတာ (鰍沢口駅 ခဂျိခဇဝဂုချိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမနရှိခရိုင်၊ နိရှိယဆွတ်ရှိရိုတိုင်း၊ အိချိခဝမိဆတိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇနကဇာတ်တော်ဟု အတိုချုံး၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသော မဟာဇနကဇာတ်တော်သည် ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့တွင် ဒုတိယမြောက် ဇာတ်တော်ဖြစ်၍ မူရင်းပါဠိတော်၌ ဂါထာပေါင်း ၁၈၆ ဂါထာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်နေ့သ၌ တရားသဘင်ဝယ် အစည်းအဝေးဖြစ်ကြလတ်သော်၊ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ နိက္ခမပါရမီ ဖြည့်တော်မူပုံကို ချီးမွမ်းကြလေရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပါရမီကို အကြောင်းပြု၍ မဟာဇနက ဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်
ထိုဇာတ်တော်ကြီးကို မင်းဘူးမြို့ အရှင်ဦးဩဘာသသည် လေသာကျောင်း၊ ကျောင်းတကာ မောင်ဝ၏သား ဒါယကာ မောင်ထောက်က တောင်းပန်အပ်၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် ပါဠိတော်မှ မြန်မာသို့ အနက်ပြန်၍ ပြုစုတော်မူသည်
ဇနကဇာတ်တော်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဝိဒေဟရာဇ်တိုင်း မိတ္ထိလာပြည်၍ မဟာဇနက အမည်ရှိသောမင်းသည် မင်းပြုသည်
ထိုမင်း၌ အရိဋ္ဌဇနကမင်းသား၊ ပေါလဇနကမင်းသား ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါးရှိ၏
အရိဋ္ဌဇနကမင်းသားအား အိမ်ရှေ့အရာကိုပေး၏
ပေါလဇနကမင်းသားအား သေနာပတိအရာကို ပေး၏
မင်းကြီးနတ်ရွာစံသော် အရိဋ္ဌဇနကသည် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစိုးစံ၍ ပေလဇနကသည် အိမ်ရှေ့အရာ၌ တည်လေသည်
ထိုအခါ ပေါလဇနက အိမ်ရှေ့မင်း၏ အတွင်းကျွန်ယုံဖြစ်သော အမတ်တစ်ဦးသည် မိမိအလို မပြည့်သည်နှင့် မိမိ အရှင်သခင်ပေါ်တွင် အငြိုးထား၍ အရိဋ္ဌဇနက မင်းကြီးထံ စံဝင်ပြီးသော် ဂုံးတိုက်ချောစားလေသည်
အကြိမ်ကြိမ် ဂုံးချောလေသော် မင်းကြီးလည်း ငါ၏ ညီသည် ငါ့ကို မကောင်းကြံရာ၏ဟု အယူရှိ၍ အိမ်ရှေ့မင်းကို ဖမ်းဆီးစေပြီးလျှင် အနှောင်အဖွဲ့၌ ချထားသည်
ထိုအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် နောင်တော်အပေါ်၌ မပြစ်မှားမိကြောင်း သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြုလေရာ သစ္စာ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်လေ၏
ပေါလဇနကလည်း ဤသို့ အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်လေသော် ရွာငယ်များကို သိမ်းရုံး၍ လက်နက်ပြုပြီးလျှင် နောင်တော်အား ယခင်က ရန်မလုပ်လိုသော်လည်း ယခု ရန်လုပ်ရတော့မည်ဟု ဆို၍ စစ်ထိုးလေ၏
ဤသို့ မင်းညီနောင်တို့ စစ်ထိုးရာ နောင်တော် အရိဋ္ဌဇနကသည် အရေးရှုံးနိမ့်၍ နတ်ရွာစံလေသော် အရိဋ္ဌဇနကမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးသည် မိမိဝမ်း၌ ဘုရားလောင်း မဟာဇနကမင်း၏ သန္ဓေဖြင့်ထွက်ပြေးရာ သိကြားမင်း၏ တန်ခိုးဖြင့် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံ ရောက်လေသည်
ထိုဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံ ရောက်သည်တွင် ဘုန်းသမ္ဘာရှင်ဖြစ်သော အလောင်းတော် မဟာဇနကမင်းသားကို ဖွားမြင်လေသည်
ဇနကမင်းသားလည်း အရွယ်ရောက်လတ်သော် မိမိ၏မျိုးရိုးကို မိခင်အား မေးမြန်းရာတွင် မိမိ၏ ဖခမည်းတော်သည် မိတ္ထိလာပြည့်ရှင် အရိဋ္ဌဇနက မင်းကြီးဖြစ်၍ ဦးရီးတော် ပေါလဇနကသည် မိတ္ထိလာပြည်၌ စိုးစံနေကြောင်း သိရှိလေ၏
ထိုအခါ ဇနကမင်းသားသည် မိမိ ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာ ဖြစ်သော မိတ္ထိလာပြည်ကို သိမ်းယူရန် အကြံဖြစ်သည်
ဤသို့သိမ်းယူနိုင်ရန် အလို့ငှာ ပင်လယ်ခရီးဖြင့် သင်္ဘောလွှင့်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်စေရန် မယ်တော်အား ခွင့်အကြိမ်ကြိမ်ပန်၍ သင်္ဘောလွင့်ခဲ့သည်
သို့သော် ဇနကမင်းသား၏ သင်္ဘောသည် ပင်လယ်ခရီး၌ နစ်လေသည်
ထိုအခါ သင်္ဘောသား ခုနစ်ရာတို့သည် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပြုဘဲ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်ပင် ငါး၊ လိပ်၊ ငမန်းတို့၏ အစာဖြစ်လေကုန်သည်
ဘုရားလောင်းကား ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လဝီရိယကို မလျှော့ဘဲ ခုနှစ်ရက်ပတ်လုံး ပင်လယ်၌ ကူးတော်မူ၏
ထိုအခါ မဏိမေခလာ နတ်သမီးသည် မနီးမဝေးသော ကောင်းကင်က ကိုယ်ထင်ပြကာ ရပ်လျက် ကောင်းမြတ်သော လုံ့လဖြင့် တည်းကူးသလော၊ မူးရူးသောစိတ်ဖြင့် တည်းကူးသလောဟု စုံစမ်းရန် ‘တစ်ဖက်ကမ်းသို့ မရောက်နိုင်ရာသော ဤမဟာသမုဒ္ဒရာ၌ အပင်အပန်းကူးသဖြင့် အဘယ်အကျိုးထူးကို ရ၍ ကိုယ်ဆန္ဒပြည့်မည် ထင်မြင်ဖွယ်ရှိသောကြောင့် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းကို ပြုဘိသလော’ ဟု မေး၏
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ‘နတ်သမီး ကောင်းစွာအားထုတ်လပ်သော ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လသည် အကျိုးမဲ့ ဖြစ်ဖူးသည်မရှိ
ဤသမုဒ္ဒရာကမ်းကို မမြင်ကာမျှနှင့် အဘယ့်ကြောင့် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို လျှော့ထိုက်အံ့နည်း
ကမ်းကိုမြင်သည်ဖြစ်စေ၊ မမြင်သည်ဖြစ်စေ၊အကျိုးကို မြင်သဖြင့် ငါလုံ့လပြုသည်’ ဟု ဆိုသည်
ထိုအခါ နတ်သမီးသည် ဘုရားလောင်း၏ တရားကို နာလိုသောကြောင့် ပြန်၍ စာနာတတ်လေသော် ဘုရားလောင်းသည် လုံ့လပြုခြင်းကြောင့် ယောက်ျားမှန်လျက်နှင့် အသက်မရှိသော ကျွန်းထင်းကဲ့သို့ လုံ့လမပြုဘဲ နေသည်ဟု အများတကာတို့ အပြစ်မတင်နိုင်စေရန် လုံ့လကို ပြုသင့်ကြောင်း ပြောပြသည့်အပြင် လုံ့လအကျိုးကို လက်ငင်းခံစားရကြောင်း ပြလို၍ ‘ဤသမုဒ္ဒရာ၌ ငါနှင့်အတူ သင်္ဘောပျက်ကျသော ခုနစ်ရာသော သင်္ဘောသားတို့သည် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လချို့တဲ့လေခြင်းကြောင့် ငါး၊ လိပ်တို့၏ အစာသာ ဖြစ်ကြလေကုန်ပြီ
ငါမူကား ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို မလျှော့ခြင်းကြောင့် ငါး၊ လိပ်တို့၏ ဘေးမှလွတ်သည့်ပြင် လူသာမန်တို့ မြင်ရခဲသော သင်နတ်သမီးကို ငါမြင်ရ၏
သင်သနား၍ ငါ့ကို ကယ်ဆောင်ပါလျှင် ငါ၌ အကျိုးရှိလတ္တံ့
သင်မဆယ်တင်၍ ဤတွင်ပင် ငါဆုံးရသော်လည်း လုံ့လပြုကျိုး ငါ၌ရှိလေပြီ’ ဟူ၍ နတ်သမီး မဆိုသာအောင် ပြန်လှန်ချေပလေသည်
ထိုစကားကို ကြားလျှင် နတ်သမီးသည် နှစ်သက်သည်ဖြစ်၍ ဘုရားလောင်းတော် ဇနကမင်းသား အလိုရှိရာ မိတ္ထိလာပြည်သို့ ပို့ဆောင်၍ ကျောက်ဖျာထက်၌ သိပ်ထားလေသည်
ထိုအခါ မိတ္ထိလာပြည်၌ကား ဘထွေးတော် ပေါလဇနကမင်း နတ်ရွာစံ၍ ခုနစ်ရက်ရှိနှင့်ပြီး သတည်း
ပေါလဇနကမင်း၌ သီဝလိဒေဝီဟူသော သမီးတော်သာလျှင် ကျန်ရစ်လေသည်
ပေါလဇနကမင်းသည် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံသည့် ကိစ္စအတွက် နတ်ရွာမစံမီ မှူးကြီးမတ်ရာတို့အား မှာကြားခဲ့သည်ကား ဗိုလ်ခြေတစ်ထောင် တင်နိုင်ချနိုင်သော လေးကို တစ်ယောက်တည်းဖြင့် တင်နိုင်ချနိုင်သော ကာယဗလရှိသူ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်လုံးသော ရွှေအိုးကြီးကို ဖော်ထုတ်နိုင်သော ဉာဏဗလရှိသူ မည်သည့်အမျိုးကိုမဆို သမီးတော် သီဝလိဒေဝီ နှစ်သက်သည်ရှိသော် ထီးနန်းအပ်နှင်းလေ ဟူ၍ဖြစ်သည်
ထိုမှာကြားချက်အရ မင်းသမီးနှင့် ထိုက်တန်ရာကို ရှာကြံ၍ မရနိုင်လတ်သော် မှူးမတ်တို့သည် မင်းလောင်းရှိရာသို့ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ဖုတ်သွင်းရထား လွှတ်လေသည်
ထိုအခါ ရထားသည် ဘုရားလောင်း ဇနကမင်းသား စက်တော်ခေါ်ရာ မင်္ဂလာကျောက်ဖျာ၌ ရပ်တန့်လေသည်
ထို့ကြောင့် မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိတို့သည် ပုရောဟိတ်၏ အကြံပေးချက်အရ ဘုန်းရှင် သမ္ဘာရှင် ဖြစ်မဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပေါလဇနကမင်း မိန့်မှာခဲ့သည့်အတိုင်း ကာယဗလ၊ ဉာဏဗလ ရှိမရှိကိုလည်းကောင်း စမ်းသပ်ပြီးသော် အလောင်းတော် ဇနကမင်းသားအား မိတ္ထိလာပြည်၏ ထီးနန်းကို သီဝလိဒေဝီ မင်းသမီးနှင့်တကွ အပ်နှင်းလေသည်
ဤသို့ဖြင့် မဟာဇနကမင်းနှင့် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားတို့သည် မင်း၏စည်းစိမ်ဖြင့် တင့်တယ်စွာ စံနေတော်မူကြသည်
တစ်နေ့သောအခါ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်တော်မူသည်တွင် မဟာဇနကမင်းသည် သရက်ပင် နှစ်ပင်၏ ဥပမာကို ကြည့်၍ ဤအပင်ကား အသီးမသီးသောကြောင့် စိမ်းစိမ်းလတ်လတ် ညိုဖတ်သော ခက်ရွက်ဖြင့် နှစ်သက်ဖွယ် ပြကတေ့အတိုင်းရှိသည်
ဤအပင်ကား အသီးသီးခြင်းကြောင့် ဖျက်ဆီးတတ်သော သူနှင့် ဆက်ဆံသည်ဖြစ်၍ ပြကတေ့အတိုင်း မတည်ရ
ဤပြည်စည်းစိမ်သည်လည်း ရန်သူနှင့် ဆက်ဆံခြင်းကြောင့် အသီးသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူသည်
ရန်သူ မဆက်ဆံသော စည်းစိမ်ကိုရှာလျှင် ရသေ့ရဟန်း၏ အဖြစ်သည်သာ ရန်သူနှင့် မဆက်ဆံသောကြောင့် အသီးမသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူ၏ ဟူ၍ နေက္ခမဝိတက်ဖြင့် အကြံတော်ရရှိပြီးလျှင် ရဟန်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၍ တောထွက်တော်မူသည်
ထိုအခါ သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား ခုနစ်ရာတို့သည် မဟာဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါလျက် တောမထွက်ရလေအောင် အမျိုးမျိုးသော ပရိယာယ်တို့ဖြင့် တားမြစ်ကြကုန်သည်
ထိုအခါ ဘုရားလောင်းအား နာရဒရှင်ရသေ့နှင့် မိဂါဇိန်ရှင်ရသေ့တို့က ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို ဖြတ်၍ တစ်ယောက်တည်းချင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေးရှုသော ရဟန်းတို့၏ဘဝကို ညွှန်ပြ ဩဝါဒ ပေးတော်မူသည်
သို့သော် သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား မောင်းမ မိဿံတို့သည် အလောင်းတော် ဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါမြဲ လိုက်ပါလျက်ရှိရာ လက်ကောက် နှစ်ဆင့်ဝတ်ရာ၌ အသံဖြစ်၍ လက်ကောက်တစ်ဆင့် ဝတ်ရာ၌ အသံမဖြစ်သည့် ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ မျက်စိတစ်ဖက်ကို မှိတ်လျက် တစ်ဖက်ဖြင့် ကြည့်၍သာ မြားကို ဖြောင့်၍ရသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ ဖြတ်အပ်ပြီးသော ဖြူဆံမြက်ပင်မှ မြက်ညွန့်ကို ထိုအပင်၌ တစ်ဖန်ပြန်ဆက်၍ မရကောင်းသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း အလောင်းတော် ဇနကမင်းသည် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားအား ပြလေသည်တွင်မှ မိဖုရားနှင့်တကွသော အမတ်တို့သည် ဘုရားလောင်းထံသို့ ဆက်၍ မလိုက်တော့ဘဲ ပြည်တော်သို့ ပြန်ကြလေကုန်သည်
ထိုနောက် မိဖုရားကြီးသည် သားတော် ဒီဃာဝု မင်းသားအား ထီးနန်းအပ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် ရဟန်းပြုလေသည်
ဤမဟာဇနက ဇာတ်တော်၌ နိက္ခမပါရမီကို အဓိကထား၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည် ဖြစ်သော်လည်း ဝီရိယပါရမီ ဖြည့်တင်းပုံကိုလည်း ပြဆိုထားသည်
ဝက်လှကလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethlakalay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကူးဝက်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကူးဝက်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၅ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်) (အတိုကောက် ဒကစ(လောက်ကိုင်)) သည် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲအောက်တွင်ရှိသော ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့တွင် အခြေစိုက်သည်
ဒကစ(လောက်ကိုင်)၏ အဓိကတာဝန်မှာ ရမခ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ ဝေးလံသောဒေသများ၏ ကာကွယ်ရေး၊ လုံခြုံရေး၊ စစ်ဆင်ရေးဆိုင်ရာကိစ္စရပ်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်၊ အိမ်နီးချင်း တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ နှင့်ထိစပ်နေသော နယ်နိမိတ်မျဉ်းရှိသဖြင့် မဟာဗျူဟာအရ အရေးပါသည့်ဒေသကို ထိန်းချုပ်ရန်၊ နယ်မြေအတွင်းရှိ လက်အောက်ခံတပ်များနှင့် အခြားလက်ရုံးဝန်ထမ်းတပ်များ၏ (စစ်ဦးစီး စစ်ရေး စစ်ထောက်)ဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းများကို ဖြေရှင်းဆောင်ရွက်ပေးရန်နှင့် စစ်ရုံးမှ အထက်ဌာနများ၏ အမိန့်နှင့် ညွှန်ကြားချက်များအား တိုင်းစစ်ဌာနချုပ်ကိုယ်စား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားပေးခြင်းနှင့် ကြီးကြပ်ခြင်းတို့ကို တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် လက်ရှိတွင် ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသအား စစ်အုပ်ချုပ်ရေးအမိန့် ထုတ်ပြန်ထားဆဲဖြစ်သဖြင့် အရပ်ဘက်အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းကိုပါ ဝင်ရောက်ကူညီလျက်ရှိသည်
လက်ရှိ ဒကစ(လောက်ကိုင်)၏ ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် မိုးကျော််သူ ဖြစ်သည်
ကိုးကန့်အရေးအခင်း ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဝင်းမောင် မှာ ရာထူးမှဖယ်ရှားခံလိုက်ရပြီးနောက် ဗိုလ်မှူးချုပ် လှမြင့် အား ခန့်အပ်ခဲ့လေသည်
ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)၏ ဖွဲ့စည်းပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -ဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံးဒုတိယဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်မှူးရုံးစစ်ဦးစီးမှူး(ပထမတန်း) ရုံးစစ်ဦးစီးမှူး(ဒုတိယတန်း) ရုံးဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ရေးဌာန) ရုံးဦးစီးအရာရှိ(ဒုတိယတန်း) (စစ်ထောက်ဌာန) ရုံးအုပ်ချုပ်မှုတပ်ခွဲရုံးဒေသကွပ်ကဲမှုစစ်ဌာနချုပ်(လောက်ကိုင်)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲလက်အောက်ခံ တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-အမှတ်(၁၂၅) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ကုန်းကြမ်း)အမှတ်(၁၂၇) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ကောင်းကော်-ကွမ်းလုံ)အမှတ်(၁၂၈) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ပါစင်ကျော်)အမှတ်(၁၂၉) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ဉာဏ်ကွမ်း-ချင်းရွှေဟော်)အမှတ်(၂၃၉) ခြေလျင်တပ်ရင်း (နားလီ-လောက်ကိုင်)အမှတ်(၃၁၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း (ကွမ်းလုံ)အမှတ်(၃၂၂) ခြေလျင်တပ်ရင်း (လောက်ကိုင်)
ဟတ်ကြီးဆည် တည်ဆောက်မည့် ကိစ္စသည် အလွန်အငြင်းပွားဖွယ် ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းဆည်တည်ဆောက်မည့်နေရာသည် စစ်ပွဲ များ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည့် ဇုန်အတွင်း တည်ရှိနေသည်
ထိုင်းနိုင်ငံက ၎င်းဆည်ကို သံလွင်မြစ်ပေါ်တွင် ပထမဦး ဆုံး တည်ဆောက်သည့်ဆည်အဖြစ် တိုက်တွန်းလောဆော်နေသည်
တည်ဆောက်မည့်ဆည်၅ ခုအနက် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သော်လည်း အကယ်၍ ၎င်းကိုတည်ဆောက်လိုက်ပါက အခြားနောက်ထပ်ဆည်များ တည်ဆောက်မည့် အန္တရာယ် လည်း စိုးရိမ်ဖွယ် ရှိနေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ လျှပ်စစ်စွမ်းအား ဝန်ကြီးဌာန၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့ [Eletricity Generating Authority of Thailand (EGAT)]၊ တရုတ်နိုင်ငံမှ ဆိုင်နိုဟိုက်ဒရို ကုမ္ပဏီတို့က ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းရှိ သံလွင်မြစ်ပေါ် ၌ ဟတ်ကြီးဆည် တည်ဆောက်ရေး သဘောတူညီချက်ကို ၂၀ဝ၆ ခုနှစ်တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
ခန့်မှန်း ၃၃ မီတာ
တပ်ဆင်ထားသည့် စွမ်းအား
၁,၂၀ဝ မဂ္ဂါဝပ် (MW)
နှစ်စဉ်ထုတ်လုပ်နိုင်မှု
၇,၃၃၅ ကီလိုဝပ်နာရီသန်းပေါင်း (Gwh)အစိုးရပိုင် မြန်မာလျှပ်စစ်ဓာတ်အား လုပ်ငန်းထိုင်းနိုင်ငံ၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်ရေး အာဏာပိုင်အဖွဲ့ [Eletricity Generating Authority of Thailand (EGAT)]ဆိုင်နို ဟိုက်ဒရို ကော်ပိုရေးရှင်း Sinohydro Corporationတရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်း ပါဝါဂရစ် ကုမ္ပဏီ လီမိတက် China Southern Power Grid Co., Ltd. (CSG)တရုတ်နိုင်ငံ ကျောက် ၃ လုံးဆည် စီမံကိန်း ဖွံ့ဖြိုးမှု ကော်ပိုရေးရှင်း China Three Gorges Project Development Corporationဟတ်ကြီးဆည် တည်ဆောက်ရေးအတွက် ကုန်ကျမှုစရိတ် ပဏာမခန့်မှန်းမှုမှာ အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၁,ဝ၀ဝ ဖြစ်သည်
ဟတ်ကြီးဆည်မှ ထုတ်လုပ်မည့် လျှပ်စစ်များကို ထိုင်းနိုင်ငံသို့ ရောင်းချပေးပို့ရန် ရည်ရွယ်ထားသည်
ဟတ်ကြီးဆည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဖြစ်နိုင်ခြေ စမ်းသပ်လေ့လာမှုများကို ၂၀ဝ၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဆည်တည်ဆောက်မည့်နေရာအနီး အကြမ်းဖက်ပဋိပက္ခများအတွင်း၌ ထိုင်းနိုင်ငံပိုင် (EGAT) ၏ လုပ်သားတဦး သေဆုံးခဲ့ ချိန်မှစ၍ ဆိုင်းငံ့ထားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၂၀ဝ၈ ခုနှစ်တွင် (EGAT) ကုမ္ပဏီက ကရင်ပြည်နယ်အတွင်းတွင် စူးစမ်း လေ့လာမှုများ ပြန်လည်စတင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဆည်တည်ဆောက်ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ လူထုအမြင်ကောင်းစေရန် လုပ်ငန်းများလည်း နှစ်ဖက် နယ်စပ်ဒေသများတွင် လုပ်ဆောင်လာခဲ့သည်
(EGAT) ကုမ္ပဏီ၏ ကြေညာချက်အရ ယခု ဆည်မှ ထုတ်လုပ်မည့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားများသည် ထိုင်းနိုင်ငံ လျှပ်စစ်ကောင်းကင်ကြိုးလိုင်း ဂရစ်စနစ်အတွင်းသို့ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပို့လွှတ်နိုင်လိမ့်မည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
ကရင်ကျေးရွာ ဒါဇင်ပေါင်းများစွာသည် ဆည်ရေလွှမ်းနစ်မြုပ်မည့် အခြေအနေကြောင့် ထိခိုက်နစ်နာရဖွယ်၊ ရွှေ့ပြောင်းကြရ ဖွယ် ရှိနေပါသည်
ထို့အပြင် ထောင်ပေါင်းများစွာသော ပြည်သူများမှာ မြန်မာစစ်တပ်က ၎င်းနေရာကို လုံခြုံရေးရယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းလာမှုကြောင့် လူ့အခွင့်အရေး ချိုးဖောက်မှုများ ခံစားကြရဖွယ် ရှိနေပါသည်
ထိုးစစ်များအကြိမ်ကြိမ် ကြုံရဖွယ်ရှိပြီး မြန်မာစစ်သားများ ဤဒေသတွင် ထူထဲစွာ ချလာသည့် အခြေအနေမျိုး ဖြစ်ပွားနိုင်သည်
သို့အတွက်ကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဒုက္ခသည်များ ပို၍ ထွက်ပြေးလာရဖွယ် ရှိနေပါသည်
၂၀ဝ၅ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းမှစ၍ ထိုးစစ်အသစ်များ တဖန် ဆင်နွှဲလာခဲ့ကာ၊ ကရင်လူမျိုး ထောင်သောင်းချီ၍ အိုးအိမ်စွန့်ပစ် ထွက်ပြေးခဲ့ကြရသည်
၎င်းတို့အနက် အများစုမှာ ထိုင်း နိုင်ငံတွင်းသို့ ထွက်ပြေးခဲ့ကြသည်
သံလွင်မြစ်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ရန် လျာထားသည့် ဆည်များအားလုံးသည် မြစ်ကြောင်း၏ ဂေဟစနစ်ကို အကြီး အကျယ် ထိခိုက်စေလိမ့်မည် ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် မြစ်ကြောင်းတလျှောက်တွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများ၏ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှု လုပ်ငန်းများကို ပျက်စီးစေပါလိမ့်မည်
မြစ်တလျှောက်ရှိ မြေနေရာများစွာတွင် မိရိုးဖလာ အရ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် တိုင်းရင်းဆေးဝါးများ ရှာဖွေရေးအတွက် အသုံးပြုနေခဲ့ ကြသည်
ဤနေရာများမှာ ရေလွှမ်းမိုးခံရမည် ဖြစ်ပြီး၊ မြစ်ကြောင်းတလျှောက် နေထိုင်ကြသူများသည်လည်း လျှော်ကြေး များ ရရှိခြင်း မရှိဘဲ အဓမ္မ ရွှေ့ပြောင်းနေရာချထား ခံရဖွယ် ရှိနေပါသည်
ထိုမျှမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ အကြီးစားဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံ ကိန်းများကြောင့် စစ်တပ်တိုးချဲ့ချထားမှုနှင့်အတူ အဓမ္မလုပ်အားခိုင်းစေမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်လာစေလိမ့်မည်
မြစ်အကြေ ပိုင်းတွင် နေထိုင်ကြသည့် ပြည်သူများအတွက်လည်း အခက်အခဲများ တွေ့ရဖွယ် ရှိသည်
မြစ်ရေစီးကြောင်း ပြောင်းလဲ သွားမှုကြောင့် မြစ်အောက်ပိုင်းရှိ မြစ်လက်တက်များကို ထိခိုက်စေမည်ဖြစ်ပြီး၊ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသကို မှီခိုနေကြရသည့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများကိုလည်း ထိခိုက်စေပါလိမ့်မည်
ဟင်ပုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinpoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နမ္မတူမြို့နယ်၊ ဟင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်ပုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၆ ဦး၊ မ ၅၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် Acacia concinna ဟုခေါ်သောအပင်မှာ ကင်ပွန်းပင် ဖြစ်သည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်၏အပူပိုင်းဒေသဌာနေရင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုအပင်ကို ကင်ပွန်းချဉ်၊ ဆူးပုပ်ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၅ဝ မျှရှိပြီး ကမ္ဘာ တဝှမ်းလုံးရှိနွေးသောဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်
အရွက်များမှာရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်
မွှေးကြိုင်၍ သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အပြွတ်လိုက် ပွင့်လေ့ရှိသည်
အစေ့များ ပါရှိသော အသီးတောင့်များ သီးသည်
အစေ့များ ရှိရာတွင် အဆစ်သဖွယ်ချိုင့်လျက် ရှိသည်
ထနောင်းစေးသည် 'အကေးရှားဆင်နီဂေါ' ခေါ် ကင်ပွန်းပင်တစ်မျိုးမှထွက်သော အစေးဖြစ်သည်
ကင်ပွန်းပင်မျိုးမှ အခေါက်များသည် သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကင်ပွန်းပင်ကို အစေ့မှ စိုက်ပျိုးယူကြသည်
အပင်မှာ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်
ပင်စည်နှင့် အရွက်တံတို့တွင် ဆူးများရှိသည်
အရွက်များသည် ရွက်ဆိုင်ထွက်ကြပြီး ရွက်ပေါင်းများဖြစ်သည်
မန်ကျည်းရွက် လောက်မကြီးကြချေ
ပင်စည်အရွယ်မှာ ခြေသလုံးအရွယ်၊ ပေါင်လုံးအရွယ်မျှ ရှိသည်
နွယ်လျှင် အပင်ရှည်တတ်သည်
အရွက်ကိုစားရသည်
ကင်ပွန်းသီးကို မြန်မာအမျိုးသမီးများ ခေါင်းလျှော်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
- ဆူးရှိသောချုံပင်မျိုးဖြစ်၏
အစိမ်းရောင် အခက်များပေါ်တွင် နီမှိုင်းသော အစင်းများ ရှိပြီး သေးငယ်သော အဖြူစက်ကလေးများ ဖုံးအုပ်နေသည်
- နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်သည်
၄-၆ လက်မရှည်၍ ရွက်ကလေး ၄-၆ စုံရှိသည်
ရွက်မြွှာအစုံ ၁၂-၂၀ ရှိသည်
ရွက်မြွှာများ ရှည်မျောမျောပုံဖြစ်သည်
ရွက်ရင်း ရွဲ့စောင်းပြီး ရွက်ထိပ်ပိုင်း ဝိုင်း၍ အဖျားချွန်သည်
- တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်၏ အဖျားတွင် စုပြုံ၍ တစ်ပွင့်တည်းကဲ့သို့ ပွင့်သည်
အမွေးအနည်းငယ်သာရှိပြီး ပွင့်ညှာမဲ့သည်
တပေါင်းလမှ ဝါဆိုလအတွင်း ပွင့်သည်
- အသားထူသော အသီးတောင့်ရှည်မျိုး ဖြစ်သည်
အစေ့များကြားတွင် အဆစ်များ ဖြစ်နေသည်
အစေ့ အနက်ရောင်ရှိ၍ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလတွင် သီးသည်
အသီးသည် လေအောင့်ရောဂါ ၊ သွေးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါ ၊ အဖြူကွက်ပေါ်သောရောဂါ ၊ အစာအိမ်ရောဂါနှင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို ပျောက်စေသည်
အသီးနှင့် အရွက်ပြုတ်ရည်ကို ဝမ်းပျော့ ဆေးရည်အဖြစ် သုံးသည်
အသီးပြုတ်ရည်နှင့် ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်းဖြင့် ဆံပင်သန်စေသည်
အသီးကိုကြိတ်၍ အရေပြားရောဂါကို လိမ်းပေးလျှင် ပျောက်၏
အသီးများကို မြွေဆိပ်ကုဆေး ဖော်စပ်ရာ၌လည်း သုံးသည်
စိန် နှင့်သံပရာ စားမိသူအား ကင်ပွန်းသီးကို ကျိုပြီးလက်ဖက်ရည် ပန်းကန်တစ်လုံးခန့် တိုက်ပေးသော် စားထားသော စိန်နှင့် သံပရာများ ပြန်အန်ထွက်စေ၏
အရွက် ရေနွေးဖျောရည်ကို ငှက်ဖျားရောဂါ အတွက် သုံးသည်
ဝမ်းဗိုက် လေပွခြင်းအတွက် ၎င်းအရည်ကိုသောက်ခြင်းဖြင့် ဝမ်းပျော့ပျော့သွား၍ ပျောက်စေသည်
အရွက်နုကလေးများကို ငရုတ်ကောင်းရည်တွင် စိမ်၍ ဆား ၊ မန်ကျည်းသီး ၊ ငရုတ်သီး နှင့် ရောထောင်းပြီး အသည်းရောင် အသားဝါရောဂါ ၊ သည်းခြေရောဂါ စသည်တို့အတွက် တိုက်ကျွေးက သက်သာစေသည်
အရွက်နုများကို ညဉ့်သိပ်စိမ်ပြီး သောက်သော် အဖျဉ်းရောဂါ ပျောက်၏
အရွက်နုများကို ကြိတ်၍ အသည်းရောင်သော နေရာ၌ လိမ်းကျံပေးက သက်သာစေ၏
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပွန်းပွင့်သည် ချို၏ ၊ အေး၏ ၊ လေသလိပ်သည်းခြေကို နိုင်သည်
ကင်ပွန်းရွက်သည် ပူ၏ ၊ ချဉ်၏ ၊ အပူကြောင့်ဖြစ်သော အခိုး အကင်းကို ငြိမ်းစေ၏ ၊ ဝမ်းရပ်ခြင်းကို ပြုတတ်၏
ကင်ပွန်းသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၍ ဝမ်းကို သက်စေသည်
ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည် စစ်တိုက်ပြီးပြန်လာသော အခါ ပန်ထွာဘုရင်မ၏တိုင်းပြည်တွင် တစ်ညဝင် အိပ်ခဲ့သည်
ပန်ထွာဘုရင်မသည် မင်းကြီးဘုန်းကံနိမ့်အောင် မီးနေသည်ထမီနဲ့ရက်လုပ်ထားတဲ့ မျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်ဖို့ပေးခဲ့သည်
မင်းကြီးသည် ထိုမျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်လိုက် တာဘုန်းနိမ့်ပြီးနဖူးကမှည့်ရှင် ကွယ်ခဲ့လေသည်
မင်းကြီးလည်း ဘုန်းနိမ့်မှန်းသိပြီး ပြန်လာခဲ့သည်
လမ်းရောက်တော့ မိုးရွာသည့်အတွက် တရော်ပင် အောက်မှာ မိုးဝင်ခိုခဲ့သည်
တရော်ကင်းပွန်းက စီးကျလာသော မိုးရေသည် မင်းကြီးအပေါ်ကျပြီး ဘုန်းကျက်သရေ ရှိစေတဲ့မှဲ့ရှင်ဟာ ပြန်ပေါ်လာခဲ့သည်
မင်းကြီးလည်း တရော်ဟာ ဘုန်းကျက်သရေရှိစေတယ် ဆိုပြီး ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို မကြာခဏလုပ်ပေးတာကစပြီး မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ဟာ တရော်ကင်းပွန်းနဲ့ ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို ပြုလုပ်တဲ့ အယူအဆ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ကင်းပွန်းသီး၏အာနိသင်က အပုပ်အစပ်နိုင်သည်
ဘယ်လောက်ပဲ အပုပ်နံ့ နံပါစေ ကင်းပွန်းသီးကို မီးမြှိုက်လိုက်ရင် အပုပ်နံ့အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ဦးခေါင်းက အနံ့ကိုပျောက်အောင် ကင်းပွန်းသီးက စွမ်းဆောင်နိုင်ပြီး ဘုန်းကျက်သရေရှိဖို့ကို တရော်က စွမ်းဆောင်ပေးပါသည်
မြန်မာလူမျိုးများသည် အသုဘပို့ပြန်လာတဲ့အခါ၊ မီးနေသည်အိမ်ကပြန်လာတဲ့အခါတွေမှာ တရော်ကင်းပွန်းကိုအသုံးပြုကြတာ ဒီနေ့အထိပါဖြစ်သည်
ရင်ဖန်ကြိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhpankeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ယွီထန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
တက်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tettaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ဒုတ္တိုးရေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုတ္တိုးရေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၃ ဦး၊ မ ၈၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
စကင်ဒီနေဗီးယား (Scandinavia) ဆိုသည်မှာ  ခိုင်မာသောသမိုင်းကြောင်း၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့်  ဘာသာစကားဆိုင်ရာ ဆက်သွယ်မှုများစွာရှိသည့် ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်းတွင်ရှိသော ဒေသခွဲတစ်ခုဖြစ်သည်
ဥရောပတိုက် မြောက်ပိုင်း၌ ရှိ၍ ရှေးက စကင်ဒီးယား ဒေသဟု တွင်ခဲ့သော စကင်ဒီနေဗီးယား ဒေသတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် စကင်ဒီနေဗီးယန်းကျွန်းဆွယ်ရှိ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ပါဝင်သည်
ဘူမိဗေဒအနေအထား၊ စီးပွားရေး အကြောင်းအရာ၊ မနုဿဗေဒ၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာဗေဒ အခြေခံ အချက်များကို ထောက်ရှု၍ ဖင်လန် နိုင်ငံ၊ အိုက်စလန်နိုင်ငံနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံပိုင်ဖဲရိုးကျွန်းစုတို့ကိုပါ အချို့ပညာရှင်တို့က ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ကြသည်
စကင်ဒီနေ ဗီးယားဟူသော ဝေါဟာရထက် ဒိန်းမတ်၊ ဖင်လန်၊ အိုက်စလန်၊ နော်ဝေးနှင့် ဆွီဒင်တို့ ခြောက်နိုင်ငံလုံးကို ခြုံငုံမိအောင်ခေါ်ဝေါ် ရာ၌ 'နော့ဒင်း' ဟူသော ဝေါဟာရကို ယခုအခါ ပိုမို တွင်ကျယ်စွာ သုံးနှုန်းကြသည်
ယင်း ခြောက်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၅-၈၆ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံရေး၊ စီးပွား ရေး၊ လူမှုရေး ပြောင်းလဲမှုများ ရှိသည်
ပထဝီဝင်သသောအရ စကန်ဒီနေးဗီးယား (Scandinavia )ဆိုသည်မှာ ဆွီဒင်၊ နော်ဝေးနှင့် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံများကို ဆိုလိုသည်
နော်ဝေး နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံတို့သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်းရှိ စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်၌ ပါဝင်သောနိုင်ငံများ ဖြစ်ကြသည်
အထက်ဖော်ပြပါ နိုင်ငံသုံးနိုင်ငံသည် ခရစ် ၈၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ ၁၄ ရာစုနှစ် အထိ သီးခြား နိုင်ငံများအဖြစ် တည်ရှိခဲ့လေသည်
သို့သော်လည်း ၁၃၉၇ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၅၂၃ ခုနှစ်အထိ ထိုသုံးနိုင်ငံတို့သည် အချင်းချင်း ပူးပေါင်း၍ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့ကြ၏
ထိုနိုင်ငံများအနက် ဒိန်းမတ်နှင့် နော်ဝေးနိုင်ငံများသည် ၁၈၁၅ ခုနှစ် ဗီယင်းနား ကွန်ကရက်အထိ ပူးပေါင်းခဲ့လေသည်
ဤ စကန်ဒီနေးဗီးယား နိုင်ငံများက ကိုလိုနီနယ်သစ်များ ဖွင့်သောအခါ၌၊ ယခုအခါ လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်သည့် အိုက်စလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ သိမ်းသွင်းခြင်းခံရ၍၊ ဂရင်းလန်ကျွန်းသည် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်ခဲ့ရလေသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားနိုင်ငံများသည် မျိုးရိုး၊ ဘာသာစကားနှင့် သမိုင်းတို့၌ တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံတူကြသည်
စကန်ဒီဗေးနီးယားအမည်ခံအထက်ပါ ဒေသအားလုံးသည် ကမ္ဘာ၏ မြောက်အစွန်ဆုံးဘက်၌ ကျရောက်နေသော အလွန်အေးသော ဆောင်းဒဏ်ကို ကြာရှည်ခံရ၏
ထိုဒေသများ၌ နေရောင်မြင်ရသည့် နွေးသော နွေဥတုအချိန်ကာလသည် တိုတောင်းလှ၏
ပင်လယ်ဖြင့် ဝန်းရံနေရသောကြောင့် ကျောက်ဆောင် တောင်ကမ်းပါးတို့ကို ပင်လယ်လှိုင်းရိုက်သံများ အစဉ်ကြားနေရ၏
စကန်ဒီနေးဗီးယား ကျွန်းဆွယ်ဒေသသည် တစ်ခါက ရေခဲပြင်အထိ ဖုံးလွှမ်းနေသဖြင့် လူသူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မနေနိုင်ဖြစ်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ဘီစီ ၁ဝ,ဝဝဝ မှ ၆ဝဝဝ ပြည့်နှစ်ကြား ကာလအတွင်း ထိုရေခဲပြင်များသည် မြောက်ဘက်သို့ ရွေ့သွားပြီးနောက် စကန်ဒီနေဗီးယားကျွန်းဆွယ်တွင် လူများ နေထိုင်နိုင်လာကြ၏
ထိုဒေသများ၌ ဦးစွာ တံငါသည်များနှင့် မုဆိုးများသာ စတင် နေထိုင်ကြသည်
ရေခဲများ ပျော်သွားသောအခါ ထိုသူတို့သည် တဖြည်းဖြည်း မြောက်ဘက်သို့ တိုး၍တိုး၍ နယ်ချဲ့နေထိုင်ကြ၏
အလွန်ရှေးကျသော စကန်ဒီဗေးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် အများအားဖြင့် အရှေ့ဘက်ပင်လယ်နက်ဖက်မှာ လာရောက်နေထိုင်သူများ ဖြစ်ကြ၏
ယင်းတို့သည် လူရိုင်းများသာ ဖြစ်သည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးမှုကို နားမလည်
ဓာတ်သတ္တုနှင့် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများကို အသုံးမချတတ်
တိရစ္ဆာန်များကိုလည်း ခိုင်းစေနိုင်ရန် ယဉ်ကျေးအောင် မဆုံးမတတ်ချေ
လက်နက်ကိရိယာများကို ကျောက်ဖြင့် လုပ်၍ သုံးကြ၏
ကျောက်ခေတ်က လူရိုင်းများ ကဲ့သို့ပင် အသိပညာတိုးတက်မှု ဘာမျှ မရှိသေးချေ
ယခု စကန်ဒီနေးဗီးယား၌ နေထိုင်ကြသော လူမျိုးများမှာ စင်စစ် ထိုလူရိုင်းများမှ ဆင်းသက်ပေါက်ပွားလာကြသူများ မဟုတ်ချေ
ယခုနေထိုင်သူများမှာ ဂျာမန်လူမျိုးများနှင့် သွေး စပ်၍ အချို့ကား အင်္ဂလိပ်နှင့် သွေးစပ်ကြ၏
နှစ်ပေါင်းလေးထောင်ကျော်လောက်က ဂျာမန် သို့မဟုတ် တျူတန် အမျိုးအနွယ်ဝင်များသည် စကန်ဒီနေးဗီးယားသို့ သွားရောက် နေထိုင်ကြ၏
သူတို့သည် အရည်အချင်းသာ၍ လက်နက်စုံ သဖြင့် ရှိရင်းစွဲလူရိုင်းများကို မောင်းနှင်ထုတ်ပစ်လိုက်ကြသည်
သူတို့နှင့်အတူ ကိုးကွယ်သည့်အယူဝါဒ လည်း ပါလာ၏
သူတို့ ကိုးကွယ်သည်မှာ အိုးဒင်နတ် ဖြစ်၏
စကန်ဒီနေးဗီးယန်းလူမျိုးတို့သည် ထကြွဝီရိယရှိ သည်
သူတို့၏ တိုင်းပြည်ကို ပင်လယ်က ပတ်လည်ဝိုင်းထား သဖြင့် သူတို့သည် လှိုင်းလေပြင်းထန်သော ပင်လယ်ထဲသို့သွားရောက်စွန့်စားကာ စီးပွားရှာလိုသောစိတ် ရှိသည်
ရှေးခေတ်ဗိုက်ကင်းလူမျိုးအဖြစ် ရှိစဉ်အခါက စစ်တိုက်ခန်း၊ စွန့်စားခန်းများနှင့် နတ်များ လူစွမ်းကောင်းများ အကြောင်းကို သီချင်းသီဆို၍၎င်း၊ ပုံပြင်များပြော၍၎င်း ခြီးကျူးလေ့ရှိကြ၏
နောင်တွင် ထိုပုံပြင်နှင့်သီချင်းများကို စာဖြင့်ရေးမှတ်ထားကြသည်
ထိုကဲ့သို့ ရေးမှတ်ထားသော ရှေးဟောင်းပုံပြင်များ အနက် ကဗျာစာဆိုကြီးအက်ဒါကြီး(၁ဝ နှင့် ၁၁ ရာစုနှစ်)နှင့် စကားပြေစာဆို အက်ဒါငယ် (၁၂ ရာစုနှစ်)တို့၏ လက်ရာများ မှာ ယခုတိုင်ကျန်ရှိသေးသည်
ယင်းပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ ရေးသား သော ပုံပြင်များမှ အိုးဒင်းနှင့်သော စသော စကန်ဒီနေးဗီးယား နတ်များအကြောင်းမှာ ထင်ရှားသည်
ခေတ်သစ် စကန်ဒီနေးဗီးယား စာပေမှာ ၁၈ ရာစုအတွင်းက စတင် ပေါ်ပေါက်လာ၍ ထုံးထောင်းပုံပြင်များ၊ သက်ကြီးစကား သက်ငယ်ကြားရသည့် ရှေးပုံဝတ္ထုတိုများ၊ ဒဏ္ဍာရီ ပုံပြင်များဖြင့် ပြည့်နေပေ၏
ယခုခေတ်၌ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း စာပေများမှာ ထိပ်တန်းသို့ တိုးတက်နေပြီဟု ဆိုရပေမည်
စကန်ဒီနေးဗီးယားမှ ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာကြီးများ အမြောက်အမြား ထွက်ပေါ်နေသည်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုတိုင်းပြည်၏ စာပေ အခြေအနေကို အကဲခတ်နိုင်လောက်ပေ၏
ဒိန်းမတ်နှင့်နော်ဝေး ကပြားဖြစ်သော ဟောလဗတ်(ခရစ် ၁၆၈၄-၁၇၅၄)မှာ ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင် ထင်ရားသော ပြဇာတ်ရေး ဆရာကြီးဖြစ်၍ ဆွီဒင်လူမျိုး တင်းနေး (ခရစ် ၁၇၈၂-၁၈၄၆)မှာ နာမည်ကျော် ကဗျာဆရာတစ်ဦးဖြစ်၏
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမှ ဟန်းအင်ဒါဆန် (ခရစ် ၁၈ဝ၅-၁၈၇၅) သည် ပုံပြောကောင်းသူဖြစ်၍ သူ၏ ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များကို တစ်ကမ္ဘာလုံးက နှစ်သက်ကြ၏
၁၉ ရာစုနောက်ပိုင်း၌ ထင်ရှားကျော်စောသော စကန်ဒီနေးဗီးယား စာရေးဆရာများမှာ နော်ဝေးလူမျိုး ဖြစ်သော ပြဇာတ်ဆရာ ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင်၊ ပြဇာတ်နှင့်ဝတ္ထုရေး ဆရာ ဗျန်းဆန်းတို့ဖြစ်၍ နိုဘယ်ဆုကြီးကို ဆွတ်ခူးသော ဆွီဒင်အမျိုးသမီး ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆယ်မာလာဂါလော့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ္ထုရေးဆရာ ဆစ်ဂရစ်အွန့်ဆက်မှာ စကန်ဒီနေးဗီးယန်း လူမျိုးတို့၏ ဘဝကို ဖော်ပြသဖြင့် အလယ်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသည်
နော်ဝေးနိုင်ငံ ကမ်းလွန်ရေနံတွင်း လုပ်သားများက လစာကို ၂၆ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၂၈ ရာခိုင်နှုန်း အတွင်း တိုးမြှင့်ပေးရန် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၆ ရက်နေ့၌ သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်
ယင်းသပိတ်ကြောင့် ကမ္ဘာ့ နေ့စဉ် ဝယ်လိုအား၏ ၂ ရာခိုင် နှုန်းခန့် (နေ့စဉ် ရေနံစည်ပေါင်း ၉ဝဝဝဝဝ ခန့်) ထုတ်လုပ်မှု သည် ရပ်ဆိုင်းသွားခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် မြောက်ပင်လယ်ဒေသ ၏ ရေနံစိမ်းအထွက် ဈေးကွက် စံဈေးနှုန်း သတ်မှတ်ရာတွင် သုံးသော ဘရင့်ရေနံစိမ်းသည် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့က တစ်စည် လျှင် ၁ဝ ဒေါ်လာနှုန်းအောက် ကျဆင်းနေရာမှ တစ်စည်လျှင် ၁၄ ဒသမ ၅ ဒေါ်လာသို့ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
နှစ်ပတ်မျှကြာသော် မြောက်ပင်လယ်ဒေသရှိ ဗြိတိန်-နော်ဝေး နယ်ခြားမျဉ်းပေါ်တွင် ကန့်လန့်ဖြတ်၍ တည်ရှိသော ဖရစ်ရေနံမြေ၌ ဗြိတိန်ပိုင်သည့်ဘက်သို့ ယင်း သပိတ်သည် ကူးစက်သွားခဲ့ပြန်သည်
ထို့ပြင် သတ္တုလုပ်ငန်း၊ အထည်အလိပ်လုပ်ငန်း၊ ဟိုတယ်နှင့်စားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်း၊ လျှပ်စစ်ဓာတုကုန်ထုတ်လုပ်ငန်းတို့မှ လုပ်သားတစ်သိန်းတို့မှ တို့ကလည်း လစာတိုးမြှင့်ပေးရေးသပိတ်များ ဆင်နွှဲသဖြင့် အလုပ်ရှင်တို့က အလုပ်ခွင်ကို ပိတ်၍ တန်ပြန် ထိုးနှက်ရာမှ ၁၉၃၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အပြင်းထန်ဆုံးသော အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမား ပဋိပက္ခ ပေါ်ပေါက်သည်
၁၉၈၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ တစ်ပတ်လျှင်ပျမ်းမျှ အလုပ်ချိန် နာရီ ၄ဝ မှ ၃၇ နာရီခွဲသို့ လျှော့ချပေးရန်၊ လုပ်ခကို တစ်နာရီလျှင် တစ်ခရိုနာ တိုးပေးရန် စသည့် အချက်များတွင် သဘောတူညီမှုရ၍ ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အလုပ်သမား တို့က သပိတ်လှန် လိုက်သည်
ကမ္ဘာ့ ရေနံဈေးနှုန်း ဖရိုဖရဲ ဖြစ်မှုကြောင့် နော်ဝေးနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးဆိုးကျိုးပေါ်ပေါက်နေရခြင်းကို အပြောင်းအလဲ ဖြစ်စေ ရန် ကြိုးပမ်းသည့် အနေဖြင့် ခြိုးခြံချွေတာရေး အစီအစဉ် တစ်ရပ် ချမှတ်ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်၏ အစိတ်အပိုင်း တစ်ရပ်အဖြစ် ပါလီမန် (စတော့တင်း)သို့ အစိုးရက အဆိုပြု လာသော ရေနံခွန် တိုးမြှင့်ရေး အစီအစဉ်အပေါ် ၁၂ နာရီ ကြာမျှ ဝေဖန် ဆွေးနွေးကြပြီး ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် မဲခွဲ သည်
အစိုးရ၏ အဆိုသည် ၇၉ မဲ၊ ၇၈ မဲဖြင့် အရေးနိမ့် သွားသဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ် ကားဝီလော့သည် ဘုရင်အိုလော့ထံ နုတ်ထွက်လွှာ တင်သွင်းလိုက်ရသည်
နော်ဝေး နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်ကလည်း လေဘာအစိုးရသည် အယုံအကြည်မရှိ အဆိုကို ရှုံးနိမ့်၍ နုတ်ထွက် ပေးခဲ့ရဖူးသည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့မှစ၍ ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူလာခဲ့သည်
ဝီလော့သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ် ဇွန်လမှစ၍ ၎င်း၏ ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီကို ခရစ်ယာန် ပြည်သူ့ပါတီနှင့် ဗဟိုပါတီတို့နှင့် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရဖွဲ့ကာ ဦးဆောင်နေရသည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် အနိုင်ရပြီးသား နေရာများ လက်လွှတ်လိုက်ရသဖြင့် တိုးတက် ရေးပါတီမှ နှစ်နေရာကို အားကိုးအားထား ပြုကာ ညွှန်ပေါင်း အစိုးရ ဖွဲ့ထားခဲ့ရသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန်တွင် အရေးနိမ့်ခဲ့ရခြင်းမှာ ယင်းအမတ်နှစ်ဦးက လေဘာပါတီနှင့် လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်တို့နှင့်အတူ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ကြခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
မေလ ၂ ရက်နေ့တွင် လေဘာပါတီ ခေါင်းဆောင်မစ္စက် (ဒေါက်တာ) ဂရိုဟာလံဗရန့်လန်းက အဖွဲ့ဝင် ၁၈ ဦး ပါဝင် သော အစိုးရအဖွဲ့သစ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်
ယင်းအစိုးရအဖွဲ့တွင် အမျိုးသမီးရှစ်ဦး ပါဝင်သည်
အစိုးရအဖွဲ့ဝင်တို့၏ ပျမ်းမျှ အသက်သည် ၄၇.၅ နှစ်သာ ရှိ၍ နော်ဝေးနိုင်ငံသမိုင်းတွင် အနုပျိုဆုံးပင် ဖြစ်သည်
မစ္စက် (ဒေါက်တာ)ဗရန့်လန်းသည် ဝီလော့အာဏာမရမီက ၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ရှစ်လတာမျှ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ကမ္ဘာ့ ပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှုဆိုင်ရာ ကော်မရှင်၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်အပ်နှင်းခံရ၍ ယင်းကော်မရှင်သည် ဗရန့်လန်း ကော်မရှင်ဟုတွင်သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် လက်ယာယိမ်းသော လေးပါတီ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၉၈၂ ခုနှစ်မှ စ၍ တာဝန်ယူလာခဲ့သော ပေါရှလွတ်တာသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလက အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တစ်နေရာ အသာဖြင့်သာ ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ ပြုပြင်ပြောင်းလဲ ရေးဆိုင်ရာ 'သီးခြားဥပဒေ အက်ဥပဒေ'ကို ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ လက်မှတ်ထိုးသင့်၊ မထိုးသင့်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ဖော့ ကက်တင်း)၌ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရာ ထောက်ခံမှုမရ၍ လက်မှတ်မထိုးရဘဲ ရှိခဲ့သည်
ဥရောပဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင် ၁၂ နိုင်ငံအနက် ကိုးနိုင်ငံက လက်မှတ်ထိုးပြီးဖြစ်သော ယင်း အက်ဥပဒေကို အီတလီနှင့်ဂရိနိုင်ငံတို့ကလည်း လက်မှတ် မထိုးဘဲနေကြသည်
ဒိန်းမတ်ပါလီမန်တွင် ယင်းအက်ဥပဒေပါ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးအချက်များကို ပယ်ချရန်နှင့် ယင်းအစီ အစဉ်ကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်းရန် အတိုက်အခံတို့ တင်ပြသည့် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်များ၊ တစ်ယူသန်ဝါဒီများ၊ လက်ဝဲဆိုရှယ်လစ်များနှင့်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်သူ့ပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ၏ ထောက်ခံမဲ ၈ဝ ရ၍ ကန့်ကွဲမဲ ၇၅ မဲ၊ ကြားနေ ၂၃ မဲ သာရှိသဖြင့် အနိုင်ရရှိကာ အတည်ပြုခြင်း ခံရသည်
ယင်း ကိစ္စကို ပါလီမန်သို့ ဒုတိယအကြိမ် တင်ပြသောအခါ ပြည်လုံး ကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပ၍ အဆုံးအဖြတ် ခံယူရန် ဆုံးဖြတ် သည်
ယင်းဆန္ဒခံယူပွဲသည် သီးခြား ဥပဒေအက်ဥပဒေကို လက်ခံ သင့် လက်မခံသင့် ပြဿနာကိုသာမက ဥရောပ ဘုံဈေးအဖွဲ့ တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ ဆက်လက် ပါဝင်သင့်၊ မသင့်ကိုပါ အဆုံး အဖြတ် ပေးရာရောက်သည်ဟု ခံယူကာ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ပြင်းထန်လာသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၏ ပြည်ပပို့ကုန်အားလုံး၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဘုံဈေးအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများသို့ တင်ပို့ရခြင်း ဖြစ်၍ ဘုံဈေးအဖွဲ့မှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်ရှိသော် တစ်နှစ်လျှင် အနည်းဆုံး အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၂၉ဝဝ နစ်နာ ဆုံးရှုံးရမည်ဟု ဆိုသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါလီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပြည်လုံးကျွတ် ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပရာ လာရောက် မဲပေးသူ ၇၄ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်း မဲပေးကြသည်
ဘုံဈေး အဖွဲ့၏ ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အစီအစဉ်ကို ၅၆ ဒသမ ၂ ရာခိုင်နှုန်းက ထောက်ခံ၍ ၄၃ ဒသမ ၈ ရာခိုင်နှုန်းက ကန့်ကွက်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ဥရောပ ဘုံဈေးသို့ ဝင်ရောက်ရေးအဆိုအပေါ်ဆန္ဒခံယူပွဲ ကျင်းပခဲ့စဉ်က မဲပေးသူ ၉ဝ ဒသမ ၁ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဆန္ဒခံယူပွဲမှာမူ ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဒုတိယအကြိမ်မြောက် အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲဟု ဆိုနိုင်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ် က ကျင်းပသော ပထမဦးဆုံး အတိုင်ပင်ခံ ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲ သည် ဒိန်းမတ်ပိုင်အနောက် အင်ဒီးစ်ကျွန်းစု(ဗားဂျင်းကျွန်းစု)ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ဒေါ်လာ ၂၅ သန်းဖြင့် ရောင်းချ ရန် သဘောတူခဲ့သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် ပြည်သူ့ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပပြီး မကြာမီ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသာမက ဂရိနှင့် အီတလီတို့ကပါ သီးခြား ဥရောပအက်ဥပဒေ ကို နယ်သာလန်နိုင်ငံ သည်ဟိဂ်မြို့၌ လက်မှတ်ရေးထိုး လိုက်ကြ သည်
ထို့ကြောင့် လက်မှတ်ထိုးသောအဆင့် ပြီးဆုံး၍ ၁၉၅၇ ခုနှစ် ရောမစာချုပ်ကို ပြောင်းလဲစေသည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး အဆိုများကို အဖွဲ့ဝင် ၁၂နိုင်ငံရှိ အမျိုးသားပါလီမန် အသီးသီး က အတည်ပြုပေးကြရမည် ဖြစ်သည်
ဒိန်းမတ်ဝန်ကြီးချုပ် ပေါရှလွတ်လာ သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်
ဝန်ကြီးသစ်ခြောက်ဦးကို ခန့်ထား၍ ဝန်ကြီးနေရာ ကိုးနေရာတွင် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်သွားသည်
ဒိန်းမတ် အစိုးရအဖွဲ့သည် ပါလီမန်၌ ကာကွယ်ရေး မူဝါဒ နှင့် ဆက်စပ်သော အဆုံးအဖြတ် ခံယူမှုများတွင် အရေးနိမ့်မှု များ ကြုံတွေ့ရသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလက ကုလသမဂ္ဂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး ကော်မတီတွင် နျူကလီးယားလက်နက် များကို လက်ဦးမှုယူ၍ သုံးစွဲခြင်းကို ပိတ်ပင်သည့် ဆုံးဖြတ် ချက် မူကြမ်း တစ်ရပ်ကို ကျူဗား၊ အရှေ့ဂျာမနီနှင့်ဟန်ဂေရီ တို့က ကမကထပြု၍ တင်သွင်းလာသောအခါ ဒိန်းမတ် အစိုးရသည် အခြားသော မြောက်အတ္တလန္တိတ်စာချုပ်အဖွဲ့ (နေတိုး)အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများနှင့်လက်တွဲ၍ ကန့်ကွက်မဲ ပေးခဲ့ သည်
ထိုလုပ်ရပ်သည် ပါလီမန်၏အဆုံးအဖြတ် တစ်ရပ်ကို ဆန့်ကျင်ရာရောက်၍ ပါလီမန်၌ အငြင်းပွားမှု ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရ သည်
သို့ရာတွင် အတိုက်အခံဘက်က အစိုးရပေါ် အယုံ အကြည်မရှိ အဆိုတင်သွင်းခြင်း မပြုခဲ့ချေ
တစ်ဖန် ဥရောပ အရှေ့ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းတွင် ခေတ်မီဆန်းသစ်သော နျူး ကလီးယား လက်နက်များ ဖြန့်ကြက်ချထားခြင်းကို ဆန့်ကျင် သည့် ထိရောက်သော ကြိုးပမ်းမှုဟူသမျှကို အစိုးရက ထောက်ခံအားပေးသွားရန် တိုက်တွန်းထားသည့် အဆိုတစ်ရပ် ကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ ရက်နေ့က ဒိန်းမတ်ပါလီ မန်၌ ထောက်ခံမဲ ၆၇ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ လေးမဲ၊ ကြားနေ ၅၇ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ထောက်ခံသူများတွင် အဓိကအင်အား မှာ ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက်တစ်များ ဖြစ်ကြသည်
ကြားနေသူများ သည် ညွှန်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်ပါတီများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ပြင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် မေလ ၂ဝ ရက်နေ့ကလည်း နေတိုး တပ်ဖွဲ့ ရည်မှန်းချက်များအရ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဓာတု လက်နက်များကို ပြန်လည် ထုတ်လုပ်သင့်သည်ဟု အဆိုတင်သွင်းသည့် လုပ်ရပ်တွင် ဒိန်းမတ်နိုင်ငံမပါဝင်ရန် ပါလီမန်က ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ထိုအဆုံးအဖြတ်တွင်လည်း ညွှန့်ပေါင်းအစိုးရ အဖွဲ့ဝင်များက ကြားနေခဲ့ကြသည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံတွင် ခိုလှုံလာကြသော ဒုက္ခသည်များနှင့် ပတ်သက်၍ ပျော့ပျောင်းသောလက်ရှိဥပဒေကို ပြင်ဆင်သည့် ပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့က ပါလီမန်၌ ထောက်ခံမဲ ၁၁၂ မဲ ကန့်ကွက်မဲ ၃၂ မဲဖြင့် အတည်ပြုခဲ့သည်
ယင်းပြင်ဆင်ချက်များအရ ခိုလှုံခွင့်ပေးရေး ဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းများ ပိုမိုတင်းကျပ်လာသည်ဟုဆို သည်
ဒိန်းမတ်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာကြသော ဒုက္ခသည်များတွင် လက်ဗနွန်၊ အီရန်၊ တူရကီတို့မှ အများစုဖြစ်ပြီး ပိုလန်နိုင်ငံမှ အနည်းငယ်ပါဝင်သည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်က ၁၃၃၂ ဦးသာရှိခဲ့ရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ၄၃၁၂ ဦးသို့ တစ်ရှိန်ထိုး များပြားလာ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်က ၈၇ဝဝ နီးပါးဝင်ရောက်လာကြသည့် အနက် ၆၃၁၃ ဦးကို ခိုလှုံခွင့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ တစ်လတည်းမှာပင် ဒုက္ခသည် ၂၉၁၅ ဦး ဝင်ရောက်လာသဖြင့် ၃ဝဝဝ ကို နိုင်ငံရေးခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သည်
ယင်းသို့ တစ်စထက်တစ်စ များပြားလာသော ဒုက္ခသည်အရေ အတွက် လျော့ကျသွားစေရန် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများနှင့် တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျော့ချ ခြင်းအားဖြင့် ပါလီမန်၌ ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို အောက်တိုဘာ လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
အဓိကအားဖြင့် အနောက်ဂျာမနီမှ ဝင်လာသော နိုင်ငံမဲ့ ပါလက်စတိုင်းများ နှင့်တမီလူမျိုးတို့ကို ခိုလှုံခွင့်ပေးမှု လျှော့ချအားဖြင့် ဒုက္ခသည် အရေအတွက် ထက်ဝက် လျော့ကျ သွားလိမ့်မည်ဟု တွက်ဆ ထားသည်
ဥပဒေသစ်အရ ဒိန်းမတ် သံအဖွဲ့များက ထုတ်ပေး ထားသော တရားဝင် ပတ်စပို့လက်နက်နှင့် အထူးဗီဇာကို လက်ဝယ်ရှိထားမှသာ ခိုလှုံခွင့် လျှောက်ထားနိုင်သည်
ယခင် က ခိုလှုံခွင့်တောင်းသူများသည် ၎င်းတို့၏လျှောက်လွှာများကို စိစစ်နေစဉ် အတော်အတွင်း ဒိန်းမတ်ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်နိုင် ခွင့်ရသော်လည်း ယခုပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေအရ လျှောက် လွှာအပေါ် အပြီးသတ် ဆုံးဖြတ်ချက် မရသေးဘဲ ဒိန်းမတ် ပြည်တွင်း၌ နေထိုင်ခွင့် မရှိချေ
အိုက်စလန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလမှစ၍ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီး ဂိုင်ယာဟောဂရင်းဆင်သည် နုတ်ထွက် သွားတော့မည် ဖြစ်သဖြင့် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်း ဆင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်ထိ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ဖူးသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလက ပါလီမန် (အာ့လတင်း)သို့ ပြန်လည်ရွေးချယ်တင်မြေ|ာက်ခြင်း မခံရ၍ လွတ်လပ်ရေးပါတီ (အိုင်ပီ)၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ်မှပါ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
ဟောဂရင်းဆင်သည် ၁၉၈၆ ခု နှစ်တွင် အိုက်စလန်ဗဟိုဘဏ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး ဖြစ်လာသည်
ဟောဂရင်း ဆင်နုတ်ထွက်မှုနှင့် အစားထိုးခန့်အပ်မှု သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့မှစ၍သာ အကျိုးသက်ရောက်သော် လည်း အစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင် ဖွဲ့စည်းမှုမှာမူ ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်နေ့မှစ၍ တရားဝင်အတည်ဖြစ် သည်
တိုးတက်ရေး ပါတီ (ပီပီ)မှ စတိုင် ဂရီမာ ဟာမန်ဆင် ဦးဆောင်၍ ၁၉၈၃ ခုနှစ် မေလမှစ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ယင်း အစိုးရ အဖွဲ့တွင် အိုင်ပီပါတီဝင်ဝန်ကြီး ခြောက်ဦးပါဝင်သည်
အိုက်စတန်နိုင်ငံ ရစ်ခေယာဗစ်မြို့၌ ၁၉၈၆ ခုနှစ် အောက် တိုဘာလ ၁၁ ရက်နေ့နှင့် ၁၂ ရက်နေ့တို့တွင် အမေရိကန် သမ္မတ ရော်နယ်ရေဂင်နှင့် ဆိုဗီယက်ခေါင်းဆောင် မီခါယီး ဂေါ်ဘာချော့တို့ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးသော ထိပ်သီးအစည်းအဝေးပွဲ တစ်ရပ် ကျင်းပခဲ့သည်
ဖင်လန်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အက်စ်ကေပီ)ဗဟိုကော်မတီသည် စတာလင်ဝါဒီ လူနည်းစုကို သစ္စာခံသူ ခရိုင် အဆင့်ပါတီအဖွဲ့ ရှစ်ခုကို ပါတီမှ ထုတ်ပယ်ရန် ၁၉၈၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က တညီ တညွတ်တည်း ဆုံးဖြတ်သည်
ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ သဘောထားကွဲလွဲ လျက်ရှိရာမှ ၁၉၈၄ ခုနှစ် မေလကကျင်းပသော ပါတီ ညီလာခံတွင် ဥရောပကွန်မြူနစ်ဝါဒီတို့က လွှမ်းမိုးစပြုလာကာ ၁၉၈၅ ခုနှစ် မတ်လကကျင်းပသော အရေးပေါ် ညီလာခံ၌ ပိုမိုဩဇာညောင်းလာသည်ဟု ဆိုသည်
အက်စ်ကေပီ၏အစီအစဉ်သစ်တစ်ရပ်ကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့က ပါတီဗဟိုကော်မတီက ထုတ်ပြန် ခဲ့သည်
ယင်းအစီအစဉ်တွင် ဆိုဗီယက်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အရှေ့ဥရောပကွန်မြူနစ်ပါတီတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးသည်လည်း အထူးပင် အရေးကြီးလှသည့်နည်းတူ အနောက်ဥရောပ ကွန်မြူနစ်ပါတီများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကိုလည်း မစွက်ဖက်ရေးနှင့် တစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို အခြားတစ်နိုင်ငံက ရွေးချယ်ထားသည့် လမ်းစဉ်ကို လေးစားရေး မူနှင့်အညီ အလေးအနက်ထား ဆောင်ရွက်သွား အပ်သည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
လူနည်းစု စတာလင်ဝါဒီတို့သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အက်စ်ကေပီမှ ခွဲထွက်၍ ဒီမိုကရက်တစ်အော်လ တာနက်တစ်ပါတီကို ထူထောင်သည်
အက်စ်ကေပီ ဗဟို ကော်မတီတစ်ရပ်လုံး၏ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌဟောင်းတာရစ္စတိုဆီနစ် ဆာလိုက ယင်းပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၂ ခုနှစ် က အက်စ်ကေပီ ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကို လက်လွှတ်ခဲ့ရသော ဂျိုကို ကာဂျာနိုဂျာက အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ဆောင်ရွက်သွားမည်ဖြစ်သည်
အက်စ်ကေပီနှင့် ဖင်းနစ်ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ်အဖွဲ့ချုပ် (အက်စ်ကေဒီအယ်) တို့၏ မဟာမိတ် အဖွဲ့က ပါလီမန်တွင် ဖွဲ့ထားသော အမတ် ၂၇ ဦးအဖွဲ့မှ လူနည်းစုဂိုဏ်းခွဲကို ထောက်ခံသူ အမတ် ၁ဝ ဦးကို ထုတ်ပယ် လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် ယင်း ၁ဝဦးက ပါလီမန်၌ ဒီမိုကရက် တစ်အော်လတာနယ်တစ်အုပ်စု သီးခြားထူထောင်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ၁၉၅၆ ခုနှစ်မှစ၍ သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ကျန်းမာရေးအခြေအနေ ကြောင့် နုတ်ထွက်ခဲ့သော ဒေါက်တာကက်ကိုနင်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၁ ရက်နေ့ (အသက် ၈၆ နှစ်မပြည့်မီ သုံးရက်အလို)တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင် ၁၉၆၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ်အထိနှင့် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတို့တွင် ဝန်ကြီးချုပ် တာဝန်ယူခဲ့သော အိုလော့ပါးမားသည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက် နေ့က စတော့ဟုမ်းမြို့တော်ရှိ ရုပ်ရှင်ရုံတစ်ရုံမှ လမ်းလျှောက် ပြန်လာစဉ် လူမသမာ တစ်ဦးက သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခတ်လုပ်ကြံ သဖြင့် ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ပါးမားနှင့်အတူ လျှောက်လာ သော ဇနီးသည် ဒဏ်ရာအနည်းငယ် ရရှိသည်
ပါးမား၏ ဆန္ဒအရ မြို့ထဲတွင် လွတ်လပ်စွာ လျှောက်လည်စဉ် သက်တော် စောင့် ကိုယ်ရံတော် ခေါ်လေ့မရှိချေ
ပါးမားသည် ငြိမ်းချမ်း ရေး၊ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေး၊ တတိယကမ္ဘာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး တို့အတွက် ဆောင်ရွက်ခဲ့မှုများကြောင့် နိုင်ငံတကာတွင် လေးစား ခံရသူဖြစ်သည်
ပါးမားကို လုပ်ကြံသည်ဟု ကြေညာသော အကြမ်းဖက်ဝါဒီအဖွဲ့များမှာ အနောက်ဂျာမန် တပ်နီဂိုဏ်း (အာအေအက်ဖ်)၊ အာအေအက်ဖ် ဂိုဏ်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သူ၏အမည်ကိုစွဲ၍ ခေါ်ဝေါ်ထား သော ဟိုလဂါမိုင်း ကွန်မန်ဒို၊ ဥရောပ အမျိုးသားဝါဒီသမဂ္ဂ အမည်ရှိ မထင်ရှားလှသော ဥရောပနာဇီအုပ်စုတစ်စုတို့ ဖြစ်ကြ သည်
ဟိုလဂါမိုင်းကွန်မန်ဒိုသည် ၁၉၇၅ ခုနှစ်က စတော့ ဟုမ်းရှိ အနောက်ဂျာမနီသံရုံးကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း ကြေညာ ခဲ့ဖူးသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ သတ်ဖြတ်လုပ်ကြံခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို လုံးဝမသိရသေးသည့်ပြင် တရားခံကိုလည်း ဖော်ထုတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ
ဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် အင်ဂဗာ ကားလဆင်အား တာဝန် ပေးခြင်းကို ၁၉၈၆ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ပါလီမန် (ရစ်ဒတ်)က ထောက်ခံမဲ ၁၇၈ မဲ၊ ကန့်ကွက်မဲ မရှိ၊ ကြားနေ ၁၅၉ မဲဖြင့် အတည်ပြုသည်
ထောက်ခံသူများမှာ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရက်ပါတီဝင်များနှင့် ကွန်မြူနစ်လက်ဝဲပါတီဝင်များ ဖြစ် ကြသည်
ကန့်ကွက်နေသူများမှာ လယ်ယာယိမ်းသော အတိုက် အခံ သုံးပါတီအဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
ကားလဆင်သည် အလုပ်သမားလူတန်းစား မိသားစုမှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး ၁၉၅၈ ခုနှစ် တွင် ဝန်ကြီးချုပ်အယ်လန်းဒါး (၁၉ဝ၁- ၁၉၈၅)၏ အတွင်း ဝန်အဖြစ် စတင်အမှုထမ်းပြီး နိုင်ငံရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ပတ်ဝန်းကျင် ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့သည်
ကားလဆင်၏ အစိုးရအဖွဲ့ တွင်မူ ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် ခန့်ထားခြင်း မပြုဘဲ ကားလဆင် တာဝန် မထမ်းဆောင်သည့် ကာလတွင် အစိုးရအဖွဲ့ အတွင်းရှိ အသက်အကြီးဆုံး ဝန်ကြီးက ကိုယ်စားတာဝန်ယူပေးမည်ဟု ဆိုသည်
ဗင်းနစ်မြို့သည် အီတလီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ၎င်း၏ အလှအပများ၊ ဗိသုကာလက်ရာများနှင့် အနုပညာ လက်ရာများကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်
ဗီနက်တို ဒေသ၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
ငတန်းပျင်းရွာ၊ ဘားဘူတောင်
ဖန်ရှန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpanshan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆိုင်လော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိုင်လော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၉ ဦး၊ မ ၅၆၈ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၈၇ ဦး နေထိုင်သည်
အဇ္ဈတ္တိကာယတန ၆-ပါး၊ ဗဟိဒ္ဓါယတန ၆-ပါး၊ ဝိညာဏ် ၆-ပါး၊ ဖဿ ၆-ပါး ဝေဒနာ ၆-ပါးတို့သည် တဏှာအစရှိသောကိလေသာတို့ ညှင်းဆဲနှိပ်စက်အပ်သော တရားတို့တည်း-ဟု ရှုမြင်သော သုတဝန္တအရိယာသာဝက၏ အရဟတ္တဖိုလ်ပေါက် ရဟန်းကိစ္စပြီးဆုံးပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
နခယာမမြို့  (中山町 နခယာမ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယာမာဂါတခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၁၆၆၃ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၇၃ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၃၁.၂၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းချောင်းနားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykonechaungnar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
ခဂတိုဘူတာ  (香 登 駅 ခဂတို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခယာမခရိုင်၊ ဘိဇင်းမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဥတိုရွာ၊ ဓသဲဖြူ (ဓဓမ္ဘီ)ဓ
ယာတောကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yartawgyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ ဇီးဇမျှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးဇမျှင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၃ ဦး၊ မ ၉၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လယ်သေ ကို ဆားပင်လယ် ဟုလည်း ခေါ်ဝေါ်ကြပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဂျော်ဒန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ပါလက်စတိုင်း အနောက်ကမ်းနှင့် အစ္စရေးနိုင်ငံ တို့ဖြင့် ဝန်းရံတည်ရှိသော ကုန်းပိတ်ပင်လယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ထိုပင်လယ်၏ မျက်နှာပြင် နှင့် ကမ်းပါးမှာ ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အောက် ၁,၃၈၈ ပေ (၄၂၃ မီတာ) မျှ နိမ့်ပြီး ကမ္ဘာ့မြေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် အနိမ့်ဆုံးနေရာ ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေသည် ၁,၂၃၇ ပေ (၃၇၇ မီတာ) နက်ပြီ: ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနက်ဆုံးသော ဆားငန်လွန်ရေကန် တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆားငန်ရေပါဝင်မှု ၃၃.၇ ရာခိုင်နှုန်း ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆားငန်မှုအများဆုံး ရေကန်များတွင် တစ်ခု အပါအဝင် ဖြစ်သည်
သမုဒ္ဒရာထက် ၈.၆ ဆ မျှ ပို၍ ဆားငန်မှု များသည်
ဆားငန်မှု များပြားလွန်းသဖြင့် သဘာဝ ပတ်ဝန်းကျင် ကြမ်းတမ်းပြီး မည်သည့်သတ္တဝါမှ မျိုးပွား အသက်ရှင်ခြင်း မပြုနိုင်ပေ
ထို့အတွက် ထိုအမည်ကို ရရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေသည် အရှည်ဆုံးနေရာတွင် ၄၂ မိုင် (၆၇ ကီလိုမီတာ) ရှည်ပြီး အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် ၁၁မိုင် (၁၈ ကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်သည်
ဂျော်ဒန်တောင်ကြား ဒေသတွင် တည်ရှိပြီး ဂျော်ဒန်မြစ်မှ အဓိက စီးဝင်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အငန်ဆုံးသော အိုင်ကြီးဖြစ်သည့် ပင်လယ်သေသည် ပါလက်စတိုင်းနှင့် ထရန်စဂျော်ဒန်နိုင်ငံတို့၏ နယ်နိမိတ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ယင်းသည် ၄၇ မိုင် ရှည်၍၊ ၁ဝ မိုင် ကျယ်သည်
အနက်ဆုံးနေရာတွင် ပေ ၁၃၁ဝ ရှိ သော်လည်း၊ အချို့နေရာတွင် ၃ ပေမှ ပေ ၃ဝ အထိခန့်သာ နက်သည်
မိုင် ၅ဝ မျှသာ ကွာဝေးသော မြေထဲပင်လယ် ရေမျက်နှာပြင် အောက်ပေပေါင်း ၁၂၉ဝ နိမ့်သည်
မြောက်မှ တောင်သို့ စီးဆင်းသော ဂျော်ဒန်မြစ်သည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့၏ အရှေ့စူးစူး ၂၅ မိုင်ခန့် အကွာတွင် ပင်လယ်သေထဲသို့ စီးဝင်သည်
အရှေ့နှင့် အနောက်ဘက်တို့မှ လည်း ချောင်းငယ် မြစ်ငယ်ပေါင်း များစွာ စီးဝင်ကြသည်
တစ်နေ့လျှင် ထိုမြစ်များမှ ရေချို တန်ချိန် ခြောက်သန်းကျော် စီးဝင်သည့်ကြားမှပင် ပင်လယ်သေ၏ ရေသည် သမုဒ္ဒရာ ရေထက် ခြောက်ဆခန့်ပို၍ ငန်သေးသည်
ထို့ပြင် မြစ်များ ချောင်းများမှ ရေမည်မျှပင် စီးဝင်စေကာမူ၊ ရေမျက်နှာပြင် မြင့်တက်မလာချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်၊ ထိုဒေသ၏ ပြင်းထန်သော အပူရှိန်ကြောင့် ရေများ အခိုးအငွေ့ ဖြစ်ကာ၊ ခန်းခြောက်ကုန်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
ပင်လယ်သေ၏ ရေတွင် အစိုင်အခဲ၊ အများအားဖြင့် ဆား ၂၄ ရာခိုင်နှုန်းခန့် ပါနေသဖြင့် ရေသည် စေးရကား၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်သည်ပင်လျှင် မနစ်ဘဲ ပေါ်နေနိုင်သည်
ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် ပက်လက် အိပ်၍၊ စာဖတ်နိုင်သည်ဟုပင် ဆိုကြသည်
ထိုကြောင့် ယင်းပင်လယ်ကို သမ္မာကျမ်းစာထဲ၌ ဆားပင်လယ်ဟု ခေါ်ဆို ထားခြင်း ဖြစ်သည်
အလယ်ခတ် ခရီးသည်များ၏ အဆိုအရ၊ ပင်လယ်သေ ပေါ်၌ တိုက်ခတ်သော လေသည် အဆိပ် အခိုးအငွေ့များ ပါသဖြင့်၊ ငှက်များပင် ယင်းပင်လယ်ပေါ်မှ ဖြတ်၍ ပျံသန်း ခြင်း မပြုဟု သိရသည်
ယခုခေတ်တွင်မူ၊ ငှက်တို့သည် ပင်လယ်သေသို့ မလာကြသည်မှာ အမှန်ဖြစ်သော်လည်း၊ ထိုသို့ မလာကြသည်မှာ ယင်းပင်လယ်သည် ဆားငန်လွန်းသဖြင့်၊ မည်သည့် ငါးနှင့် ရေပေါက်အပင်မျိုးမှ မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်ကို သိရလေသည်
ပင်လယ်သေထဲတွင် အဖိုးတန် ဓာတ်သတ္တုများရှိသည်
သာမန်ဆားအပြင်၊ မက်ဂနီဇီယမ်ကလိုရိုက်၊ ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုက်နှင့် မက်ဂနီဇီယမ်ဗရိုမိုက်တို့လည်း ရနိုင်သည်
ကမ်းခြေတစ်ဝိုက်တွင်လည်း ချော်၊ ကန့်နှင့် သိန္ဓောဆားများ ရနိုင်သည်
ရေထဲ၌ ယင်းသို့ ဓာတ်သတ္တုများ ရှိနေရာ၊ ရေမျက်နှာပြင်မှ ထွက်သော ရေငွေ့သည် အနံ့မကောင်းချေ
သို့ရာတွင် ပင်လယ်သေ၏ ရေသည် ရောဂါအချို့ကို ပျောက်ကင်းစေနိုင်သည်ဟု အယူရှိကြသဖြင့်၊ ပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ ကယ်လီယာမြို့တွင် ကျန်းမာရေး စခန်းတစ်ခု ဖွင့်ထားသည်
ပင်လယ်ရေသည် စေးထန်း၍ အနံ့ပြင်းသော်လည်း၊ ပင်လယ်သေ၏ ရှုခင်းသည် သာယာသည်
ရေပြင်သည် တောက်ပလျက် ရှိသည်
ပင်လယ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် မိုးအက်ကုန်းပြင်သည် ဖြူဖွေးသော ကျောက်တန်တိုင်းကြီးကဲ့သို့ ရေမျက်နှာပြင်အထက် ပေပေါင်း ၄၄၆ဝ အထိ မြင့်တက် တည်ရှိနေသည်
အနောက်ဘက်တွင် ပေ ၂ဝဝဝ ခန့်ရှိ ဂျူဒီယာကုန်းမြင့်ကြီး တည်ရှိသည်
ယေရှုခရစ်တော် သို့မဟုတ် ယေရှု  (မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၌ ယေဇူးခရစ်တော် ၊ယေဇူးဟုခေါ်တွင်သည်) ဟုလည်း လူသိများသူသည် ခရစ်ယာန်သာသနာ၏ ပင်မအသွင်သဏ္ဌာန် ဖြစ်ပြီး ဓမ္မဟောင်းကျမ်းတွင် ဟောပြောထားသော မေရှိယ(မက်ဆီးယား)ဟု ရှုမြင်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာရေး ဂိုဏ်းဂဏ အများစုက သူ့ကို ထာဝရဘုရားသခင်၏သားတော် နှင့် သေခြင်းမှ ထမြောက်သော ဘုရားသခင် ဝင်စားသူဟု ယုံကြည်ကြသည်
အခြားသော ဘာသာအယူဝါဒများက သူ့ကို တနည်းမဟုတ်တနည်းဖြင့် ကြည်ညို လေးစားကြသည်
သူသည် လူ့သမိုင်းတွင် ဩဇာအကြီးမားဆုံးသော သူများထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ယေရှု(ယေဇူး)၏ ဘဝ၊ဒေသနာ နှင့်ပတ်သက်၍ အခြေခံ အချက်အလက်များမှာ ခရစ်ယာန် အသင်းတော်များ စည်းမျဉ်းဆိုင်ရာ သွန်သင်ချက်များဖြစ်သော ခရစ်ဝင်ကျမ်း လေးကျမ်း ဖြစ်သည်
အချို့ပညာရှင်များက (သောမကျမ်း ၊ သောမတ်ကျမ်း) နှင့် ဟေဗြဲကျမ်း(ဟေဗြေဦးကျမ်း သို့ ဟီဘရူးကျမ်း) တို့လည်း စပ်ဆိုင်သည်ဟု ကျိုးကြောင်းပြဆိုသော်လည်းအထူးသဖြင့် ရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ်ကျမ်းများ တွင် ပါရှိသည်
သမ္မာကျမ်းစာ ဝေဖန်ရေးပညာရှင် အများစုက ယေရှု(ယေဇူး)သည် ဂျူးဖြစ်ပြီး ဓမ္မဒေသနာဆရာနှင့် အနာရောဂါတို့ကို ကင်းငြိမ်းစေသူ၊ ဗတ္တိဇံဆရာယောဟန်(ယောဟန်ဗတ္တိဇံ)အားဖြင့် ခံယူခဲ့သူဖြစ်ကြောင်းနှင့်၊ ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာ၏ အချို့အပိုင်းများသည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ဘဝကို ပြန်လည် ဆက်စပ်ဖော်ထုတ်ရန် အသုံးဝင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြရာတွင် ရောမအင်ပါယာကို ပုန်ကန်သည်ဟု စွဲဆိုချက်ကြောင့် ယုဒပြည်၊ ရောမဘုရင်ခံ ပုန္တိပိလတ်(ပုံစီဦးပိလတ်တူးမင်း)၏ အမိန့်ဖြင့် ဂျေရုဆလင်မြို့၌ လက်ဝါးကပ်တိုင်တွင် တင်၍အသတ်ခံခဲ့ရသည်ကို လက်ခံကြသည်
ဤကောက်ချက်အချို့မှအပ၊ ယေရှု(ယေဇူး)၏ ဟောပြောချက်၊ သူ၏ လူနေမှု အဆင့်အတန်း၊ ယဉ်ကျေးမှုပတ်ဝန်းကျင်နှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ မိတ်ဆက်ခြင်း တို့နှင့်ပတ်သက်၍ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အချေအတင် ဆွေးနွေးခြင်းသည် ဆက်လက် ဖြစ်ပေါ်လျက်ရှိသည်
သမ္မာကျမ်းစာ ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များက ယေရှု(ယေဇူး)ကို မိမိကိုယ်မိမိ မေရှိဟု ဖော်ပြပြောဆိုသူ၊ ကမ္ဘာပျက်စီးမည့်ဘေးကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်ခြင်းနှင့်ဆိုင်သော လှုပ်ရှားမှု၏ ခေါင်းဆောင်၊ လှည့်လည်သွားလာနေသော ပညာရှိ၊ တန်ခိုးထက်သော အနာရောဂါငြိမ်းစေသူနှင့် လွတ်လပ်သော ဘာသာရေး လှုပ်ရှားမှုကို တည်ထောင်သူအဖြစ် ဖော်ပြကြသည်
ခရစ်ယာန်တို့၏ ကယ်တင်ရှင် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂ဝဝဝ ခန့်က နွားတင်းကုပ်တွင် မထင်မရှား ဖွားမြင်သော ခရစ်တော်ယေရှု(ခရစ်တော်ယေဇူး)သည် မိမိ ဟောပြောသော အယူဝါဒကြောင့် လက်ဝါးကပ်တိုင်၌ အသတ်ခံရ၏
သို့ရာတွင် ယခုအခါ ထိုအယူဝါဒကို ယုံကြည်သူ ခရစ်ယာန်များအား ကမ္ဘာအရပ်ရပ်၌ တွေ့နိုင်ပေသည်
ခရစ်တော်၊ ယေရှု(ယေဇူး)
ခရစ်တော်ယေရှု (ယေဇူး) မပေါ်ထွန်းမီ နှစ်ပေါင်းများစွာကပင် ပညာရှိကြီးများသည် ထာဝရ ဘုရားသခင်က လူသတ္တဝါ တို့အား ကယ်တင်ရန် သာမန်လူတို့ထက် မြင့်မြတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို လူ့လောကသို့ စေလွှတ်လိမ့်မည်ဟု ကောလာဟလစကား ပြောကြားခဲ့ကြသည်
အထူးသဖြင့် ယဟူဒီ(ယုဒ) လူမျိုးတို့သည် ထိုပုဂ္ဂိုလ် ပေါ်လာမည့်အချိန်ကို စောင့်မြှော်လျက်ရှိခဲ့ကြသည်
သာမန်လူတို့ထက် ထူးကဲ မြင့်မြတ်သူဟု ဆိုသောကြောင့် ထူးထူးခြားခြား ခမ်းနား တင့်တယ်စွာ ပေါ်ပေါက်လာမည်ဟု အထင်ရှိကြ၏
သို့ဖြစ်၍ နွားတင်းကုတ်တွင် ယေရှု(ယေဇူး)ကို မွေးဖွားသောအခါ သူတို့မြှော်လင့် နေသော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဟူ၍ မထင်မှတ်ကြပေ
ခရစ်တော်ကို မဖွားမြင်မီ ကောင်းကင်တမန် ဂေးဗရီယယ် (ဂါဗြေလ ၊ ဂါဘရီအဲလ်)သည် မေရီ (မာရိ ၊ မာရိယာ) ထံသို့ရောက်လာ၍ သားယောက်ျားကို ဖွားမြင်ပေလိမ့်မည်
ထိုသားသည် လူတို့အား အပြစ်မှ ကယ်တင်မည့်သူ ဖြစ်သောကြောင့် ယေရှု(ယေဇူး)ဟူသောအမည်ဖြင့် မှည့်ရမည်ဟု ပြောခဲ့ဘူး၏
ယေရှု(ယေဇူး)၏ မယ်တော်မေရီသည် ခင်ပွန်းသည် နက်ဇရက်(နာဇရက်)မြို့သား ဂျိုးဇက်(ယောသပ် ၊ ဇူဇယ် (သို့) ဂျိုးဇက်)နှင့်အတူ သန်းကောင်စာရင်းဝင်ခြင်းငှာ ဂျူဒါ ပြည် (ယုဒပြည် ၊ ဂျူဒေးယပြည်) ဗက်သလီဟမ် (ဗက်လင် ၊ ဘက်သလင်ဟိမ်)မြို့သို့ သွားလေ၏
ဗက်သလီဟမ်မြို့သို့ ရောက်သောအခါ တည်းခိုစရာ နေရာမရှိသောကြောင့် နွားတင်းကုပ်တစ်ခု၌ ဝင်ရောက်တည်းခိုကြရသည်
ထိုနေ့ည၌ ပင် ခရစ်တော်ကို ဖွားမြင်သဖြင့် သူငယ်တော်ကို နွားစားခွက်တွင် သိပ်ထားရလေသည်
ခရစ်တော်ယေရှု(ခရစ်တော်ယေဇူး)ကို မည်သည့်နေ့ ရက်တွင် ဖွားမြင်သည်ဟု မပြောနိုင်သော်လည်း အေဒီ ၃ဝဝ ပြည့်နှစ်လောက်ကစ၍ ဒီဇင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့ကို ခရစ်တော် ဖွားမြင်သည့်နေ့အဖြစ် အထိမ်းအမှတ်ပွဲများ ပြုလုပ်လာခဲ့ကြ သည်
ခရစ်တော်ဖွားမြင်သည့်ညတွင် သိုးထိန်း များထံသို့ ကောင်းကင်တမန်တစ်ပါး ရောက်လာ၍ ခရစ်တော် ဖွားမြင်သည့် သတင်းကို ပြောကြားသဖြင့် နွားစားခွက်၌ သိပ်ထားသော သူငယ်တော်ကို သွား၍ ဖူးမြော်ကြသည်
ကောင်းကင်၌လည်း ထူးဆန်းသော ကြယ်သစ်တစ်လုံး ထွက်ပေါ်လာသည်
နက္ခတ်တာရာတို့ကို အမြဲစောင့်ကြည့်နေသော အရှေ့ဘက်ပြည်မှ နက္ခတ်ဆရာ ပညာရှိကြီးများသည် ထိုကြယ်ကို မြင်လေလျှင် ထာဝရဘုရားသခင် စေလွှတ်သော ရဟူဒီလူမျိုးတို့၏ ဘုရင်ပေါ်ထွန်းသည့်နိမိတ်ဟု ဆိုကာ ကြယ်ကြီးညွှန်ရာသို့ ပညာရှိကြီး ၃ ဦးတို့ လိုက်လာကြလေ သည်
ထိုပညာရှိကြီးများကို မေဂျိုင်(မာဂုပညာရှိ)ဟု ခေါ် သည်
မေဂျိုင်တို့သည် လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများကို ယူဆောင်၍ ဂျေရုဆလင်မြို့သို့ ရောက်လာကြောင်းကြားသဖြင့် ဆင့်ခေါ်၍ စုံစမ်းမေးမြန်းလေသည်
ပညာရှိတို့က ရဟူဒီတို့၏ ရှင်ဘုရင် ဖွားမြင်ခြင်းကြောင့် ဖူးတွေ့ရန်လာကြကြောင်း လျှောက်တင်ကြ၏
ဟဲရဒ်မင်း(ဟေရုဒ်)လည်း ဖွားမြင်လတ် သော သူငယ်သည် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံမည့်သူ ဖြစ်မည်ဟု ယူဆသဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း ဖြစ်လေသည်
သို့ရာတွင် ပညာ ရှိတို့အား ဗက်သလီဟမ်မြို့၌ ပညာရှိတို့လည်း ဗက်သလီဟမ် မြို့သို့ရောက်လျှင် သူ့ထံပြန်လာ၍ လျှောက်တင်ရန် မှာကြား လိုက်၏
ပညာရှိတို့လည်း ဗက်သလီဟမ်မြို့သို့ရောက်လျှင် ခရစ်တော်ကို မယ်တော်မေရီ ခမည်း တော် ဂျိုးဇက်တို့နှင့်အတူ နွားတင်းကုပ်၌ တွေ့ရှိသဖြင့် အပြန်တွင် ဟဲရဒ်မင်း(ဟေရုဒ်) မှာကြား သည်ကို ဆန့်ကျင်၍ ဂျေရုဆလင်မြို့သို့ မဝင်တော့ဘဲ အခြား လမ်းမှ တိတ်တဆိတ် ပြန်ကြလေသည်
ဟဲရဒ်မင်း(ဟေရုဒ်)သည် မေဂျိုင်တို့၏ လှည့်ဖြားခြင်းကို ခံရ သောကြောင့် အလွန်အမျက်ထွက်၍ ဗက်သလီဟမ် မြို့ရှိ အသက် ၂ နှစ်အောက် ကလေးများကို သုတ်သင်ပစ်ရမည်ဟု အမိန့်ထုတ်ပြန်လေသည်
ထိုကဲ့သို့ လူမမယ်ကလေးများအား သတ်ပစ်ခြင်းကို 'အပြစ်ကင်းသူများကို သတ်ပွဲ'ဟု ခေါ်စမှတ် ပြုကြလေသည်
ခမည်းတော် ဂျိုးဇက်သည် အသက်ဘေးမှ လွတ်မြောက်ခဲ့လေသည်
ဘေးရန်ကင်းချိန်ရောက်မှ နက်ဇရက် မြို့သို့ ပြန်လာကြသည်
ခရစ်တော် အသက် ၃ဝ မတိုင်ရောက်မီက အဖြစ်အပျက် အကြောင်းကို အနည်းငယ်မျှသာ သိရှိရသည်
အသက် ၁၂ နှစ် အရွယ်တွင် မိဖနှစ်ပါးနှင့်အတူ ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ ဘုရား ဖူးသွားကြ၏
အပြန်တွင် ယေရှုကို မတွေ့သဖြင့် မိဖများ လိုက်လံရှာဖွေကြရာ ဘုရားကျောင်းအတွင်း၌ ကျမ်းတတ် ပုဂ္ဂိုလ်များ၏အလယ်တွင် ခက်ခဲနက်နဲသော တရားစကား များကို ဆွေးနွေးလျက်ရှိကြောင်း အံ့ဩစွာ တွေ့ကြလေသည်
ယေရှု(ယေဇူး)သည် အသက် ၃ဝ အရွယ်မှစ၍ တရားဒေသနာများကို စတင်ဟောပြောသည်
ဝမ်းကွဲနောင်တော် ဂျွန် (ယောဟန်)က ယေရှု(ယေဇူး)ကို ဂျော်ဒန်(ယော်ဒန် ၊ ဂျော်ဒန်)မြစ်၌ ဗျတ္တိဇံမင်္ဂလာပေးသည်
ဤသို့ပေးရာ၌ ယေရှု(ယေဇူး)သည် လူအများ မြှော်လင့်နေသော ကယ်တင်ရှင် မဆိုင်ယာ(မေရှိယ ၊ မက်ဆီယာ)ပင် ဖြစ်သည်ဟု ဂျွန်က ကြေညာလေသည်
ထို့နောက် ယေရှု(ယေဇူး)သည် တောသို့ဝင်၍ တရားကျင့် လေ၏
ထိုအခါ  မာရ်နတ်သည် ယေရှု(ယေဇူး)အား ဤ လောက၌ရှိသမျှသော တိုင်းနိုင်ငံများကိုလည်းကောင်း၊ ထိုတိုင်း နိုင်ငံများ၏ ဘုန်းစည်းစိမ်ကိုလည်းကောင်း ပြ၍ စုံစမ်း သွေး ဆောင်လေ၏
သို့ရာတွင် ယေရှု(ယေဇူး)သည် မာရ်နတ်၏ အလိုသို့ မလိုက်ဘဲ အရပ်ရပ်သို့ လှည့်လည်ကာ မေတ္တာတရားကို ဟောပြောသည်
မကျန်းမာသူများ၏ အနာရောဂါများကို လည်း ပျောက်ကင်းစေသည်
ထို့ပြင် နတ်ဆိုးတို့ကိုလည်း နှင်ထုတ်သည်
ယေရှု(ယေဇူး)သည် မိမိအား ကူညီရန် တမန်တော် ၁၂ ပါးကို ရွေးကောက်ထားသည်
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းလာ အယူဝါဒအတိုင်းမဟုတ်ဘဲ တရား မှန်ကို ဟောနေသော ယေရှု(ယေဇူး)အား ယဟူဒီ သာသနာ့ခေါင်း ဆောင် ဖဲရဆီး (ဖာရိရဲ ၊ ဖာရီဇေဦး)နှင့် ဟဲရုဒ် (ဟေရုဒ်)မင်း၏ နောက်လိုက်များက ရန်ငြိုးဖွဲ့လေသည်
ယေရှု(ယေဇူး)သည် ရန်များလာသောကြောင့် တိုင်ယာ (တူရူမြို့)နှင့် ဆိုင်ဒွန်(ဇိဟုန် ၊ ဇီအုန်)မြို့များသို့ ရှောင်တိမ်း ကာ နောက်လိုက်များ မေတ္တာတရား ဖြစ်၏
အကျဉ်းအားဖြင့် ယေရှု(ယေဇူး)ဟောသောတရားမှာ ထာဝရဘုရားကို အကြွင်းမဲ့လက်ခံကြ သော်လည်း ယဟူဒီလူမျိုး သာသနာ့ခေါင်းဆောင်များကမူ ယေရှုကို သတ်ပစ်ရန် အချက်ကောင်းရှာကြံလျက် ရှိကြသည်
ထို့နောက် ယေရှု(ယေဇူး)သည် ရန်သူများလက်သို့ အပ်လိုက်လေ၏
သာသနာရေးရုံးတွင် ယေရှု (ယေဇူး)ကို ဦးစွာ စစ်ဆေးပြီးနောက် ရောမ ဘုရင်ခံ ပွမ်းရှပ်ပိုင်းလတ် (ပုန္တိပိလတ် ၊ ပိလတ်တူး)မင်းထံသို့ ပို့လေသည်
ပိုင်းလတ်မင်း သည် ယေရှု(ယေဇူး)အား လွှတ်ပေးချင်သော်လည်း ယဟူဒီလူမျိုး အကြီးအကဲများနှင့် နောက်လိုက်များက ယေရှုကို ကားစင်တင်၍ သတ်ရန် တောင်းဆိုကြလေသည်
ဤသို့ဖြင့် ယေရှု(ယေဇူး)ကို ကားစင်သို့ ယူဆောင်သွားရန် အမိန့်ပေးလိုက်လေ သည်
ထို့နောက် ယေရှု(ယေဇူး)အား လူဆိုးသူဆိုးများကဲ့သို့ပင် လက်ဝါးကပ်တိုင်၌ ရိုက်၍ သတ်ပစ်ကြသည်
လက်ဝါးကပ် တိုင်၌ ဝေဒနာခံစားနေစဉ် 'အိုအဘ၊ သူတို့၏အပြစ်ကို လွှတ် တော်မူပါ
သူတို့သည် ကိုယ်ပြုသောအမှုကို မသိကြပါ'ဟု ရန်သူတို့အတွက် ဆုတောင်း၍ အသက်ကို ချုပ်လေ၏
အသေ ခံပြီးနောက် ၃ ရက်မြောက်သောနေ့တွင် သေခြင်းမှ ပြန်၍ အသက်ရှင်သည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကောင်းကင်ဘုံသို့ မတက်မီ သူ၏တပည့်များထံ လာရောက်သေးသည်ကိုလည်းကောင်း တပည့်တော်များက မယုံကြည်နိုင်ကြသောကြောင့် အသတ်ခံရစဉ် ရသောဒဏ်ရာများကို ပြသခဲ့သည်ကိုလည်းကောင်း သမ္မာကျမ်းစာထဲရှိ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများ၌ ရေးသားပါရှိသည်
ထို့ပြင်ထာဝရဘုရား၏ အကြောင်းကို ထင်ရှားစွာဖွင့်ပြသော ပုဂ္ဂိုလ် လည်း ဖြစ်သည်ဟူ၍လည်း ကောင်း၊ လူသတ္တဝါများကို မကောင်းမှုမှလည်းကောင်း၊ ထာဝရပျက်စီး ဆုံးရှုံးခြင်းမှ လည်းကောင်း၊ ကယ်တင် ၍ ထာဝရအသက်ကို ရစေတော် မူသောအရှင်ဟူ၍လည်းကောင်း ခရစ်ယာန်များက ယုံကြည် ကြလေသည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
}သမိုင်းဝင် ယေရှု(ယေဇူး)ကို လေ့လာသော ခေတ်သစ် ပညာရှင်အများစုက ယေရှု(ယေဇူး)ကို လွတ်လပ်သောသူ၊ ဂျူးပြန်လည်တည်ထောင်ရေး လှုပ်ရှားမှု၏ တန်ခိုးထက်သော တည်ထောင်သူ၊ ကျရောက်အံ့ဆဲဆဲဖြစ်သော ကမ္ဘာပျက်စီးမည့်ဘေးကို ကြိုတင်ဟောကိန်းထုတ်သူအဖြစ် ယူဆကြသည်
သို့သော် အခြားထင်ရှားကျော်ကြားသော ပညာရှင်များက ယေရှု၏ “ဘုရားသခင်၏နိုင်ငံတော်” ဆိုသည်မှာ အနာဂတ် ကမ္ဘာပျက်စီးမည့်ဘေးအစား အစွန်းရောက်သော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် လူမှုရေးဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုဟု ငြင်းချက်ထုတ်ကြသည်
ခရစ်ယာန်များက ၎င်းတို့၏ အပြစ်များအတွက် ယေရှု(ယေဇူး)သည် သူ၏ သေခြင်းဖြင့် လူတို့အတွက် ကယ်တင်ခြင်းနှင့် ဘုရားသခင်နှင့် မိဿဟာယဖွဲ့ရာကျေးဇူးကို ပေးရန် လာသော "ထာဝရဘုရားသခင်၏ သားတော်" (ယေဘုယျအားဖြင့် ယေရှု(ယေဇူး)သည် ဘုရားသခင်၏သားတော်၊ သုံးပါးတစ်ဆူတွင် ဒုတိယအပါး ဟုဆိုလိုသည်
ဖြစ်သည်ဟု အဓိကထား ယုံကြည်ကြသည်
:568-603 ခရစ်ယာန် များသည် ယေရှု(ယေဇူး)ကို အပျိုစင် မယ်တော်မှ မွေးဖွားသည်၊:529-532 အံ့ဩဘွယ်သော အမှုတို့ကို ပြုတော်မူသည်၊,[30]:358-359 အသင်းတော်ကိုတည်ထောင်သည်၊ သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ပြီး ကောင်းကင်ဘုံသို့ တက်ကြွသွားခဲ့ကာ:616-620 တဖန်ပြန်လည်ကြွ လာဦးမည်ဟု အစဉ်တစိုက် ယုံကြည်ကြသည်
:1091-1109 သုံးပါးတစ်ဆူအယူအဆကို ခရစ်ယာန် အများစုက လက်ခံထားစဉ်တွင် အချို့အုပ်စုအနည်းငယ်တို့က ကျမ်းစာလာခြင်းမဟုတ်ဟုဆိုကာ လုံးဝသော်လည်းကောင်း၊ တစိတ်တဒေသသော်လည်းကောင်း သုံးပါးတစ်ဆူအယူအဆကို ငြင်းပယ်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ပညာရှင်အများစုသည် ယေရှုကို စောင့်စားနေသော မေရှိယ(မက်ဆိယား)အဖြစ်နှင့် ဘုရားသခင်အဖြစ် ဖော်ပြသည်
အစ္စလမ်ဘာသာတွင် ယေရှု(ယေဇူး)(အာရေဗျ - عيسى ၊ အများအားဖြင့် အီဆာဟု အက္ခရာပြန်ရေးသားသည်)ကို ဘုရားသခင်၏ အရေးပါသော ပရောဖက်များထဲမှ တစ်ဦး၊ကျမ်းစာကို သယ်ဆောင်လာသူနှင့် ထူးဆန်းသောတန်ခိုးကို ပြသူဟူ၍ ယူဆသည်
ယေရှုကို "မေရှိ"ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်
သို့သော် သူသည် ဘုရားသခင်ဖြစ်သည်ဟု အစ္စလမ်ဘာသာက မသွန်သင်ပါ
ရှေးရိုးခရစ်ယာန်တို့ ယုံကြည်မှုဖြစ်သော ယေရှု(ယေဇူး)သည် သေလွန်ပြီးမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်သည်ဟု ဆိုခြင်းထက်၊ ယေရှု(ယေဇူး)ကို လက်ဝါးကပ်တိုင်တင်၍ အသတ်ခံရခြင်းနှင့် သေခြင်းမှ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်း မတွေ့ကြုံရပဲ ကောင်းကင်သို့ ကိုယ်ခန္ဓာနှင့်တကွ တက်ကြွသွားခဲ့သည်ဟု အစ္စလမ်ဘာသာအရ သွန်သင်သည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
}မေရီနှင့် ကလေးငယ်ယေရှု(ယေဇူး)၊ ပြဲမဂ္ဂနာ့ဒ် ၏ La vierge aux raisins (လာဗီးအော့ရေးစင်းစ်) 1640'ခရစ်တော် ဖွားမြင်တော်မူခြင်း၊ 1 BC နှင့် သုညနှစ်'ပညာရှင်များက ယေရှု(ယေဇူး)သည် 7-2 BCBCE တွင် ဖွားမြင်ပြီး 26-36 ADCE တွင်သေဆုံးသည်ဟု တွက်ဆကြသည်
ယေရှု့(ယေဇူး)ဖွားမြင်သည့်နေ့ အတိအကျကို ဖော်ပြသော ခေတ်ပြိုင် သက်သေအထောက်အထား မရှိပါ
လက်ရှိခုနှစ်မှာ 2010 ဟူ၍ နှစ်များကို ရေတွက်သော ဂရီဂေါ်ရီးယန်းပြက္ခဒိန် သည် ယေရှု(ယေဇူး)ဖွားမြင်ခြင်း (လူ့ဇာတိအဖြစ်ခံယူခြင်း)မှစတင်၍ ရေတွက်ရန် ကြိုးစားသော အလယ်ခေတ်ဦးကို အခြေခံသည်
ရှင်မဿဲခရစ်ဝင်ကျမ်း(ရှင်မာတေဦးခရစ်ဝင်ကျမ်း)တွင် 4 BCBCE ၌ သေဆုံးသော မဟာဟေရုဒ်၏ နန်းစံကာလ၌ ယေရှု(ယေဇူး) ဖွားမြင်ခြင်းကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်
ရှင်လုကာခရစ်ဝင်ကျမ်းရှိ ဖော်ပြချက်များတွင် ရှင်လုကာသည် ရှုရိပြည်နှင့် လူဒေးယတို့၏ ရောမပိုင်နယ်၌ ပထမဆုံးအကြိမ် သန်းခေါင်စာရင်းကောက်သည့်ကာလ ယေဘုယျအားဖြင့် 6 ADCE တွင် ယေရှု(ယေဇူး)ကို မွေးဖွားခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြသော်လည်း တူညီသောကာလကိုပင် ရည်ညွှန်းသည်
ပညာရှင်အများစုသည် မွေးဖွားရာနေ့သည် 6 မှ 4 BCBCE ကြားတွင် ဖြစ်မည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် ယူဆကြသည်
ယေရှု(ယေဇူး)၏ မွေးနေ့ကို ဒီဇင်ဘာလ 25 ရက်တွင် ကျင်းပသည့် အစောဆုံးသော အထောက်အထားမှာ 354 ခုနှစ်၊ ရောမတွင် ကျင်းပခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် သူ၏ မွေးနေ့ကို ဇန္နဝါရီလ 6 ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော အာမေးနီးယားမှလွဲ၍ အရှေ့ဘက်တိုင်းပြည်များတွင် ဒီဇင်ဘာလ 25 ရက်တွင်ကျင်းပလာသည်
အကယ်ပင် အာဏာပိုင်များက သူ၏မွေးနေ့ကို နှစ်တစ်နှစ်တွင် မည်သည့်လတွင်မျှ သတ်မှတ်ထားခြင်းမရှိချေ
ယေရှု(ယေဇူး)၏ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်ခြင်းသည် ရှင်လုကာခရစ်ဝင်ကျမ်းအရ အသက် 30 အရွယ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
28 သို့မဟုတ် 29 ADCE ခန့်ဖြစ်သော “ကဲသာဘုရင်တိဗေရိ(Tiberius Caesar) နန်းစံသက်တစ်ဆယ့်ငါးနှစ်တွင်” [လုကာ. 3:1–2] စတင်၍ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်သည်ဟု ဆိုသော ဗတ္တိဇံဆရာယောဟန်၏နောက်တွင်ဖြစ်သည်
ရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ် ကျမ်းစာများအရ ယေရှု(ယေဇူး)၏ ဓမ္မအမှုတော်ဆောင်ခြင်းသည် တစ်နှစ် သို့မဟုတ် ရှင်ယောဟန်ခရစ်ဝင်ကျမ်းအရ သုံးနှစ် ကြာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်တွင် အသေခံခြင်းကို အစောဆုံး ယေဘုယျ လက်ခံသော အချိန်မှာ 29 ADCE ဖြစ်ပြီး၊ နောက်အကျဆုံး 36 ADCE ဖြစ်သည်
သမ္မာကျမ်းချက်များအရ ယေရှု(ယေဇူး)၏ သေဆုံးခြင်းသည် ပုန္တိပိလတ်(ပိလတ်တူး)ယုဒ(ဂျုဒ)ပြည်၏ ရောမအုပ်ချုပ်ရေး ကိုယ်စားလှယ် ဖြစ်စဉ်ကာလတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ယိုဆေဖော့(Josephus)နှင့် တက်စီတု(Tacitus) တို့ကလည်း ပုန္တိပိလတ်(ပိလတ်တူး)သည် ယေရှု(ယေဇူး)ကို ကွပ်မျက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
အုပ်ချုပ်ရေးကိုယ်စားလှယ်သည် 41-54 CE အတွင်း ကလောဒိနန်းစံစဉ်က မိတ်ဆက်ခဲ့သော အရပ်သားရာထူးဖြစ်သည်
သမိုင်းဝင် ပုန္တိပိလတ်(ပုံစီဦးပိလတ်တူး)သည် 26 နှင့် 36 CE အတွင်း၌ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဘုရင်ခံ[54]ရာထူးရှိခဲ့သည်
ခရစ်ယာန်အများစုက ယေရှု(ယေဇူး)၏ လက်ဝါးကပ်တိုင်ပေါ်တွင် အသေခံခြင်းကို မင်္ဂလာ သောကြာတွင် အထိမ်းအမှတ်ပြုလုပ်၍ သူ၏ ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းကို အီစတာ တနင်္ဂနွေတွင် ကျင်းပကြသည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
}'သမ္မာကျမ်းစာသဟဇာတ'ခရစ်ဝင်ကျမ်း လေးကျမ်းဖြစ်သော ရှင်မဿဲ(ရှင်မာတေဦး)၊ ရှင်မာကု၊ ရှင်လုကာနှင့် ရှင်ယောဟန် ကျမ်းတို့မှာ ယေရှု(ယေဇူး)၏ အတ္ထုပတ္တိအတွက် အဓိက အရင်းအမြစ်များဖြစ်သည်
သို့သော် ဤကျမ်းများသည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ ဂုဏ်သရေ ထွန်းလင်းရေးဦးတည်ချက်ဖြင့် ရေးသားထားသည်ဖြစ်၍ တိကျသော အတ္ထုပတ္တိ ပုံစံမျိုးမဟုတ်ပါ
ဥပမာ၊ ခရစ်ဝင်ကျမ်းများသည် ယေရှု(ယေဇူး)ကို မေရှိယ(မက်ဆီးယား)အဖြစ် အဓိကဖော်ပြသည်- သူသည် အံ့ဖွယ်သော အမှုတို့ကို ပြုပြီး ဂျူးဘုရာ:သခင်နှင့် အလွန်ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော ဆက်ဆံရေးရှိကြောင်းကို မကြာခဏ ဖော်ပြခြင်းခံရသည်- “ဘုရားသခင်၏ သားတော်” ဟူသော စကားစုကို ကျမ်းတစ်ခုစီတွင် အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ် ဂုဏ်ပုဒ် ထုတ်ဖော်သည်
[လုကာ 1:35][မဿဲမာတေဦး 16:16][မာကု 1:1][ယောဟန် 3:18] ခရစ်ဝင် ကျမ်း များ(အထူးသဖြင့် ရှင်မဿဲမာတေဦး) သည် ယေရှု(ယေဇူး)ဖွားမြင်ခြင်း ဘဝအသက်တာ၊ သေဆုံးခြင်းနှင့် ဟီဘရူးသမ္မာကျမ်း တွင် တွေ့ရသော နိမိတ်ဖတ်ထားခြင်းများ(ဥပမာ- အပျိုစင်ကညာမှမွေးဖွားခြင်း၊ အီဂျစ်သို့ ခရီးထွက်ခြင်း၊ ဟေရှာယအနာဂတ္တိကျမ်း 7:14 မှ ဧမာနွေလ(အေမာနူအဲလ်)နှင့် ဝေဒနာခံစားရသောကျွန်)ကို ပြည့်စုံစေသော ရှင်ပြန်ထမြောက်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်
သို့သော်၊ ဂျူးများ၏ ယုံကြည်ခြင်းဟု ထိုအချိန်က သတ်မှတ်သော အံ့ဖွယ်ကောင်းပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာယုံကြည်မှု နှင့်သက်ဆိုင်သော အကြောင်းအရာများကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းအားဖြင့် ဝေဖန်ရေးပညာရှင်များသည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ဘဝနှင့် ဓမ္မမှုဆောင်ရာ သမိုင်းကြောင်း သတင်းအချက်အလက်များကို ရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ် ကျမ်းစာများတွင် တွေ့ရှိကြသည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
}ခရစ်ဝင်ကျမ်းလေးကျမ်းမှ သုံးကျမ်းဖြစ်သော ရှင်မဿဲ(မာတေဦး)၊ ရှင်မာကု၊နှင့် ရှင်လုကာ ကျမ်းတို့မှာ ရာဇဝင်အကျဉ်းချုပ် ကျမ်း များဟု ခေါ်သည်၊ အကြောင်းမှာ ၎င်းတို့သည် ပါဝင်သည့်အကြောင်းအရာ၊ တင်ပြပုံအစီအစဉ်၊ ဘာသာစကားနှင့် ဝါကျနှင့်စာ ပိုဒ်များ အသွင်အပြင်မှာ အတော်ပင် ဆင်တူသောကြောင့်ဖြစ်သည်
ဤကျမ်းများ ကိုတူညီသောရှုထောင့်မှ တင်ပြထားသည်ဟု ယူဆကြသည်
လေးခုမြောက်သော ခရစ်ဝင်ကျမ်းဖြစ်သော ရှင်ယောဟန်မှာ အစစ်အမှန်မဟုတ်သော ကျမ်းများနှင့် ကွဲပြားသကဲ့သို့ ဤသုံးကျမ်းနှင့်လည်းများစွာ ကွဲပြားသည်
အရင်းမြစ်နှစ်ခု မှန်းဆချက်အရ ရှင်မာကုသည် ရှင်မဿဲ(မာတေဦး)နှင့် ရှင်လုကာအတွက် အရင်းအမြစ် ဖြစ်သည်
၎င်းကျမ်း နှစ်ခုလုံးသည် ပျောက်ဆုံးနေသည်ဟုဆိုသော က္ခကျမ်း ဟုခေါ်သည့် အရင်းအမြစ်ကို သီးခြားစီ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ရှင်မာကုသည် ယေရှု(ယေဇူး)ဗတ္တိဇံခံသည့်ဖြစ်ရပ်မှသည် ဗလာဖြစ်သွားသောသချိုင်းအထိ အစဉ်လိုက်ဖော်ပြပြီး ထာဝရဘုရားသခင်၏ နိုင်ငံတော်အကြောင်း သင်ခန်းစာပေးပုံပြင်များ ပါဝင်သည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
}ကျမ်းစာ တစ်ခုစီသည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ဘဝနှင့် အဓိပ္ပာယ်ကို ကွဲပြားစွာ ပုံဖော်သည်
ရှင်ယောဟန်ခရစ်ဝင်ကျမ်းသည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ မဟုတ်ဘဲ ယေရှု(ယေဇူး)သည် ဘုရားသခင်၏ အမှတ်အသားအဖြစ် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှု နှင့်သက်ဆိုင်သော တင်ပြမှုဖြစ်သည်
ခေတ်သစ်ပညာရှင်တစ်ဦးက ဤပုံဇာတ်လမ်းလေးခုကို တစ်ခုအဖြစ် ပူးပေါင်းရန်မှာ မူလတစ်ခုချင်းမှ မတူညီမှုတစ်ခုစီယူခြင်းဖြင့် ငါးခုမြောက်ပုံဇာတ်လမ်းကို ဖန်တီးခြင်းသာ ဖြစ်သည်ဟု ရေးသားသည်
ရှင်မာကုသည် ယေရှု(ယေဇူး)ကို သူရဲကောင်း၊ အလုပ်နှင့်သက်သေပြပြီး စွမ်းပကားကြီးမားသည့် လုပ်ဆောင်ချက်များပြုလုပ်သူ အဖြစ် တင်ပြသည်
ရှင်မဿဲ(ရှင်မာတေဦး)က ယေရှု(ယေဇူး)ကို ဟီဘရူး နိမိတ်၏ ပြည့်စုံခြင်းအဖြစ်နှင့် မောရှေ(မိုးဇက်)ထက် ကြီးမြတ်သူအဖြစ်အထူး ပုံဖော်သည်
ရှင်လုကာက ယေရှု(ယေဇူး)၏ အံ့ဩဖွယ်စွမ်းပကားနှင့် ဆင်းရဲသားများ၊ မိန်းမများနှင့် တပါးအမျိုးသားများအပေါ် သူ၏ထောက်မမှုတို့ကို အလေးပေးဖော်ပြသည်
ရှင်ယောဟန်သည် ယေရှု(ယေဇူး)၏ လူသားဘဝကို ထာဝရ နှုတ်ကပတ်တော်၏ ထင်ရှားမှုအဖြစ် ရှုမြင်သည်
ယေရှု(ယေဇူး)သည် မေထုံမရှိပဲ by Holy Spirit မွေးဖွားလာသည်
ယေရှု(ယေဇူး)ကားတိုင်တွင် အသေခံပြီး၊ ၃ရက်မြောက်နေ့တွင် ကျမ်းစာနှင့်အညီ ရှင်ပြန်ထမြောက်သည်
ယေရှု(ယေဇူး)သည်အသက်ရှင်သောဘုရားဖြစ်သည်..ဟု ခရစ်ယာန်များကယုံကြည်သည်
{ကွင်းစကွင်းပိတ်ထဲရှိ နာမည်များမှာ မြန်မာပြည်ကက်သလစ် အသင်းတော်၏ အခေါ်အဝေါ်များဖြစ်သည်
အချို့သောနာမည်များကို ကွင်းထဲတွင် နှစ်မျိုးဖော်ပြထားပြီး အရှေ့စာလုံးမှာ မြန်မာပြည်နှစ်ခြင်းအသင်းတော် အခေါ်အဝေါ်ပြဖြစ်ပြီး ပုဒ်ဖြတ်(၊)၏ အနောက်စာလုံးမှာ ကက်သလစ်အခေါ်အဝေါ်ဖြစ်သည်
ညိုမီးဝါလရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyomeewarla)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ထီဖောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီဖောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၆၃ ဦး၊ မ ၃၆၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား မိသားစု သည် များမကြာမီကမှ သတ်မှတ်လိုက်သော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး မွန်-ခမာ ဘာသာစကားများ ပင်ဖြစ်သည်
အရှေ့တောင်အာရှ၏ ကြီးမားသော ဘာသာစကား မိသားစု ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်း နယ်စပ်တစ်လျောက်တွင်လည်း ပျံ့နှံ့တည်ရှိသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဆိုသည့် အမည်မှာ "တောင်ပိုင်း" နှင့် "အာရှ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် လက်တင်စကားလုံးများ ဖြစ်သည်
ဤဘာသာစကားများတွင် ဗီယက်နမ်၊ ခမာ နှင့် မွန်ဘာသာစကား များ၌သာလျှင် ရှည်ကြာသည့် သမိုင်းမှတ်တမ်းမှတ်ရာများ ရှိပြီး ဗီယက်နမ်ဘာသာစကား နှင့် ခမာဘာသာစကား သာလျှင် တရားဝင်ရုံးသုံးဘာသာစကား အဆင့်တွင် ရှိသည်
အခြားသော အနွယ်ဝင် ဘာသာစကားများမှာ လူနည်းစုများကသာ ပြောဆိုကြသည်
မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ စုစုပေါင်း ၁၆၈ ခုရှိသည်
၎င်းတို့မှ မိသားစု ၁၃ မျိုးခွဲခြားထားပြီး ထုံးစံအားဖြင့် မွန်-ခမာ အုပ်စုနှင့် မန်ဒါ အုပ်စု ဟူ၍ အုပ်စုနှစ်စု ခွဲခြားသည်
သို့သော်လည်း များမကြာမီကပင် အုပ်စုသုံးစု(မန်ဒါ၊ နျူကလိယား မွန်-ခမာ နှင့် ခါစီ-ခမစ်)အနေဖြင့် ခွဲခြားသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများသည် အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ နီပေါနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ တစ်ဝှမ်း အဆက်အစပ်မရှိ ပျံ့နှံ့နေပြီး ၎င်းတို့ကြားတွင် အခြားသော ဘာသာစကားပြောဆိုသည့် နယ်များက ပိုင်းခြားထားသည်
၎င်းသည် အရှေ့တောင်အာရှတွင် အရင်းခံပေါက်ဖွားသော ဘာသာစကားဖြစ်ပုံရပြီး နောက်တွင် ပျံ့နှံသွားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှုမှာ ဝဏ္ဏသံငယ် ပုံစံဖြစ်သည်
အခြေခံ နာမ် နှင့် တြိယာ များသည် ဝဏ္ဏသံငယ်နောက်တွင် ဝဏ္ဏသံပြည့် ပေါင်းစပ်ထားသော ပုံစံဖြစ်သည်
အတော်များများတွင် ကြားညှပ်အသံများ(infixes) ရှိကြသည်
ဥပမာ တဂလော့ဘာသာစကားတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာမှ graduate ဆိုသည့် စကားလုံးကို ငှားယူထားသည်
"I graduated" ဟုသော စာကြောင်းကို တဂလော့ဘာသာစကားဖြင့် ပြောဆိုမည်ဆိုလျှင် "grumaduate" ဟူ၍ တြိယာစာလုံး၏ ကြားအတွင်းဘက်တွင် ကတ္တားကို ညှပ်၍ ပြောဆိုသည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကားများ၏ ထူးခြားမှု နောက်တစ်ခုမှာ သရသံများ လွန်စွာများပြားခြင်း ဖြစ်သည်
ဩစထြိုအေးရှားတစ် ဘာသာစကား အတော်များများသည် ရှေးဟောင်း ခမာအက္ခရာများ၊ ထိုင်း အက္ခရာများနှင့် လာအို အက္ခရာများကို အသုံးပြုကြသည်
ဗီယက်နမ်ဘာသာစကားသည် ယခင်က တရုတ်စာလုံးများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို သုံးခဲ့သော်လည်း ၂၀ ရာစုနှစ်တွင် လက်တင် အက္ခရာများကို အခြေခံသည့် စာရေးစနစ်ကို ပြောင်းလဲ အသုံးပြုကြသည်
ယာကြီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ယာကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယာကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၅ ဦး၊ မ ၁၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗမာပြည်မှ ပေးစာစာအုပ်သည် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်ရေးသားခဲ့သော ဆောင်းပါးများကို စုစည်းထားသော စာအုပ်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ ဂျပန်ဘာသာတို့ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဆင်စုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinsu)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ကျောက်ရေတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ရေတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၉ ဦး၊ မ ၁၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၅၅ ဦး နေထိုင်သည်
နှစ်ပေါင်းများစွာဖြစ်နေသော အနာ (အိုင်းအမာ)ကြီး၏ အပေါက် ၉-ပေါက်တို့ကဲ့သို့ ဤခန္ဓာကိုယ်ကြီး၏ အပေါက်ကိုးပေါက်တို့မှလည်း ရွံရှာဖွယ်, စက်ဆုပ်ဖွယ်, မကောင်းသောအနံ့အသက်များသာ အတိဖြစ်သောဝတ္ထုများ ယိုစီးထွက်ကျနေပေ၏
ထို့ကြောင့် ဤကိုယ်ကာယ၌ ငြီးငွေ့စိတ်ပျက် (ဖွယ် ဖြစ်အောင် အားထုတ်)ကြကုန်လော့ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဒတ်မော သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ၊ ဒယ်ဗွန် တောင်ပိုင်းရှိ ကုန်းမြင့် ဒေသတစ်ခုဖြစ်သည်
မြေရိုင်းလွင်ပြင် နှင့် အနီးတစ်ဝိုက်ရှိ မြေများကို အမျိုးသားဥယျာဉ် အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်ချက်ဖြင့် ၁၉၅၁ ခုနှစ်ကတည်းက ကာကွယ်ထားသည်
ဒတ်မော အမျိုးသားဥယျာဉ် သည် ၉၅၄ စတုရန်း ကီလိုမီတာ (၃၆၈ စတုရန်းမိုင်) အကျယ်အဝန်း ရှိသည်
ကုန်းမြင့်ဒေသကို ဖြစ်ပေါ်သည့် နှမ်းဖတ်ကျောက်တုံးများ သည် ဘူမိဗေဒသမိုင်း၏ ကာဗွန် နီဖာရပ်ကာလမှ စတင်သည်
ရှုမျှော်ခင်းအတွင်း တောရ် ဟုခေါ်သည့် နှမ်းဖတ်ကျောက်များပေါ်ထွက်နေသည့် တောင်ထိပ်များ ပါဝင်သည့် မြေရိုင်းလွင်ပြင်ပါဝင်ပြီး ဒတ်မောရှိ တောရိုင်းတိရိစ္ဆာန်များ အတွက် ကျက်စားရာ နေရာများအဖြစ် ထောက်ပံ့ပေးလျှက် ရှိသည်
အမြင့်ဆုံးနေရာမှာ ဟိုင်း ဝီလ်ဟေး ဖြစ်ပြီး ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ၆၂၁ မီတာ (၂,၀၃၇ ပေ) မြင့်သည်
ပတ်ဝန်းကျင် တစ်ခုလုံးသည် ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာများ ကြွယ်ဝသည်
ဒတ်မော အမျိုးသား ဥယျာဉ် ကို ဒတ်မော အမျိုးသားဥယျာဉ် အာဏာပိုင် အဖွဲ့ မှ စီမံခန့်ခွဲပြီး အဖွဲ့ဝင် ၂၂ ဦးကို ဒယ်ဗွန် ကောင်တီ ကောင်စီ ၊ ဒေသဆိုင်ရာ ခရိုင်ကောင်စီများ နှင့် အစိုးရတို့မှ ရွေးထုတ်ထားသည်
ဒတ်မော ၏ အချို့သော အစိတ်အပိုင်းများကို စစ်တပ်၏ သေနတ်ပစ်ကွင်း အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော် အသုံးပြုခဲ့သည်
ဒတ်မော တွင် ပြည်သူများအား မြေနေရာများအား အသုံးပြုခွင့် (သေနတ်ပစ်ကွင်းသို့ ကန့်သတ်ဝင်ရောက်ခွင့် အပါအဝင်) ကျယ်ပြန့်စွာ ပေးထားပြီး ၎င်းသည် လူကြိုက်များသော ခရီးသွားများ လည်ပတ်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး ဖြစ်ပြီး ၁၄ ရာစုတွင် မွန်ဘုရင် ဓမ္မစေတီမင်းမှ ရွှေတိဂုံဘုရားသို့ သွန်းလုပ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံစေတီသို့ လှူဒါန်းသည့် ခေါင်းလောင်းကြီးများအနက် ပထမဦးဆုံး ခေါင်းလောင်းကြီး ဖြစ်သည်
၁၆ ရာစုတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး ဒီဗရစ်တို ခေါ် ငဇင်ကာမှ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရွှေတိဂုံဘုရား ကုန်းတော်ပေါ်မှ အဓမ္မယူငင်သွားပြီးနောက် ဖောင်ဖြင့် သယ်ယူရန် ကြိုးစားစဉ် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သံလျင်မြို့အကြား မြစ်သုံးခုဆုံရာ နေရာတွင် နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်
၎င်းခေါင်းလောင်းတော်ကြီးမှာ ယခုထက်တိုင် မြစ်အောက်တွင် နစ်မြုပ်နေဆဲဖြစ်ပြီး ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းမှုများမှာ အောင်မြင်ခြင်း မရှိသေးပေ
သို့သော် သူ့ခန့်အပ်ထားခဲ့သော ဥပိုက်၊ သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ် ၄ယောက်တို့သည် အိမ်ထောင်စု စာရင်းသာမကပဲ အခွန်ပါ ကောက်ယူခဲ့ကြရာ ကြေးနီ ပိဿာချိန် ၁၈၀ဝ၀ဝ ရရှိသည်
ဓမ္မစေတီမင်းအား ဆက်သသော အခါတွင် ဘုရင်က စိတ်ဆိုးပြီး ၎င်းကြေးများကို ပြည်သူတို့ထံ ပြန်လည် ပေးအပ်စေသည်
ပြည်သူတို့က ဘုရင်အား သူတို့ ပြန်မယူလိုဘဲ သင့်တော်ရာ ကောင်းမှုပြုရန် ဘုရင်အား ပြောသဖြင့် အမတ်ကြီး ဗညားအိန်အား ခေါင်းလောင်း အဖြစ် သွန်းစေခဲ့သည်
ပဲခူးမြို့ ရွှေမော်ဓောဘုရား၏ ရာဟုထောင့် အနောက်ဘက် မြေကွက်လပ်တွင် ၁၄၈၄ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၅ ရက်နေ့ (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၁-ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း (၈)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့) တွင် စတင်၍ ပွဲသဘင် ကျင်းပ၍ သွန်းလောင်းခဲ့သည်
အခါပေးခဲ့သော ဆရာတို့မှာ ဇေယျာဗာဟု၊ ရာဇာဗာဟု၊ ပဲခူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်၊ သင်္ဃရာဇာ ဆရာတို့ ဖြစ်သည်
လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်က ခေါင်းလောင်း သွန်းလောင်းသော အချိန်မှာ မိချောင်းနက္ခတ် ဖြစ်သဖြင့် အသံကောင်းစွာ မမြည်နိုင်ဟု ဟောကြားခဲ့သည်
ဘုရင်က ဟောကြားချက် မမှန်လျှင် ဆွေခုနှစ်ဆက် မျိုးခုနစ်ဆက် အပြစ်ပေးမည်
ဟောကြားချက် မှန်လျှင် သူကောင်းပြုမည်ဟု ပြောကြားခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး ပြီးသော အခါတွင် အသံမမည်သောကြောင့် လောကညဏပဏ္ဏိတ် အမတ်အား ရာဇ ပရောဟိတ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
များမကြာ အမြို့မြို့ အိမ်ရှိစာရင်းကို ယူစေ အမိန့်ရှိ၍ ဥပိုက်အမတ်နှင့် သမန္တရာဇ်၊ တုရင်ရာဇာ၊ စွန္တရာဇ် အမတ်လေးယောက်ကို ခန့်၍ သွားလေသော် အိမ်ရှိတိုင်းက ရုံမှတ်ကြေး တစ်သန်းရှစ်သိန်းရကြောင်းကို ကြားတော်မူလျှင် အိမ်ရှိကိုသာ သိလို၍ ခန့်ထားသည်ကို ဆင်းရဲသူ၊ ဆင်းရဲသားတို့ကြေးကို ခံယူကောက်မည်လောဟူ၍ အမတ်လေးယောက်တို့ကို အပြစ်ပေး၍ ကြေးကိုတုံ့စေ အမိန့်တော်ရှိသည်ကို အမြို့မြို့ကျေးလက်သားတို့က သင့်ရာကောင်းမှုတော်ဖြစ်အောင် လှူတော်မူပါ
ကျွန်တော်တို့ မယူပါပြီဆိုသောကြောင့်  ဒဂုံဆံတော်ရှင်မှာ ဆွဲရအောင် ခေါင်းလောင်းကြီး သွန်းစေဟု ဗညားအိန်အမတ်ကြီးကို ခန့်၍  *:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးမှာ စောက် (၁၂) တောင် အဝ (၈) တောင် ရှိသည်
ခေါင်းလောင်းကြီး၏ အလယ်ဖောင်းရစ်တွင် နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူပါသော ဖောင်းကြွဘုရား (၂၈) ဆူပါပြီး ၎င်း၏ အပေါ်ဘက်တွင် အတွဲတစ်တွဲလျှင် ကျောက်သံပတ္တမြား (၄၅) လုံး ပါရှိသော အတွဲ (၄၅) တွဲ၊ အတန်း (၂) တန်း ပါရှိသဖြင့် (၄၅လုံး x ၄၅တွဲ x ၂တန်း) စုစုပေါင်း ကျောက်သံပတ္တမြားပေါင်း ၄၀၅၀ လုံး ပါရှိသည်
ယခုလက်ရှိ အခြေအနေတွင် ခေါင်းလောင်းကြီး၏ ကွင်းမှာ အနည်းငယ် ကွဲအက်လျက် ရှိပြီး ကျောက်သံပတ္တမြား ဒုတိယတွဲမှာ အနည်းငယ် ပြုတ်လျက် ရှိသည်
ဖယောင်းပုံစောက် ၁၂ တောင်၊ အဝ ၇ တောင် သွန်းမည်ရှိရာတွင် အခါပေးသူ ဇေယဗာဟု၊  ရာဇာဗာဟု၊ ပဲကူးသမုတ္တရာ နန္ဒစည်သူကျော်တို့ကို သင်္ဃရာဇာ ဆရာလေးပါး ပေး၍ တပေါင်းလ္ဆန်း ရှစ်ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့၊ သိဟ်လက်တွင် မင်းလည်း ကိုယ်တော်နှင့် မိဖုရား ကိုယ်လုပ်တော်တို့အပြင် အမတ်ပြည်သူတို့ကို ပွဲသဘင်ကြီးစွာ ခင်းရာတွင် လောကဉာဏဆရာသည် မင်းကိုလျှောက်သည်ကား ခေါင်းလောင်းတော်သည် သွန်းပြီးလျှင် အပြစ်အဆာမရှိ ချောမောလိမ့်မည်
ထိုအခါ အသံမရရှိလမည်၊ လျှောက်သည်ကို အထက်က သည့်ကဲ့သို့ဖြစ်မည်ကို မလျှောက်မထား ယခုမှ လျှောက်ဆိုသော်၊ ဆိုသည့်အတိုင်း မမှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက်တိုင် အပြစ်ပေးမည်
ဆိုသည့်အတိုင်း မှန်လျှင် အမျိုး ၇ဆက် ကောင်းအောင် ပြုမည်ဟု အမိန့်တော်ရှိသည်နှင့် သွန်းပြီးသော် ထိုဆရာဆိုတိုင်း ရှိသည်နှင့် ခေါ်၍ မေးတော်မူသော် ဆရာတို့ပေးသည့် အခါသည် နက္ခတ် ၆ လုံး ဖြစ်သည်
နက္ခတ် ၆ လုံးတို့သည် မိချောင်းနက္ခတ်၊ မိချောင်းတို့သည် လျှာမရှိဖြစ်၍ မမြည်နိုင် ရှိရသည်ဟု လျှောက်လေသည်
မင်းလည်းကြားလျှင် အမှန်ပင် ဖြစ်ချေသည်ဟု ဆုကြီးလာဘ်ကြီးပေး၍ ရာဇပုဟောဟိတ် အမည်ကိုလည်း ပေးတော်မူသည်
ခေါင်းလောင်းကိုလည်း ဒဂုံဆံတော်ရှင် ဘုရားမှာ ဆုတောင်းဆုယူပြု၍ ဆွဲထားပြီးလျှင် ဟံသာဝတီမြို့တော်သို့ ပြန်တော်မူသည်
*:(စာမူအတိုင်း ရေးသားသည်
ဓမ္မစေတီမင်းသည် ထိုခေါင်းလောင်းကို  သွန်းလောင်းပြီးသော အခါတွင် ရွှေလှေ ရွှေလှောင်း ရွှေဖောင်တို့ဖြင့် တင်ဆောင်လာပြီး မြန်မာသက္ကရာဇ် ၈၅၂ ခုနှစ် ကဆုန်လဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ဒဂုံ (ယခု ရန်ကုန်) ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ မတင်လှူဒါန်းခဲ့ရာ ကဆုန်လဆန်း ၉ ရက်နေ့တွင် ပြီးစီး၍ ကဆုန်လဆန်း ၁၁ ရက်တွင် ရေစက်ချ လှူဒါန်းခဲ့သည်
တစ်ပြိုင်တည်းမှာပင် ၅၀ဝ ပိဿာ ရှိ ခေါင်းလောင်း အသေး လည်း သွန်းလောင်း လှူတန်း ခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးသည် ရွှေတိဂုံဘုရား (စနေဒေါင့်) ကုန်းတော်ပေါ်တွင် ၁၂၃ နှစ်တိတိ တည်ရှိခဲ့သည်
နောင် နှစ်တစ်ရာ ကြာပြီးနောက် ၁၅၈၂ ခုတွင် အီတလီ ကျောက်ကုန်သည် ဂစပါရို ဘယ်ဘီသည် ရွှေတိဂုံ ဘုရား သို့ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရွှေတိဂုံ ဘုရားကို အသေးစိတ် မှတ်တမ်းတင် ခဲ့သည်
သူရေးခဲ့သည်မှာ "ကျွန်ုပ် တွေ့ခဲ့ရသည်မှာ အလွန်ခမ်းနားသော ခန်းမကြီးထဲတွင် အလွန့်အလွန် ကြီးမားသော ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိပြီး အတိုင်းအတာ အားဖြင့် ခြောက်လှမ်း နှင့် သုံးဖန် ရှိပြီး အထက်မှ အောက်သို့ စာလုံးတစ်ခုနှင့် တစ်ခုပူးကပ်နေသောစာများ အပြည့်ရေးထားပြီး ဖက်ရမည်ပုံ မပေါ်ပေ
"၁၅၃၀ ခုတွင် မွန် ဘုရင်များ၏ အာဏာစက် ကျဆင်းလာပြီး ၁၅၃၅ ခုတွင် အောက်ပြည်သည် အထက်ပြည်နှင့် ခြားနားသွားသည်
တစ်ချိန်တည်းမှာ ဥရောပ ကုန်သည် နှင့် စွန့်စားရှာဖွေသူ များ အောက်မြန်မာပြည် သို့ ရောက်လာကြသည်
၁၅၉၀ ခုနှစ်များတွင် ပေါ်တူဂီ လူမျိုး စွန့်စားရှာဖွေသူ ဖီလစ် ဒီ ဘရုတ်တို ရ နီကုတ် အား စီရမ်(သန်လျင်)တွင် အောက်မြန်မာပြည် အုပ်ချူပ်သူများ က ကုန်သွယ်ရုံး ဖွင့်ခွင့် ပေးလိုက်သည်
၁၆၀ဝ ခုတွင် သူ၏ ဩဇာမှာ မြစ်ကြောင်း တစ်လျှောက် ဘေးပတ်ဝန်းကျင် အပါအဝင် ဒဂုံ အထိ ရောက်သည်
၁၆၀၈ ခု (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၉၇၄ခု တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့) နေ့လယ် ၁၂ နာရီတွင် တွင် ဒီဘရစ်တို သည် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်မှ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို တောင်ပေါ်မှ လှိမ့်ချ၍ မြစ်တွင် ဆင်များဖြင့်ဆွဲကာ ပုဇွန်တောင် ရေလက်ကြားတွင် ဖေါင်ပေါ်သို့ တင်ခဲ့သည်
ခေါင်းလောင်းကြီး နှင့် ဖောင်သည် သန်လျှင်မှစ၍  မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် ခရီးနှင်ခဲ့သည်
သို့သော် ရန်ကုန်မြို့နှင့် သန်လျှင်မြို့ ကြားပဲခူးမြစ် နှင့် ရန်ကုန်မြစ် ဆုံရာ မြစ်ဆုံ ခေါ် နေရာတွင် ဖောင်ပျက်ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး မှာ ရေအောက် သို့ ကျသွားခဲ့သည်
ဒီ ဘရစ်တို လည်း ရေအောက် ပါသွားခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီ တို့လည်း ၎င်းကိုခိုးယူခြင်းကြောင့် အထိနာသည်
ပေါ်တူဂီ ဂတ်ရုံးအား ဒေါသထွက်သော ဗမာများက တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီး မှတ်တမ်းများအရ ပေါ်တူဂီ ခေါင်းဆောင်မှာ ဝါးရင်းတုတ်ဖြင့် တစ်ချက်ခြင်း ရိုက်၍ တဖြည်းဖြည်းခြင်း သေစေသည်ဟု ဆိုသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးနှင့်အတူ ဘုရင်မကြီး ရှင်စောပုမှ ကျိုက္ခမီရေလယ်ဘုရားသို့ လှူဒါန်းရန်အတွက် ဦးသာဆွေ ခေါင်းဆောင်သော အဖွဲ့မှ သွန်းလုပ်ထားသော ဉာဏ်တော် ၇ တောင် ရွှေသားစင်စစ် အလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ၊ လုံအိုးကွဲသွားသောကြောင့် ဉာဏ်တော် ၇ တောင်တွင် တစ်မိုက်လျော့သော ရွှေသားအလေးချိန် (၃) တန်ရှိသည့် ရပ်တော်မူ ဘုရားတစ်ဆူ စုစုပေါင်း ရွှေ (၆)တန်နှင့် တန်ချိန် ၆၀ ခန့် ရှိသည့် အခြားခေါင်းလောင်း အသေးတစ်လုံးတို့လည်း အတူတကွ နစ်မြုပ်သွားခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
နစ်မြုပ်နေသော နေရာမှာ ရေအနက် (၂၇)ပေ မြေကြီးအောက် (၂၅) ပေ စုစုပေါင်း (၅၂) ပေ တွင် ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ရန်ကုန်ရှိ သမိုင်း အထောက်အထားများ အရ ၁၈၀ဝ ခုတွင် ခေါင်းလောင်းကြီးကျရာနေရာတွင် ဝဲကတော့ ထိုးသည်ဟု ပါသည်မှတပါး  ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူမှု မရှိခြေ
ယခုခေတ် လူကြီးများပင် ၎င်း  ဝဲကတော့ ကို မျက်မြင် ကိုယ်တွေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
ပေ ၄၀ သာရှိပြီး ရေအောက်ရွှံညွှန်များမှာ နောက်ထက် ပေ ၄၀ လောက် ရှိမည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းရွှံညွှန်များထဲတွင် ခေါင်းလောင်း ရှိပေမည်
စဉ့်ကူးမင်း ခေါင်းလောင်းတော် ခေါင်းလောင်း အသေးသည်လည်း ဗြိတိသျှ သိုက်သမား (British Prize Agent) များက ၁၈၂၄-ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်မှ ယူဆောင်ရာ လှိုင်မြစ်တွင်း ကျနေရစ်ခဲ့သည်
သို့သော် ဗြိတိသျှ တို့ စွန့်လွှတ်ခဲ့သော် ၎င်းခေါင်းလောင်းအား ရွာသားများက ဆယ်ယူခဲ့ပြီး စေတီတော်ထက်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန်အကြိမ်ကြိမ် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
မြန်မာတို့က ခေါင်းလောင်းကြီးအား မူလ တည်ရှိရာ စေတီတော်သို့ ပြန်ပို့လျှင် ကူညီမည်ဟု ဆိုသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့လည်း မစဉ်းစားပဲ ခေါင်းညိတ်ခဲ့သည်
မြန်မာတို့တွင် ဉာဏ်နီဉာဏ်နက် ရှိသည်
ရေငုတ်သမားများက ခေါင်းလောင်း၏ အောက်တွင် ဝါးလုံးခေါင်းများ တစ်လုံးခြင်းသယ်ယူထည့်ပြီးစုပေါင်းတွဲချည်ကာ ရေပေါ်ပေါ်စေသည်
၎င်းကြိုးစားချက်သည် ထိုအချိန်က မြန်မာတို့ အမျိုးသားရေးရစေခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာနမှ ဦးစီး၍ ရှာဖွေခွင့်လျှောက်ထားသူ ဦးကြိုင်၊ ဦးတင်ရွှေ၊ ဦးစိုးလွင်တို့ပါဝင်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးအဖွဲ့က ၁၉၈၇-ခုနှစ်တွင်၎င်း၊  ၁၉၈၉-ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်၎င်း၊  ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရန် ဒေါပုံမြစ်ဝ မြစ်သုံးဆိုင် ရေပြင်ကျယ်၌ ကွင်းဆင်းဆည်ယူမှုလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ခေတ်မီကိရိယာပစ္စည်းများ မပြည့်စုံ၍၎င်း၊ မြစ်ရေ၊ ဒီရေ အဟန့်အတားများကြောင့် ဩဂုတ်လတွင် ဆယ်ယူမှုလုပ်ငန်း ခေတ္တရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
(ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူရန် ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဦးကျော်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့မှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၉ တွင် ဦးသိန်းထွန်းနှင့် အဖွဲ့ကလည်းကောင်း ကြိုးစားခဲ့သည်ဟု သိရသည်
၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှ ၁၉၉၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လအတွင်း အမေရိကန်လူမျိုး ရေငုပ်သမား ဂျင်ဘလန့် (Jim Blunt)က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှာဖွေရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
(သုံးလအတွင်း ခေါင်းလောင်းရှာဖွေရန် ၁၁၅ ကြိမ် ရေငုပ်ခဲ့ဖူးသည်
ခေါင်းလောင်းကြီးကို လက်ဖြင့် ထိတွေ့ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းအနီးတွင် သင်္ဘောပျက်ရှိကြောင်း ၁၆ ဒီဂရီ ၄၆ ဒသမ ဝ၀ဝ မိနစ်မြောက်နှင့် ၉၆ ဒီဂရီ ၁၂ ဒသမ ၁၃၀ အရှေ့တွင် တည်ရှိသည်ဟု အခိုင်အမာ ပြောကြားခဲ့သည်
၁၉၉၆-ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းက ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံပြီး ခေါင်းလောင်းကြီးကို ရှာဖွေခွင့်ပြုခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတည်နေရာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် ခေါင်းလောင်းကြီး အပေါ်သို့ တင်ယူရေးအတွက် အခက်အခဲများ ရှိကြောင်း တင်ပြခဲ့သည်
ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က မြန်မာနည်း၊ မြန်မာ့ဟန် မြန်မာ့အဆင့်မြင့် နည်းပညာဖြင့်အကြိမ်ကြိမ် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
ပထမအကြိမ်မှာ ၁၉၉၇ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၀ ရက်မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် အထိ ၃၂ ရက်ကြာ ခဲ့သည်
ရေငုပ်သမား အခက်အခဲကြောင့် ပထမအကြိမ် ဆယ်ယူခြင်းကို လက်လျှော့ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သောင်တူးစက် (၁၅၀၂) ဖြင့် ရှာဖွေရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ရာ ၁၉၉၈ ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၁ ရက် ညနေ ၃ နာရီခွဲ အချိန်တွင် ခေါင်းလောင်းကြီး ရှိသော နေရာကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် သောင်တူးစက် (၁၀၀၀) ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း လုပ်အား မနိုင်သဖြင့် ရပ်တန့်ခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့မှာ ယခုတိုင် ဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းဆဲ ဖြစ်သည်
(အလားတူ ၁၉၉၇၊ ၉၈၊ ၉၉ ခုနှစ်များ ဦးစံလင်းမှလည်းကောင်း၊ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့တော်စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ လည်းကောင်း၊ ၁၉၉၈ တွင် ဒေါ်အေးသိန်းနှင့် အဖွဲ့မှလည်းကောင်းခေါင်းလောင်းကို ရှာဖွေဆယ်ယူရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
မြန်မာ အစိုးရသည် အင်္ဂလိပ် ရေငုတ်၊ ဇီဝ၊ ရှေးဟောင်း နှင့် စွမ်းအင် ပညာရှင် မိုက် ဟက်ခြာ (Mike Hatcher) အား ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဖော်ယူ၍ စေတီတော်သို့ ပြန်လည် ပို့ဆောင်ရန် အကူအညီ ရယူခဲ့သည်
ဂျပန်၊ ဩစတြေးလျ နှင့် အမေရိကန် တို့ပါဝင်သော ၎င်း လုပ်ငန်းကို ဟက်ခြာ က သဘောတူခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားရေး အကျိုးဆောင် ရစ်ချတ် ဂရီ က အားတက်သရော ပါဝင်၍ ရန်ပုံငွေရှာခဲ့သည်
၎င်းလုပ်ငန်းကို အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အဆင့်ထိ စိတ်ဝင်စားစေသည်မှာ သံသယ ရှိစရာ မလိုပါ
ဂျာမန် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီ တစ်ခုကလည်း ၎င်း စွန့်စားခန်းကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးမည် ဖြစ်ပြီး "ဒီတူးဖော်ရေးသာ အောင်မြင်ခဲ့လျှင် ဗုဒ္ဓဘာသာ နဲ့ပတ်သက်လို့ ဒါဟာ ခရစ်ယာန်မှာ လိုတရ ခွက် (Holy Grail) ရသလိုပါပဲ" ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဘာသာရေး ကိုင်းရှိုင်းသော မြန်မာ တို့ကမူ ဗုဒ္ဓ၏ မြင့်မြတ်သော် အမွေကို ပြန်လည်ထိမ်းသိမ်းခြင်းဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ၏ ကံ ပြန်လည်ကောင်းမွန် လာလိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်းသည် မြင့်မြတ်သောမင်း နှင့် သူ၏ ပြည်သူပြည်သားများ၏ ဆုံးရှုံးနေသော အမွေကို ပြန်လည် ရရှိကြမှာ သေချာပါသည်
ထို့အပြင် ၎င်းခေါင်းလောင်းတွင် ရေးထိုးထားသော စာများက သမိုင်း နှင့် ဘာသာစကား ပညာရှင် တို့အတွက် အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော အထောက်အထားပင် ဖြစ်ပေမည်
မိုက် ဟက်ခြာ နှင့် ၎င်း၏ အဖွဲ့ များက ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို ၂၀ဝ၁ တွင် စရန် ရည်ရွယ် ခဲ့ပြီး ခေါင်းလောင်းကြီး၏ နေရာကို အတိအကျ စရှာရန် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဘီဘီစီ၏ သတင်းကြေညာချက်ကြောင့် လူအများ ၎င်းဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သော်လည်း မဖြစ်မြောက်ခဲ့ပေ
ထင်ဆချက်အရ ၂၀ဝ၀ ဇူလိုင်လ တွင် ၎င်းအဖွဲ့သည် အင်ဒိုနီးရှား ဆယ်ယူရေး ပြဿနာ ကြောင့် ကြံ့ကြာခဲ့ခြင်း ဖြစ်ဟန်တူသည်
ထိုဆယ်ယူခြင်း လုပ်ငန်းသာ စခဲ့လျှင် ရေငုတ်သမားများသည် ညကြည့်မှန် တက်ထားသော ခေါင်းစွက်များဖြင့် အတူ copper sulfate ရှာဖွေရေး ကိရိယာများဖြင့် ခေါင်းလောင်းကို ရှာမည်ဖြစ်သည်
(၂၀၁၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မှတ်တမ်းသတင်းရိုက်ကူးသူနှင့် စူးစမ်းရှာဖွေသူ မစ္စတာ ဒါမီယန်လေးနှင့်အဖွဲ့ အသံလှိုင်း ပြန်ကိရိယာဖြင့် မြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက် စကန်လုပ်ကြည့်သည့်အခါ ခေါင်းလောင်းပုံ နှင့်အလွန်တူသော ပုံရိပ်တစ်ခုကို ဖမ်းရသည့်တိုင် ခေါင်းလောင်း ဟုတ်မဟုတ်ကို မပြောနိုင်သေးကြောင်း ဆက်လက်ရှာဖွေရန် လိုအပ်ကြောင်းသာ ပြောကြားခဲ့သည်
၂၀၁၂-ခု၊ မတ်လ(၁၆)ရက်တွင် ရန်ကုန်မြစ်-ပဲခူးမြစ်-ပုဇွန်တောင်ချောင်းတို့ ဆုံရာအလယ်တွင် နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော်တိုင် နစ်မြုပ်နေသော ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို အမေရိကန်နိုင်ငံမှ လွှတ်တင်ထားသော နာဆာ Land Sat 7 ဂြိုဟ်တုဖြင့်  ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ တွေ့ရှိခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
“လွန်ခဲ့တဲ့ ငါးရက်လောက်က ကြည့်ဖြစ်ခဲ့တာ ဘယ်နေရာမှာ ခေါင်းလောင်း ရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ သင်္ဘောပျက် ရှိတယ် ဆိုတာတွေကို အတိအကျ မြင်နေရပါတယ်
ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကို ရေထဲကနေ ပြန်လည်ဆည်ယူဖို့ ခန့်မှန်းခြေ ဒေါ်လာငါးသိန်း ဝန်းကျင်လောက် လိုတယ်
အခုလက်ရှိတော့ အဲဒီဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကို ဆယ်ယူဖို့ နိုင်ငံတော်အနေနဲ့ ဘယ်သူ့ကိုမှ လုပ်ပိုင်ခွင့် မပေးသေးဘူး” ဟု ဒဂုံတက္ကသိုလ် ဘူမိဗေဒ အငြိမ်းစား ပါမောက္ခ ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ပြီးခဲ့သည့် နှစ်များအတွင်းက ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ ပညာရှင်များက Sonar System နှစ်မျိုး ဖြစ်သည့် Lowlarce HDS 7 Structure Scan Star Fish Side Scan စနစ်တို့ကို အသုံးပြုပြီး လာရောက်စမ်းသပ် ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြရာ ခေါင်းလောင်း ရှိမည့် နေရာနှစ်နေရာကို စမ်းသပ်ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြသော်လည်း နေရာ အတိအကျကိုမူ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ယင်းက ထပ်မံပြောသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အခြေစိုက် ကုမ္ပဏီတစ်ခုက ခေတ်မီ ပစ္စည်းကိရိယာများ အသုံးပြု၍ ရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ ခေါင်းလောင်းတော်ကြီး၏ ပုံရိပ်ဟု ယူဆရသော နေရာနှစ်နေရာကို ဖမ်းယူရရှိခဲ့ကြောင်း၊ သို့သော် သေချာစွာ အတည်ပြု ပေးနိုင်ရေးအတွက် ရေငုပ်စမ်းသပ် အတည်ပြုရန် လိုအပ်ကြောင်း သိရသည်
“ဩစတြေးလျ ပညာရှင်တွေက ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ရှိမယ့်နေရာကို အသံလှိုင်းနဲ့ စမ်းသပ်ခဲ့ကြတာ
ကျွန်တော်က မြစ်အတွင်းမှာ ရှိတဲ့ သံဓာတ် အနည်းအများ ပမာဏကို Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုနဲ့ ကြည့်ရှုစမ်းသပ်ပြီး ခေါင်းလောင်းကို ဖော်ထုတ် တွေ့ရှိခဲ့တာပါ” ဟု ဦးစိုးသိန်းက ပြောသည်
ရွှေတိဂုံစေတီတော် နှစ် ၂၆၀၀ ပြည့်တွင် လူအများ အဆိုပါ ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီးကို ဖူးမြော်စေချင်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယခုကဲ့သို့ Land Sat 7 နာဆာဂြိုဟ်တုဖြင့် ကြည့်ရှုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယင်းက ထပ်မံ ပြောသည်
“ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး အကြောင်းကို လူကြီးသူမတွေ ပြောတာပဲ ကြားဖူးတယ်
တစ်ခါမှ မမြင်ဖူးဘူး
အခုလို ဂြိုဟ်တုနဲ့ ခေါင်းလောင်းပုံရိပ်ကို အတိအကျ မြင်ရပြီဆိုတော့ ဘယ်အချိန် ကုန်းပေါ်ကို ပြန်ရောက်မလဲဆိုတာ စိတ်ဝင်စားမိတယ်” ဟု အဆိုပါ ခေါင်းလောင်းအကြောင်းကို စိတ်ဝင်စားသည့် ပုဇွန်တောင်မြို့နယ်နေသူ တစ်ဦးက ပြောသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် အမျိုးသားလွှတ်တော် တတိယပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် မွန်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ်အမှတ်(၅) မှ အမျိုးသားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးနိုင်ထွန်းအံ့က ရှေးခေတ်မွန်လူမျိုးတို့၏ လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သော ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန် အစီအစဉ် ရှိမရှိ မေးမြန်းခဲ့သည်
ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဒေါ်စန္ဒာခင်က ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်း ဆယ်ယူရန်အတွက် စင်ကာပူနိုင်ငံ အက်စီမက်စ် အင်တာနေရှင်နယ်မှ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀ သန်းခန့် အကုန်အကျခံ၍ သင်္ဘောများ ငှားရမ်းရှာဖွေရန် ကမ်းလှမ်းထားကြောင်းနှင့် နည်းပညာ၊ အတတ်ပညာ၊ ပညာရှင်အား၊ငွေအင်အား လိုအပ်သော ပစ္စည်းကိရိယာများ ပြည့်စုံမှသာ ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ဖြစ်ရာ အဆိုပါ ကုမ္ပဏီများနှင့် ဆက်လက် ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက် ရန်ရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့သည်
အလားတူပြီးခဲ့သည့် စက်တင်ဘာလအတွင်း ကျင်းပခဲ့သော ပထမအကြိမ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် သတ္တမအစည်းအဝေးတွင်လည်း ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဆယ်ယူရန် အကြောင်းနှင့် ပတ်သက်၍ ထပ်မံမေးမြန်းခဲ့ရာ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးသန်းဆွေက ခေါင်းလောင်းဆယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းသည့် ကုမ္ပဏီ အနေဖြင့်လည်း ငွေကြေး၊ အတတ်ပညာပြည့်စုံပြီး အဆင်သင့်ဖြစ်သော ကုမ္ပဏီ မဖြစ်သည့်အပြင် ပွဲစားသဘောမျိုးသာ ကမ်းလှမ်းသည့်အတွက် ပျက်ပြယ်သွားခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်
ထို့ပြင် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးအစိုးရအဖွဲ့၏ ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ဆယ်ယူရန် ကျိုက်ထီးဆောင်းဆရာတော်နှင့် စင်ကာပူမှ ကုမ္ပဏီတို့က ကြိုးပမ်းကြသည်
၂၀၁၄-ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ(၁၁) ရက်တွင် ဓမ္မစေတီခေါင်းလောင်းကြီးအား ဦးစံလင်း(ကော့သောင်း)မြို့ ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က စတင်ဆယ်ယူသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးသော ခေါင်းလောင်းကြီး ၃ လုံး [၁]
ဝက်ချောင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchaunggyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ နတ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်ဘ်ဆိုဒ်ဆိုသည်မှာ ဝက်ဘ်ပေ့များကို စုစည်းပေးထားသော အင်တာနက်စာမျက်နှာဖြစ်သည်
ယင်းတွင် စာသားများ၊ အသံများ၊ ဓာတ်ပုံများ၊ ရုပ်ပုံများ၊ ဗီဒီယိုများ စသည်ဖြင့်ပါဝင်သည်
ဥပမာအားဖြင့် wikipedia.org, google.com, and amazon.com တို့ဖြစ်သည်
အကြမ်းအားဖြင့် တစ်မိနစ်လျှင် ဝက်ဘ်ဆိုဒ်အသစ် ၃၈၀ နီးပါးဖန်တီးကြသည်
လူတိုင်းအလွယ်တကူ ချိတ်ဆက်အသုံးပြုနိုင်သော website များသည် World Wide Web ဖြင့်ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ထားကြသည်
ပုဂ္ဂလိက network ဖြင့်သာသုံးစွဲလို့ရသော  ပုဂ္ဂလိကသုံး  website များလည်းရှိသည်
၎င်းတို့မှာကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ အသုံးပြုရန်အတွက်တည်ဆောက်ထားသော ကုမ္ပဏီ လုပ်ငန်းသုံး website ကဲ့သို့သော website များဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ် ထွန်းနောင် (၁၉ - ၂၀၀၉) သည် မြန်မာလူမျိုး သွားဆရာဝန်၊ တေးရေးနှင့် အဆိုတော် ဖြစ်သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာ တေးဂီတနယ်ပယ်မှ " မာမီရယ် ရှာပေးကွယ် ရည်းစားလိုချင်တယ်" ဟူသော လူတစ်ဦးတစ်ယောက်၏ စိတ်ခံစားမှုကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြသည့် တေးသီချင်း အမျိုးမျိုးကို တက္ကသိုလ်ထွန်းနောင်က ခေတ်ပေါ်တေးဂီတ အသွင်ဖြင့် လူထုကို မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်
ပထမဦးဆုံး တေးသီချင်း အခွေတွင် အဆိုတော်၏ အမည်ကို ရေးသားမထားခဲ့ပေ
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင်မူ အဆိုတော်၏ ဂီတမိတ်ဆွေ အကော်ဒီယံအုန်းကျော်၏ အကူအညီဖြင့် ကံ့ကော်တော တေးသံသွင်း စတူဒီယိုမှ တေးသီချင်းခွေများကို တရားဝင် ဖြန့်ချိခဲ့သည်
သူ၏ နမူနာအတိုင်း ထိုတေးသံသွင်းနှင့်ပင် တက္ကသိုလ် အေးမောင်(ရယ်ဂျီ ဘဦး)၊ ကံ့ကော်တော မျိုးအောင်၊ ပလေးဘွိုင်း သန်းနိုင်၊ မြန်မာပြည် သိန်းတန်၊ စိန်လွင်(အဆိုတော်)၊ မင်းမင်းလတ် ၊ ဗစ်တာခင်ညို၊ ဘိုဘိုဟန် အစရှိသော အခြားသော မျိုးဆက်သစ် နာမည်ကြီး အဆိုတော်များလည်း ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ထွန်းနောင်သည် ဂီတဝေဖန်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် ဆောင်းပါးအနည်းငယ်လည်း ရေးခဲ့ဖူးသည်
သူသည် သွားဘက်ဆိုင်ရာ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားဟောင်းလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၇၂-ခုနှစ်လောက်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ လျှပ်စစ်တေးဂီတကို အခြေခံသည့် စတီရီယိုတေးသမားများ၏ သီချင်းများ ဈေးကွက်တွင် အပြိုင်အဆိုင် ထုတ်လုပ်လာကြသည်
နာမည်ရပြီး စတီရီယိုခေတ်ဦး အဆိုကျော်များ၊ နောက်ထပ် တိုးဝင်လာကြသည့် အဆိုသမားများ၊ ရုပ်ရှင်မင်းသား အဟောင်း အသစ်များပါ ပါဝင်လာတော့သည်
ထိုအချိန်က သူ့တေးများသည် အောင်မြင် လက်ခံကြ၍ စတီရီယိုတေး ခေတ်ဦးတွင် နေရာကောင်း တစ်နေရာရခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ထွန်းနောင်သည် စတူဒီယိုခေတ်၏ လမ်းပြဦးဆောင်သူဟု ပြောလျှင် ရသည်
၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် စတီရီယိုတေး လောကသည် ဂီတဈေးကွက်တွင် တက္ကသိုလ်ထွန်းနောင်ချည်းပဲ နီးပါး နေရာရခဲ့သည်
ဆန်းသစ်မှုကို ကြိုက်သော ပရိသတ်ကြီး၏ အသိအမှတ်ပြုမှုကို ခံရသည်
သို့သော် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးကတည်းက ဈေးကွက်တစ်ခုလုံး နီးပါးကို ရရှိထားသော မြန်မာသံ ဂီတသမားများအတွက် အခက်ကြုံရသည့် ကာလတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
မြန်မာသံစဉ်များ ပျောက်ကွယ်သွားမလား ထင်ရလောက်အောင် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်လည်း အရိုးစွဲဝါဒသမားများက ကမ္ဘာကြီးနှင့် တပြေးညီ ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော မြန်မာပေါ့ပ်ဂီတသမားများကို “သရုပ်ပျက်ဂီတ”ဟု ကင်ပွန်းတပ်ပြီး ကျယ်ကျယ်လောင်လောင်၊ ပေါ်ပေါ်ထင်ထင် တိုက်ခိုက်လာကြပါ တော့သည်
တက္ကသိုလ်ထွန်းနောင်သည် အရေးကောင်း၊ အဆိုကောင်း၍ တေးချစ်ပရိသတ်ကြား နာမည်ကြီးရသလို သည်းသည်းမည်းမည်း တိုက်ခိုက်သူတွေကြောင့်လည်း နာမည်ဆိုးနှင့် ကျော်ကြားသလို ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြုလုပ်မည့် ဆန္ဒခံယူပွဲအတွက် မြန်မာတစ်ပြည်လုံးအနှံ့ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရာမှစ၍ စတီရီယိုသမားများသည် နေရာတခု ရခဲ့သည်
သူ့ခေတ်က လူကြီးတော်တော်များက လက်မခံကြပါ
စာရေးဆရာများ၏ ဝေဖန်မှုကိုလည်း ခံခဲ့ရ၏
ထိုစဉ်က စတူဒီယိုတေးကို လက်သင့်မခံသေး၍ ပျဉ်းမနားနှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူပွဲတွင် လှည့်လည်သီဆိုခဲ့ရာ၌ ခဲများ၊ ပြောင်းဖူးရိုးများနှင့် ပေါက်ခံရဘူးသည်
နောက်နှစ်များတွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား ကျော်ဟိန်းလည်း သူ့လိုပင် ဖြစ်ခဲ့ဘူးသည်
(မေယာအမ်တီ) အသက် ၆၄ နှစ်အရွယ်၌ နှလုံးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့၊ သုခကမ္ဘာ အထူးကုဆေးခန်း၌ ၂၀၀၉ ခု၊ အောက်တိုဘာလ (၇)ရက်၊ ည ၈ နာရီတွင် ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သမီးတစ်ဦး၊ ကွာရှင်းပြီးဇနီး နာမည်ကြီး အငြိမ့်မင်းသမီးနှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီးကြီး စံရှားတင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့နယ်၊ ချောင်းကူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချောင်းကူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၀၉ ဦး၊ မ ၁၈၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
အကျ (ချိန်ခါလီ) (အောက်)ရွာ
သက်ကယ်ကွင်းရွာ၊ အိုးဝ
ဗလီကွင်းရွာ၊ ဗလီဒေါင့်
ဂမုန်းကျောက်သိုဟုလည်း ခေါ်သည်
ဧကာဒသကနိပါတ် - ၄၅၈
ဥဒယဘဒ္ဒဇာတ် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  သာသနာလွန်ပျင်း ရဟန်းဖျင်း နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကိလေသာ၏ အစွမ်းဖြင့် သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိသော ရဟန်းတပါးကိုအကြောင်းပြု၍ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
[ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုသည် ကုသဇာတ်၌ ထင်စွာဖြစ်လတံ့
အတိတ်ဝတ္ထု  သားတော်ဖွားမြင် လွန်ချစ်ခင် လွန်လေ ပြီးသောအခါ ကာသိတိုင်း  သုရုန္ဓနမြို့ဝယ် ကာသိကရာဇ်မင်း မင်း ပြုသည်ရှိသော် ထိုမင်းအား သားသမီး မရှိ၊ မင်းကြီးသည် မိဖုရားတို့အား သားဆုကိုတောင်းစေ၏၊ ဘုရားအလောင်းသည် ဗြဟ္မာပြည်မှ စုတေ၍ မိဖုရားကြီး၏ ဝမ်း၌ ဖြစ်၏၊ ဖွားမြင်သောအခါ သတို့သားကိုလူတို့ စိတ်နှလုံးကို ပွားစေတတ်သောကြောင့် ဥဒယဘဒ္ဒဟူသောအမည်ကိုမှည့်ကုန်၏၊ မင်းသားသည် ခြေဖြင့်သွားနိုင်သောအခါ တပါးသောသတ္တဝါသည် ဗြဟ္မာပြည်မှပင် စုတေ၍ မိဖုရားတယောက်၏ ဝမ်း၌ဖြစ်၏၊ ဖွားမြင်သောအခါ သတို့သမီးကိုလည်း ဥဒယဘဒ္ဒါ ဟူသော အမည်ကိုမှည့်ကုန်၏
ဥဒယဘဒ္ဒမင်းသားသည် ဖွားမြင်သည်မှစ၍ မြတ်သောအကျင့်နှင့်ပြည့်စုံ၏၊ အရွယ်ရောက်သောအခါ အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသို့ရောက်၏၊ အိမ်မက်ဖြင့်သော်လည်း မေထုန်အကျင့်ကို မသိစဖူး၊ ကိလေသာ ကာမဂုဏ်တို့၌ ကပ်ငြိခြင်းမရှိ၊ အဘမင်းကြီးသည် အဘိသိက်သွန်း၍ မင်းမြှောက်ပြီးလျှင် ကချေသည်မတို့ကို လုပ်ကျွေးစေမည် ဟု သားတော်ထံ အကြောင်းကြား၏၊ မင်းသားလည်း မင်း အဖြစ်ကိုအလိုမရှိ၊ ကိလေသာကာမဂုဏ်တို့၌ မကပ်ငြိ ဟု အဖန်ဖန်ပယ်၏
မင်းကြီးလည်း အဖန်ဖန် တိုက်တွန်း၏၊ မင်းသားလည်း နားအေးစေတော့ဟုကြံစည်ကာ ဇမ္ဗူရာဇ် ရွှေစင်မိန်းမရုပ်ကို ထုလုပ်၍ ဤအရုပ်နှင့်တူသော မိန်းမ ကိုရလျှင် မင်းပြုမည် ဟု မယ်တော် ခမည်တော်တို့ထံပို့စေ၏
ထီးနန်းအပ်နှင်း မင်းမြှောက်ခြင်း မယ်တော် ခမည်းတော်တို့လည်း ထို‌ရွှေစင်ရုပ်နှင့် တူသော မိန်းမကို ရရှိရန် ရွှေစင်ရုပ်ကို ယူဆောင်လျက် ဇမ္ဗူဒိပ် တကျွန်းလုံးနှံ့အောင် ရှာစေသော်လည်း မရကုန်၊ နောက် ဆုံး၌ မကြံတတ်သဖြင့် ဥဒယဘဒ္ဒါမင်းသမီးကို တန်ဆာ ဆင်စေလျက်ရွှေစင်ရုပ်နှင့်ယှဉ်၍ ကြည့်ကုန်၏၊ ဥဒယဘဒ္ဒါ မင်းသမီးသည် ရွှေစင်ရုပ်ထက် သာလွန်နေသည်ကို တွေ့ရကုန်၏၊ ထိုအခါ မယ်တော်ခမည်းတော်တို့သည် နှစ်ယောက်လုံး အလိုမရှိကြကုန်ဘဲလျက် အဘတူ အမိကွဲဖြစ်သော ဥဒယဘဒ္ဒါမင်းသမီးကို မိဖုရားကြီးပြုကာ ဥဒယ ဘဒ္ဒမင်းသားကို အဘိသိက်သွန်း၍ မင်းမြှောက်ကြကုန်၏၊ မင်းမိဖုရားတို့သည် တဦးနှင့်တဦး ကိလေသာကာမဂုဏ်၏ အစွမ်းဖြင့် မရောယှက်ကြဘဲ မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်၍သာ နေကြကုန်၏၊ အယုတ်အားဖြင့် ကိလေသာ၏အစွမ်းဖြင့် ဣန္ဒြေကိုဖျက်၍ အချင်းချင်း မကြည့်ဘူးကုန်၊ စင်စစ်သော်ကား ငါတို့နှစ်ယောက်တို့တွင် ရှေးဦးစွာ သေလွန်သူက လာ၍ မည်သည့်အရပ်မှာ ဖြစ်သည်ဟု ဖြစ်ရာအရပ်ကို ပြောကြားစတမ်း]ဟု ကတိကဝတ်ကိုပြု၍ထားကုန်၏
လူ့ဘဝ ရွှေ့ချိန် သိကြားစည်းစိမ် ဥဒယဘဒ္ဒ မင်းကြီးသည် အဘိသိက်  ခံသည်မှ အနှစ်ခုနစ်ရာ လွန်သောအခါ နတ်ရွာစံလေ၏၊ ဥဒယဘဒ္ဒါ မိဖုရားကြီးသည် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လျက် မင်းလုပ်လေ၏၊ မင်းကြီးသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သိကြားမင်းဖြစ်၍ စည်းစိမ် အခြံအရံ များပြားလှသဖြင့် စည်းစိမ်ယစ်ကာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး သတိမရဘဲ နေ၏၊ လူတို့အရေအတွက်အားဖြင့် အနှစ်ခုနစ်ရာလွန်၍ ဆင်ခြင်လတ်သော် နောက် ဘဝက အဖြစ်အပျက် ကတိကဝတ်ထားခဲ့သည်ကို အမှတ်ရ၍ ဥဒယဘဒ္ဒါမိဖုရားကြီးကို ဥစ္စာဖြင့်ဖြားယောင်းစုံစမ်း ကာတရားဟော၍ ကတိကဝတ်မှ လွတ်စေအံ့ဟု ကြံစည်၏ [ထိုအခါ လူတို့အား အနှစ်တသောင်း အသက်ရှည်သောအခါဖြစ်သတတ်
အတိတ်ဆင်ခြင် မိဖုရားမြင် မိဖုရားကြီးသည် နေ့ညဉ့်အဖို့၌ တံခါးပိတ်ကာ အစောင့်အရှောက် လုံစွာ  ထားပြီးသော် ဘုံခုနစ်ဆင့်၌ ရှိသော မြတ်သောကြက်သရေတိုက်ခန်းဝယ် တယောက်ထီးတည်း မတုန်မလှုပ် မိမိသီလကို ဆင်ခြင်လျက်နေ၏၊ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် ရွှေပဲရုပ်ဖြင့် ပြည့်သော ရွှေခွက်ကိုယူ လာပြီးလျှင် အိပ်ရာတိုက်ခန်းသို့ဝင်၍ လျောက်ပတ်သော အရပ်၌နေလျက်-“စင်ကြယ်သောအဝတ်၌ ကောင်းစွာဝတ်ထားအပ်သော ပေါင်ရှိလျက် မကဲ့ရဲ့အပ်သောကိုယ်ရှိကာ ကိန္နရာ မျက်စိနှင့်တူသော မျက်စိရှိသော မင်း သမီး... ပြာသာဒ်ထက်သို့တက်၍ တယောက်ထီးတည်းနေဘိ၏၊ သင့်ကိုတောင်းပန်ပါ၏၊ ဤတညဉ့် ပတ်လုံး ငါတို့နှစ်ယောက် အတူတကွ နေလိုပါကုန်၏”ဟု မင်းသမီးအား ရှေးဦးစွာ စကားစပ်၍ ပြောဆိုလေ၏
ထိုစကားကိုကြားလျှင် မင်းသမီးသည် အလွန်အံ့ဩလျက်—ဤသုရုန္ဓရမြို့ကြီးကား ကျုံးသုံးတန် ခြံရံဘိ၏၊ မြဲမြံသောပြအိုး, ပစ်စင်, တံခါးမုတ်လည်းရှိ၏၊ သန်လျက်လက်စွဲသော သူရဲကောင်းတို့ စောင့်ရှောက် အပ်သဖြင့် ဝင်နိုင်ခဲ၏
ငယ်သူ၏၎င်း, သူရဲသူဘက်၏၎င်း လာခြင်းမည် သည်မရှိစဖူး၊ သို့ပါလျက် ဘယ်အကြောင်းကြောင့် ငါနှင့်ပေါင်းဘက် ယှဉ်တွဲ၍ နေလိုဘိသနည်း—ဟု မေးလေ၏
ဥစ္စာပေးစွမ်းအကျင့်စမ်း ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် မိဖုရားအား ဥစ္စာဖြင့်ဖြားယောင်းလျက် စုံစမ်းသောအနေဖြင့်-“ကောင်းသောအဆင်းအင်္ဂါလက္ခဏာနှင့်ပြည့် စုံလိုသော အို-မင်းသမီး... အကျွန်ုပ်ကား နတ်သားတည်း၊ သင်၏အထံသို့လာခဲ့၏၊ သင့်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာဖြစ်ပါစေ၊ သင်သည် အကျွန်ုပ်ကို ကြိုက်နှစ်သက်ပါလော၊ ဤသို့ကြိုက်နှစ်သက်သည် ရှိသော် ရွှေပဲရုပ်ပြည့်သောဤရွှေခွက်ကိုပေးပါအံ့”ဟု ချစ်ကြိုက်စေလိုကြောင်းကို ပြောဆိုလေ၏၊ ထိုအခါ မင်းသမီးသည်–“အို-တန်ခိုးကြီးသော နတ်မင်း...အကျွန်ုပ်သည် နတ်ကို၎င်း, ဘီလူးကို၎င်း, လူကို၎င်း, ဥဒယ ဘဒ္ဒမင်းကိုကျော်လွန်၍ တပါးသောသူကိုမတောင့် တပါ၊ မြန်မြန်သွားပါ၊ နောက်တဖန် ပြန်မလာ ပါလင့်”ဟု နှင်ထုတ်လေ၏၊ သိကြားမင်းလည်း မင်းသမီး စကားကိုကြားလျှင် မရပ်မူ၍သွားသကဲ့သို့ ထိုအရပ်မှာပင် ကွယ်ပျောက်လေ၏
ကာမဂုဏ်အစွမ်း သိကြားစမ်း နောက်တနေ့ ညဉ့်အခါ၌ ရှေးနည်းတူ  ရွှေပဲရုပ်ဖြင့် ပြည့်သော ငွေခွက်ကို ယူဆောင် လာပြီးလျှင် ဖြားယောင်းပြန်လိုသဖြင့်–အို-နှမ... ကာမဂုဏ်စည်းစိမ်ကို ခံစားကုန်သောသူတို့အား မွေ့လျော်ခြင်းတို့တွင် မေထုန်၌ မွေ့လျော်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ပြုကျင့်ကြကုန်၏၊ နှစ်သက်ဘွယ် ပြုံးရယ်သောမင်းသမီး... ဤမေထုန်၌ မွေ့လျော်ခြင်းကို မပျက်ပါစေလင့်၊ ရွှေပဲရုပ်ပြည့်သော ဤငွေခွက်ကိုပေးပါအံ့” ဟုပြောဆိုပြန်၏
ထိုအခါ မင်းသမီးသည် ဤသူကား ငါနှင့် စကားပြောရသည်ရှိသော် ... အဖန်ဖန် လာလတံ့၊ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ၌ ငါသည် စကားမပြောဘဲနေအံ့ဟု ကြံစည်ကာ တခွန်းတပါဒမျှ စကားမပြောလတ်သော်-သိကြားမင်းသည် ထိုအရပ်မှာပင် ကွယ်ပျောက်ပြန်၏
လူ့ ဘဝပြစ်ဖော် နတ်ဘဝခေါ် နောက်တနေ့ ညဉ့်အခါ၌လည်း ရှေးနည်းအတူ အသပြာပြည့်သော ကြေး ခွက်ကိုယူလာပြီးလျှင်“အို-နှမ သင်သည် ငါ့ကိုမေထုန်ဖြင့် မွေ့လျော်စေခြင်းဖြင့် ရောင့်ရဲစေ လော၊ ဤအသပြာပြည့်သော ကြေးခွက်ကို ပေးပါအံ့”ဟု ခွင့်တောင်းပြန်၏၊ ထိုအခါမင်းသမီးသည်–“အို-ယောက်ျားမိန်းမကို ဥစ္စာလက်ဆောင်ဖြင့် ဖြားယောင်းသောယောက်ျားမည်သည် အလိုဆန္ဒရှိလာစေရန် ထိုမိန်းမကို ချီးမွမ်းကာများသည်ထက် များသောဥစ္စာဖြင့် လာသင့်၏၊ သင်ကားထို သဘောနှင့်ဆန့်ကျင်ဘိ၏၊ ယခုမျက်မှောက်မှာပင် အလွန်နည်းသောဥစ္စာဖြင့် လာဘိ၏"-ဟု ပြောဆိုလေ၏၊ မင်းသမီး စကားကိုကြားလျှင် သိကြားမင်းသည်–“ကောင်းသောကိုယ်ရှိသော အို-မင်းသမီး... လူ့ပြည်၌လူတို့အား အသက်နှင့် အဆင်းသည် တနေ့တခြား ဆုတ်ယုတ်ဘိ၏၊ ထို့ကြောင့်သာလျှင် သင့်အား ဥစ္စာကိုလည်းဆုတ်ယုတ်စေဘိ၏၊ ယနေ့ အလွန်အိုမင်းပြီ”-“အခြံအရံများသော အို-မင်းသမီး... ဤသို့ ငါမြင်စဉ်လျှင် သင်၏အဆင်းသည် ဆုတ်ယုတ်သည် သာတည်း၊ နေ့ညဉ့်တို့ ကုန်လွန်သည်ရှိသော် ခေါ် ဝေါ်စရာ အကောင်အထည်မရှိသော အဖြစ်သို့ ရောက်လတံ့၊ ကောင်းသော ပညာရှိသောအိုမင်း သမီး... သင်သည် ဤအရွယ်ဖြင့် မြတ်သောအကျင့် ကိုကျင့်လော့၊ လွန်စွာ အဆင်းလည်း ပြည့်စုံရာ၏”-ဟု မင်းသမီးအား ဥစ္စာတဖြည်းဖြည်း နည်းခြင်းအကြောင်းကို ပြောကြားလေ၏
ကျင့်တရားစုံစမ်း သိကြားမေးမြန်း ထိုအခါ မင်းသမီးသည် နတ်ပြည်၌ရှိသော စည်းစိမ်ချမ်းသာကိုသိကြားမင်း အားမေးမြန်းလိုသောကြောင့်–“အို-တန်ခိုးကြီးသောနတ်မင်း...လူတို့အိုကုန် သကဲ့သို့ နတ်တို့မအိုကုန်ဘူးလော၊ နတ်တို့ကိုယ်၌ အရေမတွန့်လိပ်ကုန်ဘူးလော၊ နတ်တို့ခန္ဓာကိုယ်သည် အဘယ့်ကြောင့် မအိုသနည်း”ဟု သိကြားမင်းကို မေးပြန်၏၊ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည်-“အို-မင်းသမီး...လူတို့အိုကုန်သကဲ့သို့နတ်တို့ မအိုကုန်၊ လူတို့ကိုယ်၌ အရေ တွန့်လိပ်ကုန်၏၊ နတ်တို့အားကား နေ့တိုင်းနေ့တိုင်း အလွန်အဆင်း လှကုန်၏၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပွားများလာကုန်၏”—ဟု နတ်တို့ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ပြောကြားလေ၏၊ ထိုစကားကိုကြားလျှင် မင်းသမီးသည်—“အို-တန်ခိုးကြီးသောနတ်မင်း...ဤလူ့ပြည်၌ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ဘယ်အရာကိုကြောက်၍ နတ်ပြည်သို့မရောက်ကြသနည်း၊ များသောတည်ရာ ရှိ၍ ပညာရှိတို့ဟောကြားအပ်သော နတ်ရွာလမ်း ခရီးသည် အဘယ်မှာနည်း၊ ဘယ်အရပ်၌ တည်သောသူသာလျှင် တမလွန်လောကကို မကြောက်သနည်း”-ဟု နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရာရောက်ကြောင်းလမ်းခရီးကိုမေးမြန်းပြန်၏
နူးညံ့ သိမ်မွေ့ နတ်အတွေ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် နတ်ရွာသို့ လားစေတတ်သော အကျင့်တရားတို့ကို ပြောဆိုဆုံးမလို၍–“အို-နှမ... ကိုယ်, နှုတ်, နှလုံး သုံးပါးတို့ဖြင့် မကောင်းမှုကိုမပြုရာ၊ အိမ်၌နေရသော်လည်း များစွာသော ထမင်းအဖျော်စသည်တို့ကို ပေးလှူရာ၏၊ ယုံကြည်သောစိတ်, နူးညံ့သောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ အလှူအဖို့ကို အမျှပေးဝေလျက်  အဆုံးအမကို လိုက်နာကာ လေးပါးသော သင်္ဂဟဝတ္ထုတို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ရာ၏၊ ချစ်ဘွယ်သောစကား ပြေပြစ်နူးညံ့သော စကားကို ပြောဆိုရာ၏၊ ဤဆိုအပ်ပြီးသော ဂုဏ်ကျေးဇူး၌ တည်သောသူသည် တမလွန်လော ကကိုမကြောက်” ဟု ပြောကြားလေ၏၊ ထို့နောက်မင်းသမီးသည်–“အို-မြတ်သော ကိုယ်ရှိသောနတ်မင်း...သင်သည် အမိအဘကဲ့သို့ အကျွန်ုပ်ကို ဆုံးမပေ၏၊ တင့်တယ်သော အဆင်းရှိသော သင်နတ်မင်းကို မေးလိုပါ၏၊ သင်သည်အဘယ်သူဖြစ်ပါသနည်း” ဟု မေးမြန်းပြန်၏
ခင်ပွန်းဟောင်းဘဝ သိကြားပြောပြ ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် မိမိဖြစ်ခဲ့သောနောက်ဘဝကို မိဖုရားအားပြောကြားလိုသဖြင့်–“အိုမင်းသမီး ငါကားလူဖြစ်စဉ်အခါ သင်၏ချစ်လင် ဥဒယဘဒ္ဒမင်းသားဖြစ်၏၊ ဖြစ်ရာအရပ်မှ လာ၍ ပြောကြားစတမ်းဟူသော ကတိကဝတ်ကြောင့် သင့်ထံလာခဲ့၏၊ သင်နှမကို ခေါ်၍ငါသွားမည်၊ သင်၏ကတိကဝတ်မှ လွတ်ပေပြီ”-ဟု ရှေးအကြောင်းရင်းကို ထုတ်ဘော်ပြောဆိုလေ၏၊ထိုအခါ မင်းသမီးသည် အလွန်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သည် ဖြစ်၍–“အရှင်အရှင်သည် ဥဒယမင်းသားအကယ်၍ဖြစ်ပါအံ့၊ ကတိကဝတ်ကြောင့် ဤအိပ်ရာတိုက်ခန်းသို့ လာသည်ဖြစ်ပါအံ့၊ သင် မင်းသားနှင့် နောက်တဖန်ပြန်၍ လင်မယားအဖြစ် ပေါင်းဖော် ရအောင် အဆုံးအမ ပေးတော်မူပါ”— ဟု ခယတောင်းပန်လေ၏
ဖြစ်ပျက်သဘော သိကြားဟော ထိုအခါသိကြားမင်းသည် ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားတို့အား နေ့, ညမပြတ်ပွား များရန် တိုက်တွန်းလိုသဖြင့်—“အို-ဥဒယဘဒ္ဒါ မင်းသမီး... သတ္တဝါတို့ အရွယ်သုံးပါးသည် လျင်မြန်စွာလွန်၏၊ ခဏသုံး ပါးသည် အလွန်လျင်မြန်၏၊ အမြဲတည်ရာအရပ် မရှိ၊ မချွတ်သေရကုန်၏၊ အိုမင်းရကုန်၏၊ ခန္ဓာ ကိုယ်သည်မမြဲ၊ မမေ့မလျော့ပါလင့်၊ ကုသိုလ်ကမ္မ ပထတရား ဆယ်ပါးကိုကျင့်ပါလော့”-အို-ဥဒယဘဒ္ဒါမင်းသမီး...သူတပါးနှင့်မစပ်သော ဥစ္စာဖြင့်ပြည့်သော ပထဝီမြေပြင်ဝယ် တယောက်တည်း ဧကရာဇ်မင်း ဖြစ်ငြားသော်လည်း တဏှာ၏အလိုသို့ လိုက်သောသူသည် ထိုဧကရာဇ် မင်းအဖြစ်ကိုလည်း စွန့်လွှတ်ရ၏၊ မမေ့မလျော့ ပါလင့်၊ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရား ဆယ်ပါးကို ကျင့် ပါလော့”-“အို-ဥဒယဘဒ္ဒါ မင်းသမီး...အမိ အဘ ညီအကို သားမယားတို့သည် ဥစ္စာဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်ကုန်၊ အချင်းချင်းလည်းစွန့်ရကုန်၏၊ မမေ့မလျော့ပါလင့်၊ ကုသိုလ်ကမ္မပထတရားဆယ်ပါးကို ကျင့်ပါလော့”-“အို-ဥဒယဘဒ္ဒါမင်းသမီး... ခန္ဓာကိုယ်သည် တပါးသောသတ္တဝါတို့၏အစာအာဟာရဖြစ်၏ဟူ၍၎င်း, သံသရာဝယ် သုဂတိ, ဒုဂ္ဂတိဘဝတို့၌ နေရ ခြင်းလည်း အနည်းငယ်မျှသော နေခြင်းဟူ၍၎င်း သိမြင်၍ မမေ့မလျော့ပါလင့်၊ ကုသိုလ်ကမ္မပထ တရားဆယ်ပါးကိုကျင့်ပါလော့”ဟု အကြောင်းအကျိုးကိုပြကာ အဆုံးမဩဝါဒပေးလေ၏
ထီးနန်းစွန့်သော် တရားနှင့်ပျော် မင်းသမီးလည်း သိကြားမင်း ဟောကြားသောတရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် အလွန်ကြည်ညိုသည်ဖြစ်၍-“အရှင်မင်းသား... သတ္တဝါတို့အသက်သည် နည်းလှ၏၊ ဆင်းလည်းဆင်းရဲ၏၊ တို့လည်းတိုလှ၏
ထိုအသက်သည်လည်း ဝဋ်ဆင်းရဲနှင့်ယှဉ်၏ဟု နတ်မင်းသည်ပြောဆိုဘိ၏၊ ကောင်းလေစွတကား၊ အကျွန်ုပ်သည်သုရုန္ဓနမြို့ကြီးကို စွန့်ပစ်၍တယောက် ထီးတည်း ရဟန်းပြုပါတော့အံ့”—ဟု သိကြားမင်းထံ ဝန်ခံလေ၏၊ သိကြားမင်းလည်းအ ဆုံးမဩဝါဒပေးပြီးလျှင် မိမိနေရာတာဝတိံသာနတ်ရွာသို့ သွားလေ၏၊ မင်းသမီးလည်း မိုးသောက်သောအခါ တိုင်းပြည်ကို အမတ်တို့အားအပ်နှင်း၍ ရသေ့ရဟန်းပြုပြီးလျှင် မြို့တွင်းဥယျာဉ်တော်၌ နေလျက် ရဟန်းတရားကိုအားထုတ်၍ သေလွန်သောအခါ သိကြားမင်း၏အလုပ်အကျွေး နတ်မိဖုရား ဖြစ်လေ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်၍သစ္စာကို ပြသည်၏အဆုံး၌ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိ လူထွက်ချင်သော ရဟန်းသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ် ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သောဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက်-ရဟန်းတို့...*ထိုအခါ ဥဒယဘဒ္ဒါမင်းသမီးသည်-ယခုအခါ ရာဟုလာမယ်တော်
*သိကြားမင်းသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ–ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) ဗြဟ္မာထက်ဖျား၊ ကူးပြောင်းငြား၊ နည်းပါးကိလေသာ
(၂) ဥဒယမောင်မယ်၊ နန်းရိဝလယ်၊ စင်ကြယ်တရားရှင်
(၃) တဏှာကိလေ၊ ဆားငန်ရေ၊ သောက်လေငတ်သည်သာ
ဥဒယဘဒ္ဒဇာတ်ပြီး၏
နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၌ ဂြိုဟ်ရံလ ၁၄ စင်းရှိပြီး အကြီးဆုံးမှာ ထရီတွန်ဖြစ်ကာ William Lassell ဆိုသူက ၁၈၄၆ အောက်တိုဘာ ၁၀ ၌ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
ထရီတွန်သည် ထူးခြားသည့် ဂြိုဟ်ရံလဖြစ်ကာ ယင်း၏ လည်ပတ်သည့် လမ်းကြောင်းသည် နက်ပကျွန်း၏ လည်ပတ်သည့်လမ်းကြောင်းနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် (retrograde orbit) ဖြစ်သည်
ဤသို့ဖြစ်ရသည်မှာ ထရီတွန်သည် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် ဖွဲ့တည်ခဲ့စဉ်က ရှိနေခြင်း မဟုတ်ဘဲ နောက်မှ နက်ပကျွန်း၏ ဒြပ်ဆွဲအားဖြင့် ဖမ်းယူခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
နေအဖွဲ့အစည်းရှိ စနေဂြိုဟ်၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော ဂြိုဟ်ရံလ ဖီဘီမှာ ထရီတွန်ထုထည်၏ ၀.၀၃% သာလျင်ရှိသည်
နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၏ ဂြိုဟ်ရံလအမည်များကို ဂရိ ဒဏ္ဍာရီလာ ရေနတ်ဘုရားနှင့် ဆက်စပ်သော အမည်များဖြင့် မှည့်ခေါ်ထားသည်
ဂက်ရှုအင်းရှိတဘူတာ  (学習院下停留場 ဂက်ရှုအင်းရှိတ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ တိုကျိုဆခုရရထားသံလမ်းရှိ ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဥက္ကာခဲမှုန် များသည် ကြယ်တံခွန်၊ ဥက္ကာပျံနှင့် ဥက္ကာခဲတို့၏ အပိုင်းအစများဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာ့လေထုသို့ ဝင်ရောက်ကာ ကြယ်ကြွေခြင်းဖြစ်စဉ်များအဖြစ် ကောင်းကင်ယံတွင် မြင်တွေ့ရသည်
ဥက္ကာခဲမှုန်များကို အမျိုးအစား ၃ ခု ခွဲခြားနိုင်ပြီး ကျောက်ခဲဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော ဥက္ကာခဲမှုန်၊ သံသတ္တုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဥက္ကာခဲမှုန်နှင့် ကျောက်ခဲ-သံသတ္တုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော ဥက္ကာခဲမှုန်တို့ဖြစ်ကြသည်
အချို့သော ဥက္ကာခဲမှုန်များသည် ကြီးမားပြီး မီးတောက်ပေါက်ဝများကို ဖြစ်စေသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျရောက်သည့် ဥက္ကာခဲမှုန်များ မဟုတ်ဘဲ လကမ္ဘာနှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ်တို့၌လည်း ကျရောက်သည်ကို တွေ့ရှိရသည်
အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၁)) သည် အရှေ့မြောက်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရှမ်းပြည်နယ်(မြောက်ပိုင်း)၊ ကျောက်မဲမြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" သည် 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ် မင်းမောင် ဖြစ်သည်
အမှတ်(၁)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -
ဝက်တိုးရွာ၊ ဝက်တိုး
ဟဆဲဘူတာ  (長谷駅 ဟဆဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုးခရိုင်၊ ခမိခါဝါမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ပတိရူပဒေသဝါသအစရှိသော သမ္ပတ္တိစက်၄-ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့၌ ပြန့်ပြောများပြားခြင်းသို့ ရောက်နိုင်၏ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဉာဏသမ္ပယုတ်ကုသိုလ်ကံသည် ဤစက်များနှင့် ပြည့်စုံ အောင်ဆောင်ရွက်ပုံ ပုဗ္ဗေကတစက်သာပမာဏဖြစ်ပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌-စက်ငါးမျိုးရှိပုံ၊ ပုဗ္ဗေကတပုညတာ-ဟုဆိုအပ်သော သမ္ပတ္တိစက် သည်သာ ပမာဏဖြစ်ကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဝက်သေရွာ၊ ဝက်သေ
အမှု—ပျက်ပြီးသော ဆန္ဒပေးခြင်းဖြင့် ဘိက္ခုနီပြုပေးမှု
အမှုသည်—ထုလ္လနန္ဒာ
ရဇဂြိုဟ်မြို့၌ နေစဉ် ထုလ္လနန္ဒာသည် သိက္ခမာန် တယောက်ကို ဘိက္ခုနီ ပြုလုပ်ပေးဖို့ရန် ရဟန်း ယောက်ျား မထေရ်ကြီးများကို ပင့်ဖိတ်ထားသဖြင့် ကြွနိုင်သော မထေရ်ကြီးများသည် ကိုယ်တိုင်ကြွရောက်၍ မကြွနိုင်သော ထိုမဟာသိမ်အတွင်း၌ နေကြသော ရဟန်းများလည်း ထိုကံကို သဘောတူကြောင်း (ဝိနည်းထုံးစံအတိုင်း) ဆန္ဒပေးလိုက်ကြလေသည်
ထိုသံဃာ အစည်းအဝေး၌ ဘိက္ခုနီပြုပေးပြီးနောက် ကျွေးမွေးဖို့ရန် ခဲဖွယ်ဘောဇဉ် များစွာကိုလည်း ဆိုင်ရာက စီမံထား၏၊ ထူလ္လနန္ဒာသည် ထိုခဲဖွယ် ဘောဇဉ်များကို (သူနှင့် ဓာတ်ချင်းမတူသော)မထေရ်ကြီးများကို မဘုဉ်းပေးစေလို သောကြောင့် “အရှင်ဘုရားတို့... သိက္ခမာန်ကို ယခုဘိက္ခုနီ မပြုပေးလိုသေးပါ” ဟု လျှောက်၍ မထေရ်ကြီးများကို ပြန်လွှတ်လိုက်လေသည်
ထိုသို့ ပြန်လွှတ်လိုက်သည့်အခါ ထိုကံအတွက်သဘောတူကြောင်းပေးလိုက်သော ဆန္ဒလည်း ပျက်ပြယ်လေတော့၏၊ ထုလ္လနန္ဒာသည် ထိုသို့ပျက်ပြယ်ပြီးသော ဆန္ဒပေးခြင်းကိုပင် ထပ်မံအသုံးပြု၍ (နောက်ထပ် ဆန္ဒမယူစေဘဲ) အရှင်ဒေဝဒတ်နှင့် ဘက်တော်သား ဖြစ်ကြသော ကောကာလိက စသော ရဟန်းများကို ပင့်၍ သိက္ခမာန်ကို ဘိက္ခုနီ ပြုပေးလေသည်၊ ထိုသို့ပြုပေးရာ၌ သူပင့်လိုရာ ပင့်၍ ပြုပေးခြင်းက ကံမပျက်စေသော်လည်း ပျက်ပြယ်ပြီး ဆန္ဒကို အသုံးပြုခြင်းကား ကံကိုပျက်စေကြောင်း ထုလ္လနန္ဒာ၏ ထိုအမှုကို အခြားဘိက္ခုနီတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ပါရိဝါသိကဆန္ဒဒါနေန သိက္ခမာနံ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယံ
သုံးအပ်ပြီးသော (နဂိုဆန္ဒပျက်ပြယ်ပြီးသော) ဆန္ဒပေးခြင်းဖြင့် သိက္ခမာန်ကို ဘိက္ခုနီပြုပေးသော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
မာတုဂါမတို့သည် ပထမအကြိမ်၌ ဘိက္ခုနီသံဃာ့အထံဝယ် ရဟန်း ပြုကြရ၏
ထို့နောက် ဒုတိယတစ်ကြိမ်၌ ဘိက္ခုသံဃာ့အထံမှာ ရဟန်းပြု ကြရသည်
ဌ (အသံထွက် ထဝမ်းဘဲ) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် တစ်ဆယ့်နှစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
အက်တမ် (Advancing Telecommunications of Myanmar) သည် ၂၀၂၂ ခုနှစ်မှ စတင်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုဘိုင်းဝန်ဆောင်မှု ပေးသော ဆက်သွယ်ရေးကုမ္ပဏီတစ်ခု ဖြစ်သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ စစ်အာဏာသိမ်းမှုပြီးနောက် တယ်လီနော မြန်မာအား လက်ဘနွန်အခြေစိုက် M1 Group သို့ ရောင်းချခဲ့သည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တယ်လီနောမြန်မာအား အက်တမ် ဟု အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
တယ်လီနော မြန်မာ ကုမ္ပဏီသည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှ ၂၀၂၂ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံတွင် မိုဘိုင်းဝန်ဆောင်မှုပေးခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုအပြီးတွင် "ကြားဖြတ် ဖမ်းယူစက်များ တပ်ဆင်ခြင်းကို နော်ဝေနှင့် နိုင်ငံတကာတွင် ပိတ်ဆို့ထားသည့် အတွက် တယ်လီနော အနေဖြင့် လက်ခံနိုင်စရာမရှိကြောင်း" တယ်လီနောက ဆိုခဲ့ကာ  ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့တွင် တယ်လီနောမြန်မာ၏ လုပ်ငန်းများကို လက်ဘနွန်အခြေစိုက် M1 အုပ်စုအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၅ သန်းဖြင့် ရောင်းချကြောင်း တယ်လီနောက ကြေညာသည်
အဆိုပါ ရောင်းချမှုကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မြန်မာအာဏာပိုင်များနှင့် မြန်မာရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုကော်မရှင်တို့က ခွင့်ပြုခဲ့သည်
အစုရှယ်ယာများ လွှဲပြောင်းရောင်းချခြင်းကို ၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပြီးမြောက်ခဲ့ပြီး လုပ်ငန်းအား ပိုင်ရှင်သစ်ထံ လွှဲပြောင်းခဲ့သည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စုက တယ်လီနောမြန်မာ၏ ရှယ်ယာ ၈၀% ကို ပိုင်ဆိုင်မည်ဖြစ်ကြောင်း အစီရင်ခံစာတစ်ခုက ဆိုသည်
တယ်လီနောမြန်မာလုပ်ငန်းအား လွှဲပြောင်းရယူရန် ရွှေဗျိုင်းဖြူနှင့် M1 အုပ်စုတို့က ပူးတွဲကုမ္ပဏီ Investcom ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ရွှေဗျိုင်းဖြူအုပ်စု၏ စစ်တပ်နှင့် ဆက်နွယ်မှု၊ အသုံးပြုသူများ၏ ကိုယ်ရေးအချက်အလက် လုံခြုံမှုများအပေါ် စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ဤရောင်းချမှုသည် မြန်မာပြည်သူများ အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ဖြစ်ခဲ့သည်
ဥပဒေရေးရာကျွမ်းကျင်သူများနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများက သုံးစွဲသူများ၏ အချက်အလက်များကို ကာကွယ်နိုင်ရန် တယ်လီနော၏ ရောင်းချမှုကို ရပ်တန့်ထားရန် သို့မဟုတ် ရောင်းချခြင်း မတိုင်မီ အချက်အလက်များ ဖျက်ပစ်ရန် တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် တယ်လီနောမြန်မာအား အမ်ဝမ်းအုပ်စုသို့ ရောင်းချခြင်းကို မြန်မာအာဏာပိုင်များက ခွင့်ပြုချက်ပေးခဲ့ကာ မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပိုင်ဆိုင်သူအသစ်သို့ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့သည်
ဇွန်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အမည်အား အက်တမ် ဟု ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ကပ်၍- သတ်ဖြတ်-ဖျက်ဆီး-တတ်သောကံ၊ အားနည်းသော တပါးသောကံကိုလည်းကောင်း ထိုကံ၏ အကျိုးဝိပါက်ဖြစ်သော ရုပ်နာမ် ခန္ဓာအစဉ်ကိုလည်းကောင်း လုံးဝပျက်စီးအောင် ပူးကပ်သတ်ဖြတ် ဖျက်ဆီးတတ် သောကံ၊ ဥပစ္ဆေဒကကံ
ဥပဃာတကကံဟုလည်းခေါ်၏
ဥပဃာတက (၁) လည်းကြည့်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဦးခင်ညွန့် (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၉ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ၇ နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်
ဦးခင်ညွန့်သည် မြန်မာတရုတ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်ကို ၁၉၃၉- ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ သံလျင်မြို့၊ ဗိုလ်ချုပ်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
တရုတ်နွယ်ဖွား တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ်စဉ် ၂၅ ကိုတက်ရောက်ကာ ရာထူးအလွန် အတက်မြန်သဖြင့် အများကပင် အံ့အားသင့်ခဲ့ရသည်
အရေးအခင်းကာလ မတိုင်ခင်တွင် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာသည်
၁၉၈၈ အရေးအခင်းနောက် ၁၈-၀၉-၁၉၈၈ တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (န-ဝ-တ) ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ ဗိုလ်မှူးကြီးခင်ညွန့်သည် န-ဝ-တ အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး(၁) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၎င်းကာလများတွင် အလွန်အရေးပါအရာရောက်ပြီး အခရာကျခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
၎င်းနောက် ၁၉၉၁ တွင် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၊ ၁၉၉၃ တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေး အင်အားစုကြီးကို တိုးချဲ့လာခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စိန်ရတု နှင့်  မြို့မကျောင်း စိန်ရတုတွင် ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၇ တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ တွင် အတွင်းရေးမှူး (၁) ဖြစ်လာပြီးတပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ကို အဆင့်မြှင့်ကာ တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး မှူးချုပ် အဖြစ် တိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၂ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ်တိုးမြှင့်ခံရကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲ အပြင် (၂၅-၈-၂၀၀၃) ရက်နေ့မှ (၁၈-၉-၂၀၀၄) ရက်နေ့အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-စစ်ဘက်နည်းဗျူဟာမှူး၊ အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (၁၉၈၃)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၃-၂၀၀၁)စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနကြီးမှူး (၁၉၉၅-၂၀၀၁)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးမှူးချုပ်(၂၀၀၁-၂၀၀၄)နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ စစ်ဘက်အကြံပေးအရာရှိ (၂၀၀၂-၂၀၀၄)အုပ်ချုပ်ရေးဘက်အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့  (၁၉၈၈-၁၉၉၇)အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (၁၉၉၇-၂၀၀၃)နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ (နယကအဖွဲ့ဝင်) (၂၀၀၃-၂၀၀၄ အောက်တိုဘာ)၁၉၈၃ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးအချို့အား မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကြံသည့် အရေးအခင်းအပြီးတွင် ခင်ညွန့်အား ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ပြည်တွင်းရှိ လူထုလူတန်းစား အလွှာအသီးသီးကြားတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွှန့်အနေဖြင့် အခြားအာဏာ သိမ်းခေါင်းဆောင်များထက် ပိုမိုထင်ရှား လူသိများလာခြင်းမှာ -လူထုမြင်ကွင်းတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် ပုံရိပ်ထင်နေခြင်း၊ဝါဒဖြန့်ချိမှုပုံစံများ ပါးနပ်သွက်လက်လျင်မြန် ထိရောက်ခြင်း၊ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက်ကို ကြိုတင်ထောက်လှမ်း စုဆောင်းပြီး အပြည့်အဝမဟုတ်သည့်တိုင် လိုဘပြည့် ကျေနပ်စေလောက်သည့် အခွင့်အရေးမျိုးဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း ဟုဆိုသော လူထုဆက်ဆံရေး လူထုဆက်သွယ်ရေးနည်းနာများကို မှန်မှန်ကန်ကန် အသုံးချ တတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဆေးဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ခင်ဝင်းရွှေ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
သမီး ဒေါ်သင်းလဲ့လဲ့ဝင်း၊ သား ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်နိုင်ဦး နှင့် Bagan Cybertech တည်ထောင်သူ ဒေါက်တာရဲနိုင်ဝင်း တို့ကို ထွန်းကားခဲ့သည်
ဒေါက်တာခင်ဝင်းရွှေရဲ့ အကိုမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)တွင် ၂၀၁၀ ပြည့်အထိ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သူ ဒေါက်တာသန်းငြိမ်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လုပ်ကြံရန်ကြိုးစားခဲ့သည့် ဒီပဲယင်းအရေးအခင်းအပြီး ၂၀၀၃ ခု ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်း ခံရသည်
တာဝန်ရယူပြီး မကြာမီ ကာလအတွင်း လမ်းပြမြေပုံ ၇ ဆင့် ကို ကြေညာခဲ့သည်
အာဆီယံ နိုင်ငံများနှင့် အနောက်နိုင်ငံများအကြား မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ၎င်း၏ စစ်အစိုးရ ဝင်ဆံ့နိုင်ရန် ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် အဂတိ လိုက်စားမှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့မှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရပြီး ရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံရကာ ဆိုင်းငံ့ ပြစ်ဒဏ်ဖြင့် နေအိမ်၌ အကျယ်ချုပ် ၄၄ နှစ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်း၍ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်လှအောင်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဟန်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သန်းထွန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်မြင့်ဇော်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေ နှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးစန်းပွင့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမြင့်အောင်ကျော်တို့ကို ဖမ်းဆီး အရေးယူခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်အပါအဝင် ၎င်းထောက်လှမ်းရေးအရာရှိကြီး ၃၈ ဦးကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများနှင့် အမှုဖွင့်ပြီး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ မှ နှစ် ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြစ်ဒဏ်များ အသီးသီးချမှတ်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းခင်ညွန့်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံနေရင်း (၂၀၁၂) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်နေ့၊ နံနက် (၁၀) နာရီတွင် နိုင်ငံတော် သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အကျဉ်းသား ၆၅၁ ဦး လွှတ်ရာ၌ ရန်ကုန်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ နဝဒေးလမ်းနေအိမ်၌ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်သည်
လွတ်မြောက်ပြီးသည်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပမီဒီယာများနှင့် နာရီဝက်ခန့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး မလုပ်တော့ကြောင်း သူက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်
ပင်စိမ်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းပုလင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၆ ဦး၊ မ ၃၃၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေး သည် ကရင်နီ တပ်မတော်၊ ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့နှင့် ကရင်နီလူမျိုးပေါင်းစုံ ပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်ဦးတို့ပါဝင်သော ကရင်နီ လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များက လုပ်ဆောင်လျက်ရှိသော စစ်ဆင်ရေးတစ်ခု ဖြစ်သည်
တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များအနေဖြင့် ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေးကို လုပ်ဆောင်လျက်ရှိရာမှ ကယားပြည်နယ်၏ မြို့တော် လွိုင်ကော်မြို့အား သိမ်းပိုက်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်၍ သီးခြားစစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် အနေဖြင့် ကြေညာခဲ့သည်
ကယားပြည်နယ်အတွင်း ဖြစ်ပွားလျက်ရှိသော တိုက်ပွဲများကြောင့် လူဦး၇ေ ၃၅,၀၀၀ ခန့် စစ်ဘေးရှောင်လျက်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့အထိ လွိုင်ကော်မြို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
တပ်မတော်၏ စစ်စခန်းများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့ (KNDF) က ဆိုသည်
ထိုတိုက်ပွဲများတွင် အရပ်သား ၁၆ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်
ဧရာဝတီသတင်းဌာန၏ ဖော်ပြချက်အရ "မကြာသေးမီက ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲများကြောင့် လွိုင်ကော်မြို့မှ စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေ ၃၅,၀၀၀ ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်
လွိုင်ကော်မြို့တွင် လူဦးရေ ၅၀,၀၀၀ ခန့် နေထိုင်ကြသည်
လွိုင်ကော်မြို့သည် စစ်ကောင်စီ၏ အဓိကကျသော ခံတပ်စခန်းနှင့် ကယားပြည်နယ်အတွက် အုပ်ချုပ်ရေး အချက်အခြာ ဖြစ်သည်
"နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်မြို့တွင် တိုက်ပွဲပြင်းထန်ခဲ့ကာ အရပ်သားများ ပိတ်မိနေခဲ့သည်
လွိုင်ကော်မြို့သည် စစ်ကောင်စီအတွက် ကယားပြည်နယ်အား ထိန်းချုပ်ထားရန် အဓိကကျသည်
နိုဝင်ဘာလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်ခရိုင်တရားရုံး၊ လွိုင်ကော်တက္ကသိုလ်တို့ကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များ သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး စစ်ကောင်စီတပ်သား ၃၈ ဦးကို ဖမ်းဆီးရမိခဲ့သည်
စစ်ဘေးရှောင်ဦးရေ ၄၀,၀၀၀ ခန့်ရှိလာခဲ့ပြီး အနည်းဆုံး ၅၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်
၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေးစတင်ချိန်မှစ၍ နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်၊ ပထမ ၁၀ ရက်အတွင်း အရပ်သားများအပါအဝင် နှစ်ဖက်စလုံးတွင် ၃၁၅ ဦးကျော် သေဆုံးခဲ့ပြီး လွိုင်ကော်မြို့မှ စစ်ဘေးရှောင် ၄၀,၀၀၀ အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၁၀၀,၈၀၀ ခန့် စစ်ဘေးရှောင်လျက်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
KNDF က နောက်ထပ် တပ်မတော်၏ စစ်စခန်းများကို ဆက်လက်သိမ်းပိုက်ရန်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် တိုက်ပွဲများသည် လွိုင်ကော်မြို့တွင်းအထိ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီ သတင်းဌာနနှင့် ပြုလုပ်သော အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် KNDF ၏ ဒုတိယစစ်ဦးစီးချုပ်က ကယားပြည်နယ်၏ ၈၀% ကို ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ပြီး လွိုင်ကော်မြို့ကို ဝိုင်းရံထားနိုင်ကာ ကြားကာလကရင်နီအစိုးရကို စတင်နေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်
ဒီဇင်ဘာလ ၁၀ ရက်နေ့တွင် လွိုင်ကော်မြို့ရှိ ပြည်နယ်ရဲစခန်းအား KNDF က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီ၏ ဒေသကွပ်ကဲရေးဌာန၊ လွိုင်ကော်ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ သူနာပြုနှင့် သားဖွားသင်တန်းကျောင်း၊ ပြည်နယ်အစိုးရရုံးနှင့် ဘာသာရေးအဆောက်အဦးအချို့တွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ ရှိနေဆဲဖြစ်ကြောင်း ဧရာဝတီသတင်းက ဖော်ပြခဲ့သည်
လက်တက်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lettetgyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ လက်တက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်တက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ငြိမ်းအဖွဲ့တခုဖြစ်သော ကချင်ဒီမိုကရေစီသစ် တပ်မတော် (NDAK) မှ စစ်ဖက်အရာရှိများအား နယ်ခြားစောင့်တပ်အဖြစ် ပြောင်းလဲ ရာထူးပေးအပ်ပွဲကို ၂၀ဝ၉ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလ (၈) ရက်တွင် ကချင်ပြည်ဒီမိုကရေစီသစ်တပ်မတော် (အန်ဒီအေကေ) ဌာနချုပ်ရှိရာ တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ် ပန်ဝါမြို့တွင် နယ်ခြားစောင့်တပ်ရင်း၌ တာဝန်ယူမည့်သူများအား ရာထူးအဆင့်ပေးအပ်သည့် အခမ်းအနား ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတိုင်းမှူး ဗိုလ်ချုပ်စိုးဝင်းနှင့် ကာကွယ်ရေးဌာနမှ နယ်ခြားစောင့်တပ်ညွန်ကြားရေးမှူးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်မောင်မောင်အုန်းတို့ တက်ရောက်သည့် အစိုးရအသိအမှတ်ပြု ရာထူးအပ်နှံပွဲကို NDAK ၏ ပန်ဝါမြို့ ဌာနချုပ်တွင် ကျင်းပခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
“နိုင်ငံဝန်တော်ဝန်ထမ်းဖြစ်သွားတော့ နိုင်ငံတော်လစာတို့ လုပ်ပိုင်ခွင့်တို့ ရသွားပြီ
အဝတ်အစားလည်း ရပြီ
တပ်ရင်း၊ တပ်ရင်းမှူး ဆိုတာတွေ ပေးအပ်တာပေါ့နော်
ကိုယ့်ဒေသမှာ ကိုယ်လုပ်ပိုင်ခွင့်ရတာပေါ့” NDAK ဥက္ကဋ္ဌ ဇခုန်တိန်ယိမ်းက မဇ္ဈိမကို ပြောသည်
ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနမှ တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်မည့် နယ်ခြားစောင့်တပ်၌ တာဝန်ထမ်းဆောင်သူ NDAK တပ်ဖွဲ့ဝင်များအား လစာ အများဆုံး ၂ သိန်းခွဲမှ အနည်းဆုံး ၅ သောင်းကျော်ထိ စစ်အစိုးရက ယခုလမှစတင်ကာ ရာထူးအလိုက် ထုတ်ပေးသွားမည်ဟု သူကဆက်ပြောသည်
NDAK သည် ကချင်လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် KIA မှ ခွဲထွက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် စစ်အစိုး ရနှင့် အပစ်အခတ် ရပ်စဲခဲ့သည်
စစ်အစိုးရက နယ်ခြားစောင့်တပ် အဖြစ်အသွင်ပြောင်းရန် အပစ်ရပ် တိုင်းရင်းသားအဖွဲ့များအား ဖိအားပေးမှုများ ရှိလာပြီးနောက် ယခုနှစ် ဇွန်လ ၂၄ ရက်နေ့က နယ်ခြား စောင့်တပ်အဖြစ် လက်ခံခဲ့သည်
နယ်ခြားစောင့်တပ်တွင် အသက် ၁၈ နှစ်မှ ၅၀ အကြားသာ ထမ်းဆောင်ခွင့်ရှိမည်ဟု သတ်မှတ်ထားသဖြင့် NDAK ဥက္ကဋ္ဌ ဇခုန်တိန်ယိမ်းသည် တပ်တွင်း၌ တာဝန်ယူနိုင်တော့မည် မဟုတ်သဖြင့် ပန်ဝါဒေသ ကျန်းမာရေး၊ ပညာရေးအပါအဝင် ဖွံ့ဖြိုးရေး လုပ်ငန်းများကိုသာ ဆက်လက်ဦးဆောင် သွားမည်ဟု သိရသည်
NDAK နယ်ခြားစောင့်တပ်ကို ချီဗွေမြို့အရှေ့ဘက် ဝေါ်ချုံးဒေသ ဖီမော်ကျေးရွာအနီးတွင် တပ်ရင်း ၁၀ဝ၁၊ ပန်ဝါဒေသ လုပြည် ကျေးရွာအနီးတွင် ၁၀ဝ၂၊ ချီဖွေမြို့နယ် ကန်ပိုင်တီးမြို့အနီး ဂမ်ခွန်းကျေးရွာ အနီးတွင် ၁၀ဝ၃ စသည်ဖြင့် တပ်ရင်း ၃ ရင်း ဖွဲ့စည်းနေရာချထားပြီး ဖြစ်သည်
အရာရှိ အဆင့် ၁၈ ဦး၊ အခြားအဆင့် ၃၀၈ ဦးပါဝင်သော နယ်ခြား စောင့်တပ်တွင် တပ်မှူးမှာ အပစ်ရပ်အဖွဲ့မှ ဖြစ်သော်လည်း မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ရှိ အရာရှိ တဦး၊ ဗိုလ်ကြီးအဆင့်ရှိသူ ၂ ဦးနှင့် အခြားအဆင့်ရှိ ၂၇ ဦးတို့ကိုလည်း ထည့်သွင်းရမည် ဖြစ်သည်
ဘန့်ပွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantpwaykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒေါက်တာဒေါ်ခင်သိန်း (၆ စက်တင်ဘာ ၁၉၃၇ မွေးဖွား) သည် အငြိမ်းစား မြန်မာစာ ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူးနှင့် မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်သိန်းကို ၁၉၃၇-ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးလှထွန်း၊ အမိ ဒေါ်ယဉ်ယဉ်တို့မှ မွေးဖွားသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တောင်ကုတ်ဇာတိ ဖြစ်သည်
၁၉၅၄-ခုနှစ်အထိ တောင်ကုတ်အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၄-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၆-ခုနှစ်အထိ ကျောက်ဖြူဥပစာကောလိပ်၊ ၁၉၅၆-ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉-ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၉-ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့၊ ၁၉  -ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ၁၉  – ခုနှစ်တွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်စာပေပါရဂူဘွဲ့ ရရှိသည်
ဂျာမန်-ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ပါဠိဌာနတွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ အရှေ့တိုင်းပညာဌာနတွင် လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ရန်ကုန်အဝေးသင်တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူး၊ ရန်ကုန် အရှေ့တိုင်းပညာဌာနတွင် ပါမောက္ခ၊ ဌာနမှူးတာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၆-ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာန၊ ပါမောက္ခဌာနမှူးတာဝန်မှ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
၂၀၀၇-ခုနှစ်တွင် ပါဠိအကြံပေး၊ အဖွဲ့ဝင်(အချိန်ပိုင်း)တာဝန် ထမ်းဆောင်သည်
၂၀၁၂-ခုနှစ်တွင် မြန်မာစာအဖွဲ့၊ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသည်
ယနေ့အချိန်အထိ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင်တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်လျက် ရှိသည်
၂၀၀၃-ခုနှစ်မှ ၂၀၀၉-ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံအမျိုးသမီးရေးရာအဖွဲ့ချုပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုလုပ်ငန်းအဖွဲ့ခွဲ၌ အဖွဲ့ခွဲခေါင်းဆောင်တာဝန်ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အရွက်မှာ ဆိတ်ဖူးရွက်နှင့်တူ၍ အတွင်းဝမ်းဖက်က အပြောက်ရှိသည်
အမြစ်တွင် အပေါက်ရှိသည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်များသည် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ၂၆ ရက်နေ့တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ တွင် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော် (Burma Interdependence Army - BIA) ကို လက်မောင်း သွေးဖေါက်သစ္စာရေသောက်ကာ စုဖွဲ့တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
A ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနဲ့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် စစ်ခေါင်းဆောင်များဟာ ဗမာ့တပ်မတော်အနေနဲ့ ထာဝရ စဉ်ဆက်မပြတ် လိုက်နာကျင့်သုံး ခံယူသွားရမဲ့ အခြေခံမူကြီး (၄) ရပ်ကို BIA စတင်စုဖွဲ့စဉ်ကတည်းက ချမှတ်ပြဋ္ဌာန်းခဲ့ကြသည်
၎င်းအခြေခံမူကြီး (၄) ရပ်မှာ -နိုင်ငံတော်ကို ကာကွယ်တဲ့တပ်မတော်ပြည်သူ့ဆန္ဒနဲ့ အညီ နေထိုင်ကျင့်ကြံတဲ့ တပ်မတော်နိုင်ငံရေးမှာ ဝင်မစွက်တဲ့ တပ်မတော်နိုင်ငံနဲ့ ပြည်သူအကျိုးကို လိုလားတဲ့ တပ်မတော်ဖြစ်ရမည် ဟု တိတိကျကျ ပြဋ္ဌာန်းသတ်မှတ် ခဲ့ကြသည်
ဘန်ကောက်မြို့မှာ စတင်စုဖွဲ့ခဲ့သော BIA ဗမာ့လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကြီးသည် ထိုင်းနိုင်ငံမှ တဆင့် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် အမျိုးသား သူရဲကောင်း စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများက ဦးစီးကွပ်ကဲကာ ဂျပန်စစ်တပ်နဲ့ အတူမော်လမြိုင် စစ်ကြောင်း၊ ထားဝယ်စစ်ကြောင်း၊ ရေကြောင်းချီ စစ်ကြောင်း၊ အတွင်းသူပုန် တပ်ဖွဲ့စစ်ကြောင်းအဖြစ် စစ်သည် စစ်ကြောင်းများ အသီးသီးစုဖွဲ့ပြီး ၁၉၄၂ ခုနှစ် နှစ်ဆန်းပိုင်းမှာ ချီတက် ဝင်ရောက်ခဲ့ ကြသည်
ကြည်းကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့များက ထိုင်းနိုင်ငံနဲ့ နယ်နိမိတ် ဆက်စပ်လျက်ရှိတဲ့ နယ်မြေဒေသများကို ဖြတ်သန်း ချီတက်ကြရင်း ဒေသခံ မြန်မာတိုင်းရင်းသား သွေးချင်း မျိုးချစ်လူငယ်များကို စည်းရုံး သိမ်းသွင်းကာ BIA တပ်မတော်ကြီးအား တိုးချဲ့ စုဖွဲ့ခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့်လည်း ရှမ်း၊ ကယား၊ ကရင်၊ မွန်၊ ထားဝယ်၊ မြိတ်မှ သွေးချင်း တိုင်းရင်းသားများ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
တပ်မတော်၏ သမိုင်းကို တစေ့တစောင်း လေ့လာကြည့်လျင် နောက်ပိုင်းတပ်မတော်မှာ အထင်ကရ နာမည်ကျော်ကြား အစဉ်အလာကြီးမားတဲ့ သမိုင်းဝင် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများကို တွေ့ရှိရမည် ဖြစ်သည်
၎င်းတို့မှာ ဗိုလ်မှူးကြီးဗထူး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်စိန်ဝင်း၊ ဗိုလ်မှူးကြီး လွန်းတင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်မြ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးဖေသက်၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ဂွမ်ရှိန် စသူတို့ဟာ ဒေသခံ တနင်္သာရီနဲ့ မွန်ပြည်နယ်က မျိုးချစ် စစ်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် အဖြစ်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၃-၃-၁၉၄၄ မှာ BDA ဗမာ့တပ်မတော်ခေတ် ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်းဆင်းပွဲ တစ်ခုတွင် တပ်မတော်ဖခင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းရဲ့ ကျောင်းဆင်းပွဲ မိန့်ခွန်းတွင် “ပထမဆုံး ရဲဘော်တို့ကို မှာချင်တာက ငါတို့ ဗမာနိုင်ငံဟာ ကိုယ့်မင်း ကိုယ့်ချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်တယ်
တို့တပ်မတော်ဟာ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက် ဖြစ်တယ်
ဒါ့ကြောင့် ဒီနိုင်ငံ အကျိုးကို ကာကွယ်ရမယ်
ဗမာ့တပ်မတော်ဟာ ဗမာ တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ နားလည်ရမယ်
ဒီတပ်မတော်ဟာ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်အတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး
ဒီတပ်မတော်ဟာ တစ်ဖွဲ့၊ တစ်ပါတီ၊ လူတစ်စုအတွက် တည်ထောင်ထားတာ မဟုတ်ဘူး
တနိုင်ငံလုံး တမျိုးသားလုံး အတွက် ဖြစ်တယ်” လို့ ပြောကြားခဲ့သည်
၁၀ ထောင်စုနှစ် သည် ဂရီဂေါ့ရီးယန်း ပြက္ခဒိန်၏ ၉၀၀၁ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီ ၁ တွင် စတင်ပြီး ၁၀၀၀၀ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၃၁ ရက်တွင် အဆုံးသတ်မည်ဖြစ်သည်
၉၃၆၁:  နေကြတ်မှုနှင့် မာကျူရီဂြိုဟ် တစ်တန်းတည်းဖြစ်မှု တပြိုင်နက် ဖြစ်ပွားမည်
ယနေ့ခေတ် အသုံးပြုသော ဆော့ဖ်ဝဲလ်များသည် ရက်စွဲများကို ဖတ်မရ ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်
ယင်းပြဿနာသည် ၁၀၀၀၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့ သန်ခေါင်ယံ၌ ဖြစ်ပွားနိုင်သည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ မယားမံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မယားမံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၂ ဦး၊ မ ၇၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ လင်းဒိုင်းကမ္ဘလာ
ဥမှင်ပေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uhminpauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ ဘော်နင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်နင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၇၁ ဦး၊ မ ၅၈၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၅၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငမန်းချောင်းရွာ၊ ရုံးတော
ဂမ်ကရာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gamkara)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဆဖားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၉၂ (၁) ရက်
ကင်န်ကွန်မြို့သည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်းတွင် ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ ကင်တာနာရူးပြည်နယ် အတွင်း ယူကာတန်ကျွန်းဆွယ်၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျော်ကြားသည် ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွား နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဘန်နီတို ဂျွာရက်ဇ် မြူနီစီပါယ် အုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ၏ ရုံးထိုင်ရာ မြို့ ဖြစ်သည်
ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိပြီး မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ဆုံးဒေသ ဖြစ်သည်
မကျိုင်း (ကချင်)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Makeng(Kachin))သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ စီခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စီခမ်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၈ ဦး၊ မ ၁၀၅၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၁၅၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဗောဓိအလောင်းအလျာ အာဇာနည် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့သည် မိမိတို့ရည်သန် ပန်ဆင်အပ်သည့် ဗောဓိဉာဏ်အလိုက် ထိုက်သည် အားလျော်စွာ ပါရမီဖြည့်ကျင့်တော်မူကြပြီးလျှင် နောက်ဆုံးပစ္ဆိမဘဝ၌ ဝိသုဒ္ဓိ ၇-ပါး ယာဉ်ရထားဖြင့် အဆင့်ဆင့်တက်ကာအထွတ် အထိပ်ဖြစ်သည့် ဗောဓိဉာဏ်သို့ ရောက်တော်မူကြသည်၊ နောက်ဆုံးပစ္ဆိမဘဝဝယ် ဗောဓိအလျာ ပုဂ္ဂိုလ်သူမြတ်ကြီးတို့သည် သူ့အသက် သတ်မှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းစသော ပါတိမောက္ခသံဝရသီလ,ဣန္ဒြေ ၆-ပါး တံခါး ၆ ပေါက်တို့၌ အကုသိုလ်တရားတို့ မဝင်လာရအောင် စောင့်စည်းပိတ်ဆို့ခြင်း, ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ,အသက်မွေးမှု၏ စင်ကြယ်ခြင်းအာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလ, ဆွမ်း သင်္ကန်း ကျောင်း ဆေး ပစ္စည်း ၄-ပါးတို့ကို ဉာဏ်နှင့်ယှဉ်ကာ ဆင်ခြင်သုံးစွဲခြင်း ပစ္စယသန္နိဿိတသီလ ဟူသော စတုပါရိသုဒ္ဓိသီလကို ခရုသင်းပွတ်သစ် ပုလဲနှစ်အသွင် စင်ကြယ်အောင် ကျင့်သုံးတော်မူကြသည်
ယင်းသို့ ကျင့်သုံး၍ သီလဝိသုဒ္ဓိ ဖြစ်ပြီးနောက် သမထကမ္မဋ္ဌာန်းကို အားထုတ်တော်မူကြပြီးလျှင် မဟဂ္ဂုတ် အပ္ပနာဈာန်သို့သော်လည်းကောင်း အပ္ပနာဈာန်၏အနီး ဥပစာရသို့သော်လည်းကောင်း ရောက်စေကာ သမာဓိကို ထူထောင်တော်မူကြသည်၊ ဥပစာရသမာဓိ အပ္ပနာသမာဓိကိုရ၍ စိတ္တဝိသုဒ္ဓိဖြစ်ပြီးသောအခါ လက္ခဏ ရသ ပစ္စုပဋ္ဌာန် ပဒဋ္ဌာန်အားဖြင့် နာမ် ရုပ်တရားတို့ကို ဤကားရုပ် ဤကားနာမ်ဟု အဖန်ဖန် သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်တော်မူကြသည်
ယင်းသို့ သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်သော နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို အတ္တဒိဋ္ဌိမှ စင်ကြယ်သောကြောင့် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိ ဟု ခေါ်သည်
ထို့နောက်တဖန် ဆက်လက်၍ ဤနာမ် ရုပ်တရားတို့သည် ပဋိသန္ဓေအခါဝယ် အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ဥပါဒါန် ကံဟူသော အတိတ်အကြောင်းများကြောင့်ဖြစ်၍ ပဝတ္တိအခါဝယ် ရုပ်သည် ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ ဟူသော အကြောင်း ၄-ပါး ကြောင့်၎င်း နာမ်သည် စက္ခုပသာဒ ရူပါရုံစသော အကြောင်းများကြောင့်၎င်း ဖြစ်ပေါ်နေသည်ဤသို့ နာမ်ရုပ်တရားတို့၏ အကြောင်းကို သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်တော်မူကြသည်
ယင်းသို့ သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်သော ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ကို ၁၆-ပါးသော ယုံမှားခြင်းမှ လွန်မြောက်၍ စင်ကြယ်သောကြောင့် ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်၊ ဤကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိတိုင်အောင် ဝိပဿနာဉာဏ် အမြင် မပါဝင်သေးပေ
ကင်္ခါဝိတရဏဝိသုဒ္ဓိစခန်းသို့ တက်လှမ်းပြီးနောက် ဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည့် နာမ်ရုပ်တရားတို့၌ အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အဖန်ဖန် သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူကြသည်
ထိုသို့ သုံးသပ်ဆင်ခြင်သောဉာဏ်ကို သမ္မသနဉာဏ် ဟု ခေါ်သည်
(ဤသို့ ဝိပဿနာရှုကြသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကား ဈာန်အဘိညာဉ် မရသည့် သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်, ဈာန်အဘိညာဉ်ရသည့် ပကတိသာဝက, မဟာသာဝက, အဂ္ဂသာဝက, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ, သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအလောင်းဟု ၆-မျိုးရှိရာ သုက္ခဝိပဿကပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် မိမိတို့ လိုလားအပ်တိုင်းသော နာမ်ရုပ်တရားကို ဝိပဿနာရှုခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကြပေ၊ နာမ်ရုပ် အများတွင် နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ်, ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်အပ်ပြီး နာမ်ရုပ်တရား တပါးပါးကိုသာ ဝိပဿနာရှုစွမ်းနိုင်ကြသည်
ဈာန်အဘိညာဉ်ရပြီး ပကတိသာဝကပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတို့ကား နာမရူပပရိဂ္ဂဟဉာဏ် ပစ္စယပရိဂ္ဂဟဉာဏ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းဆင်ခြင်အပ်ပြီး နာမ်ရုပ်တရားမှတပါး အခြားနာမ်ရုပ်တရားကိုလည်း တိုးချဲ့ကာ ဝိပဿနာရှုနိုင်ကြသည်၊ မဟာသာဝက, အဂ္ဂသာဝက, ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအလောင်းအလျာတို့ကား ဆုတောင်းခြင်း အဘိနီဟာရ အားလျော်စွာ အဆင့်ဆင့် သာလွန်ကာ အထူးပင် ဝိပဿနာရှုမြင်တော်မူနိုင်ကြသည်
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဘုရားအလောင်းတော်တို့ကား မဖောက်မပြန် ကောင်းမွန်စွာ ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးအပ်သည့် ပညာပါရမီတော်ဖြင့် ထုံမွှမ်းအပ်သော သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ရယူဖို့ရန် လျော်ကန်သောအားဖြင့် အလွန်အကြူးအထူးပင် ရှုမြင်တော်မူနိုင်ကြပါပေသည်
ဘုရားအလောင်းတော်တို့သည် သမ္မသနဉာဏ်ဖြင့် နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူကြသောအခါ အာဏာခေတ်ဟုခေါ်သည့် စကြဝဠာကုဋေတသိန်းအတွင်းရှိ နာမ် ရုပ် တရားတို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူကြသည်
စကြဝဠာတစ်ခုအတွင်းဝယ် သတ္တဝါတွေ မည်မျှပင် များပြားစေကာမူ ပရမတ္ထသဘာဝ အစစ် တရားအနှစ်ကို ညှစ်ထုတ်လိုက်သော် အဝိဇ္ဇာအစ ဇရာ-မရဏအဆုံးရှိသည့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါ ၁၂-ပါး တရားသားတို့သာ ရှိကြပေသည်
ဤသို့ စကြဝဠာတစ်ခုလျှင် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါ ၁၂-ပါးစီအားဖြင့် စကြဝဠာ ကုဋေတသိန်းအတွင်းဝယ် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် အင်္ဂါတသန်းနှစ်သိန်း တွေ့မြင်တော်မူကြရာ ယင်းအင်္ဂါတို့ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု သုံးသပ်ဆင်ခြင်တော်မူကြသည်၊ ထိုကြောင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အင်္ဂါတသန်းနှစ်သိန်းကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တဟု ရှုမြင်သော ဝိပဿနာဉာဏ် ၃-ပါးဖြင့် မြှောက်ပွား၍ အလောင်းဘုရားတို့ သန္တာန်ဝယ် ကုဋေသုံးသန်း ခြောက်သိန်းမျှသော သမ္မသနဉာဏ်တို့ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြသည်ကို ကြည်ညိုသိရှိရပေသည်၊ ဤသမ္မသနဉာဏ်ကို မဟာဝဇိရဉာဏ်ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်
ယင်း မဟာဝဇိရဉာဏ်ကို ကျမ်းဂန်တို့၌ အမျိုးမျိုးမိန့်ဆိုလျက်ရှိရာ- တို့၌ ကြည့်
အဝိဇ္ဇာ, တဏှာ, ဥပါဒါန် ကံဟူသော အတိတ်အကြောင်းများနှင့် စိတ် ဥတု အာဟာရစသော ပစ္စုပ္ပန်အကြောင်းများကြောင့် နာမ် ရုပ်တရားတို့ ဖြစ်ပွားနေကြသည်၊ ယင်းအကြောင်းများ ချုပ်ငြိမ်းသွားလျှင် နာမ် ရုပ်တရားတို့ ချုပ်ငြိမ်းသွားကြပေမည်၊ ဤသို့ အကြောင်းနှင့်စပ်၍ အဖြစ်အပျက်ကို ရှုသော အလောင်းတော်တို့အား၎င်း အကြောင်းတရားမဖက် နာမ်ရုပ်တရားတို့၏ အဖြစ်အပျက်သဘော လက္ခဏာသက်သက်ကိုသာ ရှုသော အလောင်းတော်တို့အား၎င်း ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ် ရင့်သန်တိုးတက်လာပေသည်၊ ထိုဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်ဖြင့် နာမ်ရုပ်တရားတို့၏ ဖြစ်ပျက်ဟန်ကို သန်သန်ကြီး ရှုတော်မူကြစဉ် အလောင်းတော်တို့၏ သန္တာန်ဝယ် ဩဘာသ ( ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ) စသော ဝိပဿနာညစ်ညူးကြောင်း ဘေးရန်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
ထိုအခါ “ဩဘာသစသည်တို့သည် တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့၏ အကြောင်းဖြစ်၍ အရိယမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်း လမ်းမှန်မဟုတ်ကြပေ၊ စင်စစ်သော်ကား ဝိပဿနာ၏ ညစ်ညူးကြောင်း ဘေးရန်တို့သာ ဖြစ်ချေသည်၊ ထိုညစ်ညူးကြောင်း ဘေးရန်တို့မှ လွတ်သည့် ဝိပဿနာဉာဏ်သည်သာ အရိယမဂ်သို့ရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်းလမ်းမှန်ဖြစ်ပေသည်” ဟု ပိုင်းခြားဆင်ခြင်တော်မူကြသည်၊ ယင်းသို့ မဂ်ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ပိုင်းခြားဆင် ခြင်မှုကို မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်
မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုစခန်းသို့ တက်လှန်းပြီးနောက် ဆက်လက်တဖန် အားထုတ် ပြန်သော အလောင်းတော်တို့အား ၉-ပါးသော ဝိပဿနာဉာဏ်တို အဆင့်ဆင့် တက် ကာ ဖြစ်ပေါ်လာကြပေသည်၊ ယင်းကား--(၁) အဖြစ်အပျက်ကို ရှုမြင်သော ဥဒယဗ္ဗယဉာဏ်၊ (၂) အဖြစ်ကိုလွှတ်၍ အပျက်ကိုသာ ရှုမြင်သော ဘင်္ဂဉာဏ်၊ (၃) နာမ်ရုပ် တရားတို့ကို ခြင်္သေ့ သစ် ကျားပမာ ကြောက် မက်ဖွယ်ရာ ဘေးကြီးအဖြစ်ဖြင့် ရှုမြင်သော ဘယဉာဏ်၊ (၄) ယင်းသို့ ရှုမြင်အပ်သော နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို အလျှံတပြောင်ပြောင် တောက်လောင်နေသော အိမ်ကြီးပမာ အပြစ်အစုသာဖြစ်ကြောင်း ရှုမြင်သော အာဒီနဝဉာဏ်၊ (၅) အပြစ်မြင်အပ်ပြီး နာမ်ရုပ်တရားတို့၌ ငြီးငွေ့သည်၏အစွမ်းဖြင့်ဖြစ်သော နိဗ္ဗိဒါဉာဏ်၊ (၆) နာမ် ရုပ် ၂-ပါး သင်္ခါရတရားတို့ကို စွန့်လွှတ်ပယ်ရှားလိုသော မုစ္စိတုကမျတာဉာဏ်၊ (၇) တဖန် နာမ်ရုပ်တရားတို့ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်သော ပဋိသင်္ခါဉာဏ်၊ (၈) စွန့်လွှတ်အပ်ပြီးမယား၌ အပြစ်မပြု လျစ်လျူရှုသော ယောက်ျားကဲ့သို့ အပြစ်မြင်အပ်ပြီးသော နာမ်ရုပ်တရားတို့၌ လျစ်လျူရှု သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ်၊ (၉) မဂ္ဂဝီထိတွင်ပါဝင်သည့် ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ၌ယှဉ်သော အနုလောမဉာဏ်တို့ဖြစ်သည်၊ ဤဝိပဿနာဉာဏ် ၉-ပါးကို ပဋိပဒါ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်သည်
သမ္မသနဉာဏ်မှ စ၍ အနုလောမဉာဏ် တိုင်အောင် ဖော်ပြပြီး ဉာဏ်၁၀-ပါးကို ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါးဟု ခေါ်ဆိုကြလေသည်
ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် ၁၀-ပါးတွင် ၉-ခု မြောက် သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် ရင့်သန်လာသောအခါ နာမ်ရုပ်တရား အများတွင် တပါးပါးသော နာမ် ရုပ်တရားသည် အလောင်းတော်တို့၏ မနောဒွါရဝယ် ရှေးရှုထင်လာသည်
ယင်းသို့ "ထင်လာမှုကြောင့် ဘဝင်္ဂစလန ဘဝင်္ဂုပစ္ဆေဒ-ဟု ဘဝင် ၂-ကြိမ် ဖြစ်၍ ချုပ်ကာ ဘဝင်အယဉ် ပြတ်သွားလေသည်
ထိုအခါ ထင်လာသော နာမ်ရုပ်တရား တပါးပါးကို အာရုံပြု၍ ပရိကံ, ဥပစာ, အနုလုံ ဟူသော ဝိပဿနာဇောတို့ တစ်ကြိမ်စီ စောကြသည်၊ ထို့နောက် ဆက်လက်၍ သန္တိသုခနိဗ္ဗာနဓာတ်ကို အာရုံပြုသော ဂေါတြဘူတစ်ကြိမ် မဂ်ဇောတစ်ကြိမ် ဖိုလ်ဇော ၂-ကြိမ်စော၍ ဘဝင်ကျလေတော့သည်၊ ဤစိတ်အစဉ်ကို မဂ်ကျသော စိတ်အစဉ်ဖြစ်သောကြောင့် မဂ္ဂဝီထိ ဟု ခေါ်သည်၊ ယင်းမဂ္ဂဝီထိတွင် ပါဝင်သော ပရိကံ ဥပစာ အနုလုံ၌ယှဉ်သော ဉာဏ်ကို အနုလောမဉာဏ်ဟု ခေါ်သည်၊ ဤသို့ မဂ္ဂဝီထိ ကျပြီးနောက် မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်, ပယ်အပ်ပြီးသော ကိလေသာ, မပယ်ရသေးပဲ ကြွင်းကျန် နေသော ကိလေသာတို့ကို ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိတို့ ဖြစ်ကြပြန်သည်
ယင်း ပစ္စဝေက္ခဏာဝီထိ၌ယှဉ်သော ဉာဏ်ကို ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဟု ခေါ်သည်၊ ပြဆိုခဲ့ပြီးအတိုင်းသောတာပတ္တိမဂ်, သကဒါဂါမ်မဂ်, အနာဂါမိမဂ်တိုင်အောင် ၃-ကြိမ် ၃ ဆင့်တက်ပြီးနောက် ၄-ဆင့်မြောက် အရဟတ္တမဂ်သို့ ရောက်သောအခါ ဆည်းပူးအပ်ပြီးသော ပါရမီတော်အလျောက် ဗောဓိဉာဏ် ပေါက်တော်မူကြလေသည်
ဤသို့ သီလဝိသုဒ္ဓိမှစ၍ ပဋိပဒါဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိတိုင်အောင် ဝိသုဒ္ဓိ ၆-ပါးဖြင့် အဆင့်ဆင့်တက်ကာ ရရှိအပ်သော မဂ်ဉာဏ် ၄-ပါးကို စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ဖြစ်သောကြောင့် ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိဟု ခေါ်ဆိုလေသည်
ဝိပဿနာဗောဓိဉာဏ်ဉာဏ်ပညာဝိပဿနာဉာဏ်
ဦးတိုမြန်မာစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utomyanmarsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဦးတိုကညင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၅၅ ဦး၊ မ ၁၃၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဂုံမေရွာ၊ လူတော်
ယင်ရဲဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinyewa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ကွမ်းချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်းချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၀ ဦး၊ မ ၅၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
ယန်းလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanglong)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ရှောက်ဟော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှောက်ဟော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၄ ဦး၊ မ ၂၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ကို ၁၈၉၃ ခု၊ ဧပြီလ ၂၄ ရက်နေ့(၁၂၅၅ ခုနှစ်၊ကဆုန်လဆန်း(၁၀)ရက်)တွင် ဖွားမြင်သည်
မြောင်းမြမြို့ ဆေးဆရာကြီး ဦးဘိုးစာ၊ ဒေါ်မြစ်တို့၏ သားဖြစ်သည်
မွေးချင်း(၄)ယောက်အနက် အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်
မြောင်းမြမြို့ ဆရာဦးမောင်မောင် ကျောင်းတွင် သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး သတ္တမတန်းကို အထူးအောင်မြင်သဖြင့် စကောလားရှစ် (ခေါ်) ပညာသင်ဆုကို ရခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့၊ စိန်ပေါလ်ကျောင်းတွင် ဆက်လက် ပညာသင်ကြားရာ ၁၀ တန်းကို အထူးအောင်ကာ ပညာသင်ဆုရပြန်သည်
ပညာသင်ဆုရကာ ၁၆ နှစ်အရွယ်မှာပင် ရန်ကုန်ကောလိပ်၌ တက်ရောက်ပညာသင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဘီအေ အထက်တန်း သင်နေဆဲ ငယ်စဉ်ကစွဲကပ်ခဲ့သည့် မျက်စိဝေဒနာကြောင့် တက္ကသိုလ်မှ နုတ်ထွက်ခါ ပေါင်းတည်နှင့် ဟင်္သာတမြို့များမှာ ကျောင်းဆရာအဖြစ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဦးဘချိုသည် ကျောင်းထွက်ပြီးနောက် သက္ကရာဇ်၁၂၈၂-ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားတက္ကသိုလ် ထူထောင်ရာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်၍ ပေါင်းတည်မြို့နှင့် ဟင်္သာတမြို့များတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
အမျိုးသားကောလိပ်များဖွင့်လှစ်သည့်အခါ အစိုးရအလုပ်မှ နုတ်ထွက်လိုက်ပြီး အမျိုးသားကောလိပ်တွင် မြန်မာစာသင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၁၉၂၀ တွင် ဒေါ်လှမေနှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မြို့မအမျိုးသားကျောင်း (သရက်တော) ၌ ကျောင်းဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဘချိုသည် လောကီ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာသော စာပေ ဗဟုသုတ တို့တွင် နှံ့စပ်သူ ဖြစ်၏
မြန်မာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း၊ နှစ်ပါးကြည်ဂျာနယ်၊ ဗန္ဓုလဂျာနယ် များတွင် ကဗျာ၊ ဆောင်းပါးများ ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့ရာမှ စာနယ်ဇင်းလောကထဲ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ရန်ကုန် အရှေ့ပိုင်း ရေကျော်ရပ်တွင် စာပုံနှိပ်တိုက်တစ်ခု ဖွင့်လှစ် တည်ထောင် ကာ ၁၉၂၅ တွင် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ် ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
သူ၏ ဒီးဒုတ်ဂျာနယ် ကို အမျိုးသား လွတ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ၊ အမျိုးသား ပညာရေး၊ အမျိုးသား ယဉ်ကျေးမှု ထိန်းသိမ်းရေး တို့အတွက် ရှေ့တန်းအောင်လံ ဂျာနယ် တစ်စောင် ဟု သိခဲ့ကြသည်
ထိုဂျာနယ်၏ အမည်ကို သူ့အမည်တွင် တွဲပြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ဟု အများက သိခဲ့ကြသည်
“ဒီးဒုတ်ဦးဘချို” အမည်အပြင် “ဒိုးဒိုးဒေါက်” “ကျူကောက်” “ကေသာ” “စပယ်” “ဥက္ကလာ-မခင်စိန်” “အမိုက်မလေး” စသော အမည်များဖြင့်လည်း ဝတ္ထုဆောင်းပါး များစွာကို ရေးသားခဲ့သေးသည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ကျောင်းသားသပိတ်အရေးတော်ပုံကြီးပေါ်ပေါက်လာသောအခါ အစိုးရအလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ အမျိုးသားပညာရေးလောကထဲသို့ ဆရာလွန်း(ဆရာကြီးသခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း)နှင့်အတူ ဇောက်ချလုပ်ကိုင်သည်
တဖက်ကလည်း မြန်မာရီဗျူး(The Burmese Review)ဂျာနယ် ကို ၁၉၂၃ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ(၃၀)ရက်နေ့တွင်စတင်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ထိုဂျာနယ်ထဲတွင် ဒီးဒုတ် အမည်နှင့် ပစ္စရလက္ခတ်ကျမ်း ဟူသောအခန်းကို အပတ်စဉ်ရေးသားလာရာမှ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ဟူ၍ လူသိများလာသည်
ထို့ပြင် ဈေးဂေဇက်၊ ဆယ်လံအာဝါးအခန်း နှင့် ဒီးဒုတ်စာတိုက်ခန်း အခန်းများကို အာဝီဇ္ဇန်းရွှင်ရွှင်ဖြင့် တစ်ဦးတည်း ဒိုင်ခံရေးသားရာမှ ဂျာနယ်လည်းရောင်းအားတက်လာသလို ဒီးဒုတ်ဦးဘချို နာမည်ပိုကြီးလာခဲ့ရသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၉၈ (ခရစ်နှစ် ၁၉၃၆ ခုနှစ်) တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော် သတင်းစာဆရာ အသင်းကြီး ဖြစ်ပေါ်ရေးကို အထူးအားပေး ဆောင်ရွက်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်ပေသည်
စစ်မဖြစ်မီ တစ်နှစ်ဖြစ်သော သက္ကရာဇ် ၁၃၀၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတော် စာရေးဆရာများ အသင်းကြီး၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ရွေးကောက်တင်မြောက်ခြင်း ခံရပေသေးသည်
ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ပြုစုခဲ့သော စာပေများတွင် စမအဖွင့်ကျမ်း၊ ဦးပုည-သာသနာလျှောက်အဖြေ၊ ဂီတဝိသောဓနီကျမ်း၊ ဗွေသီဟာဝတ္ထု၊ တိုင်းပြု-ပြည်ပြု စသည်တို့လည်းပါဝင်ခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်တလျှောက်လုံး တိုင်းပြည်အကျိုးမျှော်ကိုးကာ စာနယ်ဇင်းမှ ထောက်ပြဝေဖန်ရေးသားခဲ့သော်လည်း အခွင့်အရေးသမား မဟုတ်သဖြင့် မည်သည့်ရာထူးကိုမျှ လက်ခံဆောင်ရွက်ခြင်းမရှိဘဲ မိသားစုဘဝကို မပြည့်မစုံနှင့်သာ ရပ်တည်ခဲ့သည့်အပြင် အမျိုးသားနိုင်ငံရေးကိုသာ ဇောက်ချလုပ်ကိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ထိုအချိန်က မြန်မာပြည်မှာ အိန္ဒိယ၏ ပြည်နယ်တစ်ခုသာဖြစ်ပြီး ဆိုင်မွန်ကော်မရှင်အစီရင်ခံစာအရ`ခွဲရေး၊တွဲရေး´ဂယက် ပြင်းထန်နေချိန်တွင် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ် က`တွဲရေး´ဘက်ကရပ်တည်ရေးသားခဲ့သည်
မြန်မာ့အလင်း နှင့် သူရိယ ပုဂ္ဂလိကနေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာကြီးများက`ခွဲရေး´ဘက်က ရပ်တည်ရေးသားနေသဖြင့် နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာတစ်စောင် ထွက်ရှိဖို့ လိုအပ်လာသည်အတွက် ဝတ်လုံဦးကျော်မြင့် နှင့် တိုင်ပင်ကာ`မြန်မာ့ဇေယျာ ပုဂ္ဂလိက သတင်းစာ´ကို ၁၉၃၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ(၁၈)ရက်နေ့၌ ထုတ်ဝေနိုင်လိုက်သည်
ပြောင်းလဲလာသော ကမ္ဘာ့အခြေအနေအရ ကမ္ဘာစစ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်ပွားတော့မည်ကို သိသဖြင့် ဗြိတိသျှတို့အား ထိရောက်စွာဆန့်ကျင်နိုင်စေရေးအတွက် ၁၉၃၈ခု အောက်တိုဘာ(၂၃)ရက်နေ့တွင် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ်ကိုလည်း နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာအဖြစ်ပြောင်းလဲထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဒီးဒုတ်သတင်းစာသည် အမျိုးသားရေးရှုဒေါင့်မှနေ၍ ရေးသားခဲ့သဖြင့် ဘုရင်ခံလုံခြုံရေး တစ်ချက်လွှတ် ဥပဒေအရ ဦးဘချို ထိန်းသိမ်းခံခဲ့သည်
ထောင်ကျစဉ်ကာလအတွင်း အစာငတ်ခံဆန္ဒပြခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် မြို့မဆရာကြီး ဦးဘလွင်၊ သခင်နု၊ ဒေါ်မြစိန် (အမ်အေ၊ ဘီလစ်) တို့နှင့်အတူ တရုတ်နိုင်ငံသို့ မိတ်ဆက်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့သည်
ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုသည် ဆေးကျမ်း၊ ဗေဒင်၊ လောကဓာတ်ပညာများကိုလည်း လိုက်စားခဲ့သည်
မြန်မာ့သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံ၊ အဲ၊ အန်၊ အိုင်ချင်း၊ ဧချင်းတို့ကိုလည်း ပိုင်နိုင်စွာသီဆိုနိုင်ရုံသာမက သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခံများကို မူမှန်အတိုင်းဖြစ်စေရန် ဂီတဝိသောဒနီကျမ်းကိုလည်း တည်းဖြတ်ခဲ့သည်
ဂီတအရာတွင် နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်သဖြင့် ဂီတဖခင်ကြီး ဟုခေါ်ကြသည်
၁၉၃၆ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ(၂၅)ရက်တွင် တကသ ဥက္ကဋ္ဌ ကိုနု နှင့် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၊အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတာဝန်ခံ အယ်ဒီတာ ကိုအောင်ဆန်း တို့အား ကျောင်းထုတ်ခံရခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ဒုတိယအကြိမ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ်ကြီးပေါ်ပေါက်လာရာ တက္ကသိုလ်သပိတ်စောင့်ရှောက်ရေးအဖွဲ့တွင် ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ပါဝင်ခဲ့ရသည်
ထိုနှစ် မေလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမျိုးသားတက္ကသိုလ်တည်ထောင်ရေးကော်မတီတွင်လည်းပါဝင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသတင်းစာများအသင်း(BJA)ပေါ်ပေါက်လာရေးအတွက်ဆော်ဩခဲ့သူဖြစ်ပြီး သတင်းစာဆရာ၊သတင်းထောက်တို့ စောင့်ထိန်းလိုက်နာရမည့်`မိမိတို့တာဝန်၊လွတ်လပ်ခြင်း၊မှန်ကန်သောသတင်းကိုပေးခြင်း၊တရားမျှတခြင်းနှင့်ဟီရိဩတ္တပ္ပတရား စောင့်ရှောက်ခြင်းများကိုလိုက်နာရမည်´ ဟူသည့် ဝတ္တရား(၅)မျိုးကို ချမှတ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးဘချိုသည် ဂျပန်ခေတ် အစိုးရ လက်ထက်တွင် အတိုင်ပင်ခံလွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ လုံးဝ လွတ်လပ်ရေးရရှိရေးကြိုးပမ်းရန်အတွက်၊ ဖ-ဆ-ပ-လ အဖွဲ့ချုပ်ဖွဲ့စည်းသောအခါ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်
တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ရေးဆွဲရေးကော်မတီအဖွဲ့ဝင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း သခင်မြတို့နှင့် အတူ အထူးအပင်ပန်းခံ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ချင်းပြည်နယ် ထီးလင်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ချင်း-ဗမာ ချစ်ကြည်ရေး ကျောက်တိုင်ဖွင့်ပွဲ အခမ်းအနားသို့ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ကိုယ်စားအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြန်ကြားရေးဝန်ကြီးအနေဖြင့်လည်းကောင်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာနဝန်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို သည် ဗုဒ္ဓဘာသာ  ကို နိုင်ငံတော်ဘာသာ  အဖြစ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံအခြခံဥပဒေတွင်အသိအမှတ်ပြု ပြဋ္ဌာန်းရေး ပထမဆုံးဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခု၊ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့၊နံနက် ၁၀ နာရီ ၃၇ မိနစ်တွင် ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံရပြီး မွန်းလွဲ ၁ နာရီ ၄၅ မိနစ်အချိန်တွင် ကွယ်လွန်သည်
အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီး ဒီးဒုတ်ဦးဘချို ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်(၅၄)နှစ်ရှိပြီး ဇနီးဒေါ်လှမေနှင့် (သမီးလေးယောက်) မခင်နု၊ မခင်ပု၊ မေမေခင်၊ ခင်ခင်ဦးတို့ ကျန်ရစ်သည်
ဧဘိသိက်ပွဲ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် မင်းတုန်းမင်းတရားသည် ရာဇဘိသိက်၊ မုဒ္ဓါဘိသိက်၊ သီရိ၊ ပဝေသနဘိသိက်ခံတော်မူသည့် ဘိသိက်ပွဲအကြောင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော ခေါင်းစဉ်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ပြင်၏ တန်ပြန်ဆွဲအား (စပိန်: Contracorriente) သည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ထွက် ပီရူး ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်ပြီး၊ ဒါရိုက်တာ Javier Fuentes-León၏ ဇာတ်ကားရှည် လက်ရာတစ်ခုဖြစ်သည်
ရိုက်ကူးရန် ထောက်ပံ့ငွေကို ဂျာမဏီ နှင့် ပြင်သစ်တို့မှ စတင်ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး၊ ပီရူးနိုင်ငံမှလည်း ထပ်မံ ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
ဇာတ်ကားကို  ကာဘို ဘလန်ကိုတွင် ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး၊ World Cinema Audience Award ကို Dramatic category မှ ၂၀၁၀ တွင် ရရှိခဲ့သည်
မီဂွယ်သည် ကာဘို ဘလန်ကိုတွင် တံငါသည် လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး၊ ထိုရွာကလေးသည် သေဆုံးသူများကို ပီရူးမြောက်ပိုင်းရှိ ထုံးတမ်းဓလေ့အတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ဆဲဖြစ်သည်
သူသည် မာရီရယ် ကို လက်ထပ်ထားသူဖြစ်ပြီး၊ မာရီရယ်မှာ ပထမဦးဆုံး သားဦးလေးကို ကိုယ်ဝန်လွယ်ထားချိန်လည်းဖြစ်သည်
သို့သော် မီဂွယ်သည် အခြားအမျိုးသားတစ်ဦးဖြစ်သည့် စန်တီရေးဂို နှင့်လည်း တိတ်တခိုး အချစ်ဇာတ်လမ်း အရှုပ်တော်ပုံရှိလေသည်
စန်တီရေးဂိုသည် မတော်တဆ ပင်လယ်တွင် ရေနစ်သေဆုံးခဲ့ပြီးနောက် ဝိညည်မှာ မီဂွယ်ဆီသို့ရောက်ရှိလာပြီး၊ သူ၏ ခန္ဒာကိုယ်ကို ရွာ၏ ထုံးစံဓလေ့အတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်စေနိုင်ရန် ပြန်လည်ရှာဖွေပေးဖို့ တောင်းဆိုလေသည်
မီဂွယ်မှာ သူ၏ အချစ်ဆုံးသူများကို ဆုံးရှုံးမလား သို့မဟုတ် သူ၏လုပ်ဆောင်ခဲ့သည့် ကိစ္စမှန်သမျှနှင့် သူမည်သူဖြစ်သည်ကို ကိုယ်တိုင်လက်ခံနိုင်ရန် ရင်ဆိုင်ရလေတော့သည်
အရှင်ဥပါဟနဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥပါဟနဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ညာဆာခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarsarkhee)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ မဲတူခီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟဂမြို့  (芳賀町 ဟဂ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုချိဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၅၂၅၄ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၁၇ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၇၀.၁၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဘတ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bat)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ ကတွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခခရိမဘူတာ  (掛澗駅 ခခရိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ခယဘဲတိုင်း၊ မိုရိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရင်းတိုက်တောရွာ၊ ဝက်တိုး
လက္ကာရွာ၊ ဘုရားကြီး
သက်ကယ်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thetkeikone)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၂၄ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၄၇ ဦး နေထိုင်သည်
စကားသီနတ်ဘုရားမ (ရှေးဟောင်းနော့စ် : Skaði)သည် နော့စ်ဒဏ္ဍာရီလာ ယော့တန်မျိုးနွယ်တစ်ဦး၊ အိုင်းဆစ်ယာအုပ်စု နတ်ဘုရားမတစ်ဦးဖြစ်သည်
လေးမြားဖြင့်အမဲလိုက်ခြင်း၊ နှင်းလျှောစီးခြင်း၊ ဆောင်းရာသီ၊ တောင်တန်းများနှင့် သက်ဆိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
စကားသီသည်  အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာ၊ အက်ဒါ စကားပြေ၊ ဟိမ်းစ်ခရင်လာ နှင့် စကောလ်ဒ်ကဗျာလက်ရာများတွင် ထင်ထင်ရှားရှားပါဝင်သည်
စကားသီသည် သေဆုံးသွားသူ သယဲ့ဆီ (Þjazi)၏ သမီးဖြစ်ကာ နျော့သယာနှင့်အိမ်ထောင်ပြုသည်
နတ်ဘုရားများက ၎င်းဖခင်ကို သေစေခဲ့သည့်အတွက် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းလျှော်ကြေးအဖြစ် လက်ထပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်၏
ဟိမ်းစ်ခရင်လာတွင် စကားသီကို နျော့သယာနှင့် အိမ်ထောင်ကွဲ၍ နောက်ပိုင်းတွင် အိုးဒင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုထားသည်
ထိုနှစ်ဦးဖြင့် ကလေးများစွာ ဖွားမြင်သည်ဟုလည်း ဖော်ပြသည်
အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာနှင့် စကားပြေတို့တွင် စကားသီသည် ချည်နှောင်ခြင်းခံရသော လိုကီ အပေါ်သို့ အဆိပ်ရည်များ ကျစေသည့် မြွေကြီးကိုထားသည့်တာဝန် ကိုဆောင်ရွက်သည်
စကားသီကို ရှေးဟောင်းနော့စ် ကောင်းကင်နတ်ဘုရား Öndurguð နှင့် ကောင်းကင်နတ်ဘုရားမ Öndurdís အဖြစ်လည်း အခြားနည်းအားဖြင့် တစ်မျိုးတစ်မည်ရည်ညွှန်းဖော်ပြကြသည်
စကားသီ (Skaði) အမည်ရင်းမြစ်မှာ မသေချာသော်လည်း စကန်ဒီနေးဗီးယား မူလပုံစံနှင့် ဆက်နွယ်ပက်သတ်မှုရှိနိုင်သည်
စကန်ဒီနေးဗီးယားဒေသရှိ အချို့သောနေရာများသည် စကားသီကို ရည်ညွှန်း
ပခုက္ကူခရိုင် (အင်္ဂလိပ်: Pakokku District) သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးတွင် ပါဝင်သော ခရိုင်ဖြစ်သည်
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပခုက္ကူမြို့ဖြစ်သည်
ပခုက္ကူခရိုင်တွင် ပါဝင်သည့် မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ပခုက္ကူမြို့နယ်ပခုက္ကူမြို့ကမ္မမြို့မြစ်ခြေမြို့ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်ဆိပ်ဖြူမြို့ပေါက်မြို့နယ်ပေါက်မြို့မြိုင်မြို့နယ်မြိုင်မြို့ရေစကြိုမြို့နယ်ရေစကြိုမြို့သျှရီတြိဘုဝနာနုရုဒ္ဓမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့မည်ရသောရာဇဂြိုဟ်ဘုရင်ဓနုသီဟမင်းသည်တောင်လေးလုံးဝန်းရံလျက်ရှိသောပုခန်းကြီးအရပ်တွင်မဟာနာဂရအမည်ရှိတိုင်းပြည်ကိုသာသနာနှစ် ၃၆ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လပြည်ကျော် (၄) ရက်နေ့တွင်တည်ထောင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ဧရာဝဏ်ခေါ်ဧရာဝတီမြစ်အနောက်ဘက်ကမ်းမှအနောက်ရိုးမတောင်ခြေအထိ ကျယ်ဝန်း၍ အရန်မြို့ (၅၀) ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
မင်းအစဉ်အဆက် (၇) ဆက်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ပုဂံအင်ပါယာခေတ်မှာပုဂံဘုရင်သိန်းခိုမင်းသည်သားတော်နှစ်ပါးအားမဟာနာဂရတိုင်းကိုစေလွတ်အုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်
စည်သူမင်းသားနှင့် | ကျော်စွာမင်းသားတို့ဖြစ်သည်
(စည်သူ ၁-အလောင်းစည်သူမင်းထက်နှစ်ပေါင်း ၁၈၀ ခန့်ပိုစောပါသည်)
(ကျော်စွာမင်းသားပခန်းမင်းကျော်ကိုကြီးကျော်) စသဖြင့်ခေါ်တွင်သောမင်းကျော်စွာ ဦးဆောင်၍ မဟာနာဂရတိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ်ပုခန်းကြီးမြို့ကိုတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
ကောဇာသက္ကရာဇ် (၉၆) ခုနှစ်၊ ခရစ်သက္ကရာဇ် (၇၃၄) ခုနှစ်ဖြစ်သည်
ပင်းယခေတ် - ပင်းယတစ်စီးရှင်သီဟသူသည်မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၆၇ ခုနှစ်တပေါင်းလဆန်း ၇ ရက်နေ့တွင်မြို့အကျယ်အဝန်းတာ ၅၀၀ ရှိသောပခန်းကြီးမြို့ကိုပြည်လည်တည်ထောင်ခဲ့သည်
အမတ်လက်မည်းအားကိုယ်စားအုပ်ချူပ်စေခဲ့သည်
အင်းဝဘုရင်မင်းကြီးစွာစော်ကဲလက်ထက်တွင်ပုခန်းမြို့အားခံတပ်မြို့အဖြစ်ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၇၄၂ ခုနှစ်ဖြစ်သည်
အမတ်စောမည်အားခန့်ထားအုပ်ချူပ်စေခဲ့သည်
ညောင်ရမ်းမင်းဆက်၏နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သောမဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိလက်ထက်တွင်ပုခန်းကြီးမြို့ရိုးနှင့်ကျုံးတို့ကိုပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့သည်
ညောင်ရမ်းခေတ်၊ကုန်းဘောင်ခေတ်ရတနာပုံခေတ်တိုင်အောင်အမတ်များအားခန့်ထားအုပ်ချုပ်စေခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ် -  ၁၈၈၇ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၂၁) ရက်တွင်ပခုက္ကူမြို့ကိုစတင်တည်ထောင်သည်
၁၈၈၈ခုနှစ်ဇူလိုင် (၂၁) ရက်တွင်ဗြိတိသျှအိန္ဒိယအစိုးရ၏အမိန့်ဒီဂရီ (၂၀၁) ကိုထုတ်ပြန်ကာ ပုဂံခရိုင်နှင့် ပုခန်းကြီးခရိုင်အားဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူခရိုင်ကိုတည်ထောင်စေခဲ့သည်
ပခုက္ကူမြို့ကိုခရိုင်မြို့အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ပုခန်းကြီးမြို့ကိုပုခန်းကြီးဆပ်ဒီဝီဇံ (လက်ထောက်ခရိုင်မြို့) အဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ပခုက္ကူခရိုင်လက်အောက်တွင်ပခုက္ကူခရိုင် ခွဲနှင့်ပုခန်းကြီးခရိုင်ခွဲဟူ၍ ခရိုင်ခွဲနှစ်ခုပါရှိသည်
ပခုက္ကူခရိုင်ခွဲလက်အောက်၌ ပခုက္ကူမြို့နယ်နှင့် မြိုင်မြို့နယ်တို့ပါဝင်ပြီး ပုခန်းကြီးခရိုင်ခွဲလက်အောက်၌ ပုခန်းကြီးမြို့နယ်နှင့် လင်းကတောမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်
၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူဒေသ၊ ပုံတောင်ပုံညာတောင်တန်း၊ ချင်းတောင်တန်း၊ ကာရိုတောင်တန်း၊ လူရှိုင်းတောင်တန်း၊ နာဂတောင်တန်း၊ ကချာနှင့်ဂ်ိန္းတိယတောင်တန်း၊ အက္ကပတ်တောင်တန်း၊ မဏိပူရတောင်တန်းဒေသတို့ကို စုပေါင်း၍ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသခရိုင်များပြည်နယ်အဖြစ် ဖွဲ့စည်း၍ ပခုက္ကူမြို့ကို ပြည်နယ်မြို့တော်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၁၉၀၁ခုနှစ်၊ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူမြို့၏လူဦးရေ မှာ (၁၉,၄၅၆) ယောက်ဖြစ်သည်
၁၉၃၀ခုနှစ်အစောပိုင်းလများတွင် ဗြိတိသျှအိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် တွဲရေးခွဲရေးဆွေးနွေးပွဲများကို လော့ဒ်ဒါလဟိုဇီလမ်း (ယခု-ဗိုလ်ချုပ်လမ်း) ပေါ်ရှိ ရွှေကူဘုရားဝင်းအတွင်း ကျင်းပခဲ့သည်
ဆန္ဒခံယူပွဲကျင်းပရာတွင် အိန္ဒိယနှင့်တွဲရေးဘက်က ဆန္ဒမဲအများအပြားရရှိခဲ့သည်
၁၉၁၈ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရ၏ ဝတ်စလီခရစ်ယာန်သာသနာပြုအထက်တန်းကျောင်း (ယခု-အလက-၃) နှင့်အပြိုင် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ရက္ခိတအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း (ယခု-အထက-၁) ကိုစတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၂၈၁ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် (၅) ရက်နေ့တွင် မဟာဝိဇယာရာမပါဠိတက္ကသိုလ် (အရှေ့တိုက်ကြီး)ကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ပခုက္ကူမြူနီစပါယ်ရွေးကောက်ပွဲကို ၁၉၃၀ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ (၁၀) ရက်နေ့တွင်ကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၃၁ခုနှစ်၊ မတ်လ၂၂ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူမြို့တွင် မီးအကြီးအကျယ်လောင်ကျွမ်းခဲ့ရာလူပေါင်း (၃၀၀၀) ကျော်အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်
နောက်နေ့မနက်တွင်လည်း ဖလန်းမင်းလမ်း (ယခု-ကျောင်းတော်ရာလမ်း) တွင်မီးလောင်ကျွမ်းပြန်သည်
ထို့ကြောင့်ပခုက္ကူမီးသတ်တပ်ဖွဲ့ကို ၁၉၃၁ခုနှ စ်၊ ဧပြီ (၇) ရက်နေ့တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၄၇ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတို့ လွတ်လပ်ရေးရလာခြင်းနှင့်အတူ ဗြိတိသျှအိန္ဒိယ-ပါကစ္စတန်နယ်နိမိတ်မျဉ်းဖြစ်သော မက်မဟွန်းမျဉ်းအရ ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသပြည်နယ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ပခုက္ကူ တောင်တန်းဒေသပြည်နယ်၏ ၃ပုံ၂ပုံမှာ ဗြိတိသျှဗမာနိုင်ငံမှဆွဲထုတ်ကာ အိန္ဒိယဓနသဟာယနိုင်ငံတွင် ပြောင်းလဲပါဝင်လာခဲ့၍ မဏိပူရပြည်နယ်၊ မီဇိုရမ်ပြည်နယ်၊ တြိပူရပြည်နယ်၊ နာဂလန်းပြည်နယ်နှင့်မီဂါလာယာပြည်နယ်တို့ဖြစ်လာခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးခေတ် - ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကိုပခုက္ကူ၊ ပေါက်၊ မြိုင်၊ ဆိပ်ဖြူ၊ ရေစကြို၊ ဂန့်ဂေါ၊ ထီးလင်း၊ ဆော၊ကန်ပက်လက်၊ မင်းတပ်၊ မတူပီ ဟူ၍မြို့နယ် (၁၁) ခုဖြင့် ဖဆပလအစိုးရက ၁၉၄၈တွင်အသစ်ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် ကန်ပက်လက်ခရိုင်ဟူ၍ ခရိုင်နှစ်ခုနှင့် ပခုက္ကူစီရင်စု၊ ဆိပ်ဖြူစီရင်စု၊ ဂန့်ဂေါစီရင်စုနှင့် မင်းတပ်စီရင်စုဟူ၍စီရင်စု (၄) ခုရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ပင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသ၏မြို့တော်ဖြစ်သော ပခုက္ကူမြို့ကိုချင်းဝိသေသတိုင်း၏မြို့တော်အဖြစ်ထည့်သွင်းပေးရေး ချင်းတိုင်းရင်းသားပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ်များက အစဉ်တစိုက်တောင်းဆိုခဲ့ကြသည်
ပခုက္ကူမြို့ကို ၁၉၄၉ တွင်ကွန်မြူနစ်သူပုန်များကသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၅ ခုနှစ်အထိအစိုးရတပ်များမှလက်လွှတ်ပေးခဲ့ရသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင်ကန်ပက်လက်ခရိုင်ကိုဖျက်သိမ်းပြီးမင်းတပ်ခရိုင်ကိုဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
တော်လှန်ကောင်စီအစိုးရလက်ထက်တွင် ပခုက္ကူတောင်တန်းဒေသကို ဖျက်သိမ်းပြီးပခုက္ကူခရိုင်ကို မကွေးတိုင်းအတွင်း ပေါင်းထည့်ခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်အထိပခုက္ကူခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၈ ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင်ဂန့်ဂေါခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၃ မြို့နယ်ဖြင့်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ယနေ့ပခုက္ကူခရိုင်ကိုမြို့နယ် ၅ ခုသာဖွဲ့စည်းထားသည်
ပခုက္ကူမြို့မှာ ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့ဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်း မြို့တော် ဟူ၍လည်း ထင်ရှားသည်
ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းရှိ မြို့ကြီးများ အနက် အချက်အချာအကျဆုံး ဖြစ်သည်
ယခုအခါ ရထားရော ကားပါ ဖြတ်သန်းနိုင်မည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးပြီဖြစ်သဖြင့် အရှေ့ဘက်ကမ်း ဒေသများနှင့် ပိုမို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ဆက်သွယ်သွားလာနိုင်သည်
မြောက်ဘက်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းမှ မုံရွာခရိုင်၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်နှင့် စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ အရှေ့ဘက်တွင် မန္တလေးတိုင်းမှ မြင်းခြံခရိုင်နှင့် ညောင်ဦးခရိုင်၊ တောင်ဘက်တွင် မကွေးခရိုင်နှင့် မင်းဘူးခရိုင်၊ အနောက်ဘက်တွင် ဂန့်ဂေါခရိုင်တို့ တည်ရှိသည်
ခရိုင်၏အရှေ့ပိုင်းသည် မြေပြန့်လွင်ပြင်များဖြစ်သည်
ခရိုင်၏ အချို့နေရာများတွင် တောင်ကုန်းတောင်စွယ်များ တည်ရှိသည်
တန့်ကြည့်တောင်မှာ ထင်ရှားသည်
ခရိုင်၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်သည် မန္တလေးတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းနှင့် နယ်နိမိတ်အဖြစ်လည်းကောင်း စီးဆင်းနေသည်
ရေစကြိုမြို့အနီး အောက်ပိုင်းတွင် ချင်းတွင်းမြစ်သည် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ယောချောင်းနှင့် ကျောချောင်းမှာလည်း ထင်ရှားသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၁,၀၀၅,၅၄၅ ဦးဖြစ်ကာ အမျိုးသား ၄၅၁,၈၈၇ဦး၊ အမျိုးသမီး ၅၅၃,၆၅၈ဦးဖြစ်သည်
မကွေးတိုင်းရှိ ခရိုင်(၅)ခုတွင် ဒုတိယမြောက်လူဦးရေ အများဆုံးခရိုင်ဖြစ်သည်
မြို့ပြတွင်နေထိုင်သူ ၁၃၈,၂၄၄ဦးဖြစ်ကာ မြို့ပြနေရာခိုင်နှုန်းမှာ ၁၃.၇ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်
ဗမာလူမျိုးများ အများဆုံးနေထိုင်ကြပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာကို အများဆုံးကိုးကွယ်ကြသည်
ပခုက္ကူခရိုင်သည် မကွေးတိုင်းအတွင်းရှိ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုရှိသော ဒေသဖြစ်သည်
ခရိုင်နေပြည်သူများသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကလုပ်ကိုင်ကြသည်
သနပ်ခါးကိုလည်း စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်
ဆီထွက်သီးနှံများ၊ ပဲ၊ သနပ်ခါး၊ ထန်းလျက်၊ ဆီး၊ မန်ကျည်း၊ ကြက်သွန်၊ မြေပဲ၊ နှမ်း စသည်တို့ထွက်ရှိသည်
ပခုက္ကူခရိုင်သည် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးကောင်းမွန်သောခရိုင်ဖြစ်သည်
ပုသိမ်-မုံရွာလမ်းမကြီးနှင့် အမှတ်(၁)အာရှအဝေးပြေးလမ်းမကြီး၏ မြန်မာနိုင်ငံအပိုင်းသည် ပခုက္ကူခရိုင်ကို ဖြတ်သန်းသွားသည်
ပခုက္ကူခရိုင်နှင့် မန္တလေးတိုင်း ညောင်ဦးခရိုင်ကိုဆက်သွယ်သည့် ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ)မှာ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှည်ဆုံးမြစ်ကူးတံတားကြီးဖြစ်သည်
ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း ပါရှိပြီး အရေးပါသော တံတားကြီးဖြစ်သည်
ဆင်ဖြူရှင်တံတားမှာလည်း မကွေးတိုင်းနှင့် စစ်ကိုင်းတိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားသည်
ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ချောက်မြို့နှင့်ဆက်သွယ်သော အနော်ရထာတံတားလည်းရှိသည်
၂၀၁၄သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အသက်(၁၅)နှစ်နှင့်အထက် စာတတ်မြောက်နှုန်းမှာ (၉၀.၆)ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်သည်
ပခုက္ကူမြို့တွင် ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ နည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ် စသည်တို့တည်ရှိသည်
ပခုက္ကူမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၂၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၄)ရုံ ၊ ဆိပ်ဖြူမြို့တွင် ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၂)ရုံ၊ ပေါက်မြို့နယ်တွင် (၂၅)ကုတင်ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ မြိုင်မြို့နယ်တွင်  ကုတင်(၅၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၃)ရုံ၊ ရေစကြိုမြို့နယ်တွင် ကုတင်(၁၀၀)ဆံ့ ပြည်သူ့ဆေးရုံ၊ (၁၆)ကုတင်ဆံ့ တိုက်နယ်ဆေးရုံ (၅)ရုံ တို့ တည်ရှိသည်
ဗစ်ကာစ်စက်သေနတ် သို့မဟုတ် ဗစ်ကာစ်သေနတ် သည် အဓိကအားဖြင့် မူလတွင် ဗြိတိသျှတပ်အတွက် ဗစ်ကာစ်လီမိတက်မှ ထုတ်လုပ်သော ရေဖြင့်အအေးပေး ပွိုင့် ၃၀၃ ဗြိတိသျှ (၇.၇ မမ) စက်သေနတ်ကို ရည်ညွှန်းသော အမည်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းစက်သေနတ်သည် တပ်ဆင်လည်ပတ်ရန် ပုံမှန်အားဖြင့် ၆ ယောက်မှ ၈ယောက်ထိရှိသော အဖွဲ့ ၁ ဖွဲ့  (ပစ်သူ ၁၊ ကျည်ဖြည့်သူ ၁၊ ကျန်လူများသည် လက်နက်၊ ကျည်နှင့် အပိုပစ္စည်းများသယ်ရန်) လိုအပ်သည်
ယင်းစက်သေနတ်ကို မဟာမိတ် ပထမ ကမ္ဘာစစ် တိုက်လေယာဉ်များအတွက် လေအေးပေးစနစ်သုံး စက်သေနတ် အပါအဝင် ပထမကမ္ဘာစစ်မတိုင်မီမှ ၁၉၆၀ နှစ်များမတိုင်မီအထိ အသုံးပြုခဲ့သည်
အယ်လ်ဘေးနီးယား ဩစတြေးလျ ဘယ်လ်ဂျီယမ် လေယာဉ်တွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
ဘိုလီးဗီးယား ချာကိုစစ်ပွဲအတွင်း အသုံးပြုခဲ့သည်
ကနေဒါ စီလုံ တရုတ် ချက်ကိုဆလိုဗားကီးယား (Avia B-534 လေယာဉ်တွင် ပြုပြင်ပြောင်းလဲထားသည့် ဗစ်ကာစ်သေနတ် Mk 30s ကို တပ်ဆင်ခဲ့သည်
အီဂျစ် ပြင်သစ် ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပြင်သစ်လေတပ် (SPAD IX and XIII) အိန္ဒိယ အင်ဒိုနီးရှား အင်ဒိုနီးယားပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကာလတွင် အသုံးပြုခဲ့သည်
အိုင်ယာလန် အီတလီ ခြေလျင်တပ်များအတွက် ၆.၅ မမ နှင့် လေယာဉ်များအတွက် ပွိုင့် ၃၀၃ လူဇင်ဘတ် မက္ကဆီကို နီပေါ နယ်သာလန် နယူးဇီလန်တမ်းပလိတ်:နိုင်ငံ စာရင်းအင်း Dominion of Newfoundland ပါကစ္စတန် ပါရာဂွေး ချာကိုစစ်ပွဲအတွင်း အသုံးပြုခဲ့သည်
ဖိလစ်ပိုင် ပေါ်တူဂီ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်း၌ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
တောင်အာဖရိကသမဂ္ဂ တောင်ပိုင်းရိုဒီးရှား ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း အမေရိကန် ပထမကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း အမေရိကန်စက်သေနတ်များရှားပါးမှုကြောင့် ပြင်သစ်သို့စေလွှတ်သည့် အမေရိကန်တပ်များအား ထုတ်ပေးခဲ့သည်
ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ (Sea Lion) သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် "Seal (Pinniped)" ၊ မြန်မာဘာသာတွင် ရေသူ (ဝါ) ပင်လယ်ဖျံ ဟုခေါ်သော ကုန်းတပိုင်းပင်လယ်တပိုင်း နေထိုင်ကျက်စားကြသည့် နို့တိုက်သတ္တဝါ တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ပင်လယ်ခြင်္သေ့ဖျံ နှင့် ပင်လယ်သားမွေးဖျံ (Fur Seal) တို့သည် နားရွက်ပါပင်လယ်ဖျံ (Eared Seal) ၏ မျိုးရင်းခွဲများဖြစ်ကြသည်
ဆင်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ မုံရွာမြို့နယ်၊ ဘုမ္မနိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပက်တန်းလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pettanlay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ပက်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပက်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၁ ဦး၊ မ ၉၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၂ ဦး၊ မ ၈၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဧရာ အားကစားကွင်း (ကျောက်တိုင် အားကစားကွင်း)သည် ဘက်စုံသုံးအားကစားကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုသိမ်မြို့ မြို့လယ်ဧရိယာတွင် တည်ရှိသည်
အဆိုပါ အားကစားကွင်းသည် ဧရာဝတီ ယူနိုက်တက် ဘောလုံးအသင်း၏ အိမ်ကွင်းလည်း ဖြစ်သည်
ကကျီးထူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kakyeehtu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ကကျီးထူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ကျောက်တံတား သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းလမ်းနှင့် ၃၇ လမ်းထောင့်တွင် တည်ရှိသည်
မြို့နယ်တစ်ခုလုံးတွင် အထက်တန်း‌ကျောင်းတစ်ကျောင်းတည်းသာရှိ၍ အမှတ်စဉ်မတပ်ဘဲ ရေးသားခေါ်ဆိုသည်
ယခင် ‌မူလခရေပင်ကုန်း-မော်လမြိုင် ဘုန်းကြီးကျောင်းအား မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ် ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် သာသနာတော် သန့်ရှင်းရေးအတွက် ပြည်သူပိုင်သိမ်းဆည်း၍ အထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ယင်းကျောင်းဝန်းအတွင်း ရှေးဟောင်းရဟန္တာသိမ်ဖြစ်သည့် ဝိမုတ္တိသုခရဟန္တာသိမ်တော်ကြီးနှင့် အခြားသာသနိက အဆောက်အအုံများတည်ရှိသည်
ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ကျောက်တံတားမြို့နယ်အဖြစ် တည်ရှိခဲ့သည်
၂၀၂၀ ပြည့်နှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကျောက်တံတားမြို့နယ် ဘုန်းကြီးကျောင်း ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီက တိပိဋက နိကာယ မော်လမြိုင်ကျောင်းတိုက်အဖြစ် ကျောင်းပိုင်မြေအတွင်းမှ သာသနိကအဆောက်အဦများတည်ရှိသည့် နေရာနှင့် အဆောက်အဦးများအား ရွှေရတု တိပိဋကရဓရ တိပိဋကကောဝိဒ၊ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဘဒ္ဒန္တဝံသပါလာလင်္ကာရ (မြင်းမူဆရာတော်)နှင့် တိပိဋကဓရ ဘဒ္ဒန္တပညာသီရိလင်္ကာရ (မြင်းမူဆရာတော်)တို့ထံ လွှဲပြောင်းအပ်နှံခဲ့သည်
အဆိုပါကျောင်းအပ်လှူဒါန်းပွဲသို့ သာသနာရေးနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး သူရဦးအောင်ကို၊ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာမျိုးသိမ်းကြီး၊ ရန်ကုန်တိုင်းဝန်ကြီးချုပ် ဦးဖြိုးမင်းသိန်းနှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ခင်တန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ အလှပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလှပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၈၂ ဦး၊ မ ၄၂၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၂၈ ဦး နေထိုင်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ် သည် ရခိုင်လူမျိုးတို့ အစဉ်တစ်စိုက်‌နေထိုင်သော ပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
ရှေးအခါက ရခိုင်ဘုရင်များ အုပ်စိုးရာ တိုင်းပြည်နိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့၏
အေဒီ ၁၅ ရာစုမှ ၁၇ ရာစုအတွင်း ရှေးရခိုင်ဘုရင်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ စစ်တကောင်းဒေသနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ တြိပူရဒေသတို့ကို လက်အောက်ခံ အဖြစ် သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့သည်
ရခိုင်ဘုရင်များ တန်ခိုး အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိစဉ် ရခိုင်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်းသည် ယခု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ ဒါကာမြို့တော်မှ မော်လမြိုင် ပင်လယ် ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
ရခိုင်လူမျိုးတို့၏ မူရင်း ရခိုင်ပြည် သည် ဘင်္ဂလားနယ်စပ် နတ်မြစ်ဝမှ မော်တင်စွန်း (ယခု ဧရာဝတီတိုင်းနယ်မြေ) အထိ ရှည်လျားသော ရခိုင်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ ဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်အလံကို ရှေးခေတ်ကပင် အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၏ အခြေခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခဲ့သည်၊၊အောင်လံအတိုင်းအတာမှာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နှင့် အခုခေတ်ကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ဖို့အတွက် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်
မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမှာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်သည်
အောင်လံ၏ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်
မူလရောင်စဉ် အဆင်းမှာ ဖြူရောင်ထက်ဝက်နှင့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်သည်
အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အနီရောင်ဖြစ်သည်
အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားတို့၏ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေး စိတ်ရှိခြင်းနှင့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရေး ကိုယ်ကျင့်တရားရှိခြင်းများ ဖြစ်သည်
အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနှင့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် ရှိခြင်းများကို ဖော်ဆောင်သည်
ရခိုင်လူမျိုးများ သုံးစွဲခဲ့သော ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါး၏ ပန်းဖက်ပုံကို အခြေခံဖော်ပြထားသည်
ဝေသာလီခေတ် ရခိုင်ဒင်္ဂါးကို သတ်မှတ်ဖော်ပြရခြင်းမှာ ရခိုင်လူမျိုးများ၏ ပေါ်လွင်ထင်ရှားရေး၊ အနုပညာ ဓနဥစ္စာ ကြွယ်ဝခြင်းနှင့် ရှေးပဝေသဏီကပင် ယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့ခြင်းကို ရည်ညွှန်းဖော်ထုတ်လို၍ ဖြစ်သည်
ထိုဝေသာလီခေတ် ဒင်္ဂါးကို သဇင်ပန်းခွေ နှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားသည်
ရခိုင်ပြည်နယ် တံဆိပ်၏ အပေါ်ထိပ်တွင် ကြယ်ဖြူတစ်ပွင့်၊ အောက်ဘက်တွင် "ရခိုင်ပြည်နယ်"ဟု ရေးသားဖော်ပြထားပြီး သဇင်ပန်းခွေနှစ်ခက်ဖြင့် ခြံရံထားသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်‌သည် ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းနှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အကြား ကမ်းမြှောင်ဒေသတွင်တည်ရှိသည်
ရှေးရခိုင်လူမျိုးတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်များ ပေါများသော ဒေသလည်းဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အနောက်ပိုင်းတွင်တည်ရှိ ဧရာဝတီတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ ချင်းပြည်နယ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ် ၁၇ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ် နှင့် ၂၁ ဒီဂရီ ၃၀မိနစ်ကြား၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၂ ဒီဂရီ ၁၀မိနစ် နှင့် ၉၄ ဒီဂရီ ၂၀မိနစ်ကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဧရိယာ စုစုပေါင်း ၁၄,၂၀ဝ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်
ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းသည် ပေ၃၀၀၀မြင့်ကာ ကမ်းရိုးတန်းနှင့်အပြိုင် သွယ်တန်းလာပြီး တောင်ဘက်သို့ နိမ့်ဆင်းသွားသည်
စွန်တောင်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် အမြင့်ဆုံးတောင်ထိပ်ဖြစ်သည်
နတ်မြစ်၊ မယူမြစ်၊ကုလားတန်မြစ်၊ လေးမြို့မြစ်တို့ စီးဆင်းနေသည်
ဖရုံကာကျွန်း၊ ရမ်းဗြဲကျွန်း၊ မာန်အောင်ကျွန်းများနှင့် ကျွန်းငယ်များစွာ တည်ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်သည် ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်သောကြောင့် မုတ်သုံရာသီဥတုမျိုးရှိသည်
အပူအအေးပြောင်းလဲမှုမပြင်းထန်ပေ
ပျှမ်းမျှအပူချိန်မှာ အပူဆုံးဖြစ်သည့် မေလတွင် ၈၄° ဖာရင်ဟိုက် နှင့် အအေးဆုံးဖြစ်သည့် ဇန်နဝါရီလ ၇၀° ဖာရင်ဟိုက် ဖြစ်ကြသည်
ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းဒေသဖြစ်ခြင်း၊ ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းက မုတ်သုံမိုးများ ရွာသွန်းစေခြင်းတို့ကြောင့် မိုးများသည့် ဒေသဖြစ်သည်
နှစ်စဉ်ပျှမ်းမျှ မိုးရေချိန်များမှာ သံတွဲမြို့တွင် ၂၂၁ လက်မ၊ ကျောက်ဖြုမြို့တွင် ၁၈၆ လက်မ၊ စစ်တွေမြို့တွင် ၂၀၃ လက်မ အသီးသီးရှိကြသည်
ထို့ပြင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်အတွင်း ဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိသည့် မုန်တိုင်းများဒဏ်များအဖြစ်  နေအိမ်များ ပျက်စီးခြင်း နှင့် ရေကြီးခြင်းတို့ကိုလည်း မကြာခဏ ခံစားရတတ်သည်
မုန်တိုင်းအများစုမှာ မိုးဦးနှင့် မိုးနှောင်းကာလများတွင် သာဖြစ်ပေါ်လေ့ရှိပြီး တခါတရံတွင်သာ မိုးလယ်ကာလများတွင် တိုက်ခတ်လေ့ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ စစ်တွေမြို့ဖြစ်သည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်၍ ဝန်ကြီးချုပ်အမှူးပြုသော ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့မှ အုပ်ချုပ်သည်
၂၀၁၁ခုနှစ်မှစတင်ကာ ပြည်နယ်လွှတ်တော်ကို ရွေးကောက်ခံကိုယ်စားလှယ်များ၊ တပ်မတော်သားလွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းကာ စတင်ကျင်းပခဲ့သည်
ရခိုင်ပြည်နယ် တရားလွှတ်တော်ကို တရားသူကြီးချုပ် (၁)ဦး၊ တရားသူကြီး (၂)ဦးဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပြည်နယ်တရားလွှတ်တော်အောက်တွင် ခရိုင်တရားရုံး (၅)ရုံး၊ မြို့နယ်တရားရုံး (၁၇)ရုံးရှိသည်
ခရိုင်များ စစ်တွေခရိုင်မောင်တောခရိုင်ကျောက်ဖြူခရိုင်သံတွဲခရိုင်မြောက်ဦးခရိုင်အမ်းခရိုင်တောင်ကုတ်ခရိုင် မြို့နယ်များ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် ခရိုင် (၇)ခု၊ မြို့နယ် (၁၇) မြို့နယ်၊ မြို့ (၂၆) မြို့၊ ရပ်ကွက် (၁၇၀)၊ ကျေးရွာအုပ်စု (၁၀၃၅)
ရွာပေါင်း (၃၇၃၈) ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူဦးရေ ၃.၁သန်း နေထိုင်ကြသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် မဦးရေသည် ကျားဦးရေထက် အနည်းငယ် ပိုများသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆမှာ တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ၈၆.၇ဦးဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် လူ၁၀၀လျှင် ၈၃ဦးသည် ကျေးလက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်အကြီးဆုံးဘာသာတရားသည်ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဖြစ်ပြီးရခိုင်ပြည်နယ်လူဦးရေ၏၆၃.၃၂%ကိုးကွယ်သည်
အစ္စလာမ်ဘာသာမှာဒုတိယလူဦးရေအများဆုံးဘာသာဖြစ်ပြီး၃၄.၁၈%ကိုးကွယ်ကြသည်
ထို့ပြင်ခရစ်ယာန်၁.၄%၊ဟိန္ဒူ၀.၅%၊နတ်ကိုးကွယ်၀.၁%၊ဘာသာမဲ့သို့မဟုတ် အခြား၀.၀%တို့ကိုလည်းကိုးကွယ်ကြသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်တွင်အစ္စလာမ်ဘာသာကိုကမန်လူမျိုးများနှင့်ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများကအဓိကကိုးကွယ်ကြသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၏ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရေးမှာလွန်စွာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကျသည်
ကုန်းလမ်းဆက်သွယ်ရေးမှာ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုနောက်ကျ၍ လေကြောင်းလမ်းနှင့် ရေလမ်းတို့ကိုသာ အဓိကအားထားကြရသည်
စစ်တွေ၊ သံတွဲ၊ ကျောက်ဖြူ၊ အမ်း နှင့် မာန်အောင် တို့တွင် လေယာဉ်ကွင်းရှိသည်
စစ်တွေ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမှာနှစ်လမ်းသွားကွန်ဂရစ်လမ်းကျဉ်းဖြစ်ပြီးမိုးရာသီရောက်လျှင်ကားဘီးများချော်သည်၊ ကျောက်ဖြူ-ရန်ကုန် ကားလမ်းမှာလည်းထိုနည်းတူဖြစ်သည်
လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် တစ်နှစ်ထက်တစ်နှစ် အနည်းငယ်စီ တိုးတက်လာလျက် ရှိသည်ဆိုသော်လည်း တခြားပြည်နယ် တိုင်းဒေသကြီးနဲ့ယှဉ်လျှင် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုလွန်စွာနောက်ကျနေဆဲဖြစ်သည်
ရခိုင် စာပေသည် ဓညဝတီခေတ် (အေဒီ တစ်ရာစု) ခန့်ကပင် စတင် ထွန်းကားခဲ့ကြောင်း၊ အထောက်အထားတွေ့ရသည်
ဓညဝတီ မြို့ဟောင်းအနီးမှ တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာတွင် အသောကခေတ်က အသုံးပြုခဲ့သော ဗြဟ္မီအရေးအသားဖြင့် ရေးထိုးထားသည်ကိုတွေ့ရသည်
ထို့အပြင် ဗြဟ္မီအက္ခရာ အရေးသား စာတန်းပါ ဗိုက်ပူဘုရား ကျောက်စာသည်လည်း ဓည၀တီခေတ် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှု၏ သက်သေ ပင် ဖြစ်သည်
ဝေသာလီခေတ် (အေဒီ လေးရာစုမှ ဆယ်ရာစု) တွင် ရခိုင်စာပေ ထွန်းကားမှုသည် ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
အေဒီ ခြောက်ရာစု ဂုပ္ပတ အက္ခရာ ဖြင့် ရေးထိုးထားသော ယေဓမ္မာ ရခိုင်ကျောက်စာများစွာကို ဤခေတ်တွင် တွေ့ရသည်
ဝေသာလီခေတ်၏ အထင်ရှားဆုံး ကျောက်စာမှာ အေဒီ ၇၂၉ တွင် ရေးထိုးသော အာနန္ဒစန္ဒြမင်း ကျောက်စာဖြစ်သည်
ထိုကျောက်စာတွင် ရခိုင် မင်းဆက်များကို ဂါထာ ၆၅ ဂါထာဖြင့် ရေးထိုးထားသည်
ထိုသို့ မင်းစဉ်မင်းဆက်များကို အစအဆုံးမှတ်တမ်း တင်ထားသည့် ကျောက်စာမျိုးမှာ မြန်မာပြည်တွင်သာမက အိန္ဒိယပြည်တွင်ပါ အစောဆုံးဟု သိရသည်
ဝေသာလီခေတ်တွင် ကျောက်စာများသာမက မော်ကွန်းလင်္ကာ၊ သျွှန်းလိုက်ရတု၊ စသည့် ရတုကဗျာများ ထွန်းကားခဲ့သည်
အမတ်ကြီး မေဓပညာရေးသားသည့် မေဓပညာ မော်ကွန်းလင်္ကာမှာ ဝေသာလီခေတ် လက်ရာဟု ထင်ရှားသည်
လေးမြို့ခေတ် (အေဒီ ၁၁ ရာစု ၁၅ ရာစု) တွင် ကျောက်စာအရေးအသားများများနှင့် အတူ ကဗျာစာပေများလည်း ထွန်းကားသည်
ဗျည်း ၃၃ လုံးလင်္ကာမှာ လေးမြို့ခေတ်တွင် ပေါ်ထွန်းခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး၊ မြန်မာစာပေတွင် ထင်ရှားသည့် လောကသာရပျို့ကို ရခိုင်သူမြတ်က လေးမြို့ခေတ်တွင် ရေးသားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
လေးမြို့ခေတ် ရခိုင်ကျောက်စာများအနက် လောင်းကြက်တောင်မော် ကျောက်စာနှင့် မဟာထီး မီးကျောင်းရုပ် ကျောက်စာတို့မှာ ထင်ရှားသည်
လောင်းကြက်တောင်မောင် ကျောက်စာသည် အလျား ပေ ၃၀ ရှိပြီး မြန်မာပြည်တွင် အကြီးဆုံး ကျောက်စာ ဖြစ်သည်
မြောက်ဦးခေတ်တွင် ရေးစပ်သီကုံးခဲ့သော ဘဒူမင်းညို၏ ရခိုင်မင်းသမီးဧချင်း၊ နန်းတွင်းမိညို၏ ကိုယ်ရည်သွေးရတုနှင့် စာဆို ဥက္ကာပျံ၏ ၁၂ လ ရာသီ ရတုတို့မှာ ထင်ရှားသည်
မြောက်ဦးခေတ် ရခိုင်စာဆိုတော် ဥက္ကာပျံ၏-အောက်အာကာဗွီ၊ ဝါယောထွီ၍ရီထက်ကားမြီ၊ မြီထက်လီနှင့်ပထဝီဟု၊ ထူထု နှစ်သိန်း၊လေးသောင်းကိန်းထက်၊  ရံသိန်းစကြာ၀ဠာညီစွာဝန်းလည်၊ ကျောက်တိတည်ကားဟူသည့် မိုးဖွဲ့ရတုသည် ရခိုင်ဘာသာစကား၊ ရခိုင်သံ၊ ရခိုင်ကာရန် ဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသည့် ရခိုင်စာပေ ၏ အကောင်းဆုံး သာဓက ပြယုဂ် ဖြစ်သည်
မယိမ်တက်ရခိုင်သမက်တက်ရခိုင်ရိုးရာ ကျင်ကိုင်ပွဲကုန်းပြိုင်လောင်းပြိုင်ပွဲသင်္ကြန်လ ရခိုင်ပြိုင်လောင်းပွဲပန်းရထားဆွဲပွဲစစ်တွေတက္ကသိုလ်စစ်တွေနည်းပညာတက္ကသိုလ်ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်(စစ်တွေ)ကျောက်ဖြူပညာရေးကောလိပ်နည်းပညာတက္ကသိုလ် (ကျောက်ဖြူ)အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံ(သံတွဲ)တောင်ကုတ်တက္ကသိုလ်နည်းပညာကောလိပ်(တောင်ကုတ်)ဆောက်လုပ်ဆဲရခိုင်ကမ်းလွန်တွင် သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ထွက်ပြီး Shell၊ Total၊ Daewoo၊ Woodside အစရှိသည် နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီများက လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်သည် မြန်မာတနိုင်ငံလုံး၏ စွမ်းအင်တူဖော်ထုတ်လုပ်မှုမှရရှိသော အခွန်ဘဏ္ဍငွေ၏ အရင်းအမြစ်ဖြစ်သော်လည်း ဆင်းရဲမွဲတေမှု နှုန်း ၄၁.၆ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ဒုတိယအဆင်းရဲဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ဆန်စပါးစိုက်ပျိုးရေး၊ ပင်လယ်ငါးဖမ်းလုပ်ငန်း နှင့်  ဝါး၊ ဓနိ အစရှိသည့် သစ်တောထွက်ပစ္စည်းရောင်းဝယ်ရေးလုပ်ငန်းများရှိသည်
ဒေသထွက်ကုန်များကို အိမ်နီးချင်း ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နိုင်ငံ နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအနှံ တင်ပို့ရောင်းချသည်
ရခိုင်ကမ်းလွန်တွင် နာမည်ကျော် မြန်မာ့သဘာဝဓာတ်ငွေ့သိုက်များ ရှိသည်
ရမ်းဗြဲကျွန်းနှင့် မိုးစည်ကျွန်းတို့တွင် ရေနံအနည်းငယ်ထွက်သည်
တောင်ကုတ်မြို့နယ် နေပူတောင်မှ စကျင်ကျောက် ထွက်သည်
မြောက်ဦးနန်းတော်ရာ နှင့် ဘုရားပုထိုးများငပလီကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်း နှင့် ကမ်းသာယာကမ်းခြေဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီဓညဝတီမြို့ဟောင်းနှင့် ကျောက်တော်မဟာမုနိဘုရားဝေသာလီဘုရားကြီး နှင့် ဝေသာလီမြို့ဟောင်းဗျူးပွိုင့်ကမ်းခြေအပန်းဖြေစခန်း(စစ်တွေ)မြေပုံမြို့နယ် အငူကမ်းခြေမြေငူကျွန်းရှိဆံတော်ရှင်စေတီနဲ့ကမ်းခြေလေးချမ်းတောင်(မီးပြတိုက်)ငှက်ခေါင်းတောင်ပန်းနံ့သာကျွန်းမအီစက်တော်ရာပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ရှိဂူဝဘုရားပေါက်တောမြို့ရှိဘုရားကြီး၊တောင်းဖူး၊တောင်ညိုဖရုံကာကျွန်းများရမ်းဗြဲကျွန်းမာန်အောင်ကျွန်းပန်းထော်ကျွန်းစကုကျွန်းပဒင်းကျွန်းကုလရောင်ကျွန်းဖောင်းခါးကျွန်းမကျည်းကျွန်းခရိုင်ကျွန်း
သခွတ္တော (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhuttaw(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ မြင်တော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်သည် (အင်္ဂလိပ်: Pennsylvania) အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး တရားဝင်အားဖြင့် ပန်ဆယ်ဗေးနီးယား ဓနဿဟာရပြည်နယ် (အင်္ဂလိပ်: Commonwealth of Pennsylvania)ဟူ၍ ခေါ်ဆိုသုံးနှုန်းကြသည်
ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်အတ္တလန္တိတ်ဒေသများတွင် တည်ရှိသော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒယ်လာဝဲယားပြည်နယ်နှင့် မေရီလန်းပြည်နယ်တို့နှင့် တောင်ဘက်တွင် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိပြီး အနောက်ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်နှင့် အနောက်တောက်ဖက်၊ အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ်နှင့် အနောက်ဘက်၊ နယူးယောက်ပြည်နယ်နှင့် ကနေဒါနိုင်ငံ အွန်တေရီအို ဒေသတို့နှင့် မြောက်ဘက်၊ နယူးဂျာစီပြည်နယ်နှင့် အရှေ့ဘက်တို့တွင် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက်ရှိသည်
ပြည်နယ်အတွင်းရှိ လူဦးရေအများဆုံးမြို့များမှာ ဖီလာဒဲလ်ဖီးယားမြို့၊ ပစ်ဘတ်ခ်မြို့၊ အဲလန်တောင်းမြို့နှင့် အဲရီးမြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်
ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟဲရစ်စ်ဘတ်ခ်မြို့ဖြစ်သည်
ပန်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်သည် အဲရီရေကန်၏ နံဘေးတလျှောက်တွင် (၅၁)မိုင်မျှ ရှည်လျှားသော ကုန်းတွင်းပိုင်း ကမ်းရိုးတန်း တည်ရှိပြီး ဒယ်လာဝဲယား မြစ်ဝတလျှောက်တွင် (၅၂) မိုင်မျှ ရှည်လျားသော ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းရှိသည်
ဒြပ်စင်အက်တမ် ၂ခုသည် အီလက်ထရွန်စုံကို ဖက်စပ်အသုံးပြုခြင်းဖြင့်လည်း ပေါင်းစည်း နိုင်ကြသည်
ထိုကဲ့သို့ပေါင်းစည်းထားသော ဓာတုဓာတ်စည်းကို ဖက်စပ်စည်းဟု ခေါ်သည်
သတ္တုမဟုတ်ဒြပ်စင်များ အချင်းချင်း ဓာတ်ပြုသောအခါ ဖက်စပ်စည်းများ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
ဟင်္သာတဦးမြ သည် မြန်မာလုပ်ငန်းရှင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဈေးဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zayseik)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ မင်းကွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘုရားရှင် နာတိကရွာ အုဋ်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကာသိတိုင်း, ကောသတိုင်း, ဝဇ္ဇီတိုင်း, မလ္လတိုင်း, စေတိတိုင်း, ဝံသတိုင်း, ကုရုတိုင်း, ပဉ္စာလတိုင်း, မဇ္ဈတိုင်း, သူရသေနတိုင်း-ဟူသော ပတ်ဝန်းကျင် တိုင်းကြီး ဆယ်တိုင်းတို့၌ ကွယ်လွန်ကုန်ပြီးသောသူတို့၏ ဖြစ်ရာဘုံဘဝကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
နာတိကရွာသား အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်(၅၀)ကျော်၊ သကဒါဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်(၉၀)ကျော်၊ သောတာပန်ပုဂ္ဂိုလ် (၅၀၀)ကျော်တို့၏ ဖြစ်ရာဘဝကို မိန့်ကြားတော်မူပါသည်
ဘုရားရှင်၏ မိန့်ကြားတော်မူချက်ကို ကြားနာရခြင်းကြောင့် နာတိကရွာသား ရတနာသုံးပါးကို ပြုစုလုပ်ကျွေးနေကြသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ နှစ်သက် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြပါသည်
ထိုအကြောင်းကို အရှင်အာနန္ဒာသိရှိသဖြင့် အင်္ဂ, မဂဓတိုင်းသား ရတနာ သုံးပါးကို ကိုးကွယ် ဆည်းကပ်သူပုဂ္ဂိုလ်များ၏ ဖြစ်ရာဘဝကို ဘုရားရှင် မိန့်တော် မမူသေး၊ ကွယ်လွန်ပြီးသော အင်္ဂ, မဂဓတိုင်းသားတို့၏ ဖြစ်ရာဘဝကို ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူသည်ရှိသော် လူအများတို့ ရတနာသုံးပါးကိုကြည်ညို လာကြလိမ့်မည်
ယခုထက် ပိုလွန်၍ သုဂတိဘဝသို့ ရောက်ကုန်ကြလိမ့်မည်
ရတနာ သုံးပါးကို ကြွေးကြော်မြည်တမ်းရင်း နတ်ရွာစံသွားသော ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ ဖြစ်ရာဘဝကိုလည်း ဘုရားရှင်မိန့်တော်မမူသေး
ထိုသို့ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော် မမူခြင်းကြောင့် အင်္ဂတိုင်းသား၊ မဂဓတိုင်းသားတို့ စိတ်ဆင်းရဲနေကြသည် “အဘယ် သို့လျှင် ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူပါအံ့နည်း”ဟု ကြံစည်ပြီး ထိုအကြောင်းကို မိန့်ကြားတော်မူပါရန် ဘုရားရှင်အား အရှင်အာနန္ဒာ လျှောက်ထားခဲ့ပါသည်
အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်အရ အင်္ဂတိုင်း မဂဓတိုင်းသား ဥပါသကာ များ၏ဖြစ်ရာကို သိရှိတော်မူနိုင်ရန် ဆင်ခြင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သိမြင်တော်မူပုံ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးဘဝမှ ဇနဝသဘအဖြစ် ရောက်ရှိနေသော နတ်ဘီလူး မင်းကလည်း လျှောက်ထားပုံ၊ ဇနဝသဘနတ်ဘီလူးသည် ထိုဘဝ၌ (၁၄)ကြိမ် တိုင်တိုင် ဖြစ်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်လိုသော အာသာဆန္ဒပြင်းပြခဲ့ပုံ၊ တာဝတိံသာ နတ်ပြည်၌ ဝါဆိုလပြည့် နတ်သဘင်အစည်းအဝေး၊ ယင်းအစည်းအဝေး၌ နတ်မင်းကြီးလေးပါးနှင့် နတ်တို့နေရာယူကြပုံအစီအစဉ်၊ အခြားနတ်တို့ထက် ဣဒ္ဓိ, ယသအားဖြင့် သာလွန်ကြသော ဗုဒ္ဓဘာသာနတ်သား နတ်သမီးအသစ်တွေ တိုးပွားလာခြင်းကြောင့် သိကြားမင်းနှင့်တကွ နတ်အများတို့ ဝမ်းမြောက်ကြပုံ၊ နတ်သဘင်အစည်းအဝေးသို့ သနင်္ကမာရဗြဟ္မာမင်း ရောက်ရှိလာပုံ၊ ဗြဟ္မာမင်းရောက်ရှိလာမည်ကို ကြိုတင်သိနိုင်ပုံ၊ ပကတိအသွင်အပြင်ကို ပြောင်းလဲ၍လာရပုံ ဗြဟ္မာနှင့်နတ်တို့ဆက်ဆံရေး၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ အသံအင်္ဂါရှစ်မျိုး၊ ပဉ္စသီခနတ်သား၏ ကိုယ်ခန္ဓာပုံမျိုး သုံးဆယ့်သုံးယောက်ဟန် ဖန်ဆင်းပြီး သနင်္ကမာရဗြဟ္မာက-(၁) လောက၌ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူလာပုံ ရည်ရွယ်ချက်များ၊ သရဏဂုံ သီလ၌ တည်ရှိသူများ နတ်ပြည်အဆင့်ဆင့် ရောက်ရှိလာကြပုံ၊ ဘုရားရှင်က ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး ပွားများကြရန် ဟောကြားတော်မူပုံ၊ ဘုရားရှင်နှင့် သမဏ, ဗြာဟ္မဏတို့ ပွားများကြပုံ၊ မိမိနှင့် မဟာဗြဟ္မာကြီးတို့ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးကို ပွားများကြခြင်းကြောင့် တန်ခိုးကြီးမားကြပုံကို ယခုမျက်မြင် တွေ့မြင်နိုင်ပုံ၊(၂) ပထမဈာန်, စတုတ္ထဈာန်, အရဟတ္တမဂ်ဟူသော သောမနဿဖြစ်ခွင့် “ဩကာသာဓိဂမ” သုံးမျိုးကို ဘုရားရှင် သိမြင်တော်မူပုံ၊(၃) သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးပွားများပုံ၊ ယင်းသတိပဋ္ဌာန်လေးပါး ပွားများခြင်းကြောင့် ပရမဓမ္မဉာဏဒဿနအထိ အဆင့်ဆင့်ဉာဏ်များ ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူပုံ၊(၄) သမ္မာသမာဓိ၏ အခြံအရံ သမ္မာသမာဓိ ဖြစ်ပေါ်ပြည့်စုံလာရန် ကျန် မဂ္ဂင်(၇)ပါးကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပုံ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြစ်နေသောပုဂ္ဂိုလ်အား သမ္မာ သင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိတို့ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်လာပုံ၊ မိမိရရှိသော ဓမ္မဂုဏ်ရည်များကို အမှန်အတိုင်းသိမြင်ပြောဆိုနိုင်ပုံ၊ နိဗ္ဗာန်တံခါးပွင့်သွားပုံ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါး၌ အဝေစ္စပသာဒ, အရိယကန္တသီလနှင့် ပြည့်စုံကြသော မဂဓ တိုင်းသား ဥပါသကာများ ၂-သန်း ၄-သိန်း ရှိပုံ၊ သကဒါဂါမ်, အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်များ မရေမတွက်နိုင်ပုံကို သနင်္ကမာရဗြဟ္မာကြီးက တာဝတိံသာနတ်တို့အား ဟောကြားခဲ့ပုံ၊ ထိုအခါ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးစိတ်ထဲ၌ “အစ္ဆရိယ, အဗ္ဘုတ ဖြစ်ပါပေစွ၊ ဤကဲ့သို့ မြင့်မြတ်သော ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူပါပေ၏
ဓမ္မက္ခာနသည် ဤမျှလောက် မြင့်မြတ်လှပါပေစွ၊ ဤမျှလောက် မြင့်မြတ်သော ဝိသေသာဓိဂမ ထင်ရှားပါပေစွ”ဟု အကြံအစည်ဖြစ်ပုံ၊ ထိုအကြံအစည်ကိုသိ၍ သနင်္ကုမာရ ဗြဟ္မာကြီးက အတိတ်ကာလ၌လည်း မြင့်မြတ်သောဘုရားရှင်၊ ဓမ္မက္ခာန၊ ဝိသေသာဓိဂမ တို့ဖြစ်ခဲ့ပြီ၊ အနာဂတ်ကာလ၌လည်း ဤသို့ဖြစ်လတ္တံ့”ဟု ပြောဆိုပုံကို ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးအထံမှ ကြားနာခဲ့ပါကြောင်း ဘုရားရှင်အား လျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က အရှင်အာနန္ဒာအား ဤအတိုင်းပင် မိန့်ကြားတော်မူပုံ၊ အရှင်အာနန္ဒာက ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ, ဥပါသကာ, ဥပါသိကာတို့အား မိန့်ကြားပုံ၊ ဗြဟ္မစရိယ သာသနာတော် တိုးတက်စည်ပင်ပြန့်ပွားပုံတို့ကို ပြဆိုထားပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌ အင်္ဂတိုင်း၊ မဂဓတိုင်း၊ ယောနဂတိုင်း၊ ကမ္ဗောဇတိုင်း၊ အဿကတိုင်း၊ အဝန္တိတိုင်းဟူသော တိုင်းကြီး ခြောက်တိုင်းရှိ ကွယ်လွန်ပြီး ဥပါသကာ ဥပါသိကာများ၏ ဖြစ်ရာဘဝကို ဘုရားရှင်မိန့်ကြားတော်မမူသေးပုံ၊ ဇနဝသဘအမည်ရပုံ သောတာပန် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီး၏ အပေါင်းအဖော် (သဟဗျတ)ဖြစ်ခြင်းအကြောင်း၊ ဇနဝသဘနတ်ဘီလူး ဘုရားရှင်ထံ ရောက်လာခြင်းအကြောင်း(၂)မျိုး၊ နတ်သဘင်အစည်းအဝေး(၄)မျိုး၊ ဝဿူပနာယိကသင်္ဂဟ၊ ဒေဝါနုဘာဝဗြဟ္မာကြီးရောက်လာပုံ ပုဗ္ဗနိမိတ်၊ ဒုဋ္ဌဂါမဏိဝတ္ထု၊ ပဉ္စသီခနတ်သားပုံ ဖန်ဆင်းခြင်းအကြောင်း၊ အသံတော်ရှစ်ပါးအဖွင့်၊ ဘုရား၊ ပွင့်တော်မူခြင်းနှင့် နတ်သားနတ်သမီးတို့ တိုးပွားလာပုံ၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးအဖွင့်၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးနှင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်လေးပါး၊ အမတ်ကြီးသားလေးယောက်ဥပမာ၊ ယောနိသောမနသိကာရ တိဝိဓဩကာသာဓိဂမာဓိပ္ပါယအဖွင့်၊ စတုသတိပဋ္ဌာန၊ သတ္တသမာဓိပရိက္ခာရတို့နှင့် သိသင့်သောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌ ပရိတောနှင့်သမန္တ၊ ပရိစာရကနှင့် ဥပါသကတို့တူပုံ၊ ဓမ္မသုဓမ္မကြောင့် သံဃသုပ္ပဋိပတ္တိဖြစ်ပုံ၊ ဓမ္မသုဓမ္မတာသည် ဗုဒ္ဓသုဗုဒ္ဓတာကြောင့်ဖြစ်ပုံ၊ ဇနဝသဘဖြစ်ပုံ၊ ဣဝ, သဒ္ဒါဘုသတ္ထ၊ အဂ္ဂ, သဒ္ဒါ အာဒိ, ပရိယာယ ဘုရားရှင်၏ ၂-သန်း၊ ၄-သိန်းသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဉာဏဂတိကို သိမြင်တော်မူနိုင်ပုံ၊ ဝဿူပနာယိကသင်္ဂဟ၊ ပဝါရဏာသင်္ဂဟအဖွင့် ပဉ္စသီခအသံတော်ရှစ်ပါး၊ မုချနိဗ္ဗေမတိက၊ ဥပစာနိဗ္ဗေမတိက ဣဒ္ဓိပါဒ မထေရ်မြတ်လေးပါး၊ ဩကာသာဓိဂမသုံးပါး၊ စတုသတိပဋ္ဌာန၊ သတ္တသမာဓိပရိက္ခာရ၊ ပရိဝါရနှင့်ပရိက္ခာရ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိသော မဂ္ဂင်တရားများ အဆင့်ဆင့် ကျေးဇူးပြုသွားပုံ၊ အာဇီဝဋ္ဌမကသီလပြည့်စုံပုံ အစရှိသော သိသင့်သောပုဒ်တို့ကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဤသုတ်တွင် တာဝတိံသာ၊ ယာမာ၊ တုသိတာ၊ နိမ္မာနရတိ၊ ပရနိမ္မိတဝသဝတီ၊ စတုမဟာရာဇ်၊ ဝေဿဝဏ်နှင့် ကုဝေရနတ်တို့၏ အကြောင်းများသာမက ဘုရားမြတ်စွာ၏ တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် နှစ်သန်းလေးသိန်းကုန်သော မဂဓတိုင်းသားတို့ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်ကြကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
တခွန်တိုင်ရွာ၊ ကကတိုက်
မာလဝီကန်' ("ညဆကန်" ဟုလည်း ခေါ်) သည် အာဖရိကရှိ ကန်ကြီးများတွင် ပါဝင်သည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံ၊ Lago Niassa နှင့် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံတို့တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
အရှေ့အာဖရိကအက်ကြောင်း၏ တောင်ဘက်ဆုံးပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် မာလဝီနိုင်ငံ၊ မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံနှင့် တန်ဇန်းနီးယားနိုင်ငံတို့အကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထုထည်အားဖြင့် ငါးခုမြောက် အကြီးဆုံး ကြည်လင်သန့်ရှင်းသည့် ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧရိယာအားဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကိုးခုမြောက် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
အာဖရိကတိုက်တွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးနှင့် ဒုတိယမြောက် အနက်ဆုံးကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မာလဝီကန်သည် အခြားကန်များထက် ငါးဖမ်းသူများအဖို့ ငါးများပိုမိုများပြား စုံလင်သည်
ဤကန်တွင် cichlid ငါးအမျိုးအစားသည် အနည်းဆုံး ၇၀၀ ရှိသည်
မိုဇမ်ဘစ်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ကန်၏အစိတ်အပိုင်းကို မိုဇမ်ဘစ်အစိုးရက ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် အပန်းဖြေနားနေရာနေရာအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၎င်းနယ်မြေအပိုင်းကို မာလဝီအမျိုးသားဥယျာဉ်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
မာလဝီကန်သည် ရေအလွှာများပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် မြန်မာပြည် နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင် သက်တမ်း အရှည်ကြာဆုံး နိုင်ငံရေး ပါတီ ဖြစ်သည်
အစိုးရမှ အသိအမှတ် မပြုသော မြေအောက် ပါတီဖြစ်၍ ယခုအခါ မြန်မာ-တရုတ် နယ်စပ်ကို အခြေပြု၍ ပါတီ၏ မပြီးဆုံးသေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်နေသည်
အစိုးရ၊ လူထုနှင့် မြန်မာသတင်း မီဒီယာ များက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ရည်ညွှန်း၍ (ဗကပ) ဟု အတိုကောက် ခေါ်ဆိုကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် မာ့ခ်ဝါဒ၊ လီနင်ဝါဒ၊ မော်စီတုန်း အတွေးအခေါ်ကို ၎င်းပါတီ၏ သဘောတရား အခြေခံနှင့် လမ်းညွှန်အဖြစ် ခံယူကျင့်သုံးသည်
လက်ရှိတွင် ပစ္စည်းမဲ့ နိုင်ငံတကာ ဝါဒကို လက်ခံ၍ ပါတီ၏ တော်လှန်သော ပြည်ချစ်ဝါဒ ကို ကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်
သမိုင်းအတွေ့အကြုံ အရ လက်နက်ကိုင် တိုက်ပွဲကို ရွေးချယ်စရာ လမ်းတစ်ခု အဖြစ် အမြဲတမ်း ထားရှိသော နိုင်ငံရေး ပါတီတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၅ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့ ဘားလမ်း(ခ) မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်းရှိ အခန်းငယ် တစ်ခန်းတွင် အောက်ပါ ၇ ဦး တွေ့ဆုံကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မြေအောက် ပါတီအဖြစ် စတင် တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
သခင်အောင်ဆန်းသခင်ဗဟိန်းရဲဘော်ဘတင် ခေါ် ဂိုရှယ်သခင်စိုးသခင်လှဖေ နောင်အခါ ဗိုလ်လက်ျာရဲဘော်ထွန်းမောင် ခေါ် ဒေါက်တာနတ်သခင်ဗိုလ်ထို စတင် တည်ထောင်စဉ်ကာလ ၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ယခုအချိန်အထိ အစဉ်အဆက် ခေါင်းဆောင်များမှာ...အတွင်းရေးမှူး သခင်အောင်ဆန်းအတွင်းရေးမှူး သခင်စိုးအတွင်းရေးမှူး သခင်သိန်းဖေဥက္ကဋ္ဌ သခင်သန်းထွန်းဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဇင်ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗသိန်းတင်အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ကြင်မောင်လက်ရှိ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူး ရဲဘော်ထွန်းဆက်ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ သည် လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပါဝင်ခဲ့သော ပါတီကြီး တစ်ခု ဖြစ်သည်
(၁၉၄၂-၄၅) အထိ ဖက်ဆစ် ကမ္ဘာ့ ဖက်ဆစ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင် စည်းရုံးခဲ့သည်
သခင်စိုးနှင့် သခင်သန်းထွန်းတို့ အင်းစိန်ထောင်တွင် ထိမ်းသိမ်းခြင်း ခံထားရစဉ် ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ၌ အင်းစိန် ကြေညာစာတမ်းတွင် ဖက်ဆစ်ဝါဒသည်သာ လာလတ္တံသော ကမ္ဘာစစ်ကြီး၏ အဓိက ရန်သူ ဖြစ်ကာ ထိုရန်သူအား နှိမ်နင်း နိုင်ရန် အင်္ဂလိပ်တို့မှ တည်ထောင်သည့် ဆိုဗီယက် ရုရှား ပါ ပါဝင်သင့်သော မဟာမိတ်အဖွဲ့ကြီး ဖွဲ့စည်း သင့်သည်ဟု အဆိုပြုခဲ့ကြသည်
ထို ဖက်ဆစ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေးကြီး ပြီးဆုံးမှသာ မြန်မာပြည် လွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲကို ပြန်လည် စတင်မည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုစဉ်က ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အဆိုပါ အယူအဆသည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း နှင့် တို့ဗမာ အစည်းအရုံး၏ အယူအဆနှင့်မူ မကိုက်ညီခဲ့ချေ
သခင်အောင်ဆန်းနှင့် လူငယ် တစ်စုတို့မှာ ဖက်ဆစ်ဝါဒ တိုက်ဖျက်မှု မပြီးဆုံးခင်မှာပင် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ စစ်ပညာသင်ရန် အလို့ငှာ တိတ်တဆိတ် ထွက်ခွာသွားခဲ့ကြရာ နောင်အခါ ရဲဘော်သုံးကျိပ် ဟု ထင်ရှားလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်အောင်ဆန်း ဦးဆောင်၍ ဘီအိုင်အေ ခေါ် ဗမာ့ လွတ်လပ်ရေး တပ်မတော်ကို တည်ထောင်၍ ဂျပန်တပ်မတော်နှင့် ပူးပေါင်းကာ မြန်မာပြည်ကို အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူပြီးနောက် ဂျပန် အစိုးရ၏ ဩဇာခံ ရုပ်သေးအစိုးရ တစ်ရပ်ကို ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့ ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျပန် တပ်မတော်မှ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို ဂျပန်တပ်မတော် မြန်မာပြည်တွင်း ဝင်ရောက်လာသည်နှင့် သခင်စိုးသည် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသသို့ တောခိုကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းရန် လှည့်လည် စည်းရုံးနေခဲ့သည်
အစိုးရ အဖွဲ့တွင်း လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး ဝန်ကြီး ဖြစ်နေသော သခင်သန်းထွန်း ထံမှလည်း လိုအပ်သော သတင်း အချက်အလက်များ ရရှိနေခဲ့သည်
အခြား ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်သိန်းဖေနှင့် သခင်တင်ရွှေ တို့ကလည်း ၁၉၄၂တွင် အိန္ဒိယကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ဆက်သွယ်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ၏ ဒေးဒရဲမြို့တွင် ပထမအကြိမ် ပါတီကွန်ဂရက်ကို သခင်စိုး ဦးဆောင်၍ အောင်မြင်စွာ ကျင်းပနိုင်ခဲ့ပေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သည့် ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော် ဘီဒီအေမှ စတင်သော တစ်ပြည်လုံး ပုန်ကန်ထကြွသည့် ဖက်ဆစ် ဂျပန် တော်လှန်ရေး ကြီးတွင် ကွန်မြူနစ် များကလည်း ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
မန္တလေးတိုင်းမှ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်မှ ကွန်မြူနစ် ဗိုလ်မှူး တစ်ဦးဖြစ်သော ဗိုလ်မှူးဗထူးကမူ တော်လှန်ရေးကြီး မစတင်မီ သုံးပတ်အလို မတ်လ ၈ ရက်နေ့မှ စတင်၍ တော်လှန်နေ ခဲ့ပြီဖြစ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၊ ဗမာ့ ကာကွယ်ရေး တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့ တော်လှန်ရေး ပါတီ (နောင်အခါ ဆိုရှယ်လစ် ပါတီ) တို့ စုပေါင်း၍ ဖက်ဆစ် တိုက်ဖျက်ရေးနှင့် ပြည်သူ့ လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ (ဖဆပလ) ကို ဂျပန် စစ်ရှုံးပြီး တစ်နှစ်အလွန် အင်္ဂလိပ် အုပ်ချုပ်ရေး ပြန်လည် စတင်နေစဉ်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့ကာ အင်္ဂလိပ်လက်မှ လွတ်လပ်ရေး ရသည့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ စုပေါင်း တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့ကြ လေသည်
၁၉၄၅ တွင် အမေရိကန် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သူ အားရ်လ် ရပ်ဆဲလ် ဘရောက်ဒါက ဖက်ဆစ်ဝါဒနှင့် နယ်ချဲ့ဝါဒ ယိုယွင်း အားနည်းလာသည်နှင့် အတူ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးသည် အဓိက လိုအပ်ချက် မဟုတ်တော့ပေဟု ဆိုသော သူ၏ ဘရောက်ဒါ ဝါဒကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
သခင်စိုး၏ အတွင်းရေးမှူး နေရာကို ပြောင်းလဲ ခန့်အပ်ခြင်း ခံရသော သခင်သိန်းဖေက ရန်ကုန်မြို့ ဗားကရာလမ်းတွင် ၁၉၄၅ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ် ပါတီ ကွန်ဂရက် တွင် တင်သွင်းခဲ့သည့် ပို၍ ကောင်းမွန်သော တူညီသည့် နားလည်မှုနှင့် ကျယ်ပြန့်စွာ ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်မှု ဟူသည့် ပါတီ၏ နည်းဗျူဟာစာတမ်းအရ ပါတီသည် ဘရောက်ဒါ ဝါဒသို့ ယိမ်းယိုင်ကာ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေးလမ်းကြောင်းသို့ ဦးတည်နေကြောင်း သခင်စိုးမှ စွပ်စွဲ၍ ပါတီမှထွက်ကာ အလံနီ ကွန်မြူနစ်ပါတီ (သို့) ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗမာပြည်) ကို ခွဲထွက် တည်ထောင် ခဲ့သည်
ပါတီဝင် အများစုမှာမူ သခင်သန်းထွန်းနှင့် သခင်သိန်းဖေတို့ ဦးဆောင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (အလံဖြူ) တွင် ကျန်ရစ်ကာ ဖဆပလနှင့် ဆက်လက် လက်တွဲခဲ့ကြသည်
အလံဖြူဆိုသည့် အမည်မှာ အလံနီနှင့် ယှဉ်၍ သုံးစွဲခဲ့ကြသော်လည်း အလံဖြူ ဟူသော အမည်ကို ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ တရားဝင် လက်ခံခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပါ
နှောင်းပိုင်း အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲများတွင် ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၏ နောက်ကွယ်တွင် သခင်သန်းထွန်း မှ အကြံပေးနေသည်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်များ ရှိပြီး ဦးနုနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ခေါင်းဆောင်သော ဆိုရှယ်လစ် ပါတီနှင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့သည် ဖဆပလအတွင်း သဘောထား တိုက်ဆိုင်ခြင်း မရှိကြတော့ပဲ လက်ဝဲ ညီညွတ်မှု ကင်းမဲ့သွားကြသည်
သခင်စိုးနှင့် သခင်ဘတင် တို့ ၁၉၄၅ စက်တင်ဘာတွင် ဘရောက်ဒါဝါဒ၏ တိုက်ခိုက်မှုကို ခံရပြီး ဖြစ်သော အိန္ဒိယ ကွန်မြူနစ် ပါတီ ကို သွားရောက် ဆက်သွယ်ပြီး အပြန်တွင် သခင်စိုးက လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး သည်သာ ရှေ့သို့ တိုးတက်အောင် လုပ်နိုင်ပေမည် ဟု စည်းရုံးခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီလည်း ဘရောက်ဒါ ဝါဒကို စွန့်ပယ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သခင်အောင်ဆန်းက ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ဆိုရှယ်လစ်ပါတီအကြား လက်ဝဲ ညီညွတ်မှု ရရှိရန် ကြိုးစားခဲ့ သော်လည်း သဘောထား မတိုက်ဆိုင်မှုများ ဖြစ်ကာ ဆိုရှယ်လစ်တို့က သခင်သန်းထွန်းကို ဇူလိုင်လတွင် ဖဆပလ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ရန် ဖိအားပေးသည်
အဆိုပါ အဖြစ်အပျက်မှ နောက်ဆုံးတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဖဆပလအဖွဲ့ကြီး အတွင်းမှ ထုတ်ပစ်လိုက်သည် အထိ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထိုသို့ ထုတ်ပစ်ရခြင်းကို သခင်နု၏ ရှင်းလင်းချက်အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ဖဆပလ၏ သဘော မပါဝင်ပဲ တစ်ပါတီတည်းက လူထုအုံကြွမှုကို ပြည်သူ့အာဏာ ဂျာနယ်နှင့် အခြား နေရာများတွင် မရပ်မနား ဝါဒ ဖြန့်နေခဲ့မှုကြောင့်ဟု ဆိုသည်
ထို့နောက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ပြင်ပတွင် သီးခြားမြေပေါ်ပါတီတခုအဖြစ် ဆက်လက်ရပ်တည်ကာ သခင်အောင်ဆန်းနှင့် ဆိုရှယ်လစ်များကို "နယ်ချဲ့ဝါဒ အောက်တွင် ဒူးထောက် ကြပြီ"ဟု စွပ်စွဲပြောဆိုမှုများရှိခဲ့သည်
သခင်ဗသိန်းတင်နှင့် ကျောင်းသား ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင် အောင်ကြီး တို့သည် ၁၉၄၇တွင် လန်ဒန်၌ ကျင်းပသော ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ ကွန်းဖရင့်သို့ သွားရောက် တက်ရောက်ခဲ့ခြင်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ပထမဆုံး နိုင်ငံတကာ ကွန်မြူနစ်များ ဆွေးနွေးပွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကျင်းပခဲ့သည့် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ အမတ်လောင်း ၂၅ဦး ပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၇ဦးသာ ပါလီမန်တွင် နေရာ ရခဲ့သည်
၁၉ ဇူလိုင်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် သူ၏ အစိုးရ အဖွဲ့ လုပ်ကြံခံရခြင်းသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကိုပါ တစ်နိုင်ငံလုံးနှင့် ထပ်တူ ထပ်မျှ တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေခဲ့သည်
သို့သော်ငြားလည်း ပါတီ အနေနှင့် ဖဆပလနှင့် မဟာမိတ်ဖွဲ့ကာ အင်္ဂလိပ် လက်အောက်မှ မြန်မာပြည်ကို လွတ်မြောက်စေရန် ပူးပေါင်း လုပ်ဆောင်ရန် ကိုမူ အယုံအကြည်ကင်းမဲ့လျက် ရှိခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းကား လက်ဝဲ နှစ်ပါတီ ညီညွတ်ရေးကို အတတ်နိုင်ဆုံး ကြိုးစား၍ မအောင်မြင်သေးမီ နယ်ချဲ့၏ လုပ်ကြံခြင်းကို ခံလိုက်ရ လေတော့သည်
ဦးနုက ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း မကွယ်လွန်မီ အင်္ဂလိပ် အစိုးရနှင့် ဆွေးနွေးခဲ့သည်များကို ဗြိတိသျှ နန်းရင်းဝန် အက်တလီနှင့် လန်ဒန်တွင် တွေ့ဆုံကာ (နု-အက်တလီ စာချုပ်) ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် ချုပ်ဆို၍ အဆုံးသတ် နိုင်ခဲ့သည်
အဆိုပါ စာချုပ်ကြောင့် (ကွန်မြူနစ်များက အတုအယောင်ဟု ဆိုခဲ့ကြသည့်) လွတ်လပ်ရေး ရရှိခဲ့ သော်လည်း လက်ျာ-ဖရီးမင်း ကာကွယ်ရေး စာချုပ်အရ သုံးနှစ်တာ ဗြိတိသျှ စစ်သင်တန်း အစီအစဉ်များကို ထည့်သွင်း၍ တိုင်းပြည်အား ဗြိတိသျှ၏ စစ်မဟာမိတ်အဖြစ် ကျန်ရှိစေရန် ပြုလုပ်ထားခဲ့သည်
အဆိုပါ အကြောင်းအရာမှာ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ဗြိတိသျှတို့ ပေးသည့် လွတ်လပ်ရေးသည် မြန်မာပြည်အား အပြည့်အဝ လွတ်လပ်ခွင့် မပေးကြောင်းနှင့် ဦးနု၏ အညံ့ခံမှု အဖြစ် တင်ပြသော သက်သေ ဖြစ်လေသည်
ပိုလန် နိုင်ငံတွင် စက်တင်ဘာ ၂၂ ရက်နေ့ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော ပထမ ကိုမင်ဖောင်အစည်းအဝေးတွင် ဆိုဗီယက် ကိုယ်စားလှယ် အန်ဒရိုင်း ဇဒန်နော့ဗ် က သူ၏ တင်ပြချက်တွင် ကမ္ဘာနိုင်ငံများအား အပိုင်း နှစ်ပိုင်း ခွဲခြား၍ ပြောကြား သွားသည်
အမေရိကန် ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီ ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် နယ်ချဲ့များ အုပ်စုနှင့် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု မှ ဦးဆောင်သော ဒီမိုကရေစီဝါဒ လက်ကိုင်ထားသော နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်သည့် အုပ်စု ဟူ၍ ခွဲခြား သွားသည်
သူက ကမ္ဘာစစ်ကြီးကြောင့် နယ်ချဲ့နိုင်ငံကြီးများက အားနည်းနေသော်လည်း သူတို့၏ ကိုလိုနီ ဟောင်းများတွင် မြန်မာပြည်နှင့် အိန္ဒိယတွင် နယ်ချဲ့ ဩဇာခံ အမျိုးသား ဓနရှင်များကို အာဏာ ပေးအပ်ခြင်း ဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဗီယက်နမ်နှင့် အင်ဒိုနီးရှားတို့တွင် လွပ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုများကို တိုက်ခိုက် ခြင်းဖြင့် လည်းကောင်း ဩဇာကို ပြန်လည်ရရှိရန် ကြိုးစားနေကြပြီ ဟု သတိပေးသွားသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၈ရက်နေ့ အမျိုးသားနေ့တွင် ဦးနုက ဆိုရှယ်လစ် တပ်ပေါင်းစုကြီး တစ်ခု ဖွဲ့စည်းရန် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပြည်သူ့ရဲဘော်များ (လွပ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲမှ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း သစ္စာခံ စစ်ပြန်များ) ကို အကြံပြုခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ် များက ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ အဖြစ် မြန်မာပြည်ကို ကျန်ရှိနေစေသည့် စာချုပ်ကို ကန့်ကွက်ရန် မဲဆွယ်ခဲ့မှုများနှင့် ဦးနု၏ ကွန်မြူနစ်များ၏ လက်နက်စုဆောင်းနေမှု အပေါ် ဝေဖန်မှုများကြောင့် အဆင်ပြေပြေ မဖွဲ့စည်း နိုင်ခဲ့ချေ
ဒီဇင်ဘာလတွင် ထွက်ခဲ့သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဂိုရှယ်၏ စာတန်းတွင် ထိုစဉ် နိုင်ငံရေး အခြေအနေနှင့် တော်လှန်ရေး ဗျူဟာ တစ်ခုကို လွန်ခဲ့သော ဇန်နဝါရီလမှ "နောက်ဆုံး အာဏာ သိမ်းယူမှု" ဆိုသည့် ဆောင်ပုဒ်ကို ပြန်လည် အသက်သွင်းကာ ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ထို့နောက် "ကျွန်အဖြစ်နှင့် ထိမ်းချုပ်ထားမည့် စာချုပ်ကို ဆွဲဆုတ်မည့် အမျိုးသား တော်လှန်ရေး"ကို တိုက်ပွဲ ခေါ်ခဲ့လေသည်
ဗြိတိသျှများ အပါအဝင် နိုင်ငံခြားသားများ ပိုင်ဆိုင်သည့် လုပ်ငန်းများကို ပြည်သူပိုင်သိမ်းခြင်း၊ မြေရှင်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခြင်း၊ လက်ရှိ အစိုးရကို ပြည်သူ့အစိုးရနှင့် အစားထိုးခြင်း၊ တိုက်ပွဲဝင်နေသော ဗီယက်နမ်၊ အင်ဒိုနီးရှားနှင့် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံနှင့် ကုန်သွယ်ရေး သဘောတူညီ မှုများကို ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် အင်္ဂလို-အမေရိကန် နယ်ချဲ့ အုပ်စိုးမှုကို တွန်းလှန်နိုင်ရန်၊ စသည့် အချက်များကို အကောင်အထည် ဖော်ရန်အတွက် ရန်ကုန်နှင့် အခြား မြို့တော်များမှ အလုပ်သမားများနှင့် အစိုးရဝန်ထမ်းများ၏ သပိတ်မှောက်မှုများနှင့် ကျေးလက် တောရွာများကို ကာကွယ်ရန် ပြည်သူ့ရဲဘော်များပါ ပါဝင်သည့် တပ်နီတော် တစ်ခု ဖွဲ့စည်းကာ ပြောက်ကျားစစ်ကို ဆင်နွှဲမည်ဟု ကြေညာခဲ့လေသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၏ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ နောက်ခံထားသည့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမားများ သမဂ္ဂ ကွန်ဂရက်က စတင် သပိတ်မှောက်ကာ လူဦးရေ ၇၅၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သော ချီတက် ဆန္ဒပြမှု ကြီးလည်း ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဆင်းရဲသားများ အဖွဲ့ ဦးဆောင်၍ ပျဉ်းမနားမြို့တွင် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့လေသည်
ဦးနုက အထက်ပါ ဖြစ်ရပ်များကြောင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်များကို ၂၇ မတ်လ၊ တော်လှန်ရေးနေ့တွင် ဆန္ဒပြ လှုပ်ရှားမှုကြီး လုပ်ရန် စီစဉ်သည်ဟု ဆိုကာ ဖမ်းဆီးလိုက်သည်
သို့သော်လည်း ၂၈ရက်နေ့ မနက်ပိုင်း ဝင်ဖမ်းရာတွင် ဗားကရာလမ်းမှ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ရုံးချုပ်တွင် မည်သည့်ခေါင်းဆောင်မျှ ရှိမနေခဲ့ကြတော့ပါ
ထိုကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ဖမ်းပွဲကြီးကြောင့် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အခိုင်အမာ ဌာနချုပ်အား ပျဉ်းမနားသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို တစ်ဖန် ပြန်လည် စတင်ခဲ့လေတော့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် လက်နက်ကိုင်မြေအောက်တော်လှန်ရေးပါတီဖြစ်သွားခဲ့သည်
ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ မြေပေါ်ပါတီ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ရသည်မှာ ပါတီ သမိုင်း တစ်ခုလုံး အတွင်းတွင်မှ ထို ၁၉၄၅ မှ ၁၉၄၈ ခုနှစ်အထိ သုံးနှစ်သာ မြေပေါ်ပါတီအဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်လွတ်လပ်ရေး ရပြီး ၈ လ အတွင်းမှာပင် မြန်မာပြည်သည် ပြည်တွင်းစစ်နွံအတွင်းသို့ ထပ်မံ သက်ဆင်းရ ပေတော့သည်
သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ်များ၊ ရခိုင် အမျိုးသားတပ်များနှင့် မူဂျာဟစ် ရခိုင်၊ မူဆလင် များက ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ မတိုင်မီကတည်းက စောစီးစွာ စတင် သူပုန်ထနေ ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်သည်
ပြည်သူ့ရဲဘော် များတွင်လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ၌ ကြေညာခဲ့သော ဦးနု၏မူ ကို လက်ခံသူများက ရဲဘော်ဝါ အဖြစ်၊ လက်မခံနိုင်သူ ပြည်သူ့ရဲဘော် အများစုက ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လရောင် ဦးဆောင်၍ ရဲဘော်ဖြူ အဖြစ် ကွဲထွက်သွားခဲ့သည်
ဦးနုနှင့် သူ၏ အစိုးရသည် ကွန်မြူနစ် သူပုန်ထမှုကို ခုခံရန်အတွက် တိုင်းရင်းသား တပ်များကို ပြည်၊ သရက်၊ ပျဉ်းမနား တို့တွင် ဖြန့်ထားသည်
ထို့နောက် မွန်သူပုန်ထမှု ကလည်း ကရင်နှင့် ပူးပေါင်းသည်
ပအိုဝ်းနှင့် ရှမ်းများကလည်း ခွဲထွက်ရေးနှင့် သူပုန်ထကြသည်
ကရင် ရိုင်ဖယ် တပ်များ အပါအဝင် အခြား ဗိုလ်ဇေယျ၊ ဗိုလ်ရန်အောင်နှင့် ဗိုလ်ရဲထွဋ်စသည့် ကွန်မြူနစ် စစ်ဗိုလ်များက ဦးဆောင်သည့် အစိုးရ တပ်မတော် ဗမာ ရိုင်ဖယ် တပ် တပ်ရင်း ၃ရင်းကလည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပူးပေါင်းရန် တောခိုကုန်ကြသည်
သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီက ရုရှ မတ်စ်-လီနင် ဝါဒ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ထိုအချိန်တွင် ဥက္ကဋ္ဌ မော်စီတုန်း၏ တရုတ် ကွန်မြူနစ် လမ်းစဉ်ကို လက်ခံထားကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီက မော်ဝါဒီများ ဦးဆောင်၍ ကျေးရွာများတွင် ပြောက်ကျား အခြေခံ စခန်းများ တည်ဆောက်ကာ ကျေးရွာများကို အခြေပြု၍ မြို့တော်များကို သိမ်းမည် ဟု ပြင်ဆင်သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီက ထောက်ခံထားသော မြေပေါ် လက်ဝဲပါတီဖြစ်သည့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော သခင်လွင်နှင့် သခင် ချစ်မောင် တို့ ဦးဆောင်သည့် ဆင်းရဲသား ပါတီကိုလည်း ရန်ကုန် သတင်းစာ များက လျှို့ဝှက်-ကွန်မြူနစ်၊ ဆိုရှယ်လစ် အနီ စသဖြင့် အမည်တပ်ကြသည်
၁၉၅၆ တွင် လက်ဝဲနိုင်ငံရေး အင်အားစုများက အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစုကို တည်ထောင်၍ ရွေးကောက်ပွဲ ဝင်သော်လည်း ၃၅% သာ နိုင်၍ နေရာအနည်းငယ်သာ ရရှိခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပေါလစ်ဗျူရို၏ ပါတီ၏ ရပ်တည်မှုအတွက် တိုက်ခိုက်မည် ဟူသော ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဗဟို ကော်မတီ၏ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ဖြူးမြို့တွင် တွင် ကျင်းပသော အစည်းအဝေးတွင် အတည်ပြုလိုက်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဌာနချုပ်ကို ပျဉ်းမနား-ရမည်းသင်း ဧရိယာ၊ စစ်တောင်းမြစ် အနီးရှိ တောတွင်းတွင် ဆက်တိုက် ရွှေ့ပြောင်း ခဲ့ကြသည်
တခါတရံတွင် မန္တလေး၊ မိတ္ထီလာ၊ မြင်းခြံတို့၏ အကြားတွင် ရှိခဲ့သည်
လယ်သမားများ၏ အကြွေးများကို လျှော်ပစ်ခြင်း၊ လယ်ယာ ပြန်လည် ဝေခြမ်းရေး ပြုလုပ်ခြင်းတို့ကို သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့သည့် နယ်မြေများတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သည်
တောခိုခဲ့သည့် ၁ နှစ်အတွင်း ရွှေ့ပြောင်းနိုင်သည့် ပြောက်ကျား တပ်များနှင့် ပြည်သူ့စစ်ကို ဗဟိုပြု၍ စစ်ရေးမှူး၊ နိုင်ငံရေးမှူးများဖြင့် စုံလင် ညီမျှစွာ ဖွဲ့စည်းထားသည့် မော်ဝါဒီ လက်နက်ကိုင်တပ် တစ်ခုအဖြစ် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၀ စက်တင်ဘာတွင် ပြည်သူ့ တပ်မတော် (ကွန်မြူနစ် တပ်မတော်ဖြစ်သည်) ကို အစိုးရ တပ်မတော်မှ တောခိုလာသည့် လက်နက်ကိုင် တပ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ထို ပြည်သူ့ တပ်မတော်သည် လက်နက် တပ်ဆင် ထားသော လူ ၁၀၀၀ စီ ပါရှိသည့် အဓိက တပ်မကြီး လေးခုနှင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ပြည်တွင်းစစ်ကြီးတွင် ပါဝင်နေသော အဖွဲ့များကို ဖဆပလ အစိုးရ၊ ကွန်မြူနစ်နှင့်-ပြည်သူ့ ရဲဘော်များ နှင့် တိုင်းရင်းသားများ ဟူ၍ ခွဲခြားထားနိုင်သည်
ကရင်အမျိုးသားများ ဦးဆောင်သော တပ်သည် ရန်ကုန်မြို့ အင်းစိန်အထိ သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့၍ နိုင်ငံတော်၏ မြို့တော် ရန်ကုန်ကိုပါ ခြိမ်းခြောက်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ တွင် ဦးနုအစိုးရ၏ ခန့်မှန်းချက်အရ အစိုးရ တပ်မတော် တစ်ခု တည်းမှာပင် ၁၃၅၂ဦး သေဆုံး၍ ပြည်တွင်းစစ်ကြောင့် ခန့်မှန်းခြေ ၃၄၂၄ ဦး သေဆုံးသည်
ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ထိုးစစ်ဆင် တိုက်ခိုက်မှုများသည် ၁၉၅၅ တွင် အရှိန်ကျလာကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီက ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ညီညွတ်ရေး လမ်းစဉ်ကို ရှေးရှုလာခဲ့သည်
ထို ငြိမ်းချမ်းရေး လှုပ်ရှားမှုသည် မြေပေါ်မှ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ထောက်ခံသူများ၊ ကူညီသူများနှင့် သခင်သန်းထွန်း၏ ၁၉၅၆ တွင် ဖဆပလ အစိုးရကို တောင်းဆိုချက်ကြောင့် ပေါ်ပေါက်လာရခြင်း ဖြစ်သည်
စစ်ပန်းမှုသည် မညီညွတ်သော လက်ဝဲပါတီ နှစ်ခုလုံးနှင့် ရှေးရိုးစွဲဝါဒီ များကိုပါ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး ဖြစ်ပေါ်ရန် အားပေးခဲ့သည်
သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၏ ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ကော်မတီသည် ၁၉၅၈တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ကိုယ်စား အစိုးရနှင့် စကားပြောရန် အခွင့်အရေးရခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၅၆ ရွေးကောက်ပွဲ ရလဒ် အရ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု လည်း ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက်၊ ဖဆပလနှင့် ကွန်မြူနစ် ရင်ကြားစေ့ရေးအတွက် အတော်အတန် လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာ အခြေအနေတွင် တရုတ်ပြည်၌ မော်စီတုန်း၏ ကွန်မြူနစ်များ အနိုင်ရသည့်အခါ အမေရိကန်ကူညီ ထောက်ပံ့သည့် အတိုက်အခံ ကူမင်တန်တရုတ်တပ်များသည် နှစ်ဖက်ညှပ်၍ ပြည်မကြီးကို ပြန်လည် သိမ်းယူရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယူနန်နယ်ကို ဖြတ်၍ မြန်မာပြည်၏ အရှေ့မြောက်ပိုင်း အတွင်း ခိုဝင် လာကြသည်ကြောင့် မြန်မာပြည်သည် အရှေ့တောင်အာရှ စာချုပ်အဖွဲ့ကို မဝင်ဖြစ်ခဲ့ပေ
ဒီဇင်ဘာ ၁၉၅၅ ရုရှားခေါင်းဆောင် ခရူးရှက်ဖ်က ဗမာပြည်ကို တတိယ ကမ္ဘာမှ နိုင်ငံများ ထဲတွင် တိုးတက်မှုရှိသော စံပြနိုင်ငံ တစ်ခုအဖြစ် ထောက်ခံပေးခဲ့သည်
ဦးနုက ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကို တိုက်စစ်ဆင်မှုအဖြစ် ပြောင်းလဲကာ ဒီမိုကရေစီ အတွက် လက်နက်ကိုင်ခြင်း မူကို သူ၏ အကျိုးအမြတ် အတွက် အောင်မြင်စွာ အသုံးချ နိုင်ခဲ့သည်
တပ်မတော်ကို အသုံးချ၍ ၁၉၅၆ တွင် ပခုက္ကူနယ်မြေ၌ အောင်သူရ စစ်ဆင်ရေး၊ ပုသိမ်တွင် အောင်တေဇ စစ်ဆင်ရေး တို့ကို အတော်အတန် အောင်မြင်စွာ စစ်ဆင်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ တွင် ရခိုင် အမျိုးသား သူပုန်များ လက်နက်ချသည်
ထို့နောက် ပအိုဝ်း၊ မွန်နှင့် ရှမ်းကွန်မြူနစ်များ လက်နက်ချသည်
အစိုးရ ထုတ်ပြန်ကြေညာချက် အရ စစ်တွေနယ်နှင့် ရခိုင်ပြည်နယ် မြောက်ပိုင်းတွင် တပ်စွဲထားသော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ၈၀၀ ခန့်အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၅၅၀၀ ခန့် အလင်းဝင်ခဲ့သည် ဟု ကြေညာသည်
၁၉၅၈ တွင် ဖဆပလသည် ဦးနုနှင့် သခင်တင်တို့ ဦးဆောင်သော သန့်ရှင်းဖဆပလ နှင့် ဦးဘဆွေနှင့် ဦးကျော်ငြိမ်းတို့ ခေါင်းဆောင်သော တည်မြဲဖဆပလ ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ကွဲထွက်သွားသည်
ထို့နောက် တရားဝင် အတိုက်အခံ ပါတီ ဖွဲ့စည်းခွင့်ကိုပါ ခွင်ပြုခဲ့ကြရာ ပြည်သူ့ရဲဘော် ပါတီလည်း တရားဝင် ပေါ်ပေါက်လာသည်
ဦးနုသည် ငြိမ်းချမ်းရေးဝါဒကို လက်ကိုင်စွဲ၍ လူထုထောက်ခံမှု ရရှိနေသော်လည်း တစ်ဖက်က တပ်မတော် အကြီးအကဲ များနှင့် အတူ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ပင်မ နိုင်ငံရေး အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမှုကို စိုးရိမ်နေကြသည်
ဗိုလ်တထောင် သတင်းစာ၊ ကြေးမုံ သတင်းစာနှင့် ရန်ကုန်နေ့စဉ် သတင်းစာ တို့လည်း အပိတ်ခံလိုက်ရသည်
တပ်မတော်က ကွန်မြူနစ်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ရန်သူ ဟူ၍ ဓမ္မန္တရာယ်ဟု အမည်ရသည့် စာအုပ် ထုတ်ဝေ၍ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးတိုက်ပွဲများလည်း မပြတ် ဆင်နွှဲခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ ဗုဒ္ဓဝါဒနှင့် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်ခွင့် ကို အားပေးသယောင် ဟန်ဆောင်သည့် မျက်နှာဖုံးကို ခွာချရန် ဟူသည့် ဝါဒဖြန့် ပန်းဖလက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်ခြင်းကိုလည်း ရင်ဆိုင်နေရသည်
သို့သော်လည်း တပ်မတော်အတွက်မူ စိတ်ဓာတ် စစ်ဆင်ရေးများထက် ၁၉၅၈ နှင့် ၁၉၆၀ အတွင်း စစ်မြေပြင် ထိုးစစ်များက ပိုမို အောင်မြင်မှု ရစေခဲ့သည်
၁၉၄၉ မတ်လတွင် ဖဆပလကို ဖြုတ်ချရန် ပြည့်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးကို ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၊ ပြည်သူ့ ရဲဘော်များနှင့် တော်လှန်သော ဗမာ့ တပ်မတော် (တောခို တပ်မတော်သားများ) သုံးပွင့်ဆိုင် သိမ်းပိုက်ထားသော ပြည်မြို့တွင် ဖွဲ့စည်းသည်
သုံးပွင့်ဆိုင် မဟာမိတ် ဖွဲ့စည်းခြင်း စာချုပ်ကို သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်စိုးနှင့် ဗိုလ်ဖိုးကွန်း တို့က မုံရွာမြို့အနီးရှိ အလောင်းတော် ကဿပရွာ တွင် လက်မှတ်ရေးထိုးသည်
သဘောတူညီချက်တွင် နယ်မြေ ပိုင်းခြားမှုနှင့် လက်တွဲ တိုက်ပွဲဝင်ရေးသာ အဓိက ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် သခင်ဇင်နှင့် မန်းဘဇံ တို့၏ သဘောတူညီချက် အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံတို့ အပစ်အခတ် ရပ်စဲသည်
သို့သော် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၏ မေလမှ အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု ဖွဲ့စည်းမှ စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ မဟာမိတ် အဖြစ်ကို ရောက်ရှိသည်
ထို့နောက် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံတွင် မန်းဘဇံ ဦးဆောင်သော မော်ဝါဒီ ကရင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး ပါတီဟု ပေါ်ထွက်လာသည်
လက်ဝဲ ကရင် အမျိုးသား များသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာ ဦးဆောင်သော ကွန်မြူနစ် ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် ပင်မ ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံနှင့် ကင်းကွာကာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် ပိုမို နီးနီးကပ်ကပ် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုတွင် မွန် ပြည်သူ့ တပ်ဦး အလင်းဝင်သွား ပြီးနောက် အသစ် ဖွဲ့စည်းသည့် နိုင်ရွှေကျင် ဦးဆောင်သောမွန်ပြည်သစ် ပါတီ၊ မတ်လ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဖွဲ့စည်းသော ချင်းအမျိုးသား ဦးဆောင် ပါတီနှင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ဖွဲ့စည်းသည့် ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီတို့ ပါဝင်သည်
ထို တပ်ပေါင်းစုသည် ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံက အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး တည်ထောင်ရန် အလို့ငှာ ခွဲထွက်သွားသည် အထိ တည်တံ့ခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အာဏာရယူရေးနှင့် တိုင်းရင်းသားများ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် စသည်ဖြင့် နိုင်ငံရေး ဝါဒ ကွဲပြားခြားနား မှုများကိုမူ ညှိနှိုင်း၊ ဖြေရှင်းရန် မဖြစ်နိုင်ခဲ့ပေ
ဦးနုနှင့် ပထစ ပါတီသည် လူများစု၏ ထောက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သဖြင့် ပထစ အစိုးရ ဟူ၍ အာဏာရရှိသည်
ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီခေတ်သည် ရှမ်းစော်ဘွား တစ်ဦးဖြစ်သော လွပ်လပ်သည့် မြန်မာပြည်၏ ပထမဆုံး သမ္မတ စဝ်ရွှေသိုက် ဦးဆောင်သည့် ဖက်ဒရယ် လှုပ်ရှားမှုကို တိုင်းပြည်အား တစ်စစီ ဖြိုခွဲရန် ကြိုးပမ်းသည်ဟု ထောက်ပြ၍ မြန်မာ့တပ်မတော်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် အာဏာ သိမ်းသည်အထိ စုစုပေါင်း (၂)နှစ်သာ ကြာမြင့်ခဲ့ပေသည်
မြေပေါ် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့များ၏ ဆန္ဒပြမှုကြီးများလည်း နောက်က ဆက်တိုက် လိုက်ပါလာကြသည်
ဖဆပလ ခေါင်းဆောင်များနှင့်၊ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များအား ထောင်သွင်း အကျဉ်းချခြင်းလည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ၏ ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆန္ဒပြခြင်းကိုလည်း လက်နက်နှင့် အကြမ်းဖက် ဖြိုခွဲကာ ကျောင်းသား ၁၀၀ ကျော် သေဆုံးခြင်းဖြင့် တပ်မတော်၏ ထိမ်းချုပ်မှု အောက်မှ မြန်မာပြည် သမိုင်းကို စတင်ခဲ့တော့သည်
ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင်နှင့်၊ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ဗဟို စစ်ရေး ကော်မတီဝင် ဖြစ်သော ဗိုလ်ရဲထွဋ်သည် ဖဆပလ မပြိုကွဲခင် ၁၉၅၈ ခုနှစ် ပြည်တွင်း ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲကတည်းက ရန်ကုန်သို့ သွားရောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူသည် ဗိုလ်ရဲမောင်၊ ဗိုလ်စိန်တင် တို့နှင့်အတူ ဆွေးနွေးပွဲကို လက်ခံသည်
ကရင် အမျိုးသား ယူနီယံလည်း စောဟန်တာသာမွှေး ဦးဆောင်သော ကရင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီနှင့် ကွဲထွက်သည်
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲသို့ ပထမဆုံး လာရောက်သော အုပ်စုမှာ ဩဂုတ်လတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်မှ လာသော သခင်စိုး၏ အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီဖြစ်သည်
တွေ့ဆုံပွဲ ၃ ပွဲ အပြီးတွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီဖက်မှ ဆွေးနွေးပွဲကို ရပ်တန့်လိုက် သဖြင့် အလံနီများ ဩဂုတ် ၂၀ ရက်နေ့တွင် စစ်တွေသို့ ပြန်သွား ကြလေတော့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ ၃ ဖွဲ့မှာ ဇူလိုင်လနှင့် စက်တင်ဘာလတို့တွင် တရုတ်ပြည်မှ လေယဉ်နှင့် ဆိုက်ရောက်သည်
ဗိုလ်ဇေယျ၊ ရဲဘော်အောင်ကြီး၊ သခင်ပုနှင့် သခင်ဗသိန်းတင် တို့ ပါဝင်သည်
ပေကျင်းပြန် ပါတီဝင်များသည် ၁၅ နှစ်တာ သက်တမ်း၌ ပြန်လည် စည်းလုံးကာ ပါတီ၏ ဌာနချုပ် ဖြစ်သော ပေါက်ခေါင်းမြို့အနီး ပဲခူးရိုးမ၌ ကျင်းပသည့် ဗဟို ကော်မတီဝင် များ၏ သမိုင်းဝင် ဆွေးနွေးပွဲသို့ တက်ရောက်ခဲ့ ကြသည်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီနှင့် ဆွေးနွေးပွဲကို စက်တင်ဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် ရဲဘော်ဌေး ဦးဆောင်သည့် အဖွဲ့က စတင် ဆွေးနွေးသည်
ပြည်သူ့ တပ်မတော် (ကွန်မြူနစ်) အုပ်ချုပ်ရေးမှ ဗိုလ်ဇေယျသည် ဩဂုတ် ၂၈ ရက်နေ့တွင် ဆိုက်ရောက်သည်
ဒုတိယ တွေ့ဆုံဆွေးနွေးရေး အဖွဲ့ကို သခင်ဇင်၊ ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင်နှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု တို့က အဖွဲ့ တစ်ဖွဲ့ အနေနှင့် စက်တင်ဘာ ၂၀ ရက်နေ့တွင် စုပေါင်း ဆွေးနွေးကြသည်
အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုနှင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့နှင့် ဆွေးနွေးပွဲများသည် ရှမ်း၊ ကချင် စသည့် တိုင်းရင်းသား တပ်များနှင့် ဆွေးနွေးပွဲများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ဆွေးနွေးပွဲသည် နိုဝင်ဘာလ ၁၄ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီက အောက်ပါအချက် လေးချက်ကို တောင်းဆိုခဲ့ရာ ဆက်လက်ဆွေးနွေးရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပဲ ရပ်တန့်သွားသည်
လက်နက်ကိုင် တပ်များအားလုံး သတ်မှတ်နယ်မြေမှာသာ လှုပ်ရှားရမည်
အခွင့်မရှိပဲ သတ်မှတ်နယ်မြေမှ ထွက်ပိုင်ခွင့်မရှိ
အဖွဲ့အစည်း၏ လုပ်ကိုင်နေသော လုပ်ငန်းစဉ်အားလုံးကို ရပ်တန့်ရမည်
ဘဏ္ဍာငွေ ရှာဖွေရေးနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ အားလုံးကို ရပ်တန့်ရမည်
ဆွေးနွေးပွဲ ကာလအတွင်းတွင် အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး တပ်ဦး မှဖွဲ့စည်း၍ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းနှင့် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း ကျော်ဇောတို့က ထောက်ခံသော ပြည်သူ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကော်မတီက နိုဝင်ဘာ လဆန်းတွင် မင်းလှမှ ရန်ကုန်အထိ ချီတက်သော ခြောက်ခရိုင် ငြိမ်းချမ်းရေး ချီတက်ပွဲကြီး ဖြစ်ပေါ်အောင် စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သည်
ချီတက်သူများသည် အစိုးရကို ဆန့်ကျင်သော ဆောင်ပုဒ်များကို ကြွေးကျော်ခဲ့ကြသည်
အစား အသောက်များကိုမူ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂနှင့် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသား သမဂ္ဂများ အဖွဲ့ချုပ်တို့မှ တာဝန်ယူ ကောက်ခံပေး ခဲ့သည်
အဆိုပါ လူဦးရေ ၂၀၀၀၀၀ ခန့် ပါဝင်သော ချီတက်သည့် လူထုများ ရန်ကုန် မြို့တော်ခန်းမသို့ ရောက်ရှိသောအခါ တရားဟောသူများက အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း ထောက်ခံ၍ နယ်မြေနှင့် လက်နက်များကို ရှိရင်းစွဲအတိုင်း ဆက်လက် ကိုင်စွဲထားရန် ပြောခဲ့ကြသည်
ဤငြိမ်းချမ်းရေး တွေ့ဆုံဆွေးနွေးပွဲသို့ လာခဲ့ကြသော်လည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ပေါင်းစု တို့မှ ကိုယ့်စားလှယ်များက ဆွေးနွေးပွဲ အောင်မြင်မည်မဟုတ်ဟု ဆွေးနွေးပွဲ မတိုင်မည်ကတည်းက ယုံကြည်ခဲ့ကြသည်
ရန်ကုန်မြို့တော်သို့ ရောက်ပြီး အနည်းငယ် ဆွေးနွေးပြီးသည်နှင့် ထိုဆွေးနွေးပွဲမှာ အဖြစ် ရုပ်ပြ ပြုလုပ်ခြင်းသာ ဖြစ်သည် ဟု နားလည်ခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း မိသားစုများနှင့် မိတ်ဆွေများအား ပြန်လည်တွေ့ဆုံ ဆက်သွယ်ရန် အခွင့်အရေးတော့ ရပေသည်ဟု အဆိုးထဲမှ အကောင်းကို ထုတ်ယူခဲ့ကြသည်
ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ မအောင်မြင်ခြင်း၊ စစ်ရေး တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် ပူးပေါင်းထားသော ပြင်းထန်သည့် နိုင်ငံရေးအရ တိုက်ခိုက်မှုများနှင့် တပ်မတော် အစိုးရ၏ ဗမာ့နည်း ဗမာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒ ကြေညာချက်ကို လက်ကိုင်ထားကာ ကွန်မြူနစ်ဟောင်းများ၏ အာဏာသိမ်းမှု အပြီးတွင် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီကို တည်ထောင်သည်
ထိုအခါ ဂိုရှယ်၊ ရဲဘော်ထွေး၊ ဗိုလ်ရန်အောင် တို့က လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ လိုအပ်မှုကို ပြန်လည် မေးခွန်း ထုတ်လာကြသည် သခင်သန်းထွန်း၊ သခင်ဇင်၊ သခင်ချစ် နှင့် ဗိုလ်ဇေယျ တို့က ရဲဘော်အောင်ကြီး ဦးဆောင်သော "ပေကျင်းပြန်" များ၏ အထောက်အပံ့ ရရှိ၍ ဗဟို ကော်မတီ၏ အစည်းအဝေးကို နတ္တလင်း မြို့တွင် စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့မှ အောက်တိုဘာ ၁၄ရက်နေ့အထိ ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်
ထို အစည်းအဝေးတွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၀ တွင် ၁၁ ဦးသာ တက်ရောက်နိုင်ခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်နှင့် တရုတ်သဘောထား ကွဲလွဲမှုတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ၁၉၅၅ ဆိုဗီယက် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး ဝါဒကို ကျောခိုင်းကာ တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ထောက်ခံ၍ ရပ်တည်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဗမာပြည် တောခို လက်နက်ကိုင် တပ်များဖြစ်ကြသော ကွန်မြူနစ်များနှင့် တိုင်းရင်းသား တပ်များသည် ဝါဒရေးရာအရ မလေ့လာသည်များ ရှိသော်လည်း နည်းဗျူဟာပိုင်းတွင် တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌမော်၏ ပြောက်ကျားစစ်ကျမ်းကို လေ့လာ တိုက်ခိုက်နေရ သူချည်းသာဖြစ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီသည် ဆိုဗီယက် ပြည်ထောင်စု ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မထောက်ခံသော်လည်း မတ်စ်-လီနင် ဝါဒကိုမူ ပစ်ပယ်ခြင်း မပြုခဲ့ပဲ မတ်စ်-လီနင် ဝါဒနှင့် မော်စီတုံး အတွေးအခေါ် ကို ပါတီ၏ အတွေးအခေါ်အဖြစ် ထားရှိကာ အနီရောင် နယ်မြေများအဖြစ် ကျေးလက်တောရွာများကို အခြေပြုကာ မြို့ပြကို သိမ်းပိုက်သော ဝါဒကို ပြန်လည် ကျင့်သုံးခဲ့ပြန်သည်
အဆိုပါ ဝါဒကို ဖြန့်ဝေရန် နိုင်ငံရေး ပထမဆုံး နိုင်ငံရေး သင်တန်းကို ၁၉၆၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် စနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၆၆၊ ဩဂုတ် ၁၆ အစည်းအဝေးအရ တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ လမ်းစဉ်ကို လိုက်၍ တပ်နီလူငယ် များကို ဖွဲ့စည်း၍ တက္ကသိုလ်နှင့် အထက်တန်းအောင် ကျောင်းသား လူငယ်များကို ပါတီ ဌာနချုပ်တွင် ထားရှိမည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၆၇ တွင် ပါတီဥက္ကဋ္ဌကြီး သခင်သန်းထွန်းသည် တရုပ်ပြည်၏ လမ်းစဉ်ကို လိုက်ကာ ဖောက်ပြန်ရေး သမားများအား ဖြုတ်ချရန် ဟူသည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးတစ်ခု ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးအား အများစုက ဖြုတ်၊ထုတ်၊သတ် လမ်းစဉ် ဟု ခေါ်တွင်သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်၏ ဧပရယ် ၂၇ တွင် ဂိုရှယ်နှင့် ရဲဘော်ဌေးကို ပေါလစ်ဗျူရိုမှ ထုတ်ပယ်ကာ ဂိုရှယ်ကို ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် သေဒဏ်ပေး၍ ရဲဘော်ဌေးကိုလည်း သူ၏ သား ကိုယ်တိုင် ပါဝင်သော ရှင်းလင်းရေး အဖွဲ့နှင့် သေဒဏ် ပေးစေခဲ့သည်
ထိုအခါ ရဲဘော်ဘခက် ကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အဆင့်မြင့် ရာထူးမှ ပါတီဝင်များမှာ သခင်သန်းထွန်း၏ ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကြီး၏ အန္တရာယ် အငွေ့အသက်ကို ရရှိလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ပါတီကို စွန့်ခွာကုန်ကြသည်
သခင်သန်းထွန်းသည် ဆက်လက်၍ ဒီဇင်ဘာ ၁၅ တွင် ပါတီအတွင်းစည်း တော်လှန်ရေး ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ချမှတ်ကာ နိုင်ငံ တစ်ဝှန်းလုံးရှိ ပါတီဝင်များအား မိမိတို့ နယ်မြေအလိုက် ဖြုတ်၊ ထုတ်၊ သတ်များ ဆောင်ရွက်ကြရန် အမိန့်ပေးလိုက်သည်
ဤသို့ဖြင့် ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ရန်အောင် သည်လည်း ဒီဇင်ဘာ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေးကြီး၏ သားကောင် ဖြစ်သွားခဲ့လေတော့သည်
အထက်ပါ ပါတီဝင်များကို သေဒဏ်ပေးရာ၌ တပ်နီလူငယ်များကို ဦးဆောင်၍ ရှင်းလင်းရေးကို အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သော ဗိုလ်ထွန်းငြိမ်းမှာလည်း ပါတီ စင်ပြိုင်ထောင်ရန် ကြိုးပမ်းမှုဖြင့် သေဒဏ်ပေးခံရသည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂမှ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သော ဗိုလ်ရန်အောင်၏ တူ အောင်သိန်းနိုင်၊ လူထု ဦးလှနှင့် လူထု ဒေါ်အမာတို့၏ သား၊ လက်ရှိ ပါတီခေါင်းဆောင်တဦးဖြစ်သူ ရဲဘော်ဖိုးသံချောင်း၏ အစ်ကို စိုးဝင်းတို့သည်လည်း ဗိုလ်ထွန်းငြိမ်းပြီး နောက်တစ်လတွင် ရှင်းလင်းခံလိုက်ရ လေသည်
တပ်မတော်ကလည်း ပါတီအတွင်း ရှုပ်ထွေးမှု အခွင့်အရေးကို ယူ၍ ထိုးစစ်များ ဆင်ရာ ၁၉၆၈ ၏ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ဇေယျသည် ပြည်-သာယာဝတီ နှစ်ခုကြားတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင် ကျဆုံးခဲ့လေတော့သည်
ဂိုရှယ် ကဲ့သို့ အိန္ဒိယသား ပါတီတည်ထောင် ကတည်းက ပါလာသူ တစ်ဦးဖြစ်သော ဒေါက်တာနတ် မှာလည်း ၁၉၆၈ ၌ပင် ဖြူးမြို့နားရှိ ပဲခူးရိုးမ တောထဲတွင် ကျဆုံးခဲ့သည်
အဆိုပါ ဖြစ်ရပ်သည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ပုံရိပ်ကို များစွာ ထိခိုက်စေခဲ့သည်၊ ၁၉၆၃ နောက်ပိုင်းမှ တောခိုလာသည့် ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များကိုပါ သေဒဏ်ပေး ခဲ့သည့်အတွက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ လူထု ရှေ့တွင် နာမည် ပျက်ခဲ့လေတော့သည်
ထို့ကြောင့် အစိုးရကို လက်မခံနိုင်သည့် ကျောင်းသား လူငယ်များမှာ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို သွားရောက် ခိုဝင်သင့်သည့် အဖွဲ့အစည်းဟု အယုံအကြည် မရှိကြတော့ပဲ တိုင်းရင်းသား နယ်မြေများကိုသာ သွားရောက်ခဲ့ကြ သည်ကို ၈၈၈၈ အရေးအခင်းမှ တောခို ကျောင်းသားများ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် သိနိုင်ပေသည်
ကွန်မြူနစ် ပါတီ ကိုယ်၌လည်း အဆိုပါ လမ်းစဉ်ကြောင့် အမာခံ ပါတီဝင် ၁၀၀ ခန့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရလေသည်
၁၉၆၈ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ၂၄ ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်၏ ပြင်းထန်သော စစ်ဆင်ရေးများကို ခုခံ ဆုတ်ခွာရင်း (နောင်အခါ တပ်မတော်သို့ အလင်းဝင်သွားသော) သူ့ ကိုယ်ရံတော် မြကြီး၏ လုပ်ကြံမှုကို ခံလိုက်ရသည်
ထိုသို့လုပ်ကြံသူ မြကြီးသည် အစိုးရကစေလွှတ်ထားသော ထောက်လှမ်းရေးဟု ပြောဆိုမှုများလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရှိခဲ့သည်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် အထူးချွန်ဆုံး နိုင်ငံရေးသမားများ ထဲတွင် တစ်ဦး အပါအဝင် ဖြစ်၍ အကြီးကျယ်ဆုံး လွတ်လပ်ရေး ဖခင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနီးပါးမျှ နိုင်ငံရေး နယ်ပယ်တွင် လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့သော သခင်သန်းထွန်းသည် လွပ်လပ်ရေး တိုက်ပွဲ အဆင့်တိုင်းနှင့် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမိုင်း တွင် သူ၏ ပုံရိပ်များ ချန်ထားခဲ့ကာ အသက် ၅၇ နှစ်တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ စတုတ္ထမြောက် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်နေရင်း ကျဆုံးသွားခဲ့သည်
တရုတ်နှင့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ တို့၏ ဆက်ဆံရေး အဆင်မပြေမှုက တရုတ် အစိုးရအား ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ အာဏာမရခင် ကတည်းက ကွန်မြူနစ် ပါတီချင်း ကူညီရေး မူကို ပြန်လည် ဖော်ဆောင်၍ အတိအလင်း ကူညီလာစေရန် ဖန်တီးလာခဲ့သည်
ရလဒ်အဖြစ် ကူညီရန် သဘောတူကြပြီး နောက်နှစ်တွင် ကရင့် တော်လှန်ရေးနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သော အစိုးရ ကချင် ရိုင်ဖယ် တပ်ရင်း ၁ ၏ ဗိုလ်မှူး နော်ဆိုင်းနှင့် သူ၏ တပ်သား ၃၀၀ သည် တရုတ်ပြည်တွင်း ခိုဝင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၈ ခုနှစ်၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ ပြန်ဝင်လာခဲ့ကာ နယ်မြေအချို့ကို သိမ်းပိုက်၍ အရှေ့မြောက် စစ်ဌာန၏ စစ်ဒေသ ၃၀၃ ဟု သတ်မှတ်လိုက်သည်
ကိုးကန့် ခေါင်းဆောင် ဖုန်ကြားရှင်မှလည်း နယ်မြေများ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်၍ စစ်ဒေသ ၄၀၄ ကိုလည်း ဆက်လက် တည်ထောင်ခဲ့ပြန်သည်
မြောက်ဘက်တွင်မူ စစ်ဒေသ ၂၀၂ကို ရွှေလီမြစ် တလျှောက်တွင် သတ်မှတ်လိုက်သည်
သို့သော် စစ်ဒေသ ၁၀၁ အဖြစ် တိုင်ရင်း နှင့် ဇလမ်းတို့ကို ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့ ကွဲထွက်သောအခါ ခက်ခဲစွာ သိမ်းယူ ရရှိသည်
ထို့နောက် တောင်ဘက် နယ်စပ်အတိုင်း တောက်လျှောက် ဆက်လက် သိမ်းပိုက်ရာ ၁၉၇၀ ၏ မလတ် ၂၈ ရက်နေ့၊ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တော်လှန်ခြင်း နှစ်ပတ်လည် နေ့တွင် ကြူကုတ်ကို သိမ်းယူရရှိပြန်သည်
ထို့နောက် ၀ တောင်တန်း၏ မြောက်ဘက်ခြမ်းမှ မောင်းမူ ကို မေလ ၁ ရက်နေ့တွင် ရရှိသည်
လူထုအုံကြွမှု၏ နှစ်ပတ်လည် ၁၉၇၁၏ မတ်လတွင် ပြည်သူ့အသံ ကို တရုတ်နိုင်ငံ အတွင်းမှ စတင် ထုတ်လွှင့်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အခြား စင်ပြိုင် တပ်များ အနေနှင့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီမှ ထောက်ခံကူညီသော စစ်ဘုရင် လော်ဆစ်ဟန် နှင့် သူ၏ ကာကွယ်ရေး တပ်၊ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ ထောက်ခံ ကူညီသော စော်ဘွား မိသားစုမှ ဂျင်မီရန်း ခေါင်းဆောင်သော တပ်တို့ အလျှိုလျှို ပေါ်လာကြသည်
နောက်ပိုင်းတွင် သုံးနှစ် အထိမ်းသိမ်းခံထားရ ရာမှ လွတ်မြောက် လာသော ဦးနုတို့ ၁၉၆၉ တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ၌ တည်ထောင်သော ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ပါတီမှ ပံ့ပိုးသော ပြည်ချစ် တပ်များလည်း ပေါ်ပေါက် လာကြပြန်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီအတွက်မူ အခြား ဗမာလူမျိုးများသာ ဦးဆောင်သော ဖဆပလ၊ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီတို့ ကဲ့သို့ တိုင်းရင်းသား များနှင့် ပတ်သက်၍ လူမျိုးရေး ပြဿနာများ ရှိနေခဲ့သည်
ပါတီသည် ပါတီ၏ တော်လှန်ရေးအား အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တော်လှန်ရေးကြီး တစ်ခုအဖြစ် မြေရှင်စနစ်၏ ဖိနှိုပ်မှု၊ နယ်ချဲ့စံနစ်နှင့် တပ်မတော် ဗျူရိုကရက်တစ်အရင်းရှင် စံနစ်တို့ကို လက်နက်ကိုင် တော်လှန်၍ ပြည်သူ့ ဒီမိုကရေစီကို ရရှိရန် တိုက်ခိုက်နေခြင်း ဖြစ်သည်
အခြား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံတို့သည်လည်း အလုပ်သမားနှင့် ဆင်းရဲသား မဟာမိတ်များနှင့် ပူးပေါင်းကာ အခြေခံလူတန်းစား ပစ္စည်းမဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု ရှိသော ဗမာပြန် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်မှု အောက်တွင် ကြိုးပမ်းရမည်ဟု ယုံကြည်သည်
တိုင်းရင်းသား တော်လှန်သူများမှာ ဖက်ဒရယ် စနစ်ကို ရှေ့တန်းမတင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် ပူးပေါင်းနေရခြင်းကို မေးခွန်းထုတ်လာ ကြသည်
တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တပ်များမှ ၁၉၆၈ မှစတင်ကာ တရုတ်ပြည်ကို သွား၍ အကူအညီ အထောက်အပံ့များ တောင်းဆိုသော အခါ တရုတ် အစိုးရမှ အတင်း ဖိအားပေး၍ ကွန်မြူနစ် ပုန်ကန်မှုနှင့်သာ ပူးပေါင်းရန် တိုက်တွန်းခဲ့သည်
အကူအညီ အထောက်အပံ့များသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှသာ တစ်ဆင့် ရခဲ့ကြပြီး စစ်သင်တန်းများပါ ပေးခဲ့သောအခါ အယူဝါဒပိုင်း ဆိုင်ရာတွင်လည်း လွှမ်းမိုးမှုများ ရှိလာခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုင်းရင်းသား တပ်များထဲ၌ ကွန်မြူနစ် ထောက်ခံသော တပ်များနှင့် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်သော တပ်များဟူ၍ ကွဲထွက်လာကြသည်
၁၉၇၃ တွင်မူ ၀ နယ်မြေမှ ပန်ဆန်း နယ်စပ်ရွာတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနချုပ်ကို တည်ထောင်သည်
လာအို နိုင်ငံနှင့် ကပ်လျက်ရှိသော နယ်မြေအား ပါတီ တည်ထောင်ခြင်း နှစ်ပတ်လည် ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ၈၁၅ စစ်ဒေသဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်၏ အင်အား ၁၀၀၀ မျှ ရှိသော ဗိုလ်ခွန်မြင့် ဦးဆောင်သည့် တပ်က လာရောက် ပူးပေါင်း၍ ကျိုင်းတုံ နယ်မြေတွင် တပ်မ ၁၇၈ ကို တည်ထောင်သည်
တောင်ကြီး၏ မြောက်ဘက်ကို စစ်ဒေသ ၁၀၈ အဖြစ် ထိမ်းချုပ်ထားရန် စီမံကိန်းတွင်တော့ တပ်မတော်၏ ၁၉၆၉-၇၀ တိုက်စစ်များကြောင့် ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော် ဗိုလ်မှူး စိုးမောင်နှင့် ပြည်သူ့ရဲဘော် အဖွဲ့ဝင် သခင်တင်ထွန်းတို့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရင်း ကျဆုံးခဲ့သည်
အရှေ့မြောက်တိုင်း စစ်ဌာန၏ အခြေခံ နည်းဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ပါတီ၏ ပင်မ ဌာနချုပ် ဖြစ်သည့် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းနှင့် တရုတ် နိုင်ငံနှင့် လွယ်ကူစွာ ဆက်သွယ်နိုင်မည့် မြန်မာပြည် အရှေ့မြောက်ပိုင်းကို ဆက်သွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ကချင် လွပ်လပ်ရေး အဖွဲ့မှ ပုန်ကန်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ၊ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ ပုန်ကန်သည့် အစိတ်အပိုင်းများ နှင့် မြန်မာ့ တပ်မတော်တို့၏ ထိုးစစ်များကြောင့် ဆက်သွယ်ထားရန် ခက်ခဲလာခဲ့ပေသည်
သို့သော် ရရှိသော အထောက်အပံ့ဖြင့် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည်၊ တိုက်တိုင်းအောင် တပ်ရင်း ၇ရင်းကို ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်၊ ပဲခူး ရိုးမ၊ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနနှင့် ရခိုင် ပြည်နယ်တို့တွင် ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်
တပ်မတော်က ထိုကဲ့သို့ ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ လူအင်အား ဖြည့်တင်းနေမှုများနှင့် အသစ်ပေါ်လာသော အရှေ့မြောက် စစ်ဒေသကို တုံ့ပြန်ရန် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းရှိ ကွန်မြူနစ်ပါတီကို ဗဟိုပြု၍ လက်နက်ကိုင် ရောင်စုံသောင်းကျန်းသူ များအား အစိုးရဖက်မှ စစ်ဆင်သော စစ်ဆင်ရေးကြီး ပြုလုပ်သည်
ရိက္ခာဖြတ်၊ အထောက်အပံ့ဖြတ်၊ သတင်း အချက်အလက် ဖြတ်တောက်ရေးနှင့် လူသစ် စုဆောင်းရေး ကို မလုပ်နိုင်အောင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ တပ်များအား လူထု၊ ကျေးရွာများနှင့် အဆက်ဖြတ်ပစ်သော ဖြတ်လေးဖြတ် စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့သည်
ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ အနီရောင် နယ်မြေများမှ လွတ်မြောက်သွားသော အရပ်သားများတွင်လည်း အခြားနေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း ထွက်ခွာခွင့်၊ ပြန်လည် တိုက်ခိုက်ခွင့် (သို့) တပ်မတော်သို့ ဝင်ရောက်ခွင့်တို့ ရှိလာကြသည်
နိုင်ငံတော်၏ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းများတွင်လည်း အဖြူရောင်၊ အညိုရောင်၊ အနက်ရောင် နယ်မြေဟူ၍ လက်နက်ကိုင် အတိုက်အခံများ ထိမ်းချုပ်မှု ပမာဏနှင့် သတ်မှတ်သည်
ထို့နောက် အခြား နယ်မြေများတွင် သတ်မှတ်နယ်မြေပြင်ပ တွင် တွေ့ရှိရသော မည်သည့် ရွာသားကို မဆို အမေးအမြန်းမရှိ ပစ်ခတ်ခွင့်ရှိသည့် လုံခြုံရေး စည်းကျပ် နယ်မြေများ အဖြစ် တပ်မတော်က သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ကျေးရွာများတွင် ပြည်သူ့စစ် များကို ဖွဲ့စည်းထားကာ စစ်တပ်ကိုလည်း ရွာတိုင်းတွင် စခန်း ချထားသည်
ထို့နောက် ကွန်ယက်သဖွယ် ကင်းစင်များ တည်ဆောက်ထားကာ မပြတ် ကင်းလှည့်နေစေသည်
တပ်မတော်၏ အထက်ပါ အစီအစဉ်များသည် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီိအပေါ် အတော်အတန် ထိရောက်မှု ရှိခဲ့သည်
အထောက်အပံ့နှင့် တပ်သားသစ်များ ပြတ်တောက်လျက် ရှိသော လက်နက်ကိုင် အတိုက်အခံများကို တိုက်ခိုက်ရန် တပ်မတော်မှ အထူး တိုက်ခိုက်ရေး တပ်စုသစ် အနေနှင့် နယ်မြေခံ တပ်ရင်းမဟုတ်သော စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုက်ရိုက် ခန့်ခွဲသည့် ခြေမြန်တပ်မ (သို့) အပေါ့စား ခြေလျင်တပ် များကို အသုံးပြုခဲ့သည်
ပထမဆုံး အသုံးပြု တိုက်ခိုက်မှု အနေနှင့် ၁၉၆၆ ခုနှစ်တွင် ခြေမြန်တပ်မ ၇၇၊ ထို့နောက် ၁၉၆၇-၆၈ တွင် ၈၈နှင့် ၉၉ ဆက်တိုက် ထွက်ပေါ်လာခဲ့လေသည်
၁၉၆၈၏ နှစ်သစ်ကူးနေ့တွင် ဖြတ်လေးဖြတ်၏ ပထမအဆင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို ခြေမြန်တပ်မ ၈၈ ကို ဖြန့်ကျက်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်
ထို ၈ နှစ်အတွင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်နှင့် ပဲခူးရိုးမမှ တပ်များမှာ များပြားစွာ ကျဆုံးခဲ့ကာ တောင်များတွင် လူ နေထိုင်မှု မရှိတော့သလောက် ဖြစ်သွားခဲ့သည်
တပ်မတော် ဖြတ်လေးဖြတ်၏ နောက်ဆုံး စစ်ဆင်ရေး ဖြစ်သော အောင်စိုးမိုး စစ်ဆင်ရေး တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းမှ လုံးဝ မောင်းထုတ် နိုင်ခဲ့လေတော့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်၏ မတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် သခင်ဇင်နှင့် သခင်ချစ် တို့မှာ ခြေမြန်တပ်မ ၇၇ ၏ ဝိုင်းရံ ပိတ်ဆို့ခြင်း ခံနေရစဉ် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရင်း ကျဆုံးခဲ့ရသည်
ကျဆုံးချိန်တွင် နှစ်ဦးစလုံးမှာ အသက် ၆၀ ခန့်ရှိကြပြီ ဖြစ်သည်
ခေါင်းဆောင် အသစ်အနေနှင့် ၁၉၇၅ မေလတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်ကတည်းက ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင်နှင့်၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်နေခဲ့သော တရုတ် နိုင်ငံ အခြေပြု ခေါင်းဆောင် သခင်ဗသိန်းတင် ကို ခန့်အပ်သည်
သခင်ဖေတင့်နှင့် မော်စကိုမှ သင်တန်းပေးထားသော ခင်မောင်ကြီးတို့ကို ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌများ အဖြစ် ခန့်အပ်ရန် ဆုံးဖြတ်သည်
သခင်ဗသိန်းတင်ကလည်း ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး ဝါဒကို ဆန့်ကျင်သည့် လမ်းစဉ်ကိုပင် ကြေညာသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ပစ္စည်းမဲ့ တိုက်ပွဲ ဖြင့် နယ်ချဲ့ တစ်ပိုင်း ဖြစ်နေသော တိုင်းပြည်ကို ဆက်လက် တိုက်ခိုက်ရဦးမည်
သို့သော် အလုပ်သမားနှင့် အခြေခံလူတန်းစား မဟာမိတ်များနှင့် မြို့နေဓနရှင်၊ အမျိုးသား အရင်းရှင် များ၊ တိုးတက်သော ဒီမိုကရက်များနှင့် တိုင်းရင်းသား ပေါင်းစုံ ပါဝင်သော မဟာမိတ်များနှင့် လက်တွဲ တိုက်သွားမည်ဟု ကြေညာသည်
၁၉၇၆ ၏ ဇူလိုင်လတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ အတွက် ထူးထူးခြားခြား တစ်ပန်းသာမည့် ဝါဒဖြန့်ချိရေး စစ်ဆင်မှု တစ်ခုကို ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်
အရှေ့မြောက်ပိုင်း ဒေသအပြင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် အနောက် မြောက်ပိုင်း ရခိုင်ပြည်နယ် နှင့် တောင်ပိုင်း တနင်္သာရီ တိုင်းတို့တွင် ထိမ်းချုပ်ထားနိုင်မှု ရှိနေသေးသည်
သခင်ဗသိန်းတင်သည် အဆိုပါ ကျန်ရှိနေသော တပ်များရှိသည့် အနောက်ပိုင်းကို ဦးတည်တိုက်ကာ ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့် အနောက်ဘက်စွန်းမှ ပြောက်ကျား စခန်းများနှင့် ဆက်စပ်မိ အောင် လုပ်ရန် "၇၅၁၀ အစီအစဉ်"ကို ၁၉၇၅ တွင် ရေးဆွဲသည်
ပထမဆုံး တိုက်ခိုက်မှုသည် သံလွင်မြစ်မှ တန်ယန်းဒေသ အထိကို ဇွန်လတွင် ခြေမြန်တပ်မ ၉၉ မှ ဗိုလ်မှူး တစ်ဦးနှင့် တပ်အင်အား အတော်များများ ကျဆုံးခဲ့သည် အထိ ပြင်းပြင်းထန်ထန် တိုက်ခိုက်ပြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ နှောင်းပိုင်းတွင် ကွန်မြူနစ် ၈၁၅ တပ်မက တပ်မတော် ၈၈ ခြေမြန်တပ်မကို မိုင်းယောင်းနယ်တွင် လာအို နယ်စပ် တစ်လျှောက်ရှိ တောင်တန်းများကို ထိန်းချုပ်နိုင်ရန် အတွက် အကြီးအကျယ် ထိုးစစ်ဆင်ခဲ့သည်
နောက်နှစ်တွင် ရှမ်း တပ်သားများနှင့် တပ်မ ၇၆၈ကို ဖွဲ့စည်း၍ အရှေ့ ရှမ်းပြည်နယ် တပ်မတော်မှ စစ်နယ်မြေ တစ်ခုတွင် စခန်းချသည်
အခြား တပ်မတစ်ခုမှာ ရွှေလီမြစ်ကို ဖြတ်၍ ရွှေဘို မြို့ကို ချီတက်ရန် ကြိုးစားသည်
တပ်မ ၆၈၃မှာမူ တပ်မဟောင်း ၁၀၈ ရှိခဲ့ရာ မန္တလေး၏ မြောက်ဘက်ဒေသကို ဆက်လက် ထိုးဖောက်နေသည်
ထိုအချိန်တွင် ဗမာ့ ရိုင်ဖယ် တပ်ရင်းအရာရှိဟောင်း ဗိုလ်သက်ထွန်းက ချင်းအမျိုးသား များနှင့် ဗမာ အမျိုးသားများ ပါဝင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာနကို ကွပ်ကဲသည်
၁၉၈၀ ၏ ဇူလိုင်လတွင် ခြေမြန်တပ်မ ၆၆မှ တောင်တန်းများကို ဝင်ရောက်ရှင်းလင်း ပြီးသည့် နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်သက်ထွန်းနှင့် သူ၏ တပ် အကျွင်းအကျန်ကို ဖမ်းဆီရရှိကာ ဖိအားပေး အလင်းဝင်စေခြင်းဖြင့် အနောက်မြောက်တိုင်း စစ်ဌာန အဆုံးသတ်သည်
တပ်မတော်၏ ပင်မ စစ်ဆင်ရေးကြီးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်၏ နိုဝင်ဘာလတွင် သံလွင် အရှေ့ပိုင်းမှ ပန်ဆန်းမြို့ကို အပေါ်စီးမှ မြင်နေရသော ၃၀ ကီလိုမီတာ အဝေးမှ တောင်ကုန်းများကို သိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် စတင်သည်
၁၉၈၀ တွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ အဓိက စစ်ဆင်ရေး နှစ်ခုနှင့် တွေ့ကြုံရကာ တောင်ပိုင်း ၂၅၀ မိုင်ခန့် အကွာမှ မူဆယ်နှင့် မုံယောင်း တို့ကို လက်လွှတ်ရသည်
နှစ်ဖက်စလုံးမှ အကျအဆုံး များကြသော်လည်း တိကျသော အဖြေ မပေါ်ပဲ ဆက်လက် တောင့်ခံထား ကြသည်
ထို့နောက် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို တရုတ်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ၁၀ နှစ်တာ ကူညီထောက်ပံ့သည့် ကွန်မြူနစ် ပါတီခြင်း ကူညီရေး သဘောတူညီမှု ကလည်း ကုန်ဆုံးချိန်သို့ ရောက်ရှိလာပြီ ဖြစ်သောကြောင့် သံလွင်၏ အနောက်ပိုင်းရှိ စခန်းများမှာ ထောက်ပံ့ရန် အလွန် အလှမ်း ကွာဝေးလွန်းသည်သာ မက ခုခံကာကွယ်ရန်လည်း ခက်ခဲလာသည်
ထို့ကြောင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ စိတ်ဓာတ်သာ ရှိတော့သော်လည်း စစ်ရေးတွင်မူ ဗမာ့တပ်မတော်ကို ဆက်လက် ထိုးစစ်ဆင်ရန် ခက်ခဲလာ ပေတော့သည်
ကိုးကန့်နှင့် ဝနယ်များကိုသာ အဓိက အုပ်ချုပ်နေရ သောအခါ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ သည် အစိုးရ အဆက်ဆက်က တွေ့ကြုံလာခဲ့သော ဘိန်းဖြူ ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှု ပြဿနာနှင့် တိုက်ရိုက် တွေ့ကြုံလာရသည်
လော်ဆစ်ဟန်နှင့် ခွန်ဆာတို့၏ မြန်မာ့ တပ်မတော်မှ ထောက်ပံ့အားပေး တည်ထောင်သော တပ်များလည်း ဘိန်းကုန်ကူးရာတွင် ပါဝင်ကြသည်
၁၉၇၀ အစပိုင်းတွင် ဗမပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဘိန်းပင်များကို ဖျက်ဆီးသည့် စီမံကိန်းများ ချမှတ်ခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘိန်းပင်များ၏ အမြတ်မှ ၂၀% အခွန်ကောက်၍ စည်းကမ်း တင်းကြပ်မှုကို လျှော့ချကာ တရုတ်ပြည်၏ အထောက်အပံ့မရရှိ တော့သောကြောင့် လျော့နည်းလာသော ပါတီ စရိတ်ကို ကျားကန်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြရသည်
နယ်မြေခံ ဘိန်းဘုရင်များကို ထိမ်းချုပ်ထားကာ ပါတီကို အားပြု ထောက်ပံ့နေရခြင်းသည် မော် ဝါဒကို လက်ကိုင်ထားသော ပါတီ တစ်ခု အနေနှင့် နိုင်ငံရေးအရ အရှက်ရစေခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
၁၉၈၅ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ တတိယ ကွန်ဂရက်တွင်မူ ဘိန်းနှင့် မူးယစ်ဆေးဝါးနှင့် စိတ်ကိုပြောင်းလဲစေသော ဆေးဝါးများနှင့် ပတ်သက်သော ဥပဒေကို မိတ်ဆက်သည်
ပါတီဝင်များ အနေနှင့် မူးယစ်ဆေး ကူးသန်းရောင်းဝယ်မှုတွင် ပါဝင်ခွင့် မရှိ၊ လက်ကား ရောင်းဝယ် ဖောက်ကားသော မူးယစ်ဆေး ရောင်းဝယ်သူ ကုန်သည်များကို သေဒဏ်ပေးမည်ဟူသည့် ဥပဒေဖြစ်သည်
ထိုဥပဒေသည် ၁၉၈၉ တွင် ပါတီကို လုံးဝ မရပ်တည်နိုင် တော့သည်အထိ ဖြစ်ခဲ့သော တပ်တွင်းပုန်ကန်မှု ဖြစ်ခဲ့ရသည့် အကြောင်း တစ်ချက်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၈၏ နိုဝင်ဘာလတွင် ပန်ဆန်း၌ ကျင်းပသော ပေါလစ်ဗျူရို အစည်းအဝေးတွင် သခင်ဗသိန်းတင်က နိုင်ငံရေး အစီခံချက် ကို တင်ပြသည်
ထို အစီရင်ခံချက်ကို ဗဟို ကော်မတီက ၁၉၇၉ တွင် အတည်ပြုသည်
ထို အစီရင်ခံချက်သည် ပါတီ၏ ၁၉၈၅ ပါတီ၏ တတိယ ကွန်ဂရက်တွင် ထုတ်ပြန်သည့် ပါတီ၏ ရည်မှန်းချက်များ၏ အခြေခံပင် ဖြစ်သည်
တတိယ ကွန်ဂရက်သည် ရန်ကုန်တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပါတီဝင် ၅၀၀၀ ခန့်သာ ရှိနေစဉ်တွင် ၁၇၀ သာ တက်ရောက်ခဲ့သော ဒုတိယ ကွန်ဂရက်နှင့် နှစ် ၄၀ ခြားသည်
ထို အစီရင်ခံချက်မှ အချက်များမှာ...ပါတီတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ၁၉၅၅ ပြန်လည်ပြင်ဆင်ရေး လမ်းစဉ်နှင့် ၁၉၆၄ ပါတီတွင်း တော်လှန်မှု လမ်းစဉ်တို့ကို ပါတီ၏ လမ်းစဉ် အမှားများ အဖြစ် တင်ပြသည်
မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ အုပ်စိုးသော မြန်မာနိုင်ငံသည် နယ်ချဲ့၊ မြေရှင် ပဒေသရာဇ် နှင့် ဗျူရိုကရက်တစ် အရင်းရှင် နိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်သည်
လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ အဓိက အတွေးအခေါ်ကို မတ်စ်-လီနင်-မော် ဝါဒဟု ထားရှိရင်း တရုတ်ပြည်၏ အောင်မြင်မှုကို နမူနာယူမည်
ဆိုဗီယက်တို့၏ ဆိုရှယ်လစ် နယ်ချဲ့ဝါဒနှင့် ဗီယက်နမ်နိုင်ငံ တို့၏ ဝါဒများမှာ အမေရိကန် နယ်ချဲ့ ဝါဒကို ခုခံနိုင်ခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ကမ္ဘောဒီးယား နိုင်ငံတွင် ခမာရု အစိုးရ တက်လာသည့်အခါတွင် ထောက်ခံခဲ့၍ ဗီယက်နမ် အစိုးရကိုပါ စာရေး၍ ဆွေးနွေးရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
ပါတီ၏ အထွေထွေလမ်းစဉ်ကို နှစ်၃၀ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး၏ အတွေ့အကြုံကို အခြေခံ၍ ဆွဲသားနိုင်ခဲ့သည်
တယူသန် အုပ်စုခွဲဝါဒ (sectarianism)၊ လက်ဝဲ နှင့် လက်ယာ သွေဖည်ရေးဝါဒ (leftist and rightist deviationism) တို့အား သတိပေးဆန့်ကျင်သည်
ပါတီ၏ အခြေခံမူကို ကမ္ဘာ့ အခင်းအကျင်း ပြောင်းလဲမှုနှင့် ကိုက်ညီစေရန် ပြန်လည်ပြင်ဆင်သည်
ပါတီ တည်ဆောက်မှု အသစ်၊ စစ်ရေးနှင့် စိုက်ပျိုးရေးတို့ကို သင်ယူရရှိသည်
ပါတီဝင် စုဆောင်းရေး အနေနှင့် အနည်းဆုံး ရွာတစ်ရွာမှ ပါတီဝင် တစ်ဦးရရှိရန် စည်းရုံးမည် ဟူသည့် ၁၉၆၄ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြည့်မီအောင် မဖြည့်ှဆည်းနိုင်ခဲ့ခြေ
ခံစစ်လိုင်း အသစ်သည် ဗျူဟာပိုင်းဆိုင်ရာ ကာကွယ်ရေး ဖြစ်သင့်ခဲ့သော်လည်း ပါတီက အားနည်း၍ ရန်သူက အင်အား ကြီးမားနေခဲ့သည်
ဗမာပြည်သည် ခေတ်နောက်ပြန်ဆွဲသော ကိုလိုနီတစ်ပိုင်း၊ ပဒေသရာဇ် တစ်ပိုင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သောကြောင့် မညီမျှသော နိုင်ငံရေးနှင့် စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများ ရှိနေခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မြေယာတော်လှန်ရေး၏ လယ်လုပ်သူ လယ်ပိုင်ရေး ဆောင်ပုဒ်သည် ပြည်သူတို့၏ စစ်ပွဲ၌ အခြေခံ ဖြစ်နေသေး၍ အနီရောင် အုပ်စိုးသည့် နယ်မြေများက မြို့များကို ဝိုင်းထားနိုင်ရန် လိုအပ်သေးသည်
ရုရှ အောက်တိုဘာ တော်လှန်ရေးကို နမူနာယူသည့် လမ်းစဉ်ကို နမူနာ မယူတော့ပဲ "သပိတ်စုံ သူပုန်ထ" လမ်းစဉ်ကိုသာ ဖန်တီးရန်ဖြစ်သည်
ဗမာပြည်သည် ၁၉၇၉ ဟာဗားနား ဆိုဗီယက်နှင့် ဗီယက်နမ်ကို ဆန့်ကျင်သည့် လှုပ်ရှားမှုမှ နုတ်ထွက်ပြီးနောက် တရုတ် နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဟွန်ဟွာသည် ရန်ကုန် မြို့တော်သို့ လာရောက် လည်ပတ်သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကမူ မုံယောင်းမှ တိုက်ခိုက်မှု တစ်ခုနှင့် တုံ့ပြန်သော်လည်း လွတ်ငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ကို ပြန်ဖျက်ပြီးနောက်မှ စက်တင်ဘာ လတွင် ဆွေးနွေးရန် သဘောတူသည်
ပထမဆုံး ဆွေးနွေးပွဲမှာ ဘေဂျင်းတွင် ကျင်းပသည်
ဒုတိယ ဆွေးနွေးပွဲတွင်မူ ကွန်မြူနစ်အတွက် သခင်ဖေတင့်နှင့် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ ဖက်မှ ဗိုလ်မှူးအေးကိုတို့က မေလတွင် လားရှိုးမြို့၌ ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
ဗိုလ်မှူးအေးကိုဖက်မှ တောင်းဆိုမှုများမှာ...၁
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို ဖျက်သိမ်းရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ လက်နက်ကိုင်တပ် ဖြစ်သော ပြည်သူ့ တပ်မတော်ကို ဖျက်သိမ်းရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ သိမ်းပိုက်ထားသော လွတ်မြှောက်ဒေသများကို လက်လွှတ်ရမည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ၁၉၇၄ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေမှ ဗမာပြည်အား တစ်ပါတီစံနစ်ဖြင့်သာ ဦးဆောင်မည် ဖြစ်သဖြင့် အခြား ပါတီ အားလုံး ဖျက်သိမ်းရမည် ဟူသည့် အပိုဒ် ၁၁ ကို ထောက်ပြ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်လေသည်
ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့နှင့်အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး ကာလကို မေလ ၃၁ ရက်နေ့ အထိ သတ်မှတ်၍ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့်မူ အပစ်အခတ် ရပ်စဲရေး သဘောတူညီချက် မရှိခဲ့ပါ
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏ ရေဒီယိုလိုင်း ပြည်သူ့အသံ ကမူ ပြည်တွင်းစစ်ကို ရပ်စဲ၍ ပြည်တွင်း စည်းလုံး ညီညွတ်မှုနှင့် ပါတီပြိုင် စံနစ်ကို ထောက်ခံကာ ဒီမိုကရေစီကို တည်ဆောက်သည့် ဖက်ကို စတင် ထုတ်လွှင့်စ ပြုလာသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ထိုအချိန်တွင် အရှေ့မြောက်ဒေသတွင် အင်အား ၁၅၀၀၀ ခန့် ရှိနေသေးသည်
တပ်မတော်ကလည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီအား စစ်ဆင်သည့် ထိုးစစ်ကြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ပြန်လည် ထိုးစစ်များ ဆင်ရာ ကျိုင်းတုံ-တန်ယန်း ဧရိယာတွင် ရာပေါင်းများစွာ ကျဆုံးသည်
သို့သော်လည်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ သိမ်းပိုက် နိုင်ခဲ့ခြင်းတော့ မရှိပေ
ဗမာ ပါတီများ ဖြစ်သော တပ်မတော်၏ မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီနှင့် ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့ နှစ်ဖက်လုံးသည် ၁၉၇၆ တွင် တည်ထောင်သော အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး၏ ကြီးထွားလာမှု အပေါ်တွင် ထိပ်တိုက် စိမ်ခေါ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဗမာလူမျိုး များကို ထုတ်ပယ်ထား၍ ကရင်၊ မွန်၊ ကချင်၊ ရှမ်း၊ ပအိုဝ်း၊ ကယန်း၊ ၀၊ နှင့် လားဟူတို့ အားလုံးသည် အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးအဖြစ် စည်းလုံး ထားကြ သောကြောင့် ဖြစ်ရာ ဗမာ ပါတီများအတွက် အန္တရာယ် ရှိလာနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ကချင် လွတ်မြောက်ရေး အဖွဲ့နှင့် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီတို့၏ ၁၉၈၃၊ မအောင်မြင်သော ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ အပြီးတွင် ပိုမို အင်အားကောင်းလာခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုအချက်သည် နောက်ပိုင်းတွင် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီကို အမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦး နှင့် ၁၉၈၆ တွင် သဘောတူညီချက် တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်ရန် တွန်းအားပေးခဲ့လေသည်
မြန်မာပြည်အား တိုးတက်မှု အနည်းဆုံး နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် ၁၉၈၇ ၌ ထည့်သွင်းသည်
၁၉၈၈ တွင် မြန်မာပြည် စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းနှင့် အစိုးရက ငွေစက္ကူ တရားမဝင် ကြေညာမှုများမှ စတင်၍ ၁၉၈၈ အရေးအခင်းများ စတင် ဖြစ်ပေါ်သည်
တစ်နိုင်ငံလုံး ပါဝင်လာသော အထွေထွေ သပိတ်နှင့် ဆန္ဒပြပွဲများမှာ ဩဂုတ်လ ၈ ရက် ၁၉၈၈ တွင် စတင်ရာ တပ်မတော်မှ ကျောင်းသားနှင့် လုပ်သား ပြည်သူ ထောင်ပေါင်း များစွာတို့ကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ် နှိုမ်နင်းခဲ့ကာ အဆိုပါ ၈၈၈၈ ဆန္ဒပြပွဲများသည် နိုင်ငံတော် မတည်မငြိမ် ဖြစ်စေရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှ ဝါဒဖြန့်မှုကြောင့်သာ ဖြစ်သည် ဟု စွပ်စွဲခဲ့သည်
ပေါလစ်ဗျူရို အဖွဲ့ဝင် ရဲဘော်ထွန်း ခေါ် ရဲဘော်ကြင်မောင်က ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၏မြေအောက် လှုပ်ရှားမှု အဖွဲ့ ၄၈၂၈ ပါတီကော်မတီကို ဦးစည်းလှုပ်ရှားခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဇော၏ သားမက် ရဲဘော်သက်ခိုင် ပါဝင်သော အဆိုပါအဖွဲ့သည် မြို့များအတွင်း၌ လျှို့ဝှက်စွာ လှုပ်ရှားသည်
သို့သော် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး၏ ထောက်လှမ်း သိရှိခြင်းနှင့် ဖမ်းဆီးခြင်းကို ခံခဲ့ကြရသည်
ရှစ်လေးလုံးလူထုလှုပ်ရှားမှုကြီးတွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် မြေအောက် ၄၈၂၈ ပါတီကော်မတီတို့၏ အခန်းကဏ္ဍကြီးကြီးမားမားပါရှိကြောင်း အစိုးရတပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးက စွပ်စွဲခဲ့ကာ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီနှင့် နီးစပ်သူတချို့က တစွန်းတစ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုများရှိသော်လည်း အငြင်းပွားမှုများရှိခဲ့သည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီကို ဖော်ဆောင်ရန် ပါတီစုံ စံနစ်နှင့် ရွေးကောက်ပွဲ တစ်ခုကိုသာ ကြွေးကျော် တောင်းဆို လာသည်
သို့သော်လည်း ဒီမိုကရေစီ ဝါဒကို လက်ကိုင်ထားကြသော ဦးနုနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်တို့ မှာမူ လက်တွဲ လုပ်ကိုင်ရန် အခက်အခဲ ရှိနေခဲ့ကြသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီနှင့် အလံနီ ကွန်မြူနစ် ပါတီတို့မှ ကွန်မြူနစ် ဟောင်းကြီးများနှင့် လက်ဝဲဝါဒ ထောက်ခံသူများသည် ထို ဒီမိုကရေစီ လှုပ်ရှားမှုကြီးနှင့် သပိတ် ကော်မတီများကို အားပေး ကူညီ ထောက်ခံခဲ့ကြသည်
ရဲဘော်ကြင်မောင် ကမူ ၈၈၈၈ လှုပ်ရှားမှုကြီးအတွင်း ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှု မရှိခဲ့ပါ
၁၉၄၈ မှ ၁၉၈၉ အထိ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးဖြင့် ပြည်သူ့ ဒီမိုကရေစီနှင့် ဆိုရှယ်လစ် လူ့ဘောင် တစ်ခုကို ရယူနိုင်ရန်အတွက် မြောအောက် နိုင်ငံရေး ပါတီ တစ်ခုအဖြစ် တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
၁၉၈၉ တွင်မူ ပါတီတွင်း သူပုန်ထမှုများကြောင့် ပါတီ အင်အား အလွန့်အလွန် လျော့နည်းသွားရာ လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေးကို ဘယ်လိုမှ ဆက်လက် ပြုလုပ်ရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပဲ ခေါင်းဆောင်များပါ တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံသို့ သွားရောက် ခိုလှုံခဲ့ကြရပါတော့သည်
ပြည်သူ့အာဏာနှင့် အရေးတော်ပုံဂျာနယ်များကို မြေအောက်စာစောင်များအဖြစ် ထုတ်ဝေလျက်ရှိသည်
ဖော်ပြနိုင်သော ပါတီဝင်များမှာ စုစုပေါင်း ၃၀၀၀ ခန့်သာ ရှိတော့သည်
ပါတီသည် အဝင်ခက်၊ အထွက်လွယ်သော စံနစ်ဖြင့် ပါတီဝင် အသစ်များကို ဆက်လက် လက်ခံလျက် ရှိသည်
နိုင်ငံရေး ကျွမ်းကျင်သူ အချို့၏ ခန့်မှန်းချက်အရ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီသည် အနာဂတ်တွင် လာလတ္တံ့သော ကြီးမားသည့် ဆန္ဒပြပွဲကြီးများတွင် နောက်ခံ ကျောရိုးကြီး တစ်ခု အဖြစ် စစ်အာဏာရှင်တို့အား ကြီးမားစွာ ခြိမ်းချောက် လာနိုင်သည့် ပါတီအဖြစ် နောက် တစ်ဖန် ပြန်ဖြစ်လာဦးမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီမှာမူ မပြီးဆုံးသေးသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များနှင့် အခြေခံ လူတန်းစားအတွက် တိုက်ပွဲဝင်နေဆဲသာ ဖြစ်လေသည်
ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ Archived 8 March 2009 at the Wayback Machine.ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ်ပါတီ (ပါတီ ပေါ်လစီ E-book) Archived 21 August 2008 at the Wayback Machine.ရဲဘော်သုံးကျိပ် (မြဒေါင်းညို)တိုင်းပြည်က နုနု မုန်တိုင်းက ထန်ထန် (ဗိုလ်မှူးကြီးဟောင်း တင်မောင်)တာတေစနေသား (ဦးနု)ပါတီ ပေါ်လစီ Archived 21 August 2008 at the Wayback Machine.ပြည်ချစ်ဝါဒ လမ်းစဉ် ကြေညာချက် Archived 21 November 2008 at the Wayback Machine.
မြန်မာ့ရိုးရာ ၁၂ လရာသီအနက် ဝါဆိုလပြည့်နေ့ကို ဓမ္မစကြာအခါတော်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မြန်မာတို့ သတ်မှတ်ကျင်းပကြသည်
ဗုဒ္ဓရှင်တော် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ နေဝင်လထွက်အချိန်၌ “အရှင်ကောဏ္ဍည၊ အရှင်ဝပ္ပ၊ အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ အရှင်မဟာနာမ်၊ အရှင်အဿဇိ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့ကို ဘုရားဖြစ်တော်မူကြောင်း ဝန်ခံ၍ စမ္မစကြာတရားတော်ကို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဗာရာဏသီပြည် မိဂဒါဝုန်တောဝယ် ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ဓမ္မစကြာ တရားတော်သည် ဝိနည်းမဟာဝါ ပါဠိတော်၌ “ပဉ္စဝဂ္ဂိယ ကထာအမည်ဖြင့် လာရှိပြီး ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိတော်၌ “ဓမ္မစက္က ပဝတ္တနဝါ” အမည်ဖြင့် လာရှိကာ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၌ “ဓမ္မစက္က ပဝတ္တနသုတ္တ” အမည်ဖြင့် လာရှိသည်
ဓမ္မစကြာတရားတော်သည် သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကိုညွှန်းဆိုသော ဒေသနာတော်ဖြစ်၍ ပိဋကတ်သုံးပုံ၏ အနှစ်ချုပ်တရားဟု အဋ္ဌကထာဆရာကြီးများက ညွှန်းဆိုကြသည်
ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ “တရားတည်းဟူသော စက်ကို ဖြစ်စေခြင်း၊ လည်စေခြင်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
( ဓမ္မစက္က တရားတော်+ပတဝတ္တနဖြစ်စေခြင်း၊ လည်စေခြင်း)ဂေါတမဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ခြောက်နှစ်တာ ကာလပတ်လုံး လူသာမန်တို့ ကျင့်ဖို့ရာ ခဲယဉ်းလှသည့် ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်မြတ်ကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ပွားများအားထုတ်ခဲ့ရာ နောက်ဆုံး၌ မဇ္ဈိမပဋိပဒါခေါ် သည့် အလယ်အလတ် အကျင့်တရားလမ်းစဉ်ကို တွေ့မြင်ပြီး ကာမ အာရုံခံစားမှု လက်ယာအစွန်းနှင့် အတ္တဘော ပင်ပန်းစေသည့် လက်ဝဲအစွန်းတည်းဟူသော အစွန်းတရားနှစ်ပါးကို ရှောင်ကြည်ကာ သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို သိမြင်တော်မူပါသည်
“ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ” ဟူသော ထိုသစ္စာလေးပါး မြတ်တရားတော်သည် “ဓမ္မစကြာတရားတော်”ပင် ဖြစ်သည်
ဓမ္မစကြာတရားတော်သည် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ တိကျခိုင်မာသော သဘောတရားကို ထင်ရှားစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်
ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် လေးအသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်း ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီတော် အဟုန်တို့ကြောင့် ရရှိခဲ့သည့် သဗ္ဗညုတ ရွှေဉာဏ်တော်စွမ်းအားဖြင့် ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟော်ဖော်ညွှန်ပြခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်မြတ်သည် ထိုးထွင်း၍ သိမြင်တော်မူအပ်သော သစ္စာလေးပါးကို မြင်တတ်သော၊ ပညာမျက်စိကို ပြုတတ်သော၊ သစ္စာလေးပါးကို သိခြင်းကို ပြုတတ်သော၊ အကြင်အလယ်အလတ်ဖြစ်သော၊အကျင့်သည် ကိလေသာငြိမ်းခြင်းတည်းဟူသော သဥပါဒိသေသနိဗ္ဗာန် အကျိုးငှာ သစ္စာလေးပါးကို ထူးသော ဉာဏ်ဖြင့် သိခြင်းငှာ၊ သစ္စာလေးပါကို ကောင်းစွာသိခြင်းငှာ၊ အနူပါဒိသေသ နိဗ္ဗာန်အကျိုးငှာ ဖြစ်၏
ထိုအလယ်အလတ် အကျင့်သည် အဘယ်နည်းဟု သိသာထင်ရှားစွာ ဟောဖော်ညွှန်ပြတော်မူပါသည်
သမ္မာဒိဋ္ဌိ  ကောင်းစွာ မြင်ခြင်းသမ္မာသင်္ကပ္ပ  ကောင်းစွာကြံခြင်းသမ္မဝါစာ  ကောင်းစွာဆိုခြင်းသမ္မကမ္မန္တ ကောင်းစွာပြုခြင်းသမ္မာအာဇီဝ ကောင်းစွာ အသက်မွေးခြင်းသမ္မဝါယမ ကောင်းစွာအားထုတ်ခြင်းသမ္မာသတိ  ကောင်းစွာအောက်မေ့ခြင်းသမ္မာသမာဓိ  ကောင်းစွာတည်ကြည်ခြင်း(ဒိဋ် သင် ဝါစာ၊ ကမ္မံ အာနှင့်၊ ဝါယာ သတိ၊ သမာဓိ၊ ရှစ် သိ သမ္မာ မဂ္ဂင်များ -  ရွာမဆရာတော်)ဤအကျင့်မြတ်သည်ကား အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသည့် မဂ္ဂင်တရားမြတ်ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူပါသည်
ထိုမှတဖန် ရှင်တော်မြတ်ဘုရားသည် ဇာတိ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း ဆင်းရဲမှ၊ အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း ဆင်းရဲ၊ ဖျားနာရခြင်း ဆင်းရဲ၊ သေရခြင်း ဆင်းရဲ၊ မချစ်မနှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါသင်္ခါရတို့နှင့် ကွေကင်းရခြင်းဆင်းရဲ၊ ချစ်ခင်နှစ်လိုအပ်သော သတ္တဝါတို့နှင့် ကွေကင်းရခြင်း ဆင်းရဲ၊ အပ္ပိယေဟိ သမ္ပယောဂေါ ဒုက္ခေါ - လိုချင်တာ မရရှိခြင်း ဒုက္ခ၊ ခန္ဓာငါးပါးတို့၏ ဆင်းရဲ စသော ဇာတိသဘောတရားသည် ဒုက္ခဖြစ်သော အရိယာတို့၏ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟူ၍ ဒုက္ခသစ္စာကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီရဟန်းတို့အား တဏှာလောဘသည် တဖန်ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏
နှစ်သက်ခြင်း၊တပ်မက်ခြင်းနှင့် တကွ ဖြစ်၏
ထိုထိုဘဝ ထိုထိုအာရုံ၌ အလွန်နှစ်သက်တတ်၏
ဤတဏှာဟူသည် အဘယ်နည်း
ကာမတဏှာ  ရူပါရုံစသော ဝတ္ထုကာမကို တပ်မက်သော တဏှာဘဝတဏှာ  သဿတဒိဌိနှင့် တကွဖြစ်သော တဏှာဝိဘဝတဏှာ  ဥစ္ဆေဒဒိဌိနှင့်တကွဖြစ်သော တဏှာ ဟူ၍ ဤတဏှာဟူသော သဘောတရားသည် ဒုက္ခအကြောင်းဖြစ်သော အရိယာတို့ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟု သမုဒယသစ္စာအကြောင်းကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ထိုတဏှာလောဘ၏ အကြွင်းမဲ့ တပ်မက်ခြင်းကင်းရာ၊ ချုပ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
စွန့်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ဝေးစွာစွန့်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
လွတ်ရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ကပ်ငြိခြင်းကင်းရာဖြစ်သော နိဗ္ဗာန်သည် ရှိ၏
ဤနိဗ္ဗာန်ဟူသော သဘောတရားသည် ဒုက္ခ၏ ချုပ်ငြိမ်းရာဖြစ်သော အရိယာတို့သည် သိအပ်သော သစ္စာမည်သော နိရောဓသစ္စာ ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
မဂ္ဂသစ္စာနှင့်စပ်၍ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်တရားသည်သာလျှင် ဒုက္ခ၏ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်ဖြစ်သော အရိယာတို့ သိအပ်သော သစ္စာမည်၏ဟု ဟောကြားတော်မူပါသည်
ဒုက္ခသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ ဒုက္ခသစ္စာ၏ ကိစ္စဉာဏ်၊ ဒုက္ခသစ္စာ၌ ကတဉာဏ်သမုဒယ သစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ သမုဒယသစ္စာ၌ ကိစ္စဉာဏ်၊ သမုဒယသစ္စ၏ ကတဉာဏ်နိရောဓသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ နိရောဓသစ္စာ၏ ကိစ္စဉာဏ်၊ နိရောဓသစ္စာ၌ ကတဉာဏ်မဂ္ဂသစ္စာ၌ သစ္စဉာဏ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ၌ ကိစ္စဉာဏ်၊ မဂ္ဂသစ္စာ၌ ကတဉာဏ် စသည့် ဘုရားမဖြစ်မီ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်တော်မူသည့် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရာ သစ္စာတရားတို့ကို ဟောကြားတော်မူပါသည်
ဤသစ္စာလေးပါးတို့၌ ဤသို့သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ်အားဖြင့် သုံးပါးသော အပြန်ရှိသော သုံးပါးလေးလီဖြစ်၍ တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာရှိသော ဟုတ်မှန်တိုင်းဖြစ်သော ဉာဏ်အမြင်သည် ငါ့အားအလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၏
လူနှင့်တကွ သတ္တလောက၌ အတုမရှိသော အရဟတ္တမဂ်ဉာဏ်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူပြီး၍ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံတော်မူပါသည်
ဝါဆိုလပြည့်နေ့သည် ထူခြားသည့် အကြောင်းအရာများ ရှိသည်
ဂေါတမဘုရားအလောင်းတော် ပဋိသန္ဓေနေသောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဂေါတမ ဘုရားအလောင်းတော် သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား တောထွက်တော်သော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဓမ္မစကြာ တရားဦးကို စတင်ဟောတော်မူသော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ရေမီးအစုံစုံတို့ဖြင့် တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြတော်မူသောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊ ဘုရားအဖြစ်ဝန်ခံတော်မူသော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊တရားရတနာ စတင်ပေါ်ပေါက်သော နေ့ဖြစ်ခြင်း၊သံဃာရတနာ စတင်ပေါ်ပေါက်သောနေ့ဖြစ်ခြင်း၊“ဧဟိဘိက္ခု” ဟူသော စကားကို စတင်ကြားရသောနေ့ဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
ဂေါတမ ဗုဒ္ဓရှင်တော်မြတ်ဘုရား ဟောကြားတော်မူသည့် ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ကြားနာရသည့် ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့သည် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် အရှင်ကောဏ္ဍည၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဝပ္ပ၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၃ ရက်နေ့တွင် အရှင်အဿဇိ မဟာထေရ်မြတ်ကြီးများ အသီးသီး သောတပန်ဖြစ်တော်မူပြီး တရားထူး၊ တရားမြတ်ကို ရရှိတော်မူကြသည်
ထိုနေ့ထူးနေ့မြတ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့တွင် ရဟန်းရှင်လူ အများပြည်သူတို့သည် ဘုရားစေတီ၊ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၊ ဓမ္မာရုံစသည်တို့တွင် ဝတ်အသင်းများ၊ ဓမ္မစကြာအသင်းများက ဓမ္မစကြာ တရားတော်ကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် ဝါဆိုလပြည့် ဓမ္မစကြာ အခါတော်နေ့ အခမ်းအနားများကို ကျင်းပကြသည်
ဓမ္မစကြာ တရားတော်ကို အစီအစဉ်ဖြင့် ရွတ်ဆို ပူဇော်ကြကုန်၏
၎င်းအစီအစဉ်များမှာနမော တဿ ၃ ကြိမ် ရွတ်ဆို ပူဇော်ရန်နတ်ဗြဟ္မာများအား ဖိတ်ကြားရန်ငါးပါးသီလ (အတိုကောက်) ပြိုင်တူ ခံယူကြရန်စုပေါင်း ဓမ္မစကြာ ရွတ်ဆို ပူဇော်ကြရန်အလုံးစုံသော သတ္တဝါ၊ သက်ရှိတို့အား မေတ္တာပြိုင်တူ ဖြန့်ဝေရန်စုပေါင်းအမျှဝေရန်ရတနာသုံးပါးအား ပူဇော်ခြင်းနှင့် ဆုတောင်းရန်ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတုဖြင့် နိဂုံးချုပ် ဆုတောင်းကြရန် တို့ဖြစ်ကြသည်
ဖက်ထုပ် (တရုတ်: 餃子) သည် တရုတ်ပေါက်စီ တမျိုးဖြစ်ပြီး တရုတ်နှင့် အရှေ့အာရှနိုင်ငံများတွင် စားလေ့ရှိသည်
တရုတ် နှစ်သစ်ကူးပွဲတွင် အဓိကစားစရာများအနက် တခုဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတွင်မူ နေ့စဉ်စားနေသော အစားအစာ ဖြစ်သည်
အခြား တရုတ်ဟင်းလျာများထက် အနောက်တိုင်းသို့ ထိုးဖောက်နိုင်သည့် တရုတ်စားစရာလည်း ဖြစ်၏
အသားလွှာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဟင်းသီးဟင်းရွက် နှောသော အသားမျှင်တို့ကိုလည်းကောင်း ဂျုံလုံးနှင့် ခပ်ပြားပြားပိတ်ကာ ပေါင်း၍လည်းကောင်း၊ ပြုတ်၍လည်းကောင်း၊ ကြော်၍လည်းကောင်း စီမံကာ ပဲဆီ၊ နှမ်းဆီတို့တွင် နှစ်၍ တည်လေ့ရှိသည်
အသားပြုတ်ရည်တွင်လည်း ထည့်စားတတ်သည်
အကျီးဇင်ဖျားရွာ၊ မကျီးဇင်
ဆင်ဆာပြားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhsarpyar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ကျောက်ပိဇပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ပိဇပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၅ ဦး၊ မ ၉၁၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ခေါင်းရွာ၊ ခေါင်းဖြူ
ကင်းငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinnge)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၇၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည် ၁၂၄ နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်များသည် "General Agreement on Tariffs and Trade" ကို ပြင်ဆင်ဖြည့်စွက်ထားသည့် သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ကြသည်
ဘန်ကလန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bankalan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ​ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ ခိကဖွိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းမာ (Yinma) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Chukrasia tabularis ဖြစ်သည်
ဘနောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ဘနောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘနောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၄ ဦး၊ မ ၇၅၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၃၈ (၁) ရက်
ဟင်းနရစ် အစ်ဗဆင်သည် မျက်မှောက်ခေတ် ဥရောပတိုက် ပြဇာတ် လောကကို ခေါင်းဆောင်ထူထောင်လိုက်သော နော်ဝေးနိုင်ငံ သား ပြဇာတ်စရာကြီးဖြစ်သည်
အစ်ဗဆင်သည် နော်ဝေးနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းရှိ စကီးအင်းမြို့၌ ၁၈၂၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက် နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ်ရွယ်စဉ်အခါက အလွန်ဆင်းရဲ သဖြင့် အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသော်လည်း အတည်တကျအလုပ်ဟူ၍ ဘယ်သော အခါမျှမရခဲ့ချေ
အလုပ်တစ်ခုမှတစ်ခုသို့ပြောင်းကာ အခြေ မတည်ဘဲရှိခဲ့ရ၏
ဤသို့ အသက်ငယ်စဉ်ကပင် ဒုက္ခ သံသရာ ကြီး၌ ဦးစွာကျင်လည်ခဲ့ရသဖြင့် အစ်ဗဆင်သည် လောကကြီးကို စိတ်နာကာ လောကကို သရော်သောပြဇာတ် များကို ရေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
အစ်ဗဆင်သည် အသက် ၁၉ နှစ်အရွယ်ကပင် စာရေး သည်
သူစတင်ရေးသောပြဇာတ်မှာ ၁၈၅ဝ ပြည့်နှစ်က ရုံတင် သော တလီနာပြဇာတ်ဖြစ်သည်
သို့သော် သူ့ပြဇာတ်များကို လူမကြိုက်ကြချေ
၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် အစ်ဗဆင်သည် ဗာဂျင် မြို့တွင် အိုးဗူး၏အမျိုးသားဇာတ်ရုံ ဒါရိုက်တာအဖြစ် လုပ်ကိုင် သည်
သို့ရာတွင် နော်ဝေးနိုင်ငံရေးကို သဘောမကျသဖြင့် ဂျာမနီနှင့် အီတလီနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်နေထိုင်သည်
နော်ဝေးတွင်နေထိုင်စဉ်က ရေးခဲ့သောပြဇာတ်များမှာ တစ်ခုမျှလူမကြိုက်၍ ဇာတ်ရုံပင် ဒေဝါလီခံရသည့်အဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သော်လည်း အစ်ဗဆင်သည် အားမလျှော့ဘဲ နိုင်ငံခြား သို့ သွားလာလှည့်ပတ်ယင်း ပြဇာတ်များကိုသာ ဆက်လက် ရေးသားလေသည်
၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် အစ်ဗဆင်သည် ရောမမြို့ တော်မှနေ၍ ဗရင်းအမည်ရှိပြဇာတ်ဆန်သော ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို ရေးလေသည်
ထိုကဗျာကြောင့် နာမည်ကျော်စောသွားရာ သူ့ကို ဇာတိရင်းဖြစ်သော နော်ဝေးနိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားတို့ကပင် ယခင်ကကဲ့သို့ သူ့အပေါ် အထင်အမြင်မသေးတော့ဘဲ မိမိတို့ နိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ကိုဆောင်နိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးဟု အသိ အမှတ်ပြုလာကြရတော့သည်
အစ်ဗဆင်ကို ၁၈၆၆ ခုနှစ်တွင် နော်ဝေးနိုင်ငံအစိုးရက လခရိက္ခာများပေး၍ နော်ဝေးသို့ပြန်လာ ရန်ခေါ်သော်လည်း ပြန်မသွားဘဲ ၁၈၉၅ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံခြား မှာပင် နေထိုင်လေသည်
အစ်ဗဆင်သည် သူ၏ကဗျာ့ဉာဏ်အာဘော်ကို ပြဇာတ် များတွင် ထင်ရှားစေခဲ့သည်
သူ့ကို ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီးအဖြစ် သာမက စာဆိုတော်ကြီးဟူ၍လည်း ခေါ်နိုင်သည်
အစ်ဗဆင် အား ရှေးခေါမ ပြဇာတ်ဆရာကြီး ယူရစ်ပီးဒီးနှင့်ပင် နှိုင်းရှည့် ချီးကျူးကြသည်
ကြောင်သူတော်အကျင့်များ၊ လူ့လောက၏ မမျှတပုံများ၊ မတရားမှုများကိုသရော်၍ရေးသားရာ၌ အစ်ဗဆင် သည်ပြိုင်ဖက်ကင်းအောင် ရေးနိုင်သူဖြစ်သည်
သူသည် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီးနောက်၌ လူ့လောကကိုသရော်သော ပြဇာတ်များ ရေးသားလေသည်
အစ်ဗဆင်သည် ကမ္ဘာကျော် ပြဇာတ်ရေးဆရာကြီး ဗားနဒ်ရှောကပင် ချီးကျူးရသူဖြစ်သည်
ဗားနဒ်ဗေဒါသည် အစ်ဗဆင်၏ပြဇာတ်များကို သရုပ်ဖော်ပေး ကာ လူအများသဘောပေါက်အောင် ပြုလေသည်
အစ်ဗဆင်၏ လူ့လောကကိုစိတ်နာနာနှင့် သရော်၍ရေးထားသော ဒဒပြည်သူ့ ရန်သူဒဒ ပြဇာတ်မှာ ယခုတိုင်ကျော်စောလျက်ရှိ၏
ယင်း ပြဇာတ်ကို အကြိမ်ပေါင်းများစွာ စင်တင်၍ကပြခဲ့ရ၏
အစ်ဗဆင်သည် ပြဇာတ်နှင့်ကဗျာများအပြင် စကားပြေ ကိုလည်း ရေးသားသေးသည်
သို့ရာတွင် ပြဇာတ်လောက်မများ ချေ
အစ်ဗဆင်ရေးသော ပြဇာတ်များတွင် နာမည်အကျော် ဆုံးမှာ "ယဉ်မင်းအိမ်" ဖြစ်သည်
ထို ပြဇာတ်ပေါ်ခါစက အစ်ဗဆင်အား မိန်းမများဘက်က လိုက်ရေးသည်ဟု ဆိုကြ သည်
စင်စစ် အစ်ဗဆင်သည် မည်သူ့ဘက်ကမျှလိုက်ရေးရန် စိတ်မရှိချေ
ယောက်ျားဖြစ်စေ၊ မိန်မဖြစ်စေ ကိုယ်ရေးကိုယ် တာ လွတ်လပ်မှုရရှိရန်ကိုသာ ယုံကြည်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
အစ်ဗဆင်၏စာများသည် လောကကြီး၏အပြစ်များကို ဖော်ထုတ်ရေးထားသော်လည်း ထိုအပြစ်များကိုမပြုရန် တားမြစ် ခြင်း၊ ပြုပြင်ရန်နည်းလမ်းပြသခြင်းတို့ကား လုံးဝမပါရှိချေ
လူ့လောက၏ လက်ရှိအခြေအနေကို သုံးသပ်ဝေဖန်သူအဖြစ်နှင့် သာ ရေးသားခဲ့လေသည်
အစ်ဗဆင်သည် ဇာတ်ရုံအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သူဖြစ်၍ ပြဇာတ်နိုင်နင်းစွာရေးသားနိုင်သည်
သူ၏ ဇာတ်လမ်းများမှာ လိုရင်းကိုထိမိအောင် မညှာမတာ စီစဉ် ထားတတ်သည်
လူတို့၏ စိတ်သဘာဝကို အသေးစိတ်ပိုင်းခြား သရုပ်ဖော်ရာတွင် ကြက်သီးမွေးညင်းထလောက်အောင် ထိမိ သည်
အစ်ဗဆင်သည် "ပျော်ရွှင်စွာနေကြလေသတည်း" ဟု အဆုံးသတ်သောဇာတ်လမ်းမျိုးကို မနှစ်သက်ချေ
သူ၏ပြဇာတ် များသည် ဇာတ်လမ်းဝတ္ထုအတွက် ပေါ့ပေါ့ဖတ်ရန်မဟုတ်ဘဲ လူတို့၏စိတ်သဘာဝ လူ့လောက ဖြစ်ပျက်ပုံများကို ဝေဖန် ပိုင်းခြားပြသော တကယ့်အဖြစ်အပျက်များကဲ့သို့ ဖတ်ရပေမည်
အချို့က အစ်ဗဆင်အား တရားဟောဆရာဟုပင် ဆိုသည်
သို့ရာတွင် သူ့ပြဇာတ်များသည် အကျင့်စာရိတ္တနှင့် မည်သို့မျှ မဆိုင်ဟု အစ်ဗဆင်ကဆိုသည်
အစ်ဗဆင်သည် ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် သူ၏နေရင်းဌာနီ နော်ဝေးနိုင်ငံသို့ ပြန်သွားသည်
ကမ္ဘာကျော်ဆရာကြီးအဖြစ်ဖြင့် ပြန်လာသော အစ်ဗဆင်အား နော်ဝေးနိုင်ငံသူ၊ နိုင်ငံသားများ သည် ဝမ်းသာအားရ ကြိုဆိုကြလေသည်
အစ်ဗဆင် အသက် ခုနစ်ဆယ်ပြည့်သောနှစ်တွင် သူ၏ကျောက်ရုပ်ကို မြို့လယ်၌ အမှတ်တရစိုက်ထူသည်
၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဟင်းနရစ်အစ်ဗဆင် ကွယ်လွန်လေရာ ဈာပနပွဲကို ဘုရင်မင်းမြတ်ကိုယ်တိုင် လိုက်ပို့ ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်
အစ်ဗဆင်၏ ကျော်ကြားသောလက်ရာများ မှာ ဟယ်လဂျီလန်စစ်သည်တော်များ (၁၈၅၈)၊ ဗရင်း(၁၈၆၆)၊ ပီယာဂျင့်(၁၈၆၇)၊ သ-ပီးလား-အော့ ဆိုဆိုင်းယဲတီး(၁၈၇၇)၊ ယဉ်မင်းအိမ် (၁၈၇၉)၊ တစ္ဆေ(၁၈၈၁)၊ တောဘဲရိုင်း(၁၈၈၄)၊ ဟက်ဒါ ဂက်ဗလာ(၁၈၉ဝ)နှင့် မတ်စတာဗစ်လဒါ(၁၈၉၂) တို့ ဖြစ်လေသည်
ဓညဝတီခင် (အမည်ရင်း ဒေါ်ခင်ခင်အေး) သည် အသက် ၈၃ နှစ်၊ ၂၀၁၀ မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
အက်တနမီးတောင်သည် အီတလီ နိုင်ငံ နေပယ်မြို့အနီးရှိ ဗီဆူးဗီးယပ် မီးတောင်မှ တောင်စူးစူး မိုင် ၂ဝဝ ခန့်ကွာဝေးသော စစ္စလီကျွန်း၏ အရှေ့ဘက်ကမ်း တွင်တည်ရှိ၏
ဗီဆူးဗီးယပ်ကဲ့သို့ မကြာခဏ ပေါက်ကွဲခြင်း မရှိသော်လည်း ယခုအချိန်ထိ အကြိမ်ပါင်း ၈ဝ ကျော်မျှ ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏
ဗီဆူးဗီးယပ်တောင်ထက် အသက်ပို၍ကြီးရင့်၊ ပို၍မြင့်သည့်အပြင် မီးတောင်ပေါက်ကွဲရာတွင်လည်း ပိုမို၍ ပြင်းထန်လှသော တောင်ကြီးဖြစ်၏
တောင်ထွတ်၏အမြင့်မှာ ၁ဝ၇၄၁ ပေရှိလျက် တောင်ခြေရင်းပတ်လည်မှာ မိုင် ၁ဝဝ မျှ ရှိလေသည်
ဘီစီ ၄၇၉ ခုနှစ်လောက်က ပထမဆုံးအကြိမ် မီးတောင်ပေါက်ကွဲ၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်က နောက်ဆုံးအကြိမ် ပေါက်ကွဲခဲ့ဖူး၏
၁၁၆၉ ခုနှစ်က မီးတောင်ပေါက်ကွဲခဲ့ရာ တွင် ထိုမီးတောင်အနီးရှိ ကတန်းနီးယားမြို့တွင် လူပေါင်း ၁၅ဝဝ မျှ သေကြေပျက်စီးသွား၏
၁၆၆၉ ခုနှစ်တွင် ပေါက် ကွဲသောအကြိမ်၌ကား လူပေါင်း ၂ဝဝဝဝ ခန့် အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ ကြရ၏
၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် တစ်ကြိမ်ပေါက်ကွဲပြန်ရာ ထို အကြိမ်၌ တစ်နှစ်ခန့်ပင် ထိုသို့မကြာခဏ မီးတောင်ပေါက်ကွဲ လေ့ရှိသော်လည်း အနီးအနားပတ်ဝန်းကျင်တွင်နေထိုင်ကြသူတို့ မှာ များစွာကြောက်ရွံ့ဟန် လက္ခဏာမရှိချေ
တောင်ခါးပန်း တစ်လျှောက် အောက်ပိုင်းအရပ်များသည် အထူး မြေဩဇာ ကောင်းမွန်သဖြင့် လူနေအိမ်ခြေ စည်ကားလှ၏
ဗီဆူးဗီးယပ်မီးတောင်မီးတောင်ပေါ်သို့တက်သွားသောအခါ ပေ ၂ဝဝဝ အထိ ငှက်ပျော၊ လိမ္မော်၊ ရှောက်၊ သံလွင်၊ သဖန်းပင်များ စိုက်ပျိုး ထားသည်ကိုတွေ့ရ၏
အလယ်ပိုင်း၌ သစ်ကျားပင်၊ မေပယ် ပင်၊ ထင်းရှူးပင်နှင့် ဝက်သစ်ချပင်တို့ရှိ၏
ပေ ၆၃ဝဝ အထက်မြင့်သော အပိုင်းများကား ချော်မြှုပ်၊ ပြာ၊ သဲတို့ဖြင့် လွင်တီးခေါင်ကြီးဖြစ်၍ တစ်နှစ်လုံးလိုလို ဆီးနှင်းများဖုံးအုပ် လျက်ရှိလေသည်
ဤမီးတောင်ဝမှာ ကမ္ဘာပေါ်၌ ကန့် အများ ဆုံးထွက်သော နေရာဖြစ်၏
ပေပေါင်း ၉ဝ၇၅ မြင့်သောနေရာ ၌ မျှော်စင်ကြီးတစ်ခုရှိသည်
ဦးပိတုတ်ရွာမရွာ၊ ဦးပိတ္ထုတ်ရွာမ
ဝကျွန်း သည် မွန်ပြည်နယ်ကမ်းရိုးတန်း၏ လက်ယာဘက်၊ ကပ္ပလီပင်လယ်ပြင်တွင် တည်ရှိသည့် ကျွန်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကျွန်းသည် အရှည် ၂ ကီလိုမီတာ (၁.၂ မိုင်) ရှိသည်
ကျွန်းကို ထူထပ်သည့် သစ်တောများက လွှမ်းခြုံထားပြီး ၎င်း၏ အမြင့်သည် ၁၃၅ မီတာ (၄၄၃ ပေ) ရှိသည်
ဝကျွန်းသည် ရေးမြစ်၏ မြစ်ကမ်းဝတွင် တည်ရှိသည်
ဝကျွန်း၏ မြောက်ဘက် ၁၀ ကီလိုမီတာ (၆.၂ မိုင်) အကွာတွင် ကိုကွန်ရေးကျွန်း (Kokunye Kyun) တည်ရှိသည်
ဝကျွန်းနှင့် သောင်ပြင်တစ်ခုတည်းတွင်ပင် အခြားသော သေးငယ်သည့် ကျွန်းသုံးခုလည်း တည်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ -Hngetpiaw Kyun 15°11′N 97°43′E, 0.3 km in length narrow and thickly wooded islet, 46 m high, located 1.6 km to the SW of Wa Kyunနတ်ကျွန်း 15°12′N 97°44′E, 1.15 km long island, 135 m high, located 2 km to the south of Wa KyunKyettaik Kyun 15°10′N 97°45′E, very small 24 m high islet, 0.5 km in diameter, located 2 km to the southeast of Nat Kyun
ညောင်ကိုင်းရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaingywarthit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကျွန်းလှမြို့နယ်၊ ညောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
လက်ပန်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၄၂၁ (၁) ရက်
ဧကာသနိက်ဓုတင် သည် ကိလေသာများကို ခါထုတ် ခေါင်းပါးစေသည့် အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧကာသနိက်ဓုတင် ဆောက်တည်သည့် ရဟန်းသည် တစ်နေ့လျှင် တစ်နေရာတည်း၌သာ တစ်ထိုင်တည်းသော ဣရိယာပုတ်ဖြင့် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရ၏
နှစ်နေရာ၊ သုံးနေရာ စသည်ဖြင့် နေရာအများ၌ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်း မပြုရပေ
ဤဓုတင်အား ဆောက်တည်မည့်ရဟန်းသည် နာနာသနဘောဇနံ ပဋိက္ခိပါမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေရာအများ၌ စားခြင်းကို ပယ်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဧကာသနိကင်္ဂံ သမာဒိယာမိ ဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း၊ တစ်နေရာတည်းတစ်ထိုင်တည်း၌သာ စားလေ့ရှိသော ရဟန်း၏ အကြောင်းစေတနာကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟု မြန်မာဘာသာဖြင့်လည်းကောင်း ရွတ်ဆိုကာ ဆောက်တည်ရ၏
ယင်း ဓုတင် ဆောက်တည်သော ရဟန်းသည် ဆွမ်းစား စရပ်၌ ထိုင်သောအခါ ထေရ်ကြီးတို့၏ နေရာ၌ မထိုင်မူ၍ မိမိနှင့် သင့်လျော်သော နေရာကို မှတ်သား၍ ထိုင်ရသည်၊ ဆွမ်းစား၍ မဝသေး မပြီးသေးမီ ဆရာဥပဇ္ဈာယ် ကြွလာပါမူ နေရာမှထ၍ ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ် ပြုလုပ် ကောင်းသည်
တိပိဋကစူဠာဘယထေရ်ကမူ ဝတ်ကြီး, ဝတ်ငယ်ပြုပြီး ဆွမ်းကိုနောက်ထပ် ပြန်မစား ကောင်းတော့ပြီဟု ဆို၏
(၁) အမြတ်စား( ဥက္ကဋ္ဌ) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် နည်းသည်ဖြစ်စေ, များသည်ဖြစ်စေ မိမိလက် ချထားသောဘောဇဉ်မှ တခြားဘောဇဉ်ကို ခံယူခွင့်မရှိပါ
ဒကာဒကာမတို့က အာဟာရအလို့ငှါ မဟုတ်ပဲ ဆေးအလို့ငှါ ဆောင်လာပါမူ ခံယူကောင်းသည်
(၂) အလတ်စား ( မဇ္ဈိမ)ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းသည် သပိတ်၌ ဆွမ်းမကုန်သေးသမျှ တခြားဘောဇဉ်များကို ခံယူကောင်း၏၊ ယင်းကို ဘောဇနပရိယန္တိက ပုဂ္ဂိုလ်ဟုဆိုသည်
(၃) အညံ့စား( မုဒုက) ဓုတင်ဆောင် ရဟန်းသည် သပိတ်၌ ဆွမ်းကုန်သော်လည်း နေရာမှ မထသေးလျှင် အခြား ဘောဇဉ်ကို ခံယူ သုံးဆောင်နိုင်ခွင့် ရှိ၏၊ ယင်းကို အာသနပရိယန္တိကပုဂ္ဂိုလ်ဟုဆိုသည်
နှစ်နေရာ သုံးနေရာ စသည်၌ ဘုဉ်းပေးသုံးဆောင်ပါက ဓုတင်ပျက်၏
ထိုသို့ ဓုတင်ပျက်ပါက ပြန်၍  ဆောက်တည်ကာ ကျင့်သုံးနိုင်၏
အခြားသော ဓုတင် ဤအတိုင်း ဖြစ်၏
ဆွမ်းစားပြီး၍ နေရာမှထပြီးနောက် ကျန်းမာရေးအကြောင်းမရှိလျှင် ကွမ်းဝါးခြင်းပင်မအပ်၊ ထောပတ်စသည်တို့ကား အာဟာရကိစ္စဖြစ်သောကြောင့် ပို၍ပင် မအပ်ဟု ဆရာမြတ်တို့ မိန့်ဆိုကြ၏
(၁) ကျန်းမာခြင်း၊ (၂) ဆင်းရဲပင်ပန်းမူ မရှိခြင်း၊ (၃) လျင်မြန်ပေါ့ပါးစွာ ထကြွလာနိုင်ခြင်း၊ (၄) ကာယခွန်အား ပြည့်ဝခြင်း၊ (၅) ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း၊ (၆) အတိရိက်မပြုသော ဘောဇဉ်ကို စားခြင်းကြောင့် သင့်ကောင်းသော အာပတ်မသင့်ခြင်း၊ (၇) အပ္ပိစ္ဆတာ-စသော ဂုဏ်တို့အားလျော်သော အသက် မွေးမှုရှိခြင်းဟူသော ယင်းအကျိုးများကို ရနိုင်သည်
ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင်ခြင်း၌ မွေ့လျော်နေသော ပုဂ္ဂိုလ် ကို အကြိမ်များစွာစားခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော အနာရောဂါတို့သည် မညှင်းဆဲနိုင်၊အရသာအမျိုးမျိုး၌ တပ်မက်လော်လည်ခြင်း ကင်းသောကြောင့် ပရိယတ် ပဋိပတ် ရဟန်းကိစ္စတို့ကို မဆုတ်ယုတ်စေပဲ ပြည့်စုံစေနိုင်၏၊စင်ကြယ်သောအကျင့်၊ ကိလေသာခေါင်းပါးသော အကျင့်၌ မွေ့လျော်သောအရှင်မြတ်တို့သည် ချမ်းသာစွာ နေရကြောင်းဖြစ်သော ဧကာသနိက်ဓုတင်ကို အမြဲဆောင်တည်မှီဝဲကြကုန်၏
ထို့ကြောင့် အထူးဖြူစင်သောနှလုံးသားပိုင်ရှင် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့သည် "ဧကာသနိက်ဓုတင်ဆောင်ခြင်း၌" အမြဲမပြတ်မွေ့လျော်ခြင်းကို ပြုထိုက်လှပေတော့၏
ရေဗက္ကာ မာရီ ဂိုမက် (အင်္ဂလိပ်: Rebbeca Marie Gomez) (မတ်လ ၂ရက်နေ့၊ ၁၉၉၇ မွေးဖွား) သည် အနုပညာနာမည် ဘက်ကီ ဂျီ ဖြင့် ကျော်ကြားသော အမေရိကန် အဆိုတော်၊ တေးရေး၊ သရုပ်ဆောင်၊ ရက်ပါ နှင့် မော်ဒယ် ဖြစ်သည်
သူမကို ၂၀၁၁ ပတ်ဝန်ကျင်ခန့်တွင် သူမ၏ နာမည်ကျော်သီချင်းများကို ပြန်လည်ဆိုထားသော သီချင်းများဖြင့် online ပေါ်တွင် လူသိများလာခဲ့သည်
သူမ၏ ဗီဒီယိုတစ်ခုသည် တေးသီချင်းထုတ်လုပ်သူ Dr.Luke ၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ရယူပေးနိုင်ခဲ့ပြီး သူမကို Kemosabe Records နှင့် RCA Records တို့မှ တေးသီချင်းများ ထုတ်လုပ်ပေးရန် သဘောတူညီမှုရရှိခဲ့သည်
ဘက်ဂီ၏ ကြိုးစားအားထုတ်မှုများကြောင့် will.i.am နှင့် Cody Simpson ကဲ့သို့သော နာမည်ကျော် အနုပညာရှင်ကြီးများနှင့် တေးသီချင်းများ တူတူဖန်တီးခွင့်ရခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် သူမ၏ ပွဲဦးထွက် သီချင်းဖြစ်သော "Becky from the Block" (၂၀၁၃) ကို ဖြန့်ဝေချိန်တွင် အများ၏လက်ခံမှုကို ရရှိခဲ့သည်
"Play It Again" (၂၀၁၃) ကိုလဲ ထိုနှစ်တွင်ပင် ဆက်လက်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်
သူမ၏ နောက်ထပ်သီချင်းတစ်ပုဒ်ဖြစ်သော "Can't Get Enough" (၂၀၁၄) ကို Pitbull မှ ကူညီသီဆိုပေးခဲ့ပြီး အမေရိကန် လက်တင် သီချင်းများ၏ ထိပ်ဆုံးစာရင်းဝင်ခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် ၂၀၁၄ တွင် "Shower" သီချင်းကို ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ထိုသီချင်းသည် သူမကို တေးဂီတလမ်းကြောင်းပေါ်မှ အောင်မြင်စေခဲ့သည်
ထိုသီချင်းသည် BillBoard အကောင်းဆုံးသီချင်းများ ၁၀၀ မှ ထိပ်ဆုံး၂၀ တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုသီချင်းဖြင့်ပင် ဘက်ဂီသည်  Recording Industry Association of America (RIAA) မှ ပေးအပ်သော အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်ကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုအောင်မြင်မှုနောက်တွင် ဘက်ဂီသည် "Can't Stop Dancing" (၂၀၁၄) နှင့် "Break a Sweat" (၂၀၁၅) များကို ဆက်လက်ဖြန့်ဝေခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် J Balvin နှင့် အတူ နယ်လှည့်ဖျော်ဖြေရေးပွဲများကို စက်တင်ဘာနှင့် အောက်တိုဘာ ၂၀၁၅ တွင် အမေရိကားတစ်လျှောက် ထွက်ခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် "Empire" ဂီတသရုပ်ဖော် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် Valentina Galindo နေရာမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သီချင်းနှစ်ပုဒ်ကိုလည်း သီဆိုခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် "Superstar" (၂၀၁၆) သီချင်းကို Pitbull နှင့် အတူတူသီဆိုခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် သူမ၏ပထမဆုံး စပိန်ဘာသာသီချင်းဖြစ်သော "Sola" (၂၀၁၆) ကို ဇွန်လ ၂၄၊ ၂၀၁၆ တွင်ဖြန့်ဝေခဲ့ပြီး ဩဂုတ် ၂၆ ရက်နေ့တွင် MTV ကိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဘက်ဂီသည် Power Rangers (၂၀၁၇) ဇာတ်လမ်းတွင် Trini Kwan (အဝါရောင် ပါဝါရိန်းဂျားအဖြစ်ပါဝင်ထားသည်)
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဒေါင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒဂုံမှော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dagonhmaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ဆင်ပေါင်ဝဲမြို့နယ်၊ ဒဂုံမှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒဂုံမှော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၂ ဦး၊ မ ၆၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ငရုတ်ကောင်း ( အနောက် )ရွာ၊ ကျုံစလူ
ဂန့်ဂေါတောရွာ၊ ဂန့်ဂေါတော
အက္ခရာတို့၏ ဖြစ်ရာအရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုသည်
အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၏ အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်ဆိုသည်
အက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ်  ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ထိုတွင် ဌာန်ဟူသည် ဌာနဟူသောပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်
ဖြစ်ပေါ်ရာအရပ်၊ တည်ရာ အရပ်ဟု ဆိုလိုသည်
စကားတခွန်းကို ပြောဆိုမည်ဟု ကြံစည်သောအခါ၊ စိတ် ကြောင့်ဖြစ်ပေါ်လာသော ပထဝီဓာတ်သည် လည်ချောင်းအာ စောက်သောအရပ်တို့၌ ပင်ကိုမူလကရှိသောကမ္မဇ(ကံကြောင့် ဖြစ်သည့်) ပထဝီဓာတ်ကို ထိခိုက်၏
ယင်းသို့ ဓာတ်နှစ်ခုတို့ ထိခိုက်ကြသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ပြောဆိုလိုသောသူ၏ အလို ဆန္ဒအားလျော်စွာ အက္ခရာအသံတို့သည် သူ့အရပ်နှင့်သူ အသီး သီးဖြစ်ပေါ်လာကြ၏
ယင်းအက္ခရာအသံများ ဖြစ်ပေါ်လာရာ အရပ်ကို ဌာန်ဟုခေါ်ဆိုလေသည်
ထိုဌာန်တို့သည် နျာသ(ဉာသ်)ဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၅ ပါး၊ ရူပသိဒ္ဓိဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၆ ပါး၊ သဒ္ဒနီတိ ဆရာ့အလိုအား ဖြင့် ၇ ပါး၊ စူဠနိရျွှိုဆရာ့အလိုအားဖြင့် ၈ ပါး အပြားရှိကုန် ၏
(၁) ကဏ္ဌဌာန် လည်ချောင်းအရပ်(၂) တာလုဌာန် အာစောက်အရပ်(၃) မုဒ္ဓဌာန်အာခေါင်အရပ်(၄) ဒန္တဌာန်သွားအရပ်(၅) ဩ ႒နှုတ်ခမ်းအရပ်ဟူသော ဤ ၅ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၅ ပါးတွင် နာသိကဌာန် (နှာခေါင်း အရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၆ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၆ ပါးတွင် ဥရဌာန်(ရင်အရပ်)တစ်ခု ကိုထည့်၍ ၇ ပါးဖြစ်၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ၇ ပါးတွင် ဇိဝှါမူလိယဌာန် (လျှာရင်းအရပ်) တစ်ခုကိုထည့်၍ ၈ ပါးဖြစ်၏
ကဏ္ဌလည်ချောင်း အ၊ အာ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ ဟ၂
တာလုအာစောက် ဣ၊ ဤ၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ဥ၊ ယ၃
မုဒ္ဓအာခေါင် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ ရ၊ ဠ၄
ဒန္တသွား တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ လ၊ သ၅
ဩ  နှုတ်ခမ်း ဥ၊ ဦ၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မကဏ္ဌလည်ချောင်းတာလုအာစောက်ကဏ္ဌလည်ချောင်းဩဠနှုတ်ခမ်းဒန္တသွားဩဠနှုတ်ခမ်း၆
နာသိကာနှာခေါင်းနိဂ္ဂဟိတ်ခေါ်သေးသေးတင်၊ င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မဟူသော ဤ ၅ လုံးတို့သည်လည်း မိမိတို့ဆိုင်ရာ ဌာန်တို့၌ ဖြစ် ကြသည့်အပြင် နာသိကဌာန်၌ ဖြစ်ကြ၏၇
ဥရရင်င၊ ဥ၊ ဏ၊ န၊ မ ၅ လုံး၊ ယ၊ လ၊ ဝ၊ ဠ ၄ လုံး၊ ဤ အက္ခရာ ၉ လုံးတို့နှင့်ယှဉ်သော ဟ အက္ခရာသည် ဥရု ဌာန်၌ဖြစ်၏
ယင်းတို့ကား ငှ၊ ဥှ၊ ဏှ၊ နှ၊ မှ၊ ယှ၊ လှ၊ ဝှ၊ ဠှတို့ဖြစ် ကြ၏
ယင်းအက္ခရာ ၉ လုံးနှင့် မယှဉ်သောဟသက် သက်သည်ကား ကဏ္ဌဌာန်၌ပင် ဖြစ်၏
ဇိဝှါမူလိယလျှာရင်းအားလုံးသောအက္ခရာတို့သည် ပြဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း အသီးအသီး မိမိတို့၏ ဌာန်တို့၌ ဖြစ်ကြသည့်အပြင် ဇိဝှါမူလိယဌာန်၌လည်း ဖြစ်၏
မြန်မာတို့သည် အိန္ဒိယ ဗြာဟ္မီအက္ခရာတို့ကို အသွင်ပြောင်းယူသည်သာမဟုတ်၊ အသံကိုပါ မြန်မာတို့အသံသို့ ပြောင်းယူခဲ့ကြသည်
မြန်မာအက္ခရာများကို မြန်မာတို့ ရွတ်ဆိုသံအတိုင် အက္ခရာဖြစ်ပေါ်ရာနေရာ ဌာန်ကို ခွဲပါက အောက်ပါအတိုင်းရမည်
လည်ချောင်းဌာန်  က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ အ၊ အာ၊ ဟအာစောက်ဌာန်  ည၊ ဣ၊ ဤ၊ ယအာထိပ်ဌာန်  ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ရ၊ ဠ၊ လသွားဌာန်  စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ သနှုတ်ခမ်းဌာန်  ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဝလည်ချောင်းအာစောက်ဌာန်  ဧ၊ အဲလည်ချောင်းနှုတ်ခမ်းဌာန်  ဩ၊ ဪ၊ အိုနှာခေါင်းဌာန်  အံ၊ င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မအက္ခရာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၏အကြောင်းကို ကရိုဏ်းဟု ခေါ်သည်
ကရိုဏ်းဟူသည် ကရဏဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာ သံဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြု တတ်သောအရာ၊ အထူးသဖြင့် ကျေးဇူးပြုတတ်သောအကြောင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ဌာန်ဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်ရန် မူလပင်ကို အကြောင်းအရင်းဖြစ်၏
ကရိုဏ်းဟူသည် အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်ရန် နီးကပ်သောအကြောင်း၊ ထောက်ပံ့တတ်သော အကြောင်း ဖြစ်၏
ထိုကရိုဏ်းသည်(၁) ဇိဝှါမ လျှာလယ်အရပ်(၂) ဇိဝှေါပဂ္ဂ လျှာဖျား၏အနီးအရပ်(၃) ဇီဝှဂ္ဂလျှာ ဖျားအရပ်(၄) သကြာန မိမိတို့၏ဖြစ်ရာဌာန(အရပ်)ဟူ၍ ၄ ပါးရှိ၏
ဇိဝှါမလျှာလယ်အရပ် ဣ၊ ဤ၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ဥ၊ ယဟူသော တာလုဇ အက္ခရာ ၈လုံး၂
ဇိဝှေါပဂ္ဂလျှာဖျား၏အနီးအရပ် ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ ရ၊ ဠ၊ ဟူသော မုဒ္ဓဇအက္ခရာ ၇လုံး၃
ဇိဝှဂ္ဂလျှာဖျားအရပ် တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ လ၊သဟူသော ဒန္တဇအက္ခရာ ၇ လုံး၄
သကြာနမိမိတို့၏ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော အက္ခရာဖြစ်ရာအရပ် များမှကြွင်းသော အ၊ အာ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ၊ က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ၊ ဝ၊ ဟ၊ အံဟူသော အက္ခရာ၁၉ လုံး ယင်း အက္ခရာတို့မှာ ကရိုဏ်း ဟူ၍ သီးခြားမရှိ
မိမိတို့ ဖြစ်ရာအရပ်ဌာန်များသည်ပင် ယင်းတို့ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်လေသည်
အက္ခရာများဖြစ်ပေါ်လာအောင် အားထုတ်မှုကို ပယတ်ဟု ခေါ် သည်
ပယတ်ဟူသည် ပယတနဟူသော ပါဠိပုဒ်ကို မြန်မာသံ ဖြင့် ခေါ်ဆိုထားခြင်းပင်ဖြစ်သည်
အက္ခရာတို့ကို ရွတ်ဆိုခြင်း ငှာ အားထုတ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ထိုပယတ်သည်(၁) သံဝုတဌာန်နှင့် ကရိုဏ်းတို့ကို ပိတ်ခြင်း၊(၂) ဝိဝဋဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကိုဖွင့်ခြင်း၊(၃) ဖြု ဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကိုထိခြင်း၊(၄) ဤသံဖြုဌာန်နှင့်ကရိုဏ်းတို့ကို အနည်းငယ်ထိခြင်းဟူ၍ ၄ ပါးရှိ၏
(ဤ၌ ပုဒ်စစ်တွင် ကား နှုတ်ခမ်းတို့၏ ပိတ်ခြင်းသည် သံဝုတမည်၏ စသည်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုးပြဆိုထားလေသည်
သံဝုတဌာန်နှင့် အ
အ အက္ခရာကိုရွတ်ဆိုသော ကရိုဏ်းတို့ကိုပိတ်ခြင်း အခါ၊ ဌာန်ကရိုဏ်းဖြစ်သော လည်ချောင်းသားနှစ်ခုကို ပိတ် သောအားဖြင့် ရွတ်ဆိုရသည်
ဝိဝဋဌာန်နှင့် အာ၊ ဣ၊ ဤ၊ ဥ၊ ဦ၊ ဧ၊ ဩ ကရိုဏ်းတို့ကိုဖွင့်ခြင်းနှင့် သ၊ ဟနှစ်လုံး
ဤအက္ခရာ ၉ လုံးကိုရွတ်ဆိုသောအခါ၊ မိမိ တို့နှင့်ဆိုင်ရာဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ပွင့်ပွင့် ပြုသောအားဖြင့် (ဖွင့်သောအားဖြင့်)ရွတ်ဆိုရသည်
ဖြုဌာန်နှင့်ကရိုဏ်း က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င၊ စ၊ ဆ၊ ဇ၊ တို့ကိုထိခြင်း ဈ၊ ဥ၊ ဋ၊ ဌ၊ ဍ၊ ဎ၊ ဏ၊ တ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ န၊ ပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ
ဤအက္ခရာ ၂၅ လုံးတို့ကို ရွတ်ဆိုသောအခါ၊ မိမိတို့နှင့်ဆိုင် ရာ ဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ကောင်း စွာစိစိထိစေ၍ ရွတ်ဆိုရသည်
ဤသံဖြုဌာန်နှင့် ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ
ဤအက္ခရာ ၄ ကရိုဏ်းတို့ကို လုံးကို ရွတ်ဆိုသောအခါ မိမိတို့အနည်းငယ်ထိခြင်းနှင့်ဆိုင်ရာ ဌာန်ကရိုဏ်းတို့ကို ထိယောင်မူကာမျှဖြင့်(အနည်းငယ်ထိကာမျှဖြင့်)ရွတ်ဆိုရသည်
ဤ ဌာန်ကရိုဏ်းပယတ်ဟုဆိုသော အမည်များသည်ကား ပါဠိဘာသာကိုစွဲ၍ ဖြစ်ပေါ်လာကြသည်
သို့ရာတွင် မြန်မာ အသံကာရံ ခြောက်ဆယ့်လေးမျိုးနှင့် ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်လာသော သရဗျည်း အက္ခရာတို့၌လည်း ယခုပြဆိုပြီးခဲ့သော ဌာန်ကရိုဏ်း ပယတ်စဉ်အတိုင်း လျော်ရာသွင်း၍ယူရသည်
တင်ချောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinchaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ မြေသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၂၂၆ (၁) ရက်
တက်စမေးနီးယား တောရိုင်းမြေ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဒေသ သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ တက်စမေးနီးယားပြည်နယ်တွင် ရှိသော ယူနက်စကို ၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ တစ်ခု ဖြစ်သည်
ပင်ကတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkataw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ ဘုရားငါးဆူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားငါးဆူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၉၉ ဦး၊ မ ၂၃၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညီနောင်လေးရွာ၊ ထိယာလီ
လက်ပန်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanhla)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ ပြကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပြကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၁ ဦး၊ မ ၆၀၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်မန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatman)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ ဆိုင်းခေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တကေးချောင်းဖျားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takaychaunghpyar)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ ကင်မွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်မွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၉၄ ဦး၊ မ ၁၀၈၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၄၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဖတ်ကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၈၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
သက္ကောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thetkaw)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၊ ဝဲဝင်ကရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝဲဝင်ကရာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၀၈ ဦး၊ မ ၁၈၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၈ ဦး နေထိုင်သည်
စကားလွန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
(၁) ဆဠင်္ဂုပေက္ခာ- ကောင်းအာရုံ ဆိုးအာရုံခြောက်ပါးတို့ ထင်လာသောအခါ သာယာခြင်းတဏှာ၊ နှလုံးမသာယာခြင်း ဒေါသတို့ မရှိရအောင် သတိသမ္ပဇဉ် မြဲယှဉ်၍ရှုခြင်းမျိုးခြောက်ပါးကိုဆိုသည်
(၂) ဗြဟ္မဝိဟာရုပေက္ခာ- သဗ္ဗေ သတ္တာ ကမ္မဿကာ သတ္တဝါတို့ ချမ်းသာဆင်းရဲဟူသည် သူတို့၏ကံအတိုင်းဘဲဟု လျစ်လျူရှုကာနေခြင်းကို ဆိုသည်
(၃) ဗောဇ္ဈင်္ဂုပေက္ခာ- မဂ်၏ အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းသို့ ရောက်လာသော ဗောဇ္ဈင်တရားတို့သည် အလွန်အလျော့မရှိ ပိုလွန်ခြင်း ယုတ်လျော့ခြင်းမရှိဘဲ ညီအမျှသာဖြစ်ပေါ်လာခြင်းမျိုးကို ခေါ်ဆိုသည်
(၄) ဝီရိယုပေက္ခာ- မဂ်ဖိုလ်ရရေး အားထုတ်ပေးရာ၌ အပိုအလိုမရှိရအောင် ညီမျှစွာဖြစ်သောဝီရိယကိုဆိုသည်
(၅) သင်္ခါရုပေက္ခာ- ဈာန်မဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ရရှိရန်အားထုတ်သောအခါ ပဉ္စမဈာန်သမာဓိ၊ သို့မဟုတ်ဝိပဿနာဉာဏ်ရင့်သန်လာသောအခါ နီဝရဏစသော သင်္ခါရတရားတို့ကို အထူးဂရုစိုက်ကာ ပယ်ရှားမှုမပြုရတော့ဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်းသဘောကိုဆိုသည်
(၆) ဝေဒနုပေက္ခာ- ကောင်းအာရုံ မကောင်းအာရုံတို့နှင့် တွေ့ကြုံသောအခါ ချမ်းသာခြင်းနှင့် ဆင်းရဲခြင်းတို့အကြား အလတ်စားဖြစ်သော အနေအားဖြင့် ခံစားခြင်းကိုဆိုသည်
(၇) ဝိပဿနုပေက္ခာ- ရုပ်နာမ်ခန္ဓာစသော တရားစုတို့ကို အနိစ္စ ဒုက္ခ အနတ္တမြင်လာအောင် ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ရာ၌ အဟောင်းပျက် အသစ်အစားထိုးလာပုံတို့ကို ငြိမ်သက်စွာ လျစ်လျူရှုကာ သုံးသပ်ဆင်ခြင်ခြင်းကိုဆိုသည်
(၈) တတြမဇ္ဈတ္တုပေက္ခာ- သဟဇာတ အတူတကွဖြစ်နေကြသည့်တရားစုတို့၌ ညီညွတ်အောင် အားထုတ်မနေရတော့ပဲ လျစ်လျူရှုခြင်းသဘောကိုဆိုသည်
(၉) ဈာနုပေက္ခာ- မိမိရရှိခံစားရမည့် ဈာန်ချမ်းသာကိုပင် ချမ်းသာမှုသို့မကျရောက်စေဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်းကိုဆိုသည်
(၁၀) ပါရိသုဒ္ဓုပေက္ခာ- ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော နီဝရဏဓမ္မတို့မှ သန့်စင်နေပြီဖြစ်၍ ထိုတရားဆိုးတို့ မဖြစ်စေရအောင် ကြောင့်ကြမှု မပြုရတော့သည်ကိုဆိုသည်
ယက်ဖရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yethpa)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ယက်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရောမ အင်ပါယာ တည်ထောင်သူ ဩဂတ်စတက် ဆီဇာ (အင်္ဂလိပ်: Augustus Caesar) (ဘီစီ ၆၃ - အေဒီ ၁၄)ကို သမိုင်းတွင် ဘက်စုံတော်သည့် ပညာရှင် အဖြစ် တွေ့ရမည် ဖြစ်သည်
သူအစပျိုးလိုက်သည့် ရောမအင်ပါယာသည် နှစ်၂၀၀ ခန့်ကာလအတွင်း အင်အားကြီးခြင်း၊ ကြွယ်၀ခြင်း၊ တန်ခိုးကျော်ဇောခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းစည်ပင်ခြင်း အစရှိသည့် အကျိုးများကိုရရှိခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာ ဂီယာ့စ် အော်တေးဗီယာ့စ် (Gaius Octavius) ဖြစ်ပြီး အများက အော်တေးဗီးယန်း (Octavian) ဟု အခေါ်များသည့် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာကို မိဘများသာမက အဖိုးဖြစ်သူကပါ သားအဖြစ်မွေးစားပြီး လူလားမြောက်ချိန်ထိ နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် ပတ်သက်သည့် ပညာရပ်များကို ထိုအဖိုးက ကောင်းစွာသင်ကြားပေးခဲ့သည်
အဖိုးမှာ အခြားသူမဟုတ်
နာမည်ကြီး ဂျူးလိယက်ဆီဇာ (Julius Caesar) (ဘီစီ ၁၀၀-၄၄) ဖြစ်သည်
ဘီစီ ၄၄ တွင် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ လုပ်ကြံခံရပြီး ရောမနိုင်ငံရေးနယ်ပယ်တွင် အဆက်မပြတ် အာဏာလုပွဲများ ဖြစ်ခဲ့ရပြီး ပြည်တွင်းစစ်ဟု ဆိုရလောက်အောင်ပင် စစ်ပွဲများဖြစ်ခဲ့သည်
ဆီဇာကွယ်လွန်လေသော် အော့တေး ဗီးယပ်သည် ရောမမြို့သို့ပြန်လာ၍ ဂီယာ့စ် ဂျူးလီယပ် ဆီဇာ အော်တေးဗီးယန်းဟူသော အမည်ကို ခံယူလေသည်
ဆီဇာ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ရောမနိုင်ငံရေး အခြေအနေမှာ ရှုပ်ထွေး လျက်ရှိသည်
ဆီဇာ၏လက်ရုံးဖြစ်သော မတ်အန်တိုနီကလည်း ရောမမြို့ကို အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသည်
ဆီဇာကိုလုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့ ကြသော သမ္မတဂိုဏ်းသားတို့လည်း ရောမနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းတွင် မင်းမူလျက်ရှိကြသည်
အော်တေးဗီးယန်း တစ်ယောက်လည်း ထိုစစ်ပွဲများ၊ အာဏာလုပွဲများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
လူငယ်ဖြစ်သည့်အပြင် ဂျူးလိယက်ဆီဇာ၏ မွေးစားသားဖြစ်သည် ဆိုသည့်ဂုဏ်လောက်သာရှိသဖြင့် အများကပင် ဂရုတစိုက်မရှိခဲ့ကြပေ
သို့သော် ဦးလေး၏ပညာအမွေကို ကောင်းစွာဆက်ခံခဲ့သည့် အောက်တာဗီယံသည် ထိုအချက်ကိုပင် ပါးနပ်စွာအသုံးချပြီး ဂျူးလိယက်ဆီဇာ၏ သူရဲကောင်း ၃၀၀၀ ဖြင့် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည့် မြင်းတပ် (လီဂျင်းစ်-Legions) ၏ ထောက်ခံမှုကို အလျင်ရယူသည်
ထိုနောက် ပြိုင်ဖက်များကို ဖယ်ရှားပြီး ထိပ်ဆုံးရောက်သည်အထိ တက်လှမ်းခဲ့သည်
သို့သော် အများစုဖြစ်သည့် ကျန်တပ်ဖွဲ့များက အော်တေးဗီးယန်း၏ မိတ်ဆွေရင်းဖြစ်သူ မက်ခ် အန်တိုနီ (Mark Antony) ကို ထောက်ခံခဲ့ကြသဖြင့် စစ်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် စစ်ခဏနားချိန် ဘီစီ ၃၆ တွင် ရောမ၏နယ်ပယ်ကြီးမှာ အရှေ့နှင့်အနောက်ဟု ထင်ထင်ရှားရှားပင် နှစ်ခြမ်းကွဲတော့သည်
အရှေ့ဘက်ခြမ်းကို မက်ခ် အန်တိုနီက အုပ်ချုပ်ပြီး အနောက်ခြမ်းကို အောက်တာဗီယံက အုပ်ချုပ်သည်
ထိုစစ်နားချိန်များအတွင်း အန်တိုနီမှာ အီဂျစ်ဘုရင်မ ကလီယို ပက်ထရာ၏ မာယာစက်ကွင်းတွင် နှစ်မြောကာ နိုင်ငံရေးရာများတွင် လှစ်ဟင်းနေသော်ငြား အော်တေးဗီးယန်းအနေဖြင့် မိမိ၏အနေအထားကို ခိုင်မာသထက် ခိုင်မာစေရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်နေခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ဘီစီ ၃၂ စစ်ပြန်စချိန်တွင် အော်တေးဗီယန်း ဦးဆောင်သည့် တပ်များ ထင်ထင်ရှားရှားပင် အသာရသည်
ဘီစီ ၃၁ တွင် ဖြစ်ပွားသည့် အက်တီယမ် (Actium) စစ်ပွဲအပြီး နောက်တစ်နှစ်တွင် အော်တေးဗီးယန်း အပြတ်အသတ်နိုင်ပြီး နောက်နှစ်တွင် စစ်ရှုံးသည့် အန်တိုနီနှင့် ကလိုယိုပက်ထရာတို့ အဆိပ်သောက်ကာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဆုံးစီရင်သွားကြသဖြင့် စစ်ပွဲအဆုံးသတ်ပြီး အော်တေးဗီးယန်း အနေဖြင့် ယခင် ၁၄ နှစ်က အဖိုးဖြစ်သူရရှိခဲ့သည့် ဩဇာအာဏာကို တန်းတူရရှိခဲ့သည်
ဂျူးလိယက်ဆီဇာ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက်တွင် ဖြစ်ပွားသည့် အာဏာလုပွဲများကြောင့် ပြည်သူတို့အနေဖြင့် သမ္မတစနစ်ကို အယုံအကြည်ကင်းကာ မိမိတို့၏ ငြိမ်းချမ်းရေးကို ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်မည့် မင်းကောင်းမင်းမြတ်ကို မျှော်လင့်နေကြချိန်ဖြစ်သည်
ထိုအချက်ကို ကောင်းစွာနားလည်သည့် အောတေဗီယံသည် အာဏာရသည်နှင့် စစ်ပွဲကာလများတွင် ရက်စက်စွာ တိုက်ခိုက်တတ်သည့် ပုံမှ အလွန်ပင် ကြင်နာသနားတတ်သူအဖြစ် ပြောင်းလဲလာပြီး လူအများအကျိုးကို ထမ်းရွက်တော့သည်
ရှေးဦးစွာ သမ္မတနိုင်ငံ ပြန်လည်ထူထောင်ပေးမည်ဟုဆိုကာ ရာထူးအားလုံးမှ နုတ်ထွက်ပေးပြီး လွှတ်တော် (ဆီးနိတ်) အဖွဲ့ဝင်များကို စိတ်ကျေနပ်စေရန် ဆောင်ရွက်နိုင်သည်
ထို့ကြောင့် လွှတ်တော်က ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ (အဓိပ္ပာယ်မှာ ထိပ်ဆုံးက ပြည်သူ - Princeps) ဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်
အမှန်တကယ်တွင် ရောမရှိတပ်များကိုသာ လက်လွတ်ပြီး စပိန်၊ ဂေါလ် (ယနေ့ပြင်သစ်) နှင့် ဆီးရီးယားနယ်များမှ တပ်များကိုမူ လက်အောက်တွင် ဆက်လက်ထားရှိနေသေးသည်
ကတိအတိုင်း သမ္မတနိုင်ငံ ထူထောင်ပေးသော်လည်း အမည်ခံမျှသာဖြစ်သည်
အမှန်အစစ် အာဏာရှင်မှာ ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ သာဖြစ်သည်
အကြောင်းမှာ လွှတ်တော်ကို ကောင်းစွာ အရေးပေးဆက်ဆံသဖြင့် ၎င်း၏စိတ်ဆန္ဒရှိသလောက်ကို အတားအဆီးမဲ့ပင် ထောက်ခံပေးခဲ့ကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်
အေဒီ ၁၄ သူကွယ်လွန်ချိန်တွင်မူ သမ္မတစနစ်မှ ဘုရင်စနစ်သို့ ပြန်လည်ကူးပြောင်းပြီး ဖြစ်သဖြင့် မွေးစားသား (မယားပါသား) ဖြစ်သူက ဧကရာဇ်အဖြစ်နှင့် အတားအဆီးမရှိ ငြိမ်းချမ်းစွာပင် နန်းတက်နိုင်ခဲ့သည်
သမိုင်းတွင် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ ကဲ့သို့ ပြည်သူ့အကျိုးပြု လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့် အာဏာရှင်မှာ ရှာမှရှားသည်ဟုဆိုရမည်
အောင်နိုင်သူ စစ်ဗိုလ်ချုပ်အဖြစ်သာမက နိုင်ငံရေးတွင်လည်း ဂုရုတစ်ဆူဖြစ်သည်
လိုက်လျောမှုဖြင့် ပြည်တွင်းမှ မညီညွတ်မှုများကို ပြီးပျောက်စေခဲ့သည်
အုပ်စိုးချိန် နှစ် ၄၀ သာမက၊ သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်တွင်ပင် သူ၏ဩဇာမှာ ထင်ထင်ရှားရှား ကျန်ရှိနေသေးသည်
သက်ရှိထင်ရှား ရှိစဉ်တွင် စပိန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ အာရှမိုင်းနားနှင့် ဘောလ်ကန်ဒေသများကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး၊ မြောက်ဘက်နယ်နိမိတ်ကိုလည်း ရိုင်း-ဒန်းနျု (Rhine-Daunbe) မျဉ်းအတိုင်း ထားရှိနိုင်ခဲ့သည်
နောင်နှစ် ၂၀၀ ခန့်အထိ ထိုနယ်နိမိတ်မျဉ်းအတိုင်း တည်တံ့ခဲ့သည်
ထိုအချက်များအပြင် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာသည် အလွန်အမျှော်အမြင်ရှိ အုပ်ချုပ်ရေး ပညာရှင်လည်းဖြစ်သည်
ပြည်သူ့ဝန်ထမ်းစနစ်ကို ကောင်းစွာပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အခွန်ကောက်ခံပုံ၊ ဘဏ္ဍာရေးစနစ်နှင့် စစ်တပ်တို့ကို ပြန်လည်ပြင်ဆင်ပြီး အမြဲတမ်းရေတပ်ကို ဖွဲ့စည်းသည်
ပရေတိုရီယမ် ဂါတ် (Praetorium Guard) အမည်ရှိ ကိုယ်ရံတော်တပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်
ထိုတပ်ဖွဲ့မှာ နောင်တွင် ရောမဧကရာဇ်နေရာကိုပင် အပြောင်းအလဲလုပ်နိုင်သည်အထိ အရေးပါလာခဲ့သည်
သူ့လက်ထက်တွင် ကွန်ယက်များသဖွယ် လမ်းမကြီးများကို ဖောက်လုပ်ပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့်ပင် လမ်းအားလုံးသည် ရောမသို့ဦးတည်သည် ဟူသောဆိုရိုးပင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
ရောမမြို့ကိုလည်း ပြည်သူ့အဆောက်အဦးများ၊ ဘာသာရေး ဝတ်ကျောင်းများ တည်ဆောက်ပေးခြင်းဖြင့် သာယာစည်ပင်စေသည်
ကိုယ်တိုင်ကလည်း ရောမရှေးဓလေ့ထုံးစံများကို လိုက်နာပြီး လပ်ထက်ခြင်း၊ သားသမီးပွားများခြင်းကို ဥပဒေပြုကာ ကောင်းစွာအားပေးခဲ့သည်
အာဏာရချိန် ဘီစီ ၃၀ ဝန်းကျင်မှစကာ ရောမသည် အေးချမ်းသာယာလာသဖြင့် စီးပွားရေးတွင် အလွန်ဖွံဖြိုးလာသည်
အကျိုးဆက်အဖြစ် အနုပညာရပ်များပါ အရှိန်အဟုန်ဖြင့် တိုးတက်လာပြီး ရောမ၏အနုပညာရွှေခေတ်ဟုပင် တင်စားခေါ်ကြသည်
ထိုခေတ်တွင် အကျော်ကြားဆုံးသော ကဗျာဆရာများဖြစ်သည့် ဗားဂျေး (Virgil) နှင့် ဟောရေ့စ် (Horace)၊ လီဗီ (Livy) တို့ ပေါ်ပေါက်လာသည်
အိုဗိဒ် (Ovid) ကိုမူ ဩဂတ်စတက်ဆီဇာနှင့် မသင့်မြတ်သောကြောင့် ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် နောင်အခါ၌ စာပေထွန်းကားသောခေတ်ကို ဩဂတ်စတက် ခေတ် ဟူ၍ ခေါ်စမှတ်ပြုကြလေသည်
ဩဂတ်စတက် ဘုရင်သည် စာပေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကို ချီးမြှောက်အားပေးခဲ့သည်သာမက၊ ရောမမြို့တော်ကိုလည်း ခမ်းနားတင့်တယ်အောင် မွမ်းမံပြင်ဆင်ခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့် ဩဂတ်စတက် သည် အုတ်ဖြင့်တည်ဆောက်ခဲ့သော မြို့ကို ကျောက်ဖြင့် မွမ်းမံပေးခဲ့သည် ဟုဆိုကြသည်
နိုင်ငံတွင်း၌ လမ်းမကြီးများ၊ ရေသွယ်ပြွန်များ၊ တံတားများကို ဆောက်လုပ် ခဲ့သည်
ငွေကြေးစနစ်၊ စာပို့စနစ်၊ ပြည်နယ်အချင်းချင်း လွတ် လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုစနစ်တို့ကိုလည်း ပြုပြင်တီထွင်ခဲ့ ပေသည်
ဩဂတ်စတက်ဘုရင် လက် ထက်တွင် ပါလက်စတိုင်းပြည်၌ ခရစ်တော်ယေရှုဖွားမြင်ခဲ့လေသည်
သားယောက်ျားမထွန်းကားပေ
တူတစ်ယောက်နှင့် မြေးနှစ်ယောက်တို့က သူ့အလျင် ကွယ်လွန်ကြသဖြင့် အမွေဆက်ခံရန် မယားပါသားဖြစ်သူ တီဗာရီယက်စ် (Tiberius) ကို မွေးစားခဲ့ရသည်
သို့သော် ၎င်းတို့နောက်ဆက်ခံသည့် မင်းများတွင် မင်းဆိုးမင်းညစ်များ ပါဝင်လာသဖြင့် အချိန်တိုအတွင်း မင်းဆက်ပြတ်ခဲ့သော်လည်း ရောမအင်ပါယာမှာ နှစ် ၂၀၀ နီးပါးထိ မပြိုကွဲသည့်အတွက် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ၏ ကျေးဇူးကြီးသည်ဟုဆိုနိုင်သည်
အချုပ်ဆိုရလျှင် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာကို မဟာအလက်ဇန္ဒား၊ ဂျင်ဂစ်ခန်၊ နပိုလီယန်နှင့် ဂျော့ချ် ဝါရှင်တန် အစရှိသည့် တိုင်းပြည်ထူထောင်သူ၊ နယ်ပယ်သိမ်းသွင်းရေးသမား၊ စစ်ဗိုလ်ချုပ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်ကြသော်လည်း အားလုံးထက် ဩဂတ်စတက်ဆီဇာ၏ ဩဇာနှင့် အကျိုးပြုမှုက ပိုရှည်ကြာသည်၊ ပိုကြီးကျယ် ခမ်းနားသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ဇင်းချောင်းရွာ၊ မတင်မှိုင်းချောင်း
(၁၃)သုတ် ရှိပါသည်
ဧကာဒသမသုတ်
သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတရားတို့ကို ပွားများခြင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ ပြုခြင်းကြောင့် ဈာန ဝိမောက္ခ သမာဓိ သမာပတ္တိ သံကိလေသ ဝေါဒါနဝုဋ္ဌာနတို့ကို မှန်ကန်သည့်အတိုင်း ကွဲကွဲပြားပြား သိနိုင်၏ဟု ရဟန်းတို့အား အရှင်အနုရုဒ္ဓါ မထေရ် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ပဌမ ... ဒွါသမသုတ်
ဂင်္ဂါမြစ်သည် အရှေ့ဖက်သို့ ညွတ်ယိမ်းကိုင်းရှိုင်း စီးဆင်းသွားသကဲ့သို့ ရူပါဝစရဈာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများသည်ရှိသော် ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာ , ပြုအပ်သည်ရှိသော် နိဗ္ဗာန်သို့ ညွတ်လိမ်းကိုင်းရှိုင်းလေတော့၏ဟု ဈာန်တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ ဖြစ်စေပုံ ပွားများပုံကို ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ရေသိုး
စိတ်ကြွဆေး[မှတ်ချက် 1] (N-methylamphetamine ထံမှ စာချုပ်ချုပ်ဆိုထားသည်) သည် အားကောင်းသော ဗဟိုအာရုံကြောစနစ် (CNS) လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အားကောင်းသော အပန်းဖြေဆေးအဖြစ် အဓိကအသုံးပြုကြပြီး အာရုံစူးစိုက်မှုအားနည်းသော သွေးလွန်ကဲမှုရောဂါနှင့် အဝလွန်ခြင်းအတွက် ဒုတိယလိုင်းကုသမှုအဖြစ် နည်းပါးသည်
စိတ်ကြွဆေးကို 1893 ခုနှစ်တွင် ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး enantiomers နှစ်မျိုးဖြစ်သည့် levo-methamphetamine နှင့် dextro-methamphetamine တို့ဖြစ်သည်
[မှတ်ချက် 2] Methamphetamine သည် ၎င်းတို့၏ သန့်စင်သော ဓာတုဗေဒပစ္စည်းဖြစ်သော levomethamphetamine နှင့် dextromethamphetamine တို့၏ တူညီသောရောစပ်မှုဖြစ်သည့် ရီစီမစ်ကင်းစင်သော အခြေခံကို မှန်ကန်စွာ ရည်ညွှန်းပါသည်
အခြားစိုးရိမ်မှုများကြားတွင်၊ Adderall နှင့် Vyvanse ကဲ့သို့သော နှိုင်းယှဉ်နိုင်သော ထိရောက်မှုရှိသော ကုသရေးထိရောက်မှုရှိသော ပိုမိုဘေးကင်းသော အစားထိုးဆေးဝါးများ ရရှိမှုနှင့် အပန်းဖြေအသုံးပြုမှုအတွက် အလားအလာရှိသော စိုးရိမ်မှုများကြောင့် ၎င်းအား ညွှန်းဆိုခဲပါသည်
Dextromethamphetamine သည် levomethamphetamine ထက် CNS လှုံ့ဆော်မှုအားကောင်းသည်
https:en.wikipedia.orgwikiMethamphetamineစိတ်ကြွဆေးပြားနှင့် ဒက်စ်ထရိုမက်သာဖက်တမင်း နှစ်မျိုးလုံးကို အပန်းဖြေအသုံးပြုရန် အလားအလာရှိသောကြောင့် တရားမဝင် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားပြီး ရောင်းချလျက်ရှိသည်
တရားမဝင် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှု အများဆုံးအဖြစ်များဆုံးမှာ အာရှနှင့် သမုဒ္ဒရာပိုင်းဒေသများတွင် ဖြစ်ပွားနေပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူမျိုးရေးမိုက်သော စိတ်ကြွဆေးနှင့် dextromethamphetamine တို့ကို Schedule II ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ္စည်းများအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်
Levomethamphetamine ကို အရောင်းကောင်တာ (OTC) ဆေးဝါးအဖြစ် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ရှူသွင်းမိသော နှာပိတ်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရန် ရနိုင်ပါသည်
[မှတ်ချက် 3] နိုင်ငံတကာတွင် စိတ်ကြွဆေး ထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ဖြန့်ဖြူးခြင်း၊ ရောင်းချခြင်းနှင့် လက်ဝယ်ပိုင်ဆိုင်ခြင်းတို့ကို နိုင်ငံအများအပြားတွင် ကန့်သတ် သို့မဟုတ် တားမြစ်ထားသည်
United Nations Convention on Psychotropic Substances စာချုပ်၏ အစီအစဉ် II တွင် နေရာချထားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
dextromethamphetamine သည် ပိုအစွမ်းထက်သောမူးယစ်ဆေးဖြစ်သော်လည်း၊ ဓာတုဗေဒရှေ့ပြေးဖြစ်နိုင်မှု၏ ဆက်စပ်မှုလွယ်ကူမှုနှင့် စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းကန့်သတ်ချက်များကြောင့် မျိုးနွယ်စုမက်သာဖက်တမင်းသည် တရားမဝင်ထုတ်လုပ်နိုင်မှုပိုများသည်
ပမာဏနည်းမှ အလယ်အလတ်ပမာဏတွင် စိတ်ကြွဆေးသည် မောပန်းနွမ်းနယ်နေသူများတွင် နိုးကြားမှု၊ အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် စွမ်းအင်ကို တိုးမြင့်စေကာ အစာစားချင်စိတ်ကို လျော့ကျစေကာ ကိုယ်အလေးချိန်ကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်သည်
အလွန်များသောဆေးများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ၊ အရိုးစုကြွက်သားများ ကျိုးပဲ့ခြင်း၊ တက်ခြင်းနှင့် ဦးနှောက်အတွင်း သွေးထွက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည်
နာတာရှည် သုံးစွဲမှု သည် ကြိုတင်မှန်းဆ၍ မရနိုင်သော နှင့် လျင်မြန်သော စိတ်အပြောင်းအလဲ များ၊ လှုံ့ဆော်ပေးသော စိတ်ရောဂါ (ဥပမာ၊ အကြောက်လွန်ခြင်း၊ အမြင်မှားခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း နှင့် လွဲမှားခြင်း) နှင့် ကြမ်းတမ်းသော အပြုအမူများကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
စိတ်အပန်းဖြေမှုဖြင့် စိတ်ကြွဆေး၏ စွမ်းအင်ကို မြှင့်တင်နိုင်စွမ်းရှိပြီး သုံးစွဲသူများသည် မူးယစ်ဆေးသောက်နေစဉ် ရက်အတော်ကြာ လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုတွင် အဆက်မပြတ် ပါဝင်နိုင်သည့် အတိုင်းအတာအထိ စိတ်ခံစားချက်ကို မြှင့်တင်ရန်နှင့် လိင်စိတ်ဆန္ဒကို တိုးလာစေကြောင်း အစီရင်ခံထားသည်
စိတ်ကြွဆေးသည် စွဲလမ်းမှု မြင့်မားသော တာဝန်ဝတ္တရား (ဆိုလိုသည်မှာ၊ ရေရှည် သို့မဟုတ် မြင့်မားသောဆေးများ သုံးစွဲခြင်းသည် အတင်းအကြပ် မူးယစ်ဆေးဝါး သုံးစွဲခြင်းသို့ ဦးတည်စေသည်) နှင့် မှီခိုမှု မြင့်မားခြင်း (ဆိုလိုသည်မှာ စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှု ရပ်ဆိုင်းသွားသောအခါ နုတ်ထွက်သည့် လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည့် အလားအလာ မြင့်မားသည်)
အပြင်းအထန်အသုံးပြုပြီးနောက် စိတ်ကြွဆေးပြားမှ နုတ်ထွက်ခြင်းသည် ပုံမှန်ငွေထုတ်သည့်ကာလထက် လပေါင်းများစွာ ဆက်လက်ရှိနေနိုင်သည့် စူးရှသော-ငွေထုတ်မှုလွန်ရောဂါကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
Methamphetamine သည် လူ့အလယ်အလတ်ရှိ dopaminergic neurons များအတွက် အာရုံကြောအဆိပ်ဖြစ်စေပါသည်
စိတ်ကြွဆေးသည် ပိုမိုဆက်စပ်မှုရှိသည်ကို ပြသထားပြီး ရလဒ်အနေဖြင့်၊ amphetamine ထက် serotonergic အာရုံကြောများဆီသို့ အဆိပ်သင့်မှု ပိုများသည်
[22][23] မက်သာဖက်တမင်း အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှုသည် ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် ဆိုးရွားသောပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်စေသည်၊ ဥပမာ- ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းအများအပြားရှိ မီးခိုးရောင်အမှုန်အမွှားပမာဏကို လျှော့ချခြင်းနှင့် ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ ခိုင်မာမှုဆိုင်ရာ အမှတ်အသားများတွင် ဆိုးရွားသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်စေသည်
Usage.ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် Desoxyn ဟူသော ကုန်သွယ်မှုအမည်အောက်တွင် စိတ်ကြွဆေးပြား ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်ကို ADHD နှင့် ကလေးများအတွက် အရွယ်ရောက်ပြီးသူနှင့် ကလေးများအတွက် အဝလွန်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် FDA မှ ခွင့်ပြုပေးထားသည်
[24][25] သို့သော် FDA သည် စိတ်ကြွဆေး၏ အကန့်အသတ်ရှိသော ကုထုံးအသုံးဝင်မှုရှိကြောင်းကိုလည်း ဖော်ပြသည်
၎င်း၏အသုံးပြုမှုနှင့်ဆက်စပ်သော မွေးရာပါအန္တရာယ်များကို ချိန်ဆသင့်သည်
စိတ်ကြွဆေးကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် narcolepsy နှင့် idiopathic hypersomnia အတွက် တံဆိပ်ခတ်ထားသည်
[26][27] အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်၊ စိတ်ကြွဆေး၏ levorotary ပုံစံကို အရောင်းဆိုင် (OTC) နှာခေါင်းပိတ်ခြင်းဆိုင်ရာ ထုတ်ကုန်အချို့တွင် ရရှိနိုင်ပါသည်
[မှတ်ချက် 3]စိတ်ကြွဆေးသည် အလွဲသုံးစားလုပ်ရန် အလားအလာမြင့်မားမှုနှင့် ဆက်စပ်နေသောကြောင့် မူးယစ်ဆေးဝါးကို ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ္စည်းများအက်ဥပဒေအောက်တွင် ထိန်းချုပ်ထားပြီး United States ရှိ Schedule II အောက်တွင် စာရင်းသွင်းထားသည်
[24] အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ဖြန့်ဝေထားသော မက်သာဖက်တမင်း ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်သည် အပန်းဖြေစရာ အလွဲသုံးစားမှုနှင့် စွဲလမ်းမှုတို့အတွက် တာဝန်ရှိမှုနှင့် စပ်လျဉ်းသည့် ဗူးခွံသတိပေးချက်ကို ထည့်သွင်းရန် လိုအပ်ပါသည်
ကိုယ်လည်းကိုလည်းကြည့်ပါ- ပါတီနှင့် ကစားခြင်းနှင့် စိတ်ကြွဆေး စီမံအုပ်ချုပ်မှု၏ အပန်းဖြေလမ်းကြောင်းများမက်သာဖက်တမင်းကို အစွမ်းထက်မြက်မြက်နှင့် လှုံ့ဆော်ပေးသည့်အပြင် ဆေးဝါးအရည်အသွေးများအဖြစ် ၎င်း၏အာနိသင်အတွက် အပန်းဖြေရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
စိတ်ကြွဆေးပြားဆိုင်ရာ National Geographic TV မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်အရ ပါတီနှင့် ကစားခြင်းဟု သိကြသည့် ယဉ်ကျေးမှု တစ်မျိုးသားလုံးသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှုနှင့် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှုတို့အပေါ် အခြေခံသည်
လိင်တူဆက်ဆံသူ အမျိုးသား စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲသူများ လုံးလုံးနီးပါးပါဝင်သည့် ဤယဉ်ကျေးမှုခွဲတွင် ပါဝင်သူများသည် များသောအားဖြင့် အင်တာနက်ချိန်းတွေ့သည့်ဆိုက်များမှတစ်ဆင့် တွေ့ဆုံကြပြီး လိင်ဆက်ဆံကြသည်
[28] ၎င်း၏ပြင်းထန်သောလှုံ့ဆော်မှုနှင့် aphrodisiac အာနိသင်များနှင့် သုက်လွှတ်ခြင်းအပေါ် ဟန့်တားသောအာနိသင်ကြောင့်၊ ထပ်ခါတလဲလဲအသုံးပြုခြင်းဖြင့် ဤလိင်ပိုင်းဆိုင်ရာထိတွေ့မှုများသည် တစ်ခါတစ်ရံတွင် အဆုံးတွင် ရက်အတော်ကြာ အဆက်မပြတ်ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်
[28] ဤပုံစံဖြင့် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲပြီးနောက် ပျက်ကျမှုသည် အလွန်ပြင်းထန်လေ့ရှိပြီး သိသိသာသာ အိပ်မပျော်ခြင်း (နေ့ခင်းဘက် အလွန်အကျွံ အိပ်ငိုက်ခြင်း) နှင့်အတူ ပျက်ကျမှုဖြစ်သည်
ပါတီနှင့် ယဉ်ကျေးမှုခွဲများ ကစားခြင်းကို ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် နယူးယောက်စီးတီးတို့ကဲ့သို့ အမေရိကန်မြို့ကြီးများတွင် ပျံ့နှံ့နေပါသည်
တားမြစ်ချက်များစိတ်ကြွဆေးကို မူးယစ်ဆေးဝါးသုံးစွဲမှု ရာဇဝင်၊ နှလုံးရောဂါ၊ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်စွာ တုန်လှုပ်ချောက်ချားမှု သို့မဟုတ် စိုးရိမ်ပူပန်မှု ရှိဖူးသူများ သို့မဟုတ် လက်ရှိ ကြုံတွေ့နေရသော သွေးလွှတ်ကြောရောဂါ၊ ရေတိမ်၊ သိုင်းရွိုက်ရောဂါ သို့မဟုတ် ပြင်းထန်သော သွေးတိုးရောဂါရှိသူများတွင် မက်သာဖက်တမင်းအား တားမြစ်ထားသည်
ယခင်က အခြားသော စိတ်ကြွဆေးများကို အာရုံမခံနိုင်သော တုံ့ပြန်မှုများကို ခံစားဖူးသူများ သို့မဟုတ် လက်ရှိ monoamine oxidase inhibitors များကို သောက်သုံးနေသူများသည် စိတ်ကြွဆေးကို မသောက်သင့်ကြောင်း FDA က ဖော်ပြသည်
FDA သည် စိတ်ကြွရောဂါ၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ အသည်း သို့မဟုတ် ကျောက်ကပ်ပြဿနာများ၊ စိတ်ကြွရူးသွပ်ခြင်း၊ စိတ်ရောဂါ၊ Raynaud ၏ဖြစ်စဉ်၊ တက်ခြင်း၊ သိုင်းရွိုက်ပြဿနာများ၊ tics သို့မဟုတ် Tourette syndrome ရောဂါရှိသူတို့အား စိတ်ကြွဆေးသောက်နေစဉ် ၎င်းတို့၏ရောဂါလက္ခဏာများကို စောင့်ကြည့်ရန်လည်း အကြံပေးထားသည်
ပုညှာကြီးထွားမှုအလားအလာကြောင့်၊ FDA သည် ကုသနေစဉ်အတွင်း ကြီးထွားလာသော ကလေးများနှင့် ဆယ်ကျော်သက်များ၏ အရပ်နှင့် ကိုယ်အလေးချိန်ကို စောင့်ကြည့်ရန် အကြံပြုထားသည်
ဆိုးကျိုးများ2010 ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် မူးယစ်ဆေးဝါးအန္တရာယ် ကျွမ်းကျင်သူများ၏ ထုတ်ပြန်ချက်များကို အခြေခံ၍ တရားမဝင်နှင့် တရားဝင် မူးယစ်ဆေးဝါး အမျိုးမျိုးကို အဆင့်သတ်မှတ်ခြင်း
စိတ်ကြွဆေးသည် လူ့အဖွဲ့အစည်းအတွက် စတုတ္ထမြောက် အထိခိုက်စေဆုံးအဖြစ် တွေ့ရှိရသည်
ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာစိတ်ကြွဆေး၏ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုများတွင် အစာစားချင်စိတ်မရှိခြင်း၊ အာရုံစူးစိုက်နိုင်ခြင်း၊ ရင်ဘတ်ကျယ်ခြင်း၊ အရေပြားနီမြန်းခြင်း၊ ချွေးအလွန်အကျွံထွက်ခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှုများလာခြင်း၊ ပါးစပ်ခြောက်ခြင်းနှင့် သွားများကြိတ်ခြင်း ("မက်သမ်ပါးစပ်")၊ ခေါင်းကိုက်ခြင်း၊ နှလုံးခုန်မမှန်ခြင်း (များသောအားဖြင့် နှလုံးခုန်မြန်ခြင်း သို့မဟုတ် နှေးကွေးသွားခြင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နိုင်ပါသည်
နှလုံးခုန်ခြင်း)၊ အသက်ရှုမြန်ခြင်း၊ သွေးတိုးခြင်း၊ သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ ကိုယ်ပူခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်း၊ ဝမ်းချုပ်ခြင်း၊ အမြင်မှုန်ဝါးခြင်း၊ မူးဝေခြင်း၊ အကြောဆွဲခြင်း၊ ထုံခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ အသားအရေ ခြောက်သွေ့ခြင်း၊ ဝက်ခြံနှင့် ဖျော့တော့သော အသွင်အပြင်
[24][31] ရေရှည် မက်ဆေးသုံးစွဲသူများသည် ၎င်းတို့၏ အရေပြားပေါ်တွင် အနာများ ရှိနိုင်သည်၊[32][33][34] ၎င်းတို့သည် ယားယံခြင်းကြောင့် ကုတ်ခြစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်[33] သို့မဟုတ် အင်းဆက်များသည် ၎င်းတို့၏ အရေပြားအောက်တွင် တွားသွားသည်ဟု ယုံကြည်ခြင်း၊[32] နှင့် ပျက်စီးမှုများ၊ အစားအသောက်နှင့် တစ်ကိုယ်ရေသန့်ရှင်းမှု ညံ့ဖျင်းမှုကြောင့် ပေါင်းစပ်ထားသည်
စိတ်ကြွဆေး အလွန်အကျွံသုံးစွဲမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ သေဆုံးမှု အများအပြားကို အစီရင်ခံထားသည်
[35][36]Meth ပါးစပ်ပင်မဆောင်းပါး: Meth ပါးစပ်စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲသူများနှင့် စွဲလမ်းသူများသည် မက်သာပါးစပ်ဟု အလွတ်သဘောသိကြသည့် အခြေအနေမှ စီမံအုပ်ချုပ်မှုလမ်းကြောင်းကို မခွဲခြားဘဲ ပုံမှန်မဟုတ်သော သွားများ လျင်မြန်စွာ ဆုံးရှုံးနိုင်သည်
မျိုချခြင်း၊ ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း သို့မဟုတ် ရှူရှိုက်ခြင်းထက် မူးယစ်ဆေးကို ထိုးသွင်းသည့် သုံးစွဲသူများတွင် ယေဘုယျအားဖြင့် အပြင်းထန်ဆုံးဖြစ်သည်
American Dental Association ၏ အဆိုအရ meth ပါးစပ်သည် xerostomia (ခံတွင်းခြောက်ခြင်း)၊ ခံတွင်းသန့်ရှင်းမှု ညံ့ဖျင်းသော ကာလကြာရှည်၊ ကယ်လိုရီမြင့်သော၊ ကာဗွန်နိတ်အဖျော်ယမကာများကို မကြာခဏ သောက်သုံးခြင်းနှင့် အိပ်စက်ခြင်းတို့ကို ဖြစ်ပေါ်စေသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် ဇီဝကမ္မဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုတို့ ပေါင်းစပ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်
(အံကြိတ်ခြင်းနှင့် ဆုပ်ထား)"
[37][38] ခံတွင်းခြောက်ခြင်းသည် ပြင်းထန်သော သွားပိုးစားခြင်းကို အထောက်အကူဖြစ်စေသည်ဟု မသိသည့် အခြားစိတ်ကြွဆေးများ၏ ဘုံဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် သုတေသီများက စိတ်ကြွဆေးနှင့် ဆက်နွှယ်သော သွားပိုးစားခြင်းသည် သုံးစွဲသူများ၏ အခြားရွေးချယ်မှုများကြောင့် ပိုများသည်ဟု သုတေသီများက အကြံပြုထားသည်
၎င်းတို့သည် လက်ရှိအသုံးပြုသူများအတွက် အဟန့်အတားအဖြစ် လက်ရှိအသုံးပြုသူများ၏ ပုံသေပုံစံကို ဖန်တီးရန်အတွက် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကို ပုံကြီးချဲ့ပြီး ပုံစံထုတ်ထားသည်ဟုဆိုသည်
လိင်ကတဆင့် ကူးစက်တယ်
မက်သာဖက်တမင်းသုံးစွဲမှုသည် HIV-positive နှင့် အမည်မသိ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး လက်တွဲဖော် နှစ်ခုလုံးတွင် အကာအကွယ်မဲ့ လိင်ဆက်ဆံမှု အကြိမ်ရေ ပိုများခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း တွေ့ရှိရပါသည်
ဤတွေ့ရှိချက်များအရ မက်သာဖက်တမင်းသုံးစွဲမှုနှင့် အကာအကွယ်မဲ့စအိုဝလိင်ဆက်ဆံခြင်းတို့သည် လိင်တူချစ်သူများနှင့် လိင်တူအမျိုးသားများကြားတွင် HIV ပိုးကူးစက်နိုင်ခြေကို မြင့်မားစေသည့် အပြုအမူများ ပူးတွဲဖြစ်ပေါ်နိုင်သည့် အန္တရာယ်ရှိကြောင်း တွေ့ရှိချက်များက အကြံပြုထားသည်
စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲခြင်းသည် လိင်နှစ်မျိုးစလုံးကို အသုံးပြုသူများအား လိင်အင်္ဂါအနာများနှင့် ပွန်းပဲ့ခြင်းများကို ဖြစ်စေနိုင်သည့်အပြင် အမျိုးသားများတွင်လည်း priapism ဖြစ်နိုင်ပါသည်
[24][40] စိတ်ကြွဆေးသည် bruxism မှတစ်ဆင့် ပါးစပ်အတွင်း အနာများနှင့် ပွန်းပဲ့ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်ပြီး လိင်မှတစ်ဆင့် ကူးစက်နိုင်ခြေကို တိုးစေသည်
[24][40]HIV ၏လိင်ဆက်ဆံမှုမှကူးစက်ခြင်းအပြင်၊ ဘုံအပ်တစ်ချောင်းပါသောအသုံးပြုသူများကြားတွင်လည်း ကူးစက်နိုင်သည်
စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲသူများကြား အပ်ခွဲဝေမှုအဆင့်သည် အခြားဆေးထိုးသူများနှင့် ဆင်တူသည်
စိတ်ကြွဆေး 200 မီလီဂရမ် သို့မဟုတ် ထို့ထက်ပိုသော ပမာဏများကို အသက်ဆုံးရှုံးစေသည်ဟု ယူဆပါသည်
စိတ်ဓာတ်စိတ်ကြွဆေးပြား၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှုများတွင် ပျော်ရွှင်ခြင်း၊ စိတ်ရှုပ်ခြင်း၊ စိတ်အပြောင်းအလဲများခြင်း၊ တက်ကြွခြင်း၊ နိုးကြားခြင်းနှင့် အာရုံစူးစိုက်မှု လျော့နည်းခြင်း၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် နိုးကြားလာခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်မှုရှိခြင်း၊ လူမှုပေါင်းသင်းဆက်ဆံနိုင်ခြင်း၊ စိတ်တိုခြင်း၊ ဂနာမငြိမ်ခြင်း၊ ကြီးကျယ်ခမ်းနားခြင်း နှင့် ထပ်တလဲလဲ အစွဲအလမ်းကြီးသော အပြုအမူများ ပါဝင်သည်
[31][43] စိတ်ကြွဆေးများနှင့် ဆက်စပ်သော စိတ်ကြွဆေးများ၏ ထူးခြားချက်မှာ ပန်းတိုင်သို့ ဦးတည်ခြင်းမရှိသော ထပ်တလဲလဲ ဆက်တိုက်လုပ်ဆောင်မှုဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေးသုံးခြင်းသည်လည်း စိုးရိမ်စိတ်၊ စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၊ အမ်ဖီတမင်း စိတ်ရောဂါ၊ မိမိကိုယ်ကို သတ်သေခြင်းနှင့် ကြမ်းတမ်းသောအပြုအမူများနှင့် ဆက်စပ်မှုမြင့်မားသည်
Methamphetamine သည် ဓာတ်ခွဲခန်းတိရစ္ဆာန်များနှင့် လူတို့ရှိ dopaminergic အာရုံကြောများကို တိုက်ရိုက်အဆိပ်ဖြစ်စေသည်
Excitotoxicity၊ oxidative stress၊ metabolic compromise၊ UPS ကမောက်ကမဖြစ်မှု၊ ပရိုတင်း nitration၊ endoplasmic reticulum stress၊ p53 expression နှင့် အခြားသော လုပ်ငန်းစဉ်များသည် ဤ neurotoxicity ကို ပံ့ပိုးပေးပါသည်
[50][51][52] ၎င်း၏ dopaminergic အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှုနှင့်အညီ၊ စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှုသည် ပါကင်ဆန်ရောဂါ ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်မားခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေသည်
၎င်း၏ dopaminergic အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှုအပြင်၊ ပမာဏမြင့်မားသော စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှုသည် serotonergic neurons များအတွက် အာရုံကြောအဆိပ်ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း သက်သေအထောက်အထားများ၏ ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
မြင့်မားသော အူတိုင်အပူချိန်သည် စိတ်ကြွဆေး၏ အာရုံကြောအဆိပ်သင့်သည့် အာနိသင်များ တိုးလာခြင်းနှင့် ဆက်စပ်နေကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်
မှီခိုသူများတွင် စိတ်ကြွဆေးပြားများ ထုတ်ယူခြင်းသည် ပုံမှန်ငွေထုတ်သည့်ကာလထက် လပေါင်းများစွာ ဆက်လက်တည်ရှိနေသည့် ပြင်းထန်သော ဆုတ်ခွာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
လူသား စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲသူများအပေါ် သံလိုက်ပဲ့တင်ရိုက်ခတ်မှု ပုံရိပ်ဖော်ခြင်းဆိုင်ရာ လေ့လာမှုများတွင် အာရုံကြောများ ယိုယွင်းခြင်း သို့မဟုတ် ဦးနှောက်ဖွဲ့စည်းပုံနှင့် လုပ်ငန်းဆောင်တာများတွင် ဆိုးရွားသော အာရုံကြောပလပ်စတစ်ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
အထူးသဖြင့်၊ စိတ်ကြွဆေးသည် အဖြူရောင်ပစ္စည်း၏ ပြင်းထန်မှုနှင့် လွန်ကဲမှုတို့ကို ဖြစ်စေသည်၊ hippocampi ၏ ကျုံ့သွားကြောင်း မှတ်သားရပြီး၊ အပန်းဖြေသည့် စိတ်ကြွဆေးပြား သုံးစွဲသူများတွင် cingulate cortex၊ limbic cortex နှင့် paralimbic cortex တို့တွင် မီးခိုးရောင်များ လျော့နည်းသွားပုံပေါ်သည်
ထို့အပြင်၊ အပန်းဖြေအသုံးပြုသူများတွင် N-acetylaspartate နှင့် creatine ပမာဏ လျှော့ချခြင်းနှင့် choline နှင့် myoinositol ပမာဏ မြင့်မားခြင်းကဲ့သို့သော အပန်းဖြေအသုံးပြုသူများတွင် ဇီဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ သမာဓိနှင့် ပေါင်းစပ်မှု၏ ဇီဝအမှတ်အသားအဆင့်တွင် ဆိုးရွားသောပြောင်းလဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း အထောက်အထားများက အကြံပြုထားသည်
စိတ်ကြွဆေးသည် TAAR1 ကို လူသား astrocytes တွင် အသက်သွင်းရန်နှင့် ရလဒ်အနေဖြင့် cAMP ကို ​​ထုတ်လုပ်ရန် ပြသထားသည်
astrocyte-ဒေသခံအဖြစ်သတ်မှတ်ထားသော TAAR1 ကို အသက်သွင်းခြင်းသည် စိတ်ကြွဆေးဖြင့် အမြှေးပါး-ချည်နှောင်ထားသော EAAT2 (SLC1A2) အဆင့်များကို လျော့ချပေးပြီး ဤဆဲလ်များတွင် လုပ်ဆောင်သည့် ယန္တရားတစ်ခုအနေဖြင့် လုပ်ဆောင်ပုံပေါ်သည်
စိတ်ကြွဆေးသည် မိုက်ခရိုမိုလာဆက်နွယ်မှုဖြင့် sigma receptor အမျိုးအစားခွဲများဖြစ်သည့် σ1 နှင့် σ2 နှစ်ခုလုံးကို ချိတ်ဆက်ပြီး အသက်ဝင်စေပါသည်
[49][55] Sigma receptor activation သည် hyperthermia၊ dopamine ပေါင်းစပ်ခြင်းနှင့် ထုတ်လွှတ်မှုကို တိုးမြှင့်ပေးခြင်း၊ microglial activation ကို လွှမ်းမိုးခြင်းနှင့် apoptotic အချက်ပြခြင်းများကို ပြုပြင်ခြင်းနှင့် ဓာတ်ပြုအောက်စီဂျင်မျိုးစိတ်များဖွဲ့စည်းခြင်းတို့ကို ပံ့ပိုးပေးခြင်းဖြင့် စိတ်ကြွဆေးပြား-ဖြစ်ပေါ်စေသော အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှုကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါသည်
နာတာရှည်မူးယစ်ဆေးသုံးစွဲမှုမှ လက်ရှိစွဲလမ်းမှုပုံစံများသည် ဦးနှောက်၏အချို့အစိတ်အပိုင်းများ အထူးသဖြင့် နျူကလိယပ်ဝင်နေသောနေရာများတွင် ပြောင်းလဲမှုများပါဝင်သည်
ဤပြောင်းလဲမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည့် အရေးကြီးဆုံး စာသားမှတ်တမ်းအချက်များ[မှတ်ချက် 4] များမှာ ΔFosB၊ cAMP တုံ့ပြန်မှုဒြပ်စင် binding protein (CREB) နှင့် nuclear factor kappa B (NFκB) တို့ဖြစ်သည်
[68] ΔFosB သည် မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်း၏ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်နေပါသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် nucleus accumbens အတွင်းရှိ D1-type medium spiny neurons တွင် ၎င်း၏ဖော်ပြမှုသည် လိုအပ်ပြီး လုံလောက်ပါသည်[မှတ်ချက် 5] [68][70] ΔFosB သည် လုံလောက်သောဖော်ပြမှုလွန်သွားသည်နှင့်၊ ၎င်းသည် ΔFosB ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုတွင် နောက်ထပ်တိုးလာခြင်းဖြင့် ပို၍ပို၍ပြင်းထန်လာကာ စွဲလမ်းမှုအခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
၎င်းသည် အရက်၊ cannabinoids၊ ကိုကင်း၊ methylphenidate၊ နီကိုတင်း၊ opioids၊ phencyclidine၊ propofol နှင့် အစားထိုးထားသော အမ်ဖီတမင်းများ အပါအဝင် အခြားသော စွဲလမ်းမှုများတွင် ဆက်စပ်နေပါသည်
[68][70][71][72][73]ΔJunD၊ စာသားမှတ်တမ်းအချက်တစ်ချက်နှင့် G9a၊ histone methyltransferase အင်ဇိုင်းနှစ်ခုစလုံးသည် nucleus accumbens တွင် ΔFosB ၏ induction ကို တိုက်ရိုက်ဆန့်ကျင်သည် (ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်း၏ထုတ်ဖော်ပြောဆိုမှုတွင် တိုးလာမှုကို ဆန့်ကျင်သည်)
[57][68][74] nucleus တွင် ΔJunD ကို လွန်ကဲစွာဖော်ပြခြင်းသည် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးများနှင့်အတူ ပျံ့နှံ့နေသော အာရုံကြောနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြောင်းလဲမှုများကို လုံးလုံးလျားလျား တားဆီးနိုင်သည် (ဆိုလိုသည်မှာ ΔFosB မှ ညှိနှိုင်းပေးသော အပြောင်းအလဲများ)
[68] ΔFosB သည် အရသာရှိသော အစားအစာ၊ လိင်နှင့် လေ့ကျင့်ခန်းကဲ့သို့သော သဘာဝဆုလာဘ်များအတွက် အပြုအမူဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်မှုများကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်
[68][71][75] သဘာဝဆုများနှင့် စွဲလမ်းစေသော မူးယစ်ဆေးနှစ်မျိုးလုံးသည် ΔFosB (ဆိုလိုသည်မှာ ၎င်းတို့သည် ဦးနှောက်ကို ပိုမိုထုတ်လုပ်စေသောကြောင့်)၊ ဤဆုလာဘ်များကို နာတာရှည်ရယူခြင်းသည် အလားတူ စွဲလမ်းမှုအခြေအနေကို ဖြစ်ပေါ်စေပါသည်
[68][71] ΔFosB သည် အမ်ဖီတမင်း စွဲလမ်းခြင်း နှင့် အမ်ဖက်တမင်း စွဲဆောင်သော လိင်စွဲလမ်းခြင်း နှစ်မျိုးလုံးတွင် ပါဝင်သော အထင်ရှားဆုံး အချက်ဖြစ်ပြီး၊ ၎င်းသည် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ လှုပ်ရှားမှု လွန်ကဲစွာ နှင့် အမ်ဖီတမင်း သုံးစွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် အတင်းအကြပ် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အပြုအမူများ ဖြစ်သည်
[မှတ်ချက် 6][71][76] ဤလိင်စွဲလမ်းမှု (ဆိုလိုသည်မှာ မူးယစ်ဆေးဝါး၊ -induced compulsive sex အပြုအမူများ) သည် amphetamine သို့မဟုတ် စိတ်ကြွဆေးများကဲ့သို့သော dopaminergic ဆေးဝါးများကို သောက်သုံးနေသည့် လူနာများတွင် ဖြစ်ပေါ်သည့် dopamine dysregulation syndrome နှင့် ဆက်စပ်နေသည်
Epigenetic အကြောင်းအချက်များမက်သာဖက်တမင်း စွဲလမ်းမှုသည် လူများစွာအတွက် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး စွဲလမ်းမှု၏ 61% သည် တစ်နှစ်အတွင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာပါသည်
စိတ်ကြွဆေးစွဲနေသူများ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဆယ်နှစ်တာကာလအတွင်း ဆက်လက်သုံးစွဲနေကြပြီး ကျန်တစ်ဝက်မှာ ကနဦးအသုံးပြုပြီးနောက် တစ်နှစ်မှ လေးနှစ်ခန့်တွင် စတင်သုံးစွဲမှု လျော့ကျသွားသည်
မကြာခဏ စွဲလမ်းမှု စွဲမြဲနေခြင်းက မျိုးရိုးဗီဇဖော်ပြမှုတွင် ကြာရှည်စွာ ပြောင်းလဲမှုများသည် ဦးနှောက်၏ သီးခြားနေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး စွဲလမ်းမှု phenotype ကို အရေးပါသော အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်
မကြာသေးမီက ဦးနှောက်အတွင်းရှိ မျိုးရိုးဗီဇဖော်ပြမှုတွင် ရေရှည်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးရာတွင် epigenetic ယန္တရားများအတွက် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
2015 [80] တွင် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်တစ်ခုသည် ကြွက်များတွင် နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးခြင်း နှင့် ပတ်သက်သည့် လေ့လာမှုများစွာကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည်
ventral tegmental area၊ nucleus accumbens နှင့် dorsal striatum၊ hippocampus နှင့် prefrontal cortex ကဲ့သို့သော နေရာများ အပါအဝင် ဦးနှောက်၏ ဆုလာဘ်လမ်းကြောင်းများတွင် Epigenetic ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးခြင်းသည် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ သီးခြား histone acetylations၊ deacetylations နှင့်methylations တို့ကို ဖြစ်စေသည်
ဦးနှောက်၏ သီးခြားဒေသများရှိ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တိကျသော DNA methylation ကိုလည်း လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်
အမျိုးမျိုးသော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးကြီးသော သီးခြားမျိုးဗီဇများ၏ စည်းမျဉ်းများကို နှိမ့်ချမှုများ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ဥပမာအားဖြင့်၊ နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှုသည် c-fos နှင့် C-C chemokine receptor 2 (ccr2) ဗီဇကို မြှင့်တင်ပေးသော histone 3 ၏ အနေအထား 4 တွင် lysine ၏ methylation ကို ဖြစ်စေပြီး nucleus accumbens (NAc) အတွင်းရှိ ထိုဗီဇများကို အသက်ဝင်စေသည်
c-fos သည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးကြီးကြောင်း လူသိများသည်
ccr2 ဗီဇသည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးပါသောကြောင့်၊ ဤဗီဇ၏ သန္ဓေပြောင်းခြင်းမှ စွဲလမ်းမှုကို ထိခိုက်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေးစွဲနေသော ကြွက်များတွင်၊ ဦးနှောက်ဆဲလ်များအတွင်းရှိ အာရုံကြောဆဲလ်များတွင် acetylation လျှော့ချခြင်းမှတစ်ဆင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများသည် glutamate receptors များ၏ စာသားမှတ်တမ်းကို လျှော့ချပေးသည်
Glutamate receptors များသည် အလွဲသုံးစားလုပ်ထားသော တရားမဝင်ဆေးဝါးများ၏ အားဖြည့်သက်ရောက်မှုများကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်
ကြွက်များထံ စိတ်ကြွဆေး ပေးဆောင်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ ဦးနှောက်အတွင်းရှိ DNA ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်၊ အထူးသဖြင့် နူကလိယပ်စ် နေရာဒေသတွင် ဖြစ်သည်
ထို DNA ပျက်စီးမှုများကို ပြုပြင်နေစဉ်အတွင်း၊ DNA ၏ methylation သို့မဟုတ် ပြုပြင်သည့်နေရာများရှိ acetylation သို့မဟုတ် methylation ၏ chromatin ပြောင်းလဲမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ဤပြောင်းလဲမှုများသည် စိတ်ကြွဆေးစွဲခြင်းတွင် တွေ့ရှိရသည့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေသော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများကို အထောက်အကူဖြစ်စေသော ခရိုမတင်ရှိ epigenetic အမာရွတ်များ ဖြစ်နိုင်သည်
Epigenetic အကြောင်းအချက်များမက်သာဖက်တမင်း စွဲလမ်းမှုသည် လူများစွာအတွက် ဆက်တိုက်ဖြစ်နေပြီး စွဲလမ်းမှု၏ 61% သည် တစ်နှစ်အတွင်း ပြန်လည်ဖြစ်ပွားလာပါသည်
စိတ်ကြွဆေးစွဲနေသူများ၏ ထက်ဝက်ခန့်သည် ဆယ်နှစ်တာကာလအတွင်း ဆက်လက်သုံးစွဲနေကြပြီး ကျန်တစ်ဝက်မှာ ကနဦးအသုံးပြုပြီးနောက် တစ်နှစ်မှ လေးနှစ်ခန့်တွင် စတင်သုံးစွဲမှု လျော့ကျသွားသည်
မကြာခဏ စွဲလမ်းမှု စွဲမြဲနေခြင်းက မျိုးရိုးဗီဇဖော်ပြမှုတွင် ကြာရှည်စွာ ပြောင်းလဲမှုများသည် ဦးနှောက်၏ သီးခြားနေရာများတွင် ဖြစ်ပွားနိုင်ပြီး စွဲလမ်းမှု phenotype ကို အရေးပါသော အထောက်အကူဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း အကြံပြုထားသည်
မကြာသေးမီက ဦးနှောက်အတွင်းရှိ မျိုးရိုးဗီဇဖော်ပြမှုတွင် ရေရှည်ပြောင်းလဲမှုများကို တွန်းအားပေးရာတွင် epigenetic ယန္တရားများအတွက် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
2015 [80] တွင် ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်တစ်ခုသည် ကြွက်များတွင် နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးခြင်း နှင့် ပတ်သက်သည့် လေ့လာမှုများစွာကို အကျဉ်းချုပ်ဖော်ပြခဲ့သည်
ventral tegmental area၊ nucleus accumbens နှင့် dorsal striatum၊ hippocampus နှင့် prefrontal cortex ကဲ့သို့သော နေရာများ အပါအဝင် ဦးနှောက်၏ ဆုလာဘ်လမ်းကြောင်းများတွင် Epigenetic ပြောင်းလဲမှုများကို တွေ့ရှိခဲ့သည်
နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးခြင်းသည် မျိုးဗီဇဆိုင်ရာ သီးခြား histone acetylations၊ deacetylations နှင့်methylations တို့ကို ဖြစ်စေသည်
ဦးနှောက်၏ သီးခြားဒေသများရှိ မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ တိကျသော DNA methylation ကိုလည်း လေ့လာတွေ့ရှိခဲ့သည်
အမျိုးမျိုးသော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများသည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးကြီးသော သီးခြားမျိုးဗီဇများ၏ စည်းမျဉ်းများကို နှိမ့်ချမှုများ သို့မဟုတ် စည်းမျဉ်းများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ဥပမာအားဖြင့်၊ နာတာရှည် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှုသည် c-fos နှင့် C-C chemokine receptor 2 (ccr2) ဗီဇကို မြှင့်တင်ပေးသော histone 3 ၏ အနေအထား 4 တွင် lysine ၏ methylation ကို ဖြစ်စေပြီး nucleus accumbens (NAc) အတွင်းရှိ ထိုဗီဇများကို အသက်ဝင်စေသည်
c-fos သည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးကြီးကြောင်း လူသိများသည်
ccr2 ဗီဇသည် စွဲလမ်းမှုတွင် အရေးပါသောကြောင့်၊ ဤဗီဇ၏ သန္ဓေပြောင်းခြင်းမှ စွဲလမ်းမှုကို ထိခိုက်စေသောကြောင့် ဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေးစွဲနေသော ကြွက်များတွင်၊ ဦးနှောက်ဆဲလ်များအတွင်းရှိ အာရုံကြောဆဲလ်များတွင် acetylation လျှော့ချခြင်းမှတစ်ဆင့် မျိုးရိုးဗီဇဆိုင်ရာ စည်းမျဉ်းများသည် glutamate receptors များ၏ စာသားမှတ်တမ်းကို လျှော့ချပေးသည်
Glutamate receptors များသည် အလွဲသုံးစားလုပ်ထားသော တရားမဝင်ဆေးဝါးများ၏ အားဖြည့်သက်ရောက်မှုများကို ထိန်းညှိရာတွင် အရေးကြီးသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ပါသည်
ကြွက်များထံ စိတ်ကြွဆေး ပေးဆောင်ခြင်းသည် ၎င်းတို့၏ ဦးနှောက်အတွင်းရှိ DNA ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေသည်၊ အထူးသဖြင့် နူကလိယပ်စ် နေရာဒေသတွင် ဖြစ်သည်
ထို DNA ပျက်စီးမှုများကို ပြုပြင်နေစဉ်အတွင်း၊ DNA ၏ methylation သို့မဟုတ် ပြုပြင်သည့်နေရာများရှိ acetylation သို့မဟုတ် methylation ၏ chromatin ပြောင်းလဲမှုများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နိုင်သည်
ဤပြောင်းလဲမှုများသည် စိတ်ကြွဆေးစွဲခြင်းတွင် တွေ့ရှိရသည့် ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်နေသော မျိုးရိုးဗီဇပြောင်းလဲမှုများကို အထောက်အကူဖြစ်စေသော ခရိုမတင်ရှိ epigenetic အမာရွတ်များ ဖြစ်နိုင်သည်
ကုသမှုနှင့်စီမံခန့်ခွဲမှုနောက်ထပ်အချက်အလက်များ- စွဲလမ်းမှု§ သုတေသနစိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စွက်ဖက်မှု 12 ခုပါဝင်သည့် စမ်းသပ်မှု 50 ခုကို စနစ်တကျ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် 2018 ခုနှစ် ကွန်ရက် မက်တာ-ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတွင် အမ်ဖီတမင်း၊ စိတ်ကြွဆေး သို့မဟုတ် ကိုကင်းစွဲလမ်းမှုအတွက် ပေါင်းစပ်ကုထုံးသည် အရေးပေါ်အခြေအနေစီမံခန့်ခွဲမှုနှင့် ရပ်ရွာအားဖြည့်မှုနည်းလမ်းနှစ်ခုစလုံးဖြင့် အမြင့်ဆုံးထိရောက်မှု (ဆိုလိုသည်မှာ ရှောင်ကြဉ်မှုနှုန်း) နှင့် လက်ခံနိုင်မှုရှိကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည် ( ဆိုလိုသည်မှာ ကျောင်းထွက်နှုန်း အနည်းဆုံး)
[87] ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတွင် ဆန်းစစ်ထားသော အခြားသော ကုသမှုပုံစံများတွင် အရေးပေါ်စီမံခန့်ခွဲမှု သို့မဟုတ် ရပ်ရွာအားဖြည့်ချဉ်းကပ်မှုဖြင့် monotherapy၊ သိမြင်မှုဆိုင်ရာ အပြုအမူဆိုင်ရာ ကုထုံး၊ 12 အဆင့်အစီအစဉ်များ၊ ဆက်နွှယ်မှုမရှိသော ဆုငွေအခြေခံကုထုံးများ၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကုထုံးများနှင့် ၎င်းတို့ပါဝင်သော အခြားပေါင်းစပ်ကုထုံးများ ပါဝင်သည်
[87]2019 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ၊ စိတ်ကြွဆေးစွဲခြင်းအတွက် ထိရောက်သော ဆေးဝါးကုထုံး မရှိပါ
[88][89][90] 2019 ခုနှစ်မှ စနစ်တကျ ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းနှင့် မက်တာဖီတမင်း ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှုတစ်ခုသည် RCTs များတွင် အသုံးပြုသည့် မတူညီသော ဆေးကုထုံး 17 ခု၏ ထိရောက်မှုကို အကဲဖြတ်ခဲ့သည်၊[89] ၎င်းတွင် methylphenidate သည် အမ်ဖက်တမင်း သို့မဟုတ် စိတ်ကြွဆေးကို ကိုယ်တိုင်စီမံခန့်ခွဲခြင်းကို လျှော့ချနိုင်သည်ဟု ခွန်အားနည်းပါးသော အထောက်အထားများကိုသာ တွေ့ရှိခဲ့သည်
[89] RCTs တွင်အသုံးပြုသည့် အခြားဆေးဝါးအများစုအတွက် အကျိုးမရှိသည့် အထောက်အထားနည်းပါးသော စိတ်ဓာတ်ကျဆေးများ (bupropion၊ mirtazapine၊ sertraline)၊ စိတ်ကျဆေး (aripiprazole)၊ anticonvulsants (topiramate၊ baclofen၊ gabapentin)၊ naltrexone၊ varenicline၊ ၊ citicoline၊ ondansetron၊ prometa၊ riluzole၊ atomoxetine၊ dextroamphetamine နှင့် modafinil
မှီခိုခြင်းနှင့် ဆုတ်ခွာခြင်း
စိတ်ကြွဆေးကို ပုံမှန်အသုံးပြုခြင်းဖြင့် သည်းခံနိုင်မှု တိုးတက်လာမည်ဟု မျှော်လင့်ရပြီး၊ အပန်းဖြေရာတွင် အသုံးပြုသည့်အခါ၊ ဤသည်းခံနိုင်စွမ်းသည် လျင်မြန်စွာ တိုးတက်လာသည်
[91][92] မှီခိုအသုံးပြုသူများတွင်၊ နုတ်ထွက်ခြင်းလက္ခဏာများသည် ဆေးဝါးခံနိုင်ရည်အဆင့်နှင့် အပြုသဘောဆက်စပ်နေပါသည်
စိတ်ကြွဆေး ထုတ်ယူခြင်းမှ စိတ်ကျရောဂါသည် ကြာရှည်ပြီး ကိုကင်း ထုတ်ယူခြင်းထက် ပိုမိုပြင်းထန်သည်
လက်ရှိ Cochrane ၏ မူးယစ်ဆေးဝါး မှီခိုအားထားမှုနှင့် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲသူများ ဆုတ်ခွာခြင်းဆိုင်ရာ ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်အရ "နာတာရှည် ပြင်းထန်သော သုံးစွဲသူများ [မက်သာဖက်တမင်း] သုံးစွဲမှုကို ရုတ်တရက် ရပ်ဆိုင်းလိုက်သောအခါ၊ အများအပြားသည် ၎င်းတို့၏ နောက်ဆုံးဆေးထိုးပြီးနောက် 24 နာရီအတွင်း ဖြစ်ပွားသည့် အချိန်အကန့်အသတ်ရှိသော ဆုတ်ခွာရောဂါလက္ခဏာကို တိုင်ကြားကြသည်"
နာတာရှည်၊ ဆေးထိုးသုံးစွဲသူများတွင် ငွေထုတ်ခြင်းဆိုင်ရာ လက္ခဏာများသည် မကြာခဏ ဖြစ်ပွားလေ့ရှိပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားမှု၏ 87.6% အထိ ဖြစ်ပွားကာ ပထမပတ်အတွင်း မှတ်သားထားသည့် "ပျက်ကျမှု" အဆင့်ဖြင့် သုံးပတ်မှ လေးပတ်ကြာ ဆက်လက်တည်ရှိနေပါသည်
မက်သာဖက်တမင်း ဆုတ်ခွာခြင်း လက္ခဏာများတွင် စိုးရိမ်သောက၊ မူးယစ်ဆေးတပ်မက်မှု၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်မှု၊ အစာစားချင်စိတ် တိုးလာခြင်း၊ လှုပ်ရှားမှုများလာခြင်း သို့မဟုတ် လှုပ်ရှားမှု လျော့ကျခြင်း၊ လှုံ့ဆော်မှုမရှိခြင်း၊ အိပ်မပျော်ခြင်း သို့မဟုတ် အိပ်ငိုက်ခြင်း နှင့် ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း အိပ်မက်များ သို့မဟုတ် တောက်ပသော အိပ်မက်များ ပါဝင်သည်
မိခင်၏သွေးလမ်းကြောင်းတွင်ပါရှိသော မက်သာဖက်တမင်းသည် အချင်းမှတဆင့် သန္ဓေသားဆီသို့ ရောက်သွားနိုင်ပြီး မိခင်နို့ထဲသို့ လျှို့ဝှက်စွာ ထုတ်ပေးနိုင်သည်
မက်သာဖက်တမင်း အလွဲသုံးစားလုပ်သော မိခင်များမှ မွေးဖွားလာသော ကလေးငယ်များသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော အိပ်စက်မှုပုံစံများ၊ အစာကျွေးမှု ညံ့ဖျင်းခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်းနှင့် hypertonia များပါဝင်သော မွေးကင်းစကလေးများ၏ ရောဂါလက္ခဏာစုကို ကြုံတွေ့ရနိုင်သည်
ဤနုတ်ထွက်ခြင်းရောဂါသည် အတော်လေးပျော့ပြီး ရောဂါဖြစ်ပွားမှု၏ 4% ခန့်တွင် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုသာလိုအပ်သည်
မွေးကင်းစကလေးအခြားမူးယစ်ဆေးဝါးများနှင့်မတူဘဲ၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်စဉ် စိတ်ကြွဆေးများနှင့် ထိတွေ့မှုရှိသော ကလေးငယ်များသည် ရုပ်သိမ်းသည့်လက္ခဏာများ မပြပါ
ယင်းအစား ကလေးများသည် ကျောင်းနေအရွယ်ရောက်သောအခါ သိမြင်မှုနှင့် အပြုအမူဆိုင်ရာ ပြဿနာများ စတင်ပေါ်ပေါက်လာပါသည်
[95]ကလေး ၃၃၀ ၏ အလားအလာရှိသော လေ့လာမှုတစ်ခုက အသက် 3 နှစ်တွင် စိတ်ကြွဆေးနှင့် ထိတွေ့မှုရှိသော ကလေးများသည် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်း တိုးမြင့်လာသည့်အပြင် စိုးရိမ်စိတ်နှင့် စိတ်ဓာတ်ကျခြင်း၏ လက္ခဏာများ ပိုများလာကြောင်း ပြသခဲ့သည်
နှင့် အသက် 5 နှစ်တွင် ကလေးများသည် ပြင်ပသို့ထုတ်ခြင်း နှင့် အာရုံစူးစိုက်မှု အားနည်းခြင်း သွေးလွန်ကဲမှု ပုံမမှန်မှု နှုန်း မြင့်မားကြောင်း ပြသခဲ့သည်
Aimo Koivunen ကိုလည်းကြည့်ပါ
စိတ်ကြွဆေး အလွန်အကျွံသောက်ခြင်းသည် ရောဂါလက္ခဏာ အမျိုးမျိုးကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
[3][24] စိတ်ကြွဆေး အလွန်အကျွံသောက်ခြင်းသည် ပုံမှန်မဟုတ်သော နှလုံးခုန်နှုန်း၊ စိတ်ရှုပ်ထွေးခြင်း၊ ဆီးသွားရခက်ခဲခြင်းနှင့်သို့မဟုတ် နာကျင်ခြင်း၊ သွေးပေါင်ကျခြင်း၊ ခန္ဓာကိုယ်အပူချိန် မြင့်မားခြင်း၊ တက်ကြွလွန်ကဲခြင်းနှင့်သို့မဟုတ် တုံ့ပြန်မှုလွန်ကဲခြင်း၊ ကြွက်သားကိုက်ခဲခြင်း၊ ပြင်းထန်သော စိတ်လှုပ်ရှားမှု အသက်ရှုမြန်ခြင်း၊ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ ဆီးတုံ့ဆိုင်းခြင်းနှင့် ဆီးမသွားနိုင်ခြင်းတို့ကြောင့်ဖြစ်သည်
[3][31] အလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းသည် adrenergic မုန်တိုင်း၊ စိတ်ကြွဆေးပြား စိတ်ကျရောဂါ၊ ဆီးအထွက်နှုန်း သိသိသာသာ လျော့ကျခြင်း သို့မဟုတ် မရှိခြင်း၊ နှလုံးတုန်လှုပ်ခြင်း၊ ဦးနှောက်အတွင်း သွေးယိုစီးခြင်း၊ သွေးလည်ပတ်မှု ကျဆင်းခြင်း၊ hyperpyrexia (ဆိုလိုသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ် အပူချိန် မြင့်မားခြင်း)၊ အဆုတ်သွေးတိုးရောဂါ၊ ကျောက်ကပ်ဆိုင်ရာ လျင်မြန်သော လက္ခဏာများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်
ကြွက်သားများပြိုကွဲခြင်း၊ serotonin syndrome နှင့် stereotypy ("tweaking")
[အရင်းအမြစ်များ 1] စိတ်ကြွဆေးအလွန်အကျွံသုံးစွဲခြင်းသည် dopaminergic နှင့် serotonergic neurotoxicity တို့ကြောင့် ဦးနှောက်ထိခိုက်မှုဖြစ်နိုင်ချေရှိသည်
[100][23] စိတ်ကြွဆေးအဆိပ်သင့်မှုကြောင့် သေဆုံးရခြင်းသည် ပုံမှန်အားဖြင့် တက်ခြင်းနှင့် သတိမေ့မြောခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
စိတ္တပင်မကဏ္ဍ- စိတ်ကြွစိတ်ရောဂါ § အစားထိုး အမ်ဖီတမင်းစိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲခြင်းသည် လက္ခဏာအမျိုးမျိုး (ဥပမာ၊ အကြောက်လွန်ရောဂါ၊ အမြင်မှားခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်းနှင့် လွဲမှားခြင်း) ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်
[3][101] အမ်ဖီတမင်း၊ ဒက်စ်ထရိုမ်ဖီတမင်းနှင့် စိတ်ကြွဆေးသုံးစွဲမှု-စွဲဆောင်သော စိတ်ရောဂါအတွက် ကုသမှုဆိုင်ရာ Cochrane ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှု ပြန်လည်သုံးသပ်ချက်တွင် သုံးစွဲသူများ၏ 5-15% ခန့်သည် လုံးဝပြန်လည်ကောင်းမွန်ရန် ပျက်ကွက်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
[101][102] တူညီသောပြန်လည်ဆန်းစစ်ချက်တွင် အနည်းဆုံး စမ်းသပ်မှုတစ်ခုအပေါ် အခြေခံ၍ စိတ်ကျရောဂါပျောက်ဆေးများသည် စူးရှသော အမ်ဖီတမင်းစိတ်ရောဂါ၏ လက္ခဏာများကို ထိရောက်စွာဖြေရှင်းနိုင်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုသည်
[101] အမ်ဖီတမင်း စိတ်ရောဂါသည် ကုသရေး- အရေးပေါ် ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးအဖြစ် ရံဖန်ရံခါ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်သည်
အရေးပေါ်ကုသမှုပြင်းထန်သော စိတ်ကြွဆေးမူးယစ်ခြင်းကို ရောဂါလက္ခဏာများကို ကုသခြင်းဖြင့် ကြီးကြီးမားမား စီမံခန့်ခွဲနိုင်ပြီး ကုသမှုများတွင် အစပိုင်းတွင် မီးသွေးအား သွင်းပေးခြင်းနှင့် စိတ်ဖြေလျှော့ပေးခြင်းတို့ ပါဝင်နိုင်သည်
မက်သာဖက်တမင်းမူးယစ်ဆေး၏ အသုံးဝင်ပုံကို ဆုံးဖြတ်ရန် မက်သာဖက်တမင်းမူးယစ်ခြင်းကိစ္စများတွင် သွေးပြန်ကြောစစ်ခြင်း သို့မဟုတ် အစာအိမ်တွင်းရေစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ လုံလောက်သောအထောက်အထားမရှိပါ
အတင်းအကြပ် အက်ဆစ်ဆီးစစ် (ဥပမာ၊ ဗီတာမင် C ပါသော) သည် စိတ်ကြွဆေးများ စွန့်ထုတ်မှုကို တိုးစေသော်လည်း ၎င်းသည် အက်ဆစ်ဓာတ်ကို ပိုမိုဆိုးရွားစေခြင်း၊ သို့မဟုတ် တက်ခြင်း သို့မဟုတ် rhabdomyolysis ဖြစ်စေနိုင်သောကြောင့် မထောက်ခံပါ
သွေးတိုးရောဂါသည် သွေးကြောတွင်း သွေးယိုခြင်း (ဆိုလိုသည်မှာ ဦးနှောက်အတွင်း သွေးယိုစီးခြင်း) ဖြစ်နိုင်ချေရှိပြီး ပြင်းထန်ပါက ပုံမှန်အားဖြင့် အကြောသွင်း phentolamine သို့မဟုတ် nitroprusside ဖြင့် ကုသပါသည်
benzodiazepine နှင့် ငြိမ်သက်သော ပတ်ဝန်းကျင်ကို ပံ့ပိုးပေးသော လုံလောက်သော စိတ်ငြိမ်ဆေး သောက်သုံးပြီးနောက် သွေးပေါင်ချိန် တဖြည်းဖြည်း ကျဆင်းသွားတတ်သည်
haloperidol ကဲ့သို့သော စိတ်ကျဆေးများသည် စိတ်လှုပ်ရှားမှုနှင့် စိတ်ကျရောဂါကို ကုသရာတွင် အသုံးဝင်ပါသည်
[104][105] lipophilic ဂုဏ်သတ္တိများနှင့် metoprolol နှင့် labetalol ကဲ့သို့သော CNS ထိုးဖောက်မှုရှိသော beta blockers များသည် CNS နှင့် နှလုံးသွေးကြောဆိုင်ရာအဆိပ်သင့်မှုကို ကုသရန်အတွက် အသုံးဝင်ပါသည်
ရောစပ်ထားသော အယ်လ်ဖာ-နှင့် ဘီတာ-ဘလောက်ကာ ဘီတာလိုလ်သည် မက်သာဖက်တမင်းကြောင့်ဖြစ်စေသော ပေါင်းစပ် tachycardia နှင့် သွေးတိုးရောဂါတို့ကို ကုသရန်အတွက် အထူးသဖြင့် အသုံးဝင်သည်
စိတ်ကြွဆေး အဆိပ်သင့်မှုကို ကုသရန်အတွက် beta-blockers များအသုံးပြုခြင်းဖြင့် "ဆန့်ကျင်ဘက်အယ်လ်ဖာလှုံ့ဆော်မှု" ၏ဖြစ်စဉ်ကို အစီရင်ခံမထားပါ
အပြန်အလှန်တုံ့ပြန်မှုများစိတ်ကြွဆေးကို အသည်းအင်ဇိုင်း CYP2D6 ဖြင့် ဇီဝြဖစ်ပျက်စေသည်၊ ထို့ကြောင့် CYP2D6 inhibitors သည် စိတ်ကြွဆေး၏ သက်တမ်းတစ်ဝက်ကို သက်တမ်းတိုးစေသည်
MAOI နှင့် စိတ်ကြွဆေးနှစ်မျိုးလုံးသည် ပလာစမာ catecholamines များတိုးလာသောကြောင့် စိတ်ကြွဆေးသည် monoamine oxidase inhibitors (MAOIs) နှင့်လည်း ဓာတ်ပြုပါသည်
ထို့ကြောင့်၊ နှစ်ခုလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်အသုံးပြုခြင်းသည် အန္တရာယ်ရှိသည်
[24] စိတ်ကြွဆေးများသည် စိတ်ကျဆေးများနှင့် စိတ်ကျဆေးများ၏ အာနိသင်ကို လျော့ကျစေပြီး စိတ်ကျဆေးများနှင့် အခြားသော စိတ်ကြွဆေးများ၏ အာနိသင်ကိုလည်း တိုးစေနိုင်သည်
စိတ်ကြွဆေးသည် နှလုံးသွေးကြောစနစ်နှင့် မှတ်ဉာဏ်အပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသောကြောင့် သွေးတိုးရောဂါနှင့် စိတ်ကျဆေးများ၏ အာနိသင်များကို တုံ့ပြန်နိုင်သည်
[24] အစာအိမ်နှင့် အူလမ်းကြောင်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများနှင့် ဆီး၏ pH သည် စိတ်ကြွဆေး၏ စုပ်ယူမှုနှင့် စွန့်ထုတ်မှုကို အကျိုးသက်ရောက်စေသည်
အထူးသဖြင့်၊ အက်ဆစ်ဓာတ်များသည် စိတ်ကြွဆေးများ စုပ်ယူမှုကို လျော့နည်းစေပြီး အယ်လ်ကာလီဓာတ်များသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်နေချိန်တွင် ဆီးသွားခြင်းကို တိုးစေသည်
pH ၏ စုပ်ယူမှုအပေါ် သက်ရောက်မှုရှိသောကြောင့် အစာအိမ်အက်ဆစ်ကို လျှော့ချပေးသော ပရိုတွန်ပန့်တားတားဆေးများသည် စိတ်ကြွဆေးနှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်သည်ဟု လူသိများသည်
ဆေးဝါးဒိုင်းနမစ်စိတ်ကြွဆေးကို ဦးနှောက် catecholamine စနစ်များကို ထိန်းညှိပေးသည့် G protein-coupled receptor (GPCR) ၏ ခြေရာခံ အamine-ဆက်စပ်သော receptor 1 (TAAR1) ၏ အစွမ်းထက်သော အပြည့်အဝ agonist အဖြစ် ဖော်ထုတ်တွေ့ရှိခဲ့သည်
TAAR1 ကို အသက်သွင်းခြင်းသည် cyclic adenosine monophosphate (cAMP) ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးစေပြီး dopamine transporter (DAT)၊ norepinephrine transporter (NET) နှင့် serotonin transporter (SERT) ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလမ်းကြောင်းကို လုံးဝ ဟန့်တားခြင်း သို့မဟုတ် ပြောင်းပြန်ဖြစ်စေသည်
စိတ်ကြွဆေးသည် TAAR1 နှင့် ချိတ်ဆက်သောအခါ၊ ၎င်းသည် ပရိုတင်း kinase A (PKA) နှင့် ပရိုတိန်း kinase C (PKC) အချက်ပြခြင်းမှတစ်ဆင့် သယ်ယူပို့ဆောင်သူ phosphorylation ကို အစပျိုးစေပြီး၊ နောက်ဆုံးတွင် monoamine transporter များ၏ internalization သို့မဟုတ် reverse function ကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
[108][111] Methamphetamine သည် Ca2+calmodulin-dependent protein kinase (CAMK)-မှီခိုအချက်ပြလမ်းကြောင်းမှတစ်ဆင့် DAT phosphorylation နှင့်ဆက်စပ်နေသည့် ဆဲလ်အတွင်းကယ်လ်စီယမ်ကိုတိုးမြင့်စေသည်ဟု လူသိများပြီး dopamine efflux ကိုထုတ်လုပ်သည်
TAAR1 သည် G ပရိုတိန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အတွင်းပိုင်း-ပြုပြင်သည့် ပိုတက်စီယမ်ချန်နယ်များကို တိုက်ရိုက်အသက်သွင်းခြင်းဖြင့် အာရုံကြောများ၏ ပစ်ခတ်မှုနှုန်းကို လျှော့ချရန် ပြသထားသည်
TAAR1 သည် astrocytes တွင် စိတ်ကြွဆေးဖြင့် အသက်သွင်းခြင်းသည် glutamate transporter အမျိုးအစားဖြစ်သည့် EAAT2 ၏ အမြှေးပါးအသုံးအနှုန်းနှင့် လုပ်ဆောင်ချက်များကို အနုတ်လက္ခဏာဆောင်သော ပြုပြင်မွမ်းမံပုံပေါ်သည်
ပလာစမာအမြှေးပါးရှိ monoamine သယ်ယူပို့ဆောင်သူများအပေါ် ၎င်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုအပြင်၊ စိတ်ကြွဆေးသည် VMAT2 ကို ဟန့်တားခြင်းဖြင့် synaptic vesicle လုပ်ဆောင်ချက်ကို ဟန့်တားပေးသည်၊ ၎င်းသည် သားအိမ်အတွင်း monoamine စုပ်ယူမှုကို ဟန့်တားကာ ၎င်းတို့၏ထုတ်လွှတ်မှုကို အားပေးသည်
၎င်းသည် ပေါင်းစပ်အမြှေးပါးများမှ monoamines များကို presynaptic neuron ၏ cytosol (intracellular fluid) သို့ စီးဆင်းစေပြီး phosphorylated transporters များမှ synaptic cleft သို့ ၎င်းတို့၏နောက်ဆက်တွဲထုတ်လွှတ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
စိတ်ကြွဆေးပြားများကို တားစီးနိုင်သည်ဟု သိရှိထားသည့် အခြားသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ပစ္စည်းများမှာ SLC22A3 နှင့် SLC22A5 ဖြစ်သည်
SLC22A3 သည် astrocytes တွင်ပါရှိသော extraneuronal monoamine သယ်ယူပို့သူဖြစ်ပြီး SLC22A5 သည် ဆက်စပ်မှုမြင့်မားသော carnitine transporter ဖြစ်သည်
[109][120]Methamphetamine သည် σ1 ထက် σ2 ထက် ပိုမိုရင်းနှီးမှုရှိသော အယ်လ်ဖာ-၂ adrenergic receptors နှင့် sigma receptors များ၏ agonist တစ်ခုဖြစ်ပြီး monoamine oxidase A (MAO-A) နှင့် monoamine oxidase B (MAO-B) တို့ကို ဟန့်တားသည်
[49][109] [55] စိတ်ကြွဆေးဖြင့် Sigma receptor activation သည် ၎င်း၏ဗဟိုအာရုံကြောစနစ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အာနိသင်များကို လွယ်ကူချောမွေ့စေပြီး ဦးနှောက်အတွင်း အာရုံကြောအဆိပ်သင့်မှုကို မြှင့်တင်ပေးနိုင်ပါသည်
Dextromethamphetamine သည် ပိုမိုအားကောင်းသည့် စိတ်လှုံ့ဆော်ပေးသည့်ဆေးဖြစ်သော်လည်း levomethamphetamine သည် ပြင်းထန်သော အနားသတ်အာနိသင်များ၊ သက်တမ်းတစ်ဝက်နှင့် စွဲလမ်းသူများကြားတွင် ပိုကြာရှည်စွာ ခံစားရနိုင်သော အာနိသင်များရှိသည်
[121][122][123] မြင့်မားသောဆေးပမာဏတွင်၊ စိတ်ကြွဆေး၏ enantiomers နှစ်ခုလုံးသည် အလားတူ stereotypy နှင့် methamphetamine psychosis ကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည်၊[122] သို့သော် levomethamphetamine သည် တိုတောင်းသော စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ သက်ရောက်မှုရှိသည်
Pharmacokineticsစိတ်ကြွဆေး၏ ဇီဝရရှိနိုင်မှုမှာ 67% ပါးစပ်၊ 79% အတွင်းပိုင်း၊ ရှူသွင်းခြင်း (ဆေးလိပ်သောက်ခြင်း) မှ 67% မှ 90% နှင့် သွေးကြောသွင်းခြင်း 100% တို့ဖြစ်သည်
ပါးစပ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်ပြီးနောက်၊ စိတ်ကြွဆေးသည် စားသုံးပြီးနောက် 3.13-6.3 နာရီအတွင်း ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် ပလာစမာ စိတ်ကြွဆေးပါဝင်မှု အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိသွားသဖြင့် စိတ်ကြွဆေးသည် သွေးကြောထဲသို့ ကောင်းစွာ စုပ်ယူသွားပါသည်
[124] မက်သာဖက်တမင်းကို ရှူရှိုက်ပြီး ဝမ်းတွင်းသွင်းပြီးနောက် ကောင်းစွာစုပ်ယူနိုင်သည်
စိတ်ကြွဆေး၏ မြင့်မားသော lipophilicity ကြောင့်၊ ၎င်းသည် အခြားစိတ်ကြွဆေးများထက် လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားနိုင်ပြီး၊ ၎င်းသည် monoamine oxidase ဖြင့် ပျက်စီးမှုကို ပိုမိုခံနိုင်ရည်ရှိသည်
အမ်ဖီတမင်း ဇီဝဖြစ်စဉ်သည် ၁၀ နာရီမှ ၂၄ နာရီအတွင်း အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေးကို ကျောက်ကပ်မှ စွန့်ထုတ်သည်
ပါးစပ်ဖြင့်သောက်သောအခါ ဆေးပမာဏ၏ 30-54% ကို စိတ်ကြွဆေးအဖြစ် ဆီးတွင် စွန့်ထုတ်ပြီး 10-23% ကို အမ်ဖီတမင်းအဖြစ် ထုတ်ပေးပါသည်
[124] IV ထိုးပြီးနောက်တွင် 45% ခန့်ကို စိတ်ကြွဆေးအဖြစ် စွန့်ထုတ်ပြီး 7% ကို အမ်ဖီတမင်းအဖြစ် ထုတ်ပေးသည်
စိတ်ကြွဆေး၏ သက်တမ်းတစ်ဝက်ကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် ၅ နာရီမှ ၃၀ နာရီအထိ ကွဲပြားသော်လည်း လေ့လာမှုအများစုတွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီအထိဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေး၏ သက်တမ်းတစ်ဝက်ကို ဖယ်ရှားခြင်းသည် စီမံအုပ်ချုပ်မှု လမ်းကြောင်းအရ မကွဲပြားသော်လည်း သိသိသာသာ တစ်ဦးချင်း ကွဲပြားမှုအပေါ် မူတည်ပါသည်
CYP2D6၊ dopamine β-hydroxylase၊ flavin-containing monooxygenase 3၊ butyrate-CoA ligase နှင့် glycine N-acyltransferase တို့သည် စိတ်ကြွဆေး သို့မဟုတ် ၎င်း၏ ဇီဝဖြစ်စဉ်များကို လူတို့၌ ဇီဝဖြစ်စဉ်ဖြစ်စေရန် လူသိများသော အင်ဇိုင်းများဖြစ်သည်
[124] အခြားအသေးစား ဇီဝဖြစ်စဉ်များတွင်- 4-hydroxyamphetamine၊ 4-hydroxynorephedrine၊ 4-hydroxyphenylacetone၊ benzoic acid၊ hippuric acid၊ norephedrine နှင့် phenylacetone၊ amphetamine ၏ ဇီဝဖြစ်စဉ်များ
[8][124][125] ဤဇီဝဖြစ်စဉ်များထဲတွင်၊ တက်ကြွသော sympathomimetics များမှာ amphetamine၊ 4-hydroxyamphetamine၊[131] 4-hydroxynorephedrine၊[132] 4-hydroxymethamphetamine၊[124] နှင့် norephedrine တို့ဖြစ်သည်
စိတ်ကြွဆေးသည် CYP2D6 တားဆေးဖြစ်သည်
[107]အဓိက ဇီဝဖြစ်စဉ်လမ်းကြောင်းများတွင် မွှေးရနံ့ပါရာ-ဟိုက်ဒရောစီခြင်း၊ aliphatic alpha- နှင့် beta-hydroxylation၊ N-oxidation၊ N-dealkylation နှင့် deamination တို့ ပါဝင်ပါသည်
[8][124][134] လူသိများသော ဇီဝဖြစ်စဉ်လမ်းကြောင်းများ ပါဝင်သည်
ဇီဝအရည်များကို ထောက်လှမ်းခြင်း
စိတ်ကြွဆေးနှင့် အမ်ဖီတမင်းတို့ကို အားကစား၊ အလုပ်အကိုင်၊ အဆိပ်သင့်ရောဂါရှာဖွေရေးနှင့် မှုခင်းဆေးပညာအတွက် မူးယစ်ဆေးဝါးစမ်းသပ်မှု၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအဖြစ် ဆီး သို့မဟုတ် သွေးတွင် မကြာခဏ တိုင်းတာသည်
[137] ဆေး၏ရင်းမြစ်ကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်စေရန်အတွက် Chiral နည်းပညာများကို တရားမဝင် သို့မဟုတ် တရားဝင်ရရှိခြင်းရှိ၊ အပြုသဘောဆောင်သောစမ်းသပ်မှုရလဒ်ဆီသို့ OTC အချို့သော OTC နှာပိတ်ခြင်းအတွက် တက်ကြွသောပါဝင်ပစ္စည်းများဖြစ်သည့် levomethamphetamine ၏ဖြစ်နိုင်ချေပါဝင်မှုကို အကဲဖြတ်ရန် Chiral ခွဲခြားရန် လိုအပ်ပါသည်
[141][142][143] ဇင့်ဓာတ် ဖြည့်စွက်စာများသည် ဆီးထဲတွင် စိတ်ကြွဆေးနှင့် အခြားဆေးများ ပါဝင်မှုကို ဖုံးကွယ်ပေးနိုင်သည်
Methamphetamine သည် enantiomers, dextromethamphetamine နှင့် levomethamphetamine နှစ်မျိုးပါရှိသော chiral ဒြပ်ပေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
အခန်းအပူချိန်တွင်၊ စိတ်ကြွဆေးကင်းစင်သောအခြေခံသည် ဂျရေနီယမ်အရွက်၏အနံ့လက္ခဏာရှိသော ကြည်လင်ပြီး အရောင်မဲ့အရည်ဖြစ်သည်
၎င်းသည် Diethyl Ether နှင့် Ethanol တွင် ပျော်ဝင်သည့်အပြင် ကလိုရိုဖောင်ဖြင့် ရောနှောနိုင်သည်
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်၊ စိတ်ကြွဆေး ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်ဆားသည် ခါးသောအရသာနှင့် အနံ့ကင်းသည်
၎င်းတွင် အရည်ပျော်မှတ် 170 မှ 175°C (338 နှင့် 347°F) အကြားရှိပြီး အခန်းအပူချိန်တွင် အဖြူရောင်သလင်းခဲများ သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ပုံဆောင်ခဲမှုန့်များအဖြစ် ဖြစ်ပေါ်သည်
ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်ဆားသည် အီသနောနှင့် ရေတို့တွင်လည်း လွတ်လပ်စွာပျော်ဝင်နိုင်သည်
၎င်း၏ပုံဆောင်ခဲဖွဲ့စည်းပုံသည် P21 အာကာသအဖွဲ့နှင့်အတူ monoclinic ဖြစ်သည်
90 K (−183.2°C; −297.7°F) တွင် ၎င်းတွင် ရာဇမတ်ကွက်ဘောင်များ a  7.10 Å၊ b  7.29 Å၊ c  10.81 Å နှင့် β  97.29°.[145]ပျက်စီးခြင်း
2011 လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် အရောင်ချွတ်ဆေးကို အသုံးပြု၍ စိတ်ကြွဆေးများကို ဖျက်ဆီးခြင်းတွင် ထိရောက်မှုသည် ထိတွေ့ချိန်နှင့် အာရုံစူးစိုက်မှုတို့နှင့် ဆက်နွယ်နေကြောင်း ပြသခဲ့သည်
တစ်နှစ်ကြာလေ့လာမှုတစ်ခု (၂၀၁၁ ခုနှစ်မှလည်း) မြေဆီလွှာတွင်ရှိသော စိတ်ကြွဆေးသည် ညစ်ညမ်းစေသော ညစ်ညမ်းစေသောပစ္စည်းဖြစ်ကြောင်း ပြသခဲ့သည်
ရေဆိုးများတွင် ဇီဝဓာတ်ပေါင်းဖိုများကို 2013 ခုနှစ် လေ့လာမှုတစ်ခုတွင် စိတ်ကြွဆေးသည် အလင်းရောင်နှင့်ထိတွေ့မှုအောက်တွင် ရက်ပေါင်း 30 အတွင်း ကြီးမားစွာ ပျက်စီးသွားကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
[148]ပေါင်းစပ်ခြင်း
တရားမဝင် အမ်ဖီတမင်း ပေါင်းစပ်မှုဆိုင်ရာ နောက်ထပ် အချက်အလက်- အစားထိုး အမ်ဖီတမင်း ယဉ်ကျေးမှု § တရားမဝင် ပေါင်းစပ်မှုRacemic စိတ်ကြွဆေးကို Leuckart[149] သို့မဟုတ် reductive amination နည်းလမ်းများဖြင့် phenylactone မှ စတင်ပြင်ဆင်နိုင်ပါသည်
Leuckart တုံ့ပြန်မှုတွင်၊ phenylactone ၏ ညီမျှသော တစ်ခုသည် N-methylformamide ၏ ဖော်မလင်အမိုင်အိုင်းနှင့် ဘေးထွက်ပစ္စည်းများအဖြစ် မက်သာဖက်တမင်း နှင့် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုဒ် နှင့် methylamine ကို ထုတ်လုပ်ရန် ဓာတ်ပြုပါသည်
[150] ဤတုံ့ပြန်မှုတွင်၊ N-methylformamide ၏ ဒုတိယညီမျှသော လျော့ချပေးသည့် အလယ်အလတ်တစ်ခုအဖြစ် imminium cation ကို ဖွဲ့စည်းထားသည်
ထို့နောက် အလယ်အလတ် ဖော်မိုင်းအမိုင်ဒ်အား အက်စစ်ဓာတ်ရှိသော ရေအခြေအနေများအောက်တွင် ဟိုက်ဒရောလစ်ပြုလုပ်ပြီး နောက်ဆုံးထွက်ကုန်အဖြစ် မက်သာဖက်တမင်းကို ထုတ်ပေးသည်
တနည်းအားဖြင့် ဖီနီလက်စတုန်းသည် စိတ်ကြွဆေးအထွက်နှုန်းကို လျှော့ချရန် အခြေအနေများအောက်တွင် methylamine နှင့် ဓာတ်ပြုနိုင်သည်
စိတ်ကြွဆေးမပေါ်မီ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သော အမ်ဖက်တမင်းအား ဖီနီလီဆိုပရာမင်းဟု အမည်ပေးထားသည့် ရိုမေးနီးယားဓာတုဗေဒပညာရှင် Lazăr Edeleanu မှ ဂျာမနီတွင် 1887 ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး ပေါင်းစပ်ဖန်တီးခဲ့သည်
မကြာမီတွင်၊ စိတ်ကြွဆေးကို ဂျပန်ဓာတုဗေဒပညာရှင် Nagai Nagayoshi မှ 1893 ခုနှစ်တွင် ephedrine မှ ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ဆယ်စုနှစ် သုံးခုကြာပြီးနောက် 1919 ခုနှစ်တွင် စိတ်ကြွဆေး ဟိုက်ဒရိုကလိုရိုက်ကို အနီရောင် ဖော့စဖရပ်နှင့် အိုင်အိုဒင်းတို့ကို အသုံးပြု၍ ephedrine လျှော့ချခြင်းဖြင့် ဆေးပညာရှင် Akira Ogata မှ ပေါင်းစပ်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
1938 ခုနှစ်မှစတင်၍ ဘာလင်အခြေစိုက် Temmler ဆေးဝါးကုမ္ပဏီမှထုတ်လုပ်သော Pervitin အမှတ်တံဆိပ်အမည်အောက်တွင် စိတ်ကြွဆေးပြားကို ဂျာမနီတွင် အကြီးစားဈေးကွက်တင်ခဲ့သည်
၎င်းကို Third Reich ၏ပေါင်းစပ် လက်နက်ကိုင်တပ်ဖွဲ့များ၏ အကိုင်းအခက်များအားလုံးက ၎င်းကို လှုံ့ဆော်ပေးသည့် အာနိသင်များနှင့် နိုးကြားတက်ကြွစေရန် လှုံ့ဆော်ပေးသည်
Pervitin ကို ဂျာမန်တပ်များကြားတွင် "Stuka-Tablets" (Stuka-Tabletten) နှင့် "Herman-Göring-Pills" (Hermann-Göring-Pillen) ဟု လူသိများသော Göring ၏ မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်းကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူသိများသော မူးယစ်ဆေးစွဲခြင်းကို ရည်ညွှန်းခြင်းအဖြစ် လူသိများသည်
သို့သော်လည်း ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ အထူးသဖြင့် ဆုတ်ခွာခြင်းလက္ခဏာများသည် အလွန်ပြင်းထန်သောကြောင့် စစ်တပ်သည် ၎င်း၏အသုံးပြုမှုကို 1940 ခုနှစ်တွင် သိသိသာသာ လျှော့ချခဲ့သည်
1941 ခုနှစ်တွင် ဆရာဝန်၏ဆေးစာတွင် အသုံးပြုမှုကို ကန့်သတ်ခဲ့ပြီး စစ်တပ်သည် ၎င်း၏ဖြန့်ဖြူးမှုကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် ထိန်းချုပ်ခဲ့သည်
စစ်သားများသည် တစ်ကြိမ်လျှင် ဆေးပြားနှစ်ပြားသာ ရရှိကြပြီး တိုက်ပွဲတွင် ၎င်းတို့ကို အသုံးပြုရန် စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ကြသည်
သမိုင်းပညာရှင် Łukasz Kamieński ကပြောပါတယ်   "Pervitin ကို စစ်တိုက်တော့မယ့် စစ်သားတစ်ယောက်က နောက်ရက် ဒါမှမဟုတ် နှစ်ရက်လောက်အထိ သူ့ကိုယ်သူ ထိရောက်စွာ မစွမ်းဆောင်နိုင်တော့တာကို တွေ့ရတယ်
မူးယစ်ဆေး အရက်နာကျပြီး သူရဲကောင်းစစ်သည်တော်ထက် ဖုတ်ကောင်လို ပိုမြင်လာရပြီး ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးတွေကနေ ပြန်ကောင်းလာခဲ့ရတာ
"အချို့သော စစ်သားများသည် အရပ်သားများကို စစ်ရာဇဝတ်မှုများ ကျူးလွန်ကာ အကြမ်းဖက် အသွင်ပြောင်း၊ အခြားသူများက ၎င်းတို့၏ အရာရှိများကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
စစ်ပွဲအပြီးတွင်၊ ၎င်းအား ဆေးအသစ်ဖြစ်သော D-IX ၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်
Obetrol သည် 1950 ခုနှစ်များတွင် Obetrol Pharmaceuticals မှ မူပိုင်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး အဝလွန်ခြင်းကို ကုသရန်အတွက် ညွှန်ပြထားသည့် Obetrol သည် ဆေးဝါးစိတ်ကြွဆေးထုတ်ကုန်များ၏ ပထမဆုံးအမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုဖြစ်သည်
စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့် စိတ်ကြွဆေးအာနိသင်များကြောင့် Obetrol သည် အမေရိကတွင် 1950 နှင့် 1960 ခုနှစ်များအတွင်း လူကြိုက်များသော အစားအသောက်ဆေးဖြစ်လာခဲ့သည်
နောက်ဆုံးတွင်၊ မူးယစ်ဆေးဝါး၏ စွဲလမ်းစေသော ဂုဏ်သတ္တိများ လူသိများလာသည်နှင့်အမျှ၊ အစိုးရများသည် မက်သာဖက်တမင်း ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ဖြန့်ဖြူးခြင်းကို တင်းကြပ်စွာ ထိန်းကျောင်းလာကြသည်
ဥပမာအားဖြင့်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ၁၉၇၀ ပြည့်လွန်နှစ်များအစောပိုင်းကာလများတွင် စိတ်ကြွဆေးသည် ထိန်းချုပ်ထားသော ပစ္စည်းများအက်ဥပဒေအောက်ရှိ ဇယား II ထိန်းချုပ်သည့်အရာဖြစ်လာခဲ့သည်
လက်ရှိတွင်၊ ဒိန်းမတ်ဆေးဝါးကုမ္ပဏီ Lundbeck ၏ ကုန်အမှတ်တံဆိပ် Desoxyn ၏ ကုန်သွယ်မှုအမည် Desoxyn အောက်တွင် စိတ်ကြွဆေးများကို ရောင်းချနေပါသည်
ဇန်နဝါရီ 2013 တွင် Desoxyn အမှတ်တံဆိပ်ကို အီတလီဆေးဝါးကုမ္ပဏီ Recordati သို့ ရောင်းချခဲ့သည်
မကျီးကျွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Magyikyun)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ရေကျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၉၁၈ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၅၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဓမ္မဒေသနာသိက္ခာပုဒ် သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ လိုက်နာစောင့်ထိန်းရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် သုဒ္ဓပါစိတ်အာပတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံး နေတော်မူချိန် ဖြစ်၏
အသျှင်ဥဒါယီသည် အိမ်တစ်အိမ်သို့ ချဉ်းကပ်ကာ အိမ်တံခါးဝတွင် နေသော အိမ်ရှင်မအား နားရင်သို့ကပ်ကာ တရားဟော၏
ထိုအခါ အခန်းတံခါးဝတွင် ရှိသော ချွေးမသည် မြင်၏
ထိုအခါ ချွေးမသည် “ထိုရဟန်းသည် ငါ့ယောက္ခမ၏ လင်ငယ်လော၊ သို့မဟုတ် ပြက်ရယ်ပြောဆိုနေသလော” ဟု တွေး၏
ထို့နောက် အသျှင်ဥဒါယီသည် ချွေးမထံသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် ယခင်ကဲ့သို့ပင် နားသို့ကပ်ကာ တရားဟော၏
ထိုအခါ ယောက္ခဖြစ်သူသည်လည်း ချွေးမကဲ့သို့ပင် တွေး၏
ထို့နောက် အသျှင်ဥဒါယီသည် ပြန်သွား၏
ထိုအခါမှ ယောက္ခမနှင့် ချွေးမဖြစ်သူတို့သည် ထိုရဟန်းသည် အဘယ်စကားကို ပြောပါသနည်းဟု အပြန်အလှန် မေး၏
တရားဟောကြောင်း ပြောပြကြ၏
ထိုအခါ မိန်းမတို့သည် အသျှင်ဥဒါယီအား “အဘယ်ကြောင့် နားရင်းသို့ကပ်၍ တရားဟောဘိသနည်း၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ် ပွင့်လင်းစွား ဟောသင့်သည် မဟုတ်လော” ဟု ကဲ့ရဲ့ကြ၏
ထို့သို့ ကဲ့ရဲ့သည်ကို ရဟန်းတို့သည် ကြား၏
အလိုနည်းသော ရဟန်းတို့သည် အသျှင်ဥဒါယီကို ကဲ့ရဲ့ကြ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ လျှောက်ထားကြ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် အသျှင်ဥဒါယီအား “ဟုတ်မှန်ပါသလား” ဟု မေး၏
အသျှင်ဥဒါယီသည် “ဟုတ်မှန်ပါသည်” ဟု ဖြေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏
အကြင်ရဟန်းသည် မာတုဂါမအား တရားကို ဟောငြားအံ့၊ (ထိုရဟန်းအား) ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
အမျိုးသမီးတို့သည် ရဟန်းတို့အား တရားဟောရန် တောင်းပန်၏
ထိုသို့ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်လိုက်သည့်အတွက် ရဟန်းတို့သည်လည်း “အမျိုးသမီးတို့အား တရားဟောရန် မအပ်”ဟု ပြော၏
ထိုအခါ အမျိုးသမီးတို့သည်လည်း “စကားခြောက်ခွန်းဖြင့် ဟောကြားပေးပါ” ဟု တောင်းပန်ပြန်၏
သို့တိုင်အောင် ရဟန်းတို့သည်လည်း “အမျိုးသမီးတို့ကို တရားဟောရန် မအပ်ပေ” ဟု ပြန်ပြော၏
ထိုအခါ ဥပါသိကာမတို့သည် ရဟန်းတို့အား “ငါတို့က တောင်းပန်တိုက်တွန်းသော်လည်း ရဟန်းတို့သည် အဘယ်ကြောင့် တရားမဟောဘိသနည်း” ဟု ကဲ့ရဲ့ကြ၏
ထိုသို့ ကဲ့ရဲ့သည်ကို ရဟန်းတို့သည် ကြား၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် မာတုဂါမတို့ကို ငါးခွန်း ခြောက်ခွန်းသော စကားဖြင့် တရားဟောရန် ခွင့်ပြုကာ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏
အကြင်ရဟန်းသည် မာတုဂါမအား ငါးခွန်း ခြောက်ခွန်းထက် ပိုလွန်သော စကားတို့ဖြင့် တရားကို ဟောငြားအံ့၊ (ထိုရဟန်းအား) ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏
ထိုသို့ ပညတ်တော်မူပြီးနောက် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် မသိ မလိမ္မာသော အမျိုးသားကို အနီး၌ နေစေ၍ အမျိုးသမီးတို့အား ငါးခွန်းခြောက်ခွန်းထက် ပိုလွန်ကာ တရားဟော၏
ထိုအခါ အလိုနည်းသော ရဟန်းတို့သည် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့တော်မူ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံ လျှောက်ထားကြ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့အား “သင်တို့သည် မသိမလိမ္မာသော ယောက်ျားကို အနီး၌ နေစေကာ မာတုဂါမအား ငါးခွန်းခြောက်ခွန်းထက် ပိုလွန်သော စကားတို့ဖြင့် တရားဟောသည် ဆိုသည်မှာ မှန်ပါသလော” ဟု မေး၏
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် “ဟုတ်မှန်ပါသည်” ဟု ဖြေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတော်မူ၏
“အကြင်ရဟန်းသည် သိကြားလိမ္မာသူ လူယောက်ျားကို ကြဉ်၍ မာတုဂါမအား ငါးခွန်းခြောက်ခွန်းထက် ပိုလွန်သော စကားတို့ဖြင့် တရားကို ဟောငြားအံ့၊ (ထိုရဟန်းအား) ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏
ပက်တန်းရွာ၊ စံကင်း
အမှတ် (၆) အခြေခံပညာမူလတန်းကျောင်း၊ လမ်းမတော်မြို့နယ်သည် လမ်းမတော်မြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
Boeing FA-18E နှင့် FA-18F Super Hornet တို့သည် McDonnell Douglas FA-18 Hornet ကို အခြေခံ၍ အင်ဂျင်နှစ်လုံးတပ်  ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ် မျိုးကွဲများဖြစ်သည်
FA-18E တစ်ယောက်မောင်းဖြစ်ပြီး FA-18F ကမူ မောင်းနှင်ရန် လူ၂ဦး လိုအပ်သည်
၎င်းတို့သည် FA-18C နှင့် D Hornet ထက်ပိုအဆင့်မြင့် သည်
Super Hornet တွင်m 61 အမည် ရှိ၂၀ မီလီမီတာ အမြှောက်ံပါရှိသည်
အပိုလောင်စာဆီများကို ပြင်ပလောင်စာဆီကန်ငါးခုအထိ သယ်ဆောင်နိုင်ပြီး လေယာဉ်ကို ပြင်ပ လေမှ ဝေဟင်ဆီဖြည့်သည့်စနစ် ထည့်သွင်းခြင်းဖြင့် ဝေဟင်ဆီတင်သင်္ဘောအဖြစ် ပြင်ဆင်သတ်မှတ်နိုင်သည်
Super Hornet သည် မက်ဒေါ်နယ်ဒေါက်ကလက် အက်ဖ်အေ-၁၈ ဟောနက်၏ ဒီဇိုင်းအသစ်ဖြစ်သည်
တောင်ပံနှင့် အမြီးပုံစံဖွဲ့စည်းပုံသည် Northrop ရှေ့ပြေးပုံစံ လေယာဉ် P-530, c. 1965 တွင် ပေါ့ပါးသော Northrop F-5E (ပိုကြီးသော တောင်ပံ၊ အမြီးနှစ်တောင် နှင့် ထူးခြားသော ဦးဆောင်အစွန်းထွက် အမြစ်တိုးချဲ့မှု သို့မဟုတ် LERX) ၏ ပြန်လည်ပြုပြင်မှုအဖြစ် စတင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် Northrop YF-17 "Cobra" အဖြစ် ပျံသန်းခဲ့ပြီး ၎င်းသည် ပိုမိုကြီးမားသော McDonnell Douglas F-15 Eagle အား ဖြည့်တင်းရန်အတွက် ပိုမိုသေးငယ်၍ ရိုးရှင်းသော တိုက်လေယာဉ်ကို ထုတ်လုပ်ရန် အမေရိကန် လေတပ်၏ Lightweight Fighter (LWF) အစီအစဉ်တွင် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
YF-17 သည် ပြိုင်ပွဲတွင် YF-16 ကို ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
ရေတပ်သည် YF-17 အား ကြီးမားသော FA-18 Hornet တွင် ပြန်လည်ဒီဇိုင်းထုတ်ရန် ညွှန်ကြားထားပြီး ကြီးမားပြီး ပိုဈေးကြီးသော အက်ဖ် ၁၄  ရေယာဉ်စုကာကွယ်ရေးကြားဖြတ်တပ်နှင့် လေကြောင်းသာလွန်မှုအခန်းကဏ္ဍများတွင် ထမ်းဆောင်နေသော ဘက်စုံသုံးတိုက်လေယာဉ်များအတွက် လိုအပ်ချက်နှင့် ကိုက်ညီစေရန် ညွှန်ကြားထားသည်
. Hornet သည် ထိရောက်မှုရှိသော်လည်း တိုက်ခိုက်ရေးခရီး အကန့်အသတ်ရှိသည်
ကျယ်ဝန်းသော Hornet အယူအဆကို McDonnell Douglas မှ Hornet 2000 အဖြစ် 1980 ခုနှစ်များတွင် စတင်ရောင်းချခဲ့သည်
Hornet 2000 concept သည် ပိုကြီးသော တောင်ပံနှင့် ပိုရှည်သော လေယာဉ်ကိုယ်ထည်ပါရှိသော အဆင့်မြင့် FA-18 အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး လောင်စာဆီနှင့် ပိုမိုအားကောင်းသည့်အင်ဂျင်များကို သယ်ဆောင်ရန် ပိုရှည်သည်
စစ်အေးတိုက်ပွဲ ပြီးဆုံး ချိန်သည် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အသုံးစရိတ် ဖြတ်တောက်မှုများနှင့် တော်ရုံတန်ရုံ ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းမှု ကာလကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ရေတပ်ၑလေကြောင်းတပ်ဖွဲ့ သည် ပြဿနာများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
မက်ဒေါ်နယ်ဒေါက်ကလက် အေ ၁၂  ပရိုဂရမ်သည် ပြင်းထန်သော ပြဿနာများ ဖြစ်ပွားပြီးနောက် ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသည်
အသုံးမပြုတော့သော ဂရူမန် အေ ၆  ကို အစားထိုးရန် ရည်ရွယ်ခဲ့သည်
ရေတပ် သည် Clean-sheet ပရိုဂရမ်အတွက် ပိုမိုဆွဲဆောင်မှုရှိသောချဉ်းကပ်မှုအဖြစ် ရှိပြီးသား ဒီဇိုင်းကို အဆင့်မြှင့်တင်ရန် စဉ်းစားခဲ့သည်
A-12 ၏အခြားရွေးချယ်စရာတစ်ခုအနေဖြင့် McDonnell Douglas သည် "Super Hornet" (အစပိုင်းတွင် " Hornnet II " ကို 1980 ခုနှစ်များကအဆိုပြုခဲ့သည်)၊ FA-18 ၏တိုးတက်မှုများသည် အောင်မြင်ခဲ့သည်၊  A-6 Intruder ကို အစားထိုးနိုင်ခဲ့သည်
မျိုးဆက်သစ် Hornet ဒီဇိုင်းသည် လက်ရှိ F-14 များလောက် နည်းပညာမကောင်းဟု ယူဆထားသူများကို F-14 Tomcat ကိုအဆင့်မြှင့်ထားသော ဂရူမန် ၏ Quick Strike ထက် ပိုမိုဆွဲဆောင်မှုရှိကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင်၊ Grumman F-14 Tomcat သည် ရေတပ်၏ ပင်မလေကြောင်းစွမ်းဆောင်ရည်ကောင်း သော တိုက်လေယာဉ်နှင့် ရေယာဉ်စု ကာကွယ်ရေး ကြားဖြတ်တပ် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး Dick Cheney က F-14 ကို 1960s နည်းပညာအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ပြီး 1989 ခုနှစ်တွင် F-14D ဝယ်လိုအားကို သိသိသာသာ လျှော့ချခဲ့ပြီး 1991 ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်မှုကို လုံးဝ မဖျက်သိမ်းမီ၊ မွမ်းမံထားသော FA-18EF ကို ထောက်ခံအားပေးခဲ့သည်
Tomcat ကို Hornet Carrier Air Wing ဖြင့် အစားထိုးရန် ဆုံးဖြတ်ချက်သည် အငြင်းပွားဖွယ်ရာဖြစ်ခဲ့သည်
Vietnam War ace နှင့် အောက်လွှတ်တော်အမတ် Duke Cunningham က Super Hornet သည် လေကြောင်းသာလွန်ကောင်းမွန်မှုကို ထိခိုက်စေသည့် သက်သေမပြနိုင်သော ဒီဇိုင်းတစ်ခုလို ဝေဖန်ခဲ့သည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရေတပ်သည် လေတပ်၏ Lockheed Martin F-22 Raptor ၏ ရေတပ်ပုံစံဖြစ်မည့် Navy Advanced Tactical Fighter (NATF) ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
NATF ၏ ဈေးသက်သာသော အစားထိုးတစ်ခုအနေဖြင့်၊ Grumman သည် Quick Strike ထက် F-14 အတွက် သိသိသာသာ တိုးတက်မှုများကို အဆိုပြုခဲ့သော်လည်း ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်က ၎င်းတို့အား ကုန်ကျစရိတ်များလွန်းသောကြောင့် ပယ်ချခဲ့ပြီး ဈေးနည်းသော FA-18EF အတွက် ၎င်း၏ကတိကဝတ်ကို ထပ်မံအတည်ပြုခဲ့သည်
ဆင်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyun)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ရှားပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှားပင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၅၇ ဦး၊ မ ၅၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
သိခီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏
အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ်သည် ဈာန်ဝင်စားတော်မူနေသည့် မြတ်စွာဘုရားကို တော၌ မြင်၏
ထိုအခါ အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ်သည် ခေါင်ရန်းပန်းကို ချည်ဖြင့် သီကုံး၍ မြတ်စွာဘုရားအား လှူခဲ့၏
ထိုသို့ ကမ္ဘာသုံးဆယ်ထက်တွင် ခေါင်ရန်းပန်းကို လှူခဲ့သည့်အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ
ထို့ပြင် ခုနစ်ခုမြောက်ကမ္ဘာထက်တွင် "သမန္တစက္ခု" အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဗန္ဓုဇီဝကထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဝက်တဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wette)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ မုဒုံမြို့နယ်၊ ဝက်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်တဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၅၂ ဦး၊ မ ၁၂၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၅၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ဆိပ်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinseikgyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ကညွှတ်ကွင်း(အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် ကညွတ်ကွင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဦးဉာဏ်ဝင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ ရှေ့နေဖြစ်သည်
ဦးဉာဏ်ဝင်းသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၏ ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ကော်မတီအဖွဲ့ဝင်နှင့် ပါတီ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
သူသည် ပါတီ၏ ဥပေဒေရေးရာ အကြံပေးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၉၀ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် မွန်ပြည်နယ် ပေါင်မြို့နယ် မဲဆန္ဒနယ် ၁ မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ မဲအရေအတွက် ၂၀,၀၃၂ ဖြင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့သည်
ဦးဉာဏ်ဝင်းကို ၁၉၄၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဦးချင်းဖေနှင့် ဒေါ်ရီတို့မှ မွန်ပြည်နယ်၊ ကျိုက္ခမီမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့ရရှိခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၇၀ မှ ၁၉၇၃ အထိ ဗဟိုတရားရုံးချုပ် ရှေ့နေအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် အစိုးရရှေ့နေအဖြစ် အငြိမ်းစားယူချိန် ၁၉၈၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာအထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ စစ်အာဏာသိမ်းမှုအတွင်း ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံထားရသော  အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD) ဗဟိုအလုပ်အမှုဆောင် ဦးဉာဏ်ဝင်းသည် ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်နေ့ နံနက် ၉ နာရီကျော်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် ကိုဗစ်ရောဂါကူးစက်ခံရပြီး ကွယ်လွန်သည်
ဦးဉာဏ်ဝင်းသည်  ဆီးကြိတ်ရောဂါ အခံရှိပြီး ၊ ကိုဗစ်ရောဂါကူးစက်ခံရပြီး ဇူလိုင် ၁၁ ရက်နေ့မှစတင်ကာ အင်းစိန်ထောင်မှ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးသို့ လွှဲပြောင်းကုသပြီးနောက် ၉ ရက်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း  သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်း (အင်္ဂလိပ်: Digital Marketing ဆိုသည်မှာ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း နည်းလမ်းများကို အင်တာနက်ပေါ်တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများအသုံးပြုပြီး ပြုလုပ်ခြင်းဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများတွင် မိုဘိုင်းဖုန်းများ၊ ပြသခြင်းကြော်ငြာများ နှင့်  ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းလမ်းဖြင့် ကြားခံအသုံးပြုခြင်းများပါဝင်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်း သည့် ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များစတင်၍ နိုင်ငံတကာတွင် စတင်အသက်ဝင်လာပြီး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ဖွံဖြိုးတိုးတက်မှုတွင် အခန်းဂဏ္ဍတစ်ရပ်အနေဖြင့်ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်ကာလတွင် ဒစ်ဂျစ်နယ်နည်းပညာများ တဟုန်ထိုးဖွံဖြိုးလာပြီး ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ရေးနည်းများတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြင့် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း ကြော်ငြာပြသခြင်းများသည် နေရာအပြည့်ယူလာပြီး အများပြည်သူသို့ ဈေးကွက်ချဲ့ထွင်ရာတွင် အတူတွဲဖက်အသုံးပြုနိုင်သည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် အရေးပါလာခဲ့သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်း ကြောင့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ၏ ပျံနှံခြင်းနှင့်ထိရောက်ခြင်းများသည် အခြားသောဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ရေးနည်းလမ်းများထက်ပိုမိုထိရောက်လာခဲ့သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်းတွင် သတင်းအချက်အလက်ရှာဖွေနိုင်ရန်ပြုလုပ်ခြင်း (search engine optimization (SEO))၊ သတင်းအချက်အလက်  ရှာဖွေနိုင်ခြင်းပတ်သက်၍ ဈေးကွက်ရှာဖွေခြင်း [search engine marketing (SEM)], ကြော်ငြာစာရေးသား၍ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း၊ နာမည်ကျော်ကြားသည့်ပုဂ္ဂိုလ်များအသုံးပြု၍ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း၊ အကြောင်းအရာများ အလိုလျောက်ဖြေကြားပေးခြင်း၊ စည်းရုံးလှုံဆော် ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း ၊သတင်းအချက်အလက်ခြေပြု ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း၊ အီလက်ထရောနစ် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၊ လူမှုကွန်ယက်အခြေပြု ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်း၊ လူမှုကွန်ယက်အခြေပြု သိသာထင်ရှားအောင်ပြုခြင်း ၊ နှင့် ပြသမှုကြော်ငြာခြင်းများနှင့် အခြားသော ဆက်စပ်နည်းပညာများ ပါဝင်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်းတွင် အထက်ပါအချက်အလက်များသာမက အခြားသော   အင်တာနက်အသုံးပြုခြင်းများသာမက မိုဘိုင်းဖုန်းများတွင်  မာတီမီဒီယာမက်ဆေ့များ၊ ကြော်ငြာမက်ဆေ့များ ပြုလုပ်ခြင်းနှင့် အခြားခြားသော ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာများအားအသုံးပြု၍ ဈေးကွက်ဖော်ဆောင်ခြင်းများကို ဒစ်ဂျစ်တယ်မားကတ်တင်း ပြုလုပ်သည်ဟုသတ်မှတ်နိုင်သည်
သတ္တကနိပါတ် - ၂
ဂန္ဓာရဝဂ် -(၄၁၃) - ဓူမကာရိဇာတ်ရှေးက ဖြစ်ဖူးသော ဓူမကောရီပုဏ္ဏား ဝတ္ထုကို ညွန်ပြလျက် စစ်သည်သူရဲကောင်းတို့ကို ချီးမြှောက်လျှင် စစ်အောင်မြင်နိုင်ကြောင်း မင်းအားဆိုဆုံးမသောအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလမင်းကြီးသည် အစဉ် အဆက် လာသော သူရဲဟောင်းတို့အား ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်း မပြုဘဲ အသစ်ရောက်လာသော အာဂန္တုက သူရဲတို့အားသာ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို ပြု၏
ထိုအခါ ပစ္စန္တရာဇ်ဝယ် သူခိုးတို့ ဖျက်ဆီးသည်ရှိသော် မင်းကြီးသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ သွား၍ စစ်ထိုးရာ သူရဲဟောင်းတို့သည် ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို ရသော သူရဲသစ်တို့ စစ်ထိုးလိမ့်မည်၊ သူရဲသစ်တို့လည်း သူရဲဟောင်းတို့ စစ်ထိုးလိမ့်မည်ဟု တစ်ဦးတစ်ဦး တွက်ကပ်ကာ စစ်မထိုးဘဲ နေကြကုန်၏
သူခိုးတို့သည် မင်းကြီးကို အောင်မြင်ကုန်၏
မင်းကြီးသည် ငါကား သူရဲသစ်တို့အား ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကြောင့် စစ်ရှုံးကြောင်းကိုသိလျှင် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ပြန်ခဲ့၍ နံနက်စာ စားပြီးသော် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်လျက် မိမိ စစ်ရှုံးခဲ့ခြင်း အကြောင်းရင်းကို လျှောက်ထားလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် “မြတ်သောမင်းကြီး … ထောက်ပံ့ခြင်းကြောင့် စစ်ရှုံးသည် မဟုတ်၊ ရှေးအခါ မင်းတို့လည်း စစ်ရှုံးဖူးကုန်ပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ကုရုတိုင်း ဣန္ဒပတ္တနဂိုရ်ပြည်ဝယ် ယုဓိဋ္ဌိလအနွယ်ဖြစ်သော ဓနဉ္စယကောရဗျမင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုရောဟိတ်အမျိုး၌ ဖြစ်၍ အရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် အတတ်ပညာ သင်ကြားပြီးလျှင် အဘပုရောဟိတ် လွန်သဖြင့် ထိုဓနဉ္စယကောရဗျမင်း၏ အကျိုးအကြောင်းကိုပြ၍ ဆုံးမတတ်သော ပုရောဟိတ် ဖြစ်လေ၏
ထိုပုရောဟိတ်ကို ဝိဓုရ ပညာရှိဟု အမည်မှည့်ကုန်၏
ထိုအခါ ဓနဉ္စယမင်းသည် သူရဲကောင်း တို့အား ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းကို မပြုဘဲ သူရဲသစ်တို့အားသာ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့လေ၏
တစ်နေ့သ၌ ပစ္စန္တရာဇ် သူခိုးတို့ ဖျက်ဆီးလတ်သော် မင်းကြီးသည် စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့် တကွသွား၍ စစ်ထိုးရာ သူရဲဟောင်းတို့သည် သူရဲသစ်တို့ စစ်ထိုးလိမ့်မည်၊ သူရဲသစ်တို့လည်း သူရဲဟောင်းတို့ စစ်ထိုးလိမ့်မည်ဟု အချင်းချင်း တွက်ကပ်ကြလျက် စစ်မထိုးကြသဖြင့် မင်းကြီးသည် ရှုံးနိမ့်လေ၏
ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ဣန္ဒပတ္တနဂိုရ်ပြည်သို့ ပြန်၍ “ငါကား သူရဲဟောင်းတို့အား မချီးမြှောက် မထောက်ပံ့ဘဲ သူရဲသစ်တို့အားသာ ချီးမြှောက ထောက်ပံ့သောကြောင့် စစ်ရှုံးရသည်” ဟု ကြံစည်အောက်မေ့လျေက်နေ၏
တစ်နေ့သ၌ မင်းကြီးသည် “ငါသာလျှင် ဤသို့ပြုမိ၍ ရှုံးသလော၊ အခြားမင်းတို့လည်း ဤသို့ပြုကြ၍ ရှုံးဖူးသေးသလော” ဟု ကြံစည်ကာနေခိုက် မင်းကြီးကို ခစားရန်လာသော ဝိဓုရပညာရှိကို မြင်လျှင် -“အို-ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏား … အဘယ်သူ တစ်ယောက်သည် များစွာ စိုးရိမ်သနည်း၊ သင်ပုဏ္ဏားသည် သိပါ၏လော ” –ဟု ယုဓိဋ္ဌိလ အနွယ်၌ ဖြစ်၍ သုစရိုက်တရားကို ချစ်ခင်သော ကောရဗျမင်းကြီးသည် ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားကို မေးလေ၏
ပုရောဟိတ်သည် မင်းကြီး၏ စကားကို ကြားလျှင် “မင်းကြီး … သင်မင်းကြီးတို့ စိုးရိမ်ခြင်းသည် အဘယ်မျှလောက် စိုးရိမ်ဘိသနည်း၊ သင်ကဲ့သို့ စိုးရိမ်သူများလည်း ရှေးအခါ ရှိခဲ့ဖူးသည်” ဟု လျှောက်ထားပြီးလျှင် အောက်ပါဝတ္ထုကို ဆောင်လေ၏
ရှေးအခါ ဓူမကာရီ မည်သော ဆိတ်ထိန်းပုဏ္ဏားသည် ဆိတ်များစွာတို့ကို ယူဆောင်၍ တောအရပ်၌ ထိန်းကျောင်းလျက် လုံခြုံသော ချုံကို ပြုလုပ်၍ ထား၏
မှက် ခြင် ယင်ရဲတို့ မကိုက်အောင် မိီးကို လည်းကောင်း၊ အခိုးကို လည်းကောင်း ပြုလုပ်၍ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့၏
ဆိတ်တို့မှရသောနို့ရည်ကို စားသောက် သုံးဆောင်ကာနေ၏
ထိုအခါ ထိုအရပ်သို့ ရွှေအဆင်းရှိသော သရဘမည်သော သားတို့သည် လာကြကုန်၏
ပုဏ္ဏားသည် သရဘ မည်သော သားတို့ကို မြင်လျှင် ဆိတ်တို့အား ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို မပြုတော့ဘဲ အသစ်ရောက်လာသော သရဘ မည်သော သားတို့အားသာ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို ပြုလေ၏
ဆိတ်တို့လည်း ပုဏ္ဏားထံမှ ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်းကို မရလတ်သော် ပျက်စီးကြကုန်၏
သရဘ မည်သော သားတို့လည်း တန်ဆောင်မုန်းလအခါ ရောက်လတ်သော် ပြေး၍ ဟိမဝန္တာသို့ ဝင်ကုန်၏
ဓူမကာရီ ပုဏ္ဏားသည် သရဘသားတို့ကို မမြင်ရလျှင် စိုးရိမ်ပူဆွေးကာ ဖျော့တော့သော အနာစွဲကပ်လျက် နောက်ဆုံးတွင် သေခြင်းသို့ရောက်လေ၏
မြတ်သောမင်းကြီး ထိုဓူမကာရီ ပုဏ္ဏားသည် သင်မင်းကြီးတို့ထက် အဆပေါင်း ရာထောင်မျှ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းသို့ ရောက်ကာ ပျက်စီးဖူးကြောင်းကို ဥဒါန်းဆောင်၍ ပြလိုသဖြင့် -“မြတ်သောမင်းကြီး … ဝါသေဋ္ဌ အနွယ် ဖြစ်သော ဓူမကာရီ ပုဏ္ဏားသည် ဆိတ်အပေါင်းနှင့်တကွ များစွာသော မီးစာတို့ကို ယူဆောင်လျက် တော၌ နေ၍ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး မပျင်းမရိ အခိုးကို ပြုဘိ၏” –“ထိုဓူမကာရီ ပုဏ္ဏား၏ အခိုးနံ့ကြောင့် မှက်ခြင် ယင်ရတို့ နှိပ်စက်ခြင်းကို ခံရသော သရဘသားတို့သည် မိုးလပတ်လုံးနေရန် ထိုပုဏ္ဏားထံသို့ လာကြကုန်၏
ပုဏ္ဏားသည် ထိုသရဘသားတို့ကို ချစ်ခင်၍ ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့သဖြင့် ဆိတ်တို့ သွားခြင်း လာခြင်းကို မသိကုန်၊ ဆိတ်တို့သည် ပျက်စီးကြကုန်၏
ထိုသရဘသားတို့သည် တန်ဆောင်မုန်းလအခါတော၌ မှက် ခြင် ယင်ရဲတို့ မရှိလတ်သော် တောင်ချောက်ကြားသို့ လည်းကောင်း၊ မြစ်တို့၏ အမွန်အစသို့ လည်းကောင်း ပြေးဝင်ကုန်၏
ထိုပုဏ္ဏားသည် သွားလေသော သရဘသားတို့ကို လည်းကောင်း၊ ပျက်စီးလေပြီးသော ဆိတ်တို့ကို လည်းကောင်း မြင်၍ ပိန်ချုံးကာ အဆင်းမလှ ဖျော့တော့သော အနာ စွဲကပ်လေ၏
ဤသို့ အတွင်းသား လူဟောင်းတို့ကို ပြင်ပ ပြု၍ အပြင်ပမှလာသော လူသစ်ကို ချစ်ခင်သဖြင့် ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့သော သူသည် ဓူမကာရီ ပုဏ္ဏားကဲ့သို့ တစ်ယောက်ထီးတည်း များစွာ စိုးရိမ်ရ၏” –ဟု မင်းကြီးအား ဓူမကာရီ ပုဏ္ဏား ဝတ္ထုဖြင့် ဆုံးမကာ သတိရစေ၏
မင်းကြီးသည် ဝိဓုရ ပညာရှိအား အလွန် ကြည်ညိုသဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာ များစွာကို ပေးလေ၏
မင်းကြီးသည် ထိုအခါမှစ၍ အတွင်းသားဖြစ်သော သူဟောင်းတို့အား ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်းကို ပြု၏
ဒါန သီလ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြု၍ သေလွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ လားရ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ကောရဗျမင်းသည် - ယခုအခါ အာနန္ဒာ
ဓူမကာရီ ပုဏ္ဏားသည် - ကောသလမင်း
ဝိဓုရ ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) တွင်းလူ ပြင်လူ၊ ရှိပြန်မူ၊ တွင်းလူ ချီးမြှောက်ရာ
(၂) ပြင်လူမြှောက်ချီး၊ မှုမပြီး၊ ချည်းနှီး ပျက်တတ်စွာ
(၃) တွင်းပြင်မျှတ၊ ချီးမြှောက်က၊ ကိစ္စပြီးကြောင်းသာ
ဓူမကာရိဇာတ် ပြီး၏
ဂင်းဇ − အစ်ချေားမဲဘူတာ  (銀座一丁目駅 ဂင်းဇ − အစ်ချေားမဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချူးအိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မာဂရက်သက်ချာသည် ​အောက်တာတိုဘာ၁၃ရက်၊၁၉၂၅ ဂရမ်သမ်၊ ယူ​ကေတွင်​မွေးဖွားခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာမာဂရက်​ဟေဒါသက်ချာဖြစ်သည်
​ ဒေသတွင်း ကုန်သည်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး၏ သမီးဖြစ်သည်
မိသားစုပိုင် ကုန်စုံဆိုင်တွင် ကူညီရင်း ​ကျောင်းတက်ခဲ့သည်
ပညာထူးချွန်သည့်အတွက် ​အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် တက်​ရောက်ခွင့်ရပြီး ဓာတု​ဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၅၉တွင် ဖန်​ချေလီမြို့ အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့သည်
ဆက်တိုက်ဆိုသလို နိုင်ငံ​ရေးအား တစိုက်မက်မက် လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၀တွင်ပညာ​ရေးအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ရသည်
၁၉၇၉တွင်ယူကေသမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ​ရွေး​ကောက်ပွဲနှင့်တကွ ​အောက်လွှတ်​တော်နှင့် အထက်လွှတ်​တော်ပါ သူမဦး​ဆောင်​သော​ ရှေးရိုးဆွဲပါတီ (ကွန်ဆာ​​ဗေးတစ်ပါတီ) ကအနိုင်ရခဲ့သည်
ယူ​ကေတွင် သူမ၏ အစိုးရလမ်းစဉ်ကို သူမနာမည်အစွဲပြု၍ သက်ချာဝါဒဟု​ခေါ်ဆိုကြသည်
မာဂရက်သက်ချာသည် ၁၉၅၁တွင် ဒန်းနစ်သက်ချာဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦးထွန်းကားခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန် ထမ်း​ဆောင်ဆဲကာလတွင် အိမ်ရှင်မပီပီ အိမ်​ထောင်​ရေးတာဝန်များကို မပျက်မကွက်​ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၃ခုနှစ်၊ ၁၉၈၇ ခုနစ်များတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ဆက်လက်အောင်ပွဲခံပြီး သက်ချာလည်း သုံးကြိမ်ဆက်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရွေးကောက်ခံရသည်
စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးပိုင်းတွင် အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍလျော့မှုများကြောင့် ကျော်ကြားကာ၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း အာဂျင်တီးနားနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲအတွင်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဦးဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည့် သူမ၏ပုံရိပ်ကို လူထုက အားပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၁၉၈၄-၈၅ ခုနှစ်များတွင် သတ္တုတွင်းလုပ်သားများ သပိတ်မှောက်နေစဉ်ကာလများအတွင်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများနှင့် အကြိတ်အနယ် ဆန့်ကျင်ဖြေရှင်းခဲ့ရခြင်းများကြောင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် အခွန်စည်းကြပ်ရေးမူဝါဒနှင့် ဥရောပပေါင်းစည်းရေးဆိုင်ရာပြဿနာများအား အငြင်းပွားရာမှ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၉၂တွင် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
အင်္ဂလန်နန်းတွင်းမှ ချီးမြှင့်သည့် ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံယူရရှိပြီး ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံ ကက်စတီဗင် သက်ချာ အဖြစ်ခံယူသည်
၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် ဟာပါကောလင်းစာအုပ်တိုက်မှ မာဂရက်သက်ချာ၏လက်ရာဖြစ်သည့် ဒေါင်းနင်းလမ်းနှစ်ကာလများ (The Downing Streets) ပထမတွဲကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယူ​​ကေ၏ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၁နှစ်ကြာတာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့​သော မာဂရက်သက်ချာသည် ဧပြီလ ၈ရက်၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ​သွေးခဲ​ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်၈၇နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်
ဦးစွန်းတောင် (အောက်)ရွာ၊ အပေါက်ဝ
ဒတ်နတ် (Deneb) () သည် ဆိုင်နပ် ကြယ်စုတန်းမှ ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
ယင်းသည် Summer Triangle ဟုခေါ်သော ကြယ် ၃ လုံးထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆိုင်နပ် ကြယ်စုတန်းတွင် အတောက်ပဆုံးကြယ်၊ ညဘက်ကောင်းကင်ယံတွင် ၁၉ စင်းမြောက် အတောက်ပဆုံးကြယ်ဖြစ်သည်
ဒတ်နတ်သည် ရီဂျယ်ကြယ်နှင့် အတောက်ပဆုံးကြယ်နေရာတွင် ပြိုင်ဘက်ဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ယင်း၏အကွာအဝေးနှင့် တောက်ပမှုကို သေချာမသိရပေ
ဒတ်နတ်၏ တောက်ပမှုမှာ နေ၏တောက်ပမှုထက် အဆပေါင်း ၅၅၀၀၀ နှင့် ၁၉၆၀၀၀ ကြားတွင်ရှိသည်
ဒတ်နတ်သည် ကမ္ဘာမြေမှ ၈၀၂ parsec (၂,၆၂၀ အလင်းနှစ်) ခန့် ကွာဝေးသည်
၀ မတ်သည် ယောင်ပြရက်စွဲတစ်ခုသာ ဖြစ်ပြီး ရက်ထပ်နှစ်တွင် ဖေဖော်ဝါရီလရဲ့ ပြောင်းလဲသွားတဲ့ ရက်ကို တနည်းအားဖြင့် ဆိုလိုပြီး ဆော့ဝဲလ်အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်နှင့် နက္ခတ္တဗေဒဘာသာရပ်များတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
၀ ဇန်နဝါရီ၃၀ ဖေဖော်ဝါရီ
ခင်ကျီယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinkyiyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဈေးကောင်းတဲ့လယ်ယာမြေ ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
၁၂၇၄၊ ၁၂၇၅၊ ၁၂၇၆ ခုနှစ်များက မောင်းထောင်နယ်တွင် မိုးကောင်းကာ စပါးရရှိကြ၏
စပါးကောင်း၍ လယ်မြေဈေးလည်း ကောင်းသည်
ထိုကြောင့် လယ်မြေများကို အလုအယက် ဝယ်ယူကြသောကြောင့် ယခင်က ၁၀၀ တန်လယ်သည် ၅၀၀၊ ၆၀၀ တန်သည်အထိ ဖြစ်လာသည်
ဤကဲ့သို့ လယ်ဈေးတက်သည်ကို ရေးဖွဲ့ထားသည်
ပကတူ  ပကတူး (ပေါ)၊ ရှေးအခါ
အဘိဇ္ဈာ  သူတစ်ပါး စည်းစိမ်ကို မိမိစည်းစိမ်ဖြစ်အောင် ကြံသောစိတ်
ဣသာ  မနာလိုသောစိတ်
လောကွတ်  လောကဝတ္တရား
ဝယော်  ဝယ (ပါ)၊ အရွယ်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဖနွမ်းပင်မြို့သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်
မဲခေါင်မြစ်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ပြင်သစ်တို့၏ ကိုလိုနီနယ် အဖြစ် ရှိနေစဉ်ကတည်းက မြို့တော်အဖြစ် ရှိနေခဲ့သည်
ဆီယမ်ရိမြို့၊ ဆီယက်နွတ်ဗေးလ် တို့နှင့် အတူ ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသည်လုပ်ငန်းတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်
ဓနိစုရွာ၊ သံလိုက်
ဟင်္သာဖိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hintharhpo)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ ဟင်္သာဖိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာဖိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၀ ဦး၊ မ ၁၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၁၅ ဦးနေထိုင်သည်
တခရက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkayet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နမ့်ဆန်မြို့နယ်၊ မန်နောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်နောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၁ ဦး၊ မ ၁၁၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဇွန်လ၊ (၁၄)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၆၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၆၆)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀၀) ရက် ကျန်သေးသည်
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကျုံသွတ်
ရင်း-၄ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yin-4)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ဟွေအောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေအောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၆၃ ဦး၊ မ ၆၃၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၈၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
နင်းကြမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ninkyan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ နင်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နင်းကြမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၅ ဦး၊ မ ၁၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဥဒကေဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ် (ပါဒုကဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် သောက်ကောင်း, သုံးကောင်းသော ရေ၌ ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ် နှပ်, တံတွေးတို့ကို စွန့်ကြ-ထွေးကြကုန်၏၊ ထိုအပြုအမူကို လူတို့ကဲ့ရဲ့ရာမှ ရဟန်းတော်များ တဆင့်ကြား၍ ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချပြီးလျှင် ဘုရားရှင်အား တိုင်တန်း လျှောက်ထားကြသောကြောင့်၊ “မစွန့် မထွေးရ”ဟု တားမြစ်တော် မူပြီးနောက် ဂိလာနတို့အတွက် ခြွင်းချက် ပြုတော်မူကား...“န ဥဒကေ အဂိလာနော ဥစ္စာရံဝါ ပဿာဝံဝါ ခေဠံဝါ ကရိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟူ၍ သိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရလေသည်
“ငါသည် သုံးကောင်းသောရေ၌ ဂိလာန မဟုတ်လျှင် ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ်, နှပ်, တံတွေးကို မစွန့် မထွေးအံ့”ဟု အလေ့ အကျင့်ကို ပြုရမည်
ကုဋီတွင်း၌ ဝင်နေသော, သမုဒြာ၌ ဆားငံရေများသည် သုံးကောင်းသော ရေမဟုတ်၊ မြစ်ထဲ၌ လှေ, သင်္ဘော စီးသွားစဉ်၎င်း, မိုးအားကြီး၍ ရေပြင်ကြီးဖြစ်နေစဉ်၎င်း, ဥစ္စာရစသည်ပြုဖို့ ရေလွတ် သောအရပ်ကို မရနိုင်လျှင် “ဧတာဒိသေ ကာလေ-ဤကဲ့သို့သော ကာလ၌၊ အနုဒကဋ္ဌာနံ-ရေမရှိသောအရပ်ကို၊ အလဘန္တေ-မရနိုင်သူသည်၊ ကာတုံ-ရေထဲ၌ စွန့်ချခြင်းငှါ၊ ဝဋ္ဋတိ-အပ်၏”ဟု အဋ္ဌကထာ မိန့်သည်
သေခိယ အခဏ်းပြီး၏
ကင်းပုံသီးချဉ်(ကင့်ပုံသီးချဉ်)သည် ကင်းပုံသီးကို အချဉ်ဖောက်ထားခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ ထမင်းနှင့် တွဲစားနိုင်သော မြန်မာ့ ရိုးရာနှုတ်မြိန်စားစရာ ဖြစ်သည်
ရှေးမြန်မာ့ရိုးရာ ကင်းပုံသီးချဉ် တည်နည်းကို ရှေးမြန်မာဘုရင်အဆက်ဆက်တို့ အသုံးတော်ခံ စားတော်ဆက်၊ စဖိုသည်တို့ ပြုစီမံခဲ့သည့် အရသာဖော်နည်း နိဿယည်း ခေါ် စားတော်ချက်ကျမ်းတွင် တွေ့ရသည်
ယခုအခါ ကင်းပုံသီးချဉ်ကို ပြုလုပ်စားသောက်လေ့ ရှိသူ၊ လုပ်တတ်သူ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်
စားသောက်ဆိုင်များတွင်လည်း တည်ခင်းခြင်း မရှိချေ
အိမ်လုပ်အစားအစာ အဖြစ်သာ တည်ရှိသည်
ကင်းပုံသီးလှလှပပ အနာအဆာလွတ်ကို လေးစိတ်စိတ်၍ ရေနွေး ကျိုက်ကျိုက်ဆူတွင် နနွင်းဝါထိန်နေအောင် ခတ်၊ မကျက်မပျော့ ရေနွေးမှာ ဖျော၍ မကျိုးမပျက်ရအောင် ကင်းပုံသီး လေးစိတ်ခွဲထဲသို့ ဆားငန်ကျိနေအောင် သွတ်သွင်း၍ နယ်ဖတ်လေ
အေးသွားလျှင် အိုးသန့်သန့်တွင် စီရရီ ကြပ်ကြပ်သိပ်ရမည်
ဖက်လုံစွာပိတ်၊ ကုပ်ကြပ်ကြပ်နှိပ်
နောင် အသုံးလိုလာသည့်အခါဝယ် ဆီကျက်, ဆား, ငါးပိ, ငရုတ်, ကြက်သွန်နှင့် မကျိုးမပဲ့ရအောင် ဿုပ်သည်
အဆင်းလှပြီး အနံ့အရသာ ပြောဖွယ်ရာ မရှိချေ
ဥတိုဝရွာ၊ လူကောင်းကျွန်း
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ မြင်းဦးလှည့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းဦးလှည့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၀၄ ဦး၊ မ ၂၅၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဧကဓမ္မပါဠိ၌ ဝဂ်ပေါင်း ၄-ဝဂ်၊ သုတ်ပေါင်း ၇၈-သုတ် ပါရှိသည်၊ ပထမဝဂ်၌ (၁၀)သုတ်၊ ဒုတိယဝဂ်၌ (၁၀)သုတ်၊ တတိယဝဂ်၌ (၁၄)သုတ်၊ စတုတ္ထဝဂ်၌ (၄၄)သုတ် ပါရှိသည်
ဤဧကဓမ္မပါဠိ-ပထမဝဂ်၌ ဗုဒ္ဓါနုဿတိသုတ်၊ ဓမ္မာနုဿတိသုတ်၊ သံဃာနုဿတိသုတ်၊ သီလာနုဿတိသုတ်၊ စာဂါနုဿတိသုတ်၊ ဒေဝတာနုဿတိသုတ်၊ အာနာပါနဿတိသုတ်၊ မရဏဿတိသုတ်၊ ကာယဂတာသတိသုတ်၊ ဥပသမာနုဿတိသုတ်ဟု (၁၀)သုတ် ပါရှိလေသည်
ဒုတိယဝဂ်၌ -မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ ၅-သုတ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ၅-သုတ်-ဟု (၁၀)သုတ် ပါရှိလေသည်
တတိယဝဂ်၌ -မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကသုတ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိကသုတ်၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပရမသုတ်၊ မက္ခလိသုတ်၊ ဒုရက္ခာတသုတ်၊ သွာက္ခာတသုတ်၊ ဒါယကသုတ်၊ ပဋိဂ္ဂါဟကသုတ်၊ အာရဒ္ဓဝီရိယသုတ် ၂-သုတ်၊ ကုသီတ ၂-သုတ်၊ ဂူထသုတ်၊ မုတ္တသုတ်၊ ခေဠသုတ်၊ ပုဗ္ဗသုတ်၊ လောဟိတသုတ်-ဟု (၁၇)သုတ် ပါရှိလေသည်
စတုတ္ထဝဂ်၌ -ထလဇသုတ်၊ မိလက္ခသုတ်၊ ပညဝန္တသုတ်၊ ပညာစက္ခုသုတ်၊ တထာဂတဒဿနသုတ်၊ ဓမ္မဝိနယသဝနသုတ်၊ ဓမ္မဓရသုတ်၊ အတ္ထဥပပရိက္ခကသုတ်၊ ဓမ္မာနုဓမ္မပဋိပဇ္ဇနသုတ်၊ သံဝေဇနိယသုတ်၊ ယောနိသော ပဒဟနသုတ်၊ စိတ္တဿေကဂ္ဂတာသုတ်၊ အနုဂ္ဂရသဂ္ဂသုတ်၊ အတ္ထာဒိရသလာဘီသုတ်၊ နိရယသုတ် ၁၀၊ တိရစ္ဆာန ယောနိသုတ် ၁၀၊ ပေတ္တိဝိသယသုတ် ၁၀-ဟု (၄၄)သုတ် ပါရှိလေသည်
ဧကဓမ္မပါဠိ၌ သုတ်ပေါင်း (၇၈)သုတ် ပါရှိလေသည်
ပထမဝဂ်၌ -အနုဿတိ ၁၀-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန် များစွာ လေ့လာအပ်သည်ရှိသော် ဧကန္တနိဗ္ဗိန္ဒ, ဧကန္တဝိရာဂ, ဧကန္တနိရောဓ, ဧကန္တဥပသမ, ဧကန္တအဘိညာ, ဧကန္တသမ္ဗောဓ, ဧကန္တနိဗ္ဗာန အကျိုးငှာ ဖြစ်၏-ဟု တစ်သုတ်လျှင် အနုဿတိ တစ်ပါးစီကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဒုတိယဝဂ်၌ -မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့် မိစ္ဆာအယူရှိသူအား (၁)မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ် တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ လွန်စွာများပြားလာခြင်းငှာ, ပြန့်ပွားခြင်းငှာ ဖြစ်၏
(၂)မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ကုန်၊ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဆုတ်ယုတ်ပျက်ပြားကုန်၏-ဟု လည်းကောင်း၊သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာအယူရှိသူအား (၁)မဖြစ်သေးသော ကုသိုလ်တရားတို့ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဖြစ်ပြီးသော ကုသိုလ်တရားတို့ လွန်စွာများပြားလာခြင်း, ပြန့်ပွားလာ ခြင်းငှာ ဖြစ်၏၊ (၂)မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်တရားတို့ မဖြစ်ကုန်၊ ဖြစ်ပြီးသော အကုသိုလ်တရားတို့ ဆုတ်ယုတ်ပျက်ပြားကုန်၏-ဟု လည်းကောင်း၊ လေးသုတ်ခွဲ၍ ဟောတော်မူပါသည်
ပဉ္စမသုတ်၌ -အယောနိသောမနသိကာရနှင့် အယောနိသောမနသိကာရရှိသူအား မဖြစ်သေးသော မိစ္ဆာအယူ ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဖြစ်ပြီးသော မိစ္ဆာအယူ တိုးပွား လာ၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
ဆဋ္ဌသုတ်၌ -ယောနိသောမနသိကာရနှင့် ယောနိသောမနသိကာရရှိသူအား မဖြစ်သေးသော သမ္မာဒိဋ္ဌိ (မှန်ကန်သောအယူ) ဖြစ်၏
ဖြစ်ပြီးသော သမ္မာဒိဋ္ဌိ တိုးပွားလာ၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
သတ္တမသုတ်၌ -မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိနှင့် မိစ္ဆာအယူရှိသူတို့သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် အပါယ, ဒုဂ္ဂတိ, ဝိနိပါတ, နိရယ၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌမသုတ်၌ -သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာအယူရှိသူများသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သုဂတိ သဂ္ဂလောက၌ ဖြစ်ရ၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
နဝမသုတ်၌ -မိစ္ဆာအယူရှိသူသည် မိစ္ဆာအယူအားလျော်စွာ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ ဆောက်တည်အပ်သော ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံနှင့် စေတနာ, ပတ္ထနာ, ပဏိဓိ, သင်္ခါရတို့သည် အနိဋ္ဌ, အကန္တ, အမနာပ, အဟိတ, ဒုက္ခအကျိုးငှာ ဖြစ်၏၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ တမာစေ့, သဘွတ်ခါးစေ့, ဗူးခါးစေ့တို့ကို စိုက်ပျိုးသော ဥပမာ ဖြင့်နှိုင်းယှဉ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည်
ဒသမသုတ်၌ -သမ္မာအယူရှိသူသည် ထိုသမ္မာအယူအားလျော်စွာ ပြည့်ပြည့် စုံစုံ ဆောက်တည်အပ်သော ကာယကံ, ဝစီကံ, မနောကံနှင့် စေတနာ, ပတ္ထနာ, ပဏိဓိ, သင်္ခါရတို့သည် ဣဋ္ဌ, မနာပ, ဟိတ, သုခ အကျိုးငှာ ဖြစ်ကုန်၏-ဟု ကြံမျိုးစေ့, သလေးမျိုးစေ့, သပျက်မျိုးစေ့တို့ စိုက်ပျိုးအပ်သော ဥပမာဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တတိယဝဂ်, ပဌမသုတ်၌ -မိစ္ဆာအယူ (မှားယွင်းအယူ)ရှိသူသည် လူများ အပေါင်းကို သဒ္ဓမ္မမှ ထစေ၍ အဿဒ္ဓမ္မ၌ တည်စေသောကြောင့် ဤမိစ္ဆာအယူရှိသူ တစ်ယောက် လောက၌ ပေါ်ပေါက်လာသည်ရှိသော် လူများအပေါင်း၏ အဟိတ, အသုခ နတ်လူတို့၏ ဆင်းရဲခြင်းငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဟောတော်မူပါသည်
ဒုတိယသုတ်၌ -သမ္မာအယူ (မဖောက်ပြန် မှန်ကန်သောအယူ)ရှိသူသည် လူများအပေါင်းကို အဿဒ္ဓမ္မမှ ထစေ၍ သဒ္ဓမ္မ၌ တည်စေသောကြောင့် သမ္မာအယူ (မှန်ကန်သောအယူ)ရှိသူ တစ်ယောက် ပေါ်ပေါက်လာသည်ရှိသော် လူအများ၏ ဟိတ, သုခ နတ်လူတို့၏ သုခဖြစ်ရန် ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တတိယသုတ်၌ -ကြီးလေးသော အပြစ်အားလုံးတို့သည် မိစ္ဆာအယူလျှင် အတိုင်းအရှည်ရှိကုန်သောကြောင့် မိစ္ဆာအယူထက် သာလွန်၍ အပြစ်ကြီးသော အခြား တစ်ခုသော တရားကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော်မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည်
စတုတ္ထသုတ်၌ -မြစ်ဝ၌ ထောင်ထားသောမြုံးကဲ့သို့ မက္ခလိ မောဃပုရိသ၏ လောက၌ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် လူတို့ကိုထောင်သော မြုံကဲ့သို့ သတ္တဝါများစွာတို့၏ အစီးအပွားမဲ့ရန်, ဆင်းရဲရန်, အကျိုးမဲ့ ပျက်စီးရန် ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည်
ပဉ္စမသုတ်မှ ဒွါဒသမသုတ်အထိ (၁၂)သုတ်တို့၌ “ဒုရက္ခာတ ဓမ္မ ဝိနယ”နှင့် “သွာက္ခာတ ဓမ္မ ဝိနယ”တို့၏ ခြားနားချက်များကို ဟောတော်မူပါသည်
တေရသမ, စုဒ္ဒသမသုတ်တို့၌ -ဂူထ (ကျင်ကြီး), မုတ္တ (ကျင်ငယ်)တို့သည် အနည်းငယ်မျှပင်ဖြစ်သော်လည်း ပုတ်နံလှီလှောင်း အနံ့ မကောင်းကုန်သကဲ့သို့ အယုတ်ဆုံးအားဖြင့် လက်ဖျစ်တစ်တွက်ခန့် ကာလအနည်းငယ်မျှဖြင့်လည်း ဘဝ၌ ဖြစ်ရခြင်းကို ငါဘုရား ချီးမွမ်းတော်မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
စတုတ္ထဝဂ်, ပဌမသုတ်၌ -ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့ဖွယ်ကောင်းသော ဥယျာဉ်, တောအုပ်, မြေပြင်, ရေကန်တို့ တည်ရှိရာအရပ်ထက် မညီမညွတ်သည့်နေရာ, မြစ်ခြားနေသည့် နေရာ, သစ်ငုတ်ဆူးငြောင့်များရှိရာ အရပ်, တောင်ကုန်းများက ပို၍များပြားသကဲ့သို့ ကုန်းနေသတ္တဝါတို့ထက် ရေနေသတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဒုတိယသုတ်၌ -လူသားတို့ထက် အခြားသတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသကဲ့သို့ မဇ္ဈိမဒေသ၌ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့ထက် ပစ္စန္တဒေသ၌ဖြစ်သော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တတိယသုတ်၌ -အသိဉာဏ်ပညာရှိပြီး မဆွံ့မအသူ သုဘာသိတ, ဒုဗ္ဘာသိတ စကား၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိရှိနားလည်သောသူတို့ထက် ပညာဉာဏ်မရှိ ဆွံ့အသူ သုဘာသိတ, ဒုဗ္ဘာသိတ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို မသိနားမလည်သူတို့က ပို၍ များပြား သည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
စတုတ္ထသုတ်၌ -အရိယပညာစက္ခုနှင့် ပြည့်စုံသောသူတို့ထက် အဝိဇ္ဇာဂတ သူပုဂ္ဂိုလ်တို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ပဉ္စမသုတ်၌ -သဗ္ဗညုဘုရားရှင်ကို ဖူးမြင်ခွင့်ရသူတို့ထက် ဖူးမြင်ခွင့်မရသူတို့က ပို၍ များသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဆဋ္ဌသုတ်၌ -သဗ္ဗညုဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သောဓမ္မဝိနယကို နာယူခွင့်ရသူတို့ထက် နာယူခွင့်မရသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
သတ္တမသုတ်၌ -ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူအပ်သောဓမ္မဝိနယကို နာကြားပြီး မမေ့မပျောက်အောင် ဆောင်ထားသူတို့ထက် မဆောင်ထားနိုင်သူတို့က ပို၍ များသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌမသုတ်၌ -ဆောင်ထားအပ်သော ဓမ္မဝိနယ၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သိရှိ အောင် စူးစမ်းဆင်ခြင်ဉာဏ်ရှိသူတို့ထက် စူးစမ်းဆင်ခြင်ဉာဏ်မရှိသူတို့က ပို၍ များပြား သည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
နဝမသုတ်၌ -ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သောပါဠိ၏ အတ္ထ, ဓမ္မကို အမှန် အတိုင်းသိ၍ ဓမ္မာနုဓမ္မကို ကျင့်သော သတ္တဝါတို့ထက် မကျင့်သော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဒသမသုတ်၌ -သံဝေဇနိယဌာနတို့၌ ထိတ်လန့်သော သတ္တဝါတို့ထက် မထိတ်လန့်သော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဧကာဒသမသုတ်၌ -သံဝေဇနိယဌာနတို့၌ ထိတ်လန့်သော သဟောတ္တပ္ပဉာဏ် ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်ဖြစ်အောင် အားထုတ်သော သတ္တဝါတို့ထက် အားမထုတ်သော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဒွါဒသမသုတ်၌ -နိဗ္ဗာန်ကိုအာရုံပြု၍ မဂ်ဖိုလ်သမာဓိနှင့် စိတ်တည်ကြည်ခြင်းကို ရကြသော သတ္တဝါတို့ထက် မရသော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တေရသမသုတ်၌ -မွန်မြတ်သော ထမင်း အရသာကိုရကြသော သတ္တဝါတို့ ထက် မရသော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
စုဒ္ဒသမသုတ်၌ -အတ္ထရသ, ဓမ္မရသ, နိရုတ္တိရသကို ရသော သတ္တဝါတို့ထက် မရသော သတ္တဝါတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ပန္နရသမသုတ်, သောဠသမသုတ်, သတ္တရသမသုတ်တို့၌ -လူဘဝမှ စုတေ၍ လူပြည်၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ၊ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သူတို့က ပို၍ များသည်-ဟု အာရာမရာမဏေယျကသုတ်လာ ဥပမာတို့ဖြင့် ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌာရသမသုတ်, ဧကူနဝီသတိမသုတ်, ဝီသတိမသုတ်တို့၌ -လူ့ပြည်မှ စုတေ၍ နတ်ပြည်တို့၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် လူ့ပြည်မှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ၊ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဧကဝီသတိမသုတ်, ဗာဝီသတိမသုတ်, တေဝီသတိမသုတ်တို့၌ -နတ်ပြည်မှ စုတေ၍ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် နတ်ပြည်မှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
စတုဝီသတိမသုတ်, ပဉ္စဝီသတိမသုတ်, ဆဗ္ဗီသတိမသုတ်တို့၌ -နတ်ပြည်မှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် နတ်ပြည်မှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များလှသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
သတ္တဝီသတိမသုတ်၌, အဋ္ဌဝီသတိမသုတ်, ဧကူနတီသတိမသုတ်တို့၌ -ငရဲမှ စုတေ၍ လူပြည်၌ဖြစ်သောသူတို့ထက် ငရဲမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ၊ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်ကုန်သောသူတို့က ပို၍ များလှသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တိံသတိမသုတ်, ဧကတ္တိံသတိမသုတ်, ဗာတ္တိံသတိမသုတ်တို့၌ -ငရဲမှ စုတေ၍ နတ်ပြည်တို့၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် ငရဲဘုံမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
တေတ္တိံမတိမသုတ်, စတုတ္တိံသတိမသုတ်, ပဉ္စတ္တိံသတိမသုတ်တို့၌ -တိရစ္ဆာန် ဘုံမှ စုတေ၍ လူပြည်၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် တိရစ္ဆာန်ဘုံမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံ၊ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဆတ္တိံသတိမသုတ်, သတ္တတ္တိံသတိမသုတ်, အဋ္ဌတ္တိံသတိမသုတ်တို့၌ -တိရစ္ဆာန် ဘုံမှ စုတေ၍ နတ်ပြည်တို့၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် တိရစ္ဆာန်ဘုံမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဧကူနစတ္တာလီသသုတ်, စတ္တာလီသသုတ်, ဧကစတ္တာလီသသုတ်တို့၌ -ပြိတ္တာဘုံမှ စုတေ၍ လူပြည်၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် ပြိတ္တာဘုံမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန်ဘုံ ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
ဒွေစတ္တာလီသသုတ်, တေစတ္တာလီသသုတ်, စတုစတ္တာလီသသုတ်တို့၌-ပြိတ္တာဘုံမှ စုတေ၍ နတ်ပြည်တို့၌ ဖြစ်သောသူတို့ထက် ပြိတ္တာဘုံမှ စုတေ၍ ငရဲဘုံ, တိရစ္ဆာန် ဘုံ, ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်သောသူတို့က ပို၍ များပြားသည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌-“ဧကန္တနိဗ္ဗိဒါယ ... နိဗ္ဗာနာယ-ဟူသော ၇-ပုဒ်သည် ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏ ဂုဏ်ပုဒ်များဖြစ်ပုံ၊ ဗုဒ္ဓါနုဿတိကမ္မဋ္ဌာန်း၏ (၁)စိတ္တသမ္ပဟံ သနတ္ထ (၂)ဝိပဿနတ္ထ ဖြစ်ပုံ ဖွင့်ပြချက်၊ အနုဿတိ ၁၀-ပါးတို့တွင် အာနာပါဿတိ, မရဏဿတိ, ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ဝိပဿနတ္ထ ဖြစ်ပုံ၊ ကျန် ၇-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် စိတ္တသမ္ပဟံသနတ္ထ ဖြစ်ပုံ ဖွင့်ပြထားပါသည်
မိစ္ဆာအယူတို့တွင် (က)သဂ္ဂါဝရဏ, မဂ္ဂါဝရဏ နှစ်မျိုးလုံးဖြစ်သော မိစ္ဆာအယူ ၃-မျိုး၊ (ခ)မဂ္ဂါဝရဏသာဖြစ်၍ သဂ္ဂါဝရဏမဖြစ်သော မိစ္ဆာအယူ၊ (ဂ)သဂ္ဂါဝရဏ, မဂ္ဂါဝရဏ နှစ်မျိုးလုံးမဖြစ်သော သက္ကာယဒိဋ္ဌိ-ဟု ဒိဋ္ဌိအမျိုးအစား ခွဲပြချက်၊ သမ္မာ ဒိဋ္ဌိ ၅-မျိုး အကျယ်အဖွင့်နှင့် ယူရမည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ ဧကပုဂ္ဂလ-အရ ယူရမည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိက အာနန္ဒရိယကံထက် အပြစ်ကြီးပုံ၊ ဗာဟိရက (တိတ္ထိ)သာသနာ အလှူခံနှင့် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်များ ခြားနားချက်၊ အပ္ပိစ္ဆပုဂ္ဂိုလ်၏ အကျိုး ၆-ပါး အကျယ်အဖွင့်၊ သီဟိုဠ်ဝတ္ထုများ၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာသာသနာ၌ အလှူဒါယကာများ အကျိုး များပုံ၊ ပျင်းရိသောပုဂ္ဂိုလ်, ဝီရိယရှိသောပုဂ္ဂိုလ်များနှင့် သာသနာများ ခြားနားချက်၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်း၏ တစ်ကမ္ဘာပတ်လုံးတည်သောသစ်ပင်ကြီးများ, ရေသတ္တဝါများ များပြားလှပုံ၊ ကျွန်းကြီး လေးကျွန်းသည် တန်ခိုးရှင်တို့အား ထင်ရှားပုံ၊ မဇ္ဈိမဒေသ သတ်မှတ်ချက်၊ အန္နဂ္ဂရသဂ္ဂ ရမရသော ပုဂ္ဂိုလ်များ-အစရှိသည် ဖွင့်ပြချက်များ မှတ်သားဖွယ်ရာများ ပါရှိပါသည်
ဟတအဲဘူတာ  (波多江駅 ဟတအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခခရိုင်၊ အိတိုရှီးမားမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်ဝဲလာတံတား သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဂယ်လီခရိုင်၊ သီလိကဒမြို့အနီး (Thelikada) တွင် တည်ရှိသည့် တံတားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂင်းမြစ်ကို ဖြတ်သန်းဖောက်လုပ်ထားသည်
တံတားအရှည်မှာ ၁၅၂.၅ မီတာ (၅၀၀ ပေ) ရှိသည်
ဤတံတားသည် ကုဒဂိုဒါရွာနှင့် ဂိုနပူရာရွာတို့ကို ချိတ်ဆက်ထားသည်
တံတားကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့ပြီး ထိုအချိန်က နိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုံးတံတားဖြစ်ခဲ့သည်
မက္ကထရောနစ် ပညာရပ်သည် လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်၊ telecommunications engineering, control engineering နှင့် computer engineering ပညာရပ်တို့ ပေါင်းစပ်ပါဝင်သော ဒီဇိုင်းပညာရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်
မူလက mechatronics သည် mechanics နှင့်electronics သာပေါင်းစပ်ပါဝင်သော်လည်း နည်းပညာနယ်ပယ်တွင် နည်းစနစ်များသည်ပို၍ ရှုပ်ထွေးလာခဲ့သည်ဖြစ်သောကြောင့်Mechatronics ဟူသောစကားလုံးကိုYaskawa Electric Corporation မှ လုပ်သက်ရင့်အင်ဂျင်နီယာ Mr.Tetsuro Mori က ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင်"Japanese-English" စကားလုံးအဖြစ်စတင်တီထွင်သုံးစွဲခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် မှတ်ပုံတင်နံပါတ် ၄၆-၃၂၇၁၄ အဖြစ် ဂျပန်နိုင်ငံတွင်မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
သို့သော် ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ကုမ္ပဏီသည်အဆိုပါစကားလုံးကိုအများပြည်သူသုံးစွဲရန်အတွက်မူပိုင်ခွင့်ဖြေလျော့ပေးခဲ့သည်
ထို့နောက်၎င်းစကားလုံးသည် ဂျပန်စကားလုံးမှ Native English စကားလုံးအဖြစ်သို့ပြောင်းလဲလာခဲ့သည်
ယခုအခါ ဘာသာအသီးသီးသို့ပြာင်းလဲပြန်ဆိုခဲ့ကြရာ စက်မှုလောကတွင် မရှိမဖြစ်စကားလုံးတစ်ရပ်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပြင်သစ်စံနှုန်းအဖွဲ့အစည်း NF E 01-010 အရအဓိပါယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်မှာ ’’ မက္ကင်းနစ်၊အီလက်ထရောနစ်၊ထိန်းချုပ်သီအိုရီနှင့် ကွန်ပြူတာသိပ္ပံ ပညာရပ်တို့ကို ထုတ်ကုန်ဒီဇီုင်းနှင့် ကုန်ထုတ်ပညာရပ်တို့တွင် တည်ဆောက်မှုပိုင်းအရ တိုးတက်စေရန် နှင့် စွမ်းဆောင်ရည်ကောင်းမွန်လာစေရန် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းအသုံးချရသော ပညာရပ်’’တစ်ခုအဖြစ်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်
စက်မှုသုံးစက်ရုပ် industrial robot သည် မက္ကထရောနစ်စနစ်တစ်ခု၏ ဥပမာပြယုဂ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး၎င်းတွင် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာများလုပ်ဆောင်ရန်အတွက် အီလက်ထရောနစ်၊မက္ကင်းနစ်နှင့်ကွန်ပြူတာ ပညာရပ်တို့ကိုပေါင်းစပ်အသုံးချထားသည်
Engineering cybernetics တွင် မက္ကထရောနစ်စနစ်၏ Control Engineering ထိန်းချုပ်အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်အဓိကပါဝင်သည်
၎င်းကို စနစ်တစ်ခုကိုထိန်းချုပ်ရန်(သို့)ချိန်ညှိရန် အသုံးပြုသည်
(control theory တွင်ကြည့်ပါ)
ခေတ်သစ်ထုတ်လုပ်မှု ကိရိယာများတွင်ထိန်းချုပ်ဗိသုကာ ပညာရပ်ပေါင်းစပ်ပါဝင်သည်
လူသိအများဆုံးဗိသုကာပညာရပ်များမှာhierarchy, polyarchy, heterarchyနှင့် Hybrid နည်းပညာတို့ဖြစ်ကြသည်
မက္ကထရောနစ်အတွက်အရေးကြီးသော Hybrid systems များကို production systems, synergy drives, planetary exploration rovers, automotive subsystems ကဲ့သို့သော anti-lock braking systems, spin-assist နှင့်နေ့စဉ်သုံးကိရိယာများဖြစ်သော autofocus cameras, video, hard disks, နှင့်CD playersတို့တွင် ကောင်းစွာတွေ့မြင်နိုင်သည်
မက္ကထရောနစ်ကျောင်းသားများ သင်ယူကြသော အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်များမှာ-Mechanical engineering and materials scienceElectrical engineeringComputer engineeringComputer science(software & hardware engineering)Systems and control engineeringOptomechanics (optical engineer) တို့ဖြစ်ကြသည်
Machine visionAutomation and roboticsServo-mechanicsSensing and control systemsAutomotive engineering, automotive equipment in the design of subsystems such as anti-lock braking systemsComputer-machine controls, such as computer driven machines like IE CNC milling machinesExpert systemsIndustrial goodsConsumer productsMechatronics systemsMedical mechatronics, medical imaging systemsStructural dynamic systemsTransportation and vehicular systemsMechatronics as the new language of the automobileDiagnostic, reliability, and control system techniquesComputer aided and integrated manufacturing systemsComputer-aided designEngineering and manufacturing systemsPackagingMicrocontrollers  PLCsMobile apps တို့ဖြစ်ကြသည်
အရွယ်မှာ အစွယ်ကျိုးပြီမို့ - ချီ ရွာတံခါးစောင့်ဖွဲ့ သံချိုရေးသူ ဆရာကြီး ဦးကျော်လှမှာ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ မောင်းထောင်ရွာတွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၀၃-ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၁၅-ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ (တပေါင်းလဆန်း ၁၄ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ဟု တချို့စာပေများတွင် တွေ့ရသည်
တွင် အဖ မောင်းထောင်ရွာခုံမင်းကြီး ဦးတောင်ရိပ်၊ အမိဒေါ်မင်းအိတို့မှ ဖွားမြင်၍ အချိန်အရွယ်ရောက်က မိမိတို့ရွာကျောင်း ဘုန်းတော်ကြီးထံတွင် ပညာသင်ပြီး ၁၄-နှစ်အရွယ်တွင် သာမဏေပြုကာ ၄-နှစ်တိုင်တိုင် စာပေကျမ်းဂန်တို့ကို ဆည်းပူးသင်ကြားလေသည်
နောင် ကျောင်းမှထွက်၍ စာဆိုတော်ပညာရှိ ဦးမြတ်ဝင်းထံမှ ကဗျာလင်္ကာများကို ၂−နှစ်တိုင် သင်ကြားပြီး၊ အသက် ၂၀-သို့ ရောက်သောအခါ သဘင်ပညာ၌ သံချိုကိုင်၍ အလုံးစုံသော ကဗျာလင်္ကာတို့ကို တခဏချင်းဖွဲ့ဆိုသီကုန်းရေးသားနိုင်ရုံသာမက လိုအပ်သောအကြောင်းအရာကို နဘေကာရန်မလွတ် နားဝင်ချိုအောင် ရွတ်ဆိုဟောပြနိုင်သော စွမ်းရည်ရှိသဖြင့် သံချို ဦးကျော်လှ ဟူ၍လည်းကောင်း၊  မောင်းထောင် ဦးကျော်လှ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တပေါင် ဦးကျော်လှ ဟူ၍လည်းကောင်း ကျော်စောထင်ရှားလေသည်
အကြောင်းအားလျော်စွာ လောကီ၊ လောကုတ္တရာ ခဲရာခဲစစ်များကိုလည်း သားချင်းတော်စပ်သည့် (ဝိမလ လင်္ကာရ) တံဆိပ်တော်ရ မောင်းထောင်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား လျှောက်ထားမေးမြန်း စုံစမ်းဆွေးနွေးလေ့ရှိသည်
ဦးကျော်လှနှင့် စောင်းချိတ်ဖက် ခတ်ဖက် ဉာဏ်ကျယ် ဆိုသောသူတစ်ဦးက ၁၂၀၈-ခုနှစ်အတွင်း ပန်းထိမ်းမင်းသား အရေးအခင်း ဖြစ်သောအခါ “အကျွန်ုပ်ဉာဏ်ကျယ်နှာ ကိုးမြို့ဝန် မင်းလက်ဝါးနှင့်အတူ ရင်ကိုမြေကတုတ်ပြု၍ အမှုတော်ကို ထမ်းရွက်သူဖြစ်သည်
ဦးကျော်လှ ဆိုသူမှာမူ တော်ရာလျော်ရာထောင့်က သေနတ်ကိုပစ်ကာ ချုံကြိုချုံကြား ပြေးရှောင်ပုန်းအောင်းနေသူ ဖြစ်သည်
” ဟု မိမိကိုယ်ကို အမွှန်းတင် ကိုယ်ရည်သွေးပြု၍ ဦးကျော်လှကိုမူ အမှုတော်မထမ်းမရွက် အလွတ်ရုံးထွက်၍ တစ်ကိုယ်ကောင်းနေသူ ဖြစ်သည်ဟု သီပေါမင်းတရား၊ မင်းမိဖုရားနှစ်ပါးနှင့် မှူးမတ်ဗိုလ်ပုံအလယ်တွင် အရှက်ကွဲအောင် စာချိုးတစ်ခု ရွတ်ဆိုလိုက်လေသည်
သီပေါမင်းကလည်း ဉာဏ်ကျယ်နှင့် ဦးကျော်လှတို့ အပြန်အလှန်စောင်းချိတ်ပြောဆိုရန် အခွင့်ပေးထားသည် ဖြစ်ရကား ဦးကျော်လှက တခဏချင်း ပြန်လည်ချေပကာ အောက်ပါ စာပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုချေပလိုက်လေသည်
ထောင့်နှစ်ရာ နှစ်ဆယ်ယွန်းလို့၊ အစွန်းမှာ ရှစ်ခုကြိမ်းငယ်က၊ ပန်တိမ်းငယ်ရွှေဘိုကို ခြုံမိလို့၊ ပြေအလုံမြေကုန်ပြေးကြရ၊ မုံရွေးရွာ ခင်မွန်ထိရောက်ကရော့၊ အများတကာအသွားအလာ ကြောက်ကြရ၊ ထားမိုးပေါက်စွေလို့ရွာ
အလွဲဘက်ဟာမို့ ရဲထွက်ပြန် အကြံမှားပါလိမ့်၊ လှံထားစုံသေနတ်စွဲလို့၊ တပ်ထဲမပုန်စားဝံ့တူး၊ စုံဖျား မြိုင်ဂနိုင်ကောင်းရာသို့၊ မယားပါ သားပါအောင်းပေငဲ့၊ မောင်းထောင်ဆရာ…
ဉာဏ်ပညာ ယှဉ်ကာဖက်လို့၊ မပျက်ကယ်မကြွေဘူး၊ အသက်ရှေ လူမှာကျန်းပေလို့၊ ရာနန်းပိုင်နှစ်ကြိမ်ဆက်လို့၊ ထမ်းရွက်ရရှေ့တော်မှာ၊ မွေ့လျော်စွာ ခ-ယမ်း
ကိုးမြို့ဝန်ဗိုလ်ချုပ်မှူးနှင့်၊ ချောင်းဦးဆယ်ရွာက၊ နယ်အညာ ဒီပရင်းသို့၊ ထောင်ကုဋေ အောင်မြေနင်းကြတော့ တပ်တွင်းမရောက်ပဲရယ်နှင့်၊ နောက်ဆွဲအတန်ဝေးတွင်မှ၊ အကလေးတွေ သူငယ်ချင်းနှင့်၊ ကောက်သင်းကို လိုက်ကာကောက်သူက၊ စာလျောက်တင် ဝါ၍လျှမ်းပြန်ခဲ့၊ ရာနန်းပိုင် တကယ်မှတ်အောင် တဲ့
ဉာဏ်ကျယ်မှာ ဆန်စလွယ်ခပတ်ကယ်နှင့်၊ အချိုးဆို ကိုးဗိုလ်တပ်တွင်မှ အိုးဘိနပ်ထမ်း
ဟူသောစာချိုးကိုချိုး၍ ဖြေလိုက်သောအခါ မင်းပွဲပရိသတ်တို့ ကောင်းချီးဩဘာ ထောပနာပြုသည့်ပြင် မင်းတရားကြီးကလည်း ဦးကျော်လှစာက ပြောင်၍ ကောင်းသော်လည်း စာပြိုင်သူတစ်ဦးဖြစ်သူ ဉာဏ်ကျယ်အားလည်း နှိမ်ချရာမကျလေအောင် ညီတူညီမျှ ဆုတော်လပ်တော်များ ပေးသနားချီးမြှင့်တော်မူလေသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇-ခုနှစ် မန္တလေးရတနာပုံ ထီးကျိုးစည်ပေါက်ရောက်လတ်သော် ဦးကျော်လှသည် နေပြည်တော်မှ ခွာခဲ့၍ အလုံ၊ မုံရွာ၊ အင်းဝ၊ ပင်းယ စသောအားဖြင့် မြန်မာပြည်အနှံ့ သဘင်ပညာဖြင့် လှည့်လည်လာရာ ရန်ကုန်သို့ရောက်သောအခါတွင် အသက် ၂၀-အရွယ်မျှဖြင့် နာမည်ကြီးနေသော ဇာတ်ဆရာကြီး ဦးဖိုးစိန်နှင့် ခင်မင်သိကျွမ်းလျက် သဘင်ပညာနှင့် စပ်ဆိုင်ရာရာများကို ဦးဖိုးစိန်အား သင်ကြားပြသပေးလေသည်
ဆရာကြီး ဦးကျော်လှ အသက် ၇၀-ကျော် လောက်တွင် မျိုးချစ်စိတ် ဇာတိမာန် ထက်သန်လွန်းလှသဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စိုးမိုးခြင်းကို မခံလို၍ “ဘိလပ်စံ တပ်ခံမြဲပါ့မလား” စသော စာမျိုးဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ မကြာခင်ပြေးရတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း စာတစ်ပုဒ် ရေးသားလိုက်ရာ၊ လူအများနှစ်ခြိုက်လှသဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံး ပြန့်နှံ့သွားလေ၏
ထိုအခါ အင်္ဂလိပ် အလိုတော်ရိများက တိုင်ကြားသဖြင့် ဦးကျော်လှ အဖမ်းခံရ၏
ထိုအခါ ဆရာကြီးဦးဖိုးစိန်က မိမိနှင့် ခင်မင်ရင်နှီးသည့် ဧရာဝတီတိုင်းမင်းကြီး စတီဝါဒ်အား ပြောကြားပေးသဖြင့် ဦးကျော်လှ အချုပ်မှလွတ်မြောက်ရလေသည်
ဆရာကြီး ဦးကျော်လှကား ဇာတိမာန် အမြဲတမ်းရှိသူဖြစ်သဖြင့်၊ အင်္ဂလိပ်တို့ စိုးမိုးခြင်းကို မခံချင်လှသဖြင့် “မြန်မာများအားမငယ်ကြနှင့်၊ မကြာခင် ကုန်းဘောင် ၁၂-ဆက်မြောက် မင်းလောင်းပေါ်ပြီး မင်းဖြစ်မည်၊ အင်္ဂလိပ်တို့ မကြာမီ ထွက်ပြေးရမည် တို့မြန်မာများ ကောင်းစားတော့မည်” ဆိုသည့် တပေါင်သိုက်ဝင် တေးထပ်ကို ရေးသားသီကုံးလိုက်သည်မှာ-နဘာ ဂြဟာတွေ့၊ ခါအစေ့ ရောက်လာ၊ ကြာသာပတေ့ သောကြာ၊ ဖောက်ထာကို မြင်ရ၊ မြေကြီးလက်ခတ်ဆိုမည်၊ တတ်ကပ်လို ကောင်းမည့် ဘဝ၊ ရွှေလမင်းစန်းရည်ရောင်နှယ် မန်းပြည်ဘောင် ဌာန၊ ချမ်းကြည်အောင် သာလှလို့၊ မြန်မာများတင့်ပြီ၊ စနေနံ ဧကန်လျှောမည်ကြောင့်၊ ငွေအန္တော ဓာတ်ခိုက်လို့ညီ၊ ဖဂ္ဂုဏ ပန်းသရဖီငယ်၊ မနွမ်းမီ ဘုန်းရောင်မြင့်မှာမို့၊ ကုန်းဘောင်မင့် ဆယ့်နှစ်ကြိမ်၊ ထွန်းတောက်လို့ထိန်၊ အသီတိ စန်းလဂ်အိမ်မှာ၊ နန်းတတ်ချိန် နီးပြီမို့လေး
ဟုစီကုံးရေးသားပြန် လေသည်
ဇာတိမာန်ကြီးလှသော မျိုးချစ်ပုဂ္ဂိုလ်ကျော် ဆရာကြီး ဦးကျော်လှသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၈၃-ခုနှစ် ဝါခေါင်လဆန်း ၅-ရက်နေ့တွင် အနိစ္စရောက်လေသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၈၀)ရှိပြီ ဖြစ်သည်
တကွင်းစုစည်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takwinsusee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ တကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၁၂ ဦး၊ မ ၃၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၅၉ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
ဒမ်းဒထောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Damdahtawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ကွမ်ရှင်ကော့ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မင်းသမီးကြီး ဩဘာစိန် ကို ၁၂၆၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလဆုတ် ၈ ရက်နေ့တွင် တွံတေးမြို့၊ ကွမ်းခြံပိုင်းနေ အဖ ဗိန္ဒေါဆရာကြီး ဦးဖေ၊ အမိ ဒေါ်သဲဖြူတို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
သားသမီးငါးယောက်အနက် အထွေးဆုံးဖြစ်၍ ငယ်မည်မှာ မစိန် ဟုခေါ်သည်
အသက် ၆ နှစ် အရွယ် တွင် တစ်မြို့တည်းနေ မင်းသမီး တွံတေးဆံတောက်မငွေသင် (နောင် အလင်္ကာကျော်စွာ ရွာစားကြီးဦးဟန်ပ၏ဇနီး)ထံ၌ ပညာယူရန် အပ်နှံ ပေးသည်
မငွေသင်ထံ၌ ၃နှစ်တိုင်တိုင် ပညာရင် နို့သောက်စို့ပြီးသောအခါ အသက် ၉နှစ်အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်၊ ရေတွင်းကုန်း ဆရာဉာဏ်ထံသို့ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးရန် လိုက်ပို့ပေးခဲ့ကြသည်
ဆရာဉာဏ်ထံတွင် စကင်းငွေစိန် အမည်ဖြင့် အငြိမ့်ကပြခဲ့ရာ လူကြိုက် အတော်များခဲ့သည်
ထိုစဉ်က အတူပညာသင်ဖက်များမှာ နိုင်ငံကျော် မင်းသား အောင်ဘညို နှင့် ဗလကလေးထွန်းရင်တို့ ဖြစ်သည်
အသက် ၁၃ နှစ် အရွယ်တွင် ပသီမြညွန့် ဇာတ်အဖွဲ့က လာခေါ်သဖြင့် လိုက်သွားပြီး၊ ယင်းဇာတ်အဖွဲ့၌ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ကပြရလေသည်
ပသီမြညွန့် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ရောက်ရှိပြီးနောက် စကင်းငွေစိန် အမည်ကို ဖျောက်၍ ဩဘာစိန် ဟူသော အမည်သစ်ကို ယူလိုက်သည်
ပသီမြညွန့် နှင့် ဩဘာစိန်တို့မှာ သဘင်ရည် ပြည့်ဝသူများဖြစ်ပြီး တက်ညီလက်ညီ ကပြနိုင်ရကား ပွဲကြည့်ပရိသတ်တို့ အထူး အားပေးခြင်းကို ခံခဲ့ရလေသည်
ပသီမြညွန့်နှင့် ကပြနေစဉ် အငြိမ့်ထောင်ဆရာ ဦးဘိုးညှင်းက လာရောက်ဆက်သွယ်သည်
သို့နှင့် အငြိမ့်လောကသို့ ရောက်ခဲ့ရပြန်သည်
ဦးဘိုးညှင်း၏အငြိမ့်တွင် ခေါင်းဆောင်မင်းသမီး အဖြစ် ကပြခဲ့ရာ၊ ထိုခေတ်က နာမည်ကျော် လူရွှင်တော်ကြီးများဖြစ်ကြသော ဦးကြင်ခဲ၊ ဦးရွှေဒင်္ဂါး တို့နှင့် တွဲဖက်မိရာ အထူး ကျော်ကြားခဲ့လေသည်
ဤသို့ကပြရင်း မန္တလေးမှ မင်းသား ဦးစိန်အုပ် လာရောက်ခေါ် သဖြင့် အငြိမ့်မှ ထွက်ပြီး၊ ဦးစိန်အုပ် ဇာတ်အဖွဲ့ထဲ ရောက်ခဲ့ရသည်
ပထမဆုံး တွဲရသောမင်းသားမှာ ဦးစိန်အုပ် ဖြစ်သည်
ဦးစိန်အုပ်ဇာတ် အဖွဲ့နှင့် ကပြနေရင်းပင် အောင်စည်ဗလ ဇာတ်အဖွဲ့ ၌လည်းကောင်း၊ ဦးဖိုးလှိုင် ရုပ်စုံသဘင် ၌လည်းကောင်း ခေတ္တလိုက်၍ ကူညီကပြပေးခဲ့ရ သည်
ဦးစိန်အုပ်ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ကပြစဉ်က နေမျိုးဗလကျော်သူဘွဲ့ရ ရွာစားကြီးစိန်ဗေဒါ ဆိုင်းအဖွဲ့နှင့် တွဲခဲ့ရ၍ ပညာပိုမို တိုးတက်ခဲ့ရသည်
မန္တလေးမြို့ပေါ် ၌ ဇာတ်အဖွဲ့နှင့် ကပြ၍ တစ်နှစ်တာကုန်ဆုံးသွား သောအခါ မင်းသားစိန်ကတုံး ဇာတ်အဖွဲ့သို့ ကူးပြောင်းသွားခဲ့သည်
စိန်ကတုံးဇာတ်သို့ ရောက်ရှိချိန်တွင် မင်းသမီး မမြနု ရှိနေသည်
ထို့ကြောင့် စိန်ကတုံး၏ နှစ်ပါးသွားသီချင်းတစ်ပုဒ်တွင်-ဟု ဆိုခဲ့သည်
စိန်ကတုံး နှင့် တွဲဖက်ကပြရာ ၁၄နှစ်ခန့်ကြာခဲ့သည်
စိန်ကတုံးလို ပညာရည်ပြည့်ဝသော မင်းသားမျိုးနှင့် တွဲရသဖြင့် တစ်စထက်တစ်စ အရည်အချင်း ပြည့်ဝလာသည်
စိန်ကတုံးနှင့် တွဲဖက်ကပြခဲ့သော ဇာတ်ထုပ်များမှာ ဝိဋဋူပ၊ သာနုသာမဏေ၊ အညဘောဂ၊ ပဒုမသင်္ခါ၊ အာသင်္ကာ၊ အမတ်အောင်စွာငယ်၊ အာဠာဝကချွတ်ခန်း၊ အင်္ဂုလိမာလ၊ ပန်းထိမ်သည် ဣသိတာ၊ တိဿရဟန်းကြီး၊ သမ္ဘာရသားသတ်၊ ယောဟက ဘဒ္ဒ၊ ညီတော်မင်းနန်ချွတ်ခန်း စသည်တို့ဖြစ်သည်
စိန်ကတုံး နှင့်အတူ ကနေစဉ် မင်းသားရွှေမျက်မှန်၏ အစ်ကိုဖြစ်သူ မင်းသား ဦးလွန်းမောင်နှင့် အကြောင်းပါလေသည်
မင်းသမီးအဖြစ် ကပြရင်း အိမ်ထောင်ကျသွားသော်လည်း ဩဘာစိန်အဖို့ နာမည် မမှိန်ခဲ့ပါပေ
၁၂၉၁ ခုနှစ် ပြာသိုလဆုတ် ၃ရက်နေ့တွင် ဦးစိန်ကတုံးသည် မုံရွာမြို့၌ ပွဲကရင်း ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဦးစိန်ကတုံး ကွယ်လွန်သောအခါ ကျန်ရစ်ခဲ့သည့်ဇာတ်အဖွဲ့ ကြီးကို မင်္ဂလာဦးအောင်မောင်းက ဦးစီးကပြသည်
ထို့နောက် မင်္ဂလာ အောင်ဘညို ဆက်လက်၍ ဦးစီးကပြခဲ့ပြန်သည်
သို့နှင့် ဩဘာစိန်သည် ဦးအောင်မောင်း၊ အောင်ဘညိုတို့နှင့် ၉နှစ်မျှ တွဲခဲ့ရလေသည်
အသက် ၄၃နှစ်ခန့်တွင် အနားယူရန်ကြံစည်နေခိုက် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးလွန်းမောင်က ကိုယ်ပိုင်ဇာတ်ထောင်ပြန်သဖြင့် ခင်ပွန်းသည်နှင့်အတူ စိတ်တူသဘောတူ ကူညီကပြခဲ့လေသည်
သို့သော် မကြာခင် ဇာတ်ပျက်သွားပြီး ဦးဖိုးစိန် ဇာတ်အဖွဲ့သို့ နှစ်ဦးစလုံးရောက်ရှိ သွားလေသည်
ဦးဖိုးစိန်နှင့် တွဲဖက်ကပြနေစဉ် ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးလွန်းမောင် ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ဤတွင် ဩဘာစိန်သည် ယူကျုံးမရဖြစ်ကာ ဦးဖိုးစိန် ဇာတ်မှထွက်၍ အနားယူခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ကြာရှည်စွာ အနားမယူနိုင်ရှာဘဲ ဝမ်းရေးအတွက် အမယ်ကြီးအို အောင်စိန် နှင့် အတူ တစ်နှစ်တာမျှကပြပြီးနောက်မူ သဘင်အလုပ်ကို အပြီးပိုင် စွန့်လွှတ်လိုက် တော့သည်
သဘင်အလုပ်ကို စွန့်လွှတ်ပြီဟု ဆိုသော်လည်း သံယောဇဉ်က မဖြတ်နိုင်သေးသဖြင့် မင်းသား ရတနာပုံအေးမောင်၊ ပြည်တော်သန်း တို့ကို ခေါ်ယူ၍ ဇာတ်ထောင်ပေးခဲ့သည်
အခြားဇာတ် အဖွဲ့များမှ သဘင် ပညာနှင့်ပတ်သက်၍ သင်ပြပေးရန် တောင်းပန်လာလျှင်လည်း စိ်တ်ပါ လက်ပါ သင်ပြပေးသည်
အသက် ၆၃နှစ်အရွယ်သို့အရောက်တွင်ကား သဘင်အလုပ်ကို ပြည်ဖုံးကားချကာ အသက်၈၂နှစ်အရွယ် ကွယ်လွန်သည့် အချိန်အထိ တရားဓမ္မနှင့် မွေ့လျော်နေထိုင် ခဲ့ပါသတည်း
၂၄-၅-၈၇ နေ့ ညနေ ၅ နာရီအချိန်တွင် အင်းစိန်ရွာမနေအိမ်၌ ကွယ်လွန်သည်
ဘက်ထရီ သည် ပြင်ပချိတ်ဆက်မှုခလုတ်ခုံ (ခေါင်းငုတ်) များဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတုဗေဒ ဆဲလ်တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပို၍ပါဝင်နေသော လျှပ်စစ်စွမ်းအား ထုတ်ပေးသည့် ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဓာတ်မီး၊ လက်ကိုင်ဖုန်း၊ လျှပ်စစ်ကား စသည့် လျှပ်စစ်သုံး ပစ္စည်းများကို စွမ်းအားပေးရန်အတွက်ဖြစ်၏
ဘက်ထရီတစ်လုံးသည် လျှပ်စစ်ဓာတ် ထောက်ပံ့ပေးသောအခါ အပေါင်းငုတ်ကို ကတ်သုတ်ဟု ခေါ်၍ အနှုတ်ငုတ်ကို အန်းနုတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီကို မြန်မာစကားဖြင့် ဓာတ်အိုးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ကာ အတောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သေးငယ်သော ဘက်ထရီများကို ဓာတ်ခဲ (dry cell) ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီမှ စီးဆင်းသော လျှပ်စီးကြောင်းသည်  ဒီစီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြစ်သည်
၎င်း (+) နှင့် (-) ကို သတ္တုကြိုး တစ်ချောင်းဖြင့် ပူးထိ ခပ်ကြည့်လိုက်ပါက မီးပွင့်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရမည်
အမှန်မှာ အဖိုနှင့် အမ ဆန့်ကျင်ဘက်ခြင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် လျှပ်စီးကြောင်းကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဓာတ်အိုးအတွင်း၌ ခဲပြား (Plate) နှင့် အက်ဆစ်ရည် တို့ပါဝင်သည်
ရက်ချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yetchaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ ဆေကေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆေကေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁ ဦး၊ မ ၁၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၄ ဦး နေထိုင်သည်
ထနောင်းကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ကန်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၅၉ ဦး၊ မ ၅၆၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ဒါးကညောင်ကုန်း
ငပသုန်ရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
ငပုတ်သင်တန်းရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
Lockheed Martin ၏ F - 16 ( Fighting Falcon) သည် ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ် ဖြစ်ပြီး အမေရိကန် လေတပ်အတွက် ထုတ်လုပ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
စတင်ဒီဇိုင်းရေးဆွဲစဉ်က အပေါ့စား တိုက်လေယာဉ်အဖြစ် ဒီဇိုင်း ရေးဆွဲခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် အောင်မြင်သော ဘက်စုံသုံး တိုက်လေယာဉ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ထန်းကုန်းရွာသစ်ရွာ၊ အာကာ
နဂါးဗိုလ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarbo)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ တောကျောင်းလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက်ကယ်ခြင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeichin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ ဘုရားပျိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားပျိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၁၃ ဦး၊ မ ၁၄၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
ကက္ကူလေးရွာ၊ ကက္ကူလေး
လက်ဒိုကန် သည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၊ မြောက်ပိုင်းစီရင်စုနယ်တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကန်သည် ဧရိယာ ၅၈၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်
တည်နေရာမှာ  8°53′N 13°58′E ဖြစ်သည်
လက်ဒိုဆည်ကို ၁၉၇၇ နှင့် ၁၉၈၂ အကြားတွင် အင်ဂျင်နီယာများနှင့် တရုတ်လုပ်သားများ ပူးပေါင်းလုပ်ဆောင်ကာ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
တည်ဆောက်မှုကို China International Water & Electric Corp က ဦးစီးခဲ့သည်
ဆည်သည် ဘီနူးမြစ်ပေါ်ရှိ (Benue river) Garoua မြို့၏ တောင်ဘက် ၅၀ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဤတည်ဆောက်မှုသည် နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းရှိ ဒေသများကို လျှပ်စစ်ထောက်ပံ့ပေးရန်နှင့် စိုက်ပျိုးမြေ ၁၅၀၀၀ ဟက်တာအတွက် ရေပေးဝေနိုင်ရန် ဖြစ်သည်
ဆည်သည် ၃၀၈ မီတာ ရှည်ပြီး၊ အမြင့် ၄၀ မီတာ၊ အထူ ၉ မီတာ ရှိသည်
ဥဒယဂီရိ (Odia:ଉଦୟଗିରି) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဩရိဿပြည်နယ်တွင် တည်ရှိသည့် အကြီးများဆုံး ဗုဒ္ဓစေတီပုထိုးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤစေတီ၏ အနီးအနားတွင်  Lalitgiri  နှင့် Ratnagiri ရှိ စေတီပုထိုးများ တည်ရှိနေကြပြီး "Ratnagiri-Udayagiri-Lalitgiri " တို့၏ စိန်တြိဂံနေရာ၏ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်မှတ်တမ်းများတွင် ဤစေတီများထဲမှ တစ်ခု သို့မဟုတ် အားလုံးသည် Pushpagiri ဝိဟာရ ဟု ထင်မြင်မှုများ ရှိခဲ့ကြသည်
သို့သော် ယခုကာလတွင်မူ စေတီတော်သည် သိသာစွာပင် မတူညီသည့် နေရာတွင် တည်ရှိလျက် ရှိသည်
ထိုနေရာတွင် တွေ့ရှိရသည့် လူ့အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတွင် ဖော်ပြထားချက်အရ ဥဒယဂီရိစေတီတော်၏ သမိုင်းဝင်ဘွဲ့အမည်သည် "မဒဝပူရမဟာဝိဟာရ" ဖြစ်သည်
ဤနေရာသည် ဗုဒ္ဓဘာသာသာသနာ့နယ်မြေတစ်ခု ဖြစ်ကာ Ratnagiri နှင့်Lalitgiri ရှိ နယ်မြေများထက် ရှေးကျသည်
ဥဒယဂီရိသည် Jajpur ခရိုင်ရှိ Cuttack ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၇၀ ကီလိုမီတာ (၄၃ မိုင်) နှင့် Bhubaneswar ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၉၀ ကီလိုမီတာ (၅၆ မိုင်) အကွာရှိ တောင်ခြေတွင် တည်ရှိသည်
Ratnagiri နှင့် Udaygiri တို့မှ ၁၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင်ရှိ၍ Lalitgiri မှ ၇ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
ယခုအချိန်တွင် Puspagiri ဟု သတ်မှတ်ထားသည့် နေရာသည် Udaygiriမှ ၁၈ ကီလိုမီတာကွာဝေးပြီး "တြိဂံ" နေရာနှင့် အနီးဆုံးလည်း ဖြစ်သည်
Hoiberg၊ Dale; Ramchandani၊ Indu (2000)
ISBN 978-0-85229-760-5
CS1 maint: refharv (link)Session၊ Indian Art History Congress (2000)
Proceedings of Indian Art History Congress
CS1 maint: refharv (link)Donaldson, Thomas Eugene, Iconography of the Buddhist Sculpture of Odisha, 2001, Abhinav Publications, ISBN 81-7017-375-2, Volume 1 is the text, given page references, and 2 the plates, given figure numbers.
၁၃ မိုင်စုစည်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: 13Maingsusee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ နမ့်ခမ်းမြို့နယ်၊ လွယ်လွမ် (လီရှော)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လွမ် (လီရှော)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၃ ဦး၊ မ ၁၀၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ် သည် နေအဖွဲ့အစည်းရှိ ဂျူပီတာဂြိုဟ်နှင့် အင်္ဂါဂြိုဟ် ပတ်လမ်းကြားရှိ စက်ဝိုင်းလုံးပုံစံ ချပ်ပြားဖြစ်သည်
ယင်းတွင် ဥက္ကာပျံများ သို့မဟုတ် ဂြိုဟ်ငယ်များကဲ့သို့သော ပုံစံအတည်တကျမရှိသည့် အရာဝတ္ထုများ တည်ရှိသည်
ခါးပတ်အား အခြားသော ကမ္ဘာမြေအနီးရှိ ဥက္ကာပျံများ၊ ထရိုဂျင် ဥက္ကာပျံများနှင့် ကွဲပြားစေရန် ပင်မ ဥက္ကာခါးပတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ခါးပတ်၏ ထုထည် ထက်ဝက်ခန့်ကို အကြီးဆုံး ဥက္ကာပျံများဖြစ်သော စီးရပ်စ်၊ ဗီစတာ၊ Pallas နှင့် Hygiea တို့က ပိုင်ဆိုင်ထားကြသည်
ဥက္ကာ ခါးပတ်၏ စုစုပေါင်းထုထည်သည် လကမ္ဘာ၏ ၄%၊ ပလူတို၏ ၂၂%၊ ချာရွန်၏ ၂၂% နီးပါးခန့် ရှိသည်
စီးရပ်စ်သည် ခါးပတ်၏ တစ်ခုတည်းသော ဂြိုဟ်ပုဖြစ်ပြီး အချင်းအားဖြင့် ၉၅၀ ကီလိုမီတာ ရှိကာ ဗီစတာ Pallas နှင့် Hygiea တို့မှာ ၆၀၀ ကီလိုမီတာအောက် ရှိကြသည်
ကျန်သော ကိုယ်ထည်များမှာ ဖုန်မှုန်အရွယ်အစားခန့်မျှသာ တည်ရှိကြသည်
ဥက္ကာ ခါးပတ်ရှိ အရာဝတ္ထုများသည် ပါးလွှာစွာ ပြန့်နှံ့တည်ရှိသောကြောင့် လူသားမဲ့ အာကာသယာဉ်များစွာတို့သည် ထိတိုက်မှုမရှိဘဲ ပျံသန်းခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကြီးမားသော ဥက္ကာပျံများကြားတွင်ကား ထိတိုက်မှု ရှိလေသည်
ထင်းရှူးတောင်ရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshutaungywarthit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွှေးပြင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁၈ ဦး၊ မ ၁၆၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကျွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Natkyun)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၂၇၇ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၂၄၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဝက်ဝံရွာသည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဘက်၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် နယ်စပ်မျဉ်းအနီးတွင်တည်ရှိသည်
ဆက်သွယ်ရေးအနေဖြင့် မန္တလေး မှ လားရှိုးကားလမ်း၊ မီးရထားလမ်းပေါ်တွင်တည်ရှိသည်
တိုက်နယ်ရွာတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ဘူတာ၊ ဆေးရုံ၊ အထက်တန်းစာသင်ကျောင်းတို့ရှိသည်
ပြင်ဦးလွင် မြို့၏ မြို့ပြင် နယ်မြေ ၅ ခုရှိရာတွင် ဝက်ဝံသည် နယ်မြေ ၁ ဖြစ်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ဘူးရေမျက်
စကောရွာ၊ ကွယ်လွယ်
ဤ ဂဏ၊ gaṇa (; သင်္သကရိုက်: गण)ကို သင်္သကရိုက်နှင့် ပါဠိဘာသာတို့တွင် လွင့်မျောနေသော၊ အရေအတွက်၊ အဆင့်အတန်းစသည့်ဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဤ"ဂဏ"ဆိုသည့်စကားလုံး (ဂိုဏ်း)ကို ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သည့် အစုအဖွဲ့နှင့် ညီလာခံများအတွက် သုံးစွဲသည်
ဟိန္ဒူဘာသာတွင် သိဝသည် ကေလာၑတောင်ပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
မဟာပိန္နဲသည် ၎င်းတို့၏ခေါင်းဆောင်အဖြစ် သိဝကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်
မဟာပိန္နဲ၏ ဘွဲ့တော်မှာ ဂဏေၑ gaṇeśa သို့မဟုတ် ဂဏပတိ gaṇapati,ဟူ၍ဖြစ်ရာ အဓိပ္ပါယ်မှာ "သခင် သို့ "ဂဏများ၏ခေါင်းဆောင်" ဟူ၍ဖြစ်သည်
ဂဏသည် ဝေဒစကားလုံး၏ မူလအစဖြစ်သည်
၎င်းမှ 'ဂဏပတိ' နဲ့ 'ဂဏဂဏပတိ' ဆိုသည့် စကားလုံးများဖြစ်ပေါ်လာတယ်
ဤစကားလုံး၏ တိုက်ရိုက်အဓိပ္ပါယ်မှာ အုပ်စုဖြစ်သည်
နတ်ဘုရားများ၊ ပညာရှိများ၊ ဘိုးဘေးများ - ဤကျမ်းပိုဒ်အားလုံးတွင် ရည်ရွယ်ထားသော အဓိပ္ပါယ်ဖြစ်သည်
ဝေဒယုံကြည်မှုအရ ဖန်ဆင်းခြင်းသည် မူလအစ၌ ငုပ်လျှိုးနေသော အရင်းအမြစ်မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
သူသည် တစ်ဆူတည်းသော လောကသည် bhava သို့မဟုတ် gan ပုံစံဖြင့် လာလေ့ရှိသော လောကဖြစ်သည်
သင်္ချာသည် ဖန်တီးမှုအတွက် မရှိမဖြစ်လိုအပ်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကြီးကို မတူကွဲပြားမှုတွေနဲ့ ဖန်တီးထားတယ်
မကြာခဏဆိုသလို၊ Nana၊ Gana၊ သူတို့အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ပန်းတိုင်နဲ့ အဓိပ္ပါယ်ရှိတယ်
ဝေဒ ဖန်ဆင်းခြင်းအယူဝါဒအရ အခြေခံအကျဆုံးသော ပရာနသည် ပဌမဖြစ်သော ဂါနာပတိဟုခေါ်သည်
ထိုမှနေ၍ ပရိစ္ဆေဒ၊ ပိတရ၊ ဒေဝဟုခေါ်သော ဘဝပုံစံများစွာ မွေးဖွားလာခဲ့သည်
ဤအရာများသည် Gana အမျိုးအစားများစွာရှိသည်
မူလဂါနပတိကို ပရာနဘာသာစကားဖြင့် Ganesha ဟုခေါ်သည်
သိပ္ပံပညာ၏ အဓိပ္ပါယ်ဖွင့်ဆိုချက်တွင် ၎င်းကို universal ဟုခေါ်သည်
လူတစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ခံစားချက်တွေ အများကြီး မွေးဖွားလာတယ်၊ သူ၏နာမ်သည် Gana ဖြစ်သည်
Ganapati သို့မဟုတ် Ganesha ကိုလည်း Mahatattva ဟုခေါ်သည်
အလုံးစုံ ကင်းစင်သော သူသည် ဂါနပတိ ဖြစ်၏
၎င်း၏ပိတ်ဆို့ခြင်းသဘောအရ သို့မဟုတ် ကွဲပြားခြားနားသောပုံစံတစ်ခုရယူခြင်းသည် Ganabhav ၏ဖန်တီးမှုဖြစ်သည်
လူဦးရေနှင့် တစ်ဦးချင်း နှစ်ခုစလုံးသည် ခွဲခြား၍မရသော သို့မဟုတ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ရောထွေးနေပါသည်
ဤမျိုးရိုးဆက်နွယ်မှုကို Ganesha ၏ပင်စည်အားဖြင့်ညွှန်ပြသည်
ဆင်ခေါင်းသည် မဟာ သို့မဟုတ် ကြီးမြတ်ခြင်းကို ကိုယ်စားပြုပြီး မျက်လုံး သို့မဟုတ် ကြွက်သည် အရာဝတ္တုတစ်ခုစီ သို့မဟုတ် အလယ်ဗဟိုကို ကိုယ်စားပြုသည်
သူသည် Puranas ဘာသာစကားဖြင့် Ganapati တိရစ္ဆာန်ဖြစ်သည်
တကယ်တော့၊ Ganapati ဒြပ်စင်သည်အခြေခံ Rudra ၏ပုံစံဖြစ်သည်
ကြီးမြတ်ခြင်းဟူသော အမည်သည် သမုဒ္ဒရာဟု ခေါ်၏
ပုရာနဝါ က သူ့ကို Ekarnava လို့ခေါ်တယ်
သူသည် ဆိုမာ၏ သမုဒ္ဒရာဖြစ်၍ ထိုဒြပ်၏ ဂါဘွါရိက ဖွားမြင်သည်
ဆိုမာ၏ဝေဒသင်္ကေတမှာ Madhu သို့မဟုတ် Apup ဖြစ်ပြီး အလားတူ ဒဏ္ဍာရီ သို့မဟုတ် ရိုးရာသင်္ကေတမှာ Ganapati ဟုခေါ်ဆိုသော Modaka ဖြစ်သည်
ဤသည်မှာ Gana နှင့် Ganapati တို့၏ မူလအယူအဆဖြစ်သည်
ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် သို့မဟုတ် ရိုးရာသင်္ကေတသည် Ganapati ကို ချစ်မြတ်နိုးသည်ဟု ဆိုထားသော Modak ဖြစ်သည်
ဤသည်မှာ Gana နှင့် Ganapati တို့၏ မူလအယူအဆဖြစ်သည်
ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် သို့မဟုတ် ရိုးရာသင်္ကေတသည် Ganapati ကို ချစ်မြတ်နိုးသည်ဟု ဆိုထားသော Modak ဖြစ်သည်
ဤသည်မှာ Gana နှင့် Ganapati တို့၏ မူလအယူအဆဖြစ်သည်
Ganapati ဒြပ်စင်သည် အခြေခံ Rudra ၏ပုံစံဖြစ်သည်
ကြီးမြတ်ခြင်းဟူသော အမည်သည် သမုဒ္ဒရာဟု ခေါ်၏
ပူရာနက သူ့ကို Ekarnava လို့ခေါ်တယ်
ထိုသူသည် ဆိုမာ၏ သမုဒ္ဒရာဖြစ်၍ ထိုဒြပ်၏ ဂါဘွါရိက ဖွားမြင်သည်
ဆိုမာ၏ဝေဒသင်္ကေတမှာ Madhu သို့မဟုတ် Apup ဖြစ်ပြီး အလားတူ ဒဏ္ဍာရီ သို့မဟုတ် ရိုးရာသင်္ကေတမှာ Ganapati ဟုခေါ်ဆိုသော Modaka ဖြစ်သည်
ဤသည်မှာ Gana နှင့် Ganapati တို့၏ မူလအယူအဆဖြစ်သည်
Ganapati ဒြပ်စင်သည် အခြေခံ Rudra ၏ပုံစံဖြစ်သည်
ကြီးမြတ်ခြင်းဟူသော အမည်သည် သမုဒ္ဒရာဟု ခေါ်၏
ပူရာနက သူ့ကို Ekarnava လို့ခေါ်တယ်
ထိုသူသည် ဆိုမာ၏ သမုဒ္ဒရာဖြစ်၍ ထိုဒြပ်၏ ဂါဘွါရိက ဖွားမြင်သည်
ဆိုမာ၏ဝေဒသင်္ကေတမှာ Madhu သို့မဟုတ် Apup ဖြစ်ပြီး အလားတူ ဒဏ္ဍာရီ သို့မဟုတ် ရိုးရာသင်္ကေတမှာ Ganapati ဟုခေါ်ဆိုသော Modaka ဖြစ်သည်
ဤသည်မှာ Gana နှင့် Ganapati တို့၏ မူလအယူအဆဖြစ်သည်
ဂါနက်၏အရှင်သည် ဂင်္ဂါနတ် ဖြစ်ပြီး သူတို့၏ အကြီးအမှူး မှာ သတ္တမရိကရုပ်တုများ၏ အတန်းအဆုံးတွင် ရပ်နေသော ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုဖြစ်သည်
Gupta အနုပညာတွင် လုံလောက်စွာ အကဲဖြတ်ထားသော Vamana နှင့် ထူးဆန်းသောပုံစံများကို အကန့်အသတ်မရှိသော Shiva ၏ Gana ရှိပါသည်
Khoh (M.P.) မှရရှိသော စုစုပေါင်း Vamana ganas အရေအတွက်မရေတွက်နိုင်အောင်ရှိပြီး Allahabad ပြတိုက်တွင် ထိန်းသိမ်းထား သည်
ပုံပျက်သောပုံစံများကို ပန်းကန်ပြားများပေါ်တွင် ထွင်းထုထားသည်
Shiva ၏ စီတန်းခြင်းဓလေ့တွင် ဤသဘာဝမကျသောပုံစံများကို အထူးအရေးကြီးသည်ဟု ယူဆပါသည်
ပြင်ပလင့်ခ်များ Monier-Williams Sanskrit-English Dictionaryဂဏ သင်္ဃဂဏစကြဂဏတန္တြမဟာပိန္နဲဂေနောသ
ဥဘော်ကပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ubawkat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ အူရာဘွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညာတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyartaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ညာတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညာတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၄ ဦး၊ မ ၁၀၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကူးရွာ၊ တောင်ပေါက်
ပင်ခွန် -ပင်ခွဥ် (အင်္ဂလိပ်: Pin Khun)သည်  ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၌ တည်ရှိသည်
ပင်ကာလ(ပင်ကာႏလ)၊ ပိန္နဲကုန်း(မောက်ꩻကြင်ꩻကွုံꩻ)၊ ပင်ခွန်ရွာမ(ပင်ခွဥ်လ) နှင့် ရန်ကင်း(ရန်ႏကင်ꩻ)စသည့်ရပ်ကွက်ကြီး(၄)ခုဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပါသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ခွန်စံပြ‌ကျေးရွာတွင် လူဦးရေ ကိုးထောင်ခန့်ရှိသည်
နေထိုင်သည့် လူဦးရေအများစုမှာ ပအိုဝ်း တိုင်းရင်းသားများနှင့် ရှမ်းလူမျိုး အနည်းငယ်လည်း နေထိုင်ကြသည်
ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်သွေးဟူက ချစ်မဝ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
မိဘတို့သည် သားသမီးကို ချစ်ရာ၌ အားရတင်းတိမ်သည် မရှိပေ
ဟတခဲဒဘူတာ  (畠田駅 ဟတခဲဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရခရိုင်၊ အိုးဂျိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤစာရင်းသည် ကမ္ဘာ့ပေါ်ရှိ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင် နိုင်ငံများနှင့် ၎င်းတို့၏ အမှီအခိုနယ်မြေများအား ဧရိယာအလိုက် အဆင့်သတ်မှတ်ထားသော စာရင်းဖြစ်သည်
စာရင်းတွင်ပါဝင်သော အချက်အလက်များကို ISO 3166-1 စံနှုန်းဖြင့် ကန့်သတ်ထားခြင်းမရှိပေ
ISO 3166-1 စံနှုန်းအရ အသိအမှတ်ပြုထားခြင်းမရှိသော နယ်မြေဒေသများသည် ဤစာရင်းတွင် ပါဝင်မည်ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့၏ အဆင့်နံပါတ်ကို တပ်ပေးထားခြင်း ရှိမည်တော့ မဟုတ်ပေ
"မှတ်ချက်" ကော်လံတွင် အသိအမှတ်ပြု နိုင်ငံများနှင့် ၎င်းနိုင်ငံများအတွင်းပါဝင်သော အသိအမှတ်ပြုထားခြင်း မရှိသော နယ်မြေများအကြား ရောထွေးမှုမဖြစ်စေရန် ရှင်းလင်းချက် ထည့်၍ပေးထားသည်
ဤစာရင်းတွင် မပါဝင်သည်မှာ နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံခြင်းစီမှ ပိုင်ဆိုင်သည်ဟု ကြေညာထားကြသော အန္တတိကတိုက်ရှိ အစိတ်အပိုင်းများ၊ ဥရောပသမဂ္ဂကဲ့သို့ အချုပ်အခြာအရ အဆင့်တစ်ခုထိရှိပြီး အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ (သို့မဟုတ်) အမှီအခိုနယ်မြေဟု မဆိုထိုက်သော သီးခြားတည်ရှိနေရာ အရာများ၊ ဆီးလန်းနယ်ကဲ့သို့ အသိအမှတ်ပြုထားခြင်းမရှိသော မိုက်ခရိုနေရှင်းများတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဤစာရင်းတွင် ဧရိယာများအား တိုင်းတာခြင်းကို သုံးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ထားသည်
စုစုပေါင်းဧရိယာ - နိုင်ငံတကာ နယ်စပ်စည်းမျဉ်းများနှင့် ကမ်းရိုးတန်းအတွင်းရှိ ကုန်းမြေနှင့် ရေထုဧရိယာ စုစုပေါင်းတို့၏ ပေါင်းခြင်းဖြစ်သည်
ကုန်းမြေဧရိယာ  - နိုင်ငံတကာ နယ်စပ်စည်းမျဉ်းများနှင့် ကမ်းရိုးတန်းအတွင်းရှိ ကုန်းမြေ၏ စုစုပေါင်းဧရိယာဖြစ်ပြီး ရေထုဧရိယာမပါဝင်ပေ
ရေထုဧရိယာ      - နိုင်ငံတကာ နယ်စပ်စည်းမျဉ်းများနှင့် ကမ်းရိုးတန်းအတွင်းရှိ ကုန်းတွင်း ရေထု(ရေကန်၊ ရေလှောင်ကန်နှင့် မြစ်များ)၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာစုစုပေါင်းဖြစ်သည်
ပင်လယ်ကမ်းခြေအနီးရှိ ရေထု(အချို့သေးငယ်သော ပင်လယ်အော်များ) ပါဝင်ကောင်း ပါဝင်နိုင်သည်
သီးခြားမှတ်ချက်ပြု၍မှလွဲလျှင် ရေပိုင်နက်များ မပါဝင်ပါ
ထိစပ် နယ်မြေများ(Contiguous zones)၊ သီးခြားစီပွားရေးနယ်မြေ(Exclusive economic zone)များ မပါဝင်ပါ
ဤစာရင်းရှိ အချက်အလက်များကို ကုလသမဂ္ဂ စာရင်းအင်းဌာနခွဲမှရရှိသော အချက်အလက်များအား
ပကွဲ    (မြောက်)ရွာ၊ ပကွဲ
၁၃၂၂ (၁) ရက်
ဖက်စိမ်းကွမ်းတောင် ရွှေဝတ္ထုတိုများ  သည် စာရေးဆရာမ ခင်ခင်ထူး၏ ဝတ္ထုတို ၁၅ ပုဒ်ကို စုစည်းထားသော စာအုပ်တစ်အုပ် ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဖက်စိမ်းကွမ်းတောင် ရွှေဝတ္ထုတိုများသည် ၂၀၀၃ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု (ဝတ္ထုတိုပေါင်းချုပ်)ကို ရရှိခဲ့သည်
ပါဝင်သော ဝတ္ထုတိုများသည် ရွှေအမြုတေမဂ္ဂဇင်းတွင် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးသော ဝတ္ထုတိုများ ဖြစ်သည်
ဝတ္ထုဇာတ်လမ်းများမှာ ကျေးလက်နေ မြန်မာလူမျိုးများ၏ ဘဝနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအကြောင်းများ ဖြစ်သည်
ကျားခရီးဖော်ပုံဆိုးမငှက်ဖမ်းသမားပိုးဖလံဘွိုင်လာအိမ်ကလေးကျူးနှစ်ပင်လိမ်ကြိုးခံတပ်အစွဲနာကြိုးတန်းသားရေထိုင်အချိန်မှတ်နာရီရွှေတိုင်များလည်းခလောက်မြွေ
လက်ပန်ဇင်ကုန်းရွာ၊ လက်ပန်ဇင်ကုန်း
အရိုးအရွက်နီ၍ ဥတွင် သရက်ကင်းထွက်သည်
သက္ကယ်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeitaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ မိုင်းကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငဘ ရုပ်ရှင်သည် ၁၉၆၁ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာ ဦးချစ်ခင် ရိုက်ကူးသော မြန်မာရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကား ဖြစ်သည်
စာရေးဆရာ မောင်ထင်၏ ငဘ ဝတ္ထုကို အခြေခံ၍ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်ပြီး ဖိနှိပ်ခံလယ်သမားများ၏ ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသောဘဝကို ပုံဖော်ထားသည်
အဆိုပါ ရုပ်ရှင်တွင် ညွန့်မောင်၊ မေနွဲ့၊ ကြည်ရွှင်၊ ပဲခူးမယ်မြင့် တို့က ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်
တရုတ်- မြန်မာသံတမန် ဆက်ဆံရေးထူထောင်သော နှစ် (၇၀) ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် တရုတ်ပြည်ရှိ မြန်မာရှေးဟောင်းရုပ်ရှင် ငဘ ဖလင်ကော်ပီကို ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းဖြင့် ပြုပြင်မှုများ ပြုလုပ်၍ မြန်မာနိုင်ငံအား လက်ဆောင်အဖြစ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင် နှစ်တစ်ရာပြည့်နှစ် ၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် တရားဝင် ပေးအပ်ခဲ့သည်
မြန်မာ့ကျေးလက်မှ တောင်သူလယ်သမားများ၏ ဘဝကို သရုပ်ဖော်ရိုက်ကူးထားခြင်းဖြစ်ကာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကာလအတွင်း နယ်ချဲ့နှင့် ဖက်ဆစ်တို့၏ နှိပ်စက်ခံကျေးလက်ပြည်သူများ၏ဘဝ ကို သရုပ်ဖော်ရိုက်ကူးထားပြီး နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး၊ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်များ၊ လွတ်လပ်ရေး အတွက် ရုန်းကန်လှုပ်ရှားကြပုံများကို ထင်ဟပ်ဖော်ပြထားသည်
နတ်ကန် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkan(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ နတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၆၀ ဦး၊ မ ၁၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
မကာအို (澳門 ：မကာအို အထူးအုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ)  သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၏ အထူးအုပ်ချုပ်ရေးဒေသ ဖြစ်သည်
မကာအို ကျွန်းဆွယ်သည် မြောက်ဘက်တွင် တရုတ်ပြည်မကြီးနှင့် နယ်မြေခြင်း ဆက်စပ်လျက်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ဟောင်ကောင်နှင့် ၃၀ ကီလိုမီတာသာ ကွာဝေးသည်
မကာအိုသည် ချင်မင်းဆက်ခေတ်မှစ၍ တရုတ်အပိုင် နယ်နမိတ်ဖြစ်သည်
မင်မင်းဆက်ခေတ် ၁၅၅၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီအား ငှားရမ်းပေးခဲ့သည်
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီအစိုးရနှင့် မန်ချူးအစိုးရတို့သည် သက်တမ်း နှစ် ၄၀ ရှည်ကြာသည့် တရုတ် ပေါ်တူဂီ ကုန်သွယ်ရေး စာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီးနောက် မကာအိုသည် ပေါ်တူဂီမှ ရေရှည်အုပ်ချုပ်သည့် နယ်မြေဖြစ်လာသည်
ဥရောပတိုင်းပြည်များ၏ တရုတ်ပြည်ရှိ ပထမဦးဆုံးနှင့် နောက်ဆုံး ကိုလိုနီနယ် ဖြစ်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်လွန်နှစ်များတွင် တရုတ်နှင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် မကာအို၏ ရှေ့ရေးနှင့် ပတ်သက်၍ ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် တရုတ် ပေါ်တူဂီ ပူးတွဲကြေညာချက်ကို တရားဝင်ရေးထိုးခဲ့သည်
ထိုကြေညာချက်အရ ၁၉၉၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ပေါ်တူဂီအုပ်ချုပ်ရေးကို အဆုံးသတ်ကာ မကာအိုအား တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံထံ ပြန်လည်အပ်နှင်းခဲ့သည်
တရုတ်အစိုးရသည် မကာအိုဒေသတွင် တပြည်ထောင် နှစ်စနစ်ကို ကျင့်သုံးရန်၊ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ပေးရန် ကတိပြုခဲ့သည်
ဩ သည် မြန်မာဘာသာ၌ အခြေခံသရ (၁၁) လုံး နှင့်  သင်ရိုးသရ (၁၂) လုံး  ထဲမှ သရတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အသံပိုင်းဆိုင်ရာအရ "ဩ" သရသည် "အာ၊ ဤ၊ ဦ၊ ဧ၊ အဲ၊  ဪ၊ အို" ကဲ့သို့ သံရှည်သရ (သို့) ဒီဃသရ တစ်မျိုးဖြစ်၍ "အော" ဟူသော အသံရှိသည်
"ဩ" သည် လုံးချင်းသရ တစ်ခုဖြစ်၏
ဗျည်းအက္ခရာ "သ" ကို " ြ" ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားခြင်းမဟုတ်ပေ
ထိုသို့ ပေါင်းစပ်သည့် ဩ (သ+ြ) ကို "သရ" ဟု ထွက်ရှိမည် ဖြစ်သည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ၊ သဘော့ငူ
ကင်မွန်းချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinmunchaung)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ ကင်မွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်မွန်းချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၉၄ ဦး၊ မ ၁၀၈၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၄၇ ဦး နေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်ဖုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhpu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ ဆန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၃ ဦး၊ မ ၉၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ခုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankhon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ခုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ခုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၁ ဦး၊ မ ၁၅၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၅ ဦးနေထိုင်သည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘကြည်ကို ၁၉၁၂ခု၊ ဇူလိုင်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် ကျိုက်ထိုမြို့၌ မွေးဖွားသည်
အဖ ဦးဘိုးအင်၊ အမိဒေါ်အေးမေဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် ဝါသနာပါရာ ပန်းချီပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် အိုင်အက်စီတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဆရာဖြစ်သင်တန်းကိုလည်း တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဘိလပ်ပြန် ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ် (အာရ်၊စီ၊အေ၊လန်ဒန်) ထံတွင် ပန်းချီပညာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်အစိုးရ ပညာသင်ဆုရကာ ပါရီအမျိုးသား အဆင့်မြင့်ပန်းချီသိပ္ပံတွင် တစ်နှစ်ပညာသင်ခွင့် ရသည်
ထိုသို့ ပညာဆည်းပူးနေစဉ် ကမ္ဘာ့ပန်းချီပြပွဲကြီး "Le Sa Lon 49" တွင် ဝင်ရောက်ပြသနိုင်ပြီး လန်ဒန်၊ မွန်တီကာလိုမြို့များတွင် ကျင်းပသည့် ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင်လည်း ပါဝင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်အစိုးရ ပညာသင်ဆုရ၍ ဖီလာဒဲလ်ဖီးရား ပန်းချီအကယ်ဒမီတွင် တစ်နှစ် ပညာဆည်းပူးခွင့်ရခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ပင်စီလ်ဗေးနီးယား တက္ကသိုလ်တွင် ပန်းချီမဟာဝိဇ္ဇာတန်း တက်ခွင့်ရခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တော်ဝင်ပန်းချီအသင်းကြီးမှ ရာသက်ပန်အဖွဲဝင်အဖြစ် "F.R.S.A." ဘွဲ့ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာပန်းချီလောက၏ ဖခင်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာရိုးရာပျော်ရွှင်မှုဆိုင်ရာ အကအခုန် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆယ့်နှစ်ရာသီပွဲလမ်းသဘင် သရုပ်ဖော်လက်ရာများ၊ ဇာတ်၊ နိပါတ်ဆိုင်ရာ ဗုဒ္ဓဝင်ပန်းချီကားများ၊ အောင်ခြင်းရှစ်ပါး သရုပ်ဖော်ပန်းချီကားများရေးဆွဲခဲ့သည်
ခေတ်အမြင် ခေတ်အတေး ခေတ်အရေးဆိုင်ရာ ခေတ်သစ်ပန်းချီလက်ရာများကိုလည်း စိတ်ကူးကောင်းကောင်းဖြင့် ရေးဆွဲလေ့ရှိသည့် စွယ်စုံပန်းချီကျော်ကြီးဖြစ်သည်
၁၉၅၂ မှစ၍ ရှေးရိုးမြန်မာပန်းချီရေးနည်းကို သုတေသနပြုကာ ဖော်ထုတ်ရေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ သုတေသနပြုရေးဆွဲနေဆဲ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ပန်းချီပညာဆည်းပူးပြီး ပြန်ရောက်လာသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးမှ တာဝန်ပေးချက်အရ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ ဆရာတော်ကြီး ရေးသားတော်မူသည့် ဗုဒ္ဓဝင်ကို ပုံတော်များ ရေးဆွဲသရုပ်ဖော်ခဲ့သည်
၎င်းဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်ကြီးမှာ ယခုအခါ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
၎င်းဗုဒ္ဓဝင်စာအုပ်ကြီးကို သရုပ်ဖော်ရေးဆွဲရန် ဆရာတော်ကြီးများထံ ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ တရားထိုင်ခြင်း၊ ပုတီးစိပ်ခြင်း စသောကောင်းမှုကုသိုလ်ပြု၍ အထူး စိတ်ကူးစိတ်သန်းကောင်းများဖြင့် ရေးဆွဲခဲ့ရာ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ မေတ္တာတရားတော်များကို ထင်ရှားပေါ်လွင်အောင် သရုပ်ဖော်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ တွင် ဖွင့်လှစ်သော စစ်ကြိုခေတ် ပန်းချီပန်းပုကျောင်းတွင် နည်းပြဆရာ အဖြစ်လည်းကောင်၊ ၁၉၄၁ တွင် ဖွင့်လှစ်သည့် ပန်းချီအကယ်ဒမီတွင် ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် ပန်းချီကထိက အဖြစ်လည်ကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဘကြည်သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပန်းချီပန်းပု အစည်းအရုံးများတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၁၀ ကြိမ်၊ စာပေလုပ်သား ဖြစ်မြောက်ရေး ကော်မတီဝင်၊ စွယ်စုံကျမ်း ပြုစုရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီ ရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်၊ ယဉ်ကျေးမှုဌာန ပန်းချီအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ရိုးရာပန်းချီပညာရှင်များ အစည်းအရုံး(ဗဟို) နာယက အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ထင်ရှားသော ပန်းချီလက်ရာများကို ရန်ကုန်ရှိ အမျိုးသားပြတိုက်၊ တာရှ်ကင့်ပြတိုက်၊ ပီးကင်းအမျိုးသားပြတိုက်၊ ဟော်လန်နိုင်ငံ အမ်စတာဒန်မြို့ရှိ ပန်းချီပြတိုက်၊ ဗုဒ္ဓဂယာတို့တွင် ချိတ်ဆွဲပြသထားကြသည်
မင်္ဂလာဒုံလေဆိပ်တွင် စတုရန်းပေ ၃၀၀၀ ရှိ နံရံပန်းချီကားကြီးမှာ ဆရာ့အား ကမ္ဘာကျော်စေသည့် မြန်မာမှုသရုပ်ဖော် လက်ရာမွန် ပန်းချီကားကြီးဖြစ်သည်
ဗိုလ်တထောင်ဘုရား၊ ရွှေတိဂုံစေတီတော်တို့တွင်လည်း သမိုင်းဝင် ဆီဆေးပန်းချီလက်ရာများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
မိတ္ထီလာဝန်ဇင်းဟိုတယ်၊ ကမ်းနားလမ်းဟိုတယ်၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်တို့တွင် နံရံပန်းချီလက်ရာများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
ထိုခေတ် ထိုအခါက ရွှေသွေးဂျာနယ်၊ တေဇရုပ်စုံ စသည့် အပတ်စဉ် နှင့် လစဉ်ထုတ် အစိုးရ စာစောင်များတွင် ပန်းချီဦးဘကြည်၏ လက်ရာနှင့် သရုပ်ဖော်တင်ဆက်ပုံများမှာ အထင်ကရ ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၁ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံရှိ အရွယ်ရောက် လူကြီးပိုင်း အများစုမှာ ပန်းချီဦးဘကြည် လက်ရာများ ဖြင့် ကြီးပြင်းခဲ့ရသူများ ဖြစ်သည်အထိ ဆရာကြီး၏ လွှမ်းမိုးမှုကြီးမားခဲ့ပါသည်
ဆရာကြီးဦးဘကြည်သည် ၁၅ရက်၊ဧပြီလ၊၂၀၀၀ ခုနှစ်၊ ညနေ ၆နာရီ ၅၅မိနစ်တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
ဇနီး ဒေါ်တင်မေ (ပညာရေးတက္ကသိုလ် ငြိမ်း) နှင့် သား ၂ဦး၊ သမီး ၁ဦး၊ မြေး ၆ဦးတို့ ကျန်ရစ်ပါသည်
သာသနာတော်သက္ကရာဇ် ၄၃၃ ခု "ပထမ သရေခေတ္တရာမင်းဆက်တွင် (သာသနာနှစ်-၄၄၆) (BC-98)ဟု ဖော်ပြသည်
" တွင် ငတပါးမင်း ဖြစ်တော်မူ၏
ငတပါးမင်း အကြောင်းကား ထိုပြည်တွင်နေသော သူတစ်ယောက်သည် မိမိသားကို ဆရာရဟန်းထံအပ်၍ ငယ်စဉ်ကပင် သာမဏေပြုစေ၏
ဆရာလည်း သနားတော်မူ၍ ပိဋကတ်၊ ဗေဒင်တို့ကို တတ်အောင်သင်ပေး၏
ထိုသာမဏေလည်း ဆရာအား သိမ်မွေ့စွာ လုပ်ကျွေးပြုစု၏
တစ်နေ့၌ ဆရာမွေးသော ကြက်ဖသည် အခါခပ်သိမ်း တွန်သမျှမှာ ’ငါ့ဦးခေါင်းစား ငတပါးမင်း ဖြစ်လတ္တံ’ ဟူ၍သာတွန်စမတ်ပြုသဖြင့် ယင်းတိရစ္ဆာန်ဖြစ်လျက် ဤသို့ဖြစ် အခြင်းအရာကို တွန်သည်ဟူ၍ နှလုံးထားပြီးသော် ရှင်သူငယ်ကိုခေါ်၍- “မောင်ရှင်ငယ်၊ ဤကြက်သည် အထူးထူးအပြားပြားသော အခြင်းအရာတို့ကို တွန်သည်ဖြစ်သောကြောင့် ဤကြက်ကို ချက်ပြုတ်၍ ငါ့ကိုကပ်လော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏
မောင်ရှင်ငယ်လည်း ဆရာဆိုသည့်အတိုင်း ချက်ပြုတ်ပြီးလေ၏
ထိုသို့ ချက်ပြုတ်ပြီးသောအခါ ကြက်ကို အိုးကဆယ်ယူရာတွင် ကြက်ဦးခေါင်း မီးဖို၌ ပြုတ်ကျလေသည်
ရှင်သူငယ်လည်း မသန့်ပြီဟု ယူဆ၍ ဆရာတော်အား မကပ်တော့ဘဲ ကြက်ဦးခေါင်းကို ဆေးကြော၍ စားလေသည်
ဆရာတော်သည် ကြက်ဦးခေါင်း မပါ၍ မေးလေသော် ဆယ်ရာတွင် ပြုတ်ကျ၍ မသန့်သောကြောင့် မထည့်ဘဲ ကျွန်ုပ်စားလိုက်သည် ဆိုလျှင် ဆရာလည်း ၎င်းကြက်ဖတွန်သည် မှန်၊ မမှန်ကို သိလိုသောကြောင့် တပည့်ရှင်ငယ်ကို အထူးထူးသော ဓမ္မဝတ်၊ ရာဇဝတ်တို့ကို တတ်အောင်သွန်သင်ပြီးမှ လူထွက်စေသည်
ထို့နောက် စစ်သူကြီးထံ အပ်နှံသည်
အမတ်စစ်သူကြီးလည်း ထိုသူငယ်ကို သားပြုလေသည်
ထိုသူငယ်လည်း အရောင်အဆင်း၊ ဘုန်းပညာလက္ခဏာ ကြီးငယ်ပြည့်စုံသည်ဖြစ်၍ ထိုသူနှင့်ထိုက်တန်သော အဆင်တန်ဆာတို့ကို ဆင်စေသည်
ထို့နောက်သွားလေရာ မပြတ်ခေါ်၍ သွားလေသည်
တစ်နေ့၌ မင်း၏နန်းတော်သို့ ခေါ်၍သွားလေရာ သီရိရာဇ်မင်းကြီးလည်း ထိုသူငယ်အမူအကျင့် ကျစ်လျစ်၍ မင်းခွင်စိုးရာနှင့် ပြည့်စုံသည်ကို မြင်တော်မူလေရာ အလွန်နှစ်သက်တော် မူသည်ဖြစ်၍ ၎င်းတွင်လည်း သားတော်မရှိသည်နှင့် စစ်သူကြီးထံတောင်း၍ သားတော်ပြုလေသည်
ထိုသူငယ်လည်း ထိုအချိန်မှစ၍ မင်းတကာတို့ ကျင့်စဉ်တရားတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ပြည်ထဲအရေး၌ ကွပ်ညှပ်စီရင်ရသော အမှုတို့ကိုလည်းကောင်း အလွန်လျှင် တတ်သိလိမ္မာ၏
ခမည်းတော် မင်းကြီးကိုလည်းအလွန်ခယ ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပြုစု၏
မင်းစသော အမတ် ဗိုလ်ပါ ပြည်သူ လူရဟန်းတို့သည်လည်း လွန်စွာချစ်နှစ်လိုလား ကုန်၏
မင်းကြီးလည်း ထိုသူငယ်အား အိမ်ရှေ့အရာပေး၍ နန်းလျာထား၏
၎င်းသူငယ် အသက်(၁၅)နှစ်ရှိသောအခါ ခမည်းတော်မင်းကြီး လွန်လေသောကြောင့် ခမည်းတော်အရာ မင်းဖြစ်လေသည်
ထိုမင်းကို ရာဇဝင်ဆရာတို့က ဒွတ်တပေါင်မင်းဆက်၏ အမျိုးအနွယ်မဟုတ်ဘဲ တစ်ပါးကမင်း ဖြစ်သောကြောင့် ’ငတပါးမင်း’ဟူ၍ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြသည်
ငတပါးမင်းသည် ရတနာသုံးပါး၌လည်း ရိုသေ၏
ပညာရှိ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့နှင့် အမြဲတိုင်ပင်ဆွေးနွေး၏
ပဥ္စသီ၊ အဋ္ဌဒသီ၊ ဒသသီ သီတင်းကိုလည်း မပြတ်ဆောက်တည်တော်မူ၏
မင်းကျင့်တရား(၁၀)ပါး၊ မင်း၏သဂြိုဟ်ခြင်း (၄)ပါးနှင့်လည်းပြည့်စုံတော်မူ၏
ပြည်သူတို့ကိုလည်း ရင်ဝယ်သားကဲ့သို့ သနားကြင်နာ လေးမြတ်တော်မူ၏
ရဟန္တာမြတ်(၅၀ဝ)တို့ကိုလည်း မင်းဆရာဖြစ်၏
သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ သုတ၊ စာဂ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ပညာတည်းဟူသော သူတော်ကောင်းတရား (၇)ပါးနှင့်လည်း ပြည့်စုံကုံလုံ၏
ငတပါးမင်းသည် ’ရတနာပုထိုးကြီးဘုရား’ ကိုတည်တော်မူသည်
ထိုဘုရားကြီးပြီး ရေစက်ချ သာဓုခေါ်သောအခါ မြေကြီးလှုပ်၏ ဟုဆိုသည်
ငတပါးမင်းသည် အိမ်နိမ့်(၁၅)နှစ်၊ ရွှေနန်းစည်းစိမ်(၅၁)နှစ်၊ အသက်(၆၆)နှစ် သာသနာနှစ်(၄၈၄)ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံခဲ့လေသည်
ငတပါးမင်း၏ နံတော်ကား အင်္ဂါသားတည်း
ထိုမင်း၏ မိဖုရားကား သီရိရာဇ်မင်းကြီး၏ သမီးတော်ဖြစ်ပြီး ပါပိရန်မင်းသား ထွန်းကားခဲ့သည်
ပါပိရန်မင်းသားသည် ငတပါးမင်းမရှိလျှင် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစိုးစံတော် မူခဲ့သည်
(က)ဆရာလွန်း၊မှန်နန်းရာဇဝင်တော်သစ်၊ရန်ကုန်၊ပြည်ကြီးမဏ်ဍိုင်ပိဋကတ်ပုံနှိပ်တိုက်၊ပကြိမ်၊၁၂၈၄ခုနှစ်၊စာ၂၁၊၂၁
(ခ)ဟံသာဝတီဦးဘရင်၊မြန်မာရာဇဝင်မှတ်တမ်း၊ရန်ကုန်၊ကျော်ဦးစာပေ၊ပကြိမ်၊၁၉၆ဂခုနှစ်၊စာ-၅၆
ဖန်ဒေါင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpandawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ဒေါင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၆ ဦး၊ မ ၁၁၆၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၆၅၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဘင်ဂို − ယဆုဒဘူတာ  (備後安田駅 ဘင်ဂို − ယဆုဒ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ မိယောရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်ခုတ်ရွာ၊ တော်တလုပ်
ဗရာခီအိုဆောရတ် (Brachiosaurus) တို့သည် ဆော်ရိုပေါ့ (Sauropod) အုပ်စုများတွင် အလေးလံဆုံးသတ္တဝါဖြစ်၏
ခန္ဓာကိုယ်သည်  ၂၀ မှ ၂၃ မီတာအထိသာ ရှည်သော်လည်း တန် ၇၀ မှ ၈၀ အထိ လေးကြသည်
ရှေ့ခြေထောက်သည် နောက်ခြေထောက်ထက်ရှည်သဖြင့် ပခုံးပိုင်းသည် တင်ပါးပိုင်းထက် ပိုမြင့်သည်
ရှည်သောလည်တိုင်နှင့် သေးငယ်သောဦးခေါင်းပါရှိ၏
ဦးခေါင်းထိပ်အဖုတွင် နှာခေါင်းပေါက်များရှိသည်
ထို့ကြောင့် ရေနက်ထဲတွင် သွားလာကာ အသက်ရှူနေနိုင်ကြပြီး အသားစား သတ္တဝါများဘေးရန်မှ ရှောင်ပုန်းနိုင်ကြသည်
၁၉၄၀ ပြည့် နှစ် ဝန်းကျင်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ကာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး နှင့်ဆက်သွယ်ပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ပေါက်တော ၌ ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့သည်
ညီလာခံတွင် လွတ်လပ်ရေး ကိစများအား ဆွေးနွေးညှိနှိုင်းခဲ့ကြသဖြင့်  ဗြိတိသျှ အစိုးရက ရခိုင်ကွန်ဂရက် နောက် နောက်ယောင်ခံစုံစမ်းမှုများလုပ်ကာ ထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးကျော်ဦးအပါအဝင်  ခေါင်းဆောင်များကို တစ်ဦးပြီး တစ်ဦးကို ဖမ်းဆီးကာ အိန္ဒိယအကျဉ်းထောင်များသို့  ပို့ပစ်ခဲ့ကြသည်
သို့ဖြင့် ရခိုင်အမျိုးသားကွန်ဂရက်သည် ဖက်ဆစ်ဂျပန် ဆန့်ကျင်ရေး လှုပ်ရှားမှု ခေတ်မတိုင်မီ အထိသာ လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့သည့်တိုင် ရခိုင်အမျိုးသားရေးအတွက် ရှေးဦးစွာ ပေါ်ထွန်းခဲ့သည့် နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု အဖြစ်မှတ်တမ်း တင်ထားကြရသည်
ပန်းချီကို အနောက်တိုင်းစနစ်ဖြင့် ရေးဆွဲရာတွင် အနာက်တိုင်း ပန်းချီကျော်ကြီးများ၏ အဆင့်အတန်းကိုမီသော မြန်မာပန်းချီကျော်ကြီးကား ဦးဘဉာဏ်ပေတည်း
ဦးဘဉာဏ်သည် မြန်မာ့ပန်းချီ လောက၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ခေတ်မတိုင်မီက မြန်မာ ပန်းချီလောကသည် ပန်းချီနှင့် ပိုစတာကို မခွဲခြားနိုင်သေးသော အခြေအနေ၊ အလှသက်သက်သာ မှုန်းခြယ်တတ်သေးသော အခြေအနေတွင် ရှိနေခဲ့သည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ရှေ့ဆောင်လမ်းပြမှုကြောင့် မြန်မာပန်းချီလောကတွင် ဆီဆေး၊ ရေဆေး၊ မင်၊ ခဲ၊ အက်ချင်း၊ ပိုစတာ၊ ဒီဇိုင်းစသည်တို့ကို ခွဲခြားနားလည်ကာ သရုပ်ခွဲ ရေးဆွဲနိုင်အောင် တိုးတက်လာကြသည်
စံပြပုံများ ရေးဆွဲခြင်း၊ သဘာဝကို လေ့လာရေးဆွဲခြင်းတို့ကိုလည်း ဆောင်ရွက်လာကြသည်
ဦးဘဉာဏ်သည် ပြည်ပိုင် ဗြိတိသျှ အစိုးရက နိုင်ငံခြားသို့အစိုးရစရိတ်ဖြင့် ပညာတော်သင်များ ရှားရှား ပါးပါး စေလွှတ်နေသည့်ခေတ်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်စသော အနောက်တိုင်းသို့ ၂ ကြိမ်တိုင်အောင် ပညာတော်သင်အဖြစ် သွားရောက်၍ ပန်းချီပညာကို လေ့လာဆည်းပူးနိုင်ခဲ့သော ပန်းချီပါရမီရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်ပေသည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်ကို ၁၈၉၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၃ရက်‌နေ့တွင် အဖ ဦးဘအို အမိ ‌ဒေါ်ညိုတို့မှ ပန်းတနော်မြို့တွင် ‌မွေးဖွားခဲ့သည်
မြန်မာအနုပညာရှင် ဦးဘိုး‌မောင်ထံမှ ပန်းချီပညာ ကို အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှစ၍ ‌လေးနှစ်တိုင် ‌အောင် သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ‌မော်လမြိုင်မြို့ရှိ ‌နော်မန်‌ကျောင်း၌ ပန်းချီပညာကို ဆက် လက်သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လန်ဒန်မြို့ရှိ Royal College of Art ၌ ပန်းချီ ပညာသင်ယူပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် Spenlove School of Modern Painting (Yellow Door Studio) ၌ ဆက်လက်၍ ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင်Royal Etcher ‌အောင် လက်မှတ်ကို လန်ဒန်မှ ရရှိခဲ့သည်
ယင်း‌နောက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး ရန်ကုန်‌ကောလိပ်တွင် အနုပညာသင်ကြားသူဆရာအဖြစ် အလုပ်လုပ် ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်သွားရပြီး ဥ‌ရောပနိုင်ငံများသို့ လှည့်လည်၍ ပန်းချီ‌ရေးဆွဲရင်း ပန်းချီပညာကို ဆက်လက်ဆည်း ပူးခဲ့သည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ‌အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်‌နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်သည် အ‌နောက်တိုင်းအကယ်ဒမစ်ပန်းချီကို တည်‌ထောင်သူနှစ်ဦး အနက်မှတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်ဦးမှာ ဦးဘ‌ဇော် (၁၈၉၁-၁၉၄၃)ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် သု‌တေသီ ရာမညကို⁠ကိုနိုင်၏ မြန်မာ့ပန်းချီသမိုင်း စာအုပ်ရှိ ကိုလိုနီ‌ခေတ် ဘိလပ်‌ရောက် မြန်မာပန်းချီဆရာ များ၊ အခန်း(၄)၌ (ဆရာဦးဘဉာဏ်သည်)မြန်မာ့ ပန်းချီ‌လောကတွင် ဆီ‌ဆေး‌ရေးနည်းတစ်‌ခေတ် ဆန်းသစ်ထူ‌ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဆရာကြီး၏ ဆီ‌ဆေး‌ရေးချက်နှင့် ဓားချက်ကိုမှီသူ မ‌ပေါ်‌သေး‌ပေ ဟု ‌ရေးသား‌ဖော်ပြထား သည်
ထို့အပြင် (ဆရာဦးဘဉာဏ်သည်) မြန်မာ့ ပန်းချီ‌လောကတွင် ‌ရှေ့‌ဆောင်ဖြစ်လာပြီး ‌ရေ‌ဆေး၊ ဆီ‌ဆေး၊ မင်၊ ခဲ၊ ‌ကြေးပုံနှိပ်(Etching)၊ ပိုစတာ၊ ဒီဇိုင်း စသည့်တို့ကို ခွဲခြားနားလည်၍ တိုးတက် လာသည်
စံပြလူပုံ ‌ရေးဆွဲခြင်း၊ သဘာဝပုံများ ‌ရေးဆွဲခြင်းများလည်း ‌ပေါ်လာသည် ဟု ဆက် လက်‌ရေးသား ‌ဖော်ပြထားသည်
ပန်းချီဆရာကြီး ဦးဘဉာဏ်၏ ဂန္ထဝင်လက် ရာများ အထူးပန်းချီပြပွဲကို ရန်ကုန်မြို့၊ ကိုယ့် မင်းကိုယ့်ချင်းလမ်း(‌ရေခဲဆိုင်ကားမှတ်တိုင်)ရှိ ယဉ်‌ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၏ ပန်းချီပန်းပုခန်းမတွင် ဒီဇင်ဘာလ ၄ ရက်‌နေ့မှ ၁၃ ရက်‌နေ့အထိ ပြသခဲ့သည်
ပန်းချီပါရမီရှင် ဦးဘဉာဏ်၏ မိဘများမှာ မအူပင်ခရိုင်၊ ပန်းတနော်မြို့နေ ဦးဘအိုနှင့် ဇနီး ဒေါ်ညိုတို့ဖြစ်ကြသည်
ဦးဘအိုနှင့် ဒေါ်ညိုတို့တွင် (၁) မောင်ဘကြည်၊ (၂) မောင်ဘဟန်၊ (၃) မောင်ဘစံ၊ (၄) မောင်ဘဉာဏ်၊ (၅) မမမြ၊ (၆) မောင်တဖန်ဟူ၍ သားသမီး ၆ ယောက်ရှိရာ၊ ဦးဘဉာဏ်သည် စတုတ္ထ မြောက် သားဖြစ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၅၉ ခုနှစ် ပြာသိုလဆန်း ၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ်စဉ်က ပန်းတနော်မြို့ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျောင်း၌ စာပေပညာ သင်ကြားဆည်းပူးသည်
သို့သော် မောင်ဘဉာဏ်သည် ကျောင်းနေစဉ်ကပင် စာပေသင်အံ လေ့ကျက်မှုထက် ရုပ်ပုံဆွဲခြင်းကို ပို၍ စိတ်သန်ပြီးလျှင် ပန်းချီပညာ အထုံပါရမီ ပါကြောင်းကို ထိုစဉ်ကပင် အရိပ်အရောင် ပြခဲ့လေသည်
ကျောင်းမှထွက်လျှင် ပန်းတနော်မြို့ရှိ ပန်းပုနှင့် စပ်ဆရာ ဦးဘိုးမောင်ထံတွင် မိမိဝါသနာနှင့် နီးစပ်သဖြင့် အလုပ်သင် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်သည်
မောင်ဘဉာဏ်သည် ဦးဘိုးမောင်ထံမှ ရှေးမြန်မာ ပန်းချီရေးဆွဲနည်း တို့ကို လေ့လာဆည်းပူးသည်
ပန်းချီပါရမီ ပါလာသူ ဖြစ်သဖြင့် မောင်ဘဉာဏ် ရေးဆွဲသော ပန်းချီကားများသည် မူလပုံပန်း သွင်ပြင်လက္ခဏာတို့ကို တထပ်တည်း ပေါ်လွင်စေသည်
ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်က ဘုန်းတော်ကြီးများ၏ ပုံတူကား ရေးဆွဲရာ၌ မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာကို အထူးတလည် လူကြိုက်များခဲ့သည်
ယင်းသို့ဦးဘိုးမောင်ထံတွင် လုပ်ကိုင်နေစဉ် တစ်နေ့တွင် မအူပင်မှ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်သည် နယ်လှည့်ယင်းပန်းတနော်သို့ရောက်လာသည်
ထိုအရေးပိုင်သည် ပန်းချီပညာကို ဝါသနာပါ၍ လေ့လာလိုက်စားသူ ဖြစ်သည်
ပန်းချီကားများ ရောင်းသောဆိုင်တွင် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကိုတွေ့လျှင် လက်စွမ်းလက်စကို သဘောကျသဖြင့် ခေါ်ယူတွေ့ဆုံသည်
အရေးပိုင်က မိမိရှေ့တွင်ပင် မြန်မာနရားရုပ်ကို မောင်ဘဉာဏ်အား ရေးဆွဲစေရာ မောင်ဘဉာဏ်က ရှေးရိုးမြန်မာပန်းချီစံနစ်အတိုင်း ကျကျနနရေးဆွဲပြသည်
ထိုအခါ အရေးပိုင်သည် အလွန်နှစ်ခြိုက်သဘောကျသွားကာ ရွှေဒင်္ဂါးများ ဆုချသည်
ထိုအရေးပိုင်သည် မောင်ဘဉာဏ်အား ရွှေဒင်္ဂါး ဆုချရုံဖြင့် မကျေနပ်သေးပေ
ပန်းချီအလားအလာရှိသော မြန်မာလူငယ် မောင်ဘဉာဏ်ကို မြေတောင် မြှောက်ပေးလိုသည်
ထို့ကြောင့် မောင်ဘဉာဏ်အား အစိုးရ အထောက်အပံ့ဖြင့် မော်လမြိုင်မြို့ပုံဆွဲဆရာဖြစ် သင်ကျောင်းသို့သွားရောက် သင်ကြားရန် စီစဉ်ပေးလေသည်
မောင်ဘဉာဏ် မော်လမြိုင်မြို့သို့ရောက်လာသောအခါ၊ စိန်မက်သယူးကျောင်းမှ ကျောင်းအုပ်ကြီးသည် မစ္စတာ အီး၊ ဂျီ၊ အင်၊ ကင့်ချ်ဖြစ်သည်
မစ္စတာကင့်ချ်သည် ပန်းချီအနုပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ပန်းချီအလားအလာရှိသော မြန်မာလူငယ်ကလေးများကို မြေတောင် မြှောက်ပေးနေသော စေတနာရှင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်လေသည်
နောင်အခါ မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
မစ္စတာကင့်ချ်သည် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်စလက်နများကို တွေ့ရသောအခါ၊ နှစ်ခြိုက်အားရခြင်းဖြစ်၍ မိမိကျောင်းသို့ပြောင်းရွှေ့စေပြီးလျှင် မောင်ဘဉာဏ်အား ပန်းချီပညာကို ဆက်လက် သင်ကြားပေးသည်သာမက အင်္ဂလိပ်စာကိုပါ သင်ပေး လေသည်
ထိုစဉ်က မောင်ဘဉာဏ်သည် စာသင်းခန်း နံရံတွင် ပန်းဘဲမောင်တင့်တယ် ဇာတ်ထုပ်နှင့် ကင်းထောက်လုလင် ရုပ်ပုံများကို ဆေးရောင်စုံ ခြယ်လှယ်ရေးဆွဲခဲ့ရာ၊ မြင်တွေ့သူအပေါင်းတို့များစွာနှစ်ခြိုက် သဘောတွေ့ကြလေသည်
ပန်းချီပါရမီ ပါလာသော မောင်ဘဉာဏ်သည် မိမိအား ကူညီဝိုင်းဝန်း ပြုစုပျိုးထောင်ပေးမည့် ပုဂ္ဂိုလ်များကို မိမိကိုယ်တိုင်က မကြိုးစားရဘဲ ဆက်ကာဆက်ကာ တွေ့ရသည်
လန်ဒန်မြို့မှ မစ္စတာ ရေးလန်ကတ်စတာ အမည်ရှိ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးသည် မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ၏ ဧည့်သည်တော်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့သို့ရောက်ရှိလာရာ၊ မြန်မာပြည်အတွင်း လှည့်လည်သွားလာစဉ် မော်လမြိုင်မြို့သို့ရောက်လာသည်
ထိုအခါ စိန်မက်သယူးကျောင်းမှ မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကို တွေ့မြင်သွားသည်
ရန်ကုန်မြို့သို့ပြန်ရောက်သောအခါ ဘုရင်ခံအား မောင်ဘဉာဏ်၏ ပန်းချီအလားအလာ ရှိပုံကို ပြောပြသွားသည်
ထို့ကြောင့် ဘုရင်ခံသည် မောင်ဘဉာဏ်၏ လက်ရာများကို ကိုယ်တိုင် ကြည့်ရှုပြီးနောက် မောင်ဘဉာဏ်အား ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွှေ့လုပ်ကိုင်ရန် စီစဉ်ပေးသည်
ထိုအခါ မစ္စတာ ကင့်ချ်ကလည်း မောင်ဘဉာဏ်အား ရန်ကုန်ကောလိပ်မှ ပါမောက္ခ အီး၊ အင်၊ ဝပ်နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်
ပါမောက္ခ ဝပ်သည်လည်း ပန်းချီအနုပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍၊ ဘားမား အတ်ကလပ်ခေါ် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူများတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ကိုဘဉာဏ်သည် ( ခရစ် ၁၉၁၈-၁၉ ခုနှစ်ခန့်တွင် ) ရန်ကုန်သို့ရောက်ရှိလာပြီးသော် ရန်ကုန်အစိုးရကျောင်းတွင် ပုံဆွဲဆရာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
ထိုနောက် ပါမောက္ခဝပ်ထံတွင် ဆေးရောင်ကိုင်နည်း စသည်တို့ကို ထပ်မံဆည်းပူးသည်
ထိုအတောအတွင်း ကိုဘဉာဏ် ရေးဆွဲသော ပန်းချီကားများကို ဧရာဝတီ မီးသင်္ဘောကုမ္ပဏီမှ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး အရာရှိ ကပ္ပတိန် ဗတ်စမစ်က ဝယ်ယူချီးမြှင့်သည်
ကပ္ပတိန် ဗတ်စမစ်သည်လည်း ပန်းချီအနုပညာကို မြတ်နိုးသူဖြစ်၍ မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကိုတည်ထောင်ပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်လေသည်
ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများသည် တိုးတက်လာလေရာ၊ ထိုစဉ်က ဂျူဗလီဟောတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသော မြန်မာပြည် လက်မှုပညာပြပွဲများသို့ တင်သွင်းပြသနိုင်ခဲ့၍၊ ဆုတံဆိပ်များစွာ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပါမောက္ခဝပ်၏ တိုက်တွန်းထောက်ခံချက်အရ မြန်မာပြည်အစိုးရက ကိုဘဉာဏ်အား ပန်းချီပညာတော်သင် အဖြစ် ဘိလတ်သို့ စေလွှတ်လေသည်
ဒုသနသောဟု ဖက်ဆစ်မျာကိုပြောသည်အင်္ဂလန်တွင် ဦးစွာ၌ ရွိုင်ရယ်ကောလိပ် အော့အတ် ပန်းချီတော်ဝင် ကျောင်းကြီးတွင် အက်ချင်း ( ကြေးပြားပေါ် ပုံထွင်းခြင်း ) ပညာကို ၁ နှစ်နှင့် ၆ လခန့်သင်ကြားသည်
ရွိုင်ရယ်အက်ချာခေါ် ဘွဲ့လက်မှတ် ရခဲ့သည်
ထို့နောက် ပန်းချီကျော်ကြီး တစ်ဦးဖြစ်သော မစ္စတာဖရင့် စပင်းလပ် ထံတွင် သင်ကြားဆည်းပူး သည်
ထိုစဉ်အခါကပင် ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများသည် ဗြိတိသျှ ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင် တင်သွင်းပြသနိုင် လောက်အောင် အဆင့်အတန်း တိုးတက်လာသည်
ဗိလတ် ပန်းချီပြပွဲကြီးများတွင် တော်ရုံအဆင့်အတန်းရှိသော ပန်းချီကားများပြပွဲ မသွင်းနိုင်ချေ
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ပညာတော်သင် နှစ်စေ့၍ မြန်မာပြည်သို့ပြန်ရောက်လာပြီး ရန်ကုန်အစိုးရကျောင်းတွင် ပြန်လည်အလုပ်လုပ်သည်
သို့သော် ဆရာကိုဘဉာဏ်သည် အင်္ဂလန်၌ ၃ နှစ်ကျော်ခန့်သင်ကြားဆည်းပူးခဲ့ရသော ပန်းချီပညာကို အားမရ၊ တင်းမတိမ်နိုင်သေးပေ
အနောက်တိုင်း ပန်းချီစနစ်များကို အနောက်တိုင်း၌ ဆက်လက်ဆည်းပူးလိုသေးသည်
ထို့ကြောင့် အထက်လူကြီးများကလည်း ထောက်ခံသဖြင့် ကိုဘဉာဏ်သည် နယ်လှည့် ပန်းချီပညာတော်သင်အဖြစ် ဥရောပနိုင်ငံများသို့သွားရောက်ရန် အစိုးရက ခွင့်ပြုလိုက်လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဒုတိယအကြိမ် အနောက်တိုင်းသို့လာခဲ့ပြန်ရာ ယခုတစ်ကြိမ်တွင်မူ ဆွစ်ဇာလန်၊ အီတလီ၊ စပိန်၊ ပြင်သစ်၊ ဟော်လန်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ ဂျာမနီစသော အနောက်တိုင်း နိုင်ငံကြီးများသို့လှည့်လည်ပြီးလျှင် အနောက်တိုင်း ပန်းချီစံနစ် အမျိုးမျိုးကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့လေသည်
ထိုနိုင်ငံများ၌ လှည့်လည်လေ့လာဆည်းပူးပြီးမှ လန်ဒန်သို့လာခဲ့သည်
လန်ဒန်သို့ရောက်သည့်အချိန်တွင် ၁ နှစ်နှင့် ၆ လမျှ ရှိခဲ့ပြီဖြစ်၍၊ မြန်မာပြည် အစိုးရက ထောက်ပံ့ကြေးပေးရန် ကန့်သတ်ထားသော ကာလအပိုင်းအခြား စေ့နေပြီ ဖြစ်သောကြောင့် ထောက်ပံ့ကြေး ရပ်စဲလိုက်လေသည်
ထောက်ပံ့ကြေး ရပ်စဲလိုက်သော်လည်း အင်္ဂလန်တွင် သောင်တင်နေသော ကိုဘဉာဏ်က စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း မရှိပေ
မိမိပညာကို အားကိုး၍ မိမိဝင်ငွေနှင့်ပင် အင်္ဂလန်၌ ဆက်လက်ပညာဆည်းပူးရန် စိတ်ပိုင်းဖြတ်လိုက်သည်
ထို့ကြောင့် တစ်ဖက်မှ ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲရောင်းချယင်း တစ်ဖက်မှ ပန်းချီပညာကို ဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
ထို့အချိန်က ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးသော ကျောင်းမှာ ယဲလိုးဒိုး ပန်းချီအနုပညာကျောင်း ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်ကဲ့သို့ ပန်းချီအနုပညာသည် ထိတ်ထိတ်ကြဲများ ပေါများသည့် ဒေသတွင် တန်ရုံပန်းချီအခြေခံဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းနိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှသည်
ထိုစဉ်က ဘိလတ်တွင် ကိုဘဉာဏ်၏ ပန်းချီကားများသည် တန်ဖိုးအတော်အတန် ရရှိခဲ့ပေသည်
ယင်းကဲ့သို့ ပန်းချီပညာသည် ပေါများသော ဘိလတ်တွင် မိမိပညာဖြင့် အသက်မွေးနေနိုင်သည်ကို ထောက်၍ ကိုဘဉာဏ်၏ ပန်းချီအဆင့်အတန်း မည်မျှမြင့်သည်ကို ခန့်မှန်းနိုင်ပေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် အင်္ဂလန်တွင် ၄ နှစ်နှင့် ၆ လခန့်ကြာခဲ့သည်
ထိုအတွင်း တော်ရုံ ပန်းချီကားများကို အနားသီရန်ပင် လက်မခံသည့် အလွန်ကြီးကျယ်သော နယူးလင်တန် ပန်းချီပြတိုက်မှ ပြပွဲကြီးတွင် ကိုဘဉာဏ်၏ လက်ရာများ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ပြသနိုင်ခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် မြန်မာလူမျိုး တစ်ဦး၏ ပန်းချီလက်ရာသည် အနောက်တိုင်း ထိပ်တန်းပန်းချီလက်ရာများနှင့် ယှဉ်ပြိုင်လိုက်နိုင်အောင် ကိုဘဉာဏ်က စွမ်းဆောင်ကာ မြန်မာ့ ဂုဏ်ကို ဆောင်ခဲ့သည်
အင်ပိုင်ယာမား ကက်တင်းဘုတ်ခေါ် အဖွဲ့ကြီးက ကြီးမှူးသည့် ပိုစတာပြိုင်ပွဲကြီးတွင်လည်း ကိုဘဉာဏ်သည် ပထမစွဲခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့် ကိုဘဉာဏ်၏ ဆရာဖြစ်သော ပန်းချီကျော်ကြီး မစ္စတာဖရင့် စပင်းလပ် စပင်းလပ်က မိမိထံ ပညာဆည်းပူးကြသည့် တပည့်များအနက် မောင်ဘဉာဏ်သည် ပန်းချီပါရမီ အထူးချွန်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟု ချီးကျူး၍ လက်စွပ်တစ်ကွင်း ဆုချခဲ့လေသည်
ကိုဘဉာဏ် အင်္ဂလန်တွင် ရှိစဉ်က၊ ပန်းချီအနုပညာနှင့် စပ်လျဉ်းသော အောင်လက်မှတ် အများအပြား ရရှိခဲ့သည်
ရရှိခဲ့သော လက်မှတ်များအနက် ထူးခြားသော လက်မှတ်တစ်စောင်လည်း ပါဝင်သည်
ထိုလက်မှတ်မှာ ပဉ္စမမြောက် ဂျော့ဘုရင်မင်းမြတ်က ဥက္ကဋ္ဌအိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ ဝေလမင်းသားက အတွင်းအရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်သော လူသားအချင်းချင်း ကူညီရိုင်းပင်းရေး-တော်ဝင် အသင်းကြီးမှ လက်မှတ်ဖြစ်သည်
ထိုလက်မှတ်ကို ရခဲ့ခြင်းမှာ တစ်ခါသော် ကိုဘဉာဏ်သည် တင်းမြစ်ထဲရှိ ကုန်တွဲကြီးများအပေါ်တွင် ပန်းချီဆွဲနေစဉ် ရေထဲသို့တစ်စုံတစ်ခု ကျသွားသံကြားသဖြင့်၊ ပန်းတနော်သား ရေကူးလျင်သူပီပီ၊ ရေထဲခုန်ဆင်းကယ်လိုက်ရာ၊ ကယ်ဆယ်မိသူမှာ ဂျော့ဘုရင်၏ အနွယ်တော်တစ်ဦး ဖြစ်နေကြောင်း နောက်မှသိရသည်
ထို့ကြောင့် ဂျော့ဘုရင် မင်းမြတ် ကိုယ်တိုင် ဧည့်ခံပွဲကျင်းပပြီးလျှင်၊ ထိုလက်မှတ်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
သို့သော် ကိုဘဉာဏ်သည် ထိုလက်မှတ်ကိစ္စ အတွက် ဝင့်ကြွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ
ဦးဘဉာဏ်သည် အင်္ဂလန်တွင် ကျေနပ်လောက်အောင် ပန်းချီပညာကို ဆည်းပူးပြီးနောက် မြန်မာပြည်သို့၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ပြန်လည် ရောက်ရှိလာသည်
ပြန်ရောက် ပြီးနောက်တွင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရခေတ်၌ ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုး ဘုရင်ခံဖြစ်သူ ဆာဂျေအေမောင်ကြီးက ဘုရင်ခံအိမ်တော်တွင် ဦးဘဉာဏ်၏ ပန်းချီကားပြပွဲကို ကျင်းပပေးသည်
ထိုပြပွဲတွင် ပန်းချီကားများကို ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်တွင် မကြားဖူးသေးသော ဈေးနှုန်းများဖြင့် ရောင်းချခဲ့ရလေသည်
ထိုနောက်တွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီ အသင်းတွင်သာမက ဒီးဒုတ်ဦးဘချိုတို့နှင့် တွဲဖက်ကာ အမျိုးသား ပန်းချီအသင်းကိုလည်း ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ပြီးလျှင် မိမိ၏ ပန်းချီပညာကို အယုတ်အလတ် အမြတ်မရွေး ပို့ချ သင်ကြားပေး၍  ပညာဖြန့်ဖြူးသည်
ပန်းချီကားများကိုလည်း ရေးဆွဲရောင်းချခဲ့ရာ၊ ထိုခေတ် ထိုအခါက ဝင်ငွေ အလွန်ကောင်းသူ တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
သို့သော် ဦးဘဉာဏ်၏ လက်ရာ ပန်းချီကားများကို ဝယ်ယူကြသူများမှာ များသောအားဖြင့် မျက်နှာဖြူများ၊ တရုတ်သူဌေးများ စသောနိုင်ငံခြားသားများသာ များပြားလေသည်
ယင်းသို့နေထိုင်လာယင်း ဆွေမျိုးကိစ္စအမှုပွေ၍ တရားတပေါင် ဖြစ်ရသဖြင့် စိတ်ထိခိုက်လာပြီးနောက် လူကြီးများ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ် ပန်းချီဘက်ဆိုင်ရာတွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းသည်
ဦးဘဉာဏ်သည် အသက် ၄၁ ကျော်အထိ လူပျိုကြီးအဖြစ် နေလာပြီးမှ အိမ်ထောင်ပြုသည်
ဦးဘဉာဏ်၏ ဇနီးသည်မှာ  ဒေါ်စိန်ခိုင်ဖြစ်လေသည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်၌ အမှုထမ်းနေစဉ် မြန်မာပြည်၍ မပေါ်ပေါက်ဖူးသေးသော နံရံရေးပန်းချီခန်းကို စေတနာဝန်ထမ်း ရေးဆွဲပေးသည်
အေးအေးဆေးဆေး နားနားနေနေ ရေးဆွဲခြင်းဖြစ်၍ ၃ နှစ်ကြာမှ ပြီးစီးသည်
ထိုပန်းချီခန်းကြီးကို ရေးဆွဲနေစဉ် ထိုစဉ်က မြန်မာပြည်ဘုရင်ခံ ဆာအာခီဗော ကော့ခရိန်းနှင့် အခြားမျက်နှာဖြူ  အထက်တန်းအရာရှိကြီးများ မကြာခဏ လာရောက်ကြည့်ရှုကြသည်
ဘုရင်ခံ အိမ်တော်၌ ထားရန် ဆီဆေးပန်းချီ ကားကြီး ၄ ချပ်ကိုလည်း ရေးဆွဲပေးသည်
ဆရာဖြစ်သင်ကောလိပ်မှ နံရံပန်းချီခန်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဗုံးထိပျက်စီးရာ၌ ပါသွားသည်
ဘုရင်ခံအိမ်တော်အတွက် ပန်းချီကားကြီးများကိုမူ ယခုထက်တိုင် သမ္မတအိမ်တော်၌ တွေ့ရသေးသည်
ဂျပန်ခေတ်၌ ဇနီးနှင့်အတူ မော်လမြိုင်သို့သွား၍ နေသည်
သို့သော် အဓိပတိဒေါက်တာဘမော်၏ အစိုးရအမိန့်ဖြင့် ဟယ်လပင်လမ်း (ယခု ပြည်ထောင်စုရိပ်သာလမ်း) တွင် အစိုးရ ပန်းချီသိပ္ပံ လာရောက်ဖွင့်လှစ်၍ ဆောင်ရွက်ပေးရသည်
ဂျပန်ခေတ်တစ်လျှောက်လုံး ပန်းချီဆွဲသည်ထက် ပုတီးစိပ်နေသည်က များလေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် မဟာမိတ်တပ်များ မြန်မာပြည်ထဲသို့ပြန်ဝင်စ၊ တော်လှန်ရေးအစပြုနေသော အချိန်တွင် မော်လမြိုင်ဘက်၌ ကျန်ရစ်သော ဇနီးနှင့် သားသမီးများကို သွား၍ခေါ်ယူယင်း မော်လမြိုင်ကတိုးရွာတွင် ဖျားနာ၍ အနိစ္စရောက်သွားလေရာ၊ မြန်မာ့သားကောင်း တစ်ဦးကို စပ်ကူးမတ်ကူး ကာလတွင် အမှတ်မထင်ဆုံးရှုံး ခဲ့ရလေသည်
ဇနီးနှင့် သားသမီး ၅ ယောက် ကျန်ခဲ့သည်
ဆရာဦးဘဉာဏ်သည် စိတ်သဘောထားကောင်းသည်
ညင်ညင်သာသာ စကား ပြောတတ်သည်
လူနေဟန် သေးသွယ်ပုပြတ်၍ အသားမဖြူ မညိုဖြစ်သည်
မျက်နှာသွယ်၍ အထူးခြားဆုံးမှာ အလွန်တောက်ပကြည်လင်သော မျက်လုံးများဖြစ်သည်
ဆရာ ဦးဘဉာဏ်အာရုံ အထားဆုံးအလုပ်မှာ ပန်းချီဆွဲရန် နှင့် ဘုရားရှိခိုး ပုတီးစိပ်ရန်သာ ဖြစ်လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီခေတ်က အကျော်တစောဖြစ်ခဲ့သော မဟာဗန္ဓုလပုံတူအတွက် ငွေတစ်ထောင် ဆုပေးသော ပန်းချီကားယှဉ်ပြိုင်ပွဲတွင် ပုံတူထုလုပ်ရန် အရွေးချယ်ခံရသော ပန်းချီကားရေးဆွဲသူ ဦးဘဖန်သည် ဦးဘဉာဏ်၏ ညီဖြစ်သည်
ဦးဘဉာဏ် ကိုယ်တိုင်မူ ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခြင်း မပြုခဲ့ပေ
မြန်မာပန်းချီလောကတွင် ဆီဆေးဖြင့် ရေးခြယ်ခြင်းကို ဦးဘဉာဏ်က စနစ်တကျ စတင်ခဲ့သည်
ဦးဘဉာဏ်သည် ဆီဆေးဖြင့် ရေးခြယ်ရာ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်
အရွယ်ကောင်းစဉ်၌ ကွယ်လွန်သွားခြင်း ဖြစ်ရာ၊ အသက်ရှည်ရှည် ရှိနေခဲ့ဦးမည်ဆိုလျှင် မြန်မာပန်းချီလောက၌ တိုးတက်မှု အများအပြားကို ဆောင်ရွက် လိမ့်ဦးမည်ဟု ယုံကြည်ရပေ
ဦးဘဉာဏ်၏ လက်ရာကောင်း ပန်းချီကား အများအပြားတို့သည် နိုင်ငံခြားသို့ရောက်ကုန်သည်
ထို့ကြောင့် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရက ဦးဘဉာဏ်၏ ဇနီးထံတွင် ကျန်ရှိသေးသော ပန်းချီကားများကို ခြုံ၍ ဝယ်ယူလိုက်ပြီးလျှင် နိုင်ငံတော်ပြတိုက်၌ ထိန်းသိမ်းထားလေသည်
ဦးဘဉာဏ်၏ အုတ်ဂူနေရာအား သူကွယ်လွန်ခဲ့သည့် ကတိုးရွာတွင် ပြန်လည် တွေ့ရှိခဲ့သည်
သူ့အုတ်ဂူ နေရာအား ပြန်လည် မွမ်းမံခြင်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ပြုလုပ်ပြီး၊ အသက် (၁၂၀) ပြည့် ဂုဏ်ပြုအထိမ်းအမှတ်ပွဲကို ၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ကတိုးရွာတွင်ပင် ထပ်မံ ပြုလုပ်သည်
ကတိုးရွာတွင် အမှတ်တရ ရုပ်တုစိုက်ထူခြင်းနှင့် စာကြည့်တိုက် ဖွင့်လှစ်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အရွက်ကြက်တောင်ကဲ့သို့ သွယ်၏
အမြစ်အဖု ခြကောင်ကဲ့သို့ ဖွေးဖွေးဝါဝါရှိ၏
ဘင်္ဂလားရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
ဆင်စခန်း (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsakhan(West))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ဆင်စခန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်စခန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၄ ဦး၊ မ ၁၁၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဈေးပိုင်းရွာ၊ ဓဓဓမ္မ္မီဓ
ပင်လယ်ကမ်းခြေတစ်လျှောက် ရေအောက်ကျောက်ဆောင်များအကြားတွင်၊ ပန်းပွင့်၊ အထူးသဖြင့် မှိုပွင့်တူသော အရာများကို တွေ့ရတတ်သည်
ပဌမတွင် ယင်းတို့ကို အပင်များဟု ထင်ရသော်လည်း၊ စင်စစ် အပင်မဟုတ်ဘဲ၊ ပင်လယ်မှိုကောင်ဟုခေါ်သော ပင်လယ်သတ္တဝါ တစ်မျိုးသာဖြစ်ပေသည်
ယင်းသတ္တဝါတို့သည် ရေအောက် ကျောက်ဆောင်များ၊ ခရုခွံများတွင် မြဲမြံစွာ တွယ်ကပ်နေတတ်၍၊ ဆွဲနုတ်လျှင် အပိုင်းပိုင်းပြတ်၍ပါလာတတ်လေသည်
ပင်လယ်မှိုကောင်ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်ရေခူ(ငထီး)နှင့် အမျိုးနွယ်သော ပင်လယ် အနီမိုနီများနှင့် သန္တာကောင်များပါဝင်သော အက်တိုဇိုဝါဟုခေါ်သည့် တိရစ္ဆာန်မျိုးပေါင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ပင်လယ်မှိုကောင်မျိုးပေါင်းတွင်ပါဝင်သော တိရစ္ဆာန်များ၏ပုံပန်းသဏ္ဌာန်မှာ တို၍တုတ်သောပင်စည်နှင့်တူသည်
ပင်စည်၏ထိပ်တွင် ပါးစပ်ရှိသည်
ပါးစပ်၏ပတ်လည်တစ်ဝိုက်တွင် ဂန္ဓမာပန်း၏ ပွင့်ဖတ်များနှင့်တူသော အာရုံမှင် (စမ်းလက်ဖမ်းလက်) အမြောက်အမြားရှိတတ်သည်
ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် အရွယ်အစားစားရှိကြသည်
ထိပ်ဝ၏အချင်းသည် ၁ လက်မ၏ ၄ ပုံ ၁ ပုံမှ တစ်ပေကျော် (အချို့ဒေသတွင် ၃ ပေကျော်အထိရှိသည်
အစိမ်း၊ အဝါ၊ အဖြူ၊ အညို၊ မရမ်း၊ လိမ္မော် စသည်ဖြင့် အရောင်မျိုးစုံလည်းရှိသည်
တစ်ခါတစ်ရံ တစ်ကောင်တည်းမှာပင် အရောင် နှစ်မျိုး သုံးမျိုးရှိတတ်သည်
အထူးသဖြင့် အပူပိုင်းဒေသမှ ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် တောက်ပသော အရောင်များရှိကြသည်
ထိုကြောင့် ပင်လယ်မှိုကောင်များရှိရာ ပင်လယ်ရေအောက်ကို မြင်လိုက်ရလျှင်၊ ရောင်စုံပန်းများပွင့်နေသော ဥယျာဉ်တစ်ခုကို မြင်တွေ့ရဘိသကဲ့သို့ မှတ်ထင်ရလေသည်
ပင်လယ်မှိုကောင်တို့သည် အသားစားသတ္တဝါများ ဖြစ်ကြသည်
ယင်းတို့၏ အာရုံမှင်များ၏ အဖျားတွင် အဆိပ်ရှိသော အမျှင်များရှိသည်
ယင်းတို့ အနီးသို့ ပုစွန်ဆိတ်၊ ငါး စသည်တို့ ရောက်လာလျှင် အဆိပ်မျှင်များကို ထုတ်၍ အဆိပ်ထိစေပြီးသော်၊ ယင်းတို့၏ ပါးစပ်တွင်းသို့ ရစ်ပတ်သိမ်း သွင်း၍ စားသောက်ကြလေသည်
ပင်လယ်မှိုကောင်တို့ကို ရေတိမ်ရေနက်နှစ်မျိုးလုံးတွင် တွေ့နိုင်သည်
အုပ်ဖွဲ့၍သော်လည်းကောင်း၊ ထီးတည်းသော်လည်းကောင်း နေတတ်သည်
မျိုးပြန့်ပွားရေးအတွက် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ပေါက်ပွားကြရာ၊ များသောအားဖြင့် ဥမှ ပေါက်ပွားကြသည်
အခြားပေါက်ပွားနည်းမှာ ကွဲပွားခြင်းဖြစ်သည်
ကွဲပွားရာ၌ အရွယ်ရောက်ပြီး ပင်လယ်မှိုကောင်၏ အလယ်တည့်တည့် အလယ်မှ အောက်သို့ နှစ်ခြမ်းကွဲသွား၍၊ နှစ်ကောင်ဖြစ်လာသည်
ထိုနှစ်ခြမ်းကွဲသွားသော အခြမ်းမှ နောက်ထပ် နှစ်ခြမ်းကွဲပြီးလျှင်၊ နှစ်ကောင် ဖြစ်လာပြန်လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် တစ်ခြမ်းတစ်ခြမ်းမှ နှစ်ကောင်ပွားသွားလေသည်
အခြား တစ်နည်းမှာ အဖူးကူးခြင်းဖြစ်၍၊ ပင်လယ်မှိုကောင်၊ အောက်ခြေမှ အဖူးထွက်သကဲ့သို့ ထွက်လာပြီးလျှင်၊ သီးခြား ဖြစ်သွားကာ အကောင်ပွားခြင်းဖြစ်လေသည်
ယင်းတို့သည် တစ်နေရာတည်းတွင် တစ်သမတ်တည်း မြဲမြံစွာ တွယ်၍သာ နေမည်မဟုတ်ချေ
တဖြည်းဖြည်း ရွေ့သွားနိုင်ကြပေသည်
ပင်လယ်မှိုကောင်တို့တွင် အရိုးအသားဟူ၍ မရှိဘဲ၊ ပျော့အိပျော့နဲ့ ခန္ဓာကိုယ် ရှိကြသည်
ယင်းတို့ သေသည့်အခါ အစအန မကျန် ကြေမွ ပျက်စီးသွားသည်
ပင်လယ်မှိုကောင် တို့သည် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ မှ ၆ဝ အထိ အသက်ရှည်ကြလေသည်
နတ်ကြီးစင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyisin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ မြွေပုန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြွေပုန်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၇၃ ဦး၊ မ ၂၂၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
စက်စက်ယိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsetyo)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့မကွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့မကွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၄ ဦး၊ မ ၆၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတိုချောင်းဖျားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Utochaunghpyar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ပျဉ်းကတိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျဉ်းကတိုးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၉၃ ဦး၊ မ ၂၅၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၀၇ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်ဝင်္ကဘာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kachinwinkabar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ဝင်္ကဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝင်္ကဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၂ ဦး၊ မ ၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ကြားကြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinkyarkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ နောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၈၄ ဦး၊ မ ၆၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ပင်ကေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မန်တွန်းမြို့နယ်၊ လုံ ခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကုလသမဂ္ဂ အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင် (အင်္ဂလိပ်: United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific; အတိုကောက်: UNESCAP သို့ ESCAP) ဆိုသည်မှာ အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုနှင့် တိုးတက်မှုအတွက် ခေါင်းဆောင်မှုပေးရန်နှင့် ကူညီဆောင်ရွက်ရန်အတွက် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကောင်စီက ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းထားသော ဒေသဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အီးကဖီး (UN Economic Commission for Asia and the Far East, ECAFE) အဖြစ် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ်လနှင့် ဧပြီလအတွင်း ကိုလံဘိုမြို့၌ ကျင်းပခဲ့သော အီးကဖီး၏ အကြိမ်သုံးဆယ်မြောက် ညီလာခံ ထောက်ခံမှုဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေး ကောင်စီက အတည်ပြုကာ ၂၇ နှစ်တိုင်တည်ရှိခဲ့သော အီးကဖီးမှ အက်စက်သို့ အမည်ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ESCAP တွင် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံပေါင်း ၅၃ နိုင်ငံနှင့် တွဲဖက်အဖွဲ့ဝင် ၉ ခု ပါဝင်သည်
အာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသတွင်း နိုင်ငံများသာမက ပြင်သစ်၊ နယ်သာလန်၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံများလည်း ပါဝင်သည်
အက်စက်၏ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဒဏ်ခံရ၍ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားရသော အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအား ထိရောက်သော အကူအညီပေးရန်၊ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအစိုးရများ၊ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးပြီးစီပွားရေးတိုးတက်မှုကို စနစ်တကျ ဆောင်ရွက်စေရန်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာနိုင်ငံများ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရေး၊ နိုင်ငံတကာအစိုးရ များအဖွဲ့အစည်းများနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရေးအတွက်အကူအညီပေးရန်တို့ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အရန်အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်၍ ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်လေသည်
မြန်မာနိုင်ငံသည် ကော်မရှင်၏ အဋ္ဌမမြောက် နှစ်ပတ်လည်အစည်းအဝေးကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်နေ့မှ ဖေဖော်ဝါရီလ ၈ ရက်နေ့အထိ အိမ်ရှင်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့၌ လက်ခံကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၅၉ မှ ၁၉၇၃ ခုနှစ်အထိ ကော်မရှင်၏ အမှုဆောင် အတွင်းရေးမှူးသည် မြန်မာလူမျိုး ဦးညွန့်ဖြစ်သည်
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ကြီး၏ ပင်မအဖွဲ့ကြီးခြောက်ဖွဲ့အနက် စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကောင်စီသည် လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို ကျင့်သုံးလျက် အာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင် (အီးကဖီး)ကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင်လည်းကောင်း၊ ဥရောပဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင်ကိုလည်း ထိုလတွင်ပင်လည်းကောင်း၊ လက်တင်အမေရိက ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင်ကို ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်လည်းကောင်း၊ အာဖရိကဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင်ကို ၁၉၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလတွင်လည်းကောင်း၊ အနောက်အာရှဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးကော်မရှင်ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်လည်းကောင်း အသီးသီးဖွဲ့စည်း ခဲ့လေသည်
အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင် မူလကဖွဲ့စည်းစက အာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ကော်မရှင်(အီးကဖီး)ဟု အမည်တွင်လေသည်
သို့သော် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် စီးပွားရေးနယ်ပယ်ကိုသာမက လူမှုရေးနယ်ပယ်သို့ပါ တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ရန်နှင့် သင့်လျော်သည့် ပထဝီနယ်မြေ အကျုံးဝင်စေရန်အတွက် အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကော်မရှင်(အက်စက်) ဟုပြောင်းလဲခေါ်ဆိုခဲ့လေသည်
တစ်ခါတစ်ရံ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်၏ လွှတ်တော်ဟုပင် ခေါ်ဆိုကြသည်
အီးကဖီးအဖြစ်ဖြင့် စီးပွားရေးကိုသာ ဦးစားပေးဆောင်ရွက်ခဲ့သော်လည်း အက်စကက်အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းလိုက်သောအခါ လူမှုရေးလုပ်ငန်းများပါဆောင်ရွက်သည်
အာရှနှင့် အရှေ့ဖျားဒေသအတွက်သာမဟုတ် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းများ၊ နိုင်ငံများအတွက်ပါ အကျုံးဝင်လာသည်
စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က ကော်မရှင် ဌာနချုပ်ကို တရုတ်ပြည် ရှန်ဟဲမြို့၌ ရုံးစိုက်ခဲ့သော်လည်း တရုတ်ပြည် နိုင်ငံရေး အပြောင်းအလဲကြောင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ရုံးစိုက်ခဲ့သည်
ဤကော်မရှင်သည် ညီလာခံကို နှစ်စဉ်မတ်လ သို့မဟုတ် ဧပြီလများတွင် ကျင်းပလေ့ရှိသည်
ပထမအကြိမ် ညီလာခံကို ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၆ ရက်မှ ၂၅ ရက်နေ့အထိ တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ ရှန်ဟဲမြို့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
တက်ရောက်ခဲ့သော နိုင်ငံများမှာ ဩစတြေးလျ၊ တရုတ်၊ ပြင်သစ်၊ အိန္ဒိယ၊ နယ်သာလန်၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ထိုင်း၊ ဆိုဗီယက်၊ ဗြိတိန်နှင့် မြောက်အိုင်ယာလန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ဖြစ်လေသည်
ထို ၁ဝ နိုင်ငံသည် ကော်မရှင်၏ မူလအဖွဲ့ဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
၃၇ ကြိမ်မြောက် ညီလာခံကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် မတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့မှ ၂၁ ရက်နေ့အထိ ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်
အမေရိကန်ဆမိုးအား ကွတ်ကျွန်းစု ပြင်သစ်ပိုလီနီးရှား ဂူအမ် ဟောင်ကောင်၊ တရုတ် မကာအို၊ တရုတ် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား နျူးအေး မြောက်မာရီယာနာကျွန်းစုကော်မရှင်၏ အကြီးအကဲသည် အလုပ်အမှုဆောင်အတွင်းရေးမှူးဖြစ်သည်
၎င်းကို ကုလသမဂ္ဂ အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးချုပ်က ရွေးချယ်ခန့်ထားရသည်
ကော်မရှင်ရုံးကို ၁၉၄၉ ခုနှစ် ဇန်ဝါရီလတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ရုံးတည်ရာ အဆောက်အအုံအနီးတွင် သီးသန့် အဆောက်အအုံဆောက်ရန် တရားဝင်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် အက်စကက် ဆက်သွယ်ရေးရုံးကို နော်ရူးကျွန်း၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ ခုနှစ် ပုံမှန်ရသုံးငွေစာရင်းသည် ၅၉၂ဝဝဝ ဒေါ်လာ ဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၈ဝ-၈၁ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်လာ ၂၃ သန်းအထိ တိုးတက်ခဲ့သည်
ဤကော်မရှင်သည် ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ အောက်ပါကဏ္ဍကြီး ခြောက်ခုကို အလေးပေးဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေး၊စွမ်းအင်၊ကုန်ကြမ်းနှင့်ကုန်ပစ္စည်းများ၊နည်းပညာလွှဲပြောင်းပေးရေး၊နိုင်ငံတကာကုန်သွယ်ရေးနှင့် ပြည်ပငွေပင်ငွေရင်းလွှဲပြောင်းပေးရေး၊ကျေးလက်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတို့ ဖြစ်သည်
ကော်မရှင်သည် မိမိတို့နယ်မြေဒေသအတွင်းရှိ မဖွံ့ဖြိုးသေးသော နိုင်ငံများ (ကုန်းပိတ်နိုင်ငံများနှင့် ပစိဖိတ်ကျွန်းများအပါအဝင်)နှင့် ဝင်ငွေကောင်းသောနိုင်ငံများအကြား လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေးကွာဟမှု အနည်းဆုံးဖြစ်စေရန် အထူးအလေးပေး ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
လုပ်ငန်းအစီအစဉ်များကိုလည်း ဒေသအဆင့်၊ နယ်မြေ အဆင့်၊ နိုင်ငံအဆင့်ဟူ၍ အဆင့်များချမှတ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ကော်မရှင်၏ လက်အောက်တွင် ကော်မတီကိုးခုကိုလည်း ဖွဲ့စည်းထားသည်
၎င်းတို့မှာ-လယ်ယာဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးကော်မတီ၊ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးစီမံကိန်းကော်မတီ၊စက်မှု၊ နည်းပညာ၊ လူ့အခြေစိုက်မှုနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ကော်မတီ၊သယံဇာတကော်မတီ၊လူဦးရေကော်မတီ၊လူမှုဖွံ့ဖြိုးရေးကော်မတီ၊စာရင်းအင်းကော်မတီ၊ကုန်သွယ်မှုကော်မတီ၊ပို့ကုန်နှင့် ပို့ဆောင်ရေး ကော်မတီတို့ ဖြစ်၏
ကော်မရှင်အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများ၏ အစိုးရကိုယ်စားလှယ်များက သက်ဆိုင်ရာကော်မတီအစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ဆွေးနွေးလေ့ ရှိကြသည်
သို့သော် အထက်ပါ ကော်မတီကိုးခုနှင့် အကျုံးမဝင်သော အရေးကြီးသည့် ကိစ္စရပ်များကို ဆွေးနွေးရန် အထူးကွန်ဖရင့်ကိုလည်း နှစ်စဉ်ကျင်းပပေးလေသည်
တဖန် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ကြိမ် ၃ဝ မြောက်ညီလာခံမှ အကြံပေးကော်မတီကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အက်စက်ကော်မရှင်သို့ အောက်ပါကော်မတီများကလည်း အစီရင်ခံကြရလေသည်
မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်း စူးစမ်းညှိနှိုင်းရေးကော်မတီ၊အာရှကမ်းလွန်ဒေသရှိ သယံဇာတများ ပူးပေါင်းရှာဖွေရေးဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုကော်မတီ၊တောင်ပစိဖိတ် ကမ်းလွန်ဒေသရှိ သယံဇာတများ ပူးပေါင်းရှာဖွေရေးဆိုင်ရာ ညှိနှိုင်းမှုကော်မတီ၊ဒေသဆိုင်ရာ သယံဇာတများ ဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာန၊ကုန်းပိတ်နိုင်ငံများအတွက် အထူးအဖွဲ့၊တိုင်ဖွန်း လေမုန်တိုင်းကော်မတီ၊အပူပိုင်းဒေသ ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်းအဖွဲ့ (ကမ္ဘာ့မိုးလေဝသအဖွဲ့)၊ဒေသဆိုင်ရာ သင်တန်းများနှင့် သုတေသနဌာနများအုပ်ချုပ်မှု၊ နိုင်ငံအစိုးရစုံ ကောင်စီတို့ဖြစ် လေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် ကော်မရှင်သည် လိုအပ်သည့် စာရင်းအချက်အလက်များကို စုဆောင်းခြင်း၊ အာရှနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးအခြေအနေများနှင့် ပတ်သက်သောသတင်းများကို ထုတ်ပြန်ခြင်း၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၈ ခုနှစ်များအတွင်း ကော်မရှင်သည် အာရှနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု လုပ်ဆောင်ရာတွင် အထူးအာရုံစိုက်လေ့လာမှုနှင့် သုတေသနမှုများပြုခြင်း၊ ၁၉၅၉ ခုနှစ်မှစ၍ သုတေသနပြုမှုနှင့် လေ့လာမှုတို့ကို အခြေခံ၍နှစ်တိုနှစ်ရှည် လုပ်ငန်းများ၊ စီမံကိန်းများ၊ ကျွမ်းကျင်မှုလုပ်ငန်းများ၊ စာရင်းအင်းလိုအပ်ချက်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်း တိုးတက်မှုစသည့် လုပ်ငန်းစဉ်များကို ဆောင်ရွက်ခြင်း စသည်တို့ကို ဆောင်ရွက်သည်
ယင်းသို့ ဆောင်ရွက်ရာ၌ ကော်မရှင်သည် ငွေအားစိုက်ထုတ်မှုမလုပ်ဘဲ လုပ်ငန်းအလိုက် သင့်လျော်သော အဖွဲ့အစည်းများ၊ ကော်မတီများဖွဲ့၍ အကျိုးဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ပေးသည်
ယခုအခါ အက်စက်၌ အောက်ပါလုပ်ငန်း စီမံကိန်း ၁၆ ခုဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
မဲခေါင်မြစ်အောက်ပိုင်းစီမံကိန်းအာရှစီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုစီမံကိန်းအာရှလမ်းမကြီးပူးပေါင်း ဖောက်လုပ်ရေးစီမံကိန်းအာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်အာရှစက်မှုလုပ်ငန်း ဖွံ့ဖြိုးရေးစီမံကိန်းအာရှကမ်းလွန်ဒေသ သယံဇာတပစ္စည်းများ ရှာဖွေရေး ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး၊အာရှနိုင်ငံတကာဆိုင်ရာ ကုန်စည်ပြပွဲများ၊တိုင်ဖွန်းလေမုန်တိုင်း ကာကွယ်ရေးအာရှအုန်းစိုက်ပျိုး ရောင်းဝယ်ရေးဒေသဆိုင်ရာ ကြေးနန်းဆက်သွယ်ရေးလုပ်ငန်းလေ့လာရေးအာရှစာရင်းအင်းဆိုင်ရာ သင်တန်းကျောင်းကူးသန်းရောင်းဝယ်မြှင့်တင်ရေးအာရှမီးရထားလမ်းစီမံကိန်းငရုတ်ကောင်း စိုက်ပျိုးရောင်းဝယ်ရေးအာရှဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှု တိုးတက်ရေးအာရှစာရင်းအင်း ရှင်းလင်းရေးတို့ဖြစ်သည်
ယင်းတို့အနက် မဲခေါင်မြစ်အောက်ပိုင်းစီမံကိန်းနှင့် အာရှဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်(အေဒီဘီ) တို့သည် အရေးပါသော စီမံကိန်းများ ဖြစ်ကြသည်
မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်း စူးစမ်းညှိနှိုင်းရေးကော်မတီသည် မြစ်ဝှမ်းစီမံကိန်း၊ ကုန်းပိုင်း၊ ရေပိုင်း အရင်းအမြစ်များ ဖွံဖြိုးရေး၊ ရေကြောင်းသွားလာမှု တိုးတက်ရေး၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ငါးလုပ်ငန်း၊ စွမ်းအင်၊ စက်မှုနှင့် သတ္တုလုပ်ငန်း၊ ရေအားလျှပ်စစ်နှင့် မိုးလေဝသလုပ်ငန်းဟူသော အစီအစဉ်ခြောက်ခု ခွဲခြားလုပ်ဆောင်လျက်ရှိသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းတွင် မဲခေါင်မြစ်ဝှမ်းအောက်ပိုင်း၌ ဇလဗေဒစခန်း ၃၁၈ ခု၊ မိုးလေဝသစခန်း ၃ဝ၉ ခုဖြင့် မြစ်ဝှမ်းစီမံကိန်းဆိုင်ရာ အချက်အလက် စာရင်းဇယားများကို စုဆောင်းပြီးစီးခဲ့သည်
၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်အထိ ရေကြောင်းနှင့် အရင်းအမြစ်များ ဖွံ့ဖြိုးရေးအတွက် ကျယ်ပြန့်စွာ အကောင်အထည်ဖော်သွားနိုင်ရန် လမ်းညွှန်စီမံကိန်းတစ်ရပ်ကို ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်က ရေးဆွဲခဲ့သည်
ထိုစီမံကိန်းကို ပြန်လည်ညှိနှိုင်း ပြုပြင်ရေးအတွက် ၁၉၈၁ ခုနှစ်အတွင်း ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
မြေပုံရေးဆွဲခြင်း၊ ဂြိုဟ်တုဖြင့် ထောက်လှမ်းစိစစ်ခြင်း၊ စာရင်းဇယားများကို တိုးချဲ့စုဆောင်းခြင်း၊ စီးပွားရေးနှင့် လူမှုရေးကဏ္ဍများမှ လေ့လာခြင်း၊ လူမှုရေးဆိုင်ရာ စီမံချက်များရေးဆွဲခြင်းစသည့် ကြိုးပမ်းချက်များ ပါဝင်သည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုသည် အက်စကက်၏ အဓိက စိတ်ဝင်စားမှုဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သီးနှံ၊ ပဲ စသည့်တို့ စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်ရေးကို အထူးအင်အားစိုက်ထုတ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၎င်းသီးနှံများအတွက် သက်ဆိုင်ရာ သုတေသနနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဗဟိုဌာနကို ၁၉၈၁ ခုနှစ် နှစ်ဦးတွင် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ ဘိုဂေါမြို့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ် ဆောင်ရွက်သည်
ဓာတ်မြေဩဇာများနှင့် ပိုးသတ်ဆေးများကို အကျိုးရှိရှိ အသုံးပြုနိုင်ရန်ရေးအတွက် ကွပ်ကဲမှု အစီအစဉ်များ၊ ထောက်ပံ့ရောင်းချရေး အစီအစဉ်များ၊ အတတ်ပညာပူးပေါင်းဖလှယ်ရေး စသည်တို့ကို ဦးစီးဆောင်ရွက်ပေးခဲ့လေသည်
တိုင်ဖုန်းလေမုန်တိုင်းကော်မတီသည် လက်တွေ့စမ်းသပ်ဆောင်ရွက်မှု ဗဟိုဌာနကို ဂျပန်နိုင်ငံ တိုကျိုမြို့၌ ဖွင့်လှစ်ပြီး ၁၉၈၁ ခုနှစ် ဇူလိုင်လမှစတင်၍ ကြိုတင်စမ်းသပ် ဆောင်ရွက်မှုတစ်ရပ်ကို အကောင်အထည်ဖော်လျက်ရှိသည်
မုန်တိုင်းကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှု လျော့ပေါ့ရေး၊ မုန်တိုင်းအခြေအနေ ကြိုတင်ခန့်မှန်းနိုင်စွမ်းနှင့် သတိပေးနိုင်စွမ်း တိုးတက်ရေး၊ သတိပေးချက်နှင့်အညီ ကြိုတင်ကာကွယ်ရေးလုပ်ငန်းများ ထိရောက်စွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ရေးတို့အတွက် ရည်ရွယ်သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်သည် ကုလသမဂ္ဂ၏ တတိယဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဆယ်စုနှစ်သို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်လာသော နှစ်ဖြစ်သည့် အားလျော်စွာ စီးပွားရေးအရှိန်အဟုန် မြင့်မားရေး၊ အလုပ်အကိုင် ပိုမိုရရှိရေး၊ ဝင်ငွေမျှတရေး၊ အခြေခံလိုအပ်ချက်များ ပိုမိုပြည့်ဝရေး၊ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးတွင် အမျိုးသမီးနှင့် လူငယ်များအား အပြည့်အဝ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရေး စသည်တို့ကို ဦးတည်ကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
စားနပ်ရိက္ခာ၊ စွမ်းအင်၊ နည်းပညာ၊ စက်မှုလက်မှုနှင့် ငွေကြေးနယ်ပယ်များတွင်လည်း ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုးစနစ်ကို ဖန်တီးပေးလျက်ရှိသည်
ယန်းငင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangngin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ ယန်းငင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကထေရ်     သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
သိခီမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင် ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကထေရ်သည် နတ်သား ဖြစ်နေ၏
ထိုနတ်သားသည် မြတ်စွာဘုရားအား ကက္ကာရုနတ်ပန်းဖြင့် လှူဒါန်းပူဇော်ခဲ့၏
ထို့သို့ သုံးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်တွင် ကက္ကာပန်းကို လှူခဲ့သည့် အချိန်မှစကာ အပါယ်လေးဘုံသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ
ထို့ပြင် ကိုးခုမြောက်ကမ္ဘာထက်တွင် “သတ္တုတ္တမ” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ကက္ကာရုပုပ္ဖပူဇကထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဖကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpakan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်ဖကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၉ ဦး၊ မ ၃၅၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၃၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်နမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatnam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ မန်မော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်မော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၀ ဦး၊ မ ၁၂၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးမဲကုန်းရွာ၊ ကညင်ဆိုင်
ငပိတက်စခန်းရွာ'(အင်္ဂလိပ်: Ngapitetsakhan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ ပန်းဒက်အင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တကန်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takanthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ တကန်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်းငြိမ်မြောက်ရွာ'(အင်္ဂလိပ်: Yinnyein(North))သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ရင်းငြိမ် (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းငြိမ် (မြောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၉၇ ဦး၊ မ ၄၅၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၃၀ ဦး နေထိုင်သည်
အိန္ဒိယပြည်သည် ဘာသာစကား ပေါင်းရာနှင့်ချီ၍ တည်ရှိသည့်မြေဖြစ်သည်
အိန္ဒိယလူမျိုးအများစုသည် အင်ဒို - ဥရောပ အင်ဒို - အာရိယန်မျိုးနွယ်၏အနွယ်ဝင်လူမျိုးစုများဖြစ်ပြီး (၇၇%)၊ ဒြဝီဒီယန် (၂၀.၆၁%), ဩစတြိုအေးရှတစ် ( မုန္ဒ ) (၁.၂%), သို့မဟုတ် စိနို တို့၏ဘာသာစကားများကိုပြောဆိုကြသည်
ဟိမဝန္တာတောင် ၏အချို့ဘာသာစကားများကိုမူ လျှို့ဝှက်အဆင့် သတ်မှတ်ထားဆဲဖြစ်သော တိဘက် (၀.၈%)
အက်စ်အိုင်အန်လ် အသနိုလော့ဂ် သည်အိန္ဒိယအတွက်သက်ရှိဘာသာစကား ၄၁၅ ခုကိုစာရင်းပြုစုထားသည်
အိန္ဒိယ အလယ်ပိုင်းအစိုးရ တွင်အခြေခံဥပဒေအရအသိအမှတ်ပြုထားသော တရားဝင်ဘာသာစကား ၂၃ ခုရှိသည်
ဗဟိုအစိုးရမှ ဟိန္ဒီ နှင့် အင်္ဂလိပ် ကိုတရားဝင်ဘာသာစကားအဖြစ်အသုံးပြုသည်
ပြည်နယ်အစိုးရ များသည်၎င်းတို့၏သက်ဆိုင်ရာတရားဝင်ဘာသာစကားများကိုအသုံးပြုကြသည်
ဟိန္ဒူ သည်အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းတွင်အများဆုံးပြောဆိုသောဘာသာစကားဖြစ်သည်
အိန္ဒိယသန်းခေါင်စာရင်းက "ဟိန္ဒူ" ၏အဓိပ္ပာယ်ကျယ်ပြန့်ဆုံးအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုထားသည်မှာ " ဟိန္ဒူခါးပတ် " ဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိန္ဒိယလူ ဦး ရေ၏ (၅၃.၆) ရာခိုင်နှုန်းသည်ဟိန္ဒူဘာသာကို ၎င်းတို့၏ ၄၁% သည် ၄ င်းတို့၏မိခင်ဘာသာစကားသို့မဟုတ်မိခင်ဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုကြပြီး၊    ၁၂ ရာခိုင်နှုန်းသောအင်ဒီးယန်းများက၎င်းတို့သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ကိုဒုတိယဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုနိုင်သည်ဟုကြေညာခဲ့သည်
ဘာသာစကား ၁၃ မျိုးသည်အိန္ဒိယလူ ဦး ရေ၏ ၁% ကျော်နှင့်တစ် ဦး နှင့်တစ် ဦး အကြား ၉၅% ကျော်ရှိသည်
၎င်းတို့အားလုံးသည် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေဆိုင်ရာသတ်မှတ်ထားသောဘာသာစကားများဖြစ်သည်
အင်ဒီးယန်းလူ ဦး ရေ ၁ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာပြောသောဘာသာစကားများမှာ သန္တလီ (၀.၆၃%)၊ ကက်ရ်ှမီးရီ (၀.၅၄%)၊ နီပေါ (၀.၂၈%), စင်ဒီ (၀.၂၅%), ကောန္ကာဏီ (၀.၂၄%), ဒေါဂြီ (၀.၂၂%), မေအီတေအီ (၀.၁၄%) တို့ဖြစ်သည်
ဘို ဒို (၀.၁၃%) နှင့် သင်္သကရိုက် ၊ သက္ကတ (၂၀၀၁ ခုနှစ်အိန္ဒိယနိုင်ငံသန်းခေါင်စာရင်း၌ လူပေါင်း ၁၄၁၅၅ ဦး သာ သက္ကတသည်သူတို့၏ မိခင်ဘာသာစကား အဖြစ်ဖော်ပြခဲ့သည်)
"စီစဉ်ထားခြင်း" မဟုတ်သောအကြီးဆုံးဘာသာစကားမှာ ဘီလ္လီ (၀.၉၅%) ဖြစ်ပြီးနောက်တွင် ဂေါဒီ (၀.၂၇%)၊ က‌ေန္ဒသီ (၀.၂၁%), တူလူ (၀.၁၇%) နှင့် ကုရုခ် (0.10%) တို့ဖြစ်သည်
၁၉၉၁ခုနှစ်တွင်အိန္ဒိယလူဦးရေ၏ ၁၉.၄% ဘာသာစကားနှစ်မျိုးတတ်ကျွမ်း ပြောဆိုပြီး ၇.၂% သုံးဘာသာစကားသုံးမျိုးတတ်ကျွမ်း ပြောဆိုကြသည်
အိန္ဒိယတွင် Greenberg ၏မတူကွဲပြားမှုအညွှန်းကိန်း ၀.၉၁၄ ရှိသည်
ဆိုလိုသည်မှာနိုင်ငံမှကျပန်းရွေးချယ်ထားသောလူနှစ်ယောက်တွင် ၉၁.၄% တွင်ကွဲပြားသောမိခင်ဘာသာစကားများရှိသည်
ယင်းနှုန်းအဖြစ် အိန္ဒိယ 2011 ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်း, စပီ၏အမြင့်ဆုံးအရေအတွက်အားဖြင့်ဘာသာစကားများအဖြစ်အောက်ပါအတိုင်းနေကြသည်: ဟိန်ဒီ, ဘင်္ဂါလီ, မာရသီ, ဂု, တမီး, ဂူ, ဒူ, ကန်နာဒါ, အိုဒိယ, မာလာယလမ်
ပထမဘာသာစကားအဖြစ်ပြောဆိုသူများများကို အမိန့်ထုတ်ပြန်ပေးခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းအရဘာသာစကား ၂၉ ခုသည်မိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ ၁ သန်းကျော် (စုစုပေါင်းလူ ဦး ရေ၏ ၀.၁%) ရှိသည်ဟုမှတ်တမ်းတင်ထားသည်
စာလုံးမည်း ဖြင့်ရေးထားသောဘာသာစကားများသည်စီစဉ်ထားသောဘာသာစကားများဖြစ်သည်
(မိခင်ဘာသာစကားပြောဆိုသူ ၁ သန်းအောက်သာရှိသောဘာသာစကားသည် သက္ကတ ဖြစ်သည်) ပထမဇယားကိုသတ်မှတ်ထားသည့်ဘာသာစကားများအတွက်သာပြောဆိုခြင်းကိုကန့်သတ်ထားသည်
* ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင်ဆီနီပူတီခရိုင်၏မဏိပူရ၊ မာအိုမာရမ်နှင့်ပါရူပုဒ်မခွဲများ၏ကိန်းဂဏန်းများကိုဖယ်ထုတ်ထားသည်
<br> ** မဏိပူရပြည်နယ်နီနာပါတီခရိုင်ရှိ Mao-Maram, Paomata နှင့် Purul ဌာနခွဲများမှအပ ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွက်ဘာသာစကားတစ်မျိုးစီ၏ပြောဆိုသူရာခိုင်နှုန်းမှာအိန္ဒိယနိုင်ငံ၏လူ ဦး ရေကိုတွက်ချက်ခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်း၏ ဘာသာစကား တစ်မျိုးစီသည် မိခင်ဘာသာစကား တစ်မျိုးသို့မဟုတ်တစ်မျိုးထက် ပို၍ ပါဝင်သည်
စပီကာနံပါတ်များကိုဤမိခင်ဘာသာစကားများအတွက်ရရှိနိုင်သည်၊ ၎င်းတို့သည်သက်ဆိုင်ရာဘာသာစကားအတွက်စပီကာနံပါတ်များလည်းပါဝင်သည်
ဥပမာအားဖြင့်တီဂူ ဘာသာစကား (စုစုပေါင်းစပီကာ ၈၁,၁၂၇,၇၄၀ ရှိသည့်) တီဂူ ဘာသာစကား (စပီကာ ၈၀,၉၁၂,၄၅၉)၊ ဗတ်ဒါရီ (စပီကာ ၁၉၈,၀၂၀) နှင့်အခြားသူများ (၁၇,၂၆၁ စပီ) တို့ပါ ၀ င်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်သန်းခေါင်စာရင်းကောက်ယူမှုမှအထွေထွေ
ယန်းခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ့်ဖိုင်မြို့နယ်၊ နမ့်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၁)ကြွေးယူရခြင်း၊ (၂)အတိုးပေးပါမည်ဟု ဝန်ခံရခြင်း၊ (၃)ကြွေးတောင်းခံ ရခြင်း၊ (၄)ကြွေးရှင်တို့ အလိုက်ခံရခြင်း၊ (၅)ချုပ်နှောင်ခံရခြင်း-ဟူသော ကာမဘောဂီ လူဆင်းရဲ၏ ဒုက္ခငါးပါး၊ ကုသိုလ်တရားတို့၌ သဒ္ဓါ၊ ဟိရီ၊ ဩတ္တပ္ပ၊ ဝီရိယ၊ ပညာ မရှိသောရဟန်းကို အရိယသာသနာတော်၌ ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာ မရှိ၊ မကြွယ်ဝသူ၊ လူမွဲဟု ဆိုထိုက်ပုံ၊ (၁)ကုသိုလ်တရားတို့၌ ထိုတရားငါးပါးမရှိသောကြောင့် ဒုစရိုက်ဆယ်ပါး လွန်ကျူးခြင်းသည် လူမွဲ၏ကြွေးယူသည်နှင့် တူပုံ၊ (၂)ဒုစရိုက်တရားပြုကျင့်ပြီး ဖုံးလွှမ်းခြင်းသည် အတိုးတက်လာသည်နှင့် တူပုံ၊ (၃)ထိုဒုစရိုက်အမှုကို ပြုကျင့်သောရဟန်းကို သီလရှိသူ, မြင့်မြတ်သောအကျင့်ရှိသူတို့က ကဲ့ရဲ့ခြင်းသည် ကြွေးတောင်းခံရသည်နှင့် တူပုံ၊ (၄)တောအုပ်အစရှိသော ဆိတ်ငြိမ်ရာအရပ်သို့ကပ်ရောက်နေသည့်အခါ စိတ် မချမ်းသာခြင်းနှင့် တကွ ယုတ်မာသောအကုသိုလ်ဝိတက်တရားများဖြစ်ပေါ်လာခြင်းသည် ကြွေးရှင်များ မိမိနောက်က တကောက်ကောက်အလိုက်ခံရသူနှင့် တူပုံ၊ ဒုစရိုက် လုပ်ငန်းကြောင့် ကွယ်လွန်သည်၏အခြားမဲ့ဘဝ၌ ငရဲ၊ တိရစ္ဆာန်ဖြစ်ရခြင်းသည် ချုပ်နှောင်ခံရသည်နှင့် တူပုံတို့ကို စုဏ္ဏိယဗန္ဓ၊ ဂါထာဗန္ဓများဖြင့် ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်နစ်ကာ (၁၉၄၂ ခုနှစ်ဖွား) သည် စာရေးဆရာ၊ ရေဒီယိုထုတ်လွှင့်အစီရင်ခံသူ၊ ဟာသလူရွှင်တော်နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာတရားပြဆရာ ဖြစ်သည်
သူသည် ရေပန်းစားသည့် ပေါ်ပင်စားဖြစ်သည့် "If you don't like the news ... go out and make some of your own," ဖြင့် ထင်ရှားလာခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ထွက်ရှိခဲ့သည့် စာအုပ်၌ ထိုစကားကို စာအုပ်၏ ခေါင်းစဉ်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်
သူ၏ ရေဒီယိုတင်ဆက်မှုသည် သမားရိုးကျမဟုတ်ပေ
ဤယာဉ်ပိတ်ဆို့မှုအစီရင်ခံမှုတွင် "People are driving to work to earn the money to pay for the cars they're driving to work in. Back to you." ဟု တင်ဆက်ထားသည်
သူ၏ အမျိုးမျိုးသော ထုတ်ဝေမှုများသည် စံချိန်များစွာဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်
သူသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဂျာနယ်ဖြစ်သည့် Inquiring Mindကို တည်ထောင်သူနှင့် ပူးတွဲတည်းဖြတ်သူလည်း ဖြစ်သည်
သူသည် စပရစ်ရော့တရားစင်တာ၏ အမြဲတမ်းဆရာတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
နစ်ကာသည် ဂျူးလူမျိုးဖြစ်ပြီး သူ၏ ဖခင်သည် ပိုလန်နိုင်ငံမှ ပြောင်းရွှေ့လာခဲ့သည့် ဂျူးလူမျိုးတစ်ဦး ဖြစ်သည်
Nisker၊ Wes (1994)
If You Don't Like the News ... Go Out and Make Some of Your Own
ISBN 978-0-89815-626-3
Nisker၊ Wes (1998)
ISBN 978-1-58008-040-8
Nisker၊ Wes (1999)
Buddha's Nature: Who We Really Are and Why This Matters
ISBN 978-0-7126-7066-1
Nisker၊ Wes (2000)
Buddha's Nature: A Practical Guide to Discovering Your Place in the Cosmos
ISBN 978-0-553-37999-0
Nisker၊ Wes (1998)
Buddha's Nature: Evolution as a Practical Guide to Enlightenment
ISBN 978-0-553-10601-5
Nisker၊ Wes (2004)
The Big Bang, The Buddha, and the Baby Boom: The Spiritual Experiments of My Generation
ISBN 978-0-06-251767-8
Nisker၊ Wes (2008)
Crazy Wisdom Saves the World Again!: Handbook for a Spiritual Revolution
ISBN 978-1-933330-69-3
Nisker၊ Wes (2016)
You Are Not Your Fault and Other Revelations: The Collected Wit and Wisdom of Wes "Scoop" Nisker
ISBN 978-1-61902-769-5
ရင်းဆယ်ရွာ၊ ယင်းဆယ်
ဆင်ကူးရွာ၊ ကညင်ကောက်ကြီး
ဉာဏ်ပေါအိုင်ရွာ၊ သာဒူးချောင်း
ဓနုဖြူမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်ခရိုင် ဓနုဖြူမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်ရာမြို့ ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ဝကျွန်းပေါ်အရပ်ရှိ ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ဓနုဖြူမြို့ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် မြေဩဇာကောင်းသော လယ်မြေများရှိခြင်းကြောင့် ဆန်စပါးနှင့်မတ်ပဲကို အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးကြ၏
ထို့အပြင် ဆေးလည်းထွက်သဖြင့် ဆေးလိပ်လုပ်ငန်းကို အကြီးအကျယ် လုပ်ကိုင်ကြသည်
လှည်းလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးလုပ်ငန်းများသည်လည်း ဓနုဖြူမြို့နယ်တွင် အရေးပါသောလုပ်ငန်းများ ဖြစ်လေသည်
ဓနုဖြူမြို့သည် ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲတွင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းချီ စစ်ပွဲအထူးအရေးပါအရာရောက်ခဲ့၏
၁၈၂၅ ခုနှစ် စစ်ပွဲတွင် မြန်မာစစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် ဗုံးဆန်ထိမှန်သဖြင့် ဓနုဖြူမြို့တွင် ကျဆုံးသွားလေသည်
ယခုထက်တိုင် မဟာဗန္ဓုလ၏သင်္ချိုင်းကို ဓနုဖြူမြို့၌ တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဓနုဖြူမြို့နယ်မှာ မအူပင်ခရိုင် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ရှိသည်
မြို့နယ်တလျောက်ကို ဧရာဝတီမြစ်က စီးဆင်းဖြတ်သန်းသည်
မြေနိမ့်ပိုင်းဖြစ်၍ ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကို ကာကွယ်ရန် ရေကာတာများ ပြုလုပ်ပေးထားရသည်
မိုင် ၃ဝ ခန့်ရှည်သော မော်တော်ကားလမ်းသည် ဓနုဖြူမြို့နှင့် ကျုံပျော်မြို့တို့ကို ဆက်သွယ်ပေးသည်
ညန်တောကွင်းရွာ၊ အစုကြီးကျောင်းစု
ဆင်စွယ်မြောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsweimyaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ စပယ်ခြုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စပယ်ခြုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇ ဦး၊ မ ၅၉၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ခခုဘူတာ  (賀来駅 ခခု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုးအိတခရိုင်၊ အိုးအိတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂခူလွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gahkulun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ပန်ခမ့်မြို့နယ်၊ နမ့် ဖတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့် ဖတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၂၃ ဦး၊ မ ၂၈၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ရုပ်ရှိလျှင် ရုပ်ကို အစွဲပြု၍ ရုပ်ကို မှားမှားယွင်းယွင်း နှလုံးသွင်း၍ “အတ္တသည် စင်စစ် ဆင်းရဲရှိ၏၊ သေပြီးသည်နောက် မြဲ၏”ဟု အယူမှား ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ရုပ်ကို အနိစ္စ, ဒုက္ခ, ဝိပရိဏာမဓမ္မ-ဟု သိမြင်လျှင် ယင်းအယူမှားမှု မဖြစ်တော့ပေ-အစရှိ သည်ဖြင့် ခန္ဓာ တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အနတ္တလက္ခဏသုတ်ကဲ့သို့ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ညူချန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sharnyuchan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ကုန်းကြမ်း (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ စင်ပင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်စီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinsi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ ခွန်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရောမခေတ် မထွန်းကားမီကပင် မြောက်ဘက်ဒေသများရှိ လူရိုင်း မျိုးတို့ သုံးစွဲခဲ့ရာမှ ယင်းတို့ ရောမမြို့နေရာသို့ လာရောက်မြို့ပြတည် ဆောက်သည်တွင် ပိုမိုထင်ရှားပျံ့နှံ့ခဲ့သည်
ရောမခေတ်ကုန်ဆုံးသည့်နောက် နှစ်ရာပေါင်းများစွာအထိ ထွန်းကားခဲ့၍ ဂန္ထဝင်ကျမ်းပေါင်းများစွာကို ယင်း ဘာသာဖြင့် ပြုစုခဲ့ကြသည်
ယခုအခါ အင်္ဂလိပ်ဘာသာသည် ကမ္ဘာသုံး ဘာသာဖြစ်နေသကဲ့သို့ လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ရှေးအခါက ကမ္ဘာသုံးဘာသာတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် စာပေသည် အင်္ဂလိပ်တို့နှင့်အတူ သူတို့အာဏာဖြန့်ချိရာ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ပျံ့နှံ့သွား သကဲ့သို့ လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ထိုအခါက အမြဲအောင်ပွဲ ဆင်နွှဲနေရ သော ရောမစစ်တပ်များနှင့်အတူ ဥရောပ၊ အာရှနှင့် အာဖရိက တိုက်များ သို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်
ထိုကဲ့သို့ အရပ်ရပ်ပျံ့နှံ့ခဲ့၍ လူတန်းစားအမျိုးမျိုးတို့ ပြောဆို သုံး နှုန်းကြရာ လေယူလေသိမ်းကို တိကျမှန်ကန်စွာပြောလိုသော ပညာတတ် အထက်တန်းစားနှင့် ဖြစ်သလိုပြောဆိုကြသော အောက်တန်းစား သာမန်လူ များကြောင့် အခေါ်အဝေါ်များ တစ်စတစ်စ ကွဲပြားရာမှ နောင်တွင် တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ တစ်ရွာတစ်ပုဒ်ဆန်းဆိုသကဲ့သို့ ဘာသာစကားများ ကွဲ ပြားလာလေသည်
ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ ပေါ်တူဂီ၊ ရူမေးနီးယားစသည့် ဘာ သာစကားများမှာ လက်တင်ဘာသာမှ ဆင်းသက်ကွဲပြားလာသော ဘာသာ စကားများဖြစ်ကြသည်
ယင်းသို့ ဥရောပတိုက်နိုင်ငံတို့ရှိ ဘာသာစကားများ၏မိခင်ဖြစ် သော လက်တင်ဘာသာ၏ အရင်းအမြစ်မူလမှာ စတင်ထွန်းကားသည့် အီ တလီနိုင်ငံမဟုတ်ချေ
မြောက်ဘက်ဒေသများမှ လူရိုင်းမျိုးတို့သည် ဘီစီ ၁ဝဝဝ ခန့်တွင် အီတလီနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာကြပြီးသော် တိုက်ဗား မြစ်၏မြစ်ဝအနီး လေရှိယမ်ဒေသတွင် အခြေစိုက်ခဲ့ကြ၏
ထိုဒေသသည် နောင်အခါ၌ ရောမမြို့နိုင်ငံဖြစ်လာရာမှ ရောမလူမျိုးတို့ ကြီးပွားတိုးတက် သည်နှင့်အမျှ သူတို့၏ဘာသာစကားဖြစ်သော လက်တင်ဘာသာသည်လည်း ပျံ့နှံ့ထွန်းကားလာခဲ့၏
ဘီစီသုံးရာစုနှစ်ခန့်တွင် အီတလီကျွန်း ဆွယ်တစ်ခု လုံး၌ ထိုဘာသာသည် အခြားတိုင်းရင်းဘာသာများကို လွှမ်းမိုးခဲ့၍ တဖြည်း ဖြည်းနှင့် ရောမ၏လက်အောက်ခံဒေသများသို့ ရောက်ရှိဩားရာမှ ဥရောပ တိုက်တစ်ခုလုံး ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်
လက်တင်ဘာသာ၏ထူးခြားချက်မှာ ပြတ်သားရှင်းလင်း၍ စကား လုံးနည်းနည်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်ပြည့်စုံခြင်းဖြစ်လေသည်
ဂရိဘာသာကဲ့သို့ပင် ထိုဘာသာ၌လည်း နာမ်၊ ကြိယာ၊ နာမဝိသေသန စသည့် ဝါစင်္ဂများကို လိုက်၍ အဓိပ္ပာယ်ပေါ်အောင် ဝါကျအဆုံးသတ်ပုံ အမျိုးမျိုးရှိလေသည်
ထိုဘာသာကို အသေအချာ စိစစ်လေ့လာကြည့်သောအခါ လက်တင် သည် ဂရိနှင့် သက္ကတဘာသာစကားများနှင့် တစ်မိတည်းမှ ပေါက်ဖွားလာသော ဘာသာစကားမျိုးဖြစ်ကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်
ထိုဘာသာစကားသည် ဤသို့ပျံ့နှံ့လာခဲ့သော်လည်း ဂရိစာပေ ထွန်းကားနေသည့်ခေတ်တွင် လက်တင်စာပေမပေါ်ပေါက်ခဲ့သေးချေ
တစ်ရာ စုနှစ်လောက်မှ စတင်ကာခန့်ညား ကောင်းမွန်၍ သိပ်သည်းကျစ်လျစ်သော လက်တင်ဘာသာစာပေပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုအခါမှစ၍ဥရောပအလယ်ခေတ် ကျော်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဥရောပတိုက် စာပေပညာရပ်များ ထွန်းကားပြန့် ပွားရေးတွင် လက်တင်ဘာသာသည်အရေးပါအရာရောက်လှသော လက်နက် တစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့၏
ယခုခေတ်တိုင်အောင်ပင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်း၏ ရုံးသုံးစာပေဖြစ် လေသည်
လက်တင်ဘာသာဖြင့် စတင်ရေးသားသောစာပေများကို ဘီစီ သုံး ရာစုနှစ် မတိုင်မီခေတ်က အနည်းငယ်သာတွေ့ရှိရ၏
ထိုအခါက စာပေများ မှာ ဂရိတို့၏ နမူနာကိုယူ၍ ရေးသားထားသောစာများဖြစ်လေသည်
လစ်ဗီ ယပ်အန္ဒြိုနီယပ် (ဘီစီ ၂၈၄ - ၂ဝ၄ ခန့်)သည် အော့ဒီဆီနှင့် ဂရိပြဇာတ် အချို့ကို လက်တင်ဘာသာသို့ပြန်ဆိုခဲ့၏
ထိုသူ၏ နောက်တွင် လက်တင် ဘာသာဖြင့် စာပေပြုစုကြသော်လည်း များသောအားဖြင့် ဂရိအလွမ်း၊ အသော ပြဇာတ်များကိုအမှီပြုကာ ရေးသားထားသောစာပေများသာဖြစ်လေ သည်
အချို့ကလည်း ဂရိတို့၏ကဗျာဖွဲ့နည်းကို အတုယူကာ ပျူးနစ်စစ်ပွဲ များမှ သူရဲကောင်းများအကြောင်းကို မော်ကွန်းလင်္ကာများ စတင်စမ်းသပ်ဖွဲ့ ဆိုလာကြ၏
ထိုနောက်မှ လူစီလီယပ် (ဘီစီ ၁၈ဝ - ၁ဝ၃) သည် လက်တင် ဘာသာဖြင့် ပထမဆုံးအဖြစ်ဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသောကဗျာမျိုးကို စပ် ဆိုခဲ့လေသည်
ကေးတိုး (ဘီစီ ၂၃၄ - ၁၄၉) အမည်ရှိ ပညာရှိကြီးတစ်ဦး ကလည်း နိုင်ငံသမိုင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအကြောင်း ကျမ်းများကိုပြုစုခဲ့ရာ စကားပြေနှင့်ရေးသားသော လက်တင်စာပေများထဲတွင် ပထမဆုံး အရာ ရောက်လှသော စာပေများဖြစ်သည်
လူကရီးရှပ် (ဘီစီ ၉၆ - ၅၅)
လူကရီးရှပ်သည် သဘာဝတ္ထ နှင့်ဆိုင်ရာ ခန့်ညားကြီးကျယ်သော ကဗျာများကိုစပ်ဆိုခဲ့၍ ကတ်ကျူလပ် (ဘီစီ ၈၄ - ၅၄)သည် စိတ်နှလုံးထိခိုက်ဖွယ်ရာ သီချင်းလင်္ကာများကို စပ် ဆိုခဲ့ရာ သူတို့၏ခေတ်တွင် လက်တင်ကဗျာများသည် ကောင်းမွန်လေးနက် သည့်အင်္ဂါရပ်နှင့် ပြည့်စုံလာလေသည်
ဆစ်ဆရို (ဘီစီ ၁ဝ၆ - ၄၃)ကား သူ၏ထင်ရှားသော ဟောပြောချက်များ၊ သူ့ခေတ်ရောမအခြေအနေများကို ကွက်ကွက်ကွင်းကွင်း ထင်ရှားစေသော ဆောင်းပါးများ၊ မေတ္တာစာများနှင့် သဘာဝတ္ထစာတမ်းများဖြင့် လက်တင် စကားပြေလောကကို တစ်မျိုးတစ်ဖုံ ထူးခြားစေပြန်သည်
ထိုခေတ်တွင် ဂျူးလယက်ဆီဇာ(ဘီစီ၁ဝ၂ - ၄၄)သည် လည်း လက်တင်စကားပြေနှင့် သူ၏ထင်ရှားလှသော စစ်မှတ်တမ်းများကို ရေးသားခဲ့လေသည်
လက်တင်စာပေ အထွန်းကားဆုံးခေတ်ကား အော်ဂတ်စတပ်ခေတ် (ဘီစီ ၄၃ အေဒီ ၁၇)ဖြစ်ပေ၏
အော်ဂတ်စတပ်ဘုရင်ကိုယ်တိုင် စာဆို ပညာရှိကြီးများအား ချီးမြှင့်အားပေးခြင်းပြုရာ ထင်ရှားသောစာဆိုများနှင့် သမိုင်းဆရာကြီးများ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်
ထိုဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် ဂန္ထဝင် အထင်ရှားဆုံးသော စာဆိုကြီးမှာ ဗာဂျီ(ဘီစီ ရဝ - ၁၉) ဖြစ်၏
ထိုစာဆိုကြီးသည် မျိုးချစ်စိတ် တက်ကြွဖွယ်ကောင်းသော ထင်ရှားသည့်စစ်ပွဲကြီးများအကြောင်းကို ကဗျာစပ်ဆိုခဲ့လေသည်
အထူး သဖြင့်အီးနီးယစ်ခေါ် ထရိုဂျန်စစ်ပွဲအကြောင်းကို စပ်ဆိုထားသည့် မော်ကွန်း တင်လင်္ကာကြီးမှာ အလွန်ပင်အဖွဲ့အနွဲ့ကောင်းလှသော လင်္ကာကြီးဖြစ်ပေ၏
ဗာဂျီ၏နောက် ထင်ရှားသော စာဆိုကြီးတစ်ဦးမှာ ဟောရေ့ (ဘီစီ ၆၅ - ၈) ဖြစ်လေသည်
ထိုစာဆိုကြီးကား အပြစ်ကိုဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသော ကဗျာများကိုရေးစပ်ရာတွင် သူမတူအောင် ထူးခြားလှသူဖြစ်၍ သီချင်းလင်္ကာ များစပ်ဆိုရာ၌လည်း အပြစ်မရှိအောင် ကောင်းမွန်လှ၏
စကားပြေဖက်တွင် နိုင်ငံသမိုင်းဆရာကြီး လီဗီ(ဘီစီ ၅၉ - ၁၅)၏ စာပေများမှာ ထင်ရှားလှ ပေသည်
သို့သော် ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီး၏ ရေးသားပုံများမှာ စာပေအရေးအသား ကောင်းမွန်ရေးကို အဓိကထား၍ရေးသားသဖြင့် အဖြစ်အပျက် အချက် အလက် မှန်ကန်မှု၌ စိတ်မချရပေ
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများလောက် မကျော်ကြားလှသော်လည်း ထိုခေတ်က ထင်ရှားသော စာဆိုများတွင် အချစ်နှင့်ရောမဒဏ္ဍာရီတို့ကို လှပစွာသီကုံး၍ ကဗျာစပ်ဆိုသော အော့ဗစ် (ဘီစီ ၄၃ - အေဒီ - ၁၈) သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်၏
ထိုနောက် ပြေပြစ်လှသောကဗျာများကို စပ်ဆိုကြ သူတို့မှာ တိဗုလပ် (ဘီစီ ၅၄ - ၁၉ ခန့်) နှင့်ပိုးပါရှပ် ( ဘီစီ ၅ဝ - ၁၅ ခန့်)တို့ ဖြစ်ကြလေသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများနောက်တွင် လက်တင်စာပေသည် မှေးမှိန်စပြုလာလေ၏
သို့သော် ဖော်ပြခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးများ၏စာပေများလောက် ထိပ်တန်းစားမဟုတ်သော်လည်း အတော်ပင်ကောင်းမွန်သေးသည့် စာပေများ ပေါ်ထွက်ခဲ့ရာ ထိုခေတ်သည် နီးရိုးဧကရာဇ်လက်ထက်မှ စတင်ခဲ့ပြီးလျှင် ဒုတိယတန်းစာပေ ထွန်းကားသည့်ခေတ်ဟု ခေါ်ဆိုကြပေသည်
နီးရိုး၏ ဆရာဖြစ်ခဲ့သော ပညာရှိကြီး ဆီနီကာ (ဘီစီ ၄ ခန့် - အေဒီ ၆၅) သည် စတိုးဝစ်ဝါဒအရ ရေးသားထားသော ဒဿနိကဗေဒပညာ ကျမ်းများကို ပြုစု ခဲ့၏
ထိုပညာရှိကြီးအပြင် ဖာဆာလိယာမော်ကွန်းကို ရေးသားခဲ့သော လူ ကန် (အေဒီ ၃ဝ - ၆၅)နှင့် သဘာဝကျသော ပုံပြင်ဝတ္ထုများကို ရေးသား သည့် ပီတြိုနီယပ် (အေဒီ ၆၆ လွန်) တို့လည်းပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်
အေဒီ တစ်ရာစုနှင့်နှစ်ရာစု နှစ်များတွင် ထင်ရှားသော စာပေ ပညာရှိကြီးနှစ်ဦးမှာ အပြစ်ဖော်ထုတ်၍ ပြက်ရယ်ပြုသောကဗျာများ ရေးသား သည့် ဂျူဗီနယ်(အေဒီ ၆ဝ ခန့် - ၁၄ဝ)နှင့် နိုင်ငံသမိုင်း မှတ်တမ်းတင်သူ တက်စီတပ် (အေဒီ ၅၅ ခန့် - ၁၂ဝ)တို့ဖြစ်ကြ၏
တက်စီတပ်သည် နိုင်ငံ့သမိုင်းကျမ်း အတော်များများပြုစုခဲ့ရာ သူ၏အရေးအသားမှာ အင်္ဂလိပ် နိုင်ငံ့သမိုင်းဆရာကြီး ကာလိုင်ရေးသားပုံနှင့် ဆင်ဆင်တူလေသည်
ဂျူဗီ နယ်၏ ရေးပုံရေးနည်းကို အင်္ဂလိပ်စာဆိုတို့ အတုယူ၍ရေးသားကြ၏
အခြားစာပေပညာရှိများမှာ ကဗျာတိုများရေးသားသူ မာရှယ် (အေဒီ ၉ဝ ခန့် - ၁၄ဝ) နှင့် လောကဓာတ်ကျမ်းများ ပြုစုခဲ့သူ ပလင်နီအကြီး (အေဒီ ၂၃ - ၇ဝ) တို့ဖြစ်ကြ၏
ထို့ပြင် ဆောင်းပါးနှင့် မေတ္တာစာ၊ တရားစာ ရေးသူ ပလင်နီ အငယ် (အေဒီ ၆၂ ခန့် - ၁၁၄)၊ ဝေဖန်ချက်များရေးသူကွင်တီလီယန် (အေဒီ ၁၅ ခန့် - ၁ဝဝ)နှင့် ဆူတိုနီယပ် (အေဒီ ရ၅ ခန့် - ၁၆ဝ)အပြင် မော်ကွန်းစာဆို စတေးရှပ် (အေဒီ ၆၁ ခန့် - ၉၆) ဗလာရီယပ် ဖလက်ကပ်နှင့် ဆီလီယပ် ဣတာလီကပ်တို့ဖြစ်ကြ၏
နှစ်ရာစုနှစ်၊ သုံးရာစုနှစ်များအတွင်း၌ကား ခရစ်ယန် စာရေးဆရာ များ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်
လေးရာစုနှစ်များအတွင်းတွင် ကဗျာများ ခေတ် စားလာပြန်၍ အော်ဆိုနီယပ် (အေဒီ - ၃၁ဝ ခန့် - ၃၄ဝ) နှင့် ကလောဒီ ယန် (အေဒီ ၃၆၅ ဖွား) တို့အပြင် ခရစ်ယန်စာဆိုများဖြစ်သော ပရူဒင်းရှပ် (အေဒီ ၃၄၈ - ၄၁ဝ) နှင့် စိန်အမ်ဗရို့ (အေဒီ ၃၄ဝ - ၃၉ရ) တို့ ထင်ရှားခဲ့လေသည်
ဂန္ထဝင်စာပေခေတ် ကုန်ဆုံး၍ အလယ်ခေတ်သို့ ရောက်လာလေရာ သမ္မာကျမ်းစာကို ဘာသာပြန်ဆိုသူ စိန်ဂျရုမ်း (အေဒီ ၂၃၄ ခန့် - ၄၂ဝ)နှင့် ဘုရားမြို့တော်ကို ရေးသားသူ စိန်အော်ဂတ် စတင်း (အေဒီ ၃၄၅ - ၄၃ဝ) တို့ ထင်ရှားခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ရောမနိုင်ငံတော်ကြီး တဖြည်းဖြည်းပျက်စီး တိမ်းပါး သွားလေရာ လက်တင်စာပေမှာလည်း ပျောက်ကွယ်လုမတတ် ဆုတ်ယုတ်ခဲ့ လေသည်
သို့သော် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းကြီးကမူ လက်တင်ဘာသာကို အလယ် ခေတ် တစ်ခေတ်လုံးနှင့် အလယ်ခေတ် ကျော်လွန်သည့်တိုင်အောင် ဆက် လက်သုံးစွဲခဲ့ကြ၏
နိုင်ငံသမိုင်း၊ ဒဿနိကဗေဒနှင့် ဗြဟဒေဝဗေဒ ပညာ ရပ်များတွင် လက်တင်ဘာသာကိုပင် သုံးစွဲကြလေသည်
ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ တွင်ပင် လက်တင်ဘာသာကို စာပေပညာရှိကြီးများက ကမ္ဘာ့ဘာသာရပ်ကြီး တစ်ခုအနေဖြင့်အဆင့်အတန်း မြှင့်ထားလေသည်
မိုး၊ ဗေကင်နှင့် မီလတန် တို့ကလည်း လက်တင်ဘာသာကိုအရေးတယူ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
သို့ သော် လက်တင်စာပေမှာ ဥရောပတိုက်တွင် အော်ဂပ်စတပ်လက်ထက်က ကဲ့သို့ လျှမ်းလျှမ်းတောက် ထွန်းကားခြင်းကား မရှိတော့ချေ
ဗန်းမော်ဆရာတော်၏ အန္တိမအဂ္ဂိဈာပနပူဇာသဘင်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းမြသာစည်လေယာဉ်ကွင်းဟောင်း၌ နိုင်ငံတော်ဈာပနအဖြစ် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို မဟာနွယ်စဉ်ရပ်ကွက်၊ ဗန်းမော်ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ မူလစံကျောင်းတော်မှ ယာယီစံကျောင်းတော်သို့ ရွှေချမှန်ခေါင်းတော်တွင်းသွင်း၍ ပြောင်းရွှေ့အပူဇော်ခံရာမှ လူသူအများလာရောက်ဖူးမြှော်ကြသည်
ထိုသို့ရက်သတ္တပတ်ကျော်ကြာပူဇော်ခံပြီးနောက်တွင် ၃ နာရီခွဲအကျော်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပူဇော်ရန် တမုတ်ကြိုးဆွဲဖြင့်သော ကရဝိတ်ဖောင်တော်ပေါ်သို့ပင့်ဆောင်၍ ဗန်းမော်တိုက်အတွင်းမှ တက္ကသိုလ်အဓိပတိလမ်းအထိ၊ ထိုအဓိပတိလမ်းမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လမ်းတောက်လျှောက်ပင့်ဆောင်၍၊ ထိုမှ ၇၈ လမ်းတစ်လျှောက်အပူဇော်ခံပြီးနောက်တွင် ချမ်းမြသာစည်လေယာဉ်ကွင်းဟောင်းအတွင်းသို့ ညနေ ၆နာရီကျော်ခန့်တွင်ရောက်ရှိပြီးနောက်တွင် "ကောင်းကင်ကြိုး"ကြိုးသီချင်းဖြင့် အနုပညာအဖွဲ့တော်သားတို့မှ အသုံးတော်ခံကြလေသည်
ထိုကြိုးသီချင်းတီးမှုတ်နေစဉ်ဆရာတော်၏တပည့်တပမ်းများက သင်္ဂြိုဟ်စင်တော်ပေါ်သို့ အလောင်းတော်ပါ မှန်ခေါင်းတော်ကို ပို့ဆောင်နေကြသည်
ဆင်ကန်းတောတိုး ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်ကန်းသည် လမ်းမှန်းမသိ၊ တောချုံမှန်းမသိ ဇွတ်တိုး၍ သွားသကဲ့သို့ ဉာဏ်အမြော်အမြင် နည်းပါးသူသည် အမှန်အမှားကို မသိ၊ မိမိ ထင်ရာမြင်ရာ ဇွတ်ပြောဆိုပြုမူသည်
"ကျစ်လျစ်မရှိ၊ အငြိငြိတည့်၊ ဟုတ်လိနိုးနိုး၊ ဆင်ကန်းတိုးသို့၊" [၈၈၅] ကိုး * ၂၆
"ဆင်ကန်းတောတိုး သဘောမျိုးဖြင့် အကျိုးမရှိသော မိုက်ရူးရဲနှင့်..." [၁၃၁၄] ကိုယ်ကျင့်
ဦးဗကလေးသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဖဦးစံလှ၊ အမိဒေါ်အေးပုံတို့မှ ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သံတွဲဟိုက်စကူးကျောင်းမှ အခြေခံပညာအထက် တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၆ ခုနှစ် စစ်ကြိုခေတ် နောက်ဆုံးကာလတွင် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်းကြီး၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးငွေကိုင်၊ ဦးဘဂျမ်း၊ ဗိသုကာဦးသာထွန်း၊ ဆရာဆောင်၊ ဦးဗကြည်၊ ဦးဟိန်စွန်း၊ ဦးအုန်းလွင်၊ ဦးစံဝင်းအစရှိသော ပန်းချီကာတွန်းပညာရှင်များ နှင့်အတူ ပန်းချီကာတွန်းများ ရေးဆွဲ ခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ဦးနုရေးသော လူထုအောင်သံပြဇာတ် ကို သရုပ်ဖော် ပန်းချီဆွဲ၍ နိုင်ငံခြား အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှ ဆေးရောင်စုံ စာမျက်နှာ အချောဖြင့် ထုတ်ဝေပေးသဖြင့် လူထုအောင်သံဖြင့်ပင် ဦးဗကလေးကား နာမည်ကြီးခဲ့သည်
ဦးဗကလေးကား ကာတွန်းဆရာ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
သူရိယ၊ ရန်ကုန်၊ တိုးတက်ရေးသတင်း စာများနှင့် ဒီးဒုတ်ရယ်ရွှင်ဖွယ် ဂျာနယ်နှင့် အခြားဂျာနယ် မဂ္ဂဇင်းများတို့တွင် ကာတွန်း ရုပ်ပြောင်‎များ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် တွင် ကလေးသတင်းစာ ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ဗြိတိသျဘားမား ညွန့်မြန်မာ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် အဝီစိသံစုံသွင်း မြန်မာကာတွန်းရုပ်ရှင်ကား၊ ဘုန်းဝင်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ဖိုးလနတ်သား၊ ဒိုင်းမွန်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် သဌေးမင်း၊ ရွှေခြင်္သေ့ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီအတွက် ကော်ဇောပျံ၊ ဘီပီအိုင်ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် အိမ်ရှင်မ၊ ဒို့ရန်သူ ဆေးရောင်စုံ အသံထွက်ကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်
လုံးချင်းဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါး၊ ကာတွန်း၊ ပုံပြင် အမျိုးပေါင်း ၁၂ဝ ခန့် ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ၁၉၅၂ ခုနှစ် မနီလာတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သော လူထုအောင်သံ ဆေးရောင်စုံကာတွန်း စာအုပ် မှာ အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
ကာတွန်းဆရာကြီး ဦးဗကလေးသည် ရန်ကုန်မြို့၌ ၂၀၀၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့က ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၉၂ နှစ်ရှိပြီဖြစ်သည်
ဓနိသည် ပင်လယ်ဒီရေ ရောက်ရှိသော နေရာများတွင် ပေါက်ရောက်ဖြစ်ထွန်းသည်
မြစ်ကမ်းနားစပ်၊ ချောင်းကမ်းနားစပ် စသည်တို့တွင် ဓနိများ ပေါက်ရောက်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဓနိပျစ်ကို အိမ်အမိုးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပဲခူးမြစ်ကမ်းဘေးနှင့် ဧရာဝတီဒေသတို့တွင် ဓနိများ ထွက်ရှိသည်
အရွက်နှင့် အရိုးသည် အစိမ်းရောင်ရှိသည်
ဓနိရွက်များမှာ အုန်းလက်ကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်
သို့သော် ဓနိလက်သည် အုန်းလက်ထက် ပို၍ အပြားကြီးသည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဓနိ၏ အရိုးအခြောက်များနှင့် ( အရပ်အခေါ် - ဓနိဘောင်) အခြောက်များကို ထင်းမီးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
ထို့ပြင် ဓနိရိုးကို ခြံစည်းရိုး အကာအရံ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အိမ်နံရံအကာအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်
ဓနိရွက်အနုများ၏ သင်းပျံ့သော ရနံ့ကြောင့် ကောက်ညှင်းထုပ် ပြုလုပ်ရာတွင် ဖတ်အဖြစ်လည်း အသုံးပြုကြသည်
ထိုအခါ ကောက်ညှင်းထုပ်သည် ဓနိ၏ သင်းပျံ့သောရနံ့တို့ဖြင့် စားချင်စဖွယ် ဖြစ်လာသည်
ရခိုင်ဘာသာစကားဖြင့် ရီအုန်းပင်ဟု ခေါ်သည်
ကျေးလက်ဒေသများတွင်သာမက မြို့ပြတွင်လည်း ဓနိပျစ်ကို မိုးရာသီတွင် မိုးဒဏ်မှ ကာကွယ်ရန် အတွက် အမိုးအကာအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
ဓနိပျစ် ပြုလုပ်ရန် ပထမဦးစွာ ဓနိတောများမှ လုံလောက်စွာ သက်တမ်းရင့်သော ဓနိလက်များကို ခုတ်ယူရသည်
ထိုခုတ်ယူထားသော ဓနိလက်များမှ အရွက်ကို ဓားဖြင့် အရွက်၏ အရင်းနားမှ ကပ်ကာ ဖြတ်ယူသည်
ထို ဓနိရွက်များကို စနစ်တကျ ဓနိအရိုး၏ အကြောကို ကြိုးအဖြစ် အသုံးပြုကာ ပန်းစည်းများကဲ့သို့ ထုပ်ပိုးချည်နှောင်သည်
၎င်းချည်ပြီးသည်များကို အရပ်အခေါ် ဓနိပေါ ဟု ခေါ်သည်
အရေအတွက် တစ်ခုအတွက် တစ်ပေါ၊ နှစ်ခုအတွက် နှစ်ပေါ အစရှိသဖြင့် ရေတွက်သည်
ဓနိတောထဲရှိ ဓနိပေါများကို ဓနိပျစ်မည့်နေရာ သို့မဟုတ် အိမ်သို့ သယ်ယူကြသည်
ဓနိတံအတွက် ဝါးပိုးကဲ့သို့သော အခေါင်းပွသည့် ဝါးကို ဓားဖြင့်စိတ်ကာ ပြုလုပ်ကြသည်
ဝါးတံကို ဓနိရွက်၏ အလယ်တွင်ထား ခေါက်ချိုးညီ အပြားပုံစံပြုလုပ်ကြသည်
ထို့နောက် ဓနိရွက်ရှိ အူတိုင်ချောင်းဖြင့် ကန့်လန့်ဖြတ် ထိုးဖောက်ကာ ကျွတ်မထွက်သွားအောင် ပြုကြသည်
ဓနိထိုးပြီးသည်ကို ချက်ချင်းအသုံးပြုသည်လည်း ရှိ၏
သို့မဟုတ်ဘဲ ထိုးပြီးသော ဓနိပျစ်များကို နှပ်ပြီးမှ အသုံးပြုသည်လည်း ရှိသည်
ဓနိပျစ်ကို နှပ်ရာတွင် (၇) ရက် (၈) ရက်ခန့် ကြာသည်
နှပ်သည့်နည်းမှာ ဓနိပျစ်များကို လေလုံနေလုံအောင် ပတ်ပတ်လည်တွင် ကာရံထားခြင်းဖြစ်သည်
ပထမဦးစွာ ဓနိပျစ်များကို ပတ်ပတ်လည်တွင် ကောက်ရိုးဖြင့် အုပ်၏
ထို့နောက် ရွှံ့ပျော့ သို့မဟုတ် ရွှံ့ပျော့နှင့် နွားချေးကိုစပ်ကာ အပေါ်ယံမှ မံ၏
ဤနည်းဖြင့် ဓနိပျစ်ကို နှပ်ကြသည်
ဓနိပျစ်ကို အမိုးအကာ အလို့ငှာ အလိုရှိသလို အသုံးပြုကြသည်
ရေငန်ကြိုက် ဓနိဖက်များတွင် အချို့မှာ သုံးလေးနှစ်ကြာသည် အထိ ပိုးမစား၊ မပျက်စီးဘဲ ခိုင်ခံ့သည်လည်း ရှိသကဲ့သို့၊ အချို့မှာ တနှစ်အတွင်း ပိုးစား၊ ဆွေးမြေ့ပျက်စီးသွားသည်ကို တွေ့ရမည်
ယင်းမှာ ဓနိပင်၏ အရည်အသွေးနှင့် မသက်ဆိုင်လှဘဲ ခုတ်ယူသည့် အချိန်ကာလ ဖြစ်သော ရေသေရေထရက်နှင့် သက်ဆိုင်သည်
ပိုးစားလွယ်သော ဓနိဖက်သည် ရေထရက်များ၌ ခုတ်ယူသော ဓနိပင်မှ ပျစ်ထားကြောင်း၊ ကြာရှည်ခံလှသော ဓနိဖက်သည် ရေသေရက်များ၌ ခုတ်ယူပျစ်ထားကြောင်း ဆိုကြသည်
ဓနိသီးသည် စားသောက်၍ ရနိုင်သော အသီးဖြစ်၏
ဓနိခိုင်မှာ အဝိုင်းပုံစံရှိသည်
ဓနိသီးများသည် နုနယ်စဉ်တွင် အသီးထဲ၌ အရည်သာရှိ၍ ရင့်လာသော အခါ အဆံတည်ပြီးလျှင် စားသောက်၍ ရနိုင်၏
အဆံမှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး ထန်းသီးကဲ့သို့ပင် ခွဲစားရ၏
အဆံမှာ ဘဲဥပုံစံရှိပြီး အရွယ်မှာ များသောအားဖြင့် ငုံးဥခန့် သို့မဟုတ် ထို့ထက်အနည်းငယ် ကြီး၏
အသီးတစ်ခုတွင် အဆံတစ်ခုသာပါရှိသည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်ကြီးဉာဏ်တော်အမြင့် ၁၉၈ ပေရှိကာရန်ကုန်တိုင်း ဒလမြို့နယ်တွင်တည်ရှိသည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့်စေတီတော်ကြီးကို သာသနာ သက္ကရာဇ် (၂၄ဝ) ပြည့်နှစ်တွင် ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား ၏ ဆံတော် (၂) ဆူ ဓာတ်တော် (၂၄) ဆူ တို့ကို ဌာပနာထားကာ သထုံမင်း စူဋ္ဌသီရိမာသောက ၏ အထောက်အပံ့ ဖြင့် ရဟန်းတော် အရှင်ဇာတကလေးသည် ရွာမှာ တိုက်စေတီ တည်ထားသောကြောင့် ဒုနဂ္ဂဟစေတီလို့ ဘွဲ့တော် ပေးခဲ့ဖြစ်ကြောင်း၊ နောင်အခါ တိုက်စေတီ မှ သင်တိုင်း စေတီပုံ သို့ ပြင်ဆင်ခဲ့ပြီး ဓနုတ်စေတီ ဟု ဘွဲ့တော် အမည် ပြောင်းလဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ထိုဘုရား၏ ရာဇဝင်များအရသိရသည်
ဓနုတ်စေတီ သမိုင်း အဆိုအရ ၁၈၁၁ တွင် ဗဒုံမင်း (ဘိုးတော်ဘုရား) ပြုပြင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဓနုတ် စေတီတော်ကို မြန်မာ မင်းအဆက်ဆက် ပြုပြင်မှုမှာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (၇၁၅) ခုနှစ်မှာ ဟံသာဝတီဘုရင် ဗညားဦး နှင့် မိဖုရားတို့က ပြန်လည် ပြုပြင်ကာ ထီးတော်တင်လှူခဲ့ခြင်း၊ သက္ကရာဇ် (၇၅၆) ခုနှစ်တွင် သုတသောမ ရာဇာဓရာဇ် ဘုရင်၏ အမိန့်တော်အရ ဓနုတ်ကင်း သူကြီး 'ထဗ' ရွှေဘုရား၊ ငွေဘုရား (၄၅) ဆူစီ ဌာပနာထားပြီး အမြင့် (၄၅)တောင်ခန့် စေတီ တည်ထားကာ ထီးတော် တင်လှူခဲ့ဖူးသည်
သက္ကရာဇ် (၉၂၆) ခုနှစ်တွင် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးက အမြင့်၊ အတောင် (၉ဝ) ရှိ စေတီတော်ကို ထပ်မံတည်ကာ ကြေးထီးတော် တင်လှူပြီး စေတီတော် လုံးတော်ပြည့် ရွှေချခြင်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရှေးဟောင်း သမိုင်းဝင် ဆံတော်ရှင် ဓနုတ် ဆုတောင်းပြည့် စေတီတော်ကြီး ကို မူလ ဒီဇိုင်းအတိုင်း ဆူးလေစေတီတော် ပုံစံကဲ့သို့ ရှစ်ထောင့်ဒီဇိုင်း ဖြစ်ကာ၊ အလှူငွေ သိန်းပေါင်း ၁ သောင်း ၃ထောင် ( သိန်း၁၃၀၀၀ ) ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်း၊ စေတီတော်ကြီး ပြန်လည် ပြုပြင်မှုကို ရွှေသံလွင် ကုမ္မဏီက ဦးဆောင်ပြုလုပ်ခဲ့တာ ဖြစ်ကြောင်း စုံစမ်းသိရှိရသည်
ဓနုတ် စေတီတော်မြတ်ကြီးကို ဉာဏ်တော် (၁၈၆)ပေ၊ ငှက်ပျောဖူး (၂၃)ပေ၊ ထီးတော်အဝ (၉)လက်မ၊ ထီးတော်အမြင့် (၃၂)ပေ၊ လုံးပတ်တော် (၁၇၄)ပေ (၈)လက်မ၊ ဖိနပ်တော် (၄၉ဝ)ပေ (၄)လက်မ ဖြစ်ကာ၊ အခုတကြိမ် ပြိုကျတာဟာဖြင့် (၅) ကြိမ်မြောက်လည်း ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း ဒလမြို့နယ် ဓနုတ်ကျေးရွာ တွင် တည်ထားကိုးကွယ်ထားသော ဓနုတ်စေတီတော်ကြီးသည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် တွင် စေတီ ကိုယ်လုံးတော်မှ အတ်ကြောင်းမှ တွေ့ရှိခဲ့သဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ မှ အဆိုပါအတ်ကြောင်းများမှ ပြို ကျ မှုမရှိစေရေး ပြုပြင်နေစဉ် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ မိုးတွင်းကာလအတွင်း အလုပ်သမားများအနားယူနေသည့် အချိန် နံနက်ပိုင်း ၃ နာရီ ၁၅ မိနစ်တွင် စေတီကိုယ်လုံးတော်ကြီး တစ်ခုလုံ အရှေ့ဘက် အရပ်မှ တစ်ခြမ်းပဲ့ ကာ ပြိုကျခဲ့သည်
အဆိုပါစေတီတော် အား သက်ဆိုင်ရာမှ ပြန်လည်ပြုပြင်မွမ်းမံရေးအတွက် ရွှေတိဂုံစေတီတော်တွင်အလှူခံမဏ္ဍန် ဖွင့်လှစ်ခြင်း၊ မြို့နယ်များအလိုက် ယာဉ်တန်းဖြင့်လှည့်လည်ကာ အလှူခံခြင်းများ ဖြင့် ပြည်သူလူထု ထည့်ဝင်ငွေ များဖြင့် ပြန်လည်ပြုပြင် မွမ်းမံခဲ့ ရာ ထီတော်တင်ခြင်း အခမ်းအနားကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံ တော် အစိုးရ မှ ကမကထပြုကာ ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်
ထီတော်တင်ပြီနောက်ပိုင်း တွင်လည်းကျေးရွာများမှ လုပ် အား ဒါန အလှူရှင်များ၊ တပ်မတော်သား လုပ်အားဒါန အလှူရှင်များ စသည့်ဖြင့် ဝိုင်းဝန်းဆောင်ရွက်ကြသည်
သို့သော် ယနေ့ ၂၀၀၉ ခုနှစ်မေလ ၃၀ ရက်နေ့ ၁၄၀၅ နာရီ အချိန် တွင် မြောက်ဘက်မုဒ်မှ စ၍ပြိုကျကာ ၁၅၀၅ နာရီအချိန်တွင် စိန်ဖူးတော်မှ စ၍ ၂ ကြိမ်တိုင်တိုင် အောက်ခြေ ၁၂၆ ပေထိတိုင်အောင် ပြိုကျ ပျက်ဆီးခဲ့သည်
ယခင် မပြုပြင်မီ အတိုင်း ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
အဆိုပါ စေတီ ကိုယ်လုံးတော် ပြိုကျ မှုကြောင့် ကျေးရွာများမှ လုပ်အားဒါန အလှူရှင်များ၊ တပ်မတော်သားများ နှင့် နေ့စားလာရောက်လုပ်ကိုင်သူများ (၂) ဦး သေဆုံးပြီး၊ (၃၅)ဦး ထိခိုက်ဒဏ်ရာရရှိသွားသည်
သေဆုံးသူများမှာ ကိုအေးချမ်း (၃၀)နှစ် ဖြူးမြို့နယ်၊ အလုပ်လာရောက်လုပ်ကိုင်သူနှင့် အခြားအမည် မသိ အမျိုးသား တစ်ဦး တို့ ဖြစ်သည်
ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိသူများကို ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး အရေးပေါ်ဌာနသို့ ပို့ဆောင်ခဲ့ရသည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ကဇိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဇိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၄ ဦး၊ မ ၉၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၆၃ ဦး နေထိုင်သည်
မြို့တည်နေရာအပိုင်သည်လွင်ပြင်ပိုင်ဖြစ်သည်
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၅ ဦး၊ မ ၃၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဒန်းညာ ဂျုံးဇ် (အင်္ဂလိပ်: Daniel Jones) သည် ဗြိတိသျှသား သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဆောဘောန် (ပဲရစ်တက္ကသိုလ်) ရှိ École des Hautes Études  တွင် သဒ္ဒဗေဒ ပါမောက္ခ "ပေါလ် ပါစီ"၏ လက်အောက်တွင် လေ့လာသင်ကြားခဲ့သည်
လန်ဒန်ရှိ တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်း (University College, London]) ၏ သဒ္ဒဗေဒဌာနမှ ဌာနမှူးလည်းဖြစ်သည်
၁၉၀၀ တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ ဝီလျံ တစ်လီ မားဘာ့ဂ် ဘာသာစကားတက္ကသိုလ်တွင် ခေတ္တမျှ ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ထို၌ သဒ္ဒဗေဒ (phonetics) ပညာရပ်ကို စတင်ထိတွေ့ခဲ့သည်
၁၉၀၃ တွင် ကိမ်းဘရစ်ချ်တက္ကသိုလ်မှ သင်္ချာဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိသည်
၁၉၀၇ တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်
၁၉၀၅ မှ ၁၉၀၆ အထိ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအသင်းတည်ထောင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည့် ပေါလ် ပါစီထံ၌ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၁၁ ၌ ပါစီ၏ တူမ Cyrille Motte နှင့်ဘအိန်ထောင်ပြု၏
ထို့နောက် ဗြိတိသျှ ဟန်နရီ ဆွိ ထံတွင် သီးသန့်သင်ခန်းစားများကို သင်ယူခဲ့သည်
လန်ဒန် တက္ကသိုလ်ကောလိပ်ကျောင်းတွင် အချိန်ပိုင်း ကထိကအဖြစ် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ နောက်ပိုင်း၌ အချိန်ပြည့် ရာထူးဖြင့် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၁၂ ၌ သဒ္ဒဗေဒဌာန၏ ဌာနမှူးဖြစ်လာကာ ၁၉၂၁ တွင် ပါမောက္ခရာထူး တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်
ပါမောက္ခရာထူးကို ၁၉၄၉ အငြိမ်းစားယူသည်အထိ ထမ်းဆောင်းခဲ့သည်
၁၉၀၆ မှစတင်ကာ ဂျုံးဇ်သည် နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအသင်း၏ တက်ကြွစွာလုပ်ဆောင်သော အသင်းဝင်ဖြစ်၍ ၁၉၀၇ မှ ၁၉၂၇ အထိ လက်ထောက်အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၂၇ မှ ၁၉၄၉ အထိ အတွင်းရေးမှူး၊ ၁၉၅၀ မှ ၁၉၆၇ အထိ ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်စသဖြင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၀၉ တွင် ဂျုံးဇ်သည် အင်္ဂလိပ်စကား အသံထွက် (Pronunciation of English) ဟူသော စာအုပ်အသေးတစ်ခုကို ရေးသားခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုစာအုပ်ကို အသေးစိတ်ပြန်လည် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
ဤသို့ရလဒ်အနေဖြင့် "အင်္ဂလိပ် သဒ္ဒဗေဒ အကျဉ်းချုပ်" (An Outline of English Phonetics) စာအုပ် ၁၉၁၈ ၌ ထွက်ပေါ်ခဲ့လေသည်
ထိုစာအုပ်သည် ဗြိတိသျှတို့၏ အများအသိအမှတ်ပြု လက်ခံထားသော အသံထွက်ကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရေးသားဖော်ပြထားသည့် ပထမဆုံးစာအုပ်ဖြစ်လေသည်
ထို့အပြင် ဘာသာစကားများအားလုံးအနက်မှ စံစနစ်ကျကျ အသံထွက်ကို ရေးသားထားသည့် ပထမဆုံး စာအုပ်လည်း ဖြစ်၏
၁၉၁၇ သည် ဂျုံးဇ်အတွက် များစွာသောပုံစံဖြင့် အရေးပါသည့် ကာလဖြစ်ခဲ့သည်
အနောက်ကမ္ဘာ၌ လက်ရှိသိရှိနေသော အဓိပ္ပာယ်ဖြင့် phoneme (သံရင်း) ကို ပထမဆုံး စတင်သုံးစွဲသည့် ဘာသာဗေဒပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ခဲ့၍ ထိုဝေါဟာရကို ၎င်း၏ စာအုပ် "The phonetic structure of the Sechuana Language" (ဆတ်ရွှားနာ ဘာသာစကား သဒ္ဒဗေဒ တည်ဆောက်ပုံ) တွင် သုံးနှုန်းခဲ့သည်
အသံထွက် အဘိဓာန်တစ်ခုကို ပြုစုရန် ယခင်က သိသိသာသာ ကြိုးပမ်းခဲ့ဖူးသည်
သို့သော် ၁၉၁၇ ၌ပင် ၎င်း၏ နာမည်ကြီး "English Pronouncing Dictionary" (အင်္ဂလိပ်အသံထွက် အဘိဓာန်) ကို ထုတ်ဝေခဲ့လေသည်
ထိုစာအုပ်သည် ယခုအထိတိုင် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်သည့်မူဖြင့် ပြန်လည်ထုတ်ဝေနေဆဲဖြစ်သည်
ယင်းအဘိဓာန်တွင် "အခြေခံအကျဆုံး သရ ပုံကားချပ်" စတင်ပါဝင်လာခဲ့သည်
သရများကို သဒ္ဒဗေဒနည်းလမ်းဖြင့် ဖော်ပြမှုများ၏ ပြဿနာသည် ရှည်လျားစွာတည်ရှိခဲ့ပြီး ရှေးခေတ် အိန္ဒိယဘာသာဗေဒပညာရှင် ခေတ်ကတည်းကဟု ဆိုရမည်ဖြစ်သည်
၁၉ရာစု ဗြိတိသျှအသံထွက်ပညာရှင်သုံးဦးတို့က ဤပညာရပ်အပေါ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
အလက်ဇန္ဒား မဲလ်ဗစ်လ် ဘဲလ် (ဂရေဟမ်ဘဲလ် ၏ ဖခင်) က "လျော်ကန်သော သင်္ကေတ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာ" ကို တီထွင်ခဲ့ကာ ယင်း၌ သရများအတွက် အသေးစိတ်စနစ်ပါဝင်လေသည်
အလက်ဇန္ဒားအဲလစ်သည်လည်း ၎င်း၏ သဒ္ဒဗေဒအက္ခရာများအတွက် သရသင်္ကေတ များက်ု အကြံဉာဏ်များပေခဲ့၏
ဟန်နရီဆွိ သည် သင်္ကေတများစွာပါဝင်သော အသေးစိတ်ပြုထားသည့် သရစနစ်တစ်ခု တီထွင်လျှက် သရနှင့်ပတ်သက်၍ စနစ်ကျသော ဖော်ပြမှုများတွင် အတော်ကြိုးစားလုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ ဂျုံးတစ်ဦးတည်းသာ ၎င်း၏ Cardinal Vowels (အခြေခံအကျဆုံး သရ) ပုံစံဖြင့် လက်တွေ့ကျသော ဖြေရှင်းမှုမှတဆင့် ယေဘုယျအားဖြင့် ၎င်းကို ဂုဏ်ပြချီးကျူးရမည်ဖြစ်သည်
အခြေခံအကျဆုံး သရပုံစံအစီအစဉ်မှာ ဗြိတိသျှ ရိုးရာစဉ်ဆက်သဘောနယ်ပယ်အတွင်း နှစ်ကာလများစွာ စနစ်တကျသင်ကြားခဲ့ရသည့် ရည်ညွှန်းမည့် သရများအတွက် ရိုးရှင်းသော စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဤသရအစီအစဉ်အတွက် စေ့ဆော်မှု အများအပြားကို ပေါလ် ပါစီ၏ အစောပိုင်းထုတ်ဝေမှုများတွင် တွေ့ရှိနိုင်၏
အခြေခံအကျဆုံး သရသံများ၏ မူလပုံစံတွင် ဂျုံးဇ်သည် နှုတ်ခမ်းပုံစံနှင့်အတူ လျှာ(အပေါ်မျက်နှာပြင်)အခုံး၏ အမြင့်အနေအထားဆိုသည်ကို အခြေခံ၍ သင်္ကေတနှစ်ခုပါသော ဖော်ပြချက်တစ်ခုကို အသုံးပြုခဲ့သည်
သရတစ်ခု (အသံထွက်ရန်) မည်သို့ ပြုမူလှုပ်ရှားရမည်ဆိုသည်ကို အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ သရုပ်ဖော်ကူညီရန်အတွက် ရိုးရှင်းသော လေးထောင့်ပုံစံ ကားချပ်အဖြစ်သို့ ရောက်သည်အထိ (အဆင့်များ) လျှော့ချလုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
လျှာ၏ အမြင့် (နှုတ်ခမ်း အဖွင့် နှင့် အပိတ်) ကို ထောင်လိုက်ဝင်ရိုးဖြင့် ဖော်ပြထားကာ ရေပြင်ညီဝင်ရိုးမှ အရှေ့နှင့် အနောက် (front vs. back) သည် ထိုဝင်ရိုးမှ (အသံထွက်ရန်)ဖြစ်လာသော လျှာ၏ အပိုင်းကို ညွှန်းဆိုသည်
နှုတ်ခမ်းဝိုင်းခြင်း၊ မဝိုင်းခြင်း(ပုံစံ) ကိုလည်း ဤစနစ်အတွင်း ထည့်သွင်းထား၏
ထို့ကြောင့် ရှေ့ပိုင်း သရများဖြစ်သော အီ၊ အေ၊ အာ (i, e, a)  ၌ ဖြန့်ကျက်သော (သို့) ပုံမှန်အတိုင်းဖြစ်သော နှုတ်လမ်းအနေအထားကို တွေ့နိုင်ပြီး နောက်ပိုင်း သရများဖြစ်သည့် အို၊ အူ (o, u) များ၌ သရမြင့်တက်လာလေလေ နှုတ်ခမ်းပုံစံ ဝိုင်းလာလေလေဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဂျုံးဇ်းသည် "မူလအခြေခံအကျဆုံး သရသံ ရှစ်ခု" အစုံလိုက်စနစ်ကို တီထွင်ခဲ့၍ ၁၉၁၇ တွင် HMV လုပ်ငန်းအတွက် ထို(သရသံများကို) ဓာတ်ပြားသွင်းယူခဲ့သည်
နောက်ပိုင်း၌ ၎င်း၏သီအိုရီကို ပြုပြင်မှုများက နောက်ထပ် "ဒုတိယ အခြေခံအကျဆုံး သရသံ" ရှစ်ခု ကိုဖြစ်ပေါ်စေခဲ့၍ နှုတ်ခမ်းပုံစံမှာ မူလသရများထွက်ရှိပုံနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့်လည်း "ဒုတိယ အခြေခံအကျဆုံး သရသံ" ရှစ်ခု၏ တင်ဆက်ခြင်းပုံစံပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည် (အရှေ့ နှုတ်ခမ်းဝိုင်း နှင့် အနောက် နှုတ်ခမ်းမဝိုင်း ပုံစံ)
နောက်ဆုံး၌ ဂျုံးဇ်သည် အဓိကသရများအတွက် သင်္ကေတများကို တီထွင်ဖန်တီးခဲ့ကာ ထိုပုံကားချပ်၌ ယင်းသရသင်္ကေတများကို နေရာချထားခဲ့နိုင်သည်
နောက်ထပ် အသံသွင်းမှုနှစ်ခုကို လင်ဂွာဖုန်းလုပ်ငန်းအတွက် ၁၉၄၃ နှင့် ၁၉၅၆ တို့တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
နှစ်ကာလကုန်ဆုံးလာသည်နှင့်အမျှ သရသံများအပေါ် ဂျုံးဇ်၏ အဆိုများစွာတို့၏ တိကျမှန်ကန်မှုသည် မေးခွန်းထုတ်ဖွယ်အနေအထားများရှိလာခဲ့သည်
ယခုအခါ၌ ဘာသာဗေဒပညာရှင်အများစုက ထောင့်လေးထောင့်ပုံစံ သရသံတည်ဆောက်မှုကို ဂျုံးဇ်မျှော်မှန်းသည့် ဘောင်ကျဉ်းသော အသံထွက်ခြင်းဆိုင်ရာအစီအစဉ် ထက်ပို၍ အကြား(သောတ)နယ်ပယ် နည်းလမ်းကို အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာပုံစံဖြင့် သရုပ်ဖော်နည်းအဖြစ် ယူဆကြသည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒအသင်းကြီးက ဂျုံးဇ်တည်ဆောက်ထားသည့်ပုံစံတစ်ခုကို ယခုထိတိုင်အသုံးပြုလျက် ရှိ၍ ထိုအသင်းကထုတ်ဝေသော "နိုင်ငံတာက သဒ္ဒဗေဒအသင်း လက်စွဲ" စာအုပ်၌ ပါဝင်သော ဩဇာသက်ရောက်သော နိုင်ငံတကာ သဒ္ဒဗေဒ အက္ခရာ လပ်ကမ်းစာရွက်၌ ဂျုံးဇ်၏ သရသံပုံစံကားချပ်ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားသည်
များစွာသော သဒ္ဒဗေဒပညာရှင်များ (အထူးသဖြင့် ဗြိတိသျှအုပ်စုမှ လေ့ကျင့်ထားသောသူများ) သည် ဂျုံးဇ်ပုံစံမူကို လျင်မြန်လွယ်ကူသော
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ ဆိုသည်မှာ အတ္တဒိဋ္ဌိကို ဆိုလိုသည်
စက္ခုကို ငါ, ငါဟူ၍လည်းကောင်း, ငါ၏ အတ္တဟူ၍လည်းကောင်း ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍နေသော ဒိဋ္ဌိ ဖြစ်သည်၊ ထို့အတူ သောတကို, ဃာနကို, ဇိဝှါကို, ကာယကို, မနောကို ငါ, ငါဟူ၍လည်းကောင်း၊ ငါ၏အတ္တဟူ၍လည်းကောင်း, ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍နေသာ ဒိဋ္ဌိ (ထင်မြင်မှု) ဖြစ်သည်
အဆင်းသဏ္ဌာန်ကို မြင်ကြသောအခါ ငါမြင်သည်, ငါမြင်သည်ဟု ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍ နေမှုသည် စက္ခုကို ငါ-ငါဟူ၍ ထင်မြင်စွဲလမ်းမှု မည်၏
ထိုထိုအသံကို ကြားကြသောအခါ ငါကြားသည် ငါကြားသည်ဟု၊ ထိုထိုအနံ့ကို နံကြသောအခါ ငါနံသည် ငါနံသည်ဟု၊ ထိုထိုအရသာကို စားကြသောအခါ ငါစားသည် ငါစားသည်ဟု၊ ကိုယ်၌ ပူခြင်း, အေးခြင်း, ညောင်းခြင်း, ညာခြင်း, နာခြင်း, ကျင်ခြင်း စသည် ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ငါပူသည်, ငါအေးသည်, ငါညောင်းညာသည်, ငါကျင်သည်ဟု၊ ထိုထိုအရာကို ကြံဖန်ကြသောအခါ ငါကြံသည် ငါကြံသည်ဟု ကြောင်ကြောင်ကြီး ထင်မြင်စွဲလမ်း၍ နေမှုသည် မနောကို ငါ-ငါဟူ၍ ထင်မြင်စွဲလမ်းမှု မည်၏
ဤသည်မှာ အတွင်း အာယတန ခြောက်ပါးတို့တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ စွဲလမ်းနေပုံ ဖြစ်သည်
သက္ကာယဒိဋ္ဌိသည် သတ္တဝါတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာတွင် ဘုံသုံးဆင့်ဖြင့် တည်ထောင်ကာနေ၏
၎င်းဘုံသုံးဘုံတွင် ပထမဘုံသည် အနုသယဘုံ၊ ဒုတိယဘုံမှာ ပရိယုဋ္ဌာနဘုံ၊ တတိယဘုံသည် ဝီတိက္ကမဘုံ ဖြစ်သည်
ကာယကံ သုံးပါး, ဝစီကံ လေးပါးကို ဝီတိက္ကမဘုံဆိုသည်
မနောကံကို ပရိယုဋ္ဌာနဘုံ ဆိုသည်
ကံသုံးပါးသို့ မရောက်သေးမူ၍ ကံသုံးပါး၏ အမြစ်မူလ ဗီဇမျိုးစေ့အနေနှင့် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံး၌ ကိန်းဝပ်တည်ထောင်၍ အနမတဂ္ဂသံသရာ၌ အစဉ်အမြဲလိုက်ပါ၍နေသော ဒိဋ္ဌိကို အနုသယဘုံ ဆိုသည်
ဒိဋ္ဌိဒုစ္စရိုက်တို့ကို ဖြစ်ပွားစေနိုင်သော အာရုံတရားတို့သည် စက္ခုစသော ဒွါရခြောက်ပါးတို့တွင် တစ်ခုခုသော ဒွါရ၌ ထိခိုက်လာကုန်သည်ရှိသော် ထိုဒိဋ္ဌိ၏ အပွားအစီးဖြစ်သော အကုသိုလ်စုသည် အနုသယဘုံမှ ထကြွ၍ ပရိယုဋ္ဌာနဘုံကို ပြည့်စေ၍ တည်၏
မနောကံအဖြစ်သို့ ရောက်၍ တည်လေ၏ဟု ဆိုလိုသည်
မနောကံအဖြစ်တွင် မငြိမ်းနိုင်ရှိပြန်သော် ပရိယုဋ္ဌာနဘုံမှ ထကြွသောင်းကျန်း၍ ဝီတိက္ကမဘုံကို ပြည့်စေ၍ တည်လေ၏
ကာယကံ, ဝစီကံအဖြစ်သို့ ရောက်၍ တည်လေ၏
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော ကာယဒုစ္စရိုက် ၃-ပါး, ဝစီဒုစ္စရိုက် ၄-ပါးတို့ကို ပယ်ရှားခြင်းငှါ သီလက္ခန္ဓမဂ္ဂင် ၃-ပါးကို ထူထောင်ရမည်
အာဇီဝဋ္ဌမကသီလကို ခံယူဆောက်တည်၍ စောင့်ထိန်းရမည် ဆိုလိုသည်
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ အစီးအပွားဖြစ်သော မနောဒုစ္စရိုက် ၃-ပါးကို ပယ်ရှားခြင်းငှါ သမာဓိက္ခန္ဓမဂ္ဂင် ၃-ပါးကို ထူထောင်ရမည်
အာနာပါနကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်, အဋ္ဌိကကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်, ကသိုဏ်းကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ် စသည်တို့တွင် တစ်ခုခုကို တည်ထောင်၍ ယုတ်စွအဆုံး တစ်နေ့တစ်ညဉ့်အဖို့တွင် တစ်နာရီမျှသော်လည်းကောင်း စိတ်တည်ကြည်ခွင့်ရအောင် နေ့စဉ်စွဲမြဲရမည် ဆိုလိုသည်
ထို့နောက်တွင် သက္ကာယဒိဋ္ဌိ၏ ပထမဘုံကြီးကို ပယ်သတ်ခြင်းငှါ ပညာက္ခမဂ္ဂင် ၂-ပါးကို ထူထောင်ရမည်
မိမိသန္တာန်၌ ရှိသော ရုပ်တရား, နာမ်တရားတို့တွင် ထင်ရှားလှစွာသော တစ်ခုခုသော ရုပ်တရား, နာမ်တရား၌ အနိစ္စရှုနည်းကို ထူထောင်၍ အသက်ထက်ဆုံး အခွင့်သာသမျှ ကြိုးစားအားထုတ်၍ ရှုရမည် ဆိုလိုသည်
ဤသည်မှာ ဒိဋ္ဌိဘုံ ၃-ခုနှင့် မဂ္ဂင် ၃- မျိုးကို နေရာချ၍ ပြဆိုခန်း ဖြစ်သည်
ဒမ်ဘို (အင်္ဂလိပ်: Dumbo) သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်က ထုတ်လုပ်သော အမေရိကန် အန်နီမေရှင်းဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်
ကင်းတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ဝါးဖြူတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးဖြူတောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၀၁ ဦး၊ မ ၅၀၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၆၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဦးဉာဏ သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးဉာဏ၏အမည်ရင်းမှာ ဦးအုန်းမောင်ဖြစ်၏
ဦးအုန်းမောင်သည် ခရစ်နှစ် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်က 'ကြည်တော် မူဂျာနယ်'၌ ဝတ္ထုတိုများရေးသားရာတွင် 'ဉာဏ'ဟူသည့်ကလောင်အမည်ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
ထိုအခါမှစ၍ အမည်ရင်းပျောက်ကာ 'ဦးဉာဏ'ဟူ၍ပင် ထင်ရှားခဲ့၏
ဦးဉာဏကို ခရစ်နှစ် ၁၉ဝ၂ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၈ ရက် (၁၂၆၄ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လကွယ် တနင်္ဂနွေနေ့)နံနက် ၁ဝ နာရီ၊ ၃၈ မိနစ်၊ စက္ကန့် ၄ဝ တွင် အဖ ဦးမိုးအေး၊ အမိ ဒေါ်စိန်တို့မှ မွေးဖွားသည်
ပြည်ခရိုင် သဲကုန်းမြို့နယ် ဆင်မြီးဆွဲရွာဇာတိ ဖြစ်သည်
ဦးဉာဏ ကိုးနှစ်သားအရွယ်တွင် မိခင် ကွယ် လွန်သဖြင့် ဖခင်၏အုပ်ထိန်းမှုအောက်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်
အရွယ်ရောက်သော် ပြည်မြို့အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့၏
ဦးဉာဏသည် ကျောင်းနေရသည် ကိုမပျော်၊ ကျောင်းစာကို စိတ်မဝင်စားသဖြင့် ငယ်စဉ်က မကြာခဏ ကျောင်းပြေးခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်မြို့၊ အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းမှ သတ္တမတန်း စာမေးပွဲအောင်မြင် ခဲ့၏
ထို့နောက် ကျောင်း ဆက်မနေတော့ပေ
ကျောင်းမှထွက်ပြီးနောက် အိမ်ပြေးအဖြစ် မြန်မာပြည် အနှံ့ လှည့်လည် သွားလာနေရင်း လက်ဖက်ရည်ဆိုင် စားပွဲ ထိုး၊ ပန်းကန်ဆေး အလုပ်သမား၊ လက်ကမ်းကြော်ငြာဝေငှ သူ၊ စာအုပ်ဈေးသည် စသည်ဖြင့် ကြုံရာ အလုပ်မျိုးစုံကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ပြည်မြို့သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် လက်ရေးတိုနှင့် လက်နှိပ်စက်ပညာကို သင်ကြားကာ အရေး ပိုင်ရုံးတွင် စာရေးအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
များမကြာ မီ အရေးပိုင်ရုံးမှထွက်ကာ ရေနံချောင်း ဘီအိုစီ၊ စတီးဘရား သားကုမ္ပဏီ စသည်တို့သို့ အဆင့်ဆင့် ရွှေ့ပြောင်းလုပ်ကိုင်ခဲ့ သည်
စစ်ထဲသို့လည်း ဝင်ခဲ့ဖူး၏
စစ်ထဲသို့ ဝင်သောအခါ အသက်မစေ့မှန်း အထက်က သိသောအခါ တပ်မှ ထွက်ခဲ့ရပြန်သည်
သူ၏ မိဘများသည် မတတ်သာသည့် နောက်ဆုံး ဦးဉာဏ ၁၆ နှစ်သား အရွယ်တွင် မိန်းမ ပေးစားလိုက် လေတော့သည်
မကြာမီ အမေ ဆုံးပါးခဲ့ရပြီး ဦးညာဏ ၁၇ နှစ်သား အရွယ်တွင် ညီငယ် ဆုံးရပြန်သည်
အရက် ၂ဝ ကြားတွင် အဖေ ထပ်မံ သေပြန်သည်
ဤကဲ့သို့ လောကဓံကို ကြံ့ကြံ့ခံရင်း စာပေနယ်သို့ ကူးပြောင်း ဝင်လာ ခဲ့တော့သည်
ယင်းသို့ အလုပ်အမျိုးမျိုး လုပ်ကိုင်ရင်း တစ်ဖက် မှလည်း ဝတ္ထုတိုများကို ရေးသားခဲ့သည်
ထိုအခါက တမူး တန်ဝတ္ထုများ ခေတ်စားခဲ့ရာ ဦးဉာဏသည် တမူးတန်ဝတ္ထု ပေါင်း ၃ဝ ခန့် ရေးသားခဲ့၏
ယင်းတို့အနက် မိထွေး၊ လင်ကိုးလင် စသော ဝတ္ထုများမှာ ထင်ရှားလာသည်
စာပေ ရေးသားခြင်းဖြင့် နာမည် ရလာသောအခါ ဦးဉာဏသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ပြီးသော် စာပေလောကတွင် ကျင်လည်နေခဲ့၏
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဂုန်ရွှေမျှားနှင့် အပေါင်းပါ သုံးဦး စပ်ပေါင်းပြီး ထုတ်ဝေသော ကြည်တော်မူ မဂ္ဂဇင်းသို့ ပထမဆုံး အကြိမ် ဝတ္ထုတို တစ်ပုဒ် သွားရောက်ပို့ခဲ့ရာ အယ်ဒီတာ အဖွဲ့ဝင်များ ကြိုက်၍ ပုံနှိပ် ဖော်ပြခြင်း ခံရသည့်အပြင် စာမူခ ၁ဝ ကျပ်ကိုလည်း ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
တစ်ပုဒ်ကနေ နှစ်ပုဒ်၊ သုံးပုဒ်အထိ ရေးပြီးပို့ခဲ့ရာ အပုဒ်တိုင်းလိုလို ဖော်ပြခြင်း ခံရသည်
စာမူခ ၁ဝ ကျပ် ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရာမှ ၁၅ ကျပ်အထိ တိုးမြှင့်ခဲ့လေသည်
ယင်းအချိန်တွင် ဦးညာဏသည် ဆရာဇယျ ပြည်မြို့တွင် ၁ဝ တန်းကျောင်းသား ဘဝနှင့် ရှိစဉ်ကတည်းက ရင်းနှီးခွင့် ရခဲ့ကြလေသည်
ဦးညာဏသည် နောက်ဆုံး ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မြနှင့် အတူ ရန်ကုန်မြို့သို့ တက်လာပြီး စာရေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းဘဝကို စလေတော့သည်
ရန်ကုန်သို့ ရောက်သောအခါ ဆူးလေဘုရား စာအုပ်ဆိုင် ကျပ်ကျပ်ကလေး တဆိုင်မှာ လင်မယား နှစ်ယောက် ဖြစ်သလို နေထိုင် ခဲ့ကြလေသည်
စားဝတ် နေရေးအတွက် တဖက် တလမ်းမှ ကြော်ငြာကမ်း၊ စာအုပ်ရောင်း၊ သောင်းပြောင်း ထွေလာဖြင့် ဘဝ အမျိုးမျိုးကို ကျင်လည်ခဲ့ရာမှ နောက်ဆုံးတွင် ဒဂုန် ရွှေမျှား၊ ဒဂုန် ဇေယျ၊ ဒဂုန်ဉာဏ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုနှစ်ယောက်တွင် ဦးညာဏသည် အငယ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ဆရာစံ လယ်သမားအရေးတော်ပုံ ခေတ် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝတ္ထုများ ရေးလာခဲ့ရာမှ ဆောင်းပါးကဏ္ဍ၊ ရုပ်ရှင် ကဏ္ဍကို တဖက် တလမ်းက လိုက်စားခဲ့လေသည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်မှ စ၍ မြန်မာပြည် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း စတင် ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သော်လည်း ရုပ်ရှင် ဇာတ်ထုပ်များကို ဒါရိုက်တာ လုပ်သူ ကိုယ်တိုင် ဇာတ်ညွှန်းရေး၍ ရိုက်ကူးခြင်းမှာ ဓမ္မတာလို ဖြစ်နေခဲ့၏
ထို့နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီသို့ လခစား ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ယုဇနသိင်္ဂီ၊ ပဒုမ္မဒေဝီ၊ မြနန်းရှင်၊ယောက်ျား တံခွန် စသည့် ဇာတ်ညွှန်းများကို ရေးသားခဲ့၏
ထိုမှတစ်ဆင့် တက်၍ မေမေ ဇာတ်ကားကို ဇာတ်ညွှန်းနှင့် ဇာတ်ဝင်သီချင်း များ ရေးသားရုံမျှမက ကိုယ်တိုင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် တာဝန်ယူ ၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ထို့နောက် ဘီအေမေ၊ ချစ်ရနံ့ကြိုင်၊ ကမ္ဘာနှင့်ဗမာ စသည့် ဇာတ်ကားများကို ဆက်လက်ရိုက်ကူး ခဲ့၏
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဦးဉာဏသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အသံထွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သော ပဋိက္ခရား ဇာတ်ကားကို တီထွင်၍ ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ထို့နောက် ဗြိတိသျှဘားမားမှ နုတ်ထွက်ပြီးလျှင် ပြင်ပ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများအတွက် မင်းအာဏာ၊ ရွှေဂုန်သူ၊ မိန်းမတံခွန်၊ ဒို့လယ်သမား၊ ကျားစသည့် ဇာတ်ညွှန်းများ ကို ရေးသားပေးခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အတွင်းတွင် ဦးဉာဏသည် 'ဗမာသစ်ပြဇာတ်'၊ 'ဗမာတွေမပူ'နှင့် စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
ဗမာသစ်ပြဇာတ်မှာ မြန်မာ စာပေလောကတွင် အလွန် နာမည်ကြီးသော ပြဇာတ်ဖြစ်၏
၁၉၄၅-၄၆ တွင် ဦးဉာဏသည် ဉာဏအမည်ဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ဂျိုကာအမည်ဖြင့်လည်းကောင်း ရှေ့ဆောင်သတင်း စာနှင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတို့တွင် သတင်းစာဆောင်းပါး များ ရေးသားခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဗိုလ်ချုပ်အောင် ဆန်းခေါင်းဆောင်သော ဖဆပလ ကြားဖြတ်အစိုးရ လက် ထက်တွင် ဦးဉာဏသည် ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ခန့်ထားခြင်းခံရသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ် ခန့်ထား ခြင်း ခံရပြန်သည်
သို့သော် အစိုးရ လခစားလုပ်ရသည်ကို မပျော်ပိုက်သဖြင့် ၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ညွှန်ကြားရေးဝန်ရာထူး မှ နုတ်ထွက်လိုက်သည်
ထို့နောက် ဦးဉာဏသည် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားခြင်းဖြင့်လည်း ကောင်း၊ ပြဇာတ်နှင့်သီချင်းများ ရေးသားခြင်း အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းပြုကာ ကျင်လည်နေထိုင်ခဲ့သည်
စာနယ်ဇင်း များတွင်လည်း ဆောင်းပါးများရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဦးဉာဏသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ကိုယ် စားလှယ်အဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ  နိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နယူးဒေလီမြို့တွင် ကျင်းပသော အာရှ၊ အာဖရိကစာရေးဆရာ ညီလာခံသို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ (ယခု ယူအေအာ) ကိုင်ရိုမြို့တွင်ကျင်းပသော အာရှ၊ အာဖရိက သွေးသည်းညီညွတ်ရေး ညီလာခံသို့လည်းကောင်း ကိုယ်စား လှယ်အဖြစ် တက်ရောက်ခဲ့ရသေးသည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် ဦးဉာဏသည် မြန်မာဆိုရှယ်လစ် ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းနှင့် စာပေများ ရေးသားပြုစုရင်း တစ်ဖက်မှလည်း ပါတီလုပ်ငန်းများကို တက်တကြွ်ကြွက လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ခဲ့၏
၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ မတ်လမှစ၍ ရှုဒေါင့်ဂျာနယ်၏ ဦးစီးနာယကအဖြစ် ဆောင် ရွက်ကာ အပတ်စဉ် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့၏
ဦးဉာဏသည် ဝတ္ထုပေါင်း မြောက်မြားစွာ ဆောင်းပါးပေါင်း မြောက်မြားစွာ၊ ဇာတ်ညွှန်းပေါင်း မြောက်မြားစွာနှင့် ပြဇာတ်များကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဦးဉာဏသည် သီချင်းရေးဆရာ တစ်ဦးလည်းဖြစ် သည်
ပျော်ပျော်နေတတ်သူ ဖြစ်သည်
တစ်ကိုယ်ကောင်း စိတ်ထားကင်းစင်သူဖြစ်ပြီးလျှင် ဆင်းရဲပင်ပန်းမှုဒဏ်ကိုလည်း ခံနိုင်စွမ်းရှိသူဖြစ်၏
ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းပေါင်းများစွာကို ရေး သားခဲ့သော်လည်း ဦးဉာဏသည် မချမ်းသာပေ
ငွေကြေး အရင်းအနှီး ချို့တဲ့သော ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများကို အခကြေးငွေ မယူဘဲ ဇာတ်ညွှန်း ရေးသားပေးခဲ့ကြောင်း သိရှိရ၏
ဦးဉာဏသည် ဘရင်ဂျီနာရောဂါဖြင့် ၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့ (၁၃၃၁ နယုန်လဆုတ် ၂ ရက်) တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဦးဉာဏကွယ် လွန်ပြီးသောအခါ စာပေလောကနှင့် ရုပ်ရှင်လောကမှ ပုဂ္ဂိုလ် များက 'ဉာဏနှင့် ဉာဏလုပ်ရပ်များ ဖော်ထုတ်ရေးကော်မတီ' ကို ဖွဲ့စည်းပြီးလျှင် ဦးဉာဏ၏ လုပ်ရပ်များကို ရှာဖွေဖော် ထုတ်ခြင်း၊ ဉာဏရုပ်ရှင် ရက်သတ္တပတ် ကျင်းပခြင်း စသည် တို့ဖြင့် ဦးဉာဏကို ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြပြီးသော် 'ဉာဏနိဒါန်း' အမည်ရှိ စာအုပ်ကိုလည်း ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပေသည်
ဇနီးအမည်မှာ ဒေါ်မြဖြစ်ပြီး သမီးများ၏ အမည်မှာ မလှမြင့်၊မြမြဝင်း၊ဖြူဖြူ ဝင်း၊နီနီဝင်း ဖြစ်သည်
သားများ၏အမည်မှာ စောထွဋ်၊ ရဲထွဋ်၊ ငွေထွဋ် တို့ဖြစ်သည်
ဒေါ်မြ နှင့် (၁၆) နှစ် အရွယ်တွင် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်
စစ်အစိုးရ၏ လျှို့ဝှက်သတင်းများ ပေါက်ကြားမှုကြောင့် စစ်တပ်အရာရှိဟောင်း ဗိုလ်မှူးဝင်းနိုင်ကျော်ကို အင်းစိန်ထောင်တွင် သေဒဏ်နှင့် ထောင်ဒဏ် အနှစ်၂၀ ချမှတ်ခဲ့သည်
ခင်ကန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Khengkang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဇာထလိရ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇာထလိရ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀ ဦး၊ မ ၁၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဥက္ကာသည် သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သကဲ့သို့ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးသူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဓာတ်ခဲသည် ဥက္ကာ၏ ပထမဦးဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ဗီဒီယိုဇာတ်ကားတချို့ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ဥက္ကာသည် စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ သာဓု၏ မြေးများထဲမှ တစ်ဦးဖြစ်ပြီး စာရေးဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ မောင်ဝဏ္ဏ၏ အထွေးဆုံးသားဖြစ်သည်
ဦးခြိမ့်သည် မြန်မာဂန္ထဝင်တွင် ကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းကို ပြုစုခဲ့၍ မြောင်လှမြို့စား နိုင်ငံခြားဝန်ထောက် မင်းကြီး မဟာမင်းလှ ဇေယျသူဟု ထင်ရှားခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ရတနာသီခခေါ် ရွှေဘိုစီရင်စုခွန်တောင်ကြီးရွာ၌ ဖွားသည်
ထိုပုဂ္ဂိုလ်သည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် ဘဝရှင်မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး အိမ်ရှေ့စံ ဘဝမှစ၍ အထွတ်သို့ရောက်သည့်တိုင်အောင် အမှုတော်ကို ဆက်လက်ထမ်းရွက်ရသည်
ပထမသော် ဦးခြိမ့်သည် လက်ဖက်ရည်တော်အရာ နေမျိုးဇေယျသူဘွဲ့နှင့် သူကောင်းပြုခြင်း ခံရသည်
ထို့နောက်၌ နေမျိုးမင်းလှဇေယျသူဘွဲ့ကို ခံယူ၍ အာဏာတော်စာရေးအရာနှင့် အမှုထမ်းရွက်ရာ၌ ဗောင်းကတ္တီပါရွှေသားပန်းကို ဆင်ယင်ခွင့်ရသော လွှတ်တော် စာရေးတော်ကြီးအရာဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၃၃ ခုနှစ်တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး အင်္ဂလန်ပြည်သို့ သံတော်ကြီးအဖြစ် သွားရောက်ရာတွင် ဦးခြိမ့်သည် စာရေးတော်ကြီးအရာ သံငယ်အဖြစ် လိုက်ပါရသည်
ထို့နောက် တစ်ဖန် သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅-ခုနှစ် တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ သွားရောက်ပြန်ရာ စာရေးတော်ကြီး ဦးခြိမ့်သည် သံလတ်အဖြစ်ဖြင့် လိုက်ပါထမ်းရွက်ရလေသည်
အီတလီမင်း၊ ပြင်သစ်မင်းတို့က ချီးမြှင့်သောတံဆိပ်ဘယက်များကို လက်ခံရရှိလေသည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ အပြန်တွင် မင်းကြီးသီရိမဟာဇေယျသူ ဘွဲ့နှင့် နိုင်ငံခြားဝန်ထောက်အရာ ခန့်ထား သူကောင်းပြုခြင်း ခံရ၍ မြောင်လှမြို့ကိုလည်း စားရသည်
ထို့နောက် ၁၂၃၆ ခုနှစ်တွင် မဇ္ဈိမဒေသ ဗုဒ္ဓဂါယာအရပ် ဗောဓိပင်တော်ကို အလှူတော် အတင်တော်များ လှူဒါန်းရန်ကိစ္စနှင့် အိန္ဒိယဘုရင်ခံမင်းထံ ကရင်နီ (ကယား) နယ်ပယ်တွင် ကချင် တိုက်ခိုက်မှု စကားပြောဆိုရန်ကိစ္စများကို ပြောဆိုဆောင်ရွက်ရန် နိုင်ငံခြား ဝန်ထောက်မင်းကြီး မဟာမင်းလှဇေယျသူဘွဲ့နှင့် သံတော်ကြီးအရာ ခန့်အပ်ခြင်းခံရ၍ အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ရသည်
ထို့နောက် အိန္ဒိယမှ ပြန်လာ၍ ၁၂၃၇ ခုနှစ် သို့ရောက်သော် ဗောင်းကတ္တီပါနီရွှေသားပန်း (၁၂) တမာရွက်ထောင် (၁၂)တို့ဖြင့် ထပ်မံချီးမြင့်ခြင်း ခံရသည်
၁၂၄ဝ-ပြည့်နှစ်တွင် အီတလီနိုင်ငံ၊ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံများသို့လည်း သံတော်ကြီးအရာဖြင့် သွားရောက် ထမ်းရွက်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က အီတလီနိုင်ငံက ဒုတိယတံဆိပ်ဘယက်၊ စပိန်မင်းက ပထမရင်သိုင်း တံဆိပ်ဘယက်၊ ပေါ်တူဂီမင်းက ပထမရင်သိုင်းတံဆိပ်များ ချီးမြှင့်ခြင်းခံရလေသည်
ဦးခြိမ့်သည် မင်းမှုမင်းရေးနှင့် ကဗျာလင်္ကာနှစ်ဖက်လုံးတွင် ထူးချွန်သည်
စာပေကျမ်းဂန် တတ်မြောက်၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ ရောက်စဉ်က တွေ့မြင်ခဲ့ရသည်များကို တေးထပ်များ ရေးစပ်ခဲ့သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် တွေ့မြင်ခဲ့ရသော မီးအိမ်ပျံအကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း စပ်ဆိုခဲ့သည်
ဘူးလွန်းခေါ် မီးအိမ်ကြီး၊ ဂစ်ဘားစီးလုပ်တယ်
ကွင်း မြေပြန့် အလယ်တွင်၊ တောင်သုံးဆယ်အချင်း
အစောက်မြင့် လေးဆယ်မှန်၊ ကြိုးတန်တန်ဆိုင်းချက်ကရှင်း
ဖယောင်းဆိုး ပိုးထည်၊ ချုပ်ချည်စုံမယွင်း
မီးအိမ် ပျံအတွင်းမှာ၊ ဓာတ်ခိုး သွင်းစက်နှောင်
တရွေ့ရွေ့သူဖောင်း၊ ထက်လမ်းကြောင်း မိုးထိလုအောင်
ကြိမ်တောင်း ကြီးဆွယ်မြှောင်၊ သုံးအဆောင် စုံများနှင့်၊ လိုက်သွားကြ ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်၊ မိုးဝကောင်းကင်
လေလိုက်သင့်ပြန်လျှင်တယ်၊ အပျံတွင်ဈာန်ငြမ်းရှင့်လေး'
၁၂၄၂-ခုနှစ်၌ ဦးခြိမ့်သည် စိန္တကျော်သူဦးဩ ပြုစုခဲ့သော မြန်မာစာပေ ဂန္ထဝင်တွင် ထင်ရှားသည့် ကဝိလက္ခဏ သတ်ပုံကျမ်းမှ နက်နဲသိမ်မွေ့၍ အသိခက်သော အချို့အပိုဒ်များကို မင်းတုန်းမင်းတရား မေးသောကြောင့် အထူးထူးသော ဇာတ်နိပါတ် ကျမ်းဂန်ရာဇဝင်စသော အထောက်အထားများနှင့် ညှိနှိုင်း၍ ကဝိလက္ခဏဒီပနီဟူသော ကျမ်းကြီးကို ကြိုးကြိုး စားစား ပြုစုလေသည်
ထိုကဝိလက္ခဏဒီပနီကျမ်းသည်ကား စာပေလိုက်စားသူတို့ အဖို့ လက်မလွှတ်နိုင်သော ကျမ်းပင်ဖြစ်သည်
ဦးခြိမ့်သည် စာဖတ်အလွန်ဝါသနာပါသည်
နန်းတော်သို့ ဝင်ချိန်နှင့် အိပ်ချိန်၌သာ မျက်စိနှင့်စာ လွတ်သည်
အိမ်သာသွားသည့်အခါ၌ပင် စာကိုကြည့်ရှုလျက် သွားသည်ဟု မှော်ဘီဆရာကြီးက ပညာရှိများအကြောင်း စာတွင်ဖော်ပြထားလေသည်
ဦးခြိမ့်သည် ခွေးရူးကိုက်၍ ကွယ်လွန်ကြောင်း အဆိုရှိသည်
တင်ငုတ်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinngokegyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ရေရှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖကောန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpakawm)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဖကောန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်တက်မော် (ကုလား)ရွာ၊ ဆင်တက်မော်
ဓမ္မစင်တာ သည် ဘုန်းတော်ကြီးပညာသင်ကြားရေးမဟုတ်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာစင်တာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မဟာယာနထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေးဖောင်ဒေးရှင်းက ဤစင်တာ၏ လုပ်ဆောင်မှုများသည် ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ သင်ကြားပြသမှုများကို စောင့်ရှောက်ရန် နှင့် ပြန့်ပွားရန် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ပက်တန်းရွာ၊ ကျောင်းအိုင်
ဖင်လန်ဘာသာစကား ဆိုသည်မှာ ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကားကိုဆိုလိုခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဖင်းများမှာ ၎င်းကို ဆူအိုမန် ကီရယ်လီဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
မြန်မာ့အလိုအားဖြင့် ငန်းမြွေအမျိုးမျိုး ရှိ၏
အများအားဖြင့် ငန်းမြွေများသည် ကိုယ်ထည်ကြီးမား၍ အဆိပ်ရှိသော မြွေမျိုး ဖြစ်ကြသည်
မြွေ၏ အသွေးအဆင်ကို ကြည့်၍ အမည်အမျိုးမျိုးဖြင့် ခေါ်တတ်ကြသည်
တစ်ခါတစ်ရံ မြွေ တစ်မျိုးတည်းပင် အမည် ၃၊ ၄ မျိုးတပ်၍ ခေါ်တတ်ကြသည်
ငန်းမြွေ အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် ထင်ရှားသောငန်းမြွေများမှာ ငန်းဝါ၊ငန်းပုပ်ငန်းသံကွင်းစပ်၊ငန်းစောင်းငန်းတော်ကျား၊ငန်းဦးကွက်၊ငန်းနက်ကျား၊ငန်းတော်ရှည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုငန်းမြွေမျိုးတို့နှင့် မျိုးချင်နွယ်သော အခြားငန်းမြွေများလည်း အမြောက် အမြား ရှိပေသေးသည်
ငန်းမြွေကို အင်္ဂလိပ်လို 'ဟမ်မာဒြာ ရက်'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'ဗန်ဂါရပ်'ဟူ၍လည်းကောင်း ငန်းမျိုးကိုလိုက်၍ ခေါ်၏
ငန်းဝါကို အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရသည် ဟု ဆိုသည်
ငန်းဝါသည် အညိုရောင်ရှိ၍ အညိုဖျော့ရောင် ကန့်လန့်စင်းများ ပါရှိသည်
သို့သော် အချို့ ငန်းဝါမျိုးသည် အစိမ်းရောင်ရှိ၍ လည်တိုင်ဝါသည်
ကိုယ် အောက်ပိုင်း၌ အစက်ပြောက်များ ပါရှိတတ်သည်
သို့မဟုတ် အမည်းရောင်ရှိသည်
အကောင်ငယ်ကလေးလည်းများမှာ အမည်း ရောင်ရှိ၍ အဖြူစင်းများ ပါရှိသည်
ဦးခေါင်း၌လည်း အဖြူ စင်းများပါရှိသည်
အရှည် ၁၄ ပေအထိ ကြီးထွားကြသည်
ငန်းပုပ်ဟုခေါ်သော ငန်းမြွေမှာ အမည်းပုပ်ရောင်ရှိ၏
ထိုငန်းပုပ်မျိုးသည် လူကိုလိုက်တတ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်
လိုက်ရာ၌ ပါးပျဉ်းထ၍ လိုက်၏
တစ်ခါတစ်ခါ အမြီး ထောက်၍ ကြည့်၏
မမြင်ရမှ မလိုက်ဘဲ နေ၏
✖️ငန်းပုပ်သည် ရိုက်ပုတ်၍ မသေဘဲ လွတ်ပြေးလျှင် ရန်သူကို တစ်နှစ်ကျော်အထိ မမေ့တတ်ဘဲ ပြန်၍ ရန်မူတတ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်
✖️(အဟိတ်တိရစ္ဆာန်မြွေသည် အသိဉာဏ်ရှိလူသားမျိုးစိတ်ကဲ့သို့ အသိဉာဏ်မရှိပါ)ငန်းသံကွင်းစွပ်တွင် အဝါနှင့် အမည်းကွင်းများ တစ်ခုခြားစီ ပါရှိသည်
ဦးခေါင်းမှာမည်း၍ လည်တိုင်နှင့် ကိုယ်အောက် ပိုင်းမှာ အဝါရောင်ရှိ၏
အရှည် ၈ ပေအထိ ကြီးထွား၏
ငန်းနက်ကျားကို အင်တိုင်းတောနှင့် တောချုံကြီးများတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်
အဆိပ်ပြင်းသောမြွေမျိုးဖြစ်သော် လည်း လူကို ရန်မရှာတတ်ပေ
ဦးခေါင်းသေး၍ ကိုယ်ထည် ရှည်သည်
ကိုယ်ရောင်မှာ ကတ္တီပါနက်ကဲ့သို့ရှိ၍ အဝါကွက် များ ပါရှိသည်
ငန်းနက်ကျားသည် အလွန်လှသောမြွေမျိုး ဖြစ်သည်
✖️ငန်းတော်ရှည်ကို မြွေမင်းသား သို့မဟုတ် မြွေ သူတော်ဟု ခေါ်တတ်ကြသည်
ကိုယ်ထည်ရှည်၍ အဆိပ် မရှိပေ
ငန်းတော်ရှည်ကို အခြားမြွေများက ကြောက်ရသည်ဟုဆိုသည်✖️ငန်းတော်ကြားမြွေအဆိပ်သည်လူ၏အာရုံကြောကိုပျက်ဆီးစေနိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်‌ငန်း‌‌ေတာ်ကြား‌ေမြွဆိပ်‌ေဖြ‌ေဆးမရှိပါ...ငန်းမြွေများသပ်သပ်ရှိကြသော်လည်း လူကို ဘေးအန္တရာယ်မပြုတတ်ကြပေ
ငန်းမြွေများသည် ကိုယ်ထည်ကြီးမားကြသဖြင့် ယင်းတို့ကို တွေ့မြင်လွယ်သည်
လယ်ယာများတွင် မနေတတ်ကြ
တောထူထပ်သောဒေသ များတွင် ချုံထဲ၊ သစ်ခေါင်းထဲ၌ နေတတ်ကြသည်
ငန်းမြွေ သည် ပါးပျဉ်းကြီး၍ လှပသောကြောင့်အလမ္ပာယ်ဆရာများက မြွေပြသရာတွင်ငန်းမြွေကို အကခိုင်းတတ်ကြသည်
ဆင်ငုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinngon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ နွားခြံကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွားခြံကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၉၁ ဦး၊ မ ၁၂၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ညာဖိုးခီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarhpoekhee)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ လေးကေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လေးကေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၉၇ ဦး၊ မ ၄၀၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၅၄၁ ဦး နေထိုင်သည်
နိုင်ငံတကာ ဂီတစာကြည့်တိုက် ပရောဂျက် (အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ) (အင်္ဂလိပ်: International Music Score Library Project (IMSLP)) သို့မဟုတ် ပက်တရူချီ ဂီတစာကြည့်တိုက် (Petrucci Music Library) သည် နိုင်ငံတကာအရပ်ရပ်မှ "Sheet music" ခေါ်ဂီတစာရွက်များကို စုဆောင်းသည့် အင်တာနက်စာကြည့်တိုက်မျိုးဖြစ်သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်မှစ၍ ယခု ၂၀၂၁ ခုနှစ်အထိ ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်တွင် တေးရေးဆရာအ‌ယောက်‌ပေါင်း‌‌ ၂၁၀၀၀ တို့၏ ဖန်တီးမှု‌ပေါင်း ၁၇၂၀၀၀ တို့အတွက် ဂီတစာရွက်ပေါင်း ၅၄၅၀၀၀ ကျော်နှင့် နားဆင်နိုင်သော သီချင်းအပုဒ်‌ပေါင်း ၆၅၀၀၀ တို့ကိုတင်ထားသည်
ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်၏ ဝီကီသည် ဝီကီပီးဒီးယား၌ အသုံးပြုထားသော မီဒီယာဝီကီ (MediaWiki) ကို အခြေခံထားသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၀ ရက်တွင် iOS အတွက် အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ အပ်ပလီကေးရှင်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး၂၀၁၉ ခုနှစ် မတ်လ ၂၈ ရက်တွင် Android အပ်ပလီကေးရှင်းကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ ဝက်ဘ်ဆိုက်သည် ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ထိုစာကြည့်တိုက်တွင် မူပိုင်ခွင့် ကင်းမဲ့သော သီချင်းစာရွက်တို့ကို စကင်ဖတ်ထားသော ဖိုင်များသာရှိခဲ့သည်
ထို့အပြင် ခေတ်သစ်တေးရေးဆရာများသည် မိမိတို့၏ သီချင်းများကို ခရီယေးတေ့ဖ် ကွန်မွန်းစ် (Creative Commons) လိုင်စင်ဖြင့် ဝက်ဆိုက်ပေါ်သို့ တင်နိုင်ရန်အတွက်လည်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ၏ အဓိကလုပ်ငန်းများအနက်တစ်ခုမှာ ဘက်ရှ်အသိုင်းအဝိုင်း (အင်္ဂလိပ်: Bach Society၊ ဂျာမန်: Bach-Gesellschaft) မှ ပြုလုပ်ထားခဲ့သည့် ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏ သီချင်းမိတ္တူများကို စုဆောင်းစီစဉ်၍ "Bach-Gesellschaft Ausgabe" အမည်ဖြင့် ဝက်ဘ်ဆိုက်‌ပေါ်သို့ တင်နိုင်ရန်ဖြစ်သည်
ထိုလုပ်ငန်းသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြီးဆုံးခဲ့သည်
ယိုဟန် ဆီဘက်ရှန်း ဘက်ရှ်၏ သီချင်းများအပြင် လု(ဒ်)ဝစ် ဗန် ဘီသိုဗင်၊ ယိုဟာနက် ဘရမ်(စ်)၊ ဖရက်ဒရစ် ရှိုပန်၊ ဖရန်စ် လဇ်(တ်)၊ အာဂန်ဂျယ်လို ကိုရယ်လီ (Arcangelo Corelli)၊ ဖရန့်ဇ် ရှူးဘတ်၊ ရောဘတ် ရှူးမန်း၊ ယိုးစက်ဖ် ဟိုင်ဒင်၊ မောရစ် ရေဗဲလ် (Maurice Ravel)၊ ဂျော့ ဖရီးဒရစ် ဟန်းဒယ်၊ ဝုဖ်ဂန် အာမဒေယု(စ်) မိုးဇတ်၊ ယိုဟန် ပက်ချယ်ဘဲလ်၊ အလက်ဆန်းဒါး စကရီအာဘင် (Alexander Scriabin)၊ ကလောက်ဒ် ဒေဘူစီ (Claude Debussy) စသော တေးရေးဆရာအသီးသီးတို့၏ သီချင်းစာရွက်များကို ရှာဖွေနိုင်သည်
ထို့အပြင် သီချင်းတစ်ပုဒ်တွင်လည်း မတူညီသောတည်းဖြတ်မှုများကိုလည်း ဝက်ဘ်ဆိုက်‌ပေါ်တွင်တင်ထားသောကြောင့် နှစ်သက်ရာတည်းဖြတ်မှုကို ဒေါင်းလုပ်ရယူနိုင်သည်
သီချင်းစာရွက်များသာမက ယင်းဝက်ဘ်ဆိုက်၏ ဝီကီတွင်လည်း တေးရေးဆရာများနှင့်ဂီတစာရွက်မိတ္တူထုတ်‌ဝေသူတို့၏ သိမှတ်ဖွယ်ရာတို့ကိုလည်း ဖတ်ရှုနိုင်သည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီကို  မက်ဆာချူးဆက် စက်မှုတက္ကသိုလ်မှ သုသေတနပြုလုပ်ရန် ရှာဖွေနိုင်သောနေရာနှင့် သင်ထောက်ကူဝက်ဘ်ဆိုက်ဟူ၍ ပြောဆိုခဲ့သည်
ဆစ်ဘလေ ဂီတစာကြည့်တိုက် (Sibley Music Library) မှလည်း ထိုဝက်ဆိုက်ကို ရင်းမြစ်တစ်ခုဟု ပြောဆိုခဲ့ပြန်သည်
ထို့အပြင် အမေရိကန်နိုင်ငံ စတန်းဖို့ဒ် တက္ကသိုလ်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယား တက္ကသိုလ် လော့အိမ်ဂျလိစ် နယ်မြေ၊ ဘရောင်းတက္ကသိုလ် (Brown University)၊ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားတက္ကသိုလ် (University of Pennsylvania)၊  ဝစ္စကွန်းဆင်း-မယ်ဒီဆင် တက္ကသိုလ် (University of Wisconsin–Madison), အိုဘာလင် ရှေးဂီတတက္ကသိုလ် (Oberlin Conservatory of Music)၊ မန်ဟတ်တန် ဂီတကျောင်း (Manhattan School of Music)၊ မေရီလန်းတက္ကသိုလ် (University of Maryland)၊ ဝါရှင်တန်တက္ကသိုလ် (University of Washington)၊ ဆင်ဆနယ်တီတက္ကသိုလ် (University of Cincinnati)၊ ဝစ္စကွန်းဆင်း-မီဝေါကီး တက္ကသိုလ် (University of Wisconsin–Milwaukee)၊ အပလချီယန်တက္ကသိုလ် (Appalachian State University)၊ ကနေဒါနိုင်ငံ မက်ဂေးလ် တက္ကသိုလ် (McGill University)၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၊ ကိန်းဘရစ်ချ် တက္ကသိုလ်၊ အက်ဒင်ဗာရာတက္ကသိုလ် (University of Edinburgh)၊ ဘရစ်စတိုးတက္ကသိုလ် (University of Bristol)၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မဲလ်ဘုန်းတက္ကသိုလ် (University of Melbourne) တို့၏ တက္ကသိုလ်စာကြည့်တိုက်အသီသီးတို့သည် ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ကို အကြံပေးညွှန်ပြကြသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ အသုံးပြုခဲ့သော ဝက်ဘ်ဆိုက်၏တံဆိပ်‌နောက်ခံသည် ပထမဆုံးရေးသားထာသော ဂီတစာအုပ်ဖြစ်သည့် "Harmonice Musices Odhecaton" မှဖြစ်ပြီး အိုတာဗီယာနို ပက်တရူချီ (Ottaviano Petrucci) မှရေးသားထားသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် တံဆိပ်ကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းသာပြုလုပ်၍ "IMSLP, Petrucci Music Library" ဟူ၍သာရေးသားထားသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီသည် ‌ငွေပေးသွင်းခြင်းစနစ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့ရာ ငွေကြေးပေးသွင်းသူတို့သည် ဖိုင်များကိုချက်ချင်းဒေါင်းလုပ်ရယူနိုင်ကြသည်
ငွေကြေးပေးမသွင်းသောသူတို့သည် ဒေါင်းလုပ်ရယူနိုင်ရန် ၁၅ စက္ကန့်စောင့်ပေးရပြီး ဝက်ဘ်ဆိုက်ပေါ်သို့ အသစ်ရောက်ရှိသောဖိုင်များကို နှစ်ရက်အကြာမှ တွေ့မြင်ရမည်ဖြစ်သည်
အက်ဒွပ် ဂူအိုသည် ထိုသို့ပြုလုပ်ရခြင်းမှာ လက်ရှိရရှိသောထောက်ပံ့ငွေဖြင့် ဝက်ဆိုက်ကိုဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ရန် မလုံလောက်နိုင်ကြောင်းဖြစ်သည်ဟုရှင်းပြခဲ့သည်
အချို့သောပံ့ပိုးသူများသည် ဂူအိုအား အလှူခံခြင်းကိုမစမ်းသပ်ကြည့်ဘဲ ငွေကြေးပေးသွင်းရသည့်စနစ်ကိုချက်ချင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်ဟုဆိုခဲ့ကြသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီသည် ငွေကြေးပေးသွင်းထားသောသူတို့သည် နက်ဆို(စ်) ဂီတစာကြည့်တိုက် (Naxos Music Library) သို့ဝင်ရောက်ကြည့်ရှုနိုင်ကြောင်းကို တွစ်တာပေါ်၌ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၉ ရက်တွင် ဩစတြီယားနိုင်ငံ၊ ဗီယင်နာမြို့လာ ယူနီဗာဆယ် အယ်ဒီရှင် (Universal Edition) အဖွဲ့သည် "cease and desist" ခေါ် ပိတ်ပင်ခြင်းစာတမ်းကို ပို့ခဲ့ရာ အိုက်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့ရလေသည်
ထိုပေးစာတွင် ကနေဒါနိုင်ငံ၏ မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေအရ အနုပညာရှင်တစ်ဦး၏ ဖန်တီးမှုများသည် ကွယ်လွန်ပြီး အနှစ် ၅၀ အကြာတွင် "Public Domain" ခေါ်အများပိုင်အဖြစ်သို့ရောက်ရှိ‌‌သော်လည်း အခြားနိုင်ငံများတွင်မူ အနှစ် ၇၀ အထိ ကြာမြင့်နိုင်သည်ကို စိုးရိမ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟုဆိုထားသည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီဝက်ဘ်ဆိုက်ထိန်းကျောင်းသူ အက်ဒွပ် ဂူအို (Edward Guo) သည် ထိုစာကြည့်တိုက်ကို ပိတ်ပင်ခဲ့သော်လည်း ဆွေးနွေးနိုင်သည့်ဖိုရမ်ကို ဆက်လက်ဖွင့်ထားခဲ့ရာ ဝက်ဘ်ဆိုက်ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန်အတွက် ဆွေးနွေးခဲ့ကြသည်
ထိုအခါ ပရောဂျက် ဂုတန်ဘတ် (Project Gutenberg) မှ ဒါရိုက်တာ မိုက်ကယ် ဟာ့(တ်) (Michael Hart) သည် ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဆက်လက်ဖွင့်လှစ်ရန် အကူအညီပေးလိုခဲ့သည်
သို့သော် အက်ဒွပ် ဂူအိုသည် ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ကို အမေရိကန်၌ဖွင့်ထား၍ ပရောဂျက် ဂူတန်ဘတ်၏ ကနေဒါဌာနနှင့် တိုင်ပင်လုပ်ဆောင်ရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ငြင်းပယ်ခဲ့ရသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် မူပိုင်ခွင့်ကိုလေ့လာသူ မိုက်ကယ် ဂိုင်းစ်(တ်) (Michael Geist) သည် ဘီဘီစီအတွက် မူပိုင်ခွင့်ဆောင်းပါးတစ်စောင်ကို ရေးသားခဲ့ရာ ထိုကိစ္စရပ်သည် "Public Domain" ခေါ်အများပိုင်အတွက် အရေးကြီးသည်ဟုဆိုခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်လ ၃၀ ရက်တွင် အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရာ သီချင်းစာရွက်တို့၏ မူပိုင်ခွင့်များကို ဝန်ထမ်းများကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်၍ ဒေါင်းလုပ်ရယူနိုင်ခွင့်ကိုပေးစေသည်
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် အများပိုင်မဖြစ်သေးသော သီချင်းများကို ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်၌ ခေတ္တပိတ်ပင်ထားခဲ့ရသည်
၂၀၁၀ နောက်ပိုင်းတွင် နိုင်ငံကိုယ်စီ ဆာဗာများတည်ရှိလာမှုကြောင့် အချို့သောသီချင်းများကို ပိတ်ပင်စရာမလိုတော့ပေ
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ဂီတထုတ်ဝေသူများအဖွဲ့ (အမ်ပီအေ) (Music Publishers Association (MPA)) သည် အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ဒစ်ဂျစ်တယ်ထောင်စုနှစ် မူပိုင်ခွင့်အက်ဥပဒေ (Digital Millennium Copyright Act) ဖြင့် လုံးဝပိတ်ချစေခဲ့သည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ၏ ဒိုမိန်းအမည်ကိုမှတ်ပုံတင်ပေးသော GoDaddy ကိုလည်း ထိုဒိုမိန်းအမည်ကို ဖျက်စေခဲ့သည်
အမ်ပီအေ၏အဆိုသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်က "Universal Edition" ၏အဆိုနှင့်လည်းဆင်တူသည်
ထို့အပြင် ဆာဂျေး ရာ့ခ်မာနီနော့ဖ် (Sergei Rachmaninoff) ၏ ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင်ရေးသားထားသော ခေါင်းလောင်းများ (The Bells) အမည်ရှိသော ဆင်ဖိုနီကိုတင်ခြင်းအားဖြင့် အမေရိကန်နှင့်ဥရောပမူပိုင်ခွင့်ဥပဒေကို ချိုးဖောက်ခဲ့သည်ဟူဆိုခဲ့သည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီသည် မိမိတို့နှင့် ဆွေးနွှေးနိုင်သည့်အစား ထိုသို့ချက်ချင်းပိတ်ချခြင်းသည် မျှတမှုမရှိဟုဆိုခဲ့သည်
တစ်ရက်မျှကြာသောအခါ အမ်ပီအေသည် တွစ်တာပေါ်တွင် GoDaddy အား အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီ၏ ဒိုမိန်းအမည်ကို ပြန်လည်ဖော်ယူပေးရန်တောင်းဆိုခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် တေးရေးဆရာ စာဂျေး ပရိုကိုဖီး(ဖ်) (Sergei Prokofiev) ၏မိသားစုဝင်များသည် ပိတ်ပင်ခြင်းစာတမ်းကို ပိုဆောင်ခဲ့ပြန်သည်
ထိုစာတမ်းတွင် ပရိုကိုဖီး(ဖ်)၏ သီချင်းများသည် မူပိုင်ခွင့်ကာကွယ်မှုရှိနေသော်လည်း ဒေါင်းလုပ်ရယူနိုင်နေကြောင်းကိုဆိုထားသည်
ထို့အပြင် အမျိုးသား ဂီတထုတ်လုပ်သူများအဖွဲ့ (National Music Publishers' Association) မှလည်း ထိုအကြောင်းအရာနှင့်ပက်သက်၍ ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁၉ ရက်တွင် ပေးစာပို့ခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ရာ အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီသည် ပရိုကိုဖီး(ဖ်)၏ ဂီတစာရွက်များကို ဒေါင်းလုပ်လုပ်ခြင်းမှ ပိတ်ပင်ခဲ့ရာ သူ၏ ၁၉၂၃ မတိုင်မီ ရေးသားထားသော သီချင်းများကိုသာ ရယူနိုင်အောင်ပြုလုပ်ခဲ့ရသည်
အိုင်အမ်အက်(စ်)အယ်(လ်)ပီသည် ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Multimedia Education Resource for Learning and Online Teaching (MERLOT) အဖွဲ့မှ ဂီတဆုကိုရရှိခဲ့သည်
ထို့အပြင် ပီစီ မဂ္ဂဇင်း (PC Magazine) သည်လည်း ထိုဝက်ဘ်ဆိုက်ကို ကြည့်ရှုမှုနည်းပါးသော ထိပ်တန်းဝက်ဘ်ဆိုက်အခု ၁၀၀ အနက်တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ် ဂူအိုကို Associated Chamber Music Players (ACMP) အဖွဲ့မှ "The Helen Rice" ဆုကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
လက်ပန်ချောင်းရွာ၊ လင်းဒိုင်းလက်ပံ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အလယ်ပိုင်း၏ အနောက်မြောက် ဒေသဖြစ်သော မိဇူးရီမြစ်ဝှမ်းကို မြောက်ဒကိုးတားနှင့် တောင် ဒကိုးတားဟူ၍ ပြည်နယ်နှစ်နယ် ခွဲခြားထားသည်
မြောက် ဒကိုးတားပြည်နယ်မှာ အကျယ်အဝန်း စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝ၆၆၅ ကျော်ရှိ၍ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် လူဦးရေ ၆၁၉၆၃၆ ယောက်ရှိသည်
ထိုနယ်သည် မြေဩဇာကောင်းမွန်သဖြင့်၊ စိမ်း စိုသော မြက်ခင်းပြင်ကြီးများနှင့် ဂျုံခင်းများရှိသည်
မြောက် ဒကိုးတားပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဗစ်ဇမတ်မြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၈၆၄ဝ ရှိသည်
တောင်ဒကိုးတားပြည်နယ်မှာ အကျယ်အဝန်း ၇၇ဝ၄၇ စတုရန်းမိုင်ရှိ၍၊ မြောက်ဒကိုးတားပြည်နယ်ထက် ပိုမိုကျယ်ဝန်း လေသည်
လူဦးရေမှာ ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ၆၅၂၇၄ဝ ခန့် ဖြစ်သည်
မြောက်ဒကိုးတားနယ်မှ ဂျုံခင်း မြက်ခင်းကြီးများ သည် တောင်ဘက်နယ်အထိ ဆက်လက်ကျယ်ပြန့် တည်ရှိကြ ၏
ထိုနယ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်းအပြင်၊ သတ္တု တူးဖော်သော လုပ်ငန်းများကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြ၏
ရွှေတွင်း လုပ်ငန်းမှာ အရေးပါအရာရောက်ဆုံးသော လုပ်ငန်းဖြစ်သည်
တောင်ဒကိုးတားပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ပီးယာဖြစ်၍ လူဦးရေ ၄၃၂၂ ယောက်ရှိသည်
ထိုနယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဆူးဖော ဖြစ်၍၊ လူဦးရေ ၅၂၆၉၆ ရှိလေသည်
ဒကိုးတားပြည်နယ်ကို ဦးစွာရှာဖွေရောက်ရှိသော ဥရောပ တိုက်သားတို့ကား ပြင်သစ်လူမျိုး သားအဖသုံးဦး ဖြစ်သည်
ယင်းတို့သည် မြောက်အမေရိကမှ ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာသို့ သွားရာ လမ်းကြောင်းကို ရှာဖွေရန်အလို့ငှာ ခရီးထွက်ခဲ့ရာ၊ ဒကိုးတား မြောက်ပိုင်းနယ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုနယ်သို့ ရောက် သောအခါ အဖဖြစ်သူသည် သားနှစ်ဦးအား ခရီးဆက်လက်၍ နယ်သစ်ရှာဖွေစေရာ၊ သားနှစ်ဦးသည် တောင်ဒကိုးတားနယ်သို့ ရောက်ခဲ့၍၊ ထိုနယ်ကို ပြင်သစ်တို့ပိုင်ကြောင်းဖြင့် ခဲပြားပေါ် တွင် စာတမ်းထိုးကာ ထားရစ်ခဲ့ကြသည်
ထိုစာတမ်းကို ၁၉၁၃ ခုနှစ်ကျမှ တွေ့ရှိ၍၊ ဒကိုးတားနယ်သမိုင်းကို ကောင်း စွာသိကြရသည်
ထိုနယ်တွင် မူလက မှီတင်းနေထိုင်ကြသူတို့ မှာ ဆူးလူမျိုးဖြစ်ကြသည်
နယ်သစ်ရှာသူတို့သည် ထိုလူမျိုး တို့နှင့် အကြိမ်ကြိမ် စစ်ခင်းပြီးမှသာ နောက်ဆုံး ၁၈၆၁ ခုနှစ် တွင် ဒကိုးတားနယ်ကြီးကို ဖွဲ့စည်းနိုင်ခဲ့သည်
၁၈၈၉ ခုနှစ် တွင် ဒကိုးတားနယ်ကြီးကို တောင်ဒကိုးတားပြည်နယ်နှင့် မြောက်ဒကိုးတားပြည်နယ်ဟူ၍ ခွဲခြားပြီးလျှင်၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့ကြလေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာ စစ်အတွင်းတွင် ဒကိုးတားနှစ်နယ်စလုံးသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့် သတ္တုထုတ်လုပ်ခြင်းလုပ်ငန်းတို့ကို စစ်အတွက် ပိုမိုလုပ်ကိုင်ခဲ့ ကြသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်မှုမရှိဘဲ စကားများသောပုဂ္ဂိုလ်၌ ဝစီဒုစရိုက်လေးပါးကို ပြောမိခြင်း၊ ကွယ်လွန်သည့်အခါ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ရောက်ရခြင်းဟူသော အပြစ်ငါးပါးနှင့် ဉာဏ်ပညာဖြင့် ပိုင်းခြားဝေဖန်၍ စကားပြောရာဝယ် ဝစီဒုစရိုက်လေးပါးကို မပြောမိခြင်း၊ ကွယ်လွန်သည့်အခါ သုဂတိဘဝသို့ရောက်ရခြင်းဟူသော ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခ ဒေသနာတော်ဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ဆိုချက်ရှိပါသည်
ဗဟုဘာဏိသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် စကားများသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အပြစ်ငါးမျိုးနှင့် ပညာဖြင့် နှိုင်းချိန်၍ စကားပြောသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အကျိုးငါးမျိုးတို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ရဟန်းတို့ စကားများသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အပြစ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
အဘယ်ငါးမျိုးနည်းဟူမူ -မဟုတ် မမှန်သည်ကို ပြောမိတတ်၏
ကုန်းစကားကို ပြောမိတတ်၏
ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ပြောမိတတ်၏
ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို ပြောမိတတ်၏
ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ချမ်းသာကင်းသော မကောင်းသော လားရာ ပျက်စီး၍ ကျရောက်ရာ ငရဲသို့ ရောက်ရ၏
ရဟန်းတို့ စကားများသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အပြစ်တို့သည် ဤငါးမျိုးတို့ပင်တည်း
ရဟန်းတို့ ပညာဖြင့် နှိုင်းချိန်၍ စကားပြောဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အကျိုးတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း
အဘယ်ငါးမျိုးနည်းဟူမူ -မဟုတ် မမှန်သည်ကို မပြောမိတတ်
ကုန်းစကားကို မပြောမိတတ်
ကြမ်းတမ်းသော စကားကို မပြောမိတတ်
ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို မပြောမိတတ်
ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီး၍ သေပြီးသည်မှ နောက်၌ ကောင်းသောလားရာဖြစ်သော နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရ၏
ရဟန်းတို့ ပညာဖြင့် နှိုင်းချိန်၍ စကားပြောဆိုသော ပုဂ္ဂိုလ်၌ အကျိုးတို့သည် ဤငါးမျိုးတို့တည်း ဟု (မိန့်တော်မူ၏)
ကကရန်ရွာ၊ ကကရန်
တက်ဆိပ်ရွာ၊ ဘိုးတီလွတ်
ဟကြားရှန်ကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarshankawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်ငုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗရွန်တိုဆောရတ် (အင်္ဂလိပ်: Brontosaurus)သည် ဆော်ရိုပေါ့အုပ်စု (Sauropod) ဒိုင်နိုဆောမျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period)အတွင်း ကျက်စားခဲ့သည်
၎င်းသည် ကြီးမားသောသတ္တဝါဖြစ်၍ တန် ၃၀ ခန့်လေးပြီး ၂၀ မှ ၂၅ မီတာအထိရှည်သည်
ကြီးမားတုတ်ခိုင်သော ခြေလေးချောင်းရှိပြီး ရှည်လျားသောလည်တိုင်နှင့် အလွန်သေးငယ်သော ဦးခေါင်းပါရှိ၏
အမြီးသည် အလွန်ရှည်လျားသောသေးသွယ်ပြီး ကျာပွတ်နှင့်တူသောအမြီးဖျားပါရှိသည်
သေးငယ်အားပျော့သော သွားများပါသဖြင့် ဗရွန်တိုဆောရတ်တို့သည် အသီးအရွက်စားသတ္တဝါဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ဗရွန်တိုဆောရတ်တို့၏ ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကို မြောက်အမေရိကရှိ ဂျူရာဆစ်သက်တမ်းရှိသော အနည်ကျကျောက်လွှာများတွင် တွေ့ရသည်
သက်လယ်ကပ်ကို ယုဂ် သုံးပိုင်းပိုင်းခြားနိုင်၏
ထရိုင်ယဆစ် (Triassic Period)၊ ဂျူရာဆစ် (Jurassic Period) နှင့် ခရီတေးရှတ်ယုဂ် (Cretaceous Period)ဟူ၍ဖြစ်သည်
အကောင်ကြီးမားသော ဒိုင်နိုဆောတို့သည် ဂျူရာဆစ်ယုဂ်အတွင်းပေါ်ပေါက်ကျက်စားခဲ့ကြ၏
ဗရွန်တိုဆောရက်နှင့် အတူကြီးမားသောအခြား ဒိုင်နိုဆောများမှာ ဒစ်ပလိုဒိုကတ် (Diplodocus)၊ ကမ်မရိုဆောရတ် (Camarosaurus)နှင့် ဗရာခီအိုဆောရတ် (Brachiosaurus) တို့ဖြစ်ပြီး ၎င်းတို့သည်လည်း ဂျူရာဆစ်ယုဂ်အတွင်း ကျက်စားခဲ့ကြသည်
၎င်းတို့အာလုံးတွင် အလွန်သေးငယ်သော ဦးခေါင်းနှင့် ရှည်လျားသောလည်တိုင်ပါရှိရာ ရေနက်ပိုင်းတွင်ဆင်းပြီး ဦးခေါင်းဖော်၍နေနိုင်သဖြင့် ဒိုင်အာသရိုနသတ် (Diathrognathus) ကဲ့သို့သော အသားစားသတ္တဝါတို့၏ ဘေးရန်မှလွတ်မြောက်အောင်ပုန်းကွယ်နေနိုင်ကြသည်
စာရေးဆရာ ပီမိုးနင်းအသက် ၅၆ နှစ်၊  ကွယ်လွန်သည်
ငယ်လိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngelaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ကောင်မင်ဆန်းမြို့နယ်၊ အုပ် စွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုပ် စွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၁ ဦး၊ မ ၇၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံသည် အာဖရိက ဦးချိုဒေသတွင် တည်ရှိသော ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
တရားဝင်အခေါ်မှာ အီသီယိုးပီးယား ဖက်ဒရယ် ဒီမိုကရက်တစ် သမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အာဖရိကတွင် ဒုတိယမြောက် လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၈၅.၂ သန်းမျှ ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းအားဖြင့် ဒသမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ကာ ၁,၁၀၀,၀၀၀ စတုရန်း ကီလိုမီတာမျှ ကျယ်ဝန်းသည်
မြို့တော်မှာ အက်ဒစ်စ် အဘာဘာဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် အီရီထရီးယားနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဆူဒန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဂျီဘူတီနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် ကင်ညာနိုင်ငံ တို့ဖြင့် ဝန်းရံထားသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် လူဦးရေ အများဆုံး ကုန်းတွင်းပိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
အီသီအိုးပီးယားဟူသော အမည်သည် ဂရိဘာသာဖြင့် နေလောင်ထားသကဲ့သို့ မျက်နှာရှိသော (ဝါ) အသားမည်းသူ များကို ခေါ်ဝေါ်သော ဝေါဟာရမှဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ရှေးဒဏ္ဍာရီပုံပြင်များ၏ အလိုမှာ သမ္မာကျမ်းပါ ကုရှဆိုသူ၏ သား အီသီအော့၏ အမည်ကို အစွဲပြုခေါ်ဝေါ်ခြင်းဟု ဆိုသည်
အီသီအော့သည် အက္ကဆွမ်းနိုင်ငံကို တည်ထောင်သူများ၏ ဖခင်ဟု ဆိုသည်
အက်ဗီဆီးနီးယားဟူသော အမည်မှာမူ အက္က ဆွမ်းနိုင်ငံ၌ နေထိုင်ခဲ့သော အာရပ်အဆက်အနွယ် လူမျိုးစုနှစ်ခု အနက်မှ ဟာဗက်စတက် လူမျိုးတို့၏ အခေါ်အဝေါ် ဖြစ်လေသည်
ယင်းတို့၏ အခေါ်အားဖြင့် အယ်ဟက်ဗက်ရှဟူ၍ ဖြစ်သည်
ထိုဒေသသို့ နောင်ရောက်ရှိလာကြသည့် ပေါ်တူဂီတို့၏ အသံထွက်ဖြင့် အမည်သည် အက်ဗီဆီးနီးယားဟု တွင်ခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ ဖြစ်လာမည့် ဒေသ၌ လာရောက် အခြေစိုက်ကာ ရွာတည်ရာမှ မြို့ပြပြည်ထောင် ထူထောင်ကြသူများသည် ပင်လယ်နီကို ဖြတ်ကျော်လာကြသော အာရေဗျကျွန်းဆွယ် တောင်ပိုင်းသား များတည်း
ယင်းတို့ တည်ထောင်သောတိုင်းပြည်ကို အက္ကဆွမ်းဟုခေါ်သည်
ရှေးအီသီအိုးပီးယား နိုင်ငံသည် ယင်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသလည်း ပါဝင်၍ သမ္မာ ကျမ်းစာ၌မူ ကုရှပြည်ဟု ဖော်ပြသည်
အာဖရိကတိုက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းရှိ သီးခြားလွတ်လပ်သော အချုပ်အခြာအာဏာ ပိုင်နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အီသီအိုးပီးယားအား ပေါ်တူဂီတို့၏ အခေါ်အဝေါ်ကိုလိုက်၍ အက်ဗီဆီးနီးယားဟု လည်း ခေါ်သည်
သို့သော် အီသီအိုးပီးယား ဟူသော အမည်ကိုသာလျှင် အသိအမှတ် အပြုများသည်
ထိုအမည်ဖြင့်လည်း ထိုနိုင်ငံသည် ရှေးရှေးအခါကပင် ထင်ရှားခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားသည် ခေတ်ပေါ် တိုင်းပြည်တစ်ပြည် မဟုတ်ချေ
အာဖရိကတိုက် နိုင်ငံများအနက် အရေအတွက်အားဖြင့် နည်းပါးလှသော ရှေးသမိုင်းဝင်နိုင်ငံများတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်းရာနှင့်ချီသည့် ခေတ်အခါ ကပင် အီသီအိုးပီးယားသည် ထီးနှင့်နန်းနှင့် ကြငှန်းဖြင့် တင့်တောင့်တင့်တယ် ရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
ဆော်လမွန်ဘုရင်နှင့် ရှီဗာဘုရင်မတို့မှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်သည့် တိုင်းရင်းသား ဘုရင်စိုးမင်းတို့ အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ခဲ့ကြသော နိုင်ငံဟုလည်း ဆိုကြသည်
ဂရိစာဆိုကြီး ဟိုးမားနှင့်ဟီရော့ဒိုးတပ်တို့သည် ယင်းတို့၏ စာပေ၌ ရှေးခေတ် အီသီအိုးပီးယား နိုင်ငံအကြောင်းကို ဖော်ပြကြသည်
သမ္မာကျမ်းစာ၌ပါသော ကုရှနိုင်ငံသည် အီသီ အိုးပီးယားနိုင်ငံဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြလေသည်
ရှေးအီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံနှင့် အီဂျစ်နိုင်ငံတို့သည် ပထဝီ အနေအထားအရလည်းကောင်း၊ စီးပွား ကုန်သွယ်ရေးအရ လည်းကောင်း ဆက်စပ်နေခဲ့၍ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အီဂျစ်မင်းများက လွှမ်းမိုးကြီးစိုး ခဲ့ရာ မင်းဆက် ၁၁ ဆက် ခေတ်မှ ၂၃ ဆက်ခေတ် (ဘီစီ ၁၆ ရာစုမှ ၈ ရာစုခန့်) တိုင်အောင် ဖြစ်သည်
ထိုနောက်တွင်မူ အီသီအိုးပီးယား မင်းများက အီဂျစ်ကို လွှမ်းမိုးကြပြန်သည်
ထိုစဉ်က မြို့တော်သည် နက်ပတဖြစ်သည်
ဘီစီ ၅၂၄ ခုနှစ် တွင် ပါးရှင်းဘုရင် ဒုတိယကမ်ဗိုင်ဆီးသည် အီသီအိုးပီးယားအား လာရောက် တိုက်ခိုက်သဖြင့် မြို့တော်ကို မာရိုအီသို့ ပြောင်းရွှေ့ရလေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား ဆော်လမွန်ဘုရင်နှင့် ရှီဗာဘုရင်မ တို့၏ သားတော်ဖြစ်သူ မင်းနလစ်နှင့် အဆက်အနွယ်များက မင်းလုပ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ယဟူဒီတို့ လွှမ်းမိုးခဲ့ရာမှ ခရစ် လေးရာစုနှစ်တွင် ဂိုဏ်းအုပ် ဖရူမင်းရှီယပ်၏ ကြိုးပမ်းသာသနာပြုမှုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားသည် ခရစ်ယာန်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့ လေသည်
ခြောက်ရာစုနှစ်တွင် အီသီအိုးပီးယားသည် ကြွယ်ဝသော ယေမင်ပြည်အား တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင် နှစ်ပေါင်း ၅ဝ ခန့် နိုင်ငံရပ်ခြားများနှင့် အဆက်အသွယ် ရှိခဲ့လေသည်
ခုနစ်ရာစုနှစ်တွင် မွတ်စလင် တို့သည် အီဂျစ်ကို အောင်နိုင်၍ အနီးအနားဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်ကိုလည်း တိုက်ခိုက်သိမ်းသွင်းခဲ့ရာ အီသီအိုး ပီးယားနိုင်ငံသည်မူ မွတ်စလင်တို့အား ကြံ့ကြံ့ခံနိုင် ခဲ့သည်
ထိုကြောင့် အာဖရိကတိုက် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် မွတ်စလင်တိုင်းပြည်များအလယ်မှ တစ်ခုတည်းသော ခရစ်ယာန်တိုင်းပြည်အဖြစ် ထီးထီးကြီး ကျန်နေခဲ့သည်
ဘေး ဝန်းကျင်မှ မွတ်စလင်တိုင်းပြည်များ ဝန်းရံနေသဖြင့် အီသီအိုး ပီးယားသည် ပြင်ပနှင့် နှစ်ပေါင်း ရာနှင့် ချီ၍ အဆက်အသွယ် ပြတ်နေခဲ့ပြန်သည်
ထိုအတောအတွင်း နိုင်ငံတွင်း၌ ဆူပူလှုပ်ရှားမှုများလည်း ဖြစ်ပေါ်၍ ပြည်ပမှ မွတ်စလင်နှင့် ဂါလတို့က လည်း မကြာခဏ တိုက်ခိုက်လာကြသည်
ထိုကြောင့် ၁၆ ရာစုနှစ် ကုန်ဆုံးလု အချိန်ကာလတွင် ထိုစဉ်က အီသီအိုးပီးယား ဧကရာဇ်သည် ထိုစဉ်က ပေါ်တူဂီပြည့်ရှင်အား မွတ်စလင်တို့၏ရန်မှ ကာကွယ်ပေးရန် စစ်ကူ တောင်းခဲ့ရသည်
ပေါ်တူဂီဘုရင်က စစ်ကူပို့၍ ရန်သူတို့အား တွန်းလှန်ဖယ်ရှားနိုင်ခဲ့သော်လည်း ပေါ်တူဂီ တို့က နိုင်ငံတွင်း၌ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း ထွန်းကားရန် ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်
ထိုကြောင့် ပြည်တွင်း၌ မငြိမ်မသက် ရှိနေ ခဲ့ရာ ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ခန့်တွင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်း၌ မင်းမဲ့တိုင်းပြည်ပမာ ဖြစ် နေခဲ့လေသည်
နိုင်ငံအတွင်း ပြည် ထောင်အများ ကွဲပြားနေလျက် သူတစ်လူ ငါတစ်မင်း မင်းမူ နေကြပြီးလျှင် ပြင်ပနိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်ပြတ်နေခဲ့ လေသည်
၁၉ ရာနှစ် အလယ်ခန့်တွင် အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်နေသော ပြည်ထောင်အများကို ပြန်လည် စုစည်း၍ ရှေး အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတော်ကို ပြန်လည်ထူထောင်ကာ ဧကရာဇ် ဘွဲ့ခံယူနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သူမှာ သီအိုဒိုဘုရင် ဖြစ်သည်
ထိုမင်းသည် အနောက်နိုင်ငံများနှင့်လည်း အဆက်အသွယ်ပြု၍ နိုင်ငံတော် တိုးတက်ပြုပြင်ရေးများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သို့သော် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် မသင့်မတင့်ဖြစ်၍ ဗြိတိသျှတပ်များနှင့် အခင်းဖြစ်ပွားရာ သီအိုဒိုဘုရင်၏ မြို့တော် မဂ္ဂဒါလာ အဖျက်အဆီးခံရပြီးလျှင် ထိုမင်းလည်း ထိုအရေးအခင်းတွင် ကျဆုံးလေသည်
ဗြိတိသျှတပ်များသည် ဆုတ်ခွာသွားကြလေရာ နိုင်ငံတွင်း၌ ပဒေသရာဇ် မင်းငယ်များသည် တန်ခိုးအာဏာ လုကြကာ အချင်းချင်းတိုက်ခိုက်ကြသဖြင့် နိုင်ငံသည်လည်း အကွဲကွဲ အပြားပြား ဖြစ်ပြန်လေသည်
ထိုအခါ အီဂျစ်သည်လည်းကောင်း၊ အီတလီသည် လည်းကောင်း အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ ယိုယွင်းပျက်ပြား နေသော အခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူလျက် ပင်လယ်နီ ကမ်းခြေဒေသများကို တိုက်ခိုက်လာသည်
ယင်းသို့ အကွဲကွဲ အပြားပြားဖြစ်၍ ဆိုးရွားနေသော အခြေအနေကို ပြန်လည်ထိန်းသိမ်းနိုင်သူကား ဒုတိယ မင်းနလစ်ဘုရင် ဖြစ်ပေသည်
ထိုမင်းသည် အီတာလျံတို့နှင့် ခေတ္တစစ်ပြေငြိမ်းကာ အီတာလျံ တို့၏ ကြီးစိုးမှု ကို တစ်ဖက်တွင်ခံယူ၍ တစ်ဖက်တွင်မူ နိုင်ငံအင်အားကို ပြန်လည်စုစည်းသည်
အင်အားတောင့်တင်း လာသောအခါ အီတာလျံတို့အား တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရာ အီတာလျံတို့သည် အီသီအိုးပီးယားအား လက်လွှတ် ခဲ့ရသည်
ဒုတိယ မင်းနလစ်သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်နှင့် ချစ်ကြည်စွာ ဆက်ဆံ၍ ဗြိတိသျှဆိုမာလီလန်၊ ဆူဒန်နှင့် အီသီအိုးပီးယားတို့၏နယ်နိမိတ်တို့ကို သတ်မှတ်ပိုင်းခြားစေခဲ့သည်
ထိုမင်းလွန်သည့်နောက် မြေးတော် လက်ဂျယာစုသည် ၁၉၁၃ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းဆက်ခံသည်
ထိုမင်းသည် အစ္စလာမ်အယူဝါဒသို့ ကူးပြောင်း၍ အစ္စလာမ်သာသနာကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်ကတကြောင်း၊ တူရကီနှင့် ဂျာမနီဩဇာကို ခံယူကာ မိမိနိုင်ငံအား ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်း ဝင်ရောက်ရန် အားထုတ်ခဲ့သည်က တစ်ကြောင်း တို့ကြောင့် ၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် နန်းချခံရပြီးလျှင် မင်းနလစ်၏ သမီးတော် ဇောဒိတူအား ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် နန်းတင်ကြသည်
မင်းနလစ်၏ မြေးတော် ဝမ်းကွဲ ရတ်စတဖာရီ မကုန်နင်သည် နန်းစောင့်မင်းသားကြီး ဖြစ်လေသည်
ရတ်စတဖာရီသည် အနောက်တိုင်းစနစ်များဖြင့် နိုင်ငံကို ပြုပြင်လို၍ ဧကရီဘုရင်မနှင့် မသင့်လှချေ
ရတ်စ တဖာရီ၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးသို့ ၁၉၂၃ ခုနှစ် တွင် ဝင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရတ်စတဖာရီသည် နန်းစောင့်ဘုရင်အဖြစ် ဘိသိက်ခံပြီးနောက်တွင် ဧကရီဘုရင်မသည် အမည်ခံမျှသာ တိုင်းပြည်၏ အထွတ်အထိပ် ဖြစ်ခဲ့ပေသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်၌ ဧကရီ ဘုရင်မ လွန်သောအခါ ရတ်စတဖာရီသည် ဟိုင်လေဆီလာဆီး ဘွဲ့ဖြင့် ဧကရာဇ်အဖြစ် ခံယူလေသည်
အီတလီနိုင်ငံသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား လက်လွှတ်ခဲ့ရသည်ကို မကျေနပ်နိုင်ခဲ့ပေ
ထိုကြောင့် အီသီအိုးပီးယားအား ရန်စတိုက်ခိုက်မှုကို ပြုလာသည်
ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး အား တိုင်တမ်းသော်လည်း ထိုအသင်းကြီးက ထိထိရောက်ရောက် ဆောင်ရွက်မပေးနိုင်ချေ
၁၉၃၅ ခုနှစ် အီတလီ အာဏာရှင် မူဆိုလီနီ၏ လက်ထက်တွင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အီတာလျံတပ်များက ခေတ်မီ စစ်လက်နက်များဖြင့် တိုက်ခိုက်လာရာ ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် မိမိနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာရှောင်တိမ်း၍ အင်္ဂလန်ပြည်၌ သွားရောက် ခိုလှုံနေခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အီတလီနှင့် စစ်ပြိုင်ဘက်ဖြစ်နေသော ဗြိတိသျှတပ်များက အီသီအိုးပီးယားမြေပေါ်ရှိ အီတာလျံတပ်များကို တိုက်ခိုက်နှင်ထုတ်ပေးသဖြင့် ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် မိမိနိုင်ငံရင်းသို့ ပြန်၍ အုပ်စိုးခဲ့သည်
ဗြိတိသျှအစိုးရက ဟိုင်လေဆီလာဆီးအစိုးရကို ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် ၁၉၄၂ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးတွင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းသို့ ပါဝင် ၍ ဂျာမနီ၊ အီတလီနှင့် ဂျပန်နိုင်ငံတို့အား စစ်ကြေညာခဲ့လေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးနောက်တွင် ဗြိတိန်နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့၏ ငွေကြေးအကူအညီ၊ စက်မှုလက်မှု အကူအညီ၊ အတတ်ပညာရှင် အကူအညီ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အကူအညီတို့ဖြင့် ဟိုင်လေဆီ လာဆီးသည် မိမိ၏ နိုင်ငံတွင်း ပြုပြင်ရေးများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အီတလီသည် ၁၉၃၅ ခုနှစ်က အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား စစ်ဆင်ရာ၌ အခြေခံပြု ခဲ့သော ဒေသများတွင် ပြန်လည်လွှမ်မိုးရန် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်လာသဖြင့် ဟိုင်လေဆီလာဆီးက ကုလသမဂ္ဂသို့ ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုင်တမ်းရပြန်သည်
ထိုကြောင့် နိုင်ငံကြီးလေး နိုင်ငံမှ ကိုယ်စားလှယ်များ ပါဝင်သော ကော်မီရှင်အဖွဲ့သည် အီရစ်ထရီးယားနှင့် ဆိုမာလီလန် ပြည်နယ်တို့သို့ သွားရောက်၍ ပြည်သူလူထု၏ဆန္ဒကို လေ့လာသုံးသပ်စေပြီးနောက် အီတလီ ကို ဆိုမာလီလန် ပြည်နယ်အား ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခွင့်ပြု၍ အီရစ်ထရီးယားပြည်နယ်ကိုမူ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ပေးခဲ့သည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အထွတ်အထိပ်သည် ဧကရာဇ်မင်းမြတ် ဖြစ်ခဲ့၍ ဘုရင်မင်းမြတ်အား တာဝန်ခံရသော ဝန်ကြီးများ ကောင်စီက နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
အထက်နှင့်အောက် လွှတ်တော်နှစ်ရပ်ပါဝင်သော ပါလီမန်ရှိခဲ့သည်
ဟိုင်လေဆီလာ ဆီးသည် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူလူထုအား အခွင့်အရေးပို ပေးသော အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သဖြင့် အီသီအိုးပီးယန်း တို့သည် အောက်လွှတ်တော်သို့ မိမိတို၏မဲဆန္ဒဖြင့် ကိုယ်စား လှယ်စေလွှတ်နိုင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် ပို၍ ခေတ်မှီသော တရားမနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေကျင့်ထုံး တစ်ရပ်ကိုလည်း ပြဋ္ဌာန်း ပေးခဲ့သည်
ထိုနောက်တွင် ဟိုလေဆီလာဆီးသည် ဝန်ကြီးအဖွဲ့ကို အသစ်ခန့်ထား၍ ပြုပြင်မှုများကို ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့၏
သို့သော် ထိုပြုပြင်မှုများကား အဆံမပါ ဟန်သက်သက်မျှသာ ဖြစ်ခဲ့၏
စင်စစ်သော်ကား သူသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံအား အာဖရိကတိုက်တွင် အဆင်းရဲဆုံး၊ စာတတ်သူအနည်းဆုံးနှင့် ဖောက်လွဲ ဖောက်ပြန်မှု အများဆုံးနိုင်ငံအဖြစ်မှ တိုးတက်လာစေမည့် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကိုကား ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ခဲ့ခြင်း မရှိခဲ့ပေ
ထိုသို့ စီးပွားရေးလူမှုရေးပြဿနာများနှင့်စပ်လျဉ်း၍ ဆောင်ရွက်ပေးရန် ပျက်ကွက်မှုကြောင့် ၁၉၇၄ ခုနှစ် ဖေဖော် ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဟိုင်လေဆီလာဆီးသည် နန်းချခံရသည်
ထိုနောက်တွင် တပ်မတော် ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာမန်မိုက်ခယ်အန်ဒွမ်သည် ယာယီအားဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ကို ဦးဆောင်ကာ အီသီအိုး ပီးယားနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ ထိုနှစ်နိုဝင်ဘာ ၂၃ ရက်နေ့တွင် အသတ်ခံရ၍ ဗိုလ်မှူးချုပ် တဖာရီ ဗင်တီက ဆက်ခံအုပ်ချုပ်လေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် မြောက်ဘက်၌ ပင်လယ်နီ၊ အရှေ့ဘက်၌ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံနှင့် အဖားနှင့် အိုက်ဆားနယ် (ပြင်သစ်ပိုင် ဆိုမာလီလန်နယ်)၊ တောင်ဘက်၌ ကင်ညာနိုင်ငံနှင့် ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်၌ ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ တည်နေရာသည် မြောက်လတ္တီတွဒ် ၄ ဒီဂရီနှင့် ၁၈ ဒီဂရီ၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၃၃ ဒီဂရီနှင့် ၄၉ ဒီဂရီတို့အကြား၌ တည်ရှိသည်
ရှေးယခင်က သီးခြားပြည်ထောင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသော တီဂရေ၊ ဂိုဂျမ်၊ အမ်ဟားရ၊ ဂွန်ဒါ၊ ရှိုအ တို့သည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ နယ်ကြီးများဖြစ်ကြ၍ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ပေါင်းထည့်ခဲ့သော အီရစ်ထရီးယား ပြည်သည်လည်း အီသီအိုးပီးယား၏ ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတစ်ခုလုံး၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းကီလိုမီတာ ၁၁ သန်းဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၁၁၅ သန်းကျော်(၂၀၂၀ ခုနှစ် စာရင်းများအရ)ရှိသည်ဟုခန့်မှန်းသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည်လူမျိုးအတော်အတန်စုံသောနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မူလတိုင်းရင်းသားတို့သည် ဟမ်းမိုက်လူမျိုး အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြသော်လည်း အာရှမိုင်းနား ဘက်မှ ဆီးမိုက် အဆက်အနွယ် လူမျိုးများသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့ကြလေသည်
ယခုအခါအရေးအပါဆုံးသော လူမျိုးသည် အမ်ဟာရလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
သို့သော် ယင်းတို့၏ စုစုပေါင်း အရေအတွက်သည် နှစ်သန်းကျော်ခန့်သာရှိ၍ အလယ်ကုန်းမြင့်ဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသည်
ယင်းတို့ထက် မြောက်ဘက်ကျသော ဒေသများ၌ နေထိုင်ကြသော တီဂရေလူမျိုးတို့သည်လည်း အမ်ဟာရတို့နှင့် အမျိုးချင်း နီးစပ်၍ အမ်ဟာရတို့ကဲ့ပင် အီဂျစ်ကော့ပတစ် ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်
ပြောဆိုသော ဘာသာ စကားချင်း မတူကြသော်လည်း နှစ်မျိုးလုံးပင် ဟမ်းမိုက်နှင့် ဆီးမိုက်ကပြား များမှ ဆင်းသက် ဆက်နွှယ်လာကြသည်
ယင်းတို့နှစ်မျိုးလုံးသည်ပင် ဂါလလူမျိုးများနှင့် အမျိုးချင်း ရောနှောကြပြန်သည်
ဂါလတို့သည် ဟမ်းမိုက် အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြ၍ အီသီယိုးပီးယားတနိုင်ငံလုံး၏ လူဦးရေ ထက်ဝက်ခန့်ရှိသည်
မွတ်စလင်များလည်း ရှိသည်
ခရစ်ယန်များလည်းရှိသည်
ရုပ်တုကိုးကွယ်သူများလည်း ရှိသည်
အိုဂါးဒန်၊ အိုက်ဆားနှင့် အခြားသော ဆိုမာလီများသည် ဟာရာနယ်၊ ဆိုမာလီလန် ကုန်းပြင်မြင့်နှင့် အရှေ့တောင်ဘက် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြ သည်
ဆိုခဲ့သော လူမျိုးများသည်လည်းကောင်း၊ ဒန်းအကီး လူမျိုး အများစုသည် လည်းကောင်း မွတ်စလင်များ ဖြစ်ကြသည်
အခြား တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုများအပြင် နှစ်ပေါင်းရာနှင့် ချီသော ခေတ်အခါကပင် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အတွင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ဝင်ရောက်နေထိုင်ခဲ့ကြသော ဂရိလူမျိုး၊ ယဟူဒီ၊ အာရပ်နှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများလည်း ရှိကြပြီးလျှင် လူမျိုးတစ်မျိုး နှင့်တစ်မျိုး ရောရှက်နေကြရာ နိုင်ငံတွင်း ပြောဆိုလျက်ရှိကြသော ဘာသာစကား ပေါင်း ၇ဝ ကျော် ရှိသည်
သို့သော် လည်း ရုံးသုံး အဓိက ဘာသာစကားမှာ အမ်ဟာရစ် ဘာသာစကား ဖြစ်လေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် ကုန်းပြင်မြင့် ပေါများသည်
အချို့ကုန်းပြင်မြင့်များသည် အတော်ပင်မြင့်မားသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းများသည်လည်း ကန့်လန့်တစ်မျိုး၊ ထောင်လိုက်တစ်သွယ် ရှိနေကြသည်
အဓိကအားဖြင့် သုံးပိုင်းခွဲခြားနိုင်ရာ မြေနိမ်ဒေသ၊ အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်နှင့် (တစ်နိုင်ငံလုံး၏ သေးငယ်သော အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည့်) ကုန်းမြင့်ဒေသဟူ၍ ဖြစ်သည်
အီသီအိုးပီးယား၏ အမြင့်ဆုံးအပိုင်း သည် ဆီတက်(တာကာဇေ)မြစ်၏ အနောက်ဘက်ရှိ ဆီမြန်တောင်တန်းဖြစ်ရာ ရတ်ဒါရှန်း တောင်ထွတ်သည် ပေ ၁၄ ၉၆ဝ ကျော်မြင့်၍ ဆီးနှင်းများဖြင့် အမြဲတစေ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် ပေ ၇ဝဝဝ မှ ၈ဝဝဝ အထိ မြင့်သော စောက်နက်လျှောကြီး ရှိသည်
မြေနိမ့်ပိုင်းသည် များသောအားဖြင့် ခြောက်သွေ့ပူပြင်းရာ အရှေ့တောင်ပိုင်း ဒေသတစ်ခုလုံးလိုလို ပါဝင်သော အိုဂါးဒန် ဒေသသည် သဲကန္တာရဆံသော အပိုင်းဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်း တွင် ဒန်းအကီး သဲကန္တာရသည် ပင်လယ်နီနှင့်အီရစ်ထရီးယား ကမ်းရိုးတန်း တောင်ခြေရင်းတိုင်အောင် ကျယ်ပြန့်သွားသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကမြစ်သည် ဆီတက်ဖြစ်၍ လက်စတာတောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံသည်
ယင်းသည် မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်သို့ စီးသွားရာ အီသီအိုးပီး ယားနိုင်ငံနယ်နမိတ်မှ ကျော်လွန်သည့်အခါ အတ္တဗားရားမြစ်ဟု ခေါ်တွင်၍ နောက်ဆုံးတွင် နိုင်းမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
အခြားမြစ်များအနက် နိုင်ငံ၏ အလယ်ပိုင်းတွင် စီးဆင်းသော အဗ္ဗဗိုင်းမြစ်သည် နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံးအိုင် ဖြစ်သော တားနား ရေအိုင် ကို ဖြတ်သန်း၍ တောင်ဘက်သို့စီးရာမှ အနောက် မြောက်သို့ မြစ်ကြောင်းပြောင်းပြီးနောက်တွင် ဗလူးနိုင်းမြစ် ဖြစ်လာသည် အရှေ့ဘက်သို့ စီးဆင်းသောမြစ်များအနက် အားဝပ်ရှ၊ သို့မဟုတ် ဟားဝပ်ရှမြစ်သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်လေသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းတို့မှ မြစ်ချောင်းကြီးငယ်များစွာတို့ စီးဆင်းကြပေရာ ရေလုံး အလွန်ကောင်းကြပေသည်
ထိုမြစ်ချောင်းတို့မှ ရေအယဉ်တို့သည် မြစ်ဝှမ်းဒေသနှင့် မြေနိမ့်ဒေသများကို မြေဩဇာထက်သန် ကောင်းမွန်စေသည်
ဗလူး နိုင်းမြစ်မှ ရေတို့ကို ထိန်းသိမ်း၍ နွေရာသီအခါတွင် နိုင်း မြစ်ဝှမ်းဒေသရှိ လယ်ယာများအား ရေပေးသွင်းရလေသည်
မြေမျက်နှာသွင်ပြင် အထူးထူးအထွေထွေ ဖြစ်သည့် အလျောက် နေရာဒေသလိုက်၍ ခြားနားသော ရာသီဥတုရှိသည်
နိုင်ငံကို ဝန်းရံလျက်ရှိသော မြေနိမ့်ဒေသသည် ပူပြင်းသည်
အလယ်ပိုင်းကုန်းပြင်မြင့်သည် အီကွေတာနှင့် နီးစပ်သော်လည်း ပင်လယ်ရေပြင်ထက် ပေ ၁ဝဝဝဝ ကျော် မြင့်သဖြင့် တစ်နှစ်ပတ်လုံး သင့်တင့်မျှတသော ရာသီဥတုရှိသည်
ကုန်းမြင့်ဒေသတွင်မူ ရာသီဥတု ချမ်းအေးသည်
ဇွန်လမှ စက်တင် ဘာလအတွင်း မိုးသည်းထန်သည်
ထိုကာလအတွင်း ပင်လယ်ဘက်မှ မုတ်သုန်လေသည် ကုန်း ပြင်ဘက်သို့ တိုက်ခတ်ခြင်းကြောင့် မိုးအများအပြား ရွာသွန်း ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ခရစ် ၁၈၉၂ ခုနှစ်မှစ၍ မြို့တော်ဖြစ်လာသော အဒစ်အဗားဗားမြို့တွင် လူဦးရေ ၆၈၃ ၅၃ဝ(၁၉၇၂ခုနှစ် စာရင်းအရ) ရှိသည်
နိုင်ငံရေးအရလည်းကောင်း၊ ကုန်သွယ်စီးပွားရေးအရလည်းကောင်း အရေးပါသော အခြားမြို့များမှာ ဒီရေဒဝါး(လူဦးရေ၅ဝ ဝဝဝ)နှင့် လူဦးရေ ၂၅ဝဝဝ မှ ၃၅ဝဝဝ ရှိကြသော ဂျင်မာ၊ ဒေစီယေ၊ ဂွန်ဒါနှင့် ဟာရာတို့ ဖြစ်ကြလေသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် မြေတွင်းသယံဇာတပစ္စည်း များဖြင့် ကြွယ်ဝလှသည်
တောင်ပိုင်းရှိ အဒိုလာမြို့ အနီးမှ ရွှေထွက်သည်
သံ၊ ကျောက်မီးသွေး၊ ပလက်တီနမ်တို့လည်း ထွက်သော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ် ရေး အခက်အခဲများကြောင့် ထိထိရောက်ရောက် တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသေးချေ
နိုင်ငံအတွင်း ရေနံ ရှာဖွေခွင့်ကို အမေရိကန်နှင့် ဂျာမန် ကုမ္ပဏီများအား ပေးအပ်ထားသည်
ဆိုခဲ့သော သတ္တုများ အပြင် ဗောက်ဆိုက်၊ ငွေ၊ ကန့်၊ ကြေးနီ၊ ဆုန်း (ဟင်္သာ ပြဒါးရိုင်း)၊ ခနောက်စိမ်းတို့လည်း ထွက်သည်
ဆားကိုလည်း နေရာဒေသများစွာမှ အတော်အသင့်ရရှိ၍ ပိုတက်ဆားကိုမူ အက္ခအဗ္ဗလွင်ပြင်များမှ ရရှိသည်
တောင်ရိုးတောင်တန်းများမှ စီးဆင်းသော မြစ်ချောင်းကြီးငယ်တို့မှ ရေအားလျှပ်စစ်ကိုလည်း ပေါပေါများများ ရရှိလေသည်
စိုက်ပျိုးရေးသည် အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ အဓိကလုပ်ငန်း ဖြစ်သည်
တက်ခေါ် ကောက်နှံတစ်မျိုးသည် တိုင်းရင်းသား တို့၏ ပဓာန အစာဖြစ်၍ မုယောစပါး၊ ဂျုံ၊ ပြောင်းနှင့်ဒါရာ တို့အပြင် ဝါဂွမ်း၊ ကြံ၊ စွံပလွန်၊ ငှက်ပျော၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ဆီထွက်စေ့များကိုလည်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြရာ များသော အားဖြင့် ပြည်တွင်းသုံး အတွက်မျှသာ ဖြစ်သည်
ကော်ဖီ အကောင်းစာ အညံ့စား အမျိုးမျိုး စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်း၍ နွား၊ သိုး၊ ဆိတ် စသည်တို့ မွေးမြူရေးကိုလည်း လုပ်ကိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့နိုင်သော ထွက်ကုန်များမှာ ကော်ဖီ၊ သားရေ၊ ဖယောင်း၊ ပဲအမျိုးမျိုးနှင့် ဆီထွက်စေ့များအပြင် ထောပတ်တို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံခြားမှ ကုန်ချောများ အထူးသဖြင့် အထည်အလိပ်များကို ပြည်တွင်း သုံးအတွက် တင်သွင်းရသည်
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံသည် တွင်းထွက်ပစ္စည်းများဖြင့် ကြွယ်ဝသော်လည်း အကျိုးဖြစ်အောင် တူးဖော်လုပ်ကိုင်ခြင်း မရှိသဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ ပြောပလောက်အောင် မတင်ပို့နိုင်ချေ
ကုန်သွယ်စီးပွားရေးသည် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် ကောင်းပါမှ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်နိုင်ပေရာ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံတွင် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် ချို့ယွင်းချက်တစ်ရပ်ဖြစ်သည်
အီတာလျံတို့ အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ အား သိမ်းပိုက်ထားစဉ်က လမ်းပန်းအဆက်အသွယ်များကို တိုးတက်ပြုပြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် နန်းကျသွားခဲ့သော ဘုရင်ကြီး ဟိုင်လေဆီလာဆီး သည်လည်း နိုင်ငံခြားငွေများဖြင့် လမ်းပန်းအဆက်အသွယ် တိုးတက်ကောင်းမွန်အောင် ပြုပြင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အနေအထားကြောင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ရေး မလွယ်ကူခဲ့ချေ
အီသီအိုးပီးယားနိုင်ငံ၏ တစ်ခုတည်းသော မီးရထားလမ်းကို ၁၈၉၆ ခုနှစ်က ဖရန်ကို-အီသီအိုးပီးယား ကုမ္ပဏီက ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ယင်းသည် ပြင်သစ်ဆိုမာလီလန်ရှိ ဂျဗူတီမြို့နှင့် အဒစ်အဗားဗားမြို့ကို ဆက်သွယ်ထား၍ ၄၈၆ ၁၂ မိုင် ရှည်လျားသည်
တစ်ပတ်လျှင် သုံးကြိမ် အစုန်အဆန်ထွက်၍ တစ်ဖက်မှ တစ်ဖက်သို့အရောက် တစ်နေ့နှင့်တစ်ညဉ့် မီးရထားစီးရသည်
မော်တော်ကားလမ်းများမှာ စုစုပေါင်း ကီလိုမီတာ ၆ဝဝဝ ကျော်ရှိသည်
ယင်းတို့အနက် အရေးပါသော လမ်းများမှာ မဆားဝ-အက္ခမားရာ-ဆူဒန် တစ်လမ်း၊ အက္ခမားရာ- ဒေစီ ယေ-အဒစ်အဗားဗား တစ်လမ်း၊ အက္ခမားရာ-ဂွန်ဒါ-ဂေါ်ဂိုရာ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-ဂျင်မာတစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗား ဗား-လီကင်မတီ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-နက်ဇရက် တစ်လမ်း၊ ဒီရေဒဝါး-ဟားဂေဆ တစ်လမ်း၊ ဒေစယေ- အက္ခအဗ္ဗ တစ်လမ်း၊ အဒစ်အဗားဗား-အဒိုလာ တစ်လမ်းတို့ ဖြစ်ကြလေသည်
ပြည်တွင်းလေကြောင်း ဆက်သွယ်ရေးများကို တိုးချဲ့ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည့်ပြင် ကမ္ဘာပတ်လေကြောင်း ကုမ္ပဏီကြီး များနှင့်လည်း ဆက်သွယ်ထားသဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံကြီးများ၏ မြို့ ကြီးများနှင့်လည်း လေကြောင်း အဆက်အသွယ် ရှိလေသည်
ဟတ်ကြီးချောင်းဖျားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hatgyichaunghpyar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ရွှေဖလားကျကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရပ်အခေါ်မှာ ဟတဲကြီးချောင်းဖျား ဖြစ်သည်
ဒရယ်ချောင်းရွာ၊ အစုကြီး
မကျည်းတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyitan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ မော်လိုက်မြို့နယ်၊ ယူးဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟဆဲဒဲရဘူတာ  (長谷寺駅 ဟဆဲဒဲရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နာရခရိုင်၊ ဆခုရိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇမ္ဗူဒီပ နိမိတ္ထ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဤဇမ္ဗူဒီပါ လက်ယာတောင်ကျွန်းတွင် အတိတ်နိမိတ်များ ကြိုတင်ဖြစ်ပေါ်တတ်သဖြင့် အတိတ်နိမိတ်ကို အလေးထားရမည်
ဇမ္ဗူဒိပ် နိမိတ်ထွန်း
ဝက်ကုန်းရွာ၊ မြစ်ဝ
ကိုလိုနီခေတ် တို့ဗမာအစည်းအရုံး စတင်တည်ထောင်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ ပထမဆင့်ရ သခင်အေးကို ပြည်ခရိုင် ရွှေတောင်မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးချိပ်၊ အမိ ဒေါ်ကျော့တို့က ၁၉ဝ၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
သခင်အေးသည် ငယ်စဉ်ကပင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိကာ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေစာမေးပွဲကို အောင်မြင်၍ ဂျီ-စီ-ဘီ-အေ၏ ဝံသာနုသတင်းစာ အယ်ဒီတာအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်အေးစိန်နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
သခင်အေးသည် မြန်မာတိုင်းရင်းသား အခွန်ထမ်းများအား ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်နှင့် အခွန်ထမ်းများအကျိုးကို ဆောင်ရွက်ရန် ဗဟိုအခွန်ထမ်းအဖွဲ့ကြီး ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ရာ၌ အဖွဲ့ကြီး၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
တို့ဗမာအစည်းအရုံး စတင်တည်ထောင်ရာ၌ ကူညီထောက်ခံ အားပေးခဲ့ပြီး အစည်းအရုံးဝင် သခင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက် တို့ဗမာအစည်းအရုံး၏ အလုပ်မှုဆောင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးကန့်ကွက် လှုပ်ရှားမှုများတွင် ဦးဆောင်ပါဝင်ခဲ့သည်
ကိုယ့်မင်းကိုယ့်ချင်းပါတီကို ထူထောင်၍ ရွေးကောက်ပွဲဝင်ကာ တို့ဗမာဝါဒကို ပြည်နယ်အနှံ့ ဖြန့်ခဲ့သည်
သခင်အေးသည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဗမာ ဂျပန် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး မြေအောက်လုပ်ငန်းများကို လျှို့ဝှက်စွာ ဆောင်ရွက်ခဲ့သူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်နှင့် ဂျပန်တပ်များ သိမ်းပိုက်ပြီးသော ဒေသများတွင် သခင်ထွန်းအုပ်ဦးဆောင်သော ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကော်မတီ ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်အုပ်ချုပ်ရာ၌ ဗဟိုငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ထွန်းအုပ်နှင့် အတူ တွဲဖက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဂျပန်ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အီဒါက စစ်အုပ်ချုပ်ရေးရုပ်သိမ်းပြီး မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာ၍ ဂျပန်ခေတ် နိုင်ငံတော်အဓိပတိအဖြစ် ဒေါက်တာဘမော်အား ဆောင်ရွက်စေရာတွင် သခင်အေးသည် နိုင်ငံတော်အဓိပတိ၏ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့၌ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံရသည်
ထို့နောက် ၁၉၄၅ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်များ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ပြီးနောက် ဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဘုရင်ခံ ၏ အတိုင်ပင်ခံ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးချယ်ခန့်ထားခြင်းခံရသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် အခြားသခင်ခေါင်းဆောင်အချို့နှင့်အတူ ပုဒ်မ ၅ ဖြင့် ဖမ်းဆီးခံရသည်
သခင်အေးသည် မိမိကိုယ်ပိုင် အောင်မြင်ကြောင်း မဂ္ဂဇင်း၊ အောင်မြင်ကြောင်းသတင်းစာတို့ကို ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ညနေထုတ် သခင်အမည်ရှိ နှစ်ပြားသတင်းစာကို စစ်ကြိုခေတ်က တာဝန်ခံ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ သည်
စစ်ပြီးကာလတွင်လည်း သခင်နေ့စဉ်သတင်းစာကို ထပ်မံတာဝန်ယူ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် နိုင်ငံရေးမှ အနားယူကာ ဗမာ့ နိုင်ငံရေး သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများ၊ အခြားစာပေများ ပြုစုရေးသားခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသည့်အခါ ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ကုန်သွယ်ရေးရုံး သွား ရောက်ဖွင့်လှစ်ကာ ကုန်သွယ်ရေးကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ် ဇွန်လတွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက သခင်အေးအား နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ ပထမဆင့်ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
သခင်အေးသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ထန်းကျွန်းရွာ၊ ကျားရဲ
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၃)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၂) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၃) ရက်) ကျန်သေးသည်
၁၉၄၇မြန်မာပြည် လွတ်လပ်ရေးအတွက် ပြည်မနှင့်တောင်တန်းဒေသ သွေးစည်းရေးအတွက် သမိုင်းဝင် ပင်လုံစာချုပ် ကို ရှမ်းပြည်နယ်တောင်ပိုင်း ပင်လုံမြို့တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
၂၀၂၁– မြသွဲ့သွဲ့ခိုင်၊ ၂၀၂၁ မြန်မာနိုင်ငံဆန္ဒပြမှုအတွင်း ရဲတပ်ဖွဲ့မှ ပစ်ခတ်သော ကျည်ထိမှန် ကွယ်လွန်ပြည်ထောင်စုနေ့ - ပြည်ထောင်စု သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ပြည်ထောင်စုနေ့
စက်ကရေရွာ၊ သင်းဂနက်
ဂနိုင်ထုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganainghton)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နန်းဟူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဟူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၆၁ ဦး၊ မ ၃၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
အရိယာသာဝက၏ ဓမ္မလေးပါးနှင့် မပြည့်စုံသော စကြာမင်းသည် စကြာမင်း စည်းစိမ်ကို ခံစားပြီး နတ်စည်းစိမ်ခံစားနေရသော်လည်း အပါယ်လေးပါးမှ မလွတ်နိုင်
အရိယာသာဝကသည် ဆွမ်းခံ၍ရသောဆွမ်းဖြင့် မျှတလျက် အမြိတ်အဆာမရှိသော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံနေသော်လည်း အရိယဓမ္မလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် အပါယ် လေးပါးမှ လွတ်မြောက်၏-ဟု လေးကျွန်းလုံးကို အစိုးရသော စကြာမင်းဘဝထက် အရိယဓမ္မလေးပါးကိုရသော အရိယာသာဝက က မြင့်မြတ်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မောင်းသူမဲ့ လေယာဉ် (အင်္ဂလိပ်: unmanned aerial vehicle) သည် အရပ်စကား ဒရုန်း (အင်္ဂလိပ်: drone) ဟူသောအမည်ဖြင့် လူသိများသော လေယာဉ်တမျိုးဖြစ်ပြီး ပိုင်းလော့ခေါ် လေယာဉ်မှူးမှ တက်မောင်းစရာ မလို
ဒရုန်းများသည် မောင်းသူမဲ့လေယာဉ်စနစ်၏ တစိတ်တပိုင်းဖြစ်ပြီး ၎င်းနှင့်ဆက်သွယ်ရန် မြေပြင်ထိန်းချုပ်စက်နှင့် တွဲသုံးရသည်
ယင်းသို့ ထိန်းချုပ်ရန်မူ လူသားစက်ကိုင်ကို သုံးသဖြင့် လေယာဉ်မောင်းအဝေးထိန်းလေယာဉ် (remotely-piloted aircraft) လည်း ခေါ်သည်
သို့သော် ထိန်းသည်ဆိုခြင်းမှာလည်း အစားစားရှိပြီး လူက ကြားဝင်ထိန်းစရာမလိုသည့်  အလွန်အဆင့်မြင့်သောအဆင့်များအထိ ရှိ၏
မူလက ၂၀ ရာစု စစ်ရေးစစ်ရာကိစ္စများတွင် လူမှာ အရေးပါသော စစ်ဘက်ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်လာသဖြင့် လူသားတို့သွားရန် မသင့်သော အလင်းအားနည်း ညစ်ပတ်လွန်း အန္တရာယ်များသည့် နေရာများကို စေလွှတ်ရန် မျှော်မှန်းတီထွင်ခဲ့သည်
နည်းပညာမြင့်လာပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကျဆင်းလာခြင်းကြောင့် စစ်ဘက်မဟုတ်သောအသုံးများပါ ရှိလာသည်
ယင်းတို့တွင် ဝေဟင်ဓာတ်ပုံပညာ၊ ထုတ်ကုန်ဖြန့်ဝေရေး၊ စိုက်ပျိုးရေး၊ ထောက်လှမ်းရေး၊ စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှုရေး၊ အဆောက်အဦစစ်ဆေးရေး၊ သိပ္ပံ၊ မှောင်ခိုလုပ်ငန်းနှင့် ဒရုန်းပြိုင်ပွဲတို့အထိ ဖြစ်သည်
နဂါးပွက်တောင်သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးမြို့တောင်ဘက် မိုင်ဝက်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ဘူမိပညာရှင်များအလိုအရ ရွှံ့မီးတောင်များ ဖြစ်ကြသည်
နဂါးပွက်တောင်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည့် ပင်မရွှံ့မီးတောင်ကြီးမှာ အမြင့်ပေ ၃၀ ခန့်၊ ထိပ်ဝ ၈ ပေခန့်ရှိသည်
ထိပ်ဝမှာ ချိုင့်နေပြီး ၂ ပေခန့်ရှိသော ရွှံ့ရေဗွက်များက အသံမြည်ကာ ပွက်ဆူလျက်ရှိပြီး ဆင်ခြေလျှာအတိုင်း ပေ ၇၀ ခန့်အထိ စီးဆင်းကျလျက်ရှိသည်
သမိုင်းမတင်မီခေတ်က မီးတောင်အတွင်းမှ သတ္တဝါတစ်ကောင်ကောင်ကြောင့် ရွှံ့ရည်ပွက်သည်၊ ရွှံ့ရည်ပူထဲ နေနိုင်သောသတ္တဝါမှာ နဂါးဖြစ်ရမည် ဟု ယူဆကြပြီး နဂါးပွက်တောင် ဟု အမည်တွင်သည်
အမှတ် (၄) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ဗိုလ်တထောင်သည် ဗိုလ်တထောင်မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီးတွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က ဘရန့်(ချ်)ကွန်ဗင့် (Branch Convent) ကျောင်းဟူ၍ အမည်တွင်ခဲ့သည်
သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်း အထိ ပညာသင်ကြားနိုင်သည်
ကျောင်းအဆောက်အအုံအား ရန်ကုန်မြို့ပြ အမွေအနှစ်အဖြစ် ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားသည်
အလ်ဟာဂျ် ဦးခင်မောင်လတ် (ခ) Abdul Latif Khan (၁၉၁၃-၁၉၇၇) သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေပညာ ဘီအေဘီအယ်လ် (B.A., B.L.) ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ် လုပ်ကြံမခံရမီ အချိန်ထိ ဆရာကြီး၏ အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂတွင် တက်တက်ကြွကြွ  လှုပ်ရှားခဲ့ပြီး သမိုင်းဝင် ၁၉၃၆ ကျောင်းသားသပိတ်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၉ တွင်ကျင်းပသော တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွင် (မြောင်းမြခရိုင် ကျေးလက်တောင်ပိုင်း) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့ပြီး လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံခဲ့ရသည်
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက်တွင် ကက်ဘိနက် အဖွဲ့ဝင် ဝန်ကြီးတစ်ဦးအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံခဲ့ရပြီး တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး အဖြစ် တိုင်းပြည် တာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈တွင် သန့်ရှင်းဖဆပလနှင့် တည်မြဲဖဆပလ ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းကွဲသွားသောအခါ ဦးခင်မောင်လတ်သည် တည်မြဲဖဆပလ အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
(ထိုအချိန်တွင် ဦးရာရှစ်သည် ဦးနုနှင့်အတူ သန့်ရှင်းဖဆပလတွင် ရပ်တည်ခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်လတ်သည် နိုင်ငံတစ်ဝန်းရှိ မွတ်စလင်မ်လူထုကို မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှုအတွက် ဖဆပလ အဖွဲ့ကြီးတွင် တပ်ပေါင်းစုအဖြစ် ပါဝင်ရန် (ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ်နှင့်အတူ) အောင်မြင်စွာ စည်းရုံးနိုင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
ဤသို့ဖြင့် ဗ-မ-က (ဗမာမွတ်စလင်မ် ကွန်ဂရက်) အဖွဲ့ကြီးသည် (၁၉၄၆)ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံတွင် ကျင်းပသည့် (ဖ-ဆ-ပ-လ) ညီလာခံ၌စတင်ကာ လူမျိုးရေး အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် အဖြစ် (ဖ-ဆ-ပ-လ) အဖွဲ့ကြီးတွင် ထပ်ပေါင်းစုပါဝင်၍ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်လတ် သည်  ၁၉၄၁ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဗ-မ-က  အဖွဲ့ကြီး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် လည်းကောင်း (၁၉၅၄)ခုနစ်ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမူဆောင် အဖွဲ့ ၁၁၊ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစ္စလာမ် သာသနာရေးရာ ကောင်စီဌာနချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်ကောင်း  ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၉၇၇ တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော်တွင် မြောင်းမြခရိုင် (ကျေးလက်တောင်ပိုင်း) ကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနု၏ ဖဆပလ အစိုးရလက်ထက် အစိုးရအဖွဲ့တွင် တရားရေးဝန်ကြီး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုဝန်ထမ်း ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၁၉၄၁ တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ဗ-မ-က (ဗမာမွတ်စလင်မ် ကွန်ဂရက်)  အဖွဲ့ကြီး၏ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး(၁၉၅၄)ခုနစ်ဒီဇင်ဘာလ (၅) ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သော အမူဆောင်အဖွဲ့ ၁၁၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော် အစ္စလာမ်သာသနာရေးရာကောင်စီဌာနချုပ်၏ ဥက္ကဋ္ဌ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးကို ဖန်တီးခဲ့သူ၊ ဂျူးလူမျိုးတို့၏ဘုံရန်သူ၊ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအသီးသီး၏ ဘုံရန်သူ၊ နာဇီပါတီဝင်တို့၏ ဖခင်ကြီး၊ ခေတ်သစ်ဂျာမနီပြည်ကြီး၏ ခေါင်းဆောင်ကြီး၊ တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်စေခဲ့သော အာဏာရှင်ဟု အမျိုးမျိုး မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဟစ်တလာ၏ နာမည်အပြည့်အစုံမှာ "အားဒေါလ်ဖ် ဟစ်တလာ" (Adolf Hitler) ဖြစ်သည်
ဟစ်တလာကို ဩစတြီးယားပြည်နှင့် ဘာဗေးရီးယား ပြည်နယ်စပ်ရှိ အင်းမြစ်နံဘေး ဘရောနှောမြို့ကလေးတွင် ဖခင် အလွိုက်ဟစ်တလာနှင့် မိခင် ကလာရာပေါဇ်လ်တို့မှ ၁၈၈၉ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ဝ ရက်၊ ညနေ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အမျိုးအနွယ်မှာ မထင်မရှားမျှသာ ဆို
ဟစ်တလာ၏ဖခင်မှာ လုပ်ငန်းများ အတည်တကျမရှိသဖြင့် အမြို့မြို့အနယ်နယ် ပြောင်းရွှေ့ရင်း လိုက်ပါနေထိုင်ခဲ့ကြရသည်
ရောက်ရာအရပ်တွင် ဟစ်တလာမှာ မူလတန်းပညာကို သင်ယူခဲ့ရသည်
၁၉ဝဝ ပြည်နှစ်တွင် လင့်ဇ်မြို့မှ ရီးရဲအလယ်တန်းကျောင်းတွင် အလယ်တန်းပညာကို ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ၏ဖခင် အလွိုက်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဟစ်တလာမှာ ကျောင်းနေခွင့်မရတော့
ဘဝရပ်တည်ရေးကို ခက်ခဲပင်ပန်းစွာ ရပ်တည်ခဲ့ရသည်ဆို၏
ထိုမှတဖန် မိခင်ဖြစ်သူအလိုကျ ကက်သလစ်ဘာသာဝင်အဖြစ် ခံယူခဲ့ရပြီး စတီးယားကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြန်ပြီး အသက် ၁၆ နှစ်တွင် ကျောင်းထွက်ခဲ့ရသည်
ဟစ်တလာသည် ပန်းချီအနုပညာကို ဝါသနာပါခဲ့ပြီး အသက်ကြီးလျှင် ပန်းချီဆရာအဖြစ် အသက်မွေးမည်ဟုပင် ဆုံး ဖြတ်ခဲ့ဖူးသည်ဆို၏
မိဘများက အစိုးရအလုပ်ကို လုပ်စေချင်ခဲ့ သည်ဆို၏
ဟစ်တလာမှာ ကျောင်းစာလည်းညံ့ခဲ့သည်
ကျောင်း ထွက်လက်မှတ်ကို မရရှိခဲ့
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ကျောင်းမှထွက်ခဲ့ သည်
ပုံများ၊ ပန်းချီများကို အချိန်ပြည့်ဆွဲကာ အချိန်လွန်ခဲ့သည် ဆို၏
ဟစ်တလာသည် ၁၉ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာမြို့သို့ အလည်အပတ် ရောက်သွားခဲ့သည်
ဗီယင်နာမြို့မှာ အနုပညာ ထွန်းကားသော မြို့ကြီးဖြစ်သောကြောင့် သူအလွန်ပျော်ခဲ့သည် ဆို၏
ထိုမြို့ကြီး၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှု အနုပညာများကသူ့ကို ပန်းချီဆရာဖြစ်ချင်စိတ်ကို ပို၍ တွန်းပို့ခဲ့သည်ဆို၏
ထို့ကြောင့် သူ့မိခင်ကြီး တားဆီးနေသည့်ကြားမှ ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် လင်ဇ်မြို့ ကလေးကိုစွန့်ခွာ၍ ဗီယင်နာမြို့သို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်ဆို၏
သို့သော် သူသည် အနုပညာသိပ္ပံကျောင်းကြီးကို ဝင်ခွင့်မရ
အရည်အချင်း မမီ၊ သူ စိတ်မလျှော့ဘဲ ဆက်လက် ကြိုးစားနေစဉ်မှာပင် သူ့ မိခင်ကြီး ကွယ်လွန်ခဲ့၍ လင့်ဇ်မြို့သို့ ပြန်ခဲ့ရသည်
၁၉ဝ၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဗီယင်နာမြို့သို့ ပြန်ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အနုပညာသိပ္ပံကျောင်းကြီးတွင် နေခွင့်ရရန် ကြိုးစား ပြန်၏
ဟစ်တလာသည် စိတ်ပျက်လက်ပျက်နှင့် ၅ နှစ်လုံးလုံး ဖြစ်သလိုနေ ဖြစ်သလိုစား မထင်မရှားနေခဲ့ရသည်
ဗီယင်နာမြို့ကြီးတွင် သူ့ဘဝသည် ကူကယ်ရာမဲ့နှင့် ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၁၃ ခုနှစ်ထိ ပခုံးထမ်းအလုပ်ကြမ်းသမား၊ အပေါစား ပန်းချီဆရာအဖြစ်မျိုးနှင့် နေထိုင်ခဲ့ရသည်ဆို၏
ငွေရှင်သူဌေးကြီးများ၏ ကုသိုလ်ဖြစ် ဟိုတယ်များတွင် နေထိုင်ခဲ့ရ၏
အမြဲတမ်း ငတ်မွတ်စုတ်ပြတ်နေသည့် ကာလများဟု ဟစ်တလာကိုယ်တိုင် ရေးသားခဲ့၏
ဟစ်တလာ ပန်းချီဆွဲသည့်ကားများတွင် 'အေ ဟစ်တလာ'ဟု လက်မှတ်ထိုးလေ့ရှိ၏
အဒေါ့ဖ်စ်ဟစ်တလာ အတိုကောက်အမည်ဟူ၏
ထိုမှဟစ်တလာ၏ ဘဝအချိုးအကွေ့များသည် ဘဝပေးအသိများအရ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ယောက်အဖြစ်သို့ တဖြည်းဖြည်း ဦးတည်လာခဲ့သည် ဆို၏
ဟစ်တလာသည် စာများကို ပိုဖတ်ဖြစ်လာ၏
ပို၍ တွေးတောဆင်ခြင်နိုင်လာ၏
သတင်းစာများကို ပို၍ ဖတ်ရှုလာ၏
စကားကို လူအများ စိတ်ဝင်စားလာအောင် ကျယ်လောင် ကျယ်လောင် ပြောလေတော့၏
ဘီယာဆိုင်များတွင် လက်ဖက်ရည်ဆိုင်များတွင် ပို၍ ပြောခဲ့သည်ဆို၏
နိုင်ငံရေးစကားများ ပို၍ပြောရင်း ရန်ဖြစ်သည်၊ ပြန်လည်ချေပသည်၊ လက်သီးလက်မောင်းတန်းရင်း ဂျူးများ၊ ဘုန်းကြီးများ၊ ဆိုရှယ်လစ်များ၊ ဘုရင့်ဆွေတော်မျိုးတော်များကို မုန်းတီးကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် ပြောခဲ့သည်ဆို၏
ဟစ်တလာသည် ထိုအချိန်များမှာပင် စိတ်ကြီးဝင်နေခဲ့ပြီဆိုကြ၏
သူ့ကိုယ်သူ အလွန်မြင့်မြတ်သူဟု ထင်နေခဲ့ပြီ ဆိုကြ၏
သူ့ကိုယ်သူနှင့် အနီးမှလူများကို ဂျာမန်အမျိုးအနွယ်များသည် မြင့်မြတ်သော မဟာမျိုး မဟာနွယ် များဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မိမိတို့လူမျိုးမှသာ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေး မှု ပို၍ မြင့်မားသည်၊ ပို၍ကြွယ်ဝသည်
ထို့ကြောင့် 'မဟာဂျာမနီ နိုင်ငံတော်ကြီး'ကို ထူထောင်ကြရမည်ဟူသော အတွေးနှင့်စကားမျိုးကို ပြောဆိုခဲ့သည်ဆို၏
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဗီယင်နာမြို့မှ ဟစ်တလာ ရုတ်တရက် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး စစ်ထဲမဝင်မနေရအမိန့်ကိုဖီဆန်၍ ရှောင်ထွက်သွားခဲ့သည်ဆို၏
ထိုမှ မြူးနစ်မြို့သို့ ရောက်သွားခဲ့သည် ဆို၏
မြူးနစ်တွင်လည်း ဘီယာဆိုင်တွင် ဟစ်တလာသည် နိုင်ငံရေးစကားများကိုသာ ကြီးကြီးကျယ်ကျယ် ပြောဆိုနေခဲ့သည် ဆို၏
သို့သော် ဟစ်တလာ ကံကြမ္မာအလှည့်အပြောင်းဖြစ်စေရန် ကမ္ဘာကြီးတွင် စစ်မီးကြီးလောင်ခဲ့သဖြင့် လူအများက နိုင်ငံရေးကို စိတ်ဝင်စားချိန် ကာလကြီးပင်တည်း
၁၉၁၄ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ဟစ်တလာဘဝ အထူးပြောင်းလဲစေခဲ့သော မြူးနစ်မြို့၊ အိုဒီအုံ ပလာဇာကွင်းပြင် ကြီး၏ လူထုတရားပွဲမှ စတင်ခဲ့လေသည်
ဂျာမန်မှ ရုရှားပြည် ကြီးကို စစ်ကြေညာခဲ့ခြင်း၊ ဂျာမန်အမျိုးသားတိုင်း စစ်ထဲဝင်ကြရသလို ဟစ်တလာလည်း စစ်မှုထမ်းစစ်သား ဖြစ်ခဲ့လေ၏
မထင်မရှား စစ်သားလေးဘဝ၊ စစ်တပ်ထဲတွင် ဆက်သားတာဝန်၊ ၁၉၁၅-၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ခြေထောက်တွင် သေနတ်မှန်ကာ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် တပ်ကြပ်ကလေးဘဝ၊ တပ်သားကျော် ဆုတံဆိပ် ရရှိခဲ့သည်
စစ်မြေပြင်တွင် သူတစ်ယောက်တည်းမှ ပြင်သစ်စစ်သား ၁၅ ယောက်ကို လက်ရဖမ်းဆီးခဲ့‌သောကြောင့် ဟူ၏
၁၉၁၈ ခုနှစ် တိုက်ပွဲတစ်ခုတွင် ဟစ်တလာသည် ဓာတ်ငွေ့မိပြီး သတိလစ်သွားသဖြင့် စစ်ဆေးရုံသို့ ပို့ပေးခဲ့ကြရသည်
မျက်စိများ ယာယီ ကန်းသွားကာ ကိုယ်တစ်ပိုင်းလည်း သေသွားခဲ့သေးသည် ဆို၏
မကြာခင် ပျောက်ကင်းခဲ့လေ၏
ထိုနှစ်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးခဲ့လေ၏
ဂျာမနီတို့ စစ်ရှုံးခဲ့လေ၏
ဟစ်တလာတို့ ငိုခဲ့ရလေ၏
ထိုအချိန်မှစ၍ ဟစ်တလာသည် နိုင်ငံရေးနယ်ထဲသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်ဆို၏
၁၉၁၉ နှစ်အထိ စစ်တပ်ထဲတွင်နေခဲ့၍ ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်မြူးနစ်မြို့သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ထိုကာလတွင် ဂျာမနီနိုင်ငံရေးမှာ အလွန်ရှုပ်ထွေးနေလေ၏
နေ့စဉ် တရားပွဲများ၊ ဆန္ဒပြပွဲများ၊ ဆူပူမှုများမပြတ် ရှိနေခဲ့သည့် ကာလများလည်း ဖြစ်သည်
ထိုကာလတွင် မြူးနစ်မြို့ဆိုင်ရာ ခရိုင်စစ်ဌာနချုပ် လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံရေးဌာနတွင် ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းနှင့် သတင်းဖြန့်ချိရေးဌာနတွင် ဟစ်တလာ အလုပ်လုပ်ခဲ့ရသည်
ထိုမှ နိုင်ငံရေး နည်းပြသင်တန်းတက်ခဲ့ရပြီး နိုင်ငံရေးနည်းပြအရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုမှ ဂျာမန်အလုပ်သမားပါတီနှင့် စစ်တပ်အကြား ညှိနှိုင်းရသော အရာရှိအဖြစ် စေလွှတ်ခြင်းခံရသည်
ထိုမှ ဂျာမန် အလုပ်သမားပါတီသို့ ခြေစုံပစ်ဝင်ခဲ့ပြန်သည်ဆို၏
ထိုပါတီတွင် ဟစ်တလာသည် ဝါဒဖြန့်ချိရေးတာဝန်ခံ ဖြစ်ခဲ့လေ၏
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၄ ရက်နေ့တွင်ပထမ ဦးဆုံးသော လူထုတရားပွဲကြီးကို ဂျာမန် အလုပ်သမားပါတီမှ ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့ရာ ပရိသတ်နှစ်ထောင်နီးပါးမျှ တက်ရောက်ခဲ့ သည်ဆို၏
ထိုပွဲတွင် ဟစ်တလာ၏အမည်လည်း စတင်ကျော်ကြားခဲ့လေ၏
ဂျာမန်အလုပ်သမားပါတီကိုလည်း အမျိုးသားဆိုရှယ်လစ်ဂျာမန်အလုပ်သမားပါတီ ဟူ၍ အမည်ပြောင်းခဲ့လေ၏
ထိုပါတီ၏ အတိုကောက်နာမည်မှာ 'နာဇီ'ပါတီ ဟူ၏
ဥက္ကဋ္ဌကြီးမှာဟားရားဖြစ်ပြီး မကြာခင်မှာပင် ဟစ်တလာနှင့် သဘောမတိုက်ဆိုင်၍ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်
ထိုကာလတွင် ဟစ်တလာ၏စည်းရုံးမှုကြောင့် ပါတီဝင်အင်အား ပို၍ပို၍ များ လာခဲ့၏
မြူးနစ်မြို့ခရိုင် စစ်ဌာနချုပ်မှ စစ်ဗိုလ်ဟောင်း ဗိုလ်ကြီး ရုမ်းမှ ဟစ်တလာကို များစွာ အကူအညီပေးခဲ့၏
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာသည် ဘာလင်မြို့သို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
အပြန်တွင် ပါတီတွင်းတိုက်ပွဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဟစ်တလာ နိုင်ခဲ့သည်
အာဏာရှင်ခေါင်းဆောင် စတင် ဖြစ်လာ ခဲ့သည်
ထိုကာလတွင် ဟစ်တလာဦးဆောင်၍ အခြားပါတီ၏ တရားပွဲဖျက်မှုဖြင့် ထောင်ဒဏ် ၇ လ အပြစ်ပေး ခံခဲ့ရပြီး တစ်လသာ ထောင်ထဲတွင် နေခဲ့ရသည်ဆို၏
ထောင်မှလွတ်ခဲ့ပြီး ၁၉၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် ကာကွယ်ရေးဥပဒေ ကြမ်းကို ကန့်ကွက်သည့် လူထုဆန္ဒပြပွဲကြီးကို နာဇီပါတီမှ ဦးဆောင်ကျင်းပခဲ့သည်
ဟစ်တလာ၏နာမည်မှာ ပို၍ ကျော် ကြားခဲ့လေပြီ
အာဏာပိုင်များ၏ရန်သူ နံပါတ်တစ် စာရင်းဝင် လည်း ဖြစ်ခဲ့ရလေ၏
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် အခြားပါတီ ၄ ပါတီနှင့်ပူးတွဲကော်မတီ ဖွဲ့နိုင်ခဲ့သည်
နာဇီမုန်တိုင်းတပ်သားများ ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ တပ်သား နှစ်သောင်းကျော်ထိ ရှိခဲ့ပြီး အခြားပါတီနှင့် သမဂ္ဂအဖွဲ့များအံ့ဩ တုန်လှုပ်ခဲ့ကြသည်ဆို၏
တပ်မှူးအဖြစ် ဂိုအားရင်း၊ ဟင်းမလား၊ စထရက်ဆားတို့ပါဝင်ခဲ့ကြပြီဆို၏
စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့ တွင် ဟစ်တလာ ဦးဆောင်၍ နျူရင်ဘတ်မြို့တွင် လူထုဆန္ဒပြပွဲ ပြုလုပ်ခဲ့ပြန်၏
အဆိုပါ ဆန္ဒပြပွဲကြီးတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း လူဒင်ဒေါ့ပင်ကိုတိုင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဟစ်တလာမှာ ပို၍ ကျော်ကြားခဲ့ပြန်လေ၏
ဟစ်တလာသည် နိုင်ငံရေးတွင် အနိုင်ရရေး၊ နေရာရရှိ ရေး၊ အသိအမှတ်ပြုလာစေရေးအတွက် နည်းမျိုးစုံအဖုံဖုံ အသုံးပြု ခဲ့သည်ဆိုကြ၏
ထိုကာလတွင် ဟစ်တလာသည်'အာဏာသိမ်းပွဲ' လုပ်ခဲ့သေး၏
ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် အပြစ်ပေး ခံခဲ့ရ၏
နိုင်ငံတော် ပုန်ကန်မှုဖြင့် ၁၉၂၄
၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် ထောင်မှလွတ်ခဲ့ပြန်လေ၏
ဟစ်တလာ ကို စကားမပြောရဟု အာဏာပိုင်များမှ အမိန့်ထုတ်ခဲ့လေ၏
၁၉၂၈ ခုနှစ်အထိ
ထို့ကြောင့် စာရေး၍ စာအုပ်ထုတ်ဝေခဲ့လေ၏
'ကျွန်ုပ်၏ကြိုးပမ်းမှု'စာအုပ် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် ဝိုင်းမားမြို့တွင် ဆန္ဒပြပွဲကို ဦးဆောင်ခဲ့
ထိုကာလတွင် ပါတီဝင်ဦးရေမှာ သိန်း ကျော်ခဲ့ပြီဆို၏
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် နှစ်သိန်းနီးပါးရှိခဲ့သည်
နာဇီပါတီဝင် များကို နာဇီကျောင်းသားအဖွဲ့၊ နာဇီမုန်တိုင်းတပ်ဖွဲ့၊ နာဇီကျောင်း ဆရာများအဖွဲ့၊ နာဇီဆရာဝန်သမဂ္ဂ၊ နာဇီရှေ့နေများသမဂ္ဂ၊ နာဇီ လူငယ်အဖွဲ့ စသည့် အဖွဲ့ပေါင်းများစွာ ဖွဲ့စည်းပေးခဲ့သည်
၁၉၃ဝ ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲကြီးတွင် နာဇီပါတီ အနိုင်ရလုလုနီးပါးဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် နာဇီမုန်တိုင်းတပ်သားပေါင်းပင် တစ်သိန်းနီးပါး ရှိခဲ့သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် နာဇီပါတီအာဏာ ရလာခဲ့လေ၏
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ သည် ဂျာမနီပြည်၏ ဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို တရားဝင် ရရှိခဲ့လေ သည်
ပါလီမန်တွင် ဆက်လက်အနိုင်ရရှိအောင် ကြိုးစာခဲ့ရာတွင်လည်း နည်းမျိုးစုံဖြင့်ကြိုးစားခဲ့ရာ အနိုင်ရရှိခဲ့လေ၏
၁၉၃၄ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံတော်သမ္မတကြီးဟင်ဒင်ဘတ် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ တစ်နာရီအတွင်းမှာပင် ဝန်ကြီးချုပ်ဟစ်တလာသည် သမ္မတကြီး၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရုံမျှမက ဂျာမန် လက်နက်ကိုင်တပ်ပေါင်းစုံ၏ စစ်သေနာပတိချုပ်ရာထူးကိုပါယူ၍ နိုင်ငံတော်ကို ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်ဟူ၏
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်၊ ပြင်သစ်အပါအဝင် နိုင်ငံကြီးများသည် ဟစ်တလာ အန္တရာယ်ကို ကြိုမြင်ခဲ့ကြရလေသည်
ဂျာမနီသည် စစ်အင်အားကို တဖြည်းဖြည်း တိုးချဲ့ခဲ့ရာ စစ်သားဦးရေ ၅ သိန်း ၅ သောင်းပင် ရှိခဲ့သည်ဆို၏
ဂျာမနီ ကို အိမ်နီးချင်း တိုင်းပြည်များမှ ဝိုင်း၍ ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
သို့သော် ဟစ်တလာသည် ဂရုမစိုက်
သို့နှင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ်၊ မတ်လတွင်ပြင်သစ်ပြည်ကို စတင် တိုက်ခိုက်ခဲ့လေတော့သည်
အီတလီခေါင်းဆောင် မူဆိုလီနီနှင့် လက်တွဲခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြီးယားကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ချက်ကိုစလိုဗေးကီးယားကို သိမ်းပိုက်သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ပိုလန်နိုင်ငံကိုလည်း သိမ်းပိုက်ခဲ့လေ၏
ဂျူးလူမျိုးတို့ သုတ်သင်ရေးစီမံကိန်းကိုလည်း ထိုကာလများတွင် စတင်ခဲ့လေ၏
၁၉၄ဝ တွင် ဟစ်တလာ၏ အစီအစဉ်များသည် တစ်ကမ္ဘာလုံးကို ခြိမ်းခြောက်နိုင်ခဲ့သည် ဆိုကြရလေ၏
ဗြိတိသျှ၊ ပြင်သစ်၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ၊ နော်ဝေးတို့၏ တပ်ပေါင်းများစွာ၊မြို့ ပေါင်းများစွာမှ ဂျာမနီတပ်များကို ခုခံတိုက်ခိုက်ခဲ့ရသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံကို ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ခဲ့လေ၏
သို့သော် ဟစ်တလာ၏စစ်မျက်နှာများ လက်တံရှည်လျားလှသဖြင့် ထိုအချိန်မှစ၍ မနိုင်မနင်းဖြစ်ကာရှိနေခိုက်တွင် ဂျပန်နှင့်လည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ခဲ့သေး၏
သို့သော် ထိုအချိန်တွင် ဟစ်တလာသည် စစ်ပန်းနေခဲ့ပြီ
မကြာခင်မှာပင် ဂျပန်တို့၏ ပုလဲဆိပ်ကမ်းဗုံးကြဲ မှုကြီးသည် အမေရိကန်တို့ ရန်စကျူးကျော်ခြင်းဖြစ်ခဲ့ပြီး ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းသို့ အမေရိကန် ဝင်ရောက်လာခဲ့ခြင်းသည် ဟစ်တလာနှင့် နောက်ပါမိတ်ဆွေနိုင်ငံများအတွက် ဆုံးရှုံးခြင်း နိမိတ်ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်ဆို၏
ထိုသို့နှင့် ၁၉၄၁-၄၂-၄၃-၄၄ ခုနှစ်များတွင် ဟစ်တလာ သည် ဘေးကြပ်နံကြပ်များနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရပြီး တစတစ စစ်ရှုံးကာ မျက်ကန်းတစ္ဆေမကြောက် ပုံစံနှင့်သာရှိနေခဲ့လေ၏
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာ၏ ရှိသမျှတပ်ပေါင်းများစွာ ပျက်စီးခဲ့၍ မဟာမိတ်တပ်များနှင့် ဆိုဗီယက်တပ်နီတော်၏ ထိုးစစ်ဒဏ် များကို လုံးဝခုခံနိုင်ခြင်းမရှိတော့ဘဲ ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့ရလေတော့ သည်
ဟစ်တလာကို လုပ်ကြံမှုကြီးပေါင်းများစွာနှင့်သေကြောင်း ကြံစည်ခဲ့ကြသော်လည်း မသေခဲ့ဘဲ သူ၏ဝန်မခံသော နောက်ဆုံးချစ်သူ အိဗာဗရွန်းနှင့်အတူ ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် နောက်ဆုံးနေထိုင်ရာ စံအိမ်တော်ဝင်း ပုန်းခိုကျင်းကြီးထဲတွင်မိမိကိုယ်မိမိ သေနတ်ဖြင့် သေကြောင်းကြံ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဟုသိရှိ ကြရသည်
သူ၏မွေးရပ်မြေမှ ဂျာမနီနိုင်ငံသို့ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်ခဲ့ပြီး ဂျာမနီ နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာမန် အမျိုးသားဆိုရှယ်လစ်အလုပ်သမားများပါတီ (NSDAP) ၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဂျာမနီနိုင်ငံ ဝန်ကြီးချုပ်၊ ၁၉၃၄ ခုမှစ၍ သေဆုံးသည့် ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ သူ့ကိုယ်သူ "အမျိုးသားခေါင်ဆောင်" ဟုအမည်တပ်ပြီး နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော် အစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ ရာထူးများကို တစ်ဦးတည်း သိမ်းပိုက်ကာ တိုင်းပြည်အာဏာကို ထင်သလို ခြယ်လှယ်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၄၅ ခု ဧပြီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သူနေထိုင်ရာ ဘာလင်မြို့နန်းတော်တွင်း၌ သူ့ကိုယ်သူပင် အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်
နာဇီဝါဒ(၁၂)ချက်1.ဂျာမန်အင်ပါယာချဲ့ထွင်ခြင်း
2.ယုဒလူမျိုး(ဂျူးလူမျိုး)ကိုဆီးမိုက်ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း
3.လက်အောက်ခံနယ်မြေပြန်လည်ရရှိရေး
4.Nordic အမျိုးသားများ၏ကြီးမြတ်မှု5.ဗာဆိုင်းစာချုပ်ဖျက်သိမ်းရေး
6.စစ်ပွဲတွင်ဂျာမနီသည်အပြစ်ရှိသည်ဟုငြင်းဆိုသည်
7.သာတူညီမျှလက်နက်ရရှိရေး
8.လူမှုရေးဥပဒေပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး
9.ပိုမိုကောင်းမွန်သောလုပ်ဆောင်နိုင်စွမ်း
10.ပစ္စည်းများကိုနိုင်ငံသားပြုခြင်း
11.မြေယာပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး
12.အလုပ်မလုပ်ဘဲအမြတ်ရပိုင်ခွင့်များဖျက်သိမ်းရေး
နာဇီဝါဒဆိုတာကအကြွင်းမဲ့အာဏာပိုင်အယူအဆ၊အစွန်းရောက်အမျိုးသားရေးဝါဒ၊လူမျိိုးရေးဝါဒနဲ့စစ်တပ်ချဲ့ထွင်ရေးဝါဒတွေရောထားတဲ့   ဖက်ဆစ်ဝါဒအသွင်ကွဲတစ်မျိုးဖြစ်တယ်ဟစ်တလာ၏ ဦးဆောင်မှု အောက်တွင် နာဇီဟုခေါ်သော လူတစ်စုသည် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် အာဏာရှင်စနစ်ကို ကျင့်သုံးကာ "တတိယ ဂျာမနီ နိုင်ငံတော်" ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ အခြားသော နိုင်ငံရေးပါတီများကို အဓမ္မဖျက်သိမ်းခဲ့ပြီး၊ အချို့သော ပါတီများကို ရပ်တည်၍ မရအောင် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် နှောင့်ယှက် ဖျက်ဆီးခဲ့သည်
နာဇီအစိုးရကို ဆန့်ကျင်သော နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားသူများ အားလုံးကို ရှာဖွေဖမ်းဆီးစေပြီး နာဇီ အကျဉ်း စခန်းများသို့ ပို့ဆောင်ချုပ်နှောင်၍ အဆုံး၌ ကွပ်မျက် သတ်ဖြတ်လိုက်ကြသည်
ဟစ်တလာနှင့်သူ၏ အပေါင်းအပါများသည် ဥရောပတစ်ခွင်တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသော "ဂျူး" လူမျိုးများ၊ အခြားသော ဘာသာဝင်များ၊ လူမျိုးခြားတိုင်းရင်းသားများ အပါအဝင် အခြားသော လူ့အဖွဲ့အစည်းဝင်များကို လိုက်လံရှာဖွေပြီး ရက်စက်သောနည်းမျိုးစုံဖြင့် စနစ်တကျ သတ်ဖြတ်လိုက်ကြသည်
နာဇီတို့၏ ထိုလုပ်ရပ်များကြောင့်ပင် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီး စတင်တောက်လောင်ခဲ့ပြီး ကလေးသူငယ်များ မိခင်များ အမျိုးသမီးများအပါအဝင် ၃၉ သန်းသော လူများ အသက်ဆုံးရှုံခဲ့ရသည်
ထိုအထဲတွင် ဂျူးလူမျိုး ခြောက်သန်းသည်လည်း နာဇီတို့၏ လက်ချက်ဖြင့် သေကြေပျက်စီးခဲ့ကြရသည်
ဥရောပတိုက်ကြီး၏ ဒေသအတော်များများသည်လည်း စစ်ဘေးစစ်ဒဏ်ကြောင့် အစိတ်စိတ်အမြွှာမြွှာ ကြွေမွပြီး အဆုံးအရှုံးများစွာကို ရင်ဆိုင်ခဲ့ရတော့သည်
ဟစ်တလာ၏ ကိုယ်ရေးအတ္ထုပ္ပတ္တိကို ကြည့်လျှင် အလွန်အမင်း ခြားနားကွာဟနေသော ဘဝအစိတ်အပိုင်းနှစ်ခုကို ပိုင်ဆိုင်သူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေပေသည်
အသက် ၃၀ အရွယ်ရောက်သည့်တိုင်အောင် ဟစ်တလာသည် အများနည်းတူ ဘဝအောင်မြင်မှုကို မရရှိနိုင်ခဲ့
မည်သည့်အလုပ်ကိုမှ မယ်မယ်ရရ တတ်ကျွမ်းထားခြင်းလည်းမရှိ၊ မည်သည့် လူ့အသိုင်းအဝိုင်း အဆက်အသွယ်ကောင်းများကိုမှလည်း ထိထိရောက်ရောက် မရှိခဲ့သူ ဖြစ်ရာ သူ၏ဘဝတိုးတက်ကြီးပွားရေးသည်လည်း နှောင့်နှေးကြန့်ကြာခဲ့ရသည်
ထို့နောက်တွင်တော့ ဟစ်တလာသည် နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပင် ဂျာမနီနိုင်ငံတော်ကြီးကိုပင် ဝန်ကြီးချုပ်လုပ် သိမ်းပိုက်နိုင်ရုံမက ဥရောပနိုင်ငံအတော်များများကိုလည်း သူ၏လက်အောက်သို့ ပြားပြားမှောက် ရောက်ရှိစေခဲ့သည်
ပြောရလျှင် သူလိုလူသည် ဤကမ္ဘာလောကတွင် မရှိသလောက်ပင် ရှားသည် ဟုဆိုရမည်နိုင်ငံရေးလောကထဲမဝင်မီ သူ၏ဘဝနှင့် သူ၏ဇာတ်ကြောင်းကို ဟစ်တလာသည် "ပဟေဠိ" တစ်ခုအနေဖြင့်သာ အများကို သိစေခဲ့သည်
Krockow ၏စာအုပ်ထဲတွင် "ငါဘယ်ကလာတယ်၊ ငါက ဘယ် မိသားစုကပေါက်ဖွားတယ်ဆိုတာ ဒင်းတို့ သိဖို့ အရေးမပါ ပါဘူး" လို့ဟစ်တလာက သူ့ ခေတ်ပြိုင် နိုင်ငံရေးသမားတွေကို ရည်ညွန်းပြီး ပြောခဲ့ကြောင်း ရေးသားထားသည်
အားဒေါ့လ်ဖ် ဟစ်တလာကို အကောက်အခွန်အရာရှိ အားလွိုက်စ် ဟစ်တလာ နှင့် ဇနီးဖြစ်သူ ကလာရာတို့မှ ဩစတြီးယား ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်း ဗရောင်းနောင်း အမ် အင်းန် တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူသေဆုံးခဲ့ပြီး အထက်တန်းကျောင်းမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဗင်းန်မြို့တွင် ယဉ်ကျေးမှု တက္ကသိုလ် ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုပြီး အောင်မြင်မှုမရခဲ့သည့်အတွက် သူဖြစ်ချင်သော အနုပညာရှင် တစ်ယောက်ဖြစ်ရန် ရည်မှန်းချက်ကို လက်လွှတ်လိုက်ရသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပထမ ကမ္ဘာစစ်ကြီး စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ ဂျာမန်စစ်တပ်အတွင်းသို့ မိမိသဘောဖြင့်ပင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းခဲ့သည်
စစ်ကြီးပြီးသောအချိန် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန် အလုပ်သမားများပါတီ (DAP) ဟူသည့် ပါတီအသစ်အတွင်းသို့ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် စာရင်းသွင်းခဲ့သည်
ထိုပါတီကို ၁၉၂၀ တွင် အမျိုးသား ဆိုရှယ်လစ် ဂျာမန် အလုပ်သမားများ ပါတီ (NSDAP) အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်ခဲ့သည်
သူ၏စကားပြောပါးနပ်မှု၊ နားထောင်သူကို ဆွဲဆောင်နိုင်မှု၊ အဟောအပြောကောင်းမှုတို့က သူ့ကို စင်ပေါ်သို့လျင်မြန်စွာပင် တွန်းတင်ပေးခဲ့သည်
အစိုးရအဖွဲ့အတွင်းမှ ပြဿနာများကြောင့် နာဇီပါတီသည် ပြည်သူလူထုကို စည်းရုံးရန် လွယ်ကူခဲ့သည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာနှင့် လူဒန်ဒေါ့ဖ် တို့သည် မြူနစ်မြို့တွင် နိုင်ငံတော်အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်ရာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
သူ၏လုပ်ရပ်သည် ပြစ်မှုထင်ရှားသည့်အတွက် ထောင်ဒဏ် ၅ နှစ် ကျခံစေရန် တရားရုံးမှ အမိန့် ချမှတ်ခဲ့သည်
သို့သော် သူသည် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင်ပင် ပြန်လည် လွတ်မြောက်လာခဲ့သည်
ထိုနှစ်များတွင် သူသည် သူ၏ နောင်အချိန်တွင် နာမည်ကျော်ကြားလာသော "ကျွန်ုပ်၏စွန့်စားခန်းများ" (MeinKampf) စာအုပ်ကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ထိုစာအုပ်အတွင်းတွင် သူ၏ နိုင်ငံရေး ရည်မှန်းချက်များ ဖြစ်သည့် ဂျူးလူမျိုးသုတ်သင်ရေးနှင့် အရှေ့ပိုင်းနိုင်ငံများသို့ နယ်မြေများ တိုးချဲ့ရေးစသည်တို့ပါဝင်သည်
အကြမ်းဖက် အာဏာသိမ်းမှုသည် အောင်မြင်မှုလမ်းစ မရှိနိုင်ကြောင်း ခံစားမိသွားသည့် ဟစ်တလာသည် နိုင်ငံတော် အာဏာကို တရားဝင်နည်းလမ်းများသုံး၍ အရယူရန် ကြံစည်လေတော့သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ကျင်းပသော အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် သူ၏ပါတီ (NSDAP) က အင်အားအကြီးဆုံး ပါတီဖြစ်လာခဲ့သည်
အကျိုးဆက်အနေနှင့် သူသည် ၁၉၃၃-ခု ဇန္နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့တွင် သူသည် နိုင်ငံတော် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာခဲ့တော့သည်
အာဒေါ့လ်ဖ် ဟစ်တလာသည် နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးလောကသို့ ဝင်ရောက်လာချိန် ကတည်းကပင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ဖော်ဆောင်ရန် စိုးစင်းမျှ စိတ်ကူးခဲ့ခြင်းမရှိပေ
သို့သော် နိုင်ငံတော်အာဏာကို သူ၏လက်ဝယ်သို့ လျင်မြန်စွာ ရောက်ရှိရေးနှင့် ရရှိပြီးသော အာဏာကို အဓွန့်ရှည်ကြာစွာ ဆက်လက် ချုပ်ကိုင်ထားနိုင်ရေး အတွက်ကိုမူ ဒီမိုကရေစီလမ်းစဉ်ကို စနစ်ကျစွာ အလွဲသုံးစား ပြုခဲ့သည်
ဟစ်တလာသည် တရားဝင် နည်းလမ်းသုံးသွယ်ကို အသုံးပြုကာ အကြွင်းမဲ့အာဏာရှင်အဖြစ်သို့ လွယ်လင့်တကူပင် ရောက်ရှိလာခဲ့ပေတော့သည်
၁၉၃၃ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အဆောက်အဦးကြီး မီးစွဲလောင်သည်
ထိုမီးလောင်မှုကြီးသည်ပင် ဟစ်တလာကို အာဏာရှင်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလာရန် ပထမဦးဆုံး တွန်းအားပေးခဲ့ပေသည်
မီးလောင်မှုနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အရေးပေါ်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကို အချိန်မဆိုင်းဘဲ ခေါ်ယူဆွေးနွေးခဲ့သည်
ယင်းအစည်းအဝေးတွင် ဟစ်တလာက လက်ရှိ နိုင်ငံတော်သမ္မတထံမှ ဥပဒေသစ်တစ်ခုကို တောင်းခံခဲ့သည်
"နိုင်ငံတော်နှင့် လူမျိုးစုများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပိုင်ခွင့် ဥပဒေ" ဟုခေါ်သည့် ၎င်းဥပဒေကြောင့် တရားဝင်ထုတ်ပြန်ထားသည့် နိုင်ငံသားတို့၏ လွပ်လပ်ခွင့်နှင့် လူသားအားလုံး၏ အခြေခံဥပဒေများအားလုံးသည် အချိန်အကန့်အသတ်မရှိဘဲ အလိုအလျောက် ရုပ်သိမ်းခြင်းကို ခံလိုက်ရပေတော့သည်
ထိုအစည်းအဝေးကျင်းပသည့် ၂၈ ရက်နေ့ ညနေတွင် ဟစ်တလာသည် သူ၏အတိုက်အခံများ ဖြစ်ကြသော ကွန်မြူနစ်များ၊ လက်ဝဲအစွန်းရောက်များနှင့် ဆိုရှယ်ဒီမိုကရက် များကို သူ၏အမိန့်ဖြင့် လိုက်လံ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်စေခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခု မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဟစ်တလာသည် စစ်ဥပဒေသစ်တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ထိုဥပဒေကို "နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားတို့၏ အရေးပေါ်အခြေအနေများကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းခွင့် ဥပဒေ" ဟု တရားဝင်ခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း ထိုအမိန့်ဥပဒေအရပင် ဟစ်တလာ အာဏာရှင်သည် နိုင်ငံတော် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို လိုသလို မွှေနှောက်အသုံးချနိုင်သူ ဖြစ်သွားသည်
ထို့ထက်ဆိုးသည်မှာ အဆိုပါ အမိန့်အရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက်မှလည်း ကွင်းလုံးကျွတ် လွတ်မြောက်ခွင့်ရ သွားလေ တော့သည်
ဤနည်းဖြင့်ပင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် အချိန်အတော်အတန်ကြာ အမြစ်တွယ်နေပြီးဖြစ်သော ဒီမိုကရေစီစနစ်ကြီးသည် အပြီးအပိုင် ချုပ်ငြိမ်းသွားခဲ့လေတော့၏
တချိန်တည်းတွင်ပင် စစ်အာဏာရှင်များသည် နိုင်ငံရေးအတိုက်အခံများ၊ တော်လှန်ပုန်ကန်သူများကို ချုပ်နှောင်ထိန်းသိမ်းရန် နာဇီအကျဉ်းစခန်းများကို စတင် တည်ဆောက်လေတော့သည်
နိုင်ငံရေးသမားများကို မြေလှန်ရှာဖွေ ဖမ်းဆီးစေနိုင်ခဲ့ပြီး တော်လှန်ပုန်ကန်သူများကိုလည်း ဖြုတ်ထုတ်ရှင်းစနစ်ဖြင့် ကြိုးကိုင် ထိန်းချုပ်ထားနိုင်ခဲ့သည့်အချိန်တွင် အာဏာရှင်စနစ်ဆိုးကြီးသည်လည်း အရှိန်တဟုန်းဟုန်းဖြင့် လောင်ကြွမ်းနေလေပြီ
၁၉၃၃ ခု ဇွန်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော ရုမ်းမ် "Roehm" ၏ အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုကြီးက ဟစ်တလာကို နောက်ထပ် လှေကားထစ်တစ်ခုသို့ထပ်မံ တွန်းပို့လိုက်သည်နှင့် တူနေလေတော့သည်
SS စစ်တပ်နှင့် ကာကွယ်ရေးစစ်တပ်နှစ်ခုကို ပူးပေါင်းစေပြီး အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်သော အဲ့န်စ်တ် ရုမ်းမ် "Ernst Roehm" အပါအဝင် အခြားသော SA စစ်ဗိုလ်များကို ကွက်မျက်စေခဲ့သည်
၁၉၃၃ ဇူလိုင် ၃ ရက်နေ့တွင် ထုတ်ပြန် သော ဥပဒေအသစ်မှ ၏လုပ်ရပ်သည် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း ဖြစ်သဖြင့် ဥပဒေကြောင်လမ်းအရ မှန်ကန်သော လုပ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်း တရားဝင်ကြေညာခဲ့သည်
SA စစ်တပ်ကြီးသည် ထိုအချိန်မှစ၍ သူ၏လုပ်ပိုင်ခွင့်နှင့် အထူးအာဏာများကို လက်လွှတ်လိုက်ရပြီး SS စစ်တပ်သည်သာလျှင် ဟစ်တလာ၏ တိုက်ရိုက်ဦးဆောင်မှုဖြင့် အာဏာရှင်လက်ကိုင်တုတ်များ ဖြစ်လာကြတော့သည်
ဤသို့သော တရားဝင်နည်းလမ်းအသွယ်သွယ်ကို အသုံးချရင်း နိုင်ငံတော်အာဏာကို တစတစသိမ်းယူလာခဲ့သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံသမ္မတ ဟင်းဒန်းဘွတ်ခ် ကွယ်လွန်ပြီးသည့်အချိန်မှစ၍ လက်ရှိရာထူးအပြင် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၊ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ခေါင်းဆောင်ကြီး အမည်များခံယူကာ ဟစ်တလာသည် အကြွင်းမဲ့အာဏာရှင်ဘဝသို့ ပြိုင်ဘက်မရှိ ရောက်ရှိသွားလေတော့သည်
ခေတ်သစ် အာဏာရှင်များအကြောင်း ရေးသားရာတွင် ကမ္ဘာတလွှား၌ တချိန်က လူသိများလှသော ဂျာမနီအာဏာရှင် ဟစ်တလာ အကြောင်းကို ချန်လှပ်ထားရန် မဖြစ်နိုင်ချေ
အကြောင်းဟူမူ အာဏာရှင်ထဲတွင် ဟစ်တလာလောက် မည်သူမျှ အာဏာ တန်ခိုး မဖွံ့ဖြိုးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဟစ်တလာသည် သာမန် အလုပ်သမားဘဝမှ ဂျာမနီနိုင်ငံ အထွတ်အထိပ် အာဏာရှင်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူ့ကို ဩစတြီးယား နယ်စပ်မြို့ကလေးဖြစ်သော ဗရွန်းနော အမ်အင်းမြို့တွင် ခရစ် ၁၈၈၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ဝ ရက်နေ့ မွေးဖွားသည်
သူ၏ဖခင်မှာ ဩစတြီးယန်း အကောက်အရာရှိ အလွိုက်ဟစ်တလာဖြစ်၍ မိခင် မှာ ဗိုဟီးမီးယန်း အမျိုးသမီး ကလဲရာပိုးလဇ ဟစ်တလာ ဖြစ်သည်
ဟစ်တလာတွင် မွေးချင်းနှစ်ဦး ရှိလေသည်
ဟစ်တလာ၏ ငယ်စဉ်တောင်ကျေး ကလေးဘဝက အဖြစ်အပျက်များကို မည်သူမျှ ကောင်းစွာ မသိကြချေ
အနည်းအကျဉ်း သိရသမျှဆိုလျှင် သူ၏ ကလေးဘဝမှာ ဆင်းရဲနုံချာ လှ၍ ပျော်ရွှင်မှုကင်းမဲ့ခဲ့လေသည်
သူ၏ ဖခင်သည် မိမိကဲ့သို့ပင် အစိုးရအရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်စေလိုသဖြင့် သူဝါသနာထုံ၍ ပန်းချီဆရာ ဖြစ်ရမည် ဟူသော ဟစ်တလာ၏ ရည်မှန်းချက်ကို မမြောက်စားခဲ့သည့်ပြင် ပြင်းပြင်းထန်ထန်ကြီး ကန့်ကွက်ခဲ့ပေ သေးသည်
သို့ဖြစ်၍ ဟစ်တလာသည် သူ၏ဖခင်အား အမုန်းကြီး မုန်းခဲ့သည်
ဖခင်အား မုန်းတီးသလောက် မိခင်ကို အလွန်ချစ်ခင် ကြည်ညိုလေသည်
ထိုသို့ ဖြစ်ရသည်မှာ သူ၏ မိခင်သည် သူ့အား ချစ်ခင်ကြင်နာ ပြီးလျှင် သူ၏အလိုကို တတ်နိုင်သမျှ ဖြည့်စွမ်းပေးသောကြောင့် ဖြစ်၏
သူ့မိခင်၏ အကူအညီဖြင့် ရေဆေးပန်းချီပညာကို မတောက်တခေါက် လေ့လာ ဆည်းပူးနိုင်ခဲ့၏
မိခင်ဖြစ်သူက မည်မျှပင် ကြင်ကြင်နာနာ ပြုစုစောင့်ရှောက်ပါသော်လည်း လုံးဝ စိတ်ချမ်းမြေ့မှုကိုကား ဟစ်တလာသည် မရခဲ့ချေ
အမြဲလိုလိုပင် တွေဝေငေးမော စိတ်ကူးရေယာဉ်ကြောတွင် မြောနစ်နေကာ သူရဲကောင်းဖြစ်လိုသော ဆန္ဒ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်ကို မြှင့်တင်ပေးလိုသော ဆန္ဒများသာ တဖွားဖွား ပေါ်ပေါက်နေလေသည်
နုနယ်သေးလှသည့် အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ်တွင် သူ၏ ဖခင်ကြီး သေဆုံးသွားလေသည်
နောက် နှစ်နှစ် ကြာသောအခါ မိခင် သေဆုံးသွားပြန်ရာ လူလားမမြောက်မီ လောကအလယ်တွင် တအားငယ် ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်
ထိုသို့ ပူဆွေး ဝမ်းနည်းဖွယ်ရာ အမျိုးမျိုးနှင့် ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ တွေ့ကြုံရခြင်း၊ အထီးတည်းနေရခြင်း၊ ဆွေမျိုးများအပေါ် မှီခိုနေရခြင်း စသော အချက်များသည် နောင်သောအခါ ဟစ်တလာ၏ အကျင့်စာရိတ္တတွင် များစွာ အရာထင်စေခဲ့လေသည်
လူဖြစ်လာကတည်းက ဒုက္ခတွေ ပင်လယ်ဝေနေသည်ကိုသာ တွေ့ကြုံခဲ့ရသော ဟစ်တလာသည် အသက် ၂ဝ မပြည့်ခင် ဝမ်းရေးအတွက် ဗီယင်းနားမြို့သို့ ပန်းချီပညာသင်ရန် သွား ရောက်လေသည်
သူကား မနူးမနပ်နှင့် တောဆန်လှသည်
တွေဝေမိန်းမောနေတတ်သည်
ပိုက်ဆံဟူ၍လည်း ဗလာနတ္ထိ ဖြစ်ဘိရကား လမ်းများတွင် တံမြက်လှည်းကာ သမုဒ္ဒရာ ဝမ်းတစ်ထွာကို ရိက္ခာတော် ဆက်ခဲ့ရလေသည်
ပန်းချီကျောင်းတွင်လည်း ကျောင်းဝင် စာမေးပွဲကိုပင် မအောင်မြင်သဖြင့် ဗိသုကာ အတတ်သင်ရန် သူ့အား အကြံပေးကြလေသည်
နောက်ဆုံးတွင် ဆင်းရဲလွန်းလှသဖြင့် မတတ်သာတော့သဖြင့် ပန်းရံဆရာကြီး တစ်ဦး၏ထံတွင် အလုပ်သမားအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လေသည်
ဟစ်တလာသည် မိမိဘဝ၏ အောက်တန်းကျလှပုံ၊ ဆင်းရဲတွင်း နက်လှပုံတို့ကို တွေးတောယင်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများ၊ မတ်ဝါဒီများနှင့် ယဟူဒီ လူမျိုးတို့ကို မုန်းတီးလာလေ သည်
ထိုနောက် သူသည် ပို့စကတ်များ ရေးဆွဲခြင်း၊ အရုပ်ကားများ ရောင်းချခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အသက်မွေးခဲ့ လေသည်
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာသည် မျူးနစ်မြို့တွင် လက်သမားအဖြစ် တစ်မျိုး၊ ပုံတူရေးဆရာအဖြစ် တစ်သွယ်၊ ရေဆေး ပန်းချီဆရာအဖြစ် တဖုံနှင့် လောကဇာတ်ခုံတွင် မီးစဉ် ကြည့်ကာ ဝမ်းစာရှာခဲ့ရ၏
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ပထမကမ္ဘာစစ် ဖြစ်လေရာ ဟစ်တလာသည် စစ်တပ်သို့ ဝင်ရောက် အမှုထမ်း လေသည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်အတွင်း သူ၏ စစ်မှုထမ်းဘဝမှာ များစွာ မထင်ရှားလှသော်လည်း သူ၏ စွန့်စားမှုကြောင့် သူသည် တပ်ကြပ်ရာထူးသို့ တိုးမြှင့်ခန့်ထားခြင်းခံရ၍ သံကြက်ခြေတံဆိပ်ကိုပါ ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရလေသည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် ဆုမ်းတိုက်ပွဲ၌ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
စစ်ပြေငြိမ်းသည့် အချိန်တွင် ဟစ်တလာသည် ဘာလင်မြို့အနီး ဆေးရုံတစ်ရုံ၌ ဆေးကုသနေဆဲ ဖြစ်လေသည်
သူကား ဂျာမန်တို့ လက်နက်ချ အရှုံးပေးသည်ကို အနည်းငယ်မျှ မကြေနပ်ရကား ချုံးပွဲချ၍ ငိုယိုမိ လေသည်
ဤသို့ ငိုယိုခြင်းကား မိခင် သေဆုံးပြီးနောက် ပထမဆုံး သူငိုမိခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလေသည်
သူသည် စိတ်ပျက်၍ အလွန်အမင်း ဝမ်းနည်း အခဲမကြေဖြစ်ကာ အမျိုးမျိုး စဉ်းစားရာ နောက်ဆုံး၌ နိုင်ငံရေးလောကသို့ဝင်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်လေသည်
ထိုအတောအတွင်း မျူးနစ်မြို့ရှိ စစ်တပ်တွင်ပင် နေထိုင်ယင်း သူလျှိုကလေးသဖွယ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဟစ်တလာသည် ယဟူဒီများအား ဂျာမနီကို ကျွန်ဖြစ်စေသော နိုင်ငံ၏ ရန်သူများဟု ယူဆလျက် အမုန်းကြီး မုန်းလေသည်
သူသည် ဘီယာဆိုင်များတွင် ကျင်းပသော နိုင်ငံရေး အစည်းအဝေးများသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဟစ်တလာသည် ဂျာမန် အလုပ်သမားပါတီသို့ ဝင်သည်
ပရိသတ်ကို ဆွဲဆောင် နိုင်အောင် စကားပြောကောင်းသောကြောင့် မကြာမြင့်မီပင် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟစ်တလာသည် သူ၏ပါတီအတွက် စကြာအလံကို ထွင်လေသည်
နောက်လိုက် အများအပြား စုဆောင်းကာ မုန်တိုင်းတပ်ဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းသည်
ပါတီကိုလည်း ဂျာမန်လူမျိုး နေရှင်နယ် ဆိုရှယ်လစ် အလုပ်သမား ပါတီဟု အမည်သစ် ပေးသည်
ဂျာမန်ဘာသာ အတိုကောက်အားဖြင့် နာဇီပါတီ ဟု တွင်သည်
ထို့ပြင်ပါတီ၏ လုပ်ငန်းစဉ်တရပ်ကို ရေးဆွဲအတည်ပြုပြီးသော်ထိုလမ်းစဉ်အတိုင်း မနားမနေ ကြိုးစား ဆောင်ရွက်လေ တော့သည်
ထိုကြောင့် နာဇီများသည်တစ်နေ့တခြား အင်အား ကောင်းလာလေရာ ၁၉၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်နေ့တွင် အစိုးရအာဏာကို သိမ်းပိုက်ရန် ကြံစည်ကြ၏
ထိုသို့ ကြံစည်ရာ၌ ဘီယာဆိုင်များတွင် နောက်လိုက်များ စုဆောင်းသောကြောင့် ဗီယာဆိုင်မှ တော်လှန်ရေးဟု ခေါ်တွင်လေသည်
နာဇီတို့၏ ကြိုးစားမှုမှာ မအောင်မြင်ပဲ ဟစ်တလာလည်း အဖမ်းခံရပြီးနောက် ထောင်ဒဏ် ငါးနှစ် အပြစ်ပေး ခံရလေ သည်
ထောင်ကျနေသည့် အတောအတွင်း ကျွန်ုပ်၏ ကြိုးပမ်းမှုခေါ် နာဇီတို့ ကျင့်စဉ်ကို ရေးသားခဲ့လေသည်
ထောင်ထဲတွင် ရှစ်လမျှသာ နေရပြီးနောက် လွတ်လာလေသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၂၈ ခုနှစ်အတွင်းတွင်ကား ဂျာမနီနိုင်ငံသည် စည်ကား ဝပြောနေလေရာ မကြေနပ်မှုများ မရှိသလောက် ဖြစ်သဖြင့် တော်လှန်ရေးများ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ချေ
သို့ရာတွင် ၁၉၂၉ ခုနှစ်လောက်မှစ၍ ကမ္ဘာနှင့်အဝန်း စီးပွားရေး ကြပ်တည်းမှု ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ နာဇီတို့အဖို့ အခွင့်ကောင်းနှင့် ကြုံရပြန်လေသည်
ဟစ်တလာသည်လည်း အခွင့် ကောင်းကိုယူ၍ ဂျာမန်လူထုအား မိမိတို့ စစ်ရှုံးရခြင်းမှာ ယဟူဒီများနှင့်မတ်ဝါဒီများကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု အပြစ်ဖို့ကာ ဟောပြောပြီးလျှင် သူ့ဘက်သို့ ဆွဲဆောင်လေသည်
စက်မှုလုပ်ငန်း အရင်းရှင်ကြီးများကလည်း သူ့ကို အားပေးထောက်ခံလာကြသည်
နာဇီပါတီသည် တဖြည်းဖြည်း အားကောင်းလာရကာ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျာမန်လွှတ်တော်၌ နာဇီပါတီဝင် အမတ် ၁ဝ၇ ယောက်မျှ ရှိနေပြီ ဖြစ်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင်မူ ၁၉၆ အထိ တိုးတက်လာပြီးလျှင် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် အင်အား အတောင့်ဆုံးပါတီ ဖြစ်လာလေသည်
ထိုနှစ်တွင် ဟစ်တလာသည် ဟင်ဒင်ဗတ် နှင့် ယှဉ်ပြိုင်၍ သမ္မတရာထူးကို အရွေးခံရာ ရှုံးနိမ့်သွား၏
( ဟင်ဒင်ဗတ်ပေါဖွန်
သို့သော် ဖွန်ပေပင်တို့ လူစုက စွမ်းဆောင်မှုကြောင့် ၁၉၃၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃ဝ ရက်နေ့တွင် ဟစ်တလာသည် ဂျာမန်လွှတ်တော်၏ အဓိပတိ(ဝန်ကြီးချုပ်) ဖြစ်လာသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ ဟင်ဒင်ဗတ် ကွယ်လွန် သောအခါ ဟစ်တလာသည် အဓိပတိရာထူးနှင့် သမ္မတရာထူး နှစ်ခုလုံးကို ပူးတွဲ ထမ်းရွက်လေသည်
ဟစ်တလာသည် သူ၏ ရည်မှန်းချက်အတိုင်း ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ အထွတ်အထိပ်အဖြစ်သို့ ရောက်ပြီဖြစ်ရာ သူ၏ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ချမှတ်ကာ စတင် ဆောင်ရွက်လေတော့သည်
နိုင်ငံ စည်းလုံးတောင့်တင်းမှုအတွက် ရှေးဦးစွာ သူသည် အတိုက်အခံပါတီများကို နှိပ်ကွပ် တိုက်ဖျက်သည်
သူ၏ ပါတီများထဲမှ သူ၏ သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်သူများကိုလည်း ပါတီ သန့်ရှင်းရေးဟု အကြောင်းပြကာ သုတ်သင်ပစ်လေသည်
နာဇီ ပါတီမှသာလျှင် တရားဝင်ပါတီဖြစ်သည်ဟု ကြေညာပြီးသော် တစ်ပါတီစနစ်ကို ထူထောင်လေသည်
နိုင်ငံရေးအာဏာများကိုလည်း သူ၏ လက်ဝယ်ထားရှိပြီးနောက် သူ၏ လူယုံများမှတဆင့် နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံကို မည်ကဲ့သို့ အသွင်ပြောင်းလိုက်သနည်းဟူမူ ဂျာမန်လူများစုသည် ဟစ်တလာကို မိမိတို့အား ကယ်တင်မည့်သူဟူ၍ပင် မှတ်ထင်လာကြတော့၏
ထို့ပြင် အတိုက်အခံ ပါတီများကို နှိပ်ကွပ် သည်ထက်ပင် ယဟူဒီများကို အနည်းငယ်မျှ သွေးစပ်သူများကိုပင် မချန်ပဲ ပိုမို ပြင်းထန်စွာ နှိပ်ကွပ် ညှဉ်းပန်းသည်
နိုင်ငံမှလည်း နှင်ထုတ်ခဲ့လေသည်
ထိုနောက်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ဂုဏ်သရေကို ပြန်ဆယ်သည့် လုပ်ငန်းစလေတော့သည်
နာဇီတို့သည် ဂျာမနီနိုင်ငံသည် စစ်ရှုံးနိုင်ငံအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် မျက်နှာငယ်နေရသည်ကို မျက်နှာရှိရှိနှင့် တင့်တင့် တယ်တယ်ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက် ပေးမည်ဟု ဂျာမန်လူထုကို ကတိပေးခဲ့သည်
ထိုကတိအတိုင်း ဆောင်ရွက်ဖို့ပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်လေသည်
သို့ဖြစ်၍ ပထမတွင် လျှို့ဝှက်စွာ လက်နက်များကို တပ်ဆင် လေသည်
နောင်အခါတွင်ကား အတိအလင်း လက်နက်များကို ပြုလုပ် တပ်ဆင်လေတော့သည်
ထိုသို့ လက်နက်အင်အား ဖြည့်တင်းကာ နိုင်ငံတကာနှင့် ယှဉ်ပြိုင်သာအောင် ကြိုးပမ်းမှုမှာ နောက်ဆုံး စစ်မက် ဖြစ်ပွားသည့် အခြေသို့ ဆိုက်ရောက်တတ်သည့်အတိုင်း ဟစ်တလာ ခေါင်းဆောင်သော နာဇီတို့သည်တစ်နည်းအားဖြင့် စစ်ဖြစ်ပွားရန် ကြိုးပမ်းမှုကို စတင် ဆောင်ရွက်သည်ဟု ဆိုနိုင်ပေသည်
စင်စစ်သော်ကား အင်အား ဖြည့်တင်းပြီးနောက် နောက်တကြိမ် စစ်ပွဲကြီးတရပ်ကို ဆင်နွှဲ ကာ အနိုင်ယူလိုက်လျှင် ယခင်က ဂျာမနီနိုင်ငံ အသရေမဲ့ခဲ့သည်ကို သင်ပုန်းချေရာရောက်မည်ဟု နာဇီတို့သည် တထစ်ချ မှတ်ယူထားကြ၏
ဤသို့ဖြင့် လက်နက်များ တပ်ဆင်ပြီးနောက် ဂျာမန် အမျိုးသားများ စစ်ထဲ မဝင်မနေရ ဥပဒေကို ပြန်လည် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်လေသည်
နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီးမှ နုတ်ထွက်လိုက်၏
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရိုင်းလန်းနယ်ကို ချီတက် သိမ်းပိုက် လိုက်သည်
ထိုနောက် ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံမှ သိမ်းယူထားသော ဂျာမန် ကိုလိုနီနယ်များကို ပြန်လည် ပေးအပ်ရမည်ဟု တောင်းဆိုလေသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှာပင် ဟစ်တလာသည် အီတလီ အာဏာရှင် မူဆိုလိုနီနှင့် နားလည်မှုရယူကာ သူတို့၏ အကူအညီဖြင့် စပိန် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲတွင် အနိုင်ရ၍ အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သော ဖရန်ကို အစိုးရကို အသိအမှတ် ပြုလေသည်
( မူဆိုလိုနီ ဗင်နီတို
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အီတလီနှင့် မဟာမိတ် စာချုပ် လက်မှတ်ရေးထိုးလေသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်ဦးတွင် နာဇီ တပ်များသည် ဩစတြီးယားနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံမှ ဆူဒက်တန်နယ်ကို မျူးနစ် စာချုပ်အရ ရရှိပြန်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်ဦးတွင် ချက်ကိုစလိုဗား ကီးယားနိုင်ငံရှိ ကျန်နယ်များကို သိမ်းယူ၏
ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ရုရှနိုင်ငံနှင့် ရန်မပြုရေး စာချုပ်ချုပ်ဆိုပြီးနောက် စက်တင်ဘာလတွင် ပိုလန်နိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်လေသည်
ထိုအခါကစ၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်လေတော့သည်
( ကမ္ဘာစစ်ကြီး၊ ဒုတိယ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အစတွင် နာဇီဂျာမနီနှင့် အပေါင်းပါ နိုင်ငံများသည် အောင်ပွဲအလီလီ ခံခဲ့ရသော်လည်း မကြာမီ တစ်ရှုံးထဲရှုံးရသည့် အခြေနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရလေသည်
ထိုသို့ တစ်ရှုံးထဲရှုံးနေသဖြင့် နိုင်ငံအလုံးပြုတ်ပြုတ်ပြုန်းရတော့မည့် အရေးကို ကြိုတင်သိရှိလာကြသော အထက်တန်း စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိကြီးများသည် နိုင်ငံကို ကယ်တင်ရန်အတွက် ဟစ်တလာကို ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် လုပ်ကြံလေသည်၊ သို့သော် အထမမြောက်ခဲ့ချေ
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဘာလင်မြို့တော်ကြီးတွင် နေရာ အတော် များများ၌ ရုရှစစ်တပ်များက သိမ်းပိုက် တပ်စွဲမိပြီးသောအခါ ဂျာမန် ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ် ဒိုးနက်က ဟစ်တလာ ကျဆုံးသွားပြီ ဖြစ်၍ သူက ဟစ်တလာ့နေရာကို ဆက်ခံကြောင်း ကျေညာလေသည်
ဟစ်တလာ၏ ဘဝဇာတ်သိမ်းခန်းမှာ မရေရာလှချေ
ရုရှ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး မာရှယ်ဇူးကော့ကမူ ဟစ်တလာသည် အီဗာဗရွန်းဆိုသူ အမျိုးသမီးကို လက်ထပ်ပြီးနောက် လေယာဉ်ပျံဖြင့် လွတ်မြောက်ကောင်း လွတ်မြောက်သွားမည်ဟု ဆို၏
သို့သော် ၁၉၄၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ထုတ်ပြန်သော မဟာမိတ် အုပ်ထိန်းရေး ကောင်စီ၏ ပြန်တမ်းအရမူ ဟစ်တလာနှင့် အီဗာဗရွန်းတို့သည် ၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ကြပြီးသော် ၃ဝ ရက်နေ့ ၂ နာရီခွဲကျော်ကျော်တွင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတ်သေကြသည်
သူတို့၏ အလောင်းများကို မီးရှို့လိုက်ကြသည်ဟု ဆိုလေသည်
သို့ဖြင့် မည်သူမျှ တပ်အပ်သေချာစွာ မပြောနိုင်သေးသည့်ပြင် ထိုသို့ တတ်အပ်သေချာစွာ မပြောသည်နှင့်အမျှ ဟစ်တလာသည် တစ်နေ့သော် ပြန်လာ၍ သူတို့ကို ကယ်တင်လိမ့်ဦးမည်ဟု ယုံကြည်နေသူတို့ကား အများအပြားပင် ရှိနေကြသေးသည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ရှရု တို့၏ အချုပ်ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာခဲ့သော ဟစ်တလာ၏ ကိုယ်ရံတော်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဗိုလ်မှူးအော့တိုးဂွန်း ရှေးက ဟစ်တလာသည် မိမိကိုယ်ကိုမိမိ သေနတ်နှင့်ပစ်၍ အဆုံးစီရင်ကြောင်း၊ ကြင်ယာတော် အီဗာဗရွန်း ကမူ အဆိပ်သောက်၍ အဆုံးစီရင်ခဲ့ကြောင်း၊ ထိုနောက် သူတို့၏ အလောင်းများကို အော့တိုးနှင့် အပေါင်း ပါတို့က ဓာတ်ဆီဖျန်း၍ မီးရှို့လိုက်ကြကြောင်း၊ သို့သော် ရုရှတပ်များ ချဉ်းကပ်လာသည်နှင့် မီး ကောင်းစွာ လောင်သည်အထိ မစောင့်နိုင်တော့ပဲ မြေမြှုပ် သင်္ဂြိုဟ်ရန် တပည့်များကို မှာကြားခဲ့ကြောင်းနှင့် သတင်းစာဆရာများကို ပြောကြားခဲ့လေသည်
ဓမ္ဘိရွာ၊ ဆုံလဲ
ဘက်ရှော − အွန်းဆင်းဘူတာ  (別所温泉駅 ဘက်ရှော − အွန်ဆင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂနိုခရိုင်၊ အုအဲဒမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၃၉၇ (၁) ရက်
အရှင်ဇဂတိကာရကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဇဂတိကာရကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ရေကြည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကြည်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၈၈ ဦး၊ မ ၁၅၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်နောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ဟင်နောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဩဝါဒကထာစာတမ်း ကို လုံးတော်ဆရာတော်အရှင်ဂုဏဝါ(မြန်မာ ၁၁၉. - ၁၂..) က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ဆရာမှာခဲ့မည်၊ တပည့်ငယ်အများတို့၊ ငါ ဆရာ့စကားကို စေ့စေ့နားထောင်လေ
မသေသမျှ ကာလအတွင်းတွင် ဖျင်းတန်ပေါ့သွပ်သောသူကို မပေါင်းနှင့်
လောင်းစားသေစာမှုကို ဝေးအောင်ကြဉ်
ဆရာသခင်၊ အရှင်နှစ်ပါး၊ မိဘများကို၊ မုန်းထားမာန်မျက်၍၊ စိတ်ထွက်အောင်မပြုနှင့်
သူ့ကျေးဇူးကိုလည်း အထူးသိလေ
ဆွေလာမျိုးဝတ်လည်း ကျေလှစေ
အဆွေမိတ်ကောင်းကို ရအောင်ရှာ
ကာမဂုဏ်ကြောင့်လည်း မရူးနှင့်
ဥစ္စာဂုဏ်ကြောင့်လည်း မမြူးနှင့်
ကျေးဇူးမသိသည့်ခင်ပွန်းကို ပစ်ပယ်
အလယ်အလတ်ကျအောင်ကြံ
မာန်မာနနည်းသသူကိုရှာ
ကုသိုလ်ဥစ္စာ၊ ပညာသုံးခု၊ တစ်နေ့မူမှာ၊ တစ်ခုခုကို၊ ရအောင်ကြံ
ကံကိုချည်းလည်း မယိုးနှင့်
ဉာဏ်ကိုချည်းလည်း မထိုးနှင့်
တစ်ထောင်တန် သူ့အကျိုးကြောင့်၊ ကိုယ်ကျိုးကို မယုတ်စေရာ
လိမ်မာတုကိုခိုး၊ ကိုယ်ကျိုးရှိအောင်ကြံ
လောဘခက်ထန်လျှင်၊ စားရသုံးရ၏
ဒေါသခက်ထန်လျှင်၊ ပစ္စုပ္ပန် သံသရာ၊ နှစ်ဖြာရှုံး၍၊ စုံးစုံးနစ်နာ၏
အဆွေခင်ပွန်းသစ်ကို ရအောင်ပေါင်း
အဆွေခင်ပွန်းဟောင်းကိုလည်း မပစ်နှင့်
ချစ်ဖွယ်သောစကားကိုဆိုက သဗ္ဗသျို
အကျိုးစီးပွားကိုပြုက အဆွေ
ကျွေးမွေးပေးက အဘ
ချစ်ကျွမ်းဝင်က ခင်ပွန်း
ကြိုးပမ်းလုပ်ကျွေးမွေးမြူမှ မယားကောင်း
အပေါင်းကြည်သာလျှင် အရာခပ်သိမ်းပြီး၏
ကိစ္စမှုဆောင်သူဟူသမျှကိုလည်း ပြီးစီးမှသာ ချီးမွမ်းရာ၏
စာသိပေမြင် မသင်ကြားဘူးသူတစ်ထွေ၊ အစာမကျေသူတစ်ယောက်၊ အရွယ်မရောက်မီက အိမ်ရာကျသူတစ်သွယ်၊ ငယ်ရွယ်သူတခြား
ဤလေးပါးတို့မှာ စားမိသောအဆိပ်နှင့် တူလေသည်
များစွာသော ဆွေမျိုးတို့၏ အကျိုးကို မျှော်ထောက်၍ တစ်ယောက်ကို စွန့်ရာ၏
မစင်လိမ်းကျံသည်ဖြစ်လျက်လည်း၊ ရွှေခွက်မှန်က ယူရာသည်
ပညာရှိဟုတ်မူ အမျိုးယုတ်သူပင်ဆရာ
ပညာရှိသူကို ကိုးကွယ်
ပညာမဲ့သူကိုပယ်
အရွယ်အဆင်းလှပခြင်းဖြင့် ပညာနှင့် ကင်းသူကို လူမဆန်
အရောင်အဆင်းလှပခြင်းဖြင့် အနံ့ကင်းသောပန်းကို လူမပန်
အကြံပင်ကောင်းသော်လည်း နှောင်းလျှင်အကျိုးမရှိ
ပျားကိုရှာသော ယောက်ျားသည် ပျားရချေလျှင် ကြက်ဆူပင်ကိုသော်လည်း တောတွင်အမြတ် မှတ်ရာသည်
နောက်လိုက်သူကား များ၏၊ ရှေ့သွားမရှိ
အစွမ်းသတ္တိရှိသောသူမှာ လေးစွာသောဝန်ကိုမလောက်
သတိဝီရိယရှိသူမှာ ဥစ္စာရှိမည်ကို မကြောက်
စွမ်းအင်ရှိသူမှာ ရန်သူလာမည်ကို မကြောက်
ပညာရှိသူတို့မှာ မေးမြန်းလာမည်ကို မကြောက်ရာ
ပညာရှိသူတို့အား အရပ်တပါးဟူ၍ မရှိရာ
ပီယဝါစာ ပြောသသူတို့အား သူတစ်ပါးဟူ၍ မရှိရာ
ဤသို့ ပြခဲ့ပြီးသော အင်္ဂါကို ပညာနှင့် နှိုင်းနှုန်း၍ ထုံးစံမပျက်ကျင့်ရာသည်
သူယုတ်တို့အားကား များစွာပင်ဝေးသော်လည်း ကျေးဇူးကို မသိမတင်ရာ၊ အပြစ်ကိုသာ ရှာပေတတ်ရကား၊ မြွေနဂါးတို့မှာ ဃနာထောပတ် မြိန်မြတ်ရသော ကျွေးပါငြားလည်း၊ အဆိပ်ပွားသကဲ့သို့၊ တရားထုံးပုံ ရှိချေသည်
ဥက္ခိတ္တကသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါး (ပရိမဏ္ဍလဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် မြို့ရွာအတွင်း၌ သင်္ကန်းကို မြှောက်၍ ပင့်၍ (စွန်တောင်ဆွဲ၍) သွားလာကြကုန်၏၊ ထိုင်သောအခါလည်း သင်္ကန်းကို ပင့်၍ ထိုင်ကြကုန်၏၊ ထိုအပြုအမူကို လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့်...(က) “န ဥက္ခိတ္တကာယ အန္တရဃရေ ဂမိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ
(ခ) န ဥက္ခိတ္တကာယ အန္တရဃရေ နိသီဒိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါးကို ဘုရားရှင် ပညတ်တော်မူရလေသည်
“သင်္ကန်းကိုမြှောက်ပင့်လျက် မြို့ရွာအတွင်း၌ မသွားအံ့- မထိုင်အံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
[ဤသိက္ခာပုဒ်တော်အရ မြို့ရွာအတွင်း၌ သင်းပိုင်ကိုယ်ရုံကို ဝဲဘက်ကဖြစ်စေ ယာဘက်က ဖြစ်စေ မမြှောက်ပင့်ရ၊ ကိုယ်ရုံကို ခါးပေါ် အောင်ပင် တချို့ကျောင်းတွင်း၌ နေတတ်ကြ၏၊ မြို့ရွာအတွင်းဖြစ်မူ ထိုကဲ့သို့ မမြှောက်ပင့်ရ
ထိုင်သောအခါ၌ကား ရုံထားသောအပေါ် သင်္ကန်းကို အနည်းငယ်ပင့်၍ တင်ပါးအောက်မှာ ဖိမနေစေဘဲ ထိုင်ရမည်ဟု ပညတ်တော်မူချက် (ခန္ဓကမှာ)ရှိ၏
ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့ ပင့်ခြင်းမှတပါး သင်းပိုင်မှာ ပတ်ထားသော ခါးပန်းကြိုးပေါ်လာအောင် မြှောက်ပင့်၍ မထိုင်ရ၊ သို့သော် တည်းခို နေထိုင်ခိုက် ဖြစ်မူကား ကျောင်းမှာနေသကဲ့သို့ ထိုက်တန်သလောက် မြှောက်ပင့်သော်လည်း “ဝါသူပဂတဿ အနာပတ္တိ”ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်မှာ ခြွင်းချက်ပါပေသည်
ပရိမဏ္ဍလဝဂ်ပြီး၏
ဝက် (ခမာ: វត្ត, voăt  [ʋɔət]; လာအို: ວັດ, vat; ထိုင်း: วัด, RTGS: wat  [wát]; တမ်းပလိတ်:Lang-khb; တမ်းပလိတ်:Lang-nod) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ အရှေ့ရှမ်းပြည်နယ်၊ ယူနန်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဗြဟ္မဏတို့၏ကျောင်းတော်များကို ဆိုလိုသည်
"ဝက်" ဟူသည့် စကားလုံးသည် ထိုင်းစကားလုံးတစ်ခုဖြစ်ကာ သက္ကတဘာသာစကား vāṭa မှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ "ဝင်းခြံ" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ထိုဝေါဟာရသည့် ဒေသကိုလိုက်ကာ အဓိပ္ပာယ်များ ပြောင်းလဲမှုရှိသည်
တစ်ခါတရံ အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည့် ကျောင်းတော်ကြီးများကို ဆိုလို၍ တစ်ခါတရံ မည်သည့် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဗြဟ္မဏကျောင်းတော်များကိုမဆို ဆိုလိုသည်
Some Tai Khun monasteries in East Shan State, Myanmar are in wat-style but may be called kyaung, while some may be called wat but in kyaung style.
ယင်းမြစ် ("ယင်းချောင်း" ဟုလည်း ခေါ်) သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း မကွေးတိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် မြစ်တစ်စင်း ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နတ်စင်တောင်  (၁၂၈၉ ပေ) အနောက်တောင်ဘက် ဆင်ခြေလျှော၊ ဥသျှစ်ကုန်းတောင် (၁၁၀၄ ပေ) နှင့် စကြာတောင် (၁၂၃၂ ပေ) တို့၏ အရှေ့ဘက် ဆင်ခြေလျှော စသည်တို့မှ မြစ်ဖျားခံကာစီးဆင်းဖြစ်တည်လာသည်
ယင်းမြစ်သည် နတ်မောက်မြို့၏ တောင်ဘက်နှင့် အခြားရွာများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းလျက်ရှိသည်
မြစ်သည် အနောက်ဘက်သို့ လတ္တီကျု 20.07° N လှည့်လျက်ရှိသည်
တောင်များကို ကွေ့ကောက်ဖြတ်သန်းကာ မကွေးမြို့အောက်ပိုင်း 20°01′03″N 95°00′54″E တွင် ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ဒေါက်တာခင်လက်ျာသည် မြန်မာ ဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လက်ျာ ၏ သမီးဖြစ်သည်
ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိခဲ့ပြီး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးမဟာဘွဲ့ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ရရှိခဲ့သည်
ဒေါက်တာခင်လက်ျာသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (စာပဒေသာ) ကို ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ စာအုပ်ဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု (အင်္ဂလိပ်ဘာသာ (သုတ)) ကို Burma's Fate စာအုပ်ဖြင့်လည်းကောင်း ရရှိခဲ့သည်
ဖေဖေဗိုလ်လက်ျာ (ဇွန်ပွင့်စာပေ)Burma's Fate (ဇွန်ပွင့်စာပေ)ကျွန်မသိသော ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင် ဦးလေးများဖေဖေနှင့် သမိုင်းအမှတ်တရများကျောင်းသားခေါင်းဆောင် အာဏာရှင်လှရွှေ၏ ဘဝပုံရိပ်များဖေဖေ့စိတ်ကူးပန်းချီကားများလူလည်းတစ်ထွေ ရေလည်းတခြားအမှတ်မထင်စွန့်စားခန်းများ
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ သာဝတ္ထိမြို့တော် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အညတရရဟန်းက “မြတ်စွာဘုရား တပည့်တော်သည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သောတရားကို ကြားနာပြီးသည်ရှိသော် တစ်ပါးတည်း ဆိတ်ငြိမ်ရာသို့ကပ်ရောက်၍ မမေ့မလျော့ ပြင်းပြင်းထန်ထန် စိတ်ကို နိဗ္ဗာန်သို့လွှတ်ပြီး နေပါမည်၊ တပည့်တော်အား အကျဉ်းချုပ်တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေသည်
“ရဟန်း တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်း၍ယူသော ရဟန်းအား မာရ်နတ်၏ ရာဂဟူသော ကျော့ကွင်းဖြင့် ဖွဲ့တုတ်ချီနှောင်ခံရမည်၊ တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် မစွဲလမ်းသောရဟန်းသည် မာရ်နတ်၏ ရာဂကျော့ကွင်းမှ လွတ်မြောက်လိမ့်မည်”ဟု ဟောတော်မူပါသည်
အညတရရဟန်းက “သိပါပြီ မြတ်စွာဘုရား”ဟု လျှောက်ထားလေရာ ဘုရားရှင်က အကျဉ်းချုပ်ဒေသနာကို အကျယ်အားဖြင့်သိပုံကို မေးမြန်းတော်မူသဖြင့် အညတရရဟန်းက “ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိတို့ဖြင့် စွဲလမ်း၍ ယူသော် မာရ်နတ်၏ ကျော့ကွင်းဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ခံရပုံ၊ စွဲလမ်းမှုမရှိလျှင် မာရ်နတ်၏ ကျော့ကွင်းမှ လွတ်မြောက်ပုံကို သိပါကြောင်း” လျှောက်ထားသဖြင့် ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး ဤအတိုင်းပင် မှတ်ရမည်ဟု ဟောကြားတော်မူသည်ကို ကျင့်သုံးသဖြင့် မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်သွားပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
နင်းကျန်းဦးရွာ၊ ကွမ်းခြံကုန်း
ငပုရင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapuyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ဘုတလင်မြို့နယ်၊ ငပုရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗာဂိုး ၁ သည် အင်မတန် မှေးမိန်သည့် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီ၏ အရံဂလက်ဆီဖြစ်သည်
ယင်းသည် အချင်းဝက်အားဖြင့် အလင်းနှစ် ၁၂၄ ရှိပြီး ကမ္ဘာမြေမှဆိုသော် အလင်းနှစ် ၂၈၀၀၀၀ ကွာဝေးသည်
စပိန်လူမျိုးများ အမေရိကတိုက်သို့ ဦးစွာရောက်စဉ်က မက္ကဆီကိုနယ်မှ တိုင်းရင်းသားတို့သည် ကကေးအိုပင်မှ ရသော အစေ့မှုန်ဖြင့် ဖျော်ထားသည့် အရည်ခါးခါးကိုသောက်သုံးလျက်ရှိကြောင်း တွေ့ရသည်
ထိုတိုင်းရင်းသားတို့က ဤအရည်ခါးကို 'ချောကလက်'ဟုခေါ်၍ ကကေးအိုပင်မှ ရကြောင်း ပြောပြသဖြင့် ယနေ့တိုင် ထိုအပင်ကို ကကေးအိုပင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထိုအပင်၏ အသီးမှရရှိသော အစေ့မှုန်နှင့် သကြားရောစပ်ထားသည်ကို ချောကလက် ဟူ၍လည်းကောင်း အမည်တွင်လျက် ရှိပေသည်
ကာဖီ၊ လက်ဖက်ခြောက် တို့ကဲ့သို့ လူတို့ သောက်သုံးကြသော ကိုကိုးမှုန့်မှာ ကကေးအိုသီး အစေ့မှုန်များပင် ဖြစ်သည်
ကကေးအိုပင်များ၏ မူလပေါက်ရောက်သောအရပ်မှာ အမေရိကတိုက်ယဉ်စွန်းတန်းများအတွင်းရှိ ပူပြင်း စွတ်စိုသော ဒေသများဖြစ်သည်
ထိုအရပ်ဒေသမှတစ်ဆင့် အာဖရိကတိုက် နှင့် အာရှတိုက်ရှိ ပူပြင်းသောအပိုင်းတို့တွင် ကကေးအိုပင်ကို စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်
ယခုအခါတွင် အာဖရိကတိုက်၌ ကကေးအိုပင်ကို အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးလျက်ရှိလေသည်
ကကေးအိုပင်မှာ ဆယ့်နှစ်ရာသီစိမ်းလန်းသော အမြဲစိမ်းပင် ဖြစ်သည်
အမြင့်ပေ ၂ဝ မှပေ ၄ဝ အထိ ရှိ၍ တစ်နှစ်ပတ်လုံး အပွင့်များ ပွင့်သည်
ကကေးအိုပင်ကို အခြား အပင်ကြီးများက ကာကွယ်ထားမှသာလျှင် သီးသမျှ အသီးတိုင်း အောင်မြင်မည် ဖြစ်သဖြင့်၊ အချို့ကကေးအိုခြံ များတွင် ငှက်ပျောပင်များကို အရိပ်ရစေရန် ရော၍စိုက်ပျိုးတတ်ကြသည်
ကကေးအို အပွင့် နှင့်အသီးများသည် ပင်စည်မှ၎င်း၊ အကိုင်းရင့်ကြီးများမှ၎င်း၊ ထွက်၍ ပွင့်ကြ သီးကြသည်
အသီးများမှာ သခွားသီးအငယ်စားအရွယ်ရှိ၍ မှို့သီးကဲ့သို့ အသီးတောင့်များ ဖြစ်သည်
အစပထမတွင် အသီးများမှ အရောင်စိမ်းနေ၍ မှည့်လာသည့်အခါ ဝါညစ်ညစ်အရောင်သို့ ပြောင်းသွားသည်
ကကေးအိုခင်းထဲတွင် အသီးများ မှည့်ချိန် သည် အလုပ်အများဆုံးအချိန်ဖြစ်၏
အသီးမှည့်များကို လိုက်လံ၍ ဆွတ်ခူးသူတို့သည် လက်လှမ်းမမှီသော အသီး များကို တံချူဖြင့် ချူယူကြသည်
ကကေးအိုသီးခွံကို ခွာ လိုက်လျှင် အရသာချိုသော အတွင်းသား အနှစ်ပျော့ထဲ၌ ကကေးအိုစေ့ပေါင်း ၂၉ စေ့မှ ၅ဝ အထိ ရှိတတ်သည်
ကကေး အိုစေ့များသည် ဗာဒံစေ့ အရွယ်ခန့်ဖြစ်သည်
အနှစ်ဖတ်များ တွယ်ကပ်နေသော အစေ့များကို ၃ ရက်ခန့်စုပုံ၍ ထားကြ၏
ဤအတောအတွင်း အစေ့များ ကဇော်ပေါက်လာသဖြင့် အရသာ ခါးသက်သက် ဖြစ်လာသည်
၃ ရက်က ကျော်လွန်လာလျှင် ထိုအစေ့များကို နေပူထဲတွင်ဖြန့်၍ အခြောက်လှမ်းကြသည်
မိုးများလွန်းသော အရပ်ဒေသများ၌မူ ဖိုများတွင် အစေ့များကို အခြောက်ခံထားကြသည်
ကိုကိုး သို့မဟုတ် ချောကလက် ပြုလုပ်မည့် စက်ရုံများရှိရာအရပ်သို့ မတင်ပို့မီ ကကေးအိုစေ့ များကို ကောင်းစွာခြောက်သွေ့အောင် ပြုလုပ်ရသည်
ယင်းသို့ မပြုလုပ်ခဲ့လျှင် လမ်းခရီးတွင် ကကေးအိုစေ့များ မှိုတက်တတ် သည်
စက်ရုံများသို့ ရောက်သည့်အခါ ထိုအစေ့များကို အမှုန့် ဖြစ်အောင်ကြိတ်၍ ကိုကိုးမှုန့် ချောကလက် စသည်တို့ ပြုလုပ် ကြသည်
စက်ရုံများတွင် ဦးစွာပထမ ကကေးအိုစေ့ကို ဖုံးထားသော အခွံပါးကို ခွာပစ်လိုက်သည်
ကကေးအိုစေ့များတွင် လူတို့ အတွက် အာဟာရဓာတ်ကို အထူးဖြစ်စေနိုင်သည့် ဆီ တစ်မျိုး ပါရှိသည်
ထိုဆီကြောင့် ချောကလက်သည် လူတို့ အတွက် အာဟာရနှင့်ပြည့်စုံသည့် အစားအစာတစ်ရပ် ဖြစ်တော့သည်
ထိုဆီ၏ အရောင်မှာ ညိုညစ်ညစ်ဖြစ်သည်
ချောကလက်တွင် ဤကဲ့သို့အာဟာရဓာတ်ပြည့်စုံစွာ ပါရှိသဖြင့်၊ စစ်သားများနှင့် ရေသစ်မြေသစ် ရှာဖွေသူများအဖို့ အလွန် အသုံးကျသော အစာ တစ်ရပ် ဖြစ်ပေသည်
ယခင်ခေတ်အခါက လူ့တို့စားသုံးလျက်ရှိသော ချောကလက် မှာ ကကေးအိုစေ့မှရသောအမှုန့်ကို နဂိုအခါးဓာတ် ပျောက်ပြယ် သွားအောင် သကြားကို လိုသမျှရောစပ်၍ ပြုလုပ်ထားသည့် အစာမျှသာ ဖြစ်သည်
သို့သော် ယခုခေတ်တွင် ချိုရင်းစွဲ ဆီ အပြင် ချိုချဉ်ခဲဖွယ်လုပ်သူတို့သည် ချောကလက်တွင် ကိုကိုးဆီ အပိုကို ဆောင်း၍ထည့်ကြလေသည်
ထိုကြောင့် အချို့ ချောကလက်များမှာ အစာကြေနိုင်ခဲသည်
ဤကဲ့သို့ ချောကလက်လုပ်ငန်းတွင် ကိုကိုးဆီကို အသုံးများ လာသည့်အလျောက် ကိုကိုးမှုန့်လုပ်ငန်းမှာလည်း ပိုမို၍ ကြီး ကျယ် လာတော့သည်
အကြောင်းဆိုသော် သာမန် ကိုကိုးမှုန့် တွင် ကိုကိုးဆီများလွန်းသဖြင့် ကိုကိုးဖျော်ရည်၌ ဆီဝေ့နေသည် ကို တွေ့ရပေမည်
ထိုကြောင့် ချောကလက် ပြုလုပ်ရာ၌လိုမည့် ကိုကိုးဆီအပိုအတွက် ကိုကိုးမှုန့်များမှ ရသမျှဆီကို စက်ဖြင့် တစ်ဖန် ကြိတ်ညှစ်ယူကြရပြန်သည်
ယင်းသို့ ရရှိသောဆီကို အများအားဖြင့် ချောကလက် ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးချကြသည်
သို့သော် တိရစ္ဆာန်အစာနှင့်ရေမွှေးကဲ့သို့ အမွှေးအကြိုင် ပစ္စည်း များ ပြုလုပ်ရာ၌လည်း ထိုဆီကို အသုံးချကြသည်
ဆေးဖက် နှင့် သက်ဆိုင်သည့် ဆီတစ် မျိုးကိုပင် ထိုကိုကိုးဆီဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်
လက်ဖက်ခြောက်နှင့် ကာဖီမှုန့်တို့ကဲ့သို့ ကိုကိုးမှုန်ကို အသုံး များကြ၏
ကကေးအိုပင်များကို ပျိုးခင်းများတွင် ပထမပျိုးထောင်၍ စိုက်ရသည်
အပင်သက် ၅ နှစ်ခန့်ရှိမှ အသီးများ သီးသည်
ကကေးအိုပင် အကြီးအကျယ် စိုက်ပျိုးသည့် တိုင်းနိုင်ငံတို့မှာ မက္ကဆီကို၊ အက်ကွာဒေါ၊ ဗင်နီးဇွီးလား၊ ဗရာဇီး၊ ကျူးဗါး၊ ပွားတိုရီကိုး၊ ဟေးတီ၊ ဒိုမင်နီကန် ရီပတ်ဗလစ်၊ ထရင်းနီဒက်၊ ဂျမေးကား၊ ဂိုးလကို့၊ ပေါ်တူဂီအရှေ့အာဖရိကနယ်နှင့် သီရိ လင်္ကာကျွန်းများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများဖြစ်သော ဖိလစ်ပိုင်၊ထိုင်း၊အင်ဒိုနီးရှား၊မလေးရှား၊မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင်လည်း တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးလျက်ရှိသည်
နဆုမြို့  ((那須町 နဆု − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုချိဂိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ မေလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၅၂၈၁ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၆၇.၉ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၃၇၂.၃၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ရစ်ကန်လေးရွာ   သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သနပ်ပင်မြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
၁ စင်တောရိ သည် စင်တောရပ် ကြယ်စုတန်းမှ ကြယ်ဖြူဝါအမျိုးအစား ကြယ်တစ်စင်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာမြေမှ အလင်းနှစ် ၆၃ အကွာ၌ တည်ရှိသည်
တင်စိန် (၁၉၅၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၂ ရက်ဖွား) သည် မြန်မာဘောလုံးသမား ဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၇၂ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်အမျိုးသားပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ဖန်ခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ဗောဓိပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗောဓိပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၄ ဦး၊ မ ၁၈၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒန်ဖန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Danhpan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ဒိန်ဒိန်ဆာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော် (ပါဠိ: Dhammakathikabahujanahitadhara; Dhamma Kathika Bahujanahitadhara Title)အနည်းဆုံး သိက္ခာဝါ(၂၀)ရှိခြင်း
သီလဝန္တဖြစ်ခြင်း
ဓမ္မာစရိယစာချတန်း အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခြင်း
အနည်းဆုံး(၁၀)နှစ် နယ်လှည့်တရားဟောကြားခဲ့ခြင်း
သက်ဆိုင်ရာဒေသအတွင်း တရားဟောကြားမှု ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်း
ထေရဝါဒပိဋကကျမ်းစာများနှင့်လျော်ညီစွာ နယ်လှည့်ဟောကြားနေခြင်း
ဗုဒ္ဓဂိုဏ်း၊ ဓမ္မဂိုဏ်း၊ သံဃာ့ဂိုဏ်း၊ ရာဇဂိုဏ်း ကင်းလွတ်စွာ ဟောပြောခြင်း
သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်အား ဆန့်ကျင်ဘက် မပြုသူဖြစ်ခြင်း
ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု၊ အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု ကင်းရှင်းခြင်း
၁၃၇၆ (၁) ရက်
ဓာရဏ ပရိတ်တော်သည် မြတ်ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ အာဝေဏိကဂုဏ်တော်(၁၈)ပါးကို ဖော်ကျူးပူဇော်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဤဂုဏ်တော်များသည် မြတ်စွာဘုရား၏ သီးခြားကိုယ်ပိုင်ဂုဏ်တော်များဖြစ်သည်
ဓာရဏ ပရိတ်တော်ကို ရွတ်ဖတ်ပူဇော်သူတို့မှာ အ,ကာလ မရဏအမျိုးမျိုးတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်သည်
သတ္တဝါတိုင်း လူတိုင်းပင် တစ်နေ့နေ့မှာ သေရမည်မှာ ဓမ္မတာဖြစ်သည်
သို့သော် အကာလ မရဏမှ လွတ်မြောက်သည်ဟု ဆိုသည်မှာ ဥပစ္ဆေဒကကံကြောင့် မသေရ၊ မသေနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
ဗုဒ္ဓါနံ ဇီဝိတဿ န သက္ကာ ကေနစိ အန္တရာယော ကာတုံ၊တထာ မေ ဟောတု
အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ  ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ
ဣမေဟိ တီဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ၊ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ၊ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂပံ ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ
ဣမေဟိ ဆဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဆန္ဒဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဓမ္မဒေသနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝီရိယဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိပဿနာယ ဟာနိ၊ နတ္ထိ သမာဓိဿ ဟာနိ၊ နတ္ထိ ဝိမုတ္တိယာ ဟာနိ
ဣမေဟိ  ဒွါဒသဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော နတ္ထိ ဒဝါ၊ နတ္ထိ ရဝါ၊ နတ္ထိ အပ္ဖုဋံ၊ နတ္ထိ ဝေဂါယိတတ္တံ၊ နတ္ထိ အဗျာဝဋမနော၊ နတ္ထိ အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ
ဣမေဟိ အဋ္ဌာရသဟိ ဓမ္မေဟိ သမ္ပန္နာဂတဿ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော၊ နမော သတ္တန္နံ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ
နတ္ထိ တထာဂတဿ ကာယဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ ဝစီဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ တထာဂတဿ မနောဒုစ္စရိတံ၊ နတ္ထိ အတီတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ နတ္ထိ အနာဂတံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊နတ္ထိ ပစ္စုပ္ပန္နံသေ ဗုဒ္ဓဿ ဘဂဝတော ပဋိဟတံ ဉာဏံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ ကာယကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ ဝစီကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ နတ္ထိ သဗ္ဗံ မနောကမ္မံ ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ ဉာဏံ နာနုပရိဝတ္တံ၊ ဣမံ ဓာရဏံ အမိတံ အသမံ သဗ္ဗသတ္တာနံ တာဏံ လေဏံ သံသာရဘယဘိတာနံ အဂ္ဂံ မဟာတေဇံ
ဣမံ အာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ ဓာရေဟိ ဝါရေဟိ ပရိပုစ္ဆာဟိ
တဿ ကာယေ ဝိသံ န ကမေယျ၊ ဥဒကေ န လဂ္ဂေယျ၊ အဂ္ဂိ န ဍဟေယျ၊ နာနာဘယဝိကော၊ န ဧကာဟာရကော၊ န ဒွိဟာရကော၊ န တိဟာရကော၊ န စတုဟာရကော၊ န ဥမ္မတ္တကံ၊ န မူဠကံ၊ မနုဿေဟိ အမနုဿေဟိ န ဟိံသကာ
တံ ဓာရဏပရိတ္တံ ယထာ ကတမေ၊ ဇာလော မဟာဇာလော၊ ဇာလိတ္တေ မဟာဇာလိတ္တေ၊ ပုဂ္ဂေ အပုဂ္ဂေ၊ သမ္ပတ္တေ မဟာသမ္ပတ္တေ၊ ဘူတင်္ဂမှိ တမင်္ဂလံ
ဣမံ ခေါ ပနာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ သတ္တသတ္တတိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ ဘာသိတံ၊ ဝတ္တေ အဝတ္တေ၊ ဂန္ဓဝေ အဂန္ဓဝေ၊ နောမေ အနောမေ၊ သေဝေ အသေဝေ၊ ကာယေ အကာယေ၊ ဓာရဏေ အဓာရဏေ၊ ဣလ္လိ မိလ္လိ၊ တိလ္လိ မိလ္လိ၊ ယောရုက္ခေ မဟာယောရုက္ခေ၊ ဘူတင်္ဂမှိ တမင်္ဂလံ
ဣမံ ခေါ ပနာနန္ဒ ဓာရဏပရိတ္တံ နဝနဝုတိယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ ဘာသိတံ၊ ဒိဋ္ဌိလာ ဒဏ္ဍိလာ မန္တိလာ ရောဂိလာ ခရလာ ဒုဗ္ဘိလာ
ဧတေန သစ္စဝဇ္ဇေန သောတ္ထိမေ ဟောတု သဗ္ဗဒါ
User:Yarzarkyawtheinဗုဒ္ဓါနံ − မြတ်စွာဘုရားတို့၏
ဇီဝိတဿ − အသက်၏
အန္တရာယော − ဘေးအန္တရာယ်ကို
ကေနစိ − တစုံတယောက်သော သူသည်
ကာတုံ − ပြုခြင်းငှာ
န သက္ကာ − မတတ်နိုင်
" ဗုဒ္ဓါနံ " - မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " သဗ္ဗညုတညာဏဿ " - သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ၊ " ကေနစိ " - တစုံတစ်ယောက် သောသူသည်
" အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ၊ " န သက္ကာ " − မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
" ဗုဒ္ဓါနံ " − မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " အဘိဟဋာနံ " − ရှေ့ရှုဆောင်အပ်ကုန်သော ၊  " စတုန္နံ ပစ္စယာနံ " - ပစ္စည်းလေးပါးတို့ကို ၊ " ကေနစိ " - တစုံတယောက် သောသူသည် ၊ " အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ ၊ " န သက္ကာ " - မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
" ဗုဒ္ဓါနံ " − မြတ်စွာဘုရားတို့၏ ၊ " အသီတိယာနုဗျဉ္ဇနာနံ ဝါ " - ရှစ်ဆယ်သောလက္ခဏာတော်တို့၏ လည်းကောင်း ၊ "ဗျာမပ္ပဘာယ ဝါ " - တစ်လံမျှသော ရောင်ခြည်တော်ကို လည်းကောင်း ၊ " ကေနစိ " - တစုံတယောက် သောသူသည် ၊ " အန္တရာယော " - ဘေးအန္တရာယ်ကို ၊ " ကာတုံ " - ပြုခြင်းငှာ ၊ " န သက္ကာ " - မတတ်နိုင် ၊ " တထာ " - ထို့အတူ ၊ " မေ " - ငါ့အား ၊ " တေ " - သင့်အား၊ " အမှာကံ " - ငါတို့အား ၊ " တုမှာကံ " - သင်တို့အား ၊ " ဟောတု " - ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဣမေသံ စတုန္နံ − ဤလေးပါးတို့၏
အန္တရာယော − အန္တရာယ်ကို
ကေနစိ − တစုံတယောက်သောသူသည်
ကာတုံ − ပြုခြင်းငှါ
န သက္ကာ − မတတ်နိုင်
တထာ − ထို့အတူ
ဟောတု − ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
အတီတံသေ − လွန်လေပြီးသောအဖို့၌
အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင်မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
အနာဂတံသေ − နောင်လာလတ္တံ့သော အနာဂတ်အဖို့၌
အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင် မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပစ္စုပ္ပန္နံသေ − ပစ္စုပ္ပန်မျက် မှောက်ဖြစ်သော အဖို့၌
'အပ္ပဋိဟတံ ဉာဏံ − အဆီးအတား အပိတ်အပင် မရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
တိဟိ − သုံးပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ကာယကမ္မံ − ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်
ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ − ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည်
သဗ္ဗံ -  အလုံးစုံသော၊ ဝဇီကမ္မ - နှုတ်ဖြင့်ပြီးသောအမှုသည်၊ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ - ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်၊ ဉာဏာနုပရိ ဝတ္တံ - ဉာဏ်တော်၏နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည် ဟောတိ - ြဖစ်၏
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
မနောကမ္မံ − နှလုံးဖြင့်ပြီးသော အမှုသည်
ဉာဏပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်ပြဋ္ဌာန်းခြင်းရှိသည်
ဉာဏာနုပရိဝတ္တံ − ဉာဏ်တော်၏ နောက်သို့ အစဉ်လိုက်သည်
ဆဟိ − ခြောက်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမ္မန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဆန္ဒဿ −  သတ္တဝါတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပြုလိုသော ဆန္ဒတော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဓမ္မဒေသနာယ − တရားတော် ဟောပြောခြင်း၏
ဟာနိ  − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝီရိယဿ − သူတပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် ဆောင်ရွက်ခြင်း၌ လုံ့လဝီရိယတော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝိပဿနာယ − သင်္ခါရတရားတို့ကို အနိစ္စ အစရှိသော လက္ခဏာရေးသုံးပါးဖြင့် ရှုမှု “ဝိပဿနာ” ဉာဏ်တော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
သမာဓိဿ − စိတ်တည်ကြည်မှု “သမာဓိ” တော်၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဝိမုတ္တိယာ − အရဟတ္တဖိုလ်ကို ဝင်စားတော်မူခြင်း၏
ဟာနိ − ဆုတ်ယုတ်ခြင်းသည်
ဒွါဒသဟိ − တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဘဂဝတော − ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဒဝါ − ရယ်မြူးလို၍ ပြုမူပြောဆိုခြင်းသည်
ရဝါ − သတိလွတ်၍ ချွတ်ယွင်းပြုမူ ပြောဆိုခြင်းသည်
အဖုဋံ − ဉာဏ်တော်ဖြင့် မတွေ့မထိ မသိအပ်သော တရားသည်
ဝေဂါယိတတ္တံ − ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်မခြင် အဆောတလျင် ပြုသောအမှုသည်
အဗျာဝဋမနော − သူတပါးတို့အတွက် ကြောင့်ကြမဲ့ ဖြစ်သော စိတ်နှလုံးတော်သည်
အပ္ပဋိသင်္ခါနုပေက္ခာ − ဉာဏ်ဖြင့် မဆင်မခြင် လျစ်လျူရှုသော အမှုသည်
အဋ္ဌာရသဟိ − တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးကုန်သော
ဣမေဟိ ဓမ္မေဟိ − ဤကျေးဇူးတရားတော်တို့နှင့်
သမန္နာဂတဿ − ပြည့်စုံတော်မူသော
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
နမော − ရှိခိုးပါ၏
သတ္တန္နံ − ခုနစ်ဆူကုန်သော
သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓါနံ − ဝပဿီ၊ သိခီ၊ ဝေဿဘူ၊ ကကုသန္ဓ၊ ကောဏာဂမန၊ ကဿပ၊ ဂေါတမ တည်းဟူသော မြတ်စွာဘုရားရှင် တို့အား
နမော − ရှိခိုးပါ၏
'တထာဂတဿ − ဝိပဿီ အစရှိသော ရှေးဘုရားတို့ကဲ့သို့ လာခြင်းကောင်းတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည်
ကာယဒုစ္စရိတံ − ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “ကာယဒုစရိုက်” သည်
တထာဂတဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
ဝစီဒုစ္စရိတံ − နှုတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “ဝစီဒုစရိုက်” သည်
တထာဂတဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
မနောဒုစ္စရိတံ − စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော မကောင်းမှု “မနောဒုစရိုက်” သည်
အတီတံသေ − လွန်လေပြီးသော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
အနာဂတံသေ − နောင်လာလတ္တံသော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ပစ္စုပ္ပန္နံသေ − မျက် မှောက်သော အဖို့ကာလ၌
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားအား
ပဋိဟတံ ဉာဏံ − ဆီးတားပိတ်ပင်ခြင်းရှိသော ဉာဏ်တော်သည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ကာယကမ္မံ − ကိုယ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့မသွားခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
ဝစီကမ္မံ − နှုတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွား မရှိခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဗုဒ္ဓဿ − မြတ်စွာဘုရားသည်
သဗ္ဗံ − အလုံးစုံသော
မနောကမ္မံ − စိတ်ဖြင့်ပြုအပ်သော အမှုသည်
ဉာဏာပုဗ္ဗင်္ဂမံ − ဉာဏ်တော်လျှင် ရှေ့သွား မရှိခြင်းသည်
ဉာဏံ − ဉာဏ်တော်သို့
နာနုပရိဝတ္တံ − အစဉ်မလိုက်ခြင်းသည်
ဣမံ ဓာရဏံ − ဤအဆောင်သည်
ဝါ − ဤဆောင်ထားအပ်သော ဓာရဏ ပရိတ်တော်သည်
အမိတံ − မနှိုင်းယှဉ်အပ်
အသမံ − တူမျှခြင်းလည်း မရှိ
သဗ္ဗသတ္တာနံ − ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏
တာဏံ − ခိုမှီကိုးကွယ်ရာလည်း ဖြစ်၏
လေဏံ − ပုန်းအောင်လဲလျောင်းရာလည်း ဖြစ်၏
သံသာရဘယဘီတာနံ − သံသရာဘေးကို ကြောက်ရွံ့သောသူတို့၏
အဂ္ဂံ − အလွန်မြတ်သော
ပရိတ္တံ − အရံအတားဖြစ်၏
မဟာတေဇံ − ကြီးသော တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိသော
ပရိတ္တံ − အရံအတား ဖြစ်၏
အာနန္န − ချစ်သားအနန္ဒာ
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဤတန်ခိုးတေဇော် အာနုဘော် ကြီးမြတ်သော ဓာရဏပရိတ်တော်ကို
ဓာရေဟိ − ရွတ်ဆောင်ပါလော့
ဂါရေဟိ − မှတ်သားပါလော့
ပရိပုစ္ဆာဟိ − မေးမြန်းစူးစမ်းဆင်ခြင်လော့
တဿ − ထိုသို့ ရွတ်ဆောင်၊ မှတ်သား၊ မေးမြန်းစူးစမ်းဆင်ခြင်သောသူ၏
တသံ − မြွေနဂါးစသည်တို့၏ အဆိပ်သည်
န ကမေယျ − မကျရောက်ရာ
ဥဒကေ − ရေ၌
န လဂ္ဂေယျ − မငြိတွယ် မနစ်မွန်းရာ
န ဍဟေယျ − မလောင်ကျွမ်းရာ
နာနာဘယဝိကော − အထူးထူး အပြားပြား များပြားစွာသော ဘေးရန်တို့သည် မထိရောက်နိုင်ရာ
န ဧကာဟာရကော − တစုံတစ်ယောက် မျှ တစ်ရက် မကောင်းက​ြံသော သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န ဒွိဟာရကော − နှစ်ရက် မကောင်းကြံသော သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န တိဟာရကော − သုံးရက် မကောင်း က​ြံ သူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န စတုဟာရကော − လေးရက် မကောင်းကြံသောသူသည်လည်း မကြံနိုင်ရာ
န ဥမ္မတ္တကံ − ရူးသွပ် ပျံ့လွင့်သော အနာသည်လည်း မဖြစ်နို်င်ရာ
န မူဠကံ − တွေဝေမိုက် မဲသော အနာသည်လည်း မဖြစ်နိုင်ရာ
မနုဿေဟိ' − လူတို့သည် လည်းကောင်း
အမနုဿေဟိ' − ဘီလူးတို့သည် လည်းကောင်း
န ဟိံသကာ − မညှဉ်းဆဲ မဖျက်ဆီး မနှိပ်စက်နိုင်ရာ
တံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ထိုဓာရဏ ပရိတ်တော်သည်
ယထာ ကတေမေ − အဘယတို့နည်း ဟူမူကား
ဇာလော − စကြဝဠာ ကမ္ဘာတစ်သောင်းကို လောင်ကျွမ်းစေသော နေခုနစ်စင်း၏ အရှိန်အစော်ကဲ့သို့ ဘေးအန္တရာယ်အပေါင်းတို့ကို လောင်ကျွမ်းပယ်ပျောက်စေနိုင်သည် တန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိ၏
မဟာဇာလော − နတ်၊ သိကြား၊ နဂါး၊ ဂဠုန်၊ ကုမ္ဘဏ် ဘီလူး၊ ရက္ခိုသ် အစရှိသည်တို့ကို တားမြစ်နိုင်သော သံကွန်ရက်နှင့်တူသော ဘုန်းတန်ခိုးရှိန်စော် အာနုဘော်ရှိ၏
ဇာလိတ္တေ − မင်း၊ သူခိုး၊ မချစ်မနှစ်သက်လိုသောသူဟု ဆိုအပ်သော ရန်သူအန္တရာယ်အပေါင်းကိုလည်း ဖယ်ရှားတားမြစ်နိုင်၏
မဟာဇာလိတ္တေ − ရောဂန္တရ ကပ်၊ သတ္တန္တရကပ်၊ ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်ဟု ဆိုအပ်သော ကပ်သုံးပါးတို့မှ ကင်းလွတ်စေနိုင်၏
ပုဂ္ဂေ − အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေသော်လည်း အ ခြင်း၊ ဆွံခြင်း၊ နားပင်းခြင်း၊ ရူးသွပ်ပျံ့လွင့်ခြင်း အနာမျိုးတို့မှ လွတ်စေနိုင်၏
မဟာပုဂ္ဂေ − သစ်ပင်၊ တောင်၊ ကမ်း၊ ချောက်တို့မှ ကျငြားသော်လည်း မသေနိုင်ရာ
သမ္ပတ္တေ − မရသေးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရတနာအပေါင်းကိုလည်း ရစေနိုင်၏
မဟာသမ္ပတ္တေ − ရပြီးသော စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရတနာဥစ္စာ အပေါင်းကိုလည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပွား များစေ၏
ဘူတင်္ဂမှိ − ဟုတ်မှန်သောအားဖြင့်
တမင်္ဂလံ − အမိုက်ပျောက်၍ အလင်းရောက်စေနိုင်၏
အာနန္န − ချစ်သားအာနန္ဒာ
ခေါ ပန − စင်စစ်မူကား
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဣဓာရဏပရိတ်တော်ကို
သတ္တသတ္တတိသမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ − ခုနစ်ဆယ့်ခုနစ်ကုဋေကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည်
ဘာသိတံ − ကောင်းစွာဟောတော်မူအပ်ပြီ
ဝတ္တေ − ကောင်းသော အကျိုးနှင့်ယှဉ်၏
အဝတ္တေ − မကောင်းသော အကျိုးနှင့် မယှဉ်
ဂန္ဓဝေ − ကောင်းသော တရားအရသာ အနံ့မျိုးကို ဆောင်၏
အဂန္ဓဝေ − မကောင်းသော တရားအရသာ အနံ့မျိုးကို မဆောင်
နောမေ − ကောင်းသောစိတ်နှလုံးကို ဆောင်၏
အနောမေ − မကောင်းသော စိတ်နှလုံးကို မဆောင်
သေဝေ − သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ယှဉ်တွဲ မှီဝဲရသည်ဖြစ်၏
အသေဝ − သူတော်မဟုတ် သူယုတ်တို့နှင့် မပေါင်းဖော် မယှဉ်တွဲ မမှီဝဲရသည် ဖြစ်၏
ကာယေ − ကောင်းသောကိုယ်ကို ဖြစ်စေ၏
အကာယေ − မကောင်းသော ကိုယ်ကို မဖြစ်စေရာ
ဓာရဏေ − ကောင်းသော ကုသိုလ်အမှုကို ပြုဆောင်ရ၏
အဓာရဏေ − မကောင်းသော အကုသိုလ်အမှုကို မပြုမဆောင်ရ
ဣလ္လိ − ကောင်းသောအိပ်မ က် ကို မြင်မ က် ရ၏
မိလ္လိ − မကောင်းသော အိပ်မ က်ကို မမြင်မ က်ရ
တိလ္လိ − ကောင်းသော အတိတ်နိမိတ်ကို မြင်ရ၏
မိလ္လိ − မကောင်းသော အတိတ်နိမိတ်ကို မမြင်ရ
ယောရုက္ခေ − သေပြီးသော သစ်ပင်တို့ကို ရှင်စေနိုင်၏
မဟာယောရုက္ခေ − ရှင်ပြီးသောသစ်ပင်တို့ကိုလည်း အကိုင်းအခတ် အရွက်အလက်နှင့် ပြည့်စုံစေနိုင်၏
ဘူတင်္ဂမှိ − ဟုတ်မှတ်သောအားဖြင့်
တမင်္ဂလံ − အမိုက်ပျောက်၍ အလင်းရောက်နိုင်၏
အာနန္ဒ − ချစ်သားအာနန္ဒာ
ခေါ ပန − စင်စစ်
ဣမံ ဓာရဏပရိတ္တံ − ဤဓာရဏပရိတ်တော်ကို
နဝနဝုတိယာ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓကောဋီဟိ − ကိုးဆယ့်ကိုးကုဋေကုန်သော ဘုရားရှင်တို့သည်
ဘာသိတံ − ဟောတော်မူအပ်ပြီ
ဒိဋ္ဌိလာ − မကောင်းသဖြင့် ကြံသောသူတို့၏ အကြံအစည်ကိုလည်း သိမြင်နိုင်၏
ဒဏ္ဍိလာ − ဓား၊ လှံ၊ လက်နက်၊ လေး၊ မြား၊ မီးပေါက်၊ အမြောက် အစရှိသော ဘေးတို့သည်လည်း မထိရောက်စေနိုင်
မန္တလာ − မန္တန်၊ မန္တရား၊ ဂါထာ၊ အင်းအိုင်တတို့သည်လည်း ထက် မြက်နိုင်၏
ရောဂိလာ −  ရောဂါအန္တရာယ်မျိုးတို့ကိုလည်း မထိမရောက်နိုင်
ခရလာ - ကြမ်းတမ်း ခက် မာသော အနာမျိုးတို့ကိုလည်း မဖြစ်နိုင်
ဒုဗ္ဘိလာ − ကြိုး၊ ထိတ်၊ သံခြေကျင်း၊  ကပ်ဘိ၊ တွင်းလှောင်၊ ပင်းသကား၊ လည်ထောက်ကိုလည်း လွတ်စေနိုင်၏
ဧတေန သစ္စဝ‌ေဇ္ဇန − ဤသို့မှန်ကန်သော သစ္စာစကားကြောင့်
သဗ္ဗဒါ − အခါခပ်သိမ်း
အမှာကံ − ငါတို့အား
တုမှာကံ − သင့်တို့အား
သောတ္ထိ − ချမ်းသာခြင်းသည်
ဟောတု − ဖြစ်ပါစေသတည်း
ဓာရဏပရိတ် နိဿယ ပြီး၏
မာရီ ဗနက်ရှာ ဂျိမ်း (née ကဗင်ဒစ် ဘင်းတင့် Cavendish-Bentinck; ၄ ဇွန် ၁၈၆၁ - ၂ မေ ၁၉၄၈) သည် လန်ဒန် လူမှုရေး ဧည့်ခံသူနှင့် ပြိုင်မြင်း မွေးမြူသူ တဦး ဖြစ်သည်
ဂျိမ်းကို ပရုဒင်းရှာ (née လက်စလီ)နှင့် ဂျော့ ကဗင်ဒစ် ဘင်းတင့် (၁၈၂၁ - ၁၈၉၁)တို့၏ ကဗင်ဒစ် ဘင်းတင့် မိသားစုမှ မွေးလာသည်
သူမ၏ မောင်မှာ ဝီလျံ ဂျော့ ကဗင်ဒစ်-ဘင်းတင့် (၁၈၅၄ - ၁၉၀၉)(William George Cavendish-Bentinck) ဖြစ်ပြီး၊ သူမ၏ တူများ ဖြစ်သည့် ဖာဒီနန်နှင့် ဗစ်တာ(Ferdinand; Victor)တို့အား မြို့စား အရိုက်အရာ လွှဲအပ်သော ပို့(တ်)လန် (Portland)မြို့စားကြီးနှင့် နှစ်ဦးစလုံး ဆွေမျိုးတော်သည်၊ နောင်တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ ကြင်ယာတော် မိဖုရား ဖြစ်လာမည့် လေဒီ အဲလိဇဘက် ဘိုးဝိစ်-လိုင်ယွန် (Lady Elizabeth Bowes-Lyon)၏ ဆွေမျိုးလည်းတော်၊ ခေါင်းကိုင်မိခင်လည်း ဖြစ်သည်
၁၈၇၂ တွင် ၁၁ နှစ်အရွယ်ရောက် မာရီ ဗနက်ရှာ ကဗင်ဒစ်-ဘင်းတင့်သည် ထိုခေတ်က ကျော်ကြားသော အော်ပရာ အဆိုတော် ခရစ္စတီးနား နီးဆင်(Christina Nilsson)၏ မင်္ဂလာပွဲ၌ သတို့သမီးအရံ လုပ်သည်
လက်ထပ်ပွဲသည် အထက်တန်းလွှာတို့ အရေးကိစ္စ ဖြစ်ပြီး၊ လန်ဒန်မြို့၊ ဝက်မင်စတာကျောင်း(Westminster Abbey)၌ ဗနက်ရှာ အဖေက ပြင်ဆင်ပေးခဲ့သည်
နီးဆင်က သူမ၏ ယောက်ျားလောင်း ပြင်သစ် ဘဏ်လုပ်ငန်းရှင် ဩဂတ် ရိုဇော့(Auguste Rouzaud)နှင့် ကျမ်းကျိန်နေစဉ်၊ ဗနက်ရှာက သတို့သမီး၏ ပန်းစည်းကို ကိုင်ထားရသည်
ဗနက်ရှာနှင့် သူ့ယောက်ျားသည် လန်ဒန်၊ ဂရက်ဖ်တန်(Grafton) လမ်းတွင် နေထိုင်ကာ ကတန်အိမ်တော်(Coton House) ၌ မြင်းများ မွေးမြူသည်
သန်းကြွယ်သူဌေး ဖြစ်သော်လည်း၊ အလွန်တရာ စေးခြုတ်မှုကြောင့် ကျော်ကြားသည်
ဧည့်သည်များကို ကြောင်ပင် မသောက်သော နို့များ ဖြင့် ဧည့်ခံကာ သောကြာနေ့တွင် အသားများထက် ငါးများက ဈေးသက်သာ၍ ကက်သလစ်ဥပုသ်ဖြစ်သော သောကြာနေ့တွင် ဧည့်ခံကျွေးမွေးရန် ပိုသဘောကျသည်
၁၉၁၇ တွင် မုဆိုးမ ဖြစ်ပြီး၊ ဆေးရုံကို လှူဒါန်းခဲ့သော သူ့ယောက်ျားကို သတိရသောအားဖြင့် ရပ်ဂဘီ၊ စိန့်ခရော့ဆေးရုံ(Hospital of St Cross, Rugby)၏ အဆောက်အဦသစ် ဆောက်လုပ်ရာ၌ ငွေမတည်သည်
မြင်းများ ဆက်လက်မွေးမြူ၍ ပြိုင်ပွဲများ ဝင်ပြိုင်ရာ ဗစ်တိုးရီးယား ဖလား(Victoria Cup)နှင့် ၁၉၃၂ ကော်ရိုနေရှင် ဖလား (1932 Coronation Cup) တို့ကို အနိုင်ရရှိသည်
ဒီဇင်ဘာ ၁၈၈၅ တွင် သူသည် ပြိုင်မြင်းပိုင်ရှင်နှင့် မွေးမြူသူ ဂျွန် အာသာ ဂျိမ်းနှင့် လန်ဒန်၊ စိန့်ဂျိမ်းရှိ ရွိုင်ရယ်ဘုရားကျောင်း၌ လက်ထပ်သည်
ဗနက်ရှာနှင့် အာသာတို့နှစ်ယောက်လုံးသည် သတ္တမမြောက် အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ မိတ်ဆွေ ဖြစ်ကာ၊ ဗနက်ရှာသည် အာသာ၏ မိန်းမ ဖြစ်၍ ကျော်ကြားသည်
ဘုရင်ကြီး၏ သီးသန့် အတွင်းရေးမှူး ဖရက်ဒရစ် ပွန်းဆဘီက သူသည် "ဟာသဉာဏ်နှင့် စိတ်ဓာတ်ထက်သန်မှု အပြည့် ရှိပြီး၊ ဘုရင်ကြီးနှင့် လမ်းလျှောက်သောအခါ ရယ်မောစေသည်"ဟု ရေးသားသည်
ဗနက်ရှာ ဂျိမ်းသည် ၁၉၄၈ ၌ သေဆုံးကာ၊ လက်ဝတ်ရတနာများနှင့် တစ်ရှန်၊ ဂျော့ရွှား ရေးနော့နှင့် သောမတ် ဂိမ်းဘာရားတို့၏ ပန်းချီကားများကို သူ၏ ခေါင်းကိုင်သမီး ဖြစ်သူ ဘုရင်မ အဲလိဇဘက် (ဆဋ္ဌမမြောက် ‌ဂျော့ဘုရင်၏ ကြင်ယာတော်ဖြစ်ပြီး၊ ယခု လက်ရှိ(၂၀၁၇) အုပ်စိုးနေသော ဘုရင်မ အဲလိဇဘက်[၂]မဟုတ်ပါ)အတွက် ချန်ရစ်သည်
ဖဒိုမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
ယခင်က ဖဒိုမှာ ကရင်ကျေးရွာ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဖိုးပိုက်ဆံ ရောက်ရှိလာပြီးနောက် တည်ထောင်သော ဘာသာ‌ရေးဂိုဏ်း တစ်ဂိုဏ်း ရှိသည်
ကရင်ဘာသာစကားအရ ဖဒိုဆိုသည်မှာ ရွာကြီးဟု အဓိပ္ပာယ်ရပြီး ဖဒိုကျေးရွာအား ဖူးဆန်ရေ ခေါ် ဘိုးပိုက်ဆံ မှ ဤကြီးကျယ်သော ကွင်းကြီးတွင် နေထိုင်သူတို့သည် အစားအသောက်ပြီးပြည့်စုံပြီး ဘေးအန္တရာယ်ကင်းရှင်းသော နေရာအဖြစ် အသိအမှတ်ပြု ခေါ်ဆိုလာရာမှ အမည်တွင်လာခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ရွာအဆင့်မှ မြို့အဖြစ် တိုးမြှင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဟခိုအိရှိဘူတာ  (箱石駅 ဟခိုအိရှိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဝတဲခရိုင်၊ မိယခိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဟင်္သာတခရိုင်သည် မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး တွင် ပါဝင်သောခရိုင် ၈ ခုအနက် တစ်ခုဖြစ်၍ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ တစ်ခုဖြစ်သည်
ခရိုင်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဟင်္သာတမြို့ ဖြစ်သည်
ဟင်္သာတခရိုင်တွင်းရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁,၁၃၆,၆၅၃ ယောက် ဖြစ်သည်
ဟင်္သာတခရိုင်တွင်းရှိ မြို့နယ်များနှင့် မြို့များမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
ဟင်္သာတမြို့နယ်ဟင်္သာတမြို့ဇလွန်မြို့နယ်ဇလွန်မြို့လေးမျက်နှာမြို့နယ်လေးမျက်နှာမြို့၂၀၂၂ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မြန်အောင်၊ ကြံခင်း၊ အင်္ဂပူမြို့နယ်များကို ခွဲထုတ်ကာ မြန်အောင်ခရိုင် အဖြစ် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ငနယ်ရွာ၊ ဂနိမ်း
ခက်ရင်းသည် အချွန်အတက်များ ထိပ်ဖျားတွင် ရှိသော လက်နက် သို့မဟုတ် ကိရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ခက်ရင်း အမျိုးမျိုး ရှိသည်
သာမန် လှံ၊ စူး၊ ဝါးချွန်တို့တွင် ချွန်မြသောအသွား တစ်ခုသာ ရှိသော်လည်း ခက်ရင်းတွင် နှစ်ခွ၊ သုံးခွမှ စ၍ အစားစား ရှိနိုင်သည်
ခက်ရင်းကို ဆိုးရွားသော တိရစ္ဆာန်များ တိုက်ခိုက်နှိမ်နင်းရာတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်ဟု ဒဏ္ဏာရီများအရ သိရသည်
အထူးသဖြင့် ငရဲစစ်သည်များ အပြစ်သားများကို နှိပ်ကွပ်ရာတွင် ခက်ရင်းကိုင်းကြသည်ဟု ပုံဖော်တတ်ကြသည်
လူလူချင်း တိုက်ခိုက်ရာတွင် ခက်ရင်းမသုံးကြပေ
ယခုခေတ်တွင် ခက်ရင်းကို အစားအသောက်စားသည့် နေရာတွင်သုံးသော ကိရိယာအဖြစ် အများဆုံး မြင်တွေ့ရသည်
ဆက်ရက်မဲ (Acridotheres cristatellus) ကို တရုတ်နိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ အင်ဒိုချိုင်းနားဒေသများတွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ဆင်ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဆန္ဒပြပွဲများ ဆက်လက် ဖြစ်ပွားသည်
ညနေ ၄ နာရီတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးစောမောင်က စစ်တပ်မှ အာဏာကို လွှဲပြောင်း ယူလိုက်ပြီး နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ် ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်ကြောင်း ရေဒီယိုမှ ကြေညာသည်
ညဘက်တွင် ပြည်သူများကို တားဆီး ပိတ်ဆို့မှုများ ချထား လိုက်ပြီး လျှပ်စစ် ဝါယာ ကြိုးများကို ဖြတ်တောက်ကာ လမ်းမီးမှောင် ချထားခြင်းဖြင့် အပြင် မထွက်ရ အမိန့်ကို ဆန့်ကျင် ကြသည်
စစ်တပ်က ဆန္ဒ ပြသူများအား ပစ်ခတ်သည်
လူ ၄ ဦးထက် ပို၍ စုဝေးခြင်း မပြုရန် အမိန့်ထုတ် တားမြစ်လိုက်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီများ မှတ်ပုံတင်ခြင်းဥပဒေကို နဝတ အဖွဲ့မှ ထုတ်ပြန်သည်
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်က နိုင်ငံရေးပါတီ အဖြစ် မှတ်ပုံတင်လိုက်သည်
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်၌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးတာဝန်ကို ယူခဲ့သည်
၁၂၃၅ (၁) ရက်
ဖန်လိုင်း (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlaing (Middle))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ လင်ဟော်မြို့နယ်၊ လိုက် ကွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုက် ကွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၄ ဦး၊ မ ၁၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်နုတ်သီးရွာ၊ စိုးမေ
၁၃၁၇ (၁) ရက်
ခ (ခခွေး) သည် ဒုတိယမြောက် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ခညောင်း -ခညွတ် -ခဏချင်းခဏတစ်ဖြုတ်ခဏပန်းခနဲ (ဝင်း ~၊ ထိန် ~)ခနဲ့တဲ့တဲ့ခနော်ခနဲ့ခနောက်စိမ်းခနောင်းခနဲ့ပင်ခနပ် (အိုးလက်ရိုက်)ခနွှဲခပေါင်းရေကြည်ပင်ခမည်းခမက်ခမည်းပေး-ခမည်းဖခင်ခမန်း (လုနီးနီး)ခမျာခယ -ခယဝယ ( ~ လုပ် -)ခယောင်းတောခရာ -ခရာ (တူရိယာ)ခရာစောက်အင်းခရာတုတ် -ခရာတွတ် -ခရာပင်ခရီးကျုံ့ခရီးကြုံ -ခရီးပန်း -ခရုစုတ်ငှက်ခရုတုတ်ငှက်ခရုပတ်ဗွေခရူပင်ခရေစေ့တွင်းကျခရေပင်ခရော်ခရွတ်ခရိုး (ခြံစည်းရိုး)ခရင်းကောင်ခရိုင် (ထီး ~)ခရိုင်ဝန်ခရား ကရားခရင်း ခက်ရင်းခရစ်ယာန်ခရမ်းကစော့ပင်ခရမ်းကြွပ်ပင်ခရမ်းခေါင်းပင်ခရမ်းချဉ်ပင်ခရမ်းစပ်ပင်ခရမ်းပိပင်ခရမ်းပင်ခရမ်းပိမ့်(လိမ္မော်)ခရမ်းရောင်ခရွတ်ခရော်ခလေး ကလေးခလောက်ဆန် -ခလောက်ဆွဲ (အိမ် ~)ခလုတ် (မီး ~)ခလုတ်ဆူးငြောင့်ခလုတ်တံသင်းခလယ်ကောင်ခဝါသည်ခအုံးပင်ခါ (သွား ~ စ၊ သွား ~ နီး၊ သွား ~ မှ)ခါချ -ခါချဉ်ထုပ်ခါချဉ်အုံခါတော်မီခါတင်ကခါတိန်ညင်ခါလီ (~ ဆွဲ၊ ~ ပြန် -)ခါလည်ခါကျူးဆတ်ဆတ်ခါ - ၊ ဆန်ကောဆန်ခါ၊ တလင်းချေးခါ - ၊ တစ်ခါတလေ၊ ပစ်ပစ်ခါခါ၊ ပျိုးချေးခါ - ၊ ပြောင်တလင်းခါ - ၊ ဖြူခါစင် - ၊ ဖြူခါပြာခါကျ - ၊ လှုပ်ခါ - ၊ အခါမလင့်မီ၊ အချိန်အခါ
ခါးကျဉ် - (ခါးသေး - )ခါးကြိုးတန်ဆာခါးကြောင်ရုပ်ခါးခါးသီးသီးခါးချစ် - (တူးချစ် - )ခါးချည့် -ခါးချပ်ဝတ် -ခါးစည်းရင်ကျယ် -ခါးစည်းခါးဆီးပတ်မြီခါးတောင်းကျိုက် -ခါးထစ်ခွင် -ခါးပတ်ခါးပန်းကြိုးခါးပန်းသတ် -ခါးပုံစခါးဖုမုန်လာပင်ခါးဖန့်ဖန့်ခါးမျက် -ခါးရန်းကြိုးခါးလှည့်လက်ဖွဲ့ခါးသေးရင်ချီကြက်ဟင်းခါးသီး၊ ငှက်ခါး၊ တူးတူးခါးခါး၊ မုန့်ဟင်းခါး မုန့်ဟင်းငါး
ခုခံ -ခုတင်ကခုတင်ခုခုတင်ညောင်စောင်းခုတင်တုန်းကခုတုံးခုနကခုနတုန်းကခုနစ်ခုခုနစ်စဉ်ကြယ်ခုနစ်လံရေခုနစ်သံချီခုနှစ်သက္ကရာဇ်ခုနှိမ် -ခုလတ် (အလယ်အလတ်) (လမ်း ~)ခိုးလို့ခုလု၊ စိတ်ခု - ၊ တစ်စုံတစ်ခု၊ ယခု
ခူဆံပင်ခူဆန် (ရက်ကန်း ~)ခူသံ (လှည်းဖနောင့်သံ)ခူးခပ် -ခူးဆွတ် -တန်ခူးလ
ခဲ - (ရေ ~ -)ခဲ - (သွား ~ ၊ လာ ~ ၊ လုပ် ~)ခဲကတ် -ခဲတံခဲတစ်ပစ်ဝေး - ဂဲတစ်ပစ်ဝေးခဲပုပ်ခဲဖိုးငွေခဲဖျက်ခဲဖွယ်စားဖွယ်ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ခဲယဉ်း -ခဲယမ်းမီးကျောက်ခဲရာခဲဆစ်ခဲလံကျည်တောက်ခဲလံချောင်း ခဲတံချောင်းကိုက်ခဲ - ၊ ကျောက်ခဲ (မြေခဲ၊ ရွှံ့ခဲ)၊ ခက်ခဲ - ၊ နေကျောက်ခဲ၊ မိုက်ခဲ၊ ရေခဲ၊ လိပ်ခဲတည်းလည်း၊ အုံခဲ -
ခေါပုတ်ခေါပန်းတောင်းခေါပျဉ်မုန့်ခေါ်ခေါ်ဗုံဆင့်ခေါ် - ၊ ဖိတ်ခေါ်၊ တစ်ခေါ်၊ မေးထူးခေါ်ပြော၊ အခေါ်အဝေါ်၊ အော်ခေါ် -
ခံကတုတ်ခံစား စံစား -ခံစစ် (တိုက်စစ် ~)ခံစပ်ပင်ခံတက်ပင်ခံတောင်းခံတပ်ခံတွင်းခံနိုင်ရည်ရှိ -ခံပင်ခံပြင်း -ခံဝန်ချက်ခုခံ - ၊ ချက်လှည့်ခံ - ၊ ခြင်းခံတန်း၊ ချွေးခံအင်္ကျီ၊ ငုံ့ခံ - ၊ ငှက်ချေးခံ၊ စစ်ခံစစ်ထိုး၊ ဆေးလိပ်အစီခံ၊ ဆိုးမျိုးခံ - ၊ ဆက်ခံ - ၊ ဆုတ်ခံခံ - ၊ ဆိပ်ခံသမ္ဗန်၊ ဆွမ်းခံပြန်ချိန်၊ ဇိမ်ခံပစ္စည်း၊ ညီလာခံ၊ ညှော်ခံဆေး၊ တရားခံပြေး၊ တင်းခံ - ၊ တစ်ဆင့်ခံ၊ တောင့်ခံ - ၊ ထောက်ခံ - ၊ ထွေးခံ၊ ဒကာခံ - ၊ ဒိုင်ခံ - ၊ ဒဏ်ခံရ - ၊ ဒုံးခံ - ၊ ဓားစာခံ၊ နာခံမှတ်သား - ၊ နားတော်ခံ၊ နေဆာခံ - ၊ နောက်ယောင်ခံ - ၊ နည်းနာခံ - ၊ ပဉ္ဇင်းခံရှင်ပြု - ၊ ပတ္တာခံ - ၊ ပွတ်ခံ - ၊ မီးခံအုတ်၊ မင်ခံစက္ကူ၊ မျက်ရည်ခံမှဲ့၊ မြေခံရက်၊ မြင်းခံ၊ ရမန်ခံ - ၊ ရေခံတည် (ကျောက်ပျဉ် ~ )၊ လည်စင်းခံ - ၊ ဝန်ခံ - ၊ အနွံအတာခံ - ၊ အာခံ - ၊ အာမဘန္တေခံ - ၊ ဧည့်ထောက်ခံ - ၊ အိမ်လက်ခံတိုင်၊ ဥုံခံ - ၊ အောက်ခံ၊ အောက်ခံအင်္ကျီ
ခံ့ကျန်း-ခံ့ညား - (တည်တံ့ - ၊ ခမ်းနား -)ခံ့ထည် -ခိုင်ခံ့ - ၊ အခံ့ချုပ်စာအုပ်၊ အခံ့သား
ခို (တိရစ္ဆာန်)ခိုကတ် - (အလုပ် ~ -)ခိုကပ် - (သူတစ်ပါးထံ ~ နေ -)ခိုဂျာခိုဒါအရှင်မြတ်ခိုနန်းချိုးခိုမြီးချ -ခိုလှုံ -ကြာခို - ၊ တည်းခို -
ခိုးကြောင်ခိုးဝှက်ခိုးထုပ်ခိုးထည်ခိုးသားဓားပြမီးခိုး၊ အခိုးအငွေ့
ခက်ခဲ -ခက်တရော် (ကိုယ်လက် ~ ရှိ -)ခက်ထန် -ခက်မငါးဖြာခက်ရင်းခွနာကျင်ခဲခက် - ၊ သစ်ရွက်သစ်ခက်၊ အခက်အလက်၊ခေါက်ချိုးစောင်ခေါက်ဆွဲကြော်ခေါက်တုံ့ခေါက်ပြန်ခေါက်တုံ့ချည် -ခေါက်တွန့်ခေါက်ပြန်ကြေးခေါက်မုန့်ခေါက်ရိုးကျိုး -တုံးခေါက် - ၊ သစ်ခေါက်၊ အခေါက်ရေ၊ အသားခေါက်
ခိုက် (သွား ~ ၊ လာ ~)ခိုက်ခိုက်တုန် -ခိုက်မိ -ခိုက်ရန်ဒေါသထိခိုက် - ၊ အခိုက်အတန့်၊ခင်တုရင်ခင်တိတ်လှည်းခင်တန်းခင်ထိတ်ငှက်ခင်ပုပ်ငှက်ခင်ပုပ်စင် (လှေ ~)ခင်ပုပ်ပင်ခင်ပွန်းခင်ပွန်းပစ်ခင်ဗျားခင်မင် -ချစ်ခင် - ၊ ချည်ခင် - ၊ ယခင်၊ သခင်
ခင်းကျင်း -ခင်းနှီးစစ်ခင်း - ၊ နံနက်ခင်း၊ ယာခင်း၊ အခင်း
ခေါင်ချုပ် -ခေါင်စည်းကြောင်းခေါင်ညွန့်ခေါင်တိုင် (အိမ် ~)ခေါင်မိုးခေါင်ရေ (ဒီရေ)ခေါင်ရည်ခေါင်ရန်းပင်ခေါင်လျောက်ခေါင်သူကြီးခေါင်အုပ်မိုးခေါင် - ၊ လွင်တီးခေါင်၊ ဝေးလံခေါင်ဖျား၊ သန်းခေါင်ယံ၊ အလယ်ခေါင်၊ အာခေါင်
ခေါင့် (ဖြစ် ~ ဖြစ်ခဲ)ခေါင်း (ဦး ~)ခေါင်းကျိန်း -ခေါင်းခုခေါင်းခဲ -ခေါင်းချင်းရိုက် -ခေါင်းစီးစာကြောင်းခေါင်းစဉ်ခေါင်းစည်းကြိုးခေါင်းဆောင်ခေါင်းဆတ် -ခေါင်းညိတ် - ခေါင်းညိမ့်ခေါင်းတိုင် (မီးခိုး ~)ခေါင်းတည် -ခေါင်းတပ် -ခေါင်းတုံး (ဦးပြည်း)ခေါင်းနားပန်းကြီး -ခေါင်းပါး -ခေါင်းပေါင်းခေါင်းပိတ် (ဝါးလုံး ~)ခေါင်းပန်းလှန် -ခေါင်းပုံဖြတ် -ခေါင်းဖြီးသည့်ဘီးခေါင်းမာ -ခေါင်းမြီးခြုံ -ခေါင်းရိတ် -ခေါင်းရွတ်ဗျပ်ထိုး -ခေါင်းရှုပ် -ခေါင်းလောင်းခေါင်းလျှော်ရည်ခေါင်းအုံ -ခေါင်းအုံးစွပ်တောခေါင်း၊ လူသေအခေါင်း၊ လိပ်ခေါင်းရောဂါ၊ ဝမ်းခေါင်း၊ အခေါင်းပေါက်၊ ဦးခေါင်း အုတ်ခေါင်း
ခိုင်ကျည် -ခိုင်ကြေးခိုင်ခံ့ -ခိုင်နှုန်းခိုင်မာ -ခိုင်လုံ -ပန်းခိုင်၊ မေးခိုင်ရောဂါ၊ ရခိုင်မုန့်တီ၊ ရာခိုင်နှုန်း၊ ဝမ်းခိုင် -
ခိုင်းခိုင်းခိုင်းနှိုင်း -ခိုင်းဖတ်အခိုင်းအစေ
ခတ် - (ကျွဲ ~ -)ခတ် - (ပုတ် ~ -)ခတ် - (မျက်စဉ်း ~ -၊ ဆား ~ -)ခတ် - (လှော် ~ -)ခတ် - (သော့ ~ -)ခတ်ကွင်းခတ်ခုံ (လှေ ~)ခတ်ချိုပင်ခတ္တာပန်းခတ္တိယခတ်နှိပ် - (တံဆိပ် ~ -)ခတ်ပုတ် -ခတ်လှေကြခတ်ဝါး၊ ကြက်ခြေခတ်၊ ခြင်းရိုင်ခတ် - ၊ ဆားခတ် - ၊ ဆေးခတ် - ၊ တူရိယာလက်ခတ်၊ တံဆိပ်ခတ်နှိပ် - ၊ တောက်တက်ခတ် - ၊ တိုက်ခတ် - ၊ ထူးခတ် - ၊ ဒဏ်ခတ် - ၊ နက္ခတ်၊ ပိုင်းတန်းခတ် - ၊ ပစ်ခတ် - ၊ ပစ်စလက်ခတ်၊ ပိတ်သင်းခတ်ပင်၊ ပျာယာခတ် - ၊ ဘူးလည်သီးခတ်ချည် - ၊ ဘောက်ဘက်ခတ် - ၊ ဘောင်ခတ် - ၊ ဘွာခတ် - ၊ မီးခတ်ကျောက်၊ မောင်းကြေးနင်းခတ် - ၊ မျက်စဉ်းခတ် - ၊ မျက်တောင်ခတ် - ၊ မျက်နှာကဲခတ် - ၊ မျဉ်းခတ် - ၊ ယောက်ယက်ခတ် - ၊ ယပ်ခတ် - ၊ ရက်ကန်းလက်ခတ်၊ ရိုက်ခတ် - ၊ ရင်ခတ်ပင်၊ ရုတ်ရက်ခတ် - ၊ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်၊ ရှုပ်ယှက်ခတ် - ၊ ရွှေမျက်ပါးခတ် - ၊ လူးလာဆန်ခတ်၊ လက်ခမောင်းခတ် - ၊ လက်ထိပ်ခတ် - ၊ လက်ပမ်းပေါက်ခတ် - ၊ လုံးကြီးတင်ဆန်ခတ်၊ သံခြေချင်းခတ် - ၊ အိုးတန်ဆန်ခတ်စကား၊ အန်ခတ် -
ခုတ် - (စက် ~ -)ခုတ် - (ဓားဖြင့် ~ -)ခုတ်ချိုင် -ခုတ်စဉ်း -ခုတ်ဖြတ် -ခုတ်လှဲ -ဂျပ်ခုတ်စောင်၊ စက်ခုတ် - ၊ တွင်ခုတ် - ၊ ထိုးခုတ် - ၊ ဓားခုတ်ကောင်၊ ဓားလွယ်ခုတ်၊ သောင်ခုတ်သင်္ဘော၊ သစ်ခုတ်ကျားစီး၊ သစ်ခုတ်သမား
ခေတ်ကာလခေတ်စမ်းစာပေခေတ်ဆန် -ခေတ္တခဏခေတ်တိမ် -ခေတ်မီ -ကျောက်ခေတ်၊ သူ့ခေတ်သူ့ခါ
ခန်တမာခန္တီတရားခန္ဓာကိုယ်ခန္ဓာငါးပါးခန္ဓာဝန်ဓမ္မခန်၊ သရက္ခန်ပင်
ခန့်ခွဲ - (စီမံ ~ -)ခန့်ညား - (ကြောက်ရွံ့ - ၊ ရိုသေ -)ခန့်တိုင်းကုံ -ခန့်တွက် -ခန့်မှန်း -ခန့်မှန်းခြေခန့်အပ် -ငါးနှစ်ခန့်၊ စီမံခန့်ခွဲ - ၊ ပမာမခန့်၊ မခိုးမခန့်၊ မခန့်တရန့်၊ မလေးမခန့်၊ အခန့်သင့် -
ခန်း (အ ~)ခန်းခြောက် -ခန်းဆီးခန်းတောက်ပင်ခန်းမ ခမ်းမခန်းဝါခန်းဝင်ဥစ္စာကုန်ခန်း - ၊ ကိန်းခန်း၊ ချွဲခန်းသလိပ်၊ စခန်း၊ စံခန်း၊ စေးမခန်းပင်၊ စက်ခန်း၊ စမ္မခန်း (ဗေဒင်သုံး)၊ ဆုံးခန်းတိုင်ရောက် - ၊ တိုက်ခန်း၊ တိုင်းခန်းလှည့်လည် - ၊ တစ်ခန်းရပ်ပြဇာတ်၊ တစ်နေကုန် တစ်နေခန်း၊ ဓာတ်ခွဲခန်း၊ နှာရောင်ခန်း၊ ပြခန်း၊ မီးစာကုန် ဆီခန်း၊ လေ့ကျင့်ခန်း၊ လင်ခန်းမယားခန်း၊ သေခန်းရှင်ခန်း၊ သင်ခန်းစာ၊ အခန်းခမ်းအနား၊ အံ့မခန်း
ခုန်ကျိခုန်ကျော်ခုန်ပေါက်ပြေးလွှား -ခုန်ပျံ -ခုန်လွှား -ဆွေ့ဆွေ့ခုန် - ၊ တစ်ဆွေ့ခုန် မြားဆိပ်၊ ပြေးခုန်ပစ်၊ ဖားခုန်ဖားဆင်း (မညီမညွတ်)၊ ဖန်ခုန်ကစား - ၊ မြူးခုန် - ၊ ရင်ခုန်သံ၊ လှပ်လှပ်ခုန် - ၊ အမြင့်ခုန် -
ခပ် - (တစ်ဖက်ကမ်း ~ -)ခပ် - (ရေ ~ -)ခပ် ( ~ နည်းနည်း၊ ~ များများ)ခပ်ချို (ယောက်ချို)ခပ်တန်းတန်းခပ်ထတ်ထတ် (မပျော့မမာ)ခပ်ပြာခပ်မဆိတ်ခပ်ယူ -ခပ်သိမ်းခပ်သွတ်တစ်ဖက်ကမ်းခပ် - ၊ ထုတ်ချင်းခပ် - ၊ ပျားပန်းခပ် - ၊ ဖိုးမီသိန်းခပ် - ၊ မြက်သီးခပ် - ၊ ရေခပ် - ၊ ရွှေကျင်ခပ်ပဝါ၊ လူခပ်သိမ်း၊ အချင်းခပ်သိမ်း
ခုပ် - (ကြောင် ~ -)ခုပ် - (ဇယ် ~ -)ခုပ် - (အစား ~ -)ခုပ်ခုပ်မက်မက်စားမာန်ခုပ် - ၊ ဇယ်ခုပ် - ၊ လက်ခုပ်ပင်၊ လက်ခုပ်လက်ဝါး၊ လျင်ခုပ်၊ ဝါးလက်ခုပ်
ခမ်းကြီးနားကြီးခမ်းနား -ကျောင်းသင်္ခမ်း၊ တခမ်းတနား၊ နှုတ်ခမ်း၊ မျက်ခမ်းစပ်ရောဂါ၊ မင်းခမ်းမင်းနား၊ အခမ်းအနား
ခုံ (ထိုင် ~)ခုံညင်းဒိုးခုံညင်းပင်ခုံတမင်ခုံတိုင်ခုံတန်းလျားခုံဖိနပ်ခုံမင် -ခုံရုံးခုံလောက်ခုံသမာဓိခုံသမတ်ကမ်းခုံ၊ ချားခုံ (ရက်ကန်းသုံး)၊ ချစ်ခုံ (ရက်ကန်းသုံး)၊ ခြေခုံလက်ခုံ၊ ငြင်းခုံ - ၊ စည်းခုံစေတီ၊ ဆီးခုံ၊ ဇာတ်ခုံ၊ တံခါးခုံ၊ တွင်ခုံ၊ တွန်းခုံ၊ ထိုင်ခုံ၊ ထစ်ခုံ၊ ပန်းတည်ခုံ၊ ပျဉ်ခုံ၊ ပွတ်ခုံ၊ ဖားခုံညင်း၊ ဖိုခုံလောက်၊ မီးပွတ်ခုံ၊ မျောက်ခုံညင်းပင်၊ မြင်းခုံ (ထိုင်ခုံရှည်)၊ မြင်းခုံတိုင်၊ မှောက်ခုံအိပ် - ၊ မှန်တင်ခုံ၊ လှေကားခုံ၊ သောင်ခုံ၊ သန်လျက်ခုံ၊ အနုညာတခုံ၊ အပ်ချုပ်ခုံ၊ အုတ်ခုံ
ခုံး (သပ်စီ ~ ၊ တိုးစီ ~)ခုံးကျော်တံတားခုံးကောင်ခုံးတံတားခုံးမျက်စမျက်ခုံးမွှေး
ချ - (ကျအောင် ~ -)ချရားပင်ချရားပွင့်ဆံထုံးချရားသီး (စေတီ ~ )ချလန် (ငွေသွင်း ~ )ကချလာ၊ ကမချသင်ပုန်းကြီး၊ ကိုယ်အန်းချ - ၊ ကြွေးဆယ်မြီချ - ၊ ချပါတီ၊ ချရားပင်၊ ချရားပွင့်ဆံထုံး၊ ချီတုံချတုံ၊ ချောက်ချ - ၊ ချုံးပွဲချငို - ၊ ငိုချင်းချ - ၊ ငွေသွင်းချလန်၊ စတည်းချ - ၊ စာချ - ၊ စေတီချရားသီး၊ စိတ်နှလုံး တုံးတုံးချ - ၊ ဆံချ - ၊ ဆံမြိတ်ချ - ၊ ဆံအိတ်ချ ၊ ဆန်ခါချ - ၊ ဆွဲကြိုးချ - ၊ ဇယားချ - ၊ ဇောက်ချလုပ် - ၊ တထစ်ချ၊ ဓားမဦးချမြေ၊ နားချ - ၊ နှိမ့်ချ - ၊ ဖားလျားချ - ၊ ဖောက်သည်ချ - ၊ ဖြတ်စာချ - ၊ ဖွင့်ချ - ၊ မုချဆတ်ဆတ်၊ မောင်းချဓား၊ မျောက်မြီးချ - (ခါးတောင်းကျိုက် -)၊ မျဉ်းချ - ၊ မြီချမြီဆယ်၊ မှိုင်တွေချ - ၊ မှတ်ချက်ချ - ၊ မှန်စီရွှေချ၊ ရတုအချီအချ၊ ရှုတ်ချ - ၊ ရွှေပိန်းချ - ၊ ဝက်သစ်ချပင်၊ ဝိုက်ချမောက်ချ၊ ဝန်ချ - ၊ သက်ကြီးခေါင်းချအချိန်၊ သတ္တုချ - ၊ သန်ချဆေး၊ ဟီးချ - ၊ ဟိန်းချ - ၊ အပုပ်ချ - ၊ ဧကန်မုချ၊ အုန်းလေးဖျက်ချ - ၊ အိပ်မွေ့ချ -
ချာ - (ညံ့ဖျင်း -)ချာတူးလံ -ချာတိတ်ချာရစ်ချာလပတ်လည် -ကပေါက်ချိ ကပေါက်ချာ၊ ကပေါက်တိ ကပေါက်ချာ၊ ကံချာကစား - ၊ ကွန်ချာ၊ ကွန်ချာဖူး၊ ချက်ချာ - ၊ ချူချာ - ၊ ဂဏန်းသင်္ချာ၊ စေ့စပ်သေချာ၊ စုတ်ချာ - ၊ ဆွေမျိုးရင်းချာ၊ တပ်အပ်သေချာ၊ ထိပ်ချာ၊ ဒေါင်ချာစိုင်း - ၊ ဒေါင်ချာလည် - ၊ နုံချာ - ၊ ပတ်ချာလည် - ၊ ဖက်သချာနာ၊ ဖျင်းချာ - ၊ ဗရချာ၊ ဗွေချာ၊ မာချာ - ၊ ယောင်ချာချာ၊ ယောင်တိယောင်ချာ၊ ရူးချာချာ၊ လုံးချာလိုက် - ၊ သဝေချာလည် - ၊ သေချာဂန၊ သည်းချာ၊ သွက်ချာပါဒရောဂါ၊ သွက်ချာလည် - ၊ အချက်အချာ၊ အူချာပေါက် -
ချား ( ~ ၊ ရဟတ်)ချားခုံ (ရက်ကန်းသုံး)ချားပုတ် -ချောက်ချား - ၊ ပန်းထိမ်လက်ချား၊ ဖရင်းချားသီချင်း၊ လက်ပုတ်ချား၊ သွေးလေချောက်ချား -
ချိ - (များပြား -)ချောင်ချိ -၊ ဖြန့်ချိ - ၊ မခံချိမခံသာ၊ မချိတရိ၊ မချိတင်ကဲ၊ မချိမဆံ့၊ မချိသွားဖြဲ၊ သက်သာချောင်ချိ - ၊ အချိ (ပေါ)
ချီ (ပွဲတစ် ~)ချီကောက်ပေး -ချီကြွ -ချီတုံချတုံချီပိုး -ချီပင့် -ချီမ -စစ်ချီ - ၊ တစ်ချီတစ်မောင်း၊ ပါချီပါချဲ့၊ ပန်းချီ၊ မြှောက်ချီ၊ အချီအချ
ချီး (ဗိသုကာသုံး)ချီးကျူး -ချီးမွမ်း -ချီးမြှောက် -ချီးမြှင့် -ချီးအံ့ -ကောင်းချီးစကား၊ ချောက်ချီးချောက်ချက်၊ အံ့ချီး -
ချူ - (သစ်သီး ~ -၊ ဝမ်း ~ -)ချူချာ -ချူစား - (ဘန်း)ချူပုံး (ဝမ်း ~)ချူလုံး (နွား ~)ချူသံပါအောင်ညည်း -မန်ချူးသံတူ ခြူး ကိုလည်းကြည့်ချေ (မှဲ့)ချေ - (သင်ပုန်း ~ -)ချေ (သတ္တဝါ)ချေချွတ် -ချေငံ -ချေဆိုချက်ချေဆတ် -ချေပ -ချေဖျက် -ချေမှုန်း -ချေသငယ်ကချေသည်၊ ကလဲ့စားချေ - ၊ ကလေကချေ၊ ကတ္တရသင်္ချေပင်၊ ကျိန်းချေ - ၊ ခွင်းချေ - ၊ ငွေချေ - ၊ စကားအချေအတင်ပြော - ၊ ထုချေလွှာ၊ နှာချေ - ၊ ပေးချေ - ၊ ဘဲစားဘဲချေ၊ မဟုတ်ချေ၊ မျက်နှာချေမှုန့်၊ ယတြာချေ - ၊ ရှမ်းချေချေ - ၊ လက်စားချေ - ၊ သင်ပုန်းချေ - ၊ အကြောင်းကြားချေ၊ အချေအတင်၊ အသင်္ချေယ၊ အိုရချေသေး
ချေး (မစင်)ချေးကုန်း -ချေးငှား -ချေးတုတ်ခနောင်းချေးပင်ကလောပင်ချေးယိုအိမ်နှာချေး၊ မျက်ချေး၊ သချေး၊ အချေးစပ် -
ချဲ - (ကျဲအောင် ~ -)ချဲ့ချဲ့ - (ကျယ်အောင် ~ -)ချဲ့ထွင် -နယ်ချဲ့လက်ပါးစေ၊ ပါချီပါချဲ့၊ အချုံ့အချဲ့
ချော - ( ~ - ၊ လှ -)ချောကလက်ချောကျိကျိချောစာချောဆွဲ -ချောထောက် -ချောထုပ်ချောပို့ -ချောပစ် -ချောမိ - (ဘန်း)ချောမြေ့ -ချောမွေ့ -ချောမွတ် -လူချော၊ အမြန်ချောပို့
ချော့မြှူ -ကလေးချော့တေး
ချော် - (လွဲ ~ -)ချော်ချွတ် -ချော်ရည်ချော်လဲ -ချို (ဦး ~)ချိုကုပ်ချိုကျိုးနားရွက်ပဲ့ချိုကြွ -ချိုချဉ်ချိုစောင်းချိုဆိမ့် -ချိုတည်လူးချိုထား -ချိုပျပျချိုပြုံး -ချိုမြမြချိုမြက် -ချိုမြိန် -ချိုသာ -ချိုအီ -ချိုအေး -ဈေးချို၊ မချိုမချဉ်မျက်နှာ၊ မျက်နှာချိုသွေး - ၊ အချိုအချဉ်
ချို့ - (နှစ် ~ - ၊ ရက် ~ -)ချို့ငဲ့ -ချို့တဲ့ -ချို့ယွင်း - (ချို့တဲ့မှားယွင်း - )အချို့တဝက်
ချိုး - (ကျိုးအောင် ~ -)ချိုး (ငှက်)ချိုး (ထမင်း ~ )ချိုးကူ -ချိုးကပ် -ချိုးခြေရာမြက်ချိုးစာကောက်မြက်ချိုးနှိမ် -ချိုးပိန်တူးငှက်ချိုးဖျက် -ချိုးမှုတ် -ချိုးရေသုံးရေချိုးလင်းပြာချိုးလည်ပြောက်ချိုးသိမ်းငှက်ဂရို့ချိုး - ၊ စာချိုး - ၊ ငရဲချိုး၊ ဆေးထမင်းချိုး၊ တစ်ချိုးတည်း (တစ်ပုံစံတည်း)၊ တစ်ဆစ်ချိုးလမ်း၊ ဒွေးချိုး၊ မျောက်ချိုးဝါး၊ မှိုချိုးမျှစ်ချိုး၊ ရေချိုး - ၊ လေးချိုး၊ သစ်စိမ်းချိုးချိုး - ၊ အချိုးကျ
ချက် - (ထမင်း  ~ -)ချက် (ကိုယ်ခန္ဓာ ~)ချက် (တံခါး ~)ချက်ကလိချိုင်းချက်ကျလက်ကျချက်ကောင်းမိ -ချက်ကျောက်ချက်ကြိုးချက်ကြွေ -ချက်ချာ -ချက်ချက်မြည် -ချက်ချင်းပြီးချက်စေ့လက်စေ့ချက်ဆေးချက်တစ်ဖြုတ်ချက်ထိုး - (တံခါး  ~ -)ချက်ထိုး - (စစ်တုရင်ကစား -)ချက်ပြုတ် -ချက်ဗွေချက်မြှုပ်အရပ်ချက်လက်မှတ်ချက်လှည့်ခံ -တစ်ချက်ခုတ် နှစ်ချက်ပြတ်၊ လုပ်ဆောင်ချက်
ချောက်ကမ်းပါးချောက်ချ -ချောက်ချား -ချောက်ချီးချောက်ချက်ချောက်တွန်း -ကတောင်ချောက်ချား၊ ကယောင်ချောက်ချား၊ ချောက်ချီးချောက်ချက်၊ တုန်လှုပ်ချောက်ချား - ၊ ထောင်ချောက်၊ ထုတ်ချောက်၊ ပလီစိချောက်ချက်၊ ပိဋကသုံးပုံ ချောက်ချားနိုင် - ၊ မြောင်ချောက်ကြား၊ ဝှန်ချောက် - (ပေါ) ၊ သွေးလေချောက်ချား - ၊ ဧကန်ထုတ်ချောက်
ချင် - (စား ~ -)ချင်ချင်မာ -ချင်ချင်မြည် -ချင်ခြင်းဖြစ် -ချင်တိုင်း (ဖြစ် ~ ဖြစ် -)ချင်ရဲပြေ -ချင်ရွေးပင်လိုချင် - ၊ သေချင်ပက်ကျိ၊ သွားချင်လာချင် - ၊ အိပ်ချင်မူးတူး
ချင့် - (ခန့်မှန်း -)ချင့်ချိန် -ချင့်မြော် -ချင့်မှန်း -ချင့်ဝန်မချင့်မရဲ
ချင်း (တစ်ယောက် ~)ချင်း (နေ့ ~ ည ~)ချင်း (သင်း)ချင်းခြောက် ဂျင်းခြောက်ချင်းစောင်ချင်းစိမ်းတက်ချင်းတ (အကြောင်း ~)ချင်းနင်း - ( ~ ထိုးဖောက် -)ချင်းပင် ဂျင်းပင်ချင်းပြည်နယ်ချင်းယားပင်ချင်းသုပ် ဂျင်းသုပ်ကျွဲအချင်း၊ ချက်ချင်းပြီး၊ ခြေချင်းဝတ်၊ ငါးမြစ်ချင်း၊ ငိုချင်းချ - ၊ စုံတွဲသီချင်း၊ စက်ဝိုင်းအချင်း၊ ဆွေမျိုးသားချင်း၊ ညတွင်းချင်း၊ တစ်ခဏချင်း၊ တစ်မုဟုတ်ချင်း၊ တစ်ယောက်ချင်း၊ ထည်ချင်းလဲ - ၊ ထုတ်ချင်းခပ် - ၊ ဒုံးချင်း၊ နေ့ချင်းညချင်း၊ နိုင်းချင်း၊ နှစ်ချင်းပေါက် - ၊ ပွဲချင်းပြီး - ၊ ဗြုန်းချင်းဒိုင်းချင်း၊ ဘေးချင်းတိုက်၊ မကုန်မချင်း၊ မင်းချင်း၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်၊ မြစ်ချင်းပြီးဆေး၊ မွေးချင်းပေါက်ဖော်၊ ရေချင်းယားပင်၊ ရောက်လျှင်ရောက်ချင်း၊ လတ်တလောချင်း၊ လုံးချင်းဝတ္ထု၊ လွှာချင်းစောင်၊ သီချင်း၊ သူငယ်ချင်း၊ သံခြေချင်းခတ် - ၊ သွေးချင်းသားချင်း၊ အကြောင်းချင်းတ၊ အချင်းကြီး အချင်းငယ်၊ အချင်းချင်း၊ အချင်းခပ်သိမ်း၊ အချင်းများ - ၊ အချင်းဝက်၊ အချင်းအတ၊ အရည်အချင်း၊ အဲချင်း၊ အောက်ချင်းငှက်၊ အောက်ချင်းစာပင်၊ အိုင်ချင်း
ချောင် - (မကျပ်)ချောင်ကုပ်နေ -ချောင်ကြိုချောင်ကြားချောင်ချိ -ချောင်လည် -သက်သာချောင်ချိရေး၊ အချောင်ရ - ၊ အာချောင် - (ဘန်း)
ချောင်း - (သူခိုး  ~ -)ချောင်းကတ် -ချောင်းကြားပင်ချောင်းကြိုမြောင်းကြားချောင်းကြည့် -ချောင်းခေါင်းချောင်းခြောက်ဆိုး -ချောင်းစလုတ်ချောင်းဆိုးရောဂါချောင်းနပန်းချောင်းနောင်း -ချောင်းမြောင်း -ချောင်းရံချောင်းရိုးမြောင်းရိုးချောင်းဟန့် -ချုံးချုံးကျချောင်း၊ စမ်းချောင်း၊ တစ်ချောင်းပုဒ်၊ တုတ်ချောင်း၊ ပြွန်ချောင်း၊ လည်ချောင်း၊ သူခိုးချောင်း - ၊ အချောင်းလိုက်
ချိုင် - (အကိုင်း ~ -)ချိုင်ချ -ချိုင့်ချိုင့် (ထမင်း ~)ချိုင့် (နိမ့်ရာ ~)ချိုင့် (လှောင် ~)ချိုင့်ခွက် -ချိုင့်ဝှမ်း -တစ်ဆင့်ချိုင့်၊ ပိန့်ချိုင့် -
ချိုင်းကလိချိုင်းကြားချိုင်းထောက်ခွချိုင်းမွေးချစ် - (ခါး ~ -၊ တူး ~ -)ချစ်ကြိုက် -ချစ်ကြင် -ချစ်ကြည် -ချစ်ကျွမ်းဝင် -ချစ်ခုံ (ရက်ကန်းသုံး)ချစ်ချစ်တောက်ပူ -ချစ်တီးခါးချစ် - ၊ တူးချစ် - ၊ မျိုးချစ်စိတ်၊ မျက်ချစ်ဆေး
ချဉ်စုတ်စုတ်ချဉ်ပေါင်လက်ခြားပင်ချဉ်ပစ်ပင်ချဉ်ပြွတ်ပင်ချဉ်ဖတ်ချဉ်ဖြုံ့ဖြုံ့ချဉ်ဖြုံးဖြုံးချဉ်ယုတ်ပင်ချဉ်ရည်ဟင်းငါးချဉ်၊ စိတ်ချဉ်ပေါက် - ၊ ဆောက်ချဉ်ပင်၊ ညောင်ချဉ်ပင်၊ ဒိန်ချဉ်၊ ဓားလှီးချဉ် (ပုစွန်ချဉ်)၊ ပဲတီချဉ်၊ ပန်းချဉ်ပေါင်၊ ဘွဲ့ချဉ်ပင်၊ မက်လင်ချဉ် လျက်ဆား၊ မှော်ချဉ်ပင်၊ မှိုချဉ်ပင်၊ မျှစ်ချဉ်၊ လေချဉ်တက် - ၊ လက်လုပ်ချဉ်၊ ဝါးရောက်ချဉ်၊ အူချဉ်အူသိမ်
ချဉ်း - (ကျဉ်းအောင် ~ -)ချဉ်းကပ် -ချဉ်းနင်းဝင်ရောက် -ချည်(သွား ~ လာ ~)ချည်ခင်စွပ်ငှက်ချည်ခင်ဝတ်ငှက်ချည်ငင် -ချည်ငင့် -ချည်တုပ် -ချည်မျှင်ချည်ဝင်အူပေါက်ချည်သေ့ - (ရက်ကန်းသုံး)ကန်ကြိုးဆက်ချည် - ၊ ကျော့ချည် - ၊ ကြာချည် ကြာမျှင်၊ ကြက်ချေးစုချည် - ၊ ကွင်းလျှောချည် - ၊ ခောက်တုံ့ချည် - ၊ ချည်တုပ် - ၊ နန်းချည်၊ ပရိတ်ချည်၊ ပါချည်ပါချဲ့၊ ဖောက်ချည်တိုင်ချည်၊ ဖွဲ့ချည် - ၊ ဘူးလည်သီးခတ်ချည် - ၊ ဘန်ချည်ကြိုး၊ မာဆရိုက်ချည်၊ မင်းကိုချည် (မှန်ကူချည်)၊ မိန်းမချည်ချည် - ၊ မြိတ်စာချည်၊ မှန်ကူချည် (မင်းကိုချည်)၊ ယောလုံချည်၊ ရှာချည်ဖျင်၊ ရှုံ့ချည်နှပ်ချည်၊ ရွှေချည်ထိုးအထည်၊ ဝါချည်၊ သွားချည်လာချည်၊ အောက်ချည် (မင်းကိုချည်)၊ အပ်ချည်လုံး
ချည့် - (အားနည်း -)ချည့်ချည့်ပါးပါးချည့်နဲ့ -စားရချည့်သေးရဲ့
ချည်း (လက် ~ သက်သက်)ထက်ချည်း၊ အချည်းစည်း၊ အချည်းနှီး
ချိတ် (ငါးမျှား  ~ ၊ အင်္ကျီ ~)ချိတ်ကုန်တိုက်ကုန်ချိတ်ဆက်ချိတ်ဆွဲ -ချိတ်တိတ်တိတ်ပြော -ချွန်းချိတ် - ၊ ငါးမျှားချိတ်၊ ငါးသံချိတ်၊ စောင်းချိတ်ပြော - ၊ ဋသန်လျင်းချိတ်၊ တွယ်ချိတ်၊ ပါးချိတ်ရိုး၊ ပုစွန်ဖော့ချိတ်၊ ပဲ့ချိတ်စက်၊ ဘေးချိတ်ထား - ၊ မီးကပ်မီးချိတ်၊ မျက်စောင်းချိတ် - ၊ လွန်းပြန်လက်ချိတ်ပုဆိုး၊ လှိုင်းချိတ်အဆင်၊ အချိတ်ပုဆိုး၊ အင်္ကျီချိတ်
ချုတ်ချုတ်မြည် -ချန် - (ကျန်အောင် ~ -)ချန်ခြွင်း -ချန်လှပ် -တစ်ရက်ချန်၊ ထိမ်ချန် -
ချိန် - ( ~ ရွယ် -)ချိန်ခွင်ပေါင်ချိန်ခွင်လျှာချိန်စက် -ချိန်ဆ -ချိန်ထုပ် (ဗိသုကာသုံး)ချိန်ဝန်ချိန်သီးမိုးရေချိန်၊ သီးချိန်တန်သီး၊ အချိန်ကာလ၊ အပူချိန်
ချိန်း - (တွေ့ဆုံရန် ~ -)ချိန်းချက် -ချုန်း - (မိုး ~ -)ချုန်းချုန်း (မြည်သံ)ချပ် - (ကြားတွင်ညှပ် -)ချပ် - (ပြား ~ -)ချပ်ကြားချပ်ကြောင်း (လှည်းလမ်း ~)ချပ်ခဲ -ချပ်ချပ်ရပ်ရပ်ချပ်ထူချပ်ပြားချပ်ဘီးချပ်မြောင်ချပ်ဝတ်တန်ဆာချိပ် (နီညိုရောင်)ချိပ်တံဆိပ်ချိပ်တောင့်ချိပ်ပိတ်စာအိတ်ချိပ်သင်ဖြူးပင်ချိပ်သတ်ပင်ကောက်ညှင်းငချိပ်၊ ဆီးချိပ်ပင်၊ ညိုချိပ်ချိပ်၊ နီချိပ် - ၊ နက်ချိပ် - ၊ မည်းချိပ်ချိပ်
ချုပ် - (မိုး ~ -)ချုပ် - (အပ် ~ -)ချုပ်ကိုင် -ချုပ်ခုံချုပ်ချယ် - (ဟန့်တားပိတ်ပင် -)ချုပ်ငြိမ်း -ချုပ်စပ် (အထည် ~)ချုပ်ဆေးချုပ်တည်း -ချုပ်ထိန်း -ချုပ်ပျောက် -ချုပ်ရိုးကြောင်းကန့်ချုပ်ပင်၊ ခြေချုပ်မိ - ၊ ဂိုဏ်းချုပ်၊ ငါးရိုးချုပ်၊ စာချုပ်စာတမ်း၊ စာချုပ်ပေတည်း၊ စာရင်းချုပ် - ၊ စုတေချုပ် - ၊ စက်ချုပ် - ၊ စိတ်ချုပ် - ၊ ဆီးချုပ် - ၊ ဇီဝိန်ချုပ် - ၊ ဇက်ချုပ် - ၊ ဈေးချုပ်ထည်၊ ဌာနချုပ်၊ ထောင်ကြီးချုပ်၊ ထိန်းချုပ် - ၊ ဓာတ်ချုပ် - ၊ နိဂုံးချုပ် - ၊ ပသျှူးချုပ်၊ ပိုက်ချုပ် - ၊ ပေါင်းချုပ် - ၊ ဖမ်းချုပ် - ၊ ဗိုလ်ချုပ်၊ မိုးချုပ် - ၊ ရက်ချုပ်၊ ရွာနီးချုပ်စပ်၊ လေချုပ် - ၊ ဝက်ချုပ်နာ၊ ဝက်သိုးချုပ်၊ ဝိုင်းကြီးချုပ်၊ ဝန်ကြီးချုပ်၊ အကျဉ်းချုပ် - ၊ အချုပ်အခြာ၊ အထည်ချုပ်စပ်၊ အပ်ချုပ်ခုံ၊ အုပ်ချုပ် -
ချမ်းငြိမ်းချမ်းစိမ့်စိမ့်ချမ်းတုန် -ချမ်းမြေ့ -ချမ်းသာ -ချမ်းသောင့်ချမ်းသာချမ်းအေး -ကျေချမ်း - ၊ ကျောချမ်း - ၊ ငြိမ်းချမ်း - ၊ ညနေချမ်း၊ ရေချမ်းစင်၊ အေးချမ်း - ၊ အိမ်လုံးချမ်းသာပင်၊ စောင်ချမ်းပင်
ချိမ့်မည် (လာ ~)ချုံ (တော ~)ချုံတိုးဗျိုင်းချုံပိတ်ပေါင်းချုံပုတ်ချုံပုတ်ပေါင်းကလိမ်ချုံ၊ စေးချုံ၊ ဆူးချုံ၊ တောချုံ
ချုံ့ - (ကျုံ့အောင် ~ -)ချုံ့ချဉ်း -ချုံ့ယုံ့ - (ချုံ့ -)အကျဉ်းချုံ့ - ၊ အချုံ့အချဲ့
ချုံး - (ပိန် ~ -)ချုံးကျ -ချုံးချုံးကျချောင်းချုံးပွဲချငို -ချယ်ဂါရီချယ်ရီပန်းကာချယ်ဆွဲ၊ ချုပ်ချယ် - (ဟန့်တားပိတ်ပင် - )၊ ရွေးချယ် -
ခြကောင်ခြခြခြကုန်းတောင်ပို့ခြခုံးကောင် (ခြပုန်းကောင်)ခြပုန်းကောင် (ခြခုံးကောင်)ခြသံခြာ (တစ်ရက် ~ ၊ နှစ်ရက် ~)ခြာ - (အကြားလပ် ~ )ရက်ခြာဖျား၊ ဒေါက်ခြာ၊ အချုပ်အခြာ
ခြား - (ကွဲပြား -)ခြားကန်သင်းခြားနားချက်ခြားသန့် -ခွဲခြား - ၊ တခြား၊ တခြားတစ်ပါး၊ တသီးတခြား၊ တစ်နေ့တခြား၊ ထူးခြား - ၊ ပိုင်းခြင်း - ၊ လူမျိုးခြား၊ လက်ခြားရွက်၊ လက်တစ်လုံးခြားလိမ် - ၊ လိမ္မာရေးခြား၊ သီးခြား
ခြီး (ခရီး)ခြူး (သတ္တဝါ)ခြူးပန်းခြူးနွယ်စိန်ခြူးကြာညောင်၊ခြေ - (ကြေအောင် ~ -)ခြေကုန်လက်ပန်းကျ -ခြေကုပ်စခန်းခြေကျင်လျှောက် -ခြေကျဉ် -ခြေခုံလက်ခုံခြေချင်းဝတ်ခြေချောင်းလက်ချောင်းခြေချုပ်မိ -ခြေခြေမြစ်မြစ်ခြေချွတ်လက်ချွတ်ခြေစုံရပ် -ခြေစွပ်ခြေဆံလက်ဆံခြေဆုပ်လက်နယ်ခြေထောက်ခြေပစ်လက်ပစ်ခြေပုန်းခုတ် -ခြေပွတ်တိုင်လည် -ခြေဖဝါးလက်ဖဝါးခြေမျက် -ခြေမျက်စိခြေမွှ -ခြေလျင်တပ်ခြေလွန်လက်လွန်ခြေသပွတ်လိုက် -ခြေသလုံးခြေသည်လက်သည်ခြေသည်သူရဲခြေသည်းလက်သည်းခြေသုတ်ဖုံခြေသိမ်းခေါင်းပိုက်ခြေအိတ်ကင်းခြေများ၊ ကြက်ခြေခတ် - ၊ ကြက်ခြေနီအသင်း၊ ချိုးခြေရာမြက်၊ ခွေးခြေ (ခုံ)၊ ဂျင်ခြေလည် - ၊ စားခြေ၊ ဆင်ခြေကန် - ၊ ဆင်ခြေဆင်လက်၊ ဆင်ခြေဖုံးဒေသ၊ ဆင်ခြေလျှောမြေ၊ တိုင်းခြေပြည်မြစ်၊ တိမ်ခြေ၊ တွက်ခြေကိုက် - ၊ ဒေါင်းခြေပင်၊ ပုစွန်ခြေကြွေပင်၊ ပိုင်းခြေ၊ ပြောခြေပြောလက်၊ ဖဝါးခြေထပ်၊ ဗိုလ်ခြေ၊ ဗြူးခြေထောက်ပင်၊ မြူခြေ၊ မှန်းခြေ၊ မြှောက်ခြေ၊ လူခြေတိတ် - ၊ လက်ဆံခြေဆံ၊ လက်ဆိပ်ခြေဆိပ်၊ လက်တံခြေတံ၊ လက်ထိတ်ခြေထိတ်၊ သံခြေချင်းခတ် - ၊ သည်းခြေ၊ အမှတ်သည်းခြေ၊ အောက်ခြေလွတ် - ၊ အောက်ခြေသိမ်း၊ အိမ်ခြေရာခြေ
ခြံ (ဥယျာဉ်)ခြံရံ -ခြိုးခြံ၊ စည်းခြံ၊ ဒေါင်းခြံ၊ ပေါင်ခြံ၊ ပတ်ခြံ - ၊ ပန်းခြံ၊ ဝက်ခြံတင်းတိပ်၊ ဝက်ခြံလှည်း၊ ဝင်းခြံ၊ ဥယျာဉ်ခြံမြေ
ခြိုးခြံ -ခြောက် - (ကြောက်အောင် ~ -)ခြောက်ကပ် -ခြောက်ခန်း -ခြောက်ဂဏန်းခြောက်စထောင်လှည်းခြောက်ပေါက်သီချင်းခြောက်ပြစ်ကင်း -ခြောက်လုံးပတ်ခြောက်လုံးပြူးခြောက်လှန့် -ခြောက်သယောင်း -ခြောက်သွေ့ -ကုန်ခြောက်ဆိုင်၊ ခန်းခြောက် - ၊ ချင်းခြောက်၊ ချောင်းခြောက်ဆိုး - ၊ ခြောက်သယောင်း - ၊ ခြိမ်းခြောက် - ၊ ငါးခြောက်၊ စာခြောက်ရုပ်၊ ဆေးခြောက်၊ ညှိုးခြောက် - ၊ တောခြောက် - ၊ ထုံးခြောက်ရောင်၊ ဒိုးခြောက် (ငါးခြောက်)၊ ဒုံးခြောက် (ပုစွန်ခြောက်)၊ ပတ်ခြောက် က - ၊ ပန်းခြောက်၊ ပိန်ခြောက် - ၊ ပျင်းခြောက်ခြောက်၊ မြစ်ခြောက်နာ၊ မွဲခြောက်ခြောက်၊ မှဲ့ခြောက်၊ မြွေစိမ်းမြီးခြောက်၊ လေးလုံးခြောက်ဖက်၊ လက်ဖက်ခြောက်၊ ဝဲခြောက်နာ၊ သွေ့ခြောက် - ၊ အခြောက်တိုက်၊ အာရုံခြောက်ပါး၊ အုန်းသီးဆန်ခြောက်
ခြိုက် - ( ~ ဟောက် - )ခြိုက်ခနဲခြိုက်ခြိုက်မြိုက်မြိုက်ခြိုက်မြိုက် -ခြိုက်ဟောက် -နှစ်ခြိုက် -
ခြင် - (စပါး ~ -)ခြင်ကောင်ခြင်ခံတန်းခြင်ဆီခြင်ညှပ်ခြင်ထောင်ခြင်ပိတ်တန်းခြင်ပုန်းခြင်ယပ်ခြင်္သေ့ခြင်္သေ့လည်ပြန်ခွက်ခြင်ရောင်း - ၊ စပါးခြင် - ၊ ဆင်ခြင် - ၊ ဆင်ခြင်တုံတရား၊ အကြောအခြင်၊ အခြင်ရနယ်၊ အိမ်မိုးခြင်တင်
ခြင်း (ဖြစ် ~၊ ပျက် ~)ခြင်းကြားခြင်းခတ် -ခြင်းခြင်းနီ -ခြင်းတောင်းခြင်းရာ (အကြောင်း ~)ခြင်းရိုင်ခတ် -ခြင်းလုံးချင်ခြင်းဖြစ် - ၊ ဆွဲခြင်း၊ နှစ်ခြင်းခရစ်တော်၊ ပျောက်ခြင်းမလှပျောက် - ၊ ဖောခြင်းသောခြင်း၊ ဖြစ်ခြင်းပျက်ခြင်း၊ မျက်ကွယ်ခြင်းတောင်း၊ မြစ်ခြင်းလုံး (ဘူးမျှော)၊ သေခြင်းဆိုး၊ အကြောင်းခြင်းရာ၊ အခြင်းအရာ
ခြောင်းခြောင်း (ဒေါသအမျက် ~ ထွက် -)ရိုက်ခြောင်း - ၊ အငွေ့ခြောင်းခြောင်းထွက် -
ခြစ် - (ရေး  ~ -)ခြစ်ကုတ် -ခြစ်ခြစ်ကုတ်ကုတ် (ခြိုးခြိုးခြံခြံ)ခြစ်ခြစ်ခြုတ်ခြုတ်ခြစ်သား (လက်သမားသုံး)ဇွန်းခြစ်အုန်းသီး၊ ထွန်ခြစ်၊ မီးခြစ်ဆံ၊ ရေခဲခြစ်၊ ရေးခြစ် - ၊ အာခေါင်ခြစ် အော် - ၊ အုန်းခြစ်ခြည် (ရောင် ~ )ခြည် (လက်စွပ်တစ် ~ )ခြည် (အရိပ်အ ~ )ကြာခြည်ရန် (နန်းသုံးအကာအရံ)၊ စောင်းပါးရိပ်ခြည်၊ စစ်ရိပ်စစ်ခြည်၊ ဆံခြည်ထွေး၊ ဆံခြည်မျှင်၊ တိမ်ခြည်၊ နာရီဆံခြည်၊ နေခြည်၊ မျက်ခြည်ပြတ် - ၊ မျက်ရိပ် မျက်ခြည်၊ မြူခြည်၊ ရောင်ခြည်၊ လက်စွပ်တစ်ခြည်၊ လင်းရောင်ခြည်၊ လျှပ်ခြည်၊ သွေးခြည်ဥ၊  အကွင်းအခြည်၊ အရိပ်အခြည်၊ အုန်းဆံခြည်ထွေး
ဆတ်ခြည်း၊ ဖြုတ်ခြည်း၊ ရုတ်ခြည်း၊ သုတ်ခြည်း၊ သွတ်ခြည်း
ခြုတ်ခြုတ်ထိခြုတ်ခြယ် - (ရန်ရှာ - )ခြစ်ခြစ်ခြုတ်ခြုတ်
ခြုပ် (ပ ~)ခြမ်း - (ခွဲ ~ - ၊ ထက် ~ ခွဲ -)ကြိမ်ခြမ်းတံစဉ်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ - ၊ တစ်ခြမ်းပဲ့၊ ထက်ခြမ်းကွဲ - ၊ ပေါက်ခြမ်း၊ ပွတ်ခြမ်းပွတ်လုံး၊ လခြမ်း၊ ဝါးခြမ်း၊ ဝေခြမ်း - ၊ ဝယ်ခြမ်း - ၊ အိုးခြမ်းကွဲ၊ အိုးစောင်ခြမ်း
ခြိမ့်ခြိမ့်မွမ်း -ခြိမ့်ခြိမ့်သဲသဲခြိမ့်အုန်း -ဆိုင်းတခြိမ့်ခြိမ့်တီး - ၊ ပွဲတခြိမ့်ခြိမ့်ခံ -
ခြိမ်း - (မိုး ~ -)ခြိမ်းခြောက် -ခြိမ်းနွှံ -ခြိမ်းမဲ -ခြိမ်းမောင်း -ထစ်ခြိမ်း - ၊ မိုးခြိမ်း - ၊ ရိုက်ခြိမ်း -
ခြုံ - (လွှမ်း ~ - )ခြုံငုံမိ -ခြုံထည်ခြုံပြော -ခြုံရုံ -ခေါင်းမြီးခြုံ - ၊ ချွတ်ခြုံကျ - ၊ စောင်ခြုံ - ၊ ပိုက်ခြုံ - ၊ မုန့်သိုင်းခြုံ၊ လုံခြုံ - ၊ လွှမ်းခြုံ - ၊ ဝိုက်ခြုံ - ၊ ဝန်းခြုံ -
ခြယ် - (ဆေး ~ -)ခြယ်စီ -ခြယ်နားကပ်ခြယ်မှုန်း -ခြယ်လှယ် -ခြယ်သ -ခြုတ်ခြယ် - (ရန်ရှာ - )၊ စီခြယ် - ၊ စိန်ခြယ်ပန်း၊ ဆေးခြယ် - ၊ ဇဝါရေးခြယ် - ၊ မျက်နှာခြယ်မှုန့်
ခွ(ကဏန်းလက်မ၊ လေးတစ်မျိုး)ခွကျ -ခွကြားခွကြမ်းစပါးခွဆုံခွတိုးစပါးခွတိုက် -ခွတုတ်ကျော်ခွ - ၊ လေးခွ၊ လမ်းခွလမ်းဆုံ၊ သစ်ခွ
ခွာချ -ခွာညိုပန်းခွာပြာပန်းခွာရာတိုင်း - (ဘန်း)ခွာရည်စီး -ခွာလိပ် -ခွာသဇင် (နွားပြေးပုံ)ကပ်ခွာ၊ ခပ်ခွာခွာနေ - ၊ ဆုတ်ခွာ - ၊ ထွက်ခွာ - ၊ နွားခွာ၊ မြင်းခွာရွက်
ခွေ (လှိမ့်ကစားရသည့် ~ )ခွေခွေလေး ကွေး -ခွေညွတ် -ခွေနုံး -ခွေယိုင် -ခွေလိပ် -ခွေလိမ် -ဗီဒီယိုခွေ၊ မုန့်ခွေ၊ အခွေ
ခွေ့ - (သဘော ~ -)ချိုနှင့်ခွေ့ -ခွေးကတက်ခွေးခြေ (ခုံ)ခွေးစပ်ကောင်ခွေးတရော်ပင်ခွေးတောက်ပင်ခွေးတောက်သိမ်ပင်ခွေးပုပ်ကောင်ခွေးမြီးပုတ်ပင်ခွေးမြီးမြက်ပင်ခွေးရူးပြန် -ခွေးလှေးကြမ်းပိုးခွေးလှေးပျားခွေးလှေးယားပင်ခွေးလျှာငါးခွေးသားအုပ်မခွေးသေးပန်းပင်ခွေးသွားစိပ်ခွေးအာကပ်ကောက်ညှင်းခွေးအန်ဖတ်မြက်ခွဲခန့် -ခွဲခြား -ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ -ခွဲစိတ် -ခွဲတမ်းခွဲထားသတ်ပုံခွဲထုတ် -ခွဲဖောက် -ရင်ခွဲရုံ၊ အုန်းသီးခွဲကစားနည်း (ဖဲ)
ခွံ (အပေါ် ~ ၊ အရေ ~ )ခွံနီစပါးခွံပြောင်းပင်ခွံဖုံးခွံဝါကောက်ညှင်းစပါးခွံ၊ ဇယ်ခွံ - ၊ ပဲကြီးခွံတွန့် - ၊ မျက်ခွံ၊ ရွှေပုစွန်ခွံ၊ လက်သည်းခွံ၊ သံပရာခွံဦးထုပ်၊ အခွံ ခွာ - ၊ အခွံ ချွတ် - ၊ အခွံအခေါက်၊ အပော်ခွံ၊ အရေခွံ၊ ဦးခွံ၊ အင်္ကျီလည်ခွံ၊ အုန်းခွံရောင်
ခွံ့ - (အစာ ~ -)ဇက်ခွံ့ -ခွက်ကြုတ်ခွက်ကွန်းစားခွက်ချင်းပြီးခွက်ခြင်ရောင်း -ခွက်ခွက်လန် (~ အောင်ရှုံး -)ခွက်ထိုးခွက်လန်(~ ရယ် -)ခွက်ယောက်ခြင်ခွက်၊ ဆီမီးခွက်၊ ဖဲခွက်စား၊ မျက်ခွက်၊ သောက်ရေခွက်၊ အခွက်ပြောင် - (ဘန်း)
ခွင်ကျ -ခွင်ပျောက် -ခွင်ဖန် -ခွင်ရာ (ကစားစည်းဝိုင်း)ခွင်ရှာ -ခွင်လုံးကျွတ် -ချိန်ခွင်၊ ခြေခွင် - ၊ တရားခွင်၊ အလုပ်ခွင်
ခွင့်တင် -ခွင့်တောင်း -ခွင့်ပြု -ခွင့်ရက်ရှည်ခွင့်လွှတ် -ဖျားနာခွင့်၊ သွားလာခွင့်၊ အခွင့်အရေး
ခွင်းချေ - (သဒ္ဒါသုံး)ပစ်ခွင်း -
သခွတ်ပင်ခွန်သေခွန်ရှင်ခွန်အားကိုင်းခွန်၊ ကြယ်တံခွန်၊ ငါးတံခွန်၊ စံငှားခွန်၊ တံခွန်ကုက္ကား၊ မြေခွန်၊ ရေတံခွန်၊ လေတံခွန်၊ လက်ခွန်ယာနက်၊ သစ်ခုတ်သည့်ခွန်၊ အခွန်အတုတ်၊ အားခွန်ဗလ၊ အာသွန်ခွန်စိုက်
စခွန့်တီး -ပက်ခွန့်
ခွန်း (စကား ~ )ခွန်းကြီးခွန်းငယ်ခွန်းတုံ့ပြန် -ခွန်းထောက်သဖြန်မေးခွန်း
ခွပ် - (ကြက် ~ -)ခွပ်လက် (ကြက် ~ )ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်၊ ပဲခွပ်၊ လှိုင်းကြက်ခွပ်
ချွေတာရေးချွေးကန် -ချွေးခံအင်္ကျီချွေးငုပ် -ချွေးတပြိုက်ပြိုက်ချွေးတပ်ဆွဲ -ချွေးထုတ်ဆေးချွေးဒီးဒီးကျ -ချွေးနှဲစာချွေးပြန် -ချွေးမချွေးသံချွေးသိပ် -နဖူးကချွေး ခြေမကျ၊ချွဲကျိကျိချွဲကျပ် -ချွဲခန်းသလိပ်ချွဲပျစ် -ချွဲဟက် -ချွံချွံ (မြည်သံ)ချွံချွံပြေး -ချွံချွံရက်ရက်မိုးကြိုးချွံ - ၊ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ
ချွင်ချွင်(မြည်သံ)ချွတ်- (ကျွတ်အောင် ~ -)ချွတ်ချော် -ချွတ်ခြုံကျ -ချွတ်ချွတ် (မြည်သံ)ချွတ်စွပ်တူ -ချွတ်နင်း -ချွတ်ယွင်း -ချွတ်လားချွတ်လွဲ - (မှားယွင်း -)ချွတ်လွှဲ - (ပယောဂကု -)ဆွဲချွတ် - ၊ မဥမချွတ်
ချွန် - (အဖျား ~ -)ချွန်ထက် -ကိုယ်ထူးကိုယ်ချွန်၊ စာချွန်၊ စုလစ်မွမ်းချွန်၊ ထူးချွန် - ၊ မှိုချွန်ပင်၊ လူရည်ချွန်၊ လေချွန် - ၊ ဝါးချွန်၊ အဖျားချွန် - ၊ အချွန်နဲ့မ -
ချွန်းချွန်း - (အဖျား ~ -)ချွန်း (ဆင်)ချွန်းချက်ချွန်းချိတ် -ချွန်းတောင်းလက်နက်ချွန်းသတ် -ချွန်းအုပ် -စုတ်ချွန်းချွန်း
ခြွ - (ကြွအောင် ~ -)ခြွေ - (ကြွေအောင် ~ -)ခြွေချ -ခြွေဆွတ် -ခြွေရံသင်းပင်းခြွေရွေ -ဆွတ်ခြွေ - ၊ တောင်းဆုခြွေ - ၊ မိန့်ခွန်းခြွေ - ၊ အခြွေအရံ
ခြွင်း - (ကြွင်းအောင် ~ -)ခြွင်းချက်ခြွင်းချန် -
ဖန်ခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ လုံနောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးကြီးတော်ရွာ၊ ဦးကြီးတော်
ဥတိုကြီးဥတိုရွာ၊ စက်ဆန်း
တင်ပုံကျင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tinponkyinn)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ ကန်ပက်လက်မြို့နယ်၊ လုံအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံအိမ်နူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၃ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ လာပို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လာပို့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၃ ဦး၊ မ ၁၅၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ဟိရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ အော်ခေဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်ဟိုက်ဟော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanhaikhaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ရှင်ဝမ်ဖူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
၁၂၈၀ (၁) ရက်
ခင်ကြီး လက်ရန်းတက်က ကျပ်ခိုးစင်ပေါ် မောင်ရှင်မတက်လား ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
စည်းကမ်း ကြပ်မတ်ရမည့် ဘုန်းတော်ကြီးက သမဏ သာရုပ္ပကင်းစွာ လက်ရန်းပေါ်တက်လျှင် ကိုရင်များမှာမူ ကျပ်ခိုးစင်ပေါ်တက်၍ပင် ဆော့ကြမည်ဖြစ်သကဲ့သို့ အကြီးအအုပ်လုပ်သူက မဆင်မခြင်နေထိုင်လျှင် ငယ်သူများမှာ ပို၍ ပရမ်းပတာ နေထိုင်မည်သာဖြစ်သည်
ဖတ်ဇာရာကန် သည် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံအရှေ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းသည် အန်နဘာမြို့တော်၏ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၈ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
အရှေ့မှ အနောက် သို့ ၁၇ ကီလိုမီတာ (၁၁ မိုင်)ရှိပြီး မြောက်မှ တောင်သို့ ၁၃ ကီလိုမီတာ (၈.၁ မိုင်) ရှိသည်
ဧရိယာအားဖြင့် ၁၈၆၀၀ ဟက်တာ (၄၆၀၀၀ ဧက) ရှိသည်
ထိုဒေသကို "ရမ်ဆာ" ဒေသအဖြစ် တရားဝင် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ရမ်ဆာဒေသတွင် တားမြစ်ထားသည့် နေရာဒေသများ ပါဝင်သည်
ဖတ်ရာဇာကန်၏ မြေဆီနှင့် ရေကို လေ့လာမှုများစွာ ပြုလုပ်ပြီး ဖြစ်သည်
ထို့လေ့လာမှုများတွင် ကန်တွင် ဆားပါဝင်မှု ပတ်သက်၍ ဖြစ်သည်
လေ့လာတွေ့ရှိမှုအရ ဖတ်ရာဇာကန်၏ မြေဆီသည် ဆားဓာတ်ပြုမှုဖြစ်စဉ်များ ရှိနေသည်ကို တွေ့ရှိရခဲ့သည်
ထို့အပြင် အနက်ကွာခြားသည်နှင့်အမျှ ပြောင်းလဲသွားမှုကိုလည်း လေ့လာခဲ့သည်
နမူနာများကို ပထမနှစ်လွှာ (၀ - ၂၀ စင်တီမီတာနှင့် ၂၀-၄၀ စင်တီမီတာ) မှ နေရာရှစ်နေရာခွဲကာ ယူခဲ့သည်
ထို့အတွက်ကြောင့် မြေသားနမူနာသည် ကန်နေရာပတ်လည်စုံမှ ၁၆ ခု ဖြစ်သည်
လေ့လာဆန်းစစ်မှုအရ ကန်၏ မြေဆီတွင် ဆားပါဝင်မှသည် ကန်၏ တောင်ဘက်ပိုင်းနှင့် အရှေ့မြောက်ဘက်ပိုင်း (Wadi Zied ဒေသ) တွင် အများဆုံး ဖြစ်နေသည်
အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း အမှတ် (၁) ပဲခူး  သည် ပဲခူးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ညီနောင် (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyinaung(East))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ မိတ္ထီလာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိတ္ထီလာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၂ ဦး၊ မ ၄၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
(၂) ဇာတ်ရှိပါသည်
နဝကနိပါတ် - (၄၃၄) စက္ကဝါကဇာတ်နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော ရဟန်းတပါးရှိလေ၏၊ ထိုရဟန်းသည် ပစ္စည်းလာဘ်လာဘ၌ တပ်မက်မောလျက် ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ်ကို စွန့်လွှတ်ကာ နံနက်စောစောက ဝိသာခါ, အနာထပိဏ်, စူဠအနာထပိဏ်, ကောသလမင်းကြီး စသောဒါယကာတို့ အိမ်များသို့ လှည့်လည်လျက် ကောင်းနိုးရာရာ ဆွမ်းခဲဘွယ်ဘောဇဉ်တို့ကို ရှာဖွေစားသောက်လျက် နေ၏
ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်၌ စကားစပ်မိ၍ ထိုရဟန်း၏ လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော အကြောင်းကို ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူ၍ သိတော်မူသောအခါ ထိုရဟန်းကို ခေါ်တော်မူပြီးလျှင် ရဟန်းသင်သည် အဘယ့်ကြောင့် လျှပ်ပေါ်လော်လည်ဘိသနည်း၊ ရှေးအခါ၌ လည်း သင်သည် ဗာရာဏသီပြည်တွင် ကျက်စား၍ အားမရနိုင်ဘဲ ဂင်္ဂါမြစ်နား၌ ကျက်စားလျက် ဟိမဝန္တာသို့ဝင်ဘူးပြီ”ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော ကျီးတကောင်သည် ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် အကောင်ပုတ်တို့ကို စားလျက်မရောင့်ရဲနိုင်သဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်နားသို့သွား၍ ငါးအမဲတို့ကို စားပြီးလျှင် နှစ်ရက်သုံးရက်နေ၍ သစ်သီးကြီးငယ်တို့ကို စားကာသွားပြန်ရာ ဟိမဝန္တာဝယ် ငါးလိပ်တို့ ပေါများသော ပဒုံမာကြာအိုင်ကြီးသို့ ရောက်ပြန်၏
ထိုအိုင်ကြီး၌ ရွှေအဆင်းရှိသော စက္ကဝက်ငှက်နှစ်ကောင်တို့ကို မြင်ပြန်လျှင် ဤငှက်တို့သည် အလွန်အဆင်းလှကုန်၏၊ တင့်တယ်ကုန်၏၊ ၎င်းတို့စားသော အစာလည်းနှစ်သက်ဘွယ်ရှိပေလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်လျက်-ထိုစက္ကဝက်ငှက်တို့ အထံသို့သွား၍ ပဋိသန္ဓာရပြုလိုသဖြင့် သစ်ခက်တွင်နားလျက်-ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ဝါဝင်းသော အဆင်းရှိကုန်လျက် နှစ်ကောင်နှစ်ကောင်တွဲကာ သွားလာကြလျက် အလွန်နှစ်သက်ကြသော သင်တို့ကို ငါမေးလိုပါ၏၊ အို-ငှက်တို့သင်တို့ကို ချီးမွမ်းသော သူတို့သည် အဘယ်ငှက်ဟုပြောဆိုကာ ချီးမွမ်းကြကုန်သနည်း၊ တိုက်တွန်းပါ၏၊ သင်တို့၏အမျိုးကိုပြောဆိုပါ”ဟု ပဋိသန္ဓာရစကား ပြောကြားကာမေးမြန်းလေ၏
ထိုအခါစက္ကဝက်ငှက်တို့သည် မိမိတို့၏အမည်နှင့်ကိုယ် ကျင့်တရားတို့ကို ပြောလို၍ -“လူတို့ကို ညှဉ်းဆဲတတ်သောအို-ကျီးငါတို့ကို အချင်းချင်းအစဉ် လိုက်ကုန်သောစက္ကဝက်ငှက်တို့ဟူ၍ ခေါ်ကြကုန်၏၊ ငှက်အပေါင်းတို့တွင် ငါတို့ကို ကောင်းသောငှက်ဟူ၍ သမုတ်အပ်ကုန်၏၊ ငါတို့သည် အစာအာဟာရကြောင့် မကောင်းမှုကို မပြုကြကုန်၊ ထို့ကြောင့်ငါတို့သည်ပဒုမာကြာအိုင်၌ အလွန်အဆင်းလှကုန်လျက်သွားလာကြကုန်၏ဟု ကျီးအားပြန်ကြားပြော ဆိုကုန်၏
ထိုအခါကျီးသည်တဘန်စားသော အစာကို မေးလိုပြန်သဖြင့်-အို-စက္ကဝက်ငှက်တို့သင်တို့သည်ပဒုမာကြာအိုင်၌ အဘယ်အသီးကိုစားကြသနည်း၊ အဘယ်အသားကို စားကြသနည်း၊ မပြတ်မလပ် အဘယ်ဘောဇဉ်ကို စားကြသနည်း၊ သင်တို့၏ အသားသည်၎င်း၊ အဆင်းသည်၎င်း များသောသဘောရှိကုန်၏ဟု မေးမြန်းပြန်၏၊ထိုအခါစက္ကဝက်ငှက်တို့သည်-“ အို-ကျီးပဒုမာကြာအိုင်၌ အသီးတို့မရှိကုန်၊ စက္ကဝက်ငှက်၌ စားသောအသားသည် အဘယ်မှာရှိအံ့နည်း၊ ငါတို့ကား ရေမှော်ကိုသာ စားကြ၏၊ ရေမှော်ကိုစားကြသော ငါတို့သည် အစာအာဟာရဟူသော အကြောင်းကြောင့် မကောင်းမှုကိုမပြုကြကုန်”-ဟု ပြန်ကြား ပြောဆိုပြန်ကုန်၏
ထိုနောက်စက္ကဝက်ငှက်တို့အား မိမိစားသောအစာအာဟာရကို ပြောလိုသော ကျီးသည်-“အို-စက္ကဝက်ငှက်တို့ငါသည် ဤအစာကိုမနှစ်သက်နိုင်၊ ထိုစက္ကဝက်ငှက်ဘဝ၌ အစာနှင့် တူသောအဆင်းရှိသည်ဟု ရှေးအခါ ငါ့အားအကြံဖြစ်မိ၏၊ အကြံဖြစ်သည်မှတပါး တခြားသာဖြစ်၏၊ သင်တို့အဆင်း၌ ငါ့အား ယုံမှားခြင်းဖြစ်၏၊ ငါသည်ဆားဆီတို့နှင့် စပ်ကုန်သော အသားအသီး အရွက်ထမင်းတို့ကို စားရ၏
သူရဲကောင်းသည် စစ်မြေပြင်ဦးကို အောင်မြင်၍ စားရသကဲ့သို့ ငါသည် လူတို့ စားသော အစာကို စားရပါ၏၊ “အို-စက္ကဝက်တို့ အရှင်တိုကဲ့သို့ ငါ့အား တူသောသဘောရှိသော အဆင်းသည်မဖြစ်ပါ”ဟု စက္ကဝက်ငှက်တို့အားပြောဆိုပြန်၏
ထိုအခါစက္ကဝက်ငှက်တို့သည် ကျီးများ၏ ကိုယ်ကျင့်တရားမရှိသော အဖြစ်ကို ပြောလို၍ -“မေ့လျော့သောခဏ၌ ကျနားလေ့ရှိသောအို-ကျီး သင်သည် မသန့်ရှင်းသော အစာကို စား၏
သင်သည် ငြိုငြင်သဖြင့် ထမင်းအဖျော်ကို ရ၏
သင်သည် အသီးတို့ဖြင့် မနှစ်သက်၊ သင်သည် သုဿာန်လယ်၌ အသားတို့ကို ချစ်မြတ်နိုး၏”
“မေ့လျော့သော ခဏ၌ ကျနားလေ့ရှိသော အို-ကျီး အနိုင်အထက်နှိပ်စက်သဖြင့် စည်းစိမ်တို့ကို ရ၍ သုံးဆောင်ခံစားရသော သတ္တဝါသည် ဆဲရေးခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို ခံရ၏၊ ဆဲရေးခြင်း ကဲ့ရဲ့ခြင်းကို ခံနေရသော သတ္တဝါကား အဆင်းအားကို စွန့်ရ၏”
“ပညာရှိသည်အနည်းငယ်မျှပင် ဖြစ်သော်လည်းသူတပါးတို့ကို မနှိပ်စက်သဖြင့် ငြိမ်းအေးသောအစာကိုအကယ်၍ စားရငြားအံ့၊ သူတပါးအား မနှိပ်စက်သောပညာရှိအား အားနှင့် အဆင်းသည်ဖြစ်လာ၏၊ စင်စစ်အလုံးစုံသော အဆင်းသည်အစာအာဟာရဖြင့် ပြီးသည်မဖြစ်နိုင်”ဟု ကျီးအဆင်းလှခြင်းအကြောင်းကိုပြောကြားပြီးလျှင် နောက်ထပ်တဘန်“အို-ကျီးအဆင်းမည်သည်ကား အစာအာဟာရကြောင့်သာဖြစ်သည်မဟုတ်၊ ကံ-စိတ်ဥတုကြောင့်လည်းဖြစ်၏”ဟု ပြောဆိုပြန်၏
ဤသို့လျှင် စက္ကဝက်ငှက်သည်ကျီးကိုများစွာသော အကြေင်းတို့ဖြင့် ကဲ့ရဲ၏၊ ထိုအခါကျီးလည်း ရှက်သောကြောင့် ငါ့အား သင်၏အဆင်းဖြင့် အလိုမရှိဟုပြောဆို၍ကာ-ဟု မြည်လျက်ပြေးလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည်ဓမ္မဒေသနာကိုဆောင်တော်မူ၍ သစ္စာကို ပြသည်၏အဆုံး၌ လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော ရဟန်းသည် အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည်အတိတ်,ပစ္စုပ္ပန်နှစ်တန်သောဝတ္ထုတို့ကို အသန္ဓေဆက်စပ်တော်မူလျက်-ရဟန်းတို့-ထိုအခါ လော်လည်သော ကျီးသည်- ယခုအခါလော်လည်သောရဟန်း၊စက္ကဝက်ငှက်မသည်- ရာဟုလာမယ်တော်
စက္ကဝက်ငှက်သည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ-ဟုဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁)အဝတ်အစား လော်လည်းငြား နွမ်းပါးဆင်းရမည်
(၂)သူတပါးအား မညှဉ်းငြား စီးပွားရှာရမည်
(၃)မလော်လည်ငြား အဆင်းအား တိုးပွားလှပမည်
စက္ကဝါကဇာတ်ပြီး၏
ဒသကနိပါတ် - ၄၅၁
စက္ကဝါကဇာတ်အဆင်းလှပသော အကြောင်းနှင့် အဆင်းမလှပသော အကြောင်းကို ကျီးအားပြောဆိုသော စက္ကဝက်ငှက် အကြောင်း
ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု  တပ်ခြင်းလောဘ သိမ်းဆည်းမရ နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန် ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပစ္စည်းလေးပါး၌ လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော ရဟန်း တပါးကို အကြောင်းပြု၍ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လောဘသိမ်းမရ ကျီးဘဝ  အတိတ်ဝတ္ထု လွန်လေ ပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် လောဘကြီးသောကျီးတကောင်သည် ဗာရာဏသီမြို့နား၌ ဆင်သေကောင်ပုပ်စသည်တို့ကို စားသောက်ရသော်လည်း မရောင့်ရဲနိုင်သည်ဖြစ်၍ တောအရပ်သို့ ပျံသွားကာ သစ်သီး ကြီးငယ်တို့ဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင် ပြန်သဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်နားသို့ ပျံသွားသောအခါ စက္ကဝက်ငှက်တို့ကို မြင်လျှင် ဤငှက်တို့ကား အလွန်တင့်တယ်ကုန်၏၊ ဤငှက်တို့ အစာကိုစား၍ ဤငှက်တို့ကဲ့သို့ အဆင်းလှအောင် ပြုမည်ဟု ကြံစည်ပြီးလျှင် အနီးသို့ ချဉ်းကပ်၍–“အို-စက္ကဝက်ငှက်...သင်ကား နှစ်သက်ဘွယ် အဆင်းရှိ၏၊ အလွန်အဆင်းလှ၏၊ တခဲနက်သော ကိုယ်ရှိ၏၊ ဦးသစ်သော ရွှေအဆင်းနှင့် တူ၏၊ ကောင်းသော ကိုယ်သဏ္ဌာန်ရှိ၏၊ ကြည်လင်သော မျက်နှာဣန္ဒြေရှိ၏”
အို-စက္ကဝက်ငှက်... ဂင်္ဂါမြစ်နား၌ နေသော သင်သည် ငါးဖယ်, ငါးသိုင်း, ငါးပတ်, ငါးရံ့ ငါးကြင်း ဤအစာတို့ကို စားရသလော”-ဟု စက္ကဝက်ငှက်၏ အစာကို မေးလေ၏၊ စားကောင်းစားလျက် ဆင်းမထွက် စက္ကဝက်ငှက်သည် ကျီး၏ ပြောသောစကားကို ကြားလျှင်–“အဆွေကျီး...ငါသည် မှော်သေးမှော်ကြီးတို့ကို ကြဉ်ဖယ်၍ ကုန်းသတ္တဝါတို့အသားနှင့် ရေသတ္တဝါတို့ အသားတို့ကို မစားပါ၊ မှော်သေးမှော်ကြီးသာလျှင် ငါ၏အစာ ဖြစ်ပါ၏”—ဟု ကျီး၏ စကားပယ်၍ ပြောဆို၏၊ ထိုနောက်မှ ကျီးသည်–“အို-စက္ကဝက်ငှက်...ငါသည် ရွာ၌ ဆားဆီတို့ဖြင့် ကြော်ချက်အပ်သော အသား၊ လူတို့ ချက်ပြုတ်အပ်သော စင်ကြယ်သော သားပြွမ်း ထမင်းဟူသော အစာကို စားရပါ၏
သို့ပါလျက်လည်း ငါ့အားသင်၏ အဆင်းကဲ့သို့ အဆင်းမရှိ၊ ထို့ကြောင့် သင်သည်မှော်သေး မှော်ကြီးဖြစ်သော အစာကို စားသည်ဆိုရာ ငါမယုံ ကြည်နိုင်ပါ”—ဟု ပြောဆို ပြန်၏
လော်လည် ကျင့်ယုတ် ဆင်းရောင်ပုပ် ထိုအခါ စက္ကဝက် ငှက်သည် ကျီးပြော သောစကားကို ကြားရသဖြင့်–“အဆွေကျီး...သင်သည် ရန်နှင့် ယှဉ်သော စိတ်ကို ကိုယ်၌ မြင်နေရသည်ဖြစ်၍ ထိတ်လန့် ကြောက်ရွံ့လျက် စားရ၏၊ လူသတ္တဝါတို့ကို နှိပ်စက် ညှဉ်းဆဲလျက် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့လျက် စားရ၏၊ ထို့ကြောင့် သင်၏အဆင်းသည် မလှပါ”
“အဆွေကျီး...သင်သည် မကောင်းမှုဖြင့် လူအပေါင်းတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ခဲ့၏၊ ရအပ်သောအစာကိုလည်း မနှစ်သက်၊ ထို့ကြောင့် သင်၏အဆင်းသည် မလှပါ”
“အဆွေကျီး...ငါကား အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့ကို မညှဉ်းဆဲမှု၍ ရရသမျှသော မှော်သေး မှော်ကြီးကို စားပါ၏၊ ကြောင့်ကြခြင်း ရွံ့ရှာခြင်း စိုးရိမ်ခြင်းမရှိ ဘေးမရှိသည်ဖြစ်၍ နေရ၏”
အဆုံးမပေး ကျီးထွက်ပြေး “အဆွေကျီး... သင်သည် ကောင်းသော အကျိုးကိုပွားတိုးစေတတ်သော လုံ့လဝီရိယကို ပြုပါလော့၊ သီလမရှိသည် အဖြစ်ကို လွန်၍ ကောင်းစွာ ကျင့်ပါလော့၊ သတ္တဝါတို့ကို သနားခြင်း ကရုဏာနှင့် ယှဉ်၍ ကျင့်ပါလော့၊ ငါ့မှာလူတို့ ချစ်အပ်သော အကျင့်ရှိ သကဲ့သို့ သင့်မှာလည်း ရှိပါစေလော့”
“အဆွေကျီး...သင်သည် သတ္တဝါတို့ကို မသတ်ဖြတ်မညှဉ်းဆဲပါလင့်၊ ဥစ္စာဆုံးရှုံးအောင် မပြုပါလင့်၊ ပြုအောင်လည်း မတိုက်တွန်းပါလင့်၊ ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့၌ မေတ္တာပွားပါ၊ သတ္တဝါတို့ကို မသတ်ဖြတ် မညှဉ်းဆဲသူအား တစုံတယောက်သောသူနှင့် ရန်မည်သည်မရှိ”—ဟု ကျီးအားတရားဟောလေ၏၊ ကျီးသည် သင်တို့ကား မိမိတို့ စားသော အစာကို ဟုတ်မှန်စွာ မပြောကုန်ဟု ကာကာ မြည်လျက် ပျံသန်းကာ ဗာရာဏသီမြို့ ကျင်ကြီး စွန့်ရာအရပ်၌ သက်ဆင်းလေ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဆောင်၍ သစ္စာကို ပြသည်၏အဆုံး လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော ရဟန်းသည် အနာဂါမိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဇာတ်ပေါင်း ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်နှစ်ဘန် သောဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေဆက်စပ်တော်မူလျက်–ရဟန်းတို့...*ထိုအခါ ကျီးသည်-ယခုအခါ လျှပ်ပေါ်သော ရဟန်း၊*စက္ကဝက် ငှက်မသည်-ရာဟုလာမယ်တော်၊*စက္ကဝက် ငှက်မင်းသည်-ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ–ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
ဆောင်ပုဒ် (၁) ရန်သူမြင်ကာ၊ ကြောက်ထိတ်ကာ၊ စားရာဆင်းမလှ
(၂) သတ္တဝါလု၊ ညှဉ်းရမူ၊ စားသူဆင်းမလှ
(၃) ဆန့်ကျင်လုယက်၊ မနှစ်သက်၊ စားလျက်ဆင်းမလှ
(၄) ကြောက်ထိတ်ဘေးကွာ၊ ရောင့်ရဲကာ၊ စားရာရုပ်ဆင်းလှ
(၅) သက်သတ်ရှောင်ရှား၊ မေတ္တာပွား၊ စားသူရုပ်ဆင်းလှ
စက္ကဝါက ဇာတ်ပြီး၏
ကစော့ပုပ် သည် နေရာဒေသမရွေး ပေါက်တတ်သော အပင်ငယ်တမျိုး ဖြစ်သည်
မိုးဥတု၌ ထူးထူးခြားခြား ပေါက်တတ်သည်
ပင်လုံးမှာ တပင်လုံး အနေနှင့် ခြုံကြည့်သော် ခပ်ဝိုင်းဝိုင်းနေ၍ ရွက်ဆိုင်ထွက်၏
အရွက်သည် ဝိုင်း၍ အဖျားရှူးသွားသည်
ဒန်ကျွဲပင်နှင့် ပုံသဏ္ဍာန် တူယောင်ရှိ၏
အကိုင်းများနူးညံ့၍ ၎င်းတွင် အမွေးနုကလေးများ ရှိသည်
အပွင့်သည် အဝါရောင်သန်း၍ အဆုပ်အခိုင် ဖြစ်၍ ပွင့်သည်
အသီးသည် ၄ လက်မ မှ ၅ လက်မအထိ ရှိသည်
ခပ်ဖောင်းဖောင်းနေ၍ ပြားသည်
အသီးတောင့် တစ်ခုတွင် အစေ့ အရေအတွက်မှာ ၁၀ မှ ၂၀ အထိ ဖြစ်၏
၎င်းသည် အသွေးအရောင်အားဖြင့် အဖြူမျိုး အညိုမျိုးဟူ၍ ၂ မျိုးကွဲပြားသည်
အရွယ်အစားအားဖြင့် အကြီးမျိုး နှင့် အသေးမျိုး ဟူ၍ ၂ မျိုး ကွဲပြားသည်
၂ မျိုးစလုံးမှာ ဆေးဘက်တွင် စွမ်းရည်သတ္တိရှိသည်
၎င်းကို ဟင်းချို ချက်စားကြသည်
ဟင်းရွက်တစ်မျိုးလည်း ဖြစ်သည်
အချို့ အရပ်ဒေသ၌ ဟင်းပုပ်ဟုလည်းကောင်း၊ ရှမ်းကစော့ဟုလည်းလည်းကောင်း၊ တန့်ကျွဲကြီးဟုလည်းကောင်း ခေါ်ကြသည်
အမှု—အဖေါ်အပေါင်းနှင့်အတူ ဂဏဘောဇဉ်ကိုစားမှု
အမှုသည်—ရှင်ဒေဝဒတ်
အရှင်ဒေဝဒတ်သည် ဈာန်အဘိညာဉ်ကို ရဘူးသေးသောကြောင့် နဂိုက လာဘ်လာဘ မရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်တပါးပင် ဖြစ်၏၊ ဗိမ္ဗိသာရမင်းကို သတ်ဘို့ရန် (အဇာတသတ်အား)အကြံပေးမှု,  လေးသမားများအား စေလွှတ်၍ ဘုရားကို အပစ်သတ်ခိုင်းမှု, ဘုရားကို ကျောက်ဖြင့် လှိမ့်ချ၍ လုပ်ကြံမှုတို့၌လည်း အကြောင်းသိသူ နည်းပါးသောကြောင့် မှုပြစ်မထင်ရှားရကား လာဘ်လာဘ မလျော့သေးချေ၊ နာဠာဂိရိ မည်သော ဓနပါလလည်းမည်သော ဆင်ကြီးကို အရက်တိုက်စေ၍ ဘုရားကြွလာတော်မူမည့် လမ်းသို့လွှတ်ကာ ဆင်နှင့်အတိုက်ခိုင်းရာ၌ကား နေ့လယ် ကြောင်တောင် မြို့လယ်ခေါင် ဖြစ်နေ၍ သူ၏ပြစ်မှု ထင်ရှားသောကြောင့် ထိုအမှုကိုအစပြု၍ ရှေးကပြစ်မှုတွေပါ (နဂိုကသိလျက် မပြောဝံ့၍ ဖုံးထားရ သူတို့က)ထုတ်ဖေါ်ပြောကြလေသည်၊ ထိုအခါ “ဒီအမှုတွေကို ရှင်ဘုရင်နှင့် ပင်း၍ပြခြင်းဖြစ်သည်၊ ရှင်ဘုရင်က ဘာ့ကြောင့် ဒီလောက် ယုတ်မာသူကို ကြည်ဖြူစွာ ချီးမြှောက်ထားရသလဲ”ဟု မြို့သူမြို့သားတို့ လှုပ်ရှား ထကြွလာသောကြောင့် အဇာတသတ်မင်းလည်း ရှင်ဒေဝဒတ်ကို နှင်ထုတ်ကာ ထောက်ပံ့မြဲဖြစ်သော ဆွမ်းအိုးငါးရာကိုလည်း ဖြတ်ပစ်ရလေတော့သည်
ထိုအခါမှ စ၍ လာဘ်လာဘ ယုတ်လျော့ရကား ရှင်ဒေဝဒတ်သည် မိမိပရိသတ်နှင့်အတူ ဟိုအိမ် ဒီအိမ် စားသောက်ရပုံ လှည့်လည်၍ “သင်တို့က တပါးစာ ထမင်းကို ပေးကြပါ, သင်တို့က နှစ်ပါးစာ ထမင်းပေးကြပါ, ”စသည်ဖြင့်တောင်း၍ မိမိပရိသတ် နှင့်အတူ စားရလေသည်၊ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ “ဂဏဘောဇနေ ပါစိတ္တိယံ”ဟု မူလပညတ်ကို ထားတော်မူရလေသည်၊ [ဤ၌ ဂဏဟူသည် ၄-ပါးမှ အထက်ဖြစ်သော ရဟန်းအပေါင်းတည်း၊ ထို၄-ပါးမှအထက် ဖြစ်သော ရဟန်းအပေါင်းတို့အား လှူအပ်သော ဘောဇဉ်ကို “ဂဏဘောဇဉ်”ဟု ခေါ်သည်၊ ထိုဂဏဘောဇဉ်ကို စားလျှင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ဩဒနော သတ္တုကုမ္မာသော, မစ္ဆော မံသဉ္စ ဘောဇနံ” နှင့်အညီ ဩဒန  စပါးမျိုး ၇-ပါးမှဖြစ်သော ဆန်တမျိုးမျိုးကို ချက်ထားသောထမင်း၊ (လက်ဖြင့်ကော်ယူ၍ ရလောက်သော ယာဂုအပြစ်လည်း ဩဒန၌ပါဝင်၏၊) သတ္တု  စပါးမျိုး ၇-ပါး၏ ဆန်ကို အမှုန့်ထောင်း ထားသောမုံ့မှုန့်၊ (ထိုမုံမှုန့်ကို သကြား ထောပတ် နွားနို့စသည်ဖြင့် ရောစပ်၍ အရည်ဖြစ်စေ, အခဲဖြစ်စေ သောက်ကြစားကြရသည်၊) ကုမ္မာသော  မုယောစပါး (ဂျုံဖြူ) ကိုလုပ်သော မုံ့အမျိုးမျိုး၊ (ယခုကာလ များစွာသော ဂျုံမုံ့)၊ မစ္ဆော  ငါး (ရေသတွာအမျိုးမျိုး၏ အသား)၊ မံသ  အသား (ကုန်းသတွာ အမျိုးမျိုး၏ အသား)၊ ဤ ၅-ပါးကို ဘောဇဉ် ၅-ပါးဟုခေါ်၏
ပါဠိလိုဖြစ်စေ မြန်မာလိုဖြစ်စေ “ပိဏ္ဍပါတ  ပိဏ္ဍဆွမ်း”ဟူသော အသုံးအနှုန်းပါလျှင် ရဟန်းသုံးဖြစ်၍ အပ်သော အသုံးအနှုန်းတည်း၊ ဩဒန  ဘတ္တ  ထမင်း၊ သတ္တု, ကုမ္မာသ  မုံ့၊ မစ္ဆ  ငါး, ငါးခြောက်, ငါးပိ၊ မံသ-နွားသား, အမဲသားဟင်း, ဝက်သားဟင်းစသော အသုံးနှုန်းများကား အရပ်သုံး လူသုံးဖြစ်၍ မအပ်သော အသုံး အနှုန်းတည်း၊ ထိုမအပ်သော အသုံးအနှုန်းဖြင့် လာ၍ပင့်လျှင် သုံးပါးအထိသာ ထိုအစာကို ခံယူသုံးဆောင်ကောင်း၏၊ ၄-ပါးဖြစ်၍ ဂဏဖြစ်နေလျှင်ကား မခံယူကောင်း၊ ထို့ကြောင့် ဂဏဘောဇနဟူရာ၌ ၄-ပါးပေါင်း၍ ထမင်း ပေးပါစသည်ဖြင့် တောင်းခြင်းကို၎င်း, လူတို့က “ထမင်းစား ကြွပါ-မုံ့ဘုဉ်းပေးကြွပါ” စသည် ရဟန်း ၄-ပါးအား မအပ်မရာ ပင့်ဖိတ် လာခြင်းကို၎င်း မခံယူကောင်းဟုမှတ်၊ “ဆွမ်းဘုဉ်းပေး ကြွပါ  ဆွမ်းစား လာပါ၊ မုံ့တီဆွမ်း ဘုဉ်းပေးလှည့်ပါ” စသည်ဖြင့် ဆွမ်းဟုနာမည်ထည့်၍ ပင့်ဖိတ်လာလျှင်ကား အပ်လောက်ပါ၏-ဟု ယူကြသည်
ဝတ္ထုကြောင်း၌ ၄-ပါး ၅-ပါး စသည်ပေါင်း၍ တောင်းမှုသာရှိသော်လည်း ပညတ်တော် မူသည့်အခါ၌မူ မအပ်မရာ ပင့်ဖိတ်မှုကို ထည့်ထားတော်မူသည်
ထိုသို့ မူလပညတ်ကို ထားတော်မူပြီးနောက် ဝတ္ထု အမျိုးမျိုး ပေါ်ပေါက်လာသဖြင့် မကျန်းမာသည့်အခါ၌၎င်း, စီဝရဒါနဟု ခေါ်သော သင်္ကန်းလှူချိန်နှင့် စပ်ဆိုင်သည့် သီတင်းကျွတ်လပြည့်မှ (ကထိန်ရလျှင်) တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အထိ (ကထိန်ရလျှင်) တပေါင်းလပြည့် အထိ အခါ၌၎င်း, သင်္ကန်းချုပ်ကြရာ အခါ၌၎င်း, အနည်းဆုံး တယူဇနာ ဝက်မျှလောက် ခရီးရှည်သွားရမည့်အခါ၌၎င်း, လှေစီးသွားရာ အခါ၌၎င်း ရဟန်းအများစုမိ၍ လာသောဇဉ်ကိုမှ မစားလျှင် မမျှတလောက်ရာ အခါ၌၎င်း, ရဟန်း-ရသေ့-ပရိဗိုဇ် (ဘိုးသူတော်) စသူတို့က ကျွေးမွေးရာ အခါ၌၎င်း ဂဏဘောဇဉ်ကိုစားနိုင်၏၊ ထိုအခါမျိုး မဟုတ်လျှင် မစားရ-ဟု အနုပညတ် ထပ်တော်မူရလေသည်
ဂဏဘောဇနေ အညတြ သမယာ ပါစိတ္တိယံ
တတ္ထာယံ သမယော, ဂိလာနသမယော, စီဝရဒါနသမယော, စီဝရကာရသမယော, အဒ္ဓါနဂမနသမယော, နာဝါဘိရုဟနသမယော, မဟာသမယော, သမဏဘတ္တသမယော, အယံ တတ္ထ သမယော
စားသင့်ရာအခါကိုကြဉ်၍ ဂဏဘောဇဉ်ကိုစားခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏၊ ထိုစားသင့်ရာ အခါတို့ကား-မကျန်းမာရာ အခါ, သင်္ကန်းလှူရာအခါ, သင်္ကန်းချုပ်ဆိုးရာအခါ, အဓွန့်ရှည်သော ခရီးကိုသွားရာအခါ, လှေစီးရာအခါ, ရဟန်းများစွာ စုမိရာအခါ, သမဏအမည်ရသူတို့၏ ထမင်းကျွေးရာ အခါများတည်း
ထနောင်းပင်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpinhla)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ပျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၄ ဦး၊ မ ၁၅၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် ဇမ္ဗူ့သပြေသီးမှ ဖြစ်သော ရွှေဖြစ်သည်ဟု ကျမ်းဂန်တို့တွင်ဆို၏
ယင်းကို ဇမ္ဗူနဒရွှေဟု ပြသည်
လူတို့ သုံးဆောင်ကြသော ရွှေမှာ အဘိဓာန်ဋီကာ၊ အင်္ဂုတ္တိုရ် စသည့်ကျမ်းတို့ အလိုအားဖြင့် အမျိုးမျိုးအပြားပြား ရှိကြရာ၊ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေသည် အကောင်းဆုံး ရွှေတစ်မျိုးဖြစ်၏
ဤကိုရည်လျက်၊ ဦးတိုးက ရာမရကန်တွင် 'ရွှေနာရနီ၊ သိင်္ဂီနိက္ခ၊ ဟေမစာရု၊ ဝေလုရိယာ၊ နာလာမုတ္တာ၊ အဉ္စနာနှင့် နာရကာ၊ နာရဝေါ၊ သီးသန့်၍ပြောလွန်းလျှင်၊ ကြောမစင်းတန်၊ ကြောစင်းပြန်မည်ကြောင့်၊ ဝေဖန်ခြားနား၊ ခေါင်းစဉ်လို့သွား ရော့မည်
နဂါးရင်းမြစ်၊ မြေကဖြစ်နှင့်၊ ရွှေနှစ်ဇော်ဂျီ၊ နင်းခွက် ကျစီခဲ့သည်
လောဟီတွင်းစံ၊ နီဖလံကို၊ ဟန်တမ်းခွန်ထူ၊ပြိုင်ရည်တူသော်လည်း၊ ရွှေဇမ္ဗူရာဇ်၊ ပင်ကြီးဖြစ်ကို၊ ဦးသစ်ရောင်မှိုင်း၊ ရွှေမြင်တိုင်းတို့၊ မင်းတိုင်မှာဆုံရမည်ဖြစ်သည်'ဟူ၍ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေကို ချီးကျူး ဖွဲ့ဆိုထားသည်
သာရတ္ထသင်္ဂဟကျမ်း၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသအဋ္ဌ ကထာ၊ တိကနိပါတ်၊ အင်္ဂုတ္တရဋီကာကြီးနှင့် အဘိဓာန်တို့အလို အရ ဇမ္ဗူဒီပါ တောင်ကျွန်းဦးတွင်သာပေါက်သော ဇမ္ဗူ့သပြေ ပင်တွင် ဆင်ပြောင်ကြီး ပမာဏ၊ အိုးစရည်းကြီးပမာဏရှိကုန် သော အသီးတို့ရှိ၏
ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသပြေသီးတို့ မှည့်၍ကျရာအရပ်၌ ရွှေအညွန့်၊ ရွှေပင်တို့သည် ပေါက်ကုန်သည်ဟုဆိုသည်
ဤကိုရည်၍ ရှင်မဟာရဋ္ဌသာရ ၏ ဘူရိဒတ်ဇာတ်ပေါင်းပျို့၌ 'ဤမှတဆန်း၊ ငါတို့ကျွန်း၌၊မြင့်သွန်းယူဇနာ၊ တရာမျှလောက်၊ ဖြူဖြူရောက်သား၊ ပင် အောက်သပြေ၊ အသီးကြွေသော်၊ ရွှေတိဖြစ်ရှောင်း'ဟူ၍ စပ်ဆို ထားသည်
ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေမှာ မီးနှင့်တူသောအရောင်ရှိသည်ဟု အဘိဓာန် ဋီကာပါဌ်၌ ဆို၏
ထိုကြောင့် ရွှန်းပတောက် ပြောင်သော အဆင်းအရောင်မျိုးကို ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေရောင်ဖြင့် ဥပမာတင်စား ပြောဆိုလေ့ရှိကြသည်
'နာလိမုတ္တ၊ မည်ထုတ်စသည်၊ ကမ္ဘာ့ ကျက်သရေ၊ ဆယ်ပါးရွှေ'ဟူ၍ ဘုံခဏ်းပျို့၌ စပ်ဆိုထားသည်
သို့သော် ရွှေအကောင်းအညံ့အလိုက် ၁၂ မျိုးခွဲထား၍၊ ဇမ္ဗူရာဇ် ရွှေစင်အရည်မှီအောင် သာမန်ရွှေကို အဆင့်ဆင့်လှော်လျှင် ဖြစ် နိုင်ကြောင်း ရာဇောဝါဒကျမ်း၊ သမန္တစက္ခုဒီပနီကျမ်းတို့တွင် ဤသို့ဖော်ပြထား၏
'နီဖလံရွှေ ၈ဝ ကျပ်ကို ၆ဝ ကျပ်တင်အောင်လှော်သော်၊ နာရဏီရွှေဖြစ်၏
နာရဏီရွှေကို ၄၅ ကျပ် တင်အောင်လှော် သော်၊ နာရဝေါရွှေဖြစ်၏
နာရဝေါရွှေကို ၃၃ ကျပ် ၇ မူး ၃ ပဲ ၂ ရွေးတင်အောင် လှော် သော်၊ နာလိကာရွှေဖြစ်၏
ယင်း နာလိကာရွှေကို ၂၅ ကျပ် ၃ မူး ၂ ရွေးတင်အောင်လှော်သော်၊ နာလိမုတ္တာ ရွှေဖြစ်၏
ထိုရွှေကို ၁၉ ကျပ် ၂ ရွေး ၂ ဆန် တင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီရွှေဖြစ်၏
ထိုရွှေကို ၁၄ ကျပ် ၂ မူး ၁ ပဲ ၂ နှမ်းတင်အောင်လှော်သော်၊ အဉ္စနီမုတ္တာရွှေဖြစ်၏
ထိုရွှေကို ၁ဝ ကျပ်သား ၁၆ မူး ၁ပဲ ၄ ရွေး တဆန် တနှမ်း ၃ မုန်ညင်း ၂ သန်းခေါင်းတင်အောင်လှော်မှ အဇတဝနီရွှေဖြစ် ၏
ထိုရွှေကို ၈ ကျပ် ၁ ရွေး ၃ နှမ်း ၂ မုန်ညင်း ၁ သန်း ခေါင်း ၃ ကညစ်ချေးတင်အောင်လှော်မှ ဇာတရူပရွှေဖြစ်၏
ထိုရွှေကို ၆ ကျပ် ၃ ဆန် ၃ နှမ်း ၄ သန်းခေါင်း ၄ ကညစ် ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဥရဏီတာရွှေဖြစ်၏
ယင်းကို ၄ ကျပ်၂ မတ် ၂ ဆန် ၃ နှမ်း ၁ မုန်ညင်း ၆ သန်းခေါင်း ၂ ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ သင်္ဂီနိက္ခ ရွှေဖြစ်သည်
ယင်း ရွှေကို ၃ ကျပ် ၃ မူး ၁ ပဲ ၄ ရွေး ၂ ဆန် ၂ နှမ်း ၃ သန်း ကောင်း ၂ ကညစ်ချေး တင်အောင်လှော်မှ ဇမ္ဗူရာဇ်ရွှေဖြစ်လေ သည်
မကျင်မြိုင်အထက်စုရွာ၊ ကြိမ်ချောင်းကြီး
၁၃၈၃ (၁) ရက်
ဘဒနာရွာသစ်ရွာ၊ အင်းချောင်း
ခင်ဇေယျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinzayya)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ ကုန်းသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုန်းသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉၁ ဦး၊ မ ၁၃၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်သကင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthakin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ သလဲဦးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သလဲဦးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၇၈ ဦး၊ မ ၃၄၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
မိုဟာမက် အက်ရှရက် ဂါနီ အာမက်ဇိုင်(တမ်းပလိတ်:Lang-nq ၊ ၁၉၄၉ မေ ၁၉ ဘွား) သည် အာဖဂန်နိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား၊ စီးပွားရေးပညာရှင်၊ ပညာရေးနယ်ပယ်သားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏သမ္မတအဖြစ် ၂၀၁၄ စက်တင်ဘာလမှ ၂၀၂၁ ဩဂုတ်လအထိ တာဝန်ထမ်းသည်
၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်တွင် တာလီဘန်တို့က အာဖဂန်နစ္စတန်ကို ထိန်းချုပ်လိုက်သည်၌ နိုင်ငံမှ တိမ်းရှောင်ရ၏
၂၀၁၄ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်တွင် ပထမဆုံး ရွေးကောက်ခံရပြီး ၂၀၁၉ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက် သမ္မတရွေးကောက်ပွဲတွင် ဒုတိယအကြိမ် ထပ် ရွေးခံရသည်
၂၀၂၀ ပြည့်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် မဲစာရင်းကိစ္စများပြီး၌ နောက်တကြိမ် ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်တွင် ကျမ်းကျိန်သည်
ဒုတိယ ၅-နှစ်သက်တမ်းကို ၂၀၂၀ ပြည့်၊ မတ်လ ၉ ရက်က စတင်ထမ်းဆောင်၏
ဂါနီသည် ယခင်က ကဘူးတက္ကသိုလ်၏ ပါမောက္ခချုပ်၊ နောက် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဖူးသည်
အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ၂၀၀၂ ခုတွင် မပြန်လာမီက မနုဿဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် နာမည်ကျော်တက္ကသိုလ်များ (အထူးသဖြင့် ဂျွန်ဟော့ပကင်းတက္ကသိုလ်) တွင် စာပို့ချသည်
နောက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်တွင် အလုပ်ဝင်သည်
အာဖဂန်နစ္စတန်သို့ ပြန်လာပြီးနောက် ၂၀၀၂ ခု၊ ဇူလိုင်လမှ ၂၀၀၄ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလအတွင်း ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းသည်
တာလီဘန်အစိုးရကြောင့် ချည့်နဲ့နေသော စီးပွားရေးကို ပြန်လည်တည့်မတ်ရန် အားထုတ်၏
ဒေါ်ခင်သက်ဌေးသည် ခင်ပွန်း ဦးမြင့်ဆွေ ယာယီသမ္မတဖြစ်ပြီးနောက် ယာယီ First lady ဖြစ်လာကာ လက်ရှိ ဒုတိယသမ္မတကတော် ဖြစ်သည်
ယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသမီးရေးရာ အဖွဲ့ချုပ်၌ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်သည်
ကင်မွန်းခြုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တံခွန်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၄ ဦး၊ မ ၁၁၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဆက်ရက်လည်ညို (Saroglossa spilopterus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်၏ မျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ နီပေါနိုင်ငံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၊ မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ပခုက္ကူ မြို့တွင် အဖ ပွဲရုံပိုင်ရှင် ဦးဘဘွား၊ အမိ ဒေါ်လှဝင်း တို့က ၁၉၃၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၄ ရက် (မြန်မာနိုင်ငံ စာပေ ဆုများနှင့် မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁) တို့ တွင်မူ ၆ မေ ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဟု ဖော်ပြ ထားသည်) နေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း ခြောက်ယောက် အနက် စတုတ္ထမြောက်၊ ငယ်နာမည် မောင်ခင်ကြီး၊ အမည်ရင်း ဦးထွန်းခင် ဖြစ်သည်
မြိုင်မြို့နယ် ဖောင်းကွဲ ကျေးရွာ သိမ်ကုန်း ကျောင်းရှိ မူလတန်းကျောင်း (၁၉၄၄ - ၄၉)၊ ပခုက္ကူ အထက (၁) တွင် ပဉ္စမတန်းမှ တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ (၁၉၅၁ - ၅၅) သင်ယူ ခဲ့သည်
၁၉၅၅ တွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အောင်မြင် ခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် တရား လွှတ်တော်ချုပ် အမွေထိန်းနှင့် ပစ္စည်းထိန်း ဝန်ရုံး၌ အောက်တန်း စာရေး အဖြစ် စတင် အမှု ထမ်းသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေး ဝန်ရုံးသို့ အထက်တန်း စာရေး အဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ အမှု ထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် လူဝင်မှု ကြီးကြပ်ရေးမှူး အဖြစ် ရာထူး တိုးမြှင့် ခံရသည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မိမိဆန္ဒ အလျောက် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်၍ ကိုယ်ပိုင် လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်
စာပေ ဝါသနာ ပါသည့် အလျောက် ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဂေါ်ကီထံ ပေးစာများ ဘာသာပြန် စာအုပ်ဖြင့် စာပေ လောကသို့ ဝင်ရောက် ခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် လူအဆန်ဆုံး လူသား၊ သွေးမြေကို ကျောခိုင်း၍၊ ၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် လင်းယုန်တို့မြေ၊ ဆန်းစသူရိန်၊ ကမ္ဘာကျော် တို့၏ ကိုယ်တွေ့ စိတ်ဆောင် အောင်မြင်နည်းများ၊ ၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စိတ်ထား ဇာနည် ဘာမထီ၊ အယောင်ဆောင် သမားကြား ဓားစာခံ၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်းမလားကို တပတ် ရိုက်ခဲ့သူ ရေနံ သူလျှို၊ မြတ်သော ကရုဏာရှင်၊ ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အန္တိမ နယ်ခြား၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် မဆုံးညဉ့် သံသရာ၊ ၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါက်တာ ဇော်ဂါနှင့် မဟာဗျူဟာ သူလျှိုကြီးများ၊ ရုန်း၍ ကန်၍ ရင်ဆိုင်၍၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် သံမဏိ စိတ်ဓာတ်ရှင်များ၊ ၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာကျော် တို့၏ ကိုယ်တွေ့ လူ့ဘဝ အောင်မြင် နည်းများ စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ် အမျိုးသား စာပေဆု ဘာသာပြန် ဒုတိယဆုကို သွေးမြေကို ကျောခိုင်း၍ စာအုပ်ဖြင့် ရရှိ ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ
စာ ၂၇၄ - ၂၇၆
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၁)
စာ ၁၈ဝ - ၁၈၁
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၉၉)
စာ ၁၄၉ - ၁၅ဝ
ဦးခင်မောင်ထွေးသည် အားကစားကလောင်ရှင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
"ခင်မောင်ထွေး (ပျဉ်းမနား)"ကလောင်အမည်ဖြင့် အားကစားကဏ္ဍနှင့်ပက်သက်သော ဆောင်းပါးများစွာရေးသားခဲ့သူဖြစ်ပြီး ၂၀၁၅ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်ထွေးကို ၁၉၃၁ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၄ရက်နေ့တွင် ထိုစဉ်က မန္တလေးတိုင်း၊ပျဉ်းမနားမြို့၊မင်္ဂလာရပ်၊ ဗိုလ်တောက်ထိန်လမ်း၌ဖွားမြင်သည်
အမျိုးသားကျောင်း၊ABMကျောင်း၊ဂျပန်စာသင်ကျောင်း၊အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတို့ တက်ရောက်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၅၁ခုနှစ်တွင် အားကစားဒီပလိုမာ၊၁၉၆၇ခုနှစ်တွင် သတင်းစာဒီပလိုမာတို့ ရရှိခဲ့သည်
ခရိုင်ကိုယ်လက်ကြံ့ခိုင်ရေးမှူးသင်တန်း၊ဘောလုံးနည်းပြဆရာသင်တန်း၊သတင်းစာပညာသင်တန်း စသည်တို့ကို တက်ရောက်ခဲ့သေးသည်
၁၉၅၂ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်မြရင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
အိမ်ထောင်ကျပြီးနောက် ၁၉၆၄ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ကာ ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အားကစားမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်ပညာရေးတက္ကသိုလ်တွင် အားကစားမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် အားကစားအစဘေဘီလုံကဟူသော ဆောင်းပါးဖြင့် အားကစားစာပေလောကသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း၊ အိုးဝေ၊မြဝတီ၊ငွေတာရီ၊ တို့ကျောင်းသား၊နွယ်နီ၊ရနံ့သစ်နှင့် အားကစားဂျာနယ်များတွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၆၀ပြည့်နှစ်တွင် ဗိုလ်တစ်ထောင်သတင်းစာ၏ အားကစားကဏ္ဍ အငယ်တန်းသတင်းထောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၇၈ခုနှစ်တွင် ထိုသတင်းစာတိုက်၌ အကြီးတန်းအယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် တာဝန်မှရပ်စဲခံခဲ့ရသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဂျာနယ်၊မဂ္ဂဇင်းများ၌ အားကစားဆောင်းပါးများစွာ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်
ထို့အပြင် အားကစားဝတ္ထုများလည်း ရေးသားခဲ့သေးသည်
ဤအတောအတွင်း ၁၉၆၂ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ဖင်လန်နိုင်ငံ၊အရှေ့ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ဆိုဗီယက်နိုင်ငံ၊၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ဟောင်ကောင်၊ထိုင်းနိုင်ငံ၊၁၉၇၀ပြည့်နှစ်၊ ၂၀၀၀ပြည့်နှစ်၊၂၀၀၈ခုနှစ်တို့တွင် အိန္ဒိယနှင့် နီပေါနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သေးသည်
မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် ဘောလုံး ပြိုင်ပွဲတွင် စည်းကမ်း ထိန်းသိမ်းရေး ကော်မတီဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ၂၀၀၉ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်သည်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာအားကစားကလောင်ရှင်များအဖွဲ့ချုပ်၏ နာယကအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်ထွေးသည် ၂၀၁၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ရက်နေ့ မွန်းလွဲ ၂နာရီခွဲတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ရန်ကုန်မြို့ SSCဆေးရုံသို့တင်ခဲ့ရပြီး ၃နာရီခွဲတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၂ ဦး၊ မ ၁၀၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၇၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဇဘီဟူလာ မူဂျာဟစ် (Dari: ذبیح الله مجاهد‎‎ ) သည် အာဖဂန်နစ္စတန်အစ္စလာမ္မစ်နိုင်ငံ၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
မူဂျာဟစ်သည် တာလီဘန်၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ်များအနက် တယောက်ဖြစ်ခဲ့ရာ အခြားသူတို့မှာ ဆူဟေးရှဟင်းနှင့် ယူစွတ်အာမဒီတို့ ဖြစ်၏
မူဂျာဟစ်က အာဖဂန်နစ္စတန်ရှိ အရှေ့ပိုင်း, မြောက်ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်းဒေသတို့မှ တာလီဘန်၏ လှုပ်ရှားမှုတို့ကို သတင်းထုတ်ပြန်သည်
အာမဒီက အနောက်ပိုင်း၊ တောင်ပိုင်းတို့အတွက် တာဝန်ယူသည်
မူဂျာဟစ်သည် ၂၀၂၁ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၇ ရက်တွင် လူရှေ့ စရပ်သည်
ယခင်က ဂျာနယ်လစ်များနှင့် ပုံမှန်ဆက်သွယ်သော်လည်း ဖုန်းဖြင့်၎င်း၊ စာပို့၍၎င်း၊ ဂျီဟတ်ဝက်ဘဆိုက်နှင့် တွစ်တာတို့တွင် တင်၍၎င်း လူလုံးပျောက်သောနည်းနှင့်သာ နေသည်
ယခင် ပြောရေးဆိုခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် မူဟာမက်ဟာနစ် အဖမ်းခံရသော ၂၀၀၇ ခု၊ ဇန်နဝါရီလတွင် စတင် ရာထူးရလာခြင်း ဖြစ်၏
ရစ်ဖေါက်ကုန်းရွာ၊ ခမောက်စု
ခင်ယုမေ (၁၉၃၇−၂၀၁၄) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်မြို့နေ အဖ ဦးယုစွမ်၊ အမိ ဒေါ်ကြင်မြိုင် (ကျင်မြို့ ) တို့မှ ၁၉၃၇ ခု မတ်လ (၂၃) ရက်နေ့တွင် မွေးသည်
မွေးချင်းနှစ်ယောက် အနက် သမီးကြီး ဖြစ်ပြီး ညီမငယ် ခင်ခင်အုန်းမှာလည်း အဆိုတော်ဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ မေ ဖြစ်ပြီး ငယ်အမည် ဘိဝှါ တွင်သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်မှာ စိန့်ဖရန် ကွန်ဗင့်ကျောင်းနဲ့ ၁၉၅၅ မှာ ရန်ကုန်မြို့ နိုင်ငံတော် မိန်းကလေးများ အထက်တန်းကျောင်းတို့မှာ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့တယ်
၁၉၅၅ခုနှစ်၊ ၈ တန်းကျောင်းသူ ဘဝကတည်းက ဂီတနယ်သို့ စတင်ရောက်ရှိသည်
မိသားစုများနဲ့ တေးရေးဆရာမြို့မသီးတို့ ရင်းနှီးမှုကြောင့် ဂီတဗိမာန်တီးဝိုင်းနဲ့ အဲဒီကာလတုန်းက ဝင်ဒါမီယာကနေ ထုတ်လွှင့်နေတဲ့ မြန်မာ့အသံမှာ သီချင်း စဆိုခဲ့ပါတယ်
ဆရာမြို့မသီးက မေပန်းချီ သီချင်းကို ရေးပေးပြီး အဆိုတော်အမည်ကိုလည်း မေပန်းချီ ဟု ပေးခဲ့သည်
တေးဗိမာန် တူရိယာအဖွဲ့သို့ ရောက်သော အခါမှသာ ခင်ယုမေ အမည်ဖြင့် သီဆိုသည်
အဲဒီတုန်းက ခုခေတ်လို တိပ်နဲ့ အသံသွင်းပြီးမှ လွှင့်ရတာမျိုး မဟုတ်ဘဲ တီးဝိုင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆိုပြီး တိုက်ရိုက် လွှင့်ထုတ်ရတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်
ကာလပေါ် တီးဝိုင်း အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ သီဆိုလွှင့်ထုတ်တဲ့ အထဲက ပရိသတ်ကြိုက်မယ့် အဆင့်မီ သီချင်းများကိုသာ ဓာတ်ပြားရ သီချင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး မြန်မာ့အသံမှ အကြိမ်ကြိမ် ထုတ်လွှင့်ပေးတဲ့ စနစ် ဖြစ်ပါတယ်
ခင်ယုမေ၏ ဂီတဆရာများမှာ “မြို့မသီး၊ ကိုမြကြီး၊ ကိုမျိုးလှိုင်” တို့ဖြစ်ကြသည်
တေးဗိမာန်တူရိယာအဖွဲ့တွင် ခင်ယုမေသည် အောင်မြင်ကျော်ကြား လူကြိုက်များသော တေးသီးချင်းများ သီဆိုခဲ့သည်
ဓာတ်ပြား မရတဲ့ သီချင်းများ ကတော့ တစ်ကြိမ်နဲ့တင် ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပါတယ်
ဒေါ်ခင်ယုမေ ပထမဦးဆုံး သီဆိုခဲ့တဲ့သီချင်းက မေပန်းချီ လို့ ဆိုပါတယ်
သူကိုယ်တိုင်က ပန်းချီဆွဲတာကို ဝါသနာပါသူဖြစ်လို့ တေးရေးဆရာက မေပန်းချီ ဆိုတဲ့ သီချင်းကို ရေးပေးခဲ့တာလို့ ဒေါ်ခင်ယုမေက ဆိုပါတယ်
အသက် ၁၈၊ ၁၉ အရွယ် ၁၉၅၇-၅၈ လောက်မှာ ဒါရိုက်တာ ဦးချင်းစိန်က ခေါ်ဆောင်မှုနဲ့ သက်ဟု အမည်ပေးထားတဲ့ ရုပ်ရှင် ကားတစ်ကား စတင် ရိုက်ကူးခဲ့ပါတယ်
ဒါပေမယ့် သက် က အိမ်ထောင်ရေး ဇာတ်ကားတစ်ကားဖြစ်ပြီး တစ်ကားလုံး နီးပါး မင်းသမီးငိုရတဲ့ ဇာတ်ဖြစ်နေတာကြောင့် ဆရာ ဦးချင်းစိန်က မင်းသမီးသစ် တစ်ယောက်ကို ဒီလို ပွဲထုတ်လို့ မဖြစ်ဘူး၊ အဆိုကျော် မင်းသမီး အနေနဲ့ ပေါ့ပေါ့ပါးပါး ဇာတ်ကား တစ်ကားနဲ့ ပွဲဦး ထွက်သင့်တယ် ဆိုပြီး ဒါရိုက်တာ ဦးလှတင်လက်ကို အပ်လိုက်ပါတယ်
သက် ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးမှုကို ခေတ္တရပ်ဆိုင်းပြီး ဒါရိုက်တာ ဦးလှတင် ရိုက်ကူးတဲ့ ဤဘဝဝယ် ဟာသကားမှာ အဲဒီခေတ် အခါတုန်းက နာမည်ကြီး ဟာသ သရုပ်ဆောင်ဖြစ်တဲ့ ဦးဖိုးပါကြီးနဲ့ တွဲပြီး သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရပါတယ်
ဒါကြောင့် ဒေါ်ခင်ယုမေရဲ့ ပွဲဦးထွက် ရုပ်ရှင်ကားဟာ ဤဘဝဝယ် လို့ မှတ်တမ်း တင်ရသည်
ခင်ယုမေသည် ဂီတနယ်မှတစ်ဆင့် ရုပ်ရှင်နယ်သို့ ဂီတစာဆို ဦးစိန်မြမောင်နှင့် အကယ်ဒမီဖိုးပါကြီး၏ ကျေးဇူးကြောင့် ရောက်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်နယ်တွင်လည်း ခင်ယုမေ၏ဆရာများမှာ ဆရာဦးချင်းစိန်၊ ဒါရိုက်တာ ဦးတင်လှ၊ ဆရာကြီးဦးသုခ နှင့် မင်းသားကြီးဦးကျော်ဆွေတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဒေါ်ခင်ယုမေက အဆိုကျော်ဘဝကနေ သရုပ်ဆောင် ဖြစ်လာတော့ ပင်ကို ကတည်းက ဝါသနာပါတဲ့ ဖက်ရှင်မျိုးစုံကို တီထွင်ဝတ် ဆင်လာခြင်းကြောင့် မြန်မာ နိုင်ငံတစ်လွှားမှာ ခင်ယုမေ ဖက်ရှင်ဆိုပြီး ဖက်ရှင်ပေါင်း များစွာ ခေတ်စားခဲ့ပါတယ်
ခုခေတ် မိန်းကလေးများ ဝတ်နေကြတဲ့ ဒူးအောက်ရောက် စကတ်ထဘီများဟာ ခင်ယုမေ ခေတ်တုန်းက တီထွင်ခဲ့ပြီးသား ဖြစ်ပါတယ်
အဲဒီတုန်းက လူကြီးများက လယ်သူမဖက်ရှင်လို့ ဩဘာ ပေးခဲ့ကြပါတယ်
ဆံပင် ဖက်ရှင်နဲ့ ပတ်သက်လို့လည်း ငယ်ထိပ်တည့်တည့်မှာ ဗူးပွင့်သဏ္ဌာန် အပွင့်ဖော်တဲ့ ဆံပင် ဖက်ရှင်ကို တီထွင်ခဲ့တဲ့ အပြင် ဗီးဟိုက်လို့ ခေါ်တဲ့ ပျားအုံပုံစံ ဆံပင်ဖက်ရှင်ဟာလည်း မြန်မာနိုင်ငံမှာ ခင်ယုမေ စတင် တီထွင်ခဲ့တာပါ
ရုပ်ရှင်မင်းသမီးအဖြစ် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်းများစွာ ရိုက်ကူးခဲ့ရပါတယ်
ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆုကို ၁၉၆၁ ခုနှစ်မှာ မန္တလေး ရုပ်ရှင်က ရိုက်ကူး ထုတ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ကိုယ်ပိုင် မေတ္တာ ဇာတ်ကားနဲ့ ပထမဆုံးအကြိမ် အမျိုးသမီး ပညာသည်ဆုကို ရရှိခဲ့ပါတယ်
ထူးချွန်ဆုပေးပွဲ ကျင်းပချိန်မှာ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းက ဆက်သွယ် အကြောင်းကြားခဲ့ ပေမယ့် သံတောင်၊ ဘောဂလိ တောထဲမှာ ပုလဲမျက်ရည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကို သွားရောက် ရိုက်ကူးနေချိန် ဖြစ်တဲ့အတွက် ရန်ကုန်သို့ ပြန်မလာနိုင်ခဲ့ပါဘူး
ဒေါ်ခင်ယုမေကိုယ်စား သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာ ဗိုလ်ဗကိုက ဆုတက် ယူပေးခဲ့ပါတယ်
၁၉၇၅ ခုနှစ်မှာ ဒါရိုက် တာ ဦးသုခ ရိုက်ကူးခဲ့တဲ့ ရွှေခြည်ငွေခြည်တန်းပါလို့ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားနဲ့ အမျိုးသမီး ဇာတ်ဆောင်ဆုကို ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြန်ပါတယ်
တစ်ယောက်တည်း ရုန်းကန်နေထိုင်ရတဲ့ ဘဝမှာ ဒေါ်ခင်ယုမေဟာ လူလိမ် လူကောက်များစွာနဲ့ ကြုံတွေ့ပြီး လိမ်လည်မှုများ ခံခဲ့ရပါ တယ်
ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ္ဘာ အေးဘုရားလမ်းဘေးက လမ်းသွယ် တစ်ခုဖြစ်တဲ့ သီရိ မင်္ဂလာရိပ်သာ လမ်းသွယ်ထဲမှာ မြေနှစ်ကွက် ပိုင်ဆိုင်ခဲ့ပြီး မျက်နှာစာ အကွက်ကို တိုက်ဆောက်၊ အငှားချပြီး အတွင်းဘက်က အကွက်မှာ ကိုယ်တိုင်နေထိုင်ဖို့ သီးခြားဆောက် လုပ်နေထိုင်ခဲ့ပါတယ်
ရှေ့က တိုက်ကို သွင်းကုန် ထုတ်ကုန် လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်တဲ့ ကုမ္ပဏီ တစ်ခုက နှစ်ရှည်ငှားရမ်းဖို့ အတွက် ပြင်ဆင် ဆောက်လုပ်ဖို့ လိုအပ်လာတာကြောင့် သုံးလနဲ့ အပြီးဆောက်လုပ်ပေးမယ် ဆိုတဲ့ ကန်ထရိုက်ကို အပ်လိုက်ပေမယ့် ငွေများအလိမ် ခံလိုက်ရပြီး ဆောက်လက်စ တိုက်မှာလည်း တန်းလန်းနဲ့ ရပ်သွားပါတယ်
တိုက်ဆက်ဆောက်နိုင်ဖို့ အတွင်းဘက်က မြေကွက်ကို ခွဲရောင်းလိုက်ပြီး ရှေ့ကတိုက်ကို ပြီးအောင် ဆောက်ခဲ့ပါတယ်
တိုက်ဆောက်ပြီး ပိုလျှံတဲ့ ငွေကို စားစရိတ် ရနိုင်အောင်လို့ ပုဂ္ဂလိက ငွေစု ငွေချေးလုပ်ငန်းထဲ ထည့်ထားခဲ့ရာက ကုမ္ပဏီ ဖျက်သိမ်းသွားတဲ့အတွက် လက်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရပြန် ပါတယ်
ဆောက်ပြီးတဲ့တိုက်ကို ရွှေခြည်ငွေခြည်မှာ အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့တဲ့ ချိုပြုံး ရောက်လာပြီး ရုပ်ရှင်သမားတွေကို ငှားပါလားလို့ အကြံပေး တိုက်တွန်းခဲ့ရာကအစ ခုချိန်ထိ ဒေါ်ခင်ယုမေရဲ့ တိုက်ကို ရုပ်ရှင်သမားများ ရိုက်ကူး နေကြဆဲ ဖြစ်ပါတယ်
ဒါပေမယ့် ဒေါ်ခင်ယု မေက “အရင်တုန်းကတော့ တစ်လမှာ ရက် ၂ဝ လောက် ငှားရပါတယ်
ခုတော့ ၁ဝ ရက်တောင် မပြည့်တတ်တော့ဘူး”လို့ ဆိုပါတယ်
သူ့အိမ်မှာ ရုပ်ရှင်သမားတွေ ဝင်ထွက် သွားလာနေကြပေမယ့် ရိုက်ကွင်းပေါ် ရောက်တဲ့ သူများ ဒေါ်ခင်ယုမေကို မတွေ့ကြရပါဘူး
ရိုက်ကွင်း ရှိတဲ့ နေ့ဆိုရင် ဒေါ်ခင်ယုမေက သူ့အခန်းထဲမှာပဲ စားစရာ သောက်စရာ အပြည့်အစုံ နဲ့ အခန်းတံခါး ပိတ်နေတာပါ
ဒီအသက်အရွယ်မှာ သူနဲ့လိုက်ဖက်တဲ့ ဇာတ်ရုပ်မှာ သရုပ်ဆောင်မယ် ဆိုရင် ဖြစ်နိုင်သေးပေမယ့် ဒေါ်ခင်ယုမေကတော့ လုံးဝငြင်းပါတယ်
ဒီအလုပ်ကို လုပ်ဖို့ စိတ်မဝင်စားတော့ဘူးလို့လည်း ဆိုပါတယ်
ကျန်းမာရေး အခြေအနေက ကင်ဆာရောဂါဖြစ် ပွားခဲ့ဖူးပြီး ကင်ဆာပျောက်ခဲ့ပေမယ့် တစ်မျိုးမဟုတ် တစ်မျိုး ဖောက်နေတာပဲလို့ ဒေါ်ခင်ယုမေက ဆိုပါတယ်
လက်ရှိ အခြေအနေမှာ လက်တစ်ဖက်နဲ့ ခြေထောက် တစ်ဖက်က သွေးပြန်ကြောများ ပိတ်နေတာကြောင့် လက်များ ရောင်ကိုင်းနေသလို ခြေထောက်ကလည်း ခြေဖမိုး တစ်ခုလုံး ရောင်ကိုင်းနေတာ တွေ့ရပါတယ်
လက်ရှိ နေအိမ်ဖြစ်တဲ့ အမှတ် (၂၉အေ) သီရိမင်္ဂလာ ရိပ်သာလမ်း၊ ရန်ကင်းမြို့နယ်မှာ တူမကလေး များရဲ့ စောင့်ရှောက်မှုနဲ့ နေထိုင်လျက် ရှိပါတယ်
၁၉၆၅ ခုတွင် ဦးကျော်ဆွေနှင့် အိမ်ထောင်ပြုသည်
၁၉၇၁ ခုတွင် အောင်ကျော်မိုးကို မွေးသည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးကျော်ဆွေက ကျော်ဆွေဆက်ဟု ခေါ်လိုသော်လည်း ဒေါ်ခင်ယုမေက အောင်ကျော်မိုး အမည်ကိုသာ တွင်စေသည်
အောင်ကျော်မိုးမှာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ နေထိုင်လျက်ရှိသည်
၂၀၁၄ ခု ဇန်နဝါရီလ (၂၃) ရက်တွင် ရန်ကုန်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၇၇)နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်မှာ အတူနေ အစ်မကြီး တယောက် ကျန်ရှိပြီး  အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်သော သားနှင့်မိသားစု ကျန်ရှိခဲ့သည်
ဆင်စွယ်ကို လူတို့သည် အလှပြပန်းပုထည်များ ထုလုပ် ရန် ရှေးအခါကပင် သုံးစွဲလာခဲ့ကြသည်
အီဂျစ်လူမျိုးများ ကောင်းစားစဉ်ခေတ်က ဆင်စွယ်ဘီး၊ ဆင်စွယ်ဆံထိုးစသော အသုံးအဆောင်များကို အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရ၏
ဆောလမွန်ဘုရင်သည် ဆင်စွယ်အတိပြီးသော ရာဇ ပလ္လင်တစ်ခုကို ထုလုပ်ခဲ့သည်ဟု အဆိုရှိသည်
ရှေးတရုတ် လူမျိုးများသည် ဆင်စွယ်အသုံးအဆောင်များကို အမြတ်တနိုး အသုံးပြုခဲ့ကြ၍၊ တရုတ်မင်းများ ကိုယ်တိုင်က ဆင်စွယ်လုပ် ငန်းကို အထူးချီးမြှင့်မြေ|ာက်စားခဲ့ကြသည်
ခရစ်တော်မပေါ်မီ နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်က နင်နိဗိမြို့၌ အဆီးရီးယန်းလူမျိုး များ ထုလုပ်အသုံးပြုခဲ့ကြသော ဆင်စွယ်အသုံးအဆောင်များကို ဗြိတိသျှပြတိုက်ကြီးတွင် ယခုတိုင်တွေ့မြင်နိုင်သည်
၁၃ ရာစု နှစ်နှင့် ၁၄ ရာစုနှစ်များအတွင်း၌ ထွန်းကားခဲ့သည့် ဂေါ့သ သုခုမပညာတွင် ဆင်စွယ်ဖြင့်ထုလုပ်ခဲ့သော ရုပ်လုံးများမှာ အလွန်လှပ၍ လက်ရာကောင်းမွန်သည့်အတွက် ထင်ရှားခဲ့ လေသည်
ဥရောပတိုက်သို့ တင်သွင်းကြသော ဆင်စွယ်များကို အများအားဖြင့် အာဖရိကတိုက်မှ ရရှိသည်
ဆင်စွယ်အချို့ကို အိန္ဒိယပြည်မှလည် တင်ဆောင်ကြ၏
အာရှတိုက်၊ အမေရိက မြောက်ပိုင်းနှင့် အထူးသဖြင့် ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်မြောက်ပိုင်း တို့တွင် ရေခဲဖုံးနေသော မြေအောက်၌ ရှေးနှစ်ထောင်ပေါင်းများ စွာကနစ်မြုပ်နေသည့် မမ္မတ်နှင့် မတ်စတိုဒွန်ခေါ် ရှေးဆင်ရိုင်း အသေကောင်များမှလည်း ဆင်စွယ်အများအစား တူးဖော်ရရှိ သည်
သို့သော် ယခုခေတ် ဆင်စွယ်တို့လောက် အမျိုးအစား မကောင်းချေ
ဆိုက်ဗီးရီးယားနယ်ရှိ အဆိုပါ ဆင်စွယ်များကို လွန်ခဲ့သည့်နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ခန့်က စတင် တူးဖော်ခဲ့ကြသော် လည်း ယခုတိုင်အောင် ကုန်ခန်းသည်ဟူ၍ မရှိသေးပေ
ထို့ ကြောင့် ကမ္ဘာတွင် လူတို့သတ်ဖြတ်သည့်အတွက် လက်ရှိဆင် များ မျိုးပြုတ်သွားသည့်တစ်နေ့တွင် ထိုဆင်စွယ်များကိုပင် အားထားကြရပေမည်
ကမ္ဘာပေါ်၌ ဆင်စွယ်ကို အများဆုံး ရောင်းဝယ်သော မြို့ကြီးနှစ်မြို့မှာ လန်ဒန်မြို့နှင့် အန်တွပ်မြို့ များ ဖြစ်ကြ၏
ထိုမြို့ကြီးနှစ်မြို့တွင် တစ်နှစ် တစ်နှစ်လျှင် ဆင်စွယ်တန်ချိန် ၁ဝဝဝ မျှ အရောင်းအဝယ်ဖြစ်ကြသည်ဟု သိရလေသည်
ဆင်စွယ်ရရှိရာ အရပ်ဒေသကိုလိုက်၍ ဆင်စွယ်အကောင်း အညံ့ရှိသည်
အကောင်းဆုံးအမျိုးအစားမှာ အာဖရိကတိုက် အရှေ့ပိုင်းမှရသည့် ဆင်စွယ်မျိုးပင်ဖြစ်၏
အာဖရိကတိုက်မှ ရရှိသော ဆင်စွယ်အကောင်းစားကို လတ်လတ်ဆတ်ဆတ် ပိုင်းဖြတ်ကြည့်လျှင် အသား အလွန်ညက်၍အလင်းထိုးဖောက် ဝင်ရောက်နိုင်ကြောင်း တွေ့ရမည်
အာရှတိုက်မှ ဆင်စွယ်များ မှာ ပို၍ဖြူ၏
သို့သော် အသားအနည်းငယ်ပွ၍၊ မကြာမီ အဝါရောင် သန်းလာတတ်ပြီးလျှင် အရောင်တင်ရန်လည်း အာဖရိကဆင်စွယ်လောက် မလွယ်ကူဟု ဆိုလေသည်
ညီညာ လျက် ပုံပန်းကျ၍၊ မကောက်လွန်း မလိမ်လွန်းသော ဆင်စွယ် များ၊ အပေါ်ယံအလွှာ ချောမွှတ်ပါးလွှာကြည်လင်လျက် အလင်း ပေါက်သော ဆင်စွယ်များသည် သာမန်ဆင်စွယ်တို့ထက် ပို၍ ဈေးကောင်း ရတတ်သည်
ဆင်စွယ်တွင် အမာနှင့်အပျော့ နှစ်မျိုးရှိ၏
သို့သော် တိတိကျကျ ခွဲခြားဖော်ပြရန်မှာ မလွယ်ကူချေ
ယေဘုယျအား ဖြင့် ပြောရသော်၊ ဆင်စွယ်အမာမျိုးသည် ဖန်ကဲ့သို့ အသွင် အပြင်ရှိ၍ အလင်းပေါက်သည်
ခွဲစိတ် ဖြတ်တောက်ရာ၌ ပိုမိုမာကျောသည်
ဆင်စွယ်အပျော့စားမှာ ရေငွေ့ပိုမိုပါရှိ၍၊ ရာသီဥတုနှင့် အပူ အအေး ပြောင်းလဲမှုဒဏ်ကို ပိုမိုခံနိုင်ရည် ရှိပြီးလျှင်၊ လွယ်ကူစွာနှင့် ကွဲအက်ခြင်းမရှိပေ
အာဖရိကတိုက် တွင် ဆင်စွယ်အပျော့မျိုးကို အရှေ့ပိုင်းမှ၎င်း၊ အမာမျိုးကို အနောက်ပိုင်းမှ၎င်း ရရှိတတ်သည်
ဆင်စွယ်များကို ကန့်လန့် ဖြတ်ကြည့်လျှင် အရောင်အမျိုးမျိုးသန်း၍၊ အရက်အရစ်ဖြစ်နေ သော စက်ဝိုင်းပုံအစင်းကြောင်းများကို တွေ့နိုင်၏
ဤအမှတ် အသားမျိုး ပါမပါကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ဆင်စွယ်အတုနှင့် အစစ် ကို အလွယ်တကူပင် ခွဲခြားသိရှိနိုင်ပေသည်
ဆင်စွယ်ပင်မဟုတ်သော်လည်း ဆင်စွယ်ကဲ့သို့ အသုံးပြု နိုင်သော ဆင်စွယ်အတုများကို ရေမြင်း၊ တောဝက်၊ ဝါးလရပ် ဖျံ၊ နာဝှာလင်းပိုင်၊ စပမ်းဝေလငါးတို့၏ အစွယ်များမှရရှိသည်
သို့သော် ယင်းတို့အားလုံးပင် ဆင်စွယ်အစစ်ကို မမီကြပေ
တိရစ္ဆာန်များမှရရှိသည့် ဆင်စွယ်တုများအပြင် အပင်မှရရှိသော ဆင်စွယ်တုနှင့် ဓာတ်ပစ္စည်းများဖြင့်ချက်လုပ်ယူသော ဆင်စွယ် တုများလည်း ရှိသေးသည်
ဆင်စွယ်တုရရှိ သောအပင်များမှာ တောင်အမေရိကတိုက် အပူပိုင်းဒေသတွင် ပေါက်ရောက်တတ် သော ဖိုက်တီလီဖတ်ခေါ် အပင်နှင့် အမေရိကတိုက်အလယ်ပိုင်း မှ အက်တေးလီယာခေါ် အပင်တို့ဖြစ်ကြ၏
ထိုအပင်များမှာ ထန်းမျိုး တွင်ပါဝင်၍ လူဦးခေါင်းအရွယ်ခန့်ရှိသော အသီးများ သီးလေ့ရှိသည်
အသီးတစ်လုံးတစ်လုံးတွင် အစေ့ သို့မဟုတ် အဆန်များစွာပါရှိ၍ ရင့်မှည့်သောအခါ ဆင်စွယ်တမျှ မာကျော လာသည်
ယင်းတို့ကို ကြယ်သီး၊ ထီးလက်ကိုင်စသော အသုံး အဆောင်များ ပြုလုပ်နိုင်လေသည်
ဓာတ်ပစ္စည်းများမှ ချက်ယူ ရရှိသော ဆင်စွယ်တုများတွင် ဆဲလျူလွိုက်မှ ရရှိသော ဗွန်ဇို လင်နှင့် နို့မှရရှိသော ဂလာလစ်တို့မှာ အထင်ရှားဆုံးဖြစ်ကြ၏
ဆင်စွယ်သည် အဖိုးတန်သည်နှင့်အမျှ မည်သည့်အစိတ် အပိုင်းကိုမျှ စွန့်ပစ်ရသည်မရှိအောင် အသုံးဝင်သည်
ဆင်စွယ် ကို အထူးသဖြင့် ဗိလယက်ဘောလုံး၊၊ စန္ဒရားခလုတ်၊စာအုပ် တန်းထိန်း၊ ထီးရိုး၊ ဓားရိုး၊ စာအိတ်ဖွင့်ဓား၊ စီးကရက်သောက် တံစသည့် လူသုံးပစ္စည်းများအပြင် ရုပ်လုံးစသည့် အလှအပ အသုံးအဆောင်များ ပြုလုပ်ကြသည်
ဗိလိယက်ဘောလုံး လုပ် သောဆင်စွယ်မှာ အကောင်းဆုံးအစားဖြစ်၍၊ အာဖရိကဆင်စွယ် အပျော့စားမျိုးဖြစ်၏
သာမန်ဆင်စွယ်တစ်ချောင်းမှ ဗိလိယက် ဘောလုံး သုံးလုံးသာ ပြုလုပ်နိုင်သည်ဟုဆိုသည်
ဆင်စွယ်ကို တိုက်ဖြတ်ရာ၌ရရှိသော အမှုန်းများကို အရောင်တင်ဆေးမှုန့် အဖြစ် အသုံးချ၍၊ မင်တစ်မျိုးကိုလည်း ပြုလုပ်နိုင်သည်
အစ အနများကိုမူ အခြားပစ္စည်းများတွင် မြှုပ်နှံ၍ အကွက်ဖော်ရန် နှင့် အခြားအလှသုံးပစ္စည်းအသေးစားများ ပြုလုပ်ရာ၌ အသုံး ချရလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ဆင်စွယ်ကို အဖျားမှ အရင်းအထိ ပန်းခက် ပန်းနွယ်များ၊ ရုပ်လုံးများကို စွယ်စုံပန်းပုထု၍ ဘုရားကျောင်း ဆောင်များ၌ လှူဒါန်းခြင်း၊ အိမ်များ၌ အလှအပထားခြင်းဓလေ့ ရှိခဲ့ပေသည်
ဆင်စွယ်ရုပ်လုံးများ၊ လှေ၊ လှည်းသဏ္ဌာန်များကို အလှအပ ပစ္စည်းငယ်များအဖြစ်ဖြင့်လည်း ပန်းပုထုကြသည်
လူသုံး ပစ္စည်းအဖြစ်ဖြင့် ဆင်စွယ်ဘီး၊ ဆင်စွယ်ကြယ်သီး၊ ဆင်စွယ်ဆံထိုး၊ ဆင်စွယ်ပုတီးများ ပြုလုပ်၍လည်း သုံးစွဲကြ သည်
လက်ခုပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဖောင်းကတာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကြံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မောင်းမလှုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၇ ဦး၊ မ ၁၁၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စု (အင်္ဂလိပ်: Milky Way Galaxy) ဆိုသည်မှာ ကြယ်ပေါင်း ၁၀၀ မှ ၄၀၀ ဘီလီယံကျော် ပါဝင်သော ဂယ်လက်ဆီ တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဂြိုဟ်ပေါင်း အနည်းဆုံး ၁၀၀ ဘီလီယံ ပါဝင်ကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် (MilKy Way Galaxy) ဟု ခေါ်ကြသည်
ကမ္ဘာ၊ နေနှင့် မိမိတို့၏ နေအဖွဲ့အစည်းတို့မှာ နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုတွင် ပါဝင်သည်
နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စု၏ အချင်းမှာ အလင်းနှစ် ၁ သိန်း ရှိသည်
နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုကို ရှာဖွေ တွေ့ရှိမှုမှာ ရှေးခေတ်ဂရိ တွေးခေါ်ပညာရှင် ဒီမိုကရိတပ်မှ အစပြုခဲ့သည်
နဂါးငွေ့တန်း ကြယ်စင်စုသည် ဝက်အူရစ်သဏ္ဌန် ဂယ်လက်ဆီ အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
ကြယ်စင်စုအဖွဲ့(Local Group) အတွင်းတွင် ဂယ်လက်ဆီကြီး ၃ ခုနှင့် ပို၍သေးငယ်သော ဂယ်လက်ဆီအသေးစား ၃၀ ခု တို့ပါဝင်သည်
နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီနှင့် အနီးဆုံးဂယ်လက်ဆီမှာ အင်ဒရိုမီဒါ ကြယ်စင်စု ဖြစ်သည်
ယင်း အင်ဒရိုမီဒါသည် Local Group ထဲတွင် အကြီးဆုံး ကြယ်စင်စုဖြစ်၍ နဂါးငွေ့တန်းမှာမူ ဒုတိယအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ဂလက်ဆီတစ်ခုတွင် အကြမ်းအားဖြင့်ကြယ်ပေါင်း ကုဋေတစ်သိန်းခန့်ရှိ ပြီး ဓာတ်ငွေ့များနှင့်ပြီးသည်ဟု ယူဆနိုင်သည်
ဂလက်ဆီပေါင်း ကုဋေတစ်သိန်းရှိသော အဖွဲ့အစည်းကို စကြဝဠာဟုခေါ်သည်
ရူပဗေဒ၏ဝေါဟာရအရ စကြဝဠာမှာ ရုပ်လောကအတွက် အကြီးဆုံး အဖွဲ့အစည်းဟုမှတ်ယူရ မည်
ဂလက်ဆီများ၏ အချင်းဝက် (အတိုင်းအတာ) ကို အလင်းလှိုင်း ဖြတ်သန်းရာတွင် ကြာရှိမည့် အချိန်တာနှင့်မှန်းဆ နိုင်သည်
ဂလက်ဆီတစ်ဘက်စွန်းမှ ကျန်တစ်ဘက်စွန်းသို့ ဖြတ်သန်းသွားလာရန် အလင်းလှိုင်းသည် နှစ်ပေါင်း တစ်သန်းမျှ ကြာမည်ဖြစ်သည်
စကြဝဠာတစ်ဘက်စွန်းမှ အခြားတစ်ဖက်စွန်း သို့ရောက်ရှိရန်အတွက်မူ အလင်းလှိုင်း အတွက် နှစ်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင် ကြာရှိမည်ဖြစ်သည်
အလင်းလှိုင်းသည် တစ်စက္ကန့်တွင် ကီလိုမီတာပေါင်း တစ်သိန်းခန့် သွားနိုင်ပြီး အလင်းထက်မြန်သောလှိုင်း သို့မဟုတ် အမှုန်မှာရုပ်လောကတွင် မတွေ့ရှိရသေးပေ
(တစ်မိုင်မှာ တစ်ဒသမ ခြောက်ကီလို မီတာ ရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့ နေအဖွဲ့အစည်းပါဝင်သော ဂလက်ဆီမှာ နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ ဟု ခေါ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့  နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ သို့မဟုတ် မီလကီဝေး ဂလက်ဆီကို ပြင်ပမှနေ၍ လေ့လာ၍ မရသော်လည်း သွယ်ဝိုက်သောနည်းဖြင့် လေ့လာပြီးပုံဖော်ကြည်ရာ အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီပုံစံမျိုးဟု ယူဆကြသည်
ဘေးတိုက်ကြည့်လျှင် ပန်းကန်ပြားပျံ ပုံစံမျိုးဖြစ်၍အထက်မှစီးကြည့်လျှင် စကြာပုံစံနှင့်တူသည်
နေအဖွဲ့အစည်းကို ကျွန်ုပ်တို့ ဂလက်ဆီ၏ဗဟိုမှ တိုင်းတာမည်ဆိုပါလျှင် ဂလက်ဆီ၏ အချင်းဝက် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့်အကွာအဝေးလောက်တွင် ရှိမည်ဖြစ်သည်
ဂလက်ဆီ၏အချင်းဝက်ကို မိုင်အားဖြင့်ဖော်ပြရလျှင် ကုဋေ့ကဋေပေါင်းသောင်း ပေါင်းများစွာရှိမည်ဖြစ်သည်
ဂဏန်းအားဖြင့် တစ်နောက်တွင် သုညအရေအတွက်ပေါင်း ၁၈ လုံးမျှရှိမည်ဖြစ်၏
ဤမျှလောက်ကျယ်ပြောသော အတိုင်းအတာရှိ ဂလက်ဆီများအတွင်းနှင့် ဝန်းကျင်ရှိကြယ်များသည် တည်ငြိမ်မနေပဲ ရွေ့လျားလှည့်လည်နေကြသည်
ဂယ်လက်ဆီ၏ ဗဟိုတွင်ကြယ်အများဆုံး စုစည်းသိပ်သည်း လျက်နေကြသည်
အချို့ကြယ်များ၏ အလျင်မှာမြင့်မားပြီး အချို့မှာပမာဏအားဖြင့် သိပ်မကြီးလှသောနှုန်းများဖြင့် စက်ဝိုင်းပုံပတ်လမ်းများအတိုင်း ရွေ့လျားနေသည်ဟု ပညာရှင်များက လက်ခံထားကြသည်
ဂလက်ဆီများမှာလည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ပြန့်ကားသော သဘာဝကိုဆောင်ပြီး ရွေ့လျားနေကြသည်
ဂလက်ဆီများ ရွေ့လျားပုံသည် ပူဖောင်းတစ်လုံးပေါ်ရှိ အစက်များသည် ပူဖောင်းလေသွင်း မှုတ်လိုက်သည့်အခါ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ပို၍ပို၍ ဝေးသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
ဂလက်ဆီများသည် ကြီးမားလွန်း၍ အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် ဟပ်ဗဲလ်က ကျွန်းစကြဝဠာများဟု ခေါ်ခဲ့သည်
ဥပဒေပညာသင်ပြီး ရှေ့နေလုပ်စားနေရာမှ နက္ခတ္တဗေဒပညာကို တက္ကသိုလ်တွင် ပြန်လည်ဆည်းပူးပြီး ပါရဂူဘွဲ့ကို ဆွတ်ခူးသူ ဟပ်ဗဲလသည် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဂလက်ဆီများကို အထူးပြုပြီး လေ့လာခဲ့လေသည်
ဟပ်ဗဲလ်၏ လေ့လာမှုသည် အခြေခံကျလှပြီး ဂယ်လက်ဆီများ သဘာဝ သာမက စကြဝဠာ၏ ပြန့်ကားနေကြောင်းကိုပါ ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည် ဝီလဆင်တောင်ထိပ်၌ တည်ရှိသော လက်မတစ်ရာရှိ အဝေးကြည့်မှန်ပြောင်းနှင့် ပလိုမာတောင်ထိပ်ပေါ်၌ရှိသော လက်မနှစ်ရာရှိ အဝေးကြည့် မှန်ပြောင်းများကို အသုံးပြုခဲ့သည်
ဂလက်ဆီများကို အီလစ်ပုံစံသို့မဟုတ် စက်လုံးပုံစံဟူ၍ ဖော်ပြလေ့ရှိကြသည်
စက်လုံးပုံစံမှ တဖြည်းဖြည်းပြားသွားသည့် ပုံစံများကို ဘဲဥပုံစံဟူ၍ သတ်မှတ်ကြသည်
ကျွန်ုပ်တို့၏ ဂလက်ဆီမှာမှု စကြာသဏ္ဌာန် ဂလက်ဆီမျိုး ဖြစ်သည်
စကြဝဠာ အတွင်းရှိ ဂလက်ဆီအချို့မှာ ကြီးလွန်းလှ၍ မဟာဂလက်ဆီဟူ၍ပင် ခေါ် ကြသည်
ဂလက်ဆီအချို့မှာ ပြင်းအားမြင့် ရေဒီယိုလှိုင်းများ ထုတ်လွှတ်ကြ၍ ရေဒီယိုဂယ်လက်ဆီဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
စကြဝဠာအကြောင်း လေ့လာသည့်အခါ ဂလက်ဆီမှစ၍ ဂလက်ဆီမှာပဲ ဆုံးသည်ဟု နက္ခတ္တ ရူပဗေဒပညာရှင်မျာက ပြောစမှတ် ပြုကြသည်
ဤမျှလောက် အရေးကြီးလှသော နက္ခတ္တ အဖွဲ့အစည်းများမည်သို့ ပေါက်ဖွားလာသည်ကိုကား တိကျစွာမသိရှိရသေးပေ
စကြဝဠာအစနှင့် ပြန့်ကားပုံစံမှာ ဂလက်ဆီ ဖြစ်ပေါ်လာပုံနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ် လျက်ရှိသည်
စကြဝဠာအစကို ရူပဗေဒနှင့် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များက ဤသို့ လတ်တလော လက်ခံယူဆကြသည်
စကြဝဠာအစတွင် သိပ်သည်းမှုအနန္တတန်ဖိုးဆောင် အဖွဲ့အစည်းတခုရှိပြီး ယင်းအဖွဲ့အစည်း၏ ပေါက်ကွဲမှုမှ စကြဝဠာပေါက်ဖွားလာသည်
ပေါက်ကွဲမှုမှာ ကြီးမားလွန်းလှ၍ မဟာပေါက်ကွဲမှု ဟုခေါ်သည်
မဟာပေါက်ကွဲမှုဖြစ်ပွားပြီး ပထမစက္ကန့် တစ်ရာလောက်တွင် အခြေခံအမှုန်အချို့နှင့် ရောင်ခြည်သာရှိပြီး အပူချိန်မှာ ပကတိ အပူချိန်ဒီဂရီ ကုဋေတစ်သန်းခန့်ရှိပြီး စက္ကန့်တစ်ရာမှ တစ်ထောင်အတွင်း လောက်တွင် နယူကလိယိုဆင်သစစ်ခေါ်  နယူကလိယ ပေါင်းစပ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ပြီး အက်တမ်နံပါတ်ငယ် ဒြပ်စင်﻿အချို့၏ နယူကလိများ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ဖွယ်ရှိသည်
ထိုအခါ အပူချိန်မှာ ပကတိအပူချိန် ကုဋေတစ်ထောင်လောက်ရှိမည်ဖြစ်သည်
ဒြပ်သား များနှင့်ရောင်ခြည်သည် မဟာပေါက်ကွဲမှုစသည်မှ အနှစ်တစ်သိန်းခန့် တွဲနေခဲ့ပြီးမှ အပူချိန်ဒီဂရီတစ်သောင်း လောက်တွင်စ၍ ကွဲထွက်သွားသည်
ယင်းအချိန်မှစ၍ ရောင်ခြည်မှာပျံ့လွင့်လာရာ ယခုစကြဝဠာသက်တမ်း နှစ်ပေါင်း ကုဋေတစ်ထောင်ရှိသည့်အခါတွင် ပကတိအပူချိန် ၄ ဒီဂရီသို့ ကျဆင်းလျက် ရှိနေမည်ဖြစ်သည်
ယင်းရောင်ခြည်လှိုင်း (မိုက်ခရိုလှိုင်း)ကို အမေရိကန် ရူပဗေဒပညာရှင် ပင်းဇီးယပ်နှင့် ဗီလဆင်တို့က၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိထားပြီးဖြစ်သည်
ယင်းသို့ မဟာပေါက်ကွဲမှုမှ စတင်သည့် ပြန့်ကားမှုကြောင့် စကြဝဠာ၏ အချို့ဒေသတွင် ဒြပ်သားများသည် ကျွန်းများသဖွယ် စုစည်းလျက်ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်
ယင်းကျွန်းများကို ယခုအခါဂလက်ဆီများဟု လေ့လာတွေ့ရှိရသည်
ဂလက်ဆီများတွင် ကြယ်များအပြင် ကောစမစ်မြူမှုန်များ၊ ဓာတ်ငွေ့များရှိကြသည်
ကောစမစ်မြူမှုန့်များမှာ ကာဗွန်အက်တမ်များနှင့် ရေခဲများပါဝင်ကြောင်း သိရှိကြရသည်
ဖြူဖွေးသော ဓာတ်ငွေ့များမှာ ပေါ်လွင်လှ၍လည်း နဂါးငွေ့လမ်းကြောင်း၊ နို့ရည်ဆမ်းလမ်းကြောင်းဟူ၍ ခေါ်ဆိုကြသည်
သို့ရာတွင် ဂလက်ဆီ ဟူ၍ တိကျသောဝေါဟာရကိုသာ အသုံးပြုရန် သင့်လျော်ပေသည်
ကြယ်များတွင်သာ ကာဗွန် (ဂရာဖိုက်)နှင့် အောက်ဆီဂျင် တို့ကို ဖော်ထုတ်နိုင်သည်
ကောစမစ်မှုန်တို့တွင်ပါဝင်သော ရေနှင့် ကာဗွန်တို့မှာ ကြယ်မဖြစ်ပေါ်ခင် ရှိဖွယ်ရာဖြစ်၍ ရှင်းပြနိုင်ခြင်းမရှိပဲ အခက်အခဲနှင့် တွေ့ကြုံနေရသည်
ကွေဆာ၊ ပါလာဆာနှင့် တွင်းနက်တို့အား ၁၉၆၅ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းလောက်တွင် စကြဝဠာ၏ ဝေးလံသောဒေသများ၌ တည်ရှိပြီး စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှု ပြင်းထန်လှသော ကွေဆာခေါ် အလွန်တောက်ပသော ဂလက်ဆီများကို အမေရိကန် နက္ခတ္တဗေဒပညာ ရှင် ရှမစ်(ခ)နှင့် ဆန့်ဒေဂျတို့၏ လုပ်ငန်းများမှ ပီပီပြင်ပြင် ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်
ယင်း ဂလက်ဆီများမှ စွမ်းအင် ဖြာထွက်မှုများ၏ ပင်မမှာ ဒြပ်ဆွဲပြိုဖျက်မှု ရရှိသည်ဟု နက္ခတ္တရူပဗေဒ ပညာရှင်များက ယူဆကြသည်
နျူကလီးယားပင်မမှ ယင်းမျှလောက်စွမ်းအင်ကို မထုတ်ပေးနိုင်ပေ
အချို့ပညာရှင်များကမူ စွမ်းအင်ထုတ်လုပ်သည့်ပုံစံမှာ ကွေဆာများ၏ဗဟိုတွင် ပါလာဆာ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များရှိပြီး ယင်းပါလာဆာခေါ် နယူထရွန်ကြယ်များ လည်ပတ်ရွေ့လျားမှုကြောင့် တစ်စိတ်တစ်ဒေသ စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှု ဖြစ်ပေါ်စေသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ စွမ်းအင်မှန်သမျှစုပ်ယူနိုင်သော တွင်းနက်ကြီးများထဲသို့ ဒြပ်သားများကျဆင်းသွား၍ အဲလ်ဘတ် အိုင်းစတိုင်း၏ ညီမျှခြင်းအရစွမ်းအင်များ ရရှိသည်ဟူ၍လည်းကောင်းဟောကိန်းထုတ်ကြသည်
ယင်း ပြဿနာများနှင့် ရင်ဆိုင်နေရစဉ်ပင် ၁၉၇၈ ခု၊ နှောင်းပိုင်းအထိ မြောက်မြားစွာသောဂလက်ဆီနှင့် ဆင်တူအဖွဲ့အစည်းများကို တွေ့ရှိခဲ့ကြရ၍ ပညာရှင်များ အခက်ကြုံနေကြရသည်
အခိုင်အမာသိရှိပြီးသောအချက်များမှာ ပလာဆာများသည် လည်ပတ်နေသော နျူထရွန်ကြယ်များဖြစ်ကြောင်း၊ကွေဆာများမှာ တကယ်ပင်စွမ်းအင်ဖြာထွက်မှုမြင့်မားပြီး စကြဝဠာအစွန်း၌ရှိသော ဂလက်ဆီ သို့မဟုတ် နက္ခတ္တဝတ္ထုများ ဖြစ်ကြောင်း၊ဂလက်ဆီများမှာ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ဝေးသထက်ဝေးသွားစေသော ရွေ့လျားမှုမျိုး အမှန်တကယ် ရှိကြောင်းတို့ဖြစ်သည်
စောဒကတက်နေကြဆဲ ပြဿနာမှာလက်တွေ့အားဖြင့် တိကျစွာ မတွေ့ရှိရသော်လည်းအထောက်အထားများကို တွေ့ရှိထားသော တွင်းနက် ပြဿနာဖြစ်လေသည်
ယခုအခါ ဂယ်လက်ဆီတိုင်းရဲ့အလယ်ဗဟိုတွင် အင်အားကြီး တွင်းနက် (Supermassive blackhole) တစ်ခုစီရှိကြောင်း အတည်ပြုပေးလိုက်ပြီ ဖြစ်သည်
ထရိုင်ဂူလယ် ဂယ်လက်ဆီအင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ
မုံရွာခရိုင် ချောင်းဦးမြို့နယ် အမြင့်မြို့ သောတာပန်ရွာ၌ အဖ မင်းတိုင်ပင်အမတ် တီပီအက်စ်ဘွဲ့ရ အမိန့်တော်ရ ရှေ့နေ ဦးသာဇံ၊ အမိ ဒေါ်အံ့ (ဒေါ်ရွှေအံ့) တို့က ၁၉၁၄ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ဝ ရက် သောကြာနေ့တွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်း ဦးသိန်းတင် ဖြစ်သော်လည်း ကလောင်အမည် ညိုမြ သည်ပင် အမည်ရင်း ကဲ့သို့ တွင်သည်
ငရဲခွေးကြီး လွတ်လာပြီ စာဖြင့် ထင်ရှားသူဖြစ်သည်
ရွှေကူရွာ ဆရာလှိုင်၏ မူလတန်းကျောင်း၊ ကြက်သွန်ဈေးရွာ ဆရာတော် ဦးဉာဏကျောင်းတို့တွင် စတင်ပညာသင်ခဲ့၏
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မုံရွာမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း (အထက - ၁)၌ မူလတန်းပညာကို တတိယတန်းအောင်သည်အထိ ဆည်းပူးသည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ကယ်လီ ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်
ထိုကျောင်းတွင် သတ္တမတန်း အောင်မြင်သည်ထိ နေခဲ့သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် မုံရွာမြို့ ဗုဒ္ဓဘာသာ အထက်တန်းကျောင်း၌ အဋ္ဌမတန်းမှ ဒသမတန်းထိ ဆက်လက် ပညာသင်ခဲ့ရာ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ဆယ်တန်းအောင်သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာ (အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးတန်း) ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ သတင်းစာပညာအတွက် ပညာတော်သင် သွားရောက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် အင်္ဂလန်တက္ကသိုလ်များ ပိတ်ထားသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အီဗာစတင်မြို့ရှိ နော့သ်oက်စတင်း တက္ကသိုလ်တွင် သတင်းစာပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် မဟာသိပ္ပံ (သတင်းစာပညာ) ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
၁၉၃၅ - ၃၈ ခုနှစ်များတွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာလုပ်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ယေးလ်တက္ကသိုလ် အရှေ့ပိုင်းဌာန မြန်မာစာနည်းပြဆရာ၊ စစ်သတင်း မြန်မာလို ထုတ်လွှင့်သူ
မြန်မာ သတင်းစဉ် ထုတ်ဝေသူ (၁၉၄၂ - ၄၃)၊ ဝါရှင်တန်ဒီစီ မြန်မာ့ရေးရာ အကြံရေးပုဂ္ဂိုလ် (၁၉၄၃ - ၄၄)၊ အိန္ဒိယပြည် အာသံပြည်နယ် လီဒိုမြို့ရှိ မြန်မာနိုင်ငံဆိုင်ရာ စိတ်ဓာတ်စစ်ဆင်ရေးဌာန အကြီးအကဲ (၁၉၄၄ - ၄၅) အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ပြီး အမှုထမ်းလောကမှ အပြီးအပိုင် နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် ပြန်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုးဝေသတင်းစာ ထူထောင် ခဲ့သည်
၁ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်သန်းနွယ်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမနီ၊ ယူဂိုစလားဗီးယား၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဂရိ၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် အင်ဒိုနီးရှားနှင့် စင်ကာပူ၊ ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် မာလာယု၊ ကမ္ဘောဒီးယား၊ လာအို၊ ဗီယက်နမ်၊ ဖိလစ်ပိုင်၊ ဂျပန်၊ အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ ယိုးဒယား၊ ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မြောက်ကိုးရီးယား နိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာဆရာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၇ - ၅၈)၊ မုံရွာမြို့နယ် ပါလီမန်လွှတ်တော်အမတ် (၁၉၆ဝ) အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၈ - ၇၄ ခုနှစ် များတွင် အိုးဝေ ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် နိုင်ငံဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့် ခံရသည်
၁၉၃၃ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်သည့်အချိန်မှ စ၍ "ညိုမြ" ကလောင်အမည် ခံယူကာ တက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက် မဂ္ဂဇင်း၊ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်း၊ ဂန္ဓလောကမဂ္ဂဇင်း တို့တွင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ နှစ်ဘာသာဖြင့် ဝတ္ထု၊ ကဗျာ၊ ဆောင်းပါး၊ အက်ဆေးများ ရေးခဲ့သည်
၁၉၃၅ - ၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ အိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ပါရှိသည့် "ငရဲခွေးကြီး လွတ်လာပြီ" ဟု အနက်ရသော Hell Hound at Large အင်္ဂလိပ်လို ရေးသည့် ဆောင်းပါးသည် ညိုမြသည် ယမမင်းဟူသော ကလောင်အမည်ဖြင့် အပြောင်မြောက်ဆုံး သမိုင်းဝင် သရော်စာတပုဒ်အဖြစ် ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြင့် ပိုမိုထင်ရှားသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အိုးဝေ သတင်းစာ ထူထောင်သော အခါ "ဘုန်းကြီးကျောင်းသား မောင်သုမန" ကလောင် အမည်ခံ၍ သတင်းဆောင်းပါး မြောက်မြားစွာ ရေးသားခဲ့သည်
ထင်ရှားသည့် စာပေလက်ရာ အချို့မှာ နန်းကြာညို (၁၉၃၈)၊ညိုမြစာစု (၁၉၃၉)၊တရုတ်နှင့် ရုရှား အကွဲတော်ပုံ ()၊တကိုယ်တော် [ဘာသာပြန်] (၁၉၆၃)၊ဘိန်းဋီကာ [သုံးစောင်တွဲ] (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၇၄)၊ရွှေလမ်း ငွေလမ်း - မြန်မာ အမေရိကန် ဆက်ဆံမှု မှတ်တမ်း (၁၉၈ဝ)၊ကုန်းဘောင်ရှာပုံတော် (မေ ၁၉၈၂)၊ဤမိုး ဤမြေ (ဧပြီ ၂ဝဝ၂)၊ဤမိုး ဤမြေ [၂] (၂ဝဝ၄) တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီ ၃ဝ မိနစ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၂)
စာ ၂၂၇ - ၂၂၈
မနုနုအောင် (ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ - သမိုင်း)
ဆရာညိုမြ စာစုစာရင်း (အောက်တိုဘာ ၁၉၉၅)
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၁၉၈၆)
စာ ၁၇၆ - ၁၇၇
ရုပ်ပုံလွှာ (၁၉၅၅)
စာ ၁၈၉ - ၂ဝ၁
ဖျတ်ခနဲ တွေ့ရသော ရုပ်ပုံလွှာ ကားချပ်များ (၁၉၉၇)
စာ ၁၄၉ - ၁၅၇
လွမ်းသူ့စာ (၂ဝဝ၃)
စာ ၁၇၅ - ၁၉၉
အနောက်သွား ညိုမြ နှုတ်ဆက် စာတမ်း (၁၉၃၉)
ကိုပညာ (အမရပူရ)
ဦးညိုမြ၏ တောင်သမန် နောက်ဆုံး ခရီး၊ စံပယ်ဖြူ (ဒီဇင်ဘာ ၁၉၈၅)
စာ ၁၅၇ - ၁၅၉
ညိုမြတဲ့ ..... ချိုမြစေ၊ ရှုမဝ (နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅)
စာ ၁၄၃ - ၁၄၈
ဒဂုန် မဂ္ဂဇင်း (နိုဝင်ဘာ ၁၉၈၅)
စာ ၅၃ - ၅၅၊ ၁၁၆ - ၁၁၇၊ ၁၂၅ - ၁၃၃
ဝက်ထိန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethtein)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ဝက်ထိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ထိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၃၂ ဦး၊ မ ၈၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ကခုန်မင်းသား၏ဒဏ္ဍာရီ (တရုတ်: 舞乐传奇; ပင်ယင်: Wǔ lè chuán qí) သည် ၂၀၁၄ တရုတ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ ဖြစ်ပြီး၊ လိုက်ကွမ့်လင်၊ လီလန်တီ၊ ဝမ်ရွေ့ကျယ်နှင့် ချိန်စူးကျွင့်တို့ ပါဝင်ထားသည်
ပင်လယ်မြို့ဟောင်း သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြစ်သားမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည့် မြို့ဟောင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ပင်လယ်မြို့ဟောင်းသည် မြင်စိုင်းခေတ်တွင် ၁၂၉၇ မှ ၁၃၁၃ ခုနှစ်အထိ မြို့တော်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသည့် ငါးစီးရှင် ကျော်စွာသည် မင်းမဖြစ်မီက ပင်လယ်မြို့စားဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် ပင်လယ်မြို့ဟောင်းသည် မိုင်းမောပျူမြို့ဟောင်း၏ မြို့ရိုးအနီးရှိ ရွာတစ်ရွာမျှသာ ဖြစ်သည်
ဖသည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်နှစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
{.ปang-stub}}
မာဂရက်သက်ချာသည် ​အောက်တာတိုဘာ၁၃ရက်၊၁၉၂၅ ဂရမ်သမ်၊ ယူ​ကေတွင်​မွေးဖွားခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာမာဂရက်​ဟေဒါသက်ချာဖြစ်သည်
​ ဒေသတွင်း ကုန်သည်နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး၏ သမီးဖြစ်သည်
မိသားစုပိုင် ကုန်စုံဆိုင်တွင် ကူညီရင်း ​ကျောင်းတက်ခဲ့သည်
ပညာထူးချွန်သည့်အတွက် ​အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် တက်​ရောက်ခွင့်ရပြီး ဓာတု​ဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၅၉တွင် ဖန်​ချေလီမြို့ အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် အနိုင်ရခဲ့သည်
ဆက်တိုက်ဆိုသလို နိုင်ငံ​ရေးအား တစိုက်မက်မက် လုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၀တွင်ပညာ​ရေးအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း​ဆောင်ရသည်
၁၉၇၉တွင်ယူကေသမိုင်းတွင် ပထမဦးဆုံး အမျိုးသမီးဝန်ကြီးချုပ်ရာထူးကို ​ရွေး​ကောက်ပွဲနှင့်တကွ ​အောက်လွှတ်​တော်နှင့် အထက်လွှတ်​တော်ပါ သူမဦး​ဆောင်​သော​ ရှေးရိုးဆွဲပါတီ (ကွန်ဆာ​​ဗေးတစ်ပါတီ) ကအနိုင်ရခဲ့သည်
ယူ​ကေတွင် သူမ၏ အစိုးရလမ်းစဉ်ကို သူမနာမည်အစွဲပြု၍ သက်ချာဝါဒဟု​ခေါ်ဆိုကြသည်
မာဂရက်သက်ချာသည် ၁၉၅၁တွင် ဒန်းနစ်သက်ချာဖြင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
သားတစ်ဦး၊ သမီးတစ်ဦးထွန်းကားခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်တာဝန် ထမ်း​ဆောင်ဆဲကာလတွင် အိမ်ရှင်မပီပီ အိမ်​ထောင်​ရေးတာဝန်များကို မပျက်မကွက်​ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၃ခုနှစ်၊ ၁၉၈၇ ခုနစ်များတွင် ကွန်ဆာဗေးတစ်ပါတီ ဆက်လက်အောင်ပွဲခံပြီး သက်ချာလည်း သုံးကြိမ်ဆက်တိုင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက်ရွေးကောက်ခံရသည်
စီးပွားရေးပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ၊ ပုဂ္ဂလိကပိုင်ပြုလုပ်ရေး၊ စီးပွားရေးပိုင်းတွင် အစိုးရ၏အခန်းကဏ္ဍလျော့မှုများကြောင့် ကျော်ကြားကာ၊ တစ်ဖက်တွင်လည်း အာဂျင်တီးနားနှင့် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဖောက်ကလန်စစ်ပွဲအတွင်း ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ ဦးဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည့် သူမ၏ပုံရိပ်ကို လူထုက အားပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ၁၉၈၄-၈၅ ခုနှစ်များတွင် သတ္တုတွင်းလုပ်သားများ သပိတ်မှောက်နေစဉ်ကာလများအတွင်း အလုပ်သမားသမဂ္ဂများနှင့် အကြိတ်အနယ် ဆန့်ကျင်ဖြေရှင်းခဲ့ရခြင်းများကြောင့်လည်း ထင်ရှားခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် အခွန်စည်းကြပ်ရေးမူဝါဒနှင့် ဥရောပပေါင်းစည်းရေးဆိုင်ရာပြဿနာများအား အငြင်းပွားရာမှ ရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
၁၉၉၂တွင် အထက်လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
အင်္ဂလန်နန်းတွင်းမှ ချီးမြှင့်သည့် ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံယူရရှိပြီး ဘယ်ရွန်ဘွဲ့ခံ ကက်စတီဗင် သက်ချာ အဖြစ်ခံယူသည်
၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် ဟာပါကောလင်းစာအုပ်တိုက်မှ မာဂရက်သက်ချာ၏လက်ရာဖြစ်သည့် ဒေါင်းနင်းလမ်းနှစ်ကာလများ (The Downing Streets) ပထမတွဲကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ယူ​​ကေ၏ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၁၁နှစ်ကြာတာဝန်ထမ်း​ဆောင်ခဲ့​သော မာဂရက်သက်ချာသည် ဧပြီလ ၈ရက်၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ​သွေးခဲ​ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက်၈၇နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်
ထန်စန့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanhsant)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ပန်ခံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်ခံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၃ ဦး၊ မ ၇၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းနားသာစည် (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinnartharsi(East))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ယင်းနားသာစည် (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းနားသာစည် (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၂၈ ဦး၊ မ ၁၉၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ခုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpankhon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ သုံးရွာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သုံးရွာဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၃ ဦး၊ မ ၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
သာသနာတော်နှင့် မလျော်သော ကာယဒုစရိုက်)ကံ, ဝစီ(ဒုစရိုက်)ကံ, မနော(ဒုစရိုက်)ကံဟူသော တရားသုံးမျိုးတို့ကို ဆောက်တည် ကျင့်သုံးစေသော ထင်ရှားကျော်ကြားသောရဟန်းသည် ဗဟုဇနအဟိတာယ, ဗဟုဇနဒုက္ခာယ, ဗဟုနော ဇနဿ အနတ္ထာယ ဒေဝမနုဿာနံ အဟိတာယ ဒုက္ခာယဖြစ်ပုံ
သာသနာတော်နှင့်လျော်သော ကာယ(သုစရိုက်)ကံ, ဝစီ(သုစရိုက်)ကံ, မနောကံ တရားဟူသော (၃)ပါးသောဓမ္မတို့ကို ကျင့်သုံး ဆောက်တည်စေသော ထင်ရှားကျော်ကြားသော ရဟန်းတော်သည် ဗဟုဇနဟိတာယ, ဗဟုဇနသုခါယ, ဗဟုနော ဇနဿ အတ္ထာယ ဒေဝမနုဿာနံ ဟိတာယ သုခါယဖြစ်ပုံကို ကဏှပက္ခ, သုက္ခပက္ခအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ပက်ဒ်စတိုး သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ ကွန်းဝေါလ်စ် မြောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းရှိ မြို့တစ်မြို့ နှင့် ငါးဖမ်းဆိပ်ကမ်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကမ်မဲလ်မြစ်ဝ၏ အနောက်ဘက် မြစ်ကမ်းပါးတွင် တည်ရှိပြီး ဝိတ်ဒ်ဘရစ်ချ်မြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၅ မိုင် (၈.၀ ကီလိုမီတာ) အကွာ၊ ဘော့တ်ဒ်မင်းမြို့၏ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင် (၁၆ ကီလိုမီတာ) အကွာ၊ နယူးကီးမြို့ ၏ အရှေ့မြောက်ဘက် ၁၀ မိုင် (၁၆ ကီလိုမီတာ) အကွာတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ လူဦးရေစာရင်းအရ ပက်ဒ်စတိုးတွင် လူဦးရေ ၃,၁၆၂ ဦး ရှိခဲ့ပြီး  ၂၀၁၁ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်းအရမူ လူဦးရေ ၂,၉၉၃ သို့ လျော့ကျသွားသည်
ပက်ဒ်စတိုး အမည်နှင့် မဲဆန္ဒနယ် တစ်ခုလည်း ရှိပြီး မဲဆန္ဒနယ်တွင်မူ ထရီဗို့စ်ဟတ်ဒ် အထိ ပါဝင်ကာ မဲပေးနိုင်သူ ၄,၄၃၄ ဦး ရှိသည်
ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒက္ခိဏသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၅၀,၄၃၂ ယောက် ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒ (အင်္ဂလိပ်: astronomy) သည် ဂြိုဟ်များ၊ ကြယ်များ၊ ဂယ်လက်ဆီများနှင့် အာကာသအတွင်းရှိ အခြားအရာဝတ္ထုများကို လေ့လာသော ပညာရပ်ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒသည် ရှေးအကျဆုံးသော သိပ္ပံပညာရပ်များတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး သမိုင်းမတင်ခင်အချိန်ကပင် စတင်ခဲ့ကြသည်
ရှေးဟောင်းခေတ် နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်များမှာ ညဖက်တွင် လမ်းကြောင်းရှာရန်လိုအပ်သော ကုန်သည်များ နှင့် သင်္ဘောသားများတို့ဖြစ်သည်
ထို့အတူ လယ်သမားများအနေနှင့်လည်း စိုက်ပျိုးချိန်၊ ရိတ်သိမ်းချိန် နှင့် ရေကြီးမည့်အချိန်ကို အချို့သော နက္ခတ်တို့ ပေါ်ပေါက်လာမှုနှင့် သူတို့၏ ပုံသဏ္ဌန်ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ကြိုတင်ခန့်မှန်းရန်ကြသည်
စတုန်းဟင်းချ် နှင့် မြောက်အမေရိက ရှေးဦးလူမျိုးစုတို့၏ ဆေးဝါးဘီးများ စသည်တို့ကို တည်ဆောက်သော ရှေးခေတ်လူတို့သည် ကောင်းကင်ကို ဘာသာရေး သို့ အထွတ်အမြတ်ထားသော အနေဖြင့် လေ့လာနိုင်သည်ဟု ယူဆရသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သူတို့အနေဖြင့် လ၏သွားလာပုံ၊ နေ၏ ရာသီပေါ်မူတည်၍ မြောက်ဘက်နှင့် တောင်ဘက်ဆုံးနေရာ နှင့် အခြားအချက်အလက်များကို သူတို့၏ တည်ဆောက်မှုအတွက် လိုအပ်သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ဗေဒင်ဆရာတို့သည် လူတစ်ယောက်မွေးဖွားချိန်တွင် ကောင်းကင်၌ရှိသော ဂြိုဟ်များကို လေ့လာခြင်းဖြင့် ရှေ့ဖြစ်ကို ဟောနိုင်လိမ့်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဗေဒင်ပညာကို ယနေ့ခေတ်တွင် သိပ္ပံပညာအဖြစ် မယူဆသော်လည်း ရှေးခေတ်အခါကမူ ဗေဒင်ပညာ နှင့် နက္ခတ္တပညာတို့သည် နီးစပ်စွာ ဆက်နွယ်နေကြပြီး လူတို့သည် သူတို့မြင်သမျှအရာတို့ကို ဂရုတစိုက်မှတ်တမ်းရေးကြသည်
ထိုမှတ်တမ်းတို့သည် လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ် ၂ ခုအတွင်း နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် တို့အတွက် စကြဝဠာကို နားလည်ရန်ကြိုးစာရာတွင် အလွန်ပင် အရေးကြီးသည်
ရှေးခေတ်လူတို့သည် တယ်လီစကုပ် နှင့် မှန်ပြောင်းများ မပေါ်မီတွင် ကြယ်များကိုလေ့လာရန် သာမန်မျက်စိကိုသာ အသုံးပြုကြသည်
လူတို့သည် အင်္ဂါဂြိုဟ် နှင့် သောကြာဂြိုဟ် အစရှိသော အချို့သော ဂြိုဟ်တို့ နှင့် ကမ္ဘာ၏ဂြိုဟ်ရံ ဖြစ်သောလကို လေ့လာခဲ့ကြသည်
လူတို့သည် ကြယ်တို့၏ တည်နေရာ နှင့် ရွေ့လျားပုံတို့ကို မြေပုံရေးဆွဲ၍ ရေကြောင်းသွားလာရေးအတွက် အသုံးပြုကြသည်
ရှေးခေတ်နက္ခတ္တဗေဒ ပညာရှင်တို့က နေနှင့် ကြယ်တို့သည် ကမ္ဘာကိုလှည့်ပတ်၍ သွားလာနေသည်ဟု ထင်မြင်ယူဆကြသည်
နှစ်ပေါင်း ရာပေါင်းများစွာပင် အားလုံးက ထိုသို့ထင်မြင်ယူဆကြသည်
ထို့နောက်တွင် Renaissance ဟုခေါ်သော အချိန်ကာလ၌ နီကိုလပ်စ် ကော့ပါးနိကပ်စ် မှ ကမ္ဘာသည် နေကိုလှည့်ပတ်သွားလာနေကြောင်း သက်သေပြခဲ့သည်
ကမ္ဘာနှင့် ဂြိုဟ်များ နေကို လှည့်ပတ်သွားလာနေသော နေအဖွဲ့အစည်းဆိုသည့် ယူဆချက်ကို ကော်ပါးနိကပ်စ် မှ စတင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သူ၏အယူအဆနေမှ ပို၍တိုးတက်သော အယူအဆကို ဖြစ်စေခဲ့သူမှာ အရေးပါသော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည့် ဂယ်လီလီယို ဂယ်လီလီပင်ဖြစ်သည်
ဂယ်လီလီယိုသည် တယ်လီစကုပ်ကို တီထွင်ခဲ့သဖြင့် လူတို့အနေနှင့် ပိုမိုဝေးလံသော ဒေသမှ အရာဝတ္ထုများကို တွေ့မြင်နိုင်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယိုက ကမ္ဘာသည် အရာအားလုံး၏ အလယ်ဗဟိုဖြစ်သည် ဆိုသော အချက်ကို ငြင်းချက်ထုတ်ခဲ့သဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘုရားကျောင်းနှင့် ပြဿနာတက်ခဲ့သည်
ပုပ်ရဟန်းမင်းကြီးက ဂယ်လီလီယိုကို သူ၏ဘဝအချိန် အတော်များများကို အိမ်တွင်း၌သာနေထိုင်ရန်နှင့် မည်သည့်စာအုပ်ကိုမှ ထုတ်ဝေခြင်းမပြုရန် အမိန့်ထုတ်ခဲ့သည်
ဂယ်လီလီယို၏ နောက်ပိုင်းတွင် လူတို့သည် တယ်လီစကုပ်များကို မကြာခဏ အသုံးပြုလာကြပြီး ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ် နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ် အစရှိသော ဝေးကွာသော နေရာမှ အရာဝတ္ထုများကို တွေ့မြင်နိုင်လာသည်
ထို့ပြင် ကြယ်တို့သည် ကျွန်ုပ်တို့နေ၏ အရောင်နှင့် အရွယ်အစားမတူသော်လည်း မည်သို့တူညီပုံနှင့် အခြားသော ဝေးကွာသော အရပ်မှာ အရာဝတ္ထုများဖြစ်သည့် နက်ဗျူလာ စသည်တို့ကို မြင်တွေ့နိုင်ခဲ့ကြသည်
၂၀ ရာစုမှစ၍ နက္ခတ္တဗေဒပညာသည် အလွန်ပင် တိုးတက်လာခဲ့သည်
အခုအခါတွင် အလွန်ကြီးမားသော တယ်လီစကုပ်များဖြစ်သည့် ဟပ်ဘယ် အာကာသ တယ်လီစကုပ် (Hubble Space Telescope) စသည်တို့ကို အသုံးပြု၍ မိုင်ပေါင်း ဘီလီယံများစွာဝေးသော ဒေသမှ ကြယ်များနှင့် ဂယ်လက်ဆီများကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင်တို့သည် ရေဒီယိုလှိုင်းနှင့် အိတ်စ်ရေး (x rays) တို့ကိုသုံး၍ ဧရာမ လှိုင်းထုတ်လွှင့်စက်များဖြင့် အရာဝတ္ထုများကို ကြည့်ရှုကြသည်
နက္ခတ္တဗေဒကို အခြေခံအဆင့် လေ့လာရန်အတွက် မျက်စိကိုသာအသုံးပြု၍ လေ့လာနိုင်သည်
တစ်စုံတစ်ခုကို မျက်စိသက်သက်ဖြင့် ကြည့်ခြင်းကို သာမန်မျက်စိဖြင့်ကြည့်ခြင်း ဟုခေါ်သည်
ကြယ်အများစုမှာ မျက်စိသက်သက်ဖြင့် မြင်ရန်ခက်ခဲပြီး မှန်ပြောင်း သို့မဟုတ် တယ်လီစကုပ်ကို သုံးမှသာ မြင်နိုင်သည်
လွန်ခဲ့သော ရာစုနှစ်အနည်းငယ်အတွင်းတွင် နက္ခတ္တဗေဒပညာသည် အလွန်ကြီးမားသော သိပ္ပံပညာ တစ်ခုဖြစ်လာသည်
နက္ခတ္တဗေဒပညာတွင် မျိုးကွဲပေါင်းမြောက်မြားစွာရှိသည်
ဂြိုဟ်လကြယ်ဥက္ကာခဲဥက္ကာပျံကြယ်တံခွန်တွင်းနက်ဂယ်လက်ဆီစကြဝဠာ
ရှေးယခင်က အာရကန်ဟု လူသိများသော ရခိုင်ပြည်နယ်၏ သမိုင်းသည် ကြွယ်ဝပြီး မတူကွဲပြားသော ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှုများ၊ အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဖလှယ်မှုများနှင့် ခေတ်ပြိုင်စိန်ခေါ်မှုများဖြင့် ထင်ရှားပါသည်
ဤသည်မှာ ခြုံငုံသုံးသပ်ချက်ဖြစ်သည်- ရှေးဦးသမိုင်း ရှေးခေတ်အခြေချနေထိုင်မှုများ ရခိုင်ပြည်နယ်တွင် (၄)ရာစုမှစတင်၍ ရှေးဦးလူသားအခြေချနေထိုင်ခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများရှိသည့်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ရခိုင်လူမျိုးများ အပါအဝင် တိုင်းရင်းသား လူမျိုးပေါင်းစုံ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်သည်
ဓညဝတီနှင့် ဝေသာလီနိုင်ငံ ရှေးခေတ် ဓညဝတီမြို့နှင့် နောက်ပိုင်းတွင် ဝေသာလီတို့သည် ဒေသအတွင်း ရှေးဦးယဉ်ကျေးမှု၏ ဗဟိုချက်ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဝေသာလီသည် အဓိကမြို့ပြနှင့် ယဉ်ကျေးမှုအချက်အချာဖြစ်သည်ဟု ယူဆရသည်
ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားပြီး စီးပွားရေး ထွန်းကားသော ကာလဖြစ်သည်
မြောက်ဦးမြို့သည် ရေကြောင်းကုန်သွယ်မှုလမ်းကြောင်းများကို ထိန်းချုပ်ထားပြီး အိန္ဒိယ၊ အာရပ်နှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးသော နိုင်ငံပေါင်းစုံမှ ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားသည့် အင်အားကြီးနိုင်ငံတော်၏ မြို့တော်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ယင်းကြောင့် ဒေသတွင်းရှိ အနုပညာ၊ ဗိသုကာပညာ၊ ဘာသာစကားနှင့်ဘာသာရေးအပေါ် လွှမ်းမိုးမှုရှိသော အထူးသဖြင့် အိန္ဒိယနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ သိသိသာသာ ဖလှယ်မှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးချိန်နှင့် မကြာသေးမီအချိန်များ ၁၉၄၈ ခုနှစ် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်နယ်သည် စိန်ခေါ်မှုအမျိုးမျိုးနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်
ရိုဟင်ဂျာ အကျပ်အတည်း အပါအဝင် လူမျိုးရေး တင်းမာမှုများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်မှုနှင့် လူသားချင်းစာနာမှုဆိုင်ရာ စိုးရိမ်မှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်
ပဋိပက္ခသည် ရိုဟင်ဂျာလူမျိုးများ၏ အကျပ်အတည်းကို နိုင်ငံတကာက အာရုံစိုက်လာခဲ့သည်
AA သည် ညီညွတ်သော ရက္ခိုင့်အဖွဲ့ချုပ် (ULA) ၏ တပ်မတော်ဖြစ်ပြီး မြန်မာနိုင်ငံ အနောက်ဘက်ခြမ်းတွင် တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့ (တပ်မတော်) ၏ အင်အားကို စိန်ခေါ်နိုင်သည့် တစ်ခုတည်းသော လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့ဖြစ်သည်
ULAAA သည် ဗဟိုချုပ်ကိုင်မှုရှိသော မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အာဏာကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် ဆန့်ကျင်ကြောင်း ပြသခဲ့သည့် ၂၀၁၈-၂၀ ကာလအတွင်း အထူးသဖြင့် ထင်ရှားလာပါသည်
ULA တက်လာပြီးနောက်တွင် ရခိုင်လူထုကြားတွင် ရေပန်းစားသော ထောက်ခံမှု၊ လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော စစ်သားများနှင့် နိုင်ငံ၏ တိုးတက်ပြောင်းလဲနေသော စိတ်ဓာတ်နှင့် နိုင်ငံရေးအခြေအနေကို ကောင်းစွာနားလည်သဘောပေါက်နိုင်သော ငယ်ရွယ်သော ခေါင်းဆောင်မှုတို့ ပါဝင်သည်
ဤအယူအဆများသည် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စိတ်ကူးဆန္ဒများနှင့် ဆန္ဒများကို ကိုယ်စားပြုပါသည်
ရက္ခိုင့်အိပ်မက် ၂၀၂၀ သည် ရခိုင်လူထုတစ်ရပ်လုံး ချိတ်ဆက်ပြီး ရခိုင်လူထုလှုပ်ရှားမှုတစ်ရပ်ကို ၂၀၂၀ တွင် စတင်ရန် ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သည်
[၈]"ရခိုင်အိပ်မက်" သည် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ပြည်သူများအတွက် ပိုမိုကြီးမားသော ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်နှင့် ကိုယ်ပိုင်ပြဌာန်းခွင့်အတွက် မျှော်မှန်းချက်များကို ကိုယ်စားပြုပါသည်
၎င်းသည် ၎င်းတို့၏ ကွဲပြားသော ကိုယ်ပိုင်လက္ခဏာနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း အပါအဝင် နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် လူမှုစီးပွားအခွင့်အရေးများအတွက် ဆန္ဒများ ပါဝင်သည်
ရခိုင်လူမျိုးများသည် မိမိတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ်များနှင့် အခွင့်အရေးများကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရင်း အပြန်အလှန် လေးစားမှု၊ နားလည်မှုနှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုကို ဖော်ဆောင်ပေးမည့် မြန်မာနိုင်ငံရှိ အခြားတိုင်းရင်းသားများနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် နေထိုင်မည့် အနာဂတ်ကို မျှော်မှန်းပါသည်
လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး "ရခိုင်အိမ်မက်"တွင် လူမှုစီးပွားဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ရည်မှန်းချက်များ ပါဝင်ပြီး ရခိုင်နိုင်ငံအတွင်း လူနေမှုအဆင့်အတန်း၊ အခြေခံအဆောက်အအုံ၊ ပညာရေးနှင့် ကျန်းမာရေးစောင့်ရှောက်မှုများ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာစေရန် ရည်ရွယ်ပါသည်
“ရက္ခိတလမ်းစဉ်” နှင့် “ရခိုင်အိပ်မက်” နှစ်ခုစလုံးသည် ရခိုင်လူမျိုးများ၏ စုပေါင်းအသိစိတ်တွင် နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း အမြစ်တွယ်နေပါသည်
၎င်းတို့သည် ယဉ်ကျေးမှုထိန်းသိမ်းရန်နှင့် ဝိသေသလက္ခဏာများကို ကိုယ်စားပြုရုံသာမက နိုင်ငံရေး အသိအမှတ်ပြုမှု၊ လူမှုစီးပွားတိုးတက်မှုနှင့် မြန်မာနိုင်ငံ၏ မတူကွဲပြားသော တိုင်းရင်းသားအခင်းအကျင်း၏ ကျယ်ပြန့်သောအခြေအနေတွင် ငြိမ်းချမ်းပြီး အားလုံးပါဝင်နိုင်သည့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကို ကိုယ်စားပြုပါသည်
ဖက်ဆစ် မြန်မာစစ်တပ် ၏ လူမျိုးရေးသွေးထိုးမှုများကြောင့်လူမျိုးရေးတင်းမာမှုများနှင့် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ အကျပ်အတည်းများသည် ဒေသတွင်းအပေါ် လေးနက်စွာ သက်ရောက်မှုရှိခဲ့ပြီး ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်
ဗိသုကာလက်ရာများ၊ ယဉ်ကျေးမှုကြွယ်ဝမှုနှင့် မတူကွဲပြားသော လူမျိုးစုများဖြင့် အမှတ်အသားပြုထားသော ၎င်း၏အမွေအနှစ်များသည် ယနေ့ခေတ်တွင် ဤဒေသ၏ ဝိသေသလက္ခဏာနှင့် ရှုပ်ထွေးမှုများကို ဆက်လက်ပုံဖော်နေပါသည်
ယင်းနားဂွေးချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinnargwaychaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ယင်းနားဂွေးချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းနားဂွေးချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၂ ဦး၊ မ ၅၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဒပြုချောင်းရွာ၊ ဒပြုချောင်း
သက္ကယ်ကုန်းရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ငှက်အားလုံးသည် ဥများကို ဥကြ၏
သို့သော် လူအများ နှစ်သက်သော အစာဖြစ်သည့် ကြက်ဥနှင့် ဘဲဥတို့ကိုသာ လူသိများသည်
ငှက်များသာမက ငါး၊ တွားသွားသတ္တဝါများ၊ ပိုးကောင်များနှင့် ဝက်မ၊ နွားမ စသော နို့တိုက်သတ္တဝါများ အပါအဝင် များစွာသော အခြားတိရစ္ဆာန်များ၌လည်း သားငယ်ကလေးများသည် ဥများမှတစ်ဆင့် ပေါက်ဖွားကြခြင်းသာ ဖြစ်လေသည်
ဥ၏ အဓိကလုပ်ငန်းမှာ သားငယ်ကို ပေါက်ဖွားပေးရန် ဖြစ်သည်
ဥတွင် အစဉ်သဖြင့် သားကောင်၏ အသက်မျိုးစေ့နှင့် သားကောင်အတွက် အာဟာရဓာတ် ဖြစ်စေသောအနှစ်ကို အကာအကွယ်ပေးထားသည့် အခွံ့ပါစမြဲဖြစ်သည်
ငှက်၏ဥသည် နို့တိုက်သတ္တဝါ၏ ဥထက်ကြီး၏
ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ ငှက်မ၏ ခန္ဓာ ကိုယ်အတွင်းမှ ထွက်လာသော ဥအတွင်း၌ ကြီးထွားလာမည့် ငှက်ငယ်အတွက် အစာပါရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
နို့တိုက်သတ္တဝါငယ်များကမူများသောအားဖြင့် မိခင်၏ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်း၌သာ ကြီးထွားလာကြ ပြီးလျှင် မွေးဖွားမည့်အချိန်အထိ မိခင်ထံမှ အစာအာဟာရကို ရရှိနေလေသည်
ငှက်များ၊ ပိုးကောင်းများ၊ တွားသွားသတ္တဝါများနှင့် များသောအားဖြင့် ငါးများသည် အမိ၏ခန္ဓာကိုယ် အတွင်းမှ ပြည့်ဝသော ဥများကို ဥပေးကြသည်
ထိုဥများကို လိုအပ် သည့်အချိန်အထိ သင့်လျော်စွာ ထားလျှင် ဥများအတွင်း၌ အမိအဘနှင့်တူသော သားငယ်များ ကြီးထွားလာကြလေသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါ အားလုံးလိုလိုတွင်မူ ဥသည် မိခင်၏ခန္ဓာ ကိုယ်အတွင်း၌သာ ကြီးထွားပြီးလျှင် အချိန့်စေ့သောအခါ သားငယ်ကို ဖွားလေသည်
ဥအမျိုးမျိုးရှိရာ တီကောင်များသည် အာဟာရဓာတ်ပါရှိ သော အိတ်များနှင့်ဥများကို ဥပေးကြသည်
လိပ်ပြာနှင့် ပိုးကောင်တို့၏ ဥများသည် လွန်စွာ သေးငယ်ကြပြီးလျှင် အရောင်အမျိုးမျိုးရှိကြသကဲ့သို့ ပုံသဏ္ဌာန်တွင်လည်း အမျိုးမျိုး ရှိကြသည်
ထိုဥများကို အတွဲလိုက် မြေကြီးပေါ်၌ဖြစ်စေ၊ သစ်ရွက်ပေါ်၌ ဖြစ်စေ၊ ရေပေါ်၌ဖြစ်စေ ဥကြသည်
ကမာသည် တစ်နှစ်လျှင် ဥပေါင်း ၆ဝဝဝဝဝဝဝဝ မက ဥလေသည်
ထိုသို့ များပြားစွာ ဥခြင်းမှာ ရေထဲ၌ ဥပေါင်း မြောက်မြားစွာ ပျောက်ဆုံးလေ့ရှိသဖြင့် သားငယ်များအဖြစ် ပေါက်စေမည့် ဥများ အဖတ်တင် ကျန်ရစ်စေရန် ဖြစ်သည်
ငါးများကလည်း များသောအားဖြင့် ဥအမြောက်အမြားကို ဥပေးလေ့ ရှိကြသည်
အချို့ငါးမျိုး၏ ဥများသည် လေးလံကြ သဖြင့် ချောင်း၊ ရေအိုင်၊ သို့မဟုတ် ပင်လယ်၏ အောက်ခြေ အထိ နစ်မြုပ်သွားကြ၏
အချို့ ငါးမျိုး၏ ဥများကမူ ပေါ့ပြီး လျှင် အလင်းပေါက်များ ဖြစ်ကြ သည်
ထိုငါးဥမျိုးသည် အတွဲလိုက် ရေမျက်နှာပြင်ပေါ်တွင် မျောနေလေသည်
သာမန် ဖားပြုပ်မတစ်ကောင်သည် တစ်ခါဥလျှင် ဥပေါင်း ၆ဝဝဝ အထိ ဥတတ်ပြီးလျှင် အတန်း နှစ်တန်းဖြင့် ဥလေ့ ရှိသည်
သာမန် ဖားမတစ်ကောင်ကမူ ပလောပီနံဥကို ပြုတ် ထားသကဲ့သို့ ကော်ကဲ့သို့ သော ဥများကို ဥလေ့ရှိသည်
တွားသွားသတ္တဝါများသည် ယင်းတို့၏ဥများကို များသော အားဖြင့် မြေကြီး၏ အပူဓာတ်ဖြင့် ပေါက်စေ လေ့ရှိကြသည်
အချို့ မြွေမျိုးများကမူ မိမိတို့၏ဥများကို မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ် ဖြင့် ခွေပတ်ကာ စောင့်ရှောက် လေ့ရှိကြသည်
နို့တိုက်သတ္တဝါများအနက် ဥဥလေ့ရှိသောသတ္တဝါမှာ ဘဲတူ ဖျံတူနှင့်ဆူးရှိသော ပရွက်စားကောင် တို့ ဖြစ်သည်
အချို့ မြွေမျိုး၊ ဖွတ်ပုတတ်မျိုးနှင့် ငါးမျိုးများသည် သားကောင် ကလေးများကို မွေးဖွားသော်လည်း များသောအားဖြင့်ကား ဥများကိုသာ ဥကြလေသည်
ဘဲတူဖျံတူရှိသော ဩစတြေး လီးယားတိုက်တွင် တွားသွားသတ္တဝါများ ဥသကဲ့သို့ ဥသော ငှက်မျိုးများလည်း ရှိသည်
ထိုငှက်မျိုးသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို ဝပ်ပေးလေ့ မရှိကြချေ
အချို့ပိုးကောင်များသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို နည်းအမျိုး မျိုးဖြင့် အကာအကွယ်ပေးကြသည်
ပျားနှင့် နကျယ်ကောင် များသည် ယင်းတို့၏ဥများကို အထူးစီမံထားသောအိမ်များတွင် ဥကြလေသည်
ပင့်ကူများကမူ ယင်းတို့၏ဥများကို ပိုးမျှင် ကဲ့သို့သော အိတ်ငယ်ကလေးများဖြင့် ရစ်ပတ်၍ ထားလေ့ရှိကြ ပြီးလျှင် ထိုအိတ် ငယ်ကလေးများကို လုံခြုံသည့်တစ်နေရာရာ တွင် ဖြစ်စေ၊ မိမိနှင့်တစ်ပါတည်း သယ်ဆောင်၍ဖြစ်စေ သွား လေ့ ရှိကြသည်
ခြင်များသည် ယင်းတို့၏ ဥများကို ရေသေများ၏ မျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ဖောင်ကလေးများသဖွယ် ဥလေ့ရှိ ကြသည်
ကြက်ဥနှင့်ဘဲဥများအပြင် လူများ စားသောက်သော အခြား ဥများလည်း ရှိသေးသည်
မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့သော အပူပိုင်း ဒေသများတွင် လိပ်ဥများကို ကြက်ဥနှင့်ဘဲဥများသဖွယ် စားသောက်လေ့ ရှိကြသည်
အထူးသဖြင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသ နေလူများသည် ထိုလိပ်ဥများကို ဟင်းလျာအဖြစ် စားသောက် ကြသည်
ငါးဥ၊ ပုစွန်ဥများကိုလည်း ဟင်းလျာအဖြစ် စား သောက်တတ်ကြလေသည်
ဟဆွတ်တိုမိဘူတာ  (初富駅 ဟဆွတ်တိုမိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ချိဘခရိုင်၊ ခမဂါယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘင်ဂျို (Banjo)သည် ကြိုးနှင့် သားရေ ပေါင်းစပ်ထား၍ လက်ဖြင့် တီးခတ်ရသော တူရိယာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ပုံသဏ္ဌာန်   အားဖြင့်သော်ကား သစ်သား၊ သို့မဟုတ် သတ္တုခွေ ဝိုင်းအပေါ်၌ သားရေပြားပါးပါး ကြက်ထားသည့် စည်မျက်နှာတွင် ၂ ပေခန့်ရှည်လျားသော လက်တံတပ်ထားသည်
စည်မှာ တစ်ဖက်ပိတ် စည်ပြား ဖြစ်၍ ဘင်ဂျိုအိုးမည်၏
မူလက ဘင်ဂျိုတွင် ကြိုး ၅ ချောင်းတပ်၏
နှိပ်နိုင်သော ကြိုး ၄ ကြိုးနှင့် နှိပ်မရဘဲ လက်မဖြင့် ခတ်ရသော ကြိုးတိုတစ်ချောင်းဖြစ်၏
နောင်သော် အသံကြီးများ တီးခတ်နိုင်ရန်အတွက် ကြိုး ၆ ချောင်း၊ ၇ ချောင်း၊ ၉ ချောင်းတပ် ဘင်ဂျိုများ ပေါ်လာသည်
ယင်းကြိုးများကို တပ်ဆင်ရာ၌ လက်တံထိပ်တွင် ရှိသော ဒလက်ကလေးများတွင် ကြိုးကိုရစ်လျက် ဘင်ဂျိုအိုးဖြစ်သော ခွေဝိုင်းစည်၏ အောက်ဘက် ထိပ်အထိ သွယ်တန်းပြီးလျှင် စည်မျက်နှာ အစွန်းတွင်ရှိသော ခုံတုံးပေါ် နေထားတကျ တွယ်ထားရ၏
ကြိုးများ၏အောက် နှင့် လက်တံပေါ်တွင် အသံစဉ် အမျိုးမျိုး ညှိယူရရှိနိုင်သည့် ကန့်လန့်ဖြတ် သတ္တုချောင်းကလေးများ ရှိ၏
လက်ဝဲလက်ဖြင့် ဆိုင်ရာကြိုးကို တင်းစွာရစ်လျက် အသံကို ညှိကာ တီးခတ်သည်တွင် ကြိုးသံသည် သားရေသံနှင့် ရောနှောထွက်ပေါ်လာသောကြောင့် စောင်းသံပုံသံနှင့်မတူဘဲ၊ တစ်မူထူးခြားသော ဂီတသံဖြစ်လာသည်
ဘင်ဂျိုကို အမေရိကတိုက်သို့အာဖရိကတိုက် အနောက်ပိုင်းမှ နီးဂရိုးများ ယူဆောင်လာသည်ဟု အချို့က ယူဆကြ၏
အာရပ်လူမျိုးတို့၏ ဂီတာနှင့် တူသော တူရိယာ တစ်မျိုးကို နီဂရိုးများ အတုယူကြဟန်တူ၏
ယခုအမေရိကန် ပြည်ထောင်စုရှိ နီးဂရိုးများတီးသော ဘင်ဂျိုမှာ အဆိုပါ ဘေနီယာ ခေါ် တူရိယာမှ ဆင်းသက် ကွဲပြားလာသည်ဟု ယူဆနိုင်ပေသည်
အချို့ကမူ ကြိုးတပ်တူရိယာဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဘန်ဒေါ် ဟူသော စကားမှ ပျက်လာသည်ဟု ယူဆကြ၏
ဘင်ဂျိုကို နီဂရိုးတို့က ဘန်ဂျာဟူ၍ လည်းကောင်း၊ ဘွန်ဂျာ ဟူ၍လည်းကောင်း ရှေးအခါက ခေါ်ခဲ့သည်ဟုလည်း ဆိုသည်
ဘင်ဂျိုကို ၁၈ ရာစုနှစ်ခန့်က စတင်တီးခတ်၍ တဖြည်းဖြည်း ခေတ်စားလာလေသည်
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု တောင်ပိုင်းရှိ ပြည်နယ်များမှ နီဂရိုးများ သီချင်းဆိုရင်း တွဲဖက်တီးမှုတ်သော ဘင်ဂျိုများသည် အစ တွင် သပ်ရပ်ခြင်း မရှိလှချေ
မူရင်းဘင်ဂျိုများမှာ ကြိုး ၅ ချောင်းတပ်ဖြစ်၍ လက်တံ အလွန်ရှည်သည်
နောက် ကြိုး ၄ ချောင်း တပ်လက်တံတို ဘင်ဂျိုတစ်မျိုး ပေါ်လာ၏
ယူကလေလီဟုခေါ်လျက် ပို၍ငယ်သော ဘင်ဂျို သည်လည်း ခေတ်စားသော ဘင်ဂျိုတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဘင်ဂျိုသည် တူရိယာ သံစုံတီးဝိုင်းကြီးများတွင် ပါဝင်လေ့ရှိသော တူရိယာမျိုး မဟုတ်ပေ
သို့သော်လည်း မည်သည့်သီချင်းမျိုးကိုမဆို သာယာနာပျော်ဖွယ် ဖြစ်အောင် တီးခတ်နိုင်သောကြောင့် ယခုအခါ ကမ္ဘာ့ အနှံ့အပြားတွင် တီးခတ်လျက် ရှိကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဘင်ဂျိုကို မြန်မာသံစဉ်ညှိယူ၍ တီးခတ်ကြလေသည်
ဓနိရွာ၊ ဓနိ
ဟင်ခုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinhkoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇ ဦး၊ မ ၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရှင်အာစာရ (၁၂၀၅ − ၁၂၈၇) သည် “ဒက္ခိဏာရာမဆရာတော်” ဟု သိကြသည့် ဆရာတော် ဖြစ်သည်
ဆရာတော်ကို ၁၂၀ ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၈ ရက်နေ့တွင် မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ကဖြူရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
၁၂၂၈ ခုနှစ်တွင် “ရှင်အာစာရ” ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် ရဟန်းပြုခဲ့သည်
ပထမဒက္ခိဏာရာမဆရာတော် ရှင်ဇာဂရသည် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ဖြစ်သည်
ဆရာတော်သည် ပဏ္ဍိတာဘိသီလာလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရုတံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ဦးမင်းထံတွင် ပညာများ သင်ယူခဲ့ဖူးသည်
ဆရာတော်သည် ပွဲစားကြီးဦးကျော် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည့် အုတ်ကျောင်းကို အလှူခံတော်မူခဲ့သည်
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့တောင်ပြင် ဒက္ခိဏာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ဆက်လက်သီတင်းသုံးခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ၁၂၈၇ ခုနှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆုတ် ၁၄ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
အမှတ် (၃) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း၊ ဒဂုံ သို့မဟုတ် အ.ထ.က (၃) ဒဂုံ သည် ရန်ကုန်မြို့၊ ဒဂုံမြို့နယ်၊ စကားဝါလမ်းနှင့် သံတမန်လမ်းအကြားတွင် တည်ရှိသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ (၂၆) ရက်တွင် မြို့မအမျိုးသမီးအထက်တန်းကျောင်းအဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန်မြို့လယ် ၃၂ လမ်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
၃၂ လမ်း အိမ်တစ်အိမ်၏ အပေါ်ထပ်အခန်းတစ်ခန်းကို ငှားရမ်းပြီး အမျိုးသမီးကျောင်း ဖွင့်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းဖွင့်ဖြစ်အောင်နှင့် ကျောင်းသူများ သပိတ်မှောက်ဖြစ်အောင် စတင်လှုံ့ဆော်သူမှာ စိန်မေရီကျောင်းမှ ကျောင်းသူ ဒေါ်စီ ဖြစ်သည်
၃၂ လမ်း ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ စိန်မေရီကျောင်းမှ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ကျောင်းသားသပိတ်တွင် သပိတ်မှောက်ထွက်လာသော ဆရာမကြီးဒေါ်နှင်းလွင်၊ အေဘီအမ်ကျောင်းမှ ဒေါ်လှရွှေ၊ မက်သဒစ်ကျောင်းမှ ဒေါ်ခင်ခင်ကြီး၊ ဒေါ်ခင်လေးတို့က ဦးဆောင်လျက် ဒေါ်မမ၊ ဒေါ်စောရီ၊ ဒေါ်လှရီ၊ ဒေါ်ချစ်၊ ဒေါ်မြသိန်း၊ ဒေါ်နှင်းမယ်တို့က ဆရာမများအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ကမ့်(ပ်)လမ်း (ယခု စမုံလမ်း)၊ အမှတ် (၂၀) ရှိ နှစ်ထပ်အဆောက်အအုံကို ပွဲစားကြီးဦးဘိုးတက်၊ ဦးဘိုးခိုင်၊ ဦးအောင်ကြီးတို့က အလှူငွေကောက်ခံပြီး ဝယ်ပေးသဖြင့် ပြောင်းရွေ့ခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် ဆာဦးသွင်၊ ဦးဘဝင်းနှင့် ဆရာမကြီးဒေါ်စီတို့ ကြီးမှူးပြီး ရန်ပုံငွေအလှူကပွဲများ အကြိမ်ကြိမ်ပြုလုပ်၍ စုဆောင်းထားသောငွေအပါအဝင် (၇) သောင်းကျပ်တန် တင့်(ခ်)လမ်း (ယခုသံတမန်လမ်း) ရှိ ယခုလက်ရှိအဆောက်အအုံကို အစိုးရက ငွေတစ်ဝက်စိုက်ပြီး မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းအတွက် ဝယ်ယူနိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ မစ္စဝိုက်ဇမ် အင်္ဂလိပ်အမျိုးသမီး (ဂျူးလူမျိုး) ဖြစ်သည်
သူသည် မြို့မဆရာကြီးဦးဘလွင်နှင့်အတူ ပထမရွေးကောက်သော ကျောင်းသုံးစာအုပ်ပြဋ္ဌာန်းရေးကော်မတီအဖွဲ့ဝင်လူကြီး ဖြစ်ခဲ့သည်
မစ္စဝိုက်ဇမ် ပြီးနောက် ဆရာမကြီး ဒေါ်လှကွန့်က ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်း ပိတ်ခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် မြို့မအမျိုးသားကျောင်းသည် ကျားနှင့်မ အတူတကွ ပညာသင်ကြားသော co-education ကျောင်းဖြစ်လာသောအခါ မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းမှကျောင်းသူများသည်လည်း မြို့မအမျိုးသားကျောင်းတွင် အတူတကွသွားရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့ရသည်
ထိုစဉ်က  မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်း ကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ ဒေါ်တင်တင်စိန်၊ ဒုတိယကျောင်းအုပ်ဆရာမကြီးမှာ ဒေါ်ခင်ခင်ညွန့်တို့ဖြစ်ကြသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး မြို့မအမျိုးသမီးကျောင်းဟု သီးသန့်အမည်မှည့်ခေါ်တည်ထောင်ခဲ့သော်လည်း စင်စစ်မှာမူ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မြို့မတိုင်းရင်းသား National School နှင့် တစ်နေ့တည်း တစ်ချိန်တည်း ပေါက်ဖွားခဲ့သည်ဖြစ်၍ ကျောင်းသက်တမ်းကို တွက်ချက်မည်ဆိုလျှင် ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလကို မူတည်ပြီးတွက်ချက်ရမည်ဖြစ်သည်
မြန်မာ့ပညာရေးသမိုင်းတွင် အထက (၂) ဒဂုံမြို့မကျောင်းနှင့် အထက (၃) ဒဂုံ မြို့မကျောင်းတို့သည် ကျောင်းမောင်နှမအဖြစ် ထင်ရှားသည်
အထက (၃) ဒဂုံသည် မိန်းကလေးကျောင်းဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ကျောင်းသားနှင့်ကျောင်းသူ ပူးပေါင်းသင်ယူနိုင်သော co-education စနစ်ကျင့်သုံးလျက်ရှိသည်
မြို့မအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်း၏ အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ကျောင်း၏တည်နေရာသည် လက်ရှိနေရာသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ထင်ရှားသော ကျောင်းသားကျောင်းသူဟောင်းများမှာ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး၊ ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၊ ထိပ်စုဖုရားထွေး၊ အကယ်ဒမီ ခင်သီတာထွန်း၊ ခင်နှင်းယု၊ ယုဝတီခင်ဦး၊ အောင်ရဲလင်း စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ဖတ်ကုန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpatkon)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပြိန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၃ ဦး၊ မ ၅၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဘင်ဂို − မစ်ခဝဘူတာ  (備後三日市駅 ဘင်ဂို − မစ်ခဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဆဲရတိုင်း၊ ဆဲရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီ ဖလောတီလာ ကုမ္ပဏီ (အင်္ဂလိပ်: Irrawaddy Flotilla Company) သည် မြစ်တွင်းသွား ရေကြောင်းလိုင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဧရာဝတီမြစ်တွင်း၌ လည်ပတ်သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မြစ်တွင်းသွားသင်္ဘောအများဆုံးရှိသည့် လှေအုပ်ဖြစ်ပြီး အစီး ၆၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်
၁၈၅၂ ခုနှစ် ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပွဲတွင် ဗြိတိသျှတပ်စုများအား ပို့ဆောင်နိုင်ရန် ဘုရင်ခံချုပ် လော့ ဒါလဟိုဇီက အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီပိုင် မီးသင်္ဘော ၄ စီးကို ကလကတ္တားမှ ရန်ကုန်သို့ ယူလာသည်
စစ်ပြီးသောခါ မီးသင်္ဘော ၇ စီးအထိ ရှိနေပြီး စာနှင့် အခြားသယ်ပို့မှုများလုပ်ဆောင်ရန် ဆက်လက်ထားရှိခဲ့သည်
၁၈၆၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးသို့ တပ်စုများ၊ ကုန်နှင့်စာများအား ၅ နှစ် သယ်ပို့ခွင့် စာချုပ်နှင့်အတူ ထိုရေယာဉ်အုပ်အား လေလံတင်သည်
ဂလက်စဂိုမှ တော့ဒ်နှင့် ဖင်ဒလေ ကုမ္ပဏီ (Todd, Findley & Co.) က တစ်သိန်းခွဲနှင့်လေလံအောင်ကာ ၁၈၆၅ ခုနှစ်တွင် စာချုပ်ချုပ်ပြီး ဧရာဝတီ ဖလော်တီလာ ကုမ္ပဏီနှင့် ဘားမိ အက်စ်အန် ကုမ္ပဏီ (Irrawaddy Flotilla Company & Burmese SN Co. Ltd.) ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်
အင်္ဂလန်မှ အခြားလုပ်ငန်းရှင်များက အစုစပ်ပါဝင်ကြကာ ရုံးချုပ်ကို ဂလပ်စဂိုးတွင် ထားသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ရုံးချုပ်မှာ ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုးတန်းမြို့နယ်တွင် ရှိသည်
မန်နေဂျာချုပ်မှာ ပက်ဒီ ဟန်ဒါဆန် (Paddy Henderson) ဖြစ်သည်
ထိပ်ပိုင်းအရာရှိများမှာလည်း အင်္ဂလိပ်များဖြစ်ပြီး စာရေးစာချီနှင့် အနိမ့်ပိုင်းရာထူးများကို မြန်မာနှင့် အိန္ဒိယလူမျိုးများအား ခန့်အပ်သည်
အစောပိုင်းတွင် ရန်ကုန်မှ အောင်လံအထိ သွားလာသည်
၁၈၆၈ ခုနှစ်တွင် စာချုပ်ပြန်ပြင်ရာ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်မှသည် ဗန်းမော်အထိ သယ်ပို့ခွင့် ရှိလာသည်
လုပ်ငန်းကျယ်ပြန့်လာသည်နှင့်အထိ သင်္ဘောအစင်းရေတိုးမြှင့်ရာ ပထမဆုံးတစ်စီးအား ဗန်းမော်အထိသွားနိုင်ရန် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သွားရောက်ညှိနှိုင်းခဲ့သည့် ကော်မရှင်နာ ကာနယ် ဖရေးအား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ကာနယ်ဖရေး မီးသင်္ဘော (P.S. Colonel Phayre) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
သင်္ဘောများကို စကော့တလန်ပြည်၊ ကလိုက် (Clyde) မြို့၌ တည်ဆောက်ပြီး ပြန်လည်ဖြုတ်ယူကာ မန္တလေးတွင် ပြန်ဆင်သည်
ပြန်လည်တည်ဆောက်ရာ၌ စကော့လူမျိုးများက ကြီးကြပ်ပြီး စစ်တကောင်းကုလားများက တပ်ဆင်ကြသည်
၁၈၆၉ ခုနှစ် ဆူးအက်တူးမြောင်း ဖွင့်လှစ်ပြီးနောက် ကုန်သွယ်မှု ဖွံ့ဖြိုးလာပြီး လုပ်ငန်းချဲ့ထွင်ရန် လိုအပ်လာသောကြောင့် လုပ်ငန်းအမျိုးအစားပြောင်းလဲကာ ၁၈၇၆ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ဧရာဝတီ ဖလော်တီလာ ကုမ္ပဏီဟု အမည်တပ်ကာ ယက်တပ် မီးသင်္ဘော ၁၃ စီး၊ ဇက် ၂၉ စီးနှင့် ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းသည်
၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် မီးသင်္ဘော ၂၄ စီးနှင့် ဇက် ၂၃ စီးအထိ ရှိလာသည်
သင်္ဘောသစ်များကို ဒန်ဘာတန် (Dumbarton) ရှိ ဒန်နီသင်္ဘောကျင်း (Denny's Dockyard) တွင် တည်ဆောက်သည်
ပုံစံထုတ်သူမှာ မန်နေဂျာ ကန်နဒီ ဖြစ်သည်
၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာတွင် အက်ရှလေအီဒန် မီးသင်္ဘော (P.S. Ashley Eden) ဖြင့် ကပ္ပတိန် ဂျေ ဂျေ ကူးပါးက အင်္ဂလိပ်တို့၏ ရာဇသံကို သီပေါမင်းအား ပေးရာ အထိန်းသိမ်းခံရသည်
ရာဇသံပေးထားသည့် နိုဝင်ဘာလ ၅ ရက်ရောက်သည်အထိ ထူးခြားမှုတစုံတရာ မရှိခဲ့
နိုဝင်ဘာ ၉ ရက်တွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးက ပြန်စာနှင့်အတူ ကူးပါးအား လွှတ်ပေးခဲ့သည်
အရပ်သားဖြစ်သော်လည်း စွမ်းစွမ်းတမံစွမ်းဆောင်မှုအတွက် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ကူးပါးကို ရွှေနာရီတစ်လုံး ပေးသည်
၁၈၈၅ ခုနှစ်၊ တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားသောအခါ အင်္ဂလိပ်အစိုးရက သင်္ဘောများကို သိမ်းယူပြီး မင်းလှမြို့ အထက်နှင့်အောက်ကို တပ်စွဲရာ ၂ မိုင်ခန့်ရှည်သည့် သင်္ဘောအုပ် ဖြစ်ခဲ့သည်
စစ်သား ၉၅၀၀၀၊ နောက်ပါ ၇၀၀၀၊ သေနတ် ၇၇ လက်နှင့်၊ စားနပ်ရိက္ခာအဖြစ် တိရစ္ဆာန်များကိုပါ တင်ဆောင်ထားသည့် ၎င်းရေတပ်အား ကြီ:ကြပ်သူမှာ ဗိုလ်ချုပ် ပရင်ဒါဂတ် (General Prendergast) ဖြစ်သည်
ကပ္ပတိန် ဘက်ကတ် (Beckett) ဦ:စီ:သည့် ပဲလိုးမီးသင်္ဘော (P.S. Paelow) က သင်္ဘောအုပ်ကို ဦးဆောင်ကာ နိုဝင်ဘာ ၁၇ တွင် မင်းလှခံတပ် ကို သိမ်းသည်
ဤနေရာသည် သီပေါမင်း၏ နောက်ဆုံးခုခံခဲ့သည့်နေရာဖြစ်ပြီး နိုဝင်ဘာ ၂၇ တွင် အညံ့ခံသည်
ကပ္ပတိန် ပတ်တာဆန် (Patterson) မောင်းနင်သည့် သူရိယမီးသင်္ဘော (P.S. Thooreah) ဖြင့် နိုဝင်ဘာ ၂၉ ရက်တွင် သီပေါမင်း၊ စုဖုရားလတ်၊ သမီးတော်နှစ်ပါး၊ စုဖုရားကြီးနှင့် ဆင်ဖြူမရှင် မိဖုရားကြီ:တို့အား ကာနယ် စလေဒင် (Colonel Sladen) က ခေါ်ဆောင်ကာ အိန္ဒိယအနောက်ဘက်ကမ်းရှိ ရတနာဂီရိ (Ratnagiri) သို့ ပို့ဆောင်လိုက်သည်
သီပေါမင်းအား ရတနာဂီရီသို့ ပို့ဆောင်ပြီးနောက် ကုမ္ပဏီမန်နေဂျာအား ဂုဏ်ပြု၍ ကန်တော်ကြီးတစ်နေရာကို ကင်နဒီစွန်း (Kennedy Point) ဟု အင်္ဂလိပ်အစိုးရက အမည်ပေးခဲ့သည်
၁၈၉၄ တွင် သံလွင်မြစ်နှင့် မော်လမြိုင်အနီးရှိ ဂျိုင်း၊ အတ္ထရံမြစ်များသို့ လမ်းကြောင်းချဲ့သည်
တိုင်းရင်းသားလုပ်ငန်းရှင် ဦ:နာအောက်နှင့် လုပ်ငန်းပြိုင်ဆိုင်မှု ရှိခဲ့သော်လည်း အချိန်မကြာမီပင် ပြိုင်ဘက်မရှိ ရေကြောင်းလိုင်း ပြန်ဖြစ်လာသည်
၁၉၀၆ ခုနှစ် ဝေလမင်းသားနှင့်ဇနီး မြန်မာပြည်သို့ လာရောက်သည့်အခါ စီးနင်းသည့် ဂျပန်မီးသင်္ဘော (P.S. Japan) ကို ကပ္ပတိန် လာတေ့စတီး (La Taste) က မောင်းနှင်ပေးသည်
ဝေလမင်းသားမှာ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် အက်ဒဝပ် (၈) အဖြစ် နန်းတက်သူ ဖြစ်သည်
အောက်မြန်မာပြည်မှ မန္တလေးသို့သွားသည့် ရထားလမ်းမှာ စစ်တောင်းမြစ်ပေါ်မှ ဖြတ်သည်
သို့ဖြစ်ရာ အနောက်ဘက်အခြမ်းရှိ ကုန်စည်များ၊ ချောက်နှင့် ရေနံချောင်းမှ ရေနံတို့ကို သယ်ဆောင်ရန် သင်္ဘောများမှာ အဓိကအားထားရာ ဖြစ်လာသည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်များတွင် သင်္ဘော ၆၂၂ စီး၊ မီးသင်္ဘော ၂၆၇ စီး၊ ဇက် ၃၅၅ စီးအထိ ရှိလာသည်
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မြစ်တွင်းသွားလုပ်ငန်းဖြစ်လာရာ အလုပ်သမား ၄၀၀၀ ကျော် ရှိခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၃၀ ရက်တွင် မော်လမြိုင်အား ဂျပန်များ သိမ်းသည့်အခါ ဂျိုင်းမြစ်ထဲရှိ ကုမ္ပဏီပိုင် ခရီးသည်တင်သင်္ဘောအား ဂျပန်လေယာဉ်က နစ်မြှုပ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မော်လမြိုင်ကိုယ်စားလှယ်သည် လုပ်ငန်းပိုင်ပစ္စည်းများကို ရောင်းချ၍ သင်္ဘော ၅ စင်းနှင့် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာသည်
အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ရန်ကုန်နှင့် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ရှိ သင်္ဘော ၄၀၀ ခန့်အား မန္တလေးသို့ လိုက်ပါခဲ့ရမည်ဟု အမိန့်ထုတ်သည်
၃ စီးကိုသာ စစ်တွေသို့ သွားခွင့်ပြုသည်
ဂျပန်တို့၏ စစ်ချီမှု အရှိန်လျော့စေရန်  ၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီ ၂၈ တွင် မန်နေဂျာ ဂျွန် မော်တန် (John Morton) က သင်္ဘောများကို ဖျက်ဆီးစေခဲ့ရာ မေလမှ ဧပြီလအတွင်း မန္တလေးတွင် ၁၁၂ စီး၊ ကသာတွင် ၉၆ စီး ဖျက်သည်
မေလ ၄ ရက်တွင် အလုပ်သမားများအား လခထုတ်ပေးကာ လူစုခွဲသည်
သင်္ဘောဖျက်ဆီးပုံမှာ ရေယက်ဝင်ပေါက်အား ချဲ့ပြီး သင်္ဘောဝမ်းအား စက်သေနတ်ဖြင့် ပစ်ခြင်းဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကုမ္ပဏီဝန်ထမ်းများ အာသံနယ်သို့ ထွက်ပြေးကာ လုပ်ငန်းအဆုံးသတ်သို့ ရောက်သွားသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ကုမ္ပဏီအား ပြည်သူပိုင်သိမ်းလိုက်ပြီး ပြည်တွင်းရေကြောင်းပို့ဆောင်ရေး အဖြစ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းသည်
၁၉၅၀ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၆ ရက်တွင် ရှယ်ယာရှင်များ၏ သဘောတူညီချက်အရ ကုမ္ပဏီအား တရားဝင် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည်
Strachan, Paul (2003) "Pandaw: The Irrawaddy Flotilla Co. and the Rivers of Myanmar" Kiscadale Publications. ISBN 1870838424.McCrace, Alistair; Prentice, Alan (1977). "Irrawaddy Flotilla" James Paton Limited. ISBN 0950606103.
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ နောင်ဖနန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငပြေမရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapyayma)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ ငပြေမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငပြေမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၀၃ ဦး၊ မ ၁၂၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၉ ဦး နေထိုင်သည်
စာရေးဆရာ အီကြာကွေး (၁၉၃၈ - ၁၅ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၀၉) ကို ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဓနုဖြူမြို့ မင်းပိုင်ရပ်၌ မွေးဖွားသည်
အဖ ဦးမောင်နှစ်၊ အမိ ဒေါ်ညွှန့်မေတို့၏ တစ်ဦးတည်းသော သားဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ကိုကျော်ထွန်း ဖြစ်၍ မူလ ကလောင်အမည် (ဓနုဖြူ) ကျော်ထွန်း ဖြစ်သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် စာ စရေး၍ ကွယ်လွန်သည့်အချိန် အထိ စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားရာ စာရေးသက် အနှစ် ငါးဆယ်ကျော် ခန့်ရှိခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် အီကြာကွေး ကလောင် အမည်ကို ထပ်ပွားသည်
ဓနုဖြူ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းတွင် တက္ကသိုလ် ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၅၃ - ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် စာပေ ဝါသနာရှင်များ အသင်း (ဓနုဖြူ) ၏ စာပေ တာဝန်မှူးနှင့် စာကြည့်တိုက်မှူး တာဝန်ယူ၍ မုန်တိုင်း စာစောင် အမှတ် (၁)နှင့် အမှတ် (၂) တို့ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လူငယ် အဖွဲ့ (ဓနုဖြူ) တွင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်သူ့ လူငယ် အဖွဲ့ (ဓနုဖြူ) တွင် ဥက္ကဋ္ဌနှင့် ကမ္ဘာ့ ငြိမ်းချမ်းရေး ကွန်ဂရက် (ဓနုဖြူ) တွင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မှ စာရေး ဆရာကြီးများအား ဖိတ်ကြား၍ စာဆိုတော်နေ့ စာပေ ဟောပြောပွဲကို စတင် ကျင်းပ ပေးခဲ့သည်
ဓနုဖြူတွင် စာပေ ဟောပြောပွဲကို မျိုးစေ့ ချပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ဥက္ကလာ ကဗျာ့ ကလာပ်စည်း၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူ၍ ပစ္စက္ခ ကဗျာများနှင့် ပဲ့တင်သံ ကဗျာများ စုပေါင်း ကဗျာစာအုပ် နှစ်အုပ် ထုတ်ခဲ့သည်
အီကြာကွေး အမည်ဖြင့် ရေးခဲ့သော (နောင်တခါ မေးရင် ဖြေလိုက်မယ်) ဝတ္ထုတိုကို ရုရှဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
(ဓနုဖြူ) ကျော်ထွန်း အမည်ဖြင့် ကဗျာ ၁၂ဝဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၈ဝ ကျော်၊ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် ၃ ပုဒ်နှင့် ပီမိုးနင်း၏ ဝတ္ထုတို အတတ်ပညာ စာပေကျမ်း (၁) ကျမ်းကို ပြုစုခဲ့သည်
လက်သင်စ ကဗျာရှင်များ အတွက် လမ်းညွှန် နည်းပြ မဂ္ဂဇင်းတွင် ‘ကဗျာ့ ပွဲခင်းသာ’ ကဏ္ဍကို နှစ်ပေါင်း သုံးဆယ်ကျော် လစဉ်မပျက် တာဝန်ယူ ရေးသားခဲ့သည်
ယခုအခါ သောကြာ စာစောင်တွေင် ‘ကဗျာ့ ပွဲခင်းသာ’ ကဏ္ဍကို ဆက်လက် ရေးသားခဲ့ရာ သုံးနှစ် သက်တမ်း ရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်၏
(ဓနုဖြူ) ကျော်ထွန်း အမည်ဖြင့် ရေးသားခဲ့သော ခွပ်လိုက်ကြစို့သူငယ်ချင်း ကဏ္ဍအကြောင်းများနှင့် လက်ရှိရေးသားနေသော သက်ရှိထင်ရှား ရေးဖော်များ စသောဆောင်းပါးများဖြင့် ဘဝတူစာပေလောကသား အချို့အကြောင်း တစ်စေ့တစ်စောင်း ပုံဖော်ခဲ့သည်
ဓန  မြန်မာ့ဓန မဂ္ဂဇင်းများတွင် ရယ်စရာတွေးစရာ အဖြစ် ဝတ္တုဆိုရမည့်စာများ ပင်တိုင်ရေးသားခဲ့သည်
အီကြာကွေး အမည်ဖြင့် လုံးချင်း အုပ် ၂ဝ ရေးသားခဲ့ပြီး၍ သောကြာ စာစောင်တွင် အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ် တာဝန်ယူ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
စာစတင်ရေးသားလာစဉ်မှစ၍စာပေလုပ်ငန်းများတွင်သာအခြေချလုပ်ကိုင်ပြီး လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းများစွာထဲကပင် စာရေးခြင်းသက်သက်ဖြင့် ဘဝရပ်တည်ခဲ့သည်
အိမ်ထောင်မပြု လူပျိုကြီးဘဝဖြင့်သာ နေထိုင်ပြီး တောင်ဥက္ကလာပရှိ နေအိမ်နှင့်ခြံဝင်းကို ကြိုတင်လှူဒါန်းထားပြီးဖြစ်သည်
စာရေးဆရာကြီး အီကြာကွေးသည် ၂၀၀၉ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁၅ရက်နေ့ ညနေ ၆ နာရီခွဲခန့်တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လူကြီးရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် (၁၉၂၃ - ၁၉၈၆) သည် မြန်မာပြည်စစ်မြေပြင်၊ အင်ဖာတိုက်ပွဲ စသော စစ်မှတ်တမ်းများကို ဘာသာပြန်ပြုစုခဲ့သော စာရေးဆရာကြီး ဖြစ်သည်
စာ‌ရေးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်ကို ရခိုင်ပြည်နယ် ‌တောင်ကုတ်မြို့၌ အဖမြို့ပိုင် ဦး‌မောင်‌မောင်ကြီး၊ အမိ‌ဒေါ်‌ရွှေတို့က ၁၉၂၃ ခုနှစ် မတ်လ ၇ ရက်‌နေ့ (၁၉၂၂ ခု မတ်လ ၈ ရက် ကြာသပတေးနေ့ ဟု 'တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် သို့မဟုတ် ကောင်းကင်နှင့်မြေကြီးကို တောင်းခံသူ' တွင် ဖော်ပြထားသည်) တွင် ဖွားမြင်သည့် အမြွှာ ညီအစ်ကိုနှစ်ဦးအနက် ပထမ ဖွားမြင်သောသား ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ငယ်စဉ်က 'ကိုကို' ဟု ခေါ်ခဲ့ကြပြီး၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးတင်အောင် (ခေါ်) မိုဟာမတ်အလီ ဖြစ်သည်
မွေးချင်းသုံးဦးတွင် အကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က ‌တောင်ကုတ်မြို့တွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး တိုင်းရင်းမြန်မာအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်
ထို့‌နောက် သံတွဲမြို့ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အစိုးရအထက်တန်း‌ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာသင်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် နန္ဒမိတ်သည် ကွယ်လွန်သူ မန္တလေးတက္ကသိုလ် ပါ‌မောက္ခချုပ် ဦး‌ကျော်ရင်နှင့်အတူ ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရေး ကာလတွင် ဖက်ဆစ်‌တော်လှန်‌ရေးလုပ်ငန်းများ၌ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သံတွဲမြို့မှပင် တက္ကသိုလ်စာ‌မေးပွဲကို အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူးနှင့် အောင်သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဆက်လက် ပညာသင်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ယူစဉ် ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ် ဝိဇ္ဇာတန်း ‌နောက်ဆုံးနှစ် အ‌ရောက်တွင် တက္ကသိုလ်မှထွက်ပြီး စာ‌ပေနယ်သို့ ‌ခြေစုံပစ်ဝင်သည်
တက္ကသိုလ်တွင်ပညာသင်စဉ် ကပင် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် က‌လောင်အမည်ခံ၍ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်များ ‌ရေးခဲ့သည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ထုတ်‌ဝေခဲ့သ‌သော နန္ဒာပုလဲသည် တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်၏ ပထမဆုံး လုံးချင်းဝတ္ထု ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်မှ ထွက်ပြီး‌နောက် တိုးတက်‌ရေးသတင်းစာ၌ လက်‌ထောက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့‌သေးသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် သတင်းစာ‌လောကမှ ထွက်၍ ဝါးခယ်မမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း‌ကျောင်း၌ အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် အမှုထမ်း သည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ‌ကျောင်းဆရာဘဝမှ ထွက်လာပြီး မြဝတီမဂ္ဂဇင်းတိုက်က ထုတ်‌ဝေ‌သော ‌ရောင်ခြည်ဂျာနယ်၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဝင်‌ရောက်‌ဆောင်ရွက်သည်
ထို့‌နောက် ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် မြဝတီမဂ္ဂဇင်း၌ တာဝန်ခံစာတည်းမှ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် စာတည်းချုပ်ဖြစ်လာသည်အထိ ‌ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ပ‌ဒေသာမဂ္ဂဇင်း ဦးစီးတည်ထောင်သူနှင့် စာတည်းအဖြစ် ဆောက်ရွက်ခဲ့သည်
နဝ‌ဒေးမဂ္ဂဇင်း စာတည်းချုပ်၊ စုံ‌ထောက်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ စသည်ဖြင့် အဆင့်ဆင့် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ‌နောက်ပိုင်းတွင် သံတွဲမြို့၌ သွား‌ရောက်‌နေထိုင်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်မှာ ကွယ်လွန်သည်အထိ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်နေစဉ်မှာပင် တက္ကသိုလ် စာပေလှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ခဲ့ကာ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅ဝ ပြည့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် နှစ်လည် မဂ္ဂဇင်းတွင် မြန်မာကဏ္ဍ တွဲဖက် စာတည်း၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ရခိုင် ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများ မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ရခိုင်အသင်းကြီးက ကြီးမှူးကျင်းပသည့် ဝတ္ထုတို ပြိုင်ပွဲတွင် 'ကဗျာ တကျော့' ဝတ္ထုတိုဖြင့် ပထမဆု ရခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ် ကလောင်အမည်ဖြင့် တက္ကသိုလ် ဝတ္ထုရှည်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါး၊ ပြဇာတ်၊ ကဗျာ၊ ဘာသာပြန် များကို ရေးသားခဲ့သည်
နန္ဒာပုလဲ (၁၉၅ဝ)၊ သင်ကြားပါလေဦး ဆရာ (အားနက်စ် ဟဲမင်းဝေ၏ For Whom The Bell Tolls ကို မှီးသည်
၊ ဆယ်ပြည်ထောင် ချော့တော့မပြုံး၊ စောနန္ဒာ (၁၉၆၈)၊ စောကြိုလှည့်ပါ စသည့် ဝတ္ထုများ၊ မြဝတီစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ပန်းဝါစစ်ကြောင်း (၁၉၆၇)၊ ရွှေပြည်ကြီး၊ ဗန္ဓုလခံတပ် (၁၉၆၈) စသည့် သမိုင်းနောက်ခံ ဝတ္ထုများ၊ မြန်မာပြည် စစ်မြေပြင် (၁၉၆၅)၊ အင်ဖာ တိုက်ပွဲ (၁၉၆၅)၊ မန္တလေးကို ဖြတ်၍ (၁၉၆၅)၊ ထောင့်ကိုးရာ လေးဆယ်နှစ် (၁၉၆၇)၊ မြစ်ကြီးနား တိုက်ပွဲ (၁၉၆၇) စသည့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံနှင့် စပ်ဆိုင်သော စစ်ပွဲမှတ်တမ်း ဘာသာပြန်များ ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ပြင်  စာရေးချင်သော သူများသို့ (၁၉၆၁) အမည်ရှိ စာရေးခြင်း အတတ်ပညာဆိုင်ရာစာအုပ်နှင့် ယုံကြည်ချက်အတွက် အသက်စွန့်သူများ (၁၉၆၇) ကျမ်းစာအုပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
'နန္ဒာပုလဲ' မှာမူ ပြောစမှတ် အပြုရဆုံးနှင့် အထူးခြား အလှပဆုံး မှတ်တိုင်တခုပင် ဖြစ်သည်
စာ‌ရေးဆရာ တက္ကသိုလ်နန္ဒမိတ်သည် ၁၉၈၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်‌ည ၁ဝ နာရီ ၅ မိနစ်တွင် အင်းစိန်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးနှင့် သားသမီး ငါး‌ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဝက်သေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthay)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်၊ အုံးဇုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုံးဇုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၀၅ ဦး၊ မ ၁၆၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ခေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Watkhauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ မိုးဒါးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငဘတ်အိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngabataing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ သပြေလဟာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေလဟာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၀ ဦး၊ မ ၂၀၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဣန္ဒြေ ၆-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ၌ ဖြစ်ပုံ, ပျက်ပုံကို အဖန်ဖန်ရှုမှတ် နေသည်ရှိသော် နိဗ္ဗိန္ဒဉာဏ်ဖြစ်ပုံမှ အစပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်သည်အထိ ဝိပဿနာဉာဏ်အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပုံ-ဟူသော ဣန္ဒြိယသမ္ပန္နကို မေးလျှောက်သော အညတရ ရဟန်းအား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ငထရံရွာ၊ သံမျှာ
ဂန့်ကော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gantgaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၀၅ ဦး၊ မ ၃၇၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၂၁ (၁) ရက်
ဒင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Din)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဒိုင်ဒင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒိုင်ဒင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃ ဦး၊ မ ၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄ ဦး နေထိုင်သည်
အမှု—ငြိမ်းပြီးသောအဓိကရုဏ်းကို လှုံ့ဆော်ပေးမှု
အမှုသည်—ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းများအဓိကရုဏ်းတခုသည် ဝိနည်းတော်နှင့်အညီသံဃာတော်များ ဆုံးဖြတ်သဖြင့် ငြိမ်းဧပြီးဖြစ်နေ၏
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့ကား (ထိုသို့ဝိနည်းတော်နှင့်အညီ ငြိမ်းဧပြီးကြောင်း သိပါလျက်) “အကတံကမ္မံကံကို မပြုအပ်သေး၊ ဒုက္ကဋံ ကမ္မံ (ပြုပြီး စေကာမူ) ကံကို မကောင်းသဖြင့် မတရားသဖြင့် ပြုအပ်ပြီ၊ ပုနကာတဗ္ဗံ ကမ္မံ-ကံကို ထပ်၍ ပြုသင့်၏၊ အနိဟတံ အဓိကရုဏ်းကို မနုတ်အပ်သေး၊ ဒုန္နိဟတံ (နုတ်အပ်ပြီး ဖြစ်စေကာမူ) မကောင်းသဖြင့် မတရားသဖြင့် နှုတ်အပ်၏၊ ပုန နိဟရိတဗ္ဗံ  ထပ်၍နုတ်သင့်၏”ဤသို့ပြောဆိုကာ ထပ်၍ကံပြုအောင် လှုံ့ဆော်ပေးကြလေသည်၊ ထို့ကြောင့်ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော် မူရသည်
ယော ပန ဘိက္ခု ဇာနံ ယထာဓမ္မံ နိဟတာဓိကရဏံ ပုနကမ္မာယ ဥက္ကောဋေယျ, ပါစိတ္တိယံ
အကြင်ရဟန်းသည် တရားသဖြင့် ငြိမ်းစေအပ်ပြီးသော အဓိကရုဏ်းဟုသိလျက် တရားနည်းလမ်းအတိုင်း နှိမ်နင်းအပ်ပြီးသော အဓိကရုဏ်းကို ထပ်မံ၍ ကံပြုဘို့ရာ လှုံ့ဆော်ပေးအံ့၊ ထိုရဟန်းပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
နတ်ကင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ နတ်ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်ကင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂၀ ဦး၊ မ ၂၃၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၃၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဒ္ဒိယမြို့ မု (မြတ်)လေးတော၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဘုရားရှင်အား သံဃာတော်သုံးပါးနှင့် အတူ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြွတော်မူပါရန် ပင့်ဖိတ်ပြီး မေဏ္ဍက သူဌေး၏ မြေးဖြစ်သော ဥဂ္ဂဟသူဌေးက လျှောက်ထားသဖြင့် ကျင့်ဝတ် ၅-မျိုးတို့ကို ဘုရားရှင်က ဥဂ္ဂဟသူဌေး၏ သမီးများအား ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဥဂ္ဂဟသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤသုတ္တန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် မေဏ္ဍကသူဌေး၏မြေး ဥဂ္ဂဟကို တရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်
ဆင်ကျုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကျုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၈၂ ဦး၊ မ ၁၄၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၈၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာန (အင်္ဂလိပ်: Ministry of Legal Affairs) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဥပဒေရေးရာများကို ဆောင်ရွက်သည့် ဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းပြီးနောက် ဩဂုတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်ရုံးကို ဝန်ကြီးဌာနအဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
လက်ရှိဝန်ကြီးမှာ ဒေါက်တာ ဒေါ်သီတာဦးဖြစ်ကာ ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ပူးတွဲ ထမ်းဆောင်သည်
ဥပဒေရေးရာ ဝန်ကြီးဌာနအောက်တွင် ယခင်က ဥပဒေများစိစစ်အကြံပြုရေးဦးစီးဌာန၊ ဥပဒေအကြံဉာဏ်ပေးရေးဦးစီးဌာန၊ တရားစွဲနှင့်အမှုလိုက်ဦးစီးဌာန၊ နှင့် စီမံရေးရာဦးစီးဌာန ဟူ၍ ဌာနလေးခုရှိသည်
၂၀၂၃ ပထမ လေးလပါတ်ကစပြီး ဥပဒေရေးရာဝန်ကြီးဌာနကို ဝန်ကြီးရုံး၊ ဥပဒေများမူကြမ်းစိစစ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ဥပဒေအကြံဉာဏ်ပေးရေးဦးစီးဌာန၊ တရားစွဲနှင့်အမှုလိုက်ဦးစီးဌာန နှင့်  ဥပဒေအသိပညာပြန်န့ပွားရေးဦးစီးဌာန ဟူ၍ ဝန်ကြီးရုံး ၁ရုံး၊ဌာန ၄ခုဖြင့် ပြင်ဆင်ဖွဲ့စည်းသည်
ဝန်ကြီးရုံးနှင့် ဌာန၄ခု တွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် တစ်ဦးစီက ဦးဆောင်ကာ စီမံခန့်ခွဲသည်
ဦးစန်းလွင် (၃၀.၈.၂၀၂၁ - ၁၂.၁၀.၂၀၂၂) (ပြည်ထောင်စု ဒုတိယရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ပူးတွဲထမ်းဆောင်)ဒေါက်တာ ထိန်လင်းဦး (၃.၈.၂၀၂၃ - လက်ရှိ ) (ပြည်ထောင်စု ဒုတိယရှေ့နေချုပ်အဖြစ် ပူးတွဲထမ်းဆောင်)
တစ်ခုတည်းသော အာရုံရှိသော-တစ်ခုတည်းသော အာရုံဟူသောအမြတ်ရှိသော-မပျံ့လွင့်သော-မတုန်လှုပ်သော-တည်ကြည်သော-စိတ်၏ အဖြစ်၊ တစ်ခုတည်းသော သဘောရှိသော အာရုံဟူသော-အထွတ်အထိပ်-အဖို့အစု-ရှိသော စိတ်၏အဖြစ်
(က) ဧကဂ္ဂတာစေတသိက်
(ခ) သမာပတ်၊ ဈာန်
ထိုဧကဂ္ဂတာကို အဘိဓမ္မာပါဠိ, အဋ္ဌကထာတို့၌ "စိတ္တဿေကဂ္ဂတာ”ဟု ဟောတော်မူသည်
ထိုဧကဂ္ဂတာကိုပင် “စိတ်ကို အာရုံ၌ ကောင်းစွာအညီအမျှ ထားတတ် တည်စေတတ်-သော တရား  သမာဓိ”ဟု လည်းခေါ်သည်
ထိုဧကဂ္ဂတာသည် အကြီး အမှူးဖြစ်ခြင်းသဘော "ပါမောက္ခလက္ခဏာ”ရှိ၏၊ ဥပမာ-စုလစ်မွန်းချွန် အထွတ်တပ် သောအိမ်၌ အခြင်စသည်တို့သည် အထွတ်သို့သာလျှင် ဆိုက်ရောက် ပေါင်းစုကုန်သောကြောင့် အထွတ်ကို ထိုအခြင်စသည်တို့၏ "အကြီးအမှူး"ဟုခေါ်ဆိုရသကဲ့သို့ ကုသိုလ် တရား အားလုံးတို့သည်လည်း သမာဓိသို့သာလျှင် ဆိုက်ရောက် ပေါင်းစုကုန်သောကြောင့် သမာဓိကို ကုသိုလ်တရားတို့၏ “အကြီးအမှူး”ဟု ခေါ်ဆိုရသည်
သမ္ပယုတ် တရားတို့ကို ထိုထိုအာရုံ၌ မပျံ့လွင့်စေတတ်သောသဘော"အဝိက္ခေပလက္ခဏာ” ရှိ၏၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထိုအာရုံသို့ မရွေ့ရှားစေတတ်သောသဘော “အဝိသာရ လက္ခဏာ”လည်းရှိ၏၊ ဥပမာသော်ကား-စစ်ပွဲ ဆင်နွဲရာ၌ ဘုရင်မင်းသည် ဆုတ်နစ်သော စစ်တပ်ရှိရာသို့ သွားလတ်သော် စစ်သည်တော်တို့သည် တဖန် ပြည့်မြဲ ပြည့် ပြန်သည်ဖြစ်၍ စစ်သည်တော်တို့၏ ဖရိုဖရဲ ပြိုကွဲခြင်းကို မဖြစ်စေသကဲ့သို့-ရန်သူစစ်သည်တို့ ပြိုကွဲ၍၎င်းတို့၏ ဘုရင်မင်း သို့သာ အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့-ဧကဂ္ဂတာ သည်လည်း သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို ထိုထို အာရုံ၌ ပျံ့လွင့်ခွင့် မပေးသောကြောင့် "ထိုထိုအာရုံ၌ မပျံ့လွင့်စေသော သဘော လက္ခဏာရှိ၏၊ ထိုထိုအာရုံသို့ မရွေ့ရှားစေသော သဘောလက္ခဏာ ရှိ၏”ဟု ခေါ်ဆိုရသည်
ထိုဧကဂ္ဂတာကြောင့် စိတ်သည် အာရုံများစွာတို့၌ မပျံ့လွင့်ခြင်း, မရွေ့ရှားခြင်း ဖြစ်သည်
တကွဖြစ်ဖက် သဟဇာတ် တရားတို့ကို ပေါင်းစုပေးခြင်း “သမိဏ္ဍနရသ” ရှိ၏၊ ငြိမ်သက်သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ယောဂီဉာဏ်တွင် ရှေးရှုထင်လာခြင်း “ဥပသမပစ္စုပဋ္ဌာန်”ရှိ၏
ယောဂီတို့၏ ဉာဏ်အမြင်၌ ထိုသမာဓိကို "ငြိမ်သက်သော တရား”ဟုထင်မြင်လာသည်
ဉာဏ်ဟူသော အကျိုး "ဉာဏပစ္စုပဋ္ဌာန်” ရှိ၏၊ သမာဓိကြောင့် မှန်ကန်စွာ သိမြင်သောဉာဏ် ဖြစ် ပေါ်သည်
ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် “တည်ကြည်သော သမာဓိရှိသူသည် မဖေါက် မပြန် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏” ဟု ဟောတော်မူသည်
အထူးအားဖြင့်လည်းကောင်း များသောအားဖြင့်လည်းကောင်း ချမ်းသာခြင်းလျှင် နီးစွာသောအကြောင်း “သုခပဒဋ္ဌာန်”ရှိ၏၊ ဘာဝနာကုသိုလ်အရာ၌ ကိုယ် စိတ်ချမ်းသာမှသာလျှင် သမာဓိမည်သော ဧကဂ္ဂတာ ဖြစ်နိုင်သည်
လေငြိမ်သက်သော နေရာ၌ ဆီမီးတောက်သည် မတုန် မလှုပ်တည်သကဲ့သို့ စိတ်ကို မတုန်မလှုပ် တည်စေသောတရားဖြစ်သည်
ဧကဂ္ဂတာသည် အာရုံ၌ မတုန်မလှုပ် တည်နေတတ်သောကြောင့်"ဌိတိ"မည်၏၊ သမ္ပယုတ်တရားတို့ကို အာရုံ၌ ပေါင်းစု၍ ထားတတ်သောကြောင့်"သဏ္ဌိတိ” မည်၏၊ အာရုံသို့ သက်ဝင်၍ တည်နေတတ်သောကြောင့် "အဝဋ္ဌိတိ"မည်၏၊ အာရုံသို့ သက်ဝင်တည်နေတတ်သော တရားများကားကုသိုလ်အဖို့၌ “သဒ္ဓါ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ” ဟု လေးပါးရှိ၏၊ အကုသိုလ်အဖို့၌ “တဏှာ၊ ဒိဋ္ဌိ၊ အဝိဇ္ဇာ”ဟု သုံးပါးရှိ၏၊ ဧကဂ္ဂတာ-မပါဝင်ချေ၊ အားနည်းသောကြောင့်တည်း
ကုသိုလ်အဖို့၌မူ ဧကဂ္ဂတာသည် အားကြီးသောကြောင့် အာရုံသို့ သက်ဝင်တည်နေတတ်သော တရားတို့တွင် ပါဝင်သည်
ပူပန်တုန်လှုပ်မှု  ဥဒ္ဓစ္စ၊ ယုံမှားမှု ဝိစိကိစ္ဆာ ဖြစ်လတ်သော် ထိုထိုအာရုံ၌ ရွေ့ရှားမှု ပျံ့လွင့်မှု ဖရိုဖရဲကျဲမှု ဖြစ်၏၊ သမာဓိသည် ထိုရွေ့ရှားမှု ပျံ့လွင့်မှု ဖရို ဖရဲကျဲမှုတို့၏ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်သောကြောင့် “အဝိသာဟာရ၊ အဝိက္ခေပ၊ အဝိ သာဟဋမာနသတာ” မည်၏၊ စိတ္တသမထ၊ အဓိကရဏသမထ၊ သဗ္ဗသင်္ခါရသမထ-ဟူသော သမထသုံးပါးတို့တွင် ဧကဂ္ဂတာမည်သော သမာဓိသည် စိတ်တုန်လှုပ်ခြင်းကို ငြိမ်းအေးစေသောကြောင့် “စိတ္တသမထ” မည်၏
အကုသိုလ်အရာ၌လည်း ဧကဂ္ဂတာမည်သော မိစ္ဆာသမာဓိ ဖြစ်နိုင်သည်
စိတ်၏ အာရုံတစ်မျိုးတည်းသာ ရှိခြင်းသည် သမာဓိမည်၏၊ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါး တို့ကား သမာဓိ၏ အကြောင်းနိမိတ်တို့ ဖြစ်သည်၊ သမ္မပ္ပဓာန်လုံ့လ လေးပါးတို့ကား သမာဓိ၏ အခြံအရံတို့ဖြစ်သည်၊ ထိုတရားတို့ကို မှီဝဲခြင်း ပွားများခြင်း ကြိမ်ဖန်များစွာ ပြုခြင်းတို့သည် သမာဓိကို ပွားများခြင်း ဖြစ်သည်
သဒ္ဓါနှင့် ပညာတို့ ညီမျှခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ ညီမျှခြင်းကိုလည်းကောင်း ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းကြ၏၊ သဒ္ဓါအားကြီး၍ ပညာအားနည်းလျှင် ကြည်ညိုဖွယ်မဟုတ်သောအရာ, အကျိုးမရှိသော အရာတို့၌ ကြည်ညိုတတ်၏၊ ပညာအားကြီး၍ သဒ္ဓါအားနည်းမူ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသူ ဖြစ်တတ်၏၊ ဆေးမှားသောရောဂါကို ကုသရန် ခက်ခဲသကဲ့သို့ “စိတ်ဖြစ်ကာမျှဖြင့်ပင် ကုသိုလ်ဖြစ်၏” ဟု ယူဆ၍ ဒါနစသည်ကို ပယ်မြစ်ကာ မပြုသူသည် ငရဲ၌ဖြစ်ရလေသည်
သမာဓိအားကောင်း၍ ဝီရိယအား နည်းသူသည် ပျင်းရိတတ်၏၊ ဝီရိယအား ကောင်း၍ သမာဓိအားနည်းသူသည် တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်တတ်၏၊ ထိုဝီရိယနှင့် သမာဓိတို့ ညီမျှပါမူ ပျင်းရိခြင်း၊ တုန်လှုပ်ပျံ့လွင့်ခြင်းတို့ မဖြစ်မူ၍ အပ္ပနာဈာန်ဟူသော အကျိုးကို ရနိုင်လေသည်
(၅၅)ပါးသော သမာဓိအပြားတို့ကို တစ်ပါးမှ ဆယ်ပါးအထိ ရေတွက်ထားပုံတို့ကို လည်းကောင်း၊ သမာဓိ၏သဘော(၂၅)ပါးတို့ကိုလည်းကောင်း ပဋိသံ၊ ၄၇-၈-၌ ကြည်
အာရုံဟူသည် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သော်လည်း အထူးထူးသော သဘောရှိ၏
ထို့ကြောင့် တစ်ခုသောအာရုံ၏လည်း အထူးထူးသော သဘောတို့၌ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့ မရောက်ဘဲ တစ်ခုသောသဘော၌ ခဏမျှလည်း ဖြစ်သောစိတ်၏ မတုန်လှုပ်သော အခြင်းအရာသည် ဧကဂ္ဂတာမည်၏
ရင်းမရိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmayoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ရင်းမရိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းမရိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၃ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်ခါးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpankharkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ အောက်မဲဇောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အောက်မဲဇောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၉ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါ (အင်္ဂလိပ်: Pelvic inflammatory disease သို့မဟုတ် pelvic inflammatory disorder, အတိုကောက် PID)ဆိုသည်မှာ သားအိမ် (uterus)၊ သားအိမ်ပြွန် (fallopian tubes)၊ မျိုးဥအိမ် (ovaries) စသော အမျိုးသမီးမျိုးပွားအင်္ဂါ (female reproductive system) အပေါ်ပိုင်းနှင့် တင်ပါးဆုံရိုး အတွင်းတွင် ရောဂါပိုးကူးစက်ခံရခြင်းဖြစ်သည်
ဤရောဂါသည် အများအားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာပြလေ့မရှိပါ
အကယ်၍ ရောဂါလက္ခဏာပေါ်လာပါက ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်းနာကျဉ်ခြင်း၊ မိန်းမကိုယ်မှအရည်အချွဲဆင်းခြင်း (vaginal discharge)၊ ကိုယ်ပူချိန်တက်ခြင်း၊ ဆီးသွားလျှင် ပူလောင်ခြင်း၊ လိင်ဆက်ဆံရာတွင် နာကျဉ်ခြင်းနှင့် ရာသီမမှန်ခြင်းတို့ ဖြစ်တတ်သည်
ဆေးဝါးကုသမှုမခံယူပါက ကလေးမရခြင်း၊ သားအိမ်ပြင်ပတွင်သန္ဓေတည်ခြင်း (ectopic pregnancy)၊ ရေရှည်တင်ပါဆုံးရိုးအတွင်းနာကျဉ်ခြင်းနှင့် ကင်ဆာရောဂါဖြစ်ခြင်းစသည့် နောက်ဆက်တွဲဆိုးကျိုးများ ဖြစ်တတ်သည်
တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါသည်  သားအိမ်လမ်းကြောင်း (vagina)နှင့် သားအိမ်ခေါင်း (cervix)ကို ဘက်တီးရီးယားရောဂါပိုးကူးစက်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပွားခြင်းဖြစ်သည်
ရောဂါဖြစ်ပွားသူ (၇၅)မှ (၉၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်တွင် နိုင်စီးရီးယား ဂနိုရီရေး(Neisseria gonorrhoeae) သို့မဟုတ် ကလမ်မိုင်းဒီးယား ထရာခိုမတစ်စ် (Chlamydia trachomatis) ရောဂါပိုးများကြောင့် ဖြစ်သည်
များသောအားဖြင့် ရောဂါပိုးအများအပြား ရောနှော၍လည်း ဖြစ်တတ်သည်
ကလမ်မိုင်းဒီးယားပိုးကြောင့်ဖြစ်သော ဆေးကုသမှုမခံယူသည့် (၁၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်နှင့် ဂနိုရီးယားပိုးကြောင့်ဖြစ်သော (၄၀)ရာခိုင်နှုန်းခန့်သည် တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါဖြစ်တတ်သည်
လူအများအပြားနှင့် လိင်ဆက်ဆံသူများနှင့် ဆေးစွဲနေသူများတွင် တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါနှင့် လိင်မှတဆင့် ကူးစက်တတ်သောရောဂါများ (sexually transmitted infections) ဖြစ်နိုင်သည်
သားအိမ်လမ်းကြောင်းဆေး (Vaginal douching)သူများတွင်လည်း ဤရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်နှုန်းမြင့်ကြောင်း တွေ့ရှိရသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် ရောဂါလက္ခဏာများကို စမ်းသပ်စစ်ဆေးခြင်းဖြင့် ရောဂါဖြစ်ကြောင်းတွေ့ရှိနိုင်သည်
ကိုယ်ဝန်ဆောင်နိုင်သည့်အရွယ်အမျိုးအမီးများအားလုံးတွင် ဝမ်းဗိုက်အောက်ပိုင်း နာကျဉ်ခြင်းဖြစ်ပါက ဤရောဂါကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်သည်
ခွဲစိတ်ခြင်းပြုလုပ်ပါက သားအိမ်ပြွန်ရှိ ပြည် (pus)ကို ဓာတ်ခွဲစမ်းသပ်ခြင်းဖြင့် သေချာသောရောဂါရှာဖွေမှုပြုလုပ်နိုင်သည်
အသံလှိုင်းဖြင့် ပုံရိပ်ဖမ်းခြင်း (Ultrasound) ဖြင့်လည်း ရောဂါရှာဖွေတွေ့ရှိနိုင်သည်
တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါကို ကာကွယ်ရန်အတွက် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း သို့မဟုတ် လိင်ဆက်ဆံသည့်အဖော်များ အနည်းငယ်သာထား၍ ကွန်ဒုံးကို အသုံးပြုသင့်သည်
ဖြစ်နိုင်ခြေရှိသည့်အမျိုးသမီးများကို ကလမ်မိုင်းဒီးယားပိုး စစ်ဆေး၍ လိုအပ်သောဆေးကုသမှုပေးခြင်းဖြင့် ဤရောဂါမဖြစ်အောင် ကာကွယ်နိုင်သည်
အကယ်၍ ဤရောဂါဖြစ်သည်ဟု သံသယရှိပါက ဆေးကုသမှုပေးရန် အကြံပြုထားသည်
ရောဂါဖြစ်ပွားသူအမျိုးသမီး၏ လိင်ဆက်ဆံဖော်များကိုလည်း ဆေးကုသရန်လိုအပ်သည်
ရောဂါမပြင်းထန်သူများတွင် ပဋိဇီဝဆေး စက်ဖ်ထရီရာဇုန်း (ceftriaxone) တစ်ကြိမ်ထိုး၍ ဒေါက်စီစိုင်ကရင်း (doxycycline) နှစ်ပတ်ပေးခြင်းဖြင့် ကုသနိုင်သည်
ဆေးကုသမှုခံယူပြီး သုံးရက်နေသော်လည်း မသက်သာသူများ သို့မဟုတ် ရောဂါပြင်းထန်သူများကို ပဋိဇီဝဆေးအကြောဆေးထိုးသွင်းပေးသင့်သည်
(၂၀ဝ၈)ခုနှစ်တွင် လူပေါင်း (၁၀၆)သန်းခန့် ကလမ်မိုင်းဒီးယားပိုး ကူးစက်ခံခဲ့ရပြီး (၁၀၆)သန်းခန့် ဂနိုရီးယားပိုးကြောင့် ရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့သည်
တင်ပါးဆုံတွင်းအင်္ဂါများရောင်ရမ်းသည့်ရောဂါဖြစ်သော လူဦးရေအားလုံးပေါင်းကိုတော့ သေချာစွာမသိနိုင်သော်လည်း တစ်နှစ်လျှင် အမျိုးသမီးငယ်ပေါင်း (၁.၅)ရာခိုင်နှုန်းခန့် ရောဂါဖြစ်ပွားသည်ဟု ခန့်မှန်းနိုင်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် တစ်နှစ်လျှင် လူပေါင်းတစ်သန်းခန့် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသည်
(၁၉၇၀)နှစ်ပိုင်းတွင် သားအိမ်အတွင်းတွင် ပစ္စည်းထည့်၍ ကိုယ်ဝန်တားသူများ (intrauterine device IUD)တွင် ဖြစ်ပွားမှုနှုန်းမြင့်တက်ခဲ့သည်
ယခုလက်ရှိအသုံးပြုနေသော ပစ္စည်းများတွင်မူ တစ်လကျော်သွားပါက ဤရောဂါဖြစ်ပွားနိုင်ခြေ မရှိတော့ပါ
အကြည်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ahkyi)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ အကြည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အကြည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၉ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ရင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinyin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပြည်မြို့နယ်၊ အရှေ့လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အရှေ့လက်ခုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၀ ဦး၊ မ ၇၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ တမဆေးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မြိုင်မြို့၏ မြောက်ဘက် ၁၇ မိုင်ခန့်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၂၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် မကျီးကန်ရွာတွင် PDF များ ခိုအောင်းနေသည်ဟုဆိုကာ စစ်ကောင်စီတပ်က ရဟတ်ယာဉ်များဖြင့် ဝင်ရောက်စီးနင်းခဲ့ရာ ရွာလယ်ရှိ ကိုယ်ထူကိုယ်ထဆေးရုံမှ ကျန်းမာရေးဝန်ထမ်းများနှင့် ဆေးကုသနေသူများ အပါအဝင် ဒေသခံ ၂၁ ဦးကို စစ်တပ်က ဖမ်းဆီးခဲ့သည်
ပစ်ခတ်စီးနင်းခံရပြီးနောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်က ဂျပန်နိုင်ငံမှ ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော ဆေးရုံ ပင်မဆောင်အပါအဝင် ဆေးရုံရှိ ကျပ်သိန်း ၅၀၀ တန်ဖိုးရှိ ဓာတ်မှန်စက်တို့ ပျက်စီးသွားခဲ့သည်
စက်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၁၄ ဦး၊ မ ၉၂၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၉၅ (၁) ရက်
ဗလီကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Balikwin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရဲဘော်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၃၇ ဦး၊ မ ၃၆၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၃၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ငရုံးတောင်ရွာ၊ ငရုံးတောင်
ဒဂွမ်ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dagumgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ကကျီးထူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်လှကလေးဘူတာသည် ရန်ကုန် - ပြည်လမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ရထားလမ်းမိုင်တိုင် ၈၁မိုင် ၁၂ဖာလုံတွင်တည်ရှိသည်
ခင်တန်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintangyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၈၄ ဦး၊ မ ၁၆၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၉ ဦးနေထိုင်သည်
ငကွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngakun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ နန့်ဖာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ဂန်ချောင်း
စက်ခရမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setkhayan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ သနပ်ပင်မြို့နယ်၊ ခရမ်းညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခရမ်းညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၁၀ ဦးနေထိုင်သည်
အရွက်သည် ကျေးတို့၏သဏ္ဌာန်နှင့် တူ၏
ကြက်သွန်ဖြူ ကဲ့သို့လည်း ရှိ၏
ဗင်းဟင် (လွယ်လ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Binhin (Loila))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ဗင်းဟင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥက္ကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၉၅ ဦး၊ မ ၄၂၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၁၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်မဟာ (အတိုကောက် တပ်မဟာ(၄)) သည် ရန်ကုန်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး (မြောက်ပိုင်းခရိုင်)၊ မှော်ဘီမြို့ နှင့် တိုက်ကြီးမြို့ အကြား ဖူးကြီးတွင်တည်ရှိသည့် ခြေလျင်တပ်မဟာ တစ်ခုဖြစ်သည်
"ခြေလျင်တပ်မဟာ" သည် 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (သို့) စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်' နှင့် 'စစ်ဗျူဟာအဖွဲ့ (သို့) နည်းဗျူဟာအဖွဲ့' ဖွဲ့စည်းပုံနှစ်ခုကြားတွင်ရှိသော အင်အားဖွဲ့စည်းပုံရှိသည့် တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ဖြစ်သည်
တပ်မများ၊ စကခများနှင့် တပ်မဟာများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ ၌ အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်မဟာ တပ်မဟာမှူးတာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ဗိုလ်မှူးချုပ်  ဖြစ်သည်
အမှတ်(၄)ခြေလျင်တပ်မဟာ ကွပ်ကဲမှုအောက်ရှိ နည်းဗျူဟာအဖွဲ့များနှင့် ခြေလျင် ခြေမြန်တပ်ရင်းများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည် -ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးဦးတင်အေး(ငြိမ်း)
ဒုတိယဂပ်စတားဗပ်ဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ဆွီဒင်ထီးနန်းကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံသော ဂပ်စတားဗပ်အဒေါဖပ်သည် ဆွီဒင်ပြည့်ရှင် နဝမ ချားဘုရင်၏ သားတော် ဖြစ်လေသည်
၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်္ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတော့ခ်ဟုမ်းမြို့တော် ရဲတိုက်ကြီးတွင် ဖွားမြင်သည်
အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် လက်တင်ဘာသာ၊ အီတာလျံ၊ ဒတ်ချ်နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစာပေ များကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းခဲ့သည်
၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် နဝမ ချားဘုရင် နတ်ရွာစံသဖြင့် အသက် ၁၇ နှစ်သားမျှသာရောက်ရှိသေးသော ဂပ်စတားဗပ်သည် ဆွီဒင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံ စိုးစံရသည်
ဂစ်စတားဗပ်ဘုရင်ထီးနန်း ဆက်ခံပြီး၍ မကြာမီပင် သူ၏ခမည်းတော်လက်ထက်က ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံတို့နှင့် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်လေတော့သည်
ဂပ်စတားဗပ် သည် စစ်ပွဲတိုင်း၌ပင် အောင်မြင်ခဲ့၏
၁၆၁၇ ခုနှစ်၊ စစ်ပြေ ငြိမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ရာတွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်၏ အရှေ့ ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ပြည်နယ်များသည် ဆွီဒင်ပိုင် ဖြစ်လာလေသည်
ထို့နောက် ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ၈ နှစ်ကြာမျှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာတွင်လည်း အောင်ပွဲရသည်သာ များလေသည်
ထိုအတောအတွင်း သူ၏စစ်တပ်ကို ဥရောပတိုက်တွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုပြင်ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ထိုသို့ အောင်ပွဲများရပြီး နယ်မြေအများ သိမ်းပိုက်ရရှိကာ စစ် ပရိယာယ်ကြွယ်ဝ၍ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိလှသောကြောင့် သူ့အား မြောက်ပိုင်းက ခြင်္သေ့ကြီးဟု ခေါ်ကြ၏
အုပ်ချုပ်ရေးဘက် တွင်လည်း အစွမ်းအစရှိသူဖြစ်သည့်အတိုင်း ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင်း၌ ရွာသစ်များချက်ချင်း တည်ထောင်ပေးသည့်အပြင် ပညာ တိုးတက်ပြန့်ပွားရေးအတွက် အပ်ဆားလာတက္ကသိုလ်ကြီးကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်နိုင်ရန် မြေများပေးအပ်လေသည်
ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေကို တောင့်တင်းအောင် စီမံခဲ့သည်
ဥပဒေသစ်များ ကိုလည်း ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည့်အပြင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ အုပ်ချုပ် ရေး စက်ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကိုလည်း ပြုပြင် ပြောင်းလဲလိုက် လေသည်
သို့ဖြစ်၍ သူ၏ လက်ထက်တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း များနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ လေသည်
ဂပ်စတားဗပ်သည် ဥရောပ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီး တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှာ ကိုယ်တိုင်က ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်၍ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ ကူညီရန် အတွက်သာမဟုတ်ဘဲ သူ၏ နိုင်ငံတော်ကို ဂျာမန်ပြည်နယ် ကမ်းခြေအထိ တိုးချဲ့ရန်အတွက်လည်း ဖြစ်ပေသည်
၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် ဂပ်စတားဗပ်သည် ဆွီဒင်စစ်သည်တော် ပေါင်း ၃ဝဝဝဝ နှင့်အတူ ဂျာမနီပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တက် ရောက် တပ်စွဲ၍ တိုက်ပွဲ တစ်ပွဲပြီးတစ်ပွဲ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်
လိုက်ပဆစ်မြို့အနီး ဗရိုက်တင်ဖဲ တိုက်ပွဲတွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် ဩစတြီးယန်း ဗိုလ်ချုပ်တီးလီအား အောင်နိုင်လိုက်၏
ဤ တိုက်ပွဲမှာ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီးတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော တိုက်ပွဲကြီး ဖြစ်လေသည်
ဩစတြီးယန်း ဧကရာဇ်ဘုရင်သည် တီးလီ၏ နေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဗော်လင်းစတိုင်အား ခန့်၍ ဂပ်စတားဗပ်ကို တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်စေလေသည်
ထို့နောက် ၁၆၃၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၆ရက်နေ့တွင် လွတ်ဆင်မြို့၌ ဂပ်စတားဗပ်၏ စစ်တပ်နှင့် ဗော်လင်းစတိုင်း၏ စစ်တပ်တို့ ဆုံမိကြ၍ ပြင်းထန်လှသော တိုက်ပွဲကြီးဖြစ်ပွား ခဲ့လေသည်
ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဗော်လင်းစတိုင်း၏ စစ်တပ်ကြီး လည်း ဖရိုဖရဲ ပြိုကဲပျက်စီးကာ ဆွီဒင်တို့က အနိုင်ရလိုက် သော်လည်း သူတို့၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိလှသော ဂပ်စတားဗပ်ဘုရင် မှာ ကျည်သင့်ကျဆုံးသွားသောကြောင့် ထိုဆုံးရှုံးမှုကြီးနှင့် စာ သော် အောင်ပွဲမှာ မပြောပလောက်ပေ
သို့သော်လည်း ထိုသို့ အောင်ပွဲရလိုက်သောကြောင့် ဂျာမနီပြည်တွင် ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်း၏ အရေးမှာ စိတ်အေးသွားရပေတော့သည်
ထို့ပြင် ဂပ်စတားဗပ်၏ ကြိုးပမ်းချက်များကြောင့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ ထဲတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံမှာ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများ အတိုးတက် အဖွံ့ဖြိုးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်၍ ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ခဲ့ရပေသည်
ဂပ်စတားဗပ်အဒေါဖပ် နတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက် ထီးနန်းကို သမီးတော် ခရစ္စတီနာ ဆက်လက်စိုးစံခဲ့လေသည်
ဗမာမြောင်ကြီးရွာ၊ ကညွှတ်ကုန်း
ရကန်ဆိုသည်မှာ ကဗျာတည်းဟူသော ပင်မကြီးမှ ဖြာထွက်သော "တေးဂီတ" ကိုင်း အပါအဝင် အခက်အလက်တရပ် ဖြစ်လေသည်
ရတုနှင့် ရကန်မှာ အသံနီးသလောက် ရေနှင့် ဆီပမာ သဘောနေ ကွာဝေးသည်
ရတုသည် လေးလုံးစပ် လင်္ကာမျိုးဖြစ်၍ စည်းကမ်းကြီးလေသည်
ရကန်မှာမူ ဂီတတေးသွား သက်ဝင်၍ စကားပြေပိုင်းတွင် တည်နေပြီးလျှင် စည်းကမ်းချုပ်ချယ်မှုမှ လွတ်ကင်းလေသည်
ရကန်၏ အနက်ကို အမျိုးမျိုးကြံဆကြကုန်၏
အချို့ကား အမိအရ အကျောက်အကန် ရေးသားသောစာ (တနည်းဆိုသော်- ရန်ပျိုးစာ၊ ရန်ထောင်စာ) ဟု ဆို၏
ထိုသို့ မိမိရရ ကျောက်ကန်ရာ၌လည်း (က)ကာရန်၌ ကန်ခြင်း၊ (ခ) အကြောင်းပြ၌ ကန်ခြင်းနှင့် (ဂ) အဆို၌ ကန်ခြင်းဟု ခွဲခြားပြကြသည်
အချို့ကမူ သက္ကဋ ပုဒ်ပျက် "ရိဂံ" မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆလို၏
"ရိဂံ"၏ အနက်မှာ လွန်စွာ ရယ်ရွှင်ခြင်း ဖြစ်သောကြောင့် ရကန်သည် ရယ်ရွှင်ဘွယ်ရာ စာတစ်မျိုးဟု ဆိုကြသည်
ကျန်အချို့ကမူ ပုဂံမြို့ စာသင် ဂူကျောင်းကျောက်စာ (၅၉၀ ပြည်နှစ်ထိုး) တွင် "င(ဝိ)ရခိုင် ငသောင်ကာ၊ ၂ယောက်ကား ငါ့ကိုဝ်စား ရခန်မူစေသတည်း" ဟုတွေ့ရသဖြင့် ရခန်မှ ရကန်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆလို၏
ရခန်မှာ ရကန်၊ ရကန်မှ ရကင်၊ ရကင်းဖြစ်လာနိုင်သောကြောင့် "အတီးအမှုတ်သဘင်"လည်း ဟောသဖြင့် ရကန်ကန်သည် "ဂီတ တေးသွား စာ" မျိုး ဖြစ်တန်သည်ဟု အကြောင်းပြကြသည်
ထိုသူတို့ ယူဆချက်သည် "ဆင်နှင့် မျက်မမြင်ခြောက်ဦး" ဝတ္ထုမှာကဲ့သို့ သူအမြင်နှင့် သူ မှန်သည်ချည်းပင်ဖြစ်လေသည်
ထိုအဆို သုံးရပ်ကို သိမ်းကျုံးပါဝင်အောင် အနက်ဖော်လျှင် ရကန်၏အနက်သည် ပြည့်တန်သရွေ့ ပြည်ပေလိမ့်မည်
ထို့ကြောင့် ရကန်ဟူသည် စာဖတ်နာ သူတို့၏ စိတ်ကို ရွှင်ပြုံးစေလျှက် မိမိရရ အကျောက်အကန် ရေးသားအပ်သော တေးသွား စာတစ်မျိုးဟု အနက်ဖွင့်သင့်လေသည်
ရကန်နှင့် သဘောသွား တူသော စာမျိုးလည်း မြန်မာစာပေတွင် ရှိသေးသည်
ထိုစာများမှာ "သျှိုးလိုက် ရတု"နှင့် "သာချင်း" တို့ ဖြစ်ကြသည်
ရကန်သွားပင် ဖြစ်စေကာမူ အကျောက်အကန်၊ အနိုပ်အနယ်၊ အချီးအပင့်၊ ကိုယ်ရည်သွေးမပါမူကား၊ "ရတု" များဟု ခေါ်ဆိုသည်ကို မန်လည်ဆရာတော်ဆို ရတုများကို ထောက်ထားသိရှိနိုင်လေသည်
မည်သည့်ခုနှစ်လောက်က ရကန်သည် စတင်ပေါ်ပေါက်လာသည်ကို အတိအကျ မဆုံးဖြတ်နိုင်ချေ
ကုန်းဘောင်ခေတ် မကျရောက်မီ ကာလကပင် "ရကန်" ဝေါဟာရ ရှိနှင့်ပြီးသည်ကို ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံ (၁၁၁၃ ခုနှစ်ပြီး) တွင် "ရတုရကန်၊ စာသဝန်၊ ယုံကျွန်မရောက်လှာ" က သက်သေခံလျက် ရှိချေသည်
မြန်မာပြည်သည် အတွင်းရန်၊ အပြင်ရန် အတန်တန်မှ အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဒဏ်ခံခဲ့ရကား၊ ရှေးကျသော ရကန်ဟောင်းများကို ရှာဖွေမတွေ့ရှိရချေ
ကံကောင်းထောက်ပင့်၍ ကြွင်းကျန်ရစ်သော စာပေစုတွင် ရွှေတောင်နန္ဒသူဆို " မွေ့နွန်းရကန်"ကို ရှေးအကျဆုံးဟု ဆိုထိုက်လေသည်
ထိုအထက်ကျော်ကာရီက "မနော်ရကန်"၊ "ငွေတောင်ရကန်(ဟောင်း)တို့ ရှိဘူးကြောင်းကို ရကန်စာကိုယ်များအရ သိရလေသည်
ရကန်စာစုတွင် ဦးတိုးဆို "ရာမရကန်"သည် ပထမတန်းစားဖြစ်ကြောင်း စာဝါရင့်သူတိုင်း အသိအမှတ် ပြုကြလေသည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် "နေမိရကန်"မှအပ၊ ဦးရွှေနီဆို ပဉ္စပါပီရကန်၊ ဦးပုညဆို ဟောကိန်းရကန်များ ပေါ်ပေါက်လာလေသည်၊
ပဉ္စပါပီရကန်မှာ အနက်ရုန့်ရင်းလှ၏
ဟောကိန်းရကန်များမှာမူ နှလုံး မြူးလောက်အောင် ဟာသဉာဏ် ကစားခဲ့လေသည်
ရကန်သွား မေတ္တာစာဟူ၍ စကားပြေ ဆရာကြီး အရှင် ဦးဩဘာသသည် ဝေဆာစွာ စီကုံးခဲ့လေသည်
ရကန်ကို ဗြိတိသျှကိုလိုနီခေတ် တိုင်အောင် ကြိုကြား၊ ကြိုကြား ရေးသားကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ရကန်သည် မြန်မာကဗျာအဖွဲ့အနွဲ့တစ်မျိုးဖြစ်၍ လေးလုံး စပ်သက်သက် မဟုတ်သော်လည်း လေးလုံးစပ်ကာ ရန်ယူနည်းများကို မှီးသဖြင့်လေးလုံးစပ် ရတုမျိုးမှ ကွဲထွက်လာသောကဗျာတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
အဖွဲ့အနွဲ့အားဖြင့် သာချင်းနှင့် ဆင်တူသည်
ရတု ရကန် အဲအန် ဧချင်းဟူ၍ လည်းကောင်း၊ရတုရကန်၊စာသဝန်၊ ယုံကျွန်မရောက်လှာဟူ၍ လည်းကောင်း ရတုနှင့် ရကန်ကိုတွဲစပ်သုံးနှုန်းလေ့ရှိသည်
ရကန်သည် အထူးသဖြင့် ကာရန်ကို လွတ်လပ်စွာ ရွေးချယ်နိုင်၍ ပဒချင်း ဆက်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ အပိုဒ်ချင်း အခံ၊အအုပ် ဟပ်စပ်ရာ၌လည်းကောင်း အသတ်ကိုပဓာနမထားလှဘဲ အသံတူရုံလောက်သာ အဓိကထား၍ စပ်ဆိုမြဲဖြစ်သည်
အခံနှင့်အအုပ်ကာရနမှာ ပဒများစွာ ခြား၍ စပ်သဖြင့် ကာရန်ကို ခွာ၍ ကန်ထားသကဲ့သို့ ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ကာရန်ကန်ဟူသော ဝေါဟာရမှ ကာပုဒ်ကျေ၍ ရန်ကန်၊ ရန်ကန်မှ ရကန်သို့ပြောင်းလဲလာဟန် အချို့ မှတ်ယူကြသည်
အချို့ကမူ လွန်စွာ ရယ်ရွှင်ခြင်းအနက်ရသော သက္ကတ ပုဒ်ပျက် ရိဂံပုဒ်မှ ရကန်ဖြစ်လာသည်ဟု ယူဆကြသည်
ရကန်မှာ ရယ်ရွှင်ဖွယ်ကောင်းသော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုးကား မှန်ပေသည်
ရကန်အဖွဲ့အနွဲ့သည်များသောအားဖြင့် စာပြောင်စာလှောင်ကဲ့သို့ ရယ်ရွှင်စေလိုခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို ကျီစယ်ခြင်း၊ ခနဲ့ခြင်း၊ ချိုးဖဲ့ချိတ်ရိပ်ခြင်း၊ ရန်ထောင်ခြင်း၊ သရော်ပြက်ရယ်ပြုခြင်း စသောသဘောများကို ထည့်သွင်း ဖော်ပြထားသော ကဗျာပင် ဖြစ်သည်
ယင်းကြောင့် သူတစ်ပါးကို စာသားဖြင့် ရန်ထောင်ခြင်း၊ ထိပါးခြင်း၊ ကန်ခြင်းပြုသဖြင့် မိမိရရ ကန်နိုင်သော ကဗျာကို ရကန်ဟု ခေါ်တွင်ဖွယ်ရှိကြောင်းဖြင့်လည်း အချို့က ကြံဆကြသည်
ရကန်မှာ အကြောင်းအရာနှင့် ကာရန်အချိတ်အဆက်ပါ ကန်သော သဘောရှိသည်မှာကား ထင်ရှားသည်
(က) အကြောင်းအရာ ကန်ပုံမှာ
ရကန်ဉာဏ်၊ စာဆိုဉာဏ်ဖြစ်၊ ရွှေနန်းရန်ဘုန်းပွင့်၊ ထိပ်ခေါင်တင့်ကျွန်၊ တုံးအောက်က တီတွန်လို့၊ ဗုဇွန်က၊ တော်ထူးအောင်၊ ပူးလို့ဘဲလှော်လှော်၊ ရေမော်တွင် လန်လိမ့်မည်၊ ဉာဏ်မော်၊ ဉာဏ်ကျော်ကို နှိမ်နေကျ ဉာဏ်တိမ်ယာဉ်စီးလေ
(ရာမရကန်) (ခ) ကာရန် ကန်ပုံမှာ ဒေါင်းလည်ဆံမျိုး၊ ပိုးပရံကောင်၊ အရောင်မူလ၊ ကတ္တီပါအနက်၊ ဖိတ်လက်မှောင်စို၊ ပြာသိုသဘင်၊ မြင်းခင်းရွှင်မှာ၊ ဆင်တော်မူနေကျ (ရာမရကန်)ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ရကန်ဟူ၍မျှတွင် ထိုသို့ ပလွှားကြွားဝါချက်၊ ကဲလွန်တင်စားချက်နှင့် ကန်ချက်များ တစ်နည်းနည်းပါရှိမြဲ ဖြစ်သည်
ရတုနှင့် ကွဲလွဲပုံမှာ ရကန်တွင် အပိုဒ်ပေါင်းများစွာ အရေအတွက် အကန့်အသတ်မရှိဘဲ ပျို့များကဲ့သို့ တစ်ဆက်တည်း ရေးဖွဲ့နိုင်သည်
အချီအချချင်း တူညီရန် မလိုချေ
လေးလုံး တစ်ပါဒသာမက၊ တစ်ပါဒလျှင် ငါးလုံး ခြောက်လုံးအထိ ရေးဖွဲ့နိုင်သည်
ကာရန်အကန်ဝေးသဖြင့် နီးရာပဒချင်း ကာရန်မချိတ်မိဘဲ လည်း ရှိနိုင်သည်
ရကန်မှာ ညောင်ရမ်းခေတ် (သက္ကရာဇ် ၈၈ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၁၁ဝ ပြည့်နှစ်ကျော်အထိ)က စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်အလယ်လောက်မှစ၍ ရကန်များ အများအပြား ပေါ်ထွက်လာသည်
မြန်မာဂန္ထဝင်တွင် တွေ့ရှိရသော ရကန်အချို့မှာ၁
ဝါဆိုစဉ် ရကန် (စိန္တကျော်သူ)၂
ငွေတောင် ရကန် (ရွှေတောင်နန္ဒသူ)၃
မွေ့နန်း ရကန် (ရွှေတောင်နန္ဒသူ)၄
အဝမြို့ဘွဲ့ ရကန် (ဦးတိုးနှင့် ဦးရွဲ)၅
ရာမ ရကန် (ဦးတိုးနှင့် ဦးရွဲ)၆
လေဆေးနည်း ရကန် (ဦးလန်း)၇
မေတ္တာပို့ ရကန် (ဆရာတော် ဦးပုတ်)၈
အောင်ခြင်းရှစ်ပါး ရကန် (ဆရာတော်ဦးပုတ်)၉
ပဉ္စပါပီ ရကန် (ဦးရွှေနီ)၁ဝ
နေမိ ရကန် (ကင်းဝန်မင်းကြီး ဦးကောင်း)၁၁
အဋ္ဌလက်ဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည)၁၂
နဂါးလှည့်ဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည)၁၃
မြေခံဟောကိန်း ရကန် (ဦးပုည)၁၄
သစ်လဲကြန် ရကန် (ဦးပုည)တို့ ဖြစ်သည်
ယင်းတို့အနက် ရာမရကန်သည် အကျော်ကြား ဆုံး ဖြစ်လေသည်
သကန်ဂွကြီးရွာ၊ ကိုးအိမ်တန်း
ခင်တန်းလေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintanlay)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်တန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၆ ဦး၊ မ ၁၂၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟန်းမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည်
ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ကမာရွတ်ခရိုင်အတွင်း ပါဝင်သည်
ဗဟန်းသည် အဝါရောင်ရှိသောမြေကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်ဆို၏
ရှေးအခါက ဗဟန်းအရပ်သည် ကန့်ထွက်ရာဒေသ ဖြစ်ဟန်တူသည်
ဗဟန်းရပ်သည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလအထိ တောတောင်ထူထပ်ရာအရပ် ဖြစ်သည်
စာဆိုတော် စလေဦးပုညကပင် "ဗဟန်းသွားတောလား" ဟူ၍ ရေးဖွဲ့ခဲ့ဖူးသည်
စုစုပေါင်းရပ်ကွက် (၂၂)ခု ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
မြောက်ဘက်တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်နှင့် စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တာမွေမြို့နယ်တို့ တည်ရှိပြီး တောင်အရပ်တွင် ဒဂုံမြို့နယ်နှင့် မင်္ဂလာ‌တောင်ညွန့်မြို့နယ် တည်ရှိသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၂၁)ကျောင်းရှိသည်
ဖော်ပြပါဇယားမှာ ဗဟန်းမြို့နယ်၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများဖြစ်သည်
ဥပစာလာဘိက္ခုနီသည် သစ်ပင်တစ်ပင်၏အောက်၌ နေ့သန့်နေစဉ် မာရ်နတ် ရောက်လာပြီး “အထက်နတ်ပြည် ၅-ထပ်တို့တွင် မည်သည့်နတ်ပြည်၌ မွေ့လျော် ခံစားလိုပါသနည်း”ဟု မေးလျှောက်ရာ ဥပစာလာဘိက္ခုနီက “ထိုနတ်ပြည် ၅-ထပ်တို့သည် ကာမဂုဏ်အနှောင်အဖွဲ့တို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ထားသဖြင့် မစ္စုမာရ်, ကိလေသမာရ်, ဒေဝပုတ္တမာရ်တို့၏အလိုသို့ လိုက်ပါကြရကုန်၏၊ ၃၁-ဘုံဟူသောလောကကြီးသည် ကိလေသာမီးတို့ဖြင့် တငြီးငြီးထိန်ပြောင် တောက်လောင်ပူလှိုက် တုန်လှုပ်နေပေ၏
မာရ်နတ်၏ဖြစ်ရာမဟုတ် ပုထုဇဉ်တို့ မမှီဝဲအပ်သောနိဗ္ဗာန်၌သာ စူးစူးစိုက်စိုက် လွန်စွာ နှစ်ခြိုက်မွေ့လျော်၏”အစရှိသည်ဖြင့် မာရ်နတ်အား မိန့်ကြားသည့်သုတ်
လက်ပတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ အင်ကျင်းပင်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ကျင်းပင်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၉၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် သာယာဝတီ မြိုနယ် ဂုံမင်းမြောင် ရွာ၌ မွေးဖွား ခဲ့သည်
အမည်ရင်း လှရှိန်၊ ငယ်စဉ်က ဂုံမင်းပြောင်ရွာ မူလတန်း ကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်မြို့၊ တောင်ဥက္ကလာပ မြို့နယ်ရှိ ဦးပြည်သိမ်း ကျောင်းတွင် မူလတန်းမှ အထက်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်
ကျူရှင်၊ သတင်းစာ ကိုယ်စားလှယ်၊ စာရေးဆရာ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် လုပ်ကိုင် ခဲ့သည်
၁၉၆၀ - ၆၁ ခုနှစ် များတွင် အချစ်တော်၊ ချိုတေးသံ၊ ချိုတေးရှင်၊ နဝဒေး မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များတွင် ‘ဘသွေးနီ’ ကလောင် အမည်ဖြင့် ကဗျာများ ရေးသား ခဲ့သည်
နောက် ‘မောင်ခက်ပန်’ အမည်ဖြင့် စန္ဒာ၊ ရှုမဝ၊ မိုးဝေ မဂ္ဂဇင်း များတွင် ဝတ္ထုတိုများ ရေးသား ခဲ့သည်
လုံးချင်း ဝတ္ထု စာအုပ် များလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
‘ဆည်းဆာရိပ် အောက်မှ ရုပ်ပုံလွှာ’ (၁၉၇၆)၊ ‘လွမ်းရတဲ့ အဖြစ် ကလေးတွေ’ (၁၉၇၈)၊ ‘သိုးတကောင်၏ တဝက်တပျက် ဘဝ’ (၁၉၇၈) စသဖြင့် ထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်မြို့၊ တာမိုင်းလုံကျေးရွာတွင် တည်ရှိသော ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံတက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်၏ မြေဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ ၉၄.၇ ဧက ဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်ဒီဂရီကောလိပ်ကို စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ဗန်းမော်တက္ကသိုလ်အဖြစ် တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
လက်ပန်ကိုင်းရွာ၊ ကင်းချောင်း
ထန်းကုန်းရွာ၊ မှတ်တိုင်
ဒညင်းကုန်းရွာ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ငကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngakone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ ဝက်ကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၅၉ ဦး၊ မ ၄၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဂတသညကထေရ်   သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂတသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ပင်စိမ်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinseinpin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၅၉ ဦး၊ မ ၂၅၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၃၀ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းသွင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinthwin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ယင်းသွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းသွင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၉ ဦး၊ မ ၉၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်းဆားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinsar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ ဘွမ်ကထောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ရမည်းသင်းမြို့နယ်၊ ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၀၀ ဦး၊ မ ၂၆၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဒကားရွာ၊ ဘဒကား
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှားစောင်းကံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၄ ဦး၊ မ ၁၄၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ငိုမြက် (Eleusine indica သို့မဟုတ် Indian goosegrass)သည် ပိုအေ့စီအီး (Poaceae) မျိုးရင်းဝင် မြက် (grass) မျိုးစိတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကို ခြံမြက် (yard-grass))ဟုလည်းကောင်း၊ သံကြိုးမြက် (wiregrass) ဟုလည်းကောင်း၊ ကျီးခြေထောက်မြက် (crowfootgrass) ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ကြသေးသည်
၎င်းသည် သေးငယ်သော နှစ်စဉ်ပြန်ပေါက်သည့် (annual) မြက်တစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး၊ ကမ္ဘာ့ပူနွေးသောနေရာများတစ်လျှောက်မှ လတ္တီတွဒ် ၅၀ ဒီဂရီဒေသများအထိ ပြန့်နှံ့တွေ့ရှိရသည်
၎င်းသည် အချို့ဒေသများတွင် အလွန်အပွားမြန်သော အပင်အမျိုးအစား (invasive species) ဖြစ်သည်
ဆင်ငိုမြက် (E. indica )၏ မျိုးစေ့များသည် စားသုံးနိုင်သော်လည်း အထွက်နှုန်းနည်းသဖြင့် တစ်ခါတစ်ရံ အစာရေစာ ခေါင်းပါးသောအခါများတွင်သာ စားကြသည်
၎င်းသည် စိုက်ပျိုးသောသီးနှံများ၊ တမင်စိုက်သော မြက်ခင်းများနှင့် ဂေါက်ကွင်းများတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသော အရေးပါသော အကြမ်းခံမြက် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် နေရောင်ပြည့်ဝစွာရရှိသည့် မြေမာများတွင်ပင် ကောင်းစွာရှင်သန်ပွားများ နိုင်သည်
၎င်းကို ထိန်းချုပ်ရာတွင် မြက်ရိတ်ခြင်းနှင့် ပေါင်းသတ်ဆေးများကို အသုံးပြုသည်
ဤနိမ့်နိမ့်ပေါက်သော မြက်ပင်သည် မြေကြီးနှင့်ကပ်၍ ရိတ်သိမ်းသည့်အခါများ၌ပင် မျိုးစေ့ကျပြီး ပြန်လည်ရှင်သန်နိုင်သော မြက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
အချို့ဆင်ငိုမြက်ခင်းများသည် ဂလစ်ဖဆိတ် (glyphosate) အပါအဝင် ပေါင်းသတ်ဆေးများကို ခံနိုင်ရည်ရှိလာကြသည်
ဂန့်ဂေါချောရွာ၊ တောင်တန်းကုန်း
ဘင်ချောင်းရွာ၊ စပါးဆိပ်
မကျည်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ စီးမော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖက်ဒရယ်နိုင်ငံ သို့မဟုတ် ဖက်ဒရေးရှင်းဟူသည် ဗဟိုဖက်ဒရယ်အစိုးရလက်အောက်ရှိ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရပြည်နယ်များ၊ ဒေသများ သို့မဟုတ် အခြားတိုင်းဒေသကြီးများ၏ ပြည်ထောင်စုမှ လက္ခဏာရပ်ရှိသော နိုင်ငံရေးအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည် (ဖက်ဒရယ်ဝါဒ)
ဖက်ဒရေးရှင်းတစ်ခုတွင် အစိတ်အပိုင်းပြည်နယ်များ၏ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အခြေအနေအပြင် ၎င်းတို့နှင့် ဗဟိုအစိုးရကြား အာဏာခွဲဝေမှုသည် ပုံမှန်အားဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ခိုင်ခိုင်မာမာရပ်တည်နေပြီး အစိတ်အပိုင်းပြည်နယ်များသာမက ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုကပါ တစ်ဖက်သတ်ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် မပြောင်းလဲနိုင်ပေ
တနည်းအားဖြင့် ဖက်ဒရေးရှင်းဆိုသည်မှာ အချုပ်အခြာအာဏာကို ဗဟိုအာဏာနှင့် မဲဆန္ဒနယ်ဒေသအများအပြားကြားတွင် တရားဝင်ခွဲဝေပေးသည့် အစိုးရပုံစံတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဒေသတစ်ခုစီသည် ၎င်း၏ပြည်တွင်းရေးအပေါ် အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ထိန်းချုပ်ထားနိုင်စေရန် ဖြစ်သည်
အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဩစတြီးယားနိုင်ငံ ဘယ်လ်ဂျီယမ်နိုင်ငံ ဘော့စနီးယားနှင့် ဟာဇီဂိုဗီးနားနိုင်ငံ ဘရာဇီးနိုင်ငံ ကနေဒါနိုင်ငံ ကိုမိုရိုနိုင်ငံ အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံ ဂျာမနီနိုင်ငံ အိန္ဒိယနိုင်ငံ အီရတ်နိုင်ငံ မလေးရှားနိုင်ငံ မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ မိုက်ခရိုနီးရှားနိုင်ငံ နီပေါနိုင်ငံ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ ရုရှားနိုင်ငံ စိန့်ကစ်နှင့် နီးဗစ်နိုင်ငံ ဆိုမာလီယာနိုင်ငံ တောင်ဆူဒန်နိုင်ငံ ဆူဒန်နိုင်ငံ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ
နည်းဥပဒေ ၃၄ (အင်္ဂလိပ်: Rule 34) သည် အင်တာနက်ပေါ်တွင် ညစ်ညမ်းအလုပ်လုပ်ခြင်းအကြောင်း အင်တာနက် မီမီ တစ်ခုဖြစ်သည်
Rules of the Internet 1000 Rules Of the InternetPaheal.net
ဥတို  ဦးတိုရွာ၊ ပက်ပြဲ
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (ဘင်္ဂါလီ: বাংলাদেশ, ရောမအက္ခရာ: বাংলাদেশ၊ ဘင်္ဂလားနိုင်ငံ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် တရားဝင်အမည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (ဘင်္ဂါလီ: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ) နှင့် တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံတခု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် မြေအကျယ် စဉ်ရင် နံပါတ် ၉၂ ချိတ်သော်လည်း လူဦးရေ ၁၆၃ သန်းခန့် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် လူအများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်နေသည်
လူနေထူသော နိုင်ငံများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယ၊ အရှေ့တွင် မြန်မာတို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး ကျန်အပိုင်းများမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ ကမ်းခြေအဖြစ် ရှိသည်
အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဒါကာဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြီးဆုံးမှာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ စစ်တကောင်း ဖြစ်သည်
လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘင်္ဂလားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးထားနိုင်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထအကြီးဆုံး မွတ်ဆလင်အင်အားစု ဖြစ်လျက် ရှိသည်
အစ္စလာမ်ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း မွတ်ဆလင်မဟုတ်ကလည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်ခွင့် ရှိသည်
တစ်ပါတီ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး ဝက်မင်စတာထုံးစံ အခြေခံဥပဒေသုံး သမ္မတစနစ်ကို ယူသည်
နိုင်ငံကို တိုင်း ၈ ခု၊ ခရိုင် ၆၄ ခု ဖွဲ့ထားသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံဖြစ်ပြီး တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေ တစ်ရိပ်ရိပ်တက်နေသဖြင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်က လက်ညှိုးထိုးပြစရာ နမူနာကောင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်
အရှင်မွေးနှုန်း တိုးခြင်း၊ လူဦးရေ ထိန်းခြင်း၊ သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ခြင်း၊ အထည်အလိပ်မှ နိုင်ငံခြားငွေ ရှာခြင်း၊ အမျိုးသမီးကဏ္ဍ တိုးတက်စေခြင်း၊ အသေးစားချေးငွေလုပ်ငန်းဖြင့် ဆင်းရဲမှုလျော့ချခြင်းတို့ကို မှတ်ကျောက်တင်စဖွယ် အောင်အောင်မြင်မြင် လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ရေရှည်ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာများမှာ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်အရေး၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဘေးများ ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလား ဟူသည့် ​ဝေါဟာရ၏ မူရင်းဇစ်မြစ်ကို မသိရ​သော်လည်း "ဝင်္ဂ" ဟူ​သော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်
ဝင်္ဂ ဟူသည်မှာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်း​ပေါ်​ဒေသတွင် တည်ရှိခဲ့ဖူး​သော ​ရှေး​ဟောင်းနိုင်ငံ တစ်ခု၏ အမည်ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည့် အမည်မှ ဒေ့ရှ် ဟူသည့် စကားလုံးမှာ နိုင်ငံ၊ နယ်​မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် သက္ကတစကားလုံး deśa (ဒေၐ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့​ကြောင့် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည်မှာ ဘင်္ဂလား​နိုင်ငံဟု အနက်အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရှိ​လေသည်
ယခုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟု လူသိများသော ဒေသသည် ရှေးခေတ်က ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည်
Maurya နှင့် Gupta အင်ပါယာများ အပါအဝင် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယရှိ အင်ပါယာအမျိုးမျိုး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်
ထိုကာလတွင် ထိုဒေသသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ပြန့်ပွားမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဒေလီစူလတန်နိတ် (Delhi Sultanate) နှင့် ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် (Bengal Sultanate) အပါအဝင် မွတ်စလင်မင်းဆက်များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
Bengal Sultanate ကို Turkic General Bakhtiyar Khalji မှ 1204 ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားစူလတန်များသည် သာယာဝပြောသောနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုဒေသသည် သိသာထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး အာရှနှင့် မွတ်စလင်ကမ္ဘာ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု ထွန်းကားခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် လက်ထက်တွင် အစ္စလာမ်သာသနာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်
စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်
Shah Muhammad Sagir နှင့် Abdul Hakim ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသော ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများသည် ပါရှားနှင့် ဘင်္ဂလီဘာသာဖြင့် ရေးစပ်ထားသော လက်ရာများဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်နှင့် ဒေသခံ ဘင်္ဂါလီတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ပေါင်းစပ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်
ဆူဖီသူတော်စင်များနှင့် ပညာရှင်များသည် အစ္စလာမ်သာသနာပြန့်ပွားရေးနှင့် ပညာရေးမြှင့်တင်ရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် မြေဩဇာကောင်းသော မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကြွယ်ဝမှုကြောင့် လူသိများသည်
ကြံနှင့် အခြားသီးနှံများ အမြောက်အများ ရိတ်သိမ်းနိုင်စေမည့် အဆင့်မြင့် ရေသွင်းစနစ်တစ်ခု ရှိပါသည်
ဘင်္ဂလားပြည်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဝယ်လိုအားများသော အထည်အလိပ်များ အထူးသဖြင့် ပိုးထည်များ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပို့ခြင်းအတွက် အချက်အချာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
စူလတန်များသည် ကုန်သွယ်မှုကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရန်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို အားပေးရန်အတွက် စီးပွားရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်
Bengal Sultanate သည် မဂိုအင်ပါယာ (Mughal Empire)မှ Bengal ကိုသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
Mughals များသည် Bengal ကို ရာစုနှစ်များစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
Mughal ခေတ်တွင် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော Mughal လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပေါင်းစည်းမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် Mughal တရားရုံးတွင် အရေးပါသောရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအရ ဆက်လက်ထွန်းကားခဲ့သည်
Mughal ၏အာဏာကျဆင်းမှုသည် ဥရောပကိုလိုနီအာဏာအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည် ဘင်္ဂလားဒေသအပေါ် တဖြည်းဖြည်းထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ ၏ မူဝါဒများနှင့် ဝင်ငွေတောင်းဆိုမှုများသည် ဘင်္ဂလားတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့သည် ဘင်္ဂလားမှ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု အများအပြားကို ထုတ်ယူခဲ့ပြီး အရင်းအမြစ်များ သိသိသာသာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်
ဘင်္ဂလား၏ အရင်းအမြစ်များမှ ပိုလျှံနေသော အရင်းအမြစ်များကို ဗြိတိသျှ စက်မှုတော်လှန်ရေးတွင် ဘဏ္ဍာငွေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဒေသခံလူထုသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စီးပွားရေး ယိုယွင်းမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံအသီးသီးနှင့် အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ၌ ကောင်းမွန်သောနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကြိုးပမ်းသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည်  ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့ နှင့်ကုလသမဂ္ဂ တို့၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး နှစ်ကြိမ်တိုင် ၁၉၇၈-၁၉၇၉ နှင့် ၂၀၀၀-၂၀၀၁ ခုနှစ်များတွင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှနိုင်ငံများ ဖွံ့ဖြိုးမှုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော တောင်အာရှဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်း (South Asian Association for Regional Cooperation) တွင်အဓိကတည်ထောင်ဦးဆောင်သောနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်
ပြီးခဲ့သော ခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမှုဝါဒသည် တောင်အာရှတွင်း ဒေသများနှင့်သာမက အခြားအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့်ပါ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းမှု လုပ်ကိုင်ရန် မျှော်မှန်းခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အရေးကြီးဆုံးနှင့် ရှုပ်ထွေးသော သံတမန်အဆက်အဆံရှိသူမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
သမိုင်းများအရသော်လည်းကောင်း ယဉ်ကျေးမှုအရသော်လည်းကောင်း အဆက်အဆံရှိခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားများကို ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ လွတ်မြောက်အောင် အိန္ဒိယ၏ ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်
ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများတွင်လည်း အရေးပါလာစေခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကြားဆက်ဆံရေးသည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကူညီမှုများကြောင့်အကောင်းမြင်မှုများဖြင့် စတင်ခဲ့သည်
နှစ်ကာလအတန်ကြာသောအခါ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ကိစ္စအမျိုးမျိုးကြောင့် မတည်ငြိမ်ခဲ့ပေ
အဓိကနှစ်နိုင်ငံ တင်းမာမှုဖြစ်သည်မှာ ဖရဖ်ခဆည် Farakka Dam ကြောင့်ဖြစ်သည်
၁၉၇၅ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်နှင့် ၁၀.၃ မိုင်(၁၆.၆ ကီလိုမီတာ)အကွာ ဂင်္ဂါမြစ်ပေါ်တွင် ဆည် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဆည်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ လိုအပ်သောရေပမာဏတို့ကို လမ်းလွဲသွားစေပြီး နိုင်ငံမှ ခံစားနေရသောသဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်ကိုသာမက လူလုပ်ဘေးအန္တရာယ်ကို တိုးလာစေသည်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ထောက်ပြခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ပင်စေကာမူ၊ နှစ်နိုင်ငံဒေသတွင်း လုံခြုံရေး၊ ၊ တောင်အာရှစီးပွားရေး ပှုပေါင်းလုပ်ကိုင်မှုများ အတွက် ကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေး ဖြစ်ပေါ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ရိပ်စားမိကြသည်
၂၀၀၉ တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံနယ်နမိတ် ဒေသများတွင် ပုန်းအောင်းနေသော အိန္ဒိယနိုင်ငံသား သောင်းကျန်းသူများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်နှိပ်ကွပ်ခဲ့ပြီး ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးကာနိုင်ငံမှနှင်လွှတ်ခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည်  နီပေါ၊ ဘူတန်တို့နှင့်အတူ ဒေသတွင်းအဆက်အဆံရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးပူပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုများ ဖွံဖြိုးလာရန် သဘောတူထားခဲ့ကြသည်
အိန္ဒိယအ‌ရှေ့ပိုင်း ပြည်နယ်များ သာမက နီပေါနှင့် ဘူတန်တို့ကလည်းပဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏   စစ်တကောင်းနှင့်  မောင်ဂါလာဆိပ်ကမ်းတို့ကို ဝင်ရောက် လိုကြသည်
ဘင်္ဂလားသားတို့ နိုင်ငံခွဲသည့်အခါ ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် မြန်မာ ပါသည်
ဒေသတွင်း အကျိုးအမြတ်များ၊ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်အရေး၊ စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်စဉ် သီးသန့်နေဝါဒများကြောင့် ဆက်ဆံရေး အေးသွားသည်
၂၀၁၂ ခုတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ရေပိုင်နက်ကိစ္စ ဝိဝါဒဖြစ်ရပြီး နိုင်ငံတကာပင်လယ်ပြင်ဆိုင်ရာ အဆုံးအဖြတ်ခုံရုံးသို့ နှစ်ဖက်ဆိုင် ဖြေရှင်းရသည်
၂၀၁၆-၁၇ ကာလများတွင် ရခိုင်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ ၇၀၀၀၀၀ ခန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ဝင်လာရာ ကုလသမဂ္ဂသို့ အကြောင်းကြားရသည်
ထိုအရေးကို ကုလသမဂ္ဂက  လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် အလွန်နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးကို နှစ်သက်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့ပြီးသော ဆယ်စုနှစ်များတွင် စီးပွားရေးပူပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နှစ်နိင်ငံကြား တိုးမြင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် နှစ်နိင်ငံကြားကုန်သွယ်မှုသည် ၂၈.၅ % ထိတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားတို့၏ အမျိုးမျိုးသော ကုန်ပစ္စည်းတို့သည် တရုတ်ဈေးကွက်တွင်အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်စစ်တပ် (Military of Bangladesh) နှင့် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (People's Liberation Army) ပူးပေါင်းမှုမှာ စစ်တပ်ပှုးပေါင်းမှု သဘောတူညီမှု လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းနှင့် အတူ မြင့်တက်ခဲ့သည်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်နက်ငယ်သာမက တရုတ်နိုင်ငံလုပ် သေးငယ် မြန်ဆန်သော ဒုံးပစ်ရေယဉ် Type 053H1 ကဲ့သို့ ကြီးမားသော တိုက်ရေယဉ်များအထိ ဝယ်ယူခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဓိက မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်ကတည်းက ယနေ့အထိ သန်း ၆,၀၀၀ ကျော်ညီမျှသော ထောက်ပံ့မှုများ ပေးခဲ့သည်
အမေရိကန်ကုမ္မဏီများ ဖြစ်သည့် ရှပ်ဖ်ဖရွမ် (Chevron) နှင့် ကိုနိုကိုဖီးလစ် (ConocoPhillips) တို့သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ သဘာ၀ဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းများတွင် အဓိက ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများနှင့်အတူ အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံသူများ ဖြစ်ကြသည်
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များအတွက်လည်း အကြီးမားဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော (US-led coalition) ၁၉၉၁ အတောအတွင်း ကူဝိတ်နိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲ၊ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ တွင်ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ၏ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတွင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်
အမေရိကန် စစ်တပ်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ၁၉၉၁ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆိုင်ဂလုံးနှင့် ဆိုင်ဂလုံး ဆီဒါ ဝင်ရောက်မှုတို့အပါအဝင် လွန်စွာဆိုးရွားခဲ့သော အမျိုးမျိုးသော ရေလွှမ်းမှုများ နှင့် ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်းဝင်ရောက်ခဲ့မှုများအတွက် ဘေးအန္တရာယ် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဆေးဝါး နှင့် အစားသောက် ထောက်ပံ့မှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၂ နှစ်တွင်၊ စစ်တပ်တောင့်တင်းမှုမှာ ကြည်းတပ် ၃၀၀,၀၀၀ နီးပါး၊ လေတပ် ၂၂,၀၀၀ နှင့် ရေတပ် ၁၉,၀၀၀ ရှိသည်
ထို့အပြင် စစ်တပ်သည် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ကာကွယ်မှုအပိုင်းများအရ မြို့ပြအုပ်ချုပ်သူများကို ဘေးအန္တရာယ်မှကင်းလွတ်ရေး၊ နိုင်ငံ ဆူပူအုံကြွမှုတွင် ပြည်ထဲရေး လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန်ယူပေးရသည်
ယခုအချိန်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် ဆင်နွဲနေသော စစ်ပွဲမရှိပေ
သို့သော် ၁၉၉၁ခုနှစ် ဂန္တာရ မုန်တိုင်း စစ်ဆင်ရေး Operation Desert Storm တွင် စစ်သား ၂,၃၀၀ ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ကုလသမ္မဂ ငြိမ်းချမ်းရေးမှု ထိမ်းသိမ်းရေး အင်အားစု UN peacekeeping forces တွင် စစ်သား ၁၀,၇၃၆ ပါဝင် ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင် အရေအတွက် အများဆုံးပူးပေါင်းပါဝင်သူ ဖြစ်သည်
မေလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အဓိက စစ်တပ် ရွေ့ပြောင်းမှုများသည် ကွန်ဂို(Democratic Republic of Congo) ၊ လိုင်ဘီးရီးယား ၊ စူတန် (Sudan) ၊ တီမော-လပ်စ်တီ (Timor-Leste) နှင့် ကုတ်တဘွား (Côte d'Ivoire) တို့တွင်ရှိခဲ့သည်
ယခင်ကရှိသော ဒါကာ (၁၉၅၅)၊ ရာရှာဟီ (၁၉၆၅) နှင့် စစ်တကောင်း (၁၉၆၇) တို့ရှိ အရှေ့ပါကစ္စတန် ဒေသဆိုင်ရာလက်တွေ့ခန်း ၃ ခုကို စုစည်းကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သိပ္ပံနည်းနာနှင့် စက်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနကောင်စီ ဟူ၍ ၁၉၇၃ ခုတွင် ထောင်သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ အာကာသအေဂျင်စီ ဆပါဆို (SPARRSO) ကို ၁၉၈၃ တွင် အမေရိကန်အကူအညီနှင့် စနိုင်ခဲ့သည်
ပထမဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဂြိုဟ်တု ဘင်္ဂဘန္ဒူ-၁ ကို အမေရိကန်ရှိ ဂြိုဟ်တုလွှင့်ရပ်မှတဆင့် အာကာသသို့ ပို့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အနုမြူစွမ်းအင် ကော်မရှင် သည် ဆဗာ (ဒါကာပြည်နယ်မှ မြို့တမြို့) ၌ သုတေသနရီရတ္တာတခုကို ထိန်းကျောင်းနေသည်
၂၀၁၅ ခုတွင် အိုင်တီလုပ်ငန်းများ အလုပ်ပို့ အခံရဆုံး နိုင်ငံစာရင်းတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၂၆ ချိတ်သည်
ဘင်္ဂလား​ဒေရှ့်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ နိုင်ငံသားတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရှိသည်
နိုင်ငံ​တော်ဘာသာမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်က ကိုးကွယ်ကြသည်
အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူအများစုမှာ ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးဘာသာမှာ ဟိန္ဒူဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၈.၅ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုးကွယ်ကြသည်
တတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
အများစုမှာ ချက္ကမ၊ မရမာ၊ တန်ချန်းယာ၊ ရခိုင်၊ ဘရူဝါ စ​သော လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြပြီး စစ်တ​ကောင်းတိုင်း​ဒေသကြီးတွင် ​နေထိုင်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ ကိုးကွယ်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များ အပါအဝင် ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် လူမျိုးစုများ လွှမ်းခြုံပြီး ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် လူဦးရေ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ၎င်းတို့၏ဘာသာအဖြစ် လိုက်နာကြပြီး ဘင်္ဂလီရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အစ္စလာမ့်အလေ့အကျင့်များနှင့် ရောနှောထားသော ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာတစ်ခုရှိသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသည်
ကဗျာဆရာများ၊ ပညာရှင်များနှင့် စာရေးဆရာများ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာများဖြင့် ကြွယ်ဝသော စာပေအမွေအနှစ်များကြောင့် လူသိများသည်
Kazi Nazrul Islam နှင့် Jashimuddin ကဲ့သို့သော ကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာများ၏ လက်ရာများသည် ဘင်္ဂလီစာပေများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ဘင်္ဂလီများသည် Eid အပါအဝင် ဘာသာရေးပွဲတော်များကို ကျင်းပကြသည်
ပွဲတော်များတွင် ဆုတောင်းပွဲများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်
ဘင်္ဂလီဟင်းလျာသည် ၎င်း၏အရသာနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသည်
လူကြိုက်များသော ဟင်းလျာများတွင် biryani၊ kebabs၊ korma နှင့် ငါးပြင်ဆင်မှု အမျိုးမျိုးတို့ ပါဝင်သည်
ဘင်္ဂလီလူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် အသိုက်အဝန်းအပေါ် အလေးပေးထားသည်
လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ပရဟိတနှင့် ပရဟိတလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် ရပ်ရွာကို ပြန်လည်ပေးကမ်းမှုကို အလေးပေးသည်
ဒပြုတ်မြောင်ရွာ၊ မင်းကူးလမ်း
ဖဖာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpahpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ နောင်မိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်မိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၈ ဦး၊ မ ၁၀၆၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာပေပညာရှင်၊ သမိုင်းနှင့်ယဉ်ကျေးမှုပညာရှင်၊ နိုင်ငံတကာဆက်ဆံရေးဌာနတည်ထောင်သူ ဖြစ်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့်ကို မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းအေးသာဇံရပ်တွင် အဖ ဦးသိန်း၊ အမိ ဒေါ်ကြည်တို့မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ် မေလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဒုတိယသား ဖြစ်သည်
မန္တလေးမြို့၊ ဗုဒ္ဓသာသနနုဂ္ဂဟ ယောက်ျားလေးကျောင်း၊ သံတဲကျောင်းနှင့် စိန်ပီတာကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၈ နှစ်တွင် တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်သည်
၁၉၄၈-၄၉ နှင့် ၁၉၄၉-၅ဝ နှစ်များတွင် မန္တလေး ကောလိပ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘာသာတွဲနှင့် ဥပစာတန်းအောင်သည်
၁၉၅၂ နှစ်တွင် မန္တလေးကောလိပ်မှ ဝိဇ္ဇာတန်းအောင်ပြီး၊ သမိုင်းဘာသာ ရွှေတံဆိပ်ရသည်
မန္တလေး ကောလိပ်တွင် သမိုင်းအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ မြန်မာစာအသင်း အမှုဆောင်နှင့် နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၊ အင်္ဂလိပ်စာပိုင်း စာတည်း အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ မှ ၁၉၅၅ အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ခေတ်သစ်သမိုင်းနှင့် နိုင်ငံရေး သိပ္ပံဘာသာ ဌာနတွင် နည်းပြ၊ စာသင်နည်းပြမှ လက်ထောက် ကထိက အထိ အမှုထမ်းရင်း ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူး (သမိုင်း)၊ မဟာဝိဇ္ဇာ (သမိုင်း) ဘွဲ့များ ယူခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းကျောင်းဆောင်တွင် အဆောင်နည်းပြနှင့် အဆောင်မှူး တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရ၏ ပညာတော်သင်ဆု ရ၍ ၁၉၅၆-၁၉၆ဝ အထိ အင်္ဂလန်ပြည်၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ် (International Relations) ၌ ဘွဲ့လွန်သင်တန်း တက်ပြီး ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါရဂူ (ဒေါက်တာ) ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
၁၉၆ဝ မှ ၁၉၇၅ အထိ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ မော်လမြိုင်ကောလိပ်၊ ပညာရေးတက္ကသိုလ်၊ လုပ်သားများကောလိပ်တွင် သမိုင်းဌာန၊ ဌာနမှူး ကထိက အဖြစ် အမှုထမ်းရင်း ကျောင်းသုံး သမိုင်းစာအုပ်များ ပြုစုသည်
တိုင်းရင်းသားယဉ်ကျေးမှု ဓလေ့ထုံးစံများ ချင်းနှင့် ရှမ်း စာအုပ်များ ရေသားခဲ့သည်
၁၉၇၅ မှ ၁၉၈၂ အထိ ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန၊ အနုပညာဦးစီးဌာနနှင့် နိုင်ငံတော် သမိုင်းသုတေသနဦးစီးဌာန များတွင် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် ရာထူးအထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုကာလတွင် နိုင်ငံတော်တာဝန်ပေးချက်အရ ပြည်ပနိုင်ငံများသို့စေလွှတ်သော ယဉ်ကျေးမှုအဖွဲ့များကို ဦးဆောင်ကာ သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၈၂ မှ ၁၉၈၇ အထိ မန္တလေးတက္ကသိုလ် သမိုင်းဌာနနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေး ဌာနများတွင် ပါမောက္ခ အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၇ မှ ၁၉၈၉ အထိ ရှေးဟောင်းသုတေသန ဦးစီးဌာန ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် နိုင်ငံတော် အစိုးရက ခန့်ထားသည်
ထိုကာလအတွင်း ရှေးဟောင်းသုတေသနလုပ်ငန်းများနှင့် ဆိုင်သော ညီလာခံများကျင်းပသည့် နိုင်ငံများသို့ မြန်မာနိုင်ငံကိုယ်စားပြု၍ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၉ဝ မှ ၁၉၉၄ အထိ မြန်မာ့သမိုင်းဖြစ်ရပ်အမှန်များပြုစုရေးအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၄ မှ ယနေ့အထိ မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်း ကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် အမှုထမ်းရင်း သမိုင်းသုတေသန စာတမ်းများ ပြုစု ထုတ်ဝေလျက် ရှိသည်
၁၉၉၆ မှစ၍ ယနေ့တိုင်ထုတ်လျက်ရှိသော အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် ရေးသော Myanmar Perspective မဂ္ဂဇင်း၏ စာတည်းမှူးချုပ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ရင်း သမိုင်းနှင့်ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးလျက်ရှိသည်
နေ့စဉ်ထုတ်သတင်းစာများ၊ လစဉ်ထုတ် ဂါဒီယန်းမဂ္ဂဇင်း တို့တွင်လည်း ဆောင်းပါးများရေးသည်
မြန်မာ့အသံ၊ အင်္ဂလိပ်ပိုင်း စနေနေ့တိုင်း အစီအစဉ်တွင် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သမိုင်းဆိုင်ရာ ဟောပြောချက်များကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာနှင့် အသံလွှင့်လျက်ရှိသည်
၁၉၉၈ ဒီဇင်ဘာလမှ စ၍ ယနေ့အထိ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒဗုဒ္ဓသာသနာပြုတက္ကသိုလ် တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ နှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ယဉ်ကျေးမှု သမိုင်းဌာန၊ ပါမောက္ခ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ သမိုင်းဌာနတွင် အငြိမ်းစားပါမောက္ခအဖြစ်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန သံတမန်ရေးရာကျွမ်းကျင်သင်တန်းတွင် သင်တန်းနည်းပြအဖြစ်လည်းကောင်း ပို့ချလျက်သင်ကြားလျက်ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာများနှင့် သတင်းစာဆရာများ အသင်းကြီး၏ အမှုဆောင်အဖွဲ့ဝင်လည်း ဖြစ်သည်
အမျိုးသားစာပေတစ်သက်တာဆုရှင်လည်းဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ မိုးမခလမ်း၌ စည်သူဒေါက်တာခင်မောင်ညွန့် (ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် - ငြိမ်း၊ ရှေးဟောင်းသုတေသနနှင့် အမျိုးသားပြတိုက်ဦးစီးဌာန)သည် ၁၅.၉.၂၀၂၂(ကြာသပတေးနေ့) ည (၈:၀၀) နာရီအချိန်တွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် (၉၃)နှစ် ရှိပြီဖြစ်သည်
ဝင်းပုတ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Winpoke)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်ခရိုင်၊ ကော့ကရိတ်မြို့နယ်၊ မြောက်ကြာအင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ကြာအင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၇၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၃၉၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဓာတ်ပြုလျှပ်စစ် ပလိပ်ပြားတွဲ (voltaic pile) သည် လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းတစ်ခုကို လျှပ်စစ် အဆက်မပြတ် ပေးနိုင်သော ပထမဆုံး ဘက်ထရီဖြစ်၍ အီတလီ ရူပဗေဒပညာရှင် အလေဆန်ဒရို ဗော်လ်တာက တီထွင်ခဲ့သည်
ဗော်လ်တာသည် ၎င်း၏ စမ်းသပ်ချက်များကို ၁၇၉၉ တွင် ရေးသားဖြန့်ချိခဲ့သည်
ဓာတ်ပြုလျှပ်စစ် ပလိပ်ပြားတွဲသည် သူ့နောက်ပိုင်း၌ ဆက်တိုက်ဆိုသလို အခြားရှာဖွေတွေ့ရှိမှာများကိုလည်း ဖြစ်စေခဲ့ရာ လျှပ်စစ်ဖြင့် ရေကို ဓာတ်ခွဲပြိုကွဲစေပြီး အောက်ဆီဂျင်နှင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင် ခွဲထုတ်မှုကို ဝီလျံ နီကိုးလ်ဆန် နှင့် အန်ထနီ ကားလိုင်း (Anthony Carlisle) တို့ကရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်း၊ ဆိုဒီယမ် (၁၈၀၇) ၊ ပိုတက်စီယမ် (၁၈၀၇) ၊  ကယ်လ်စီယမ် (၁၈၀၈) ၊ဘော်ရွန် (၁၈၀၈) ၊ ဘေရီယမ် (၁၈၀၈) ၊ စထရွန်တီယမ် (၁၈၀၈) ၊ မဂ္ဂနီစီယမ် (၁၈၀၈) တို့ကို ခွဲထုတ်မှု (သို့ ) ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုများကို ဟမ်ဖရီ ဒေဗီ က လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်းတို့ဖြစ်သည်
၁၉ ရာစုရှိ လျှပ်စစ်လုပ်ငန်းအလုံးစုံကို ဗော်လ်တာ၏ ဒန်နီယဲလ် ဆဲလ် (Daniell cell) ၊ ဂရို့ဗ် ဆဲလ် (Grove cell) စသည့် ဘက်ထရီများက စွမ်းအားထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်မှာ ၁၈၇၉ နှစ်များ၌ ဒိုင်နမိုများ မပေါ်ခင်အထိဖြစ်၏
ဗော်လ်တာ၏ တီထွင်မှုများသည် လူဝီးဂျီ ဂါလ်ဗားနီ၏ ၁၇၈၀ က ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြစ်သည့် သတ္တုချောင်းနှစ်ခုနှင့် ဖား(သေ)၏ ခြေထောက်တစ်ချောင်းတို့၏ လျှပ်စစ်ပတ်လမ်းဖြစ်နေပုံက ထိုခြေထောက်ကို လှုပ်ရှားတုံ့ပြန်စေနိုင်ခဲ့သည်ကို  အခြေခံထားသည်
သတ္တုချောင်းနှစ်ခုနှင့် ဆားရေစိမ်ထားသည့် အဝတ်စ (သို့) ဂျပ်စက္ကူကို ပတ်လမ်းပုံစံ တပ်ဆင်မှုပြုသောအခါ လျှပ်စီးကြောင်း ထုတ်လုပ်သည်ကို ဗော်လ်တာက ၁၇၉၄ ၌ သရုပ်ပြသခဲ့သည်
၁၈၀၀ ၌ ကြေးနီပြား (သို့ ငွေပြား) နှင့် ဇင့်ပြားများကို တစ်လှည့်စီ အတွဲလိုက်ကပ်၍ စီကာ ထိုကြားတွင် ဆားရည် (လျှပ်လိုက်ရည်) စိမ်ထားသည့် အဝတ်စ (သို့) ကတ်ထူပြားဖြင့် ပိုင်းခြားထည့်သွင်းသည် (ပထမပုံတွင် ကြည်နိုင်သည်
စုစုပေါင်း လျှပ်စစ်တွန်းအားကို တိုးမြှင့်ရန်ဖြစ်၏
ထိပ်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းကို ဝါယာဖြင့် ထိတွေ့ဆက်သွယ်ပေးသောအခါ လျှပ်စီးကြောင်းတစ်ခုသည် ထိုပလိပ်ပြားနှင့် ဝါယာတစ်လျှောက် စီးဆင်းလာသည်ကို တွေ့ခဲ့ရသည်
ထင်းရှူးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinshukone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ တောင်ပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ပေါ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၈ ဦး၊ မ ၁၆၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်တိုး (ရွာမ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe(Ywarma))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၃ ဦး၊ မ ၆၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ ခင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငခူချောင်းရွာ၊ ငခူချောင်း
ပင်နီဆီလင် (Penicillin) သည် ဘက်တီးရီးယား ကူးစက်မှုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ရောဂါများကို ကုသသည့် ပဋိဇီဝ ဆေး တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ပင်နီဆီလင်ကို စကော့တစ်ရှ် လူမျိုး သိပ္ပံပညာရှင် အလက်ဇန္ဒား ဖလင်းမင်း က ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၄၀ ပြည့်နှစ် နောက်ပိုင်းမှသာ စီးပွားဖြစ် ထုတ်လုပ်လာသည်
ပင်နီဆီလင်ကို ဆစ်ဖလစ်ရောဂါ၊ အာသီးရောင်ရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင်ရောဂါ၊ နမိုးနီးယားခေါ် အဆုတ်ရောင်ရောဂါနှင့် အခြားရောဂါများကို ကုသရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ကာလအတွင်း အသုံးများခဲ့သည်
Alexander Fleming က ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းရှိ ဘက်တီးရီးယား မွှေးမြူသည့် petri dish ထဲတွင် မှိုတက်နေကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
မှိုတက်သည့်နေရာတွင် ဘက်တီးရီးယားများ ကြီးထွားခြင်း မရှိကြောင်းတွေ့ရှိရာမှ ထိုဖမ်းဂတ်စ်မှို (Fungus) များသည် ပိုးမွှားများကို သေစေကြောင်း စမ်းသပ်တွေ့ရှိခဲ့သည်
ဩစတြေးလျသား သိပ္ပံပညာရှင် Howard Walter Florey က ပင်နီဆီလင်မှိုများကို ဆေးဝါးအဖြစ် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
အချို့လူများမှာ ပင်နီဆီလင်နှင့် မတည့်ကြပေ
ထိုလူများ ပင်နီဆီလင်ထိုးမိလျှင် အရေပြား၌ မိတ်ကဲ့သို့ အနီကွက်များ ထခြင်း၊ အော့ချင်အန်ချင်ခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းများ ဖြစ်တတ်သည်
ပိုဆိုးလျှင် ကိုယ်ပူခြင်း၊ အော့အန်ခြင်း သို့မဟုတ် အလွန်အမင်း ယားယံခြင်းတို့ ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ပင်နီဆီလင်မှာ အာနိသင်ထက်သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ပင်နီဆီလင်ကို လက်လွတ်စပယ် အသုံးပြုလာသောကြောင့် ရောဂါအချို့မှာ ဆေးမတိုးသည့် လက္ခာများ ရှိလာသည်
ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါ (အင်္ဂလိပ်: Swine influenza) သည် ဝက်တုပ်ကွေး ဗိုင်းရပ်စ် အမျိုးအစား တစ်ခုခုကြောင့် ဖြစ်ပွားသည့် ကူးစက်ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်သည်
Swine influenza virus (SIV) သို့မဟုတ် swine-origin influenza virus (S-OIV) သည် ဝက်များတွင် ဖြစ်ပွားလေ့ရှိသော တုပ်ကွေးဗိုင်းရပ်စ်အုပ်စုဝင် ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးမျိုး ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်အထိ တွေ့ရှိထားပြီးသော SIV ဗီဇမျိုးများတွင် influenza C နှင့် Influenza A ၏ မျိုးကွဲများ ဖြစ်ကြသော H1N1, H1N2, H2N1, H3N1, H3N2, နှင့် H2N3 တို့ ပါဝင်သည်
နှာစီးခြင်း၊လည်ချောင်းနာခြင်း၊ဝမ်းလျှောခြင်း၊ချောင်းဆိုးခြင်း၊ကိုယ်ပူခြင်း၊အော့အန်ခြင်း၊ပျို့ခြင်း၊နုံးချိခြင်း၊အစားအသောက်ပျက်ခြင်းတို့ုဖြစ်သည်
ရောဂါဖြစ်ပွားသူ၏ ၁% သာသေဆုံးမှုရှိနိုင်သည်
သို့သော်ရောဂါကူးစက်နှုန်းမှာ SARS ရောဂါ ထက်ပို၍လျင်မြန်သည်
ဆေးရုံတွင်လုပ်ငန်းခွင်ဝင်ရောက်နေသူများမိမိ၏ကိုယ်အပူချိန်ကိုတစ်နေ့လျှင်(၄)ကြိမ်စစ်ဆေးသင့်သည်
တစ်ကိုယ်ရေသုံးပြဒါးတိုင်ကိုအသုံးပြုပါ
နှာရည်၊တံတွေး၊သလိပ်၊သွေး နှင့် လေထုထဲမှတဆင့်ကူးစက်နိုင်သည်
နှာအုပ်စွပ်ခြင်း၊နှာချေခြင်းနှင့်ချောင်းဆိုးလျှင်လက်ကိုင်ပုဝါအုပ်၍ပြုလုပ်ရန်
လက်ကိုဆပ်ပြာ ( သို့ ) အရက်ပျံဖြင့်စင်ကြယ်စွာဆေးရန်
လူထူထပ်သောနေရာများကိုရှောင်ရှား၍သွားလာရန်တို့ဖြစ်သည်
ဝက်တုပ်ကွေးရောဂါသည် မြန်မာပြည်တွင် ၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် H1N1 (2009) တုပ်ကွေးရောဂါ ဖြစ်ပွားသူ ရန်ကုန်မြို့တွင် သုံးဦးနှင့် ချင်းပြည်နယ်တွင် ၁၀ ဦးတွေ့ရှိရပြီး တစ်ဦး သေဆုံးကြောင်း ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစား ဝန်ကြီးဌာနက ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၄ ရက်တွင် သတင်းထုတ်ပြန်သည်
H1N1 သံသယလူနာ ၃၅ ဦးအား ဓာတ်ခွဲစစ်ဆေးရာ လူနာ ၁၇ ဦးတွင် ရောဂါဖြစ်ပွားကြောင်း စစ်ဆေးတွေ့ရှိထားပြီး ဇူလိုင် ၂၆ ရက်အထိ သံသယ သေဆုံးလူနာအပါအဝင် သေဆုံးသူ လေးဦးအထိရှိသည်
ရောဂါဘယဖြစ်ပွားသည့်အခါ သွားလာလှုပ်ရှားမှုများအား တားဆီးကန့်သတ်ချက်များ ချမှတ် ပြဋ္ဌာန်းခြင်းမျိုးကဲ့သို့ အရေးပေါ်အခြေအနေတစ်ရပ်ပေါ်ပေါက်လာချိန်တွင် မိသားစုမှာ အတူတကွ ရှိချင်မှရှိနေပါလိမ့်မည်
သို့ဖြစ်ပေရာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး မည်သို့မည်ပုံဆက်သွယ်ကြမည်၊ အခြေအနေအမျိုးမျိုးတွင် မည်သည်တို့ကို လုပ်ဆောင်ကြမည်ဆိုသည်များနှင့် စပ်လျဉ်းပြီး ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားရန်အရေးကြီးလှပေသည်
ဆုံရပ်စုရပ်ကို ညှိထားပါ
ဆက်သွယ်ရမည့်လူပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ရောဂါဖြစ်ပွားရာ ဒေသ၏ ပြင်ပမှ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်အားသတ်မှတ်ထားပါ
သို့မှသာ မိမိမည်သို့ရှိနေသည်ကို အခြားသူများက စုံစမ်းသည့်အခါပြောပြနိုင်သည့် အဓိက ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ပါလိမ့် မည်
မိမိ၏ ရုံးမှဖြစ်စေ၊ မိမိ အိမ်ထောင်ဖက်၏ ရုံးမှဖြစ်စေ ချမှတ်ထားရှိသော ကြိုတင်ပြင်ဆင်ထားမှုများနှင့် အကျွမ်းတဝင်ရှိနေအောင် ဆောင်ရွက်ပါ
ပိုးသတ်ထားသော ပတ်တီးစထုတ်များ၊ အသေးရော အကြီးပါ
အရက်ပျံဖြင့်ဖော်စပ်ထားသည့် ရေမပါသော လက်ဆေးရည်ပိုးသတ်သန့်စင်ရာတွင် သုံးသော အဖတ်များ(ဆေးထိုးခါနီး သုံးသော ဂွမ်းဖတ်များ)ကြက်ပေါင်သားဖြင့် လုပ်မထားသည့် ဆေးခန်းသုံး လက်အိတ်အလောတော်နှင့် အကြီးများ (စစ်ဆေးမှုသုံး လက်အိပ်များဟုခေါ်တွင်ပြီး ဆေးဆိုင်များတွင် တစ်ရာပါသော ကဒ်ထူဘူးများဖြင့် ရောင်းချလေ့ရှိသည်
၂လက်မ ပလပ်စတာဘက်တီးရီးယား ကာကွယ်ရေး လိမ်းဆေးကပ်ကြေး (အသေး၊ ကိုယ်ပိုင်သုံး)ဇာဂနာမျက်နှာကာသောဒိုင်းကဲ့သို့ ဃဏျွ အရေးပေါ်အသက်ရှူကိရိယာ၉၅ အမျိုးအစားမျက်နှာဖုံးစွပ် (ကုလသမဂ္ဂဝန်ထမ်းများနှင့်မှီခိုသူ များအားလုံးအတွက် တစ်ဦးလျှင် နှစ်ခုနှုန်းဖြင့်ရရက်စာ ပေးပါမည်
နာမကျန်းဖြစ်နေသူများအားပြုစုစောင့်ရှောက်နေသူများသာ ယင်း မျက်နှာဖုံးများကိုသုံးသင့်ပါသည်
အင်တစစ် (ဗညအခေငိ) (ဗိုက်နာလျှင် သောက်ရန်)ဆရာဝန်ညွှန်ကြားသော ဆေးများ သိုလှောင်ထားပါ
(ရေရှည် ကုသရန်အတွက် ဆရာဝန်က ညွှန်ကြားထားသည့်ဆေးဖြစ်လျှင် သုံးလစာ ရှိနေပါစေ
(အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များကိုလည်း မမေ့ပါနှင့်)မိသားစုဝင်တစ်ဦးဦး ဖျားနာခဲ့သည်ရှိသော် အသုံးပြုနိုင်ရန်အိပ်ရာ ခင်း၊ မျက်နှာသုတ်ပဝါ၊ ပလတ်စတစ်အိပ်ရာဖုံးစသည်များကို အပို ဆောင်ထားပါ
လူမမာနေသည့်အခန်းကိုအိမ်ထဲ၌ မည်သည့်နေရာတွင် သတ်သတ် သီးသန့်ထားနိုင်မည်ကိုစဉ်းစားထားပါ
ထိုအခန်းကို မည်သို့ လေဝင်လေထွက်ရှိနေစေမည်နည်း
ထိုအခန်းမှ လေများ သည် အိမ်ပြင်သို့သာ ထွက်သွားရမည်ဖြစ်ပြီးအိမ်ထဲသို့ ထိုအခန်း ထဲမှ လေများ မဝင်အောင် ဆောင်ရွက်ရန်မှာအရေးကြီးသည်
ထိုသို့ရှိနေစေရန် မည်သို့ ဆောင်ရွက်နိုင်မည်ကိုစဉ်းစားထားပါ
ဗိုင်းရပ်(စ်) ခုခံဆေးဝါးများ ကိုရောဂါအခြေအနေအရ ကုလသမဂ္ဂမှ ပေးဝေပါမည်
AH1 N1 လို့ခေါ်တဲ့  ဒီဝက်တုပ်ကွေးဟာ ဝက်သားစားရုံနဲ့ မကူးစက်နိုင်ပါဘူး
ဝက်သားနဲ့ ဝက်သားထွက် ပစည်းများကို အပူချိန် ၇၀-ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်နဲ့ ချက်ပြုတ်ပါက ဗိုင်းရပ်စ်ပိုး ရှင်သန်မှုမရှိနိုင်တော့ပါ
ကိုင်တွယ်တဲ့နေရာမှာလည်း သန့်ရှင်းစွာစနစ်တကျကိုင်တွယ်ပါက ရောင်းချသူများမှာလည်း ကူးစက်မှု မရှိနိုင်တော့ပါ
AH1 N1 တုပ်ကွေးရောဂါကူးစက် ခံထားရတဲ့လူရဲ့ ခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်တဲ့အရည်များ (နှာရည်၊ တံတွေး) စတာတွေဟာ မထင်မှတ်ဘဲ မသိလိုက်ဘဲ ကျန်းမာတဲ့လူရဲ့ အသက်ရှူလမ်းကြောင်းထဲကို ဝင်သွားပါက ရောဂါကူးစက်နိုင်ပါတယ်
ဒါကြောင့် လူသူထူထပ်လွန်းတဲ့ နေရာတွေကို မသွားသင့်ပါ
အကယ်၍ မဖြစ်မနေသွားရမည်ဆိုလျှင်လည်း နှာခေါင်းစည်းတပ်ပြီး သွားလာနိုင်သလို ပြန်လာပါကလည်း လက်ကိုသေချာစွာ ဆေးကြာသင့်ပါတယ်
လက်ဟာ ရောဂါပိုး ပျံ့နှံ့နိုင်ရာ ကြားခံဖြစ်တဲ့အတွက် လူအများနဲ့ ထိတွေ့တဲ့နေရာတွေသွားပြီးတဲ့အခါ လက်ကို သေချာစွာ ဆေးကြောသင့်ပါတယ်
အကယ်၍ မိမိမှာ တုပ်ကွေးလက္ခဏာ ခံစားရပါက ရိုးရိုးတုပ်ကွေးလား၊ AH1 N1 ရောဂါလားဆိုတာ သံသယရှင်းသွားအောင် ဆရာဝန်နဲ့ ပြသသင့်ပါတယ်
မည်သည့်တုပ်ကွေးဖြစ်ပါစေ အဓိကမှာ မိမိမှာ ကိုယ်ခံအားကောင်းဖို့ အရေးကြီးပါတယ်
ကိုယ်ခံအားကောင်းအောင် အာဟာရပြည့်ဝတဲ့ အစားအသောက်ကို စားခြင်း၊ ရေလုံလုံလောက်လောက် သောက်ခြင်း၊ အားကစား လိုက်စားခြင်းဖြင့် ကြံ့ခိုင်အောင်ပြုလုပ်သင့်ပါတယ်
ဝက်ပြစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetpyit)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥတ္တရာရွာ၊ ဥတ္တရာ
ဟင်းခွက်ကုံးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinkhwetkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဟင်းခွက်ကုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်းခွက်ကုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈ ဦး၊ မ ၁၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
အမှု—အထင်သေးအမြင်သေးအောင်ပြောမှု
အမှုသည်—မေတ္တိယ, ဘူမဇကရဟန်းများ
ဒုဋ္ဌဒေါသ သိက္ခာပုဒ်၌ (နေရာခင်းပေးခြင်း, ဆွမ်းလှည့်ချပေးခြင်းတို့ဖြင့်) အရှင်ဒဗ္ဗ၏ သံဃာ တာဝန်ဆောင်ပုံကို ပြခဲ့ပြီ၊ မေတ္တိယ-ဘူမက မည်သော ရဟန်းတို့သည် အရှင်ဒဗ္ဗအပေါ်၌ အခြားရဟန်းတို့က အထင်သေး အမြင်သေးဖြစ်အောင် အရှင်ဒဗ္ဗ၏ မဟုတ်မမှန်သော မကောင်းသတင်းကို လုပ်ကြံ၍ (ဒဗ္ဗသည် ဆန္ဒာဂတိလိုက်ပြီး နေရာခင်းပေးတယ်, ဆွမ်းလှည့်ချတယ်) ဟု အခြားရဟန်းတို့အား ပြောကြလေသည်၊ ထိုအမှကြောင့် “ဥဇ္ဈာပနကေ ပါစိတ္တိယံ”ဟု ပညတ်တော်မူရလေသည်
ထိုသို့ပညတ်တော် မူပြီးနောက် ထိုမေတ္တိယ-ဘူမဇက ရဟန်းတို့သည် အရှင်ဒဗ္ဗ၏ မကောင်းသတင်းကို အခြား ရဟန်းများထံ တိုက်ရိုက်မပြောကြတော့ဘဲ အခြားရဟန်းတို့၏ အနီးအပါး အခြားရဟန်းတို့ ကြားလောက်သည့်) နေရာ၌ “ဒဗ္ဗသည် ဆန္ဒာဂတိလိုက်၍ နေရာခင်းပေးတယ်, ဆွမ်းလှည့်ချပေးတယ်”ဟု သူတို့အချင်းချင်း အတင်း ပြောကြကုန်၏၊ ထိုသို့အတင်းပြောသံကို ကြားသောရဟန်းတို့က အရှင်ဒဗ္ဗကို ညှဉ်းဆဲကြလိမ့်မည်-ဟု သူတို့အယူရှိကြသည်၊ ထိုအတင်းပြောမှုကြောင့် “ခိယျနကေပါစိတ္တိယံ”ဟု အနုပညတ် ထပ်တော်မူရပြန်သည်
[“ခိယျနကေ-ရှုံ့ချခြင်းကြောင့်”ဟု အနက်ပေးရာ၌ အမှန်မှာ “အတင်းပြောမှုပင်”ပင်]ဥဇ္ဈာပနကေ ခိယျနကေ ပါစိတ္တိယံ
အထင်သေးအမြင်သေးစေကြောင်းစကားကို ပြောဆိုခြင်း (ကဲ့ရဲ့ခြင်း) ကြောင့်၎င်း, အပြစ်ကိုထင်ရှားပြခြင်း (ရှုံ့ချခြင်း) ကြောင့်၎င်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ရင်ဇင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinzin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ သဲပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သဲပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၇ ဦး၊ မ ၉၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ပုသိမ်မြို့အနီး ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်မှ ၄မိုင်အကွာ ထိန်တပင်ကျေးရွာအနီးတွင် သွားရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
၎င်း ကန်ကြီးထောင့်ဖလုံးအိုင် (၁၀ဂ)တောင် ဂမုန်းပေါင်း တစ်ထောင်စေတီတော်ကို ဆရာတော်ဦးဉာဏောဒယ တည်ထားကိုးကွယ်ထားပြီး အများပြည်သူများလွပ်လပ်စွာ လာရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
ပုသိမ်မြို့မှလာလျှင် ကန်ကြီးထောင့်မြို့မှ ဘဲဂယက်ရွာ သို့သွားကာ ဘဲဂယက်မှတဆင့် ထိန်တပင်ကျေးရွာအနီးတွင် ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဆရာတော်ဦးဉာဏောဒယ သည် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားသော ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်သည်
ပုသိမ်မြို့သို့ရောက်လျှင် မဖြစ်မနေဖူးမြော်သင့်သော တန်ခိုးကြီးစေတီတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည့်အပြင် ဆရာတော်ဦးဉာဏောဒယ၏ မပုပ်မသိုးသော ရုပ်ကလာပ်တော်ကိုလည်း ဖူးမြော်နိုင်သည်
၎င်းဂမုန်းပေါင်းစေတီတော်သည် ဝင်္ဂဘာကဲ့သို့တည်ဆောက်ထားပြီး အထပ်ပေါင်းများစွာတည်ရှိသည်
ဂမုန်းပေါင်းစေတီတော် အနီးတွင် ဖာလုံနတ်ရေကန်တည်ရှိပြီး ၎င်းရေကန်အား ဖာလုံနတ်နှင့် ၎င်း၏သမီးတော် ၃ပါးက စောင့်ရှောက်သည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ဖာလုံနတ်ရေကန်သည် အကျယ်အားဖြင့် ၃ဧကခန့်ရှိပြီး ရေများမှာလည်း အလွန်ကြည်လင်ပါသည်
၎င်းရေကန်တူးဖော်စဉ်က လှေတစ်စင်း တူးဖော်ရရှိပြီး ၎င်းလှေကိုလည်း ဖာလုံနတ်ရေကန်အတွင်းတွင် ထားရှိသည်
ဒေသခံများ၏ အဆိုအရ ၎င်းနတ်ရေကန်တည်ရှိရာနေရာသည် တစ်ချိန်က ပင်လယ်ဖြစ်သည်ဟုလည်း ပြောဆိုကြသည်
ဖာလုံနတ်ရေကန်၏ အနီးတွင် ဉာဏ်တော် ပေ၂၀ခန့်ရှိသော မနုဿီဟခြင်္သေ့၏ ရုပ်တုကိုလည်းတည်ထားကိုးကွယ်ထားသည်
နေ့လယ်စာအတွက် ဘုရားပွဲဈေးတန်းတွင် စားသောက်ဆိုင်များရှိသကဲ့သို့ ဓမ္မဒါန ထမင်းစားရုံတွင်လည်း နေ့စဉ်အလှူရှင်များ၏အလှူတော်များကြောင့် ဆရာတော်ကြီး၏ မေတ္တာထမင်း၊ သိဒ္ဓိဟင်းတို့ကိုသုံးဆောင်နိုင်သည်
ဂမုန်းပေါင်းစေတီတော်မှအပြန်တွင် ကန်ကြီးထောင့်မြို့နယ်ရှိ လောကမှန်ကူစေတီတော်ကိုလည်း ဝင်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဧကကနိပါတ် - ၅
အတ္ထကာမဝဂ် -၄၉- နက္ခတ္တဇာတ်
မြို့နေသတို့သား၏ မင်္ဂလာကို နက္ခတ်မကောင်းဟု ပြောဆို၍ ဖျက်ဆီးသော အာဇိဝက အကြောင်းနတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်နေသတို့သမီး မိဘများထံ ဇနပုဒ် သတို့သား မိဘများ လာရောက်၍ မိမိတို့သားနှင့်ထိမ်းမြားလက်ထပ်ရန် နေ့၊ ရက်ကို ချိန်းဆိုသတ်မှတ်ပြီးလျှင် ပြန်လာကြကုန်၏
ချိန်ဆိုသတ်မှတ်သည့်နေ့၊ ရက်သို့ ရောက်လတ်သော် သတို့သား မိဘတို့သည် မိမိတို့ဆရာ အာဇိဝကအား “အရှင် ...ယနေ့ သတို့သားအတွက် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုလိုပါသည်၊ နက္ခတ်ကောင်းပါ၏လော” ဟုမေးမြန်းကြကုန်၏
ဆရာ အာဇိဝကလည်း “ရှေးဦးစွာ ငါ့ကို မပြောကြားဘဲ နေ့၊ ရက်ချိန်းဆို သတ်မှတ်ပြီးမှ ပြောကြားကြကုန်သည်” ဟု အမျက်ထွက်၍ မင်္ဂလာပွဲကို ဖျက်ဆီးမည်ကြံစည်လျက် “ယနေ့ နက္ခတ်မကောင်းပါ၊ ဘယ်မင်္ဂလာမှ မပြုလုပ်ကြနှင့်၊ ပြုလုပ်ပါလျှင် အကြီးအကျယ်ပျက်စီးမည်” ဟု ဟောလေ၏
သတို့သား မိဘတို့လည်း ဆရာအာဇိဝက စကားကို ယုံကြည်လျက်မသွားဘဲ နက်ဖြန်မှ သွားမည်ဟု ဆိုင်းငံ့ကာ နေကြကုန်၏
မြို့နေ သတို့သမီးမိဘတို့လည်း မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်ရန် အခမ်းအနားကို အသင့်စီမံ၍ စောင့်ဆိုင်းနေကြရာဇနပုဒ်နေ သတို့သားမိဘတို့ မလာရောက်ကြသဖြင့် တခြား သတို့သား တစ်ယောက်နှင့်ထိမ်းမြား လက်ထပ်ကြကုန်၏
နက်ဖြန်ဇနပုဒ်သားတို့ လာလတ်သော် သာဝတ္ထိပြည်သားတို့သည် ဇနပုဒ်သား တို့အား “သင်တို့ကားကိုယ်တိုင် နေ့၊ ရက် ချိန်းဆို သတ်မှတ်ပြီးမှ မလာကြကုန်၊ ငါတို့ကို မထီမဲ့မြင်ပြုကြသည်၊ သူယုတ်မာများ ဖြစ်သည်၊ သင်တို့ မလာသည့်အတွက် ငါတို့သမီးကို တခြား သတို့သား တစ်ယောက်နှင့်ထိမ်းမြားလက်ထက်ပြီးပြီ၊ သင်တို့ ပြန်ကြကုန်” ဟု ပြောဆို၍ လွတ်ကြ၏
ဇနပုဒ်သားတို့လည်း သတို့သမီးကို မရသဖြင့် မကျေမနပ်ဖြစ်၍ ပြန်ကြကုန်၏
အာဇီဝကသည် လူတို့မင်္ဂလာကို ဖျက်ဆီးသော အကြောင်းမှာ ရဟန်းတို့ဘောင်တွင် ထင်ရှားလျက် ရဟန်းတို့သည်တရားသဘင်ဝယ် စကားစပ်မိ၍ ပြောဆိုနေကြရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူပြီးလျှင်“ရဟန်းတို့ ...ဤ အာဇိဝကကား ယခုအခါမှသာ အမျက်ထွက်၍ လူတို့မင်္ဂလာကို ဖျက်ဆီးသည် မဟုတ်၊ရှေးအခါကလည်း ဖျက်ဆီးဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အေက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကိုဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဗာရာဏသီပြည်မြို့နေသတို့သားမိဘတို့သည် ဇနပုဒ်နေ သတို့သမီး မိဘများထံသွားကာ မိဘတို့ ဝတ္တရားရှိသည့်အတိုင်း ထိမ်းမြား လက်ထပ်ရန် ပြောဆိုကြောင်းလမ်းကာ မင်္ဂလာ အခမ်းအနားကိုပြုလုပ်ဧည့်ခံမည့် နေ့၊ ရက် အသေအချာ ချိန်းဆိုသတ်မှတ်ပြီး ပြန်လာကြကုန်၏
မင်္ဂလာဆောင်ရန်နေ့၊ ရက် ရောက်လတ်သော် မြို့နေ သတို့သားမိဘတို့သည် မိမ်ိတို့ဆရာ အာဇီဝကအား “အရှင်ဘုရား ... သတို့သားအတွက် ယနေ့ပင် ထိမ်းမြားမင်္ဂလာ ပြုလိုပါသည်၊ နက္ခတ်ကောင်းပါ၏လော“ ဟုမေးမြန်းကြကုန်၏
ဆရာအာဇိဝကသည် “ဤသူတို့ကား ငါ့ကို ရှေးဦးစွာ မပြောကြားဘဲမိမိတို့ အလိုအတိုင်း နေ့၊ ရက် သတ်မှတ်ပြီးမှ ပြောကြားလာကြသည်” ဟု အမျက်ဒေါသထွက်ကာ“သင်တို့မင်္ဂလာကို ငါ ဖျက်ဆီးမည်” ဟု အောက်မေ့ ကြံစည်လျက် “ဒါယကာတို့ ... ယနေ့အဖို့နက္ခတ်မကောင်းပါ၊ဘယ်မင်္ဂလာမှ မပြုလုပ်ကြပါနှင့်၊ အကယ်၍ မင်္ဂလာပြုလုပ်ပါလျှင်ပြုလုပ်သူတို့မှာ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးမည်” ဟု ပြောလေ၏
မြို့နေသတို့သားမိဘတို့လည်း ဆရာအာဇီဝကစကားကို ယုံကြည်သဖြင့် “ ယနေ့အဖို့ မင်္ဂလာဆောင်မသွားလို၊ နက်ဖြန်မှ သွားကြမည်” ဟု ဆိုင်းငံ့ကာ နေကြလေ၏
ဇနပုဒ်နေသတို့သမီး မိဘများလည်း လက်ထပ်မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ရန် ချိန်းဆိုထားသော နေ့၊ ရက်သို့ရောက်သဖြင့် မင်္ဂလာ အခမ်းအနားကို ပြင်ဆင်ကာ ရောက်လာသမျှ ပရိသတ်တို့အားကျွေးမွေးဧည့်ခံရန် အသင့်ပြင်ဆင်ထားကြကုန်၏
အာဇီဝက စကားကို ယုံစားကြသော မြို့နေသတို့သား မိဘတို့ကား ချိန်းဆိုထားသော နေ့၊ ရက်သို့ ရောက်သော်လည်း မလာကြကုန်
ထိုအခါ သတို့သမီးမိဘတို့သည် “ဤမြို့သားတို့ကား ယခုတိုင် မလာရောက်ကြပေ၊ သူတို့ပင် နေ့၊ ရက်ကိုချိန်းဆိုသွားကြသည်၊ သူတို့ပင် မလာဘဲ ပျက်ကွက်ကြသည်၊ သင်းတို့ လာသော်လည်းအာအကျိုးရှိမည်နည်း၊ မလာသော်လည်း ဘာအရေးကြီးမည်နည်း” ဟု စိတ်ဆိုးကာစီရင်ထားမြဲတိုင်း မင်္ဂလာပွဲ အခမ်းအနားဖြင့်ပင် တခြား သတို့သား တစ်ယောက်နှင့်လက်ထပ်ထိမ်းမြား ပေးစားလိုက်လေ၏
နက်ဖြန် ရောက်လတ်သော်မြို့နေ သတို့သား မိဘတို့သည် သတို့သမီး မိဘတို့ထံသို့ လက်ထပ်မင်္ဂလာ ပြုလုပ်ရန်လာကြကုန်၏
ထိုအခါ ဇနပုဒ်သားတို့သည် မြို့သားတို့အား “ မြို့သားတို့ ... သင်တို့ကားအရှက်မရှိကြကုန်၊ စကားမတည်ကြကုန်၊ ငါတို့ကို မလေးမခန့် ပြုကြသည်၊ အလွန်ယုတ်မာကြသည်၊ ကိုင်တိုင် နေ့၊ ရက်လာ၍ချိန်းဆိုပြီးဖြစ်လျက် မလာကြကုန်၊ သင်တို့ မလာကြသည့်အတွက် ငါတို့မှာမင်္ဂလာပွဲပျက်ကာ အရှက်ကွဲမခံနိုင်၊ သို့အတွက် ပြုလုပ်စီမံပြီး ပွဲအခမ်းအနားဖြင့်ပင်တခြား သတို့သား တစ်ယောက်နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ် ပေးစားလိုက်ပြီ၊ သင်တို့လာလမ်းအတိုင်း ပြန်ကြပေတော့” ဟု ပြောလေ၏
မြို့သားတို့လည်းဇနပုဒ်တို့အား “ဇနပုဒ်သားတို့ ... ငါတို့အား သမီးကို ပေးကြကုန်၊ ငါတို့ မလာသည်မှာကတိဖျက်လို၍ မဟုတ်ပါ၊ ဆရာအာဇီဝကက နက္ခတ် မကောင်းဆိုသဖြင့် မလာရပါ” ဟု ပြောလေ၏
ဤသို့ ဇနပုဒ်သားတို့နှင့် မြို့သားတို့ အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ဖြစ်နေကြစဉ် မြို့မှတစ်စုံတစ်ရာ ကိစ္စဖြင့် ဇနပုဒ်သို့ ရောက်နေသော ပညာရှိတစ်ယောက်သည် “ဆရာအာဇီဝကကနက္ခတ်မကောင်းဆို၍ မလာရပါ” ဆိုသောမြို့သားတို့ စကားကို ကြားလျှင် -“အမောင်တို့... ကောင်းကင်ရှိ နက္ခတ်တို့ကား ဘာအကျိုးရှိသနည်း၊ နက္ခတ်ကောင်းကို စောင့်ဆိုင်းနေသည့်လူမိုက်မှာ သတို့သမီးကို ရရှိရန် အကျိုးထူးမှ လွဲခဲ့ပြီ လွန်ခဲ့ပြီ မဟုတ်လော၊အကျိုးကို အလိုရှိသူမှာ လိုအပ်သော အကျိုးကို ရခြင်းသာ နက္ခတ်ကောင်းဖြစ်သည်”ဟု ပြောဆိုလေ၏
မြို့သားတို့လည်း ခိုက်ရန်ပြုကာ သတို့သမီးကို မရတော့ဘဲ မရှုံးပေးပြီးပြန်ခဲ့ကြရကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ အာဇီဝကသည် - ယခုအခါ အာဇီဝက
သာဝတ္ထိပြည်နေ အမျိုးသားသည် - ဇနပုဒ်နေ အမျိုးသား
ပညာရှိသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟုဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
[ပစ္စုပ္ပန်နှင့် အတိတ် ဝတ္ထုသွား တူသည်
(၁) ကောင်းကင်၌သွား၊ နက္ခတ်များ၊ ကျိုးကားမပြီးနိုင်
(၂) နက္ခတ်စောင့်ငြား၊ လူမိုက်ကား၊ မယားဆုံး၍မှိုင်
နက္ခတ္တဇာတ် ပြီး၏
လက်ပန်ဇင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanzin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉ ဦး၊ မ ၃၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
စက်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ကျွန်း
လက်ဆွဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letswea)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သပြေကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၅ ဦး၊ မ ၃၃၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ကမ္ဘာ့နည်းပညာမူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်း(ဒဗလျူအိုင်ပီအို)
(WIPO-World Intellectual Property Organization)
ဓမ္မကထိကဗဟုဇနဟိတဓရဘွဲ့တံဆိပ်တော် (ပါဠိ: Dhammakathikabahujanahitadhara; Dhamma Kathika Bahujanahitadhara Title)အနည်းဆုံး သိက္ခာဝါ(၂၀)ရှိခြင်း
သီလဝန္တဖြစ်ခြင်း
ဓမ္မာစရိယစာချတန်း အောင်မြင်ပြီးဖြစ်ခြင်း
အနည်းဆုံး(၁၀)နှစ် နယ်လှည့်တရားဟောကြားခဲ့ခြင်း
သက်ဆိုင်ရာဒေသအတွင်း တရားဟောကြားမှု ထင်ရှားကျော်ကြားခြင်း
ထေရဝါဒပိဋကကျမ်းစာများနှင့်လျော်ညီစွာ နယ်လှည့်ဟောကြားနေခြင်း
ဗုဒ္ဓဂိုဏ်း၊ ဓမ္မဂိုဏ်း၊ သံဃာ့ဂိုဏ်း၊ ရာဇဂိုဏ်း ကင်းလွတ်စွာ ဟောပြောခြင်း
သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအဆင့်ဆင့်အား ဆန့်ကျင်ဘက် မပြုသူဖြစ်ခြင်း
ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု၊ အနုဝါဒါဓိကရုဏ်းမှု ကင်းရှင်းခြင်း
ဖတူချေရွာ၊ ဖတူးကြီး
ရစ်ဂျော်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yijaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ရစ်ဂျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရစ်ဂျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆ ဦး၊ မ ၂၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်းဝိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinwoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ ချုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ချုံးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၈ ဦး၊ မ ၁၀၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ မင်းရင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းရင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၉ ဦး၊ မ ၂၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၇၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၄၀ (၁) ရက်
ဝက်ဝံဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetwunzaykone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ဝက်ဝံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ဝံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၁၂ ဦး၊ မ ၃၄၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ခက်သင်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khetthinkyun)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ကြက်သွန်ခင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငပိချောင်းရွာ၊ ဘိုးလူဝ
သခင်အုန်းမြင့် သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သခင်အုန်းမြင့်ကို (၁၉၁၈) ခုနှစ် ဧပြီလ (၂၈) ရက်နေ့က အဘ ဦးမိုးကောင်း၊ အမိ ဒေါ်အေးတင်တို့က ပဲခူးတိုင်း လက်ပံတန်းမြို့နယ်တွင် မွေးဖွား ခဲ့သည်
(၁၉၃၃) ခုနှစ်တွင် ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံး၌ တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ရင်း နိုင်ငံရေး လောကထဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
(၁၉၃၄) ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းလာပြီး ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်နှင့် အတူ နေထိုင်ရင်း သတင်းစာများတွင် ဆောင်းပါးနှင့် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်
ဆယ့်နှစ်ရာသီ ပြုံး မြင့်အုန်း၊ ဆီမီးခွက် စသော ကလောင်အမည်များကို အသုံးပြုခဲ့သည်
တိုးတက်ရေး သတင်းစာ၏ သတင်း အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဒို့ဗမာ အစည်းအရုံးဝင် ဖြစ်ပြီး ဖက်ဆစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
အိမ်စောင့် အစိုးရ လက်ထက်တွင် နိုင်ငံရေး ပုဒ်မများဖြင့် ကိုကိုးကျွန်းသို့ အပို့ ခံခဲ့သည်
(၁၉၈၉) နှင့် (၁၉၉၆) ခုနှစ်များတွင်လည်း စစ်အစိုးရ၏ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
သူသည် ထင်ပေါ်လိုသူ မဟုတ်သော်လည်း နိုင်ငံရေး လောက စာပေ လောကတို့တွင် လူအများ လေးစားခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၇ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ရေဝေးသုသာန်တွင် သင်္ဂြိုဟ် ခဲ့သည်
တမ်းပလိတ်:Infobox Brainစယ်ရီဘက်လမ် (ခေါ်) အောက်ဦးနှောက် (en:cerebellum) ဆိုသည်မှာ ဦးနှောက်၏ အပိုင်းကဏ္ဍတခု ဖြစ်ပြီး လူတို့တွင်မူ အထက်ဦးနှောက်ထက် သေးငယ်လျက် အထက်ဦးနှောက်၏ အောက်တွင် ရှိနေသည့် အပိုင်းဖြစ်သည်
သို့သော် အခြား သတ္တဝါများကိုပါ လိုက်ကြည့်လျှင်မူ အချို့ ငါးအမျိုးအစားများတွင်မူ အထက်ဦးနှောက်နှင့် ရွယ်တူမျှသော၊ အထက်ဦးနှောက်ထက် ကြီးသော အောက်ဦးနှောက် (cerebellum) တို့ကို တွေ့ရသည်
ခန္ဓာကိုယ် လှုပ်ရှားမှုကို ဟန်ချက်ထိန်းပေးခြင်း လုပ်ငန်းကို ဦးနှောက်၏ ဤ အောက်ဦးနှောက် အပိုင်းက အဓိက ဆောင်ရွက်ပေးသည်
စယ်ရီဘရမ် (ခေါ်) အထက်ဦးနှောက် (en:cerebellum)ဦးနှောက်ငုတ်တိုင် (en:brain stem)
ခက်ကောင်းတဲ့ ခက်လိမ့်မယ် ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ရာဟုဂြုဟ်က လ ကို ဖောက်ထွင်းကြောင်း (၉) ခုနှစ် အကျိုးအပြစ်ကို ဖွဲ့ဆိုထားသည်
ဇေတဝန်  ဘုန်းတော်ကြီကျောင်းဟု ဆိုလိုသည်
မြပုထိုး  ဘုရားစေတီ
နှမ်းဥသျှစ်  နှမ်းတစ်တင်း ဥသျှစ်တစ်တင်း ပမာဏ
ပဉ္စသီ  ငါးပါးသီလ
အဋ္ဌင်္ဂီ  ရှစ်ပါးသီလ
ဓမ္မအမြင်  တရားနည်းလမ်း ကျသောအမြင်
အဓမ္မအမြင်  တရားနည်းလမ်း မကျသောအမြင်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ငလပ်ရွာ၊ ကင်းဆိပ်
ထနောင်းပင်ဝိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpinwaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
တကဲအုချိ ယူးကို Yūko Takeuchi (竹内 結子, Takeuchi Yūko, April 1, 1980 – September 27, 2020)သည် ဂျပန်သရုပ်ဆောင် ဖြစ်သည်
အစုက (၁၉၉၉)၊ သတို့သမီး (၂၀၀၄)၊ လျှပ်ပြက် (၂၀၀၉)စသော ရုပ်သံများ၌လည်းကောင်း၊ လက်စွပ် (၁၉၉၈)၊ ယိုမိငအဲရိ (၂၀၀၃)နှင့် ဆိုက်ကားပေါ်ကခွေး (၂၀၀၇) ရုပ်ရှင်များ၌လည်းကောင်း ပါဝင်သည်
၂၀၂၀ စက်တင်ဘာ ၂၇ ဂျပန်စံတော်ချိန် နံနက် ၂ နာရီတွင် တကဲအုချိကို တိုကျို၊ ရှိဘုယ သူမနေအိမ်၌ ကြိုးဆွဲချလျက် တွေ့ရှိသည်
ဆေးရုံသို့ ပို့ဆောင်သော်လည်း များမကြာမီ သေဆုံးသွားသည်
နှုတ်ဆက်စာ မတွေ့ရှိရဘဲ၊ ကွယ်လွန်ချိန် အသက် ၄၀ ဖြစ်သည်
တမ်းပလိတ်:Section ref neededCyborg (1996 Fuji TV)Nice Guy (1997 Fuji TV)Shin-D (1997 NTV)Frozen Summer (1998 NTV) as Junko MoriguchiSetsunai (1998 TV Asahi)Dangerous Police Forever (1998 NTV) as Asuka FubukiKantaro Terauchi's Family in autumn 1998 (1998 TBS) as Misuzu KawachiNanisama (1998 TBS) as Yuri KimuraRomance (1999 NTV) as Kotoe KurasawaAsuka (1999 NHK Asadora) as Asuka MiyamotoFriends (2000 TBS) as Miyuki MatsunoStories of 100 Years in episode 2 (2000 TBS) as Toshiko NagaiStyle! (2000 TV Asahi) as Shiori SakakibaraA White Shadow (2001 TBS) as Noriko ShimuraMukodono! (2001 Fuji TV) as Sakura AraiSchool Teacher (2001 TBS) as Motoko AsakuraLunch no Joō (2002 Fuji TV) as Natsumi MugitaThe Law of the Smile (2003 TBS) as Yumi KurasawaAutumn in Warsaw (2003 YTV) as Yoko AokiPride (2004 Fuji TV) as Aki MuraseNew York Love Story (2004 Fuji TV) as Eiko FujikuraFukigen na Jiin (Bad Mood Jean) (2005) as Yoshiko AoiBara no nai Hanaya (2008) as Miou ShiratoFlashForward (2009 ABC) as Keiko ArahidaNatsu no Koi wa Nijiiro ni Kagayaku (2010) as Shiori KitamuraStrawberry Night (2012) as Reiko Himekawacheap flight (2013)Sanada Maru (2016 NHK) as Yodo-donoKamoshirenai Joyū tachi (2016 Fuji TV) as herselfA Life (2017 TBS) as Mifuyu DanjōMiss Sherlock (2018 Hulu, HBO) as Sara “Sherlock” Futaba (Sherlock Holmes)Innocent Days (2018 Wowow) as Yukino TanakaQueen (2019 Fuji TV)Innocent World (1998) – AmiRing (1998) – Tomoko OishiBig Show! Sing in Hawaii (1999) – Satomi TakahashiNight of the Shooting Star (2003) – Kana AoshimaYomigaeri (2003) – Aoi TachibanaHeaven's Bookstore - The Light of Love (2004) – Shoko Hiyama  Kanako NagaseBe with You (2004) – Mio AioSpring Snow (2005) – Satoko AyakuraA Dog on Sidecar (2007) – YōkoThe World According to Chocolat (2007) – ChocolatClosed Note (2007) – Ibuki ManoMidnight Eagle (2007) – Keiko ArisawaThe Glory of Team Batista (2008) – Kimiko TaguchiThe Triumphant of General Rouge (2009) – Kimiko TaguchiNo more cry (2009) – Tetsuko YamagishiGolden Slumbers (2010) – Haruko HiguchiFlowers (2010) – Kaoru1,778 Stories of Me and My Wife (2011) – SetsukoA Ghost of a Chance (2011)Hayabusa (2011, 20th Century Fox) – MegumiCape Nostalgia (2014)Creepy (film)|Creepy (2016) – Yasuko TakakuraThe Magnificent Nine (2016) – TokiThe Inerasable (2016) – IThe Travelling Cat Chronicles (2018)The Confidence Man JP: The Movie (2019)A Long Goodbye (2019)The 47 Ronin in Debt (2019) – RikuThe Confidence Man JP: Episode of the Princess (2020)
တခွန်တိုင်အညာစုရွာ၊ တခွန်တိုင်အညာစု
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လူသုံးများသော ဟင်းသ ပြဒါးကို ထုတ်လုပ်ယူရာဖြစ်သည့် ဟင်းသ ပြဒါးရိုင်းသည် စပိန်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု (ကာလီဖိုးနီးယား)၊ ဣတလီ၊ ဆိုဗီယက်ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ၊ မက္ကဆီကိုနှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့တွင် ပေါများလေသည်
ဟင်းသပြဒါးရိုင်းသည် တွင်းထွက်ဖြစ်ပြီးလျှင် ဓာတုဗေဒ သဘောအရ မာကျူရစ်ဆာလဖိုက် ဖြစ်သည်
အရောင်မှာ အနီမှ နီညိုအထိရှိသည်
ထိုတွင်းထွက်၌ မာကျူရီခေါ် ပြဒါးသည် ရာခိုင်နှုန်းအားဖြင့် ၈၆ ပါရှိ လေသည်
ဟင်းသပြဒါးရိုင်း ပုံဆောင်ခဲများသည် များသောအားဖြင့် နနွင်းမကင်းပုံ ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ယင်း၏သိပ်သည်းဆသည် ၈ .၁ ဖြစ်သဖြင့် များသည်ဟု ဆိုရပေမည်
ဟင်းသပြဒါးရိုင်းကို မြေကြီးထဲတွင် ပေ ၁၅ဝဝ မတိုင်မီ အနက်တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသည်
မီးတောင် ရရာဒေသများရှိ ရေပူစမ်းများအနီးအပါး၌လည်း တွေ့ရှိ တတ်သည်
ဗယ်လက်တာမြို့ သည် မော်လတာနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဒေသခံတို့က အီလ်ဘဲ့ သို့ မြို့တော် ဟု မော်လတာ ဘာသာစကားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ပထဝီ အနေအထားအရ မော်လတာနိုင်ငံ အရှေ့တောင်တိုင်း တွင် တည်ရှိပြီး မော်လတာ ပင်မကျွန်းကြီး၏ အရှေ့အလယ်ပိုင်း ဒေသတွင် တည်ရှိကာ အနောက်ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတွင် မာဆမ်းရှက် ဆိပ်ကမ်းသို့လည်းကောင်း အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းတွင် ဂရန်း ဆိပ်ကမ်းသို့ လည်းကောင်း ဆက်သွယ်အသုံးပြုနိုင်သည်
သမိုင်းဝင်မြို့တော်တွင် နေထိုင်သူ ၆,၄၄၄ ဦး (မတ်လ ၂၀၁၄ စာရင်း အရ)  ရှိပြီး မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသတွင် နေထိုင်သူ ၃၉၃,၉၃၈ ဦး ရှိသည်
ဗက်လက်တာမြို့သည် ဥရောပ၏ တောင်ဘက် အကျဆုံး မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ဥရောပသမဂ္ဂတွင် နီကိုးရှားမြို့ ပြီးလျှင် ဒုတိယမြောက် တောင်ဘက် အကျဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်
ဗယ်လက်တာမြို့တွင် ၁၆ ရာစုမှစ၍ တည်ဆောက်ခဲ့သော အဆောက်အဦးများ ရှိသည်
ထိုစဉ်က စိန့်ဂျွန်း အုပ်ချုပ်ခဲ့စဉ်က တည်ဆောက်ခဲ့သော နိုက်ဟော့စပစ်တဲလ်လာ အဆောက်အဦး ကဲ့သို့သော အဆောက်အဦးများ ဖြစ်သည်
မြို့တော်သည် အဓိကအားဖြင့် ဘာရော့ခ်ဗိသုကာ ပုံစံရှိပြီး အချို့သော ဒေသများတွင် မန်းနရစ် ဗိသုကာ၊ နီယိုကလပ်စစ်ကယ် ဗိသုကာ နှင့် မော်ဒန် ဗိသုကာ လက်ရာများ ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြောင့် မြို့တော်တွင်း အရေးပါသော အပျက်အစီးများ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး အဓိကအား ဖြင့် တော်ဝင်အော်ပရာ ပြဇာတ်ရုံ ပျက်စီးခဲ့ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
၁၉၈၀ တွင် ယူနက်စကိုမှ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ဩဒနပ္ပဋိစ္ဆာဒနသိက္ခာပုဒ် (သက္ကစ္စဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းခံသောအခါ (ဤသို့ဖုံးထားလျှင် မရသေးဘူးထင်၍ နောက်ထပ် လောင်းကြလိမ့်မည်ဟု မရိုးသားသော စိတ်ကူးဖြင့်) များများအလိုရှိ၍ ပဲဟင်း-ဟင်းလျာတို့ကို ဆွမ်းဖြင့် ဖုံးထားကြကုန်၏၊ (ဤသို့ ပြုလုပ်မှုကား သက်သက်အောက်တန်းစားတို့၏ အပြုအမူသာဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့်) ထိုအပြုအမူကို သိရှိသော လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့်—“န သူပံဝါ ဗျဉ္ဇနံဝါ ဩဒနေန ပဋိစ္ဆာဒေဿာမိ ဘိယျောကမျတံ ဥပါဒါယာတိ သိက္ခာကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
“ပဲဟင်းကို၎င်း ပဲဟင်းမှတပါး အခြားဟင်းလျာကို၎င်း အများကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ဆွမ်းဖြင့် မဖုံးအံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်၊ [အများကို အလိုရှိ၍ မဟုတ်ဘဲ အခြားအကြောင်းကြောင့် ဖုံးရာ၌၎င်း, လူတို့ကိုယ်တိုင်က နွားသားဟင်းစသည်ကို လူသိမှာ စိုး၍ ဆွမ်းဖြင့် ဖုံးပြီးလှူလိုက်ရာ၌၎င်း-အာပတ်မသင့်
နျူးကလီးယား ဓာတ်ပေါင်းဖို ဆိုသည်မှာ နျူကလီးယားထုတ်လုပ်ရာတွင် အသုံးပြုသော ပေါင်းဖိုကို ခေါ်သည်
ဓာတ်ပေါင်းဖို အလုပ်လုပ်ပုံမှာ နျူကလီးယားပြိုကွဲခြင်း က ထွက်လာသည့် အပူနှင့် ရေနွေးငွေ့ ဖြစ်ပြီး၊ တာဘိုင်ကို မောင်းစေခြင်းဖြစ်သည်
အတွေ့ရများသော ဓာတ်ပေါင်းဖိုများတွင် ပြည့်ဝယူရေနီယမ်လောင်စာတုံး များကိုသုံးသည်
ဒင်္ဂါးပြားအရွယ် တစ်လက်မအရှည် အချောင်းလေးကို စုစည်းထားသည်
လုံခြုံစွာ ကာရံထားသော ဖိအားမြင့်အခန်းအတွင်းတွင် ထည့်ထားသည်
အအေးပေးရန် အတွက် ရေထဲတွင် မြှုပ်ထားရသည်
အခြားအမျိုးအစားများတွင် ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် သို့မဟုတ် သတ္တု အရည်ကို သုံးပါသည်
ဘန်ကောက်ဘူတာကြီး (ထိုင်း: สถานีรถไฟกรุงเทพ) Hua Lamphong station ဟုလည်း ခေါ်ကြ (สถานีหัวลำโพง),သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဘန်ကောက်မြို့၏ အဓိကဘူတာရုံဖြစ်ကာ မြို့လယ်ခေါင်၌ တည်ရှိသည်
ထိုင်းရထားရေးရာဌာနမှ ပေးသောတရားဝင်အမည်မှာ "ဆန်သနီရူဖိုင် ခရွန်သတ်"ဖြစ်သည်
"ဟွာလတ်ဖောင်"မှာ အရပ်စကားဖြစ်သည်
ဤဘူတာကို ၁၉၁၆ ဇွန် ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
စင်္ကြန်ပေါင်း ၁၄ ခု၊ လက်မှတ်ရုံ ၂၆ ခုနှင့် လျှပ်စစ်ဘုတ် ၂ ခုတို့ ရှိသည်
တစ်နေ့ လူဦးရေ ၆၀၀၀၀ ခန့်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနေသည်
၂၀၀၄ ခုနှစ်မှစ၍ မြေအောက်ရထားလိုင်းနှင့် ချိတ်ဆက်ထားသည်
ဤဘူတာကို ပြတိုက်အဖြစ်သာ ထားရှိရန်အတွက် ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပိတ်သိမ်းရန် ရည်ရွယ်ထားသည်
ဘန်ကောက်ဘူတာကြီးအဖြစ် ဘန်စူးဘူတာရုံကို ပြောင်းမည်ဖြစ်သည်
ဂမိုးဘူတာ  (蒲生駅 ဂမိုး - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင်၊ ခိုရှိဂယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ငန်းချောင်းဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nganchaungwa)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ကွမ်းချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကွမ်းချောင်းဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၀ ဦး၊ မ ၅၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
ထန်းစွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htansun)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ ကူရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၃ ဦး၊ မ ၂၈၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီ ကို ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ နေ့မှာ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သမိုင်းဝင် တို့ဗမာအစည်းအရုံး ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲခဲ့ပြီး သခင်ထွန်းအုပ်-သခင်ဗစိန်တို့ ဗမာအစည်းအရုံး  လို့ ကင်ပွန်းတပ် ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ခံခဲ့ရတဲ့ တို့ဗမာအစည်းအရုံး တခြမ်းရဲ့ ခေါင်းဆောင် သခင်ဗစိန်ဟာ ၁၉၄၇၊ ဇူလိုင်-၁၉ ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်းတို့ လုပ်ကြံခံရပြီး နောက်ပိုင်း ဖဆပလ အစိုးရရဲ့ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းထားခြင်း ခံရရာက တနှစ်ခန့် အကြာမှာ လွတ်မြောက်လာခဲ့ပါတယ်
ထောင်မှ လွတ်မြောက်လာပြီး လ အနည်းငယ် အကြာ ၁၉၄၈၊ ဒီဇင်ဘာ-၁၀ ရက်နေ့မှာ သခင်ဗစိန် ဦးဆောင် တည်ထောင်လိုက်တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ပေါ်ထွက် လာတာဖြစ်သည်
ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ဗစိန်၊ အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ဖြစ်ပြီး ဦးဂုဏ်မာန် (မြင်ကွန်း မင်းသားကြီးရဲ့ သား)၊ ဦးလှမြတ်စိုး၊ သခင်ကျော်ရင်၊ သခင်ကျင်၊ ဦးမြင့် စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေ ပါဝင်ခဲ့သည်
သခင်ဗစိန် ခေါင်းဆောင် တည်ထောင်ခဲ့တဲ့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဒီမိုကရေစီရေး ကြွေးကြော်သံ တွေပေးပြီး လှုပ်ရှားခဲ့ပေမဲ့ လူထုထောက်ခံမှု မရှိခဲ့ချေ
လက်ျာစွန်းပါတီအဖြစ် လူသိများခဲ့ပြီး ရွေးကောက်ပွဲများမှာလည်း ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
လက်ဝဲဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ မာ့က်စ်ဝါဒ ဆန့်ကျင်ရေး၊ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေးတွေကို တက်တက်ကြွကြွ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး သခင်ဗစိန် ဟာ ၁၉၅၂ မှာ အာရှတိုက် ရှိ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များ နဲ့ အဆက်အသွယ်ပြုခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်မှာ အာရှတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်၊ ဥရောပတိုက် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ်တွေနဲ့ ဆက်သွယ်ပြီး ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ဆိုတာကိုပါ အတိအလင်း ထူထောင်ကာ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး တံခွန်ကို ထူခဲ့သည်
ထိုင်း၊ ဂျပန်၊ ထိုင်ဝမ် နိုင်ငံများသို့ သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် သွားရောက်ပြီး ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ခေါင်းဆောင်များနဲ့ တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးခဲ့သလို ၁၉၅၇ ခုနှစ်၊ တောင်ဗီယက်နမ် ဆိုင်ဂုံမြို့မှာ ကျင်းပခဲ့တဲ့ တတိယအကြိမ် ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက်နဲ့ အနောက်ဂျာမဏီ ဖရန်ဖွတ်မြို့မှာ ကျင်းပတဲ့ ဥရောပ ကွန်မြူနစ် ဆန့်ကျင်ရေး ကွန်ဂရက် တို့ကိုလည်း သွားရောက် ပါဝင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဗမာပြည်ကို ဆီးတိုး စစ်စာချုပ်ဝင် နိုင်ငံဖြစ်စေရေး ကို သခင်ဗစိန် ကလိုလားခဲ့ပြီး ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ ဗမာပြည်မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာကို နိုင်ငံတော် ဘာသာ အဖြစ် ပြုလုပ်ပေးရန်၊ ကိုလံဘို စီမံကိန်းသို့ ဝင်ရန်တွေကို အကြိမ်ကြိမ် အကြံပေး တောင်းဆိုခဲ့သည်
၁၉၅၆ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲ၊ ၁၉၆၀ ပြည့် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွေမှာလည်း သခင်ဗစိန် ကိုယ်တိုင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ကြိုးပမ်းခဲ့သေးပေမယ့် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီဟာ လုံးဝနလံမထူနိုင်ခဲ့ချေ
(ပါတီစ တင်ထူ ထောင်စက အထွေထွေအတွင်းရေးမှူးဖြစ်တဲ့ သခင်ချစ် (ဒေးဒရဲ) ကိုယ်တိုင် ၁၉၆၀ ပြည့်ရွေးကောက်ပွဲ မှာ သန့်ရှင်း ဘက်ကနေ ဝင်ရောက် အရွေးချယ်ခံ ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်)
၁၉၆၃ ဇွန်လမှာ သခင်ဗစိန် ကွယ်လွန်ပြီး နောက်ပိုင်းမှာတော့ ဗမာပြည် ဒီမိုကရက်တစ် ပါတီ ဟာလည်း တဖြည်းဖြည်း မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ်သွားရသည်
အညတရနတ်သား၏ မေးလျှောက်ချက်အရ အစိုးရခြင်းဟူသည် အာဏာတည်ခြင်း၊ မိန်းမသည် အမြတ်ဆုံးဘဏ္ဍာ၊ ပညာလက်နက်၏ အညစ်အကြေးသည် အမျက်ဒေါသ၊ ခိုးသူသည် လောက၌ ဖျက်ဆီးတတ်သော ဘေးရန်ဖြစ်ပုံ-အစရှိသည်တို့ကို ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-မှတ်သားဖွယ်ဖွင့်ပြချက်များကို လေ့လာနိုင်ပါသည်
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်၏ ရှေ့တော်၌ အရှင်လက္ခဏထေရ်၏ မေးလျှောက်ချက်အရ “ယနေ့ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်မှ ဆင်းသက်စဉ် ကောင်းကင်၌သွားနေသော ထက်ဝန်းကျင်မှ မီးခဲတဖွားဖွားကျ၍ မီးကျီးပုံ၌ လူလှိမ့်ခံနေရသော မီးလောင်ဖုတို့မှ အရည်တစက်စက် ယိုထွက်နေသော ပြိတ္တာမကို တွေ့မြင်ရပုံ”ကို အရှင်မောဂ္ဂလ္လာန်ထေရ်က ဖြေကြားရာ ထိုပြိတ္တာမ၏ မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-အကျယ်ဖွင့်ပြချက် ပါရှိပါသည်
(ဝိ၊၁၊၁၄၇
ဝိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၁၀၀
ကင်မွန်းချောင်းရွာ၊ ရေတွင်းကုန်း
ဟိရဂန တွင်　なသို့မဟုတ် ခတခန တွင်ナ　 (ရောမအက္ခရာဖြင့်  na ဖြင့် မှတ်သားသည်) သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်
ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ (အင်္ဂလိပ်: Arakan Front Party;  အတိုကောက် AFP) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံရေးပါတီ တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ အမျိုးသားလွှတ်တော်နေရာ ခြောက်နေရာ၊ ပြည်သူ့လွှတ်တော်နေရာ ၁၀ နေရာခန့်နှင့် ပြည်နယ်လွှတ်တော်နေရာ ၂၀ ကျော်တို့တွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် တစ်နေရာနှင့် ရခိုင်ပြည်နယ်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ၂ နေရာ အနိုင်ရရှိခဲ့သည်
၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် ဒေါက်တာအေးမောင်သည် ၎င်း၏လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များ အတူ ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ယခင်က အဖရခိုင်ပါတီအမည်ဖြင့် ပြည်ထောင်စု ရွေးကောက်ပွဲ ကော်မရှင်သို့ တင်ပြခဲ့ရာ ကော်မရှင်က ခွင့်မပြုခဲ့ဘဲ ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ အမည်သစ်ဖြင့် လျှောက်ခဲ့ရာမှ ပါတီတည်ထောင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ဦးမြတ်ဦးအစုရွာ၊ တောကြီး (မြောက်)
လကန်ဒီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Lakandi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ဖုန်ဝဲယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပခန်းငယ်ကျောင်း သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပခန်းငယ်ရွာတွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
သမိုင်းဝင်နေရာတစ်ခုဖြစ်ပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်လက်ရာ ကျွန်းသစ်သားကျောင်းတော်များတွင် အကြီးဆုံးကျောင်းလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် မြန်မာအစိုးရသည် ကျောင်းတော်ကို အခြားသော ကုန်းဘောင်ခေတ်၏ စံပြကျောင်းတော်များနှင့်အတူ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်နိုင်ရန် တင်ပြခဲ့သည်
သာသနာ့ရဟန်းများ၏ မှတ်တမ်းများအရ ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်ရန် မင်းတုန်းမင်းက အမိန့်ပေးခဲ့သည်
၁၆ ဧက (၆.၅ ဟက်တာ) အကျယ်ရှိသည့် မြေပေါ်တွင် တရားရုံးဝန်ကြီးများနှင့် စော်ဘွားများက ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကျောင်းတော်ကို မင်းတုန်းမင်းကြီး၏ ဦးလေးတော်စပ်သူ ပခန်းမင်းကြီးဦးရန်ဝေးက ပန်းဒူးဆရာတော် ဦးဝိသုဒ္ဓအား ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် မင်းတုန်းမင်း၏ ဆရာဘုန်းကြီး ဖြစ်ပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ်ရဟန်းများတွင် ထင်ရှားသူတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်ကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် ခုနစ်နှစ်ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး လက်သမား ၁၀၀ က ရိုးရာဗိသုကာနည်းပညာများဖြင့် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ကျွန်းတိုင်လုံးပေါင်း ၃၃၂ တိုင်ကို အသုံးပြုထားကာ မြန်မာ့ဗိသုကာပညာရှင် Tha Gyi က လမ်းညွှန်မှုများအတိုင်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
နှစ်များစွာ ကျောင်းတော်ကို ဂရုမစိုက်ဘဲ ပစ်ထားသည့်အတွက် ကျောင်းတော်ကြီးသည် ကျွန်းတိုင်များနှင့် အင်္ဂတေလက်ရာများသာ ကျန်ရှိတော့သည်
ဟင်္သာတခရိုင်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်ခဲ့၍ ယခု ဟင်္သာတမြို့နယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့ဖြစ်သော ဟင်္သာတ မြို့သည် ဧရာဝတီမြစ်၏ အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရောင်းအဝယ် စည်းကားဖွံ့ဖြိုးသော မြို့ကြီးတမြို့ဖြစ်သည့်ပြင် အရေးပါသော ဧရာဝတီမြစ်ဆိပ်မြို့ လည်း ဖြစ်သည်
စီးပွား ကုန်သွယ်မှု စည်ကားဖွံ့ဖြိုးခြင်းမှာ မြို့၏ကျောထောက်နောက်ခံဒေသများမှ ကုန်ပစ္စည်း အထွက် ကောင်းခြင်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့် ကူးသန်းသွားလာရေး အတွက် ရေလမ်းကုန်းလမ်း နှစ်မျိုးလုံးဘက်၌ အဆင်ပြေခြင်း တို့ကြောင့် ဖြစ်သည်
ဟင်္သာတမြို့သည် ရန်ကုန်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် မိုင် ၁၁ဝ ကွာဝေး၍ ရေလမ်းအားဖြင့် ၁၄၉ မိုင် ကွာဝေးလေသည်
မြို့နယ်အတွင်းနှင့် အပသို့ မီးရထားလမ်း၊ မော်တော်ကားလမ်း နှင့်ရေလမ်းခရီးတို့ဖြင့် ဆက်သွယ်နိုင်သည်
မန္တလေးနှင့်ရန်ကုန် အစုန်အဆန် သွားလာသော မန္တလေးသင်္ဘောကြီးများ ဆိုက်ကပ် ရာ ဖြစ်၍ အထက်နှင့်အောက်ကုန်ပစ္စည်းများ စုံစုံလင်လင် ရနိုင်လေသည်
ရာဇဝင်သမိုင်းများ၌ ဟင်္သာ၏အမည်ကို အလောင်းဘုရား လက်ထက်ကမှ စတင် တွေ့ရှိရသည်
အင်းဝနှင့် ပဲခူးခေတ် တွင် ထိုနှစ်ပြည်ထောင်တို့ ကူးလူးဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း၊ စစ်မက်ကာလ၌လည်းကောင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ အရှေ့ဘက်ရှိ တောင်ငူ(စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်း)ကြောင်းနှင့် လှိုင်မြစ်ကြောင်း တို့ကိုသာ အသုံးများခဲ့ကြ၍ ဧရာဝတီ မြစ်ကြောင်းအားဖြင့် လည်း ပြည်မြို့အထိသာ စုန်ဆင်းကြသည်
ပြည်မြို့မှ အောက် ဘက် ဟင်္သာတနယ်ဘက်သို့ ကား အရောက်အပေါက် ည်းပါးခဲ့သည်
ထိုခေတ်က ရေကာတာများလည်း အလုံ အလောက် မဆောက်လုပ်ရသေးသဖြင့် ရေလွှမ်းမိုးမှုဒဏ်ကြောင့် လူနေအိမ်ခြေလည်း အလွန်ပင် နည်းပါးခဲ့လေသည်
ဟင်္သာတ ဒေသ တဝိုက်သည် ရှေးမြန်မာမင်းများ လက်ထက်က ဟံသာ ဝတီပဲခူး၏လက်အောက်ခံဖြစ်ပြီးလျှင် မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ရာ ဒေသဖြစ်ခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ မွန်အဆက်အနွယ် ပပျောက် သလောက် ရှိနေခဲ့သည်
ဟံသာဝတီကို ခရစ် ၁၇၅၅ ခုနှစ်တွင် အလောင်းမင်း တရားကြီး သိမ်းပိုက်သောအခါ ဟင်္သာတနယ်သည်လည်း မြန်မာမင်းတို့ လက်အောက်ခံဖြစ်လာသည်
၁၇၅၉ ခုနှစ်တွင် ပဲခူး၌ မွန်တို့ပုန်ကန်ထကြွကြသော အခါ ဟံသာဝတီပဲခူးရှိ မြန်မာဘုရင်ခံသည် ဟင်္သာတသို့ ဆုတ်ပေးရသည်ဟူသော အဆိုကိုထောက်၍ ထိုစဉ်က ဟင်္သာတသည် ခိုင်လုံသော မြို့တမြို့ ဖြစ်နေပြီဟု ယူဆရပြီးလျှင် မြန်မာလူမျိုးများသည် လည်း ထိုဒေသတွင် အတော်အတန် အခြေစိုက် နေထိုင်လျက် ရှိဟန်တူပေသည်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း အင်္ဂလိပ်တပ်များ ပြည်မြို့သို့ ချီတက်လာစဉ်က ဟင်္သာတမှ အခုအခံ မပြုခဲ့ပေ
ဒုတိယအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်းကမူ ဟင်္သာတနယ်အတွင်း အခြေအနေ မငြိမ်မသက် ရှိလာသည်
သူကြီးဟောင်းတစ်ဦး ဖြစ်သော ဦးမြတ်ထွန်းဆိုသူ ခေါင်းဆောင်၍ မအူပင်၊ ပုသိမ်၊ ဟင်္သာတတဝိုက်၌ လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းကြီးဆိုသူ ခေါင်း ဆောင်၍ သာယာဝတီတဝိုက်၌လည်းကောင်း ဆူပူသောင်းကျန်း မှုများကို ဗြိတိသျှအစိုးရသည် အတော်ပင် နှိမ်နင်းယူရလေသည်
ဟင်္သာတခရိုင်ဟု ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ မူလသတ်မှတ်ထား သော နယ်မြေတွင် မအူပင်ခရိုင်၏ တစိတ်တဒေသနှင့် သာယာဝတီခရိုင်တို့ ပါဝင်ခဲ့သည်
သို့သော် ဆူပူလှုပ်ရှားမှု များကို နှိမ်နင်းရေးအတွက် အုပ်ချုပ်မှု လွယ်ကူစေရန် နှစ် ပေါင်း ၃ဝ ခန့်အတွင်း ဟင်္သာတခရိုင် နယ်နမိတ်ကို အကြိမ် ကြိမ် ပြောင်းလဲသတ်မှတ် ခဲ့ရလေသည်
သာယာဝတီမင်းလက်ထက်က ဧရာဝတီမြစ်၏ တစ်ဘက် တစ်ချက်တွင် ရှိကြသော ဟင်္သာတနှင့် သာယာဝတီ တို့သည် ထိုမင်း မင်းသားဘဝက အပိုင်စားရသော နယ်မြေများဖြစ်၍ အင်းဝနေပြည်တော်မှစ၍ တိုက်ရိုက် အုပ်ချုပ်သည်
နောင်အခါ မြို့ငယ်၊ တိုက်ငယ်များ ခွဲခြားအုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ အုပ်ချုပ်စအခါက သာယာဝတီမင်းသား အပိုင်စားခဲ့သော နယ်မြေတို့ကို သာရဝေတွင် အရေးပိုင် (ခရိုင် ဝန်)ရုံးစိုက်မြို့ထား၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုနယ်မြေ အပိုင်း အခြားမှာ လေးမျက်နှာမြို့နယ်မှ လွဲ၍ ယခု ဟင်္သာတခရိုင်၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ တရုတ်မော်မြို့နယ်၊ သုံးဆယ်တိုက်နယ်၊ ယခု မအူပင်ခရိုင်မှ ဓနုဖြူမြို့နယ်တို့ ပါဝင်သည်
နောင်အခါ သူပုန်သူကန်အရေးကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေးလွယ်ကူစေရန် ခရစ် ၁၈၅၃ ခုနှစ်မတိုင်မီကာလတွင် သာရဝေါခရိုင်ကို နှစ်ပိုင်း ခွဲခြားလိုက်ရသည်
ဧရာဝတီမြစ်အားဖြင့် ပိုင်းခြား ထားသော ထိုခရိုင်သစ်နှစ်ခုမှာ ဟင်္သာတ(ရုံးစိုက်မြို့ ဟင်္သာတ)နှင့် သာယာဝတီ(ရုံးစိုက်မင်းကြီးမြို့)ဖြစ်ကြ၍ ပြည်ခရိုင်အတွင်း၌ ပါဝင်နေသော တရုတ်မော်မြို့နယ်ကို သာယာဝတီခရိုင်အတွင်း သို့ ပေါင်းထည့်ပေးသည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ အုပ်ချုပ်ရေးစံနစ်သစ် ဖော်ထုတ် ရေး အစီအစဉ်အရ ခရိုင်အဆင့် ဖျက်သိမ်းလိုက်သည့်အခါ ဟင်္သာတသည် မြို့နယ်အဆင့်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
သင်္သာတမြို့သည် မြို့ခင်းမြို့ကွက် အနေအထား ကောင်း သော်လည်း၊ မြစ်ကမ်းပါးအောက် နိမ့်နေသည်
ထိုကြောင့် မိုးရာသီအခါ ရေဆင်းမကောင်းသဖြင့် မြို့ထဲတွင် ရေအိုင်ခြင်း၊ ရေဝပ်ခြင်းများ ရှိတတ်သည်
ဧရာဝတီမြစ်ရေလျှံသည့်ဘေးမှ ကင်းလွတ်နိုင်ရန် မြစ်ဆိပ်ကမ်းပါးတလျှောက် ရေကာတာဖို့ ထားသည်
ကမ်းနားဘက်မှ အတွင်းကျကျ၌လည်း ပြည်သူ့ လုပ်ငန်းဌာန ရေကာတာကြီးတထပ် ရှိသေးရာ၊ ထိုရေကာတာ ရိုးကြီးသည် မြို့ကို အရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းတည်ရှိသည်
လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများ နေအိမ်တိုက်တာ အဆောက်အအုံ ကောင်းကြီးများ၊ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးရုံး၊ ပြည်သူ့ဘဏ်ခွဲ၊ သစ်တော ရုံး၊ ကုန်သွယ်ရေးရုံး၊ ဘူတာရုံ၊ ပြည်သူ့ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့ရုံး၊ စာတိုက်ကြေးနန်းရုံး၊ ကြိုးမဲ့ကြေးနန်းရုံး၊ ဆေးရုံ၊ အကျဉ်းထောင် စသည်တို့ဖြင့် သိုက်မြိုက်ခမ်းနားစွာ ရှိလေ သည်
ဟင်္သာတမြို့ရှိ မြစ်ကမ်းပါးသည် ၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်ခန့်မှ စ၍ အပြိုကြမ်းလာသဖြင့် ကမ်းနားနှင့်နီးသော အိုးအိမ်အဆောက် အအုံများစွာတို့သည် ကမ်းပြိုရာထဲသို့ ပါသွားကြသည်
ရှေး ခေတ်က ဟင်္သာတဈေးကြီး သည် အလွန်ကြီးကျယ်ပြီးလျှင် မြန်မာပန်းပုကျော်များ၏ ပန်းတမော့၊ ပန်းတော့လက်ရာများဖြင့် အလွန်လှပ ခမ်းနား၍ မြို့၏ကျက်သရောဆောင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုဈေးကြီးသည် မြစ်ကမ်းပါးအနီး တည်ရှိခဲ့ရာ ကမ်းပြိုရာသို့လုံးလုံးလျားလျား ပါသွားခဲ့သဖြင့်၊ ထိုဈေးကြီးတည်ခဲ့သော နေရာသည် ယခု မြစ်လယ်ခန့်တွင် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းကြသည်
ရွှေ့ပြောင်း၍ရသော အဆောက်အအုံ၊ စေတီဘုရား ကျောင်းကန် တို့ကို ကုန်းပိုင်းသို့ တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းရွှေ့ရသည်
မရွှေ့ ပြောင်းနိုင်၍ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော မြို့၏အဆောက်အအုံ များသည် သုံးပုံနှစ်ပုံခန့် ရှိလေသည်
ယခင်က မြို့အလယ်ဟု ခေါ်ဆိုသော နေရာတွင် မိုင်ဒါ ကွင်းကျယ်ကြီး ရှိသည်
ထိုကွင်းကျယ်ကြီး အတွင်း နှစ်စဉ် ဒါဘာပွဲ၊ ပြေးပွဲ၊ ပြိုင်ပွဲ၊ ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလေ့ရှိသည်
ထိုကွင်းကြီး၏ တဘက်တွင် ဘောလုံးကွင်း ပြုလုပ်ထားသည်
ဟင်္သာတဈေးကြီး ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသောအခါ ထိုဈေးကြီး အစား တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဘဏ္ဍာကြေးငွေ နည်းပါးမှု၊ သင့်လျော်ကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ရမှုစသော ကိစ္စ အဝဝတို့ အဆင်မပြေနိုင်သဖြင့် ထိုမိုင်ဒါကွင်းကြီးထဲတွင်ပင် သွပ်မိုးပျဉ် ကာ ဈေးဆိုင်ကန္နာများ တည်ဆောက်၍ ဈေးအဖြစ် အလျင် အမြန်ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ရသည်
ထိုကြောင့် ယခင်က ဟင်္သာတ မြို့လယ်၏ ကျယ်လွင့်သော မိုင်ဒါကွင်းကြီး ပျောက်ကွယ်ခဲ့ရ လေသည်
ယခုဈေးသည် ကမ်းခြေနှင့် အတန်ဝေးပြီးလျှင် မြို့အလယ်၌ တည်ရှိ၍ ယခင်ကမြို့နှင့် အလှမ်းကွာကွာ တွင်ရှိခဲ့သော ဆေးရုံ၊ သစ်တောရုံး၊ ပြည်သူ့ ရဲတပ်ဖွဲ့စခန်း၊ အကျဉ်းထောင်၊ အစိုးရရုံးများနှင့် မဝေးလှတော့ချေ
ဟင်္သာတမြို့၏ အခြားအန္တရာယ်တစ်ခုမှာ မီးဘေးဖြစ်သည်
နွေရာသီတွင် ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ရေရှားပါးသည်
မြစ်ဆိပ်ကမ်း များတွင် မိုးကုန်လျှင် သောင်များထွန်းလာသဖြင့် မြစ်ရေရရန် ခက်ခဲမှု၊ ရေတွင်းများ နည်းမှုကြောင့် ရေအခက်အခဲ ပြဿနာ ရှိပြီးလျှင် နှစ်စဉ် မီးလောင်သည့် ကိစ္စများ ဖြစ်ပေါ်တတ်လေ သည်
မီးဘေးဒဏ်ခံရသူများ၊ ကမ်းပြိုသဖြင့် အိုးအိမ်မဲ့သူများနှင့် နယ်အခြေအနေ မလုံခြုံသဖြင့် တောမှ ပြောင်းရွှေ့လာသူများ အတွက် မြို့၏အရှေ့ဘက် ဘူတာရုံ အနီးတဝိုက်၊ ယခင်က အကျဉ်းထောင်ပိုင် လယ်မြေ များကို အကွက်သစ်များ ရိုက်ကာ နေရာချထားပေးရသည်
ဘူတာရုံ၏ အရှေ့ကွင်း၊ မြို့၏ မြောက်ဘက်ပိုင်း စသည်တို့၌လည်း ကွက်သစ်များ ထူထောင် ပေးရလေသည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်ခန့်မှန်း သန်ကောင်စာရင်းအရ ဟင်္သာတ မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေသည် ၆၇၈၆၄ ယောက်ဖြစ်၍ ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးတို့သည် အများဆုံးဖြစ်သည်
ဒုတိယအများစုသည် ကရင်လူမျိုးမှားဖြစ်ကြသည်
မြို့သူမြို့သားများသည် အစိုးရ အမှုထမ်းများအပြင် ကုန်သည်ပွဲစားများဖြစ်၍ အထက်အောက် ကုန်စည်ပစ္စည်း မျိုးစုံကို ရောင်းဝယ်ဖောက်ကား လုပ်ကိုင်ကြ သည်
ဗြိတိသျှ အစိုးရတို့ မြန်မာနိုင်ငံအလုံးကို မသိမ်းပိုက်မီ၊ ၁၈ ရာစုနှစ်အတွင်းက ဗြိတိသျှကိုယ်စားလှယ် တော်တစ်ဦး ဖြစ်သော ကာနယ်ဆိုင်းသည် ရန်ကုန်မှ အင်းဝသို့ ဆန်တက် ရာတွင် ဟင်္သာတမြို့ကိုလည်း ဖြတ်သန်းသွားသည်
ကာနယ် ဆိုင်းသည် ထိုခေတ် ဟင်္သာတမြို့သည် စီးပွားရေးအခြေအနေ တိုးတက် ကောင်းမွန်လျ်က မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း ပြုမူ နေထိုင်စားဝတ်ပုံမှအစ ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ကြပေသည်ဟု ယင်း ၏မှတ်တမ်းတွင် ဖော်ပြထားလေသည်
မြို့တည်သည့် သက္ကရာဇ်ကို အချို့က ၁၃ ရာစုနှစ် အလယ် ပိုင်း၊ အချို့က ၁၆ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်းဟု အမျိုးမျိုး ပြောဆို ကြသည်
ရာဇဝင် အထောက်အထားမရသော်လည်း ၁၆ ရာစု နှစ်အတွင်း တည်ခဲ့သည် ဆိုသော အဆိုသည် ပို၍ မှန်ကန် ဖွယ်ရှိသည်
သင်္သာတဟူသောအမည်ခေါ်တွင်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ အကြောင်းပြချက် သုံးမျိုးရှိသော်လည်း ခိုင်လုံသော အချက် များဟူ၍ကား မဆိုနိုင်ချေ
ပထမအကြောင်းပြချက်မှာ အချို့ ရှေးသူဟောင်းတို့၏ အဆိုအရ ရှေးအခါက ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သည် ဟင်္သာငှက်များ ကျက်စားရာ ညွှန်ပျောင်း ထူသော မြေနိမ့်ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်
အလောင်းစည်သူ မင်းသည် ဖောင်စကြာဖြင့် တိုင်းခမ်းလှည့်လည်လာရာ ဟင်္သာတမြို့နေရာသို့ ရောက်လျှင် ဖောင်တော်ကို ရပ်နား၍ စခန်းချသည်
ယင်းသည့်အခိုက်တွင် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရှိ သဲသောင်တစ်ခုပေါ်၌ ကျက်စားနေသော ဟင်္သာမောင်နှံအနက် ဟင်္သာဖိုသည် ရုတ်တရက် သေဆုံးသွားလေရာ ဟင်္သာမသည် ဟင်္သာဖိုအား လွမ်းဆွတ်တမ်းတနေသည်ကို ဘုရင်မင်းမြတ် မြင်တော်မူသဖြင့် ထိုအရပ်ကို ဟင်္သာတ တွင်စေခဲ့သည်ဟု ဆိုကြသည်
ဒုတိယအကြောင်းပြချက်မှာ တရုတ်ပြေးမင်း နရသီဟပတေ့ သည် တရုတ်တို့၏ရန်ကြောင့် ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ဆင်းလာရာ၊ ဟင်္သာတမြို့ တည်ရာအရပ်သို့ရောက်လျှင် ခေတ္တစခန်းချနေခိုက် ပွဲတော်တည်ရန် ဟင်းမယ် ၃ဝဝ မပြည့်သဖြင့် ဟင်းလျာတ ခြင်းကို အစွဲပြု၍ ဟင်းလျာတဟု ဆိုကြရာမှ ဟင်္သာတသို့ ရွေ့လျောလာသည်ဟု တစ်မျိုးဆိုကြသည်
တတိယအကြောင်းပြချက်မှာ မွန်တို့ခေတ်က ဟင်္သာတမြို့ နေရာတွင် ဓနုန်းပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်ရာ မွန် ဘာသာစကားဖြင့် ဓနုန်းပင်ကို ဟမ်းဇဒါးဟု ခေါ်ကြရာ၊ မြန်မာအသံဖြင့် ဟမ်းသဒါးဟု လိုက်၍ ခေါ်ကြရာမှ ဟင်္သာတ တွင်လာသည်ဟု ဆိုကြပြန်လေသည်
ဟင်္သာတမြို့သည် ရှေးခေတ်ဟောင်းမြို့ကြီးတမြို့ မဟုတ် သဖြင့် မြို့ပေါ်တွင် ရှေးဟောင်းအဆောက်အအုံကြီးများ မရှိလှ ချေ
ကုန်းဘောင်ခေတ် နောက်ပိုင်းတွင်သာ မြို့ဝန်တစ်ဦး အုပ်ချုပ်သော မြို့တမြို့ဖြစ်လာသည်
သို့သော် စီးပွားရေး ချောင်လည်သူများ များပြားသဖြင့် ခမ်းနာလှပသော စေတီပုထိုး ဘုရားကျောင်းကန်များ ရှိသည်
ယခင်က မြစ်ကမ်းပါးနှင့်ဝေး သော်လည်း ကမ်းအပြိုကြမ်းသဖြင့် ယခုအခါ မြစ်ကမ်းနဖူးတွင် တဲတဲ ကလေးမျှကျန်နေသောရွှေပြောင်ပြောင်ဘုရားနှင့် ဦးဘရဲ ဘုရားတို့အား ကမ်းပြိုရာသို့ မပါအောင် အထူးကြပ်မ စောင့်ရှောက်နေကြရသည်
ထို့ကြောင့်ပင် အနီးအနားရှိ အခြားနေအိမ် အဆောက်အအုံများ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါသွားသော်လည်း ထိုဘုရားနှစ်ဆူနေရာတွင် ကမ်းသည် ဝိုက်၍ ကျန်နေလေသည်
ထိုစေတီနှစ်ဆူအနက် ဦးဘရဲ ဘုရားသည် ဟင်္သာတမြို့၏မြို့သူကြီးဦးဘရဲက ခရစ် ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တည်ထားသည်
ရွှေ ပြောင်ပြောင်ဘုရားမှာမူ ဘုရင်မင်းမြတ်၏ ဥယျာဉ်တော်အုပ် ဦးပါလူက၊ ၁၈၁၇ ခုနှစ်တွင် တည်ထား၍ ၁၈၄၆ ခုနှစ်တွင် မြို့သူကြီးတစ်ဦး ဖြစ်သူ ဦးမြတ်သာနော်က ထပ်မံ မွန်းမံပြုပြင်ခဲ့သည်
ဟင်္သာတမြို့၏ ထင်ရှားသော စေတီဘုရားများမှာ ဦးပါရဲစေတီတော်၊ မြို့သူကြီးစေတီတော်၊ တိလောကဥသျှောင်ရှင်သာလျောင်းရုပ်ပွားတော်မြတ်ကြီး တို့ဖြစ်သည်
အလောင်းမင်းတရားကြီး၏ ပထမဆုံး မြန်အောင်မြို့ သူကြီးဦးမူတည်ခဲ့သော ငါးမျက်နှာဘုရားသည် မူလ နေရာ ဟောင်းမှ ကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မိုင်ဒါကွင်းအနီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်
ထိုဘုရားကို ခရစ်နှစ် ၁၈၁၅ ခုတွင် တည်ခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၁၈၁၂ ခုတွင် ပုဂံမင်းမိဖုရား၏ မယ်တော်တည်ခဲ့သည် ဆိုသော မယ်တော်ဘုရားကိုလည်းကမ်းပြိုရာသို့ ပါမည်စိုးသဖြင့် မူလနေရာမှ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ရသည်
ကမ်းနှင့်ဝေးကွာ၍ ဆောက်လုပ်ရေးဌာန ရေကာတာ၏အတွင်းဘက်ကျသော ကျောက်တော်ကြီးဘုရားနှင့် ဆယ်ထပ်ကြီးဘုရားတို့သည် ဗြိတိသျှခေတ်၌ တည်ခဲ့သော ဘုရားများဖြစ်ကြပြီးလျှင် အခြံအရံ ဇရပ် တန်ဆောင်းများဖြင့်တင့်တယ်ခန့်ညားစွာ ဖူးတွေ့ကြရသည်
ထို့ပြင် ဆီစက်နှင့်ဆန်စက်ပိုင်ရှင် ဦးအောင်မြတ်ကျော်၏ကောင်းမှုဖြစ်သောဘုရားလည်း ရှိပေသေးသည်
ဟင်္သာတမြို့ပေါ်၌ ယခင်က ကျမ်းဂန်တတ် ဆရာတော်ကြီး များ သီတင်းသုံးခဲ့ရာ ကျောင်းတိုက်ကြီးများမှာ လယ်တီ ကျောင်းတိုက်၊ မိုးကောင်းကျောင်းတိုက်၊ ရေတံခွန်ကျောင်း တိုက်၊ ပတ္တမြားကျောင်းတိုက်၊ ဘုရားကြီး ကျောင်းတိုက်၊သပြေပင်ကျောင်းတိုက်တို့အပြင် မြို့အတွင်းပိုင်း၌မူ မြစ်ကွေ့ ကျောင်းတိုက်၊ ရန်ကုန်ကျောင်း တိုက်၊ ပိုးစတောကျောင်း စသည်တို့ ရှိကြသည်
သီလရှင်စာသင်ကျောင်းတိုက်ကြီး များလည်း ရှိပေသေးသည်
စာတတ် ကျမ်းတတ် ရဟန်း၊ သီလရှင်တို့ များပြားသော မြို့ဖြစ်သည့်ပြင် မြို့သူမြို့သားများအနေဖြင့်လည်း စာပေပညာ၊ အနုပညာလေ့လာလိုက်စားသူများ အတော်များများ ရှိသည်
ပညာရေးအတွက် ဟင်္သာတတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်၊ ဟင်္သာတနည်းပညာတက္ကသိုလ်၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်း ခြောက်ကျောင်း နှင့်စက်မှုအထက်တန်းကျောင်း တကျောင်းရှိသည်ကို ထောက်၍ ပညာရေး အဆင့်အတန်းကို အကဲခတ်နိုင်ပေသည်
ဟင်္သာတမြို့သည် ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့ အစောဆုံးတည်ထောင်ခဲ့သော မြို့ကြီးခုနစ်မြို့တွင် ပါဝင်၍၊ ထို အဖွဲ့တည်ထောင်သည့်နှစ်မှာ ခရစ် ၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖြစ်လေသည်
သင်္သာတမြို့သည် ယခင် ဟင်္သာတခရိုင်၏ တောင်ဘက် ပိုင်းတွင် တန်းလျက် တည်ရှိသော မြို့နယ်သုံးနယ် အနက်၊ အလယ်မြို့နယ်ဖြစ်သည်
မြို့နယ်တစ်ခုလုံး၏ မြေမျက်နှာပြင် သည် နုံးတင်မြေနုလွင်ပြင်ကြီးဖြစ်၍ အကျယ်အဝန်းသည် ၃၆၃ စတုရန်းမိုင်ဖြစ်ပြီးလျှင် သူကြီးတပိုင်နယ်ပေါင်း ၁၁၉ ခု ရှိ လေသည်
မြေဩဇာထက်သန်ကောင်းမွန်သော မြို့နယ်ဖြစ်သဖြင့် ဆန် စပါးကို အများဆုံးစိုက်ပျိုးကြသည်
အချို့ ဒေသများတွင် တနှစ်လျှင် နှစ်သီးစိုက်ပျိုးရန် ဆောင်ရွက်နေကြသည်
ဧရာဝတီမြစ်အတွင်းရှိ မြေနုကျွန်းများနှင့် ရေကာတာ၏ အပြင်ဘက် သောင်ပြင်များတွင် ပဲအမျိုးမျိုး၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုး သောကိုင်းခင်းများကို အများ အပြား လုပ်ကိုင်ကြသည်
အခြားလုပ်ငန်းများမှာ အိမ်ထောင် ပရိဘောဂလုပ်ငန်း၊ သင်ဖြူးသင်ဖျာလုပ်ငန်း စသည်တို့ဖြစ်၍ ချည်ထည်များရက်လုပ်သော စက်ရက်ကန်းရုံများလည်း ရှိသည်
မြို့၏အနီးအနားတဝိုက်တွင် ဆီစက်များ၊ အုန်းဆီစက်များ ရှိသည်
ဝင်ငွေကောင်းသော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးကို လုပ်ကိုင်နိုင်ကြ၍  ဟင်္သာတမြို့နယ်တွင် လူဦးရေ ထူထပ်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းသန်ကောင်စာရင်းအရ မြို့နယ်လူဦးရေသည် ၃၂၈ဝဝဝ ယောက် ဖြစ်လေသည်
ရစ်သမ် အန် ဘလူးစ် (rhythm and blues) ဆိုသည်မှာ ၁၉၄၀ ပြည့်လွန်နှစ် ကာလများအတွင်း အာဖရိကနွယ်ဖွား အမေရိကန်များအကြား စတင်ပေါက်ဖွားကာ နောက်ပိုင်းတွင် ကမ္ဘာတဝန်း ရေပန်းစားလာသည့် ခေတ်ပေါ်တေးဂီတ ဟန်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အတိုကောက်အားဖြင့် အာရ်အန်ဘီ (R&B) ဟု အခေါ်များသည်
ထိုခေတ်ထိုအခါက မြို့ပြနေ အာဖရိကနွယ်ဖွား အမေရိကန်များအကြား လူကြိုက်များသည့် ‘အာဘိန်း (urbane)၊ ရော့ခင်း (rocking)၊ ဂျက်ဇ် (jazz) ဂီတ’ များကိုအရင်းခံကာ အဆက်မပြတ်သည့် စည်းချက်ပျင်းပျင်းများပါဝင်သော ဂီတဟန်သစ်တစ်မျိုးကို ဖော်ပြရန်အတွက် တေးသံသွင်းကုမ္ပဏီများက ‘ရစ်သမ် အန် ဘလူးစ်’ ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို စတင် အသုံးပြုခဲ့သည်
R&B စကားစုသည် ကာလရွေ့လျော၍ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက် ပြောင်းလဲမှုထဲတွင် တစ်ခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
၁၉၅၀ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းနှင့် အစောပိုင်းတွင် Rhythum and Blues  ကို Blues တေးဂီတ အသံသွင်း ကဏ္ဍအတွက် မကြာခဏ အသုံးချခဲ့ကြသည်
၁၉၅၀ အစပိုင်း၌ R&B၏ ဂီတ စတိုင်လ်သည် Rock "N" Roll  တေးဂီတ ဖွင့်ဖြိုးရန်အတွက် အရင်းအမြစ်ဖြစ်သည်
R&Bတေးဂီတသည် အီလက်ထရစ် Blue( gospel, soul musicsကဲ့သို့သော)ဂီတပုံစံများ ပေါင်းစပ်ပါဝင်ခဲ့သည်
၎င်းမှ ဖွင့်ဖြိုးတိုးတက်လာကာ ၎င်းဂီတကို ရည်ညွှန်းရန် အတွက် အသုံးပြုလာခဲ့သည်
၁၉၇၀ခုနှစ်တွင် R&B သည်  Funk နှင့် Soulတေးအမျိုးအစား အတွက် ခြုံငုံပြောဆို သုံးနှုံးလာကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်တွင် R&B၏ စတိုင်လ်အသစ်ဖြစ်ပြီး Contemporary R&Bဟု လူသိများသော တေးဂီတ တစ်ခုပုံစံအဖြစ်သို့ ဖွင့်ဖြိုးလာခဲ့သည်
ဆင်ကူးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ဆင်ကူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၁၁ အိမ်ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၅၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
ရေနံမြေ မခင်စုသည် စာရေးဆရာမတစ်ဦးဖြစ်သည်
အဖ ဦးတင်၊ အမိ ဒေါ်ဇွန်းတို့မှ ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၆ ရက်၌ ရေနံချောင်းမြို့တွင် မွေးဖွားသည်
ရေနံချောင်းမြို့၊ မန္တလေးကျောင်းတိုက်၊ အမျိုးသားအထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ရန်ကုန်ဆရာအတတ်သင်သိပ္ပံ၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တွင်လည်း ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
ရေနံချောင်းမြို့တွင် အမျိုးသားကျောင်းဆရာမဖြစ်လည်းကောင်း၊ သခင်မအဖြစ်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၌ ပါဝင်ခဲ့သည်
မင်းဘူးနယ်မှ နေ၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကို တော်လှန်ခဲ့သည်
အာရှလူငယ်ဉာဏဗလစည်းရုံးရေးမှူး၊ ဗ လ စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးက စ အမျိုးသမီးဌာနမှူး၊ ဖဆပလ ဗဟိုအမှုဆောင်၊ ထောက်ပံရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီး မြန်မာ့အလင်း ဦးတင်၏ အတွင်းရေး အတွင်းဝန်၊ စာပေဗိမာန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ အမျိုးသမီးကလောင်ရှင် မဂ္ဂဇင်းမှာ တော်လှန်ရေးဝတ္ထုတိုဆု ရရှိခဲ့သည်
မေတ္တာခရီးသည်(၁၉၅၄)၊ ချစ်လင်သက်ထား မောင်ကြီးပွား(၁၉၈၀) စသည့်စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အက္ခရာ ဆိုသည်မှာ အရေး နှင့် အဖတ် အသုံးပြုသည့် ဘာသာစကားတိုင်း၊ စာပေတိုင်းအတွက် အသုံးပြုသော ဗျဉ်း၊ သရ အစရှိသည့် အသံအနှိမ့်အမြင့်များကို ကိုယ်စားပြုဖော်ပြသည့် အရေးပုံစံ စံစာလုံးများကို ဆိုလိုသည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားတိုင်းတွင် အက္ခရာပုံစံများ မူပိုင်ထားရှိသည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဘာသာစကားအတော်များများသည် ထိုသဘောကို လိုက်နာကျင့်သုံးအကောင်အထည်ဖော်ပြီး ကြပြီဖြစ်သည် နှုတ်ဖြင့် ပြောသောစကားသံများကို မြင်သာသောအမှတ်အသားဖြင့် တစ်ဆင့်မှတ်တမ်းတင်ကာ “စာအရေးအသား”ကို တီထွင်ခဲ့ကြပြီးဖြစ်သည်
ဘာသာစကား အတော်များများတွင် ကိုယ်ပိုင်စာ အရေးအသား စနစ်များရှိကြပြီးဖြစ်သည်
စာအရေးအသားပေါ်ပေါက်လာသည့်အတွက် များစွာ အကျိုးရှိသည်ကား အမှန်ပင်ဖြစ်သည်
စာအရေးအသားဖြင့် ထိန်းသိမ်းမှတ်တမ်းတင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဘာသာစကားဆိုသော စကားသံများသည် လေထဲမှာ ချက်ချင်းပျောက်မသွားတော့ဘဲ အချိန်ကြာကြာခံသည့် အခြေအနေသို့ ရောက်လာသည်
နေရာဝေးဝေး ပျံ့နှံ့အောင် လုပ်နိုင်သော အခြေအနေသို့ ရောက်လာသည်
စာအရေးအသား၏ ကျေးဇူးကြောင့် ရှေးလူတို့၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကို နှောင်းလူတို့က ဆက်ခံပြီး ဆက်လက်တိုးတက်အောင် ဖန်တီးနိုင်လာကြသည်
ဤသို့ဖြင့် လူ့ယဉ်ကျေးမှုသည် ပို၍ပို၍ ဖွံ့ဖြိုးလာရသည်
“နှစ်ပေါင်း ရာထောင်မကသော အချိန်က ပုဂ္ဂိုလ်အမျိုးမျိုး၏ အဆိုအမိန့်များ ဆောင်ရွက်ချက်များကို ယနေ့တိုင် သိနိုင်ခြင်းမှာ စာအရေးအသား၏ ကျေးဇူးကြောင့်ဖြစ်သည်
စာအရေးအသားသည် သိစရာမှတ်စရာ ဗဟုသုတ အမျိုးမျိုးကို သိုမှီးထိန်းသိမ်းပေးနိုင်သည်
ထို့ကြောင့် မှတ်သားစရာများကို အားလုံးဦးခေါင်းထဲမှာ ထည့်ထားစရာမလိုတော့ပဲ စာဖြင့် မှတ်ထားနိုင်သည်
ဤမျဆိုလျင် စာအရေးအသား၏ အရေးပါပုံမှာ ထင်ရှားလောက်ပါပြီ...”မြန်မာဘာသာစကားတွင်လည်း ကိုယ်ပိုင်စာအရေးအသား စနစ် အခိုင်အမာရှိနေပြီးဖြစ်သည်
စာအရေးအသားစနစ်တွင် အသုံးပြုသော ကောက်ကောက်ကွေ့ကွေ့ အမှတ်သင်္ကေတများကို “အက္ခရာ”ဟုခေါ်သည်
မြန်မာအက္ခရာသည် ခရစ်တော်မပေါ်မီ ဘီစီ ၅၀၀ ခန့်မှ အေဒီ ၃၀၀ ကျော်အထိ အိန္ဒိယဒေသတွင် ထွန်းကားခဲ့သည့် ဗြာဟ္မီအရေးအသား၌ မြစ်ဖျားခံသည်ဟု လက်ခံကြသည်
မြန်မာအရေးအသားစနစ်သည် ဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်ကဲ့သို့ပင် ဗျည်းအက္ခရာများ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတများ၊ သရအက္ခရာများ၊ သရသင်္ကေတများ၊ နိဂ္ဂဟိတ် (သေးသေးတင်)၊ ဝိသဇ္ဇနီ (ဝစ္စပေါက်) သင်္ကေတများဟူသော ပစ္စည်းအဆောက်အဦများဖြင့် တည်ဆောက်သည့် အရေးအသားစနစ်ဖြစ်သည်
ဗြာဟ္မီအရေးအသားကို အသုံးပြုသည့် အခြားစကားများနှင့် မြန်မာစကားတို့၏ ခြားနားမှုများကြောင့် ဗျည်းအရေအတွက်၊ သရအရေအတွက်၊ သင်္ကေတအမျိုးအမည်နှင့် အရေအတွက် အနည်းငယ်ကွာခြားမှု ရှိစေကာမူ မြန်မာအရေးအသားစနစ်သည် ဗြာဟ္မီအရေးအသားစနစ်နှင့် အခြေခံအားဖြင့် တူညီသည်
ဗြာဟ္မီဗျည်းအက္ခရာ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ၊ သရအက္ခရာ၊ သရသင်္ကေတ၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ ဝိသဇ္ဇနီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်များ ခေတ်အဆက်ဆက် ပြောင်းလဲပုံကို ခြေရာခံကြည့်သည့်အခါတွင်လည်း မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ၊ ဗျည်းတွဲသင်္ကေတ၊ သရအက္ခရာ၊ သရသင်္ကေတ၊ နိဂ္ဂဟိတ်၊ ဝိသဇ္ဇနီတို့၏ ပုံသဏ္ဌာန်များနှင့် ဆက်နွှယ်နေသည်ကို အထင်အရှား တွေ့နိုင်ပေသည်
မြန်မာအက္ခရာများကို ပါဠိနှင့် သက္ကတဘာသာ ရေးသားရာတွင်လည်း အသုံးပြုသည်
မြန်မာ အက္ခရာများသည် စက်ဝိုင်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
ဤသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ ရှေးအခါက ပေရွက်ပေါ်တွင် စာရေးရာ၌ မျဉ်းဖြောင့်များ ရေးသားရာတွင် ပေရွက်ကို ပျက်စီးစေနိုင်သောကြောင့် ဖြစ်နိုင်သည်ဟု ယူဆကြသည်
တလပညာမန်တအ် ကေတ်ဂိုအ်နင် အခဝ်မန် နူကု ပဒေသ အေန်ဒိအာ သကုတ်သလုင်ကျာ က္လာ ခရေတ်ဟဂိုအ် ကတိုဝ်ဒဟ်ဏိမ်ရ၊၊ လိက်တ္မအ်တိုင် စကာအခရ်မန်တုယ် ချူ က္လုင်လဝ် နူကု သတဝဟ် century ၄ ခရေတ်တေအ်ရ၊ အခဝ်မန်တအ် ဂိုအ်ဆိုဝ်ကေတ် ပဍဲရာၑ်မန်တရေမ် ဒွာရဝတိ၊ ဟရိဘုဉ်ၛ၊ သုဝဏ်ဏဘုမ်၊ ဟံင်သာဝတိ၊ ပိုင်ၜဳ ဨရာဝတိ၊ ပုကာမ်၊ ကျာက်ဇြာ၊ တအ်အလုမ်ဒေသအိုတ်ရ၊၊ နူကု အခဝ်မန် က္လာယ် ဗဒဟ်က္လုင် အခဝ်ဗမာ၊ သေမ်တာယ်ယာယ်၊ ပအိုဝ်၊ ကရေင်မန်(ပိုဝ်) ကရေင်ဗမာ (စကော)၊ နာနာတအ်အိုတ်ရ၊၊ အခဝ်မန်တမ်လာတေအ် မစကာမံင် ကပဍဲလိက်တ္မအ်နာနာတအ် ဂဟ် ကဝေန်ကဝံက်၊ ဂ္လိင်ဇာဝ် မံင်တုယ် လက်ကရာဝ်ဏအ် ချူတိုန် မအခဝ်မင်ဂ္လန်၊ နူဂဟ် သဂိုအ်ကေဟ်ချူ အခဝ်မင်ဂ္လန်လတူ သ္လရိုတ် သ္လတာ စာက်ထောင်လောယ်တုယ် ကေဟ်က္လုင်အခဝ်ခဍမ်ခဍမ်ရ၊၊
ဧရာဝတီတံတား (ပခုက္ကူ) သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အရှည်ဆုဲးတံတားဖြစ်ပြီး ညောင်ဦးမြို့နယ်နှင့် ပခုက္ကူမြို့နယ်ကို ဆက်သွယ် တည်ဆောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီမြစ် အရှေ့ဘက်ခြမ်းရှိ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး ညောင်ဦးခရိုင် ညောင်ဦးမြို့နှင့် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး ပခုက္ကူခရိုင် ပခုက္ကူမြို့အတွင်း တည်ရှိသည်
အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ထိုင်း သုံးနိုင်ငံ ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်မည့် India-Myanmar-Thai Tripartite Highway  လမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသော တံတားကြီးမှာ ကားလမ်းနှင့် ရထားလမ်း ပူးတွဲပါရှိသည့် မြစ်ကူးတံတားကြီးတစ်စင်းဖြစ်သည်
ပင်မတံတားကြီး၊ ချဉ်းကပ်ကားလမ်းနှင့် ချဉ်းကပ်ရထားတံတားများကို ပြည်သူ့ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းမှ တာဝန်ယူ ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်များ ဖောက်လုပ်ခြင်းနှင့် သံလမ်းခင်းခြင်းလုပ်ငန်းများကို မြန်မာ့ မီးရထားမှ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အဆိုပါတံတားကို ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်လာလအတွင်းက စတင်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
တံတားကြီးသည် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် အစိုးရလက်ထက်၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ကိုးစင်းမြောက် ပေ ၁၈ဝ အထက် တံတားကြီးတစ်စင်းဖြစ်သည်
ပင်မတံတားအရှည်မှာ ၁၁၄၃၁ ပေ (၂ ဒသမ ၁၆ မိုင်)၊ ကားလမ်းတံတား အရှည်မှာ စုစုပေါင်း ၁၄၅၃၇  ပေ  (၂.၅၆  မိုင်)၊ ရထားလမ်းတံတား အရှည်မှာ စုစုပေါင်း ၂ဝ၅၉၇ ပေ (၃.၉ မိုင်) ရှိသည်
ကားလမ်းချဉ်းကပ် တံတားမှာ ပခုက္ကူဘက်ကမ်းတွင် ၁၃၇၈ ပေနှင့် လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ကမ်းတွင် ၇၂၈ ပေ စုစုပေါင်း ချဉ်းကပ်တံတားအရှည် ၂၁ဝ၆ ပေ ရှိသည်
ရထားလမ်းချဉ်းကပ်တံတားမှာ ပခုက္ကူဘက်ကမ်းတွင် ၅၄၂ဝ ပေ နှင့် လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ကမ်းတွင် ၃၇၄၆ ပေ စုစုပေါင်း ချဉ်းကပ်တံတားအရှည် ၉၁၆၆ ပေ ရှိသည်
ပခုက္ကူဘက်ခြမ်း ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်အရှည်မှာ ၁ ဒသမ ၇၁ မိုင်၊  လက်ပန်ခြေပေါ်ဘက်ခြမ်း ချဉ်းကပ်ရထားလမ်း တာပေါင်အရှည်မှာ ၂ ဒသမ ၃ဝ မိုင် ပင်မတံတားနှင့်  ချဉ်းကပ်ရထားလမ်းတံတားများ အပါအဝင် စုစုပေါင်းရထားလမ်းအရှည် ၇ ဒသမ ၉၁ မိုင်နှင့် စုစုပေါင်း ရထားသံလမ်းအရှည် ၉ ဒသမ ၂၈ မိုင်ရှိပြီး အများဆုံး ကွေ့ဒီဂရီမှာ ၃ ဒီဂရီဖြစ်သည်
တံတားကြီး၏ ရေလမ်းကင်းလွတ်အကျယ်မှာ ၂၆၂ ပေ၊ (မီတာ ၈ဝ) ရှိပြီး ရေလမ်းကင်းလွတ် အမြင့်မှာ ၅၂ ပေ (၁၆ မီတာ) ရှိသည်
တံတားကြီးပေါ်တွင် အကျယ် ၂၈ ပေရှိ နှစ်လမ်းသွားကားလမ်း၊ အကျယ် ၁၄ ပေရှိ ရထားလမ်းနှင့် တစ်ဖက်လျှင် ၃ ပေ ၃ လက်မအကျယ် စုစုပေါင်း ၆ ပေ ၆ လက်မရှိ လူသွားလမ်းတို့ ပါရှိသည်
တံတားအောက် ရေလမ်းကင်းလွတ်နယ်မြေမှာ အကျယ် ၂၆၂ ပေနှင့် အမြင့် ၅၂ ပေရှိသည်
တံတားအုတ်မြစ်နှင့် အောက်ထည်မှာ သံကူကွန်ကရစ် ဘိုးပိုင်နှင့် တိုင်ကိုယ်ထည် အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး တံတား အပေါ်ထည်မှာ သံမဏိသံပေါင် အမျိုးအစား ဖြစ်သည်
မော်တော်ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင့်ပြုအလေးချိန်မှာ ၇၅ တန်ဖြစ်သည်
တံတားကြီးကို Marine Steel 490 Newtonmm2  သံမဏိအမျိုးအစား အများဆုံး အသုံးပြုခဲ့ပြီး စုစုပေါင်း သံမဏိတန်ချိန် ၂၉၂၆ဝ တန် အသုံးပြုခဲ့ကာ Bolt & Nuts အလုံးရေ  ၁၄၉ဝ၄၃၅ လုံးကို ၇၄ဝ kilo Newton  တင်းအားရအောင် တပ်ဆင်ထားသည်
တံတားကြီးကို သုညဒီဂရီစင်တီဂရိတ်အထိ အအေးဒဏ်ခံနိုင်ပြီး ၆ဝ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ်အထိ အပူကြောင့် ဆန့်ထွက် မှုခံနိုင်အောင် Expension Joint များကိုလည်း တပ်ဆင်ထားသည်
ရင်း-၃ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yin-3)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ဟွေအောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟွေအောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၆၃ ဦး၊ မ ၆၃၇၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၈၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ငါန်းဇွန်မြို့သည် တံတားဦးခရိုင်အတွင်း ဧရာဝတီမြစ်၏ တောင်ဖက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည့်အပြင် ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၏ မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာလည်း ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ရှိ မြို့သာမြို့နှင့် ကားလမ်း အဆက်အသွယ်ရှိ ပြီးအရောင်းအဝယ် အသင့်အတင့် စည်ကားသည်
မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၅၈ စတုရန်းမိုင်မျှ ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ ကျော်ကြားသော ငါန်းဇွန်ထောပတ်မှာ ငါန်းဇွန်မြိုအထင်ကရဒေသထွက် ထောပတ်ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးကြသော သီးနှံများမှာ ပဲ၊ ပြောင်း၊ ဆေး၊ ငရုတ် စသည်တို့ဖြစ်၍ စပါးကိုလည်း အနည်းငယ် စိုက်ပျိုးသည်
ငါန်းဇွန်ဟု အမည်တွင်ရခြင်းမှာ ငန်းစွန်ဟူသော အမည်မှာ ပြောင်းလဲလာခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု အဆိုရှိသည်
ငန်းစွန် ဆိုသည့် အမည်ကား၊ ဤဒေသသည် လယ်ယာမြေငန်းတို့၏ အစွန်အဖျားတွင် တည်ရှိခြင်းကြောင့် ထိုအမည်တွင်ခြင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ငန်းစွန်၏အနီးတွင် ယခင် ငါန်းမြား ယခု ငါန်းမြာကြီး ဟူသော ဒေသလည်းရှိ၍ ငန်းမြားမှာ လယ်ယာမြေငန်း အများအပြားရှိရာ ဒေသဖြစ်ခြင်းကြောင့် ယင်းသို့အမည်တွင်ရကြောင်း ဆိုလေသည်
ဗန်းတဲ့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Vangteh)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဗန်းတဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗန်းတဲ့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၃ ဦး၊ မ ၁၁၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဗြိတိသျှတို့၏မှတ်တမ်းတွင် ဗမာအသံကိုလိုက်၍ ဗန်ကတဲ့ Wunkathe ဟူ၍လည်းကောင်း၊  တခြားခေတ်ပြိုင်မှတ်တမ်းတချို့တွင် Vangte  ဟူ၍လည်းကောင်း မှတ်တမ်းတင်ထားသည်
ဗန်းတဲ့သည် ဒေသအဆိုအတိုင်း ရွာကြီးတခုဖြစ်သည်
ပင်လယ်ပြင်အထက် အမြင့်မီတာ ၁၅၀၀ နှင့် ၂၇၀၀ ကြားရှိ  ချင်းတောင်ထွတ်များ  အကြားတည်ရှိသော ဤတောင်ပေါ်ရွာသည် သူ့ခေတ်သူ့ခါတွင် ဘုန်းတန်ခိုးအလွန်ကြီးခဲ့ဖူးလေသည်
ဗန်းတဲ့သည် တချိန်တခါများတွင် အစဉ်အလာကြီးခဲ့သော ဂွီးသဲ (သို့မဟုတ် Nwite, Vuite, Nguite [Vangteh အတွက်ဒေသခံအသံထွက်] Gwete, Gwite) မျိုးနွယ်စုတို့၏ နိုင်ငံရေး၊ စစ်ရေးဌါနကြီးတခုဖြစ်ခဲ့ဖူးလေသည် (အေဒီ 1300-1900)
အခြားသောမျိုးနွယ်စုများသည်လည်း ဆိုင်ရာဒေသများတွင် ၎င်းတို့၏အပိုင်းစားမှုရှိခဲ့သော်လည်း ဂွီးသဲတို့၏ အချုပ်အခြာပိုင်ဆိုင်မှုအောက်ရှိ ဩဇာခံများသာဖြစ်ကြသည်
၎င်း ဂွီးသဲတို့၏ အချုပ်အခြာပိုင်ဆိုင်မှုသည် တောင်ပိုင်းဒေသဖက်မှ Pawi တို့၏ စုပေါင်း ထိုးစစ်ဆင်နွှဲမှုများ စိမ့်ဝင်လာသည့် ၁၉ ရာစုလယ်ပိုင်းကာလ ထိတိုင်တိုင် နှစ်ပေါင်းရာစု ၆ ခုမျှတည်တံ့ခဲ့သည့်
ထို့ကြောင့် ဦးစိန်ခိုခိုင်ရေးသားသောစာအုပ်၌ Pawi တို့၏အစောင့်အရှောက်ခံ Sukte မိသားစုတစ်စု၏ နှောင်းပိုင်းဩဇာအာဏာကြီးထွားလာပုံကို ဒေသစကား "To" ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဂွီးသဲတို့၏ ရှိရင်းစွဲဘုန်းတန်ခိုးကို "Mang" ၍လည်းကောင်း နှိုင်းပြ၊ သုံးနှုန်းလေသည်
သူ၏အနက်ဖွင့်ဆိုပုံအရ "Mang" သည် ရှိရင်းစွဲ ဩဇာညောင်းမှုသဘောသက်ရောက်ပြီး၊ "To" သည် တဖက်သတ်အနိုင်ယူမှုကြောင့် ဩဇာသက်ရောက်မှုသဘော သက်ရောက်လေသည်
ဗညားဗရူးအားသတ်ဖြတ်နန်းချပြီး ဗညားကျန်းထောနန်းတက်သည်
ဗညားဓမ္မရာဇာ ၏ သားတော်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
နန်းသက်၅နှစ် တွင် ဝမ်းကွဲညီနောင်ဖြစ်သူ လိပ်မွတ်ထောကလုပ်ကြံသဖြင့် ကံကုန်သည်
၎င်းနောက်တွင် လိပ်မွတ်ထော ဟံသာ၀တီ နန်းကိုသိမ်းပိုက်စိုးစံသည်
၎င်းလက်ထက်တွင် ရွှေတိဂုံ စေတီတော်ကို ဉာဏ်တော်တိုးမြှင့်ပူဇော်ရာ ဉာဏ်တော် ၂၁၆ - တောင်၊ ၂ - မိုက်၊ ၅ - သစ်အထိသာ ပြီးသည်
အချို့သောမူများတွင် ဗညားကျန်းထောမှာ အင်း၀တွင် သွားရောက်ခိုလှုံနေပြီးမှ ဗညားဗရူးလွန်သဖြင့် အင်း၀ဘုရင် နရပတိကလာရောက် နန်းတင်ပေးခဲ့သည်ဟုဆိုသည်
ခင်ဂါဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkingargar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ မထော်အူမားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက်ဂိရိယရာဇမဟာဝိဟာရ(သီဟိုဠ်: අස්ගිරිය රජ මහා විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဂမ်ပဟခရိုင် (Gampaha)တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဂူကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည် ဂမ်ပဟမြို့မှ ၂ ကီလိုမီတာခန့် (၁.၂ မိုင်) အကွာ Gampaha - Minuwangoda လမ်းရှိ တောင်ပူစာတစ်ခု၏ ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းတော်ကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံအစိုးရက ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၎င်းကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်အမှတ် ၁၂၆၄ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
ကျောင်းတော်၏ အမည်ဖြစ်သည့် အက်ဂိရိ သည် ထိုဒေသ၌ မင်းသား Uttiya ၏ မြင်း ပျောက်ဆုံးသည်ကို စွဲခေါ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်
Uttiya သည် ဘုရင် Kelanitissa ၏ အစ်ကို တော်စပ်သည်
ကျောင်းတော်၏ သမိုင်းမှာ ဘုရင် Valagamba (89-77 BC) ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဘုရင် Valagamba နှင့် ပတ်သက်သည့် သမိုင်းများအရ ၁၀၄ ဘီစီတွင် တောင်အိန္ဒိယမှ အနုရာဒပူရကို ကျူးကျော်ဝင်ရောက်လာသည့်အခါတွင် Valagamba သည် ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်သွားခဲ့သည်
အချိန်များကို ဤသမိုင်းဝင်နယ်မြေတွင် နေထိုင်ကုန်လွန်စေခဲ့သည်
ဘုရင် King Parakramabahu VI လက်ထက်တွင် အက်ဂိရိယရာဇမဟာဝိဟာရကျောင်းတော်သည် လက်အောက်ခံနယ်မြေ၏ အုပ်ချုပ်သူဘုရင်ဖြစ်သည့် Sakalakala Wallabha ၏ အားပေးထောက်ပံ့မှုများ ရရှိခဲ့သည်
ဆင်ဆောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhsaw)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းတွင်းငါးကြောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၄၅၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၉၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ (စပိန်: República de Tejas၊ အင်္ဂလိပ်: Republic of Texas) သည် မြောက်အမေရိကရှိ နိုင်ငံဟောင်းတစ်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၂ မတ် ၁၈၃၆ မှ ၁၉ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၈၄၆ ခုနှစ်အထိတည်ရှိခဲ့သည်
အနောက်နှင့်အနောက်တောင်ဘက်တို့တွင် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် မက္ကဆီကိုပင်လယ်‌ကွေ့၊ အရှေ့နှင့်အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ လူဝီစီယားနားပြည်နယ် နှင့် အာကင်ဆောပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်နှင့်အနောက်ဘက်တွင် ဥက္ကလာဟိုးမားပြည်နယ်၊ ကန်းဆပ်ပြည်နယ်၊ ကော်လိုရာဒိုပြည်နယ်၊ ဝိုင်အိုးမင်းပြည်နယ် နှင့် နယူးမက္ကဆီကိုပြည်နယ် တို့၏နယ်မြေများနှင့် နယ်နမိတ်ခြင်းထိစပ်ခဲ့သည်
တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားများကို "တက္ကဆီးယန်း" (Texians) ဟူ ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်
၁၈၃၅–၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကဆပ်တော်လှန်ရေးဖြစ်ပွားခဲ့ရာ မက္ကဆီကို၏ "Coahuila y Tejas" ဒေသ သို့မဟုတ် မက္ကဆီကန်တက္ကဆပ်ဒေသသည် မက္ကဆီကိုနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးကြေညာခဲ့သည်
၁၈၃၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေးပြီးဆုံးခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကိုအစိုးရသည် တက္ကဆပ်‌ဒေသ၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိမှတ်ပြုခြင်းမရှိခဲ့ပေ
၁၈၃၇ ခုနှစ် မတ်လတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့သော်လည်း သိမ်းပိုက်ခြင်းမပြုခဲ့သေးပေ
၁၈၄၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၉ တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် တက္ကဆပ်ကိုသိမ်းပိုက်ခဲ့ရာ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၂၈ ခုမြောက် ပြည်နယ်အဖြစ်သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်
၁၈၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၉ ရက်တွင် တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံမှ တက္ကဆပ်ပြည်နယ်အဖြစ်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
တက္ကဆပ်ပြည်ကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် အမေရိကန်နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်နှင့်အနောက်ဘက်တို့တွင် နယ်နမိတ်ပြဿနာများဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
တက္ကဆပ်၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်မပြုခဲ့သော မက္ကဆီကိုနိုင်ငံသည် အမေရိကန်ထံမှတက္ကဆပ်ဒေသကို ပြန်လည်ဝယ်ယူရန်ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မက္ကဆီကန်–အမေရိကန် စစ်ပွဲ (၁၈၄၆–၁၈၄၈) သို့ဦးတည်ခဲ့သည်
တက္ကဆပ်ခေါင်းဆောင်များသည် အစပိုင်းတွင်မိမိတိုင်းပြည်နယ်နမိတ်ကို ပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာအထိ တိုးချဲ့မည်ဟုဆိုသော်လည်း ရီယိုဂရန်ဒေးမြစ် (Rio Grande) အားနယ်နမိတ်စည်းအဖြစ်သတ်မှတ်ခဲ့ရာ  နယူးမက္ကဆီကို၏ နယ်မြေများစွာပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့အပြင်မက္ကဆီကိုနိုင်ငံနှင့် ငြိမ်းချမ်းစွာဆက်ဆံနိုင်ခဲ့လျှင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်ရန်အတွက် ကယ်လီဖိုးနီးယားပင်လယ်အော်သို့ ရထားလမ်းဆောက်လုပ်လိုခဲ့သည်
၁၈၃၆ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန်နိုင်ငံမှကျူးကျော်မှုနှင့်ပက်သက်သည့်အကြောင်းကို ဆွေးနွှေးကြရာတွင် တက္ကဆပ်အစိုးရသည် နူချဲစ်မြစ် (Nueces River) နှင့် ရီယိုဂရန်ဒေးမြစ်အကြား ရေဝေကြောကုန်မြင့်နေရာအထိကို နယ်နမိတ်အဖြစ်ထားပြီး နယူးမက္ကဆီကိုအားပေးကမ်းမည်ဟူ၍ဆိုခဲ့သည်
၁၈၄၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင် တက္ကဆပ်ကွန်ဂရက်လွှတ်တော်မှ ဆီးနိတ် ၁၄ ဦးနှင့် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ၂၉ ဦးတို့ကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခဲ့သည်
တက္ကဆပ်နိုင်ငံ၏ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေအရ ပထမနိုင်ငံတော်သမ္မတသည် တာဝန်ကို ၂ နှစ်ထမ်းဆောင်နိုင်ပြီး နောက်ရွေးကောက်ခံရမည့်သမ္မတများသည် ၃ နှစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နိုင်သည်
‌နိုင်ငံရေးဘောင်သို့ဝင်ရောက်လိုသူ သို့မဟုတ် ရွေးကောက်ပွဲဆန္ဒမဲပေးလိုသူများသည် တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံသားဖြစ်ရမည်
တက္ကဆပ်သမ္မတနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးကွန်ဂရတက်လွှတ်တော် အစည်းအဝေးကို ၁၈၃၆ ခုနှစ် ကိုလမ်ဘီယာ (ယခု အနောက်ကိုလမ်ဘီယာ) မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်
"တက္ကဆပ်ပြည်၏ဖခင်" ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ကြသော စတီဖင် အော်စတင် (Stephen F. Austin) သည် တက္ကဆပ်ပြည်၏အတွင်းဝန်အဖြစ် ၂ လ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးအတွက်တိုက်ပွဲဝင်နေရသည့်အတွက် ၁၈၃၆ ခုနှစ်တွင် တက္ကဆပ်ပြည်၏ နေရာ ၅ နေရာကို နိုင်ငံ၏ယာယီမြို့တော်အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်
ထိုယာယီမြို့တော်တို့မှာ Washington-on-the-Brazos၊ ဟဲရစ်ဘတ် (Harrisburg)၊ ဂယ်ဗေစတန် (Galveston)၊ ဗလာစကို (Velasco) နှင့် ကိုလမ်ဘီယာ (Columbia) တို့ဖြစ်ကြသည်
၁၈၃၇ တွင် ဟူစတန်မြို့သစ်အား မြို့တော်အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်
၁၈၃၉ ခုနှစ်တွင် တက္ကဆပ်အလယ်ရှိ ကော်လိုရာဒိုမြစ် (Colorado River) ဒေသကို နောက်ဆုံးမြို့တော်အဖြစ်ထားရှိခဲ့သည်
ထိုဒေသငယ်၏အမည်မှာ ဝါတာလူး (Waterloo) ဖြစ်သော်လည်း စတီဖင် အော်စတင်အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် အော်စတင်ဟု ခေါ်‌တွင်စေခဲ့သည်
ဆင်ကူးကျောင်းစုရွာ၊ ပေကုန်း
ဒုကနိပါတ် - ၁
ဒဠှဝဂ် -၁၅၅ - အဂ္ဂဇာတ်
ချေဆက်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော်ဟု သားကဆို၍ ဖခင်က တစ်ဖန်ပြန်ဆိုသဖြင့် ဘီလူးဘေးမှ လွတ်မြောက်ရသော ပုဏ္ဏားသားအဖ အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းအနီး ဖြစ်သော ကောသလမင်းကြီးသည် ဆောက်လုပ်အပ်သည့် ရာဇိကာရုံကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပရိသတ် လေးပါးတို့အလယ်၌ တရားဟောတော်မူခိုက် ချေဆက်တော်မူ၏ထိုအခါ ရဟန်းတို့သည် (မြတ်စွာဘုရားသည် အသက်ရှည်စေသော်) ဟု ဆိုကြသဖြင့် အုတ်အုတ်ကျက်ကျက်သော အသံ ဖြစ်လေ၏
ထိုအသံကြောင့် တရားဟောခြင်း၌ အန္တရာယ် ဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်တို့အား “ ရဟန်းတို့ ... ချေဆက်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော် ဆိုသဖြင့် အသက်ရှည်ရာသလော၊ သို့မဟုတ် သေရာသလော” ဟု မေး၏
“အရှင်ဘုရား ... အသက်ရှည်စေသော ဆိုသဖြင့် အသက်ရှည်ရခြင်း၊ သေရခြင်းသည် မဖြစ်သင့်ပါ” လျှောက် ကြကုန်၏
သို့ဖြစ်လျှင် ချေဆက်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော် ဆိုသောရဟန်းအား *ဒုက္ကဋ်အာပတ်သင့်စေဟု ပညတ်တော်မူ၏
ဒုက္ကဋ်အာပတ် - ရဟန်းတော်တို့ အာပတ်ခုနစ်ဘို့တွင် ခြောက်ခုမြောက် အာပတ်
တစ်နေ့သ၌ လူတို့သည် ရဟန်းတို့ ချေဆက်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော် ဆိုသည်ရှိသော် ရဟန်းတို့သည် သိက္ခာပုဒ် ပညတ်ထားသဖြင့် တစ်ဖန် တုံ့ပြန်၍ အသက်ရှည်စေသော်ဟု မဆိုကြကုန်၊ လူတို့သည် ကဲ့ရဲ့ကြကုန်၏
ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ကဲ့ရဲ့သော အကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်းတို့ ... လူတို့သည် နှုတ်မင်္ဂလာစကားကို ချီးမွမ်းကြကုန်၏
သို့အတွက် လူတို့အား အသက်ရှည်စေသော်” ဟု တုံ့ပြန်၍ ဆိုငြင်းငှာ ခွင့်ပြုတော်မူရပြန်၏
ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား “အရှင်ဘုရား ... ချေဆက်သောအခါ တခြားသူက အသက်ရှည်စေသော်၊ တစ်ဖန် ချေဆတ်သူအား တုံ့ပြန်၍ အသက်ရှည်စေသော်ဟု အပြန်အလှန်ဆိုရသော ဥပဒေသည် အဘယ်အခါမှစ၍ ဖြစ်ပါသနည်း” ဟု လျှောက်ထားကြရာ “ရဟန်းတို့ ... ရှေးအခါကပင် ဖြစ်ခဲ့သည်” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ကာသိတိုင်းဝယ် ပုဏ္ဏးမျိုး ဖြစ်လေ၏
အဖပုဏ္ဏားသည် ကုန်သွယ်ခြင်း အမှုကိုပြုကာ အသက်မွေးလေ၏
သားဖြစ်သော ပုဏ္ဏားလုလင်သည် တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်လတ်သော် အဖပုဏ္ဏားကြီးနှင့်တကွ ကုန်သွယ်သွားရာ ဗာရာဏသီမြို့တော်သို့ ရောက်လျှင် တံခါးစောင့်အိမ်တွင် ထမင်းချက်ပြုတ် စားသောက်ပြီးလျှင် တည်းခိုရန် နေရာမရသဖြင့် တံခါးစောင့်အား “အချင်းတံခါးစောင့် ... အခါမဲ့၌ လာသော ဧည့်သည်တို့သည် အဘယ်အရပ်မှာ တည်းခို နေထိုင်ရသနည်း” ဟု မေး၏
“အချင်းကုန်သည် ... မြို့ပြင်မှာ ဘီလူးစောင့်သော ဇရပ်တစ်ဆောင် ရှိသည်၊ တည်းခိုလိုလျှင် ထိုဇရပ်မှာ တည်းခိုပါ” ဟု ပြောလေ၏
ပုဏ္ဏားလုလင်သည် အဖအား “ ဖခင် ... သွားကြကုန်အံ့၊ ဘီလူးဘေးမှ မကြောက်ပါလင့်၊ အကျွန်ုပ်သည် ဘီလူးကို ဆုံးမကာ ဖခင်ခြေရင်း၌ ဝပ်စေအံ့” ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် အဖကိုခေါ်၍ ထိုဇရပ်သို့ သွားကြ၏
အဖပုဏ္ဏားသည် အင်းပျဉ်၌ လျောင်းလေ၏
သားလုလင်သည် ဖခင် ခြေတို့ကို ဆုပ်နယ်ကာနေ၏
ထိုဇရပ်၌ စောင့်သောဘီလူးကား *ဝေသဝဏ် နတ်မင်းကြီးထံ ဆယ့်နှစ်နှစ်ပတ်လုံး ခစားလုပ်ကျွေးမှ ထိုဇရပ်ကို အပိုင်စားရ၏
ထိုသို့စားရသော်လည်း ထိုဇရပ်သို့ ဝင်သောသူတို့တွင် ချေဆက်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော်ဆိုသူနှင့် တစ်ဖန့် တုံ့ပြန်ကာ အသက်ရှည်စေသော် - ဆိုသူတို့ကို ချန်ထား၍ ကြွင်းသောသူတို့ကို စားရန် အမိန့်ရလေ၏
ထိုဘီလူးသည် ဇရပ်ခေါင်းလျောက်တွင် နေ၏
ထိုအခါ ဘီလူးသည် လျောင်းနေသော အဖပုဏ္ဏးကို မိမိ၏ အာနုဖြင့် ချေဆက်မည်ဟု သိမ်မွေ့သော အမှုန့်ကို လွှတ်၏
နှာခေါင်းသို့ ဝင်သည်ရှိသော် အဖပုဏ္ဏားသည် ချေဆက်လေ၏
သားလုလင်သည် အသက်ရှည်စေသော်ဟု ဆိုလေ၏
ဘီလူးသည် အဖပုဏ္ဏားကိုစားရန် ခေါင်လျောက်မှ ဆင်း၏
သားလုလင်သည် ဘီလူး ဆင်းလာသည်ကို မြင်လျှင် ဤဘီလူးသည် ငါ့အဖကို ချေဆတ်အောင် ပြုလုပ်သည် ဖြစ်လတ္တံ့၊ ချေဆတ်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော် မဆိုသူကိုစားဖို့ အမိန့်ရသော ဘီလူးဖြစ်လတ္တံ့ဟု နှလုံးသွင်းကာ အဖပုဏ္ဏားကို ရည်မှတ်လျက် -“ဖခင်ဘဂ္ဂ - သင်သည် နှစ်ပေါင်း တစ်ရာ့နှစ်ဆယ် အသက်ရှည်စေသော်၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း ဘီလူးတို့ မစားနိုင်စေသော်” –ဟု ဆိုလေ၏
ထိုအခါ ဘီလူးသည် သားလုလင်စကားကို ကြားလတ်သော် ရှေးဦးစွာ အဖသည် အသက်ရှည်စေသော် ဆိုသောကြောင့် ဤလုလင်ကို မစားနိုင်၊ အဖပုဏ္ဏားကို စားမည်ဟု ပုဏ္ဏားထံ သွားလေ၏
အဖပုဏ္ဏားလည်း ဘီလူးလာသည်ကို မြင်လျှင် ဤဘီလူးသည် ချေဆတ်သောအခါ သူတစ်ပါးက အသက်ရှည်စေသော် မဆိုသူကိုလည်း စားဖို့ အမိန့်ရသည် ဖြစ်လတ္တံ့ဟု နှလုံးသွင်း၍ သားလုလင်ကို ရည်မှတ်လျက် -“ချစ်သား ... သင်သည်လည်း နှစ်ပေါင်း နှစ်ရာ့နှစ်ဆယ် အသက်ရှည်စေသော်၊ ဘီလူးတို့သည် လတ်တလော သေစေတတ်သော အဆိပ်ကို စားရစေသော်” ဟု တုံ့ပြန်ဆိုလေ၏
ဘီလူးသည် အဖစကားကို ကြားလျှင် တစ်ဖန်တုံ့ပြန်၍ ဆိုသူဖြစ်သောကြောင့် ဤပုဏ္ဏားကိုလည်း မစားနိုင်
ဤသို့ သား,အဖ နှစ်ယောက်လုံး မစားနိုင်တော့သည့်အတွက် မိမိနေရာသို့ ပြန်လေ၏
ထိုအခါ သားလုလင်သည် -“အိုဘီလူး ... သင်သည် ဤအရပ်သို့ ဝင်သူတို့ကို အဘယ်ကြောင့် စားရသနည်း” ဟု မေး၏
“လုလင် ... ဆယ့်နှစ်နှစ်ပတ်လုံး ခစားလုပ်ကျွေးသဖြင့် ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးက အပိုင်စား ပေးထားသည့်အတွက် စားရပါသည်” ဟု ပြော၏
“ဘီလူး ... အလုံးစုံသောသူကို စားရသလော” ဟု မေး၏
“မဟုတ်ပါ ချေဆတ်သောအခါ အသက်ရှည်စေသော် မဆိုသူနှင့် တစ်ဖန်တုံ့ပြန်ကာ အသက်ရှည်စေသော် မဆိုသူတို့ကိုသာ စားရပါသည်” ဟု ပြောကြား၏
“ဘီလူး ... သင်ကား ရှေးအခါ အကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်း၍ သူတစ်ပါးကို သတ်ဖြတ်စားရသော ဘီလူးဖြစ်ရသည်
ယခုအခါ တစ်ဖန် အကုသိုလ်ပြုပြန်လျှင် သင်သည် အမိုက်ဘဝမှ အမိုက်ဘဝသို့ပင် ရောက်လတ္တံ့ဟု ငရဲဘေးဖြင့် ခြိမ်းခြောက်၍ ငါးပါးသီလ၌ တည်စေ၏
ဘီလူးလည်း ပုဏ္ဏားထံဝယ် ကျွန်အမှုလုပ်ပမာ လုပ်ကျွေးလေ၏
မိုးသောက်လင်းသောအခါ လှည့်လည်လာသော သူတို့သည် ဘီလူးကိုမြင်လျှင် ပုဏ္ဏားလုလင်သည် ဘီလူးကို ဆုံးမထားသောအဖြစ်ကို သိကြ၍ မင်းကြီးအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထားကြကုန်၏
မင်းကြီးလည်း ပုဏ္ဏားလုလင်ကို ခေါ်၍ သေနာပတိ စစ်သူကြီးအရာ၌ ထားလေ၏
ပုဏ္ဏားလုလင်သည် အဖပုဏ္ဏားကြီးအား များစွာသော စည်းစိမ်ကိုလေပးလေ၏
မင်းကြီးလည်း ဘီလူးကို ဗလိနတ်စာ ခံယူသော နတ်အရာ၌ထား၍ ပုဏ္ဏားလုလင်၏ အဆုံးအမ၌တည်ကာ ဒါနသီလ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုစုအားထုတ်လျက် နတ်ပြည်သို့ ပြန်စေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဘီလူးသည် - ယခုအခါ အင်္ဂုလိမာလ
မင်းကြီးသည် - အာနန္ဒာ
အဖပုဏ္ဏားသည် - ပဿပ
သားပုဏ္ဏားလုလင်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ချေဆက်သူထက်၊ ဆိုစမြွက်၊ အသက်ရှည်စေဟူ
(၂) ရှေးဆိုသူထက်၊ တုံ့ပြန်လျက်၊ အသက်ရှည်စေဟူ
(၃) အသက်ရှည်စေ၊ ဆိုသောထွေ၊ ရှည်,သေမဖြစ်ဟူ
ဂကျီးထုလနန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kakyeehtulanang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ဂကျီးထုလနန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရခိုင်ပြည်နယ်ယဉ်ကျေးမှုပြတိုက် သည့် ရခိုင်ပြည်နယ် စစ်တွေမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ပြတိုက်ဖြစ်သည်
ပြတိုက်ကို ၁၉၉၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဝင်ကြေးမှာ ၂ ဒေါ်လာ ဖြစ်သည်
ပြတိုက်ဖွင့်ချိန်မှာ အင်္ဂါနေ့မှ တနင်္ဂနွေနေ့အထိ မနက် ၁၀ နာရီမှ ညနေ ၃ နာရီခွဲအထိ ဖြစ်သည်
ကင်းစတန်မြို့ (အင်္ဂလိပ်: Kingston;  သို့မဟုတ် US: ) သည် ဂျမေကာနိုင်ငံ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်ပြီး ကျွန်း၏ အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသည်
ကင်းစတန်မြို့၏ အချက်အချာနေရာကို သမိုင်းဝင် မြို့ထဲနေရာနှင့် ကင်းစတန်မြို့သစ်ဟူ၍ နှစ်ပိုင်းပါဝင် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် အရှင်ဥပသေန ညီနောင်တို့ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ သပ္ပသောဏိက ပဗ္ဘာရ၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်ဥပသေန၏ကိုယ်ပေါ်သို့ “ဖုဋ္ဌဝိသ” ဖြစ်သော မြွေကျ လာ၍ အဆိပ်တက်သည်ကို သိသဖြင့် အရှင်ဥပသေနထေရ်က ရဟန်းတို့ကို “ငါ့ရှင်တို့ ဤကိုယ်ခန္ဓာ ဤနေရာ၌ ဖွဲဆုပ်ကဲ့သို့ မပျံ့ကြဲသေးမီ တပည့်တော်၏ ဤကိုယ်ခန္ဓာကို ညောင်စောင်းငယ်ပေါ်သို့ တင်၍ ကျောင်းပြင်သို့ထုတ်ကြကုန်”ဟု မိန့်ကြားပါသည်
အရှင်သာရိပုတ္တရာက “အရှင်ဥပသေန၏ ကိုယ်ကာယ၏ ပင်ကိုယ်သဘောမှ ဖောက်ပြန်နေပုံ, ဣန္ဒြေတို့၏ ဖောက်ပြန်နေပုံကို ငါတို့ မမြင်ကြရပါဘဲ ဤသို့ ပြောဆိုပါသနည်း”ဟု မိန့်ကြားရာ အရှင်ဥပသေနထေရ်က “အဇ္ဈတ္တိကာယတနတို့၌ ငါ, ငါ့ဟာ-ဟု ကြံစည်နေသူအား ကိုယ်ကာယ၏ ပင်ကိုယ်သဘောမှ အခြားတမျိုး ဖြစ်ပုံ ဣန္ဒြေတို့၏ ဖောက်ပြန်ပုံ ဖြစ်၏
ထိုသို့မစွဲမကြံသူမှာ မဖြစ်”ဟု ပြောဆိုပုံ၊ အရှင်ဥပသေနမှာ ငါ-ဟုယူသောဒိဋ္ဌိ, ငါ့ဟာ-ဟု ပြုသော တဏှာ, မာနတို့ ကြာမြင့်စွာကပင် အကြွင်းမဲ့ပယ်နှုတ်ထားပုံ၊ အရှင်ဥပသေန၏ ကိုယ်ကာယသည် ကျောင်း အပြင်ရောက်လျှင် ညောင်စောင်းငယ်ပေါ်၌ပင် ဖွဲပြာဆုတ်ကဲ့သို့ ဖရိုဖရဲပြန့်ကြဲ ပျက်စီးပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-အာသီဝိသမြွေအကြောင်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဆင်ဆင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinsin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ကသာမြို့နယ်၊ ငါးတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ကလောမြို့နယ်၊ ဘော်ဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ဆိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၁၄ ဦး၊ မ ၆၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
တကုံး (၁)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takone(1))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ တကုံး (၁)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၂၈၇ (၁) ရက်
ထန်းကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၂ ဦး၊ မ ၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ပုဏ္ဏားကျွန်းမြို့ ကင်းချောင်းတစ်ဖက်ကမ်းရှိအမြင့် ၁၈၈ ပေမြင့်သည့် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတောင်ထိပ်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး၊ စေတီတော်၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ ၁၅၃ ပေနှင့် လုံးပတ် ၄၀၁ ပေရှိသည်
ဦးရာဇ်တော်စေတီဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
စေတီတော်တွင်း ဌာပနာတိုက်ရှစ်ခန်းရှိသည်
ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီးသော ဘုရားလေးဆူဖြစ်သည့် ကကုသန် မြတ်စွာဘုရားကို အရှေ့ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ကောဏာဂုံမြတ်စွာဘုရားကို တောင်ဘက် ဌာပနာတိုက်၊ ကဿပမြတ်စွာဘုရားကို အနောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၊ ဂေါတမ မြတ်စွာ ဘုရားကို မြောက်ဘက်ဌာပနာတိုက်၌ ရွှေစင်သွန်းလုပ်ရည်စူး တည်ထားသည်
ဆုတောင်းပြည့်ဗျာဒိတ်တော်ရ စေတီတော်တစ်ဆူအဖြစ်ထင်ရှား၍ နှစ်စဉ်မတ်လတွင် ဘုရားပွဲကို စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပလေ့ရှိပြီး အနယ်နယ်အရပ်ရပ်မှ ရေလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ ကုန်းလမ်းဖြင့်သော်လည်းကောင်း ဖူးမြော်ရန်ရောက်ရှိလာသည့် ရဟန်း၊ ရှင်လူ၊ ပြည်သူများဖြင့် စည်ကားသည့် စေတီတော်တစ်ဆူဖြစ်သည်
ယခုအခါ ဓာတ်လှေကားဖြင့်လဲ တက်ရောက်ဖူးမြော်နိုင်သည်
ဤဦးရာဇ်တော်ဓာတ်စေတီတော် ဓာတ်လှေကားမှာ ရခိုင်ပြည်နယ်ရှိ ရှေးဟောင်းဘုရား၊ စေတီတို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သော ပထမဆုံး ဓာတ်လှေကား တစ်ခုလဲ ဖြစ်သည်
ဤစေတီတော်မြတ် တည်ထားခြင်းမှာလည်း မြတ်ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်၏ ဗျာဒိတ်တော်နှင့်အညီ တည်ထားခဲ့ခြင်းဖြစ်ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၂၃ ခု၊ ဘီစီ ၅၄၄ ခုနှစ်တွင် ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်သို့ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာရာ ဓညဝတီမြို့၏ အနောက်ဘက် ကစ္ဆပနဒီမြစ်၏ အရှေ့ဘက် သေလာဂီရိကျောက်တော်တောင်ထိပ်၌ သက်ဆင်းရပ်နားတော်မူ၏
ထို့နောက် မြတ်စွာ ဘုရားသခင်က နောင်အခါ ဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်မွေတော်များ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော် မူမည့်နေရာဒေသများကို ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့ရာတွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ ဦးရာဇ်တော်တောင်ထိပ်တွင် ဦးခွံတော်မှ ကြွင်းကျန်သော ဓာတ်တော်များကိန်းဝပ်ပြီး ဦးရာဇ်တော်စေတီဟု တွင်လတ္တံ့ဟူ၍ ဗျာဒိတ်တော် မြွက်ကြားခဲ့ပေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူပြီးနောက် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်များကို ရခိုင်ဘုရင် သူရိယစက္ကမင်းထံ ပင့်ဆောင်စေလေသည်
သူရိယစက္ကမင်းနှင့် မိဖုရားရုစိတာတို့သည် သာသနာတော်နှစ် ၂၂၂ နှစ်၊ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် တစ်ရက် နေ့တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်၌ နွားလားဥသဘတစ်မော့ (ခြောက်တောင်) စေတီကို တည်ထားကိုးကွယ်လေသည်
ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၃၃ ခုနှစ်၊ အေဒီ ၁၅၇၁ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းအုပ်ချုပ်သော မင်းဗာဘုရင်မြတ်၏သားတော် ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် မြောက်ဦးမြို့မှ အနောက်ဘက်သို့ စစ်ချီထွက်ရာတွင် ကင်းချောင်းဝအနီး၌ စခန်းချညအိပ်ရပ်နားတော်မူ၏
ညဦးအချိန်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတတောင်ထိပ်နှင့် သာလာမယတောင်တော်သို့ ရောင်ခြည်တော်များ ကူးယှက်ကွန့်မြူးနေသည်ကို ဘုရင်မင်းဖလောင်းသည် ဖူးမြော်လိုက်ရပေသည်
ထိုအခါ မင်းဖလောင်းသည် အနောက်တစ်ခွင် စစ်ချီရာတွင် အောင်မြင်ပါက စေတီတော်ကို အသစ်တစ်ဖန်ထပ်မံပြီး ဒါယကာခံယူပါမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုဆုတောင်းကာ စစ်ချီခဲ့လေသည်
မင်းဖလောင်းသည် အဓိဋ္ဌာန်ပြုခဲ့သည့်အတိုင်း စစ်အောင်မြင်လာ၍ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၉၄၁ ခုနှစ်တွင် သေလာပိဋ္ဌိပဗ္ဗတ တောင်ထိပ်၌ ကျောက်ညိုကျောက်သားအတိဖြင့် အမြင့်သံတောင် ၁၀၀၀ (၁၅၃ ပေ)၊ လုံးပတ်တော် မင်းလံ  (၄၀၁ ပေ) ရှိစေတီတော်ကြီးကို ပန်းရန်ကျော် ၁၀၀၀ ဖြင့် ၁၂ နှစ်တိုင် တည်ထားရာ သက္ကရာဇ် ၉၅၃ ခု၊ အေဒီ ၁၅၉၁ တွင်တည်ထားပြီးစီး ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
စေတီတော်ကြီးအတွင်း၌ ဘုရားရှင်၏ ဦးခွံတော်မှ ဓာတ်တော်ကို ထည့်တော်မူပြီး ဌာပနာလေသည်
ထို့ပြင် ရွှေပြားတင်ထားသော ပိဋကတ်သုံးပုံ၊ အဂသာဝက၊ မဟာသဝကရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ ဓာတ်တော်များကိုလည်း ဌာပနာတိုက် သွင်းတော်မူ၏
မိဖုရားစိုးမဲကျီ၏ သားရင်သွေးတမျှ ချစ်မြတ်နိုးလှသောပြည်တန်မျက်ရှင် ပတ္တမြားကိုလည်း စေတီတော်ကြီး အထက်ဌာပနာတိုက် တွင် ထည့်သွင်းတည်ထား ကိုးကွယ်ပူဇော်ထားသည်
ဥက္ကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ နန်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘင်ဂျီ(ရွာလေး)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bingyi(Ywarlay))သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘင်ဂျီကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၄၀၁ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၆၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဘုရင့်ညီနောင်ရေပူစမ်းတွင် ရေချိုး၍ ရသည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးအသီးအသီးတို့၏ သမိုင်းတွင် ယဟူဒီလူမျိုး (Hebrew: ישראלים‎, Yisra'elim)(အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်-(Israelis)၏ သမိုင်းမှာ ထူးခြား စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းပေသည်
ယဟူဒီလူမျိုးတို့သည် နှစ်ပေါင်း ၁၉ဝဝ ခန့်မျှ ကိုယ်ပိုင် တိုင်းပြည်ဟူ၍ မရှိဘဲ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် လှည့်လည်၍ လူ အမျိုးမျိုးနှင့် ရောနှောနေထိုင်ခဲ့ရသော လူမျိုးဖြစ်သည်
အနှိပ်စက် အညှဉ်းဆဲခံရဆုံး လူမျိုးလည်း ဖြစ်သည်
ယဟူဒီ တို့၏ သမိုင်းသည် ရှေးကျ၍ ရှည်လျားသော်လည်း လူမျိုး တစ်မျိုးအနေဖြင့် ယခုထက်တိုင် တည်တံ့လျက် ရှိပြီးလျှင် မိမိတို့၏ ဓလေ့ထုံးစံ၊ အယူဝါဒကို ထိန်းသိမ်းမြဲ ထိန်းသိမ်း ထားကြသည်
ထိုလူမျိုးထဲမှာ ကမ္ဘာကျော် အနုပညာရှင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်၊ စာရေး ဆရာ၊ စက်မှုလက်မှု ပညာရှင် စသည် ဖြင့် လူရည်ချွန် အများအပြား ပေါ်ထွက်ခဲ့ပေသည်
သမ္မာကျမ်းစာအလိုအားဖြင့် ယဟူဒီတို့သည် ဆီးမိုက် လူမျိုးအနွယ်များဖြစ်၍ အာရေဗျ သဲကန္တာရဘက်မှ ပယ်လက် စတိုင် ပြည်သို့ ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်က ဝင်ရောက်လာကြလေ သည်
ခေါင်းဆောင်မှာ ယဟူဒီတို့၏ ဖခင် အာဗရာဟင် (အာဗြဟံ)ဖြစ်သည်
အာဗရာဟင်သည် ယူဖရေးတီးမြစ်ကို ဖြတ်ကျော်လာရသည့်အတွက် ဖြတ်ကျော်သည်ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသော ဟီဗြူ(ဟေဗြဲ)အမည်ဖြင့်လည်း ခေါ်တွင် သည်
ထိုကြောင့် ယဟူဒီတို့ကို တစ်ခါတစ်ရံ ဟီဗြူ(ဟီးဘရူး) လူမျိုးဟု လည်း ခေါ်သည်
အာဗရာဟင်၏သား အိုင်ဇက် (ဣဇက်)၌ အီစော (ဧသော) နှင့် ဂျက်ကော့ (ယာကုပ်)ဟူ၍လည်း သား အမြွှာနှစ်ယောက် ရှိသည်တွင် ဂျက်ကော့သည် အဇ္ဇရီယယ် (ဣသရေလ)အမည် ဖြင့် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်လာလေ သည်
ယဟူဒီတို့သည် ဂျက်ကော့၏သား တစ်ဆယ့်နှစ်ယောက်မှ ပေါက်ပွားလာကြ သူများဖြစ်၍ အဇ္ဇရီယယ် (အစ္စရေး)လူမျိုးဟူ၍လည်း အမည်တွင်သည်
ဂျက်ကော့၏သား ဂျိုးဇက်(ယောသပ်)သည် အီဂျစ်ပြည် (အဲဂုတ္တုပြည်)သို့ ရောက်ရှိသွားရာမှ ကျန် ယဟူဒီလူမျိုးတို့ သည်လည်း လိုက်ပါသွားကြလေသည်၊ ကာလအတန်ကြာသော် ယဟူဒီတို့သည် အီဂျစ်ပြည်၌ ကျွန်အဖြစ်နှင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲခြင်းကို ခံကြရ၏
ထိုနောက် မိုးဇက်(မောရှေ) ဆိုသူ ခေါင်းဆောင်က ယဟူဒီများကို အီဂျစ်ပြည်မှ ကယ်၍ ပယ်လက်စတိုင်ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့လေသည်
ခရီးစပ်ကြား တွင် အနှစ်လေးဆယ်မျှ လှည့်လည်နေစဉ် ပညတ်တော်ဆယ်ပါးကို မိုးဇက်မှတစ်ဆင့် လက်ခံရရှိကြသည်
မိုးဇက်ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဂျော့ရွား(ယောရှု)က ယဟူဒီ တို့ကို ခေါင်းဆောင်၍ ဂျော်ဒန်မြစ် (ယော်ဒန်)ကို ဖြတ်ကျော် လျက် ပါလက်စတိုင်ပြည်သို့ သိမ်းယူကြသည်
ထိုအခါက ပယ်လက်စတိုင်ပြည်တွင် ဆီးမိုက်အနွယ်ဝင် ဖြစ်၍ ယဉ်ကျေးမှု အဆင့်အတန်းမြင့်သော ကနန် နိုက်(ခါနန်) လူမျိုးက အုပ်စိုးလျက်ရှိရာ ယဟူဒီတို့သည် ကနန်နိုက်တို့ထံမှ စိုက်ပျိုးနည်း၊ အဝတ်အထည် ရက်နည်းနှင့် စာရေးစာဖတ် အတတ်စသော ယဉ်ကျေးမှုများကို ဆက်ခံရရှိကြလေသည်
သို့ရာတွင် ယဟူဒီ လူမျိုးတို့သည် အေးချမ်းစွာ မနေထိုင်ရချေ
အနီးအနားရှိ တိုင်းပြည်များမှ မိုအာဗိုက်လူမျိုး၊ အမ္မိုက်နိုက် လူမျိုးနှင့် ဖိလစ္စတင်း (ဖိလိတ္တိ)လူမျိုးတို့သည် ပါလက်စတိုင် ပြည်ကို မကြာခဏ စစ်ချီတိုက်ခိုက်သဖြင့် ယင်းတို့၏ရန်ကို တွန်းလှန်လျက် နေရ၏
ထိုကြောင့် ယဟူဒီလူမျိုးတို့ကို ဦးစီး ရန် ဂိဒယွန်၊ ဒဗိုရာ၊ ဆမ္မဆန်(ရှံဆုံ)ကဲ့သို့သော အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်များ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်
ဘီစီ ၁၁ ရာစုနှစ်ခန့်တွင် ဆယ်မျူယယ်(ရှမွေလ)ဆိုသူ ပရောဖက်တစ်ဦး ပေါ်ပေါက်လာ၍ ယဟူဒီ တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးကို ပေါင်းစည်းလျက် ဘုရင်အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ကို တီထွင်ခဲ့လေသည်
ဆော(ရှောလု)ဆိုသူကို ပထမဆုံးဘုရင်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ကြသည်
ဆောဘုင်လက်ထက်တွင် ယဟူဒီတို့သည် သွေးစည်းမိပြီးလျှင် ဖိလစ္စတင်းတို့ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင် ခဲ့လေသည်
ဆောဘုရင်နှင့် သားတော် ဂျိုနသန်(ယောနသန်) တို့လည်း တိုက်ပွဲ၌ကျဆုံးကြ၏
ထိုနောက် ဒေးဗစ်(ဒါဝိဒ်) (ဘီစီ ၁ဝ၃ဝ-၉၉ဝ ခန့်)သည် ယဟူဒီတို့၏ ဘုရင်ဖြစ်လာ၍ ဂျရူးဆလမ်းမြို့ (ယေရုရှလင်)ကို မြို့တော်အဖြစ် ထားရှိလေသည်
ယဟူဒီတို့၏ နိုင်ငံသည် လည်း စည်ပင်သာယာလျက် ရှိပေသည်
ဒေးဗစ်၏ ထီးနန်း အရိုက်အရာကို ဆက်ခံသော သားတော် ဆောလမွန် (ရှော လမုန်)ဘုရင် လက်ထက်တွင် ယဟူဒီတို့၏ နိုင်ငံသည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိလေသည
ဆောလမွန်ဘုရင် ဉာာဏ် ပညာကြီးမားပုံနှင့် စည်းစိမ်ကြွယ်ပုံ သတင်းမှာ အနီးအနားရှိ တိုင်းပြည်များသို့ ပျံ့နှံခဲ့၏
ဆောလမွန်ဘုရင်သည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့တော်၌ အလွန် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဘုရားတန်ဆောင်းကြီး (ဝါ) ဗိမာန် တော်တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ခဲ့၏
သို့ရာတွင် နောက်ဆုံး၌ ဘုရင်ကြီးသည် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ ပေါ့လျော့လာ ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဘာသာအယူဝါဒ ကိုးကွယ်ရေး ဘက်၌ ပေါ့ဆလာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း တိုင်းသူပြည် သားတို့သည် ဘုရင့်အပေါ်၌ မကျေမနပ် ဖြစ်ကြလေသည်
သို့ဖြစ်၍ ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာစံပြီးနောက် သားတော်လက်ထက် တွင် ယဟူဒီတို့၏ တိုင်းပြည်သည် မြောက်ပိုင်းနှင့် တောင်ပိုင်း ဟူ၍ နှစ်ပိုင်း ကွဲလေတော့သည်
ယဟူဒီ(ဝါ) အဇ္ဇရီယယ် တစ်ဆယ့်နှစ်မျိုးအနက် ၁ဝ မျိုး တို့သည် ပယ်လက်စတိုင်ပြည် မြောက်ပိုင်းတွင် အဇ္ဇရီယယ် နိုင်ငံဟူ၍ သီးခြားနိုင်ငံငယ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ကြသည်
ကျန် အဇ္ဇရီယယ် နှစ်မျိုးတို့သည်ကား တောင်ပိုင်းတွင် ဂျူဒါ (ယုဒ)နိုင်ငံကို တည်ထောင်ကြလေသည်
အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံသည် ဂျူဒါနိုင်ငံထက် မြေဩဇာ ကောင်းမွန်၍ စည်ပင်ဝပြောသည်
ဂျူဒါနိုင်ငံတွင် ဂျရူးဆလမ်းမြို့မှ လွဲလျှင် အခြားမြို့ကြီးပြကြီး ဟူ၍ မရှိချေ
ခြောက်သွေ့သော အရပ်ဖြစ်၏
နိုင်ငံ အချင်းချင်း မသင့်မတင့်ကြချေ
ဘီစီ ၇၂၁ ခုနှစ်တွင် အဆီးရီးယန်း လူမျိုးတို့သည် တန်ခိုး ကြီးလာ၍ အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ဆမေးရီးယား မြို့ကို တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ပြီးလျှင် အဇ္ဇရီယယ် လူမျိုးများကို ကျွန်အဖြစ် ခေါ်ဆောင် သွားလေသည်
မြောက်ပိုင်း အဇ္ဇရီယယ်နိုင်ငံ ကျဆုံးပြီးနောက် နှစ်ပေါင်း တစ်ရာကျော် ကြာသောအခါ အဆီးရီးယား ဘုရင် ဆင်နာခရစ် သည် ဂျူဒါနိုင်ငံကိုလည်း ချီတက် တိုက်ခိုက်လေသည်
သို့ရာ တွင် အလိုမပြည့်ဘဲ ရှိချေသည်
ထိုနောက် ဗက်ဗီလုံးနီးယားနိုင်ငံ(ဗာဗုလုံ)သည် အင်အားကြီးမားလာသဖြင့် ဘီစီ ၅၈၆ ခုနှစ်တွင် နက်ဗျူခက်နက်ဇာဘုရင်သည် ဂျူဒါနိုင်ငံကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်၍ ဂျရူးဆလမ်းမြို့နှင့်တကွ ဘုရား တန် ဆောင်းကြီးကို ဖျက်ဆီးပစ်လေသည်
ဂျူဒါပြည်သူပြည်သား အမြောက်အမြားတို့ကိုလည်း ဗက်ဗီလုံးမြို့တော်သို့ ဖမ်းဆီး ခေါ်ဆောင်သွားလေ၏
ထိုနောက် ဗက်ဗီလုံးပျက်စီး၍ ပါးရှင်းလူမျိုးများ တန်ခိုး ကြီးလာသောအခါ ပါးရှင်းဘုရင် ဆိုင်းရပ်စ် သည် ဘီစီ ၅၃၈ ခုနှစ်တွင် ယဟူဒီတို့ကို ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ ပြန်ခွင့်ပေး၏
ဂျရူးဆလမ်းမြို့၌လည်း ဘုရား တန်ဆောင်းကြီးကို ပြန်လည် ဆောက်လုပ်ခွင့်ပြုသည်
ဘီစီ ၄၄၄ ခုနှစ်တွင် ပါးရှင်းဘုရင်က ယဟူဒီအမျိုးသား နေဟမီးယားကို ဂျူဒီး ယားပြည်(ဂျူဒါ)၌ ဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့်ထားလေသည်
နေဟမီး ယား လက်ထက်တွင် ယဟူဒီတို့သည် နိုင်ငံရေးရာ အရသော် လည်းကောင်း၊ အယူဝါဒရေးရာအရသော်လည်းကောင်း တိုးတက်လာကြသည်
ဘီစီ လေးရာစုနှစ်အတွင်း မဟာအလက်ဇန္ဒား ဘုရင်ကြီးသည် ပါးရှင်းတို့ကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်သဖြင့် ယဟူဒီတို့သည် ဂရိဘုရင်ကြီး လက်အောက်သို့ ကျရောက်ရပြန်သည်
( အယ်လက်ဇန္ဒာ-သ-ဂရိတ်
အလက်ဇန္ဒားဘုရင်ကြီး ကွယ်လွန် ပြီးနောက် အီဂျစ်ပြည်မှ တော်လမီဘုရင်များက ဂျူဒီးယား ပြည်ကို နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝ ခန့် အုပ်စိုးကြလေသည်
ထိုနောက် ဂျူဒီးယားပြည်သည် ဆီးရီးယားပြည် လက်အောက်သို့ ရောက်ရှိ ပြန်သည်
အလက်ဇန္ဒားဘုရင်ကြီး လက်ထက်၌သော်လည်း ကောင်း၊ အီဂျစ်ဘုရင်များ လက်ထက်၌ သော်လည်းကောင်း ယဟူဒီတို့သည် လွတ်လပ်စွာ နေထိုင်ခွင့်၊ ကိုးကွယ်ခွင့်ကို ရရှိ ခဲ့ကြ၏
သို့ရာတွင် ဘီစီ ၁၆၈ ခုနှစ်၌ ဆီးရီးယား ဘုရင် အင်တီယိုခပ် အက်ပီဖေနီသည် ယဟူဒီတို့၏ အယူဝါဒကို စော်ကားလာသဖြင့် ပုန်ကန်ထကြွကြလေသည်
မက္ကဗီ ညီအစ် ကို ငါးယောက်က ယဟူဒီတို့ကို ခေါင်းဆောင်၍ တော်လှန်ကြ ရာ ဆီးရီးယန်းတပ်များကို တိုက်ခိုက်အောင်မြင်ပြီးလျှင် လွတ်လပ်ရေးကို ပြန်လည်ရရှိကြပြန်သည်
ယဟူဒီတို့သည် ထီးနန်းဆက်ခံရေးနှင် စပ်လျဉ်း၍ အချင်း ချင်း မသင့်မတင့်ဖြစ်ကြသောကြောင့် မဟာမိတ်ဖြစ်သော ရောမနိုင်ငံကို ဖြန်ဖြေပေးရန် အကူအညီ တောင်းရလေသည်
ထိုအခါ ရောမဗိုလ်ချုပ်ပွန်ပီသည် အခွင့်ကောင်းယူလျက် ဘီစီ ၆၃ ခုနှစ်တွင် ပါလက်စတိုင်းပြည်ကို သိမ်းပိုက်လေ၏
ရောမတို့သည် ပါလက်စတိုင်းပြည်ကို နိုင်ငံခြားသား ဘုရင်ခံများ လက်အောက်တွင်ထား၍ အုပ်ချုပ် သည်
ထိုဘုရင်ခံများသည် ယဟူဒီတို့ကို အလွန်ညှဉ်းပန်းကြ သဖြင့် တော်လှန်ပုန်ကန်မှုများ မကြာခဏ ပေါ်ပေါက်လေ သည်
နောက်ဆုံး၌ ရောမဗိုလ်ချုပ် တိုင်တပ်သည် အေဒီ ၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျရူးဆလမ်းမြို့သို့ သိမ်းပိုက်၍ ဘုရားတန်ဆောင်း ကြီးကို မီးရှို့ဖျက်ဆီးပစ်လေသည်
ယဟူဒီပေါင်း ထောင် သောင်းမက အသတ်ခံရ၍ ကျန်လူများကိုလည်း ကျေးကျွန် အဖြစ် ဖမ်းဆီးသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ယဟူဒီတို့သည် ထီးကျိုး စည်ပေါက်ဖြစ်ကြပြီးနောက် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ ရောက်ရှိကြ ရလေသည်
ယဟူဒီတို့သည် ဥရောပတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် အမေရိ ကတိုက်များသို့ သွားရောက်နေထိုင်ကြ၏
သူတို့ရောက်ရှိသော တိုင်းပြည်များ၌ အများနည်းတူ အခွင့်အရေးများ မရရှိကြချေ
မြို့တွင်း သီးခြားရပ်ကွက်၌သာ နေခွင့်ရ၏
မြေယာပိုင်ခွင့် မရှိ
ကုန်သွယ်မှုနှင့် ငွေချေးလုပ်ငန်းကိုသာ လုပ်ကိုင်နိုင်၏
စီးပွားတိုးတက်လာလျှင် တိုင်းရင်းသားများ မယုံသင်္ကာဖြစ် လာတတ်သည်
ထိုကြောင့် ယဟူဒီတို့သည် ရောက်ရာအရပ်၌ သူတစ်ပါး၏ အငြိုအငြင်ကို ခံရရုံမျှမက တစ်ခါတစ်ရံ လူထု နှင့် ဝိုင်း၍ နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲ သတ်ဖြတ်ခြင်းကိုပင် ခံရလေ သည်
သို့ရာတွင် ယဟူဒီတို့သည် မိမိတို့၏ အယူဝါဒကို စွဲမြဲစွာ ယုံကြည်လျက် မိုးဇက်ချမှတ်သော တရားကို တသွေ မတိမ်း လိုက်နာလျက် ရှိကြ၏
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီမှ နာဇီခေါင်းဆောင် ဟစ်တလာ သည် ယဟူဒီလူမျိုးကို ပြင်းပြင်းထန်ထန် နှိပ်ကွပ်လေသည်
အစအဦးတွင် ယဟူဒီတို့ကို ဆရာဝန်အလုပ်၊ ကျောင်းဆရာ အလုပ်မှ ဖယ်ရှား၏
ထိုနောက် ယဟူဒီပိုင် ပစ္စည်းများကို သိမ်းယူ၏
လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်းများကို လှုံ့ဆော်၍ နှိပ်စက် ညှဉ်းဆဲ၏
နောက်ဆုံး ၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် နာဇီခေါင်းဆောင် များသည် ဥရောပတိုက် အရှေ့ပိုင်းနှင့် အလယ်ပိုင်း၌ နေထိုင် ကြသော ယဟူဒီလူမျိုး ခြောက်သန်းခန့်ကို သတ်ပစ်ကြသည်
ပထမကမ္ဘာစစ် (ခရစ် ၁၉၁၄-၁၉၁၈) အတွင်းက ယဟူဒီ တို့သည် ပယ်လက်စတိုင်တွင် သီးသန့်နယ်ပယ် သတ်မှတ်ပေး ရန် ဗြိတိသျှ အစိုးရထံ တောင်းဆိုကြသည်
စစ်ပွဲအပြီး၌ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ ယဟူဒီတို့ကို ပါလက်စတိုင်းတွင် နေရာချ ထားပေး၍ နိုင်ငံပေါင်းချုပ်အသင်းကြီး၏ အမိန့်အရ ဗြိတိသျှ တို့က အုပ်ချုပ်လေသည်
သို့ရာတွင် ယဟူဒီနှင့် အာရပ်တို့ နယ်လု၍ အချင်းချင်း တိုက်ခိုက်ကြလေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက် ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ အစိုးရသည် ပယ်လက်စတိုင်ပြည် အုပ်ချုပ်ခွင့်အာဏာကို ကုလသမဂ္ဂသို့ ပြန်အပ်၍ ယဟူဒီနှင့် အာရပ်တို့၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးရန် တင်ပြလေသည်
ယင်းသို့ အားဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် မေလ ၁၄ ရက်နေ့တွင် ယဟူဒီတို့အတွက် ပယ်လက်စတိုင်ပြည် တစ်ပိုင်း ကို အစ္စရေးနိုင်ငံ(Israel) အဖြစ် တည်ထောင်ပေးခဲ့ကြသည်
၁၉ ရာစုနှင့် ၂ဝ ရာစုနှစ်များအတွင်းက ယဟူဒီအမျိုးသား ထဲမှ လူရည်ချွန်မြောက်မြားစွာ ပေါ်ထွက်ခဲ့ပေသည်
ကားလ မတ် (ခရစ် ၁၈၁၈-၈၃)၊ အဲလဗတ်အိုင်းစတိုင်း (ခရစ် ၁၈၇၉ -၁၉၅၅)၊ ပေါအာလစ် (ခရစ် ၁၈၅၄-၁၉၁၅)၊ ဟင်နရီဗတ်ဂ ဆန် (ခရစ် ၁၈၅၉-၁၉၄၁)နှင့် ဇိဂမွန်ဖရွိုက် (ခရစ် ၁၈၅၆- ၁၉၃၉) တို့မှာ ထင်ရှားသည်
ဗင်ဂျမင် ဒစ်ဇရေလီ (ခရစ် ၁၈ဝ၄-၈၁)၊ လော့ရက်ဒင်း (ခရစ် ၁၈၆ဝ-၁၉၃၅)၊ လော့ ဆယ်မျူယယ် (ခရစ် ၁၈၇ဝ-)နှင့် အက်ဒွင်မွန်တေဂူ (ခရစ် ၁၈၇၉-၁၉၂၄)တို့မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသော ယဟူဒီ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ပေသည်
ဥမှင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uhmin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ဥမှင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒေသအခေါ်မှာ အုံးမှင် ဖြစ်သည်
ညီညွတ်ရေးချတ်ကျောင်းတော် သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ နုဝရအဲလိယမြို့၊ Uddpussalawa လမ်းဟောင်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည့် ချတ်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းကို ၁၉၀၆ ခုနှစ်တွင် Rev. Arthur Stephen Paynter က တည်ထောင်ခဲ့သည်
နုဝရအဲလိယမြို့တွင် လူမျိုးပေါင်းစုံအတွက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ပထမဆုံးသော ချတ်ကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
India Christian Mission Church Archived 6 June 2021 at the Wayback Machine.
လက်ပန်တန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Letpantan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ ဗန်းမော်မြို့နယ်၊ လက်ပန်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၃ ဦး၊ မ ၅၄၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဓမင်းဆိပ်ရွာ၊ တင်ပုလွဲ
ဖကူ (အောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpaku (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းတောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangtawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းခတ်မြို့နယ်၊ ဝမ်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်ခုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၂ ဦး၊ မ ၁၆၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
တင်ကွတ် (အင်္ဂလိပ်: Tim Cook) သည် လက်ရှိတွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီကို စတင်အလုပ်ဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် အက်ပဲကုမ္ပဏီ၏ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်ဖြစ်သူ စတိဗ်ဂျော့စ် ထံမှ အမှုဆောင်အရာရှိချုပ်အဖြစ် လွဲပြောင်းတာဝန်ယူခဲ့သည်
တင်ကွတ်ကို မိုဘိုင်း၊ အလာဘားမားပြည်နယ်၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးနေ့မှာ ၁၉၆၀ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁ ရက်နေ့ ဖြစ်သည်
တင်ကွတ်သည် အူဘန်း တက္ကသိုလ်မှာ စက်မှု အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ ကို ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ မဟာဘွဲ့ (MBA) ကို ဒက် တက္ကသိုလ်မှ ရရှိခဲ့သည်
ဧပြီသည် Gregorian နှင့် Julian ပြက္ခဒိန်၏ စတုတ္ထလဖြစ်သည်
မဟာသင်္ကြန် (ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ) - ဧပြီ ၁၃ ရက်နေ့သင်္ကြန် (မြန်မာပြည်၊ ထိုင်းနိုင်ငံ၊ လောနိုင်ငံ) - ဧပြီ ၁၁ - ၁၆ ရက်နေ့နှစ်ဆန်းတရက်နေ့ (မြန်မာပြည်) - ဧပြီ ၁၇ - ၁၈ ရက်နေ့
နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်
၃၅၈-၃၆ဝ
၁၂၁-၁၂၂-၌ အကျယ်ရှု
မိမိတို့ဆိုင်ရာသဘောကို ဆောင်ရွက်တတ်သော တရား ၁၈ပါး၊ စက္ခုဓာတ်၊သောတဓာတ်၊ဃာနဓာတ်၊ဇိဝှါဓာတ်၊ကာယဓာတ်၊မနောဓာတ်၊ရူပဓာတ်၊သဒ္ဒဓာတ်၊ဂန္ဓဓာတ်၊ရသဓာတ်၊(၁ဝ)ဖောဋ္ဌဗ္ဗဓာတ်၊မနောဝိညာဏဓာတ်၊စက္ခုဝိညာဏဓာတ်၊သောတဝိညာဏဓာတ်၊ဃာနဝိညာဏဓာတ်၊ဇိဝှာဝိညာဏဓာတ်၊ကာယဝိညာဏဓာတ်၊ဓမ္မဓာတ် (၁၈)
အင်္ဂနိုင်ငံ စမ္ပာမြို့အနီး ဂဂ္ဂရာရေကန်အနီးဝယ် ရဟန်းပရိသတ်, လူပရိသတ်, နတ်ပရိသတ်တို့အတူ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ဘုရားရှင်၏ ကိုယ်အဆင်းအားဖြင့် တယ်သပ္ပါယ်တော်မူပုံကို လ, နေတို့နှင့်ယှဉ်၍ ဘုရားရှင်အား အရှင်ဝင်္ဂီသထေရ် ချီးကျူးလျှောက်ထားသည့်သုတ်
အက်စ်တက်တိုင်း (Astatine) (ဓာတုသင်္ကေတ- At)သည် အလွန်ပြင်းထန်သော ရေဒီယိုသတ္တိကြွဒြပ်စင်တခုဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် လေးလံသော halogen အုပ်စုထဲတွင်ပါဝင်သည်
၎င်း၏ ဒြပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဂုဏ်သတ္တိများသည် iodine ဒြပ်စင်နှင့် ဆင်တူနိုင်သည်ဟု လက်ခံထားကြသည်
၎င်းဒြပ်စင်၏ အားလုံးသော isotopes များ၏ သက်တမ်းဝက်သည် ကာလတိုတောင်းသောကြောင့် အနည်းသာ သုတေသနပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်
၎င်းဒြပ်စင်အကြောင်း သိရှိရသော အချက်အားလုံးသည် ခန့်မှန်းထားချက်များသာ ဖြစ်ပြီး ဒြပ်စင်အလှည့်ကျဇယား (periodic table) ၌ ၎င်း၏တည်နေရာကို iodine ဒြပ်စင်၏အောက်၌ ထားရှိသည်
၎င်းဒြပ်စင်အား ဓာတုဗေဒဆိုင်ရာလေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာတွင် အလွန်အားပျော့သော ပျော်ရည်အသွင်ပြုလုပ်၍ လေ့လာနိုင်သည်
၎င်းဒြပ်စင်ကို နျူကလီးယားစက်ရုံများနှင့် သုတေသနပြုလုပ်ရာ ဓာတ်ခွဲခန်းများ ပြင်ပ၌ မတွေ့ရှိနိုင်ပါ
ကမ္ဘာပေါ်၌ ယနေ့ထိ အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်အား ထုတ်လုပ်မှု ပမာဏသည် ၁ မိုက်ခရိုဂရမ် (1 microgramone millionth of gram) ခန့်သာရှိပြီး ထိုပမာဏအားလုံးသည် ထုတ်လုပ်ပြီးအချိန်အနည်းငယ်အတွင်း ပြိုကွဲပျက်စီးခဲ့သည်ဟု ခန့်မှန်းချက်များအရ သိရှိရသည်
အချိန်အနည်းငယ်တိုင်းတွင် ကမ္ဘာမြေမျက်နှာပြင်ပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်သော Astatine ဒြပ်စင်၏ စုစုပေါင်း ပမာဏသည် ၃၀ ဂရမ် အောက်နည်းပါးပြီး၊ ဓာတ်ခွဲခန်းအတွင်းမှ ထုတ်နိုင်သော ပမာဏသည် မိုက်ခရိုဂရမ်အနည်းငယ်မျှသာ ဖြစ်သည်
ထိုပမာဏ နှစ်ခုလုံးသည်အလွန်တိုသော Astatine ဒြပ်စင်၏ သက်တမ်းဝက် (half-life) ကြောင့်လျင်မြန်စွာ ပြိုကွဲပျက်စီးသွားသည်
ထို့ကြောင့် ၎င်းဒြပ်စင်မှ လူသားတို့၏ ကျန်းမာရေးအပေါ်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားစရာ မလိုပါ
Astatine ဒြပ်စင်အား အနည်းငယ်သောနယူကလီယာသုတေသနလုပ်ငန်းများအတွက် ဓာတ်ခွဲခန်းများတွင် လေ့လာမှုများပြုလုပ်ရာ၌ ၎င်း၏ မြင့်မားသော ရေဒီယိုသတ္တိကြွ ရောင်စဉ်ဖြာထွက်ခြင်းကြောင့် လိုအပ်သော အထူးခေတ်မှီစက်ပစ္စည်းကိရိယာများ၊ ကိုင်တွယ်ရေးနည်းပညာများနှင့် ကြိုတင်ကာကွယ်မှုများ ပြုလုပ်ပြီးမှသာ လေ့လာမှုများပြုလုပ်သင့်သည်
အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် halogen(ဟေလိုဂျင်) တမျိုးဖြစ်ပြီး စားသောက်မိပါက iodine ကဲ့သို့ လည်ချောင်းအတွင်းတွင် စုပုံနိုင်သည်
ဓာတုဗေဒ ရှူထောင့်မှ ခန့်မှန်းချက်တစ်ခုအရ ၎င်းကို iodine အဖြစ်သို့ တုပပြုလုပ်၍ အသုံးပြုလျင် အဆိပ်အတောက် ဖြစ်စေနိုင်သည်
အက်စ်တက်တိုင်း(Astatine) ဒြပ်စင်သည် သက်ရှိများ ရှင်သန်ရာ ဝန်းကျင်တွင် တစ်စုံတစ်ရာအရေးပါသော ပမာဏ ဖြစ်ပေါ်နိုင်ခြင်း မရှိသောကြောင့် သာမန်အခြေအနေတွင် ဆိုးကျိုးဖြစ်နိုင်ရန် အကြောင်းမရှိပါ
ပခုက္ကူလေဆိပ်သည် မြန်မာပြည်၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူမြို့တွင် တည်ရှိသည်
ဓူဝံ  (၁၉၀၈- ၁၉၈၉) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာနှင့် သတင်းစာဆရာကြီးတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးသန်းတင့်  ဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၅၇ခုနှစ်တွင် ဂွမ်းပုံဝတ္တုရှည်ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆုရရှိခဲ့သည်
ဝတ္တုနှင့်ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သလို ပြန်ကြားရေးဌါနတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန်အဖြစ်လည်း နိုင်ငံ့တာဝန်ကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဓူဝံ ကလောင်အမည်ခံ စာရေးဆရာ နှင့် သတင်းစာဆရာကြီး ဦးသန်းတင့်ကို မြေထဲ (အောင်လံ) မြို့ ၌အဖ ဦးခက်၊ အမိ ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉ဝ၈ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်၊ မွေးချင်းကိုးယောက်အနက် ဆဋ္ဌမမြောက်သား ဖြစ်သည်
တောင်ငူမြို့၏ စိန့်လူစ် အထက်တန်းကျောင်း
မော်လမြိုင်မြို့၏ ရှင်မဟာဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းနှင့် အင်းစိန်မြို့အစိုးရအထက်တန်း ကျောင်းတို့တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ပြီး ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဓူဝံသည် ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်၊ နယ်လှည့်သတင်းထောက် အဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ သတင်းစာလောကသို့ စတင်ဝင်ရာက်ခဲ့သည်၊ ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ၊ နယ်လှည့် ဓာတ်ပုံ သတင်းထောက်
ထို၏နောက်တွင် ရန်ကုန်သတင်းထောက်
ဘာသာပြန် အယ်ဒီတာ
တာဝန်ခံအယ်ဒီတာနှင့် ထိုမှ တစ်ဆင့် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ တာဝန်ယူဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ဓူဝံကလောင်အမည်ခံယူကာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာစတင်သားခဲ့သည်
ဓူဝံသည် ပြန်ကြားရေးဌာန-နယ်လှည့် လူမှုဆက်ဆံရေးအရာရှိ၊ ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ်ဌာန-ဒုတိယညွှန်ကြား ရေးဝန်၊ ညွှန်ကြားရေးဝန် လုပ်ခဲ့ရာမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးသတင်းစာဆရာ စာရေးဆရာဘဝတွင်ကျင်လည်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာအဖြစ်ဆောင်ရွက်၍ အေရှတိုင်းမဂ္ဂဇင်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်၊ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုသတင်းစာတိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး အယ်ဒီတာ ချုပ်တာဝန်ကို ယူခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုသတင်းစာတွင် ဓူဝ ကလောင်အမည်ဖြင့် အခန်းဆက် ဆောင်းပါးများ ရေးသားရ၌ တစ်ရှိန်ထိုး နာမည်ကြီးလာခဲ့သည်၊ ဓူဝံသည် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် ဂွမ်းပုံ ဝတ္ထုရှည်ဖြင့် စာပေဗိမာန်ဆုရရှိခဲ့သည်၊ သည့်နောက်ပိုင်းတွင် စာရေးကျဲ လာခဲ့သော်လည်း ၁၉၈၁ ခုနှစ်ခန့်မှအစပြု၍ ငွေတာရီ၊ မြဝတီ၊ သွေးသောက်၊ စစ်ပြန်၊ ပေဖူးလွှာ မဂ္ဂဇင်းများနှင့် စံပယ်ဦး စာစောင်များတွင်ဝတ္ထုတိုများနှင့် ဆောင်းပါးများစွာကို ကွယ်လွန် ချိန်မ တိုင်မီအထိ အဆက်မပြတ် ရေးသားလာခဲ့သည်၊ ၁၉၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လထုတ် စစ်ပြန်မဂ္ဂဇင်းတွင်ပါရှိသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအကြောင်း ဆောင်းပါးမှာ ဓူဝံ ၏နောက်ဆုံးလက်ရာ ဖြစ်သည်၊၁၉၈၉ ခုနှစ်ဇွန်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ဇနီး ဒေါ်လှကြည် သည် ၁၉၆၈ ခုနှစ်ကတည်းက ကွယ်လွန်ခဲ့သည်ဖြစ်ရာ ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားသမီးသုံးယောက် ကျန်ရစ်သည်၊
အလုပ်သမား လူတန်းစားတို့၏ တော်လှန်ရေးကို သရုပ် ဖော်၍ စာပေ၌ ရှေ့ဆောင်ပြုသည်ဟု ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံက အသိအမှတ်ပြု၍ ကမ္ဘာ၌လည်း ထင်ရှားကျော်ကြားသော မတ်ဆီယင်ဂေါ်ရကီသည် ၁၈၆၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၄ ရက်နေ့ တွင် နစ်ဇနီနိုဂိုရော့မြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဂေါ်ရကီဟူသော အမည်မှာ အမည်ရင်း မဟုတ်ချေ
သူ၏ ငယ်နာမည်ရင်းမှာ အလျက်ဆယေအီ၊ မတ်ဆယီမဗျစ်ပျေရှကတ် ဖြစ်သည်
သူ၏ ဘဝဖြစ်စဉ်မှာ စိတ်နာကြည်းစရာတို့နှင့်သာ ပြည့်နှက်နေရကား ရုရှားဘာသာစကားဖြင့် စိတ်နာသူဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ဂေါ်ရကီ ဟူသော အမည်ကို ကလောင်နာမည်အဖြစ်နှင့်ယူ၍စာများ ရေးသားခဲ့သည်တွင် ဂေါ်ရကီဟူသောအမည်မှာ ကမ္ဘာကျော်ကြားသွားလေသည်
ဂေါ်ရကီ၏ ဖခင်မှာ စားပွဲ၊ ကုလားထိုင် အိမ်ထောင်ပရိ ဘောဂ အဖုံးတို့ကိုလုပ်သော အလုပ်သမားဖြစ်သည်
မိခင်၏ မျိုးရိုးမှာ အထည်ဆေးဆိုးသောအလုပ်ကို လုပ်သူများ ဖြစ် သည်
ဂေါ်ရကီ ၄၊ ၅ နှစ်သား အရွယ်၌ ဖခင်သေဆုံးသွား သောအခါ မိခင်သည် နောက်အိမ်ထောင်ပြုသောကြောင့် မိခင် ဖက်က အဖိုးနှင့် အတူနေရသည်
သို့သော် ပညာကောင်းစွာ မသင်ရသေးမီ ဖိနပ်ချုပ်သမားလုပ်ရည်
နောက် ၂ လမျှ မကြာမီ မြေပုံဆွဲသမား၏ အစေအပါးအဖြစ် အလုပ်လုပ်ပြီး လျှင် အိမ်မှ ထွက်ပြေးလေသည်
ထိုနောက်၌ကား ပန်းကန် ဆေး၊ မုန့်ဖုတ်၊ ထမင်းချက်၊ ကူလီလိုက်စသော သောင်းပြောင်း ထွေလာ အလုပ်တို့ကို လုပ်ခဲ့ရသည့်အပြင် ဇာတ်သမားလည်း လုပ်ဘူးသည်
ဘူတာရုံညစောင့်သမား၊ ရှေ့နေစာရေး၊ ပန်းဘဲ သမား စသဖြင့်လည်း အသက်မွေးခဲ့ရသည်
ဤသို့ဘဝမျိုးစုံ၌ ကျင်လည်ခဲ့ရခြင်းသည် ဂေါ်ရကီအဖို့ သူရေးသားသော စာပေ ထဲ၌ အသုံးချစရာ အခြေခံများဖြစ်သည်သာမက ကမ္ဘာကျော် စာရေးဆရာဘဝသို့ ရောက်အောင်လည်း ပို့ဆောင်ခဲ့လေသည်
ဂေါ်ရကီသည် အသက် ၁၆ နှစ်အရွယ်သို့ရောက်သောအခါ ကာဇန်တက္ကသိုလ်သို့ ဝင်ခွင့်ရအောင် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော် မအောင်မြင်သဖြင့် ဘီစကွတ်မုန့်လုပ်သော စက်ရုံ၌ အလုပ်လုပ် သည်
၁၈၈၈ ခုနှစ်၌ စိတ်ညစ်လွန်း၍ မိမိကိုယ်ကို မိမိ သတ်သေရန် ကြံခဲ့၏
သို့သော် မအောင်မြင်ချေ
ထိုမှစ၍ ခြေသလုံးအိမ်တိုင်နေခဲ့ရာမှ ၁၈၉၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖလစ်မြို့ ထုတ် မထင်ရှားသော ဂျာနယ်ကလေးတစောင်တွင် သူ၏ ပထမဦးစွာ ရေးသားသော ဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ်ကို ထည့်သွင်း ထုတ်ဝေခွင့်ရရှိခဲ့လေသည်
ထိုနောက်၌ကား ဂေါ်ရကီသည် ဝတ္ထုတို အများအပြားအပြင် ဝတ္ထုရှည်ကိုပါ ရေးသားလာခဲ့သည်
ဝတ္ထုများသည် သူတွေ့ကြုံ ခဲ့ရသော ဘဝ၏ အရောင်ပြန်ဟပ်သော ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်
မုန့်ဖိုတွင် အလုပ်လုပ်နေသော အလုပ်သများ ယောက်ျားကြီး ၂၆ ယောက်နှင့် မိန်းကလေးတစ်ဦး၏ ပုံပြင်မှာ သူကိုယ်တိုင် မုန့်ဖုတ်သမားဘဝ၌ ကြုံတွေ့ခဲ့ရသောဘဝကို သရုပ်ဖော်ပြလေ သည်
ခရစ် ၁၉ဝဝ နှင့် ၁၉၁၄ ခုနှစ်အကြားတွင် ပြဇာတ်များ ရေးခဲ့ရာ သူ၏ 'အောက်ဆုံးလွှာ'(၁၉ဝ၃) ဟူသော ပြဇာတ် တွင် လေလွင့်နေသူများ၊ ခြေသလုံးအိမ်တိုင်များ၊ ရာဇဝတ် ကောင်များ၊ ပြည့်တန်ဆာများ၏ ဘဝအမှန်အဖြစ်အပျက်တို့ကို ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ရေးသားသော 'အမေ'ဟူသော ဝတ္ထုရှည်ကြီး၌ကား သူ၏အဖိုးဖြစ် သူ၏ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှု နှင့် သူ၏ ချစ်လှစွာသော အမေ၏ ကြင်နာမှုတို့ကို ယှဉ်၍ ပြခဲ့သည့်ပြင် အလုပ်သမား လယ်သမားတို့၏ တော်လှန်ရေး စိတ်ဓာတ်ကို ဖွဲ့နွဲ့ခဲ့သည်
'ကလေးဘဝ'(၁၉၁၃)၊ 'လောက တစ်ခွင်' (၁၉၁၅)နှင့် ကျွန်ုပ်အတွက် တက္ကသိုလ်များ'(၁၉၂၃) ဟူသော စာတို့မှာမူ ဂေါ်ရကီ၏ ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိများ ဖြစ်၍ များစွာကျော်ကြားလေသည်
အားလုံးကိုခြုံ၍ပြောရလျှင် ဂေါ်ရကီသည် ရုရှစာပေ၏အစဉ်အလာထဲတွင် မတ်၏ သဘော တရားတို့ကို သွတ်သွင်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဂေါ်ရကီသည် ရုရှနိုင်ငံကို အုပ်စိုးလျက်ရှိသော ဇာဘုရင့် အစိုးရအား ဆန့်ကျင်သည့် ဗော်လရှီဗစ် တော်လှန်ရေး အင် အားစုများနှင့် ပူးတွဲ၍ လွတ်မြောက်ရေးကို ကြိုးပမ်းဆောင် ရွက်ခဲ့သဖြင့်လည်း ၃ ကြိမ်တိုင်တိုက် အကျဉ်းချထားခြင်း ခံခဲ့ ရသည်
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်၌ တော်လှန်ရေးကိစ္စဖြင့် ကပရီသို့သွား ရာ ကပရီ၌ လီနင်နှင့်တွေ့ဆုံ၍ ရင်းနှီးခင်မင်သွားသည်
၁၉၁၇ ခုနှစ် ရုရှပြည်တော်လှန်ရေးကြီး အောင်မြင်ပြီးနောက်ဂေါ်ရကီသည် အနုပညာဆိုင်ရ ပစ္စည်းထိန်းသိမ်းရေး အကြီး အကဲ ဖြစ်လာသည်
ထိုနောက် ဆိုဗီယက်စာရေးဆရာသမဂ္ဂ ကို ဦးစီးရှေ့ဆောင်ခဲ့လေသည်
၁၉၃၆ ခု ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့၌ ဂျာမန်ဖက်ဆစ်သူလျှိုများ ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကမ္ဘာကျော် ဆိုဗီယက်စာရေးဆရာကြီး ဂေါ်ရကီ ကွယ်လွန်လေသည်
သူ့အား ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် သူ၏မွေးဖွားရာ နစ်ဇနီနိုဂိုရော့မြို့ကို ဂေါ်ရကီမြို့ဟု ခေါ်တွင် စေခဲ့သည်
ဆရာကြီး မောင်ခင်မင် ( ဓနုဖြူ ) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စာရေးဆရာ၊ မြန်မာစာပေပညာရှိ နှင့် အငြိမ်းစားတက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ပါမောက္ခ ဖြစ်သည်
အမည်ရင်း ဦးခင်အေးဖြစ်သည်
၁၉၅၄ - ရန်ကုန်မြို့ မြူနီစီပယ် ပညာရေးအဖွဲ့ကစစ်ဆေးသော စတုတ္ထတန်းစာမေးပွဲကို ပထမအဆင့်မှ အောင်မြင်
၁၉၅၇ - သတ္တမတန်းနှင့်အလယ်တန်းပညာသင်ဆု (စကောလားရှစ်)စာမေးပွဲတွင် အမှတ်အများဆုံးဖြင့် အောင်သဖြင့် အလယ်တန်းပညာသင်ဆု(စကောလားရှစ်)ဆုရ
စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများစရေး
၁၉၅၉ - တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲတွင် တစ်ပြည်လုံး၌ မြန်မာစာအမှတ်အများဆုံးဖြင့် အတန်းတိုင်း၌ ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ခဲ့
၁၉၆၃ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့(အထွေထွေဂုဏ်ထူး)ရရှိ
၁၉၆၉ - မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့(ဂုဏ်ထူး)ရရှိခဲ့
၂၀၀၂ - အောက်တိုဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်ဂုဏ်ထူးဆောင်  စာပေပါရဂူဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရ
၁၉၆၃ - ပုသိမ်ကောလိပ် မြန်မာစာဌာန၌ နည်းပြအဖြစ် စတင်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
လက်ထောက်ကထိက၊ ကထိက၊ တွဲဖက်ပါမောက္ခ၊ ပါမောက္ခအဆင့်များဖြင့် ပုသိမ် ကောလိပ်၊ ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံတက္ကသိုလ်၊ ဒဂုံတက္ကသိုလ်၊  ပြည်ဒီဂရီကောလိပ်၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်တို့တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့
၁၉၉၇ - ၉၉ - တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် နိုင်ငံတော်အစိုးရပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တာဝန် ပေးချက်အရ ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာနိုင်ငံခြားဘာသာသင်တက္ကသိုလ်တွင် မြန်မာစာဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် (၂)နှစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူသည်
ယခုအခါ-ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မြန်မာစာဌာနပါမောက္ခအဖြစ်မှ အငြိမ်းစားယူပြီး ဇနီးဒေါ်စုစုနွယ်(တွဲဖက်ပါမောက္ခ-မြန်မာစာဌာန၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်) သမီး-သူသူနွယ်အေးတို့နှင့်အတူ နေထိုင်လျက်ရှိသည်
အငြိမ်းစားယူပြီး ရေးသားသော မြန်မာ စာလုံးပေါင်းသတ်ပုံ ဆိုင်ရာ လူထုပညာပေးဆောင်းပါး များမှာ အထူး လူကြိုက်များသည်
၁၉၈ဝ - စကားပြေအဖွဲ့ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန်လေ့လာချက်
ရုံးသုံးမြန်မာစာ၊ ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ စသောစာအုပ်များထွက်
၁၉၈၅ - မြန်မာစာပေသမိုင်း(အခြေခံပညာအထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု
၁၉၈၇ - စာပေဗိမာန် စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိခဲ့
၁၉၉ဝ - မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာစာအုပ်ထွက်ရှိ
၁၉၉၂ - မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင် စာအုပ်ထွက်
စာစီစာကုံးသင်ကြား ရေး၊ လမ်းမပျောက်ပါ စသောစာအုပ်များဆက်ထွက်
၁၉၉၃ - စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီးစာအုပ်ထွက်
၁၉၉၄ - အခြေခံအထက်တန်းအဆင့် စကားပြေသင်ကြားရေး စာအုပ်ထွက်
၁၉၉၅ - ကဗျာသဘောတရားနှင့် ကဗျာလေ့လာနည်း စာအုပ်ထွက်
၁၉၉၆ - နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့်လက်တွေ့အရေးအသား( ဦးသန်းထွဋ်နှင့်ပူးတွဲ) ပြုစု
၁၉၉၇ - မေတ္တာနှလုံးသား ပုံရိပ်များ၊ စာပေသမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း၊ စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ စသော စာအုပ်များထွက်
၂၀၀ဝ - တစ်သံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ စာအုပ်ထွက်
၂၀၀၁ - သုတေသနလက်စွဲစာအုပ်ထွက်
၂၀၀၂ - နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များစာအုပ်ထွက်
(ယင်းစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိ
၂၀၀၃ - ထိုင်းနိုင်ငံ ချူလာလောင်ကွန်တက္ကသိုလ် နိုင်ငံတကာ ရသစာပေဆွေးနွေးပွဲတွင် MyanMa Post-colonial Literature စာတမ်းကို ဖတ်ကြားခဲ့
စာဆိုဘဝ၊ စာဆိုတော်-စာဆိုလက်ရာ စာအုပ်ထွက်
၂၀၀၄ - ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ဇင်းမယ်မြို့၌ AUNကကျင်းပသော ဘာသာစကားသင်ကြားရေး ဆွေးနွေးပွဲတွင် Some Phonological Problem in Teacher Myanma or a Foreign Language in Foreigners စာတမ်းဖတ်ကြားခဲ့
အတ္ထဗေဒနိဒါန်း၊ တပည့်နှင့်ဆရာ-ဆရာနှင့်တပည့်၊ စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း စသောစာအုပ်များ ထွက်
၂၀၀၅ - သက်တံရောင်စုံဘာသာစကား၊ မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီ ရသစာတမ်းများ စသောစာအုပ်များထွက်
ဆရာမောင်ခင်မင်(ဓနုဖြူ)သည် ဘာသာစာပေဆိုင်ရာ သုတေသနစာတမ်းဖတ်ပွဲများ၊ စာပေဗ္ဗိမာန်စာတမ်း ဖတ်ပွဲများတွင် ဘာသာစကားဆိုင်ရာ၊ မြန်မာစကားပြေဆိုင်ရာ စာတမ်းငယ်ဆိုင်ရာ စာတမ်းများကို ရေးသားပြုစု ဖတ်ကြားခဲ့သည်
၁၉၈၇ - စာပေဗိမာန် စာမူဆုပြိုင်ပွဲတွင် မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ စာမူဖြင့် သုတပဒေသာ(ဝိဇ္ဇာ)ပညာရပ်တွင် ပထမဆုရရှိသည်
၂၀၀၂ - အောက်တိုဘာလ(၁၉)ရက်နေ့တွင် ကျင်းပသော ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(၁၀၅)ကြိမ်မြောက် ဘွဲ့နှင်းသဘင် အခမ်းအနားတွင်ဂုဏ်ထူးဆောင်  စာပေပါရဂူဘွဲ့ ကိုချီးမြှင့်အပ်နှင်းခြင်း ခံရသည်
၂၀၀၂ - နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များစာအုပ်ဖြင့် အမျိုးသားစာပေဆု(စာပဒေသာဆု)ရရှိသည်
စကားပြေ သဘောတရား စကားပြေ အတတ်ပညာ (စတုတ္ထအကြိမ်) ၁၉၇၉ ၂၀၀၄၂
စကားပြေ အဖွဲ့ ပုံစံများနှင့် ဘာသာပြန် လေ့လာချက် ၁၉၈၀၃
ရုံးသုံး မြန်မာစာ ၁၉၈၀၄
ပြည်သူ့အတွက် မြန်မာ စကားပြေ ၁၉၈၀၅
မြန်မာစကား မြန်မာစာ ရုပ်ပုံလွှာ ၁၉၉၀၆
မြန်မာဘာသာစကား ပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကား အမြင် (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၂၂၀၀၅၇
စာစီစာကုံး သင်ကြားရေး ၁၉၉၂၈
လမ်းမပျောက်ပါ ၁၉၉၂၉
စန္ဒာမုနိသွန်းစက်တော်၏ ရာပြည့်ခရီး ၁၉၉၃၁၀
အခြေခံ အထက်တန်း အဆင့် စကားပြေ သင်ကြားရေး ၁၉၉၄၁၁
ကဗျာ သဘောတရားနှင့် ကဗျာ လေ့လာနည်း ၁၉၉၅၁၂
မေတ္တာ နှလုံးသား ပုံရိပ်များ ၁၉၉၇၁၃
စာပေ သမုဒ္ဒရာ၌ လက်ပစ်ကူးခြင်း (ပြန်ရိုက်) ၁၉၉၇၂၀၀၅၁၄
စကားသုမုဒ္ဒရာ စာသမုဒ္ဒရာ ၁၉၉၇၁၅
တသံ နှစ်သံ သုံးလေးသံ ၂၀၀၀၁၆
နှစ်လေးဆယ် ဘဝမှတ်တိုင်များ ၂၀၀၂၁၇
သုတေသန လက်စွဲ ၂၀၀၁၁၈
စာဆိုဘဝ စာဆိုတော်၊ စာဆိုလက်ရာ ၂၀၀၃၁၉
အတ္ထဗေဒနိဒါန်း ၂၀၀၄၂၀
တပည့်နှင့်ဆရာ ဆရာနှင့်တပည့် ၂၀၀၄၂၁
စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း ၂၀၀၄၂၂
သက်တံရောင်စုံ ဘာသာစကား ၂၀၀၅၂၃
မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့် မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ ၂၀၀၅၂၄
လူငယ်အကြောင်း ပညာအကြောင်း ဆရာအကြောင်း တစေ့‌တစောင်း ၂၀၁၉၁
မြန်မာစာပေသမိုင်း (အခြေခံပညာ အထက်တန်း စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ) (ဦးစောထွန်းနှင့်ပူးတွဲ) ၁၉၈၅၂
နှင်းဆီဝတ်မှုန် စာစီစာကုံး သဘောတရားနှင့် လက်တွေ့ အရေးအသား (ဦးသန်းထွတ်နှင့် ပူးတွဲ) ၁၉၉၆၃
မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာ (ဦးတင်ရွှေနှင့် ပူးတွဲ)၁
စကားပြေသဘောတရား၊ စကားပြေအတတ်ပညာ၂
မြန်မာစကား၊ မြန်မာစာရုပ်ပုံလွှာ၃
မြန်မာဘာသာစကားပညာရှင်များနှင့် ဘာသာစကားအမြင်၄
မေတ္တာနှလုံးသားပုံရိပ်များ၅
စာပေသမုဒ္ဒရာ၌လက်ပစ်ကူးခြင်း၆
စကားသမုဒ္ဒရာ-စာသမုဒ္ဒရာ၇
နှစ်လေးဆယ်ဘဝမှတ်တိုင်များ၈
စာပေမှတ်တိုင်များကို ဖြတ်သန်းခြင်း၉
မောင်ရုပ်ဆိုးနှင့်မယ်မဒ္ဒီရသစာတမ်းများ၁၀
နှစ်ဆယ်ရာစု စကားပြေဆရာများ
မကျည်းချောင်းရွာ၊ မကျည်းချောင်း
ဒန်မမ်မြို့သည် ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်းပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အုပ်ချုပ်ရေး နှင့် တရားစီရင်ရေး ရုံးချုပ်များနှင့် အခြားသော အစိုးရရုံးများ တည်ရှိရာ မြို့ ဖြစ်သည်
ဒန်မမ်မြို့သည် အရှေ့ပိုင်းပြည်နယ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်ပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံတွင် ရီယာ့ဒ်၊ ဂျဒါး၊ မက္ကာ နှင့် မယ်ဒီနာတို့ပြီးလျှင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်သည်
ဒန်မမ် မြို့ကြီးဒေသ၏ အလယ်ဗဟိုတွင် ရှိပြီး ဆော်ဒီအာရေဗျ၏ တတိယမြောက် အကြီးဆုံး မြို့ကြီးဒေသဖြစ်ကာ ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၄,၁၀၀,၀၀၀ ဦးမျှ ရှိသည်
ဒန်မမ် မြို့ကြီးဒေသ သို့မဟုတ် ဂရိတ်တား ဒန်မမ်သည် အက်ဒန်မမ်မြို့နှင့် ၎င်း၏ ဆင်ခြေဖုံးဒေသများနှင့် ဆက်စပ်တည်ရှိနေပြီး ထိုဒေသများသည် မြို့တော်နှင့် လူမှုရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် ယဉ်ကျေးမှုတို့ အရ ဆက်နွယ်လျက် ရှိသည်
အက္ခရာသင်္ချာနည်းကျ ဂျီဩမေတြီ (algebraic geometry) သည် သင်္ချာပညာ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး ပိုလီနိုမီရယ် ညီမျှခြင်း (polynomial equation) များ၏ ကိန်းရင်းများကို လေ့လာသည့် ဘာသာရပ်အဖြစ် ရှေးယခင်က သတ်မှတ်ခဲ့သည်
သို့သော် မျက်မှောက်ခေတ် အက္ခရာသင်္ချာ ဂျီဩမေတြီ ဘာသာရပ်မှာမူ ခေတ်သစ် အက္ခရာသင်္ချာ (abstract algebra)၊ အထူးသဖြင့် ပတ်လည်ညီ အက္ခရာသင်္ချာ (commutative algebra)၊ နည်းလမ်းများအပေါ်တွင် ပိုမိုမှီတည်ပြီး၊ ဂျီဩမေတြီ (geometry) အသုံးအနှုန်းများကို အသုံးပြု၍ ဂျီဩမေတြီ ပြဿနာများကို လေ့လာဖြေရှင်းခြင်း ဖြစ်သည်
ညောင်ကပ်ပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkatpin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ ညောင်ကပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၄ ဦး၊ မ ၈၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၀၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်တဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpette)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ဖက်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက္ကဗြားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkabyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ လက္ကဗြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကြပ်ကလေး
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ဘုရား သို့မဟုတ် ဘုန်းတော်ကြီးများအား ဝတ်ပြုရာတွင် ပထမဆုံးသော ရွတ်ဆိုသော မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘုရားရှိခိုး ဂါထာဖြစ်သည်
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိအမှား များအား ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း နှင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရန် ဆုတောင်းခြင်း ဖြစ်သည်
အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း အလားတူ ဂါထာများရှိသည်
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး ဂါထာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်း အတူဖြစ်သော်လည်း အနည်းငယ်မျှ ကွဲလွဲတတ်သည်
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား
ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျဿနတရား ငါးပါး တို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍  မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ တရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏အရှင်ဘုရား
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား
ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ်(၄)ပါး၊ ကပ်(၃)ပါး၊ ရပ်ပြစ်(၈)ပါး၊ ရန်သူမျိုး(၅)ပါး၊ ဝိပတ္တိတရား(၄)ပါး၊ ဗျဿတရား(၅)ပါး တို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ တရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏အရှင်ဘုရား
အသူရကာယ်(၁) ကုသိုလ်ကောင်းမှု များစွာပြုခွင့်မရကြသော ငရဲကြီးများဖြစ်ကြသည့်(က) အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသမျှတစ်ခါတည်း သေကြေပျောက်ပျက်မသွားဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ အသက်ရှင်လျှက် ငရဲထိန်းတို့၏ ခုတ်ဖြတ်မှုကိုသာ ပြင်းစွာခံကြရရှာသော သိဉ္စိုးငရဲ ၊(ခ) ငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သားကောင်ကို ခွေးတွေ လိုက်သလို အတင်းလိုက်ကြပြီး မောဟိုက်သွားသည့်အခါ သစ်တုံးကြီးကို သစ်ရွေသမားတို့က ခုတ်ရွေကြသကဲ့သို့ ကျကျနန မျဉ်းကြိုးချ၍ ပက်လက်တစ်မျိုး ၊ မှောက်လျက်တစ်မျိုး ၊ ဝဲယာတစ်မျိုး ၊ ရှေ့နောက်တစ်မျိုး အားဖြင့် အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသ၍ လွတ်ခွင့်မရနိုင်ကြ ဘဲ အမျိုးမျိုးခုတ်ရွေခံကြရသည့် ကာဠသုတ်ငရဲ ၊(ဂ) အောက်မြေအပြင်မှာ မီးလျှံတွေထလျှက် အထု (၉) ယူဇနာရှိသော သံမြေပြင်ကြီးဖြစ်၌ ငရဲသားတို့ဟာ ထန်းပင်ငုတ်လေးတွေစိုက်ထားသလို ခါးထိအောင်စိုက်ထားခြင်းခံရပြီး အရှေ့အရပ်မှ လာသော သံတောင်ကြီးက စားမည်ဝါးမည်ဆိုနေသလို တဒိန်းဒိန်း တခြိမ်းခြိမ်းမြည်ဟီးလျက် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ အနောက်အရပ်သို့ သွားပြီး ၊ နောက်တောင်အရပ်မှ သံတောင်ကြီးက ထိုနည်းအတိုင်းပင် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာမြောက်အရပ်သို့သွားပြီးလျှင် အနောက်အရပ်သို့ ရောက်ပြီးသော သံတောင်ကြီးကလည်း အရှေ့အရပ်သို့ ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ ပြန်၍လာခြင်းဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာမှသံတောင်တွေ သန်းဥတုတ်သလို ဖိနှိပ်ကြိတ်ချေသော်လည်း အကုသိုလ်ကံ မကုန်သမျှငုတ်စုစု ပေါ်ထွက်လျက် ဆက်ကာဆက်ကာ အကြိတ်ခံရရှာသော သံဃာတငရဲ ၊(ဃ) မီးတောက်တို့သည် တဝုန်းဝုန်း့ ထလျက် ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့၏ ဒွါရ (၉) ပေါက်မှ အတင်းဝင်ရောက်လောင်ကျွမ်းသဖြင့် အလွန်အားငယ်စွာ တစာစာအော်ကြရရှာပြီး ပြင်းစွာငိုကြွေးခြင်းဖြင့် မီးတောကမီးလျှံ အလောင်ခံနေကြရသေ ရောရာုဝငရဲ ၊(င) မီးခိုးတို့တစ်ငရဲလုံးဖုံး လွမ်းနေပြီး ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့ကို မီးခိုးတို့ကအတွင်းအပြင် အတင်းဝင်၍ နှူးနှပ်ကြသောကြောင့် ငရဲသူ ငရဲသားတို့မှာ ဘာမှမတတ်နိုင်ကြတော့ပဲ သနားစဖွယ် အားငယ်စွာ အော်နေကြရရှာသော မဟာရောရုဝငရဲ ၊(စ) ငရဲသို့ကျရောက်သော သတ္တဝါများကို ထန်းလုံးလောက်ကြီးမား၍ မီးလျှံထသော သံတံကျင်၌ မလှုပ်နိုင်အောင် စိုက်ထားပြီးလျှင် ထိုသံတံမှ ထွက်သော မီးလျှံတို့က အမြဲပူလောင်စေတတ်သော တာပနငရဲ ၊(ဆ) မီးလျှံထနေသော သံတောင်ကြီးနှင့် ထိုသံတောင်၏အောက်ခြေ၌ သံတံကျင်တွေစိုက်ထူထားပြီး ငရဲသူငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သံတောင်ပေါ်သို့ မတက်တက်အောင် ရိုက်နှက်၍ တင်ကြပြီး သံတောင်ပေါ်သို့ရောက်သောအခါ ကံကြမ္မာအလျောက် လေမုန်တိုင်းပေါ်ပေါက်၍ ထိုလေမုန်တိုင်းက တောင်ခြေ၌ရှိသော တံကျင်ပေါ်ရောက်အောင် တိုက်လွှင့်ချလိုက်သဖြင့် တံကျင်အဖျား၌ ကား ခနဲ စူးဝင်ခြင်းခံကြရရှာသော မဟာတာပန ငရဲ ၊(ဇ) မီးတောက်မီးလျှံများ အကြားမရှိပဲ တစ်ငရဲလုံးမီးလျှံများဆက်နေပြီးငရဲသားချင်းလည်း ဝါးကျည်တောက်အတွင်း မုန်ညှင်းစေ့ကလေးတွေ ပြည့်ကျပ်နေသကဲ့သို့ အကြားမရှိပြည့်ကျပ်နေအောင် ဆင်းရဲဒုက္ခ အကြားအရှိ ၊ ဒုက္ခမှ လွတ်ကင်း၍ ချမ်းသာခွင့် လုံးဝမရနိုင်ဘဲ မီးလျှံ ၊ သတ္တဝါ ၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခဤသုံးမျိုးတို့ဆက်စပ်နေသော အဝီစိငရဲတို့နှင့် ထို ငရဲတစ်ထပ်တစ်ထပ်၌ ဘင်ပုပ်ငရဲ ၊ ပြာပူငရဲ ၊ လက်ပံတောငရဲ ၊ သန်လျက်ရွက်တောငရဲ ၊ဝေတ္တရဏီ“ သံရည်မြစ်ငရဲ ၊ ဟု တံတိုင်းခတ်သကဲသို့ ရံပတ်၍နေသော ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၂) ဆင် ၊မြင်း ၊ ကျွဲ ၊ နွား ၊ ခွေး ၊ ကြက် ၊ ငှက် ငါးလိပ်စသော ကုန်းနေ ရေနေ အခြေလေးချောင်း ၊ အခြေနှစ်ချောင်း ၊ အခြေအများ သတ္တဝါတို့နှင့် မြွေ စသော အခြေမရှိသော သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည့် တိရစ္ဆာန် အဖြစ်ရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၃) တစ္ဆေ ၊ မှင်စာ ၊ သရဲ သဘက် အစိမ်းဖုတ်ကောင် ၊ကျတ်ကောင် စသည့် ပြိတ္တာ ဖြစ်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၄) ပြိတ္တာအကြီးစားများ ဖြစ်ကြပြီး နေ့စံညခံ ၊ ညခံနေ့စံ စသည်ဖြင့်လည်း ခံနေကြရရှာသော အသူရကာယ် အရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၁) သတ္တန္တရကပ်  လက်နက်ကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း(၂) ရောဂန္တရကပ်  အနာရောဂါကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း(၃) ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်  အစာရေစာပြတ်လပ်မှုကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်းမဂ်ဖိုလ်ရအောင် တရားအားထုတ်ခွင့်မရခြင်းကြောင့် အပြစ်ဖြစ်သော အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည့်(၁၊၂၊၃) ဘုရားပွင့်နေဆဲအခါ ငရဲ ၊ တိရစ္ဆာန် ၊ပြိတ္တာ စသော အပါယ်အရပ် ( အသူတကယ်ကို ပြိတ္တာမျိုး၌ယူ ) ၊(၄) ဘုရားရှင်ပွင့်ဆဲ ဘုရားရှင်ကိုမဖူးတွေ့နိုင် ၊ တရားမနာနိုင်ကြရှာသော ခန္ဓာကိုယ်သာရှိ၍ စိတ်ဝိဉာဏ်မရှိသော အသညသတ်ဗြဟ္မာများနှင့် စိတ်ဝိဉာဏ်သာရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်မရှိသော အရူပဗြဟ္မာများဖြစ်ကြသည့် ဒီဃာယုနတ်တို့အရပ် ၊(၅) အစွန်အဖျား တောတောင်အကြား လူရိုင်းများနေသည့် ပစ္စန္တရာဇ်အရပ် ၊(၆) ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိနေခြင်း ၊(၇) ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ တရားနားလည်လောက်သော ဉာဏ်မရှိသူ ၊(၈) တတ်သိနားလည်လောက်သော ဉာဏ်ရှိသော်ငြားလည်း ဘုရားမပွင့်သောအခါလူ ဖြစ်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၁) ရေ(၂) မီး(၃) မင်း(၄) ခိုးသူ(၅) မချစ်မနှစ်သက်သောသူဝိပတ္တိတရားဆိုသည်မှာ ဖောက်ပြန်ချို့ယွင်းခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေ၏
(၁) ကာလဝိပတ္တိ  မင်းဆိုး၊ မင်းယုတ်အုပ်စိုးသောအခါ ကာလ(၂) ဂတိဝိပတ္တိ  အပါယ်လေးပါးတို့၌ဖြစ်ရခြင်း စသည့်မကောင်းသော ဂတိဖြစ်ရခြင်း(၃) ဥပဓိဝိပတ္တိ  ရူပါအဆင်းအင်္ဂါချို့တဲ့ခြင်း(၄) ပယောဂဝိပတ္တိ  အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ၊ သတိဝီရိယမရှိပဲ ပြုမူ ၊ပြောဆို ကြံစည်မူ စသည့်မကောင်းသော အဖြစ်ဆိုးတို့နှင့်လည်းကောင်း ၊(၁) ဉာတိဗျဿန  ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း(၂) ဘောဂဗျဿန  စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း(၃) ရောဂဗျဿန  အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း(၄) ဒိဋ္ဌိဗျဿန  မှားယွင်းသော မိစ္ဆာအယူကိုယူခြင်း(၅) သီလဗျဿန  သီလပျက်ခြင်း စသောပျက်စီးခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့ရခြင်း ဟူသော အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ -ဤမကောင်းသော တရားတို့မှ အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ ၊ မဂ်တရား - သောတာပတ္တိမဂ် ၊ သကဒါဂါမိမဂ် ၊ အနာဂါမိမဂ် ၊ အရဟတ္တမဂ် ၊ ဖိုလ်တရား - သောတာပတ္တိဖိုလ် ၊ သကဒါဂါမိဖိုလ် ၊ အနာဂါမိဖိုလ် ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ၊ နိဗ္ဗာန် ချမ်းသာ - ခန္ဓာအသစ် တစ်ဖန်မဖြစ်ရာ ၊သေခြင်းသဘောလည်း မရှိရာ ၊ ဒုက္ခအပေါင်းမှလည်း ကင်းဝေးရာ အမြတ်ဆုံးချမ်းသာဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန် စသော ၊ တရားတော်မြတ်တို့ကို သံသရာ၌ ကြာရှည်စွာ မကျင်လည်ရတော့ပဲ အမြန်ဆုံး ရရပါလို၏ အရှင်ဘုရား
ဤသို့ ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံစေတနာကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျသနတရားငါးပါးတို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်လွတ်ငြိမ်းသည်သာဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား၊ နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ ရပါလို၏ အရှင်ဘုရားဩကာသဘုရားရှိခိုးသည် အလွန်ရှေးကျသောခေတ် ကာလမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးဖြစ်ရာ တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ ဆိုသကဲ့သို့ပင် အနည်းနှင့်အများ မတူ ထူးခြားကွဲပြားလျက် မူအမျိုးမျိုးရှိပေ၏
ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့၌ လာသောနည်းမျိုးမဟုတ်၍ ဘယ်နည်းသာမှန်သည် ဘယ်နည်း မှားသည်ဟုမဆိုသာချေ
ကန်တော့တောင်းပန်ရန်ကို ပဓာနထား၍ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရှေးပညာရှိတစ်ဦးဦးက စီစဉ် ထားသော ဘုရားရှိခိုးနည်းဖြစ်ပေသည်
ရှင်အရဟံမထေရ်က စီစဉ်၍ နော်ရထာမင်းစောအား ပေးတော်မူသောနည်းဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကိုလည်းရှိ​လေ၏
ထိုရေးသားချက်သည် ဘုရားရှိခိုးအတွက် လေးနက်စေလိုသဖြင့် ဂုဏ်တင်ကာ သရုပ် ဆောင်ရေးသားချက်လည်း ဖြစ်နိုင်၏
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနွယ်ဝင် သူတော်စင်တို့၏ ကောင်း မြတ်သော အစဉ်အလာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား တိုးတက်စေနိုင်သောကြောင့် လေးစားထိုက်သော ဘုရားရှိခိုးမူ ကြီးဖြစ်ပေ၏
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှန်ကန် ကျနစွာ သိသင့်သိထိုက်လှပေသည်
ထို့ကြောင့် ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို သိသာနိုင်ရန် ရေးသားဖော်ပြပါအံ့
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အစဆုံးပိုဒ်၌ ဩကာသ ဟူသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ မြန်မာပြန်ဆိုလျှင် ပါဠိအဘိဓာန်၌ "ဩကာသ" ၏အနကျအဓိပ်ပါယျကို များစွာဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း ယခုအခန်းကဏ္ဍနှင့်ကိုက်ညီစေရန် "ဩကာသ  အခွင့်" ဟုဖွင့်ဆိုရပါမည် ကန်တော့ရန်ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရားဟု ရှေးဦးစွာခွင့်တောင်းသော စကားမျိုးဖြစ်သည်
ကန်တော့ တောင်းပန်သော အရာဖြစ်၍ အလေးဂရုဖြစ်စေလိုသောကြောင့် သုံးကြိမ်သုံးခါထပ်၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
ဤ၌ ရှေးဦးပထမ စိတ်ဓာတ်ကြည်ရွှင် လက်အုပ်တင်၍ အလေးပြုရာ ရတနာ သုံးပါးသို့ ကန်တော့ပန်ဆင်လိုက်လျှင် ထိုရတနာသုံးပါးတည်း ဟူသော အမြတ်ဆုံးရတနာများသည် မိမိ၏စိတ်အာရုံ၌ ကြည် နူးစွာ ပေါ်ပေါက်၍ လာနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်
ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ (လ) ပြစ်မှားမိသည်ရှိသော်ဟူသော စကားရပ်၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ ကံသုံးပါးတို့ တွင် ကာယကံဖြင့် အပြုမှား၊ ဝစီကံဖြင့် အပြောမှား၊ မနောကံ ဖြင့် အကြံမှားဖြစ်ခဲ့မိ၍ ပြစ်မှားမိသော အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့ပါလျှင်ဟုဆိုလိုသည်
ပျောက်ပစေခြင်းအကျိုးငှာဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ပြစ်မှားမိသော အပြစ်ကြီးအပြစ်ငယ်များ ပပျောက်ဖို့ရန် ကန်တော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်
မပြစ်မှားအပ်သော ရတနာသုံးပါး ဆရာမိဘ စသည်တို့အား ပြစ်မှားမိခဲ့သော် ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်
ယင်းသို့ကန်တော့တောင်းပန်လျှင် အပြစ်များပပျောက်၍ ယခုပစ္စက္ခ ဤဘဝ၌ ခံစားသင့် ခံစားထိုက်သော အကျိုးများကိုလည်းရနိုင်၏
နတ်ရွာ မဂ်ဖိုလ် ကိုလည်း မဆီးတားနိုင်တော့ပြီ
အနန္တရိယကံစသော ကြီး လေးသောကံများကား ကန်တော့တောင်းပန်သဖြင့် ပပျောက်နိုင် သော ကံများမဟုတ်ချေ
ပါဏာတိပါတ စသောကံများလည်း ကန်တော့တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် ပပျောက်နိုင်သော ကံများမဟုတ်
သို့သော် ထိုကံမျိုးကို နောင်တစ်ဖန်မပြုမိအောင် သတိပညာဖြင့် စောင့်စည်း၍ ကုသိုလ်တရားများကိုသာ ပွားများအားထုတ်၍ သွားလျှင် ကြီးလေးသောကံဖြစ်မူ ပေါ့၍သွားတတ်၏
အချို့ ပေါ့သောကံများလည်း အကျိုးပေးခွင့်မရဘဲ ပပျောက်၍သွား တတ်သည်လည်းရှိ၏
ကန်တော့တောင်းပန်၍ ကုစားသောအခါ၌လည်း ပြစ် မှားအပ်ပြီးသောသူ၏ ရှေ့မျက်မှောက်၌ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ ထင်ရှား မရှိရာ၌ကား သွားလေပြီးသောအရပ်သို့ ရှေးရှု လက်အုပ်ချီ၍ ဖြစ်စေ၊ သေလေပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် ထိုသူ၏သင်္ချိုင်းရာ တိုင်အောင် သွား၍ဖြစ်စေ ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ မိန့်ဆိုတော်မူ၏
ကန်တော့ခန်း၌ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ် တို့ကို ဟူ၍လည်း တချို့ကထည့်ဆိုတတ်ကြ၏
ထိုစကား၌ သဗ္ဗဒေါသဟူသည် ပါဠိစကားတည်း
ခပ်သိမ်းသောအပြစ် ဟူသည် ယင်းပါဠိ၏ မြန်မာအနက်ဖွင့်ဖြစ်သည်
ကန်တော့ တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် အလုံးစုံသော အပြစ်များပပျောက်နိုင်မည် မဟုတ်၍ ထိုသဗ္ဗဒေါသဟူသောပုဒ်၌ သဗ္ဗသဒ္ဒါသည် အကြွင်းရှိ သော သာဝသေသသဗ္ဗ သဒ္ဒါမျိုးဟူ၍ မှတ်ရမည်
တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဟုဆိုရာ၌ တစ်ကြိမ်က နှစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်ကသုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ခြင်းသည် အလေးဂရုအထူးပြုရာကျရောက်သောကြောင့်သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ပါ၏ဟု ဆိုရခြင်းဖြစ်သည်
ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဟူ၍ပါဠိစကားကိုလည်း အချို့ထည့်ဆိုတတ်ကြ၏
ထိုစကားမှာ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဟူ သော မြန်မာစကားနှင့် သဘောတူပင်ဖြစ်သည်
ဘုရားရတနာ (လ) ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့အားဟူသော စကားရပ်၌ ရတနာဟူသည် နှစ်သက်မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွား စေတတ်သော အရာမျိုးကိုဆိုသည်
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာဟူ သော ဤသုံးပါးကို လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ နှစ်သက် မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော အတုမရှိ အဖိုးတန်မြင့် မြတ်သောအရာမျိုးသုံးပါးဖြစ်၍ ရတနာမြတ်သုံးပါးဟု ခေါ်ဆိုရ ပေသည်
ရိုသေမြတ်နိုးလက်အုပ်မိုး၍ဟူသည် ရတနာသုံးပါးဂုဏ် ကို ရိုရိုသေသေ လေးလေးမြတ်မြတ် အာရုံကပ်လျက် လက်နှစ်ဖက်ပေါင်း ဆယ်ချောင်းသော လက်ချောင်းတို့ကို ညီညာထပ်ထား ကြာဖူးငုံအလား နဖူးပေါ်ထိအောင်မိုး၍ ရှိခိုး ခစားမှုကိုဆိုလိုသည်
ရှိခိုးဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်ကို ညွှတ်ခြင်း၊ ကိုင်းရှိုင်းခြင်းကိုဆိုလိုသည်
ရှိခိုးခြင်းသည် (၁) ကိုယ်ဖြင့် ရှိခိုးခြင်း၊ (၂) နှုတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်း၊ (၃) စိတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်
ထိုသုံးမျိုးတွင် ကိုယ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းသည်လည်း (က) ရပ်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ခ) ထိုင်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ဂ) ဝပ်လျက်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍သုံးမျိုးရှိပြန်၏
ထိုသုံးမျိုးတွင် ရပ်လျက် ရှိခိုးသောအခါ မိမိကိုယ်ကို အနည်းငယ်ရှေ့သို့ ညွှတ်စေ၍ လက်နှစ်ဖက်ကို လက်အုပ်ချီပြီးလျှင် ရှိခိုးရသည်
ထိုင်လျက် ရှိခိုးသောအခါ ယောက်ျားဖြစ်က ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၊ မိန်းမ ဖြစ်က ဒူးတုပ်ထိုင်၍ လက်အုပ်ချီမိုးရှိခိုးရသည်
ဝပ်လျက်ရှိခိုး သောအခါ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ရှိခိုးရ သည်
ပဉ္စပတိဋ္ဌိတ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးခြင်းဟူသည် လက်ဝါးနှစ်ဖက်၊ ပုဆစ်ဒူးနှစ်ဖက်၊ နဖူးပြင်တစ်ခု ဤကိုယ် အင်္ဂါငါးပါးတို့ကို မြေ၌ သို့မဟုတ် ကြမ်း၌ထား၍ ရှိခိုးဦးချ ခြင်းကိုဆိုသည်
ပူဇော်-ဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်၌ကြည်ညို သောအမူအရာပြခြင်းကိုဆိုလိုသည်
ပူဇော်ခြင်းသည် ဝတ္ထု ပစ္စည်းကိုပေးလှူသောအားဖြင့်ပူဇော်ခြင်း အာမိသပူဇာ၊အဆုံးအမ ကို လိုက်နာကျင့်ကြံသောအားဖြင့် ပူဇော်ခြင်း ဓမ္မပူဇာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်
ဖူးမြော်-ဟူသည် ကြည့်ရှုတွေ့မြင်သည်ကို ဆိုလိုသည်
ဖူးမြော်ခြင်းသည် ကြည်လင်သောမျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့မြင် ခြင်းဟူသော မျက်စိဖြင့် ဖူးမြော်ခြင်း၊ အရိယာအဖြစ်ကိုပြုတတ် သော တရားကိုလည်းကောင်း၊ အရိယာသူတော်ကောင်းကို လည်းကောင်း ဝိပဿနာ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့ မြင်ခြင်းဟူသော ဉာဏ်ဖြင့်ဖူးမြော်ခြင်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်
မာန်လျှော့-ဟူသည် မိမိကိုယ်၌ဖြစ်သော မာန်မာန တရားများကို ရတနာသုံးပါးအောက် လျှော့ချခြင်းကို ဆိုလို သည်
ဤသို့မာန်လျှော့မှုကို နိဝါတမင်္ဂလာကြီးတစ်ပါးဟု မင်္ဂလသုတ်၌ ဟောတော်မူသည်
ကန်တော့-ဟူသည် အပြစ်ရှိခဲ့လျှင် ကျေနပ်သည်းခံ တော်မူပါဟု ဝန်ချသည်ကိုဆိုသည်
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ် ကံစေတနာကြောင့်ဟူရာ၌ ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် ဟူ၍လည်း အချို့က ဆိုတတ်ကြ၏
ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းသည် အကျိုးဝိပါက်မျိုးမဟုတ်
အကြောင်းကုသိုလ်မျိုးသာဖြစ်၍ မသင့်လျော်ချေ
အပါယ်လေးပါး၏သရုပ်မှာ (၁) ငရဲ၊ (၂) တိရစ္ဆာန်၊ (၃) ပြိတ္တာ၊ (၄) အသုရကာယ်ဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ကပ်သုံးပါး၏သရုပ်မှာ (၁) သတ္ထန္တရကပ်  ဓားလှံ စသောလက်နက်များဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရသောခေတ်၊ (၂) ရောဂန္တရကပ်  ရောဂါဆိုးတို့ဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရ သောခေတ်
(၃) ဒု¸ိက္ခန္တ ရကပ်  ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး ခြင်းဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရသောခေတ်ဟူသော ဤသုံးပါး တည်း
ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၏သရုပ်မှာ (၁) ငရဲ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၃) ပြိတ္တာဘုံ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၄) အသည သတ်ဘုံ အရုပဘုံတို့၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၅) ပစ္စန္တရစ်၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၆) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ခြင်း၊ (၇) သာသနာတော်တွင်း ပညာမဲ့သူဖြစ်ခြင်း၊ (၈) သာသနာပ ပညာရှိဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤရှစ်ပါးတည်း
ဤ ရှစ်ပါးကို မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မရနိုင်သော အပြစ်ရှိသည်ကိုစွဲ၍ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါးဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
နိရယံ ဥပပန္နောစသည်ဖြင့် ဥပပန္နသဒ္ဒါနှင့်လာရှိသော ပါဠိတော်နှင့်ညီအောင် အပြစ်ရှစ်ပါး ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ် သင့်၏
ရန်သူမျိုးငါးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) မင်း၊ (၂) ခိုးသူ၊ (၃) မီး၊ (၄) ရေ၊ (၅) မချစ်မနှစ်သက်သောအမွေခံသူ ဟူသော ဤငါးပါးတည်း
ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) ဖြစ်ရာဂတိ ချို့တဲ့ခြင်းဟူသော ဂတိဝိပတ္တိ၊ (၂) ရုပ်ဆင်း အင်္ဂါချို့တဲ့ ခြင်းဟူသော ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ (၃) မကောင်းသော ခေတ်ကာလနှင့် ကြုံကြိုက်ခြင်းဟူသော ကာလဝိပတ္တိ၊ (၄) လုံ့လပယောဂ ချို့တဲ့ခြင်းဟူသော ပယောဂဝိပတ္တိဟူသော ဤလေးပါးတည်း
တစ်နည်း (၁) သီလပျက်ခြင်းဟူသော သီလဝိပတ္တိ၊ (၂) ကျင့်ဝတ်ပျက်ခြင်းဟူသော အာစာရ ဝိပတ္တိ၊ (၃) မိစ္ဆာ အယူကိုယူခြင်းဟူသော ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ (၄) အသက်မွေးမှုအာဇီဝ ပျက်ခြင်းဟူသော အာဇီဝ ဝိပတ္တိ ဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ဗျသနတရားငါးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) ဆွေမျိုး ပျက်စီးခြင်းဟူသော ဉာာတိဗျသန၊ (၂) စည်းစိမ် ဥစ္စာပျက်ပြား ခြင်းဟူသော ဘောဂဗျသန၊ (၃) အနာရောဂါဖိစီးခြင်းဟူသော ရောဂဗျသန၊(၄) အကျင့်သီလပျက်စီးခြင်းဟူသော သီလဗျသန၊ (၅) မိစ္ဆာအယူကိုယူခြင်းဟူသော ဒိဋ္ဌိဗျသနဟူသော ဤငါးပါး တည်း
မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာရပါလို၏ အရှင်ဘုရားဟူသည် မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရ၍ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ မြန်မြန်ကြီးကျွတ်လွတ် ရပါလို၏ ဘုရားဟုဆိုလိုသည်
ဤ မဂ်တရားဟူသောစကား၌ မဂ်ဟူသောပုဒ်သည် မဂ္ဂ ဟူသောပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ သွားကြောင်းလမ်း ဟူ၍ အနက်ရ၏
နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရား လမ်းဟုဆိုလိုသည်
ထိုတရားလမ်းမှာအခြားမဟုတ်၊ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးပေါင်းဆုံမိသောကြောင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်ဖျက် သုတ်သင်နိုင်လောက်သော သတ္တိထူးနှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ပင်ဖြစ်သည်
ထိုမဂ်တရားသည် သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဟူ၍ လေးပါး အပြားရှိ၏
ဖိုလ်တရားဟူသောစကား၌ ဖိုလ်ဟူသော ပုဒ်သည် ဖလဟူသော ပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ အကျိုး ဟူသောအနက်ကိုရ၏
မဂ်၏အကျိုးတရားဟု ဆိုလိုသည်
ဖိုလ်တရားဆိုသည်မှာ မဂ်၏အကျိုး ကိလေသာ အပူအဆာ ကင်းကွာပြီးဖြစ်သဖြင့် ငြိမ်းအေးစွာဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော စိတ် ပင်ဖြစ်သည်
ဖိုလ်တရားလည်းမဂ်တရားကဲ့သို့ပင် သောတာ ပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဟူ၍ လေးပါးအပြားရှိ၏
ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားတို့တွင် ပထမမဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ဒိဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော ကိလေသာနှစ်ပါး၏ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးဦးစွာဆိုက်ရောက်သော မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်၍ သောတာ ပတ္တိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
ဒုတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရားနည်းပါးမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည် ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာပြန်လာ စေတတ်သော သတ္တိရှိ၍ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
တတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရား အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည်ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်မလာစေတတ်သောသတ္တိရှိ၍ အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
စတုတ္ထမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကိလေသာခပင်း အကြွင်း အကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
နိဗ္ဗာန်တရားဆိုသည်မှာ ကိလေသာမီး အပူသံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခတို့မှ ကျွတ်လွတ်မှုကြောင့် အေးပေပေါ့၊ ငြိမ်းပေပေါ့ ဟုဆိုရလောက်အောင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏စိတ်၌ တွေ့ရှိအပ် သော အင်မတန်အေးမှု ငြိမ်းမှုဟူသော သီတိသန္တိသဘောတရား ကြီးကိုဆိုသည်
မဂ်တရားဖိုလ်တရားတို့သည် ထိုသီတိသန္တိ သဘောတရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာရကြသည်
ယင်းသို့ ဖြစ်ပေါ်လာမှုကိုပင် နိဗ္ဗာန်ရသည်ဟု ဆိုရသည်
ယခုဆိုခဲ့ပြီးသော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီး အလိုရှိလျှင် ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကိုရစေတတ်သော အကြောင်း တရားကို အားထုတ်ရမည်
ယင်းသို့အားထုတ်က မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသော် ရနိုင်၏
မတောင့်တသော်လည်း ရနိုင်၏
နှုတ်မြွက်၍ ဆုတောင်းရုံမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရနိုင်မည် မဟုတ်ဟုဆိုလိုသည်
အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ဖြစ်ခြင်းငှာ အနည်းငယ်မျှ အလိုမရှိကြ ကုန်ဘဲလျက် မကောင်းမှုဒုစရိုက်တည်းဟူသော အကြောင်း တရားတို့နှင့်ပြည့်စုံမှုကြောင့် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ ဖြစ်လေကုန် သော သတ္တဝါတို့ကား အတိုင်းမသိများကုန်၏
ဤကို ထောက်၍ တောင်းခြင်းသည် လိုရင်းမဟုတ်၊ အကြောင်းတရား နှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည်သာ လိုရင်းဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်ရပေမည်
ထို့ကြောင့် ရတနာသုံးပါးအား ကန်တော့ရုံမျှကို အားကိုး၍ မနေဘဲ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် အမြန်ရကြောင်း တရားကောင်းများကို ကြိုးစားမယုတ် အားထုတ်ကြကုန်ရာသတည်း
ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး ကပ်လှူခြင်းဘုရားပင့်သြကာသကန်တော့ခန်းသြကာသဆုတောင်းခန်း
ငကျဉ်တောက်ကုလားရွာ
အမှု—ငွေထုပ်ကိုသိမ်းထားမှု
အမှုသည်—ရဟန်းတပါး
ရဟန်းတော်တပါးသည် အစီရဝတီမြစ်၌ ရေချိုးနေစဉ် ပုန်ဏားတယောက်လည်း အသပြာ(ငွေ)ငါးရာထုပ်ကို ကုန်းပေါ်မှာချထား၍ ရေဆင်းချိုး၏၊ ထိုပုန်ဏားသည် ရေချိုးပြီးနောက် ထိုအသပြာထုပ်ကိုမေ့၍ ပြန်သွားလေသော် ရဟန်းတော် တွေ့၍ (အခြားသူ ယူသွားမည်စိုးသောကြောင့် ပြန်ပေးဘို့ရာ) ကောက်ယူထားလေ၏၊ ထိုပုန်ဏားလည်း အတော်သွားပြီးမှ သတိရ၍ ပြန်လာပြီးလျှင် ရဟန်းကို မေးလေရာ ထိုရဟန်းထံမှ အလွယ်တကူပြန်ရလေ၏
[ထိုခေတ်၌ ထိုကဲ့သို့ ကိစ္စဝယ်ကျေးဇူးတင်၍ ငွေတရာလျှင် ငါးကျပ်ကျ ပြန်ပေးလေ့ရှိ၏၊] ပုန်ဏားသည် ထိုသို့ပေးရမည် စိုးသောကြောင့် “ကျွန်ုပ်ဟာ ငါးရာမဟုတ်ဘူး, တထောင်ဖြစ်တယ်"ဟု ပြော၍ ထိုရဟန်းတော်ကို အနှောက်အရှက်ပေးပြီးမှ လွတ်လိုက်လေသည်
ရဟန်းတော်လည်း ‌ကျောင်းတော်ရောက်၍ သူ့ဖြစ်ပုံကို ပြောပြလေရာ ရဟန်းကိုသာ ဝိုင်း၍ “ရတနာ (ငွေ) ကိုကောက်ယူ သိမ်းထားရမလား”ဟု အပြစ်တင်ကြလေသည်၊ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူ၍ “ယောပန ဘိက္ခု ရတနံဝါ ရတန သမ္မတံဝါ ဥဂ္ဂဏှေယျဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေယျဝါ၊ ပါစိတ္တိယံ”၊ ရတနာကိုဖြစ်စေ ရတနာဟု သမုတ်အပ်သော ဝတ်စားတန်ဆာကိုဖြစ်စေ ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူလျှင် သို့မဟုတ် အကောက်အယူခိုင်းလျှင် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ဟု မူလပညတ်ကိုထားတော်မူရလေသည်
ထိုသို့ မူလပညတ်တော်ကို ပညတ်တော်မူပြီးရာ အခါတပါး သာဝတ္ထိမြို့တော်ဝယ် ကြီးကျယ်သောဥယျာဉ်ပွဲ ရှိ၏၊ လူအများပင် ဝတ်စားတန်ဆာပြင်ဆင်၍ ဥယျာဉ်သို့ သွားကြ၏၊ ဝိသာခါလည်း ဥယျာဉ်သွားမည်ဟု ဆင်ပြင် ထွက်လာပြီးမှ ဘုရားအထံတော်သို့ သွားလိုသောစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ဆင်ပြင်ထားသော တန်ဆာကို ချွတ်၍ နောက်ပါကျွန်မထံ ထိုးအပ်လျက် ဘုရားအထံ ချဉ်းကပ်လေသည်
ဘုရားရှင်၏ ဩဝါဒကို နာယူပြီးနောက် ပြန်သွားသောအခါ ကျွန်မသည် ထိုတန်ဆာထုပ်ကို မေ့ထားခဲ့လေရာ ရဟန်းများတွေ့၍ ဘုရားရှင်အား လျှောက်ကြသဖြင့် “ကောက်ယူသိမ်းထား လိုက်ကြ”ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် “ကျောင်းတိုက် အာရာမ်အတွင်း၌ ဖြစ်မူ ကောက်ယူနိုင် သိမ်းထားနိုင်၏
ကျောင်းတိုက်အာရာမ်မှ အခြားအရပ်၌ ကောက်ယူသိမ်းထားလျှင် ပါစိတ်အာပတ်”ဟု မိန့်တော်မူ၍ “ယောပန ဘိက္ခု ရတနံဝါ ရတနသမ္မတံဝါ အညတြ အဇ္ဈာရာမာ ဥဂ္ဂဏှေယျဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေယျဝါ၊ ပါစိတ္တိယံ”ဟု အနုပညတ် တပ်တော်မူရလေသည်
ထိုသို့ ပညတ်တော် မူပြီးသောအခါ များစွာသော ရဟန်းတော်တို့သည် ကာသိနယ်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်ကြလေရာ အနာထပိဏ် သဌေး၏ အလုပ်သ္မားများနေရာ ရွာသို့ရောက်ကြလေသည်
အနာထပိဏ်သူဌေးသည် သူ၏ အတွင်းလူတယောက်ကို “ရဟန်းတော်များ ရောက်လာလျှင် ဆွမ်းပြုစုဘို့ မှာထား၏” ထို့ကြောင့် ထိုအတွင်းလူ အလုပ်သ္မားသည် ရဟန်းတော်များကို ပင့်၍ ဆွမ်းကပ်ခါနီးတွင် သူ၏ လက်စွပ်ကို ချွတ်ထား၏၊ ဆွမ်းကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရားများလဲ ဆွမ်းဘုန်းပေးပြီး အလိုရှိရာ ကြွကြပေတော့၊ တပည့်တော်လဲ အလုပ်သွားစရာ ရှိပါသေးသည်”ဟုလျှောက်၍ လက်စွပ်ကို မေ့ပြီး အလုပ်သွားလေသည်
ထို့နောက် ရဟန်းတော်များသည် ထိုလက်စွပ်ကိုမြင်၍ “ငါတို့သွားလျှင် ဤလက်စွပ် ပျောက်ရှာတော့မည်”ဟု စိုးရိမ်ကြသောကြောင့် မပြန်သေးဘဲ ဆွမ်းစားသော နေရာ၌ပင် နေကြလေရာ အလုပ်သ္မားပြန်လာမှ အကြောင်းကို ပြောပြ၍ ပြန်ကြွတော်မူကြလေသည်၊ ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်သိတော်မူ၍ “ကျောင်းတိုက်အတွင်း မဟုတ်သော်လည်း (ခေတ္တဖြစ်စေ) မိမိနေထိုင်ရာ အိမ်ကျောင်းစသော အရပ်၏အတွင်း၌ ကောက်ယူ သိမ်းထားနိုင်၏၊ အာရာမ်အတွင်း  နေရာအရပ်အတွင်းမဟုတ်လျှင် မကောက်မယူရ”ဟု ဒုတိယ အနုပညတ် တပ်ဆင့်တော်မူရလေသည်
ယော ပန ဘိက္ခု ရတနံ ဝါ ရတနသမ္မတံ ဝါ အညတြ အဇ္ဈာရာမာ ဝါ အဇ္ဈာဝသထာ ဝါ ဥဂ္ဂဏှေယျ ဝါ ဥဂ္ဂဏှာပေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယံ
ရတနံ ဝါ ပန ဘိက္ခုနာ ရတနသမ္မတံ ဝါ အဇ္ဈာရာမေ ဝါ အဇ္ဈာဝသထေ ဝါ ဥဂ္ဂဟေတွာ ဝါ ဥဂ္ဂဟာပေတွာ ဝါ နိက္ခိပိတဗ္ဗံ ‘‘ယဿ ဘဝိဿတိ, သော ဟရိဿတီ’’တိ, အယံ တတ္ထ သာမီစိ
ရဟန်းသည် ရတနာကိုဖြစ်စေ ရတာဟု သမုတ်အပ်သော အသုံးအဆောင်ကိုဖြစ်စေ အာရာမ်အတွင်း မိမိနေရာဌာန အတွင်းကို ကြဉ်၍ ကိုယ်တိုင်သော်လည်း ကောက်ယူအံ့၊ သူတပါးကိုသော်လည်း ကောက်အယူခိုင်းအံ့၊ ထိုရဟန်း ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
ဆက်ဉုးအံ့၊ ရဟန်းသည် ရတနာကိုဖြစ်စေ ရတနာဟု သမုတ်အပ်သော အသုံးအဆောင်ကိုဖြစ်စေ အာရာမ်အတွင်း၌သော်၎င်း မိမိနေရာဌာနအတွင်း၌သော်၎င်း ကိုယ်တိုင်ကောက်ယူပြီး၍ ဖြစ်စေ သူတပါးကို ကောက်အယူခိုင်း၍ ဖြစ်စေ သိမ်းထားနိုင်၏၊ အဘယ်သို့ ရည်ရွယ်၍ သိမ်းထားရမည်နည်း၊ စာမျက်နှာ-၂၅၂“အကြင်သူ၏ ဥစ္စာဖြစ်လတံ့၊ ထိုဥစ္စာရှင်သည် ဆောင်ယူလာလိမ့်မည်” ဤသို့ရည်ရွယ်၍ သိမ်းထားရမည်၊ ဤသို့ကောက်ယူ၍ သိမ်းထားခြင်းသည် ထိုရတန, ရတနသမ္မတကို တွေ့ရာ၌ လောကုတ္တရာတရားအားလျော်သော ကျင့်ဝတ်တမျိုးပေတည်း
“ရတနာ”ဟူသည် ရွှေငွေ ပုလဲစသော ရတနာ ၇-ပါးတည်း၊ “ရတနာဟု သမုတ်အပ်သော အသုံးအဆောင်” ဟူသည် ရတနာ အတုများနှင့် ဝတ်စားတန်ဆာ အဝတ်အထည် အသုံးအဆောင်များတည်း၊ ထိုပစ္စည်းများကို ကျောင်းတိုက်အတွင်း မိမိနေရာဌာန အတွင်း၌ မေ့နေရစ်သော်၎င်း ကျရစ်သော်၎င်း သိမ်းဆည်းမထားလျှင် ရဟန်း သာမဏေများ ယူထားသည်ဟု ထင်ဘွယ်ရှိသောကြောင့် ကောက်ယူ သိမ်းထားဘို့ရန် ဝတ်တရားရှိသည်ဟု ပညတ်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်၊ ထိုသို့ ကောက်ယူသိမ်းထားဘို့ရန် ဝတ်တရားရှိလျက် ဝတ်တရားပျက်ကွက်လျှင်ကား-ဝတ္တဘေဒဒုက္ကဋ်(ဝတ်ပျက်မှုအာပတ်)သင့်သေး၏
ထိုသို့ အထင်မှားမည်စိုး၍သာ သိမ်းထားခွင့်ရှိသောကြောင့် အထင် မှားစရာမရှိသော လူအများ နေထိုင်ရာ သွားလာရာအရပ်၌ကား ကောက်ယူသိမ်းထား ခွင့်မရ၊ ထို့ပြင် လူဝတ်ကြောင်တို့က “မည်သည့်ပစ္စည်းကို သိမ်းထားပေးစမ်းပါ”ဟု စေခိုင်းလျှင်လည်း မိဘပစ္စည်းပင်ဖြစ်စေကာမူ သိမ်းဆည်းမပေးရ၊ “ငါတို့မှာမအပ်ဘူး” ဟု ပယ်ရမည်၊ သူတို့က အရေးကြီး၍ အတင်းထားသွားလျှင်ကား မတတ်သာ၍ ကြည့်ရှု သိမ်းထားခွင့်ရှိသည်-ဟူ၏
မတ်လ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၇၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၇၃)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၉၃) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၄၆ – ကာတွန်းမြေဇာ၊ မြန်မာ ကာတွန်းဆရာ (၂၀၂၁ ကွယ်လွန်)
ဟဇခါဝါဘူတာ  (迫川駅 ဟဇခါဝါ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ အိုခါယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
၁၃၈၂ (၁) ရက်
ကင်းပြားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpyar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ မင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယန်းဟုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတ်တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၆၆ ဦး၊ မ ၂၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၄၅ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းပေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangpauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗေဒင်ဆရာသည် လူ၏ ဇာတာကို ကြည့်၍ ဗေဒင်ဟောသည်
အင်္ဂဝိဇ္ဇာဆရာသည် လူ၏ အင်္ဂါရုပ်ကို ကြည့်၍ ဟောသည်
လက္ခဏာဆရာသည် လူ၏ လက်ကို ကြည့်၍ ဟောသည်
ထိုကဲ့သို့ ဟောကြားနိုင်ကြရာတွင် လူ၏ ဦးခေါင်းတွင် ပေါ်ထွက်နေသော အဖုများကို ကြည့်၍ ထိုသူ၏ ဉာဏ်ပညာနှင့် အကျင့်စာရိတ္တကို ဟောသော အတတ်ကိုလည်း ထူးဆန်းစွာ ကြံဆလာကြလေသည်
ဤအတတ်ကို ဦးခေါင်း အမှတ်ပညာဟု ခေါ်သည်
ထိုအတတ်ပညာကို ပထမဆုံး ကြံဆတီထွင်သူမှာ ဂျာမန်ဆေးဆရာကြီး ဖရန့်ဂျိုးဇက်ဂေါ (၁၇၅၈-၁၈၂၈) ဖြစ် သည်
၁၈ဝ၇ ခုနှစ် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ နပိုလီယန်အာဏာသိမ်း၍ အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်နေစဉ် ဂေါသည် သူ၏ပစ္စည်းများနှင့် ဆေးကရိယာများကိုပိုက်၍ ပဲရစ်မြို့တော်သို့ ထွက်လာလေသည်
ထွက်လာသည့် အကြောင်းမှာ ပဲရစ်မြို့သည် ထိုအချိန်က အတတ်ပညာပေါင်းစုံတို့ ပေါ်ထွန်း၍ ထင်ရှားသော ဗဟို ဌာနချုပ် ဖြစ်ခဲ့လေရာ ဂေါသည် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြံဆ လေ့လာ၍ တွေ့ရှိခဲ့ရသော သူ၏ သိပ္ပံပညာသစ်တစ်ခုကို သင်ကြားပေးမည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက် ရှိသောကြောင့်ဖြစ်သည်
ငယ်ရွယ်စဉ်အခါကပင် ဂေါသည် လူများ၏ ဦးခေါင်း နေပုံ သဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုးကို လေ့လာခဲ့သည်
သူ့မိတ်ဆွေများ၏ ဦးခေါင်းသဏ္ဌာန်ကို လေ့လာဖူးသည်
အကျဉ်းထောင်များ၊ အရူးထောင်များသို့လည်း သွားရောက်၍ သူခိုး၊ ဓားပြ၊ သူသတ်သမား၊ အောက်တန်းစား လူအမျိုးမျိုးတို့နှင့်ပေါင်းသင်းကာ သူတို့၏ဦးခေါင်းများကို လေ့လာကြည့်ရှုသည်
ထိုသို့ လေ့လာရာ၌ လူအမျိုးမျိုးတို့၏ ဦးခေါင်းတွင် အမျိုးမျိုး အစားစား ကွဲပြားသော အဖုအထစ်များ ရှိသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဂေါသည် သူလေ့လာတွေ့ရှိရသော အချက်များကိုအခြေခံ ထားကာ စိတ်လှုပ်ရှားမှုများသည် ဦးနှောက်နှင့် နီးကပ်စွာ ဆက်စပ်နေသည်ဟူသော အယူအဆသစ်တစ်ခုကို ထုတ်ဖော်လေသည်
ဂေါသည် ဦးနှောက်ကို ၂၆ ခန်းတိတိ ခွဲခြား၍ တစ်ခန်းတစ်ခန်းလျှင် စွမ်းရည်သတ္တိတစ်ခုခု၊ သို့မဟုတ် စိတ် သဘောထား တစ်မျိုးမျိုးရှိသည်ဟု ဆိုလေသည်
လူ၏ ဦးခေါင်း၌ တွေ့ရှိရသော အဖုအထစ်များမှာ ထို စွမ်းရည်သတ္တိ၊ သို့မဟုတ် စိတ်သဘောထား တစ်မျိုးမျိုးကို သိုလှောင်ထားသော ဦးနှောက်ခန်းများဟု ယူဆလေသည်
သို့ဖြစ်လေရာ ဦးခေါင်း ကို တိုင်းတာပြီးလျှင် ဦးခေါင်း၌ရှိသော အဖုအထစ်များ အပိန် အချိုင့်များကို ဇယားချ၍တွက်ကြည့်ပါက ထိုသူ၌ စွမ်းရည် သတ္တိအမျိုးမျိုး မည်မျှလောက်ရှိသည်ကို သိရှိနိုင်လေသည်
သူ၏ အကျင့်စာရိတ္တကိုလည်း သိနိုင်သည်ဟု ဆိုလေသည်
ထိုသို့ ဂေါထွင်ခဲ့သော သိပ္ပံပညာသစ်ကို ဦးခေါင်းအမှတ်ပညာ ဟု ခေါ်လေသည်
ပဲရစ်မြို့တွင် ဂေါ၏ပညာကို ယုံကြည်လိုက်စားကြသူ များမှာ မနည်းပေ
သူ၏အယူအဆများကို မယုံကြည်ဘဲ ရှုတ်ချ ပြောဆိုသူများစွာလည်း ရှိသည်
နောက်ဆရာတို့သည် ဂေါ အခြေခံထွင်ခဲ့သော နည်းစနစ်ကို ချဲ့ထွင်လာခဲ့ရာ ဦးခေါင်းဖုများမှ စွမ်းရည်သတ္တိ ၄၃ မျိုးကို တွေ့ရှိလာကြသည်
ဂေါ၏ နောက်လိုက်တပည့်များထဲတွင် ထင်ရှားသူများ ကား ယိုဟန်းစပါဇိုင်း နှင့် ဂျော့ကုမ်းတို့ ဖြစ်ကြ၏
ထိုပညာ လေ့လာလိုက်စားကြသူများသည် စာအုပ်စာတမ်း မြောက်မြားစွာကို ရေးသားထားခဲ့ကြ၏
ယခုအခါ ဦးနှောက်၏ တစိတ်တဒေသသည် စွမ်းရည် သတ္တိမျိုးအချို့နှင့် ဆက်စပ်ကြောင်းကို လက်ခံသော်လည်း လူ၏ အကျင့်စာရိတ္တနှင့် ဉာဏ်စွမ်းကို ဦးခေါင်းဖုများက ဖော်ပြသည်ဟူသည်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ကား လုံလောက်သော သက်သေ အထောက်အထား တစ်ခုမျှ မရရှိသေးချေ
- ၁၉၆၄ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ တွင် ဦးအုံးမောင်၊ ဒေါ်နှင်းရည်တို့က ဖလံဂုဏ်ရွာ ၊ ရေဦးမြို့နယ်တွင် မွေးဖွား
- ရွာဦးကျောင်း ဆရာတော် ဦးကေသရ၊ ဦးသုမနတို့ထံက အခြေခံ သင်ပုန်းကြီး၊ ဘာသာရေးနှင့် စာပေများ သင်ယူခဲ့
- ၁၃ နှစ်တွင် ရှင်သာမဏေ အဖြစ် ခံယူ
- ရေဦးမြို့ ချမ်းသာကြီးတိုက်၊ မန္တလေးမြို့ မစိုးရိမ်တိုက်သစ်တို့တွင် ပရိယတ္တိ ကျမ်းစာများ သင်ယူ
- ရန်ကုန် မဟာစည် သာသနာ့ရိပ်သာနှင့် ပဏ္ဏိတာရာမ ရွှေတောင်ကုန်း သာသနာ့ရိပ်သာတို့တွင် ဝိပဿနာ တရားတော်များ ပွားများခဲ့
- ၁၉၉၆ ဝန်းကျင် အတွေးအမြင် စာစဉ်ပါ 'စေတနာ မမှန်သော စေတနာစကား' ဆောင်းပါးဖြင့် စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
- အတွေးအမြင်၊ ရွှေအောင်လံ၊ ရနံ့သစ်၊ ကလျာ၊ အပ္ပမာဒ၊ ဓမ္မရတနာ၊ ရတနာမွန်၊ သာထွန်းပြန့် စာစောင်များတွင် အခါအားလျော်စွာ ဘာသာရေး၊ လူမှုရေးနှင့် အတွေးအမြင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့
- ၂၀၀၂ တွင် 'ကမာ္ဘကြီး ငြိမ်းချမ်းပါစေ' အမည်ဖြင့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် စာအုပ်ထုတ်ဝေ
- ၂၀၀၇ တွင် 'မကြီးရင့်သေးပေမယ့် အသီးအပွင့်လေးတွေနဲ့ ဝေဆာနေခဲ့သူ' ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် စာအုပ် ထုတ်ဝေ
- ပြည်တွင်း ပြည်ပထုတ် စာစောင်များ၊ အင်တာနက် စာမျက်နှာတို့တွင် အခါအားလျော်စွာ စာရေးသားလျက် ရှိ
- ကယ်လီဖိုးနီးယား ဆန်ဟိုဇေးစတိတ် ယူနီဗာစီတီတွင် စိတ်ပညာ အထူးပြု ဘာသာရပ်ဘွဲ့ တက်ရောက် သင်ကြားလျက် ရှိ
- ၁၉၉၉ မှ ယနေ့တိုင် အမေရိကန်၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဖရီးမောင့်မြို့၊ မေတ္တာနန္ဒဝိဟာရ ဓမ္မရိပ်သာတွင် သီတင်းသုံး တရားဟော၊ တရားပြလျက် ရှိ
တင်ပြင်ခွေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinpyinkhway)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ တင်ပြင်ခွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တင်ပြင်ခွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၄ ဦး၊ မ ၇၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
အသက် (၈၅) နှစ်၊ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ လူမှုဝန်ထမ်းနှင့်အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန(ယခင်)ဒုတိယဝန်ကြီး (ငြိမ်း)(၃၁-၁၀-၂၀၁၀ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ် တတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုနိုင်ငံတကာတွင် စာတတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုများကို အမျိုးသား ရေးအသွင်တစ်ရပ်အနေဖြင့် လှုပ်ရှားလေ့ရှိကြသည်
"ဒစ်ဂျစ်ဖြစ်ရေး သို့မဟုတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြောင်း တတ်သိနားလည်ရေး"ကိုလည်း (Digital Literacy) အနေဖြင့် လှုပ်ရှားရမည်မည့်ခေတ် ရောက်လာပြီ ဖြစ်သဖြင့် "ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေး" ဟုခေါ်ဆိုလိုက်ရ ခြင်းဖြစ် သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်နားလည်ရေး၊ တတ်မြောက်အကျွမ်းဝင်ရေးဆို သည်မှာ ဒစ်ဂျစ်တယ်နည်းပညာဖြင့် ရှာဖွေခြင်း၊ စုစည်းခြင်း၊ သဘော ပေါက်စေခြင်း၊ ပိုင်းဖြတ်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာခြင်းကိုလည်း ခေါ်ဆို သည်
လက်ရှိပေါ်ထွန်းနေသည့် အဆင့်မြင့်နည်းပညာများဖြင့် လုပ်ငန်းမှန်သမျှလုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း၊ ထိုနည်းပညာကို မည်သို့ အသုံးပြုရမည်ကို သိရှိခြင်းကလည်း ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်အကြောင်းကောင်းကောင်းသိသူများသည် လုပ်ငန်းကို ထိရောက်စွာအသုံးချနိုင်သည်
အသိပညာက ကျွမ်းကျင်မှု ကိုဖြစ်စေသည့်အတွက် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးကို ဆောင်ရွက် ရခြင်းဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို မည်သို့အသုံးပြုရမည်ကို သုတေသနပြုခြင်း ဖြင့် သိလိုသည့်အရာကို ရှာဖွေနိုင်မည်၊ အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုနိုင် မည်၊ အကျယ်ကို အကျဉ်းချုံ့နိုင်မည်၊ အကဲဖြတ်နိုင်မည်၊ ဖန်တီး နိုင်မည်ဖြစ်သည်
ထိုအချက်များသည် ကွန်ပျူတာအသုံးပြုတတ် ခြင်း၊ အသုံးမပြုတတ်ခြင်းနှင့် မဆိုင်သည့်ကိစ္စဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးသည် ကွန်ပျူတာ ဟာ့ဒ်ဝဲ၊ ဆော့ဖ်ဝဲ၊ အင်တာနက်၊ ဆဲလ်ဖုန်း၊ PDA နှင့် အခြား ဒစ်ဂျစ်တယ် ပစ္စည်းများနှင့်လည်း ဆက်စပ်နေပါသည်
အထူးသဖြင့် လုပ်ငန်း အတွက် အကျိုးရှိစွာအသုံးပြုနေလျှင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေး သည် ပိုပြီးပိုင်းဖြတ်ရလွယ်ကူမည်ဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်နိုင်ငံသားဖြစ်မှု (Digital Citizen) သည် ဒစ်ဂျစ်တယ် တတ်မြောက်ရေး (Digital Literacy) နှင့် များစွာဆက်စပ်လျက်ရှိနေ ပါသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှုရှိခြင်းကို ဒစ်ဂျစ်တယ်မီဒီယာတွင် မည်မျှကျွမ်းကျင်မှုရှိကြောင်း ပြသနိုင်ခြင်းဖြင့် ပိုင်းဖြတ်နိုင်သည်
နည်းပညာတိုးတက်ပြောင်းလဲမှုများသဖြင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှု စစ်ဆေးသည့်စံနှုန်းလည်း ပြောင်းလဲနိုင်သည်
သို့ဖြစ်ရာ တိုင်းတာ စံနှုန်းကို ပုံသေသတ်မှတ်ထား၍ မရနိုင်ပေ
လုပ်ငန်းခွင်တွင်လိုအပ်လာခြင်းယခင်က စာပေမတတ် ကြက်ခြေခတ်၊ လက်ဗွေအမှတ်ကြောင့် နိမ့်ကျသည်ဟု ပြောသည်
ယခုအခါ ကွန်ပျူတာမသုံးတတ်လျှင် ခေတ်နောက်ကျသည်ဟုဆိုရမည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်လျှင် စီးပွားရေးလုပ်ဆောင်ရာတွင်လည်း လုံခြုံစိတ်ချရမှုရှိလိမ့်မည်
လုပ်ငန်းတွေအတွက်လူခေါ်လျှင်လည်း ကွန်ပျူတာတတ်မြောက် ရမည်၊ အင်တာနက်သုံးနိုင်ရမည်က အခြေခံလောက်ဖြစ်လာလိမ့် မည်
ကြိုးမဲ့ခေတ်ကို ထူထောင်လာနိုင်သည့်အခါ ဆဲလ်ဖုန်းများ၊ PDA များသည် မသုံးမဖြစ် အနေအထားသို့ရောက်လာသဖြင့် သုံးနိုင်ရန် ပြင်ဆင်ကြရတော့မည်
ကော်လာဖြူလုပ်ငန်းများ (White Collar) များသည် ကွန်ပျူတာ နှင့် ခရီးဆောင်ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများကို မသုံးမဖြစ်သုံးလာရလိမ့် မည်
အလုပ်ခန့်ခြင်း၊ ရာထူးတိုးခြင်းတို့သည် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ် မြောက်ခြင်းနှင့် ဆက်စပ်လာလိမ့်မည်
သို့ဖြစ်ရာ ကုမ္ပဏီများကိုယ် တိုင်က ဒစ်ဂျစ်တယ်အထောက်အထားလက်မှတ် (Digital Certification) တစ်ခုခုဖြင့် အသိအမှတ်ပြုမည်ဖြစ်သလို၊ ခိုင်မာသည့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုခုက အသိအမှတ်ပြုပေးရန်လည်း လိုလာသည်
နည်းပညာသည် ဈေးအသက်သာဆုံး၊ လူတိုင်းသုံးနိုင်သည့် အနေအထားသို့ရောက်လာသည်
ကော်လာဖြူလုပ်သားများသာမက၊ ကော်လာပြာ (Blue Collar) များအတွက်ပါ အလုပ်ခန့်လျှင် လက်မှတ် တောင်းဆိုခြင်း ခံရပါလိမ့်မည်
ထုတ်လုပ်သူများ၊ လက်လီအရောင်း ဆိုင်များ အပြိုင်အဆိုင်ခေတ်တွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို မကိုင်နိုင်ပါက နောက်ကျကျန်ခဲ့မည်သာဖြစ်သည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ဖြင့် ဒေတာများ ကိုပြုစုနိုင်မည်၊ ကုန်ပစ္စည်းများကို မှာနိုင်မည်၊ အချိန်နှင့်တပြေးညီ သတင်းတွေသိရမည်
ဆောက်လုပ်ရေးလုပ်သားတွေလည်း ကွန်ပျူတာ၊ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပစ္စည်းများဖြင့် လုပ်ငန်းခွင် လုံခြုံစိတ်ချရေး ဖန်တီးနိုင် မည်
အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းရှာဖွေခြင်းတို့ကိုလည်း အင်တာနက် Website ထဲမဝင်လျှင် အဆင်မပြေ ဖြစ်လာလိမ့်မည်
ဒစ်ဂျစ်တယ် က လူမှုဘဝပြည့်ဝလုံခြုံစေပါလိမ့်မည်
ပညာရေးတွင် အသုံးပြုလာခြင်းနည်းပညာဖွံ့ဖြိုးလာသောကြောင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကိုပစ်ပယ်သော ကျောင်းနှင့် ပညာရေးဌာနများသည် ခေတ်နောက်ကျကျန်ခဲ့လိမ့်မည်
ခေတ်မီသောသင်ရိုးညွှန်းတမ်းများဖြစ်ရန် ပြုပြင်ကြရမည်
စာသင် ကျောင်းတွေထဲ ကွန်ပျူတာတွေထည့်သွင်းရမည်
ကျောင်း သင်ခန်း စာကို အထောက်အကူပြုမည့် ဆော့ဖ်ဝဲတွေတီထွင်ရေးဆွဲ ကြရလိမ့် မည်
ကျောင်းသားတွေကို အစဉ်အလာပညာရေးထက်၊ ဒစ်ဂျစ်တယ် ပညာရေးဖြင့် မိတ်ဆက်ပေးနိုင်ရမည်
အွန်လိုင်းပညာရေးကို ကျောင်းသားများနှင့် ပေးတွေ့နိုင်စေရန် စီစဉ်ပေးရမည်
ကျောင်းသင် ခန်းစာများတွင် မြေဖြူနှင့် ကျောက်သင်ပုန်း (Blackboard) အစား၊ စမတ်ဘုတ် (Smartboard) နှင့် ဆရာသင်စနစ်မှသည် ကျောင်းသား သိချင်သည်ကို တုံ့ပြန်ပေးမည့် အစီအစဉ် ARS (Audience Response Systems) ကို အသုံးပြုနိုင်စေရန် စီစဉ်ရလိမ့်မည်
ထိုအစီအစဉ်များကို ဆောင်ရွက်နိုင်ရန် ဆရာကိုယ်တိုင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရမည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကို ဆရာကကျွမ်းကျင်မှ တပည့်ကိုပြန်သင်နိုင် မည်
ကွန်ပျူတာသုံးပြီး သုတေသနလုပ်ရခြင်းကို ဆရာကလမ်းညွှန် ပြသနိုင်ရမည်
အွန်လိုင်းတွင် အချက်အလက် ထောင်နှင့်သိန်းနှင့် ချီပြီးရနိုင်ကြောင်း၊ ဘယ်လိုင်းတွင် ဘာတွေရပြီး၊ ဘယ်လိုသင်ယူနိုင် ကြောင်း ဆရာကပြောနိုင်ရမည်
အနာဂတ်ပညာရေးသည် ဆရာ က သင်ကြားသူမဟုတ်တော့
လမ်းညွှန်ပြသပေးနိုင်သူသာ ဖြစ်လိမ့်မည်
Google နှင့် Wikipedia တို့သည် ကျောင်းသားတို့ အတွက် တန်ဖိုးမဖြတ်နိုင်သည့် ရတနာသိုက်ကြီးဖြစ်ကြောင်း အနည်းဆုံး အခြေခံလောက်တော့ သိထားကြရပေလိမ့်မည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်လာလျှင် အလွဲအသုံးချမှုရှိလာနိုင် သည်
ကျမ်းကိုးတွေများလာသဖြင့် ကျမ်းခိုးတွေဖြစ်လာနိုင်သည်
ကျမ်းကိုးသလား၊ ကျမ်းခိုးသလားသိနိုင်ရန်အတွက် ဆော့ဖ်ဝဲတွေ တီထွင်ကြရပေလိမ့်မည်
စာကြည့်တိုက်များတွင် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုအတွက် ပြိုင်ပွဲတွေလုပ်ပေးရလိမ့်မည်
လူ့ဘောင်အတွင်း အသုံးပြုလာခြင်းဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ခြင်းက လူ့ဘောင်အတွင်း အထောက် အကူများစွာပြုနိုင်သည်
လူမှုရေးကွန်ရက်ကို ကဏ္ဍသစ်တစ်ရပ် အနေဖြင့် Web 2.0 ဖြင့်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့သည်
အချင်းချင်းအပြန်အလှန် ဆက်သွယ်နိုင်သည်
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အပြန်အလှန်ဆက်သွယ် လာနိုင်သည်
ဝန်ဆောင်မှုတွေကောင်းလာသည်
အပေးအယူတွေ မြန်ဆန်လာသည်
Linkkedln လို Site မျိုးတွေကြောင့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းနှင့် စီးပွားရေး အလှည့်အပြောင်းတွေကောင်းလာသည်
ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြောင့် လိမ်ညာမှုများရှိလာသလို၊ အလိမ်အညာ မခံရအောင်လည်း ကာကွယ်လာနိုင်သည်
အကောင်းရှိသလို အဆိုး တွေကလည်းများလာသည်
အဆိုးတွေကာကွယ်ရန်လည်း နည်းမျိုးစုံ ဖြင့် တားဆီးလာနိုင်ကြသည်
Global သက်ရောက်ခြင်းနိုင်ငံတကာအစိုးရများသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြောင့် စီးပွားရေး အပေါ်သက်ရောက်မှုအား အလေးထားလာကြသည်
ပညာရေး အတွက် အထောက်အကူပြုနေသည့် HotChalk လိုင်းတွင် "ပညာ ရေးကို အလေးအနက်ထားကာ ဗဟိုပြုသည့်နိုင်ငံများသည် ဒစ်ဂျစ် တယ်တတ်မြောက်နှုန်း အခြားနိုင်ငံများထက်မြန်သည်
အထူး သဖြင့် တရုတ်နိုင်ငံတွင်ဖြစ်သည်
ထိုနိုင်ငံများတွင် သတင်းအချက်အလက် စီးဆင်းမှုမြန်တတ်သည်" ဟုထောက်ပြထားသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများတွင် ‘ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်ရေးကို ကမ္ဘာ နှင့်အမီ ရင်ပေါင်တန်းနိုင်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းနေကြရသည်
ဒစ်ဂျစ် တယ်တတ်မြောက်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို NGO အဖွဲ့များကလည်း အလေး ပေးလုပ်ဆောင်နေကြသည်
ကမ္ဘာ့အဆင့်အနေဖြင့် ECDL Foundation(European Computer Driving Licence) ၊ CEPIS (Council of European Professional Informatics Societies) နှင့် ICDL (International Computer Driving Licence) တို့သည် ကမ္ဘာ့အဆင့် ဒစ်ဂျစ်တယ်တတ်မြောက်မှုကို ပိုင်းဖြတ်ပေးသည့်အဖွဲ့များအဖြစ် ထင်ရှားသည်
ဗမော်သုံးခွရွာ၊ ဗမော်သုံးခွ
ဟခိုဇခိ − မိယမအဲဘူတာ  (箱崎宮前駅 ဟခိုဇခိ − မိယမအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒဂုန်ဆရာတင်သည် မြန်မာ​တေး​ရေးဆရာ၊ ပြဇာတ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဒဂုန်ဆရာတင်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် အဘ ရွေပန်းတိမ် ဆရာကြီး ဦးဖိုးကြင် အမိ ဒေါ်ဖွားရှင်တို့မှ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ အပိုင် ကော့မူးရွာ တွင် ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း လေးယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ညွန့်ဖြစ်ပြီး ဆရာတင် (၃) နှစ်သားအရွယ်တွင် မိဘများရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်တန်း သို့ပြောင်းရွေ့ကြသည်
ဘုန်းကြီးလမ်း ဒေါ်မယ်မ အလွတ်ပညာ သင်ကျောင်းမှ တစ်ဆင့် စိန်ဂျွန်းကျောင်းသို့ ပြောင်း‌ ရွှေ့ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
လေးတန်းအရောက် မိဘနှစ်ပါးကွယ်လွန် သွားသဖြင့် ကျောင်းဆက် မတက်နိုင်တော့ဘဲ ကော့မူးရွာသို့ပြန်ခဲ့ရသည်
ရွာတွင် ဘုန်းကြီးဦးဩသဓကျောင်း၌ သင်္ကန်းဝတ်၍ ပရိယတ္တိစာဝါတက်ခဲ့သည်
အသက်(၁၈) နှစ်အရွယ်တွင်လူထွက်၍ ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရရုံးတွင် စာရေးကြီးလုပ်ရာမှ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၏ အစီအမံဖြင့် ဘားမားရီဗျူးဂျာနယ် တွင် စာပြင်ဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၎င်းမှ ဂီတလောကသို့ရောက်ရှိလာပြီးမူလ အချစ်သီချင်းများမှ အမျိုးသားရေး သီချင်းများကို စာတင်ရလောက်အောင် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည့် အပြင် စင်တင် ပြဇတ်လောကတွင်လည်း ပြဇာတ်ဝိဇ္ဇာ ဟူသောဘွဲ့ ရရှိလောက်အောင် ထူးချွန်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်က အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ဧပြီလ(၂) ရက် အသက်(၇၃)နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ထနောင်းဝင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ထနောင်းဝင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းဝင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၀ ဦး၊ မ ၇၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ယမနေပင်ကို ရုက္ခဗေဒ အလိုအရ ဂမီလီနာ အာဗိုရိယဟု ခေါ်သည်
အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ သီဟိုဠ်နှင့် မလေးရှားနိုင်ငံများတွင် ယမနေပင်များ ပေါက်ရောက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် စိုစွတ်သော သစ်တောများ၌ မြေပြင်မှ ပေပေါင်း ၃၅ဝဝ အထိတွင် ယမနေပင်တို့သည် ဝါးပင်များနှင့် ရောနှော၍ ပေါက်ကြသည်
ယမနေပင်သည် ပေ ၆ဝ ထိ မြင့်နိုင်၍ ယင်း တွင် အရိပ်ကောင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သည့်အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက်နေကြသော အကိုင်းများနှင့် အရွက်များရှိသည့် ထိပ်ပိုင်းရှိသည်
အခေါက်တွင် ညိုမွဲမွဲအရောင်ရှိ၍ အခေါက်ဟောင်း ကွာသွားသည့် နေရာတွင် အညိုရောင် ပျော့ပျော့အကွက်များ ရှိသည်ကို မြင်နိုင်ပေသည်
အရွက်များသည် နှလုံးပုံ(ညောင် ရွက်ပုံ)ရှိကြသော်လည်း ချွန်သည်
အရှည်မှာ ငါးလက်မဖြစ်၍ ရိုးတံရှည်များ ရှိသည်
အပွင့်များသည် တောက်ပသည့် အဝါ ရောင်ဖြစ်ကြသော်လည်း အညိုရောင်သန်းနေကြသည်
အသီးများသည် အသားများ၍ ကြက်ဥပုံ ခွံမာသီး ဖြစ်သည်
တစ်လက်ခန့်ရှည်၍ ချောမွတ်သည်
မှည့်သောအခါ အဝါရောင်ဖြစ်လာသည်
ယမနေပင်သည် လှပသော်လည်း နွေအခါ၌ နှစ်လခန့် အရွက်များ ပြတ်နေတတ်သည်
ထိုအချိန်၌ အပွင့်များ ပွင့်လာတတ်သည်
ယမနေပင်သည် အကြီးမြန်သော အပင် မျိုးဖြစ်၍ ယင်းကို မျိုးစေ့မှ ဖြစ်စေ၊ အကိုင်းဖြတ်၍ဖြစ်စေ စိုက်ယူနိုင်သည်
မိုးမစမီ အသီးများမှည့်ကြသည်
မျိုးစေ့များမှ အညှောက်များသည် လွယ်လင့်တကူနှင့် ထွက်မလာကြချေ
ကျွန်းပင်ကို စိုက်ပျိုးသကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးယူသင့်သည်
နောက်တစ်မိုးတွင် အပင်ကလေးများကို စိုက်နိုင်ပေသည်
ဇူလိုင်လနှင့် ဩဂုတ်လများတွင် အကိုင်းများကို ဖြတ်၍စိုက်လျှင် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ပေ ၄ဝ ခွာ၍ စိုက်သင့်ပေသည်
ယမနေသားသည် ဖြူယော်ယော်အရောင်ရှိ၍ ပေါ့ပါး ပျော့ပျောင်းသည်
အသားသေအောင် ပြုလုပ်ရန် လွယ်ကူ၍ အရောင်တင်ခံသော အသားလည်းဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် ယမနေသားသည် အိမ်အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ သေတ္တာများနှင့် ကြမ်းခင်းများအတွက် ကောင်းမွန်သည်
ပန်းပု ထုရန်နှင့် မှန်ကူကွက်များဖော်ရန်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်၊ ယမနေသားကို လောင်းလုပ်ရာတွင် လှေစပ်ရာတွင်လည်း အသုံးပြုကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်သားအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် စက္ကူပြုလုပ်ရန် ကောင်းမွန်သော သစ်သားမျိုးတွင် ယမနေသားလည်း ပါဝင်သည်
နှောသားနှင့် ယမနေသားတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပုံနှိပ်ဗလောက်တုံးများ ပြုလုပ်ရန်လည်း အသုံးပြုကြသည်
ယမနေရွက်ကို ညှစ်၍ရသော အရည်ဖြင့် ယဉ်းနေသော အနာများကို ကုသနိုင်သည်
ယမနေမြစ်ကိုလည်း အစာအိမ် အားတိုးဆေးအဖြစ် အသုံးချနိုင်ပေသည်
တနင်္သာရီတိုင်း၌ ပေါက်သော ယမနေ အနီပင်၊ ယမနေ အဖြူပင်နှင့် တောင်ယမနေပင်တို့သည် အပင်ငယ်များ ဖြစ်ကြသည်
ဦးနီအစုရွာ၊ ဒေါင့်ကြီး
ဃဲထရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gehta)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ကျောက်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ettaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ အက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗညဲဆန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banyehsan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ ရှောင်တိလင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှောင်တိလင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၄၉ ဦး၊ မ ၇၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန့်ဂါ (ရခိုင်)ရွာ၊ ဂန့်ဂါ (ရခိုင်)
နိုဝင်ဘာလ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၃၀၅)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၀၆)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၆၀) ရက် ကျန်သေးသည်
ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၉၀တွင် ပုသိမ်မြို့၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း အစ်ကိုတစ်ဦးရှိပြီး မောင်ဘကြီးဟုခေါ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ကောင်းသူလည်းဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ သင်္ချာ၊အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
ကျောင်းသားဘဝက ပန်းချီပြိုင်ပွဲ တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်
ဆယ်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဥပစာတန်းအောင်မြင်ပြီး ဘီအေတန်းအရောက် ၁၉၁၆တွင် ဖခင်ဆုံးပါးသွားသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရသည်
မိမိပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သော်လည်း မျက်နှာဖြူပညာဝန်ကို ဘုရားထူးရသည့် အလုပ်ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်မှထွက်ကာ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်
ဦးဘကလေးသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ပန်းချီဆွဲရင်း ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၁၅တွင် ကာတွန်းလက်ရာ တစ်ခုကို စမ်းသပ်ရေးဆွဲကြည့်ခဲ့သည်
သူ၏ကာတွန်းမှာ မြို့အုပ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီးကောလိပ်တက်နေသော ကောလိပ်ကျောင်းသားအချို့အား ပျက်ရယ်ပြုရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ ကာတွန်းရုပ်ပြောင်များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်
ဦးဘကလေးသည် အင်္ဂလိပ်စာကျွမ်းကျင်သဖြင့် သူ၏ကာတွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ မစ္စတာနော်လင်က များစွာနှစ်ခြိုက်ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့ အထူးထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းစာစောင်တွင် ကာတွန်းပုံရေးဆွဲစေရာ ၎င်းကာတွန်းလက်ရာမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ပင် ပြန့်နှံခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၉၁၇ မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ရှေးရိုးအဒေါ်ပျိုကြီးနှင့် ခေတ်ဆန်ဆန်တူမပျိုတို့ စကားပြောဆိုနေဟန်ကို ပထမဆုံးမြန်မာဘာသာ ကာတွန်းလက်ရာအဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူရိယတွင်ပင် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာအချို့ကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
(ဦးဗကလေးနဲ့ ဦးဘကလေးနဲ့ မှားနေပီဗျို့)ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာအဆွေအမည်ရှိ မြန်မာကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးပါသည်
ပြည်မြို့စစ်ကဲကြီး၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ဆင်ကလေးက ပြည်မြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ တိုးတက်ကြီးပွားလာသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဒေါ်ဆင်ကလေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ညီမဒေါ်ငြိမ်းရှင် နှင့် မတ်ဖြစ်သူ စက်ရှင်ရုံးစာရေးကြီးဟောင်း ဦးဘညွှန့်တို့ ကုမ္ပဏီကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်
၂၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၉၁၈တွင် ဆူးလေဘုရားခြေရင်းတွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီကို ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးဘကလေး က ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာမန်နေဂျာအဖြစ် အလုပ်ရသည်
အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် ကာတွန်းများမပြတ်ရေးဆွဲခဲ့သည်
အစ်ကို ဦးဘကြီးကိုလည်း ကုမ္ပဏီစာရေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် အိန်အန်တောင်ဆေးတိုက်မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
ထို့ပြင် သူရိယ၊ ပညာအလင်း၊ လန်ဒန်အတ်၊ ဗန္ဓုလ၊ ဒီးဒုတ် အစရှိသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဘကြီးမေတ္တာတုံ၊ရွှေတလေး၊ဘကလေး အစရှိသော နာမည်များဖြင့် ကာတွန်းများရေးဆွဲပေးခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်သမီး ဒေါ်ခင်ခင် နှင့် ဖူးစာဆုံကာ ၁၉၁၉၊ဇွန်လတွင် အိမ်ထောင်ကျသည်
၁၉၂၁တွင် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဦးတင်နွယ်က ဘားမားဖလင်းအမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်
၁၉၂၃တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် အမည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Echo From The Wilds)ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဘကလေးက မင်းသားမောင်ဘဌေး(ဦးညီပု)၏ လူယုံတော်အဖိုးကြီး ဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဇာတ်ရံအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သရုပ်ဆောင်ကောင်းလှသဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီး “အဘရေ” ၊ “တောသားလေးရွှေရိုး” ၊ “ရွှေမင်းဝင်” ၊“တစ်ခိုင်လုံးရွှေ” ၊“တစ်ခိုင်လုံးစိန်” ၊ “ပလုပ်တုပ်တုပ်”၊ “မှိုင်းဝေဝေ”၊ “ရွှေတလေး” ၊ “ရွှေရိုးဘယ်မလဲ” ၊ “ကြင်စဦး” ၊ “ဝေလွင်လွင်”၊ “ကိုလူပျို” ၊“သုံးပွင့်ဆိုင်”၊ “ခင်မောင်ကြီး” ၊ “ရွှေပေလွှာ” အစရှိသည့် ဇာတ်ကားများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အဘရေ ဇာတ်ကားတွင် အဘဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပုသိမ်ထီးဆောင်းကာ ခြေထောက်ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ကပြသည့်ပုံစံမှာ အလွန်လူကြိုက်များသွားပြီးနောက် ထိုအကမှာ မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်
ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ချာလီချက်ပလင်ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်
ဦးဘကလေးသည် သူ၏ကာတွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကဗျာများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်
မြောင်းမြသို့ အလည်အပတ်ရောက်သွားစဉ် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟရူးလင်းစဒေါင်းစတီဗင်ဆင် လာရောက်မည်ဆို၍ ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကြိုဆိုနေသည့်ဟန်ကို ကာတွန်းရေးဆွဲပြီး ၁၆.၂.၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ ဗန္ဓုလဂျာနယ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
ထိုကာတွန်းပါ “မြောင်းမြသွား၊များလိုက်တဲ့ အကြိုတော်၊ ကရဝိတ်ဖောင်ဟင်္သာမကရ်းတွေနဲ့၊ စိမ်းနီပြာမီးရောင် လွှမ်းပါလို့၊ ကမ်းညွှတ်လုနော်” အစချီ လေးဆစ်ကဗျာမှာ ဦးဘကလေး၏ စာပေလက်ရာဖြစ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ဆောင်းပါအချို့ကိုလည်းရေးဖွဲ့ခဲ့ရာတွင် ၁၉၃၉၊မတ်လ ထုတ်ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် “ဦးဟိန်စွန်း၊ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာကြီး” ဟူသောဆောင်းပါးမှာ ထင်ရှားသည်
ထိုဆောင်းပါးတွင် “ကိုဟိန်စွန်းမှာ ဗာစီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် စာအုပ်ဂျပိုး ထိုးနေသည့်အခါ ကျွန်တော်မှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ကာတွန်းဂျပိုးလုပ်နေပါသည်
ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက်လုံး၏ ဝါသနာမှာ ပန်းချီဘက်ကဖြစ်သည့်အတိုင်း တောင်ခြစ်မြောက်ခြစ်နှင့် ကာတွန်းဟု အမည်ပေးပြီး မလှိမ့်တပတ်နှင့် သတင်းစာများသို့ ပေးပို့ပါကြောင်း” ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်
ဥိးဘကလေးသည် ကာတွန်းဘက်တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်နယ်၌လည်း လူသိများခဲ့သည်
မိမိသရုပ်ဆောင်ရမည့် လူ့သဘာဝစရိုက်ဟန်ပန်တို့ကို စနစ်တကျလေ့လာသည်
ကိုယ်တိုင်အချိန်ယူလေ့ကျင့်သည်
“မှိုင်းဝေဝေ”ဇာတ်ကားအတွက် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဝမှ နေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပြောပုံဆိုပုံများကို အသေးစိတ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်
ကျရာဇာတ်ရုပ်ကိုလည်း ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင် နိုင်သည်
“ပလုပ်တုတ်တုတ်” ဇာတ်ကားတွင် မိုးကျမယ်အမျိုးသမီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ “ရွှေတလေး”ဇာတ်ကားတွင် လန်ချားသမား ရန်ကနား အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းဝေဝေဇာတ်ကားတွင် ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်သက်ဖေ၊အဖိုးကြီးဦးသက်ဖေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ၊ ဆွံအနေသူ ငဆွံတို့အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ရုပ်များကို ရုပ်ဖျက်ပြီး ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရှစ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ပြီးနောက် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် အလုပ်မှထွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်
ထို့နောက်မြန်မာလူမျိုးများထဲတွင် ပထမဆုံး အရေးပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဦးဖေ၏ သမီး ဒေါ်ခင်ထားနှင့် အကြောင်းပါသည်
ဒေါ်ခင်ထားမှာ အင်္ဂလန်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
လက်ထပ်ပြီးနောက် ရွှေရိုးပစ်ချား အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ကိုတည်ထောင်ကာ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ်သာမက ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဝေလွင်လွင်(၁၉၂၈) နှင့် ကြင်ဦးစ(၁၉၂၉) ဇာတ်ကားများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဒုတိယအိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမှီ ဦးဘကလေးသည် အရက်ကို စွဲမြဲစွာသောက်တတ်လာ၏
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ထားက သူ့အားစိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြုစုပေးခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်စဉ် မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ အားလုံးနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားရာ ဦးဘကလေးလည်း အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်ရရှာသည်
ဦးဘကလေးသည် လွစ္စလမ်း(ယနေ့ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း) ၌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ၁၉၃၈ခုနှစ် ဇွန်လတွင် နောက်ဖေးဆောင်ပြိုကျကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်
ဆေးရုံသုံးလကျော် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၉တွင် ပုသိမ်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း စိတ္တဇဝေဒနာကို ခံစားနေရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်းကြုံနေရသောကြောင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းက ရန်ကုန်ရှိ အပေါင်းအသင်းများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံ၍ သွားရောက်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သေးသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဦးဘကလေးတို့သည် ပုသိမ်မှ ဟင်္သာတသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတမှ ဒေါင့်ကြီးနယ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
၅ ၊ဇွန်၊ ၁၉၄၅တွင် ဦးဘကလေး ကွယ်လွန်သည်
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်
ကိုရီးယားလေကြောင်းလိုင်းမှ လေယာဉ်နံပါတ် ၀၀၇ သည် နယူးယောက်မှ ဆိုးမြို့သို့ လာရာ အလာစကာပြည်နယ်၊ အန်ကာရေ့မြို့၌ တထောက်နား၌ ပြန်တက်စဉ် ဆိုဗီယက် ကြားဖြတ်တိုက်လေယာဉ် ဆု-၁၅ တစင်းက ပစ်ခတ်သည့်အတွက် လေယာဉ်ပျက်ကြသည်
ဆိုဗီယက်တို့က အမေရိကန်ထောက်လှမ်းရေးလေယာဉ်ဟု အထင်မှားကာ ဝေဟင်မှဝေဟင်ပစ်ဒုံးဖြင့် ပစ်ခတ်ကြောင်း၊ သတိပေးပစ်ခတ်မှုကိုလည်း ကိုရီးယားလေယာဉ်က သတိမမူကြောင်း ဆိုသည်
သီရိလင်္ကာ လုံခြုံရေးအခြေအနေပြန်လည်ကောင်းမွန်လာ၍ သတင်းစာများကို သတင်းစစ်ဆေး ဖြတ်တောက်ခြင်းနှင့် နေဝင်မီးငြိမ်း လမ်းမထွက်ရ အမိန့်ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းကို ဒေသအချို့တွင် ဖြေလျော့
စပိန်၊ မတ်ဒရစ်မြို့၌ ငါးရက်ကြာ ကျင်းပမည့် နိုင်ငံတကာဘောဂဗေဒပညာရှင်များ၏ သတ္တမကြိမ်မြောက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာညီလာခံကို စပိန်ဝန်ကြီးချုပ် ဖဲလစ်ဂွန်ဇာလက်က ဖွင့်လှစ်ပေး၊ ညီလာခံသို့ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံပေါင်း ၅၀ မှ ဘောဂဗေဒပညာရှင် ၂၀၀၀ ကျော် တက်ရောက်
​တောင်အာဖရိက၌ ကျောက်မီးသွေးတွင်းပေါက်ကွဲခြင်းကြောင့် ၆၃ ဦးသေဆုံး
တရုတ်တောင်ပိုင်း၊ ကွီလင်းလေဆိပ်ပြေးလမ်းပေါ်တွင် မြို့ပြလေကြောင်းခရီးသည်တင် လေယာဉ်တစင်းနှင့် စစ်ဘက်လေယာဉ်တစင်းတို့ တိုက်မိ၊ ၁၀ ဦးသေဆုံး၊ ၂၁ ဦးဒဏ်ရာရရှိဟု ရှင်ဟွာမှ ကြေညာ
၁၉၈၄ ၌ ဒေါ်လာသန်းပေါင်း ၁,၈၇,၅၀၀ သုံးစွဲရန် ခွင့်ပြုသည့် ကန်ကာကွယ်ရေးဘတ်ဂျက်ကို ကန်လွှတ်တော်က အတည်ပြု
သီရိလင်္ကာ၌ ဇူလိုင်လအတွင်းက လူမျိုးရေး အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့၍ နေဝင်မီးငြိမ်းလမ်းမထွက်ရအမိန့် ပြဋ္ဌာန်းထားခြင်းကို လုံးဝရုပ်သိမ်း၊ သို့ရာ၌ အရေးပေါ်အခြေအနေကိုမူ ဆက်လက်ပြဋ္ဌာန်းထား
ဘရာဇီးလ်က အဲလ်ကိုဟောလောင်စာသုံးကားများကို ထုတ်လုပ်လာခဲ့ရာ တသန်းမြောက်ကားကို ထုတ်လုပ်နိုင်ခဲ့ပြီဟု ကြေညာ
ကာရစ်ဘီယံပင်လယ်အတွင်းရှိ စိန့်ကစ်နှင့် နီဗစ်ကျွန်းတို့သည် ဗြိတိသျှလက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရှိပြီး ကမ္ဘာ့မိသားစုတွင် နိုင်ငံသစ်အဖြစ် ပါဝင်လာ
(မြို့မ)ဦးသန်းကြွယ် (ပင်လုံစာချုပ်) ကွယ်လွန်
အိန္ဒိယ၌ မုတ်သုံရာသီရေလျှံမှုများကြောင့် လူဦးရေ ၅၀ ရှိ ကျေးရွာငယ်တရွာ ရေမျောပျောက်ဆုံးနေ၊ သေဆုံးသူပေါင်း ၈၀၀ နီးပါးရှိပြီဟု ပီတီအိုင်သတင်းဌာနက ကြေညာ
နီပေါ၌ ၂၂ အတွင်း အဆိုးရွားဆုံး ရေလွှမ်းမိုးမှုနှင့် မြေပြိုမှုများ ဖြစ်ပွားရာ ၁၇၉ ဦးသေဆုံး
၁၉၅၆ခုနှစ် မေလ ၇ရက်တွင် အီဗန်နိုဗို Ivanovo ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် စတီလ်း(သံမဏိ) စက်မှုလုပ်ငန်းလုပ်ကိုင်သော ရုရှားစီးပွားရေးသမား ဖြစ်သည်
ဖော့ဘ်စ် Forbes မဂ္ဂဇင်း၏ ဖော်ပြချက်များအရ သူ့တွင်အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှု ဒေါ်လာ ၁၅.၈သန်းခန့်ရှိပြီး ရုရှား၏ အချမ်းသာဆုံးဖြစ်သည်
ဗာလာဒီမာ လစ်စင်န် သည် ၁၉၉၆ တွင် နိုဗိုလီပတ်စ်ခ် စတီးလ် Novolipetsk Steel (NLMK) ၏ ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၈ တွင် ဥက္ကဋ္ဌ ဖြစ်လာသည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်မှစတင်၍ ရုရှားနိုင်ငံ၏ နာမည်ကြီး သတ္ထုထုတ်လုပ်သည့် NLMK၊ MMK၊ Sayansk နှင့် Novokuznetsk Aluminium စက်ရုံများအပါအဝင် အဓိက သတ္တုလုပ်ငန်းရှင်များအဖွဲ.တွင် ဒါရိုက်တာအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ယခင်ကလည်း ကာဇတ်စတန် Kazakhstan ရဲ့ သံမဏိစက်ရုံကြီး ၄ ရုံအနက်တစ်ခုဖြစ်သော ကာရာဂန်ဒါ Karaganda သံမဏိစက်ရုံတွင် လက်ထောက်အင်ဂျင်နီယာချုပ် နှင့် လက်ထောက်ညွှန်ချုပ် အလုပ်လုပ်ခဲ့သည်
ဆိုက်ဘေးရီရား မက်တာလာဂျစ် Siberian Metallurgic Institute မှ ဘွဲ.ရပြီး သူလာချာမက် မက်တလ်စ် ဝက်စ် Tulachermet Metals Works စက်ရုံတွင် အလုပ်သမာခေါင်းအဖြစ် အလုပ်စခဲ့ပြီး ရာထူးအဆင့်ဆင့် တက်ပြီး ဌာနစိတ်မန်နေဂျာ မှ အလုပ်မန်နေဂျာ ဖြစ်လာသည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာ ဘာသာရပ်တွင် MScဘွဲ့ ၊ PhD(ဒေါက်တာဘွဲ့) နှင့် စီးပွားရေးတွင် DSc ဘွဲ့များရရှိခဲ့သည်
သတ္တုနှင့်ပတ်သက်သော နည်းစနစ်များကို မူပိုင်ခွင့်မှတ်ပုံတင်ထားပြီး သတ္တုနှင့်ဆိုင်သော ဆောင်းပါးများပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အမျိုးသားစီးပွားရေးတက္ကသိုလ် Academy of National Economy၏ ပါမောက္ခ ဖြစ်လာပြီး ဝန်ကြီးများကောင်စီမှ ချီးမြှင့်သောသိပ္ပံ နှင့် အင်ဂျင်နီယာထူးချွန်ဆု(၁၉၈၉)၊ ရုရှား၏ သတ္တုဂုဏ်ထူးဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်(၁၉၉၉)၊ the Knight of the Order of Honour of the Russian Federation ဆု (၂၀၀၀) နှင့် the Knight of the Order of St.Sergiy Radonezhsky ဆု(၂၀၀၁) များရရှိထားသည်
ဒေါက်တာ လစ်စင် သည် ၁၉၅၆ ခုနှစ် မေလ ၅ရက် နေ.တွင် အီဗန်နိုဗို Ivanovo ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အိမ်ထောင်သည် တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ကလေး ၃ ယောက်ရှိသည်
ကလေးများမှာ ပီရာချီစလပ်(၃၈နှစ်)၊ ဒီမစ်သရီ(၂၇နှစ်) နှင့် အာလက်ဇန်ဒါ(၁၆နှစ်) တို.ဖြစ်သည်
Forbes.com: Forbes World's Richest People Archived 2 May 2008 at the Wayback Machine.
ဥဒယဌာနီ သို့ ဥထိုင်းဌာနီပြည်နယ် ( ထိုင်း: อุทัยธานี   အသံထွက် [ʔù.tʰāj tʰāː.nīː] ) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပြည်နယ် ၇၇ခုအနက်မှ ပြည်နယ်တစ်ခု​ဖြစ်ပြီး ထိုင်းနိုင်ငံမြောက်ပိုင်း တွင်တည်ရှိသည်
အိမ်နီးချင်းပြည်နယ်များမှာ (မြောက်ဘက်မှနာရီလက်တံအတိုင်း​ရေ တွက်​ြကည့်ပါ) နခွန်စဝမ်၊ ချိုင်နတ်၊ ဆူဖန်ဘူရီ၊ ကန်ချနဘူရီနှင့် တခ်တို့ဖြစ်သည်
၎င်းသည် ဘန်ကောက်နှင့် ချင်းမိုင် ကြားရှိ ကီလိုမီတာ၂၀၀အကွာအဝေးလမ်းကြောင်းတွင်တည်ရှိသည်
"နဂရရာဇ"(ခမာ: នគររាជ)သည် ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံတော်သီချင်း ဖြစ်သည်
ကမ္ဘောဒီးယား ရိုးရာတေးသွားကို အခြေခံ၍ Chuon Nathမှ ရေးသားခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း)ကျောင်းသားများအတွက် နိုင်ငံတော်မှ ကြီးမှူးကျင်းပသည့် စာမေးပွဲစနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
နိုင်ငံပိုင် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းများ၊ ပုဂ္ဂလိကကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများ စသည့်ကျောင်းများမှ ကျောင်းသားကျောင်းသူတို့သည် တက္ကသိုလ်များတွင် တက်ရောက်ခွင့်ရရန် ဖြေဆိုကြရသည်
မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ စာမေးပွဲမေးခွန်းများကို ကြီးမှူးစစ်ဆေး၍ စာမေးပွဲပြီးဆုံးပြီးနောက် သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်မှူးချုပ် ပါမောက္ခများ ဦးစီး၍ သုံးပတ်ခန့်ကြာသော စာမေးပွဲအဖြေလွှာ စစ်ဆေးမှုများကို တက္ကသိုလ် စာစစ်ဌာနတွင် ပြုလုပ်ကြသည်
စာမေးပွဲရလဒ်များကိုလည်း နှစ်စဉ် ဇွန်လတွင် ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်
တက္ကသိုလ်အဆင့်မြင့်ပညာရေးတက်ရောက်ရန်အတွက် စာမေးပွဲ ရလဒ်အမှတ်ပေါင်းတွင် သတ်မှတ်ထားသော အရည်အချင်းပြည့်မီမှုဖြင့် ဆုံးဖြတ်သည်
မိမိ၏ စာမေးပွဲရမှတ်ပေါင်း အလျောက်တက္ကသိုလ်များနှင့် အထူးပြုဘာသာရပ်များကို ရွေးချယ်ခွင့်ရှိသည်
ယခုလက်ရှိ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်စနစ်ကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ တက္ကသိုလ်ဝင် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့က ကြည့်ရှုစစ်ဆေးလျက်ရှိသည်
၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှ စ၍ ကျောင်းသားကျောင်းသူများသည် တက်ရောက်သင်ကြားချင်သည့် တက္ကသိုလ်၌ ဝင်ခွင့်စာမေးပွဲများကို ဖြေဆိုရမည် ဖြစ်သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်စစ်ဆေးသည်
၂၀၁၅-၂၀၁၆ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် သက်ဆိုင်ရာ ဖြေဆိုရသည့် ဘာသာရပ် ခြောက်ခုအတွက် မေးခွန်း ခြောက်စုံကိုသာ  နိုင်ငံတစ်ဝန်း တပြေးညီ ဖြေဆိုရသည်
ယင်းနှစ်များ မတိုင်မီ ၂၀၀၁ မှ ၂၀၁၄ ခုနှစ်အထိ တိုင်းဒေသကြီးနှင့် ပြည်နယ်များအတွက် မေးခွန်း ၁၄ စုံ၊ နိုင်ငံခြားစာစစ်ဌာနအတွက် တစ်စုံ ၊ စုစုပေါင်း ၁၅ စုံကို  သက်ဆိုင်ရာ ဒေသအလျောက်ဖြေဆိုရသည်
စာမေးပွဲရက်များတွင် ကျင်းပသည့် စာစစ်ဌာနများရှိ ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားကျောင်းသူများ၏ ဘေးကင်းလုံခြုံမှုအတွက် ဌာနဆိုင်ရာမှ ကြီးကြပ်တာဝန်ယူရသည်
စစ်တပ်၊ ရဲတပ်ဖွဲ့နှင့် ယာဉ်လမ်းကြီးကြပ်ရေးဌာနမှ တာဝန်ရှိသူများက စာမေးပွဲဖြေဆိုသည့်ရက်များအတွင်းနံနက် ၉ နာရီမှ ၁၂ နာရီ ထိ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ပတ်ဝန်းကျင် အသံပလံနှင့် လုံခြုံရေး တို့ကို အဓိကတာဝန်ယူသည်
စာမေးပွဲဝင်ခွင့် လျှောက်လွှာများကို မြန်မာနိုင်ငံစာစစ်ဦးစီးဌာနမှ ကြီးကြပ်ဖြန့်ချိသည်
နိုင်ငံပိုင်အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများနှင့် ပညာဒါနကျောင်းများရှိ ကျောင်းသားများသည် ဖြေဆိုရန် ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ကျောင်းရှိ ဆရာ၊ဆရာမများ၏ လမ်းညွှန်မှုအတိုင်း ကျောင်းတွင်း၌ပင် ဆောက်ရွက်ကြရသည်
သို့သော် ပုဂ္ဂလိကပိုင်ဘော်ဒါကျောင်းများမှ  ကျောင်းသားများမှာမူ မိမိကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာတင်ခြင်းကို ဆောင်ရွက်ကြရသည်
ဝင်ခွင့်လျှောက်လွှာများကို သက်ဆိုင်ရာ မြို့နယ်ပညာရေးမှူးရုံးသို့ သတ်မှတ်ထားသောနေ့အပြီး တင်သွင်းရသည်
စာမေးပွဲများ မကျင်းပမှီ တစ်လခန့်တွင် ဖြေဆိုမည့် ကျောင်းသားများ၏ သက်ဆိုင်ရာ ခုံအမှတ်များကိုကြေညာသည်
စာမေးပွဲ မစတင်မှီ ရက်သတ္တပတ်အလိုတွင် ဖြေဆိုမည့်ကျောင်းသားများ၏ ယာယီ ဖြေဆိုခွင့် ကတ်ပြားများကို သက်ဆိုင်ရာ စာစစ်ဌာနအထက်တန်းကျောင်းများက ကြီးမှူးထုတ်ပြန်ပေးသည်
စာမေးပွဲတွင် မိမိ၏အမည် ရေးတပ်ခွင့် မရှိဘဲ ခုံအမှတ်နှင့်သာ ၀င်ရောက်ဖြေဆိုရသည်
နိုင်ငံတကာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာကျောင်းများနှင့် ကိုယ်ပိုင်ကျောင်းများမှ ကျောင်းသားများမှာမူ ဤစာမေးပွဲကို ဝင်ရောက်ဖြေဆိုခွင့် မရှိသည်သာမက မြန်မာနိုင်ငံရှိ တက္ကသိုလ်များတွင်လည်း ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိပေ
နှစ်စဉ် ကျောင်းသား ငါးသိန်းကျော် စာမေးပွဲကို ဖြေဆိုကြသည်
စာမေးပွဲကို ကိုးရက်ကြာ ကျင်းပပြီး နှစ်စဉ် မတ်လလယ်တွင် ကျင်းပသည်
စာမေးပွဲရလဒ်များကို နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် ဇွန်လ၌ ထုတ်ပြန်ကြေညာသည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် စာမေးပွဲဝင်ရောက်ဖြေဆိသူ ကျောင်းသားပေါင်း ၈၅၁၅၇၀ ဦး ရှိသည်
ကျောင်းသားများ၏ ဘာသာတွဲရေးချယ်မှုပေါ်မူတည်၍ စာမေးပွဲမေးခွန်းသည် ခြောက်ခု ရှိသည်
ဘာသာတွဲများတွင် ဝိဇ္ဇာတွဲနှင့် သိပ္ပံတွဲဟူ၍ ရှိသည်
ဖြေဆိုရသည့် ဘသာရပ်များတွင် မြန်မာစာ၊ အင်္ဂလိပ်စာ၊ သင်္ချာ၊ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒ၊ ဇီဝဗေဒ၊ သမိုင်း၊ ပထဝီ၊ ဘောဂဗေဒ၊ စိတ်ကြိုက်မြန်မာစာ တို့ ပါဝင်သည်
ဘာသာရပ်တစ်ခုအတွက် စာမေးပွဲဖြေဆိုချိန်သည် သုံးနာရီ ကြာမြင့်သည်
ဘာသာရပ်တစ်ခုတွင် မြင့်မားသည့်အမှတ်(မြန်မာစာ၊အင်္ဂလိပ်၊ ဇီ‌ဝဗေဒဘာသာရပ်များတွင် ၇၅ မှတ်နှင့်အထက်၊ ကျန်ဘာသာရပ်များတွင် ၈၀ မှတ်နှင့်အထက်) ဖြင့် ထူးချွန်စွာအောင်မြင်ပါက ဂုဏ်ထူး ဖြင့် အောင်သည်ဟု သတ်မှတ်သည်
ဂုဏ်ထူးရဘာသာ ငါးခု သို့မဟုတ် ခြောက်ခု ရသည့်ကျောင်းသားများသည်သာ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဆေးတက္ကသိုလ်များသို့ တက်ရောက်ခွင့် ရကြသည်
ဆေးတက္ကသိုလ်များသည် ကျောင်းသားများအကြား ရွေးချယ်မှုအများဆုံး တက္ကသိုလ်များလည်း ဖြစ်ကြသည်
သာမန်အောင်မြင်သူများမှာ မိမိတို့၏ ရမှတ်ပေါင်းအလျောက် ဒေသန္တရတက္ကသိုလ်များတွင် အထူးပြုဘာသာရပ်ရွေးချယ်ကာ အဆင့်မြင့်ဘာသာရပ်များကို သင်ကြားခွင့်ရပေသည်
မကြာသေးမီနှစ်များတွင် ငါးဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ပေးမှတ် ၆၀၀ ရှိသည်တွင် ရမှတ် ၅၀၀ ကျော်ရရှိသည့် ကျောင်းသားများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
စာမေးပွဲကို အောင်မြင်သည့် ကျောင်းသားများကို ရေဒီယိုမှတစ်ဆင့် ဖြေဆိုခဲ့သည့် စာစစ်ဌာနနှင့်တွဲ၍ ကြေညာပေးမှုလည်း ရှိသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ဖြေဆိုသူ ကျောင်းသားများ၏ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် အောင်မြင်ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်မှု ၃၇.၆ ရာခိုင်နှုန်းရှိခဲ့ပြီး ၂၀၁၄ ခုနှစ်ကထက် ၇ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးအောင်မြင်မှုမှာ ၃၂.၈၂ ရာခိုင်နှုန်း ရှိခဲ့ပြီး မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီးသည် ၃၈.၁၇ ရာခိုင်နှုန်းဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့၍ ချင်းပြည်နယ်သည် အောင်မြင်မှုရာခိုင်နှုန်း အနိမ့်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၂၂-၂၀၂၃ ပညာသင်နှစ်မှစတင်၍ ဒသမတန်း (ဆယ်တန်း) အထက်တန်းပညာရေးကို ပယ်ဖျက်လိုက်ပြီဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ယင်းနှစ်အထိရှိခဲ့သော ဆယ်တန်း စာမေးပွဲစနစ်ကို စနစ်ဟောင်း ဟူ၍ ပြောင်းလဲခေါ်ဝေါ်ကာ ၂၀၂၃ မတ်လ ၈ ရက်နေ့တွင် စနစ်ဟောင်းပညာရေး၏ နောက်ဆုံးနှစ်အဖြစ် စာမေးပွဲကြီးများကို ကြီးမှူးကျင်းပခဲ့သည်
၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်မှစတင်ကာ ၁၂ တန်း ပညာရေးစနစ်သစ်ကို သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ၂၀၂၂-၂၀၂၃ တွင် စနစ်သစ် ဆယ်တန်း (Grade-10) အောင်မြင်သူများနှင့် စနစ်ဟောင်း ဆယ်တန်း (Grade-11) ကျရှုံးသူများသည် ၂၀၂၃-၂၀၂၄ ပညာသင်နှစ်တွင် စနစ်သစ် ဧကဒသမတန်းကိုတက်ရောက်သင်ကြားရမည်ဖြစ်သည်
ဆင်စွယ် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinswei(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘကြီးအောင် ညာတယ် ဝတ္ထုမှာ ၁၉၃၁ ခုနှစ်ထုတ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းတိုက်မဂ္ဂဇင်း တွင် ပါဝင်ခဲ့သော မြန်မာ စာရေးဆရာ မင်းသုဝဏ်၏ ဝတ္ထုတိုတစ်ပုဒ် ဖြစ်သည်
မောင်ချစ်အမည်ရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားကလေးမှာ ပန်းပုဆရာ ဦးအောင်ချာထုလုပ်သည့် ဆင်စွယ်ယမင်းရုပ်အား လိုချင်သောကြောင့် ဈေးမေးသည်
ဦးအောင်ချာလည်း ကလေးမရှိနိုင်လောက်သည့် ငွေပမာဏကိုဆိုတာ လက်လျှော့စေသည်
သို့သော် လိုချင်စိတ်ပြင်းနေသည့် မောင်ချစ်မှာ အစာငတ်ခံ၍ ငွေစုသည်
ကျောက်တံရောင်း၍ ငွေစုသည်
ဤသို့ဖြင့် ငွေတစ်ကျပ်ပြည့်အောင် အသည်းအမည်းစုနေလေသည်
အခြားကလေးများ သရေစာစားတိုင်း လောဘကြီးအတွက် လောဘသေးများကို ချိုးနှိမ်ရသည်မှာ အခါခါပင်ဖြစ်သည်
ငွေပြည့်သောနေ့တွင် ဦးအောင်ချာထံ ဒုန်းစိုင်းသွားရာ သူ့ကဲ့သို့ပင် သဘောကျပြီး တောင်းယူနေသည့် ဝန်ထောက်မင်းကို တွေ့ရလေသည်
အဆုံး၌ အပူလုံးကြွသည့် မောင်ချစ်မှာ ဆင်စွယ်ရုပ်သွားပေးသည့် ဦးအောင်ချာ ရွာပြန်မရောက်မီပင် လူလုံးမလှဖြစ်ပြီး တိမ်းပါးတော့သည်
နောင်သော် ရွာနောက်ဘက်၌ "လို၍မရသောဆင်းရဲ" ဟု စာတန်းထိုးထားသည့် အုတ်ဂူတစ်လုံးကို ထီးထီးတွေ့ရတော့သည်
မောင်ချစ် (ဆင်စွယ်ရုပ်အား လိုချင်သူ)ဦးအောင်ချာ (မောင်ချစ်အခေါ် ဘကြီးအောင်)ဝန်ထောက်မင်း (ဆင်စွယ်ရုပ်အား ယူသွားသူ)
အသက်ရှည်စေလို၊ မန်းတောင်ရိပ်ခို ဟူသော စကားနှင့်အတူ မန်းတောင်၏မြင်ကွင်း ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ၏ ပုံရိပ်မှန်ကို ပြေးမြင်မိသည်မှာ မလွဲပေ
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီသည် အကျင့်၊ သီလ၊ စရဏနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ဖြစ်သကဲ့သို့ ရွှေမန်းတောင်တော်၏ ခုနစ်ဦးမြောက် ဘုရားဒါယကာအဖြစ် ထင်ရှားသူ ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဖြစ်၏
ဤကဲ့သို့ပင် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ၏ ဘဝပုံရိပ်များကလည်း အံ့ဩခမန်း ဆန်းကြယ်လှသည်ဟု ဆိုလျှင်လည်း မမှားပေ
ရသေ့ကြီးဦးခန္တီနှင့် ပတ်သက်သည့် မယ်တော် ဒေါ်ခိုဥ-၏ အိပ်မက်နိမိတ်လတန်ဆောင် ကထိန်ပွဲပေမို့၊ ချိန်သဲတဲ့ ဤချိန်ခါ၊မသိုးခေါ် ရွှေသင်္ကန်း တန်းကြစီစရာ၊ကြတ္တိကာ၊ သာယာလို့ကြည်နူး၊ဝသန္တာ ဟေမာကူးချိန်မို့၊ ဗြိစ္ဆာခေါ် လအထူးမှာ၊ နက္ခတ်စုံမြူး-ဟူသော ရာသီဘွဲ့နှင့် ညီမျှသော ၁၂၂၈-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလ၏ ညတညတွင် ရသေ့ဦးခန္တီ၏ မယ်တော် ဒေါ်ခိုဥ ထူးဆန်းသော အိပ်မက်တခု မြင်မက်၏
ထူးဆန်းသော အိပ်မက်မှာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာကြီးအတွင်း လှေသမ္ဗန်ဖြင့် ခရီးထွက်ခဲ့ရာ သမုဒ္ဒရာရေကို လက်ခုပ်ဖြင့် ခပ်သောက်ရပြီး နေမင်း လမင်းသည် မိမိရင်ခွင်သို့ အလိုလိုရောက်ရှိလာခဲ့လေသည်
( ရွာသာယာ ကျောက်စာ)ဟု မြင်မက်ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသလို မန္တလေး ရွှေမြို့တော်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများ သမိုင်း-စာမျက်နှာ ၇၇-တွင်မူ-သမုဒ္ဒရာပြင်ကျယ်၊ ရေပင်လယ်အတွင်း၌ ရွကလှေသင်္ဘောကြီးကို တဦးတည်း တက်စီလျက် လေးစင်းသော သမုဒ္ဒရာတို့သို့ လှည့်လည်နေစဉ် ကြီးမားဆန်းကြယ် အံ့ဖွယ်အတိပြီးသည့် လှိုင်းတံပိုးတို့သည် လှိမ့်လှိမ့်ကာ လာကြကုန်၏
သို့သော် ဒေါ်ခိုဥ စီးလာသည့် ရွကသင်္ဘောအနီးသို့ ရောက်လျှင် အလိုလို ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း
သမုဒ္ဒရာလေးစင်းကို တခုချင်း၌ လှည့်လည်သွားလာနိုင်ခြင်း
နေလနှစ်ပါးတို့သည် ကြည့်ရှုနေရင်း မိမိခံတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာခြင်း
ဟူသော အိပ်မက်ကို မြင်မက်ခဲ့လေသည်
ယင်းသို့ မြင်မက်ကြောင်းနှင့် သိမ်ကုန်းရွာမှမြင်မက်၍ ရွာသာယာသို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး ရသေ့ကြီးလောင်းလျာကို ဖွာမြင်ကြောင်းကို ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ် အကျိုးတော်ဆောင် ဆရာတော် ဦပဏ္ဍိစ္စ-ပြုစုသည့် မန္တလေး ရွှေမြို့တော်ရှိ တန်ခိုးကြီးဘုရားများသမိုင်း- စာမျက်နှာ ၇၇-(၁၃၂၀ ပြည့် နတ်တော်လထုတ်) တွင် ဖတ်ရှုလေ့လာရသည်
ရသေ့ဦးခန္တီ၏ ငယ်မည်မှာ တနင်္လာသားဖြစ်သည်နှင့်အညီ ကျော်မောင်-ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း ဖိုးမောင်-ဟု တွင်သည်
ရှင်ပြုမင်္ဂလာပြုသောအခါ နေ့နံအလိုက် ရှင်ခန္တီ-ဟူ၍ ဘွဲ့မည် ချီးပသည်
အသက် ၂၀-အရွယ် ၁၂၄၉-ခုနှစ် အင်္ဂလိပ် မြန်မာ စစ်ပွဲအပြီး တနှစ်အရတွင် ကျောင်းရှိ ကျောင်းဆရာတော်ဘုရား ကြီးကိုပင်  ဥပဇ္ဈာယ်တင်လျက် ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်သည်
ရွာသာယာကျောက်စာ၌-ဦးခန္တီ အရှင်သူမြတ်သည် ရဟန်းသိက္ခာ ၃-ဝါရသောအခါ အကိုဝမ်းကွဲတော်စပ်သူ ဆရာတော် ဦးကေသရ-၏ စီစဉ် ညွှန်ကြားပေးချက်အရ ပညာတက္ကသိုလ် ခေါ်ဆိုထိုက်သော မန္တလေး ရတနာပုံ နေပြည်တော်သို့ တက်ရောက်ကာ လောကုတ္တရာစာပေများကို သင်ကြားတော်မူသည်
မန္တလေး ရွှေမြို့တော်တခွင် စာသင်ရာတွင် ရသေ့လောင်းလျာ ဦးခန္တီနှင့် ညောင်လွန့်တောရ ဆရာတော် လောင်းလျာ ဦးမေဓာဝီ-တို့သည် ပညာသင်ဘက်၊ စာလိုက်ဘက်၊ ငယ်ပေါင်းကြီးဖော် (ဝါ)ဆရာတူ တပည့်များ ဖြစ်ကြ၏
ဦးခန္တီက ဦးမေဓာဝီထက် ၁-ဝါကြီးကြောင်း အမှတ်အသားရှိ၏
(ရွာသာယာကျောက်စာ)ထို့အတူ ရမည်းသင်းမြို့ ဆင်ကျုံးတောရ၊ ဆရာတော်ဘုရားကြီး ပြုစုသည့် ရမည်းသင်း သာသနာဝင်ကျမ်း- တွင်လည်း ဦးခန္တီနှင့် ဦးမေဓာဝီတို့ အကြောင်းကို အခိုင်အမာ ဖော်ပြခဲ့၏
ရဟန်းတော် ဦးခန္တီသည် အရညဝါသီ တောရပ်မှီ၍ ဧကစာရီအကျင့်ကို ခဲယဉ်းပင်ပန်းကြီးစွာ ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်တော်မူလာရာ သမထနှင့် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်းအဖြာဖြာတို့မှာ ခရီးရောက် သင့်သလောက် ရောက်ခဲ့ပြီး သက်တော် ၃၂-နှစ် သိက္ခာတော် ၁၂-ဝါအရောက်တွင် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်တော်မူသည်မှာ-ငါသည် သာသနိက အလုပ်တို့ကိုလုပ်ဆောင်ခြင်းငှာစွမ်းမှဖြစ်မည်
ထိုသို့လုပ်ရာ၌လည်း ငွေအသပြာတို့ကလိုချေပြီ
ရဟန်းဝတ်နှင့်ငွေအသပြာကိုင်၍ကမရ
သို့ကြောင့် ရဟန်းအဖြစ်မှကူး၍ ရသေ့အသွင်ကူးမှ တော်ရော့မည်
သီပေါဘုရင်နှင့် ရသေ့ဦးခန္တီတို့နှင့် ပတ်သက်သည့် သတင်းတခု ရှိခဲ့သည်
ထိုသတင်းသည် သီပေါဘုရင် ပါတော်မူပြီးနောက်ပိုင်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်
ထိုသတင်းက အခြားမဟုတ်- ရတနာဂီရိတွင် ရှိနေသော သီပေါမင်းသည် အစစ်မဟုတ်၊ ရသေ့အသွင် ကူးပြောင်းပြီး သာသနာပြုနေသော ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် သီပေါမင်းဖြစ်သည်
ဤသတင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အင်္ဂလိပ်အစိုးရကလည်း ဒွိဟဖြစ်၍ ရတနာဂီရိတွင် ရှိနေသော သီပေါမင်း စစ်-မစစ်၊ ဘုရင် ဟုတ်-မဟုတ် ကြေးနန်းတွင် ကင်းဝန်မင်းကြီးထံ မေးမြန်းခဲ့ရာ ကင်းဝန်မင်းကြီးက သီပေါ စစ်-မစစ် ကျွန်ုပ် မသိ၊ နန်းတော်တွင် ဘုရင်အဖြစ် အုပ်ချုပ်ခဲ့သူဖြစ်ကြောင်းသာ ကျွန်ုပ်သိသည်-ဟု ခပ်ရွ့ဲရွဲ့ဖြေခဲ့ကြောင်း ဆောင်းပါးတစောင် ရှိခဲ့ဖူး၏
ထို့အတူ ယခုတိုင် လူအများသည် ရသေ့ကြီးဦးခန္တီအား အသေထွက်-ဖြစ်သည်၊ အရှင်ထွက်-ဖြစ်သည်ဟု အငြင်းပွားနေကြဆဲဖြစ်၏
ရသေ့ဦးခန္တီသည် မန္တလေးတောင်ကို ပြုပြင်ရာ၌ ၄၂၅-နှစ်အတွင်းတွင် ယခုလို အောင်မြင်ပြီးစီးခဲ့သည်မှာ ရွှေဖြစ် ငွေဖြစ်၍သာ ယခုလို ပြီးစီးနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
အချို့ကလည်း ကိုယ်ထက်သာ မနာလိုသည့် စိတ်ထားဖြင့် ရသေ့ကြီးအား အရိုအသေမဲ့ အပြစ်ဒဏ်ခံရအောင် လုပ်ကြံသတင်းလွှင့်ကြောင်း ရွာသာယာကျောက်စာ-တွင် ဖော်ပြပါရှိ၏
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ၏ ရွှေဖြစ်ငွေဖြစ် သတင်းသည် မြန်မာပြည်သာမက အင်္ဂလန်သို့ပင် ရောက်သွားသဖြင့် အင်္ဂလန်ဘုရင်ခံချုပ် လမင်တို-မှ သတင်း မှန်-မမှန် စုံစမ်းပေးရန် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုရင်ခံ ဆာသာကေဝှိုက်-အား ထပ်ဆင့်ညွှန်ကြားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဘုရင်ခံက ထိုစဉ်က ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီးဖြစ်သူ မစ္စတာစကော့-(နောင်အခါ  ဗမာစာအုပ် ရေးသားသူ ဆာဂျိမ်းဂျော့စကော့) အား ဤသတင်း မှန်-မမှန် အမြန်စုံစမ်း အစီရင်ခံရန် ညွှန်ကြားခဲ့၏
ထိုသတင်းသည် အရေးကြီးသည့် သတင်းဖြစ်သဖြင့် ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီး မစ္စတာစကော့ကိုယ်တိုင် ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီရှိရာ မန္တလေးတောင်ပေါ်သို့ သွားရောက်၍ စကားပြန် ဦးလှအောင်နှင့် စုံစမ်းမေးရ၏
ရသေ့ကြီး ရွှေ-ငွေ ဖြစ်နေကြောင်း သတင်းရသည်၊ ဟုတ်-မဟုတ် ကျွန်ုပ်ကို လုပ်ပြပါ
ဟု စကားပြန် ဦးလှအောင်မှ တဆင့် ရသေ့ကြီးမှ-ကျွန်ုပ် ရွှေ-ငွေ လုပ်ပြပါမယ်
ဒါပေမဲ့ ဒီအနားမှာ ခင်ဗျား မနေရဘူး
ရွှေငွေလုပ်ပြီး၍ ကျွန်ုပ်ခေါ်မှသာ လာကြည့်ပါ
ဟု မိန့်ရာ မစ္စတာစကော့ ကလည်း သဘောတူ၍ တနေရာသို့ သွားနေ၏
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် တပည့်ကျောင်းသား တဦးကို  ခေါ်၍ လင်ဗန်းတချပ် သူ့ရှေ့တွင် ချခိုင်းသည်
ထိုနောက် တရားနှလုံးသွင်း၍ ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်မှုတွေ ပြုလုပ်တော်မူသည်
ဘာတွေနှလုံးသွင်းသည်၊ ဘာတွေ ရွတ်ဆိုသည်ကို နတ်သိကြားတို့သာ သိပေမည်
သို့သော် ဆရာစန္ဒြေ၏ ဘဝခရီးနှင့် အတွေ့အကြုံများ စာအုပ် စာမျက်နှာ-၃၈၆-၌ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် ရွှေငွေဖြစ်ရေးအတွက် ဒိဝါ တပတိ ဂါထာကို လိုတရ ဂါထာအဖြစ် သုံးသွားကြောင်း ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရ၏
သို့နှင့်ပင် ပြတိုက်တွင်းရှိ သံဒေါက်ချာ-၌ ပုံသွင်းထားသည့် ရတနာရွှေချိုင့်မှ တဏှာကရဒဟောဗုဒ္ဓါ-ဂါထာအပြင် အခြားနှလုံးသွင်းမှုများလည်း ပါနိုင်သည်ဟု ဦးအေးမောင်(အငြိမ်းစား ရဲတပ်ကြပ်ကြီး) ရေးသားပူဇော်သည့် သာသနာဟိတဓဇ နာယက ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ-၏ ထေရုပ္ပတ္တိနှင့် ရွှေမန်းတောင်သမိုင်း အကျဉ်း စာမျက်နှာ ၂၁-တွင် ခန့်မှန်းထားသည်ကို မှတ်သားရ၏
ထိုသို့ ရသေ့ကြီး ပြုလုပ်နေစဉ် ဘုရားဖူးများ ရောက်ရှိလာကြပြီး ရွှေငွေများ လှူဒါန်းကြရာ လင်ဗန်းတချပ် အပြည့်အမောက် ဖြစ်လာ၏
လက်စွပ်၊ လက်ကောက်၊ နားကပ်၊ ကြယ်သီး၊ ဆွဲကြိုး စသော ရွှေထည်ပစ္စည်းများနှင့် ငွေများ စေတီပုံကို ပြည့်မောက်လာသောအခါ ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီးအားခေါ်၍ ပြ၏
ရဲမင်းကြီး မစ္စတာစကော့သည် သဲပုံစေတီသို့ ကြည့်လိုက် မောက်နေသော ရွှေ-ငွေများကို ကြည့်လိုက် ရသေ့ကြီး၏ တည်ငြိမ်တော်မူလှသော မျက်နှာတော်ကို ကြည့်လိုက်နှင့် အချိန်အတန်ကြာ ရင်သပ်ရှုမောဖြစ်ပြီးနောက် လူမျိုး၊ ဘာသာ၊ သာသနာချင်း မတူညီသော်လည်း ရသေ့ကြီး၏ အောင်မြင်မှုကို ချီးကျူးဩဘာ ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ရသေ့ကြီးနှင့် အမှတ်တရ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးရန် အခွင့်တောင်းခံရာ ရသေ့ကြီးဦးခန္တီက အောက်ခြေ မိုးထိကျောင်းတိုက် မုခ်ဦး စောင်းတန်းအနီးတွင် ဓာတ်ပုံ ရိုက်ခဲ့၏
ရွာသာယာကျောက်စာ-တွင်လည်း စုံစမ်းရန်သာ သူ့မည်မပါ၊ နေရာမပါ၊ မြသပိတ်ပိုက်၍ လမ်းဘေးအလှူခံကြရာ ရွှေ-ငွေများရကြောင်း ရေးထိုးမှတ်တမ်းပြထြားသည်ကို တွေ့ရ၏
ထို့နောက် ရန်ကုန်ရဲမင်းကြီး ရန်ကုန်ပြန်ရောက်ပြီး မကြာခင် ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီ ကိုယ်တော်ကြီးကို နှောင့်ယှက်ခြင်း၊ စုံစမ်းမေးမြန်းခြင်း၊ စစ်ဆေးခြင်း၊ မည်သူမျှ မပြုရ-ဟု သဘောဆောင်သည့်အနေနဲ့ သာသနာ့ဟိတဓဇ နာယက ရသေ့ကြီးဦးခန္တီ (သာသနာ့အကျိုးတော်ဆောင်၊ အောင်လံတော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီး ဦးခန္တီ) ဟူသည့် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်အား အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တောင်ခွင် သာသနာပိုင်မှ တဆင့် ချီးမြှင့်လှူဒါန်းခဲ့၏
ရွာသာယာ ကျောက်စာတွင်မူအင်္ဂလိပ် ဝိတိုရိယ ဘုရင်မကြီးနှင့် ဘုရင်အဆက်ဆက်က ရသေ့ကြီးအား အာဇာနီ အရှင်သူမြတ် (REVERENCE)ဘွဲ့ကို ပေးပြီး မီးရထား၊ သင်္ဘောများကို အထူးတန်း အခမဲ့လက်မှတ် ဆက်ကပ်ထားကြောင်း ညောင်လွန့်ဆရာတော် ဦးနာယကမှ မိန့်ဆိုကြောင်း ဖော်ပြထား၏
ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် မြို့ပေါင်း ၂၂-မြို့၊ ဌာနပေါင်း ၅၁-ဌာနတို့တွင် သာသနိက အဆောက်အအုံများကို ပြုလုပ်ပြီး ပြုလုပ်ဆဲ ပြုလတံ့အတွင်း ၁၃၀၇-ခုနှစ်တွင် ကိုယ်တခြမ်းလေဖြတ်ခံရသဖြင့် ဝေါကုလားထိုင်ဖြင့် တောင်ပေါ်တက်၍ အလှူခံပြီး စစ်ဘေးစစ်ဒဏ် ခံထားရသည့် အဆောက်အဦတို့ကို ပြုပြင်နေစဉ် ၁၃၁၀-ခုနှစ် ပြာသိုလ်လပြည့်ကျော် ၁၄-ရက် (၂၈-၁-၄၉) သောကြာနေ့ နံနက် ၃-နာရီအချိန် သက်တော် ၈၂-နှစ်အရွယ်တော်၌ ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူလေသည်
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာ သာသနာ ရောင်ဝါနေသို့ ထွန်းလင်းစေသောဝ်
ဗုဒ္ဓဘာသာ သာသနာရေးနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံများကို မြန်မာပြည်အနှံ့ အများအပြား ပြုပြင်မွမ်းမံ တည်ဆောက်ခဲ့သော ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီကား မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၂၉ ခု၊ ဝါခေါင် လပြည့်ကျော် ၅ ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ရမည်းသင်းခရိုင်၊ တပ်ကုန်းမြို့နယ် အနောက်တောင်၊ ညောင်လွန့်ဘူတာ အနောက်ဘက် သုံးမိုင်ခန့်အကွာ ကြိုးကြာအင်းအုပ်စု၊  ရွာသာရွာဂုံး(ရွာသာရွာ)၌ ဖွားမြင်၏
ရှေးက အုန်း၊ ငှက်ပျော၊ မာလကာ၊ သရက်၊ ပိန္နဲစသော သဘာဝဥယျာဉ်များနှင့် စိမ်းလန်းစိုပြေလျက် နေထိုင်စရာ ကောင်းသောကြောင့် ရွာသာယာဟု ခေါ်ဆိုကြောင်း သိရသည်
အဘကား ဦးရွှေလှ၊ အမိကား ဒေါ်ကံ(ခ) ဒေါ်ခိုဥတို့ ဖြစ်၏
(အချို့ကား အမိ၏ အမည်ကို ဒေါ်ကန်ဟု အမှတ်အသား ပြု၏
ဦးခန္တီ၏ ငယ်နာမည်မှာ မောင်ဖိုးမောင် ဖြစ်သည်
မောင်ဖိုးမောင်ကို ပဋိသန္ဓေစွဲကပ်စဉ်ကာလမှာပင် မယ်တော်ကြီး ဒေါ်ခိုဥတွင် ထူးခြားသော နိမိတ်အိပ်မက်ထူးများ၊ မကြာခဏ မက်ခဲ့သည်ဆို၏
မွေးဖွားစဉ်ကာလမှာလည်း ဆရာများမှ ဇာတာကိုတွက်စစ်ကာ 'ဘုန်းတော်ကြီးသော်လည်းကောင်း၊ မင်းသော်လည်းကောင်း'ဖြစ်မည်ဟု အတပ်ဟောခဲ့ကြသည်ဆို၏
မောင်ဖိုးမောင် ၉ နှစ်သားအရွယ်သို့ရောက်ရှိခဲ့ချိန်တွင် လောကီလောကုတ္တရာဘက်၌ ပညာရည်ကြွယ်ဝသောသိမ်ကုန်းကျောင်းတိုက် ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ အပ်နှံခဲ့၍ ပညာသင် ကြားစေခဲ့လေ၏
ထိုအခါ မောင်ဖိုးမောင်၏ ဉာဏ်ရည်မှာအတူ နေကျောင်းသားများထက် ပိုတတ်ခဲ့သည်ဆို၏
မောင်ဖိုးမောင် ၁၃ နှစ်သားအရွယ် ရောက်ချိန်တွင် သိမ်ကုန်းဆရာတော်ဘုရားကြီးကိုပင်ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက်သာမဏေ ဘဝသို့ရောက်ရှိခဲ့လေ၏
ဆရာတော်ကြီးမှ သာမဏေဘွဲ့ကို 'ခန္တီ'ဟု မှည့်ခေါ်ခဲ့လေ၏
ရှင်ခန္တီသည် သာသနာ့ဘောင်တွင် ပျော်မွေ့စွာဖြင့် ပရိယတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြားခဲ့ရာ စာပေကျမ်းဂန်အတော် ပင်တတ်မြောက်ခဲ့ပြီး ရဟန်းခံနိုင်ချိန် ၁၂၄၉ခုနှစ်တွင်သိမ်ကုန်း ဆရာတော်ကြီးကိုပင် ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်ရှိခဲ့ လေသည်
ရဟန်း ဘွဲ့တော်မှာ ဦးခန္တီဖြစ်၏
ရဟန်းဝါ ၁၂ ဝါတိုင်တိုင် စာပေ ကျမ်းဂန် များကို သင်ကြား တတ်မြောက် ခဲ့ပြီးနောက်၊ ၁၂၆၁ ခုနှစ်တွင် ရသေ့ အသွင်သို့ ကူးပြောင်း သွားသည်
ရသေ့ အသွင်ဖြင့် ငါးပါး၊ ရှစ်ပါး၊ ကိုးပါး၊ ဆယ်ပါး၊ စသော ဥပုသ် သီလများကို စောင့်ထိန်းရင်း မန္တလေးမြို့ သာခိုတောင်၊ ရွှေမြင်တင် တောင်များ၌ ကမ္မဋ္ဌာန်း အားထုတ် နေသည်
ထိုသို့ ရဟန်းဘဝရောက်ရှိခဲ့ချိန်မှစ၍ပရိယတ်စာပေ၌ တွင်မက သမထ၊ ဝိပဿနာတို့ကိုလည်း လေ့လာသင်ယူခဲ့ရာ တွင် သစ်ဆိမ့်ဆရာတော်၊ ဘုရားကြီးဆရာတော်၊ စစ်ကိုင်းထွဋ် ခေါင်ဆရာတော်တို့ထံ နည်းနာခံသင်ကြားခဲ့သည်ဆို၏
ဆရာ တော်ကြီး ဦးသီလထံ၌လည်း နည်းနာယ ခံယူခဲ့သည်ဟုဆိုကြ ၏
ထိုမှ ရမည်းသင်း ကံမြင့်ဆရာတော်ထံမှ ဘာဝနာနှင့် ဝိပဿနာ ကမဋ္ဌာန်းနည်းအဖြာဖြာကို သင်ယူခဲ့၍ပါရမီအခံဖြင့် ဦးခန္တီသည် ရွှေဂူ ကန်ပေါက်တောရ၊ နဝင်းတောရ၊ ပင်စုရွှေဆံ တော်တောရများ၌ တစ်ပါးတည်း တရားအားထုတ်တော်မူခဲ့ သည်ဆို၏
ထိုကဲ့သို့ လှည့်လည်ကျင့်ကြံအားထုတ်နေရင်းမှ ၁၂ ဝါအရတွင် ဦးခန္တီသည် တရားဒေသနာနှင့် အများဝေနေယျာ ကယ်ယူချီးမြှောက်နိုင်မည့် အခွင့်အလမ်းသစ်များကိုတွေးတော ကြံဆမိသဖြင့် ရသေ့အသွင် ပြောင်းလဲခဲ့သည်ဆို၏
ထူးခြား သော၊ ဆုံးဖြတ်ရဲသော၊ စွန့်လွှတ်ရဲသော အသိအမြင်ထူးဟု မှတ်တမ်းတင်ကြရလေ၏
ထိုသို့ဖြင့် ရသေ့ဘဝရောက်ကာ သားခိုတောင်တွင်နေ ထိုင်ပြီးနောက် ၁၂၆၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေမြင်တင်တောင်သို့ထွက်ခွာ ခဲ့သည်ဆို၏
ရွှေမြင်တင်တောင်တွင်နေစဉ် ဦးခန္တီ၏အကျင့် သီလပြည့်စုံမှုကြောင့် ဒကာ၊ ဒကာမများ ပို၍ပို၍ များလာခဲ့ သည်ဆို၏
ရသေ့ ဦးခန္တီအား တောင်ခွင် သာသနာပိုင် ဆရာတော်ကြီးက 'သာသနာ့ ဟိတ ဓဇ နာယက' ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ဖြင့် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ယင်းသို့ ချီးမြှင့်သည်နှင့် လျော်စွာ ဦးခန္တီသည် ရွှေမြင်တင်တောင် အဝန်း၌ စေတီ ၄၉ ဆူ၊ ကျောင်းပေါင်း ၃၄ ကျောင်း၊ တန်ဆောင်ပေါင်း ၁၆၊ ရုပ်ပွားတော်ကြီး ၁၅ ဆူ တို့နှင့် အခြား အဆောက်အအုံ များကို ၈ နှစ် ကာလ အတွင်း တည်ဆောက် ခဲ့သည်
တောင်ပခြုပ် ၌လည်း ချမ်းသာရ စေတီ၊ ဆုတောင်းပြည့် စေတီ၊ ကျိုက်ထီးရိုး စေတီ၊ ကျောက်ဆင် စေတီ တို့ကို တည်ထား ပြုစုခဲ့သည်
၁၂၆၂ ခုနှစ်၌ ပျဉ်းမနား ဆင်ဖြူတောင်သို့ ကြွရောက်၍ လည်းကောင်း၊ ထိုမှ လယ်ဝေးသို့ ကြွရောက်၍ လည်းကောင်း၊ ဘုရား ပုထိုး အဆောက်အအုံ စသည် များစွာ တို့ကို တည်ဆောက် ခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၂၇၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကင်းတောင်ကို ပြုပြင်သည်
မန္တလေး တောင်ခြေ စန္ဒမုနိ ဘုရားနှင့် သထုံမြို့ ရွှေစာရံ ဘုရား များတွင် ကျောက်ချပ်ရေ ၃၀၀ဝ ကျော်ရှိ ပိဋကတ်တော် အဋ္ဌကထာများကို ကျောက်ထက် အက္ခရာ တင်ခဲ့သည်
အခြားသော ဦးခန္တီ၏ ကောင်းမှု ကုသိုလ်တော်ကား မန္တလေး ကျောက်တော်ကြီး ဘုရား၊ ကုသိုလ်တော်ဘုရား၊ အာနန္ဒာဘုရား တို့၌ အာရုဏ်ခံ တန်ဆောင်းများ ၊ အုတ်ဆောင်းတန်းများ၊ ရုပ်ပွားတော်များ တည်ဆောက်ခြင်း၊ တောင်ပြုံး ဆုတောင်းပြည့် စေတီနှင့် စောင်းတန်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မယ်ဥတောင်၌ စေတီပုထိုးများ တည်ခြင်း၊ အမရပူရမြို့ ပုထိုးတော်ကြီး အတွင်းရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးနှင့် တန်ဆောင်းများ တည်ခြင်း၊ စစ်ကိုင်း၊ ဆင်များရှင်စေတီ ထီးတင်ခြင်း၊ ရွှေစာရံဘုရား မွမ်မံခြင်း၊ မေမြို့ ညံတောဘုရားကြီး(ပြင်ဦးလွင်)၌ ရုပ်ပွားတော်ကြီးများ တည်ခြင်း၊ ပဲခူးမြို့ ရွှေမော်ဓောဘုရားမှသည် ဟင်္သာကုန်းဘုရား အထိ စောင်းတန်းနှင့် တန်ဆောင်းများ တည်ဆောက်ခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ယင်းအပြင် မင်းဘူးနယ် ရွှေစက်တော် ဘုရား၌ စေတီ၊ ရုပ်ပွားတော် တန်ဆောင်းများ တည်ခြင်း၊ ရှမ်းပြည်နယ် ရွှေဥမင်တောင်၊ သိန္နီမြို့နယ် ရွှေမြင်တင် တောင်များ၌ တန်ဆောင်း၊ ရုပ်ပွားတော်နှင့် စောင်းတန်းများ တည်ဆောက်ခြင်း၊ မော်လမြိုင်မြို့ သံလွင် တောင်ရိုးပေါ်၌ ရုပ်ပွားတော်နှင့် တန်ဆောင်း တည်ဆောက်ခြင်း စသည်များ ပြုလုပ် ခဲ့သည်
ဤကဲ့သို့ သာမန် လူတို့ စိတ်ကူးရန် မဝံ့သည့် အဆောက်အအုံကြီး များကို တောင်ထိပ်များပေါ်၌ တည်ဆောက် ရသည့် တာဝန်မှာ ကြီးလေး လှသော်လည်း ဦးခန္တီ၏ စေတနာ အစွမ်းသတ္တိကြောင့် လွယ်ကူစွာ ပြီးစီးခဲ့သည်သာ ဖြစ်သည်
ထိုစဉ် အခါက ဦးခန္တီ၏ စေတနာနှင့် လုပ်ငန်းကို မြန်မာနိုင်ငံ တဝန်းလုံး သိရှိ နှစ်သက် ကြသဖြင့် အနယ်နယ် အရပ်ရပ်မှ စေတနာရှင် များသည် အလှူငွေ များကို ရက်ရောစွာ ထည့်ဝင် လှူဒါန်း ကြသည်
ဦးခန္တီ ဆိုလျှင် စိတ်ချစွာဖြင့် သဒ္ဓါ ယုံကြည် ကြသည်
ဗြိတိသျှ အစိုးရ ကလည်း ဦးခန္တီအား သွားလိုရာ ရေကြောင်း၊ ကုန်းကြောင်း ခရီးလမ်း များကို လွယ်တကူ သွားလာနိုင်ရန် ခွင့်ပြု လက်မှတ်များ ဆက်ကပ် လှူဒါန်း ထားသည်
ဦးခန္တီ ပြုစုတည်ထားသော ဘုရား ပွဲတော် ပျော်ပွဲ၊ ရွှင်ပွဲများ ကျင်းပလိုက အစိုးရ ထံ၌ အမိန့် ခံယူရန် မလိုခြင်း စသော အထူး အခွင့်အရေးများ ကိုလည်း ပေးထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်
ဦးခန္တီ ကြီးမှူး နှိုးဆော်၍ ပြုလုပ်သည့် ကောင်းမှုများမှာ အလွန်ပင် များပြား လှ၍ တန်ဖိုး ဖြတ်ရန်ပင် မလွယ်ကူ လှချေ
အချို့က သန်း ၂ဝ ကျော်ဖိုး ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်
အနှစ် ၄ဝ ကျော် အတွင်း မြို့ပေါင်း၂၀၊ ဌာနပေါင်း ၄၇ ဌာန တို့တွင် အမျိုးမျိုးသော အဆောက်အအုံ တို့ကို တည်စိုက်ခဲ့ရာ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းက ပျက်စီး သွားသော အဆောက်အအုံ အချို့ပင် သိန်း ၂ဝ ကျော် တန်ဖိုးမျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်း ကြသည်
ဦးခန္တီသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် သာသနာရေး ဆိုင်ရာနှင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ အဆောက်အအုံ များစွာကို ဒေသအနှံ့အပြား၌ ဦးစီးဆောင်ရွက် တည်ထားပေးခြင်းကြာင့် နိုင်ငံနှင့်အဝန်း ထင်ရှားခဲ့သော ရသေ့ကြီးဖြစ်သည်
အထူးသဖြင့် မန္တလေးတောင်ကို မွမ်းမံသူ ဖြစ်သောကြောင့် မန္တလေးတောင် ရသေ့ကြီးဟု ပို၍ လူသိများလာသည်
ဦးခန္တီသည် အရပ်အမောင်း ၆ ပေကျော် ရှိသည်
သေးသွယ်သော မျက်နှာ၊ ဖြောင့်စင်းသော နှာတံ၊ ကျယ်ပြန့်သော နဖူး၊ ရှည်၍ ကားသော နားရွက်၊ ချွန်သော ဦးခေါင်းနှင့် သွယ်ပျောင်းသော လက်တံခြေတံများ ရှိသည်
တည်ငြိမ်သော အသွင်၊ အေးမြသော အမှုအရာများ ရှိသည်
စကား ပြောရာတွင် ဖြည်းဖြည်းနှင့် အေးဆေးစွာ တလုံးချင်း ပြောလေ့ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး အပြီး၌ ရသေ့ကြီး ဦးခန္တီသည် စစ်ဒဏ်ကြောင့် မိမိကောင်းမှုများ ပျက်စီးသည်ကို အသစ် ပြန်လည် ပြင်ဆင်မွမ်းမံခဲ့သည်
ဤသို့ ပြင်ဆင် မွမ်းမံရင်းပင် အဆောက်အအုံ အသစ်များကိုလည်း ထပ်မံတည်ဆောက်ရန် စီမံ စိုင်းပြင်းခဲ့သည်
ယင်းသို့ စီမံဆဲ၌ပင် ၁၃၀၇-ခုနှစ် လောက်က စွဲကပ်သော လေငန်းရောဂါ ဝေဒနာကြောင့် ကိုယ်တခြမ်း အနည်းငယ် သေနေရာမှ ၁၃၁ဝ-ပြည့်နှစ် ပြာသို လပြည့်ကျော် ၁၄ ရက် ည အသက် ၈၁ နှစ် အရွယ်တွင် ဥတုဇရုပ် ကလာပ် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းသို့ ရောက်သည်
ရသေ့ကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်ကို ၂ နှစ်တိုင်တိုင် ပူဇော်ကန်တော့ကြ၍ နိုင်ငံတော်အစိုးရက ထောက်ပံ့ အလှူတော်ငွေ ၅၀၀ဝ-ကျပ် အရပ်ရပ် ဈာပန အလှူတော် ရန်ပုံငွေများ စုပေါင်းလျက် ၁၃၁၂-ခုနှစ်၊ တပို့တွဲ လဆန်း ၈ ရက်နေ့မှ တပို့တွဲ လပြည့်နေ့အထိ ခမ်းနားသိုက်မြိုက်စွာ သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ပြုခဲ့ကြ၏
တကြီးပေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tagyipauk)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ စကွေး(မရိုးခုံ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကွေး(မရိုးခုံ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၇၈ ဦး၊ မ ၂၈၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
မက်ခေစယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Methkayse)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ ဝိုးလိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝိုးလိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၄ ဦး၊ မ ၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဂန်အိပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ganeik)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ဘီစကတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကကျဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kakye)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၈၀ ဦး၊ မ ၅၂၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
ငဇင်ရိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngazinyaing)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ငဇင်ရိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငဇင်ရိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၇၅ ဦး၊ မ ၅၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၉၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဓိဝိညာပနစသောသိက္ခာပုဒ် ၇-ပါးဆဗ္ဗဂ္ဂီယမည်သော ဘိက္ခုနီတို့သည်ပင်-(ခ) နို့ဓမ်းနို့ ချဉ်ကို တောင်း၍စားမှုကြောင့် ဒဓိဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(ဂ) ဆီကိုတောင်း၍စားမှုကြောင့် တေလဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(ဃ) ပျားရည်ကိုတောင်း၍ စားမှုကြောင့် မဓုဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(င) တင်လဲ (ကြံရည်, ကြံသကာ, ထန်းရည်, ဓနိရည်, သကာရည်, သကာခဲ, ထန်းလျက်) ကိုတောင်း၍ စားမှုကြောင့် ဖာဏိတဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(စ) ငါးဟင်းကိုတောင်း၍ စားမှုကြောင့် မစ္ဆဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(ဆ) နွားသားစသော အသားဟင်းကို တောင်း၍ စားမှုကြောင့် မံသဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
(ဇ) နွားနို့စသော နို့ရည်ကို တောင်း၍သောက်မှုကြောင့် ခီရဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်
ဤသိက္ခာပုဒ်များကို ထိုထိုအစာမစားမသောက်ရလျှင် မကျန်းမာမည့် ဂိလာနတို့အတွက် ခြွင်းချက်ပြု၍ ပါဋိဒေသနီယသိက္ခာပုဒ်ဟု ပညတ်တော် မူရလေသည်
သပ္ပိဝိညာပနသိက္ခာပုဒ်မှာ ကြည့်ပါ
ပါဋိဒေသနီယအခန်းပြီး၏
ဤမှနောက်၌ သေခိယခန်းရှိ၏
ထိုသေခိယအခန်းလာ သိက္ခာပုဒ် များကား အားလုံးပင် ဘိက္ခုသိက္ခာပုဒ်များနှင့်တူပြီး အားလုံးပေါင်းလျှင် ဘိက္ခုနီ များအတွက် အာပတ်တပ်၍ ပညတ်အပ်သော ဘိက္ခုနီပါတိမောက်၌ လာသော သိက္ခာပုဒ်ပေါင်း-ပါရာဇိက ၈-ပါး, သံဃာဒိသေသ် ၁၇-ပါး, နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် ၃၀, သုဒ္ဓပါစိတ် ၁၆၆-ပါး, ပါဋိဒေသနီယ ၈-ပါး, သေခိယ ၇၂-ပါးအားဖြင့် ၂၉၃-ပါးရှိသတည်း၊ ထို့ပြင်-မဟာဝဂ္ဂ စူဠဝဂ္ဂခန္ဓကတို့၌သိက္ခာပုဒ် ငယ်များများစွာရှိသေး၏
ထိုသိက္ခာပုဒ်များကိုကား မပြသေးဘဲသင့် လျော်သောအခါကျမှ သီးခြားပြပါမည်
ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း (Differentiation) ဆိုသည်မှာ သင်္ချာဘာသာ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုပင် ဖြစ်ပြီး အင်တီဂရေးရှင်း နှင့် တွဲဖက်၍ ကဲကုလပ် ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိသည်
ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်း ကို အသုံးပြုခြင်း အားဖြင့် ကိန်းသေ တစ်ခုသည် အခြား ကိန်းသေ တစ်ခု ပေါ်တွင် မူတည်၍ ပြောင်းလဲသည့်နှုန်းကို ရှာဖွေနိုင်သည်
ဥပမာအားဖြင့် ပြရလျှင် အရှိန် (Velocity) ဆိုသည်မှာ အချိန်ပေါ်တွင် မူတည်၍ အရာဝတ္ထုတစ်ခု၏ အကွာအဝေး (Distance) ပြောင်းလဲသည့် နှုန်း ပင် ဖြစ်သည်
အရာဝတ္ထု၏ အကွာအဝေးကို အချိန်အပိုင်းအခြားဖြင့် ဖော်ပြထားသည့် ညီမျှခြင်း (Distance-Time Equation)ကို ဒစ်ဖရန်ရှေးရှင်းနည်း သုံး၍ ဖြေရှင်းပါက အရာဝတ္ထု၏ အရှိန်ကို ဖော်ပြသည့် ညီမျှခြင်း (Velocity-Time Equation) ကို ရရှိနိုင်သည်
ဝက်သည်းကန် ငှက်ဘေးမဲ့တော သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စလင်းမြို့နယ် တွင်တည်ရှိသည်
မြောက်လတ္တီတွဒ်၂၀°၃၄'၊ အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၉၄°၃၈'၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ စလင်းမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်း ၄.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ရှိသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ရွက်ကြွေတော၊ ခြောက်သွေ့တော အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး၊ ရေပျော်ငှက်မျိုးစိတ်များကို ကျတ်စားနေထိုင်ကြသည်
ရွှေစက်တော် - စလင်းကားဖြင့် (၄၀)မိုင်ရေပျော်ငှက်များနှင့် ဆောင်းခိုငှက်များ ကျတ်စားနေထိုင်မှုကိုလေ့လာနိုင်ခြင်း၊ရေတိမ်ဒေသဂေဟစနစ်ကို လေ့လာနိုင်ခြင်း
Douglas SBD Dauntless သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန် ရေတပ်၏ ကင်းထောက်လေယာဉ် နှင့် ထိုးဝင်ဗုံးကြဲလေယာဉ် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
SBD သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း အမေရိကန်ရေတပ်၏ အဓိက သယ်ဆောင်သည့် အခြေစိုက် ကင်းထောက်ထိုးဝင်ဗုံးကြဲလေယာဉ်ဖြစ်ပြီး 1940 အလယ်ပိုင်းမှ 1944 ခုနှစ်အလယ်ပိုင်းအထိ ြဖစ်ခဲ့သည်
SBD ကို ကုန်းတွင်း လေတပ်စခန်းများ နှင့် လေယာဉ်တင်သင်္ဘော များမှ အမေရိကန် မရိန်းတပ်ဖွဲ့မှ လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်
SBD သည် 1942 ခုနှစ် ဇွန်လတွင် Midway တိုက်ပွဲတွင် ဂျပန်လေယာဉ်တင်သင်္ဘောများအတွက် အန္တရာယ်အကြီးဆုံး ဗုံးကြဲလေယာဉ်အဖြစ် အမှတ်ရဆုံးဖြစ်သည်  အမျိုးအစားသည် ဤကာလအတွင်း ၎င်း၏အမည်ပြောင် "Slow But Deadly" (၎င်း၏ SBD အတိုကောက်မှ) ရရှိခဲ့သည်
တခေါ့ခွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkawthkun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၁၄ ဦး၊ မ ၉၂၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ပန်းချီပန်းပုအနုပညာလောကနှင့် လက်မှုပညာနယ်ပယ်တွင် ထင်ရှားသော ပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဦးဗခင်ကို ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မကွေးတိုင်း၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့အနီး မြေပြင်သာရွာ၌ တိုက်သူကြီး မျိုးနွယ်များ ဖြစ်သော ဦးဩဘာ၊ ဒေါ်မမကြီးတို့က မွေးဖွားသည်
တောင်တွင်းကြီးမြို့ ရတနာဒေဝီ ကျောင်းတိုက်အတွင်း ဖွင့်လှစ်ထားသော အစိုးရကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားပြီးနောက် တောင်ငူမြို့ နော်မန်ကျောင်းတွင် ဆရာဖြစ်သင်တန်း ဆက်တက်ရာ ဆရာဖြစ်အောင်၍ ယင်းကျောင်း၌ပင် ပုံဆွဲနှင့်လက်မှု ပညာဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းသည်
ယင်းသို့အမှုထမ်းစဉ် တို့ဗမာ အစည်းအရုံးသို့ ဝင်ခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် ပန်းချီပညာ ဆည်းပူးလိုသဖြင့် ရန်ကုန်မြို့တွင် ပထမဆုံး ဖွင့်လှစ်သော အစိုးရ ပန်းချီကျောင်းသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်ပန်းချီကျောင်း တက်စဉ် မြန်မာပြည် ပန်းချီအသင်း (ဘားမားအတ်ကလပ်)သို့ဝင်ကာ ပန်းချီဆွဲလေ့ကျင့်ခဲ့သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း သခင်နိုင်ငံရေး လှုပ်ရှားမှုများတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ရွှေဂုံတိုင် သက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပညာသင်ကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်
နိုင်ငံတော် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်း စတင်ဖွင့်လှစ်သောအခါ လက်မှုပညာ လက်ထောက်ကထိက အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၂ ခုနှစ်မှ စပြီး စက်မှုလက်မှုပညာ ကထိကအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အငြိမ်းစား ယူသည်
နိုင်ငံတော် ဆရာအတတ်သင်ကျောင်းတွင် အမှုထမ်းစဉ် ဦးဗခင်သည် အခြေခံစက္ကူ လက်မှုပညာ သင်ပြနည်း(၁၉၆၅ ခုနှစ်)၊ အခြေခံ ဝါးကြိမ်လက်မှုပညာသင်ပြနည်း (၁၉၆၅ ခုနှစ်၊ အခြေခံ ရွှံ့စေးလက်မှု ပညာသင်ပြနည်း(၁၉၆၇ ခုနှစ်) နှင့် အခြေခံလက်မှုပညာသင်ပြနည်း စသည့် စာအုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
ယင်းစာအုပ်လေးအုပ်စလုံးကို စာပေဗိမာန်က ပုံနှိပ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အခြေခံသစ်သားထည်လုပ်ငန်းနှင့် အခြေခံစာအုပ်ချုပ်လုပ်ငန်း စာမူများကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ပညာတန်ဆောင် ပညာရေးစာစောင်၌လည်း လက်မှုပညာဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် မြန်မာပြည်ပန်းချီသမဂ္ဂစတင်ဖွဲ့စည်းသော ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှစ၍ အမှုဆောင်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှစ၍ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ ပန်းချီပန်းပုကောင်စီ ဖွဲ့စည်းသောအခါတွင်လည်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါရှိပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်မှစ၍ သုံးနှစ်ခန့် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးဗခင်သည် ရေဆေးကား အဆွဲသန်ပြီး မိမိ၏ပန်းချီကားများကို ပန်းချီပြပွဲများတွင် တင်ပြလေ့ ရှိသည်
ဦးဗခင်သည်သစ်သားပန်းပုနှင့် ရွှံ့ရုပ်လုံးများ ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် အာဇာနည်ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ကျဆုံးစဉ်က ဂျူဗလီဟောခန်းမ၌ ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ ပုံတူကားများကို ရေးဆွဲ၍ မွမ်းမံကြရာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဓနုဖြူမြို့ ဗန္ဓုလကြေးရုပ် ကြီးကြပ်ရေးအဖွဲ့တွင်လည်း ပါဝင်ဆောင်ရွက်သည်
ဦးဗခင်သည် စပ်ပညာနှင့် မြန်မာ့ရိုးရာဝင်္ကပါပြုလုပ်နည်းများကို ငယ်စဉ်ကပင် တတ်ကျွမ်းခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးဗခင်သည် ရန်ကုန်ကျောင်းဆရာများအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ၊ ကလေးကစားစရာအသင်းချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရန်ကင်းစံပြ အလယ်တန်းကျောင်း မိဘဆရာအသင်းနာယက၊ နိုင်ငံတော် ဆရာ အတတ်သင်ကျောင်း ဗုဒ္ဓဘာသာအသင်း ဥက္ကဋ္ဌ စသည်ဖြင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ပန်းချီနှင့် လက်မှုပညာရှင် ဦးဗခင်သည် ၁၉၈၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ၊ ၂ဝရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်အေးမြင့်နှင့် သားသမီး ခြောက်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ရင်းရွာမရွာ၊ အနောက်ဒရင်း
ပင်မအစီအစဉ်ဆိုသည်မှာ ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် တဆက်တည်း ဖြစ်နေပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ခေါ်သည်
ထိုပုံမှာ ကြယ်တို့၏ အရောင်နှင့် တောက်ပမှု ကို နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံဖြစ်သည်
ထိုပုံကို တီထွင်သောသူ အေနာ ဟတ်ဇပရန်း နှင့် ဟင်နရီ နောရစ် ရပ်ဆဲလ် တို့၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်များဟု ခေါ်ကြသည်
နေသည် ပင်မ အစီစဉ် အတွင်းမှ တောက်လောင်နေသော ကြယ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်သည်
ကြယ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ပူလောင်သိပ်သည်းသည့် ဗဟိုထု အတွင်းမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များကို ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း(Nuclear Fusion) နည်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်များကို လွှတ်ထုတ်ကြသည်
ကြယ်တို့သည် ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းတွင် ရှိနေကြပြီး ပုံပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏ နေရာကို ဒြပ်ထုက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှု အချိုးအစားနှင့် အခြားအချက်များကလည်း နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နေထက် ပိုကြီးသောကြယ်များသည် ပင်မအစီစဉ်တွင် သက်တမ်းတိုတောင်းကြသည်
နေထက် ဝ.၂၃ သေးငယ်သောကြယ်များသည် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲသွားပြီး နေထက် ဆယ်ဆပိုကြီးသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကြသည်
ပိုကြီးမားသောကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များအဖြစ် ပြိုလဲနိုင်သည်
ဝက်လူးအိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetluaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကူကောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤသုတ်တွင် အောက်ပါအချက်အလက်များကို ဟောကြားတော်မူထားပါသည်
-ဘုရားရှင်နှင့် သာဝကတို့ထံ ချဉ်းကပ်ချိန်၊ ဘုရားရှင်ပရိသတ်နှင့် ပရိဗိုဇ်ပရိသတ်တို့ အနေအထားကွာခြားချက်၊ -တိရစ္ဆာနကထာ ၂၇-မျိုး၊ -နိဂြောဓပရိဗိုဇ်က သန္ဓာနသူကြွယ်အား ချိုးချိုးဖဲ့ဖဲ့ ပြောကြားချက်များ၊ -ပရိဗိုဇ်များက ဘုရားရှင်နှင့် ဗုဒ္ဓသာဝကတို့ သူတို့ကျောင်းသို့ ကြွရောက်သည်ကို လိုလိုလားလားရှိပုံ၊ -သာဝကတို့ အရဟတ္တဖိုလ်ရောက်ရှိရန် ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့် အာဒိဗြဟ္မစရိယကို သာသနာ့ပြင်ပ အယူရှိသူများသိဖို့ရန် ခဲရင်းပုံ၊ တိတ္ထိယပရိဗိုဇ်တို့၏ -၁
အနေအထိုင်နှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ်၃-မျိုး၊၂
အစာအာဟာရခံယူမှုနှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၁၇-မျိုး၃
အစားအစာနှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၂၆-မျိုး၊၄
အဝတ်အထည်နှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၁၃-မျိုး၊၅
ဆံပင်မုတ်ဆိတ်နှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၁-မျိုး၊၆
ဣရိယာပုတ်နှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၈-မျိုး၊၇
စားဖွယ်သောက်ဖွယ်နှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၂-မျိုး၊၈
ရေချိုးမှုနှင့် ပတ်သက်သည့်ကျင့်ဝတ် ၁-မျိုး၊ အားဖြင့် “တပေါဇိဂုစ္ဆာ”ကျင့်ဝတ် (၇၁-မျိုး)ကို၎င်း
တပေါဇိဂုစ္ဆာ၏ ဥပက္ကိလေသ ၁၆-မျိုး၊၂
တပဿီ၏ အခွံအသွေးနှင့်တူသော စင်ကြယ်ခြင်း ၁၇-မျိုး၊၃
အခေါက်နှင့် တူသော စင်ကြယ်ခြင်း၄
အကာနှင့် တူသော စင်ကြယ်ခြင်း (ပုဗ္ဗေနိဝါသ) ၁-မျိုး၊၅
အထွတ်အထိတ်သို့ရောက်သော စင်ကြယ်ခြင်း (ဒိဗ္ဗစက္ခု) ၁-မျိုး၊တို့ကို၎င်း၊ -ဘုရားရှင်၏ အရဟတ္တဖိုလ်ရကြောင်း အာဒိဗြဟ္မစရိယသည် တပေါဇိဂုစ္ဆာ၏ အထွတ်အထိတ်သို့ရောက်သော စင်ကြယ်ခြင်း “ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်”ထက် သာလွန် မွန်မြတ်ပုံ၊ -နိဂြောဓပရိဗိုဇ်၏ ဘုရားရှင်အား ချိုးချိုးဖဲ့ဖဲ့ ပြောဆိုထားသည့် စကား ရပ်တို့ကို ဘုရားရှင်ရှေ့တော်တွင် သန္ဓာနသူကြွယ်က တိုက်ရိုက်ပြန်လည် လျှောက်ထားရာ နိဂြောဓပရိဗိုဇ် ပြန်လည်မပြောနိုင်တော့ပဲ ခေါင်းငိုက်စိုက်ကျသွားပုံ၊ ဘုရားရှင်က နိဂြောဓပရိဗိုဇ်အား ရှေးဘုရားရှင်တို့အကြောင်း ဆရာအဆက်ဆက် ထံမှ ကြားသိထားပုံကို မေးမြန်းတော်မူရာ နိဂြောဓပရိဗိုဇ်က မိမိကြားသိခဲ့သည့် အတိုင်း ပြန်လည်လျှောက်ထားပြီး ပြစ်မှားမှုကို ဝန်ချတောင်းပန်ပုံ၊ ဘုရားရှင်က “မစဉ်းလဲ မကောက်ကျစ် မလှည့်မပတ် ဖြောင့်မတ်သောစိတ်ရှိသော ပညာရှိသူသည် ငါဘုရားဟောတော်မူသည့်အတိုင်း ဗြဟ္မစရိယကို ကျင့်သုံးပါက အများဆုံး ၇-နှစ်၊ အနည်းဆုံး ၇-ရက်အတွင်း ဗြဟ္မစရိယအဆုံးဖြစ်သည့် အရဟတ္တဖိုလ်ကို မျက်မှောက် ဘဝမှာပင် ရရှိနိုင်ပုံကို ဟောတော်မူရာ မာရ်နတ်က နှောင့်ယှက်ထားသဖြင့် နိဂြောဓပရိဗိုဇ်နှင့် တကွ ပရိဗိုဇ် ၃-ထောင်တို့ ခေါင်းငိုက်စိုက်ကျနေသည်ကို သိရှိတော်မူသဖြင့် “သီဟနာဒ”ကို မိန့်ကြားတော်မူ၍ ဘုရားရှင် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြွတော်မူပါသည်၊ သန္ဓာနသူကြွယ်လည်း ရာဇဂြိုဟ်မြို့တွင်းသို့ ပြန်သွားခဲ့ပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌-ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်ဝယ် ဥပါသကာ ငါးရာစီအခြံအရံရှိသော ခေါင်းဆောင်အနာဂါမ် ဥပါသကာပေါင်း ငါးရာရှိပုံ၊ သန္ဓာနဥပါသကာသည် ထိုအနာဂါမ် ဥပါသကာငါးရာတွင် ပါဝင်ပုံနှင့် မှတ်သားဖွယ်များကို ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဤသုတ်တွင် ဘုရားမြတ်စွာသည် ဗြဟ္မစာရီ အကြောင်းကို ရှင်းလင်းဟောကြားတော်မူသည်
ဆင်ဆိပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinseik)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဆိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၂၅ ဦး၊ မ ၃၆၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
အက်လွီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Akluai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ လိုင်ဘုန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုင်ဘုန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၃၆ ဦး၊ မ ၅၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဘကြီးတော် မင်းတရား (ခရစ်နှစ် ၁၈၁၉-၁၈၃၇၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၁-၁၁၉၉)သည် ကုန်းဘောင်မင်းဆက် (၁၁) ဆက်တွင် သတ္တမမြောက် ဘုရင် ဖြစ်သည်
ဘိုးတော် (ဗဒုံမင်း) ၏ သားတော်ကြီး အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာသတိုးမင်းစော၏ ပထမ အိမ်ရှေ့မိဖုရားမှ ဖွားမြင်သော သားတော်ကြီး ဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်စိန်ဖြစ်သည်
ဖွားတော်မူစပင် စစ်ကိုင်းမြို့ ကို စားရသောကြောင့် စစ်ကိုင်းမင်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ သာယာဝတီမင်း (ရွှေဘိုမင်း)၏ နောင်တော်ဖြစ်၍ နောင်တော်ကြီးမင်း ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရတနာပူရ (အင်းဝ) စတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရား ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရွှေနန်းတော်၌ ဖလ်မှန်အများအပြား ထည့်သွင်းတည်ဆောင်ထားသဖြင့် ဖလ်နန်းရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နန်းစံသက် (၁၈) နှစ်အတွင်း ဆင်ဖြူတော်များ ဆက်သခံရ၍ ဆင်ဖြူများရှင် ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ခဲ့သည်
ဘကြီးတော် ဟူသောအမည်မှာ ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ ဘကြီးတော်ဖြစ်၍ နောင်အခါတွင် ခေါ်တွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
သို့သော် မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းတွင် ဘကြီးတော် အဖြစ်သာ ထင်ရှားလေသည်
နန်းတက်ဘွဲ့အမည်မှာ သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာဖြစ်သည်
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၆ ခု၊ ဝါခေါင်လဆန်း (၆) ရက်၊ သောကြာနေ့ (ခရစ်နှစ် ၂၃ ဇူလိုင် ၁၇၈၄)တွင် ဖွားမြင်တော် မူခဲ့သည်
ဖွားမြင်စဉ်ကပင် ဘိုးတော် မင်းတရားကြီးက ချစ်မြတ်နိုးတော် မူလှသဖြင့် စစ်ကိုင်းမြို့ကို ပေးတော်မူသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၆၄ ခုနှစ်တွင် ဘထွေးတော် ပြည်မင်း သီရိဓမ္မရာဇာ၏ သမီးတော်၊ ဘိုးတော် ဗဒုံမင်း၏ မြေးတော်ဖြစ်သည့် သီရိသူမာယာ စန္ဒာဒေဝီဘွဲ့ခံ ဆင်ဖြူရှင်မယ်နှင့် ထိမ်းမြားတော်မူသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၀ ပြည့်နှစ်တွင် ခမည်းတော် အိမ်ရှေ့စံ နတ်ရွာစံတော်မူသဖြင့် ဘိုးတော် မင်းတရားက စစ်ကိုင်းမင်းသားအား အိမ်ရှေ့စံအရာ ပေးတော်မူသည်
၁၁၈၁ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆန်း (၁၃) ရက်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရား နတ်ရွာစံတော်မူသော အခါ ထိုလဆန်း (၁၅) ရက်နေ့တွင် မင်းအဖြစ် ဘိသိက်ခံတော်မူသည်
အိမ်ရှေ့စံအဖြစ်နှင့် ရှိနေစဉ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရား ဆင်ဖြူရှင်မယ်သည် ညောင်ရမ်းမင်းသား(စကြာမင်းသား) အား ဖွားမြင်တော်မူပြီးနောက် ကံတော်ကုန်လေသည်
ထို့နောက် ဧချင်း၊ ကျောက်စာ၊ စာတမ်း၊ မော်ကွန်းတို့အရ ပုဂံမင်းရိုးအဆက်ဟုဆိုသော မင်းသား သီဟကျော်စွာ၏သမီး မယ်နု (ဖလံဂုဏ်ရွာ သူ)ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၇၅ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့မိဖုရားမြှောက်ခဲ့၍ နန်းတက်သည့်အခါတွင်လည်း မယ်နုကို မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ် ထားတော်မူလေသည်
မြို့တော်ကိုလည်း အင်းဝမှ အမရပူရသို့ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၄ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၃) တွင် တဖန်ပြောင်းရွှေ့သည်
မင်းတရားကြီးသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ်တွင် အရပ်အနေသာ၍ သင့်လျော်သော ရတနာပူရ အင်းဝ နေပြည်တော်ကြီးကို အသစ်ပြုပြင် တည်ထောင်၍ အမရပူရ နေပြည်တော်မှပြောင်းရွှေ့စံတော်မူသည်
၁၁၈၅ ခုနှစ် တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် မင်းသာမန်တို့ ခံဝံ့ခဲသော ဦးထိပ်၌စိုက်၍ သွန်းအပ်သော ရာဇာဘိသေ က မုဒ္ဓါဘိသိက်ကို မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့်တကွ ခံယူတော်မူပြီးလျှင် သီရိတြိဘဝနာ ဒိတျာပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မ ရာဇာဓိရာဇာ ဘွဲ့တံဆိပ် နာမံကို ခံယူတော်မူသည်
မိဖုရားခေါင်ကြီးကမူ သီရိပဝရ တိလောက မဟာရာဇိန္ဒာ ရတနာဒေဝီ တံဆိပ်တော်နာမံကို ခံယူသည်
ထိုနေ့တွင်ပင် ရွှေနန်းတော်ကြီးကို လက်ယာရစ်လှည့်၍ နန်းသိမ်းပွဲ ခံယူတော်မူလေသည်
မင်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူပြီးနောက်တွင် တိုင်းသူပြည်သားတို့ဆင်းရဲနွမ်းပါးလှသည်ကို သိတော်မူ သဖြင့် ၁ဝ ဖို့ ၁ ဖို့အခွန်တော်ကို ၃ နှစ်တိုင်တိုင် လွတ်ငြိမ်းခွင့်ပြုသည်
နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးကိုလည်း အသစ် စည်းကြပ်တော်မူသည်
အကြေအညာမြို့များတွင် ကင်းရုံးကင်းတိုင်းထား၍ အကောက်စားခြင်းကိုလည်း ရုပ်သိမ်း စေသည်
ကင်းများကို ရာဇဝတ်တော် ကင်းအောင်မြို့ထွက် မြို့ဝင်စစ်ဆေးရန် အတွက်သာ ထားရှိစေသည်
ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ရတနာသုံးပါး၌ ယုံကြည်မြတ်နိုးတော်မူသည်
သာသနာတော်ကို အတိုင်းထက် အလွန်ထွန်းတောက်ပြန့်ပွား စေခြင်းငှာ၊ သုတ္တန်၊ ဝိနည်း၊ အဘိဓမ္မာပိန္ထကတ်တော်များကို အစုံများစွာ ရေးကူးစေသည်
ဆရာတော်ကြီးများအား ပိန္ထကတ်တော်များကို တည်းဖြတ် စေသည်
ဘွဲ့တံဆိပ်များဖြင့် ဆရာတော်ကြီးများအား ဆက်ကပ်လှူဒါန်းခြင်းလည်း ပြုလေသည်
မှူးမတ်ရဲမက်တို့၏ အရည်အသွေးကိုလည်း သိတော်မူတတ်၍ အထိုက်အလျောက် ချီးမြှင့်တတ်သည်
စိတ်နှလုံး သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ အယဉ် အကျေးအသိမ်အမွေ့ကိုလည်း ကြိုက်နှစ်သက်တော်မူသည်
အဋ္ဌာရသ အတတ်မျိုးတို့၌လည်း တတ်ကျွမ်းတော်မူ၍ အထူးသဖြင့် ဆင်ကြန်မြင်းကြန် ပန်းချီ ပန်းပုအတတ်တို့၌ ပို၍ ထူးချွန်တော်မူသည်
မင်းတရားကြီးသည် လှူဒါန်းပေးကမ်း စွန့်ကြဲခြင်း၌လည်း ရက်ရောတော်မူသည်
မင်းကွန်း၊ စစ်ကိုင်း၊ အမရပူရ၊ မန္တလေးတောင် စသည်တို့၌ မင်းတရားကြီး၏ ကုသိုလ်တော် စေတီပုထိုး၊ ကျောင်းတန်ဆောင်း စသည်တို့အများအပြားရှိသည်
မင်းကွန်း၌ ပုထိုးတော်ကြီး၊ အမရပူရ၌ မဟာသကျရံသီ ကျောက်ဖြူ ရုပ်ပွားတော်၊ မဟာအောင်မြေဘုံသာ ကျောင်းတော်ကြီး၊ မဟာဝိဇယရံသီ စည်းခံတော်ကြီး စသည်တို့သည် မင်းတရားကြီး၏ ကောင်းမှုတော်များဖြစ်သည်
မဇ္ဈိမဒေသရှိ မဟာဗောဓိပင်သို့လည်း အထူးထူးတော် အလှူတော်များကို ကျော်စာများနှင့်တကွ စေလွှတ်လှူဒါန်း ပူဇော်ခဲ့လေသည်
မင်းတရားကြီး လက်ထက်တွင် ရဟန်းပညာရှိ လူပညာရှိတို့ကို ညှိနှိုင်းတိုင်ပင်၍ ရာဇဝင်တစ်စောင် ပြုစုစေသည်
ထိုရာဇဝင်ကြီးကို မောင်းထောင်ဆရာတော် လူထွက် ပညာရှိ အမတ်ကြီးမဟာဓမ္မသကြ¸ ကြီးမှူးအုပ်ချုပ်၍ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၁ ခုနှစ်မှ စတင်ကျမ်းပြုစေသည်
ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို မှန်နန်းတော်ဦးတွင် ရေးသားပြုစုရသောကြောင့် မှန်နန်း မဟာရာဇဝင်တော်ကြီး ဟု ခေါ်တွင်သည်
ထိုရာဇဝင်ကြီးတွင် ကမ္ဘာဦးကာလမှ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၃ ခုနှစ် နတ်တော်လအထိ အဖြစ်အပျက်များသာ ပါဝင်သည်
ထိုကြောင့် မင်းတုန်းမင်းတရား လက်ထက်တွင် ဆက်လက်ပြုစုစေရာ ထိုရာဇဝင်တော်ကြီးကို ဒုတိယ မဟာရာဇဝင်တော် ဟု ခေါ်ဆိုလေသည်
မင်းညီ မင်းသားဆွေတော်မျိုးတော်၊ မှူးတော်မတ်တော်၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူး၊ ဒိုင်းမှူး သင်းမှူး၊ သွေးသောက်စု မြင်းခေါင်း၊ မြင်းစီး၊ သွေးသောက်ကြီး၊ သေနတ်စွဲ၊ ဓားစွဲကိုယ်ရံတော်၊ ရေကြည်မှစ၍ အမှုထမ်း ကျွန်တော်မျိုးတို့ကို သစ္စာပေးတော်မူသည်
မင်းညီ မင်းသား၊ မှူးတော်မတ်တော်များကိုလည်း အရည်အလျောက်၊ အထိုက်အလိုက် မြို့ရွာများ အသီးအသီး ပေးသနားတော်မူသည်
ဝေသာလီပြည်၊ ရခိုင်ပြည်၊ မျည်းတဲပြည်စသော တိုင်းပြည်ကြီး များနှင့် ထီးရံနန်းရံ စော်ဘွားမြို့စား တပ်ပေါင်းစား အဝေးမြို့ဝန်၊ စစ်ကဲအရာရှိတို့ကိုလည်း အကြီးအမှူး၊ သွေး သောက်စု၊ မြင်းတော်သည် ခန့်ပြီးလျှင်၊ အစေ့အနှံ့သစ္စာတော် ပေးစေလွှတ်သည်
မင်းတရားကြီး အိမ်ရှေ့စံစဉ်က မစစောင့်ရှောက်၍ မဏိပူရတွင် စိုးစံနေရသော၊ မဏိပူရ ကသည်းစော်ဘွား မဟာရှိန်ရာဇာသည် မကျိုးမနွံရှိသဖြင့် မင်းတရားကြီး နန်းတက်သည့် နှစ်အတွင်း၌ပင် ညီတော် ဒွါရာဝတီ မင်းသား သတိုးမင်းရဲကျော်ထင်ကို ဗိုလ်ချုပ်ခန့်၍ တပ်တော်များချီတက်သိမ်းယူစေရာ၊ မဏိပူရ တစ်မြို့လုံးကို ရသည်
မဏိပူရချီတပ်တွင် အလုံမြို့ဝန်မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလက လက်ဝဲစစ်ကြောင်း၊ စစ်ကဲမင်းကြီး မင်ခေါင်းကျော်က လက်ယာကြာင်း ချီတက်သည်
မြို့ကိုရပြီးနောက်၊ အစောင့်တပ်များ ချထားကာ တပ်များပြန်လာကြသည်
မဟာရှိန် ရာဇာသည် အင်္ဂလိပ်တို့ဩဇာလွှမ်းမိုးသော ကချာနယ်ထဲသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်
ယင်းစော်ဘွား၏ သားဟဲလာစန္ဒရော် အိန်စောင်တာပသည် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၂ ခုနှစ်တွင် ကချာမှနေ၍ မဏိပူရရှိ မြန်မာတပ်များကို လာရောက်တိုက်ခိုက်သည်
မြို့စောင့် တပ်များက ပြန်လှန်ခုခံနေစဉ် အမရပူရမှစစ်ကူတပ်များ ရောက်ရှိလာ သဖြင့် ကသည်းတပ်များကို နှိမ်နင်းရသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးပျံ့နှံ့လာခြင်းကို မနှစ်သက်ပေ
ထို့ကြောင့် ကချာနယ် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ဝင်ရောက်စိုးမိုးခြယ်လှယ်မှုများ ပြုသည်
ထို့ကြောင့်လည်း မြန်မာတပ်များနှင့် မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုးတော်မင်းတရားလက်ထက်က နန်းတင်ပေးခဲ့သော အာသံစော်ဘွား စန္ဒရေကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့၏ အမအစကိုယူကာ မြန်မာမင်းအား ထောင်ထားခြားနားမည် ပြုသဖြင့် မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံကို ချီတက်နှိမ်နင်းရပြန်သည်
စန္ဒရကန္တရှိန်သည် အင်္ဂလိပ်တို့ပိုင်နက်သို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံသည်
မင်းကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် အာသံ၌ စော်ဘွားအသစ်ကို နန်းတင်၍၊ ဗိုလ်မှူးမင်းကြီး မဟာသီလဝကို အစောင့်အနေအထားပြီး ပြန်လာသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် မြန်မာတို့၏ တန်ခိုးအာဏာ တစတစ ကျယ်ပြန့်ကာ အနောက်ဘက်သို့ရောက်လာမည်ကို စိုးရိမ်သည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်ကပင် ရခိုင်ပြည်ကို သိမ်းယူသည့်အခါ စစ်တကောင်းနယ်ခြားကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်တို့အချင်းများခဲ့ရသည်
ဘကြီးတော်မင်းတရားလက်ထက်သို့ ကျရောက်သောအခါ မဏိပူရစော်ဘွား၊ အာသံစော်ဘွားတို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့ထံ ခိုလှုံခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အတွင်းသို့ပြေးဝင်သော ထိုစော်ဘွားများကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံဖမ်းဆီးသောအခါ မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ် တို့ပို၍ မသင့်မတင့် ဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခုနှစ် ( ခရစ် ၁၈၂၄ ) တွင် နတ်မြစ်ဝရှိ ရှင်မဖြူကျွန်း၌ အင်္ဂလိပ်တို့ကလာ၍ အလံစိုက်ပြီး တပ်တည်မည်ပြုရာ၊ မြန်မာတပ်များနှင့် အချင်းများကြပြီးလျှင် ပစ်ခတ် တိုက်ခိုက်ကြသည်
ထိုအခါ မြန်မာတို့ဘက်မှ စစ်ကူရန် ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး မဟာဗန္ဓုလကို ရခိုင်ပြည်သို့တစ်ကြောင်း၊ ဗိုလ်မှူးဝန်ကြီး သတိုးသုဓမ္မ မဟာသက်တော်ရှည်ကို အာသံမဏိပူရသို့တစ်ကြောင်း ချီတက်စေသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၅ ခု တစ်ပေါင်းလ၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၂၄ ခု၊ မတ်လ ၅ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံချုပ် လော့အမ်းမှတ်က အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာတို့စစ်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာလေသည်
မဟာဗန္ဓုလ၏ တပ်များသည် ပန်းဝါတိုက်ပွဲ ( ရာမူးတိုက်ပွဲ ) တွင် အရေးသာသည်
ထိုနောက် ရှေ့သို့ဆက်လက်ချီတက်ခြင်း မပြုသေးဘဲတပ်နားနေစဉ်၊ ရန်ကုန်မြို့ကို အင်္ဂလိပ် တပ်များက သိမ်းပိုက်လိုက်သောကြောင့်၊ ဟံသာဝတီ ရန်ကုန်မြို့ကို ပြန်လည်လုပ်ကြံရန် မဟာဗန္ဓုလအား ခေါ်တော်မူသဖြင့်၊ ရန်ကုန်သို့ချီခဲ့ရသည်
အင်္ဂလိပ်တပ်များသည် ရခိုင်ရိုးမကိုကျော်၍ မြန်မာနိုင်ငံတွင်းသို့ဝင်ရောက်ရန် အကြံကို လက်လျှော့ပြီးသော် နိုင်ငံတွင်း ရေကြောင်းကိုမှီကာ ဧရာဝတီမြစ်တလျှောက် တိုက်ခိုက်ရန် အကြံပြုသည်
ထို့ကြောင့် ရန်ကုန်သို့ရေတပ်ကြီး ချီလာပြီးလျှင် ပင်လယ်မှ အမြောက်စိန်ပြောင်းလွှတ်ကာ မြို့ကို စီးထားခြင်း ဖြစ်လေသည်
အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲကြီး စတင်ခဲ့လေရာ၊ အင်္ဂလိပ်တို့က လက်နက်အင်အား သာလွန်ခြင်း၊ အင်္ဂလိပ် တပ်သားများသည် အလေ့အကျင့်ရှိပြီးလျှင် တိုက်ရည်ခိုက်ရည်သာခြင်း စသည်တို့ကြောင့် မြန်မာတပ်များ အရေးမလှခဲ့သည်သာများပြီးသော် စစ်သည်ရဲမက် အထိအရှအကျအဆုံး များပြားလှသည်
ရန်ကုန်တွင် အရေးမလှသဖြင့် ဓနုဖြူသို့ဆုတ်ခွာပြီးလျှင် တပ်ခံသော မဟာဗန္ဓုလသည်လည်း ၁၁၈၆ ခုနှစ်တွင် ဓနုဖြူခံတပ်၌ ဗုံးသင့်၍ ကျဆုံးလေသည်
မဟာဗန္ဓုလ ကျဆုံးပြီးနောက်တွင် မြန်မာတပ်များသည် ပို၍ ကစင့်ကလျားဖြစ်သည်
ရဲမက်တော်များ၊ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးများ အကျအဆုံး အထိအခိုက်လည်း များလှသည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည် အရေးသာ၍ မြို့ရွာများကို သိမ်းပိုက်နိုင်သော်လည်း မြန်မာပြည်သူလူထုကို အုပ်ချုပ်ရန် မလွယ်ကူသေးသည်ကို သိမြင်နားလည်သဖြင့် စစ်ပြေငြိမ်းရန်စကားကမ်းလှမ်းသည်
ဘကြီးတော် ဘုရားသည် မြန်မာတို့က အလျော့ပေးအညံ့ခံ၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် ငြင်းပယ်တော်မူသည်
အင်္ဂလိပ်တို့ကလည်း ထပ်မံ စကားကမ်းလှမ်းသည်
နောင်အခါ အကြောင်းကြောင်းကို ထောက်ရှု၍ စစ်ပြေငြိမ်းရန် လက်ခံသဖြင့် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ စစ်ပြေငြိမ်း စာချုပ်ကို မြင်းခြံခရိုင်အတွင်းရှိ ရန္တပိုရွာ၌ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၇ ခုနှစ် တပေါင်းလ (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၆ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ)တွင် ချုပ်ဆိုကြ၍ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲ ပြီးဆုံးခဲ့လေသည်
ဘကြီးတော် မင်းတရားလက်ထပ် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ ပထမစစ်ပွဲအပြီး၌ မြန်မာနိုင်ငံ၏ အကျယ်အဝန်း သည် ယုတ်လျော့သွားသည်
ရန္တပိုစာချုပ်အရ အာသံနယ်၊ ရခိုင်ပြည်၊ တနင်္သာရီနယ်တို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့အား ပေးလိုက်ရသည်
ထို့ပြင် မဏိပူရ၊ ကချာနယ်တို့အရေးတွင် မြန်မာတို့က ဝင်ရောက်စွက်ဖက်ခွင့် မရတော့ချေ
စစ်စရိတ်ငွေ တစ်ကုဋေကိုလည်း မြန်မာတို့က ပေးရလေသည်
ရန္တပိုစာချုပ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ်ချင်းလဲလှယ်၍ ဆိုင်ရာ နေပြည်တော်များ၌ နေထိုင်ရန် စည်းကမ်းချက်တစ်ရပ် ပါရှိသည့်အတိုင်း အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ်တော် မယ်စယ်ဘော်ရနီ ( မေဂျာဗားနေး ) သည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၁၉၂ ခုနှစ်တွင် အင်းဝမြို့၌ နေထိုင်ရန်ရောက်လာရာ၊ မင်းတရားကြီးက ကောင်းစွာ နေရာချထားပေးပေသည်
မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် အင်းဝ၌ရှိစဉ် မြန်မာပိုင် ကလေးကတော့တောင်ကြားကို ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယအစိုးရက သိမ်းယူရာ၊ မယ်စယ်ဘော်ရနီက စာရေးသား ကန့်ကွက်သဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့က ပြန်ပေးသည်
မယ်စယ်ဘော်ရနီ အင်းဝ၌ ရှိနေစဉ်ပင် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက တနင်္သာရီနယ်ကို အခြားနယ်တစ်ခုခုနှင့် လဲလှယ်လိုသဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းလာသည်
မြန်မာတို့က အလဲအလှယ်မရှိဘဲ တနင်္သာရီနယ်ကို ပြန်၍လိုချင်သဖြင့် စကားကမ်းလှမ်းမှုသည် ဆုံးခန်းတိုင် မရောက်ခဲ့ပေ
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၈၈ ခုနှစ် (ခရစ်နှစ် ၁၈၂၇ ခု) တွင် မွန်ငစပ်ဆိုသူ ထောင်ထားခြားနားပြီးလျှင် ရန်ကုန်ကို လုပ်ကြံသည်
မွန်သူပုန်တို့ကို မြန်မာတပ်များက လိုက်လံတိုက်ခိုက်သည့်အခါ အင်္ဂလိပ်ပိုင် တနင်္သာရီ နယ်ထဲသို့ပြေးဝင်ခိုလှုံကြသည်
ထိုအခါမြန်မာတို့က မုတ္တမမြို့ကို အခြေပြုပြီးသော် တနင်္သာရီနယ်အတွင်း ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သဖြင့်၊ အင်္ဂလိပ်တို့က မုတ္တမမြို့ကို ဖျက်ဆီးပစ်သည်
မွန်တို့၏ ထကြွခြင်းသည် ထိုအကြိမ် နောက်ဆုံး ဖြစ်လေသည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘဝရှင် မင်းတရားကြီး ကိုယ်တော် ကျန်းခံ့တော်မမူ ဖြစ်လာသည်
ထို့ကြောင့် မိဖုရားခေါင်ကြီး၊ မောင်တော် စလင်းမြို့စား မင်းသား သီရိသုမဟာဓမ္မရာဇာ (မင်းသား မောင်အို) နှင့် မှူးတော် မတ်တော်တို့အား တိုင်းဝန်ပြည်ဝန်ကို စီရင်ဆောင်ရွက်စေသည်
ထိုအတွင်း နိုင်ငံမငြိမ်မသက်ရှိလေလျှင်၊ စလင်းမြို့စားနှင့် အပေါင်းပါ မှူးမတ်များက မင်းတရားကြီး၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းအပေါ် အယုံအကြည် မရှိ၊ နှလုံးစိတ်ဝမ်းမချ ဖြစ်လာသည်
ထို့ကြောင့် ပြစ်မှုရှာကြံလာသည်
ထိုအခါ သာယာဝတီမင်းကလည်း နောင်တော်မင်းတရားအားကျေးဇူးသစ္စာရှိစွာနှင့် အမှုတော်များကို နှလုံးလက်ရုံးဖြင့် ထမ်းရွက်ခဲ့ပါလျက်၊ မင်းသား မောင်အိုနှင့် အပေါင်းအပါ တစ်စုတို့က မိမိအပေါ် အကောက်ကြံကာ မှုခင်းရှာကြံရမည်လောဟု စိတ်ဝမ်းနာ ကြည်းကာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၈ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုသို့ နောက်တော်ပါများနှင့် အတူ ထွက်ခွာသွားပြီးလျှင် ပုန်ကုန်ခြားနားလေသည်
အင်္ဂလိပ် ကိုယ်စားလှယ် မယ်စယ်ဘော်ရနီသည် ရွှေဘိုသို့လိုက်သွားပြီးလျှင် ဖျန်ဖြေလျှောက်ထားသော်လည်း အရေးမရလေ
တဖန် ဆရာတော်များ ကြွရောက်ဖြန်ဖြေ စေ့စပ်ရပြန်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ်တွင် ညီတော် သာယာဝတီမင်း၏ အလိုတော်ပြည့်၍၊ ဘကြီးတော် မင်းတရားသည် ညီတော်အား ထိုနှစ် ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်နေ့တွင် နန်းစည်းစိမ်ကို လွှဲပြောင်းပေးကာ၊ အိမ်ဖြူစံတော်မူလေသည်
သာယာဝတီမင်းသည် ရွှေနန်းစည်း စိမ်ကို လက်ခံပြီးနောက်တွင် နောင်တော်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးနှင့် စလင်းမင်းသားတို့ကို အပြစ်အလျောက် စီရင်တော်မူလေသည်
ထင်ရှားသော သားတော် သမီးတော်များမှာ ဆင်ဖြူရှင်မယ်မှ ဖွားသော ညောင်ရမ်းမြို့စားတစ်ပါး (စကြာမင်းသား)၊ မိဖုရား ခေါင်ကြီးမယ်နုမှ ဖွားမြင်တော်မူသော သမီးတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ထိုသမီးတော်သည် နောင်အခါ မင်းတုန်းမင်းတရား၏ အလယ်နန်း မိဖုရား ဆင်ဖြူမရှင်ဖြစ်သည်
မိဖုရားခေါင်ကြီး မယ်နုမှ မြင်သော သားတော်တစ်ပါးနှင့် သမီးတော် တစ်ပါးတို့သည် ငယ်ကလွန်ကြသည်
ပထမ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ် ပြီးချိန်မှစကာ စိတ်ကျဝေဒနာကို ခံစားနေခဲ့ရသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုအချိန်မှစကာ နန်းတွင်းရေးကို နန်းမတော်မယ်နုနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ စလင်းမင်းသားကြီးမောင်အို တို့ကခြယ်လှယ်ခဲ့ကြသည်
ပြိုင်ဘက်ဟု ယူဆသူများကို သတ်ဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ပထမအင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲအတွင်း မယ်နု၏လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်သည့် စစ်သူကြီးမဟာဗန္ဓုလ ဓနုဖြူတွင် ကျဆုံးသည်
ဘကြီးတော်မင်း၏ ညီတော် သာယာဝတီမင်းသားကို ရာဇဝတ်သားများအား လက်ခံနေထိုင်စေမှုဖြင့် စွပ်စွဲပြီးအရာမှချရန် ကြိုးပမ်းသဖြင့် သာယာဝတီမင်းသား ရွှေဘိုသို့ထွက်ကာ အင်အားစု၍ ပုန်ကန်သည်
ပုန်ကန်မှုအောင်မြင်သဖြင့် သာယာဝတီမင်း နန်းတက်သည်
နန်းမတော်မယ်နု၊ မင်းသားကြီးဦးအိုနှင့် အပေါင်းအပါများသာမက ညောင်ရမ်းမင်းသားပါ ရေချဖျောက်ဖျက်ခံရသည်
ဘကြီးတော်မင်းကိုမူ အစောင့်အရှောက်ဖြင့် နေစေသည်
နန်းကျပြီး ၈နှစ်အကြာ အကျယ်ချုပ်ဖြင့်နေရစဉ်အတွင်း ညီတော် သာယာဝတီမင်းလက်ထက် အသက် ၆၁ နှစ်အရွယ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂ဝ၈ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ် လပြည့်ကျော် ၁ဝ ရက်နေ့ (ခရစ်နှစ် ၁၅၊ အောက်တိုဘာ၊ ၁၈၄၆) တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဘကြီးတော်ဘုရား-ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းတို့၏ဘကြီးတော် ဖြစ်သောကြာင့်တည်း၊စစ်ကိုင်းမင်း-မင်းသားငယ်ဘဝက စစ်ကိုင်းမြို့ကို စားရသောကြောင့်တည်း၊နောင်တော်ကြီး-သာယာဝတီမင်းခေါ် ကုန်းဘောင်မင်း လည်းခေါ်သည့် ရွှေဘိုမင်းတြား၏နောင်တော်ဖြစ်သောကြောင့်တည်း၊ဖလ်နန်းရှင်, မှန်နန်းရှင်- နန်းတော်ကြီး၌ ဖလ်, မှန်တွေ အလွန်များသောကြောင့်တည်း၊သိရီ တြိဘဝနာဒိတျ ပဝရပဏ္ဍိတ မဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇာ- ရတနာပူရ စတုတ္ထမြို့တည် နန်းတည် မင်းတြားကြီး၊ဆင်ဖြူများရှင်- နန်းစံ ၁၈-နှစ်တိုင်တိုင် ဘုန်းတန်ခိုးကြီးလျက် ဆင် ရတနာများစွာ ဆက်သခံရသောကြောင့်တည်း
ကောသလဘုရင်၏ လျှောက်ထားချက်အရ ကပိလငါးကြီးကို အကြောင်းပြု၍ အရဟတ္တဖိုလ်ကို အထွတ်တပ်၍ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဤသုတ်၌ အမြတ်ဆုံးဥစ္စာဖြစ်သော အကျင့်မြတ်(၂)ပါး၊ သားသမင်နှင့် တူသောရဟန်း၊ ဘုရားရှင်၏တရားတော်ကို မသိနိုင်သောရဟန်း၊ ငရဲရောက်ကြောင်း အကုသိုလ်ခရီးလမ်းကို မသိသောရဟန်း၊ တမလွန်ဘဝ၌ ဆင်းရဲရောက်မည့်ရဟန်း၊ ဆေးကြော၍ မစင်နိုင်သည့် အကုသိုလ်အညစ်အကြေး လိမ်းကျံနေသောရဟန်း၊ သာသနာတော်မှ ထုတ်ပယ်ရမည့်ရဟန်း၊ ဆင်းရဲ၏အဆုံးသို့ ရောက်အောင်ပြုကျင့်ရန် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပါသည်
ဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ ကပိလ(ရွှေ) ငါးကြီးဖမ်းဆီး ယူဆောင်လာသော တံငါသည်ငါးရာတို့ ဘုရားရှင်အထံတော်၌ ရဟန်းပြုကြပြီး အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိကြပြီး ဘုရားရှင်နှင့်အတူ အာနေဉ္ဇဝိဟာရသမာပတ်ကို သုံးဆောင်ကြသူများဖြစ်ကြပုံ
ဥဒါနပါဠိတော်၌ ယသောဇသုတ် အမည်ရှိပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌ ကပိလငါးကြီး၏ အတိတ်ဝတ္ထုနှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထု တံငါသည် ငါးရာ၏ အတိတ်ဝတ္ထုနှင့် ပစ္စုပ္ပန်ဝတ္ထုများ ပါရှိပါသည်
ခင်ကန့်လန့်ရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinkantlantywarthit)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၈ ဦး၊ မ ၁၀၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗာရာဏသီမြို့သည် ကာသီတိုင်း၏ မင်းနေပြည်မြို့ ဖြစ်လေသည်
ဗုဒ္ဓခေတ်မတိုင်မီ ကာလက ရံခါရံခါအားဖြင့် -သုရုဒ္ဓန,သုဒဿန,ဗြဟ္မဝဒ္ဓန,ပုပ္ဖဝတီ,မောလိနီ နှင့်ရမ္မနဂရ ဟူသော ဤအမည်များ ဖြစ်ခဲ့ဘူးလေသည်
ယင်းမြို့၏အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၂-ယူဇနာ ရှိခဲ့သည်
ဗာရာဏသီမြို့သည် ဂင်္ဂါမြစ်ဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ဗာရာဏသီမြို့အနီး ဣသိပတန မိဂဒါယ (ခေါ်) ဆာရနာထ်၌ ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်သည် တရားစကြာလည်စေ၍ ယင်းဌာန၏ အလေးပြုထိုက်သော၊ မြင့်မြတ်သောအဖြစ်ကို လွန်စွာပေးခဲ့သည်
(ဝါ) လွန်စွာတိုးပွားစေခဲ့သည်
ဣသိပတန မိဂဒါယသည် ဗုဒ္ဓဓမ္မ၏ ပြန့်ပွားရာ တစ်ခုသော မြတ်သောဆိပ်ကမ်း ဖြစ်ပေသည်
ဗာရာဏသီမြို့သည် လက်မှုပညာသိပ္ပံအတတ်၊ အသက်မွေးမှု၊ ကုန်ရောင်းကုန်ဝယ်အတတ်၊ နှုတ်မှုပညာ၊ ဝိဇ္ဇာအတတ် စသည်၏လွန်စွာကြီးကျယ်သော ဗဟိုဌာနကြီးဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုမြို့မှ ရောင်းဝယ်ဖေါက်ကားသူတို့၏ဆက်သွယ်မှုသည် သာဝတ္ထိ၊ တက္ခသီလာ၊ ရာဇဂဟ စသောမြို့ကြီးများနှင့် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကာသီတိုင်းထွက် ကျန်ဒန်း(ခေါ်) စန္ဒကူး၊ ထို့ပြင် ကာသိတိုင်းဖြစ် ရောင်စုံအဝတ်၊ ပိုးထည်၊ ချည်ထည်များသည် လွန်စွာထင်ပေါ် ကျော်ကြားခဲ့ကုန်သည်
ဗာရာဏသာမြစ်၏ မနီးမဝေး၌ ဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ ၁၂-ဦးသော ရသေ့ မုနိတို့ သက်ဆင်းဝင် ရောက်ရာ (သို့မဟုတ်) အသိန်းမကသော ဘုရားရှင်တို့ ဓမ္မစကြာတရား ဟောတော်မူရန် သက်ဆင်းရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ မျောက်ဦးခေါင်းရှိရာ(သို့မဟုတ်) မျောက်ဦးခေါင်းနှင့်တူသော ကျောက်ရှိရာ ဌာနဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ မြို့တည်စ အခါ၌ မင်း ၂-ဦးတို့ စစ်ထိုးရာဌာနဖြစ်သောကြောင့် ဗာရာဏသီ၊ ဝရဏာမြစ်, အသီမြစ် ၂-သွယ်တို့၏ အကြား၌ တည်သောကြောင့် ဗာရာဏသီဟု အမျိုးမျိုး ဖွင့်ဆိုကြသည်
ယင်းမြို့မှာ ပါဠိစာပေလာ အတိတ်, ပစ္စုပ္ပန်, အနာဂတ်ကာလများ၌ ဖြစ်ထွန်း ပေါ်ပေါက်နေသည့် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက် အဖြစ်အပျက်များတွင် အများဆုံး ပါဝင် အသုံးခံရာ ဌာနဖြစ်၍ အချိန်ကာလအလိုက် ထင်ဟပ်ချက်များကို ကန့်သတ်ပိုင်းခြား ရေးသား ဖော်ပြလိုပေသည်
ကဿပရှင်တော်ဘုရား ပွင့်တော်မူသည့် တချိန်လုံးနှင့် ထိုမှ နောက်ပြန် အတိတ်ဗာရာဏသီမြို့များအနက် အလွန်ကြွယ်ဝ၍ လူသူအစည်ကားဆုံး ဗာရာဏသီ၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၁၂-ယူဇနာဖြစ်သည်
ဆင်ခြေဖုံးနှင့်တကွဆိုလျှင် ယူဇနာ ၃၀၀-ရှိသည်
ဗာရာဏသီမြို့၏ မြို့ရိုး အုတ်တံတိုင်းအမြင့်မှာ ၁၈-တောင် ဖြစ်သည်
အတိတ် ဗာရာဏသီ၌ နန်းစိုက်စိုးစံခဲ့သော မင်းများ၏ အမည်၊ အတိတ်ဗာရာဏသီ၏ အမည် အမျိုးမျိုး၊ ဗာရာဏသီနှင့် ကောသလတိုင်းတို့ မကြာခဏ စစ်မက်ဖြစ်ပွါးလေ့ရှိခြင်း အကြောင်းများကို ကာသိ-ပုဒ်ကြည့်
ဗာရာဏသီပြည်၌ သူဌေး များစွာရှိသော်လည်း သီးခြားနာမည်မတွင်၊ ဗာရာဏသီသူဌေးဟုသာ နာမည်တွင်ကြသည်
ဗာရာဏသီနှင့်တက္ကသိုလ် ယူဇနာ ၂၀၀-ကွာဝေးသည်
၂-ပြည်လုံး၌ အဆင့်အတန်းမြင့်သည့် ပညာသင်ကျောင်းများရှိ၍  အပြန်အလှန် ပညာသင်ရန် သွားကြသည်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
သို့သော် တက္ကသိုလ်ပြည်၌ ပညာသင်ကြားပြီးနောက် ဗာရာဏသီပြည်၌ ဒိသာပါမောက္ခဆရာ ပြုလုပ်၍ တပည့်များအား ပညာသင်ကြားပေးကြောင်း တွေ့ရသဖြင့် တက္ကသိုလ်ပြည် ပညာသင်ကျောင်းက ပို၍ရှေးကျဘွယ်ရှိသည်
ဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက် ဗာရာဏသီပြည်၏ အကျယ်အဝန်း ပမာဏကို ပါဠိစာပေ၌ မတွေ့ရ
ရှင်အာနန္ဒာက ဘုရားရှင်အား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုရန်လျှောက်ထားသောမြို့ကြီးများ၌ဗာရာဏသီလည်း တမြို့အပါအဝင်ဖြစ်သည်
သာသနာတွင် မဟာလတာတန်ဆာ ဝတ်ဆင်ရသူ အမျိုးသ္မီး ၃-ဦးအနက် ဗာရာဏသီ သူဌေးသမီးလည်း တစ်ဦးအပါအဝင်ဖြစ်သည်
အခြားသော ဗုဒ္ဓရှင်တော်များမှာ မိဂဒါဝုန်သို့ ကောင်းကင် ခရီးဖြင့်သာ ကြွသွားတော်မူမြဲ ဖြစ်သော်လည်း  ဥပကအာဇီဝက၏ နောင်တချိန်တွင်အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လတ္တံ့သည်ကို မြင်တော်မူ၍ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်မှ ၁၈-ယူဇနာဝေးသော ဗာရာဏသီပြည်သို့  ဂေါတမရှင်တော်ဘုရား ခြေလျှင် ခရီးဖြင့် ကြွသွားတော်မူသည်
ကောသမ္ဗီနှင့် ဗာရာဏသီအကြားမြစ်ကြောင်း လမ်းခရီးအက္ခာအဝေးမှာ ယူဇနာ ၃၀-ဖြစ်သည်
ဗိမ္မိသာရမင်းသူ၏ဆေးဆရာဇီဝကကို ဗာရာဏသီသူဌေးသား၏ အူထုံးရောဂါကုသရန်အတွက် ပို့လွှတ် စေခိုင်းသည် ကို ထောက်ရှု၍ ပြည်ထောင်အချင်းချင်း ဆက်ဆံရေးကောင်း မွန်ပုံရသည်
ဗာရာဏသီပြည်အနီး မိဂဒါဝုန်ဝယ် ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ညဉ့်အခါ၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီ ၅-ဦးတို့အား ဓမ္မစကြာဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူသည်
အကျယ်ကို မိဂဒါယ-ကြည့်
ပထမဝါ ယင်းမိဂဒါဝုန်၌ ဝါဆိုတော်မူသည်
ဗာရာဏသီ ပြည်အနီး ကုက္ကို ၇-ပင်ရှိရာဌာန၌ ဘုရားရှင်သည် ဧရကပတ္တနဂါးမင်းအား “ကိစ္ဆော မနုဿပဋိလာဘော” စသော တရားကို ဟောကြားတော်မူသဖြင့် ဧရကပတ္တနဂါးမင်းအမှူးရှိသော ပရိသတ် ၈၄၀၀၀-တရားထူး ရကြသည်
စုန္ဒဋ္ဌိလရွာသား ပြိတ္တာတစ်ဦးကို ရည်စူး၍ ကောလိယအမတ်ကြီး ဦးဆောင် ပြုလုပ်သော အမျှဝေပွဲကြီး၌ ဘုရားရှင်တရားကို ကြားနာရသဖြင့် ပရိသတ် ၈၄၀၀၀-တရားထူး ရကြသည်
ဤ ဗာရာဏသီပြည်သည် အနာဂတ် ကာလ၌ ကေတုမတီနာမည်ဖြင့် ထင်ရှား၍ မေတ္တေယျ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူရာမြို့ ဖြစ်လိမ့်မည်
အကျယ်ကို မေတ္တေယျ-ကြည့်
ဟင်မီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinmi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ လောနောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
Botany Term : Coccinia grandis (L.) VoigtSpeciesFamily : Cucurbitaceaeအမြဲစိမ်း သစ်ပျော့နွယ်ပင် ဖြစ်သည်
ပင်စည် သေးသွယ်၍ နွယ်နှာမောင်း ၂-၄ ခု ခွဲထွက်သည်
ပင်စည် သို့မဟုတ် ရိုးတံ၏ တစ်ဖက်တည်း မှ ထွက်၏
အဝိုက် ၃ ဝိုက်ပါ၍ ထိပ်အဝိုက်တွင် ထောင့် ၃ ထောင့် ပါပြီး ဘေးအဝိုက် ၂ ခုသည် လိပ်ပြာတောင်ပုံဖြစ်နေသည်
ရွက်ရင်းဟိုက်သည် ၊ ရွက်ပြားပါး၍ ချောမွတ်သည်
ရွက်နား လှိုင်းတွန့် အနည်းငယ် ရှိ၏
ရွက်ညာ အလွန်ရှည်သည်
ရွက်ညှာကြားမှ ထွက်သည်
အဖြူရောင် ပွင့်ဖတ် ၅ ခုပါသည်
ပွင့်ချပ်အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ထိပ်တွင် နီညိုရောင်သမ်းသည်
လုံး၍ ရှည်မျောမျောပုံရှိသည်
၂ လက်မကျော်ခန့် ရှည်သည်
အခွံ ပြောင်ချောပြီး အစိမ်းပေါ်တွင် အဖြူစင်းများရှိ၏
မှည့်သောအခါ လိမ္မော်နီရောင် ရှိသည်
အစေ့လွန်းပုံရှိသည်
နွေရော မိုးပါ သီးသော်လည်း မိုးရာသီတွင် ပိုသီးသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အမြစ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်
သစ်ပင် ခြံစည်းရိုးတို့တွင်လည်း ပေါက်လေ့ရှိသည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကင်းပုံသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ သလိပ်သည်းခြေကို နိုင်၏ ၊ ဝမ်းကိုသက်စေသည် ၊ အရွက်သည် ဖန်၏ ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွား သန်မာမှုနှင့် အရိုး ၊ သွားများ တည်ဆောက်မှုကို အားပေး၍ အာရုံကြောများကို လည်း လန်းဆန်း စေသည်
ပဉ္စငါးပါး  : ပင်စည်ပြုတ်ရည်ကို သလိပ်ရွှင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ အထူးထင်ရှား၏
အရွက်စိမ်းကို ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ ကြော်ချက်စားသုံးရ၏
ကင်းပုံရွက်နှင့် နံနံစေ့ ဆတူကို ပြုတ်၍ အဖျားကျဆေး ၊ ဝမ်းပျော့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သန်ကျဆေး ဖော်စပ်ရာ၌ သုံး၏
ကင်းပုံရွက် အရည်ကို ရေယုန်နာပေါ်သို့ မကြာခဏတို့ပေးလျှင် ရေယုန်နာ ပျောက်ကင်းသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သည်းခြေပျက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ပြွန်ရောင် ရောဂါတို့အတွက် ဖော်စပ်သောဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံသီးကို သားသည် မိခင်များ နို့ထွက်စေရန် နှင့် လေရောဂါ ၊ သွေးဖောက်ပြန် သောရောဂါ ၊ ပန်းနာ ချောင်းဆိုး ရောဂါများ၌ အသုံးပြုသည်
အမြစ်ကို အဖျားကျဆေး၊ ဝမ်းသက်ဆေး အဖြစ်သုံးသည်
(ကင်းပုံတွင် အခါး၊ အချို နှစ်မျိုးရှိသည့် အနက် ဆေးဖက်တွင် အခါးကို အသုံးများသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ရွှေဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၃ ဦး၊ မ ၁၀၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး (အင်္ဂလိပ်: Operation 1027) သည် ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် မြောက်ပိုင်း ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင်များဖြစ်သော ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် တို့က နိုင်ငံတော်စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီနှင့် ပြည်သူ့စစ်အဖွဲ့များအား တိုက်ခိုက်သော စစ်ဆင်ရေးဖြစ်သည်
ပူးပေါင်းအဖွဲ့သည် ရှမ်းပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကွတ်ခိုင်၊ ကျောက်မဲ၊ မူဆယ်၊ နမ့်ခမ်း၊ နောင်ချို၊ လားရှိုးနှင့် ချင်းရွှေဟော်မြို့များရှိ စစ်ကောင်စီအဖွဲ့များအား တပြိုက်နက်တည်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ရှမ်းပြည်နယ်အပြင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မိုးကုတ်၊ မန္တလေးနှင့် ထီးချိုင့်မြို့နယ်များတွင်လည်း တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ကောလင်းမြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
၂၀၂၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၁ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၁၆၈ ခုကို တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်
အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၏ ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်ကဲ့သို့သော စစ်ကောင်စီဆန့်ကျင်နေသည့် အဖွဲ့များကလည်း စစ်ဆင်ရေးတွင် ပါဝင်ပံ့ပိုးခဲ့ကြသည်
နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကယားပြည်နယ်ရှိ တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးကို ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး နှင့် ၁၁၁၁ စစ်ဆင်ရေးကို စတင်ခဲ့ကြသည်
ရှမ်းပြည်နယ်အရှေ့မြောက်ပိုင်း တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ဒေသတွင် ကြီးထွားလာနေသော အွန်လိုင်းငွေလိမ်ဂိုဏ်းများအား ထိန်းချုပ်ရန်နှင့် ပါဝင်ပတ်သက်နေသော စစ်ကောင်စီတပ်နှင့် လက်အောက်ခံ ပြည်သူ့စစ်များအား နှိမ်နှင်းရန်အတွက် စစ်ဆင်ရေး ၁၀၂၇ ကို စတင်ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်၊ မြန်မာအမျိုးသား ဒီမိုကရက်တစ် မဟာမိတ်တပ်မတော်နှင့် တအောင်း အမျိုးသား လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် တို့က ၂၀၂၃ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ပူးတွဲကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၂၇ နံနက် ၄ နာရီအချိန်တွင် ကိုးကန့်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းများအား MNDAA က တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီတပ်သားများ ကျဆုံးပြီး လက်နက်ခဲယမ်းများ သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်
နမ့်ခမ်းမြို့နယ် နမ့်ခမ်း-နမ့်ဖတ်ကာလမ်းရှိ စစ်ကောင်စီ၏ ၁၃ မိုင်စခန်းနှင့် မိုက်ခရိုဝိတ် တပ်စခန်း နှစ်ခုကို TNLA က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ဟု သတင်းများက ဖော်ပြခဲ့သည်
ချင်းရွှေဟော်မြို့ကို MNDAA က သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့ပြီး လားရှိုး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းနှင့် လားရှိုး-ချင်းရွှေဟော်လမ်းများကို ပိတ်ဆို့ထားခဲ့သည်
စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီး ပစ်ခတ်မှုများဖြင့် ပြန်လည်တုံ့ပြန်ခဲ့သည်
လောက်ကိုင်၊ ချင်းရွှေဟော်နှင့် လားရှိုး၊ သိန္နီအနီးတွင် တိုက်ပွဲများဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး လုံခြုံရေးရဲတပ်ဖွဲ့စခန်းနှင့် ပြည်သူ့စစ်စခန်းအချို့ ကျဆုံးခဲ့သည်ဟု စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူ ဗိုလ်ချုပ်ဇော်မင်းထွန်းက ဆိုသည်
လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့ဝင်များ သေဆုံးဒဏ်ရာရရှိခဲ့ကြောင်း ထည့်သွင်းပြောဆိုခဲ့သော်လည်း အရေအတွက်ကိုမူ မဖော်ပြခဲ့ပေ
အယ်လ်ဂျာဇီရာသတင်းအရ ချင်းရွှေဟော်ရှိ အစိုးရရုံးများ တိုက်ခိုက်ခံရမှုတွင် စစ်ကောင်စီမှ ၂၀ ဦးခန့် သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
လောက်ကိုင်ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး၏ အဆိုအရ ရဲတပ်ဖွဲ့ဝင် ၁၇ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဗမာပြည်သူ့လွတ်မြောက်ရေးတပ်တော် (BPLA) က ညီနောင်မဟာမိတ်သုံးဖွဲ့နှင့် အတူ တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိကြောင်း ဖော်ပြခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးနှင့် ရှမ်းအနောက်မြောက်နယ်စပ်ဒေသရှိ ထီးချိုင့်မြို့နယ်တွင် ရက္ခိုင့်တပ်တော်က စစ်ကောင်စီအား တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့ရာ မော်ကွန်းတောင် တောင်ဘက်တွင် ဖြစ်ပွားသော တိုက်ပွဲတွင် စစ်ကောင်စီဖက်မှ အကျအဆုံးများရှိခဲ့ကြောင်း ရက္ခိုင့်တပ်တော်က ဆိုသည်
တောင်သာမြို့နယ်အတွင်းရှိ တောင်သာ-မြင်းခြံကားလမ်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီ စစ်ဆေးရေးစခန်းတစ်ခုအား တော်လှန်ရေးပူးပေါင်းအဖွဲ့က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ဒရုန်းများဖြင့် ဗုံးကြဲချခဲ့သဖြင့် စစ်ကောင်စီတပ်သား ၂၀ ခန့် သေဆုံးခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၂၈ MNDAA သည် ဟိုပုံးမြို့မှ ထွက်ခွာလာသော စစ်ကောင်စီတပ်အား အလစ်တိုက်ခိုက်ခဲ့သလို တရုတ်မြန်မာနယ်စပ် မုန်းကိုးမြို့အနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခု သိမ်းပိုက်ရရှိခဲ့သည်
ထို့အပြင် ချင်းရွှေဟော်မြို့အနီး လေကြောင်းမှ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့သော စစ်ကောင်စီတပ်များအား တိုက်ခိုက်အနိုင်ရခဲ့သလို လေကြောင်းမှ ချပေးခဲ့သော စစ်လက်နက်များကိုလည်း သိမ်းဆည်းရရှိခဲ့သည်
နမ့်ခမ်းမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခုနှင့် လားရှိုးမြို့နယ်ရှိ စစ်စခန်း ၂ ခုတို့ကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း TNLA က ဆိုသည်
စစ်ကောင်စီ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက စစ်စခန်းများ ဆုံးရှုံးခဲ့ကြောင်းနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် တည်ငြိမ်ရေးကို လိုလားကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၂၇ နှင့် ၂၈ ရက်နေ့များတွင် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများကြောင့် လားရှိုးမြို့နယ်မှ လူဦးရေ ၆၀၀ ခန့် စစ်ဘေးရှောင်ခဲ့ရသည်
လားရှိုး-မူဆယ်လမ်းပေါ်ရှိ ဟိုပိတ်တိုးဂိတ်အပါအဝင် လားရှိုးမြို့နယ်တွင်းရှိ လမ်းများနှင့် ရွာများတွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သော်လည်း လားရှိုးမြို့ပေါ်တွင် ဖြစ်ပွားခြင်း မရှိခဲ့ပေ
ကျောက်မဲ၊ သိန္နီနှင့် ကွတ်ခိုင်တို့တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၂၉ ထီးချိုင့်မြို့နယ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေပြီး စစ်ကောင်စီက လေတပ် လေယာဉ်များ စေလွှတ်ခဲ့သည်
မန္တလေးပီဒီအက်ဖ်နှင့် TNLA ဦးဆောင်သော အဖွဲ့က နောင်ချိုမြို့မှ သုံးမိုင်အကွာ ကျောက်ကြမ်းရွာရှိ စစ်စခန်းကို တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
စစ်ကောင်စီတပ်များက နောင်ချို-ရပ်စောက်လမ်းပေါ်ရှိ အမြောက်စခန်းသို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့သည်
တချိန်တည်းမှာပင် ဂုတ်ထိပ်တံတားအနီး နောင်ချို-ကျောက်မဲလမ်းပေါ်တွင် တိုက်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့ကာ မန္တလေး-မူဆယ် အဝေးပြေးလမ်းကို ဖြတ်တောက်ထားခဲ့သည်
မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ အထက်ညောင်ကုန်းရွာအနီးရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုကို TNLA နှင့် ပီဒီအက်ဖ်များက တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၃၀ သိန္နီမြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတွင် တိုက်ပွဲငါးကြိမ်ဖြစ်ပွားခဲ့သလို သိန္နီမြို့နယ် အထွေထွေအုပ်ချုပ်ရေးဦးစီးဌာနရုံးကို မဟာမိတ်အဖွဲ့များက မီးရှို့ဖျက်ဆီးခဲ့သည်
သိန္နီမြို့နယ်ရှိ မိုင်းလီရွာ စစ်စခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး နောင်ချိုမြို့နယ်ကို ဝိုင်းရံထားနိုင်ကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်
အောက်တိုဘာ ၃၀ ရက်နေ့အကုန်တွင် စစ်ကောင်စီစခန်း ၆၇ ခုကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ၃၄ ဦးအား ဖမ်းဆီးထားကြောင်း ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်
ကချင်လွတ်မြောက်ရေးတပ်မတော် (ကေအိုင်အေ)၏ ပြောရေးဆိုခွင့်ရှိသူက ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်လျက်ရှိကြောင်းနှင့် စစ်အာဏာရှင်စနစ်ကို ချေမှုန်းသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောဆိုခဲ့သည်
မဟာမိတ်အဖွဲ့ကလည်း စစ်ကိုင်းတိုင်းတွင် ကေအိုင်အေနှင့် ပူးတွဲလုပ်ဆောင်လျက်ရှိကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
အောက်တိုဘာ ၃၁ နံနက် ၅ နာရီခန့်တွင် ကေအိုင်အေနှင့် အေအေ ပူးပေါင်းအဖွဲ့က ကန်တော်ယန်ရွာ၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်အနီး၊ မြစ်ကြီးနား-ဗန်းမော်လမ်းပေါ်ရှိ မလိယန်စခန်းကို ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
စစ်ကောင်စီမှ လေကြောင်းပစ်ကူပြုလုပ်ခဲ့ရာ နေအိမ် ခြောက်လုံး ပျက်စီးခဲ့သည်
နံနက် ၈ နာရီတွင် စစ်ကောင်စီတပ်များ စခန်းအား လက်လွှတ်လိုက်ရကာ ပူးပေါင်းအဖွဲ့က ကန်တော်ယန်စခန်းကိုပါ ထပ်မံသိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
ကေအိုင်အေဌာနချုပ် လိုင်ဇာမြို့အနီးသို့ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများနှင့် လက်နက်ကြီးဖြင့် ပစ်ခတ်ခြင်းများ ဆက်လက်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
တိုက်ခိုက်မှုအတွင်း စစ်ကောင်စီ အမှတ် ၃၈၇ တပ်ရင်းမှ တပ်ရင်းမှူး ကျဆုံးခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာ ၂ နိုဝင်ဘာလ ၂ ရက်နေ့အထိ ညီနောင်မဟာမိတ်အဖွဲ့နှင့် မဟာမိတ်များက စစ်ကောင်စီစခန်း ၉၂ ခုနှင့် မြို့ ၄ မြို့ကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
စစ်ဆင်ရေးစတင်ချိန်မှစ၍ စစ်ကောင်စီ၏ လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုနှင့် လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အရပ်သား ၁၄ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
ချင်းရွှေဟော်နှင့် သိန္နီမြို့များအား အလုံးစုံထိန်းချုပ်နိုင်ပြီဖြစ်ကြောင်း မဟာမိတ်အဖွဲ့က ဆိုသည်
နောင်ချိုမြို့နယ်ရှိ ခံတပ်စခန်းတစ်ခုကို ညီနောင်မဟာမိတ်များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ရှမ်းမြောက်မှ စစ်ကောင်စီစစ်ကူများအား တားမြစ်ထားနိုင်ခဲ့သည်
မူဆယ်မြို့အရှေ့ဘက်ရှိ ပန်ဆိုင်းမြို့သည်လည်း မဟာမိတ်လက်အောက်သို့ ကျရောက်ခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာ ၄ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့အထိ စစ်ကောင်စီစခန်း ၁၀၆ ခုနှင့် မြို့လေးမြို့အား မဟာမိတ်အဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ထားသည်
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းမြို့တွင် စစ်ကောင်စီခံတပ်များအား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာ စစ်ကောင်စီက လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုများ တန်ပြန်ပြုလုပ်ခဲ့သည်
စစ်ဆင်ရေးတစ်စိတ်တစ်ပိုင်းအနေဖြင့် စစ်ကိုင်းနှင့် မကွေးတိုင်းဒေသကြီးရှိ မြို့နယ် ရှစ်မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီတပ်စွဲထားရာ အနည်းဆုံး နေရာ ၁၀ ခုအား တပြိုင်နက် တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ကောလင်းမြို့ရဲစခန်းကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက တတိယအကြိမ်တိုက်ပွဲတွင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးမြောက်ပိုင်း၊ ကောလင်း၊ ပင်လည်ဘူး၊ ကန့်ဘလူ၊ ကျွန်းလှ၊ ဝန်းသို၊ ကလေးဝ၊ ကလေး၊ ဟုမ္မလင်းနှင့် တမူးမြို့နယ်များရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းနှင့် ရဲစခန်း အနည်းဆုံး ခြောက်ခုကို တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့ကြောင်း အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအစိုးရ၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနက ဆိုသည်
ကေအိုင်အေ၊ အေအေနှင့် အေဘီအက်စ်ဒီအက်ဖ် တို့သည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ဒေသခံကာကွယ်ရေးအဖွဲ့များနှင့်အတူ စစ်ကိုင်း-မကွေး ရှေ့တန်းစစ်မျက်နှာပြင်တွင် စစ်ဆင်ရေးပူးတွဲဖော်ဆောင်လျက်ရှိသည်
နိုဝင်ဘာ ၆ ကောလင်းမြို့အား သုံးရက်ကြာ တိုက်ခိုက်ပြီးနောက် ကေအိုင်အေ၊ အေအေနှင့် ပီဒီအက်ဖ်အဖွဲ့များက မြို့အား နောက်ဆုံးတွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
နမ့်ခမ်းမြို့ကိုလည်း TNLAက ထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်
မြို့မှ နှစ်မိုင်အကွာ တောင်ကုန်းပေါ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်းတစ်ခုသာ ကျန်ရှိတော့သည်
အေအေနှင့် အမ်အန်ဒီအေအေအဖွဲ့များက ကွမ်းလုံမြို့နယ်ရှိ ပန်လောင်းအခြေစိုက်စခန်းကို သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး တပ်မ ၉၉ ဗျူဟာမှူးအပါအဝင် စစ်သည် ၃၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်
စစ်ဆင်ရေးစတင်ချိန်မှစ၍ စစ်ကောင်စီ၏ လေကြောင်းတိုက်ခိုက်မှုနှင့် လက်နက်ကြီးပစ်ခတ်မှုများကြောင့် ကလေးငယ်သုံးဦးအပါအဝင် အရပ်သား ၂၀ ကျော် သေဆုံးခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာ ၇ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့မှ စတင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သော စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးရှိ ခမ်းပါတ်မြို့ကို ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်က သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
သုံးရက်တာကာလအတွင်း ရဲစခန်းများနှင့် စစ်ကောင်စီစခန်းများအား တော်လှန်ရေးအဖွဲ့များက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာလ ၇ ရက်နေ့နံနက်ပိုင်းမှစကာ ခမ်းပါတ်မြို့သည် ပြည်သူ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ ထိန်းချုပ်မှုအောက် ရောက်ရှိခဲ့သည်
ကေအိုင်အေနှင့် စီအန်ဒီအက်ဖ် အဖွဲ့များက တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပူးပေါင်း ပါဝင်ခဲ့သည်
တရုတ်-မြန်မာနယ်စပ်ရှိ မုန်းကိုးမြို့ကိုလည်း အမ်အန်ဒီအေအေက သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
မုန်းကိုးစခန်းကို သိမ်းပိုက်ခဲ့ရာတွင် လက်နက်ခဲယမ်းအများအပြားနှင့် သံချပ်ကာကားတစ်စီးကိုလည်း သိမ်းဆည်းရမိခဲ့သည်
၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေးအား ထောက်ခံသည့်အနေဖြင့် ကယားပြည်နယ် မယ်စဲ့မြို့နယ်ရှိ စစ်ကောင်စီစခန်း သုံးခုကို ကရင်နီအမျိုးသားကာကွယ်ရေးတပ်ဖွဲ့က ၁၁၀၇ စစ်ဆင်ရေး အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
နိုဝင်ဘာ ၈ ၁၀၂၇ စစ်ဆင်ရေး၏  ၁၂ရက်မြောက်နေ့ အရောက်မှာပင် မြို့အချို့နှင့် ရာနှင့်ချီသောစစ်စခန်းများ အသိမ်းခံလိုက်ရပြီးနောက်  စစ်ကောင်စီ ဘက်က အမျိုးသားကာကွယ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးကောင်စီ အား နိုဝင်ဘာလ ၈ရက်နေ့ တွင် ခေါ်ယူသည်
ယင်းနေ့ မှာပင် တရုတ်နိုင်ငံခြားရေးဝန်ကြီးဌာန ပြောခွင့်ရပုဂ္ဂိုလ် Wang Wenbin က တရုတ်နိုင်ငံသားများအနေဖြင့် တိုက်ပွဲဖြစ်ပွားရာ နေရာများအား ရှောင်ရှားကြရန် သတိပေးခြင်း နှင့် တိုက်ပွဲများ ရပ်ရန် တိုက်တွန်း ခြင်းများ လုပ်ဆောင်သည်
ယင်းအပြင် တိုက်ပွဲ ကြောင့် တရုတ်နိုင်ငံဖက်ခြမ်း နယ်စပ်ဒေသမှ တရုတ်နိုင်ငံသားတချို့ ထိခိုက်သေကျေမှုအပေါ်  ကန့်ကွက်ချက် ထုတ်သည်
နိုဝင်ဘာ ၉ ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၉) ရက်၊ နေ့လည်ပိုင်းတွင် ကွမ်းလုံမြို့အား အပြီးသတ်  သိမ်းပိုက်ပြီဟု  MNDAA ၏ အတည်ပြုချက်ကို
ဝက်မြေကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetmyaykan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ကျွန်းပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျွန်းပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၈၃ ဦး၊ မ ၁၈၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်ဝမ်းကို ၁၉၄၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာ (၂၄) ရက်၊ တနင်္လာနေ့တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ ပြည်မြို့၌ အဖဦးအောင်ခ၊ အမိ ဒေါ်သိန်းတင် တို့က မွေးဖွားခဲ့သည်
(ဖခင်သည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံသို့ တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရောက်ရှိလာခဲ့သော ဂျပန်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာဖြစ်၍ ဂျပန်အမည် "ယောရှီအိုကာ နိုရိုခိ" ဖြစ်သည်
ခင်ဝမ်း၏ ဂျပန်အမည်မှာ "ယောရှိ အိုကာ ဆာချိအော့"ဖြစ်သည်
အကြီးဆုံးသား ဖြစ်သည်
ညီများမှာ (ဦးခင်တူး)+ဒေါ်ခင်မာချို(ယခု-ပြည်မြို့)၊ ဦးဝင်းထွန်း (ယခု-အိုဆာကာ) တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၅၃- ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘောဇရိပ်သာကျောင်း (ယခု အလက-၁ ပြည်မြို့)တွင် ပညာ စတင်သင်ယူပြီး၊ အလယ်တန်းတွင် A.B.M မြန်မာနှစ်ခြင်း ခရစ်ယာန်ကျောင်း (ယခု-အ.ထ.က-၃ ပြည်မြို့) တွင် ပညာသင်ယူခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ပန်းချီ၊ ဂီတ၊ ကဗျာ၊ စာပေတို့ကို စိတ်ဝင်စားခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် (၉) တန်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ U.C.H.S (ယခု အ.ထ.က ၄ အလုံ) တွင် ကျောင်းအိပ် ကျောင်းစားဘဝဖြင့် ပညာသင်ခဲ့သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ပြည်မြို့ အမှတ် (၁) ကျောင်းမှ (၁၀) တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၆၅-၆၆ ပညာသင်နှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၌ သတ္တဗေဒ အဓိကဖြင့် ပညာသင်ယူပြီး ရွှေဘိုဆောင်၌ အဆောင်ကျောင်းသားအဖြစ် နေထိုင်ပြီး စာဖတ်၊ စာရေး၊ ဂစ်တာတီး၊ သီချင်းဆို၊ ပန်းချီဆွဲရင်း ပျော်ရွှင်စွာ ဖြတ်သန်းခဲ့သည်
ပီယာနိုဆရာများမှာ ဦးကြည်သာနှင့် စန္ဒရား ဦးထွန်းညွှန့်တို့ ဖြစ်ကြသည်
၁၉၆၆-၆၇ တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ်ပတ်လည် စာစောင်၌ "ကျွန်တော် လူဆိုးခင်ဝမ်း" ဝတ္ထုတိုကို ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၆၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ကျောင်းပန်းချီပြပွဲတွင် သူ၏ ပန်းချီကားများစတင် ပြသခဲ့သည်
၁၉၆၉ စက်တင်ဘာလ တတိယနှစ်တွင် ဒေါ်ခင်လေးမြင့်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ပန်းချီဆရာဘဝဖြင့် နေထိုင်ခဲ့သည်
၁၉၇၀ တွင်သမီးကြီး "ပွင့်ဖြူသီ" ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၇၁ ဇွန်လတွင် ဒုတိယ သမီး"ပွင့်မှုန်သီ" ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ၌ "စိတ္တဇပန်းချီ" စာအုပ်ကိုရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဇွန်လတွင် "မိုးဝေ" မဂ္ဂဇင်းတွင် တရုတ်စာရေးဆရာ မောထွန်း၏ "Episode" ဝတ္ထုကို "ဘဝကြေးမုံ" အမည်ဖြင့် ဘာသာ ပြန်ခဲ့သည်
ဝတ္ထုသရုပ်ဖော်ပုံကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့ပြီး "စံကြည်ကြော့"ကလောင်အမည်ဖြင့် ပြန်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဇူလိုင်လတွင် မိုးဝေမဂ္ဂဇင်းတွင် ယင်းကလောင် အမည်ဖြင့်ပင် အဲလ်ဘတ်ကမူး၏ "The Guest"ဝတ္ထုကို "ဧည့်သည်ကြီး" ဟု အမည်ပေးကာ ကိုယ်တိုင် သရုပ်ဖော်ရေးသား ပြန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခု မတ်လတွင် ပြည်သူ့ကြယ် ဂျာနယ်၌ "အော်တိုမက်တစ် စီးဇင်း"ပန်းချီဆောင်းပါး ရေးသားခဲ့သည်
ဧပြီလတွင် ဖြူ၊ နီ၊ ညို၊ ပြာ မဂ္ဂဇင်းတွင်"စာရေးဆရာတစ်ယောက်နှင့် ပန်းချီကားများ အကြောင်း" အမည်ဖြင့် အမေရိကန်စာရေးဆရာမ "ဂါးထရု စတိန်း" အကြောင်း ရေးသားခဲ့သည်
ဩဂုတ်လ (၆) ရက်တွင်"မျက်နှာစိမ်း တကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲ"ကို သိမ်ဖြူလမ်း ဆရာဝန်များအသင်းတိုက်၊ ရန်ကုန်တွင် ပြသခဲ့သည်
၁၉၇၃ ဇူလိုင်လတွင် တတိယသမီး "ဇူလိုင်သီ" ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
"မြားဘုရင်" တစ်ကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲကို ရန်ကုန်မြို့ "လောကနတ်"ပန်းချီပြခန်းတွင် ပြသခဲ့ပြီး မော်ဒန်အတ်နှင့် ပတ်သတ်သောစာတမ်းများကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့ ဂျူဗလီဟောလ်တွင် ဖတ်ကြားခဲ့ဖူးသည်
၁၉၇၃-၇၄ ခုနှစ်တွင် "ပဉ္စမဇင်္ဂမီ" စုပေါင်းပန်းချီပြပွဲတွင် ပါဝင်ပြသခဲ့သည်
၁၉၇၃-၇၅ တွင် "အရှေ့ရွာ"ဂယ်လာရီကို ဦးကြည်တွဲနှင့် အတူစတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ ၃၃ လမ်းတွင်လည်း အနုပညာသင်တန်း တစ်ခုဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး ကျောင်းအုပ်မှာ ဦးစိန်ခင်မောင်ရီ၊ ဂီတသင်တန်းဆရာမှာ စောင်းကိုသိန်းဖေ၊ ပန်းချီသင်တန်းဆရာအဖြစ် ခင်ဝမ်းက သင်ကြားပေးခဲ့သည်
၁၉၇၅ ခုနှစ်တွင် ပန်းချီပညာ လေ့လာရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဂျပန်နိုင်ငံသို့ ထွက်ခွာခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထသမီး "မြင့်ခိုင်သီ" ကို မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၇၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် မန္တလေးမြို့ ပန်တျာကျောင်း၌ "ယဉ်ကျေးမှုနှင့်အနုပညာအကြောင်း" ဟောပြောခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် "နှင်းဆီဖြူရဲ့ အဝေးက လူတစ်ယောက်" တေးစီးရီးကိုကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
ပြည်မြို့မှ "သက်တံတံတား"တီးဝိုင်းဖြင့် တီးခတ်ခဲ့ပြီး တိတ်ခွေကာဗာကိုလည်း ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် "လောကနတ်" ဂယ်လာရီ(ရန်ကုန်)၌ "ဒြပ်မဲ့ တစ်ကိုယ်တော်ပန်းချီပြပွဲ" ကို ပြသခဲ့သည်
"ပြည်မှာဆောင်း" စီးရီးကိုလည်းကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
သူ့ဇနီး ဒေါ်ခင်လေးမြင့်၏ "သမုဒ္ဒရာတေးထုတ်လုပ်ရေး" အမှတ် (၁၀)၊ တတိယ သွမ်မဆင်ရိပ်သာ (ရန်ကုန်) မှထုတ်ဝေခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၈၁ တွင် "ပန်းနုရောင် ခံစားချက်များ" တေးစီးရီးကို ကိုယ်တိုင်ရေးသားသီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ကဗျာ၊ စာပေ၊ ပန်းချီ၊ ဂီတ သမားများနေထိုင်ရာ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အနီး ခရမ်းပြာအဆောင်တွင် နေထိုင်ခဲ့ပြီး "ည" စီးရီးကို ကိုယ်တိုင် ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၈၄ တွင်လည်း "လိပ်ပြာလွင်ပြင်" တေးစီးရီးကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆို ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်
Teelh အဖွဲ့တီးဝိုင်းဖြင့် တီးခတ်ခဲ့ကာ တိတ်ခွေကာဗာကို ကိုယ်တိုင်ရေးဆွဲခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် "တဖန်ပြန်လည် ဖြတ်သန်းခြင်း"စီးရီးကိုသီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
သီချင်းဟောင်းများကို ပြန်လည် တီးခတ်သီဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၈၅ တွင် "ကစားမလား နားမလား" စီးရီးကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေ ခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် "ပန်းခရမ်းပြာ" စီးရီးကိုသီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၈၆ တွင် "ခင်ဝမ်းလက်ရွေးစင်" တေးစီးရီးကို သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၈၇ စက်တင်ဘာတွင် "စပယ်ဖြူ" မဂ္ဂဇင်းတွင် "ဂီတနှင့် သူရဿတီ" ဆောင်းပါးကိုရေးသားခဲ့သည်
၁၉၈၈ ဇွန်လ "နွေဦးကဗျာ" မဂ္ဂဇင်းတွင် "မဟာသံခ ဂန္ဓာရီ" ကဗျာကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားပြီး မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၉၁ တွင် "အမှောင်ကို ထွန်းညှိမယ့် မီးအိမ်" စီးရီးကို သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၉၂ စက်တင်ဘာ "စံပယ်ဖြူ" မဂ္ဂဇင်းတွင် "ဂီတ"ဟူသော ဆောင်းပါးကို ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉၃ "ပင်လယ်" စာပေနှင့် အနုပညာ မဂ္ဂဇင်း အမှတ် (၂) တွင် "အော်တိုမက်တစ်စီးဇင်း"ပန်းချီဆောင်းပါးကိုပြန်လည်ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၉၄ တွင် "လိုတရအကြည့်" တေးစီးရီးကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
(မဇ္ဈိမလှိုင်း တီးဝိုင်းဖြင့် တီးခတ်ကာ "ဘယ်ဆီဘယ်ဝယ်" "မြစ်" နှင့် "သိနှင့်တော့" ၃ ပုဒ်မှ လွဲ၍ သီချင်းသစ်များ ဖြစ်သည်
(၈) နှစ်ကြာအချိန်ယူခဲ့သော စီးရီးဖြစ်သည်
ထိုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် "ထောင့်မှန်မီးအိမ်" ပန်းချီပြပွဲ (ဒုတိယအကြိမ်) ကို မန္တလေးမြို့၌ အခြားပန်းချီဆရာများနှင့်အတူ ပါဝင်ပြသ ခဲ့သည်
ထိုနှစ် အောက်တိုဘာ "သရဖူ" မဂ္ဂဇင်းတွင် "ကျောင်းသွားချိန်" ကဗျာကို ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉၅ တွင် "စိတ်ကြိုက်ပြန်ဆိုတေး" စီးရီးကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင်ကိုကျော်စိုးနှင့်အတူ "Dans La Rue" ကဗျာကို ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် ရေးဖွဲ့ပြီး "လမ်းပေါ်မှာ" အမည်ဖြင့် မြန်မာပြန်ခဲ့သည်
မေလ၊ ဇွန်လ၊ ဇူလိုင်လ နှင့် စက်တင်ဘာလတို့တွင် "ရွက်နုဝေ" မဂ္ဂဇင်း၌ "ဗဂျီအောင်စိုး၏ ရိုးရာမှ ခေတ်သစ်သို့ (ပြန်လည်ဆန်းသစ်ခြင်း)" ဆောင်းပါးရှည်ကိုရေးသားခဲ့သည်
၁၉၉၇ တွင် "မင်းလျှောက်တဲ့လမ်း" တေးစီးရီးကို ကိုယ်တိုင်ရေးသား သီဆိုထုတ်ဝေခဲ့သည်
မဇ္ဈိမလှိုင်း တီးဝိုင်းဖြင့် တီးခေတ်ပြီး သီချင်းသစ် ၄ ပုဒ်ပါဝင်သည်
ထိုနှစ် မေလတွင် ရန်ကုန်မြို့ IVY ဂယ်လာရီ၌ "Metallurgy" တစ်ကိုယ်တော် ပန်းချီပြပွဲကို ပြသခဲ့သည်
ဂျပန်မိတ်ဆွေ "Tazoe Kazuo" ဂျပန်ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော ကဗျာကို "My Mind" အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၃) ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီး ဇနီး ဒေါ်ခင်လေးမြင့်၊ သမီး-ပွင့်ဖြူသီ၊ ပွင့်မှုန်သီ၊ ဇူလိုင်သီ၊ မြင့်ခိုင်သီနှင့် မြေး-အောင်မြင့်ထွန်းတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
သူ၏ အနှစ်သက်ဆုံးတေးသီချင်းများမှာ- နှင်း၊ ပြည်မှာဆောင်း၊ သက်ထား၊ မြစ်တို့ဖြစ်ကြသည်
သူ၏ စံပြဂီတသမား (၂)ဦးမှာ စန္ဒရား ကိုသန်းလှိုင် နှင့် ဘလူးစ်ဂစ်တာ သမား ဘီဘီကင်း တို့ဖြစ်သည်
သူ၏ ဂစ်တာလက်ဦးဆရာမှာ ဂျွန်စတီးဖြစ်ပြီး သူ၏ လက်ရွေးစင်အခွေများမှာ "ခင်ဝမ်းလက်ရွေးစင် (၂)" နှင့် " နှုတ်ဆက်ခဲ့ပါတယ် ဧရာဝတီ" တို့ ဖြစ်သည်
ခင်ဝမ်းသည် တိုက်စိုး၏ "မင်းတုန်းမင်း"၊ သော်တာဆွေ၏ "ကျွန်တော့်ဘဝဇာတ်ကြောင်း"၊ အောင်ချိမ့်၏ "ဂန္ထဝင်မမ" စာအုပ်များတွင် မျက်နှာဖုံးပန်းချီ ရေးဆွဲခဲ့သည်
FMI အဆောက်အဦ၏ ၁၀ ထပ်တွင် သူ၏ ပန်းချီကား (၈)ကားကို ချိတ်ဆွဲပြသထားခဲ့သည်
လင်းယုန်သစ်လွင် ရေးသားပြီး ပုဂံစာအုပ်တိုက် မှ စာမျက်နှာ ၆၄၀၊ အဖိုး ၅ကျပ် နှင့် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၇၁ ခုနှစ် အမျိုးသားစာပေဆု ဝတ္ထုရှည် ဆုရ စာအုပ်ဖြစ်သည်
မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ၊ ညောင်တုန်းနယ် တဝိုက်တွင် ဂျပန်တော်လှန်ရေးခေတ် အဖြစ်အပျက်များကို အခြေခံ၍ ရေးဖွဲ့ထားသည်
ဂျပန့်ခေတ် က ဂျပန်စစ်သားများ မြန်မာအမျိုးသား လူငယ်လူရွယ်များအား အတင်းအဓမ္မ ချွေးတပ်ဆွဲပုံနှင့် လူအများ ကျီးလန့်စာစား ဖြစ်နေရပုံ တို့ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်
ဝတ္ထု၌ လှေသမ္ဗန်သမားတို့၏ ဘဝအပြင်၊ ရပ်ရွာ၏ အကျိုးဆောင်သော ရဟန်းတပါး၊ တော်လှန်ရေးသမားနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်နေသော အမျိုးသမီးတဦး၏ ဘဝကို ရုပ်လုံးပေါ်အောင် ရေးဖွဲ့ထားလေသည်
ဗလီစုရွာ၊ ထားဝယ်မှိုင်း
ကကုသန်မြတ်စွာဘုရားဘုရားငါးဆူပွင့်ရာ ဤ ဘဒ္ဒကမ္ဘာအတွင်း ပွင့်တော်မူခဲ့ပြီးသော ဘုရားလေးဆူအနက် ပထမဦးဆုံး ပွင့်တော်မူသော ဘုရားရှင်ဖြစ်သည်
ခေမံပြည်မှ အဂ္ဂိဒတ္ထပုဏ္ဏားနှင့် ဝိသာခါပုဏ္ဏားမတို့၏သားဖြစ်
အရွယ်ရောက်သော် သင့်မြတ်သော သတို့သမီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြား၏၊ သားတော်ဥတ္တရကို ဖွားမြင်ပြီးနောက် လောကီ စည်းစိမ်ကို စွန့်ပယ်ကာ တောထွက်တော်မူသည်
ရှစ်လ-ကာမ~ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူပြီးနောက် ကုက္ကိုဗောဓိပင်ရင်းဝယ် သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူသည်
ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ အဂ္ဂသာဝက တပည့်နှစ်ပါးကား ရှင်ဝိဓူရနှင့် ရှင်သိဉ္စီဝတို့ဖြစ်သည်
အလုပ် အကြွေး (တပည့်)ကား ရှင်ဗဒ္ဓိဇော ဖြစ်သည်
ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အမြင့်သည် အတောင် လေးဆယ် ဖြစ်၏၊ သက်တော် အနှစ်သုံးသောင်း နှစ်ထောင်တွင် ခေမာရုံတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူရာ ကြွင်းသောဓာတ်တော်အစုကို ဌာပနာ၍ တစ်ဂါဝုတ် မြင့်သော စေတီတော်ကို တည်ထားကိုးကွယ်ကြသည်
ထိုခေတ်ထိုအခါက လူတို့၏သက်တမ်းမှာ နှစ်ပေါင်း ၄ သောင်းဖြစ်သည်
သကံငူရွာ၊ ပတ္တမြားကုန်း
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် မန္တလေးမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်) စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်
ဖခင်မှာ ရဲအင်စပိတ်တော် ဦးမောင်မောင်ကျော် ခေါ် ဦးမြတ်ကျော် ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ (ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်း၏သမီးလတ်) ဒေါ်ခင်ခင်လတ် ဖြစ်သည်
အဘိုးဖြစ်သူ ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်းက မြေးဖြစ်သူကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် အတွက် မိမိ အဘွားဖြစ်သူ၏ အမည်ကို ယူကာ 'ခင်လေးခင်' ဟု အမည် ပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အဘိုး၏ အဘွား အမည်ကို မိမိအမည် အဖြစ် သုံးလျှင် ရိုင်းရာကျသည်ဟု ယူဆကာ 'ခင်ခင်လေး' ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
နှစ်ပေါင်း ၂ဝ တိုင်တိုင် ကလောင်ကိုင်၍ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးနှင့် အဆက်မပြတ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများရေးသားခဲ့ရာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးမှ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသည့်အနဖြေင့် ခင်ခင်လေး၏ရှေ့တွင် ‘ဒဂုန်’ ဟူ သောဘွဲ့ကို အမြဲထည့်သွင်း ဖော်ပြသည်ကို အကြောင်း ပြုပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ‘ဒဂုန်ခင်ခင်လေး’ ဟု ဒဂုန်နှင့်တွဲ၍ ကျော်စောထင်ရှား လူသိများလျက် ရှိနေပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ဖခင်ဘက်မှအဘိုးမှာ ရတနာပုံမြိုတည်၊ နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ သီပေါ မင်းလက်ထက်တိုင် မြို့သူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်တစ်ဝိုက် မြို့အုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ သော ကေအက်စ်အမ်ခေါ် ရွှေစလွယ်ရမြို့အုပ်မင်း ဦးဘိုးဆွဖြေစ်သည်
မြို့အုပ်ကတော်မှာ သီပေါဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ ရံရွေတော် မမသက်ဆိုသူဖြစ်သည်
ဦးဘိုးဆွေနှင့် မမသက်တို့တွင် …ဦးမောင်မောင်ဝင်းဦးမောင်မောင်ပုဦးမောင်မောင်ကျော် (ဦးမြတ်ကျော်) နှင့်ဒေါ်ခင်ဆင် ဟူ၍ သားသမီးလေးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
ဦးမောင်မောင်ကျော်မှာ မိဘများပေးထားသည့်အမည်ကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ဦးမြတ်ကျော်ဟု တွင်စေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ မိခင်ဘက်မှ ဘေးမှာ ပိဋကတ်တော်သမိုင်းအပါအဝင် ကျမ်း (၃၃) စောင်ပြုစုသွားသည့် မင်းတုန်းမင်း၏ ပိဋကတ်တော်အုပ် အရှင် နန်းမတော်ဝန် မိုင်းခိုင်းစားမင်းကြီး ‘မဟာသီရိဇေယျသူ’ ဘွဲခံ ဦးယမ်ဖြစ်သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ အဘိုးမှာ ကဗျာ၊ လင်္ကာအမျိုးမျိုး၊ မဟာဂီတဝင် သီချင်းကြီးသီချင်း ခန့်များ နှင့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများအပါအဝင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ဝန်ထောက် ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး ‘မင်းထင်မဟာစည်သူ’ဘွဲ့ခံ ဦးလတ်ဖြစ်သည်
ဝက်မစွက်မင်းကြီးဦးလတ်နှင့် ဝန်ကတော် မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ်မင်း ဦးယမ်၏သမီးအလတ် အရှင်နန်းမတော် မိဘုရားခေါင်ကြီး စုဘုရား လတ်၏ မှန်နန်းအပျိုတော်ကြီး သုနိမ္မာတို့ လက်ဆက်၍ –ဝက်မစွက် ခင်မောင်ကြီးဝက်မစွက် ခင်ခင်ကြီးဝက်မစွက် ခင်ခင်လတ်ဝက်မစွက် ခင်ခင်လေးဝက်မစွက် ခင်ခင်ထွေး ဟူ၍ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ဝက်မစွက်ခင်ခင်လတ်မှာ မြို့အုပ်မင်းဦးဘိုးဆွေနှင့် ဒေါ်မမသက်တို့၏ တတိယ မြောက်သား မြို့အုပ်ကလေး ဦးမြတ်ကျော်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးမြတ်ကျော်သည် ခင်ခင်လတ်နှင့် လက်ထပ်ပြီး မြို့အုပ်အဖြစ်မှ ရာဇဝတ်ဘက်သို့ပြောင်းကာ အမှုလိုက်အင်စပက်တော် အဖြစ်နှင့် မိတ္ထီလာမြို့တွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း သမီးခင်ခင်လေး (နောင်ဒဂုန်ခင်ခင်လေး) နှင့် သား မောင်မောင်လေး (အေဝမ်း တူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူ မာလမောင်မောင်) တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဝက်မစွက်ဝန်ထောက်မင်းမှာ စာပေပရိယတ္တိ ဗဟုသုတဟင်းအိုးကြီးသဖွယ် သုတေသီအပေါင်းတို့၏ မှီခိုအားထားရာ ပညာရှင်ကြီးတစ် ဆူဖြစ်၍ ဗဟုသုတအစုံကို ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် အဘိုးကို ဝေယျာဝစ္စပြုစုရင်း ဆည်းပူးမှတ်သားလာခဲ့ရသည်
ဖခင်နှင့်အတူ မကြာခဏ နယ်လှည့်ထွက်ရာတွင် ယောက်ျားလေးလိုမြင်းစီး၍ တောထွက်လည်ပတ်ခဲ့သော အလေ့အထများလည်း ရရှိခဲ့ သည်
အဘိုးဝက်မစွက်၏အိမ်တွင် မောင်နှမမိသားစုများ နေထိုင်ကြရသည်
အဘိုးဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီးက မြေးဖြစ်သူအား ရတနာသုံးပါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော ပရိတ်တရားတော်များ၊ သဂြိုဟ်ကျမ်း၊ သဒ္ဒါကျမ်း၊ နိပါတ်တော်၊ ဇာတ်တော်ဝတ္ဂ္တုများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင်၊ ပျို့လင်္ကာများ သင်ကြားပေးလေသည်
အင်္ဂလိပ်စာသင်ဆရာကို အိမ်ခေါ်၍ သင်ယူစေခဲ့လေသည်
တစ်ဖက်ကလည်း အားလပ်ချိန်တွင် ပြင်ပစာ အုပ်စာ ပေများကို ဖတ်ရှုလေ့လာစေခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁ဝ နှစ်သမီးအရွယ်၌ ကျောင်းစာအပြင် ၁၉၁၄ ခုထုတ် ပညာအလင်းမဂ္ဂဇင်းများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
ဖခင်မှာ အစိုးရအမှုထမ်းဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကျောက်ပန်းတောင်း၊မကွေး၊ ရွှေဘို၊ မြင်းခြံ၊ မိုးကုတ်မြို့များတွင် ကျောင်းနေခဲ့သည်
ကျောက်ပန်းတောင်းရှိ မြန်မာစာ ၇ တန်းကျောင်းတွင်နေစဉ် တတိယတန်း၌ စကောလားရှစ်နှင့်အောင်ပြီး လေးတန်းရောက်သော် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကျောင်း တက်ရောက်သင်ကြားရသည်
ထိုအချိန်တွင် ခင်ခင်လေးမှာ အသက် ၉ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ မန္တလေးရှိ အဘိုးအဘွားတို့ထံမှ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုချိန်တန်ပြီဖြစ်၍ အကြောင်းကြား သောကြောင့် ခွင့်ရက်ရှည်ယူကာ မန္တလေးသို့သွားရသည်
ထမင်းခွံ့၊ ထမင်းခံများ၊ပုပ္ပါးတော်များနှင့် နားထွင်း မင်္ဂလာကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပခဲ့သည်
နားထွင်းပေးသူမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သမီးတော် ချွန်းတောင်မြို့စားထိပ်ခေါင်တင်ဖြစ်သည်
မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
မိခင်က သမီးမိန်းကလေးသည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမနေထိုက်ဟု အယူရှိခဲ့သည်
သို့ဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်လျှင် တော်သင့်ပြီဟု မိခင်၏ဆန္ဒအရ ကျောင်း ထွက်လိုက်ရသည်
ဖခင်၏ အေးမြသည့်အရိပ်အာဝါသကွယ်ပျောက်ခဲ့သော် အဘိုးဝက်မစွက်မင်းကြီး၏ အရိပ်အာဝါသအောက်သို့ ခိုဝင် ခဲ့ရ၏
အိမ်ဦးနတ်ဖြစ်သည့် ဖခင်၏အာဝါသမှ ကင်းခဲ့ရသည့် မိခင်နှင့်သားသမီးများ၏ စိတ်အားငယ်မှုမှာ လျော့နည်းမသွားခဲ့ပေ
၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်မှာ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် စာပေလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်အခါက အမျိုးသမီးများအဖို့ ဝတ္ထု ဆောင်းပါးရေးသားသည်ကိုမဆိုထားဘိ ဝတ္တုဖတ်သည်ကိုပင် ကဲ့ရဲ့တတ်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်ထိုအခါ၏ အယူအဆနှင့် ဝါဒကို ရဲရင့်စွာရင်ဆိုင်တွန်းလှန်ပြီးလျှင် စာပေလောကသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာပေလောက၌ ပထမဦး ဆုံးသော အမျိုးသမီးကာလပေါ် မြန်မာဝတ္ထုရေးဆရာမဖြစ်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် 'နွဲ့နွဲ့' ဟူသော ဝတ္ထုတိုကလေးကို စတင် ရေးသား ပေးပို့ရာ သူရိယ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်ထုတ် သူရိယ မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခံရသည်
သူရိယမဂ္ဂဇင်းတိုက်မှ ဆုငွေနှင့် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ကို စာတိုက်မှ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးထံ ပို့လိုက်သည်
စာတစ်စောင်လည်း ပူးတွဲ ပါရှိသည်
ယင်းစာတွင် အမျိုးသမီးစာရေးသူ အဖြစ်ပထမဆုံးမြန်မာကာလပေါ်ဝတ္ထုရေးသူဟု ချီးကျူးဖော်ပြထားပေသည်
ထိုစဉ် က ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ကလောင်အမည်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အတိုကောက် “K.L.K” ဖြစ်ပြီး အရှည်ကောက်မှာ ‘ခင်လေးကုမ္မာရီ’ ဖြစ်သည်
နောက်ထပ်ရေးသားသောဝတ္ထုများမှာ‘ရှင်မင်းညို’၊‘ရဲလျှင်မင်းဖြစ်’စသောဝတ္ထုများ ကို ဆက်လက်ရေးသားသည်
သူရိယမဂ္ဂဇင်းနှင့် မြန်မာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း နှစ်စောင်တွင် ‘သစ္စာနှင့် မေတ္တာ’၊‘စိန်နှင့် ဘေး’၊ ‘အချစ်နှင့် အမြစ်’၊ ‘စကားပြေ ဝတ္ထုတိုလေးများ’ ရေးပြီးပို့ခဲ့သည်
ခင်ခင်လေးဝတ္ထုတိုလေးများမှာ သုံးလတစ်ကြိမ် အလှည့်ကျပါလာခဲ့၏
၂ နှစ်အတွင်း သူ့လက်ရာလေးတွေ အဆက်မပြတ် ပါလာပြီး ၁၉၂၁ ခု နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်တိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းကို ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်းအမည်ဖြင့် (၁၅) ရက်တစ်ကြိမ် အချိန်မီထွက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့၍ သူကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
သမီးဖြစ်သူ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရန်ပူဆာ၍ မိခင်ဖြစ်သူသည် ကားတစ်စီးနှင့် စိန်နားကပ်တစ်ရံရောင်းကာ မဂ္ဂဇင်း ထောင်ပေးရသည် ဟူ၏
ဤမျှအထိ သမီးအလိုကိုလိုက်ခဲ့မှုကြောင့် အများ၏ မေးငေါ့ခြင်းကိုပင် ခံခဲ့ရသည်ဆိုလေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မိမိပိုင် ‘ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်း’ကို မန္တလေးမြို့၊ ဆိုင်းတန်းရပ်၊ ဝဇီရာ မဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်
မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ဦးစီး ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် အစောဆုံး ဖြစ်သည်
ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းမှာ သူ့ခေတ်နှင့်သူ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်
ပုံနှိပ်ခွင့်ကို သွားတောင်းစဉ်ကမူ မျက်နှာဖြူအရေးပိုင်မှာ ငယ်ရွယ်သူ အယ်ဒီတာမလေးကိုကြည့်ပြီး မအံ့ဩဘဲ မနေနိုင်ခဲ့
ခင်ခင်လေး၏သတ္တိကား ဤသို့ဖြစ်သည်
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ်အားကိုးသော ဉာဉ်ကား (၁၂) နှစ်သမီးအရွယ်ကစ၍ အမြစ်တွယ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူ့ဝတ္ထုများကို ထုတ်ဝေသော ဝဇီရာမဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ဒေါ်ဒေါ်ရွက်၏ ဟုမ္မရုးသတင်းစာ၌ ဟုမ္မရုးလမ်းညွှန်ခန်းကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လျှို့ဝှက်နာမည်နှင့် ရေးခဲ့ရာ တိုက်အုပ်လက်ရာဟု ထင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် တိုက်ပိုင်ရှင်နှင့်အတူ နေရှင်နယ်ဂျာနယ်ထွက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော် နိုင်ငံရေးရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်၍ နေရှင် နယ်ဂျာနယ်နှင့် ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းပါ ရပ်စဲထားလိုက်ရသည်
အလုပ်မရှိလျှင်လည်း မနေတတ်သဖြင့် ဝါသနာအရ ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး၊ လက်မှုပညာနှင့်ဘဲ အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်
စတိုး ဆိုင်ကြီးများတွင် ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏လက်ရာဖြစ်သော ရေခဲချည်စောင်၊ တက်တင်းဇာ၊ ပုတီးစေ့လက်ပွေအိတ်၊ ရေးဆေးဆီဆေးခြယ်ထားသည့် ပိုးတွန့်ဖဲလုံချည်များစသဖြင့် ကန်ထရိုက်စနစ်နှင့်သွင်းခဲ့သည်
အနုပညာရှင်၏ မွမ်းမံမှုဖြစ်သဖြင့် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သည်
ဇာထိုး၊ ပန်းထိုးရင်း ဝတ္ထုတွေ စဉ်းစားလိုက်၊ ကောက်ရေးလိုက်နှင့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲသို့ ရွှေဥဒေါင်းညိုဝတ္ထုကို ပို့လိုက်ရာ ပထမဆုရရှိခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေဝတ္ထုဆောင်းပါး များရေးသားသည်
ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် အလင်းရောင်ဝတ္ထုကို စတင်ရေးပြီး ဝတ္ထုဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး အမည်ဖြင့် ခေတ်ပေါ်ရာဇဝင်ဝတ္ထုများ ရေးသည်
‘ကိုကိုလေး’ အမည်ဖြင့် မှော်ဆရာမှတ်တမ်းဝတ္ထုများကို ရေးသည်
ပုဂံခေတ် ဆံထုံး ၅၅ မျိုးကို အဲချင်းရော၊ ပုံများပါ 'ရတနာပုံ ထိပ်တင်လှိုင်'အမည်နှင့် ယုဝတီဝတ္ထုဆောင်းပါးအခန်းအတွက် ဆံထုံးကာ အဲ မောင်းလှံထိုးအမျိုးမျိုး၊ အိမ်တွင်းမှုဇာထိုး၊ ပန်းထိုးအပ်ချုပ် လက်မှုပညာအဖြာဖြာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပျောက်ဆုံးသော ‘ပတ္တမြားကြီး’၊ ‘မသန်းရီ’၊ ‘မျိုးချစ်လမ်း ညွန်’ နှင့် ‘မာန’ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အေဝမ်း (မြန်မာအဆွေ) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးပေးခဲ့သည်
ပထမဆုံးဇာတ်ညွန်းမှာ စိမ်းရောင်စို ဖြစ်သည်
မြန်မာ အဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှရိုက်ကူးသော ‘တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်’ ဇာတ်ကားပြီးသည့်နောက် ကာတွန်း ရွှေရိုး (ဦးဘကလေး) အ တွက် ဇာတ်ညွန်းရေးပေးခဲ့၍ ရွှေဒင်္ဂါးသုံးပြားတံဆိပ်နှင့် ငွေသုံးရာ ဉာဏ်ပူဇော်ခ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ‘တမြေစံ’ဝတ္တုကြီးကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေခဲ့၍ မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ၁၉၂၇ ခုတွင် ဒါရိုက်တာဦးညီပုက ‘မြအေးယဉ်’ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ မောင်မောင်စိုး၊ မမြညွန့်၊ သာချို၊ မသောင်း၊ ဒေါ်ဂျမ်းစိန်တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
အဆိုပါ ‘မြအေးယဉ်’ ရုပ်ရှင်ကားကို ၁၉၂၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုး တန်း ‘အောင်လံပီယာ’ ဇာတ်၌ ရုံတင်ပြသည်
ဤသည်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်ဝတ္တုရေးဆရာ ဖြစ်လာသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ညဉ့်ဦးယံ၊ ချစ်စနိုး၊ ခိုင်သစ္စာ၊ နှမလေး၊ မြိုင်ယံဘွားဝတ္တု တို့ကို မြန်မာအဆွေ အေဝမ်းဖလင်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများအဖြစ် ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့ လေသည်
‘တမြေစံ’၊ ‘နှမလေး’ ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
‘မြိုင်ယံဘွား’ ဝတ္ထုရေးပြီးသည့်အခါ အဘိုးဖြစ်သူကို ဝေဖန်ပေးပါရန်ပြလိုက်သည်
ငါ့မြေး အရေးအသားတော်ပါပေသည်ဆိုမှပဲ သူ့မှာဘဝင် ကျခဲ့ရသည်
ထိုဝတ္တုမှာ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် တောတွင်းလူရိုင်းတစ်ဦးကို ရောမွှေထားသောဇာတ်လမ်းဖြစ်ရာ အေဝမ်းကရိုက်ကူး၍ ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ‘စာဆိုတော်’ ဝတ္ထုပထမတွဲကို စတင်ရေးသားသည်
စာဆိုတော်ဝတ္ထုမှာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် မြန်မာ့ နန်းတွင်း အဖြစ် အပျက်များကို စေ့စေ့ငုငု သုတေသနပြု၍ ရေးသားထားသော ဂန္ထဝင်မြောက်ဝတ္ထုကြီးဖြစ်၏
တော်လှန်ရေးဝတ္တု ‘ရွှေစွန်ညို’ ကို ရေးသား ခဲ့သည်
ယင်းဝတ္တုကို ‘ရည်းစားဓားပြ’ အမည်ဖြင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက် ‘တိုင်းပြု ပြည်ပြု’ ပုံနှိပ်တိုက်ကိုတည်ထောင်ပြီး ဝတ္ထုရှည် (၃ဝ) ပုဒ်ခန့် ရေး သားထုတ်ဝေသည်
‘စာဆိုတော်’ (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယတွဲ) မှာ သူ၏ထင်ရှားသောရာဇဝင်နောက်ခံ ဝတ္ထုဖြစ်သည်
ထို့နောက် ‘ကျွန်း ဦးတည့် သန်လျက်ခုံ’ ရာဇဝင်နောက်ခံ ခရီးသွားစာပေကို ရေးသားခဲ့သည်
စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို မြန်မာ နိုင်ငံသို့ ဂျပန်တို့ဝင်ရောက်လာ သည်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ပြန်ဝင်သည်အထိ ရွှေဂုံ တိုင်လမ်းတွင် ပုံနှိပ်တိုက်နှင့် ဝတ္ထုအုပ်တိုက်ပြန်ဖွင့်သည်
ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း အဝဝ၊ စာပေအမျိုးမျိုး ရိုက်နှိပ်ပေးသည်
ကိုယ်တိုင်ရေးစာပေ များလည်း ထုတ်ဝေသည်
‘သဝဏ်လွှာ’ စသော ဝတ္တုများကိုလည်း ဆက်လက်ရေးသား ထုတ်ဝေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခေတ်အတွင်းတွင် နာဇီဝါဒဆိုးဝါးပုံဝတ္တုဖြစ်သော ‘စစ် ရောင်ခြည်’ နှင့် ‘ကမ္ကာ့ရန်သူ’ ကိုထုတ်ဝေရာ အုပ်ရေ တစ်သိန်းခန့် ရောင်းချခဲ့သည်
အဆိုပါစာအုပ်များမှာ နာဇီဝါဒ၏ ကြောက်စရာကောင်းလှပုံကို ပေါ်လွင်အောင် သရုပ်ဖော်ပြထား သဖြင့် အစတွင် လူထုငြိုငြင်မှုကိုခံခဲ့ရသည်ဟု ကြားသိရသည်
ထိုစဉ်က မြန်မာလူထုသည် ဂျာမန်ကို အထင်ကြီးနေချိန် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဂျပန်များဝင်ရောက်ပြီး လူထုသည် ဖက်ဆစ်၏ဒဏ်ကို ခံကြရခါမှ စာအုပ်၏တန်ဖိုးနှင့် စာရေးသူ၏ စေတနာကို သိရှိလာတော့သည်
သူ့စာပေတိုက်မှ ဦးနုရေးသားသော ‘ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်’ ဝတ္တုကိုလည်း ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်
ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ ရတနာသိုက်၊ ဆော်လမွန်သိုက်များကိုလည်း ရိုက်နှိပ်ပေး ရ၏
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျီစီဘီအေ ခေတ်ကပင် နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများရေးပြီး လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်
ထိုခေတ်က ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်လျှင် ငွေငါးထောင်ရခြင်းမှာ နည်းနည်း နောနောမဟုတ်
ထို့နောက် စစ်ဂျာနယ်တွင်လည်း ထုတ်ဝေသူအဖြစ် ကူညီလိုက်ရသေးသည်
တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များ ဆက်တိုက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ပထမဆုံးထွက်သော ဝတ္ထုရှည်မှာ ဂုဏ်မြင့်သူ ဖြစ်သည်
ဓာတ်ပြားသီချင်းပင် ထိုအမည်နှင့် အလွန်ခေတ်စားခဲ့၏
ထိုဝတ္ထုမှာ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရိုက် နှိပ်ခဲ့ရသည်
ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏ လုံးချင်းများဖြစ်သော ဆရာမ၊ မြမြဝင်း၊ တစ်သက်လျာ၊ ငယ်ကျွမ်းခင်၊ ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညို၊ မေ့သည်းချာ၊ မိန်းမဘဝ၊ ကျွန်းဘိုညိုနှင့် သဝဏ်လွှာတို့မှာ ဖတ်ချင်စဖွယ် မျက်နှာဖုံးလှလှကလေးများနှင့် ရိုက်နှိပ်ထားသည်
ဒဂုန် ခင်ခင် လေးသည် အင်္ဂလိပ်ကား၊ ကုလားကားများမှ ဇာတ်လမ်းအချို့ကို မြန်မာလိုဆီလျော်အောင် ရေးရာတွင်ထိုကားများပြနေခိုက် သူ့ဝတ္တုက အချိန်မီပေါ်လာအောင် ရေးနိုင်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်
‘ဝါတာလူးတံတား’ ရုံတင်နေချိန်မှာ သူ၏ ဂုဏ်နိမ့်သူ ပေါ်လာ နိုင်ပြီး‘ခါဆန်ချီ’ ပြနေခိုက်တွင် မေ့သည်းချာဝတ္တုပေါ် လာခဲ့သည်
ပရိသတ်များမှာဇာတ်လမ်းရော ဝတ္တုကိုပါ နှစ်ခြိုက်စွာလက်ခံလာကြသည်ကို တွေ့ရသည်
ချစ်အဏ္ဏဝါနှင့် သမုဒယလည်း အင်္ဂလိပ်ဝတ္တုကို မှီးထားသည်
မည်သို့ဖြစ်စေ တစ်မဟုတ်ချင်း ဗမာ့ဟန်နှင့် ရေးနိုင်ပုံကိုကား လူတိုင်း လိုက်တု၍မဖြစ်နိုင်ပါ
သူ့ပါရမီထူးချွန်ပုံကား အံ့ဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်၌ စစ်ဘက်မှအသုံးချ သော ပိုစတာများ၊ အစိုးရစာတမ်းများကို ရိုက်နှိပ်ပေးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီဂျာနယ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကိုလည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ်၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် အမျိုးသမီးလေးများ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်တစ်ခုစီရကြသည်
စာစီ၊ စာခေါက်၊ စာအုပ်ချုပ်လုပ်ငန်းများနှင့် အမျိုးသမီးပန်းချီဆရာကိုပင် အားပေးချီးမြှင့် အသုံးပြုခဲ့သည်
သင်္ကြန်ရေသဘင်ကိုလည်း ကလောင်ရှင် မဏ္ဍပ်ကြီးမှ မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းတူရိယာဖြင့် ကပြဧည့်ခံကာ ရိုးရာဆုများချီးမြင့်ပြီး နေ့စဉ်စတုဒီသာ ကျွေးမွေးလာခဲ့သည်
တစ်ပြည်လုံးအတွက် စာပေပြိုင်ပွဲ၊ အလှမယ်၊ အားကစားမယ်၊ မယ်ပြိုင်ပွဲ များကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်
စာဆိုတော်နေ့ ကလောင်ရှင်ပြ ဇာတ်များကိုလည်း ဇာတ်ညွန်ရေး ဒါရိုက်တာလုပ်ပေးရုံမက သူကိုယ်တိုင်လည်း ဝန်ကြီးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
အမျိုးသမီးတစ်ရာကျော်နှင့် ‘ပန်သစ္စာ’၊ ‘ရာဇဓာတုကလျာ’၊ ‘မုဒုလက္ခဏာ’၊ ‘ရတနာ့ဂုဏ်ရည်’၊ ‘မြေကြီးမှ ရွှေသီး’ ပြဇာတ်ကြီးများတွင် ကြေးစားအနုပညာသည်များထက် အဆင့်အတန်း မနိမ့်အောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကြီးကြပ်ပေးခဲ့သည်
အဆိုပါပြဇာတ်များသည် ရန်ပုံငွေ အမြောက်အမြားရရှိခဲ့ရာ အသင်း ပိုင်မြေတစ်ကွက်ကို ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းပေါ်၌ စာပေမိခင်ကြီးကိုယ်တိုင် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်
အသက်လေးဆယ်ကျော်ခန့်တွင် ခင်ပွန်းသည်နှင့်အတူ မိမိစရိတ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာသို့ ၂ ကြိမ် လှည့်လည်လေ့လာခဲ့သည်
ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗာလီကျွန်း စသည်တို့ကို တစ်ဦးတည်း သွားရောက်လှည့်လည်ခဲ့ပြီးနောက် မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကမ္ဘာလှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
ပြည်တွင်း ဆောင်းပါးရှည်၊ အရပ်ရပ်ဆောင်းပါးစု၊ နှစ်ပေါင်း ၆ဝ (အတ္ထုပ္ပတ္တိ)၊ ဝတ္ထုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၅ဝဝ ကျော်နှင့် ရှေးမြန်မာယဉ်ကျေးမှုစာပေဆိုင်ရာ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်
အသက် ၇ဝ ကျော်တွင် ‘ရတနာပုံနိဒါန်းနှင့် နိဂုံး’ ကို ရေးသားထားခဲ့သည်
မောင်ဖြစ်သူ မောင်မောင်မှာလည်း အေဝမ်းကုမ္ပဏီ၏ ဓာတ်ပြားသွင်း ခြင်း၊ အေဝမ်းတူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူအဖြစ် ဝါသနာ ကြီးစွာဖြင့် ဂီတတွင်ပျော်ရွှင်နေရာမှ မြောင်းမြမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့တော့သည်
မေတ္တာဘွဲ့၊ ကာလပေါ်ဝတ္ထုတွေရေးခဲ့သော စာရေးဆရာမ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လူငယ်ဘဝ ဟိုက်စကူးကျောင်းသားတစ်ဦးနှင့် မေတ္တာ သက်ဝင် ချစ်ခင်ခဲ့ကြသည်
နှစ်ဖက်သောလူကြီးမိဘတို့၏ သဘောတူညီချက်အရ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် ချစ်ဦးသူတို့က ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အဘိုး ဝက်မစွက်မြိုစားဟောင်းကြီးကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး တို့ဇနီးမောင်နှံသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရုံးစာ ရေးအဖြစ် အမှုထမ်း၏
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ နှစ်ကိုယ်တူချစ်ခရီးလမ်းကို လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ သည်
သို့သော် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့၏ အိမ်ထောင်သက်တစ်နှစ်ကျော်ကြာလာသည့်အခါ သဘောထားချင်းမတိုက်ဆိုင်တော့သဖြင့် နှစ်ဦးသဘော တူ ကွာရှင်းလိုက်ကြသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် တစ်ဦးတည်းနေထိုင်ကာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းအတွက် ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ မြန်မာ အဆွေ အေဝမ်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ အေးချမ်းစွာနေထိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းသို့ အသင်းဝင်အဖြစ်ဝင်ရောက်သည်
ယင်းစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
နဂါးနီးစာအုပ်အသင်းဝင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းမန်နေဂျာဖြစ်သော ဦးအုန်းခင်တို့သည် တစ်ဦး နှင့်တစ်ဦး ခင်မင်ရင်းနှီးရာမှ အကြောင်းဆက်ပေါင်းဖက်ကြရန် ဖန်လာခဲ့ကြသည်
သို့ဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သံယောဇဉ်ငြိကာ ၁၉၄ဝ ပြည့် နှစ်တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့ဇနီးမောင်နှံသည် ဂျပန်ခေတ်တွင် ပုံနှိပ်တိုက်ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ အမှတ် ၂၂၁ တွင် ဖွင့်လှစ် သည်
စာအုပ်များလည်း ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်
ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရလက်ထက် ပြန်ကြားရေး ဌာနမှ ၁၉၄၂ ခု၊ အောက် တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ထုတ်ဝေသော ‘ဗမာ့ခေတ်’ သတင်းစာကို အငှားရိုက်စနစ်ဖြင့် ပုံနှိပ်ပေးသည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန် ရေးပြီးစီး၍ အဆိုပါ သတင်းစာကို ဆိုင်ရာမှ ဆက်လက်မထုတ်ဝေသောအခါ ၁၉၄၅ ခု၊ မေလ ၁ဝ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ဗမာ့ ခေတ်သတင်းစာကို ဒဂုန်ခင်ခင် လေးတို့မောင်နှံက ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင် လေး၏ခင်ပွန်း ဦးအုန်းခင်သည်လည်း ဗမာ့ခေတ်ဦးအုန်းခင်ဖြစ် လာကာ မိုးကြိုးအမည်ဖြင့် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ၁၉၄၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ တစ်လလေးကြိမ်ထုတ် အမျိုးသမီးများအတွက်‘ယုဝတီဂျာနယ်’ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အမျိုးသမီး အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာများ၊ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာများ ထားရှိသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် ‘ယုဝတီ လေနီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ဟိုအရေး ဒီအရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ပြည်တွင်းခရီးသွားဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီးကလောင်သစ်များကို စင်တင်ပေး၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတို (၁ဝ) ပုဒ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့၊ ဝတ္ထုတို (၂၅) ပုဒ် ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီဘွဲ့များကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်မှာ ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ယုဝတီနှင့် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့ရ စာရေးဆရာမ (၅ဝ) ကျော်ကို မွေးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁၉၄၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက် ပန်းသစ္စာ၊ ဓာတုကလျာ၊ မုဒုလက္ခဏာ၊ ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ မြေကြီးမှရွှေသီး၊ ရတနာမြေမှ ပညာအမွေပြဇာတ်တို့ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်
ပန်သစ္စာ နှင့်ဓာတုကလျာပြဇာတ်များကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးကိုယ်တိုင်ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့သည်
အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက်တင်ဆက်ခဲ့သည့်ပြဇာတ် များအားလုံးအတွက်အဖွဲ့၏ နာယကဒဂုန်ခင်ခင်လေးမှာ ဇာတ်တိုက်သည်မှအစ ကာဌေးရုံ တွင် စင်တင်ကပြသည်အထိ နေ့စဉ်အကျွေးအမွေး၊ အကြိုအပို့၊ ထီးမူနန်းရာအသုံးအနှုန်း၊ ညွန်ကြားပြသမှုများပါမကျန် နှစ်စဉ်တာဝန် ယူခဲ့သည်
ပြဇာတ်များက ရရှိသောဝင်ငွေဖြင့် ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းတွင် အသင်းအတွက် တိုက်မြေနေရာ ဝယ်ယူ ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အမျိုးသမီး ကလောင်အဖွဲ့ (၁၉၄၇ – ၆၂) မှ ကလောင်ရှင်ဂျာနယ်ထုတ်ဝခြေင်း၊ ဝတ္ထုတိုဆောင်းပါး၊ ကဗျာပြိုင်ပွဲကျင်းပခြင်း၊ ဒေသန္တရ လေ့ လာရေးခရီးထွက်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့မောင်နှံသည် ဗဟန်းမြို့နယ် ဘောင်ဒရီလမ်း (ဓမ္မစေတီလမ်း)၊ အမှတ် ၂၅၃ ရှိ သုံးဧကကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်အိမ်ကြီးကိုဝယ်ယူ၍ ‘ဗမာ့ခေတ်’ ဗိမာန်သစ်ကြီးတို့ကို ထူထောင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် မိုးကြိုးဦးအုန်းခင်တို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် စိတ်သဘောထားခြင်း မတိုက်ဆိုင်ကြတော့သဖြင့် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာကို ၁၉၆၁ ခု၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတိုက်ကို ၁၉၆၁ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပိတ်လိုက်ရသောအခါ အမှတ် ၃၊ ကိုယ့်မင်း ကိုယ်ချင်းလမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် ၁၉၆၁ ခု၊ မေလ (၁) ရက်နေ့၌ ယုဝတီသတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်
ယုဝတီသတင်းစာတွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများရေးသည်
ယင်းသတင်းစာ၌ပင် ‘နှစ်ပေါင်း ၆ဝ’ ကိုယ်ရေး အတ္တုပ္ပတ္တိကို အခန်းဆက်ရေး၍ ‘အာကောင်နီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေးဆောင်းပါးများကို ပင်တိုင်ရေးသား ခဲ့သည်
ယုဝတီသတင်းစာသည် ကုန်ကျစရိတ်စက များပြားလွန်းလှသောကြောင့် ယုဝတီသတင်းစာကို ၁၉၆၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပိတ် လိုက်ရလေသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၉ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တစ်လ (၂) ကြိမ်ထုတ် (Bi-Weekly) ‘ယုဝတီဂျာနယ်’ ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
(ယုဝတီဂျာနယ်ကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် တူမဖြစ်သူ ဒေါ်တင်တင်မက ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့တွင်လည်း တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်
ပြည်ပသာမက ပြည်တွင်း၊ နယ်ခြားဒေသမကျန် ကလောင်ရှင်အများနှင့် ဒေသန္တရဗဟုသုတအတွက် လှည့်လည်ပြီး ဆောင်းပါးအစောင်စောင် ရေးသား ခဲ့သည်
ရောက်ရာအရပ်၌ ဘုရား၊ ပုထိုး၊ ကျောင်းဇရပ်၊ ဓာတ်မီး၊ အင်ဂျင် ရေစုပ်စက များလှူခြင်း၊ ရှင်အပါးတစ်ရာပြုခြင်း စသောကုသိုလ်ဒါနများ ပြုခဲ့ပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် သူ၏လက်ဝတ်ရတနာများကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် ငှက်မြတ်နားပေါ်တွင် ရတနာပန်းခိုင်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
အမရပူရ ပုထိုးတော်ကြီး၊ မန္တလေး ကျောက်တော်ကြီးနှင့် ပေါင်းတည် ရွှေကျောင်းဆောင်စေတီ၊ ပြည်ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား၏ ထီးတော်များလည်း တင်လှူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
လိပ်ကျွန်းနှင့် ငပလီ၌လည်း စေတီတည်ခဲ့ပြီး မုံရွာ၊ ပြည်၊ ပျဉ်း မနား၊ ပုပ္ပါး၊ ဇင်းကျိုက်၊ သထုံ၌ ဓာတ်မီးစက်များလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်
ရွှေတိဂုံရှိ မဟာဗောဓိတန်ဆောင်းနှင့် ဓာတ်လှေကားကိုလည်း ရက်ရက်ရောရောလှူခဲ့သည်
ငပလီ ခရုမျိုးစုံကို ပုလဲရည်သုတ်၍ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဘုရားကျောင်းဆောင်အဖြစ် ပထမဦးဆုံး ခြယ်လှယ်တီ ထွင်လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက်ကို တည်ထောင်၍ စာအုပ်များ ထုတ်ဝေသည်
ပထမ အိမ်ထောင်နှင့် စိတ်သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ ကွာရှင်းခဲ့သည်
ထို့နောက် နဂါးနီ စာအုပ်တိုက် မန်နေဂျာ ဦးအုန်းခင်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပြီး၊ ဝတ္ထုများ အဆက်မပြတ် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် စစ်ကာလ အတွင်းတွင် 'စစ်ရောင်ခြည်' ဝတ္ထုနှင့် 'ကမ္ဘာ့ရန်သူ' ဝတ္ထုတို့ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် အစိုးရက ထုတ်ဝေသော ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို လက်ခံ ပုံနှိပ်ပေးရာမှ၊ စစ်ပြီးသော အခါ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို မိမိ၏ တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက်က ပခုံးပြောင်းယူပြီး ကိုယ်ပိုင် သတင်းစာ အဖြစ် ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် 'ယုဝတီဂျာနယ်' ကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတွင်လည်း ယုဝတီဂျာနယ် ကဏ္ဍ ဖွင့်လှစ်ကာ အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင်များကို 'ယုဝတီ ကလောင်ရှင်' ဘွဲ့၊ 'ယုဝတီ' ဘွဲ့များ ပေးအပ် ချီးမြှင့် မြေတောင် မြှောက်ပေးခဲ့သည်
အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် အပြင် စာရေးဆရာ အသင်း၏ အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ယုဝတီ သတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးကိုလည်း သွားရောက်ခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္ထုရှည် သုံးဆယ်ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ငါးဆယ်ကျော်၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခရီးသွား ဆောင်းပါးများနှင့် အထွေထွေ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြား ရေးခဲ့သည်
ရွှေစွန်ညို၊ သား ရွှေစွန်ညို၊ စာဆိုတော်၊ တသက်လျာ၊ ဂုဏ်မြင့်သူ၊ ဂုဏ်နိမ့်သူ၊ မြိုင်ယံဘွား၊ ကျွန်းညိုညို၊ စစ်ရောင်ခြည်၊ ကမ္ဘာ့ရန်သူ စသည့် ဝတ္ထုများ ထင်ရှားသည်
အထူးသဖြင့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး ဝတ္ထုတပုဒ် ဖြစ်သော ရွှေစွန်ညို ဝတ္ထု (၁၉၃၃)နှင့် သီပေါမင်း လက်ထက် နန်းတွင်းသရုပ်ကို နောက်ခံပြု ရေးဖွဲ့သော စာဆိုတော် ဝတ္ထု (၁၉၅၁) တို့ ထင်ရှားသည်
ရွှေစွန်ညိုကို မူလက ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညိုဟု နှစ်တွဲခွဲ၍ ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ မူလက ရွှေစွန်ညို ဇာတ်လမ်းကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) ဟူသော အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ပထမအကြိမ် ရိုက်ကူးစဉ်က သီပေါမင်း ပါတော်မူခန်း ထည့်သွင်း ရိုက်ကူးသည်ကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ခွင့်မပြုခဲ့ဟု သိရသည်
ထိုဇာတ်ကားကို စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်
ရွှေစွန်ညိုနှင့် သားရွှေစွန်ညိုကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) အမည်ဖြင့်ပင် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်
စာဆိုတော် ဝတ္ထုမှာမူ မူလက ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတိုများ သဖွယ် အခန်းဆက် ရေးခဲ့ပြီး အဆုံးမသတ်ခဲ့သည်ကို အဆုံးသတ်၍ သုံးတွဲခွဲ ထုတ်ဝေသော ဝတ္ထုရှည်ကြီး ဖြစ်သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ဝတ္ထုအများမှာ မှီငြမ်းပြု ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်
ပါးလ်ဘတ် (Pearl S.Buck) ၏ Good Earth ဝတ္ထုကိုလည်း 'မြေပဒေသာ' အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာ ပြန်ခဲ့သည်
'နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်' ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် 'ကမ္ဘာ့လှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်'၊ 'ကျွန်းဦးတည့်သံလျက်ခုံ' ဟူသော ခရီးသွား ဆောင်းပါး စာအုပ်များ၊ ဝတ္ထုတို ညွန့်ပေါင်း စာအုပ်များလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမှတ် ၁၁၉၊ သိမ်ဖြူလမ်းတွင် မြေးများနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက် အင်္ဂါနေ့ ညနေ ၆ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
စာပေမိခင်ကြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္တုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္တုတို ၇ဝဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်း ၁ဝ ပုဒ် ရေးသားခဲ့ပေသည်
စာဆိုတော် ဝတ္ထုကြီး(၃)တွဲ (၁၉၅၂)ရွှေစွန်ညိုသားရွှေစွန်ညိုနှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်(ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ)ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်ကျွန်းဦးတည့် သန်လျက်ခုံ( ခရီးသွားဆောင်းပါးများ)(၁၉၇၂)၊ (၁၉၇၇)-ခုနှစ်
မြေပဒေသာ (ဘာသာပြန်)မြိုင်ယံဘွားဂုဏ်မြင့်သူဂုဏ်နိမ့်သူကျွန်းညိုညိုစစ်ရောင်ခြည်ကမ္ဘာ့ရန်သူဝတ္ထုတိုညွန့်ပေါင်းများမှော်ဆရာမှတ်တမ်းများ၊ ဝတ္ထု (၁၅) အုပ်၊( ကိုကိုလေး-အမည်ဖြင့်)ရတနာပုံ၏ နိဒါန်းနှင့် နိဂုံး(၁၉၇၉)မြဝတီစာစုနှင့် သီချင်းစု (၁၉၇၅)၊ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် စာပေများ (၁၉၇၅)၊နှစ်ပေါင်း ၆ဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၆၁)၊ပြည်တွင်းဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၅)ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၄)၊အမျိုးသမီး အနုပညာရှင်များ (၁၉၄၈)၊
ဇနကဇာတ်တော်ဟု အတိုချုံး၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသော မဟာဇနကဇာတ်တော်သည် ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့တွင် ဒုတိယမြောက် ဇာတ်တော်ဖြစ်၍ မူရင်းပါဠိတော်၌ ဂါထာပေါင်း ၁၈၆ ဂါထာဖြင့် ဖွဲ့ဆိုထားသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်နေ့သ၌ တရားသဘင်ဝယ် အစည်းအဝေးဖြစ်ကြလတ်သော်၊ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ နိက္ခမပါရမီ ဖြည့်တော်မူပုံကို ချီးမွမ်းကြလေရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပါရမီကို အကြောင်းပြု၍ မဟာဇနက ဇာတ်တော်ကို ဟောကြားတော်မူလေသည်
ထိုဇာတ်တော်ကြီးကို မင်းဘူးမြို့ အရှင်ဦးဩဘာသသည် လေသာကျောင်း၊ ကျောင်းတကာ မောင်ဝ၏သား ဒါယကာ မောင်ထောက်က တောင်းပန်အပ်၍ ၁၁၄၇ ခုနှစ်တွင် ပါဠိတော်မှ မြန်မာသို့ အနက်ပြန်၍ ပြုစုတော်မူသည်
ဇနကဇာတ်တော်မှာ ဤသို့ဖြစ်သည်
လွန်လေပြီးသောအခါ ဝိဒေဟရာဇ်တိုင်း မိတ္ထိလာပြည်၍ မဟာဇနက အမည်ရှိသောမင်းသည် မင်းပြုသည်
ထိုမင်း၌ အရိဋ္ဌဇနကမင်းသား၊ ပေါလဇနကမင်းသား ဟူ၍ သားတော်နှစ်ပါးရှိ၏
အရိဋ္ဌဇနကမင်းသားအား အိမ်ရှေ့အရာကိုပေး၏
ပေါလဇနကမင်းသားအား သေနာပတိအရာကို ပေး၏
မင်းကြီးနတ်ရွာစံသော် အရိဋ္ဌဇနကသည် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံစိုးစံ၍ ပေလဇနကသည် အိမ်ရှေ့အရာ၌ တည်လေသည်
ထိုအခါ ပေါလဇနက အိမ်ရှေ့မင်း၏ အတွင်းကျွန်ယုံဖြစ်သော အမတ်တစ်ဦးသည် မိမိအလို မပြည့်သည်နှင့် မိမိ အရှင်သခင်ပေါ်တွင် အငြိုးထား၍ အရိဋ္ဌဇနက မင်းကြီးထံ စံဝင်ပြီးသော် ဂုံးတိုက်ချောစားလေသည်
အကြိမ်ကြိမ် ဂုံးချောလေသော် မင်းကြီးလည်း ငါ၏ ညီသည် ငါ့ကို မကောင်းကြံရာ၏ဟု အယူရှိ၍ အိမ်ရှေ့မင်းကို ဖမ်းဆီးစေပြီးလျှင် အနှောင်အဖွဲ့၌ ချထားသည်
ထိုအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် နောင်တော်အပေါ်၌ မပြစ်မှားမိကြောင်း သစ္စာအဓိဋ္ဌာန်ပြုလေရာ သစ္စာ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်လေ၏
ပေါလဇနကလည်း ဤသို့ အနှောင်အဖွဲ့မှ လွတ်လေသော် ရွာငယ်များကို သိမ်းရုံး၍ လက်နက်ပြုပြီးလျှင် နောင်တော်အား ယခင်က ရန်မလုပ်လိုသော်လည်း ယခု ရန်လုပ်ရတော့မည်ဟု ဆို၍ စစ်ထိုးလေ၏
ဤသို့ မင်းညီနောင်တို့ စစ်ထိုးရာ နောင်တော် အရိဋ္ဌဇနကသည် အရေးရှုံးနိမ့်၍ နတ်ရွာစံလေသော် အရိဋ္ဌဇနကမင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးသည် မိမိဝမ်း၌ ဘုရားလောင်း မဟာဇနကမင်း၏ သန္ဓေဖြင့်ထွက်ပြေးရာ သိကြားမင်း၏ တန်ခိုးဖြင့် ဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံ ရောက်လေသည်
ထိုဒိသာပါမောက္ခ ဆရာကြီးထံ ရောက်သည်တွင် ဘုန်းသမ္ဘာရှင်ဖြစ်သော အလောင်းတော် မဟာဇနကမင်းသားကို ဖွားမြင်လေသည်
ဇနကမင်းသားလည်း အရွယ်ရောက်လတ်သော် မိမိ၏မျိုးရိုးကို မိခင်အား မေးမြန်းရာတွင် မိမိ၏ ဖခမည်းတော်သည် မိတ္ထိလာပြည့်ရှင် အရိဋ္ဌဇနက မင်းကြီးဖြစ်၍ ဦးရီးတော် ပေါလဇနကသည် မိတ္ထိလာပြည်၌ စိုးစံနေကြောင်း သိရှိလေ၏
ထိုအခါ ဇနကမင်းသားသည် မိမိ ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာ ဖြစ်သော မိတ္ထိလာပြည်ကို သိမ်းယူရန် အကြံဖြစ်သည်
ဤသို့သိမ်းယူနိုင်ရန် အလို့ငှာ ပင်လယ်ခရီးဖြင့် သင်္ဘောလွှင့်၍ ကူးသန်းရောင်းဝယ်နိုင်စေရန် မယ်တော်အား ခွင့်အကြိမ်ကြိမ်ပန်၍ သင်္ဘောလွင့်ခဲ့သည်
သို့သော် ဇနကမင်းသား၏ သင်္ဘောသည် ပင်လယ်ခရီး၌ နစ်လေသည်
ထိုအခါ သင်္ဘောသား ခုနစ်ရာတို့သည် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပြုဘဲ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်ပင် ငါး၊ လိပ်၊ ငမန်းတို့၏ အစာဖြစ်လေကုန်သည်
ဘုရားလောင်းကား ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လဝီရိယကို မလျှော့ဘဲ ခုနှစ်ရက်ပတ်လုံး ပင်လယ်၌ ကူးတော်မူ၏
ထိုအခါ မဏိမေခလာ နတ်သမီးသည် မနီးမဝေးသော ကောင်းကင်က ကိုယ်ထင်ပြကာ ရပ်လျက် ကောင်းမြတ်သော လုံ့လဖြင့် တည်းကူးသလော၊ မူးရူးသောစိတ်ဖြင့် တည်းကူးသလောဟု စုံစမ်းရန် ‘တစ်ဖက်ကမ်းသို့ မရောက်နိုင်ရာသော ဤမဟာသမုဒ္ဒရာ၌ အပင်အပန်းကူးသဖြင့် အဘယ်အကျိုးထူးကို ရ၍ ကိုယ်ဆန္ဒပြည့်မည် ထင်မြင်ဖွယ်ရှိသောကြောင့် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်းကို ပြုဘိသလော’ ဟု မေး၏
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ‘နတ်သမီး ကောင်းစွာအားထုတ်လပ်သော ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လသည် အကျိုးမဲ့ ဖြစ်ဖူးသည်မရှိ
ဤသမုဒ္ဒရာကမ်းကို မမြင်ကာမျှနှင့် အဘယ့်ကြောင့် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို လျှော့ထိုက်အံ့နည်း
ကမ်းကိုမြင်သည်ဖြစ်စေ၊ မမြင်သည်ဖြစ်စေ၊အကျိုးကို မြင်သဖြင့် ငါလုံ့လပြုသည်’ ဟု ဆိုသည်
ထိုအခါ နတ်သမီးသည် ဘုရားလောင်း၏ တရားကို နာလိုသောကြောင့် ပြန်၍ စာနာတတ်လေသော် ဘုရားလောင်းသည် လုံ့လပြုခြင်းကြောင့် ယောက်ျားမှန်လျက်နှင့် အသက်မရှိသော ကျွန်းထင်းကဲ့သို့ လုံ့လမပြုဘဲ နေသည်ဟု အများတကာတို့ အပြစ်မတင်နိုင်စေရန် လုံ့လကို ပြုသင့်ကြောင်း ပြောပြသည့်အပြင် လုံ့လအကျိုးကို လက်ငင်းခံစားရကြောင်း ပြလို၍ ‘ဤသမုဒ္ဒရာ၌ ငါနှင့်အတူ သင်္ဘောပျက်ကျသော ခုနစ်ရာသော သင်္ဘောသားတို့သည် ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လချို့တဲ့လေခြင်းကြောင့် ငါး၊ လိပ်တို့၏ အစာသာ ဖြစ်ကြလေကုန်ပြီ
ငါမူကား ယောက်ျားတို့၏ လုံ့လကို မလျှော့ခြင်းကြောင့် ငါး၊ လိပ်တို့၏ ဘေးမှလွတ်သည့်ပြင် လူသာမန်တို့ မြင်ရခဲသော သင်နတ်သမီးကို ငါမြင်ရ၏
သင်သနား၍ ငါ့ကို ကယ်ဆောင်ပါလျှင် ငါ၌ အကျိုးရှိလတ္တံ့
သင်မဆယ်တင်၍ ဤတွင်ပင် ငါဆုံးရသော်လည်း လုံ့လပြုကျိုး ငါ၌ရှိလေပြီ’ ဟူ၍ နတ်သမီး မဆိုသာအောင် ပြန်လှန်ချေပလေသည်
ထိုစကားကို ကြားလျှင် နတ်သမီးသည် နှစ်သက်သည်ဖြစ်၍ ဘုရားလောင်းတော် ဇနကမင်းသား အလိုရှိရာ မိတ္ထိလာပြည်သို့ ပို့ဆောင်၍ ကျောက်ဖျာထက်၌ သိပ်ထားလေသည်
ထိုအခါ မိတ္ထိလာပြည်၌ကား ဘထွေးတော် ပေါလဇနကမင်း နတ်ရွာစံ၍ ခုနစ်ရက်ရှိနှင့်ပြီး သတည်း
ပေါလဇနကမင်း၌ သီဝလိဒေဝီဟူသော သမီးတော်သာလျှင် ကျန်ရစ်လေသည်
ပေါလဇနကမင်းသည် ထီးနန်းဆက်ခံ စိုးစံသည့် ကိစ္စအတွက် နတ်ရွာမစံမီ မှူးကြီးမတ်ရာတို့အား မှာကြားခဲ့သည်ကား ဗိုလ်ခြေတစ်ထောင် တင်နိုင်ချနိုင်သော လေးကို တစ်ယောက်တည်းဖြင့် တင်နိုင်ချနိုင်သော ကာယဗလရှိသူ၊ တစ်ဆယ့်ခြောက်လုံးသော ရွှေအိုးကြီးကို ဖော်ထုတ်နိုင်သော ဉာဏဗလရှိသူ မည်သည့်အမျိုးကိုမဆို သမီးတော် သီဝလိဒေဝီ နှစ်သက်သည်ရှိသော် ထီးနန်းအပ်နှင်းလေ ဟူ၍ဖြစ်သည်
ထိုမှာကြားချက်အရ မင်းသမီးနှင့် ထိုက်တန်ရာကို ရှာကြံ၍ မရနိုင်လတ်သော် မှူးမတ်တို့သည် မင်းလောင်းရှိရာသို့ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ဖုတ်သွင်းရထား လွှတ်လေသည်
ထိုအခါ ရထားသည် ဘုရားလောင်း ဇနကမင်းသား စက်တော်ခေါ်ရာ မင်္ဂလာကျောက်ဖျာ၌ ရပ်တန့်လေသည်
ထို့ကြောင့် မှူးကြီးမတ်ရာ သေနာပတိတို့သည် ပုရောဟိတ်၏ အကြံပေးချက်အရ ဘုန်းရှင် သမ္ဘာရှင် ဖြစ်မဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ပေါလဇနကမင်း မိန့်မှာခဲ့သည့်အတိုင်း ကာယဗလ၊ ဉာဏဗလ ရှိမရှိကိုလည်းကောင်း စမ်းသပ်ပြီးသော် အလောင်းတော် ဇနကမင်းသားအား မိတ္ထိလာပြည်၏ ထီးနန်းကို သီဝလိဒေဝီ မင်းသမီးနှင့်တကွ အပ်နှင်းလေသည်
ဤသို့ဖြင့် မဟာဇနကမင်းနှင့် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားတို့သည် မင်း၏စည်းစိမ်ဖြင့် တင့်တယ်စွာ စံနေတော်မူကြသည်
တစ်နေ့သောအခါ ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်တော်မူသည်တွင် မဟာဇနကမင်းသည် သရက်ပင် နှစ်ပင်၏ ဥပမာကို ကြည့်၍ ဤအပင်ကား အသီးမသီးသောကြောင့် စိမ်းစိမ်းလတ်လတ် ညိုဖတ်သော ခက်ရွက်ဖြင့် နှစ်သက်ဖွယ် ပြကတေ့အတိုင်းရှိသည်
ဤအပင်ကား အသီးသီးခြင်းကြောင့် ဖျက်ဆီးတတ်သော သူနှင့် ဆက်ဆံသည်ဖြစ်၍ ပြကတေ့အတိုင်း မတည်ရ
ဤပြည်စည်းစိမ်သည်လည်း ရန်သူနှင့် ဆက်ဆံခြင်းကြောင့် အသီးသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူသည်
ရန်သူ မဆက်ဆံသော စည်းစိမ်ကိုရှာလျှင် ရသေ့ရဟန်း၏ အဖြစ်သည်သာ ရန်သူနှင့် မဆက်ဆံသောကြောင့် အသီးမသီးသော သရက်ပင်နှင့်တူ၏ ဟူ၍ နေက္ခမဝိတက်ဖြင့် အကြံတော်ရရှိပြီးလျှင် ရဟန်းအဖြစ်ကို တောင့်တ၍ တောထွက်တော်မူသည်
ထိုအခါ သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား ခုနစ်ရာတို့သည် မဟာဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါလျက် တောမထွက်ရလေအောင် အမျိုးမျိုးသော ပရိယာယ်တို့ဖြင့် တားမြစ်ကြကုန်သည်
ထိုအခါ ဘုရားလောင်းအား နာရဒရှင်ရသေ့နှင့် မိဂါဇိန်ရှင်ရသေ့တို့က ငါးပါးအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့ကို ဖြတ်၍ တစ်ယောက်တည်းချင်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ရှေးရှုသော ရဟန်းတို့၏ဘဝကို ညွှန်ပြ ဩဝါဒ ပေးတော်မူသည်
သို့သော် သီဝလိဒေဝီနှင့်တကွ မိဖုရား မောင်းမ မိဿံတို့သည် အလောင်းတော် ဇနကမင်း၏ နောက်သို့လိုက်ပါမြဲ လိုက်ပါလျက်ရှိရာ လက်ကောက် နှစ်ဆင့်ဝတ်ရာ၌ အသံဖြစ်၍ လက်ကောက်တစ်ဆင့် ဝတ်ရာ၌ အသံမဖြစ်သည့် ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ မျက်စိတစ်ဖက်ကို မှိတ်လျက် တစ်ဖက်ဖြင့် ကြည့်၍သာ မြားကို ဖြောင့်၍ရသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း၊ ဖြတ်အပ်ပြီးသော ဖြူဆံမြက်ပင်မှ မြက်ညွန့်ကို ထိုအပင်၌ တစ်ဖန်ပြန်ဆက်၍ မရကောင်းသော ဥပမာကိုလည်းကောင်း အလောင်းတော် ဇနကမင်းသည် သီဝလိဒေဝီ မိဖုရားအား ပြလေသည်တွင်မှ မိဖုရားနှင့်တကွသော အမတ်တို့သည် ဘုရားလောင်းထံသို့ ဆက်၍ မလိုက်တော့ဘဲ ပြည်တော်သို့ ပြန်ကြလေကုန်သည်
ထိုနောက် မိဖုရားကြီးသည် သားတော် ဒီဃာဝု မင်းသားအား ထီးနန်းအပ်၍ မိမိကိုယ်တိုင် ရဟန်းပြုလေသည်
ဤမဟာဇနက ဇာတ်တော်၌ နိက္ခမပါရမီကို အဓိကထား၍ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည် ဖြစ်သော်လည်း ဝီရိယပါရမီ ဖြည့်တင်းပုံကိုလည်း ပြဆိုထားသည်
ဧဏိဇင်္ဃံ-အစရှိသော ဂါထာဖြင့် ဘုရားရှင်၏ပုံတော်နှင့် ဂုဏ်တော်တို့ကို ချီးမွမ်းပြီး ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ခြင်းအကြောင်းကို မေးလျှောက်လာသော အညတရ နတ်သားအား “မနလျှင် ခြောက်ခုမြောက်ရှိသော ကာမဂုဏ်ငါးပါး နာမ်ရုပ်တရားတို့၌ ဆန္ဒ၊ ရာဂကို ကင်းအောင်အားထုတ်လျှင် ဒုက္ခမှလွတ်မြောက်နိုင်၏”ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
နတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ကန်ပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ဂွေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singway)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ ဆင်ဂွေကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ဂွေကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၂၇ ဦး၊ မ ၁၄၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဈာန်ဟူသည်ကား ဆန့်ကျင်ဘက် နီဝရဏစသော အကုသိုလ်တရားများကို-လောင်တတ်-ဝိက္ခမ္ဘန အစွမ်းဖြင့် ပယ်သတ်တတ်, ကသိုဏ်းစသော ပညတ်အာရုံကို-ကြံစည်တတ်-စူးစိုက်စွာ ရှုကြည့်တတ်–သော သဘောကို ဈာန်ဟု-ခေါ်သည် နီဝရဏတရားတို့ကား ခြောက်ပါး အာရုံကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုသော ကာမစ္ဆန္ဒနီဝရဏ၊ အမျက်ဒေါသတည်းဟူသော ဗျာပါဒနီဝရဏ၊ ငိုက်မျဉ်းထိုင်းမှိုင်းခြင်း ဟူသော ထိနမိဒ္ဓနီဝရဏ၊ ပျံ့လွင့်ခြင်း၊ ပူပန်ခြင်းဟူသော ဥဒ္ဓစ္စကုက္ကုစ္စနီဝရဏ၊ စိတ်နှစ်ခွဖြစ်ခြင်းဟူသော ဝိစိကိစ္ဆာနီဝရဏ၊ အဝိဇ္ဇာနီဝရဏ ဟူ၍ ခြောက်ပါး အပြားရှိသတည်း
ယင်း ဈာန်သည် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်, လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်-ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ ထိုတွင် ဥပစာရဈာန်နှင့်တကွ သမာပတ် ၈-ပါးသည် ကသိုဏ်းစသော အာရုံကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင် တတ်သောကြောင့် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန် မည်၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ်နှင့် မဂ်ဉာဏ် ဖိုလ်ဉာဏ်တို့သည် အနိစ္စစသော လက္ခဏာ, နိဗ္ဗာန်၏ မဖောက်မပြန်မှန်ကန်သော တထလက္ခဏာကို စူးစိုက်စွာ ရှုမြင်တတ်သောကြောင့် လက္ခဏူပနိဇ္ဈာန်မည်၏ ထိုတွင် အာရမ္မဏူပနိဇ္ဈာန်သည် ရူပဈာန်, အရူပဈာန်ဟု ၂-မျိုးရှိသည်၊ရူပဈာန်သည် ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်ဟု စတုက္ကနည်းအားဖြင့် ၄-ပါး၊ ပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန်, ပဉ္စမဈာန်-ဟု ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် ၅-ပါး ရှိသည်
ရူပဈာန်သည် စတုက္ကနည်းအားဖြင့် အင်္ဂါလေးပါးရှိ၍
ပဉ္စကနည်းအားဖြင့် အင်္ဂါငါးပါးရှိ၏
ပဉ္စကနည်း၌ ဝိတက်နှင့်ဝိစာရကို တခါစီပယ်၍၊ ဒုတိယဈာန်ကို နှစ်ခုခွဲခြင်းအားဖြင့်၊ ရူပဈာန်ငါးပါးရ၏ ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်သည် ပထမဈာန် မည်၏
ဝိတက်ဟူသည်မှာ စိတ်ဟုခေါ်သော နာမ်တရားတို့ကို အာရုံသို့ပို့ဆောင်တတ်သော သဘောဖြစ်၏
ဝိစာရဟူသည်မှာ အာရုံပေါ်သို့ရောက်ပြီးသောစိတ်ကို ဖွဲ့ချည်တတ်သောသဘောဖြစ်၏
ပီတိဟူသည်မှာ အာရုံ၌နှစ်ခြိုက်စေတတ်သော သဘောဖြစ်၏
သုခဟူသည်မှာ အာရုံ၌ ချမ်းမြေ့စေတတ်သော သဘောဖြစ်၏
ဧကဂ္ဂတာဟူသည်မှာ အာရုံ၌ ခိုင်ခံ့စွာတည်ငြိမ်တတ်သော သဘောဖြစ်၏
ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန် အင်္ဂါလေးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် ဒုတိယဈာန်မည်၏
ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ သုံးပါးသော ကျန်ရှိသောဈာန်သည် တတိယဈာန်မည်၏
သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးသာ ကျန်ရှိသော ဈာန်သည် စတုတ္ထဈာန် မည်၏
ဥပေက္ခာ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါ နှစ်ပါးနှင့်တကွဖြစ်သော ဈာန်သည် ပဉ္စမဈာန်မည်၏ ဥပေက္ခာ ဟူသည်ကား ကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ မကောင်းဟု ခံစားခြင်း သဘောလည်းမဟုတ်၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့မကျဘဲ၊ အလယ်အလတ် ခံစားခြင်း သဘောဖြစ်၏
အရူပဈာန်သည်- အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်
ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်
အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန်၊နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ဟူ၍ လေးပါးအပြားရှိ၏
စတုတ္ထဈာန်တွင်ရအပ်သော ကသိုဏ်းကိုခွာ၍၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ပညတ်ကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် မည်၏
ရုပ်တရားကို အာရုံမပြုသောကြောင့်၎င်း၊ ပထမရအပ် ရောက်အပ်သောကြောင့်၎င်း၊ ယင်းကို ပထမာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍ လည်း ခေါ်၏
အဆုံးမရှိသော ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်ကို စီးဖြန်းပွားများ၍ ရအပ်သောဈာန်သည် ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန် မည်၏
ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏
အနည်းငယ်မျှအကြွင်းမရှိသော၊ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ် ၏အဖြစ်တည်းဟူသော၊ ဘာမျှမရှိဟုအနက်ရသော၊ နတ္ထိဘော ပညတ်ကိုအာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသော ဈာန်သည် အာကိဉ္စညာယတနဈာန် မည်၏
တတိယရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်း ခေါ်၏
သညာရှိသည်လည်းမဟုတ်၊ မရှိသည်လည်းမဟုတ်သော၊ မနာယတန ဓမ္မာယတန၌ အကျုံးဝင်သော အာရုံကို အာရုံပြုကာ၊ စီးဖြန်းပွားများ၍ရသောဈာန်သည် နေဝသညာနာ သညာယတနဈာန်မည်၏
စတုတ္ထရုပ္ပဈာန်ဟူ၍လည်းခေါ်၏
ထိုဈာန်လေးပါးတို့ကို ပထမမှ ဒုတိယသို့ ဒုတိယမှ တတိယ သို့၊ တတိယမှ စတုတ္ထသို့ အဆင့်အဆင့်တက်ရာ၏
ပြဆိုအပ်ပြီးသော ဈာန်တရားများသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်ပေ၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ပွားများ အားထုတ်မှသာလျှင် ရရှိနိုင်သော တရားမျိုး ဖြစ်ပေသည်၊ ဈာန်တရားကို ရစေနိုင်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကား— ကမ္မဋ္ဌာန်း ၄၀-တို့တွင် ကာယဂတာသတိ, အာနာပါနဿတိ-ကြဉ်သော အနုဿတိ ၈-ပါး အာဟာရေပဋိကူလသညာ, စတုဓာတုဝဝတ္ထာန်၊ ဤကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၀-ပါးတို့သည် ဥပစာရဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်
ကြွင်းသော ကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့သည် ဥပစာရဈာန်, အပ္ပနာဈာန် ၂-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်အပ္ပနာဈာန်ကို ရစေနိုင်သောကမ္မဋ္ဌာန်း ၃၀-တို့တွင်လည်း ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး, အာနာ ပါနဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ရူပါဝစရဈာန် ၅-မျိုးလုံးကို ရစေနိုင်သည်၊ အသုဘ ၁၀-ပါး, ကာယဂတာသတိကမ္မဋ္ဌာန်းတို့သည် ပဌမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာကမ္မဋ္ဌာန်း ၃-ပါးတို့သည် ရူပါဝစရပဌမဈာန်, ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်, စတုတ္ထဈာန် ၄-မျိုးတို့ကို ရစေနိုင်သည်၊ ဥပေက္ခာကမ္မဋ္ဌာန်းသည် ရူပါဝစရ ပဉ္စမဈာန်ကိုသာ ရစေနိုင်သည်၊ အရူပကမ္မဋ္ဌာန်း ၄-မျိုးတို့သည် အစဉ်အတိုင်း အရူပဈာန် ၄-ပါးတို့ကို ရစေနိုင်သည်  ဈာန်တရားသည် အလွယ်နှင့်ရနိုင်သော တရားမျိုးမဟုတ်၊ ရူပဈာန်ကိုရလိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ပထဝီကသိုဏ်းစသော ကသိုဏ်းတရားစသည်တို့ကို ပွားများအားထုတ်အပ်၏
ဆန်ကောပမာဏရှိသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပြုလုပ်၍၊ ထိုကသိုဏ်းဝန်းကိုရှေ့ဝယ်ချကာ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု သေချာစေ့ငု အဖန်ဖန်ကြည့်ရှု၍၊ မနေမနားစီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ယောဂီ ပုဂ္ဂိုလ်အား အရပ်လေးမျက်နှာကြည်သမျှ ကသိုဏ်းဝန်းသာ ထင်၏
ယင်းမှာ ရှေးဦးလုပ်ငန်းတည်းဟူသော ပရိကမ္မနိမိတ် ဖြစ်၏
ဤသို့မျက်စိ၌ ထင်လတ်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်းကို မကြည့်ရှုတော့ဘဲ၊ ပထဝီ ပထဝီဟု ဖန်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပွားများအပ်၏
ဤသို့ ပွားများပြန်သော်၊ ပထမကသိုဏ်းဝန်း နယ်နိမိတ်သည် ထင်မြင်၍လာသည်
ထိုသို့စိတ်၌ထင်မြင်လာသော ပထဝီ ကသိုဏ်းဝန်းသည် စိတ်၌ရယူအပ်သော ဥဂ္ဂဟ နိမိတ်မည်၏
ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ် ထင်လတ်သော်၊ စိတ်သည် ငြိမ်သက်တည်ကြည်၏
ပရိကမ္မသမာဓိကိုရ၏
ထိုနောက် ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် ထိုစိတ်၌ထင်လာသော ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကိုပင်၊ ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အကြိမ်ကြိမ် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းလတ်သော်၊ နီဝရဏ တရားတို့သည် ကင်းကွာကုန်၏
ကိလေးသာတို့သည် အနည်ထိုင်သောရေကဲ့သို့ ငြိမ်ဝပ်၍ကုန်၏
စိတ်သည် အထူးကြည်လင်လာ၏
တိမ်တိုက်မှထွက်လာသော လဝန်းကြီးကဲ့သို့ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်တွင်းမှ ပေါက်ခွဲထွက်ပေါ်၍၊ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆ အရာအထောင်မက အလွန်စင်ကြယ်ကြည်လင်သော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကြီးသည် ထင်ပေါ်၍လာ၏
ထိုထင်လာသော ပထဝီကသိုဏ်းဝန်းကို ပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်(ပုံတူနိမိတ်) ဟုဆိုအပ်၏
ထိုပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင် ပထဝီ ပထဝီဟု တစ်ဖန်အထပ်ထပ်ပွားများ စီးဖြန်းလတ်သော်၊ ယောဂီပုဂ္ဂိုလ် အား ဝိတက်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါငါးပါးနှင့်ပြည့်စုံသော ပထမဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ကြွင်းသောကမ္မဋ္ဌာန်းတို့တွင်လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ပထမဈာန်ကို ရနိုင်၏
ထိုကဲ့သို့ ပထမဈာန်ကိုရပြီး၍၊ ဒုတိယဈာန်ကိုအားထုတ်လိုသော်၊ ယခုရသောပထမဈာန်စိတ်သည် ဝိတက်ပါခြင်းကြောင့် ရုန့်ရင်းကြမ်းတမ်းသေး၏
ဤဝိတက်မပါလျှင် ယခုထက်သိမ်မွေ့ရာ၏ဟု ဆင်ခြင်၍ ဝိတက် ကိုမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့်၊ ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင် ပထဝီ ပထဝီဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ဝိစာရ၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာတည်းဟူသော ဈာန်အင်္ဂါလေးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဒုတိယဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ဒုတိယဈာန်မှ တတိယဈာန်သို့တက်၍ အားထုတ်လိုသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် အထက်ပါနည်းအတိုင်း ဝိစာရကိုမပါစေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကိုပင်လျှင်၊ ပထဝီ ပထဝီ ဟု စိတ်၌မှတ်လျက်၊ တစ်ဖန် အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများလတ်သော်၊ ပီတိ၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော တတိယ ဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
အထက်ပါနည်းအတိုင်းပင်၊ ပီတိမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂနိမိတ်ကို တစ်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်း ပြန်သော်၊ သုခ၊ ဧကဂ္ဂတာဟူသော ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံသော စတုတ္ထဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုအတူပင်၊ သုခမပါစေလိုသောဆန္ဒဖြင့် ပထဝီပဋိဘာဂ နိမိတ်ကို တစ်ဖန်အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပြန်သော်၊ သုခသည် တစ်ဖြည်းဖြည်းသိမ်မွေ့၍သွားသောအခါ၊ ကောင်းသည်ဟုခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ မကောင်းသည်ဟု ခံစားခြင်းသဘောလည်းမဟုတ်၊ ကောင်းမှုမကောင်းမှုနှစ်ဘက်သို့ မကျသောအလယ်အလတ်ခံစား ခြင်းဥပက္ခာဝေဒနာဖြစ်လာ၍၊ ဧကဂ္ဂတာ နှင့်တကွ ဈာန်အင်္ဂါနှစ်ပါးနှင့်ပြည့်စုံစွာ ပဥဉ္စမဈာန်သည်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုပဉ္စဈာန်သည် ရုပ်တရား၌သာလျှင် အာရုံရှိသော ရူပဈာန်ဖြစ်၍ ညံ့ဖျင်းသေး၏
ထိုကြောင့် ထိုမှတစ်ဆင့် သိမ်မွေ့မွန်မြတ်သော အရူပဈာန်ကို တက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန် ကိုတက်လှမ်းလိုသော်၊ စတုတ္ထနည်းအားဖြင့်ရအပ်သော စတုတ္ထဈာန်မှရအပ်သော ကသိုဏ်းဝန်းကိုပယ်၍၊ ကောင်းကင်ဟင်းလင်းဟု နှလုံးသွင်းကာ အထပ်ထပ်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန် (ပထမရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ ပထမာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီးလျှင်၊ အဆုံးမရှိသော ကောင်းကင်ကိုအာရုံပြုသော ဝိညာဏ်ဟု စိတ်ထဲမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ ဝိညာဏဉ္စာ ယတနဈာန်(ဒုတိယရပ္ပဈာန်) သည်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ ဒုတိယာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီးလျှင်၊ ပထမာရုပ္ပဝိညာဏ်ကိုမရှိအောင် ပျောက်အောင် နှလုံးသွင်း၍ အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ အာကိဉ္စညာ ယတနဈာန်(တတိယာရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုမှတစ်ဆင့်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်ဝင်စား၍၊ ဈာန်မှထပြီး လျှင်၊ တတိယာရုပ္ပဈာန်စိတ်ဝိညာဏ်ကိုပင်လျှင် သိမ်မွေ့ငြိမ် သက်၏ဟု စိတ်ကမှတ်လျက် အဖန်ဖန်စီးဖြန်းပွားများသည်ရှိသော်၊ နေဝသညာနာသညာယတန ဈာန်(စတုတ္ထာရုပ္ပဈာန်)သည် ဖြစ်လာ၏
ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဈာန်တရားတို့ကို ရရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့တွင် ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာ နေရခြင်း,ကြွင်းပုထုဇန်, သေက္ခတို့အား ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အထောက်အပံ့ အခြေခံဖြစ်ခြင်း, ဣဒ္ဓိဝိဓ-စသော အဘိညာဉ်တို့၏ အထောက်အပံ့ ဖြစ်ခြင်း, ကာမသုဂတိဘဝ, ရူပဘဝ, အရူပ ဘဝသို့ လားရောက်ရခြင်း, အနာဂါမ်ရဟန္တာ ပုဂ္ဂိုလ်တို့အား နိရောဓသမာပတ်ကို ဝင်စားနိုင်ခြင်းဟူသော အကျိုးတရားများကို ရရှိနိုင်သည်  ဘုရားရှင်လည်း ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်ခါနီးကာလ၌ အသုဘ ၁၀-ပါး, ကာယဂတာသတိ ကသိုဏ်း ၈-ပါး, မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, အာနာပါနဿတိ, ပရိစ္ဆေဒါကာသ ဤ ၂၄-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ပဌမဈာန်ကို ဝင်စား၍ ကသိုဏ်း ၈-ပါး, မေတ္တာ, ကရုဏာ, မုဒိတာ, အာနာပါနဿတိ, ပရိစ္ဆေဒါကာသ ဤ ၁၃-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ ဒုတိယဈာန်, တတိယဈာန်တို့ကို ဝင်စားတော်မူပြီးလျှင် ကသိုဏ်း ၁၀-ပါး, ဥပေက္ခာ, အာနာပါနဿတိ, ပရိစ္ဆေဒါကာသ, အာရုပ္ပ၄-ပါး, ဤ ၁၅-ပါးသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့၌ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူသည်၊ ဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ခါနီးအခါ သမာပတ်ပေါင်း ကုဋေ နှစ်သန်း လေးသိန်း ဝင်စားတော်မူသည်
ဈာန် ၉-ပါးလုံးကိုရသော ပုထုဇန်, သောတာပန်, သကဒါဂါမ်တို့သည် သုဒ္ဓါဝါသဘုံမှ တစ်ပါး မိမိအလိုရှိသောဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်၏၊ ကာမသုဂတိ ၇-ဘုံ၌လည်း ကာမာဝစရကုသိုလ်ကံ၏အစွမ်းဖြင့် ဖြစ်နိုင်၏
အနာဂါမ် ပုဂ္ဂိုလ်သည်ကား မိမိအလိုရှိအပ်သော ဗြဟ္မာ့ဘုံ၌ ဖြစ်နိုင်၏  ဈာန်သမာပတ် ၈-ပါးတို့တွင် ပဌမဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ကာမသညာသည် ချုပ်၏၊ ဒုတိယဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိတက်, ဝိစာရတို့သည် ချုပ်ကုန်၏၊ တတိယဈာန်ကို ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား ပီတိသည် ချုပ်၏၊ စတုတ္ထဈာန်ကို ဝင်စားသောပုဂ္ဂိုလ်အား ထွက်သက် ဝင်သက်  အဿာသပဿာသတို့သည် ချုပ်ကုန်၏
အာကာသာနဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ရူပသညာသည် ချုပ်၏၊ ဝိညာဏဉ္စာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကာသာနဉ္စာယတန သညာသည် ချုပ်၏၊ အာကိဉ္စညာယတနဈာန်ကိုဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား ဝိညာဏဉ္စာယတနသညာသည် ချုပ်၏၊ နေဝသညာနာသညာယတနဈာန်ကို ဝင်စားသော ပုဂ္ဂိုလ်အား အာကိဉ္စညာယတနသညာသည် ချုပ်၏ ထို့ပြင် ပဌမဈာန်၌ ဒုက္ခိန္ဒြေသည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်၏၊ ဒုတိယဈာန်၌ ဒေါမနဿိန္ဒြေသည် အကြွင်းမဲ့ချုပ်၏၊ တတိယဈာန်၌ သုခိန္ဒြေသည် အကြွင်းမဲ့ချုပ်၏၊ စတုတ္ထဈာန် သောမနဿိန္ဒြေသည် အကြွင်းမဲ့ချုပ်၏၊ နိရောဓသမာပတ်၌ ဥပေက္ခိန္ဒြေသည် အကြွင်းမဲ့ ချုပ်၏  အဆွေခင်ပွန်းကောင်း ရှိခြင်း,ကောင်းသောအမှု၌ ကိုင်းရှိုင်းသောစိတ်ရှိခြင်း,စက္ခုန္ဒြေစသော ဣန္ဒြေတို့ကို လုံခြုံစွာ စောင့်စည်းခြင်း,ကုသိုလ်တရားတို့၌ မရောင့်ရဲမတင်းတိမ်ခြင်း,သူတော်ကောင်းတရားကို ကြားနာရခြင်း,ထိတ်လန့်ဘွယ်သော အာရုံ၌ အသင့်အားဖြင့် နှလုံးသွင်းတတ်ခြင်း၊ဤ ၆-ပါးတို့သည် ဈာန်တရားရခြင်း၏ အားကြီးသော အကြောင်း အထောက်အပံ့များ ဖြစ်သည် (ကိလေသာတရားတို့ဖြစ်ခြင်း, မလျောက်ပတ်သောအမှုကို ပြုလုပ်ခြင်း, ဈာန်တရားကို မပွားများ အားမထုတ်ခြင်း၊ ဤအကြောင်း ၃-ပါးတို့ကြောင့် ဈာန်တရားတို့သည် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးကုန်၏၊ ထိုတွင်–ကိလေသာ တရားတို့ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ဈာန်တရားတို့၏ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးမှုသည် လျင်မြန်၏၊ မလျောက်ပတ်သောအမှုကို ပြုလုပ်ခြင်း ဈာန်တရားမပွားများ အားမထုတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ဈာန်တရားတို့၏ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးမှုသည် နုံ့နှေး၏၊ ဒုတိယဈာန်စသည်တို့မှ ဆုတ်ယုတ် ပျက်စီးခြင်းကား အောက် အောက်ဈာန်၌ တပ်ခြင်း “နိကန္တိတဏှာ” ဖြစ်ပေါ်ခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်၏ တနည်း— ဈာန်သည် ပဋိပဒါသိဒ္ဓဈာန်, ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဈာန်, မဂ္ဂသိဒ္ဓဈာန်ဟူ၍ ၃-ပါးအပြားရှိ၏
ထိုတွင် ကသိုဏ်းဝန်းကိုပြုလုပ်၍ ပရိကမ္မဘာဝနာ ဥပစာရဘာဝနာအစဉ် တို့ဖြင့် ထမင်အားထုတ်၍ ဖြစ်ပေါ် လာသော ဈာန်သည် ပဋိပဒါသိဒ္ဓဈာန်မည်၏
ဗြဟ္မာဘုံ၌ ဖြစ်သောသူသည် အခြားမဲ့ဘဝ၌ ရခဲ့ဘူးသော ဈာန်ဘိုးကို အသစ်ထူထောင် အားထုတ်ဘွယ်မရှိ၊ အလိုလိုရပြီးဖြစ်၍နေ၏၊ ဝင်စားလိုသောအခါမှ “ပထဝီ ပထဝီ”စသည် ဖြင့် နှလုံးသွင်းရုံမျှနှင့် ဈာန်ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ဤကဲ့သို့သော ဝန်မျိုးသည် ဥပပတ္တိသိဒ္ဓဈာန် မည်၏
အရှင်အာနန္ဒာ အစရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ထိုကဲ့သို့ ပါရမီထူးရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ အား ဈာန်ကို သီးခြား အားထုတ်ဘွယ်မရှိ၊ မဂ်ကိုရလျှင်ပင် ဈာန်ရမှု အဘိညာဉ်ရမှုတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏၊ ဤကဲ့သို့သောဈာန်မျိုးသည် မဂ္ဂသိဒ္ဓဈာန်မည်၏ တနည်းလည်း— ပါဒကဈာန်, သမ္မသိတဈာန်ဟူ၍ ၂-ပါးအပြားရှိ၏
ထိုတွင် ဝိပဿနာ စသည်တို၏ အခြေခံအတွက် ဝင်စားအပ်သော ဈာန်သည် ပါဒကဈာန်မည်၏
ဝိပဿနာ အလို့ငှါ ဈာန်တရားတို့ကိုအနိစ္စ, ဒုက္ခ, အနတ္တ ဟု ဆင်ခြင်သုံးသပ်အပ်သော ဈာန်သည် သမ္မသိတဈာန် မည်၏
ပါဒကဈာန်သည် အဘိညာပါဒကဈာန်, ဝိပဿနာပါဒကဈာန်, နိရောဓပါဒကဈာန်ဟူ၍ ၃-မျိုး ကွဲပြားပြန်သည်
ထိုတွင် အဘိညာဉ်၏ အခြေခံအလိုငှါ ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် အဘိ ညာပါဒကဈာန်မည်၏၊ ဝိပဿနာ၏ အခြေခံ အလိုငှါ ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် ဝိပဿနာပါဒကဈာန်မည်၏၊ နိရောဓသမာပတ်၏ အခြေခံအလို ဝင်စားအပ်သော ပါဒကဈာန်သည် နိရောဓပါဒကဈာန်မည်၏ တနည်း—မချီးမွှမ်းအပ်သောဈာန်, ချီးမွမ်းအပ်သောဈာန်ဟူ၍လည်း ၂-မျိုးရှိ၏
ထိုတွင် ကာမရာဂ, ဗျာပါဒ, ထိနမိဒ္ဓ, ဥဒ္ဓစ္စ, ကုက္ကုစ္စ, ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော အကုသိုလ် နီဝရဏတရားတို့ကို အတွင်းပြု၍ ကြံစည်ခြင်း မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ, မိစ္ဆာသမာဓိစသော အကုသိုလ် တရားတို့သည် ဈာနပစ္စည်းဖြင့် ကျေးဇူးပြုသည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မချီးမွမ်းအပ်သော ဈာန်မည်၏ (ငှက်ကို သေနတ်ဖြင့်ပစ်ရာ၌ ဤဈာနပစ္စည်းမပါလျှင် ရွယ်ပင် မရွယ်နိုင်ကြောင်း သိပါလေ)
ရူပါဝစရ အရူပါဝစရ ဈာန်တရားတို့သည် ချီးမွမ်းအပ်သော ဈာန် မည်၏ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို မည်သို့ပင် အားထုတ်ပါသော်လည်း ဈာန်မရနိုင်သော ပုဂ္ဂိုလ်များ ရှိပေသေးသည်၊ ယင်းတို့ကား–ပဉ္စာနန္တရိယကံ ၅-ပါးတို့တွင် တစ်ပါးပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်, နိယတမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိပုဂ္ဂိုလ် အဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်, ဒွိဟိတ်ပုဂ္ဂိုလ်, ရတနာ ၃-ပါးတို့၌ ယုံကြည်ခြင်း “သဒ္ဓါတရား”ကင်းသောပုဂ္ဂိုလ် မဂ်အားလျော်သော သစ္စာနုလောမိကဝိပဿနာ၌ သမ္မာဆန္ဒကင်းသော ပုဂ္ဂိုလ်, လောကီလော ကုတ္တရာသမ္မာဒိဋ္ဌိမှ ကင်းသောပုဂ္ဂိုလ်, ဘိက္ခုနီဒူသကပုဂ္ဂိုလ်, အရိယာတို့ကို စွပ်စွဲနှိပ်စက် ဖျက်ဆီးသောပုဂ္ဂိုလ်, ဘုရားရှင်၏ အာဏာတော်တည်းဟူသောသိက္ခာပုဒ်ကို လွန်ကျူးသောပုဂ္ဂိုလ်၊ ဤပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဈာန်, မဂ်, ဖိုလ်ကို မရရှိနိုင်ကြလေကုန်  ရူပဈာန်အရူပဈာန်ကသိုဏ်း
သက်ထားသူဇာ (၁၅ မတ် ၁၉၉၉ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့အားကစားသမား ကြက်တောင်မယ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် နှစ်ကုန်ပိုင်းမှစ၍ နိုင်ငံတကာအားကစားပြိုင်ပွဲများတွင် အောင်မြင်မှုများ ဆက်တိုက်ရရှိလာခဲ့သူဖြစ်သည်
ဖခင် ဦးထွန်းထွန်းဇော်နှင့် မိခင် ဒေါ်ဝင်းပပထွန်းတို့၏ တစ်ဦးတည်းသောသမီးဖြစ်သည်
Myanmar Imperial Universityမှ BA. Honsဘွဲ့ရရှိထားသည်
မိဘနှစ်ပါးမှာလည်း ကြက်တောင်အားကစားသမားဟောင်းများဖြစ်ကြသည်
ဖခင်ဖြစ်သူမှာ မြန်မာပြည်တံခွန်စိုက် ကြက်တောင်ရိုက်ချန်ပီယံဆုကို လေးကြိမ်ဆွတ်ခူးခဲ့သူဖြစ်သည်
အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူမှာ ထိုင်းနိုင်ငံသို့သွား၍ ကြက်တောင်နည်းပြအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရာ အတူလိုက်ပါသွားပြီး ထိုစဉ်မှပင် စတင်ကစားခဲ့သည်
ထိုင်းနိုင်ငံဘုရင်မင်းမြတ်က ပေးအပ်သော ဂုဏ်ထူးဆောင်ဆု ၆ ဆုအထိ ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကာ ထိုနှစ်တွင်ပင် လက်ရွေးစင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
အရှေ့တောင်အာရှ အားကစားပြိုင်ပွဲတွင် သုံးကြိမ်ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် မတ်လတွင် သူမ၏ကမ္ဘာ့အဆင့်သတ်မှတ်ချက်မှာ ၆၄ ဖြစ်သည်
အမျိုးသမီး တစ်ဦးချင်း  BWF International Challenge tournament  BWF International Series tournament  BWF Future Series tournament
ပင်လိန် (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlein(Middle))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပင်လိန် (အလယ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လိန် (အလယ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၈ ဦး၊ မ ၃၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ပွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinpun)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောင်းရွာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၉၂ ဦး၊ မ ၈၃၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်စွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinswei)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်စွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၁၄ ဦး၊ မ ၄၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
၁၉၆၀ခု၊ ဧပြီလ၊ ၇ရက်တွင် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီ (အလံနီ)၏ လက်ချက်ဖြင့် ဆင်စွယ်ရွာနေ ပြည်သူအများအပြား သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
လက်ပန်ဇင် (ရွာမ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanzin(Ywarma))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၂ ဦး၊ မ ၇၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
ပခန်းငယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakhannge)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ပခန်းငယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခန်းငယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၄၁ ဦး၊ မ ၁၆၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
မက်ကလာရန် F1 သည် ဂေါ်ဒွန်မာရေး နှင့် မက်ကလာရန် အော်တိုမိုးတစ်ဖ်မှ ဒီဇိုင်းထုတ်ပြီး ထုတ်လုပ်သည့် စပေါ့တ်ကား ဖြစ်သည်
၁၉၉၈ခု မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့က တစ်နာရီလျှင် မိုင် ၂၄၀ (၃၉၁ ကီလိုမီတာ) နှုန်းဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အမြန်ဆုံးကား အဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့ဖူးသည်
၂၀၀၉ ဧပြီလ အထိ ကားအမျိုးအစား ၄မျိုးကသာ မက်ကလာရန် F1 ၏ အရှိန်ကို ကျော်လွန်နိုင်သေးသည်
သို့သော် သာမန်အင်ဂျင်ကို အသုံးပြုထားသော ကားများထဲတွင်မူ အမြန်ဆုံးကား အဖြစ် ဆက်၍ ရှိနေသေးသည်
မက်ကလာရန် သည် သူတို့ဘာသာ မူပိုင်ခွင့် ရှိသော ဒီဇိုင်းများနှင့် နည်းပညာ အမြောက်အမြားကို အသုံးပြုထားသည်
၎င်းသည် သူ၏ ခေတ်သစ် ပြိုင်ဖက်များနှင့် ယှဉ်ပါက သာမန်ကားများနှင့် ပို၍ ဆင်သော ပုံသဏ္ဌန် ရှိသည်
ခုံတစ်ခုံး အပိုပါခြင်းကသာ အခြားသော စပေါ့တ်ကားများထက် ပို၍ ထူးခြားနေစေသည်
ယာဉ်မောင်းသူ၏ ခုံသည် ကား၏ အလယ်ခေါင်တွင် ရှိနေသည်
၎င်းတွင် အားကောင်းသော အင်ဂျင်ပါရှိပြီး ပြေးလမ်းပေါ်တွင် မောင်းရန် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားသည်
သို့သော်လည်း နေ့စဉ်သုံးအတွက် သက်တောင့်သက်သာ ရှိစေရန်နှင့် အသုံးပြုလွယ်ကူစေရန်ကိုလည်း ထည့်သွင်းစဉ်းစားပြီး ဒီဇိုင်းလုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ပုံမှန်ကားမှာ ပြိုင်ကားအဖြစ်မောင်းရန်သက်သက် ဒီဇိုင်းလုပ်ထားခြင်း မဟုတ်သော်လည်း ပြိုင်ကားသက်သက်ဖြစ်ရန်အတွက် ပြင်ဆင်ထားသော ကားများမှာမူ ပြိုင်ပွဲ အချို့တွင် အနိုင်ရရှိခဲ့ဖူးသည်
ထုတ်လုပ်ရေးမှာ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့ပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ရပ်နားခဲ့သည်
စုစုပေါင်း ကား ၁၀၆ စင်း ထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ဒီဇိုင်းမှာမူ အနည်းငယ်မျှ ကွဲပြားခြားနားကြသည်
ဘုရင် အဗူ ဇဖား ဆီရာဂျာဒင် မိုဟာမက် ဗဟာဒူး ရှား ဇဖား ခေါ် His Royal Highness Abu Zafar Sirajuddin Muhammad Bahadur Shah Zafar (အူရဒူ: ابو ظفر سِراجُ الْدین محمد بُہادر شاہ ظفر‎‎), သည် ( ဗဟာဒူးရှား  Bahadur Shah သို့  ဗဟာဒူးရှား၂   Bahadur Shah II ) (အူရဒူ: بہادر شاہ دوم‎‎) ဟု လည်း လူသိများသော အိန္ဒိယ နိုင်ငံ ၏  တီမူရစ် မင်းဆက် မှ နောက်ဆုံး မဂို ဘုရင် ဖြစ်သည်
အက္ကဘာ ရှား ၂ ဘုရင်၏ သားဖြစ်သည်
၁၈၃၇ စက်တင်ဘာ ၂၈ တွင် ခမည်းတော် ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာစံပြီးနောက် ရှား ဘုရင်ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကဗျာစာဆိုတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဗြိတိသျှတို့က နိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ပြီး ပုန်ကန်မှုများ မဖြစ်ပွားစေရန် မြန်မာနိုင်ငံ ၏ နောက်ဆုံးမင်းဖြစ်သော သီပေါမင်း ကို အိန္ဒိယ နိုင်ငံ ရတနာဂီရိ သို့ပို့ဆောင်ခဲ့သလို အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏ နောက်ဆုံးမင်း ဖြစ်သော ရှားဘုရင်ကိုလည်း ရန်ကုန်မြို့သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
အက္ကဘာ ရှား ၂ သည် ပြိုကွဲနေသော အင်ပါယာ ကြီးကို ၁၈၀၆ နှင့် ၁၈၃၇ အတွင်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုအတောအတွင်း အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီ က လည်း သူတို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်ရှိ နယ်ပယ်များတွင် သုံးစွဲနေသော ငွေကြေးများ မှ ဘုရင့်နာမတော် ကို ဖယ်ရှားခဲ့သည်
ဘုရင်ကြီး အက္ကဘာ ရှားသည် ဗဟာဒူး ရှား ဇဗား ကို နန်းဆက် ဆက်ခံရန် ရွေးချယ်ထားခြင်း မရှိခဲ့ပေ
အက္ကဘာရှား ကို မမ်တဇ် ဘီဂမ် ဟုခေါ်သော မိဖုရား တစ်ပါး က သူ၏ သားတော် မီဇ ဂျဟန်ဂျာ ကို နန်းမွေ ဆက်ခံရန် တွန်းအားပေးခဲ့သည်
အက္ကဘာ ရှား က လည်း ထို တောင်းဆိုချက်ကို လက်ခံနိုင်ခဲ့သည်
ဗဟာဒူး ရှား ဇဗား သည်  ဒေလီ ရှိ ခံတပ်နီ နန်းတော် အပြင်မျှသာ အာဏာသက်ရောက်သော မဂို အင်ပါယာ ကို ဦးဆောင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ တို့ က ၁၉ ရာစု အိန္ဒိယ ၏ နိုင်ငံရေး နှင့် စစ်ရေး ကို ဝင်ရောက်စွက်ဖက် ခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ အိန္ဒိယ နယ်ပယ် ၏ အပြင်ဘက်တွင်မူ တိုင်းနိုင်ငံငယ်များ အုပ်ချုပ်ခံနယ် များ အဖြစ် အစိတ်စိတ် အမြွှာမြွှာ ကွဲထွက်ခဲ့သည်
ဒေလီရှိ ဘုရင်ကြီး ကို ဗြိတိသျှ တို့ က အချို့ အခွန်ကောက်ခံခွင့်၊ စစ်တပ်အနည်းငယ် ထားရှိခွင့် စသော အခွင့်အရေး တချို့နှင့် လေးစားမှု အနည်းငယ် ပေးခဲ့သည်
သို့သော် ထိုသို့ စစ်တပ်ထားရှိခွင့် သည် အိန္ဒိယ ကို မည်သို့မျှ စိုးမိုးနိုင်စွမ်း မရှိစေရန် လည်း လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဗဟာဒူးရှား ၂ ကိုယ်တိုင် ကလည်း မည်သည့် တိုင်းရေးပြည်ရာ ကို လည်းကောင်း၊ တော်ဝင် ဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက် ကို လည်းကောင်း စိတ်ဝင်စားမှု မရှိခဲ့ပေ
စီပွိုင်း တပ်တွင်းပုန်ကန်မှု အပြီးတွင်မှု ဗြိတိသျှ တို့ က ဘုရင်အား ဒေလီမှ ပြည်ပသို့ ပို့ဆောင်လိုက်သည်
ထိုအကြောင်း ကို ဝီလျှံ ဒယ်ရမ်ပယ် ရေးသော နောက်ဆုံးမဂိုဘုရင် အကြောင်း တွင် သေချာဖော်ပြခဲ့သည်
ဗဟာဒူး ရှား ဇဗား ကို အူရဒူ ကဗျာဆရာ အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြသည်
ကဇယ်(ghazal) ဟု ခေါ်သော အူရဒူ ကဗျာများ အမြောက်အမြား ကို ရေးသားခဲ့သည်
၎င်း၏ လက်ရာအချို့သည် ၁၈၅၇ အိန္ဒိယပုန်ကန်မှု အတွင်း ပျက်စီးပျောက်ဆုံး သွားသော်လည်း အများစုမှာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
အများစု ကို နောက်ပိုင်း တွင် ကူလီယက် အီ ဇဗား အဖြစ် စုပေါင်း၍ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၎င်း၏နန်းတော် သည် ဂါလစ်၊ နာဝပ် မီဇာ ခန်း ဒါ့၊ မူနင် နှင့် ဇက် တို့ကဲ့သို့သော အူရဒူ ကဗျာအကျော်အမော် များ စုဝေးရာ ဖြစ်ခဲ့သည်
ပါးစပ်ရာဇဝင် အရ သူပြောခဲ့သည်မှာ ဘုရင် ဗဟာဒူး ရှား သည် အိန္ဒိယလွတ်လပ်ရေး အတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၈၅၇ တွင် ဖြစ်ခဲ့သော အိန္ဒိယ ပုန်ကန်မှုကြီး ပြန့်နှံ့လာမှုကြောင့်၊ စီပွိုင်းတပ်ရင်း သည် ဒေလီ ကို သိမ်းယူခဲ့သည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ပင် အခြားသော အိန္ဒိယ ဟိန္ဒူ နှင့် မူစလင် ဘုရင် များက ဇဖား ကို အင်ပါယာကြီး၏ ဘုရင် အဖြစ် သတ်မှတ် ခဲ့ကြသည်
ဇဖားသည် တော်ဝင်မျိုးဆက်များ ၏ နောက်ဆုံး ဘုရင်ဖြစ်သည့် အလျောက် ဗြိတိသျှတို့က စိုးရိမ်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့ အခြေခိုင်လာသောအခါ ဇဖားသည် ဟူမရန်းအုတ်ဂူတွင် ပုန်းခိုနေခဲ့သည်
၂၀ စက်တင်ဘာ ၁၈၅၇ တွင် ဝီလျှံ စတီဖင် ရိင်ကန် ဟော့ဆန် ဦးဆောင်သော ဗြိတိသျှစစ်တပ် က သင်္ချိုင်းကို ဝိုင်း၍ လက်နက်ချခိုင်းခဲ့သည်
ဟော့ဆန် က နောက်တနေ့တွင် သားတော် မီဇ မူဂယ်၊ မီဇ ခိုင်ဇာ ဆူလ်တန် နှင့် မြေးတော် မီဇ အဗ္ဗူ ဘာခ့် တို့ကို ဒေလီတံခါး အနီးရှိ ခူးနီ ဒါဝါဇ တွင် သတ်ဖြတ်စေခဲ့သည်
ထိုသတင်းကို ကြားရသောအခါ ရှားဘုရင် သည် တိတ်ဆိတ်စွာ ထိတ်လန့်နေခဲ့သည်
သို့သော် မိဘုရား ဇီးနတ် မဟယ် က မူ သူ၏သား မှာ ရှားဘုရင်အား ဆက်ခံသူ ဖြစ်လာသဖြင့် ကျေနပ်နေခဲ့သည်
မေဂျာ ဝီလျှံ စတီဖင် ရိဒ် ဟော့ဆန် က နောရပ်ဇ် ခေါ် အီရန် နှစ်သစ်ကူး လက်ဆောင် အဖြစ် ဘုရင့်သားတော် တစ်ဦး၏ ခေါင်းကို ဆက်သသော အခါတွင် နောက်ပိုင်း ပြောစမှတ် လောက်အောင် ထူးခြားစွာ ပင် ငြိမ်သက်ချုပ်တည်း နေနိုင်ခဲ့သည်
တော်ဝင် မိသားစု အများအပြား ကို ဗြိတိသျှတို့က သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
ကျန်သူများကို လည်း ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခြင်း၊ ပြည်နှင်ဒဏ်ပေးခြင်း တို့ပြုလုပ်ခဲ့သည်
စစ်ဆေးမှုများ ပြီးဆုံးသောအခါ၊ ရှားဘုရင် ကို မြန်မာနိုင်ငံ ရန်ကုန်မြို့ သို့ ၁၈၅၈ တွင် ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
ရှားဘုရင် နှင့် အတူ မိဘုရား ဇီးနတ် မဟယ် နှင့် အခြား ကျန်ရစ်သူ မိသားစုဝင်များ ကိုပါ ပို့ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုအခါ အိန္ဒိယ တွင် နှစ်သုံးရာ သက်တမ်းရှိ မဂိုမင်းဆက် အုပ်စိုးမှု အဆုံးသတ်သွားခဲ့သည်
ရှားဘုရင် သည် ၇ နိုဝင်ဘာ ၁၈၆၂ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတိဂုံ ဘုရားအနီးတွင် မြှပ်နှံခဲ့သည်
မိဖုရား ဇီးနတ် မဟယ် သည်လည်း ၁၈၈၆ တွင် သေဆုံးခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဘိုးလောင်းတော် ဘေးလောင်းတော်များနှင့် ယှဉ်တူ မြှုပ်နှံချင်သော သူ၏ ဆန္ဒအတိုင်း မရောလီ ရှိ ကွက်ဘတ်ဒင် ဘဒ်သီယာ ကာကီ ၏ သင်္ချိုင်းဗလီနှင့် ဘေးယှဉ်လျှက် အုတ်ဂူလွတ် တစ်လုံးပေါ်တွင် ၎င်း၏ နာမတော် ရေးထိုးထားရှိသည်
၁၉၅၉ တွင် အိန္ဒိယ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဗဟာဒူးရှား ဇဖား အကယ်ဒမီ ကို ရှားဘုရင် အား ဗြိတိသျှတို့အား ဦးဆုံး အကြီးအကျယ် ဆန့်ကျင်ခဲ့သူ အဖြစ် ဂုဏ်ပြုကာ တည်ထောင်ခဲ့သည်
နယူးဒေလီ၊ လာဟိုး၊ ဗာရာဏသီ နှင့် အခြားမြို့များ တွင် လမ်းများ ကို သူ့နာမည် ပေးထားခဲ့သည်
ဗာရာဏသီ တွင် ရုပ်တု ဆောက်ကာ ဂုဏ်ပြုခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဒါကာ ရှိ ဝိတိုရိယ ပန်းခြံ ကို ဗဟာဒူး ရှား ဇဖား ပန်းခြံ အဖြစ် အမည်ပြောင်းလဲ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
ပါကစ္စတန် ရှိ မြို့များ လမ်းများ နှင့် ဆိုင်များ တွင်လည်း ဘုရင်ကြီး ၏ နာမည် ကို ထည့်သွင်းကာ ဂုဏ်ပြုထားကြသည်
အိန္ဒိယဘုရင် ဇဖားရှား၏ ဂူဗိမာန်ကို ဇဖာရ်ရှားလမ်း (ယခု ဇီဝကလမ်း)၌ တွေ့နိုင်သည်
ဗဟာဒူး ရှား ဇဖား တွင် မိဖုရား လေးပါး ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ − Begum Ashraf MahalBegum Akhtar MahalBegum Zeenat MahalBegum Taj Mahalတရားဝင် သားတော်များမှာ − Mirza Dara Bakht Miran ShahMirza Shah RukhMirza Fath-ul-Mulk Bahadur (alias Mirza Fakhru)Mirza MughalMirza Khazr SultanJawan BakhtMirza QuaishMirza Shah Abbasတရားဝင် သမီးတော်များမှာ − Rabeya BegumBegum Fatima SultanKulsum Zamani BegumRaunaq Zamani Begum (မြေးတော်ဖြစ်နိုင်)သားတော်နှင့် သမီးတော် အများစု မှာ ၁၈၅၇ ပုန်ကန်မှု အတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်
ခေတ်ပြိုင်ဖြစ်သော မင်းတုန်းမင်းဘဝတူ ပြည်နှင်ဒဏ်ခံ သီပေါမင်း
လက်နှစ်ဖက်စလုံးကို နှလုံးသားတည်ရာ ရင်ပတ်ဆီသို့ မြှောက်ချီကာ လက်ဝါးများကို ရှင်ပတ်ဘက်သို့ လှည့်ထားပြီးလျှင် လက်မနှင့် လက်ခလယ်တို့ကို ထိ၍ထားသော လက်ဟန် အနေ အထား ဖြစ်ပေသည်
အသိဉာဏ်ပညာ ဗောဓိဉာဏ်, သဗ္ဗညုတဉာဏ်, သစ္စဉာဏ်, ကိစ္စဉာဏ်, ကတဉာဏ်တည်းဟူသော သဘောတရားများကို ညွှန်ကြားဟောပြလိုသော အနက်ကို ဆောင်ပေသည်
အချို့ပညာရှိများ၏ အလိုအရ ဤမုဒြာသည် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနမုဒြာ တမျိုးပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုသည်
ဗာဟုသစ္စမင်္ဂလာ, သိပ္ပမင်္ဂလာ, အတ္တသမာပဏီဓိမင်္ဂလာများကို သဏ္ဌာန်ပုံဟုန် ဆောင်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
အဗ္ဘုတရသနှင့် သန္တရသမျာကို ပေါ်လွင်ထင်ရှားစေသည်
ပညာပါရမီကို အဓိကအားဖြင့် ရည်ညွှန်းထားပေသည်
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်နှင့် ဗောဇ္ဈင်တရားများကို ပဓာနအားဖြင့် ရည်ညွှန်းထားလေသည်
ဉာဏမုဒြာ ပါသော ရုပ်ပွားဆင်းတုကို ကိုးကွယ်ပါက အသိဉာဏ်ပညာ ပွင့်လင်းတိုးပွားခြင်း တရားအဆင့်တက်ခြင်း, ပညာရှိဖြစ်ခြင်း အကျိုးများကို ရရှိနိုင်သည်ဟု တန္တရာယာနကျမ်းများ၌ ဖော်ပြထားပေသည်
ဟချွန်းဆားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hachunsar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ဟချွန်းဆားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန့်ဂေါ်စုရွာ၊ ကညင်ကိုင်း
ဧတဒဂ် ဟူသော ပါဠိစကား၏အဓိပ္ပာယ်မှာ (ဧတံ+ဒဂ္ဂ)  ဧတဒဂ္ဂ  ဤသူသည်မြတ်၏ဟု မြတ်စွာဘုရား မိန့်တော်မူသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက တပည့်သာဝကနှင့် ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့တွင် ရှေးရှေးသော ဘဝသံသရာတို့က ဖြည့်ကျင့်ဆည်းပူးခဲ့သော ပါရမီကုသိုလ်နှင့် တောင့်တခဲ့ဖူးသော ဆုတောင်းနှင့် ဖြည့်ကျင့်ခဲ့သော ပါရမီအလျောက် သီလဂုဏ်၊ သမာဓိဂုဏ်၊ ပညာဂုဏ် စသည်တို့ဖြင့် ကဲလွန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ထူး၊ ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့ကို ပရိသတ်တို့အလယ်တွင် ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင် ရွေးချယ်ကာ ဧတဒဂ် ဘွဲ့တံဆိပ်ထူးကို ချီးကျူးပေးအပ်လေ့ရှိသည်
(၁) 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍည၊(၂) 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊(၃) တန်ခိုးအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဣဒ္ဓိမန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဂ္ဂလာန်၊ (၄) ဓူတင်ဆောင် 'အဂ္ဂ ဓုတင်္ဂဓရ'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကဿပ၊(၅) 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၊ (၆) အမျိုးမြတ်'အဂ္ဂ ဥစ္စကုလိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ (၎င်းသည် ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဆက်၍မင်းဖြစ်ဖူးသောကြောင့် အမျိုးမြတ်ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၇) အသံကောင်း 'အဂ္ဂ မဉ္ဇူသရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်လကုဏ္ဍကဘဒ္ဒိယ၊(၈) ခြင်္သေ့သံဖြင့်ကြုံးဝါးသည့် 'အဂ္ဂ သီဟနာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပိဏ္ဍောလဘာရဒွါဇ၊ (၎င်းသည် အရဟတ္တဖိုလ်ရသည့်နေ့မှာပင် မဂ်ဖိုလ်၌ သံသယရှိသောသူသည် ငါ့ကိုမေးကြလော့ဟု မကြောက်မရွံ့ ခြင်္သေ့သံဆို၍ ဘုရားရှေ့တော်၌လည်း အရှင်ဘုရားသာသနာတော်၌ ပြုဖွယ်ကိစ္စသည် အကျွန်ုပ်အား အပြီးတိုင်ရောက်ပါပြီဟု ခြင်္သေ့သံဖြင့်ဆိုလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဧတဒဂ်ရသည်ဟူ၏
(၉) တရားဟောကောင်း 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ပုဏ္ဏ၊(၁၀) အကျဉ်းကိုအကျယ်ဖွဲ့တတ်ရာ၌ တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကစ္စည်း၊(၁၁) စိတ်နှလုံးဖြင့်ပြီးသော ကိုယ်ကိုဖန်ဆင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ စေတာ ဝိဝဋ္ဋ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်စူဠပန်၊ (၁၂) 'အဂ္ဂ သညာ ဝိဝဋ္ဋ ကုသလ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာပန်၊ (၁၃) ကိလေသာကင်း၍နေသောအရာ မြတ်သောအလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အရာတို့၌ ဘွဲ့တံဆိပ်နှစ်ထပ်ရသူ အရှင်သုဘူတိထေရ်၊(၁၄) အရညကင်တောရ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ရှားတောနေ အရှင်ရေဝတထေရ်၊ (၁၅) ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကင်္ခါရေဝတ၊ (၁၆) လုံ့လဝီရိယအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ကုဋေ ၂၀-တန် တန်ဆာကို လူ့ဘဝက ဝတ်ဆင်ခဲ့ဖူးသော သူဌေးသား သောဏခေါ် အရှင်ကောဋိဝိသသောဏ၊ (၁၇) သာယာ နာပျော်ဖွယ်ရှိအောင် ရွတ်ဖတ်တတ်သောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ကလျာဏ ဝါက္ကရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ လူ့ဘဝက တစ်ကုဋေတန် နားတောင်းတန်ဆာ ဆင်ပန်ခဲ့ဖူးသည့် အရှင်ကုဋိကဏ္ဏသောဏ၊ (၁၈) လာဘ်ပေါများသော အရာ၌ 'အဂ္ဂ လာဘီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်သီဝလိ၊(၁၉) သဒ္ဓါအားကြီးသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝက္ကလိ၊ (၂၀) သိက္ခာသုံးပါးကို လိုလားလိုက်နာရာ၌ 'အဂ္ဂ သိက္ခာကာမ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရ သားတော် အရှင်ရာဟုလာ
(၂၁) 'အဂ္ဂ သဒ္ဓါ ပဗ္ဗဇ္ဇိတ' အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ရဋ္ဌပါလ၊ (၂၂) စာရေးတံခေါ် မဲလိပ်ချအလှူကို ရှေးဦးစွာယူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဌမ သလာက ဂဏှန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကောဏ္ဍဒါန၊ (၂၃) ကဗျာကာထာ သီကုံးဖွဲ့ဆိုရာ၌ လျင်မြန်ခြင်း 'အဂ္ဂ ပဋိဘာဝနဝန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဝင်္ဂီသ၊ (၂၄) ထက်ဝန်းကျင်ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သမန္တ ပါသာဒိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥပသေန၊(၂၅) ကျောင်းအိပ်ယာနေရာ ခင်းတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ သောနာသန ပညာပက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဒဗ္ဗ၊ (၂၆) နတ်တို့ချစ်မြတ်နိုးအပ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဒေဝါနံ ဝိယမနာပ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ပိလိန္ဒဝစ္ဆ၊ (၂၇) တရားကို လျင်စွာသိသောအရာ၌ 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည'ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ဒါရုစိ၊ (၂၈) ဆန်းဆန်းကြယ်ကြယ်စကားကိုပြောဆိုတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ စိတ္တ ကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကုမာရကဿပ၊ (၂၉) 'အဂ္ဂ ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ' ဉာဏ်အရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် မဟာကောဋ္ဌိတ၊ (၃၀) ဗဟုသုတအရာ, သတိမမေ့သည့်အရာ, ပညာလျင်သည့်အရာ, လုံ့လရှိသည့်အရာ, အလုပ်အကျွေးကောင်း, ပေါင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ငါးထပ်ရသူ အရှင်အာနန္ဒ၊ (၃၁) အခြံအရံများခြင်း၌ 'အဂ္ဂ မဟာပရိသ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဥရုဝေဠကဿပ၊ (၃၂) အမျိုးကို ကြည်ညိုအောင်ပြုလုပ်တတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ကုလပသာဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်ကာဠုဒါယီ၊(၃၃) အနာရောဂါကင်းရာ၌ 'အဂ္ဂ အပ္ပါဗာဓိက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ဗာကုလ၊ (၎င်းသည် သန်းဝေခြင်း ချေဆတ်ခြင်းမျှမရှိ) (၃၄) ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်၌ 'အဂ္ဂ ပုဗ္ဗေနိဝါသ အနုဿရန္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူအရှင်သောဘိတ၊ (၃၅) ဝိနည်းဓိုရ်ရာထူး၌ 'အဂ္ဂဝိနယဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ဥပါလိထေရ်(၃၆) ဘိက္ခုနီမတို့ကိုဆုံးမရာ၌ အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂဘိက္ခုနောဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် နန္ဒက၊ (၃၇) ဣန္ဒြေကောင်းရာ၌'အဂ္ဂဣေ`န္ဒိယဂုတ္တဒွါရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ ညီတော်မင်းနန်ခေါ် အရှင်နန္ဒ၊ (၃၈) ရဟန်းတော်တို့ကို ဆုံးမရာ၌အကောင်းဆုံး 'အဂ္ဂ ဘိက္ခု ဩဝါဒက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မဟာကပ္ပိန္န၊ (၃၉) တေဇောကသိုဏ်းရာထူး၌'အဂ္ဂ တေဇောဓာတု ကုသလ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် သာဂတထေရ်၊ (၄၀) ဒေသနာတော် အသစ်အသစ် တင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဋိဘာနေယျက' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင် ရာဓ၊ (၄၁) ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသောပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လုခ စီဝရ ဓရ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသူ အရှင်မောဃရာဇ
(၁) မိထွေးတော် မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ထေရီ - 'အဂ္ဂရတ္တညူ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၂) ခေမာထေရီ 'အဂ္ဂ မဟာပညာ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၃) ဥပ္ပလဝဏ်ထေရီ - 'တန်ခိုးကြီး' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဘုရားရှင် ယမိုက်ပြာဋိဟာပြခါနီး၌အရှင်ဘုရား တန်ခိုးပြတော်မမူပါနှင့်တော့၊ တပည့်မသည် အလျား ၁၂-ယူဇနာ၊ အနံ၁၂-ယူဇနာ၊ အဝန်း ၃၆-ယူဇနာ၊ ဗိုလ်ထုနှင့် စကြာမင်းဟန်ဖန်ဆင်း၍ ခြေတော်မြတ်ကို ဦးတိုက်ပါမည်ဟု လျှောက်ထားရာတွင်ဧတဒဂ် ဘွဲ့ထူးရလေသည်
(၄) ပဋာစာရီထေရီ- ဝိနည်းဓိုရ်အရာ၌ 'အဂ္ဂ ဝိနယ ဓါရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၅)ဓမ္မဒိန္နာထေရီ 'အဂ္ဂ ဓမ္မကထိက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(ဝိသာခါ ဒါယိကာကြီးက တရားဟောရန်လျှောက်ထားတောင်းပန်သောကြောင့် အထူးထူးသောနည်းတို့ဖြင့်ခက်ခဲနက်နဲသိမ်မွေ့သောမူလပဏ္ဏာသကျမ်း၌ စူဠဝေဒလ္လ သုတ်ကိုဟောတော်မူရာ ငါဘုရားဟောသော်လည်း သည်အတိုင်းပင် ဟောရတော့မည်ဟု ကောင်းချီးပေးလျက် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးကို အပ်နှင်းချီးမြှောက်လေသည်ဟူ၏
(၆) နန္ဒာထေရီ- ဈာန်ဝင်စားသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ ဈာယိကာ' ဘွဲ့ထူးတံဆိပ်တော်ရသည်
(၇) သောဏာထေရီ- 'လုံ့လ ဝီရိယကောင်း' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(၈) ဗကုလာထေရီ- 'ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရသည်
(အချို့မူ၌ သကုလာဟု ရှိသည်
(၉) ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီ -  အဘိညာဉ်အရာ၌ လျင်မြန်သောကြောင့် 'အဂ္ဂခိပ္ပါဘိည' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၀) ဘဒ္ဒကာပိလာနီထေရီ- 'ပုဗ္ဗေနိဝါသဉာဏ်' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၁) ရာဟုလာမယ်တော် ဘဒ္ဒကဉ္စနာ ယသော်ဓရာ ထေရီ- 'ဉာဏ်အမြင်ကြီးရာ၌' တံဆိပ်တော်ရသည်
(၁၂) ကိသာဂေါတမီထေရီ - ညစ်နွမ်းခေါင်းပါးသော ပံ့သကူသင်္ကန်းကို ဆောင်ရာ၌ 'အဂ္ဂ လူခ စီဝရ ဓါရီ' တံဆိပ်တော်မြတ်ရသည်
(၁၃) သိင်္ဂါလမာတုထေရီ- သဒ္ဓါတရားကောင်း 'သဒ္ဓါဓိမုတ္တ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ရ လေသည်
(၁) သေနိယ သူဌေးသမီး သုဇာတာ- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ 'အဂ္ဂ ပထမသရဏဂမဏ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၂) ပုဗ္ဗာရုံ ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါ- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော် ရလေသည်
(၃) ခုဇ္ဇုတ္တရာ- 'အဂ္ဂ ဗဟုသုတ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
၎င်းသည် အကြားအမြင်များ၍ သာမာဝတီကြီးမှူးသော အုပ်စုငါးရာတို့အား သင်ကြားပို့ချရလေသည်၊ ၎င်းသင်ကြားပို့ချရသော ကျမ်းကားသုတ္တန်ပိဋက၌ ဣတိဝုတ္တက ကျမ်းဟူ၍ ကျမ်းသီးတစ်စောင်ပင်ဖြစ်လေသည်၊ သည်ကို အကြောင်းပြု၍ဧတဒဂ်ဘွဲ့ထူးရသည်ဟူ၏
(၄) သာမာဝတီ-မေတ္တာဖြင့်နေသောအရာ၌ 'အဂ္ဂ မေတ္တာ ဝိဟာရီ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကို ရလေသည်
(၅) နန္ဒမာတာ ဥတ္တရာ- ဈန်ဝင်စားရာ၌ 'အဂ္ဂဈာယီ' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၆) ကောလိယမင်းသမီး သုပ္ပဝါသာ- အကောင်းအမြတ်ပေးလှူရာ၌ 'အဂ္ဂ ပဏီတ ဒါယိကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ကိုရလေသည်
(၇) သုပ္ပိယာ - သူနာကို ပြုစုလုပ်ကျွေးရာ၌ အကောင်းဆုံးသူနာပြုတတ်သူ 'အဂ္ဂဂိလာနုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၈) ကာတိယာနီ - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဂ္ဂ အဝေစ္စ ပသန္န'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၉) နကုလမာတာ ဘုရားနှင့်အကျွမ်းဝင်ခြင်း၌'အဂ္ဂ ဝိဿာသီက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(နကုလ ပိတာ နှင့်တူ)(၁၀) ကာဠီ ခေါ် ဒါယိကာမ- အဆင့်ကြားအားဖြင့် ဘုရားကိုကြည်ညိုသောအရာ၌ 'အဂ္ဂအနုဿဝ ပသန္န'ခေါ် ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ရလေသည်
(၁) တဖုဿ ဘလ္လိက ကုန်သည် ညီနောင်- ရှေးဦးစွာ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာ၌ ဘွဲ့ထူးရလေသည်
၎င်းတို့သည် ဘုရားဖြစ်၍ ၄၉-ရက်အလွန် လင်းလွန်းပင်ရင်းမှာဘုရားရှင်က်ု အဦးဆုံး ဖူးမြင်ရသော ထူးမြတ်သောသူတို့ပင်တည်း
သို့သော် သံဃာရတနာ မပေါ်ထွန်းသေးရကား ဒွေဝါစိက သရဏဂုံသာ ရသည်
(၂) အနာထပိဏ် သူဌေးကြီး- အလှူဒါနအရာ၌ အများဆုံး ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၃) စိတ္တသူကြွယ်- တရားဟောကောင်း ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
၎င်းသည် ရုပ် နာမ် ကံ ဝိပါက်တို့၌ အထူးလိမ္မာလျက် နောင်ခါ သဠာယတနသံယုတ်၌ သုတ်ပေါင်းတစ်ဆယ်ကျော်ရှိသော စိတ္တသံယုတ်ကိုဟောရာတွင် ဧတဒဂ်ဘွဲ့ တံဆိပ်တော်မြတ်ရလေသည်
(၄) ဟတ္ထကာဠာဝက - သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် ထောက်ပံ့၍ ပရိသတ်အား မိမိထံသို့ရောက်အောင် ဆွဲဆောင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၅) မဟာနာမ သာကီဝင်မင်းသား- အခါမပြတ် အကောင်းအမြတ်တို့ကို ပေးလှူတတ်ရာ၌ 'အဂ္ဂပဏီတ ဒါယကာ' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်
(၆) ဝေသာလီမြို့နေ ဥဂ္ဂသူကြွယ်- နှစ်သက်ဖွယ်အရာကို ပေးလှူတတ်သည့်အရာ၌ 'အဂ္ဂမနာပ ဒါယကာ'ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၇) ဟတ္ထိဂါမရွာနေ ဥဂ္ဂတသူကြွယ် - သံဃာအလုပ်အကျွေးကောင်း 'အဂ္ဂ သံဃုပဋ္ဌာက' ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ရလေသည်
(၈) သူရမ္ဗဋ္ဌသူဌေး - မတုန်မလှုပ် ကြည်ညိုရာ၌ 'အဝေစ္စ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ အချို့မူ၌ သုရဗန္ဓ-သူရဗန်ဟုရှိသည်
(၉) ဆရာဇီဝက- ပုဂ္ဂိုလ်ကို ကြည်ညိုတတ်သောအရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည်၊ သီလ သမာဓိ ပညာစသော ဂုဏ်ကျေးဇူး အထူးရှိသောရဟန်းကို ဂုဏ်ကျေးဇူးအလျောက် အထူးတလည် ကြည်ညိုမြတ်နိုးတတ်သောကြောင့် 'ပုဂ္ဂလ ပသန္န' ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်ဟူ၏
(၁၀) နကုလပိတာ သူကြွယ်- ဘုရားနှင့် အကျွမ်းဝင်ရာ၌ ဘွဲ့တံဆိပ်ရသည်
သူသည် ဘုရားရှင်ကို ရှေးဦးအကြိမ်တွေ့ကာမျှပင် ချစ်သားရယ် ဒီမျှလောက်ကြာမြင့်အောင် မိဘကိုစွန့်၍ ဘယ်အရပ်သို့ကြွနေသနည်းဟု အကျွမ်းတဝင်ပြောဆိုလေသည်
သို့ဆိုနိုင်ခြင်းကား ဘဝမခြားဘဲ ငါးရာတိုင်တိုင်ဘုရားရှင်၏ အဘဖြစ်ဖူးပြီ
ထို့အတူ ဘကြီးငါးရာ၊ ဘထွေးငါးရာ၊ ဝရီးအဖြစ် အကြိမ်ငါးရာ ဘဝမခြားဘဲဖြစ်ဖူးသည်ကို စွဲ၍ အကျွမ်းတဝင် ဘုရားရှင်အား ချစ်သား ချစ်သားနှင့် ခေါ်လေ့ရှိသတတ်
ထို့ကြောင့် 'ဝိဿာသက'ဘွဲ့တံဆိပ်ရလေသည် ဟူ၏
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (၂၅ မေ ၁၉၅၅ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၁၁ ကိုယ်စားပြု တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပါတီဝင်ဖြစ်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းကို ၁၉၅၅ ခုနှစ် မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ၊ ဓနုပဖြူမြို့နယ်၊ ဝါးဘိုးစုရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
သူသည် ရန်ကုန်ဆေးတက္ကသိုလ် မှ ဆေးပညာဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
သူ၏ ယခင်အလုပ်အကိုင်မှာ ဆရာဝန်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် ၁၁ မှ ၂၈,၂၆၄ မဲဖြင့် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
သူသည် အမျိုးသားလွှတ်တော် တိုင်းရင်းသားရေးရာကော်မတီဝင် တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ ရွှေညောင်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်ကိုင်းရွာ၊ ခမောင်းချောင်း
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ကံသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကံသာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၀၄ ဦး၊ မ ၁၃၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
အရှေ့ပါကစ္စတန်ပြည်နယ်နှင့် မြန်မာနိုင်ငံအကြားတွင် မြောက်နှင့်တောင် တန်းလျက်ရှိသော တောင်ကုန်းဒေသကို အနောက်ဘက်တောင်ကုန်းဒေသဟု ခေါ်တွင်သည်
ထိုကုန်းမြင့်ပိုင်းတွင် ရခိုင်တောင်ကုန်းဒေသ၊ ချင်းတောင်တန်း၊ လူရှေ (လူရှိုင်း)တောင်တို့ ပါဝင်လေသည်
ရခိုင်ရိုးမတောင်တန်းသည် ထိုတောင်တန်းဒေသမှ တောင်ဘက်သို့ ကမ်းရိုးတန်းနှင့် ယှဉ်၍ ထိုးထွက်လာသော တောင်တန်းဖြစ်သည်
ရခိုင်ရိုးမသည် မင်းဘူးခရိုင်၊ သရက်ခရိုင်၊ ပြည်ခရိုင်၊ ဟင်္သာတခရိုင်၊ ပုသိမ်ခရိုင်တို့နှင့် ရခိုင်ဘက်ရှိ စစ်တွေခရိုင်၊ ကျောက်ဖြူခရိုင်၊ သံတွဲခရိုင်တို့ကို ခွဲခြားထားလေသည်
တောင်တန်းတစ်လျှောက်တွင် ပျမ်းမျှအားဖြင့် အမြင့်ပေ ၄ဝဝဝ နှင့် ပေ ၅ဝဝဝ အကြား၌ ရှိသည်
မြောက်ဘက်တွင် ထိုထက်မြင့်မားသော တောင်တန်းများ ရှိလေသည်
ရိုးမတောင်တန်းသည် မတ်စောက်၍ တောထူထပ်သည်
သို့ရာတွင် ကျွန်းပင်များ မပေါက်ချေ
ရိုးမတောင်ပေါ်တွင် ချင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင်ကြသည်
တောင်ယာစိုက်စားကြသည်
ပြောင်းဆန်နှင့် တောင်ပေါ်စပါး တစ်မျိုးကို ရှေးရိုးနည်းအတိုင်း စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြလေသည်
ရခိုင်ရိုးမတောင်ကို ဖြတ်ကျော်နိုင်သော တောင်ကြားလမ်း နှစ်ခု ရှိသည်
ပထမတောင်ကြားလမ်းမှာ ကျောက်ဖြူခရိုင် အမ်းမြို့မှ မင်းဘူးခရိုင် ငဖဲမြို့သို့ပေါက်သော အမ်းတောင်ကြားလမ်း ဖြစ်၍၊ ဒုတိယတောင်ကြားလမ်းမှာ သံတွဲခရိုင် တောင်ကုပ်မြို့မှ ပြည်မြို့နှင့် တစ်ဖက်ကား ဧရာဝတီမြစ်ပေါ်ရှိ ပန်းတောင်းမြို့သို့ ပေါက်သော တောင်ကုပ်တောင်ကြားလမ်း ဖြစ်သည်
ပင်တခွာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pintakhwar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ပန်းတန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်းတန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၆၃ ဦး၊ မ ၃၀၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဩဃလေးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိရန် ပိုင်းခြား၍ သိရန်, ကုန်ခမ်းစေရန် ပယ်စွန့်နိုင်ရန် အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဖေဖော်ဝါရီလ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၄၁)ရက်မြောက် နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၃၂၄) ရက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၃၂၅) ရက်) ကျန်သေးသည်
မြင့်မြတ်သော စိတ်ဓာတ်ကို အစွဲပြု၍ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ၏လူထုတစ်ရပ်လုံးက ‘မဟတ္တမ’ဟု ဘွဲ့ထူး သညာ အပ်နှင်းခြင်း ခံရသော မိုဟန်ဒတ် ကရမ်ချန် ဂန္ဒီ (Mohandas Karamchand Gandhi : મોહનદાસ કરમચંદ ગાંધી) သည် ၁၈၆၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာ ၂ ရက်နေ့တွင် အိန္ဒိယပြည် အနောက်ပိုင်း ကားတိအာဝါးကျွန်းဆွယ် ပေါ်ဗန်ဒါမြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဂန္ဒီ၏ ဖခင်မှာ အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ပြည်နယ်များဖြစ်သော ရာဂျကုတ်နှင့် ဗန်ကနာ ပြည်နယ်များတွင် ဒီဝန်ခေါ် အမတ်ချုပ်ကြီးဖြစ်သည်
မိခင်ဖြစ်သူကား ဘုရား တရားကို အလွန်ကိုင်းရှိုင်း ကြည်ညိုသူဖြစ်ရကား ဂန္ဒီသည် သူ၏ မိခင်ထံမှ ဘုရားတရား ကိုင်းရှိုင်းမှုကို အမွေခံခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ဂန္ဒီသည် ငယ်စဉ်က ရာဂျကုတ်နှင့် ဘနဂါးမြို့တွင် ပညာသင်ကြားသည်
ဂန္ဒီသည် မျိုးရိုး အလိုက် အသက် ၁၃ နှစ် ခပ်ငယ်ငယ်နှင့်ပင်အိမ်ထောင်ပြုခဲ့သည်
သို့ဖြစ်၍ ၁၇ နှစ်သားအရွယ်တွင်အင်္ဂလန်ပြည် [လန်ဒန်မြို့]သို့ ဝတ်လုံအတတ်ကို သင်ကြားရန်အိန္ဒိယမှထွက်ခွာသွားသော အခါသားသည် အဖေပင်ဖြစ်၍နေချေပြီ
ဥပဒေပညာကို ၄ နှစ်ခန့် သင်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လံုဖြစ်၍ အိန္ဒိယပြည်သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် မုံဘိုင်းမြို့၌ စတင် ရှေ့နေလိုက်သည်
သို့သော် ကောင်းစွာ အကျိုးမပေးသေးချေ
၁၈၉၃ ခုနှစ်၌ ကားတိအာဝါးရှိ ကုန်သည် တစ်ဦးက ငှားရမ်းသဖြင့် တောင်အာဖရိကသို့ သွားရောက်ကာ ထိုကုန်သည်၏ အမှုအတွက် ရှေ့နေလိုက်သည်
ဂန္ဒီသည် တောင်အာဖရိက၌ ကြာကြာနေရန် စိတ်မကူးခဲ့ချေ
သို့သော် ကြာကြာနေရန် အကြောင်းတစ်ရပ် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ထိုအကြောင်းမှာ လူဖြူလူမဲ ခွဲခြားသောစနစ်ကြောင့် တောင်အာဖရိက၌ ထာဝရနေသော အိန္ဒိယ တိုင်းရင်းသားတို့သည် နိုင်ငံသား အခွင့်အရေးနှင့် အခြားအခွင့်အရေးများ မရခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဂန္ဒီသည် နာတဲပြည်၌ အခြေစိုက်ကာ နာတဲအိန္ဒိယ ကွန်ဂရက်ကို တည်ထောင်ပြီး အိန္ဒိယသားတို့၏ အခွင့်အရေးကို စတင် တိုက်ယူလေသည်
ဂန္ဒီသည် တောင်အာဖရိက၌ အိန္ဒိယပြည်သားတို့၏ နိုင်ငံရေးကို ကြိုးပမ်းရင်း ဝတ်လုံအဖြစ်ဖြင့် ၁၇ နှစ်တိုင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ရာမှ ကမ္ဘာတွင် ဥဒါန်းတွင်ရစ်သော သူ၏ နိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုဝါဒကို ကြံစည်တွေးတောကာ လက်တွေ့ ကျင့်သုံးခဲ့လေသည်
တောင်အာဖရိကတွင် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသားတို့သည် တစ်နယ်မှ တစ်နယ်သို့ ဖြတ်ကျော် ကူးပြောင်းခွင့် မရကြချေ
ဂန္ဒီသည် ထိုအခွင့်အရေး ရရန် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား ၃၀၀၀ တို့ကို ဦးစိး၍ ပြည်နယ်၏ နယ်နိမိတ်ကို ဖြတ်ကျော်လေသည်
ရည်ရွယ်ချက်မှာ မတရား ချုပ်ချယ်သော ဥပဒေကို တိုက်ဖျက်ရာ၌ တောင်အာဖရိက အစိုးရက အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား အများစုကို ဖမ်းဆီးခြင်းအားဖြင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံရှိ သူ၏ အမျိုးသားအားလုံး နိုးကြားလာစေရန် ဖြစ်သည်
ဤ အာဏာဖီဆန်ရေး တိုက်ပွဲကို သစ္စာဂြဟဟု ဂန္ဒီက အမည်ပေးသည်
သစ္စာဂြဟ၏ နည်းပရိယာယ်မှာ အကြမ်းမဖက်သော အနုနည်း သက်သက်ဖြင့် အာဏာဖီဆန် တော်လှန် ရန် အဓိဋ္ဌာန် တည်ဆောက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
ဤနည်းပရိယာယ်ကို အခြေခံသော ဂန္ဒီ၏ ဝါဒမှာ အဟိံသဝါဒ ဖြစ်သည်
အဟိံသ ဟူသည်ကား ပါဏာတိပါတကံကို ကြဉ်ရှောင် ခြင်းတည်း
ဂန္ဒီသည် အဟိံသ၏ သဘောတရားကို အကျယ်ချဲ့ကြည့်ပြီးလျှင် ကိုယ်နှုတ်နှလုံး သုံးပါးစလုံးဖြင့် အကြမ်းမဖက်မှုကို သူ၏ နိုင်ငံရေးဝါဒ အနေဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
ဂန္ဒီသည် ၁၉၀၈ ခုနှစ်မှသည် သစ္စာဂြဟတည်ဆောက်သော ၁၉၁၄ ခုနှစ်အထိ ဝင်ငွေအလွန်ကောင်းသော ရှေ့နေအလုပ်ကို စွန့်ကာ တောင်အာဖရိကအရေးကို ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
နောက်ဆုံး၌ တောင်အာဖရိကဘုရင်ခံ ဗိုလ်ချုပ်မှူး စမတ်သည် အိန္ဒိယသားတို့ကို ပညတ်သော ဥပဒေနှင့် စည်းကြပ်သော တစ်နှစ်လျှင် ၃ ပေါင်ကျ အခွန်တော်တို့ကို ပလပ်လိုက်ရသည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ထိုအချိန်၌ ပထမ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်၍ နေပြီ
ထိုစစ်ကိုမှီ၍ လက်အောက်ခံနိုင်ငံများသည် နိုးကြားလာခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ရာ အိန္ဒိယ၌ ဂန္ဒီသည် တောင်အာဖရိက အရေးထက် ကြီးကျယ်သော အိန္ဒိယနိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုကြီးကို စတင်ဆောင်ရွက်သည်
အိန္ဒိယသို့ ပြန်ရောက်လျှင်ပင် ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယအမျိုးသား ကွန်ဂရက်၏ ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်လာသည်
အိန္ဒိယ အမျိုးသားစိတ်ဓာတ်ကို လှုံ့ဆော်ပေးရာဖြစ်သော သတင်းစာတို့ကိုလည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဂန္ဒီ၏ ‘ယန်းအိန္ဒိယ သတင်းစာ’ (Young India) မှာ အထူးကျော်ကြားခဲ့သည်
ဂန္ဒီသည် ရုရှားစာရေးဆရာကြီး လီယိုတော်စတွိုင်းအား အလွန်ကြည်ညိုသည်
တော်စတွိုင်း၏ အတွေးအခေါ်တို့သည် ဂန္ဒီအား လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် တော်စတွိုင်း၏ ခြိုးခြံမှုကို အတုယူကာ တောင်အာဖရိက၊ ဒါဗန်မြို့၌ ဖီးနစ်ဟုခေါ်သော ဓမ္မသာလာယံကျောင်း၊ ဂျိုဟန္နက်စဘတ်အနီး၌ ’တော်စတွိုင်းယာတော’ ဟုခေါ်သော ဓမ္မသာလာယံကျောင်းတို့ကို တည်ထောင်သည်
ခြိုးခြံမှု၊ စည်းကမ်းကြီးမှု၊ ကြောက်ရွံ့ခြင်းကင်းမှု စသော အကျင့်တို့ကို ထိုကျောင်းများမှ ပြုစုပေးခဲ့သည်
စင်စစ် တော်စတွိုင်းယာတောကို တည်ထောင်သည်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုကြီးအတွက် သစ္စာဂြဟတည်ဆောက်ရာတွင် အခြေခံ စာရိတ္တဗလ ပြည့်စုံစေရန် ရည်ရွယ်သည်
ဤရည်ရွယ်ရင်းအတိုင်း ဆောင်ရွက်ရန် အခွင့်အခါမှာ အိန္ဒိယ၌ ပေါ်လာခဲ့ပြန်သည်
ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာမာဒဘတ်မြို့တွင် တော်စတွိုင်းယာတောနည်းသူ ကျောင်းသင်ခန်းတစ်ခု တည်ထောင်လေသည်
ထိုကျောင်းသင်ခန်း၏ ပရိဝုဏ်မှနေ၍ ဇာတ်နိမ့်သူ လယ်သမား၊ အလုပ်သမားတို့၏ အရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဤသို့ ဆောင်ရွက်ဆဲ ၁၉၁၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၃ ရက်နေ့တွင် ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒိုင်ယာသည် သူ၏ အာဏာကို ဖီဆန်သည်ဟုဆိုသော အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား လူထုအစည်းအဝေး တစ်ရပ်ကို အမ္မရစ်ဆာမြို့တွင် သေနတ်ဖြင့် ပစ်ဖောက်၍ လူစုခွဲလိုက်သည်
ဤအချိန်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံအား ဗြိတိသျှ အစိုးရက မွန်တေဂူနှင့် ချမ်းစဖို့တို့၏ အုပ်ချုပ်မှု ပြုပြင်ပြောင်းလဲရေး စီမံကိန်းကို ပေးအပ်ဆဲ အချိန်ဖြစ်သည်
လူထုကို သေနတ်နှင့် ခွဲရာ၌ သေကြေဒဏ်ရာရသူ များပြားလေရာ ဂန္ဒီ၌ စိတ်အလွန်ထိခိုက်သွားလေရကား ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးကို အပြင်းအထန် ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုလုပ်သည့် လမ်းစဉ်ကို ချမှတ်လိုက်လေသည်
ဂန္ဒီသည် မွန်တေဂူ၊ ချမ်းစဖို့ပြုပြင်ရေးကို သပိတ်မှောက်သည့်အပြင် အိန္ဒိယတိုင်းရင်းသား အပေါင်းတို့သည် မိမိတို့ရရှိထားသော ရာထူး၊ ဂုဏ်ထူးတို့ကို စွန့်၍ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ တည်ထောင်ထားသော ကျောင်းနှင့် အဖွဲ့အစည်းမှ နုတ်ထွက်ကြပြီး အခွန်တော်ကို မပေးဆောင်ကြရန် ဆော်ဩလေသည်
ဤလှုပ်ရှားမှုကြောင့် ဂန္ဒီ၏ ခါဒါဝတ်ဆင်ရေးဟူသော ဝံသာနုရက္ခိတ တရားသည် ပေါ်ပေါက်လာပြန်လေသည်
ဂန္ဒီ၏ နိုင်ငံရေး ကြိုးပမ်းမှုခေတ်၌ မြန်မာပြည်တွင်လည်း ပင်နီအင်္ကျီကိုသာ ဝတ်ဆင်ရမည်ဟူသော ဝံသာနုအဖွဲ့အစည်းတို့ လှုပ်ရှားလာခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂန္ဒီသည် အစိုးရနှင့် မဆက်ဆံရေး နည်းပရိယာယ်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ပျံ့နှံ့အောင် ဆောင်ရွက်လေသည်
ထိုမှစ၍ ဂန္ဒီကို မဟတ္တမ ဂန္ဒီဟု အိန္ဒိယပြည်သူလူထု တစ်ရပ်လုံးက ခေါ်ဝေါ်လာကြသည်
ထိုအစိုးရနှင့် မဆက်ဆံရေး လုပ်ငန်းတွင်လည်း အခြေခံမှာ အနုနည်းသက်သက်ဖြစ်သော သစ္စာဂြဟပင်ဖြစ်သည်
သို့သော် ဗြိတိသျှ ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်တို့ ပေါက်ကွဲသည့်အခါ အဓိကရုဏ်းများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဂန္ဒီသည် ထောင် ၇ နှစ် အပြစ်ပေးခြင်း ခံရသည်
သို့ပါသော်ငြားလည်း ပြည်သူ့လှုပ်ရှားမှုကြောင့် အပြစ်ဒဏ် ၆ လ ခံပြီးနောက် လွတ်လာသည်
၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် ဧပြီလတွင် ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယပြည် ဆားခွန်တော် ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်ရန် လူစုလူဝေးနှင့် ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် ဆားချက်လေသည်
ဤကိစ္စကြောင့် ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂန္ဒီသည် ထောင်ဒဏ် အပြစ်ပေးခံရပြန်၍ ၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ထောင်မှ လွတ်လာသည်
ဤအချိန်၌ အိန္ဒိယပြည်သည် လန်ဒန်မြို့တွင် ကျင်းပမည့် မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေး၌ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်အတွက် အရေးဆိုနေသော အချိန်အခါဖြစ်သည်
အိန္ဒိယ ဘုရင်ခံ လော့အာဝင်သည် ဂန္ဒီနှင့် စေ့စပ်ရာတွင် ဂန္ဒီသည် အာဏာဖီဆန်ရေး လုပ်ငန်းကို ခဏရပ်စဲထား၍ လန်ဒန်မြို့ မျက်နှာစုံညီ အစည်းအဝေးပွဲသို့ ကွန်ဂရက်၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် တက်ရောက်သည်
လန်ဒန်မြို့မှ ပြန်လာသောအခါ ဂန္ဒီနှင့် အာဝင်တို့၏ စေ့စပ်ရေးမှာ ပျက်သွားပြီဖြစ်၍ ဂန္ဒီသည် အကျဉ်းချထားခြင်း ခံရပြန်သည်
ဤတွင် ဂန္ဒီသည် အစာမစားပဲ အသေခံမည်ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုသည်
ထို့နောက် လူထု၏ ဆူပူအရေးဆိုမှုများကြောင့် ဗြိတိသျှ အစိုးရက သူ့အား ထောင်မှ လွှတ်ရပြန်သည်
ဤအတောအတွင်း ဂန္ဒီသည် ဇာတ်နိမ့်သူများ၏ အရေးကို စွမ်းစွမ်းတမံ ဆောင်ရွက်ရာ ထောင်ကျခံရသေးသည်
ဇာတ်နိမ့်သူတို့၏ အရေးကို ထောင်အတွင်းမှပင် ဆက်၍ဆောင်ရွက်ရာ နောက်ဆုံး၌ ဂန္ဒီကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ထောင်မှလွှတ်လိုက်ရပြန်သည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်ရောက်သော် အိန္ဒိယပြည် အုပ်ချုပ်ရေးအသစ် ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပေါ်ပေါက်လာချိန် ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယအမျိုးသား ကွန်ဂရက်ကို ခေါင်းဆောင်ရာမှ အနားယူလိုက်သည်
ကွန်ဂရက်ဝင်တို့အား အုပ်ချုပ်ရေးသစ်၌ ရာထူးယူ၍ ဆောင်ရွက်ကြရန် ညွှန်ကြားသည်
ထို့နောက် ကျေးလက်တောရွာ ပြုပြင်ရေးစခန်း ဌာနချုပ်ဖြစ်သော ဆေးဗာဂရံရွာကလေးတွင်နေ၍ ကျေးလက်ပြုပြင်ရေးကို ဆောင်ရွက်လေသည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယပြည် လွတ်လပ်မှသာလျှင် မဟာမိတ်တို့ကို ကူညီပူးပေါင်းနိုင်မည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
မူလက ဂန္ဒီသည် နာဇီဝါဒနှင့် ဖက်ဆစ်ဝါဒကို ဆန့်ကျင်၍ ဗြိတိသျှ အစိုးရ အကျဉ်းကျပ်တွေ့စေမည့် အလုပ်ကို ရှောင်ခဲ့သည်
သို့သော် လွတ်လပ်ရေးအတွက် လူထုဆန္ဒ ပြင်းပြလာသောအခါ ဂန္ဒီသည် ဘုရင်ခံ လော့လင်လစ်ဂိုက ပူးပေါင်းကူညီရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်ကို လက်မခံခဲ့ချေ
ကွန်ဂရက်၏ သဘောထားမှာ လုံးဝလွတ်လပ်ရေး မရလျှင် မကူညီဟူသော သဘောထားဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှအစိုးရသည် ဆာစတက်ဖို့ကရစ်ကို ဂန္ဒီနှင့် စေ့စပ်ရန် စေလွှတ်သော်လည်း မအောင်မြင်ချေ
ဂန္ဒီလည်း အာဏာဖီဆန်ရေးကို စတင်လုပ်ဆောင်ပြန်သည်
ထို့ကြောင့် ဂန္ဒီနှင့်တကွ ကွန်ဂရက်ခေါင်းဆောင်တို့ကို စစ်အတွင်း၌ ဗြိတိသျှအစိုးရက ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားပြန်သည်
သို့သော် အစာငတ်ခံပြီးနောက် ဂန္ဒီသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလတွင် ထောင်မှ လွတ်လာပြန်သည်
ထို့နောက် ၁၉၄၆ ခုနှစ် မေလ ၁၆ ရက်နေ့စွဲဖြင့် ထုတ်ဝေသော ဗြိတိသျှတို့၏ စက္ကူဖြူစာတန်းပါ အိန္ဒိယပြည် လွတ်လပ်ရေး စီမံကိန်းကို ဂန္ဒီသည် ပယ်ချခဲ့ပြန်သည်
သို့သော် ဟိန္ဒူနှင့် မူဆလင်တို့သည် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ခွဲရေး တွဲရေးကိစ္စကြောင့် အကြီးအကျယ် အဓိကရုဏ်းဖြစ်နေကြသည်
ထိုအဓိကရုဏ်းကို ပိတ်ပင်တားမြစ်ရန် ဂန္ဒီသည် ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် ဘင်္ဂလားအရှေ့ပိုင်းနယ်ဖျားသို့ နယ်လှည့်တရားဟောထွက်ပြီးလျှင် ဟိန္ဒူနှင့် မူဆလင်တို့ သင့်တင့်ရေးအတွက် အစာငတ်ခံခဲ့သည်
ဂန္ဒီသည် အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်ခွဲရေးကို အလိုမရှိ၊ မနှစ်သက်ချေ
သို့သော် ရှေ့အလားအလာ၌ ဟိန္ဒူ မူဆလင်တို့ စိတ်ဝမ်းကွဲမှုကိုသာ မြင်နေရ၍ ခွဲရေးကို လက်ခံလိုက်ရသည်
ဤအတွင်း ၁၉၄၇ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်  ကာလကတ္တားမြို့၌ ဟိန္ဒူ မူဆလင် အဓိကရုဏ်းဖြစ်ပြန်လေရာ ဂန္ဒီသည် အစာငတ်ခံပြန်လေသည်
အဓိကရုဏ်း နောက်ထပ်မဖြစ်ပွားစေရပါဟု ခေါင်းဆောင်တို့က အာမခံသောကြောင့် အစာကို ပြန်၍စားသည်
သို့သော်လည်း ၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဟိန္ဒူ မူဆလင် အဓိကရုဏ်း ပြန်၍ ဖြစ်ပြန်လေသည်
ထို့ကြောင့် ဇန်နဝါရီ ၁၃ ရက်နေ့တွင် အစာငတ်ခံပြန်သည်
ယင်းသို့ အစာငတ်ခံ၍ နာရီပေါင်း ၁၇၁ နာရီနှင့် ၄၅ မိနစ် စေ့သောအခါ ဟိန္ဒူ၊ ဆစ်ခ်နှင့် မူဆလင်ခေါင်းဆောင်တို့သည် သင့်မြတ်ညီညွတ်ရေး ကတိကို ဂန္ဒီအား ပေးကြမှ ဂန္ဒီသည် အစာကို ပြန်၍ စားသည်
ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဟိန္ဒူ လူငယ်တစ်ဦးသည် ဟိန္ဒူ မူဆလင် ငြိမ်းချမ်းရေးကို မလိုလားသော ဆန္ဒကို ပြသည့်အနေနှင့် ဂန္ဒီ၏ နေအိမ်အနီး၌ ဗုံးဖောက်ခွဲသည်
ဂန္ဒီသည် ထိုသူငယ်အား အပြစ်မှ ခွင့်လွှတ်ပါရန် မေတ္တာရပ်ခံလေသည်
ဇန်နဝါရီလ ၃၀ ရက်နေ့ ညနေ ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်အချိန်တွင် ဂန္ဒီသည် ဒေလီမြို့ရှိ သူ၏ ဗီလာရိပ်သာ၌ ဘုရားဝတ်ပြုဆု​တောင်းရန် အလာတွင် ဟိန္ဒူ လူငယ်တစ်ဦးဖြစ်​သော ဗြဟ္မဏ အနွယ်ဝင် နာသူရမ်း ဂိုဆေးဆိုသူသည် ဂန္ဒီအား ခြောက်လုံးြပူးဖြင့် သုံးချက်ပစ်သည်
ဂန္ဒီသည် နာရီဝက်ခန့်အကြာတွင် အနိစ္စရောက်လေသည်
နောက်တစ်နေ့၌ ဂန္ဒီ၏ ရုပ်ကလာပ်ကို နေအိမ်မှ ယမုန်နာမြစ်ကမ်းခြေသို့ ပို့ဆောင်ကြပြီးလျှင် မီးသင်္ဂြိုဟ်၍ ဂန္ဒီ၏ ပြာကို ယမုန်နာရေအယဉ်၌ မျှောလိုက်ကြသည်
လက်ထုတ်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Lethtoketaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၊ ရွှေလင်းစွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေလင်းစွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၃၁ ဦး၊ မ ၁၈၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
(၃)သုတ် ရှိပါသည်
အထက်သုတ်အတိုင်း ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်အတိုင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာထေရ်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အထက်သုတ်အတိုင်း အရှင်အာနန္ဒာထေရ်က ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်ချုပ်ကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetchokekone(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံပြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၂ ဦး၊ မ ၂၃၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဧဏ္ဍဒါယကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧဏ္ဍဒါယကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဆက်ဖြိုးဝေ(၁ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်)သည် အလယ်တန်းနေရာတွင် ကစားလျက်ရှိသော ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာ ယူ-၂၃ အသင်းနှင့် ရန်ကုန်ယူနိုက်တက် အသင်းတို့တွင် ကစားလျက်ရှိသည်
ဟကျားခင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarhkin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းလင်း (အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလင်း (အနောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၆၄ ဦး၊ မ ၁၆၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးဩ (၁၀၉၈ - ၁၁၄၅) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးတွင် ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သက္ကရာဇ် ၁၀၉၈ ခုတွင် အလုံစီရင်စုအထက်တိုက် မောင်းထောင်ကြီးရွာနေ ဦးဇေယျနှင့် (တွင်းသင်းတိုက်ဝန် မဟာစည်သူ၏ အစ်မ) ဒေါ်ပုတို့မှ ဖွားသည်
ငယ်စဉ်က မောင်းထောင်ကြီး ရွှေဓားကန်ကျောင်းတိုက် အရှင်စန္ဒသာရ၊ အရှင်ဂုဏသာရတို့ထံ၌ ပညာသင်သည်
နောက် ဦးရီးတော် အရှင်လင်္ကာသာရ (နောက် တွင်းသင်းတိုက်ဝန် ဖြစ်လာသူ) ရှိရာ အင်းဝ၌ ပညာထပ်ဆည်းပူးသည်
ထိုကျောင်းနေ ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်ထံတွင်လည်း ပညာယူသည်
အသက် ၁၃ နှစ်အရွယ် ရှင်လိင်ပြန်သည့်နောက် ပထမကျော်အောင်စံထားဆရာတော်က ဟံသာဝတီရောက်မင်းထံအပ်သည်
မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိဘွဲ့ခံမင်းက ဘထွေးတော် တောင်ငူရာဇာ သီရိသုဓမ္မရာဇာဓိပတိ သတိုးမင်းခေါင် ထံတွင် အမှုထမ်းစေသည်
ရွှေတောင်ရာဇကျော်ဘွဲ့  သံတော်ဆင့်အရာအဖြစ်အမှုထမ်းရသည်
တောင်ငူရာဇာ၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ကဝိလက္ခဏသတ်ပုံကို စပ်ဆိုရာ ၁၁၁၃ ခု တော်သတင်းလဆန်း ၁၁ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့ (၁၇၅၁ ဩဂုတ် ၂၀) တွင် ရေးပြီးသည်
အင်းဝပျက်သည့်အခါတွင် ရွှေဘိုသို့ပြောင်းကာ ဦးအောင်ဇေယျထံ ခစားသည်
အလောင်းဘုရားက စိန္တကျော်သူဘွဲ့ပေးခဲ့သည်
သားတော် ဗဒုံမြို့စား သတိုးမင်းလှရွှေတောင်ထံ၌ စာဆိုနှင့် အကြီးတော်အဖြစ် ထမ်းရွက်စေခဲ့သည်
ဗဒုံမြို့စား မင်းဖြစ်သော် ဦးဩအား မဟာဇေယျသင်္ခယာဘွဲ့ ချီးမြှင့်သည်
ဆင်ချေးတိုက်ဝန်အဖြစ်လည်း အမှုထမ်းခဲ့ဖူးသည်
ဒေါ်ကေးနှင့် ဒေါ်မင်းသာ ဟူသည့် ဇနီးနှစ်ဦး ရှိသည်
ကွယ်လွန်ခဲ့သည့် သက္ကရာဇ်ကို မသိရပေ၊ ၁၁၄၅ ခုနှစ်ကျော်မှ ကွန်လွန်ခဲ့သည်
ဦးဩသည် အောက်ပါစာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည် -ဩဝါဒထူး ပျို့ (၁၁၂၂)ဓနုဖြူတွင် ချီ စစ်ချီရတုရတနာသိင်္ဃမြို့ ဘွဲ့မဟာနန္ဒာကန်တော် ဘွဲ့အိမ်တော်သိမ်းဘွဲ့အမြင့်မင်းနှင့် တူမတော် လက်ထပ်ရတုကဝိလက္ခဏ သတ်ပုံသံပေါက်ဘုန်းတော်ဘွဲ့နှင့် အခြားရတုများမိုးကြိုးကျစာသင်္ကြန်ရကန်ဘိုးတော်ရှင် ဧချင်း (၁၁၁၉)ပင်းတလဲမင်းသား ဧချင်းယိုးဒယားချီ လူတားအိမ်ရှေ့မိဖုရား ဧချင်းမင်းဆက် လင်္ကာကြီး (၁၁၂၁)တောလား ရတုပိုဒ်စုံလူးတားများနမက္ကာရ နိဿယစမ္ပေယျ ပျို့သစ်
အမှု—နံ့သာရည် အလှရည်တို့ဖြင့် ရေချိုးမှု
အမှုသည်—ဆဗ္ဗဂ္ဂီဘိက္ခုနီများ၊ အမွှေး အကြိုင်အနံ့ရှိသော အရည်တို့ဖြင့်ဖြစ်စေ ထိုအရည်တို့ကို ရေ၌ ရောစပ်၍ဖြစ်စေ ရေချိုးကြခြင်း, အဆင်းကိုလှစေနိုင်သော အလှရှည်တို့ဖြင့် ဖြစ်စေ, အလှရည် ရောစပ်ထားသော ရေဖြင့်ဖြစ်စေ ရေချိုးကြခြင်းကြောင့် လူတို့က “ကာမစည်းစိမ်ခံစားသော မိန်းမများလိုဘဲ”ဟု စွပ်စွဲကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဂန္ဓဝဏ္ဏကေန နဟာယေယျ, ပါစိတ္တိယံ
နံ့သာရည် အလှရည်တို့ဖြင့် ရေချိုးသော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
[ဘိက္ခုတို့မှာ ဒုက္ကဋ်၊ ကိုယ်နံ့မကောင်းခြင်း ကိုယ်အရေ အဆင်း ပျက်သော ရောဂါ ရှိခြင်းကြောင့် ချိုးလျှင် အနာပတ္တိ
ဓယော်ဘုတ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dayawboke)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပရှဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၂ ဦး၊ မ ၁၈၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၀၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်တက်ရွာ၊ ခရိုင်
ဓာတုအလီ (၃၀ နိုဝင်ဘာ ၁၉၄၁ - ၂၅ ဇန္နဝါရီ ၂၀၁၀) ဟု ထင်ရှားသောဆက်ဒမ်ဟူစိန်၏လက်ရုံးတစ်ဆူဖြစ်သည့် ဝမ်းကွဲညီ အလီ ဟာဆန် အယ်လ် မာဂျစ်အား လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု စွဲချက်ဖြင့် ၂၀၁၀ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့သည်
လူသတ်မှုနှင့် လူမျိုးသုဉ်းသတ်ဖြတ်မှု ၁၃ မှုတွင် ပြစ်မှုထင်ရှားသဖြင့် ကြိုးပေးကွပ်မျက်ခဲ့ကြောင်း အီရတ်အစိုးရက ပြောကြားခဲ့သည်
အီရတ်ရှိ ကာ့ဒ်လူမျိုး ၅၀၀၀ အား ဓာတုအဆိပ်ငွေ့ဖြင့် သတ်ဖြတ်ခဲ့မှု အပါအဝင် သီးခြားပြစ်မှု လေးခုဖြင့် သေဒဏ်လေးကြိမ်ချမှတ်ခံခဲ့ရသည်
ဓာတုအလီကို ၂၀၀၃ ခုနှစ်က ဖမ်းဆီးမိ ခဲ့ပြီးနောက် အမေရိကန်တွင် ထိန်းသိမ်း စစ်ဆေးနေခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကြိုးမပေးမီ ၂၄ နာရီ အလိုတွင်မှ ကြိုးပေးရန် အီရတ်အာဏာပိုင်များထံ လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်က အီရတ်ရှိ ကာ့ဒ်လူမျိုး တစ်သိန်းကျော်ကို ဟူစိန်အစိုးရကသတ်ဖြတ်ခဲ့သည့် အန်ဖဲလ်လှုပ်ရှားမှုတွင် အယ်လ်မာဂျစ်သည် ဟာလဘ်ဂျာရွာကို အဆိပ်ငွေ့ဖြင့် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကာ ဖျက်ဆီးခဲ့သောကြောင့် ဓာတုအလီဟု အမည်တွင်ခဲ့သည်
ယင်းဆောင်ရွက်မှုသည် အရပ်သားတို့အား အဆိပ်ငွေ့ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများထဲတွင် အဆိုးရွားဆုံး အဖြစ် သမိုင်းမှတ်တမ်းဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ရှီးယိုက်မူဆလင်များက ဆက်ဒမ်ဟူစိန်ကိုတွန်းလှန်ရန်ကြိုးပမ်းမှုအား နှိမ်နင်းပစ်ခဲ့ခြင်း၊ ၁၉၉၉ ခုနှစ်က ဘဂ္ဂဒက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော တော်လှန်ရေးလှုပ်ရှားမှုကို နှိမ်နင်းခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့်လည်း အယ်လ်မာဂျစ်ကို သီးခြားစီ သေဒဏ်ချမှတ်ခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်က ရှီးယိုက်မူဆလင်များ၏ ထကြွမှု ကို နှိမ်နင်းခဲ့ရာ၌ ရှီးယိုက်မူဆလင် ၁၀၀,၀၀၀ အထိ သေဆုံးခဲ့သည်
အီရတ်ဆွန်နီအာရပ် ဒုတိယသမ္မတ တာရစ်အယ်လ်ဟာရှီမီက သေဒဏ် ချမှတ်ထားမှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး လက်မှတ်ထိုးရန် နှောင့်နှေးနေသောကြောင့် အယ်လ်မာဂျစ်နှင့်အခြား တရားခံများအား ကြိုးမပေးနိုင် ဖြစ်နေခဲ့သည်
အီရတ်ဥပဒေအရ ကြိုးပေးကွပ်မျက်ရန် သမ္မတနှင့် ဒုတိယသမ္မတနှစ်ဦး ပါဝင်သော သမ္မတကောင်စီဝင်အားလုံးက လက်မှတ်ထိုးရန် လိုအပ်သည်
နဂတိုရိုမြို့  (長瀞町 နဂတိုရို − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဆိုင်းတမခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၇၂၈၁ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၄၄ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၃၀.၄၃ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ခင်မင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinmin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သရိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် သာဝတ္ထိမြို့တော် ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗာလ, အသပ္ပုရိသ၏ လက္ခဏာသုံးမျိုး၊ ဗာလ အသပ္ပုရိသ၏ အကျင့်ငါးမျိုး၊ ဗာလ အသပ္ပုရိသနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆက်ဆံရေး၊ ကမ္မကာရဏ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်မှု ၂၆-မျိုး၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိက ဒုက္ခ ဒေါမနဿ သုံးမျိုး၊ ရေ၌ဖြစ်သော ဆင်းရဲ၊ ငရဲဆင်းရဲအမျိုးမျိုး၊ တိဏဘက္ခ တိရစ္ဆာန၊ ဂူထဘက္ခတိရစ္ဆာန၊ အန္ဓကာရိကတိရစ္ဆာန၊ ဥဒကဇာတ တိရစ္ဆာန၊ အသုစိဇာတတိရစ္ဆာန၊ တိရစ္ဆာနဒုက္ခ၊ ကာဏကစ္ဆပဥပမာ၊ မနုဿတ္တ ဒုလ္လဘ တရဖြစ်ပုံ၊ ဗာလပုဂ္ဂိုလ်၏ မနုဿတ္တလာဘ၊ အက္ခဓုတ္တဥပမာ
ပဏ္ဍိတ၊ သပ္ပုရိသ၏ လက္ခဏာ၊ သီလ၊ ဒိဋ္ဌဓမ္မိကသုခ၊ သောမနဿသုံးမျိုး၊ တမလွန်ချမ်းသာ၊ စက္ကဝတေးမင်းအား ရတနာခုနစ်ပါးဆိုက်ရောက်ပုံ၊ ရတနာခုနစ်ပါး၏ စွမ်းအင် သတ္တိများ၊ စကြာမင်း၏ တန်ခိုးလေးမျိုး၊ စကြာမင်းနှင့် ပြည်သူများ ပဏ္ဍိတသပ္ပုရိသလူ့ဘဝ အစရှိသည့် (ဗာလအသပ္ပုရိသနှင့် ပဏ္ဍိတသပ္ပုရိသ)တို့ကို အကျယ် တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ်များစွာတို့ကို ဖွင့်ပြတော်မူထားပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဗာလနှင့် ပဏ္ဍိတတို့ တူညီမှုနှင့်ကွဲပြားမှုတို့ကို အကျယ်တဝင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များရှိပါသည်
ငမြင်းဘော်ကုလားရွာ၊ ဘဒကား
ဖနန်ချိုအင်ကျောင်းတော် (ထိုင်း: วัดพนัญเชิงวรวิหาร) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အယုဓျာမြို့တော်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
Chao Phraya River မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ယနေ့အချိန်တွင် အယုဓျာ၏ သမိုင်းဝင်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိကာ နိုင်ငံခြားခရီးသွားတို့ကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လျက် ရှိသည်
အကီရာ မီယာဝါကီ ( 宮脇 昭၊ ၁၉၂၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ဖွား) သည် ဂျပန်လူမျိုး ရုက္ခဗေဒ ပညာရှင်ဖြစ်သည်
အပင် ဂေဟသဘောကို ကျွမ်းကျင်ပြီး သဘာဝသစ်တောများနှင့် မျိုးစေ့များအကြောင်းတွင် နှံ့စပ်သည်
မြေညံ့များတွင် သစ်ပင်များ ပြန်ပေါက်စေရန် ကမ္ဘာ့ နေရာအနှံ့တွင် လုပ်ဆောင်နေသည်
ယိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၉၃ ခုတွင် ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ ရာထူး ပေးသည်
နိုင်ငံတကာ ဂေဟဗေဒလေ့လာရေး ဂျပန် စင်တာ၏ ဒါရိုက်တာလည်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၆ ခုတွင် အပြာရောင်ကမ္ဘာမြေဆု ရခဲ့သည်
အကီရာကို အိုကာယာမာမြို့တွင် ၁၉၂၈ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၉ ရက်၌ မွေးသည်
၁၉၅၂ ခုတွင် ဟီရိုရှီးမား တက္ကသိုလ်မှ ဇီဝဗေဒနှင့် ဘွဲ့ရသည်
၁၉၅၈ မှ ၆၀ ထိအောင် ဂျာမနီ၌ ဧည့်သုတေသီအဖြစ် သွားလုပ်သည်
၁၉၆၁ တွင် ဟီရိုရှီးမား တက္ကသိုလ်မှပင် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရသည်
ထို့နောက်တွင်မူ ယိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်၌ သုတေသီ ဖြစ်လာသည်
၁၉၆၂ ခုမှ ၇၃ ခုတိုင် လက်​ထောက်ပါမောက္ခအဖြစ် လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၇၃ တွင် ထိုတက္ကသိုလ်၌ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာဌာနကြီး ပေါ်လာသည့်အခါ ရှေ့ဆောင်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ယူသည်
၁၉၉၃ ခုတိုင် ထိုရာထူးကို လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၉၃ ခုတွင် ဟိုကိုဟားမား အမျိုးသား တက္ကသိုလ်က ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခ ဘွဲ့ပေးသည်
အပြာရောင်ကမ္ဘာမြေဆုကို (Blue Plant Prize) ကို ၂၀၀၆ ခုတွင် ရသည်
ဥမင်ကျောင်းတော် (မြန်မာ: ဥမင်္ဂ; ပါဠိ: Umaṅga) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ ချင်းမိုင်မြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
သက်တမ်းသည် အနှစ် ၇၀၀ ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ဥမင်ကျောင်းတော်သည် ချင်းမိုင်တက္ကသိုလ်၏ တောင်ဘက် ၁ ကီလိုမီတာခန့်အကွာ Doi Suthep တောင်ထိပ်တွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းတော်ကို ၁၂၉၇ ခုနှစ်တွင် Lan Na မင်းဆက် Manglai ဘုရင်က တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဒခွမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dahkum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးကျားကြီးဝင်း မီးလောင်မှုသည် ၁၉၈၄ခုနှစ် မတ်လအတွင်းတွင် မန္တလေးမြို့ ၈၄လမ်းနှင့် ၃၅လမ်းထောင့်ရှိ ဦးကျားကြီးဝင်းမှ စတင်လောင်ကျွမ်းသော မီးလောင်မှုဖြစ်သည်
ဤမီးလောင်မှုမှာ မန္တလေးမြို့သမိုင်းတွင် ထင်ရှားသော ဖြစ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဤဖြစ်စဉ်တွင် လူ​ပေါင်း ၂၂၀၀၀​ကျော် အိုးမဲ့အိမ်မဲ့ဖြစ်ခဲ့ရသည်
၁၉၈၄ခုနှစ် မတ်လ ၂၄ရက်နေ့ ညနေ၃နာရီမထိုးမီတွင်တွင် မန္တလေးမြို့ ၈၄လမ်းနှင့် ၃၅လမ်းထောင့်ရှိ ဦးကျားကြီးဝင်းရှိ အုန်းဆံဖတ်ထု၍ ကားအမိုးကူရှင်ချုပ်သော အိမ်မှ စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်
ခြောက်နှစ်သားအရွယ် ကလေးငယ်မှ အိမ်ပေါ်တွင် မီးခြစ်ရာမှ စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်
ကပ်မိုးထရံကာအိမ်ကို မီးလောင်သဖြင့် ဝိုင်းဝန်းငြှိမ်းသတ်သော်လည်း လောင်စာများကြောင့် မီးမထိန်းနိုင်ခဲ့ပေ
မိနစ်ပိုင်းအတွင်းပင် မီးမှာ အရှိန်ရသွားခဲ့သည်
နွေဦးဖြစ်သဖြင့် တောင်လေတိုက်နေပြီး မြောက်ဘက်သို့ မီးမှာ ဆက်လောင်သွားခဲ့သည်
မီးသတ်ကားများမှာ ရေရရန်အတွက် ၃၅လမ်းအောက်ဘက် မစိုးရိမ်တိုက်နှင့် ကျုံးဘေးအထိ သွားရောက်ယူခဲ့ရသည်
ထို့အပြင် ရပ်ကွက်အတွင်း ရေပိုက်ခေါင်းများဖွင့်မရခြင်း၊ အိမ်များတွင် လောင်စာများ သိုလှောင်ထားခြင်း၊ ဝင်းအတွင်း မီးသတ်ကားဝင်ရခက်ခြင်းတို့ကြောင့် မီးထိန်းရန် ခက်ခဲ့သည်
ညနေ၃နာရီခန့်မှ စတင်လောင်ကျွမ်းခဲ့သော မီးမှာ ၇နာရီခန့်အကြာ မြောက်ဘက်သို့ဆက်လောင်သွားပြီး ၁၀နာရီခန့်တွင်မှ ကျုံးထိပ်အရောက်တွင် မီးညွန့်ကျိုးသွားခဲ့သည်
ထိုမီးမှာ ​ဈေးချိုအနီးသို့​ရောက်ရှိစဉ် ရုတ်တရက်တိုက်လာ​သောအ​နောက်​လေ​ကြောင့် အ​ရှေ့​မြောက်ဘက်သို့ ဦးတည်သွားပြီး ​ဈေးချို​တော်မှာ မီး​ဘေးမှ လွတ်ကင်းခဲ့ရသည်
မီးငြှိမ်းရာတွင် သံဃာများပါ ဝင်​ရောက်ကူညီခဲ့ကြသည်
မီး​လောင်သည့်​နေ့မှာ မန္တ​လေးမြို့ အ​ရှေ့ဘက်ရှိ ရွှေစာရံဘုရားပွဲ​တော် ​နောက်ဆုံးရက်ဖြစ်သဖြင့် ထိုပွဲတွင် လူအများ​ရောက်​နေကြသည်
အချို့မှာ ဘုရားပွဲမှပြန်လာသည့်အချိန်တွင် ၎င်းတို့၏အိမ်များမှာ ပြာပုံဘဝ​ရောက်နှင့်​နေပြီဖြစ်သည်
မီးမထိန်းနိုင်​တော့သည့်​နောက် ​ပြေးကြသူများတွင် မြို့​မြောက်ဘက်ရှိ မန်းရာပြည့်ကွင်း၊သုဓမ္မာဇရပ်များ၊ အ​နောက်ဘက်ရှိ ဘုန်းကြီး​ကျောင်းများ၊ မြစ်ဆိပ်မှ မင်းကွန်းဘက်သို့ပင် ​လှေဖြင့်​ပြေးကြသူများလည်းရှိသည်
ညဘက်ပိုင်းတွင် မန်းရာပြည့်ကွင်း၊သုဓမ္မာဇရပ်များ၌ လူ​ပျောက်ရှာသံများဖြင့် ဆူညံ​နေခဲ့ပြီး လုံခြုံ​ရေးအတွက် စစ်တပ်ပါချထားခဲ့ရသည်
မီး​လောင်ပြင်အား ပိတ်ထားပြီး ၃ရက်အကြာမှသာ ပြန်လည်ရှာ​ဖွေခွင့် ​ပေးခဲ့သည်
မီး​လောင်မှုတွင် ​​မူလဈေးချို​တော်၊ဘဏ်တိုက်နှင့် ​အော်တိုတာဝါတိုင်များလွတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ရသည်
ဈေးချို​တော်တိုက်တန်းကြီး၏ ​တောင်ဘက်ခြမ်း၊ ကြေးနန်းရုံးနှင့် ဘဏ်တိုက်ကြီး ခေါင်မိုး ပါသွားခဲ့သည်
​ရေကုန်သွား​သော​ကြောင့် ​​မြောင်း​ရေနှင့် ပက်ငြှိမ်းခဲ့ရသဖြင့် ၈၄လမ်းနှင့် ၃၃လမ်းရှိ လူထုစာအုပ်တိုက်မှာမူ မီးလွတ်သွားခဲ့သည်
ထို့​ကြောင့် ၈၄လမ်းအတိုင်း ​မြောက်ဘက်ရှိ အ​ဆောက်အဦးများမှာ ​ဈေးချို​တော်အထိ မီးလွတ်ခဲ့သည်
​ဈေးချိုအနီးရှိ ​ရှေး​ဟောင်း အိုးဘိုဗလီကြီးမှာ မီးထဲပါသွားခဲ့သည်
မြို့လယ်ရှိ ဘာသာရေး အဆောက်အအုံများ၊ စာကြည့်တိုက်များ၊ လူနေတိုက်တာများနှင့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ အများအပြား လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်
အိမ်တစ်အိမ် မီး​လောင်ရာတွင် ​သော့ဖွင့်မရသဖြင့် မီးခံသေတ္တာမှပစ္စည်းများ ထုတ်မရခဲ့​ပေ
​နောက်တွင်မှ သံဃာများက မီးလောင်ပြင်မှ ပြာများကို ဂုံနီအိတ်တွေနဲ့ ကျုံးသယ်လာပြီး လှည်းများနှင့် တင်ယူကာ ရေဖျော်၊ ပြန်စစ်ချပြီး စိန်ရွှေရတနာများကို ရှာပေးကြသည်
စိန်များမှာမူ ပြာဖြစ်ကုန်ပြီး ရွှေများမှာ ပြန်ရခဲ့သည်
ထို့အပြင် ယဉ်​ကျေးမှုဌာနအား လှူဒါန်းမည့် မြန်မာဘုရင်ခေတ်နှင့် ဗြိတိသျှခေတ် မန္တလေးလက်ရာ ပုရပိုက်များ၊ ဓာတ်ပုံများနှင့် အခြားရှားပါးပစ္စည်းများလည်း မီးထဲပါခဲ့သည်
​ဈေးချိုအ​ရှေ့ဘက်ရှိ အ​ရောင်းအဝယ်​ရပ်ကွက်ကြီး မီး​လောင်သွားသဖြင့် မြို့၏ စီးပွား​ရေး ပျက်ခဲ့ရသည်
မီး​လောင်အပြီး ပြန်မ​ဆောက်နိုင်၍ မြို့လယ်​နေရာများအား ​ရောင်းချရာမှ မြို့ခံမဟုတ်သူများ မြို့လယ်တွင် ​​နေရာရလာခဲ့သည်
​မြေ​ဈေးတက်လာပြီး ​ငွေဖြူ၊​ငွေမဲ ပြဿနာများ ဖြစ်လာသည်
မြို့လယ်တွင် အထပ်မြင့်တိုက်များ အစားထိုးလာခဲ့သည်
ထို့အပြင် တရုတ်စားပွဲရုံများလည်း တိုးများလာခဲ့သည်
ဓမ္မ ဆိုသည်မှာ "သဘာဝံ ဓာရေတီတိ ဓမ္မော"  မိမိတို့၏ သဘောကို ဆောင်တတ်သောကြောင့် ဓမ္မ မည်သည်
မိမိတို့၏ သဘောဆိုသည်မှာ ဖဿ၏ တွေ့ထိခြင်း၊ ဝေဒနာ၏ ခံစားခြင်း၊ ပထဝီ၏ ခက်မာခြင်း၊ အာပေါ၏ ဖွဲ့စည်းခြင်း စသည်တို့ကို ဆိုလိုသည်
ဤအသီးသီးသော သဘောသည် သဘာဝလက္ခဏာမည်၏
ထိုမှတစ်ပါးလည်း ဖြစ်ခြင်း၊ ရင့်ခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း စသည့်သဘောများသည် တရားရှိသမျှတို့နှင့် ဆက်ဆံသောကြောင့် သာမညလက္ခဏာမည်၏
(ဤသို့ သဘာဝလက္ခဏာ၊ သာမညလက္ခဏာကို ဆောင်သောတရားကို ဓမ္မ ဟူ၍ ဆိုသည်
လောဘ စသော ဟိတ်ခြောက်ပါးတရားတို့သည် မိမိတို့၏ အကြောင်းမူလအားဖြင့် ကျေးဇူးပြုခြင်းတည်းဟူသော ဟေတုပစ္စယသတ္တိကို ဆောင်ကုန်၏
ဟေတုပစ္စည်း၏ အကျိုးဖြစ်သော တရားတို့သည် ဟိတ်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းတည်းဟူသော ပစ္စယုပ္ပန်သဘောကို ဆောင်ကြကုန်၏
ဤသို့ စသည်ဖြင့် အလုံးစုံသော တရားတို့သည် မိမိတို့၏ သဘောသဘာဝကိုသာ အသီးသီးဆောင်ရွက်တတ်ကြကုန်၏
ဤအရာ၌ သုတ္တန်ပိဋကတ်၊ အဘိဓမ္မပိဋကတ်တို့၌ ဟောတော်မူအပ်ကုန်သော တရားဟူသမျှတို့ကို ဓမ္မဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏
ထိုမှတစ်ပါး ဝိနည်းဒေသနာတော်၌ ဟောကြားတော်မူအပ်ကုန်သော သီလက္ခန္ဓဓမ္မတို့ကိုလည်း ဤအရာ၌ ဓမ္မဟူ၍ ဆိုအပ်ကုန်၏
စင်စစ်အားဖြင့် တရားကိုယ်ကောက်ယူလိုက်သည်ရှိသော် ဝိနည်းတော်၌ ဟောတော်မူအပ်သော တရားတို့သည်လည်း အဘိဓမ္မာဓမ္မတို့သာ ဖြစ်သည်
ဤလောက၌ မည်သည့်အရာမျိုးမဆို အကြောင်းအားလျော်စွာ အကျိုးဖြစ်ပေါ်မှု အလုံးစုံသည် ဓမ္မနိယာမ မည်၏
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာ၌ အဝိဇ္ဇာကြောင့် သင်္ခါရ ဖြစ်သည်၊ သင်္ခါရကြောင့် ဝိညာဏ် ဖြစ်သည် ဆိုရာမှာလည်း ဓမ္မနိယာမပင် ဖြစ်သည်
ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဒေသနာ၊ ပဋ္ဌာန်းကျမ်းတော်ကြီးများသည် သက်သက်အားဖြင့် ဓမ္မနိယာမကို ပြသော ဒေသနာတော်ကြီးများ ဖြစ်သည်
သစ္စာလေးပါး၌ သမုဒယကြောင့် ဒုက္ခဖြစ်သည်
မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကြောင့် ဒုက္ခချုပ်သည်ဟူ၍ ဟောတော်မူသော သစ္စာဒေသနာတော်သည်လည်း ဓမ္မနိယာမဒေသနာတော်ကြီးပင် ဖြစ်သည်
ထိုသို့ အကြောင်းအကျိုး ဆက်လက်၍ ဓမ္မနိယာမကို ဟောကြားသော ဒေသနာတို့တွင် ပဋ္ဌာန်းဒေသနာသည် အထွဋ်အထိပ်သို့ ရောက်အောင် အသိမ်မွေ့ဆုံးသော ဒေသနာတော်ကြီး ဖြစ်သည်
ဤဓမ္မနိယာမကို အချို့သော ဒေသနာတော်တို့၌ ဓမ္မဋ္ဌိတတာ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဓမ္မနိယာမတာ ဟူ၍လည်းကောင်း မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူသည်
(၁) သဘော၊ (က) ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားရှိသောသဘော
(ခ) မဖောက်မပြန် မှန်ကန်-သောသဘော
ဓမ္မာတိ သဘာဝါ
ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၂၈၄
(၂) ပရိယတ်၊ (သင်ယူအပ်သော ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ သုတ္တန်)
(၃) ပညာ၊ (၄) (က) အသင့်၊ ယုတ္တိ၊ သင့်လျော်သော အကြောင်း
(ခ) မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်
သပဋိပဒါ ဝါ ဟိ မဂ္ဂါဒယော
ဓာန်၊ဋီ၊၇၈၄
(၅) သစ္စာ ၄-ပါးတရား
(၆) ပကတိ၊ မူလ၊ ပင်ကိုယ် သဘော
(၇) ဘုန်း၊ ကုသိုလ်၊ ကောင်းမှု
(၈) (က) သိအပ်သော–သိစရာရှိသမျှ–တရား
(ခ) သင်္ခါရ ဝိကာရ လက္ခဏ နိဗ္ဗာန် ပညတ်-ဟူသော ဉေယျဓံ တရား ၅-ပါး
(၉) ဂုဏ်၊ ဂုဏ်တော်၊ ကျေးဇူးတော်
(၁၀) အစဉ် အလာ၊ အကျင့်
(၁၁) တည်ကြည်ခြင်း၊ သမာဓိ
(၁၂) ကုသိုလ် ကမ္မပထတရား ၁၀-ပါး
(၁၃) အာပတ်
(၁၄) အကြောင်း၊ ကာရဏ
(၁၅) သိက္ခာပုဒ်
(၁၆) တရားတော်၊ ဒေသနာ
(၁၇) အကြောင်း၊ ဟိတ်
(၁၈) တရားစွဲဆိုမှု၊ အငြင်းပွါးမှု၊ တရားတွေ့မှု
(၁၉)တရားကျမ်းဂန်
(၂၀) အစဉ်အလာ
(၂၁) (က) အာရုံ
(ခ) ဓမ္မာရုံ
(၂၂) မှားယွင်းသော အယူ၊ အယူမှား
(၂၃) ပရမတ္ထ-တရားတို့ကို-ဆောင်တတ်-မှတ်တတ်—အမှတ်အသား
(၂၄) (က) ကာမဝိတက် အစရှိသော အကြံအစည် ဝိတက် ၃-ပါး
(ခ) ကာမ ဝိတက် အစရှိသော အကြံအစည် ဝိတက်ကြီး ၉-ပါး
(၂၅) တရားဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ တရား ဆုံးဖြတ်မှု
(၂၆) (က) (ပစ္စုပ္ပန်)အတ္တဘော
(ခ) အတ္တဘော၏တည်ရာ-ဖြစ်ရာ-အခါ
(၂၇) စဉ်းတီတုံး
(၂၈) သဲ၊ သဲသောင်ပြင်
(၂၉) (က) တန်ခိုး၊ အာနုဘော်
(ခ) ပြီးစီးခြင်း
(ဂ) ကြီးပွါး-ပြည့်စုံ-ခြင်း
(၃၀) ဟုတ်မှန်-ထင်ရှား-သော ဝတ္ထု
(၃၁) ပညတ်ခြင်း (သိစေခြင်း)
(၃၂) ဖောက်ပြန်ခြင်း (ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘော)
(၃၃) ဝိနည်းကံ (ရဟန်း သံဃာတို့ ဝိနည်းဥပဒေအလျောက် ပြုအပ်သောအမှု)
(၃၄) ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်-စသည် ရေးသားထားသည့်ပေ (ကြေးပြား, ရွှေပြား, ငွေပြား, စာအုပ်-စသည်)
(၃၅) အတိုင်းအရှည် ရှိသော-အတိုင်းအရှည်ကို သိ၍ ပြောဆိုအပ်သော-စကား
(၃၆) နှိုင်းယှဉ်ကြောင်း ဥပမာနဝတ္ထု (ဂုဏ် ဝိသေသန အပဓာန)
(၃၈) သုတ္တန် ပိဋက
(၃၉) သုတ္တန်ပိဋက (နှင့်) အဘိဓမ္မာပိဋက
(၄၀) ပါဠိ
(၄၁) (က) လောကုတ္တရာ ၉-ပါးတရား
(ခ) ဗောဓိပက္ခိယ တရား
(ဂ) သတိပဋ္ဌာန်တရား
(ဃ) ပါရမီတရား
(င) ကုသိုလ် အကုသိုလ်တရား၊ (စ) သုစရိုက်တရား
(ဆ) နိဗ္ဗာန် ပရမတ်တရား
(င) မင်းကျင့်တရား
(ဈ) ၅-ပါးသီလတရား
(ည) အာဇီဝပါရိသုဒ္ဓိသီလတရား
(ဋ) သရဏဂုံတရား
(ဌ) ဆုံးဖြတ်ကြောင်းတရား
(ဍ) လောကဓံတရား ၈-ပါး
(ဎ) ဩဝါဒအနုသာသနီ တရား
(ဏ) ပရိယတ်တရား
(တ) ပဋိပတ်တရား
(ထ) ပဋိဝေဓတရား
(ဒ) ပရိယတ်(နှင့်)ပဋိဝေဓ တရား
(ဓ) ပဋိပတ်နှင့် ပဋိဝေဓ တရား
(န) ပရိယတ်, ပဋိပတ်, ပဋိဝေဓ တရား
(ပ) သောတာပတ္တိမဂ်တရား
(ဖ) အရဟတ္တမဂ် တရား
(ဗ) အဋ္ဌင်္ဂိကမဂ်တရား
(ဘ) မဂ် ၄-ပါး ဖိုလ် ၄-ပါး တရား၊ မဂ်ဖိုလ်တရား
(မ) ဝိပဿနာဉာဏ်
(ယ) ပါရမီတော်ကို စိစစ် ဆင်ခြင်ကြောင်း တရား
(ရ) ပစ္စက္ခဉာဏ် (ကိုယ်တွေ့ဉာဏ်)
(လ) သဗ္ဗညုတဉာဏ်
(ဝ) စုံစမ်း–ဆင်ခြင်–စိစစ်-တတ်သော ဉာဏ်
(သ) နာယူတတ်သော ဉာဏ်
(ဟ) ဆွမ်းခံ–အကျင့်–ဝတ်
(ဠ) စကြာမင်း ကျင့်ဝတ်
(အံ) မိတ်ဆွေ ကျင့်ဝတ်
(၄၂) ဘုရား
(၄၃) ဘုရား, တရား, သံဃာ (ရတနာ ၃-ပါး)
(၄၄) ကိလေသာနည်းပါးသော ဝေနေယျ သတ္တဝါ
(၄၅) ကောင်းမှုပြုသူ
(၄၆) တရားကျင့်သူ
(၄၇) ဆရာတစ်ပါးကို ရည်ရွယ်၍ ရှင်, ရဟန်းပြုသူ
(၄၈) တစ်ခုသောဂိုဏ်း၌ အကျုံးဝင်သူ
(၄၉) တရားရှိသော တရားမှ ဓမ္မ မကင်းကွာသော
(၅၀) ဓမ္မ အမည်ရှိသော၊ (က) ဘုန်းတော်
ဓမ္မဒေဝပုတ္တဇာတက (ဇ) သဒ္ဒါ
(၅၁) ဓမ္မာမည်သော၊ (က) ရေကန်
(ခ) ထေရီမ
(ဂ) အမျိုးသမီး
သမ္မာမဂ္ဂင် ၈-ပါး, သမ္မာဉာဏ်, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော ၁၀-ပါးသည် ဓမ္မ၊ မိစ္ဆာမဂ္ဂင် ၈-ပါး, မိစ္ဆာဉာဏ်, မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော ၁၀-ပါးသည် အဓမ္မ
သုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ဓမ္မ, ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် အဓမ္မ  အရဟတ္တမဂ်သည် ဓမ္မ, အောက်မဂ် ၃-ပါး, အောက်ဖိုလ် ၃-ပါးသည် အနုဓမ္မ နိဗ္ဗာန်သည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်သည် အနုဓမ္မ အရူပဈာန်သည် ဓမ္မ, ရူပဈာန်သည် အနုဓမ္မ
ဝိပါက်ဈာန်သည် ဓမ္မ, ကုသိုလ် ဈာန်သည် အနုဓမ္မ
မဂ်, ဖိုလ် နိဗ္ဗာန့်သည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန် မရမီ ကျင့်အပ်သော သီလ သမထ ဝိပဿနာသည် အနုဓမ္မ
ဥက္ခေပနီယကံသည် ဓမ္မ, ဩသာရဏကံ နှင့် နောက်ထပ် ပြုအပ်သောကံသည် အနုဓမ္မ
အနက်သည် ဓမ္မ, ပါဠိသည် အနုဓမ္မ
သဗ္ဗညုတဉာဏ်သည် ဓမ္မ, လူ အပေါင်းအား ဟောကြားခြင်းသည် အနုဓမ္မ )
ပြောဆိုပြီးစကားသည် ဓမ္မ, ပြောဆိုပြီးကို ထပ်မံပြောဆိုခြင်းသည် အနုဓမ္မ
ဘုရားရှင်ဟောကြားတော်မူအပ်သော တရားတော်သည် ဓမ္မ, ယင်းအားလျော်သော တရားတော်သည် အနုဓမ္မ
ဘုရားရှင်၏ အစွန်း ၃-ပါးမှ လွတ်သော အသားကို သုံးဆောင်တော်မူခြင်းဟူသော အကြောင်းသည် ဓမ္မ, ယင်း အကြောင်းကို နောက်ထပ် လူအများ ပြောကြားခြင်းသည် အနုဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၃၊၃၂)
အကြောင်းကိုစွဲ၍ အကျိုးဖြစ်ခြင်းသည် ဒုက္ခပင် ဖြစ်သည်ဟု ဘုရားရှင်ဟောတော်မူခြင်းသည် ဓမ္မ, ယင်းအကြောင်းကို ပြောကြား ခြင်းသည် အနုဓမ္မ
သုတ္တန်ပိဋကသည် ဓမ္မ, အဘိဓမ္မာ ပိဋကသည် အဘိဓမ္မ၊ သုတ္တန် ပိဋက နှင့် အဘိဓမ္မာပိဋကသည် ဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်သည် အဘိဓမ္မ
ဣန္ဒြိယသံဝရ ပြဓာန်းသော သီလအားလုံးသည် ဣန္ဒြိယသံဝရဓမ္မ, မဂ်တရားသည် မဂ္ဂဓမ္မ
အကျဉ်းဟောအပ်သော တရားသည် သံခိတ္တဓမ္မ, အကျယ် ဟောအပ်သောတရားသည် ဝိတ္ထာရဓမ္မ
လောကုတ္တရာ တရား ၉-ပါးသည် နိပ္ပရိယာယဓမ္မ, မဂ်, ဖိုလ်, နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တ၍ ဒါနသီလဘာဝနာပြုမှုသည် ပရိယာယဓမ္မ (မ၊ဋ္ဌ၊၁၊၉၂
ဣတိဝုတ်၊ဋ္ဌ၊၃၀၆)
အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြောင်း ၅-ပါးသည် ဓမ္မ, (အဘိ၊ဋ္ဌ၊၂၊၃၇၀)မည်၏
ဓမ္မနှင့်စပ်၍ အခြားသိမှတ်ဖွယ် ပါ, ဋ္ဌ, ဋီ-တို့ ကြည့်
အကယ်ကြီးတဲတန်းရွာ၊ လေးအိမ်ကုန်း
ဓူဝံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Duwun)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ လယ်သစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လယ်သစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၄၄ ဦး၊ မ ၃၂၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း (Paramilitary)
ဇင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ဇင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗာရူန် ဆောဗ်တီ - बरुन सोबतीဗာရူန် ဆောဗ်တီ သည် အိန္ဒိယ ရုပ်သံ ဇာတ်လမ်းတွဲ သရုပ်ဆောင် မင်းသား တစ်ယောက် ဖြစ်သည်
၂၀၁၁ တွင် ဒီ အချစ် ကို ဘာ နာမည် ပေးသင့်လဲ တွင် အာရ်နဝ် သိင်္ဃ ရာဣဇဒ  အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
သူသည် Tanhaiyan ၊ The Great Indian Dysfunctional Family  စသည်တို့ တွင်လည်း သရုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
ဥစ္စာမရှိ ကတိမတည် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ကတိတည်လိုပါသော်လည်း ပစ္စည်းဥစ္စာမရှိသောအခါ၌ ကတိမတည် ဖြစ်တတ်သည်
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ၊ အုပ်ရှစ်ကွင်း
ငကျဉ်တောက်ဒိုင်းနက်ရွာ၊ ငကျဉ်တောက်
လသည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်ရှစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
လက်ပန်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanhla)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ ဆင်းကွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ငဖျင်းသက်ရွာ၊ လဟာကြီး
ဗန်းမော်စုရွာ၊ ကွမ်းခြံ
၁၃၈၉ (၁) ရက်
၁၂၄၅ (၁) ရက်
အညတရ ရဟန်းက (၁)လောကကို ဆောင်နေသောတရား၊ လောကကိုဆွဲ ဆောင်နေသောတရား၊ လောကသို့လိုက်၍ ဖြစ်နေသောတရား
(၂)ဗဟုဿုတ, ဓမ္မဓရ ပုဂ္ဂိုလ်
(၃)သုတဝန္တ နိဗ္ဗေဓိကပညဝန္တပုဂ္ဂိုလ်
(၄)ပဏ္ဍိတ, မဟာပညဝန္တပုဂ္ဂိုလ်-ဟူသော မေးခွန်းလေးခုကို လျှောက်ထားသဖြင့် မေးခွန်းများကို ချီးမွမ်းတော်မူပြီး ဘုရားရှင် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
၁၃၂၆ (၁) ရက်
၁၁(၁) ရက်
ဒလယ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dalelpyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းတုန်းမြို့နယ်၊ တပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၅ ဦး၊ မ ၂၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၆ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာဝေါဟာရအားဖြင့် သစ်ဥဟုခေါ်သော်လည်း ယင်းတို့သည်သစ်ပင်များတွင်တွေ့ရသော အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းတစ်ရပ်မဟုတ်ချေ
ယင်းတို့ကို အပင်ပျော့များ၌သာတွေ့ရရာ အထူးသဖြင့်ရွက်ထီး ပင်ပျော့မျိုး၌ပို၍တွေ့ရသည်
ဥများသည်စင်စစ် မြေငုပ်အဖူးအတက်တမျိုးဖြစ်၍ မြေငုပ်ပင်စည်မျိုးတွင် ပါဝင်လေသည်
များသောအားဖြင့် ယင်းဥတို့သည် လုံးဝန်းသောပုံသဏ္ဌာန် ရှိသည်
ရုက္ခဗေဒအရဆိုလျှင် သစ်ဥတို့ကို ဗဗ်အတက်များဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးနှုန်းလေသည်
သစ်ဥတွင် ပင်စည်ငုတ်တိုရှိ၍ ထိုပင်စည်ကိုအသားထူသောအရွက်များကဖုံးအုပ်ထားကြရာ ထိုအ ရွက်ဖတ်များတွင် အပင်စာ၊ သို့မဟုတ်အစာဩဇာ ဓာတ်အပြည့်အစုံရှိသည်
ထင်ရှားသိသာလွယ်သောပုံစံ တစ်ခုကိုညွှန်ပြရလျှင် ကြက်သွန်နီဥကိုညွှန်ပြရပေမည်
သစ်စေ့ကဲ့သို့ပင် သစ်ဥတွင်နောင်အပင်သစ် ဖြစ်လာမည့် အပင်လောင်း၏အရွက်၊ ပွင့်တံစသည့် အင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းများအပြည့်အစုံပါရှိသည်
အစေ့မှအပင်ပေါက်ခြင်းထက် ဥမှအပင်ပေါက်ခြင်းသည်ပို၍လျင်မြန်သည်
အကြောင်းမူ သစ်ဥတွင်အပင်သစ်ပေါက်နိုင်ရန် အပင်စာအလုံအလောက်သိုလှောင်ထား ရှိပြီးသောကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်
အချို့သစ်ဥများသည် ကြက်သွန်ဥ၊ ဟိုင်းယားဆင့် (မြေပေါက်ဗေဒါမျိုး) ဥတို့ကဲ့သို့အသားထူသောအလွှာများ၊ အထပ်များဖြင့်ပြီး၍ ယင်းတို့၏အတွင်းထဲ၌အပင်လောင်း၏ အစိတ်အပိုင်းများရှိသည်
အပေါ်ဆုံးလွှာသည်စက္ကူသဖွယ် အလွန်ပါးလှပ်၍ ယင်းသည်တလွှာတည်းဖြင့် ဥတစ်ခုလုံးကို ရစ်ပတ်လွှမ်း ခြုံထားသည်
ကြက်သွန်နီဥကြီးတွင် ထိုအလွှာကိုကြက်သွန်မြှေးဟုခေါ်သည်
လီလီပန်းပင်၏ ဥကဲ့သို့သော အချို့ဥများ၏အပေါ်ယံအလွှာသည် တခုတည်း မဟုတ်ချေ
ငါးအကြေးခွံကဲ့သို့အဆင့်ဆင့်ရှိလေသည်
နနွင်းတက်ကဲ့သို့အချို့ဥများတွင်အပေါ်လွှာသည်အသားနှင့်ကပ်လျက်တပြင်တည်းရှိ၍ အတွင်း သားသည်လည်း တလုံးတခဲတည်းကျစ်ကျစ်လျစ်လျစ်ဖြစ်လေသည်
သင့်လျော်သောကာလ ဒေသတွင်လိုအပ်သော ရေမြေပေး၍ မြေကြီး၌ထိုဥများကိုချစိုက်ကြည့်လျှင် ဥ၏အောက်ဘက်မှ အမြစ်များထွက်လာသည်ကိုတွေ့ရလိမ့်မည်
အစို့များမှာမူ ဥ၏အလယ်ဗဟိုမှထွက်သည်
ထိုအစို့များတွင်ပင်စည်အရွက်နှင့်အပွင့်တို့ပါလာလေသည်
နာဆစ်ဆပ်ပန်းပင်၊ ဒက်ဒီဖိုးပန်းပင်တို့၏ ဥများသည် မိမိတို့၌အရွက်နှင့်အပွင့်များပေါ်ထွက်ရန် အစာဩဇာဓာတ် ရိက္ခာ အပြည့်အစုံပါရှိသည်
ထိုကြောင့်ထိုပန်းပင်မျိုးတို့ကို အိုးများထဲတွင် ရေနှင့် ကျောက်ခဲများထည့်ကာ အိမ်တွင်း၌ပင်စိုက်ပျိုးနိုင်လေသည်
မြေငုပ်ပင်စည်ရှိသော အပင်မျိုးတို့သည်အပင်စာဩဇာ ဓာတ်များကိုဥများ၊ အတက်များအားဖြင့်သို လှောင်ထားနိုင်ကြ သဖြင့် ကာလရှည်လျား၍ချမ်းအေးလွန်းသော ဆောင်းရာသီ၏ ဒဏ်ကိုခံနိုင်ရည်ရှိကြသည်
ထိုကြောင့်ထိုရာသီဥတုမျိုး၌ရှိသော ဒေသများ၌ထိုအပင်မျိုးတို့ကိုတွေ့ကြရသည်
ဥမှပေါက်သောအပင်တို့သည်မူ ပင်မကြီးနှင့် တစ်ပုံစံတည်းပင်ပေါက်သည်
အချို့ဥများမှပေါက်သော အပွင့်တို့သည်အလွန်လှပ၍ သင်းပျံ့ပျံ့ယနံ့လည်းရှိသည်
တျူးလစ်တို့သည် သစ်ဥမှပေါက်သော ပန်းပင်မျိုးဖြစ်ကြသည်
သစ္စာပန်းပင်တို့သည်ကွမ်းအတက်များမှပေါက်သည်
မြေငုပ်ပင်စည်မျိုးခြင်းတူ သော်လည်း ဗဗ်အတက်နှင့်ကွမ်းအတက်တို့၏ခြားနားချက်ကား ကွမ်းအတက်တွင်အရွက်လောင်းမပါချေ
ဗဗ်သည်နှစ်ကြာကြာ ခံသော်လည်းကွမ်းသည်တစ်နှစ်သာခံ၍အသစ်ပြန်၍ပြန်၍အတက်သစ်ထွက်လေသည်
နတ္တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nattaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ နတ္တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ္တောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၀၂ ဦး၊ မ ၅၉၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၆၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ငတိုးခင် (ကရင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngatoekhin(Kayin))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ငတိုးခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတိုးခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၇ ဦး၊ မ ၁၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်စွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sin Swei)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ မင်းသားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinku)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ အုတ်ဖိုမြို့နယ်၊ ဖလန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖလန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၆၂ ဦး၊ မ ၁၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဟခတ ဆိပ်ကမ်း မျှော်စင်သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခ၊ ဟခတ-ခု ရှိ အမြင့် ၁၀၃ မီတာရှိသည့် လေ့လာမှုဆိုင်ရာ မျှော်စင်တခုဖြစ်သည်
၎င်းမျှော်စင်အား ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
တိုကျို မျှော်စင်၊ နာဂိုယာ ရုပ်မြင်သံကြား မျှော်စင်၊ ဒုတိယ ဆွတ်တန်ခခု မျှော်စင် တို့ဖြင့် လူသိများသည့် ဗိသုကာ ပညာရှင် နာအိတို တာချူ (Naito Tachu) မှ ယင်းမျှော်စင်အား ဒီဇိုင်းရေးဆွဲပေးထားသည်
အမြင့် ၇၀မီတာ (၂၂၉ ပေ) ရှိ လေ့လာသည့် အခန်းသို့ ဓာတ်လှေကားဖြင့် တက်ရောက်နိုင်သည်
ထိုနေရာမှ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟခတ ပင်လယ်အော်နှင့် သင်္ဘောများ ဝင်ထွက်သွားလာနေသည်ကို ၃၆၀ ဒီဂရီဖြင့် မြင်ကွင်းကျယ် ကြည့်ရှုနိုင်သည်
ဝင်ခွင့်မှာ အခမဲ့ဖြစ်ပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း လူပေါင်း နှစ်သိန်းလေးသောင်း ကျော် လာရောက်လည်ပတ်ကြသည်
မျှော်စင်ဖွင့်ချိန်သည် မနက် ၁၀ နာရီမှ ည ၁၀အထိ (၉ နာရီ မိနစ် ၄၀အထိ)ဖြစ်ကာ ပြတိုက်ဖွင့်ချိန်သည် မနက် ၁၀ နာရီမှ ညနေ ၅ နာရီ (၄ နာရီ မိနစ် ၄၀)အထိဖြစ်သည်
မျှော်စင်အား မူလက အနီနှင့် အဖြူရောင် ဆေးသုတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၉၁ ခုနှစ် နောက်ပိုင်းတွင် အနီရောင် တစ်ခုတည်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် ဆိပ်ကမ်း၏ နှစ် ၁၀၀ ပြည့် အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် "Port-kun" "ポートくん" ဟုခေါ်သည့် လဘ်ကောင်အား မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်
၎င်းအား ယနေ့အချိန်ထိ အသုံးပြုနေဆဲဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ဖူကူအိုကာ စီရင်စု၏ အနောက်ဘက် ရေမျက်နှာပြင်တွင် လှုပ်ခတ်ခဲ့သည့် ငလျင်ကြောင့် ပျက်စီးဆုံးရှုံးမှုများကို ပြန်လည်ပြုပြင်ခြင်း၊ လေ့လာမှုဆိုင်ကုန်းပတ်၏ မှန်ပြူတင်းပေါက်နှင့် မှန်ဘီလူးအား အစားထိုးခြင်း (အခကြေးငွေ ဖြင့် ကြည့်ရှု့ရမည့် ဒစ်ဂျစ်တယ် မှန်ဘီလူးသို့ ပြောင်းလဲတပ်ဆင်မှု)များကိုပြုလုပ်ခဲ့သည်
၎င်းအား ၂၀၀၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အဆောက်အဦအား ပြန်လည်ပြုပြင်နေပြီး ပြတိုက်အား ဇွန်၊ ၁၀၊ ၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် ပိတ်ထားခဲ့သည်
ကနဦး၌ မတ်လ၊ ၂၀၂၀ တွင် ပြန်လည် ဖွင့်လှစ်မည်ဟု စီစဉ်ထားရာ ဇွန်လ ဟု ပြောင်းလဲစီစဉ်ခဲ့သည်
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာနသည် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်လက်ထက်တွင် အသစ်ဖွဲ့စည်းလိုက်သော ဝန်ကြီးဌာနဖြစ်သည်
နိုင်ငံတကာမှ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများကို စီမံခန့်ခွဲနိုင်ရန်ဖြစ်သည်
ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးမှ အာဏာသိမ်း စစ်အစိုးရမှ ခန့်အပ်ထား​သော ​ဒေါက်တာကံ​ဇော်ဖြစ်သည်
အနိုင်ရ လွှတ်​တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်ကိုယ်စားပြုကော်မတီ (CRPH) ကမူ ဦးတင်ထွန်းနိုင်အား ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ရန် ခေတ္တပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ထားသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့က ကျင်းပခဲ့သော ဒုတိယအကြိမ် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ ဒသမပုံမှန်အစည်းအဝေးတွင် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ် ဦးထွန်းထွန်းဦးက နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့်မှ တင်ပြလာသည့် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဌာန အသစ် ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်းသည်များကို လွှတ်တော်ထံသို့ တင်ပြခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်မှ ရှင်းလင်း တင်ပြရာတွင် နိုင်ငံတော်၏ လူမှုစီးပွားဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ကုလ သမဂ္ဂ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများနှင့် နိုင်ငံတကာကပေးအပ်သည့် ကူညီထောက်ပံ့မှု များကို နိုင်ငံတော်၏ မူဝါဒစည်းမျဉ်း၊ စည်းကမ်းများနှင့်အညီ ထိရောက်စွာကြီးကြပ် ဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက်လည်းကောင်း၊ ကုလသမဂ္ဂ၊ နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ နှင့် ပိုမိုထိရောက်စွာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ရန်အတွက် လည်းကောင်း၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများ၏ အရေးပါသည့်အခန်းကဏ္ဍကို ထိရောက်စွာ မြှင့်တင်ရာ၌ နိုင်ငံတော်နှင့် နိုင်ငံသားများ၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်နှင့် လူမှု ပတ်ဝန်းကျင်ကို ထိခိုက်မှုမရှိစေသော တာဝန်ယူမှုရှိသည့်  ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုလုပ်ငန်းများ ဖွံ့ဖြိးတိုးတက်စေရန်အတွက် လည်းကောင်း ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့တွင် "ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန" ကို ဖြည့်စွက်ဖွဲ့စည်းရန် လိုအပ်လျက် ရှိသဖြင့် ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေပါ ပြဋ္ဌာန်းချက်နှင့်အညီ ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်၏ သဘောတူညီချက် လိုအပ်ပါကြောင်း ရှင်းလင်းတင်ပြသည်
ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်၏ ပြောကြားချက်အရ ဝန်ကြီးဌာနအသစ်ကို လက်ရှိ စီမံကိန်းနှင့်ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာနအောက်၌ ဖွဲ့စည်းထားသည့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက် သွယ်ရေးဦးစီးဌာန၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် ကုမ္ပဏီများညွန်ကြားမှုဦးစီးဌာနတို့ကို ခွဲထုတ်ဖွဲ့စည်းသွားခြင်းဖြစ်၍  လတ်တလောတွင် ဝန်ထမ်းအင်အား၊ အဆောက် အဦး၊ မော်တော်ယာဉ်၊ ဘဏ္ဍာငွေလျာထားချက်စသည်တို့ ထပ်မံတိုးချဲ့ရန် လိုအပ်မည် မဟုတ်ကြောင်း အစိုးရအဖွဲ့၏ တင်ပြချက်များကို တွေ့ရသည်
ထိုသို့မတိုင်မီက နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ကျင်းပသည့် ၃၃ကြိမ်မြောက် အာဆီယံထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို တက်ရောက်ရန် စင်ကာပူနိုင်ငံသို့ရောက်ရှိနေစဉ် အာဆီယံ စီးပွားရေးနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု  အစည်းအဝေး-၂၀၁၈ တွင် ပြောကြားသည့် မိန့်ခွန်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန် ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်က နိုင်ငံခြား ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများအနေဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် လာရောက်ရင်းနီးမြှုပ်နှံခြင်းဖြင့် မြန်မာပြည်သာမက ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူများပါ အကျိုးရှိမည်ဖြစ်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
၂၀၁၈ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ရက်နေ့တွင် လွှတ်တော်အတွင်း ကိုယ်စားလှယ်များက ဆွေးနွေးခဲ့ကြပြီး ၁၉ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုရှေ့နေချုပ်က လာရောက်ရှင်းလင်းခဲ့သည်
ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ဖွဲ့စည်းသည့်ကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ လွှတ်တော်တွင် ကန့်ကွက်သူမရှိ၍ ၂၀၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြုကြောင်းကို နာယက ဦးတီခွန်မြတ်က ကြေညာခဲ့သည်
ထိုနေ့တွင်ပင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံး၏ အမိန့်ကြေညာစာအမှတ် ၈၇၂၀၁၈ ဖြင့် ဝန်ကြီးဌာနကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး အမိန့်အမှတ် ၄၀၂၀၁၈ဖြင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဦးသောင်းထွန်းကို ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ် ပြောင်းလဲ တာဝန်ပေးခဲ့သည်
ဝန်ကြီးဌာနအသစ်သည် ဦးဝင်းမြင့်အစိုးရ၏ ပထမဆုံး ဝန်ကြီးဌာန တိုးချဲ့ဖွဲ့စည်းခြင်းဖြစ်ကာ စုစုပေါင်း ဝန်ကြီးဌာန ၂၅ ခုရှိလာခဲ့သည်
ပန်းချီခင်မောင်ရင်သည် ဗိသုကာ ပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မြန်မာပြည်တွင် မော်ဒန်ပန်းချီ စတင် ရေးဆွဲသူများ ထဲတွင် ပန်းချီ  ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) နှင့် ဗဂျီအောင်စိုးပြီးလျှင် သူဟု ပြောစမှတ်ပြုရသူ ဖြစ်သည်
သူနှင့်ခေတ်ပြိုင် ပန်းချီဆရာ သူငယ်ချင်းများမှာ နိုင်ငံကျော် ပန်းချီဆရာများ ဖြစ်ကြသော ပေါ်ဦးသက်၊ ဝင်းဖေတို့ ဖြစ်သည်
ခင်မောင်ရင် (သို့မဟုတ်) ဟင်နရီကို ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ သာယာကုန်းကျေးရွာ၌ ၁၉၃၈-ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၈)ရက်တွင် အဖ ဖရန်ဆီဝဲလ် (Frank Sewell) နှင့် အမိ ဒေါ်မြသီတို့မှ မွေးဖွားခဲ့ပြီး အဘိုးဖြစ်သူမှာ ၁၉ ရာစုအလယ်တွင် မြန်မာပြည်ကို ရောက်ရှိလာသော စစ်မှုထမ်းအရာရှိ ဂျွန်ဆီဝဲလ်ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ဆယ်ယောက်တွင် သားအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
သစ်တောအရာရှိဖြစ်သော ဖရန်ဆီဝဲလ်မှာ ကျန်းမာရေးကြောင့် အလုပ်မှ စောစောအနားယူလိုက်သောအခါ ဖရန်ဆီဝဲလ်၏ အစ်မကြီးဖြစ်သော ဒေါ်ခင်သက်တင်က လူမမယ်ဖြစ်သော ခင်မောင်ရင်တို့ မောင်နှမတစ်စုကို ရန်ကုန်သို့ ခေါ်လာခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့ အင်းလျားလမ်းအိမ်ကြီးတွင် အရွယ်ရောက်ခဲ့ပြီး အဒေါ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်သက်တင်၏ ခင်ပွန်း ဦးတင် မှာ ဗိသုကာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြို့တော်ခန်းမပုံစံကို ရေးဆွဲခဲ့သူ ဖြစ်သည်
တီတီစီတွင် ငါးတန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဆရာဦးလှဘော်မှာ သူ့ဘဝတွင် ပထမဆုံးနှင့် တစ်ဦးတည်းသော ပန်းချီဆရာဖြစ်သည်
ဆရာဦးလှဘော်ထံတွင် ပန်းချီပညာနှင့် ဘဝနေနည်းဒဿနများကို သင်ယူခဲ့သည်
ဦးလှဘော်သည် ဗဂျီအောင်စိုး၏ ဆရာလည်း ဖြစ်သည်
တီတီစီတွင် ငါးတန်းအောင်ပြီးနောက် ပြင်ဦးလွင်ရှိ စိန်မိုက်ကယ်ကျောင်းသို့ ပြောင်းခဲ့သည်
ထိုကျောင်းတွင် အထက်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက် ကောလိပ် နှစ်နှစ်တက်ရောက်ခဲ့ပြီး ဗိသုကာကျောင်းကို တက်ရောက်ခဲ့ရာမှ မော်ဒန်ပန်းချီအကြောင်းကို ဦးနန်းဝေထံမှ လေ့လာသင်ယူခဲ့သည်
ဘွဲ့ရရှိပြီးသောအခါ ဦးလေးဖြစ်သူ ဗိသုကာဦးတင်၏ ကုမ္ပဏီတွင် လအနည်းငယ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် အိမ်ပုံစံများဆွဲသည့် ကိုယ်ပိုင်အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ခင်မောင်ရင်လည်း အရှေ့ပါကစ္စတန်(ယခုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်)ရှိ အမေရိကန် ဗိသုကာကုမ္ပဏီ၏ ရုံးခွဲတွင် အလုပ်လုပ်ခဲ့ပြီး ကွာလာလမ်ပူ ဘူတာရုံ အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ်ရာတွင် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲသည့်ဘက်မှ ပါဝင်ခဲ့သည်
ခင်မောင်ရင်သည် ဒက္ကာရှိ နာမည်ကြီး အိန္ဒိယဒါရိုက်တာတစ်ဦးရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကားကို သဘောကျသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီး သမားရိုးကျမှ ခွဲထွက်သည့်ရိုက်ချက်များဖြင့် “နှမလက်လျှော့နေလေတော့” ဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့ရာ သာမန်ရုပ်ရှင်ကြည့်ပရိသတ်က မကြိုက်ကြသောကြောင့် ထင်ထားသလောက် အောင်မြင်မှုမရှိခဲ့ပေ
ပန်းချီခင်မောင်ရင်သည် ရန်ကုန်စက်မှု တက္ကသိုလ် (RIT) ပထမဆုံး အသုတ်မှ ကျောင်းသားဖြစ်ပြီး ၎င်းဗိသုကာ ပညာရှင်အဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည့် အဆောက်အဦပုံများမှာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ဒက်ကာ ဘူတာရုံနှင့် မြန်မာပြည် ပုဂံမြို့မှ သဇင်ဟိုတယ်တို့ ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်
ပန်းချီခင်မောင်ရင်သည် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်းကိုလည်း ဝါသနာပါသူဖြစ်ပြီး “နှမလက်လျှော့ နေလေတော့” အမည်ရှိ ဇာတ်ကားနှင့် “ဘဇံ ဘမှန် အကြောင်း” ဇာတ်ကား ၂ ကားကို ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ဖူးသည်
ရန်ကုန်မြို့၊ မြောက်ဥက္ကလာပ၊ သန္တာ(၁၁)လမ်းတွင် နေထိုင်ကာ "အောင်စည်" အမည်ဖြင့် အင်္ဂလိပ်စာကျူရှင် အကြီးအကျယ်ဖွင့်ခဲ့သည်
သူ၏ အင်္ဂလိပ်စာ သင်တန်းသို့ ကျောင်းသားကျောင်းသူ အများကြီး တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သူ့ကို ချစ်ကြသည်
ယင်းနောက်ပိုင်း ပန်းချီကို အားသွန်ခွန်စိုက် ရေးဆွဲခဲ့သူ ဖြစ်ကြောင်း၊ ပန်းချီအခြေခံ သဘောတရား၊ သီအိုရီ၊ အတွေးအခေါ်၊ ကမ္ဘာ့ပန်းချီ စသည်တို့ကို နှံ့နှံ့စပ်စပ် လေ့လာ ဖတ်ရှုသူ ဖြစ်ပြီး ပန်းချီစရေးကတည်းက ဘာလုပ်မည်၊ ဘာကြောင့်လုပ်သည်၊ ဘာတွေ လုပ်ပိုင်ခွင့် ရှိသည် စသည်ဖြင့် နားလည်သူ ဖြစ်သည့်အတွက် ထူးခြားသူ ဖြစ်ကြောင်း ပန်းချီဝင်းဖေက ဆိုသည်
ဆရာ ခင်မောင်ရင်သည် နောက်ပိုင်းတွင် လေဖြတ်သွားကာ ၂၀၁၄-ခု၊ ဇွန်လ ၁၀ ရက် မွန်းလွဲ ၃ နာရီ၊ ၂၄-မိနစ်ခန့်က ရန်ကုန်မြို့ရှိ ပင်လုံဆေးရုံကြီးတွင် ကွယ်လွန်သွားသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် လူပျိုကြီးဖြစ်ပြီး အသက် ၇၆ နှစ်ရှိပြီ ဖြစ်သည်
ဝကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wakone)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ဝကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၉ခုနစ်၊ စက်တင်ဘာလ၏ ထားဝယ်မြို့နယ်ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ အမက မူကြိုကျောင်း ၌ ဆရာဆရာမ ၁ဦး၊ ကျောင်းသားသူ ၁၁ဦး ရှိကာ ဆရာဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသားသူ ၁၁ယောက် နှုန်းအချိုးကျသည်
မြစိမ်းရောင်ကျေးရွာစီမံကိန်းလုပ်ငန်း၌ အိမ်ခြေ ၈၃၊ အိမ်ထောင်စု ၉၂ စုအား ငွေကျပ်သိန်း ၃၀ ခွင့်ပြုထားသည်
ပင်ခင် (အောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkin (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ခင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၉၈ ဦး၊ မ ၂၆၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဇဗ္ဗူရစ်ရွာ၊ မီးချောင်းလူး
ကင်းစိန်ဈေး (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinseinzay(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်းစိန်ဈေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၅ ဦး၊ မ ၇၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
နခတွန်ဘဲဆွတ်မြို့  (中頓別町 နခတွန်ဘဲဆွတ်ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဆိုးယခရိုင်ခွဲ တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၇၇၆ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၄.၆ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၃၉၈.၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
(၁၁-သုတ်)ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာဉာဏီ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-ဟူသော တရား၁၀-ပါးတို့နှင့်ပြည့်စုံသောပုဂ္ဂိုလ်ကို (န ဘဇိတဗ္ဗာ) မဆည်းကပ်အပ်၊ (န ပယိရုပါသိတဗ္ဗာ) မချဉ်းကပ်အပ်၊ (န ပုဇ္ဇော) မပူဇော်အပ်၊ (န ပါသံသော) မချီးမွမ်းအပ်၊ (အဂါရဝေါ) အရိုအသေ မပြုအပ်၊ (အပ္ပတိဿော) မပျပ်ဝပ်အပ် (အလေးအမြတ်မပြုအပ်)၊ (န အာရာဓကော) မနှစ်သိမ့်စေတတ်၊ (န ဝိသုဇ္ဈတိ) မစင်ကြယ်နိုင်၊ (မာနံ နာဓိဘောတိ) မြတ်နိုးသည်ဖြစ်၍ မခံစားအပ်နိုင်၊ (ပညာယ န ဝဍ္ဎတိ) ပညာဖြင့်မတိုးပွားနိုင်၊ (ဗဟုံ အပုညံ ပသဝတိ) များစွာသော မကောင်းမှုသည် တိုးပွား၏
သမ္မာဒိဋ္ဌိ, သမ္မာသင်္ကပ္ပ, သမ္မာဝါစာ, သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏီ, သမ္မာဝိမုတ္တိ-ဟူသော တရား ဆယ်ပါးရှိသောပုဂ္ဂိုလ်ကို(သည်)-(ဘဇိတဗ္ဗော) ဆည်းကပ်ထိုက်၏၊ (ပယိရုပါသိ တဗ္ဗော) ချဉ်းကပ်ထိုက်၏
(ပုဇ္ဇော) ပူဇော်ထိုက်၏
(ပါသံသော) ချီးမွမ်း ထိုက်၏
(သဂါရဝေါ) အရိုအသေပြုထိုက်၏၊ (သပ္ပတိဿော) ပျပ်ဝပ်ထိုက်၏
အလေးအမြတ်ပြုထိုက်၏
(အာရာဓကော) နှစ်သိမ့်စေထိုက်၏၊ (ဝိသုဇ္ဇတိ) စင်ကြယ်၏
(မာနံ အဓိဘောတိ) မြတ်နိုးသည်ဖြစ်၍ ခံစားနိုင်၏၊ (ပညာယဝဍ္ဎတိ) ပညာဖြင့်တိုးပွား၏
(ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ) ကောင်းမှုကုသိုလ်များစွာ တိုးပွား၏ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ကဏှပက္ခသုတ်, သုက္ကပက္ခသုတ်၁
န ဘဇိတဗ္ဗသုတ် -ဘဇိတဗ္ဗ၂
န ပရိယုပါသိတဗ္ဗသုတ် -ပရိယုပါသိတဗ္ဗ၃
န ပုဇ္ဇသုတ် -ပုဇ္ဇ၄
န ပါသံသသုတ် -ပါသံသံ၅
အဂါရဝသုတ် -သဂါရဝ၆
အပ္ပတိဿသုတ် -ပတိဿ၇
န အာရာဓကသုတ် -အရာဓကသုတ်၈
နဝိသုဇ္ဇတိသုတ် -ဝိသုဇ္ဇတိ၉
မာနံ နာဓိဘောတိ -မာနံ အဓိဘောတိ၁၀
န ပညာယဝဍ္ဎတိ -ပညာယ ဝဍ္ဎတိ၁၁
ဗဟုံအပုညံပသဝတိ -ဗဟုံ ပုညံ ပသဝတိ
W သို့မဟုတ် w သည် အင်္ဂလိပ် လက်တင်အက္ခရာစဉ်၏ ၂၃-ခုမြောက် အက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဒဗ္ဗလျူ () ဟူ၍ အသံထွက်သည်
ဓာတုဗေဒတွင် 'W'သည် တန်စတင်(Tungsten)၏ သင်္ကေတ ဖြစ်သည်
တန်စတင်၏ ဂျာမန်အမည်ဖြစ်သော ဝူဖရမ်(Wolfram)၏ ပထမအက္ခရာ 'W'ကို ယူထားခြင်းဖြစ်သည်
1 ASCII encoding အပေါ်အခြေခံပြီး ၎င်းနှင့် အမျိုးအစားဆင်တူသော encoding များ (DOS, Windows, ISO-8859 and Macintosh မိသားစုတွင်ပါဝင်သော encoding များ)
ကက်စပီယံပင်လယ် သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်မနေဘဲ တသီးတခြားရှိနေသော ပင်လယ်များတွင် အကြီးဆုံး ပင်လယ် ဖြစ်သည်
သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်စပ်မနေသည့် အတွက် အချို့က ကန် ဟု သတ်မှတ်လေ့ ရှိကြပြီး အချို့ကမူ ပင်လယ်ဟု အပြည့်အဝသတ်မှတ် ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ကက်စပီယံ ပင်လယ်တွင် မျက်နှာပြင် ဧရိယာ ၁၄၃,၂၀၀ စတုရန်းမိုင် (၃၇၁,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိပြီး ရေထုထည်အားဖြင့် ၁၈,၈၀၀ ကုဗမိုင် (၇၈,၂၀၀ ကုဗ ကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသည်
၎င်းသည် ပြင်ပသို့ စီးထွက်ခြင်း မရှိသော ပင်လယ် ဖြစ်ပြီး မြောက်ဘက်တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီရန်နိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် အဇာဘိုင်ဂျန်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ကာဇက်စတန်နိုင်ငံ နှင့် တာ့ခ်မင်နစ္စတန်နိုင်ငံ တို့က ဝန်းရံ ထားကြသည်
ရှေးခေတ်အခါက ကက်စပီယံ ပင်လယ်၏ အနီးအနားတွင် နေထိုင်ကြသူများသည် ကက်စပီယံ ပင်လယ်အား သမုဒ္ဒရာဟု ထင်မှတ်မှားခဲ့ကြသည်
အကြောင်းမှာ ရေငန်များ ရှိခြင်းကြောင့်နှင့် အဆုံးအစမရှိဟု ထင်မှတ် စရာ ရှိသောကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
ဆားငန်ရေပါဝင်မှုသည် ၁.၂ ရာခိုင်နှုန်း မျှသာ ရှိပြီး ပင်လယ်အများစု ဆားပါဝင်မှု၏ ၃ ပုံ ၁ပုံမျှ သာ ရှိသည်
ကက်စပီယံပင်လယ်ကို ရှေးခေတ် မြေပုံများတွင် ဂီလန် ဟု ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်
အီရန်နိုင်ငံတွင်မူ "မဇန်ဒရန်၏ ပင်လယ်" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော ပါရှန်းဘာသာစကားဖြင့် ခေါ်ဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ခင်မောင်ချင်းသည် အရာရှိဘဝမှ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် လောကသို့ ကူးပြောင်းလာသော သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ဇာတ်သဘင်လောကတွင်လည်း ပုလဲအရောင်မမှိန် ဇာတ်ကို တည်ထောင်သူဖြစ်သည့် ဇာတ်မင်းသားလည်း ဖြစ်သည်
၁၉၄၄−ခု၊ ဇန္နဝါရီလ (၂၄)ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးထွန်းရွှေနှင့် အမိဒေါ်ချစ်တို့မှ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး မြောင်မြို့နယ် သာထွန်းရွာတွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်းမှာ ခင်မောင်ချင်းပင် ဖြစ်သည်
၁၉၆၈-ခုနှစ်တွင် မန္တလေးတက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံ(ဓာတုဗေဒ)ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ မရောက်မီ ၁၉၆၉ မှ ၁၉၇၂-ခုထိ သန်လျင် ရေနံချက် စက်ရုံတွင် ရေနံအရာရှိအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၇၃-ခုနှစ်တွင် မိစမ်း ဇာတ်ကားဖြင့် ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ စတင်ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်
စံပယ်မွှေးမွှေး အထွေးဖို့၊ ဝမ်းနည်းရမှာလား ဝမ်းသာရမှာလား မိသိန်းကြည်၊ ပုလဲအရောင်မမှိန် ဇာတ်ကားတို့သည် လူကြိုက်များသော ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်
ကျော်ဟိန်းခေတ်ကောင်းချိန်တွင် ကျော်ဟိန်းနှင့် တူသော ဓာတုဗေဒမင်းသားဟု ဆိုကြသည်
ကာတွန်းမြင့်သိန်း၏ စံရွှေမြင့် ဇာတ်ကောင်အနေဖြင့် လူသိများပြီး ပုလဲအရောင်မမှိန် ဇာတ်ကားဖြင့် နာမည်ကြီးလာသူ ဖြစ်သည်
ခေါင်းဆောင် မင်းသားအနေဖြင့် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၂၇-ကား ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး ဇာတ်သဘင်ဘက်သို့ ကူးပြောင်းသွားသည်
ပုလဲအရောင်မမှိန် ဇာတ်သဘင်ကို လူပေါင်း နှစ်ရာကျော်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထူထောင်ကာ ကပြခဲ့သည်
ဝေဒပညာလည်း ဝါသနာပါသူဖြစ်ပြီး ဆရာကြီး မင်းသိင်္ခ၏ ဗေဒင်သင်တန်းကို ဝေဒပညာရပ်နှင့် ငါးဘာသာ ဂုဏ်ထူးရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်
မြန်မာ့ရုပ်ရှင် အစည်းအရုံးတွင် အမှုဆောင်အဖြစ် တာဝန်ယူကာ ဗေဒင်ဟောခန်း ဖွင့်၍ ဟောပြောလျက် ရှိသည်
ရင်းတိုက်ကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikkwin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ အုတ်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုတ်တန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၉ ဦး၊ မ ၆၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၅၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဥက္ကန်ရွာ၊ ဥက္ကန်
ဪဟူသည် မြန်မာ သဒ္ဒါတွင် သာမက အင်္ဂလိပ်သဒ္ဒါတွင်လည်း ပါဝင်သော အာမေဍိတ်သံဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးတစ်ယောက်အား အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို ပြောပြပါက ထိုသူသည် အံ့ဩခြင်း၊ ဝမ်းနည်းခြင်း၊ မယုံကြည်နိုင်ခြင်းတို့ကြောင့် ထွက်ပေါ်လာသော အာမေဍိတ်သံဖြစ်သည်
ထန်းကုန်းရွာ၊ ဆောက်အိုင်
ဦးချစ်စရာအစုရွာ၊ ချောင်းဇောက်
ဧရာဝတီတောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ်လီမိတက် (အင်္ဂလိပ်: Ayeyarwaddy Farmers Development Bank; အတိုကောက် A Bank) သည် မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပုဂ္ဂလိကဘဏ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင်  မြန်မာ နိုင်ငံတော် ဗဟိုဘဏ်၏ အမိန့်ကြော်ငြာစာ နှင့် ငွေရေးကြေးရေးအဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ  စတင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဘဏ်ရုံးချုပ်များကို အမှတ်(၁၀၈)၊ ကမ္ဘာအေးဘုရားလမ်းနှင့် နတ်မောက်လမ်းထောင့်၊ ဗိုလ်ချို (၁) ရပ်ကွက်၊ ဗဟန်းမြို့နယ်၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး နှင့်အမှတ်(၃၃)၊ မဟာဗန္ဓုလလမ်းနှင့် မြိုင်ဟေမာလမ်းထောင့်၊ ပုသိမ်မြို့၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးတို့တွင် ဖွင့်လှစ်ထားသည်
ဦးဆောင်တည်ထောင်သူမှာ ဦးဇော်ဝင်းရှိန် ဖြစ်သည်
၂၀၂၂ အချက်အလက်များအရ မူဆယ်၊ တာချီလိတ်၊ ကော့သောင်း၊ ပဲခူး၊ မကွေး၊ မော်လမြိုင်၊ မြဝတီ၊ နေပြည်တော်၊မန္တလေး စသည်တို့တွင် ဘဏ်ခွဲပေါင်း ၃၈ ခု ဖွင့်လှစ်ထားသည်
ဧရာဝတီ တောင်သူလယ်သမားများဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် (ခေါ်) A bank (အများနှင့် သက်ဆိုင်သော ကုမ္ပဏီ လီမိတက်) ကို မြန်မာနိုင်ငံတော်ဗဟိုဘဏ်၏ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၃၀ ရက်စွဲပါ အမိန့်ကြော်ငြာ စာအမှတ် ၃၂ဝ၁၄ နှင့် ငွေရေးကြေးရေး အဖွဲ့အစည်းများ ဥပဒေအရ ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စတင် ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုင်း – မြန်မာ နယ်စပ်ကုန်သွယ် ငွေလွှဲဝန်ဆောင်မှုအား ထိုင်းအခြေစိုက် Kasikorn Bank နှင့် ဆောင်ရွက်ခွင့်ရရှိထားသည်
ထိုင်း-မြန်မာ ဗဟိုဘဏ်များက  Designated Bank အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းအား ၂၀၂၂ မတ်လထဲတွင် ရရှိခဲ့၍ဖြစ်သည်
ယင်းအပြင် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဘဏ်လုပ်ငန်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးဘဏ် လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်သည် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီ၏ အရံ ဂလက်ဆီ (satellite galaxy) တစ်ခုဖြစ်သည်
ယင်းသည် ၅၀ kiloparsecs (အလင်းနှစ် ≈၁၆၀,၀၀၀ ဝန်းကျင်) အကွာအဝေးတွင် တည်ရှိပြီး  Sagittarius Dwarf Spheroidal ဂလက်ဆီပြီးလျင် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီနှင့် ဒုတိယ သို့မဟုတ် တတိယ အနီးဆုံး ဂလက်ဆီဖြစ်သည်
မြင်နိုင်သောကြယ်များနှင့် နေထုထည်ပေါင်း ၁၀ ဘီလီယံနီးပါးခန့်တို့ကိုအခြေခံ၍ တွက်ချက်ချက်အရ ကြီးမားသော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်၏ အချင်းမှာ အလင်းနှစ် ၁၄,၀၀၀ ရှိသည်
ယင်းသည် နဂါးငွေ့တန်းဂလက်ဆီ၏ ထုထည်ပမာဏ ၁၀၀ ပုံ ၁ ပုံခန့်ရှိပြီး Local Group တွင် အင်ဒရိုမီဒါ ဂလက်ဆီ၊ နဂါးငွေ့တန်းနှင့် ထရိုင်ဂူလယ် ဂယ်လက်ဆီပြီးလျင် လေးခုမြောက် အကြီးဆုံး ဂလက်ဆီဖြစ်သည်
နောင်နှစ်ပေါင်း ၂.၄ ဘီလီယံနီးပါးခန့်တွင် နဂါးငွေ့တန်း ဂလက်ဆီနှင့် တိုက်မိမည်ဟု ခန့်မှန်းထားသည်
သေးငယ်သော မစ်ဂျစ်လန်နစ် တိမ်တိုက်မဂ္ဂလန်တိမ်
ထန်းကောက် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankauk(West))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ထန်းကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၂ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်လင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ရင်ဖန့်မြို့နယ်၊ ဖော် လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗဗုနိယဆေးရုံ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဗဗုနိယမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရဆေးရုံ ဖြစ်သည်
ဗဗုနိယခရိုင်ရှိ ဦးဆောင်ဆေးရုံတစ်ခု ဖြစ်ကကာ ဂျက်ဖနာရှိ စီရင်စုအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ခုတင် ၆၂၄ ခု ရှိသည်
ဆေးရုံကို တစ်ခါတရံ "ဗဗုနိယအထွေထွေဆေးရုံ" သို့မဟုတ် "ဗဗုနိယခရိုင်အထွေထွေဆေးရုံ" စသဖြင့်လည်း ခေါ်ကြသည်
၁၃၆၃ (၁) ရက်
ကင်မွန်းချင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းတုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၄၂ ဦး၊ မ ၃၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နတ္ထိပုတ္တသမံ ပေမံအစရှိသော နတ်သား၏ ထင်မြင်ယူဆလျှောက်ချက် (၄)မျိုးကို နတ္ထိ အတ္တသမံ ပေမံ အစရှိသည်ဖြင့် ပြင်ဆင်၍ ဘုရားရှင် မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ နတ်သားအယူအဆ, ဘုရားရှင်၏ ပြင်ဆင် မိန့်ကြားချက်များကို ရှင်းလင်းဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ပခုက္ကူ ဆရာတော်သည် မြင်းခြံခရိုင် ပုပ္ပါးတောင်အနီး တောင်ဆင်းနယ်၊ ခွေးပြုတ်ရွာ၌ ဦးပြော့ ဒေါ်မင်းဂုဏ်တို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၄ဝ ပြည့်နှစ်၊ ကဆုန်လဆန်း ၂ ရက် ကြာ သပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
ငယ်မည် ဦးပေါ်ဉာာဏ်ဖြစ် သည်
၁၄ နှစ်သားအရွယ်တွင် နဂါးရစ်ဆရာတော် ဦးဉာဏ ထံ၌ ရှင်သာမဏေ ဖြစ်သည်
သာမဏေဘွဲ့ ရှင်မေဓာဖြစ် သည်
ထို့နောက် ငန်းမြာကြီးရွာ ဆရာတော်အရှင်မေဓာထံ စာပေ သင်ကြားရာ ဆရာတော်၏ဘွဲ့နှင့် တူနေသဖြင့် ရှင်ပညာဟု ဘွဲ့အမည်ပြောင်း၏
၁၆ နှစ်သားအရွယ်တွင် ပခုက္ကူမြို့ ရေစကြိုဆရာတော်ကြီးထံရောက်၍၊ အသက် ၂ဝ ပြည့်သောအခါ ၁၂၅၉ ခုနှစ်၊ တစ်ပေါင်း လပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့၌ နဂါးရစ်ဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ် ရောက်သည်
ရဟန်းဘွဲ့ ဦးပညာဖြစ်သည်
ပခုက္ကူမြို့၊ ရေစ ကြိုဆရာတော်ကြီးထံ၌ စာပေသင်ကြား၍ ရဟန်းဝါ ၄ ဝါရ သောအခါ စာချပုဂ္ဂိုလ် မြေ|ာက်ခြင်းကို ခံရသည်
၇ ဝါရသော အခါ မန္တလေးမြို့သို့ကြွရောက်၍ ခင်မကန်တိုက်၊ ရွှေရေးဆောင် တိုက်တို့၌ နည်းနာခံယူပြီး ၁၂၇၆ ခု၊ သိတင်းကျွတ်လပြည့် ကျော် ၂ ရက်နေ့တွင် ရေစကြို ဆရာတော်ကြီး ပျံလွန်တော်မူ သဖြင့် ပခုက္ကူသို့ပြန်ကြွ၍၊ မဟာဝိသုတာရာမ စာသင်တိုက် ကြီးကို ဦးစီးအုပ်ချုပ်လျက် စာပေပို့ချတော်မူသည်
ထိုအခါမှ စ၍ ပခုက္ကူဆရာတော် ဦးပညာဟု ကျော်စောထင်ရှားလျက် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆရာတော်ဦးပညာထံ နည်းမခံဘူးသော စာချပုဂ္ဂိုလ်ဟူ၍ မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ် ဆက်ကပ်ခံရသည်
သက်တော် ၆၉ နှစ်၊ ဝါတော် ၅ဝ၊ သက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင် ပျံလွန်တော်မူသည်
ပြုစုသော ကျမ်းများမှာ၊ (၁) ဋီကာကျော် နိဿယ၊ (၂) မင်္ဂလတ္ထ ဒီပနီတို့ဖြစ်သည်
ခခိဂရှိမဘူတာ  (柿ヶ島駅 ခခိဂရှိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိခရိုင်၊ အိုးနိုမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ ယာဉ်မောင်းလိုင်စင်ရရှိနိုင်ရန် ပုဂ္ဂလိက ကားမောင်းသင်တန်းကျောင်းများ နှင့် ကားမောင်းလိုင်စင်ရှိပြီးသူ ဆွေမျိုးသားခြင်းမှ သင်ကြားပေးနိုင်သည်
ဆွေမျိုးသားခြင်းမှ သင်ကြားပေးကာမူ၊ သင်ကြားခွင့် တောင်းယူရမည်ဖြစ်ပြီး၊ သင်ကြားမည့် ကားတွင် လိုအပ်လျင် ဘရိတ်ဖမ်းနိုင်သည့် ခြေနင်းအပို တပ်ဆင်ထားရမည်
လိုင်စင်အမျိုးအစား (ဘီ)ကို ရရှိနိုင်ရန် သင်မောင်းဆရာလိုက်ပါပြီး ၁၅ နာရီ မောင်းနှင်ရပြီး၊ လမ်းချောတွင် မောင်းနှင်ခြင်း၊ စာသင်တန်း အတန်း ၂၀ ကို တက်ရောက်ရမည်
ထို့နောက် ကွန်ပျူတာနှင့် လေ့ကျင့်ရသည့် အမေးအဖြေစာသင်တန်းကို အောင်မြင်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ မြို့ထဲလမ်းများတွင် အနည်းဆုံး ၃၀မိနစ်မောင်းပြ၍ အောင်မြင်မှသာ လိုင်စင်ရရှိမည်ဖြစ်သည်
လိုင်စင်(စီ)သင်ကြားမှုသည် တူညီသော်လည်း ပို၍ အချိန်ကြာမြင့်သည်
ပထမဆုံးထုတ်ပေးသော လိုင်စင် သည် ၂ နှစ်အသုံးပြုခွင့်ရှိပြီး၊ ထိုအချိန်အတွင်း ယာဉ်မောင်းမှ   အမှားပြစ်ဒဏ်အများဆုံး ၂ခုထိ ခွင့်ပြုသည်
သက်မှတ်ထားသည်ထက် စည်းကမ်းမလိုက်နာဘဲ ပြစ်ဒဏ်များ ပိုမိုတွေ့ရှိပါက လိုင်စင်အား သိမ်းစည်းပြီး၊ စာမေးပွဲ ပြန်ဖြေရမည်ဖြစ်သောကြောင့် ယာဉ်မောင်းသင်တန်းထပ်တက်ရမည်ဖြစ်သည်
ပြစ်ဒဏ်တစ်ခုတည်းရှိသော်လည်း စမ်းသပ်ကာလကို အမြင့်ဆုံး ၂ နှစ်အထိထပ်မံ တိုးမြှင့်နိုင်သည်၊ ထို စမ်းသပ်အချိန်အတွင်း ယာဉ်မောင်းစည်းကမ်းအား ပြန်နွှေးသည့် သင်တန်းအသေးတစ်ခု ထပ်မံတက်ရောက်ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ လမ်းချောမောင်းနှင်ခြင်း နှင့် အမှောင်ထဲတွင် မောင်နှင်းခြင်းကို သင်ကြားရမည်(ဖင်လန် နွေဘက်သည် ညမရှိသောကြောင့်၊ ညဘက် မောင်းနှင်ခြင်းကို ကားနှင့် ဆင်တူပြုလုပ်ထားသည့် စက်ပေါ်တွင် မောင်းနှင်ရသည်)
ထို့သို့ အဆင့်ဆင့် အောင်မြင်ပါက အမြဲလိုင်စင်ကို ထုတ်လုပ်ပေးပြီး၊ ပုံမှန် အများဆုံး နှစ် ၆၀ အသုံးပြုခွင့်ရှိသည့် လိုင်စင်ကဒ်ဖြစ်သည်
ဖင်လန်လိုင်စင်ဖြင့် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံအများတွင် မောင်းနှင်ခွင့်ရှိပြီး၊ ဥရောပသမဂ္ဂနိုင်ငံများ၏ ယာဉ်မောင်းလိုင်စင် စနစ်ကို လိုက်နာသောကြောင့်၊ ဥရောပအဖွဲ့ဝင်နယ်မြေအတွင်း တရားဝင် အသုံးပြုခွင့်ရှိသည်
ယာဉ်မောင်းလိုင်စင်သည် နိုင်ငံသားမှတ်ပုံတင်ကဒ်ပြားမဟုတ်သောကြောင့် ခရီးသွားမှတ်ပုံတင်ကဒ်အဖြင့် သုံးခွင့်မရှိပေ
ပင်လယ်ဘူးမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ယခင်က ကသာခရိုင်တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ပင်လယ်ဘူးမြို့ ဖြစ်သည်
ဖက်ဝန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetwunkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၊ မြို့ဆိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့ဆိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၀၉ ဦး၊ မ ၁၀၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေး (ရွာမ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbway(Ywarma))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ယင်းမာပင်မြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘုရားရှင် သကျနိုင်ငံ ကပိလဝတ္ထုမြို့ နိဂြောဓာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် မိထွေးတော် မဟာပဇာပတိဂေါတမီ ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ်ရက်လုပ် လှူဒါန်းလာသည့် သင်္ကန်းအစုံကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
“သံဃ ဂေါတမိ ဒေဟိ၊ သံဃ တေ ဒိန္နေ အဟဉ္စေဝ ပူဇိတော ဘဝိဿာမိ သံဃော စ”ဟု သုံးကြိမ်မြွက်ကြား၍ သံဃာအား လှူဒါန်းရန် တိုက်တွန်းတော်မူပုံ၊အရှင်အာနန္ဒာက “မိထွေးတော်ကြီးက ဘုရားရှင်အား ကျေးဇူးများသကဲ့သို့ ဘုရားရှင်ကလည်း မိထွေးတော်ကြီးအား ကျေးဇူးများပုံတို့ကို ပြန်ကြားလျှောက်ထားပုံ၊ ဘုရားရှင်က “သရဏဂုမ် (၃)ပါးကို ဆည်းကပ်ခွင့်ရအောင် ငါးပါးသီလကို ကျင့်သုံးခွင့် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်အောင် သစ္စာလေးအင်သိအောင် ဆောင်ရွက်ပေးသော ဆရာ၏ ကျေးဇူးကိုပေးဆပ်၍ မကုန်နိုင်ပုံ၊ (အာစရိယဂုဏော အနန္တော”ဟူသော စကားအတွက် အထောက်အထား ဖြစ်ပါသည်
ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)မျိုး၊ ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)မျိုး၏အဆင့်ဆင့် ရရှိခံစားနိုင်သော အကျိုးကျေးဇူး၊ သံဃိကဒါန (၇)မျိုး၊ သံဃိကဒါနက ပုဂ္ဂလိကဒါနထက် အကျိုးကြီး မြတ်ပုံ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိလေးမျိုးနှင့် ယင်းလေးမျိုးကို တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီ အကျယ်ဝေဖန်၍ ဟောကြားတော်မူထားပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌ မဟာပဇာပတိဂေါတမီ အမည်ဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ မဟာပဇာပတိ ဂေါတမီ၏ ဘုရားရှင်အား သင်္ကန်းလှူဒါန်းလိုသော ဆန္ဒဖြစ်ပေါ်လာပုံ၊ သင်္ကန်းသစ် အစုံဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ပုံ၊ ဘုရားရှင်ထံ အခမ်းအနားဖြင့် သွားရောက်လှူဒါန်းပုံ၊ ဘုရားရှင်အား သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် လှူဒါန်းခွင့်ရရှိရေးအတွက် လျှောက်ထားပုံ၊ သုံးကြိမ် တိုင်တိုင် ပယ်တော်မူသော ဘုရားရှင်၏ရည်ရွယ်တော်မူချက် (၂)မျိုးနှင့် ဝိတဏ္ဍဝါဒီတို့၏ အယူဝါဒကို စိစစ်ဝေဖန်ချက်
ဘုရားရှင်သည် သံဃာတော်၌ ပါဝင်မှုရှိမရှိတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
အာပါဒိကာ, ပေါသိကာ, ထညံပါယေသိ, ပုဂ္ဂလော, ပုဂ္ဂလံ န သုပ္ပဋိကာရ အဘိဝါဒန, ပစ္စုဋ္ဌာန, အဉ္ဇလိကမ္မ သာမီစိကမ္မအဖွင့်များ၊ ဘုရားရှင်နှင့် နန္ဒမင်းသားတို့ ဖွားမြင်ချိန်၊ ဘုရားရှင်အပေါ် မိထွေးတော်၏ စေတနာထားပုံ၊ “ဆရာ့ကျေးဇူး မြင့်မိုရ်ဦး” စကားပုံစတင်လာပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ပုဂ္ဂလိကဒါန (၁၄)မျိုးတို့တွင် ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ပုဂ္ဂိုလ်သုံးမျိုးသာ ပရမဒက္ခိဏဖြစ်ပုံ၊ ကြွင်း (၁၁)မျိုးသည် ပရမဒက္ခိဏမဖြစ်ပုံ၊ ဗာဟိရက ကာမေသု ဝီတရာဂပုဂ္ဂိုလ် ပုထုဇ္ဇနသီလဝန္တ, ပုထုဇ္ဇနဒုဿီလတို့ကိုလည်း ဖွင့်ပြထားပါသည်
တိရစ္ဆာန်အား လှူဒါန်းမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ သတဂုဏအကျိုးရပုံအဖွင့်၊ သောတာပတ္တိ ဖလသစ္ဆိကိရိယာယပုဂ္ဂိုလ်များ၊ မဂ္ဂသမင်္ဂိပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဒါန်းနိုင်ပုံ ဗုဒ္ဓပ္ပမုခဥဘတော သံဃာအား လှူဒါန်းပုံနှစ်မျိုး၊ ဗုဒ္ဓါသန္တကပစ္စည်း ပေးရမည့်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ကာသာဝကဏ္ဌ ပုဂ္ဂိုလ်၊ ဒုဿီလသံဃာမရှိပုံ၊ သံဃေစိတ္တီကာရဖြစ်ဖို့ရန် ခဲရင်းပုံ၊ သံဃကတ ဒက္ခိဏဖြစ်ပုံ၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်အား လှူသောအလှူထက် သံဃေ စိတ္တီကာရအလှူက အကျိုးကြီးပုံ၊ ဒက္ခိဏာဝိသုဒ္ဓိလေးမျိုး၏ပုံစံ သာဓကများ၊ အလှူရှင်ရဟန္တာက အလှူခံရဟန္တာအား လှူသောအလှူ၊ ရဟန္တာမှာ ကုသိုလ် အကုသိုလ် မဖြစ်ပုံ၊(က) ဘုရားရှင်က အရှင်သာရိပုတ္တရာအား လှူသောအလှူ၊(ခ) အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဘုရားရှင်အား လှူသောအလှူတို့၏ အကျိုးကြီးမှု အကြောင်း ခြားနားချက်၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ဒါနအကျိုးခံစားရသော သမ္ပဒါလေးပါးတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဋီကာ၌ ဘုရားရှင်နှင့်သံဃာ၊ သုပ္ပဋိကာရ မဖြစ်ပုံ၊ ပါဋိပုဂ္ဂလိက ဝစနတ္ထ၊ ပရမဒက္ခိဏေယျ စိစစ်ချက်၊ သာမဏေရသီလအစရှိသော အဋ္ဌကထာလာပုဒ်တို့ကို စိစစ်ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဗမာစုရွာ၊ ခုံဇင်ကုန်း
ဓမင်းဆိပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Daminseik)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ရေးမြို့နယ်၊ အံဒင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အံဒင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၄ ဦး၊ မ ၄၁၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၉၇ ဦး နေထိုင်သည်
ရစ်ပြီရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitpyi)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဗျော့ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇ ဦး၊ မ ၁၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၂၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဒဂုံ ဘောလုံးအသင်းသည် မြန်မာ ဘောလုံးအသင်းတစ်သင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ရာ တည်ထောင်ခဲ့စဉ် ၂၀၀၉ ခုနှစ်ကတည်းကစ၍ မြန်မာနေရှင်နယ်လိဂ် (၂)တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်ခဲ့သည်
၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီးရဲ့ အကျိုးဆက် ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံးကြီးနဲ့ တနေ့တည်း ဖွဲ့စည်း ပေါ်ပေါက် လာတာဖြစ်ပါတယ်
လယ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက မနက်ပိုင်းမှာဖွဲ့ စည်းခဲ့တာဖြစ်ပြီး အလုပ်သမားအစည်းအရုံးကြီးက ညနေပိုင်းမှာ ပေါ်ထွန်းခဲ့ပါတယ်
၁၉၃၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီ (၉) ရက် ရွှေတိဂုံ အလယ်ပစ္စယံ ကွက်လပ်ကြီးမှာပဲ သပိတ် အလုပ်သမား ပေါင်းစုံ (၅၀၀၀) ကျော် တက်ရောက် တဲ့ အလုပ်သမားထု အစည်းအဝေးကြီး မှာ တို့ဗမာအစည်းအရုံး ဥက္ကဋ္ဌ သခင်ထိပ်တင်ကိုယ်တော်ကြီး နဲ့ သခင်သန်းထွန်းတို့ မိန့်ခွန်း ပြောကြားကြပြီး အလုပ်သမား ကိုယ်စားလှယ် ပေါင်းစုံ က အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အရ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အလုပ်သမား အစည်းအရုံးကြီး ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့တာဖြစ်ပါတယ်
ဖွဲ့စည်းပုံမှာ − သခင်လေးမောင် − ဥက္ကဋ္ဌသခင်သင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ဖိုးလှကြီး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ဗမောင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လှိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ဗ - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လှမြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လှသောင်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်သိန်းမောင် (ရန်ကုန်မော်တော်ယာဉ်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ရွှေရင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သိုင်းသခင် ဗသွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်တင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင် ချစ်မောင် (သီလဝါ) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ဆင့်သိန်း - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဒဂုံဆရာတင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ကြိုင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်သိန်းမောင် (မြင်းလှည်းအသင်း) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ငွေရှန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်သန်းဖေ (သရက်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လွင် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်ဗအေး - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်စံကျော် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်စိန် - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်ဦးဘခိုင် (ဖေဘီယန်) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်သိန်းမောင်ကြီး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်လှဖေ (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်သခင်စိုး (တို့ဗမာအစည်းအရုံး) - အမှုဆောင် အဖွဲ့ဝင်တို့ ဖြစ်ပါတယ်
အင်္ဂလိပ်လို All Burma Trade Union Congress(ABTUC)  လို့ ခေါ်ဝေါ်ပါတယ်
လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု တိုက်ပွဲများအတွင်း တက်တက်ကြွကြွ ပါဝင် လှုပ်ရှားနိုင်ခဲ့ပါ တယ်
လက္ကူးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Letku)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ လက္ကူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိ-တို့ဖြင့် ခန္ဓာ ၅-ပါးသို့ကပ်ရောက်သူ (စွဲငြိနေသူ)သည် ကိလေသာတို့မှ မလွတ်မြောက်နိုင်၊ တဏှာ, မာန, ဒိဋ္ဌိ-တို့ဖြင့် ခန္ဓာ ၅-ပါးသို့ မကပ် ရောက်သူ (မစွဲငြိသူ)သည်သာ ကိလေသာတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်ပေ၏-ဟု ခန္ဓာ တစ်ပါးစီကို ခွဲစိတ်၍ အကျယ်ဝေဖန် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
စည်သူ ဦးဘခင် သည် မြန်မာနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရသောအခါ ပထမဦးဆုံး နိုင်ငံတော်ငွေစာရင်းမင်းကြီး အဖြစ် ရှေးဦးစွာခန့်အပ်ခံရသော ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးဖြစ်သည်
အဖ ဦးပေါ၊ အမိ ဒေါ်စောမေတို့မှ ၁၈၉၉ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အထက်ပုဇွန်တောင်၊ ရန်ကုန်မြို့ ၌ ဖွားမြင်သည်
၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင်စိန်ပေါလ်အထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀ တန်းစာမေးပွဲကို ပထမရ၍ စကောလားရှစ် ဆုချီးမြှင့်ခံရသည်
တက္ကသိုလ် ဆက်မတက်ဘဲ ငွေစာရင်းမင်းကြီးရုံး၌ အောက်တန်းစာရေးအဖြစ် စတင်လုပ်ကိုင်သည်
၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယအစိုးရ၏ စာရင်းကိုင်စာမေးပွဲအောင်မြင်၍ ဝန်ထောက်ရာထူး တိုးမြှင့်ခံရပြီး ၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ငွေစာရင်းမင်းကြီးဖြစ်လာသည်
၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သရေစည်သူ ဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သော်လည်း ထိုနှစ်မှာပင် နိုင်ငံတော်စာရင်းစစ်ချုပ်ရုံး အထူးအရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် အစိုးရတာဝန် အားလုံးမှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် အင်းလျားမြိုင်လမ်း၊ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပဋိပတ္တိလုပ်ငန်းဌာနတွင် ဝိပဿနာ ကမ္မဋ္ဌာန်း တရားပြလုပ်ငန်းကို ကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဆောင်ရွက်သွားခဲ့သည်
အာရှ၊ ဥရောပ၊ အင်္ဂလန်၊ အမေရိကန်၊ ကနေဒါ၊ နယူးဇီလန်၊ ဩစတြေးလျစသည့် နိုင်ငံ များ၌ ဓမ္မရိပ်သာခွဲများ တည်ဆောက်၍ ဗုဒ္ဓ သာသနာ ပြန့်ပွားရန်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့သည်
၁၉-၁-၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဆရာကြီး၏ ဝိပဿနာကမ္မဋ္ဌာန်း တရား အားထုတ်သူများထဲမှ ဆရာကြီး ဂိုအင်ကာ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဓမ္မဂီရိ ဝိပဿနာအဖွဲ့တရားရိပ်သာ ထူထောင်နိုင်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓသာသနာ ပြန့်ပွားရန် ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
ဒင်ဂိုးခွေးရိုင်း (Dingo)၏ သိပ္ပံအမည်မှာ ကဲနစ် လူးပတ်စ် ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရသည့် ခွေးတစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျခွေးရိုင်းဟုလည်း ခေါ်တွင်သည်
အသွင်သဏ္ဌာန်မှာ ဝံပုလွေနှင့် ဆင်သည်
ဒင်ဂိုး၏နားရွက်သည် တိုပြီး ထောင်နေသည်
အမြီးမှာ အမွေးဖွားသည်
အရောင်အသွေးမှာ နီကြန့် ကြန့် ညိုတိုတို ဖြစ်၏
ဒင်ဂိုးသည် အခြားမည်သည့်သတ္တဝါကိုမျှ ယုံကြည်လေ့မရှိကြပေ
ရဲရင့်ကြမ်းကြုတ်ပြီး အလွန်ပါးနပ်သည်
သို့ ရာတွင် ငယ်စဉ်ကတည်းက မွေးမြူထားပါက အလွန်ယဉ်ပါးသော အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန်များ ဖြစ်လာနိုင်သည်
ဒင်ဂိုးသည် သားပိုက်ကောင်များကို အဓိကရှာဖွေစားသောက်လေ့ရှိသည်
ဘင်းတင်းဂျိမဘူတာ  (弁天島駅 ဘင်းတင်းဂျိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဟားမားမတ်ဆွတ်မြို့၊ နိရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးဒေါင်းစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Udaungsu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ကတုတ်ရွာမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကတုတ်ရွာမကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၈၇ ဦး၊ မ ၂၈၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
တငါ့ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tangakyin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၇၆ ဦး၊ မ ၁၅၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်လိန် (အရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinlein(East))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ်၊ ပင်လိန် (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်လိန် (အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၃ ဦး၊ မ ၇၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
မက်လွှတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Methlut)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၆၉ ဦး၊ မ ၂၆၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းမာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ ယင်းမာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယင်းမာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၉ ဦး၊ မ ၁၄၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ရွှေဇံသီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွှေဇံသီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၁ ဦး၊ မ ၁၈၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
၁၂၂၇ (၁) ရက်
အကယ်၍ ပုံရိပ်သဖြင်း အတတ်ပညာကို လေ့လာလိုက်စား လိုပါက အောက်ပါ စာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့လာနိုင်သည်
Tinku Acharya and Ajoy K. Ray (2005)
Image Processing - Principles and Applications
Wilhelm Burger and Mark J. Burge (2007)
Digital Image Processing: An Algorithmic Approach Using Java
17 May 2014 တွင် မူရင်း အား မော်ကွန်းတင်ပြီး
17 November 2011 တွင် ပြန်စစ်ပြီး
R. Fisher, K Dawson-Howe, A. Fitzgibbon, C. Robertson, E. Trucco (2005)
Dictionary of Computer Vision and Image Processing
ISBN 0-470-01526-8
CS1 maint: multiple names: authors list (link)Bernd Jähne (2002)
ISBN 3-540-67754-2
ISBN 0-333-99451-5
Milan Sonka, Vaclav Hlavac and Roger Boyle (1999)
Image Processing, Analysis, and Machine Vision
ISBN 0-534-95393-X
Reproducible Research in Image Processing Archived 23 November 2011 at the Wayback Machine.Lectures on Image Processing, by Alan Peters. Vanderbilt University. Updated 15 September 2011.EURASIP Journal on Image and Video Processing Archived 8 November 2011 at the Wayback Machine. — Open Access journal on Image ProcessingImage processing algorithms, implementations and demonstrationsComputer Vision Online Archived 30 November 2011 at the Wayback Machine. A good source for source codes, software packages, datasets, etc. related to image processingRapidminer Image Processing Extension - tool for image processing and image miningPopulation open-source image processing library in C++IPRG Archived 18 November 2018 at the Wayback Machine. Open group related to image processing research resourcesImage Tools Archived 17 November 2011 at the Wayback Machine. .NETMONO Batch image processing tool
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး) သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးမြို့မှ ၇ မိုင်ခန့်အကွာ ကံပြားရွာအနီး ရန်ကုန်-ပြည်-မန္တလေး ကားလမ်းမဘေးတွင် တည်ရှိပြီး ဧရိယာအားဖြင့် ၃၂.၇၈ ဧကခန့် ကျယ်ဝန်းသည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး) ကို ၁၉၉၉ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ(၂၇)ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မကွေး) အဖြစ် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် (မကွေး) တွင် သက်မွေးပညာရပ် ၂ နှစ်သင်တန်း A.G.T.I ဒီပလိုမာသင်တန်းနှင့် ၃ နှစ်တန်း (B.Tech)နည်းပညာဘွဲ့ သင်တန်းများ သင်ကြားပေးခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ်မှ နည်းပညာ တက္ကသိုလ်အဆင့်သို့ တိုးမြှင့် ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာ၊ လျှပ်စစ်ဆက်သွယ်အင်ဂျင်နီယာ၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာ၊ စက်မှုအင်ဂျင်နီယာ၊ စက်မှုအီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာ၊ ဓာတု အင်ဂျင်နီယာ အစရှိသည့် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများ သင်ကြားပေးခဲ့သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)တွင် အဓိက ဘာသာရပ် လေးခုကို သင်ကြားလျက်ရှိသည်
အဓိက သင်ကြားသော ဘာသာရပ်လေးခုမှာ မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာလျှပ်စစ်စွမ်းအား အင်ဂျင်နီယာအီလက်ထရောနစ် အင်ဂျင်နီယာစက်မှုလျှပ်စစ် အင်ဂျင်နီယာစက်မှုအင်ဂျင်နီယာအထက်ပါ အဓိက ဘာသာရပ်လေးခု နှင့် တွဲပြီး အောက်ပါ ဘာသာရပ် များပါ တွဲဖက် သင်ကြားပေးလျက် ရှိသည်
ဓာတုအင်ဂျင်နီယာရူပဗေဒ အင်ဂျင်နီယာဓာတုဗေဒ အင်ဂျင်နီယာသင်္ချာ အင်ဂျင်နီယာ  တို့ ဖြစ်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(မကွေး)တွင် အင်ဂျင်နီယာဘာသာရပ်ဆိုင်ရာဌာန ၆ ခု၊ စာပေ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ဌာန ၃ ခု၊ စီမံဌာနခွဲ ၃ ခုရှိသည်
မြို့ပြအင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်ဆက်သွယ်အင်ဂျင်နီယာဌာနလျှပ်စစ်စွမ်းအားအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအင်ဂျင်နီယာဌာနစက်မှုအီလက်ထရောနစ်အင်ဂျင်နီယာဌာနဓာတုအင်ဂျင်နီယာဌာနအင်ဂျင်နီယာသင်္ချာဌာနအင်ဂျင်နီယာသိပ္ပံဌာနဘာသာစကားဌာနစီမံရေးရာဌာနကျောင်းသားရေးရာဌာနငွေစာရင်းဌာနစာကြည့်တိုက်ဌာန
ဥကိုခွဲကြည့်လျှင် ပြာသောအရောင်ရှိ၏
၁၃၆၇ (၁) ရက်
ဝက်စ်မင်စတာ နန်းတော် (အင်္ဂလိပ်: the Palace of Westminster) သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း ပါလီမန်၏ လွှတ်တော်နှစ်ခုဖြစ်သော အောက်လွှတ်တော်နှင့် အထက်လွှတ်တော် တို့ လွှတ်တော်ကိစ္စရပ်များ ဆောင်ရွက်ကြသောနေရာဖြစ်သည်
ပါလီမန်လွှတ်တော် (Houses of Parliament) ဟူ၍လည်း သိရှိကြသည်
နန်းတော်သည် အင်္ဂလန်၊ လန်ဒန်မြို့အလယ်၊ ဝက်စ်မင်စတာမြို့တော်ရှိ၊ သိမ်းမြစ် (အသံထွက်:တဲမ်ဇ်) မြောက်ဘက်ကမ်းပါးတွင်တည်ရှိသည်
နန်းတော်အမည်သည် ဘေးအနီးက ဝက်စ်မင်စတာ ကျောင်းတိုက် (Westminster Abbey) အမည်မှဆင်းသက်လာ၍ ဤအမည်သည်ပင် ၁၈၃၄ မီးလောင်မပျက်စီးမီက အလယ်ခေတ် နန်းတော်ဟောင်း (သို့) ယခုလက်ရှိတည်ရှိနေသော နန်းတော်သစ် တစ်ခုခုကို ရည်ညွှန်းနိုင်သည်
နန်းတော်ကို ထီးနန်းပိုင်ဆိုင်မှုကို အကြောင်းခံ၍ ဗြိတိသျှဘုရင်ဘုရင်မက ပိုင်ဆိုင်၍ အခမ်းအနားဆိုင်ရာ ရည်ရွယ်ချက်များအတွက် တော်ဝင်မိသားစုနေထိုင်ရာနေရာအဖြစ် ဂုဏ်ဒြပ်ကို ထိန်းသိမ်းထားရှိသည်
လွှတ်တော်နှစ်ရပ်က ခန့်အပ်ထားသော ကော်မတီများက အဆောက်အအုံကို စီမံထိန်းကျောင်းကြ၍ အောက်လွှတ်တော်နှင့် အထက်လွှတ်တော် နာယကများဆီသို့ တင်ပြကြရသည်
ပထမဆုံးနန်းတော်ကို ၁၁ ရာစုက ဤနေရာတွင်တည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ဝက်စ်မင်စတာသည် ၁၅၁၅ တော်ဝင်ခန်းဆောင်များ မီးမလောင်ခင်အထိ အင်္ဂလန်ဘုရင်တို့၏ မူလနန်းဆိုက်ရာဌာနေ ဖြစ်ခဲ့သည်
ကျန်သည့်အပိုင်းများသညါ ယူကေ ပါလီမန်အတွက် နေရာအဖြစ် ဆက်လက်တည်ရှိခဲ့ကာ ပါလီမန်သည် ဤနေရာ၌ ၁၃ ရာစုကပင် လွှတ်တော်များပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ထို့အပြင် ဝက်စ်မင်စတာ ခန်းမဆောင်နှင့် အနီးနေရာများသည် တော်ဝင်တရားရုံးများ၏ တည်နေရာလည်းဖြစ်ပြန်သည်
၁၈၃၄ တွင် ပို၍ကြီးမားသော မီးလောင်မှုကြီးက ပါလီမန်လွှတ်တော်နေရာများကို ဖျက်ဆီးခဲ့၍ အလယ်ခေတ်ကကျန်ရစ်သည့် အဆောက်အဦများမှာ ဝက်စ်မင်စတာ ခန်းမဆောင်၊ စိန့်  စတီဗန် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတော်များည(Cloisters)၊ စိန့် မယ်ရီ သီးသန့်ဝတ်ပြုရာကျောင်းတော် (chapel)၊ ဂျူဝယ် တာဝါတို့ ဖြစ်လေသည်
နန်းတော်ရာပြန်လည်တည်ဆောက်ရန်အတွက် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲယှဉ်ပြိုင်ရာတွင် ချားလ်ဇ် ဘယ်ရီက ဂေါ့သစ်ပြန်လည်ဖော်ထုတ်ဟန်ပုံစံဖြင့် အနိုင်ရရှိခဲ့၍ ၁၄-၁၆ ရာစုနှစ်များက "ထောင့်မှန်ကျ ဂေါ့သစ်"မူဟန်များသည် ၎င်းကို စေစားနိုင်ခဲ့လေသည်
နန်းတော်ဟောင်း၏ ကျန်ရှိအပိုင်းများကို (မတွဲဆက်သည့် ဂျူဝယ် တာဝါမှလွဲ၍) ယခုအစားထိုတည်ဆောက်သည့်၊ ပို၍ကြီးမားသော အဆောက်အအုံနှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကာ ကြမ်းခင်းအကျယ်အဝန်းသည် ၁၁၂,၄၇၆ m2 (၁,၂၁၀,၆၈၀ sq ft) ရှိ၍ အခန်းပေါင်း (၁,၁၀၀) ကို အချိုးညီညီဖြင့် ဘေးဖက်အမိုးမဲ့နေရာပတ်လည်တွင် ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်
နန်းတော်သစ်နေရာ၏ အကျယ်မှာ ၃.၂၄ ဟက်တာ (၈ ဧက) ဖြစ်ပြီး သိမ်းမြစ်မှ နေရာပြန်လည်ဖော်ယူထားကာ မြစ်နံဘေးတွင်ရှိပြီး မျက်နှာစာသည် ၃၀၀-မီတာ long (၉၈၀-ပေ) ဖြစ်၍ မြစ်အရှေ့မျက်နှာစာဟု ခေါ်တွင်ကြသည်
ဩဂတ်စတပ်စ် ပျူးဂျင် (Augustus Pugin) သည် ဂေါ့သစ်ဗိသုကာဆိုင်ရာ ဦးဆောင်သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဘယ်ရီကို ကူညီပြီး နန်းတော်အတွင်းပိုင်းကို ပုံစံရေးဆွဲပေးခဲ့သည်
စတင်တည်ဆောက်မှုသည် ၁၈၄၀ တွင်ဖြစ်၍ နှစ် (၃၀) ကြာမြင့်ကာ နှောင့်နေးမှုပေါင်းများစွာ၊ ငွေကြေးရာထားချက်ထက်ကျော်လွန်မှုများစွာဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့ကြရာ ထိုဗိသုကာပညာရှင်နှစ်ဦးစလုံး သေလွန်ခဲ့ကြသည်
အတွင်းပိုင်းတည်ဆောက်မှုသည် နှစ်ဆယ်ရာစုအထဲထိတိုင် ပြတ်တောင်းသဘောဖြင့် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြလေသည်
ယင်းအချိန်မှစ၍ လန်ဒန်မြို့ လေထုညစ်ညမ်းခြင်းကို တန်ပြန်ရန် အဓိကထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်သည့်လုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင်လည်း အကြီးအကျယ် ပြင်ဆင်ခဲ့ကြရာ ၁၉၄၁ ၌ အောက်လွှတ်တော်ခန်းမဆောင် ဗုံးထိမှန်ထားသည်ကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ခြင်းဖြစ်သည်
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းနိုင်ငံ၏ နိုင်ငံရေးဆုံချက်နေရာဖြစ်သော ဝက်စ်မင်စတာ နန်းတော်သည် ယူကေ ပါလီမန်၊ ယူကေ အစိုးရအဖွဲ့၊ ဝက်စ်မင်စတာစနစ်တို့၏ အစားထိုးစကားလုံး (ယူအက်စ်အစိုးရကို ဝါရှင်တန်ဟု ခေါ်သကဲ့သို့) ဖြစ်လာခဲ့သည်
အဲလိဇဘက် မျှော်စင်(တာဝါ) ကို ၎င်းရှိအဓိကခေါင်းလောင်းဖြစ်သော ဘစ်ဘမ်း (Big Ben) အမည်ဖြင့် ရည်ညွှန်းကြလေ့ရှိပြီး လန်ဒန်၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ အထင်ကရနေရာတစ်ခုဖြစ်လာကာ မြို့၏ ခရီးသွားလာရာနေရာ၊ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီ၏ ပြယုဂ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်လာ၏
ရုရှား ဇာဘုရင် နီကိုလပ် (၁) က "ကျောက်တုံးဖြင့်တည်ဆောက်ထားသည့် အိပ်မက်" ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
ဝက်စ်မင်စတာ နန်းတော်သည် ၁၉၇၀ မှစ၍ အဆင့်သတ်မှတ်ချက် (၁) စာရင်းသွင်းခံခဲ့ရပြီး ၁၉၈၇ မှစကာ ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများထဲက တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့လေသည်
မကောင်းမှုဟူသည် ဆိတ်ကွယ်ရာမရှိ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
လောကတွင် မကောင်းမှုတစ်စုံတစ်ရာကို ပြုလုပ်ခြင်း၌ ဆိတ်ကွယ်ရာဟူ၍ မရှိချေ
သူတစ်ပါးတို့ မသိမမြင် ဟူသော အထင်နှင့် ပြုစေကာမူ တစ်ဦးဦးက သိမြင်မြဲ ဖြစ်သည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ ချောင်းဖျား
ဆင်ခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ရပ်စောက်မြို့နယ်၊ နောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်ဝိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၈၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
တကောင်းမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သပိတ်ကျင်းခရိုင်၊ သပိတ်ကျင်းမြို့နယ်တွင် ပါဝင်သော မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
တကောင်းမြို့ဟောင်းဟူ၍လည်း ထင်ရှားသော မြို့ဟောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဗမာအစ တကောင်းဟု၍ အဆိုရှိသည်
တကောင်းသည် မန္တလေးမြို့မှ ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆန်တက်သောအခါ ၁၂၇ မိုင်ဝေး၍ မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်း မြေပြန့်ဒေသတွင် တည်ရှိသည်
တကောင်းမြို့ဟောင်း၏ ထင်ရှားမှုမှာ စည်ပင်သာယာမှု၊ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကောင်းမွန်မှုတို့ကြောင့် မဟုတ်ဘဲ သမိုင်းရေးရာကြောင့် ထင်ရှားခြင်း ဖြစ်လေသည်
"မြန်မာအစ၊ တကောင်းက" ဟု မြန်မာတို့ဆိုရိုးစကားရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် တကောင်းမင်းဆက် စတင်တည်ထောင်သည့်ခေတ်သည် မြန်မာသမိုင်း၏ အစဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့ယူဆကြ၏
မြန်မာနိုင်ငံ ပထဝီနှင့် သမိုင်း မဟာရာဇဝင်၌ တကောင်းသည် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်ကပင်လျှင် တကောင်းဟု တွင်ကြောင်းဖော်ပြသည်
မဇ္ဈိမဒေသ သာကီယအနွယ်ဖြစ်သော အဘိရာဇာမည်သော မင်းသည် တကောင်းပြည်ကြီးကို လက်မွန်တည်ကြောင်းလည်းဆိုသည်
ရှေးခေတ်က မြို့ရိုးဟောင်းများနှင့် စေတီဟောင်းများကို ယခုတိုင် တွေ့နိုင်သေး၏
တကောင်း၏ အရှေ့တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တို့တွင် ရွှေစည်းခုံ၊ ရွှေစေတီ၊ ဗောင်းတော်ကျ စသော စေတီဟောင်းများရှိသည်
တကောင်းပြည်ကို သင်းတွဲပြည်ဟုလည်းခေါ်ကြသေး၏
တကောင်းကို စတင်တည်ထောင်သည့်အချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်း၌ ပျူလူမျိုး၊ အနောက်ဘက်၌ ကမ်းယံလူမျိုး၊ မြောက်ဘက်၌ သက်လူမျိုး၊ ဧရာဝတီ၊သံလွင်၊ စစ်တောင်းမြစ်ဝှမ်းတို့၌ မွန်လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းဆရာတို့က ယူဆသည်
ထိုအခါက ပြည်မြို့သည် ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ဖြစ်သည်ဟုလည်း မှတ်ယူကြသည်
တကောင်းကို အဘိရာဇာမင်းက စတင်တည်ထောင်ပြီး မင်း ( ၃၃ ) ဆက်မြောက် ဘိန္နက မင်းလက်ထက်တွင် ပထမ တကောင်း ပျက်စီးခဲ့သည်
တကောင်းကို ဒုတိယ အကြိမ် ပြန်လည်ထူထောင်သူကား ဓဇရာဇာမင်း ဖြစ်သည်
ဓဇရာဇာမင်းသည် ဘိန္နက ၏ မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့် စုံဖက်၍ ဆက်လက် စိုးစံသည်
ထိုမင်းမှ စ၍ မင်းပေါင်း ( ၁၇ ) ဆက် စိုးစံခဲ့သည် ဟု ဆိုသည်
ထို့ကြောင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ( ၅၀ ) စိုးစံခဲ့ဖူးလေသည်
သာကီဝင်မင်း အဘိရာဇာ၌ သားတော်နှစ်ပါးရှိသည်
သားငယ်ဖြစ်သော ကံရာဇာငယ်သည် တကောင်းထီးနန်းကို ဆက်ခံလာသောအခါ၊ သားကြီးကံရာဇာကြီးမှာ အလုံးအရင်းနှင့် တကောင်းမှ ဧရာဝတီမြစ်ကို စုန်ခဲ့၍၊ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်ကာ၊ ကလေးကျေးတောင်ညိုအရပ်၌ ခြောက်လ ဗိုလ်ဝင်ခံသည်
ထို့နောက် ကစ္ဆပနဒီမြစ် အရှေ့ဘက်၌ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ထောင်စိုးစံသည်
ထိုကမှ ရခိုင်ပြည်တွင် မင်းဆက်ပြတ်နေသော ဓညဝတီမြို့ဟောင်းကို သိမ်းယူ၍ အုပ်ချုပ်သည်
အဘိရာဇာမင်းမှစ၍ ရေတွက်သော် ၃၃ ပါးမြောက် ဘိန္နကမင်းလက်ထက်တွင် တရုတ်တို့ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်သဖြင့် တကောင်းပြည်ပျက်သည်
ဘိန္နကမင်းနတ်ရွာစံသောအခါ မိဖုရားနာဂဆိန်သည် နောက်လိုက်ဗိုလ်ပါတို့နှင့် ကျန်ရစ်၏
တကောင်းကို ဒုတိယအကြိမ် တည်ထောင်သူကား အိန္ဒိယပြည်မြောက်ပိုင်းမှ ဓဇရာဇာဆိုသူ သာကီဝင်မင်းဖြစ်၍ ထိုမင်းသည် ဘိန္နကမင်း၏မိဖုရား နာဂဆိန်နှင့်ဆုံဖက်၍ စိုးစံသည်
ထိုမင်းမှစ၍ မင်းပေါင်း ၁၇ ပါး တစ်ကောင်းတွင် စိုးစံကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် တကောင်းတွင် မင်းပေါင်း ၅ဝ စိုးစံခဲ့ဘူးလေသည်
တကောင်းပြည်၏ အမည်ကို- ကကုသန်ဘုရားလက်ထက်တော်၌ သံသယပူရ၊ကောဏာဂုံဘုရားလက်ထက်တော်၌ ရဋ္ဌပူရ၊ကဿပဘုရားလက်ထက်တော်၌ သင်းတွဲဟု တွင်ပြီးဂေါတမဘုရားရှင်လက်ထက်တော်၌ကား တကောင်းဟူ၍ အမည်တွင်ကြောင်း မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၌ ပါရှိလေသည်
တကောင်းကို တိုင်ကွန် ဟူ၍ တရုတ်အသံဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြောင်း သိရသော်လည်း အဓိပ္ပာယ်ရင်းမြစ်ကိုကား ဖော်ပြထားခြင်း မရှိသဖြင့် မသိရချေ
ထို့အပြင် မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း (တွဲ-၄၊ စာ-၁၉၈)၌ တကောင်းဟူသောအမည်မှာ ရှမ်းဘာသာစကားဖြင့် စည်ကူးတို့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရရှိကြောင်း သိရသည်
ရှမ်းဘာသာဖြင့် ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ တ + ကောင်းဟူသောစကားရပ်တွင် တ မှာ ကူးတို့ဆိပ်ဖြစ်ပြီး ကောင်း မှာ အစုအပုံ (ဝါ) ကုန်ပစ္စည်းများ စုပုံရာ ကူးတို့ဆိပ် ဟူ၍ပင် ဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်
တကောင်း  အခွန်အကောက် တောင်းရာဌာန တကောင်းမြို့သည် ပုဂံခေတ်၌ အရေးပါ အရာရောက်သော နယ်ခြားမြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ဟန်ရှိသည်
မှန်နန်းရာဇဝင်တော်ကြီး၌ အနော်ရထာ မင်းစောသည် နယ်ခြားမြို့ ၄၃-မြို့ကို တစ်ပြိုင်နက် တစ်ချက်တည်းစ၍ တည်စေရာ၌ တကောင်းမြို့သည်လည်း တစ်မြို့အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့ကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ထို့အပြင် ပုဂံခေတ်တွင် ရေးထိုးသော ကျောက်စာများ၌လည်း ပုဂံပြည်၏ အကျယ်အဝန်း နယ်နိမိတ်ကို ဖော်ပြရာ၌ မ္လေစ်ဩတ္တာတကောင်၊ ငဆောင်ချံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ တကောင်းလှပ်ကာသုကြီး၊ လက်ခါနာလက်ဝယ်၊ တကောင်စစ်ထိုင်သော၊ တကောင်ဥယန်မ္လေ၊ တကောင်းရှေးဟောင်းသုတေသနပြ့တိုက်
နက (ဟောင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Naka (Haung))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဟိုတောင်းမြို့နယ်၊ နောင်တောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒင်ဂွမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dingum)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ မိုင်တောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၅၉ (၁) ရက်
အညတရနတ်သား၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဘုရားရှင်က လမ်းလွဲလမ်းမှား (ခရီးမဟုတ်)ဟူသည် ရာဂ၊ ညဉ့်နေ့တို့၌ ကုန်တတ်သောအရာဟူသည် အရွယ်၊ အကျင့်မြတ် (ဗြဟ္မစရိယ)၏ အညစ်အကြေးဟူသည် မာယာလေးဆယ် ပေါပြည့်ကြွယ်သည် မိန်းမ၊ ဤမိန်းမ၌ သတ္တဝါအပေါင်းသည် ကပ်ငြိတွယ်တာနေကြ၏
ကိလေသာတို့ကို ပူပန်စေတတ်သောအကျင့် “တပ”နှင့် မေထုန်အမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း “ဗြဟ္မစရိယ”နှစ်ပါးတို့သည် ဆေးကြောသုဓ်သင်တတ်သော ရေမဟုတ်သော်လည်း ကိလေသာတို့ကို ဆေးကြောသုဓ်သင်တတ်သော ရေ မည်၏-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-မိန်းမ၏ ဗြဟ္မစရိယ၏ မလဖြစ်ပုံနှင့် တပ-အကျင့်များကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဆက်ခက်အယ်ကိုအာဇီယာ သည် တူနီးရှားနိုင်ငံတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
Jebel Zebes နှင့် Koudiat er Roha တို့နှင့် နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်
၎င်း၏ တည်နေရာမှာ  36°25′57″N 9°46′14″E ဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်ချို (၃ နိုဝင်ဘာ ၁၉၅၀ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး စက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၂၂ ရက်နေ့တွင် စက်မှုဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် နိုင်ငံတော်သမ္မတ ဦးထင်ကျော်က အဆိုပြုခဲ့သည်
မတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်က အတည်ပြု ခန့်အပ်ခဲ့ကာ ၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် နုတ်ထွက်ခဲ့ရသူဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်ချို ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူနေစဉ်အတွင်း စက်မှုဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ လုပ်ငန်းများသည် အရှုံးပေါ်နေသည်ဟု ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်
စက်မှုဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်လုပ်သည့် လူနာတင်ယာဉ်များသည်လည်း ပြည်ပမှတင်သွင်းသည့် လူနာတင်ယာဉ်များထက် ပိုမို၍ ဈေးများနေကြောင်း ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်
စက်မှုဝန်ကြီးဌာနမှ ထုတ်လုပ်သော လူနာတင်ယာဉ်များသည် အနည်းဆုံး မြန်မာကျပ်ငွေ သိန်းပေါင်း(၇၈၀)မှ သိန်း(၁၀၀၀)ကျော်အထိ ကုန်ကျသည်
ထိုကားများအနက်မှ ၅၅စီးကို ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာနအတွက် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဘီပီအိုင်ဆေးဝါးစက်ရုံအတွက် လိုအပ်သောပစ္စည်းများ ဝယ်ယူရာတွင် ကျပ်သိန်းပေါင်း တစ်သောင်းကျော်အား တင်ဒါခေါ်ယူခဲ့ခြင်းမရှိပေ
သမ္မတ ဦးဝင်းမြင့် တက်လာပြီးနောက်တွင် ၎င်းထံသို့ ဦးခင်မောင်ချိုနှင့် ပက်သက်သော တိုင်ကြားစာများ ရောက်လာခဲ့သည်
ဘီပီအိုင်ဆေးဝါးစက်ရုံနှင့် လူနာတင်ယာဉ်ထုတ်လုပ်ခြင်း ဆိုင်ရာများအတွက် တိုင်ကြားခံရသည်ဟု သတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး (၃)ဦးပါသော ခုံအဖွဲ့စစ်ကာ စစ်ဆေးခဲ့သည်
ထို့နောက် ရုံးပိုင်းဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း လွဲမှားဆောင်ရွက်သည်ဟု စစ်ဆေးချက်ထွက်လာကာ နုတ်ထွက်စာတင်ခဲ့ရသည်
၂၀၁၉ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၆ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ၎င်းအား နုတ်ထွက်ခွင့် ပြုခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဦးခင်မောင်ချိုသည် ဦးဝင်းမြင့် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း နုတ်ထွက်ခဲ့ရသည့် ဒုတိယမြောက်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း မြန်မာ ပြည်သူပြည်သား များ ဖက်ဆစ်ဂျပန် တို့၏ နှိပ်စက်ညှင်းပန်းမှုဒဏ် ကို ခံခဲ့ရပုံများ နှင့် ဂျပန်ခေတ် တော်လှန်ရေး ကာလ အတွေ့အကြုံများ ကို ဝတ္ထုရှည် တစ်ပုဒ်အဖြစ် ရေးသားထားခြင်း ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်ဘဆွေ ရေးသားပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အတွဲ ၄ တွဲ ဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဇင်ပြွန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinpyunkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မော်လိုက်ခရိုင်၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ်၊ သရောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
ဤလောကမြေမဟီဝယ် သည် သော်တာဆွေရေးသားခဲ့သည့် စာအုပ်ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ခုနှစ်၊ အမျိုးသားစာပေဆု ရရှိခဲ့သည့် စာအုပ်လည်း ဖြစ်သည်
ဤစာအုပ်တွင် အင်္ဂလိပ်ခေတ်၊ ဂျပန်ခေတ်၊ စစ်ကြီးပြီးစခေတ်၊လွတ်လပ်ရေးခေတ်၊ ဖဆပလနိုင်ငံရေးအကွဲအပြဲခေတ်များ၏ တောနှင့် မြို့မှ လူ့သရုပ်များကို ပီပြင်စွာ ရေးသားဖော်ပြထားသည်
ဤစာအုပ်တွင် စာမျက်နှာပေါင်း ၂၂၂ မျက်နှာပါဝင်သည်
စာအုပ်တွင် ဝတ္ထု (၁၃) ခု ပါဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီအေအိုင်ဒီအက်(စ်)ကို ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အလေးဂရုပြုသင့်သည့်ရောဂါတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့သည်
ယင်းသည် နေရာအနှံ့တွင် လိင်လုပ်သားများ၊ သွေးပြန်ကြောများအတွင်းဆေးသွင်းအသုံးပြုသူများ အကြားတွင် အများအပြားပြန့်နှံ့နေပါသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ယူအင်(န်)အေအိုင်ဒီအက်(စ်) အဆိုအရ၊ မြန်မာနိုင်ငံရှိ အရွယ်ရောက်သူ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ ပျံ့နှံ့မှုနှုန်း သည် ၁.၃% (၂၀၀,၀၀၀-၅၇၀,၀၀၀ လူဦးရေ) ဖြစ်၍၊ စောစောပိုင်းညွှန်ပြမှုများအရ ယင်းကပ်ရောဂါသည် ဆက်လက်ပြန့်ပွားသွားမည်ဖြစ်သော်လည်း တိုင်းပြည်အတွင်း ဆုတ်ယုတ်ဖွယ် ဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြနေပါသည်
မည်သို့ဆိုစေ မြန်မာနိုင်ငံရှိ နိုင်ငံတော် အေအိုင်ဒီအက်(စ်) အစီအစဉ်သည် ၃၂% သော လိင်လုပ်သားများနှင့် ၄၃% သော သွေးပြန်ကြောအတွင်း ဆေးသွင်းအသုံးပြုသူများ၌ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ ရှိနေကြောင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၌ နိုင်ငံတကာလှူဒါန်းသူများ (နော်ဝေးနိုင်ငံအစိုးရ၊ သည် နယ်သာလန်၊ ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ် နှင့် ဆွီဒင်) တို့က ယူအက်(စ်)ဒေါ်လာ ၂၇,၇၁၁,၈၁၃ ကို မြန်မာနိုင်ငံ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ အစီအစဉ်သို့ လှူဒါန်းခဲ့ရာတွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ယူအက်(စ်)ဒေါ်လာ ၁၃၇,၁၂၀ (ကျပ် ၁၅၀,၈၃၁,၆၀၀) ကို အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီအတွက် အသုံးပြုခဲ့သည်
အာရှတိုက်၏ အရွယ်ရောက်သူ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီပျံ့နှံ့မှုနှုန်းတွင် မြန်မာနိုင်ငံသည် (၁၆၆ နိုင်ငံအနက် အမှတ်စဉ် ၅၁) အမြင့်မားဆုံးသော နိုင်ငံတစ်နိုင်တွင် ပါဝင်နေပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့ကနောက်မှ လိုက်ပါလာသည်
ခန့်မှန်းခြေ ၂၀,၀၀၀ (၁၁၀၀၀ မှ ၃၅၀၀၀ အတိုင်းအတာအတွင်း)သည် အိပ်(ချ)အိုင်ဗွီအေအိုင်ဒီအက်(စ်) ကြောင့် နှစ်စဉ်သေဆုံး နေကြသည်
.ပထဝီဝင်အနေအထားအရ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ ဖြစ်မှု အနည်းဆုံးနှုန်းသည် အနောက် (ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် ချင်းပြည်နယ်)တွင် ဖြစ်၍၊ အလယ်အလတ်နှုန်းများအနေဖြင့် အလယ်ပိုင်းဒေသ (မန္တလေးတိုင်း၊ မကွေးတိုင်း၊ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ပဲခူးတိုင်း) များဖြစ်ပြီး အမြင့်မားဆုံး ရောဂါကူးစက်မှုနှုန်းသည် မြောက်ဘက် (ကချင်ပြည်နယ်)၊ အရှေ့ဘက် (ရှမ်းပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်)နှင့် တောင်ဘက် (မွန်ပြည်နယ်၊ တနင်္သာရီ တိုင်း)တို့တွင် ဖြစ်ပေါ်နေပါသည်
.  လေးမျိုးသော ကွဲပြားခြားနားသည့် အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီမျိုးသစ်များသည် မြောက်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နှင့် အနောက်ဘက် မြန်မာနိုင်ငံတို့မှ ဘိန်းဖြူ သယ်ယူမှုလမ်းကြောင်းတလျှောက်ဖြင့်အတူ မြန်မာပြည်မှ အစပြုခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရမည်ဖြစ်သည်
ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာနသည် ၁၉၈၅ ခုနှစ်က မြန်မာနိုင်ငံတွင် အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက်(စ်)ရောဂါကို စတင် လေ့လာမှုပြုခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံးသော အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ ရောဂါအကြောင်းကို ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အစီရင်ခံခဲ့ပြီး၊ မြန်မာနိုင်ငံမှ ပထမအေအိုင်ဒီအက်(စ်) လူနာကို ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် အစီရင်ခံခဲ့သည်
အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ စောင့်ကြည့်လေ့လာခြင်းကို နောက်နှစ်တွင် စတင်ခဲ့၍၊ မိခင်မှ ကလေးသို့ ကူးစက်ခြင်း ကာကွယ်မှုအစီအစဉ်ကို ယင်းနောက် ၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ရောဂါပိုးမွှားများ ကူးစက်မှုကိုဆေးဝါးဖြင့် ထိန်းချုပ်ခြင်း ကုသမှုကို ပြည်သူ့ကဏ္ဍသို့ အစပျိုးဝင်ရောက်စေသော်လည်း၊ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသော အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီအေအိုင်ဒီအက်(စ်) လူနာများသည်သာ ယင်းသို့ ကုသမှုကို လက်ခံရရှိခဲ့သည်
ယခုအချိန် အခါတွင် အေအိုင်ဒီအက်(စ်)သည် နိုင်ငံတော် ကျန်းမာရေးစီမံချက်များတွင် ဦးစားပေးရောဂါများအနက် တစ်ခုဖြစ်နေပါသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ အေအိုင်ဒီအက်(စ်)၊ တီဘီ ခေါ် အဆုတ်နာရောဂါနှင့် ငှက်ဖျားရောဂါ တိုက်ဖျက်မှုရန်ပုံငွေအဖွဲ့မှ မြန်မာနိုင်ငံသို့ပေးခဲ့သည့် ယူအက်(စ်) ဒေါ်လာ ၉၈,၄၀၀,၀၀၀ အထောက်အပံ့ (အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီအေအိုင်ဒီအက်(စ်)သို့ ရှေ့ရှုသည့် ယူအက်(စ်) ဒေါ်လာ ၁၉,၂၀၀,၀၀၀) ကို ပယ်ဖျက် ရပ်ဆိုင်းခဲ့သည်
ယင်းသည် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ယခင်အခါက လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည့် သဘောတူညီချက်များကို ဆန့်ကျင်၍ ၎င်း၏ဝန်ထမ်းများ ခရီးသွားလာခြင်းကို ကန့်သတ်မှုများ ပြုလုပ်ခဲ့၍ ဖြစ်သည်
နယ်စည်းမခြား ဆရာဝန်များ (Doctors Without Borders) (အမ်အက်(စ်)အက်(ဖ်) ဟု လည်း သိခဲ့ကြသော) မှ ထုတ်ဝေခဲ့သည့် `ရှောင်ကြဉ်သင့်သော ကံကြမ္မာ´ ဟူသည့် အစီရင်ခံစာအရမူ ၂၅,၀၀၀ သော မြန်မာပြည်သူပြည်သား အေအိုင်ဒီအက်(စ်)လူနာများသည် ၂၀၀၇ ခုနှစ်အတွင်း သေဆုံးခဲ့ကြသည်ဟုဆိုသည်
ယင်းသေဆုံးမှုများမှ လူများစွာတို့ကို ရောဂါပိုးမွှားများ ကူးစက် ထိန်းချုပ်မှု ဆေးဝါးများ နှင့် သင့်တော်သည့် ပြုစုစောင့်ရှောက်မှုများဖြင့် ကာကွယ်မှုပြုနိုင်ခဲ့မည် ဖြစ်သည်
ယင်းသည် အစိုးရထံမှ သို့မဟုတ် ပြင်ပလှူဒါန်းသူများထံမှ လုံလောက်သည့်ငွေများ ဝင်ရောက်ရရှိလာခြင်း မရှိ၍ဟု ရိုးစင်းစွာဆိုရမည်ဖြစ်သည့်ပြင်၊ လူအများသည် လွန်စွာဆင်းရဲပြီး သူတို့ကိုယ်တိုင် ယင်းသို့ကုသမှုများခံယူရန် တတ်နိုင်ခြင်း မရှိကြ၍ ဖြစ်သည်
အမ်အက်(စ်)အက်(ဖ်) မှ ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကုသမှုပြုနိုင်မည့် အသစ် အမှုကိစ္စ အရေ အတွက်များကို ကန့်သတ်ခဲ့ရသည်
အခြားသော စိတ်ဝင်စားသည့် ထောက်ပံ့သူများမှ ပေးကမ်းလာသည့် ကုသမှု ချို့ယွင်းခြင်းများက ဤကန့်သတ်ချက်သို့ တွန်းပို့ပေးခဲ့၍ အမ်အက်(စ်)အက်(ဖ်)သည် ယခုအခါတွင် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို နာကျင်စွာပြုလုပ် ခဲ့ရပြီး ၎င်းတို့ ကုသနိုင်မည့် လူနာအသစ်များ အရေအတွက်အား များပြားစွာ လျှော့ချခဲ့ရသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာပြည်၌ အမ်အက်(စ်)အက်(ဖ်)သည် ရောဂါပိုးမွှားများ ကူးစက်မှုကို ဆေးဝါးဖြင့်ထိမ်းချုပ်ခြင်း ကုသမှု (အေ အာ(ရ်)တီ) ဆေးဝါးများနှင့် ပြုစုကုသမှုများကို အများဆုံးပေးခဲ့သည့် ကျန်းမာရေး ထောက်ပံ့သူအဖြစ် တည်ရှိလာခဲ့သည်
အစိုးရ သို့မဟုတ် ပြည်သူလူထု  တစ်စုံတစ်ရာ၊ သို့မဟုတ် ပုဂ္ဂလိက ဆေးဝါးအဖွဲ့ အစည်းများမှ မူမဟုတ်ခဲ့ပါ
၎င်းသည် အေအိုင်ဒီအက်(စ်) ရောဂါဝေဒနာရှင်များ အသက်ရှင်နိုင်ရေးအတွက် လိုအပ်သည့် ရောဂါပိုးမွှားများကူးစက်မှုကို ဆေးဝါးဖြင့် ထိမ်းချုပ်ကုသမှုကို လူပေါင်း ရ၀,၀၀၀ ကျော်သည် ယင်းကုသမှု လိုအပ် နေစဉ်တွင် လူပေါင်း ၁၁,၀၀၀ ခန့်အတွက် ပေးနိုင်ခဲ့သည်
မည်သို့ဆိုစေ ၂၀% သော အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက် (စ်) လူနာများသည် လိုအပ်သည့် ကုသမှုကို ရရှိခဲ့ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏အစိုးရသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိနိုင်ငံများတွင် ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှုများတွင် ၎င်း၏ ဂျီဒီပီကို ရာခိုင်နှုန်း အနည်းဆုံး အသုံးပြုပါသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှအပ အခြားမည်သည့် နိုင်ငံများကိုမဆို ပေးသောငွေနှင့် ယှဉ်လျင် နိုင်ငံတကာ အလှူရှင်များက မြန်မာနိုင်ငံအား ပေးသောငွေသည် နည်းပါသည်
အေအာ(ရ်)တီ ကို ထောက်ပံ့မှုနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်မှု ပြတ်လတ်ခြင်းများက ဆေးဝါးခံနိုင်ရည်ရှိမှုနှင့် အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ မျိုးသစ်ဖြစ်ပွားခြင်းသို့ ရှေ့ရှုစေသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ လိင်ကိစ္စအရောင်းအဝယ်လုပ်ခြင်း၏ ရာဇဝတ်မှု သဘောသဘာဝသည် ၁၉၄၉ ခုနှစ်က ပြည့်တန်ဆာနှိမ်နင်းရေး အက်ဥပဒေမှ ထားမြစ်ကန့်သတ်ထားသကဲ့သို့ အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက်(စ်)နှင့် ကွန်ဒုံးအသုံးပြုခြင်းကို နားလည်သဘောပေါက်ခြင်းတို့နှင့် ပတ်သက်၍ အကျိုးသက် ရောက်မှုရှိစေခြင်းကိုလည်း မြန်မာနိုင်ငံရှိ လိင်လုပ်သားများ သိရှိစေရန် လုပ်ဆောင် ပေးပါသည်
ရန်ကုန်မြို့တွင် ပြည့်တန်ဆာအိမ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်နှင့် လိင်လုပ်သား ၁၀,၀၀၀ အထိရှိ၍ များသောအားဖြင့် မြန်မာမျိုးနွယ်စုအုပ်စုများမှ ဖြစ်ပြီး ၇၀ မှ ၉၀% အကြားရှိသူများသည် လိင်ဆက်ဆံခြင်းမှတဆင့် ကူးစက်သောရောဂါများ ဖြစ်ပွားထားသော ရာဇဝင်ရှိသူများဖြစ်၍၊  ၂၅% ထက်နည်းသော သူတို့သည် အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗီအတွက်စမ်းသပ်ခံရပြီးသူများဖြစ်သည်
လေ့လာသူများမှ ရန်ကုန်ရှိတစ်ဝက်နီးပါးမျှသောလိင်လုပ်သားတို့တွင် အိပ်(ခ်ျ)အိုင်ဗီ အေအိုင်ဒီအက်(စ်) ရှိနေသည်ဟု ရှာဖွေတွေ့ရှိကြသည်
ထို့အပြင် မြန်မာနိုင်ငံ HIV AIDS ရောဂါ ကူးစက် ခံရ သူများ စာရင်းတွင် အသက် ၁၅ နှစ်အထက် အမျိုးသား ၁၅၂၀၀၀ ဦး၊ အမျိုးသမီး ၈၁၀၀၀၀ ဦးနှင့် မိခင်မှ တစ်ဆင့် ကူးစက် ခံရသူ ကလေးငယ် ၄၆၀၀ ဦး၊ စုစုပေါင်း ၂၃၇၆၀၀ ဦး ရှိကြောင်း သိရသည်
ဆင်ကူးဝက်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkuwethla)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ဆင်ကူးဝက်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ကူးဝက်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၇၅ ဦး၊ မ ၇၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဇမ္ဗုကထေရ် သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်တွင် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဇမ္ဗုကသည် ယခင်က အာဇီဝကတစ်ဦးဖြစ်သည်
ထို့နောက်မှ သာသနာတော်တွင် ယုံကြည်သက်ဝင်လာကာ ရဟန်းဖြစ်လာခဲ့သည်
ဇမ္ဗုက၏ မိဘတို့သည် ကြွယ်ဝချမ်းသာသူများ ဖြစ်၏
ရာဇဂြိုဟ်ပြည်တွင် နေထိုင်ကြသည်
မိဘတို့က ကြွယ်ဝသော်လည်း ဇမ္ဗုကသည် ထူးခြား၏
ဇမ္ဗုကသည် မြေကြီးပေါ်တွင် အိပ်၏၊ မစင်ကို စား၏၊ အဝတ်မဝတ်ဘဲ နေ၏
အရွယ်ရောက်သောအခါ မိဘတို့သည် သားဖြစ်သူကို အာဇီဝက ပြုပေး၏
အာဇီဝကပြုရာတွင် ဇမ္ဗုကကို တွင်းထဲတွင်ထား၏
ပခုံးနှစ်ဖက်ပေါ် ပျဉ်ပြားကိုတင်ကာ အထက်မှ နင်းပြီး ဆံပင်တို့ကို ထန်းစေ့မှုတ်ခြမ်းတို့ဖြင့် နှုတ်၏
ဤသို့ဖြင့် ဇမ္ဗုကသည် အာဇီဝကတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့၏
ဇမ္ဗုက၏ မိဘတို့သည် သားဖြစ်သူနှင့်အတူမနက်ဖြန်မနက်ခင်းတွင် အာဇီဝကတို့ကို ဆွမ်းစားရန် ဖိတ်၏
နောက်နေ့ အာဇီဝကတို့သည် ဆွမ်းစားရန် သွား၏
ဇမ္ဗုကသည် တစ်ယောက်တည်း နေခဲ့ကာ မစင်တွင်းရှိ မစင်ကို စားလေ၏
နောင်အခါတွင် ဇမ္ဗုက၏ အဖြစ်ကို သိကြ၏
ထိုအခါ ဂေါတမဗုဒ္ဓ၏ ရဟန်းတို့သည် ဤအဖြစ်ကို သိပါက အာဇီဝကတို့သည် မစင်စားကုန်၏ဟု ပြောဆိုကဲ့ရဲ့ ကြလိမ့်မည်စိုးကာ ဇမ္ဗုကကို နှင်ထုတ်၏
အာဇီဝကတို့ မောင်းထုတ်သဖြင့် ဇမ္ဗုကသည် ထွက်လာခဲ့ရာ ဇမ္ဗုကသည် လူတို့မစင်စွန့်ရာ နေရာသို့ ရောက်၏
ထိုနေရာအနီးတွင် ကျောက်ဖျာကြီး ရှိ၏
ညအခါ လူတို့စွန့်ခဲ့သည့် မစင်ကို စား၏
နေ့အခါ လူတို့လာသောအခါတွင် ကျောက်ဖျာ၏ ကျောက်စွန်းကိုကိုင်လျက် ပါးစပ်ဟထား၏
ခြေတစ်ဖက်ကလည်း မြှောက်ထားပြန်သေးသည်
အများသူငါတို့ မေးကြသောအခါ မိမိသည် လေကိုသာစား၏၊ မြေကြီးကို နင်းပါက တုန်လှုပ်၏၊ ထို့ကြောင့် မိမိသည် မည်သည့်အခါမှ အိပ်ခြင်း၊ ထိုင်ခြင်း မပြုလုပ်ဟု ပြန်ဖြေ၏
ထိုအခါ အင်္ဂတိုင်း၊ မဂဓတိုင်းတို့မှ လူအများသည် ဇမ္ဗုကကို ယုံကြည်လာကြသည်
ဇမ္ဗုကသည် လူတို့က ပစ္စည်းများ၊ စားသောက်ဖွယ်များကို လက်မခံပေ
အတင်းပြောဆိုနိုင်ပါမှ စားသောက်ဖွယ်တို့ကို သမန်းမြက်ဖျားဖြင့် ကော်ယူ၍ လျှာပေါ်တင်၏
ထိုသို့ နေလာခဲ့သည်မှာ ၅၅ ကြာမြင်ခဲ့သည်
မြတ်စွာဘုရားသည် အခြေအနေ၊ အချိန်အခါကျရောက်ပြီ ဖြစ်၍ ဇမ္ဗူက ရှိရာသို့ ကြွ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ဇမ္ဗုကထံမှ တစ်ညတာ နေခွင့်ပေးရန် ခွင့်တောင်း၏
ဇမ္ဗုကသည် ခွင့်မပေး၊ ငြင်း၏
ထိုအခါ ဘုရားသည် မနီးမဝေး တောင်စောင်းတစ်နေရာတွင် သီတင်းသုံး၏
ညအခါတွင် မြတ်စွာဘုရားထံသို့  နတ်မင်းကြီးလေးပါး၊ သိကြားမင်း၊ ဗြဟ္မာမင်းတို့သည် ဘုရားရှင်ထံသို့ လာကြ၏
ထိုအခါ ဇမ္ဗုကသည် ထိုနတ်တို့၏ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါကို မြင်၏
မနက်လင်းသော် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ထိုနတ်တို့အကြောင်း မေး၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း ဖြေလေ၏
ထိုအခါ ဇမ္ဗုကသည် မိမိသည် ၅၅ နှစ်တိုင် လေကိုစားလျက်နေခဲ့သည်
သို့သော် မိမိထံသို့ မည်သည့်နတ်မျှ မလာခဲ့ပါဟု လေအမှန်တကယ်မစားဘဲ စားသည်ဟု ဖြေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဇမ္ဗုကအား တရားပြဆိုဆုံးမ၏
ဘုရားသည် ဇမ္ဗုကအား ရေသနုပ်တစ်ထည်ကို ပစ်ပေး၏
ရေသနုပ်ကို ပတ်၍ တရားနာရာ တရားဆုံးသော် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်လေသည်
မြတ်စွာဘုရားသည် ဇမ္ဗုကအား ဧဟိဘိက္ခုဟု ခေါ်လိုက်သည့်အခါ ပရိက္ခရာရှစ်ပါး ကိုလွယ်လျက် ရဟန်း ဖြစ်လေသည်
ဇမ္ဗုကသည် ကဿပဘုရားရှင်လက်ထက်က ကျောင်းထိုင်ရဟန်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုရဟန်း၏ ဒါယကာသည် အခြားအာဂန္တုရဟန်းကို ကိုးကွယ်၏
ထိုအခါ မနာလိုမရှုဆိတ်ဖြစ်ကာ အာဂန္တုရဟန်းကို "သင်သည် သူကြွယ်အိမ်မှ ဆွမ်းကို စားခြင်းထက် မစင်စားခြင်းက မြတ်၏
သူကြွယ် စေခိုင်းသော ဆတ္တာသည်က ဆံပင်ရိတ်သည်ထက် ထန်းစေ့မှုတ်ဖြင့် နှုတ်သည်က မြတ်၏
သူကြွယ်လှူသော သင်္ကန်းကို ဝတ်သည်ထက် ကိုယ်လုံးတီး နေသည်က မြတ်၏
သူကြွယ်လှူသော သလွန်ညောင်စောင်းထက် မြေကြီးပေါ် အိပ်သည်က မြတ်၏" ဟု ဆဲရေးခဲ့သည်
ထိုအကုသိုလ်ကံသည် ယခုဘဝတွင် အကျိုးပေးလေသည်
ဤအစိုးရမှာ မြန်မာ့သမိုင်းတွင် ပထမဆုံးသော အိမ်စောင့်အစိုးရအဖွဲ့ဖြစ်သည်
၁၉၆၀-ပြည့်နှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပပြီးနောက် အနိုင်ရရှိခဲ့သော ဦးနုကို အာဏာ ပြန်လွှဲပေးခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရသည် အောက်ပါလုပ်ငန်းစဉ်လေးရပ်ကို ချမှတ်၍ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးနှင့် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားရေးတရားဥပဒေပြန်လည်စိုးမိုးလာပြီး နိုင်ငံရေးပါတီများကလည်း ကူညီဆောင်ရွက်မည်ဆိုလျှင် ခြောက်လအတွင်း လွတ်လပ်၍တရားမျှတသော ပါလီမန်ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရေးနေထိုင်စားသောက်မှုစရိတ် လျှော့ချပေးရေးနိုင်ငံအတွင်းစီးပွားရေးပျက်ပြားနေခြင်းကို ပြန်လည်ပြုပြင်ရေးအာဏာရ ဖဆပလပါတီသည် ၁၉၅၈ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သန့်ရှင်း နှင့် တည်မြဲ ဟူ၍ နှစ်ခြမ်းပြိုကွဲပြီးနောက် နိုင်ငံရေး အခြေအနေများ ရှုပ်ထွေးနေခဲ့သည်
၁၉၅၈ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၂၆ရက်နေ့ နံနက်တွင် တပ်မတော်မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်တို့က ဦးနု၏ နေအိမ်သို့ လာရောက် တွေ့ဆုံခဲ့ကြသည်
ညနေပိုင်းတွင် အာဏာရ သန့်ရှင်းဖဆပလ အလုပ်အမှုဆောင် အစည်းအဝေး၊ လက်ရှိ အစိုးရအဖွဲ့ ဝန်ကြီးများအစည်းအဝေးတို့ကို ဆက်တိုက် ကျင်းပခဲ့သည်
ထိုစာတွင် ၁၉၅၉ခုနှစ် ဧပြီလ နောက်ဆုံးထား၍ ၆လအတွင်း ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၅၈ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အိမ်စောင့်အစိုးရဖွဲ့စည်းကာ ရန်ကုန်မြို့ရှိ သမ္မတအိမ်တော်၌ ကျမ်းကျိန်ခဲ့ကြသည်
လွှတ်တော်များကို ဖျက်သိမ်းခြင်းမရှိခဲ့ပေ
ဤအစိုးရအဖွဲ့တွင် တပ်မတော်မှ အနည်းငယ်သာ ပါဝင်ပြီး အရပ်သားဝန်ကြီးများနှင့် ဒေသခံခေါင်းဆောင်များ အများစု ပါဝင်ကြသည်
လွတ်လပ်ရေးရရှိသည့် ၁၉၄၈ခုနှစ်မှစတင်ကာ နိုင်ငံရေးအယူဝါဒကွဲပြားမှုများလည်း ကြီးမားလာခဲ့ကြသည်
ဦးနုနှင့် ကွဲပြားခဲ့သော တည်မြဲဖဆပလမှ  ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဦးဗဆွေတို့နှင့် သင့်မြတ်ကြသည့် ဆိုရှယ်လစ် စစ်ဗိုလ်အချို့က အာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်ခဲ့ကြသည်ဟု အချို့ကဆိုကြသည်
တပ်မတော်ဘက်မှ ဗိုလ်မှူးကြီးအောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်တင်ဖေ၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမောင်မောင်၊ ဦးနုဘက်မှ ဦးအုန်းတို့က စေ့စပ်ညှိနှိုင်းခဲ့ကြသည်
စေ့စပ်မှုများအရ လွှတ်တော်များကို ဖျက်သိမ်းခြင်းမပြုရန်နှင့် ၆လအကြာတွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ဦးနုမှ တောင်းဆိုကာ အာဏာလွှဲပေးခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက် ၁၉၅၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၉ရက်တွင် ရှမ်းပြည်စော်ဘွား ၃၄ဦးအာဏာစွန့်လွှတ်ခဲ့ကြသည်
၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပရန် ဖြစ်သော်လည်း ၁၉၆၀ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင်မှ ရွေးကောက်ပွဲ ပြန်လည်ကျင်းပခဲ့သည်
ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဦးနုကပင် ပြန်လည်အနိုင်ရကာ ပထစအစိုးရကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ၂နှစ်အကြာ ၁၉၆၂ခုနှစ် မတ်လတွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
၁၂၂၅ (၁) ရက်
ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ န ကမ္မဖလူပဇီဝီပုဂ္ဂိုလ်၊၂
ကမ္မဖလူပဇီဝီ န ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီပုဂ္ဂိုလ်၊၃
ဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ ကမ္မဖလူပဇီဝီပုဂ္ဂိုလ်၊၄
နေဝဥဋ္ဌာနဖလူပဇီဝီ န ကမ္မဖလူပဇီဝီပုဂ္ဂိုလ်-ဟု ပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ယင်းပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုး၏ ပုံစံပုဂ္ဂိုလ်လေးမျိုးကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ကင်းဘာရီ သည် (ယခင် Ceylon Continental Hotel Colombo and the Ceylon Inter-Continental Hotel) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံမြို့လယ်ရှိ Janadhipathi Mawatha, အမှတ် ၄၈ တွင် တည်ရှိသည့် အထက်ကိုးထပ်ပါရှိသည့် ဟိုတယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းကို U. N. Gunasekera က တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး  Hayleys PLC ၏ လက်အောက်ရှိ Hotel Services (Ceylon) PLC က ပိုင်ဆိုင်သည်
၎င်းကို ပြုပြင်မွမ်းမံမှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဤဟိုတယ်သည်လည်း အီစတာတနင်္ဂနွေနေ့ ၂၀၁၉ ခုနှစ် သီရိလင်္ကာဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင် ရည်ရွယ်ခံရသည့် နေရာများထဲမှ တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒန့်ဂူများ သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ဂူဂျာရတ်ပြည်နယ် (Gujarat)၊ ရက်ကော့ခရိုင် (Rajkot)၊ Upleta အနီး ဒန့်ကျေးရွာ (Dank)အနီးတွင် တည်ရှိသည့် ဂူများ ဖြစ်သည်
ဂူများသည် ထုံးကျောက်ထွက်သည့် သဲကျောက်စွန်းများကို ထွင်းထားသည့် ဂူများ ဖြစ်သည်
အနောက်နိုင်ငံမှ အုပ်ချုပ်သည့်အချိန်တွင် ဤဂူများကို ဖောက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဂူများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဂျိန်းဘာသာတို့၏ ယဉ်ကျေးမှုများ လွှမ်းမိုးလျက်ရှိသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဂူတွင် ဗောဓိသတ္တ၏ ပုံများရှိပြီး ဂျိန်းဂူတွင် Adinath, Shantinath နှင့် Pārśva တို့၏ ဂူများ ရှိသည်
ဤဂူများကို Kathiawad ရှိ ဂျိန်းဘာသာ၏ ကျောက်ဆစ်ရုပ်များ အစောဆုံးရှိခဲ့သည့် နေရာအဖြစ်  သတ်မှတ်ထားကြသည်
အကယ်ရွာ၊ ကျုံတာ
ဇွန်လ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၆၄)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၆၅)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၀၁) ရက် ကျန်သေးသည်
ကက္ကူကြီး (တောင်)ရွာ၊ ကက္ကူကြီး
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ သစ်ဖြူချောင်း (ကံစု)
ဆရာသက် ခေါ် ဦးဖိုးသက်မှာ ရန်ကုန်မြို့တဖက်ကမ်း ဒလ ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာနေ ဦးကျော်တုတ်-ဒေါ်ငွေဥ တို့မှ မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၅ ခုနှစ် ဝါ ခေါင်လဆန်း ၃ ရက်၊ သောကြာနေ့တွင် မောင်ဖိုးသက်ကို ဖွားမြင်ခဲ့လေသည်
မွေးချင်းလေး ယောက်တို့တွင် မောင်ဖိုးသက်မှာ အကြီးဆုံးဖြစ်၏
ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာမှာ ရန်ကုန်မြို့၏ တောင်ဘက် ၇ မိုင်မျှသာကွာ၍ အိမ်ခြေ တစ်ထောင်ကျော် ရှိသောရွာကြီးဖြစ်၏
ရွာသူရွာသားတို့မှာလည်း များသောအားဖြင့် သမ္မာအာဇီဝ ဖြစ်သော လယ်ယာ အလုပ်ဖြင့်အသက်မွေးကြသူများ ဖြစ်သည်
မောင်ဖိုးသက် အသက် (၁၁)နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ဦးကျော်တုတ် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် မိခင် မုဆိုးမကြီး ဒေါ်ငွေဥက သားသမီးလေးယောက်အား အကြော်ရောင်း၍ လုပ်ကျွေးခဲ့ရသည်
သားကြီးမောင်ဖိုးသက်ကိုလည်း မြန်မာစာ ခြောက်တန်းအထိ ပညာသင်ပေးခဲ့သည်
ကျောင်းနေဆဲမှာပင် ကျောင်းအားရက်များ၌ လှည်းဦးစီး၊ သမ္ဗာန်ဦးစီး အဖြစ်ဖြင့် စပါးသယ်ပို့သော လုပ်ငန်း၌ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လျက် မိခင်ကြီး၏ စီးပွားရေးကို ကူညီပံ့ပိုး ခဲ့သည်
ထို့နောက် ရိုးသားကြိုးစားသော မောင်ဖိုးသက်ကို ဆန်စက်ပိုင်ရှင် တစ်ဦးက သဘောကျ၍ သူ၏ဆန်စက်၌ တာလီ စာရေးခန့်ထားခဲ့သည်
တစ်လ ၆ ကျပ်စားမှ ၂၅ ကျပ်အထိ လစာတိုး ပေးခဲ့သည်
ထိုအခါ မောင်ဖိုးသက်တို့မိသားစု စားဝတ်နေရေး ချောင်လည်လာခဲ့သည်
မောင်ဖိုးသက် အသက်(၁၆) အရွယ်တွင် ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာမှ လယ်ပိုင်ရှင် တစ်ဦးဖြစ်သော ဦးသိန်း ဒေါ်သူဇာတို့၏ သမီးထွေးမမျှင်နှင့် အိမ်ထောင်ကျလေသည်
ထိုအခါ သူသည် ယောက္ခမိသားစုနှင့် အတူနေထိုင်လျက် လယ်ယာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
စီးပွားရေးပြေလည်၍ မိသားစု အသိုင်းအဝိုင်းမှာလည်း ပြည့်စုံသဖြင့် ကာလအတန်ကြာမျှ ပျော်ရွှင်စွာ နေခဲ့ရသည်
ထိုအချိန်ကာလအတွင်း ဘာသာရေးနှင့် ပတ်သက်၍လည်း အလှူဒါနပြုခြင်း၊ ဥပုသ်သီလဆောက်တည်ခြင်း စသော ကောင်းမှု ကုသိုလ်တို့ကို ပြုလုပ်ဆည်းပူးနိုင်ခဲ့သည်
အထူးအားဖြင့်ထိုခေတ်က ရဟန္တာဟု ကျော်ကြားသော ဘုန်းတော်ကြီး ဦးသီလနှင့် ပညာနေတ္တိ ဝိပဿနာကျမ်းပြု ဖိုဝန်းတောင် ဆရာညွန့်တို့ဟောပြောသော တရားများကို ကြားနာခွင့်ရရှိခဲ့ခြင်း၊ လယ်တီဆရာတော်၏ ဒီပနီ ကျမ်းအချို့ကို ဖတ်ရှုခဲ့ရခြင်းတို့ကြောင့် မောင်ဖိုးသက်မှာ ဘာသာရေးအခြေခံ အတော်အသင့် ပြည့်စုံလေသည်
သို့သော်လည်း ထိုသို့အစစချောမွေ့နေသော အချိန်တွင် မမျှော်လင့်သော ကြမ္မာဆိုးတစ်ခုက မောင်ဖိုးသက်တို့မိသားစု နှင့်တကွ ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာတရွာလုံးကို ဝင်ရောက် မွှေနှောက်ခဲ့သည်
ထိုကြမ္မာဆိုးမှာ အခြားမဟုတ်
ကာလဝမ်းရောဂါ ပင်ဖြစ်၏
ကာလဝမ်း ရောဂါ ကျရောက်လာသဖြင့် ရွာသူရွာသား အမြောက်အမြား သေကြေပျက်စီးကြရာတွင် မောင်ဖိုးသက်တို့မိသားစုမှာ အထိအနာဆုံး ဖြစ်ခဲ့သည်
မမျှင်၏ အစ်မ မခင်တို့လင်မယားနှင့်အတူ တူမလေး မချစ်မြိုင် ကိုဖိုးသက်၏ သမီးလေး မလှညွန့်ပါ ဝမ်းရောဂါထဲသို့ပါသွားခဲ့ကြရရှာသည်
အသက်သုံးဆယ်ကျော်မျှသာ ရှိသေးသော ကိုဖိုးသက်မှာ မိမိလက်တွင်း၌ မချိမဆန့် အသက်ပျောက်သွားခဲ့ရသည့် တစ်ဦးတည်းသော သမီးလေး မလှညွန့်အတွက် အကြီးအကျယ် စိတ်ထိခိုက်သွားသည်
လအတော်ကြာမျှ သောက ဝေဒနာကို မဖြေနိုင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ရက်လညောင်း၍ မိမိစိတ်ကို အသင့်အတင့် ဖြေနိုင်သောအခါတွင်မူ ကိုဖိုးသက်မှာ ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာတွင် နေလိုစိတ်မရှိတော့ချေ
ထို့ကြောင့် ဇနီးမမျှင်နှင့် ကျန်မိသားစုများအား အနူးအညွတ် တောင်းပန်ပြီး ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာမှ ထွက်လာခဲ့လေသည်
မောင်ညိုခေါ် မိတ်ဆွေ တစ်ယောက်ကို အဖော်ပြုလျက် ရွာမှ ထွက်လာသော ကိုဖိုးသက်သည် မြန်မာပြည်တောတောင် အနှံအပြားသို့လှည့်လည်လျက် သောကငြိမ်းအေးကြောင်းတရားကို ရှာဖွေခဲ့သည်
(သေခြင်းတရား၏ အချိန်အခါအရွယ်မရွေး အချိန်းအချက်မရှိထားပဲ ရောက်လာနိုင်ခြင်းအပေါ်သတိသံဝေဂ ရရှိကာ မသေသောတရားကို သိအောင်ရှာမည်ဟု လေးနက်မွန်မြတ်သောသန္နိဋ္ဌာန် ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ဦးစီးပါဝင်သည်
ရှေးဦးစွာ ဖိုဝန်းတောင် ဆရာညွန့်ထံသို့ရောက်၍ အာနာပါန ရှုမှတ်နည်းကိုရရှိခဲ့သည်
ထိုနောက် ညောင်လွန့်တောရ ဆရာတော်၊ သေက္ချတောင် ဆရာတော်၊ ဦးတိလောက ၊ ပဋ္ဋိပတ္တိအကျော် ဆရာတော်များ ထံသို့လည်း ခိုဝင် ဆည်းကပ်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံးကား လယ်တီဆရာတော် ဖြစ်လေသည်
ကိုဖိုးသက်သည် လယ်တီဆရာတော်ထံ၌ (၇) နှစ်မျှ အနီးကပ် ဆည်းကပ်နေထိုင်လျက် ပဋ္ဋိပတ္တိအလုပ်ကို အားထုတ် ခဲ့သည်
ဆရာတော်၏ ဆုံးမ ဩဝါဒများကို အလေးအနက် နာယူမှတ်သားခဲ့သည်
ဤသို့လျှင် အိုးပစ်အိမ်ပစ် ဘဝဖြင့် ကိုဖိုးသက် တရားရှာခဲ့သည်မှာ (၁၃) နှစ်မျှကြာ သွားခဲ့သည်
ထိုအချိန်ကာလအတွင်း ဆရာသမားများ၊ သူတော်ကောင်းပညာရှိတို့၏ ဆုံးမဩဝါဒ များကို မပြတ်ကြားခဲ့ရခြင်းကြောင့် လည်းကောင်း၊ တရားအသိ ထိုက်သင့်သလောက် တိုးပွားလာခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကိုဖိုးသက်၏ သောကဝေဒနာမှာ သိသိသာသာကြီး လျော့ပါးလာခဲ့လေသည်
ထို့ကြောင့် ကိုဖိုးသက်သည် အဖော်ဖြစ်သူ မောင်ညို နှင့်အတူ လယ်တီဆရာတော်ကြီးအား ဖူးမြော်ကန်တော့ပြီး ဇာတိချက်ကြွေ မွေးရပ်မြေ ဖြစ်သော ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာသို့ပြန်ခဲ့လေသည်
(နှစ်ရှည်လများ အိုးပစ်အိမ်ပစ် လေ့လာဆည်းပူးရင်းအားထုတ်ခဲ့သော်လည်း ရည်မှန်းသည့် တရားအရသာတွေ့ရှိသိရသည်အထိ ခရီးမရောက်သဖြင့် နောက်တစ်လှမ်းဆုတ် တပ်ခေါက်ပြန်သည့်သဘောဖြစ်သည်
သို့သော် နောင်အရှည်ကို ရည်မျှော်တွေးခေါ်ကာ လမ်းညွှန်မိန့်မှာရင်းချီးမြှင့်သော လယ်တီဆရာတော်၏ တေးထပ် လင်္ကာမှာ ဦးဖိုးသက်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိသော အားဆေးတစ်ခွက်သဖွယ်ဖြစ်စေခဲ့သည်
ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာသို့ ရောက်သောအခါ (မိမိ၏ တရားအသိဖြင့် အများအား ကူညီကယ်တင်ရန်ရည်မှန်းချက်လည်းရှိဟန်တူသူ ကိုဖိုးသက်သည် မိမိအားယုံကြည်အားထားစွာ မျှော်လင့်ချက်ထားထောက်ပံ့လှူဒါန်းနေသူများနှင့် လက်ရှိတရားအဆင့်မျှဖြင့် ရင်ဆိုင်မတွေ့လိုသေးသလိုဖြစ်နေပေရာ) အိမ်သို့သွားလိုစိတ် မရှိသေးသဖြင့် ကိုဖိုးသက်နှင့်မောင်ညိုတို့သည် ရွာထိပ်ရှိ ဓမ္မာရုံ၌ ယာယီသဘောဖြင့် စတည်းချနေကြသည်
ထိုဓမ္မာရုံမှာ တစ်ချိန်က ကိုဖိုးသက်တို့မိသားစု ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သော ဇရပ်ပင်ဖြစ်၏
"ဤသောက ဝေဒနာမျိုး နောက်ထပ်မပေါ်ပေါက် ရအောင် ငါအားထုတ်တော့မည်" ဟုသန္နိဋ္ဌာန် ချလိုက်သည်
ထို့နောက် ဇနီးမမျှင် အိမ်သို့နှုတ်ဆက်ရုံမျှပင် မသွားတော့ဘဲ မောင်ညိုနှင့်အတူ ဇရပ်မှာပင် ဖြစ်သလို နေထိုင်လျက် တရားကို ဆက်လက် အားထုတ်သည်
အာနာပါနဖြင့် သမာဓိခိုင်မြဲအောင် ထူထောင်ပြီး မိမိခန္ဓာကိုယ်မှ ရုပ်နာမ်တို့၏ ဖြစ် ပျက်မှုများကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် ထင်မြင်အောင် ရှုမှတ်သည်
သို့အားဖြင့် မကြာမီ ကာလအတွင်း၌ပင် ကိုဖိုးသက်သည် ခန္ဓာကိုယ်ကပြသော (ငယ်ထိပ်နေရာမှပြသော) တရားကို လင်းလင်းချင်းချင်း ထိုးထွင်း သိမြင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ကိုဖိုးသက်သည် ရွာဦးဇရပ်မှာပင် ဆက်လက်နေထိုင်လျက် မရီးဒေါ်ရင် အပါအဝင် ရင်းနှီးသူ (၁၅) ဦးခန့်အား အာနာပါန အားထုတ်နည်းကို (တောင်းခံမှုများကြောင့်) စတင်သင်ပြပေးသည်
ကိုဖိုးသက်မှာ (လောကုတ္တရာစာပေအရာတွင်) စာတတ်ပေတတ် (ကျမ်းတတ်ပုဂ္ဂိုလ်) မဟုတ်သော်လည်း သူဟောပြောသော တရားကား ရှင်းလင်းပြတ်သားသည်
ယောဂီများသာမက ယောဂီမဟုတ်သူများလည်း တိုးတက်မှုရရှိ၍ များစွာနှစ်သက်ကြသည်
ကိုဖိုးသက်သည် သီတင်းဝါလကျွတ်သောအခါ ယောဂီအချို့နှင့်အတူ လယ်တီဆရာတော်ထံ သွားရောက်ဖူးမြင်သည်
မိမိတရားပြပုံများကိုလည်း ဆရာတော်အားလျှောက်ထားသည်
လယ်တီဆရာတော်က အကြိမ်ကြိမ် သာဓု ခေါ်တော်မူပြီး ယောဂီ ၅၀၀၀ ထက်မနည်းအရေအတွက်ပြည့်မီသည်အထိ ဆက်လက်တရားပြရန် တိုက်တွန်းတော်မူသည်
ကျောင်းတိုက်ရှိ တပည့်သံဃာအများကိုလည်း ကိုဖိုးသက်၏နည်းနာကိုစံနမူနာယူရန်စသည်တိုက်တွန်းချီးမွမ်းသည်၊ ထို့အပြင် မိမိအမြဲသုံးနေသော လက်ကိုင်တောင်ဝှေးကိုလည်း ဒကာသက်အား ချီးမြှင့်တော်မူလိုက်လေသည်
ကိုဖိုးသက်သည် လယ်တီဆရာတော်ထံမှ ပြန်လာပြီးနောက် ဆရာတော်၏ အားပေး တိုက်တွန်းချက်နှင့်အညီ တရားပြမှုကို တိုး၍ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အနီးပတ်ဝန်းကျင် ရွာများနှင့်တကွ ရပ်နီး ရပ်ဝေးမှ လူများ အဆက်မပြတ် လာရောက်၍ ကိုဖိုးသက်ထံ၌ တရားအားထုတ်ခဲ့ကြသည်
ဆရာသက်ကြီး ဟူ၍ လေးလေးစားစား အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်
ဆရာသက်ကြီးသည် ပျော်ဘွယ်ကြီး ရွာ၌သာမက ရန်ကုန် -မြောင်းမြ -ရွှေကျင် စသော အခြားမြို့ရွာများ၌လည်း တရားပြခဲ့သည်
ပျော်ဘွယ်ကြီးရွာမှာ ရန်ကုန်မြို့နှင့်နီးသဖြင့် ရန်ကုန် မြို့မှ အစိုးရအမှုထမ်း များနှင့်အခြားသူများလည်း ဆရာသက်ထံ မကြာခဏ လာရောက် ကြသည်
နောင်အခါ၌ ငွေစာရင်းမင်းကြီး ဖြစ်လာမည့် ဦးဘခင်သည်လည်း တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
(ဆရာသက်ကြီး၏ တရားအသိဖြန့်ဝေလမ်းညွှန်ကူညီပေးမှုတွင် အနှောင့်အယှက်အဟန့်အတားသဘော အဆင်မချောမှုရှိသမျှကို မေတ္တာမပျက်ခွင့်လွှတ်သီးခံ နည်းမှန်စွာအနိုင်ရရှိချောမောပြေပြစ်စေခဲ့သည်
အတ္တကြီးမားစွာ ဆက်ဆံပြောဆိုလာသူ ဝေဖန်ကဲ့ရဲ့လိုစိတ်ဖြင့်စုံစမ်းချဉ်းကပ်လာသူတို့ကိုပါ ပြဿနာအလျဉ်းမပေါ်စေပဲ သာယာချေငံ နည်းမှန်စွာ အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ခဲ့သည်
အဝေးမှ အနှောင့်အယှက်ပြုသူအချို့ကိုကား ကူညီခွင့်ရပုံမပေါ်ပါ
ဆရာသက်ကြီး၏ တပည့်အချို့သည် ဆရာကြီးအသက်ထင်ရှား ရှိနေစဉ်ကပင် အာဇာနည်ကုန်း၌ ဟံသာဝတီကမ္မဋ္ဌာန်း ဌာနကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့ကြသည်
ထိုကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနသို့ လာရောက်၍ တရားပြခဲ့သည်
ဆရာကြီးသည် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၀၇ ခုနှစ်၊ နတ်တော်လဆန်း ၁၄-ရက်နေ့ညတွင် ဗဟန်းရေတာရှည် လမ်းဟောင်းမှ တပည့်ဖြစ်သူ ဦးအုံး၏ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
အသက်(၇၂) နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဆရာကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်ကို အာဇာနည် ကုန်း၌ တပည့်ကြီးငယ်တို့က စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ သင်္ဂြုဟ်ခဲ့ကြလေသည်
(ဆရာသက်ကြီး မရှိတော့သည့်နောက်ပိုင်းတွင်လည်း ဆရာကြီး၏ တပြည့်သားမြေးတို့၏ အားထုတ်မှုဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်းဌာနများ ကမ္မဋ္ဌာန်းပြဆရာများ အစဉ်အဆက် ပွားများတည်ရှိနေကာ ဆရာကြီးဦးဘခင်၊ ဆရာကြီးဦးဂိုအင်ကာ စသည်ဖြင့် တိုင်းပြည်နိုင်ငံနယ်နိမိတ်များအပေါ် ကျော်လွှားထင်ရှားတရားဖြန့်ဝေပေးနိုင်စွမ်းသော အာဇာနည်ပုဂ္ဂိုလ်များဆက်လက်ပေါ်ထွက်နေလျက် သူ၏တရားများ ရှင်သန်ပြန့်ပွားတည်ရှိနေသည်)
ဒင်ဇန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dimzang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ခိန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၈ ဦး၊ မ ၉၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
သစ်စေး (Thitsi) ၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ Melanorrhoea usitata ဖြစ်သည်
သစ်စေးသည် သစ်ပင်၏အခေါက်နှင့် အသားကြားထဲမှထွက်သော အစေးဖြစ်သည်
အချို့အပင်များ၏အခေါက်ကို ခြစ်လိုက်လျှင် အစေးထွက်လာသည်
အချို့အပင်များမှာမူ အခေါက်ကို ထစ်ပေးမှ အစေးထွက်လာ သည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ အခေါက်ကို စံနစ်တကျထစ်ပေးခြင်း၊ ခြစ်ပေးခြင်း၊ ထွင်းပေးခြင်းသည် သစ်စေးကို တိုးပွားစေလေသည်
သစ်စေးကို အပင်အမျိုးမျိုးမှ ရရှိသည်
ထင်းရှူးပင်အမျိုးမျိုးမှလည်း ရရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်စေး ထုတ်လုပ်ရရှိသော အပင်ကို သစ်စေးပင်ဟု ခေါ်လေသည်
အခေါက်ကို ထစ်လိုက်သဖြင့် ထွက်လာသော အစေးသည် နို့ရည်ကဲ့သို့ ထွက်သော်လည်း လေနှင့် ထိပြီးသည့်နောက်တွင် အစေးနှင့်ရောနှောပါဝင်သော ဆီအနည်းအများကို လိုက်၍ အချို့သည် ပျစ်ချွဲချွဲဖြစ်သွားသည်
အချို့သည် ခဲသွားသည်
သစ်စေး၌ ဖွဲ့စည်းပါဝင်သော အရာဝတ္ထုတို့အနက် ထူးခြားသော အရာဝတ္ထုနှစ်မျိုးတို့မှာ ရက်ဇင်နှင့် ရက်ဇင်အက်ဆစ်တို့ ဖြစ်သည်
ဒမားဟုခေါ်သော သစ်စေးမျိုးကဲ့သို့ အချို့သစ်စေးတို့တွင် ရက်ဇင် ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်၍ အက်ဆစ် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ပါသည်
အချို့ သစ်စေးများတွင်မူ အက်ဆစ် ၉ဝ ရာခိုင်နှုန်းပါဝင်၍ ရက်ဇင် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ခန့်သာ ပါဝင်လေသည်
ကုန်သွယ် စီးပွားရေးလောကတွင် သစ်စေးနှင့် ကော်စေးကို သတ်သတ်မှတ်မှတ်ခွဲခြားထားခြင်း မရှိချေ
သစ်စေးကို ကော်စေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကော်စေးကို သစ်စေးအဖြစ်လည်းကောင်း ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုလည်း ပြုကြသည်
သို့သော် သဘာဝအားဖြင့် သစ်စေးနှင့် ကော်စေးတို့သည် မတူချေ
ခြားနားချက်မှာ ကော်စေးသည် ကာဗိုဟိုက်ဒရိတ် ဓာတ်ပစ္စည်းမျိုးဖြစ်သော ကော်မှုန့်နှင့် ပို၍ နီးစပ်သည်
သစ်စေးသည် တာပင်းကဲ့သို့ ဆီပါသေဓာတ်ပစ္စည်းမျိုးတို့နှင့် ပို၍နီးစပ်သည်
ကော်စေးကို ရေဖြင့်ဖျော်၍ ပျော်သော် လည်း သစ်စေးကို ရေဖြင့် ဖျော်၍မရချေ
အယ်လကိုဟောအရက် စသော ဩဂဲနစ် အဖျော်ပစ္စည်းများဖြင့်သာ သစ်စေးကို ပျော်အောင်ပြုလုပ်ရသည်
သစ်စေးကို မီးရှို့ကြည့်လျှင် ပျော့၍ပျော်လာပြီးနောက် မီးတောက်သည်
ကော်စေးမှာမူ မီးကျွမ်း၍ မည်းသွားပြီးလျှင် သကြားတူးသည့် အနံ့မျိုး ထွက်လေ သည်
သစ်စေးကို အရောင်တင်ဆီလုပ်ငန်း၊ ခြယ်ဆေးလုပ်ငန်း၊ အမွှေးဆီလုပ်ငန်း တို့၌ အများဆုံး အသုံးပြုကြ၍ ဘယဆေး ပစ္စည်းတရပ်အနေဖြင့်လည်း အသုံးချခဲ့ကြသည်
သစ်စေးကို ရှေးပဝေဏီ ခေတ်ကပင် အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း အထောက်အထားများ တွေ့ရှိရသည်
ရှေးခေတ် အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် လူသေအလောင်းခြောက်များကို ကြာရှည်ခံအောင် ဆေးစိမ်ရာ၌လည်းကောင်း၊ ထိုအလောင်းခြောက်များ ထည့်သည့် ခေါင်းများကို အရောင်တင်ဆီ သုတ်လိမ်းရာ၌လည်းကောင်း၊ ဘာသာရေးအခမ်းအနားများ၌လည်းကောင်း သစ်စေးကို အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
သစ်စေးကို ဘီသွာဆီနှင့်ရော၍ အရောင်တင်ဆေး ပြုလုပ်သုံးစွဲခြင်းသည် ခရစ်ပေါ်ပြီး နောက်တွင်မှ အသုံးများလာသည်
၁၁ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၈ ရာစုနှစ် အတွင်းတွင် သစ်စေး အမျိုးမျိုး ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်
ဣတလီမှ တရောပြုလုပ်သူတို့ သည် နဂါးသွေးဟုခေါ်သော သစ်စေးတစ်မျိုးကို တရောအရောင် တင်ရာတွင် အသုံးပြုကြသည်
သစ်စေးနှင့် ကော်စေး အမျိုးမျိုးကို ပရဆေးဖက်ပစ္စည်း အဖြစ်ဖြင့် ရှေးကပင် အသုံးအစွဲပြုခဲ့ကြလေသည်
တစ်ဆယ့်ရှစ်ရာစုနှစ်တွင် အရှေ့နိုင်ငံထွက် ယွန်းထည် ပစ္စည်းများကို လူသိများလာရာ အရောင်တင်ခြင်း၊ ခြယ်ခြင်းကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ လုပ်ကိုင်နိုင်မည့် နည်းလမ်းများကိုလည်း စူးစမ်းလေ့လာ စမ်းသပ်လာကြသည်
ဤတွင် အိန္ဒိယမှ ထွက်သော သစ်စေးတစ်မျိုးဖြစ်သည့် ချိပ်ကို အရောင်တင်ခြင်း၊ ဆေးသုတ်ခြင်းတို့၌ စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်နိုင်အောင် အသုံးပြုနိုင်ကြောင်း တွေ့ရှိလာကြသည်
ထို့ပြင် ဆန္ဒရက်နှင့်မပ်စတစ် သစ်စေးတို့ကိုလည်း အရောင်တင်ဆေးများတွင် အသုံးပြုလာကြသည်
အင်္ဂလန် နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတို့တွင် အရောင်တင်ဆီ ကုမ္ပဏီကြီးများသည် ၁၈ ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့လေ သည်
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် အာဖရိကတိုက်သို့ လမ်းပွင့်သောအခါ ကိုပယ်ဟု ခေါ်သော သစ်စေးမျိုး ရရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊  အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုမှ သစ်စေးအမျိုးမျိုးရရှိသဖြင့်လည်းကောင်း အရောင်တင်ဆီလုပ်ငန်းသည် ပိုမိုတိုးတက် ကြီးကျယ်လာ လေသည်
သစ်စေး အမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် ရိုဇင်(ထင်းရှူးစေး)သည် အရေးပါ အရာရောက်ဆုံးသော သစ်စေးတစ်မျိုးဖြစ်သည်
တရောထိုးတံမှ မြင်းမြီးကိုပွတ်ရန် အသုံးပြုသော ပယင်းရောင် အဆီတုံးသည် ရိုဇင်တစ်မျိုးပင်တည်း
ရိုဇင်ကို ထင်းရှူးပင်အမျိုးမျိုးမှ ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်
ထင်းရှူးပင်၏အခေါက် ကို ထစ်လိုက်၍ စီးထွက်ကျလာသော သစ်ဆီတွင် ရိုဇင် ၇ဝ ရာခိုင်နှုန်း၊ဆီ ၂ဝ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် အခြားရေနှင့် အညစ်အကြေး ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ပါရှိသည်
ယင်းတို့အနက် ရိုဇင်သည်သာ အသုံးဝင် အဖိုးတန်သည်မဟုတ်ပေ
ဆီသည်လည်း တာရပင်ဆီဖြစ်၍ အရေးပါအသုံးဝင်သည်
သာမန်အချိန်အခါမျိုးတွင် ကမ္ဘာသုံးရိုဇင်သည် တစ်နှစ်လျှင် တန်ချိန် ၆ဝဝဝဝဝရှိ၍ တာရပင်ဆီ ဂါလံ ၄၂ဝဝဝဝဝဝကို သုံးစွဲကြသည်
ယင်းတို့သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ ၆၈ရာခိုင်နှုန်းထွက်၍ ပြင်သစ်မှ၂ဝရာခိုင်နှုန်း၊ စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီမှ ဂ ရာခိုင်နှုန်း ထွက်ရှိ၍ ကျန်ရာခိုင်နှုန်းသည် ဂရိ၊ မက္ကဆီကိုနှင့် အိန္ဒိယတို့မှ ထွက်လေသည်
ရိုဇင် ထုတ်ယူသော အချို့ ထင်းရှူးမျိုးတို့၏ သစ်ကိုလည်း အသုံးချရသဖြင့် သစ်လည်းရ အစေးလည်းရအောင် အနောက်နိုင်ငံကြီးများတွင် ရိုဇင်ထုတ်ယူခြင်းကို စံနစ်တကျ ဆောင်ရွက်ကြသည့်အပြင် ထိုသစ်တောများ မပြုန်းရအောင်လည်း ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြလေသည်
အခြားသစ်စေးများသည် များသောအားဖြင့် အပူပိုင်းဒေသ သစ်တောများမှ ထွက်သည်
ကိုပယ်ဟုခေါ်သော သစ်စေးအမျိုးမျိုးရှိရာ ဘရာဇီး စသော တောင်အမေရိက နိုင်ငံများမှလည်း ထွက်သည်
အာဖရိကတိုက် ဇိုင်ရာနိုင်ငံ (ယခင် ဗဲလဂျီယန်ကွန်ဂို)မှလည်း ထွက်သည်
ဆူမတြား၊ ဂျားဗား၊ ဗော်နီယို၊ စဲလဗီး၊ ဖိလစ်ပိုင်စသော အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုမှလည်း ထွက်သည်
တောင်အမေရိကမှ ကိုပယ် သစ်စေးထွက်သော ဟိုင်မီနာ မျိုးခွဲဝင် အပင်များနှင့် အာဖရိကတိုက်မှ ကိုပယ်ရရှိသော ထရက်ကီလိုဖီယမ် မျိုးခွဲဝင် အပင်များသည် မျိုးချင်း နီးစပ်သည်
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုမှ ကိုပယ် သစ်စေးထွက်သော အပင်မျိုးတို့မှာမူ အဂ္ဂါသစ်ဆေး မျိုးခွဲဝင် ဖြစ်ကြသည်
ထိုအပင်မျိုးတို့သည် အလွန် အသက်ရှည်ကြရာ အချို့သည် အနှစ် ၃ဝဝ ကျော် ၄ဝဝ ခန့် ရှိပြီဟု ဆိုကြလေသည်
ကိုပယ် သစ်စေးသည် ရိုဇင်ထက် အက်ဆစ် ပို၍နည်းသည်
ဘီသွာဆီဖြင့်ဖျော်မှသာ ပျော်သည်
ဇိုင်ယာနိုင်ငံမှထွက်သော ကိုပယ်သည် ရိုဇင်ကဲ့သို့ ဂလစ်ဆရင်းဖြင့် ရောနိုင်၍ အပြာ ရောင် ပြောင်လက်ပြီးလျှင် ကြာရှည်ခံသောအရောင်တင်ဆီများကို ပြုလုပ်နိုင်လေသည်
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုမှ ဒမားဟုခေါ်သည့် သစ်စေးမျိုးထွက်သည်
ထိုသစ်စေးမျိုးထွက်သော အပင်များသည် ဒစ်ပရာရိုပေစီအီး ဟုခေါ်သော ကညင်မျိုးရင်းဝင် အပင်များ ဖြစ်သည်
သင်္ကန်းမျိုး စိတ်များ ဖြစ်ကြသော ဟိုပီယမ် မီကရန်သား၊ ဟိုပီယာဂလိုဗိုစာ တို့သည်လည်း ဒမားသစ်စေး အများအပြား ထုတ်ယူရရှိသော အပင်မျိုးဖြစ်ကြလေသည်
ဒမားသစ်စေးမျိုးသည် တာရပင်ဆီနှင့် ကျောက်မီးသွေးနက်ဖသာတို့ဖြင့် ပျော်အောင် ဖျော်၍ ရသည်
ထိုသစ်စေးတို့ဖြင့် ပြုလုပ်သော အရောင်တင်ဆီတို့သည် အရောင်ဖျော့ဖျော့ဖြင့် တောက်ပြောင် ပြီးလျှင် အရည်ကြည်လင်သည်
သို့သော် ဆေးသားကြာရှည်မခံခြင်း၊ ထိလိုက်လျှင် စေးကပ်ကပ် ရှိနေခြင်းတို့ကြောင့် ဒမားသစ်စေးအစားဓာတ်ကော်စေးများကို အသုံးပြုကြလေသည်၊ အထက်ဖော်ပြပါတို့ကဲ့သို့ ကုန်သွယ်စီးပွားရေး လောက၌ အရေးမပါသော်လည်း ခြယ်ဆေး၊ အရောင်တင်ဆေး လုပ်ငန်းတို့၌ အသုံးပြုလျက် ရှိကြသည့် သစ်စေးတို့ရှိသေးရာ ယင်းတို့တွင် ဆန္ဒရက် နှင့် မက်စတစ်တို့ကို ဖော်ပြလိုပေသည်
ဆန္ဒရက်သစ်စေးသည် တက်တြာကလီနစ် မျိုးခွဲဝင် ထင်းရှူးပင်ငယ်တစ်မျိုးမှ ရရှိ၍ စပိန်နှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်မှ ထွက်သည်
ဩစတြေးလီးယားတိုက်မှလည်း ထိုထင်းရှူးပင်မျိုးနှင့်နီးစပ်သော ထင်းရှူးပင်မျိုး တို့မှ ဆန္ဒရက်သစ်စေးမျိုးကို ရရှိသည်
ဩစတြေးလီးယားတိုက်ထွက် ဆန္ဒရက်သစ်စေးသည် ဆီပိုများသဖြင့် ပျော့ပျောင်းသည်
အနံ့သင်းသင်းရှိသည်
ဆေးလုံးများအုပ်ရန် အခွံများပြုလုပ်ရာ၌ သုံးကြသည်
ဆန္ဒရက်သစ်စေးသည် မာကျောသဖြင့် ကပ်ပြား သားရေနှင့် သတ္တုများကို အရောင်တင်သော ဆေးများ၌အသုံးပြုသည်
မက်စတစ် သစ်စေးသည် ဥရောပတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်၌ ပေါက်ရောက်သော သစ်ပင်တစ်မျိုးမှ ရရှိ၍ ဆန္ဒရက်နှင့် ဆင်ဆင်တူသည်
သို့သော် ပို၍ဈေးကြီးပြီးလျှင် အရောင်တင်ဆီ အကောင်းစားများ၊ ခြယ်ဆေးအကောင်းစားများ၌ ထည့်သွင်းအသုံးပြုကြရာ ပန်းချီဆေးများ၌ မက်စတစ် ပါဝင်လေသည်
ပရဆေးများတွင်လည်းကောင်း၊ အမွှေးဆီများတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသော သစ်စေးများအနက် ယိုးဒယား နှင့် ဆူမတြားမှ ထွက်သော ဗင်ဇောနှင့် နဂါးသွေးအမည်ရှိ အနီရောင်သစ်စေး အမျိုးမျိုးတို့လည်းပါဝင်သည်
၁၈ ရာစုနှစ်က ဣတာလျံ တရောလုပ်ငန်း လုပ်သူများ အသုံးပြုကြသည့် နဂါးသွေးသစ်စေး သည် ထိုစဉ်က အာရှတိုက်မြောက်ပိုင်းမှ ထွက်ရှိခဲ့သည်
အာရပ်လူမျိုးတို့ကမူ ထိုသစ်စေးမျိုးကို ပရဆေးများ၌ အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
ထို့ပြင် ဘမ်းပရုတ်ဆီ ပြုလုပ်သော သစ်ဆေးမျိုးရှိသေးရာ ပင်လယ်နီကမ်းခြေ၌ ပေါက်သော ကွမ်ဖီမိုရာမျိုးခွဲဝင် မက္ကာဒန်း ပင်မျိုးမှရရှိသော အဆီသည် ပို၍ ကောင်းလေသည်
ထို့ပြင် အယ်လမီဟုခေါ်သော သစ်ဆေးပျော့ အမျိုးမျိုးရှိသေးရာ အပူပိုင်းဒေသရှိ အပင်များမှ ရရှိသည်
အနံ့မွှေးသဖြင့် အမွှေးဆီလုပ်ကိုင်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်
အရှေ့အိန္ဒိယကျွန်းစုနှင့် ဖိလစ်ပိုင် ကျွန်းစုတွင် ဗာစီရေစီအီး မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သော အပင်များမှ ရရှိလေသည်
အခြားအခြားသော သစ်စေးများနှင့်မတူ ထူးခြားသော သစ်စေးတစ်မျိုးမှာ ပယင်းဖြစ်လေသည်
ပယင်းသည် အပင်ကို ထွင်း၍၊ ထစ်၍၊ ခြစ်၍ရသော သစ်စေးမဟုတ်ပေ
နှစ်ပေါင်း ထောင်နှင့်ချီ၍ ကြာမြင့်ခဲ့သောကာလက မြေလွှာအောက်တွင် နစ်မြုတ်နေခဲ့သည့် ထင်းရှူးပင်များ၏ သစ်စေးခဲ ဖြစ်သည်
အခြားထူးခြားသော သစ်စေးတစ်မျိုးမှာ ရှဲလက်ဟုခေါ်သော ချိပ်ဖတ်ဖြစ်၍ သစ်ပင်ကို အဟာရအဖြစ် မှီဝဲကြသည့် အကြေးရှိသော ပိုးကောင်ငယ်ကလေးများမှ ရရှိသည့် အစေးတစ်မျိုးဖြစ် သည်
ချိပ်ကို အရောင်တင်ဆေး လုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပြားလုပ်ငန်း၌လည်းကောင်း အသုံးပြုကြလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် မယ်လာနိုရီယာယူဆီတာလာဟုခေါ်သော သစ်စေးပင်မှ ရရှိသည့် သစ်စေးကို ယွန်းထည်လုပ်ငန်း၊ ကျောက်ကာလုပ်ငန်း၊ မှန်စီရွှေချလုပ်ငန်း၊ ရွှေရေး၊ ရွှေချလုပ်ငန်းတို့တွင် အသုံးပြုသည်
ထို့ပြင် သစ်သား၊ ကျောက်၊ သံ အစရှိသည်တို့ကို အရောင်တင်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ ထီးရွက်ပြုလုပ်သော မိုးရေခံပိတ်နှင့် စက္ကူများပြုလုပ်ရာ၌လည်းကောင်း သစ်စေးကို အသုံးချကြသေး သည်
ဆန်ကော၊ ဆန်ခါ၊ တောင်း စသည်တို့ ခိုင်ခန့်၍ ကြာရှည်အသုံးခံရန် သစ်စေးဖြင့် သုတ်လိမ်းခြင်း၊ သစ်စေးဖြင့် လှေ စသည်တို့ကို ဖာထေးခြင်း၊ အိုးစည်၊ ဒိုးပတ်၊ ဗုံ စသည့်ပစ္စည်းများ ၏ ပတ်စာ ထည့်ရသော သားရေမျက်နှာပြင်ကိုလည်း သစ်စေးဖြင့် သုတ်လိမ်းခြင်း စသည်တို့ကို ပြုလုပ်ကြလေသည်
သစ်စေးပင်သည် အန်နကာဒီယေးစီအီးမျိုးရင်းဝင် ဖြစ်၍ သရက်၊ လွန်ဖို၊ မရမ်း စသည်တို့နှင့် မျိုးရင်းတူသည်
အထက်နှင့်အောက် မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်၌ အမြင့်ပေ ၃၅ဝဝ ထက်မကျော်သော ဒေသများတွင် တွေ့ရှိရသည့် အင်တိုင်းစသော တောခြောက်များတွင် ပေါက်ရောက်သည်
ထိုသစ်စေးပင်မျိုးကို အနောက်ဘက်၌ မဏိပူရတွင် တွေ့ရသော်လည်း အာသံပြည်နယ်၌ မပေါက်ချေ
မဏိပူရတွင် ထိုသစ်စေးပင်ကို ချူးဟု ခေါ်သည်
အရှေ့ဘက်တွင် ယိုးဒယားနှင့် ဗီယက်နမ် နိုင်ငံတို့၌ တွေ့ရှိလေသည်
သစ်စေးပင်သည် ရွက်ကြွေပင်မျိုးဖြစ်၍ အမြင့်ပေ ၅ဝ မှ ၆ဝ အထိရှိပြီးလျှင် ရင်စို့လုံးပတ် ကိုးပေခန့်အထိ ရှိနိုင်သည်
ပင်စည်ဖြောင့်၍ အတော်အတန် မြင့်သည့်တိုင်အောင် အကိုင်းအခက်မရှိဘဲ စင်းလုံးချောသည်
အရွက်များသည် အရင်းသိမ်၍ အဖျားကျယ်သည်
အခေါက်သည် မွဲပြာရင့်ရောင် ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အဖြူ၊ အနီ၊ အနက်ဟူ၍ သစ်စေးပင် သုံးမျိုး ခွဲခြားထားသော်လည်း အနည်းငယ်မျှသာ ကွဲပြားမှုရှိသည်
အနက်မျိုးသည် အနည်းငယ် ပို၍ညိုမည်းသော အခေါက်ရှိသည့်ပြင် အရွက်များသည် အနည်းငယ်ပို၍ ဝိုင်းသည်
အကိုင်းငယ်များ၊ ရွက်ညှာများ၊ အရွက်အောက်ဘက်နှင့် ပွင့်ညှာတံတို့တွင် မွှေးနုများရှိသည်
အသီးများသည် အနီရောင်ရှိ၍ အတွင်းခွံမာသီးမျိုး ဖြစ်သည်
အသီးညှာရင်းတွင် တောင်ပံနှင့်တူသော အဖတ်ငါးခုသည် ပန်ကာရွက်များသဏ္ဌာန် ဖြာထွက်လျက် ရှိသည်
သစ်စေးပင်သည် ပြန့်ကျယ်သောရွက်အုပ် ရှိသည်
ထိုအပင်မျိုးသည် ကျောက်စရစ် မြေမျိုး၌ ပိုမိုဖြစ်ထွန်းလေသည်
ဇန်နဝါရီလတွင် အရွက်ကြွေ၍ မတ်လလယ်ခန့် တိုင်အောင် အရွက်မရှိ ရိုးတံကျဲကျဲ ရှိနေချိန်တွင် အပွင့်ဖြူဖြူများသည် ပင်လုံးကျွတ် ပွင့်သည်
မတ်လကုန်လောက်တွင် အသီးထွက်၍ ဇွန်လတွင် အသီးမှည့်လေသည်
သစ်စေးသည် အနီရင့်ရောင်ဖြစ်၍ အဝါစင်းများလည်းရှိသည်
ကြာမြင့်စွာ လေသလပ်ခံထားပါက ပို၍ အရောင်ရင့်သွားလေသည်
သစ်သားသည် မာကျောသိပ်သည်း လေးလံပြီးလျှင် ကြာရှည် ၍အသုံးခံသည်
အသားအစိုသည် ကုဗတစ်ပေလျှင် ပေါင် ၆ဝ လေးသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်စေးသားဖြင့် အိမ်တိုင်၊ တံတား၊ စူး၊ ဆောက် လက်ကိုင်ရိုးများ၊ ထွန်တုံး ကျောက်စူးတိုင်များ စသည်တို့ကို ပြုလုပ် သုံးစွဲသည့်ပြင် ဇလီဖားတုံး၊ သေနတ်ဒင် စသည်တို့ကိုလည်း ထိုသစ်သားဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်
ပေါင်းခံ၍ ခြောက်သွေ့ပြီးသော သစ်စေးသားသည် ဦးချိုကဲ့သို့အလွန်မာကျောသဖြင့် ခွဲစိတ်ရန် ခဲယဉ်းသောကြောင့် အသုံးနည်းသည်
သတ္တုတွင်း လုပ်ငန်းများ၌ အသုံးပြုရန်သင့်လျော်သော သစ်သား ဖြစ်လေသည်
သစ်သားထက်ပို၍ အသုံးဝင်သော သစ်စေးပင်ထွက်ပစ္စည်းသည် အခေါက်မှထွက်သော အစေး ဖြစ်သည်
သစ်စေးထိုးခြင်း၊သို့မဟုတ် သစ်စေးထုတ်ယူခြင်းသည် သက်သာလွယ်ကူသော အလုပ်မဟုတ်ချေ
လူသူမနီး တောကြီးမျက်မည်းထဲ၌ မိုးရွာမရှောင်၊ နေပူမရှောင် ပင်ပင်ပန်းပန်း လုပ်ကိုင်ကြရသည်
သစ်စေးကို ဝါခေါင်လမှ တပို့တွဲလအထိ ထိုးရသည်
တပို့တွဲလလွန်လျှင် အရွက်ပြတ်ချိန်၊ သစ်ရည်ရပ်နားချိန်ဖြစ်၍ အစေးမထွက်ချေ
သစ်စေးထုတ်၍အကောင်းဆုံး အချိန်သည် တော်သလင်းလမှ နတ်တော်လအတွင်း ဖြစ်သည်
လုံးပတ် နှစ်ပေထက် ကြီးသော အပင်များကို သစ်စေးထိုးနိုင်သည်
သစ်တောကြိုးဝိုင်းများတွင်မူ လုံးပတ် သုံးပေထက်ငယ်သော အပင်များကို သစ်စေးမထိုးရန် ကန့်သတ်ထားလေသည်
သစ်စေးထိုးမည့်အပင်ကို မြေကြီးမှ နှစ်တောင့်ခွာခန့် နေရာကစ၍ အင်္ဂလိပ်စာလုံး ဗွီပုံသဏ္ဌန် အထစ်များကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု အထက်သို့ ဆင့်ကာဆင့်ကာ ထစ်သွားရသည်
ထိုနောက် ထောင့်စွန်း အောက်တည့်တည့်တွင် ဝါးကျည်တောက်ကို ခံပေးရသည်
တစ်ခါထစ်ထားလျှင် ခုနစ်ရက် ရှစ်ရက်ကြာမျှ သစ်စေးများ မနားတမ်းရရှိနိုင်သည်
စုဆောင်းရရှိသော သစ်စေးများကို ဝါးကျည်တောက်မှ မြေအိုး သို့ ပြောင်းပြီးလျှင် မခြောက်သွေ့စေခြင်းငှာ အပေါ်မှ အဝတ်ရေစိုဖြင့် အုပ်ထားရလေသည်
အခေါက်ကိုဒားဖြင့် တပင်လျှင် အထစ်ပေါင်း၂ဝမှ ၃ဝအထိ ခုတ်ထစ်နိုင်သည်
ထစ်လိုက်၍ ယိုစီးထွက်လာသော သစ်စေးသည်ပျစ်ချွဲ၍ မွဲပြာရောင်ဖြစ်သည်
လေနှင့်ထိသောအခါ အရောင်ပြောင်း သွားလေသည်
သစ်စေးထဲတွင် အခိုးဖြစ်၍ ပျောက်လွင့်တတ်သော အဆီတမျိုးပါသဖြင့် သစ်စေးနှင့် ထိမိလျှင်ကိုယ်ခန္တာ၌ ယားယံ၍ အဖုအပိန့်ဖြစ်စေသာကြောင့် သစ်စေးကို ကိုင်တွယ်ရာ၌ သတိထားကြရသည်
ကျွန်းသားယောင်းမကို သစ်စေးထဲသို့ထည့်၍မွှေလျှင် အဆိပ်အတောက် ပျက်စေနိုင်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ဖဲရစ်အောက်ဆိုက်ကို သစ်စေး၏ အလေးချိန်၁ဝရာခိုင်နှုန်း ထည့်၍ ရောစပ်ပေးလျှင်လည်း အသားအရေကို အန္တရာယ်မပြုနိုင်ဟု သိရှိရသည်
ဝါခေါင်လနှင့်တော်သလင်းလများတွင် ထွက်သော သစ်စေးသည် အရည်သွက်၍ အရောင်သည် နီကြန်ကြန် ဖြစ်သည်
သီတင်းကျွတ်လနှင့် တန်ဆောင်မုန်းလများတွင် ထွက်သော သစ်စေးသည် အရောင်ညိုသည်
ပြာသိုလနှင့် တပို့တွဲလများတွင်ရရှိသော သစ်စေးသည် အရည်တွဲ၍ အရောင်နက် သည်
ယင်းသို့ အရောင်ကွဲပြားခြင်းသည် သစ်စေးတွင်ပါရှိသော မိုးရေ အနည်းအများ လိုက်၍ ဖြစ်သည်ဟု အချို့က ယူဆသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ၊ အနက်ရောင်သစ်စေးသည် လူကြိုက်အများဆုံးနှင့် ဈေးအရဆုံးဖြစ်သည်
ထစ်ရာတစ်ခုသည် အသားပြန်ပြည့်ရန် လေးနှစ်မှ ခုနစ်နှစ်အထိ ကြာရှည်သဖြင့် သစ်စေးထိုး ခြင်းကို စံနစ်တကျ ပြုလုပ်သင့်ပေသည်
ခုတ်ထစ်၍ သစ်စေးထုတ်ယူသည့်အတွက် သစ်ပင်၏ သက်တမ်းကို ထိခိုက်ဟန်မတူသော်လည်း အပင်၏ အင်အားနှင့်မမျှအောင် ထုတ်ယူခဲ့လျှင် သစ်ပင် ပျက်စီးပေမည်
ထိုကြောင့် သစ်စေးထုတ်ယူသော အပင်များအား ရပ်နားခွင့် ပေးရပေရာ သံလွင်မြစ် ၏ အရှေ့ဘက်ရှိမြေသည် အနောက်ဘက်ရှိမြေထက် မြေဩဇာ ညံ့ဖျင်းသဖြင့် ထိုဒေသတွင် သစ်စေး ပင်များကို သုံးနှစ် ရပ်နားချိန်ပေးရ၍ နောက်ဘက်ရှိ အပင်များကိုမူ နှစ်နှစ် ရပ်နားချိန်ပေးရလေသည်
သစ်စေး ထိုးသူတစ်ဦး တစ်ရာသီတွင် သစ်စေးပိဿာချိန် ၄ဝမှ ၆၀ အထိ ရှိနိုင်သည်
ကျွမ်းကျင်သူသည် ထိုထက် ပိုမိုရရှိသည်
သစ်စေးအများဆုံးထွက်သောအပင်မှ တစ်ရာသီလျှင် ၁ဝ ပိဿာ ခန့် ရရှိသည်
သစ်စေး ဈေးသည် သစ်စေးမျိုး အညံ့ အကောင်းပေါ်တွင် တည်၍ ပိဿာ ၁ဝဝလျှင် ၃၇၅ကျပ်မှ ၅ဝဝကျပ်ဈေးအထိ ရှိလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် သစ်စေးထွက်သော ဒေသများမှာ စစ်ကိုင်းတိုင်းရှိ သစ်တောခရိုင်များ၊ ဥတ္တရတိုင်း သစ်တောခရိုင်များ၊ ချင်းတွင်းတိုင်း သစ်တောခရိုင်များနှင့် ရှမ်းပြည်နယ် သစ်တောခရိုင်များ ဖြစ်ကြရာ ရှမ်းပြည်နယ်မှ အများဆုံးဖြစ်၍ ဒုတိယအများဆုံးသည် စစ်တောင်းတိုင်းဖြစ်သည်
ရှမ်းပြည် တောင်ပိုင်းမှ သစ်စေးအများဆုံးထွက်ရာ မိုးနဲနယ်၊ ကျိုင်းတောင်း ကျိုင်းခမ်းနယ်၊ သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက် မိုင်းပူနှင့် မိုင်းကံ သစ်တောကြိုးဝိုင်း၊ မိုင်းပန်နယ်တို့သည် သစ်စေး အထွက်များသော ဒေသများ ဖြစ်ကြသည်
ထိုဒေသများတွင် သစ်စေးထိုးခြင်းသည် အရေးပါသော အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းလုပ်ငန်း တစ်ရပ်ဖြစ်ပေသည်
၁၉၆၁ခုနှစ်မှ ၁၉၆၉ခုနှစ်အထိ နှစ်များအတွင်း နှစ်စဉ် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးမှ သစ်စေး ပိဿာချိန် လေးသောင်းခွဲမှ ရှစ်သောင်းနီးပါးထိ ထွက်သည်
ရှေးက ရှမ်းပြည်နယ်မှပင် ပိဿာချိန် တစ်သိန်းကျော် ထွက်ခဲ့၍ မိုးနဲနယ် တုံဟုံးတွင် သစ်စေးကို အရောင်းအဝယ် အများဆုံး ပြုလုပ်ကြသည်
ယခုအခါ ရှမ်းပြည်နယ်တွင် သစ်စေးပင် များကို အဆမတန် ခုတ်ထစ် အစေးထုတ်ယူကြသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပြည်မတွင် သစ်စေးသားကို အိုးအိမ် အဆောက်အအုံနှင့် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ပြုလုပ်အသုံးချမှု များပြားလာ၍လည်းကောင်း သစ်စေးပင်များ ပျက်စီး၍ သစ်စေးထွက် ယုတ်လျော့လာခဲ့လေသည်
ရရှိသော သစ်စေးများကို ပြည်တွင်းသုံးအတွက်သာမက နိုင်ငံခြား(ဂျပန်)သို့လည်း တင်ပို့ခဲ့သည်
၁၉၅၆-၅၇ခုနှစ် တွင် သစ်စေးထွက်၏ ၁၄.၉ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သော ပိဿာချိန် ၆၂၃၈ ကို တင်ပို့ခဲ့ ရာသင့်ငွေ တန်ဖိုး ကျပ် ၇၅၁၁၉ ဖြစ်သည်၊ ၁၉၅၈-၅၉ ခုနှစ်တွင်၂ဝ.၇ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သော ပိဿာချိန် ၉၇၈၃ကို တင်ပို့ရာ တန်ဖိုးသင့်ငွေ ၁၁၃၇၂ဝ ဖြစ်လေသည်
ယခုခေတ်တွင် ဓာတ်ပစ္စည်း အမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် သစ်စေး ကော်စေးတို့ကို ဖန်တီးဖြုလုပ်နိုင်ကြပေ ပြီ
ယင်းတို့ကို ဓာတ်သစ်စေး၊ ဓာတ်ကော်စေးဟု ခေါ်ကြ၍ ဓာတ်ကော်စေးသည် ယခုအခါ အလွန် အသုံးများလျက် ရှိသော ပလပ်စတစ်တစ်မျိုးပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုဓာတ်သစ်စေး ဓာတ်ကော်စေးတို့ကို သဘာဝသစ်စေး သဘာဝကော်စေးကဲ့သို့ပင် အသုံးချနိုင်သည်
သို့သော် ဓာတ်ပစ္စည်းများဖြင့် လူတို့ ဖန်တီးတီထွင် ပြုလုပ်ကြသော ဓာတ်သစ်စေးတို့သည် သဘာဝသစ်စေးတို့နှင့် ရုပ်ဂုဏ်များတွင် တူကြသော်လည်း ဓာတ်ဂုဏ်များတွင်မူ ကွဲပြားခြားနားကြသည်
ဓာတ်သစ်စေးက သဘာဝသစ်စေးထက် ပို၍ အကျိုးများသော အချက်များလည်း ရှိပေရာ ယင်းတို့မှာ (၁) အမျိုးအစား တညီတညွတ်တည်းရနိုင်ခြင်း၊ (၂) အလိုရှိသော ဓာတ်ပစ္စည်းမျိုးပါအောင် ပြုပြင် ဖန်တီးယူနိုင်ခြင်း၊ (၃) အရောင်ကောင်းခြင်း၊ ကြာရှည်ခံခြင်း၊ မာကြောခြင်းတည်း ဟူသောဂုဏ်သတ္တိများပို၍ ရှိခြင်းတို့ ဖြစ်လေသည်
တကွင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takwin)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ တကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၁၂ ဦး၊ မ ၃၃၄၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၃၅၉ ဦး နေထိုင်သည်
ရင်းကျင်းထန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinkyinhtan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ လောက်ကိုင် (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ မြင်ဆူရှမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၃၂၄ (၁) ရက်
ငန်းနက် သည် ကြီးမားသောရေငှက်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက် အရှေ့တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းတွင် အဓိကသားပေါက်သောငန်း တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
သိပ္ပံအမည်မှာ ဆင်းဂနက်စ် အက်တရာတက်စ် ဖြစ်သည်
ကြီးမားသောငှက်ကြီးတစ်မျိုး ဖြစ်ပြီး ပြောင်လက်သော အနက်ရောင်အမွေးအတောင်များနှင့် အနီ ရောင်နှုတ်သီး ရှိသည်
အတောင်များပေါ်ရှိ အမွေးများမှာ ကောက်ကွေးနေသည်
ဩစတြေးလျတိုက် အနောက်တောင်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းရှိ စိမ့်တောများနှင့် အနီးတဝိုက်ရှိ ကမ်းလွန်ကျွန်းများတွင် တွေ့ရသည်
တက်စမေးနီးယားတွင်လည်း  တွေ့ရသည်
စက္ကန့်သည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ယူနစ် စနစ်(SI)တွင် အချိန်ကို တိုင်းတာသည့် အခြေခံ ယူနစ်ဖြစ်သည်
တစ်မိနစ်တွင် စက္ကန့် ၆၀ ရှိပြီး တစ်နာရီတွင် မိနစ် ၆၀ ရှိသည်ဟု အရေအတွက် သတ်မှတ်ထားသည်
SI စနစ်တွင် စက္ကန့်၏ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်မှာ "ကေစီယမ် ၁၃၃ အက်တမ်၏ မြေပြင်အနေအထားရှိ အဆင့်နှစ်ခုကြား ပြောင်းလဲနေမှုဖြင့် သတ်ဆိုင်သည့် ရောင်ခြည်ဖြာသည့် ကာလ ၉ ၁၉၂ ၆၃၁ ၇၇၀ ပမာဏ"ကို ခေါ်သည်
စက္ကန့်များကို စက်မှု၊ လျှပ်စစ် (သို့မဟုတ်) အက်တမ်နာရီဖြင့် တိုင်းတာနိုင်သည်
SI ရှေ့ဆက်များမှာ စက္ကန့်ဖြင့်ပေါင်းပြီး စက္ကန့်၏အစိတ်အပိုင်းများ အဖြစ် ဖော်ပြသည်
ဥပမာ - မီလီစက္ကန့် ( တစ်စက္ကန့်၏တစ်ထောင်ပုံ တစ်ပုံ)၊ မိုက်ကရို စက္ကန့်( တစ်စက္ကန့်၏ တစ်သန်းပုံ တစ်ပုံ) နှင့် နာနို စက္ကန့် (တစ်စက္ကန့်၏ သန်းတစ်ထောင်ပုံ တစ်ပုံ)
ဗစ်ဒကွန် အေဗရာဟမ် ကွစ်ဇလင်းကား ဒုတိယကမ္ဘာစစ် ကြီးအတွင်း နိုင်ငံနှင့်လူမျိုးကို သစ္စာဖောက်၍၊ နာဇီဂျာမန် တို့အား အလုပ်အကျွေးပြုခဲ့သော နော်ဝေးနိုင်ငံရေးသမား တစ်ယောက် ဖြစ်သည်
၁၈၈၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၈ ရက်နေ့ တွင် ဖီရက်စဒယ်အရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
နော်ဝေးစစ် တက္ကသိုလ်တွင် စစ်ပညာသင်ကြားခဲ့ရာ ၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၁၈၊ ၁၉ ခုနှစ် တွင် ရုရှားနိုင်ငံ၌လည်းကောင်း၊ ၁၉၁၉၊ ၂၁ ခုနှစ်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ၌လည်းကောင်း၊ စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ တွဲဖက်သံအရာရှိအဖြစ်ဖြင့် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့၏
၁၉၂၉ ခုနှစ် တွင် နော်ဝေးနိုင်ငံသို့ ပြန်လာခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံရေးလောက ထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ကွစ်ဇလင်းမှာ ကွန်မြူနစ်ဆန့်ကျင် ရေး ခေါင်းဆောင် ဖြစ်သည်
သူသည် ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းရွက်ပြီးနောက်၊ နော်ဝေး အမျိုးသားညီညွတ်ရေးအဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ခေါင်းဆောင် ခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့အား ဖက်ဆစ်ပါတီပင် ဖြစ်သည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ် ဧပြီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖက်ဆစ် ဂျာမန်တို့သည် နော်ဝေးနိုင်ငံအား ရုတ်တရက် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သောအခါ ကွစ်ဇလင်းသည် ဂျာမန်တို့ဖက်မှ ကူညီတိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
နော်ဝေးကို ဂျာမန်တို့ သိမ်းပိုက်ပြီးသောအခါ၊ ကွစ်ဇလင်းကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ခန့်အပ်သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ကွစ်ဇလင်း သည် နော်ဝေးနိုင်ငံ၏ သမတအဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်း ခံရပြန် သည်
ထိုမှစ၍ နောင်ဝေးနိုင်ငံမှာ ဖက်ဆစ်နာဇီတို့၏ ဩဇာခံ ကွစ်ဇလင်းရုပ်သေးအစိုးရ၏ ခြယ်လှယ်ညှဉ်းပန်းခြင်းကို ခံခဲ့ရ လေသည်
သို့ရာတွင် ကွစ်ဇလင်းအစိုးရသက်တမ်းမှာ ကြာရှည်စွာ မတည်မြဲချေ
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဂျာမန်တို့ စစ်ရေးရှုံးနိမ့်၍ ကွစ်ဇလင်းသည် နော်ဝေးတပ်မတော်သို့ လက်နက်ချ ဝင် ရောက်ရလေသည်
သူ့အား အော့စလိုမြို့တော် စစ်တရားခံ ရုံးတွင် စစ်ဆေးပြီးနောက် သစ္စာဖောက်အဖြစ်ဖြင့် ၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ကွပ်မျက်လိုက်လေသည်
ယင်းသို့အားဖြင့် နိုင်ငံနှင့်အမျိုးသားအား သစ္စာဖောက်ခဲ့သော ကွစ်ဇလင်းသည် သစ္စာဖောက်တို့၏ သွားရာလမ်းသို့ လိုက်ပါ သွားရလေသည်
ထိုမျှမကသေး၊ စစ်ပြီးခေတ်တွင် ကွစ်ဇလင်း ဟူသော သူ၏အမည်သည်လည်း သစ္စာဖောက်ဟူသော ဝေါဟာ ရနှင့် တွန်ဒွဲလျက် ကျန်ရစ်ခဲ့ပေသည်
ဆင်ကျွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkyun)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၇၂ ဦး၊ မ ၂၈၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
မကျည်းကုန်းရွာ၊ ငါးရန့်ချောင်း
ဝခွမ်ဝမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wahkumwan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ထရီဝမ်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထရီဝမ်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉ ဦး၊ မ ၁၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၇၅ ဦး နေထိုင်သည်
အင်္ဂလိပ် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုနှင့် စာရေးဆရာမကြီး အက်သယ်မေရီစမိုက်သည် ၁၈၅၈ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် လန်ဒန်မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ဗိုလ်ချုပ် ဂျေ၊ အိပ်၊ စမိုက်၏ သမီးဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်စာဆိုလောကတွင် တစ်ဦးတည်းသော ထင်ရှားသည့် အမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုဖြစ်၏
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဒီ၊ ဘီ၊ အီး ခေါ် ဗြိတိသျှနိုင်ငံတော် အမျိုးသမီးဘွဲ့ထူးကို ရရှိသည်
အက်သယ်သည် ငယ်စဉ်အခါက ဂျာမနီနိုင်ငံ လိုက်ပဆစ်မြို့၌ ဂီတစာဆိုကျော်ကြီး ဟိုင်းနရစ်ဖွန်ဟတ်ဆို ဂင်ဗတ်ထံတွင် ဂီတပညာကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
သူစပ်ဆိုသော သီချင်းများသည် အင်္ဂလန်ပြည်မှာထက် ဥရောပတိုက်၌ ပိုမိုကျော်ကြားသည်
အက်သယ်သည် အင်္ဂလိပ်ဂီတစာဆိုပင် ဖြစ်လင့်ကစား ဂီတပညာကို ဂျာမနီနိုင်ငံ၌ လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည့်အလျောက် သူ၏ သီချင်းများမှာ အင်္ဂလိပ်မဆန်ဘဲ ဂျာမန်ဆန်လေသည်
ရှေးဦးစွာ သူစပ်ဆိုသော ဖန်တာဇီယိုခေါ် အော်ပရာဇာတ်ပွဲကို ရုံတင်ပြသရာတွင် လူကြိုက်များ လှ၏
ထိုနောက် ဆက်လက်၍ လိုက်ပဆစ်၊ ပရာဟ၊ ဗီယင်းနားစသည့် မြို့ကြီးများတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားသော အော်ပရာဇာတ်များကို ရုံတင်ပြသခဲ့သည်
လန်ဒန်မြို့တွင် ကင်ဗင့်ဥယျာဉ်၌ ရုံတင်ပြသော ဒါဝေါအော်ပရာဇာတ်မှာ အလွန်ကျော်ကြားသည်
ထိုဇာတ်များအပြင် သီချင်းများကိုလည်း စီကုံးခဲ့သဖြင့် ထင်ရှားသော အမျိုးသမီးစာဆိုကြီး ဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသမီးများ အဖိအနှိပ်ခံရမှုမှ တော်လှန်ရေးတွင် အရေးပါစွာ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်ကာ 'အမျိုးသမီးများ ချီတက်ခဲ့'ဟူသော အမျိုးသမီးများ စိတ်တက်ကြွဖွယ်ရာ သီချင်းကို ရေးသားခဲ့သည်
ထိုအမျိုးသမီး ဂီတစာဆိုကား ၁၉၄၄ ခုနှစ် မေလ ၈ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
ထနီး (အောက်စု)ရွာ၊ တုံးလှဲအထနီး
၁၉၂၂ - ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာ(၂၄)ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဧရာဝတီတိုင်း ပန်းတနော်မြို့နယ်၊ ခနွဲကဘိုရွာ၌ အဖ-ကုန်သည်ကြီး ဦးဘဖေ၊ အမိ-ဒေါ်သော်တို့က မွေးဖွားသည်
စတုတ္ထသားရတနာဖြစ်သည်
၁၉၂၅ - (၃)နှစ်သားအရွယ်တွင် မိမိ၏အတိတ်ဘဝအကြောင်းကို ပြန်ပြောပြနိုင်သော လူဝင်စားတစ်ဦးဖြစ် ကြောင်းသိရသည်
သတ္တမတန်းအထိ ပညာသင်ယူခဲ့သည်
၁၉၃၇ - (၁၅)နှစ်သားအရွယ်တွင် ရှင်သာမဏေဝတ်ခဲ့
ထို့နောက် ရဟန်းပြုခဲ့သည်
(ရဟန်းအဖြစ်နှစ်ပေါင်း ၂၀နေခဲ့သည်
ရဟန်းဘဝဖြင့်နေစဉ် ညောင်တုန်းမြို့ ရွှေဟင်္သာတောရကျောင်းတိုက်၊ မန္တလေးမြို့ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက် သစ်၊ စည်ရှင်ကျောင်း၊ ရန်ကုန်မြို့ သရက်တောကျောင်းတိုက်၊ တောင်ဘီလူးကျောင်းကြီးတို့၌ လောကီ လောကုတ္တရာပညာရပ်များကို ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၄၇(မြန်မာသက္ကရာဇ်-၁၃၀၉-ခု) - ရွှေကျင်နိကာယ သာသနာ့ပါလ ဓမ္မာစရိယ အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၉(မြန်မာသက္ကရာဇ်-၁၃၁၁-ခု) - အစိုးရဂုဏ်ထူးဆောင် သာသနာ့ဓဇသီရိပဝရ ဓမ္မာစရိယအောင်သည်
၁၉၅၆ - စာပေဗိမာန်မှ အနာကင်းခြင်း၊ စောင့်ခြင်းသီလ စသော ကြီးပွားကြောင်း(၆)ပါးကို တစ်ပါးလျှင် ဆောင်းပါးတစ်စောင်ကျစီ ယှဉ်ပြိုင်နိုင်ကြောင်းကြေညာရာ၌ အနာကင်းခြင်းအကြောင်းဆောင်းပါးရှည်ဖြင့် တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယရရှိ
(ပထမ-ဆုရသူမရှိ)
ထိုဆောင်းပါးမှစ၍ စာပေနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့
စာနယ်ဇင်းများ တွင် ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅၇ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာတန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၆၀(မြန်မာ-၁၃၂၂-ခု) - စေတိယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယဂဏဝါစက(ရွှေတံဆိပ်ရ အဌကထာပြန်အကျော် ဝဋံသကာ ဘွဲ့၊ ဓမ္မာစရိယ စာချဘွဲ့များရရှိ)
ရိုးရိုးစာချဘုန်းကြီးအဖြစ်(၁၅)နှစ်၊ ပါဠိတက္ကသိုလ်ကထိကစာချအဖြစ် ဓမ္မာ စရိယတန်း စာသင်သားများကို (၇)နှစ် စာပေကျမ်းဂန်များပို့ချခဲ့
ဆဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲကြီး၌ဆဌသံဂီတိ ပါဠိ ဝိသောဓကနှင့် ဆဌသံဂီတိကာရကများအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ - အသက်(၄၀)တွင် သာသနာ့ဘောင်၌ မနေနိုင်လောက်အောင် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် လေရောဂါကြောင့် လူဝတ်လဲခဲ့ရသည်
၁၉၆၄ - တောင်စွန်းမြို့သူ ဒေါ်အေးသိန်း(အထည်ကုန်သည်)နှင့် ထိမ်းမြားခဲ့ရာ သားသမီး(၄)ယောက်ထွန်းကား ခဲ့သည်
၁၉၆၅ - ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိ
အစိုးရပညာရေးဌာနတွင် မူလတန်းပြဆရာ၊ အလယ်တန်းပြဆရာ၊ အထက်တန်းပြဆရာများအဖြစ်(၆)နှစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၇၀ - ၈၆ - ပညာရေးဌာနမှ သာသနာရေးဦးစီးဌာနသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ စာတည်းကျမ်းပြုဌာနမှူး၊ လက်ထောက် ညွှန်ကြားရေးမှူးများအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ပိဋကတ်တော် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန် စာပေဖြန့်ချိ ရေးအဖွဲ့ကြီးတွင် ဓမ္မရေးရာစာတည်းပညာရှင်အဖြစ် (၃)နှစ်တာဝန်ထမ်းခဲ့သည်
စာနယ်ဇင်းများတွင် ဆောင်းပါးများရေး သားသည်
ကျမ်းစာအုပ်၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ စာပေများလည်းရေးသား၊ ယခုအထိ(၁၆)အုပ်ရှိပြီဖြစ်သည်
သာသနာ့ ရောင်ခြည် အယ်ဒီတာချုပ်၊ မြတ်ဆုမွန်မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ်များအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြတ်ဆုမွန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဘာသာရေးအမေးအဖြေကဏ္ဍဖွင့်၍ တစ်နိုင်ငံလုံး မေးသမျှ ဘာသာရေးမေးခွန်းများ ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့သည်
မြန်မာ့ ရိုးရာရာသီပွဲတော်များအကြောင်း မြန်မာ့အသံမှ လစဉ်(၆)နှစ်တိုင်တိုင် အသံလွှင့်ဟောပြောခဲ့သည်
ဝိုင်အမ်ဘီအေ အသင်းကြီး၌ မင်္ဂလာသင်တန်းကို နှစ်ပေါင်း(၃၀)၊ အဘိဓမ္မာသင်တန်းကို(၁၅)နှစ် ပို့ချပေးခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓမ္မာရုံ၌ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသူ ကျောင်းသားများအား ပရိတ်နှင့်ဓမ္မစကြာသင်တန်းနှင့် ပုဇွန်တောင် ရွှေဘုန်းပွင့်ဘုရား ဂေါပကအဖွဲ့ဝင်များအား ဂေါပကသင်တန်း၊ တောင်တန်းသာသနာပြု ဆရာတော်များအား သာသနာပြုသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်
၁၉၈၀ - ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာစေတသိတ်များအဖွင့်(၁)၊ ဆယ့်နှစ်လရာသီ မြန်မာ့ရိုးရာရာသီပွဲတော်များ စာအုပ်များ ထွက်သည်
၁၉၈၂ - ဝိုင်အမ်ဘီအေ-ရုပ်ပိုင်းပို့ချချက်များ စာအုပ်ထွက်သည်
၁၉၈၄ - ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာစေတသိတ်များအဖွင့်(၃) ထွက်သည်
၁၉၈၅-၈၆ - နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၊ အဘိဓမ္မာနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာယဉ်ကျေးမှု သင်တန်းပြ ဆရာနှင့် ဆရာလောင်းများ တစ်လမွမ်းမံသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်(ဗိုလ်တစ်ထောင်နယ်မြေ) ဗုဒ္ဓ ဘာသာမိသားစုမှ ဆောင်ရွက်သည့် ဗုဒ္ဓတရားတော် အထက်တန်းဆင့် ရက်တိုသင်တန်းတွင် ဒါန၊ သီလ၊ ဘာဝနာ ကျင့်စဉ်များ (၂)နှစ်ပို့ချခဲ့သည်
ပါဠိပိဋက စာပေပညာရှင်အဖြစ် စေတိယင်္ဂဏအသင်းကြီး၌(၂၈)နှစ်
ပဲခူးဝိနယာဓိက အသင်းကြီး၌(၂၅)နှစ်
မင်္ဂလာဗျူဟာ ရှင်သာမဏေကျော်စာမေးပွဲကြီး၌(၅)နှစ် သာသနာပြုဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ - ဖတ်စရာ မှတ်စရာ ဓမ္မရေးရာပဒေသာစာအုပ်ထွက်သည်
၁၉၉၁ - ဝိုင်အမ်ဘီအေ (၃၈)ဖြာမင်္ဂလာအမေးအဖြေစာအုပ်ထွက်သည်
၁၉၉၂ - သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနမှ အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ပိဋကတ်တော်(အင်္ဂလိပ်)ဘာသာပြန် စာပေဖြန့်ချိ ရေးအဖွဲ့ ကြီးတွင် ဓမ္မရေးရာ စာတည်းပညာရှင်အဖြစ် (၃)နှစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၉၃ - ၉၆ - သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာနတွင် အကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၉၄ - နိုင်ငံတော်အစိုးရကမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခံရ
ဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု မြန်မာ့ဓလေ့ပွဲတော် များစာအုပ် ထွက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၉၅ - မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကြီးပွားချမ်းသာရေးလမ်းညွှန်ချက်များ စာအုပ်ထွက်
၁၉၉၇ - မြတ်ဗုဒ္ဓတရားတော်များနှင့် မြန်မာစကားပုံများ စာအုပ်ထွက်
၂၀ဝ၀ - ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီးမှ မဟာမင်္ဂလဓမ္မဇောတိကဓဇဘွဲ့ ချီးမြှင့်အပ်နှင်းခဲ့
၂၀ဝ၁ - ဗုဒ္ဓကျမ်းလာ နတ်ဒေဝါများ စာအုပ်ထွက်
၂၀ဝ၃ - ဗုဒ္ဓဘာသာဂုဏ်ရည်ကျမ်း၊ ပိဋကတ်ကျမ်းဂန်တော် အစွမ်းထက်ဂါထာ ပရိတ်တော်များ စာအုပ် များထွက်
၂၀ဝ၄ - မြတ်ဗုဒ္ဓဂုဏ်ရည်နှင့်ဗုဒ္ဓါနုဿတိ ဘာဝနာပွားနည်းစာအုပ်ထွက်
၂၀ဝ၅ - မရဏာနုဿတိ ဘာဝနာပွားနည်းများနှင့် အသုဘ ဘာဝနာပွားနည်းများ စာအုပ်ထွက်
ဆရာကြီးဦးအေးနိုင်သည် ယခုအခါ အသက်အရွယ်နှင့်ကျန်းမာရေးအရ ဝိုင်အမ်ဘီအေအသင်းကြီး၊ ပဲခူးဝိန ယာဓိကစာမေးပွဲ၊ ရန်ကုန်ရှင်သာမဏေကျော်စာမေးပွဲနှင့် စာပေဗိမာန်စာပေဆုအဖွဲ့ကြီးတို့၌သာ ပါဝင်ရွက်ဆောင် လျက်ရှိ
ဆရာကြီးသည်-ရန်ကုန်မြို့ ဒဂုန်မြို့နယ်၊ ဗိုလ်ရာညွန့်လမ်း-အမှတ်(၇၃)တွင် မိသားစုနှင့်အတူ နေထိုင်ခဲ့သည်
မေတ္တာဂုဏ်ရည်၊သတ္တဝါများနှင့်ကံတရား၊အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းဦးရှုဘွယ်၊မြတ်ဆုမွန် ဘာသာရေးအမေးအဖြေများ(၁၊၂)၊ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် စာပေစာစုများ၊မြတ်ဗုဒ္ဓမပွင့်မီက ကိုးကွယ်မှုနှင့်အယူဝါဒများ၊ဖတ်စရာ မှတ်စရာ ဓမ္မရေးရာပဒေသာ၊မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကျန်းမာရေး လမ်းညွှန်ချက်များ
မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ကြီးပွားချမ်းသာရေးလမ်းညွှန်ချက်များဗုဒ္ဓကျမ်းလာ နတ်ဒေဝါများဆယ့်နှစ်လရာသီ မြန်မာ့ရိုးရာရာသီပွဲတော်များဗုဒ္ဓယဉ်ကျေးမှု မြန်မာ့ဓလေ့ပွဲတော်များဝိုင်အမ်ဘီအေ အဘိဓမ္မာ- ရုပ်ပိုင်းပို့ချချက်များဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာ စေတသိက်များအဖွင့်မြတ်ဗုဒ္ဓတရားတော်များနှင့် မြန်မာစကားပုံများဗုဒ္ဓဘာသာဂုဏ်ရည်ကျမ်းဝိုင်အမ်ဘီအေ(၃၈)ဖြာ မင်္ဂလာအမေးအဖြေပိဋကတ်ကျမ်းဂန်တော်အစွမ်းထက်ဂါထာ ပရိတ်တော်များဓမ္မာစရိယဦးအေးနိုင် အသက်(၈၇)နှစ် အရွယ် ၂၃.၄.၂၀ဝ၉ ရက်တွင် ရွှေဂုံတိုင် အထူးကုဆေးခန်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
နင်းကြမ်းတောင်ယာစုရွာ၊ ဗျင်းညား (အနောက်)
ယင်ဒမ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yindam)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၆ ဦး၊ မ ၂၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၈၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဇင်ဘမ်ဘိုကန် သည် ကွန်ဂိုဒီမိုကရက်တစ်သမ္မတနိုင်ငံတောင်ပိုင်း၊ Haut-Lomami စီရင်စု၊ Malemba-Nkulu Territory တွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် အုပန်းဘမြေနိမ့်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည့် ကန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဇီဝဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဒက်အတလီ (Dactyly) ဟုခေါ်သည့် ခြေလက်အင်္ဂါ နေရာချထားမှုသည် လက်ဖဝါး၊ ခြေဖဝါးပေါ်ရှိ ခြေလက်အင်္ဂါများ(လက်ချောင်းများနှင့် ခြေချောင်းများ)၏ အစဉ်လိုက် စီရီနေရာချထားမှုကို ခေါ်ဆိုပြီး တစ်ခါတရံတွင် တက္ထရွာပေါ့ (Tetrapod) ခေါ် ခြေလေးချောင်းသတ္တဝါများ၏ တောင်ပံများကို ရည်ညွှန်းရာတွင် အသုံးပြုသည့် ဂရိဘာသာစကား δακτυλος  "finger" မှ ဆင်းသက်လာသည့်အသုံး ဖြစ်သည်
တစ်ခါတရံတွင် "-dactylia" ဟု ဆုံးသည့်အသုံးပြုမှုများလည်း ရှိသည်
နာမဝိသေသနများအား အသုံးသတ် "-dactyl" သို့မဟုတ် "-dactylous" ဟူ၍ ရေးသားကြသည်
သာကေတမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့၏ အရှေ့ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
သာကေတမြို့နယ်၏ မြောက်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် သင်္ဃန်းကျွန်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် ပဲခူးမြစ်နှင့် တောင်ဘက်တွင် ဒေါပုံမြို့နယ်တို့ တည်ရှိသည်
ပုဇွန်တောင်ချောင်းသည် ဤမြို့နယ်ကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသွားသည်
မူလက ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင်အတွင်း တည်ရှိရာမှ ၂၀၂၂ခုနှစ်၊ အိမ်စောင့်အစိုးရလက်ထက်တွင် ဗိုလ်တထောင်ခရိုင်အတွင်းထည့်သွင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
သာကေတမြို့နယ်ကို ၁၉၅၉ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး ၄.၉၃စတုရန်းကီလိုမီတာတွင် ရပ်ကွက် ၁၉ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း (၄၆) ကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်း (၈) ကျောင်း၊ အထက်တန်းကျောင်း (၅) ကျောင်းရှိသည်
သန်လျင်မြို့နယ်နှင့် တာမွေမြို့နယ်များသို့ တံတားများဖြင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
ပဲခူးမြစ်ကြောင်းတစ်လျှောက်တွင် ဆိပ်ကမ်းသုံးခု ရှိသည်
မီးရထားလမ်းသည် မြို့နယ်နယ်နိမိတ်အတွင်း ၅မိုင်မျှ ဖြတ်သန်းသွားသော်လည်း ဘူတာ မရှိပေ
အမှတ်(၁)(၂)(၃)(၅)(၇) စျေးများနှင့် ခိုင်ရွှေဝါစျေး၊ ဥယျာဥ်စျေး၊ ဓမ္မာရုံစျေးတို့ ရှိသည်
တစ်ရာ့ရှစ်တောင်စေတီ၊ ဇိနမာန်အောင်စေတီ၊ ရွှေအုတ်ဂူစေတီတို့ ထင်ရှားသည်
ကြယ်သုံးပွင့်ဟိုတယ် တစ်ခု၊ ကြယ်နှစ်ပွင့်နှင့် ကြယ်တစ်ပွင့်ဟိုတယ် နှစ်ခုစီ ရှိသည်
မိချောင်းမွေးမြူရေးကန်သာကေတ မိကျောင်းမွေးမြူရေးစခန်းရှုခင်းသာပန်းခြံ (ဝါးတားဘွန်းမ်း)ပြည်ထောင်စုတိုင်းရင်းသားကျေးရွာဇိနမာန်အောင်စေတီတစ်ရာ့ရှစ်တောင်စေတီရွှေအုတ်ဂူစေတီ
ဝင်ကစွပ် (Hermit Crab) ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်ကမ်းခြေတွင် နေထိုင်သော ဂဏန်းငယ်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ခရုခွံအဟောင်းများထဲတွင် ဝင်ရောက်နေထိုင်တတ်သဖြင့် ဝင်ကစွပ် ဟု ခေါ်ကြသည်
​|အမေရိကန်ပြည်နယ်အရပ်တွင် ပန်လည်ပန်စွပ် ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ခရုအခွံကို စွပ်ထားသည့်အတိုင်းပင် သွားလာတတ်သဖြင့် ရုတ်တရက်ကြည့်လျှင် ခရုက အမြန်လျှောက်သွားနေသယောင် ထင်မြင်ရတတ်သည်
​ ၎င်းတို့ကို ဂျပန်ရှိ ပင်လယ်ကမ်းခြေအနှံ့အပြားတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
အရွယ်အစားအမျိုးမျိုး တွေ့ရှိကြသည်
ကျောတ်ဆောင်များပေါ်တွင်လည်း သွားလာတတ်ကြသည်
၎င်းတို့၏ မျက်လုံးအရောင်မှာ အပြာရောင်ဖြစ်ပြီး ခန္ဓာကိုယ်မှာ အနီရောင်ဖြစ်သည်
ဧရာဝတီတိုင်း ပုသိမ်မြို့နယ် ငွေဆောင်(ယခု) ငဆွေ(ယခင်)ကမ်းခြေရှိ လီးကျွန်းတွင် တွေ့ရှိရတတ်သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (ဘင်္ဂါလီ: বাংলাদেশ, ရောမအက္ခရာ: বাংলাদেশ၊ ဘင်္ဂလားနိုင်ငံ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ) သည် တရားဝင်အမည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ (ဘင်္ဂါလီ: গণপ্রজাতন্ত্রী বাংলাদেশ) နှင့် တောင်အာရှရှိ နိုင်ငံတခု ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် မြေအကျယ် စဉ်ရင် နံပါတ် ၉၂ ချိတ်သော်လည်း လူဦးရေ ၁၆၃ သန်းခန့် ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အဋ္ဌမမြောက် လူအများဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်နေသည်
လူနေထူသော နိုင်ငံများအနက် တစ်ခုဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် အိန္ဒိယ၊ အရှေ့တွင် မြန်မာတို့နှင့် ထိစပ်နေပြီး ကျန်အပိုင်းများမှာ ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်၏ ကမ်းခြေအဖြစ် ရှိသည်
အကြီးဆုံးမြို့မှာ ဒါကာဖြစ်ပြီး ဒုတိယအကြီးဆုံးမှာ ဆိပ်ကမ်းမြို့ စစ်တကောင်း ဖြစ်သည်
လူဦးရေ၏ ၉၈ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဘင်္ဂလားလူမျိုးများ ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂါလီမွတ်ဆလင်များသည် နိုင်ငံရေးအရ လွှမ်းမိုးထားနိုင်သဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် စတုတ္ထအကြီးဆုံး မွတ်ဆလင်အင်အားစု ဖြစ်လျက် ရှိသည်
အစ္စလာမ်ဘာသာကို နိုင်ငံတော်ဘာသာအဖြစ် သတ်မှတ်ထားသော်လည်း မွတ်ဆလင်မဟုတ်ကလည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်နိုင်ခွင့် ရှိသည်
တစ်ပါတီ ပါလီမန်ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ကျင့်သုံးပြီး ဝက်မင်စတာထုံးစံ အခြေခံဥပဒေသုံး သမ္မတစနစ်ကို ယူသည်
နိုင်ငံကို တိုင်း ၈ ခု၊ ခရိုင် ၆၄ ခု ဖွဲ့ထားသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံဖြစ်ပြီး တစ်ဦးချင်းဝင်ငွေ တစ်ရိပ်ရိပ်တက်နေသဖြင့် ကမ္ဘာ့ဘဏ်က လက်ညှိုးထိုးပြစရာ နမူနာကောင်း ဖြစ်လျက်ရှိသည်
အရှင်မွေးနှုန်း တိုးခြင်း၊ လူဦးရေ ထိန်းခြင်း၊ သဘာဝဘေး ကယ်ဆယ်ခြင်း၊ အထည်အလိပ်မှ နိုင်ငံခြားငွေ ရှာခြင်း၊ အမျိုးသမီးကဏ္ဍ တိုးတက်စေခြင်း၊ အသေးစားချေးငွေလုပ်ငန်းဖြင့် ဆင်းရဲမှုလျော့ချခြင်းတို့ကို မှတ်ကျောက်တင်စဖွယ် အောင်အောင်မြင်မြင် လုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ရေရှည်ရင်ဆိုင်နေရသည့် ပြဿနာများမှာ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်အရေး၊ အကြမ်းဖက်မှု၊ အဂတိလိုက်စားမှု၊ ဥတုဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဘေးများ ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလား ဟူသည့် ​ဝေါဟာရ၏ မူရင်းဇစ်မြစ်ကို မသိရ​သော်လည်း "ဝင်္ဂ" ဟူ​သော အမည်မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ယူဆရသည်
ဝင်္ဂ ဟူသည်မှာ ဂင်္ဂါမြစ်ဝကျွန်း​ပေါ်​ဒေသတွင် တည်ရှိခဲ့ဖူး​သော ​ရှေး​ဟောင်းနိုင်ငံ တစ်ခု၏ အမည်ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည့် အမည်မှ ဒေ့ရှ် ဟူသည့် စကားလုံးမှာ နိုင်ငံ၊ နယ်​မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည့် သက္ကတစကားလုံး deśa (ဒေၐ) မှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့​ကြောင့် ဘင်္ဂလား​ဒေ့ရှ် ဟူသည်မှာ ဘင်္ဂလား​နိုင်ငံဟု အနက်အဓိပ္ပာယ် ထွက်ရှိ​လေသည်
ယခုဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်ဟု လူသိများသော ဒေသသည် ရှေးခေတ်က ရှည်လျားသော သမိုင်းကြောင်းရှိသည်
Maurya နှင့် Gupta အင်ပါယာများ အပါအဝင် ရှေးခေတ်အိန္ဒိယရှိ အင်ပါယာအမျိုးမျိုး၏ တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖြစ်သည်
ထိုကာလတွင် ထိုဒေသသည် ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့် ဟိန္ဒူဘာသာ ပြန့်ပွားမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဒေလီစူလတန်နိတ် (Delhi Sultanate) နှင့် ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် (Bengal Sultanate) အပါအဝင် မွတ်စလင်မင်းဆက်များ၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
Bengal Sultanate ကို Turkic General Bakhtiyar Khalji မှ 1204 ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားစူလတန်များသည် သာယာဝပြောသောနိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ထိုဒေသသည် သိသာထင်ရှားသော ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတိုးတက်မှုကို ကြုံတွေ့ရပြီး အာရှနှင့် မွတ်စလင်ကမ္ဘာ၏ အခြားအစိတ်အပိုင်းများနှင့် ကုန်သွယ်မှု ထွန်းကားခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားစူလတန်နိတ် လက်ထက်တွင် အစ္စလာမ်သာသနာ၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှု ကျယ်ပြန့်လာခဲ့သည်
စာပေနှင့် ယဉ်ကျေးမှု လှုပ်ရှားမှုများ ထွန်းကားလာခဲ့သည်
Shah Muhammad Sagir နှင့် Abdul Hakim ကဲ့သို့သော ထင်ရှားသော ကဗျာဆရာများနှင့် စာရေးဆရာများသည် ပါရှားနှင့် ဘင်္ဂလီဘာသာဖြင့် ရေးစပ်ထားသော လက်ရာများဖြစ်ပြီး အစ္စလာမ်နှင့် ဒေသခံ ဘင်္ဂါလီတို့၏ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ ပေါင်းစပ်မှုကို ထင်ဟပ်စေသည်
ဆူဖီသူတော်စင်များနှင့် ပညာရှင်များသည် အစ္စလာမ်သာသနာပြန့်ပွားရေးနှင့် ပညာရေးမြှင့်တင်ရာတွင် အရေးပါသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
၎င်းသည် မြေဩဇာကောင်းသော မြေနှင့် စိုက်ပျိုးရေး ကြွယ်ဝမှုကြောင့် လူသိများသည်
ကြံနှင့် အခြားသီးနှံများ အမြောက်အများ ရိတ်သိမ်းနိုင်စေမည့် အဆင့်မြင့် ရေသွင်းစနစ်တစ်ခု ရှိပါသည်
ဘင်္ဂလားပြည်သည် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းတွင် ဝယ်လိုအားများသော အထည်အလိပ်များ အထူးသဖြင့် ပိုးထည်များ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် တင်ပို့ခြင်းအတွက် အချက်အချာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
စူလတန်များသည် ကုန်သွယ်မှုကို လွယ်ကူချောမွေ့စေရန်နှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကို အားပေးရန်အတွက် စီးပွားရေးမူဝါဒများကို အကောင်အထည်ဖော်ခဲ့သည်
Bengal Sultanate သည် မဂိုအင်ပါယာ (Mughal Empire)မှ Bengal ကိုသိမ်းပိုက်ခြင်းဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
Mughals များသည် Bengal ကို ရာစုနှစ်များစွာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
Mughal ခေတ်တွင် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များကို ပိုမိုကျယ်ပြန့်သော Mughal လူ့အဖွဲ့အစည်းနှင့် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် ပေါင်းစည်းမှုကို မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် Mughal တရားရုံးတွင် အရေးပါသောရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး ထိုဒေသသည် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးအရ ဆက်လက်ထွန်းကားခဲ့သည်
Mughal ၏အာဏာကျဆင်းမှုသည် ဥရောပကိုလိုနီအာဏာအတွက် လမ်းခင်းပေးခဲ့ပြီး အင်္ဂလိပ် အရှေ့အိန္ဒိယ ကုမ္ပဏီသည် ဘင်္ဂလားဒေသအပေါ် တဖြည်းဖြည်းထိန်းချုပ်နိုင်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ ၏ မူဝါဒများနှင့် ဝင်ငွေတောင်းဆိုမှုများသည် ဘင်္ဂလားတွင် စိုက်ပျိုးရေးကို ဆိုးရွားစွာ ထိခိုက်ခဲ့သည်
ဗြိတိသျှတို့သည် ဘင်္ဂလားမှ ကြွယ်ဝချမ်းသာမှု အများအပြားကို ထုတ်ယူခဲ့ပြီး အရင်းအမြစ်များ သိသိသာသာ ယိုယွင်းလာခဲ့သည်
ဘင်္ဂလား၏ အရင်းအမြစ်များမှ ပိုလျှံနေသော အရင်းအမြစ်များကို ဗြိတိသျှ စက်မှုတော်လှန်ရေးတွင် ဘဏ္ဍာငွေအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ဒေသခံလူထုသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှုနှင့် စီးပွားရေး ယိုယွင်းမှုဒဏ်ကို ခံစားခဲ့ရသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် နိုင်ငံအသီးသီးနှင့် အထူးသဖြင့် ကုလသမဂ္ဂ၌ ကောင်းမွန်သောနိုင်ငံခြားရေးမူဝါဒကို ကြိုးပမ်းသည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည်  ဓနသဟာယနိုင်ငံများအဖွဲ့ နှင့်ကုလသမဂ္ဂ တို့၌ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး နှစ်ကြိမ်တိုင် ၁၉၇၈-၁၉၇၉ နှင့် ၂၀၀၀-၂၀၀၁ ခုနှစ်များတွင် ကုလသမဂ္ဂ လုံခြုံရေးကောင်စီတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်ဝန်းကျင်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တောင်အာရှနိုင်ငံများ ဖွံ့ဖြိုးမှုပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသော တောင်အာရှဒေသ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအသင်း (South Asian Association for Regional Cooperation) တွင်အဓိကတည်ထောင်ဦးဆောင်သောနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့သည်
ပြီးခဲ့သော ခုနှစ်ပိုင်းများတွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေးမှုဝါဒသည် တောင်အာရှတွင်း ဒေသများနှင့်သာမက အခြားအိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့်ပါ စီးပွားရေး ပူးပေါင်းမှု လုပ်ကိုင်ရန် မျှော်မှန်းခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အရေးကြီးဆုံးနှင့် ရှုပ်ထွေးသော သံတမန်အဆက်အဆံရှိသူမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
သမိုင်းများအရသော်လည်းကောင်း ယဉ်ကျေးမှုအရသော်လည်းကောင်း အဆက်အဆံရှိခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားများကို ပါကစ္စတန်နိုင်ငံမှ လွတ်မြောက်အောင် အိန္ဒိယ၏ ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေး ပိုမိုခိုင်မာလာခဲ့သည်
ပြည်တွင်းနိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုများတွင်လည်း အရေးပါလာစေခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံနှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နှစ်နိုင်ငံကြားဆက်ဆံရေးသည် လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲနှင့် ပြန်လည်ထူထောင်ရေးလုပ်ငန်းများတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကူညီမှုများကြောင့်အကောင်းမြင်မှုများဖြင့် စတင်ခဲ့သည်
နှစ်ကာလအတန်ကြာသောအခါ နှစ်နိုင်ငံဆက်ဆံရေးသည် ကိစ္စအမျိုးမျိုးကြောင့် မတည်ငြိမ်ခဲ့ပေ
အဓိကနှစ်နိုင်ငံ တင်းမာမှုဖြစ်သည်မှာ ဖရဖ်ခဆည် Farakka Dam ကြောင့်ဖြစ်သည်
၁၉၇၅ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နယ်နမိတ်နှင့် ၁၀.၃ မိုင်(၁၆.၆ ကီလိုမီတာ)အကွာ ဂင်္ဂါမြစ်ပေါ်တွင် ဆည် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ဆည်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ လိုအပ်သောရေပမာဏတို့ကို လမ်းလွဲသွားစေပြီး နိုင်ငံမှ ခံစားနေရသောသဘာ၀ဘေးအန္တရာယ်ကိုသာမက လူလုပ်ဘေးအန္တရာယ်ကို တိုးလာစေသည်ဟု ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံမှ ထောက်ပြခဲ့သည်
သို့ဖြစ်ပင်စေကာမူ၊ နှစ်နိုင်ငံဒေသတွင်း လုံခြုံရေး၊ ၊ တောင်အာရှစီးပွားရေး ပှုပေါင်းလုပ်ကိုင်မှုများ အတွက် ကောင်းမွန်သောဆက်ဆံရေး ဖြစ်ပေါ်ရန် အရေးကြီးကြောင်း ရိပ်စားမိကြသည်
၂၀၀၉ တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်လုံခြုံရေး တပ်ဖွဲ့များသည် နိုင်ငံနယ်နမိတ် ဒေသများတွင် ပုန်းအောင်းနေသော အိန္ဒိယနိုင်ငံသား သောင်းကျန်းသူများကို ပြင်းပြင်းထန်ထန်နှိပ်ကွပ်ခဲ့ပြီး ခေါင်းဆောင်များကို ဖမ်းဆီးကာနိုင်ငံမှနှင်လွှတ်ခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံသည်  နီပေါ၊ ဘူတန်တို့နှင့်အတူ ဒေသတွင်းအဆက်အဆံရှိရေးနှင့် စီးပွားရေးပူပေါင်းလုပ်ဆောင်မှုများ ဖွံဖြိုးလာရန် သဘောတူထားခဲ့ကြသည်
အိန္ဒိယအ‌ရှေ့ပိုင်း ပြည်နယ်များ သာမက နီပေါနှင့် ဘူတန်တို့ကလည်းပဲ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏   စစ်တကောင်းနှင့်  မောင်ဂါလာဆိပ်ကမ်းတို့ကို ဝင်ရောက် လိုကြသည်
ဘင်္ဂလားသားတို့ နိုင်ငံခွဲသည့်အခါ ပထမဆုံး အသိအမှတ်ပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် မြန်မာ ပါသည်
ဒေသတွင်း အကျိုးအမြတ်များ၊ ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်အရေး၊ စစ်အစိုးရအုပ်ချုပ်စဉ် သီးသန့်နေဝါဒများကြောင့် ဆက်ဆံရေး အေးသွားသည်
၂၀၁၂ ခုတွင် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ရှိ ကျွန်းကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ ရေပိုင်နက်ကိစ္စ ဝိဝါဒဖြစ်ရပြီး နိုင်ငံတကာပင်လယ်ပြင်ဆိုင်ရာ အဆုံးအဖြတ်ခုံရုံးသို့ နှစ်ဖက်ဆိုင် ဖြေရှင်းရသည်
၂၀၁၆-၁၇ ကာလများတွင် ရခိုင်ရှိ ရိုဟင်ဂျာ ၇၀၀၀၀၀ ခန့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်သို့ ဝင်လာရာ ကုလသမဂ္ဂသို့ အကြောင်းကြားရသည်
ထိုအရေးကို ကုလသမဂ္ဂက  လူမျိုးတုံးသတ်ဖြတ်မှုဟု ခေါင်းစဉ်တပ်ထားသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံနှင့် အလွန်နွေးထွေးသောဆက်ဆံရေးကို နှစ်သက်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် လွန်ခဲ့ပြီးသော ဆယ်စုနှစ်များတွင် စီးပွားရေးပူပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများ နှစ်နိင်ငံကြား တိုးမြင့်ခဲ့သည်
၂၀၀၆-၂၀၀၇ ခုနှစ်များတွင် နှစ်နိင်ငံကြားကုန်သွယ်မှုသည် ၂၈.၅ % ထိတိုးတက်ခဲ့ပြီး ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသားတို့၏ အမျိုးမျိုးသော ကုန်ပစ္စည်းတို့သည် တရုတ်ဈေးကွက်တွင်အခွန်ကင်းလွတ်ခွင့် သဘောတူညီမှု ရရှိခဲ့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်စစ်တပ် (Military of Bangladesh) နှင့် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (People's Liberation Army) ပူးပေါင်းမှုမှာ စစ်တပ်ပှုးပေါင်းမှု သဘောတူညီမှု လက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းနှင့် အတူ မြင့်တက်ခဲ့သည်၊ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် တရုတ်နိုင်ငံမှ လက်နက်ငယ်သာမက တရုတ်နိုင်ငံလုပ် သေးငယ် မြန်ဆန်သော ဒုံးပစ်ရေယဉ် Type 053H1 ကဲ့သို့ ကြီးမားသော တိုက်ရေယဉ်များအထိ ဝယ်ယူခဲ့သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အဓိက မိတ်ဖက်နိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်ကတည်းက ယနေ့အထိ သန်း ၆,၀၀၀ ကျော်ညီမျှသော ထောက်ပံ့မှုများ ပေးခဲ့သည်
အမေရိကန်ကုမ္မဏီများ ဖြစ်သည့် ရှပ်ဖ်ဖရွမ် (Chevron) နှင့် ကိုနိုကိုဖီးလစ် (ConocoPhillips) တို့သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ သဘာ၀ဓာတ်ငွေ့လုပ်ငန်းများတွင် အဓိက ရင်းနှီးမြုပ်နှံမှုများနှင့်အတူ အကြီးမားဆုံး နိုင်ငံခြားရင်းနှီးမြုပ်နှံသူများ ဖြစ်ကြသည်
အမေရိကန်နိုင်ငံသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ထွက်ကုန်များအတွက်လည်း အကြီးမားဆုံး ဈေးကွက်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် အမေရိကန် ဦးဆောင်သော (US-led coalition) ၁၉၉၁ အတောအတွင်း ကူဝိတ်နိုင်ငံလွတ်မြောက်ရေး တိုက်ပွဲ၊ ပင်လယ်ကွေ့ စစ်ပွဲ တွင်ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး အမေရိကန် ဦးဆောင်သော အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ၏ ပြန်လည်ထူထောင်ရေးတွင် ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သည်
အမေရိကန် စစ်တပ်သည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံ၏ ၁၉၉၁ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ဆိုင်ဂလုံးနှင့် ဆိုင်ဂလုံး ဆီဒါ ဝင်ရောက်မှုတို့အပါအဝင် လွန်စွာဆိုးရွားခဲ့သော အမျိုးမျိုးသော ရေလွှမ်းမှုများ နှင့် ဆိုင်ကလုံးမုန်တိုင်းဝင်ရောက်ခဲ့မှုများအတွက် ဘေးအန္တရာယ် ထိန်းချုပ်မှုနှင့် ဆေးဝါး နှင့် အစားသောက် ထောက်ပံ့မှုများတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၂ နှစ်တွင်၊ စစ်တပ်တောင့်တင်းမှုမှာ ကြည်းတပ် ၃၀၀,၀၀၀ နီးပါး၊ လေတပ် ၂၂,၀၀၀ နှင့် ရေတပ် ၁၉,၀၀၀ ရှိသည်
ထို့အပြင် စစ်တပ်သည် ဖြစ်ရိုးဖြစ်စဉ် ကာကွယ်မှုအပိုင်းများအရ မြို့ပြအုပ်ချုပ်သူများကို ဘေးအန္တရာယ်မှကင်းလွတ်ရေး၊ နိုင်ငံ ဆူပူအုံကြွမှုတွင် ပြည်ထဲရေး လုံခြုံရေး အတွက် တာဝန်ယူပေးရသည်
ယခုအချိန်တွင် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသည် ဆင်နွဲနေသော စစ်ပွဲမရှိပေ
သို့သော် ၁၉၉၁ခုနှစ် ဂန္တာရ မုန်တိုင်း စစ်ဆင်ရေး Operation Desert Storm တွင် စစ်သား ၂,၃၀၀ ပါဝင်ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ကုလသမ္မဂ ငြိမ်းချမ်းရေးမှု ထိမ်းသိမ်းရေး အင်အားစု UN peacekeeping forces တွင် စစ်သား ၁၀,၇၃၆ ပါဝင် ထောက်ပံ့ခဲ့ပြီး ကမ္ဘာ့ပေါ်တွင် အရေအတွက် အများဆုံးပူးပေါင်းပါဝင်သူ ဖြစ်သည်
မေလ၊ ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် အဓိက စစ်တပ် ရွေ့ပြောင်းမှုများသည် ကွန်ဂို(Democratic Republic of Congo) ၊ လိုင်ဘီးရီးယား ၊ စူတန် (Sudan) ၊ တီမော-လပ်စ်တီ (Timor-Leste) နှင့် ကုတ်တဘွား (Côte d'Ivoire) တို့တွင်ရှိခဲ့သည်
ယခင်ကရှိသော ဒါကာ (၁၉၅၅)၊ ရာရှာဟီ (၁၉၆၅) နှင့် စစ်တကောင်း (၁၉၆၇) တို့ရှိ အရှေ့ပါကစ္စတန် ဒေသဆိုင်ရာလက်တွေ့ခန်း ၃ ခုကို စုစည်းကာ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် သိပ္ပံနည်းနာနှင့် စက်မှုဆိုင်ရာ သုတေသနကောင်စီ ဟူ၍ ၁၉၇၃ ခုတွင် ထောင်သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၏ အာကာသအေဂျင်စီ ဆပါဆို (SPARRSO) ကို ၁၉၈၃ တွင် အမေရိကန်အကူအညီနှင့် စနိုင်ခဲ့သည်
ပထမဆုံး ဆက်သွယ်ရေးဂြိုဟ်တု ဘင်္ဂဘန္ဒူ-၁ ကို အမေရိကန်ရှိ ဂြိုဟ်တုလွှင့်ရပ်မှတဆင့် အာကာသသို့ ပို့သည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် အနုမြူစွမ်းအင် ကော်မရှင် သည် ဆဗာ (ဒါကာပြည်နယ်မှ မြို့တမြို့) ၌ သုတေသနရီရတ္တာတခုကို ထိန်းကျောင်းနေသည်
၂၀၁၅ ခုတွင် အိုင်တီလုပ်ငန်းများ အလုပ်ပို့ အခံရဆုံး နိုင်ငံစာရင်းတွင် ကမ္ဘာ့အဆင့် ၂၆ ချိတ်သည်
ဘင်္ဂလား​ဒေရှ့်နိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံအ​ခြေခံဥပ​ဒေအရ နိုင်ငံသားတိုင်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ရှိသည်
နိုင်ငံ​တော်ဘာသာမှာ အစ္စလာမ်ဘာသာဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၉၀ရာခိုင်နှုန်းခန့်က ကိုးကွယ်ကြသည်
အစ္စလာမ်ဘာသာ ကိုးကွယ်သူအများစုမှာ ဘင်္ဂါလီလူမျိုးများ ဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးဘာသာမှာ ဟိန္ဒူဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၈.၅ ရာခိုင်နှုန်းက ကိုးကွယ်ကြသည်
တတိယကိုးကွယ်မှု အများဆုံးမှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၇ ရာခိုင်နှုန်းသာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြသည်
အများစုမှာ ချက္ကမ၊ မရမာ၊ တန်ချန်းယာ၊ ရခိုင်၊ ဘရူဝါ စ​သော လူနည်းစု တိုင်းရင်းသားများ ဖြစ်ကြပြီး စစ်တ​ကောင်းတိုင်း​ဒေသကြီးတွင် ​နေထိုင်ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာမှာ ကိုးကွယ်မှုအနည်းဆုံးဖြစ်ပြီး နိုင်ငံလူဦး​ရေ၏ ၀.၄ ရာခိုင်နှုန်းသာ ခရစ်ယာန်များ ဖြစ်ကြသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘင်္ဂလီမူဆလင်များ အပါအဝင် ဘာသာစကားမျိုးစုံနှင့် လူမျိုးစုများ လွှမ်းခြုံပြီး ကြွယ်ဝပြီး ကွဲပြားသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်တွင် လူဦးရေ၏ အရေးပါသော အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းတို့သည် အစ္စလာမ်ဘာသာကို ၎င်းတို့၏ဘာသာအဖြစ် လိုက်နာကြပြီး ဘင်္ဂလီရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အစ္စလာမ့်အလေ့အကျင့်များနှင့် ရောနှောထားသော ထူးခြားသော ယဉ်ကျေးမှုလက္ခဏာတစ်ခုရှိသည်
ဘင်္ဂလီမူဆလင်များသည် ဘင်္ဂါလီဘာသာစကားကို ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် ပြောဆိုကြသည်
ကဗျာဆရာများ၊ ပညာရှင်များနှင့် စာရေးဆရာများ၏ ထင်ရှားသော လက်ရာများဖြင့် ကြွယ်ဝသော စာပေအမွေအနှစ်များကြောင့် လူသိများသည်
Kazi Nazrul Islam နှင့် Jashimuddin ကဲ့သို့သော ကျော်ကြားသော ကဗျာဆရာများ၏ လက်ရာများသည် ဘင်္ဂလီစာပေများကို လွှမ်းမိုးခဲ့သည်
ဘင်္ဂလီများသည် Eid အပါအဝင် ဘာသာရေးပွဲတော်များကို ကျင်းပကြသည်
ပွဲတော်များတွင် ဆုတောင်းပွဲများ၊ လက်ဆောင်ပစ္စည်းများ လဲလှယ်ခြင်းနှင့် ရိုးရာဝတ်စုံများ ဝတ်ဆင်ခြင်းတို့ဖြင့် အမှတ်အသားပြုကြသည်
ဘင်္ဂလီဟင်းလျာသည် ၎င်း၏အရသာနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များကို အသုံးပြုခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသည်
လူကြိုက်များသော ဟင်းလျာများတွင် biryani၊ kebabs၊ korma နှင့် ငါးပြင်ဆင်မှု အမျိုးမျိုးတို့ ပါဝင်သည်
ဘင်္ဂလီလူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ဧည့်ဝတ်ကျေပွန်မှုနှင့် အသိုက်အဝန်းအပေါ် အလေးပေးထားသည်
လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် ပရဟိတနှင့် ပရဟိတလုပ်ငန်းများမှတစ်ဆင့် ရပ်ရွာကို ပြန်လည်ပေးကမ်းမှုကို အလေးပေးသည်
ပကိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakai)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဈေးသစ် (ဟာခွန်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗလီဒေါင့်ရွာ၊ ဗလီဒေါင့်
ပခုက္ကူခရိုင် ပုခန်းကြီးမြို့ အနောက်ပြင် မြေခဲတောင် ၁၂ ရွာတွင် အပါအဝင် ဖြစ်သော 'သာယာကုန်းရွာ' သည် ဆရာကြီး ဗိုလ်ကလေး ဦးသက်ရှည်၏ ဖွားရာဇာတိပင် ဖြစ်ပါ၏
ဖခင်မှာ ထန်းတောများ၊ လယ်ယာများကို ပိုင်ဆိုင်သူ ကုန်သည်ကြီး ဦးဖဲ ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ ဒေါ်မုန်း ဖြစ်လေသည်
ဦးသက်ရှည်၏ ဖွားသက္ကရာဇ် မှာမူ သက္ကရာဇ် ၁၂၃၇ ခု တန်ခူး လဆန်း ၅ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက် ၇ နာရီ အချိန် ဖြစ်သတည်း
ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် ဦးသက်ရှည်သည် မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်လျက် အသက် ၁ဝ နှစ်သား အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ ရန်ကုန်မြို့ ပုဇွန်တောင် အိုးဘိုရပ်၌ အဘိုး အဘွား များနှင့် အတူ လာရောက် နေထိုင်ကာ အင်္ဂလိပ်ကျောင်းတွင် ဝင်ရောက် သင်ကြားနေပေ၏
သို့နှင့် ၁၅ နှစ်သား အရွယ် အတွင်း အင်္ဂလိပ်စာ ၆ တန်းကို အောင်မြင် ခဲ့လေသည်
ဦးသက်ရှည်သည် ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ ကာလကပင်လျှင် ကဗျာ၊ ဂီတ စပ်ဆို သီကုံးမှုတွင် ဓလေ့ဝါသနာထုံသူ ဖြစ်သည့် အလျောက် အင်္ဂလိပ်ကျောင်းတွင်နေစဉ် ၁၄ နှစ်သား အရွယ်က အောက်ပါ လေးချိုး အပါအဝင် ကဗျာ၊ လင်္ကာ အများကို ရေးသားစပ်ဆို ခဲ့လေသည်
"သာပျိုဆွေ အသရေ ရှိသူကြောင့်၊ စာကိုလေ ဖေမကြည့်ချင်ဘု၊ ခွေရိပါလို့ ယိမ်းယိုင်ကာ
ခင်ယမင်းရဲ့၊ 'အင်ထရင်း'၊ ထင်လင်းစွာ တဖေ ပေါက်တဲ့ပြင်၊ 'အက်ဖ်-အေ'၊ 'ဘီ-အေ' ရောက်စေဟု၊ တွေးထောက်စိတ်မှာ
နုအပျို လေးလုံမရယ်ကြောင့်၊ ယခုလို ဆွေးဟုန်ခ၊ လျှင်တော့၊ ရေးကြုံရ အနိုင်သာ၊ 'ပရိုင်မာ' ကိုမှ ကုန်ပါ့မလား
ရှက်ထွေးရယ်နှောင်၊ လက်ရေးတောင် ဖေမရေးချင်ဘူး၊ နေအေးအောင် ဆုအမှန် တောင်းမိတော့၊ စံကျောင်းမှာ အပူကဲတာကြောင့်၊ နစ်ကလောင်ကို ပစ်ရှောင် လွှဲတဲ့ပြင်၊ မင်အိုးကို ပေါက်ကာ၊ ခွဲချင်ပေါ့၊ ပုလဲတမျှ၊ ညက်ပျို ကတိုးရဲ့၊ မစဲခဏ၊ ရမ္မက်ပို၍ ဖြိုးတာကြောင့်၊ 'အက်စ်အို-ဆိုး' 'ဂျီအို-ဂိုး' တို့ကို၊ သင်ကျိုးနပ်အောင် နေရတော့တာပါကလား
"ဦးသက်ရှည် အသက် ၁၅ နှစ် အရွယ်တွင် ပုဇွန်တောင် ဆားလင်းကျောင်းတိုက်၌ ရှင်သာမဏေ ပြုပြီး မြန်မာစာပေကို လေ့လာ သင်ကြားရာ တနှစ်အတွင်းမှာပင် ရှင်ကျင့်ဝတ်၊ သေခိယ ၇၅ ပါး၊ ပစ္စဝေက္ခဏာ ၄ ပါး၊ လိင် ၁ဝ ပါး၊ ဒဏ် ၁ဝ ပါး၊ စုဒ္ဒသခန္ဓကဝတ် ၁၄ ပါး၊ မင်္ဂသုတ်၊ အပြင် အောင်ခြင်း၊ အတွင်း အောင်ခြင်း၊ ရတနာ ရွှေချိုင့်၊ နမက္ကာရ၊ ပရိတ်ကြီး ၁၁ သုတ်၊ သဒ္ဒါကြီး ရှစ်စောင်၊ သင်္ဂြိုဟ် ၉ ပိုင်း၊ ပဋ္ဌာန်း ကျမ်းကြီး တို့ကို တနေ့လျှင် စာဝါ နှစ်ဝါတက်၍ ပါဠိ - အနက်နှင့် တကွနှုတ်ရ အာဂုံဆောင် ပြီးလျှင် ရုပ် - သရုပ် တို့ကိုပါ တွက်ချက် ခွဲဝေနိုင်သဖြင့် ဆရာတော်ဘုရားကြီးက သင်္ကန်းတစုံနှင့် ထီး၊ ဖိနပ် များကို ချီးမြှောက်တော်မူခြင်း ခံရသည်
ထိုအတွင်း သက္ကရာဇ် ၁၂၅၃ ခု၊ အသက် ၁၆ နှစ် အရွယ်တွင် မော်လမြိုင်မြို့၌ ကျင်းပသော ပရိယတ္တိ စာပြန်ပွဲကို ဝင်ရောက် ဖြေဆို အောင်မြင် ခဲ့သေးသည်
ဦးသက်ရှည် အသက် ၁၇ နှစ် အရွယ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ကျုံးကြီးလမ်း မြန်မာ့သံတော်ဆင့်သတင်းစာတိုက်တွင် စာရေးသားခြင်းနှင့် လက်ထောက် စာပြင်ဆရာအလုပ်ကို လုပ်ကိုင်ခဲ့လေသည်
ထိုစဉ် အခါက ခေတ်ပေါ် သီချင်းစာအုပ် အမျိုးပေါင်း ၄ဝ ခန့်ကို ဦးသက်ရှေ ရေးခဲ့သေးသည့်အပြင် မဟောသဓာ အိုးလုပ်ခန်း ပြဇာတ်၊ ကျောက်ကုန်သည် မောင်မေတ္တာ ပြဇာတ်၊ အပျို လူပျိုပေး မေတ္တာစာ စသည်များကိုလည်း ရေးသားခဲ့ပေသည်
ဦးသက်ရှည် အသက် ၁၈ နှစ်သား အရွယ်တွင် ကွက်စိပ် - မြို့အုပ် (မြေတိုင်း မြို့အုပ်) ဦးဖြူစံ၏ ရုံးတွင် မြေပုံကူး စာရေး အဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်နေပြန်စဉ်အတွင်း အင်ဂျင်နီယာ အရေးပိုင် ဦးဖိုးသောင်၏ ရုံးသို့ ပြောင်းရွှေ့၍ ပုံထုတ် - ပုံကူး စာရေး အဖြစ် လုပ်ကိုင် လေသည်
နောက် ပုသိမ်မြို့နှင့် ကျုံပျော်မြို့သို့ ပို့သော ကူးတို့ သင်္ဘောတွင် စာရေး လုပ်ကိုင် ပြန်စဉ် ယခင်က သိကျွမ်းရင်း ဖြစ်သော လယ်ဝန် မစ္စတာဟက်တောက်က မန္တလေးမြို့သို့ ခေါ်ယူသဖြင့် မြေပုံကူးစာရေး အဖြစ်ဖြင့် ဝင်ရောက် ထမ်းရွက်ရင်း မြေတိုင်း စာမေးပွဲကို ဖြေဆို အောင်မြင်သည်
ထို့နောက် တောင်တိုင်းဗိုလ်နှင့် အတူ ပခုက္ကူခရိုင် ပုခန်းကြီးနယ်၊ ယောနယ်၊ ဆောနယ် များရှိ တောင်များကို တိုင်းတာရသည့် တောင်တိုင်းစာရေးအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရ ပြန်သည်
သို့ရာတွင် များမကြာ မြင့်မီပင် ဦးသက်ရှည်သည် အလုပ်မှ ထွက်လိုက်ကာ မဲဇာ၊ ရွှေလီနယ်သို့ တက်ပြီး သစ် အလုပ်ကို လုပ်ကိုင်လျက် ကျိုက်ပိမြို့၌ လွှထောင် နေစဉ်တွင် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၇ ခုနှစ် အတွင်း ဘိုကလေး မြို့မှ ပစ္စည်း ကြွယ်ဝသူ လယ်မြေပိုင်ရှင်တစ်ဦး၏ သမီးနှင့် အိမ်ထောင် ပြု၍ ဘိုကလေး မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ နေထိုင်သည်
ထိုအခါတွင် ရန်ကုန်မြို့ ဘလုပ် သူဌေးနှင့် ဆက်သွယ်ကာ စပါး အလုပ် ကိုလည်း လုပ်ကိုင် လိုက်သေးသည်
ထို့နောက်တွင် မူကား ပုသိမ် တောင်ရိုးတွင် သစ်အလုပ်လုပ်ခြင်း၊ ဘိုကလေး မြို့တွင် ဓာတ်ပုံကူး ဌာန ဖွင့်လှစ်ခြင်း စသော အလုပ် အမျိုးမျိုးကို ဆက်တိုက် လုပ်ကိုင်ရင်း အတွေ့အကြုံ၊ အကြားအမြင် ဒေသန္တရ ဗဟုသုတ၊ ဘာန္တရာ ဗဟုသုတ စသည်ဖြင့် ပြည့်ဝခိုင်ဖြီး လာရသူ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးပင် ဖြစ်ပေသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ပြီးစ ဖြစ်သော ဝံသာနု ခေတ်အတွင်း ဦးသက်ရှည် ကိုယ်တိုင် နိုင်ငံရေး တရားများ ဟောပြောကာ ဝံသာနု အသင်းများ လိုက်လံ ဖွဲ့စည်း ခဲ့ရာ၌ ဘိုကလေးမြို့နယ်တွင် အသင်းပေါင်း ၁၅ဝ ကျော် တည်ထောင် မိလျက် လူခွန် မပေးရေး ဆုံးဖြတ်ချက် အတိုင်း ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဦးသက်ရှည် ပေးရမည့် လူခွန် ၂ ကျပ်ခွဲ အတွက် ငွေ ၃ဝဝိ ကျော်တန် စားပွဲ၊ ဗီရို၊ ဓာတ်ပုံ ကိရိယာ များကို အစိုးရက လေလံတင် ရောင်းချခြင်း ခံလိုက် ရဖူး လေသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၈၈ ခုနှစ်တွင် ဦးသက်ရှည်သည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ လာပြီးလျှင် လန်ဒန်အတ် မဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း၊ လန်ဒန်အတ် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတွင် ဒါရိုက်တာမှူး အဖြစ်ဖြင့် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက် နေစဉ် အတွင်း အိန္ဒိယ နိုင်ငံ မဇ္ဓိုမ ဒေသသို့ ရုပ်ရှင် အဖွဲ့သား များကို ခေါင်းဆောင် သွားရောက်ကာ မြတ်စွာဘုရားနှင့် စပ်လျဉ်း သမျှသော ဌာနတိုင်းကို ဓာတ်ပုံ ရိုက်ကူးလျက် 'ဝါတော်စဉ်' အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ကား ပြသခဲ့လေသည်
ထို့အပြင် ဦးသက်ရှည်သည် ဒီးဒုတ်ဂျာနယ် အဖွဲ့ဝင် အယ်ဒီတာ တဦး အဖြစ်ဖြင့် လောကီ လောကုတ္တရာ နှစ်ဖြာ နှစ်ဝသော အကျိုးကို ဖြစ်ထွန်း စေမည့် ဝတ္ထု၊ ပုံပြင်၊ ရာဇဝင်၊ ထုံးနည်းများ၊ ကဗျာ၊ လင်္ကာများ၊ 'ဂွက်သာ' အခန်း၊ 'လူပျိုကြီး' အခန်း၊ 'ဂျိုးဂျာ' အခန်း စသည် တို့ကို အမည်ရင်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ ကလောင် အမည်ဖြင့် လည်းကောင်း အများအပြား ရေးသားစီရင်ကာ စာပေဝန်ကို အားသွန်ထမ်းဆောင် ခဲ့လေသည်
ထိုမှအပ ဆရာကြီး ရေးသား ပြုစု ခဲ့သမျှသော ကျမ်းများတွင် နတ်ပြည်တက်လမ်း၊ မြန်မာသတ်ညွှန်းနှင့် ပါဠိတွဲ သတ်ညွှန်း၊ ကဗျာရေးပုံ နည်းမျိုးစုံ၊ လူရေးလူရာ မင်္ဂလာ
န- ဘူးတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Na-Butaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ လျှော်ချောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လျှော်ချောင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၁၉ ဦး၊ မ ၂၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်တိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ ကော့ဘွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အက်ဒွပ် ဂျင်းနား (Edward Jenner) (၁၇၄၉ - ၁၈၂၃) သည် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို လေ့လာသည့် ဗြိတိန် သိပ္ပံပညာရှင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
ကျောက်ကြီးရောဂါ ကာကွယ်ဆေးကို တွေ့ရှိခဲ့သောကြောင့် ဂျင်းနားအား အများက ကိုယ်ခံအား ပညာရပ်၏ ဖခင်ဟု အသိအမှတ် ပြုကြသည်
ဂျင်းနား၏ တွေ့ရှိမှုသည် လူပေါင်းများစွာကို ကျောက်ကြီးရောဂါဖြင့် မသေဆုံးရန် ကယ်တင်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
အက်ဒွပ် ဂျင်းနားကို ၁၇၄၉ ခုနှစ် မေ ၁၇ ရက်နေ့တွင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ ဂလောက်ဆက်စတာရှိုင်းယားနယ် ဘာကလေမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဖခင်ဖြစ်သူ ခရစ်ယာန် သင်းအုပ်ဆရာက ဂျင်းနားကို မူလတန်းပညာ သင်ယူဖို့ တစ်ကျောင်းပြီး တစ်ကျောင်းပို့ခဲ့သည်
အသက် ၁၄ နှစ်အရွယ်မှ စတင်၍ ခွဲစိတ်ဆရာဝန် ဒေါက်တာ ဒင်နီယယ် လပ်ဒ်လို၏ နောက်လိုက်တပည့်အဖြစ် ၈ နှစ်ကြာ ဆည်းပူးသင်ယူခဲ့သည်
အသက် ၂၁ နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ လန်ဒန်မြို့ စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ ကျော်ကြားသည့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန့်တား၏ လက်အောက်တွင် ဆက်လက် သင်ယူခဲ့သည်
ဂျင်းနားတို့၏ ခေတ်အခါက ကျောက်ကြီးရောဂါဆိုလျှင် လူများအား တုန်လှုပ်ချောက်ချား စေသည်
ကျောက်ပေါက်လျှင် ၃ ဦးတွင် ၁ ဦး သေဆုံးသည်
အသက်မသေ လျှင်လည်း ကျောက်ပေါက်မာများဖြင့် ရုပ်ပျက်ဆင်းပျက် ဖြစ်လေ့ရှိသည်
ကျေးတောသူမ ကလေးတစ်ဦးက 'ကျွန်မနွားကျောက်ပေါက်ပြီးမို့၊ နောက်ထပ် ကျောက်မပေါက်နိုင်တော့ပါ'ဟု ပြောလိုက်သည်ကို ကြားမိသည့် နေ့မှစ၍ ထိုစကားယုတ္တိတန်သည် မတန်သည်ကို စူးစမ်းရှာဖွေ ခဲ့သည်
ဂျင်းနားသည် ဆရာဝန်ကြီး ဂျွန်ဟန်းတားလက်အောက်၌ ဆရာဝန်အတတ်ကို ဆက်လက်သင်ကြား၍ ခရစ် ၁၇၉၂ ခုနှစ် တွင် ဆေးပညာဘွဲ့ ရရှိသည်
ထိုအခါ မိမိဇာတိရပ်ဌာန်သို့ ပြန်၍ ဆရာဝန်အဖြစ်ဖြင့် အသက်မွေးရင်း ခရစ် ၁၇၇၅ ခုနှစ်၌ ကျောက်ရောဂါ ကုထုံးဆိုင်ရာ သုတေသနကို ရှာမှီးခဲ့ သည်
သို့သော် ၁၇၉၆ ခုနှစ် ရောက်မှပင် ယခင်က ကျေး တောသူမကလေး၏ စကားမှန်မမှန်ကို စစ်ဆေးကြည့်ရှုနိုင် သည်
သူ၏ စမ်းသပ်နည်းမှာ နို့သည်မကလေးတစ်ဦး၏ လက် မောင်းတွင် ပေါက်နေသော နွားကျောက်အနာမှပြည်ကို ယူ၍ ကလေးတစ်ယောက်၏ အသားအရေထဲသို့ သံဆူးနှင့် ခြစ်ကာထည့်သွင်းသည်
နှစ်လခန့်ကြာသော် ထိုကလေးကို ကျောက်ရောဂါ ပိုးကူးစက်အောင် ဆေးထိုး၍ပေးလေသည်
သို့သော်ကလေး၌ ကျောက်ရောဂါ မဖြစ်ပေ
ခရစ် ၁၇၉၈ ခုနှစ်တွင် ဂျန္နားသည် သူ၏ စမ်းသပ်ချက်ကို ကြေညာ လိုက်၏
ဤတွင် ကျောက်ဆေးထိုးနှံသော ဓလေ့ပျံ့နှံ့လာ၍ ကျောက်ရောဂါလည်း များစွာ ပပျောက်သွားခဲ့သည်
ဂျင်းနား စိန့်ဂျော့ဆေးရုံကြီးမှ သင်တန်းပြီးဆုံးသောအခါ ဂျင်းနားသည် ဆရာဖြစ်သူ ဂျွန်ဟန့်တား၏ အကြံပြုချက်အရ ဂလောက်ဆက်စတာနယ်သို့ ပြန်သွားကာ ဆေးကုသခဲ့သည်
ထိုနယ်တွင် နွားကျောက် ပေါက်ပြီးသူများ ကျောက်ကြီး မပေါက်သည်ကို တွေ့ရပြီး ကျောက်ကြီးရောဂါနှင့် နွားကျောက် ဆက်စပ်မှုကို ဒေါက်တာ ဂျင်းနား စူးစမ်းသုတေသနပြုတော့သည်
ကျောက်ကြီးရောဂါကို ကျောက်ဆေးထိုး၍ ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြောင်း ဒေါက်တာဂျင်းနား တွေ့ရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဗြိတိသျှ ပါလီမန်က ၎င်းအား ဆာဘွဲ့ အပ်နှင်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဆုငွေ စတာလင်ပေါင် ၁၀၀၀၀ ပေးအပ်ခဲ့သည်
၁၈၀၆ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ပေါင် ၂၀၀၀၀ ထပ်မံ ချီးမြှင့်ပေးအပ်သည်
ထိုနှစ်တွင် ဂျင်းနားသည် ဆွီဒင်တော်ဝင် အကယ်ဒမီသိပ္ပံ၏ နိုင်ငံခြားသား အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
၁၈၁၁ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်သို့ ပြန်လာသည်
၁၈၂၁ ခုနှစ်တွင် ၎င်းအား ဂျော့ဘုရင်၏ အထူးသမားတော်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားလိုက်သည်
၁၈၂၃ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီ ၂၆ ရက်နေ့တွင် ဂျင်းနားသည် လေဖြတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ယန်းပူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangpu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လွယ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၇၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ယန်းပူး ဖြစ်သည်
ဗဟန်းမြို့နယ်သည် ရန်ကုန်မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည်
ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ကမာရွတ်ခရိုင်အတွင်း ပါဝင်သည်
ဗဟန်းသည် အဝါရောင်ရှိသောမြေကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်ဆို၏
ရှေးအခါက ဗဟန်းအရပ်သည် ကန့်ထွက်ရာဒေသ ဖြစ်ဟန်တူသည်
ဗဟန်းရပ်သည် ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလအထိ တောတောင်ထူထပ်ရာအရပ် ဖြစ်သည်
စာဆိုတော် စလေဦးပုညကပင် "ဗဟန်းသွားတောလား" ဟူ၍ ရေးဖွဲ့ခဲ့ဖူးသည်
စုစုပေါင်းရပ်ကွက် (၂၂)ခု ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
မြောက်ဘက်တွင် မရမ်းကုန်းမြို့နယ်နှင့် ရန်ကင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ကမာရွတ်မြို့နယ်နှင့် စမ်းချောင်းမြို့နယ်၊ အရှေ့ဘက်တွင် တာမွေမြို့နယ်တို့ တည်ရှိပြီး တောင်အရပ်တွင် ဒဂုံမြို့နယ်နှင့် မင်္ဂလာ‌တောင်ညွန့်မြို့နယ် တည်ရှိသည်
အစိုးရ မူလတန်းကျောင်း၊ အလယ်တန်းကျောင်းနှင့် အထက်တန်းကျောင်း (၂၁)ကျောင်းရှိသည်
ဖော်ပြပါဇယားမှာ ဗဟန်းမြို့နယ်၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အဦးများဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်စိုးသည် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်ကိုယ်စားပြု ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်နှင့် ပြည်သူ့လွှတ်တော် စီးပွားရေးနှင့် ဘဏ္ဍာရေးတိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးရေးကော်မတီအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်
သူသည် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီဝင်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ဦးခင်မောင်စိုးကို ၁၉၅၅၊ အောက်တိုဘာလ ၃၀ ရက် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ တမာကုန်းရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
အခြေခံပညာကို ဝမ်းတွင်းမြို့နယ် တမာကုန်းရွာ အလယ်တန်းကျောင်း၊ သဲတော-ဝမ်းတွင်း အထက်တန်းကျောင်းတို့တွင် သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၇၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိ မကွေးကောလိပ်၊ တောင်ကြီးကောလိပ်တို့၌ ပထမနှစ်နှင့် ဒုတိယနှစ်တို့ကို တတ်ရောက်ခဲ့သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ်တွင် သင်္ချာဘာသာဖြင့် တတိယနှစ်အထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ဦးခင်မောင်စိုးသည် ၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်အလုပ်အမှုဆောင်အတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူဆောင်ရွက်နေသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ် မှိုင်းရာပြည့်အရေးအခင်းတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်မှုကြောင့် ထောင် ၁နှစ် ကျခံဖူးခဲ့သည်
ဘင်လှိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Binhlaing)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ ဘားအံမြို့နယ်၊ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နောင်ကျန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် အိမ်ခြေပေါင်း ၇၀၀ အိမ် ရှိကာ၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၄၅၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဆင်ကူးရွာ၊ သဖန်းချောင်း
တကင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ ကျေးသီးမြို့နယ်၊ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခေါက်စန့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၄ ဦး၊ မ ၁၆၂၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ကချင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် (အင်္ဂလိပ်: Kachin State Hluttaw) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကချင်ပြည်နယ်၏ ဥပဒေပြုလွှတ်တော် တစ်ခုဖြစ်သည်
လွှတ်တော်တစ်ရပ်တည်းရှိသော လွှတ်တော်အမျိုးအစားဖြစ်ပြီး အမတ်ဦးရေ ၅၁ ဦး (ရွေးကောက်ခံ ၃၈ ဦးနှင့် တပ်မတော်သား ကိုယ်စားလှယ် ၁၃ ဦး) ရှိသည်
ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး လွှတ်တော်များပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်
ထန်းတပင်ရွာ၊ ထန်းတပင်
ကင်ပိမ့်ပင်သည် စားသုံးနိုင်သောအပင်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယကျွန်းဆွယ်၊ အရှေ့တောင်အာရှနှင့် နယူးဂီနာနိုင်ငံဇာတိဖြစ်သည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဘရာဇိးနိုင်ငံ၊ အာဖရိကတိုက်နှင့် ကိုလမ်ဘီယာနိုင်ငံတို့တွင် သဘာဝအလျောက်ပေါက်ရောက်သည်
နှစ်ကြာခံနွယ်ပင်မျိုးဖြစ်၍ အခက် အလက် များ ဖြာထွက်၏
ပင်စည်သွယ်ပြီး အလွန် ရှည်သည်
လက်ယာဘက်သို့ နွှယ်တက်သည်
ပင်စည် အရည်ရွှမ်းပြီး ပြောင်ချော၍ အစိမ်းရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်ရှိသည်
၂-၅ လက်မခန့် ရှည်ပြီး ၁-၃ လက်မထိ ကျယ်သည်
ရွက်ထိပ်ချွန်၍ ရွက်ရင်း နှလုံးပုံရှိသည်
ရွက်ပြားချောပြီး ရွက်ညှာ ၁၂ လက်မမှ တစ်လက်မထိ ရှည်သည်
အဖြူရောင် သို့မဟုတ် အနီရောင်ဖြစ်သည်
ပွင့်ညှာမဲ့ ကြားထွက် တစ်ပင်တိုင်ပန်းခိုင်ဖြစ်သည်
တန်ဆောင်မုန်းလမှ တပို့တွလအတွင်း ပွင့်သည်
စားတော်ပဲခန့်ရှိ တစ်စေ့သီး ဖြစ်သည်
အဖြူ သို့မဟုတ် အနီရောင်ဖြစ်၏
မှည့်သောအခါ ခရမ်းရောင်ရှိသည်
တပေါင်းလ၊ တန်ခူးလတွင် သီးသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အရွက် ၊ အမြစ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : အပူပိုင်းဒေသတွင်ပေါက်ရောက်သည်
ပေါက်ရောက်ပုံ : သဘာ၀အလျောက် အလေ့ကျပေါက်ပင် ဖြစ်သည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပိမ့်သည် ချဉ်၏ ၊ ချို၏ ၊ ပူ၏ ၊ သလိပ်ကို ဖြစ်စေ၏ ၊ ၀ဖြိုးစေ၏ ၊ နှုတ်ကို မြိန်စေ၏ ၊ ထိုင်းမှိုင်းစေ၏ ၊ အိပ်ပျော်စေ၏
အရွက်မှ ထုတ်၍ ရသော အဆီသည် အပူနာ ၊ ယားနာ ၊ နှင်းခူတို့ကို ပျောက်ကင်းစေသည်
အရွက်ကို ကြိတ်၍ အနာပေါ်၌ သုတ်လိမ်းပေးလျှင် အနာပူလောင်ခြင်း နည်းပါး၍ ကျက်သွား၏အရွက်ကို ကြိတ်၍ ရသောအရည်ကို သောက်ပါက ဆီးပူ ညောင်းကျရောဂါ ပျောက်ကင်း၏
အရွက်ကို နှာစေး ချောင်းဆိုးနာများနှင့် ကိုယ်ဝန်ဆောင် မိန်းမများ ဝမ်းချုပ်ခြင်း အတွက် အသုံးပြုသည်
အမြစ်ပြုတ်ရည်သည် သည်းခြေနှင့် စပ်လျဉ်းသော အော့အန်ခြင်းကို ပျောက်ကင်း စေသည်
ကင်းတလင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kintalin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ သာယာကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သာယာကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၃ ဦး၊ မ ၇၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၀ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပန်အညှာရွာ၊ လက်ပန်
နတ်ကြီးစင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyisin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ညောင်အုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်အုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၄၇ ဦး၊ မ ၁၈၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းစုရွာ၊ အရှေ့ဒရင်း
ရတနကောသိန္ဒြကျွန်း(ထိုင်း: เกาะรัตนโกสินทร์; အင်္ဂလိပ်: Rattanakosin Island; သင်္သကရိုက်: Ratanakosindra) သည်ဘန်ကောက်မြို့ဖရာနဂရခရိုင်၌ တည်ရှိသောသမိုင်းဝင်နယ်မြေဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်တွင် ကျောက်ဖယားမြစ်၊ အရှေ့ဘက်တွင်ကျုံးအသုံးပြုသည့် တူးမြောင်းများတို့တည်ရှိသည်
ရတနကောသိန္ဒြကျွန်းတွင် တော်ဝင်နန်းတော်၊ ဘန်ကောက်မြို့၏မြို့ဆောင့်နတ်တံခွန်တိုင်၊ အခြားသမိုင်းဝင်သောနေရာတွေရှိသည်
သက်ကွင်းရွာ၊ ရန်မနိုင်
အညတရနတ်သားက ဩဃလေးပါးမှ လွတ်မြောက်ခြင်း၏အကြောင်းတို့ကို မေးလျှောက်သဖြင့် ဖြေကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာဋီကာတို့၌-အကျယ်ဖွင့်ပြချက် မှတ်သားဖွယ်များကို လေ့လာ နိုင်ပါသည်
အဋ္ဌကထာ၌ “အညတရ ဒေဝတာ”သည် ရူပါဝစရဗြဟ္မာဖြစ်ပုံ၊ ဒေသနာတော် အဆုံး၌ သောတာပန်အရိယာသာဝကဖြစ်ပုံတို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ဇန်ဇောလ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zangzawl)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ မွာလ်ဘဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မွာလ်ဘဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၄ ဦး၊ မ ၈၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၇၇ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဧကပုဏ္ဍရီကထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကပုဏ္ဍရီကထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဆက်ရက်ကျား (Gracupica contra)သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး အိန္ဒိယတိုက်ငယ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ရစ်ချောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitchaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟန်းကောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉ ဦး၊ မ ၂၁၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၉ ဦး နေထိုင်သည်
ဂနေရှ့် (သို့)  မဟာပိန္နဲသည် ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ အများဆုံး ကိုးကွယ်ကြသည့်ဘုရားတစ်ပါးဖြစ်သည်
ဟိန္ဒူဘုရားတစ်ပါး ဖြစ်၍ ဆင်ဦးခေါင်းဖြင့် အမှတ်အသားပြုသည်
အခက်အခဲများကို ပယ်ရှားနိုင်သည်ဟု ယူဆ၍ အလုပ်အကိုင် တစ်ခုခု မစတင်မီ ပူဇော်လေ့ ရှိသည်
ဂနေရှ့်ဘုရားသည် လူကိုယ်နှင့် ဆင်ခေါင်း‌ရှိသည်
ဘုရားရှင်ဆင်းတုတော်များကို အိန္ဒိယနှင့် နီပေါနိုင်ငံတဝန်းတွင် တွေ့ရှိရသည်
ထို့အပြင် ဂျပန်၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ထိုင်းနှင့် တိဘက်ရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကလည်း ကိုးကွယ်ကြပြီး မောက္ခပေးနိုင်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဟင်းဂလာသည် ပင်ပျော့မျိုး ဖြစ်သည်
အကြမ်းအားဖြင့်အယဉ်နှင့်အရိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားနိုင်သည်
အယဉ် မျိုးမှာ အထူးစိုက်ပျိုးယူရ၍ အရိုင်းမျိုးမှာ အလေ့ကျပေါက် သောအပင်မျိုး ဖြစ်သည်
ရုက္ခဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဟင်းဂလာ အမျိုးမျိုးရှိသည်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ကွမ်ပိုဇီတီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်ပြီး လျှင် စပီလန်သီး အက်မဲလားဟုခေါ်သော ဟင်းဂလာ အယဉ် မျိုးတစ်မျိုးရှိသည်
ယင်းကို ဟင်းချက်ပြုတ်စားလေ့ရှိသည်
ချဉ်ဖတ်ပြုလုပ်၍လည်း စားကြ သည်
ဂျီနန်ဒရော့ဆစ်ပင်တာဖိုင်လားနှင့်ကလီအိုမီးဗစ္စကိုးဆားဟုခေါ် သော ဟင်းဂလာမျိုးမှာ ကက်ပရီဒေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင် လေသည်
ပထမ ဟင်းဂလာမျိုးကို ချက်ပြုတ် စားကြသည်
အရွက်များကို အရည်ညှစ်၍ နားကိုက်ပျောက်ဆေးအဖြစ်လည်း သုံးကြသည်
ယင်းတို့မှ အစေ့များရရှိရာ ငါး အဆိပ်ခတ်ရာ၌ လည်းကောင်း၊ သန်ချဆေး အဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြ သည်
ဒုတိယပင်မျိုးမှ မုန်ညှင်းစေ့ကဲ့သို့သော အစေ့များရရှိ သည်
ထိုအစေ့များကို ဟင်းချက်ပြုတ်ရာ၌ အမွှေးအကြိုင်အဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
အရွက်နှင့် အစေ့များကို ဆေးဝါးများ၌ လည်း သုံးကြသည်
ထို့ပြင် ဂီစီကီယာ ဖာနာကွိုက်ဒီးခေါ် ဟင်းဂလာပင် မျိုးတစ်မျိုးလည်းရှိသေးရာ ထိုဟင်းဂလာတို့ သည် အေအိုင်ဇိုအေးစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်လေသည်
ထိုအပင်မျိုးကို ဂန့်ဂလာဟူ၍လည်း ခေါ်သည်
ဟင်းရွက်အဖြစ် ချက်ပြုတ်စားနိုင်သည်
သန်ချဆေး အဖြစ်လည်း သုံးနိုင်သည်
ဟင်းဂလာပင်များ၌ ပင်ရိုးနှင့်အရွက်များရှိရာ အရွက် များတွင် အနီရောင်ရှိသည်
အရွက်ကလေးများမှာ သေးငယ်၍ ရှည်မျောမျောပုံသဏ္ဌာန်ရှိသည်
အချို့ ဟင်းဂလာမျိုးများ၏ အရသာမှာ ခါးသည်
ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်တွင် တွေ့ကြရသည်
ဓား သည် သတ္တုဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ပါးလွှာရှလွယ်သည့် သတ္တုပြား ဖြစ်သည်
ဓားကို အရာဝတ္ထုများ ဖြတ်တောက်လှီးဖြတ်ရာတွင် သုံးသည်
မီးဖိုချောင်သုံးဓား ဟင်းလျာချက်ပြုတ်ရာတွင် အသုံးပြုသည်
ပုံစံအမျိုးမျိုးရှိသည်
မီးဖိုချောင်သုံးဓားသည် ပါး၍ ရှလွယ်သည်
လက်ကိုင်ကို သစ်သား၊ ပလတ်စတစ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ကြသည်
အသားနှင့် အစားအစာများ ခုတ်ပိုင်းလှီးဖြတ်ရာတွင် သုံးသည်
စားပွဲသုံးဓား စားသောက်ရာတွင် အစားအစာများ လှီးဖြတ်ရန် အသုံးပြုသည်
စားပွဲသုံးဓားများသည် အခြားသော ဓားများထက် ထက်ကြသည်
သို့သော် မီးဖိုချောင်သုံးဓားများလောက်ကား မထက်ကြပေ
အသားကိုလှီးဖြတ်ရာတွင် သုံးသည့် ဓားများသည် အသားများ လှီးဖြတ်ရန် ဖြစ်သည့်အတွက် ပို၍ ထက်ကြသည်
ငါးနှင့် ထောပတ်များကို လှီးရန်အသုံးပြုသည့် ဓားများသည် အဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် ဓားသွားပါရှိကာ ဓားသွားများမှာ မထက်ကြပေ
အမဲလိုက်ဓား(Hunting knives) အမဲကောင်များကို အရေခွံခွာရာတွင်လည်းကောင်း၊ အသားများ လှီးဖြတ်ရာတွင်လည်းကောင်း အသုံးပြုကြသည်
ငါးစားရာတွင် သုံးသောဓား(Fishing knives) ငါးများကို လှီးဖြတ်ရာတွင် သုံးသည်
ဆောက်လုပ်ရေးတွင်သုံးသော ဓား(Construction knives) ဗီနိုင်းကြမ်းခင်များ၊ စာရွက်များ၊ ကော်ဇောများ ဖြတ်တောက်ရာတွင် အသုံးပြုသည်
ဓားအမျိုးမျိုးရှိသည့်အနက် မိမိဖြတ်တောက်လှီးဖြတ်လိုသည့် အရာပေါ်မူတည်ကာ ဓားကိုရွေးချယ်သင့်ပေသည်
သင့်လျော်သောဓားကို ရွေးချယ်အသုံးပြုမှသာ မိမိလုပ်ဆောင်လိုသည်ကို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ လုပ်ဆောင်နိုင်ပေမည်
သို့မဟုတ်ဘဲ မသင့်လျော်သောဓားကို ရွေးချယ်မိပါက အလုပ်တစ်ခုအတွက် ပိုမိုအားစိုက်ထုတ်ရမည် ဖြစ်သည်
ဓားသည် ဖြတ်တောက်လှီးဖြတ်ရာတွင် သေးလွန်းနေပါက လွှ၊ ပုဆိန်တို့ကဲ့သို့ ပိုမိုအားကောင်းသည့် ကိရိယာကို အသုံးပြုရပေမည်
နိုင်ငံအတော်များများတွင် ဓားကိုသယ်ဆောင်ခြင်းကို တရားမဝင်သော အပြုအမူအဖြစ် သတ်မှတ်ထားကြသည်
အထူးသဖြင့် ဓား၏ အရှည်သည် လက်မအတိုင်းအတာထက် ရှည်သည့် အခါမျိုးဖြစ်သည်
နောက်တစ်မျိုးသည် ခလုတ်ကိုနှိပ်ကာ ဓားသွားကို ဖွင့်နိုင်၊ ပိတ်နိုင်သည့် ဓားသည် နေရာအတော်များများတွင် ပိတ်ပင်ထားကြသည်
ရဋ္ဌနန္ဒက(ပါဠိ: Rattha Nandaka)သည် ၂၀၂၂ခုနှစ် ဇူလိုင်လ (၂၃)ရက် နံနက် (၆:၃၀)တွင် ရခိုင်ပြည်နယ် တောင်ကုတ်မြို့နယ်ရှိ မြန်မာ့သစ်လုပ်ငန်းဆင်ဝိုင်းမှ အသက် (၃၃)နှစ်အရွယ်ဆင်မကြီး ဇာနန်းလှမှပေါ်ထွန်းခဲ့သော ဆင်ဖြူတော်ဖြစ်သည်
မွေးဖွားချိန်တွင် အရပ်အမြင့် ၂ ပေ ၅ လက်မ၊ ကိုယ်လုံး လုံးပတ် ၃ ပေ ၁ လက်မ၊ ကိုယ်အလေးချိန် ပေါင် ၁၈၀ ခန့်ရှိသည်
ရတနာဆင်ဖြူတော်များ၏ ကြန်အင် လက္ခဏာရှစ်ချက်အနက်  မျက်လုံးပုလဲရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ကျောကုန်းမှာ ငှက်ပျောကိုင်းသဏ္ဌာန်ဖြစ်ခြင်း၊ အမွေးအဖြူရောင်ဖြစ်ခြင်း၊  အမြီးတံခါးပိတ်ဖြစ်ခြင်း၊ အရေပြားမှာ ဩဇာကွက်ဖြစ်ခြင်း၊ အသားအရေပန်းရောင်ဖြစ်ခြင်း၊ ခြေဖဝါးတွင်ရှေ့ခြေသည်း ငါးခုစီနှင့် နောက်ခြေသည်းလေးခုစီပါရှိခြင်း၊ နားကြီးခြင်း စသည့် ရတနာဆင်ဖြူတော်များ၏ ကြန်အင်လက္ခဏာ ခုနစ်ချက်ကိုက်ညီသည်
၎င်းအား မိခင်နှင့်အတူ နေပြည်တော်ရှိ ဥပ္ပါတသန္တိ စေတီတော်ရင်းရှိ ဆင်ဖြူတော်များထားရာသို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၂ခုနှစ် အောက်တိုဘာ (၃၀)ရက်နေ့တွင် ဘွဲ့နာမည်ပေးခဲ့သည်
ရဋ္ဌနန္ဒက၏အဓိပ္ပါယ်မှာ ရဋ္ဌတိုင်းပြည်၊ နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး  နန္ဒကချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်း၊ သာယာပျော်ရွှင်ခြင်း ဖြစ်သည်
မြန်မာ အဓိပ္ပာယ် အပြည့်အစုံ မှာ တိုင်းပြည်ကချစ်ခင်မြတ်နိုး၍ နိုင်ငံတော်၏သာယာဝပြော ပျော်ရွှင်ခြင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် ဆင်ဖြူရတနာ ဟု အဓိပ္ပါယ်ရသည်
ရဋ္ဌနန္ဒကဆင်ဖြူတော်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် အာဏာသိမ်းထားချိန်၌ ပေါ်ထွန်းလာခြင်းဖြစ်သဖြင့် စစ်အစိုးရ၏ အတိုက်အခံသတင်းများက ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
မြန်မာဘုရင်များလက်ထက်တွင် ဆင်ဖြူတော်သည် နိုင်ငံရေးဩဇာလက္ခဏာတစ်ခုအဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့်လည်း ဖြစ်ကာ နစက၏ အိမ်စောင့်အစိုးရအတွက် ရှားပါးသောအကောင်းမြင်စရာအချက်တစ်ခုအနေဖြင့် ဖန်တီးခြင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြခဲ့ကြသည်
ထို့အပြင် ဤဆင်ဖြူတော်၏သတင်းသည် အစိုးရသတင်းစာများတွင် ပုံမှန်နေရာယူလေ့ရှိသည်
နစက၏ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် ဤဆင်ဖြူတော်အား အထူးအလေးပေးသည့်အားလျော်စွာ နိုင်ငံ၏ အထိမ်းအမှတ်များတွင် ဤဆင်ဖြူတော်ပုံအား အသုံးပြုခဲ့သည်
၂၀၂၃ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၄)ရက်နေ့တွင် ကျရောက်သည့် (၇၅)နှစ်မြောက် စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ အဖိမ်းအမှတ် အထူးထုတ်တံဆိပ်ခေါင်းတွင် ရဋ္ဌနန္ဒက ဆင်ဖြူတော်ပုံအား ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေးနှင့် မည်သို့မျှမဆက်စပ်သော ဆင်ဖြူတော်ပုံအား စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့ကဲ့သို့သော အထူးထုတ်တံဆိပ်ခေါင်းတွင် ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည့်အတွက် တံဆိပ်ခေါင်းစုဆောင်းသူများအကြား ဝေဖန်ခံခဲ့ရသည်
(၇၅)နှစ်မြောက် ရွှေရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ရောင်းချသည့် တစ်ကျပ်သားနှင့် ငါးမူးသား ရွှေဒင်္ဂါးပြားများပေါ်တွင် ရဋ္ဌနန္ဒက၏ပုံကို ရိုက်နှိပ်ခဲ့သည်
နစက၏ အိမ်စောင့်အစိုးရသည် အာဏာသိမ်းပြီးချိန်မှစ၍ နေပြည်တော်၌ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ထိုင်တော်မူရုပ်ပွားတော်နှင့် ဗုဒ္ဓဥယျာဉ်အား တည်ဆောက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံအား ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာ ဗဟိုချက်ဖြစ်စေရန်ဟုဆိုကည တည်ဆောက်ခဲ့သည့် စီမံကိန်း ပြီးစီးခြင်းနှင့် ရဋ္ဌနန္ဒကဆင်ဖြူတော် တစ်နှစ်ပြည့်ဟုဆိုကာ ငွေစက္ကူအသစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၂၀,၀၀၀ ကျပ်တန်ငွေစက္ကူမှာ အစိမ်းနုရောင်ဖြစ်ပြီး အရှေ့ဘက်တွင် ရဋ္ဌနန္ဒက၏ပုံ ပါဝင်သည်
အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာထဲသို့ စီဆင်းသော အာဖရိကတိုက်ရှိမြစ် များထဲတွင် ဇမ်ဗီဇီမြစ်သည် အကြီးဆုံးမြစ် ဖြစ်သည်
မိုင် ၁၆ဝဝ ခန့်ရှည်လျားသည်
မြစ်ဝမှစ၍ မိုင် ၃ဝဝ ခန့်အထိ ပေါ်တူဂီတို့က ပိုင်သည်
မြစ်ဖျားခံရာဒေသမှာ ဘယ်လ်ဂျီယမ်ကွန်ဂိုနှင့် အန်ဂိုလာနယ်စပ်ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် ထက် ပေပေါင်း ၃၆ဝဝ ခန့်မြင့်သောဒေသတွင် မြစ်ဖျားခံ၍၊ ကွေ့ကောက်လျက်စီးဆင်းလာပြီးလျှင် ဇင်ဘာဘွေ တောင်ပိုင်း နှင့် မြောက်ပိုင်းကိုပိုင်းခြားကာ မိုဇမ်ဗစ်နယ်ကိုဖြတ်၍ စီးဆင်း လေသည်
ဇမ်ဗီဇီမြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသမှာ စတုရန်းမိုင် ၂၅ဝဝ ခန့်ကျယ်ဝန်းသည်
မြစ်သည် အထက်ပိုင်းတွင် ညီညာသော ကုန်းမြေပြင်ကို ဖြတ်သန်းလာ၍၊ ဝိတိုရိယရေတံခွန် တွင် မြေ နိမ့်သို့ စီးဆင်းလေသည်
ထိုရေတံခွန် မှာ အလွန်မတ်စောက်၍ နိုင်အာဂရာ ရေတံခွန်ထက်ပင် ရေစီး သန်သည်
ဇမ်ဗီဇီမြစ်မှာ နှစ်စဉ်ရေလွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် မြစ်ကမ်းနှစ်ဘက်တို့သည် ရွံ့ညွန်များဖုံးလွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် မြေဩဇာကောင်းမွန်သည်
ထိုမြစ်ကြောင်းဖြင့် မိုင် ၄ဝဝ ခန့် တေတီ မြို့အလွန်အထိမီးသင်္ဘောဖြင့် သွားလာနိုင်သည်
ဆေနာမြို့ အနီးတွင်မြစ်ကိုဖြတ်၍ ဆောက်လုပ်ထားသော မီးရထား တံတားမှာ အင်ဂျင်နီယာပညာအောင်မြင်မှု တစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပေသည်
ဓလင်းရွာ၊ ဓလင်းလှဲဆိပ်ဓ
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်
ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် ဩစတြေးလျ နေရင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လာခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၄၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်အရပ်မှ တံငါသည်များ တစ်ခါတစ်ရံလာရောက်မှုနှင့် ဥရောပမှ ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့၏ ၁၆၀၆ ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အပြီးတွင် ဩစတြေးလျအရှေ့ခြမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပိုင်နက်အဖြစ် ၁၇၇၀ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
အစကနဦးပိုင်းတွင် ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ မှ အစပြု၍ နယူး ဆောက်ဝေး ကိုလိုနီဒေသသို့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတို့အား ပို့လွှတ်ရာ ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
လူဦးရေ တိုးပွားလာပြီး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိ လာသည်နှင့်အမျှ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော ရေမြေခြား ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၅ တိုင်းကို ထပ်မံ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်
တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်
ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်
မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်
ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်
အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်
ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်
ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်
၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်
ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်
တရားစီရင်ရေး အာဏာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်
တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်
အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်
သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ‌ ‌ဟောက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်
၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်
ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်
လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်
တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်
ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်
လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
အဓိကဆောင်ပါး - ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်
၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်
အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား  တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်
နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်
ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်
နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်
၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်
တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်
အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၁ အတွင်း၌  နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်နှင့်  ဝိတိုရိယပြည်နယ်များရှိ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ရွှေထွက်သဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ထိုကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ ရွှေတူးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပသားများအပြင် တရုတ်လူမျိုးများပါ အလုံးလိုက်အရင်းလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
လူဦးရေမှာ အချိန်ကာလ ၁၀ နှစ်အတွင်း နှစ်ဆတိုးပွားလာခဲ့သည်
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day) နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်
နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်
တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်
ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်
အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day) အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ သည် အပြာရောင်၊ အဖြူ ရောင် နှင့် အနီရောင် တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအလံဖြစ်သည်
အဆိုပါအလံတွင် အရေးကြီးသောအပိုင်း သုံးခုပါဝင်သည်
အလံ၏ဘယ်ဘက်ထိပ်ေထာင့်တွင် ယူနီယံဂျက် (Union Jack) ဟုလူသိများသော ဂရိတ်ဗြိတိန် အလံကို ပုံတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းတွေ့ရမှာဖြစ်သည်
ထို ယူနီယံဂျက် အလံပုံပါဝင်ရခြင်းမှာ ဩစတြေးလျတိုက်ကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အခြေချမှု သမိုင်းကို ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်
ယူနီယံဂျက်အလံ အောက်တည့်တည့်တွင် ဓနသဟာယ ကို ကိုယ်စားပြုသော ကြယ်ပွင့် (Commonwealth Star) ရှိသည်
အစောပိုင်းတွင်  ၎င်းကြယ်ပွင့်မှာ အစွန်း ၆ ခုသာပါရှိ၍ ထိုအစွန်းတစ်ခုစီသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်မြေ ခြောက်ခု (နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၊ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး နှင့် တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်) ကိုကိုယ်စားပြုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုးချဲ့ ကိုလိုနီ  ပါပူအာနယူးဂီနီ(Papua New Guinea) အပါအဝင်  ကြယ်ပွင့် အစွန်း ၇ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်လည်း ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရယူကာ လွတ်လပ်ပြီးသောနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
အလံ၏ ညာဘက်တွင် ကောင်းကင် တောင်ဘက်အရပ်တွင် မြင်ရနိုင်သော တောင်ပိုင်းကြယ်စု (Southern Cross) ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထို တောင်းပိုင်းကြယ်စုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့စဉ်ကတည်း ကောင်းကင်၌ ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြယ်ပွင့်လေးပွင့်တွင်  ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ အသိမှတ်ပြုထားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလေးရပ်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း (justice)၊ အမြော်အမြင်ကောင်းရှိခြင်း (prudence)၊ သီလ သမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း  (temperance) နှင့် စိတ္တခွန်အားဗလကောင်းခြင်း (fortitude)တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်
၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းသည် အနက်ရောင်ဖြစ်၍ ထိုအနက်ရောင်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးများအား ကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းတွင် အနီရောင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်သာမက အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ရာ ဝိညာဉ်လောက နှင့် သူတို့ နေထိုင်ရာ ကုန်းမြေနီများ၏ ဆက်နွယ်မူကိုဖော်ကြူးထားသည်
အလံ၏အလယ်တည့်တည့်တွင် အဝါရောင်စက်ဝိုင်းရှိသည်
ထိုစက်ဝိုင်းအဝါသည် 'နေ' ကိုကိုယ်စားပြုသည်
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်
အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်နှင့်အောက်ဘက်တွင် အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် စိမ်းစိုသော ကုန်းမြေကိုကိုယ်စားပြုသည်
ထို အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုကြား အလယ်တည့်တည့်တွင် အပြာရောင် နောက်ခံမှာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်း အစိမ်းရောင်နှင့် အပြာရောင် စပ်ကြား အပေါ်အောက်နှစ်ခုတွင် အနက်ရောင်မျဉ်းကြောင်းနှစ်ကြောင်းသည်  တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားကိုကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အလယ်တည့်တည့် အပြာရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ကချေသည်၏ အဖြူရောင် ဦးခေါင်းဆင်ယဉ်ထုံးတစ်ခုရှိ၍၊ ထိုသင်္ကေတသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတ ကြားတွင်ရှိသော ကြယ်ဖြူပွင့်၏ အစွန်းများသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားရှိ ကျွန်းစုများကို ကိုယ်စားပြုသည်
အဖြူရောင်သည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်
ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလယ်တည့်တည့်တွင်ရှိသော ဒိုင်းသည် ပြည်နယ်ခြောက်ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု စည်းရုံးရေး ကို ကိုယ်စားပြုသည်
ထိုဒိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) တစ်ကောင် နှင့် အီမျူးငှက် (Emu) တစ်ေကာင်ပါဝင်သည်
သားပိုက်ကောင် သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မူလဇာတိဖွားသဘာဝ၏ ရင်သွေးငယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အီမျူးငှက်သည်လည်း ၎င်းနည်းတူ မူလကတည်း ရှိနေခဲ့ကြသောတောရိုင်းသတ္တဝါလေးများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ပုံတွင်မြင်ရသည့်အတိုင်း ဒိုင်း အပေါ်တည့်တည့်တွင် ရွှေရောင် ဓနသဟာယ ကြယ်ပွင့်တစ်ပွင့်ပါဝင်သည်
အားလုံး၏နောက်ဘက်တွင် နောက်ခံအနေဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုထားသော 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းပုံ ကိုလည်းထည့်သွင်းထားသည်
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်
ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ညောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
တကျော့ နှစ်ကျော့ တေးကိုသီသည် ၁၉၇၁ခုနှစ်တွင် ထုတ်လုပ်ခဲ့သည့် မြန်မာရုပ်ရှင် တကျော့ နှစ်ကျော့ တေးကိုသီ၏ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ဝင်တေးဖြစ်သည်
ထိုရုပ်ရှင်၏ အဆုံးသတ်တွင် တေးသံရှင် တင်တင်မြမှ သီဆိုထားသည်
ဂီတလုလင်မောင်ကိုကိုမှ ရေးစပ်ပေးထားသည်
သီချင်း၏ အစပိုင်းကို ဆရာကြီးမင်းသုဝဏ်၏ ပန်းသည်ကဗျာ၏ ပထမ (၂)ပိုဒ်ကို ယူ၍ ရေးစပ်ထားသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တေးသံရှင်များမှ ပြန်လည်သီဆိုခဲ့ကြပြီး လူကြိုက်များနေဆဲ ဇာတ်ဝင်တေးဖြစ်သည်
၂၀၁၉ခုနှစ်တွင် The Voice Myanmar အဆိုပြိုင်ပွဲ၏ နောက်ဆုံးပွဲစဉ်တွင် ပြိုင်ပွဲဝင်တစ်ဦးသည် ဤသီချင်းဖြင့် ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
သီချင်း၏ မူလပုံစံနှင့် ကွဲထွက်ပြီး အဓိပ္ပာယ်လွဲမှားစွာ သီဆိုခဲ့သည်ဟုဆိုကာ ဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
မူရင်းအဆိုရှင် တင်တင်မြသည် ၂၀၂၀ပြည့်နှစ်တွင် ပြုလုပ်သည့်မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် အစီအစဉ်များတွင် ဤသီချင်းအား ပြန်လည်သီဆိုခဲ့သည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
သက္ကာယဒိဋ္ဌိ, ဝိစိကိစ္ဆာ, သီလဗ္ဗတပရာမာသ, ကာမစ္ဆန္ဒ, ဗျာပါဒ-ဟူသော ဩရမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ် ငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် သိရန်, ပိုင်းခြား၍ သိရန်, ကုန်ခမ်းစေရန်, ပယ်စွန့်ရန် အဋ္ဌင်္ဂိက အရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဩရမ္ဘာဂိယ သံယောဇဉ် ၅-ပါးတို့ကို ပယ်စွန့်နိုင်ရန် သတိပဋ္ဌာန်လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်-ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဂင်ဒိတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gindeikkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ထောက်ကြန့်ကွင်း (အမ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထောက်ကြန့်ကွင်း (အမ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၉ ဦး၊ မ ၁၀၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၃၆ ဦးနေထိုင်သည်
အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ သပြု (အ.ထ.က - သပြု) သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကဝမြို့နယ်၊ သပြုရွာ ရှိ အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
သပြုရွာမှ ကျောင်းသားများသည် ဤကျောင်းတွင် မူလတန်းအဆင့်၊ အလယ်တန်းအဆင့်၊ အထက်တန်းအဆင့် ပညာရပ်များကို သင်ကြားလျက် ရှိသည်
ဦးရှည့်ဇွယ်ရွာ၊ ဘုရားကြီး
အကြည်ကတင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ahkyikatin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဆောမြို့နယ်၊ အညာကတင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အညာကတင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၇ ဦး၊ မ ၈၁၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်ကောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankawng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းပေါက်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ မိုင်းဖျန်မြို့နယ်၊ မိုင်းဖျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒုကနိပါတ် - ၂
သန္ထဝဝဂ် -၁၆၁ - ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဇာတ်
ပညာရှိတို့စကားကို နားမထောင်၍ အသက်သေဆုံးရသော ရသေ့အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အဆုံးမခက်သော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိလေ၏
ထိုရဟန်းသည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ရောက်လာရာ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းကား ယခုအခါ၌သာ အဆုံးမ ခက်သည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း အဆုံးမခက်၍ ပညာရှိတို့စကားကို နားမထောင်သောကြောင့် အမုန်ယစ်သော ဆင်နင်း၍ သေခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ်ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ပုဏ္ဏားမျိုး၍ ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် အိမ်ရာထောင်ခြင်း၌ အပြစ်မြင်ကာ ရသေ့ရဟန်းပြု၍ ရသေ့ငါးရာတို့၏ အကြီးအမှူး ဂိုဏ်းဆရာကြီး ဖြစ်လျက် ဟိမဝန္တာအရပ်၌ နေလေ၏
ထိုရသေ့ငါးရာတွင် ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တ မည်သော ရသေ့တစ်ပါးသည် အဆုံးမခက်၏
ဆုံးမသောစကားကို မနာယူ၊ ဆင်ငယ်တစ်စီးကို မွေးစား၍ထား၏
ဆရာရသေ့ကြီးသည် ထိုအကြောင်းကို ကြားလျှင် ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တရသေ့ကို ခေါ်စေ၍ “ငါ့ရှင်ရသေ့ .... သင်သည် ဆင်ငယ်တစ်စီး မွေးစားထား၏ ဟူသည် မှန်သလော” ဟု မေး၏
“ဆရာကြီး ... မှန်ပါသည်၊ အမိ သေဆုံးသွားသော ဆင်ငယ်တစ်စီးကို မွေးစားထားပါသည်” ဟု ပြောလေ၏
“ငါ့ရှင်ရသေ့ ... ဆင်တို့မည်သည်မှာ ကြီးပြင်းလာသောအခါ မွေးစားသော သခင်ကို သတ်တတ်ကုန်၏ မမွေးလေနှင့်” ဟု ပြောလေ၏
“ဆရာကြီး ... ထိုဆင်ငယ်ကို မခွဲနိုင်ပါ” ဟု ပြန်ပြော၏
“ငါ့ရှင်ရသေ့ ... သည်လိုဖြစ်လျှင် နောင် သိရလိမ့်မည်” ဟု ဆိုလေ၏
ဆင်ငယ်လည်း နောင်အဖို့ဝယ် ကြီးပြင်သော အရွယ်သို့ရောက်ခဲ့လေ၏
အခါတစ်ပါး၌ ရသေ့တို့သည် တော၌ဖြစ်သော သစ်သီးကြီးငယ်ကို ရှာဖွေရန် ဝေးသောအရပ်သို့ သွားကြရာ နှစ်ရက်၊ သုံးရက် ကြာကုန်၏
ဆင်သည် ရှေးဦးစွာ တောင်လေ လာလတ်သော် မုန်ယို၍ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တ ရသေ့ကျောင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် ရေအိုးကိုခွဲလျက် ကျောက်ပျဉ်ကို ပစ်၍ တံကဲမှီ ပျဉ်ကိုနုတ်ကာ ရသေ့ကို သတ်ပြီးမှ သွားမည်ဟု တောအုပ်တစ်ခုသို့ဝင်လျက် ရသေ့ လာလတ္တံ့သော လမ်းကို ကြည့်မျှော်ကာ နေလေ၏
ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တ ရသေ့လည်း ဆင်စားရန် သစ်သီးကြီးငယ်ကိုယူ၍ ရသေ့ အလုံးစုံတို့ရှေ့မှ လာလတ်သည်ရှိသော် ဆင်ကိုမြင်လျှင် ပကတိသောအမှတ်ဖြင့် ဆင်ထံသို့ သွားလေ၏
ဆင်သည် တောအုပ်မှထွက်၍ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တရသေ့ကို နှာမောင်းဖြင့် မြဲမြံစွာ ကိုင်ပြီးလျှင် မြေကြီးမှာ ရိုက်ပုတ်၍ ဦးခေါင်းကို ခြေဖြင့်နင်းကာ အသက်ကုန်စေလျက် ကြိုးကြာသံကဲ့သို့ မြည်၍ တောထဲသို့ ဝင်လေ၏
ရသေ့တို့သည် ထိုအကြောင်းကို ဆရာရသေ့ကြီးအား ပြောကြားကြကုန်၏
ဆရာရသေ့ကြီးလည်း တပည့်ရသေ့တို့အား -“အို ရသေ့တို့ ... အကျိုးစီးပွားကိုသိသော သူတော်ကောင်းသည် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ရှိသော သူယုတ်မာနှင့် မပေါင်းဖော်ရာ
ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တရသေ့ မွေးမြူထားသော ဆင်သည် ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တရသေ့ ကိုပင် သတ်သကဲ့သို့၊ သူယုတ်မာသည် ကြာမြင့်စွာပေါင်းဖော်ခဲ့သော်လည်း ယုတ်မာသောအမှုကို ပြုတတ်သောကြောင့်တည်း
မိမိနှင့် အကျင့်သီလ၊ ပညာ၊ အကြား၊ အမြင် တူသောသူနှင့်သာ မိတ်ဆွေဖွဲ့ကာ ပေါင်းဖော်ရာ၏
အကျင့်သီလ၊ ပညာ၊ အကြား၊ အမြင်ရှိသော သူတော်ကောင်းကား ချမ်းသာမှုကို ပြုတတ်သော်ကြောင့်တည်း” –ဟု အဆုံးအမ ပေးတော်မူ၏
ထိုနောက် ရသေ့တို့အား ပညာရှိတို့ အဆုံးအမအတိုင်း ကျင့်ရမည်ဟု ပြောဆိုပြီးလျှင် ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တ ရသေ့အလောင်းကို ကောင်းစွာ သင်္ဂြိုဟ်၍ ဗြဟ္မဝိဟာရ တရားတို့ကို ပွားများအားထုတ်ကာ အသက်၏အဆုံး၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တရသေ့သည် - ယခုအခါ အဆုံးမခက်သော ရဟန်း၏ဆရာရသေ့သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) စက်ဆုပ်အပ်စွာ၊ သူယုတ်မာ၊ ရှည်ကြာမပေါင်းသင့်
(၂) ရှည်ကြာမရှု၊ ယုတ်မာမှု၊ ပြုတတ်လေသဖြင့်
(၃) သီလ,ပညာ၊ ကြား,မြင်ပါ၊ တူရာပေါင်းဖက်သင့်
(၄) သူတော်ကောင်းသာ၊ ချမ်းသာရာ၊ ကောင်းစွာပြုသဖြင့်
ဣန္ဒသမာနဂေါတ္တဇာတ် ပြီး၏
'ယတဝက်တီပုရာဏဝိဟာရ(Sinhalaː යටවත්තේ පුරාණ විහාරය) သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဂမ်ပဟမြို့ (Gampaha) တွင် တည်ရှိသည့် ရှေးဟောင်းဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ကျောင်းတော်သည် Gampaha – Pahalagama အဓိကလမ်းမကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဂမ်ပဟမြို့မှ ခန့်မှန်းခြေ ၁ ကီလိုမီတာအကွာတွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းတော်နေရာကို သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်းသုတေသနနယ်မြေအဖြစ် အစိုးရက သတ်မှတ်ထားသည်
အစိုးရက ထိုသို့သတ်မှတ်ခြင်းကို ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် အစိုးရဂေဇက်သတင်းစာအမှတ် ၁၉၆၃ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
ကျောင်းတော်မူ မူလတည်ဆောက်ခဲ့သည့် အချိန်ကာလကိုမူ မသိရှိရပေ
ကျောင်းတော်၏ သမိုင်းကြောင်းသည် Kandyan ဘုရင့်နိုင်ငံလက်ထက်ကတည်းက ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
တမ်ပိတဝိဟာရသည် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ထားသည့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အဆောက်အဦတစ်ခုဖြစ်ပြီး ၎င်းကို ၁၈၆၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဆင်မှုများ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုရက်စွဲကို အဝင်တံခါးတွင် ဖော်ပြထားခြင်း ဖြစ်သည်
တမ်ပိတအဆောက်အဦများကို ကြီးမားသည့် တိုင်လုံးကြီးများဖြင့် ၁၇ - ၁၉ ရာစုများက တည်ဆောက်ခဲ့ကြသည်
ထိုအဆောက်အဦများသည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသည်
ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၀၉,၃၃၄ ယောက် ဖြစ်သည်
နယ်သာလန်နိုင်ငံရှိ ဒတ်ချ်နားတိုယုန်လေးများသည် ပြည်တွင်းယုန်များထဲမှ မျိုးဖောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်
၁.၁–၂.၅ ပေါင် (၀.၅၀–၁.၁၃ ကီလိုဂရမ်) အလေးချိန်)   Netherland Dwarf သည် အနည်းဆုံးယုန်မျိုးစိတ် တစ်ခုဖြစ်သည်
အိမ်မွေးတိရစ္ဆာန် အဖြစ်ပြသသည့်ယုန်သည်လူကြိုက်များခြင်းသည်၎င်း၏ neotenic အသွင်အပြင်မှထွက်ပေါ်လာနိုင်သည်
အဆိုပါနယ်သာလန်တဲ့ dwarf အဆိုပါနှစ်ဦးစလုံးကအသိအမှတ်ပြုသည်ကို အမေရိကန်ယုန်မြိုးဆကျအစည်းအရုံး (အာဗ)  နှင့် ဗြိတိန်ယုန်ကောင်စီ (BRC)
Netherland Dwarf သည် ပိုလန် ယုန်မျိုးနွယ်စုများနှင့်ရှုပ်ထွေးသော်လည်းအဆုံးတွင်နားများရှည်လျားပြီး brachycephalic ခေါင်းနှင့် cobbiness နည်းသည်
နကျယ်ကောင် (Wasp) ဟူသော အမည်နာမသည် အမှန်စင်စစ်တွင် ပျားလည်းမဟုတ် ပုရွက်ဆိတ်လည်းမမည်သော အင်းဆက်များ၏ လူသုံးများသော အမည်နာမဖြစ်ပြီး ပါဏဗေဒအလိုအရ ဟိုက်မန်နော့ပ်တဲရာ မျိုးစဉ်၏ အက်ပိုကရစ်တာ မျိုးစဉ်ခွဲတွင်ပါဝင်သော ခါးသိမ်နေသည့် ခန္ဓာကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော အင်းဆက်ပိုးကောင်များအားလုံးကို ကိုယ်စားပြုသည့် အသုံးအနှုန်းဖြစ်သည်
သိပ္ပံနည်းကျလေ့လာထားမှုအရ နကျယ်ကောင် သည် ပျား၊ ပုရွက်ဆိတ် တို့နှင့် မျိုးရိုးကွဲပြားမှု မရှိကြပေ
အဓိကခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည့် သွင်ပြင်လက္ခဏာမှာ နကျယ်ကောင်များသည် အစာအလို့ငှာ အခြားအင်းဆက်ပိုးကောင်များကို ၎င်းတို့၏ အဆိပ်ဆူးအသုံးပြု၍ အမဲလိုက်သည့် အပြုအမူပင်ဖြစ်သည်
ဥယျာဉ်များတွင် တွေ့လေ့ရှိသည့် လူသိများသော နကျယ်ကောင် (Vespula vulgaris) နှင့် ပျားတူ (Vespa) တို့သည် အသိုက်အအုံနှင့်နေထိုင်သည့် Vespidae  မျိုးရင်းဝင်များဖြစ်ကြပြီး မျိုးစိတ် အရေအတွက်ပေါင်း ၅၀၀၀ ခန့်ရှိလေသည်
ယနေ့အချိန်အထိ လေ့လာပြီးသမျှသော နကျယ်ကောင် မျိုးစိတ် ၁၀၀,၀၀၀ ကျော်ခန့်သည် ကပ်ပါး နကျယ်ကောင်များ ဖြစ်သည်
အဘယ်​ကြောင့်ဆိုသော် အများစုမှာ အခြားအင်းဆက်မျိုးစိတ်များ၏ ခူကောင်ပေါက်များ၏ ခန္ဓာကိုယ်များအတွင်းတွင် ဥများဥသည့် ကပ်ပါးကောင်များဖြစ်သောကြောင့်ဖြစ်၏
အင်းဆက် မျိုးစိတ်တိုင်းလိုလိုတွင် ထိုသို့သော ကပ်ပါးကောင်မျိုးစိတ် အနည်းဆုံးတစ်မျိုးရှိကြလေသည်
ယင်းကြောင့် နကျယ်ကောင်များသည် အင်းဆက်များ၏ အရေအတွက်ကို သဘာဝအတိုင်းထိန်းချုပ်ရန် အရေးကြီးသော အခန်းကဏ္ဍမှပါဝင်နေပါသည်
ပိုးမွှားအများစုသည် နကျယ်ကောင်များ အမဲလိုက်သည့် သားကောင်များဖြစ်ပြီး သီးနှံများအပေါ် သက်ရောက်မှုအနည်းငယ်သာရှိသောကြောင့် ၎င်းကပ်ပါးနကျယ်ကောင်များကို စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၏ ပိုးမွှား ထိန်းချုပ်ရေးလုပ်ငန်းတွင် ပိုမိုအသုံးပြုလာကြသည်
လူအများစုသည် နကျယ်ကောင်နှင့် ပျားကို ရောထွေးမှားယွင်းတတ်ကြလေသည်
ပျား နှင့် နကျယ် တို့၏ ကွဲပြားခြားနားချက်များမှာ အလွန်ထင်သာမြင်သာရှိ၏
ထိုအချက်များထဲမှ လွယ်ကူမြင်သာသောအချက်မှာ ပျားများသည် အမွေးအမှင်များရှိပြီး နကျယ်များတွင် မပါရှိသော အချက်ပင်ဖြစ်သည်
နကျယ်ကောင်များတွင် ၁၂ ပိုင်း (သို့) ၁၃ ပိုင်း ရှိသော ဦးမှင်များနှင့် ကိုက်ဖြတ်နိုင်သည့် ပါးစပ်တို့ပါရှိကြသည်
၎င်းတို့၏ အတောင်များသည် ဝမ်းဗိုက်ရှိ သေးသွယ်သော အညှာ သို့မဟုတ် “ခါး” ဖြင့် လည်ပင်းနားတွင် တွဲစပ်ထားသည်
အမများတွင် အပေါက်ဖောက်ခြင်း နှင့် ဥဥခြင်းတို့အတွက် အသုံးပြုသော ဆူးချွန်များရှိတတ်သည်
အရွယ်ရောက်ပြီးသော နကျယ်ကောင်များသည် အများအားဖြင့် ပန်းဝတ်ရည်ကိုသာ စားသုံးလေ့ရှိသော်လည်း ၎င်းတို့၏ သားလောင်းများသည် မိခင်မှ အမဲလိုက်ရှာဖွေပေးသော အင်းဆက်ကောင် (သို့) ပန်းဝတ်မှုန်များကို စားသုံးကြလေသည်
လွပ်လပ်စွာနေထိုင်ကြသော နကျယ်ကောင် မျိုးစိတ် အများစုသည် ပျား နှင့် ပုရွက်ဆိတ်များကဲ့သို့ အသိုက်အအုံနှင့်နေထိုင်ကြသော အင်းဆက်များဖြစ်ကြသော်လည်း တကိုယ်ရည်ထီးတည်နေထိုင်ကြသော နကျယ်ကောင် မျိုးစိတ် အနည်းငယ်ရှိလေသည်
အသိုက်အအုံနှင့်နေထိုင်ကြသော နကျယ် အများစုမှာ စက္ကူပျော့ဖတ်ကဲ့သို့သော အသိုက်မျိုးဆောက်လုပ်သည့် မျိုးစိတ်များ၊ နကျယ်အဝါစင်း မျိုးစိတ်များနှင့် ပျားတူ မျိုးစိတ်များဖြစ်ကြသည်
နကျယ်ကောင် မျိုးစိတ်အများစုတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော အကောင်များသည် ၎င်းတို့၏သားကောင်ထံမှ အာဟာရ တစ်စုံတစ်ရာ မရယူကြဘဲ အရွယ်ရောက်ပြီးစ ပျား၊ လိပ်ပြာနှင့် ပိုးဖလံများကဲ့သို့ပင် အာဟာရအားလုံးကို ပန်းဝတ်ရည်မှ ရယူကြလေသည်
ကပ်ပါး နကျယ်ကောင်များသည် အလေ့အထ အလွန်ကွဲပြားကြပြီး အများစုသည် ၎င်းတို့၏ အိမ်ရှင် (ဥ သို့မဟုတ် ပိုးတုံးလုံး)၏ မသန်စွမ်းသောအဆင့်များတွင် ၎င်းတို့၏ ဥများကို ခန္ဓာကိုယ်တွင်းသို့ ဥချခြင်း သို့မဟုတ် တစ်ခါတစ်ရံ ၎င်းတို့၏ ဥ ဥသည့် အင်္ဂါမှတစ်ဆင့် သားကောင်များကို အဆိပ် ထိုးသွင်းခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏သားကောင်များကို အကြောသေသွားစေပြီး မလှုပ်ရှားနိုင်ချိန်ကြမှ ဥများထည့်သွင်းကြလေသည်
လယ်သမားများသည် ၎င်းတို့၏ စိုက်ခင်းလယ်ကွင်းများတွင် အင်းဆက်ပိုးမွှားထိန်းချုပ်ရန်အတွက် ဤကပ်ပါးနကျယ်ကောင်များကို ငွေကုန်ကြေးကျခံ၍ မွေးမြူကြသည်
ညက်တဲ့ (အောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyetteit (Lower))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ ညက် တဲ့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညိုသုမျှောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyothuhmyaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ဂွေးတောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂွေးတောက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၆၅ ဦး၊ မ ၁၇၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ငယ်ကျင်းဆရာတော် ရှင်သီလာစာရ (၁၁၃၁ - ၁၂၀၀) သည် ထင်ရှားသည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဆရာတော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၃၁ ခုနှစ်တွင် ဇရစ်ရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ရွှေပု ဖြစ်သည်
ခမည်းတော်မှာ မောင်ရွှေလုံး၊ မယ်တော်မှာ ရှင်လှတုတ် ဖြစ်သည်
“ရှင်သီလ” ဟူသည့် ဘွဲ့ဖြင့် သာမဏေ ပြုခဲ့သည်
ရဟန်းဝတ်သည့်အခါ “ရှင်သီလာစာရ” ဘွဲ့ ခံယူခဲ့သည်
ရတနပုရစတုတ္ထမြို့တည် မင်းတရားလက်ထက်တွင် သမီးတော် စစ်ကိုင်းမြို့စားက ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
မြို့တော်၏ အရှေ့တောင်ထောင့် တာဝတိံသာကျောင်းတိုက်တွင် လည်ပေါ်ကျောင်း ဆောက်လုပ်ကာ လှူဒါန်းခဲ့သည်
အမရပူရမြို့သို့ ရောက်သည့်အခါ မြို့တော်မြောက်မျက်နှာ ကတိုးတိုက်တွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် “သီရိပရမဝံသာဘိဓဇမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” တံဆိပ်တော် ရခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ၁၂၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သည်
အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟအဋ္ဌကထာနိသျ၊၂
သဒ္ဒါ ၈ စောင်နိသျ
ခဂျိခိဘူတာ  (加治木駅 ခဂျိခိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါဂိုရှီးမားခရိုင်၊ အအိရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်ပန်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpansu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ဆင်အိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ် မြတ်နိုးအပ်သော လောက၌ရနိုင်ခဲသော ဘောဂ၊ ဝဏ္ဏ၊ အာရောဂျ၊ သီလ၊ ဗြဟ္မစရိယ၊ မိတ္တ၊ ဗာဟုဿစ္စ၊ ပညာ၊ ဓမ္မ (လောကုတ္တရာတရား ကိုးပါး)၊ သဂ္ဂ-ဟူသော တရားဆယ်ပါး၊ ယင်းတရားဆယ်ပါး၏ (၁)အာလသျအနုဋ္ဌာန၊ (၂)အမဏ္ဍန အဝိဘူသန၊ (၃)အသပ္ပါယကိရိယာ၊ (၄)ပါပမိတ္တ၊ (၅)ဣန္ဒြိယ အသံဝရ၊ (၆)ဝိသံဝါဒန၊ (၇)အသဇ္ဈာယကိရိယာ၊ (၈)အသုဿူသာ အပရိပုစ္ဆာ၊ (၉)အနနုယောဂ အပစ္စဝေက္ခဏာ၊ (၁၀)မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ-ဟူသော ဘေးရန်များ
(၁)ဥဋ္ဌာန အနာလသျ၊ (၂)မဏ္ဍနာ ဝိသနာ၊ (၃)သပ္ပါယကိရိယာ၊ (၄)ကလျာဏမိတ္တတာ၊ (၅)ဣန္ဒြိယသံဝရ၊ (၆)အဝိသံဝါဒနာ၊ (၇)သဇ္ဈာယကိရိယာ၊ (၈)သုဿူသာ ပရိပုစ္ဆာ၊ (၉)အနုယောဂ ပစ္စဝေက္ခဏာ၊ (၁၀)သမ္မာပဋိပတ္တိ-ဟူသော အာဟာရ (ပြည့်စုံကြောင်း)တရားတို့ကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒ္ဓုမာတကသညာကို ပွားများအပ်, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်သည် ရှိသော် ကြီးစွာသော ချမ်းချမ်းသာသာနေရခြင်းငှာ ဖြစ်၏-ဟု ဥဒ္ဓုမာတကသညာ ပွားများပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ညန်အင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaninn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ထိန်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပ-ဂွေးချိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pa-Gwaycho)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ပ-ဂွေးချိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပ-ဂွေးချိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၅ ဦး၊ မ ၁၄၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
မြန်မာ့အသံ သည် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေး ဝန်ကြီးဌာန လက်အောက်ရှိ နိုင်ငံပိုင် ရေဒီယိုအသံလွှင့်အစီအစဉ် ဖြစ်သည်
ရေဒီယို မြန်မာ့အသံမှ နေ့စဉ် နံနက် (၀၅:၃၀) နာရီမှ ည (၂၃:၃၀) နာရီထိ စုစုပေါင်း ထုတ်လွှင့်ချိန် (၁၈) နာရီ အတွင်း မြန်မာပိုင်းအစီအစဉ်၊ အင်္ဂလိပ်ပိုင်းအစီအစဉ်တို့ကို ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်
ထို့အပြင် တိုင်းရင်းသားဘာသာ (၁၄) ဘာသာဖြင့် ကချင်၊ ကယား၊ ကယန်း၊ ဂေခို၊ ဂေဘား၊ ကရင်(စကော)၊ ကရင်(ပိုး)၊ ချင်း(ဖလမ်း)၊ ချင်း(မင်းတပ်)၊ မွန်၊ ရခိုင်၊ ရှမ်း၊ ဝ၊ ကိုးကန့်နှင့်'ဝ'ဘာသာတို့ကို နံနက်ပိုင်း (၆) နာရီနှင့် ညနေပိုင်း (၆) နာရီ စုစုပေါင်း (၁၂) နာရီကြာ ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၏ အသံလွှင့်လုပ်ငန်းကို လွတ်လပ်ရေးမရမီ ၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင်စတင်ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်၌ ရန်ကုန်မြို့၊ မင်္ဂလာဒုံ (ဝါယာလက်) တွင်စမ်းသပ်အသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ယခု ပန်းဆိုးတန်းလမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလလမ်းထောင့်ရှိ ဗဟိုကြေးနန်းရုံးကြီး အောက်ထပ်ရှိ အခန်းအချို့ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခင်ရှမ်းလမ်း၊ ယခုဗဟိုလမ်း)ရှိ လူမှုဝန်ထမ်း ဦးစီးဌာန မူလတန်းကြိုကျောင်း၊ အမှတ်(၄)နှစ်ထပ်တိုက် (လူမှုဝန်ထမ်း ကယ်ဆယ်ရေးနှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ဝန်ကြီးရုံး) မှ အသံလွှင့်ခဲ့သည်
ဖိုက်ချ်လမ်း (ယခုအခေါ် ဗဟိုလမ်း) အသံလွှင့်ရုံထက် နေရာပိုမိုကျယ်ဝန်းသော ကမ္ဘာအေးစေတီလမ်းရှိ ချင်းချောင်းနန်းတော်နေရာ (အနုပညာဦးစီးဌာနရုံး အဆောက်အအုံပရဝုဏ်) သို့ ရွှေ့ပြောင်းအသံလွှင့်ခဲ့သည်
အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို “All Burma Broadcasting Station” (ခေါ်) “ရန်ကုန်မြို့၊ မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အသံလွှင့်ဌာန” ဟုခေါ်တွင်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် မတ်လဆန်းမှ မေလဆန်းအထိ ရန်ကုန်မြို့၊ ပတ်လမ်း (ယခုနတ်မောက်လမ်း) ရှိ အဆောက်အအုံနေရာ (ယခုဂျာမနီသံရုံး) နေရာတွင် မြန်မာ့တော်လှန်ရေး တပ်မတော်အသံလွှင့်ဌာန အမည်ဖြင့် မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ပြင်းထန်သော တော်လှန်ရေးရဲဘော်များက လျှို့ဝှက်တည်ဆောက်ကာ အသံလွှင့်ခဲ့သည်
မြန်မာ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာများနှင့် ဟိန္ဒူစတန်နီ ဘာသာများဖြင့် အသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ မေလဆန်း၌ ရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်ကြားရပ် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခု အင်းလျားမြိုင်လမ်း) ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်ကို အသံလွှင့်ရုံအဖြစ် ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
အသံလွှင့်ရုံအမည်ကို “Rangoon Radio” (ခေါ်) ရန်ကုန်ရေဒီယိုဟု အမည်ပေးအသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ (၁၅) ရက်နေ့တွင် “ရန်ကုန်ရေဒီယို” မှ “Burma Broadcasting Service (BBS)” (ခေါ်) ဗမာ့အသံအမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲအသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ (၂၃) ရက်နေ့တွင် လောင်းဝစ္စလမ်း (ယခု အင်းလျားမြိုင်လမ်း) အသံလွှင့်ရုံမှ ဝင်ဒါမီယာကရက်ဆင့် (ယခုပန်းဝါလမ်း) အသံလွှင့်ရုံသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်
ဝင်ဒါမီယာအသံလွှင့်ရုံဟု ခေါ်တွင်ခဲ့သည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ(၂၈)ရက်နေ့တွင် “ဗမာ့အသံ” အမည်မှ ပြည်ထောင်စုဖွားတိုင်းရင်းသား အားလုံး၏ ကိုယ်စားပြုရာ မြန်မာ့အသံအမည်သို့ နာမည်ပြောင်းလဲအသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၄) ရက်နေ့တွင် ဝင်ဒါမီယာ အသံလွှင့်ရုံမှ ပြည်လမ်း “မြန်မာ့အသံ” အသံလွှင့်ရုံ သစ်ကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့အသံလွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ မတ်လ (၁၆) ရက်နေ့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်သစ်အရ အသံလွှင့်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးဝန်ရုံး အမည်မှ “ပြန်ကြားရေးနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” အမည်သို့ ပြောင်းလဲခေါ်တွင်ကာ ပြန်ကြားရေးဌာနခွဲနှင့် ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၂၄) ရက်နေ့တွင် ဤဌာနကို ဦးစီးဌာနအဖြစ်သီးခြားဖွဲ့စည်းကာ “မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” Myanma Television and Radio Department (MTRD) ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၂၂)ရက်နေ့တွင် “မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြားနှင့်အသံလွှင့်ဦးစီးဌာန” အမည်မှ “မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား” Myanma Radio and Television (MRTV) ဟုပြောင်းလဲဖွဲ့စည်း ခေါ်ဆိုခဲ့သည်
၅၀ ကီလိုဝပ် လှိုင်းတိုလွှင့်စက် (၆)လုံး၊ လှိုင်းလတ်လွှင့်စက်များဖြစ်သော ၅၀ ကီလိုဝပ်(၁)လုံး၊ ၁၀၀ ကီလိုဝပ်(၂)လုံး၊ ၂၀၀ ကီလိုဝပ် (၁)လုံး၊ ၄၀၀ ကီလိုဝပ် (၁)လုံးတို့ဖြင့် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးသို့ အောက်ပါအစီအစဉ်များအတိုင်း ထုတ်လွှင့်ပေးလျက် ရှိသည်
နံနက် (၀၅:၀၀) မှ  နံနက် (၀၈:၀၀) နာရီအထိ − 50.13 မီတာ 5985 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ်နံနက်(၀၈:၀၀)နာရီမှ ညနေ (၆)နာရီထိ −  30.85 မီတာ 9730 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ်ညနေ (၀၆:၀၀) မှ  နံနက် (၁၁:၃၀) နာရီအထိ − 50.13 မီတာ 5985 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 520 မီတာ 576 ကီလိုဟတ်ဇ်၊ လှိုင်းလတ် 505 မီတာ 594 ကီလိုဟတ်ဇ်မြန်မာ့အသံနှင့်ရုပ်မြင်သံကြား
မြန်မာနိုင်ငံ၏ မြောက်ဖျားနေ ကချင်သွေးချင်းများသည် ကချင်၊ ခုန်ချင်၊ တီးမှုတ်ချင်သော တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစု ဖြစ်သည်
အတီးအမှုတ် အကအခုန်ကို ရိုးရာပွဲလမ်းသဘင်များ၌ အသုံးပြုကြသည်
ကချင်ရိုးရာတူရိယာများသည် ကိုယ့်ဒေသ ကိုယ့်လူမျိုးကို အခြေပြု၍ တီထွင်ကြံဆထားသဖြင့် ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုကို ပီပြင်စေသည်
တိုင်းတပါး တူရိယာ၊ တိုင်းတပါး အသုံးအဆောင်များကို မသုံးကြဘဲ ကိုယ့်ပြည်တွင်းဖြစ် တူရိယာများကိုသာ လိုလိုလားလား အသုံးပြုနေကြသည်
ကချင်ရိုးရာတူရိယာများကို လေ့လာကြည့်ပါက လေမှုတ်တူရိယာနှင့် တီးခတ်တူရိယာများ ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိပေသည်
ယင်းတို့မှာ -မနောစည်တော်မောင်းအိုးစည်လင်းကွင်းနှဲပြီထောက်ပြီမာန်ရွက်ဇော်ခါးရွယ်ဂျန့်ချီးပြီပတ်ပြီခရောင်ဝန်ပေါင်(င်)ဗူးပြွေဘင်ဂျိုပေါင်(င်)လရုန်းဆွမ်လရန်ပြီဆွန်းပြီလန်တူရင်(ထုရဲန်)ခရာခပစ်ဒေါ်ရော် တို့ပင် ဖြစ်သည်
ကချင်ရိုးရာတူရိယာများသည် အစွမ်းထက်ကြပေသည်
အနုပညာ ပြည့်ဝကြသည်
လူသားတို့၏ အသိစိတ်ကို အားမာန်ပြည့်ဖြိုးစေသည်
ထနောင်းပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ မြို့သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြို့သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၀၉၀ ဦး၊ မ ၄၈၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်း (ဟောင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone(Haung))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ဟုမ္မလင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒုကနိပါတ် - ၆
ဒဠှဝဂ် -၂၀၁ - ဗန္ဓနာဂါရဇာတ်
တဏှာ အချုပ်ထောင်မှ လွတ်မြောက်အောင် ထွက်ပြေးနိုင်သော သူဆင်းရဲအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကောသလမင်းကြီးသည် ဖမ်းဆီးယူဆောင်လာသော သူခိုးတို့အား ထောင်ဟူသော အနှောင့်အဖွဲ့၊ သံခြေချင်း ဟူသော အနှောင်အဖွဲ့တို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့စေကုန်၏
ထိုအခါ ဇနပုဒ်သားရဟန်းတို့သည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ မြတ်စွာဘုရားကို အဖူးအမြော် လာကြကုန်ရာ နက်ဖြန်နေ့၌ ဆွမ်းခံကုန်သည်ရှိသော် နှောင်အိမ်သို့ ရောက်ကြသဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ထားသော သူခိုးတို့ကို မြင်ခဲ့ကြကုန်၏
ညချမ်းသောအခါ မြတ်စွာဘုရားအထံတော်သို့ ဆည်းကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... ယနေ့နံနက်အခါ ဆွမ်းခံသွားသည်ရှိသော် နှောင်ဖွဲ့ထားသော သူခိုးတို့ကို မြင်ခဲ့ကြရပါကုန်၏
ထိုသူခိုးတို့သည် အနှောင်အဖွဲ့ကိုဖြတ်၍ မပြေးနိုင်ကြကုန်
ထိုအနှောင်အဖွဲ့ထက် သာလွန်သော အနှောင်အဖွဲ့တို့သည် ရှိပါကုန်သေးသလော” ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့ ... ထောင်၊ သံခြေချင်း စသော အနှောင့်အဖွဲ့တို့မှာ အဘယ်မှာ အနှောင်က ဖွဲ့မည်ကုန်အံ့နည်း၊ ဥစ္စာ၊ စပါး၊ သားမယား စသည်တို့၌ စွဲလမ်းတပ်မက်သော တဏှာကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့သာလျှင် ထိုထောင်၊ သံခြေချင်း စသော အနှောင်အဖွဲ့တို့ထက် အဆရာထောင်အားဖြင့် သာလွန်မြဲမြံသော အနှောင်အဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ရှေးအခါ ပညာရှိတို့သည် ထိုအနှောင် အဖွဲ့ကို ဖြတ်ကုန်၍ ဟိမဝန္တာတောသို့ဝင်ကာ ရသေ့ရဟန်း ပြုကြကုန်ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် သူဆင်းရဲမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် အဖကွယ်လွန်သောအခါ အမိကို အခစားလုပ်၍ ကျွေးမွေးကာ နေလေ၏
အမိသည် သားအလိုမရှိဘဲ အမျိုးသမီးငယ် တစ်ယောက်နှင့် လက်ထပ်ပေးစား၍ နောင်အဖို့၌ အမိလည်း ကွယ်လွန်လေ၏
မယား၌လည်း ပဋိသန္ဓေကိုယ်ဝန်တည်လေ၏
သူဆင်းရဲသည် မယား၌ ပဋိသန္ဓေကိုယ်ဝန်တည်နေသည်ကို မသိသည်ဖြစ်၍ မယားအား “နှမ ... သင်သည် အခစားလုပ်၍ အသက်မွေးရစ်လော့၊ ငါကား ရသေ့ရဟန်းပြုမည်” ဟု ပြောဆိုလေ၏
မယားလည်း လင်အား “အရှင် ... အကျွန်ုပ်မှာ ကိုယ်ဝန်တည်ရှိနေပြီ၊ ဆိုင်းပါဦး၊ သားဖွားပြီးသော် သားကိုကြည့်ရှု၍ ရသေ့ရဟန်းပြုလတ္တံ့” ဟု ပြောဆိုကာ တားမြစ်လေ၏
သူဆင်းရဲလည်း ကောင်းပြီဟု ဝန်ခံကာ ဆိုင်းငံ့လျက်နေ၏
ချမ်းသာစွာ သားဖွားပြီးသောအခါ “နှစ်မ ... သင်ကား ချမ်းသာစွာ သားဖွားပြီးသောအခါ “နှမ ... သင်ကား ချမ်းသာစွာ သားဖွားပြီးလေပြီ၊ ယခုအခါ ငါရသေ့ရဟန်း ပြုတော့မည်” ဟု ပြောဆိုပြန်၏
မယားလည်း “အရှင် ... သားငယ် နို့ခွာသည်တိုင်အောင် ဆိုင်းငံ့ပါဦး”ဟု တားမြစ်သဖြင့် ဆိုင်းငံ့လျက်နေပြန်ရာ တစ်ဖန်ပဋိသန္ဓေကိုယ်ဝန် ရှိပြန်၏
ထိုအခါ သူဆင်းရဲသည် ငါကား ဤမိန်းမကို ခွင့်တောင်းနေလျှင် ဘယ်တော့မှ သွားရတော့မယ်မဟုတ်၊ ခွင့်မတောင်းဘဲ ထွက်ပြေးကာ ရဟန်းပြုတော့မည်ဟု ကြံစည်ပြီးလျှင် မယားကို အကြောင်းမကြားတော့ဘဲ မယားအိမ်ပျော်နေခိုက် ညဉ့်အခါ ထ၍ပြေးလေ၏
မြို့စောင့်တို့ ဖမ်းဆီးကြလေသော် “အရှင်တို့ ... ကျွန်ုပ်ကား အမိကိုလုပ်ကျွေးသောသူဖြစ်၍ လွှတ်ကြပါ” ဟု တောင်းပန်၍ လွှတ်စေပြီးလျှင် မြို့မှထွက်၍ ဟိမဝန္တာတောသို့ဝင်လျက် ရသေ့ရဟန်းပြု၍ အဘိညာဉ် သမာပတ်တို့ကို ဖြစ်စေလျက် ဈာဉ်ယာဉ်ဖြင့် ပျော်မွေ့ကာ နေလေ၏
ရသေ့သည် ဟိမဝန္တာ၌နေစဉ် “သံဖြင့်ပြုအပ်သော သံခြေချင်း အနှောင်အဖွဲ့၊ ဖြူဆံမြက် စသည်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကြိုးအနှောင်အဖွဲ့၊ ဤအနှောင်အဖွဲ့တို့ကို ပညာရှိတို့သည် မြဲသော အနှောင်အဖွဲ့ဟု မဆိုကြကုန်၊ တန်ဆန်ဆင်အပ်သော သားမယား ပစ္စည်းဥစ္စာ စသည်တို့၌ သာယာနှစ်သက် တပ်မက် စွဲလမ်းခြင်း တဏှာကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့ကိုသာ မြဲသော အနှောင်အဖွဲ့ဟု ဆိုကြကုန်၏
အပါယ်လေးဘုံသို့ ဆောင်တတ်သော လျော့သော်လည်း အဖြေရခက်သော ထိုတဏှာ ကိလေသာ အနှောင်အဖွဲ့ကိုစဉ်လျက်လည်း ပညာရှိတို့သည် ဖြတ်တောက်ကာ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို မငဲ့ကွက်ဘဲ ပယ်စွန့်၍ ရသေ့ရဟန်း ပြုနိုင်ကြကုန်၏” – ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဥဒါန်းကျူးလေ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူပြီး၍ သစ္စာကို ပြတော်မူသည့်အဆုံး၌ တချို့ရဟန်းတို့သည် သောတာပန်၊ တချို့ သကဒါဂါမ်၊ တချို့ အနာဂါမ်၊ တချို့ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ကြကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ အမိသည် - ယခုအခါ မဟာမာယာ
အဖသည် - သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး
မယားသည် - ရာဟုလာမယ်တော်
သားသည် - ရာဟုလာ
မယားကိုစွန့်၍ ရဟန်းပြုသော ယောကျ်ားသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ခြေချင်း၊ ထောင်,ကြိုး၊ နှောင်ဖွဲ့မျိုး၊ မြဲရိုးမရှိပေ
(၂) သား,မယား,ဥစ္စာ၊ ခင်တဏှာ၊ လျော့စွာမြဲဖွဲ့လေ
(၃) မြဲဖွဲ့တဏှာ၊ ပယ်စွန့်ခွာ၊ တော်မှာပျော်ကဝေ
ဗန္ဓနာဂါရဇာတ် ပြီး၏
ယမ်းကို မည်သည့်အခါကစ၍ တီထွင်ခဲ့သည်ကို မည်သူမျှ မပြောနိုင်ချေ
အမှန်မှာ ယမ်းကို မည်သူတစ်ဦး တစ်ယောက်ကမျှ မတီထွင်နိုင်ခဲ့ချေ
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ယမ်းကို စစ်ဘက်နှင့် အခြားဘက်များ၌ မီးကို ဖြစ်ပေါ်လာစေ ခဲ့ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေသည်
ရှေးခေတ် တရုတ်လူမျိုးတို့သည် ထိုကဲ့သို့သော မီးလောင် စေနိုင်သည့် သတ္တိရှိသောပစ္စည်း၏ အကြောင်းကို သိခဲ့ကြလေ သည်
ခရစ် ၆၇၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့ကို ကာကွယ်သူများက ဆာရဆင်တို့ အား တိုက်ခိုက်ရာ၌ ပထမ စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည့် ဂရိမီးသည် မျက်မှောက်ခေတ် ယမ်းနှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
သို့သော် ထိုစဉ်က ယမ်းကို အမြောက်ဆံ၊ သို့မဟုတ် သေနတ်ကျည်ဆန် များကို ပစ်ခတ်သည့်ပစ္စည်းအဖြစ် အသုံးမပြုနိုင်ခဲ့ချေ
ယမ်း များကို မီးရှို့ပြီးလျှင် နံရံတံတိုင်းကြီးများ၏ အောက်ခြေ၌ဝိုင်းရံ ထားသော ရန်သူများအပေါ်သို့ လောင်းချခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်နိုင် ခဲ့လေသည်
ရော်ဂျာ ဘေကန် အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဘုန်းကြီး တစ်ပါးနှင့် ဗာထိုးရှဗာ့အမည်ရှိ ဂျာမန်လူမျိုး ဘုန်းကြီးတစ်ပါး တို့က ၁၃ ရာစုနှစ် နောက်ပိုင်းနှင့် ၁၄ ရာစုနှစ် စောစောပိုင်း တွင် ယမ်း၌ မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်ကြောင်း အသီး အသီး ဖော်ပြနိုင်ခဲ့ကြလေသည်
ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်
ယမ်းကို အမြောက်၌ စတင်၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့သည်မှာ ၁၃၂၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်သည်ဟု [[ဖလော် ရင့်မြို့]] မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့ရသည်
သမိုင်းဆရာတစ်ဦးကမူ ကရေးဆီးတိုက်ပွဲ (၁၃၄၆ ခုနှစ်)တွင် အမြောက်မြားကို အသုံး ပြုသည်ဟု ဖော်ပြထားသည်
သို့သော် ထိုအမြောက်မြားသည် မြင်းများနှင့် လူများကို ခြောက်လှန့် ရုံသာသာမျှသာ ဖြစ်ပေ လိမ့်မည်
ယမ်းကို အရေးပါစွာ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ပုန်ကန် လျက်ရှိသော ဗဲရွန်မှူးမတ်များ၏ ရဲတိုက်နံရံကြီးများကို ဖြိုခွဲ ပစ်ရာတွင် ဖြစ်သည်
သို့ဖြင့် ပုန်ကန်နေကြသော မှူးမတ်များ သည် ရဲတိုက်ကြီးများတွင် ကောင်းစွာနေထိုင်ကာ ဘုရင်နှင့် တိုင်းပြည်ရှိ လူများကို အာခံ၍ မနေနိုင်ကြတော့ချေ
ထို့ နောက်တွင် ယမ်းကို လက်နက်ငယ်များတွင် အသုံးပြုလာနိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် သေနတ်တစ်လက်ရှိသော သာမန်လူတစ်ယောက် သည် သံချပ်ကာအင်္ကျီများ ဝတ်ဆင်ထားသည့် မြင်းစီးသူရဲ ကောင်းကြီးတစ်ဦးထက် စစ်ပွဲတွင် ပို၍ ကြောက်စရာ ကောင်း လာခဲ့လေသည်
ရှေးခေတ် ယမ်းသည် ယခုခေတ်ရှိ သာမန်ယမ်းမှုန့် အနက်နှင့် မထူးခြားလှချေ
ထိုယမ်းတွင် ယမ်းစိမ်း (ပိုတက် ဆီယမ် နိုက်ထရိတ်)၊ မီးသွေးနှင့် ကန့်တို့ကို ရောစပ်ထား သည်
ထိုဓာတ်ပစ္စည်းများကို ရောစပ်သည့် အချိုးများသည် တစ်ချိန်နှင့် တစ်ချိန်တွင် မတူကြချေ
ယခုအခါတွင် အသုံးပြု နေကြသည့် အချိုးမှာ ယမ်းစိမ်း ၇၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ မီးသွေး ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ကန့် ၁ဝ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သည်
ထိုဓာတ်ပစ္စည်း များကို ညက်အောင် ကြိတ်၍ သမအောင် အခြောက်ခံရသည်
ထို့နောက် ဒလိမ့်များဖြင့် လိုသည့်အရွယ်များဖြစ်အောင် ကြိတ် ခွဲထားကြသည်
ယခုခေတ်တွင် မီးပန်းများနှင့် ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း များ ပြုလုပ်သောအခါ၌သာလျှင် ထိုယမ်းမျိုးကို အသုံးပြုကြ တော့သည်
စစ်ဘက်တွင် အသုံးပြုသည့် ယမ်းများသည် မီးခိုး မထွက်သော ယမ်းမှုန့်များနှင့် အလွန်ပေါက်ကွဲစေသော ပစ္စည်း များသာ ဖြစ်ကြသည်
ထိုမီးခိုးမထွက်သော ယမ်းမှုန့်ကို ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုးတို့က စစ်ဘက်တွင် ပထမစ၍ အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြလေသည်
ဝက်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၉ ဦး၊ မ ၉၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးမှာကြက်ရင်၊ ဝမ်းမှာဝက်ကျော၊ ပဲ့မှာဆန်ကော သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
လောင်းလှေထွင်းရာတွင် လှေဦးသည် ကြက်ရင်ကဲ့သို့ ခပ်မောက်မောက် ခပ်ချွန်ချွန် ရှိရမည်၊ လှေဝမ်းသည် ဝက်၏ ကျောကဲ့သို့ အလယ်တွင်  အနည်းငယ် ခုံးသယောင်ရှိပြီး ဘေးနှစ်ဖက် ခပ်ပြေပြေ ရှိရမည်၊ ပဲ့သည် ဆန်ကောကဲ့သို့ ဝိုင်းနေရမည်
နဂျီချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagyichaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ဇီးကုန်းမြို့နယ်၊ တယ်ပင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တယ်ပင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၂ ဦး၊ မ ၄၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
ကင့်နွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintnwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုးမိတ်ခရိုင်၊ မိုးမိတ်မြို့နယ်၊ တောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ကိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၃၂ ဦး၊ မ ၁၇၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
နဂါးရွာ၊ ဇရပ်ပြင်
ဥက္ကံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ ဥက္ကံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)သည် ရုပ်ရှင်ပညာရပ်ဆိုင်ရာများကို သင်ကြားပေးသူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်ပညာရပ်ဆိုင်ရာများကို ဆောင်းပါးရေးသားနေသူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)ကို အဖ ဦးချစ်မောင် အမိ ဒေါ်အေးမြိုင်တို့မှ ၁၉၅၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
၁၉၇၅-၇၆ စာသင်နှစ်တွင် အခြေခံပညာအထက်တန်းကို ပြင်မှ ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၇၇-၇၈ ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၂) ဒေသကောလိပ်မှ ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာရသည်
၁၉၇၈-၇၉တွင် ရုပ်ရှင်ကော်ပိုရေးရှင်း ရုပ်ရှင်မြင့်တင်ရေးနှင့် မော်ကွန်းရုပ်ရှင်တို့၌ လုပ်ငန်းခွင် ကျွမ်းကျင်သင်တန်းကို ဇာတ်ညွှန်းအဓိကဖြင့် တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့ရုပ်မြင်သံကြား၌ ကင်မရာဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ စာပေးစာယူဖြင့် ဝိဇ္ဖာ(စိတ်ပညာ)ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ကောင်စီမှ ဖွင့်လှစ်သော ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာအခြေခံသင်တန်းကို တက်ရောက်အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် မေလတွင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ခုနှစ်တွင် အနုပညာကွန်ပျူတာဒီပလိုမာသင်တန်းကျောင်း၌ ဓာတ်ပုံနှင့် ရုပ်ရှင်အတတ်ပညာသင်ကြားသည့် ဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ်ကာလတွင် Graphic Guide မဂ္ဂဇင်း၌ ရုပ်ရှင်ပညာရာဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ခင်ဇော်(ရုပ်ရှင်ဒီပလိုမာ)သည် စိတ်ကူးစာရွက်မှ သည် ဖန်သားပြင် ပိတ်ကားဆီသို့ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရုပ်ပညာရပ်ဆိုင်ရာ စာအုပ်ကို ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗန်းမတ် (ကျောင်းနား)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Banmat (Kyaungnar))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မောက်မယ်မြို့နယ်၊ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကဒူးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၃ ဦး၊ မ ၂၁၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒရယ်အင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dayeiinn)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ ကူးကော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကူးကော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၀ ဦး၊ မ ၃၀၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၉၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ချောင်းရွာမရွာ၊ ဝက်ချောင်း
ဟကျားမုဒိ (အပေါ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hakyarmudi (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဖြတ်မြို့နယ်၊ အိုက်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိုက်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၃ ဦး၊ မ ၁၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
မဟာရင်ဆရာတော်သည် ၁၂၀၃ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားနိုင်ငံ၌ မွေးဖွားခဲ့၍ ငယ်မည်မှာ "ဦးရင်" ဖြစ်သည်
ယိုးဒယားနိုင်ငံ 'ဓမ္မယုတ္တိ နိကာယ' (တမယွတ်)ဂိုဏ်း၌ ရဟန်းပြု၍ ပါဠိစာပေများကို မဟာအဆင့်အတန်းအောင်မြင်သည်အထိ စာပေသင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်
ထိုအခါ ဦးရင်အမည်ကို မဟာဘွဲ့နှင့်ပေါင်းစပ်၍ မဟာရင်ဖြစ်လာသည်
မဟာရင် အမည်ရှိဆရာတော်ကြီးသည် မော်လမြိုင်မြို့နယ် 'ကတိုး'ရွာ၌ကျောင်းတိုက်တည်၍ စာပေပို့ချသည်
ယင်း၏တပည့်သံဃာများကို 'မဟာရင်ဂိုဏ်း' ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
ယိုးဒယားနိုင်ငံရှိ မူလပင်မဂိုဏ်း၏အမည်ကိုပူးတွဲ၍ 'ဓမ္မယုတ္တိနိကာယ မဟာရင်' ဂိုဏ်း ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
ဓမ္မ  တရားတော်ကို၊ယုတ္တိ  အထောက်အထားပြုသော၊နိကာယ  သံဃာအစုအဝေး
၁၃၃၄ (၁) ရက်
ဥပုသ် ဟူသောစကားသည် ဥပေါသထ ဟူသော ပါဠိမှ ကူးစက်လာသော ပါဠိပျက် စကားတည်း
“ဥပ+ ဝသထ” ဟုပုဒ်ခွဲ၊ “ဥပ”- ညစာ မစားခြင်း၊ “ဝသထ”နေခြင်း၊ ညစာမစား ခြင်း၊ သူ့အသက်မသတ်ခြင်း၊ စသော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော သီလကို ခံယူဆောက်တည် ၍ ဘုရားဂုဏ်တော်၊ တရားဂုဏ်တော် စသော အာရုံများကို အာရုံပြုကာ (ဘာဝနာ) ပွားလျက် အကုသိုလ်စိတ်များ မဖြစ်စေဘဲ စိတ်စင်ကြယ်အောင် စောင့်စည်းနေထိုင်မှုကို ဥပုသ်စောင့် ဟုခေါ်သည်
(ဆောင်ပုဒ်) မိမိ စိတ်မှာ စင်ကြယ်လာအောင် အင်္ဂါရှစ်တန် သီလခံ၍ ခြိုးခြံ အောင့်အည်း တဖြောင့်တည်းဖြင့်၊ စောင့်စည်း အားထုတ် တရားကုတ် ဥပုသ်စောင့် ဟုမှတ်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ လူမျိုးတိုင်းလိုလိုပင် ယခုအခါတွင် ခုနစ်ရက် တစ်ပတ်လျှင် တစ်ရက်သက်သက်ကို နေ့အားအဖြစ် သတ် မှတ်ထားလေ့ရှိကြသည်
ထိုသို့ ထားရာတွင် အချို့လူမျိုးများ အဖို့ကား ထိုနေ့သည် နေ့စဉ်အလုပ်တာဝန်များကို ရပ်ဆိုင်း ထားသော အားလပ်ရက်မျှသာ မဟုတ်ပဲ လောကုတ္တရာလမ်းစဉ် ဖြစ်သော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်ရသော နေ့ထူးနေ့မြတ်လည်း ဖြစ်ပေသည်
ထိုကြောင့် ထိုကဲ့သို့ သောနေ့မျိုးကို သီတင်းနေ့၊ သို့မဟုတ် ဥပုသ်နေ့ဟု ခေါ် လေသည်
ရှေးနှစ်ပေါင်း များစွာကပင် အီဂျစ်လူမျိုး၊ ဗက်ဗီလုံးနီး ယန်းလူမျိုး၊ ဟိန္ဒူလူမျိုး၊ ပါးရှင်းလူမျိုး၊ ဂရိလူမျိုးနှင့်ရောမ လူမျိုးများသည် ခုနစ်ရက်တစ်ပတ်တွင် တစ်ရက်ကို အားလပ် ရက်အဖြစ် သတ်မှတ်ထားခဲ့ကြသည်
နောက်ခေတ်တွင် တီဗြူ လူမျိုးများသည် ဗက်ဗီလုံးနီးယန်းလူမျိုးများမှ တစ်ဆင့် ခုနစ် ရက် တစ်ပတ်တွင် တစ်ရက်ကို အားလပ်ရက်အဖြစ်ထားသော အလေ့ကို ဆက်ခံရရှိဟန် တူလေသည်
သို့ရာတွင် ဟီဗြူ လူမျိုးတို့၏ အားလပ်ရက်မှာ သူတို့၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ နေ့ ထူးနေ့မြတ်လည်း ဖြစ်ပေသည်
ထိုနေ့မှာ အီဂျစ်လူမျိုးများ၏ အညှဉ်းဆဲခံ လက်အောက်ခံ ဘဝမှ ဟီဗြူလူမျိုးများ လွတ် မြောက်သောနေ့ဖြစ်၍ ရက်သတ္တတစ်ပတ်တွင် ခုနစ်ရက် မြောက်နေ့ဖြစ်သော စနေနေ့ ဖြစ်လေသည်
အင်္ဂလိပ် အမေရိကန် စသော ခရစ်ယာန်အယူဝါဒီများ၏ ဥပုသ်နေ့မှာ တနင်္ဂနွေနေ့ဖြစ်၏
ခရစ်ယာန်များသည် တနင်္ဂနွေကို ဥပုသ်နေ့အဖြစ် သတ်မှတ်ရခြင်းမှာ ထိုနေ့တွင် ခရစ်တော် ရှင်ပြန်ထမြောက်လာသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ရက်သတ္တတပတ်၏ ပထမနေ့ဖြစ်သော တနင်္ဂနွေနေ့တိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်များသည် ခရစ်ယန် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ဝတ်တတ်ကြလေသည်
ဗုဒ္ဓဝါဒီ မြန်မာလူမျိုးများတွင် ဥပုသ်နေ့ဟူ၍ သတ်မှတ် ထားခြင်း ရှိလေသည်
ဥပုသ်ဆိုသော စကားသည် ဥပေါသထ ပါဠိဘာသာစကားမှ ဖြစ်ပေါ်လာ၍ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရတနာ သုံးပါးကို ဆည်းကပ်၍ သီတင်း သုံးခြင်း၊ ရှစ်ပါးသီလကို ထိန်းခြင်း၊ သို့မဟုတ် ပါတိမောက်ကိုပြခြင်းဖြစ်သည်
တစ်ဖန် ဥပုသ်သုံးမျိုး ရှိပြန်ရာ (၁) ဂေါပါလဥပုသ် (၂) နိဂဏ္ဌဥပုသ် နှင့် (၃) အရိယာဥပုသ်ဟူ၍ ဖြစ်သည်
(၁) ဂေါပါလဥပုသ်ဆိုသည်မှာ ဥပုသ်သီလကို ဆောက်တည်ပြီးနောက် ရတနာသုံးပါး၏ဂုဏ်တော်၊ ကျေးဇူးတော်ကို မအောက်မေ့ မပွားများပဲ ဝတ်ရေးစားမှု အစုစုတို့ကိုသာ ကြံစည်အောက်မေ့နေသော ဥပုသ်မျိုး ဖြစ်သဖြင့် အကျိုး ပေးနည်းသည်
(၂) နိဂဏ္ဌဥပုသ်ဆိုသည်မှာ တိတ္ထိတို့ဆောင်သော ဥပုသ်မျိုးဖြစ်သည်
ပမာအားဖြင့် မိုင်တစ်ရာအတွင်း ရှိသော သတ္တဝါကိုသာ သတ်ပါမည် စသည့် သိက္ခာပုဒ်မျိုးကို ဆောက် တည်ခြင်း ဖြစ်၍ အပြစ်ရှိသည်
(၃) အရိယာဥပုသ်ဆိုသည်မှာ ဥပုသ်ဆောက်တည်ပြီးလျှင် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အသုဘတရားတို့ကို ဆင်ခြင်စဉ်းစား ပြီး၊ ရတနာသုံးပါးတို့၏ ဂုဏ်တော်ကျေးဇူးတော်များကို အောက်မေ့ပွားများခြင်းများ ပြုလုပ်သဖြင့် များမြတ်သော အကျိုးရှိ၏
ဥပုသ်ဆောက်တည်ရသောနေ့ကား ပကတိဥပုသ်နေ့၊ ပဋိဇာဂရ ဥပုသ်နေ့၊ ပါဋိဟာရိယပက္ခဥပုသ်နေ့ အားဖြင့် သုံးပါးအပြား ရှိ၏
ထိုသုံးပါးတွင် ပဉ္စမီ-ငါးရက်နေ့၊ အဋ္ဌမီ-ရှစ်ရက်နေ့၊ စတုဒ္ဒသီ-တဆဲ့ လေးရက်နေ့၊ ပန္နရသီ -တစ်ဆဲ့ငါးရက်နေ့ဟူ၍ လဆန်းလဆုတ် လေးရက်စီ အားဖြင့် တစ်လရှစ်ရက်သည် ပကတိ ဥပုသ်မည်၏
ထိုပကတိဥပုသ်နေ့ကို အကြိုအပိုပြု၍ ဆောက်တည်သော နေ့သည် ပဋိဇာဂရဥပုသ်နေ့မည်၏
အကြို အပို ပြုဟန်ကား ငါးရက်နေ့ဥပုသ်ကို ကြိုသော် လေးရက်နေ့၊ ပိုသော် ခြောက် ရက်နေ့၊ ရှစ်ရက်နေ့ ဥပုသ်ကို ကြိုသော် ခုနစ်ရက်နေ့၊ ပိုသော် ကိုးရက်နေ့
တစ်ဆဲ့လေးရက်နေ့ ဥပုသ်ကို ကြိုသော် တစ်ဆဲ့ သုံးရက်နေ့၊ အပိုမရှိ
တစ်ဆဲ့ငါးရက်နေ့ ဥပုသ်ကို ပိုသော် တစ်ရက်နေ့ အကြိုမရှိ
ဤသို့ အကြိုအပိုပြု၍ လဆန်း လဆုတ် ခြောက်ရက်စီအားဖြင့် တစ်လလျှင် တစ်ဆဲ့နှစ်ရက် သည် ပဋိဇာဂရဥပုသ်နေ့ မည်၏
ဝါတွင်းသုံးလသည်လည်းကောင်း၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်နှင့် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်အကြား တစ်လသည် လည်းကောင်း၊ သီတင်းကျွတ်လပြည့်ကျော် အထွတ်တစ်ရက်နေ့မှ လကွယ် နေ့တိုင် တစပက္ခသည် လည်းကောင်း ပါဋိဟာရိယပက္ခဥပုသ်နေ့ မည်၏
ဥပုသ်နေ့များတွင် ရတနာသုံးပါးကို ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသော ဗုဒ္ဓဝါဒီများသည် ဥပုသ်သီလဆောက်တည်ကြသည်
ထိုနေ့မျိုး တွင် ပစ္စည်းဥစ္စာ ကုံလုံပြည့်စုံသူများက ရဟန်းသံဃာတော် များအား လှူဖွယ်ဝတ္ထုများကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းကြသည်
အချို့သောသူများကမူ ဘုရားတန်ဆောင်းများနှင့် ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ သွားရောက်၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုလုပ် ကြသည်
ဗုဒ္ဓဝါဒီများသည် ဥပုသ်ဆောက်တည်ရာ၌ မြတ်စွာ ဘုရား ထံတွင် အာရုံပြု၍ဖြစ်စေ၊ သံဃာတော်များထံမှဖြစ်စေ သီလကို ခံယူဆောက်တည်ကြလေသည်
ဗုဒ္ဓတရားတော်အရ ဥပုသ်စောင့်သုံးသူတစ်ယောက်သည် ဥပုသ်ဆောက်တည် သည့်နေ့တွင် မွန်းလွဲသည့်အချိန်မှစ၍ နက်ဖြန်မိုးသောက်အထိ ဝိကာလဘောဇနာဟူသောသိက္ခာပုဒ်အရ မည်သည့်အစာ အာဟာရကိုမျှ မှီဝဲခြင်း မပြုနိုင်တော့ပေ
ထို့အပြင် နေ့စဉ် ပြုလုပ်နေကျဖြစ်သော အိမ်မှုကိစ္စအလုပ်တာဝန်များနှင့် အခြား လောကီရေးရာ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို မပြုလုပ်ကြပဲ ပုတီးစိပ်ခြင်း၊ ဘုရားတရားတော်များကို ဖတ်ကြားနာခံခြင်း၊ ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာစီးဖြန်းခြင်း အစရှိသော လောကုတ္တရာ ကျင့်စဉ်များကို အားထုတ်ကြလေသည်
နက်ဖြန် ဥပုသ်စောင့်မည်ဟု ကြံစည်သော သူတော်စင်သည် ဥပုသ်စောင့်သည့် အခိုက်၌ အိမ်မှုကိစ္စတွေကို ဆောင်ရွက်ခြင်းငှာ မလျော်သောကြောင့် ယနေ့လိုအခါကပင် အိမ်မှုကိစ္စ များကို တာဝန်ရှိသမျှ ပြီးစီးအောင် စီမံထားရာ၏
ချက်ပြုတ် ကျွေးမွေးမည့်သူ အဆင်သင့်ရှိလျှက် နက်ဖြန် မိမိစားဖို့အတွက် ပြောပြ စီစဉ် ထားရာ၏
(ဥပုသ်စောင့်ခိုက် ခါတိုင်းထက် ကောင်းကောင်း စားဖို့ကား မစီမံသင့်)၃
ချက်ပြုတ် ကျွေးမွေးမည့်သူ မရှိလျှင် နက်ဖြန် ကိစ္စနည်းအောင်  စားဖွယ်သောက်ဖွယ်များကို ပြီးစီးစေအောင် စီမံထားရာ၏
နက်ဖြန် နံနက် အာရုဏ်တက်ချိန်ကပင် ကိုယ်လက်များကို စင်ကြယ်အောင် ပြု၍ စိတ်ကြည်လင်ရုံမျှ သန့်ရှင်းသော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ရာ၏
ပန်းပန်မှု နံ့သာလိမ်းမှုနှင့် အထူးတလည် ပြင်ဆင်မှုကို မပြုရာ
ထို့နောက် ခပ်စောစောကပင် သီလဆောက်တည်ရာ၏၊ (သီလဆောက်တည်သောအခါ ပါဠိလို နားမလည်လျှင် မြန်မာလို ဆောက်တည်နိုင်သည်၊ ရှစ်ပါးသီလ နှုတ်တက်မရလျှင်ကား ဘုရားပညတ်တော်မူအပ်သော ဥပုသ်သီလကို ဆောက်တည်ပါ၏ ဟုနှုတ်က မိမိဘာသာ ဆို၍လည်း ဆောက်တည်နိုင်၏)
သီလဆောက်တည်ပြီးလျှင် ကျွေးမွေး လှူဒါန်းဖွယ်ရာ ကိစ္စရှိက ထိုကိစ္စကို ပြုလုပ်၍ မရှိက မိမိအတွက် သင့်တော်ရုံ စီမံ၍ စားသောက်ရာ၏
(တစ်ထပ်သာမက ညစာမစားဘဲ နေနိုင်လောက်အောင်ပင် စားသောက်ခွင့်ရှိ၏)
ကျွေးမွေး စားသောက်ပြီးလျှင် ကိုယ်လက် မစင်ကြယ်က ရေချိုးရာ၏၊ (ကိုယ်စင်ကြယ်မှ စိတ်ကြည်လင်၊ စိတ်ကြည်လင်မှ တရားကို အာရုံပြု၍ ကောင်းသည်)
ထို့နောက် မိမိတစ်ယောက်တည်း နေသင့်သူဖြစ်လျှင် တစ်ကိုယ်တည်းနေ၍ အဖော်နှင့် နေသင့်သူဖြစ်က သဘောတူ အဖော်နှင့်တကွ သင့်တော်သော ဆိတ်ငြိမ်ရာ ဌာန၌ ဗြဟ္မာဥပုသ်ကို စောင့်လိုလျှင် ဘုရားဂုဏ်တော်ကို အာရုံပြု၍ နေရာ၏)
တာရှည်စွာ ဆင်ခြင်၍ မနေနိုင်လျှင် တရားစာကိုလည်း ကြည့်ရှု့ရွတ်ဖတ်နေရာ၏၊ (ထိုင်၍ခြည်း နေရမည်ဟု မဆိုလို၊ လှဲကာ စင်္ကြံသွားကာ အမျိုးမျိုးမျှတအောင်နေစေလို၏)
နည်းလမ်းကျကျ ဟောပြောမည့်ပုဂ္ဂိုလ် ရှိလျှင် တရားနာရာ၏
ညဉ့်အချိန်သို့ရောက်သောအခါ မိမိ၏ သီလကို ပြန်၍ ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် အရိယာသူတော်ကောင်း ရဟန္တာအပေါင်းနှင့် ယနေ့အတွက် မိမိတူမျှပုံကို အောက်မေ့ရာ၏
ရဟန္တာ အရှင်မြတ်တို့သည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်း၊ သူ့ဥစ္စာခိုးခြင်း၊ လောကီအာရုံ ကာမဂုဏ်တို့မှ ရှောင်ကြဉ်၍ ညစာ စားမှု၊ ပန်းနံ့သာစသည် လိမ်းကျံမှုများကို မပြုသကဲ့သို့ ငါသည်လည်း ယနေ့အဖို့ ထိုအမှု အမျိုးမျိုးကို ရှောင်ကြဉ်သဖြင့် ရဟန္တာအရှင်မြတ်များနှင့် တူပေသည်တကား၊ ဟု မိမိကိုယ် အလွန်မြှောက်တင်ကာ ရဟန္တာယောက်ျား ရဟန္တာမိန်းမ စိတ်ကို ဖြစ်စေပြီးလျှင် ယခုလို အသက်ထက်ဆုံး စောင့်စည်းနေပါလျှင် မကြာခင် ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းပေလိမ့်မည်ဟု ဆင်ခြင်ရာ၏
နံနက် အာရုဏ်တက်၌ မိမိရည်မှန်းထားသော အချိန်စေ့သော အခါ အလိုအလျောက် ရှစ်ပါးသီလ မရှိတော့ဘဲ ငါးပါးသီလသာ ကျန်တော့သည်
( ယခုကာလ အချို့အရပ်မှာလို ငါးပါးသီလ ယူကာ ဥပုသ်ချနေဖွယ် မလိုပါ)
ဤကားဥပုသ်စောင့်ပုံအစီအစဉ်တည်း
ဥပုသ် ဆိုတာ ပါဠိလို ဥပေါသထ ၊ တနည်း၊ ဥပဝသထ  ကောင်းမြတ်သော အကျင့် ဖြင့် နေထိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ဥပုသ်ဆိုတာ တိကနိပါတ် အင်္ဂုတ္တရ အလို (၃) မျိုးရှိပါတယ်
(၁) နိဂဏ္ဌဥပုသ်(၂) ဂေါပါလဥပုသ်(၃) အရိယာဥပုသ် တို့ဖြစ်ပါတယ်
(၁) နိဂဏ္ဌဥပုသ် ဆိုတာ …ငါသည် ကနေ့ယူဇနာ ၁၀ဝ အတွင်းရှိသော သတ္တဝါတို့ကိုသာရှောင်မည်
၎င်းမှအပ ငါမရှောင်ဘူး လို့ ဆောက်တည်တဲ့ တိတ္ထိဥပုသ် မျိုးဖြစ်ပါတယ်
အကျိုးမရှိဘူးဆိုပါတယ်
(၂) ဂေါပါလဥပုသ် ဆိုတာကတော့ နွားကျောင်းသားဟာ သူ့နွားတို့ကို စားကျက်အတွင်းမှ မထွက်ရအောင် စောင့်ရှောက်ရုံသာ စောင့်ရှောက်နေဘိသကဲ့သို့ သီလခံယူပြီး စားရန်၊သောက်ရန်၊စကားပြောရန်သာ ကြံစည်တယ်
ရတနာ(၃)ပါးဂုဏ်ကျေးဇူးကို အာရုံမပြု၊အချိန်ကုန်အိမ်ပြန်ရန်မျှသာ ဖြစ်သဖြင့် အကျိုးမများလှ
(၃) အရိယာဥပုသ် ဟူသည်မှာ ဥပုသ်သီလဆောက်တည်ပြီး တရားနာခြင်း ၊ ရတနာ(၃)ပါးဂုဏ်ကျေးဇူးကို အောက်မေ့စီးဖြန်းခြင်း ၊ မေတ္တာပွားခြင်း ၊ လှူဒါန်းခြင်း ၊ သမထ ထူထောင်ခြင်း ၊ ဘာဝနာပွားခြင်း ၊ တရားစကားကို ဆွေးနွေးဟောပြောခြင်း စသည်ဖြင့် ကုသိုလ်အာရုံစိတ်နဲ့ သာနေခြင်း မျိုးဖြစ်ပါတယ်
အကျိုးကျေးဇူးအများဆုံးဖြစ်ပါတယ်
ဒါ တိကနိပါတ် အင်္ဂုတ္တရ အလိုအရ အကျိုးကျေးဇူးကွာတယ်လို့ ဖြေရပါမယ်
ကျွန်တော်ကို ရုရှားကရော ၊ အမေရိက ၊အင်္ဂလန်ကရော သူငယ်ချင်းတွေ ၊ ညီလေး၊ညီမလေးတွေ အင်တာနက်ကနေ မေးကြတယ်
ဒီရက်ပိုင်း အာရုံတက်ချိန်ကို အတိအကျမသိတော့ ဥပုသ်သည်တွေ ဘယ်အချိန်အထိ စောင့်ရမှန်းမသိဖြစ်နေကြတယ်
အာရုံတက်တာ တစ်လနဲ့ တစ်လ မတူပါဘူး
အဲဒါနဲ့ ပတ်သက်လို့ ကမာရွတ်ရွာမဆရာတော်ဘုရားက အရုဏ်တက်ပုံနဲ့ နေဝင်ပုံကို ဇယားဆွဲပေးထားပါတယ်
ဥပုသ်မှာ သီလတစ်ပါးကျိုးတာနဲ့ ကျန်တာအားလုံး ကျိုး ၊ မကျိုးကတော့ အစသီလယူပုံ ၊ သီလပေးပုံပေါ်မှာ မူတည်ပါတယ်
သီလမှာ တစ်ပေါင်းတည်းယူနည်း ၊ တစ်ပါးချင်းယူနည်း ဆိုပြီး (၂) မျိုးရှိတယ်
တစ်ပေါင်းတည်း ယူရင် တစ်ပါးကျိုးတာနဲ့ အားလုံးပျက်ကျိုးပါတယ်
တစ်ပါးချင်း ယူခဲ့ရင်တော့ တစ်ပါးကျိုးတာနဲ့ အားလုံးမပျက်ကျိုးပါဘူး
တစ်ပေါင်းတည်း ယူပုံက -အဟံ ဘန္တေ တိသရဏေနသဟ ပဉ္စသီလံ သမာဓိယာမိ အဋ္ဌ ဥပေါသထင်္ဂါနိ သမာဓိယာမိ (လယ်တီ )ပဉ္စင်္ဂ သမန္နာဂတံ သီလံ သမာဓိယာမိ ( ဦးဗုဓ်)ဒီပုံစံကို ဒီခေတ်မှာ ယူတာနည်းပါတယ်
တရားပွဲကအချိန်သိပ်နည်းနေတာမျိုးမှာတော့ တရားဟောဆရာတော်က ဒါမျိုး တစ်ပေါင်းတည်းယူနည်းနဲ့ သီလပေးတတ်ပါတယ်
တစ်ပါးစီယူတာကတော့ -ပါဏာတိပါတာ ဝေရမဏိ သိက္ခာပဒံ သမာဒိယာမိ …စသည် ကျွန်တော်တို့ ယူနေကြတဲ့ ပုံစံမျိုးပေါ့ . ဒါက တစ်ပါးကျိုးရင် ကျန်တာ မကျိုးပါဘူး
(၄) မှန်ကန်စွာ ခြိုးခြံကျင့်ကြံ ခြင်း ဟာ သူတော်ကောင်းတွေရဲ့ အကျင့်ဖြစ်ပါတယ်
ဘာကို ခြိုးခြံကျင့်ကြံမလဲဆိုတော့ အာရုံ (၅) ပါး (တစ်နည်း) အာရုံ (၆) ပါး နဲ့ ကာမဂုဏ်ခံစားမှုကို ခြိုးခြံကျင့်ကြံရမှာ ဖြစ်ပါတယ်
နှိပ်စက်တဲ့ အထိဖြစ်သွားရင် တပ ခေါ် အစွန်းရောက်ကျင့်စဉ် ဖြစ်သွားပြန်တယ်
ဒါကိုလည်း မြတ်စွာဘုရားက ဓမ္မစကြာတရားတော်မှာကို အစွန်း(၂)ပါးရှောင်ဖို့ ဟောထားတာ သတိထားမိမှာပါ
ဥပုသ် (၈) ပါးသီလကို ပြန်ဆန်းစစ်ရင် ကာမေသုက ခွဲထွက်လာတာကို တွေ့ရလိမ့်မယ်
ကာမေသု မိ စ္ဆာ စာရ ကံဟာ လောကပါလ တရားကို ဖျက်ဆီးတဲ့ တရားအပေါင်းမှာ အပြစ်အကြီးဆုံးတရားဖြစ်ပါတယ်
ဒီကံ ဖောက်ထားသူအတွက် ဘယ်လောက်ပဲ ဘုန်းမီးနေလ တောက်ပနေစေကာမူ တစ်ခုသော အခါမှာ ဒီအကုသိုလ် အကျိုးကို ပြန်ခံရမယ် လို့ ဆိုတယ်
သူများသားမယား ပြစ်မှားမှုကို သမုတိနယ်မှာ ကာမေသု မိစ္ဆာ လို့ ယူပေမယ့် ၊ ပရမတ္ထနယ်မှာတော့ ကာမေသုကို ကာမဂုဏ်တရား (၅)ပါး အဖြစ်ယူတယ်
ရူပါရုံ ၊ သဒ္ဒါရုံ ၊ဂန္ဓာရုံ ၊ ရသာရုံ ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ တွေ ပါလာတယ်
ပြင်ပ ဒီအာရုံတွေ က ဆွဲဆောင်တာကို ကိုယ့်မှာ ရှိတဲ့ ကိလေသာ က လက်ခံတယ်
ခံစားတယ် ဆိုရင် ကာမေသုပဲ
ဆွဲဆောင်နေဆဲမှာ ရပ်နေရင် ကာမေသု မဖြစ်သေးဘူး
ပါသွားရင် သာ ကံမြောက်တယ်
ဒါပေမယ့် ရှေးဆရာတွေက သားမယားစော်ကားခြင်းကို ပဲ လူတွေ စောင့်ဖို့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်ပြီးတော့ ကျန်တာတွေကို သီလခွဲထုတ်လိုက်တယ်
ဒါကြောင့်တို့ပြောနေတဲ့ (၈)ပါး နဲ့ (၁၀) ပါးမှာ အဗြဟ္မ စရိယာ နဲ့ မာလာ ဂန္ဓ …. စတဲ့ သီလတွေ ပွားလာတယ်
ဒါတွေကို လေ့လာရင် ကာမဂုဏ်တရား (၅)ပါး ပဲ ပြန်ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါမယ်
တခြားထူးဆန်းတာတွေ မဟုတ်တော့ဘူး
ကာမေသုအောက်က ခွဲထွက်သွားတာတွေဖြစ်နေကြတယ်
ဥစ္စာသယန၊ မဟာသယနနဲ့ ပတ်သက်ပြီး လိုရင်းအဖြေကို ပြောရရင်တော့ အထိအတွေ့သာယာမှု ၊နှုးညံ့မှု ကာမဂုဏ်ကိုလည်းရှောင်မယ့် နေ့ဖြစ်တာမို့ မြင့်သောနေရာ ၊ မြတ်သောနေရာကနေ ဆင်းပြီး အိပ်သင့် နေသင့်ပါတယ်
ဥစ္စာသယန၊ မဟာသယနဆိုတာက မြင့်သောနေရာ ၊ မြတ်သောနေရာမှာ လျောင်းစက်နေထိုင်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်
ဒီနေရာမှာ နည်းနည်းမှတ်မိသလောက် အကျယ်ပြောရရင်တော့ အမြင့် တစ်တောင့်ထွာထက်ပိုတဲ့ အိပ်ရာ၊ခုတင်၊ညောင်စောင်း စသည် မြင့်တဲ့ နေရာတွေမှာ နေထိုင်ခြင်း ၊အိပ်ခြင်း ( ဥစ္စာသယန) နဲ့ မြတ်သောနေရာဆိုတာကတော့ သူဋ္ဌေးကြီးတွေ စည်းစိမ်ခံတတ်တဲ့ သားမွှေးအခင်းနဲ့ ထိုင်ခုံတွေ ၊ တိရ စ္ဆာ အရေတွေနဲ့ လုပ်ထားတဲ့ သားမွေး၊ သားရေ တွေနဲ့ ထိုင်ခုံတွေ ၊ နောက် ရွှေချည်၊ငွေချည် ၊ပိုးထာ အကောင်းစားစသည်များနဲ့ လဲ၊ဝါသွပ်သွင်းပြုလုပ်ထားတဲ့ ဂွမ်းကပ်၊မွေ့ယာ စသည် (မဟာသယန) တို့ ဖြစ်ပါတယ်
တိုက်အပေါ်ထက်ကနေ မြင့်လို့ဆိုပြီး အောက်ထပ် ၊ (ဝါ) လမ်းပေါ် ဆင်းနေဖို့ မဟုတ်ပါဘူး
ဒီလိုသာဆို ဘုန်းကြီးတော်တော်များများ လမ်းပေါ်မှာပဲ နေရပါလိမ့်မယ်
ရနိုင်နေတဲ့ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ကိုတောင် မယူဘဲ ကိုယ့်မှာ ရှိနေတဲ့ တဏှာကို သတ်ခြင်းဟာ မြင့်မြတ်တဲ့အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်
ဒါကြောင့်ခြိုးခြံမှုကို ကျင့်ကြံကြပါတယ်
ဥစ္စာသယန၊ မဟာသယနဆိုတာက လဲ ဥပုသ် ( ဥပေါသထ )၊ တနည်း၊ ဥပဝသထ  ကောင်းမြတ်သော အကျင့် ဖြင့် နေထိုင်ခြင်းမှာ အကျုံးဝင်နေတာဖြစ်တဲ့အတွက် အထိအတွေ့ဖောဋ္ဌပ္ဖရုံ ကို ချိုးနှိမ်ခြင်းသာ လိုရင်းဖြစ်ပါတယ်
ဇွန်လ၊ (၁)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၅၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၅၃)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၁၃) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၂၁၅ – ဂျာချန်းလူမျိုးတို့၏ ကျင်းဧကရာဇ် ရှန်ကျုံး၏ လက်အောက်၌ရှိသော ကျုံဒူးမြို့ (ယခုဘေဂျင်းမြို့)သည် ဂျင်ဂစ်ခန်လက်အောက်ရှိ မွန်ဂိုတို့၏ သိမ်းပိုက်မှုကို ခံခဲရပြီး ကျုံဒူးတိုက်ပွဲအား အဆုံးသတ်စေခဲ့သည်
၁၂၅၂ – အာဖွန်ဆို ၁၀ အား ကာစတီးလ်နှင့် လီယွန်ဘုရင့်နိုင်ငံတော်တို့၏ ဘုရင်အဖြစ် ကြေညာခဲ့သည်
၁၂၉၈ – ရီဂါမြို့တွင် နေထိုင်ကြသူများနှင့် လစ်သူယေးနီးယားနယ်စားကြီးတို့သည် တူရာအီဒါတိုက်ပွဲတွင် လီဗိုနီယန်အဖွဲ့အား ရှုံးနိမ့်စေခဲ့သည်
၁၄၉၅ – ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးဖြစ်သော ဂျွန်ကောသည် စကောဝီစကီဟု လူသိများလာမည့် ဝီစကီ၏ ပထမဆုံးသော ထုတ်လုပ်မှုကို မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သည်
၁၅၃၃ – အန်း ဘိုလင်းသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ ဘုရင်မကြီးအဖြစ် ဘိသိတ်ခံခဲ့သည်
၁၅၃၅ – ပဉ္ဇမမြောက် ချားလ်ဘုရင်အား သစ္စာခံသော တပ်ပေါင်းစုသည် တူနစ်မြို့အား အောင်နိုင်ခဲ့ပြီး အော်တိုမန်တို့အား တူနစ်မြို့မှ မောင်းထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
၁၆၄၈ – ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်ပြည်တွင်းစစ်အတွင်း Roundheadတို့သည် မိတ်စတုန်းမြို့တိုက်ပွဲတွင် Cavalierတို့အား ရှုံးနိမ့်စေခဲ့သည်
၁၆၄၉ – ဆူမူရိုင်းပုန်ကန်မှုစတင်ခြင်း: ဩဂတ်စတင်း ဆူမူရိုင်းဦးဆောင်သော မြောက်ပိုင်းဆာမားပြည်နယ်မှ ဖိလစ်ပိုင်လူမျိုးတို့သည် စပိန်ကိုလိုနီအာဏာပိုင်တို့အား တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သည်
၁၆၇၀ – အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၊ ဒိုဗာမြို့တွင် အင်္ဂလန်ဘုရင်  ချားလ်စ် ၂ နှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် လူဝီ ၁၄ တို့သည် ဒိုဗာ လျှို့ဝှက်သဘောတူစာချုပ်အား ချုပ်ဆိုခဲ့ပြီး တတိယမြောက် အင်္ဂလိပ်-ဒတ်ချ်စစ်ပွဲတွင်းသို့  အင်္ဂလန်အား ဝင်ရောက်စေခဲ့သည်
၁၆၇၆ –  အော်လန်ကျွန်းတိုက်ပွဲ: ဒိန်းမတ်နှင့် ဒတ်ချ် မဟာမိတ်တပ်ဖွဲ့သည် စကေးနီးယန်းတိုက်ပွဲ(၁၆၇၅-၇၉)အတွင်း ဘောလ်တစ် ပင်လယ်တွင် ဆွီဒင်ရေတပ်အား ရှုံးနိမ့်စေခဲ့သည်
၁၆၇၉ – စကော့ Covenanterတို့သည် ဒရမ်ကလော့ဂ်တိုက်ပွဲတွင် ဂျွန် ဂရေဟမ်အား ရှုံးနိမ့်စေခဲ့သည်
၁၇၇၃ – ဂွတ်ဟုဒ်အငူတွင် ဝေါ့ရက်ဒ် ဝေါ့တီမိတ်သည် De Jonge Thomas သင်္ဘောနစ်မြုပ်ရာတွင် သင်္ဘောသား ၁၄ ဦးကို သူ့မြင်းအားစီး၍ ပင်လယ်ထဲသို့ ခုနှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင်ဆင်းပြီး ကယ်တင်ခဲ့သည်
၈ ကြိမ်မြောက်ကယ်တင်ရန် ကြိုးစားရာတွင် ရေနစ်သေဆုံးခဲ့သည်
၁၇၇၉ – အမေရိကန်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲအတွင်း တိုက်ကြီးစစ်တပ်မှ စစ်ဦးစီး ဗိုလ်ချုပ် ဘီနီဒစ် အာနိုး၏ လွဲမှားစွာဆောင်ရွက်မှုအတွက် စစ်ခုံရုံးအား စတင်စစ်ဆေးခဲ့သည်
၁၇၉၂ – ကင်တပ်ကီပြည်နယ်အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၅ ခုမြောက်ပြည်နယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
၁၇၉၄ – ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးစစ်ပွဲများအတွင်း ဗြိတိန်နှင့် ပြင်သစ်တို့၏ ရေတပ်များ ပထမဆုံးအကြိမ်ထိတွေ့မှုဖြစ်သည့် ဇွန်လ၏ ကောင်းမြတ်သော ပထမဆုံးနေ့တိုက်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့သည်
၁၇၉၆ – တင်နက်ဆီပြည်နယ်အား အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၁၆ ခုမြောက်ပြည်နယ်အဖြစ် ဝင်ရောက်ခွင့်ပြုခဲ့သည်
၁၈၁၂ – ၁၈၁၂ စစ်ပွဲ: အမေရိကန်သမ္မတ ဂျိမ်းစ် မဒီဆင် သည် ကွန်ဂရက်အား ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်းအား စစ်ကြေညာရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
၁၈၁၃ – အမေရိကန် ဖရီးဂိတ် စစ်သင်္ဘော ယူအက်အက် ချက်ဆာပီခ်အား ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း၏ ဖရီးဂိတ် စစ်သင်္ဘောဖြစ်သော အိတ်ချ်အမ်အက် ရှန်နွန်မှ သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်
၁၈၁၅ – လူထုဆန္ဒခံယူပွဲပြုလုပ်ပြီးနောက် နပိုလီယန်သည် ပြင်ဆင်သည့် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
၁၈၃၁ – ဂျိမ်း ကလာ့ခ် ရို့စ်သည် မြောက်ကမ္ဘာခြမ်း သံလိုက်ဝန်ရိုးစွန်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော ပထမဆုံး ဥရောပတိုက်သား ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၄၉ – နယ်မြေဘုရင်ခံ အလက်ဇန္ဒား ရမ်ဆေးသည် မင်နီဆိုတားနယ်မြေကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၈၅၅ – အမေရိကန် စွန့်စားရှာဖွေသူ ဝီလီယံ ‌ဝေါ်ကာသည် နီကာရာဂွါနိုင်ငံအား အောင်နိုင်ခဲ့သည်
၁၈၅၇ – ချား ဘူဒီလဲ၏ Les Fleurs du mal ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၈၆၁ – အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်: ဖဲယားဖက် ဒေသန္တရာအုပ်ချုပ်ရေးရုံးတိုက်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၁၈၆၂ – အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်: ကျွန်းဆွယ်တိုက်ပွဲစဉ်: ထင်းရှူးခုနှစ်ပင်တိုက်ပွဲ (သို့မဟုတ် ဖဲယားအုတ်ခ်တိုက်ပွဲ)သည် ရှင်းလင်းပြတ်သားမှုမရှိပဲ ပြီးဆုံးခဲ့ပြီး နှစ်ဘက်လုံးမှ အနိုင်ရသည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
၁၈၆၈ – ဘော့စ်ကွပ် ရီဒန်ဒိုစာချုပ်အား လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ပြီးနောက် န‌ဗာဟိုလူမျိုးစုများကို အရီဇိုးနားနှင့် နယူးမက္ကဆီကိုရှိ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေများဆီသို့ ပြန်လာခွင့်ပြုခဲ့သည်
၁၈၇၉ – ဘိုနာပတ် အိမ်တော်၏ နောက်ဆုံးသော နန်းမွေဖြစ်သော နပိုလီယံ ယူဂျင်းသည် အင်္ဂလိပ်-ဇူးလူးစစ်ပွဲတွင် အသတ်ခံခဲ့ရသည်
၁၈၉၀ – အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု သန်းခေါင်စာရင်းဌာနသည် သန်းခေါင်စာရင်းပြန်လည်ကောတ်ခံရာတွင်  ‌ဟာမန်း ဟော်လာရစ်၏  ဇယားဆွဲစက်အား အသုံးပြုပြီး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၁၃ – ဒုတိယမြောက် ဘူလ်ကန်စစ်ပွဲအား ပြင်ဆင်သည့်အနေဖြင့် ဂရိ-ဆားဘီးယား မဟာမိတ်စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးခဲ့သည်
၁၉၁၆ – လူဝစ် ဘရန်ဒိုင်းသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တရားရုံးချုပ်တွင် ခန့်ထားခြင်းခံရသော ပထမဆုံးသော ဂျူးလူမျိုးဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၁၈ – ပထမ ကမ္ဘာစစ်: အနောက်ဘက်စစ်မျက်နှာ: ဘဲလားသစ်တောတိုက်ပွဲ: ဂျွန် ပါ့ရှင်း နှင့် ဂျွန် ဟာ့ဘုတ်တို့ ဦးဆောင်သော မဟာမိတ်တပ်များသည်  အိမ်ရှေ့မင်းသား ဝီလ်ဟမ် ဦးဆောင်သည့် ဂျာမန်အင်ပါယာတပ်များနှင့် ထိတွေ့တိုက်ပွဲဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၁၉ – ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် အရက်ယာမကာချက်လုပ်ရောင်းချမှုအား တားမြစ်ခြင်းကို ပြဋ္ဌာန်းခဲ့သည်
၁၉၂၂ – မြောက်အိုင်ယာလန်တွင် အယ်လ်စတာ နယ်မြေခံ တော်ဝင်ရဲတပ်ဖွဲအား ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၂၉ – လက်တင်အမေရိကရှိ ကွန်မြူနစ်ပါတီများ၏ ပထမဆုံးအကြိမ် ညီလာခံကို  ဗျူနိုအေးရိစ်မြို့၌ ကျင်းပခဲ့သည်
၁၉၃၀ – Bombay VT (ယခု Mumbai CST) နှင့် Poona (Pune) ကြား ‌ပြေးဆွဲသည့် လျှပ်စစ်စက်ခေါင်းတပ် ဒက်ကန်းဘုရင်မမီးရထားကို စတင်ပြေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၃၉ – ဂျာမန် Focke-Wulf Fw 190 တိုက်လေယာဉ်၏ ပထမဆုံးသော ပျံသန်းမှုပြုလုပ်ခဲ့သည်
၁၉၄၁ – ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်: ခရိကျွန်းတိုက်ပွဲပြီးဆုံးခဲ့ပြီး ခရိတို့သည် ဂျာမနီထံ လက်နက်ချအရှုံးပေးခဲ့သည်
၁၉၄၁   – အီရတ်တွင် ဖားဟုဒ် ဟုခေါ်သော စီမံကိန်းကြီးစတင်ခဲ့ပြီး ရလဒ်အနေဖြင့် များစွာသော အီရတ်ဂျူးများသည် ၎င်းတို့၏နေရပ်မှ စွန့်ခွာရန် ဖိအားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၃ – ဘစ်ကေးပင်လယ်အော်တွင် BOAC Flight 777 လေယာဉ်သည် ဂျာမန် Junkers Ju 88 လေယာဉ်များဖြင့် ပစ်ချခြင်းခံခဲ့ရပြီး ဗြိတိသျှရုပ်ရှင်မင်းသား လ‌က်စီ ဟောက်ဝပ်သေဆုံးခဲ့ပြီး ထင်မြင်ချက်များအရ အမှန်တကယ်မှာ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ်rဖြစ်သော ဝင်စတန် ချာချီအား သတ်ရန်ကြိုးစားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
၁၉၄၆ – ရိုမေးနီးယား "တေးဂီတအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်" အီယွန် အန်သွန်နက်စကျူ သည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ကွပ်မျက်ခံခဲ့ရသည်
၁၉၅၀ – ချင်ချဂါတောမီးလောင်ကျွမ်းမှု စတင်ခဲ့ပြီး စက်တင်ဘာလအရောက်တွင် မြောက်အမေရိကတိုက်သမိုင်း၌ အကြီးဆုံးသော တစ်ခုတည်းသော တောမီးလောင်ကျွမ်းမှုဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၅၈ – ချားလ် ဒီ ဂူးလပ်သည် အငြိမ်းစားဘဝမှထွက်လာခဲ့ပြီး ဥပဒေဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံအား ၆ လ ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ – ကနေဒါ စီးပွားရေးဘဏ်နှင့် ကနေဒါ အင်ပါယာဘဏ်တို့အား ပေါင်းစပ်ပြီး စီးပွားရေးဆိုင်ရာ ကနေဒါ အင်ပါယာဘဏ်အား ဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီး ကနေဒါသမိုင်းတွင် အကြီးမားဆုံးသော ဘဏ်ပေါင်းစပ်ုဖြစ်သည်
၁၉၆၂ – အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်းအား အစ္စရေးနိုင်ငံတွင် ကြိုးမိန့်ပေးခဲ့သည်
၁၉၆၄ – ကင်ညာနိုင်ငံသည် သမ္မတနိုင်ငံဖြစ်လာခဲ့ပြီး ဂျိုမို ကင်ညာတာ(၁၈၉၇ – ၂၂ ဩဂုတ် ၁၉၇၈)သည် ပထမဆုံးသော သမ္မတ(၁၉၆၄ မှ ၁၉၇၈) ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၇၄ – အသက်ရှူကြပ်နေသော လူနာအား အရေးပေါ်ကယ်ဆယ်နည်း(Heimlich maneuver)အား Emergency Medicine ဂျာနယ်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၇၅ – Patriotic Union of Kurdistan ပါတီကို ဂျာလာ တလာဘနီ၊ နော်ရှီဝမ် မူစတက်ဖာ၊ ဖူအက် မာဆွန်နှင့် အခြားသူများ စုပေါင်းတည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ – မူပိုင်ခွင့်ဆိုင်ရာ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး သဘောတူစာချုပ်အောက်တွင် ပထမဆုံးသော နိုင်ငံတကာ အသုံးချမှုများအား ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၁၉၇၉ – နှစ် ၉၀ အတွင်း လူမဲများဦးဆောင်သော အစိုးရသည် ရိုဒီးရှား (ယခု ဇင်ဘာဘွေနိုင်ငံ)၏ အာဏာကို ရယူနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ – Cable News Network (CNN) အား စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ – ဘရပ်ဆဲလ်မြို့တွင် ဥရောပ ဗဟိုဘဏ်အား တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၈   – အလယ်အလတ်ပစ် နျူးကလီးယားတပ်ဖွဲ့ဆိုင်ရာ စာချုပ် အသက်ဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ – စစ်အေးတိုက်ပွဲ: ဂျော့ချ် ဟားဘတ် ဝေါလ်ကာ ဘုရှ်နှင့် မစ်ခေး ‌ဂေါ်ဗာချော့ဗ်တို့သည် ဓာတုလက်နက်များထုတ်လုပ်ခြင်းအား ရပ်ဆိုင်းရန် သဘောတူစာချုပ်အား ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
၁၉၉၃ – ဒိုဘရင်ဂျာ စိန်ပြောင်းပစ်ခတ်မှု: ဆာရာယေဗိုမြို့အနောက်ပိုင်းရှိ ဒိုဘရင်ဂျာရပ်ကွက်တွင် ကျင်းပနေသော ဘောလုံးပွဲအတွင်းသို့ ပစ်ခတ်ခဲ့ရာ ၁၃ ဦးသေဆုံးပြီး ၁၃၃ ဦး ဒဏ်ရာရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၄ – တောင်အာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံသည် ဓနဿဟာယသမ္မတနိုင်ငံတစ်ခု ဖြစ်၍လာခဲ့သည်
၁၉၉၉ – American Airlines Flight 1420 သည် လစ်တဲယ်ရော့ခ်အမျိုးသားလေဆိပ်တွင် ဆင်းသတ်စဉ် ချော်၍ ပျက်ကျခဲ့ရာ ဒါးလတ်စ်မြို့ မှ လစ်တဲယ်ရော့ခ်မြို့သို့ သွားသော ခရီးသည် ၁၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
၂၀၀၁ – နေပါလီတော်ဝင်မိသားစု သတ်ဖြတ်ခံရမှု: အိမ်ရှေ့စံ ဒီပင်္ဒရာမင်းသားသည် ခမည်းတော်နှင့်မယ်တော်အပါအဝင် သူ့မိသားစုထဲမှ များစွာသော သူတို့အား ပစ်ခတ်သတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
၂၀၀၁   – Dolphinarium discotheque massacre: တဲအဗစ်မြို့ရှိ ဒစ္စကိုကလပ်တွင် ဟားမတ်တို့သည် အသေခံဗုံးခဲ့ရာ ၂၁ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
၂၀၀၄ – အိုကလာဟိုမားမြို့ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင် ပူးပေါင်းကြံစည်သူ တယ်ရီ နီကိုလပ်ကို ခံဝန်ချက်မရှိပဲ သက်တမ်းတစ်လျှောက် ၁၆၁ နှစ်ပြစ်ဒဏ်ကျခံစေရာဂင်းနက် ကမ္ဘာ့စံချိန်ဝင်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ – ယူနီဗာဆယ်စတူဒီယိုမီးလောင်မှု ရုတ်တရပ်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး King Kong Encounter နှင့် ရုပ်ရှင်၊ ဂီတတို့အတွက် မာစတာတိတ်ခွေများသိမ်းဆည်းမှုတို့လည်း ပျက်စီးသွားခဲ့သည်
၂၀၀၉ – ရီယိုဒီဂျနေးရိုးမြို့မှ ပဲရစ်မြို့သို့ ပျံသန်းလာသော Air France Flight 447 သည် ဘရာဇီးကမ်းရိုးတန်းအလွန် အတ္တလန်တစ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းသို့ ပျက်ကျကာ ခရီးသည် ၂၂၈ ဦးလုံးနှင့် လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများ အားလုံး အသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
၂၀၀၉   – General Motorsအား အခန်း (၁၁) ဒေဝါလီခံခြင်းအတွက် တရားစွဲဆိုခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဤသည်မှာ အမေရိကန်သမိုင်း၌ စတုတ္ထမြောက်အကြီးဆုံး ဒေဝါလီခံခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၁ – နယူးအင်္ဂလန်တွင် ရှားပါးစွာ ‌ဖြစ်ပွားသော လေဆင်နှာမောင်းတိုက်ခတ်မှုဖြစ်ပွားပြီး မန်ဆာချူးဆက်ပြည်နယ်၊ စပရင်းဖီးမြို့ကို တိုက်ခတ်ခဲ့ရာ လူ ၄ ဦးသေဆုံးခဲ့သည်
၂၀၁၁   – Space Shuttle Endeavour သည် ၂၅ ကြိမ် ပျံသန်းမှုပြုလုပ်ခဲ့ပြီးနောက် နောက်ဆုံးအကြိမ် ဆင်းသတ်ခဲ့ခြင်း ပြုလုပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ – တရုတ်နိုင်ငံ၊ ဟူပေပြည်နယ်တွင် အတွင်းသွားနေသော ၄၅၈ ဦးစီးနင်းခဲ့သော သင်္ဘောသည် ယန်ဇီမြစ်အတွင်း နစ်မြုပ်ခဲ့ရာ လူ ၄၀၀ ဦး သေဆုံးခဲ့သည်
၁၁၃၄ – ‌ဂျော့ဖရေး (နော့ထ်မြို့စား (၁၁၅၈ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၃၀၀ – သောမတ် (ပထမမြောက် နော့ဖို့ခ်မြို့စား၊ အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမား၊ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စစ်သေနာပတိချုပ် (၁၃၃၈ ခုနှစ် သေဆုံး)၁၄၅၁ – ဂျိုင်ရယ် ဒါဘီနီ (ပထမမြောက် ဒါဘီနီဘယ်ရွန်) (၁၅၀၈ ခုနှစ် သေဆုံး)) ၁၄၆၀ – ပထမမြောက် အန်နို (အရှေ့ဖရီရှားနယ်စား၊ ဂျာမန်တော်ဝင်မျိုးနွယ် (၁၄၉၁ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၄၈၀ – တီဒီမင် ဂီဆီ (ပိုလန် ဘုန်းတော်ကြီး (၁၅၅၀ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၄၉၈ – မာတင် ဗန် ဟိမ်းစကား (ဒတ်ချ် ပန်းချီဆရာ (၁၅၇၄ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၅၂၂ – ဒီရစ် ဗော့လ်ခါဇုန် ကိုရင်ဟတ် (ဒတ်ချ် စာရေးဆရာနှင့် ပညာရှင် (၁၅၉၀ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၅၆၃ – ရောဘတ် စီဆယ် (ပထမမြောက် ဆောလ်ဇ်ဘယ်ရီအမတ်ကြီး၊ အင်္ဂလိပ်နိုင်ငံရေးသမား၊ Secretary of State for England (၁၆၁၂ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၆၁၂ – ဖရန့်စ် ပို့စ်ထ် (ဒတ်ချ် ပန်းချီဆရာ (၁၆၈၀ ခုနှစ်သေဆုံး)၁၆၃၃ – ဂျင်မီနီယာနို မွန်တာနာရီ (အီတလီ နက္ခတ္တဗေဒပညာရှင် (၁၆၈၇ သေဆုံး))၁၆၃၇ – ဂျက် မာကတ် (ပြင်သစ် သာသနာပြုနှင့် နယ်မြေသစ်ရှာဖွေသူ (၁၆၇၅ သေဆုံး))၁၆၅၃ – ဂျော့ မာဖက် (ပြင်သစ် အော်ဂင်ဆရာနှင့် တေးပြုစာဆို (၁၇၀၄ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၆၇၅ – ဖရန်ချီစကို ဆီပီရိုနီ (အီတလီ ဗိသုကာပညာရှင်နှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာ (၁၇၅၅ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၇၆၂ – အက်မန့် အစ်ဂနေးရှပ်စ် ရိုက်စ် (အိုင်းရစ် ဘုန်းတော်ကြီးနှင့် Irish Christian Brothers တည်ထောင်သူ သာသနာပြု (၁၈၄၄ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၇၆၅ – ခရစ္စတီးယန် ဗာပီးယပ်စ် (ဂျိုဟန် ဝုဖဂန် ဖွန် ဂါတာ၏ ဇနီး (၁၈၁၆ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၇၇၀ – ဖရီဒရစ် လန်းန် (ဂျာမန် စာရေးဆရာ (၁၈၄၉ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၇၉၀ – ဖာဒီနန် ရိုင်မွန့် (ဩစတီးယား သရုပ်ဆောင်နှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာ (၁၈၃၆ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၇၉၆ – နီကိုလပ် လီယွန်နာ့ဒ် ဆန်ဂျီ ကာနော့ထ် (ပြင်သစ် ရူပဗေဒပညာရှင်နှင့် အင်ဂျင်နီယာ (၁၈၃၂ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၀၀ – အက်ဒွပ် ဒီးစ် သွန်မဆင် (ဩစတေးလျ ကျောင်းဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်ပြည်နယ်၏ အတွင်းရေးမှူးချုပ် (၁၈၇၉ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၀၁ – ဘရစ်ဂန် ယန်း (အမေရိကန် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်၊ ဒုတိယမြောက် Jesus Christ of Latter-day Saints ဘုရား‌ကျောင်းတော်၏ အကြီးမှူး (၁၈၇၇ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၀၄ – မီခါဟီးလ် ဂလင်ကာ (ရုရှား တေးပြုစာဆို (၁၈၅၇ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၀၈ – ဟင်နရီ ပါကာ (အင်္ဂလိပ်-ဩစတေးလျ နိုင်ငံရေးသမား၊ တတိယမြောက် နယူးဆောက်သ်ဝေးပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (၁၈၈၁ ခုနှစ် သေဆုံး)၁၈၁၅ – အော်တို (၁၈၆၂ ခုနှစ် သေဆုံး)၁၈၁၉ – ပဉ္စမမြောက် ဖရန်စစ် (၁၈၇၅ ခုနှစ် သေဆုံး)၁၈၂၂ – ကလယ်မန်တီနာ မာ့ဒ် (ဟာဝါဒန် ဗိုင်းကောင့်၊ အင်္ဂလိပ် ပုံတူဓာတ်ပုံဆရာ (၁၈၆၅ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၂၅ – ဂျွန် ဟန့်ထ် မော်ဂန် (အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ် (၁၈၆၄ ခုနှစ် သေဆုံး)) ၁၈၃၁ – ဂျွန် ဘဲလ် ဟုဒ် (အမေရိကန် ဗိုလ်ချုပ် (၁၈၇၉ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၃၃ – ဂျွန် မာရှယ် ဟာလန် (အမေရိကန် ရှေ့နေ၊ တရာသူကြီးနှင့် နိုင်ငံရေးသမားနှင့် ကင်တပ်ကီပြည်နယ် ရှေ့နေချုပ် (၁၉၁၁ ခုနှစ် သေဆုံး)၁၈၄၃ – ဟင်နရီ ဖော့ဒ် (စကော့ သမားတော်နှင့် သာသနာပြု၊ လက်ဗွေ့နှိပ်ခြင်းကို အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သူ (၁၉၃၀ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၄၄ – ဂျွန် ဂျိမ်း တော်ဖီ (အမေရိကန် စစ်ဗိုလ်၊ Medal of Honor အပ်နှင်းခံရသူ (၁၉၁၁ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၆၉ – ရစ်ချက် ဝန်းချ် (ဂျာမန် ဝေါဟာရပညာရှင် (၁၉၁၅ ခုနှဏ် သေဆုံး))၁၈၇၃ – အယ်လသ်န, အလီစတာ (ဘာဆာရေးဘီးယား နိုင်ငံရေးသမား (၁၉၅၅ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၇၄ – ယူရီ နိုကိုလာ့ဗစ်ချ် ဗိုရာနော့ဗ် (ရုရှား ရုက္ခဗေဒပညာရှင် (၁၉၃၁ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၇၈ – ဂျွန် မေစ်ဖီးဒ် (အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ (၁၉၆၇ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၇၉ – မက် အမ်မာရစ် (အမေရိကန် ပြေးခုန်ပစ်နှင့် ကျွမ်းဘားကစားသမား (၁၉၅၆ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၈၂ – နီကိုလိုင်း ဘီဗို (မော်ဒိုဗာ စီးပွားရေးသမားနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ Mayor of Chișinău (၁၉၄၀ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၈၇ – ကလိုက် ဘရွတ် (အင်္ဂလိပ် သရုပ်ဆောင် (၁၉၇၄ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၈၉ – ဂျိမ်းစ် ဒေါ်ဟာသီ (အမေရိကန် စာရေးဆရာ၊ သရုပ်ပြနှင့် ပန်းချီဆရာ (၁၉၇၄ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၈၉   – ချားလ်စ် ကေး အော့ဒန် (အင်္ဂလိပ် ဘာသာဗေဒပညာရှင်နှင့် ဒဿနပညာရှင် (၁၉၅၇ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၉၀ – ဖရန့် မော်ဂန် (အမေရိကန် သရုပ်ဆောင် (၁၉၄၉ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၉၂ – ဧမန်နျူလ ခန်း (အာဖဂနစ္စတန်ဘုရင့်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံဥသျှောင် (၁၉၆၀ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၈၉၉ – အက်ဒွမ် ချားလ်း တစ်ချ်မက်ရှ် (အင်္ဂလိပ် သင်္ချာပညာရှင် (၁၉၆၃ ခုနှစ် သေဆုံး))၁၉၂၆ – မာရီလင်မွန်ရိုး၊ အမေရိကန် မင်းသမီး၊ အဆိုတော် နှင့် မော်ဒယ်လ် တစ်ဦး ဖြစ်သည် (သေဆုံး ၁၉၆၂)
၁၉၅ ဘီစီ – ဟန်ဧကရာဇ် ကောင်းဇူး (၂၅၆ ဘီစီ မွေးဖွား)၁၉၃ – ဒီဒီရပ်စ် ဂျူလီယန်နပ် (ရောမဧကရာဇ်) (၁၃၃ ခုနှစ်ဖွား)၃၅၂ – ရန်မင်း ("ကောင်းကင်ဘုရင်" (တေဝမ်) ၁၆ နိုင်ငံကာလအတွင်း)၆၅၄ – ပီးရပ် (ကွန်စတင်တီနိုပယ်၏ ဘုန်းတော်ကြီး)၈၂၉ – လီထုန်းကျယ် (တန်မင်းဆက်၏ စစ်ဗိုလ်ချုပ်)၈၄၇ – ဧကရီ ရှောင် (တန်မင်းဆက် ဧကရီ)၈၉၆ – သီယိုဒီုဆီးယပ် ရိုမန်နပ်စ် (အန်တီရော့ချ်မြို့၏ ဆီးရီးယား အော်သိုဒေါ့ခ် ဘုန်းတော်ကြီး)၉၃၂ – သီယပ်မာ (ဆက်ဆွန်နီ နယ်စား)၁၁၄၆ – အန်ဂျူးမင်းသမီး အာမန်ဂါ့ (ဘရစ်တနီနယ်၏ ရင်ခွင်ပိုက်နယ်စား (၁၀၆၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၁၈၆ – မီနာမာတို နို ယူကီယဲ့ (ဂျပန်လူမျိုး စစ်ဘုရင်)၁၂၂၀ – ဟင်နရီ ဒီ ဘိုဟန် (ပထမမြောက် ဟီးယားဖို့ဒ် အမတ်(၁၁၇၆ မွေးဖွား))၁၃၁၀ – မာဂူရီတီ ပိုရက် (ပြစ်သစ်လူမျိုး ဘာသာရေးသမား)၁၃၅၄ – ကီတဘာတာကီ ချီကာဖူဆာ (၁၂၉၃ ခုနှစ်ဖွား)၁၄၃၄ – ပိုလန်ဘုရင် ဒုတိယမြောက် ဝါဒီစလပ်၁၅၇၁ – ဂျွန် စတိုရီ (အင်္ဂလိပ် သာသန့အာဇာနည်(၁၅၀၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၆၁၆ – တိုကူဂါဝါ အီယဲယာ့ဆု (ဂျပန်ရှိုးဂန်း (၁၅၄၃ ခုနှစ်ဖွား)၁၆၂၅ – အော်နာရီ ဒူအူဖဲ (ပြင်သစ် စာရေးဆရာနှင့် ကဗျာဆရာ(၁၅၆၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၆၃၉ – မာချီယာ ဖရန့် (ဂျာမန် တေးပြုစာဆို (၁၅၇၉ ခုနှစ်ဖွား))၁၆၆၀ – မေရီ ဒိုင်ယာ (အင်္ဂလိပ်-အမေရိကန် အာဇာနည်(၁၆၁၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၆၆၂ – ယုန်လီ (တရုတ်ဧကရာဇ် (၁၆၂၃ ခုနှစ်ဖွား)၁၆၈၁ – ကော်နယ်လစ် ရှတလေဗန် (ဒတ်ချ် နေ့စဉ်လူမှုဘဝ သရုပ်ဖော်ပန်းချီဆရာ (၁၆၀၇ ခုနှစ်ဖွား))၁၇၁၀ – ဒေးဗစ် မစ်ချဲ (စကော့လူမျိုး ရေတပ်ဗိုလ်ချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား (၁၆၄၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၇၄၀ – ဆမ်မြူယယ် ဝရန်ဖဲလ် (ဆွစ်လူမျိုး ဘာသာရေးပညာရှင် (၁၆၅၇ ခုနှစ်ဖွား))၁၇၆၉ – အက်ဒဝပ် ဟိုးလီးယု (အမေရိကန် သင်းအုပ်ဆရာနှင့် ပညာရှင် (၁၆၈၉ ခုနှစ်ဖွား))၁၇၇၃ – ဝေါ့ရက်ဒ် ဝေါ့တီမိတ် (တောင်အာဖရိက ‌ကျေးလက်သူရဲကောင်း (၁၇၀၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၇၉၅ – ပဲရီ ဂျိုးဆက် ဒီဆော့ (ပြင်သစ်ဘခန္ဓာဗေဒပညာရှင်နှင့် ခွဲစိတ်ဆရာဝန် (၁၇၄၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၁၅ – လူဝစ် အလက်ဇန္ဒား ဘာသီယာ (ပြင်သစ်လူမျိုး ဗိုလ်ချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ပြင်သစ် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး‌ (၁၇၅၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၂၃ – လူဝစ် နီကိုလပ် ဒီဗော့ (ပြင်သစ် ဗိုလ်ချုပ်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ပြင်သစ် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ကြီး‌ (၁၇၇၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၂၆ – ဂျင်း ဖရက်ဒရစ် အိုဘာလင် (ပြင်သစ် သင်းအုပ်ဆရာနှင့် ပရဟိတသမား(၁၇၄၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၃၀ – ဆွာမိနာရယန် (အိန္ဒိယ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင် (၁၇၈၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၃၃ – အိုလီဗာ ဝှိုးကော့ (အမေရိကန် ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ဒုတိယမြောက် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးအတွင်းရေးမှူး၊ ၂၄ ယောက်မြောက်  ကွန်နက်တီကတ်ပြည်နယ်အုပ်ချုပ်ရေးမှူး (၁၇၆၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၄၁ – ဒေးဗစ် ဝီကီ (စကော့ပန်းချီဆရာနှင့် ပညာရှင် (၁၇၈၅ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၄၆ – ပုပ် ဂရီဂိုရီ ၁၄ (၁၇၆၅ ခုနှစ်ဖွား)၁၈၆၁ – ဂျွန် ကွင်စီ မား (အမေရိကန် ဗိုလ်ကြီး (၁၈၂၅ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၆၄ – ဟုန်ရှုဝှမ် (တရုတ် သူပုန်၊ တိုင်ပင်းပုန်ကန်မှုအား ဦးဆောင်ခဲ့သူ (၁၈၁၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၆၈ – ဂျိမ်းစ် ဘွတ်ခ်နန် (အမေရိကန် ရှေ့နေ၊ ၁၅ ယောက်မြောက် အမေရိကန် သမ္မတ (၁၇၉၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၇၂ – ဂျိမ်း ဂေါ်ဒွန် ဘန်းနက် (အမေရိကန် ထုတ်ဝေသူ၊ New York Herald တည်ထောင်သူ (၁၇၉၅ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၇၃ – ဂျိုးဆက် ဟောင်း (ကနေဒါ သတင်းစာဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ပဉ္စမမြောက် နိုဗာစကိုးရှားပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (၁၈၀၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၇၆ – ဟရီစတို ဘူတပ် (ဘူဂေးရီးယား ကဗျာဆရာနှင့် သတင်းစာဆရာ (၁၈၄၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၈၇၉ – နပိုလီယံမင်းသား (၁၈၅၆ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၀၈ – အယ်လန် ဘတ္တလာ တာကတ် (အမေရိကန် ပန်းချီဆရာ (၁၈၆၇ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၂၅ – သောမတ် ရိုင်လီ မာရှယ် (အမေရိကန် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၂၈ ယောက်မြောက် အမေရိကန် ဒုသမ္မတ (၁၈၅၄ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၂၇ – လစ်ဇီ ဘော်တန် (အမေရိကန် လူသတ်သမားအဖြစ် စွပ်စွဲခံရသူ (၁၈၆၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၂၇   – ဂျွန် ဘဂ္ဂနယ် ဘယ်ရီ (အိုင်းရစ် သမိုင်းပညာရှင်၊ အတွေး‌အခေါ်ပညာရှင်နှင့် ပညာရှင် (၁၈၆၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၃၄ – ဆာ အဲဖရက် ရောလင်ဆန် (တတိယမြောက် ဘာရွန်နက်၊ အင်္ဂလိပ် ဗိုလ်မှူးကြီးနှင့် ပိုလိုကစားသမား (၁၈၆၇ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၃၅ – အာသာ အာ့ဇ် ဗွန် စတာဆင်ဘာ့ခ် (ရိုမေးနီးယား-ဟန်ဂေရီ ဗိုလ်ချုပ်(၁၈၅၇ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၃၈ – အိုဒင် ဗွန် ဟော်ဗတ် (ခရိုအေးရှား-ပြင်သစ် စာရေးဆရာနှင့် ပြဇာတ်ရေးဆရာ (၁၉၀၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၁ – ဟန်စ် ဘာဂါ (ဂျာမန် ဦးနှောက်နှင့်အာရုံကြောပါရဂူနှင့် ပညာရှင် (၁၈၇၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၁   – ဟျူး ဝါးပိုး (နယူးဇီလန်-အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ (၁၈၈၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၃ – လက်စလီ ဟောဝပ် (အင်္ဂလိပ် သရုပ်ဆောင်၊ ဒါရိုက်တာနှင့် ထုတ်လုပ်သူ (၁၈၉၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၃   – ဝဲဖရစ်ဒ် အစ္စရေး (အင်္ဂလိပ်-ဂျာမန် စီးပွားရေးသမားနှင့် ပရဟိတသမား(၁၈၉၉ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၆ – အီရွန် အန်တိုနီစကု (ရိုမေးနီးယား မာရှယ်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၄၃ ယောက်မြောက် ရိုမေးနီးယား ဝန်ကြီးချုပ် (၁၈၈၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၄၈ – အဲလက်စ် ဂတ် (ရုရှား-အမေရိကန် ကာတွန်းဆရာ (၁၉၀၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၅၂ – ဂျွန် ဒူးဝှီး (အမေရိကန် စိတ်ပညာရှင်နှင့် ဒဿနပညာရှင် (၁၈၅၉ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၅၃ – အီမန်နျူရယ် ဗီဒိုဗစ် (ခရိုအေးရှား ပန်းချီဆရာနှင့် သရုပ်ပြဆရာ (၁၈၇၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၅၄ – မာတင် အန်ဒါဆန် နက်ဆို (ဒိန်းမတ်-ဂျာမန် သတင်းစာဆရာနှင့် စာရေးဆရာ (၁၈၆၉ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၆၀ – လက်စတာ ပတ်ထရစ် (ကနေဒါ ရေခဲပြင်ဟော်ကီကစားသမားနှင့် နည်းပြ (၁၈၈၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၀   – ပေါလာ ဟစ်တလာ (အဒေါ့ဖ် ဟစ်တလာ၏ ညီမ (၁၈၉၆ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၂ – အဒေါ့ဖ် အိုက်ခမန်း (Nazi SS-Obersturmbannführer  (၁၉၀၆ ခုနှစ်ဖွား)၁၉၆၃ – ဝေါ်တာ လီး (ဩစတေးလျ နိုင်ငံရေးသမား၊ ၂၄ ယောက်မြောက် တက်စ်မေးနီးယား ဝန်ကြီးချုပ် (၁၈၇၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၅ – ကာလီး လမ်ဘူး (အမေရိကန် ဘောလုံးသမားနှင့် နည်းပြ၊ Green Bay Packers အသင်းတည်ထောင်သူ) (၁၈၉၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၆ – ပါပါ ဂျက် လိန်း (အမေရိကန် ဒရမ်သမားနှင့် တီးဝိုင်းခေါင်းဆောင် (၁၈၇၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၈ – ဟယ်လင် ကဲလား (အမေရိကန် ‌စာရေးဆရာနှင့် တက်ကြွလှုပ်ရှား (၁၈၈၀ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၈   – အန်ဒရဲ လူရန်ဒူ (ကနေဒါ ပြဇာတ်ရေးဆရာ၊ သတင်းစာဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား (၁၉၁၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၆၉ – အီဗာ ဘာလန်ဂရက် (နော်ဝေး စကိတ်စီးသမား (၁၉၀၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၇၁ – ရိုင်ဟိုး နီးဗာ (အမေရိကန် ဘာသာရေးကျွမ်းကျင်သူနှင့် ပညာရှင် (၁၈၉၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၇၉ – ဝါနာ ဖို့စ်မန်း (ဂျာမန် သမားတော်နှင့် ပညာရှင်၊ နိုဘယ်ဆုရှင် (၁၉၀၄ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၀ – အာသာ နေးလ်ဆန် (အမေရိကန် စီးပွားရေးသမား၊ ACNielsen company တည်ထောင်သူ (၁၈၉၇ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၁ – ကားလ် ဗင်ဆင် (အမေရိကန်ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား (၁၈၈၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၃ – ချားလ်မင်းသား (ဖလန်ဒါမြို့စား (၁၉၀၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၅ – ရစ်ချက် ဂရင်း (အင်္ဂလိပ် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်နှင့် စစ်သား (၁၉၁၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၆ – ဂျိုး ဂါတနာ (‌ဩစတီးယား ပြိုင်ကားမောင်းသမား (၁၉၅၈ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၇ – ရာရှိ ကရာမီ (လက်ဘနွန် ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၃၂ ယောက်မြောက် လက်ဘနွန် ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၂၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၈ – ဟားဘတ် ဖိုင်ဂယ် (ဗီယင်နာစက်ဝိုင်းမှ ဩစတီးယား ဒဿနပညာရှင် (၁၉၀၂ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၈၉ – အော်ရီလီယို လမ်ပရက်ဒီ (အီတလီ အင်ဂျင်နီယာ၊ Ferrari Lampredi engine ဒီဇိုင်းဆွဲသူ (၁၉၁၇ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၉၁ – ဒေးဗစ် ရပ်ဖင် (အမေရိကန် အဆိုတော်-သီချင်းရေးဆရာ (၁၉၄၁ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၉၆ – နီလန် ဆန်ချီဗ ရက်ဒီ (အန္ဒိယ နိုင်ငံရေးသမား၊ ၆ ယောက်မြောက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ သမ္မတ (၁၉၁၃ ခုနှစ်ဖွား))၁၉၉၉ – ခရစ္စတိုဖာ ကော့ကာရဲလ် (အင်္ဂလိပ် အင်ဂျင်နီယာ၊ ကုန်းရေနှစ်သွယ်သွား ‌ရှပ်ပြေးယာဉ် တီထွင်သူ (၁၉၁၀ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၀ – တီတို ပွန်တေး (အမေရိကန် ဒရမ်သမား၊ တေးရေးဆရာနှင့် ထုတ်ဝေသူ (၁၉၂၃ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၁ – ဟန် ကတ်ချမ် (အမေရိကန် ကာတွန်းဆရာ၊ Dennis the Menace ကာတွန်း ဖန်တီးခဲ့သူ (၁၉၂၀ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၁   – ‌နီပေါ တော်ဝင်မိသားစု သတ်ဖြတ်ခံရခြင်းမှ သေဆုံးခဲ့သူများဝိရန်ဒြာ (ဘုရင်) (၁၉၄၅ ခုနှစ်ဖွား)အက်ရှ်ဝါယ (မိဖုရား_ (၁၉၄၉ ခုနှစ်ဖွား)ဒီအင်ဒြာ (၁၉၅၀ ခုနှစ်ဖွား)နီရာဂျန် (၁၉၇၈ ခုနှစ်ဖွား)ရှရုတီ (၁၉၇၆ ခုနှစ်ဖွား)၂၀၀၂ – ဟန်စီ ခရိုညယ် (တောင်အာဖရိက ခရစ်ကတ်ကစားသမား (၁၉၆၉ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၄ – ဝီလျံ မန်ချက်စတာ (အမေရိကန် သမိုင်းပညာရှင်နှင့် စာရေးဆရာ (၁၉၂၂ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၅ – ဟီဒါ ခရော့စ်ဘီ စတန်းဒစ်ရှ် (အမေရိကန် သမားတော် (၁၉၀၂ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၅   – ‌‌ဂျော့ မိုက်ကန် (အမေရိကန် ဘက်စကတ်ဘော ကစားသမားနှင့် နည်းပြ (၁၉၂၄ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၆ – ရိုစီရို ဂျူရာဒို (စပိန် အဆိုတော်နှင့် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး (၁၉၄၄ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၇ – တိုနီ သွန်မဆင် (အမေရိကန် အဆိုတော်နှင့် (Hi-Five) အဖွဲ့ သီချင်း‌ရေးဆရာ (၁၉၇၅ ခုနှစ်ဖွား)  (၁၉၇၅ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၈ – တိုမီ လပစ် (အစ္စရေး သတင်းစာဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၁၇ ယောက်မြောက် အစ္စရေး တရားရေးရာ ဝန်ကြီး (၁၉၃၁ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၈   – ယီ စိန့် လူရန် (ပြင်သစ်ဒီဇိုင်းနာ၊ Saint Laurent Paris တည်ထေင်သူ (၁၉၃၆ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၉ – ဘော့ ခရစ္စတင်း (အမေရိကန် ပြိုင်ကားမောင်းသမား (၁၉၂၄ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၀၉   – ဗင်းဆင့် အို'ဘရိုင်ယန် (အိုင်းရစ် မြင်းလေ့ကျင့်ရေးဆရာ (၁၉၁၇ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၀ – ခါဇူအို အိုနို (ဂျပန် အကသမား (၁၉၀၆ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၀   – အန်ဒရဲရီ ဗာ့ဇ်ညဲဇန်စကီး (ရုရှား ကဗျာဆရာ (၁၉၃၃ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၁ – ဟာလေ ဆဟာဘီ (အီရန် လူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာ တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ (၁၉၅၇ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၂ – ဖားရွတ် ဘေး (အမေရိကန် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူနှင့် တေးရေးဆရာ (၁၉၄၂ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၂   – ပက်ထရစ် ဖော်ခ်နာ (အိုင်ရစ် ကျောင်းဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၁၉ ယောက်မြောက် အိုင်းရစ် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး (၁၉၁၈ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၂   – မီလန် ဂါလာ (ဆလိုဗက် နိုင်ငံရေးသမား (၁၉၅၃ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၃ – ဂျိမ်းစ် ကဲလဲဟာ (ကနေဒါ ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၃၃ ယောက်မြောက် ကနေဒါ တရားရုံး ရှေ့နေချုပ် (၁၉၃၀ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၄ – အန်း ဘရက်ဖို့ဒ် ဒေးဗစ် (အမေရိကန် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး (၁၉၂၆ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၄   – ဗယ်လန်တင်း မန်ကင် (ယူကရိန်း သင်္ဘောသား (၁၉၃၈ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၅ – ချားလ်စ် ကနေဒီ (စကော့ သတင်းစာဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား (၁၉၅၉ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၅   – ဂျုန် ကင်နာ (ဩစတေးလျ ကျောင်းဆရာနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၄၂ ယောက်မြောက် ဝိတိုရိယပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၃၈ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၅   – နီကိုလပ်စ် လစ်ပါပူး (ဒိုမေနီကန် ရှေ့နေနှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၆ ယောက်မြောက် ဒိုမေနီကန် သမ္မတ (၁၉၃၄ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၅   – ဂျက်ကော့ ပဲရီဇူး (‌ကနေဒါ စီးပွားရေးပညာရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမား၊ ၂၆ ယောက်မြောက် ကွီးဘက်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (၁၉၃၀ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၅   – ဂျင်း ရစ်ချီ (အမေရိကန် အဆိုတော်နှင့် သီချင်းရေးဆရာ (၁၉၂၂ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၈ – ဆီနန် ဆာကစ် (ဆားဘီးယား အဆိုတော် (၁၉၅၆ ခုနှစ်ဖွား))၂၀၁၉ – အန်နီ ယူဒိုယိုနို (အင်ဒိုနီးရှား နိုင်ငံရေးသမား၊ ၆ ယောက်မြောက် သမ္မတကတော် (၁၉၅၂ ခုနှစ်ဖွား))ကလေးသူငယ်များနေ့ (နိုင်ငံတကာ)နှင့် ၎င်းတို့နှင့် ဆက်နွယ်သောနေ့များ-ကလေးသူငယ်အခွင့်အရေး ကာကွယ်ခြင်းနေ့ (အာမေးနီးယား)အမေနှင့် ကလေးသူငယ်များနေ့ (မွန်ဂိုလီးယား)ခရစ်ယာန် ဘာသာရေးပွဲတော်နေ့များAnnibale Maria di FranciaCrescentinusFortunatus of SpoletoHerculanus of PiegaroÍñigo of OñaJustin Martyr (ရိုမန် ကက်သလစ်၊ အရှေ့ပိုင်း အော်သိုဒေါ့၊ အန်ဂလီကန်၊ လူသာရန်)Ronan of LocronanJune 1 (Eastern Orthodox liturgics)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော တနင်္လာနေ့တွင် ကျင်းပသော ဇွန်လအားလပ်ရက်၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော သောကြာနေ့တွင် ကျင်းပသော အလုပ်သမားနေ့၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(ဘဟားမားနိုင်ငံ)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပသော ကမ္ဘာ့ဆရာများနေ့၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(ဟန်ဂေရီနိုင်ငံ)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော တနင်္လာနေ့တွင် ကျင်းပသော ဘုရင်မမွေးနေ့၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ဖီဂျီနိုင်ငံ၊ ကွက်ကျွန်းစု)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပသော သင်္ဘောသားနေ့၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(အိုက်စလန်နိုင်ငံ)ဇွန်လ၏ ပထမဆုံးသော တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ကျင်းပသော အနောက်ဩစတြေးလျနေ့ ၏ အစောဆုံးနေ့သည် ဤနေ့တွင် ကျရောက်နိုင်ပြီး နောက်ကျဆုံးသောနေ့သည် ဇွန်လ ၇ ရက်နေ့ဖြစ်သည်
(အနောက်ဩစတြေးလျပြည်နယ်)မိဘများနေ့ (နိုင်ငံတကာ)လွတ်လပ်ရေးနေ့ - ၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရခဲ့သော အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကျင်းပသည်
(ဆမိုးအားနိုင်ငံ)မာဒါရာကာနေ့ (ကင်ညာနိုင်ငံ)အမျိုးသား ရေကြောင်းနေ့ (မက္ကဆီကိုနိုင်ငံ)အမျိုးသား သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေးနေ့ (ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ)ပန်ကာဆီလာနေ့ (အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ)သမ္မတနေ့ (ပလောင်းနိုင်ငံ)ကောက်ရိတ်သိမ်းပွဲတော် အစ (ဩဂုတ်လ ပထမဆုံးသော တနင်္လာနေ့မတိုင်မချင်းကျင်းပကြသည်
(ဘာဘေးဒိုးစ်နိုင်ငံ)အောင်ပွဲနေ့ (တူနီးရှားနိုင်ငံ)ကမ္ဘာ့ နွားနို့နေ့ (နိုင်ငံတကာ)
အက်စ်-ကေ-တူး SK-II (pronounced S-K-Two) သည်ဂျပန် အလှကုန်ပစ္စည်းအမျိုးအစားဖြစ်ပြီး ၁၉၈၀တွင်စတင်ခဲ့သည်
မိခင်ကုမ္ပဏီမှာ Procter  & Gamble (P&G) ဖြစ်ပြီး အရှေ့အာရှ၊ မြောက်အမေရိက၊ တောင်အမေရိက၊ ဥရောပ နှင့် ဩစတြေးလျတို့တွင် အထူးကောင်းမွန်သည့် အရေပြားထိန်းသိမ်းခြင်းနည်းစနစ်များကို ရောင်းချခဲ့သည်
၁၉၇၀ တွင် ဂျပန်သိပ္ပံပညာရှင်များက စမ်းသပ်ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ရစ်မာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitmar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဂေါ့မောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂေါ့မောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၂ ဦး၊ မ ၇၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅၅ ဦး နေထိုင်သည်
အရာဝထ္ထုတွေ ပစ္စည်းတွေဟာ အချိန်ကာလကြာမြင့်လာတာနဲ့အမျှ ပျက်စီးလာကြပါတယ်
အစားအစာတွေဟာ အချိန်ကြာလာရင် ပုပ်သိုးသွားပါတယ်
နံရံပေါ်က အိမ်သုတ်ဆေးဟာ အချိန်ကာလကြာရှည်လာတာနဲ့အမျှ ဆေးရောင်လွင့်ပြယ်သွားပါတယ်
စကျင်ကျောက်ဆစ်ရုပ်တုတွေဟာလည်း ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ လေထု ညစ်ညမ်း မှုကြောင့် အရောင်ပြောင်းကုန်ပြီး သံထည်တွေကတော့ သံချေးတက်ခြင်းကြောင့် ပျက်စီးကုန်ပါတယ်
အဲသည်လိုပဲ digital data တွေကရော အချိန်ကာလကြာရှည်လာရင် ပျက်စီးကုန် တတ်ပါသလား
ဒီမေးခွန်းကိုဖြေရမယ်ဆိုရင် analogy အကြောင်းကိုပြန်ပြောမှဖြစ်ပါမယ်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်များဆီတုန်းက VHS ဟာ Beta နေရာမှာဝင်ရောက်နေရာယူပြီး ဈေးကွက်မှာ VHS format ဟာကျယ်ပြန့်လာပြီး Beta စုဆောင်းသုံးစွဲသူများကတော့ ဈေးကွက်မှာ tape အသစ်များကိုရှာဖွေဝယ်ယူရတာ အခက်အခဲဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်
တကယ်တန်းကျတော့ VHS ရဲ့ အောင်မြင်မှုကကြာရှည်မခံပါဘူး
လွန်ခဲ့တဲ့ ၃ နှစ်ခန့်ကပဲ ရဲ့ VHS နေရာမှာ VCD နဲ့ DVD format တွေက ဝင်ရောက်နေရာယူပြီး လူကြိုက်များ နေပါတယ်
DVD player တွေကိုလူကြိုက်များပြီး အသုံးများလာတဲ့ ယနေ့အချိန်မှာတော့ VHS ဟာဈေးကွက်ထဲမှာခေတ်ကုန်သွားပြီး နောက်နှစ်အနည်းငယ်အတွင်းမှာပဲ VHS ဟာလုံးဝပျောက်ကွယ်သွားမယ်လို့ ခန့်မှန်းရပါတယ်
ဒီလိုဥပမာတွေကိုကြည့်ခြင်းအားဖြင့် digital data တွေလည်းပျက်စီး ဆုံးရှုံးခြင်းဖြစ်နိုင် ပါတယ်
ဗိုင်းရပ်စ်များကြောင့် ဒေတာများဆုံးရှု့ံးခြင်း ၊ hardware နဲ့ software များ ဗားရှင်း နိမ့်ခြင်းတို့ကြောင့် digital data တွေပျက်စီးဆုံးရှု့ံးနိုင်ပါတယ်
ဒါဆိုရင်ဘယ်သူတွေက digital decay ကိုရင်ဆိုင်ကြုံတွေ့ကြရမှာလဲ
ကွန်ပျုတာသုံးစွဲသူတွေအားလုံး digital decay ကိုရင်ဆိုင်ကြရမှာပါ
digital photo နဲ့ အီးမေးလ်းများ ၊ မြေပုံကားချပ်များ ၊ ကျောင်းသားများရဲ့ project စာရွက်စာတမ်းများ အကုန်လုံးကိုနောင်တစ်ချိန်မှာ အသုံးပြု လို့ရနိုင်ဖို့ကို ကောင်းမွန်စွာသိမ်းဆည်းထားဖို့လိုအပ်ပါတယ်
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များကလည်း မိမိတို့ရဲ့အရေးကြီးသောစာရင်း ဇယားများကို ထိန်းသိမ်းဖို့လိုအပ်လာပါတယ်
အကြမ်းဖက်မှုများ ၊ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများ ၊ သဘာဝရာသီဥတုဘေးဆိုးဒဏ်များကြောင့် ဒေတာများဆုံးရှုံးခြင်းဖြစ်စေနိုင်သလို ဒေတာများခိုးယူခံရခြင်းကြောင့်လည်း ဆုံးရှုံးနိုင်ပါတယ်
software ပညာရှင်များ ဖန်တီးထားတဲ့ ကွန်ပျုတာဗိုင်းရပ်စ်များ နဲ့ ကွန်ပျုတာသုံးစွဲသူကိုယ်တိုင် မတော်တဆ delete လုပ်မိခြင်းကြောင့်လည်း အရေးကြီးတဲ့စာရွက်စာတမ်းများ ၊ စာရင်းဇယားများ ၊ ဖိုင်လ်များ ၊ ကျောင်းသူကျောင်းသားများရဲ့ ကျောင်းသင်ခန်းစာများ နဲ့ အမှတ်စာရင်းများ ကိုပျက်စီးဆုံးရှုံးစေခြင်းဖြစ်စေနိုင်ပါတယ်
ကွန်ပျုတာပရိုဂရမ်များ နဲ့ ဒေတာများကိုသိမ်းဆည်းထားတဲ့ punch cards , magnetic ribbons, floppy tape များက ခေတ်မမီတော့တဲ့အခါမှာ ကွန်ပျုတာသုံးစွဲသူအဖို့ ဖတ်ဖို့ကို အခက်အခဲဖြစ်လာပါတယ်
ဒီလို storage media တွေမှ ခေတ်မမီတော့တာမဟုတ်ပါဘူး
အင်မတန်ခေတ်စားခဲ့တဲ့ Intel 80386 နဲ့မှ ကစားလို့ရတဲ့ Pacman game ဟာလည်း အခုအချိန်ခါမှာ Intel computer တွေနဲ့ ကစားလို့ မရတော့ ပါဘူး
Atari , Amig နဲ့ Commodore ကွန်ပျုတာများအတွက် ဒီဇိုင်းပြုလုပ်ထားတဲ့ ဂိမ်းများနဲ့ ပရိုဂရမ်များဟာ ယနေ့အခါမှာ အသုံး မဝင်တော့တာအထင်အရှားပါပဲ
WordStar ဟာ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်များအထိ အလွန်ခေတ်စားခဲ့တဲ့ word processing programme ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း ယခုအခါမှာတော့ WordStar software ကိုဈေးကွက်မှာဝယ်ယူရရှိဖို့ မလွယ်ကူတော့ပါဘူး
မိုက်ခရိုဆော့ဖ် Microsoft ကဲ့သို့သော software corporation အကြီးကြီးတောင်မှ သူတို့ရဲ့ old version များဖြစ်နေတဲ့ software တွေအတွက်မထောက်ခံပေးနိုင်တော့ပါဘူး
သုံးစွဲသူများကသာ မိမိတို့ရဲ့ software များကို နောက်ဆုံးပေါ်ဗားရှင်း(latest version) အဖြစ် ရောက်အောင် update လုပ်ပေးခြင်းဖြင့်သာ အဆင်ပြေလွယ်ကူနေတာဖြစ်ပါတယ်
ကမ္ဘာနဲ့အဝှမ်းမှာ ကွန်ပျုတာပညာရှင်တွေက ဒီပြဿနာများကို သုတသနများ ပြုလုပ်ပြီး ဖြေရှင်းပေးနိုင်ဖို့အမြဲကြိုးစားနေကြပါတယ်
ဓာတ်ပုံများအတွက် JEPG က အကောင်းဆုံး ဖြစ်ခဲ့ပေမယ့်လည်း ယနေ့အချိန်မှာတော့ 1GB USB Flash Drive က JEPG ကို ပြတိုက်မှာ ထားဖို့ကို ပို့ပေးလိုက်သလိုပါပဲ
ကွန်ပျုတာသုံးစွဲသူများအဖို့ ဒစ်ဂျစ်တယ်လောက ကြီးအတွင်းမှာ မိမိတိုရဲ့ software များကို အမြဲတမ်းခေတ်မီနေအောင် update ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် မိမိတို့တန်ဖိုးထားတဲ့ ဓာတ်ပုံများ ၊ အသံဖိုလ်များ ၊ စာရွက်စာတမ်းများ အားလုံးကို မပျက်စီးမဆုံးရှုံးရစေရန် ကာကွယ် ပေးနိုင်မှာဖြစ်ပါတယ်
စက်စုရွာ၊ အခြားကလေး
ယင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ ယင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဣန္ဒနီလာသည် မရမ်းရောင်အခံတွင် အနီရောင်၊ အပြာရောင်သန်းသော နီလာဖြစ်သည်
ဣန္ဒနီလာ အဆင်းကား နေခြည်ကဲ့သို့ အသွယ်သွယ် အရောင်ထွက်၏
နီလာကို သီရိလင်္ကာ ၊ ဩစတြေးလျ ၊ ကတ်ရှ်မီးယား ၊ မြန်မာ ၊ ထိုင်း ၊ ကမ္ဘောဒီယား နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့တွင်အဓိကထွက်ရှိပြီး သီရိလင်္ကာ နီလာမှာ အရည်အသွေး အကောင်းဆုံးဖြစ်ပြီး မြန်မာ့နီလာမှာ ၎င်း၏နောက်တွင် ရပ်တည်ပါသည်
ကိုရိုဒမ် အုပ်စုဝင်ဖြစ်သော အခြားကျောက် ရောင်စုံများကို အရောင်အလိုက် ရှေ့တွင် နီလာတပ်ကာ နီလာဝါ၊ နီလာဖြူ (အရောင်မဲ့နီလာ) ၊ နီလာပန်းရောင် အစရှိသဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
နီလာ(ပြာ)နီလာပုံဆောင်ခဲနီလာအမွှာပုံဆောင်ခဲမဏိသျှတ္တရကျမ်းတွင် နီလာနှင့်စပ်လျဉ်း၍ လင်္ကာ ဖော်ပြချက်ပါရှိသည်
နီလာလေးမျိုးတို့၏ တန်ဖိုးကိုပါ တွက်ချက်ပေးထားသေးသည်
အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
လေးသွယ်နီလာ၊ ပြားကြရာတွင်၊    'နီလာ'ခေါ်ဆို၊ အောက်မဲညိုပွင့်၊ ပန်းသို့ တင့်၏၊    ထပ်ဆင့် ဒုတိယ၊ 'နီလ ကဏ္ဍီ'၊ ရှု ဤလက္ခဏာ၊ အပြာတွင်ဖက်၊ ညိုညိုစွက်၏၊ အမျက်နှစ်ပါး၊ ဤကျောက်များကား၊ ကျပ်သားရွှေတိ၊ တင်လောက်ဘိမူ၊ သိင်္ဂိပဉ္စ၊ ကျပ်ထိုက်စွတည့်၊    'ဣန္ဒနီလာ'၊ လက္ခဏာကား၊ သူရိယာနေခြည်၊ ရောင်သို့တည်၏၊ ရွှေရည် တကျပ်၊ တင်လောက်လပ်မူ၊ သုံးကျပ်ရွှေကောင်း၊ ထိုက်ပေရှောင်း၏၊    တကြောင်း 'ဥပ နီလာ'၊ သညာခေါ်ဆို၊ ကြာညိုပွင့်ရောင်၊ တကျပ်ခေါင်မှာ၊ စီမြှောင်သင့်စွာ၊ ထားလောက်ပါမူ၊ ရွှေသား နှစ်ကျပ်၊ အဘိုးပြတ်သည်၊ မချွတ်မှန်ဖြောင့် လှည့်သတည်း
အဲရစ် ဒန်နီယယ် ပီးယား ကန်တိုနာ (၁၉၆၆ မေလ ၂၄ ရက်မွေး) သည် ပြင်သစ်လူမျိုး ရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး နှင့် နိုင်ငံတကာ ဘောလုံးသမား တစ်ဦး ဖြစ်သည်
အောက်ဆာရဲ၊ မာတစ်၊ မာဆေး၊ ဘိုးဒေါ့၊ မွန့်ပဲလယား၊ နင်းမ် နှင့် လိဒ်ယူနိုက်တက် ကလပ်များတွင် ကစားခဲ့ပြီး မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက် ကလပ်တွင် ကစားနေစဉ် ဘောလုံး ကစားခြင်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
မန်ချက်စတာ ယူနိုက်တက်တွင် ကစားနေစဉ် အချိန်က ၅ နှစ်အတွင်း ပရီးမီးယားလိဂ် ဖလားကို ၄ကြိမ် ဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့ပြီး ပရီးမီးယားလိဂ် ချန်ပီယံကို အက်ဖ်အေ ဖလား နှင့် တွဲဖက်၍ နှစ်ကြိမ်ရရှိခဲ့ဖူးသည်
မဂဒူးမင်းဆက် (သို့) ဝါရီရူမင်းဆက်ခေါ် မုတ္တမမြို့၏မင်းဆက် စတင်တည်ထောင်သူ ဝါရီရူးမင်း (၁၂၅၃–၁၃၀၇) (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၆၁၄–၆၆၈)သည် မင်းမျိုးမင်းနွယ် မဟုတ်ပဲ ဆင်းရဲသားဘဝမှ ကြံရည်၊ ဉာဏ်ရည်နှင့် ဝီရိယကြောင့် အထွတ်အထိပ် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်လာသော မွန်ဘုရင်ဖြစ်သည်
ဤမင်းသည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံရှိ မွန်ဒေသအားလုံးကို စိုးပိုင်ခဲ့လေသည်
ပုဂံတွင် နရသီဟပတေ့ တရုတ်ပြေးမင်းနှင့် သားတော်အငယ် ကျော်စွာတို့ အုပ်စိုးချိန်၌ အောက်မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဝါရီရူမင်း အုပ်စိုးလျက်ရှိသည်
မွန်တို့မှာ ပုဂံလက်အောက်ခံ ဘဝရောက်နေရာမှ ပုဂံအင်အားကျဆင်းချိန်၊ မွန်ဂိုတာတာ တို့၏ ရန်ကြောင့် ပုဂံ ပျက်ချိန်များတွင် ကိုယ်ပိုင်ထီးနန်းကို ပြန်လည် ထူထောင်ရန် ကြိုးပမ်းရာမှ မဂဒူး မင်းဆက် ပေါ်ထွန်းလာသည်
မဂဒူး မင်းဆက်ကို ဗညားဝါရူး (ခေါ်) ဝါရီရူးမင်းက မုတ္တမမြို့မှ စတင်တည်ထောင်သည်
ထိုမင်း၏ ငယ်အမည် မဂဒူးကိုအစွဲပြုကာ ၎င်းတည်ထောင်သည့် မင်းဆက်ကို မဂဒူးမင်းဆက်ဟုလည်းကောင်း၊ ဘွဲ့နာမည်ကို အစွဲပြုကာ ဝါရီရူးမင်းဆက် ဟုလည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
မဂဒူးမင်းဆက်တွင် မင်းပေါင်း ၁၈ ဆက်တိတိ မင်းပြုကြသည်
သက္ကရာဇ် ၆၁၄ နှောင်း တန်ခူးလဆုတ် ၄ ရက်တွင် (၂၀ မတ် ၁၂၅၃) ဖွားမြင်ပြီး ငယ်အမည်မှာ မဂဒူးဖြစ်⁠ဖြစ်သည်
ယိုးဒယားရာဇဝင်၌ မိုဂဒိုဟု တွေ့ရသည်
မဂဒူးက ယခု သထုံနယ်ရှိ ရှေးအခေါ် တကော့ဝန် သို့မဟုတ် ဝန်မြို့ဟုခေါ်သော ဒုံဝန်းရွာ ဇာတိဖြစ်သည်
အဖဖြစ်သူမှာ မွန်ရှမ်းအနွယ်ဖြစ်၍ ကွမ်းကုန်သည် သုံးကျိပ်နှစ်ယောက်တွင် အကြီးအမှူးဖြစ်၏
မိဘများမှာ သာမန်လယ်လုပ်သူ နှင့် ကုန်သည်များဖြစ်ကြသည်
ငယ်စဉ်ကလေးဘဝက မိဘများ လယ်လုပ်သွားချိန်တွင် ခေါ်ဆောင်သွားပြီး ကန်သင်းပေါ်၌ ခမောက်ရှည် (မွန်ဘာသာဖြင့် ဂဒူး) တစ်ခုကို ပက်လက်လှန်ထားပြီး အိပ်စက်စေကာ အခြားခမောက်ရှည်တစ်ခုကို အပေါ်မှ ဖုံးအုပ်ထား ခဲ့သည်
ကျီးငှက်တစ်ကောင်က ထိုခမောက်ရှည်အတွင်းမှ ကလေးငယ်ကို အစာအမှတ်နှင့် လာရောက်ကိုက်ချီရန်ကြိုးစားရာ အဖုံးဖြစ်သည့် ခမောက်ရှည်က ထိုကျီးငှက်ကို လိုက်လံ ထိုးဆိတ်တိုက်ခိုက်လေသည်
ထိုကဲ့သို့ထူးဆန်းသည့် အခြင်းအရာကို မြင်သည့် မိဘနှစ်ပါးကလည်း သားဖြစ်သူအား မဂဒူး(မောင်ခမောက်ရှည်)ဟု အမည်ပေး လိုက်ကြသည်
သားဦးဖြစ်သည့် မဂဒူး တွင် မဂဒါ အမည်ရှိ ညီတစ်ဦးနှင့် နှမဖြစ်သူ နှင်းဥရိုင် တို့ရှိကြသည်
နောင်တွင် မိဘများ လယ်အလုပ်မှ တကော့ဝန်း (ဒုန်ဝန်းမြို့-ယနေ့ ဝန်မြို့) သို့ပြောင်းကာ ကုန်သည်အလုပ်ဖြင့် စီးပွားရှာကြသည်
ထိုစဉ်က မဂဒူးတို့ နေထိုင်ရာမှ သောက္ကတဲမြို့သို့ အထမ်းသမား(၃၀)ဦးဖြင့် ကုန်များထမ်းကာ သွားရောက်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
နောင် မိဘများ အိုမင်းကြသော် မဂဒူး အသက် ၂ဝ အရွယ်ရောက်၍ အဖဖြစ်သူအစား ဝင်ရောက်ကာ ကုန်သည်အလုပ်တွင် ဦးစီးလေသည်
ထိုသို့ ယိုးဒယား ဇင်းမယ်ဘက်ရှိ တကော့ဝန်းနှင့် သောက္ကတဲ နှစ်မြို့ကို ကူးသန်းကာ ကုန်သည်ဘဝဖြင့် ကျင်လည်နေစဉ် တစ်ခေါက်သော သောက္ကတဲသို့ ကုန်ပို့ခရီးလမ်းတွင် အထမ်းသမားတစ်ဦး နာဖျားသဖြင့် ထိုသူ၏ဝန်ကို ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သူ မဂဒူးထမ်းရသည်
တောင်ထိပ်တစ်ခုသို့ ရောက်လျှင် အခါမဟုတ် မိုးများအုံ့ဆိုင်းပြီး မဂဒူး ထမ်းလာသည့် ဝန်ထုပ်ကို မိုးကြိုးပစ်ချလေသည်
မဂဒူးလည်း အတန်ကြာမေ့မြောသွားပြီး ပြန်လည်သတိရ၍ မျက်စိဖွင့်ကြည့်လေသော် တိမ်တိုက်များကြားမှ အရှေ့အရပ်တွင် အရောင်အလျံတောက်ပသည့် နန်းပြာသာဒ်တစ်ဆောင်ကို မြင်ရပြီး ထိုနန်းပြာသာဒ်၏ အရောင်ကြောင့် အနောက်ဘက်တွင်လည်း နန်းပြာသာဒ်တစ်ဆောင်ကို မြင်ရပြန်သည်
ထိုအခါ မဂဒူးလည်း ထူးခြားသည့်နိမိတ်ကို မှတ်သား၍ အနီးရှိရွာသို့ရောက်လျှင် ထိုရွာမှ နိမိတ်ဖတ်ဆရာအား သွားရောက်မေးလေသည်
နိမိတ်ဖတ်ဆရာလည်း ကြီးကျယ်သော နိမိတ်ဖြစ်သဖြင့် မဂဒူးအရပ်နှင့်ညီသည့် ငွေကိုပူဇော်မှသာ ဖတ်နိုင်မည်ဟုဆိုသဖြင့် မဂဒူးသည်အနီးရှိ မိမိအရပ်နှင့် မကွာလှသော ခြတောင်ပို့ပေါ်တွင် ငွေပြား ၃၀ ကိုတင်ကာပူဇော်ပြီး နိမိတ်ဖတ်စေသည်
ထိုအခါနိမိတ်ဖတ်ဆရာလည်း မဂဒူး၏ ဉာဏ်စွမ်းကို အသိအမှတ်ပြု၍ အရှေ့ဘက်တွင်ရှိသည့် အကြီးဆုံးသတ္တဝါကို ခစားရန် နှင့် ထိုအရှေ့ဘက်ရှိ ဘုန်းကြီးသည့် မင်း၏အကူအညီကြောင့် အနောက်အရပ်တွင် မင်းဖြစ်ရမည်ဟု ဆိုလေသည်
သို့ဖြင့် မဂဒူးသည် အရှေ့ဘက်ရှိ အကြီးဆုံး သတ္တဝါဆိုသည့်အတိုင်း သောက္ကတဲမင်း၏ ဆင်တင်းကုတ်တွင် ဝင်ရောက်အမှုထမ်းလေသည်
သောက္ကတဲမင်း ဗြရောင်လည်း မဂဒူး၏ အရည်အချင်းကို သဘောကျသည့် အတွက် ဆင်တင်းကုတ်မှ ခေါ်ယူပြီး မိမိထံတွင် ခစားစေရာမှ မဂဒူး၏ အရည်အချင်းကြောင့် နန်းတော်အတွင်းအပြင်ကို စောင့်ကျပ်ရသည့် ဝင်းမှူးဖြစ်လာတော့သည်
ထိုဝင်းမှူးအရာ၌ အစီအမံ အဆောင်အရွက် အရည်အချင်း ထူးလှသောကြောင့် "စောဍိဍံရည်" ဟူသောဘွဲ့ကိုလည်းပေးသည်
'စောလီလပ်ရှဲ' ဟုလည်း အချို့ရာဇဝင်တို့၌ ဆိုကြသည်
ယိုးဒယားရာဇဝင်၌မူ 'ကျောက်ဖရူအာ' ဟုတွေ့ရသည်
မကြာမှီ သောက္ကတဲမင်း ဗြရောင်သည် မိမိနိုင်ငံနယ်စပ်များကို ကုလားဇဝါမင်းက ကျူးကျော်သည့်အတွက် စစ်ပြုရန် ချီတက်သွား၏
မဂဒူးလည်း နန်းတော်စောင့်အဖြစ် ကျန်ရစ်ရာ သောက္ကတဲမင်း ၏သမီးတော် "မေနှင်းသွယ်တာ”(မေဏင်သောဲဍာ) နှင့် ငြိစွန်းရည်ငံ မိကြလေသည်
သောက္ကတဲမင်းသိလျှင် သေဒဏ်မှတစ်ပါး မရှိကြောင်းနားလည်၍ မင်းသမီးကို စည်းရုံးကာ ရတနာများနှင့်တကွ ဆင်ထက်တင်ပြီးလျှင် နောက်လိုက်ရှမ်း ၇၀ ကျော် (အချို့က ၁၀⁠၀ ကျော်) ကိုခေါ်ဆောင်ကာ မိမိနေရပ်ဖြစ်သည့် တကော့ဝန်းသို့ ပြန်ပြေးလေသည်
နောက် တကော့ဝန်းသို့ ရောက်လျှင် မြို့တည်လျက် မင်းပြုနေသည်
မဂဒူး တကော့ဝန်းတွင် နန်းစံနေစဉ် မုတ္တမတွင် မင်းပြုနေသူမှာ ပုဂံ မှခန့်အပ်ထားသည့် အလိမ်မာမင်းဖြစ်သည်
ပုဂံအုပ်ချုပ်မှုလျော့ရဲလာ၍ မုတ္တမတွင် တစ်ထီးတစ်နန်းထောင်နေသူဖြစ်သည်
မဂဒူးလည်း အလိမ်မာမင်းအား မိမိနှမဖြစ်သူ နှင်းဥရွန်အား ဆက်သကာ မဟာမိတ်ပြုမည့်အကြောင်း ပရိယာရ်ဖြင့် ဖိတ်ခေါ်ကာ လုပ်ကြံပြီး မုတ္တမ သို့ပြောင်းရွေ့သိမ်းပိုက်၍မင်းပြုလေသည်
မုတ္တမကိုရလျှင် အမတ်ကြီး ဗြပုန်ကို မိမိယောက္ခမတော်သည့် သောက္ကတဲမင်းထံသို့ သံတမန်အဖြစ်စေလွှတ်ကာ မိမိ မုတ္တမတွင် မင်းပြုနိုင်ရန် ဘွဲ့အမည်နှင့်၊ မင်းမြောက်တန်ဆာ ငါးပါးတို့ကို ပေးသနားရန် လျှောက်ထားသည်
သောက္ကတဲမင်းလည်း အားရဝမ်းသာလွန်းသဖြင့် မိမိသားမက်အား "ဗညားဝါရူး" ဟူ၍ဘွဲ့ပေးကာ မင်းမြောက်တန်ဆာ ငါးပါးကိုလည်း ချီးမြှင့်ပေးလေသည်
သို့သော်မွန်တို့က ထိုဘွဲ့ထက် မွန်အသံထွက်အတိုင်း ဝါရီရူး ဟုသာ ခေါ်ကြသည်
မုတ္တမ တွင် နန်းသစ်တည်ရန် ကြဌာန်းတိုင် ထူရာ ကိုယ်ဝန်သည်မိန်းမတစ်ဦးသည် လင်ဖြစ်သူနှင့် ရန်များကာ စကားမြည်တွန်ဆူပူလျက် ထိုကြဌာန်းတိုင်ထူမည့်နေရာသို့ ရောက်လာသော် အခါပေးဆရာတို့က အချိန်ကျပြီ ဟုဆိုကာ ထိုကိုယ်ဝန်သည်မိန်းမကို တွင်းထဲသို့တွန်းချကာ ကြဌာန်းတိုင် ထူကြသည်
မိန်းမကိုယ်ဝန်ကွဲကာ သွေးတို့စင်တက်လာရာ မြွေ ၈ ကောင်လည်း ပါလာသည်
၇ ကောင်မှာနေရာတွင်ပင်သေကြပြီး ၁ ကောင်မှာ အနောက်အရပ်သို့သွားပြီးမှ သေသည်
ထိုအရာကိုမြင်သော် နိမိတ်ဆရာတို့က ဤမြို့သည် ရန်စစ်အနည်းငယ်ရှိမည်၊ မင်း ၈ ဆက်နန်းစံသည့်အနက် ၇ ဆက်မှာ ဤမြို့၌ပင်လွန်ပြီး ၈ ဆက်မြောက်မင်းမှာမူ အနောက်ဘက်သို့သွားကာ လွန်မည်ဟု နိမိတ်ဖတ်ကြသည်
မုတ္တမ နှင့် မဝေးသော ကဗ္ဗလာနီမင်း ဆင်ရံထွက်သည့်သတင်းကိုကြားလျှင် နောက်လိုက်များခေါ်ဆောင်ကာ ထိုမြို့ရှိ လူသူလက်နက်၊ စည်းစိမ်များနှင့် သမီးတော်ကိုပါ မုတ္တမသို့ ခေါ်ဆောင်လာသည်
ထိုကဗ္ဗလာနီမင်း ပြန်ရောက်၍ သိသော်အမျက်ပြင်းစွာထွက်သည့်အတွက် အင်အားရသလောက်စုစည်းကာ မုတ္တမသို့ချီတက်လာသည်
မဂဒူးလည်း ကဗ္ဗလာနီမင်းအား သမီးတော်အား မိဖုရားကြီးအဖြစ် တင်မြောက်မည့်အကြောင်း၊ မိမိတို့ဆွေမျိုးရင့်ဖြစ်သည့်အတွက် မိမိသိမ်းယူလာသည့် လူသူလက်နက်၊ စည်းစိမ် အားလုံးကို ပြန်အပ်မည့်အကြောင်း ယုံကြည်လောက်အောင် လှည့်ဖျားပြီး အဆိပ်ခပ်ကာလုပ်ကြံသော် ကဗ္ဗလာနီမင်း သေသည်
သို့ဖြင့် အရှေ့ဘက် မုတ္တမ တစ်လွှားတွင် မဂဒူးမင်း သည်ပြိုင်ဖက်မရှိ အုပ်စိုးနေနိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်ကပဲခူးမှာပုဂံလက်အောက်ခံသာရှိနေသေးသည်
သို့သော် ပဲခူးသား အခမမန်း သည်ပုဂံမင်းအား ယုံကြည်လောက်အောင် ခစားပြီး ပဲခူးတွင်အခွန်ကောက်အရာရှိဖြစ်လာလျှင် ပုဂံ၏အာဏာကို ပယ်လှန်ရန်ကြိုးပမ်းတော့သည်
ထိုအခါ ပုဂံမင်း(တရုတ်ပြေးမင်း)က သားမက်တော် စေတသူကြီး အားနှိမ်နှင်းစေသည်
သို့သော် ပရိယာရ်များသည့် အခမမန်းက မိမိယောက္ခမဖြစ်သူ မတယှောက် အားကျောကွဲအောင် ကြိမ်ဖြင့်ရိုက်၍ စေတသူကြီးထံလွှတ်ကာ လမ်းမှားမှခေါ်ဆောင်စေပြီး ပုဂံတပ်တို့ကို ပင်ပန်းစေသည်
ပုဂံတပ်များ ပဲခူးသို့ရောက်လျှင် အခမမန်း ကမိမိမှာ ပုန်ကန်ဝံ့သူမဟုတ်ကြောင်းလျှောက်တင်ပြီး အသင့်ထုလုပ်ထားသည့် စေတသူကြီးရုပ်ကို မြို့ထိပ်တွင်တင်ကာ သက်သေအဖြစ်ပြလေသည်
စေတသူကြီးလည်း ယုံမှတ်ကာ ၎င်းအဆိပ်ခပ်ပြီး ဆက်သလာသည့် အမဲဟင်းလျာ တို့ကိုစားသောက်ရာ စေတသူကြီး သေပြီးပုဂံတပ်များလည်းဆုတ်လေသည်
ထိုသို့အခမမန်း ပဲခူးတွင် နန်းစံနေစဉ် ယောက်ဖ ဖြစ်သူ လက္ခယာဗျူ ကလုပ်ကြံပြီး မင်းပြုပြန်သည်
အမတ်ကြီးဖြစ်သူက မင်းကျင့်တရားနှင့်မညီဟုဆိုကာ သားမက်ဖြစ်သူ အချဲမွန် အားခေါ်ယူကာ လက္ခယာဗျူ နန်းသက် ၇ ရက်တွင် လုပ်ကြံနန်းချပြီး အချဲမွန် နန်းတက်သည်
နန်းတက်လျှင် တရဖျား(တရဗညား)ဘွဲ့ခံသည်
ထိုသို့ တရဖျား ပဲခူးတွင် မင်းပြုချိန်မှာ မုတ္တမ၌ မဂဒူး (ခေါ်) ဝါရီရူး မင်းပြုချိန်နှင့်တစ်ချိန်တည်းတွင်ဖြစ်သည်
သို့ဖြင့် ထိုမွန်မင်း နှစ်ပါးလည်း မဟာမိတ်ဖွဲ့ပြီး သမီးတော်ချင်း အလဲအထပ်ပြုကာ အပြန်အလှန် ယောက္ခမ၊သားမက်တော်စပ်ကြသည်
မဂဒူး၏ သမီးတော် မေနှင်းသိန်ဒြာကို တရဖျားအားဆက်ပြီး တရဖျားသမီးတော် ရှင်စောလှကို မဂဒူးမင်းအားဆက်သသည်
တရဖျား နန်းတက်သည်ကြားလျှင် ပုဂံမှ တရုတ်ပြေးမင်း က ရာဇသင်္ကြန်အား တပ်မင်းခန့်ကာ စစ်တပ်စီရင်၍ ပဲခူးကိုနှိမ်နှင်းရန် စေလွှတ်လေသည်
တရဖျားလည်း မိမိအင်အားတစ်ရပ်တည်းဖြင့် မခံနိုင်သည်ကိုတွေးကာ မုတ္တမရှိ မဂဒူးအား စစ်ကူရန်အကြောင်းကြားရာ မဂဒူးလည်း အင်အားအလုံးအရင်းဖြင့် ပဲခူးသို့စစ်ကူရန်ချီတက်လေသည်
ပဲခူးရောက်လျှင် ပုဂံမှ ရာဇသင်္ကြန် တပ်ကိုသာမက ဟင်္သာတ၊ဖြူး၊ ကျွန်းသတို အစရှိသည့် မြန်မာတို့အုပ်ချုပ်သည့် မွန်ကျေးနယ်ပယ်အားလုံးကို တိုက်ယူတော့သည်
တိုက်ပွဲများအောင်မြင်၍ ပဲခူးသို့ပြန်ရာ မွေ့ခေါင်အင်းလျားသို့ရောက်သော် အကောက်ကြံလိုသော တရဖျားက မဂဒူးအား အောင်ပွဲကြီးခံရန် မိမိမြို့အတွင်းသို့လျင်ဝင်ပြီးစီစဉ်မည့်အကြောင်း၊မဂဒူးအား မြို့ပြင်တွင်စခန်းချနေထိုင်ခဲ့ရန် ပြောဆိုပြီး ပဲခူးသို့ဝင်လေသည်
နောက်မြို့တွင်းမှ စစ်သည်အင်အားများကိုခေါ်ယူပြီး မဂဒူးတပ်ချသည့်နေရာသို့တိုက်ရန်ထွက်လေသည်
ထိုအခါမှ တရဖျားအကြံကိုသိသည့် မဂဒူး လည်းမိမိအင်အားရှိသ၍ ပြန်တိုက်ရာ အနိုင်ရပြီး တရဖျားအားလက်ရမိသည်
သို့ဖြင့် မဂဒူးသည် မွန်တို့၏ တစ်ဦးတည်းသောခေါင်းဆောင် အဖြစ်သို့ရောက်ရှိပြီး မိမိနန်းစံရာ မုတ္တမ မှအနောက်ဘက် ပဲခူး၊ ဒဂုံ၊ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဒလ အစရှိသည့်ဒေသများကိုပါ လွှမ်းမိုးထားနိုင်ခဲ့သည်
မူလက ဆရာတော်သံဃာတော်များတောင်းပန်မှုကြောင့် တရဖျားအားမသတ်ပဲ မုတ္တမတွင် အကျယ်ချုပ်ဖြင့်နေစေသည်
သို့သော် တရဖျားက လုပ်ကြံရန်ထပ်မံကြိုးစားသောကြောင့် သတ်ရသည်
တရဖျားနှင့် မဂဒူး၏ သမီးတော်တို့သင့်မြတ်၍ မြေးတော် နှစ်ပါးကျန်ရစ်သည်
ရှင်ကြီး နှင့် ရှင်ငယ် ဟုခေါ်တွင်ပြီး ချစ်ခင်လှသဖြင့် အနားတွင် ကွမ်းဆက်၊ရေဆက်များအဖြစ် အမြဲခစားစေသည်
များမကြာမှီတွင် မဂဒူး၏ ယောက္ခမဖြစ်သူ သောက္ကတဲမင်း ဗြရောင်သည် ထူးဆန်းသည့်အိပ်မက်ကိုမက်မြင်သည်
ထိုအိပ်မက်တွင် မိမိပိုင် ဆင်ဖြူတော်သည် သောက္ကတဲတွင် မနေလို၊နေပါက မင်းကြီးအတွက် ရန်ရှိသည်
ထို့ကြောင့် အခြားတိုင်းပြည်သို့ သွားရောက်နေလိုကြောင်းဖြစ်သည်
မိုးသောက်သော် ဗြရောင်မင်းလည်း အမတ်များကို မိန့်ကြားပြီး ဆင်ဖြူတော်သွားလိုသည့်အရပ်ကို သိနိုင်ရန် မုတ္တမ၊ လင်ဇင်း၊ အယုဒ္ဓယ၊ လဒယာဗန်နီ ဟူ၍မြက်ထုံးများပြုလုပ်ပြီး ဆင်ဖြူအားရွေးစေရာ ဆင်ဖြူက မုတ္တမမြက်ထုံးကို ရွေးသည်
ဗြရောင်လည်း မိမိသားမက်ထံဆင်ဖြူသွားလိုသည် ဟူ၍ ဝမ်းသာကာ ဆင်ဖြူအားမုတ္တမသို့ပို့လေသည်
မဂဒူးမင်းသည် လိုက်ဂီအမတ်အား အကြိုလွတ်ကာ ဆင်ကိုကြိုဆိုပြီး မုတ္တမ သို့ခေါ်ဆောင်လာစေသည်
သို့ဖြင့် ဆင်ဖြူရှင်အဖြစ်သို့ရောက်လေသည်
ထိုသို့ဩဇာကြီးလှသည့် မဂဒူးမင်းသည် နန်းသက် ၁၉ နှစ်အရောက်တွင် အရွယ်ရောက်ပြီဖြစ်သည့် မြေးတော်နှစ်ပါးက ဤသို့တွေးလေ၏
“ငါတို့အဘိုးသည် ငါတို့အဖ (တရဖျား) ကိုပင် သတ်သေးသည်
ငါတို့ကိုလည်း အချိန်မရွေးစိတ်ကွက်ပါက လွတ်ပေးမည်မဟုတ်
” ထိုသို့ဆိုပြီးလျှင် မဂဒူးမင်း ရေအိမ်အဝင်တွင် ညီနောင်နှစ်ယောက် ဓားဖြင့်ဝိုင်းထိုးရာ မဂဒူးမင်း နတ်ရွာစံလေသည်
မဂဒူးလွန်လျှင် ညီဖြစ်သူ မဂဒါ (ခေါ်) ခွန်လော က စောရမ်းပရကွပ် ဘွဲ့ဖြင့် မင်းပြုသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ တဲကြီးအရှေ့တာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓနုဖြူမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ မအူပင်ခရိုင်ရှိ မြို့နယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဓနုဖြူမြို့ ဖြစ်သည်
ဓနုဖြူမြို့၏ အရှေ့ဘက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်၊ အနောက်ဘက်တွင် ပိဋကတ်ကျောက်စာတိုက်၊ တောင်ဘက်တွင် ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီတော်နှင့် မြောက်ဘက်တွင် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ ဓနုဖြူခံတပ်တို့ တည်ရှိပြီး အရှေ့မှာနဂါး၊ အနောက်မှာ တရား၊ တောင် မှာ ဘုရား၊ မြောက်မှာ ဓား ဟု အဆိုရှိသည်
ဓနုဖြူမြို့၏ တောင်ဘက်ရှိ ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီတော်နှင့် မြောက်ဘက်ရှိ ရွှေရောင်ပြစေတီတို့သည် ဓနုသင်္ဂဟမင်းလက်ထက်၊ သမုဒ္ဒဃောသမင်းနှင့် ဥမ္မာဒန္တီမိဖုရားတို့လက်ထက်တွင် တည်ထားကိုး ကွယ်ခြင်း ဖြစ်ဟုဆိုသည်
ရခိုင်စစ်မျက်နှာ မှ ပြန်လည်ဆုတ်ခွာ လာသော စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ချီတက်ကာ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်ကို တိုက်ခိုက်သော်လည်း အင်္ဂလိပ်စစ်တပ် များ ရွှေတိဂုံကုန်းတော်တွင် တပ်စွဲထားသဖြင့် မြန်မာတပ်များ ဆက်မတိုက်ဘဲ ဓနုဖြူမြို့သို့ ဆုတ်ခွာခဲ့ရသည်
ဓနုဖြူမြို့ တွင် ရှေး မွန်မင်းများ၏ ခံ တပ်ဟောင်းရှိသဖြင့် ပြုပြင်မွမ်းမံကာ အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ ဧရာဝတီမြစ်ကို ဆန်တက်လာလျှင် ခုခံရန် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ စောင့်ဆိုင်းနေခဲ့သည်
ဓနုဖြူမြို့သည် ဧရာဝတီမြစ် အနောက်ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဓနုဖြူခံတပ်ကို ဧရာဝတီ မြစ်ကမ်းတစ်လျှောက် တည်ဆောက် ထားသဖြင့် အလျား တစ်မိုင်ခန့်၊ အနံမှာ မြေမျက်နှာပြင် အနေအထား ကို လိုက်၍ ကိုက် ၅ဝဝ မှ ကိုက် ၈ဝဝ အထိ ရှိသည်ဟု သိရသည်
တစ်မိုင်ခန့် ရှည်လျားသော ထိုခံတပ်ကြီးအပြင် အရန်ခံတပ်ငယ်နှစ်ခုကို မြို့တောင်ဘက် ကျိုက္ကလွန်ပွန်းစေတီ တွင် တစ်ခု၊ မြို့လယ် ရွှေကူဘုန်း တော်ကြီးကျောင်းတွင် တစ်ခု တည်ဆောက်ပြီး အင်္ဂလိပ်တို့ကို အဆင့်ဆင့် ခုခံရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်အာချီ ဘောကင်းဘဲလ် ဦးဆောင်သည့် ကြည်းကြောင်းချီတပ်ဖွဲ့သည် ၁၈၂၅ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ ရက်တွင် ရန်ကုန်မှ ပြည်သို့ ရေကြောင်းမှ မသွားဘဲ ကုန်းလမ်းမှ ချီတက် သွားခြင်းသည် ဓနုဖြူ ခံတပ်ကိုကို ရှောင်ကွင်းသွားခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ဗိုလ်မှူးချုပ်ကော့ တွန်ဦးဆောင်သည့် ရေကြောင်း ချီတပ်ဖွဲ့က ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ရက်တွင် ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်း ဓနုဖြူမြို့သို့ ဆန် တက်လာခဲ့သည်
စစ်ကြောင်းနှစ်ခု ချီတက်ခြင်းသည် ငါးရက်သာ ကွာခြားခဲ့သည်
စစ်သင်္ဘော ၆၂ စင်းပါ သော အင်္ဂလိပ်ရေတပ်ကြီး ဓနုဖြူ တောင်ဘက် နန်းတော်ကုန်းကျေးရွာ အနီးသို့ ရောက်သောအခါ ဗိုလ်မှူး ချုပ်ကော့တွန်က စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလကို အညံ့ခံရန် တောင်းဆိုသော စာတစ်စောင် ပေးပို့သည်
ထိုအခါ စစ်သူကြီး မဟာ ဗန္ဓုလ က 'သင်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးသည် ကိုယ့်နိုင်ငံအတွက် စစ်တိုက်နေခြင်း ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့၏ မယိမ်းမယိုင် ခုခံတွန်း လှန်မှုကို သင်တွေ့မြင်နေရပြီ ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ကို တိုက်ခိုက်နိုင် လျှင် သင်သည် သင်၏ ဂုဏ်သိက္ခာ ကို ထိန်းသိမ်းထားနိုင်ပေ လိမ့်မည်
မိတ်ဆွေတစ်ဦးအနေဖြင့် ဓနုဖြူခံတပ်ကို လာရောက်ကြည့်ရှုလိုပါက ကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် လိုက်လံပြသပါမည်
ရန်သူ အနေဖြင့် လာလိုလျှင် လည်း ကမ်းသို့တက်ပြီး တပ်ချင်း ရင်ဆိုင်နိုင်သည် ဟု ပြန်ကြားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဗိုလ်မှူးချုပ်ကော့တွန်သည် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ ဖိတ်ခေါ်မှုကို လက်မခံဝံ့သဖြင့် ကမ်းပေါ်မတက်ဘဲ ဓနုဖြူ ခံတပ် ကို အမြောက်မြားဖြင့် ပစ်ခတ်နေခဲ့သည်
ထို့ပြင် အင်္ဂလိပ်ကမ်းတက် တပ်ဖွဲ့များသည် ဓနုဖြူခံတပ်တောင် ဘက် စစ်ခုံမှ ကျိုက္ကလွန်ပွန်းခံတပ်ငယ်ကို ကြည်းကြောင်း၊ ရေကြောင်းမှ နှစ်ဖက်ညှပ်၍ တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ထိုတိုက်ပွဲမှာ အလွန်ပြင်းထန်ပြီး မြန် မာတပ်များ အရေးမလှသဖြင့် စစ်ပရိယာယ်သုံးကာ ဒုတိယခံတပ်ငယ်သို့ ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ရသည်
သို့သော်လည်း ကျိုက္ကလွန်ပွန်း တိုက်ပွဲတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ဘက်မှ အရာရှိငါးဦးနှင့် စစ်သည် ၁၃ဝ ကျော် ကျဆုံးသဖြင့် အလွန်အထိနာခဲ့သည်
ကျိုက္ကလွန် ပွန်းစေ တီတော် တောင်ဘက်တွင် အင်္ဂလိပ်စစ်ဗိုလ်အချို့ကို ဂူသွင်းမြှုပ်နှံထားသည်
ထိုအချိန်တွင် ဗိုလ်ချုပ် ကင်းဘဲလ်၏ ကြည်းကြောင်းချီတပ် ဖွဲ့မှ ရှေ့ပြေးတပ်ဖွဲ့အချို့ ဓနုဖြူခံတပ် နှင့် အမြောက်တစ်ကမ်းသာ ကွာဝေးသော ရွှေရောင်ပြဘုရားသို့ ရောက်လာပြီး တပ်စွဲနိုင်ခဲ့သည်
ဧရာဝတီမြစ်ထဲမှ အင်္ဂလိပ်စစ်သင်္ဘောများကို အာရုံ စိုက်နေသော မြန်မာတို့အား လှည့်စားရန် မြောက်ဘက်စစ်ခုံမှ တိတ်တဆိတ် ချဉ်းကပ်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ၁၈၂၅ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်စစ် တပ်များက ဓနုဖြူခံတပ်ကို ကြည်း ကြောင်း၊ ရေကြောင်းနှစ်ဖက်ညှပ်၍ အပြင်းအထန် ပစ်ခတ်ခဲ့သည်
စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလသည် တိုက်ပွဲ ပြင်းထန်ကြောင်း သိသောအခါ နံနက်စာပင် မစားဘဲ တပ် များကို ကွပ်ကဲရန် ရွှေထီးဆောင်း၍ ထွက်သွားခဲ့သည်
တပ်မှူးငယ်တစ်ယောက်က ဤနေရာတွင် ရန်သူတို့၏ ဗုံးဆန်များ အဆက်မပြတ် ကျရောက်နေ သဖြင့် ရှောင်တိမ်းတော် မူ ပါဘုရား ဟု လျှောက်ထားသော်လည်း စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလက လက်မခံခဲ့ပါ
ကြက်တိုက်ကုန်းသည် ဓနုဖြူခံတပ်တွင် အမြင့်ဆုံးဖြစ်သဖြင့် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ ရွှေထီးကို အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်များ အဝေးက ပင် မြင်နိုင်သည်
ထိုနေ့ နံနက် ကိုးနာရီကျော် ဆယ်နာရီအချိန် ခန့်တွင် စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ၏ ရွှေထီးပေါ်သို့ ဗုံးဆန်များ စုပြုံကျ ရောက်လာပြီး စစ်သူကြီး မဟာဗန္ဓုလ လည်း မြေပေါ်သို့ လဲကျသွားခဲ့သည်
ဓနုဖြူတိုက်ပွဲတွင် အဓိက အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သော ရွှေရောင်ပြ ဘုရား (သို့မဟုတ်) ရွှေရောင်ပြစေတီ သည် မူလက သဲပုံစေတီလေးဖြစ်ပြီး ဉာဏ်တော် ၁၃ တောင် မြင့်ခဲ့သော် လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဒေသခံများ မွမ်းမံပြင်ဆင်တည်ထားသဖြင့် ဉာဏ်တော် ၃၇ တောင်ရှိကာ ရွှေရောင်တဝင်းဝင်းဖြင့် အပူဇော်ခံလျက်ရှိသည်
စကားတဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakarte)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ စကားတဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားတဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၇ ဦး၊ မ ၁၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ (တရားဝင်အခေါ်အားဖြင့် အက်စတိုးနီးယား သမ္မတနိုင်ငံ) သည် ဥရောပမြောက်ပိုင်း ဘောလ်တစ်ဒေသတွင် ရှိသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘောလ်တစ် ပင်လယ်၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် Peipsi ကန် နှင့် ရုရှားနိုင်ငံတို့ ဝန်းရံလျက် ရှိသည်
ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ကို ဖြတ်၍ အနောက်ဘက်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ တို့ တည်ရှိကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ပိုင်နက်မှာ ၄၅,၂၂၇ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၁၇,၄၆၂ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယား လူမျိုးတို့သည် ဖင်န်လူမျိုး (Finnic ) များ ဖြစ်ကြပြီး ရုံးသုံးဘာသာစကားဖြစ်သော အက်စတိုးနီးယန်း ဘာသာစကားမှာ ဖင်လန်ဘာသာစကားနှင့် အတော်ဆင်တူသည်
ဗောလတစ်နိုင်ငံစုတွင်ပါဝင်သော အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဆိုဗီယက်ရုရှ၏ ၁၆ ခုမြောက် သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
နှစ်ပေါင်းရာပေါင်းများစွာက အင်အားကြီးနိုင်ငံများ၏ အကြိမ်ကြိမ် လက်ပြောင်းစိုးမိုးမှုကို ခံယူခဲ့ရလင့်ကစား၊ အက်စတိုးနီးယား တိုင်းရင်းသားတို့သည် မိမိတို့၏ မျိုးရိုးဇာတိမာန်၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဘာသာစကားနှင့် ဓလေ့ထုံးစံတို့ကို မတိမ်ကောမပပျောက်ရလေအောင် ထိန်းသိမ်း ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်သည် အစဉ်အဆက် ထိန်းသိမ်းလာခဲ့သော ထုံးဟောင်းပုံပြင်တို့ဖြင့် ကြွယ်ဝလှပေရာ ထောင်နှင့်သောင်းနှင့်ချီ၍ အရေအတွက်ရှိသော ထိုထုံးဟောင်း ပုံပြင်တို့သည် ယခုတိုင် ရိုးရာတေးသီချင်းများ၊ ကဗျာများ အဖြစ် တည်ရှိနေကြလေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်ရှိ အရှေ့ မြောက်ထောင့်ကျသော အပိုင်းတွင်တည်ရှိ၍ ဗောလတစ် ပင်လယ်နှင့် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့တို့အကြား ထိုးထွက်နေသော ကုန်းမြေ တစ်စိတ်တစ်ဒေသနှင့် ကျွန်းများအပါအဝင်ဖြစ်သည်
ထိုနိုင်ငံ၏အရှေ့ဘက်တွင် ပိုင်ပူး(ချွတ်စကူးရေး) ရေအိုင်နှင့် ရုရှားပြည်မကြီး(ရုရှားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ)တို့ရှိ၍၊ တောင်ဘက်တွင် လတ်ဗီးယားနိုင်ငံငယ် (လတ်ဗီးယားဆိုဗီယက် ဆိုရှယ်လစ် ပြည်ထောင်စုသမ္မတ နိုင်ငံ ငယ်) ရှိသည်
အနောက်ဘက်တွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်ရှိ၍ မြောက်ဘက်တွင် ဖင်လန်ပင်လယ်ကွေ့ရှိသည်
အက်စတိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံငယ်သည် ကျွန်းပေါင်း ၈၁၈ ကျွန်းအပါအဝင် ၁၈၃၅၉ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်းလေရာ ကျွန်းများ၏ စုစုပေါင်းအကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၆၁ဝ ဖြစ်သည်
ကျွန်းများထဲတွင် ဆာရီမာ (အူးဇယ်)နှင့် ဟီအူးမား (ဒက်အူး) တို့သည် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အင်းအိုင်ပေါများသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်၍ အင်း အိုင် စုစုပေါင်း ၁၅၁၂ ခုရှိသည်
ပင်လယ်ကမ်းခြေမှ ကမ်းပါး စောက်များဖြင့် တဖြည်းဖြည်းမြင့်တက်သွား၍ တစ်ပြည်လုံး သည် ပေ ၁ဝ၄ဝ မျှသာ မြင့်လေသည်
ကူးသန်းသွားလာရေး နှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် အသုံးပြုနိုင်သော မြစ်နှစ်မြစ် သာရှိရာ ယင်းတို့မှာ နာရဗား(နဗိုရာ)နှင့် အီမာတို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံ၏မြို့တော်သည် တယ်လင်းဖြစ်၍ ရေးဗယ်ဟုလည်းခေါ် သည်
အခြားထင်ရှားသောမြို့များမှာ နရဗား၊ တာတူး၊ အရင်စ ဗွက် စသည်တို့ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းကျသော တိုင်းပြည်တစ်ပြည်ဖြစ်သည် နှင့်အညီ အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ ဆောင်းရာသီသည် ရှည် ကြာ၍ နွေရာသီမှာ ထွေးထွေးနွေးနွေးရှိရုံမျှသာ ဖြစ်သည်
တစ်နှစ်ပတ်လုံး၏ ပျမ်းမျှအပူချိန်သည် ဖာရင်ဟိုက် ၄ဝ၏၅ဒီဂရီ ဖြစ်၍ ရာသီဥတုသင့်တင့်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
နှစ်စဉ် ပျမ်းမျှ မိုးရေချိန်သည် ၂၁၏၆ လက်မ ဖြစ်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ လူဦးရေသည် (၁၉၇ဝ ပြည့်နှစ်) ၁၃၅၇ဝဝ ဖြစ်ရာ အက်စတိုးနီး ယန်းလူမျိုးမှလွဲလျှင် ဒုတိယအများဆုံးသည် ရုရှလူမျိုး၊ တတိယအများဆုံးသည် ဂျာမန်လူမျိုးဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယန်းတို့၏ ဘာသာစကား သည် ဖင်းနစ်ဘာသာစကားနှင့် နီးစပ်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် အက်စတိုးနီးယန်းတို့သည် ယင်းတို့၏ ဘိုးဘေးဘီဘင်များဖြစ် ကြသော ဗိုက်ကင်းလူမျိုးများကဲ့သို့ အရပ်မြင့်၍ ဆံပင်ရောင် လှသည်
ယင်းတို့သည် လုံ့လဝိရိယရှိ၍ အလုပ်ကြိုးစားသူများ ဖြစ်သော်လည်း နေ့အားရက်အား ပွဲတော်အခါများ၌ ပျော်ပျော် ပါးပါးနေထိုင်ကြရန်လည်း နှစ်သက်သည်
အက်စတိုးနီးယန်း ခြောက်ယောက်လျှင်ငါးယောက်သည် ပရိုတက်စတန့် (လူသာ ရန်ဂိုဏ်း) ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
ကျန်လူများသည်မူ ရောမ ကက်သလစ် ဂိုဏ်းဝင်များဖြစ်ကြသည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် စိုက်ပျိုးရေးကိုအဓိကထား လေရာ အာလူး၊ ရိုင်းစပါး၊ မြင်းစားဂျုံ၊ မုယောစပါးနှင့် ဘီသွာလျှော်တို့သည် အရေးပါသော စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ ဖြစ်သည်
နွားမွေးမြူရေးနှင့် နွားနို့လုပ်ငန်းသည်လည်း အရေး ပါသည်
ဆိုဗီယက်အစိုးရ၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လာပြီး နောက်တွင် လယ်မြေများကို ပြည်သူပိုင်ပြုလုပ်၍ စုပေါင်း လယ်ယာစနစ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်ခန့်ကစ၍ဆောင်ရွက်ခဲ့ကြသည်
ထိုနိုင်ငံ၏ ကုန်းမြေငါးပုံတစ်ပုံသည် သစ်တောများ ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိရာ သစ်ထုတ်လုပ်ရေးနှင့် စက္ကူလုပ်ငန်း တို့သည် အရေးပါအရာရောက်သော လုပ်ငန်းများဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက စစ်ဘေးဒဏ်ကြောင့် သစ်လုပ်ငန်း များ အကြီးအကျယ်ပျက်စီးခဲ့ရသည်
အခြားအရေးပါသော လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကျောက်နု လွှာမှထုတ်လုပ်ရရှိသည့် ရေနံအများဆုံးထွက်သော တိုင်းပြည် ဖြစ်သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ မြေထွက်သယံဇာတပစ္စည်း များမှာ ရေနံအပြင် သစ်ဆွေးမြေ၊ ထုံးကျောက်၊ မြေစေးပြာ၊ ဂေါတံကျောက်၊ မီးစုံးကျောက်၊ စကျင်ကျောက်တို့ ဖြစ်ကြလေ သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံမှ ထွက်ကုန်ပစ္စည်းများကို ရုရှားသို့သာလျှင် တင်ပို့ရသည်သာများသည်
စက်မှုထွက် ကုန်များမှာ သံ၊ သံမဏိ၊ စက်ပစ္စည်းအမျိုးမျိုး၊ ဘိလပ်မြေ၊ ဝါဂွမ်း၊ စက္ကူ၊ သစ်ပျော့ဖတ်နှင့် အရက်အမျိုးမျိုးတို့ ဖြစ်ကြ လေသည်
မြို့တော်တယ်လင်းသည်  ရုရှားမှ လီနင် ဂရက်မြို့နှင့် မီးရထားလမ်းအားဖြင့် အဆက်အသွယ်ရှိ၍ ရုရှား ပြည်မအတွင်းသို့ ကုန်စည်တင်ပို့ရေးတွင် အချက်အချာဖြစ်လေ သည်
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးနှင့်ကူးသန်းသွားလာရေးအတွက် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ကုန်သင်္ဘောများမှာ မီးသင်္ဘောကြီးပေါင်း ၁၂၅ စင်းနှင့် အခြား မော်တော်သင်္ဘောကြီးငယ်များ အပါအဝင် စုစုပေါင်းတန်ချိန် ၁၉၆၆၂၇ တန်ခန့်ရှိသည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်အထိ နိုင်ငံအတွင်းအသုံးပြုနေသော မီးရထား လမ်းသည် ၁၃ဝ၆ မိုင်ခန့်ဖြစ်သည်
၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် သွား လာအသုံးပြုနေသော လမ်းကြီးလမ်းကောင်းများမှာ မော်တော် ကားလမ်း ၁၄၄ဝ၇ မိုင်ခန့်ရှိရာ၊ ယင်းတို့အနက် အခိုင်အမာ ခင်းထားသောလမ်းမှာ ၉၉၉၈ မိုင်ခန့်ဖြစ်လေသည်
တယ်လင်းမြို့၊ လီနင်ဂရက်မြို့နှင့် ရီးဂမြို့တို့သည် လေကြောင်းအားဖြင့် ဆက်သွယ်လျက်ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းက လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး အလွန်ပျက်စီးခဲ့ရာ အထူး သဖြင့် တံတားကြီးများ ပျက်စီးခဲ့သည်
အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံငယ်၏ ပညာရေးသည် အဆင့် အတန်းမြင့်သည်
အခမဲ့မသင်မနေရ ပညာရေးစနစ်ရှိသည်
သို့သော် စာမတတ်သူ ရာခိုင်နှုန်းအနည်းငယ်ကား ရှိနေသေး သည်
အထက်တန်း ပညာရေးအဖွဲ့အစည်းများရှိရာ အသက် မွေးဝမ်းကျောင်းနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ကျောင်းများနှင့် ကောလိပ်များ၊ အနုပညာနှင့် ဂီတအတတ်သင်ပညာ ဗိမာန်များ လည်း ပါဝင်သည်
၁၆၃၂ ခုနှစ်က စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော တက္ကသိုလ်တစ်ခုလည်းရှိလေသည်
အက်စတိုးနီးယန်းလူမျိုးတို့သည် နိုင်ငံသမိုင်းတင်စ ခေတ်ဦးကပင် ဗောလတစ်ကမ်းခြေဒေသ တစ်ဝိုက်၌ နေထိုင်ခဲ့ ကြသည်
ဦးစွာ၌ အက်စတိုးနီးယားပြည်ကို အယူဝါဒရေးရာ ဂိုဏ်းများက အုပ်ချုပ်နေခဲ့ရာမှ ဒိန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ပိုးလူမျိုးတို့သည် လည်းကောင်း တစ်လှည့်စီ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက် သိမ်း ပိုက်ခဲ့ကြသည်
၁၅၆၁ ခုနှစ်မှ ၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်အထိ ဆွီဒင် လူမျိုးတို့က အက်စတိုးနီးယားကို ကြိုးကိုင်အုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
၁၇၁ဝ ပြည့်နှစ်မှစ၍ အက်စတိုးနီးယားတွင် ရုရှတို့ စတင် တွင်ကျယ်လာခဲ့၍ ၁၇၂၁ ခုနှစ် နီရှတတ်စာချုပ်အရ ဆွီဒင်က အက်စတိုးနီးယားကို ရုရှသို့ လွှဲပြောင်းပေးလိုက်လေသည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ၁၉၁၈ ခုနှစ်အထိ ရုရှတို့လက်အောက် ခံဖြစ်နေခဲ့ရာမှ ထိုနှစ်တွင် လွတ်လပ်သောနိုင်ငံအဖြစ် ကြေညာ ခဲ့လေသည်
အက်စတိုးနီးယား၏ လွတ်လပ်ရေးကို ဂရိတ်ဗြိတိန်၊ ပြင်သစ်နှင့် အီတလီအစိုးရတို့က အသိအမှတ် ပြုကြသည်
ဂျာမန်တို့က နိုင်ငံတွင်း ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သောအခါ ပရပ်ရှားပြည်နှင့် ပူးပေါင်းရန် လိုလားနေခဲ့ကြသော ဗောလတစ် မှူးမတ်ကြီးများက ထောက်ခံခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၁၈ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ဂျာမန်နိုင်ငံပြိုကွဲသွားသောအခါ လွတ်လပ်ရေး ပြန်လည်ရရှိသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အက်စ တိုးနီးယန်းအစိုးရနှင့် ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရတို့သည် ငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
ဗော်လရှီဗစ်အစိုးရက အက်စတိုးနီး ယားနိုင်ငံ၏လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုလေသည်
သို့သော် ရုရှနှင့်ဂျာမန်တို့၏ ဩဇာအာဏာအရှိန်အဝါ သည် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံအပေါ်၌ ကောင်းမြဲကောင်းနေ သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် အခြေခံ ဥပဒေသစ်ရေးဆွဲပြီးလျှင် သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်လိုက်လေ သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားစ ၁၉၃၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ လ ၁ ရက်နေ့တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံသည် ကြားနေနိုင်ငံ အဖြစ်ကြေညာခဲ့သော်လည်း ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်းအခြေခံ စခန်းများ ဖွင့်လှစ်ခွင့်ပေးရန်နှင့် စစ်တပ်များချထားခွင့်ပေးရန် ရုရှနိုင်ငံက တောင်းဆိုလာခြင်းကို ခွင့်ပြုခဲ့ရသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ဩဂုတ်လတွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံ သည် ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း သိမ်းသွင်းခြင်း ခံရသည်
ဆိုဗီယက်ယူနီယံအတွင်း၌ ၁၆ ခုမြောက် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ရေး ရှိသော သမ္မတနိုင်ငံငယ်တစ်ခု ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် အက်စတိုးနီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ က တိုက်ခိုက်သိမ်းပိုက်ထားခဲ့၍ ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ တွင် ဆိုဗီယက်တပ်များသည် တန်ပြန်ထိုးစစ်ပြန်ဆင်ကာ စက် တင်ဘာလကုန်ခန့်တွင် အက်စတိုးနီးယားကို ဂျာမန်တို့လက်မှ ပြန်၍သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
အက်စတိုးနီးယားသည် ဆိုဗီယက် ယူနီယံတွင် အဝင်အပါ သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ပြန်လည်ရောက်ရှိ သွားလေသည်
ငပြုတ်သခွား၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Cucumis trigonus ဖြစ်သည်
၎င်းကို ကဆစ်သခွားဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ်ကြသေးသည်
၎င်းသည် အလေ့ကျပေါက်သော အရိုင်းမျိုးနှင့် ယာခင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြသော အယဉ်မျိုး ဟူ၍ ၂ မျိုးရှိသည်
အရိုင်းမျိုး၏ အသီးသည် ချောမွတ်၍ ဖခဲခါးကဲ့သို့ အဝါစင်းကြောင်းများရှိ၏
အယဉ်မျိုး၏ အသီးမှာ အမွေးနုကလေးများရှိ၍ ဟင်းလျာအဖြစ်အသုံးပြုကြ၏
ယာခင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြသည်
အရသာအနေဖြင့် အရိုင်းမျိုး၏ အသီးသည် ခါး၏
အခါးမျိုးသည် ကြေကျက်သွားသောအခါ (ဝိပါက)၌ ချဉ်၏
ဝမ်းကို သက်စေသည်၊ လေ၊ သည်းခြေကို နိုင်၏
အယဉ်မျိုး၏ အသီးသည် ချို၏
အချိုမျိုးအမှည့်သည်ပူသော သတ္တိရှိ၏
၎င်းအချိုမျိုးသည် ဝမ်းကို ချုပ်စေ၏
သလိပ်၊ သည်းခြေကို နိုင်သည်
အချိုမျိုးအမှည့်သည် သည်းခြေ ဒေါသကို ဖြစ်စေ၏
၎င်းအသီးမှည့်အခြောက်သည် သလိပ်နှင့် လေဒေါသကို နိုင်၏
ဝမ်းမီးကို တောက်စေသည်
အပွင့်သည် ဒေါသ ၃ ပါးကို နိုင်၏
ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏ ဟု ဆိုသည်
အချိမျိုး၏ အပွင့်သည် ထိပ်ခတ်နာကို ပျောက်ကင်းစေ၏
၎င်းအစေ့သည် လေဖောက်ပြန်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ရောဂါများကို နိုင်၏
ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းကို ဖြစ်စေ၏
ကာမကို အားပေး၏
နှလုံး၊ အသိပညာနှင့် အူများကို အားရှိစေ၏
လိပ်ခေါင်းနှင့် လေငန်းရောဂါတို့ကို လည်း နိုင်၏
လေကြောင့်ဗိုက်အောင်ရာ၌ ဤအစေ့အမှုန့်သည်ထူးခြားစွာပျောက်ကင်းစေတတ်သည်ဟု ဆိုသည်
ငရန့်ကျော်ရွာ၊ ဇငြွ်ပန်းကုန်း
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်၏ အစ်ကိုလတ် အောင်ဆန်းလင်းသည် အမှတ်၂၅၊ တာဝါလိန်းလမ်း (ယခု ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းပြတိုက်လမ်း) ရှိနေအိမ်၌ ရေနစ် သေဆုံးသည်
ဖက်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ညောင်ပင်လျှိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ပင်လျှိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၄၁ ဦး၊ မ ၂၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပဲခူးခရိုင်၊ ဝေါမြို့နယ် ဒိုက်ဦး-စစ်တောင်းလမ်းတွင် ရှိပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဇွန်၁ရက်က စတင်တည်ဆောက်၍ ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုသမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရအဖွဲ့သစ်လက်တွက် တွင် ငါးစင်းမြောက် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ပေ ၁၈၀ အထက် တံတားဖြစ်သည်
သံကူကွန်ကရစ်အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး စုစုပေါင်းတံတားအရှည်ပေ ၂၄၀၊ ဒိုက်ဦးမှ ယာဉ်သွားလမ်းအကျယ် ၂၄ ပေ၊ ယာဉ်နှစ်လမ်းသွားနှင့် လူသွားလမ်းတစ်ဖက်လျှင် သုံးပေစီပါရှိကာ ယာဉ်တစ်စီးချင်း ခွင်ပြုအလေးချိန်မှာ (ယာဉ်+ကုန်) တန် ၆၀ ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်-မန္တလေးပြည်ထောင်စုလမ်းမကြီး၊ ဒိုက်ဦးမြို့မှ ရန်ကုန်-ပဲခူး-မော်လမြိုင်လမ်းရှိ စစ်တောင်းတို့ကို ဆက်သွယ်ဖောက်လုပ်ထားသည့် ဖြတ်လမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
ယခင်လမ်းကြောင်းမှာ ၄၆ မိုင်ကွာဝေးပြီး ယခုတည်ဆောက်ပေးသည့် တံတားကို အသုံးပြု၍ ဒိုက်ဦးမှ စစ်တောင်းသို့ ဖြတ်လမ်းမှသွားပါက ၂၁ မိုင် ခြောက်ဖာလုံသာဝေးသည့်အတွက် ၂၄ မိုင် နှစ်ဖာလုံ သက်သာသွားမည်ဖြစ်သည်
ဤတံတားကြီးသည် ဖွင့်လှစ်ပေးသည့်အတွက် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီးမှတဆင့် မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းဒေသများသို့ လည်းကောင်း၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကရင်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးများသို့လည်းကောင်း၊ မြန်မာပြည်အရှေ့မှအနောက်၊ တောင်မှမြောက်သို့ ကွန်ရက်သဖွယ် ယှက်သွယ်သွားလာနိုင်မည်ဖြစ်သည်
ဖန်အွမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanaum)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မုန်းပေါ်နမ့်ချက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုန်းပေါ်နမ့်ချက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၁ ဦး၊ မ ၁၄၂၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
ညီနောင်ရွာ၊ တမွတ်
ယင်းဗလကရဏီယဝဂ်တို့၌၁ -ဗလသုတ်၊ ခွန်အားဖြင့်ပြုလုပ်သော အလုပ်များ မြေကြီး၌ တည်,မှီ၍
၂ -ဗီဇသုတ်၊ မျိုးစေ့ဗီဇဂါမ်နှင့် အပင်ဘူတဂါမ်ဟူသမျှ
၃ -နာဂသုတ်၊ နဂါးတို့ အဆင့်ဆင့် ခန္ဓာကိုယ်ကြီးမားပြန့်ပြောခြင်းသို့ရောက်ပုံ
၄ -ရုက္ခသုတ်၊ အရှေ့အရပ်သို့ ကိုင်းရှိုင်းသောသစ်ပင်
၅ -ကုမ္ဘသုတ်၊ ရေအိုးကိုမှောက်ထားရာဝယ်၊၆ -သူကသုတ်၊ ထောင်နေသောစူး၊၇ -အာကာသသုတ်၊ ကောင်းကင်၌ လေအမျိုးမျိုးတိုက်နေပုံ၊၈ -ပဌမမေဃသုတ်၊ ဝါဆိုလ၌ အထက်သို့တက်နေသောမြူမှုံကို မိုးကြီးက ပယ်ဖျောက်နိုင်ပုံ
၉ -ဒုတိယမေဃသုတ်၊ လေမုန်တိုင်းသည် မိုးကြီးကို ကွယ်ပျောက်စေပုံ၊၁၀ -နာဝါသုတ်၊ ရေ၌သွားလာပြီး ကုန်းပေါ်၌တင်ထားသောလှေ၊၁၁ -အာဂန္တုကသုတ်၊ ဧည့်သည်တို့တည်းခိုရာအိမ်၊၁၂ -နဒီသုတ်၊ အရှေ့ဖက်သို့ စီးဆင်းနေသော ဂင်္ဂါမြစ်ကို အနောက်ဖက်သို့ စီးဆင်းအောင် မပြုနိုင်ပုံ၊အားဖြင့် ၁၂-သုတ် ပါရှိလေသည်
အထက်သုတ်တော် ဥပမာ (၁၂)မျိုးတို့ဖြင့် အဋ္ဌိကအရိယာမဂ္ဂရှစ်ပါး၊ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါး၊ ဣန္ဒြေငါးပါး၊ သတိပဋ္ဌာန်လေးပါး၊ သမ္မပ္ပဓာန်လေးပါး၊ ဗိုလ်ငါးပါး၊ ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါး၊ ရူပဈာန်လေးပါးတို့တွင် တစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို ပွားများ, ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများခြင်းကြောင့် ရရှိနိုင်သော လောကုတ္တရာအကျိုးအမျိုးမျိုးကို အကျယ်အားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
မဂ္ဂသံယုတ်၌သာ အကျယ်တဝင့် ဟောတော်မူပြီး ဗောဇ္ဈင်္ဂ, သတိပဋ္ဌာန, ဣန္ဒြိယသံယုတ်, သမ္မပ္ပဓာနသံယုတ်, ဣဒ္ဓိပါဒ, ဈာနသံယုတ်တို့၌ ပေယျာလထိုး၍ ပြဆိုထားပါသည်
ဒယ်ရောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Deiyauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ တန့်ဆည်မြို့နယ်၊ ဒယ်ရောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂျာမန် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘော "Goya" နစ်မြှုပ်ခဲ့ရာ လူပေါင်း ခုနစ်ထောင်ကျော်သေဆုံးခဲ့သည်
၎င်းသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းဖြစ်၍  တစ်ဖက်ရန်သူတို့၏ ရေငုပ်သင်္ဘောမှ ပစ်ခတ်ခြင်းကို ခံခဲ့ရကာ ဘောလ်တစ်ပင်လယ်ပြင်တွင် နစ်မြုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သက္ကရာဇ်ဆိုသည်မှာ အချိန်ကာလကို အမှတ်အသားတစ်ခုအနေဖြင့် သတ်မှတ်ထားသော စံတစ်ခုဖြစ်ပေသည်
အချိန် ၂၄-နာရီကို တစ်ရက်အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ရက်ပေါင်း ၃၆၅-ရက်ကို တစ်နှစ်ဟု သတ်မှတ်သည်
တစ်နှစ်ကို သက္ကရာဇ်တစ်ဟု သတ်မှတ်သည်
(၁) မဟာသက္ကရာဇ်  ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် (သီရိမဟာ မာယာဒေဝီ၏ ခမည်းတော်) ဒေဝဒဟ ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး မိမိလက်ထက်၌ ရောက်ဆဲဖြစ်သော သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုကို ထိုနှစ် တပေါင်းလကွယ် စနေနေ့ အထိ ဖြိုပြီးလျှင် တန်ခူးလဆန်း(၁)ရက် တနင်္ဂနွေနေ့ကို အစပြု၍ သက္ကရာဇ်တစ်ခု ထားလေသည်
ထိုသက္ကရာဇ်ကို မဟာသက္ကရာဇ်ဟု ခေါ်တွင်လေသည်
ထိုအချိန်သည် မြတ်စွာဘုရား ဖွားတော်မမူမီ (၆၈)နှစ် အလိုဖြစ်သည်
ဂေါတမဘုရားရှင်၏ သက်တော် (၈၀)နှင့်ပေါင်းသော မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သာ ရှိသည်
ထို ၁၄၈-နှစ်ကို ဖြိုပြီး သာသနာသက္ကရာဇ်ကို စ၍တွက်သည်
(၂) သာသနာသက္ကရာဇ်  မဟာသက္ကရာဇ်၏ သက်တမ်းမှာ (၁၄၈)နှစ်သို့ ရောက်သောအခါ ဂေါတမဘုရားရှင်သည် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသည်
သာသနာတော် အနှစ် (၅၀⁠၀၀)ကိုလည်း ထားတော်မူခဲ့သည်
ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး လေးလအကြာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည့်ရှင်ဘုရင် အဇာတသတ် ကြီးကြပ်၍ ပထမသင်္ဂါယနာတင်တော်မူပြီးနောက် သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ကို ဖြိုခွင်းပြီး သာသနာနှစ် သက္ကရာဇ်(၁)ခု ကြွင်းထားခဲ့သည်
ထိုမှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ပေါ်ပေါက်လာသည်
(၃) ကောဇာ (ဂေါဇာ)သက္ကရာဇ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ်  သရေခေတ္တရာ မင်းဆက် သုမုန္ဒရီမင်း လက်ထက် ၆၂၂ ဖြို၊ ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းလက်ထက် ၅၆၀ ဖြို၍ ရေတွက်သည်
(လက်ရှိ မြန်မာ ပြက္ခဒိန်)(၄) ခရစ်နှစ် (ဘီစီ)  ခရစ်တော် မပေါ်မီကာလ နောက်ကို ရေတွက်ရသော နှစ်များ ဖြစ်သည်
(၅) ခရစ်နှစ် (အေဒီ)  ခရစ်တော် မွေးဖွားသည့်နှစ်မှစ၍ အစဉ်အတိုင်း ရေတွက်ရသော နှစ်များ ဖြစ်သည်
(လက်ရှိ အင်္ဂလိပ် ပြက္ခဒိန်)ဂေါတမဘုရားရှင်၏ ဘိုးတော် အဉ္ဇနမင်းကြီး လက်ထက်တွင် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ရ ဒေဝီလရသေ့နှင့် တိုင်ပင်ပြီး ရှိရင်းသက္ကရာဇ်(၈၆၄၇)နှစ်မှ (၈၆၄၅)နှစ်ဖြို၍ ကျန်နှစ်⁠နှစ်ကို ဘိုးတော်အဉ္ဇဇနမင်း ဖြိုကြွင်းသော အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် (မဟာသက္ကရာဇ်)အဖြစ် သုံးစွဲခဲ့လေသည်
အဉ္ဇနသက္ကရာဇ် အတွင်းမှာပင် ဂေါတမဘုရားရှင် သည် သက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ် ကဆုန်လပြည့်တွင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူခဲ့သည်
ထိုနှစ်မှာပင် ဝါခေါင်လ မှ စ၍ ပထမ သင်္ဂါယနာ တင်ရာ ၇- လကြာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က မဂဓတိုင်း၊ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ရှိပြီး ၁၄၈-ခုနှစ် ကို ဖြို၍ ထိုနှစ်ကို ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (သာသနာသက္ကရာဇ်) ၁- ခုနှစ်ဟု သတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုမှတစ်ဖန် အစဉ်အဆက် သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ဆက်လက်သုံးစွဲလာခဲ့ကြရာ သာသနာ သက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင် သုမုန္ဒရီမင်းလက်ထက်တွင် ရှေးဆရာ ပညာရှိရသေ့ကြီးများ၏ နည်းအရ ဒေါ⁠ဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည် သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကိုဖြို၍ အကြွင်း ၂-နှစ်ကို ထားကာ သုမုန္ဒရီ (သရေခေတ္တရာ) သက္ကရာဇ်အဖြစ် မှတ်သားသုံးစွဲခဲ့ပြန်သည်
သုမုန္ဒရီ သက္ကရာဇ် ၅၆၂-ခုသို့ ရောက်သောအခါ ပေါက္ကံပြည့်ရှင် ဆရာသင်္ဃရာဇ် ခေါ်  ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းလက်ထက် ခန်းဆပဉ္ဇာ (ခေါ်) နှစ်တိုသက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်ပြန်သည်နှင့် ၅၆၂-ခုမှ ခန်းဆပဉ္ဇာ ၅၆၀-ခု ဖြိုပြီးကျန်သော ၂-ခုကို ပေါက္ကံသက္ကရာဇ် အဖြစ် ယနေ့ထိ အဖြိုမရှိတော့ဘဲ ဆက်လက်သုံးစွဲခဲ့သည်
ထိုသုံးစွဲခဲ့သော ပေါက္ကံသက္ကရာဇ်များသည် ယခုအခါ မြန်မာ ကောဇာသက္ကရာဇ် (ဂေါဇာသက္ကရာဇ်) ဟုခေါ်သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ သာသနာသက္ကရာဇ် ဟူသော မူလ အခေါ် ပျောက်သွားကာ ကောဇာ သက္ကရာဇ် (သို့) သက္ကရာဇ် ဟုသာ သုံးပါတော့သည်
သရေခေတ္တရာပြည် သုမုန္ဒရီမင်း ဖြိုသော ၆၂၂-ကို ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း လက်ထက် ဖြိုသော ၅၆ဝ နှင့် ပေါင်းလျှင် ၁⁠၁၈၂ နှစ် ရသည်
ယင်း ၁⁠၁၈၂ ကို လက်ရှိရောက်နေသော ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ထည့်ပေါင်းပါက ပထမသင်္ဂါယနာတင်ချိန်ကစခဲ့သော သာသနာသက္ကရာဇ်ကို ရသည်
ယခုအခါ ကောဇာသက္ကရာဇ်နှင့် သာသနာနှစ်တို့မှာ ကွဲပြားခြားနားနေပြန်သည်
ကောဇာ သက္ကရာဇ်မှာ ၁၃၀ဝ ကျော်သာ ရှိသေးသော်လည်း သာသနာနှစ်မှာ ၂၅၀ဝ ကျော်နေပြီ ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ကွဲပြားခြားနားနေသည်မှာ ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးနောက် စိုးစံသောဘုရင် အဇာတသတ် နှင့် အရှင်မဟာကဿပတို့ တိုင်ပင်ပြီး ပထမ သင်္ဂါယနာသော နှစ်ကို ပထမမူလ ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် (၁)ခုဟု သုံးစွဲခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က သက္ကရာဇ် နှစ်မျိုး မရှိသေးချေ
သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၂၄-ခု ရောက်သောအခါ သုမုန္ဒရီမင်းလက်ထက်တွင် ဒေါ⁠ဒေါရသ (ခေါ်) နှစ်ရှည်သက္ကရာဇ် ဖြိုကိန်းနှင့် ကြုံကြိုက်သဖြင့် ၆၂၄-ခုနှစ်မှ ၆၂၂-ခုနှစ်ကို ဖြို၍ အကြွင်း ၂ -နှစ်ကို ထားကာ သုံးစွဲချိန်မှစ၍ ကောဇာနှင့် သာသနာဟူ၍ သက္ကရာဇ်(၂)မျိုး ကွဲပြားလာသည်
ယခုအခါ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကောဇာသက္ကရာဇ်ကို အစဉ်အမြဲသုံးစွဲပြီး သာသနာနှစ်ကိုကား အသိအမှတ်ပြုသည့် အနေဖြင့်သာ သုံးစွဲလေသည်
(ထိုင်းနိုင်ငံတွင် သာသနာနှစ်ကို သက္ကရာဇ်အဖြစ် သုံးစွဲပေသည်
သာသနာနှစ် သိလိုပါက ကောဇာသက္ကရာဇ် ကို (၁⁠၁၈၂)နှစ်နှင့် ထည့်ပေါင်းလျှင် သာသနာနှစ် အမှန် ဖြစ်ပေသည်
သက္ကကောဇာ၊ တည်ပြီးခါဝယ်၊ တစ်တစ်ရှစ်နှစ်(၁⁠၁၈၂)နှောတုံလစ်က၊ တိတ်ဖြစ်သာသနာ၊ မှတ်ကြရာ၏ဟု ပညာရှိများ ညွှန်ကြားထား၏
လက်ရှိ ခရစ်နှစ် က (၆၃၈) ကို နှုတ်လျှင် မြန်မာသက္ကရာဇ် ကို ရမည်
မြန်မာ ပြက္ခဒိန်နှစ် ကို (၁⁠၁၈၂) ပေါင်းပါက သာသနာနှစ် ကို ရမည်
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်း ဟူသည်ကား ဂဏန်းသင်္ချာအရေအတွက်တွေ များလာသည်ကို လွယ်ကူစွာ သိမှတ်နိုင် စေရန်ရည်သန်၍ အသစ်အတို ပြုခြင်းပင်ဖြစ်၏၊ သို့သော် အောက်ပါ အင်္ဂါ၃-ပါးနှင့် ညီညွတ်မှ ဖြိုအပ်သည်
ဖြိုကောင်းသည်ဟု ပညာရှိတို့တွက်ကိန်းပုံစံ ထားကြကုန်၏၊ ကံနီ အတွင်းဝန်မင်းကမူ ကိန်းခမ်းညီးအောင်ဖြိုခြင်းသာ လိုရင်းပဓာနမှတ် ဟု ဆိုလေသည်
ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၇-ခုနှင့်စား၊ အကြွင်းမဲ့ပြတ်၊ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၁၉-ခုစား၊ အကြွင်းမရှိပြတ်၊ရောက်ဆဲသက္ကရာဇ်တည် ၉၅-ခုစား၊ အကြွင်းမရှိပြတ်
ဤ၌ သက္ကရာဇ်ကိုဖြိုသွားကြသောမင်းနှင့် ကိန်းခန်း၊ ရသေ့ရဟန်းတို့၏ အမည်များကို ရာဇဝင်၊ မဟာဝင်၊ သာသနာဝင်၊ ဆရာစဉ်တို့ မှတ်တမ်းမှ သုတေသနပြု တွေ့ရှိသမျှဖြင့် ထုတ်ပြဖြေကြားသွားပါမည်
အမှားပါဝင်က အမှန်ကို လျင်စွာရှာကြပါကုန်
(၁) အာကာရဋ္ဌမင်းလက်ထက် ကမ္ဘာဦးကာလမှစ၍ "မဟာသုဒ္ဓဝယပ္ပ"ဟူသော ပိဋက သင်္ချာနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁⁠၁၄၉၇၈၅) ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့သည်
ထိုနောက်-(၂) ကုသမင်းကြီးလက်ထက်မှာ ``နာတိမဇ္ဇလဒ္ဓံဝိယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာကိန်းခန်းနှင့် အညီသက္ကရာဇ် (၁၄၉၃၈၅၆၀)သော ခုနှစ်တို့ကိုဖြိုခဲ့လေသည်
၎င်းနောက်-(၃) ဘိုးတော်အဉ္စနမင်းကြီးသည် ဒေဝီလရသေ့နှင့်တိုင်ပင်ကာ ``မာဃစန္ဒေ၊ သို့မဟုတ် ဏဝစန္ဒေ ´´ ဟူသော ပိဋက သင်္ချာ ကိန်းခမ်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၈၆၄၅) ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုခဲ့လေသည်
ထိုနောက်မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်တော်မူပြီးသောအခါ သာသနာနှင့်ဂေါဇာနှစ် ညီစေရန်-(၄) အဇာတသတ် မင်းကြီးနှင့် ရှင်မဟာကဿပထေရ် တိုင်ပင်ကာ ``ဒေဝီယ´´ ဟူသော ပိဋကသင်္ချာ ကိန်းနှင့်အညီ သက္ကရာဇ် (၁၄၈)ခုနှစ်တို့ကို ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်
ထိုနောက် ၆၂၄-ခုနှစ်သို့ရောက်သောအခါ-(၅) သုမုန္ဒရီမင်းကြီးသည် သီရိခေတ္တရာပြည်ကြီး၌ ``ဒေါ⁠ဒေါရသ ´´ကိန်းခမ်းအရ ၂-ခုကြွင်းထား ၍ သက္ကရာဇ် (၆၂၂)နှစ်တို့ကိုဖြိုလိုက်ပြန် လေသည်
ထိုနောက် ၅၆၂-ခုနှစ်သို့ရောက်ပြန်သောအခါ-(၆) ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်းကြီးသည် ပုဂံပြည်၌ ``အလံဗိက´´ ကိန်းကြုံ၍ ``ခဆ ပဉ္စန်း´´ ခေါ် နှစ်ပေါင်း (၅၆၀)တို့ကို ၂-ခုကြွင်းထားလျက်ဖြိုလိုက်ပြန်လေသည်
ထိုမှနောက် သက္ကရာဇ် (၈၀၀)ခုနှစ်သို့ရောက်သော အခါ-(၇) မိုးညှင်း မင်းတရားကြီးသည်၊ ``အဋ္ဌနဝ သတ္တကိန်း´´ သို့မဟုတ် ``ဗသျှုဆိဒ္ဒမုနိကိန်း ´´ အရ (၇၉၈) ခုနှစ်ကို ဖြိုပြန်သော်လည်း ကိန်းခမ်း မရောက်၍ မပြိုမကြေဟု ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏၊ထိုနောက်ကား သက္ကရာဇ်ဖြိုမင်း မရှိ မပေါ်သေးပေ
သာကမင်းဆက် (အိန္ဒိယမင်းဆက်)ကိုအကြောင်းပြု၍ သက္ကရာဇ်ခေါ်၏
အချို့ဆရာတို့ကမူ သက္ကာရိယတေတိသက္ကာရိတော ဟုနှစ်အရေအတွက်ကို အရိုအသေပြု၍ မှတ်ခြင်း၊ တစ်နည်း သက္ကရာဇံဌိတံကတွာပြု၍သိကြားဟောယူသည်
သက္ကရာဇိတ ကို သက္ကရာဇန ဟုပုဒ်ပြု၍လည်း သိကြားဟောမယူ၊ တတ်စွမ်းနိုင်သော ပညာရှိအစီအရင်ယူသည်
ဤသို့ ကနီအတွင်းဝန်ရေး မကာရန္တဗေဒင်လက်ရိုး ဋီကာတွင် ဆိုလေသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံသမိုင်းအရ 'သာကခေတ်'နှစ်မျိုးရှိ၏
သာကခေတ်ဟောင်းသည် ခရစ်မပေါ်မီ၁၂၃ ခုနှစ် (ဘီစီ၁၂၃ခုနှစ်) မှစ၍ သာကခေတ်သစ်သည် ခရစ်ဖွားပြီး ၇၈ခုနှစ် (အေဒီ ၇၈) ခုနှစ်မှစ၍ ယူသည်
ထို့ကြောင့် သက္ကရာဇ်သည် မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးနောက် ၄၂၁ ခုနှစ်မှ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
ထိုသက္ကရာဇ်မတိုင်မီတွင် 'ကလိယုဂ်နှစ်'၊ 'သာသနာနှစ်'စသည်တို့ဖြစ်ချေသည်
သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်း၏ နှစ်များမှာစတုယုဂ်တစ်ခုတွင် နှစ်ပေါင်း ၄၃၂ဝ⁠ဝဝ⁠ဝရှိ၍ ယုဂ်လေးပါး ပိုင်းခြားထား၏
(၁)ကတယုဂ်-နှစ်၁၇၂၈ဝ⁠ဝဝ (၂)တြေတာယုဂ်-နှစ် ၁၂၉၆ဝ⁠ဝဝ (၃) ဒွါပရယုဂ် -၈၆၄ဝ⁠ဝဝ (၄)ကလိယုဂ်-နှစ်၄၃၂ဝ⁠ဝဝ ဟုဆို၏
ယခုမြန်မာနိုင်ငံ၌ အသုံးပြုနေသောသက္ကရာဇ်သည် ကလိယုဂ်နှစ်များမှ မင်းအဆက်ဆက် သက္ကရာဇ်ဖြိုခဲ့သောနှစ်ဖြစ်၏
မြတ်စွာဘုရားဘိုးတော်အဉ္စနမင်းသည် ဒွါပရယုဂ်မှနှစ်ကျန် ၆၂၃၆ နှင့်ကလိယုဂ်မှနှစ်ကျန်၆၂၃၆နှစ်နှင့် ကလိယုဂ်ဆန်းနှစ် ၂၄ဝ၉ပေါင်း၍ ၈၆၄၅နှစ်ကိုဖြိုတော်မူသည်
ထိုသို့ဖြိုပြီးနောက် မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ခုနှစ်တွင် မြတ်စွာ ဘုရားအလောင်းကို ဖွားမြင်တော်မူ၍ သက်တော် ၈ဝ၊ ဝါတော်၄၅၊ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈−ခုနှစ်တွင် ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်
ယင်းသည်နောက် ရှင်မဟာကဿပ အမှူးပြု၍ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပြီးလျှင် အဇာတသတ်မင်းသည် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခုနှစ်ကိုဖြိုတော်မူ၍ သာသနာ သက္ကရာဇ်ပြုတော်မူသည်
ဤသက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်းသည် ကိန်းခန်းများညီညွတ်ရန်မဟုတ်၊ သာသနာသက္ကရာဇ် ပြုရန်အတွက် ဖြိုခြင်းဖြစ်သည်
ထိုနောက် သရေခေတ္တရာ ၂၅ ဆက်မြောက်သုမုန္ဒြီမင်း လက်ထက်တော်၌ နက္ခန်ကိန်းခန်း ကျသဖြင့် ဒေါ⁠ဒေါရသ၊ သာသနာသက္ကရာဇ်၆၂၂ ကိုဖြိုခဲ့၏
ဤမင်းဖြိုနှစ်နှင့် တစ်ပြိုင်တည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌လည်း မယုရမင်းလက်ထက်တွင် နက္ခတ်ကိန်းခန်းအရ သက္ကရာဇ်ဖြို၍ 'သာကနှစ်'အစပြုခဲ့၏
ထိုနောက် ပုဂံပြည်ပုပ္ပါးစောရဟန်းမင်း လက်ထက်တွင် ခဆပဉ္စ၊ သက္ကရာဇ် ၅၆ဝကိုဖြိုခဲ့သည်
ထိုနောက်သက္ကရာဇ် ၈ဝ⁠ဝပြည့်နှစ် ရောက်သောအခါ ရတနာပုရ အင်းဝပြည်တွင် မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်၌ သက္ကရာဇ် နှစ်ခုအကြွင်းထားပြီးလျှင် အဋ္ဌနဝသတ္တ၊ သက္ကရာဇ် ၇၉၈ ခုဖြိုခဲ့ရာတွင် မအောင်မြင်ချေ
သက္ကရာဇ်ဟောင်း အခေါ်မပျောက်
မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ပုဂံခေတ် သက္ကရာဇ်ကိုသာ ဆက်လက်၍ အသိအမှတ်ပြုခဲ့သည်မှာ ယနေ့တိုင်ပင်ဖြစ်၏
ဤအခါမှစ၍ သက္ကရာဇ်ရှည် သက္ကရာဇ်တိုဟု သက္ကရာဇ်နှစ်ရပ်ဖြစ်ခဲ့သေး၏
ယခုကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၅၆ဝနှစ်နှောလျှင်သုမုန္ဒြီခေတ်သက္ကရာဇ်ရ၏
ယင်းကို ၆၂⁠၂နှောလျှင် မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်ပြုပြီးသည့်နောက် သာသနာနှစ်ဖြစ်၏
ယင်းတွင် ၂၅⁠၅ရ နှစ်နှောလျှင် ကလိယုဂ်နှစ်ပေါင်းဖြစ်၏
ပုံပမာ (၁) သက္ကရာဇ် ၁၃၂၄+၅၆ဝ၁၈⁠၈၄-သုမုန္ဒြီသက္ကရာဇ်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသုံး ပြက္ခဒိန်၏'သာကနှစ်'  (၂)သက္ကရာဇ် ၁၈⁠၈၄+၆၂၂၂၅ဝ၆·သာသနာနှစ်၊ (သီဟိုဠ်လူမျိုးတို့သည် သာသနာ သက္ကရာဇ်ကို အသုံးပြုကြသည်
(၃) သာသနာနှစ် ၂၅ဝ၆+၂၅⁠၅ရ၅ဝ၆၃ ကလိယုဂ်နှစ်၊ (သူရိယသိဒ္ဓန္တ ကျမ်းမှ နက္ခတ်တွက်ကိန်းများတွက်လျှင် ကလိယုဂ်နှစ်များကို အသုံးပြုကြသည်
တစ်နည်းကား(၁) ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၁⁠၁၈၂ နှောလျှင်သာသနာနှစ်ဖြစ်၏
(၂) ကောဇာသက္ကရာဇ်တွင် ၃၇၃၉ နှောလျှင် ကလိယုဂ်နှစ်ပေါင်းဖြစ်၏
သက္ကရာဇ်ဖြိုခြင်းအကြောင်းကား သက္ကရာဇ်အများထက် အနည်းကိုအလွယ်မှတ်သားစေရန်၊ ဝေါဟာရပြက္ခဒိန်တွင် တိထီနက္ခတ်၊ ပုဏ္ဏမီ စသည်များ သာမန်လထပ်ရက်ငင်ပြုသော်လည်း မညီညွတ်ခြင်း၊ နေကြတ်လကြတ်ဂြိုဟ်သွားတို့တိမ်းစောင်းခြင်း စသောလက္ခဏာများပေါ်ပေါက်လျှင် တွက်ပုံကိန်းခန်းများညီညွတ်စေရန်နှင့် ဝေါဟာရပြက္ခဒိန်စင်ကြယ်မှုရရှိစေရန် အုပ်ချုပ်သောမင်းများသည် နက္ခတ်ပညာရှိများနှင့်တိုင်ပင်နှီးနှောလျက် သက္ကရာဇ်များ ဖြိုသင့်ကဖြို၍ ကိန်းများညှိနှိုင်းပြုပြင်ရသည်
ထို့ပြင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သောမင်းများ မိမိတို့၏ခေတ်ကို ရာဇဝင်တွင်အထင်အရှားရှိစေရန် သက္ကရာဇ်ကို ဖြို၍ မိမိတို့အုပ်ချုပ်သောနှစ်မှ ခေတ်သစ်သက္ကရာဇ်များပြုကြသည်
ဗေဒင်တွက်ရိုး စီရင်သောကျမ်းများ၌ သက္ကရာဇ်အများကို အနည်းဖြင့်စီရင်ကြသည်မှာ သက္ကရာဇ် ဖြိုခြင်းမမည်
ကျမ်းပြုနှစ်သာမည်၏
ပုံပမာ-သံဒိဋ္ဌကျမ်း၌ ကောဇာ သက္ကရာဇ်ကိုတည်၍ ၃၇၃၉ ခုနှောလျှင် ကလိယုဂ်ဆန်းနှစ် ဖြစ်၏
၎င်းတွင် ၄၈၃၉ ချေ၊ သေသနှစ်ကြွင်း 'ရဿ'ဖြစ်၏
ဤရဿနှစ်သည်သက္ကရာဇ်ဖြိုနှစ်မဟုတ်ချေ
အတာဗိုလ်တွက်ခြေလွယ်ကူစေရန် ချုံးထားသော ကိန်းဂဏန်းများသာ ဖြစ်၏
သူရိယသိဒ္ဓန္တကျမ်းဂြိုဟ်စဉ်များတွက်ရေး၌ ကလိယုဂ်နှစ်ဖြင့် အခြေပြုသကဲ့သို့ အနောက်နိုင်ငံ ဂြိုဟ်စဉ်တွက်ကိန်းများ၌လည်း ဂျူလီယန်နှစ်များရှိ၏
ယင်းနှစ်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ၄၇၁၃ ခုနှစ် (ဘီစီ၄ရ၁၃)မှ စတင်ရေတွက်ခဲ့၏
ခရစ်နှစ်၁၉၆၂ခုနှစ် (အေဒီ၁၉၆၂)သည် ဂျူလီယန်နှစ် ၆⁠၆၇၅ နှစ် ဖြစ်၏
မင်းအမည် ဖြိုနှစ် ကလိယုဂ် ခရစ်နှစ်ပေါင်း နှစ် ဝ ဘီစီ ၁၃ဝ၁ ဘိုးတော်အဉ္စနမင်း ၂၄ဝ၉ ၂၄ဝ၉ ဘီစီ ၆၉၂အဇာတသတ်မင်း ၁၄၈ ၂၅⁠၅ရ ဘီစီ ၅၄၄သုမုန္ဒြီမင်း ၆၂၂ ၃၁၇၉ အေဒီ ရ၈စောရဟန်း ၅၆ဝ ၃၇၃၉ အေဒီ ၆၃၈မိုးညှင်းမင်းတရား ၇၉၈ ၄၅၃ရ အေဒီ၁၄၃၆မှတ်ချက်
မိုးညှင်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်၌ သက္ကရာဇ်ဖြိုရာမအောင်မြင်သဖြင့် ပုဂံခေတ် စောရဟန်းသက္ကရာဇ်ကိုပင် ဆက်၍အသုံးပြုခဲ့၏
ဘိုးတော်အဉ္ဇနနှင့်အဇာတသတ်မင်းတို့သည် မြန်မာမင်းဆက် မဟုတ်သော်လည်း သာသနာပြုမင်းများ ဖြစ်၍ သာသနာတော်နှစ်များနှင့်တစ်ဆက်တည်း ထည့်သွင်းကာ သက္ကရာဇ်များ ဖြိုခဲ့သည်
ယက္ကန်းတော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yetkantaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ဘုံးအိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုံးအိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၈၇ ဦး၊ မ ၃၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၉၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
တကုတ်ချောင်းရွာ၊ ကုန်းတန်း (တောင်)
ရင်းတိုက်စိန် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaiksein(South))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ကျော်လှကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျော်လှကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၅၈ ဦး၊ မ ၁၈၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၄၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဘင်ဂို  − အခါဆာခါဘူတာ  (備後赤坂駅 ဘင်ဂို − အခါဆာခါ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဖုခုယာမမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆရာ ဦးတင့်ဇော်သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲကျွန်း၊ ကျောက်ဖြူမြို့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း ပညာရေးကို အခက်ခဲပေါင်းစုံကြားမှ သင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ပင်းယကျောင်းဆောင် စာဖတ်အသင်းဝင် ဖြစ်ခဲ့ပြီး တတိယနှစ်တွင် ရခိုင် ကျောင်းသူကျောင်းသားများ အသင်း ခေါင်းဆောင်မှု အပိုင်းမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၆ - ၅၇ နောက်ဆုံးနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသမဂ္ဂ၌ နိုင်ငံခြားရေး တာဝန်ခံ အဖြစ် ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
ဦးနု ဦးဆောင်သော ဖဆပလ အစိုးရ လက်ထက်တွင် ဆင်းရဲသော တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများအား ထောက်ပံ့သော ထောက်ပံ့ကြေးနှင့် ပတ်သက်၍ အမှန်တကယ် ဆင်းရဲသော ကျောင်းသားများ မရရှိသည့် ကိစ္စ အတွက် ထွန်းနေ့စဉ် သတင်းစာမှ ဖွင့်ချခဲ့ရာ ပါလီမန် အတွင်း အထိ ဂယက်ရိုက်ခဲ့ရသည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဆောက်အဦကြီးအား ဖြိုခွဲခဲ့သော  ဆဲဗင်းဇူလိုင် အရေးအခင်းတွင် မျက်မြင် သက်သေတဦး အဖြစ် ကြုံတွေ့ခဲ့ရပြီး နောက်ပိုင်းတွင် စစ်အစိုးရ၏ ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရပြီး ကိုကိုးကျွန်းသို့ ပို့ဆောင် ခံခဲ့ရသည်
ကိုကိုးကျွန်းမှ လွတ်မြောက်ပြီး ရန်ကုန်မြို့တွင် ကိုယ်ပိုင် ကျူရှင်ဖွင့်၍ ရပ်တည်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်၊ ကျောင်းသားများ ဦးဆောင်သော ၈၈ ရှစ်လေးလုံး အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာသော အခါ ကျူရှင်ဆရာ ဘဝကို စွန့်လွတ်ပြီး တော်လှန်ရေးသမား ဘဝအဖြစ် လုံးလုံးလျားလျား ခံယူခဲ့သည်
၁၉၈၈ နောက်ပိုင်းတွင် ဗိုလ်မှူးကြီး စိန်မြနှင့် အတူ ထိုင်း - မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး တော်လှန်ရေး တာဝန်များကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဘီဘီစီ သတင်းထောက် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ RFA သတင်းထောက် အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၎င်း၏ အတွေ့အကြုံများကို အခြေခံပြီး ဝတ္ထုနှင့် ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားနေဆဲ ဖြစ်သည်
ယခုအခါ ရခိုင်ပြည်လုံး ဆိုင်ရာ အမျိုးသား ကောင်စီ (ANC) တွင် ပါဝင်၍ မြန်မာပြည်တွင် စစ်အာဏာရှင်စနစ် ချုပ်ငြိမ်းရေး၊ ဒီမိုကရေစီ ပြန်လည်ထွန်းကားရေး၊ ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စု ဖြစ်ပေါ်ရေးတို့အတွက် ကြိုးပမ်းဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ဆင်ကူးရွာ၊ လဟာကြီး
​​စေတီပုထိုးအမှတ်၇၁၁၃၆၅ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပုဂံတွင် တည်ရှိသည်
ဓမ္မရံကြီးဘုရား(ဘုရားအမှတ်-၇၇၁) သည် ကွမ်းတောင်ပေါက် လိုဏ်တစ်ဆင့်ဂူ ဘုရားကြီးဖြစ်ပြီး အေဒီ (၁၁၆၅)တွင် နရသူမင်း (ခ) ကုလားကျမင်း အေဒီ (၁၁၆၃-၁၁၆၅) တည်ခဲ့သည်
ထု-ဓမ္မရံ၊ ဉာဏ်-သဗ္ဗညု၊ အနု-အာနန္ဒာ၊ တန်ခိုး- ရွှေစည်းခုံ ဟူသော အဆိုအရ  ဓမ္မရံကြီးဘုရားသည် ပုဂံဒေသတွင် ထုထည် အကြီးဆုံး ရှေးဟောင်းဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်
နရသူမင်းသည် ဖခင် အလောင်းစည်သူမင်းအား သတ်မိသည့်အတွက် နောင်တရပြီး ထိုမကောင်းမှု ပြေပျောက်စေရန် ကြီးစွာသော ကောင်းမှုပြုလုပ်ရန် ရည်ရွယ်၍ ဓမ္မရံကြီးဘုရားကို တည်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဓမ္မရံကြီးဟူသော အမည်သည် ဓမ္မရံသီ (တရားတော်၏ ထွန်းပရာ) ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဓမ္မရံကြီးဘုရားဟု အမည်တွင်သည်မှာ နရပတိစည်သူ (စည်သူ-၂) လက်ထက် ဓမ္မရံကြီးအမည်ရှိ မထေရ် ထိုဘုရားတံတိုင်း ဝင်းအတွင်း အနောက်ဘက် ထောင့်ရှိ အုတ်ကျောင်းတွင် သီတင်းသုံးခဲ့သည့်အတွက် ထိုမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဓမ္မရံသီဘုရားဟု ခေါ်ခဲ့ကြရာမှ ကာလကြာသော် ဓမ္မရံကြီးဟု ပြောင်းလဲအမည် တွင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဓမ္မရံကြီးဘုရားတွင် အုတ်စီအုတ်နင်း ကောင်းမွန်မှုတို့ကို လေ့လာနိုင်သည်
ဘုရားအတွင်း အုတ်နံရံတွင် ဓားစီခုတ် (အုတ်များကို သရွတ်နှင့် မစိမီ ဓားဖြင့် ရွှေခုတ်ခြင်း) အုတ်စီပုံများ၊ အမိုးခုံးများတွင် သဲကျောက်များ ညှပ်စီ၍ စီထားပုံများ၊ ဘုရား၏ နံရံထောင့်များတွင် ကျင်တွယ်ပုံ ထောင့်ချုပ် ကျောက်တုံးများ၊ နံရံနှစ်ခုတွဲ ဆက်နေစေရန် ထောင့်ချုပ် ပေါင်းကူးများကို လေ့လာနိုင်သည်
(ထိုသို့ ပြုလုပ် တည်ဆောက် ထားသောကြောင့် ငလျင်ဒဏ် အကြိမ်ကြိမ် ခံရသော်လည်း ထိခိုက် ပျက်စီးမှု နည်းပါးခဲ့သည်
ဓမ္မရံကြီး ဘုရားအုတ်စီလက်ရာ ကောင်းမွန်သည့်အတွက် အုတ်တစ်ချပ် နှင့် တစ်ချပ်အကြား အပ်ထိုး၍ မရနိုင်အောင် စေ့စပ်သေချာသည်ဟု ပြောစမှတ် ပြုကြသည်
ဘုရားတည်ရာတွင် နရသူမင်း ကိုယ်တိုင် ကြီးကြပ် စစ်ဆေးပြီး အလုပ်တာဝန် ပေါ့လျော့လျှင် အပြစ်ပေးသည့် အတွက် ပန်းရံ ဗိသုကာ တို့သည် စေ့စပ်သေချာအောင် လုပ်ဆောင်နေရ၍ ဘုရားတည်၍ မပြီးနိုင်ဟု အဆိုရှိသည်
ပန္နက်ပုံစံသည် အာနန္ဒာလိုဏ်ဂူဘုရားကြီး ပန္နက်ပုံစံနှင့် ဆင်တူသည်
စတုရန်းပုံဖြစ်၍ လေးမျက်နှာ၌ အာရုံခံမုခ်များ ရှိသည်
ဂရိတို့၏ ကြက်ခြေခတ်ပုံစံသဘောမျိုး ဖြစ်သည်
အာနန္ဒာဘုရားကဲ့သို့ပင် အမိုးနှစ်ဆင့် နိမ့်လျှောရှိ၍ ပစ္စယာလေးဆင့် တက်ထားသည်
ထိုအထက်၌ ကွမ်းတောင်နှင့် အထွက်တို့သည် ပျက်စီးလျက်ရှိသည်
ဓမ္မရံကြီး ဘုရားအလယ်မဏ္ဍိုင် ပတ်လည်၌ စင်္ကြံပတ်လမ်း နှစ်ထပ်ရှိသော်လည်း အတွင်းစင်္ကြံပတ်လမ်း တစ်ခုလုံးနှင့် အပြင်စင်္ကြံပတ်လမ်း အတွင်းမှ အတွင်းစင်္ကြံသို့ ဝင်ပေါက် အားလုံးကို အုတ်ဖြင့် အသေပိတ်ဆို့ထားသည်
ထုထည် အင်မတန်ကြီးတဲ့ ဓမ္မရံကြီးဘုရားကတော့ နှစ်တွေကြာရှည်ခဲ့တဲ့ တိုင်အောင် အထက်စေတီနဲ့ အထွတ်ပဲ ပျက်စီးနေသေးသည်
Paul Strachan ရေးတဲ့ Pagan, Art and Architecture of old Burma စာအုပ်တွင် ၁၈၅၅ ခုနှစ်၌ Colesworthy Grant ရေးဆွဲခဲ့သော ဓမ္မရံကြီးဘုရား၏ ပုံတစ်ခုကို ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရှိရသည်
ထိုပုံတွင် တွေ့ရသည်မှာ တစိတ်တပိုင်းခန့် ကျန်ရှိနေသော ကွမ်းတောင်အထက်မှ အထွတ်ဖြစ်သည်
ထူးခြားသည်မှာ ထိုပုံတွင် ကွမ်းတောင်အထက်တွင် အထွတ်စေတီမပါဘဲ အထွတ်ငယ် တစ်ခုသာ တွေ့ရှိရသည်
ယခုနောက်ပိုင်းရိုက်ကူးသည့် ပုံများတွင် ယင်းအထွတ်ကို ပြိုကျသွားခဲ့ပြီဖြစ်သဖြင့် မတွေ့နိုင်တော့ပေ
ဘုရားတည်နေစဉ် အကွပ်အညှပ် ပြင်းထန်သောကြောင့် စေ့စပ်သေချာလွန်လွန်းမှုကြောင့် မပြီးစီးနိုင်ဟု ဆိုကြသည်
ကောင်းမှုရှင် နရသူမင်း နန်းကျချိန်တွင် အပြီးမသတ်နိုင်တော့ဘဲ၊ ဆက်မလုပ်ဖြစ်သောကြောင့် ထုထည်နှင့်မလိုက်ဖက်အောင် သေးငယ်သည့် အထွတ်သာ ရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ယနေ့ တွေ့မြင်ကြရသည့် အတိုင်းပင်ဖြစ်သည်
ထုထည်ကြီးမား၍ မြင့်မားမှုကြောင့် သို့မဟုတ် ဖခင် အလောင်းစည်သူမင်းကြီးနှင့် အစ်ကိုဖြစ်သူ မင်းရှင်စော ကို သတ်ခဲ့ကာ ထီးနန်းရခဲ့ပြီးမှ ‘ကုလားကျမင်း’ဟု နာမည်တွင်ခဲ့သော နရသူမင်း၏ ကောင်းမှုကို မပြင်ဆင်ချင်သော ဆန္ဒကြောင့်ဟူ၍လား မသိရပေ
ပြုပြင်မည့် ကုသိုလ်ရှင် မရှိသေးဘဲ ယခုခေတ်တွင် လုပ်လေ့လုပ်ထ ရှိသော ကွမ်းတောင်၏ အထက်ဆုံးတွင် ပုံစံ ဆင်တူ စေတီ သေးသေးရှည်ရှည် ထပ်ထည့်ထားခြင်း မရှိပေ
ဂူဘုရားကြီးများထဲမှ ဤဓမ္မရံကြီးဘုရား တစ်ဆူသာ ပြုပြင်ခြင်း ကင်းလွတ်နေသေးသည်
တကူတာရွာ(အင်္ဂလိပ်: Takutar)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ချောင်းဆုံမြို့နယ်၊ မုရစ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မုရစ်ကလေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၂၇ ဦး၊ မ ၃၅၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၈၁ ဦး နေထိုင်သည်
လက်ပန်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ သရက်ချိုပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ချိုပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၁ ဦး၊ မ ၉၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဧပြီလ၊ (၁၃)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၀၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၀၄)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၆၂) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၇၅ - ထားဝယ်မြို့၊ ကမျောကင်းတံတား တည်ဆောက်ပြီးစီး ဖွင့်လှစ်
မင်းကွန်း တိပိဋကဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် တိပိဋကဓရတိပိဋကကောဝိဒ ဘွဲ့ကို ပထမဆုံးရရှိခဲ့သော ဆရာတော်တစ်ပါးဖြစ်၍ ဂင်းနစ်စံချိန်မှတ်တမ်းတွင် မှတ်ဉာဏ် အကောင်းဆုံးအဖြစ် စံချိန်တင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၏ အဓိကကျသော အခန်းကဏ္ဍများအနက် ဝိသဇ္ဇကဟု ခေါ်ဆိုသော အဖြေဆရာတော် အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အတွဲခြောက်တွဲရှိသော မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းကြီးကိုလည်း ၁၉၅၅ တွင် စတင်ရေးသားခဲ့ကာ ၁၉၇၀ ကျော်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်အဖြစ် သာသနာရေးတာဝန်များကို ထမ်းရွက်ခဲ့ပေသည်
ဆရာတော်ကြီးကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၇၃၊ တန်ဆောင်မုန်းလဆန်း ၁၁-ရက်နေ့ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၁၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ (၁)ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ နေ့ (၃)နာရီကျော်တွင် မန္တလေးတိုင်း၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ကျည်ပင်ရွာ၌ ရွာသူကြီး ဦးဆုံ၊ ဒေါ်ဆင်တို့မှ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ငယ်နာမည် မောင်ခင်ဖြစ်သည်
မွေးချင်း မောင်နှမ မသုံ၊ မောင်ခင်၊ မောင်ဘသင်  သုံးဦးရှိရာ မောင်ခင်မှာ ဒုတိယ သားရတနာ ဖြစ်သည်
မောင်ခင် ၃ နှစ်သားအရွယ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဦးဆုံ ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ မိခင် ဒေါ်ဆင်သည် သဲဖြူဝ အနောက်ရွာရှိ သူ၏ မိဘအိမ်သို့ ပြောင်းရွေ့နေထိုင်ပါသည်
မောင်ခင်ကမူ ကျည်ပင်ရွာ၌ပင် အဖိုးဖြစ်သူ မြန်မာဆေးဆရာကြီး ဦးချယ်၊ ဒေါ်အံ့တို့ထံ နေရစ်ခဲ့သည်
၁၂၇၇-ခုနှစ်၊ ၅ နှစ်သားအရွယ်မှစတင်၍ အခြေခံ ဗုဒ္ဓဘာသာ စာပေများကို ရွာဦးဘုန်းကြီးကျောင်းရှိ ဆရာတော် ဦးသာသနာ့ ထံတွင် စတင်သင်ယူ လေ့လာခဲ့သည်
မန္တလေးမြို့၌ ထင်ရှားသော နန်းဦးဘုန်းကြီးကျောင်းမှ ဆရာတော် ဦးသာသနာ့ မှာ မောင်ခင်၏ လက်ဦးဆရာဖြစ်သည်
အဘိုးဖြစ်သူ ဦးချိုင်မှလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာနှင့်ပက်သက်သော ရှိခိုးခြင်း၊ ဆုတောင်းခြင်း၊ ဟောပြောချက်များကို သင်ကြားပေးခဲ့သည်
မောင်ခင် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် အဒေါ် မယုံနှင့် နွားကျောင်း လိုက်သွားလေသည်
ညနေနွားများ ရေသောက်အဆင်း မယုံအပိုင် ရှေ့ဆုံးမှ သန်ရောင် အမည်ရှိ နွားနက်ကြီးကို စီး၍ လာရာ မြစ်ဆိပ်သို့ ရောက်ခါနီး နွားနက်ကြီးပေါ်မှ လိမ့်ကျသောအခါ နွားနက်ကြီးသည် မောင်ခင်အား အခြားနွားများ မနင်းမိစေရန် ဝမ်းဗိုက်အောက် တည့်တည့်ထား၍ ရပ်နေပါသည်
နွားများအားလုံး ရှင်းသွားမှ နွားနက်ကြီးသည် မောင်ခင်အပေါ်မှ ခွာကာ ရေသောက်ဆင်းသွားသည်
၎င်းဖြစ်ရပ်သည် ဘုန်းရှင်ကံရှင် ပါရမီရှင်အား အသက်အန္တရာယ် ပြု၍ မရနိုင်ဟု ညွှန်ပြနေပါသည်
နောက် ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ ကျောင်းလှေကားအနီး ရှောက်ချိုပင်ကြီးပေါ်၌ တစ်လုံးတည်းကျန်နေသည့် ရှောက်ချိုသီးကြီးကို အခြားကျောင်းသားများ အပင်ပေါ်တက်ခူးသည့်အခါ ဆူးစူး၍ ရအောင်မခူးနိုင်ခဲ့၊ မောင်ခင်သည်သာ အံ့ဩစရာ ကောင်းလောက်အောင် ရှောက်ပင်ပေါ်တက်၍ ရှောက်သီးကြီးကို ရအောင်ခူးခဲ့သည်
၎င်းဖြစ်ရပ်ကား မည်သူမှ မလုပ်နိုင်ဟု ယူဆကြရမည့်  တိပိဋကဓရဘွဲ့ကို ရအောင်ယူပြခြင်း၊ တိပိဋကနိကာယ ကျောင်းတိုက်ကြီးကို တည်ထောင်ခြင်း၊ သာသနာ့တက္ကသိုလ်ကြီးများကို တည်ထောင်ခြင်းတို့၏ ရှေ့ပြေးနိမိတ် ဖြစ်ပါလိမ့်မည်
နောက်ဖြစ်ရပ်တစ်ခုမှာ မောင်ခင်သည် တစ်ခြားသူများ စာအံသံကြားသည်နှင့် ၎င်းစာကို ရသည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကို ထောက်ရှူ၍ ဆရာတော်ကြီး၏ ဉာဏ်ကောင်းပုံကို မှန်းဆ၍ ကြည့်နိုင်သည်
အသက် ၇ နှစ်အရွယ်တွင် မြင်းခြံ မင်းကျောင်းတိုက် ဆရာတော် ဦးသောဘိတထံ၌ သာမဏေ ဝတ်ခဲ့ပြီး ထိုအသက်အရွယ်မှ စတင်၍ မှတ်ဉာဏ်စွမ်းရည်ထက်မြတ်မှု လက္ခဏာများ ပြလေတော့သည်
သူသည် ဝတ္ထု၊ မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ် အစရှိသည်များကိုပင် ထိုအရွယ်ကတည်းက ဖတ်နေပြီ ဖြစ်သည်
ဆရာတော် ဦးသောဘိတသည် မောင်ခင်အား ပါဠိတွင် ထူးချွန်ပြောင်မြောက်သော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည့် ရှင်ဝိစိတ္တသာရ ဘွဲ့တော်ကို မှည့်ခေါ်ပေးခဲ့သည်
မိခင် ဒေါ်ဆင်မှလည်း သံဃာ တစ်ပါးဖြစ်မြောက်လာအောင် အထူ:ပင် ချီးမြှောက်ခဲ့သည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ရှင်ဝိစိတ္တသာရ သည် စစ်ကိုင်းတိုင်း မင်းကွန်းမြို့နယ်ရှိ ဓမ္ဓနာဒ ကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဆက်လက်သင်ယူခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ပျံလွန်တော်မူသည်အထိ မင်းကွန်းတွင်သာ အခြေပြုနေထိုင်ခဲ့သဖြင့် မင်းကွန်းဆရာတော်ကြီးဟု လူသိများခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ရှင်ဝိစိတ္တသာရသည် အထူးသဖြင့် သီလရှင်ဆရာလေး ဒေါ်ဓမ္ဓစာရီ၏ ပူဇော်ထောက်ပံ့မှု ကို ရရှိခဲ့ပြီး ထိုနှစ်မှာပင် ရှင်သာမဏေ ဘဝမှ ဦးပဇ္ဇင်း အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
အသက် ၁၃ နှစ်တွင် မြင်းခြံ သံဃသမဂ္ဂီ အဖွဲ့မှ စစ်ဆေးသော ဝိနယ စာမေးပွဲကိုဖြေဆို အောင်မြင်ပြီး မြင်းခြံ ဘာသာရေး အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ထင်ရှားကျော်ဇောလာခဲ့သည်
နောက်တစ်နှစ်တွင်လည်း ပရိယတ္တိ စာမေးပွဲကိုလည်း အာဂုံဆောင် ဖြေဆိုနိုင်ခဲ့သည်
၁၅ နှစ်သားတွင် ပထမငယ်တန်း၊ ၁၇ နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်း နှင့် အသက်၂၀ အရွယ်တွင် ပထမကြီးတန်းတို့ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၃၃-ခုနှစ်(မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၉၅ ခု) တွင် အစိုးရပထမကြီးတန်းကို ပထမကျော် ဟူသောဘွဲ့ထူးဖြင့် အမြင့်ဆုံး အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် သကျသီဟစာသင်တန်းကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၃၄ခုနှစ်တွင် စာချတန်းကို လည်းကောင်း    တစ်ဆက်တည်းအောင်မြင်၍ ၀ဋံသကာ(ဦးဆောက်ပန်းဘွဲ့) ဖြင့်ချီးကျူး ပူဇော်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်ပင်တွင် မဟာသံဃသမဂ္ဂီ အဖွဲ့မှ အဘိဝံသဘွဲ့ ကို ချီးမြှင့်ခဲ့ပြီးနောက် ဘွဲ့တော်မှာ ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ ဟူ၍ဖြစ်သည်
ဆရာတော်သည် ၁၉၅၀ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၃ ခုနှစ်အတွင်း တိပိဋကဓရ စာမေးပွဲ ကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ပြီးနောက် ပိဋကတ်သုံးပုံကို အထောက်အမကင်းစွာ အာဂုံပြန်ဆို နိုင်သောကြောင့်  နိုင်ငံတော်မှ တရားဘဏ္ဍာစိုးဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိကဘွဲ့ကို ဆက်ကပ်ခြင်းခံခဲ့ ရသည်
ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ ဝဋံကသာ (၁၉၃၄)အစိုးရ ပဌမကျော် (၁၉၃၄)သာသနဓဇ သိရီပဝရ ဓမ္မာစရိယ (၁၉၄၁)ဗုဒ္ဓသာသန နုဂ္ဂဟဝိသိဋ္ဌဝိနယဓရ မဟာဝိနယ ကောဝိဒ (၁၉၅၁)ဗုဒ္ဓသာသန ဝိသိဋ္ဌအာဘိဓမ္မိက မဟာအဘိဓမ္မာ ကောဝိဒ (၁၉၅၃)ဗုဒ္ဓသာသန ဝိသိဋ္ဌ ဒီဃဘာဏက မဟာဒီဃနိကာယ ကောဝိဒ (၁၉၅၃)ဗုဒ္ဓသာသန ဝိသိဋ္ဌ တိပိဋကဓရ ဗုဒ္ဓသာသန မဟာတိပိဋက ကောဝိဒ (၁၉၅၃)ဘဒ္ဒန္တဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက (၁၉၅၄)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ဝိဿဇ္ဇက (၁၉၅၇)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ကာရက (၁၉၅၇)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ဘာဏက (၁၉၅၇)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ဘာရ နိတ္ထာရက (၁၉၅၇)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ပါဠိဝိသောဓက (၁၉၅၇)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ပါဠိပဋိဝိသောဓက (၁၉၅၅)ဆဋ္ဌသံဂီတိ ဩသာနသော ဓေယျပတ္တပါဌက (၁၉၅၇)အဋ္ဌကထာ သံဂီတိကာရက (၁၉၆၂)ဋီကာ သံဂီတိကာရက (၁၉၆၂)မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းပြု (၁၉၆၉)အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ (၁၉၇၉)အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု (၁၉၈၄)အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက (၁၉၉၁)ဤစာမေးပွဲသည် ပိဋကတ်သုံးပုံကို နှုတ်ဖြေ၊ ရေးဖြေဖြေဆိုရသော စာမေးပွဲဖြစ်ပြီး ခက်ခဲလှသော စာမေးပွဲတစ်ခုဖြစ်သည်
စတင်စစ်ဆေးခဲ့ချိန် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၀ မှ ၁၃၆၂ အထိ ၅၃-နှစ်အတွင်း အောင်မြင်သူ ၉-ဦးသာရှိခဲ့သည်
စာမေးပွဲအောင်မှတ်မှာ အမှတ်၁၀၀-တွင်၇၅-မှတ်ရမှသာ အောင်မြင် ပါ သည်
ပိဋကတ်သုံးပုံကို အလွတ်ရွတ်ဆိုရာတွင် နံနက် ၈-နာရီမှ၁၀-နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ နေ့လယ် ၁-နာရီမှ၄-နာရီအထိ တစ်ကြိမ်၊ တစ်နေ့လျှင် ၂-ကြိမ်ခွဲ၍ စာပြန်ရသည်
သတ်မှတ်ထားသော အချိန်အတွင်း သတ်မှတ်ထားသော စာမျက်နှာအရေအတွက်ကို ပြီးအောင်ပြန်ဆိုရသည်
အချိန်ကိုက် စာမပြန်နိုင်လျှင် စာမေးပွဲကျပါသည်
တစ်နေ့လုံး အတွက်စာ ၅-ခါ ထောက်ပေးခွင့်ရှိသည်
၅-ခါထက်ပို၍ ထောက်ပေးရလျှင် စာမေးပွဲကျပါသည်
စာကို အလွတ်ရွတ်ဆိုရင်း ဝါကျတစ်ခု ကျော်သွားပါက စာမေးပွဲကျပါသည်
ဆရာတော်ကြီးသည် အဆိုပါ စာမေးပွဲကြီးတွင် စာမျက်နှာ၉၉၃၄-မျက်နှာလုံးကို တစ်ချက်မှထောက်မပေးရဘဲ အလွတ်ရွတ်ဆိုနိုင်ခဲ့သည်
ထိုမျှမကသေး စာအုပ်မူကွဲ အမျိုးမျိုး ရှိပါက မည်သည့်စာအုပ်၊ စာမျက်နှာမည်မျှ၊ စာကြောင်းရေမည်မျှတွင် မည်သို့ဆိုသည် မည်သည့်စာအုပ်က အမှန် ဖြစ်သည်ဟူသည်အထိ ထောက်ပြနိုင်လောက်အောင် ပညာဉာဏ်ကြီးမားလွန်းလှပါသည်
ရေးဖြေ ဖြေဆိုရာ၌လည်း သီလက္ခန္ခဝဂ် - ၉၃-မှတ် မဟာဝဂ် - ၉၇-မှတ် ပါတိကဝဂ် - ၉၇-မှတ် ပါရာဇိကဏ် - ၈၉-မှတ် ပါစိတ်ပါဠိတော် - ၉၉-မှတ် မဟာဝဂ္ဂပါဠိတော် - ၉၂-မှတ် စူဠဝဂ္ဂပါဠိတော် - ၉၈-မှတ် ပရိဝါပါဠိတော် - ၁၀၀-မှတ် စသည်ဖြင့် ဘာသာတိုင်းကို ဂုဏ်ထူးမှတ် ၈၅-မှတ် အထက်ဖြင့် ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဦးနု အစိုးရလက်ထက် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၅၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်အတွင်း ကမ္ဘာအေးကုန်းမြေရှိ မဟာပါသဏ လှိုဏ်ဂူတော်ကြီးတွင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်ပွဲ၌ မဟာစည် ဆရာတော်ကြီး ဦးသောဘနမှ မေးခွန်းမေးမြန်းသူအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး မှ ဖြေကြားသူအဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာတွင် မေးသမျှကို တစ်လုံးတစ်ပါဒမျှ ထစ်ငေါ့ခြင်းမရှိဘဲ မည်သည့်စာအုပ် မည်သည့်စာမျက်နှာ နံပါတ် စာကြောင်းရေ ဘယ်လောက်မှ ဟူ၍ တိကျစွာ ဖြေဆိုတော်မူ၍ ဆဋ္ဌသင်္ဂတိသဇကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဝန်ကြီးချုပ်ဦးနုနှင့် ဗုဒ္ဓသာသန ကောင်စီ၏ တောင်းဆိုလျှောက်ထားမှုကြောင့် ၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၀ ခုနှစ်အတွင်း မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကိုလည်း ပြုစုခဲ့သည်
မဟာဗုဒ္ဓဝင်ကျမ်းသည် ဆရာတော်၏ စာပေဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်များတွင် ထင်ရှားသောအောင်မြင်မှုတစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၈၀ မှစ၍ နိုင်ငံတော် သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့၏ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သာသနာ့အာဇာနည် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ အဘိဓဇ မဟာရဋ္ဌဂုရု၊ အဘိဓဇအဂ္ဂမဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိက၊ တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဝိသဇ္ဇက၊ နိုင်ငံတော်သံဃမဟာနာယကအဖွဲ့ အကျိုးတော်ဆောင်ချုပ်ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ သည် ၉-၂-၁၉၉၃၊အင်္ဂါနေ့ ညနေ၊ ၄-နာရီ ၄၀-မိနစ်တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
မင်းကွန်း ဆရာတော်ကြီး ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ အား ကမ္ဘာ့စံချိန်များကို မှတ်တမ်းတင်ထားသော ၁၉၈၅ ခုနှစ်ထုတ် ဂင်းနစ်စာအုပ်၌ မှတ်ဉာဏ်အကောင်းဆုံး လူသားအဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နင်းချမ်းဦးရွာ၊ အထွတ်
၁၃၇၅ (၁) ရက်
ဒတ်ခ်ျဘရောကက်ဗိသုကာသည် ၁၇ ရာစု ဒတ်ခ်ျရွှေခေတ် အတွင်း ဒတ်ခ်ျသမ္မတနိုင်ငံ နှင့်ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင်ကြီးပွားခဲ့သော Baroque ဗိသုကာ အမျိုးမျိုးဖြစ်သည်
(ထိုကာလအတွင်းဒတ်ခ်ျပန်းချီကားကို Dutch Golden Age ပန်းချီ ဖြင့်ဖုံးအုပ်ထားသည်)အင်္ဂလန်ရှိခေတ်သစ်တိုးတက်မှုများကဲ့သို့ပင်ဒတ်ခ်ျ Palladianism သည်ietyန္ဒြေစောင့်ခြင်းနှင့်ထိန်းသိမ်းခြင်းတို့ဖြင့်မှတ်သားထားသည်
ဥရောပမြောက်ပိုင်းတွင်ပထမဆုံးသောသမ္မတနိုင်ငံ၏ဗိသုကာသည် ရှေးရိုးရှေးဟောင်း မှကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်
နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာ (Astrology) ၏ မူလဘူတသည် ရှေးယခင်က ဘာရတဟု သိကြသည့် အိန္ဒိယတိုင်းပြည်ပင်ဖြစ်သည်
အနှစ်ရှစ်ထောင်ကျော် သမိုင်းသက်တမ်း ရှိခဲ့ပြီ
နက္ခတ္တ ပညာရပ်နှင့် စပ်လျဉ်းသည့် မှတ်တမ်းမှတ်ရာများကို နိုင်ငံအများတွင် ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်၌ တွေ့မြင်ရသည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဝေဒကျမ်းဂန်များမှတပါး ရှေးအကျဆုံးသော နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရပ်များကို တရုတ်နိုင်ငံတွင် တွေ့ရှိရသည်
တရုတ်တို့သည် အိန္ဒိယမှ ဟိန္ဒူများကဲ့သို့ပင် ကျမ်းဂန်များကို ထိမ်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရာ၌ စေ့စပ်သေချာမှု ရှိသည်
ချေလ်ဒီယာဆိုသည်မှာ ဘေဘီလုံတို့ ကြီးတို့ခဲ့သော ဒေသဖြစ်ပြီး ယခုခေတ် အီရတ် တောင်ပိုင်းဘက် ဒေသဖြစ်သည်
ချေလ်ဒီယာမှ နှောင်းပိုင်း နက္ခတ်ဗေဒင် ပညာရှင်များက ဘီစီ ၃၀ဝ၀ က ပေါ်ခဲ့သော ပညာရှင် ဘီရိုဆပ် (Berosus) အကြောင်းကို ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့ကြသော်လည်း ဘီရိုဆပ်၏ ကျမ်းဂန်အစစ်အမှန်များကို တွေ့ရန်ခက်သည်
သို့သော် ရှေးခေတ် ချေလ်ဒီယာသားများသည် နက္ခတ်ဗေဒင် ကို သုံးစွဲခဲ့ကြသည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ် မရှိပေ
ဂရိနှင့် ရောမတို့၏ နက္ခတ်ဗေဒင်သည် ၎င်းတို့ထံမှ ဆင်းသက်လာခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ဘေဘီလုံတို့ နက္ခတ်ဗေဒင်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း ခြေရာခံ၍ ရသည်မှာ ဘီစီ ၂၅၀ဝ ခန့်က ဖြစ်သည်
သို့သော် ဘေဘီလုံသားတို့ ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်အထောက်အထားများကို မတွေ့ရှိရပေ
အီဂျစ်တို့သည် နက္ခတ်ဗေဒင်ကို နားလည် အသုံးချခဲ့သည်မှာ ခရစ်တော် မပေါ်မီ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာကပင် ဖြစ်ကြောင်း အထောက်အထားတွေ့ရသည်
ရှေးအကျဆုံးသော အီဂျစ် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်များမှာ ဘီစီ ၈၀ဝ ခန့်က နီဆပ်ပဆို (Nicepsos) အုပ်စိုးစဉ်ကာလက ဘုန်းတော်ကြီး ပီတိုဆီရစ် (Petosiris) ဟု သိရသည်
ပီတိုဆီရစ်သည် နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းဂန်များ ရေးမရေး မသိရပေ
အထောက်အထားလည်း မတွေ့ရပေ
ယနေ့တိုင် တွေ့ရှိနိုင်သော နက္ခတ်ဗေဒင်ကျမ်းများကို ရေးခဲ့သူ အစောဆုံး အီဂျစ် နက္ခတ္တပညာရှင်မှာ ကလော်ဒီယပ်စ် တိုလမီ (Claudius Ptolemy) ဖြစ်သည်
ယနေ့ အနောက်နိုင်ငံ၏ ခေတ်သစ် နက္ခတ်ဗေဒင်သည် တိုလမီ၏ ကျမ်းများကို အခြေခံသည်
တိုလမီကို အီဂျစ်နိုင်ငံ၊ ပယ်လူဆီယမ် (Pelusium) မြို့၌ မွေးဖွားပြီး အလက်ဇန်းဒရီးယား ကျောင်းတော်၌ ပညာသင်သည်
ယနေ့ခေတ်အထိ တည်ရှိနေသော နည်းနာများထဲမှ အမှားများမှာ ယင်း၏ တက်ထရာ ဘိုင်လော့ (Tetrabilos) ကျမ်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ရှေးအကျဆုံး ပါရှန် နက္ခတ်ဗေဒင်ပညာရှင်မှာ အယ်လ် ဟာကင်မ် (Al Hakim) ဖြစ်သည်
ဒါရီယပ်စ် (Darius) ခေတ်တွင် ကျော်ကြားသော နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်သည်
အယ်လ် ဟာကင်မ်သည် ကျမ်းများစွာ ရေးသားခဲ့ပြီး နှောင်းလူတို့ အများဆုံး ဖော်ပြ
ဩဇာခြံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Awzarchan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ ယာကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယာကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၅ ဦး၊ မ ၁၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းသည် ဇမ္ဗူဒီပါကျွန်း၏ဥဆောင်းသဖွယ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထဝီဝင်နှင့် အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်တို့ကို ဖော်ပြသော ကျမ်းဖြစ်သည်
အပိုင်းသုံးပိုင်းရှိ၏
ပထမပိုင်း၌ ရွှေတိဂုံစေတီ သမိုင်းမှစ၍ မြန်မာတိုင်းရေးပြည်ရေးဆိုင်ရာ ပထဝီဝင်နှင့်နယ် နိမိတ် စသည်တို့ကိုဖော်ပြသည်
ဒုတိယပိုင်း၌ရှမ်းပြည်သမိုင်း၊ ၉၆၃ ခုရွာအချို့တို့၏ အကြောင်းအရာများနှင့် ၉၉၉ ခု အောက်မြန်မာပြည်ဆိုင်ရာ အမိန့်တော်စသည်တို့ကို ဖော်ပြ သည်
တတိယပိုင်း၌ ၉၉၉ ခုမှ ၁၁ဝ၃ ခုအတွင်းပြုစုသော မြန်မာနိုင်ငံအရပ်ရပ် ဆိုင်ရာ စစ်တမ်းစသည်တို့ကို ဖော်ပြ သည်
ထိုကျမ်းကို မည်သူပြုစုစီရင်သည်ဟူ၍ အသေအချာ မသိရချေ
သို့ရာတွင် နိုင်ငံတော်အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်ကို သိလို၍ စစ်တမ်းရှာဖွေရန် အမိန့်ထုတ်သော အနောက်ဘက်လွန်မင်း တရားကြီး၏ အမိန့်တော်ကို အစွဲပြု၍ဖြစ်ပေါ်လာသောစစ်တမ်း၊ အမှာတမ်း၊ အမိန့်တော်စသည်တို့၏ ညွန်ပေါင်းသည် ဇမ္ဗူဒီပ ဥဆောင်းကျမ်းဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြ၏
ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်း တွင် ဘိုးတော်ဘုရား၏ ၁၁၄၅ ခုစစ်တမ်းများ၌ ဖော်ပြသော အကြောင်းအရာ တစုံတစ်ခုမျှ မတွေ့ရသည်ကိုထောက်သော်၊ ထိုကျမ်းကို ၁၁၄၅ ခုမတိင်းမီ ပြုစုစီရင်သည်ဟု ယူဆအပ်၏
၉၆၃ ခုစစ်တမ်းတစ်ခုတွင် ရန်ကုန်မြို့ကိုတွေ့ရာ၊ ယင်းစစ်တမ်း ကို နောက်ထပ်တည်းဖြတ်ကြောင်း သိရ၏
သို့ရာတွင် အကြောင်းအရာအားလုံးကို ခြုံ၍ကြည့်မူ၊ ဇမ္ဗူဒီပဥဆောင်းကျမ်း ၌ ဖော်ပြသောအုပ်ချုပ်ပုံစနစ်သည် အင်းဝကို ပဲခူးကမအောင် မြင်မီ မြန်မာမင်းတို့၏ အုပ်ချုပ်ပုံစနစ်ဖြစ်ကြောင်း သိသာ၏
ဤကျမ်းသည် စစ်တမ်းတို့ကိုသာ စုဆောင်းထားသည် မဟုတ်၊ အခြားအကြောင်းအရာများကိုလည်း ဖော်ပြသည်
'အမိန့်တော်ရှိသည်
အရပ်ရပ်ရှမ်းပြည်၊ ယွန်းပြည်၊ တရုတ် ပြည် မြို့စားစော်ဘွားဝန်ကြီး ဝန်ထောက် အခွန်ဝန် စာရေးကြီး ဝင်းမှူး၊ ဆင်မှူးအမှုထမ်းဗိုလ်မှူး၊ တပ်မှူးစစ်ကဲနားခံ တပ်စာ ရေးအကြီး အကြပ်အကွပ်အကဲတို့'ဟု အစချီသော ၇၂၉ခုထုတ် သည့် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ၏ အမိန့်တော်သည် အထူးမှတ်သား ဖွယ်ကောင်း၏
ဘုရင်မင်းမြတ်၏ လွှတ်တော်အမှုထမ်းများ သည် ပြော့ကြီးမှူး၊ စမြောင်မှူး၊ သာရကာအမှူး၊ နားထောက်၊ နားခံ စသည်တို့ဖြစ်ကြောင်း သိရ၏
'ရှမ်းပြည် ယွန်းပြည် တလိုင်းပြည်မှစ၍ အရှေ့ကိုလား သော် သံတံတား၊ အနောက်ကိုလားသော် ပင်လယ်နား
တောင် ကိုလားသော် ယိုးဒယား
မြောကိုလားသော် ရေပေါ်ငါ့နားကြီး
အက္ကပတ်ကသည်းတို့နေရာ လူပေါင်းတို့ကို ရတနာပူရရွှေမြို့ ကြီး ရွှေxD;pိုက်ရာ အစိုးရတော်မူသော သီရိသုဓမ္မရာဇာမဟာ ဓိပတိ အမည်တော်ရှိသော ဘဝရှင်မင်းတရားကြီးလက်ထက်'ဟု အစချီသော ၉၉၉ ခုထုတ်သည့် သာလွန်မင်းတရားကြီး၏ အမိန့်တော်သည်လည်း မှတ်ဖွယ်ကောင်း၏
ကလန် သံပျင် မြေတိုင် မြေထိန်းအစရှိသည်တို့ကို ဖော်ပြ၏
အဝမင်းလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၉၉ ခုတွင် နန္ဒသူရ ကူး ယူ၍ ရှင်းလင်းသည့် စောရဟန်းမင်းကြီး လှူတော်မူသော ပေါက္ကံမြစည်းခုံဘုရားသမိုင်း ကျောက်စာကိုလည်း ဇမ္ဗူဒီပဥ ဆောင်းကျမ်းတွင် ဖတ်ရသည်
(ဦးဖေမောင်တင်)
ဒပ်ကထောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Datkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ အင်ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက္ကတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkataw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက္ကတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၅ ဦး၊ မ ၁၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဒလက် (မြောက်)ရွာ
အပ်လုံးခန့်၊ ဝင်ရိုးလုံးခန့်သဏ္ဌာန်ရှိ၏
၁၃၅၁ (၁) ရက်
ဗမော်စုရွာ၊ ကျုံလတာကျောင်းစု
ခဂျိဘူတာ  (加治駅 ခဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်၊ နီးဂတခရိုင်၊ ရှိဘတမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယန်းခိုက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghkaik)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မွန်းချောင်ရွာ၊ ပေချောင်
ရွှေပြည်ဦးဘတင်သည် ထင်ရှားသော နိုင်ငံသမိုင်းပညာရှင်၊ မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု ပညာရှင်ကြီးတစ်ဦး၊ စာဟောဆရာကြီး ဖြစ်သည်
မန္တလေး၏ မဟာဂီတ ပညာရှင်ကြီး တစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဆရာကြီးသည် တက္ကသိုလ်ဘွဲ့ရ ပညာရှိကြီးတစ်ဦး မဟုတ်ပါ
သို့သော် ဆရာကြီး၏ ပညာအရည်အချင်းကြောင့် မန္တလေး အမျိုးသားကျောင်းဆရာ၊ မန္တလေး ဆရာအတတ်သင် ကျောင်းဆရာ၊ မန္တလေး ပန်တျာကျောင်းအုပ်၊ သမိုင်းသုတေသီ စသည့် အစိုးရခန့် ပညာရှင်အလုပ်များကို တာဝန်ယူခဲ့ရပြီး တက္ကသိုလ်ဆရာများကို မြန်မာစာ၊ မြန်မာမှု၊ မြန်မာရာဇဝင်များ ပို့ချဟောပြောပေးခဲ့ရသော ဆရာကြီးတစ်ဆူပင်ဖြစ်သည်
မန္တလေးတက္ကသိုလ် ရှိ “အေဝမ်း” ခန်းမကြီးတွင် တစ်ပတ်တစ်ခါ ဆရာကြီး ပို့ချဟောပြောပေးသောအခါ မြန်မာစာ ပါမောက္ခများ၊ မြန်မာစာကထိကများက ကျိုးကျိုးနွံနွံနှင့် လိုက်လံနာကြား ရေးမှတ်ကြရသည်
ဟောပြောသည့် အကြောင်းအရာများသည် ပုံနှိပ်စာအုပ်တွေ၊ ပေပုရပိုက်များထဲကသာမက ရှေးလူကြီးများ ကျန်ကောင်း ကျန်ရာ ကျန်ခဲ့သည့် နန်းတွင်း ပညာရှိကြီးများ၏ မှတ်သားပြောဆိုချက်များလဲ ပါရှိသည်
ဆရာကြီးသည် အသားညို၍ ဥပဓိရုပ်ခန့်ညားသည်
ခေါင်းပေါင်းစွပ်ထားပြီး တိုက်ပုံအင်္ကျီ အမြဲဝတ်လေ့ရှိသည်
လည်တွင် ပုဝါရှည်တစ်ခု အမြဲပတ်ထားလေ့ရှိသည်
မျက်လုံးမှေးပြီး ပြောဟောလေ့ရှိပေမယ့် မျက်နှာထိ မျက်နှာထား၊ အသံနေ အသံထား၊ မှင်မောင်း ကောင်းလှသောကြောင့် စာနာသည့် ပရိသတ်သည် မငြီးနိုင်ဘဲ အစအဆုံး နာယူမှတ်သားလေ့ ရှိသည်
နန်းဓလေ့ မန်းဓလေ့များကို ပြောပြရာတွင် နန်းတွင်းသူ နန်းတွင်းသားများကို ထင်ယောင် မြင်ယောင်မိပြီး ငေးမော နားထောင်ကြရသည်
တခါတရံ ရှေးသီချင်းကြီးများကို အသံနေ အသံထားနှင့် စည်းဝါးကိုင်ပြီး သီဆိုပြတာမျိုးလဲ ရှိသည်
ဂီတမှာ ဘယ်လောက် အစွဲတကြီး လေးစားသလဲဆိုလျှင် သူ့သားများအားလုံးကို မြန်မာယောက်ျားတိုင်း ပတ္တလား တီးတတ် ရမယ်၊ ပန်းချီ ဆွဲတတ်ရမယ်ဆိုပြီး ကိုယ်တိုင် သင်ပေးလေ့ ရှိသည်
ပြီးလျှင် သူလေးစားသော ဂီတပညာရှင်ကြီးများဆီတွင် ဆက်လက်အပ်နှံ သင်ယူစေသည်
ဆရာမြို့မငြိမ်းနှင့် အတွဲဖြစ်သော ပန်းချီကျော် ဦးဘသက်သည် ဂီတပညာရှင်လဲဖြစ်ပြီး တယောထိုး ကျွမ်းပါသည်
ထိုဆရာများဆီကိုလဲ ဆရာကိုယ်တိုင် သားများကို အပ်နှံခဲ့သည်
ဆရာရွှေပြည်သည် ကိုလိုနီခေတ်၊ မန္တလေး မျိုးချစ်နိုင်ငံရေး ခေါင်းဆောင်များထဲတွင် တစ်ဦးအပါအဝင် ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေး တရားဟောရာမှာ ဦးတိုး ရာမရကန်ထဲမှ သဇင်ပန်းဘွဲ့ကို ဌာန်နှင့်မာန်နှင့် သီဆိုဟောပြော လေ့ရှိပြီး ပရိသတ်က ညစဉ်မပြတ် တခဲနက် အားပေး နားထောင်ကြ၍ ညပေါင်း ၁၄၀ တိတိ ရှိသောအခါ အင်္ဂလိပ်အရေးပိုင်က အမိန့်ထုတ်တားမြစ်ရပြီး ရပ်လိုက်ရတော့သည် ဟုဆို၏
ဂျပန်များ အောက်မြန်မာပြည်မှ မထွက်သေးခင် အင်္ဂလိပ်စစ်တပ်လဲ မန္တလေးကို အခြေမချသေးခင် ဦးရာဇတ်နှင့် လူထုဦးလှတို့က အထက်ဗမာနိုင်ငံ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကို ဖွဲ့သည်
ရန်ကုန်တွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းက ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ဖွဲ့သောအခါ ကိုယ်စားလှယ် ၁၀ ဦး တောင်းရာမှာ ဆရာရွှေပြည်ဦးဘတင် ပါခဲ့သည်
လူထုကြည်ညိုသော နိုင်ငံရေးသမားအဖြစ် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းကလဲ အထူးလေးစား၍ ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်စက ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ရာမှာ ဆရာရွှေပြည်ကိုပဲ ကော်မတီဝင်အဖြစ် ထည့်သွင်းခဲ့ဖူးပါသည်
ကျန်းမာရေးမကောင်း၍ ဆက်လက် မလုပ်နိုင်ခဲ့ရှာပါ
ဆရာကြီးရွှေပြည်ဦးဘတင်၏ တပည့်ရင်းချာများက အမျိုးသားကျောင်းထွက် လူထုဒေါ်အမာ၊ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေး စသူတို့ပဲ ဖြစ်သည်
စာဖတ်ရာ၊ သီချင်းဆိုရာ၊ စကားပြောရာများတွင် ဌာန်ကရိုဏ်း ပယတ်တို့ကို အထူးသတိထားကြောင်း သိရသည်
မန္တလေး၊ ဓမ္မဗိမာန် စာဆိုတော်နေ့ ဟောပြောပွဲမှ အပြန် ထုံးစံအတိုင်း ပတ္တလား ခေါက်ပြီး အထလိုက်မှာ ပတ္တလားအစွန်းကိုကိုင်ရင်းလဲကျပြီး ဆရာကြီး ကွယ်လွန်သွားခဲ့ရှာပါသည်
ရွှေပြည်ဦးဘတင်၏ သားမှာ ဒါရိုက်တာ ဝင်းဖေ ဖြစ်ပြီး မြေးမှာ မီမီဝင်းဖေ ဖြစ်သည်
မြန်မာ့စာဆိုရွှေပြည်ဦးဘတင် Archived 5 March 2016 at the Wayback Machine.
ခကန်လီဆောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkakanlisaw)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ အူလန်ပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၂၈၁ (၁) ရက်
မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အခေါ်အဝေါ်မှာ မြောက်မက်စီဒိုးနီးယားသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ဥရောပအရှေ့တောင်ပိုင်း ဘော်လကန်ကျွန်းဆွယ်ပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံဖြစ်သည်
ယခင် ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံမှ ပေါ်ပေါက်လာသော နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ ဖြစ်လာခဲ့သော်လည်း ၎င်း၏ နာမည်နှင့်ပတ်သက်၍ ဂရိနိုင်ငံနှင့် အငြင်းပွားမှု ရှိသဖြင့် မက်ဆီဒိုးနီးယား ယူဂိုဆလပ် သမ္မတ နိုင်ငံ ဟူသော အမည်ဖြင့် ယာယီညွှန်းဆိုခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်ခန့်က မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် အင်အားကြီးသောနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ပြီးလျှင် ထိုစဉ်က ကမ္ဘာကို သိမ့်သိမ့်တုန်စေခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူကား ထယ်ထယ်ဝါဝါ မဟုတ်တော့ပေ
မက်ဆီဒိုနီးယားနယ်သို့ ဘီစီ ၂ဝဝဝ ခန့်တွင် သရေယှန် လူမျိုးတို့ ရောက်ရှိနေထိုင်လာကြသည်
ထိုနောက် နှစ်ပေါင်း ၉ဝဝ မျှ ကြာသောအခါတွင် ဒိုရီယန်လူမျိုးများ ရောက်လာကြသည်
ဘီစီ ၄ဝဝ ခုနှစ် မတိုင်မီ ကလေးတွင် ပါးရှင်းလူမျိုးတို့က ထိုနယ်ကို သိမ်းပိုက်ထားခဲ့သော်လည်း တာမရှည်ခဲ့ပေ
ဘီစီ ၄ ရာစုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားပြည့်ရှင် ဒုတိယမြောက် ဖိလစ်ဘုရင် (ဘီစီ ၃၈၂-၃၃၆)သည် နိုင်ငံကို ချဲ့ထွင်တည်ထောင်ခဲ့ရာ၊ မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံသည် တသမတ်တည်း တိုးတက်လာခဲ့လေသည်
သူ၏သားတော် မဟာအလက်ဇန္ဒားသည် ဖခမည်းတော်ကဲ့သို့ပင် နိုင်ငံတော်ကို ချဲ့ထွင်ခဲ့ရာ၊ သူ၏လက်ထက်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံတော်သည် အထွတ်အထိပ်သို့ရောက်၍ ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ယခုတိုင် ထင်ရှား၏
ထိုစဉ်က မက်ဆီဒိုးနီးယားနိုင်ငံတော်သည် ဂရိနိုင်ငံတစ်ဝှန်းလုံး၊ မြေထဲပင်လယ် အရှေ့ပိုင်းတစ်ခွင့်နှင့် အာရှတိုက်အတွင်း အိန္ဒုမြစ်အထိ ကျယ်ပြန့်ခဲ့သည်
အယ်လက်ဇန္ဒာဩဂြရိတ်ဘုရင် လွန်ပြီးနောက်တွင်ကား နိုင်ငံတော်သည် အကွဲကွဲအပြားပြား ဖြစ်သွားလေသည်
ဘီစီ ၁၄၈ ခုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ရောမပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သွား၏
အေဒီ ၃၉၅ ခုနှစ်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ဗိုင်ဇင်းတိုင်နိုင်ငံတော်အတွင်း ပါဝင်သွားလေသည်
ခရစ်နှစ် ၆ဝဝ ပြည့်လွန် နှစ်များတွင် ဆလဗလူမျိုးများ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
ထိုစဉ်က မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် ဘူဂေးရီးယန်း နိုင်ငံတော်၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ဖြစ်နေခဲ့၍ ၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များတွင် မူဆားဗီးယန်းနိုင်ငံတော်တွင် ပါဝင်နေခဲ့လေသည်
၁၄ဝဝ ပြည့်နှစ်လွန် နှစ်များတွင် တူရကီတို့သည် ထိုဒေသကို သိမ်းယူပြီးလျှင်၊ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အထိ သိမ်းပိုက်ထားခဲ့လေသည်
၁၉ ရာစု နောက်ပိုင်းလောက်တွင် မက်ဆီဒိုးနီးယား နယ်၌နေထိုင်ကြသော ဘူဂေးရီးယန်း၊ ဆားဗီးယန်း (နောင်သော် ယူဂိုဆလဗ်)နှင့် ဂရိလူမျိုးတို့သည် ထိုနယ်ကို သူပိုင်သင့် ငါပိုင်သင့် စသည်ဖြင့် အငြင်းပွားခဲ့ကြ၏
တူရကီတို့၏ အုပ်စိုးမှုကို အကြိမ်ကြိမ်တော်လှန်ပုန်ကန်ခဲ့သော်လည်း နှိမ်နင်းခြင်း ခံခဲ့ရသည်ချည်းဖြစ်၏
၁၉၁၂ ခုနှစ် ပထမဗော်လကန် စစ်ပွဲတွင် တူရကီတို့ ရှုံးနိမ့်ခဲ့သောကြောင့် မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်ကို ဂရိ၊ ဆားဗီးယားနှင့် ဘူဂေးရီးယား နိုင်ငံတို့ ခွဲဝေယူကြ၏
ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံသည် အသေးငယ်ဆုံး အစိတ်အပိုင်းကိုရသဖြင့် မကျေနပ်သောကြောင့် နောက်ထပ် နယ်မြေပိုမိုရရှိရေးအတွက် ၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ဗော်လကန်စစ်ပွဲကို ဆင်နွှဲခဲ့၏
သို့သော် ဘူဂေးရီးယားသာလျှင် စစ်ရှုံးခဲ့၏
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားသောအခါ ဘူဂေးရီးယားသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားဒေသမှ နယ်မြေပိုမိုရရှိလိုသောကြောင့် ဗဟိုနိုင်ငံများနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့၏
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်ကို ဘူဂေးရီးယားက ခေတ္တမျှ သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးသောအခါတွင်မူ နယ်နိမိတ်ကို ရှေးအတိုင်းပင် ပြန်လည်သတ်မှတ်ခဲ့၏
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်းကလည်း ဘူဂေးရီးယားသည် မက်ဆီဒိုးနီးယားကို သိမ်းပိုက်ထားနိုင်ခဲ့သော်လည်း ရှေးနည်းအတူ စစ်ကြီးပြီးသောအခါ ပြန်လည် လက်လွှတ်လိုက်ရပြန်၏
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်သည် ဥရောပတိုက်တောင်ဘက်ရှိ ဗော်လကန်ကျွန်းဆွယ်၏ အလယ်ပိုင်းတွင်တည်၏
ဂရိ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားနိုင်ငံနှင့် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံ သုံးပွင့်ဆိုင်ဆုံရာ၊ ဗာဒါမြစ်ဝှမ်း အောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိလျက် ဂရိ၊ ယူဂိုဆလားဗီးယားနှင့် ဘူဂေးရီးယားနိုင်ငံများတွင် ပါဝင်နေပေသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ စတုရန်း မိုင် ၂၅,ဝဝဝ ခန့်ဖြစ်၏
ဂရိပိုင် မက်ဆီဒိုးနားယားသည် စတုရန်းမိုင် ၁၃၃,၃၇ဝ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၁,၇၄ဝ,ဝဝဝ မျှ ရှိသည်
ထိုနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့မှာ ဆယ်လိုနီးကာ ဖြစ်၏
ယူဂိုဆလဗ်ပိုင် မက်ဆီဒိုးနီးယားသည် စတုရန်းမိုင် ၁ဝ,၂၃ဝ ကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၁,၁၅၂,ဝဝဝ ရှိသည်
ရုံးစိုက်မြို့မှာ စကုပ်လျဲဖြစ်၏
ဘူဂေးရီးယားပိုင် မက်ဆီဒိုးနီးယားမူကား စတုရန်းမိုင် ၁,၅ဝဝ သာကျယ်ဝန်း၍ လူဦးရေ ၃၅၈,ဝဝဝ ရှိပြီးလျှင် ထိုနယ်၏ ရုံးစိုက်မြို့မှာ ဗလက်ဂို ဗဂရက် ဖြစ်လေ သည်
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေး ထွန်းကားသောနယ်ဖြစ်၍ ဂျုံ၊ ပြောင်း၊ ရိုင်းဂျုံ၊ မြင်းစားဂျုံနှင့် ဆေးပင်တို့ကို စိုက်ပျိုးသည်
သိုးဆိတ်များကိုလည်း မွေးမြူ သည်
မက်ဆီဒိုးနီးယားနယ်တွင် ယခုအခါ နေထိုင်သူတို့မှာ တူရကီ၊ ဘူဂေးရီးယန်း၊ ဂရိ၊ အယ်လဗေးနီးယန်း၊ ရဟူဒီအစရှိသည့် လူမျိုးတို့ဖြစ်၏
လူဦးရေမှာ ၃ နယ်ပေါင်း ၃၂၅ဝဝဝဝ ခန့် ဖြစ်သည်
လက်ပန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Letpan)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ ကျိုက်မရောမြို့နယ်၊ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၇၄ ဦး၊ မ ၁၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၅၈ ဦး နေထိုင်သည်
စက်ခွာ (အနောက်)ရွာ
ဧပြီလ၊ (၁၂)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၁၀၂)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၁၀၃)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၆၃) ရက် ကျန်သေးသည်
၁၉၇၃ – မြင့်ဆန်းအောင် ခေါ် အလက်ဇန်ဒါး (Alexander John Christopher Aris)၊ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်နှင့် ဒေါက်တာမိုက်ကယ်အဲရစ်တို့၏ သားကြီး၁၉၄၅ – ဖရန်ကလင် ဒီလာနို ရုစဗဲ့၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ ၃၂ ဦးမြောက် သမ္မတ (၁၈၈၂ မွေး)
ဟခုဟိုးရှောသည် ဂျပန်နိုင်ငံ၏ ဆူမိုအားကစားသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဟခုဟိုးသည် မွန်ဂိုလီးယားနိုင်ငံသား ဖြစ်သည်
ဟခုဟိုးသည် အသက် ၁၅ နှစ်သားအရွယ် ၂၀၀၀ ခုနှစ်ကတည်းက ဂျပန်နိုင်ငံတွင် ဆူမိုကို စတင်၍ ကစားခဲ့သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ချန်ပီယံ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပြိုင်ခဲ့သည့် ပြိုင်ပွဲစုစုပေါင်း ၁၁၃၂ ကြိမ်ရှိပြီး ချန်ပီယံ ၄၂ ကြိမ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ယခုအချိန်တွင် ဆူမိုအားကစားနည်းတွင် အအောင်မြင်ဆုံး အားကစားသမားလည်း ဖြစ်သည်
ဆိတ်ဖူးရွက်သဏ္ဌာန် ပြာပြာစိမ်းစိမ်း ရှိသည်
ထင်ပါကျိုင် (မန်မိုင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htinparkeng (Manmai))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လောက်ကိုင်မြို့နယ်၊ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထင်ပါကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၅၈၅ ဦး၊ မ ၈၄၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၀၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်တပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpantapin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ လက်ပံတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပံတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၆၅ ဦး၊ မ ၁၂၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ရခိုင်ကုန်းရွာ၊ ဘွက် (အရှေ့)
Botany Term : Coccinia grandis (L.) VoigtSpeciesFamily : Cucurbitaceaeအမြဲစိမ်း သစ်ပျော့နွယ်ပင် ဖြစ်သည်
ပင်စည် သေးသွယ်၍ နွယ်နှာမောင်း ၂-၄ ခု ခွဲထွက်သည်
ပင်စည် သို့မဟုတ် ရိုးတံ၏ တစ်ဖက်တည်း မှ ထွက်၏
အဝိုက် ၃ ဝိုက်ပါ၍ ထိပ်အဝိုက်တွင် ထောင့် ၃ ထောင့် ပါပြီး ဘေးအဝိုက် ၂ ခုသည် လိပ်ပြာတောင်ပုံဖြစ်နေသည်
ရွက်ရင်းဟိုက်သည် ၊ ရွက်ပြားပါး၍ ချောမွတ်သည်
ရွက်နား လှိုင်းတွန့် အနည်းငယ် ရှိ၏
ရွက်ညာ အလွန်ရှည်သည်
ရွက်ညှာကြားမှ ထွက်သည်
အဖြူရောင် ပွင့်ဖတ် ၅ ခုပါသည်
ပွင့်ချပ်အစိမ်းရောင်ရှိပြီး ထိပ်တွင် နီညိုရောင်သမ်းသည်
လုံး၍ ရှည်မျောမျောပုံရှိသည်
၂ လက်မကျော်ခန့် ရှည်သည်
အခွံ ပြောင်ချောပြီး အစိမ်းပေါ်တွင် အဖြူစင်းများရှိ၏
မှည့်သောအခါ လိမ္မော်နီရောင် ရှိသည်
အစေ့လွန်းပုံရှိသည်
နွေရော မိုးပါ သီးသော်လည်း မိုးရာသီတွင် ပိုသီးသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စငါးပါး ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အမြစ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် အလေ့ကျပေါက်သည်
သစ်ပင် ခြံစည်းရိုးတို့တွင်လည်း ပေါက်လေ့ရှိသည်
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ကင်းပုံသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ သလိပ်သည်းခြေကို နိုင်၏ ၊ ဝမ်းကိုသက်စေသည် ၊ အရွက်သည် ဖန်၏ ၊ ခန္ဓာကိုယ်ကြီးထွား သန်မာမှုနှင့် အရိုး ၊ သွားများ တည်ဆောက်မှုကို အားပေး၍ အာရုံကြောများကို လည်း လန်းဆန်း စေသည်
ပဉ္စငါးပါး  : ပင်စည်ပြုတ်ရည်ကို သလိပ်ရွှင်ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုရာ၌ အထူးထင်ရှား၏
အရွက်စိမ်းကို ဆီးချိုရောဂါရှိသူများ ကြော်ချက်စားသုံးရ၏
ကင်းပုံရွက်နှင့် နံနံစေ့ ဆတူကို ပြုတ်၍ အဖျားကျဆေး ၊ ဝမ်းပျော့ဆေးအဖြစ် အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သန်ကျဆေး ဖော်စပ်ရာ၌ သုံး၏
ကင်းပုံရွက် အရည်ကို ရေယုန်နာပေါ်သို့ မကြာခဏတို့ပေးလျှင် ရေယုန်နာ ပျောက်ကင်းသည်
ကင်းပုံရွက်ကို သည်းခြေပျက်ခြင်းနှင့် အဆုတ်ပြွန်ရောင် ရောဂါတို့အတွက် ဖော်စပ်သောဆေးများတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြုသည်
ကင်းပုံသီးကို သားသည် မိခင်များ နို့ထွက်စေရန် နှင့် လေရောဂါ ၊ သွေးဖောက်ပြန် သောရောဂါ ၊ ပန်းနာ ချောင်းဆိုး ရောဂါများ၌ အသုံးပြုသည်
အမြစ်ကို အဖျားကျဆေး၊ ဝမ်းသက်ဆေး အဖြစ်သုံးသည်
(ကင်းပုံတွင် အခါး၊ အချို နှစ်မျိုးရှိသည့် အနက် ဆေးဖက်တွင် အခါးကို အသုံးများသည်
ဦးခင်ဇော်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးသွင်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားတို့က ဖွားမြင်သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ် အောင်မြင်သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာကြည့်တိုက်ပညာ တက်ရောက်သင်ကြားပြီး၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာ ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ အမြင့်မားဆုံး (FLA) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
ဦးခင်ဇော်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဤသို့ ထမ်းဆောင်စဉ် အတွင်း မြန်မာဂီတကို စနစ်တကျ လိုက်စားကာ ကမ္ဘာ့ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် မြန်မာ့ဂီတကို ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်
ဤနည်းဖြင့် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းသုဝဏ်၏ 'မောင်ခွေးဖို့ကဗျာများ'ကို ကမ္ဘာ့သုံး ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် အသံ ထည့်ပေးခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန ညီလာခံ၌ မြန်မာ့ဂီတ ကနဦး လေ့လာချက်စာတမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖတ်ကြားခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အတွင်း ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှစစ်တပ် တော်ဝင် အင်ဂျင်နီယာ တပ်ခွဲတွင် ဗိုလ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက်လာသော အခါ ဦးခင်ဇော်သည် ဗြိတိသျှစစ်တပ်နှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တပ်ဆုတ်ရာတွင် ပါသွားခဲ့သည်
အိန္ဒိယတွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၄ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန် ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဤကဲ့သို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အသံလွှင့်မှု အတွေ့အကြုံပေါ် မူတည်၍ ဗြိတိသျှတပ်များ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်လက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူပြီး အချိန်တွင် ဦးခင်ဇော်ကို မူလ စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ်မှ မြန်မာ့အသံ ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်
ဦးခင်ဇော်သည် မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိသည်
မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် အတွင်း ရှေးစာဆိုတော်ကြီးများ၏ ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အံ၊ လူးတား၊ မော်ကွန်း၊ တောလား၊ အိုင်ချင်းများ၏ သီဆိုဟန်ကို ဂီတမိခင်ကြီး စောမြအေးကြည်နှင့် ဒေါ်ဒေလီညွန့်တို့၏ အသံဖြင့် ဓာတ်ပြားများ သွင်းယူထားသည်
ဦးခင်ဇော်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အထူးကျွမ်းကျင်သည့် အလျောက် မြန်မာ့ဝတ္ထု ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်
ကိုယ်ပိုင် ရေးသား ပြုစုသည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု (Myanmar Culture) စာအုပ်ကို ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဦးခင်ဇော်သည် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာဦးစီးဌာန ဂီတအထူးအကြံပေး အရာရှိအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ဦးသိန်းဟန် (ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ) နှင့်အတူ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာ ရာမာယန စာတမ်းဖတ်ပွဲသို့ တက်ရောက် စာတမ်း ဖတ်ကြားခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာဂီတကနဦးလေ့လာချက်စာတမ်းမြန်မာ့နက္ခတ်တာရာများစာတမ်းမြန်မာ့သစ်ပင်များစာတမ်းလက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေရတုစာတမ်းမြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစာတမ်းမြန်မာရာမစာတမ်းနှင့်မင်းသုဝဏ်၏ မောင်ခွေးဖို့ကဗျာများ (၁၉၄၀)ဦးနု၏ လူထုအောင်သံ (၁၉၅၃)ဦးနု၏ ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် (၁၉၅၄)မြန်မာ့ဓလေ့ပုံပြင်များ (၁၉၇၂)မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု (၁၉၈၁) တို့ ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မဂ္ဂဇင်းForwardThe Guardian MagazineThe New Time of BurmaOpen MindWorking People's Daily တို့ ဖြစ်သည်
ဂန့်ဂေါမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဂန့်ဂေါမြို့ ဖြစ်သည်
စကရွာ(အင်္ဂလိပ်: Saka)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ကျိုက်ထိုမြို့နယ်၊ ကျူချောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျူချောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၇ ဦး၊ မ ၁၀၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတို (အရှေ့စု)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uto(Ahsheysu))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဝိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၀ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၈၀ (၁) ရက်
ဦးခင်ဇော်ကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့၌ အဖ ဦးဖိုးသွင်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားတို့က ဖွားမြင်သည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းမှ ဟိုက်စကူးဖိုင်နယ် အောင်မြင်သည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်
၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာကြည့်တိုက်ပညာ တက်ရောက်သင်ကြားပြီး၊ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ စာကြည့်တိုက်ပညာ ဒီပလိုမာ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ မှ စာကြည့်တိုက်ပညာဆိုင်ရာ အမြင့်မားဆုံး (FLA) ဘွဲ့တံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
ဦးခင်ဇော်သည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စာကြည့်တိုက်မှူးအဖြစ် ၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၂ ခုနှစ်အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဤသို့ ထမ်းဆောင်စဉ် အတွင်း မြန်မာဂီတကို စနစ်တကျ လိုက်စားကာ ကမ္ဘာ့ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် မြန်မာ့ဂီတကို ဆက်စပ်ပေးခဲ့သည်
ဤနည်းဖြင့် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မင်းသုဝဏ်၏ 'မောင်ခွေးဖို့ကဗျာများ'ကို ကမ္ဘာ့သုံး ဂီတ သင်္ကေတဖြင့် အသံ ထည့်ပေးခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန ညီလာခံ၌ မြန်မာ့ဂီတ ကနဦး လေ့လာချက်စာတမ်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖတ်ကြားခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ် အတွင်း ထိုစဉ်က ဗြိတိသျှစစ်တပ် တော်ဝင် အင်ဂျင်နီယာ တပ်ခွဲတွင် ဗိုလ်အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အတွင်းသို့ ဂျပန်တပ်များ ဝင်ရောက်လာသော အခါ ဦးခင်ဇော်သည် ဗြိတိသျှစစ်တပ်နှင့်အတူ အိန္ဒိယနိုင်ငံသို့ တပ်ဆုတ်ရာတွင် ပါသွားခဲ့သည်
အိန္ဒိယတွင် ရှိနေစဉ်အတွင်း ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၄၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၄ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း၊ ၁၉၄၄ခုနှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန် ဘီဘီစီ အသံလွှင့်ဌာနတွင် လည်းကောင်း တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဤကဲ့သို့ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း အသံလွှင့်မှု အတွေ့အကြုံပေါ် မူတည်၍ ဗြိတိသျှတပ်များ မြန်မာနိုင်ငံကို ဂျပန်လက်မှ ပြန်လည် သိမ်းယူပြီး အချိန်တွင် ဦးခင်ဇော်ကို မူလ စာကြည့်တိုက်မှူး အဖြစ်မှ မြန်မာ့အသံ ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ခန့်အပ်လိုက်သည်
ဦးခင်ဇော်သည် မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်သော ဝဏ္ဏကျော်ထင်ဘွဲ့ကို လက်ခံရရှိသည်
မြန်မာ့အသံတွင် ညွှန်ကြားရေးဝန် အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် အတွင်း ရှေးစာဆိုတော်ကြီးများ၏ ရတု၊ ရကန်၊ အဲ၊ အံ၊ လူးတား၊ မော်ကွန်း၊ တောလား၊ အိုင်ချင်းများ၏ သီဆိုဟန်ကို ဂီတမိခင်ကြီး စောမြအေးကြည်နှင့် ဒေါ်ဒေလီညွန့်တို့၏ အသံဖြင့် ဓာတ်ပြားများ သွင်းယူထားသည်
ဦးခင်ဇော်သည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အထူးကျွမ်းကျင်သည့် အလျောက် မြန်မာ့ဝတ္ထု ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာသို့ ပြန်ဆိုပေးခဲ့သည်
ကိုယ်ပိုင် ရေးသား ပြုစုသည့် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု (Myanmar Culture) စာအုပ်ကို ပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်တွင် ဦးခင်ဇော်သည် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဌာန အနုပညာဦးစီးဌာန ဂီတအထူးအကြံပေး အရာရှိအဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ဦးသိန်းဟန် (ဇော်ဂျီ၊ စာရေးဆရာ) နှင့်အတူ ၁၉၇၅ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် နိုင်ငံတကာ ရာမာယန စာတမ်းဖတ်ပွဲသို့ တက်ရောက် စာတမ်း ဖတ်ကြားခဲ့သည်
ဦးခင်ဇော်သည် ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၇ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မြန်မာဂီတကနဦးလေ့လာချက်စာတမ်းမြန်မာ့နက္ခတ်တာရာများစာတမ်းမြန်မာ့သစ်ပင်များစာတမ်းလက်ဝဲသုန္ဒရ၏ မဲဇာတောင်ခြေရတုစာတမ်းမြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုစာတမ်းမြန်မာရာမစာတမ်းနှင့်မင်းသုဝဏ်၏ မောင်ခွေးဖို့ကဗျာများ (၁၉၄၀)ဦးနု၏ လူထုအောင်သံ (၁၉၅၃)ဦးနု၏ ရက်စက်ပါပေ့ကွယ် (၁၉၅၄)မြန်မာ့ဓလေ့ပုံပြင်များ (၁၉၇၂)မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု (၁၉၈၁) တို့ ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံသုတေသနအသင်းဂျာနယ်ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မဂ္ဂဇင်းForwardThe Guardian MagazineThe New Time of BurmaOpen MindWorking People's Daily တို့ ဖြစ်သည်
အရွက်မှာ ကံ့ကော်ရွက်သဏ္ဌာန်ရှိ၍ တညှိုခန့်ရှည်သည်
ဥမှာ ကြက်သွန်ဖြူခန့် ရှိသည်
အဆစ်တိုင်း အညွန့်ထွက်၍ အမြစ်ဖွားလည်း ထွက်သည်
ထန်တပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ မော်မာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်မာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁၆ ဦး၊ မ ၁၃၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
ငရမုံရွာ၊ လက်ပန်
ကင်ဆိပ်ရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
နင်းကြမ်းရွာ၊ အဝိုင်းနင်းဂျမ်း
ဗြိတိသျှဓနသဟာယ(အင်္ဂလိပ်: Commonwealth of Nations)သည် ဗြိတိသျှ နေမဝင် အင်ပါယာထဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သော နိုင်ငံများကို စုစည်း၍ ဖွဲ့စည်းထားသော အဖွဲ့ဖြစ်သည်
မူလက ဗြိတိသျှ ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့ ဟုခေါ်ဆိုခဲ့ပြီး ၁၉၂၆ ခုနှစ် ဗြိတိသျှ အင်ပါယာ စတင် မပြိုကွဲခင် အချိန်တွင် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ယခုအခါ နိုင်ငံပေါင်း ၅၃နိုင်ငံဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
မိုဇမ်ဘစ် နိုင်ငံမှ လွဲ၍ ကျန်နိုင်ငံများမှာ ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီဟောင်းများ ဖြစ်သည်
ထို အဖွဲ့သည် စီးပွားရေး၊ ကျန်းမာရေးနှင့် ဆင်းရဲမှု တိုက်ဖျက်ရေး စသည့် အရေးကြီးလုပ်ငန်းများတွင် လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ကြသည်
ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့ ဟူသော အကြံအစည် ကို ၁၈၈၄ တွင် လော့ဒ် ရို့စ်ဘရီ အာချီဘော ပရီမို့စ် က ဩစတြေးလျ နိုင်ငံသို့ အလည်ရောက်ရှိစဉ် စတင် ပြောကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
နောင်တချိန် တွင် ဗြိတိသျှ ကိုလိုနီများ လွတ်လပ်ရေး ရလာနိုင်ကြောင်း နှင့် ထိုနိုင်ငံများ စုစည်း၍ ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့ ဖွဲ့စည်းဖို့ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောကြားခဲ့သည်
ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့သည် နိုင်ငံရေးအဖွဲ့ မဟုတ်ပေ
ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့(the Commonwealth of Nations)၏ အကြီးအကဲအဖြစ်ထမ်းဆောင်ရသော ဗြိတိသျှဘုရင်မကြီး အဲလိဇဘက် (၂)သည် ဤလွတ်လပ်သောအဖွဲ့အစည်း၏ ပြယုတ်အမှတ်သင်္ကေတလည်းဖြစ်၏
သို့သော် နိုင်ငံရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာသက်ရောက်မှုမရှိပေ
ပြယုတ်သဘောသာဖြစ်ပေသည်
ထို့ပြင် သူသည် အဖွဲ့ဝင် ၁၆နိုင်ငံ ဖြစ်သော ဓနသဟာယဘုရင့်နိုင်ငံများအဖွဲ့(Commonwealth realm)၏ (အခြေခံဥပဒေအရ)နိုင်ငံတော်အ၏ စည်းမျဉ်းခံဘုရင်နှင့် အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်
သို့သော် အတွင်းရေးမှူးသည်သာ အဖွဲ့၏ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းဆောင်တာ များကို ဆောင်ရွက်သည်
သို့သော် ဗြိတိသျှနိုင်ငံ သို့မဟုတ် အတွင်းရေးမှူးသည် ထိုနိုင်ငံများအပေါ် မည်သည့် ထိန်းချုပ်မှုမျိုးကို မှ မလုပ်ဆောင်နိုင်ပေ
၅၃ နိုင်ငံလုံး နီးပါး သည် လွတ်လပ်သော နိုင်ငံများ အဖြစ်ရပ်တည်နေပြီး ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင် အစိုးရလည်း ရှိသည်
ထိုနိုင်ငံများသည် တူညီသော ရည်မှန်းချက်များ ကို လုပ်ဆောင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းသာ ဖြစ်သည်
ရည်မှန်းချက် အချို့မှာ − အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများကြားတွင် စီးပွားရေး ဆိုင်ရာများ အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန်၊အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများကြားတွင် ဒီမိုကရေစီ ကို မြှင့်တင်ပေးရန်၊အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံများသည် လူ့အခွင့်အရေး ကို လေးစားလိုက်နာရန် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထို ၅၃ နိုင်ငံ ၏ လူဦးရေ သည် ၁.၉၇၅ ဘီလျှံ ရှိပြီး ကမ္ဘာ့လူဦးရေ၏ ၃၁% (၃ ပုံ ၁ ပုံ နီးပါး) ရှိသည်
လူဦးရေ အများဆုံး နိုင်ငံ ၄ ခုမှာ အိန္ဒိယ ၁.၁ ဘီလျှံ၊ ပါကစ္စတန် ၁၆၀ မီလျှံ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် ၁၄၀ မီလျှံ နှင့် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ ၁၃၇ မီလျှံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
တူဗားလူနိုင်ငံသည် လူအနည်းဆုံး အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ ၁၁၀၀၀ သာ ရှိသည်
ထို ၅၃ နိုင်ငံ ၏ ကုန်းမြေဧရိယာ စုစုပေါင်းမှာ ၁၂.၁ မီလျှံ စတုရန်းမိုင် ရှိပြီး ကမ္ဘာ့၏ ၂၁ % (၅ ပုံ ၁ ပုံ )ရှိသည်
အဖွဲ့ဝင်များထဲ တွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံများမှာ ကနေဒါ ဖြစ်ပြီး ၃.၈ မီလျှံ စတုရန်းမိုင်၊ ဩစတြေးလျ ၃ မီလျှံ စတုရန်းမိုင် နှင့် အိန္ဒိယ ၀.၇၁၄ မီလျှံ စတုရန်းမိုင် ရှိကြသည်
အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေးမှာ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး ၏ ၁၆ % ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံ သည် လည်း လွတ်လပ်ရေး ရရန်ညှိနိုင်းမှုများ ပြုလုပ်စဉ်အခါ က ဓနသဟာယ နိုင်ငံများအဖွဲ့ သို့ဝင်ရန် အခွင့်အရေး ရသော်လည်း မဝင်ရောက်ခဲ့ပေ
ခကရန်းယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkakaranyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခကရန်းယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၂၀၅ ဦး နေထိုင်သည်
ဧရာမ ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက် (Large Hadron Collider) ဆိုသည်မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် စွမ်းအင် အများဆုံးဖြစ်ပြီး အမှုန်အမွှားများကို အရှိန်မြှင့် စမ်းသပ်ရန် တည်ဆောက်ထားသော အမှုန်အရှိန်မြှင့်စက် ဖြစ်သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၈ ခုနှစ် အတွင်း ဥရောပ နျူးကလီးယားဆိုင်ရာ သုတေသန အဖွဲ့ (CERN) မှ တည်ဆောက်ခဲ့သည်
အမှုန်အမွှားများ ဆိုင်ရာ ရူပဗေဒနှင့် စွမ်းအင်မြင့် ရူပဗေဒ တို့နှင့် သက်ဆိုင်သော အမျိုးမျိုးသော သီအိုရီများအား ရူပဗေဒ ပညာရှင်တို့ စမ်းသပ်နိုင်ရန် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် သီအိုရီ အရရှိပြီး သက်သေမပြနိုင်သော ဟစ်ဂ် ဘော်ဆွန် ကို ရှိမရှိ စမ်းသပ်နိုင်ရန်နှင့် စူပါဆမ်မစ်ထရီ သီအိုရီဖြင့် ခန့်မှန်းထားသော အမှုန်အမွှားများ ရှိမရှိ စမ်းသပ်နိုင်ရန် ဖြစ်သည်
ဧရာမ ဟတ်ဒရွန် တိုက်စက်ကို အသုံးပြု၍ ရူပဗေဒနှင့် သက်ဆိုင်သော အခြေခံ အကျဆုံး မေးခွန်းများ၏ အဖြေကို ရှာဖွေနိုင်မည် ဖြစ်ပြီး သဘာဝ၏ နိယာမများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ပိုမို နက်ရှိုင်းစွာ နားလည်နိုင်မည် ဖြစ်သည်
ထိုစက်အတွင်း ရှာဖွေရေး ကိရိယာ ၆ ခု ပါဝင်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် ရှာဖွေစူးစမ်းမှု တစ်ခုချင်းစီကို ပြုနိုင်မည် ဖြစ်သည်
ဧရာမ ဟတ်ဒရွန်တိုက်စက်သည် အဝန်း ၁၇မိုင် ရှိသော လှိုဏ်ခေါင်းအတွင်း တည်ရှိပြီး ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ ဂျီနီဗာမြို့ အနီး ပြင်သစ်-ဆွစ်ဇာလန် နယ်စယ်အနီးတွင် မြေကြီးအောက် ၅၇၄ ပေ ( ၁၇၅ မီတာ) အနက် အထိ ရှိသည်
နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှ သိပ္ပံပညာရှင် နှင့် အင်ဂျင်နီယာပေါင်း ၁ သောင်းကျော် ပါဝင်တည်ဆောက် ထားကြပြီး တက္ကသိုလ် နှင့် ဓာတ်ခွဲခန်း ရာပေါင်းများစွာလည်း ပါဝင် ပံ့ပိုးထား ကြသည်
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသာဘိဝံသသည် မန္တလေးတိုင်း၊ သာစည်မြို့နယ် အပျောက်ရွာ တောင်သူကြီး ဦးစံငြိမ်း၊ ဒေါ်ငြိမ်းသာတို့မှ ၁၂၆၆ ခုနှစ် နယုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် ဖွားမြင်တော်မူသည်
၁၁ နှစ်သားအရွယ်၌ ရှင်သာမဏေအဖြစ်သို့ ရောက်သည်
၁၆ နှစ်သားအရွယ်၌ မန္တလေးတိုင်း၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ ကန်မြဲဇောင်းချမ်းရွာ ဆရာတော်ဦးဂုဏနှင့် ပျဉ်သာရွာဆရာတော် ဦးကဝိတို့ထံ၌ စာပေ ကျမ်းဂန်များ သင်ယူခဲ့သည်
၁၂၈၅ ခုနှစ်တွင် မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ပျဉ်သာရွာ ပျဉ်သာ အလယ်ကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်၌ ဆရာတော် ဦးကဝိကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူသည်
၁၂၈၆ ခုနှစ်တွင် အမရပူရမြို့၊ တူးမောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံး၍ ညဝါကျမ်းတို့ကို သင်ယူခဲ့သည်
၁၂၈၇ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့ ဘုရားကြီးတိုက်ဟံသာဝတီဆရာတော်ထံ၌ သုတ0x048နိဒေ0x050သ၊ ရူပသိဒ္ဓိ၊ ဋီကာကျော် စသော ကျမ်းတို့ကို ဆိုဝါနှင့် သင်ကြားတတ်မြောက်ခဲ့သည်
အလယ်တိုက်ကြီးဆရာတော်ဦးဉေယျထံ၌ ကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာနှင့် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ကျမ်းများကို ဆိုဝါဖြင့်ပင် သင်ယူခဲ့သည်
အခြားကျမ်း များကိုလည်း စာချဆရာတော် အသီးသီးထံ၌ ဆည်းပူးခဲ့သည်
ဘာသရနှင့်တကွ ဗေဒင်ကျမ်းများ၊ ဆေးကျမ်းများ၊ သဒ္ဒါကျမ်းများကို သက္ကဋဘာသာရင်းဖြင့် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက် ခဲ့သည်
သီဟိုဠ် ဘာသာကိုလည်း အထူးကျွမ်းကျင်သည်
အင်္ဂလိပ်စာနှင့် သင်္ချာကိုလည်း လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၂၉၉ ခုနှစ် နတ်တော်လ၌ မန္တလေးမြို့၊ ပရိယတ္တိ သာသနဟိတအသင်းကြီးမှ ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသော ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသာဘိဝံသ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယ (မူလ စာချ)ဘွဲ့တံဆိပ်ကို လက်ခံရရှိသည်
၁၃၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ မြင်းဝန်တိုက်၏ ဒုတိယနာယကဆရာတော်အဖြစ် သာသနာ့ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်သောအခါ ပဋိဝိသောဓကတာဝန်ကို အချိန်ပြည့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်ပြီးသည်မှ ယခုချိန်တိုင်အောင် သာသနာရေးဦးစီးဌာန၏ လျှောက်ထား တောင်းပန်ချက်အရ သဒ္ဒါနီတိ နိဿယကျမ်းများကို ပဓာန နာယကဦးဆောင်ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန်ယူ၍ အဖွဲ့ဝင် ဆရာတော်များနှင့် တကွ ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်သုတ်သင်ခဲ့သည်
ယခုအခါ စလင်းဝိနည်းငါးကျမ်း ဂဏ္ဍိကျမ်းများကို ရိုက်နှိပ်ရန် အဖွဲ့ဝင် ဆရာတော်များနှင့်တကွ ပြင်ဆင်သုတ်သင်ဆဲဖြစ်သည်
၁၃၄၁ ခုနှစ် တန်ခူးလတွင် မန္တလေးမြို့၊ မဟာမုနိဘုရားကြီး ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒစရိယဆရာတော် အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၁၃၄၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလတွင် မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိသာသနဟိတ အသင်းကြီး၏ ဩဝါဒါ စရိယ ဆရာတော်အဖြစ် လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံယူရရှိတော်မူသည်
ရူပသိဒ္ဓိ ဂဏ္ဍိကျမ်း၊ အရုဏောဒယ ဝိနိစ0x039ယကျမ်းနှင့် ဦးရန်ကုန်နိယံ အဖြေကျမ်းများကို ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ဤသို့ သာသနာ့အကျိုး သယ်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူခြင်း ကြောင့် ၁၃၄၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ် လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော် နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်
ဥက္ကံသာဘိဝံသ၊ ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ မန္တလေး မြို့၊ မြင်းဝန်ကျောင်းတိုက်၊ ပတ္တမြားကျောင်း (မြန်မာ ၁၂၆၆- ၁၃၄၇)
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တ ဥက္ကံသာဘိဝံသသည် ၁၂၉၉ ခုနှစ် နတ်တော်လ၌ မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်းကြီးက ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသော ပရိယတ္တိသာသနဟိတ ဓမ္မာ စရိယ(မူလ စာချ) ဘွဲ့တံဆိပ်ကို လက်ခံရရှိခြင်း၊ ၁၃၂၅ ခုနှစ်မှစ၍ မြင်းဝန်တိုက်၏ ဒုတိယနာယကဆရာတော်အဖြစ် သာသနာ့အကျိုးကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့ခြင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တင်သောအခါ ပဋိဝိသောဓကတာဝန်ကို အချိန်ပြည့်ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပြီးသည်မှစ၍ သာသနာရေးဦးစီးဌာန၏ လျှောက်ထားတောင်းပန်ချက်အရ သဒ္ဒါနီတိနိဿယ ကျမ်းများကို ပဓာနနာယက ဦးဆောင်ဆရာတော်အဖြစ် တာဝန် ယူ၍ အဖွဲ့ဝင်ဆရာတော်များနှင့်အတူ ဖြည့်စွက် ပြင်ဆင်သုတ် သင်ခဲ့ခြင်း၊ စလင်းဝိနည်းငါးကျမ်း ဂဏ္ဍိကျမ်းများကို ရိုက်နှိပ် ရန် အဖွဲ့ဝင်ဆရာတော်များနှင့်အတူ ပြင်ဆင်သုတ်သင်ခဲ့ခြင်း၊ ၁၃၄၁ ခုနှစ် တန်ခူးလတွင် မန္တလေးမြို့၊ မဟာမုနိဘုရားကြီး ဂေါပကအဖွဲ့ ဩဝါဒဆရာတော်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၃၄၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလတွင် မန္တလေးမြို့ ပရိယတ္တိသာသနဟိတအသင်းကြီး၏ ဩဝါဒါစရိယ ဆရာတော်အဖြစ် လည်းကောင်း ရွေးချယ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံယူရရှိတော်မူခဲ့ခြင်းစသော သာသနာ့ တာဝန်များကို ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့သေောကြောင့် ၁၃၄၃ ခုနှစ် တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ် သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံ တော်ကောင်စီက ဆက်ကပ်လှူ ဒါန်းသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို အလှူခံရရှိတော်မူသည်
အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဥက္ကံသာဘိဝံသ မဟာ ထေရ်သည် ၁၃၄၇ ခုနှစ် သီတင်းကျွတ်လပြည့်နေ့တွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူသည်
ဘတ်တိကလိုရာသင်ကြားရေးဆေးရုံ သည် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ဘတ်တိကလိုရာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရပိုင်ဆေးရုံတစ်ခုဖြစ်သည်
ဤဆေးရုံသည် အရှေ့ပိုင်းစီရင်စုရှိ အရေးပါသည့် ဆေးရုံတစ်ခုဖြစ်ကာ ကိုလံဘိုဗဟိုအစိုးရက ထိန်းချုပ်ထားသည်
ဤဆေးရုံသည် အရှေ့ပိုင်းစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည့် တစ်ခုတည်းသော သင်ကြားရေးဆေးရုံ ဖြစ်သည်
ဆေးရုံတွင် အရှေ့ပိုင်းတက္ကသိုလ်အတွက် အဓိကသင်ကြားရေးပစ္စည်းများ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ခုတင် ၉၀၀ ရှိသည်
ငပြောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngapyaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ ကျောက်ဆည်မြို့နယ်၊ သံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၈၀၆ ဦး၊ မ ၄၀၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၈၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ညိထန် ( တိဘက် : མཉེས་ཐང་) တွင်ရွာတစ်ရွာဖြစ်သည် ရွွွွှ ခရိုင် ထဲမှာ လာဆာစီရင်စု ထဲမှာ တိဘက်ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်းဒေသကြီး ၏ တရုတ်
၎င်းသည် လာဆာ မြို့၏အနောက်တောင်ဘက် ၁၂ မိုင်အကွာတွင်ရှိသည်
ဗမော် (အနောက်စု)ရွာ၊ ပရိုက်ဝ
ငယ်တိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngetoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၃ ဦး၊ မ ၂၂၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
လှည်းကူးမြို့နှင့် မိုင် ၂၀-ခန့်အကွာ ပဲခူးရိုးမတောင်တန်း၏ အနောက်မြောက်ဘက် ဆင်ခြေလျှော တောင်ကုန်းပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားသော ဗဟိုပြည်သူ့ဝန်ထမ်းကျောင်း (နောင် ဗဟိုဝန်ထမ်းတက္ကသိုလ်)ကို ၁၉၆၅-ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁)ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ကျောင်းဝင်းအတွင်း၌ သင်တန်းခန်းမဆောင်များ၊ သင်တန်းသားများ၏ အိပ်ဆောင်များ၊ အုပ်ချုပ်သူ ဆရာနှင့် အမှုထမ်းများ၏ နေအိမ်များ၊ ဆေးရုံ၊ မူလတန်းကျောင်း၊ ကပွဲရုံနှင့် စာကြည့်တိုက် စသော အဆောက်အဦများ ဆောက်ထားသည်
အဆောက်အဦးများကို ၂၂၉.၆၄ ဧကရှိသော မြေကွက်ပေါ်တွင် ဆောက်လုပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးမြေများ၊ တောတွင်း လေ့ကျင့်ကွင်းများ၊ စက်ပစ်ကွင်းများပါ ပေါင်းလျှင် စုစုပေါင်း ဧက ၃၀၀၀-ကျော်ခန့် ရှိနေသည်
ပြည်သု့ဝန်ထမ်းကောင်းများ မွေးထုတ်ရာ ကျောင်းဖြစ်၍ ကြံ့ခိုင်မှု၊ ခံနိုင်ရည်ရှိမှု၊ ဇွဲရှိမှု၊ သည်းခံနိုင်မှု၊ စည်းကမ်းသေဝပ်မှု စသော အရည်အချင်းများကို လေ့ကျင့်ပေးသည်
ဖောင်ကြီးရွာအနီးတွင် တည်ရှိနေခြင်းကြောင့်လည်း အများပြည်သူတို့က ဖောင်ကြီးသင်တန်းဟူ၍ ခေါ်လေ့ရှိကြသည်
၁၄၀၁ (၁) ရက်
ငကွန်းရှပ်သည် ငကျီးကန်းမျိုးတွင် ပါဝင်သည်
ပါဏ ဗေဒအမည်မှာ 'စကွမ်ဗာရွိုက်ဒီ၊ တူလူး' ဖြစ်သည်
ငါးကွန်းရှပ်ကို ငါးကင်းပါးဟူ၍လည်း ခေါ်သည်
ငါးအပ်ပုံ၊ကကတစ်၊ ငကျီးကန်းတို့ကဲ့သို့ ကိုယ်ထည်အနည်းငယ် ရှည်၍ ခပ်ပြား ပြားဖြစ်သည်
ဦးခေါင်းဘေးနှစ်ဖက်တွင် မျက်စိရှိ၏
ငါးကွန်းရှပ် ကို ဟင်းလျာအဖြစ် စားကြ၍ ငါးခြောက်လည်း လုပ်ကြသည်
ဂမ်ပုမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gampum)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တွန်းဇံမြို့နယ်၊ ဂမ်ပုမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမ်ပုမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၅ ဦး၊ မ ၈၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၆ ဦး နေထိုင်သည်
ကလေးများနှစ်အထိမ်းအမှတ်အခမ်းအနားကို ရန်ကုန်မြို့ရှိ အမှတ် (၄) မူကြိုကျောင်းတွင် ကျင်းပရာ မြန်မာနိုင်ငံအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာကလေးများနှစ်ကျင်းပရေးအမျိုးသားကော်မရှင်ဥက္ကဋ္ဌ ဝန်ကြီး ဦးမန်းစံမြတ်ရွှေက ဖွင့်လှစ်ပေးသည်
အမေရိကန်သည် တိုင်းဝမ်အစိုးရကို တရုတ်ပြည်အစိုးရအဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၃၀ ကြာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရာမှ ပြည်သူ့တရုတ်ပြည်အစိုးရကို ပြောင်းလဲအသိအမှတ်ပြုလိုက်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း မူးယစ်ဆေးဝါးအန္တရာယ်တားဆီးကာကွယ်ရေးပြပွဲပြိုင်ပွဲကို ဦးဝိစာရလမ်း အင်ဗွိုင်းခန်းမတွင် ပြုလုပ်သည်
တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီဥက္ကဋ္ဌနှင့် ဝန်ကြီးချုပ် ဟွကိုဖုန်းသည် ဗင်္ဂလားဒေ့ရှချစ်ကြည်ရေးအဖွဲ့အား ပီကင်းမြို့၌ တွေ့ဆုံသည်
အမေရိကန်အာကာသသိပ္ပံဘုတ်အဖွဲ့သည် လာမည့်ဆယ်စုနှစ်တွင် သောကြာဂြိုဟ်နှင့် လကမ္ဘာသို့ အာကာသယာဉ်များပူးပေါင်းလွှတ်တင်ရန် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုသို့ ကမ်းလှမ်းသည်
ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်ကောင်စီသည် အခြေခံဥပဒေ ပုဒ်မ ၇၃၊ ပုဒ်မခွဲ (ဎ) တွင်အပ်နှင်းထားသည့် လုပ်ပိုင်ခွင့်များအရ အမိန့်ကြော်ငြာစာအမှတ် ၁၇၉ အရ ဆရာတော်ကြီး ၃ ပါးအား အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရုဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ ဆရာတော်ကြီး ၇ ပါးအား အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကိုလည်းကောင်း ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသည်
အီရန်နိုင်ငံဝန်ကြီးချုပ်သစ်အဖြစ် ဘက်ခ်တီးယားအား ခန့်အပ်လိုက်သည်
အရှေ့တောင်အာရှ ငြိမ်းချမ်းရေးရှိအောင် ကြိုးပမ်းမည်ဟု ဗီယင်ကျန်းမြို့တော်၌ ထိုင်းဝန်ကြီးချုပ်နှင့် လောဝန်ကြီးချုပ်တို့ လက်မှတ်ရေးထိုးထုတ်ပြန်သည်
အမေရိကန်၏စစ်အခြေခံစခန်းထားရှိရေးစာချုပ်ကို ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံနှင့်အမေရိကန်တို့ သဘောတူလက်မှတ်ရေးထိုးသည်
ကမ်ပူးချားနိုင်ငံ၏မြို့တော် ဖနွမ်းပင်ကို ဗီယက်နမ်လိုလားသည့်အုပ်စုမှ သိမ်းပိုက်လိုက်သည်
အာရှပစိဖိတ်စစ်ဆင်ရေးလုံခြုံမှုအတွက် တရုတ်နှင့်ညှိနှိုင်းရန် အမေရိကန်လွှတ်တော်အမတ် ၄ ဦးသည် ပီကင်းမြို့သို့ ရောက်ရှိသည်
ဖနွမ်းပင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်သူများက ပြည်သူ့တော်လှန်ရေးကောင်စီတရပ်ကို ဖွဲ့စည်းလိုက်သည်
အင်ဒိုချိုင်းနားအရေးအခင်းကို အမြန်ဆုံးစဉ်းစားရန် ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီဥက္ကဋ္ဌက ထုတ်ဖော်ကြေညာသည်
တရုတ်နှင့်ကမ္ဘောဒီးယား နှစ်နိုင်ငံလေကြောင်းပျံသန်းမှုကို ရပ်ဆိုင်းလိုက်သည်
ကမ်ပူးချားနိုင်ငံကို ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ပြောင်းလိုက်ကြောင်း အစိုးရသစ်က ကြေညာသည်
လက်နက်ကန့်သတ်ရေးဆွေးနွေးပွဲ (၂) ပြန်လည်ကျင်းပသည်
ကမ်ပူးချားပြဿနာကို ကုလသမဂ္ဂလုံခြုံရေးကောင်စီတွင် အပြင်းအထန်ဆွေးနွေးသည်
အိန္ဒိယနယ်ခြားဒေသတွင် စစ်တပ်အင်အားတိုးမြှင့်မည်ဟု အိန္ဒိယကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဂျက်ရှီဘရက်က ပြောကြားသည်
ကုလသမဂ္ဂအဖွဲ့တွင် ကမ်ပူးချားပြဿနာကို ဆွေးနွေးနေသည်ကို ကမ်ပူးချားအစိုးရသစ်က ကန့်ကွက်လိုက်သည်
ကမ်ပူးချားပြည်တွင်း၌ တိုက်ပွဲများ ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေဆဲဖြစ်သည်
အဇ္ဇရီရယ်အစိုးရ၏မူဝါဒကို မနှစ်မြို့ခြင်းကြောင့် အဇ္ဇရီရယ်ဝန်ကြီး ၂ ဦး ရာထူးမှနုတ်ထွက်သည်
အီရန် ရှားဘုရင်နှင့်မိဖုရားတို့ အီရန်နိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသည်
လက်ဗနွန်တောင်ပိုင်း ဒုက္ခသည်စခန်းကို အဇ္ဇရီရယ်စစ်တပ်က ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်သည်
အဇ္ဇရီရယ်ဝန်ကြီးချုပ်နှင့် အမေရိကန်အထူးသံတမန် အယ်ဖရက်အက်သာတန်တို့ အရှေ့အလယ်ပိုင်းကိစ္စများကို ဆွေးနွေးကြသည်
ကမ်ပူးချားအစိုးရသစ်က မင်းသားကြီး သီဟာနုကို သမ္မတရာထူးကမ်းလှမ်းရာ လက်မခံဟု ပြန်ကြားသည်
ဓမ္မာစရိယနှင့်ပါဠိပထမပြန်မဟာဘွဲ့နှင်းသဘင်အခမ်းအနားများကို မန္တလေးမြို့ မဟာမြတ်မုနိဘုရားကြီး ၄၅ တာအတွင်းရှိ ရတနာဗိမာန်အဆောက်အအုံ၌ ကျင်းပသည်
ခမာနီတပ်များသည် ဆက်လက်တိုက်ပွဲဝင်ဆဲဟု ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် အီယန်ဆရီက ပီကင်းမြို့တွင် ပြောကြားသည်
အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ ပြည်သူ့လွှတ်တော်၏ဖိတ်ကြားချက်အရ ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ် ဦးစံသာအောင်ဦးဆောင်သော အဖွဲ့ဝင် ၈ ဦးပါဝင်သည့်အဖွဲ့သည် အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသို့ ချစ်ကြည်ရေးခရီး ထွက်ခွာသည်
လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးဂျီနီဗာညီလာခံကျင်းပသည်
အီဂျစ်-အဇ္ဇရီရယ်အရေးတွင် အမေရိကန်က ကြားဝင်ညှိနှိုင်းရန် အမေရိကန်အထူးသံတမန် အက်သာတန်သည် ဂျရူးဆလမ်းမြို့မှ အီဂျစ်သို့ ထွက်ခွာသွားသည်
ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတမြန်မာနိုင်ငံတော်နှင့် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတို့၏ လေကြောင်းစာချုပ်ပြင်ဆင်ချက်ကို လေကြောင်းပို့ဆောင်ရေးကော်ပိုရေးရှင်းခန်းမတွင် နှစ်နိုင်ငံကိုယ်စားလှယ်တို့ လက်မှတ်ရေးထိုးကြသည်
ခမာနီတပ်များသည် ဗီယက်နမ်များစိုးမိုးထားသည့်ဒေသများကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်နေသည်ဟု ခမာနီအသံလွှင့်ဌာနက ကြေညာသည်
တရုတ်ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ် တိန့်ရှောင်ဖိန်နှင့် အမေရိကန်သမ္မတ ကာတာတို့သည် ဝါရှင်တန်တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးကြသည်
ကမ်ပူးချားအစိုးရသစ်ကို ထိုင်းနိုင်ငံက အသိအမှတ်မပြုဟု ထိုင်းအစိုးရက ကြေညာသည်
ရခိုင်သံဃရာဇာကား ပိဋကတ်၌ သင့်ရုံမျှ တတ်၍ ဗေဒင်နက္ခတ်ဓာတ်ရိုက်ဓာတ်ဆင်နှင့် လက်‌ဝှေ့လက်ပန်းစသော ကျင်ပညာ သိုင်းပညာ၌ အထူးကျွမ်းကျင်လိမ်မာတော်မူသော ဂါမဝါသီ ပွဲကျောင်းဘုန်းတော်ကြီးတည်း
တစ်နေ့သောအခါ ရခိုင်မင်းသည် သရက်မြို့ကိုလုပ်ကြံ၍ သရက်မြို့စားမင်းရှင်စောကိုသားမယားနှင့်တကွ ရခိုင်ပြည်သို့ ခေါ်လာသည်
မင်းရှင်စောလည်း ရခိုင်ပြည်သို့ရောက်လျှင် သားတော်သုံးယောက်ကို ရခိုင်သံဃရာဇာဆရာတော်ထံ အပ်နှံ၍ ပညာသင်ကြားစေသည်
တစ်နေ့သ၌ ဆရာတော်သည် မင်းသားသုံးယောက်တို့တွင် သားကြီ းမြင်စိုင်းရွှေနန်းရှင်ကား စမုံရေကိုသောက်၍ ကုန်၏
သားလတ်ပြည်မင်း စောရန်နောင်ကား ဖိုဦးမော်ရေကို သောက်၍ ကုန်၏
သားငယ် မင်းကြီးစွာဖြစ်မည့် စော်ကဲတရာ့ဖျားကား ဧရာဝတီရေကို သောက်၍ကုန်၏ဟု အိပ်မက်မြင်မက်သဖြင့် အမောင်တို့ သုံးယောက် စစ်ကိုင်း ပင်းယသို့ သွားကြလေ၊ မင်းချည်းဖြစ်လိမ့်မည်
မင်းဖြစ်လျှင် ငါ့ကို မမေ့ကြနှင့်ဟု မိန့်ဆိုသည်
မင်းသားသုံးယောက်တို့လည်း စစ်ကိုင်းပင်းယသို့ သွားကြ၍ သားကြီးကား ပင်းယဥစ္စနာထံ ခစားလျှင် ဥစ္စနာက မြင်စိုင်းရွှေနန်းကို ပေး၍ စားရသည်
သားလတ်လည်း ဥစ္စနာထံခစားရာ ဥစ္စနာနန်းစွန့်၍ ညီတော် ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ လက်ထက်ရောက်မှ စောရန်နောင်အမည်ဖြင့် ပြည်မြို့ကို ပေး၍စားရသည်
သားငယ်ကား စစ်ကိုင်းမင် းဆင်ဖြူရှင်တရာ့ဖျားထံခစားလျှင် အမြင့်မြို့ကို ပေး၍ စားရသည်
သက္ကရာဇ် ၇၃ဝ ပြည့် အင်းဝပြည်တွင် မင်းကြီးစွာစော်ကဲ မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်ကြောင်း ရခိုင်ဆရာတော် ကြားလျှင် ငါ့ကိုမေ့နေသည်ဟု နှလုံးမသာရှိ၍ " ဘုန်းတော်ကြီး၍ သက်တော်ရှည်လိုလျှင်အနောက်တောင်ထောင့်၌ စည်းခုံတည်လေ " ဟု မှာကြားလိုက်လေသည်
မင်းကြီးစွာလည်း မှာကြားသည့်အတိုင်း ၇၄၅ ခုနှစ်တွင်အင်းဝ၌ စည်းခုံ တည်သည်
တည်မိလျှင်ပင် အင်းဝပြည်လုံး ထိတ်ထိတ်လန့်လန့် ရှိချေသည်
ထိုအကြောင်းကို ရခိုင်ဆရာတော်ကြားလျှင် ငါကား ရဟန်းသားဖြစ်သည် မသင့်ချေဟု အင်းဝသို့ လာပြီးလျှင် ကုက္ကိုပင်၊ ဆင်ကျုံး၊ မော်ကွန်း၊ သရပါတံခါး၊ ရတနာ့ဂူ တည်၍ ရွှေစည်းခုံနှင့် ပြိုင်သောအခါ အောင်နိုင်၍ ထိတ်အလန့်မရှိ ပြေငြိမ်းသွားသည်
မင်းကြီးစွာလည်း ဆရာတော်အား များစွာပူဇော်သက္ကာရပြု၍ စည်းခုံကို အောင်နိုင်သော သာသနာပိုင် အောင်စည်းခုံသံဃရာဇာဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ်ကပ်လှူတော်မူသည်
မင်းဆွေ ရှင်သိဒ္ဓတ်တို့ကိုလည်း ပင်လယ်ကျေးသံဃရာဇာနည်းတူ မင်းသားတို့ တတ်အပ်သည့်ပညာများ သင်ပေးရသည်
မြို့ရွာတွင်းသို့ ဝင်လျှင် စစ်ခမောက်သဏ္ဌာန် ထိပ်ချွန်သော ဦးထုပ်တစ်မျိုး ဆောင်းသည်
မင်းခေါင် မင်းဖြစ်ရာကာလတွင် အုန်းပေါင်စော်ဘွားခေါ်ဆောင်လာသောသူနှင့် လက်ဝှေ့သတ်ဖူးသည်
စော်ကဲမင်းသည် ဤသို့သော လောကီပညာသည် ပွဲကျောင်းဘုန်းကြီးများကိုသာ အရေးအလွန်ပေးနေသောကြောင့် သိကြားမင်း နတ်သက်ကြွေပြီဟုဆိုကာ စည်တီးသောအမှု ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်
သိကြားသေ၍ စည်တီးသူ    သက္ကရာဇ် ၇၃၀- တွင် အင်းဝ ထီးနန်း သိမ်းမြန်း စိုးစံခဲ့သော မင်းကြီး စွာစော်ကဲ လက်ထက်တွင် မင်းကြီး စွာစော်ကဲ (အင်းဝ ဘုရင်) သည် ငယ်ဆရာ ဖြစ်သော ရခိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကို “ မဟာသံဃ ရာဇာ ” ဟူသော ဘွဲ့တံဆိပ် အပ်၍ မင်းဆရာ ပြုသည်၊ ထို ရခိုင် ဘုန်းတော်ကြီးကား ဆေးဝါး ဓာတ် ပယောဂနှင့် အင်းအိုင် ခလှဲ့ လက်ဖွဲ့ မန္တာန် တို့ကို တတ်ကျွမ်းသော ပွဲကျောင်းဘုန်းကြီး မျှသာ ဖြစ်သည်၊ ပရိယတ္တိ ပညာ တတ်ကျွမ်းသူ မဟုတ်၊ လဇ္ဇီပေသလ မဟုတ်၊ ထို့ကြောင့်ပင် နောင် သာသနာဆက် ဆရာစဉ်သို့ မဝင်လေ
ထိုအခါ ကာလက ပွဲကျောင်း ဘုန်းကြီးများ သာသနာရေးကို စီမံနေ၍ လဇ္ဇီပေသလ ဖြစ်ကုန်သော ပရိယတ္တိ ပညာတတ် သံဃာတော်များ နိမ့်ကျ၍ နေသည်၊ မင်းကြီး စွာစော်ကဲ ကိုယ်တိုင်ကလည်း သာသနာရေးနှင့် စပ်လာလျှင် သူ၏ ဆရာ ပွဲကျောင်း ဘုန်းကြီးများ၊ အထူးအားဖြင့် မဟာသံဃရာဇာ ဟူသော ရခိုင်ဘုန်းကြီး ကိုသာလျှင် တိုင်ပင် လျောက်ထားလေ့ ရှိပေသည်
တစ်ညသ၌ ညဉ့် ၂- ချက်တီးကျော်တွင် အချက်ပေါင်းများစွာ ထိုးနှက်လိုက်သော စည်ကြီးသံ သည် မင်း၏ နန်းတော်နှင့် တကွ တစ်မြို့လုံးပါ လွှမ်းခြုံ၍ ထွက်လာသည်၊ မြို့နှင့် မနီးမဝေး မနာပြင် ငါးဆူအရပ် ကျောင်း၌ နေသော ပရက္ကမ အနွယ်ဝင် အရှင်ခေမာစာရ ဟူသော ရဟန်း တစ်ပါးက ထိုးနှက် ရိုက်တီးလိုက်ခြင်း ဖြစ်လေ၏
မင်းကြီး စွာစော်ကဲ လည်း “ ဤ စည်တီးသံသည် ရဟန်းတစ်ပါး ပါးလွန်၍ တီးခြင်း ဖြစ်မည်၊ မည်သည့် ကျောင်းက မည်သည့် ပုဂ္ဂိုလ် သေဆုံးသနည်း - မေးမြန်း ကြကုန် ” ဟု အမတ်တို့ကို စေလွတ်၍ မေးမြန်း စုံစမ်း စေလေသည်၊ အမတ်တို့လည်း စည်တီးသော ကျောင်းကို ရှာဖွေ မေးမြန်း စုံစမ်း ကြကုန်၏
ထိုအခါ မနာပြင် ငါးဆူအရပ်မှ ပရက္ကမ အနွယ်ဝင် အရှင်ခေမာစာရ တီးကြောင်း သိရသဖြင့် “ မည်သည့် ရဟန်း ပုဂ္ဂိုလ် သေဆုံး၍ စည်တီး ပါသနည်း ” ဟု မေးမြန်း ကြလေသည်
အရှင် ခေမာစာရ က “ မည်သည့် ရဟန်း ပုဂ္ဂိုလ်မျှ သေဆုံးခြင်း မရှိ၊ ဤ စည်တီး ရခြင်းကား တာဝတိံသာ မှ သိကြားမင်း သေ၍ တီးခြင်း ဖြစ်သည် ” ဟု ဆိုလေသည်
အမတ်တို့ ကလည်း ထို အတိုင်းပင် ဘုရင်ကို လျှောက်ထားရာ မင်းကြီး စွာစော်ကဲက တအံ့တဩ ဖြင့် “ အဘယ့်ကြောင့် သိကြားမင်း သေကြောင်း သိသနည်း - ပြန်၍ မေးမြန်းကြချေ ” ဟု အမတ်တို့ကို စေလွှတ် လိုက်ပြန် လေသည်၊ ထိုအခါ အရှင်ခေမာစာရက “ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံဝင်ခါနီး၌ သာသနာကို စောင့်ရှောက် ပါမည်ဟု သိကြားမင်း ဝန်ခံပါသည်၊ ဤ သို့ဝန်ခံ ခဲ့ပါလျက် ယခုအခါ သာသနာတော်ကို ဆောင်ရွက်နေသော ငါတို့အား မစောင့်ရှောက် ပါသောကြောင့် သိကြားမင်း သေကြောင်းကို သိရပေသည်၊ ထို့ကြောင့် ဤ စည်ကို တီးရခြင်း ဖြစ်သည် ” ဟု ပြန်လည် မိန့်ကြားတော် မူလိုက်လေသည်
အရှင်ခေမာစာရ မိန့်ကြားသည့် အတိုင်းပင် ဘုရင်အား လျှောက်ထား ကြရာ ဘုရင် မင်းကြီး စွာစော်ကဲ သည် ဆိုလိုသော အဓိပ္ပာယ်ကို ကောင်းစွာ နားလည် သဖြင့် “ ဟုတ်ပေသည် ” ဟုဆိုကာ သဒ္ဓါ ကြည်ညို၍ ဝမ်းဘဲအင်း မြောက်ဘက် ဒန့်တော အရပ်တွင် ကျောင်းဆောက်၍ အရှင်ခေမာစာရ အား တင်လှူလေသည်၊ စည်းခုံနှင့် သိမ်လည်း သမုတ်၏၊ ထိုစည်းခုံနှင့် ကျောင်းတော်ကို ရည်၍ ရာဇဝင်တွင် အဝဒန့်တော စည်းခုံနှင့် ကျောင်းတော် ဟု အလှူစာရင်း သွင်းလေသည်၊ ထိုဆရာကား သထုံဆက် သီဟိုဠ်နွယ် လဇ္ဇီ ပေတလ ဖြစ်၍ သာသနာဆက် ဆရာစဉ် သို့ ဝင်၏၊ ထီးဖြူနှင့် တကွ တင်လှူတော် မူသည်၊ သာသနာပိုင်လည်း အပ်တော်မူ၏ ဟု သာသနာ လင်္ကာရ စာတမ်းတွင် ဆိုလေသည်
ခင်ဆုံ (မင်းကြီးကတော်) (ခရစ် ၁၇၉၀ - ၁၈၆၀ ခန့်)သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ထင်ရှားသော မြန်မာအမျိုးသမီး စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် မြေထဲဝန်၏သမီး ဖြစ်သည်
ဘကြီးတော်မင်း (စစ်ကိုင်းမင်း) လက်ထက်တွင် ကဗျာလင်္ကာများကို ဖွဲ့ဆိုသဖြင့် ထင်ရှားသည်
ခင်ဆုံသည် မြဝတီမင်းကြီးနှင့် ခေတ်ပြိုင်စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဘကြီးတော်ဘုရားလက်ထက် ဇလွန်မြို့စား ရွှေလှံဗိုလ်နှင့်လက်ထက်ခဲ့ရာ 'ရွှေလှံဗိုလ် ကတော်ခင်ဆုံ' အဖြစ် ထင်ရှားသည်
ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်တွင် ရွှေလှံဗိုလ်သည် ကောင်းတုံဝန်ကြီးဖြစ်လာရာ'မင်းကြီးကတော်ခင်ဆုံ' အဖြစ် ဆက်လက် ထင်ရှားသည်
နောင်တွင် ကွပ်ရွာကို စားရသဖြင့် ' ကွပ်ရွာစား မင်းကြီးကတော်ခင်ဆုံ' အဖြစ် ထင်ရှား၏
ခင်ဆုံသည် ဘကြီးတော်မင်းလက်ထက်မှစ၍ ရွှေဘိုမင်း (သာယာဝတီမင်း)၊ ပုဂံမင်းနှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တော်များတိုင် ကဗျာလင်္ကာများ ရေးဖွဲ့သည်
ခင်ဆုံ၏ ကဗျာဂီတတွင် သီချင်းခန့်ပတ်ပျိုး၊ တေးထပ်၊ သဖြန်ဒွေးချိုး၊ လေးဆစ်သဖြန် စသည်တို့ပါဝင်သည်
ပန်းပျိုးသီချင်းများကို ရေးသားခြင်းဖြင့် ခင်ဆုံသည် တူရိယာ ဂီတဘက်တွင် နှံ့စပ်ကျွမ်းကျင်ကြောင်း သိရသည်
ခင်ဆုံ၏ ကဗျာများတွင် နက်နဲသော ပါဠိဝေါဟာရများကို သုံးစွဲထားသဖြင့် ပါဠိကျမ်းဂန် တတ်မြောက်ကြောင်းကိုလည်း သိသာသည်
အဖွဲ့အနွဲ့ ယဉ်ကျေး၍ နန်းမူနန်းဟန်ပါသည်
တင်စားဖွဲ့နွဲ့ပုံများကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် စိတ်ကူးထက်မြက်ကြောင်း ထင်ရှားသည်
ခင်ပွန်းသည် ကောင်းတုံမင်းကြီးမှာ စောစီးစွာ ကွယ်လွန်သော်လည်း ခင်ဆုံသည် နောက်အိမ်ထောင်မပြုဘဲနေခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် မန္တလေးမြို့ ဇာတိဖြစ်၍ ၁၂၆၅ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၆ ရက် (၁၉၀၄ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ဝ ရက်) စနေနေ့တွင် ဖွားမြင်သူ ဖြစ်သည်
ဖခင်မှာ ရဲအင်စပိတ်တော် ဦးမောင်မောင်ကျော် ခေါ် ဦးမြတ်ကျော် ဖြစ်၍၊ မိခင်မှာ (ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်း၏သမီးလတ်) ဒေါ်ခင်ခင်လတ် ဖြစ်သည်
အဘိုးဖြစ်သူ ဝက်မစွတ် မြို့စားမင်းက မြေးဖြစ်သူကို ချစ်မြတ်နိုးသည့် အတွက် မိမိ အဘွားဖြစ်သူ၏ အမည်ကို ယူကာ 'ခင်လေးခင်' ဟု အမည် ပေးခဲ့သော်လည်း၊ ဒဂုန် ခင်ခင်လေးက အဘိုး၏ အဘွား အမည်ကို မိမိအမည် အဖြစ် သုံးလျှင် ရိုင်းရာကျသည်ဟု ယူဆကာ 'ခင်ခင်လေး' ဟု အမည် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
နှစ်ပေါင်း ၂ဝ တိုင်တိုင် ကလောင်ကိုင်၍ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးနှင့် အဆက်မပြတ် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုတိုများရေးသားခဲ့ရာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းကြီးမှ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုသည့်အနဖြေင့် ခင်ခင်လေး၏ရှေ့တွင် ‘ဒဂုန်’ ဟူ သောဘွဲ့ကို အမြဲထည့်သွင်း ဖော်ပြသည်ကို အကြောင်း ပြုပြီး ယနေ့တိုင်အောင် ‘ဒဂုန်ခင်ခင်လေး’ ဟု ဒဂုန်နှင့်တွဲ၍ ကျော်စောထင်ရှား လူသိများလျက် ရှိနေပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ဖခင်ဘက်မှအဘိုးမှာ ရတနာပုံမြိုတည်၊ နန်းတည် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင် မင်းတုန်းမင်းတရားကြီးလက်ထက်မှစ၍ သီပေါ မင်းလက်ထက်တိုင် မြို့သူကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျောက်ပန်းတောင်းနယ်တစ်ဝိုက် မြို့အုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ သော ကေအက်စ်အမ်ခေါ် ရွှေစလွယ်ရမြို့အုပ်မင်း ဦးဘိုးဆွဖြေစ်သည်
မြို့အုပ်ကတော်မှာ သီပေါဘုရင်၏ မိဖုရားခေါင်ကြီး စုဖုရားလတ်၏ ရံရွေတော် မမသက်ဆိုသူဖြစ်သည်
ဦးဘိုးဆွေနှင့် မမသက်တို့တွင် …ဦးမောင်မောင်ဝင်းဦးမောင်မောင်ပုဦးမောင်မောင်ကျော် (ဦးမြတ်ကျော်) နှင့်ဒေါ်ခင်ဆင် ဟူ၍ သားသမီးလေးယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
ဦးမောင်မောင်ကျော်မှာ မိဘများပေးထားသည့်အမည်ကို မနှစ်သက်သော ကြောင့် ဦးမြတ်ကျော်ဟု တွင်စေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ မိခင်ဘက်မှ ဘေးမှာ ပိဋကတ်တော်သမိုင်းအပါအဝင် ကျမ်း (၃၃) စောင်ပြုစုသွားသည့် မင်းတုန်းမင်း၏ ပိဋကတ်တော်အုပ် အရှင် နန်းမတော်ဝန် မိုင်းခိုင်းစားမင်းကြီး ‘မဟာသီရိဇေယျသူ’ ဘွဲခံ ဦးယမ်ဖြစ်သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ အဘိုးမှာ ကဗျာ၊ လင်္ကာအမျိုးမျိုး၊ မဟာဂီတဝင် သီချင်းကြီးသီချင်း ခန့်များ နှင့် နေ့စဉ်မှတ်တမ်းများအပါအဝင် စာမျိုးစုံ ရေးသား ပြုစုခဲ့သော ဝန်ထောက် ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး ‘မင်းထင်မဟာစည်သူ’ဘွဲ့ခံ ဦးလတ်ဖြစ်သည်
ဝက်မစွက်မင်းကြီးဦးလတ်နှင့် ဝန်ကတော် မိုင်းခိုင်းမြို့စား ပိဋကတ်တော်အုပ်မင်း ဦးယမ်၏သမီးအလတ် အရှင်နန်းမတော် မိဘုရားခေါင်ကြီး စုဘုရား လတ်၏ မှန်နန်းအပျိုတော်ကြီး သုနိမ္မာတို့ လက်ဆက်၍ –ဝက်မစွက် ခင်မောင်ကြီးဝက်မစွက် ခင်ခင်ကြီးဝက်မစွက် ခင်ခင်လတ်ဝက်မစွက် ခင်ခင်လေးဝက်မစွက် ခင်ခင်ထွေး ဟူ၍ သားသမီးငါးယောက် ထွန်းကားခဲ့ရာ ဝက်မစွက်ခင်ခင်လတ်မှာ မြို့အုပ်မင်းဦးဘိုးဆွေနှင့် ဒေါ်မမသက်တို့၏ တတိယ မြောက်သား မြို့အုပ်ကလေး ဦးမြတ်ကျော်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဦးမြတ်ကျော်သည် ခင်ခင်လတ်နှင့် လက်ထပ်ပြီး မြို့အုပ်အဖြစ်မှ ရာဇဝတ်ဘက်သို့ပြောင်းကာ အမှုလိုက်အင်စပက်တော် အဖြစ်နှင့် မိတ္ထီလာမြို့တွင် နေထိုင်စဉ်အတွင်း သမီးခင်ခင်လေး (နောင်ဒဂုန်ခင်ခင်လေး) နှင့် သား မောင်မောင်လေး (အေဝမ်း တူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူ မာလမောင်မောင်) တို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဝက်မစွက်ဝန်ထောက်မင်းမှာ စာပေပရိယတ္တိ ဗဟုသုတဟင်းအိုးကြီးသဖွယ် သုတေသီအပေါင်းတို့၏ မှီခိုအားထားရာ ပညာရှင်ကြီးတစ် ဆူဖြစ်၍ ဗဟုသုတအစုံကို ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် အဘိုးကို ဝေယျာဝစ္စပြုစုရင်း ဆည်းပူးမှတ်သားလာခဲ့ရသည်
ဖခင်နှင့်အတူ မကြာခဏ နယ်လှည့်ထွက်ရာတွင် ယောက်ျားလေးလိုမြင်းစီး၍ တောထွက်လည်ပတ်ခဲ့သော အလေ့အထများလည်း ရရှိခဲ့ သည်
အဘိုးဝက်မစွက်၏အိမ်တွင် မောင်နှမမိသားစုများ နေထိုင်ကြရသည်
အဘိုးဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီးက မြေးဖြစ်သူအား ရတနာသုံးပါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော ပရိတ်တရားတော်များ၊ သဂြိုဟ်ကျမ်း၊ သဒ္ဒါကျမ်း၊ နိပါတ်တော်၊ ဇာတ်တော်ဝတ္ဂ္တုများ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မဟာဝင်၊ ရာဇဝင်၊ ပျို့လင်္ကာများ သင်ကြားပေးလေသည်
အင်္ဂလိပ်စာသင်ဆရာကို အိမ်ခေါ်၍ သင်ယူစေခဲ့လေသည်
တစ်ဖက်ကလည်း အားလပ်ချိန်တွင် ပြင်ပစာ အုပ်စာ ပေများကို ဖတ်ရှုလေ့လာစေခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁ဝ နှစ်သမီးအရွယ်၌ ကျောင်းစာအပြင် ၁၉၁၄ ခုထုတ် ပညာအလင်းမဂ္ဂဇင်းများကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
ဖခင်မှာ အစိုးရအမှုထမ်းဖြစ်သည့်အားလျော်စွာ ကျောက်ပန်းတောင်း၊မကွေး၊ ရွှေဘို၊ မြင်းခြံ၊ မိုးကုတ်မြို့များတွင် ကျောင်းနေခဲ့သည်
ကျောက်ပန်းတောင်းရှိ မြန်မာစာ ၇ တန်းကျောင်းတွင်နေစဉ် တတိယတန်း၌ စကောလားရှစ်နှင့်အောင်ပြီး လေးတန်းရောက်သော် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာကျောင်း တက်ရောက်သင်ကြားရသည်
ထိုအချိန်တွင် ခင်ခင်လေးမှာ အသက် ၉ နှစ်ရှိပြီဖြစ်၍ မန္တလေးရှိ အဘိုးအဘွားတို့ထံမှ နားထွင်းမင်္ဂလာပြုချိန်တန်ပြီဖြစ်၍ အကြောင်းကြား သောကြောင့် ခွင့်ရက်ရှည်ယူကာ မန္တလေးသို့သွားရသည်
ထမင်းခွံ့၊ ထမင်းခံများ၊ပုပ္ပါးတော်များနှင့် နားထွင်း မင်္ဂလာကို ခမ်းခမ်းနားနား ကျင်းပခဲ့သည်
နားထွင်းပေးသူမှာ မင်းတုန်းမင်းတရားကြီး၏ သမီးတော် ချွန်းတောင်မြို့စားထိပ်ခေါင်တင်ဖြစ်သည်
မန္တလေးသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အလယ်တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
မိခင်က သမီးမိန်းကလေးသည် အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ကျောင်းမနေထိုက်ဟု အယူရှိခဲ့သည်
သို့ဖြင့် စာရေးစာဖတ်တတ်လျှင် တော်သင့်ပြီဟု မိခင်၏ဆန္ဒအရ ကျောင်း ထွက်လိုက်ရသည်
ဖခင်၏ အေးမြသည့်အရိပ်အာဝါသကွယ်ပျောက်ခဲ့သော် အဘိုးဝက်မစွက်မင်းကြီး၏ အရိပ်အာဝါသအောက်သို့ ခိုဝင် ခဲ့ရ၏
အိမ်ဦးနတ်ဖြစ်သည့် ဖခင်၏အာဝါသမှ ကင်းခဲ့ရသည့် မိခင်နှင့်သားသမီးများ၏ စိတ်အားငယ်မှုမှာ လျော့နည်းမသွားခဲ့ပေ
၁၂ နှစ်သမီးအရွယ်မှာ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် စာပေလောကသို့ဝင်ရောက်ခဲ့စဉ်အခါက အမျိုးသမီးများအဖို့ ဝတ္ထု ဆောင်းပါးရေးသားသည်ကိုမဆိုထားဘိ ဝတ္တုဖတ်သည်ကိုပင် ကဲ့ရဲ့တတ်ကြသောအခါ ဖြစ်သည်
ထိုခေတ်ထိုအခါ၏ အယူအဆနှင့် ဝါဒကို ရဲရင့်စွာရင်ဆိုင်တွန်းလှန်ပြီးလျှင် စာပေလောကသို့ ချဉ်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့ပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာပေလောက၌ ပထမဦး ဆုံးသော အမျိုးသမီးကာလပေါ် မြန်မာဝတ္ထုရေးဆရာမဖြစ်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ်တွင် 'နွဲ့နွဲ့' ဟူသော ဝတ္ထုတိုကလေးကို စတင် ရေးသား ပေးပို့ရာ သူရိယ မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲတွင် အကောင်းဆုံး ဝတ္ထုအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး၊ ၁၉၁၇ ခုနှစ်ထုတ် သူရိယ မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် ထည့်သွင်း ဖော်ပြခံရသည်
သူရိယမဂ္ဂဇင်းတိုက်မှ ဆုငွေနှင့် မဂ္ဂဇင်းတစ်စောင်ကို စာတိုက်မှ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးထံ ပို့လိုက်သည်
စာတစ်စောင်လည်း ပူးတွဲ ပါရှိသည်
ယင်းစာတွင် အမျိုးသမီးစာရေးသူ အဖြစ်ပထမဆုံးမြန်မာကာလပေါ်ဝတ္ထုရေးသူဟု ချီးကျူးဖော်ပြထားပေသည်
ထိုစဉ် က ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ကလောင်အမည်မှာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာ အတိုကောက် “K.L.K” ဖြစ်ပြီး အရှည်ကောက်မှာ ‘ခင်လေးကုမ္မာရီ’ ဖြစ်သည်
နောက်ထပ်ရေးသားသောဝတ္ထုများမှာ‘ရှင်မင်းညို’၊‘ရဲလျှင်မင်းဖြစ်’စသောဝတ္ထုများ ကို ဆက်လက်ရေးသားသည်
သူရိယမဂ္ဂဇင်းနှင့် မြန်မာ့အလင်းမဂ္ဂဇင်း နှစ်စောင်တွင် ‘သစ္စာနှင့် မေတ္တာ’၊‘စိန်နှင့် ဘေး’၊ ‘အချစ်နှင့် အမြစ်’၊ ‘စကားပြေ ဝတ္ထုတိုလေးများ’ ရေးပြီးပို့ခဲ့သည်
ခင်ခင်လေးဝတ္ထုတိုလေးများမှာ သုံးလတစ်ကြိမ် အလှည့်ကျပါလာခဲ့၏
၂ နှစ်အတွင်း သူ့လက်ရာလေးတွေ အဆက်မပြတ် ပါလာပြီး ၁၉၂၁ ခု နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်တိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းကို ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်းအမည်ဖြင့် (၁၅) ရက်တစ်ကြိမ် အချိန်မီထွက်နိုင်အောင် ကြိုးပမ်းခဲ့၍ သူကိုယ်တိုင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
သမီးဖြစ်သူ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ‘ကြည်တော်ဆက်’ မဂ္ဂဇင်း ထုတ်ဝေရန်ပူဆာ၍ မိခင်ဖြစ်သူသည် ကားတစ်စီးနှင့် စိန်နားကပ်တစ်ရံရောင်းကာ မဂ္ဂဇင်း ထောင်ပေးရသည် ဟူ၏
ဤမျှအထိ သမီးအလိုကိုလိုက်ခဲ့မှုကြောင့် အများ၏ မေးငေါ့ခြင်းကိုပင် ခံခဲ့ရသည်ဆိုလေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မိမိပိုင် ‘ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်း’ကို မန္တလေးမြို့၊ ဆိုင်းတန်းရပ်၊ ဝဇီရာ မဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်တွင် ရိုက်နှိပ်သည်
မြန်မာ အမျိုးသမီး စာရေးဆရာများ ဦးစီး ထုတ်ဝေသော မဂ္ဂဇင်းများတွင် အစောဆုံး ဖြစ်သည်
ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းမှာ သူ့ခေတ်နှင့်သူ တွင်ကျယ်လာခဲ့သည်
ပုံနှိပ်ခွင့်ကို သွားတောင်းစဉ်ကမူ မျက်နှာဖြူအရေးပိုင်မှာ ငယ်ရွယ်သူ အယ်ဒီတာမလေးကိုကြည့်ပြီး မအံ့ဩဘဲ မနေနိုင်ခဲ့
ခင်ခင်လေး၏သတ္တိကား ဤသို့ဖြစ်သည်
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ်အားကိုးသော ဉာဉ်ကား (၁၂) နှစ်သမီးအရွယ်ကစ၍ အမြစ်တွယ်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူ့ဝတ္ထုများကို ထုတ်ဝေသော ဝဇီရာမဏ္ဍလပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင် ဒေါ်ဒေါ်ရွက်၏ ဟုမ္မရုးသတင်းစာ၌ ဟုမ္မရုးလမ်းညွှန်ခန်းကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လျှို့ဝှက်နာမည်နှင့် ရေးခဲ့ရာ တိုက်အုပ်လက်ရာဟု ထင်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် တိုက်ပိုင်ရှင်နှင့်အတူ နေရှင်နယ်ဂျာနယ်ထွက်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော် နိုင်ငံရေးရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်၍ နေရှင် နယ်ဂျာနယ်နှင့် ကြည်တော်ဆက်မဂ္ဂဇင်းပါ ရပ်စဲထားလိုက်ရသည်
အလုပ်မရှိလျှင်လည်း မနေတတ်သဖြင့် ဝါသနာအရ ဇာထိုး၊ ပန်းထိုး၊ လက်မှုပညာနှင့်ဘဲ အချိန်ကုန်လွန်ခဲ့ရသည်
စတိုး ဆိုင်ကြီးများတွင် ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏လက်ရာဖြစ်သော ရေခဲချည်စောင်၊ တက်တင်းဇာ၊ ပုတီးစေ့လက်ပွေအိတ်၊ ရေးဆေးဆီဆေးခြယ်ထားသည့် ပိုးတွန့်ဖဲလုံချည်များစသဖြင့် ကန်ထရိုက်စနစ်နှင့်သွင်းခဲ့သည်
အနုပညာရှင်၏ မွမ်းမံမှုဖြစ်သဖြင့် အလွန် လူကြိုက်များခဲ့ပြီး ဝင်ငွေကောင်းခဲ့သည်
ဇာထိုး၊ ပန်းထိုးရင်း ဝတ္ထုတွေ စဉ်းစားလိုက်၊ ကောက်ရေးလိုက်နှင့် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုပြိုင်ပွဲသို့ ရွှေဥဒေါင်းညိုဝတ္ထုကို ပို့လိုက်ရာ ပထမဆုရရှိခဲ့သည်
၁၉၂ဝ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စာပေဝတ္ထုဆောင်းပါး များရေးသားသည်
ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း အတွဲ (၁)၊ အမှတ် (၆) တွင် အလင်းရောင်ဝတ္ထုကို စတင်ရေးပြီး ဝတ္ထုဆောင်းပါး အမြောက်အမြားကို စဉ်ဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့ သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး အမည်ဖြင့် ခေတ်ပေါ်ရာဇဝင်ဝတ္ထုများ ရေးသည်
‘ကိုကိုလေး’ အမည်ဖြင့် မှော်ဆရာမှတ်တမ်းဝတ္ထုများကို ရေးသည်
ပုဂံခေတ် ဆံထုံး ၅၅ မျိုးကို အဲချင်းရော၊ ပုံများပါ 'ရတနာပုံ ထိပ်တင်လှိုင်'အမည်နှင့် ယုဝတီဝတ္ထုဆောင်းပါးအခန်းအတွက် ဆံထုံးကာ အဲ မောင်းလှံထိုးအမျိုးမျိုး၊ အိမ်တွင်းမှုဇာထိုး၊ ပန်းထိုးအပ်ချုပ် လက်မှုပညာအဖြာဖြာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့လေသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြို့မှနေ၍ ကိုယ်ပိုင်အမျိုးသမီးမဂ္ဂဇင်းတွင် ပျောက်ဆုံးသော ‘ပတ္တမြားကြီး’၊ ‘မသန်းရီ’၊ ‘မျိုးချစ်လမ်း ညွန်’ နှင့် ‘မာန’ ဝတ္ထုရှည်များ ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်ခန့်မှစ၍ အေဝမ်း (မြန်မာအဆွေ) ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးပေးခဲ့သည်
ပထမဆုံးဇာတ်ညွန်းမှာ စိမ်းရောင်စို ဖြစ်သည်
မြန်မာ အဆွေ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှရိုက်ကူးသော ‘တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန်’ ဇာတ်ကားပြီးသည့်နောက် ကာတွန်း ရွှေရိုး (ဦးဘကလေး) အ တွက် ဇာတ်ညွန်းရေးပေးခဲ့၍ ရွှေဒင်္ဂါးသုံးပြားတံဆိပ်နှင့် ငွေသုံးရာ ဉာဏ်ပူဇော်ခ ချီးမြှင့်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ‘တမြေစံ’ဝတ္တုကြီးကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းထုတ်ဝေခဲ့၍ မြန်မာအဆွေအေဝမ်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ၁၉၂၇ ခုတွင် ဒါရိုက်တာဦးညီပုက ‘မြအေးယဉ်’ အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့ရာ မောင်မောင်စိုး၊ မမြညွန့်၊ သာချို၊ မသောင်း၊ ဒေါ်ဂျမ်းစိန်တို့ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်
အဆိုပါ ‘မြအေးယဉ်’ ရုပ်ရှင်ကားကို ၁၉၂၇ ခု၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ ပန်းဆိုး တန်း ‘အောင်လံပီယာ’ ဇာတ်၌ ရုံတင်ပြသည်
ဤသည်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီး ရုပ်ရှင်ဝတ္တုရေးဆရာ ဖြစ်လာသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းပါ ညဉ့်ဦးယံ၊ ချစ်စနိုး၊ ခိုင်သစ္စာ၊ နှမလေး၊ မြိုင်ယံဘွားဝတ္တု တို့ကို မြန်မာအဆွေ အေဝမ်းဖလင်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီမှ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများအဖြစ် ရိုက်ကူးတင်ဆက်ခဲ့ လေသည်
‘တမြေစံ’၊ ‘နှမလေး’ ဝတ္ထုကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
‘မြိုင်ယံဘွား’ ဝတ္ထုရေးပြီးသည့်အခါ အဘိုးဖြစ်သူကို ဝေဖန်ပေးပါရန်ပြလိုက်သည်
ငါ့မြေး အရေးအသားတော်ပါပေသည်ဆိုမှပဲ သူ့မှာဘဝင် ကျခဲ့ရသည်
ထိုဝတ္တုမှာ နန်းတွင်းယဉ်ကျေးမှုနှင့် တောတွင်းလူရိုင်းတစ်ဦးကို ရောမွှေထားသောဇာတ်လမ်းဖြစ်ရာ အေဝမ်းကရိုက်ကူး၍ ဟိုးလေးတကျော် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ‘စာဆိုတော်’ ဝတ္ထုပထမတွဲကို စတင်ရေးသားသည်
စာဆိုတော်ဝတ္ထုမှာ မြန်မာစာပေသမိုင်းတွင် မြန်မာ့ နန်းတွင်း အဖြစ် အပျက်များကို စေ့စေ့ငုငု သုတေသနပြု၍ ရေးသားထားသော ဂန္ထဝင်မြောက်ဝတ္ထုကြီးဖြစ်၏
တော်လှန်ရေးဝတ္တု ‘ရွှေစွန်ညို’ ကို ရေးသား ခဲ့သည်
ယင်းဝတ္တုကို ‘ရည်းစားဓားပြ’ အမည်ဖြင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၄၁ ခုနှစ်အထိ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက် ‘တိုင်းပြု ပြည်ပြု’ ပုံနှိပ်တိုက်ကိုတည်ထောင်ပြီး ဝတ္ထုရှည် (၃ဝ) ပုဒ်ခန့် ရေး သားထုတ်ဝေသည်
‘စာဆိုတော်’ (ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယတွဲ) မှာ သူ၏ထင်ရှားသောရာဇဝင်နောက်ခံ ဝတ္ထုဖြစ်သည်
ထို့နောက် ‘ကျွန်း ဦးတည့် သန်လျက်ခုံ’ ရာဇဝင်နောက်ခံ ခရီးသွားစာပေကို ရေးသားခဲ့သည်
စာပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကို မြန်မာ နိုင်ငံသို့ ဂျပန်တို့ဝင်ရောက်လာ သည်အထိ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်နှင့် အင်္ဂလိပ်ပြန်ဝင်သည်အထိ ရွှေဂုံ တိုင်လမ်းတွင် ပုံနှိပ်တိုက်နှင့် ဝတ္ထုအုပ်တိုက်ပြန်ဖွင့်သည်
ပုံနှိပ်လုပ်ငန်း အဝဝ၊ စာပေအမျိုးမျိုး ရိုက်နှိပ်ပေးသည်
ကိုယ်တိုင်ရေးစာပေ များလည်း ထုတ်ဝေသည်
‘သဝဏ်လွှာ’ စသော ဝတ္တုများကိုလည်း ဆက်လက်ရေးသား ထုတ်ဝေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ခေတ်အတွင်းတွင် နာဇီဝါဒဆိုးဝါးပုံဝတ္တုဖြစ်သော ‘စစ် ရောင်ခြည်’ နှင့် ‘ကမ္ကာ့ရန်သူ’ ကိုထုတ်ဝေရာ အုပ်ရေ တစ်သိန်းခန့် ရောင်းချခဲ့သည်
အဆိုပါစာအုပ်များမှာ နာဇီဝါဒ၏ ကြောက်စရာကောင်းလှပုံကို ပေါ်လွင်အောင် သရုပ်ဖော်ပြထား သဖြင့် အစတွင် လူထုငြိုငြင်မှုကိုခံခဲ့ရသည်ဟု ကြားသိရသည်
ထိုစဉ်က မြန်မာလူထုသည် ဂျာမန်ကို အထင်ကြီးနေချိန် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ ဂျပန်များဝင်ရောက်ပြီး လူထုသည် ဖက်ဆစ်၏ဒဏ်ကို ခံကြရခါမှ စာအုပ်၏တန်ဖိုးနှင့် စာရေးသူ၏ စေတနာကို သိရှိလာတော့သည်
သူ့စာပေတိုက်မှ ဦးနုရေးသားသော ‘ရက်စက်ပါပေ့ကွယ်’ ဝတ္တုကိုလည်း ထုတ်ဝေပေးခဲ့သည်
ဆရာကြီးရွှေဥဒေါင်း၏ ရတနာသိုက်၊ ဆော်လမွန်သိုက်များကိုလည်း ရိုက်နှိပ်ပေး ရ၏
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဂျီစီဘီအေ ခေတ်ကပင် နိုင်ငံရေးဆောင်းပါးများရေးပြီး လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်
ထိုခေတ်က ဝတ္ထုတစ်ပုဒ်လျှင် ငွေငါးထောင်ရခြင်းမှာ နည်းနည်း နောနောမဟုတ်
ထို့နောက် စစ်ဂျာနယ်တွင်လည်း ထုတ်ဝေသူအဖြစ် ကူညီလိုက်ရသေးသည်
တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်ကို တည်ထောင်ပြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များ ဆက်တိုက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ပထမဆုံးထွက်သော ဝတ္ထုရှည်မှာ ဂုဏ်မြင့်သူ ဖြစ်သည်
ဓာတ်ပြားသီချင်းပင် ထိုအမည်နှင့် အလွန်ခေတ်စားခဲ့၏
ထိုဝတ္ထုမှာ သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် ပြန်လည်ရိုက် နှိပ်ခဲ့ရသည်
ဒေါ်ခင်ခင်လေး၏ လုံးချင်းများဖြစ်သော ဆရာမ၊ မြမြဝင်း၊ တစ်သက်လျာ၊ ငယ်ကျွမ်းခင်၊ ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညို၊ မေ့သည်းချာ၊ မိန်းမဘဝ၊ ကျွန်းဘိုညိုနှင့် သဝဏ်လွှာတို့မှာ ဖတ်ချင်စဖွယ် မျက်နှာဖုံးလှလှကလေးများနှင့် ရိုက်နှိပ်ထားသည်
ဒဂုန် ခင်ခင် လေးသည် အင်္ဂလိပ်ကား၊ ကုလားကားများမှ ဇာတ်လမ်းအချို့ကို မြန်မာလိုဆီလျော်အောင် ရေးရာတွင်ထိုကားများပြနေခိုက် သူ့ဝတ္တုက အချိန်မီပေါ်လာအောင် ရေးနိုင်ခြင်း ပင်ဖြစ်သည်
‘ဝါတာလူးတံတား’ ရုံတင်နေချိန်မှာ သူ၏ ဂုဏ်နိမ့်သူ ပေါ်လာ နိုင်ပြီး‘ခါဆန်ချီ’ ပြနေခိုက်တွင် မေ့သည်းချာဝတ္တုပေါ် လာခဲ့သည်
ပရိသတ်များမှာဇာတ်လမ်းရော ဝတ္တုကိုပါ နှစ်ခြိုက်စွာလက်ခံလာကြသည်ကို တွေ့ရသည်
ချစ်အဏ္ဏဝါနှင့် သမုဒယလည်း အင်္ဂလိပ်ဝတ္တုကို မှီးထားသည်
မည်သို့ဖြစ်စေ တစ်မဟုတ်ချင်း ဗမာ့ဟန်နှင့် ရေးနိုင်ပုံကိုကား လူတိုင်း လိုက်တု၍မဖြစ်နိုင်ပါ
သူ့ပါရမီထူးချွန်ပုံကား အံ့ဖွယ်ကောင်းလှပေသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြုပုံနှိပ်တိုက်၌ စစ်ဘက်မှအသုံးချ သော ပိုစတာများ၊ အစိုးရစာတမ်းများကို ရိုက်နှိပ်ပေးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီဂျာနယ်ကို ၁၉၄၅ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ တွင် စတင်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကိုလည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ်၌ ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် အမျိုးသမီးလေးများ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း အလုပ်တစ်ခုစီရကြသည်
စာစီ၊ စာခေါက်၊ စာအုပ်ချုပ်လုပ်ငန်းများနှင့် အမျိုးသမီးပန်းချီဆရာကိုပင် အားပေးချီးမြှင့် အသုံးပြုခဲ့သည်
သင်္ကြန်ရေသဘင်ကိုလည်း ကလောင်ရှင် မဏ္ဍပ်ကြီးမှ မြန်မာ့ဆိုင်းဝိုင်းတူရိယာဖြင့် ကပြဧည့်ခံကာ ရိုးရာဆုများချီးမြင့်ပြီး နေ့စဉ်စတုဒီသာ ကျွေးမွေးလာခဲ့သည်
တစ်ပြည်လုံးအတွက် စာပေပြိုင်ပွဲ၊ အလှမယ်၊ အားကစားမယ်၊ မယ်ပြိုင်ပွဲ များကိုလည်း အားပေးခဲ့သည်
စာဆိုတော်နေ့ ကလောင်ရှင်ပြ ဇာတ်များကိုလည်း ဇာတ်ညွန်ရေး ဒါရိုက်တာလုပ်ပေးရုံမက သူကိုယ်တိုင်လည်း ဝန်ကြီးအဖြစ်ပါဝင်ခဲ့သည်
အမျိုးသမီးတစ်ရာကျော်နှင့် ‘ပန်သစ္စာ’၊ ‘ရာဇဓာတုကလျာ’၊ ‘မုဒုလက္ခဏာ’၊ ‘ရတနာ့ဂုဏ်ရည်’၊ ‘မြေကြီးမှ ရွှေသီး’ ပြဇာတ်ကြီးများတွင် ကြေးစားအနုပညာသည်များထက် အဆင့်အတန်း မနိမ့်အောင် သရုပ်ဆောင်နိုင်ရန် ကြီးကြပ်ပေးခဲ့သည်
အဆိုပါပြဇာတ်များသည် ရန်ပုံငွေ အမြောက်အမြားရရှိခဲ့ရာ အသင်း ပိုင်မြေတစ်ကွက်ကို ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းပေါ်၌ စာပေမိခင်ကြီးကိုယ်တိုင် အုတ်မြစ်ချပေးခဲ့သည်
အသက်လေးဆယ်ကျော်ခန့်တွင် ခင်ပွန်းသည်နှင့်အတူ မိမိစရိတ်ဖြင့် ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ် ကမ္ဘာသို့ ၂ ကြိမ် လှည့်လည်လေ့လာခဲ့သည်
ထိုင်း၊ စင်ကာပူ၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ ဗာလီကျွန်း စသည်တို့ကို တစ်ဦးတည်း သွားရောက်လှည့်လည်ခဲ့ပြီးနောက် မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ကမ္ဘာလှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်များကို ရေးသားခဲ့သည်
ပြည်တွင်း ဆောင်းပါးရှည်၊ အရပ်ရပ်ဆောင်းပါးစု၊ နှစ်ပေါင်း ၆ဝ (အတ္ထုပ္ပတ္တိ)၊ ဝတ္ထုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ၅ဝဝ ကျော်နှင့် ရှေးမြန်မာယဉ်ကျေးမှုစာပေဆိုင်ရာ တို့ကိုရေးသားခဲ့သည်
အသက် ၇ဝ ကျော်တွင် ‘ရတနာပုံနိဒါန်းနှင့် နိဂုံး’ ကို ရေးသားထားခဲ့သည်
မောင်ဖြစ်သူ မောင်မောင်မှာလည်း အေဝမ်းကုမ္ပဏီ၏ ဓာတ်ပြားသွင်း ခြင်း၊ အေဝမ်းတူရိယာအဖွဲ့တွင် ဆက်ဆိုဖုန်းမှုတ်သူအဖြစ် ဝါသနာ ကြီးစွာဖြင့် ဂီတတွင်ပျော်ရွှင်နေရာမှ မြောင်းမြမြို့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့တော့သည်
မေတ္တာဘွဲ့၊ ကာလပေါ်ဝတ္ထုတွေရေးခဲ့သော စာရေးဆရာမ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် လူငယ်ဘဝ ဟိုက်စကူးကျောင်းသားတစ်ဦးနှင့် မေတ္တာ သက်ဝင် ချစ်ခင်ခဲ့ကြသည်
နှစ်ဖက်သောလူကြီးမိဘတို့၏ သဘောတူညီချက်အရ ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် ချစ်ဦးသူတို့က ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် အဘိုး ဝက်မစွက်မြိုစားဟောင်းကြီးကိုယ်တိုင် လက်ထပ်ပေးခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေး တို့ဇနီးမောင်နှံသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရုံးစာ ရေးအဖြစ် အမှုထမ်း၏
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးက ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ နှစ်ကိုယ်တူချစ်ခရီးလမ်းကို လျှောက်လှမ်းခဲ့ကြ သည်
သို့သော် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့၏ အိမ်ထောင်သက်တစ်နှစ်ကျော်ကြာလာသည့်အခါ သဘောထားချင်းမတိုက်ဆိုင်တော့သဖြင့် နှစ်ဦးသဘော တူ ကွာရှင်းလိုက်ကြသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် တစ်ဦးတည်းနေထိုင်ကာ ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းအတွက် ဝတ္ထုဆောင်းပါးများ၊ မြန်မာ အဆွေ အေဝမ်းရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီအတွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်းများရေးသားကာ အေးချမ်းစွာနေထိုင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းသို့ အသင်းဝင်အဖြစ်ဝင်ရောက်သည်
ယင်းစာအုပ်တိုက်မှ စာအုပ်များကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
နဂါးနီးစာအုပ်အသင်းဝင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် နဂါးနီစာအုပ်အသင်းမန်နေဂျာဖြစ်သော ဦးအုန်းခင်တို့သည် တစ်ဦး နှင့်တစ်ဦး ခင်မင်ရင်းနှီးရာမှ အကြောင်းဆက်ပေါင်းဖက်ကြရန် ဖန်လာခဲ့ကြသည်
သို့ဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး သံယောဇဉ်ငြိကာ ၁၉၄ဝ ပြည့် နှစ်တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လက်ထပ်ခဲ့ကြသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့ဇနီးမောင်နှံသည် ဂျပန်ခေတ်တွင် ပုံနှိပ်တိုက်ကို ရန်ကုန်မြို့၊ ရွှေဂုံတိုင်လမ်း၊ အမှတ် ၂၂၁ တွင် ဖွင့်လှစ် သည်
စာအုပ်များလည်း ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်
ဒေါက်တာဘမော် အစိုးရလက်ထက် ပြန်ကြားရေး ဌာနမှ ၁၉၄၂ ခု၊ အောက် တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်ထုတ်ဝေသော ‘ဗမာ့ခေတ်’ သတင်းစာကို အငှားရိုက်စနစ်ဖြင့် ပုံနှိပ်ပေးသည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန် ရေးပြီးစီး၍ အဆိုပါ သတင်းစာကို ဆိုင်ရာမှ ဆက်လက်မထုတ်ဝေသောအခါ ၁၉၄၅ ခု၊ မေလ ၁ဝ ရက်နေ့မှစတင်ကာ ဗမာ့ ခေတ်သတင်းစာကို ဒဂုန်ခင်ခင် လေးတို့မောင်နှံက ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဒဂုန်ခင်ခင် လေး၏ခင်ပွန်း ဦးအုန်းခင်သည်လည်း ဗမာ့ခေတ်ဦးအုန်းခင်ဖြစ် လာကာ မိုးကြိုးအမည်ဖြင့် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၏ ၁၉၄၆ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့မှစတင်၍ တစ်လလေးကြိမ်ထုတ် အမျိုးသမီးများအတွက်‘ယုဝတီဂျာနယ်’ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အမျိုးသမီး အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာများ၊ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာများ ထားရှိသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ယုဝတီ ဂျာနယ်တွင် ‘ယုဝတီ လေနီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ဟိုအရေး ဒီအရေး ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
ပြည်တွင်းခရီးသွားဆောင်းပါးများကိုလည်း ရေးသားသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမျိုးသမီးကလောင်သစ်များကို စင်တင်ပေး၍ ယုဝတီဂျာနယ်တွင် ဝတ္ထုတို (၁ဝ) ပုဒ်ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့၊ ဝတ္ထုတို (၂၅) ပုဒ် ရေးသားဖော်ပြခြင်းခံရလျှင် ယုဝတီဘွဲ့များကိုချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ယုဝတီဂျာနယ်မှာ ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၈၁ ခုနှစ်အထိ ယုဝတီနှင့် ယုဝတီ ကလောင်ရှင်ဘွဲ့ရ စာရေးဆရာမ (၅ဝ) ကျော်ကို မွေးထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ၁၉၄၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် မြန်မာပြည်အမျိုးသမီးကလောင်အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းတည်ထောင်၍ အဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက် ပန်းသစ္စာ၊ ဓာတုကလျာ၊ မုဒုလက္ခဏာ၊ ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ မြေကြီးမှရွှေသီး၊ ရတနာမြေမှ ပညာအမွေပြဇာတ်တို့ကို တင်ဆက်ခဲ့သည်
ပန်သစ္စာ နှင့်ဓာတုကလျာပြဇာတ်များကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေးကိုယ်တိုင်ဒါရိုက်တာလုပ်ခဲ့သည်
အဖွဲ့ရန်ပုံငွေအတွက်တင်ဆက်ခဲ့သည့်ပြဇာတ် များအားလုံးအတွက်အဖွဲ့၏ နာယကဒဂုန်ခင်ခင်လေးမှာ ဇာတ်တိုက်သည်မှအစ ကာဌေးရုံ တွင် စင်တင်ကပြသည်အထိ နေ့စဉ်အကျွေးအမွေး၊ အကြိုအပို့၊ ထီးမူနန်းရာအသုံးအနှုန်း၊ ညွန်ကြားပြသမှုများပါမကျန် နှစ်စဉ်တာဝန် ယူခဲ့သည်
ပြဇာတ်များက ရရှိသောဝင်ငွေဖြင့် ဗိုလ်တထောင်ဘုရားလမ်းတွင် အသင်းအတွက် တိုက်မြေနေရာ ဝယ်ယူ ခဲ့သည်
မြန်မာပြည် အမျိုးသမီး ကလောင်အဖွဲ့ (၁၉၄၇ – ၆၂) မှ ကလောင်ရှင်ဂျာနယ်ထုတ်ဝခြေင်း၊ ဝတ္ထုတိုဆောင်းပါး၊ ကဗျာပြိုင်ပွဲကျင်းပခြင်း၊ ဒေသန္တရ လေ့ လာရေးခရီးထွက်ခြင်းတို့ကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးတို့မောင်နှံသည် ဗဟန်းမြို့နယ် ဘောင်ဒရီလမ်း (ဓမ္မစေတီလမ်း)၊ အမှတ် ၂၅၃ ရှိ သုံးဧကကျယ်ဝန်းသော မြေကွက်ပေါ်ရှိ နှစ်ထပ်တိုက်အိမ်ကြီးကိုဝယ်ယူ၍ ‘ဗမာ့ခေတ်’ ဗိမာန်သစ်ကြီးတို့ကို ထူထောင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးနှင့် မိုးကြိုးဦးအုန်းခင်တို့သည် အကြောင်းအမျိုးမျိုးတို့ကြောင့် စိတ်သဘောထားခြင်း မတိုက်ဆိုင်ကြတော့သဖြင့် ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ရက်နေ့တွင် နှစ်ဦးသဘောတူ လမ်းခွဲခဲ့ကြသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာကို ၁၉၆၁ ခု၊ မတ်လ ၃၁ ရက်နေ့အထိ ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတိုက်ကို ၁၉၆၁ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် ပိတ်လိုက်ရသောအခါ အမှတ် ၃၊ ကိုယ့်မင်း ကိုယ်ချင်းလမ်း၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် ၁၉၆၁ ခု၊ မေလ (၁) ရက်နေ့၌ ယုဝတီသတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့ပြန်သည်
ယုဝတီသတင်းစာတွင် ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးများရေးသည်
ယင်းသတင်းစာ၌ပင် ‘နှစ်ပေါင်း ၆ဝ’ ကိုယ်ရေး အတ္တုပ္ပတ္တိကို အခန်းဆက်ရေး၍ ‘အာကောင်နီ’ ကလောင်အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေးဆောင်းပါးများကို ပင်တိုင်ရေးသား ခဲ့သည်
ယုဝတီသတင်းစာသည် ကုန်ကျစရိတ်စက များပြားလွန်းလှသောကြောင့် ယုဝတီသတင်းစာကို ၁၉၆၄ ခု၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ပိတ် လိုက်ရလေသည်
ထို့နောက် ၁၉၆၉ ခု၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တစ်လ (၂) ကြိမ်ထုတ် (Bi-Weekly) ‘ယုဝတီဂျာနယ်’ ကို ဆက်လက်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
(ယုဝတီဂျာနယ်ကို ဒဂုန်ခင်ခင်လေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် တူမဖြစ်သူ ဒေါ်တင်တင်မက ၁၉၈၈ ခုနှစ်အထိ ဆက်လက်ထုတ်ဝေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် မြန်မာစာအဖွဲ့တွင်လည်း တော်လှန်ရေးကောင်စီ အစိုးရလက်ထက်တွင် အမှုထမ်းရွက်ခဲ့သည်
ပြည်ပသာမက ပြည်တွင်း၊ နယ်ခြားဒေသမကျန် ကလောင်ရှင်အများနှင့် ဒေသန္တရဗဟုသုတအတွက် လှည့်လည်ပြီး ဆောင်းပါးအစောင်စောင် ရေးသား ခဲ့သည်
ရောက်ရာအရပ်၌ ဘုရား၊ ပုထိုး၊ ကျောင်းဇရပ်၊ ဓာတ်မီး၊ အင်ဂျင် ရေစုပ်စက များလှူခြင်း၊ ရှင်အပါးတစ်ရာပြုခြင်း စသောကုသိုလ်ဒါနများ ပြုခဲ့ပေသည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် သူ၏လက်ဝတ်ရတနာများကို ရွှေတိဂုံစေတီတော် ငှက်မြတ်နားပေါ်တွင် ရတနာပန်းခိုင်အဖြစ် လှူဒါန်းခဲ့သည်
အမရပူရ ပုထိုးတော်ကြီး၊ မန္တလေး ကျောက်တော်ကြီးနှင့် ပေါင်းတည် ရွှေကျောင်းဆောင်စေတီ၊ ပြည်ဆုတောင်းပြည့်ဘုရား၏ ထီးတော်များလည်း တင်လှူခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
လိပ်ကျွန်းနှင့် ငပလီ၌လည်း စေတီတည်ခဲ့ပြီး မုံရွာ၊ ပြည်၊ ပျဉ်း မနား၊ ပုပ္ပါး၊ ဇင်းကျိုက်၊ သထုံ၌ ဓာတ်မီးစက်များလည်း လှူဒါန်းခဲ့သည်
ရွှေတိဂုံရှိ မဟာဗောဓိတန်ဆောင်းနှင့် ဓာတ်လှေကားကိုလည်း ရက်ရက်ရောရောလှူခဲ့သည်
ငပလီ ခရုမျိုးစုံကို ပုလဲရည်သုတ်၍ ကြည်ညိုဖွယ်ရာ ဘုရားကျောင်းဆောင်အဖြစ် ပထမဦးဆုံး ခြယ်လှယ်တီ ထွင်လှူဒါန်းခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး စာအုပ်တိုက်ကို တည်ထောင်၍ စာအုပ်များ ထုတ်ဝေသည်
ပထမ အိမ်ထောင်နှင့် စိတ်သဘောချင်း မတိုက်ဆိုင်၍ ကွာရှင်းခဲ့သည်
ထို့နောက် နဂါးနီ စာအုပ်တိုက် မန်နေဂျာ ဦးအုန်းခင်နှင့် လက်ထပ်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်တွင် တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက် တည်ထောင်ပြီး၊ ဝတ္ထုများ အဆက်မပြတ် ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် စစ်ကာလ အတွင်းတွင် 'စစ်ရောင်ခြည်' ဝတ္ထုနှင့် 'ကမ္ဘာ့ရန်သူ' ဝတ္ထုတို့ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် အစိုးရက ထုတ်ဝေသော ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို လက်ခံ ပုံနှိပ်ပေးရာမှ၊ စစ်ပြီးသော အခါ ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာကို မိမိ၏ တိုင်းပြုပြည်ပြု ပုံနှိပ်တိုက်က ပခုံးပြောင်းယူပြီး ကိုယ်ပိုင် သတင်းစာ အဖြစ် ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် 'ယုဝတီဂျာနယ်' ကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဗမာ့ခေတ် သတင်းစာတွင်လည်း ယုဝတီဂျာနယ် ကဏ္ဍ ဖွင့်လှစ်ကာ အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင်များကို 'ယုဝတီ ကလောင်ရှင်' ဘွဲ့၊ 'ယုဝတီ' ဘွဲ့များ ပေးအပ် ချီးမြှင့် မြေတောင် မြှောက်ပေးခဲ့သည်
အမျိုးသမီး ကလောင်ရှင် အဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည့် အပြင် စာရေးဆရာ အသင်း၏ အမှုဆောင် အဖြစ်လည်း အကြိမ်ကြိမ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ယုဝတီ သတင်းစာကို ဦးစီး ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးကိုလည်း သွားရောက်ခဲ့သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္ထုရှည် သုံးဆယ်ကျော်၊ ဝတ္ထုတို ငါးဆယ်ကျော်၊ ပြည်တွင်း ပြည်ပ ခရီးသွား ဆောင်းပါးများနှင့် အထွေထွေ ဆောင်းပါး အမြောက်အမြား ရေးခဲ့သည်
ရွှေစွန်ညို၊ သား ရွှေစွန်ညို၊ စာဆိုတော်၊ တသက်လျာ၊ ဂုဏ်မြင့်သူ၊ ဂုဏ်နိမ့်သူ၊ မြိုင်ယံဘွား၊ ကျွန်းညိုညို၊ စစ်ရောင်ခြည်၊ ကမ္ဘာ့ရန်သူ စသည့် ဝတ္ထုများ ထင်ရှားသည်
အထူးသဖြင့် နယ်ချဲ့ ဆန့်ကျင်ရေး ဝတ္ထုတပုဒ် ဖြစ်သော ရွှေစွန်ညို ဝတ္ထု (၁၉၃၃)နှင့် သီပေါမင်း လက်ထက် နန်းတွင်းသရုပ်ကို နောက်ခံပြု ရေးဖွဲ့သော စာဆိုတော် ဝတ္ထု (၁၉၅၁) တို့ ထင်ရှားသည်
ရွှေစွန်ညိုကို မူလက ရွှေစွန်ညို၊ သားရွှေစွန်ညိုဟု နှစ်တွဲခွဲ၍ ထုတ်ခဲ့ပြီး၊ မူလက ရွှေစွန်ညို ဇာတ်လမ်းကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) ဟူသော အမည်ဖြင့် ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ပထမအကြိမ် ရိုက်ကူးစဉ်က သီပေါမင်း ပါတော်မူခန်း ထည့်သွင်း ရိုက်ကူးသည်ကို ဗြိတိသျှ အစိုးရက ခွင့်မပြုခဲ့ဟု သိရသည်
ထိုဇာတ်ကားကို စစ်ပြီးခေတ်တွင် ဒုတိယအကြိမ် ရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်
ရွှေစွန်ညိုနှင့် သားရွှေစွန်ညိုကို ရည်းစားဓားပြ (ရီးစားဓမြ) အမည်ဖြင့်ပင် စာအုပ် ထုတ်ဝေခဲ့သေးသည်
စာဆိုတော် ဝတ္ထုမှာမူ မူလက ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် ဝတ္ထုတိုများ သဖွယ် အခန်းဆက် ရေးခဲ့ပြီး အဆုံးမသတ်ခဲ့သည်ကို အဆုံးသတ်၍ သုံးတွဲခွဲ ထုတ်ဝေသော ဝတ္ထုရှည်ကြီး ဖြစ်သည်
ဒဂုန် ခင်ခင်လေး၏ ဝတ္ထုအများမှာ မှီငြမ်းပြု ဝတ္ထုများ ဖြစ်သည်
ပါးလ်ဘတ် (Pearl S.Buck) ၏ Good Earth ဝတ္ထုကိုလည်း 'မြေပဒေသာ' အမည်ဖြင့် မြန်မာဘာသာ ပြန်ခဲ့သည်
'နှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်' ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် 'ကမ္ဘာ့လှည့် ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်'၊ 'ကျွန်းဦးတည့်သံလျက်ခုံ' ဟူသော ခရီးသွား ဆောင်းပါး စာအုပ်များ၊ ဝတ္ထုတို ညွန့်ပေါင်း စာအုပ်များလည်း ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် အမှတ် ၁၁၉၊ သိမ်ဖြူလမ်းတွင် မြေးများနှင့်အတူ နေထိုင်ရင်း ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၃ ရက် အင်္ဂါနေ့ ညနေ ၆ နာရီ မိနစ် ၃၀ တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်ခဲ့သည်
စာပေမိခင်ကြီး ဒဂုန်ခင်ခင်လေးသည် ဝတ္တုရှည် ၃ဝ ကျော်၊ ဝတ္တုတို ၇ဝဝ ကျော်၊ ဆောင်းပါးပေါင်း ၁ဝဝဝ ကျော်၊ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွန်း ၁ဝ ပုဒ် ရေးသားခဲ့ပေသည်
စာဆိုတော် ဝတ္ထုကြီး(၃)တွဲ (၁၉၅၂)ရွှေစွန်ညိုသားရွှေစွန်ညိုနှစ်ပေါင်းခြောက်ဆယ်(ကိုယ်တိုင်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ)ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ်ကျွန်းဦးတည့် သန်လျက်ခုံ( ခရီးသွားဆောင်းပါးများ)(၁၉၇၂)၊ (၁၉၇၇)-ခုနှစ်
မြေပဒေသာ (ဘာသာပြန်)မြိုင်ယံဘွားဂုဏ်မြင့်သူဂုဏ်နိမ့်သူကျွန်းညိုညိုစစ်ရောင်ခြည်ကမ္ဘာ့ရန်သူဝတ္ထုတိုညွန့်ပေါင်းများမှော်ဆရာမှတ်တမ်းများ၊ ဝတ္ထု (၁၅) အုပ်၊( ကိုကိုလေး-အမည်ဖြင့်)ရတနာပုံ၏ နိဒါန်းနှင့် နိဂုံး(၁၉၇၉)မြဝတီစာစုနှင့် သီချင်းစု (၁၉၇၅)၊ဝက်မစွက်မြို့စားမင်းကြီး၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိနှင့် စာပေများ (၁၉၇၅)၊နှစ်ပေါင်း ၆ဝ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၉၆၁)၊ပြည်တွင်းဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၅)ကမ္ဘာလှည့်ဆောင်းပါးပေါင်းချုပ် (၄) တွဲ (၁၉၅၄)၊အမျိုးသမီး အနုပညာရှင်များ (၁၉၄၈)၊
ထန်းတပင်ရွာ၊ ထန်းတပင် (ဒူးယား)
ပင်ချင်းပါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinchinpar (Pingqingba))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လောက်ကိုင်-ကိုးကန့်အထူးဒေသ (၁)၊ ချင်းရွှေဟော်မြို့နယ်ခွဲ (အထူးဒေသ ၁)မြို့နယ်၊ ရွှေကော်ဝါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မင်းကြီးမဟာဇေယျသူ (၁၁၇၇ - ၁၂၅၄) သည် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် မိုင်းခိုင်းဝန်ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ပညာရှိတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးယမ်ကို ၁၁၇၇ ခုနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၄ ရက်နေ့တွင် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် စလင်းမြို့တော်ငဖက် သမန်းရင်းရွာ၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မိဘနှစ်ပါးမှာ ဦးကျော်စံအိ - ဒေါ်လုံလေးတို့ ဖြစ်သည်
မိုင်းခိုင်းမြို့ကို စားရသောကြောင့် မိုင်းခိုင်းဝန်ဟု တွင်ခဲ့သည်
ငယ်မည်မှာ ဦးယမ် ဖြစ်သည်
မိုင်းခိုင်းဝန်သည် ဗြဲတိုက်သံဆင်၊ ခင်မမင်းဝန်၊ စစ်ကိုင်း၊ အမြင့်၊ အလုံ၊ တပယင်းမြို့များ ခရိုင်ဝန်၊ ရှေ့တော်ပြေးမှူး၊ မကွေးမြို့စား၊ သံတော်လွှတ်ဆင့်၊ ဥယျာဉ်တော်မှူး၊ လက်ရွေးကြီးလှော်ကားတော်အုပ်၊ ရန်လွှင့်တော်အုပ်၊ အတွင်းဝန်မဟာသေနာပတိစသည့် အရာထူးများစွာတို့တွင် ထမ်းရွာခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးယမ်သည် ရဟန်းဝါ ၂ ဝါရဖူး၍ ဘွဲ့တော်မှာ ဦးကေလာသဘ ဖြစ်သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် ပဉ္စမသင်္ဂါယနာတင်ရာ၌ ပိဋကတ်တော်များ ရေးကူးရာတွင် ပိဋကတ်တော်အုပ်အဖြစ် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့ရသည်
မိုင်းခိုင်းဝန်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂၅၄ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၂ ရက် သောကြာနေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
မိုင်းခိုင်းဝန်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ပင်နွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinnwe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ဝမ်မတ်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝမ်မတ်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၀ ဦး၊ မ ၄၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
စက်စဲကမ်းခြေသည် မြန်မာနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မွန်ပြည်နယ်၊ သံဖြူဇရပ်မြို့နယ်၌ တည်ရှိပြီး ကပ္ပလီပင်လယ်၊ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ ရှိ ကမ်းခြေ အပန်းဖြေစခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ကမ်းခြေသည် အညို​ရောင်သဲများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ၅.၆ ကီလိုမီတာရှည်ကာ အတော်အသင့် ကျယ်ဝန်းသော ကမ်းခြေတစ်ခုဖြစ်သည်
သို့သော် သံလွင်မြစ်သည်မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသည့်အချိန်တွင်မူ နုံးမြေများပို့ချသောကြောင့် ရေနောက်လေ့ရှိသည်
စက်စဲသည် ၁၉ရာစုတည်းက အပန်းဖြေစခန်းရှိခဲ့ပြီး ယခုအချိန်ထိ လူသိများကျန်ရစ်ခဲ့သည်
စက်စဲတွင် စီးပွားဖြစ်စိုက်ပျိုးသော ပင်လယ်ရေမှော်များ​ လေ့လာရန်၊ ပုလဲထုတ်လုပ်မှုနည်းပညာ မြတ်နိုးသူများနှင့် စီးပွားဖြစ် အာဂါးအာဂါး (agar-agar) ထုတ်လုပ်မှုများ ​​​လေ့လာရန် မော်လမြိုင် တက္ကသိုလ်၏ မုတ္တမပင်လယ်ကွေ့ လက်တွေ့စခန်းရှိသည်
စက်စဲရွာ၏တောင်ဘက်ကမ်းခြေတွင် ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းအား အဓိကလုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည့် ဓမင်းဆိပ်ရပ်ကွက်ဟု ခေါ်ဆိုသည့် တံငါဆိပ်တစ်ခုတည်ရှိပြီး ၎င်းရပ်ကွက်တစ်ခုတည်းတွင်ပင် အိမ်ခြေ ၄၀၀ ကျော်ခန့်နှင့် လူဦးရေ ၇၀၀ နီးပါးခန့်ရှိသည်
စက်စဲကမ်းခြေ၏အဓိကရောင်းကုန်ဖြစ်သည့် ပင်လယ်စာများအဓိကထွက်ရှိရာနေရာလည်း ဖြစ်ပေသည်
စက်စဲ၏ အဓိကစီးပွားရေးမှာ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း၊ ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းနှင့် ကမ်းခြေအခြေပြုစားသောက်ဆိုင်လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
လက်ပန်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpantan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ လက်ပန်တန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဦးတိုရွာ၊ အလမျိုး
ငခူချောင်းရွာ၊ (ကျွန်းညိုကြီး) ကျွန်းထိပ်
ဧကကနိပါတ် - ၁၄
အသမ္ပဒါနဝဂ် -၁၃၃ - ဃတာသနဇာတ်
နေသောအရပ်မှ ဘေးဖြစ်မည်ကို သိသဖြင့် ငှက်အပေါင်းအား ဆုံးမကာ ပြောင်းရွှေ့သွားသော ငှက်မင်းအကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် မြတ်စွာဘုရားထံမှ ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုယူ၍ ပစ္စန္တရာဇ် ရွာငယ်တစ်ခုကို အမှီပြုကာ တောကျောင်း၌ ဝါကပ်လေ၏
နောက်တစ်နေ့ ဆွမ်းခံသွားလတ်သော် ကျောင်းကို မီးလောင်သဖြင့် နေစရာမရှိ ဆင်းရဲပင်ပန်းသည့်အတွက် ဒါယကာတို့အား အကြောင်းကြားလေ၏
ဒါယကာတို့သည် လယ်ထွန်ပြီးမှ ဆောက်မည်၊ မျိုးကြဲပြီးမှ ဆောက်မည် စသည်ဖြင့် နေ့ရက်ရွှေ့ကာ မဆောက်ဖြစ်ဘဲ ဝါကျွတ်လေ၏
ရဟန်းလည်း လျောက်ပတ်သော ကျောင်းကို မရဲသဖြင့် ကမ္မဋ္ဌာန်း အပြီးသို့မရောက်၊ နိမိတ်မျှပင် မထင်လေ
ဝါကျွတ်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားထံ အဖူးအမြှော်ရောက်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းအား “ချစ်သား ရဟန်း ... သင့်အား ကမ္မဋ္ဌာန်းနှင့် လျော်သောနေရာကို ရပါ၏လော” ဟု မေးတော်မူ၏
ရဟန်းလည်း “အရှင်ဘုရား ... လျောက်ပတ်သောနေရာကို မရပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “ချစ်သားရဟန်း ... ရှေးအခါ တိရစ္ဆာန်တို့ပင် လျောက်ပတ်သည်၊ မလျောက်ပတ်သည်ကို သိသဖြင့် လျောက်ပတ်သောအခါ နေ၍ မလျောက်ပတ်သောအခါ စွန့်လွှတ်ကာ သွားကြသည်၊ သင်ကား အဘယ်ကြောင့် မိမိနှင့် လျောက်ပတ်သည်၊ မလျောက်ပတ်သည်ကို မသိသနည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ငှက်မျိုး၌ ဖြစ်၍ သိကြားလိမ္မာသောအခါ ငှက်မင်းဖြစ်လျက် ငှက်အပေါင်းခြံရံကာ တောအရပ်ဝယ် *ဇာတဿရအိုင် အနီး၌ ပေါက်၍ အရွက် အခက်နှင့် ပြည့်စုံသော သစ်ပင်ကြီးတစ်ခုကို အမှီပြုကာ နေထိုင်လေ၏
များစွာသော ငှက်တို့သည် ရေအိုင်အထက်တွင် အုပ်ဖုံးလျက်ရှိသော သစ်ခက်တို့၌နေကာ ကိုယ်မှဖြစ်သော အညစ်အကြေးတို့ကို ရေထဲသို့ ကျစေကုန်၏
ထိုဇာတဿရအိုင်၌လည်း ကြမ်းတမ်းသော နဂါးမင်းသည် နေ၏
ထိုနဂါးမင်းအား ဤငှက်အပေါင်းတို့သည် ငါ၏နေရာ ဇာတဿရအိုင်၌ ကိုယ်မှဖြစ်သော အညစ်အကြေးတို့ကို ချကြသည်၊ ငါသည် ရေမှ စီးထစေ၍ သစ်ပင်ကိုလောင်စေလျက် ငှက်တို့ကို ပြေးစေရမူ ကောင်းလိမ့်မည်ဟု ကြံစည်ကာ အမျက်ထွက်သည်ဖြစ်၍ ညဉ့်အခါ သစ်ပင်ထက်ဝယ် ငှက်တို့ အိပ်သောအခါ ရှေးဦးစွာ ရေကို ကျိုက်ကျိုက်ဆူစေ၏
နှစ်ကြိမ်မြောက်၌ အခိုးထစေ၏
သုံးကြိမ်မြောက်၌ ထန်းလုံးပမာဏရှိ မီးလျှံကို ထစေ၏
ထိုအခါ ငှက်မင်းသည် ရေမှ မီးလျှံကိုမြင်၍ -“အို - ငှက်အပေါင်းတို့ ... မီးလောင်လျှင် ရေဖြင့်ငြိမ်းသတ်ရသည် မဟုတ်ပါလော၊ ယခုအခါ ရေကိုပင် မီးလောင်၌နေချေပြီ၊ ငါတို့မှာ ဤသစ်ပင်ကြီး၌ နေခြင်းငှာ မသင့်၊ တစ်ပါးသော သစ်ပင်သို့ သွားကြကုန်အံ့” –ဟု ပြောဆို၍ မိမိစကားကို လိုက်နာယူသော ငှက်တို့ကို ခေါ်ယူကာ ပျံ၍ တစ်ပါးသောအရပ်သို့ သွားလေ၏
ငှက်မင်းစကားကို မလိုက်နာယူဘဲ နေရစ်ကုန်သော ငှက်တို့ကား အသက်ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏
ဤဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ ထိုရဟန်းသည် အရဟတ္တဖို်လ်၌တည်၍ ရဟန္တာ အဖြစ်သို့ ရောက်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ ငှက်မင်းစကား လိုက်နာသော ငှက်တို့သည် - ယခုအခါ ဘုရားပရိသတ်
ငှက်မင်းသည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) လျောက်ပတ် မလျောက်ပတ်၊ နေရာရပ်၊ သိအပ်ကြရာသည်
(၂) မလျောက်ပတ်သောခါ၊ မနေရာ၊ မြန်စွာ ပြောင်းအပ်သည်
(၃) ရေမှမီးမြင်၊ ငှက်တို့ပင် အလျင်ပြောင်းကြသည်
ဃတာသန ပြီး၏
ဝဂ် ဟူသော စကားမှာ ‘ဝဂ္ဂ’ ဟူသော ပါဠိစကားမှ လာသည်
အစုဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဗျည်းများကို အသံဖြစ်ရာနေရာ ဌာန်တူရာတူရာ စုဖွဲ့ထားသည်
ထိုဗျည်းအစုတို့ကို ဝဂ် ဟုခေါ်သည်
က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င (ကဝဂ်)‘က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ င’ ဟူသော ဗျည်း (၅) လုံးသည် ဖြစ်ရာ ဌာန်တူကြသည်
အစုလိုက် အလွယ်တကူ ရွတ်ဆို၍ ရသည်
ထို့ကြောင့် ယင်းဗျည်း (၅) လုံးအစုကို ဝဂ်ဟု ခေါ်သည်
‘က’ ဗျည်းဖြင့် စသည့်ဝဂ် ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ‘ကဝဂ်’ ဟု အမည်တွင်သည်
ထို့ကြောင့် -က၊ ခ၊ ဂ၊ ဃ၊ ငစ၊ ဆ၊ ဇ၊ ဈ၊ ညဋ၊  ဌ၊ ဋ၊ ဎ၊ ဏတ၊ ထ၊ ဒ၊ ဓ၊ နပ၊ ဖ၊ ဗ၊ ဘ၊ မ တို့သည် ကဝဂ်၊ စဝဂ်၊ ဋဝဂ်၊ တဝဂ်၊ ပဝဂ် ဟု အသီးသီး အမည်တွင်ကြသည်
ဝဂ်၌ ပါဝင်သော ဗျည်းများကို ‘’ဝဂ်ဗျည်း’’ ဟု ခေါ်သည်
‘က၊ စ၊ ဋ၊ တ၊ ပ’ ဝဂ် (၅) ခု ရှိ၍ ဝဂ်တစ်ခု၌ ဗျည်း (၅) လုံးစီ ပါဝင်ခြင်းကြောင့် ဝဂ်ဗျည်းပေါင်း (၂၅) လုံး ရှိသည်
‘အဝဂ်’ ဟူသောစကားမှာ ‘အဝဂ္ဂ’ ဟူသော ပါဠိစကားမှလာသည်
အစုမဟုတ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဗျည်းအချို့သည် ဖြစ်ရာဌာန် တူညီမှုမရှိသောကြောင့် အစုဖွဲ့မရချေ
ထိုသို့ အစုမဟုတ်သည်ကို အဝဂ်ဟု ခေါ်သည်
ဝဂ်ဗျည်း (၂၅) လုံး၌ မပါဝင်သော ဗျည်းများသည် အဝဂ်ဗျည်းများ ဖြစ်ကြသည်
အဝဂ်ဗျည်း (၈) လုံး ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ −‘ယ၊ ရ၊ လ၊ ဝ၊ သ၊ ဟ၊ ဠ၊ အ’ တို့  ဖြစ်ကြသည်
‘ဝဂ္ဂန္တ’ ဟူသော စကားမှာ ပါဠိစကား ဖြစ်သည်
အစု၏ အဆုံးဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဝဂ်ဗျည်း (၅) လုံးအစု တစ်စုစီ၏ အဆုံး၌ ရှိသောကြောင့် ဝဂ္ဂန္တဗျည်း ဟု ခေါ်သည်
‘င’ ဗျည်းသည် ကဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်
‘ည’ ဗျည်းသည် စဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်
‘ဏ’ ဗျည်းသည် ဋဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်
‘န’ ဗျည်းသည် တဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း  ဖြစ်သည်
‘မ’ ဗျည်းသည် ပဝဂ်၏ အဆုံးဗျည်း ဖြစ်သည်
ထို’င၊ ည၊ ဏ၊ န၊ မ’ ဗျည်း (၅) လုံးတို့သည် ဝဂ္ဂန္တဗျည်းများ ဖြစ်ကြသည်
မက်စ် ပလန့်ခ် (အင်္ဂလိပ်: Max Planck) () (23 April 1858 – 4 October 1947) သည် ဂျာမန်လူမျိုး သီအိုရီ ရူပဗေဒပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကွမ်တမ် မက္ကင်းနစ်အား ရှာဖွေတွေ့ရှိမှုဖြင့် နာမည်ကြီးကာ ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ဆွတ်ခူးရရှိသူဖြစ်သည်
ပလန့်ခ်သည် သီအိုရီ ရူပဗေဒအတွက် လုပ်ဆောင်ချက်များစွာ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သည်
သို့သော် လူသားများ အက်တမ်အကြောင်း နားလည်မှုကို တစ်ခေတ်ဆန်းစေသည့် ကွမ်တမ် သီအိုရီ၏ ဖခင်ဖြစ်ပေသည်
သူသည် Kaiser Wilhelm Society တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် နှစ်ကြိမ်တိုင် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဦးစွန်းတောင် (အထက်)ရွာ၊ အပေါက်ဝ
စက်ဆိပ်ရွာ၊ ပြင်ခရိုင်
ဟတ်ကြီးကမ်းနားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hatgyikannar)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ရွှေဖလားကျကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရပ်အခေါ်မှာ ဟတဲကြီးကမ်းနား ဖြစ်သည်
ရင်းတိုက်မှော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikhmaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ကျူတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျူတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၂ ဦး၊ မ ၂၀၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၄၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် ဆင်မြီးဆွဲမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ယင်းတိမ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintein)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ညောင်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၃ ဦး၊ မ ၁၁၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ရွာ၊ လက်ပန်ပင်
ခကန်ဂျိမ်ဖော့ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkakanjainhpawt)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ အူလန်ပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သခွတ်မြင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutmyint)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ သခွတ်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သခွတ်မြင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၈၃ ဦး၊ မ ၁၃၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၁၆ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khintan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၃၀ ဦး၊ မ ၁၅၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဝေမွန်ဦး (၁၉၈၈-၂၀၂၁) သည် ရေမွန် (Raymond) အမည်ဖြင့် လူသိများသော မြန်မာနိုင်ငံသား တေးရေး၊ တေးဆို၊ ဂီတပညာရှင်ဖြစ်သည်
ဂီတနယ်၌ ကျော်ကြားသူများဖြစ်သည့် တေးရေးတေးဆို စောခူဆဲနှင့် အဆိုတော် ခင်မြတ်မွန်တို့မှ ၁၉၈၈ ခု၌ ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
ငယ်အမည်မှာ တွတ်ပီဖြစ်ပြီး မွေးချင်းညီမ တစ်ယောက်ရှိသည်
ငယ်စဉ်ကပင် မိဘများ ကွာရှင်းကြပြီး ရေမွန်ကို မိခင်က စောင့်ရှောက်သည်
ဒဂုံ (၁) ၌ အထက်တန်းအောင်မြင်သည်အထိ ပညာသင်သည်
အထက်တန်းဖြေဆိုပြီးနောက် ယခင်ကပင် အစပျိုးရင်းဖြစ်သော အီးဒီးရော့တ်စ် (Idiots) အမည်ရှိ ရော့ခ်ဂီတဝိုင်းကို အောင်ရဲ၊ ဖိုးလုံး၊ ကျော်ခိုင်တို့နှင့်အတူ ပေါင်းထောင်သည်
ရေမွန်က ဂစ်တာနှင့်တေးဆိုအဖြစ် ပါဝင်သည်
ရေမွန်သည် ဂီတအမျိုးအစားမရွေးနားဆင်တတ်သူဖြစ်ပြီး ရပ်ပ်ပါ (Rapper) ဂျေးမီ (J Me) ၏ သီချင်းဖြစ်သော မငိုနဲ့တော့ သီချင်းတွင်လည်း ပါဝင်အားဖြည့်သီဆိုခဲ့သေးသည်
အက်ဆိုင်အာ ရော့ခ်ဟောက်စ် (SIR Rock House) အမည်အောက်တွင် အီးဒီးရော့တ်စ်၊ ရီဇင်န် (Reason)၊ ဝမ့်တက်ဒ် (Wanted)၊ ဘစ်ဂ်ဘက်ဂ်ဟူသော ရော့ခ်အနွယ်ဝင် ဂီတဝိုင်းများ ပေါင်းကာ ရှိုးပွဲများ၊ သီချင်းခွေများ ထုတ်ခဲ့သည်
အီးဒီးရော့တ်စ်အဖွဲ့အမည်အောက်တွင် လူအဂီတ (၂၀၁၁)၊ ခေ​တ်သစ်ကျောက် (၂၀၁၆) တေးစီးရီးများ ထုတ်သည်
ဘာလိုနေသေးလဲ၊ ချန်ခဲ့၊ ဝမ်းနည်းတတ်တဲ့ချစ်သူ၊ ဆုလာဘ်၊ မင်းနဲ့နီးဖို့ နှင့် တခန်းရပ် သီချင်းများမှာ အထူးထင်ရှားသည်
ကလင်းရန်ကုန် (Clean Yangon) အကျိုးအမြတ်မယူအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ကိုဗစ်ကာလ၌ အသွားအလာကန့်သတ်ချက်ကြောင့် စားဝတ်နေရေးအဆင်မပြေသော မိသားစုများကို ဆန်နှင့်ဟင်းချက်စရာများ လှူသည်
၂၀၂၁ အာဏာသိမ်းမှုဖြစ်သည်နောက် မြို့ပြဆန္ဒပြပွဲများတွင် ပေါ်ပေါ်ထင်ထင်ပါဝင်သည့်အတွက် နိုင်ငံတော်အကြည်ညိုပျက်စေမှု၊ ၅၀၅ (က) ဖြင့် ဖမ်းမိန့် အထုတ်ခံရသည်တွင် လွတ်မြောက်နယ်မြေခေါ်သော တော်လှန်ရေးအင်အားစုတို့ရှိရာသို့ ပူးပေါင်းသည်
၂၀၂၁ ခုနှစ်၊ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့မနက်တွင် အစာအိမ်သွေးကြောပေါက်ကာ ရုတ်တရက်ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၃၂ နှစ်သာရှိသေးသည်
ဆင်ချောင်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchaung(South))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၁၉ ဦး၊ မ ၂၅၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်စွယ်ဂမုန်းသည် မြေပြင်မှ တပင်ချင်းထွက်သည့်အမျိုးအစားဖြစ်သည်
အမှတ်တမဲ့ ကြည့်လိုက်လျှင့် ဒန့်ဒလွန်သီးနှင့်သဏ္ဍန်တူသည်
ဆင်စွယ်ဂမုန်းသည် စိုက်ပျိုးသူအား စီးပွားလာဘ်လာဘဖြစ်စေသည့်ဂမုန်းမဟုတ်ပဲ ယောက်ျားများ အပင်ကိုခွကျော်မိလျှင် အူကျခြင်းကိုဖြစ်စေတတ်သည်ဟု အယူအဆများရှိကြသည်
စီးပွားလာဘ်လာဘအတွက် အစွမ်းမထက်သော် လည်း ငါးရံ့ ငါးကွင်းနှင့် ဆင်စွယ်ဂမုန်းတစ်တောင့် ရောချက်စားလျှင် ဒူလာသွေးဝမ်းပျောက်ကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်
ဆင်စွယ်ဂမုန်းအားထုချေပြီး အရည်ညှစ်၍ နားပြည်ယိုသူအား နားထဲသို့ ထည့်ပေးလျှင် နားပြည်ယိုပျောက်ကင်းကြောင်း လေ့လာတွေ့ရှိရသည်
ဆင်စွယ်ဂမုန်း စည်ကားပွားများလာသည်နှင့်အမျှ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အကြောင်းမရှိပဲ ရန်လိုခြင်း၊ မိသားစုအတွင်း ပြဿနာအဖုံဖုံ ကြုံတွေ့ခြင်း၊ မှုခင်းတခုမဟုတ် တခုဖြစ်တတ်ခြင်း၊ ဘေးရန်များခြင်းစသည့် စိတ်သောကမျိုးစုံဖြစ်တတ်သည့် ဂမုန်းဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မစိုက်သင့်သောဂမုန်းဖြစ်သည်
ယင်ချွမ်းမြို့သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ နင်ရှပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သည်
ဧချင်းဆိုသည်မှာ ကလေးငယ်များအား ချော့သိပ်ရာတွင် သီဆိုရသော ကဗျာဖြစ်သည်
နန်းတွင်းရှိ မင်းသား၊ မင်းသမီးငယ်များအား ဧယာဉ်တော် မင်္ဂလာ ဆင်ယင်ကျင်းပသည့် အခါများတွင် ပုခက်တွင်း၌ သိပ်၍ ပုခက်ကိုလွှဲရင်း သီဆိုကျူးရင့် ချော့မော့ရသော ကဗျာဖြစ်၍ ဂီတသဘောမျိုးတွင် သက်ဝင်သော သီချင်းပင် ဖြစ်သည်
ဧကာရန္တနှင့် အစချီ၍ ဧကရန္တနှင့် အဆုံးသတ်ထားပြီး လျှင် ဂီတသဘောသက်ဝင်သော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုးကို ဧချင်းဟု ခေါ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အကြောင်းချင်းရာ တို့ကို အေးချမ်း ငြိမ့်ငြောင်းစွာ ဖွဲ့ဆိုထားခြင်းများကို ဧချင်းဟု ခေါ်သည်
ဧကရာဇ်၊ ပဒေသရာဇ်စသော ဘုရင်စိုးမင်းတို့၏ ရင်သွေးတော်များ ဖွားမြင်၍ မြပုခက်တင် မင်္ဂလာသဘင် ဆင်ယင်ကျင်းပသည့်အခါ ထိုသဘင် အခမ်းအနားအတွက် စာဆိုတော်ပညာရှိ အမတ်များက ဧချင်းများကို ရေးသားဆက်သွင်းရပြီးလျှင် ဝေါကြီးမှူး၊ ပျော့ကြီးမှူးတို့က ထိုဧချင်းများကို ဖတ်လျှောက်သီဆို ရွှေနားတော်သွင်းရသည်
ဧယာဉ်တင်အရွယ်ထက် လွန်မြောက်ကြီးပြင်းချိန်တွင် ရေးသားဆက်သွင်းသော ဧချင်းအဖွဲ့အနွဲ့များကိုမူ ရွှေနားတော်သွင်းဟု ခေါ်ဆို လေသည်
အရပ်အသုံးအနှုန်းနှင့်ဆိုရလျှင် ဧချင်းများသည် ပုခက် လွှဲသီချင်း၊ ကလေးချော့သိပ် အိပ်မွေ့ချ သီချင်းမျိုးဖြစ်သည်
ဧကာရန္တနှင့် အစချီ အဆုံးသတ်ထားခြင်းမှာ ဧကာရန္တသည် ရွတ်ဆိုရာ၌ လွန်စွာ ချိုသာငြိမ့်ငြောင်းသဖြင့် မဟာသွေး မဟာဆီ မင်းညီမင်းသားငယ်များကို ချော့သိပ်ရာတွင်သာမက အရပ်သူအရပ်သား ဆင်းရဲသားတို့သည်လည်း ထိုဧကာရန္တကို အသုံးပြုကာ ဧ.......ဧ........အို.........ဖြင့် အစချီ၍ မိမိတို့၏ နုနယ် ကွေးလွေး ရင်သွေးငယ်များကို ချော့သိပ်ကြလေသည်
ဧချင်းများနှင့် အရပ်သုံးကလေးချော့ သီချင်းများတို့၏ ခြားနားချက်မှာ ဧချင်းတို့သည် အရပ် ကလေးချော့သီချင်းများကဲ့သို့ ကလေးများသိနားလည်နိုင်သော အကြောင်းရပ်များကို ဖွဲ့ဆိုထားခြင်း မဟုတ်ဘဲ ဇာတိမာန်တက်ကြွစေသော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုး ဖြစ်သည်
တစ်နည်းအားဖြင့်ဆိုသော် စစ်သည်တော်များကို ရဲစိတ်ရဲမာန် သွတ်သွင်းပေးသော ငါးစီးရှင်ကျော်စွာ လက်ထက်က ပေါ်ပေါက်သည့် ကာချင်းဟုခေါ်သော ဂီတသီချင်းမျိုးနှင့် သဘောအားဖြင့် ဆက်သွယ်မှုရှိသည်
သို့သော် ဧချင်းသည် ကာချင်းကဲ့သို့ ရဲရည် ရဲသွေးတို့ကို အကြမ်းအတမ်းလှုံ့ဆော်ပေးသော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုးမဟုတ်ဘဲ နားဆင်ရသူအပေါင်းအား နားဝင် ငြိမ့်ညောင်းသာယာမှု ဖြစ်စေသည်နှင့်အမျှ ဇာတိသွေး ဇာတိမာန်တို့ကိုလည်း တဖွားဖွားတက်ကြွ ပေါ်ပေါက်စေသော အဖွဲ့အနွဲ့မျိုး ဖြစ်လေသည်
ဧချင်းသည် ပုဂံခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသော်လည်း အင်းဝခေတ်တွင်မှသာ အထင်အရှား တွေ့မြင်ရပေသည်
သက္ကရာဇ် ၈၀၄-၈၃၀ တွင် ရတနာပူရ အင်းဝမြို့၌ စိုးစံတော်မူသော နရပတိမင်းနှင့် သက္ကရာဇ် ၈၁၇-၈၄၀ တွင် ရခိုင်ပြည်၌ စိုးစံတော်မူသော ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူတို့သည် ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် ဖြစ်သည်သာမက စာပေတွင်လည်း စင်ပြိုင်ထောင်လေ့ရှိကြသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရခိုင်ဘုရင် ဘစောဖြူ၏ သမီးတော်ကို ရခိုင်ပညာရှိအမတ်ကြီး အဒူမင်းညိုက ဧချင်းဖွဲ့ဆိုသည့် အချိန်အခါ၌ အင်းဝတွင်လည်း သီဟသူ၏မြေးတော်၊ စလင်းသတိုးကျော် သမီး သခင်ထွေးကို မြန်မာပညာရှိ ရှင်သူရဲက ဧချင်းစပ်ဆိုသည်
ဧချင်းတို့တွင် ဖွဲ့ဆိုထားသောအကြောင်းအရာတို့သည် ဧချင်းအဖွဲ့ခံ နန်းညွှန့်နန်းလျာ မင်းသား မင်းသမီးငယ်များ၏ ဆွေတော်စဉ်၊ မျိုးတော်စဉ်၊ ဘေးလောင်းတော်၊ ဘိုးလောင်းတော်များ၏ ဘုန်းလက်ရုံး တန်ခိုးအာဏာတို့ကို၎င်း၊ အဆိုပါမဟာဆီမဟာသွေး မင်းသားငယ်မင်းသမီးငယ်တို့၏ နောင်ကာလတွင် ထွန်းပလာမည့် ဘုန်းတန်းတေဇာတို့ကို ၎င်း ဖော်ထုတ် ဖွဲ့နွဲ့ထားလေသည်
ဧချင်းအဖွဲ့ခံ မင်းသားမင်းသမီးတို့၏ ဆွေစဉ်မျိုးဆက်များကို ဖော်ထုတ် ဖွဲ့နွဲ့ထားသဖြင့် ဧချင်းတို့သည် တစ်နည်းအားဖြင့် ရာဇဝံသဉာဏ်ကို ပေးသည်
ရာဇဝင်ကို အထောက်အပံ့ပေးသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
နောင်ကာလများတွင် ရာဇဝင်ကျမ်းပြုဆရာတို့သည် ဧချင်းများကို မှီငြမ်းပြုလျက် ရာဇဝင်နှင့်စပ်လျဉ်းသော အဖိုးတန် အထောက်အထားများကို ဧချင်း စာကိုယ်များမှ ထုတ်နုတ်၍ သက်သေထူကြလေသည်
ဧချင်းစပ်ဆိုပုံမှာ လေးလုံးတစ်ပိုဒ် စပ်နည်းမျိုးဖြင့် တစ်ပြေးညီညာစွာ ကာရန်အသတ် ညီညွတ် မှန်ကန်အောင် စပ်ဆိုရသည်
လက်ဦးပထမ အစပုဒ်၌ အစပိုဒ်၏ဂိုဏ်း၊ ဝဂ်၊ အက္ခရာ၊ မတြာ၊ ကာရန် ထားရမည့်အရာ၊ အချအပိုဒ်၏ ဂိုဏ်း၊ ဝဂ်၊ အက္ခရာ၊ မတြာ၊ ကာရန်၊ ကြိယာ၊ စာလုံးအနည်းအများ မည်သို့ထားသိုရမည်ကိုလည်းကောင်း၊ နောက် နောက်အပုဒ်များတွင် အစအချ မည်သို့ထား၍စီကုံးရမည်ကိုလည်းကောင်း ညွှန်ပြသော စပ်ဆိုနည်း စည်းမျဉ်းဥပဒေများသည် ပျို့လင်္ကာ၊မော်ကွန်း၊သံပိုင်း၊သမိုင်း၊ရဲတင်း ဟူသော ကဗျာခြောက်မျိုး စပ်ဆိုနည်းစည်းမျဉ်းများ အတိုင်းဖြစ်၍ ကျယ်ဝန်းလှပေသည်
ဧချင်းကို သံတိုင် သံဖောက် ဖွဲ့ဆိုစီကုံးကြရာ သံတိုင် စပ်ဆိုနည်းသည် အထက်ဖော်ပြပါ ကဗျာ ခြောက်မျိုးစပ်ဆို နည်းများနှင့် မခြားလှချေ
သံဖောက်စပ်ဆိုနည်းမှာမူ လက်ဦး ပထမပုဒ်၌ အစပုဒ်ထား၍ စပ်ဆိုပုံ၊ အတွင်းစာသား စကား ကာရန် မှန်ကန်ညီညွတ်အောင် စပ်ဆိုပုံများတွင် သံတိုင်အပိုဒ်များကို စီကုံးသည့်နည်းအတိုင်းဖြစ်၍ အချပါဒများတွင်မူ ခိုင်ညွန့်ခက်ဖြာချနည်း ဖြစ်သော ခုနှစ်လုံးချနည်းဖြင့် တစ်ပြေးညီညာစွာ ချရသည်
ခုနှစ်လုံးစီပါသော အချပါဒနှစ်ခုပါရှိရ၍ အစအလယ် စကားလုံးခြောက်လုံး တို့သည် ပထမနှင့် ဒုတိယပါဒ တို့တွင် အတူတူကြီးသာဖြစ်၍ နောက်ဆုံးစာလုံးတွင်သာ ခြားနားမှုရှိရာ ပထမအချပါဒ၏ နောက်ဆုံးစာလုံးသည် လေ (လည်) ဖြစ်၍ ဒုတိယအချပါဒ၏ နောက်ဆုံး စာလုံးသည် လေး(လည်း) ဖြစ်စေရသည်
နောက်နောက် အပုဒ်များ၏ စပ်ဆိုစီကုံးပုံမှာ လည်ကုပ်ချီ၊ အဖျားကောက် စပ်ဆိုနည်းအတိုင်း ဖြစ်လေသည်
အရှည်အတိုထားပုံမှာ အချပါဒအလွတ် ငါးပါဒမှ ၁၆ ပါဒအထိ စပ်ဆိုလေ့ရှိကြ၍ ထိုထက် သာလွန်၍လည်းကောင်း၊ ယုတ်လျော့၍လည်းကောင်း တွေ့ရခဲပေသည်
ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်း၊သခင်ထွေး ဧချင်း၊ဘုရင့်နှမတော်ဧချင်း၊သခင်ကြီး ဧချင်းတို့သည် ဖော်ပြရာချနည်းမျိုးနှင့် အနည်းငယ်ကွဲပြားသော်လည်း ဧချင်းအများစုသည်မူ ထိုချပုံချနည်းမျိုး လိုက်နာကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ဧချင်းများကို အင်းဝခေတ်ကစတင်၍ ထင်ထင်ရှားရှား တွေ့ရှိရသော်လည်း ယင်းခေတ်မတိုင်မီကပင် ထိုအဖွဲ့အနွဲ့မျိုးရှိခဲ့ပေမည်ဟု ခန့်မှန်းရပေသည်
အင်းဝခေတ်မှသည်ကုန်းဘောင်ခေတ်အထိ ထင်ရှားစွာတွေ့ရသော ဧချင်းစုမှာ ဧချင်းဟောင်း ၁၂ စောင်နှင့် ဧချင်းသစ် ၄ဝ ကျော် ၅ဝ နီးပါးခန့် ဖြစ်သည်
ထိုဧချင်းများတွင် ရခိုင်အမတ်ပညာရှိကြီး အဒူ မင်းညို ရေးသားသော ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်းကို ရှေးအကျဆုံး အဟောင်းဆုံး ဧချင်းအဖြစ် ထားရှိကြသည်
ဧချင်းတို့သည် တောင်ငူခေတ်တွင် ပိုမိုထွန်းကားသည်
ဧချင်းစာဆိုတို့သည် ဧချင်းခံသူ၏ ဘေးလောင်းတော်၊ ဘိုးလောင်းတော်များ ဖြစ်ကြသော ဘုန်းကြီးသည့် မင်းများကို ကောက်နုတ်ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိကြရာ တောင်ငူခေတ်၏ အကျော်အမော် စာဆိုတော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော နဝဒေးကြီးသည် မင်းတရားမယ်တော် ဧချင်းတွင် အမျိုးဂုဏ်ရည်ကို ပျူမင်းမှအစတည်၍ ထုတ်ဖော်ဖွဲ့ဆို ခဲ့လေသည်
တောင်ငူခေတ်ဧချင်းများတွင် အဓိကထား၍ရေးသားကြ သောအချက်များကား မြို့ဖွဲ့နှင့်ဘုန်းတော်ဖွဲ့များဖြစ်သည်
ဧချင်း စာဆိုတော်တို့သည် မိမိတို့၏အရှင်သခင် ဘုရင်မင်းမြတ်ကို အလွန်အကြူး ချီးမြှောက် ဖွဲ့ဆိုလေ့ရှိကြသည်
မင်းဇေယျရန္တမိတ် စပ်ဆိုသော မင်းရဲနရာဧချင်းတွင် တောင်ငူမြို့တော်ကြီး၏ သာယာပုံကို တခမ်းတနားဖွဲ့ဆိုထားသည့်ပြင် မြို့၏ ကြီးကျယ်သာယာပုံကို သာမညအားဖြင့်မဖွဲ့ဘဲ ဆယ့်နှစ်ရာသီ ပတ်လုံး မြို့တွင်းမြို့ပြင်သာယာပုံကို ရာသီအပိုင်းအခြားနှင့်တကွ ပြလိုသဖြင့်·…ဧ  လျှံမောင်း လျှံမောင်း၊ ဆန်လေညောင်းနှင့်၊တပေါင်းသာခေါင်၊ ပဇ္ဇုန်ဆောင်က၊ ညီနောင်မွေစစ်သီတာရစ်သည်၊ သျှင်ချစ်တိုင်မျှ၊ ရွှေနန်းက ပင်၊ ချီကြွလမ်းခွင်၊ မင်းမှတ် သင်မှ…ဧဟူ၍ တပေါင်းလကိုလည်းကောင်း၊…ဧ အုံ့မှိုင်း အုံ့မှိုင်း၊ မင်းလွင်ဆိုင်းက၊ ပင်တိုင်ညှာကူး၊ တန်ခူးသာလွန်း၊ တာလဆန်း သော်၊ ရေသွန်းသဘင်၊ ဆင်လည်းတစ်ချက်၊ မြင်းဆက်ချပ်ကာ၊ မြူတာကြိုင်ထွက်…ဧ ဟူ၍ တန်ခူးလကိုလည်းကောင်း၊…ဧ မှိုင်းပျ မှိုင်းပျ၊ တန်ခူကသည်၊ မိဿရာသီ၊ ပြိသ်သို့ချီ၍၊ တိမ်ဆီအာကာ၊ ဝိသာခါနှင့်၊ သော်တာမိုးလ၊ တူပြိုင်ပသော်…ဧ ဟူ၍ ကဆုန်လကိုလည်းကောင်း၊လများကို အစဉ်အတိုင်း ၁၂ ရာသီ ပြည့်မီအောင် ဖွဲ့ဆို ထားသောကြောင့် ၁၂ ရာသီဖွဲ့များ၏ ရှေ့ပြေး လမ်းပြဟု ဆိုရပေမည်
ထိုဧချင်းတွင် လျှံမောင်း လျှံမောင်း၊ အုံ့မှိုင်း အုံ့မှိုင်း၊ မှိုင်းပျ မှိုင်းပျ စသည်ဖြင့် အချို့သော အချီပိုဒ်များတွင် ယမကာချီနည်းဖြင့် အစုံအစုံချီ၍ထားရာ ရှင်အုံးညို ၏ ဂါထာ ၆ဝ ပျို့ကို ပြန်လည်သတိရ နိုင်ပေသည်
မကျည်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၉ ဦး၊ မ ၄၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ချောင်းရွာ၊ သစ်ဖြူချောင်း (ကံစု)
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၅၃ ဦး၊ မ ၇၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
နက်ဆာကန် (အာရပ်: بحيرة ناصر‎ Boħēret Nāṣer, တမ်းပလိတ်:IPA-arz) သည် အီဂျစ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် ဆူဒန်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် သဘာဝရေကန်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤကန်သည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အကြီးဆုံးလူလုပ်ရေကန်များထဲတွင် ပါဝင်သည်
ဤကန်ကို တူးဖော်ခြင်းမပြုမီက ဆူဒန်နိုင်ငံတွင် ကန်တူးဖော်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ ဆန့်ကျင်မှုများ ကြုံခဲ့ရသည်
ထိုသို့ ကြုံရခြင်းမှာ ထိုနြေ၏ မြောက်ဘက်တွင် နုဘီယန်လူမျိုးများသည်နေထိုင်သည့်အတွက် ဖြစ်သည်
ထိုကန်ကို တူးဖော်လိုက်ပါက နုဘီယန်လူမျိုးများသည် ပြန်လည်ပြောင်းရွှေ့အခြေချရမည် ဖြစ်သည်
နက်ဆာကန်အနီးရှိ ဆူဒန်၏ ကုန်းမြေများသည်လည်း များသောအားဖြင့် ရေလွှမ်းသည့်နေရာများ ဖြစ်သည်
နက်ဆာကန်သည် ကန်တစ်ခုလုံးကြီး အကြီးမားဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည့် အီဂျစ်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ၈၃ ရာခိုင်နှုန်းကို ဆိုလိုသည်
ဆူဒန်နိုင်ငံက ပိုင်ဆိုင်သည့် ရေပိုင်နက်အနည်းငယ်ကိုမူ "နုဘီယကန်" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
ကန်၏ အရှည်သည် ၄၇၉ ကီလိုမီတာခန့် (၂၉၈ မိုင်) နှင့် အကျယ်ဆုံးနေရာသည် ၁၆ ကီလိုမီတာ (၉.၉ မိုင်) ရှိသည်
ကန်၏ မျက်နှာပြင်ဧရိယာသည် ၅၂၅၀ စတုရန်းကီလိုမီတာ (၂၀၃၀ စတုရန်းမိုင်) ရှိသည်
ရေသိုလှောင်နိုင်မှုသည် ၁၃၂ ကုဗမီတာ (၂၁ ကုဗမိုင်) ဖြစ်သည်
ကန်ကို ၁၉၅၈ နှင့် ၁၉၇၀ အကြားတွင် နိုင်းမြစ်၏ ရေကို Aswam ဆည် တည်ဆောက်ရာမှ ဤကန်သည် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကန်၏ အမည်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် အီဂျစ်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင်တစ်ဦးနှင့် အီဂျစ်၏ ဒုတိယမြောက်သမ္မတဖြစ်သည့် ၏ အမည်ဖြစ်သည့်  Gamal Abdel Nasser ကို အစွဲပြုကာ ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
သူသည်ပင် မြင့်မားသည့် ဤဆည်စီမံကိန်းကို စတင်ခဲ့သည်
သမ္မတ  Anwar Sadat သည် ကန်နှင့် ဆည်ကို ၁၉၇၁ တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အီဂျစ်သည် ၎င်း၏ စိုက်ပျိုးရေးနှင့် လျှပ်စစ်အတွက် ရေလိုအပ်လျက်ရှိသည်
အီသီယိုပီးယားတွင် လက်ရှိတည်ဆောက်လျက်ရှိသည့် Grand Ethiopian Renaissance ဆည် သည် ရေကို ထိခိုက်မှု ရှိမည်ဖြစ်သည်
ထိုဆည်သည် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံအတွက် ကအျိုးရှိမည်ဖြစ်သော်လည်း အီဂျစ်၊ ဆူဒန်နှင့် အီသီယိုးပီးယားနိုင်ငံများအကြား တင်းမာမှုများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
အီဂျစ်နိုင်ငံက ထိုဆည်အသစ်တည်ဆောက်မှုကြောင့် နိုင်းမြစ်မှရေသည် နက်ဆာကန်သို့ စီးဝင်မှုရပ်တန့်သွာမည်ကို ဖြစ်သည်
နက်ဆာကန်မှရေဖြင့် လျှပ်စစ်ကို ထုတ်လုပ်နိုင်ပြီး ကန်အတွင်းသို့ ရေစီးဝင်မှုလျော့နည်းခြင်းသည် ကန်၏ လျှပ်စစ်ထုတ်လုပ်နိုင်စွမ်းကို ထိခိုက်စေမည် ဖြစ်သည်
ကန်တွင် ရေစုပ်တင်သည့်နေရာများစွာရှိသည်
လက်ရှိတွင် ဤစီမံကိန်းသည် အီဂျစ်လူမျိုးများသို့ တစ်နှစ်လျှင် ရေအားလျှပ်စစ်စွမ်းအား တစ်နာရီလျှင် ၁၀ ဘီလီယံကီလိုဝပ်ကို ထုတ်လုပ်လျက်ရှိသည်
ဤကန်တွင် ကမ်းခြေမှသော်လည်းကောင်း လှေဖြင့်သော်လည်းကောင်း Nile perch ငါးများကို ငါးမျှားခြင်းသည် အထူးလူသိများသည်
ကန်၏ ရေသည်ပြည့်သွားသည့်အခါတွင် ရှေးအခါက အီဂျစ်လူမျိုးတို့သည် ကန်၏ ရေမျက်နှာပြင်အထပ် မြင့်မားသည့် နေရာများတွင် နေရာပြောင်းရွှေ့ကာ နေထိုင်ကြသည်
သို့သော်လည်း အချို့သည်လည်း နေရာပြောင်းရွှေ့ခြင်း မရှိဘဲနေထိုင်ကြသည်
ဥပမာအားဖြင့် ရှေးခေတ်အီဂျစ်လူမျိုးများဖြစ်ကြသည့် Buhen တို့သည် ခံတပ်အကြီးကြီးများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ထိုအရာတို့သည် ယခုအခါ ရေအောက်သို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
Abu Simbel ရှိသည့် ကျောင်းတော်များကိုလည်း နေရာပြန်ချထားခဲ့ရသည်
Abu Simbel သည် အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ ရှေးဟောင်းနေရာများထဲတွင် အထင်ကရနေရာတစ်ခု ဖြစ်သည်
နက်ဆာရေကန်တွင် လှေစီးခြင်းများလည်း လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
လှေစီးကာ အဆောက်အဦများ, ကျောင်းတော်များကို နက်ဆာကန်တစ်လျှောက် လေ့လာနိုင်သည်
Abu Simbel ရှိ ကျောင်းတော်များကို လေ့လာခြင်းသည် ကန်သို့လာရောက်သည့် ခရီးသွားများ၏ မရှိမဖြစ် အရာတစ်ခု ဖြစ်သည်
Lake Nasser at Encyclopædia Britannica360 Degree Panorama of Lake Nassar Archived 1 February 2014 at the Wayback Machine.Abu Simbel: The Temples That Moved
တင်ထပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tinhtat)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဂမ်ငိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Gamngai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဂမ်ငိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဂမ်ငိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၅ ဦး၊ မ ၄၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၉ ဦး နေထိုင်သည်
၁၂၇၄ (၁) ရက်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ပင်းမောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စစ်ကြိုခေတ် အမျိုးသားလွတ်လပ်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်းခဲ့စဉ် အဖိနှိပ်အချုပ်ချယ်ခံ ဘ၀နှင့် ထောင်အတွင်း ရက်ပေါင်း (၁၆၆)ရက် အစာငတ်ခံကာ ပြည်သူလူထုအား နယ်ချဲ့ကျွန်သဘောက်ဘ၀မှ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အသက်အသေခံကာ တိုက်ပွဲဝင်သွားခဲ့သော ဆရာတော် ဦးဝိစာရကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ကုလသမဂ္ဂ  စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးအဖွဲ့  (အက်ဖ်အေအို) သည် အာဟာရနှင့်စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေး တိုးတက်အောင် နိုင်ငံတကာအားထုတ်မှုများကို ဦး ဆောင်သည့် ကုလသမဂ္ဂ အထူးအေဂျင်စီတစ်ခုဖြစ်သည်
လက်တင်ဆောင်ပုဒ်ဖြစ်သော 'fiat panis' ကို "ပေါင်မုန့်များ ရှိကြပါစေ" ဟူ၍ ဘာသာပြန်နိုင်သည်
၎င်းကို ၁၉၄၅၊ အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
FAO သည် အီတလီ၊ ရောမမြို့တွင် အခြေစိုက်ပြီးနိုင်ငံပေါင်း (၁၃၀) ကျော်တွင် လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်လျှက် သက်ဆိုင်ရာ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲများကို အထောက်အပံ့ပေးထားသည်
ဤအဖွဲ့သည် အစိုးရများနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးအေဂျင်စီများကို စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တော၊ ငါးမွေးမြူရေးနှင့် မြေနှင့်ရေအရင်းအမြစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးအတွက် ၎င်းတို့၏ လုပ်ဆောင်မှုများကို ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်ရန် အကူအညီပေးသည်
သုတေသနပြုခြင်း၊ စီမံကိန်းများအတွက် နည်းပညာအကူအညီပေးခြင်း၊ ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်သင်ကြားခြင်းအစီအစဉ်များကို လုပ်ကိုင်ခြင်းနှင့် စိုက်ပျိုးရေးထွက်ကုန်များ၊ ထုတ်လုပ်ခြင်းနှင့် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဆိုင်ရာအချက်အလက်များကို စုဆောင်းသည်
FAO ကိုအဖွဲ့ဝင် (၁၉၇) နိုင်ငံဖြင့်ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဥရောပသမဂ္ဂနှင့် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံချင်းစီက ကိုယ်စားပြုသော နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ် ညီလာခံမှ ကွပ်ကဲ၍ ယင်းညီလာခံက (၄၉) နိုင်ငံပါအလုပ်အမှုဆောင်ကောင်စီကို ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်
လက်ရှိ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်ဖြစ်သည့် တရုတ်နိုင်ငံမှ Qu Dongyu သည် အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိချုပ်လည်း ဖြစ်သည်
ဘဏ္ဍာရေး၊ အစီအစဉ်များ၊ စိုက်ပျိုးရေးနှင့်ငါးလုပ်ငန်းစသည့်ကိစ္စရပ်များကိုအုပ်ချုပ်သော ကော်မတီများစွာရှိသည်
အစားအစာနှင့်စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ အကြံဉာဏ်သည် ၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစုအစောပိုင်းတွင်ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်
ပိုလန်မှမွေးဖွားသော အမေရိကန်စိုက်ပျိုးရေးနှင့်တက်ကြွလှုပ်ရှားသူ ဒေးဗစ်လူဘင်
၁၉၀၅ ခုနှစ်မေလမှဇွန်လတွင်အီတလီနိုင်ငံ၊ ရောမမြို့၌ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ကွန်ဖရင့်ကို ကျင်းပခဲ့သည်
၎င်းကို အီတလီဘုရင်ဗစ်တာအဲမနူဝဲလ် ၃ ကအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာစိုက်ပျိုးရေးဌာန (IIA) ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်
IIA သည် စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍ၏ ပြဿနာများနှင့်စိန်ခေါ်မှုများကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြားတွင် ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းသည့် ပထမဆုံးအစိုးရအဖွဲ့များဖြစ်သည်
၎င်းသည်အဓိကအားဖြင့် စိုက်ပျိုးရေးနှင့်ပတ်သက်သောအချက်အလက်များကို စုဆောင်းရန်၊ စုဆောင်းရန်နှင့်ထုတ်ဝေရန်ဖြစ်သည်
ထုတ်လုပ်မှုစာရင်းအင်းမှသည် သီးနှံရောဂါများစာရင်းအထိ ဖြစ်သည်
ယင်း၏ အောင်မြင်မှုများအနက် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင်ပထမဆုံးစိုက်ပျိုးရေးသန်းခေါင်စာရင်းကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
စစ်အပြီးတွင် IIA သည် ၁၉၄၈ ခုနှစ်ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် ၎င်း၏အမြဲတမ်းကော်မတီ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြင့် တရားဝင်ဖျက်သိမ်းခံခဲ့ရသည်
ထို့နောက် ၎င်း၏လုပ်ငန်းဆောင်တာများ၊ အဆောက်အအုံများနှင့်လုပ်ပိုင်ခွင့်များကို အသစ်စက်စက်တည်ထောင်ထားသော FAO သို့လွှဲပြောင်းပေးခဲ့ပြီး ရောမတွင် ၎င်း၏ဌာနချုပ်ကိုထိန်းသိမ်းထားသည်
FAO ၏ ကနဦးလုပ်ဆောင်ချက်များသည် စိုက်ပျိုးရေးနှင့်အာဟာရဆိုင်ရာသုတေသနကို အထောက်အကူပြုပြီးစိုက်ပျိုးရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့်သစ်တောတွင် ထုတ်လုပ်မှုကိုတိုးမြှင့်နိုင်ရန် အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများအား နည်းပညာအကူအညီများပေးခဲ့သည်
၁၉၆၀ ပြည့်လွန်နှစ်များ မှစ၍ စပါးအထွက်တိုးမျိုးစေ့များထုတ်လုပ်ခြင်း၊ ပရိုတိန်းချို့တဲ့မှုများကို ဖယ်ရှားခြင်း၊ ကျေးလက်ဒေသအလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်းများတိုးမြှင့်ခြင်းနှင့်စိုက်ပျိုးရေး တင်ပို့မှုတိုးမြှင့်ခြင်းများကို အာရုံစိုက်ခဲ့သည်
ထိုရည်မှန်းချက်အတွက် ငတ်မွတ်မှုနှင့်စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုကို တိုးမြှင့်ပေးသည့် အကြီးဆုံးလူသားချင်းစာနာထောက်ထားမှုဆိုင်ရာအဖွဲ့အစည်း ဖန်တီးစားနပ်ရိက္ခာလုံခြုံမှုမြှင့်တင်ရန်အတွက် U.N. အထွေထွေညီလာခံ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် အာဖရိက၌ အစာခေါင်းပါးခြင်းကိုတုံ့ပြန်သည့်အနေဖြင့် အစာခေါင်းပါးခြင်း၊ အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းနှင့် စားနပ်ရိက္ခာမလုံခြုံမှုကို ကိုင်တွယ်ဖြေရှင်းရန် ပထမအကြိမ် ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာထိပ်သီးအစည်းအဝေးကို FAO ကပြုလုပ်ခဲ့သည်
အစည်းအဝေးမှ ရလဒ်အနေနှင့်“ ယောက်ျားတိုင်း၊ မိန်းမတိုင်းနှင့် ကလေးတိုင်းသည် သူတို့၏ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနှင့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာစွမ်းရည်များ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန်အတွက် ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့်အာဟာရချို့တဲ့မှုမှကင်းလွတ်ခွင့်ရှိသည်” နှင့်ဆယ်စုနှစ်တစ်ခုအတွင်း ဤပြဿနာများကို ပပျောက်ရန် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာကတိကဝတ်ပြုမှုကို ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင်နောက်ဆက်တွဲ ထိပ်သီးအစည်းအဝေးတစ်ခုအနေဖြင့် ၂၁ ရာစုအတွင်း ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုနှင့်အာဟာရချို့တဲ့မှုကိုဖယ်ရှားရန် မဟာဗျူဟာကျသောအစီအစဉ်ကိုချမှတ်စဉ် ဤရည်မှန်းချက်ပြည့်မီရေးအတွက်အားနည်းချက်များကိုဖော်ပြခဲ့သည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် FAO ၏ဌာနချုပ်ကို အမေရိကန် ဝါရှင်တန်ဒီစီမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ရောမအီတလီသို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
အေဂျင်စီကိုအဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံများညီလာခံက စီစဉ်ညွှန်ကြားသည်
၎င်းသည် အဖွဲ့အစည်းမှဆောင်ရွက်သော လုပ်ငန်းများကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန်နှင့် လာမည့် ၂ နှစ်တာကာလအတွင်း လုပ်ငန်းနှင့်ဘတ်ဂျက်ငွေကို ပြန်လည်သုံးသပ်ရန် နှစ်နှစ်တစ်ကြိမ်တွေ့ဆုံသည့် အစည်းအဝေးဖြစ်သည်
အဆိုပါညီလာခံသည် အဖွဲ့ဝင် ၄၉ နိုင်ငံပါဝင်သောကောင်စီသုံးနှစ် အလှည့်အပြောင်းသက်တမ်းကိုယာယီအုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့အဖြစ်လည်းကောင်း၊ အေဂျင်စီကိုဦးဆောင်သည့် ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ်အဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်သည်
လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် စားသုံးသူအကာအကွယ်ပေးရေး၊ ရာသီဥတုဇီဝမျိုးစုံမျိုးကွဲမြေနှင့်ရေဦးစီးဌာနစီးပွားရေး၊ လူမှုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး၊ ရေလုပ်ငန်းနှင့်ငါးမွေးမြူရေး၊ သစ်တောကော်ပိုရိတ်ဝန်ဆောင်မှုများနှင့် နည်းပညာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး စသည့်အစီအစဉ်စီမံခန့်ခွဲမှုများကို အဆိုပါ FAO မှ (၈) ဌာနများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်မှစ၍ FAO သည် စတင်တည်ထောင်ချိန်မှစတင်၍ အရေးအပါဆုံး ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းခြင်း၊ ရလဒ်အနေဖြင့် တစ်နှစ်လျှင်အမေရိကန်ဒေါ်လာသန်း ၅၀ ခန့် စုစုပေါင်းယူရို ၄၃ သန်းစုဆောင်းရရှိခဲ့သည်
FAO ၏ ပုံမှန်အစီအစဉ်ဘတ်ဂျက်ဖြစ်သော FAO ညီလာခံတွင် ထည့်ဝင်သောအလှူငွေများကို အဖွဲ့ဝင်များမှ ငွေကြေးထောက်ပံ့သည်
ဤဘတ်ဂျက်အဖုံးများဟာ နည်းပညာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအစီအစဉ် အသိပညာဖလှယ်မူဝါဒနှင့်ထောက်ခံအားပေးမှု၊ ဦးတည်ချက်နှင့်အုပ်ချုပ်ရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့်လုံခြုံရေးအပါအဝင် အဓိကနည်းပညာဆိုင်ရာအလုပ်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုနှင့်မိတ်ဖက်၂၀၁၈-၂၀၁၉ အတွက်စီစဉ်ထားသော FAO ဘတ်ဂျက်သည် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀၀၅.၆ သန်းဖြစ်သည်
အဖွဲ့ဝင်များနှင့် အခြားလုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များမှပေးအပ်သော စေတနာအလျောက်ထည့်ဝင်သည့် ပံ့ပိုးမှုများသည် အစိုးရများအား ရှင်းလင်းပြတ်သားသော ရည်ရွယ်ချက်များအတွက်ရလဒ်များ မူဘောင်နှင့်ဆက်စပ်သော စက်မှုနှင့်အရေးပေါ် ပြန်လည်ထူထောင်ခြင်းအပါအဝင် အထောက်အပံ့အပြင် FAO ၏ အဓိကလုပ်ငန်းကိုတိုက်ရိုက်ပံ့ပိုးသည်
စေတနာအလျောက်ထည့်ဝင်သောပံ့ပိုးမှုများသည် ၂၀၁၆-၂၀၁၇ တွင်ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁.၆ ဘီလီယံအထိရောက်ရှိလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
ဤစုစုပေါင်းဘတ်ဂျက်သည် အဓိကကျသောနည်းပညာဆိုင်ရာအလုပ်များ၊ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများနှင့် မိတ်ဖက်များဖြစ်သည့်စားနပ်ရိက္ခာနှင့် စိုက်ပျိုးရေးရလဒ်များကို ၇၁ ရာခိုင်နှုန်းသို့ ဦးတည်သည်
၁၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာအဓိကလုပ်ဆောင်ချက်များနိုင်ငံရုံးကွန်ရက် ၅ ရာခိုင်နှုန်း၊ အရင်းအနှီးနှင့်လုံခြုံရေးအသုံးစရိတ် ၂ ရာခိုင်နှုန်း၊ အုပ်ချုပ်ရေး ၆ ရာခိုင်နှုန်း၊ နှင့်နည်းပညာနှင့်ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးအစီအစဉ်  ၅ ရာခိုင်နှုန်း
ယောဟန်သဘှိုင်ဒ်, အောက်တိုဘာလ ၁၉၄၅  ဧပြီလ ၁၉၄၈ ခုနှစ် နော်ဝေကအီးတော့ပ်, ၁၉၄၈ ဧပြီလ  ၁၉၅၃ ဒီဇင်ဘာ ဖိလိပ္ပုဝီးခ်တန်, ဇန်နဝါရီလ ၁၉၄၅  ဧပြီလ ၁၉၅၆ ဟားဘတ်ဘရော့လီ, (သရုပ်ဆောင်) ဧပြီလ  ၁၉၅၆  နိုဝင်ဘာလ ၁၉၅၆ en:Binay Ranjan Sen, နိုဝင်ဘာလ ၁၉၅၆ ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၆၇ ခုနှစ် Addeke Hendrik Boerma, ဇန်နဝါရီ ၁၉၆၈  ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၇၅ ခုနှစ် en:Edouard Saouma,ဇန်နဝါရီ ၁၉၇၆  ဒီဇင်ဘာလ ၁၉၉၃ ခုနှစ် en:Jacques Diouf, ဇန်နဝါရီ  ၁၉၉၄ ဒီဇင်ဘာလ ၂၀၁၁ ခုနှစ် en:José Graziano da Silva, ဇန်နဝါရီလ ၂၀၁၂ ခုနှစ်ဇူလိုင်လ ၂၀၁၉ en:Qu Dongyu,ဩဂုတ်လ ၂၀၁၉ ၃၁ ဇူလိုင် ၂၀၂၃ en:William Nobel Clark: ၁၉၄၈ Sir Herbert Broadley: ၁၉၄၈ ၁၉၅၈ en:Friedrich Traugott Wahlen: ၁၉၅၈–၁၉၅၉ en:Norman C. Wright: ၁၉၅၉–၁၉၆၃ en:Oris V. Wells: ၁၉၆၃–၁၉၇၁ en:Roy I. Jackson: ၁၉၇၁–၁၉၇၈ en:Ralph W. Phillips: ၁၉၇၈–၁၉၈၁ en:Edward M. West: ၁၉၈၁–၁၉၈၅ en:Declan J. Walton: ၁၉86–၁၉၈၇ en:Howard Hjort: ၁၉၉၂–၁၉၉၇ en:Vikram J. Shah (ကြော်ငြာပုဂ္ဂိုလ်): ၁၉၉၂– ၁၉၉၅ en:David A. Harcharik: ၁၉၉၈–၂၀၀၇ en:James G. Butler: ၂၀၀၈–၂၀၁၀ en:He Changchui (စီမံအုပ်ချုပ်မှု): ၂၀၀၉–၂၀၁၁ en:Ann Tutwiler (အသိပညာ):၂၀၁၁–၂၀၁၂ en:Manoj Juneja (စီမံအုပ်ချုပ်မှု): ၂၀၁၁–၂၀၁၂ en:Dan Gustafson (အစီအစဉ်): ၂၀၁၂ပစ္စုပ္ပန် en:Maria Helena Semedo (ရာသီဥတုနှင့်သဘာဝအရင်းအမြစ်များ): ၂၀၁၃ပစ္စုပ္ပန် en:Laurent Thomas (စီမံအုပ်ချုပ်မှု): ၂၀၁၇ပစ္စုပ္ပန်ကမ္ဘာ့ဌာနချုပ်သည်အီတလီအရှေ့အာဖရိကဌာန၏ယခင်နေရာဖြစ်သောရောမတွင်တည်ရှိသည်
အဆောက်အအုံ၏ထင်ရှားသောလက္ခဏာများအနက်မှတစ်ခုမှာအီတလီအစိုးရမှ FAO အားခွဲဝေချထားပေးသည့်နယ်မြေအပြင်ဘက်တွင်ရှိသော်လည်းအေဂျင်စီထိုင်ခုံရှေ့တွင်ရပ်နေသော Axum Obelisk ဖြစ်သည်
၎င်းသည်အီသီယိုးပီးယားမှ ၁၉၃၇ တွင် Benito Mussolini ၏စစ်တပ်မှစစ်သေတ္တာအဖြစ်သိမ်းယူခဲ့ပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်ဧပြီ ၁၈ ရက်တွင်ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဂါနာအက်ကရာရှိအာဖရိကဒေသဆိုင်ရာရုံးအာရှနှင့်ပစိဖိတ်ဒေသဆိုင်ရာရုံးထိုင်းနိုင်ငံဘန်ကောက်ဘူဒါပက်ဟန်ဂေရီဥရောပနှင့်ဗဟိုအာရှဒေသဆိုင်ရာရုံးစန်တီယာဂိုချီလီအတွက်လက်တင်အမေရိကနှင့်ကာရစ်ဘီယံများအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးအီဂျစ်နိုင်ငံကိုင်ရိုရှိအရှေ့အလယ်ပိုင်းဒေသဆိုင်ရာရုံးလီပရောဝိဂါဘွန်အတွက်ဗဟိုအာဖရိက (SFC)အဘို့ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲတူရကီအန်ကာယားရှိဗဟိုအာရှဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲအက်သီယိုးပီးယားနိုင်ငံအက်ဒစ်အဘာဘာရှိအရှေ့အာဖရိကဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲ (SFE)ပနားမားပနားမားရှိမေစိုမေရိကာအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲ (SLM)တူနီးရှားတူနီးရှားရှိမြောက်အာဖရိကအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲဇင်ဘာဘွေဟာရီရှိတောင်အာဖရိကနှင့်အရှေ့အာဖရိကအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲရစ်လ်ထောင်ဘာဘေးဒိုးစအတွက်ကာရစ်ဘီယံများအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲအာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုအဘူဒါဘီရှိပင်လယ်ကွေ့ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးကောင်စီပြည်နယ်များနှင့်ယီမင်အတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲအပီးရာဆာမိုအာအတွင်းပစိဖိတ်ကျွန်းစုများအတွက်ဒေသဆိုင်ရာရုံးခွဲဝါရှင်တန်ဒီစီရှိမြောက်အမေရိကဆက်သွယ်ရေးရုံးဒီစီယိုကိုဟားမားရှိဂျပန်နိုင်ငံနှင့်ဆက်ဆံရေးရုံးဘရပ်ဆဲလ်ရှိဥရောပသမဂ္ဂနှင့်ဘယ်လ်ဂျီယံတို့နှင့်ဆက်ဆံရေးရုံးမော်စကိုရှိရုရှားဖက်ဒရေးရှင်းနှင့်ဆက်ဆံရေးရုံးဂျီနီဗာရှိကုလသမဂ္ဂနှင့်ဆက်ဆံရေးရုံးနယူးယောက်ရှိကုလသမဂ္ဂနှင့်ဆက်ဆံရေးရုံးအက်ဖ်အေအိုငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုတိုက်ဖျက်ရေးတွင်အောက်ပါဦးစားပေးအချက်များကိုဖော်ပြထားသည်
ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု၊ စားနပ်ရိက္ခာမလုံခြုံမှုနှင့်အာဟာရချို့တဲ့မှုကိုဖယ်ရှားပေးပါ
အစားအစာလုံခြုံရေးအတွက်မူဝါဒများနှင့်နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာကတိကဝတ်များကိုလွယ်ကူချောမွေ့စေခြင်း၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့်အာဟာရဆိုင်ရာစိန်ခေါ်မှုများနှင့်ဖြေရှင်းနည်းများနှင့်ပတ်သက်သည့်နောက်ဆုံးပေါ်သတင်းအချက်အလက်များကိုရရှိနိုင်အောင်သေချာအောင်ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုပပျောက်ရေးကိုအထောက်အကူပြုသည်
စိုက်ပျိုးရေး၊ သစ်တောနှင့်ရေလုပ်ငန်းများကိုပိုမိုအကျိုးဖြစ်ထွန်းပြီးရေရှည်တည်တံ့အောင်လုပ်ပါမြင့်မားသောထုတ်လုပ်မှုရှိသောစိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍသီးနှံ၊ မွေးမြူရေး၊ သစ်တောနှင့်ငါးလုပ်ငန်းကိုအထောက်အကူပြုရန်အထောက်အထားအခြေခံသည့်မူဝါဒများနှင့်အလေ့အကျင့်များကိုမြှင့်တင်ပါ
ကျေးလက်နေဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုလျှော့ချရေးကျေးလက်နေဆင်းရဲသားတွေကိုဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုမှလွတ်မြောက်အောင်လမ်းဖွင့်ရန်အတွက်ကျေးလက်နေအလုပ်အကိုင်နှင့်လူမှုကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးအပါအဝင်လိုအပ်သည့်အရင်းအမြစ်များနှင့်ဝန်ဆောင်မှုများကိုရယူနိုင်အောင်ကူညီပေးပါ
အားလုံးပါဝင်ပြီးထိရောက်သည့်စိုက်ပျိုးရေးနှင့်စားနပ်ရိက္ခာစနစ်များကိုဖွင့်ထားပါ
အသေးစားစိုက်ပျိုးရေးကိုအထောက်အကူပြုပြီးကျေးလက်ဒေသတွင်ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုနှင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုကိုလျှော့ချပေးသည့်လုံခြုံရေးထိရောက်သောစားနပ်ရိက္ခာစနစ်များတည်ဆောက်ရန်ကူညီပေးပါ
ခြိမ်းခြောက်မှုများနှင့်အကျပ်အတည်းများမှအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းမှုခံနိုင်စွမ်းကိုတိုးမြှင့်ခြင်းသဘာဝနှင့်လူသားဖြစ်သည့်သဘာဝဘေးအန္တရာယ်များကိုကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန်နှင့်၎င်းတို့၏စားနပ်ရိက္ခာနှင့်စိုက်ပျိုးရေးစနစ်များ၏ခံနိုင်ရည်ကိုမြှင့်တင်ပေးခြင်းအားဖြင့်နိုင်ငံများအားကူညီခြင်း
အလုပ်နှစ်မျိုးနှစ်အခြေခံဒေသများကျားမနှင့်အုပ်ချုပ်ရေးအပြည့်အဝအထက်ပါမဟာဗျူဟာမြောက်ရည်မှန်းချက်လုပ်ဆောင်ရန်အစီအစဉ်များအတွက်ပေါင်းစည်းနေကြသည်
FAO နှင့်ကမ္ဘာ့ကျန်းမာရေးအဖွဲ့တို့က FAO  WHO ၏စားနပ်ရိက္ခာစံချိန်စံညွှန်းအစီအစဉ်အောက်ရှိအစားအစာစံချိန်စံညွှန်းများ၊ လမ်းညွှန်ချက်များနှင့်စာသားများကိုဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်စေရန် Codex Alimentarius ကော်မရှင်ကို ၁၉၆၁ တွင်ဖန်တီးခဲ့သည်
အစီအစဉ်၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာစားသုံးသူများ၏ကျန်းမာရေးကိုအကာအကွယ်ပေးရန်၊ မျှတစွာကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးကိုသေချာစေရန်နှင့်အစိုးရနှင့်အစိုးရမဟုတ်သောအဖွဲ့အစည်းများမှပြုလုပ်သောစားနပ်ရိက္ခာစံချိန်စံညွှန်းများအားလုံး၏ညှိနှိုင်းဆောင်ရွက်မှုကိုမြှင့်တင်ရန်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာထိပ်သီးအစည်းအဝေး ၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် FAO သည်ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာထိပ်သီးအစည်းအဝေးကိုဖွဲ့စည်းခဲ့ပြီးနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်များနှင့်အစိုးရခေါင်းဆောင်များ ၁၁၂ ဦး တက်ရောက်ခဲ့သည်
ထိပ်သီးအစည်းအဝေးသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုခံစားနေရသောလူဦးရေကိုနှစ်ဆလျှော့ချရန်ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သောရောမကြေညာချက်ကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခြင်းဖြင့်နိဂုံးချုပ်ခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင်နိုင်ငံပေါင်း ၈၀ မှလူထုအခြေပြုအဖွဲ့အစည်း (၁၂၀၀) မှ NGO ဖိုရမ်တွင်ပါဝင်ခဲ့သည်
ဤဖိုရမ်သည်စိုက်ပျိုးရေးကဏ္ဍစက်မှု ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာမှုအပေါ်ဝေဖန်မှုနှင့်ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများ၏စားနပ်ရိက္ခာအခွင့်အရေးကိုကာကွယ်ရန်အစိုးရများနှင့် FAO တို့အားတောင်းဆိုခဲ့သည်
တယ်လီစားနပ်ရိက္ခာ ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် FAO သည်တယ်လီစားနပ်ရိက္ခာကိုစတင်ခဲ့သည်
ဖျော်ဖြေပွဲများ၊ အားကစားပွဲများနှင့်မီဒီယာများ၊ နာမည်ကြီးများနှင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုကိုတိုက်ဖျက်ရန်အတွက်ပါ၀ င်သောပြည်သူလူထု၏စွမ်းအားကိုမြှင့်တင်ရန်ဖျော်ဖြေပွဲများ၊ အားကစားပွဲများနှင့်အခြားလှုပ်ရှားမှုများပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဤအစီအစဉ်သည်စတင်ချိန်မှစ၍ အမေရိကန်ဒေါ်လာ ၂၈ သန်းနှင့်ယူရို ၁၅ သန်းနီးပါးလှူဒါန်းခဲ့သည်
တယ်လီစားနပ်ရိက္ခာမှရရှိသောငွေသည်အသေးစားလယ်သမားများအား၎င်းတို့၏မိသားစုများနှင့်လူမှုအသိုင်းအဝန်းအတွက်ပိုမိုစားနပ်ရိက္ခာပိုမိုထုတ်လုပ်ရန်ကူညီသည့်အသေးစား၊ ရေရှည်စီမံကိန်းများအတွက်ဖြစ်သည်
စီမံကိန်းများအနေဖြင့်ငါးဖမ်းကိရိယာများ၊ မျိုးစေ့များနှင့်စိုက်ပျိုးရေးသုံးကိရိယာများကဲ့သို့မြင်သာထင်သာသောအရင်းအမြစ်များကိုထောက်ပံ့ပေးသည်
၎င်းတို့သည်မိသားစုများကိုဗင်နီဇွဲလားတွင်ဝက်မွေးမြူရေးကူညီခြင်း၊ ကိတ်ဗာဒီနှင့်မော်ရီတေးနီးယားရှိကျောင်းဥယျာဉ်များဖန်တီးပေးခြင်း၊ ယူဂန်ဒါရှိကျောင်းမှနေ့လယ်စာများပေးခြင်းနှင့်ကလေးများစားနပ်ရိက္ခာကြီးထွားရန်သင်ကြားပေးခြင်း၊ အိန္ဒိယရှိနူနာစွဲသူအသိုင်းအဝိုင်းတွင်ငါးမွေးမြူခြင်းစသည်တို့ဖြစ်သည်
အက်ဖ်အေအိုချစ်ကြည်ရေးသံတမန်များ FAO ၏ချစ်ကြည်ရေးသံတမန်အစီအစဉ်ကို ၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင်စတင်ခဲ့သည်
ဤအစီအစဉ်၏အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာမကြုံစဖူးများပြားလှသည့်ကာလအတွင်းလူဦးရေ ၁ ဘီလီယံခန့်သည်နာတာရှည်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့်အာဟာရချို့တဲ့ခြင်းများကိုဆက်လက်ခံစားနေရသောလက်မခံနိုင်သောအခြေအနေကိုပြည်သူလူထုနှင့်မီဒီယာများ၏အာရုံကိုဆွဲဆောင်ရန်ဖြစ်သည်
ဤလူများသည်စိတ်ဆင်းရဲစရာဘဝကိုကြုံတွေ့ရပြီးလူ့အခွင့်အရေးအခြေခံအကျဆုံးဖြစ်သောအစားအစာရရှိရန်ငြင်းပယ်ခံကြရသည်
အစိုးရတစ်ခုတည်းကသာငတ်မွတ်မှုနှင့်အာဟာရချို့တဲ့မှုကိုအဆုံးသတ်နိုင်မည်မဟုတ်ပါ
ပြည်သူလူထုနှင့်ပုဂ္ဂလိကကဏ္ဍများကိုစည်းရုံးခြင်း၊ အရပ်ဘက်လူ့အဖွဲ့အစည်းများပါဝင်ခြင်းနှင့် စုပေါင်း၍တစ်ဦးချင်းအရင်းအမြစ်များစုစည်းခြင်းသည်လူအများနာတာရှည်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုနှင့်အာဟာရချို့တဲ့မှုမှလွတ်မြောက်ရန်လိုအပ်သည်
ထိုကဲ့သို့သောနိုဘယ်ဆုဆုရှင်ရီတာကိုလေဝိအမျိုး Montalcini အဖြစ်အနုပညာ, ဖျော်ဖြေရေး, အားကစားနှင့်ပညာရှင်များအနေဖြင့်နာမည်ကြီးတွေ, မင်းသမီး Gong Li က, နှောင်းပိုင်းအဆိုတော်မမိရိအံ Makeba နိုင်ငံတကာအဆိုတော်များ ရိုနန် ကိတင်း နှင့် အန်ဂွန်း FAO မှရဲ့ချစ်ကြည်ရေးသံအမတ်ကြီးတစ်ခုချင်းစီနှင့်ဘောလုံးကစားသမားရောဘတ်ဘက်ဂျို နှင့်ရာအူးလ်အနည်းငယ်ကိုပြောရလျှင် FAO ၏ရည်မှန်းချက်ဖြစ်သောလက်ရှိနှင့်အနာဂတ်သားစဉ်မြေးဆက်များအတွက်စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုရှိသောကမ္ဘာသို့ပုဂ္ဂိုလ်ရေးနှင့်ပညာရှင်ဆန်ဆန်ကတိကဝတ်ပြုထားသည်
သူတို့ရဲ့အစွမ်းအစနဲ့ဩဇာကိုသုံးပြီးချစ်ကြည်ရေးသံအမတ်ကြီးများကလူငယ်များ၊ လူချမ်းသာများနှင့်ဆင်းရဲသူများကိုကမ္ဘာ့ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုတိုက်ဖျက်ရေးတွင်ဆွဲဆောင်သည်
၎င်းတို့သည် ၂၁ ရာစုနှင့်နောက်ပိုင်း၌စားနပ်ရိက္ခာအားလုံးအတွက်အမှန်တကယ်ဖြစ်လာစေရန်ရည်ရွယ်သည်
အစားအစာလမ်းညွှန်ပိုင်ခွင့် ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်အစားအစာအခွင့်အရေးဆိုင်ရာလမ်းညွှန်များကိုကျင့်သုံးခဲ့ပြီးပြည်နယ်များအနေဖြင့်အစားအစာအခွင့်အရေးနှင့်ပတ်သက်၍၎င်းတို့၏တာဝန်ဝတ္တရားများကိုမည်သို့အကောင်အထည်ဖော်မည်ကိုလမ်းညွှန်ပေးခဲ့သည်
အစားအစာအကျပ်အတည်းကိုတုံ့ပြန်ခြင်း ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် FAO မှစားနပ်ရိက္ခာဈေးနှုန်းများမြင့်တက်ရန်ကမကထပြုမှုကိုစတင်ခဲ့သည်
ထုတ်လုပ်သူများအနေဖြင့်၎င်းတို့၏ထွက်ကုန်များတိုးလာပြီးဝင်ငွေပိုမိုရရှိစေသည်
ဤပဏာမခြေလှမ်းအရ FAO သည်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာစားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းဆိုင်ရာကုလသမဂ္ဂအဆင့်မြင့်လုပ်ငန်းအဖွဲ့၏လုပ်ဆောင်မှုတွင်ပါဝင်ခဲ့ရာဘက်စုံလုပ်ဆောင်မှုမူဘောင်ကိုထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
FAO သည်နိုင်ငံပေါင်း ၂၅ ခုကျော်တွင်စီမံကိန်းများကိုဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၆၀ နီးပါးတွင်အေဂျင်စီများအကြားမစ်ရှင်များ၊ စားနပ်ရိက္ခာနှင့်စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာသတင်းနှင့်အစောပိုင်းသတိပေးစနစ်မှတဆင့်၎င်း၏စောင့်ကြည့်လေ့လာမှုကိုအရှိန်မြှင့်တင်ခဲ့သည်
လယ်ယာကဏ္ဍရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုတွင်ပိုမိုရင်းနှီးမြှုပ်နှံရန်ထောက်ခံခဲ့သည်
ဥရောပသမဂ္ဂနှင့်လည်းလက်တွဲဆောင်ရွက်သည်
ယင်း၏လုပ်ဆောင်မှုဥပမာတစ်ခုမှာအမေရိကန်ဒေါ်လာ ၁၀.၂ သန်း၊ ဟေတီတွင်အရည်အသွေးကောင်းမျိုးစေ့များဖြန့်ဖြူးရန်အတွက်ယူရို ၇.၅ ဘီလီယံဖြစ်သည်
သိသိသာသာအားဖြင့်ဈေးနှုန်းချိုသာအစားအစာများကိုစားနပ်ရိက္ခာထုတ်လုပ်မှုတိုးမြှင့်ခြင်းနှင့်တိုးမြှင့်သည့်
အက်ဖ်အေအို-အီယူလက်တွဲမှု ၂၀၀၉ ခုနှစ်မေလတွင် FAO နှင့်ဥရောပသမဂ္ဂတို့သည်စားနပ်ရိက္ခာဈေးနှုန်းမြင့်တက်မှုကြောင့်အကြီးအကျယ်ထိခိုက်နေသောနိုင်ငံများရှိအသေးစားလယ်သမားများကိုထောက်ပံ့ရန်ယူရို ၁၂၅ သန်းတန်ဖိုးရှိကနဦးအကူအညီအစီအစဉ်ကိုလက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
ဤအကူအညီပေးရေးအစီအစဉ်သည်ဥရောပသမဂ္ဂ၏ယူရို ၁ ဘီလျံစားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုအောက်တွင်ရှိနေသည်
ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအကျပ်အတည်းနှင့် FAO အပေါ်ကုလသမဂ္ဂအထွေထွေအတွင်းရေးမှူး၏အဆင့်မြင့်လုပ်ငန်းအဖွဲ့နှင့်ဖွဲ့စည်းထားခြင်းဖြစ်ပြီးစားနပ်ရိက္ခာဖူလုံမှုအပေါ်လျင်မြန်သော်လည်းအကျိုးသက်ရောက်စေမည့်အစီအစဉ်များကိုအာရုံစိုက်ရန်ဖြစ်သည်
FAO သည်နိုင်ငံပေါင်း ၂၅ နိုင်ငံတွင်အလုပ်အတွက်ယူရိုသန်း ၂၀၀ ခန့်လက်ခံရရှိနေပြီးထိုအထဲမှယူရို ၁၅.၄ သန်းသည်ဇင်ဘာဘွေသို့ဖြစ်သည်
စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးအစီအစဉ်များ စားနပ်ရိက္ခာဖူလုံရေးအတွက်အထူးအစီအစဉ်မှာထောင်စုနှစ်ဖွံ့ဖြိုးရေးရည်မှန်းချက်များအတွက်ကတိကဝတ်အနေဖြင့် ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင်ကမ္ဘာပေါ်ရှိဆာလောင်မွတ်သိပ်သူဦးရေကိုနှစ်ဆလျှော့ချရန်ရည်မှန်းချက်ကိုရောက်ရှိရန် FAO ၏အဓိကဦးတည်ချက်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတစ်ဝန်းရှိနိုင်ငံပေါင်း ၁၀၀ ကျော်မှစီမံကိန်းများမှတစ်ဆင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု၊ အာဟာရချို့တဲ့မှုနှင့်ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုပပျောက်ရေးအတွက်ထိရောက်သော၊ လက်ရှိတွင်နိုင်ငံပေါင်း ၁၀၂နိုင်ငံသည်အစီအစဉ်တွင်ပါဝင်နေပြီးယင်းအနက် ၃၀ခန့်သည်ရှေ့ပြေးအဆင့်မှအမျိုးသားရေးအစီအစဉ်များသို့ပြောင်းလဲသွားပြီဖြစ်သည်
FAO သည်၎င်း၏လုပ်ငန်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုအမြင့်ဆုံးမြှင့်တင်ရန်လုပ်ဆောင်နေသည့်နိုင်ငံများတွင်အမျိုးသားပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်ဒေသတွင်းစွမ်းရည်မြှင့်တင်မှုကိုအပြင်းအထန်အားပေးသည်
FAO သည်၎င်း၏လုပ်ငန်း၏အကျိုးသက်ရောက်မှုကိုအမြင့်ဆုံးမြှင့်တင်ရန်လုပ်ဆောင်နေသည့်နိုင်ငံများတွင်အမျိုးသားပိုင်ဆိုင်မှုနှင့်ဒေသတွင်းစွမ်းရည်မြှင့်တင်မှုကိုအပြင်းအထန်အားပေးသည်
ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုဆန့်ကျင်အွန်လိုင်းစည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေး ဆာလောင်မွတ်သိပ် ၁ ဘီလီယံစီမံကိန်းသည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်ဧပြီလတွင်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း လှုပ်ရှားမှုဖြစ်လာသည်
FAO မှကုလသမဂ္ဂအေဂျင်စီများ၊ ပုဂ္ဂလိကအကျိုးအမြတ်အတွက်မဟုတ်သောအဖွဲ့များနှင့်ပူးပေါင်း၍လူထုစည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးနယ်နိမိတ်ကိုထိုးဖောက်သည်
၎င်းသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဆာလောင်မွတ်သိပ် ၁ ဘီလီယံ စီမံကိန်း၏အောင်မြင်မှုနှင့်ငလျင်ဒဏ်ကိုအဆုံးသတ်ရန်ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာအသနားခံစာတွင်လက်မှတ်ပေါင်းသုံးသန်းကျော်စုဆောင်းရရှိစေသည့်နောက်ဆက်တွဲအဖြစ်အပျက်များအပေါ်အခြေခံထားသည်
( http:endinghunger.org ) နိုဝင်ဘာ ၃၀ ရက်တွင်ရောမမြို့၌ကျင်းပသောအခမ်းအနားတစ်ခုတွင်အသနားခံစာကိုကမ္ဘာ့အစိုးရများ၏ကိုယ်စားလှယ်များထံတင်ပြခဲ့သည်
ဝဘ်နှင့်မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများသည်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း၏အဓိကကျပြီးတက်ကြွသောကဏ္ဍရှုထောင့်များဖြစ်သည်
စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးသည်စီမံကိန်းများပျံ့နှံ့မှုကိုလွယ်ကူချောမွေ့စေမည့်အဖွဲ့အစည်းများနှင့်အဖွဲ့အစည်းများ၏ကူညီမှုအပေါ်တွင်မှီသည်
နဖူးစည်းစာတန်းများကိုသူတို့၏ကိုယ်ပိုင်ဝက်ဘ်ဆိုက်များပေါ်တွင်တင်ခြင်း၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်ရာသီတွင်စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးသည်မာလ်တီမီဒီယာအကြောင်းအရာများကိုတိုးချဲ့ခဲ့သည်၊ မိတ်ဖက်အဖွဲ့အစည်းများနှင့်အပြန်အလှန်မြင်နိုင်သောအစီအစဉ်များကိုပြုလုပ်ခဲ့သည်
အသက် ၁၄ နှစ်မှ ၂၅ နှစ်အရွယ်ရှိလူငယ်များအပေါ်အာရုံစူးစိုက်မှုကိုပိုမိုအားကောင်းစေခဲ့သည်
ထို့အပြင်၊ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းစီမံကိန်းသည်ဗိုင်းရပ်စ်ဆက်သွယ်ရေးလှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်၊ တွစ်တာနှင့်အခြားလူမှုကွန်ယက်များမှတဆင့်လှုပ်ရှားမှုကိုတည်ဆောက်ရန်အားထုတ်မှုအသစ်များကိုတိုးချဲ့ခြင်းနှင့်တိုးချဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အသနားခံစာကိုလက်မှတ်ရေးထိုးသူများသည်အသနားခံစာအတွက်အသိပညာနှင့်လက်မှတ်များရရှိရန်အတွက်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းဝက်ဘ်ဆိုက်၏လင့်ကိုလူမှုမီဒီယာ (သို့) မေးလ်များမှတဆင့်သူတို့၏သူငယ်ချင်းများကိုဖြန့်နိုင်သည်
နောက်ထပ်ကြားဖြတ်ရည်မှန်းချက်မှာငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းလှုပ်ရှားမှု၏ဖေ့စ်ဘွတ်ခ်လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကိုအဖွဲ့ဝင်တစ်သန်းအထိတိုးပွားလာစေရန်ဖြစ်သည်
အသနားခံစာနှင့်အမျှလူများပိုမိုပါဝင်လာသည်နှင့်အမျှအစိုးရများထံမှသတင်းစကားများကပိုမိုအားကောင်းလာသည်သန်းပေါင်းရာနှင့်ချီသောသူတို့သည်နာတာရှည်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းနှင့်အသက်ရှင်နေရခြင်းကိုကျွန်ုပ်တို့လက်မခံလိုတော့ပါ
မူလဆာလောင်မွတ်သိပ် ၁ ဘီလီယံမဲဆွယ်စည်းရုံးရေးကို၎င်း၏ကြွေးကြော်သံအရ "ငါငရဲလိုရူးသွပ်တယ်၊ ဒါကိုငါတော့မလုပ်တော့ဘူး" ဆိုတဲ့ခေါင်းစဉ်အောက်မှာချေးခဲ့သည်
ပတေရုသကကျစ်ဌက်ကို ၁၉၇၆ ခုနှစ်ရုပ်ရှင်ကွန်ယက်တွင်အသုံးပြုခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင်အဝါရောင်ပီပီသည်အစကတည်းကစည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးသင်္ကေတဖြစ်သည်
၁ ဘီလီယံမှဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသောငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းအထိဖြစ်သည်
အဆိုပါဖန်တီးမှုအယူအဆဟာ McCann နိုင်ကြောင်းအီတလီဆက်သွယ်ရေးအေဂျင်စီများကထောက်ပံ့ခဲ့သည်
ဒါဟာကျွန်တော်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှု၏တိတ်ဆိတ်ဘေးအန္တရာယ်အပေါ် "ပီပီမှုတ်" နေကြတယ်ဆိုတဲ့အချက်ကိုသင်္ကေတ စိတ်ပျက်ဖော်ပြခြင်းနှင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးမှုအခြေအနေအကြောင်းအချို့ဆူညံသံအောင်၏ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာနည်းလမ်းများကမ္ဘာတဝှမ်းရာအရပ်ကိုယူပြီးအများအပြားတိုက်ရိုက်ဖြစ်ရပ်များမှာဒါဟာသင်္ကေတများနှင့်နှစ်ဦးစလုံးဖြစ်ပါတယ်
၁ ဘီလီယံဟာဆာလောင်နေများနှင့်ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်းလှုပ်ရှားမှုများနှစ်ခုလုံးသည်ဂီတနှင့်ရုပ်ရှင်ရုံ၊ စာပေ၊ အားကစား၊ လှုပ်ရှားမှုနှင့်အစိုးရလောကမှကုလသမဂ္ဂချစ်ကြည်ရေးသံတမန်များကိုဆက်လက်ဆွဲဆောင်ခဲ့သည်
ပါဝင်ပတ်သက်လာကြတဲ့လူသိများတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေထဲမှာဘရာဇီးသမ္မတဟောင်း Luiz Inácio Lula da Silva၊ ချီလီသမ္မတဟောင်းရီကာဒိုဂို့စ်နှင့် Michelle Bachelet၊ မင်းသမီး Susan Sarandon၊ သရုပ်ဆောင်များ Jeremy Irons နှင့် Raul Bova၊ Andrea Camilleri၊ ဂီတပညာရှင် Chucho Valdésနှင့်အိုလံပစ်အားကစားနည်းပြ Carl Lewis တို့ပါဝင်သည်
စက်ခုံရွာ၊ တုံးတော
ဦးညီညီထွေး (၂၅ မတ် ၁၉၇၀ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး အမျိုးသားလွှတ်တော်တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီးကိုယ်စားပြု လွှတ်တော်အမတ်ဖြစ်သည်
အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးညီညီထွေးသည် အ.ထ.က ဖောင်းပြင်၊ အ.ထ.က (၁၄) မန္တလေး၊ နှင့် အ.ထ.က(၁) မုံရွာတို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ကုန်သည်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ဖောင်းပြင်မြို့နယ် အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်ပါတီတွင် လူငယ် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊၂၀၀၂-၂၀၀၃ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာတွင် ဟုမ္မလင်းမြို့နယ် တွဲဘက် ဘဏ္ဍာရေးမှူးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန္တီးခရိုင်ညီလာခံကျင်းပရေးကော်မရှင် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဗဟိုညီလာခံကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဟုမ္မလင်းမြို့ အ.ထ.က(၁) ကျောင်းအကျိုးတော်ဆောင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း၊ နောင်ပကျစ် လူငယ်ဝေယျာဝစ္စ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဇန်ယူရွာ(အင်္ဂလိပ်: Zanyu)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဆော့လော်မြို့နယ်၊ ဇန်ယူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇန်ယူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉ ဦး၊ မ ၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၅ ဦး နေထိုင်သည်
ရစ်မင်း (Syrmaticus humiae) သည် အလွန်လှပသော ရစ်ငှက်မျိုးဖြစ်သည်
သို့သော် အလွန်တွေ့ရခဲ၍ လူသိနည်း၏
ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် ဆားမာတီကပ် ဟူမီအီး ဟုခေါ်၍ ဖာစီဒင်နီဒီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
အရွယ်သည် သာမန်ရစ်လောက်ပင် ရှိသည်
အဖိုများ၌ ရှည်လျားသောအမြီးများ ရှိသည်
ပျံသန်းနေစဉ် တင်ပါးရှိ အမွှေးဖြူများကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရသည်
နားနေသောအခါတွင် ဦးခေါင်းသည် အမည်းရောင်ရှိပြီးလျှင် မျက်လုံးပတ်လည်၌ အရေပြားရှိသည်ကို မြင်ရသည်
ထို့အပြင် ကိုယ်ထည်၏ ဘေးဘက်များတွင် အညိုရင့်ရောင်ရှိ၍ အဖြူစင်းကြောင်းများ ထင်ရှားစွာ ပါရှိသည်ကိုပါ မြင်ရသည်
ကိုယ်အထက်ပိုင်း မေးနှင့်လည်ချောင်းများသည် အနက်ရောင်၊ သို့မဟုတ် သံမဏိရောင် ဖြစ်သည်
ရစ်မင်းအမများ၌ အညိုပြောက်များ ပါရှိ၍ အမြီးမွှေးများ၏ အဖျားများသည် အဖြူရောင် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မျက်စိနား၌ အနီရောင် အရေပြားရှိသည်
ရစ်မင်းများ၏ အော်သံမှာ ခပ်တိုးတိုးနှင့် ညည်းသံမျိုး ဖြစ်သည်
ထိတ်လန့်သောအခါ ဗွတ်-ဗွတ်ဟူ၍ တတွတ်တွတ် အော်တတ်သည်
ရစ်မင်းများကို တောင်များပေါ်တွင် အုပ်ငယ်ကလေးများ ဖွဲ့၍ နေကြသည်ကို တွေ့ရသည်
ဧပြီလများတွင် ရစ်ဖိုများ အတောင်များကိုခါ၍ အသံပြုတတ်ကြသည်
ဘေးအန္တရာယ်နှင့်တွေ့လျှင် သစ်ပင်ပေါ်သို့ ပျံတက်တတ်ကြသည်
ရစ်မင်းအမများသည် ဥများဝပ်ရာ၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ ဝပ်နေတတ်ကြသည်
ယင်းတို့ကို ထိလိုက်မှပင် ထ၍ ပျံပြေးတတ်ကြသည်
ရစ်မင်းများကို မဏိပူရမှ မြန်မာနိုင်ငံကို ဖြတ်၍ ယူနန်ပြည်နယ်အထိ တွေ့ကြရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ချင်းတောင်၊ အထက်ချင်းတွင်း၊ မိုးကုတ်၊ ရှမ်းပြည်နှင့် ကယားပြည်နယ်များတွင် တွေ့ကြရသည်
စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု (The September 11 attacks၊ September 11၊ September 11th ၊ 911) ဆိုသည်မှာ အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့အစည်းမှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အား ၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက် နေ့တွင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သော အသေခံတိုက်ခိုက်မှုများ ဖြစ်သည်
ထိုမနက်တွင် အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်သည် ခရီးသည်တင် လေယာဉ် ၄ စင်းအား ပြန်ပေးဆွဲခဲ့သည်
ထို့နောက် အကြမ်းဖက်သမားတို့သည် လေယာဉ် ၂စင်းအား ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ သို့ ဝါးလ်ထရိတ်စင်တာ တာဝါ ၂ခုသို့ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိဖြင့် ဝင်တိုက်ခဲ့သဖြင့် လေယာဉ်ပေါ်တွင် ပါလာသော ခရီးသည်အားလုံး သေဆုံးရုံသာမက အဆောက်အဦးအတွင်း အလုပ်လုပ်နေသူများပါ သေဆုံးခဲ့သည်
တာဝါနှစ်ခုစလုံးသည် နှစ်နာရီ အတွင်းပြိုကျခဲ့ပြီး အနီးအနားရှိ အဆောက်အဦးများကို ဖျက်စီးပစ်ခဲ့ပြီး အခြား အဆောက်အဦးများကိုလည်း ပျက်စီးစေခဲ့သည်
ပြန်ပေးဆွဲသူတို့သည် တတိယ လေယာဉ်ကို ဝါရှင်တန်ဒီစီ အပြင်ဘက် ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ်၊ အာလင်တန်ရှိ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်တွင်းသို့ ထိုးဆင်းခဲ့သည်
စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်မှာ ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ကျေးလက်ဒေသဖြစ်သော ရှန့်ခ်ဗေးလ် တွင် ပျက်ကျခဲ့သည်
ခရီးသည်များနှင့် လေယာဉ်ဝန်ထမ်းများက လေယာဉ်ကို ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားပြီးနောက် ဖြစ်သည်
အကြမ်းဖက်သမားများသည် ထိုလေယာဉ်အား ဝါရှင်တန် ဒီစီရှိ ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ (ကွန်ဂရက် လွှတ်တော် အဆောက်အဦး) (သို့) အိမ်ဖြူတော်သို့ ဦးတည်နေသည်ဟု ယူဆရသည်
လေယာဉ်အားလုံးတွင် အသက်ရှင် ကျန်ရစ်သူ တစ်ယောက်မှ မရှိခဲ့ပေ
ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ၃၀၀၀ ကျော် နှင့် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက် သေဆုံးခဲ့သည်
နယူးယောက်ပြည်နယ် ကျန်းမာရေးဌာန၏ အဆိုအရ မီးသတ်သမားနှင့် ရဲများ အပါအဝင် ကူညီကယ်ဆယ်သူ ၈၃၆ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်
ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးသော ပြည်သူ ၂,၇၅၂ ဦးတွင် မီးသတ်သမား ၃၄၃ ဦးနှင့် နယူးယောက်မြို့တော် နှင့် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင် ရဲအဖွဲ့မှ ရဲအရာရှိ ၆၀ ဦး ပါဝင်သည်
အခြား ၁၈၄ ယောက်မှာ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်ကို တိုက်ခိုက်ရာတွင် သေဆုံးခဲ့သည်
ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရသူနှင့် သေဆုံးသူ အများစုမှာ အရပ်သားများ ဖြစ်ပြီး နိုင်ငံပေါင်း ၇၀ ကျော်မှ နိုင်ငံသားများ ပါဝင်သည်
ထိုမျှသာမက အခြားလူတစ်ဦးမှာလည်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျမှုကြောင့် ပေါ်ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့်များကို ရှူရှိုက်မိပြီး အဆုတ်ရောဂါဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆရာဝန်တစ်ဦးက ဆိုသည်
ထိုတိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့၏ ပယောဂ မကင်းနိုင်ကြောင်း သံသယများ အလျှင်အမြန်ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် အိုစမာ ဘင်လာဒင် က အယ်လ်ကေးဒါး ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့ခြင်း မရှိကြောင်း ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း ၂၀၀၄ ခုနှစ်တွင်မှု သူတို့၏ လက်ချက်ဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံခဲ့သည်
အမေရိကန်က ထိုတိုက်ခိုက်မှု အတွက် အကြမ်းဖက်သမားတို့ နှင့် စစ်ပွဲ ဟုကြေညာကာ လက်တုံ့ပြန်ခဲ့ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံ ကို ၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ကျူးကျော်ခဲ့သည်
အယ်လ်ကေးဒါး အဖွဲ့ဝင်များအား ခိုလှုံခွင့် ပေးခဲ့သော တာလီဘန်အစိုးရကို ဖြုတ်ချပစ်ရန် ဖြစ်ပြီး အမေရိကန်မျိုးချစ်ဥပဒေကို အကောင်အထည်အဖော်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလတွင်မှ အိုစမာဘင်လာဒင်ကို ရှာဖွေတွေ့ရှိပြီး လက်စတုံး နိုင်ခဲ့သည်
အခြားနိုင်ငံများကလည်း အကြမ်းဖက်သမား ဆန့်ကျင်ရေး ဥပဒေများကို တင်းကြပ်ခဲ့ပြီး တရားဥပဒေစိုးမိုးရေးကို မြှင့်တင်ခဲ့သည်
အချို့သော အမေရိကန် စတော့ဈေးကွက် များသည် တိုက်ခိုက်မှု အပြီးတွင် ကျန်ရှိသော ရက်သတ္တပတ် တစ်ခုလုံး ပိတ်ထားခဲ့သည်
ပြန်လည်ဖွင့်လှစ်သော အခါတွင် လေကြောင်းလိုင်းနှင့် အာမခံလုပ်ငန်းတို့၏ ရှယ်ယာများ အကြီးအကျယ် ဈေးကျ လာခဲ့သည်
ဘီလီယံဒေါ်လာပေါင်း မြောက်မြားစွာတန်သော ရုံးခန်းများ ပျက်စီးသွားခြင်းကြောင့် မက်ဟက်တန် အောက်ပိုင်း ဒေသ၏ စီးပွားရေးကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်စေခဲ့သည်
ပင်တဂွန် အဆောက်အအုံ၏ ပျက်စီးမှုကို တစ်နှစ်အတွင်း ရှင်းလင်းပြင်ဆင်နိုင်ခဲ့ပြီး ပင်တဂွန် ဝမ်းနည်းခြင်းအထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံကို ပျက်စီးသွားသော အဆောက်အအုံ၏ ဘေးတွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အအုံ ပြန်လည်တည်ဆောက်မှုကိုလည်း စတင်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ပြိုကျ ပျက်စီးသွားသည့် နေရာနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် "ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ၇" ရုံးအဆောက်အအုံ အသစ်ကို တည်ဆောက်ပြီးစီးခဲ့သည်
ပြိုကျပျက်စီးသွားသည့် နေရာတွင် တည်ဆောက်နေသည့် ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦးမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၈ ရက်တွင် လေယာဉ်ခရီးစဉ် အမှတ် ၉၃ အတွက် နေရှင်နယ် မယ်မိုရီရယ်လ် အထိမ်းအမှတ် အဆောက်အအုံ တည်ဆောက်ရန် စတင် အုတ်မြစ်ချခဲ့သည်
ဆောက်လုပ်ရေး၏ ပထမအဆင့်သည် စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှု၏ ဆယ်နှစ် နှစ်ပတ်လည် ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ ရက်တွင် ပြီးစီးလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်ရသည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၁ရက် မနက်ခင်း အစောပိုင်းတွင် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ယောက်တို့သည် ဆန်ဖရန်စစ္စကိုမြို့ နှင့် လော့စ်အိန်ဂျယ်လိစ်မြို့ တို့မှ ဘော့စတွန်မြို့၊ နယူးဝတ်မြို့ နှင့် ဝါရှင်တန်ဒီစီမြို့တို့သို့ ဦးတည်သွားနေသော ခရီးသည်တင်လေယာဉ် ၄ စင်းကို ပြန်ပေးဆွဲထိန်းချုပ်ခဲ့သည်
မနက် ၈ နာရီ ၄၆ မိနစ်တွင် အမေရိကန် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ သည် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ မြောက်ဘက်တာဝါသို့ ဝင်တိုက်ခဲ့ပြီး ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ သည် တောင်ဘက်တာဝါသို့ မနက် ၉ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် ဝင်တိုက်ခဲ့သည်
အခြား အကြမ်းဖက်သမား အုပ်စုတစ်စုကမူ အမေရိကန်လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၇၇ ကို မနက် ၉နာရီ ၃၇ မိနစ်တွင် ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ် အတွင်းသို့ ထိုးဆင်း တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
. စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်ဖြစ်သော ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှာ မနက် ၁၀ နာရီ ၃ မိနစ် အချိန်တွင် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ် ရှန့်ခ်ဗေးလ်ဒေသတွင် ပျက်ကျခဲ့သည်
လေယာဉ်ပေါ်ရှိ ခရီးသည်များနှင့် အကြမ်းဖက်သမားတို့ တိုက်ခိုက်မှု ဖြစ်ပွားအပြီးတွင် ဖြစ်သည်
ထိုလေယာဉ်၏ ဦးတည်ရာမှာ အမေရိကန် ကွန်ဂရက် ကျင်းပရာ နေရာဖြစ်သော ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံ သို့မဟုတ် အိမ်ဖြူတော် ဖြစ်မည်ဟု ယူဆရသည်
အချို့သော ခရီးသည်များသည် လေယာဉ်အတွင်းရှိ တယ်လီဖုန်း နှင့် မိုဘိုင်းဖုန်းများကို အသုံးပြု၍ ဖုန်းခေါ်နိုင်ခဲ့ကြပြီး   ပြန်ပေးဆွဲသူများသည့် မေ့စ် သို့မဟုတ် အခြားသော အလားတူ အသွင်သဏ္ဌာန် ရှိသော ဓာတုဓာတ်ငွေ့များကို အသုံးပြုခဲ့ကြောင်း၊ အချို့သော လေယာဉ်ခရီးသည်များမှာ ဓားဖြင့် ထိုးခံရကြောင်း စသည့် အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ပြန်လည်ပြောကြားနိုင်ခဲ့ ကြသည်
မှတ်တမ်းများ အရ ဖလိုက်နှစ်ခုတွင် ပြန်ပေးဆွဲသူများသည် လေယာဉ်ပိုင်းလော့များ နှင့် လေယာဉ် အမှုထမ်းများကို ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခဲ့ကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးလည်း ဓားဖြင့် ထိုးသတ်ခံခဲ့ရကြောင်း သိရသည်
နိုင်းအယ်လဲဗင်း ကော်မရှင်၏ စုံစမ်းတွေ့ရှိချက်အရ ပြန်ပေးသမား နှစ်ဦးတို့သည် လတ်တလောတွင် လယ်သာမင်း (Leatherman) လက်မှုသုံး ကိရိယာများကို ဝယ်ယူခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်
ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ ပေါ်မှ လေယာဉ်အမှုထမ်း တစ်ဦး၊ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ ပေါ်မှ ခရီးသည်တစ်ဦးနှင့် ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ မှ ခရီးသည်များ၏ ပြောပြချက်အရ အကြမ်းဖက်သမားများသည် ဗုံးများ ပါရှိကြောင်း သိရပြီး ခရီးသည် တစ်ဦးကမူ ထိုဗုံးများသည် အတုများ ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု ထင်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်
လေယာဉ်ပျက်ကျသည့် နေရာတွင် ပေါက်ကွဲစေတတ်သည့် ပစ္စည်း အစအန တစ်ခုမျှ မတွေ့ရသည့် အတွက် ဗုံးများမှာ အတုများပင် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု နိုင်းအယ်လဲဗင်းကော်မရှင်က ယူဆခဲ့သည်
ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၉၃ ပေါ်တွင်မူ လေယာဉ်ဦးခေါင်းခန်း အသံဖမ်းစက်မှ ပြန်လည် ကြားရသည့် အသံများအရ လေယာဉ်အမှုထမ်းများနှင့် ခရီးသည်များသည် ထိုနေ့ မနက်က အခြား ပြန်ပေးဆွဲခံရသော လေယာဉ်များ အဆောက်အဦးများ အတွင်းသို့ ထိုးဆင်း တိုက်ခိုက်ကြောင်း တယ်လီဖုန်းခေါ်ဆိုမှုများမှ သိရှိပြီးသည့်နောက်တွင် ပြန်ပေးသမားများထံမှ လေယာဉ်ကို ပြန်လည် ရရှိ ထိန်းချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြောင်း သိရှိရသည်
ပြန်ပေးသမား တစ်ယောက်က သူတို့အနေနှင့် လေယာဉ် ထိန်းချုပ်မှုကို ခရီးသည်များထံသို့ ပြန်လည် လက်လွတ် ဆုံးရှုံးတော့မည်ကို သိရှိသည့် အခါတွင် လေယာဉ်ကို တစ်ပတ်လှိမ့်ရန် အမိန့်ပေးခဲ့ကြောင်း သိရသည်
မကြာမီ အချိန်တွင် လေယာဉ်သည် ပင်ဆယ်ဗေးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆမ်းမားဆက် ကောင်တီ၊ စတုန်းနီး ခရိ မြို့နယ် အတွင်းရှိ ရှန့်ခ်ဗေးလ် သို့ ဒေသစံတော်ချိန် မနက် ၁၀ နာရီ ၃ မိနစ် ၁၁ စက္ကန့် (၁၄:၀၃:၁၁ UTC) တွင် ပျက်ကြခဲ့သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ အတွင်းအယ်လ် ဂျဇီးရ သတင်းဌာန မှ သတင်းထောက် ယော့စ်ရီ ဖိုဒါ က တိုက်ခိုက်မှုများကို နောက်ကွယ်မှ ကြိုးကိုင် ဖန်တီးခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသော ခါလစ်ဖ် ရှိတ် မိုဟာမက်နှင့် ရမ်ဆီ ဘင် အယ်လ် ရှစ်ဗ် တို့ကို တွေ့ဆုံမေးမြန်းရာတွင် စတုတ္ထမြောက် လေယာဉ်သည် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကက်ပီတိုလ် အဆောက်အအုံသို့ ဦးတည်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး အိမ်ဖြူတော်သို့ ဦးတည်ခဲ့ခြင်း မဟုတ်ကြောင်း၊ ထိုနေရာကို လျှို့ဝှက်အမည် " ဥပဒေကျောင်းတော်" (the Faculty of Law) ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြောင်း သိရှိခဲ့ရသည်
သူတို့၏ ပြောပြချက်အရ သိရသည်မှာ အယ်လ် ကေးဒါးသည် အစပထမပိုင်းတွင် ပြန်ပေးဆွဲထားသည့် လေယာဉ်တို့ကို ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ နှင့် ပင်တဂွန် တို့အစား နျူးကလီးယား စက်ရုံများ တည်ရှိရာသို့  ပျံသန်းတိုက်ခိုက်ရန် စီစဉ်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သော်လည်း အခြေအနေကို ထိန်းချုပ်မရမည်ကို စိုးရိမ်သည့် အတွက် လတ်တလော အနေနှင့် နျူးကလီးယား ဓာတ်အားပေး စက်ရုံများကို မတိုက်ခိုက်ခြင်း ဖြစ်ကြောင်းပင် ဖြစ်သည်
တိုက်ခိုက်ခံရသည့် နေ့တွင်ပင် တည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဌာန် ပျက်စီးမှုကြောင့် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦး အစုအဝေးမှ အဆောက်အဦး ၃လုံး ပြိုကျ ပျက်စီးခဲ့သည်
တောင်ဘက်တာဝါ သည် ယူနိုက်တက် လေကြောင်းလိုင်း ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၇၅ ဖြင့် တိုက်မိပြီးနောက် ၅၆မိနစ်အကြာ မီးလောင်ကျွမ်းခဲ့ပြီး မနက် ၉နာရီ ၅၉ မိနစ်ခန့်တွင် ပြိုကျခဲ့သည်
မြောက်ဘက်တာဝါမှာမူ ၁၀၂ မိနစ်ခန့် မီးလောက်ကျွမ်းပြီးနောက် မနက် ၁၀ နာရီ ၂၈ မိနစ်ခန့်တွင် ပြိုကျ ပျက်စီးခဲ့သည်
မြောက်ဘက်တာဝါ ပြိုကျပြီးနောက်တွင် အပျက်အစီးများသည် အနီးအနားရှိ ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အအုံပေါ်သို့ ကျရောက်ခဲ့ပြီး ထိုအဆောက်အဦးကို ပျက်စီးစေကာ မီးစတင် လောင်ကျွမ်းခဲ့သည်
ထိုမီးသည် နာရီအတော်ကြာမျှ လောင်ကျွမ်းပြီးနောက် အဆောက်အဦး၏ တည်ဆောက်မှု ပုံသဏ္ဌာန်ကို ပျက်စီးစေကာ အဆောက်အဦး၏ အရှေ့ဘက်ပိုင်း ပင့်ဟောက်စ်မှာ ညနေ ၅ နာရီ ၂၀ မိနစ်တွင် ပြိုကျခဲ့ပြီး အဆောက်အဦး တစ်ခုလုံးသည် ညနေ ၅ နာရီ ၂၁ မိနစ်တွင် ပြိုကျခဲ့သည်
ထိုသို့သော တိုက်ခိုက်မှုများကြောင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ တဝှမ်းလုံးရှိ သတင်းဌာနများနှင့် လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး ဌာနများတွင် အကြီးအကျယ် အရှုပ်အထွေး ဖြစ်စေခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာမှ လေကြောင်းလိုင်းများ အမေရိကန် မြေပေါ်သို့ ဆင်းသက်မှုကို ၃ ရက်ကြာမျှ ပိတ်ပင်တားဆီး ထားခဲ့သည်
အချို့ ပျံသန်းလက်စ လေယာဉ်များမှာ လမ်းတဝက်မှ ပြန်လှည့်စေခဲ့ပြီး အချို့ကို ကနေဒါနှင့် မက္ကဆီကိုရှိ လေဆိပ်များသို့ ဆင်းသက်စေခဲ့သည်
ထို သတင်းမှား များထဲမှ ထင်ရှားသော သတင်းတစ်ခုမှာ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီးဌာန အဆောက်အဦးတွင် ကား ဗုံးတစ်လုံး ပေါက်ကွဲခဲ့သည် ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ပင်တဂွန် လေယာဉ်ပျံပျက်ကျကြောင်း သတင်းကြေညာအပြီးတွင် နေရှင်နယ် မောလ်တွင် မီးလောင်သည်ဟု အချို့ သတင်းဌာနတို့က သတင်းမှား ထုတ်ပြန်ခဲ့ကြပြန်သည်
အေပီသတင်းဌာန၏ သတင်းတွင်လည်း ဒယ်လ်တာ လေကြောင်းလိုင်း၏ လေကြောင်းခရီးစဉ်အမှတ် ၁၉၈၉ ပြန်ပေးဆွဲခံရကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
ထိုသတင်းမှာလည်း သတင်းမှားပင် ဖြစ်သည်
ထိုလေယာဉ်မှာ ပြန်ပေးဆွဲခံရသည်ဟု ထင်မြင်ခံကြသော်လည်း လေကြောင်းထိန်းသိမ်းရေး သမားများ နှင့် အဆက်အသွယ် ရခဲ့ပြီး အိုဟိုင်းယိုးပြည်နယ် ကလိဗ်လန်း တွင် ဘေးကင်းစွာ ဆင်းသက်နိုင်ခဲ့သည်
စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် အပြစ်မဲ့ပြည်သူ ၂၉၇၇ ဦးနှင့် အကြမ်းဖက်သမား ၁၉ ဦး စုစုပေါင်း ၂၉၉၆ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်
သေဆုံးသူ ပြည်သူများမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
လေယာဉ်ပျံ လေးစင်းပေါ်တွင် လူပေါင်း ၂၄၆ ယောက် (တစ်ယောက်မျှ အသက်ရှင် မကျန်ရစ်ခဲ့ပေ
နယူးယောက်မြို့တော်တွင် တာဝါများထဲရှိနေသူနှင့် မြေပေါ်တွင် ရှိနေသူ ၂၆၀၆ ဦး၊ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်တွင် ၁၂၅ ဦး တို့ဖြစ်ကြသည်
တိုက်ခိုက်မှုတွင် သေဆုံးခဲ့ရသူများ အားလုံးမှာ ပင်တဂွန် စစ်ဌာနချုပ်မှ စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပုဂ္ဂိုလ် ၅၅ ယောက်မှ လွဲလျှင် အရပ်သားများသာ ဖြစ်ကြသည်
ထိုတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် နိုင်ငံပေါင်း ၉၀ ကျော်မှ သူတို့၏ နိုင်ငံသားများကို ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် နယူးယောက်မြို့တော် ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုရုံးမှ ဖယ်လစ်ဆီယာ ဒန် ဂျုံးကို စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်တိုက်ခိုက်မှု၏ သေဆုံးသူ စာရင်းတွင် တရားဝင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်
ဒန်ဂျုံးသည် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ ပြိုကျရာမှ ပေါ်ထွက်လာသော ဖုန်မှုန့် သဲမှုန့်များကို ရှုသွင်းမိရာမှ အဆုတ်ရောဂါဖြစ်ပွား၍ စက်တင်ဘာ ၁၁ရက် တိုက်ခိုက်မှု အပြီး ၅လအကြာတွင် သေဆုံးရခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် လင်ဖိုးမား (lymphoma)  ရောဂါဖြင့် ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးခဲ့ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် သေဆုံးသူစာရင်းသို့ ထည့်သွင်းခဲ့သည်
အမျိုးသား စံနှုန်းသတ်မှတ်ရေး နှင့် နည်းပညာ အင်စတီကျု (NIST) က တိုက်ခိုက်ခံရချိန်တွင် ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အတွင်း၌ လူပေါင်း ၁၇,၄၀၀ ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်
ဆိပ်ကမ်း အာဏာပိုင် အဖွဲ့၏ တံခါးအဖွင့်အပိတ် ရေတွက်ချက် အရ မနက် ၈ နာရီ ၄၅မိနစ်တွင် ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အဆောက်အဦး နှစ်ခု အတွင်း လူပေါင်း ၁၄,၁၅၄ ဦး ရှိတတ်သည်ဟု ဆိုသည်
လေယာဉ်ဖြင့် တိုက်ခဲ့သည့် အထပ်၏ အောက်ဘက်ရှိ လူအများစုကို ဘေးကင်းစွာ ကယ်ထုတ်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် တောင်ဘက်တာဝါရှိ လေယာဉ် တိုက်ခံရသော အထပ်ရှိ လူ ၁၈ဦးနှင့် လေယာဉ်တိုက်ခံရသော အထပ် အပေါ်ဘက်တွင် ရှိသော်လည်း မပျက်စီးသေးသည့် လှေကားကို အသုံးပြု၍ လွတ်မြောက်လာသူ တစ်ဦးကိုလည်း ကယ်ထုတ် နိုင်ခဲ့သည်
လေယာဉ်ဝင်တိုက်ခဲ့သော အထပ် အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေသူများထဲမှ မြောက်ဘက်တာဝါတွင် အနည်းဆုံး ၁,၃၆၆ ဦး နှင့် တောင်ဘက်တာဝါတွင် အနည်းဆုံး ၆၁၈ ဦး သေဆုံးခဲ့ရသည်
တောင်ဘက်တာဝါတွင် လေယာဉ် ဝင်မတိုက်မီ အချိန်ကတည်းက တာဝါ အတွင်းရှိလူများ ထွက်ခွာရေးကို စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် သေဆုံးသူ အားလုံး၏ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်း ကျော်မှာ လေယာဉ် အတိုက်ခံရသော အထပ် သို့မဟုတ် ထိုအထပ်၏ အပေါ်ဘက်ရှိ အထပ်များတွင် ရှိနေကြသူများ ဖြစ်သည်
စုံစမ်းရေး ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာအရ လေယာဉ်များ ဝင်တိုက်သည့် အချိန် တွင် လူရာပေါင်းများစွာ ရုတ်တရက် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ဆိုပြီး အခြားသူများမှာ အဆောက်အဦးထဲတွင် ပိတ်မိနေကာ တာဝါပြိုကျချိန်တွင် သေဆုံးခဲ့ရသည် ဟု ဆိုသည်
အနည်းဆုံး လူပေါင်း ၂၀၀ ခန့်သည် မီးလောင်နေသော တာဝါပေါ်မှ ခုန်ချရာမှ အောက်ဘက် အမြင့်ပေ ရာပေါင်းမျာစွာသော အကွာအဝေးတွင် ရှိနေသော အိမ်များ၏ ခေါင်မိုးများ နှင့် လမ်းများပေါ်သို့  ကျရောက်ခြင်း ဖြင့် သေဆုံးခဲ့ရသည်
တိုက်ခိုက်ခံရသော အထပ်၏ အပေါ်ဘက်တွင် ရှိနေသော သူအချို့မှာ ဟယ်လီကော်ပတာ ဖြင့် ကယ်ဆယ်ခံရမည်ဆိုသော မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် ခေါင်မိုးဆီသို့ ဦးတည်တက်သွားကြသော်လည်း ခေါင်မိုးပေါ်သို့ ဝင်ရောက်နိုင်သော တံခါးများမှာ သော့ခတ်၍ ပိတ်ထားခဲ့သည်
အမှန်တကယ်တွင် ထိုနေ့က ဟယ်လီကော်ပတာဖြင့် ကယ်ဆယ်ရန် အစီအစဉ် မရှိခဲ့ပေ
မဲမှောင်နေသော မီးခိုးများနှင့် အလွန်ပူပြင်းသော အပူချိန်တို့က ဟယ်လီကော်ပတာဖြင့် ကယ်ဆယ်၍ မဖြစ်နိုင်ရန် တာဆီးခဲ့ကြသည်
အခင်းဖြစ်ပွားရာနေရာတွင် လူများကို ကယ်ဆယ်ရန်နှင့် မီးသတ်ရန် ရောက်ရှိနေကြသော အရေးပေါ်ဝန်ထမ်း စုစုပေါင်း ၄၁၁ ဦးသေဆုံးခဲ့ရသည်
နယူးယောက်မြို့တော် မီးသတ်ဌာန (FDNY) မှ မီးသတ်သမား ၃၄၁ ဦး နှင့် ရှေးဦးသူနာပြုဝန်ထမ်း ၂ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာနမှ အရာရှိ ၂၃ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ဆိပ်ကမ်း အာဏာပိုင် ရဲဌာနမှ အရာရှိ ၃၇ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ပုဂ္ဂလိက အရေးပေါ်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းမှ အရေးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း နှင့် သူနာပြု ၈ ဦး ထပ်မံ ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၏ ၁၀၁ ထပ်မှ ၁၀၅ ထပ် အတွင်း တည်ရှိသော ကင်န်တာ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲ အယ်လ်ပီ (Cantor Fitzgerald L.P) ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု ဘဏ်မှ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၆၅၈ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး အခြားအဖွဲ့အစည်းများနှင့် စာလျှင် အလွန် များပြားသည် ဟု ဆိုနိုင်သည်
ကင်န်တာ ဖစ်ဇ်ဂျာရဲ၏ အောက်ဘက် ကပ်လျှက် ၉၃ ထပ်မှ ၁၀၁ ထပ် အထိ တည်ရှိပြီး လေယာဉ်ခရီးစဉ် ၁၁ ၏ တိုက်ခိုက်ရာ နေရာတွင် တည်ရှိသော မာ့ရှ် ကုမ္ပဏီမှာ ဝန်ထမ်းပေါင်း ၃၅၅ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
အေရွန် ကော်ပိုရေးရှင်းမှ ဝန်ထမ်း ၁၇၅ ဦး ဆုံးရှုံးခဲ့ရသည်
နယူးယောက်ပြီးလျှင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်သည် ဆုံးရှုံးသူ ဒုတိယအများဆုံးဖြစ်ပြီး ဟိုဘိုကန်မြို့မှ သေဆုံးသူ အများအပြား ရှိခဲ့သည်
တိုက်ခိုက်မှု အပြီး ရတ်သတ္တပတ် အနည်းငယ် ကြာသည် အထိ သေဆုံးသူပေါင်း ၆၀၀၀ ကျော်ခန့် ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့ကြသော်လည်း  ထို ကိန်းဂဏန်းမှာ သေဆုံးသည်ဟု အမှန်တကယ် အတည်ပြုသည့် ဦးရေ ထက် နှစ်ဆမျှ ပိုများနေခဲ့သည်
မြို့တော် အနေနှင့် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးရသူ ၁,၆၀၀ ခန့်ကိုသာ မည်သူမည်ဝါဖြစ်သည်ဟု ခွဲခြားနိုင်ခဲ့သည်
ကျန်းမာရေး စစ်ဆေးမှုဆိုင်ရာ ရုံးမှလည်း သေဆုံးသူ စာရင်းနှင့် တွဲဖက် ဆက်စပ်၍ မရနိုင်သော အရိုး နှင့် တစ်ရှူး အပိုင်းအစ ၁၀,၀၀၀ ခန့်ကို သိမ်းဆည်းထားခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် အလုပ်သမားများက ပျက်စီးသွားသော ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အဦးကို ဖြိုဖျက်ရန် အတွက် ပြင်ဆင်ချိန်တွင်ပင် အရိုးအပိုင်းအစများကို ထပ်မံတွေ့ရှိရသေးသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂ရက်တွင် မနုဿဗေဒ ပညာရှင်များနှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်များ ပါဝင်သော အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့က စတေတန် ကျွန်းရှိ ဖရက်ရှ်ကေးလ် လင်းန်ဖေး (Fresh Kills Landfill) တွင် ထားရှိသော လူတို့၏ အကြွင်းအကျန်များ၊ လက်မှုပစ္စည်းများနှင့် အဆောင်အယောင် ပစ္စည်းများကို ရှာဖွေခဲ့ကြသည်
ထိုရှာဖွေမှုမှာ ၂၀၁၀ ဇွန်လတွင် အဆုံးသတ်၍ စုစုပေါင်း လူ ၇၂ ဦး၏ အကြွင်းအကျန်များကို တွေ့ရှိခဲ့သဖြင့် စုစုပေါင်း ရှာဖွေတွေ့ရှိသော လူတို့၏ အကြွင်းအကျန် အရေအတွက်ကို ၁၈၄၅ ဦးအထိ တိုးမြှင့်နိုင်ခဲ့သည်
ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာတွင် သေဆုံးခဲ့သူ ၁၆၂၉ ဦးတို့ မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို ဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ပြီး ဒီအင်န်အေ တွဲဆက်သော နည်းဖြင့် အခြားသေဆုံးသူတို့ အား မည်သူမည်ဝါ ဖြစ်သည်ကို ဆက်လက်စုံစမ်းနေဆဲပင်ဖြစ်သည်
အထပ် ၁၁၀ ရှိသော ဝေါထရိတ်စင်တာ၏ တွင်တာဝါ နှစ်ခုနှင့် အတူ ထိုအနီးအနားရှိ အခြား အဆောက်အဦးများလည်း ပြိုကျခြင်း သို့ အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ထို အဆောက်အဦးများမှာ ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဆစ်စ် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ မာရီးယော့ ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ (သရီး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ)၊ ကမ္ဘာ့ ငွေကြေး ဌာန အဆောက်အအုံနှင့် စိန့်နီကိုးလပ်စ် ဂရိ အော်သိုဒေါ့ ဘုရားကျောင်း အဆောက်အအုံတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ အဆောက်အဦး အစုအဝေးတွင် ပါဝင်သော အဆောက်အဦးများတွင် မြောက်ဘက်တာဝါ (ဝမ်း ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ)၊ တောင်ဘက်တာဝါ ( တူး ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ)၊ မားရီးယော့ ဟိုတယ် ( သရီး ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ) နှင့် ဆဲဗင်း ဝေါလ်ထရိတ် စင်တာ အဆောက်အဦးတို့မှာ လုံးဝ ဥဿုံ ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဖိုး ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဖိုက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ၊ ဝမ်း လစ်ဘာတီ ပလာဇာ၊ အမေရိကန် အကောက်ခွန် အဆောက်အအုံ (ဆစ်စ် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ) နှင့် လူကူးတံတား နှစ်ခုတို့မှာ အပြင်းအထန် ပျက်စီးခဲ့ရသည်
အမှတ် ၁၃၀ လစ်ဘာတီလမ်း ရှိ ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အအုံမှာလည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပျက်စီးခဲ့ရပြီး နောင်တွင် ဖြိုချပစ်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဌာန၏ အဆောက်အအုံ ၂ ခုမှာလည်း ထိခိုက်ပျက်စီးခဲ့ရသည်
ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာမှ လစ်ဘာတီလမ်းကို ဖြတ်လျှက် တည်ရှိသော ဒျုရှ်ဘဏ် အဆောက်အအုံမှာ နေထိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်ခြင်း၊ အတွင်းပိုင်း ရုံးတာဝါများ အတွင်း အဆိပ်သင့် စေနိုင်သော အခြေအနေရှိခြင်းတို့ကြောင့် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ဟု ကြေညာခဲ့ကာ ဖြိုချ ဖျက်စီးပစ်ခဲ့သည်
အမှတ် ၃၀၊ အနောက် ဘရော့ဒ်ဝေး ရှိ ဘိုးရိုး မက်ဟက်တန် ကွန်မျူနီတီ ကောလိပ်၏ ဖစ်တာမင်းန်း အဆောင်မှာလည်း အကြီးအကျယ် ပျက်စီခဲ့ခြင်းကြောင့် နေထိုင်ရန် မသင့်လျော်ကြောင်း ကြေညာခဲ့ပြီး ဖြိုချပစ်မည့် အဆောက်အဦးများ စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်
အခြား အနီးအပါးရှိ အဆောက်အဦးများ ဖြစ်ကြသော အမှတ် (၉၀) ဝက်စ် စထရိ အဆောက်အအုံနှင့် ဗဲရီးဇုန် အဆောက်အအုံတို့မှာ ကြီးကျယ်စွာ ပျက်စီးခဲ့ရသော်လည်း ပြန်လည် ပြုပြင်နိုင်ခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့ငွေကြေးဌာန အဆောက်အအုံ၊ ဝမ်း လစ်ဘာတီ ပလာဇာ၊ မီလေးနီးယန် ဟေလ်တန် ဟိုတယ် နှင့် အမှတ် ၉၀ ဘုရားကျောင်း လမ်း အဆောက်အအုံ တို့မှာလည်း အသင့်အတင့် ပျက်စီးခဲ့ရသည်
သို့သော်လည်း ပြန်လည် ပြုပြင် နိုင်ခဲ့သည်
မြောက်ဘက် တာဝါ၏ အပေါ်ရှိ ရေဒီယို၊ ရုပ်မြင်သံကြားထုတ်လွှင့်စက်၊ နှစ်လမ်းသွား ရေဒီယို အင်တင်နာ မျှော်စင်စသည့် ဆက်သွယ်ရေး ကိရိယာများမှာလည်း ပျက်စီးခဲ့ရသည်
သို့သော်လည်း အသံလွှင့် ဌာနများသည် ဆစ်ဂနယ်များကို အခြားလမ်းကြောင်းသို့ ပြောင်းလဲခဲ့ပြီး ဆက်လက် ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
ဗာဂျီးနီးယားပြည်နယ် အာလင်တန် ကောင်တီတွင်မူ ပင်တဂွန် အဆောက်အဦး၏ တစိတ်တပိုင်းမှာ မီးလောင်မှုကြောင့် အကြီးအကျယ် ပျက်စီးခဲ့ရပြီး အဆောက်အဦး၏ အပိုင်းတစ်ပိုင်းမှာ ပြိုကျခဲ့ရသည်
.နယူးယောက်မြို့တော် မီးသတ်ဌာန ( (FDNY) သည် ဝန်ထမ်း ၂၀၀ (ဝန်ထမ်း တဝက်) ကို အခင်းဖြစ်ပွားရာသို့ ချက်ချင်း တာဝန်ချထားခဲ့သည်
သူတို့အား တာဝန်ချိန် မဟုတ်သော မီးသတ်သမားများနှင့် အရေးပေါ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝန်ထမ်း အများအပြားက ကူညီပံ့ပိုးပေးခဲ့သည်
နယူးယောက်မြို့တော် ရဲဌာန (NYPD) က အရေးပေါ် ဆားဗစ်စ် ယူနစ် နှင့် အခြားရဲဝန်ထမ်းများကို စေလွှတ်ခဲ့ပြီး လေကြောင်းယူနစ်ကိုလည်း တာဝန်ချထားခဲ့သည်
အခင်းဖြစ်ပွားရာတွင် နယူးယောက် မီးသတ်ဌာန၊ နယူးယောက် ရဲဌာန နှင့် ဆိပ်ကမ်းအာဏာပိုင် ရဲဌာနတို့သည် ပူးပေါင်း ဆောင်ရွက်ခြင်း မပြုကြသဖြင့် အရပ်သားများကို ရှာဖွေ ကယ်ဆယ်ရာတွင် အလုပ်အပိုများကို လုပ်မိခဲ့ကြသည်
အခြေအနေ ဆိုးလာသော အခါတွင် နယူးယောက် ရဲဌာန လေကြောင်းယူနစ်မှ ရဲဌာနရှိ ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများထံသို့ သတင်း အချက်အလက်များ ပေးပို့ခဲ့သဖြင့် နယူးယောက်ရဲဌာနမှ သူတို့၏ ဝန်ထမ်းများကို တာဝါများ အတွင်းမှ ထွက်ခွာရန် အမိန့်ပေးခဲ့သည်
နယူးယောက် ရဲဌာနမှ အရာရှိ အတော်များများမှာ အဆောက်အဦးများ ပြိုမကျမီ အချိန်တွင် ဘေးကင်းစွာ ထွက်ခွာနိုင် ခဲ့သည်
ကွပ်ကဲရေး ဌာန မတူပဲ ကွဲပြားခြင်း၊ အေဂျင်စီများ အကြားတွင် မတူညီသော ရေဒီယို ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များ ရှိခြင်း တို့ကြောင့် သတိပေးချက်များမှာ နယူးယောက် မီးသတ်ဌာန ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများ ထံသို့ မရောက်ရှိခဲ့ပေ
ပထမ တာဝါ ပြိုကျပြီးချိန်တွင် နယူးယောက် မီးသတ်ဌာနမှ ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများက အဆောက်အဦး အတွင်းမှ ထွက်ခွာရန် သတိပေးချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့သော်လည်း ရေဒီယို ထပ်ဆင့် ထုတ်လွှင့်စနစ်များ ချို့ယွင်းပြီး ကောင်းစွာ အလုပ်မလုပ်သောကြောင့် မီးသတ်သမား အများအပြားမှာ ထွက်ခွာရန် အမိန့်ကို မကြားခဲ့ပေ
9-1-1 အရေးပေါ်နံပါတ်မှလည်း ခေါ်ဆိုသူများ ထံမှာ အချက်အလက်များကို အခင်းဖြစ်ပွားရာ နေရာတွင် ရှိနေသော ကွပ်ကဲရေး အရာရှိများထံသို့ ထပ်ဆင့် ပေးပို့နိုင်ခြင်း မရှိခဲ့ပေ
တိုက်ခိုက်မှု အပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် ရှာဖွေရေးနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး လုပ်ငန်းများကို အင်တိုက်အားတိုက် စတင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
လပေါင်းများစွာ ၂၄ နာရီ ပတ်လုံး စစ်ဆင်ရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီးနောက် ဝေါလ်ထရိတ်စင်တာ နေရာကို ၂၀၀၂ ခုနှစ် မေလ အကုန်တွင် ရှင်းလင်းနိုင်ခဲ့သည်
တိုက်ခိုက်ခြင်း ခံရပြီး နာရီပိုင်းအတွင်းမှာပင် အက်ဖ်ဘီအိုင် မှ သတင်းဌာနများသို့ သံသယ ရှိသော ပိုင်းလော့ နှင့် ပြန်ပေးသမားတို့၏ အမည်များ နှင့် အချို့ ပြန်ပေးသမားတို့၏ အသေးစိတ် အချက်အလက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်
အီဂျစ်နိုင်ငံ မှ မိုဟာမက် အာတာသည် အကြမ်းဖက် သမား ၁၉ ဦးတို့၏ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ပြီး တိုက်ခိုက်သည့် လေယာဉ်ကို မောင်းနှင်သည့် ပိုင်းလော့ တစ်ဦးလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
အာတာသည် တိုက်ခိုက်မှု အတွင်းတွင် အခြား အကြမ်းဖက်သမားများနှင့်အတူ သေဆုံးခဲ့သည်
သို့သော်လည်း သူ၏ ပို့တ်လန်း လေယာဉ်ခရီးစဉ်မှ ခရီးစဉ်အမှတ် ၁၁ ပေါ်သို့ ပါမသွားဘဲ ကျန်နေခဲ့သော သူ၏ ခရီးဆောင် သေတ္တာ အတွင်းတွင် ပြန်ပေးသမား ၁၉ ဦး စလုံး ၏ အမည်များနှင့် အသေးစိတ် အချက်အလက်များ ပါရှိသော စာရွက်စာတမ်းများ ရှိနေခဲ့သည်
ထိုမျှသာ မက သူတို့၏ အစီအစဉ်များ၊ တိုက်ခိုက်ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်များ နှင့် နောက်ခံအခြေအနေ များအတွက် သဲလွန်စများလည်း ထိုစာရွက်စာတမ်းများတွင် တွေ့ရှိရသည်
နေ့ခင်းပိုင်းတွင် အမေရိကန် အမျိုးသား လုံခြုံရေး အေဂျင်စီသည် ဂျာမန်ထောက်လှမ်းရေး အေဂျင်စီမှ ကြားဖြတ်နားထောင်ထားသော စကားပြောသံများကို ရရှိခဲ့ပြီး ထိုသက်သေ အထောက်အထားများက အိုစမာ ဘင်လာဒင် ထံသို့ ညွှန်ပြနေသည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၇ ရက်နေ့တွင် အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ပြန်ပေးသမား ၁၉ဦး၏ ဓာတ်ပုံများ ၊ ၎င်းတို့၏ မူလ နိုင်ငံ နှင့် အမည်ကွဲများကို ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
ပြန်ပေးသမား ၁၅ ဦးမှာ ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံ မှ ၁၅ ဦး၊ အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စု မှ ၂ ဦး၊ အီဂျစ်နိုင်ငံ မှ ၁ဦး နှင့် လက်ဘနွန်နိုင်ငံ မှ ၁ဦး တို့ ဖြစ်ကြသည်
တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ထောက်လှမ်းခဲ့သော PENTTBOM ဟု အမည်ပေးထားသော စစ်ဆင်ရေးမှာ အက်ဖ်ဘီအိုင်၏ ရာဇဝင်တွင် အကြီးမားဆုံးနှင့် အရှုပ်ထွေးဆုံး စုံစမ်း စစ်ဆေးမှု ဖြစ်ပြီး စပါယ်ရှယ် အေးဂျင့် ဦးရေ ၇၀၀၀ ကျော် ပါဝင်သည်
"စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်သော သက်သေအထောက်အထားများသည် အယ်လ်ကေးဒါး နှင့် အိုစမာ ဘင်လာဒင် တို့နှင့် ပတ်သက် ဆက်စပ်နေသည်မှာ ထင်ရှားပြီး ငြင်းဆိုစရာမရှိ
" ဟု အက်ဖ်ဘီအိုင်မှ ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့ပြီး အမေရိကန် အစိုးရမက အိုစမာ ဘင်လာဒင် ဦးဆောင်သော အယ်လ်ကေးဒါး အကြမ်းဖက် အဖွဲ့သည် တိုက်ခိုက်မှု အတွက် တာဝန်ရှိသည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း  အစိုးရမှလည်း စက်တင်ဘာ ၁၁ရက်နေ့ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး အယ်လ်ကေးဒါး နှင့် အိုစမာ ဘင်လာဒင်သည် လုံးဝတာဝန်ရှိသည် ဟူ၍ တူညီစွာ ကောက်ချက်ဆွဲခဲ့သည်
အယ်လ်ကေးဒါး၏ ဇာစ်မြစ်သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စု အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သော ၁၉၇၉ မှ စသည်
ထိုအချိန်ပြီးနောက်တွင် အိုစမာဘင်လာဒင်သည် အာဖဂန်နစ္စတန်နိုင်ငံသို့ ဆိုဗီယက်များအား တွန်းလှန်ရန်အတွက် အာရပ်မူဂျာဟစ်များကို စည်းရုံးရန် အတွက် သွားရောက်ခဲ့သည်
အေမန် အယ်လ် ဇာဝါဟီရီ၏ လမ်းညွှန်မှုအောက်တွက် ဘင်လာဒင်သည် ဘာသာရေး အစွန်းရောက်စိတ် ပို၍ ပြင်းထန်လာခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဘင်လာဒင်သည် ပထမ ဖာတဝါကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့ပြီး အမေရိကန် စစ်သားတို့အား ဆော်ဒီအာရေဗျနိုင်ငံမှ ထွက်ခွာသွားရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ပြန်သော ဒုတိယ ဖာတဝါတွင် ဘင်လာဒင်သည် အစ္စရေးနှင့် ဆက်နွယ်နေသော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ၏ နိုင်ငံခြားရေးဝါဒနှင့် ပင်လယ်ကွေ့စစ်ပွဲ အပြီး အမေရိကန် တပ်များ ဆော်ဒီအာရေဗျတွင် ဆက်လက်ရှိနေသည်နှင့် ပတ်သက်၍ ကန့်ကွက်မှုများကို ရေးသားဖော်ထုတ်ခဲ့သည်
ဘင်လာဒင်သည် အစ္စလာမ် ဘာသာရေး စာပေများကို အသုံးပြု၍ မွတ်စလင်တို့အား ဖော်ပြပါ အချက်များအား အမေရိကန် တို့မှ ရုပ်သိမ်းသည့် အချိန်အထိ အမေရိကန် စစ်တပ် နှင့် အမေရိကန် နိုင်ငံသားတို့ကို အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ရန် အတွက် အားပေးအားမြှောက်ပြုခဲ့သည်
မွတ်စလင် တိုင်းပြည်တို့အား ရန်သူများက ဖျက်စီးပါက ဂျီဟတ် ပြုလုပ်ရန်မှာ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီ၏ တာဝန်ဖြစ်သည်ကို အစ္စလာမ်သမိုင်းတလျှောက်တွင် တွေ့နိုင်သည်ဟု သူက ပြောခဲ့သည်
ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို စီစဉ်သူ ဘင်လာဒင်သည်  အစပိုင်းတွင် သူ ပါဝင်ပတ်သက်မှုကို ငြင်းဆိုခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ခံခဲ့သည်
အယ်လ်ဂျဇီးရ သတင်းဌာနမှ ၂၀၁၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၆ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်၏ ကြေညာချက်ကို ထုတ်လွှင့်ခဲ့ပြီး ဘင်လာဒင်မှ ဤတိုက်ခိုက်မှုသည် သူ၏ လက်ချက်မဟုတ်ကြောင်းနှင့် တိုက်ခိုက်သူ တစ်ဦးတစ်ယောက်ချင်းစီက သူတို့ကိုယ်ပိုင် အကြောင်းဖြင့် လုပ်ကြခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် အမေရိကန်တပ်များက ဂျလာလာဘတ်ရှိ ပျက်စီးနေသော အိမ်တစ်လုံး အတွင်းမှ ဗွီဒီယို တိတ်ခွေ တစ်ခုကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုဗွီဒီယိုထဲတွင် ဘင်လာဒင်မှ ခါလပ်ဖ် အယ်လ် ဟာဘီနှင့် စကားပြောနေသည်ကို တွေ့ရပြီး ဘင်လာဒင် အနေနှင့် ထိုတိုက်ခိုက်မှုကို ကြိုသိကြောင်း ဝန်ခံထားခြင်း ပါဝင်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်၏ ဒုတိယ ဗွီဒီယို အခွေထွက်ပေါ်လာခဲ့ပြီး ထိုအခွေထဲတွင် ဘင်လာဒင်က "အမေရိကားအား အကြမ်းဖက်တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ချီးကျူးသင့်ကြောင်း
အကြောင်းမှာ တရားမမျှတမှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းသာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း
အမေရိကားအား သူတို့ လူမျိုးများအား သတ်ဖြတ်သည့် အစ္စရေးတို့အား ထောက်ပံ့ကူညီနေခြင်းမှ ရပ်တန့်ရန် အတွက် ဖိအားပေးခြင်းသာဖြစ်ကြောင်း
" ပြောကြားခဲ့သော်လည်း တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး သူ့တွင် တာဝန်ရှိကြောင်း မပြောခဲ့ပေ
၂၀၀၄ ခုနှစ် အမေရိကန် သမ္မတ ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီ အချိန်ကလေးတွင် ဘင်လာဒင်သည် အမေရိကန်အား တိုက်ခိုက်မှုတွင် အယ်ကေးဒါး ပါဝင်ပတ်သက်နေမှုအား တရားဝင် ထုတ်ဖော်ဝန်ခံခဲ့ပြီး သူနှင့် တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေကြောင်းလည်း ဝန်ခံခဲ့သည်
သူ၏ ပြောကြားချက်အရ ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ရသည်မှာ သူတို့သည် လွတ်လပ်သူများ ဖြစ်ကြောင်း
သူတို့အနေနှင့် သူတို့ တိုင်းပြည်၏ လွတ်လပ်မှုကို ပြန်လည် ရယူလိုကြောင်း
အမေရိကန်က သူတို့၏ လုံခြုံရေးကို ထိပါးသည့် အတွက် သူတို့ကလည်း အမေရိကန်၏ လုံခြုံရေးကို ပြန်လည် ထိပါးရမည် ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်
ဘင်လာဒင်က သူ၏ နောက်လိုက်များကို ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံကို တိုက်ခိုက်ရန် ကိုယ်တိုင် ညွှန်ကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြောခဲ့သည်
အယ်ဂျဇီးရ မှ ရသော အခြား ဗွီဒီယို တစ်ခုတွင် ဘင်လာဒင်အား လေယာဉ်ပြန်ပေးသမားများ ဖြစ်သော ရမ်ဇီဘင် အယ်လ်ရှစ်ဘ်၊ ဟမ်ဇာအယ်လ်ဂမ်ဒီ နှင့် ဝေးလ်အယ်လ်ရှေရီ တို့နှင့် အတူတွေ့ရပြီး တိုက်ခိုက်မှုအတွက် ပြင်ဆင်နေကြပုံကို တွေ့ရသည်
အမေရိကန် အနေနှင့် စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဘင်လာဒင်အား တရားဝင် စွပ်စွဲခြင်း မည်သည့်အခါကမျှ မရှိခဲ့ပေ
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁ ရက်တွင် ဘင်လာဒင်အား အမေရိကန်တပ်များက ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ အဘော့တာဘတ်တွင် လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခဲ့သည်
အာရပ် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း အယ်လ်ဂျဇီးရမှ သတင်းထောက် ယော့စ်ရီ ဖောင်ဒါက ၂၀၀၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ခါလစ်ဖ်ရှိတ်မိုဟာမက်မှ ရမ်ဇီ ဘင် အယ်လ်ရှစ်ဘ် နှင့် အတူ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြောင်း သတင်းပေးပို့ခဲ့သည်
နိုင်းအဲလယ်ဗင်း ကော်မရှင်၏ အစီရင်ခံစာမှ စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှု၏ နောက်ကွယ်မှ အဓိက ကြိုးကိုင် လှုပ်ရှားသူ မိုဟာမက်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အစ္စရေးအပေါ် အလေးပေးသော နိုင်ငံခြားရေး မူဝါဒများနှင့် ပတ်သတ်၍ သဘောမတူညီဘဲအမေရိကန် အပေါ် ရွံ့မုန်းနေကြောင်း ဆုံးဖြတ်ထားခဲ့သည်
မိုဟာမက်သည် ၁၉၉၃ ခုနှစ် ကမ္ဘာ့ကုန်သွယ်ရေး အဆောက်အအုံ ဗုံးပေါက်ကွဲမှုတွင်လည်း အကြံပေးသူနှင့် ငွေကြေးထောက်ပံ့သူ ဖြစ်ပြီး စက်တင်ဘာ ၁၁ တိုက်ခိုက်မှုတွင် ဦးဆောင် ဖောက်ခွဲသူ ရမ်ဇီ ယူဆတ်၏ ဦးလေးတော်စပ်သူလည်း ဖြစ်သည်
မိုဟာမက်အား ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၁ ရက်နေ့တွင် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံ၊ ရာဝယ်လ်ပင်ဒီတွင် စီအိုင်အေနှင့် အတူတကွ လှုပ်ရှားနေသော ပါကစ္စတန် လုံခြုံရေးတပ်ဖွဲ့များက ဖမ်းဆီးခဲ့ပြီး ဂွာတာနာမို ပင်လယ်အော်ရှိ အကျဉ်းစခန်းတွင် သူ့အား ထိန်းသိမ်းထားသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ် မတ်လ အမေရိကန်တွင် ကြားနာစစ်ဆေးမှုတွင် မိုဟာမက်က တိုက်ခိုက်မှုနှင့် ပတ်သက်၍ သူ့တွင် တာဝန်ရှိကြောင်း "နိုင်း အဲလယ်ဗင်း တိုက်ခိုက်မှုတွင် ကျွန်ုပ်တွင် အေ မှ ဇက် အထိ တာဝန်ရှိသည်
" ဟု ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်
မိုဟာမက်သည် မျက်နှာတွင် အဝတ်အုပ်၍ ရေဖြန်းသောနည်းဖြင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက် ခံရပြီးနောက်တွင် ဝန်ခံခဲ့သည်
အိုစမာဘင်လာဒင်မှ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအား ဘာသာရေးစစ်ပွဲ ကြေညာခြင်းနှင့် အိုစမာနှင့် အခြားသူများ လက်မှတ်ရေးထိုးထားပြီး အမေရိကန် အရပ်သားတို့အား သတ်ဖြတ်ရန် လှုံ့ဆော်ထားသော ဖာတဝါတို့သည် ထိုသို့သော တိုက်ခိုက်မှုများ ပြုလုပ်ရန် တွန်းအားပေးသည့် အကြောင်းရင်းဖြစ်သည်ဟု စုံစမ်းစစ်ဆေးသူများမှ တွေ့ရှိရသည်
တိုက်ခိုက်မှု မတိုင်ခင်နှင့် တိုက်ခိုက်မှုအပြီး အိုစမာဘင်လာဒင် ထုတ်ပြန်သော ဖာတဝါများတွင်  အယ်လ်ကေးဒါး အနေဖြင့် အကြောင်းရင်း ၃ခုကို
ဆင်ကူးရွာ၊ အနောက်ဒရင်း
ရင်ဖန့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinpang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ရင်ဖန့်မြို့နယ်၊ ရင် ဖန့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးကို ပွားများကြ, ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုကြပြီးသော သမဏဗြာဟ္မဏများ၊ ပြုလတ္တံ့ သမဏဗြာဟ္မဏများ၊ ပြုနေဆဲ သမဏဗြာဟ္မဏများသည် ဣဒ္ဓိ တစိတ်တဒေသကိုပြီးစီးစေကြပုံနှင့် ဣဒ္ဓိပါဒ်လေးပါးတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဣဒ္ဓိပဒေသဟူသည် မဂ်ဉာဏ်သုံးပါးနှင့် ဖိုလ်ဉာဏ်သုံးပါး ဖြစ်ပုံ ဖွင့်ပြထားပါသည်
မတ်လ ၃၀ ၌ အစိုးရအဖွဲ့၏အမည်ကို ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံ တော်လှန်ရေးအစိုးရဟု ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေးကောင်စီ ကြေညာချက် အမှတ် ၂ ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့ဝင်များကို ကြေညာခဲ့ပြီး ကြေညာချက် အမှတ် ၁၂ တွင် အခြားဌာနများအတွက် ဆက်လက်ကြေညာခဲ့သည်
အိမ်စောင့်အစိုးရ (၁၉၅၈)ပြည်ထောင်စုတော်လှန်ရေးကောင်စီအဖွဲ့မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ်
အမှတ် (၁) အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်း - မိတ္ထီလာ သည် မိတ္ထီလာမြို့တွင် တည်ရှိသည့် အစိုးရအထက်တန်းကျောင်းတစ်ခု ဖြစ်သည်
မိတ္ထီလာကန်၏ ကန်ဘေးတွင် တည်ရှိသည်
ဟက်ဆမုဘူတာ  (発寒駅 ဟက်ဆမု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကိုင်းဒိုးခရိုင်၊ ဆပ်ပိုရိုမြို့၊ နိရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ရူးဒေါ့ဟက်စ်၏ဖခင်သည် ဘာဗေးရီးယန်းလူမျိုးကုန်သည်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သက်စ်သည် အီဂျစ်နိုင်ငံအယ်လက်ဇန္ဒြီးယားမြို့၌၁၈၉၄ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်ဟက်စ်သည် ဘာဗေးရီးယန်းစစ်တပ်၏ ခြေလျင်တပ်တွင်ဗိုလ်အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့၍ နောင်တွင်လေတပ်သို့ ကူးပြောင်းကာ အမှုထမ်းခဲ့လေသည်
စစ်ပြီးသောအခါဟက်စ်သည်နိုင်ငံရေးဘက်သို့ ကူးပြောင်းပြီးလျှင် အမျိုးသားဆိုရှယ်လစ်ပါတီသို့ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်
၁၉၂၃ ခုနှစ်တွင် မြူးနစ်မြို့၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော ဆူပူမှုတွင်ပါဝင်ခဲ့သဖြင့် ဟစ်တလာနှင့်အတူအကျဉ်းချထားခြင်းကိုခံခဲ့ရသည်
ထိုစဉ်ကသူသည် ဟစ်တလာ၏အတွင်းဝန်လည်းဖြစ်သည်
ကိုယ်ရံတော်လည်းဖြစ်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် သူသည် အမျိုးသားဆိုရှယ်လစ်ပါတီ၏ နိုင်ငံရေးဌာနမှူးဖြစ်လာသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင်ဖွဲ့စည်းသော အစိုးရအဖွဲ့၌ ဌာနလက်ကိုင်မရှိဝန်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ်၌ စစ်ဖြစ်လာသော အခါတွင် ဟက်စ်သည် ဟစ်တလာအား ဆက်ခံမည့်သူအဖြစ်ကျေညာခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင်ဟက်စ်သည်ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အချက်အလက်များကိုယူဆောင်ပြီးလျှင်မေလအတွင်း၌ စကော့တလန်ပြည်သို့လေကြောင်းဖြင့်သွားခဲ့သော်လည်း ဟစ်တလာကမူဟက်စ် ထိုသို့သွားခြင်းသည် သူ၏အမိန့်အရသွားခြင်းမဟုတ်ဟုဆိုလေသည်
ဗြိတိသျှတို့ကလည်းဟက်စ်၏ပြောဆိုချက်များကိုနားမထောင်ဘဲ စစ်အကျဉ်းသားအဖြစ်ချုပ်ထားလိုက်ကြလေသည်
ထိုအချိန်တွင် ဟက်စ်သည်ရူးဟန်ဆောင်နေခဲ့သည်
သို့သော ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် သူ့အား ရာဇဝတ်သားအဖြစ် နျူးရမ်းဗပ်(နုရင်ဘတ်) မြို့၌ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စစ်ခုံရုံးကစစ်ဆေးသောအခါ ထိုအချိန်က ရူးဟန် ဆောင်ခဲ့ကြောင်းဝန်ခံခဲ့လေသည်
ထိုခုံရုံးကသူ့တွင် အပြစ်ရှိကြောင်းထင်ရှားသဖြင့်ထောင်ဒဏ် တစ်သက်တကျွန်း အပြစ်ပေးလိုက်လေသည်
ဘယ်လင်မြို့  (လိပ်-ဘာလင်မြို့ ) သျှပန်းဒေါင်းရပ် မဟာမိတ်တို့၏ ထောင်၌ ခရစ်နှစ် ၁၉၈၇ ဩဂုတ်၁၇ ရက်တွင်မိမိကိုယ်မိမိ အဆုံးစီရင်ခဲ့သည်
မက္ကာဒေးမီးယား (အင်္ဂလိပ်: Macadamia) သည် အပင်မျိုးရင်း Proteaceae တွင် ပါဝင်ပြီး ဩစတြေးလျ၏ တိုင်းရင်းအပင် မျိုးစိတ်လေးမျိုး၏ မျိုးစု (genus) အမည် ဖြစ်သည်
ယင်းအပင်တို့၏ မူရင်းဒေသမှာ ကွင်းစလန်ပြည်နယ် အရှေ့တောင်ပိုင်းနှင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်းတို့ ဖြစ်သည်
အပင်၏ အသီးဖြစ်သော macadamia nuts  (သို့မဟုတ် "macadamia") ကို စီးပွားရေးအရ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
အခြားခေါ်ဝေါ်သော အမည်များမှာ Queensland nut, bush nut, maroochi nut, bauple nut, နှင့် Hawaii nut တို့ ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျ အာဘိုရီဂျီနယ် ဘာသာစကားအရ အသီးကို bauple, gyndl, jindilli, နှင့် boombera ဟူ၍လည်း သိကြသည်
ယခင်က ဆက်စပ်နေပြီး ပေါက်ရောက်ရာဒေသ ကွဲပြားသော မျိုးစိတ်များကို Macadamia မျိုးစုတွင် ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် တွေ့ရှိသော မျိုးဗီဇနှင့် အပင်ရုပ်သွင်ဗေဒ လေ့လာမှုများအရ ယင်းတို့သည် Macadamia မျိုးစုနှင့် ကွဲပြားကြောင်း ပြသနိုင်ခဲ့ပြီး ယခင်ရုပ်သွင်ဗေဒ လေ့လာမှုများနှင့် အပြန်အလှန် ဆက်စပ်မှု နည်းပါးကြောင်း တွေ့ရှိခဲ့သည်
ယခင်က Macadamia မျိုးစုတွင် ပါဝင်ခဲ့ပြီး မက္ကာဒေးမီးယားအဖြစ် ယေဘုယျ ခေါ်ဝေါ်နေနိုင်ပြီး ပေါက်ရောက်ရာဒေသကွဲပြားသော မျိုးစိတ်များ၏ လက်ရှိ သိပ္ပံအမည်များမှာနယူးကယ်လီဒိုးနီးယား တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော မျိုးစု Virotia ကို ၁၉၇၅ တွင် မျိုးစိတ်တစ်ခုသာရှိပြီး၊ ၂၀၀၈ တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော မျိုးစိတ် ၆ မျိုးစလုံးကွင်းစလန်ပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၊ ဩစတြေးလျတွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော မျိုးစုနှင့် မျိုးစိတ် Catalepidia heyanaကွင်းစလန်ပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်းနှင့် ကိတ်ယောက်ကျွန်းဆွယ်တို့တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Lasjia ၏ မျိုးစိတ်များ (ဩစတြေးလျတွင် မြောက်ပိုင်းမက္ကာဒေးမီးယားများအဖြစ် ဖော်ပြသုံးနှုန်းနေဆဲ ဖြစ်သည်
ဆူလာဝေစီကျွန်း (အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ) တွင် တွေ့ရလေ့ရှိသော Lasjia ၏ မျိုးစိတ် နှစ်ခု၊ (၁၉၅၂ အမည် M. hildebrandii နှင့် ၁၉၉၅ အမည် M. erecta)မက္ကာဒေးမီးယားသည် အမြဲစိမ်းအပင်မျိုးစိတ်ဖြစ်ပြီး ၂–၁၂ မီတာ (၇–၄၀ ပေ) အမြင့် ရှိတတ်သည်
အရွက်များသည် သုံးရွက်မှ ခြောက်ရွက်အထိ အပင်ကို ပတ်၍ ထွက်ပြီး ပုံသဏ္ဌာန်မှာ လှံထိပ်ဖျားပုံ မှ ဘဲဥချွန်ပုံ သို့မဟုတ် ဘဲဥပုံ ဖြစ်ကာ ၆–၃၀ စင်တီမီတာ (၂–၁၀ လက်မ) ရှည်ပြီး အကျယ် ၃–၁၃ စင်တီမီတာ (၁–၅ လက်မ) ရှိသည်
ပန်းပွင့်များသည် အရှည်လိုက်၊ သေးသွယ်သော အချောင်းသဏ္ဌာန်ပွင့်ကာ ၅–၃၀ စင်တီမီတာ (၂–၁၀ လက်မ) ရှည်လျားပြီး ပန်းပွင့်တစ်ခုချင်းစီသည် အရှည် ၁၀–၁၅ မီလီမီတာ (၀.၄–၀.၆ လက်မ) ရှိပြီး အဖြူမှ ပန်းရောင် သို့မဟုတ် ခရမ်းရောင်ဖြစ်သည်
အသီးမှာ အခွံမာသီးအမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ထိပ်ချွန်ကာ အစေ့ တစ်စေ့ သို့မဟုတ် နှစ်စေ့ ပါဝင်သည်
စကော့-ဩစတြေးလျ ဓာတုဗေဒပညာရှင်၊ ဆေးပညာသင်ကြားသူနှင့် နိုင်ငံရေးသမား ဂျွန် မက္ကာဒမ်ကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ဂျာမန်-ဩစတြေးလျ ရုက္ခဗေဒပညာရှင် ဖာဒီနန် ဗွန် မြူးလာ က ၁၈၅၇ ခုနှစ်တွင် Macadamia မျိုးစု အမည်ကို ပေးခဲ့သည်
Macadamia integrifolia Maiden & BetcheMacadamia jansenii C.L.Gross & P.H.WestonMacadamia ternifolia F.Muell.Macadamia tetraphylla L.A.S.Johnsonမျိုးရင်းတွင် ယခင်က ပါဝင်ခဲ့သည်များLasjia P.H.Weston & A.R.Mast, ၂၀၀၈ မတိုင်မီအထိ MacadamiaLasjia claudiensis (C.L.Gross & B.Hyland) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Macadamia claudiensis C.L.Gross & B.HylandLasjia erecta (J.A.McDonald & R.Ismail) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Macadamia erecta J.A.McDonald & R.IsmailLasjia grandis (C.L.Gross & B.Hyland) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Macadamia grandis C.L.Gross & B.HylandLasjia hildebrandii (Steenis) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Macadamia hildebrandii SteenisLasjia whelanii (F.M.Bailey) P.H.Weston & A.R.Mast; synonyms: base name: Helicia whelanii F.M.Bailey, Macadamia whelanii (F.M.Bailey) F.M.BaileyCatalepidia P.H.Weston, ၁၉၉၅ မတိုင်မီမထိ MacadamiaCatalepidia heyana (F.M.Bailey) P.H.Weston; synonyms: base name: Helicia heyana F.M.Bailey , Macadamia heyana (F.M.Bailey) SleumerVirotia L.A.S.Johnson & B.G.Briggs, formerly Macadamia until the first species renaming began in 1975 and comprehensive in 2008Virotia angustifolia (Virot) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Macadamia angustifolia VirotVirotia francii (Guillaumin) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Roupala francii GuillauminVirotia leptophylla (Guillaumin) L.A.S.Johnson & B.G.Briggs (1975 type species); synonym, base name: Kermadecia leptophylla GuillauminVirotia neurophylla (Guillaumin) P.H.Weston & A.R.Mast; synonyms: base name: Kermadecia neurophylla Guillaumin, Macadamia neurophylla (Guillaumin) VirotVirotia rousselii (Vieill.) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Roupala rousselii VieillVirotia vieillardi (Brongn. & Gris) P.H.Weston & A.R.Mast; synonym, base name: Roupala vieillardii Brongn. & Grisမက္ကာဒေးမီးယား အပင်သည် ကိုင်းဆက်ကိုင်းကူးခြင်းဖြင့် မျိုးပွားနိုင်ပြီး ၇ နှစ်မှ ၁၀ ကြာသည်အထိ စီးပွားဖြစ် အသီးများ ထုတ်လုပ်နိုင်ခြင်း မရှိပေ
သို့သော် အသီးစတင်ဖြစ်ထွန်းလာပါက နှစ် ၁၀၀ ကျော်တိုင်အောင် သီးပွင့်နိုင်သည်
မက္ကာဒေးမီးယားပင်များသည် မြေဩဇာကောင်းပြီး၊ ကောင်းမွန်စွာ စီးဆင်းနိုင်သော မြေ၊ မိုးရေချိန် ၁,၀၀၀–၂,၀၀၀ မီလီမီတာ (၄၀–၈၀ လက်မ) နှင့် အပူချိန် ၁၀ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၅၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) အောက် မရောက်သော (စတင်ဖြစ်ထွန်းပြီးပါက ဆီးနှင်းအနည်းငယ်ဒဏ် ခံနိုင်သည်)၊ သင့်တင့်သော အပူချိန် ၂၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် (၈၀ ဒီဂရီ ဖာရင်ဟိုက်) တို့တွင် ဖြစ်ထွန်းသည်
အမြစ်များသည် တိမ်ပြီး အပင်များသည် မုန်တိုင်းဒဏ်ကြောင့် ပြိုလဲနိုင်သလို အပင်အမြစ်ရောဂါ Phytophthora ကို ခံနိုင်ရည် မရှိပေ
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် တောင်အာဖရိကသည် ကမ္ဘာ့မက္ကာဒေးမီးယားစေ့ ထုတ်လုပ်ခြင်းတွင် ၄၈,၀၀၀ tonne (၅၃,၀၀၀ short ton) ဖြင့် ဦးဆောင်ခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျက ၄၀,၀၀၀ tonnes ရှိခဲ့ကာ တစ်ကမ္ဘာလုံး အနေဖြင့် ၁၆၀,၀၀၀ tonne (၁၈၀,၀၀၀ short ton) ထွက်ရှိခဲ့သည်
မက္ကာဒေးမီးယားကို ဘရာဇီးနိုင်ငံ၊ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ကော့စတာရီကာနိုင်ငံ၊ ကင်ညာနိုင်ငံ၊ အစ္စရေးနိုင်ငံ၊ ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ နယူးဇီလန်နိုင်ငံ၊ ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ ဂွါတီမာလာနိုင်ငံ၊ နှင့် မာလဝီနိုင်ငံတို့တွင် စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးကြသည်
ပထမဆုံး မက္ကာဒေးမီးယား စီးပွားဖြစ် သစ်သီးခြံကို ၁၈၈၀ ဆယ်စုနှစ် အစောပိုင်းတွင် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ လစ္စမောမြို့ အရှေ့တောင်ဘက် ၁၂ ကီလိုမီတာ (၇.၅ မိုင်)အကွာ Rous Mill တွင် စတင်စိုက်ပျိုးခဲ့ပြီး M. tetraphylla မျိုးစိတ်များ ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉ ရာစုနှောင်းပိုင်းနှင့် ၂၀ ရာစု အစောပိုင်းတို့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံရှိ လုပ်ငန်းငယ်များ တိုးတက်မှုများ အပြင် မက္ကာဒေးမီးယားကို ၁၉၂၀ ဆယ်စုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်ယီ၌ စီးပွားဖြစ် စိုက်ခင်းများအဖြစ် တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးလာခဲ့ကြသည်
၁၈၈၂ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်ယီသို့ မက္ကာဒေးမီးယားအစေ့များကို ဝီလျံ ဟားဘတ် ပါဗစ် က စတင် တင်သွင်းခဲ့သည်
ဟာဝိုင်ယီထွက် မက္ကာဒေးမီးယားသည် နိုင်ငံတကာတွင် လူသိများလာခဲ့သည်
သို့သော် ပိုလျှံစွာထုတ်လုပ်ရာမှ ဈေးနှုန်းနည်းပါးမှုကြောင့်  ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဟာဝိုင်ယီရှိ မက္ကာဒေးမီးယား ထုတ်လုပ်မှုများ ကျဆင်းခဲ့သည်
အစေ့များသည် တန်ဖိုးရှိသော အစာသီးထွက်များဖြစ်ပြီး Macadamia integrifolia, Macadamia ternifolia နှင့် Macadamia tetraphylla မျိုးစိတ် သုံးမျိုးသာလျှင် စီးပွားရေးအရ အရေးပါသည်
ကျန်မျိုးစိတ်ဖြစ်သော M. jansenii သည် အဆိပ်အတောက်ဖြစ်နိုင်ပြီး အစေ့ကို စားခြင်းဖြင့် ဆိုင်ယာနို ဂလိုင်ကိုဆိုက် အဆိပ်သင့်ခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
မက္ကာဒေးမီးယားအစေ့ ၁၀၀ ဂရမ်တွင် ကယ်လိုရီ ၇၄၀ ပါဝင်ပြီး သိုင်ရာမင်း (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၁၀၄%)၊ ဗီတာမင်ဘီ-၆ (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၂၁%)၊ မက်ဂနိစ် (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၁၉၅%)၊ သံဓာတ် (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၂၈%)၊ မဂ္ဂနီစီယမ် (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၃၇%)၊ ဖော့စဖရပ် (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၂၇%) အပါအဝင် (နေ့စဉ်လိုအပ်ချက်၏ ၂၀% သို့ ယင်းထက်ကျော်သော) အခြေခံလိုအပ်သော အာဟာရဓာတ်များစွာ  ကြွယ်ဝသည်
မက္ကာဒေးမီးယားအစေ့များတွင် အဆီဓာတ် ၇၆%၊ အမျှင်ဓာတ် ၉% အပါအဝင် ကာဘိုဟိုက်ဒရိတ် ၁၄%၊ နှင့် ပရိုတိန်း ၈% ပါဝင်သည်
(ဇယားတွင် ကြည့်ပါ)အခြားသော စားသုံးနိုင်သည့် အခွံမာသီးများနှင့် ယှဉ်ပါက မက္ကာဒေးမီးယားများသည် အဆီဓာတ်ကြွယ်ဝပြီး ပရိုတိန်းနည်းပါးသည်
ယင်းတို့တွင် မိုနိုမပြည့်ဝအဆီများ (စုစုပေါင်းပါဝင်မှုများ၏ ၅၉%) များပြားစွာ ပါဝင်သည်
မက္ကာဒေးမီးယားသည် ခွေးများအတွက် အဆိပ် ဖြစ်စေသည်
စားသုံးခြင်းဖြင့် စားသုံးပြီး ၁၂ နာရီအတွင်း နောက်ခြေများ ဆိုင်းတွသွားကာ မရပ်နိုင် ဖြစ်စေသည်
ခွေးအရွယ်အစားနှင့် စားသုံးသည့် ပမာဏအပေါ် မူတည်၍ ကြွက်သားများ တုန်ခြင်း၊ အဆစ်များနာခြင်းနှင့် ဆိုးရွားစွာ ဗိုက်နာခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်
အဆိပ်များပြားပါက ရောဂါလက္ခဏာများ သက်သာစေရန် ဘိန်းပါသော ဆေးဝါးများ လိုအပ်နိုင်ပြီး အပြည့်အဝ နလန်ထူနိုင်ရန် ၂၄ နာရီမှ ၄၈ နာရီအထိ ကြာတတ်သည်
ဝက်ရုပ်ရွာ၊ ဝက်ရုပ်
ညောင်ကိုင်း (ရှေ့)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing (East))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ပင်စုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်စုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၇၃ ဦး၊ မ ၄၆၀၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းတို့ပြောဆိုရေးသား ဆက်သွယ်ကြသော ကိစ္စ၌ အားလုံးနားလည်လေအောင် ကြံဆတီထွင်သော ကမ္ဘာသုံးစကား (ဝါ)ကမ္ဘာသုံးစာကို ဆေးပညာနှင့် ဘာသာ ဗေဒပညာရပ်နှစ်ခုစလုံးကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းသော ရုရှအမျိုးသား လုဒွစ်ဇာမင်နော့ (၁၈၉၅-၁၉၁၇) က တီထွင်သည်
တီထွင်ရာ၌ထားရှိသော အာသီသမှာ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသားအချင်းချင်းစကားတစ်မျိုးတည်း၊ စာ တစ်မျိုးတည်းနှင့် ပြောဆိုရေးသားဆက်ဆံလျှင် မျိုးရိုးဇာတိကွဲပြားခြားနားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ပေါ်ပေါက် သော အာဃာတ တရားများပပျောက်၍ ငြိမ်းချမ်းရေး ရကြပါစေဟူသော အာသီသဖြစ်သည်
နိုင်ငံအချင်းချင်းဆက်ဆံရာ၌ နာလည်းစေရန်ရည်ရွယ်၍ နိုင်ငံတကာသုံး ဘာသာစကားတစ်ခုတည်း ကို ကြံဆခဲ့သည်မှာခရစ်နှစ်ရာစုခေတ် ဂရိဒဿနိကပညာရှင် ဂါလင်နှင့် ဆိုကရေးတီးတို့ လက်ထက်ကပင် စတင်သည်ဟုဆိုကြသည်
၁၂ရာစုခေတ်၌လည်း တျူတန်နစ်အနွယ် မင်းညီမင်းသားတို့သည်တစ်ကမ္ဘာလုံး က သုံးစွဲနိုင်သောဘာသာစကားကို ကြံဆကြသည်
ဥရောပနိုင်ငံတွင် စွယ်စုံကျမး်ကို ရှေးဦးစွာ ပြုစုခဲ့သော ဒေးကတ်သည်လည်း ဤသို့ကြံစည်ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်
ပြင်သစ်စာပေပညာရှင် ဗော်လတဲယားသည်လည်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားတီထွင်ရန် လုံ့လထုတ်ခဲ့သည်
ဂျာမန်ဒဿနိက ဗေဒပညာရှင် အီမန်နျူယယ်ကန့် (၁၇၂၄-၁၈၀၄) ကလည်း ယင်းကဲ့သို့ ကြံဆတီထွင်သောအရာတို့ကို ထောက်ခံအားပေးသည်
၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ခရစ်ယန် ဘုန်တော်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သောဖားသားရှက်ယာသည် ဗိုလာပွစ်အမည်ရှိ သောကမ္ဘာသုံးဘာသာကို တီထွင်သည်
သို့ရာတွင် ယင်းတီထွင်မှုမှာရှုပ်ထွေးခဲယဉ်းလှသောကြောင့်မအောင် မြင့်ခဲ့ချေ
၁၈⁠၈၇ ခုနှစ်တွင် ဇာမင်နော့သည် ဒေါက်တာအက်စပါရန်တို ဟူသော နာမည်ဝှက်ဖြင့် နိုင်ငံတကာ သုံး ဘာသာစကားအမည်ရှိသော စာတမ်းတစ်စောင်ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်
မကြာမီ ယင်းကမ္ဘာသုံး ဘာသာစကားသည် ရုရှနိုင်ငံ၊ ဂျာမနီနိုင်ငံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့တွင် ခေတ်စားလာသည်
ဒေါက်တာ အက်စပါရန်တိုဟူသော အမည်ကို စွဲ၍လည်း ယင်းဘာသာစကားကိုအက်စပါရန်တိုဟူ၍ အများက ခေါ် ဝေါ် သမုတ်ကြလေသည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် အက်စပါရန်တိုဘာသာကို သုံးစွဲကြသူတို့၏ ဦးရေသည် နိုင်ငံပေါင်း ၃၂ နိုင်ငံ၌ ၂၈၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ရှိသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
၁၉၆၀ ပြည့်နှစ်သို့ရောက်သော်ယင်းလူဦးရေမှာ ၅၀၀၀ဝ၀ဝ အထိတိုးသည်
အက်စပါရန်တိုဘာသာစကားသည် ရေးသား ပြောဆိုရာ၌›င်း၊ သံကြိုးရိုက်ရာ၌›င်း လွန်စွာ လွယ်ကူသည်
ထို့ကြောင့် ကုန်စည်ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အစည်းအဝေးကြီးများ၌ ယင်းဘာသာစ ကားကို သုံးလေ့သုံးထ ပြုကြသည်
ထိုဘာသာစကားဖြင့် အသံလွှင့်သည်မှာလည်း အောင်မြင်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ပြီးသည့်နောက်ပိုင်းတွင် အသံလွှင့်ဌာနပါင်း ၂၀ တို့က ယင်းဘာသာဖြင့် အသံလွှင့်ကြသည်
ဗြိတိသျှ အက်စပါရန်တိုအသင်း စာကြည့်တိုက်၌ အက်စပါရန်တို ဘာသာဖြင့် ရေးသားထားသော စာအုပ်စာတမ်းပေါင်း၃၀၀၀ဝ၀ဝ ခန့်ကို စာရင်းတင်ထားသည်
ယင်းတို့တွင် မူရင်းစာပေနှင့် ဘာသာပြန်စာ ပေတို့ ပါဝင်ကြ၏
သိပ္ပံမဂ္ဂဇင်းခုနစ်စောင်၊ ရှစ်စောင်ခန့်သည်လည်း အက်စပါရန်တိုဘာသာနှင့်ပင် ထုတ် ဝေသည်
ကမ္ဘသုံးဘာသာစကားတို့ကို တီထွင်ကြသည့် အရာ၌အက်စပါရန်တိုသည် အခြားတီထွင်ချက်တို့ ထက် ပို၍အောင်မြင်သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တီထွင်ရာ၌သဒ္ဒါနည်းတို့ကို တစ်သမတ်တည်းဖြစ်အောင် ရိုး⁠ရိုးနှင့်ရှင်းရှင်းတီထွင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် စကားတို့၏ အခြေခံဖြစ်သော ဓာတ်ပစ္စည်းများ ကို ကြံဆရာ၌ ဥရောပတိုက်၌ သုံးစွဲနေကြသော ဘာသာရပ်ကြီးများမှ ထုတ်နုတ်သုံးစွဲသဖြင့်လည်းအများ က ရိမ်မိနားလည်နိုင်ကြသော သဘောရှိသည်
၁၉၀၇ ခုနှစ်တွင် ပဲရစ်မြို့၌ ယင်းအက်စပါရန်တိုကို ပြုပြင်၍အီဒိုဟု ခေါ်ဝေါ်အပ်သော ဘာသာစ ကားကို တီထွင်ရန်ကြံစည်ကြသည်
သို့ရာတွင် နောက်အသစ်ထပ်မံပြုပြင်သောအက်စပါရန်တိုကို အက်စ ပါရန်တိုအသစ်ဟု ခေါ်ဆိုပြီးလျှင်ယင်းကိုပင် ဆက်လက်သုံးစွဲသည်
ဇာပင်နော့ကို ရုရှအမျိုးသားဟု ဆိုသော်လည်း သူ၏မူလဇာတိမှာ ပိုလန်နိုင်ငံဖြစ်သဖြင့် ပိုလန်လူ မျိုးတို့က အက်စပါရန်တို တီထွင်သူသည် ပိုလန်အမျိုးသား ဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူကြသည်
အက်စပါရန်တို သည် ပိုလန်နိုင်ငံ ဝါဆောမြို့၌ပင်ကွယ်လွန်သည်
အက်စပါရန်တိုကို တီထွင်၍ စာတမ်းထုတ်ဝေရာ၌ စာ ပေပညတ်ခြင်း ကျပ်တည်းလှသောကြောင့် ဇာမင်နော့သည် ပထမ၌ ရုရှဘာသာဖြင့် ရေးပြီးလျှင် နောက်ပိုင်းမှာမှ ပိုလန်နိုင်ငံ ဘာသာစကားဖြင့်ရေးသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း၌ နာဇီတို့က အက်စပါရန်တိုဘာသာ ကို နှိပ်ကွပ်ပညတ်ကြသည်
စစ်ကြီးပြီးသောအခါမှသာ အက်စပါရန်တိုလှုပ်ရှားမှုကို ပိုလန်နိုင်ငံ၌ ပြန်၍ ဖော်နိုင်ကြသည်
ယခုအခါပိုလန်နိုင်ငံ အက်စပါရန်တိုယူနီယံသည် ကုလသမဂ္ဂ ယူနက်ကိုအဖွဲ့၏အတိုင် အပင်ခံဖြစ်သော ကမ္ဘာ့အက်စပါရန်တိုယူနီယံနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
အလွတ်များအကွာအဝေးများအတွက် အမြင့်စားလှုပ်ရှားသောနည်းပညာများရှိပါသည်
ရွေးလေးအကျိုးထားများအမျိုးအစားတစ်ခုကို h ဘီဂြပ်ကီးဂျပ်များဖြစ်ပြီးသားလျှင် ရှင်းရှင်းရန်ဖျားပေးမှုများကို မရှိပြီးဖြစ်သည်
ရှင်းရှင်းရာကြစ်ချက်များကိုပြင်ပြင်နိုင်ရန်အတွက် ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ရိုကတ်နိုင်ကြသောလုပ်ရန်များကို ကြားစားပြုထားသည်
တစ်ရွေးချယ်ထားသော စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် အကူအညီတစ်ခုကို ရှင်းရှင်းရန် ရှင်းရှင်းကြစ်ချက်များကို  h ဘီဂြပ်ဖြင့် အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်
ထို့နောက် စာရွေးလှုပ်ရှားများကို ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များဖြစ်ပြီး ထိုအတိုင်းရွေးလှုပ်ရှားများကို ကိုယ်ပိုင်နိုင်ကြသော စာရွေးလှုပ်ရှားများဖြင့် ထိုအတိုင်း သုံးလိုသည်
ŝ ကို sh အဖြစ်ရှင်းရှင်းရာစာအုပ် shanco အဖြစ် ŝanco (အိုးရှင်း) အတိုးအကြောင်းများဖြစ်ပါသည်
သင်သည်သာ စာရွေးလှုပ်ရှားများအတွက် sh ပစ်ကြောင်းများကို အဖွဲ့လိုက်ကျော် အပေါ်က အပိုင်းခံနိုင်ပါသည်
ses-hora (ဆည်းသူအကြောင်း) သို့မဟုတ် flug'haveno (လေယာဉ်သော့ခ်ိန်) ဆိုအပ်သည်
ဂျာမန် အကြီးမားများကို ရှင်းရှင်းရာအသုံးပြုသည်၊ ဥပမာ
diacritic မျိုးကို အကြေးကြုံလိုသော မန်နေ့စားလှုပ်ရှားလုပ်ရန် တစ်ရွေးချယ်ထားသော စနစ်ဖြစ်ပါသည်
ဒီမိုကရေစီနံပါတ်အားဖြင့် L. L. Zamenhof အသုံးပြုသည်
အမြဲတမ်းတမ်းမှမဟုတ်ပါဘဲ ရွေးလေးအကျိုးထားများကို အခြားအသုံးများဖြင့် ရွေးလေးအကျိုးထားရန် အစားထိုးကိုအသုံးပြုသည်
u ကို ŭ အကြောင်း အသုံးပြုသည်
နောက်ဆုံးမှာ ရှင်းရှင်းရာစာအုပ်များကို h ဖြင့် အကူအညီဖြင့်အစားထိုးကို အသုံးပြုသည်
ŝ ကို sh အဖြစ် ဥရောပတိတိက shanco ဖြင့် ŝanco (အိုးရှင်း) ကိုအစားထိုးဖြင့် အစားထိုးတတ်မည်
တစ်ခါတစ်ရွေးလုပ်ရာစာအုပ်များတွင် sh အစားထိုးများကို အပေါ်ကနေ အပိုင်းခံသုံးလိုသည်
ဥပမာများအားဖြင့် အနက်နက်အပိုင်းတြင် သုံးလိုသည်
ဥပမာများအားဖြင့် အသုံးများသည်
ဆည်းသူ၏ လိုအပ်တိုက်တက်ရန် အကြောင်းအသုံးများသည်ကို ပြင်ပြင်သော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်
အကြှနျုပျကို အသုံးပြုပြီး Esperanto တို့အက္ခရာဇီးကို မြှင်းတန်းစက် "x-စနစ" အကုန်လုပ်ခွင့်တင်ပြပါသည်
ဒီနေရာမှာ x ကို h ဖြင့် digraphs များအား အသုံးပြုသည်
ŝ ကို sx ဖြင့် အသုံးပြုပြီး sxi အဖြစ် ŝi အဖြစ် sxanco အဖြစ် ŝanco အား ကိုယ်ကျိုးကို အသုံးပြုသည်
X-digraphs များ h-စနစ စာကြစ်ချက်တော်မှ ရှင်းရှင်းရာအကူအညီများကို ပြောင်းလဲခြင်းမရှိပါ
1. x သည် Esperanto အက္ခရာဇီးကို ရှင်းရှင်းရာအစားမဟုတ်ပါဘဲ
ဤအသုံးများအား သုံးလိုသည်ဟု မသင်ကြားမီဖြစ်ပါ
2. ဒီနေရာမှမဟုတ်ပါဘဲ အကူအညီရာတွင် အကူအညီရာနှင့်အတူ အသုံးပြုလိုသော အများဆုံးအမှားများကို သက်ဆိုင်ရာတွင် အစားထိုးလိုသည်
sxanco (ŝanco) သို့မဟုတ် shanco (ŝanco) အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်သို့ ထပ်ပေးသည်
အမှားသည် သို့မဟုတ်ပါဘဲ လည်းရှားရှားရာအစားထိုး အပိုင်းကို နှင့်ဆုံးရသည်
reuzi ("ထပ်ပြသည်") ကို reuxmatismo (reŭmatismo "ရယူမှု") အဖြစ် အဓိပ္ပာယ်ရပ်ဆုံး အနက်နက် သို့ရေးသည်
x-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားသားများကို သုံးလိုသည်
"auxiliary" နှင့် "Euxine" အကြီးအကဲများသည် ရှင်းရှင်းရာအသုံးများကို ဤရှင်းရှင်းရာအစားအဖြစ် ပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အသုံးပြုလိုသည်
auxx ကို အပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် "aux" ပြင်သည်
အမှားနှင့် ပြီးခြံနိုင်ရန် နယ်မြေရဲ့ ဘုံတွဲမှ မျက်နှာချက်ကို အသုံးပြုပါသည်
အကြားတွင်း အဓိပ္ပာယ် အကူအညီရာတွင် အသုံးပြုပြီးသားများသည် X-စနစ သည် h-စနစ အပိုင်းတွင်မဟုတ်သည့် အမှားများကို အပြောင်းပြင်းသော အစားထိုးများဖြစ်ပါသည်
အမည်           Y-စနစအမျိုးအစား      အက္ခရာဇီးအမြေအန်း        Y-စနစ, ipsilono-kodo IPA မှတ်တမ်း       မမဟေးမမဟေးĈ  CyĜ  GyĤ  XĴ  JyŜ  SyŬ  Wဥပမာအားဖြင့်
eĥoŝanĝoj ĉiuĵaŭde ("echo-change every Thursday") ကို "exosyangyo cyiujyawde" အဖြစ် အစားထိုးဖြင့် အစားထိုးသည်
Normal orthography: Ĉiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj laŭ digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.Ĉiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu ĉi Deklaracio validas same por ĉiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, ĉu laŭ raso, haŭtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aŭ alia opinio, nacia aŭ socia deveno, posedaĵoj, naskiĝo aŭ alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aŭ internacia pozicio de la lando aŭ teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere ĉu ĝi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aŭ sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.Y-sistemo: Cyiuj homoj estas denaske liberaj kaj egalaj law digno kaj rajtoj. Ili posedas racion kaj konsciencon, kaj devus konduti unu al alia en spirito de frateco.Cyiuj rajtoj kaj liberecoj difinitaj en tiu cyi Deklaracio validas same por cyiuj homoj, sen kia ajn diferencigo, cyu law raso, hawtkoloro, sekso, lingvo, religio, politika aw alia opinio, nacia aw socia deveno, posedajyoj, naskigyo aw alia stato. Plie, nenia diferencigo estu farata surbaze de la politika, jurisdikcia aw internacia pozicio de la lando aw teritorio, al kiu apartenas la koncerna persono, senkonsidere cyu gyi estas sendependa, sub kuratoreco, ne-sinreganta aw sub kia ajn alia limigo de la suvereneco.
ဦးရာဇတ် (၂၀ ဇန်နဝါရီ ၁၈၉၈ - ၁၉ ဇူလိုင် ၁၉၄၇) သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် အသက်ပေးသွားခဲ့သော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် တကွ အာဇာနည်(၉)ဦးတွင် ပါဝင်သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ လွတ်လပ်ရေးမတိုင်မီ အစိုးရအဖွဲ့တွင် ပညာရေးနှင့် အမျိုးသားစီမံကိန်း ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့ပြီး ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့တွင် အခြားသော ဝန်ကြီးခြောက်ဦးနှင့်အတူ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဦးရာဇတ်သည် ဗမာမွတ်ဆလင်ကွန်ဂရက်ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ဦးရာဇတ်သည် တိုက်ပိုင်အင်စပိတ်တော် မစ္စတာ အေ၊ ရာမန်နှင့် ဒေါ်ငြိမ်းလှတို့မှ မွေးဖွားသော သားသမီး ၁၃-ယောက်အနက် စတုထ္ထသားဖြစ်သည်
မိတ္ထီလာမြို့ တွင် ၁၈၉၈ ဇန်နဝါရီလ ၂၀ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မိထ္ထီလာမှ မန္တလေးသို့ မိသားစုအလုပ်အတွက်နှင့် ပြောင်းရွှေ့ရသောအခါ မန္တလေးမြို့ ဝက်စလီယန် မိန်းကလေးကျောင်းတွင် သူငယ်တန်းမှ စတင်ကျောင်းတက်သည်
စတုတ္ထတန်း အောင်မြင်သောအခါ ဝက်စလီယန်ယောက်ျားလေးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ခဲ့သည်
အဋ္ဌမတန်းသို့ ရောက်လျှင် စာသင်ခန်းထဲတွင် ထူးချွန်သဖြင့်ဆရာကြီးက တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းသို့ အတန်းကျော်တင်ပေးသည်
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း စာမေးပွဲဝင်ရောက် ဖြေဆိုရာ ကောင်းစွာအောင်မြင်သည်
ကိုရာဇတ်ကို သူ့မိဘများက ရန်ကုန်မြို့ကောလိပ်သိပ္ပံကျောင်းသို့လွှတ်ကာ ပညာဆက်လက်သင်ကြားစေသည်
ဝိဇ္ဇာတန်းတွင်အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူး ယူခဲ့သည်
ကောလိပ်ကျောင်းပညာဆည်းပူးနေစဉ် အင်္ဂလိပ်စာစီစာကုံးပြိုင်ရာ ပထမရရှိသဖြင့် ဘိုင်မြား ရွှေတံဆိပ်ကိုဆွတ်ခူးနိုင်ခဲ့သည်
ကိုရာဇာတ်သည် ပညာဘက်တွင်သာထူးချွန်သည်မဟုတ်သေး တင်းနစ်၊ ခရစ်ကတ်၊ လက်ဝှေ့၊ ဘောလုံး စသည့် အားကစားဘက်တွင်လည်း ပြောင်မြောက်လေသည်၊ ကောလိပ်ကျောင်း ဘောလုံးအသင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့လေသည်
၁၉၂၀-ပြည့်နှစ် ပထမကျောင်းသားသပိတ် အရေးတော်ပုံကြီးတွင် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ပါဝင်လေသည်
သပိတ်မှောက်ကောင်စီမှ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ ပညာရေးတွင် မနစ်နာစေရန် မြန်မာတနိုင်ငံလုံးရှိမြို့ကြီးများတွင် အမျိုးသားကျောင်းများ ဖွင့်လှစ်ရန် ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီးသည့်နောက် ကိုရာဇတ်သည် မန္တလေးမြို့ ဗဟိုအမျိုးသားအထက်တန်းကျောင်းကြီး အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပါဠိဘာသာ ပြ အထက်တန်းပြဆရာအဖြစ် ၁၉၂၁-ခုနှစ်မှစတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၂၁-ခုနှစ်တွင်ပင် အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ မှ ကြီးမှူးကျင်းပသော ဘီအေစာမေးပွဲကိုဝင်ရောက်ဖြေဆိုရာ ကောင်းစွာအောင်မြင်လေသည်
ဗဟိုအမျိုးသားကျောင်း တွင် ၁၉၂၃-ခုနှစ်မှစတင်၍ ကျောင်းဆရာကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ကျောင်းအုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
ဦးရာဇာတ်သည် အင်္ဂလိပ်စာအရေးအသား အစီအကုံးကောင်း၍ အသနားခံစာ စသည်တို့ကို တစ်ပါးသူအတွက် ရေးသားပေးလေ့ရှိသောကြောင့် “စေတနာ့ဝန်ထမ်း လျှောက်လွှာစာရေးကြီး” ဟုပင် ချစ်စနိုးခေါ်ဝေါ်ကြသည်
တစ်ခါက အိန္ဒိယ နယူးတိုင်း မဂ္ဂဇင်းသို့ ရှမ်းပြည်နယ်၌ အထူးကျော်ကြားသော ၃၆-ကောင်ထီအကြောင်းကို ကြေးစန္ဒီနတ်ရုပ်နှင့် တကွ အတိတ်ပေးပုံ၊ ကပ်တိတ်၊ အနီး ဖော်ပြပြီးလျှင် ပေးပို့ခဲ့ရာ ပထမတန်း ဆောင်းပါးဆုကို ရရှိခဲ့ဖူးလေသည်
ဆရာကြီးသည် အင်္ဂလိပ်စာသာမက မြန်မာစာလည်း ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်သည်
မြန်မာနှင့် ပါဠိဘာသာရပ်များကို ကျောင်း၌သင်ကြားခဲ့ရခြင်းမဟုတ်ဘဲ ကျောင်းပိတ်ရက်များအတွင်း မန္တလေးမြို့၊ နန်းတော်ရှေ့တိုက်တော်ကျောင်းတိုက်၊ ခင်မကန် ကျောင်းတိုက်၊ အတုမရှိကျောင်းတိုက် စသည့် ကျောင်းတိုက်များရှိ တိုက်အုပ်ဆရာတော်များထံ၌ သွားကာလေ့လာသင် ယူခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၃၈-ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံတဝှမ်းလုံး ကျောင်းသားများ သပိတ်မှောက်ခဲ့ကြသည်
ထိုအခါ မန္တလေးမြို့ ရှိ ဥရောပတိုက်သားပညာဝန်နှင့် အရေးပိုင်ကြီးတို့သည် ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ်အုပ်ချုပ်ရာ အမျိုးသားကျောင်းသို့ရောက်ရှိလာကြသည်
ထိုနောက်အရာရှိကြီးများက ကျောင်းသားများ ကျောင်းကို သပိတ်မှောက် မမှောက်မေးကြရာ ဆရာကြီးက ‘ကျုပ်ကျောင်းကို ကျုပ်ကျောင်းသားများ ဘယ်တော့မှ သပိတ်မမှောက်' ဟုဖြေဆိုလိုက်သဖြင့် ဝမ်းသာကာပြန်သွားကြသည်၊ထို့နောက် နာရီဝက်ခန့်အကြာတွင် ခေါင်းလောင်းတီးပြီး သပိတ်မှောက်သွား ကြလေသည်
ထိုအခါ အထက်ဖော်ပြပါအရာရှိကြီးနှစ်ဦးသည် ဆရာကြီးထံ ပြန်သွားကြပြီးလျင် ဆရာကြီးညာတယ်
လိမ်တယ် ဟုပြောကြသည်
ဆရာကြီးသည် သူတို့အား မည်သို့မျှမဖြေကြားဘဲ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌ ကို ခေါ်လိုက်လေသည်
သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌရောက်လာသောအခါ ဆရာကြီးက “မင်းတို့ ငါ့ကျောင်းကိုသပိတ်မှောက် ကြတာလား” ဟုမေးလိုက်ရာ သမဂ္ဂဥက္ကဋ္ဌက “ကျွန်တော်တို့ဆရာကြီးကို ဘယ်တော့မှ သပိတ်မမှောက်ပါ
ယခုသပိတ်မှောက်ခြင်းမှာ ပညာရေးစနစ်ကို မှောက်ခြင်းဖြစ်သည်”ဟု ဖြေကြားသည်
အရာရှိနှစ်ဦးလည်း သဘောပေါက်ကာ လက်လျှော့ပြန်ရလေသည်၊ဦးရာဇတ်သည် ဖခင်၏ အစ္စလာမ် အယူဝါဒကို လက်ခံသော်လည်း မိခင်၏ ဗုဒ္ဓ အယူဝါဒကိုလည်း မပစ်ပယ်ချေ
များသောအားဖြင့် ဆရာကြီးသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ ရဟန်းရှင်လူများနှင့် ခင်မင်ရင်းနှီး ပေါင်းသင်းဆက်ဆံလေ့ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒကို အထူးလေးစားသော မန္တလေးမြို့ကဲ့သို့သော မြို့ကြီးတစ်မြို့ရှိ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းအုပ် အဖြစ်ဆောင်ရွက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကျောင်းအုပ်အဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် ကျောင်းသားများ၏ ကိုယ်လက်ကျန်းမာရေးအတွက် ကွင်းဆင်းချိန်၌ ကွင်းမဆင်းသူများနှင့် နံနက်တိုင်း ဘုရားရှိခိုးချိန်တွင် ဘုရားရှိခိုးမတက်သော ကျောင်းသားများကို ကြိမ်လုံးတစ်ချောင်းဖြင့် ကြပ်မတ်ပေးလေ့ရှိသည်
ဆရာကြီးဦးရာဇတ်သည် ဂုဏ်ရည်တူသူများ၊ အထက်တန်းကျသူများနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် မျက်နှာထားတည်တည်နှင့် ဆက်ဆံလေ့ရှိသော်လည်း တပည့်များနှင့် ဆက်ဆံရာတွင် အမြဲလိုလိုပင် ဆေးပေါ့လိပ်ကြီးကိုခဲကာ မဲ့ပြုံးကလေး ပြုံးလျက်ဆက်ဆံလေ့ ရှိသည်
ထို့ကြောင့် ကျောင်းသူကျောင်းသားများက ဆရာကြီးကို အမြဲတစေ ချစ်ကြောက်ရိုသေကြသည်
ကျောင်းဆရာနှင့် ကျောင်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ဦးရာဇာတ်သည် ကျောင်းသားများအား ပညာကိုသာမက မျိုးချစ်စိတ်ဓာတ်ကိုပါ သွတ်သွင်းပေးလေ့ရှိသည်
သူကား နိုင်ငံခြားဖြစ် ဆေးလိပ်၊ စီးကရက် ကို သောက်လေ့မရှိ
ပြည်တွင်းဖြစ် မလှမင်းဆေးပေါ့လိပ် အတုတ်ကြီးကို အမြဲလိုလို သောက်လေ့ရှိခြင်းက သူ့မျိုးချစ်စိတ်ကို ထင်ရှားစေသည်
ကျောင်းတွင် ကျောင်းသားများကို သမဂ္ဂဖွဲ့စည်းစေပြီး၊ ထိုစဉ်က ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်ကြသော ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်း၊  မစ္စတာရာရှစ် စသည်တို့နှင့် အဆက်အသွယ်ပြုလုပ်ပေးခဲ့သည်
၁၉၃၇-ခုနှစ်တွင် ဒုတိယအကြိမ်ကျောင်းသားကွန်ဖရင့် မန္တလေးမြို့တွင် ကျင်းပရာ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင် ကိုအောင်ဆန်းတို့အလာတွင် ဆရာကြီးဦးရာဇတ် အမှူးပြုသော အမျိုးသားကျောင်းဆရာများက လက်ဖက်ရည်ပွဲဖြင့် တည်ခင်းဧည့်ခံ ကြိုဆိုခဲ့လေသည်၊ဆရာကြီးသည် မြန်မာအမျိုးသားတို့ကို ချစ်ခင်သူဖြစ်သည့်အတိုင်း ဗမာ-မွတ်ဆလင် ဟူသောအမည်ကို စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့လေသည်
ရမည်းသင်းမြို့တွင်ပြုလုပ်သော ဗမာမွတ်ဆလင်ညီလာခံ၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခံရလေသည်
မန္တလေးမြို့ အပျော်တမ်း ရဲတပ်ဖွဲ့ဖွဲ့စည်းရာတွင်လည်း အုပ်ချုပ်သူ ဗိုလ်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် ဆရာကြီးသည် ထောင်သွင်းအကျင်းချခြင်းခံခဲ့ရဖူးရာ သူ့အား ရွှေဘိုမှ-မန္တလေးထောင်သို့ အပြောင်းတွင် တပည့်များက မိမိတို့အသက်ကိုစွန့်လွှတ်၍ လုယူကယ်ဆယ်ရန် ကြံစည်ခဲ့ဖူးသည်၊ သို့သော်ဆရာကြီးက ထိုအကြံကို ခွင့်မပြုခဲ့ချေ
ဦးရာဇတ်သည် ၁၉၄၅-ခုနှစ်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သော မန္တလေးခရိုင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ဖတပလ)တွင် ပထမဦးစွာ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၄၇-ဧပြီလတွင်တိုင်းပြုပြည်ပြုလွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲကျင်းပသောအခါ မန္တလေး မြို့မ အရှေ့ပိုင်းအမတ်အဖြစ်ရွေးကောက် ခြင်းခံရသည်
ထို့နောက် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းဦးဆောင်သော အစိုးရဝန်ကြီးအဖွဲ့တွင် ပညာရေးနှင့် အမျိုးသားစီမံကိန်းဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့ရသည်
၁၉၄၇-ခုနှစ်တွင် မန္တလေး ဥပစာကောလိပ်ကို ဒီကရီကောလိပ်အဖြစ် တိုးမြင့်ဖွင့်လှစ်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာလည်း ဆရာကြီး ဦးရာဇတ်၏ ကြိုးပမ်းမှုကြောင့်ဖြစ်သည်
၁၉၄၇-ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၉-ရက်နေ့တွင် ဆရာကြီးဦးရာဇတ်သည် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့်အတူ အခြားနိုင်ငံ့ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် အတူလုပ်ကြံခံရလေသည်
ရွှေနန်းတွင်း အရေးတော်ပုံ (၁၉၃၆-ခု)၊ (၁၉၅၉-ခု)ဦးရာဇတ်သည် ကွယ်လွန်သည့်အချိန်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာ ပါဠိတက္ကသိုလ် တစ်ခုဖြစ်မြောက်ရေး ကိုကြိုးပမ်းနေဆဲဖြစ်သည်
ကွယ်လွန်သောအခါ ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သား ၂-ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်ကျန်ရစ်ခဲ့လေသည်
ဥက္ကလာပဘူတာသည် ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားပတ်လမ်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ရန်ကုန်ဘူတာကြီးမှ စတင်ရေတွက်သော် ၂၇ ခုမြောက် ဘူတာရုံ ဖြစ်ပြီး၊ အပြန်ရေတွက်သော် ၁၃ ခုမြောက် ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်မြို့ပတ်ရထားလမ်းတလျှောက် ရပ်နားသော ဘူတာရုံ စုစုပေါင်း ၃၈ ခု ရှိသည်
နကုလမာတာ သည် ဘုရားရှင်နှင့် အကျွမ်းဝင်သည့် အရာတွင် အဂ္ဂဝိဿသီက ဧတဒဂ် ရ အမျိုးသမီး ဖြစ်သည်
နကုလမာတာနှင့်အတူ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ နကုလပိတာ သည်လည်း ရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဘဂ္ဂတိုင်း၊ သုသုမာရဂိရမြို့အနီးရှိ ဘေသကဠာတောအုပ်သို့ ကြွတော်မူလာသည်
နကုလမာတာတို့ဇနီးမောင်နှံကို ချီးမြှင့်ရန် ကြွတော်မူလာခြင်း ဖြစ်သည်
ဇနီးမောင်နှံ နှစ်ယောက်တို့သည် အသက်အရွယ် အိုမင်းသော်လည်း သားတော်ဘုရားရှိရာသို့ ကြိုးစားကာ ဖူးမြော်ရန် လာခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်သည်
နကုလမာတာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည်ကား ဘဝမခြားဘဲ ဘဝပေါင်းငါးရာတိုင်တိုင် ဘုရားရှင်၏ အဖေ အမေ၊ ဦးလေး ဒေါ်လေး၊ ဘကြီး မေကြီး၊ဦးကြီး အရီး တော်ခဲ့ကြသည်
ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ရှေးဘဝက သံယောဇဉ်တို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားအား ယခုဘဝတွင် သားရင်းသဖွယ် ချစ်ခင်စိတ်များ ဖြစ်ပေါ်ကြသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံမှောက် ရောက်ကြသောအခါ ဇနီးမောင်နှံတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရင်းနှီးစွာ ပူဇော်ကြလေသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်လည်း ဇနီးမောင်နှံတို့ကို တရားဟောကြားလေရာ တရားဆုံးသောအခါ နှစ်ဦးစလုံး သောတာပန် ဖြစ်ကြလေသည်
နကုလမာတာတို့ ဇနီးမောင်နှံသည်လည်း ဘေသကဠာတောအုပ်သို့ နေ့စဉ်ရောက်လာမြဲ ဖြစ်သည်
သားတော်ဘုရားအား စားသောက်ဖွယ်တို့ဖြင့် လှူဒါန်း၏
ဝေယျာဝစ္စကိစ္စများကို ဆောင်ရွက်၏
တရားတော်များကို နာကြားကာ ဘာဝနာကုသိုလ်များပွားများသည်မှာ ညနေမိုးချုပ်သည် အထိပင် ဖြစ်သည်
တစ်နေ့သောအခါ မြတ်စွာဘုရားအား မိမိတို့ ဇနီးမောင်နှံသည် ငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် သစ္စာစောင့်သိစွာ ချစ်ချစ်ခင်ခင် ပေါင်းသင်းလာခဲ့သည်မှာ ယနေ့ထက်တိုင် ဖြစ်သည်
တပည့်တော်တို့သည် ယခုဘဝမှာ မကွဲမကွာ အတူတူ နေလိုသည်
နောင်ဘဝဆက်တိုင်းလည်း နှစ်ယောက်အတူ ပေါင်းဖက်မြဲ ပေါင်းဖက်လိုပါတယ်ဘုရားဟု နကုလပိတာသည် လျှောက်ထားလေသည်
နကုလာမာတာသည်လည်း သားတော်ဘုရားထံသို့ ထပ်ဆင့် လျှောက်ထားလေသည်
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ရာသက်ပန် ပေါင်းဖက်လိုပါက တူညီသော သဒ္ဓါ ရှိမည်
တူညီသောသီလ ရှိရမည်
တူညီသော ပေးကမ်းစွန့်ကြဲမှု ရှိရမည်
တူညီသော ဉာဏ်ပညာ ရှိရမည်
ဤလေးချက်ဖြင့် ပြည့်စုံပါက ဘဝဆက်တိုင်း ပေါင်းဖက်ရမည်ဟု ဟောကြားတော်မူလေသည်
၁၃၂၅ (၁) ရက်
ဉာဏ်သစ်အရေးတော်ပုံ ဟူသည်မှာ ၁၃ နှင့် ၁၄ ရာစုနှစ်အတွင်း အီတလီနိုင်ငံတွင် စတင်ထွန်းကား၍၊ ဥရောပနိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံ့သွားသော ရီနေဆန်းခေတ်၏ အခြင်းအရာဖြစ်သည်
ခရစ် ၁၈၃ဝ- ၆ဝ ပြည့်နှစ် အတွင်း၌ထင်ရှားသော စာပေပညာရှင် တို့သည် အဆိုပါ အီတလီနိုင်ငံတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ခေတ်၏သဘောကို ဆင်ခြင်သုံးသပ်သည့်အခါ ထိုခေတ်၌ လူတို့သည် အီတလီနိုင်ငံ၏ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို ပြန်လည်လေ့လာထုတ်ဖော်၍၊ အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော အမှောင်ကို ပညာတည်းဟူသော အလင်းရောင်ဖြင့် ဖြိုခွင်းလိုက်သည်ဟု ယူဆကြသည်
ထိုသည်မှစ၍ ဥရောပတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်အသီးသီးတို့သည် အီတလီပြည်၏ နမူနာကိုယူ၍၊ စာပေ၊ အနုပညာ၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ အတွေးအခေါ်၊ အယူဝါဒစသည်တို့ကို အသစ် တစ်ဖန်ပြန်လည် ထွန်းကားအောင် ဆောင်ရွက်လာကြသည် ဟူ၍လည်း အယူရှိကြသည်
ထိုကြောင့် ထိုခေတ်ကို 'ရီနေဆန်း'ဟူ၍ အမည်ပေးသည်
ရီနေဆန်းဟူသော ဝေါဟာရသည် ပြင်သစ် စကားဖြစ်သည်
အသစ်တစ်ဖန်ပြန်၍ ဖြစ်ခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အဟောင်း ကို ဖယ်ရှား၍၊ အသစ်ကို တည်ဆောက်ခြင်းဟု ဆိုလိုသည်
၁၉ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့က အထက်ပါအတိုင်း ခေတ်သဘောကိုအကဲဖြတ်ခဲ့ရာ၊ ၂ဝ ရာစုနှစ်စာပေ ပညာရှင် တို့က တစ်ဖန် ထိုအကဲဖြတ်ချက်ကို ပြန်၍ဝေဖန်သုံးသပ်ကြည့်ကြပြန်သည်
သမိုင်းအလိုအားဖြင့်၊ ၁၃ နှင့် ၁၄ ရာစုနှစ် အကြား၌တည်သောခေတ်ကို အလယ်ခေတ်ဟုခေါ်သည်
၁၉ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့က ထိုခေတ်ကို 'အမှောင်ခေတ်'ဟု ယူဆခဲ့ကြသည်
၂ဝ ရာစုနှစ်စာပေပညာရှင်တို့ကမူ ထိုခေတ် သည် အသိ ပညာတိမ်ကောသော အမှောင်ခေတ်ဟု မဆိုသာ၊ အကယ်၍ အမှောင်ခေတ်သက်သက်ဟုဆိုရပါလျှင်၊ အလယ် ခေတ်၌ ယဉ်ကျေးမှုအခြေခံတို့သည် အဘယ်နည်းဖြင့် ထွန်း ကားလာရပါသနည်းဟူ၍ စောဒကတက်လာကြသည်
ထို့ကြောင့် ရီနေဆန်းခေတ်သည် အလယ်ခေတ်ယဉ်ကျေးမှု အဆောက်အအုံပေါ်တွင် အခြေပြုကာ၊ နှောင်းခေတ်ယဉ်ကျေး မှုတို့ တစ်ဆင့်ထက်တစ်ဆင့် အသစ်အသစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သောခေတ် ဖြစ်သည်
ရီနေဆန်းဟူသော စကားသည် အသိဉာဏ်ဆိတ်သုန်းသော ခေတ်ကိုလွန်၍၊ ဉာဏ်သစ် ပညာသစ် ထွန်းကားလာသည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်သည်ထက်၊ အသိဉာဏ်ပညာတို့သည် ရှေးဟောင်းယဉ်ကျေးမှု ကိုအခြေပြုကာ၊ အသစ်အသစ်ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကိုသာဆောင်အပ်သည်ဟု ယူဆလာ ကြကုန်သည်
ထိုကြောင့် မျက္မှောက်ခေတ် ပညာရှင်တို့၏ အလိုအားဖြင့် ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ၏ သဘောအကျဉ်းချုပ်ကား၊ ရှေးဟောင်း ယဉ်ကျေးမှုတို့ကို စူးစမ်းရှာဖွေလေ့လာပြီးလျှင်၊ ယင်းတို့ကို တစ်ဖန်ပြန်လည် ဆန်းသစ်စေသော သဘောဖြစ်လေသည်
အလယ်ခေတ်၏ လူမှုရေးရာတို့သည် ကံကျွေးချစနစ်အရ ပေါ်ပေါက်လာသော လူမှုရေးရာတို့ဖြစ်သည်
ကံကျွေးချစနစ်ခေတ်တွင် တိုင်းကားပြည်ရွာတို့ကို မထူထောင်နိုင်သေးမီ၊ လူတို့သည် မြို့စားရွာစားတို့၏ နယ်ပယ် များတွင် မိမိတို့လူမျိုးစုနှင့် မိမိသီးခြားနေထိုင်လေ့ရှိကြသည်
ထိုခေတ်လူမှု ဆက်ဆံရေးစနစ်သည် မြို့စားရွာစားတို့နေထိုင်ရာ ဗြဲတိုက်နှင့် သာသနာရေး ဂိုဏ်းချုပ် ဂိုဏ်းအုပ်တို့နေထိုင်ရာ နန်းတော်ပမာတမျှရှိသော ကျောင်းတို့ကို အဓိကပြုရသည်
ထိုစဉ်က လူမှုရေးသည် ရှုပ်ထွေးမြားမြောင်ခြင်းမရှိ၊ ဘာသာ အယူဝါဒ၏ အဆုံးအမ၌သာလျှင် တည်နေကြလေရာ၊ လူတို့ သည် မိမိတို့ရပ်တည်ရာ လောကအခြင်းအရာကို သတိမူဘဲ၊ ကောင်းကင်ဘုံကိုသာလျှင် ရည်စူးကြကုန်သည်
ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ၌မူကား လူတို့သည် ဘာသာ အယူဝါဒအရေးထက် လောကီအရေးတို့ကို ပိုမို စိတ်ညွတ်လာ ကြသည်
လောကီ၊ လောကုတ္တရာနှစ်ဖြာရှိသည်တွင်၊ ရှေးက လောကုတ္တရာဖက်သို့ စိတ်ညွတ်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ ယခုအခါ လောကီဖက်သို့စိတ်ညွတ်လာကြသည်
ထိုကြောင့် လောကပတ် ဝန်းကျင်ကို လက်တွေ့ဆင်ခြင် သုံးသပ်လာကြသည်
မူလက လူသည် ထာဝရဘုရားသခင်ကိုသာ ဆည်းကပ်ခဲ့ရာမှ၊ ယခု အခါ လူလျှင်လူချင်း ပိုမိုချဉ်းကပ်လာပြီးလျှင်၊ လောက၏ တိုးတက်မှုကို ကြံဆောင်လာကြသည်
ဤ၌ ဥရောပတိုက်သား တို့သည် ခရစ်တော်၏ သာသနာအယူဝါဒကို ပစ်ပယ်သည် ဟုမမှတ်ရာ၊ သာသနာရေးဆိုင်ရာ အယူဝါဒနှင့် အခြား ရှေးရိုး အစဉ်အလာ အယူဝါဒတို့ကို လောက၏ဖြစ်စဉ်နှင့် နှိုင်းကြည့် ခြင်းကို ဆိုလိုပေသည်
ဤသို့ လောကုတ္တရာအရေးကို လိုက် စားခဲ့ရာမှ၊ လောကီအရေးကို လိုက်စားလာကြသည့်အခြင်းအရာ ကို ဥရောပသမိုင်းအလိုအရ လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ်ဟုခေါ်ဆို ကြသည်
အလယ်ခေတ်မှ လွန်သည်ရှိသော်၊ မြို့စားရွာစား နယ်ပယ်တို့သည် နိုင်ငံရေးအရ ပူးပေါင်းလာကြပြီးလျှင်၊ တိုင်း ပြည်နိုင်ငံများဖြစ်ပေါ်လာသည်
ရှေးက မိမိအစုနှင့်မိမိ သီးခြား နေထိုင်ခဲ့သော သူတို့သည် ယခုအခါ ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး ဖွံ့ဖြိုးမှုတို့ကြောင့်၊ တစ်ဦးနှင့် တစ်ဦး ကူးလူးဆက်ဆံလာကြ လေရကား၊ အသိဉာဏ်ပညာ ဗဟုသုတတို့သည် ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာကြကုန်သည်
မူလက နိုင်ငံရေးအာဏာသည် သာသနာရေး အဖွဲ့အစည်းတို့၏လက်တွင် အချုပ်အချာအားဖြင့် တည်ရှိခဲ့ရာ၊ ယခုမှာမူ ထိုနိုင်ငံရေးအာဏာသည် ရေမြေစိုးပိုင်သူတို့၏လက် ထဲသို့ သာသနာရေးကိစ္စမှတစ်ပါး အားလုံးလိုလိုပင် ကူးပြောင်း လာခဲ့သည်
ဤအခြေတွင် လူတို့သည် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အယူဝါဒတို့၌ပင်လျှင် စူးစမ်းဆင်ခြင်သောအားဖြင့် စစ်ဆေးသမှုပြုလာကြသည်
ထိုကြောင့်လည်း ခရစ်ယာန်သာသနာအရေးပုံဟူ၍ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထိုကဲ့သို့ ခေတ်ပြောင်းလာသည်တွင်၊ လူတို့သည် ခေတ်နှင့်လျော်သော လူနေမှုစနစ်တစ်ရပ်ကို ရှေးဟောင်းစံပြစာပေနှင့် အနုပညာယဉ်ကျေးမှုတို့တွင် စူးစမ်းရှာဖွေလာကြသည်
ဤတွင် ဂရိနှင့်ရောမ ရှေးဟောင်းစံပြစာပေနှင့် အနုပညာယဉ်ကျေးမှုတို့ ၌ မိမိတို့လိုရာကို တွေ့ရှိလာကြသည်
ထိုကြောင့် ထိုခေတ် တွင် အထက်ကပြဆိုခဲ့သော လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ် ထွန်းကားလာသည့်အပြင်၊ ရှေးဟောင်းစာပေ လေ့လာခြင်းသည်လည်း ခေတ်၏သဘောဖြစ်လာလေသည်
ရီနေဆန်းခေတ်မတိုင်းမီက ဥရောပတိုက်ရှိ တိုင်းပြည်တို့ သည် လက်တင်ဘာသာဖြင့်ရေးသားသော စာပေကိုမှ စာပေမြောက်သည်ဟု ယူဆကြသည်
ထိုကြောင့် စာပေပြုစုရာ၌ တိုင်းရင်းဘာသာဖြင့် မပြုစုဘဲ၊ လက်တင်ဘာသာဖြင့်သာ ပြုစုလေ့ရှိသည်
ထိုကဲ့သို့သော အခြေတွင် အီတာလျံလူမျိုး ကဗျာ ဆရာကြီး ဒန်တီ (ခရစ် ၁၂၆၅-၁၃၂၁)သည် 'ဒီဗိုင်းကော်မီဒီ' လင်္ကာကို အီတာလျံဘာသာဖြင့် စီကုံးရေးသားလေသည်
ဤ အတွက်ကြောင့် ဒန်တီကို ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ၏ ရှေ့ပြေးပုဂ္ဂိုလ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
သို့ရာတွင် စာပေ လောက၌ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံကို စတင်ခဲ့သူကား ပီးထရတ် (ခရစ် ၁၃ဝ၄-၇၄)ဖြစ်သည်ဟု စာပေပညာရှင်တို့ကဆိုကြ သည်
ပီးထရတ်သည် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့မှ ပြန့်ပွားလာ သော ဂရိနှင့်ရောမ စံပြစာပေတို့၏ အဖွဲ့အနွဲ့နှင့် အတွေးအခေါ် တို့ကို ကောင်းစွာ လေ့လာခဲ့သူဖြစ်သည့်အလျောက်၊ မိမိကိုယ်တိုင် အီတာလျံဘာသာဖြင့် ကဗျာလင်္ကာတို့ကို စပ်ဆိုသည်တွင်၊ ဂရိနှင့်ရောမစံပြစာပေတို့၏ သဘောတရားသည် အသစ်တစ်ဖန် ပြန်လည် ထွန်းကားလာလေသည်
ပီးထရတ်နှင့် ပီးထရတ်၏ နမူနာကိုယူသော အဖော်အပေါင်းတို့သည် ပတ်ဝန်းကျင်လူ့ လောက၏အကျိုးကို ဆောင်သောသဘောရှိသည့် စာပေတို့ကို ရေးသားပြုစုကြသဖြင့်၊ နှောင်းလူတို့က ယင်းတို့ကို လောကတ္ထစရိယလမ်းစဉ်ချမှတ်သူများဟူ၍ အသိအမှတ်ပြုကြသည်
ထို ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ရှေးဟောင်းစံပြစာပေတို့ကို အခြေပြု၍၊ စာပေသစ်ကို ဖန်တီးကြသည်
ဤသို့လျှင် အီတလီနိုင်ငံ၌ ရီနေဆွန်း ခေတ်သည် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ခဲ့လေသည်
ခရစ် ၁၄၅၃ ခုနှစ်တွင် ကွန်စတန်တီနိုပယ်မြို့သည် တူရကီလူမျိုးတို့၏ လက်ထဲသို့ကျရောက်လေသည်
ထိုအခါ များစွာကုန် သော ဂရိပညာရှိတို့သည်အီတလီ နိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်ခိုလှုံကြ ပြီးလျှင်၊ ဂရိဘာသာစာပေတို့ကို သင်ကြားပို့ချကြလေသည်
ဤအချက်ကြောင့် ရှေးဟောင်းစံပြစာပေကို လေ့လာသောဓလေ့ သည် ပိုမိုပြန့်ပွားလာပြန်သည်
ခရစ် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် စာပုံနှိပ်စက်ပေါ်လာသည်
ထိုနှစ်၌ပင်လျှင် အီရက်ဇမပ်အမည် ရှိ ပညာရှင်တစ်ဦးထွန်းကားသည်
ထိုပညာရှင်သည် ပြင်သစ်၊ အင်္ဂလန်၊ ဆွစ်ဇာလန်၊ ဂျာမနီစသော တိုင်းပြည်တို့တွင် ဂရိနှင့် လက်တင်စာပေပြန့်ပွားအောင် သင်ကြားပို့ချပေးခဲ့သည်
၁၅၁၆ ခုနှစ်တွင် အီရက်ဇမပ်သည် ဂရိဘာသာဖြင့် ဓမ္မသစ်ကျမ်းစာကို တည်းဖြတ် သုတ်သင်သည်
စာပုံနှိပ်စက်၏ ကျေးဇူးကြောင့်၊ ထိုဓမ္မသစ်ကျမ်းစာသည် လူအများထံသို့ ပျံ့နှံ့ခဲ့လေသည်
ဤ အချက်သည် သမ္မာကျမ်းစာကို လူအများစနစ်တကျသိရှိ တတ် ကျွမ်းအောင် ဖန်တီးပေးသောအချက် ဖြစ်လေသည်
အထက်ပါ အကြောင်းတို့ကြောင့်၊ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံသည် အီတလီနိုင်ငံမှ ဥရောပရှိ အရပ်ရပ်တို့သို့ ပျံနှံ့သွားလေသည်
စာပေဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်သည့်နည်းတူ ပန်းချီ၊ ရုပ်တု၊ ပိသု ကာစသော အနုပညာတို့သည်လည်း ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာလေ သည်
၁၅ ရာစုနှစ်နှင့် ၁၆ ရာစုနှစ်အကြားတွင် ရက်ဖီအယ်၊ လီယိုနာဒို ဒါဗင်းချိ၊ မိုက်ကယ်အန် ဂျလို၊ တစ်ရှန်တို့၏ ပန်းချီလက်ရာတို့သည် ဉာဏ်သစ်အရေးပုံ ထိပ်ဆုံးသို့ ရောက်ခဲ့သည်ကိုပြလေသည်
ဖလန်းဒါး၊ ဟော်လန်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံတို့တွင် ဗန်အိုက်၊ ဒူရာဟောလဗိုင်းစသော ပန်းချီ ပညာရှင်တို့သည် သူတို့နှင့်ဆိုင်ရာ တိုင်းပြည်တွင် ဉာဏ်သစ် အရေးပုံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
အသစ်တည်ထောင်သော သဘောတို့ကိုပြရလျှင်၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ရက်ဗီလေး အက်(ဖ)၊ ( ရက်ဗီလေး အက်(ဖ)
စပိန်နိုင်ငံတွင် သာဗင်တေး၊ အင်္ဂလန်ပြည် တွင် ရှိတ်စပီးယားဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အရေးအသားကို ပြရမည် ဖြစ်၏
သိပ္ပံပညာရပ်တို့၌ အသိဉာဏ်ဆန်းသစ်ထွန်းကားလာပုံကို မူကား ကော့ပါးနီကပ်၊ ဗိဆေးလိယပ်၊ ဂယ်လီလေအိုဟူသော ပညာရှင်တို့၏ ရှာဖွေစမ်းသပ်ချက်တို့၌ တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဒီးအတ်၊ ဗတ်ရှကူးသဂါမ၊ ကိုလံဗပ်၊ မဂျဲလန်စသော ခရီးသည် တို့၏ စူးစမ်းရှာဖွေမှုတို့သည်လည်း ဉာဏ်သစ်အရေးပုံတည် ဆောက်ရာ၌ အကျုံးဝင်လေသည်
ဥရောပသမိုင်း အလိုအားဖြင့်၊ ထိုဉာဏ်သစ်အရေးပုံသည် အင်္ဂလန်ပြည် အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မကွယ်လွန်သော ခရစ် ၁၆ဝ၃ ခုနှစ်မှ လွန်လေသော် ခေတ်ကုန်ခြင်းသို့ရောက်သည်ဟု ဆိုသည်
စင်စစ်၊ ဉာဏ်သစ်အရေးပုံသည် အသိဉာဏ် ထွန်းကားသော ခေတ်သို့ ရောက်ပြီးလျှင်၊ ပြင်သစ်တော်လှန်ရေးခေတ်သို့ ရှေးရှုလေသည်
ဖက်ထုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpethtoke)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ လင်လုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤဆောင်းပါးသည် မီးပုံးပျံ ဦးကျော်ရင် မဟုတ်ချေ
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဤ ဦးကျော်ရင်၏ မိဘများနှင့် မွေးသက္ကရာဇ်အားလုံးမှာ မီးပုံးပျံ ဦးကျော်ရင်နှင့် လုံးဝ ကွဲပြားခြားနားသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဦးကျော်ရင် သည် ၁၉၁၆ ခု၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက် ကြာသပတေးနေ့တွင် အဖ ခရိုင်ဝန်ရုံးစာရေးကြီး ဦးဖိုးဦး၊ အမိ ဒေါ်မြရင်တို့က ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
တဦးတည်းသော သားဖြစ်ပြီး ငယ်မည်မှာ မောင်ကျော်ရင် ပင်ဖြစ်သည်
၅ နှစ်အရွယ်တွင် ဖခင်ကွယ်လွန်သဖြင့် အဘိုးပန်းတိမ်ဆရာကြီး ဦးဖိုး နှင့်အဘွား ဒေါ်ရွှေဥတို့လက်တွင် ကြီးပြင်းခဲ့ရသည်
သံတွဲ အေဘီအမ်ကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားပြီး၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းသို့ ကျောင်းပြောင်း၍သင်ကာ ၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် ၁၀ တန်းအောင်မြင်ခဲ့သည်
ဘာသာတွဲမှား၍ တက္ကသိုလ်ဝင်ခွင့်မရဘဲ ၁၉၃၅-၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်ဆရာဖြစ်သင် တီတီစီတွင် ပညာသင်၍ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းအောင်မြင်သည်
တီတီစီတွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် တစ်ပြည်လုံးဆယ်တန်းကျောင်းသားများ စာစီကုံးပြိုင်ပွဲတွင် ပထမရရှိသည်
၁၉၃၆-၄၀ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၌  ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ဘီအေ( ဝိဇ္ဇာ ) စာမေးပွဲ အောင်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားနေစဉ် တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ(တကသ) အလုပ်အမှုဆောင်၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများသမဂ္ဂ (ဗကသ) ပြန်ကြားရေးနှင့်ဝါဒဖြန့်ချိရေးတာဝန်ခံ အဖြစ်ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၃၈ ကုလားမြန်မာ အဓိကရုဏ်းတွင် သံတွဲမြို့အေးချမ်းသာယာရေးအတွက် ရခိုင်လူငယ်များကိုဦးဆောင်ပြီး မူဆလင်လူငယ်များနှင့်လည်းပူးပေါင်းဆောင်ရွက်သည်
၁၉၄၁ တွင် ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်၊ တို့ဗမာအစည်းအရုံးဝင် တစ်ဦးအဖြစ် သံတွဲပြန်၍ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး လက်ရုံးတပ်များ ဦးဆောင်ဖွဲ့စည်းသည်
စစ်ရေး နိုင်ငံရေး သင်တန်းများအတွက် စည်းရုံးပြင်ဆင်ခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ် အင်္ဂလိပ်တပ်များဆုတ်ခွာစဉ် သံတွဲခရိုင် မြေအောက်တော်လှန်ရေးခေါင်းဆောင် အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်
သံတွဲခရိုင်အုပ်ချု ပ်ရေးအတွက် ဘီအိုင်အေ တပ်မှူး ဗိုလ်ရန်အောင်(ရဲဘော်သုံးကျိပ်ဝင်) နှင့်အတူစီစဉ်၍ ခရိုင်အုပ်ချု ပ်အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌတာဝန်ကို ယာယီထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် သခင်တင်နှင့်အတူ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် တရုတ် နိုင်ငံသွားရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအတွက် မြစ်ဝကျွန်းပေါ်တွင် လျှို့ ဝှက်ဆောင်ရွက်နေသော သခင်စိုး၏ နိုင်ငံရေးသင်တန်းကို သခင်ဗဟိန်း( ကိုထွန်းလှိုင်)၊ မခင်ကြီး ( မသန်းမြင့်)၊ ကိုစံတင် (ရခိုင်ကိုထွန်းဦး) တို့နှင့်အတူ ကိုဘကွန်းအမည်ဖြင့်တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးအတွက် သခင်သန်းထွန်းတို့ဦးဆောင်သော အုပ်စုနှင့်အတူ ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၄၄ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအတွက် သခင်တင်ရွှေ၊ မမြရီ(ကျောက်ဆည်)နှင့် ကိုညိုထွန်း ( ဝန်ကြီးဟောင်း၊သံအမတ်ဟောင်း) တို့ကို ဂွမြို့ကိုဖြတ်၍ အင်္ဂလိပ်စစ်သင်္ဘောဖြင့် အိန္ဒိယရှိ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေးပြည်ပတာဝန်ခံ ကိုသိန်းဖေ(သိန်းဖေမြင့်) ထံ တာဝန်ယူဦးဆောင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဇူလိုင်လတွင်(ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း) သခင်သန်းထွန်း၏ အစီအစဉ်ဖြင့် ခင်ဗို (အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်)၊မန်းဝင်းမောင် (နောင်တွင်တတိယမြောက် သမ္မတကြီး ဖြစ်လာခဲ့သူ)၊ လေထီး ဦးအုန်းမောင်၊ကိုစိုးမောင် (ဗိုလ်မှူးချစ်ကောင်း) တို့နှင့်အတူ လေထီးသင်တန်းနှင့်စစ်သင်တန်းတက်ရန် အိန္ဒိယသို့ ခြေကျင် သွားရောက်ခဲ့သည်
လေထီးသင်တန်းနှင့်စစ်သင်တန်းကို သီရိလင်္ကာနှင့်အိန္ဒိယတွင်တက်ရောက်ကာဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးအတွက် ကြိုးပမ်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကာလကတ္တားရှိ ဘုံဘေရိပ်သာခေါ် ဆန်းဒေးဗီလာ၌ ကိုသိန်းဖေ(သိန်းဖေမြင့်) ခေါင်းဆောင်၍ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေးအတွက် သင်တန်းများပေးရာ ကိုကျော်ရင်သည် နိုင်ငံရေး သင်တန်းတာဝန်ခံအဖြစ် နယ်ချဲ့စစ်ပွဲမှ ပြည်သူ့စစ်ပွဲများ အဖြစ်သို့ပြောင်းလဲလာပုံ၊ပြည်သူ့စစ် သဘောတရားကို ပို့ချသည်
စစ်အပြီး ယင်းပို့ချချက်ကို အခြေခံ၍ နယ်ချဲ့စစ်မှ လူထုစစ်သို့  အမည်ဖြင့် မန္တလေးမြို့  ကြီးပွားရေး(လူထု) စာအုပ်တိုက်က ပုံနှိပ်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် လေထီးအစမ်းခုန် လေ့ကျင့်စဉ် ခြေခုံရိုးကျိုးသွား၍ ဆေးရုံတက်ရောက်ကုသရာ ကိုသိန်းဖေနှင့်အတူ ကာလကတ္တားတွင် ကျန်ခဲ့သည်
ဖက်ဆစ် တော်လှန်ရေးကာလတွင် မြန်မာပြည်တွင်းသို့ လေထီးဖြင့် ခုန်ဆင်းကာ ပါဝင် ဆင်နွှဲခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်ဂျပန်များဆုတ်ခွာ သွားပြီးနောက် မန္တလေးမြို့ တွင် ကြီးပွားရေး ဦးလှ(လူထု) ၊ ဆရာကြီး ဦးရာဇတ်တို့နှင့် အတူ အထက်ဗမာပြည် ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်တိုက်ဖျက်ရေးအဖွဲ့ ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေးအဖွဲ့ (ဖတပလ) ကိုဖွဲ့စည်းသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၀ရက်နေ့မှ ၂၇ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့ စမ်းချောင်းရပ်၊ ဗားကရာလမ်း ၊ အမှတ် ၁၃၈ ဗမာပြည်ကွန်မြူ နစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရသည်
ဖတပလ(ဖဆပလ) ဗဟိုဦးစီး အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် သံတွဲနယ် တောင်သူလယ်သမား သမဂ္ဂညီလာခံကို ဦးဆောင်ကျင်းပ၍ တောင်သူလယ်သမားဘဝ သရုပ်ဖော် ပြဇတ်ကို ဦးစီးတင်ဆက်ခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ကွန်မြူ နစ်ပါတီ နှစ်ခြမ်းကွဲရာ သခင်သန်းထွန်းနှင့်ဦးသိန်းဖေ ဦးဆောင်သော ဗမာပြည် ကွန်မြူ နစ်ပါတီ(အလံဖြူ) ဗဟိုကော်မတီဝင်ဖြစ်ခဲ့သည်
ကွန်မြူ နစ်ပါတီ အကွဲအပြဲ ၊ ရခိုင်ပြည် သံတွဲခရိုင် နိုင်ငံရေး အခြေအနေများကြောင့် ဗိုလ်ချု ပ်အောင်ဆန်း၏ သံတွဲခရိုင် တိုင်းပြုပြည်ပြု လွှတ်တော်အမတ် လျာထားမှုကို တောင်းပန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မြန်မာစာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဌာန ကထိက (၁၉၅ဝ - ၁၉၆၃)၊ ပဲခူးဆောင် အဆောင်မှူး၊ မော်စကို တက္ကသိုလ် မြန်မာစာ ဧည့်ပါမောက္ခ (၁၉၆၃ - ၆၅)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး၊ တက္ကသိုလ်များ အုပ်ချုပ်ရေး အဖွဲ့ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး၊ မန္တလေး ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၆၅ နိုဝင်ဘာ - ၁၉၆၆ မတ်) အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၅ (မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၁၃၂၇) ခု၊ မန္တလေး ဓမ္မဗိမာန် စာဆိုတော်နေ့ အခမ်းအနားတွင် သဘာပတိ အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရင်း၊ "ဆင်သွားရင် လမ်းဖြစ်တယ်" ဟု ဆိုကာ စကားပြောဟန်ဖြင့် စာရေးနည်းသစ်ကို ထောက်ခံခဲ့သည်
ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာ ပါမောက္ခများနှင့် တိုင်ပင်ကာ မန္တလေး တက္ကသိုလ်တွင် သမိုင်းနှင့် မြန်မာစာ ပါရဂူဘွဲ့ သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်နိုင်ရန် ကြိုးပမ်းဆဲ ရန်ကုန် ပညာရေး သုတေသန ဆွေးနွေးပွဲကို တက်ရောက်နေခိုက် ၁၉၆၆ ခု၊ မတ်လ ၃ဝ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်ဖြူဖြူနှင့် သားသမီး ၂ ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ပါမောက္ခ ဦးကျော်ရင်သည် 'နယ်ချဲ့စစ်မှ လူထုစစ်သို့' (၁၉၄၆) ဘာသာပြန် စာအုပ်နှင့် 'သာသနာတဝက် ငရဲခန်း'၊ 'ဝိသာခါလေ မယ်ခါလော' နှင့် 'မိဘဂုဏော အနန္တော' ပြဇာတ်များတို့ကို ရေးသားခဲ့ပြီး၊ 'ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်း' နှင့် 'နေမိငရဲခန်းပျို့' တို့ကို တည်းဖြတ်ခဲ့သည်
နတ်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ နတ်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကုန်တိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkontaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ နတ်စင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နတ်စင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၆ ဦး၊ မ ၁၀၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၁၈ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ တလင်းကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တလင်းကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၆၇၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ သာစည်မြို့နယ်၊ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငှက်ကြီးသိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၆ ဦး၊ မ ၁၆၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝိုင်ယာအစုအဝေးတစ်ခုဖြစ်သည်
ယင်းဝိုင်ယာအစုအဝေးမှတဆင့် အချက်အလက်များကို ကွန်ပြူတာ၏အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုမှ တစ်ခုသို့ ထုတ်လွှင့်သည်
Bus တစ်ခုကို ကွန်ပျူတာအတွင်း ချက်အလက်များ ခရီးသွားနေသည့် အမြန်လမ်းမတစ်ခုအဖြစ် စဉ်းစားနိုင်သည်
Personal computer (PC) များအား ရည်ညွှန်းသုံးစွဲသည့်အခါ bus ဟူသော ဝိုင်ယာအစုအဝေးက ကွန်ပြူတာအားလုံးကို CPU နှင့် ပင်မမှတ်ဉာဏ်တို့နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်
CPU နှင့် ပင်မမှတ်ဉာဏ်တို့နှင့် ဆက်သွယ်ပေးသည်
CPU နှင့် ပင်မမှတ်ဉာဏ်တို့ access လုပ်ရန် expansion slot များကို စွမ်းဆောင်ပေးသည့် expension bus တစ်ခုလည်း ရှိသေးသည်
Bus အားလုံးတွင် အစိတ်အပိုင်း နှစ်ခုပါရှိသည်
Adress bus တစ်ခုနှင့် Data bus တစ်ခုတို့ ဖြစ်ကြသည်
Data bus သည် အချက်အလက်အစစ်အမှန်များကို လွှဲပြောင်းပေးသည်
Address bus က အချက်အလက်များ မည်သည့်နေရာသို့ သွားသင့်သည်ဆိုသည့် သတင်းများ လွှဲပြောင်းပေးသည်
Width ဟု သိထားကြသည့် bus တစ်ခု၏ အရွယ်အစားသည် အရေးကြီးသည်
အကြောင်းမှာ တစ်ကြိမ်လျှင် အချက်အလက် မည်မျှထုတ်လွှင့်သည်ကို width က ဆုံးဖြတ်ပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် 16 bit bus တစ်ခုသည် အချက်အလက် 16 bit ထုတ်လွှင့်ပေးနိုင်သည်
32 bit bus တစ်ခုသည် အချက်အလက် 32 bit ထုတ်လွှင့်ပေးနိုင်သည်
Bus တိုင်းတွင် MHz ဖြင့် တိုင်းတာသည့် clock speed တစ်ခုရှိသည်
မြန်ဆန်သည့် bus တစ်ခုသည် အချက်အလက်များကို မြန်ဆန်စွာ ထုတ်လွှင့်ခွင့်ပြုသည်
ဤသို့ဖြင့် application များကို မြန်ဆန်စွာ run လုပ်စေသည်
PC များပေါ်တွင် ISA bus အဟောင်းများကို PCI ကဲ့သို့ ပို၍မြန်ဆန်သည့် bus များဖြင့် အစားထိုးလျက်ရှိသည်
ယနေ့ထုတ်လုပ်သည့် PC အများစုသည် မြန်ဆန်သည့် အချက်အလက်ပြောင်းနှုန်း လိုအပ်သည့် Video data ကဲ့သို့ အချက်အလက်များအတွက် local bus တစ်ခုပါရှိသည်
Local bus သည် မြန်နှုန်းမြင့် လမ်းကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး Processer သို့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်ပေးသည်
Apple macintosh ကွန်ပြူတာများပေါ်တွင် bus အမျိုးအစားမျိုးစုံ အသုံးပြုထားသည်
Mac အဟောင်းများသည် Nu Bus ဟု ခေါ်သည့် bus ကို အသုံးပြုပြီး Mac အသစ်များတွင် PCI ကို အသုံးပြုသည်
သကျက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thakyet)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ တနင်္သာရီမြို့နယ်၊ သကျက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၉ခုနှစ်၊စက်တင်ဘာလ(၃၀)ရက် တနင်္သာရီမြို့နယ် ဒေသဆိုင်ရာအချက်အလက်များအရ ၀.၇၃ဧက ရှိသော အလက(ခွဲ) ကျောင်း၌ ဆရာဆရာမ ၉ဦး ရှိကာ ကျောင်းသားကျောင်းသူ ၁၃၅ဦး ကိုပညာသင်ကြားလျက်ရှိသည်
ဆရာမ တစ်ဦးလျှင် ကျောင်းသားသူ ၁၅ယောက် နှုန်းအချိုးကျပါသည်
ဗန္ဓုလရွာ၊ ကွင်းပုံးကြီး
ဘင်္ဂါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bingar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ဆားလင်းကြီးမြို့နယ်၊ ထန်းဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယင်းမာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ထီးလင်းမြို့နယ်၊ သံပရာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သံပရာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၅ ဦး၊ မ ၃၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၃ ဦးနေထိုင်သည်
သတင်းစာဆရာ၊ စာ‌ရေးဆရာ ဦးတင်‌ထွေး (အင်္ဂလိပ်: U Tin Htwe)ကို ဖခင်စာရင်းစစ် ဦးလှရှိန်နှင့် မိခင် ‌ဒေါ်ဖွားမှီတို့က ၁၉၃၃ ခုနှစ်၊ ‌အောက်တိုဘာလ ၁၄ ရက်‌နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့၌ ‌မွေးဖွားခဲ့သည်
‌မွေးချင်း‌လေး‌ယောက်တွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်၊ ပြွန်တန်ဆာမြို့အစိုရအထက်တန်း‌ကျောင်း၊ ရန်ကုန်နယ်လဆင် အလွတ်ပညာသင်‌ကျောင်းနှင့် ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့မ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး အထက်တန်း‌ကျောင်းတို့တွင် ပညာသင်ကြာခဲ့ပြီး‌နောက် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တိုင်းချစ် အလွတ်ပညာသင်‌ကျောင်းမှ ဆယ်တန်း ‌အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ပညာဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့ပြီး၁၉၅ရ ခုနှစ်တွင် ဥပစာအထက်တန်းမှ ထွက်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်မှ ထွက်လာပြီး‌နောက် ရန်ကုန်မြို့တွင် ‌ငွေစာရင်း မင်းကြီးရုံးတွင် ‌ခေတ္တဝင်‌ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ ‌သေးသည်
၁၉၅ရ ခုနှစ်တွင်ပင် ‌ကြေးမုံသတင်းစာတိုက်၌ ဝင်‌ရောက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ‌သောကြာစာ‌စောင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့၌ အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးအဖြစ် ‌ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မန္တ‌လေးမြို့၌ ထုတ်‌ဝေ‌သော မန်း‌ခေတ်သတင်းစာတိုက်တွင်လည်း အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးမုံသတင်းစာတိုက်၌ အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၁၉ရ၂ ခုနှစ်တွင် ‌ကြေးမုံသတင်းစာတိုက်မှ မြန်မာ့အလင်းသတင်းစားတိုက်သို့‌ပြောင်း‌ရွှေ့ခဲ့ပြီး ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉ရ၄ ခုနှစ်တွင် မြန်မာ့အလင်း သတင်းစာတိုက်မှ မန္တ‌လေးမြို့ ဟံသာဝတီ သတင်းစာတိုက်သို့ ‌ပြောင်း‌ရွှေ့ တာဝန်ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့သည်
၁၉ရ၈ ခုနှစ်တွင် အ‌မေရိကန် နိုင်ငံသို့ သွား‌ရောက်၍ အင်ဒီယားနား တက္ကသိုလ်၌ သတင်းစာပညာကို သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း‌ကော်ပို‌ရေးရှင်း(ယခုသတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း)၌ ဒုတိယညွှန်ကြား‌ရေးမှူး(စီမံ)မှ ညွှန်ကြား‌ရေးမှူး(စီမံ) အဆင့်အထိ တာဝန် ထမ်း‌ဆောင်ခဲ့ရာ ယခုကွယ်လွန်ချိန်အထိ ဖြစ်သည်
ဦးတင်‌ထွေးသည် သတင်းစားဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ၁၉၆၄ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ၁၉ရ၃ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားသမ္မတ နိုင်ငံ ၁၉ရ၈ ခုနှစ်တွင် အ‌မေရိကန်နိုင်ငံ၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ၊ ၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံသို့ ‌လေ့လာ‌ရေးခရီးများ သွား‌ရောက်ခဲ့သည်
စာ‌ရေးဆရာတစ်ဦးအဖြစ် ချို‌တေးသံမဂ္ဂဇင်းတွင် ‘မောင်တင်‌ထွေး’ အမည်ဖြင့် စတင်‌ရေးသားခဲ့ပြီး ပုံနှိပ် ထုတ်‌ဝေပြီးစာအုပ်များမှာ (၁) ‌မေလမှာ ခနစ်ရက်(မြန်မာပြန်)၊ (၂) ‌သွေး‌အေး‌အေး(မြန်မာပြန်)၊ (၃) အ‌မေရိကန်(မြန်မာပြန်)၊ (၄) မီလံ ၁၈ (မြန်မာပြန်)၊ (၅) အိမ်နံပါတ် ရ၉(မြန်မာပြန်)၊ (၆) မိုးနှင့်‌လေနှင့်မုန်တိုင်းနှင့်(မြန်မာပြန်)၊ (ရ) အညံ့မခံစစ်၊ (၈)မပြိုသည့်မိုး၊(၉) ‌ရွှေပင်လယ် ဆီးပြီ‌လေ၊ (၁၀) စိတ်ချ (မြန်မာပြန်)၊ (၁၁) မာယာရှင်သုံးဦး(မြန်မာပြန်)၊ (၁၂) ‌တော်လှန်‌ရေးသမား(မြန်မာပြန်)၊ (၁၃) ဘဝကြမ်း(မြန်မာပြန်)၊ (၁၄) က‌နေဒီဘာ‌ကြောင့် အသတ်ခံရသလဲ(မြန်မာပြန်)၊ (၁၅) ကမ္ဘာ‌ကျော်ဆု(မြန်မာပြန်)၊ (၁၆) အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ‌တော်လှန်‌ရေးများ၊ (၁ရ) ကမ္ဘာကို ကိုင်လှုပ်‌သော ထို ၁၀ ရက်၊ (၁၈) တရုတ်ပြည်‌ပေါ်မှ ကြယ်နီ(မြန်မာပြန်)၊ (၁၉) ဗမာ၊(၂၀) ချစ်သူပျူငှာမပြသာ၊ (၂၁) မိုးမြင့်မြင့်ထွား၊ (၂၂) နလဗိန်းတုံးတို့ တိုင်းပြည်(မြန်မာပြန်)၊ (၂၃) ကိုးနာရီ (မြန်မာပြန်)၊ (၂၄) ‌လေဆိပ်(မြန်မာပြန်)၊ (၂၅) ဟန်မြစ်‌ပြော သည့် ချစ်ပုံပြင် စာအုပ်များ ဖြစ်သည်
ထိုစာအုပ်များအနက် ‘ မိုးမြင့်မြင့်ထွား’ စာအုပ်မှာ ပထမဦးဆုံးပင်ကို‌ရေး ဝတ္ထုစာအုပ်ဖြစ်ပြီး ‌နောက်ဆုံး ‘‘ကျွန်‌တော်နှင့်‌ကြေးမုံ’’ ဟူ‌သော ဝတ္ထုဟန်အတ္ထုပ္ပတ္တိစာအုပ်ကို ‌ရေးသားပြုစု‌နေစဉ် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်‌နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ အလုပ်သမား‌ဆေးရုံကြီး၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနီး ‌ဒေါ်‌မေရီ (မြန်မာ့‌ရေလပ်ငန်း)နှင့် သားနှစ်‌ယောက် ကျန်ရစ်သည်
အမည်ရင်း - ဦးတင်ထွေး၂
မိဘအမည် - ဦးလှရှိန် + ဒေါ်ဖွားမှီ၃
မွေးသက္ကရာဇ် - ၂၁၊ ၁၊ ၁၉၃၄၄
မွေးဖွားရာဒေသ - ပြင်ဦးလွင်၅
ကလောင် အမည်ခွဲများ - မရှိပါသတင်းစာဆရာ စာရေးဆရာ ဦးတင်ထွေးကို အဖ ဦးလှရှိန်၊ အမိ ဒေါ်ဖွားမှီတို့မှ ၁၉၃၄ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်ဦးလွင်မြို့၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မွေးချင်း ၄ ယောက် ရှိသည့်အနက် အငယ်ဆုံးသား ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်က မြို့မ ကျောင်းတွင် တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း အထိ ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်တွင် ဥပစာ (ခ) တန်း အထိ ပညာ ဆက်လက် သင်ကြား၍ ၁၉၅၇ ခုနှစ်ခန့်မှ စ၍ စာပေလောကထဲသို့ စတင် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
ကြေးမုံသတင်းစာ ပုဂ္ဂလိကပိုင်အဖြစ် ရှိစဉ် ၁၉၅၇ ခုနှစ်မှပင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင် အဖြစ် စတင် အမှုထမ်း၍ သတင်းစာ လောကထဲသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
၁၉၅၇ - ၅၈ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်းနှင့် သတင်းစာဆရာအသင်းတို့ ပူးပေါင်းတည်ထောင်သော မြန်မာနိုင်ငံ သတင်းစာပညာ အတတ်သင်ကျောင်းကို တက်ရောက်ခဲ့ပြီး သတင်းစာပညာ ဒီပလိုမာကို ရယူခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ တော်လှန်ရေး အစိုးရလက်ထက် ကြေးမုံသတင်းစာ ပြည်သူပိုင် သိမ်းပြီးနောက် ကြေးမုံသတင်းစာတိုက်တွင် ဆက်လက် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်တွင် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာ ဒုတိယ အယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၃ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့ ဟံသာဝတီ သတင်းစာ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလတွင် ကြေးမုံသတင်းစာ ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ် အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈ဝ ခုနှစ်၊ မေလ ၅ ရက်နေ့တွင်မူ သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း၏ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး (စီမံ) အဖြစ် တာဝန်ပေး ခန့်ထားခြင်း ခံခဲ့ရသည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂ဝ ရက်တွင် ဒုတိယအယ်ဒီတာချုပ် (ကြေးမုံ) အဖြစ် ပြန်လည် တာဝန် ယူခဲ့ရသည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင်မူ သတင်းနှင့် စာနယ်ဇင်း ကော်ပိုရေးရှင်း၏ ညွှန်ကြားရေးမှူး (စီမံ) အဖြစ် တိုးမြှင့် ခန့်ထားခြင်းခံရပြီး ထိုရာထူးတွင် ကွယ်လွန်ချိန်အထိ တာဝန် ထမ်းဆောင် သွားခဲ့သည်
သတင်းစာဆရာအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် တဖက်မှလည်း ကလောင်အမည် တင်ထွေးဖြင့် မဂ္ဂဇင်း၊ စာစောင်များတွင် ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဘာသာပြန် ဝတ္ထုများ၊ ဆောင်းပါး များစွာကို ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကလောင်အမည် တင်ထွေးဖြင့်ပင် လုံးချင်းဝတ္ထုစာအုပ်များနှင့် ဘာသာပြန် စာအုပ်ပေါင်း ၄ဝ ခန့် ရေးထားခဲ့သည်
စာရေးသူ၏ ဘာသာပြန် စာအုပ်များ အနက် ဗမာ၊ အမေရိကန် ကိုရုပ်ဆိုး၊ လေဆိပ်၊ ဟိုတယ်၊ အော်စကာ စသော ဘာသာပြန်စာအုပ်များမှာ လူကြိုက်များသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဒေသကောလိပ်များတွင် Mass Media သင်တန်းများ ဖွင့်လှစ်သောအခါတွင်လည်း တင်ရောက် သင်ကြား ပို့ချခဲ့သည်
သတင်းစာဆရာအဖြစ် အမှုထမ်းစဉ် ၁၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ၁၉၇၃ ခုနှစ်တွင် ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့် ၁၉၉ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတ နိုင်ငံတို့သို့ သတင်းစာဆရာ ချစ်ကြည်ရေး ခရီးများ၊ ဌာနဆိုင်ရာတာဝန်များအရ သွားရောက်ခဲ့ရသည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၁၂ ရက်မှ နိုဝင်ဘာလ ရ ရက် အထိ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အင်ဒီယာနာပြည်နယ် တက္ကသိုလ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော သတင်းစာပညာ သင်တန်းသို့ တက်ရောက် သင်ကြားခဲ့သည်
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်မေရီနှင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၄ ရက်နေ့တွင် လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး ၃ ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန် ၁၉၉၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၆ ရက်နေ့တွင် သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းလုပ်ငန်း ညွှန်ကြားရေးမှူး (စီမံ) တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ဆဲ ဖြစ်ပြီး ကွယ်လွန်ချိန်၌ ဇနီးနှင့် သား ၂ ဦး ကျန်ရစ်သည်
ဦးပုည စာပန်းကုံးများ (ပထမတွဲ)၂
ဦးပုည စာပန်းကုံးများ (ဒုတိယတွဲ)၃
ရွှေပင်လယ် ဆီးသည်သို့၅
ဟန်မြစ် ပြောသည့် ချစ်ပုံပြင်၆
ချစ်သူပျူငှာ မပြသာ၈
မွန်တပွင့် ရွှေစာပွင့်၉
အလောင်းမင်းတရား ဦးအောင်ဇေယျ၁၀
ဗမာ (The Burman by Shway Yoe)၁၁
အမေရိကန် စီအိုင်အေ သူလျှိုအဖွဲ့ကြီး အတွင်းရေးများ၁၂
နလပိန်းတုံးတို့ တိုင်းပြည်၁၃
ကနေဒီ ဘာကြောင့် အသတ်ခံရသလဲ၁၄
ကမ္ဘာကို ကိုင်လှုပ်သော ထို ၁ဝ ရက် (Ten Days That Shook The World by John Reed)၁၅
တရုတ်ပြည်ပေါ်မှ ကြယ်နီ (Red Star Over China by Edgar Snow)၁၆
အန္တရာယ် လေကြောင်းခရီး (Flight into Danger by Arthur Hailey and John Castle)၁၇
အမေရိကန် ကိုရုပ်ဆိုး (The Ugly American by William J. Lederer and Eugene Burdick)၁၈
အညံ့မခံစစ်၁၉
မီလာ ၁၈ (Mila 18 by Leon Uris)၂၀
မေလမှာ ခုနှစ်ရက် (Seven Days in May by Fletcher Kenebel by Charles W. Bailey II)၂၁
အော်စကာ (The Oscar by Richard Sale)၂၂
ဟိုတယ် (Hotel by Arthur Hailey)၂၃
တော်လှန်ရေးသမား (Inquilab by Khwaja Ahmad Abbas)၂၄
သွေးအေးအေးဖြင့် (In Cold Blood by Truman Capote)၂၅
အကျဉ်းအကျပ် (The Buckingham Palace Connection by Ted Willis)၂၆
အကျပ်အတည်း (Sunflower by Marilyn Sharp)၂၇
မာသာရှင် သုံးဦး (The Three Girens by Trivingwallace)၂၈
ပင်လယ်ဓားပြ (A Murder is Announced by Agatha Christie)၂၉
ခြေရာခံ (A Murder in Summer by Lucy Walker)၃၀
စိတ္တဇ တနင်္လာ (Monday is Announced by Lucy Walker)၃၁
မိုးနှင့် လေနှင့် မုန်တိုင်းနှင့် (Gone with the Wind by Margaret Mitchell)၃၂
ပျောက်နေသူ (Still Missing by Beth Gutcheon)၃၃
ဘဝကြမ်း (Lust for Life by Irving Stone)၃၄
အတူတကွ (By the Rivers of Babylon by Nelson DeMille)၃၅
ကိုးနာရီ (Nine Hours to Rama by Stanley Wolpert)၃၆
လေဆိပ် (Air Port By Arthur Hailey)
ငန်းတေးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngantay)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ မော်လမြိုင်ခရိုင်၊ မော်လမြိုင်မြို့နယ်၊ ငန်းတေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၎င်းရွာသည် မော်လမြိုင်မြို့ပေါ်ရှိ ငန်းတေးရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ကင်မွန်းချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinmunchaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ ဝေဘူလကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝေဘူလကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၇ ဦး၊ မ ၅၄၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၄၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ လဲတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဲတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉ ဦး၊ မ ၆၃၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၅ ဦးနေထိုင်သည်
သက်ပြေကျရွာ၊ ပဲသဒူ
အကျိုးဆော့၊ အကန်းမော့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ခြေလက်ထိခိုက်ပွန်းပဲ့ နေသူကလည်း အငြိမ်မနေချင်၊ မျက်မမြင်ကလည်း ဟိုဟိုသည်သည် ငေးမောချင်တယ်
ထန်ပိန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thangping)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ အန်ထောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အန်ထောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၁ ဦး၊ မ ၁၂၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၄၈ ဦး နေထိုင်သည်
ရက်ချောင်းကျေးရွာသည် မြေပုံမြို့နယ် တောင်စဉ်ကမ်းဒေသတွင်တည်ရှိပြီး အိမ်ခြေ ၉၀၀ ဝန်းကျင်ခန့်ရှိသော ကျေးရွာတစ်ရွာဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၂၅၀၀ ကျော်ခန့်ရှိပြီး  စိုက်ပျိုးရေးနှင့် ရေလုပ်ငန်းဖြင့်အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုကြသည်
အထက်တန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်း နှစ်ကျောင်းရှိသည်
သွပ် (အင်္ဂလိပ်: Zinc) သည် သတ္တုဒြပ်စင် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး အက်တမ်အမှတ်စဉ်မှာ ၃၀ ဖြစ်ကာ ယင်း၏ ဓာတုဗေဒ သင်္ကေတမှာ Zn ဖြစ်သည်
သွပ်သည် ဓာတု ဂုဏ်သတ္တိများအရ မဂ္ဂနီဆီယမ်နှင့် ဆင်တူသည်
အကြောင်းမှာ ယင်းတို့၏ အိုင်ယွန်း (ion - အီလက်ထရွန် အရေအတွက် လျော့နေသော အက်တမ်) များမှာ အရွယ်တူနီးပါးရှိကာ များသောအားဖြင့် အောက်ဆိုဒ် ဒြပ်ပေါင်းများတွင် +2 အဖြစ်တွေ့ရှိရသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့ အပေါ်ယံမြေလွှာတွင် သွပ်သည် နံပါတ် ၂၄ မြောက် အများဆုံး တွေ့ရသည့် ဒြပ်စင်ဖြစ်ပြီး တည်ငြိမ်သည့် အိုင်ဆိုတုပ် ၅ မျိုးရှိသည်
သွပ်သတ္တုရိုင်းများအနက် ဇင့်ခ်ဆာလဖိုဒ် (zinc sulfide) တစ်မျိုးဖြစ်သည့် Sphalerite မှာ အသုံးအဝင်ဆုံး ဖြစ်သည်
အကြီးမားဆုံးသော သွပ်သတ္တုတွင်းများကို ဩစတြေးလျ၊ အာရှနှင့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုတို့တွင် တွေ့ရှိရသည်
သွပ်နှင့် ကြေးနီ ရောစပ်ထားသော သတ္တုစပ် ကြေးဝါကို အစောဆုံး ဘီစီ ၁၀ ရာစုနှစ်မှ စ၍ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
သန့်စင်သော သွပ်ကို ၁၃ ရာစုနှစ်ရောက်မှသာ အိန္ဒိယတွင် ထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ဥရောပသားများသည် ၁၆ ရာစုနှစ်ရောက်မှသာ သွပ်ကို သိရှိကြသည်
အဂ္ဂိရတ်ဆရာများသည် ‘ဖြူစင်သောနှင်း’ (white snow) ဟုခေါ်သည့် ဇင့်ခ်အောက်ဆိုဒ် ရရှိရန် သွပ်ကို လေထဲတွင် မီးရှို့ကြသည်
သွပ်ကို သံကြေးမတက်လွယ်သည့် သံမဏိ ထုတ်လုပ်ရာတွင် အများဆုံး အသုံးပြုကြသည်
သွပ်သည်လည်း လူ့ကျန်းမာရေးအတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် တွင်းထွက်ပစ္စည်း တစ်မျိုးဖြစ်သည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲ နိုင်ငံများရှိ လူဦးရေ ၂ သန်းခန့်သည် ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှု ခံစားနေရပြီး ရောဂါ အတော်များများသည် ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှုကြောင့် ဖြစ်သည်
ကလေးသူငယ်များတွင် ကြီးထွားမှု နှောင့်နှေးခြင်း၊ ဝမ်းလျှောခြင်းများ ဖြစ်စေနိုင်သည်
ဇင့်ခ်ချို့တဲ့မှုကြောင့် နှစ်စဉ် ကလေးဦးရေ ၈ သိန်းခန့် အသက်ဆုံးရှုံးရသည်
သွပ်ကိုလူတိုင်းပင်ကြားဖူးမြင်ဖူး ကြပေသည်
သို့သော် ကြားဖူးမြင်ဖူးကြသလောက် သွပ်အကြောင်းကို သေသေချာချာသိရှိသူနည်းပါးလှ၏
သွပ်စစ်စစ်သည် ဖြူပြာပြာအဆင်းရှိ၍ မျက်နှာပြင် တောက်ပသောသတ္တုတစ်မျိုးဖြစ်၏
သွပ်သည်ဆတ်၍ ချိုးဖဲ့လိုက်သည့် အခါတောက် ပသောအပိုင်းအစများကို ရရှိသည်
သွပ်ကိုမီးပြင်းတိုက်၍ ကျိုလိုက်သောအခါ ၇၈၈ ဒီဂရီဖာရင် ဟိုက်အပူချိန်တွင် အရည်ပျော်၍အပူချိန် ၁၇ဝ၆ ဒီဂရီဖာရင်ဟိုက်တွင်ဆူပွက်၏
သွပ်ကိုသယံဇာတအဖြစ်ဖြင့် တူးဖော်၍မရနိုင်သော်လည်း သွပ်သတ္တုရိုင်းများဖြစ်သော ဇင့်ကိုက်နှင့် ဖရန်ကလင် နိုက်ခေါ် ဇင့်အောက်ဆိုက်များ၊ ကယ်လမိုင်းခေါ်ဇင့်ကာဗွန်နိတ်နှင့် ဇင့်ဗလင်းခေါ် ဇင့်ဆာလဖိုဒ် စ‌သောဒြဗ်ပေါင်းတို့မှအမြောက်အမြားထုတ်ယူရရှိလသည်
ရောင်းချရန်သွပ်ကို သတ္တုရိုင်းများမှ အမြောက်အမြား ထုတ်ယူပုံမှာ ပထမဗင့်ကာဗွန်နိတ် (Zn*FU3)ကိုဖြစ်စေ၊ ဇင့်ဆာလဖိုဒ် (ZnS) ကိုဖြစ်စေ၊ ဒယ်တွင်ထည့်၍ မီးပြင်းတိုက်ကာလှော်ပေး၏
ထိုသို့လှော်ပေးသောအခါ သွပ်သတ္တုရိုင်းသည် ဇင့်အောက်ဆိုက်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲ သွား၏
ဇင့်ကာဗွန်နိတ် ဇင့်အောက်ဆိုက်ဏကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက် ရရှိသောဇင့်အောက်ဆိုက် (ZnU) မှုန့်များကို မီးသင်းပြီး ကျောက်မီးသွေးမှုန်များနှင့်ရော၍မီး ခံရွှံ့စေးဖြင့်ပြုလုပ်ထားသော ပေါင်းအိုးတွင်ထည့်ပြီးလျှင် ရဲလာအောင်မီးပြင်းတိုက်ပေးရ၏
ထိုအခါ ဇင့်အောက်ဆိုက်မှ အောက်ဆီဂျင်နှင့်ကာဗွန်တို့ ပေါင်းစပ်ပြီးလျှင် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက် (*Fo) ဓာတ်ငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်သွားသည့်အတွက် သွပ်သက်သက်သာကျန်နေခဲ့၏
ထို ကျန်နေသောသွပ်သည် အငွေ့အဖြစ်ဖြင့် ထွက်လာသဖြင့် ပေါင်းချွေးခံနည်းဖြင့် ခံယူလိုက်သည်တွင်သွပ်အတုံးများကို ရရှိသည်
ဇင့်အောက်ဆိုက် ကာဗွန်မွန်အောက်ဆိုက်သွပ်အကြီးအကျယ်ထွက်သောနိုင်ငံများမှာ ဂျာမနီ၊ ဩစတြေးလီးယား၊ ဆာဒင်းနီးယား၊ ပြင်သစ်၊ ကနေဒါ၊ ပိုလန်၊ ဗဲလဂျီယမ်နှင့်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတို့ ဖြစ်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ဘော်တွင်းမှ အနည်းအကျဉ်းထွက်၏
သွပ်သည်လေထဲတွင်လည်းကောင်း၊ ရေထဲတွင်လည်းကောင်း ချေး မတက်နိုင်သောကြောင့် သံပြားများ သံချေးမတက်နိုင်စေခြင်းငှာ သွပ်ရည်ကို သုတ်လိမ်းထားပေးရ၏
သွပ်ရည် သုတ်လိမ်းပုံမှာ သံပြားများကို အရည်ကျိုထားသောသွပ်ရည်ထဲသို့ နှစ်လိုက်ပြီးနောက် ပြန်ဆွဲတင်ယူလိုက်ရ၏
လျှပ်စစ် ဓာတ်အိုးများတွင်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံ ဗလောက် များတွင်လည်းကောင်း၊ သတ္တုများ သွန်းရာတွင်လည်းကောင်း သွပ်ကိုများစွာအသုံးပြုကြ၏
သွပ်နှင့်ကြေးနီ ရောစပ်ထားသောဗရပ်ခေါ် ကြေးဝါသတ္တုစပ်သည် အလွန်အသုံးဝင်၏
အခြားသွပ်ပါသော သတ္တုစပ်တစ်မျိုးမှာ ဂျာမန်ငွေ (ကြေးနီ၊ သွပ်နှင့်နစ်ကယ်)တို့ ဖြစ်၏
ရွှေနှင့်ငွေတို့ကို သတ္တုရိုင်းများမှထုတ်ယူရာ၌လည်း သွပ်ကိုအသုံးပြုကြသေး၏
ဇင့်ကာဗွန်နိတ်၊ ဇင့်အက်ဆီတိတ်၊ ဇင့်စတီရာရိတ်စသောသွပ်ဒြဗ်ပေါင်းများသည် ဘယဆေးများ ဖော်စပ် လုပ်ကိုင်ရာ၌အသုံးကျ၏
သွပ်နှင့်ကြေးနီ ရောစပ်ထားသော ကြေးဝါသတ္တုစပ်ကို ယမ်းတောင့်များ၊ ဗုံးခွံများနှင့်အခြား စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ပစ္စည်းများပြုလုပ်ရာ၌ များစွာအသုံးပြုကြသည့်ပြင် သိပ္ပံကိရိယာတန် ဆာပလာများပြုလုပ်ရာ၌ လည်းအသုံးပြုကြ၏
ထိုကြောင့် စစ်အတွင်းတွင် သွပ်ကို အတိုင်းတိုင်းအပြည်ပြည်များမှ များစွာစုဆောင်းသိုလှောင်ထားကြရလေသည်
သွပ်ကို အလယ်ခေတ်လောက်တွင် ဂျော့ဂျီယပ်အဂရစ်ကိုလာ အမည်ရှိအဂ္ဂိရတ်ဆရာကြီးတစ် ဦးကသတ္တုရိုင်းများကိုဖိုကြီးများတွင်ထည့်၍ ကျိုရာမှ ပထမစတင်တွေ့ရှိလေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ဓားလှံစသော လက်နက်များ၊ စစ်သည်တော်များနှင့်သူရဲကောင်းများ တပ်ဆင် ကြသည့် ကကြိုးတန် ဆာများပြုလုပ်ရာတွင် သွပ်ကို အသုံးပြုခဲ့ကြလေသည်
ဈေးဆိုင်များတွင် ရောင်းချသော သွပ်မှာသွပ် စစ်စစ်မဟုတ်ချေ
သံ၊ ခဲ၊ စိန်ဖြူ၊ ကာဗွန်စသောပစ္စည်းများ အနည်းအကျဉ်းပါဝင်လျက်ရှိ၏
သွပ်စစ်စစ်ကိုလိုသော် ဇင့်ဆာလဖိတ်ရည်ကို လျှပ်စစ်ဓာတ် ခွဲနည်းဖြင့် ထုတ်ယူနိုင်လေသည်
ငါးမန်းကားသည် ငါးမန်းမျိုးတွင် ပါဝင်၍ ငါးမန်းနှင့်ဆင်တူသည်
သို့ရာတွင် ခေါင်းပိုင်းသည် အလွန်ပြားသည်
ပင်လယ်ကမ်းစပ် ရေတိမ်ရာတွင် ကျက်စားနေတတ်သော ငါးမျိုးဖြစ်သည်
ကိုယ်လုံးနှင့် ရင်ဆူးတောင်တွင် အဖြူရောင် အပြောက်ငယ်များရှိလေသည်
ကျောပိုင်း မွဲပြာရောင်ရှိပြီး ဝမ်းပိုက်သည် အဖြူရောင်ရှိလေသည်
ကိုယ်လုံးနှင့် ရင်ဆူးတောင်များတွင် အဖြူရောင်အပြောက်ငယ်များရှိသည်
ငါးမန်းကားသည် ငယ်စဉ်၌ ပင်လယ်ကမ်းစပ်ရေတိမ်ရာတွင်သာ ကျက်စားလေ့ရှိပြီး ကြီးလာသောအခါမှ ရေနက်ရာသို့ ရွှေ့ပြောင်းကျက်စားတတ်သည်
ပက္တရိုးနက်စ် တာဝါ သို့ ပက္တရိုးနက်စ် အမြွှာတာဝါသည် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ၎င်းကို မလေးဘာသာဖြင့် မနာရာ ပက္တရိုးနက်စ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦးအဖြစ် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်စွဲခဲ့သော်လည်း၊ ထိုင်ပေ ၁၀၁ ဆောက်ပြီးသောအခါတွင် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအမည်မှ ဆင်းသက်ပေးခဲ့ရသည်
၎င်းသည် ကွာလာလမ်ပူမြို့တော်၏ ပြယုဒ်အင်္ဂါတရပ်ဖြစ်ကာ အနီးတွင် ကွာလာလမ်ပူတာဝါ ဆိုသည့် မျှော်စင်သီးသန့်တစ်ခု ရှိသည်
မတ်လ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၆၉)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ်ဖြစ်လျှင် (၇၀)ရက်မြောက်)) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၂၉၆) ရက် ကျန်သေးသည်
ဓနင်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Daningyi)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ လက်ပံတန်းမြို့နယ်၊ ဇီးဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၆၄ ဦး၊ မ ၂၂၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၂၂၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ပွန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpetpun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်တွန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၆၁ ဦး၊ မ ၄၉၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၆၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဥတိုရွာ၊ ချောင်းသာ
ခင်လေးသိမ့် ( ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၄၇ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် အကယ်ဒမီ ထူးချွန်ဆုရ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာမ ဖြစ်သည်
အဖ ဦးထွန်းမြင့်ထွန်း (ဒါရိုက်တာထွန်းမြင့်ထွန်း)၊ အမိ ဒေါ်တင်ရီတို့က ၁၉၄၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း ၅ ဦးအနက်  အကြီးဆုံး ဖြစ်ပြီး ညီမဖြစ်သူမှာ သုံးထပ်ဆင့်အကယ်ဒမီ ခင်သီတာထွန်း ဖြစ်သည်
ပညာအရည်အချင်းမှာ သိပ္ပံဘွဲ့ (သတ္တဗေဒ) ဖြစ်သည်
ခင်ပွန်းသည်မှာ မြန်မာစာဆရာ ဦးတင်ဝင်းသျှင် ဖြစ်ပြီး သမီးဖြစ်သူမှာ ရုပ်ရှင်နှင့်ဗွီဒီယို ဒါရိုက်တာ ကြည်ဖြူသျှင် ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ပြည့်နှစ်မှစ၍ ဖခင် ဦးထွန်းမြင့်ထွန်း၏ တော်ဝင်ထွန်းရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီတွင် မန်နေဂျာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်ကောင်စီမှ ဖွင့်လှစ်သော ၁၈၄ ဒါရိုက်တာသင်တန်းကို တက်ရောက်ပြီးနောက် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ညွန့်မြန်မာရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ အောင်မြင့်မြတ် ရိုက်ကူးသည့် ရတနာ ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားအတွက် ဇာတ်ညွှန်းရေးသားပေးခဲ့သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ ရုပ်ရှင်အစည်းအရုံး၏ ဇာတ်ညွှန်းအလွှာမှ အမှုဆောင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး ၁၉၉၁ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၃ ခုနှစ်အထိ မြန်မာနိုင်ငံရုပ်ရှင်အစည်းအရုံးတွင် အမှုဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၉၀ ပြည့်နှစ်တွင် တော်ဝင်ထွန်းဗွီဒီယိုထုတ်လုပ်ရေးကို တည်ထောင်ပြီး ဗွီဒီယိုဇာတ်ကားများ ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် မဟာထွန်းရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးကို တည်ထောင်ပြီး ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
မဟာထွန်းရုပ်ရှင်မှ ဒါရိုက်တာ ကြည်ဖြူသျှင် ရိုက်ကူးသည့် ပန်းတစ်ပွင့်ဖန်ဆင်းခြင်း ဇာတ်ကားဖြင့် ၂၀၀၁ ခုနှစ်အတွက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းဆုဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်
ပန်းတစ်ပွင့် ဖန်ဆင်းခြင်းမှာ  စာရေးဆရာမ လွန်းထားထား(ဆေးတက္ကသိုလ်)ရေးသားသော လုံးချင်းဝတ္ထု ဖြစ်သည်
ခင်လေးသိမ့်၏ထင်ရှားသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ညွှန်းများမှာ နှလုံးသားလျှို့ဝှက်ခန်း၊ နှုတ်ခမ်းထက်က ဓားသွား၊ သင်ချစ်လျှင် ကျွန်ုပ် မမုန်းပါ၊ ညှို့သောပင်လယ် ဆွဲငင်သောလမင်း၊ ပန်းတစ်ပွင့်ဖန်ဆင်းခြင်း၊ အရိမဒ္ဒနပူရ၏မဟာအောင်ပွဲ စသည်တို့ ဖြစ်သည်
၁၃၀၀ ပြည့်နှစ် တပို့တွဲလဆုတ်(၇)ရက်နေ့ မန္တလေးမြို့၌ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံတွင် လွတ်လပ်ရေးအတွက် နယ်ချဲ့သမား၏ လက်ပါးစေများ လက်ချက်ဖြင့် သွေးမြေကျကာ အသက်ပေးသွားကြသော ရွှေမန်းအာဇာနည် (၁၇) ဦး အကြောင်းဖြစ်သည်
အချိန်ကား ဗမာ့နိုင်ငံရေးရာဇဝင်တွင် လှုပ်ရှားထကြွဆုံး အချိန်ဟု ဆိုရမည့် ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ်ခါဖြစ်၍ အရေးတော်ပုံများ တခုပြီးတခု ဆက်ခါ ဆက်ခါ ပေါ်ပေါက်ပြီး၊ ရန်ကုန်တွင် ကျောင်းသူကျောင်းသားပေါင်း (၂၀၀) ကျော် ဒဏ်ရာရ၍ ကိုအောင်ကျော် သေဆုံးရသည့် အခြေသို့ပင် တိုင်ခဲ့လေသည်
ဤနိုင်ငံရေးဂယက်သည် မန္တလေးမြို့ကြီးသို့လည်း လာ၍ ထိခိုက်လေရကား၊ အတော်အတန် အေးချမ်း ငြိမ်သက်လျက် ရှိနေသော မန္တလေးမြို့ကြီးမှာလည်း ဓာတ်စက်ရုံ ဓာတ်ရထားနှင့် အင်္ဂလိပ်အလုပ်တိုက်များကို ပိတ်၍ ဘူတာရုံနှင့် ဂတ် စသည်များကို အစောင့်စစ်တပ်များ ချထားပြီး နန်းတော်ကြီးအတွင်းသို့ မြန်မာများ မဝင်စေရဟူသော စီမံချက်တို့ကြောင့် လှုပ်လှုပ်ရှားရှား ဖြစ်နေပေသည်
ဤအတွင်း တပို့တွဲလဆုတ် (၆)ရက်နေ့က အိမ်တော်ရာ ၁၄ခန်း ဇရပ်ကြီးတွင် ရဟန်းပျိုအဖွဲ့ချုပ်ဥက္ကဋ္ဌ ဆရာတော်ဦးကလျာဏက သဘာပတိအဖြစ်၊ အမျိုးသားကျောင်းဆရာ ဦးထွန်းမောင်က အကျိုးဆောင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်၍ ကျောင်းသားမိဘများနှင့် မြို့လုံးကျွတ်အစည်းအဝေးကြီး ကျင်းပရာ ရဟန်းရှင်လူ နှစ်သောင်းကျော် တက်ရောက်ကြပေသည်
ထိုအစည်းအဝေးကြီးက (၁) ဘာသာရေးကိစ္စ (၂) ကျောင်းသားလွှတ်တော်ကို ထောက်ခံခြင်း (၃) အုပ်ချုပ်ရေးတိုက်ဖျက်ရန် (၄) မြန်မာဖြစ် အားပေးရန်နှင့် (၅) ဤမြို့လုံးကျွတ်အစည်းအဝေးကြီး အပြီးတွင် စည်းကမ်းသေဝပ်စွာ လမ်းလျှောက်ကြရန် အဆိုများတင်သွင်းပြီး၊ ထောက်ခံဆုံးဖြတ်ချက်များ ချမှတ်ခဲ့လေသည်
အဆိုတရပ်ဖြစ်သော စီတန်းလမ်းလျှောက်ရန်မှာ အချိန်မရတော့သဖြင့် နောက်တနေ့ (တပို့တွဲလဆုတ် (၇) ရက်နေ့) (၁၁) နာရီ အချိန်သို့ ရွှေ့ ဆိုင်းလိုက်ရပေရာ၊ ဤဆုံးဖြတ်ချက်သည် အာဇာနည် (၁၇)ဦးတို့အတွက် သေနေ့ကို ကန့်သတ်ပေးဘိသကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်ကို နောက်မှ သိရပေတော့သည်
၁၃၀၀- ပြည့် တပို့တွဲလဆုတ် (၇)ရက် (၁၁-၂-၃၉) နေ့တွင်ကား မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ သမဂ္ဂ ကျောင်းသားများ၏ လွှတ်တော်မှ ဒီဇင်ဘာ (၃၁) ရက်နေ့က ပြဋ္ဌာန်းချမှတ်ခဲ့ပြီး ဖြစ်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များကို အိမ်တော်ရာ အစည်းအဝေးကြီးက ထောက်ခံဆုံးဖြတ်ချက်အရ လက်နက်မပါ စည်းကမ်းသေဝပ်စွာ စီတန်းလမ်းလျှောက်ကြရန် အိမ်တော်ရာဘုရားအတွင်းသို့ အဖွဲ့အသင်း အသီးသီးတို့သည် ခပ်စောစောအချိန် ကပင် ရောက်ရှိလာကြရာ ထိုရောက်ရှိလာကြသော ပရိသတ် နှစ်သိန်းကျော်တို့ကို ရဟန်းတော်များက ရှေ့ဆောင်ပြီး (၂၆) ဘီလမ်းအတိုင်း၊ ချီတက်ခဲ့ကြပေသည်
စီတန်းလမ်းလျှောက်လာသူတို့၏ တပ်ဦးသည် ၂၆ ဘီလမ်း၊ ကြေးနန်းရုံးပေါက်သို့ ရောက်သောအခါ ကျုံးထိပ်ရှိ စစ်တပ်နှင့်ပုလိပ်တို့ကို ရင်ဆိုင်မိတော့သည်
ပုလိပ်များ ထက်၌ အရေးပိုင် မစ္စတာလက်၊ ရာဇတ်ကြီး မစ္စတာရိန်းနှင့် လက်အောက် အင်စပက်တော် ရာဇဝတ်များ ပါရှိ၍ ပုလိပ်များနောက်မှ လက်နက်ကိုင် ဘားမားရိုင်ဖယ်စစ်သားများ အသင့်ရှိနကြေပေသည်
အချိန်ကား နေ့ခင်း နာရီအချိန်ခန့်၊ ထိုအခါ အရေးပိုင်သည် ရှေ့မတိုးနှင့် ပြန်ကြဟု စုံထောက်မစ္စတာ ဒေးဗစ်အား (၃) ကြိမ် ပြောစေ၏
ရှေ့ဆုံးမှ ဗိုလ်အဖြစ် လိုက်ပါလာသော ရဟန်းတော်များက ကျုပ်တို့မှာ လက်နက် ဘာမျှမပါ we are armless ဟု အချို့ ရဟန်းတော် (၂)ပါးက အော်ပြောသေး၏
အရေးပိုင်က သေနတ်နှင့် ပစ်မည်ဟု ပြောပြန်၏
ထိုအခါ ရဟန်းတော်များက ငါတို့ ရှေ့သို့မတိုး၊ ဥက္ကဋ္ဌအမိန့်ကို ဤနေရာမှ ရပ်၍ စောင့်နေသည်ဟု ပြန်ပြောကြသည်
ဥက္ကဋ္ဌမှာ ထိုအချိန်က အိမ်တော်ရာမှာ ရှိနေသေးသည်
သို့နှင့်ပင် အရေးပိုင်မှာ နောက်သို့ပြန်လှည့်သွားပြီး ရှေ့တန်းရှိပုလိပ်များကို ရုပ်သိမ်းလိုက်၍ ဘားမားရိုင်ဖယ် စစ်သားများကို ရှေ့သို့ တိုးစေခဲ့ပြီးလျှင် စစ်ခရာသံ (၂)ချက်မှုတ်၍ အချက်ပေးလိုက်ခြင်းအားဖြင့် အသနား အညှာတာ ကင်းမဲ့လှစွာသော စစ်သားများ၏ သေနတ်ပြောင်းဝများမှ ကျည်ဆန်များသည် တပြိုင်တည်းလိုလို ထွက်ပေါ်လာပြီးလျှင် စည်းကမ်းသေဝပ်စွာနှင့် ရပ်တန့်၍ ဥက္ကဋ္ဌအမိန့်ကို စောင့်မျှော်လျက် ရှိကြသော ရှေ့တန်းမှ ရဟန်းတော် (၆) ပါးတို့ကို နေရာတွင် ခွေကြသွားစေတော့သည်
ရှေ့ဆုံးမှ (၂) ပါးတတွဲ၊ အလယ်မှ (၂) တတွဲနှင့် နောက်ဆုံးမှ တပါးစီ  လဲနေကြကြောင်း၊ ထိုအခါက အလယ်က ကိုယ်တော်နှစ်ပါး၏ နေရာ၌ အလံမှာ မလဲကျဘဲ မတ်မတ်ကြီး ထူထားသော ဟူ၏
တကယ့်အာဇာနည်ပါပေ
လက်နက်ကိုင်တို့ကား ထိုမျှနှင့် မရပ်ကြသေးဘဲ ၂၆ ဘီလမ်းတလျှောက် ချီတက်လာကြပြီးလျှင်၊ ရိုးကုမ္ပဏီတိုက် အနီးထိ လိုက်လံပစ်ခတ်ကြသောကြောင့် ဗိုလ် (၁၇) ဦး ကျဆုံးပြီး အများအပြား ဒဏ်ရာရရှိကြ လေသည်
အာဇာနည် (၁၇) ဦးတို့၏ ဈာပနကိစ္စကိုကား တပို့တွဲ လကွယ်နေ့တွင် မြို့နယ်နှင့်ချီ၍ တခမ်းတနား သင်္ဂြိုဟ်ချီးမြှင့် လိုက်ကြရသော်လည်း မြို့သူမြိုသားတို့၏ စိတ်တွင်ကား တွေးလေတွေးလေ ဆွေးမပြေအောင် ဖြစ်ရဘိ၍ ထိုအကြောင်းကို မမေ့နိုင်အောင် ရှိလေတော့သည်
ဤမန္တလေး အရေးတော်ပုံတွင် အကြမ်းစစ်ပွဲ၊ အနုစစ်ပွဲ ယှဉ်တွဲပြိုင်ဆိုင်၍ သူနိုင် ငါနိုင် အချက်ပိုင်ပိုင် နှစ်ဦးရင်ဆိုင်တိုက်ခိုက်ကြရာတွင် သူတို့သည် အကြမ်းနည်းဖြင့် အောင်မြင်ကြကုန်၍ ငါတို့လည်း အနုနည်းဖြင့် သူတို့ကို အပြတ်အသတ် နလံမထူ အလံမပြူနိုင်အောင် ပြုလိုက်ကြကုန်၏ ဟူ၍ ရဟန်းပျိုများ၏ အဖွဲ့ချုပ်ကြီး ဥက္ကဋ္ဌဆရာတော် ဦးကလျာဏ အမိန့်ရှိသကဲ့သို့ ကမ္ဘာတွင် ယဉ်ကျေးပါသည်ဟု အသားယူနေကြသော ဗြိတိသျှအစိုးရတို့ကို ရွှေမန်းလူထုကြီးက အနုနည်းဖြင့် အနိုင်ယူလိုက်နိုင်ပေသည်
အာဇာနည် (၁၇) တို့၏ ချီးကျူးပွဲကို ၁၃၀၉ – ခု၊ တပေါင်းလဆုတ် (၇) ရက် (၁-၂- ၄၈) နေ့က (၁၁) ကြိမ်မြောက်နှင့် နောက်ဆုံးချီးကျူးပွဲတရပ်အနေဖြင့် စည်ကားသိုက်မြိုက်စွာ ကျင်းပပြီးစီးခဲ့လေပြီ
ဤဘက်နှစ်များတွင်ကား နိုင်ငံတော်အစိုးရက အသိအမှတ်ပြုသည့်အတိုင်း လာမည့် မတ်လ (၂၈) ရက်နေ့ ရောက်မှသာ နိုင်ငံတော်၏ အာဇာနည်နေ့အဖြစ်ဖြင့် တပေါင်းတည်း ပြုလုပ်ရပေတော့မည်
ကျဆုံးသွားသော အာဇာနည် ၁၇ ဦးမှာ-ဦးကေတု၊ သက်တော် ၄၀၊ ဝါတော် ၁၆၊ ခမောက်တုံ ခွဆုံရွာ၊ မိခင်ဒေါ်ဖွား၊ မန္တလေး ဆင်တဲတိုက်သစ်
ဦးဇနိတ၊ သက်တော် ၃၅၊ ဝါတော် ၁၅၊ ပခုက္ကူခရိုင် မြေတော်ရွာ၊ မန္တလေး စကုတိုက်
ဦးအာလောက၊ သက်တော် ၃၀၊ ဝါတော် ၁၀၊ မကွေးခရိုင် ရေနံချောင်းမြို့နယ် အုပ်ရှစ်ကုန်းရွာ၊ အဘ ဦးနိုင်၊ အမိ ဒေါ်ဆက်၊ မန္တလေး ငွေတောင်တိုက်
ဦးပဏ္ဌိတ၊ သက်တော် ၂၈၊ ဝါတော် ၈၊ သထုံခရိုင် ကျိုက္ကဆံမြို့နယ် ကောစံရွာ၊ အဘ ဦးစံ၊ အမိ ဒေါ်ဖီ၊ မန္တလေး တောင်ထီးလင်းတိုက်
ဦးဝေပုလ္လ၊ သက်တော် ၂၇၊ ဝါတော် ၇၊ ပဲခူးခရိုင် မြစ်ကျိုးစာတိုက်၊ ပေါက်တန်းရွာ၊ အဘ ဦးထွန်းလှ၊ အမိ ဒေါ်လှထွန်း၊ အမရပူရ တူမောင်းတိုက်
ဦးကေလာသ၊ သက်တော် ၂၅၊ ဝါတော် ၅၊ မြစ်ကြီးနား ခရိုင်၊ နပ်ချိုရွာ၊ မန္တလေး အနောက် ခင်မကန်တိုက်
ဦးပညာဇောတ၊ သက်တော် ၂၅၊ ဝါတော် ၅၊ မအူပင်ခရိုင် ဆကာကြီးမြို့၊ အဘ ဦးအောင်ဘ၊ အမိ ဒေါ်ဖွားချစ်၊ မန္တလေး ဂွေးချိုတိုက်
ဦးထွန်းအိ၊ အသက် ၃၅၊ ကုန်သည်၊ အဘ ဦးရွှေဘွင့်၊ အမိ ဒေါ်မင်းရုံ၊ မရမ်းကုန်းရပ်၊ မန္တလေးမြို့
ဦးဘလွန်း၊ အသက် ၃၃၊ တောင်သူ၊ အဘ ဦးစံချိန်၊ အမိ ဒေါ်ငြိမ်း၊ သရက်တပင်ရွာ
ဦးမူ၊ အသက် ၂၆၊ စံဖြူဆရာ၊ အဘ ဦးဆိုး၊ အမိ ဒေါ်မြင်၊ သူဌေးတန်းရပ်၊ ၂၄ လမ်း၊ မန္တလေးမြို့
ကိုအောင်ထူး၊ အသက် ၂၁၊ ကျောင်းသား၊ အဘ ဦးကောင်း၊ အမိ ဒေါ်စောခင်၊ မလွန်ကျောင်း ဒက္ခိဏာဝန်တိုက် မန္တလေးမြို့
ကိုခင်မောင်၊ အသက် ၁၉၊ ကျောင်းသား၊ အဘ ဆရာအောင်၊ အမိ ဒေါ်သက်ခိုင်၊ ဥယျာဉ်တန်းရပ်၊ မန္တလေးမြို့
ကိုဘဌေး၊ အသက် ၁၈၊ ကျောင်းသား၊ ဝက်စလီဟိုက်စကူးကျောင်း၊ အဘ ဦးထိုက်၊ အိတ်တန်းရပ်၊ မန္တလေးမြို့
ကိုထွန်းအောင်၊ အသက် ၁၈၊ သတင်းစာ ရောင်းသူ၊ အဘ ဦးလှ၊ အမိ ဒေါ်စိမ်း၊ ဆိုင်းတန်းရပ်၊ မန္တလေးမြို့
ကိုခင်မောင် ခေါ် ရွှေအိုး၊ အသက် ၁၆၊ ကျောင်းသား၊ သာသနိကယုဝအသင်းသား၊ အဘ ဦးရှိန်၊ အမိ ဒေါ်ကြည်၊ တရုပ်တန်းရပ်၊ မန္တလေးမြို့
ကိုလှမောင်၊ အသက် ၁၅၊ သတ္တမတန်း ကျောင်းသား၊ ဦးနိဗ္ဗာနကျောင်း၊ အဘ ဦးကူး၊ အမိ ဒေါ်ရင်၊ ဟေမာဇလရပ်၊ မန္တလေးမြို့
မောင်တင်အောင်၊ အသက် ၁၂၊ သတ္တမတန်း ကျောင်းသား၊ အမျိုးသား အတတ်သင်ကျောင်း၊ အဘ ဦးထွန်းလှ (ထွန်းလှ ဟော်တယ် နှင့် တည်းခိုရိပ်သာ)၊ အမိ ဒေါ်သိန်းညွန့်၊ တရုပ်တန်းရပ် မန္တလေးမြို့
မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးရာ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ မွှေးကြိုင်သော ရနံ့ရှိသည့် တိုက်ခန်းဖြစ်သည်
ဂေါတမ မြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်တွင် အနာထပိဏ် သူဌေးသည် သာဝတ္ထိပြည်၏ အနောက်တောင် မျက်နှာတွင် ဇေတမင်းသား စိုက်လုပ်အပ်သော ၁၆ ပယ်ကျယ်သည့် ဥယျာဉ်ကို အသပြာငွေ ၁၈ ကုဋေဖြင့် ဝယ်ယူ၍ ၁၈ ကုဋေသော ငွေကို စိုက်ထုတ်လျက် ဘုရားရှင်အတွက် ကျောင်းတော်ကို တည်ဆောက်သည်
ဇေတမင်းသား၏ နေရာဖြစ်သောကြောင့် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ဟု တွင်သည်
ထိုဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရာကား ရှေးဘုရား အဆက်ဆက်တို့ သီတင်သုံးရာ နေရာလည်းဖြစ်သောကြောင့် အဝိဇဟိတဌာန မစွန့်အပ်သော အရပ်ဖြစ်လေသည်
ထိုကျောင်းတော်သည် ဘုံအားဖြင့် ၃ ဆင့်ရှိသည်
တစ်ထောင်မျှသော ပြာသာဒ်အရန်ရှိသည်
များစွာသော စင်္ကြံ၊ မဏ္ဍပ်၊ ဇရပ်၊ ဂူ၊ လိုဏ်တို့ ခြံရံလျက်ရှိသည်
ဂန္ဓကုဋိ၊ သလာက ကုဋိ၊ ကောသမ္ဗလ ကုဋိ၊ ကရေရ် ကုဋိဟူသော ကုဋိလေးလုံးတို့ဖြင့် တင့်တယ်သည်
ယင်းတို့ တင့်တယ်သော ကုဋိလေးလုံးအနက် ဂန္ဓကုဋိသည်ကား ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ ဘုရားရှင်ကိန်းဝပ် သီတင်းသုံးရာ အခန်းဖြစ်သည်
ဂန္ဓကုဋိ ပရိဝေဏဟုလည်း ခေါ်သည်
ဘုရားရှင်သည် ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ အမြဲတစေ သီတင်းသုံးကာ တပည့်သား သံဃာတို့ကို တရားဓမ္မ ဟောပြလေ့ရှိသည်
ဂန္ဓကုဋိသည် ဘုရားရှင် ကိုယ်တော်မြတ်အတွက် သီးသန့်ထားသော မြင့်မြတ်သည့် နေရာဖြစ်၍ ဘုရားရှင်၏ အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ရှင်အာနန္ဒာသည်ပင်လျှင် ဘုရားစံရာ ဂန္ဓကုဋိအတွင်း၌ ဘုရားရှင်နှင့် အတူမနေချေ
အနာထပိဏ် သူဌေး၏ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်ရှိ ဘုရားစံတော်မူရာ ဂန္ဓကုဋိကို အစွဲပြု၍ နောင်တွင် ဘုရားရှင် အမြဲကိန်းဝပ်တော်မူရာကို ဂန္ဓကုဋိဟုပင် ခေါ်သည်
ကျောင်းအမကြီး ဝိသာခါသည် ပုပ္ဖာရမကျောင်းတော်၌ ဂန္ဓကုဋိတစ်ခုကို ဆောက်လုပ်၍ ဘုရားရှင်အား လှူဖူးကြောင်း သိရသည်
ယခုအခါ ဗုဒ္ဓဂါယာတွင် ဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက ဂန္ဓကုဋိတိုက်သစ်ကို ဆောက်လုပ်ထားသည်
ဆင်နှာမောင်းသဏ္ဌာန် လက်ဟန်ဖြစ်သည်
ဒဏ္ဍဟတ္ထပုံနှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်
လက်မောင်းကို ရှေ့သို့ ဆန့်တန်း၍ဖြစ်စေ, တခါတရံ ကိုယ်၏ ရှေ့ကို ကန့်လန့်ဖြတ်၍ ဖြစ်စေ ထားလေ့ရှိသည်
ဆင်၏ နှာမောင်းသဏ္ဌာန်ပုံရှိသော လက်ဟန်နေထားဖြစ်ရကား ဂဇဟတ္ထ ခေါ်သည်
ဓမ္မေသု အပ္ပမာဒ မင်္ဂလာရစေခြင်းငှါ တိုက်တွန်းနေဟန်မျိုးဖြစ်သည်
အဗ္ဘုတရသနှင့် ဟဿရသတို့ကို ပေါ်လွင်စေသည်
အဓိဋ္ဌာနပါရမီ ဝီရိယပါရမီစခန်းများသို့ ညွှန်ပြပေသည်
ပြယုဂ်ပုံစံအားဖြင့် သီရိမာဒေဝတာ နတ်သမီးရုပ်တွင် ဤလက်ဟန်မျိုးကို တွေ့ရတတ်သည်
ကခုန်မြူးတူးနေကြသော နတ်သိကြား ဗြဟ္မာရုပ်များတွင် ဤဟတ္ထပုံကို တွေ့ရသည်
ဗျာဒိတ်တော် ညွှန်းနေသော ဘုရားရုပ်ပွားတော်များတွင် ဤ ဂဇဟတ္ထပုံဟန်ဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်
မန္တလေးမြို့ မန္တလေးတောင်တော်ပေါ်ရှိ ဗျာဒိတ်တော်ညွှန်း ရပ်တော်မူဘုရားကို၎င်း, ရန်ကုန်မြို့ ဆူးလေစေတီတော်ရှိ ဆူးလေနတ်ကြီးကို၎င်း ဂဇဟတ္ထပုံဟန်ဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်ပါသည်
ဂဇဟတ္ထပါသော ဗျာဒိတ်တော်ညွှန်းပုံ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်များကို ရှေးမင်းကောင်း မင်းမြတ်တို့သည် မိမိ၏ ဘုန်းတန်ခိုး အာနုဘော်ထက်မြက် တိုးပွားစေရန်၎င်း တိုင်းပြည်ကို တိုင်းတပါး ရန်သူတို့ မထိပါး မနှောင့်ယှက်နိုင်စေရန်၎င်း, တိုင်းသူပြည်သား စိတ်ချယုံကြည် အားကိုးစိတ် ပေါ်လာကြစေရန်၎င်း ရည်ရွယ်၍ စီရင်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသည်
ဤရုပ်တုများကို ကိုးကွယ်သူသည် ရှေး ဘဝကံဟောင်းက ကောင်းသောအကျိုးပေးခြင်း မတရားစွပ်စွဲမှုမှ ကင်းလွတ်ခြင်း တည်ကြည် ခန့်ညားခြင်း, တိုင်းပြည် စည်ပင်ဝပြောခြင်း, လမ်းမှန်ကို တွေ့မြင်ရခြင်း, ဘုန်းတန်ခိုးကြီးမားခြင်း စသော အကျိုးများကို ရနိုင်သည်ဟု တန္တရာယာနကျမ်းများ၌ ဖွင့်ဆိုထားလေသည်
သက်တံဟုလည်း ခေါ်သည်
အလင်းယိုင်ခြင်းကြောင့် ကောင်းကင်တွင် ဖြစ်ပေါ်လာသော အရောင်(၇)ရောင် ပါရှိသည့် မျဉ်းကွေးပုံသဏ္ဌာန်  အဖြစ်အပျက်ဖြစ်သည်
နေနှင့်ဆန့်ကျင်ဘက် ကောင်းကင်တွင် အရောင်ခုနစ်မျိုးရှိ လေးကိုင်းသဏ္ဌာန် ပေါ်နေသော ရောင်စဉ် သက်တံသုံးမျိုးရှိသည်
နံနက်ခင်းတွင် အနောက်အရပ်၌ပေါ်သော သက်တံကို စို့ ဟုခေါ်သည်
မိုးကောင်းကင် အလယ်၌ပေါ်သောသက်တံကို ကြိတ် သို့မဟုတ် ကြတ်ထွက်သည် ဟုခေါ်သည်
ညနေချမ်းတွင် အရှေ့အရပ်၌ပေါ်သော သက်တံကို သက်တံ သို့မဟုတ် စက်တံ ဟုခေါ်သည်
မိုးရွာအံ့ဆဲဆဲအချိန်၊ မိုးရွာစအချိန်မျိုးတွင် နေကလည်း ပွင့်လျက်ရှိစဉ် ကောင်းကင်၌ လေးကိုင်းကဲ့သို့ ညွတ်ကွေးလျက်ရှိသောပုံစံဖြင့် စက်ဝိုင်းခြမ်းနီးပါး ထင်နေတတ်သည့် ရောင်စုံသက်တံကိုလူတိုင်းပင် မြင်ဖူးကြပေမည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် မူလသက်တံကိုအပြင်ဘက်၌ ခပ်မှိန်မှိန်ထင်သော ဒုတိယသက်တံကို တွေ့မြင်ရတတ်၍၊ ထိုဒုတိယသက်တံကို သေသေချာချာကြည့်လျှင် ယင်းသက်တံရှိ အရောင်စင်းများသည် ပထမ သက်တံရှိအရောင်စင်းများနှင့် ပြောင်းပြန်ဖြစ်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
ဒုတိယသက်တံ အပြင်ဘက်၌ တတိယသက်တံလည်းဖြစ်ပေါ်တတ်၏
ရောင်စုံသက်တံကို ကျွန်ုပ်တို့ဘာသာပြုလုပ်၍ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်ပေသည်
နေသာသော တစ်နေ့တွင် နေကိုကျောပေးလျက် ပါးစပ်ထဲရေငုံပြီး မှုတ်ထုတ်ကြည့်ပါ
ပန်းခြံသုံး ရေဖျန်းပြွန်ဖြင့် ရေကိုဖွာထွက်အောင် ပန်းထုတ်ပေးပါ
ထိုအခါနေနှင့်လူ၏အနေအထားတို့မှန်ပါက သဘာဝသက်တံအတိုင်း ရောင်စုံသက်တံဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ကောင်းစွာတွေ့ရလိမ့်မည်
သက်တံဖြစ်ပေါ်ပုံအကြောင်းရင်းကိုမသိမီ ရှေးအခါက သက်တံကိုလူ့ပြည်နှင့် နတ်ပြည်တို့ ဆက်သွယ်သည့် နတ်လမ်းဟူ၍လည်းကောင်း၊ အချို့ကလည်း သက်တံဆုံးရာ အရပ်၌ အဖိုးထိုက်ရတနာများရှိသည်ဟုလည်းကောင်း၊ လူမျိုးအသီးသီးကပင် အမျိုးမျိုးထင်ကြေးပေးပြီး ယုံကြည်လာခဲ့ကြသည်
သက်တံတွင် နေ၏အလင်းရောင်နှင့် မိုးသက်တံပေါက်တို့အပေါ်တွင် မှီပြီးဖြစ်ပေါ်လာသည့် ရှုခင်းအမြင်မျှသာ ဖြစ်ရာ မည်သူမှ သက်တံရှိရာသို့ လိုက်ရန်မဖြစ်နိုင်ပေ
သက်တံဖြစ်ပေါ်ပုံမှာ နေမှထွက်လာသော အလင်းတန်းများသည် ကောင်းကင်တွင်ဆိုင်းလျက်ရှိသော မိုးပေါက်ရေလုံးကလေးများ အတွင်းဝင်ပြီး အလင်းလမ်းကြောင်း ယိုင်၍ ရေလုံးကလေးတို့၏ ကျောဘက်နံရံနှင့် ထိတွေ့ကာ အလင်းပြန်ဟပ်လာပြီးနောက်ရေလုံးကလေးများ အတွင်းမှ လေထုအတွင်း ထွက်ကာ နောက်တစ်ကြိမ်အလင်းပြန်ယိုင် လေသည်
ဤကဲ့သို့ သက်တံလုံးကလေးများကို ထွင်းဖောက်၍ အလင်းယိုင်သောအခါ အဖြူရောင်ရှိသည့်နေ၏ အလင်းရောင်သည် ခရမ်း၊ မဲနယ်၊ အပြာ၊ အစိမ်း၊ အဝါ၊ လိမ်မော်၊ အနီ ဟူသော အစီအစဉ်ဖြင့်အရောင်ခုနစ်မျိုးကွဲထွက်သည်
ဤရောင်စုံ အလင်းတန်းများ ကျွန်ုပ်တို့၏မျက်စိအတွင်းသို့ ဝင်ရောက်လာမှုကြောင့် သက်တံဟုခေါ်သော စက်ဝိုင်းခြမ်း သက်တံရောင်စုံအစင်းများ ကို ကျွန်ုပ်တို့မြင်ရခြင်းဖြစ်လေသည်
မျက်စိထဲသို့ ဝင်ရောက်လာသော ထိုရောင်စုံအလင်းတန်းများမှာ မိုးပေါက်ကလေးတစ်ခုတည်းမှ ထွက်လာခြင်းမဟုတ်၊ မျက်စိ နှင့်အနေအထား မှန်တုံးပေါက်ပေါင်း ကုဋေကုဋာမှထွက်လာခြင်းဖြ​စ်ကြောင်း ကျွန်ုပ်တို့ သိသင့်သည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင်လည်း နေနှင့်လတို့၏ ဘေးပတ်လည်တွင် ဖြူယောင်ယောင်ရှိသက်တံဝိုင်းပုံ အရောင်စင်းဖြင့်ဖြစ်စေ၊ စက်ဝိုင်းပုံအရောင်ပြင်ဖြင့်ဖြစ်စေ၊ ရစ်ဝိုင်းထားတတ်ပုံကို တွေ့မြင်ရတတ်သည်
ဤဖြစ်နေခြင်းကို နေထီးဆောင်းသည်၊ လထီးဆောင်းသည်ဟု ဆိုစမှတ်ပြုကြသည်
ဤအချင်း အရာမှာသက်တံတစ်မျိုးပင်ဖြစ်ပေသည်
ဤသို့ဖြစ်ခြင်းမှာ အလွန်မြင့်မားသော ကောင်းကင်၌ ရေခဲပွင့် ကလေးများ ပါဝင်သောအလွှာရှိနေစဉ်၊ အလွန်သေးငယ်သော ရေလုံးမြူပေါက်ကလေးများ ပါဝင်သည့် တိမ်လွှာများ ခပ်နိမ့်နိမ့်နေရာ၌ ဆိုင်းလျက်ရှိစဉ် အဆိုပါရေခဲပွင့်နှင့် ရေလုံးကလေးများကို နေနှင့်လတို့မှ အလင်းတန်းများ ထွင်းဖောက်ရာမှ အလင်းယိုင်ခြင်းကြောင့်ဖြစ်လေသည်
နှင်းကျနေချိန်တွင် လမ်းဓာတ်မီးလုံးကို ကြည့်လျှင်လည်း အလားတူ ထီးဆောင်းလျက်ရှိပုံမျိုးကို ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်ရတတ်လေသည်
ကင်ဆူဟျောန်း(ကိုရီးယား: 김수현; ဟန်ဂျာ: 金秀賢; ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၆ ဖွား)သည် တောင်ကိုရီးယားအမျိုးသားသရုပ်‌ဆောင်ဖြစ်ပြီး သူပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများဖြစ်သည့် Dream High (၂၀၁၁)၊ Moon Embracing the Sun (၂၀၁၂)၊ My Love from the Star (၂၀၁၃)၊ The Producers (၂၀၁၅) ဇာတ်လမ်းတွဲနှင့် ရုပ်ရှင်ကားများဖြစ်သည့် The Thieves (၂၀၁၂)၊ Secretly, Greatly (၂၀၁၃) နှင့် စစ်မှန်သော (၂၀၁၇) တို့ဖြင့် ကျော်ကြားသူဖြစ်သည်
ကင်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ်တွင် Gallup Korea's Actor of the Year ကိုရရှိခဲ့သည်
သူသည် ပထမဆုံးအကြိမ်အဖြစ် ဖို့စ်မဂ္ဂဇင်း၏ ကိုရီးယား ဩဇာကြီးမားသော ကိုရီးယားကျော်ကြားသူများစာရင်းတွင် စတုတ္ထနေရာချိတ်ခဲ့ပြီး ဆက်လက်၍ ၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယနှင့် ၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် ပဉ္စမနေရာတို့တွင် ရရှိခဲ့သည်
ဖို့စ်စီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၏ အာရှထုတ်ဝေမှုတွင် ကင်အား ၂၀၁၆ ခုနှစ်၏ 30 under 30 စာရင်းတွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
အာရှတခွင်တွင် သူ၏ ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများ၏ အောင်မြင်မှုသည် သူအား ထိပ်တန်းဟေးလျူကြယ်ပွင့်(top Hallyu star) ဖြစ်စေခဲ့သည်
အထက်တန်းကျောင်းသားဘဝတွင် ကင်၏ မိခင်သည် သူ၏ တသီးတသန့်နေလိုသော အမူအကျင့်ကို ကျော်လွှားနိုင်ရန် အကူအညီဖြစ်စေရန် သရုပ်ဆောင်အတန်းများကို တက်ရန် အားပေးခဲ့သည်
သူ၏ဖခင် ကင်‌ဂျောင်ဟွန်းသည် ၁၉၈၀-ခုနှစ်များက "Seven Dolphins" ဂီတအဖွဲ့မှ အဓိက အဆိုတော်တစ်ဦးဖြစ်သည်
ကင်သည် ချောင်အန်းတက္ကသိုလ်၏ ရုပ်ရှင်နှင့်ပြဇာတ်ဌာန(Flim and theater Department)တွင် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၌ တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကင်၌ ကင်ဂျူန(အဆို‌တော်) အဖေတူမအေကွဲ ညီမရှိသည်ဟု ထုတ်ဖော်​ပြောဆိုခဲ့သည်
သူ၏ ဝမ်းကွဲညီအကိုတော်သူ လီ‌ဆာရန်း(မူရင်းအမည် လီဂျေယန်း) ရိုက်ကူးခဲ့သော Real (2017) တွင် နောက်ဆုံးပါဝင် သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ကင်သည် သူ၏ ပထမဆုံးသော သရုပ်ဆောင်ဘဝကို ၂၀၀၇ ခုနှစ်ထုတ် မိသားစု ဟာသဇာတ်မြူးဖြစ်သော Kimchi Cheese Smile ဇာတ်လမ်းတွင် ဇာတ်ပို့နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် KBS မှ ထုတ်လွှင့်ခဲ့သော Jungle Fish ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် အဓိကဇာတ်ဆောင်နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် ဖြစ်ရပ်မှန်ပေါ်တွင် အခြေတည်ပြီး ထိုဇာတ်လမ်းကြောင့် ကျောင်းတွင်းအနိုင်ကျင့်များကို အရေးယူခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းသည် Peabody Award အပါအဝင် ဆုတချို့ကို ရရှိခဲ့သည်
နှစ်ဝက်လောက်အကြာတွင် ကင်သည် အစားအစာကိုအခြေခံသော ရုပ်သံအစီအစဉ်ဖြစ်သော Delicious Quiz (also known as The Taste of Life)တွင် အစီအစဉ်မှူးများထဲက တစ်ယောက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့ပြီး ဟုခေါ်သော Cherry Blossom ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် နမ်ကွန်ဆန်းရိုက်ကူးသော Worst Friends ရုပ်ရှင်ဇာတ်လမ်းတိုတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး Mise en Scène Short Film Festival တွင် ပြသခဲ့ရာ လူမှုရုပ်ရှင်ကဏ္ဍတွင် အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ဆု ရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် SBS ရုပ်သံမှ Father's House ဇာတ်လမ်းကို စစ်ပြန်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်တဲ့ ချိုင်မင်ဆိုနဲ့အတူ သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ထိုနှစ်တွင်ပဲ Mnet's Boys & Girls Music Countdown တွင် Kara အဆိုတော်အဖွဲ့မှ ဟန်ဆောင်ယွန်းနှင့်အတူ ပူးတွဲအစီအစဉ်မှူးအဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ကင်သည် Will It Snow for Christmas နှင့် Giant ဇာတ်လမ်းတွဲတို့တွင် အမျိုးသားသရုပ်ဆောင်တို့၏ ငယ်ဘဝကို သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ သူ့အားလူသိများလာစေခဲ့သည်
ထို့ပြင် Giant ဇာတ်လမ်းတွဲဖြင့် SBS Drama Awards ၏ အကောင်းဆုံးသရုပ်ဆောင်သစ်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူငယ်ဂီတဒရာမာအမျိုးအစားဖြစ်သော Dream High တွင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ လူတိုင်ကြား၌ ကင်၏အမည်သည် ရေပန်းစားလာခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွင် သူသည် တောသားလူရိုးဘဝမှ ဂီတပါရမီ ထူးချွန်မှုကို ထုတ်ပြနိုင်သူတစ်ဦးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဒရာမာဇာတ်လမ်းကို ပြည်တွင်း၌ကြည့်ရှုနှုန်း မြင့်မားခဲ့ပြီး နိုင်ငံရပ်ခြားထိပါ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် များစွာသော နိုင်ငံတကာဆုများလည်း ရရှိခဲ့သည်
ကိုရီးယားအိုင်ဒဲလ်တစ်ယောက်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခန်းများတွင် မင်းသားသစ်ဖြစ်သော ကင်သည် ဇာတ်လမ်းအတွက် လိုအပ်သော အခန်းများကို ဆွဲထုတ်ပြီး JYP Entertainment တွင် သုံးလမျှ သီဆိုမှုနှင့် အကကို လေ့ကျင့်ခဲ့သည်
သူသည် ထိုဇာတ်လမ်းအတွက် "Dreaming" သီချင်းအား တကိုယ်တော်နှင့် ဇာတ်လမ်းအမည်နှင့် သီချင်းဖြစ်သော "Dream High" ကို အခြားသော သရုပ်ဆောင်များနှင့်တွဲဖတ်၍ ဇာတ်ဝင်တေး ၂ ပုဒ်ကို သီဆိုခဲ့သည်
ကင်သည် Moon Embracing the Sun ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ငယ်ရွယ်‌သူဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သော လီဝမ်အဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့ရာ အောင်မြင်မှု အမြင့်ဆုံးထိပင် ရောက်ရှိခဲ့သည်
ထိုရုပ်သံဇာတ်လမ်း၏ ကြည့်ရှုနှုန်းမှာ အမြင့်ဆုံးဖြစ်သည့် ၄၂.၂ ရာခိုင်နှုန်းရရှိခဲ့သဖြင့် "နိုင်ငံတော် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ" ဟုသော အမည်ပင် ရရှိခဲ့သည်
ကင်သည် ရိုးရာသီချင်းကြီးပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသော "Only You" နှင့် ခေတ်ပေါ်ပုံစံဖြင့် ရေးဖွဲ့ထားသော "Another Way" ဇာတ်ဝင်တေးနှစ်ပုဒ်ကို ထိုဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် သီဆိုခဲ့သည်
သူ၏ ကျော်ကြားမှုကြောင့် ထုတ်ကုန် ၁၇ မျိုးအတွက် ထုတ်ကုန်အမှတ်တံဆိပ် ထောက်ခံချက်အတွက် ချုပ်ဆိုနိုင်ခဲ့ပြီး စံချိန်သစ် တင်နိုင်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် သူသည် Best TV Actor award ကို 2012 Baeksang Arts Award တွင် ရရှိခဲ့သည်
ထိုဆုကို စစ်ပြန် ဩဇာကြီးမားသည့် သရုပ်ဆောင်များဖြစ်သည့် Han Suk-kyu, Shin Ha-kyun နှင့် Cha Seung-won တို့ကို ကျော်ဖြတ်ရရှိခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ကင်က "ဆုရရှိတဲ့ အတွက် အလွန်ကို ကျေးဇူးတင်ပါတယ်
ဒါပေမယ့် ကျွန်တော် ရှက်လည်းရှက်မိပါတယ်
အိမ်စာတွေအများကြီး ရနေသလိုပဲ
ဒီဆုနဲ့ထိုက်တန်တဲ့ ပိုကောင်းတဲ့ သရုပ်ဆောင်တစ်ယောက်ဖြစ်လာစေဖို့ ကျွန်တော် ဆက်ပြီးကြိုးစားသွားပါ့မယ်" ဟု ပြောကြားခဲ့သည်
Ocean Eleven ၏ ကိုရီးယားပုံစံဇာတ်ကားဟု မီဒီယာများက အမွှန်းတင်ကြသော The Thieves ရုပ်ရှင်တွင် နာမည်ကြီးရုပ်ရှင် သရုပ်ဆောင်များနှင့်အတူ ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားကြီးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်
လတ်မှတ်အစောင်ရေ ၁၂.၉ မီလီယံကျော် ရောင်းချခဲ့ရပြီး ကိုရီယားရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် အမြင့်ဆုံးရရှိခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ကင်သည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံတွင် ကြောင်နေသူတစ်ဦးအဖြစ် စိမ့်ဝင်နေသော မြောက်ကိုရီးယား သူလျှိုအဖြစ် ဟန်၏ Covertness ဝပ်တွန်းစီးရီးကို ရုပ်ရှင်အဖြစ်ရိုက်ကူးထားသော Secretly, Greatly ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ရှင်သည် များစွာသော စံချိန်တို့ကို ချိုးဖျက်နိုင်ခဲ့ရုံမျှမက ‌ထိုနှစ်၏ box office တွင် အ‌အောင်မြင်ဆုံးသော ရုပ်ရှင်တွေထဲမှ တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ရှင်ကားကြောင့် ကင်သည် 50th Grand Bell Awards တွင် အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်သစ်ဆုနှင့် 50th Baeksang Arts Awards တို့ကို ရရှိခဲ့သည်
Kim won Best New Actor awards at the 50th Grand Bell Awards and the 50th Baeksang Arts Awards.၂၀၁၃ မှ ၂၀၁၄ ခနှစ် အစောပိုင်းကာလတွင် ကင်သည် SBS ၏ စိတ်ကူးယဉ်အချစ်ဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သည့် My Love from the Star ဇာတ်လမ်းတွဲတွင် မင်းသမီး ဂျွန်ဂျီဟွန်းနှင့်အတူ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲအတွက် ဇာတ်ဝင်တေးနှစ်ပုဒ်ဖြစ်သော "In Front of Your House" နှင့် "Promise" သီချင်းနှစ်ပုဒ်ကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲသည် တရုတ် အွန်လိုင်းရုပ်ရှင်ဝဘ်ဆိုဒ်ဖြစ်သော iQiyi တွင် ကြည့်ရှုသူ ၃ ဘီလီယံကျော်ရှိခဲ့ပြီး ထိုရုပ်ရှင်တွင်ပါဝင်ခဲ့သော ဖက်ရှင်၊ မိတ်ကပ်နှင့် စားသောက်ဆိုင်မှအစ အောင်မြင်မှု ရရှိခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကင်သည် အာရှတခွင်တွင် အကြီးအကျယ် အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့ပြီး ထုတ်ကုန် ၃၅ မျိုးအတွက် အလိုရှိဆုံးသော အမှတ်တံဆိပ်ထောက်ခံပေးသူထဲက တစ်ယောက်ဖြစ်လာခဲ့သည်
၇ ကြိမ်မြောက် Korea Drama Awards တွင် ရုပ်မြင်သံကြားဇာတ်လမ်းတွဲများအတွက် အမြင့်ဆုံးဆုဖြစ်သော ဒေးဆန်းဆု(သို့မဟုတ် "Grand Prize") ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
ထိုနှစ်နောက်ပိုင်းကာလတွင် ကင်သည် နိုင်ငံတကာ အားကစားပွဲတော်နှစ်ခုကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တရုတ်နိုင်ငံ၊ နန်ကျင်းမြို့၌ ကျင်းပသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် နွေရာသီ လူငယ် အိုလံပစ်အားကစားပွဲတော်၏ ဖွင့်ပွဲတွင် များစွာသော အနုပညာရှင်များနှင့်အတူ တရားဝင်သီချင်းဖြစ်သော "Light up the Future" သီချင်းကို သီဆိုခဲ့သည်
သူသည် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံ၊ အင်ချွန်းမြို့တွင် ကျင်းပသော ၂၀၁၄ ခုနှစ် အာရှ အားကစားပွဲတော်၏ ဖွင့်ပွဲတွင်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
သူသည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ဂျန်ဒေါင်ဂန်း၊ ကိုရီးယား အော်ပရာအဆိုတော် အန်ဆွတ်ဆန်းနှင့် နိုင်ငံ ၄၅ ခုမှ လူပုဂ္ဂိုလ်မျနှင့်အတူ "One Asia" စကားလက်ဆောင် ပေးပို့သည့် ကဏ္ဍတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် KBS ရုပ်သံဌာနမှ ရိုက်ကူးသော The Producers ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲမှာ My Love From the Star အား ရေးသားခဲ့သူ စာရေးဆရာ ပတ်ဂျီအွန်းမှ ရေးသားခဲ့သော ဇာတ်လမ်းလည်း ဖြစ်သည်
ထိုရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲသည် ပြည်တွင်းပရိသတ် ကြည့်ရှုနှုန်း အခိုင်အမာရရှိခဲ့ပြီး နိုင်ငံတကာအနေဖြင့် နိုင်ငံများစွာသို့ ရောင်းချခဲ့ရသည်
ထို့ပြင် ကင်သည် ၈ ကြိမ်မြောက် Korea Drama Awards ဆုပေးပွဲတွင် ဒေဆန်းဆုကို နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံရရှိခဲ့သည်
ထိုမျှမကသေး သူ၏ သရုပ်ဆောင် ကောင်းမွန်မှုကြောင့် 4th APAN Star Awards နှင့် 2015 KBS Drama Awards တို့ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
ကင်သည် သက်ဆိုင်ရာ နယ်ပယ်တို့တွင် အခိုင်အမာအောင်မြင်မှုရှိသည့် အသက် ၃၀ အောက် ဩဇာတိက္ကမရှိသည့် လူပုဂ္ဂိုလ် ၃၀ အား ရွေးချယ်ထားသော ဖို့စ်မဂ္ဂဇင်း၏ "30 Under 30 Asia 2016 list" စာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
ကင်သည် မူခင်းဒရာမာအမျိုးအစား(action-noir၊ အတ္တနှင့် လိင်မှုအသားပေး) ဇာတ်ကားဖြစ်သော Real တွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ၂၀၁၇ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ပြသခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် KeyEast အေဂျင်စီမှ နုတ်ထွက်ပြီး သူ၏ဝမ်းကွဲ ညီအကိုနှင့် အေဂျင်စီတစ်ခုတည်ထောင်ခဲ့သည်ဟူသော သတင်းများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ကင်သည် Kim Sae-ron၊ Seo Ye-ji တို့နှင့်အတူ Gold Medalist အေဂျင်စီဖြင့် လတ်မှတ်ရေးထိုးခဲ့သည်
၂၀၂၀ ခုနှစ်တွင် ကင်သည် tvN ရုပ်သံမှ It's Okay to Not Be Okay ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲ‌တွင် စိတ်ရောဂါကုသရေးဆေးရုံမှ ဆေးဝန်ထမ်းအကူအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်လမ်းတွဲမှာ The Producers ဇာတ်ကားပြီးကတည်းက ၅ နှစ်အကြာမှ ပထမဆုံးအကြိမ် ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် ပါဝင်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဥပါယ်တံမျဉ်သည် ဖျော်ဖြေရေး ရုပ်ရှင် အမျိုးအစား ဖြစ်ပြီး ပရိသတ် အားပေးမှုများပြားခဲ့သော ရုပ်ရှင်များထဲတွင် တစ်ကား အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ဒါရိုက်တာ ခရစ္စတီးနားခီ ရိုက်ကူးပြီး ၂၀၁၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရုံတင်ပြသခဲ့သည်
ဇာတ်လမ်းမှာ ပန်းချီပြခန်းပိုင်ရှင် လူချမ်းသာ အမျိုးသား တစ်ယောက်ကို လူတစ်စုမှ အကွက်ဆင် လိမ်လည်ကြခြင်းဖြစ်သည်
မင်းထက်သည် ချမ်းသာ ကြွယ်ဝသူတဦး ဖြစ်ပြီး ပန်းချီပြခန်း ၁ ခုကိုလည်း ပိုင်ဆိုင်ထားကာ လှပသော ဇနီးဖြစ်သူ ဇင်မာ နှင့် ပြီးပြည့်စုံသော ဘဝပိုင်ရှင် ဖြစ်သည်
ဘဝ အချိုးအကွေ့ တခု၌ အမှားတခုကြောင့် မင်းထက်၏ အိမ်ထောင်ရေးနှင့် စီးပွားရေးပါ ပျက်စီးခဲ့ရသည်
အဖြစ်အပျက်များစွာ ဖြစ်ပျက်ပြီးနောက် မင်းထက်၏ဘဝသည် ၎င်းထင်သလို ပြီးပြည့်စုံသော ဘဝမဟုတ်ဘဲ မြှုပ်ကွက်များ ရှိနေကြောင်းကို သိရှိပြီး ဖော်ထုတ်ကာ ဘဝကို ပြန်လည်တည်ဆောက်သည်
မင်းထက် အဖြစ် ဇဏ်ခီဇင်မာ အဖြစ် သက်မွန်မြင့်သိန်းစိုး အဖြစ် အောင်မြင့်မြတ်Emily အဖြစ် Kaew Korraveeနှင်းနှင်း အဖြစ် ခြူးစစ်ဟန်ဥပါယ်တံမျဉ် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားသည် အမျိုးသမီးဒါရိုက်တာ ခရစ္စတီးနားခီ ၏ ဒုတိယမြောက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
ဇာတ်ကားကို ရန်ကုန်၊ ငပလီနှင့် ကလောတို့တွင် ၃ လကြာ ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး တစ်နှစ်ကျော်ကြာ အချိန်ယူ တည်းဖြတ်ခဲ့သည်
ခင်ကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khingyi)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ ဝမ်းတွင်းမြို့နယ်၊ ခင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၂ ဦး၊ မ ၁၉၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းနက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၈ ဦး၊ မ ၁၈၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
ထန်းကြီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htangyi)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ထန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သ‌ဖော်ကျောင်းတော် (တရုတ်: 大佛寺; ပင်ယင်: Dàfó Sì; literally Grand Buddha Temple)သည် တရုတ်နိုင်ငံ၊ Guangdong ပြည်နယ်၊ ကွမ်ကျိုးမြို့တွင်တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓဘာသာကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မဟာဝီရခန်းမသည် မြောက်ဘက်တွင် တည်ရှိကာ တောင်ဘက်သို့ မျက်နှာမူထားသည်
ခန်းမ၏ အကျယ်သည် ၁၂၀၀ စတုရန်းမီတာ (၁၃၀၀၀ စတုရန်းပေ) ရှိသည်
ထိုခန်းမသည် ကျင်မင်းဆက် Qing dynasty (1644–1911) က တည်ဆောက်ခဲ့သည့် ဗိသုကာလက်ရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
ကြေးနီဖြင့် သွန်းလုပ်ထားသည့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်ကြီးသုံးဆူသည် ဤမဟာဝီရခန်းမတွင် သီတင်းသုံးစံပယ်လျက်ရှိသည်
ရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူချင်းစီသည် အမြင့် ၆ မီတာ (၂၀ ပေ)၊ အလေးချိန် ၁၀ တန် (9.8 long tons; 11 short tons) ရှိကြသည်
ငနုသန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nganuthan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ဖြူးမြို့နယ်၊ ကညွှတ်ကွင်း(အရှေ့)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် ကညွတ်ကွင်းမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဒေါက်တာ ထင်အောင် (၁၈ မေ ၁၉၀၈ – ၁၀ မေ ၁၉၇၈) သည် မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု နှင့် မြန်မာ့သမိုင်းပညာရှင် တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး နာမည်ကျော် စာရေးဆရာလည်း ဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီးခေတ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်အာရှ အဆင့်မြင့်ပညာရေးအသင်း (The Association of Southeast Asian Institutions of Higher Learning) ကို ၁၉၅၆တွင် တည်ထောင်သူတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၀၈ ခု၊ မေလ ၁၈ ရက်တွင် ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပေါက်မြို့၌ မွေးသည်
မိဘများမှာ အရေးပိုင် ဦးဖိန်းနှင့် ဒေါ်မိမိ တို့ ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၇ ယောက်အနက် ပဉ္စမမြောက် ဖြစ်သည်
အစ်ကိုအကြီးဆုံးမှာ ၁၉၄ရ ခု၊ ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်‌အောင်ဆန်း ‌နှင့်အတူ လန်ဒန်မြို့သို့ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးအတွက် ဆွေး‌နွေးရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သူ အိုင်စီအက်စ် ဦးတင်ထွဋ် ဖြစ်သည်
၁၉၂၃ ခုတွင် စိန့်ပေါကျောင်းမှ အထက်တန်းအောင်သည်
မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်စာ ဂုဏ်ထူးရသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တက်သည်
ဥပစာတန်းတွင် ရာဇဝင် (ယခု သမိုင်း) ကို စိတ်ဝင်စားလာသည်
ထိုစဉ် ပါမောက္ခမှာ ဒီဂျီအီးဟော (Daniel George Edward Hall) ဖြစ်သည်
သမိုင်းသင်သော်လည်း မြန်မာသမိုင်းအား နှိပ်ချပြောဆိုလေ့ရှိရာ မောင်ထင်အောင်နှင့် မကြာမကြာ ပဋိပက္ခဖြစ်ရသည်
ဝိဇ္ဇာတန်းရောက်သော် ဆရာနှင့်အဆင်မပြေမှုက အဟန့်အတားဖြစ်မည်စိုး၍ သမိုင်းဂုဏ်ထူးတန်း မတက်တော့
၁၉၂၈ ခုတွင် အင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူးတန်းဖြင့် ဘွဲ့ရသည်
ကိန်းဘရစ်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေဘွဲ့၊ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ပြည်သူ့ရေးရာ ဥပဒေဘွဲ့၊ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပဒေမဟာဘွဲ့ကို ရယူသည်
၁၉၃၃ ခုတွင် ဒဗ္ဗလင်ရှိ ထရီနတီကောလိပ်မှ စာပေဆိုင်ရာပါရဂူဘွဲ့ ရသည်
ထို ဘွဲ့ယူကျမ်းကို ၁၉၃၇ ခုတွင် အောက်စဖို့ပုံနှိပ်တိုက်မှ မြန်မာပြဇာတ်များ အမည်ဖြင့်စာအုပ်ထုတ်ခဲ့သည်
ဦးဖိုးကျားနှင့် သိကျွမ်းကာ မြန်မာနိုင်ငံ အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ အကျိုးဆောင် (အတွင်းရေးမှူး) အဖြစ် လွတ်လပ်ရေးရသည့် ၁၉၄၈ အထိ ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၃၆ ခု၊ ဒုတိယကျောင်းသားသပိတ် ပေါ်လာသော် ရန်ကုန်မြို့မိမြို့ဖများက မြို့မတိုင်းရင်းသားအထက်တန်းကျောင်း တွင် အမျိုးသားတက္ကသိုလ် (ညကျောင်း) ဖွင့်ရာ ဒေါက်တာထင်အောင်က အင်္ဂလိပ်စာနှင့် နိုင်ငံရေးသိပ္ပံ ဘာသာရပ်များ ပို့ချသည်
အခြားကထိကများမှာ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၊ ဦးဖိုးကျား၊ သူရိယ ဦးလှဖေ၊ ဦးဖိုးစိန်၊ ဦးထွန်းညို၊ ဦးအောင်လှ (သင်္ချာပါမောက္ခ၊ မြို့မကျောင်းအုပ်ကြီး) စသည်တို့ ဖြစ်သည်
ဂျပန်ခေတ်တွင် နီပွန်-မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှုအသင်း နှင့် မြန်မာနိုင်ငံ စာရေးဆရာအသင်း တို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၅၄ ခုတွင် မြန်မာနိုင်ငံ ဘာသာပြန်စာပေအသင်း (စာပေဗိမာန်) အုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ ဖွဲ့စည်းရာ အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်သည်
သုတေသနအသင်းနှင့် သမိုင်းကော်မရှင်တို့တွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ဆောင်ရွက်သေးသည်
၁၉၅၈ ခုရောက်သော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒုတိယအဓိပတိ ဖြစ်လာသည်
ပါရဂူဘွဲ့ရပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်လာသည့်အခါ အစ်ကိုများ (ဝတ်လုံ ဦးကျော်မြင့်နှင့် ဦးမြင့်သိန်း) တို့ထံ အလုပ်သင်ရှေ့နေ ဝင်သည်
နောင်သော် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာန၌ လက်ထောက်ကထိက ဖြစ်လာသည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၏ ပထမဆုံးပါမောက္ခချုပ် အဖြစ် ၁၉၄၆ ခုမှ ၁၉၅၈ ခုအထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၉ ခုနစ်ကနေ ၁၉၆၂ ခုနှစ်အထိ သီရိလင်္ကာသို့ မြန်မာသံအမတ် အဖြစ် သွားသည်
၁၉၆၃ တွင် အငြိမ်းစားယူတော့သည်
နောင်းပိုင်းတွင် ကိုလံဘီယာတက္ကသိုလ်နှင့် ဝိတ်ဖောရပ်တက္ကသိုလ် (Wake Forest University) တို့တွင် ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
မြန်မာအစိုးရက စည်သူဘွဲ့၊ သီရိလင်္ကာနှင့် အမေရိကန်တက္ကသိုလ်များက ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါရဂူဘွဲ့များ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခု၊ မေလ ၁၀ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ တိမ်းပါးသည်
ဇနီး ဒေါ်တင်လှ သာ ကျန်ရစ်သည်
မောင်ထင်အောင် ကလောင်အမည်ဖြင့် အောက်ပါစာအုပ်များ ရေးသားခဲ့သည် -
အမှတ်(၃) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း ပုဇွန်တောင်သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ရန်ကုန်အရှေ့ပိုင်းခရိုင်ရှိ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် (၅၁)လမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ကျောင်းဆောင် အသစ်အား ၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် အသစ်တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပြီး ကျောင်းဆောင်သစ် ဖွင့်ပွဲသို့ ထိုအချိန်က မြန်မာနိုင်ငံ ပညာရေးကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့် ကိုယ်တိုင် တက်ရောက် ဖွင့်လှစ်ပေးခဲ့သည်
ဦးလှ(လူထုဦးလှ)ကို ပဲခူးတိုင်း ညောင်လေးပင် မြို့နယ် ပုစွန်မြောင်း ရွာတွင် အဖ ကုန်သည် ဦးပု၊ အမိ ဒေါ်ခိုင် တို့မှ ၁၉၁ဝ ခု ဇန်နဝါရီ ၁၉ ရက် ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ နံနက် ၇:၄၅ နာရီတွင် မွေးဖွားသည်
ပက္တရိုးနက်စ် တာဝါ သို့ ပက္တရိုးနက်စ် အမြွှာတာဝါသည် မလေးရှားနိုင်ငံ ကွာလာလမ်ပူမြို့တွင် တည်ရှိပြီး၊ ၎င်းကို မလေးဘာသာဖြင့် မနာရာ ပက္တရိုးနက်စ် ဟုခေါ်ဆိုကြသည်
ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံး အဆောက်အဦးအဖြစ် ၁၉၉၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ခုနှစ်အထိ ဗိုလ်စွဲခဲ့သော်လည်း၊ ထိုင်ပေ ၁၀၁ ဆောက်ပြီးသောအခါတွင် ကမ္ဘာ့အမြင့်ဆုံးအမည်မှ ဆင်းသက်ပေးခဲ့ရသည်
၎င်းသည် ကွာလာလမ်ပူမြို့တော်၏ ပြယုဒ်အင်္ဂါတရပ်ဖြစ်ကာ အနီးတွင် ကွာလာလမ်ပူတာဝါ ဆိုသည့် မျှော်စင်သီးသန့်တစ်ခု ရှိသည်
ဩစတေးလျ ရေကြောင်းနှင့်စစ်ချီတပ်မှ ဂျာမန်နယူးဂီနိကို ဝင်ရောက်ကာ ဘီတာပါကာတိုက်ပွဲကို ဆင်နွှဲအောင်မြင်သည်
လက်တင်အမေရိက (အင်္ဂလိပ်: Latin America) ဟူသည် ရိုမန်ဘာသာစကား (အဓိကအားဖြင့် စပိန်နှင့် ပေါ်တူဂီဘာသာ) ကိုပြောဆိုသည့် အမေရိကရှိ နိုင်ငံများကို ညွှန်းဆို ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တောင်ဘက်နယ်နမိတ်မှ တောင်အမေရိက တောင်ဘက် အစွန်းထိ (ကာရစ်ဘီယံဒေသ အပါအဝင်) ကျယ်ပြန့်ကာ အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံပေါင်း ၂၀ ပါဝင်သည်
ဧရိယာအားဖြင့် ၁၉,၁၉၇,၀၀၀ စတုရန်းကီလိုမီတာခန့် (၇,၄၁၂,၀၀၀ စတုရန်းမိုင်) ကျယ်ဝန်းကာ ကမ္ဘာ့ကုန်းမြေစုစုပေါင်းဧရိယာ၏ ၁၃% ခန့်ရှိသည်
လူဦးရေမှာ ၂၀၁၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ၆၀၄ သန်းကျော်ဖြစ်သည်
"လက်တင်အမေရိက" ဟူသည့် အသုံးအနှုန်းကို ၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
ပထဝီဝင်၊ နိုင်ငံရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု စသည်တို့ကို အခြေခံ၍ လက်တင်အမေရိက ကို အမျိုးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်
ပထဝီဝင်အားဖြင့် ပိုင်းခြားထားပုံမှာ မြောက်အမေရိက၊ ဗဟိုအမေရိက၊ ကာရစ်ဘီယံနှင့် တောင်အမေရိက ဟူ၍ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပထဝီဝင်အရ ခွဲခြားထားသည့် နယ်မြေဒေသများမှာ တောင်ပိုင်းကတော့ပုံဒေသ၊ ဂီယားနားနယ်များနှင့် အန်းဒီးဒေသ တို့ဖြစ်သည်
ဘာသာဗေဒအားဖြင့် ပိုင်းခြားထားသည့် ဒေသများမှာ ဟစ်စပန်းနစ်အမေရိက၊ ပေါ်တူဂီအမေရိကနှင့် ပြင်သစ်အမေရိက တို့ဖြစ်ကြသည်
*: အချုပ်အခြာအာဏာပိုင်နိုင်ငံ မဟုတ်
ဂန်းဆုအိဂျိဘူတာ  (岩水寺駅 ဂန်းဆုအိဂျိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ရှိဇုအိုခခရိုင်၊ ဟားမားမတ်ဆွတ်မြို့၊ ဟမခိတရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြင်းမူမြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ကောက်ဝရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkaukwa)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ရွှေကျင်မြို့နယ်၊ မအူပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မအူပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၉ ဦး၊ မ ၅၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဖတ်ဟာ (ရွာမ)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpathar (Ywarma))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ ဟိုပန်မြို့နယ်၊ ဖတ်ဟာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖတ်ဟာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၃၆ ဦး၊ မ ၇၄၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၈၃ ဦးနေထိုင်သည်
တက္ကသိုလ် ဘုန်းနိုင် (၁၉၃ဝ-၂ဝဝ၂) သည် မြန်မာနိုင်ငံသား တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခပါမောက္ခချုပ် တစ်ဦး အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်ပြီး အမျိုးသား စာပေဆုရ စာရေးဆရာ၊ ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ၊ တေးရေးဆရာလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တိုင်း သန်လျင်မြို့၌ အဖ ဦးထွန်းဖေ၊ အမိ ဒေါ်ကြင်မေ တို့က ၁၆ ဇန်နဝါရီ ၁၉၃ဝ ကြာသပတေးနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်းငါးယောက်တွင် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်
ငယ်မည် မောင်ဖေသိန်း၊ အမည်ရင်းမှာ ဦးခင်မောင်တင့် ဖြစ်သည်
ပြည်ခရိုင် ပေါင်းတည်မြို့ မူလတန်းလွန်ကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်စာမေးပွဲ အောင်မြင်ပြီး မက်သဒစ်ကျောင်းများ (သန်လျင်၊ တွံတေး၊ သုံးခွ)၊ အစိုးရ အထက်တန်းကျောင်းများ (ပြည်၊ ပေါင်းတည်)၊ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေကို ကိုးတောင်တွဲကျောင်း (ထုံးဘို)၊ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ (၁၉၄၈)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် (၁၉၄၈)၊ စိတ်ပညာ ဝိဇ္ဇာ ဂုဏ်ထူးဘွဲ့ (၁၉၅၅)၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ နယူးယောက်မြို့၊ ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ် ဘွဲ့လွန် မဟာ ဌာနမှ မဟာ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (၁၉၅၉ - ၆၁) တို့ကို ဆည်းပူး အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဂုဏ်ထူးတန်း နောက်ဆုံးနှစ် ဓာတ်ခွဲခန်းတွင် လက်တွေ့လုပ်နေစဉ် မန္တလေးတက္ကသိုလ်ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး ဦးကိုလေးက မန္တလေးတက္ကသိုလ်သို့ လာရောက်၍ စိတ်ပညာ စတင်သင်ကြားပေးရန် မေတ္တာရပ်ခံခဲ့သည်
မိမိ၏ ပညာပြန့်ပွားသည်ကို နှစ်သက်သည်က တစ်ကြောင်း၊ ဆရာကြီးဦးကိုလေးအား လေးစားသည်ကတစ်ကြောင်းကြောင့် လာပါမည်ဟု ကတိပေးခဲ့သည်
မန္တလေး ယူနီဗာစီတီ ကောလိပ် စိတ်ပညာ ဌာနမှူး (၁၉၅၅)၊ တောင်ကြီးကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၆၂ - ၇၂)၊ ပုသိမ် ဒီဂရီ ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၇၂ - ၇၇)၊ မော်လမြိုင် ဒီဂရီ ကောလိပ် ကျောင်းအုပ်ကြီး (၁၉၇၇ - ၈၅)၊ မော်လမြိုင် တက္ကသိုလ် ဒုတိယ ပါမောက္ခချုပ် (၁၉၈၆ - ၈၈)အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ပညာရေး တက္ကသိုလ် ပါမောက္ခချုပ် အဖြစ်တာဝန်ထမ်းဆောင်နေစဉ် ၁၉၈၈အရေးအခင်း၌ စစ်မှန်သောဒီမိုကရေစီကို တောင်းဆိုရာတွင် ပါဝင်ခဲ့မှုကြောင့် စစ်အာဏာပိုင်များက အငြိမ်းစားပေးခြင်းခံခဲ့ရသည်
မြန်မာပညာရေး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဂျပန် (၁၉၇၇) နှင့် တရုတ် (၁၉၈၃) သို့ လည်းကောင်း၊ မြန်မာပညာရေး အထူး လေ့လာရေး အဖွဲ့ ဒုတိယ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် ဂျပန် (၁၉၈၁) သို့ လည်းကောင်း၊ အာဆီယံ - ကိုရီးယား ယဉ်ကျေးမှု ခေါင်းဆောင် ဖလှယ်ရေး အစီအစဉ် တွေ့ဆုံ ပွဲများတွင် မြန်မာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ၁၉၉၉ နှင့် ၂ဝဝဝ ပြည့်နှစ်များ၌ ကိုးရီးယား သမ္မတ နိုင်ငံသို့ သွားရောက် ခဲ့ပြီး စာတမ်းများ ပြုစု ဖတ်ကြား ခဲ့သည်
စာပေနယ်သို့ ရှုမဝ မဂ္ဂဇင်း ပါ "ဒွိဟ" ကဗျာဖြင့် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် စတင် ဝင်ရောက် ခဲ့သည်
ထင်ရှားသည့် လုံးချင်း ဝတ္ထုရှည်အချို့မှာ၊ ညီမလေးရယ် စိုးရိမ်မိတယ် (၁၉၅၈)၊ သူ့ကျွန်မခံပြီ (၁၉၅၉)၊ လွမ်း (၁၉၆၂)၊ မိုးည အိပ်မက်မြူ (၁၉၆၂)၊ ဤမြေမှသည် (၁၉၆၃)၊ စိမ်းနေဦးမည့် ကျွန်တော့်မြေ (၁၉၆၃)၊ မောင့်ဘဝ ညအလားကွယ် (၁၉၆၃)၊ သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည် ခိုင် (၁၉၆၄)၊ ချစ်သော ဤကမ္ဘာ (၁၉၆၄)၊ လွမ်းတေး မဆုံးစေနှင့် စောသခင် (၁၉၆၅)၊ ကမ္ဘာကုန် ကျယ်သရွေ့ဝယ် (၁၉၆၆)၊ နွေကန္တာဦး (၁၉၆၈)၊ ဝသန် လေချိန်မှန်ကူး (၁၉၆၉)၊ တပြည်သူ မရွှေထား (၁၉၇၁)၊ နှင်းငွေ့တထောင့် မိုးတမှောင့် (၁၉၇၂)၊ ကိုယ့်အလှ ဘဝငွေလမင်း (၁၉၇၆)၊ စွန့်ခွာရသည့် နွေညများ (၁၉၈ဝ)၊ မိုးတွေ ရွာမှဖြင့် လျှင်ကွယ် (၁၉၈၄)၊ တိမ်ညိုအလွင့် လအမြင့် (၁၉၉ဝ)၊ ချစ်သူအိမ်အမိုး နောက်ဝယ် လပျောက်ခဲ့ခြင်း (၁၉၉၁)၊ မျက်ရည် လောကများ၏ ဟိုမှာဘက် (၁၉၉၂)၊ လေရူးသည် စာမတတ်ပါ (၁၉၉၅)စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထင်ရှားသည့် မဂ္ဂဇင်း ဝတ္ထုရှည် (novelette) များမှာ နှင်းရွက်ကြွေစော (၁၉၅၈)၊ မုန်းရစ်လေဦး (၁၉၅၈)၊ ရေပင်လယ်နှင် ငွေစင်ကြယ် (၁၉၅၈)၊ တန်ခူးလေနှင့် လျောတော့သည် (၁၉၆၁)၊ ပိတောက်နှင့် ကြိုပါမည် မာရီယာ (၁၉၆၃)၊ ကရုဏာ မိခင် (၁၉၆၃) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဝတ္ထုတို အများ ကိုလည်း ရေးသားခဲ့ရာ ယင်းတို့ကို ပြန်လည် တင်ပြသည် (၁၉၆၅)၊ ဝတ္ထုတို ပေါင်းချုပ် အမှတ် ၁၊ ၂၊ ၃ (၁၉၆၉)၊ ဝိညာဉ်မှာ ဖူးသည့် ကြည်နူးမှု အလှပန်း (၁၉၉၃)၊ ကျွန်တော့် ဘဝ ပိတောက်ကမ္ဘာ (၁၉၉၃) စသည်ဖြင့် စုစည်း ခဲ့သည်
စာပေ အနုပညာ ဆိုင်ရာ ကျမ်းများမှာ ဘုန်းနိုင့် အတွေး ဘုန်းနိုင့် အမြင် (၁၉၇၇)၊ ခမ်သိမ်းကလျာ ရှုဖွယ်သာတည်း ပထမတွဲ၊ ဒုတိယတွဲ (၁၉၉၄) တို့ ဖြစ်ကြသည်
အင်္ဂလိပ် - မြန်မာ နှစ်ဘာသာ ဘာသာပြန် ကဗျာ စာအုပ် များမှာ ရှားလော့ဒေဝီ (၁၉၉၆)၊ တမ်းတမိခြင်း (၁၉၉၇) တို့ ဖြစ်ကြသည်
နိုင်ငံခြား ဘာသာသို့ ပြန်ဆို ထုတ်ဝေ ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ရုရှား ဘာသာဖြင့် 'သူ့ကျွန်မခံပြီ' (၁၉၇ဝ)၊ တရုတ် ဘာသာဖြင့် 'စွန့်ခွာရသည့် နွေညများ' (၁၉၈၈)၊ ဟင်ဒီ ဘာသာဖြင့် 'သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည် ခိုင်' (၁၉၉၄) တို့ ဖြစ်ကြသည်
'နှင်းငွေ့ တထောင့် မိုးတမှောင့်' ဖြင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား စာပေဆု ရရှိခဲ့သည်
၂ဝဝ၂ ခုနှစ် မေလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် သန်လျင်၌ ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
တန်ခူးလေနှင့်လျောတော့သည်မျက်ရည်လောကများ၏ဟိုမှာဘက်တိမ်ညိုအလွင့်လအမြင့်ဝဿန်လေ ချိန်မှန်ကူးကမ္ဘာကုန်ကျယ်သရွေ့ဝယ်ဤမြေမှသည်စိမ်းနေဦးမည့်ကျွန်တော့်မြေသူ့ကျွန်မခံပြီ (ရုရှားဘာသာ)မုန်းရစ်လေဦး (ဟင်ဒီဘာသာ)စွန့်ခွာရသည့်နွေညများ (တရုတ်ဘာသာ)မိုးညအိပ်မက်မြူ (ဂျပန်ပြည်၊ အိုဆာကာ တက္ကသိုလ်၊ မြန်မာစာဌာန၊ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်)သူငယ်ချင်းလို့ပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင် (ဟင်ဒီဘာသာ)သူ့ကျွန်မခံပြီညီမလေးရယ် စိုးရိမ်မိတယ်လွမ်းတန်ခူးလေနှင့်လျောတော့သည်(မွှေးလွန်းသောပန်း)ရေပင်လယ်နှင့် ငွေစင်ကြယ်မိုးညအိပ်မက်မြူမုန်းရစ်လေဦးနွေကန္တာဦးသူငယ်ချင်းလိုပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင်တပြည်သူ မရွှေထားထားသခင်သစ္စာမိုးဦးသည်သောင်ယံက မခွာရက်တယ်မောင့်မူပိုင်ရှင်လွမ်းမိုးညအိပ်မက်မြူသာ၍ဝေးရာဆီကိုပါသူငယ်ချင်းလိုပဲ ဆက်၍ခေါ်မည်ခိုင်တပြည်သူ မရွှေထားကမ္ဘာကုန်ကျယ်သရွေ့ဝယ်ကိုယ့်အလှဘဝငွေလမင်းနွေကန္တာဦးပတ္တမြားပွင့်တို့သမိုင်းပြောကြသည်တက္ကသိုလ်နန်းထားသခင်မေတ္တာစေကျွန်မေတ္တာသောင်နွေဦးသည်သောင်ယံကမခွာရက်တယ်မေတ္တာများနှင့်စိန်ပန်းနီနီရတနာရွှေမိုးလရောင်မချစ်သောပန်းနှင့်ပန်းကိုမချစ်သောလဘုန်းနိုင်အတွေး၊ ဘုန်းနိုင်အမြင် (၁၉၇၇)ဝတ္ထုရှည်ဟူသည် (ဝတ္ထုရှည်စာတမ်းများ၊ စာပေဗိမာန်) ၁၉၈၁ခပ်သိမ်းကလျာရှုဖွယ်သာတည်း (၂-တွဲ)၁၉၉၄အမြင့်သို့ အာရုံညွှန့်တက်ခြင်း ၂၀၀၂လီရာနာ ဂင်္ဂါ ဧရာဝတီ နှင့် ကဗျာ၏ သင်္ခါ ရ နှင့် နိယာမ (ရုပ်ရှင်တေးကဗျာ)ပညာရဲ့ သဘောပန်ဒိုရာအိုးပွင့်ပြီး ဟားပီးစ်တို့ ပျံသန်းချိန်အိုင်ကျူ  မည်မျှပုံ၍ ယုံရမည်နည်း ၁၉၉၆မလိခ
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၂)
စာ ၃၁၂ - ၃၁၄
မြန်မာဝတ္ထု အညွှန်း (၅)
စာ ၂၇ - ၄၄
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ် (၂ဝဝ၃)
စာ ၁၅၁ - ၁၅၃
မြန်မာနိုင်ငံ စာပေဆုများ (၁၉၇၁ - ရ၉)
ပြန်ဆက် စာတည်း အဖွဲ့
နှစ်ဆယ်ရာစု မြန်မာ စာရေး ဆရာများနှင့် စာစု စာရင်း(၂ဝဝ၃)
စာ ၉၂ - ၉၆
လွမ်းတေးကို သူပင် သီရော့မည် (အမှတ်တရ တက္ကသိုလ် ဘုန်းနိုင်) (၂ဝဝ၃)
ကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ
ပညာရဲ့သဘောကံကော်ဝတ်ရည် စာပေ
အိုင်ကျူ မည်မျှပုံ၍ ယုံရမည်နည်း
ဧကရာဇ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ayekaritkone)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဧကရာဇ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဧကရာဇ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၆၇ ဦး၊ မ ၁၆၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဗရင်ဂျီကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bayingyikone)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ သထုံမြို့နယ်၊ ဝင်းပကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝင်းပကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၅၈ ဦး၊ မ ၁၇၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၇၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဥတ္တတားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Oketadar)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ဥတ္တတားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥတ္တတားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၈၇ ဦး၊ မ ၃၂၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၉၅ ဦး နေထိုင်သည်
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူးစုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၃၅ ဦး၊ မ ၃၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ယချိယောမြို့  (八千代町 ယချိယောချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိဘရခိခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလတွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၂၁၉၇၈ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၃၇၃ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၅၈.၉၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ် (နိုဝင်ဘာ ၂ဝ၊ ၁၈၈၉ - စက်တင်ဘာ ၂၈၊ ၁၉၅၁) သည် အမေရိကန်လူမျိုး နက္ခတ္တပညာရှင်ဖြစ်ပြီး ကျယ်ပြောသည့် နက္ခတ္တဗေဒနယ်ပယ်တွင် အရေးပါသည့်အခန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူအား ၂ဝ ရာစု၏ အရေးပါဆုံးစကြဝဠာဗေဒပညာရှင်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် သတ်မှတ်သည်
ကမ္ဘာမြေမှ ဝေးကွာလာသည်နှင့်အမျှ ဂယ်လက်ဆီများသည် အရှိန်ပိုလာသည်ဆိုသော စကြဝဠာပြန့်ကားလာမှု တနည်း ဟာဗေနိယာမ အဖြစ် လူသိများသည်
ထို့အပြင် နဂါးငွေ့တန်း ဂယ်လက်ဆီအလွန်မှ နက်ဗျူလာများသည် တကယ်တမ်းတွင် ဂယ်လက်ဆီများဖြစ်ကြသည်ဟု သက်သေထူသည့်အတွက် ဟာဘယ်အား လူသိများကြသည်
Wikimedia Commons ရှိ အက်ဒွင် ဟပ်ဘယ် နှင့်ပတ်သက်သော မီဒီယာများ ဝီကီ
အကျကွင်းရွာ၊ ကျောင်းကွင်း
ငါဘုရားသည် သမာပတ်(၈)ပါး, အဘိညာဉ်(၅)ပါး, စေတောဝိမုတ္တိ ပညာဝိမုတ္တိတို့ကို အလိုရှိသလို ဝင်စားနိုင် သိတော်မူနိုင်သကဲ့သို့ ကဿပသည်လည်း ယင်းတို့ကို အလိုရှိသလို ဝင်စားနိုင်၊ သိနိုင်ပေ၏ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ပင်ဖုရားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhpayar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်ကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၆၈ ဦး၊ မ ၈၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းကွင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkwin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မြို့သစ်မြို့နယ်၊ ဒန့်ဒလွန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒန့်ဒလွန်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၁၃ ဦး၊ မ ၃၄၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ခုပ်ပင် (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhokepin(South))သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ လက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ခုပ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၀၇ ဦး၊ မ ၈၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၅၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန္ဓမာ၊ ဆရာတော်၊ ဘဒ္ဒန္တ၊ အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ၊ ပခုက္ကူမြို့မဟာဝိသုတာရာမတိုက် (မြန်မာ ၁၂၅၄ )
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာသည် စစ်ကိုင်းတိုင်း ငါးဇွန်မြို့နယ် သားကျင်ရွာ ခမည်းတော် ဦးထွန်းအေး မယ်တော်ဒေါ်မယ်စံတို့မှ သက္ကရာဇ် ၁၂၅၄ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလဆန်း ၁၃ရက် တနင်္လာနေ့တွင် ဖွားမြင်သော သားရတနာဖြစ်လေသည်
ဦးထွန်းအေး-ဒေါ်မယ်စံတို့၌ သားသုံးယောက်၊ သမီးနှစ်ယောက်ရှိရာ ဆရာတော် သည် ဒုတိယမြောက်ဖြစ်၍ အမည်အားဖြင့် မောင်ဖိုးကျူး ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်
၁၃ နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ သားကျင်ရွာကျောင်းဆရာတော် အရှင်သုန္ဒရ မဟာထေရ်ထံတော်၌ ရှင်သာမဏေအဖြစ် ရောက်တော်မူခဲ့၍ ၁၂၇၄ ခုနှစ်တပေါင်းလဆန်း ၁၂ ရက်နေ့တွင်ပင်လယ်ရွာကျောက် မှော်တောရကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ ဖက်ပင်အိုင်ဆရာတော်၊ ဆီမီးခုံမင်းကျောင်း ဆရာတော်၊ ပေါက်စိမ်း ဆရာတော်အစရှိသော ကမ္မဝါ ဆရာတော်များနှင့်အတူ ဝါကျမြောင်တောရ ဆရာတော် အရှင်သာဂရမဟာထေရ်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုလျက် မြင့်မြတ်သောရဟန်းအဖြစ်သို့ရောက်တော်မူခဲ့လေသည်
ဆရာတော်ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာသည် ငါးဇွန်မြို့နယ် သားကျင်ရွာကျောင်း ဥပဇ္ဈာယ် ဆရာတော် အရှင်သုန္ဒရ မဟာထေရ်မြတ်ထံ၌ ပရိယတ္တိ အခြေခံကျမ်းစာများကို ငယ်စဉ်ကပင် စတင်၍ သင်ကြားဆည်းပူးတော်မူခဲ့လေ သည်
ထို့နောက် ၁၂၇၅ ခုနှစ်ရဟန်းသိက္ခာ တစ်ဝါအရတွင် ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာ ရာမတိုက် ကိုးဂိုဏ်းချုပ် ဒီဃဒဿီနိကာ ယဏ္ဏဝ ပါရဂူ ရေစကြို ဆရာတော်ဘုရားကြီး အရှင် ဂန္ထသာရထံမှောက်ရောက်ရှိ၍ ပညာသင်ကြားခွင့် ရရှိတော်မူခဲ့ပြီး အရှင်ပညာ (အဂ္ဂမဟာ ပဏ္ဍိတ) နှင့် နောင်အခါ ရန်ကုန်မြို့ ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော်ဖြစ်တော်မူမည့် အရှင်ကောဏ္ဍည (အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ)တို့ အထံ၌လည်းကောင်း၊ မန္တလေးမြို့တောင် ပြင်အောင်မြေရွှေဘုံတိုက်၌ တစ်နှစ်သီတင်းသုံး နေတော်မူလျက် မန္တလေးမြို့ပေါ်ရှိ ထင်ရှားသောဆရာတော်များ ထံ၌လည်းကောင်း ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာကျမ်းစာများကို ပါရဂူရောက် တတ်မြောက်လိမ္မာအောင် သင်ကြားဆည်းပူးတော်မူခဲ့လေသည်
ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာသည် ပခုက္ကူမြို့ သံဃာတော်၇ဝဝ ခန့်ရှိသော မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ကြီး ၌ ရဟန်းသိက္ခာကိုးဝါအရတွင် အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် အရှင်ပညာမထေရ်မြတ်ကြီးက ဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်တော်မူသဖြင့်ပါဠိ၊ အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာကျမ်းများစွာတို့ကို ချပို့ပေးတော်မူခဲ့သည်
ညောင်ဦးမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်သစ်၌လည်း နှစ်နှစ်ခန့် သီတင်းသုံး၍ စာပေပို့ချမှု တာဝန်ကို အားသွန်ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၃၁၉ ခုနှစ်တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော် အရှင်သုန္ဒရ မဟာထေရ်မြတ်၏ လွှဲအပ်တော်မူချက် အရ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ကြီး၌ တိုက်အုပ်ဆရာတော်အဖြစ်တာဝန် ယူအုပ်ချုပ်တော်မူ၍ ၁၃၃၄ ခုနှစ် ဒုတိယ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ည အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဆရာတော်အရှင်သုန္ဒရမဟာထေရ်မြတ် ဘဝနတ်ထံပျံလွန်တော်မူသောအခါဆရာတော်ကြီး၏အရိုက်အရာ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမတိုက်ကြီး၏ အဓိပတိမဟာနာယကတာဝန်ကို တိုးတက်ထမ်းဆောင်တော်မူယင်း မြန်မာပြည်အတွင်းရှိ စာချကျောင်းတိုက်ပေါင်း ၁ဝဝ ကျော်၊ ကျောင်းခွဲပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်ရှိ မဟာဝိသုတာရာမ ဂဏဝါစကနိ ကာယ(ပခုက္ကူဂိုဏ်း) ကြီး၏ ဂဏဘာရနိတ္ထာရက (ဂိုဏ်းဝန်ဆောင်ဆရာတော်) အဖြစ်ကိုပါ တာဝန်ယူလျက် စာပေကျမ်းဂန်များပို့ချခြင်း၊ တရားဓမ္မဟောပြောခြင်း၊ သံဃာ့ ပရိသတ်ကို ဩဝါဒပေးခြင်းစသည်ဖြင့် သာသနာ့တာဝန်တို့ကို အဆက်မပြတ် အားသွန်ဆောင်ရွက်တော် မူခဲ့လေသည်
ဆရာတော်သည် မဟာဝိသုတာရာမတိုက်နှင့် ပခုက္ကူဂိုဏ်းကြီးကို တာဝန်ယူအုပ်ချုပ်တော်မူ၍တပည့် သံဃာတော်များကို စာပေပို့ချခြင်း၊ တရားဓမ္မ ဟောပြောခြင်း စသောသာသနာ့ တာဝန်တို့ကို အားသွန်ဆောင် ရွက်တော်မူစဉ်၁
ရဟန်းလောင်းဆုံးမစာ၊၂
တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာအဘိဓာန်ကျမ်းကြီး၊၄
တိပိဋက ပါဠိ-မြန်မာအဘိဓာန်အကျဉ်း၊၅
ပါဠိပဒပိဋကကျမ်းညွှန်းတို့ကို ကြီးမှူးပြုစုရေးသားတော်မူလေသည်
ဤသို့လျှင် သာသနာ့ကျိုးကို သည်ပိုးဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့သည့် ပိဋကတ္တယဆေက၊ ဂန္ထဓုရာဝဟ၊ မဟာထေရ၊ပရိယတ္တိ ဝိသာရဒ၊ လဇ္ဇီပေသလ၊ သိက္ခာကာမဂုဏ် တို့နှင့် ကုံလုံပြည့်ဝတော်မူသော ဆရာတော် ဘဒ္ဒန္တဂန္ဓမာသည် ၁၃၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်၊ နိုင်ငံတော်ကောင်စီက ဆက်ကပ်လှူဒါန်းသော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတဘွဲ့တံဆိပ်တော်မြတ်ကို အလှူခံရရှိတော် မူလေသည်
အရှင်ဥပါဂတာသယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥပါဂတာသယထေရ်    အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဒတ်ဖာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dathpar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ကြိမ်မွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြိမ်မွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၈ ဦး၊ မ ၃၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ငတရော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngatayaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ငတရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငတရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၈ ဦး၊ မ ၁၁၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ငတမျှော်ရွာကို ရှေးအခါက  တို့ဟူ၍ အမျိုးလေးမျိုးတို့ဖြင် ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသည်
ယခုအခါ၌ ၎င်းရွာကို အရှေ့ပိုင်းအနောက်ပိုင်းတောင်ပိုင်းမြောက်ပိုင်း၊အလယ်ပိုင်း -တို့အားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်လျက် ရှိသည်
ငတ‌မျှော်ကျေးရွာကို လေ့လာရာ၌ လူမျိုးစုကျေးရွာဟောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်
ရွာ၏ အနောက် မြောက်ထောင့်ကို ရှမ်းရွာဟုလည်းကောင်း၊ အနောက်တောင်ထောင့်ကို ကုလားရွာဟုလည်း‌ကောင်း၊ မြောက်ဘက်အရပ်ကို နန်းတော်ရာရပ်ဟုလည်းကောင်း ရှေးအခါက ခေါ်ဝေါ်ဖူးခဲ့ကြသည်
ငတမျှော်ရွာ၏ ပထဝီအနေအထားမှာ ဧရာဝတီမြစ်နှင့် (၃)မိုင်ခန့် ဝေးပြီး၊ ချင်းတွင်းမြစ်နှင့် (၂)မိုင်ခန့်သာ ဝေးကွားပါသည်
ငတမျှော်ရွာသည် ပျူစောထီးဘုရင်လက်ထက် ငတမုဆိုးသည် ရွှေသမင်းကိုလိုက်ရာမှ ဝေးကွာသွားသော်အခါ ၎င်းရွာတည်ရာအရပ်ကို မျှော်ကြည့်ခဲ့သောကြောင့် ပျူစောထီးဘုရင်က ငတမျှော်ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
၁၉၅၈-ခုနောက်ပိုင်းတွင် ရေစကြိုမြို့ လူကြီးများက ငတမျှော်ကို ငတရော်ဟု အမည်ပြောင်းလဲ ရေးသားခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း ရုံးစာများတွင် ငတရော်ဟု ဖြစ်နေပါသော်လည်း ရွာသူ ရွာသားများက ယခုအထိ ငတမျှော်ဟုလည်းကောင်း ငတရော်ဟုလည်းကောင်း သာရေး နာရေး ဘာသာရေး ရုံးစာများတွင် နှစ်မျိုးလုံးကို အသုံးပြုနေကြသည်
ငတမျှော်ရွာ၏ ရေဆန်ဘက်ခေါ် မြောက်ဘက်အရပ်၌ ရှေးမင်းများ တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီတော် (၉)ဆူရှိသည်
၎င်း စေတီတော်များမှာ …..  တို့ဖြစ်သည်
ငတမျှော်ရွာသည် ယခင်က ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း (၁၀)ကျောင်းရှိခဲ့ဖူးပါသည်
၎င်း‌ကျောင်းတို့မှာ- -တို့ဖြစ်သည်
ယခုအခါ၌ ရွှေစေတီ-စသော ကျောင်း(၅)ကျောင်းများသာရှိတော့၍၊ ဝါဆိုကျောင်း-စသော ကျောင်း(၅) ကျောင်းတို့မှာ မရှိတော့ပါ
ငတမျှော်ရွာသည်  ဧရာဝတီမြစ်နှင့် ချင်းတွင်းမြစ်နှစ်မြစ်တို့၏ ကြား၌တည်ရှိသော မြစ်လယ်ကျွန်းဒေသ ဖြစ်သည်အားလျော်စွာ စပါး, ပဲမျိုးစုံ, နှမ်း, ပြောင်းဖူး, နှုတ်, ကြက်သွန်-စသော သီးနှံမျိုးစုံထွက်ရာဒေသ တစ်ခုဖြစ်သည်
ဦးတိုရွာ၊ ဘဝိုင်း
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး သည် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ ဘုရား သို့မဟုတ် ဘုန်းတော်ကြီးများအား ဝတ်ပြုရာတွင် ပထမဆုံးသော ရွတ်ဆိုသော မြန်မာဘာသာဖြင့် ဘုရားရှိခိုး ဂါထာဖြစ်သည်
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး ရည်ရွယ်ချက်မှာ မိမိအမှား များအား ဝန်ချတောင်းပန်ခြင်း နှင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရန် ဆုတောင်းခြင်း ဖြစ်သည်
အခြားနိုင်ငံများတွင်လည်း အလားတူ ဂါထာများရှိသည်
ဩကာသ ဘုရားရှိခိုး ဂါထာသည် မြန်မာနိုင်ငံ ဘုန်းကြီးကျောင်းတိုင်း အတူဖြစ်သော်လည်း အနည်းငယ်မျှ ကွဲလွဲတတ်သည်
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား
ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျဿနတရား ငါးပါး တို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍  မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ တရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏အရှင်ဘုရား
ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ ဩကာသ၊ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ်တို့ကို ပျောက်ပါစေခြင်း အကျိုးငှာ ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ၊ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဘုရားရတနာ၊ တရားရတနာ၊ သံဃာရတနာ၊ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့ကို အရိုအသေ အလေးအမြတ် လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်မာန်လျော့ ကန်တော့ပါ၏ အရှင်ဘုရား
ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် အပါယ်(၄)ပါး၊ ကပ်(၃)ပါး၊ ရပ်ပြစ်(၈)ပါး၊ ရန်သူမျိုး(၅)ပါး၊ ဝိပတ္တိတရား(၄)ပါး၊ ဗျဿတရား(၅)ပါး တို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ တရားတော်မြတ်ကို ရပါလို၏အရှင်ဘုရား
အသူရကာယ်(၁) ကုသိုလ်ကောင်းမှု များစွာပြုခွင့်မရကြသော ငရဲကြီးများဖြစ်ကြသည့်(က) အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသမျှတစ်ခါတည်း သေကြေပျောက်ပျက်မသွားဘဲ ထပ်ခါထပ်ခါ အသက်ရှင်လျှက် ငရဲထိန်းတို့၏ ခုတ်ဖြတ်မှုကိုသာ ပြင်းစွာခံကြရရှာသော သိဉ္စိုးငရဲ ၊(ခ) ငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သားကောင်ကို ခွေးတွေ လိုက်သလို အတင်းလိုက်ကြပြီး မောဟိုက်သွားသည့်အခါ သစ်တုံးကြီးကို သစ်ရွေသမားတို့က ခုတ်ရွေကြသကဲ့သို့ ကျကျနန မျဉ်းကြိုးချ၍ ပက်လက်တစ်မျိုး ၊ မှောက်လျက်တစ်မျိုး ၊ ဝဲယာတစ်မျိုး ၊ ရှေ့နောက်တစ်မျိုး အားဖြင့် အကုလိုလ်ကံ မကုန်သေးသ၍ လွတ်ခွင့်မရနိုင်ကြ ဘဲ အမျိုးမျိုးခုတ်ရွေခံကြရသည့် ကာဠသုတ်ငရဲ ၊(ဂ) အောက်မြေအပြင်မှာ မီးလျှံတွေထလျှက် အထု (၉) ယူဇနာရှိသော သံမြေပြင်ကြီးဖြစ်၌ ငရဲသားတို့ဟာ ထန်းပင်ငုတ်လေးတွေစိုက်ထားသလို ခါးထိအောင်စိုက်ထားခြင်းခံရပြီး အရှေ့အရပ်မှ လာသော သံတောင်ကြီးက စားမည်ဝါးမည်ဆိုနေသလို တဒိန်းဒိန်း တခြိမ်းခြိမ်းမြည်ဟီးလျက် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ အနောက်အရပ်သို့ သွားပြီး ၊ နောက်တောင်အရပ်မှ သံတောင်ကြီးက ထိုနည်းအတိုင်းပင် ကြိတ်ကာကြိတ်ကာမြောက်အရပ်သို့သွားပြီးလျှင် အနောက်အရပ်သို့ ရောက်ပြီးသော သံတောင်ကြီးကလည်း အရှေ့အရပ်သို့ ကြိတ်ကာကြိတ်ကာ ပြန်၍လာခြင်းဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာမှသံတောင်တွေ သန်းဥတုတ်သလို ဖိနှိပ်ကြိတ်ချေသော်လည်း အကုသိုလ်ကံ မကုန်သမျှငုတ်စုစု ပေါ်ထွက်လျက် ဆက်ကာဆက်ကာ အကြိတ်ခံရရှာသော သံဃာတငရဲ ၊(ဃ) မီးတောက်တို့သည် တဝုန်းဝုန်း့ ထလျက် ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့၏ ဒွါရ (၉) ပေါက်မှ အတင်းဝင်ရောက်လောင်ကျွမ်းသဖြင့် အလွန်အားငယ်စွာ တစာစာအော်ကြရရှာပြီး ပြင်းစွာငိုကြွေးခြင်းဖြင့် မီးတောကမီးလျှံ အလောင်ခံနေကြရသေ ရောရာုဝငရဲ ၊(င) မီးခိုးတို့တစ်ငရဲလုံးဖုံး လွမ်းနေပြီး ငရဲသို့ကျရောက်သူတို့ကို မီးခိုးတို့ကအတွင်းအပြင် အတင်းဝင်၍ နှူးနှပ်ကြသောကြောင့် ငရဲသူ ငရဲသားတို့မှာ ဘာမှမတတ်နိုင်ကြတော့ပဲ သနားစဖွယ် အားငယ်စွာ အော်နေကြရရှာသော မဟာရောရုဝငရဲ ၊(စ) ငရဲသို့ကျရောက်သော သတ္တဝါများကို ထန်းလုံးလောက်ကြီးမား၍ မီးလျှံထသော သံတံကျင်၌ မလှုပ်နိုင်အောင် စိုက်ထားပြီးလျှင် ထိုသံတံမှ ထွက်သော မီးလျှံတို့က အမြဲပူလောင်စေတတ်သော တာပနငရဲ ၊(ဆ) မီးလျှံထနေသော သံတောင်ကြီးနှင့် ထိုသံတောင်၏အောက်ခြေ၌ သံတံကျင်တွေစိုက်ထူထားပြီး ငရဲသူငရဲသားတို့ကို ငရဲထိန်းတို့က သံတောင်ပေါ်သို့ မတက်တက်အောင် ရိုက်နှက်၍ တင်ကြပြီး သံတောင်ပေါ်သို့ရောက်သောအခါ ကံကြမ္မာအလျောက် လေမုန်တိုင်းပေါ်ပေါက်၍ ထိုလေမုန်တိုင်းက တောင်ခြေ၌ရှိသော တံကျင်ပေါ်ရောက်အောင် တိုက်လွှင့်ချလိုက်သဖြင့် တံကျင်အဖျား၌ ကား ခနဲ စူးဝင်ခြင်းခံကြရရှာသော မဟာတာပန ငရဲ ၊(ဇ) မီးတောက်မီးလျှံများ အကြားမရှိပဲ တစ်ငရဲလုံးမီးလျှံများဆက်နေပြီးငရဲသားချင်းလည်း ဝါးကျည်တောက်အတွင်း မုန်ညှင်းစေ့ကလေးတွေ ပြည့်ကျပ်နေသကဲ့သို့ အကြားမရှိပြည့်ကျပ်နေအောင် ဆင်းရဲဒုက္ခ အကြားအရှိ ၊ ဒုက္ခမှ လွတ်ကင်း၍ ချမ်းသာခွင့် လုံးဝမရနိုင်ဘဲ မီးလျှံ ၊ သတ္တဝါ ၊ ဆင်းရဲခြင်း ဒုက္ခဤသုံးမျိုးတို့ဆက်စပ်နေသော အဝီစိငရဲတို့နှင့် ထို ငရဲတစ်ထပ်တစ်ထပ်၌ ဘင်ပုပ်ငရဲ ၊ ပြာပူငရဲ ၊ လက်ပံတောငရဲ ၊ သန်လျက်ရွက်တောငရဲ ၊ဝေတ္တရဏီ“ သံရည်မြစ်ငရဲ ၊ ဟု တံတိုင်းခတ်သကဲသို့ ရံပတ်၍နေသော ငရဲအရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၂) ဆင် ၊မြင်း ၊ ကျွဲ ၊ နွား ၊ ခွေး ၊ ကြက် ၊ ငှက် ငါးလိပ်စသော ကုန်းနေ ရေနေ အခြေလေးချောင်း ၊ အခြေနှစ်ချောင်း ၊ အခြေအများ သတ္တဝါတို့နှင့် မြွေ စသော အခြေမရှိသော သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည့် တိရစ္ဆာန် အဖြစ်ရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၃) တစ္ဆေ ၊ မှင်စာ ၊ သရဲ သဘက် အစိမ်းဖုတ်ကောင် ၊ကျတ်ကောင် စသည့် ပြိတ္တာ ဖြစ်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၄) ပြိတ္တာအကြီးစားများ ဖြစ်ကြပြီး နေ့စံညခံ ၊ ညခံနေ့စံ စသည်ဖြင့်လည်း ခံနေကြရရှာသော အသူရကာယ် အရပ်၌ ကျရောက်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၁) သတ္တန္တရကပ်  လက်နက်ကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း(၂) ရောဂန္တရကပ်  အနာရောဂါကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်း(၃) ဒုဗ္ဘိက္ခန္တရကပ်  အစာရေစာပြတ်လပ်မှုကြောင့် သေကြေပျက်စီးရခြင်းမဂ်ဖိုလ်ရအောင် တရားအားထုတ်ခွင့်မရခြင်းကြောင့် အပြစ်ဖြစ်သော အရပ်ဒေသများဖြစ်ကြသည့်(၁၊၂၊၃) ဘုရားပွင့်နေဆဲအခါ ငရဲ ၊ တိရစ္ဆာန် ၊ပြိတ္တာ စသော အပါယ်အရပ် ( အသူတကယ်ကို ပြိတ္တာမျိုး၌ယူ ) ၊(၄) ဘုရားရှင်ပွင့်ဆဲ ဘုရားရှင်ကိုမဖူးတွေ့နိုင် ၊ တရားမနာနိုင်ကြရှာသော ခန္ဓာကိုယ်သာရှိ၍ စိတ်ဝိဉာဏ်မရှိသော အသညသတ်ဗြဟ္မာများနှင့် စိတ်ဝိဉာဏ်သာရှိပြီး ခန္ဓာကိုယ်မရှိသော အရူပဗြဟ္မာများဖြစ်ကြသည့် ဒီဃာယုနတ်တို့အရပ် ၊(၅) အစွန်အဖျား တောတောင်အကြား လူရိုင်းများနေသည့် ပစ္စန္တရာဇ်အရပ် ၊(၆) ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိရှိနေခြင်း ၊(၇) ဘုရားပွင့်ဆဲအခါ တရားနားလည်လောက်သော ဉာဏ်မရှိသူ ၊(၈) တတ်သိနားလည်လောက်သော ဉာဏ်ရှိသော်ငြားလည်း ဘုရားမပွင့်သောအခါလူ ဖြစ်ရခြင်းလည်းကောင်း ၊(၁) ရေ(၂) မီး(၃) မင်း(၄) ခိုးသူ(၅) မချစ်မနှစ်သက်သောသူဝိပတ္တိတရားဆိုသည်မှာ ဖောက်ပြန်ချို့ယွင်းခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေ၏
(၁) ကာလဝိပတ္တိ  မင်းဆိုး၊ မင်းယုတ်အုပ်စိုးသောအခါ ကာလ(၂) ဂတိဝိပတ္တိ  အပါယ်လေးပါးတို့၌ဖြစ်ရခြင်း စသည့်မကောင်းသော ဂတိဖြစ်ရခြင်း(၃) ဥပဓိဝိပတ္တိ  ရူပါအဆင်းအင်္ဂါချို့တဲ့ခြင်း(၄) ပယောဂဝိပတ္တိ  အသိအလိမ္မာ ဉာဏ်ပညာ၊ သတိဝီရိယမရှိပဲ ပြုမူ ၊ပြောဆို ကြံစည်မူ စသည့်မကောင်းသော အဖြစ်ဆိုးတို့နှင့်လည်းကောင်း ၊(၁) ဉာတိဗျဿန  ဆွေမျိုးပျက်စီးခြင်း(၂) ဘောဂဗျဿန  စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပျက်စီးခြင်း(၃) ရောဂဗျဿန  အနာရောဂါဖြစ်ခြင်း(၄) ဒိဋ္ဌိဗျဿန  မှားယွင်းသော မိစ္ဆာအယူကိုယူခြင်း(၅) သီလဗျဿန  သီလပျက်ခြင်း စသောပျက်စီးခြင်းတို့နှင့် ကြုံတွေ့ရခြင်း ဟူသော အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ -ဤမကောင်းသော တရားတို့မှ အခါခပ်သိမ်းကင်းလွတ်ငြိမ်းသည်ဖြစ်၍ ၊ မဂ်တရား - သောတာပတ္တိမဂ် ၊ သကဒါဂါမိမဂ် ၊ အနာဂါမိမဂ် ၊ အရဟတ္တမဂ် ၊ ဖိုလ်တရား - သောတာပတ္တိဖိုလ် ၊ သကဒါဂါမိဖိုလ် ၊ အနာဂါမိဖိုလ် ၊ အရဟတ္တဖိုလ် ၊ နိဗ္ဗာန် ချမ်းသာ - ခန္ဓာအသစ် တစ်ဖန်မဖြစ်ရာ ၊သေခြင်းသဘောလည်း မရှိရာ ၊ ဒုက္ခအပေါင်းမှလည်း ကင်းဝေးရာ အမြတ်ဆုံးချမ်းသာဖြစ်သည့် နိဗ္ဗာန် စသော ၊ တရားတော်မြတ်တို့ကို သံသရာ၌ ကြာရှည်စွာ မကျင်လည်ရတော့ပဲ အမြန်ဆုံး ရရပါလို၏ အရှင်ဘုရား
ဤသို့ ကန်တော့ရသော ကုသိုလ်ကံစေတနာကြောင့် အပါယ်လေးပါး၊ ကပ်သုံးပါး၊ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၊ ရန်သူမျိုးငါးပါး၊ ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၊ ဗျသနတရားငါးပါးတို့မှ အခါခပ်သိမ်း ကင်လွတ်ငြိမ်းသည်သာဖြစ်၍ မဂ်တရား၊ ဖိုလ်တရား၊ နိဗ္ဗာန် တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာ ရပါလို၏ အရှင်ဘုရားဩကာသဘုရားရှိခိုးသည် အလွန်ရှေးကျသောခေတ် ကာလမှစ၍ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော ဘုရားရှိခိုးဖြစ်ရာ တစ်ကျောင်းတစ်ဂါထာ ဆိုသကဲ့သို့ပင် အနည်းနှင့်အများ မတူ ထူးခြားကွဲပြားလျက် မူအမျိုးမျိုးရှိပေ၏
ကျမ်းကြီးကျမ်းခိုင် တို့၌ လာသောနည်းမျိုးမဟုတ်၍ ဘယ်နည်းသာမှန်သည် ဘယ်နည်း မှားသည်ဟုမဆိုသာချေ
ကန်တော့တောင်းပန်ရန်ကို ပဓာနထား၍ မြန်မာဘာသာဖြင့် ရှေးပညာရှိတစ်ဦးဦးက စီစဉ် ထားသော ဘုရားရှိခိုးနည်းဖြစ်ပေသည်
ရှင်အရဟံမထေရ်က စီစဉ်၍ နော်ရထာမင်းစောအား ပေးတော်မူသောနည်းဟူ၍ ရေးသားထားသည်ကိုလည်းရှိ​လေ၏
ထိုရေးသားချက်သည် ဘုရားရှိခိုးအတွက် လေးနက်စေလိုသဖြင့် ဂုဏ်တင်ကာ သရုပ် ဆောင်ရေးသားချက်လည်း ဖြစ်နိုင်၏
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာနွယ်ဝင် သူတော်စင်တို့၏ ကောင်း မြတ်သော အစဉ်အလာတစ်ရပ်ဖြစ်ပြီး ကုသိုလ်တရား ဖြစ်ပွား တိုးတက်စေနိုင်သောကြောင့် လေးစားထိုက်သော ဘုရားရှိခိုးမူ ကြီးဖြစ်ပေ၏
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို မှန်ကန် ကျနစွာ သိသင့်သိထိုက်လှပေသည်
ထို့ကြောင့် ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်တို့ကို သိသာနိုင်ရန် ရေးသားဖော်ပြပါအံ့
ထိုဘုရားရှိခိုး၏ အစဆုံးပိုဒ်၌ ဩကာသ ဟူသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ မြန်မာပြန်ဆိုလျှင် ပါဠိအဘိဓာန်၌ "ဩကာသ" ၏အနကျအဓိပ်ပါယျကို များစွာဖွင့်ဆိုထားသော်လည်း ယခုအခန်းကဏ္ဍနှင့်ကိုက်ညီစေရန် "ဩကာသ  အခွင့်" ဟုဖွင့်ဆိုရပါမည် ကန်တော့ရန်ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရားဟု ရှေးဦးစွာခွင့်တောင်းသော စကားမျိုးဖြစ်သည်
ကန်တော့ တောင်းပန်သော အရာဖြစ်၍ အလေးဂရုဖြစ်စေလိုသောကြောင့် သုံးကြိမ်သုံးခါထပ်၍ ဆိုခြင်းဖြစ်သည်
ဤ၌ ရှေးဦးပထမ စိတ်ဓာတ်ကြည်ရွှင် လက်အုပ်တင်၍ အလေးပြုရာ ရတနာ သုံးပါးသို့ ကန်တော့ပန်ဆင်လိုက်လျှင် ထိုရတနာသုံးပါးတည်း ဟူသော အမြတ်ဆုံးရတနာများသည် မိမိ၏စိတ်အာရုံ၌ ကြည် နူးစွာ ပေါ်ပေါက်၍ လာနိုင်သည်ဟု မှတ်ယူရမည်
ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ (လ) ပြစ်မှားမိသည်ရှိသော်ဟူသော စကားရပ်၏အဓိပ္ပာယ်မှာ ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ ကံသုံးပါးတို့ တွင် ကာယကံဖြင့် အပြုမှား၊ ဝစီကံဖြင့် အပြောမှား၊ မနောကံ ဖြင့် အကြံမှားဖြစ်ခဲ့မိ၍ ပြစ်မှားမိသော အပြစ်တစ်စုံတစ်ရာ ရှိခဲ့ပါလျှင်ဟုဆိုလိုသည်
ပျောက်ပစေခြင်းအကျိုးငှာဟူသော စကားရပ်ဖြင့် ပြစ်မှားမိသော အပြစ်ကြီးအပြစ်ငယ်များ ပပျောက်ဖို့ရန် ကန်တော့သည်ဟု ဆိုလိုသည်
မပြစ်မှားအပ်သော ရတနာသုံးပါး ဆရာမိဘ စသည်တို့အား ပြစ်မှားမိခဲ့သော် ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်
ယင်းသို့ကန်တော့တောင်းပန်လျှင် အပြစ်များပပျောက်၍ ယခုပစ္စက္ခ ဤဘဝ၌ ခံစားသင့် ခံစားထိုက်သော အကျိုးများကိုလည်းရနိုင်၏
နတ်ရွာ မဂ်ဖိုလ် ကိုလည်း မဆီးတားနိုင်တော့ပြီ
အနန္တရိယကံစသော ကြီး လေးသောကံများကား ကန်တော့တောင်းပန်သဖြင့် ပပျောက်နိုင် သော ကံများမဟုတ်ချေ
ပါဏာတိပါတ စသောကံများလည်း ကန်တော့တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် ပပျောက်နိုင်သော ကံများမဟုတ်
သို့သော် ထိုကံမျိုးကို နောင်တစ်ဖန်မပြုမိအောင် သတိပညာဖြင့် စောင့်စည်း၍ ကုသိုလ်တရားများကိုသာ ပွားများအားထုတ်၍ သွားလျှင် ကြီးလေးသောကံဖြစ်မူ ပေါ့၍သွားတတ်၏
အချို့ ပေါ့သောကံများလည်း အကျိုးပေးခွင့်မရဘဲ ပပျောက်၍သွား တတ်သည်လည်းရှိ၏
ကန်တော့တောင်းပန်၍ ကုစားသောအခါ၌လည်း ပြစ် မှားအပ်ပြီးသောသူ၏ ရှေ့မျက်မှောက်၌ဖြစ်စေ၊ ထိုသူ ထင်ရှား မရှိရာ၌ကား သွားလေပြီးသောအရပ်သို့ ရှေးရှု လက်အုပ်ချီ၍ ဖြစ်စေ၊ သေလေပြီးသော ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်လျှင် ထိုသူ၏သင်္ချိုင်းရာ တိုင်အောင် သွား၍ဖြစ်စေ ကန်တော့တောင်းပန်ရမည်ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ မိန့်ဆိုတော်မူ၏
ကန်တော့ခန်း၌ သဗ္ဗဒေါသ ခပ်သိမ်းသော အပြစ် တို့ကို ဟူ၍လည်း တချို့ကထည့်ဆိုတတ်ကြ၏
ထိုစကား၌ သဗ္ဗဒေါသဟူသည် ပါဠိစကားတည်း
ခပ်သိမ်းသောအပြစ် ဟူသည် ယင်းပါဠိ၏ မြန်မာအနက်ဖွင့်ဖြစ်သည်
ကန်တော့ တောင်းပန်ရုံမျှဖြင့် အလုံးစုံသော အပြစ်များပပျောက်နိုင်မည် မဟုတ်၍ ထိုသဗ္ဗဒေါသဟူသောပုဒ်၌ သဗ္ဗသဒ္ဒါသည် အကြွင်းရှိ သော သာဝသေသသဗ္ဗ သဒ္ဒါမျိုးဟူ၍ မှတ်ရမည်
တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ် ဟုဆိုရာ၌ တစ်ကြိမ်က နှစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်ကသုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ခြင်းသည် အလေးဂရုအထူးပြုရာကျရောက်သောကြောင့်သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကန်တော့ပါ၏ဟု ဆိုရခြင်းဖြစ်သည်
ပထမ၊ ဒုတိယ၊ တတိယ ဟူ၍ပါဠိစကားကိုလည်း အချို့ထည့်ဆိုတတ်ကြ၏
ထိုစကားမှာ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မြောက်အောင် ဟူ သော မြန်မာစကားနှင့် သဘောတူပင်ဖြစ်သည်
ဘုရားရတနာ (လ) ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့အားဟူသော စကားရပ်၌ ရတနာဟူသည် နှစ်သက်မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွား စေတတ်သော အရာမျိုးကိုဆိုသည်
ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာဟူ သော ဤသုံးပါးကို လူနတ်ဗြဟ္မာ သတ္တဝါတို့၏ နှစ်သက် မွေ့လျော်ခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော အတုမရှိ အဖိုးတန်မြင့် မြတ်သောအရာမျိုးသုံးပါးဖြစ်၍ ရတနာမြတ်သုံးပါးဟု ခေါ်ဆိုရ ပေသည်
ရိုသေမြတ်နိုးလက်အုပ်မိုး၍ဟူသည် ရတနာသုံးပါးဂုဏ် ကို ရိုရိုသေသေ လေးလေးမြတ်မြတ် အာရုံကပ်လျက် လက်နှစ်ဖက်ပေါင်း ဆယ်ချောင်းသော လက်ချောင်းတို့ကို ညီညာထပ်ထား ကြာဖူးငုံအလား နဖူးပေါ်ထိအောင်မိုး၍ ရှိခိုး ခစားမှုကိုဆိုလိုသည်
ရှိခိုးဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်ကို ညွှတ်ခြင်း၊ ကိုင်းရှိုင်းခြင်းကိုဆိုလိုသည်
ရှိခိုးခြင်းသည် (၁) ကိုယ်ဖြင့် ရှိခိုးခြင်း၊ (၂) နှုတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်း၊ (၃) စိတ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍ သုံးမျိုးရှိသည်
ထိုသုံးမျိုးတွင် ကိုယ်ဖြင့်ရှိခိုးခြင်းသည်လည်း (က) ရပ်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ခ) ထိုင်လျက်ရှိခိုးခြင်း၊ (ဂ) ဝပ်လျက်ရှိခိုးခြင်းဟူ၍သုံးမျိုးရှိပြန်၏
ထိုသုံးမျိုးတွင် ရပ်လျက် ရှိခိုးသောအခါ မိမိကိုယ်ကို အနည်းငယ်ရှေ့သို့ ညွှတ်စေ၍ လက်နှစ်ဖက်ကို လက်အုပ်ချီပြီးလျှင် ရှိခိုးရသည်
ထိုင်လျက် ရှိခိုးသောအခါ ယောက်ျားဖြစ်က ဆောင့်ကြောင့်ထိုင်၊ မိန်းမ ဖြစ်က ဒူးတုပ်ထိုင်၍ လက်အုပ်ချီမိုးရှိခိုးရသည်
ဝပ်လျက်ရှိခိုး သောအခါ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ရှိခိုးရ သည်
ပဉ္စပတိဋ္ဌိတ တည်ခြင်းငါးပါးဖြင့် ရှိခိုးခြင်းဟူသည် လက်ဝါးနှစ်ဖက်၊ ပုဆစ်ဒူးနှစ်ဖက်၊ နဖူးပြင်တစ်ခု ဤကိုယ် အင်္ဂါငါးပါးတို့ကို မြေ၌ သို့မဟုတ် ကြမ်း၌ထား၍ ရှိခိုးဦးချ ခြင်းကိုဆိုသည်
ပူဇော်-ဟူသည် ဂုဏ်ကိုအာရုံပြု၍ ထိုဂုဏ်၌ကြည်ညို သောအမူအရာပြခြင်းကိုဆိုလိုသည်
ပူဇော်ခြင်းသည် ဝတ္ထု ပစ္စည်းကိုပေးလှူသောအားဖြင့်ပူဇော်ခြင်း အာမိသပူဇာ၊အဆုံးအမ ကို လိုက်နာကျင့်ကြံသောအားဖြင့် ပူဇော်ခြင်း ဓမ္မပူဇာဟူ၍ နှစ်မျိုးရှိသည်
ဖူးမြော်-ဟူသည် ကြည့်ရှုတွေ့မြင်သည်ကို ဆိုလိုသည်
ဖူးမြော်ခြင်းသည် ကြည်လင်သောမျက်စိတို့ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့မြင် ခြင်းဟူသော မျက်စိဖြင့် ဖူးမြော်ခြင်း၊ အရိယာအဖြစ်ကိုပြုတတ် သော တရားကိုလည်းကောင်း၊ အရိယာသူတော်ကောင်းကို လည်းကောင်း ဝိပဿနာ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုတွေ့ မြင်ခြင်းဟူသော ဉာဏ်ဖြင့်ဖူးမြော်ခြင်းဟု နှစ်မျိုးရှိသည်
မာန်လျှော့-ဟူသည် မိမိကိုယ်၌ဖြစ်သော မာန်မာန တရားများကို ရတနာသုံးပါးအောက် လျှော့ချခြင်းကို ဆိုလို သည်
ဤသို့မာန်လျှော့မှုကို နိဝါတမင်္ဂလာကြီးတစ်ပါးဟု မင်္ဂလသုတ်၌ ဟောတော်မူသည်
ကန်တော့-ဟူသည် အပြစ်ရှိခဲ့လျှင် ကျေနပ်သည်းခံ တော်မူပါဟု ဝန်ချသည်ကိုဆိုသည်
ကန်တော့ရသော ကုသိုလ် ကံစေတနာကြောင့်ဟူရာ၌ ကန်တော့ရသော အကျိုးအားကြောင့် ဟူ၍လည်း အချို့က ဆိုတတ်ကြ၏
ရှိခိုးကန်တော့ခြင်းသည် အကျိုးဝိပါက်မျိုးမဟုတ်
အကြောင်းကုသိုလ်မျိုးသာဖြစ်၍ မသင့်လျော်ချေ
အပါယ်လေးပါး၏သရုပ်မှာ (၁) ငရဲ၊ (၂) တိရစ္ဆာန်၊ (၃) ပြိတ္တာ၊ (၄) အသုရကာယ်ဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ကပ်သုံးပါး၏သရုပ်မှာ (၁) သတ္ထန္တရကပ်  ဓားလှံ စသောလက်နက်များဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရသောခေတ်၊ (၂) ရောဂန္တရကပ်  ရောဂါဆိုးတို့ဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရ သောခေတ်
(၃) ဒု¸ိက္ခန္တ ရကပ်  ငတ်မွတ်ခေါင်းပါး ခြင်းဖြင့် သတ္တဝါများပျက်စီးရသောခေတ်ဟူသော ဤသုံးပါး တည်း
ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါး၏သရုပ်မှာ (၁) ငရဲ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၃) ပြိတ္တာဘုံ၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၄) အသည သတ်ဘုံ အရုပဘုံတို့၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၅) ပစ္စန္တရစ်၌ဖြစ်ခြင်း၊ (၆) မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိဖြစ်ခြင်း၊ (၇) သာသနာတော်တွင်း ပညာမဲ့သူဖြစ်ခြင်း၊ (၈) သာသနာပ ပညာရှိဖြစ်ခြင်းဟူသော ဤရှစ်ပါးတည်း
ဤ ရှစ်ပါးကို မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်မရနိုင်သော အပြစ်ရှိသည်ကိုစွဲ၍ ရပ်ပြစ်ရှစ်ပါးဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
နိရယံ ဥပပန္နောစသည်ဖြင့် ဥပပန္နသဒ္ဒါနှင့်လာရှိသော ပါဠိတော်နှင့်ညီအောင် အပြစ်ရှစ်ပါး ဟူ၍လည်း ခေါ်ဝေါ် သင့်၏
ရန်သူမျိုးငါးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) မင်း၊ (၂) ခိုးသူ၊ (၃) မီး၊ (၄) ရေ၊ (၅) မချစ်မနှစ်သက်သောအမွေခံသူ ဟူသော ဤငါးပါးတည်း
ဝိပတ္တိတရားလေးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) ဖြစ်ရာဂတိ ချို့တဲ့ခြင်းဟူသော ဂတိဝိပတ္တိ၊ (၂) ရုပ်ဆင်း အင်္ဂါချို့တဲ့ ခြင်းဟူသော ဥပဓိဝိပတ္တိ၊ (၃) မကောင်းသော ခေတ်ကာလနှင့် ကြုံကြိုက်ခြင်းဟူသော ကာလဝိပတ္တိ၊ (၄) လုံ့လပယောဂ ချို့တဲ့ခြင်းဟူသော ပယောဂဝိပတ္တိဟူသော ဤလေးပါးတည်း
တစ်နည်း (၁) သီလပျက်ခြင်းဟူသော သီလဝိပတ္တိ၊ (၂) ကျင့်ဝတ်ပျက်ခြင်းဟူသော အာစာရ ဝိပတ္တိ၊ (၃) မိစ္ဆာ အယူကိုယူခြင်းဟူသော ဒိဋ္ဌိဝိပတ္တိ၊ (၄) အသက်မွေးမှုအာဇီဝ ပျက်ခြင်းဟူသော အာဇီဝ ဝိပတ္တိ ဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ဗျသနတရားငါးပါး၏ သရုပ်မှာ (၁) ဆွေမျိုး ပျက်စီးခြင်းဟူသော ဉာာတိဗျသန၊ (၂) စည်းစိမ် ဥစ္စာပျက်ပြား ခြင်းဟူသော ဘောဂဗျသန၊ (၃) အနာရောဂါဖိစီးခြင်းဟူသော ရောဂဗျသန၊(၄) အကျင့်သီလပျက်စီးခြင်းဟူသော သီလဗျသန၊ (၅) မိစ္ဆာအယူကိုယူခြင်းဟူသော ဒိဋ္ဌိဗျသနဟူသော ဤငါးပါး တည်း
မဂ်တရား ဖိုလ်တရား နိဗ္ဗာန်တရားတော်မြတ်ကို လျင်မြန်စွာရပါလို၏ အရှင်ဘုရားဟူသည် မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရ၍ သံသရာဝဋ်ဒုက္ခမှ မြန်မြန်ကြီးကျွတ်လွတ် ရပါလို၏ ဘုရားဟုဆိုလိုသည်
ဤ မဂ်တရားဟူသောစကား၌ မဂ်ဟူသောပုဒ်သည် မဂ္ဂ ဟူသောပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ သွားကြောင်းလမ်း ဟူ၍ အနက်ရ၏
နိဗ္ဗာန်သို့ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရား လမ်းဟုဆိုလိုသည်
ထိုတရားလမ်းမှာအခြားမဟုတ်၊ မဂ္ဂင် ရှစ်ပါးပေါင်းဆုံမိသောကြောင့် ကိလေသာတို့ကို ပယ်ဖျက် သုတ်သင်နိုင်လောက်သော သတ္တိထူးနှင့်တကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိတ်ပင်ဖြစ်သည်
ထိုမဂ်တရားသည် သောတာပတ္တိမဂ်၊ သကဒါဂါမိမဂ်၊ အနာဂါမိမဂ်၊ အရဟတ္တမဂ်ဟူ၍ လေးပါး အပြားရှိ၏
ဖိုလ်တရားဟူသောစကား၌ ဖိုလ်ဟူသော ပုဒ်သည် ဖလဟူသော ပါဠိစကားမှလာသည်ဖြစ်၍ အကျိုး ဟူသောအနက်ကိုရ၏
မဂ်၏အကျိုးတရားဟု ဆိုလိုသည်
ဖိုလ်တရားဆိုသည်မှာ မဂ်၏အကျိုး ကိလေသာ အပူအဆာ ကင်းကွာပြီးဖြစ်သဖြင့် ငြိမ်းအေးစွာဖြစ်ပေါ်လာတတ်သော စိတ် ပင်ဖြစ်သည်
ဖိုလ်တရားလည်းမဂ်တရားကဲ့သို့ပင် သောတာ ပတ္တိဖိုလ်၊ သကဒါဂါမိဖိုလ်၊ အနာဂါမိဖိုလ်၊ အရဟတ္တဖိုလ် ဟူ၍ လေးပါးအပြားရှိ၏
ထိုမဂ်ဖိုလ်တရားတို့တွင် ပထမမဂ်ဖိုလ်တရားတို့ကို ဒိဌိ၊ ဝိစိကိစ္ဆာဟူသော ကိလေသာနှစ်ပါး၏ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရှေးဦးစွာဆိုက်ရောက်သော မဂ်ဖိုလ်ဖြစ်၍ သောတာ ပတ္တိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
ဒုတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရားနည်းပါးမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည် ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် တစ်ကြိမ်သာပြန်လာ စေတတ်သော သတ္တိရှိ၍ သကဒါဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
တတိယမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကာမရာဂတရားနှင့် ဗျာပါဒ ဟူသောဒေါသတရား အကြွင်းအကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် လူ့ပြည် နတ်ပြည်ဟူသော ဤကာမဘုံသို့ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ပြန်မလာစေတတ်သောသတ္တိရှိ၍ အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
စတုတ္ထမဂ်ဖိုလ်တရားကို ကိလေသာခပင်း အကြွင်း အကျန်မရှိ ကုန်ခန်းမှုကြောင့် ရဟန္တာဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်း ဖြစ်၍ အရဟတ္တမဂ်ဖိုလ်ဟုခေါ်သည်
နိဗ္ဗာန်တရားဆိုသည်မှာ ကိလေသာမီး အပူသံသရာ ဝဋ်ဒုက္ခတို့မှ ကျွတ်လွတ်မှုကြောင့် အေးပေပေါ့၊ ငြိမ်းပေပေါ့ ဟုဆိုရလောက်အောင် အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့၏စိတ်၌ တွေ့ရှိအပ် သော အင်မတန်အေးမှု ငြိမ်းမှုဟူသော သီတိသန္တိသဘောတရား ကြီးကိုဆိုသည်
မဂ်တရားဖိုလ်တရားတို့သည် ထိုသီတိသန္တိ သဘောတရားကို အာရုံပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာရကြသည်
ယင်းသို့ ဖြစ်ပေါ်လာမှုကိုပင် နိဗ္ဗာန်ရသည်ဟု ဆိုရသည်
ယခုဆိုခဲ့ပြီးသော မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီး အလိုရှိလျှင် ထိုမဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကိုရစေတတ်သော အကြောင်း တရားကို အားထုတ်ရမည်
ယင်းသို့အားထုတ်က မဂ်ဖိုလ် နိဗ္ဗာန်ကို တောင့်တသော် ရနိုင်၏
မတောင့်တသော်လည်း ရနိုင်၏
နှုတ်မြွက်၍ ဆုတောင်းရုံမျှဖြင့် မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန်ကို မြန်မြန်ကြီးရနိုင်မည် မဟုတ်ဟုဆိုလိုသည်
အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ဖြစ်ခြင်းငှာ အနည်းငယ်မျှ အလိုမရှိကြ ကုန်ဘဲလျက် မကောင်းမှုဒုစရိုက်တည်းဟူသော အကြောင်း တရားတို့နှင့်ပြည့်စုံမှုကြောင့် အပါယ်ဒုဂ္ဂတိဘုံတို့၌ ဖြစ်လေကုန် သော သတ္တဝါတို့ကား အတိုင်းမသိများကုန်၏
ဤကို ထောက်၍ တောင်းခြင်းသည် လိုရင်းမဟုတ်၊ အကြောင်းတရား နှင့် ပြည့်စုံခြင်းသည်သာ လိုရင်းဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်ရပေမည်
ထို့ကြောင့် ရတနာသုံးပါးအား ကန်တော့ရုံမျှကို အားကိုး၍ မနေဘဲ မဂ်ဖိုလ်နိဗ္ဗာန် အမြန်ရကြောင်း တရားကောင်းများကို ကြိုးစားမယုတ် အားထုတ်ကြကုန်ရာသတည်း
ဆွမ်း၊ ရေချမ်း၊ ပန်း၊ ဆီမီး ကပ်လှူခြင်းဘုရားပင့်သြကာသကန်တော့ခန်းသြကာသဆုတောင်းခန်း
ဇင်းခွါးချေ (ဇင်းခါးချေ)ရွာ၊ ဇင်းခါးချေ
စကလွန်းရွာ၊ အဂါး
စကောကရင် (ကရင်: စှီၤ သို့မဟုတ် ပှၤကညီဖိ)၊ ကရင်ဖြူ သည် မြန်မာနိုင်ငံ နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် နေထိုင်ကြသော လူမျိုးစုတစ်ခု ဖြစ်ပြီး စကောကရင်ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြသည်
စကောကရင်သည် ကရင်လူမျိုးစုဝင် ဖြစ်သည်
ကိုလိုနီခေတ်တွင် ကရင်နီနှင့် ပအိုဝ်း (ကရင်မည်း)နှင့် ခွဲခြားခေါ်ဆိုရန် ကရင်ဖြူ ဟု သုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
စကောကရင်လူမျိုးများသည် မြန်မာနိုင်ငံ အရှေ့ပိုင်း ကရင်ပြည်နယ်၊ မွန်ပြည်နယ်၊ ကယားပြည်နယ်တို့တွင် နေထိုင်ကြသည်
ဆယ်စုနှစ်များစွာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော ကရင်ပြည် ပဋိပက္ခများကြောင့် အများစုမှာ ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ ဒုက္ခသည်များအဖြစ် နေထိုင်ကြသည်
စကောကရင်လူမျိုးများသည် ကရင် အမျိုးသား အစည်းအရုံး (ကေအင်ယူ) ကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသူများလည်း ဖြစ်သည်
စကောဟူသော စကားလုံး၏ မူလအသံထွက်မှာ ရှောင် ဖြစ်သည်
ရှောင်ကို ဗမာလို ရေးသည့်အခါ အဆင်မပြေ၍သော်လည်းကောင်း မူလပြောဆိုသူက ရှောင်ဟူသော စကားလုံး၏ အသံထွက်ကို ပီပြင်စွာ မပြောနိုင်သောကြောင့်သော်လည်းကောင်း စကောဟူသော စကားလုံးက ဗမာစာပေတွင် တွင်ကျယ်နေခြင်းဖြစ်သည်
စကောဟူသော စကားလုံး၏ ကရင်အသံထွက်အမှန်မှာ "ရှောင်" ဖြစ်ပါကြောင်း ဖြည့်စွက်ရေးသားလိုက်ရပေသတည်း
ဘက်ထရီ သည် ပြင်ပချိတ်ဆက်မှုခလုတ်ခုံ (ခေါင်းငုတ်) များဖြင့် လျှပ်စစ်ဓာတုဗေဒ ဆဲလ်တစ်ခု (သို့) တစ်ခုထက်ပို၍ပါဝင်နေသော လျှပ်စစ်စွမ်းအား ထုတ်ပေးသည့် ရင်းမြစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဓာတ်မီး၊ လက်ကိုင်ဖုန်း၊ လျှပ်စစ်ကား စသည့် လျှပ်စစ်သုံး ပစ္စည်းများကို စွမ်းအားပေးရန်အတွက်ဖြစ်၏
ဘက်ထရီတစ်လုံးသည် လျှပ်စစ်ဓာတ် ထောက်ပံ့ပေးသောအခါ အပေါင်းငုတ်ကို ကတ်သုတ်ဟု ခေါ်၍ အနှုတ်ငုတ်ကို အန်းနုတ်ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီကို မြန်မာစကားဖြင့် ဓာတ်အိုးဟု ခေါ်ဆိုနိုင်ကာ အတောင့်ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ သေးငယ်သော ဘက်ထရီများကို ဓာတ်ခဲ (dry cell) ဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဘက်ထရီမှ စီးဆင်းသော လျှပ်စီးကြောင်းသည်  ဒီစီ လျှပ်စစ်ဓာတ်အား ဖြစ်သည်
၎င်း (+) နှင့် (-) ကို သတ္တုကြိုး တစ်ချောင်းဖြင့် ပူးထိ ခပ်ကြည့်လိုက်ပါက မီးပွင့်ထွက်လာသည်ကို တွေ့ရမည်
အမှန်မှာ အဖိုနှင့် အမ ဆန့်ကျင်ဘက်ခြင်း ထိတွေ့မှုကြောင့် လျှပ်စီးကြောင်းကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဓာတ်အိုးအတွင်း၌ ခဲပြား (Plate) နှင့် အက်ဆစ်ရည် တို့ပါဝင်သည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ဖေါင်းကွဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖေါင်းကွဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၅ ဦး၊ မ ၂၄၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၉၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဂန့်ဂေါမြို့ သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ နှင့် ဂန့်ဂေါမြို့နယ်တို့၏ ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်ပြီး မူလက ပခုက္ကူခရိုင်တွင်ပါဝင်သောမြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဂန့်ဂေါနယ်မှာ ပခုက္ကူခရိုင်၏ အနောက် မြောက်ဘက်နယ်ဖြစ်၍ အရှေ့ဘက်၌ပုံတောင်၊ အနောက်ဘက်၌ ချင်းတောင်တို့၏ စပ်ကြားတွင် တည်ရှိသော ကျဉ်းမြောင်းရှည်လျားသည့် မြေနိမ့်ဒေသကလေးမျှသာ ဖြစ်သည်
မြို့နယ်၏ အကျယ်အဝန်းမှာ ၆၉၈ စတုရန်းမိုင်မျှ ဖြစ်လေသည်
မြို့ပေါ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ၁၃,၃၉၃ ဦး  ဖြစ်သည်
မြို့နယ်အတွင်း၌ ယောလူမျိုးအများ နေထိုင်သည်
ဂန့်ဂေါမြို့သည် မြစ်သာမြစ်၏ လက်ျာဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ထီးလင်းမြို့မှ ကလေးမြို့သို့သွားသော နွေရာသီ ကားလမ်းသည် ဂန့်ဂေါမြို့ကိုဖြတ်လျက် ရှိ၏
စွယ်တော်ရှင် စေတီသည် ဂန့်ဂေါမြို့ရှိ တန်ခိုးကြီးစေတီတော် ဖြစ်သည်
‌ယောဆရာ‌တော် ၊ မုံလယ်ဆရာတော်၊ ကျောက်ဂူဆရာ‌‌တော် တို့သည် ထင်ရှားသော ဆရာတော်အရှင်သူမြတ်များဖြစ်သည်
မြို့နယ်တစ်ခုလုံးသည် ရေအလို့ငှာ မြစ်သာမြစ်ကို အားကိုးရသည်
ဂန့်ဂေါမြို့တွင် ပိုးထည်၊ ချည်ထည် လုပ်ငန်း အတော်အတန် ထွန်းကားသည်
ဂန့်ဂေါဒေသမှထွက်သော ဂန့်ဂေါ ယောလုံချည်မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးကျော်ကြားသည် ဂန့်ဂေါမြို့ကို ၁၂၄၆ ခုနှစ်တွင် မစ္ဆဂီရိ ပုန်ကန်မှုကို သွားရောက်နှိမ်နင်းစဉ် အရေးနိမ့်ခဲ့ရသော နယ်နှင်ဒဏ်ခံ ဗိုလ်မှူးတပ်မှူးများက စတင်တည်ထောင်သည်ဟု ဆိုသည်
တည်စက ကံ့ကော်အမည်ရှိ ကျေးရွာကလေး တရွာမျှသာ ဖြစ်၍၊ တစတစ တွင်ကျယ်လာပြီးနောက် ဂန့်ဂေါမြို့ဟူ၍ ဖြစ်လာသည်
၁၈၉၆ခုနှစ်တွင် ပခုက္ကူခရိုင်၏ မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်လာခဲ့သည်
အစောပိုင်းကာလ ဂန့်ဂေါမြို့ဟောင်း ပျက်သုဉ်းပုံက ဒဏ္ဍာရီဆန်လှပြီး၊ ထန်းပင်လုံးခန့်ရှိသော ‌မြွေကြီး အန္တရာယ်နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့၍ ဖြစ်ကြောင်း၊ ၁၉၅၉ ခုက ဂန့်ဂေါမြောက်ကုန်းနှင့် မင်းရွာအနီးတွင် တွေ့ရသော ၁၈ ပေ အရိုးစုမှာ ယင်းမြွေကြီးများ၏ အရိုးများ ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဆိုကြသည်
မြန်မာမင်းများလက်ထက်တွင် ဂန့်ဂေါ၌ မြို့သူကြီး ထားရှိ အုပ်ချုပ်သည်
အစောဆုံးအမည်သိရသူ မြို့သူကြီးမှာ ဦးမင်းကောင်း ဖြစ်သည်
ဂန့်ဂေါမြို့သူကြီး ဦးမင်းကောင်းသည် ၁၉၅၁ တွင် ရှမ်းပြည်နယ်သို့ စစ်ချီစဉ် လိုက်ပါ အမှုထမ်းသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်ဦးကာလတွင် ဂန့်ဂေါမြို့သူကြီးအဖြစ် ဦးလွန်းကျော်က စီရင်ရကြောင်း သိရသည်
၎င်းသည် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် ၁၈၀၅ ခုတွင် မြို့သူကြီး ရာထူးဖြင့် အုပ်ချုပ်စီရင်နေဆဲ ဖြစ်သည်
သူ့ရာထူးကို ဦးပေါ်ဦး ဆက်ခံဟန် တူသည်
မြို့သူကြီး ဦးပေါ်ဦးသည် ဘကြီးတော် လက်ထက် ၁၈၂၁ တွင် မဏိပူရသို့ စစ်ချီစဉ် လိုက်ပါ စစ်မှုထမ်းသည်
ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် ဂန့်ဂေါမြို့သူကြီး ရာထူး မှေးမှိန်သွားပုံ ပေါ်သည်
သီပေါမင်းလက်ထက် ၁၈ ရက်၊ မေ ၁၈၈၃ တွင် နာခံတော် ဦးရွှေဂေါင်အား ‌ဂန့်ဂေါနယ်ကို ပေးအပ်သည်
ဦးရွှေဂေါင်က သူ၏ ပိုင်နက်နယ်မြေကို မြေပုံရေးဆွဲ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့ရာ ယခုအခါ ယင်းမြေပုံသည် ဂျာမနီ၊ ဟမ်းဘတ်မြို့ ပြတိုက်၌ ရှိနေသည်ဟု သိရသည်
မြေပုံမှာ ၁၉၀×၈၀ စင်တီမီတာ အရွယ် ရှိကာ ပိတ်ဖျင်ထက်၌ ဆေးရောင်စုံ ရေးဆွဲထားသည်
ဂန့်ဂေါမြို့ကို မြန်မာပြည်၌ ပြောင်းပြန်စီးသော မြစ်သာမြစ်က အလည်တည့်တည့်မှ ဖြတ်သန်းသွားရာ ယခင်က အရှေ့ဂန့်ဂေါ၊ အနောက်ဂန့်ဂေါ စသည်ဖြင့် ခေါ်သည်
နောက်တွင် မြစ်သာမြစ်ကို ကြိုးတံတားဖြင့် ဖြတ်ကာ အရှေ့အနောက် ပေါင်းစည်းခဲ့သည်
စာပေဗိမာန်စာပေဆုရ ဦးကြာထွန်းယောဆရာတော် အရှင်သိရိန္ဒာဘိဝံသ (လက်ပံရွာ)ဒေါက်တာတင်သိန်း (ဘူမိဗေဒ)
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ဦးခင်ညွန့် (၂၃ အောက်တိုဘာ ၁၉၃၉ မွေးဖွား) သည် မြန်မာ တပ်မတော်အရာရှိဟောင်းနှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူသည် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၂၅ ဩဂုတ် ၂၀၀၃ မှ ၁၈ အောက်တိုဘာ ၂၀၀၄ အထိ မြန်မာနိုင်ငံ၏ နဝမမြောက် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်လည်းကောင်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ဖြင့် ၇ နှစ်ခန့် ထိန်းသိမ်းခံခဲ့ရသည်
ဦးခင်ညွန့်သည် မြန်မာတရုတ် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ခင်ညွန့်ကို ၁၉၃၉- ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်တိုင်း၊ သံလျင်မြို့၊ ဗိုလ်ချုပ်ရွာတွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
တရုတ်နွယ်ဖွား တစ်ယောက်ဖြစ်သည်
ဗိုလ်လောင်းသင်တန်းအမှတ်စဉ် ၂၅ ကိုတက်ရောက်ကာ ရာထူးအလွန် အတက်မြန်သဖြင့် အများကပင် အံ့အားသင့်ခဲ့ရသည်
အရေးအခင်းကာလ မတိုင်ခင်တွင် တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာသည်
၁၉၈၈ အရေးအခင်းနောက် ၁၈-၀၉-၁၉၈၈ တွင် နိုင်ငံတော် ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ (န-ဝ-တ) ပေါ်ထွန်းလာသောအခါ ဗိုလ်မှူးကြီးခင်ညွန့်သည် န-ဝ-တ အဖွဲ့၏ အတွင်းရေးမှူး(၁) အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၎င်းကာလများတွင် အလွန်အရေးပါအရာရောက်ပြီး အခရာကျခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့သည်
၎င်းနောက် ၁၉၉၁ တွင် ဗိုလ်ချုပ်အဆင့်၊ ၁၉၉၃ တွင် ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဆင့် ဖြစ်လာပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေး အင်အားစုကြီးကို တိုးချဲ့လာခဲ့သည်
၁၉၉၅ ခုနှစ် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် စိန်ရတု နှင့်  မြို့မကျောင်း စိန်ရတုတွင် ဦးဆောင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၉၇ တွင် နိုင်ငံတော် အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ တွင် အတွင်းရေးမှူး (၁) ဖြစ်လာပြီးတပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး ညွှန်ကြားရေးမှူး ကို အဆင့်မြှင့်ကာ တပ်မတော် ထောက်လှမ်းရေး မှူးချုပ် အဖြစ် တိုးမြှင့် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၀၂ တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးအဖြစ်တိုးမြှင့်ခံရကာ ၂၀၀၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ တွင် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေး အကြီးအကဲ အပြင် (၂၅-၈-၂၀၀၃) ရက်နေ့မှ (၁၈-၉-၂၀၀၄) ရက်နေ့အထိ နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်-စစ်ဘက်နည်းဗျူဟာမှူး၊ အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ် (၁၉၈၃)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးညွှန်ကြားရေးမှူးရုံး ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၃-၂၀၀၁)စစ်မဟာဗျူဟာလေ့လာရေးဌာနကြီးမှူး (၁၉၉၅-၂၀၀၁)တပ်မတော်ထောက်လှမ်းရေးမှူးချုပ်(၂၀၀၁-၂၀၀၄)နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ၏ စစ်ဘက်အကြံပေးအရာရှိ (၂၀၀၂-၂၀၀၄)အုပ်ချုပ်ရေးဘက်အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှုတည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့  (၁၉၈၈-၁၉၉၇)အတွင်းရေးမှူး(၁)၊ နိုင်ငံတော်အေးချမ်းသာယာရေးနှင့်ဖွံ့ဖြိုးရေးကောင်စီ (၁၉၉၇-၂၀၀၃)နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီးချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုမြန်မာနိုင်ငံတော်အစိုးရ၊ (နယကအဖွဲ့ဝင်) (၂၀၀၃-၂၀၀၄ အောက်တိုဘာ)၁၉၈၃ အောက်တိုဘာ ၈ ရက်နေ့ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝန်ကြီးအချို့အား မြောက်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ဝင်ရောက်လုပ်ကြံသည့် အရေးအခင်းအပြီးတွင် ခင်ညွန့်အား ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ပြည်တွင်းရှိ လူထုလူတန်းစား အလွှာအသီးသီးကြားတွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီးခင်ညွှန့်အနေဖြင့် အခြားအာဏာ သိမ်းခေါင်းဆောင်များထက် ပိုမိုထင်ရှား လူသိများလာခြင်းမှာ -လူထုမြင်ကွင်းတွင် စဉ်ဆက်မပြတ် ပုံရိပ်ထင်နေခြင်း၊ဝါဒဖြန့်ချိမှုပုံစံများ ပါးနပ်သွက်လက်လျင်မြန် ထိရောက်ခြင်း၊ပြည်သူလူထု၏ လိုအပ်ချက်ကို ကြိုတင်ထောက်လှမ်း စုဆောင်းပြီး အပြည့်အဝမဟုတ်သည့်တိုင် လိုဘပြည့် ကျေနပ်စေလောက်သည့် အခွင့်အရေးမျိုးဖြင့် ဖြည့်ဆည်းပေးခြင်း ဟုဆိုသော လူထုဆက်ဆံရေး လူထုဆက်သွယ်ရေးနည်းနာများကို မှန်မှန်ကန်ကန် အသုံးချ တတ်ခဲ့ခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဆေးဆရာဝန်တစ်ဦးဖြစ်သူ ဒေါက်တာ ခင်ဝင်းရွှေ နှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
သမီး ဒေါ်သင်းလဲ့လဲ့ဝင်း၊ သား ဒုတိယဗိုလ်မှူးကြီး ဇော်နိုင်ဦး နှင့် Bagan Cybertech တည်ထောင်သူ ဒေါက်တာရဲနိုင်ဝင်း တို့ကို ထွန်းကားခဲ့သည်
ဒေါက်တာခင်ဝင်းရွှေရဲ့ အကိုမှာ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ် (NLD)တွင် ၂၀၁၀ ပြည့်အထိ ဗဟို အလုပ်အမှုဆောင်တာဝန်ထမ်း ဆောင်ခဲ့သူ ဒေါက်တာသန်းငြိမ်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် လုပ်ကြံရန်ကြိုးစားခဲ့သည့် ဒီပဲယင်းအရေးအခင်းအပြီး ၂၀၀၃ ခု ဩဂုတ်လတွင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ပေးခြင်း ခံရသည်
တာဝန်ရယူပြီး မကြာမီ ကာလအတွင်း လမ်းပြမြေပုံ ၇ ဆင့် ကို ကြေညာခဲ့သည်
အာဆီယံ နိုင်ငံများနှင့် အနောက်နိုင်ငံများအကြား မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ၎င်း၏ စစ်အစိုးရ ဝင်ဆံ့နိုင်ရန် ကြိုးစားဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၂၀၀၄ ခု အောက်တိုဘာ ၁၈ ရက်တွင် အဂတိ လိုက်စားမှု အကြောင်းပြချက်ဖြင့် အစိုးရအဖွဲ့မှ ထုတ်ပယ်ခံခဲ့ရပြီး ရုံးတင်တရားစွဲဆို ခံရကာ ဆိုင်းငံ့ ပြစ်ဒဏ်ဖြင့် နေအိမ်၌ အကျယ်ချုပ် ၄၄ နှစ် ပြစ်ဒဏ်ချမှတ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်း၍ ထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့မှ ဗိုလ်မှူးချုပ်လှအောင်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်ဟန်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သန်းထွန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်မြင့်ဇော်၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ကျော်သိန်း၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေ နှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးစန်းပွင့်၊ ဗိုလ်မှူးကြီးမြင့်အောင်ကျော်တို့ကို ဖမ်းဆီး အရေးယူခဲ့သည်
ဗိုလ်မှူးချုပ်သိန်းဆွေနှင့် ဗိုလ်မှူးကြီး ခင်အောင်အပါအဝင် ၎င်းထောက်လှမ်းရေးအရာရှိကြီး ၃၈ ဦးကို အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများနှင့် အမှုဖွင့်ပြီး ထောင်ဒဏ် နှစ် ၂၀ မှ နှစ် ၁၀၀ ကျော်အထိ ပြစ်ဒဏ်များ အသီးသီးချမှတ်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်းခင်ညွန့်သည် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်ကျခံနေရင်း (၂၀၁၂) ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၁၃) ရက်နေ့၊ နံနက် (၁၀) နာရီတွင် နိုင်ငံတော် သမ္မတဦးသိန်းစိန်၏ စတုတ္ထအကြိမ်မြောက် အကျဉ်းသား ၆၅၁ ဦး လွှတ်ရာ၌ ရန်ကုန်၊ မရမ်းကုန်းမြို့နယ်၊ နဝဒေးလမ်းနေအိမ်၌ နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ လွတ်မြောက်သည်
လွတ်မြောက်ပြီးသည်နှင့် ပြည်တွင်းပြည်ပမီဒီယာများနှင့် နာရီဝက်ခန့် တွေ့ဆုံခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး မလုပ်တော့ကြောင်း သူက ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့သည်
ရည်မှန်းချက်ပန်းတိုင် ရောက်ရှိရေး အတွက် မိမိတို့၏ သန္နိဌာန်မိမိတို့သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင်း နိုင်ငံရေးနှင့်လူမှုရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများဖြစ်ပေါ်စေရေး လှုပ်ရှားမှုကြီး၌ မိမိတို့ရပ်ရွာ အသိုင်းအဝိုင်းကို ခြေပြုသည့် အရေးယူ ဆောင်ရွက်ချက်များ၊ စည်းရုံးလှုံ့ဆော်ရေးများကို လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက် သွားမည်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ဆိုသည်မှာ-ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း နှင့် ရှမ်းပြည်အတွင်း လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်နေသည့် တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်း များ စုပေါင်းပြီး ဖွဲ့စည်းထားသည်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ ရက်နေ့ တွင် စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
တိုင်းရင်းသားများ၏ အခွင့်အရေးကို မြှင့်တင်ပေးရန်
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများ အပေါ် အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခေါင်းပုံဖြတ် အမြတ်ထုတ်မှု များကို ဆန့်ကျင်တားဆီးရန်
တိုင်းရင်းသားများ၏ ဘဝဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာစေရေးအတွက် စွမ်းရည်မြင့်တင်ပေးရန်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ တွင် ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လွတ်လပ်ခွင့်များအတွက် အတူတကွ လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ရန်
ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ကို ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း နှင့် ရှမ်းပြည်အတွင်း တွင်အခြေပြု လှုပ်ရှား ဆောင်ရွက် နေကြ သည့် တိုင်းရင်းသား အဖွဲ့အစည်း များက ၁၉၈၉ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၁ရက်နေ့တွင် စတင်၍ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ ၏ လိုအပ်ချက်များကို ကူညီ ဖြည့်ဆီး နိုင်ရန် ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြသည်
ဤ ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ၏ ဆက်စပ်မှုကွန်ယက်သည် မြန်မာနိုင်ငံမှ အခြားသော အဖွဲ့များနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးများ အရေးနှင့်ပတ်သက်၍ ဆောင်ရွက် နေကြသည့် ဒေသဆိုင်ရာ အဆင့်၊ နိုင်ငံအဆင့်၊ နိုင်ငံတကာအဆင့်ရှိ အစိုးရအဖွဲ့အစည်းများ၊ အစိုးရမဟုတ်သည့်အဖွဲ့အစည်း (အဲန်ဂျီအို)များနှင့် သော်လည်းကောင်း၊ ပိုမို၍ဆက်စပ် ဆောင်ရွက် နေပါသည်
ရှမ်းပြည်နယ်သည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိပြီး၊ ဧရိယာ စတုရန်း ကီလိုမီတာ ၆၄,၀၀၀ ကျော် ရှိသည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ လာအိုနိုင်ငံ၊ ထိုင်းနိုင်ငံတို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်နေသည်
ရှမ်းပြည်နယ်အတွင်း နေထိုင်ကြသည့်လူထု များသည်လည်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများမှ ပြည်သူများနည်းတူ မြန်မာစစ်အစိုးရ၏ လူ့အခွင့် အရေးချိုးဖောက် ဖိနှိပ်မှုများကို ကြုံတွေ့ခံစား နေကြရသည်
မြန်မာစစ်တပ်သည် ရှမ်းပြည်နယ်တွင် နေထိုင်သည့် လူထုများကို ဖိနှိပ်ညှဉ်းပန်းသည့် အတွက်ကြောင့် လူများစွာသည် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်းသို့ ပြေးဝင်ခိုလှုံနေကြရသည်
သို့သော်လည်း ထိုင်းနိုင်ငံအစိုးရသည် ရှမ်းပြည်နယ်မှ ထွက်ပြေးခိုလှုံလာသူများကို ကရင်ပြည်နယ်နှင့် ကရင်နီပြည်နယ်မှ လူထုများကဲ့သို့ ဒုက္ခသည်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြု လက်ခံခြင်းမရှိပါ
ထိုင်း-မြန်မာ နယ်စပ်တွင်လည်း ဒုက္ခသည်စခန်းများ တည်ထောင်၍ ခိုလှုံခွင့်မပေးပါ
သို့ အတွက်ကြောင့် ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း ထွက်ပြေးလာသူ ရှမ်းဒုက္ခသည် များမှာ မိမိတို့၏ မိသားစုဝင်များဖြစ်သော ကလေးငယ် များနှင့် အိုမင်းသောမိဘများအား ကျွေးမွေးရန်နှင့် မိမိဝမ်းစာရေးအတွက် ထိုင်းနိုင်ငံ၏ မကျွမ်းကျင် သော အလုပ်သမားဆိုင်ရာ ဈေးကွက်တွင်း ရွှေ့ပြောင်း အလုပ်သမားများအဖြစ် သုံးဒီဟု အင်္ဂလိပ် အမည်ပေးထားသော- လူအများမလုပ်လိုကြသည့် ညစ်ပတ်၊ ခက်ခဲပင်ပန်း၍ အန္တရာယ်များ သည့် အလုပ်မျိုးကို လုပ်ကိုင် ကြရသည်
သူတို့၏ တရားမဝင်သော အခြေအနေကြောင့် အလုပ် လုပ်ရာ တွင်လည်း အထူးထိခိုက် နစ်နာနေကြကာ မတရားခေါင်းပုံဖြတ်မှုများနှင့် လူ့အခွင့် အရေး ချိုးဖောက်မှု များကိုဆက်လက်တွေ့ ကြုံနေကြရသည်
ဤသို့အတိ ဒုက္ခရောက် နေသော်လည်း အစိုးရ၏ ရှမ်းပြည်တွင်းရှိ ပြည်သူများအပေါ် အစီအစဉ်ချ လူ့အခွင့်ရေး ဖောက်ဖျက်မှုများနှင့် တကွ မတရား ဖိနှိပ်ချုပ်ချယ်သော ဤမူဝါဒများကြောင့် ရှမ်း ဒုက္ခသည်များ ထိုင်းနိုင်ငံတွင်းသို့ ဆက်လက်၍ ထွက်ပြေး ခိုလှုံနေကြဆဲ ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံအတွင်း တရားမဝင်အလုပ်လုပ်ကိုင်နေကြသူ ရှမ်းဒုက္ခသည်အရေအတွက် ထောင်သောင်းချီ ရှိနေပြီး အထူးသဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် နေထိုင်လုပ်ကိုင် နေကြသည်
ရည်ညွန်း (ဓနုအမျိုးသားကောင်စီ ၏ သမိုင်းကြောင်း' [၁])
ဦးချိန်ကုန်းရွာ၊ အရှေ့ချောင်း
ဗုဒ္ဓ၏ ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာများတွင်မပါရှိခဲ‌သောလည်မြတ်စွာဘုရားသည် ဓညဝတီပြည်သို့ ကြွရောက်ပြီး ကျောက်တော်တောင်၌တန့်ရပ်သည်ဟု လည်းကောင်း၊ ဗုဒ္ဓ၏ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာစသည်တို့၌ မပါရှိဘဲ မြတ်စွာဘုရားသည် စန္ဒသူရိယမင်းကြီးနှင့်တွေ့ဆုံပြီး မဟာမုနိဘုရားကိုသွန်းလုပ်ခဲ့သည်ဟု လည်းကောင်း စာပေများ၌ ရေးသားပြောဆိုကြသည်
ရခိုင်ပြည်တွင် ယခုကိုးကွယ်နေသော ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ မြောက်ဦးခေတ် ဘုရင်များ အုပ်စိုးခဲ့သော ကာလမှ ဆက်ခံယူထားသော ဗုဒ္ဓအယူဝါဒဖြစ်သည်
မြောက်ဦးခေတ်မတိုင်မီ လောင်းကြက်မြို့ရှိခဲ့သည်
ထိုမြို့ကိုအုပ်စိုးသောဘုရင်များမှာလည်း ဗုဒ္ဓဘာသာမင်းများဖြစ်ရာ သာသနိကအဆောက်အဦးများစွာ တည်ထားခဲ့သည်
ရဟန်းပညာရှိများ ထွန်းကားခဲ့သည်
ဤလောင်းကြက်ဘုရင်များသည် ဗုဒ္ဓဘာသာကို နေရဉ္စရာမြို့တွင်အုပ်စိုးခဲ့သော ဘုရင်များမှတဆင့် လက်ခံယူခြင်းဖြစ်သည်
နေရဉ္စရာမြို့တွင် ထွန်းကားခဲ့သော ဗုဒ္ဓသာသနာမှာလည်း ပုရိန်မြို့မှဆင်းသက်သော ဗုဒ္ဓသာသနာဖြစ်သည်
ပရိန်မြို့တွင်အုပ်စိုးခဲ့သောဘုရင်များသည် ပဉ္စမြို့မှ ဗုဒ္ဓသာသနာကို တဆင့်လက်ခံယူလာခဲ့သည်
ပဉ္စာမြို့ ဗုဒ္ဓသာသနာမှာလည်း ဝေသာလီမြို့မှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
ဝေသာလီမြို့ကို စတင်တည်ထောင်သော မဟာတိုင်းစန္ဒြားမင်းကြီးသည် မဟာမုနိဘုရားတွင် သိမ်တော်နှင့်ပလ္လင်တော်များကို အသစ်တဖန်တည်ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းများ၌ တွေ့ရသည်
ထိုမင်းကြီးကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုခဲ့သည်ကို မဟာမုနိဘုရားကုန်းတော် ဒုတိယအဆင့် အရှေ့တောင်ထောင့် ယက္ခသေနာပတိပနာဒရုပ်တုတွင် စာရေးထိုးခဲ့သည်
မဟာတိုင်းစန္ဒြမင်းကြီးသည် မဟာမုနိသိမ်တော်ကို အသစ်တဖန်တည်ဆောက်သည်ဟုဆိုသဖြင့် ထိုမင်းမတိုင်မီကပင် သိမ်တော်အဟောင်းနှင့် မဟာမုနိရုပ်သျှင်တော်မှာ ရှိနှင့်‌နေပြီ
ယင်းသို့ဖြစ်လျှင် ဝေသာလီခေတ်မတိုင်မီ မည်သည့်ခေတ်ရှိခဲ့သည်ကို ‌ခြေရာကောက်လိုက်ပါက ဓညဝတီမြို့တော်မှာ စိတ်ကူးယဉ်ပြီး ရေးခဲ့သော မြို့တော်မဟုတ်ကြောင်း၊ ‌လေယာဉ်မှရိုက်ကူးထားသော ဓာတ်ပုံကိုကြည့်ခြင်းဖြင့် အမှန်တကယ်ရှိခဲ့သော မြို့ဖြစ်ကြောင်း ပြည်တွင်းပြည်ပသမိုင်းပညာရှင်များက ယုံကြည်လက်ခံကြသည်
သပ္ပဒါနပကာရနကျမ်းတွင်လည်း တတိယဓညဝတီမြို့တော်ကို စန္ဒသူရိယမင်းတည်ကြောင်း၊ ဓညဝတီ၌ ဤဘုရင် အုပ်စိုးစဉ်ကာလဝယ် မြတ်စွာဘုရားရှင် အနောက်မဇ္ဈိမဒေသမှ ဓညဝတီသို့  ကိုယ်တော်တိုင်ကြွရောက်ပြီး မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်ကိုသွန်းကြောင်း အသေးစိတ် ပါရှိသည်
တောင်ပေါက်ကြီးကျောက်စာကလည်း မြတ်စွာဘုရားသည် စန္ဒသူရိယမင်းအား ဓမ္မစကြာတရားတော်နှင့် ရုပ်တုဆင်းတုတော်များကို တည်ထားကိုးကွယ်ခြင်းဖြင့် ရအပ်သော အကျိုးတရားများကို သတ္တုဗိမ္ဗပူဇနိယနိသေသသုတ္တန်ဖြင့် ဟောကြားခဲ့သည်ကို ရေးထိုးထားသည်
ဤသုတ္တန်မူရင်းစာပေလည်း ရှိသည်
စန္ဒသူရိယမင်းအား မြတ်စွာဘုရား ဓမ္မစကြာတရားတော်ကိုဟောကြားနေဟန် ထုလုပ်ထားသော ကျောက်ပြားတချပ်ကိုလည်း တွေ့ရသည်
ဝေသာလီမဟာတိုင်း၊ စန္ဒြမင်းကြီးက စန္ဒသူရိယမင်းအား ဂုဏ်ပြုထုလုပ်ထားသော ရုပ်တုဖြစ်ဟန် တူသည်
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ရခိုင်ပြည်ဓညဝတီကို ကြွရောက်စဉ်က သေလာဂီရိတောင်ပေါ်၌ ရပ်တန့်ပြီး ဗျာဒိတ်တော်ပေးကြောင်း သပ္ပဒါနပကာရနကျမ်းတွင် အသေအချာဖော်ပြထားသည်
ချစ်သားအာနန္ဒာ၊ ငါသည် ဘုရားဖြစ်ရန်အတွက် ဆယ်ပါးသောပါရမီတော်နှင့် သုံးဆယ်သောပါရမီတော်ငယ်များကို ဖြည့်ဆည်းခဲ့ရသောကာလ၌ ဤဓညဝတီပြည်တွင် အလီလီ လူအဖြစ် ကျင်လည်ဖူးခဲ့သည်၊ ယခု ငါရပ်တန့်နေသော သေလာဂီရိတောင်၏ အနီးပတ်ဝန်းကျင်တွင် ပန်းပွတ်သမားအဖြစ်နှင့် ငါနေထိုင်ခဲ့သည်၊ ငါဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီး နောက်ကာလ၌ ငါ၏ ကျောရိုးတော်ဓာတ်ကို ဌာပနာ၍ စေတီတည်လတ္တံ့၊ ကျောရိုးတော်ဓာတ်စေတီ တွင်လတ္တံဟု ဗျာဒိတ်ပေးခဲ့သည်
ထိုဓာတ်တော်ကို နောင်ကာလတွင် ကျောက်တော်ဓာတ်စေတီဟု ခေါ်တွင်သည်
ထိုနာမည်ကို အစွဲပြု၍ မြစ်တဖက်ရှိမြို့ကိုလည်း ကျောက်တော်မြို့ဟု ခေါ်တွင်သည်
ဤကဲ့သို့ ဘုရားဗျာဒိတ်ဝင် ဓာတ်တော်စေတီ ၂၄၈ ဆူရှိသည်
ဤဓာတ်တော်စေတီများကို ဝေသာလီပြည့်ရှင် မဟာတိုင်းစန္ဒြမင်းကြီးသည် ပြန်လည်ပြုပြင်ကြောင်း သမိုင်းမှတ်တမ်းအရ သိရသည်
ဤအကြောင်းကိုထောက်၍လည်း ထိုဓာတ်တော်စေတီများမှာ ဝေသာလီခေတ်မတိုင်မီကပင် ရှိနှင့်ပြီးဖြစ်ကြောင်း သိနိုင်သည်
ရခိုင်သမိုင်းစာပေနှင့်လည်းကောင်း၊ ရုပ်ဝတ္ထုသက်သေဖြင့်လည်းကောင်း ကိုက်ညီနေပြီး၊ စန္ဒသူရိယမင်းလက်ထက် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဓညဝတီသို့ ကြွရောက်ကာ မဟာမုနိရုပ်ရှင်တော်ကို သွန်းလုပ်ကြောင်း ယုံကြည်ရသည်
မန္တလေးရှိ မဟာမုနိဘုရားကို ဘိုးတော်ဘုရား၏ သားတော်ကြီးဥပရာဇာသည် ရခိုင်ပြည်မှ ပင့်ယူခဲ့သည်
ဤဘုရားကြီးသမိုင်း၌လည်း ရခိုင်ပြည် ဓညဝတီပြည့်သျှင် စန္ဒသူရိယမင်း သွန်းလုပ်ကြောင်း ရေးထားသည်
သမိုင်းအစောင်စောင်၌လည်း မဟာမုနိဘုရားကို စန္ဒသူရိယမင်းသွန်းလုပ်ကြောင်း တညီတညွတ်တည်း ဖော်ပြသည်
ရခိုင်တွင် မိမိတို့၏ သာသနာဆိုင်ရာ ဆင်းသက်ပုံ၊ မိမိတို့ လူမျိုးဆင်းသက်လာပုံ၊ မြို့ပြအုပ်ချုပ်ရေး ဘုရင်မင်းဆက်များ အစဉ်အဆက် ဆင်းသက်လာပုံကို သီးခြားတွေ့ရသည်
ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီးနောက် မကြာမီ ပထမအကြိမ်သင်္ဂါယနာကို ရာဇဂြိုဟ်၌ ကျင်းပပြုလုပ်သည်
အဇာတသတ်မင်းကြီးက အထောက်အကူပြုပြီး အရှင်မဟာကဿပ ဦးဆောင်သည်
အသျှင်မဟာကဿပမေးသမျှ အရှင်အာနန္ဒာက ဖြေကြားပြီး နှုတ်တိုက်ရွတ်၍ သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သည်
အဘယ်ကြောင့် သင်္ဂါယနာတင်သည်ဆိုသော် မီးသင်္ဂြိုဟ်ရန်အတွက် ဘုရားရှင်ရုပ်ကလာပ်တော်ကို နံ့သာထင်းများ စုပုံပြီး ရှို့သော်လည်း ထင်းများမှာ ဘုရားရှင်၏ သာဝကကြီးဖြစ်သော အရှင်မဟာကဿပမှာ တပည့်ငါးရာနှင့် လမ်းခရီးမှာ ရှိကာ မရောက်သေး၍ မီးမလောင်
အသျှင်မဟာကဿပ၏ တပည့်ရဟန်းများမှာ ပုထုဇဉ်များ ဖြစ်ရာ၊ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်များကိုမြင်ရလျှင် ဘုရား၏ ကိုယ်တော်မှဖြစ်သော ဓာတ်တော်များမဟုတ်ဟု ယုံမှားဖွယ်ရှိသည်
မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့မှသာ ဓာတ်တော်များကြွင်းသည်ကို ယုံကြည်ပေလိမ့်မည်
နောက်တစ်ချက်က ရဟန်းတော်များသည် မြတ်စွာဘုရားကို အသက်ရှင်စဉ် မဖူးမြော်ရသော်လည်း ရုပ်ကလာပ်တော်ကို ဖူးမြော်ရလျှင်လည်း ဘုရားရှင်အပေါ် ပိုမိုကြည်ညိုသဒ္ဓါပွားများစေရန်အတွက် မီးမလောင်ခြင်းဖြစ်သည်
အရှင်မဟာကဿပနှင့်ရဟန်းများ လာရာလမ်းဝယ် မန္ဒာရဝနတ်ပန်းကို ထီးလုပ်၍ဆောင်းပြီးလျှင် ကုသိနာရုံပြည်ဖက်မှ ပါဝါပြည်ဘက်သို့ လာနေသော တက္ကတွန်း၏ ပြောချက်အရ မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ကြောင်း ကြားသိရသောအခါ ငိုကြွေးနေသော ရဟန်းတို့အား သုဘဒ္ဒရဟန်းသည်  မငိုကြွေးရန်နှင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းများကို ဤသည်သောအရပ်ကို မလားရ၊ ဤသည်သောအကျင့်ကို မကျင့်ရ စသဖြင့် ငါတို့ကို ချုပ်ခြယ်သည်၊ ယခုပြုလိုရာ ပြုနိုင်ပြီဟုဆိုသည်
ပထမသင်္ဂါယနာ - ထိုသုဘဒ္ဒရဟန်း၏စကားကြောင့် အသျှင်မဟာကဿပက ဘုရားသျှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်သည်မှာ ခုနှစ်ရက်တစ်ပတ်သာရှိသေးသည်၊ ဘုရားဟောတရားတော်များနှင့် ဝိနည်းတော်များကို မျက်ကွယ်ပြုမည့် အရိပ်အရောင်ပေါ်လာပြီး သာသနာတော်ဆုတ်ယုတ်ရန်အကြောင်းများ ဖြစ်သည်ဟု ဘုရားရှင်ဟောသမျှကို ရဟန်းသံဃာတော်များမှ စုပေါင်း၍ ပြန်လည်ရွှတ်ဆို သင်္ဂါယနာတင်ရန် ကြံသည်
ယင်းကြောင့် အရှင်မဟာကဿပအမှူးပြုသော ရဟန္တာငါးရာတို့သည် ပထမသင်္ဂါယနာကို တင်လေသည်
ဒုတိယ သင်္ဂါယနာ - ထိုမှ နှစ်ပေါင်းတစ်ရာကြာသောအခါ ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းတို့သည် ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်များ၌ ပြင်ဆင်ချက် ၁၀ ချက်ကိုပြုလုပ်ကာ၊ ဘုရားရှင်၏ဝိနည်းတော်ကို ဖီဆန်လာသောကြောင့် ဝေသာလီပြည်တွင် ကာလသောကမင်းက ဒါယကာပြု၍ အရှင်မဟာကဿပအမှူးပြုကာ ရဟန္တာခုနှစ်ရာ ၇၀ဝ တို့သည် ဒုတိယအကြိမ်သင်္ဂါယနာတင်သည်
တတိယသင်္ဂါယနာ - ပါဋလိပုတ်ပြည့်ရှင် အသောကမင်းကြီးက ဒါယကာပြု၍ ရဟန္တာ အရှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ် ကြီးမှူးလျက် ရဟန်း ၁၀၀၀ ဖြင့် တတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်သည်
ဤသည်တို့မှာ မဇ္ဗျိမဒေသ၌ တင်ခဲ့သော သင်္ဂါယနာ သုံးတန်ဖြစ်သည်
သင်္ဂါယနာခြောက်တန်၌ မပါဘဲလျက် ရခိုင်ပြည်ဝေသာလီ ရွှေတောင်ကြီး၌ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာကို တင်သည်ဟု အချို့က ဝေဖန်ကြသည်
ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီး မကြာမြင့်မီကာလတွင် အဇာတသတ်မင်းကြီးသည် ပထမဆုံးကြိမ် သင်္ဂါယနာ တင်ရာ၊ တင်ရသော အကြောင်းရင်း၊ တင်ခဲ့သောနေရာနှင့်တိုင်းပြည်၊ တင်ရာ၌ အားပေးသော ဘုရင်၊ ပါဝင်သော ရဟန္တာများ၊ ဦးဆောင်သော ရဟန္တာ၊ ရည်ညွှန်းသော ဂါထာပုဒ်၊ ပါဠိတော် စသည်အားဖြင့် အင်္ဂါဆယ်တန်နှင့် ပြီးအောင် တင်ခဲ့သည်
အေဒီ ၄ -၉ ရာစုအထိ ထွန်းကားသော ဝေသာလီခေတ်ဝယ် ဝေသာလီမင်းများသည် ထေရဝါဒဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များဖြစ်သည့်အလျောက် သီဟိုဠ်ပြည်နှင့် လူမှုရေးအရသော်လည်ကောင်း၊ ဘာသာရေးအရသော်လည်းကောင်း ဆက်ဆံမှုရှိသည်
ထို့ကြောင့် ဝေသာလီဘုရင် သီရိစန္ဒြမင်း (သီရိသုဓမ္မဝိဇယမင်း) သည် သီဟိုဠ်မှ ရဟန်းသံဃာ ၁၀၀၀ ကိုပင့်ဆောင်ပြီး ရခိုင်ပြည်မှ ရဟန်းသံဃာ ၁၀၀၀၊ သံဃာ နှစ်ထောင်တို့ဖြင့် စူဠရေဝတရဟန္တာမထေရ် ကြီးမှူးလျက် ဝေသာလီရွှေတောင်ကြီးတွင် စတုတ္ထအကြိမ်ဟူ၍ သင်္ဂါယနာတင်ရာ၊ သုံးနှစ်ကြာအောင် ကြေးပြားငါးထောင်ပေါ်တွင်ရေးသားပြီး တင်ရကြောင်း မေဓပညာမော်ကွန်းစာတွင် ဖော်ပြသည်
သံဃာတော်များ သီတင်းသုံးနိုင်ရန်အတွက် ရွှေတောင်ကျောင်းကြီးကို ညီစွာညှိပြီး ကျောင်းတော်ကြီး ၅ ဆောင် ဆောက်လုပ်ကြောင်း ထိုမော်ကွန်းအရ သိရသည်
ယနေ့တိုင် ကျောင်းတော်ရာများကို တွေ့မြင် လေ့လာနိုင်သည်
မဇ္ဈိမဒေသတွင် အသောကမင်း တင်ခဲ့သော သင်္ဂါယနာမှာ တတိယအကြိမ် ဖြစ်သဖြင့် ထိုတတိယအကြိမ်မှ ဆက်လက်ရေတွက်သောကြောင့် ဝေသာလီ၌တင်သော သင်္ဂါယနာမှာ စတုတ္ထအကြိမ် ဟု သတ်မှတ်ကြလေသည်
သင်္ဂါယနာတင်ရာတွင် ဘုရားပိဋကတ်တော်များကိုတတ်သိကျွမ်းကျင်သော ရဟန္တာများ ပါဝင်မှသာ အထမြောက်သည်ဟု ဆိုသည်
ဤသို့ ရဟန္တာများ ပါဝင်၍ တင်ခဲ့သော သင်္ဂါယနာများကို ရခိုင်တို့က သင်္ဂါယနာကြီးဟု ခေါ်သည်
ဝေသာလီတွင် တင်သော သင်္ဂါယနာနှင့် ရခိုင်ပြည်မှ ဝိပဿနာဓူရ ရဟန်းငါးရာ၊ ဂန္ဓာဓူရ ရဟန်းငါးရာ ပါဝင်ပြီး သီဟိုဠ်ကလည်း ထိုအတိုင်း ပါဝင်ကြောင်း မော်ကွန်းအရသိရသော်ငြား ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေနိုင်ခြင်း မရှိ၍ အများ မသိကြချေ
သင်္ဂါယနာတင်ခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ မြတ်စွာဘုရား သဗ္ဗညုတရွှေညာဏ်တော်ရသည်မှစပြီး ဝါဆိုလကပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည့်ကာလအထိ လေးဆယ့်ငါးဝါအတွင်းဟောကြားခဲ့သော ပိဋကတ်တော်များကို သင်္ဂါယနာတင်သည်လော သို့မဟုတ် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးလက်ထက် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို သန့်စင်ခဲ့သည့် အကြောင်းများကိုပါ တတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်သည်မှာ ထည့်သွင်းသလော၊ ထိုနည်းတူ သီဟိုဠ်တွင် စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ တင်ခဲ့သော ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းကြီး၏ ဆောင်ရွက်ချက်များကိုပါ စတုတ္ထသင်္ဂါယနာတွင် ရေးသားမှတ်တမ်းတင်ခဲ့သလောဟု မေးခွန်း ထုတ်မှုများ ရှိသည်
ဝေသာလီတွင် တင်ခဲ့သော သင်္ဂါယနာအကြောင်းကိုမူ စာပေများ၌လည်းကောင်း၊ သမိုင်းရုပ်ကြွင်း အထောက်အထားများဖြင့်လည်းကောင်း တွေ့ရသည် ဖြစ်ရာ၊ ရခိုင်များနှင့်တကွ နိုင်ငံခြားသုတေသီတို့ကလည်း စတုတ္ထသင်္ဂါယနာ ဖြစ်မြောက်ကြောင်း လက်ခံထားကြသည်ဟု ဆိုသည်
ရခိုင်ပြည်ဖက်က စာပေ၌ သင်္ဂါယနာအကြောင်းနှင့်ပတ်သက်၍ သင်္ဂါယနာကြီး၊ သင်္ဂါယနာချေ ( သင်္ဂါယနာငယ်) ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား တွေ့ရသည်
သင်္ဂါယနာကြီးများကို နံပါတ်စဉ်အတိုင်းရေတွက်ကာ သင်္ဂါယနာငယ်များကိုမူ မိမိတို့၏ တိုင်းပြည်အတွင်း၌ နံပါတ်စဉ်တပ်ထားသည်
လေးမြို့ခေတ်၊ ပဉ္စာမြို့၌ ဘုရင်မင်းရင်ဖြူသည် ဧကဒဿမမြောက်သင်္ဂါယနာကိုတင်၏ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ၎င်းမင်းသည် ပဉ္စမမြောက်သင်္ဂါယနာကိုလည်း တင်၏ ဟူ၍လည်းကောင်း ရခိုင်စာပေများ၌ တွေ့ရရာ၊ ဘုရင်တပါးတည်းက သင်္ဂါယနာ နှစ်ကြိမ်တင်ခြင်း ဖြစ်သည်
သို့ဖြစ်၍ မင်းရင်ဖြူသည် သင်္ဂါယနာကြီးကို ပဉ္စမအကြိမ်တင်ပြီးလျှင် သင်္ဂါယနာငယ်ကို တစ်ဆယ့်တစ်ကြိမ်မြောက်တင်ခဲ့သည်
ဘုရားရှင်ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်၍ မီးလောင်ကျွမ်းသောအခါ ဓာတ်တော်မွေတော်နှစ်မျိုး ကြွင်းကျန်သည်
အသမွိန္နဓာတ်တော်နှင့်သမွိန္ဒဓာတ်တော်များဖြစ်သည်
အသမ္ဗိန္နဓာတ်တော်များမှာ နဖူးသင်းကျစ်တော်တဆူ၊ ညှပ်ရိုးတော်နှစ်ဆူ၊ စွယ်တော်လေးဆူဖြစ်သည်
သမ္ဗိန္နဓာတ်တော်များမှာ အရောင် သုံးမျိုးနှင့် အရွယ်အစား သုံးမျိုးကြွင်းကြောင်း ရခိုင်ဓာတုဝင်ကျမ်း၌ ဖော်ပြသည်
တစ်ကိုယ်လုံးတော်မှ ဓာတ်တော်ပေါင်း ၈ စရွတ် ကြွင်းပါသည်
ကွမ်းစားအားဖြင့် ၁၆ ကွမ်းစားဖြစ်သည်
အရောင်အဆင်းအားဖြင့် ရွှေရောင်၊ ပွတ်သစ်စခရုသင်းရောင်၊ ချရားစေ့အရောင်တို့ ဖြစ်သည်
ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်များကို  ဒေါနပုဏ္ဏားက ဝေပေးရာ၊ နှစ်ပြည်ထောင်မင်းတို့က မိမိတို့အရပ်ဒေသများတွင် ကိုးကွယ်ကြသည်
ထိုဓာတ်တော်များကို မကြာမီ အဇာတသတ်မင်း တိုက်ယူပြီး ရာဇဂြိုဟ်ပြည်မှာ ‌မြေထဲစေတီ တည်ထားကိုးကွယ်သည်
ပေါင်တော်ဓာတ်၊ မျက်လုံးတော်ဓာတ်၊ လိုင်ရိုးတော်ဓာတ်စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာ၌ မပါရှိပါ
သို့သော် ထိုဓာတ်တော်များမှာ ယနေ့ထိ ရခိုင်ပြည်၌ အမည်နာမနှင့်တကွ တည်ရှိပါသေးသည်
မြတ်စွာဘုရားပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၁၈ အကြာတွင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းကြီးသည် ဓမ္မာခန္ဓာပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်ကို ရည်စူးပြီး စေတီတည်လိုသဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ဓာတ်မွေတော်များကို ရှာဖွေသည်
အဇာတသတ်မင်း ပြုထားခဲ့သော ဓာတ်တော်များကို တူးဖော်ယူသည်
ထိုဓာတ်တော်များမှာ ရွှေပန်းကန်တွင် အားလုံး တစုတပေါင်းတည်း ဖြစ်၍ နေရာ၊ အသျှင်မောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် အသားမှဖြစ်သောဓာတ်၊ အရိုးမှဖြစ်သောဓာတ်၊ အသွေးမှဖြစ်သောဓာတ် စသဖြင့် ခွဲခြားသည်
အသေးစိတ်အားဖြင့် ဦးခေါင်းတော်ဓာတ်၊ ဦးနှောက်တော်ဓာတ်၊ မျက်လုံးတော်ဓာတ်စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အင်္ဂါကြီးငယ်မှ ဖြစ်သော ဓာတ်တော်များကို တခုချင်းခွဲခြမ်းပြီး သီရိဓမ္မသောကမင်းအား ပေးသနားပါသည်
သီရိဓမ္မသောကမင်းကြီးသည် ဓာတ်တော်များကို ရရှိသောအခါ ဌာပနာစေတီတည်ရမည့် နေရာဒေသများကို မေးလျှောက်သည်
ထိုအခါ မထေရ်ကြီးက ဒကာတော်မင်းကြီး ဤဓာတ်တော်များကို ဌာပနာပြီး စေတီတည်ရန်နေရာဒေသများမှာ မြတ်စွာဘုရား သက်တော်ထင်ရှားရှိစဉ်ကပင် ဗျာဒိတ်တော်ပေးခဲ့သော နေရာတိုင်းတွင် စေတီတည်ရမည်၊ ထိုနေရာများသို့ စေတီတည်ရန်အတွက် ဓာတ်တော်များ ပို့ဆောင်ရမည်ဟု မိန့်မြွက်သည်
ထို့နောက် မထေရ်သည် အသျှင်ဗာဟုလမထေရ်နှင့် အသျှင်တိဿမထေရ် နှစ်ပါးကို မြတ်စွာဘုရားဗျာဒိတ်ပေးတော်မူခဲ့သည့် ရခိုင်ပြည်အနှံ့နေရာများတွင် စေတီတည်ထားရန် ဓာတ်တော်များကို ပို့စေသည်
ထိုအရှင်တို့သည် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ရခိုင်ပြည်သို့ ကြွရောက်ပါသည်
ထိုအချိန်တွင် ရခိုင်ပြည်ဓညဝတီတွင် သူရိယစက္က မင်းပြုလျက်ရှိသည်
မထေရ်နှစ်ပါးသည် ဓာတ်တော်များကို ပေးအပ်ပြီး စေတီတည်မည့် အရပ်များကို ပြောကြားသည့်အခါ၊ သူရိယစက္ကမင်းက လက်ခံယူပြီး မှူးကြီးမတ်ကြီးစစ်သူကြီးများကို စေတီတည်ရန်အတွက် ဓာတ်တော်များပေးအပ်ပြီး မြတ်စွာဘုရား ဗျာဒိတ်တော်မြွက်ဆိုခဲ့သည့် နေရာတိုင်းသို့ လာရောက်၍ စေတီတည်စေသည်
သေလာဂီရိတောင်တော်၌ ကျောက်ရိုးတော်ဓာတ်ကို၊ မဉ္စူပဗ္ဗတတောင်တွင် ချက်တော်ဓာတ်ကို၊ မိဂပဗ္ဗတတောင်၌ သင်းကျစ်တော်ဓာတ်ကို အသီးသီး ဌာပနာ၍ စေတီတည်လေသည်
ဤသို့ဖြင့် ရခိုင်တပြည်လုံးတွင် ဗျာဒိတ်ဝင်စေတီ ၂၄၈ ဆူကို တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သည်
ဓာတုစေတီများကို ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်ပြီးမှ တည်ထားခြင်းဖြစ်သောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဓာတ်တော်များကို ဤသည်က ဦးခေါင်းတော်ဓာတ်၊ ဤသည်ကား ဦးနှောက်တော်ဓာတ်၊ ပေါင်တော်ဓာတ်၊ ခြေသလုံးတော်ဓာတ်စသည်ဖြင့် ခွဲခြမ်းဟောကြားခြင်းကို မပြုနိုင်၊ သို့အတွက် ဘုရားဟောပါဠိတော် အဋ္ဌကထာစသည်၌ မပါရှိခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဖြေရှင်းကြသည်
အဋ္ဌကထာစသည်တို့မှာ မပါရှိသော်လည်း ယနေ့ထက်တိုင် ကျောရိုးတော်ဓာတ်၊ လိုင်ရိုးတော်ဓာတ်၊ ချက်တော်ဓာတ်၊ လျှာတော်ဓာတ် စသည်ဖြင့် တည်ရှိနေသည်
ဤဓာတ်တော်အမည်များကိုလည်း ဓညဝတီခေတ်မှ စပြီး ခေတ်အဆက်ဆက် ဘုရင်များ ပြန်လည်ပြုပြင်ရာ၌ ကမ္ဗည်းကျောက်စာ ထိုးခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ဘုရားဟောပါဠိတော် အဋ္ဌကထာစသည်တို့မှာ မပါသော်လည်း အမှန်စင်စစ်တည်ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ဓာတ်မွေတော်စေတီများမှာ ကစ္ဆပနဒီ ခေါ် ကုလားတန်မြစ်၏ ဝဲယာတလျှောက်၌လည်းကောင်း၊ အဉ္စနနဒီ ခေါ် လေးမြို့မြစ်၏ ဝဲယာတစ်လျှောက်၌ လည်းကောင်း၊ သရီရနဒီ ခေါ် သရီချောင်း၏ ဝဲယာတစ်လျှောက်၌လည်းကောင်း၊ ရန္ဓနဒီခေါ် ရမ်းချောင်း၏ ဝဲယာတစ်လျှောက်၌လည်းကောင်း၊ ရမ်းဗြဲကျွန်း၊ ဖရုံကာကျွန်း၊ သံတွဲစသော နေရာဒေသအနှံ့ ရခိုင်တစ်ပြည်လုံးတွင် တည်ထားခဲ့၍၊ ဗုဒ္ဓ၏ဓာတ်တော်နိုင်ငံဟု ခေါ်သင့်သည်
ရခိုင်ပြည်တွင် အသုံးပြုခဲ့သော ပိဋကတ်ကို ကြိုးတန်းပိဋကတ်တော်ဟု ခေါ်၏
မြန်မာသို့ ရောက်ရှိသော ပိဋကတ်တော်မှာ သထုံကတဆင့် အနော်ရထာမင်းယူခဲ့သော ပိဋကတ် ဖြစ်သည်
သထုံပိဋကတ်မှာလည်း သီဟိုဠ်မှတဆင့်ရောက်လာသည် ဖြစ်၍ သီဟိုဠ်ပိဋကတ် ခေါ်ပြန်သည်
သီဟိုဠ်မှာလည်း သျှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသပိဋကတ်နှင့် သီဟိုဠ်သားတို့အခေါ် စရိယပိဋကတ်ဟူ၍ ၂ မျိုး ရှိလေသည်
ထိုင်း၊ ဗီယက်နမ်၊ လာအို၌ ရှိသော ပိဋကတ်ကို ဇင်းမယ်ပဏ္ဏာသပိဋကတ်တော်ဟု ခေါ်သည်
ပထမအကြိမ် သင်္ဂါယနာမူအတိုင်း ဒုတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်သည်
ဒုတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်မူအတိုင်း တတိယအကြိမ် သင်္ဂါယနာတင်သည်
ရခိုင်ပြည်တွင်လည်း စတုတ္ထအကြိမ်သင်္ဂါယနာတွင် တတိယအကြိမ်ကမူအတိုင်း သင်္ဂါယနာတင်သည်
ဤကဲ့သို့ မူရင်းအတိုင်း အဆင့်ဆင့် စတုတ္ထအကြိမ်ထိ ဆင်းသက်လာသော်လည်း ပိဋကတ်တော်များကို ဖြည့်စွက်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ နုတ်ပယ်ခြင်း လုံးဝမပြုဘဲ တသဝေမတိမ်း ရခိုင်အခေါ် စာမျဉ်းအချွတ်ပင်လျှင် မှန်ကန်အောင် တင်ထားသော ပိဋကတ်တော်ဖြစ်သည်
စာမျဉ်းဆိုသည်မှာ မျဉ်းကြောင်းကိုခေါ်သည်
ရှေးစကားမှာ မျဉ်းကြောင်းကို ကြိုးတန်းဟုခေါ်သည်
ဥပမာအားဖြင့် သစ်တုံးတတုံးကို လွှဆရာက ဗဟိုခွဲလိုလျှင် သစ်တုံး၏ခေါင်းမှနေ၍ မီးသွေးသုတ်လိမ်းထားသောကြိုးကို အလယ်ကျအောင်ထားပြီး အခြားတဖက်မှ လူတဦးက ကြိုးကိုတင်းအောင်ကိုင်၍ ကြိုးကိုဆွဲရိုက်ရသည်
ထိုအခါ မီးသွေးသုတ်လိမ်းထားသော ကြိုး၏အကြောင်းသည် သစ်တုံးပေါ်၌ လုံးဝကောက်ကွေ့ခြင်းမရှိ ဖြောင့်တန်းထင်ရှားစွာ ပေါ်လာသည်
ထိုနည်းတူစွာ ရခိုင်ပြည်ရှိ ပိဋကတ်တော်များမှာလည်း ကြိုးတန်းသည် အကောက်အကွေ့မရှိသကဲ့သို့ ပြုပြင်ခြင်း၊ ပြင်ဆင်ခြင်း၊ နုတ်ပယ်ခြင်းတည်းဟူသော ချို့ယွင်းချက် အကောက်အကွေ့မရှိ၍  ကြိုးတန်းပိဋကတ်ဟု ခေါ်သည်
ရှေးရခိုင်ဘုရင်များအုပ်စိုးသောခေတ်က မြောက်ဦးပတ်ဝန်းကျင်တွင် သံဃာ ၁၀၀၀ ဆံ့သော ကျောင်းတော်ကြီး ၃၆ ကျောင်း ရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ထိုကျောင်းတော်ကြီးများ၌ ဗုဒ္ဓစာပေကို သင်ကြားသော သံဃာတော်များသည် ကြိုးတန်းပိဋကတ်တော်ကို စံထား လေ့လာကြသည်
ထိုပိဋကတ်တော်များ ထားရှိရန်အတွက် ပိဋကတ်တိုက် ခေါ် ပုထိုးများကို မြောက်ဦးမြို့နေရာအနှံ့တွင် တွေ့ရသည်
သမိုင်းအရ ပိဋကတ်တိုက်ပေါင်း ၄၈ ခု ရှိသည်
ယခုအခါ ပြိုပျက်သွားကြသဖြင့် အချို့တဝက်ကိုသာ တွေ့ရသည်
ယခုထိတိုင် အကောင်းပကတိတွေ့ရသော ပိဋကတ်တိုက်မှာ ချိန်ကိုက်ပိဋကတ်တိုက်၊ဘက်တော်ပိဋကတ်တိုက်၊မယ်တော်ကူပိဋကတ်တိုက်တို့ ဖြစ်သည်
ရှေးခေတ်က ရေးသားခဲ့သော ပေစာများ၌ ဝေသာလီတွင် သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့စဉ်က မူအဖြစ်ထားခဲ့သော ကြိုးတန်းပိဋကတ်တော်မှတဆင့် ရေးကူးခြင်းဖြစ်ကြောင်းကို ပေစာ၏အဆုံး၌ ကြိုးတန်းပိဋကတ်တော်အတိုင်း ရေးကူးခြင်းဖြစ်သည်ဟု ရေးထားသည်ကို ယနေ့တိုင် ပေစာများ၌ တွေ့နိုင်သည်
ထန်းဇင်လှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanzinhla)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ ငါန်းဇွန်မြို့နယ်၊ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရွာသစ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၅ ဦး၊ မ ၁၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
မက္ခရာမြို့ဟောင်း  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်တွင် တည်ရှိသည်
မက္ခရာ သည် သိသူ၊ ရောက်ဖူးသူ နည်းသော၊ ဘုရင်ထီးနန်းစိုက်ခဲ့သော သမိုင်းဝင် မြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
အနော်ရထာ မင်းကြီးလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၃၉၅ ခုနှစ် တပေါင်းလဆန်း ၁၂ ရက် သောကြာနေ့၌ တည်သော“ကင်း ၄၃ မြို့”တွင် တစ်မြို့ အပါအဝင်ဖြစ်၏
ရှမ်းညီနောင် ၃ ဦးအနက် အလတ် ရာဇသင်္ကြန်သည် မက္ခရာကို နန်းစိုက်၍ သက္ကရာဇ် ၆၆၆ တွင် မင်းပြု၏
နန်းသက်၅နှစ်ကြာခဲ့သည်
မက္ခရာမြို့သည် မန္တလေးတိုင်း၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ စဉ့်ကိုင်မြို့နယ်၊ ဧည့်ပြ (အဲ့ဗျ) ကျေးရွာအုပ်စု၊ ဇော်ဂျီမြစ်ခေါ်  မက္ခရာမြစ်နှင့် ဒုဋ္ဌဝတီမြစ်ခေါ်မြစ်ငယ်မြစ်တို့ဆုံရာ မြစ်နှစ်ခု၏ အရှေ့ဖက်ကမ်းတွင် တည်ရှိခဲ့သည်
ယခင်က လမ်းခရီးခက်ခဲသောကြောင့် ဧည့်သည်၊ လေ့လာသူများ အရောက်အပေါက်နည်းကာ အခြား သမိုင်းဝင်မြို့များကဲ့သို့  ထင်ပေါ်မှု မရှိခဲ့ချေ
ယနေ့အချိန်တွင်မူ မန္တလေး ရန်ကုန်ကားလမ်းအတိုင်းလာလျှင် စဉ့်ကိုင်မြို့ မရာက်မီ ညောင်ပင်ကြီးလမ်းခွဲမှ တအုံ ကွန်ပျူတာတက္ကသိုလ်ဆီသွားသောလမ်းအတိုင်း ဝင်လာပြီး ၁၅မိနစ်ခန့်မောင်းလျှင် ရောက်နိုင်ပြီ ဖြစ်သည်
နောက်ထပ်တစ်လမ်းမှာမန္တလေး-ပြင်ဦးလွင်လမ်းအတိုင်းလာလျှင် မန္တလေးမှ ၁၄မိုင်အကွာ အုန်းချောရွာ၊ရွှေစာရံလမ်းမှဝင်ပြီးရွှေစာရံမြစ်ကူးတံတားအားဖြတ်ပြီး မီးသွေးဘုတ်ရွာမှတစ်ဆင့်လည်းသွားနိုင်သည်
မြို့ပမာဏမှာ တာပေါင်း ၄၇၀၊ နန်းမြို့ရိုးမှာ အရှေ့အနောက် ၁၂၀၀ပေ၊ တောင်မြောက် ၁၄၅၀ပေ၊ နန်းတော်ဝင်းမှာ တောင်မြောက် ၆၀၀ပေ၊ အရှေ့အနောက် ၄၅၀ပေ ရှိသည်
မက္ခရာမြို့ဟောင်းတစ်ဝိုက်တွင် စေတီတော်များ၊ ဂူဘုရားများ ဘုရားပြို၊ဘုရားပျက်၊ ဘုရားကောင်းများ အဆူ ၇၀ ကျော် တွေ့ရှိရသည်
သမိုင်း လေ့လာချက်တစ်ခုတွင် ၁၂၆ ဆူရှိသည်ဟု ဆိုသည်
ဥစ္စနာ (ပင်းယဥဇနာ) မင်းကြီး၊ မင်းကြီးရန်နောင်တို့ တောထွက်ခဲ့ရာဒေသဖြစ်သည်
မက္ခရာမြို့ဟောင်း မြောက်ဘက်တွင် အိမ်ခြေ ၈၀ ခန့်ရှိ မက္ခရာရွာငယ်လေးရှိသည်
ထိုရွာ၏အနောက်ဘက် မလှမ်းမကမ်းတွင် စည်ကားသော အဲ့ဗျရွာကြီးရှိ၏
မက္ခရာမြို့ဟောင်းတွင် လေ့လာစရာ ရှေးဟောင်းသာသနိက အဆောက်အဦးများ၊ ရှေးလက်ရာ ပန်းတမော့၊ နံရံဆေးရေးပန်းချီများ ရှိနေသည်
တစ်ချိန်က ဒေသခံတို့က လှေသူကြီးဘုရားခေါ် ရွှေရောင်တော်စေတီ (ရှေးစေတီကို ပြန်လည်ရှင်းလင်းပြုပြင်မှ ရွှေရောင်တော်စေတီဆိုတဲ့ ဘွဲ့တော်ကို ပြန်လည်တွေ့ရှိခဲ့ပါတယ်)၊ အဲဒီ ရွှေရောင်တော်ဘုရားက မြန်မာ့နိုင်ငံမှာ မင်းကွန်းခြင်္သေ့ကြီး နှစ်ကောင်ပြီးလျှင် ဒုတိယ အကြီးဆုံး ဖြစ်နိုင်ခြေရှိတဲ့ ခြင်္သေ့ကြီး နှစ်ကောင် (ကုန်းဘောင်ခေတ် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက် လက်ရာ)၊ ငါးဆူဘုရား (ရွှေရောင်တော်ဘုရားဝင်း အတွင်းလက်ယာဘက်တွင်ရှိ)၊ အရှေ့ဖက် ရပ်တော်မူဘုရား၊ ရပ်တော်မူ ဘုရားနဘေး တစ်ဖက်တစ်ချက်စီမှ ဖောင်းကြွနဂါးကြီးများ (တစ်ကောင်နှင့်တစ်ကောင် မုတ်ဆိတ်၊ အမောက်၊ ပါးစပ် ပုံသဏ္ဌာန်မတူသော နဂါးကြီးလေးကောင်) စသည့် လေ့လာစရာများ ရှိသည်
မက္ခရာမြို့ဟောင်းအပြင်ဘက် အနောက်တောင်ထောင့် နှစ်ဖာလုံခန့်ဝေးသောနေရာမှာ ရွှေစည်းခုံ စေတီတော်နဲ့ ရွှေဇာတိရုပ် စေတီ (အရပ်အခေါ် ရွှေစာတီစေတီ) စေတီကြီးနှစ်ဆူ ရှိသည်
အရှင်ဧကသညကထေရ်  သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကသညကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
နင်တန်ကောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nintankawng)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှော့ခူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇ ဦး၊ မ ၂၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၀ ဦး နေထိုင်သည်
ငပင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapin)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မရှိန်းလှော် (အမ်တာ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မရှိန်းလှော် (အမ်တာ)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၈ ဦး၊ မ ၅၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၄၈ ဦး နေထိုင်သည်
ငပြီတက်ရွာ၊ ငပြီတက်
ဆင်ကူးလေးရွာ၊ ကညွတ်ကွင်း
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ တည်‌ထောင်ခဲ့ပြီး‌နောက် ပထမ အနှစ်တစ်ရာအတွင်းတွင် သဘာဝ ပင်ရင်းအ‌ခြေအမြစ် များ အကြီးအကျယ် ပြုန်းတီးပျက်စီးခဲ့၇‌လေသည်
လူတို့သည် လယ်ယာတည်ရန်အတွက်၎င်း၊ ဓာတ်သတ္တုများ တူး‌ဖော်ရန် အတွက်၎င်း၊ သစ်‌တောကြီးများကို စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့ ခုတ်ထွင်ရှင်း လင်းခဲ့ကြ၏
ထို့‌ကြောင့် ‌မြေဆီလွှာတို့သည် ‌ရေတိုက်စား သဖြင့်၎င်း၊ ‌လေတိုက်ခတ်သဖြင့်၎င်း၊ ပြုန်းတီးသွားခဲ့‌လေရာ ထို‌ဒေသ၌ လယ်ယာလုပ်ကိုင်ရန် မဖြစ်နိုင်‌တော့ဘဲ ယခင်က ထက် ‌ရေလွှမ်းမိုးသည့်ဒဏ်ကို ပိုမိုခံစားရသဖြင့် လူအများ ‌သေ‌ကြေပျက်စီး၍ ပစ္စည်းဥစ္စာအများ ဆုံးပါးခဲ့၇‌လေသည်
ထိုသို့ပျက်စီးရသည့် ‌ဒေသတို့တွင် တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း‌ဒေသ သည် အခြားတစ်ပါး‌သော‌ဒေသတို့ထက် ပို၍ ဆိုးရွား‌လေသည်
ထို့‌ကြောင့် တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း အာဏာပိုင်အဖွဲ့ကို ၁၉၃၃ ခုနှစ် ‌မေလ ၁၈ ရက်‌နေ့တွင် ပြည်‌ထောင်စုဆိုင်ရာ ‌ကော်ပို‌ရေး ရှင်းအဖြစ် တည်‌ထောင်ခဲ့‌လေသည်
အင်္ဂလိပ်လို တင်နက်ဆီဗဲ‌လေး‌အော်‌သောရီတီဟု‌ခေါ်သည်
ယင်းကိုတစ်ဖန် အတို‌ကောက်အားဖြင့် တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေဟု ‌ခေါ်ပြန် သည်
ထို တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တင်နက်ဆီမြစ် ဝှမ်း ပင်ရင်း အ‌ခြေအမြစ်များကို တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်သွားရန် ‌ရေ လွှမ်းမိုးခြင်း‌ဘေးမှ ကာကွယ်ရန်၊ ‌ေ၇‌ကြောင်းသွားလာ‌ရေး အတွက် မြစ်များကို နက်‌အောင်တူးရန်နှင့် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား အတွက် ‌ရေကာတာ‌ဆောက်လုပ်ရန်ဖြစ်၏
ထို့ပြင် သစ်‌တော သစ်များကို ပြုစုပျိုး‌ထောင်‌ပေး၍ လက်ရှိသစ်‌တောများကို ကာကွယ်‌စောင့် ‌ရှောက်‌ပေးရန်နှင့် ‌မြေဩဇာ‌ကောင်း‌ကောင်းကို ‌ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် ထုတ်လုပ်‌ပေးရန်ဟူ၍လည်းဖြစ်၏
ထိုမှ တစ်ပါး ‌တောင်သူလယ်သမားများနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်သူများအား တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်း သဘာဝ အ‌ခြေအမြစ်များကို အသုံးပြုနိုင် ‌အောင် အား‌ပေးမည်ဟူ၍လည်း ရည်ရွယ်‌လေသည်
တင်နက် ဆီမြစ်ဝှမ်းသည် စတုရန်းမိုင်‌ပေါင်း ၄၀၉၁၀ ကျယ်ဝန်း၏
တင်နက်ဆီ၊ ကင်တပ်ကီ၊ ဗာဂျီးနီးယား၊ မြောက်ပိုင်း ကယ်ရို လိုင်းနား၊ ‌ ဂျော်ဂျီယာ၊ အလာဘားမား၊ မစ္စစ္စပီတည်းဟူ ‌သော ပြည်နယ် ၇ နယ်တို့၏ အစိတ်အပိုင်းများ ပါဝင်‌လေ သည်
သို့‌သော် မြစ်ဝှမ်းအပြင်ဘက်ရှိ ‌ဒေသများသည်လည်း တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ လုပ်ငန်း၏ အကျိုးကိုခံစာရသည်
ထိုအစီအစဉ် အရ ထုတ်ယူ၇ရှိ‌သော လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို စတုရန်းမိုင် ရ၃၀၀၀ ခန့်ကျယ်ပြန့်‌သော‌ဒေသအတွင်းရှိ အိမ်များ၊ လယ်ယာ များ၊ ဆိုင်များ၊ သတ္တုတွင်းများနှင့် စက်ရုံများပင် အသုံး ပြုကြ၇‌လေသည်
တင်နက်ဆီမြစ်ဝှမ်းသည် မီး‌သွေး၊ ‌ကြေးနီ၊ သံ၊ မန်ဂနိ ဓာတ်ပစ္စည်း၊ စကျင်‌ကျောက်၊ သွပ်နှင့် အခြားအဖိုးတန် ဓာတ် သတ္တုများစွာထွက်သည်
ထုံး‌ကျောက်၊ သဲနှင့် ‌ကျောက်စရစ်တို့ မှာကား သုံးစွဲ၍မကုန်နိုင်ဖြစ်သည်
ယခုအခါ အဆိုပါပစ္စည်း များသည် ‌ရှေးကထက်ပိုမို၍ ထွက်ရှိ‌နေ‌လေသည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ ‌ဆောက်လုပ်‌ရေး အစီအစဉ်အရ တင်နက်ဆီမြစ်နှင့် ယင်း၏မြစ်လက်တက်များတွင် ရေကြောင်း သွားလာ‌ရေး၊ ‌ရေလွှမ်းမိုးမှု ထိန်းသိမ်းကာကွယ်‌ရေးနှင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားထုတ်လုပ်‌ရေးတို့အတွက် ‌ရေကာတာများ တည် ‌ဆောက်‌ပေးရန် ရည်ရွယ်သည်
သို့ဖြစ်၍ ‌ေ၇‌ကြောင်းသွားလာ ‌ရေးအတွက် ‌ရေအတိမ်အနက်ကို ထိန်းသိမ်း‌ပေးရန် တင်နက်ဆီ မြစ်တစ်‌လျှောက် ကင်တပ်ကီပြည်နယ် ပဒူကာမှ တင်နက် ဆီပြည်နယ် ‌နော့စဗီးအထိ ကင်တပ်ကီး၊ ပစ်ကဝစ် လန်ဒင်၊ ဝီလဆန်၊ ဝှီးလား အစရှိ‌သော ‌ရေကာတာကြီးကိုးခုကို ‌ဆောက် လုပ်ခဲ့ရာ ယင်းတို့အနက် ကင်တပ်ကီး ‌ရေကာတာမှာ အကြီး ဆုံးဖြစ်၍ တစ်မိုင်ခွဲရှည်ပြီးလျှင် ၁၆၆ ‌ပေ မြင့်သည်
တင်နက်ဆီမြစ်၏ မြစ်လက်တက်များ‌ပေါ်တွင် မြစ်မကြီး အတွင်းသို့ ‌ရေအစီးကို ထိန်းသိမ်းရန်အတွက် ရေလှောင်‌သော ဆည်များ ‌ဆောက်လုပ်ထား၏
ယင်းတို့အနက် ဖွန်တန်နာ ဆည်သည် ‌ပေ ၄၈၀ မြင့်၍ အ‌မေရိကန်ပြည်‌ထောင်စုနိုင်ငံတွင် အမြင့်ဆုံး ဆည်များအနက် စတုတ္ထဖြစ်၏
တင်နက်ဆီမြစ်နှင့် ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များရှိ ‌ရေကာတာနှစ်ရပ် စုစု‌ပေါင်းမှာ ၂၁ ခုဖြစ်‌လေသည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် ရေကြောင်းသွားလာ‌ရေးနှင့် ‌ရေ လွှမ်းမိုးမှု ကာကွယ်‌ရေးတို့ကို ‌ဆောင်ရွက်ယင်းနှင့် လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကိုလည်း ထုတ်‌ပေး‌လေသည်
ပိုလျှံ‌သော လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကို နှုန်းထားချိုသာစွာဖြင့် မျူနီစီပယ်အဖွဲ့နှင့် ‌တော နယ် လျှပ်စစ်ဓာတ်အား သမဝါယမအဖွဲ့‌ပေါင်း ၁၄၈ ဖွဲ့ကို လျှပ်စစ်ဓာတ်အား‌ပေးသွင်းခဲ့ရာ နှစ်စဉ် ‌ဒေါ်လာသန်း‌ပေါင်း များစွာ ၇ရှိ‌လေသည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် ‌မြေကြီးကို ‌ရေတိုက်စားခြင်းမှ တားဆီးကာကွယ်ရန်နှင့် မြစ်ဝှမ်းတစ်‌လျှောက် လယ်ယာ လုပ်ငန်း အ‌ခြေအ‌နေများတိုးတက်ရန် ‌ဆောင်ရွက်၏
၁၉၃၃ ခုနှစ်မှစ၍ ‌ရေတိုက်စားခြင်းမှ ကာကွယ်ရန် ‌မြေဧက ၅၀၀၀၀၀ ‌ကျော်ကို ‌လှေကားထစ်သဖွယ် လယ်ကွက်များပြု လုပ်‌ပေးခဲ့ပြီးဖြစ်သည်
သစ်ပင်‌ပေါက် ၂၅ ကု‌ဋေကို ဖြန့်ချိ ‌ဝေငှ၍ စိုက်ပျိုး‌စေရာ ယခုအခါ ဧက‌ပေါင်း ၂၁၁၀၀၀ တို့မှာ သစ်‌တောများ ပြန်၍ဖြစ်‌နေကြပြီ
ထို့ပြင် သစ်‌တောများကို ‌ပေါင်းရှင်းခြင်း၊ မီး‌ဘေးမှ ကာကွယ်ခြင်းစ‌သော အစီအမံများကို ပြုလုပ်‌ပေးသဖြင့် ထို‌ဒေသရှိ သစ်‌တောအ‌ခြေအမြစ်တို့ကို ထိန်းသိမ်း‌စောင့် ‌ရှောက်ခဲ့သည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့သည် လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လက်နက်ကရိယာအသစ်များကို တီထွင်ခြင်း၊ လယ်ယာလုပ်ငန်း ထွက်ပစ္စည်းကို လျှပ်စစ် ဓာတ်အားဖြင့် ပြုပြင်‌ပေးခြင်း စသည့်နည်းသစ်များကို သု‌တေသနပြု‌ပေးသည်
ထို့‌ကြောင့် ‌တောင်သူလယ်သမားများသည် လယ်ယာများကို ပိုမို ‌ကောင်း မွန်စွာ စီမံအုပ်ချုပ်နိုင်ရန်အတွက် အကူအညီများစွာ ရကြ‌လေ သည်
ထို့ပြင် ငှက်ဖျား‌ရောဂါ ကာကွယ်‌ရေး၊ အပန်း‌ဖြေ‌ရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်‌ရေး၊ သဘာအ‌ခြေအမြစ်များကို ‌လေ့လာ ‌ရေး၊ စီးပွား‌ရေးစ‌သောပြဿနာများကို ‌လေ့လာရန် သု‌တေသန နည်းဖြင့် လက်‌တွေ့နည်းဖြင့်၎င်း ‌ဆောင်ရွက်သည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ ရန်ပုံ‌ငွေသည် ‌ဒေါ်လာ ၂၆ ကု‌ဋေ ‌ကျော်သည်
လိုအပ်လျှင် ‌ငွေ‌ချေးလက်မှတ်များကို ‌ဒေါ်လာ ၇ ကု‌ဋေ‌ကျော်ဖိုးအထိ ထုတ်ရန်အာဏာရှိသည်
တီ၊ ဗွီ၊ ‌အေ အဖွဲ့၏ လုပ်ငန်းကို ကွန်ဂရက်နှင့် နိုင်ငံ‌တော်သမ္မတသို့ တာဝန်ခံ၇‌သော အဖွဲ့ဝင် ၃ ဦးပါဝင်သည့် ဘုတ်အဖွဲ့က စီမံ အုပ်ချုပ် ‌ဆောင်ရွက်‌ပေးသည်
ထိုအဖွဲ့ဝင်ပုဂ္ဂိုလ်များကို သုံးနှစ် တစ်ကြိမ် ခန့်အပ်၍ ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးလျှင် အလုပ်သက် တမ်း ၉ နှစ်ဖြစ်‌လေသည်
ငပုတ်သင်ရွာ၊ ရှော်ချောင်း
စံတော်မီဝိသေသလက္ခဏာလူမှုဆက်ဆံရေးတွင် အဖိုးတန်သောစာအဖြစ် ဆရာကြီးများက အလေးအနက်ထားအသိအမှတ်ပြုကြသည်
ဤစာစောင်သည် ရှင်ပေါလုရေးသော ပထမဦးဆုံးဩဝါဒစာ ဖြစ်နိုင်သည်
ရှင်ပေါလုသည် သက်သလောနိတ်သို့ ခဏတဖြုတ်ရောက်ရှိသည့်အခိုက်တွင် အယူအဆအမျိုးမျိုးပေါ်ပေါက်နေကြသည်ကို တွေ့မြင်ခဲ့သဖြင့် ဤအံ့ဖွယ်ရာ ခရစ်ယာန်အသက်တာ သွန်သင်ခြင်းဩဝါဒစာကို ရေးသားခြင်းဖြစ်သည်
ယနေ့ကာလတွင် ချီဆောင်ခြင်းနှင့် သခင်ဘုရား ဒုတိယအကြိမ်ကြွလာခြင်းကို ဧဝံဂေလိအသင်းတော်များက မျှော်လင့်တကြီးစောင့်ဆိုင်းနေကြသည်
ဓမ္မရေးရာတွင်နိုးထကြသည့် အထူးသဖြင့် (၁၈၂၅-၁၈၅၀) အတွင်း ဗြိတိန်နိုင်ငံ ကနေဦးညီအကိုများ အသင်းတော်များက ဤသက်သာလောနိတ်ဩဝါဒ ပထမစာစောင်ကို ကျယ်ပြန့်စွာအခြေပြုကြသည်
ဤစာစောင်မပါရှိလျှင် ခရစ်တော်ဘုရား၏ တဖန်ပြန်လည်ကြွလာခြင်းအကြောင်း စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်သည်
ကျမ်းရေးသူဤကျမ်းစာစောင်ကို ရှင်ပေါလုလက်ရာ မဟုတ်ကြောင်း ဆင်ခြေတက်သည့် ကျမ်းစာပညာရှင်တစ်ပါးမှမရှိပါ
J.E.Frameက “ရှင်ပေါလုသာ မရှိခဲလျှင် ဤဩဝါဒမျိုး ပေါ်ထွန်းခဲ့မည် မဟုတ်ပါ”ဟု ထောက်ခံရေးသားခဲ့သည်
ရှင်ပေါလုလက်ရာဖြစ်ကြောင်း Pol၌carp,Ignatius နှင့် Justin တို့က ထောက်ခံထားသည်
Marcionite နှင့် Muratonian တို့တွင် လည်းတွေ့နိုင်သည်
အတွင်း သရုပ်အဖြစ် ရှင်ပေါလု၏ အသုံးအနှုန်း၊ဝေါဟာရ၊ ဟန်ပန်နှင့်စိတ်ရှည်သီးခံခြင်း၊ ဝိညာဉ်ဖခင် အရာခံယူခြင်းများ တွေ့ရသည်
တမန်တော်ဝတ္တု ၁:၁နှင့် ၂:၁၈တွင်လည်း ရှင်ပေါလု ကိုယ်တိုင်သမိုင်း ဖြစ်စဉ်နှင့် ယှဉ်၍ ပြောထားသည်
အချိန်ကာလဤပထမဩဝါဒစာစောင်ကို ကောရိန္ဃုတွင် (၁၈)လကြာ နေထိုင်စဉ် တိမောသေ ရောက်ရှိပြီးမကြာမီ (၁သက် ၃:၆၊၂၁၇)တွင် ရေးခြင်း ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံ Gallio(တခဂ)ကမူ သူကိုယ်တိုင် AD ၅၁ခုနှစ် နွေဦးကာလတွင် ရောက်ရာ၊ ရှင်ပေါလုသည် AD ၅ဝ အစောပိုင်းတွင် ရောက်၍ ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်ဟု ယုံကြည်သည်
ကျမ်းစာပညာရှင်များကလည်း AD ၅ဝ သို့မဟုတ် ၅၁တွင် ရေးသည်ဟု သဘောတူကြရာ သခင်ဘုရား ကောင်းကင်နိုင်ငံသို့ ပြန်ကြွပြီး နောက်နှစ်ပေါင်း (၂၀)ခန့်တွင် ရေးသားခြင်း ဖြစ်သည်
နောက်ခံသမိုင်းနှင့်ရည်ရွယ်ချက်ရှင်ပေါလု၏ ဒုတိယဘာသာရေးခရီးစဉ် ဧဝံဂေလိသတင်းကောင်းသည် သက်သာလောနိတ် အမှောင်ထဲ၌ ရပ်တန့်ခဲ့သည်(တ၁၇:၁-၁၀)
ပေါလုနှင့် သိလတို့ ဖိလိပိ္ပ ထောင်မှလွတ်လာပြီးနောက် အံဖိပေါလိနှင့် အာပေါလောနိမှတဆင့် သက်သာလောနိတ်သို့ ရောက်ရှိလာသည်
ထိုစဉ်ကာလတွင် သက်သာလောနိတ်သည် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေးထွန်းကားသော မြို့တော် ဖြစ်သည်
ရှင်ပေါလုသည် ယုဒတရားစရပ်များသို့ သွား၍ ဓမ္မဟောင်း မေရှိယသခင်သည် ဆင်းရဲဒုက္ခခံပြီး၊ သေခြင်းမှ ထမြောက်တော်မူကြောင်း ဟောပြောသည်
ထိုမေရှိယသခင်သည် နာဇရက်ယေရှုဖြစ်ကြောင်း ထပ်မံရှင်းပြသည်
သီတင်း(၃)ပတ် ကြာခဲ့သည်
အချို့ယုဒများသည် သဘောပေါက်အတွေးရောက်သွားပြီး၊ ပေါလုနှင့် သိလအား နေရာပေးကြသည်
သူတို့လည်း ယုံကြည်သူ ဖြစ်လာကြသည်
ဂရိဘာသာရေး ဆရာကြီး အများအပြားနှင့် အမျိုးသမီး ခေါင်းဆောင်အနည်းငယ် ပြောင်းလဲကြသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ပြဿနာစသည်
တချို့မယုံကြည်သူများက ပေါလုနှင့်သိလ တည်းခိုသော Jason ၏နေအိမ်ကို လာရောက်ဝိုင်းပတ်ပြီး၊ အဓိကရုဏ်း လုပ်ကြသည်
အိမ်ထဲဝင်ရောက်၍ ပေါလုနှင့်သိလကို မတွေ့သည့်အခါ အိမ်ရှင်နှင့် အခြားယုံကြည်သူများကို ဖမ်းဆီးပြီး မြို့တော်အာဏာပိုင်များ ထံအပ်နှံကြသည်
ကမ္ဘာကြီးကို မှောက်လှန်မည့်သူများဟု စွပ်စွဲကြသည်
ထိုစကားသည် အတိတ်တဘောင် ဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်များသည် ဆီဇာဘုရင်နှင့် အပြိုင် ယေရှုဘုရင်ကို တင်မြောက်ကြကြောင်း စွဲချက် တင်ကြသည်
မြို့တော်အာဏာပိုင်များ အကြပ်အတည်းတွေ့ကြသည်
Jason အဖွဲ့အား မြို့ပြင်သို့ ဧည့်သည်များမောင်းထုတ်ရန် ပြင်းထန်စွာ အမိန့်ပေးပြီး ပြန်လည် စေလွှတ်လိုက်ကြသည်
သက်သလောနိတ်မှ ယုံကြည်သူ ညီအကိုများသည် အလိမ္မာသုံးကာ၊ တရားဟောဆရာများကို ညတွင်းခြင်း ထေရိ သို့ပို့ဆောင်ကြသည်
ရှင်ပေါလုနှင့်သိလ မရှိတော့သည့် နောက်ပိုင်းတွင် ယုံကြည်ခြင်းတရားကို မည်သူဟောကြားတော့မည်နည်း
ညှဉ်းဆဲခြင်းကို မည်သူက ခံဝံ့မည်နည်း
ပေါလုနှင့်မိတ်ဆွေများသည် စနေ(၃)ရက် နေခဲ့ကြောင်း တ၁၇:၂တွင် တွေ့ရသည်
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေရှင်ပေါလု၏ တရားစရပ် ဟောကြားချက်များသည် ထိချက်နာသည်
ပေါလုနှင့် အဖွဲ့သည်(၃)လကြာအောင် မြို့ထဲတွင် ရှိနေပုံရသည်
တမန်တော်ကြီး ဩဝါဒစာအရ သက်သလောနိတ်သားများသည် ခရစ်ယာန်ယုံကြည်ခြင်းနှင့် ကင်းလွတ်ကြောင်း သိရသည်
၃ပတ်၊၄ပတ် ကြာမှ ဤစာကို ခက်ခက်ခဲခဲရရှိကြသည်
ပေါလုသည်ဗေရိမှ အာသင်သို့သွားသည်(တ ၁၇:၁၅)
အာသင်ရောက်သောအခါ သက်သာလောနိတ်သားများ ညှဉ်းဆဲခြင်းခံရသည့် သတင်းကြားသည်
သွားဖို့ကြိုးစားသော်လည်း စာတန်ကတားဆီးသည် (သက်၂:၁၇)
သို့ကြောင့် တိမောသေကို စေလွှတ်သည်(၃:၁-၂)
တိမောသေက တိုက်တွန်းအားပေးရန်လိုကြောင်း  အစီရင်ခံသည် (၃:၆-၈)
သို့ကြောင့် ဤဩဝါဒကို ကောက်ကာငင်ကာ ထရေးခြင်း ဖြစ်သည်
ဤစာတွင် အမှုတော် ဂုဏ်သိက္ခာ တိုက်ခိုက်ခြင်းကို ကာကွယ်သည်
ရိုးရာယဉ်ကျေးမှုမှ ရုန်းထွက်ကြရန် ဆွဲဆောင်သည်
ခရစ်တော်၌ သေလွန်သူများနှင့် ပတ်သတ်၍ ဇဝေဇဝါဖြစ်ခြင်းကိုရှင်းပြသည်
ခရစ်တော်ကြွရောက်လာခြင်း၌ စိတ်အားကြီးသူများကို ဖြောင်းဖျသည်
ဝိညာဉ်ဖခင်ကြီးများကို လေးစားကြည်ညိုရန် သန့်ရှင်းသူများကို တိုက်တွန်းသည်
ဤပထမဩဝါဒစာစောင်၏ အဓိက အကြောင်းအရာမှာသခင်ယေရှုကြွလာမည့်အကြောင်းဖြစ်သည်
အခန်း၅ခန်းဖြင့် အနည်းငယ်စီ ရှင်းပြထားသည်
ထိုအကြောင်းကို G.R.Hardingက ဤသို့စုစည်းတင်ပြထားသည်
ယခင်ယေရှုဘုရား ပြန်လည်ကြွလာခြင်းကို မျှော်လင့်သောယုံကြည်သူများအားဤသို့အားပေးသည်
(၁)နှလုံးသားတွင် ရုပ်တုဆင်းတုနေရာမှရှိဟု(၁:၉၊၁၀)(၂)အမှုတော်တွင်တုံ့နှေးခြင်းမရှိရ(၂:၉၊၁၉)(၃)မဿဟာယ၌အဆင့်အတန်းခွဲခြားခြင်းမရှိရ(၃:၁၂၊၁၃)(၄)စိတ်ပျက်အားငယ်ခြင်းမရှိရ(၄:၁၃-၁၈)(၅) အသက်တာတွင် အပြစ်ဒုစရိုက်မပြုရ (၅:၂၃)ပါဝင်သည့်အချက်များ၁
နှုတ်ခွန်းဆက်ခြင်း(၁:၁)၂
သက်သာလောနိတ်သားများအား ပုဂ္ဂိုလ်ရေးအရ ပတ်သက်မှု (၁:၂–၁၀)(က) သက်သာလောနိတ်သားများအား ချီးမွမ်းခြင်း(၁:၂-၁၀)(ခ ) သက်သာလောနိတ်တွင် ပေါလု၏ အမှုတော်ဆောင်ခြင်း၊ ဒေသနာ၊ ညွှန်ကြားချက်များ ပြန်လည်ရှုမြင်ခြင်း(၂:၁ -၁:၂)(ဂ ) သက်သာလောနိတ်သားများ၏တုံ့ပြန်ချက်အား ပြန်လည်ရှုမြင်ခြင်း(၂:၁-၁:၆)(ဃ) သက်သာလောနိတ်သို့ မလာဖြစ်ခြင်း အကြောင်းရှင်းပြချက်(၂:၁၇-၂၀)(င ) သက်သာလောနိတ်သို့ တိမေသေစေလွှတ်ခြင်း (၃:၁-၁၀)(စ ) ရှင်ပေါလု၏ အထူးဆုတောင်းချက်(၃:၁၁-၁၃)၃
ထိရောက်သော တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ချက်များ(၄:၁–၅:၂၂)(က) ဘုရားသခင်၏ အလိုတော်၌ စင်ကြယ်မှု ပြည့်စုံခြင်း (၄:၁-၈)(ခ ) ချစ်ခြင်းမေတ္တာသည် အခြားသူများအတွက် (၄:၉၊၁၀)(ဂ ) အသက်တာက သူများကိုစကားပြောခြင်း(၄:၁၁၊ ၁၂)(ဃ) မျှော်လင့်ခြင်းက ယုံကြည်သူများအား နှစ်သိမ့်ခြင်း (၄:၁၃-၁၈)(င ) သခင်ဘုရား၏ နေ့ရက် (၅:၁-၁၁)(စ ) သန့်ရှင်းသူများသို့ အမှန်တကယ် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်ခြင်း(၅:၂၃ – ၂၈)TAGS: သက်သာလောနိတ်ဩဝါဒစာပဌမစောင်
ဈေးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zay)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ သီပေါမြို့နယ်၊ ဘော်ကြိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘော်ကြိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၂၅ ဦး၊ မ ၁၄၃၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၃ ဦးနေထိုင်သည်
ညီးရှ်နီး နော့ဗ်ဂေါရတ်မြို့(ရုရှား: Ни́жний Но́вгород, IPA: [ˈnʲiʐnʲɪj ˈnovɡərət])သည် ဗော်ဂါဖက်ဒရယ်ခရိုင်မြို့တော်ဖြစ်ပြီး ညီးရှ်နီးနော့ဗ်ဂရတ် အော့ဗလတ်၏ အုပ်ချုပ်မှုဗဟိုဌာနဖြစ်သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၉၀ ခုနှစ်များအတွင်းတွင် စာရေးဆရာ မက္ကဇင် ဂေါ်ကီကို မွေးဖွားခဲ့သော မြို့ဖြစ်သည်ကို အစွဲပြု၍ ဂေါ်ကီးမြို့(Горький, IPA: [ˈɡorʲkʲɪj])ဟူလည်း ခေါ်ဆိုခဲ့ကြသေးသည်
ဤမြို့သည် ရုရှားနိုင်ငံသည် အရေးပါသော စီးပွားရေး၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး၊ သိပ္ပံပညာ၊ ပညာရေးနှင့် ယဉ်ကျေးမှုဗဟိုချက်ခြာလည်း ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ညီးရှ်နီး နော့ဗ်ဂရတ်မြို့သည် ရုရှားနိုင်ငံ၏ မြစ်ကြောင်းခရီးသွားလုပ်ငန်း၏ အဓိကအချက်အချာနေရာလည်းဖြစ်သည်
မြို့၏ ရှေးဟောင်းနယ်မြေတွင် တက္ကသိုလ်များ၊ ပြဇတ်ရုံများ၊ ပြတိုက်များနှင့် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများ ရျိသည်
ညီးရှ်နီးနော့ဗ်ဂရတ်မြို့သည် မော်စကိုမြို့ အရှေ့ဘက် ၄၀၀ ကီလိုမီတာအကွာ အိုကာနှင့် ဗော်လ်ဂါမြစ်ဆုံရာတွင် တည်ရှိသည်
ဦးကွတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ukyut)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ထီးလပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထီးလပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈၆ ဦး၊ မ ၂၀၈၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၁၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဇကော့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zakawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ မူဆယ်မြို့နယ်၊ မန်ဂျပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ဂျပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈ ဦး၊ မ ၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၈ ဦးနေထိုင်သည်
အရေးအသားအားဖြင့် သက်ငယ် ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းသော်လည်း အခေါ်အဝေါ် အားဖြင့် သက်ကယ် ဟု ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
"ရှေးရှေးတုန်းက၊ ရွှေယုံနဲ့ရွှေကျား သက်ကယ်ရိတ်သွားသတဲ့" အစချီသော ဒဏ္ဍာရီပုံပြင်ကို မြန်မာ ကလေးသူငယ်တိုင်းလိုပင် ကြားဖူးကြ ပေသည်
သက်ကယ်ရိတ် သွားသည်ဟူသည်နှင့်အညီ သက်ကယ်(သက်ငယ်)သည် ရိတ်ဖြတ်ရသော အပင်မျိုးဟု သိကြရသည်
ရိတ်ဖြတ်ရသော အပင်မျိုးဟု သိရသဖြင့် စပါးပင်၊ ဂျုံပင်၊ မြက်ပင်တို့ကဲ့သို့ ရှိမည်ဟု တစ်ဆင့်မှန်းဆနိုင်ကြပေမည်
သက်ကယ်သည် စပါးပင်၊ ဂျုံပင်တို့ကဲ့သို့ မြက်တစ်မျိုးဖြစ်ရာ ဂရင်မီနေစီအီးမျိုးရင်းတွင် ပါဝင်၍ မျိုးစိတ်၏အမည်မှာ ယခင်က အင်ပါရေတာ အရွန်ဒီနေစီး (Imperata arundinacea) ဖြစ်ပြီး၊ လက်ရှိခေတ်သစ်ကာလတွင် အင်ပါရေတာ စလင်ဒရီကာ (Imperata cylindrica) ဟု ပြောင်းလဲ သတ်မှတ်ထားသည်
နေရာဒေသအနှံ့အပြား၌ ပေါက်ရောက်တတ်သော်လည်း အထူးသဖြင့် စိုစွတ်သောဒေသများတွင် ပိုမိုပေါက်ရောက် တတ်လေသည်
နှစ်ကြာခံ မြက်ပင်မျိုးဖြစ်၍ အပေါ်သို့ ထောင်လျက် တည့်မတ်စွာ ပေါက်ရောက်သည်
မြေလျှောက်အမြစ်မျိုးရှိရာ အဆစ်များတွင် အမြစ်ပွားများ ရှိသည်လည်း ရှိသည်၊ မရှိသည်လည်းရှိသည်
ပင်စည်သည် တစ်ပေမှသုံးပေခန့်အထိရှိ၍ အရွက်များသည် ခြောက်လက်မမှ ၁၈ လက်မအထိရှည်ပြီးလျှင် ၁၁ဝ လက်မမှ တစ်လက်မခန့်သာပြက်ကျယ်သည်
ရှည်မျောမျောရှိသော ထိုအရွက်များ၏ ထိပ်သည်ချွန်၍ အရွက်၏အပေါ်ဘက်သည် ချောမွတ်သော်လည်း အရွက်အောက်ဘက်နှင့် အရွက်အနားတို့သည် ကြမ်းပြီးလျှင်ရှတတနေသည်
အကိုင်းအခက်များသည်တို၍ ပင်စည်နှင့်ပူးကပ်နေပြီးလျှင် ကျပ်ကျပ်ညပ်ညပ် ထွက်ကြလေသည်
ပွင့်ခိုင်သည် ဖျော့တော့တော့ငွေရောင်မျိုးရှိ၍ ဂျုံစပါးနှံ ကဲ့သို့ရှည်ရှည်လုံလုံးနှင့်အဖျားချွန်သော (စပိုက်) ပွင့်ညှာမဲ့ ပွင့်ခိုင်မျိုးဖြစ်သည်
အနှံတံကိုခြံရံလျက် ဝ့၁၂၅ လက်မရှည်၍ လှံစွပ်ပုံရှိသော အနှံငယ်များထွက်ကြသည်
အစေ့များသည် သေးငယ်၍ ရှည်မျောမျောဖြစ်ကြလေသည်
မြန်မာနိုင်ငံမိုးပါးသောဒေသများတွင် အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၌ သက်ငယ်များ ကိုအိမ်မိုးရန် အတွက်အသုံးပြုကြသည်
မြို့ကြီးပြကြီးများရှိ အဆောက်အအုံများကို အုတ်ကြွပ်၊ သွပ်၊ အင်္ဂတေပြား စသည်တို့ဖြင့် အမိုးမိုးကြသော်လည်း ကျေးလက်များတွင် သက်ငယ်ကို လက်မလွှတ်နိုင်ကြပေ
ကြာရှည်ခံသော အိမ်မိုးအဖြစ် အသုံးမပြုနိုင်သော်လည်းကာလဒေသအလိုက် သုံးစွဲလုပ်ကိုင်နေကြရပေသည်
အိမ်မိုးရန်သက်ငယ်များကိုရင့်၍ ဝါလာသောအခါ ရိတ်ဖြတ်ကြသည်
ရိတ်ဖြတ်ပြီးသော သက်ငယ်များကို ထိုအတိုင်းအိမ်မိုးမိုးကြရသည်မဟုတ်ပေ
အိမ်မိုးမိုးနိုင်အောင် သက်ငယ်အပျစ်များ ပြုလုပ်ကြရသည်
မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်း၌ ဓနိများကိုဓနိပျစ်ပြုလုပ်၍အိမ်မိုးကြ ရသကဲ့သို့ဖြစ်ပေသည်
သက်ငယ်များကို အပျစ်ဖြစ်အောင်ပြုလုပ်ခြင်းကို သက်ငယ်ပျစ်သည်ဟုခေါ်သည်
သက်ငယ် ပျစ်ပုံမှာ တုတ်တံရှည်တစ်ခုကိုခံ၍ သက်ငယ်ရွက်ကို ခေါက်ချိုးချလိုက်ရသည်
ခေါက်ချိုးချလိုက် သောသက်ငယ် ရွက်ကို တုတ်တံ၌မြဲနေစေရန် တဲစပ်ဟုခေါ်သော တုတ်ချောင်းများဖြင့် တွယ်ပေးရသည်
တစ်ရွက်ပြီးတစ်ရွက် ဆင့်ကာဆင့်ကာ ဤသို့တွယ်သွားပေးခြင်းဖြင့် သက်ငယ်တစ်ပျစ် ရရှိလေသည်
သက်ငယ်ပျစ်သည့်လုပ်ငန်းသည် ကျေးလက်များ၌ အိမ်တွင်းမှုလုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ် လေသည်
အိမ်မိုးသောအခါ သက်ငယ်ပျစ်များကို အောက်မှဝါးလုံးတန်းများခံကာ ဆင့်ကဲဆင့်ကဲ အစိတ် အကျဲ ညီညာစွာဖြင့် တုတ်ချည်ကြရလေသည်
ထိုနောက်မှ အပေါ်မှ ဝါးများဖြင့်ဖိထားပေးရသည်
သို့မဟုတ်က လေပြင်းသည့်အခါ အမိုးများလန်သွားနိုင်ပေသည်
သက်ငယ်ရွက်များသည် ဓနိရွက် များလောက် အသားမထူခြင်း၊ အရွက်မရှည်ခြင်း၊ ဗြက် မကျယ်လှခြင်းတို့ကြောင့် မိုးများများရွာသည့် ဒေသများ၌ကား သက်ငယ်ကို အသုံးပြု၍ မဖြစ်ချေ
အရှင်ဇနကာဘိဝံသသည် မြန်မာနိုင်ငံသာသနာဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားခဲ့ပြီး ကျမ်းစာများပြုစုကာ သံဃာတော်များအား ဗုဒ္ဓစာပေများ ပို့ချပေးတော်မူခဲ့သည့် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
“ဘာသာဋီကာ”ကျမ်းများ ပြုစုတော်မူခဲ့ခြင်းကြောင့် ၂၀ ရာစု ရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဟု သာသနာတော်နယ်တွင် ကျော်ကြားပြီး ဒေါက်တာသန်းထွန်းက ၂၀ ရာစု မြန်မာနိုင်ငံ၏ အထူးခြားဆုံးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် သတ်မှတ်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၆၁ - ခုနှစ်၊ တပို့တွဲလပြည့်ကျော်(၁၄)ရက် (၁၉၀ဝ-ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ-၂၇ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဝက်လက်မြို့နယ်၊ သရိုင်ရွာ၌ အဖ-ဦးဇောတိ၊ အမိ ဒေါ်အုန်းလှိုင်တို့က မွေးဖွားခဲ့
ငယ်မည်မှာ မောင်ဌေးလွင်ဖြစ်သည်
သရိုင်ရွာ ပင်းကျောင်းဆရာတော်ထံတွင် စတင်၍ပညာဆည်းပူးရာ တစ်နှစ်ခွဲအတွင်း အခြေခံသင်ရိုးကောင်းစွာ ပေါက်မြောက်ခဲ့ပြီး၁၂၆၆ ခုနှစ်တွင် ပထမအကြိမ် ရှင်သာမဏေပြုသည်
၁၂၇၄ - အသက်(၁၂)နှစ်အရွယ်တွင် မန္တလေးမြို့အနောက်ပြင် မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်၊ ဇီးပင်ကျောင်းတိုက်၌(မြောင်းမြဆရာတော်လောင်း) စာချဘုန်းကြီး ဥုးဉာနာဘိဝံသထံ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
၁၂၇၅ တွင် ဒုတိယအကြိမ်ရှင်သာမဏေပြုပြီး နှစ်နှစ်အကြာ အသက်(၁၅)နှစ် အရွယ်၌ ပထမငယ်တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၂၇၈ - အသက်(၁၆)နှစ်သားတွင် ပထမလတ်တန်းအောင်၍ ဥုးဉာနာဘိဝံသကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြုကာ သာမဏေဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး ရှင်ဇနက အမည်ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၁၂၇၉ - ပထမကြီးတန်းအောင်သည်
၁၂၈၀ - တပေါင်းလပြည့်တွင် ပလိပ်မြို့ ဧကျောင်း ခဏ္ဍသိမ်တော်၌ စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး၊ မဟာဂန္ဓာရုံဆရာတော်ကို ဥပဇ္ဈာယ်ပြု၍ ရဟန်းဘဝသို့ရောက်သည်
၁၂၈၁ ခုနှစ် ရဟန်းဘဝတွင် နယုန်လပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ်၊ တပေါင်းလပြည့်နေ့၌ တစ်ကြိမ် သိက္ခာထပ်သည်
ပထမကြီးတန်းအောင်ပြီးနောက်၊ ပခုက္ကူမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တွင် ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
စာဝါတက်ခိုက် ရဟန်း(၃)ဝါအရတွင် ပညာထက်မြက်ထူးချွန်မှုကြောင့် ဂဏဝါစကစာချအဖြစ် ချီးမြှောက်ခံရပြီး စာဝါချပေးသည်
ပခုက္ကူတွင် (၄)ဝါ စာချပြီးနောက် မန္တလေးမဟာဝိသုဒ္ဓါရုံတိုက်သစ်သို့ ပြန်ကြွသည်
၁၂၈၃ - ကဆုန်လဆန်း(၁)ရက်နေ့၌ ပခုက္ကူဆရာတော်ကြီးများ၏ ပခုက္ကူစာချ အဖြစ်တင်မြှောက်ခံရသည်
၁၂၈၇ ပထမကျော်တန်းအောင်မြင်သည်
၁၂၈၉ - ပရိယတ္တိ သာသနဟိတ ဓမ္မာစရိယဘွဲ့ရသည်
ထို့နောက် အဘယာရာမဆရာတော် ခေါ်ယူသည့်အတွက် မန္တလေးအနောက်ပြင် အဘယာရာမရွှေဂူတိုက်သစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့ပြီး စာဝါများပို့ ချပေးခဲ့ရ၏
၁၂၉၀ ခုနှစ် ရဟန်း (၁၀) ဝါအရတွင် မိမိ၏ မွေးနေ့ဖြစ်သော တပို့တွဲလကွယ်နေ့၌ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင် ပြုစုသည်
၁၂၉၃ ခု သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို ပြုစုနေစဉ် ဖခင်ဒကာကြီးနှင့် အဘယာရာမ ဒကာကြီးတို့ တောင်းပန်သည့်အတွက် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်ကို ပြုစုပြီး ထုတ်ဝေသည်
(ပထမဆုံး ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသော ကျမ်းစာဖြစ်သည်
ထို့နောက် အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်၊ အခြေပြုသဒ္ဒါ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ စသည်ဖြင့် ကျမ်းများဆက်ကာဆက်ကာ ပြုစုသည်
သဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာကို စတင်ရေးသားချိန်မှ ပြီးစီးချိန်ထိ(၈)နှစ် အချိန်ယူပြုစုခဲ့ရသည်
အဘယာရာမကျောင်းတိုက်တွင် (၁၂) နှစ်ကျော်သတင်းသုံးစဉ် စာချခြင်း၊ စာရေးခြင်း၊ တရားဟောခြင်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်ရေးကိစ္စများ ဆောင်ရွက်ခြင်းဟူသော တာဝန်များယူရသည့်အပြင် အဘယာရာမဆရာတော်ကြီးကိုလည်း ကူညီဆောင်ရွက်ပေးရသည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒဿမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၀၃ - ဝါဆိုလ(၁၉၄၁-ခု၊ ဇူလိုင်လ) တွင် အမရပူရတောင်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့၍ မဟာဂန္ဓာရုံကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းတိုက်တွင် သီတင်းသုံးသည်
ဆရာတော်သည် မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်ကို စနစ်တကျတည်ထောင်ပြီး စာဝါများ ပို့ချပေးခဲ့ရာ (၃၇)နှစ်အတွင်း ကျောင်းဆောင်(၁၀ဝ)ကျော်၊ သံဃာ(၅၀ဝ)ကျော်အထိ တိုးပွားလာသည်
ထိုကာလအတွင်း ကျောင်းနေ သံဃာတို့ကို နေ့စဉ်တစ်နေ့လျှင် စာ(၃)ဝါ ပို့ချပေးပြီး စာပေကျမ်းဂန်များလည်း ဆက်လက်ပြုစုသည်
မဟာဂန္ဓာရုံကျောင်းတိုက်တွင် ငယ်ရွယ်သော သာမဏေများ၊ ရဟန်းများကို ရွေးချယ်လက်ခံပြီး စနစ်တကျ ပြုပြင်သည်
စည်းကမ်းချက်များကို တိတိကျကျ ချမှတ် အကောင်အထည်ဖော်သည်
မိမိကိုယ်တိုင် ဝိနည်းနှင့်အညီ ကျင့်သုံးပြီး ကျောင်းနေသံဃာများကိုလည်း တိတိကျကျ ကျင့်သုံးလိုက်နာတတ်အောင် ကြပ်မတ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မည်မျှစာတတ်စေ စိတ်ကောင်းမရှိလျှင် သာသနာ့အကျိုး မဆောင်ရွက်နှိုင်ဟု ခံယူကာ စိတ်ကောင်းရှိဖို့က ပထမ၊ ဝိနည်းလေးစားဖို့က ဒုတိယ၊ စာတတ်ဖို့က ဒသမ-စသည်ဖြင့် အရေးပါမှု အတိုင်းအတာအလိုက် မူချ ကြပ်မတ်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် စံပြကျောင်းအဖြစ် ထင်ရှားလာခဲ့သည်
မန္တလေးပရိယတ္တိသာသနာ့ဟိတအသင်းကြီးအတွက် သာမဏေစာတော်ပြန်ပွဲ စီမျဉ်းကို ရေးဆွဲ အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့သည်
ကျောင်းများတွင် ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ သင်ကြားပေးရေးအစီအစဉ်အရ (နိုင်ငံတော်အစိုးရက တာဝန်ပေးအပ်သဖြင့်) မူလတန်းများအတွက် ဗုဒ္ဓဘာသာလက်စွဲသင်္ခန်းစာများ ပြုစုခဲ့သည်
ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဘာသာကလျာဏယုဝအသင်း(ဝိုင်အမ်ဘီအေ)က ဖွင့်လှစ်မည့် ဗုဒ္ဓဘာသာ အခြေခံသင်တန်း ကျောင်းများအတွက်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ အမည်ဖြင့် သူငယ်တန်းမှ ဒသမတန်းအထိ ရေးသားပြုစုပေးခဲ့သည်
၁၃၁၂ ခု လွတ်လပ်ရေးရပြီးနောက် နိုင်ငံတော်အစိုးရက ပထမဆုံးဆက်ကပ်သော အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိသည်
၁၃၁၅ ခု ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာတင်ပွဲ၌ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩဝါဒါစရိယသံဃနာယက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဘာရနိတ္တာရက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိပါဠိပဋိဝိသောဓက၊ ဆဋ္ဌသံဂီတိဩသာနသောဓေယျပတ္ထပါဌကအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရသည်
၁၃၂၆ ခုတွင် မှော်ဘီသာသနာသန့်ရှင်းပြန့်ပွားရေးအစည်းအဝေး၏ ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ရသည်
၁၃၃၇ ခု ပဲခူးမြို့၌ ကျင်းပသော ရွှေကျင်နိကာယ (၁၁) ကြိမ်မြောက် ဂိုဏ်းလုံးကျွတ် အစည်းအဝေးမှ တွဲဖက်သာသနာပိုင် (ရွှေကျင်နိကာယဥပဥက္ကဋ္ဌ)အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်း ခံရသည်
ဆရာတော်သည် ကျမ်းပေါင်း(၆၃)ကျမ်း ရေးသား ပြုစုခဲ့ရာ သင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာ၊ ရူပသိဒ္ဓိဘာသာဋီကာ စသည်ဖြင့် ဘာသာဋီကာအမည်တပ်သော ကျမ်းအများအပြားပါဝင် ရတနာ့ဂုဏ်ရည်၊ ကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာ၊ ဘာသာသွေး၊ အနာဂတ်သာသနာရေး၊ နောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓ စသည်တို့သည် ထင်ရှား၏
ပျံလွန်တော်မူကာနီး(၂)ရက်အလိုတွင် သုတ်မဟာဝါဘာသာဋီကာကျမ်းကို အဆုံးသတ်ခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မမူမီ (၁၃)ရက်အလိုတွင် မိမိ၏ ထေရုပ္ပတ္တိကို တစ်ဘဝသံသရာအမည်ဖြင့် ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
၁၃၃၉ ခု နတ်တော်လပြည့်ကျော်(၂)ရက် (၁၉၇၇-ဒီဇင်ဘာ-၂၇-ရက်) အင်္ဂါနေ့ညနေ ၄ နာရီ ၃၀ နာရီတွင် ဘဝနတ်ထံ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ပျံလွန်တော်မူမည့် နေ့လယ်အထိ သုတ်ပါထေယျ အဋ္ဌကထာကို စာချပေးခဲ့၏
အခြေပြုသင်္ဂြိုဟ်အခြေပြုသဒ္ဒါသင်္ဂြိုဟ်ဘာသာဋီကာအနာဂတ်သာသနာရေးကိုယ်ကျင့်အဘိဓမ္မာရတနာ့ဂုဏ်ရည်ဗုဒ္ဓဘာသာသင်္ခန်းစာများ(၉)တွဲဘာသာသွေးသုတ်မဟာဝါ-ဘာသာဋီကာဘာသာရေး ပြဿနာများရုပ်ပုံရှင်ကျင့်ဝတ်လူချမ်းသာဗုဒ္ဓါနုဿတိဘာဝနာနောက်ဆုံးဆယ်လ မြတ်ဗုဒ္ဓတစ်ဘဝသံသရာ(ကိုယ်တိုင်ရေးထေရုပ္ပတ္တိ)ဓမ္မစကြာနှင့် အနတ္တလက္ခဏသုတ် တရားတော်အခြေပြုပဋ္ဌာန်းသိပ္ပံအမြင်နှင့် ဗုဒ္ဓအဘိဓမ္မာအဖြေများဘုရားဥပဒေတော်ကြီးဆရာတော် ရေးသားခဲ့သော ကျမ်းဂန်စာအုပ်များကို ဓမ္မဒေါင်းလုဒ် Dhammadownload က စုစည်းထားရှိသည်
နဂါးဗွက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarbwet)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ ထိုမာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါက်ခေါင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၇၇ ဦး၊ မ ၁၄၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
သက္ကယ်ကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ သက္ကယ်ကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ထင်းပုံစုရွာ၊ လင်းဒိုင်းလက်ပံ
ရုပ်ရှင်ဟူသည် `သတ္တဝါ၊ ရှုခင်း စသည်တို့၏ လှုပ်ရှားပုံများကို မီးရောင်အားဖြင့် ပိတ်ကားနံရံ စသည်ပေါ်၌ အရိပ်ပုံများ တဆက်တည်း ပေါ်ထင်အောင် ပြသခြင်း၊ ယင်းလုပ်ငန်း အတတ်ပညာ၊ (ဓာတ်ရှင်၊ အရိပ်ပြပွဲ၊ ဘိုင်စကုပ် ဟူ၍လည်း ခေါ်သည်
´ဟု မြန်မာအဘိဓာန် တွင် ဖော်ပြထားပြီး မြန်မာစွယ်စုံကျမ်း တွင်မူ ရုပ်ရှင် ဟူသည်မှာ `လှုပ်ရှားနေသော လူသတ္တဝါ၊ ဝတ္တု၊ သဘာဝတို့ကို အစဉ်လိုက် ဓာတ်ပုံကူးယူပြီးနောက် ထိုဓာတ်ပုံ ဖလင်ကော်ပြားကို အလင်းဖြတ်သန်းသွားစေ၍ ဓာတ်ပုံ၏ အရိပ်များကို ပိတ်ကားပေါ်သို့ ကျရောက်စေခြင်းပင် ဖြစ်သည်´ဟု ဖော်ပြထားသည်
အမှန်အားဖြင့် ရုပ်ရှင်သည် အရုပ်များ လှုပ်ရှားနေသည်ဟု ကြည့်ရှုသူ ပရိသတ် ထင်မှတ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်မှ အပ ရုပ်သေဓာတ်ပုံ ရိုက်ခြင်းနှင့် ရာခိုင်နှုန်းပြည့် နီးနီးတူသည်
ပုံတူရိပ်များကို အဆက်မပြတ် လှုပ်ရှား၍နေအောင် စီမံပေးမှုက ရုပ်ရှင်ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်
အမှန်မှာ မည်သည့်ရုပ်ပုံမျှ လှုပ်ရှားနေခြင်း မရှိချေ
လှုပ်ရှားနေသကဲ့သို့ ထင်မှတ်စေရန် ပုံတူရိပ် အသေများကို ပြစက်တွင် တစ်ခုပြီး တစ်ခု အစဉ်ဆွဲချကာ ဆလိုက်ဖြင့် ထိုးပြခြင်းပင် ဖြစ်သည်
တစ်နာရီလျှင် ငြိမ်သက်နေသော ရုပ်ပုံပေါင်း ၈၆၄၀၀ မျှကို တစ်ခုပြီးတစ်ခု အဆက်မပြတ် မြင်နေရခြင်း ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရာ၌ ပေ(၁၀၀) မှ ပေ(၁၀၀၀)အထိရှည်သော ဖလင်ကော်ပြားများကို အသုံးပြုကြသည်
သတင်းကား၊ မော်ကွန်းတင်ကားနှင့် ပညာပေးကားများ ရိုက်ကူးရာ၌ များသောအားဖြင့် ကင်မရာအသေးနှင့် ပေ(၁၀၀)ပေ(၂၀၀)ပေ(၄၀၀) အသီးသီးရှည်သော ဖလင်ကို အသုံးပြုရိုက်ကူးတတ်ကြပြီးလျှင် ဇာတ်ထုပ်ကိုမူ ပေ(၄၀၀)နှင့် ပေ(၁၀၀၀)အထိရှည်သော ဖလင်ကို အသုံးပြု၍ ကင်မရာအကြီးနှင့် ရိုက်ကူးကြသည်
ဖလင်ကော်ပြားသည် အသံထွက်ရုပ်ရှင်အတွက် ပေ(၁၀၀၀) ဖလင်လိပ်သည် အသင့်လျော်ဆုံးဖြစ်သည်
များသောအားဖြင့် အကျယ် ၁၃၈ လက်မ(၃၅-မီလီမီတာ)ရှိသည်
အသံတိတ်ရုပ်ရှင် ရိုက်သောအခါ အကျယ် ၁လက်မ၊ အမြင့် ၃၄လက်မအထိ ပုံတူရိုက်ယူနိုင်သည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသော အခါ ဖလင်၏ အနားတလျှောက်၌ အသံအတွက် နေရာထားရသဖြင့် ဖလင်၏ အကျယ် ဆယ်ပုံတစ်ပုံကို လျော့၍ ပုံတူရိုက်ယူရသည်
ဖလင်ကော်ပြား အနားနှစ်ဖက်တွင် လေးထောင့် အပေါက်ကလေးများ ပါရှိသည်
အပေါက်ကလေး လေးပေါက် တစ်နေရာသည် ရိုက်ကွက်တစ်ကွက်စာ ဖြစ်၍ တစ်ပေလျှင် ရိုက်ကွက်(သို့) ပုံ(၁၆) ပုံ ရိုက်နိုင်သည်
ရုပ်ရှင်ဟူသည်မှာ လှုပ်ရှားနေသော လူသတ္တဝါဝတ္ထု သဘာဝတို့ကို အစဉ်လိုက် ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး ယူပြီးနောက်ထို ဓာတ်ပုံ ဖလင်ကော်ပြားကို အလင်းဖြတ်သန်းသွားစေ၍ဓာတ်ပုံ၏အရိပ်များကို ပိတ်ကားပေါ်သို့ ကျရောက်စေခြင်းပင်ဖြစ်၏
အမှန်အားဖြင့် ရုပ်ရှင်သည် အရုပ်များ လှုပ်ရှားနေသည်ဟုကြည့်ရှုသူ ပရိသတ် ထင်မှတ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်မှအပရုပ်သေ ဓာတ်ပုံရိုက်ခြင်းနှင့် ရာခိုင်နှုန်းပြည့်နီးနီး တူသည်
ပုံတူရိပ်များကို အဆက်မပြတ် လှုပ်ရှား၍နေအောင် စီမံပေးမှုက ရုပ်ရှင်ဖြစ်လာအောင် ဖန်တီးပေးခြင်း ဖြစ်သည်
အမှန်မှာ မည်သည့်ရုပ်ပုံမျှ လှုပ်ရှားနေခြင်း မရှိချေ
လှုပ်ရှားနေသကဲ့သို့ ထင်မှတ်စေရန် ပုံတူရိပ်အသေများကို ပြစက်တွင်တစ်ခုပြီးတစ်ခုအစဉ်ဆွဲချကာ ဆလိုက်ဖြင့် ထိုးပြခြင်းပင် ဖြစ်သည်
တစ်နာရီလျှင် ငြိမ်သက်နေသော ရုပ်ပုံပေါင်း ၈၆၄ဝဝ မျှကိုတစ်ခုပြီးတစ်ခု အဆက်မပြတ် မြင်နေရခြင်း ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရာ၌ ပေ ၁ဝဝ မှ ၁ဝဝဝ အထိ ရှည်သော ဖလင်ကော်ပြားများကို အသုံးပြုကြသည်
သတင်းကား၊မော်ကွန်းတင်ကားနှင့် ပညာပေးကားများ ရိုက်ကူးရာ၌များသောအားဖြင့် ကင်မရာအသေးနှင့် ပေတစ်ရာ၊ နှစ်ရာ၊လေးရာ အသီးသီးရှည်သော ဖလင်ကို အသုံးပြုရိုက်ကူးတတ်ကြပြီးလျှင် ဇာတ်ထုတ်ကိုမူ ပေ ၄ဝဝ နှင့် ၁ဝဝဝ အထိရှည်သော ဖလင်ကို အသုံးပြု၍ ကင်မရာအကြီးဖြင့်ရိုက်ကူးကြသည်
ဖလင်ကော်ပြားသည် အသံထွက်ရုပ်ရှင်အတွက် ပေ ၁ဝဝဝ ဖလင်လိပ်သည်အသင့်လျော်ဆုံး ဖြစ်သည်
များသော အားဖြင့်အကျယ် ၁ ၃၈ လက်မ (၃၅ မီလီမီတာ)ရှိသည်
အသံတိတ်ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးသောအခါ ဖလင်၏ အနားတလျှောက်၌ အသံအတွက် နေရာထားရသဖြင့် ဖလင်၏အကျယ် ဆယ်ပုံ တစ်ပုံကို လျှော့၍ ပုံတူရိုက်ယူရသည်
ဖလင်ကော်ပြား အနားနှစ်ဖက်တွင် လေးထောင့်အပေါက်ကလေးများ ပါရှိသည်
အပေါက်ကလေး လေးပေါက်စာ နေရာသည်ရိုက်ကွက် တစ်ကွက်စာ ဖြစ်၍ တစ်ပေလျှင် ရိုက်ကွက်၊သို့မဟုတ် ပုံ ၁၆ ပုံ ရိုက်နိုင်သည်
ရုပ်ရှင်ပြသည့်အခါတစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၄ ပုံ ပြသဖြင့် တစ်ပေခွဲကုန်သည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်စက်က တစ်စက္ကန့်လျှင် ၂၄ ကွက်နှုန်းနှင့် ရိုက်လျှင်ပြစက်ကလည်း ၂၄ ကွက်နှုန်းနှင့် ပြမှု လှုပ်ရှားမှု မှန်မည်
အကယ်၍ အနှေးသွားနေသော ယာဉ်ကို အမြန်သွား ယာဉ်အဖြစ်ဖြင့်မြင်စေလိုလျှင် မူမှန် ၂၄ ကွက်ထက် လျှော့၍ ရိုက်ပြီးလျှင်မူမှန် ၂၄ ကွက်နှင့် ပြလျှင် ရုပ်ရှင်ကြည့်သူတို့ မျက်စိထဲတွင်မူမှန်ထက် နှေးသွားသည်ကို တွေ့ရပေလိမ့်မည်
မြန်လို နှေးလိုသည်ကို ရုပ်ရှင်ရိုက်သူ၏ စိတ်ကြိုက် တွက်ချက်ရိုက်ကူးနိုင်သည်
ဦးစွာ၌ ရုပ်ရှင်ရိုက်ရန် ဆဲလျူလွိုက်ဖလင်ကို အသုံးပြုခဲ့ ကြသည်
ထိုဖလင်ကို နိုက်တြိတ်ဆေးအခံပြု၍ သုံးသည်
နိုက်တြိတ်ဖလင်သည် မီးလောင်တတ်သဖြင့်ယခုခေတ်တွင် အက်ဆီတိတ်ဖလင်ကို အသုံးပြုကြသည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသော ပထမကော်ပြားကို နက်ဂတစ်ဟု ခေါ်သည်
ထိုနက်ဂတစ်မှ ပေါ့စတစ်သို့ မကူးယူမီ နက်ဂတစ်ကို သေသတ်ကျနအောင် ပြုပြင်ပေးရသည်
ရုပ်ရှင်ဖလင်မှ ပေါ့စတစ် ကူးယူရာတွင် ရိုးရိုးဓာတ်ပုံရိုက်၍ ပုံတူရိုက်ကူးသကဲ့သို့ ဖလင်ကို ဆေးရည် စိမ်ခြင်း၊ ဆေးကြောခြင်း စသည်တို့ ပြုလုပ်ပေးရသည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးထားသော ဖလင် ကော်ပြားကိုမူ ပေါ့စတစ်တွင် ပုံတူရိပ်ကို ပထမကူးယူပြီးမှ အသံပိုင်းကို ထပ်၍ ကူးယူရသည်
ယခုအခါတွင်မူ အသံရော ပုံကိုပါ တပြိုင်တည်း ကူး၍ ရနေပေပြီ
ရုပ်ရှင်ကားတွင် ထူးဆန်း အံ့ဩဖွယ်ကောင်းသောအခြင်း အရာများ ပေါ်ပေါက်လာအောင်ကင်မရာက ဖန်တီးပေးနိုင် သည်
ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားပေါ်တွင် မော်တော်ကားနှင့် မော်တော် ဆိုင်ကယ်တို့ ယှဉ်ပြိုင်၍ မောင်းနှင်နေခြင်းသည် တခါတရံ အကယ်ဖြစ်သောပုံ မဟုတ်ချေ
ပုံစံမော်တော်ကားနှင့် ပုံစံ မော်တော်ဆိုင်ကယ်ကို ယှဉ်ထားပြီးလျှင် နောက်ခံကားကို ရွေ့ရှားအောင် ပြုပြီး ရိုက်ကူးထားခြင်း ဖြစ်နိုင်သည်
ရေစည် တွင် လှုပ်ရှားနေသော ပုံစံ ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကလေးကို အနီးမှ ဓာတ်ပုံရိုက်ကူးထားပေးခြင်းဖြင့် ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားပေါ် တွင် ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောကြီး သွားနေပုံ တွေ့မြင်ရလေသည်
သို့ရာတွင် ပုံစံ ဆောက်လုပ်ရာ၌ စကေးကိုက် သဘာဝကျဖို့ အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်လေသည်
ရုပ်ရှင်ပြရာ၌ ရုပ်ရှင်ဖလင်များကို ရုပ်ရှင်ပြစက်များ၌ ထည့်၍ ပြကြရသည်
ရုပ်ရှင်ပြစက်ကို မီးမလောင်နိုင်သော ပြခန်းတွင် ထားပြီးလျှင် ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားဘက် မျက်နှာမူနေ သော နံရံ၌ ဖောက်ထားသည့် အပေါက်မှ အလင်းရောင်ထိုး ပေး၍ ပုံတူရိပ်များကို ပိတ်ကားပေါ်သို့ ကျရောက်စေရသည်
ရုပ်ရှင်ရုံတိုင်းတွင် ပြစက်နှစ်ခုမှ သုံးခုအထိ ရှိကြသည်
ပြစက်တစ်ခုနှင့် ပြနေစဉ် ကျန်ပြစက်ကို ဖလင်ထည့်၍ အသင့် ပြင်ထားရသည်
ပထမပြစက်၌ ပြနေသော ဖလင်လိပ်၏ အဆုံးနားနေရာ တွင် အဝိုင်း၊ သို့မဟုတ် လေးထောင့် အစရှိသည့် အမှတ်ကို ပြုလုပ်ထားသည်
ယင်းအမှတ်လေးမျိုး ပထမပြစက်တွင် ပြနေသောဖလင်ကုန်ခါနီး ပထမအကြိမ် ပေါ်လာသည်နှင့် ဒုတိယပြစက်ကို စ၍ မောင်းရသည်
သို့ရာတွင် ယင်းဒုတိယ ပြစက်၏ ရှေ့တွင် အလိုအလျောက် ပွင့်နိုင်ပိတ်နိုင်သော ရှပ်တာက ပိတ်ထားသဖြင့် ဒုတိယပြစက်မှ ပုံတူရိပ်များ ပိတ်ကားပေါ်သို့သွား၍ မထင်ချေ
ပထမပြစက်တွင် ယင်း အမှတ်အသားကလေးမျိုး ဒုတိယအကြိမ် ပေါ်လာလျှင် ဒုတိယ ပြစက်မှ စတင်ပြသသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ပထမပြစက်ရှေ့မှ ရှပ်တာခေါ် တံခါးလေးသည် အလိုအလျောက် ပိတ်ထားရာပိတ်ကားပေါ်၌ ပထမပြစက်မှ လက်ကျန်မလိုလား အပ်သောအရုပ်ထင်ခြင်းများ မဖြစ်တော့ချေ
ရုပ်ရှင်ပြရန်အတွက် အသုံးပြုသော အလင်းသည် အလွန် အားကြီး၍ကြည်လင်တောက်ပရသည်
အသံထွက် ရုပ်ရှင်ပြသ ရာတွင် အသံထွက်စက်ကို ပြစက်နှင့်တွဲ၍ ထားရသည်
အသံ ထွက်စက်မှ အလင်းသည် ဖလင်တွင်ရှိသော အသံပိုင်းကို ဖြတ် သန်း၍ ဖိုတို အီလက်ထရစ်ဆဲသို့ ရောက်ကာ ထိုဆဲတွင် လျှပ် စစ်ဓာတ်စီးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုလျှပ်စစ်စီးက အသံချဲ့စက် တွင် အသံကို ထွက်ပေါ်လာစေသည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင် ဖလင် ၏ အနားတစ်လျှောက်၌ အသံကသွင်းယူထားသော အမှတ် ကလေးများ ရှိသည်
ယင်းအမှတ်ကလေးများသည် အသံကို လိုက်၍ ပုံသဏ္ဌာန်အမျိုးမျိုး ဖြစ်ကြသည်
ဖလင်မှ ရုပ်ပုံ ရွှေ့ ရှားသကဲ့သို့ ရွေ့ရှားကာ ပြစက်ရှိ မီးပွင့်ကလေးတစ်ခု ရှေ့သို့ ဖြတ်၍ သွားကြသည်
ထိုမီးရောင်ရှေ့သို့ အမှတ်အသားအမျိုး မျိုး ရောက်ရှိလာတိုင်း ထိုအရိပ်မှအမှတ်နှင့် လျော်ညီသော အသံမျိုးစုံ ထွက်လာလေသည်
အထူးသိရှိရန်အချက်မှာ ဖလင် ကော်ပြားပေါ်တွင် ဆိုင်ရာအရုပ်နှင့် အသံသည် တစ်ပြိုင်တည်း အကွက်ညီ ပါနေသည် မဟုတ်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်
၃၅ မီလီ မီတာဖလင်ဖြစ်မူအရုပ်နှင့်အသံကို အကွက် ၂ဝ နီးနီး ခွာထား ရ၍ ၁၆ မီလီမီတာဖြစ်မူ ၂၆ ကွက် ခွာထားရသည်
အသံကို အရုပ်ရှေ့က ကြိုထားရသည်
အရုပ်ကွက်များ တစ်ခုနှစ်တစ်ခု အကြားတွင် ခြားထားသော ပလာကွက်များရှိ၍ ယင်းတို့ ပိတ်ကားပေါ်၌ မပေါ်စေရန် ပြစက်တွင် ရှပ်တာခေါ် ဖွင့်ပိတ်ကိရိယာကဖွင့်ပေး ပိတ်ပေးရသည်
အသံကွက်တွင် ယင်းတို့ ဖွင့်ပိတ်လုပ်ပေးပါက အသံသည် ဆောင့်၍ ဆောင့်၍ ထွက်လာတတ်သဖြင့် အသံပိုင်းကိုမူ အတားအဆီးမရှိ သွားစေ ရသည်
အရုပ်ပိုင်းကို ပြစက်က ဖွင့်ချည် ပိတ်ချည် ပြသွားသော်လည်း အသံပိုင်းကို တောက်လျှောက်ပြသွားရသည်
ထိုကြောင့် အသံကို အရုပ်နှင့် တွဲ၍ ကူးယူရာ၌ သက်ဆိုင်ရာ အရုပ်နှင့် သက်ဆိုင်ရာအသံကို ယှဉ်၍ ကူးယူလျှင် လှုပ်ရှားပုံ နှင့် အသံထွက် အံမကိုက်ဘဲ နေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ယင်းသို့ ခွာ၍ကူးရခြင်း ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်ပြသည့်အခါ အသံတိတ်ခေတ်က တစ်စက္ကန့်လျှင် ၁၆ ပုံနှုန်းဖြင့် ရိုက်၍ ယင်းနှုန်းဖြင့်ပင် ပိတ်ကားပေါ်သို့ ထိုး၍ ပြသခဲ့သော်လည်း စပ်ကူးမတ်ကူးတွင်ပင် ကြည့်ရှုသူတို့ မျက်စိ ထဲတွင် ပြတ်မသွားဘဲ တစ်ဆက်တည်းဖြစ်နေသည်ဟု ထင်ကြ ခြင်းမှာ အရာဝတ္ထုတစ်ခုသည် မျက်စိရှေ့မှ ပျောက်သွားပြီး နောက် အချိန်အနည်းငယ် ကြာသည့်တိုင်အောင် ထိုပုံသဏ္ဌာန် သည် မျက်စိထဲ၌ စွဲမြဲကျန်ခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်သည် ရှေ့မှောက်မှ ကွယ်ပျောက်သွားပြီးနောက် တစ်စက္ကန့်၏ ဆယ်ပုံတစ်ပုံမျှ မျက်စိအာရုံထဲတွင် စွဲ၍ နေရစ်ကြောင်းကို ၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် ပီတာမင်ရော့ဂျက်ဆိုသူက လေ့လာပြီးနောက် မှန်ကန်ကြောင်း တင်ပြခဲ့ဖူးသည်
ရုပ်ရှင်သည် ၁၉ ရာစုနှစ်ဝက်ခန့်က စတင်ပေါ်ပေါက်လာ သောပညာတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ ယနေ့ ကြည့်ရှုလျက် ရှိသည့်ရုပ်ရှင်ကားများ ဖြစ်ပေါ်လာရန်အတွက် လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း တစ်ရာကျော်မှ စ၍ ပညာရှင်အသီးသီးတို့သည် အခက်အခဲ အမျိုးမျိုးကြားမှ အစဉ်တစိုက် ကြိုးစားတီထွင်လာ ခဲ့လေသည်
ဦးစွာ၌ ရုပ်ရှင်ကို အပေါစားစိတ် ဖျော်ဖြေမှုတစ်ခု အဖြစ် သဘောထားခဲ့ကြသော်လည်း ရုပ်ရှင်သည် ခေတ်ကို မည်မျှ လွမ်းမိုးနိုင်သော ပညာတစ်ရပ်ဖြစ်ကြောင်းကို ယခု အခါ လူတို့ သိရှိခဲ့ကြပေပြီ
'အစ်ဟက်ပင်းဝမ်း နိုက်' အမည် ရှိ ရုပ်ရှင်ကားတွင် ရုပ်ရှင်မင်းသား ကလပ်ဂေဗယ်သည် ရှပ်အင်္ကျီကို ချွတ်လိုက်သောအခါ အတွင်းက စွပ်ကျယ်မပါသည် ကို တွေ့ရှိကြရသည်နှင့် အတွင်းခံစွပ်ကျယ်များ သိသိသာသာအရောင်းကျသွား ခဲ့ဖူးလေသည်
ရုပ်ရှင်သည်အနုပညာရပ်များအနက် အသက်ငယ်ဆုံး သော ပညာရပ်ဖြစ်လင့်ကစား ယခုအခါ အကြီးအကျယ်ဆုံး သော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်နေလေပြီ
၁၈၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင်ဇိုးထရုပ်၊ ၁၈၇၇ ခုနှစ်တွင် ပရက် ဇီနိုစကုပ် စသောအရုပ်များလှုပ်ရှားပုံ ကြည့်၍ရသည့် စက်များ ကို အဆင့်ဆင့် တီထွင်ခဲ့ကြသည်
၁၈၆၁ ခုနှစ်တွင် ဖိလဒဲ ဖီးယားမြို့မှ ကိုးလမင်းဆဲလား ဆိုသူသည် ကီနီမာတိုဂရပ်ခေါ် စက်တစ်မျိုးကိုထွင်ခဲ့ပြန်သည်
ဂရိစကား လှုပ်ရှားသည်
ရွေ့ ရှားသည်ဟူသောအဓိပ္ပာယ်ရသည့် စကားလုံးကို သုံးထားခြင်း ဖြစ်၍ ယခုကျွန်ုပ်တို့ခေတ်ရုပ်ရှင်ကို ခေါ်ဝေါ်သော စီနီမာဟူ သည့်စကားနှင့် အနီးစပ်ဆုံး ဖြစ်သည်
စက်ပြုလုပ်ထားပုံသဘောမှာ အနေအထား အနည်းငယ်စီကွာသော ဓာတ်ပုံများကို ဘီးတဘီး၏ မျက်နှာစာတွင် တပ်ဆင်၍ ဘီးကို လှည့်သော နည်းဖြင့် လှုပ်ရှားနေသောပုံကို ပြသခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် ဓာတ်ပုံပညာကိုအမှီပြု၍ ပိုမို တိုးတက်လာခဲ့သည်
၁၈၃ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဓာတ်ပုံပညာ တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်မှစ၍ ဓာတ်ပုံများကို လှုပ်ရှားအောင် (ဝါ) အရုပ်များ ရှင်နေအောင် လုပ်နိုင်သည့် နည်းကို အမျိုးမျိုး စမ်းသပ်လုပ်ခဲ့ကြသည်
၁၈၇၂ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု ကာလီဖိုနီးယားပြည်နယ်ဘုရင်ခံ လယ်လန် စတန်းဖို့နှင့် ပုဂ္ဂိုလ်အချို့သည် မြင်းပြေးသည့်အခါ ခြေလေး ချောင်းစလုံး မြေမှလွတ်သည့်အချိန် ရှိမရှိ အငြင်းပွားခဲ့ကြ သည်
ယင်းအငြင်းပွားမှုကို အက်ဒွိယက် ဗိုင်းဗရစ်သည် ဂျွန်ဒီအိုင်ဇက်ဆိုသူ အင်ဂျင်နီယာကလေးတစ်ဦး၏ အကူအညီ ဖြင့် မြင်းပြေးမည့် လမ်းတစ်လျှောက်ကို ကင်မရာ ၂၄ လုံး တန်း၍ ချိန်ထားပြီးလျှင် ကင်မရာရှပ်တာတစ်ခုစီမှ မြင်းပြေး သည့်လမ်းကို ဖြတ်၍ တစ်ဖက်ရှိ ဝင်းထရံသို့ ကြိုးများကို တိုး၍ သွားရသဖြင့် ဓာတ်ပုံရိုက်ပြီးသား ဖြစ်သွားလေသည်
ကင်မရာ ၂၄ လုံးမှ ဓာတ်ပုံ ၂၄ ပုံ အစဉ်လိုက် ရိုက်ပြီး ဖြစ်ခဲ့ရာ အချို့ပုံ၌မြင်းသည် မြေကြီးမှ ခြေလေးချောင်း စလုံး လွတ်သွားသည်ကို တွေ့ရလေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် မိုင်းဗရစ်၏ စမ်းသပ်မှုသည် ကျော်ကြားလာလေသည်
၁၈၈၉ ခုနှစ်တွင် သောမတ်အက်ဒီဆင်သည် ကီနီတို ဂရပ်နှင့် ကီနီမာစကုပ်ခေါ် စက်နှစ်ခုကို တီထွင်ပြု လုပ်လေ သည်
ကီနီဂရပ်သည် ဓာတ်ပုံရိုက်သော စက်တစ်မျိုးဖြစ်၍ ကီနီမာစကုပ်သည် ယင်းသို့ ရိုက်ထားသော ပုံများကို ကြည့်ရှု ရသည့်စက် ဖြစ်သည်
ထိုစက်တွင် မှန်ဘီလူးတပ်ထားသည့် အပေါက်ငယ် ပါရှိပြီးလျှင် ရုပ်ရှင်ကားများကို မြင်နိုင်လေ သည်
ယင်းအချိန်တွင် ဖလင်လိပ်များလည်း ပေါ်ပေါက်နေ ခဲ့ရာ ရုပ်ရှင်ကားရိုက်ရန် အဆင်သင့်ပင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်နှင့်စပ်လျဉ်းသော ကိရိယာတန်ဆာပလာများကိုနိုင်ငံအသီးသီးမှ တီထွင်လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလန်ပြည်မှ ရောဗတ်ပေါ၊ ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ပါသီနှင့် လူမျဲ ညီနောင်တို့သည် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
လူမျဲ ညီနောင်တို့သည် ၁၈၉၆ ခုနှစ် တွင် ရုပ်ရှင်ပြစက်တစ်ခုကို တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုရုပ်ရှင်ပြ စက်ဖြင့် ပုံတူရိပ်၏ အရွယ်ကို အဆပေါင်း သုံးသောင်း ငါးထောင်ခန့် ပို၍ ကြီးမားအောင် ချဲ့ယူနိုင်သည်
ရုပ်ရှင်ရိုက် ရာ၌လည်း တစ်စက္ကန့်လျှင် ဖလင်ကော်ပြား တစ်ပေအရှည် အပေါ်တွင် ပုံပေါင်း ၁၆ ပုံ ရိုက်နိုင်သည်
လူမျဲ ညီနောင် အလျင် ၁၈၉၄ ခုနှစ်ကလည်း အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဝါရှင် တန်မြို့တော်မှ ငွေတိုက်ဌာနစာရေး စီဖရန်းဆစ်ဂျင်းတင်း ဆို သူသည် ပထမဆုံးသော ရုပ်ရှင်ပြစက်တစ်ခုကို တီထွင်လုပ်ကိုင် ခဲ့ရာ မျက်မှောက်ခေတ် ရုပ်ရှင်ပြစက်များသည် ယင်းစက်ကို အခြေခံ၍ တိုးတက်လာလေသည်
၁၈၉၆ ခုနှစ်တွင်သောမတ် အက်ဒီဆင်ကလည်း ဗီတာစကုပ်ခေါ် ရုပ်ရှင်ပြစက်တစ်ခုကို တီထွင်နိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပြသသော ဖလင်များသည် ယခုခေတ် ဖလင် များကဲ့သို့ ရှည်လျားခြင်း မရှိ၊ ရုပ်ရှင်ကိုလည်း သီးခြားပြသ ခြင်း မရှိပဲ ကပွဲများတွင် သတင်းရုပ်ရှင်ကားများကို အခန်း တစ်ခန်း အစီအစဉ်တစ်ရပ်အနေနှင့်သာ ကြားချပ်ပြသကြခြင်း ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်လောကတွင် ကောဗက်ဖစ်ဇီမွန်တို့၏ လက်ဝှေ့ ပွဲသတင်းကားသည် ပထမဦးဆုံးသော ရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်
ထိုရုပ်ရှင်ကားကို ၁၈၉၇ ခုနှစ်တွင် စတင်ပြခဲ့သည်
အသံတိတ်ရုပ်ရှင် ရုပ်ရှင်ကားများကို ရိုက်ကူးပြသစက ရှုမြှော်ခင်းများ၊ ကလေးများ ကစားနေကြပုံများ၊ ကမ်းစပ်ကို လှိုင်းရိုက်ခတ်ပုံ များ စသည်ဖြင့် သာမန်လှုပ်ရှားဟန်ကိုသာ ရိုက်ကူးလေ့ ရှိ သော်လည်း တဖြည်းဖြည်း ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်နှင့်ရုပ်ရှင် များကို တီထွင်ရိုက်ကူးခဲ့ကြသည်
ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းနှင့် ရိုက်ကူးသော ရုပ်ရှင်ကားမှာ အမေရိကန်မီးသတ်သမားဘဝအမည်ရှိသော ကားဖြစ်သည်
ပြင်သစ်နိုင်ငံမှ ဂျော့မဲလီဆိုသူသည်၁၉ဝ၂ ခုနှစ်ခန့်က လဗိမာန်သို ခရီးတစ်ခေါက်၊နာတားလူးပွဲအိပ်မက်၊ ဆင်းဒရဲလားစသော ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့ သည်
၁၉ဝ၃ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွင်အက်(စ)ပေါ်တာ ဆိုသူသည် မီးရထား ဓားပြမှုကြီးခေါ် ရုပ်ရှင်ကားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ယင်းသည် ယခုခေတ် အမေရိကန်နွားကျောင်းသားဇာတ်လမ်း များတွင် တွေ့မြင်ရသော လှုပ်ရှားမှုမျိုးကို ပထမဆုံး မြင်တွေ့ ရသော ရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်
ယခင့် ယခင်က အမေရိကန် ဇာတ်ကားများကို အဝေးမှသာ ရိုက်ကူးလေ့ရှိသောကြောင့် ဇာတ်လိုက်မင်းသား မင်းသမီး မည်သူမည်ဝါမျှ မသိနိုင်ချေ
မီးရထားဓားပြမှု ကြီး ဇာတ်ကားမှ အစပြု၍ အနီးကပ် ရိုက်ကူးကာ ဇာတ်လိုက်အမည်များကိုလည်း ထုတ်ဖော်ကျေညာ သည်
ထိုဇာတ်ကားမှစ၍ ဇာတ်လိုက်စံနစ် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ဇာတ်လိုက်များကို သဘောကျကြသဖြင့် ဇာတ်ကားကို လူကြည့်များခြင်းကြောင့် ဇာတ်လိုက်များ အရေးပါလာလေ သည်
ရုပ်ရှင်ခေတ်ဦးတွင် ရုပ်ရှင်မင်းသမီး မေရီကဖို့အား ရုပ်ရှင်ဝါသနာအိုးများသည် အမည်မသိကြသေးသဖြင့် ရွှေဝါ ဆံခွေနှင့် မိန်းကလေးဟူ၍သာ အမှတ်ထားကြသည်
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးသော သ နယူးယော့ယက်ဇာတ်ကားတွင် မှ သူ့အမည်ကို ထုတ်ဖော်ကျေညာရလေသည်
ရုပ်ရှင်ပေါ်စက ရုပ်ရှင်ပြသူများသည် ရုပ်ရှင်ရုံကို ဖြစ် သလို ဆောက်ထားသော ရွက်ထည်တဲများ၊ စတို ခန်းလွတ်များ ၌သာ ပြသခဲ့ကြ၏
ရုပ်ရှင်ကားများသည် ဇာတ်လမ်းပါလာ သဖြင့် ဇာတ်ကားရှည်လာသည့်အလျောက် ရုပ်ရှင်ပြရန် ရုံ သက်သက် ဆောက်၍ ပြသနိုင်ရန် ကြိုးစားကြသည်
ပထမ ဆုံး ရုပ်ရှင်ရုံကို အမေရိကန််ပြည်ထောင်စု ပင်ဆီလဗေးနီးယား ပြည်နယ် ပစ္စဗတ်မြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ရုံကို ကျကျနန ဖွင့် လှစ်၍ ဝင်ကြေးငါးဆင့်နှင့် ဝင်ခွင့်ပေးသည်
ထိုကြောင့် ငါး ဆင့်ရုပ်ရှင်ရုံဟု တွင်သည်
သုံးနှစ်ခန့် ကြာသောအခါ ငါးဆင့် ရုပ်ရှင်ရုံတစ်သောင်းကျော် ရှိလေပြီ
လန်ဒန်မြို့၌လည်း ပစ္စဗတ် မြို့နှင့် တစ်နှစ်တည်းလိုလိုပင် ရုပ်ရှင်ရုံပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်ခန့်တွင် ဗြိတိန်တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ မြို့ကြီးများ၌ ရုပ်ရှင်ရုံ တစ်ရုံစီ ရှိပြီး ဖြစ်သည်
ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းဖြင့် စီးပွားဖြစ်နိုင်သည်ကို သိမြင်လာကြ သောအခါ အဒေါ့ဇူးကော၊ ကားလိမ္မလီ၊ ဝီလျံဖော့၊ ဆယ်လ ဇနစ်၊ ဝါးနား ညီနောင်တို့သည် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို အရင်းအနှီး နှင့် လုပ်ကိုင်လာကြသည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်ရန် စတူဒီယိုရုံကြီးများ တည်ဆောက်၍ အကျအန ရိုက်ကူးလာကြသည်
၁၉ဝ၈ ခုနှစ် ခန့်တွင် တစ်နှစ်လျှင် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ရာနှင့်ချီ၍ ရိုက်ကူး ပြသနိုင်သည့်အခြေသို့ ရောက်လာသည်
၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ်တွင် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသမားများသည် ကာလီဖိုးနီးယား ပြည်နယ်၏ ရာသီဥတုနှင့် ဒေသအခြေအနေကို ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း အတွက် အလွန်ကြိုက်နှစ်သက်ကြသဖြင့် ယင်းဒေသတွင် အခြေစိုက် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြရာ လော့စိန်ဂျလီးမြို့အနီး ဟောလီဝု ရုပ်ရှင်မြို့တော်ဟူ၍ ယခုအခါ ကျော်ကြားလျက် ရှိလေသည်
ထိုသို့ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း တိုးတက်လာသည့်အချိန်အထိပင် သဘင်သည်များသည် ရုပ်ရှင်အလုပ်ကို အတန်းအစား နိမ့်သည် ဟု ယူဆနေကြသည့်အလျောက် ရုပ်ရှင်နယ်ထဲသို့ ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခြင်း မပြုကြချေ
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်လူမျိုး အဒေါ့ဇူးကောသည် ထိုခေတ်က အလွန်ကျော်ကြားလှသော ဇာတ်မင်းသမီးကြီးဆရာဗန်းဟတ်ကို 'အယ်လစ်ဇဗတ်ဘုရင်မ ဇာတ်ကားတွင် ခေါင်းဆောင်ပါဝင်စေသည်
ထိုဇာတ်ကားကို ဥရောပနိုင်များ၌သာမက အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ပင် တင်ပို့ ပြသရာ လူကြိုက်အလွန်များသည်
ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက်နှင့် ပေရှည်သော ဇာတ်ကားသာ မက ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဇာတ်ကားများကိုလည်း ရိုက်ကူး လာကြသည်
၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် ပေရှစ်ထောင်ကျော် ရှည်လျား သော 'ကိုဗားဒစ်ဇာတ်ကားကြီးကို အီတလီနိုင်ငံမှ ရိုက်ကူး သည်
ယင်းဇာတ်ကားသည် ကြီးကျယ်ခမ်းနားမှုတွင် ရှေ့ဆောင် ဟု ဆိုလောက်သည်
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် ကိုဗားဒစ်ကို အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၌ ပြသပြီးနောက် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကြီးများသည် ကြီး ကျယ် ခမ်းနားသောကားများကို ရိုက်ကူးလာကြသည်
၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာ ဒီဒဗျူဂရစ်ဖစ်သည် ငွေကို ရေလိုသုံးကာ အလွန်ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော သဗတ် အောအေနေး ရှင်းဇာတ်ကားကို ရိုက်ကူးသည်
ငွေကုန် သလောက် ဝင်ငွေရသော ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် သရုပ်ဖော်ရာ၌ ကင်မရာလှည့်စား ရိုက်ကူးမှု အမျိုး မျိုးကို သုံးထားသည်
ဇာတ်လိုက်များ၏ ဟန်အမှုအရာသည် လည်း ယခင်ကကဲ့သို့ ဇာတ်ဟန်မပါဘဲ သဘာဝကျ အမူအရာ မျိုးသို့ တိုးတက်လာကြသည်
ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ရုပ်ရှင်ကားများကို ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်က စိတ်ဝင်စားနေစဉ် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်မှ မင်ဆင်းနက်သည် ဟာသရုပ်ရှင်ကားရှည်များကို ရိုက်ကူး၍ပြသည်
ယခင်က ဟာသဇာတ်ကားများကို ဇာတ်လမ်းတိုများ သာ ရိုက်ကူးခဲ့ရာမှ ဂရစ်ဖစ်၏ ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဇာတ်ကားကြီးများ၏ စံချိန်ချိုးနိုင်ရန် ချာလီချက်ပလင်နှင့် မာရီဒရက်ဆလာတို့ ပါဝင်သော တီလီ၏ချစ်ကိစ္စ ဟာသ ဇာတ်ကားရှည်ကို ရိုက်ကူးသည်
ဂရစ်ဖစ်၏ ဇာတ်ကားများ နည်းတူ ဟာသဇာတ်ကားရှည်များသည်လည်း ခေတ်စားလာ သည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်မှ စတင်၍ ရုပ်ရှင်နယ်ထဲသို့ ဝင်ခဲ့သူ ချာလီချက်ပလင်သည် ၁၉၁၆ ခုနှစ်ခန့်တွင် ရုပ်ရှင်ပရိသတ်၏ အချစ်တော် မေရီပစ်ကဖိုနှင့် တန်းတူ ကျော်ကြားလာသည်
တစ်ကမ္ဘာလုံး သူ့ကိုမသိသူ မရှိသလောက် ဖြစ်လာလေသည်
( ချက်ပလင် ချာလီ
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ရုပ်ရှင်သည် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ခဲ့သည်
ရန်သူများအပေါ် အမုန်းစိတ်၊ ခံတိုက် လိုစိတ် ပွားအောင်၎င်း၊ မိမိလူမျိုးနှင့် နိုင်ငံအပေါ် ချစ်စိတ်ပွား အောင်၎င်း ရုပ်ရှင်ဖြင့် စိတ်ကိုနှိုးဆွပေးသည်
ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်းက အမေရိကန်ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း အလွန်တိုးတက်နေ သလောက် ဥရောပတိုက် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းအခြေအနေ နိမ့်ဆင်း သွားသည်
စစ်ပြီးခေတ်တွင် အခြားဥရောပနိုင်ငံများမှ ရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းများသည် ဘဏ္ဍာချို့တဲ့မှုကြောင့် နာလန်ထူ နှေးခဲ့သော် လည်း ဂျာမန်ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမှာမူ အစိုးရ၏ အကူအညီကြောင့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်များ၏ လွှမ်းမိုးလာမှုကို တွန်းလှန်နိုင်ခဲ့ လေသည်
အမေရိကန်ရုပ်ရှင်သမားများသည် အထက်တန်းလွှာမှ ဖြစ်ရပ်များ၊ သမ္မာကျမ်းထွက် ခမ်းနားကြီးကျယ်သော ဇာတ် ကားများ၊ အမေရိကန် အနောက်ပိုင်းဒေသအကြောင်းကို အခြေ ပြုထားသော ဇာတ်ကားများကို ငွေကုန်ခံ၍ ကျကျနန ရိုက်ကူး ပြသရာ အမေရိကန်မှသာမက ဥရောပအကဲဖြတ်များကပင် ချီးကျူးကြရသည်
ဂျာမန်တို့သည် ရာဇဝင်သမိုင်းဇာတ်ကား၊ စိတ္တဗေဒဇာတ်ကားတို့ဖြင့် စစ်ပြီးခေတ် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို နာလန်ထူအောင် ဆောင်ရွက်ကြသည်
အမေရိကန်ရုပ်ရှင်ကားများကို ယှဉ်ပြိုင်၍ အနိုင်လိုက်နိုင် သော ထိုခေတ်ကဂျာမန်ရုပ်ရှင်ကားများမှာ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်း တွင် မော်ကွန်းတင်လောက်သည့် သကဲဗီနက်အော့ ဒေါက်တာ ကဲလီဂါရီ (၁၉၂ဝ)၊ ဝါနင်းရှဲဒိုး (၁၉၂၂)၊ ဝက်စဝပ်(၁၉၂၄)၊ ပရာဟမြို့မှ ကျောင်းတော်သား(၁၉၂၅-၂၆)တို့ဖြစ်ကြသည်
ဂျာမန်တို့သည် စိတ္တဗေဒဆန်သော ဇာတ်ကားများ အပြင် ဗိသုကာပညာရပ်ကိုအသားပေးရိုက်ကူးသောကံကြမ္မာ(၁၉၂၁)၊ သ နီးဗလွန်း (၁၉၂၃-၂၄)နှင့် မက်တြိုပိုလစ်(၁၉၂၆)ဇာတ်ကားကြီးများကိုလည်း ရိုက်ကူးသည်
ယင်းရှင်ရှင် ကားများသည် ရိုက်ကူးပုံ စံနစ်ဆန်းသစ်သော ဇာတ်ကားများဖြစ်ကြသည်
ဝေးရာမှ တဖြည်းဖြည်း နီးလာအောင် ကင်မရာ ကို ရွေ့ရှား၍ ရိုက်ကူးခြင်းသည် ဇာတ်လမ်း ဇာတ်ကွက် ပို၍ လေးနက်စေသည်ဟု ဂျာမန်ဒါရိုက်တာကြီးတို့က ယူဆသည့် အလျောက် ယင်းနည်းကို အလွန် အသုံးပြုလေ့ ရှိကြသည်
ဥရောပတွင် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း၌ ဂျာမန်တို့နှင့် မနီးရိုးစွဲ လိုက်နိုင်သောနိုင်ငံမှာ ပြင်သစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ကျော်နှစ်များ၌ အဆင့်အတန်းကောင်းသော ပြင်သစ်ဇာတ်ကားများမှာ ဂျက်ကျူ (၁၉၁၉)၊ လားရူး (၁၉၂ဝ)၊ နပို လီယန် (၁၉၂၇)နှင့် အီတာလျံ မြက်ဦးထုပ် (၁၉၂၈)တို့ဖြစ်ကြသည်
အားဗယ်ဂန့်၊ ဇက်ဖေဒါ၊ ကဗယ်ကန်တီ၊ဂျီအင်း ရနွား၊ ဒျူဗီဗီယေးနှင့် ရနေးကလဲတို့သည် ကျော်ကြားသော ပြင်သစ်ဒါရိုက်တာကြီးများ ဖြစ်ကြသည်
ဆွီဒင်၊ ဗြိတိန်စသော နိုင်ငံများမှလည်း အန်တိုနီအက်ဒကွစ်၊ ဗစ်တာဆီးစထရွမ်၊ မောရစ္စစတီးလာ၊ စီစီဟက်ပဝပ်၊ အဲလဖရက် ဟစ်ချကော့ စသော ဒါရိုက်တာ အကျော်အမော်ကြီးများ ထွန်းကားခဲ့သည်
ကမ္ဘာအရပ်ရပ်တွင် အမေရိကန် ရုပ်ရှင်ကားများ အလွန် ခေတ်စား လူကြိုက်များလာသည်ကို ကာကွယ်ရန် ဥရောပနိုင်ငံ များသည် ဆွေးနွေးကြပြီးနောက် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်ကားများ အရေအတွက် ကန့်သတ်သွင်းရန် ဆုံးဖြတ်ကြသည်
ထိုအခါ အမေရိကန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများသည် မိမိတို့ ရုပ်ရှင်ကားများကို နိုင်ငံခြားသားများ လိုလိုလားလားရှိလာစေရန် ဥရောပတိုက်မှ ရုပ်ရှင်ပညာသည်များကို ငွေကြေးကောင်းကောင်း အခွင့်အရေး ကောင်းကောင်းပေးကာခေါ်ယူသည်
ဆွီဒင်မှ ဒါရိုက်တာ ဆီးစထရွမ်းနှင့်စတီးလားဂျာမနီမှ အန့်စလျူဗစ်ရှ၊ မာနောင်း၊ အေမီးဂျန်းနင်း၊ပိုလာ နီဂရီ စသည့် ဇာတ်လိုက်ကြီးများ အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ ရောက်လာသည်
ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံတွင် ၁၉၁၈ ခုနှစ် တော်လှန်ရေး အတွင်းက ရုပ်ရှင်သည် ဝါဒဖြန့်ရန်အကောင်းဆုံး ဖြစ်သည် ကို သိရှိသည့်အလျောက်ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ပြည်သူပိုင်လုပ်ကာ ဝါဒဖြန့်လုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည်
သို့ရာတွင် ဒါရိုက်တာကြီး အိုင်အင်စတိုင်း၏ ပိုတင်မကင် စစ်သင်္ဘောကြီး (၁၉၂၅)၊ တော်လှန်ရေးသရုပ်ဖော်အောက်တိုဘာလ၊ သို့မဟုတ် ကမ္ဘာကို တုန်လှုပ်စေသောဆယ်ရယ် (၁၉၂၇-၂၈)နှင့် သဂျင်နရယ်လိုင်း (၁၉၂၉)ဇာတ်ကားတို့သည်၎င်း၊ ဒါရိုက် တာ ပူဒေါ့ကင်၏အမေ(၁၉၂၆)၊ စိန်ပီတာစဗတ် မြို့တော် ၏ ဇာတ်သိမ်း(၁၉၂၇)၊ အာရှတစ်ခွင်မှ မုန်တိုင်း (၁၉၂၈)ဇာတ်ကားတို့သည်၎င်း၊ ဒါရိုက်တာကြီးတျူရင်၏တပ်ကဆစ်'(၁၉၂၈)ဇာတ်ကားသည်၎င်း၊ ဒါရိုက်တာကြီး ဒေါ့ဂျင်တို့၏လက်နက်တိုက် (၁၉၂၉) ဇာတ်ကားသည်၎င်း အလွန်အဆင့့်် အတန်းမြင့်သော ဇာတ်ကားများ ဖြစ်ကြသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းနှင့် စစ်ပြီးခေတ်တွင် ရုပ်ရှင်သည် အနောက်နိုင်ငံများ၌သာမက အရှေ့နိုင်ငံများသို့လည်း ရောက် လာသည်
၁၉၂၁-၂၃ ခုနှစ်များတွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ရုပ်ရှင် လုပ်ငန်း အခြေစိုက်စ ပြုပြီးဖြစ်သော်လည်း အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ဇာတ်စံနစ်ကြောင့် ရုပ်ရှင်မင်းသား မင်းသမီး ရရှိနိုင်ရန် ခက်ခဲ မှုသည် လုပ်ငန်းတိုးတက်ရေးအတွက် အတားအဆီး တစ်ခုသဖွယ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုကြောင့် ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှစတင် ပျိုးထောင်ခဲ့ရသော မြန်မာရုပ်ရှင်လောကမှ ပညာသည်များ ထက် နိမ့်ကျနေသေးခြင်း ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဗိလတ်သွား မြန်မာကိုယ်စားလှယ်ကြီးဦးထွန်းရှိန်၏ ဈာပနအခမ်းအနားသတင်းကားကို လန်ဒန်အတ်ဦးအုန်းမောင်က ပထမဆုံး စမ်းသပ်ရိုက်ကူး၍ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ် တွင် ရန်ကုန်မြို့ စီနီမာဒီပဲရစ်ရုံတွင် အမေရိကန်ဇာတ်ကား တစ်ကားနှင့်ပူးတွဲပြသရာ ပရိသတ်များ ကြိတ်ကြိတ်တိုး ကြည့် ရှုကြသည်
ဦးအုန်းမောင်၏ လက်စွမ်းကို တွေ့မြင်ကြသဖြင့် ဝါသနာပါသူတစ်စုသည် ဘားမား ဖလင်းအမည်ဖြင့် ပထမဆုံးရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီတစ်ခု တည်ထောင် သည်
ယင်းကုမ္ပဏီက ပထမဆုံး ဇာတ်လမ်းနှင့် ဇာတ်ကားဖြစ်သော အပိုင်းဆယ်ပိုင်း ရှည်သည့် မေတ္တာနှင့်သူရာဇာတ် ကားကို ရိုက်ကူးပြသသည်
ဇာတ်လိုက်အဖြစ် ကိုညီပုနှင့် မရီ တို့ ပါဝင်၍ ဇာတ်ဆောင်သူများ၏ အမူအရာကို ဦးတုတ်ကြီး က သင်ပြပေးသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၂၉ ခုနှစ်အတွင်း လန်ဒန်အတ်၊ မြန်မာအဆွေ (ဘားမားဖလင်းကို ဝယ်၍ အမည်ပြောင်းလိုက် သည်
ဗြိတိသျှဘားမား စသော မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီပေါင်း လေးဆယ်ကျော် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
အပိုင်းရှည် ဇာတ်ကားကြီး များကိုလည်း ရိုက်ကူးလာကြသည်
လန်ဒန်အတ်မှ ရတနာပုံ (၁၉၂၃)နှင့် မြန်မာအဆွေမှ မှိုင်းဝေဝေ (၁၉၂၅)ဇာတ်ကားများ သည် အပိုင်းအရှည်ဆုံး၊ လူအကြိုက်အများဆုံး ဖြစ်သည်
ဇာတ်ကားတစ်ကားကို သုံးလေးရက်ခွဲ၍ ပြရသည်
ထိုးခန်းကြိတ်ခန်းများသော စတန့်ခေါ် အကြမ်းဇာတ်ကား မျိုးကို ဗြိတိသျှဘားမား၏ ရွှေသဇင်ဇာတ်ကားမှ စတင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ခမ်းခမ်းနားနား ရိုက်ကူးရာ၌ မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ သည် ထိပ်တန်းမှ ဖြစ်သည်
၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးသောကြင်စဦးနှင့် ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ရိုက်ကူးသော ဝေလွင်လွငဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးသူ ကာတွန်းရွှေကလေး အမည်ခံဦးဘကလေးသည် သူ၏ ရုပ်ရှင်ကားများကို လူ့ဘဝဖြစ်စဉ် နှင့် နီးကပ်စေရုံမက သဘာဝကျ၍ အဆင့်အတန်းမြင့်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
( ဘကလေး၊ ဦးရွှေတလေး)ပထမကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်ကားများကို အမျိုးအစားအလိုက် အမျိုးပေါင်းများစွာ ခွဲခြားနိုင်သည်
ပညတ်ဆော်ဆယ်ပါးတို့ကဲ့သို့သော ခမ်းနားကြီးကျယ်သည့် ရုပ်ရှင်ကားမျိုး၊ ဝှင်းနိုက်ဟု ဝပ်စအင်ဖလားဝါးတို့ကဲ့သို့ ရာဇဝင်အချစ်ဇာတ်ကားများ၊ ခေတ်ကြေးမုံဟု ခေါ်ထိုက်သော ထိုခေတ်လူတို့၏ အနေအထိုင် အခြေအနေကို ဖော်ပြသောရွှေတူးသမား၊ ဂျင်းတဲလမင်းပရီဗားဗလွန်းဇာတ်ကားများ စသည်ဖြင့် ဖြစ်သည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင် ရုပ်ရှင်ပေါ်စမှ စ၍ ၁၉၂၇ ခုနှစ်အထိ ရုပ်ရှင်များတွင် ပုံတူရိပ်မှ အသံများ ပေါ်ထွက်လာခြင်း မရှိခဲ့ သေးပေ
အရုပ် ပါးစပ်မှ စကားပြော လှုပ်ရှားနေသော်လည်း အသံမကြားရချေ
ဇာတ်ကောင်ဟု စကားပြောသည့်အခါ ပြောသည့်စကားကို စာတမ်းထိုးပေးလေသည်
တီးဝိုင်းဖြင့် တီးလုံးများကိုလည်း လိုက်၍ တီးပေးရလေသည်
လသာသောည၊ ပင်လယ်ကမ်း ခြေဒေသ စသော ရုပ်ရှင်အခန်းများကို ပြသနေလျှင် ညက်ညော ချိုသာသော တီးလုံးကို တီးပေးလေ့ရှိသည်
တိုက်ပွဲ ခိုက်ပွဲ များ၊ သို့မဟုတ် မုန်တိုင်းကျနေသော အခန်းကို ပြနေလျှင် ပတ်ကြမ်းတိုက် တီးပေးသည်
ဝါးနားဘရားသားရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ မှ ဒွန်းဝှန်းဇာတ်ကားတွင် သီချင်းဆိုခန်း၌ အသံထွက် ဓာတ်ပြား ဖွင့်ပေးရာ လူကြိုက်များလာကြောင်းကို သိလာ သောအခါ လူ၏ ပုံတူရိပ်ထွက်သည်နှင့် အသံနှင့် တစ်ထပ် တည်းကျအောင် ထွက်ရန် တိုးတက်တီထွင်လာကြသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ခြောက်ရက်နေ့၌ ပထမဆုံး အသံထွက် ရုပ်ရှင်ကားဖြစ်သော သဂျတ်ဆင်းဂါးဇာတ်ကား ပေါ်ထွက်လာသည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးရာ၌ ရုပ်ရှင်တွင် ပါဝင်သူများ ၏ အသံများကို မိုက္ကရိုဖုန်းဖြင့် ဖမ်းယူရသည်
မိုက္ကရိုဖုန်း သည် အသံမျိုးစုံကို ဖမ်းယူသဖြင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရာ၌ ဇာတ် လမ်းတွင် ပါဝင်သူ၏ အသံတစ်ခုတည်းကိုသာ ဖမ်းယူနိုင်ရန် မှာ အရေးကြီးပေသည်
ထို့အတွက် အသံထွက်ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူး သော ဌာနများကို လူနေအိမ်ခြေနှင့်ဝေးကွာသည့် နေရာများတွင် တည်ဆောက်ထားကြခြင်း ဖြစ်သည်
အသံဖမ်းယူသည့် အခန်း တွင်းသို့ ပြင်ပအသံများ မရောက်ရန်ကိုလည်း ကာကွယ်ထားရ ပေသည်
ရှေးခေတ်အသံထွက်ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးရာတွင် အသံကို ဓာတ်ပြားများဖြင့် ဖမ်းယူလေ့ရှိကြသည်
ဓာတ်ပြားလည်ပုံကို အရုပ်နှင့် အံကိုက်ကျအောင် အနှေးအမြန် ညိ|ပေးကြရလေ သည်
ကင်မရာနှင့် အသံဖမ်းစက်တို့သည် တစ်ချိန်တည်း၌ ဇာတ်လိုက်ကို ဓာတ်ပုံလည်းရိုက်၊ အသံကိုလည်း ဖမ်းယူရ ပေသည်
သို့မဟုတ်လျှင် သူ၏ ပါးစပ်လှုပ်မှုနှင့် စကားလုံးများ ပေါ်ပေါက်လာမှုသည် ကိုက်ညီကြမည် မဟုတ်ပေ
ထိုကြောင့် ကင်မရာနှင့် ဖိုနိုဂရပ်တို့ကို ထိန်းသောစက်တို့သည် အသွားနှုန်း တစ်မျိုးတည်းဖြင့် လည်ပတ်ကြရပေသည်
အသံဖြစ်ပေါ်လာအောင် ဖိုနိုဂရပ်ဓာတ်ပြားဖြင့် ဖမ်းယူ နည်းကို အသုံးမပြုဘဲ အခြားနည်းတစ်ခုကို အသုံးပြုနိုင်ပေ သည်
ထိုနည်းမှာ အသံကို အလင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းပြီးနောက် ထိုအလင်းကို ဖလင်ကော်ပြားပေါ်တွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူခြင်း ဖြစ် သည်
မိုက္ကရိုဖုန်းမှ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို တောက်ပနေသော မီးအိမ်ထဲသို့ ဖြတ်၍ စီးသွားစေသည်
အသံကျယ်က မီးရောင် လင်းလာ၍ အသံတိုးက မီးရောင်မှိန်သွားသည်
မီးရောင်မှိန်ပုံ၊ လင်းပုံကို ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးသော ဖလင်ကော်ပြား၏ ကျဉ်းမြောင်း သည့် နံဘေးတွင် ဓာတ်ပုံရိုက်ယူသည်
ထိုကြောင့် ရုပ်ရှင်ပြ လိုက်သောအခါတွင် ပုံတူရုပ်နှင့်အတူ အသံပါ တစ်ပါတည်း ပေါ်ထွက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုသို့ အသံပေါ်လာခြင်းမှာ ပုံတူရိပ်ကို ထိုးသောအလင်း သည် မူလက မီးအိမ်မှ အလင်းလောက်ပင် တောက်သည်
ထိုအလင်းရောင်သည် ဖိုတိုအီလက်ထရစ်ဓာတ်အိုးတို့ ကျရောက် ကာ လျှပ်စစ်ဓာတ်စီးကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုလျှပ်စစ်ဓာတ်စီး က ပိတ်ကားနောက်ဘက်ရှိအသံချဲ့စက်၌ အသံကို ဖြစ်ပေါ် စေခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
ယခုအခါ အထက်ပါ နည်းနှစ်နည်း ကို အသုံးနည်းလေသည်
ကင်မရာနှင့် ရုပ်ရှင်ရိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်တည်းပင် အသံကို တိတ်ကြိုးခွေဖြင့် ဖမ်းယူကာ ဖမ်း ယူထားသောအသံကို စိတ်တိုင်းကျ ဖြစ်မဖြစ် ချက်ချင်းဖွင့်၍ စမ်းသပ်နားထောင်ပြီး၊ စိတ်တိုင်းမကျက ချက်ချင်း ပြန်လည် အသံသွင်းနိုင်သည်
အသံကို စိတ်တိုင်းကျပါက အသံနက် ဂတစ်အဖြစ်သို့ပြန်လည်၍ ကူးယူရသည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင်ကားများ ပေါ်ပေါက်လာခြင်းကြောင့် ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် ပြောင်းလဲမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
အသံ တိတ်ကားများမှ အချို့ဇာတ်လိုက်များသည် အသံထွက်ကားများ တွင်မပါဝင်နိုင်တော့ချေ
ဇာတ်ကောင်များ၏ အပြောအဆို၊ လေယူလေသိမ်းနှင့် အသံတို့မှာ အသံထွက်တာများ၌ အရေး ကြီးလာသည့် အလျောက် အသံကောင်း အဆိုကောင်း ဇာတ် လိုက်သစ်များ ပေါ်ထွက်လာသည်
အဆိုအက ဂီတသံစုံကျူး ဇာတ်ကားများလည်း ခေတ်စားလာသည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံးသော မြန်မာအသံထွက်ဇာတ် ကားကို ရိုက်ကူးပြသနိုင်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် အိန္ဒိယလူမျိုးပိုင် အင်းပီးရီးယယ်ကုမ္ပဏီမှ ဘုံဘိုင်မြို့တွင် သွားရောက်ရိုက်ကူး သော ရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်
ယင်းမှာ ငွေပေးလို့မရ ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်
အသံများ ကောင်းစွာ မပီသလှချေ
ဗြိတိသျှဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီမှ ရန်ကုန်မြို့၌ပင် ရိုက်ကူးသော ပဋိက္ခရားနှင့် ရွှေအိမ်သည် အသံထွက်အပိုင်းတို ဇာတ်ကားမှာမူ အသံပီသ၍ အောင်မြင်သည်ဟု ဆိုရပေမည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် မတိုင်မီက အဆင့်အတန်းမြင့်၍ လူကြိုက်များသော မြန်မာ အသံထွက် ရုပ်ရှင်ကားများမှာ ဣဋာရုံ၊ အပျိုစင်၊ ဣတ္တိယ၊ ပန်းစေတီ၊ အချစ်ဆုံး၊ လေးလရာသီ ဂျပန်ပြည်၊ ဂျပန့်ရင်သွေး၊ ချစ်စနိုး၊ မြှားနတ်မောင်၊ ချစ်အမျှ၊ ချစ်ရေစင်၊ ဗိုလ်အောင်ဒင် စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဗိုလ်အောင်ဒင်ဇာတ်ကားသည် စစ်ကြို ခေတ်နှင့် စစ်ပြီးခေတ်များတွင် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ပြရ၍ ပြတိုင်း လူကြိုက်များပြီးလျှင် ဝင်ငွေကောင်းသော ဇာတ်ကား ဖြစ်သည်
ကာတွန်းရုပ်ရှင် ရုပ်ရှင်လောကတွင် ရုပ်ရှင်စနစ်သက်သက်ဖြင့် အခြား တိုးတက်မှုတစ်ရပ်မှာ ဝေါလဘာဒ်ဇနီ၏ ကာတွန်းရုပ်ရှင် ပေါ် ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
(ဒစ်ဇနီဝေါလတာအီ--လည်းရှု
ဒစ်ဇနီ၏ ကာတွန်းရုပ်ရှင်များကို ကမ္ဘာအရပ်ရပ်ကို လူကြိုက် များလာခဲ့ရာ ကာတွန်းရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား အတော်များများ ပေါ် ထွက်လာလေသည်
ကာတွန်းရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးရာ၌ အရုပ်ငယ်ပုံ ပေါင်း မြောက်မြားစွာ ရေးဆွဲရသည်
အရုပ်များကို အသံထွက် ရုပ်ရှင်အဖြစ် ရိုက်ကူးသောအခါ၌ ပန်းချီဆရာသည် စကားပြော သံ၊ သီချင်းဆိုသံနှင့် အရုပ်၏လှုပ်ရှားပုံများကို ကိုက်ညီအောင် ရေးဆွဲပေးရသည်
မြန်မာရုပ်ရှင်လောက၌ ကာတွန်းရုပ်ရှင်ကားများလည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်
စာရေးဆရာဇဝနနှင့် ကာတွန်း ဦးဟိန်စွန်း တို့သည် လာမယ် လာမယ် မကြည်ရဲ့ သီချင်းကို ကာတွန်း ရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ကာတွန်း ဦးဘဂျမ်းနှင့် ဦးဟိန်စွန်း တို့၏ ကြက်တောင်ကွဇာတ်ကားမှာမူ ဇာတ်လမ်းပါရှိသဖြင့် ပထမဆုံး မြန်မာကာတွန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဟု ခေါ်ဆိုရပေ သည်
ရောင်စုံရုပ်ရှင် အဖြူအမည်းရောင်နှင့်သာရိုက်သော ရုပ်ရှင်ကားများအဖြစ်မှ တစ်ဆင့်တက်၍ ရောင်စံရုပ်ရှင်ကားများ ရိုက်ကူးရန် ပညာရှင် များ ကြိုးစားလာခဲ့ရာ ၁၉၃ဝ ပြည့်နှစ် အစပိုင်းလောက်တွင် အကောင်အထည် ပေါ်လာခဲ့သည်
ပထမဆုံးသော အစအဆုံး ရောင်စုံရုပ်ရှင်ကားမှာ တိုးအော့သဆီးဇာတ်ကား ဖြစ်သည်
အဖြူအမဲချည်းသာ ကြည်ရှုနေရရာမှ ပကတိပြင်ပမှ အရောင် အတိုင်း ပိတ်ကားပေါ်တွင် မြင်ရသောအခါ ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်၏ မျက်စိပသာဒကို စွဲလမ်းစေသည်
ယခုအခါ၌မူ နိုင်ငံခြားရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကြီးများသည် ရောင်စုံ ရုပ်ရှင်ကားများ လိုလိုချည်း ရိုက်ကူးထုတ်လုပ်နေကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ၁၆ မီလီမီတာ ဆေးရောင်စုံဇာတ်ကားကို ရန်ကုန်ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီက ပထမဆုံးရိုက်ကူး ပြသခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် ဒါရိုက်တာရွှေဘော် ရိုက်ကူးသည့် ချစ်သွေးညီ ရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်
မှတ်တမ်းတင် ရုပ်ရှင်ကားများ အမေရိကန် လူမိုက်လောကဇာတ်ကားများ၊ ဟာသ ဇာတ်ကားများ ရိုက်ကူးရာ၌ ကမ္ဘာ့စံပြ ဖြစ်ခဲ့သော ဟောလီဝု သည် ရုပ်ရှင်ပရိသတ်၏ အဆင့်အတန်းမြင့်လာမှုကြောင့် နောက်ပိုင်း၌ ဣန္ဒြေရရနှင့် လူ့အရေး၊ လူ့ကိစ္စကို တင်ပြသော ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
လူ့လောကကို အကျိုးပြုခဲ့ သော ပါးစတား၊ ဇိုလာ၊ ဟွားရေး စသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်ကြီး များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိဇာတ်ကားများ၊ ကမ္ဘာကျော်ဝတ္ထုကြီးများ ကိုလည်း ရိုက်ကူးသည်
ထို့ပြင် လုပ်ငန်းတစ်ခုခုဆိုင်ရာ လူတစ်စုနှင့် လုပ်ငန်းများကိုလည်း ရိုက်ကူးသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်းက မှတ်တမ်းတင်ကားများသည် ဝါဒဖြန့်ရေး အတွက် အလွန်အရေးပါခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် နီးကပ်လာချိန်နှင့် စစ်အတွင်း၌ ဟော လီဝုဒ်နှင့် ဥရောပရုပ်ရှင်များတွင် စစ်နှင့်ဆိုင်သော ဝါဒဖြန့် သဘောတရားများ ပါလာသည်
ဟောလီဝုမှ ဖရင့်ကက်ပရာ၏ ကျွန်ုပ်တို့ ဘာကြောင့် တိုက်ရသလဲ၊ ဂျွန်ဟပ်စတန်၏ ဆန်ပီကြိုက်တိုက်ပွဲနှင့် အလင်းဆောင်ပါလော့၊ အက်ဒွပ် စတိုင်ခင်နှင့် လွီဒါရော့ခမွန်တို့၏ ရဲဘော်မ ဇာတ်ကားများ သည် စစ်တပ်များအတွက် ဝါဒဖြန့် မှတ်တမ်းတင်ကားများ ဖြစ်ကြသည်
စစ်အတွင်း ရုပ်ရှင် စစ်မက်ရေးကြောင့် ဥရောပ ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ထိခိုက် ခဲ့သော်လည်း ဟောလီဝုရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည်များစွာ ထိခိုက် သည်ဟု မဆိုသာချေ
ဇာတ်ကားရော ဒါရိုက်တာပါ အကယ် ဒမီဆုရရှိသော ကာဆာဗလန်ကာ (၁၉၄၃) ဇာတ်ကား၊ ဇာတ်လိုက်မင်းသား ကလစ်ဖတန်ဝက်၏ ပွဲဦးထွက်လော်ရာ စုံထောက်ဇာတ်ကား၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ငွေအကောင်းဆုံး ဖြစ်သော လိဖဟာတူဟဲဗင်းဇာတ်ကားတို့သည် စစ်အတွင်း ထင်ရှားသည့် ဟောလီဝုရုပ်ရှင်ကားများ ဖြစ်ကြသည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံ၌မူ စစ်ဦးခေတ်လောက်က စတူဒီယိုအချို့ ပိတ်လိုက်ရသည်
အချို့ကို စစ်ဘက်မှ သိမ်းသည်
ရုပ်ရှင် ပညာအချို့ စစ်ထဲလိုက်ကြသည်
ရုပ်ရှင်သည် လူထုစိတ်ဓာတ် ပျက်ပြားမှုကို မဖြစ်စေရန် ဝါဒဖြန့်နိုင်သော လက်နက်ကောင်း တစ်ခု ဖြစ်သည့်အလျောက် အစိုးရပြန်ကြားရေးဌာနနှင့် ရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီများက ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းကို ပြန်လည် ထူထောင်ကြသည်
ဂျေအာသာရင့်အော်ဂနိုက်ဇေးရှင်းအဖွဲ့ကြီး ထွက်ပေါ်ရေး၊ နိုင်ငံ ရပ်ခြား၌ ဗြိတိသျှကားကောင်းများ တွင်ကျယ်စွာ ဖြန့်ချိရေး အတွက် သန်းနှင့်ချီ၍ အရှုံးခံကာ အားပေးရာ ဗြိတိသျှရုပ်ရှင် လုပ်ငန်း တိုးတက်လာပြီးလျှင် အဆင့်အတန်းမြင့်သော ဇာတ် ကားများ ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်
နိုဝယ်ကောင်းဝပ်၏ ကျွန်ုပ်တို့ အမူတော်ထမ်းရာဇာတ်ကား၊ ကာရိုရိ၏ သဝေး အဟက် ဇာတ်ကား အန်တိုနီအက်စကွစ်၏ သ ဝေး တူ သ စတား ဇာတ်ကားများသည် ဗြိတိန်လူထုအား စစ်သွေးကို နှိုးဆွပေး သော ဇာတ်ကားများ ဖြစ်ကြသည်
ထူးခြား သစ်ဆန်းသည့် ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်များဖြင့် ရိုက်ကူး၍ စစ်နှင့်မသက်ဆိုင်သော ဇာတ်ကားကောင်းများလည်း ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်
သေရေးရှင်ရေး၊ တွေ့ရဆုံရ ထိုခဏ၊ သဂရိတ်ပရောဂရက်၊အော့ဒမင်းအောက်၊သန်းဒါးရော့ ဇာတ်ကားများသည် အဆင့်အတန်းမြင့်လှသော ယင်းဇာတ်ကား မျိုး ဖြစ်သည်
ရှိတ်စပီးယား၏ ပြဇာတ်များကိုလည်း ထိုခေတ်တွင် ထိထိမိမိနှင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ပဉ္စမဟင်နရီ ဘုရင်နှင့် ဟင်းမလက်ဇာတ်ကားများသည် ဗြိတိသျှရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် မော်ကွန်းထိုးရလောက်အောင် ကောင်းမွန်သော ဆာလော့ရင့် အော်လီဗီယာ၏ လက်ရာဇာတ်ကားများ ဖြစ်ကြသည်
စစ်အတွင်းက စစ်ရေးကြောင့်၎င်း၊ ဖလင်လိပ်နှင့် ရုပ်ရှင် ကိရိယာရှားပါးမှုကြောင့်၎င်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ၌ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခြင်း လုံးမဝပြုနိုင်ခဲ့ချေ
အရှေ့တောင် အာရှတိုက် စစ်ဆင်ရေးအတွက် အခြေခံ ဖြစ်နေသော အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌မူ မဟာမိတ်တပ်ပေါင်းစုနှင့် အိန္ဒိယ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများသည် ဝါဒဖြန့်ကားပေါင်း မြောက်မြားစွာကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
အိန္ဒိယရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းသည် စစ်အတွင်းမှ စ၍ အရှိန်ရလာခဲ့ရာ စစ်အပြီးတွင် ဟောလီဝုနီးပါးမျှ တစ်ရှိန်ထိုး တိုးတက်လာလေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ရှင်ကားပေါင်း ၂၈၃ ကား ရိုက်ကူးနိုင်ခဲ့၍ စံချိန်တစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့လေသည်
အိန္ဒိယရုပ်ရှင်သည် ကမ္ဘာကျော် ဖြစ်လာသည်
သကုဏ္ဍလ (၁၉၄၇) ဇာတ်ကားသည် ကမ္ဘာ၌ အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်ကား တစ်ကား ဖြစ်သည်
အိန္ဒိယရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် စံတင်ထိုက်၍ ဝင်ငွေအကောင်းဆုံး ဇာတ်ကားမှာ ချန္ဒရာလက္ခဖြစ်သည်
အိန္ဒိယရုပ်ရှင်နယ်တွင် နာမည်ကျော် ဇာတ်လိုက်များစွာ ပေါ် ထွက်ခဲ့ရာ ရှန်ထရမ်၊ ဂျေရှရီး၊ ရာဇကုမာရီ၊ မိုတီလား၊ ရတ်ချ ကပူး၊ ပရင်းနတ်၊ ဒီလစ်ကူးမား၊ နာဂစ်၊ ဆူရေးယား၊ နင်မီ၊ မဒဗာလာ၊ တြိလောကပူး၊ နီရွတ်ပါရွိုင်းတို့မှာ လူကြိုက်များသူ များ ဖြစ်ကြသည်
အိန္ဒိယရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများသည် ထုံးဟောင်း ပုံပြင်များကို အခြေပြုသော ရုပ်ရှင်ကားများကို အများအပြား ရိုက်ကူးလေ့ ရှိကြသည်
ရုပ်မြင်သံကြားစက်များ ခေတ်စားလာသောအခါ ရုပ်ရှင် လုပ်ငန်းများကို ထိခိုက်လာသည်
ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီကြီးများသည် မိမိတို့၏ ဇာတ်လိုက်များကို ရုပ်မြင်သံကြားလွှင့်ခြင်း၌ မပါ စေရန် ဟန့်တားကြသည်
ဥရောပနိုင်ငံများသည် မိမိတို့နိုင်ငံ အတွက် မိမိတို့ လုံလောက်အောင် ရုပ်ရှင်ကားများ ရိုက်ကူး ခြင်း၊ အဆင့်အတန်း တိုးတက်သောကားများ ရိုက်ကူးခြင်း၊ အမေရိကန်ရုပ်ရှင်ကားများကို အကန့်အသတ်နှင့် တင်သွင်းခြင်း တို့ကြောင့် ဟောလီဝုရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင် အနှောင့်အယှက်များ ဖြစ်လာသည်
အော်လီဗီယာလောရင့်၏ ဇာတ်ကားများ မျှော် တလင့်လင့်၊တွေ့ရဆုံရ ထိုခဏ၊ဖိနပ်နီနီ၊ တတိယလူ ကဲ့သို့သော ဗြိတိသျှရုပ်ရှင်ကားများ၊ ဖိနပ်တိုက်သမား၊ စက်ဘီးသူခိုး၊ ရောမ၊ ကာကွယ်မဲ့မြို့တော်၊ ပေဆန် တို့ကဲ့သို့သော အီတလီရုပ်ရှင်ကားများ ကမ္ဘာ့ရုပ်ရှင်ပရိသတ် အကြိုက် ဥရောပကားများ ဖြစ်ကြသည်
ထိုကြောင့် ဟောလီဝုသည် နည်းသစ်တစ်မျိုး ထွင်ရသည်
ယခင်က မပြုကောင်းဟု ရှောင်ကြဉ်ခဲ့သော ဇာတ်ကားမျိုးကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ယင်းသို့ ဖြင့် ကရော့စ ဖိုင်းယား၊ ဂျင်းတဲလမင်း အဂရီမင့် ဇာတ် ကားများ ပေါ်ထွက်ခဲ့လေသည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟောလီဝုသည် မရိုးနိုင်သော ကောင်းဗွိုင်ဇာတ်ကားများကို ရိုက်ကူးပြန်သည်
ဂီတ အသား ပေးသော ဇာတ်လမ်း၊ ဟာသဇာတ်လမ်း စသည်ဖြင့် အမျိုးမျိုး ခွဲခြားရိုက်ကူးသည်
ဟောလီဝုသည် ရှေးကကဲ့သို့ ဥရောပ တိုက်တွင် မတွင်ကျယ်နိုင်သောအခါ အမေရိကန်ကားများက ထိုနေရာတွင် အစားဝင်ရန် ကြိုးစားလေသည်
သို့ရာတွင် အိန္ဒိယ၊ အီဂျစ်၊ ဗရာဇီး၊ အာဂျင်တီးနား စသော နိုင်ငံများက လည်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း ပိုမိုချဲ့ထွင်ကာ ပိုမိုရိုက်ထုတ်နေသော ကြောင့် ဟောလီဝုအတွက် မှန်းခြေမကိုက်ချေ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းအတွက် အမြတ်ရ လိုက်သော နိုင်ငံမှာ ချက်ကိုစလိုဗားကီးယား နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဂျာမနီသည် ဥရောပတိုက်၌ အကောင်းဆုံးသော ရုပ်ရှင်ပစ္စည်း ကိရိယာတို့ကို ပြုလုပ်နိုင်သည်
ချက်ကိုစလိုဗားကီးယားနိုင်ငံကို ဂျာမန်တို့ စစ်အတွင်းက သိမ်းပိုက်ထားစဉ်က ပရာဟမြို့ တော်အနီး ဗရန်ဒေါ့တွင် နာဇီဝါဒဖြန့် ရုပ်ရှင်ကားများ ရိုက်ကူးရန် အကောင်းဆုံးစတူဒီယိုကြီးကို ဆောက်လုပ်ထားခဲ့သဖြင့် အမွေရလိုက်သည်
ချက်ရုပ်ရှင်ကားများသည် များသောအား ဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ကားများ ဖြစ်သဖြင့် အဆင့်အတန်း ကောင်း မွန်သည်
ကွန်မျိုနစ်အုပ်စုနိုင်ငံများတွင် ဆိုဗီယက်ရုပ်ရှင် ကားများကဲ့သို့ ခေတ်စားလေသည်
မြန်မာရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းတွင်မူ စစ်ပြီးခေတ်၌ စစ်ကျန်ဖလင် များဖြင့် အသံတိတ်ရုပ်ရှင်ကားများ ပြန်လည် စတင်ရိုက်ကူး လာကြသည်
နောက်မှ တဖြည်းဖြည်း အသံထွက်ကားများ ရိုက်ကူးခဲ့သော်လည်း ပစ္စည်းကိရိယာ မပြည်စုံမှုကြောင့် အသံ ပီသခြင်း၊ အရုပ်များ ကြည်လင်ပြတ်သားခြင်း မရှိလှချေ
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရုပ်ပြဗဟုသုတ ပြန့်ပွားရေးအဖွဲ့တစ်ခု ဖွဲ့စည်းကာ အစိုးရက မှတ်တမ်းတင်ကားများ၊ ပညာပေး ကားများ ရိုက်ကူးပြသရန် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ယင်းအဖွဲ့ကို ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းမြှင့်တင်ရေး အဖွဲ့အဖြစ် အမည်ပြောင်းကာ ပြင်ပရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများကို လက်ခံရိုက်ကူးပေးခြင်း၊ ဖလင်ဆေးပေးခြင်း၊ ကူးပေးခြင်း၊ အသံသွင်းပေးခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ရုပ်ရှင်ပညာ အဆင့်အတန်း မြင့်မားအောင် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ဆယ်နှစ်ခန့်ကြာမှ မြန်မာ့ရုပ်ရှင် အဆင့်အတန်း တိုးတက်လာလေသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးခေတ်တွင် ကမ္ဘာ့အရပ်ရပ် ရုပ်ရှင် လုပ်ငန်း၊ အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်း တိုးတက် လာသည်
အသံထွက်ရုပ်ရှင်၊ ရောင်စုံရုပ်ရှင်တို့ထက် ဆန်းကြယ် တိုးတက်သော ယခင်ရှုကွင်းထက် ပိုမိုကျယ်ပြန့်သည့် စီနီမာ စကုပ် မြင်ကွင်းကျယ်ရုပ်ရှင်များ၊ သုံးဖက်မြင် သရီးဒီရုပ်ရှင်များ၊ ရုပ်ရှင်ကြည့် ပရိသတ်ပါ ရုပ်ရှင်ကားထဲ၌ ပါနေသကဲ့သို့ ခံစားနေသော စီနီရာမာရုပ်ရှင်ကားများ ပေါ်ထွက်လာသည်
ရုပ်ရှင်လောကတွင် အကြီးအကျယ်ဆုံး အောင်မြင်မှု ဖြစ်သည့် စီနီရာမာရုပ်ရှင်ကို ၁၉၅၂ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် အောင်မြင်စွာ ပြသနိုင်ခဲ့သည်
အသံတိတ်ရုပ်ရှင်မှ အသံထွက်ရုပ်ရှင်အဖြစ် ထုတ်လုပ်နိုင်သည့် ၁၉၂၇ ခုနှစ် အောင်မြင်မှုပြီးနောက် ဤအောင်မြင်မှုသည် အရေးအကြီးဆုံး ဖြစ်သည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ ဗရွတ်ကလင်မြို့သား ဖရက် ဝေါလာဆိုသူ ဓာတ်ပုံပညာရှင်တစ်ဦးသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်ခန့် ကပင် မြင်ကွင်းကျယ် ရုပ်ရှင်သဘောကို စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ ဖူးသည်
နောက်ဆုံးတွင် သူသည် အတွင်းဘက်သို့ လှိုက်ဝင် ပြီး သာမန်ထက် အလျားရှည်သော ပိတ်ကားပေါ်တွင် အရုပ် ထင်ရန် ကြိုးပမ်းလေသည်
အမြင့် ၂၆ ပေ၊ အလျား ၇၅ ပေ၊ အခုံး ၁၄၆ ဒီဂရီ (လူ့မျက်စိအစုံနှင့် တသားတည်း နီးနီး)ရှိ သော ပိတ်ကားကြီးပေါ်တွင် ပြသရသည်
စီနီရာမာရုပ်ရှင်ရိုက်သည့်အခါ၌လည်း ကင်မရာတွင် ၂၇ မီလီမီတာ မှန်ဘီလူးသုံးခုကို ၁၄၆ ဒီဂရီ ဂွင်ဝင်အောင် ချိန်၍ တစ်ပြိုင်တည်း တပ်ထားပြီးလျှင် ဖလင်သုံးလိပ်ဖြင့် တစ်ပြိုင် တည်း ရိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
ယင်းသို့ဖြင့် ပိတ်ကားကျယ်ကြီး ပေါ်တွင် အရုပ်အကွက် သုံးကွက်ထင်နေသော်လည်း ယင်းသုံး ကွက်စလုံးသည် တစ်ဆက်တည်းနှင့် ပိတ်ကားအပြည့် တည်ရှိ လေရာ ကြည့်ရသူတို့အဖို့ အရုပ်ကားတစ်ချပ်တည်းအသွင် မြင်ရသည်
ပြသရာ၌ ပိတ်ကားဘေးကပ်လျက်တွင် အသံထိန်း အင်ဂျီနီယာတစ်ဦး၊ ပိတ်ကားရှေ့တည့်တည့်တွင် အရုပ်ထိန်း အင်ဂျင်နီယာတစ်ဦး ရှိရသည်
ပြစက်သုံးခုတွင်လည်း ပြစက် သမား တစ်ဦးစီ ရှိကြသေးသည်
ယင်းစက်များမှ တစ်ပြိုင် တည်း ပြသည့်အခါ လက်ဝဲဘက်အစွန်ဆုံး ပြစက်မှ ပိတ်ကား ၏ လက်ယာဘက် အစွန်ကို ပြ၍ အလယ်ပြစက်မှ ပိတ်ကား အလယ်တည်တည့်ကို ပြပြီးလျှင် လက်ယာဘက်အစွန်ဆုံး ပြစက်မှ ပိတ်ကား၏ လက်ဝဲဘက်ကို ထိုးပြသည်
ယင်းသောအခါ ရုပ်ရှင်ကြည့်နေသူသည် ရုပ်ရှင်၌ ပါဝင် နေသူများနှင့်အတူ မိုးပေါ်ပျံသည့်အခါ ပါဝင် ပျံသန်းရသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်
နက်ရှိုင်းသောချောက်ထဲသို့ တစ်ရှိန်ထိုး ကျ သည့်အခါ ပါဝင်ကျသွားသကဲ့သို့ ဖြစ်လာသည်
ခံစားချက် အပြည့်အဝနှင့် ရုပ်ရှင်ကြည့်ကြရလေသည်
ပထမဆုံးသော စီနီရာမာရုပ်ရှင်မှာ မိုက်ကယ်တော့၊ လိုဝယ်တောမတ်နှင့် မိတ်ဆွေတစု စုပေါင်း ထုတ်လုပ်သော သစ်အစ်စီနီမာရာ ရုပ်ရှင်ကား ဖြစ်သည်
ပထမဆုံးသော စီနီမာရာ ရုပ်ရှင်ရုံသစ်ကြီးကို ဂျပန်နိုင်ငံ အိုဆာကာမြို့တွင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
စီနီရာမာရုပ်ရှင်သည် ကင်မရာသုံးလုံးနှင့် မြင်ကွင်းကျယ် ရိုက်ရသည်
ကင်မရာတစ်လုံးတည်းနှင့် မြင်ကွင်းကျယ် ရိုက် နိုင်ရေးကို မိုက်ကယ်တော့ စိတ်ကူးကြံဆ တီထွင်ရိုက်ကူးရာ ၁၉၅၅ ခုနှစ် အောက်တို ဘာလတွင် နယူးယော့မြို့ ရီဗောလီ ရုပ်ရှင်ရုံတွင် ပြသသော အိုကလာဟိုးမားရုပ်ရှင်ကားသည် ပထမဆုံးသော အောင်မြင်မှု ဖြစ်သည်
ဒုတိယအောင်မြင်စွာ ရိုက်ကူးလိုက်သောကားမှာ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မိုက်ကယ်တော့ ပင် ရိုက်ကူးခဲ့သော ကမ္ဘာပတ်လည် ရက်ရှစ်ဆယ်ကား ဖြစ်သည်
ယင်းရုပ်ရှင်ကားမျိုးကို တော့-အေအိုဖလင်ဟု ခေါ်သည်
တော့-အေအိုဖလင်သည် ၆၅ မီလီမီတာ ဖလင် ဖြစ်၍ ဖလင်အလျားသည် အနံ၏ နှစ်ဆဖြစ်သည်
တစ်စက္ကန့်လျှင် ပုံပေါင်း ၃ဝ ပိတ်ကားပေါ်၌ ထင်သည်
ရုပ်ရှင်သည် လူတန်းစားအမျိုးမျိုးကို အကျိုးပြုသော လုပ်ငန်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ဓနရှင်၏အကျိုးကို သည်ပိုးဆောင်ရွက်သလောက် ပစ္စည်းမဲ့ လူတန်းစားဘဝကို သရုပ်ဖော်သည်
ဆိုရှယ်လစ်ဝါဒအကြောင်းကိုလည်း ပြောသည်
ကွန်မျူနစ်ဝါဒ အကြောင်းကိုလည်း ပြောသည်
တိုးတက်မှုကို ချီးကျူး သလောက် အဆင်မပြေမှုကို ပြက်ရယ်ပြုသည်
ရုပ်ရှင်သည် ဖျော်ဖြေမှုကိုလည်း ပေးသည်
ပညာကို လည်း ပေးသည်
တရားကိုလည်း ဟောသည်
နိုင်ငံရေးဝါဒ ကိုလည်း ဖြန့်သည်
ကုန်ပစ္စည်းကိုလည်း ကြော်ငြာလေသည်
ပညာသင်ကြားရာ၌ ရုပ်ရှင်ကို တွဲဖက်သုံးခြင်းဖြင့် များစွာ အကူအညီရကြောင်း တွေ့ရှိရလေသည်
သမိုင်းဖြစ်ရပ်များကို ရုပ်ရှင်ထဲတွင် မျက်ဝါးထင်ထင် ရှုမြင်ရခြင်းဖြင့် ပို၍ မှတ်မိ လွယ်စေသည်
နိုင်ငံခြားသားတို့၏ နေထိုင်ပုံ၊ ပြုမူပုံတို့ကို သိနိုင်ကြသည်
စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း အရပ်ရပ်ကိုလည်း ရုပ်ရှင်ရိုက်၍ ဗဟုသုတ ပေးနိုင်လေသည်
အလွန်လျင်မြန်စွာ လည်ပတ်နေသည့် စက်ကိရိယာကို သာမန်မျက်စိဖြင့် မြင်ရ ပုံမျိုး ရိုက်ကူးပြသလျှင် စက်လည်ပတ်နေပုံကို ကောင်းစွာ လေ့လာနိုင်လေသည်
ပန်းများ တဖြည်းဖြည်း ပွင့်လာပုံ၊ အစေ့မှ အညေ|ာက်ထွက်လာပုံ၊ အပင်ပေါက်လာပုံစသော ရုက္ခဗေဒဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများ၊ ရေခဲများ ဖုံးလွှမ်းနေသည့် မြင့်မားသော တောင်ထိပ်များသို့ ခက်ခဲစွာ တက်နေကြပုံ၊ သဲကန္တာရထဲ၌ ကုလားအုပ်များနှင့် ခရီးသွားလာကြပုံ စသော ဒေသန္တရဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများ၊ သိပ္ပံပညာ လက်တွေ့စမ်းသပ် ခြင်းများ၊ ဆေးပညာခွဲစိတ်မှုများကိုလည်း ရုပ်ရှင်ဖြင့် ရှင်းလင်း စွာ ပညာပေးနိုင်လေသည်
တိုးတက်လျက်ရှိသော နိုင်ငံများရှိ ကျောင်းများတွင် ယခု အခါ ကျောင်းသားများကို ပညာသင်ကြားပေးရာ၌ သင်ရိုး သင်စဉ် နည်းလမ်းများဖြင့်သာ မဟုတ်ပဲ၊ ဗဟုသုတအဖုံဖုံကို ကျောင်းသားများ ရရှိကာ အကျိုးဖြစ်ထွန်းသည်ထက် ဖြစ်ထွန်း အောင် ရုပ်ရှင်ပြ၍ သင်ကြားသည့် ခေတ်မီသင်ကြားနည်းများ ဖြင့်လည်း သင်ကြားပေးနေလေပြီ
အဖြစ်အပျက် အကြောင်း အရာမှန်၏ တကယ့်သဏ္ဌာန်ကို ကျောင်းသားများ မျက်ဝါး ထင်ထင် တွေ့မြင်ရသောကြောင့် ဦးခေါင်းထဲ၌ စွဲစွဲမြဲမြဲ မှတ်မိနိုင်ပေသည်
ထိုကြောင့် အချို့နိုင်ငံများရှိ ဆရာအတတ် သင် တက္ကသိုလ်ကျောင်းများ၏ ဆရာဖြစ် သင်တန်းများ၌ ရုပ်ရှင်ကားဖြင့် ပညာသင်ကြားနည်းကို ဆရာလောင်းများအား အထူးတလည် သင်ကြားပေးထားလေသည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ရုပ်ရှင်ပြ၍ ပညာသင်ကြားရေးအတွက် ကျောင်းဆရာများသည် သင်နည်းများကို သတ်မှတ်ရေးဆွဲထား ခဲ့ကြသည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှပညာရေး ဘုတ်အဖွဲ့က ကျောင်းများတွင် ရုပ်ရှင်ရုံများထားရှိရန်ကို ထောက်ခံ အတည် ပြုခဲ့သည်
ဆိုဗီယက်ရုရှနိုင်ငံနှင့် ဂျာမနီနိုင်ငံတို့ရှိ ကျောင်းများတွင် ရုပ်ရှင်နှင့် တွဲဖက်၍ ပညာသင်ကြားခြင်းသည် အတော် ခေတ် စားနေလေပြီ
အချို့နိုင်ငံများတွင် စာကြည့်တိုက်များကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်ကားများထားရာ ဌာနများကို ငွေအကုန်အကျခံကာ ဖွင့်ထားကြသည်
ယင်းဌာနများမှ ပညာရေးဆိုင်ရာ ရုပ်ရှင်ကားများကို ကျောင်းများကငှားယူ၍ ကျောင်းသားများအား ပြသကြသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ရုပ်ရှင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရေးပါသော အနုပညာတစ်ရပ်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့လေသည်
ငပုတောမြို့သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသ အနောက်တောင်စွန်းရှိ ပုသိမ်ခရိုင်၊  ပုသိမ်မြို့မှတောင်ဘက်သို့ ၁၆ မိုင် ကွာဝေး၍ ငဝန်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
မြို့ပိုင်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်၍ မြို့နယ်မှာ ၁၄၀၄.၁၈၅ စတုရန်းမိုင် ကျယ်ဝန်း၏
မြို့နယ်၏ အနောက်နှင့်တောင်ပိုင်းသည် ပင်လယ်နှင့် ဆက်စပ်လျက်ရှိသည်
နေထိုင်ကြသောသူများသည် ဗုဒ္ဓအယူဝါဒီ မြန်မာ လူမျိုးများဖြစ်ကြသည်
ဒုတိယအကြိမ် အင်္ဂလိပ်တို့က ပဲခူးစသော မြန်မာနိုင်ငံအောက်ပိုင်းကို သိမ်းပိုက်လိုက်သော အခါ ပုသိမ်ခရိုင်ထဲတွင် ကျိန်တစ်လီ အပါအဝင်ဖြစ်သော ချောင်းသာမြို့နယ်ဟူ၍ ရှိသည်
ထို့နောက် ယင်းမြို့နယ်ကို ပယ်ဖျက်၍ ငန်ချောင်းနှင့် ငရုတ်ကောင်းတိုက်နယ်နှစ်နယ်ကို ငပုတောမြို့နယ်ထဲသို့ သွတ်သွင်းခဲ့သည်
ထိုနောက်၌ကား ငပုတောမြို့နယ်၏ နယ်နိမိတ်သည် အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ငပုတောဟူသော အမည်မှာ ရှေးအခါက ငပုအမည်ရှိ မုဆိုးတစ်ယောက် နေထိုင်ခဲ့သော တောဖြစ်၍ ငပုတောဖြစ်လာကြောင်း အဆိုရှိသည်
မုဆိုးငပုသည် သားကောင်များကို ပစ်ခတ်ဖမ်းဆီး၍ ထိုသားကောင်များ၏ အရိုးများကို စုပုံထားရာအရပ်သည် 'အရိုးထားရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သားကောင်များကို ကျပ်တင်သောစင်ရှိရာ အရပ်သည် 'ကျပ်စင်ချောင်းရွာ'ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်တွင်ကြောင်းဖြင့် ဆိုလေသည်
ယင်း အရိုးထားရွာနှင့် ကျပ်စင်ချောင်းရွာများမှာ ငပုတောမြို့ တောင်ဘက်တွင် ရှိကြသည်
ငပုတောမြို့သည် ပုဂံခေတ်အတွင်း ဆပဒရွာဟု အမည်တွင်ကြောင်း၊ ပုဂံနရပတိစည်သူမင်း လက်ထက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်သီတင်းသုံးပြီးနောက် ပုဂံပြည်သို့ပြန်အရောက်တွင် ပစ္ဆိမသဃာဂိုဏ်း သီးခြား တည်ထောင်သော ဆပဒမထေရ်မှာ ထိုရွာသားပင်ဖြစ်ကြောင်း အဆိုရှိလေသည်
ငပုတောမြို့နယ်အတွင်း ဆန်စပါး၊ ဆား၊ သစ်နှင့် ငါးပိငါးခြောက်လုပ်ငန်းများ ရှိသည်
ထို့ပြင် ကျောက်ပွင့်ခူးခြင်းနှင့် ငါးမန်းဖမ်းသောလုပ်ငန်းများလည်း ရှိ၏
မြို့နယ်အတွင်းရှိ ပြင်ခရိုင်ကျေးရွာသည် ငါးပိလုပ်ငန်းဖြင့်နာမည်ကြီး၍ မိန်းမလှကျွန်းသည် လိပ်ဥများစွာထွက်သော လိပ်သောင်အဖြစ် ထင်ရှားသည်
အထက်ပါ ထွက်ကုန်များကို ပုသိမ်နှင့် ရန်ကုန်မြို့များသို့ တင်ပို့ရောင်းချကြသည်
ရွှေမြင်တင်စေတီနှင့် ရဟန္တာသိမ်တို့မှာ ငပုတောမြို့၏ ထင်ရှားသော အဆောက်အအုံများဖြစ်သည်
အလောင်းဘုရား ဦးအောင်ဇေယျ လက်ထက်က မြန်မာများ၏ လက်ချက်ဖြင့် ကိုလိုနီတည်ထောင်သူ အင်္ဂလိပ်များ သုတ်သင်ခြင်းခံခဲ့ရသော နေရာဖြစ်သည့် ဟိုင်းကြီးကျွန်းမှာ ငပုတောမှ မော်တင်ဘုရားသို့ သွားရာလမ်းတွင်ရှိသည်
အလောင်းစည်သူမင်းကြီး တည်ထားခဲ့သည်ဆိုသော မော်တင်ဘုရားမှာ ငပုတောနယ်၌ ထင်ရှားသော စေတီတော်ဖြစ်သည်
မော်တင်ဘုရားသည် ငပုတောမြို့မှ မိုင် ၄ဝ ခန့် ကွာဝေးသော မော်တင်စွန်းအငူအနီးတွင် တည်ရှိ၍ ဘုရားပွဲကို နှစ်စဉ်တပေါင်းလ၌ သိုက်မြိုက်စည်ကားစွာ ကျင်းပသည်
ငပုတောမြို့နယ်နှင့်တကွ ပုသိမ်၊ မြောင်းမြ၊ ဂွစသော မြို့နယ်များမှ ဘုရားပွဲတော်သို့ လာကြသည်
မော်တင်စွန်းသည် လှိုင်းတံပိုးများ၊ ခရုများဖြင့် သာယာသော ပင်လယ် ကမ်းခြေရှုခင်း ဖြစ်သဖြင့် စာဆိုတော် ဦးကြင်ဥသည် မော်တင်စွန်း အကြောင်းကို 'ကြုံစဖူးမြင်ဘူးမှယုံစဖွယ်' အစချီသော လေးဆစ်ချိုးကို စပ်ဆိုခဲ့ဘူးသည်
ဂန်းတောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gan Taw)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ရေဖြူမြို့နယ်၊ ကျွဲသုံးညီမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဥပါသကာ အင်္ဂါ ၅-ပါး
ဥပါသကာသည် ၎င်းအင်္ဂါ ၅-ပါး နှင့် ပြည့်စုံရမည်
ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကိုးကွယ်တတ်သော ဒါယကာ ယောက်ျားကို ဥပါသကာ၊ မိန်းမကို ဥပါသိကာ ခေါ်သည်
(၁) ရတနာသုံးပါး ကံ ကံ၏အကျိုးကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း
(၂) ငါးပါး ရှစ်ပါး ဆယ်ပါးစသော အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း
(၃) ကာမဂုဏ်နှင့်စပ်သော အာရုံခေါ် မြင် ကြား နံ့ တွေ့ထိမှုတို့ကို စွဲသိ၍ လောကမင်္ဂလာအယူကိုမစွဲမယူခြင်း
(၄) မြင် ကြား နံ တွေ့ထိသော မင်္ဂလာမှုကို မယုံကြည်မူ၍ အကြောင်းဖြစ်သောကံတရားကိုသာ ယုံကြည်ခြင်း
(၅) ဗုဒ္ဓဘုရား၏အဆုံးအမခေါ် သာသနာတော်အတွင်းကသာ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုပြုလုပ်ရှာမှီးခြင်း
ဘန့်ဘွေးကျင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykyin)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘွေးကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၂ ဦး၊ မ ၃၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၄၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဥစပဲ့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Usapeit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းဟဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းဟဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၉၇ ဦး၊ မ ၂၅၆၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဒင်းဒွန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Dindun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ လန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လန်ယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၆ ဦး၊ မ ၂၈၉ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၅၈၅ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် တိမ်ကောသွားခဲ့သည်
၁)ဇရပ်မသွီး(မီးသွေး) တန်းထား(တံတား)မာချီး
၂)နောက်ကျဂေ လဒ(လင်းဒ)မာ အရိုး၊ လူမာ အိုး၊ ဖုန်း(ဘုန်း)ကြီးမာ သပိတ်၊ သူတော်မမာ အိတ်
၃)ဆင်းရဲ လ(လူ)မွဲကို နတ်မြင်၊ မချိလို့ သွားကြဲဂေ ရယ်ယောင်ထင်ရေ
၄)ဆင်းရဲလို့ အငှားခံဂေ၊ သူဋ္ဌီးသားက အကြွီးခိုင်းရေ
၅)ဆင်းရဲလို့ဖင်ခံဂေ၊ သူဋ္ဌီးသားက အကြွီးနှက်တေ
(စကားပုံဟိအတိုင်းပါ
ရိုင်းဂါရိုင်းပါရေ)၆)မဟိမကောင်း ဟိမကောင်း၊ မကောင်းခက်တေ ကောင်းခက်တေ
၇)မဟိဒုက္ခ ဟိဒုက္ခ
၈)မပြောဂေ မဗြီး မတီးဂေမမြည်
၉)လိပ်မှိုကိုရရေပိုင်ချောင်
၁၀)ကျွဲနားမာ စောင်းတီးရေပိုင်ချောင်
၁၁)သောင်ပြင်မာတင်ထားရေ ခွီးပိုင်
၁၂)ချစ်ဂါ ချစ်တေ ယဂေလေ့
၁၃)လင်ရဖို့ခါ မ,ရာနားပဲ့ရေ
၁၄)မပြည့်ရီအိုး ဘောင်ဘင်ခတ်
၁၅)အိမ်ဂါးအဆွီး မောင်းဂါကြီး
၁၆)အကောင်းပြောဂေ ငယောင်းဖလာ
၁၇)အိုးမပူဘဲ ခွက်ပူရေ
၁၈)ကိုယ့်နန့်မဆိုင် ခွင်.မပိုင်၊ ဆွဲကိုင်မပြုရာ
၁၉)မတူမတန် ရွှီပင်းကန်၊ မတန်ရေလောင်း မစီးကောင်း
၂၀)ဆင်းရဲခြင်းကို ပွဲမာပြရေ
၂၁)လူမပေါ်ခင် ချီးပေါ်ရေ
၂၂)အရက်မူး မ,ရာ နွားခိုးပေါ်ရေ
၂၃)လက်ဆောင်မပါ ဂါထာမစူး
၂၄)ပွဲမဝင်ခင် ပြင်မာကျင့်
၂၅)မထိုင်ခင်ကပင် ခြီဆင်းရေ
၂၆)ခရမ်းသီးဖိုး ဂြိတ်ဖိုးမာထင့်ရေ
၂၇)တောင်ကျရီပိုင်ချောင်
၂၈)ချင်းဓားပိုင်ချောင်
၂၉)တနှစ်လုံးနွားကျောင်း နွားထီးမှန်းနွားမမှန်းမသိ
၃၀)ကုလားကိုသတ် ဇီးကိုခွပ်
၃၁)မယားကိုသတ် ဇီးကိုခွပ်
၃၂)အရိုးကွဲယာင်ရိုက်က အသဲစွဲအောင်ချစ်
၃၃)ရွာနားကမြက်ကို ရွာနွားမစား
၃၄)အပျိုလိုဂေ အအိုကိုကပ်
၃၅)ငါးကြီးလိုဂေ ငါးချေနန့်မျှား
၃၆)ဖုန်း(ဘုန်း)ကြီးမာတရား လူမာမယား
၃၇)ရွှီဟိရေဖ(ဘု)ရား ကို လူရိုသေ
၃၈)ရွှီအကြောင်း ဖယောင်းသိ
၃၉)အကြောင်းကံမကောင်း ဖ(ဘု)ရားလောင်း နွားကျောင်းကျ
၄၀)ပန်းထိမ်ရရိုး အမိရွှီတကျပ်က တမတ်ခိုး
၄၁)မျောက်မီးဇရရေပိုင်
၄၂)ဒုတ်ကျ မ,ရာ ဓမြ(ဓားပြ)မှန်းသိရေ
၄၃)အသွင်မတူ အိမ်သူမဖြစ်
၄၄)’ဝ’မဟိဘဲ ‘ဝိ’လုပ်နိန်ရေ
၄၅)’ရ’ကိုမနိုင် ရခိုင်ကိုမိန်း
၄၆)’ရ’ကိုမသိ ရခိုင်နန့်ညှိ
၄၇)ကောက်ရှိုးပုံကိုစောင့်ရေ ခွီးပိုင်
၄၈)စည်ခြောက်တောဝင်ရေ ချီ(ဂျီ)ပိုင်
၄၉)မမီရေပန်းကို တုံးခုလို့လှမ်းရေ
၅၀)မငိုတတ်ကေ ရယ်စော်နန့်တူရေ
၅၁)မရယ်တတ်ကေ ငိုစော်နန့်တူရေ
၅၂)မပြောတတ်ကေ ဆဲးစော်နန့်တူရေ
၅၃)ရီပြင်မာ စာရီးရေပိုင်
၅၄)ရွာသူကြီးထုံးဗူး
၅၅)ဇာတီဗြီးကေ မြန်းကိုဖြတ်
၅၆)အသီးကိုစားချင်ဂေ အပင်ကိုစိုက်
၅၇)အရိပ်ကိုလဲးခို အကိုင်းကိုလဲးချိုး
၅၈)ပဇ(ပါးစပ်)ကဖ(ဘု)ရား၂ လက်ကကားရားကားရား
၅၉)ဗူးဆိုဂေ ဖရုံမသီး
၆၀)ချောင်းကကောက်ကို လောင်းကကောက်နန့်လှော်
၆၁)သနားဂေ သနာရောက်တေ
၆၂)ဖျားလို့မနိန် တက်ရာတက်လာရေ
၆၃)ယားရေအကွက်ကို လက်ကျရေ
၆၄)ငသပြေသခသီး(သခွားသီး) ခိုးရေပိုင်
၆၅)ဂျင်းနည်းဂေ ပလဲလှောက်တေ
၆၆)နပျိုးသီးမှန်း -ီးမှန်းမသိ ခုံမာတင်ထားဂေ ကောက်စားဖို့ရာသိရေ
၆၇)ချီးကိုရွှီဖြစ်အောင်ငြင်းရေ
၆၈)ဆရာမပြ ငပိဖုတ်တောင်နည်းမကျ
၆၉)ကိုယ့်စော်ကိုလည်း မမီး၊ လူစော်ကိုလည်းမစုပ်
၇၀)အသိခေါက်ခက် အဝင်နက်
၇၁)ပဇွန်ပိုင်ချောင် ဦးနှောင့်နန့် ချီးနန့်ရောနိန်ရေ
၇၂)လောင်းထက် ထူးဝါးရှည်ရေ
၇၃)ဝလုံးချသုတ်(ဝါးလုံး ချီးသုတ်)
၇၄)ခွီးလောက်ကျပိုင်ချောင်
၇၅)ဒရမ်းစည်ကို ခွီးသီးပေါက်တေပိုင်ချောင်
၇၆)ဆင်းရဲသားလထုတ် ကြွက်ကိုက်တေ
၇၇)ပင်လယ်ပြင်ကို ငပိခပ်တေပိုင်ချောင်
၇၈)ငပိ၊ဆားမပါရေ ဟင်းပိုင်
၇၉)မချစ်ကေလဲး အောင့်ကာနမ်း၊ မနမ်းချင်လေ့ ပင့်သက်ချူ
၈၀)တောင်းမာအကွပ် လူမာအဝတ်
၈၁)ဖားကိုတုလို့ ခရုခုံရေ
၈၂)အယင်လိုဂေ ဖြဖြည်းလုပ်
၈၃)ကိုယ့်ထိုက်နန့် ကိုယ့်ကံ
၈၄)ကစပ်ရာက ရန်စရေ
၈၅)အတတ်ကြူးဂေ အရူးဖြစ်
၈၆)သားသမီးချီးငွေ ကြက်သောက်ရီ နတ်ပင်ရွှီချ ပြန်မရ
၈၇)မောင်နန့်နှမ အယင်ရ
၈၈)သမီးခအို အယင်လို
၈၉)ခွီးကိုသတ်ချင် ခ(ခွီး)ချင် မျက်နှာကိုကြည့်
၉၀)လမ်းမသိဂေ ခွီးပဒုံးကိုဆွဲလို့လိုက်
၉၁)ခွီးပဒုံးကို ကျိုင်ဒေါက်စွပ်တေပိုင်
၉၂)လင်နန့်မယား ချာ(လျှာ)နန့်သွား
၉၃)ရွာကအမှုကျောင်းကိုပတ်
၉၄)ကျောင်းကအမှုရွာကိုပတ်
၉၅)မကောင်းဂေ ကျောင်းကိုပို့
၉၆)ဆရာမကောင်း တပည့်ဂေါင်း
၉၇)သားသမီးမကောင်း မိဖ(ဘ)ဂေါင်း
၉၈)တပည့်လိမ်မာ ဆရာအာပတ်လွတ်
၉၉)ခွီးပဇ(ပါးစပ်)က နတ်စကားပြောရေပိုင်
၁၀၀)အိပ်ရေအကြောင်း မိုးကျမရာ(နိုးမရာ)သိဖို့
၁၀၁)ဆွမ်းတဆုပ်နန့် ဖ(ဘု)ရားကိုရန်တိုက်တေပိုင်
၁၀၂)မသိဂေ မိန်း(မေး)၊ မစင်ဂေ ဆီး
၁၀၃)ဆပ်လှီးရာမာ ခွီးမျှော် မျှော်လို့
၁၀၄)လက်ပန်ပင်မာ ဇရွက်(ဇရက်)ကျ ကျလို့
၁၀၅)ချီးမစားရရေ ခွီးပိုင်
၁၀၆)ချီးမစားရရေခွီး ဂေါင်းကိုက်တေ
၁၀၇)ဒေါင်းကရေပိုင် ဖင်ဟဟောင်းနန့်
၁၀၈)တောမရရေ ခဲးဝါပိုင်
၁၀၉)ဆင်ကန်းတောတိုး
၁၁၀)ကြက်ကန်းဆန်တိုး
၁၁၁)ဆီးတောက်နိန်ရေငါးပိုင်
၁၁၂)ချ(ချီး)ဒုံးကြီဂေ ခွီးမစား၊ စကားကြီးဂေ လူမယုံ
၁၁၃)မပြောချင်ဂေ လွတ်တေ၊ မတော်ချင်လို့ မလွတ်
၁၁၄)သတိမမူ ဂူမမြင်၊ သတိဂေ မြူမြင်ရေ
၁၁၅)အဖထက်သားက တနှစ်ကြီး
၁၁၆)ကြိုးရေမိုးလဲ မရွာ၊ ရွာရေမိုးလဲ မကြိုး
၁၁၇)အရှက်မဟိ ပရစ်မျက်နှာ
၁၁၈)စိတ်ကောင်းဂေ ရူးရေလို့ထင်ရေ
၁၁၉)ငါးဘိုင်းသစ်ကိုင်း
၁၂၀)မဖြစ်သာကြံ နွားနန့်ထွန်၊ သီ(သေ)လတ်မေကြာက် ပေါက်တူးပေါက်
၁၂၁)ဆားမပါဂေ ပြာလဲးတမျိုးကောင်းရေဂါ
၁၂၂)သုံဒေါင်းထောင်းလို့ တဒေါင်းမပြည့်
၁၂၃)ဆီပါဂေ ရွှစာမုန့်လဲးကောင်းရေဂါ
၁၂၄)အလုပ်မမြင်ရဲသား(စစ်သား)ဝင် မဆိတ်ဖြူမတရိတ်ရ
၁၂၅)မိန်း(မီး)လောင်ရာမာ လီပင့်ရေ
၁၂၆)အစာကိုရာမြင် မျှားကိုမမြင်
၁၂၇)အတုကိုမြင် အတတ်သင်
၁၂၈)မျက်ကန်း ဆိပ်ဆီ(တစ္ဆေ)မကြောက်
၁၂၉)ဖြစ်သမျှအကြောင်း ကောင်းပါရာ
၁၃၀)မဟိတောင်း(တောင့်)တ ဟိမ့်ကြောင်းကြ
၁၃၁)ကုသိုလ်တသိုက် ငရဲတပိသ်သာ
၁၃၂)ကံနန့်ခွီးလား ချီးနန့်တွိ
၁၃၃)ကံနန့်သား ကျားမကိုက်
၁၃၄)ကံနန့်ခွီး နသွီး(နှုတ်သီး)ချီးမှန်
၁၃၅)ချီးစိုက်လူထက် မြင်လူရှက်
၁၃၆)ဇာတ်သမား မယား၊ ဖဲသမား ဒင်္ဂါး
၁၃၇)ယောက်ျားကောင်းဂေ မောင်းမတထောင်၊ မ-(မိန်း)မကောင်းဂေ ကျောင်းကအကောင်
၁၃၈)အချိုရှာဂေ သကာတွိ့
၁၃၉)သ(သွား)ချီးတက်တေ ကြံကိုဝယ်စားဆိုဂေ နပျိုးသီးကိုဝယ်စားလာရေ
၁၄၀)မမိန်းဘဲမပြောဂေ့ မခေါ်ဘဲမထူးဂေ့
၁၄၁)အမှန်ဆို နာလိုခံခက် ဒေါသထွက်တေ
၁၄၂)မရတမျိုး ရ,တမျိုး
၁၄၃)မစားရဂေ’နင်’ စားရဂေ’လင်’
၁၄၄)ကြွက်ကိုမာန်ပါ အိမ်(ကျီ)ကိုမီးတိုက်
၁၄၅)ဗူးကောင်းဂေ စင်ခံ၊ လင်ကောင်းဂေ စံ
၁၄၆)အချိုက်လွန်ဂေ တူးရေ
၁၄၇)ရည်းစားတထောင် လင်ကောင်းတယောက်
၁၄၈)အဘိန်(ထမီ)ဆိုးကို ကြွက်ကိုက် ကိုက်လို့
၁၄၉)အရူးမဟင်းခူး
၁၅၀)ခေတ်မကောင်းလို့ ရူးကွန်ဆောင်ရေ
၁၅၁)သီဖို့အစ ဖျားရေ
၁၅၂)သီရာသီဖို့ ဝမ်းကျမစဲ
၁၅၃)အိုရာအိုရေ ဂြိုမကျိုး
မကျန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Makyan)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ မကျန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်ဒူယန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinduyang)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ ခင်ဒူယန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်ဒူယန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈ ဦး၊ မ ၈၅ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၆၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဇတပ်မရွာ၊ ကင်မွန်းချောင်း
ပခလောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Pakhalaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ​ကော့သောင်းမြို့နယ်၊ ပရက်ခွကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆွမ်းစားရာ (ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာနဖြစ်သော ကျောင်းကိုဖြစ်စေ၊ ဇရပ်ကိုဖြစ်စေ၊ အိမ်ကိုဖြစ်စေ ဘတ္တဂ္ဂ-ဟု ခေါ်၏
(ဘတ္တဆွမ်း+ ဂ္ဂ ယူရာဌာန) ထိုဆွမ်းစားရာ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာန၌ ပြုကျင့်အပ်သောကြောင့် ဘဂ္ဂဝတ်-ဟု ဆိုရသည်
ဘတ္တဂ္ဂဝတ္တေတိ ဘတ္တံ ဂဏှန္တိ ဧတ္ထာတိ ဘတ္တံ၊ ပရိဝိသနဌာနံ၊ တသ္မိံ ကတ္တဗ္ဗံ ဝတ္တံ ဘတ္တဂ္ဂတ္တံ
(စူဠဝါ ယောဇနာ)ရွာတွင်းဖြစ်စေ၊ ကျောင်းဥပစာအတွင်းဖြစ်စေ သားမယားနှင့်တကွ လူဒါယကာများ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရာဌာန (ဘတ္တဂ္ဂ) သို့ အချက်ပေးပင့်လျောက်၍ ကြွသွားခဲ့သော် သင်းပိုင်ကို အဝန်းညီစွာ ဝတ်ရုံခြင်း၊ ခါးပန်းကို ဖွဲ့ခြင်း၊ သင်္ကန်းရုံခြင်း၊ အနားပတ်သီးတပ်ခြင်း၊ သပိတ်ဆေး၍ ယူလာရခြင်း၊ မနှေးမလျင် ဘတ္တဂ္ဂသို့ဝင်ရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးကို ရှောင်၍ ရှေ့သို့မသွားပဲ မထေရ်ကြီးတို့ နောက်မှ လိုက်ရခြင်း၊ ရွာတွင်း ဘတ္တဂ္ဂသို့ သွားခြင်း၊ နေခြင်း၊ ပြန်ခြင်းတို့၌ ရွာတွင်းကျင့်ကြံရသော သေခိယသိက္ခာပုဒ်တို့ကို လိုက်နာကျင့်ကြံရခြင်း၊ မထေရ်ကြီးတို့ကို တိုးဝှေ့၍ မနေထိုင်ရခြင်း၊ သီတင်းငယ်တို့အားလည်း ရှိနေသော နေရာကို မထိုင်နှင့်ဟု မတားမြစ်ရခြင်း၊ မဟာထေရ်ကြီးနေသော နေရာနှင့် အမြင့်အမြတ် တူမျှသော နေရာအများရှိခဲ့အံ့၊ သီတင်းငယ်သည် တနေရာနှစ်နေရာတို့ကို အကြားထား၍ ထိုင်နေရခြင်း၊ ရဟန်းတို့ ရေတွက်၍ ခင်းထားသောနေရာမျိုး၌ မထိုင်ပဲ ရပ်နေရမည်
မထေရ်ကြီးက ထိုင်လော့ဟုဆိုမှ ထိုင်ရခြင်း၊ မထိုင်ပဲနေလျက် မထေရ်ကြီးက ဘာမှ မပြောပဲနေလျှင် သီတင်းငယ်က “အရှင်ဘုရား ဤနေရာကား မြင့်မြတ်ပါ၏ဘုရား”ဟု လျှောက်ရမည်၊ ထိုသို့ လျှောက်၍ မထေရ်ကြီးက ထိုင်ပါဟု ဆိုခဲ့လျှင် ထိုင်ရခြင်း၊ လျှောက်ကြားလျက် မထေရ်ကြီးက ဘာမျှမဆိုချေသော် ထိုင်သော သီတင်းငယ် အပြစ်မရှိ၊ မထေရ်ကြီး အာပတ်သင့်၏၊ မထေရ်ကြီးက ထိုင်လော့ဟုလည်း မပြောပဲ မိမိကလည်း ဤနေရာ မြင့်မြတ်ပါ၏ဟု ပန်ကြား မလျှောက်ထားပဲ ထိုင်လျှင် သီတင်းငယ် အပြစ်ရောက်၏
ရွာတွင်း၌ ရုံထားသော သံဃာဋိ နှစ်ထပ်သင်္ကန်း ကိုယ်ရုံသင်္ကန်းတို့ကို မပင့်မြှောက်ပဲ ဖိ၍ မထိုင်ရခြင်း၊ဤ၌ “န သံဃာဋိံ ဩတ္တရိတွာ အန္တရဃရေ နိသီဒိတဗ္ဗံ” ဟူသော ပါဠိတော်ကို “ပါရုတသံဃာဋိ အဝတ္ထရိတွာ အနုက္ခိပိတွာတိအတ္ထော” ဟု ဝိမတိ၌ ပါရုတ-သဒ္ဒါနှင့် ဖွင့်သည်ကို ထောက်၍ သံဃာဋိ-သဒ္ဒါသည် တထပ်ရှိ ကိုယ်ရုံနှင့် နှစ်ထပ် ဒုကုဋ်ကို ဟောသည်ဟု ညောင်လေးပင် ရှင်ကျင့်ဝတ်၌ ပါရှိ၏၊ အချို့နှစ်ထပ် ဒုကုဋ်ကိုသာ ယူကြသည် ထိုဆရာတို့ အလိုဖြင့် ဝိမတိ၌ ပါရုတသည် ရုံထားတဲ့ ဒုကုဋ်သာ ဖိမထိုင်ရ၊ မရုံတဲ့ ဒုကုဋ်ကိုကား ဖိ၍ ထိုင်နိုင်သည် ဟူသော အဓိပ္ပါယ် ယူကြဟန် ရှိသည်၊ သင့်လျော်လှပေ၏၊ အကပ်ခံရာတို့၌ လက်နှစ်ဘက်ဖြင့် ခံယူရခြင်း၊ ဒကာတို့ ရေစက်သွန်းချလိုသည်ရှိသော် ရှေ့၌ သပိတ်ထားလျက် ခံယူရခြင်း ဆွမ်းစားသောအခါ သေခိယနှင့်ညီစွာ စားသောက်ရခြင်း၊ ဆွမ်းစားခါနီးဖြစ်စေ၊ ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဖြစ်စေ လက်စသည်ဆေးသောအခါ ရေသံ, ပလုပ်ကျင်းသံ စသည် မကြားရအောင် ငြိမ်သက်စွာ ဆေးရခြင်း၊ အနီးအပါး ပုဂ္ဂိုလ်များကို ရေမစင်အောင် သတိထား၍ လက်ဆေးခံ, ထွေးခံတို့၌သာ ဆေးရ, ထွေးရသည်၊ ဆွမ်းစားပြီး ဆွမ်းစားရာ ဘတ္တဂ္ဂ ကျဉ်းမြောင်း၍ ပြန်ကြွရာ၌ သီတင်းငယ်တို့က ထွက်ရာ တံခါးဝ စသည်နှင့် နီးအံ့၊ မထေရ်ကြီး ထွက်စရာမရှိ၍ သီတင်းငယ်တို့ အရင်ထွက်ပြီး တံခါးဝ၌ ရပ်နေရသည်၊ မထေရ်ကြီးများ ထွက်လာပြီးမှ အစဉ်အတိုင်း ကြွရသည်၊ ထွက်ရန် မထေရ်များ နေရာထွက်ပေါက်ဦး၌ နေသည်ရှိသော် မထေရ်ကြီးများ ရှေ့ဦးကြွ၍ ထွက်ပြန်ရခြင်း၊ ကိုယ်ချင်းချင်း မထိခိုက်စေပဲ အကြားအကြား၌ လူများ သွားနိုင်အောင် ကွာကျဲသော အစဉ်ဖြင့် ပြန်ကြွရခြင်း
လူဒါယကာတို့က အားလုံးရောက်၍ စုံစေ့သောအခါ ရှိခိုးလိုသော ရဟန်းအပိုင်းအခြားရှိ၍ ဘတ္တဂ္ဂ၌ အားလုံးသော ရဟန်းတို့ ဆွမ်းမရောက် သေးသမျှ မထေရ်ကြီးမှာ ဆွမ်းမစားရသေး၊ ငံ့လင့်နေရမည်၊ အချို့ နေရာ ဆွမ်းစားကုန်လျက် အချို့နေရာ ရေသုံးနေ၍ ကျယ်ဝန်းသော ဘတ္တဂ္ဂ၌ကား မထေရ်ကြီး လင့်ဖွယ်မလို၊ အလိုရှိတိုင်း စားနိုင်၏ဟု အဋ္ဌကထာ ဆိုသည်
အားလုံး ဆွမ်းစားမပြီးသေးမီ မထေရ်ကြီးသည် အပြီးသတ် လက်ဆေးရေ ယူအပ်ဟု ဆိုလိုသည်
အဋ္ဌကထာ၌ ရေဟူသည် လက်ဆေးရေကို ဆိုလိုသည်၊ လူတို့ကလည်းကောင်း၊ ရဟန်းတို့က လည်းကောင်း ဆေးပါ ယူပါဟုဆိုလျှင် ယူအပ်သည်ဟု ဖွင့်၏၊ ဆွမ်းမဝသေးမီ အကြား၌ကား ရေငတ်၍လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းနင်၍လည်းကောင်း ရေသောက်ပြီးလျှင် လက်မဆေးအပ်ဟု အဋ္ဌကထာ ဖွင့်သည်၊ ဋီကာတို့ မနှစ်သက်ကြ၊ လက်ဆေးအပ်၏ ဟူ၍သာ ဖြစ်သင့်သည်ဟု ဆိုကြကုန်၏
ထနောင်းကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkaing)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ခင်ဦးမြို့နယ်၊ ရှားလွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်မောင်ကလေး (၁၉၁၂ - ၁၉၈၅) သည် မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှုတွင် ထင်ရှားစွာပါဝင်ခဲ့သူဖြစ်ပြီး လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ပထမဆင့်) နှင့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည်ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ရသူ ဖြစ်သည့်အပြင်၊ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးကို တောင်ငူမြို့၊ ယိုးဒယားတန်း၌ ၁၉၁၂ ခုနှစ်အောက်တိုဘာလ ၁၂ တွင် အဖဦးဖိုးလှနှင့် အမိဒေါ်အေးမယ် တို့က မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ၁ဝ ယောက်တွင် ဒုတိယမြောက် သားဖြစ်သည်
(၁၉၁၂ အောက်တိုဘာတွင် အဖ ဦးဘလှ၊ အမိ ဒေါ်အေးမယ်တို့က မိတ္ထီလာခရိုင် ပင်းတလဲရွာ၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
မန္တလေးမြို့ အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် စတင်ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ထိုကျောင်းမှ ၁ဝ တန်း အောင်သည်
ထို့နောက် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြား ခဲ့ရာ ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဥပစာတန်းအောင်သည်
ထိုမှ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြောင်းရွေ့၍ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားသပိတ် အရေးတော်ပုံ ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် သပိတ် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့သည်
သပိတ်ကြီး ပြီးဆုံးပြီးနောက် ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာတန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
ထို့နောက် မန္တလေးမြို့ အမျိုးသားကျောင်း၌ သမိုင်း ဘာသာပြ အထက်တန်းကျောင်းဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်သည်
ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက ပြဋ္ဌာန်းသော ရာဇဝင်သင်ရိုးညွှန်း တမ်းများတွင် မိမိ၏ အယူ အဆများကိုထည့်သွင်း၍ ကျောင်းသားများ ဇာတိသွေးဇာတိမာန် တက်ကြွလာအောင်၊ မျိုးချစ်စိတ်ရင့်သန်လာအောင် သင်ကြား ပေးခဲ့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ပြည်လုံးကျွတ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ရာ အဆိုပါသပိတ်ကြီးတွင်ပါဝင်သော မန္တလေးမြို့မှ ကျောင်းသားထုကြီးကို ခေါင်းဆောင်လမ်းပြခဲ့သည်
ထိုစဉ် ရန်ကုန်မြို့၌ ကျောင်း သားခေါင်းဆောင် ဗိုလ်အောင်ကျော် ကျဆုံးကြောင်း ကြားရသောအခါ မန္တလေးလူထုကြီး မခံမရပ် နိုင်ဖြစ်၍ အုံကြွဆန္ဒပြကြရာ ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုဆန္ဒပြပွဲကြီးတွင် သံဃာတော်များ၊ အရပ်သားများ၊ ကျောင်းသားများ စုစုပေါင်း အာဇာနည် ၁၇ ဦးကျဆုံးခဲ့ရသည်ကို မျက်မြင် ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်
ထို့နောက်တွင် နိုင်ငံရေးနယ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး အထက် မြန်မာပြည် ဒေသများ၏ စည်းရုံးရေးတာဝန်ကို ယူခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး ဖြစ်ပွားလာသောအခါ ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်(ဘီအိုင်အေ)သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဗမာ့လွတ်လပ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၊ ဗမာ့အမျိုးသားတပ်မတော်များတွင် ဗိုလ်ကြီး အဆင့်မှ ဗိုလ်မှူးအဆင့်ထိ အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဂျပန်များကို တော်လှန်ရေး အတွက် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် ခေါ် ဖတပလ ဖွဲ့စည်းရန် ၁၉၄၄ ခု၊ ဩဂုတ်လ ညဦး အချိန်တွင် ကန်တော်ကြီး ပတ်လမ်း၊ ယခု နတ်မောက်လမ်းရှိ ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၏ အိမ်တွင် အထူး အစည်းအဝေး ကို လျှို့ဝှက်စွာ တက်ရောက်ခဲ့သည်
စစ်ပြီးသောအခါ တပ်မတော်မှထွက်၍ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ် တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
ဗိုလ်ခင်မောင် ကလေးသည် လွတ်လပ်ရေးအကြိုကာလအတွင်း ဖွဲ့စည်းခဲ့သော နယ်ခြားဒေသ တိုင်းရင်းသားများရှေ့ရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ တိုင်းရင်းသားများ၏ ဆန္ဒ သဘောထားရယူရေးကော်မရှင်၊ လွတ်လပ်သော မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ အခြေခံဥပဒေမူများ ချထားရေးကော်မတီ စသော နိုင်ငံတော်၏ အရေးကြီးသောအဖွဲ့များတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၁၂ ရက်တွင် ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် အမျိုးသားခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ ဆာမောင်ကြီး၊ ဗိုလ်မှူးအောင်၊ ဦးအောင်ဇံဝေ၊ ဦးတင်ထွဋ်၊၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ သခင်ဝတင် နှင့် အခြားတိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်များနှင့် အတူ ပင်လုံညီလာခံ တွင် ဦးဆောင်ပါဝင် ခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီး၏ အတွင်းဝန် အဖြစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုနှစ်တွင် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် သစ်တောရေးဝန်ကြီးဌာန အတွင်းဝန်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၅ဝ ခုနှစ် တွင် ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခံရသည်
တဖန် ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးမြောက်ပိုင်းနယ်မှ ပါလီမန်အမတ်အဖြစ် အရွေးခံရပြီး ထိုနှစ်မှာပင် ဘဏ္ဍာရေးနှင့်အခွန်ဌာနဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီး နှစ်ခြမ်းကွဲသောအခါ ဝန်ကြီးရာထူးမှ နုတ်ထွက်ခဲ့သည်
ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ကောင်စီ၏ အလုပ်အမှုဆောင်၊ ဗမာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ တောင်သူလယ်သမား အစည်းအရုံး၏ ဥက္ကဋ္ဌ၊ အပျော်တမ်းလက်ဝှေ့အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ (၁၉၅၃-၅၆) စသည်ဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ယိုးဒယားဘုရင်၏ အမြင့်ဆုံးသော ဆင်ဖြူရှင်ဘွဲ့ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၆ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တော်လှန်ရေး၏ ကြယ်ပွင့်ဆုတံဆိပ်ကို လည်းကောင်း ချီးမြှင့်အပ်နှင်း ခြင်းခံရသည်
ထို့ပြင် ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် ပထမဆင့်ကိုလည်း ရရှိခဲ့သည်
တဖန် ၁၉၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြည်ထောင်စုဆိုရှယ်လစ်သမ္မတ မြန်မာနိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သော နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ကို ရရှိခဲ့သည်
ဗိုလ်ခင်မောင်ကလေးသည် ၁၉၈၅ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ၂၇ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန် တွင် ဇနီး ဒေါ်သိန်းနု (မိုးဒေဝါ မလှရွှေ၏ အစ်မ) နှင့် သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဆင်ကြန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinkyan)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ လဘကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကြန်း-ထားဝယ် ပြေးဆွဲသည့် ဟိုင်းလပ်ခရီးစဉ် ရှိသည်
အိမ်ခြေ ၂၀၀ အသုံးပြုသော စိမ့်စမ်း ရှိသည်
တခွန်တိုင်ရွာ၊ မြို့ကုန်း
ဩစတြေးလျ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းသည် ဩစတေးလျနိုင်ငံကိုယ်စားပြု အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းဖြစ်သည်
Socceroos နာမည်ပြောင်ခေါ်ကြသော ဩစတေးလျဘောလုံးအသင်းသည် ယခုလက်ရှိတွင် အာရှဘာလုံးအဖွဲ့ချုပ် (Asian Football Confederation (AFC))နှင့် ဒေသတွင်း အာဆီယံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (ASEAN Football Federation (AFF))တို့တွင် အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သော အစိုးရအဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သည့် ဩစတေးလျနိုင်ငံဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ် (Football Federation Australia (FFA))၏ အုပ်ချုပ်ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင်ရှိသည်
ဩစတေးလျဘောလုံးအသင်းသည် ဘောလုံးအဖွဲ့ချုပ်ဖလား ၂ မျိုးကို ရရှိခဲ့သော တစ်ခုတည်းသော အသင်းဖြစ်သည်
သမုဒ္ဒရာပိုင်းဇုံ နိုင်ငံများဖလားကို ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှ ၂၀၀၄ ခုနှစ်အတွင်း လေးကြိမ်ရရှိခဲ့ပြီး အာရှဖလားကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် အိမ်ရှင်အဖြစ် ကျင်းပခဲ့သော နှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်
ဩစတေးလျဘောလုံးအသင်းသည် ဖီဖာကမ္ဘာ့ဖလားဝင်ခွင့်ကို ၁၉၇၄ ခုနှစ်နှင့် ၂၀၀၆ မှ ၂၀၁၈ အထိ စုစုပေါင်း ၅ ကြိမ်အထိ ဝင်ခွင့်ရရှိခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်
ထို့ကဲ့သို့ပင် ဖီဖာတိုက်ကြီးများဖလားကိုလည်း လေးကြိမ်တိုင်တိုင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ကစားခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ဒယ်လာဝဲလ် ပြည်နယ်သည် အတ္တလန္တိတ် ကမ်းရိုးတန်းတွင် တည်ရှိသော အမေရိကန် ပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်ပြီး အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၏ အတ္တလန္တိတ် အလယ်ပိုင်းဒေသတွင် တည်ရှိသည်
တောင်ဘက်နှင့် အနောက်ဘက်တွင် မေရီလန်းပြည်နယ်၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် နယူးဂျာစီပြည်နယ်၊ မြောက်ဘက်တွင် ပင်ဆယ်ပေးနီးယားပြည်နယ် တို့နှင့် ထိစပ်လျက် ရှိသည်
အင်္ဂလိပ် သူကောင်းမျိုးနှင့် ဗာဂျီးနီးယားကိုလိုနီ၏ ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ၊ သောမတ်စ် ဝက်စ်၊ တတိယမြောက် ဒီလာဝါး ဘေရွန် ၏ အမည်ကို ယူ၍ ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဥပက္ခဋသိက္ခာပုဒ်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် ရဟန်းတော်များ လေးစားလိုက်နာရန် ပညတ်တော်မူခဲ့သည့် နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိမြို့၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်တွင် သီတင်းသုံး နေတော်မူ၏
တစ်ခုသောအချိန်တွင် လူယောက်ျားတစ်ယောက်သည် သူ၏ ဇနီးအား “အသျှင်ဥပနန္ဒအား သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအံ့ ‘လှူအံ့’ “ ဟု ပြောသည်ကို ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကြား၏
ထို့နောက် ရဟန်းသည် အသျှင်ဥပနန္ဒအား ထိုအကြောင်းကို ပြော၏
အသျှင်ဥပနန္ဒသည် “ထိုသူမှာ မိမိ၏ အလုပ်အကျွေး ဖြစ်သည်” ဟု ပြော၏
ထို့နောက် အသျှင်ဥပနန္ဒသည် ယောက်ျားထံသို့ သွားကာ  “သင်သည် ငါ့ကို သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလိုပါက ဤသို့ သဘောရှိသည့် သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပါ
ငါသုံးဆောင်မည် မဟုတ်သော သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသော် အဘယ်ပြုအံ့နည်း” ဟု ဆို၏
ထိုအခါ ယောက်ျားသည် “အသျှင်ဥပနန္ဒသည် ရှေးက မဖိတ်ကြားဘဲ အိမ်ရှင်သို့ ချဉ်းကပ်၍ သင်္ကန်း၌ အထူးစီရင်ခြင်းသို့ အဘယ်ကြောင့် ရောက်ဘိသနည်း” ဟု ကဲ့ရဲ့၏
ရဟန်းတို့သည်လည်း ကဲ့ရဲ့ကုန်၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် အသျှင်ဥပနန္ဒအား “ဟုတ်မှတ်ပါသလော” ဟု မေးမြန်းရာ “ဟုတ်မှန်ကြောင်း” ဖြေကြား၏
ထို့နောက် အသျှင်ဥပနန္ဒအား “သင်နှင့်ဆွေမျိုးတော်စပ်ပါသလား” ဟု မေးရာ “မတော်စပ်ကြောင်း” ဖြေကြား၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ကဲ့ရဲ့တော်မူကာ အောက်ပါသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူ၏
“ရဟန်းကိုသာလျှင် ရည်ညွှန်း၍ ဆွေမျိုးမတော်စပ်သော အိမ်ရှင်သည်လည်းကောင်း၊ အိမ်ရှင်မသည်လည်းကောင်း သင်္ကန်းဖိုးကို ‘ဤ သင်္ကန်းဖြင့် သင်္ကန်းကို ဝယ်၍ ဤမည်သော ရဟန်းကို သင်္ကန်းဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအံ့’ ဟု စီရင်အပ်၏၊ အကယ်၍ ထိုဒါယကာသို့ ထိုရဟန်းသည် ရှေးက  မဖိတ်ကြားအပ်ဘဲ ချဉ်းကပ်၍ ‘ဒါယကာ တောင်းပန်အပ်သည်၊ အကျွန်ုပ်ကို ဒါယကာသည် ဤသင်္ကန်းကို ဝယ်၍ ဖုံးလွှမ်းပါလော့’ ဟု ကောင်းသည်ကို အလိုရှိသည်၏ အဖြစ်ကို စွဲ၍ သင်္ကန်း၌ အထူးစီရင်ခြင်းသို့ ရောက်ငြားအံ့၊ (ထိုရဟန်းအား) နိဿဂ္ဂိပါစိတ်အာပတ် သင့်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏
ဓာတ်တော်တောင်သည် ကျောက်ဆည်မြို့၏ အရှေ့မြောက်ဖက် ၁၂မိုင်ခန့် အကွာတွင် တည်ရှိသည်
တောင်ထိပ်အမြင့်သည် မီတာ၆၀၀ကျော်မြင့်သည်
ဓာတ်တော်တောင်ပေါ်တွင် သဘာဝ ထုံးကျောက် လှိုဏ်ဂူတော် တည်ရှိသည်
လှိုဏ်ဂူတော်အတွင်း၌ အလွန်ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းသော ဗုဒ္ဓ၏ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ လျောင်းတော်ကြီး တည်ရှိသည်
လှိုဏ်ဂူတော်တည်နေရာလတ္တီတွဒ် ၂၁.၆၅၀၅၆၇လောင်ဂျီတွဒ်၉၆.၂၆၆၅၅၁ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အမြင့် မီတာ ၄၀၀ခန့်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်းကို ဦးညိမ်း၊ ဒေါ်ကြင်တို့က ၁၉၂၉ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၇ ရက်တွင် မန္တလေးမြို့၌ မွေးဖွားသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (ဒဿနဗေဒ)သည် မန္တလေးမြို့ရှိ တိုင်းချစ်အလွတ်ပညာသင်ကျောင်း၊ သံတဲကျောင်း၊ အစိုးရမူလတန်းလွန်ကျောင်း၊ ပရီယူနီဗာစီတီကျောင်း၊ မန္တလေးဥပစာကောလိပ်တို့၌ ပညာသင်ယူသည်
၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဗေဒပထမနှစ် (ဂုဏ်ထူးတန်း) သို့ တက်ရောက်ပညာသင်ယူသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာ(ဂုဏ်ထူး)ဘွဲ့ကို ရရှိသည်
၁၉၅၄ ခုနှစ်တွင် ယေးလ်တက္ကသိုလ်သို့ သွားရောက်ပညာသင်ယူသည်
ယေးလ်တက္ကသိုလ်မှ ၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့နှင့် ၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ပါရဂူဘွဲ့ကို ရရှိသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ)သည် ၁၉၅၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၄ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ နည်းပြနှင့်ကထိကတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန်ဝိဇ္ဇာနှင့်သိပ္ပံ တက္ကသိုလ်၌ ဒဿနိကဗေဒပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်မှ ၁၉၇၄ ခုနှစ်အထိပညာရေးတက္ကသိုလ်၌ ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရပြီး ၁၉၈၀ပြည့်နှစ်အထိ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် နီပေါနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ်တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၆ ခုနှစ်အထိ ပြင်သစ်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် ယူနက်စကိုဆိုင်ရာ မြန်မာအမြဲတမ်းကိုယ်စားလှယ်၊ ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ၊ စပိန်နိုင်ငံနှင့် အယ်လ်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးတာဝန်များကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၈၉ ခုနှစ်အထိ အိန္ဒိယနိုင်ငံဆိုင်ရာမြန်မာသံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်စဉ် မောရစ်ရှပ်နိုင်ငံနှင့် အီရန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာသံအမတ်ကြီးတာဝန်များကို ပူးတွဲထမ်းဆောင်သည်
၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် သံအမတ်ကြီးအဖြစ်မှသက်ပြည့် အငြိမ်းစားယူသည်
အငြိမ်းစားယူပြီးနောက် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ ဒဿနိကဗေဒဌာန၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်ပါမောက္ခတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ)သည် အခြေခံယုတ္တိဗေဒစာအုပ် (ဦးဆန်းလွင်နှင့်တွဲ၍)ဒဿနိကနှင့်စိတ်ပညာ ဆိုင်ရာစာတမ်းများ၊ အတွေးသစ်ကိုဖန်တီးသူများ၊ အနောက်တိုင်း ဒဿနအမြင်ကို မြန်မာမျက်စိဖြင့်ကြည့်ခြင်း၊  လူကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် ဒဿနရှုထောင့်၊ ဒဿနကို မြတ်နိုးခြင်းစသော စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစုသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း(ဒဿနဗေဒ) သည် ၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်က ချီးမြှင့်သည့် နိုင်ငံ့ဂုဏ်ရည် ဘွဲ့ (ပထမဆင့်) ကု ိရရှိသည်
ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း (ဒဿနဗေဒ) သည် ၂၀၁၁ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားတစ်ဦး၊သမီးတစ်ဦး၊ မြေးလေးဦးနှင့် မြစ်တစ်ဦးကျန်ရစ်သည်
ဟိရဂန တွင်　ま　သို့မဟုတ် ခတခန တွင်　マ　 (ရောမအက္ခရာ ma  ဖြင့် မှတ်သားသည်) သည် ဂျပန်ဘာသာစကား၏ ခနတစ်ခုဖြစ်ပြီး တစ်ခုချင်းစီသည် မိုရ တစ်ခုကို ကိုယ်စားပြုသည်
The hiragana ま is made with three strokes:An  upper horizontal line from left to right.Another horizontal line going from left to right under the first stroke.A vertical line from top to bottom, then a small loop towards the left, which then crosses the vertical line going to the right.The katakana マ is made with two strokes:A horizontal line from left to right, accompanied with a diagonal line towards the bottom-left.A small line at the end of the diagonal line.Computer encodingsBrailleJapanese semaphore
ငပန်စမ်းဝရွာ၊ ပိန်းတောကြီး
ဒင်ကြီးကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dingyikya)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ထီးချိုင့်မြို့နယ်၊ ညောင်ပင်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
အရှင်သာရိပုတ္တရာ မဂဓနိုင်ငံ ဒက္ခိဏဂီရိဇနပုဒ်၌ ဝါကပ်တော်မူစဉ် သီတင်းကျွတ်ပြီး၍ ရာဇဂြိုဟ်မှကြွလာသော အညတြရဟန်း၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏားမိသားစုနှင့် ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏား၏ အဓမ္မစရိယာ, ဝိသမစရိယာအကြောင်းကို ကြားသိတော်မူပုံ
အရှင်သာရိပုတ္တရာက ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏားကြီးအား အဓမ္မစရိယာ, ဝိသမစရိယာ၏ အကြောင်း (၁၀)မျိုးကြောင့် ငရဲ၌ဖြစ်နိုင်ပုံ ယင်းအကြောင်းပါ ပုဂ္ဂိုလ်များက ငရဲမှလွတ်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ပုံ ယင်းအကြောင်း (၁၀)မျိုးနှင့်ဆက်စပ်၍ အဓမ္မ စရိယာ ဝိသမစရိယာထက် ဓမ္မစာရီ၊ သမစာရီ၊ ဓမ္မိကကမ္မန္တ၊ အပါပကမ္မ၊ ပုညပဋိပဒါကို ပြုကျင့်သင့်ပုံ၊ ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏား၏ ဘဝနေဝင်ချိန် ဝေဒနာခံစားမှုနှင့် ဆက်စပ်၍ ဥပမာ(၃)မျိုး၊ ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏားအား ဗြဟ္မာပြည်ရောက်ကြောင်းလမ်းစဉ် ဟောတော်မူပုံ၊ မကြာမီစုတေ၍ ဗြဟ္မာပြည်၌ဖြစ်ကြောင်းကို ဘုရားရှင်ဟောတော်မူပုံကို ပြဆိုသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော် ဒက္ခိဏဂိရဇနပုဒ်၊ ဝိလုမ္ပ, ဉာတိ, သာလောဟိတ-အစရှိသော မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သောတာပန် အရိယာသာဝိကာ ဓနဉ္စာနီပုဏ္ဏေးမ၏ “နမော တဿ” မဟာပဏာမဖြင့် ဘုရားရှင်အား ရှိခိုးမှုနှင့်ဆက်စပ်၍ မိစ္ဆာအယူရှိသော ဘာရဒွါဇ ပုဏ္ဏား၏ ဘုရားရှင်အား နှိပ်ကွပ်ရန် “ကိံသု ဆေတွာ”အစရှိသော ဂါထာဖြင့် ရွတ်ဆိုမေးမြန်းသည်ကို “ကောဓံ ဆေတွာ”အစရှိသော ဂါထာဖြင့် ဘုရားရှင်က ဖြေကြားတော်မူရာ ဘာရဒွါဇပုဏ္ဏားက သရဏဂုံတည်၍ ရဟန်းပြုလိုကြောင်း လျှောက်ထားပြီး ရဟန်းတရားအားထုတ်သဖြင့် မကြာမီ ရဟန္တာဖြစ်သည်ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဓနဉ္စာနီမျိုးနွယ် ဥဒါန်းမြွက်ဆိုသည့် ဗြာဟ္မဏ ဘတ္တပွဲ အရိယာသာဝိကာအကြောင်း၊ ဥဘတောကောဋိက ဂါထာဖွင့်ဆိုချက်၊ သံလျှက်နှစ်မျိုး-အစရှိသော မှတ်သားဖွယ် ဖွင့်ဆိုချက်များ ရှိပါသည်
ဋီကာ၌ “နမော တဿ”သည် ပဉ္စပါကဂါထာဟု မိန့်ဆိုထားပါသည်
ဟတ်ယိုင်မြို့ (Hat Yai) (ထိုင်း: หาดใหญ่, အသံထွက် [hàːt jàj], သည် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းရှိ မလေးရှားနယ်စပ်မှ မြို့ဖြစ်သည်
7°1′N 100°28′Eတွင် တည်ရှိပြီး ဘန်ကောက်မြို့၏တောင်ဘက် ၉၄၆ km (၅၈၈ mi) အကွာတွင်ရှိသည်
၂၀၁၂ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပယ် ဧရိယာအတွင်း၌ လူဦးရေ ၁၅၈၂၁၈ရှိသည်
မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဒေသ၌ လူဦးရေ ၃၈၅၉၂၇ ရှိကာ ဆုန်ခလာပြည်နယ်၏ အကြီးဆုံးမြို့ဖြစ်သည်
နိုင်ငံတောင်ပိုင်း၏ အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဖြစ်ကာ တစ်နိုင်ငံလုံး တတိယမြောက်အကြီးဆုံး မက်ထရိုပိုလစ်တန်ဖြစ်သည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ဆုန်ခလာပြည်နယ်၏ မြို့တော်အဖြစ် အထင်မှားတတ်ကြသည်
အမှန်တွင် ဆုန်ခလာပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဆုန်ခလာမြို့သာဖြစ်ပြီး ဟတ်ယိုင်မြို့မှာ စီးပွားရေးမြို့သာဖြစ်သည်
မူလအမည်မှာ ခို့စမတ်ချွန် (Khok Samet Chun) (โคกเสม็ดชุน, "shore eugenia knoll")ဖြစ်ပြီး ထိုနေရာတွင် တောင်ပိုင်းမီးရထားလမ်းပိုင်း မဖောက်လုပ်မီအထိ ရွာလေးတစ်ရွာဖြစ်ခဲ့သည်
ယခင်က ဆုန်ခလာနှင့်ဆက်သောအပိုင်းမှာ ဥ တပိုတွင်သာဖြစ်ပြီး ဥတပို ရေကြီးမှုများကြောင့် ၁၉၂၂ခုနှစ်တွင် ခို့စမတ်ချွန်သို့ ပြောင်းခဲ့သည်
သန်တရုတ်လူမျိုး ရထားလမ်း ကန်ထရိုက်ဖြစ်သူ Khun Niphat Chinnakor ကြောင့် မြို့ငယ်အဖြစ်သို့ အလျှင်အမြန် တိုးတက်ခဲ့သည်
၁၉၂၈ ဒီဇင်ဘာလ ၁၁ရက်နေ့တွင် ခရိုင် (sukhaphiban) အဖြစ် ပြောင်းလဲခံခဲ့ရသည်
4.4 km² ကျယ်ဝန်းပြီး ပထမဆုံးမြို့တော်ဝန် Udom Bunlongမှ အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပယ် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးကို ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်
၁၉၄၉ခုနှစ် မတ်လ ၁၆ရက်နေ့တွင် ဟတ်ယိုင်ကို မြို့အဆင့်သတ်မှတ်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ခုနှစ် မေလ ၁၀ရက်နေ့တွင်မြို့၏ ဧရိယာကို 8 km² အထိ ထပ်ချဲ့ခဲ့သည်
မြို့မှာ ကြီးမားလာသည်နှင့်အမျှ ၁၉၆၈ခုနှစ် ဩဂုတ် ၁၃ရက်နေ့တွင် အုပ်ချုပ်ရေးရုံးအသစ်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၇ခုနှစ် ဧပြီလတွင် မြို့၏ ဧရိယာကို 21 km² အထိ ဒုတိယအကြိမ် တိုးချဲ့ခဲ့ပြန်သည်
၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် မြူနီစီပယ်မြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ခဲ့သည်
ဟတ်ယိုင်ဆိုသည့် အမည်မှာ မဟတ်ယိုင်'ဆိုသည့် အမည်၏ အတိုကောက်ဖြစ်သည်
မဟတ်ဆိုသည်မှာ ပိန္နဲပင် ဖြစ်သည်
ဟတ်ယိုင်မြို့မှာ အပူပိုင်း ရာသီဥတုမျိုးရှိသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ အခြားသောဒေသများကဲ့သို့ပင် ပူ၍ စိုစွတ်သည်
သတ်ယိုင်မြို့တွင် ရာသီဥတု ၂မျိုးသာရှိသည်
စိုစွတ်သော ရာသီနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီတို့ဖြစ်သည်
စိုစွတ်သောရာသီမှာ မေလမှ ဒီဇင်ဘာလအထိဖြစ်ပြီး မုတ်သုံနှင့် မိုးရွာတတ်သည်
ခြောက်သွေ့သောရာသီမှာ ဇန်နဝါရီမှ ဧပြီအထိဖြစ်သည်
သတ်ယိုင်မြို့တွင် တစ်ခါတစ်ရံ မိုးကြီးတတ်ပြီး ရေမြုပ်တတ်သည်
နိုဝင်ဘာလတွင် ၂၂ရက်ခန့် မိုးရွာသွန်းတတ်ပြီး မိုးရေချိန် 317 mmထက် ရှိတတ်သည်
လူဦးရေအချိုးအစားအရ ဟတ်ယိုင်မြို့မှာ မလေး-မွတ်စလင်လူမျိုးများနှင့် တရုတ်လူမျိုးများမှာ နိုင်ငံအတွင်း အခြားဒေသများနှင့် ယှဉ်လျှင် လွန်စွာ များပြားသည်
သတ်ယိုင်၏ လူဦးရေမှာ ၁၅၇၃၅၉ဦးရှိပြီး ဘန်ကောက်မြို့၊ နွန်တပ်ဘူရီမြို့၊ ပတ်ခရက်မြို့ တို့ပြီးလျှင် စတုတ္ထမြောက် လူဦးရေအများဆုံးမြို့ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်င် တောင်ဘက်အပိုင်း၏ စီးပွားရေး အချက်အချာဒေသဖြစ်၍ PULO သောင်းကျန်းသူများနှင့် အလားတူ အဖွဲ့များ၏ အကြမ်းဖက်ရေးရာ ပစ်မှတ် ဖြစ်လာသည်
၂၀၀၅ခုနှစ် ဧပြီ၅ရက်နေ့တွင် ကယ်ရီဖောကုန်တိုက်ကြီးနှင့် ဟတ်ယိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ်တို့တွင် ဗုံးပေါက်ကွဲမှု ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
သေဆုံးသူနှင့် ဒဏ်ရာရသူ ၂ဒါဇင်ကျော် ရှိခဲ့သည်
၂၀၀၆ခုနှစ် စက်တင်ဘာ ၁၆ရက်နေ့တွင် အဆက်လိုက် ဗုံးပေါက်ကွဲမှုများကြောင့် လူလေးဦး သေဆုံးခဲ့ကာ လူ၇၀ကျော် ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
၂၀၁၂ခုနှစ် မတလ၃၁ရက်နေ့တွင် လီဂါဒန်းပလာဇာ ဟိုတယ်တွင် ကားဗုံးပေါက်ကွဲပြီး လူ၅ဦးသေဆုံးကာ ရာနှင့်ချီ၍ ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
ထိုင်းနိုင်ငံသားများသာမက မလေးရှားမှ ခရီးသွားများပါ ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုကိစ္စကို BRN အဖွဲ့မှ ပြုလုပ်သည်ဟု ထိုင်းတော်ဝင်တပ်မတော်မှ ယုံကြည်ကြသည်
၂၀၁၄ခုနှစ် မေလ၆ရက်နေ့တွင် စတိုးဆိုင်တစ်ခုနှင့် ရဲစခန်းတစ်ခုတွင် ဗုံး၂လုံး ပေါက်ကွဲကာ လူ၉ဦး ဒဏ်ရာရခဲ့သည်
ဟတ်ယိုင် လမ်းဆုံ ဘူတာရုံသည် စတင် တည်ဆောက်ခဲ့စဉ်ကပင် ထိုင်းနိုင်ငံ တောင်ပိုင်းဒေသ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတွင် အရေးပါသောကဏ္ဍမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
တောင်ပိုင်း၏ အကြီးဆုံးဘူတာရုံတစ်ခုဖြစ် ဟတ်ယိုင်ဘူတာရုံမှာ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဘူတာရုံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
နေ့စဉ် ရထား၂၈စီးဆိုက်သည်
၂၆စီးမှာ ထိုင်းနိုင်ငံမှဖြစ်ကာ ၂စီးမှာ မလေးရှားနိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်
ရထားလမ်းနှင့် အပြိုင်တွင် အာရှ အဝေးပြေးလမ်းမ ၂ တည်ရှိသည်
အာရှ အဝေးပြေးလမ်းမ ၁၈မှာ ဟတ်ယိုင်မြို့တွင် စတင်ကာ တောင်ဘက်သို့ဆက်ပြီး မလေးကျွန်းဆွယ်အတိုင်း ဆက်သွားသည်
ဟတ်ယိုင်ကားဂိတ်မှာ တောင်ပိုင်း၏ အရေးပါသော ကားဂိတ်ဖြစ်သည်
ထိုကားဂိတ်မှာ အနီးရှိ မြို့အားလုံးကို ဘတ်စ်ကားရှိသည်
ထို့အပြင် ဘန်ကောက်၊နခွန်ရတ်ချစီမာ စသည့်ဒေသများသို့လည်း ရှိသည်
နိုင်ငံတွင်း ဒေသအချို့သာမက မလေးရှား၊ စင်ကာပူတို့မှ ကျွန်းများသို့လည်း မီနီဘတ်စ်များရှိသည်
ဟတ်ယိုင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာလေဆိပ် သည် မြို့လယ်ခေါင်မှ 9 km အကွာတွင် တည်ရှိကာ ကွာလာလမ်ပူနှင့် စင်ကာပူသို့ လေကြောင်းခရီးများရှိသည်
မက္ကာမြို့သို့ ဝတ်ပြုသ့ားမည့် မွတ်စလင်များအတွက် အဓိကလေဆိပ်ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံ၏ ပဉ္စမမြောက် အလုပ်အရှုပ်ဆုံး လေဆိပ်ဖြစ်ကာ ၂၀၁၁ခုနှစ်တွင် ခရီးသည် ၁၈၆၉၁၁၃ဦးကို ဝန်ဆောင်မှုပေးနိုင်ခဲ့သည်
ဆုန်ခလာမင်းသား တက္ကသိုလ်သည် တောင်ပိုင်းထိုင်းပြည်တွင် အကြီးဆုံးနှင့် သက်တမ်းအရင့်ဆုံး တက္ကသိုလ်ဖြစ်သည်
ပင်မနယ်မြေမှာ ဟတ်ယိုင် မြို့လယ်ခေါင်တွင် တည်ရှိကာ တက္ကသိုလ် အဆောက်အဦးများမှာ ဟတ်ယိုင်နှင့် ခိုဟွန်မြို့တို့တွင်ဖြစ်သည်
ဤတက္ကသိုလ်မှာ ထိုင်းအမျိုးသားတက္ကသိုလ်များတွင် ထိပ်တန်းဝင်ဖြစ်သည်
ဟတ်ယိုင်တွင် နာမည်ကြီး အထက်တန်းကျောင်းများစွာရှိသည်
ဟတ်ယိုင်မြို့မှာ ထိုင်းနိုင်ငံနှင့် အိမ်နီးချင်းများအတွက်ပါ စီးပွားရေး အချက်အချာကျသည်
ကုန်တိုက်ကြီးများ၊ ဈေးဝယ်စင်တာများ၊ ဈေးကြီးများမာ မြို့အနှံ့ တည်ရှိသည်
ဆန်တီဆုတ်ဈေးမှာ ထင်ရှားလှသည်
အစားအစာ၊အထည်နင့် လျပ်စစ်ပစ္စည်းများကို အဓိက ရောင်းချသည်
ကင်ယုန်းဈေးသည် ဟတ်ယိုင်မြို့လယ်ခေါင်မှ ကျော်ကြားလှသော ဈေးဖြစ်သည်
ထိုဈေးကို ၁၉၂၈ခုနှစ်တွင် တရုတ်လူမျိုး Xi Gim Yong (徐金榮) စီးပွားရေးသမားမှ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ထိုဈေးကို အပိုင်း၂ပိုင်းခွဲနိုင်သည်
ပထမပိုင်းမှာ အထပ်၂ထပ်ရှိ အဆောက်အဦးဖြစ်ပြီး ဒုတိယအပိုင်းမှာ ဈေးအပြင်အပိုင်း လမ်းတစ်လျောက်ဖြစ်သည်
ဈေးအတွင်းတွင် ပစ္စည်းများ စုံလင်လှသည်
ပထမထပ်တွင် အသီးအနှံများ၊အသားများ၊ ပင်လယ်စာများ၊ စားသောက်ဆိုင်များ စသည်တို့ရှိသည်
ဟတ်ယိုင်မြို့တွင် စနေ၊ တနင်္ဂနွေ ၂ရက်ဈေးကြီး ၂ခုရှိသည်
အရေးပါသော ဗုဒ္ဓဘုရားမှာ ဟတ်ယိုင်နမ်ဘုရား သို့မဟုတ် ဝပ် ဟတ်ယိုင်နမ်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ တတိယအကြီးဆုံး လျောင်းတော်မှု ရုပ်ပွားတော်ရှိသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ တစ်ဝှမ်းလုံးမှ လူများသည် ဤဘုရားသို့ လာရောက်လေ့ရှိကြသည်
အောက်တိုဘာ ၁ရက်နေ့ညတွင်ကျင်းပသော ချက်ဖရာဘုရားပွဲမှာ ထိုင်းတောင်ပိုင်းတွင် ကျော်ကြားလှသည်
ညီညီမင်း(၁ အောက်တိုဘာ ၁၉၉၄ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး မြန်မာ အမျိုးသား ဘောလုံးအသင်းနှင့် မြန်မာ ယူ-၂၂ အသင်းတို့တွင် အလယ်တန်းနေရာမှာ ကစားခဲ့သည်
လက်ရှိ ကစားနေသော ကလပ်အသင်းမှာ မနေမြေ FC ဖြစ်သည်
ရှေ့နေ ဦးရဲထွန်းကို ၁၉၃၇ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
ရှေ့နေချုပ် ဦးချန်ထွန်း၏ အကြီးဆုံး သားဖြစ်သည်
ပညာရေး ဝန်ကြီးချုပ် ဒေါက်တာဘမော်၏ သမီး ဒေါ်ဥမ္မာမော် နှင့် ထိမ်းမြားလက်ထပ်သည်
မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးတင်အေး (မြို့မ) စသော ဆဲဗင်းဇူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံတွင် ပါဝင်ခဲ့သော ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်နှင့် ထင်ရှားသော နိုင်ငံရေးသမား ဖြစ်ခဲ့သည်
မြို့မကျောင်းသားများ၊ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားများသည်ကြွေးကြော်သံများ ကြွေးကြော်ကာ လှည့်လည် ဆန္ဒပြရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ် ဦးသန့် အရေးအခင်း၏ ချီတက်ဆန္ဒပြပွဲများ၊ ကန့်ကွက်ဆန္ဒပြပွဲများတွင်လည်းပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၈၈၈၈ အရေးအခင်း ဆန္ဒပြရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
စစ်အစိုးရ၏ အကြိမ်ကြိမ် ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံခဲ့ရသည်
ဦးရဲထွန်းသည် ၂၀၁၀ ခုနှစ် မေ ၇ ရက်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဗမာစုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bamarsu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ရေပူကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၉၃၂ တွင် မန္တလေးဥပစာကောလိပ်မှ အိုင်စီအက်စ် (ICS) တန်း အောင်မြင်ခဲ့သည်
အမေရိကန် ဝါရှင်တန် ပန်းချီကျောင်းမှ လက်မှတ်ရ ဆရာ ဦးလှ (မိတ္ထီလာ) ထံမှ စာပေးစာယူဖြင့် ပန်းချီပညာ သင်ယူခဲ့သည်
၁၉၃၄ တွင် အင်္ဂလန် ပန်းချီ စာပေးစာယူ သင်တန်းသို့ ဆက်သွယ်၍ ပညာ ဆက်လက် ဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၄၆ တွင် ဘီဘီအိုအေ ဘဏ်၌ လုပ်ကိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၅၂ တွင် ဘဏ် မန်နေဂျာ အဖြစ် ၁၉၆၄ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့ရာမှ ဦးခင်မောင် (ဘဏ်) ဟု ထင်ရှားခဲ့သည်
၁၉၅၉ တွင် ပန်းချီကဏ္ဍသစ် စာအုပ်ကို ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၇၉ - ၁၉၈၅အထိ ပန်းရိုးမ ပြက္ခဒိန်တွင် ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၈၃ ဒီဇင်ဘာ ၂ဝ တွင် မန္တလေးမြို့ စိန်ပန်းယာဉ်ပုံရပ်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
အရွက်ရှည်လျား၍ အဖျားတွင် ချွန်သည်
ပင်ခြေစု၍ ပင်ဖျားကားသည်
ယင်းကို စိုက်ပျိုးထားလျှင် ဧည့်သည်များ တတ်သည်ဆိုသည်
ဟင်္သတမြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဟင်္သာတခရိုင်ရှိ မြို့နယ် တစ်ခု ဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ်ရေးရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဟင်္သာတမြို့ ဖြစ်သည်
ဒမ်ဘယ် သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၊ ကာနတကပြည်နယ်၊ ဂါဒတ်ခရိုင် (Gadag) တွင် တည်ရှိသည့် ရွာတစ်ခု ဖြစ်သည်
၎င်းနေရာသည် ရှေးခေတ်အချိန်ကာလက ဗုဒ္ဓဘာသာ၏ ဗဟိုနေရာတစ်ခု ဖြစ်ခဲ့ပြီး ၁၂ ရာစုအထိ တည်ရှိနေခဲ့သည်
ဤရွာသည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၅၉၀ မီတာ (၁၉၄၀ ပေ) တွင် တည်ရှိသည်
Dambal is at an elevation of ၅၉၀ m (၁,၉၄၀ ft).၂၀၀၁ ခုနှစ် အိန္ဒိယနိုင်ငံလူဦးရေစာရင်းအရ ဒမ်ဘာလာတွင် လူဦးရေသည် ၁၀၀၉၅ ဦးရှိပြီး အမျိုးသား  ၅၁၆၆ ဦးနှင့် အမျိုးသမီး ၄၉၂၉ ဦး ရှိသည်
အိမ်ထောင်စုမှာ ၁၈၁၅ စု ရှိသည်
Mauryas နှင့် Satavahana တို့၏ အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ဗုဒ္ဓ၏ အဆုံးအမများသည် ကာနတက၌ ထွန်းကားခဲ့သည်
မြို့ပတ်ဝန်းကျင်တွင်လည်း ဗုဒ္ဓဘာသာဆိုင်ရာ ဓာတ်တော်များကို တွေ့နိုင်သည်
ဒမ်ဘယ်ရွာရှိ ဗုဒ္ဓဘာသာလာ နတ်ဖြစ်သည့် Tara ၏ ကျောင်းတော်တွင် အေဒီ ၁၀၉၅ တွင် ရေးထိုးထားသည့် ကျောက်စာတစ်ခု ရှိသည်
ထိုကျောက်စာတွင် ကုန်သည် ၁၆ ဦးတို့သည် ရဟန်းများအတွက် ဝိဟာရတစ်ခုနှင့် နတ် Tara အတွက် ကျောင်းတော်တစ်ခုကို ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်ဟု ရေးသားထားသည်
ဟိန္ဒူဘာသာဝင်များ များပြားလာသော်လည်း  ဗုဒ္ဓဘာသာကို လက်ခံခဲ့ကြသည့်အတွက် ၁၂ ရာစုနောက်ပိုင်းတွင် ဒမ်ဘယ်၌ ဗုဒ္ဓဘာသာနေရာတစ်ခု ရှိနေခဲ့သည်
There are three Hindu temples here.ထိုနေရာတွင် ဟိန္ဒိူကျောင်းတော်သုံးခု ရှိသည်
Doddabasappa ကျောင်းတော်သည် Chalukya  အနောက်ပိုင်းဗိသုကာပုံစံဖြင့် တည်ည်ဆောက်ထားပြီး  အစွန်း ၂၄ ဖက်ပါဝင်သည့် ပုံစံဖြင့် ပါဝင်ဖွဲ့စည်းထားသောကြောင့် ၎င်း၏ သွင်ပြင်သည့် စက်ဝိုင်းကဲ့သို့ ဖြစ်နေသည်
ထောင့်မှန်တစ်ခုချင်းစီတွင် ၂၂.၅ ဒီဂရီစီရှိသည့် ထောင့်လေးထောင့်အဖြစ် ခွဲခြားထားသည်
ထောင့်တစ်ခုချင်းစီတိုင်းတွင်လည်း ဗိသုကာလက်ရာများကို ဖော်ပြထားသည်
Each right angle is divided into four 22.5 degrees angles. Then each angle is again divided and covered with intricate carvings.မကြာသေးမီက တွေ့ရှိခဲ့သည့် ကျောင်းတော်ဖြစ်ကာ ဒေသခံများက "Jappadbavi" ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
Kappata gudda တောင်ကုန်းသည် ဒမ်ဘယ်နှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ တည်ရှိသည်
၎င်းတောင်ကုန်းတွင် ထင်ရှားသည့်  Kappata Malleshwara ကျောင်းတော်တည်ရှိကာ ဒမ်ဘယ်ရွာမှ ၅ မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
History of Indian ArtRahman၊ Mahbubur (2012)
in Islam၊ Sirajul; Jamal၊ Ahmed A. (eds.)
Banglapedia: National Encyclopedia of Bangladesh (Second ed.)
Deccan-herald: DambalDambal a religious symphonyDusty Dambal Think again!
ဘဏ္ဍာစိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bandarsoe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မလှိုင်မြို့နယ်၊ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြင်းတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၅ ဦး၊ မ ၉၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၇၃၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် တောင်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းတွင် တည်ရှိကာ ကမ္ဘာ့ အသေးဆုံး တိုက်ဖြစ်ပြီး အဓိက ကျွန်းကြီးဖြစ်သော တက်စ်မေးနီးယား ကျွန်းနှင့် ပစိဖိတ်နှင့် အိန္ဒိယ သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းငယ်များ ပါဝင်သည်
ကမ္ဘာ၏တောင်ဘက်ခြမ်း ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲတွင် ပကတိ အထီးတည်း ကျွန်းကြီးသဖွယ်တည်ရှိသော ဩစတြေးလျတိုက်သည် တိုက်ကြီးခြောက်တိုက်တွင် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်
ယင်းနှင့် အနီးဆုံးဖြစ်သော အာရှတိုက်နှင့်ပင် မိုင်၁၈ဝဝ ဝေး သည်
ထို့ကြောင့်ပင် ဩစတြေးလျတိုက်ကို နောက်ဆုံးမှ လူတို့ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်လေသည်
အရှေ့နှင့်အနောက်သို့ အရှည်ဆုံးနေရာတွင် ၂,၄၈၅ မိုင်ရှိ၍ တောင်နှင့်မြောက်သို့ အကျယ်ဆုံးနေရာတွင် ၁,၉၅၈ မိုင် ကျယ်ဝန်းသည်
တက်စမေးနီးယာကျွန်း အပါအဝင် စုစုပေါင်း ၂၉၇၄,၅၈၁ စတုရန်းမိုင်ကျယ်ဝန်းသည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် ကမ္ဘာ၏တောင်ဘက်ခြမ်းပစိဖိတ် သမုဒ္ဒရာထဲ၌ တည်ရှိ၍ တောင်လတ္တီတွဒ် ၁ဝ° မှ ၄၅°° အတွင်းနှင့် အရှေ့လောင်ဂျီတွဒ် ၁၁၄° မှ ၁၅၄°အတွင်း၌ ရှိလေသည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းသည် အရှည် မိုင်တစ်သောင်းနှစ်ထောင်မျှသာ ရှိသည်
အငူများ၊ ပင်လယ်အော်များ အလွန်နည်းသည်
ပင်လယ်လက်ကြား ဟူ၍လည်း မြောက်ဘက်၌ ကာပင်တေးရီးယားပင်လယ်ကွေ့ရှိ၍ တောင်ဘက်၌ ဂရိတ် ဩစတြေးလီးယန်းဗိုက်ရှိသည်
အရှေ့မြောက် ကမ်းခြေနှင့် မိုင် ၃ဝ မှ ၇ဝ ကွာဝေးသောနေရာ၌ မိုင် ၁၂၅ဝ ရှိသော ဂရိတ်ဗယ်ရီယာရိခေါ် သန္တာကျောက်တန်းကြီးရှိ၏
အရှေ့တောင်ကမ်းရိုးတန်းတွင် သင်္ဘောဆိပ်ကောင်းများရှိ၍ ကမ်းရိုးတန်းအနီး တစ်လျှောက်တွင် ကျွန်းကလေး များစွာရှိလေသည်
ဩစတြေးလျတိုက်အနီးရှိသော ကျွန်းများအနက် မြောက်ဘက်ရှိ နယူးဂင်းနီကျွန်းနှင့် တောင်ဘက်ရှိ တက်စမေးနီးယားကျွန်းတို့သည် ထင်ရှားသည်
ဩစတြေးလျတိုက်ကို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်လိုက်၍ သုံးပိုင်းခွဲနိုင်သည်
ယင်းတို့မှာ (၁) အနောက်ကုန်းမြင့်ဒေသ၊ (၂)အလယ်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသ၊ (၃) အရှေ့တောင်တန်းဒေသတို့ ဖြစ်သည်
အနောက်ကုန်းမြင့်ဒေသသည် ပေ ၆ဝဝ မှ ၁,၅ဝဝ အထိသာဖြစ်သည်
ထိုဒေသသည် ဩစတြေးလျတိုက်၏ တစ်ဝက်နီးနီး ကျယ်ဝန်းသည်
အလယ်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသသည် ပင်လယ်သို့ထွက်ပေါက် မရှိသော မြစ်များစီးဆင်းရာဒေသ ဖြစ်သည်
အချို့နေရာတွင် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်ထက် နိမ့်နေတတ်ရာ အရှေ့တောင်ဘက် ပိုင်းဖြစ်သော မာရေးမြစ်ဝှမ်းဒေသသည် အနိမ့်ဆုံးအပိုင်းဖြစ်သည်
အရှေ့တောင်တန်းဒေသသည် အမှန်စစ်စစ် ကုန်းမြေ မြင့်၏အစွန်း တောင်တန်းကြီးဖြစ်သည်
ယင်းတောင်တန်းကို ဂရိတ်ဒီဗိုက်ဒင်း တောင်တန်းဟုခေါ်သည်
ထိုတောင်တန်းကြီးသည်  ဩစတြေးလျတိုက်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုး တစ်လျှောက်တွင် ကမ်းရိုးနှင့် မိုင် ၅ဝ မှ ၃ဝဝ အကွာ၌ တန်းနေ၍ တောင်ဘက်ဆုံးတွင် အမြင့်ဆုံးတောင်များရှိသည်
တောင်တန်းကြီးသည် မိုင် ၁၅ဝ ခန့်ကျယ်၍ အနောက်ဘက်သို့ တဖြည်းဖြည်းနိမ့်ဆင်းသွားရာ ထိုဆင်ခြေလျှောတစ်လျှောက်၌ ဒါလင်ဒေါင်းခေါ် မြက်ခင်းပြင်ရှိသည်
တောင်တန်းနှင့် ကမ်းရိုးတန်းအကြားတွင် အလွန်ကျဉ်းမြောင်းသောလွင်ပြင် ရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက်ရှိ ရေအိုင်များသည်လည်း များသောအားဖြင့် ကျယ်၍တိမ်သည်
နွေအခါ၌ အချို့ရေအိုင်များသည် ရွှံ့အိုင်ကြီးများသဖွယ် ရေမရှိဘဲ ရွှံ့များဖြင့်ပြည့်နေ သည်ကိုသာ တွေ့ရသည်
ဩစတြေးလီးယားတိုက်ရှိ ဂျော့ ရေအိုင်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူးဆန်းဆုံးသော ရေအိုင်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ယင်းရေအိုင်သည် ပေါ်လာလိုက် ပျောက်သွားလိုက် ဖြစ်သည်
ဂျော့အိုင်နည်းတူ အဲရာအိုင်သည်လည်း အမြဲလိုလို ဆားကန်ကြီးသဖွယ် ဖြစ်နေပြီးနောက် လွန်ခဲ့သည့်အနှစ်တစ်ရာ အတွင်း နှစ်ကြိမ်သာ ရေဖြင့် ပြည့်ခဲ့ဖူးလေသည်
ဩစတြေးလီးယားတိုက်တွင် ရေတံခွန်များရှိ၍ လှလည်း အလွန်လှပသည်
သို့ရာတွင် မမြင့်လှချေ
ဩစတြေးလျတိုက်အလယ်ကို ဒက္ခိဏယဉ်စွန်း တန်းသည် ဖြတ်သန်းသွားရကား ဩစတြေးလျတိုက် မြောက်ပိုင်းသည် မြန်မာနိုင်ငံကဲ့သို့ပင် မုတ်သုန်ဒေသဖြစ်သည်
မုတ်သုန်လေသည် မြန်မာနိုင်ငံမှာကဲ့သို့ပင် ဇွန်လမှ အောက်တိုဘာလအတွင်း မဟုတ်ဘဲ၊ နိုဝင်ဘာလမှ ဧပြီလအတွင်း တိုက်ခတ် သည်
တိုက်ခတ်သော မုတ်သုန်လေသည်လည်း အနောက်မြောက်လေဖြစ်သည်
အနောက်မြောက်လေ တိုက်ခတ် သော နိုဝင်ဘာလမှဧပြီလအတွင်း မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်း တစ်လျှောက် မိုးရွာသွန်းလေသည်
ဩစတြေးလျတိုက် အလယ်ပိုင်းဒေသသည် တစ်နှစ်ပတ်လုံးမိုးခေါင်လေသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျတိုက် အလယ်ပိုင်းသည် သဲကန္တာရ ဖြစ်၍ အနောက်တောင်ထောင့်မှာမူ ဆောင်းအခါ၌ မိုးရွာသော မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုရှိသည့် ဒေသဖြစ်သည်
ဩစတြေးလီးယားတစ်တိုက်လုံးကိုခြုံကြည့်မူ များသော အားဖြင့် မိုးခေါင်းပါးသောဒေသ များသည်
မြောက်ဘက်နှင့် အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်၌သာ မိုးရွာသွန်း၍ ကုန်းတွင်းပိုင်းဒေသများတွင် အချို့နှစ်များ၌ လုံးဝမိုးမရွာဘဲရှိ တတ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ သုံးပုံတစ်ပုံကျော်ကျော် သည် မိုးရေချိန် တစ်နှစ်လျှင် ဆယ်လက်မထက်နည်း၍ တစ်ဝက်ကျော်ကျော်သည် ၁၅ လက်မထက် နည်းသည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ သဘာဝပေါက်ရောက်သော အပင်နှင့် တွေ့ရှိရသောတိရစ္ဆာန်များမှာ အခြားဒေသ၌တွေ့ရခဲ သော အပင်နှင့် တိရစ္ဆာန်များဖြစ်သည်
မြေမျက်နှာပြင်၊ ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ ပေါက်ရောက် သည့်အပင်များ ကွဲပြားခြားနားသည်
ဩစတြေးလျတိုက် အလယ်ပိုင်းကုန်းမြေမြင့်ကြီး တစ်ခုလုံးနှင့် အဲရာရေအိုင်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ မြေနိမ့်ဒေသတစ်ဝိုက် လုံးသည် သဲကန္တာရဒေသဖြစ်သည်
ရှားစောင်းပင်၊ ဆူးရှိသော မြက်ပင်၊ ခြုံဖုတ်များ စသည် ကြိုးကြားပေါက်ရောက်နေတတ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ အနောက်တောင်နှင့် အရှေ့ တောင်ကမ်းရိုးတန်း၌ မြေထဲပင်လယ်ရာသီဥတုဒေသကို တွေ့ရ သည်
ဆောင်းရာသီ၌ မိုးရွာသည်
လိမ္မော်သီး၊ သစ်သော့သီး၊ စပျစ်သီး စသော သီးပင်များ၊ ဂျုံများစိုက်ပျိုးကြ၍ စိုစွတ် သောအပိုင်း၌ အဖိုးတန်သစ်တောများရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက်မြောက်ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသ တစ်လျှောက်သည် အပူပိုင်းမြက်ခင်းဒေသ ဖြစ်သည်
ကမ်းစပ် တွင် စိုစွတ်၍ သစ်တောများရှိသည်
ကုန်းတွင်းဘက်ရောက် သောအခါ မုတ်သုန်တော၊ သို့မဟုတ် အမြဲစိမ်းလန်းသော အပင်များပေါက်ရောက်သော သစ်တောများရှိသည်
ယင်းသစ်တောမျိုးကို လွန်သောအခါ မြက်ခင်းနှင့်သစ်ပင်စု ရောနှောနေသော ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင်မျိုးကို တွေ့ရသည်
မြက်ခင်းဒေသ သည် သိုး၊ နွားမွေးမြူရန် စားကျက်ကောင်းဖြစ်သည်
ဂရိတ်ဒီဗိုက်ဒင်းတောင်တန်း၏ အနောက်ဘက် မာရေး နှင့် ဒါလင်မြစ်ဝှမ်းဒေသသည် သမပိုင်း မြက်ခင်းဒေသဖြစ်သည်
ယင်းမြက်ခင်းဒေသတွင် သိုးများ အကြီးအကျယ်မွေးမြူရာ ကမ္ဘာပေါ်၌ သိုး အများဆုံးမွေးမြူရာ ဒေသကြီးဖြစ်သည်
မိုးကောင်းစွာရရုံမက ပင်လယ်နှင့်နီး၍ ပင်လယ်လေ အမြဲရရှိသော အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတန်းဒေသသည် ရာသီဥတု ညီညွတ်မျှတသည်
မြက်ခင်းများ အမြဲစိမ်းစိုနေသဖြင့် နွားမွေး ကြသည်
ထို့ကြောင့် နို့ထွက်ပစ္စည်း အမြောက်အမြားထွက် သဖြင့် နိုင်ငံခြားသို့ပင် တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်
ပိုမိုပူနွေးသော မြောက်ဘက်ကျကျအပိုင်း၌ ကြံ၊ နာနတ်၊ ငှက်ပျောစသော သီးနှံပင်များကို စိုက်ပျိုးကြသည်
တောင်ခါးပန်းများတွင် ယူကလစ်တပ် စသော အဖိုးတန်သစ်တောများရှိသည်
တက်စမေးနီးယားကျွန်းသည် သမအေးပိုင်းဒေသဖြစ် သည်
တစ်နှစ်ပတ်လုံး မိုးရသည်
ရာသီဥတုမျှတသည်
အဓိကအားဖြင့် ဂျုံ၊ ပန်းသီး၊ အာလူးတို့ကို စိုက်ပျိုး၍ သိုး များ၊ နွားများလည်း မွေးမြူသည်
ယူကလစ်တပ်ပင်များ ထူထပ်စွာပေါက်ရောက်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် အခြားတိုက်များနှင့် တစ်စုံတစ်ရာ အဆက်အသွယ်မရှိ၊ ပကတိအထီးတည်း တည်ရှိ နေဘိသကဲ့သို့ တွေ့ရသည့် တိရစ္ဆာန်များ၊ သစ်ပင်များ၊ ပန်းပင် များသည်လည်း ထူးထူးဆန်းဆန်း အံ့ဩဖွယ် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်ရှိ မည်သည့်ဒေသတွင်မှ မတွေ့ရှိရသော သစ်ပင်အမျိုးပေါင်း တစ်သောင်းကျော်ကို ဩစတြေးလျတိုက်၌ တွေ့ရသည်
အခြားဒေသ၌ မတွေ့ရှိရသော တိရစ္ဆာန်များ ငှက်များ ကိုလည်း ဩစတြေးလျတိုက်၌ တွေ့ရှိရသည်
ပလက်တီပက်ခေါ် ဘဲတူဖျံတူကောင်၊ သားပိုက်ကောင်အမျိုးမျိုး၊ အီချစ် ဒနာပရွက်စားကောင်၊ အီးမျူးငှက်ကုလားအုပ်၊ ဒင်ဂိုခေါ် တော ခွေးတစ်မျိုး၊ ကွာလာဝက်ဝံစသည်တို့ကို ဩစတြေးလျတိုက်မှတစ်ပါး အခြားမည်သည့်ဒေသတွင်မျှ မတွေ့ရချေ
ဩစတြေးလျတိုက်သည် ဓာတ်သတ္တုပေါများသော တိုက်ကြီးဖြစ်သည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်ဒေသတွင် ရွှေအမြောက်အမြားတွေ့ရသည်
ကာလဂူလီရွှေတွင်းသည် အကြီး ကျယ်ဆုံးဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက် အရှေ့ပိုင်း ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၌လည်း ရွှေကိုတွေ့ရသည်
ကွင်းစလန်နှင့် နယူး ဆောက်သဝေးပြည်နယ်တို့မှ ကျောက်မီးသွေးထွက်သည်
ဩစတြေးလျတိုက် ထွက်ကုန်အားလုံး တန်ဖိုး၏ ထက်ဝက်သည် ကျောက်မီးသွေးထွက်ကုန်မှ ရရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက် ထွက် အခြားအဖိုးတန် ဓာတ်သတ္တုများမှာ ကြေးနီ၊ ငွေ၊ ခဲ၊ သံ၊ သွပ်၊ ပလက်တီနမ်၊ သံဖြူ၊ မက်ဂနီဆိုက်နှင့် ရွဲများ ဖြစ် ကြသည်
ဩစတြေးလျတစ်တိုက်လုံးမှ ထွက်သော တွင်းထွက်သတ္တုများ၏ ထက်ဝက်ကို နယူး ဆောက်သဝေး ပြည်နယ်မှ ရရှိသည်
၁၉၇၃ ခုနှစ် ခန့်မှန်းခြေအရ ဩစတြေးလျတိုက် ၏ လူဦးရေသည် ၁၃ဝ၂၆၃ဝဝ ယောက် ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်ကား လူဦးရေညီမျှစွာ ရှိသည်မဟုတ်ချေ
များသောအားဖြင့် အရှေ့တောင်ပိုင်းနှင့်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် မြို့ကြီးပြကြီးများတွင် လူနေအိမ်ခြေအများဆုံးဖြစ်သည်
ကျေး ရွာလူထုမှာ လူဦးရေ၏ လေးပုံတစ်ပုံသာရှိသည်
နယူးဆောက် သဝေးနှင့် ဝိတိုရိယပြည်နယ်တို့သည် လူဦးရေ အထူထပ်ဆုံး ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလီးယားတိုက်၌ နေထိုင်ကြသူများသည် များသောအားဖြင့် ဗြိတိသျှလူမျိုး အဆက်အနွယ်များ ဖြစ်ကြ သည်
တိုင်းဦးသားလူမျိုးများသည် ယခုအခါ ၅ဝဝဝဝ ခန့် သာရှိတော့သည်
ယင်းတို့သည် အတည်တကျ တစ်နေရာ တည်း၌ နေထိုင်လုပ်ကိုင်မစားဘဲ လှည့်လည်သွားလာနေတတ် သည်
ဩစတြေးလျတိုက် အမျိုးသားဝင်ငွေ၏ ၅ဝ ရာ ခိုင်နှုန်းခန့်သည် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးနှင့် မွေးမြူရေးမှ ရရှိသည်
မွေးမြူရေးတွင် သိုးမွေးမြူရေးသည် အကြီးကျယ်ဆုံး လုပ်ငန်းဖြစ်သည်
မာရီးနိုး သိုးမျိုးသည် ဩစတြေးလျတိုက်၌ မွေးမြူသော နာမည်ကျော် သိုးမျိုးကောင်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက် ထွက်ကုန်၏ ၅ဝ ရာခိုင်နှုန်းသည် သိုးမွေးဖြစ်သည်
အခြားအကြီးအကျယ်မွေးမြူသော တိရစ္ဆာန် များမှာ နွား၊ ဆိတ်၊ ဝက်တို့ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျတိုက်မှ ထောပတ်၊ ဒိန်ခဲ၊ နို့ဆီစသော နို့ထွက် ပစ္စည်းများ၊ အမဲသား၊ ဆိတ်သား၊ သိုးသား၊ ဝက်သားစသည် တို့ကို ကြာရှည်ခံရန် ပြုပြင်ထားသော စည်သွတ်အသားဗူးများ ကို နိုင်ငံခြားသို့ တင်ပို့ရောင်းချနိုင်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် စိုက်ပျိုးရေး၌သာမက စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း၌လည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထွန်းကားဆုံး ဒေသများအနက် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်
လူတစ်ရာလျှင် ၂၈ ယောက်ခန့်သည် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများတွင် လုပ်ကိုင် နေသူများဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျတိုက်၏ ထင်ရှား သော စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်းများမှာ စည်သွတ်ဗူးလုပ်ငန်း၊ သံ မဏိလုပ်ငန်း၊ မော်တော်ယာဉ်နှင့် လေယာဉ်ထုတ်လုပ်ရေး လုပ်ငန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျတိုက်အတွင်း၌ မီးရထားလမ်း မိုင် နှစ်သောင်းရှစ်ထောင်ခန့်ရှိသည်
မီးရထားလမ်းများကို မိမိ ပြည်နယ်နှင့် မိမိဖောက်လုပ်ကြခြင်းဖြစ်ရာ မီးရထားလမ်း အကျယ်သည် ပြည်နယ်တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မတူသဖြင့် ပြည်နယ် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု မီးရထားလမ်းဖြင့် ဆက်စပ်ထားသော်လည်း ခရီးသည်များ တောက်လျှောက်မသွားလာနိုင်ချေ
ရထားပြောင်း စီးရလေသည်
မော်တော်ကားလမ်းမှာမူ မိုင်ပေါင်း ငါးသိန်းခန့် ရှိသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ပြီးသည်မှစ၍ ဩစတြေးလျတိုက် တွင် လေကြောင်းသယ်ယူပို့ဆောင်ရေး ခရီးလမ်းများ တိုးတက် များပြားလာလေသည်
စိတ်ဝင်စားဖွယ် လေကြောင်းသယ်ယူ ပို့ဆောင်ရေး တိုးချဲ့မှုတစ်ခုကား မိုးပျံဆရာဝန်ဟုခေါ်ကြသော လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
အလုပ်သမားလူနာများရှိရာသတ္တုတွင်း၊ မွေးမြူရေးခြံစသော မြို့နှင့်ဝေးသည့် အလုပ်သမားများနေရာ ဒေသများသို့ ချက်ချင်း ဆရာဝန်များ လေကြောင်းခရီးဖြင့် သွားရောက်ကုသပေးခြင်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် ဗြိတိသျှဓနသဟာယအဖွဲ့ ဝင်ဖြစ်၍ ဩစတြေးလျဓနသဟာယ ပြည်ထောင်စုအဖြစ် ပါဝင်သည်
ဩစတြေးလျတစ်တိုက်လုံး၏ မြို့တော်မှာ ကန်းဗရားမြို့ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၁၄၁၇၉၅ ယောက်ရှိသည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ပြည်နယ်ခြောက်နယ်နှင့် နယ်ကြီးနှစ်နယ်တို့ ပါဝင်သည်
ပြည်နယ်များမှာ ဩစတြေးလျအနောက်ပိုင်း၊တက်စမေနီးယား၊ဩစတြေးလီးယားတောင်ပိုင်း၊ဝိတိုရိယ၊နယူးဆောက်သဝေး၊ကွင်းစလန်ပြည်နယ်တို့ဖြစ်၍ နယ်ကြီးများမှာ ဩစတြေးလျမြောက်ပိုင်းနယ်နှင့် ဩစတြေးလျမြို့တော်နယ်တို့ဖြစ်ကြသည်
ထိုမှတစ်ပါး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ အစိုးရသည် ပါပူယာ နယူးဂင်းနီနယ်ကို၎င်း၊ နော်ဖို့ကျွန်း၊ အက်ရှမိုးနှင့် ကာတီယာကျွန်းများ၊ ဟာဒ်နှင့် မက္ကဒေါ်နယ်ကျွန်းများ၊ ကိုကိုးနှင့် ကီးလင်းကျွန်းများ၊ ခရစ္စမတ်ကျွန်းတို့ကို၎င်း၊ ဩစတြေးလီးယား အန္တာတိတ်နယ်ပယ်ကို၎င်း အုပ်ချုပ်ရသည်
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်မှစ၍ နယ်များကိုခွဲလိုက်၍ မိမိနယ်နှင့်မိမိ စိတ်တိုင်းကျ အုပ်ချုပ်ကြရသည်
ပြည်နယ်အသီးသီးတွင် သီးသန့်ပါလီမန်တစ်ခုစီ၊ တရားရုံးချုပ်တစ်ခု စီရှိကြသည်
ဩစတြေးလီးယား ဓနသဟာယပြည်ထောင်စု အစိုးရတွင်လည်း ပါလီမန်လွှတ်တော်ရှိသည်
ဓနသဟာယပါလီမန် အောက်လွှတ်တော်သို့ ပြည်နယ်များမှ ကိုယ်စားလှယ်များ လူဦးရေ အချိုးအစားအလိုက် ပါဝင်ရသည်
အထက်လွှတ်တော်သို့မူ ပြည်နယ်တစ်ခုစီမှ ပြည်နယ်ပါလီမန်ကိုယ်စားလှယ် ၁ဝ ဦးကျစီ ပါဝင်ရသည်
ဓနသဟာယ ပါလီမန်အောက်လွှတ်တော်၌ အမတ်နေရာအများဆုံးရသော နိုင်ငံရေးပါတီခေါင်းဆောင်ကို ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တင်မြှောက်၍ စိုးရအဖွဲ့ကိုခေါင်းဆောင်စေ သည်
ဗြိတိသျှဘုရင်မကိုယ်စား ဆောင်ရွက်ရန် ဗြိတိသျှအစိုးရ က ဩစတြေးလီးယား ဓနသဟာယပြည်ထောင်စု အစိုးရအကြံပေးသည့်ပုဂ္ဂိုလ်အား ဘုရင်ခံချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားရသည်
ဩစတြေးလျတိုက်သည် တိုက်ကြီးခြောက်တိုက်အနက် နောက်ဆုံးမှတွေ့ရှိ၍ မကြာမီကမှ ယဉ်ကျေးမှုတိုးတက် ပြန့်ပွားလာသော တိုက်ဖြစ်သော်လည်း တည်ရှိခဲ့သောအချိန် ကာလမှာ အလွန်ပင်ရှေးကျလျက် အာရှနှင့်ဥရောပတိုက်တို့ ပင်လယ်ရေအောက်တွင် နစ်မြုပ်နေစဉ်ကပင် ကျွန်းကြီးတစ်ကျွန်းအဖြစ် တည်ရှိနေခဲ့ဟန်ရှိကြောင်းဖြင့် ပထဝီသိပ္ပံ ပညာရှင်များကယူဆကြသည်
ဩစတြေးလျတိုက်ကို မည်သည့်အချိန်က စတင်တွေ့ရှိခဲ့သည်ဟု အတိအကျမပြောနိုင်ချေ
သို့သော် အရှေ့ အိန္ဒိယကျွန်းစုအလွန်ရှိ ကုန်းမြေတစ်ခုအကြောင်း ရေးသားထားသော စာတမ်းတစ်ခုကိုမူကား ၁၅၄၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံ၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ဖူးသည်
ဤသည်ကို ထောက်ချင့်ခြင်းအားဖြင့် ဩစတြေးလျတိုက်ကို ပေါ်တူဂီတို့ စတင်တွေ့ရှိသည်ဟု ယူဆရန်ရှိသည်
၁၆ဝ၆ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချလူမျိုး ရေကြောင်းခရီးသွားတစ်ဦးသည် ကာပင်တေးရီးယားပင်လယ်ကွေ့၏ အရှေ့ ဘက်ကမ်းကို တွေ့ရှိခဲ့ဖူးသည်ဟုဆိုသည်
၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ဒတ်ချ သင်္ဘောသား အတ်ဗယ်ဂျေတက်စမင် ဆိုသူသည် ဩစတြေးလျတိုက်၏ တောင်ဘက်တွင် ကပ်လျက်ရှိသော တက်စမေနီးယား ကျွန်းကိုတွေ့ရှိလေသည်
ဒတ်ချလူမျိုးတို့သည် ဩစတြေးလျတိုက်ကိုတွေ့ရှိကြသော်လည်း အတည်ကျ တက်ရောက် နေထိုင်ခြင်းကား မပြုကြချေ
၁၇၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ကပ္ပတိန် ဂျိမ်းကွတ်ဆိုသူ အင်္ဂလိပ်လူမျိုး နယ်သစ်ရှာသူသည် ဩစတြေးလျတိုက် အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတမ်း တစ်လျှောက် တောင်မှမြောက်သို့ လှည့်လည်ရောက်ရှိရင်း ယခု နယူးဆောက်သဝေးပြည်နယ်ဟုခေါ်သောဒေသကို အင်္ဂလိပ်ပိုင်ဒေသအဖြစ် သတ်မှတ်တည်ထောင်ခဲ့ သည်
အင်္ဂလိပ်တို့သည်ယခင်က အကျဉ်းသားများကို အမေရိကတိုက်ရှိ ကိုလိုနီနယ်များသို့ပို့ခဲ့သော်လည်း အမေရိကန်ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်၍ ကိုလိုနီနယ် အမြောက်အမြား လက်လွှတ်လိုက်ရပြီးသည့်နောက် ၁၇၈၈ခုနှစ် မှစ၍ အကျဉ်းသားများကို ဩစတြေးလီးယားတိုက်ရှိ နယ်မြေသစ်များသို့ပို့လေသည်
၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျတိုက်၌ ရွှေကိုတွေ့ရသဖြင့် ရွှေတွင်းလုပ်ငန်းဖြင့် စီးပွားရှာရန် လာရောက်နေထိုင်သူများကြောင့် လူဦးရေတိုးလာလေသည်
ထို သူများက အကျဉ်းသားများပို့သည်ကို ကန့်ကွက်သော်လည်း ၁၈၆၈ ခုနှစ်အထိမူ အကျဉ်းသားများ အပို့မရပ်ခဲ့ချေ
တဖြည်းဖြည်းသာ အကျဉ်းသားဦးရေကို လျော့၍ပို့ခဲ့လေသည်
ရှေးဦးလာရောက်နေထိုင်သူများသည် ရိက္ခာအခက်အခဲနှင့် အတော်ပင် ရင်ဆိုင်ခဲ့ကြရသည်
တဖြည်းဖြည်းနယ်သစ်များကို ရှာဖွေ တည်ထောင် စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်ကြမှ အနေကျသွားလေသည်
ဤသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သဝေးပြည်နယ်သည် ရှေးဦးဆုံး တည်ထောင်သောပြည်နယ်ဖြစ်၍ ၁၈ဝ၄ ခုနှစ်တွင် တက်စမေနီးယားကျွန်းကို၎င်း၊ ၁၈၅၁ ခုနှစ်တွင် ဝိတိုရိယပြည်နယ်ကို၎င်း၊ ၁၈၅၉ ခုနှစ်တွင် ကွင်းစလန်းပြည်နယ်ကို၎င်း တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ထို ပြည်နယ်များကိုစုပေါင်းကာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ ပြည်ထောင်စုဟူ၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့လေသည်
သခင်ဇင် ကို ၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုက်ဦး မြို့ ၌ ဦးကျော်ဇော+ဒေါ်အေးညို တို့မှ မွေးဖွားခဲ့သည်
၁၉၄၂-၄၃ ညောင်လေးပင်မြို့နယ် တို့ဗမာဆင်းရဲသား အစည်းအရုံး အလုပ်အမှုဆောင် နှင့် ဗကပ ပါတီဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၄၅ ဖက်ဆစ်တော်လှန်ရေး ၌ ညောင်လေးပင် မြို့နယ် နှင့် ရွှေကျင် မြို့နယ် တို့တွင် နိုင်ငံရေးမှူး အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့သည်
ထိုနှစ် ဇူလိုင်လ တွင် ကျင်းပသော ဒုတိယအကြိမ် ပါတီညီလာခံတွင် ဗဟိုကော်မတီ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံခဲ့ရသည်
၁၉၄၇ ဗမာနိုင်ငံ တောင်သူလယ်သမား သမဂ္ဂ (ဗဟိုဌာနချုပ်) တွင် ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့လေသည်
၁၉၄၈ မတ် ၂၈ တွင် ဗကပ တောခိုသော အခါ၌ ဗကပ ဗဟိုခေါင်းဆောင်များ နှင့်အတူ ပဲခူးရိုးမသို့ တောခိုခဲ့လေသည်
၁၉၄၉ စက်တင်ဘာ တွင် ဗဟိုကော်မတီ အစည်းအဝေး ၌ ပေါ်လစ်ဗြူရို အဖွဲ့ဝင် (နိုင်ငံရေး ဦးဆောင်အဖွဲ့ဝင်) အဖြစ်ရွေးချယ်ခံခဲ့ရသည်
သခင်ဇင်သည် ၁၉၄၈ ဗကပ တောခိုပြီးနောက် ဗဟိုကော်မတီ အဆင့်အတန်းအရ အမှတ်စဉ်တွင် အဆင့်နေရာ (၆) ဖြစ်သည်
A၁၉၅၀ သခင်ဇင်သည် ပျဉ်းမနား မြို့နယ်၌ ရှိသော ဗကပ ဗဟိုဌာနချုပ် သို့ အောက်ဗမာပြည် ဌာနခွဲ မှ ပြောင်းရွေ့ တာဝန်ယူခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း တောတွင်း ပြည်သူဒီမိုကရေစီ တပ်ပေါင်းစု ဗဟိုစည်းရုံးရေး ကော်မတီအဖွဲ့ဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်ဦးတွင် သခင်ဇင်သည် ဗကပ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်တိုင်း သို့ စုံစမ်းရေးအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် သွားရောက်ခဲ့ရသည်
၁၉၅၂ ဇူလိုင် ၄ ရက်မှ စက်တင်ဘာ ၁၅ ရက်အထိ ကျင်းပခဲ့သော ယောနယ်၊ ပုံတောင်ပုံညာ ဒေသ သုံးပါတီ ညီညွတ်ရေး ကွန်ဖရင့် တွင် ဗကပ ကိုယ်စားလှယ် အဖြစ်လည်း တက်ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၅၃ မတ် သခင်ဇင်သည် တောင်ပိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တွင် နိုင်ငံရေးမှူးကြီး အဖြစ်ဖြင့်လည်း ယာယီတာဝန်ယူခဲ့သည်
၁၉၅၅ ခုနှစ် ဗဟိုကော်မတီ အစည်းအဝေး အပြီးတွင် ပဲခူးရိုးမ သို့ ဌာနချုပ် တာဝန်ဖြင့် သွားရောက်ခဲ့ရသည်
ပြည်တွင်းစစ် ရပ်စဲရေ:၊ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးလမ်းစဉ် ကို အောက်ခြေပါတီဝင်ထု အား တင်ပြရန် နှင့် မဟာမိတ် ပါတီများအား ရှင်းလင်း တင်ပြရန် အတွက် တာဝန်ယူခဲ့သည်
သခင်ဇင်သည် ညောင်လေးပင် မြို့ တွင် နေထိုင်သော ဦးဘဦး၊ဒေါ်လွယ် တို့၏ သမီး ဒေါ်ကြည်ကြည် နှင့်လက်ထပ်ခဲ့သည်
ရဟန်းတို့သည် အနည်းဆုံး ၄~မိုင်ခန့် ခရီးသွားလျှင် ရေစစ်ယူသွားရသည်၊ ရေစစ်မယူဘဲ ခရီးသွားလျှင် အာပတ်သင့်၏၊ အကယ်၍ ရေစစ်မရှိလျင် သင်္ကန်းအနားစွန်း (သို့မဟုတ်) လက်ကိုင်ပုဝါကို ရေစစ်အမှတ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ရသည်
ထို့ပြင် အမှုန်များပါသော ရေကို မစစ်ဘဲ မသောက်အပ်၊ ရေမစစ်ဘဲ သောက်လျင် အာပတ်သင့်၏၊ အမှုန်မရှိလျင်ကား စစ်ဖွယ် မလိုပါ
ဘုရားလက်ထက်တော်အခါက ရဟန်းနှစ်ပါး ခရီးသွားရာ ရေစစ်မပါ၍ ရေမသောက်ဘဲ အငတ်ခံကာ သီလဖြည့်ကျင့်ခဲ့သော သာဓကများ ရှိခဲ့ဖူးပါသည်
ထို့ကြောင့် "ရဟန်းတို့သည် ခရီးသွားလျင် မဖြစ်မနေ ရေစစ်ယူသွားရမည် " ဟု စူဠဝါပါဠိတော်၊ ၂၅၅ တွင် မိန့်တော်မူခဲ့ပါသည်
ဘုရားလက်ထက်တွင် ရေစစ်အမျိုးမျိုး ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့ရာ ထိုတွင် ဓမ္မကရဏ ဟု ခေါ်ဆိုရသော ဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ်သည်လည်း တစ်ခုအပါအဝင် ဖြစ်၏
ယနေ့ခေတ်တွင် ထိုရေစစ်မျိုး အသုံးနည်းလာကြသည်၊ အချို့သော ဆရာတော်များသာ အသုံးပြုကြတော့သည်၊ သာသနာ့ယဉ်ကျေးမှု ထုံးတမ်းစဉ်လာများကို ထိန်းသိမ်းရန် ဘုရားသားတော် သမီးတော်များ၌ တာဝန်ရှိပါသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ်အကြောင်းကို ရေးသားလိုက်ရပါသည်
ရေထဲနှစ်လိုက်သောအခါ "ဓူ" ဟု အသံမြည်တတ်သောကြောင့် "ဓမ္မကရဏ (ဓမ္မကရိုဏ်း) " ဟု ခေါ်ကြသည်
ထိပ်ဝကျယ်၍ နောက်၌ ဖုသီးလေးပါရှိ၏၊ ထိပ်ဝကို အဝတ်ဖြင့် ပိတ်ထားရသည်၊ နောက်ဖုသီးလေး၌ အပေါက်ငယ် ဖောက်ထားရသည်
(ပုံကို ကြည့်ပါ)ဓမ္မကရိုဏ်ကို ဖုသီးလေး၌ အပေါက်ကို မပိတ်ဘဲ ဖွင့်လျက်ပင် ရေထဲ နှစ်ရသည်၊ရေများအထဲသို့ ဝင်သွားသောအခါ နောက်အပေါက်ကို လက်မဖြင့် ပိတ်၍ ရေထဲမှ ထုတ်ယူရသည်၊ထို့နောက် သောက်ရေခွက်ကို အောက်မှ ခံကာ လက်မကို ဖွင့်လိုက်လျှင် ဓမ္မကရိုဏ်မှ ရေများ ခွက်ထဲသို့ စီးကျသွားလိမ့်မည်
ဤသို့အားဖြင့် အပ်စပ်အောင် စစ်ပြီးသော ရေဖြစ်အောင် ရှေးမထေရ်ကြီးများ ပြုလုပ်ကြသည်
(ပုံများကို ကြည့်ပါ)ရှေးယခင်က မြန်မာနိုင်ငံ ပရိက္ခရာဆိုင်များတွင် ရောင်းချမှုရှိခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ဤဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ်ကို မြန်မာနိုင်ငံ သင်္ကန်းပရိက္ခရာဆိုင်များတွင် ပြုလုပ်ရောင်းချမှု နည်းလှ၏၊ သို့သော် ထိုင်းနိုင်ငံတွင်ကား ယနေ့ချိန်ထိ ပရိက္ခရာရှစ်ပါးတွင် ဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ် ထည့်သွင်းရောင်းချဆဲပင် ဖြစ်သည်
ဓမ္မကရိုက်ရေစစ်ကား၊ နှီး၊ သံ၊ ကြေး၊ သေတ္တု စသည်ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော ဝတ္ထု၌၊ အဝတ်ဖြင့်
ဖွဲစပ်ချုပ်လုပ်၍၊ ရေတွင်နှစ်၍ စစ်ယူရသော၊ ရေစစ်မျိုးတည်း
ဤ(ဓမ္မကရက) ပုဒ်၌၊ အလုံးစုံ မြန်မာစာများမှာ (မ) ဒွေ ဘော်မဲ့၊ နောက်ဆုံးအလုံးမှာ၊ မုဒ္ဓဇ. ပဉ္စမက္ခရာ (ဏ) ကြီးနှင့် (ဓမကရဏ) ဟု ပျက်လျက်ချည်းသာ၊ ရှိကြသည်၊ သတိပြု၊ (မ) ဒွေ ဘော်နှင့်တကွ၊ အဆုံးလုံးမှာ၊ ကဏ္ဌဇ-ပဌမက္ခရာ (က) ကြီးနှင့်
(ဓမ္မကရက) ဟု ပါဌ်မှန်ရှိစေရမည်
မြန်မာဝေါဟာရ အရာမှာလည်း
(က) သတ် (အိုက်) ကာရန်နှင့်၊ (ဓမ္မကရိုက်) ဟု ဘတ်ရွတ်ရေးသားရမည်
ခဂမိဂဟရဘူတာ  (各務ヶ原駅 ခဂမိဂဟရ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဂိဖုခရိုင်၊ ခဂမိဂဟရမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဌာနာဌာနကောသလ္လဉာဏ်တော်  အကြောင်း ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိသော ဉာဏ်တော်
[ဥပမာ - ဒိဋ္ဌိသမ္ပန္န ( အရိယမဂ်ဉာဏ်အမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော) ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော သင်္ခါရတရားကို နိစ္စအားဖြင့် (သုခအားဖြင့်, အတ္တအားဖြင့်) ကပ်ရောက်နိုင်ရာသော ဤအကြောင်းအရာသည် မရှိဟု သိတော်မူ၏
ပုထုဇန်သည်ကား တစ်စုံတစ်ခုသော သင်္ခါရတရားကို နိစ္စအားဖြင့် (သုခအားဖြင့်, အတ္တအားဖြင့်) ကပ်ရောက်ရာသော အကြောင်းအရာသည် ရှိ၏ဟု သိတော်မူ၏ - ဤသို့ စသည့် အကြောင်းအရာ ဟုတ်သည် မဟုတ်သည်ကို သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်တည်း
ဝိဘင်းပါဠိတော် (၃၄၈-၃၅၁)တို့၌ အကျယ်ကို ကြည့်ပါ
အတီတာနာဂတပစ္စုပ္ပန္နာန-ကမ္မသမာဒါနာန-ဝိပါကဉာဏ်တော်  အတိတ် အနာဂတ် ပစ္စုပ္ပန် ဖြစ်ကုန်သော ဆောက်တည်ကျင့်သုံးထားအပ်ကုန်သော ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးတရားကို (က) အားပေး ထောက်ပံ့တတ်သော ဥပတ္ထမ္ဘက အကြောင်းတရားအားဖြင့်, (ခ) တိုက်ရိုက်ဖြစ်စေတတ်သော ဟေတုအကြောင်း ( ဇနကအကြောင်း) တရားအားဖြင့် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ကွဲကွဲပြားပြား သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်
[ဥပမာ - ဆောက်တည် ကျင့်သုံးထားအပ်ကုန်သော အချို့ကုန်သော အကုသိုလ်ကံတို့သည် ဂတိသမ္ပတိ ( ကောင်းရာ သုဂတိသို့ ရောက်ရှိနေသဖြင့် ဂတိနှင့် ပြည့်စုံခြင်း), ဥပဓိသမ္ပတ္တိ ( ရုပ်ဥပဓိနှင့် ပြည့်စုံနေခြင်း), ကာလသမ္ပတ္တိ ( ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်ထွန်းတော်မူရာကာလ စသည့် အခါ ကာလကောင်းနှင့် ပြည့်စုံနေခြင်း), ပယောဂသမ္ပတ္တိ ( သမထကုသိုလ် ဝိပဿနာကုသိုလ် မဂ်ကုသိုလ်တို့ ကဲ့သို့သော ကုသိုလ်တရားတို့ကို အရှင်အင်္ဂုလိမာလ တို့ကဲ့သို့ အောင်အောင်မြင်မြင် ကြိုးစားအားထုတ်ခြင်း လုံ့လပယောဂနှင့် ပြည့်စုံခြင်း) တည်းဟူသော သမ္ပတ္တိ လေးမျိုးတို့က တားမြစ်ထားအပ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ အကျိုးမပေးနိုင်ကြကုန်
အချို့ကုန်သော ဆောက်တည် ကျင့်သုံးထားအပ်ကုန်သော အကုသိုလ်ကံတို့ သည် ဂတိဝိပတ္တိ ( မကောင်းသည့် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်ရှိနေခြင်း), ဥပဓိဝိပတ္တိ ( ရုပ်ဥပဓိ ပျက်စီး ချို့ယွင်းနေခြင်း), ကာလဝိပတ္တိ ( ခေတ်ကောင်း အခါကောင်း မဟုတ်ခြင်း), ပယောဂဝိပတ္တိ ( လုံ့လပယောဂ၏ ချို့တဲ့ပျက်စီးနေခြင်း)ဟူသော ဝိပတ္တိတရား တို့ကို အစွဲပြုကာ အကျိုးပေးတတ်ကြကုန်၏ - ဤသို့ စသည်ဖြင့် သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်တည်း
- အကျယ်ကို ဝိဘင်းပါဠိတော် (၃၅၁-၃၅၂)၌ ကြည့်ပါ
သဗ္ဗတ္ထဂါမိနိပဋိပဒါဉာဏ်တော်  အလုံးစုံသော အဂတိ ဂတိသို့ ( ထိုထို ဘုံဘဝသို့) ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့် လမ်းစဉ်ကို ဟုတ်တိုင်း မှန်စွာ သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်
[ဥပမာ - လူအများတို့ ပေါင်းစုကာ ပါဏာတိပါတအမှုကို လွန်ကျူးရာ၌ ဤ စေတနာကား ငရဲသို့, ဤစေတနာကား တိရစ္ဆာန်ဘုံ သို့, ဤစေတနာကား ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်လမ်းတည်း၊ ဤကျင့်စဉ်လမ်းကား လူ့ပြည်သို့, ဤကျင့်စဉ်လမ်းကား နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်လမ်းတည်း၊ ဤကျင့်စဉ်လမ်းကား နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်း ကျင့်စဉ်လမ်းတည်း - ဤသို့ သိတော် မူသော ဉာဏ်တော်တည်း
အနေကဓာတုနာနာဓာတုလောကဉာဏ်တော်  များပြားသော ကွဲပြားသော ဓာတ်သဘာဝ အမျိုးမျိုး ရှိသော လောကကို သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်
[ဥပမာ - ရုပ်ခန္ဓာ တစ်ပါးသာရှိသော လောက, နာမ်ခန္ဓာ လေးပါးသာရှိသော လောက, ခန္ဓာငါးပါးရှိသော လောက - ဤသို့ စသည်ဖြင့် ခန္ဓာ, အာယတန, ဓာတ်တို့၏ ထူးထွေ ကွဲပြားမှုရှိသော လောကကို သိတော် မူသော ဉာဏ်တော်တည်း
သတ္တာနံ နာနာဓိမုတ္တိကတာဉာဏ်တော်  သတ္တဝါတို့၏ အမျိုးမျိုးသော နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံ ရှိမှုကို သိသော ဉာဏ်တော်
[ဟီနာဓိမုတ္တိကာ  ယုတ်ညံ့သော နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံရှိသော သတ္တဝါ၊ ပဏီတာဓိမုတ္တိကာ  မွန်မြတ်သော နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံရှိသော သတ္တဝါဟု သတ္တဝါ အမျိုးမျိုး ရှိကြ၏
နှလုံးသွင်း ဓာတ်ခံ ယုတ်ညံ့တဲ့ သတ္တဝါတွေက နှလုံးသွင်း ဓာတ်ခံ ယုတ်ညံ့တဲ့ သတ္တဝါတွေကို, နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံ မွန်မြတ်တဲ့ သတ္တဝါတွေက နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံ မွန်မြတ်တဲ့ သတ္တဝါတွေကို မှီဝဲဆည်းကပ်ကြ၏ - ဤသို့စသည်ဖြင့် သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်တည်း
ဣန္ဒြိယပရောပရိယတ္တိဉာဏ်တော်  မွန်မြတ်သော သတ္တဝါ, ယုတ်ညံ့သော သတ္တဝါတို့၏ ဣန္ဒြေ အနုံ့အထက် အနုအရင့်ကို သိတော်မူသော ဉာဏ်တော်
[ဘုရားရှင်သည် သတ္တဝါတို့၏ အတွင်းအဇ္ဈာသယဓာတ်ခံကိုလည်း သိတော်မူ၏
(အတွင်းအဇ္ဈာသယဓာတ်ဟူသည် လောကသည် မြဲ၏၊လောကသည် မမြဲ - ဤသို့ စသော အတ္တဝါဒနှင့် စပ်သော အတွင်း အဇ္ဈာသယဓာတ်များတည်း
ယင်းတို့၌ ကိန်းဝပ် တည်နေသော အနုသယဓာတ်ကိုလည်း သိတော်မူ၏
ပုညာဘိသင်္ခါရ, အပုညာဘိသင်္ခါရ, အာနေဉ္ဇာဘိ သင်္ခါရ စသည့် စရိုက်အမျိုးမျိုးကိုလည်း သိတော်မူ၏
ယုတ်ညံ့သော နှလုံးသွင်းဓာတ်ခံ, မွန်မြတ်သော နှလုံး သွင်းဓာတ်ခံဟူသည့် အဓိမုတ္တိကိုလည်း သိတော်မူ၏
ပညာမျက်စိ၌ ကိလေသာ မြူမှုန် နည်းပါးသော သတ္တဝါ, ကိလေသာ မြူမှုန် များပြားသော သတ္တဝါ, သဒ္ဓါ ဝီရိယ သတိ သမာဓိ ပညာဟူသည့် ထက်မြက် သော ဣန္ဒြေရှိသော သတ္တဝါ, နုံ့သော ဣန္ဒြေရှိသော သတ္တဝါ, ကောင်းသော အခြင်းအရာ ရှိသော သတ္တဝါ, မကောင်းသော အခြင်းအရာ ရှိသော သတ္တဝါ, သစ္စာ လေးပါးတရားတော်ကို သိလွယ်သော သတ္တဝါ, သိနိုင် ခဲသော သတ္တဝါ, ကျွတ်ထိုက်သော သတ္တဝါ, မကျွတ် ထိုက်သော သတ္တဝါတို့ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိတော် မူ၏
သွာကာရာ  ကောင်းသော အခြင်းအရာရှိသော သတ္တဝါဟူသည် - ကောင်းသောအဇ္ဈာသယ ကောင်း သောစရိုက် ကောင်းသောအဓိမုတ္တိရှိသော, ကိလေသာမြူ နည်းပါးသော, ထက်မြက်သောဣန္ဒြေ ရှိသော သတ္တဝါတည်း
ဒွါကာရာ  မကောင်းသော အခြင်းအရာရှိသော သတ္တဝါဟူသည် - ယုတ်ညံ့သောအာသယ ယုတ်ညံ့သောစရိုက် ယုတ်ညံ့သောအဓိမုတ္တိရှိသော, ကိလေသာ မြူမှုန် များပြားသော, နုံ့သောဣန္ဒြေ ရှိသော သတ္တဝါတည်း
ဈာန-ဝိမောက္ခ-သမာဓိ-သမာပတ္တီနံ သံကိလေသ-ဝေါဒါန-ဝုဋ္ဌာန ဉာဏ်တော်  ဈာန်-ဝိမောက္ခ-သမာဓိ-သမာပတ်တို့၏ ညစ်နွမ်းကြောင်း ဖြူစင်ကြောင်း ထမြောက်ကြောင်းကို သိသော ဉာဏ်တော်
[ဈာန်လေးပါး၊ ဝိမောက္ခ ရှစ်ပါး၊ သဝိတက္ကသဝိစာရ သမာဓိ + အဝိတက္ကဝိစာရမတ္တ သမာဓိ + အဝိတက္က အဝိစာရ သမာဓိ ဟူသော သမာဓိသုံးမျိုး၊ ပထမဈာန် သမာပတ်မှသည် နိရောဓသမာပတ်သို့တိုင်အောင်သော အစဉ်အတိုင်း ဝင်စားအပ်သော အနုပုဗ္ဗသမာပတ် ကိုးမျိုးတို့၏ ဆုတ်ယုတ်သော အဖို့ဘာဂ ရှိသော တရား, ထူးခြားသော အဖို့ဘာဂ ရှိသော တရား, ထမြောက်ကြောင်းတရားတို့၌ လိမ္မာကျွမ်းကျင်တော်မူ သော ဉာဏ်တော်
ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်တော်  ရှေး၌ နေခဲ့ဖူးသော ခန္ဓာအစဉ်ကို ဉာဏ်ဖြင့် အစဉ်လျှောက်၍ အောက်မေ့တတ်သော အဘိညာဏ်ဉာဏ်တော်
စုတူပပါတဉာဏ်တော်  သတ္တဝါတို့၏ စုတိနှင့် ပဋိသန္ဓေကို ထိုးထွင်းသိသော ဉာဏ်တော်  ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်တော်  နတ်မျက်စိကဲ့သို့ အဝေးအနီး ရှိသမျှ အလုံးစုံကို အကုန်အစင် သိမြင်တော်မူသော ဉာဏ်တော်
[စုတိဆဲ သတ္တဝါ, ပဋိသန္ဓေတည်နေဆဲ သတ္တဝါ, ယုတ်ညံ့သော သတ္တဝါ, မွန်မြတ်သော သတ္တဝါ, အဆင်းလှသော သတ္တဝါ, အဆင်းမလှသော သတ္တဝါ, ကောင်းရာ သုဂတိသို့ လားရောက်သော သတ္တဝါ, မကောင်းသော ဒုဂ္ဂတိသို့ လားရောက်သော သတ္တဝါ, ထိုထို ကံအားလျော်စွာ ထိုထို ဘုံဘဝသို့ ကပ်ရောက်သော သတ္တဝါတို့ကို သိတော်မူ မြင်တော်မူသောဉာဏ်တော်
(အာသဝါနံ ခယာ) အနာသဝ-စေတောဝိမုတ္တိ-ပညာဝိမုတ္တိ ဉာဏ်တော်  အာသဝေါတရားတို့၏ ကုန်ခြင်းကြောင့် အာသဝေါတရားတို့မှ ကင်းသော အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်သော, ရာဂမှ လွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ်သမာဓိ အရဟတ္တဖိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်သော, အဝိဇ္ဇာမှ လွတ်မြောက်သော အရဟတ္တဖိုလ် ပညာ ( ဉာဏ်)တော်
လက်ခုတ်စု  (ဦးကိုးအစု)ရွာ၊ ဇရပ်လှကြီး
ဒံပေါက် (အာရပ်: دم‌پخت‎‎) ခေါ် ဘရာနီ (သို့) biriani၊ berianiသည် ထမင်းအမျိုးအစား တောင်အာရှမှ စားဖွယ် တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဟင်းခတ်အမွှေး အကြိုင်များ၊ အသား အမျိုးမျိုးနှင့် အရွက် အမျိုးမျိုးဖြင့် အဓိကချက်လုပ်သည်
အီရန်နိုင်ငံတွင် စတင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်းမူဆလင် ခရီးသွားများနှင့် ကုန်သည်များကြောင့် တောင်အာရှနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ နိုင်ငံများသို့ ပျံ့နှံရောက်ရှိ လာခြင်းဖြစ်သည်
အိန္ဒိယ၊ ပါကစ္စတန်၊ သီရိလင်္ကာ၊ အီရန်၊ အီရတ်၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊ အာဖဂန်နစ္စတန်၊ မြန်မာ၊ မလေးရှား၊ အင်ဒိုနီးရှား၊ စင်္ကာပူ နှင့် ထိုင်း စသည့်နိုင်ငံများတွင် ဒံပေါက်မှာ လူကြိုက်များသော အစားအစားတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
မူရင်း ဘရာနီဟူသော အမည်မှာ ပါရှန်ဘာသာ beryā(n)(بریان) မှဆင်းသက် လာခြင်းဖြစ်ပြီး အကြော်(သို့)ပြုတ်ကြော် ဟုအဓိပ္ပါယ်ရသည်
အချို့ကမူ မချက်ခင် ကြော်ခြင်း ဟုလည်း ဆိုသည်
ဒံပေါက်ချက်လုပ် ရာတွင် ယေဘုယျ အသုံးပြုသော ပစ္စည်းများမှာ ဘာစ်မတီဆန်၊ ဂီးထောပတ်၊ ပဲစိမ်း၊ ပဲ၊ ဇီရာစေ့၊ ဖာလာစေ့၊ လေးညှင်းပွင့်၊ သစ်ကြပိုးခေါက်၊ ကရဝေးရွက်၊ နံနံပင်၊ ပူဒီနာရွက်(mint)၊ ဂျင်း၊ ကြက်သွန်နီ၊ ကြက်သွန်ဖြူ တို့ဖြစ်ကြသည်
အရည်အသွေးမြင့် ချက်လုပ်ရာတွင် ကုံကုမံ(saffron) အမည်ရှိ ဟင်းခတ်အမှမွှေးအကြိုင် ကိုအသုံးပြုသည်
သက်သက်လွတ် မဟုတ်သော ဒံပေါက်များတွင် အသားအဖြစ် အမဲသား၊ ကြက်သား၊ ဆိတ်သား၊ သိုးသား နှင့် ပုဇွန်တို့ကိုပါ သုံးကြသည်
ဒံပေါက်ကို ချပ်တနီး၊ မကျည်းအချဉ်ရည်၊ ဒိန်ချဉ်ဟင်း၊ အခြားအိန္ဒိယ အချဉ်ဟင်းအမျိုးမျိုး၊ ခရမ်းသီးချက်နှင့် ကြက်ဥပြုတ် တို့ဖြင့် တွဲဖက်စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
ဒံပေါက်နှင့် pullao တို့၏ အဓိကကွဲပြားပုံမှာ၊ ထမင်းနှင့် အသုံးပြုပစ္စည်းများကို ခွဲခြားချက်ပြုတ်ခြင်းနှင့် အတူတကွ ချက်ပြုတ်ခြင်းတို့ ဖြစ်သည်
အီရန်နိုင်ငံတွင် ဒံပေါက်မှာ Isfahanမြို့ထွက် အစားအစားဖြစ်ပြီး နုပ်နုပ်စင်း ထားသည့် သိုးသားနှင့်အဆုတ်မီးဖုတ် တို့ကို အထူးပြုလုပ်ထားသည့် ဒယ်အိုးပြားဖြင့် ချက်လုပ်သည်
ထို့အပြင် ဒံပေါက်အား "nan-e taftton"အမည်ရှိ ပေါင်မုန့်ဖြင့်ပါ တွဲဖက်စားလေ့ရှိသည်
ပါကစ္စတန်နှင့် အိန္ဒိယ မြောက်ပိုင်းတို့ရှိ ကရာချီမြို့နှင့် လားဟိုမြို့တို့တွင် ကြက်သားဒံပေါက်မှာ အထူးရေပန်းစားသည်
အိန္ဒိယ Awadh ဒံပေါက်တွင် အာလူးပါ ပါဝင်ပြီး၊ Sindhi ဒံပေါက်မှာ ပါကစ္စတန်နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် စားသုံးကြသည်
အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း မလာဘာဒေသ၏ မလာဘာကြက်သား ဒံပေါက်မှာလည်း အခြားဒေသများတွင်ပါ ကျော်ကြားသည်
ထို့အပြင် သက်သက်လွတ်ဒံပေါက်အား Tahiriဟုခေါ်ပြီး အိန္ဒိယနှင့် ပါကစ္စတန်နိုင်ငံရှိ နေအိမ်များတွင် ချက်ပြုတ်စားသုံး ကြသည်
ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်၊နိုင်ငံရှိ ထမင်းဆိုင်များ အားလုံးလိုလိုတွင် ကြက်သားနှင့် သိုးသားဒံပေါက် ရောင်းချကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒံပေါက်ထမင်းကို ဘာစ်မတီဆန်အစား ပြည်တွင်းဖြစ် ဆန်ဖြင့်ချက်လုပ်သည်
အခြားဒံပေါက်များနှင့် မတူသည့်အချက်မှာ ကြက်သားအား ထမင်းနှင့် တပါတည်း ရော၍ချက်လုပ်ပြီး သီဟိုဠ်စေ့နှင့် စပျစ်သီးခြောက် တို့ကိုလည်း အသုံးပြုခြင်း ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ဒံပေါက်ထမင်းကို ကြက်သွန်၊ သခွါးသီး၊ ခရမ်းချဉ်သီး တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အချဉ်သုပ် ဖြင့်တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒံပေါက်ထမင်းသာ သီးသန့်ရောင်းချသော ဆိုင်မြောက်မြားစွာ ရှိပြီး၊ ယင်းတို့အနက် နီလာဒံပေါက်၊ ကြက်လျှာစွန်း ဒံပေါက်တို့မှာ အထူးထင်ရှားသည်
ထို့အပြင် အလှူပွဲ၊ ရှင်ပြု၊ ဆွမ်းကျွေး စသည့်ဘာသာရေး၊ လူမှုရေး အခမ်းအနားများတွင်လည်း ဒံပေါက်​ကျွေးသည့် ဓလေ့ရှိသည်
ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဒံပေါက်မှာ ထိုင်းမူစလင် ဟင်းလျာအဖြစ် ထင်ရှားသည်
နဂိုဓာတ်ဟောင်း မဖျက်ကောင်း သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
သက်ရှိသက်မဲ့တို့၌ ရှိသော ပင်ကိုဓာတ်သဘောကို မဖျက်ဆီး ကောင်းပေ
၁၃၃၃ (၁) ရက်
အင်္ဂလန်သမိုင်းတွင် ဟင်နရီ အမည်ခံ ဘုရင်ရှစ်ပါး ရှိခဲ့ဘူးလေသည်
ပထမဟင်နရီ (ခရစ် ၁ဝ၆၈-၁၁၃၅)သည် အောင်နိုင်သူဝီလျံ(William the Conqueror)၏ သားတော် အငယ်ဆုံးဖြစ်သည်
ထိုမင်းသားသည် ရွယ်တူ အခြားမင်းသားများနှင့် မတူပဲ စာပေကို လေ့လာလိုက်စားကာကျနစွာတတ်မြောက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူ၏ ဒုတိယ နောင် တော်ဝီလျံရုဖပ်(စ)သည် အမဲလိုက်စဉ် မြားမှန် ကွယ်လွန် ခဲ့သောကြောင့် ဟင်နရီက ထီးနန်းကို ၁၁ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဆက်ခံရသည်
သို့သော် အကြီးဆုံးဖြစ်သော နော်မန်ဒီနယ်စား ရောဗတ်နှင့် ထီးနန်းဆက်ခံခွင့်အတွက် စစ်ပွဲများဆင်နွှဲ တိုက် ခိုက်ခဲ့ရ၏
ထိုသို့ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရ စဉ်ကဟင်နရီသည် နော်မန် ဒီရှိ နောင်တော်၏ ပိုက်နက်နယ်ပယ်အချို့ကိုပင် သိမ်းပိုက်ထား နိုင်ခဲ့လေသည်
ထို့ပြင် ဟင်နရီဘုရင်သည် ဆက္ကဆန်တို့၏ ထောက်ခံ အားပေးမှု ရရှိစေရန် စကော့တလန်မှ အက်ဂါအက်သယ်လင်း၏ သမီးတော်မော့(မတီလဒါဟုလည်းခေါ်၏
သူတို့မှ မြင်သည့် မတီလဒါမင်းသမီကို နန်းလျာထားခဲ့ လေသည်
ဟင်နရီဘုရင် လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ ဆက္ကဆန်နှင့် နော်မန်လူမျိုးတို့ကို သွေးစည်းရေးလုပ်ငန်းမှာ များစွာ တိုးတက်အောင်မြင်ခဲ့၏
ဟင်နရီဘုရင်သည် ပြင်သစ်ပြည်တွင် နော်မန်တို့နှင့် ယှဉ်ပြိုင် တိုက်ခိုက်ခဲ့သည့် စစ်ပွဲများကြောင့် အင်္ဂလိပ် အမျိုးသားရေးစိတ်ဓာတ် များစွာ တက်ကြွ ခဲ့လေသည်
ဒုတိယဟင်နရီ(ခရစ် ၁၁၃၃-၁၁၈၉)သည် မတီလဒါ မင်းသမီး (ပထမ ဟင်နရီဘုရင်၏ သမီးတော်)နှင့် အွန်းဂျူးနယ်စား ဂျက်ဖရီပလန်တဲဂျနက်တို့၏ သားတော်ဖြစ်သည်
၁၁၃၅ ခုနှစ်၌ ပထမ ဟင်နရီ ကွယ်လွန် သောအခါ ဝီလျံ-သ-ကွန်းကားရား၏မြေးတော် ဗလွားနယ်စား စတီဖင်က ထီးနန်းကို လုယူသည်
ထိုကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ စစ်ဆင် တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြပြီးနောက် စတီဖင်သည် ထီးနန်းကိုဆက်လက် ထိန်းသိမ်းထားရမည်ဖြစ်သော်လည်းသူကွယ်လွန်ပြီးသည် နောက်တွင် ဟင်နရီက ဆက်ခံရန် သဘောတူခဲ့ကြလေသည်
ဟင်နရီသည် ၁၁၅၄ ခုနှစ်တွင် နန်းတက်ခဲ့ပြီးလျှင်၃၅ နှစ် တိုင်တိုင် တိုင်းပြည်ကို အုပ်စိုးခဲ့သည်
သူသည် အင်္ဂလန် တပြည်လုံးသာမက ပြင်သစ်ပြည်၏ အနောက်ဘက် တခြမ်း ကိုပါ အုပ်စိုးခဲ့ရသည်
ထိုမျှသာ မဟုတ်သေး စကော့တလန်ပြည်၊ ဝေလပြည်နှင့် အိုင်ယာလန်ပြည်တို့ကိုလည်း အုပ်စိုးခဲ့ ရလေသည်
ဒုတိယ ဟင်နရီဘုရင်သည် မှူးကြီးမတ်ကြီးများ၏ တန်ခိုး အာဏာများကို ကန့်သတ်ပေးရန် ဟူသော ဝါဒကိုဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့သည့်အပြင် ခရစ်ယန် သံဃာအဖွဲ့အား ဘုရင်စိုးမင်း တို့၏ ဩဇာအောက်တွင် ရောက်ရှိလာရေးအတွက်လည်း ကြိုးပမ်းခဲ့၏
ဤအရေးတွင်ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ် တောမတ် ဗက်ကက် အသတ်ခံရလေသည်
တောမတ် ဗက်ကက် အသတ်ခံရမှုတွင် စနက်မကင်းသော ဟင်နရီဘုရင်အား ဘုန်းတော်ကြီးများက ကြိမ်တုတ်ဖြင့်ရိုက်၍ ဒဏ်ပေးကြသည်
ဟင်နရီဘုရင်သည် ဂျူရီ လူကြီးများဖြင့် အမှုအခင်းစစ်ဆေးသည့် စံနစ်ကိုလည်းကောင်း၊ နယ်လှည့် တရားရုံးစံနစ်ကိုလည်းကောင်း စတင် ကျင့်သုံးစေခဲ့ သည်
အင်္ဂလိပ် ဆက္ကဆန်ဥပဒေများကိုလည်း တိုင်းပြည်၏လက်သုံး ဥပဒေအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးခဲ့၏
ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် မိမိအား သစ္စာဖောက်ခြင်း၊ ပုန်ကန်ထကြွကြခြင်း တို့ကြောင့် စိတ်နှလုံး မချမ်းမြေ့ ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ထိုသားတော်များတွင် သူ၏နောက် ထီးနန်းကို ဆက်ခံခဲ့ကြသော ခြင်္သေ့နှလုံးရှိသူ ရစ်ချတ်နှင့် ဂျွန်တို့လည်း ပါဝင်၏
ဒုတိယဟင်နရီ ဘုရင်သည် ၁၁၈၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်သစ် ပြည်၌ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ဂျွန်ဘုရင် ၁၂၁၆ ခုနှစ်တွင် နတ်ရွာစံသောအခါ သူ၏ သားတော် ဟင်နရီသည် ကိုးနှစ်ရွယ်မျှသာ ရှိသေးသည်
ထိုကိုးနှစ်သား မင်းသားကလေးသည် တတိယဟင်နရီ ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ထီးနန်းကို ဆက်ခံလေသည်
ဘုရင်ကလေး အရွယ်မမြောက်မီ ပင်ဗရုတ်မြို့စားကြီးဝီလျံမာရှယ်နှင့် ဟျူးဗတ်ဒါဗတ်ဆိုသူ အမတ်ကြီးတို့က ရင်ခွင်ပိုက် အုပ်ချုပ်ကြရသည်
၁၂၇၇ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် တိုင်းပြည်ကို ကိုယ်တိုင် အုပ်ချုပ်ရေးသည်
ဟင်နရီသည် အသုံးကြီး၍ ဆွေတော် မျိုးတော်တို့နှင့်တကွ သူနှင့် ပလဲနံပ သင့်သူတို့ကိုအခွင့်အရေး ပေးလွန်းသည်
စစ်မက် လိုလား၍ ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ အင်္ဂလိပ်ပိုင် နယ်မြေဟောင်းတို့ကို ပြန်လည်တိုက်ခိုက်ယူရန် အထူး အာသီသ ထားခဲ့သည်
တိုင်းပြည်ကကို အုပ်ချုပ်ရာတွင်လည်း အစဉ်အလာအားဖြင့် ဖိတ်ခေါ် တိုင်ပင်လေ့ရှိသော ကောင်စီကို မခေါ် မဖိတ် မတိုင်ပင်ပဲ နေခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ကောင်စီဝင် မြေပိုင်ရှင်အမတ်ကြီးများသည်မကျေမနပ် ဖြစ်လာကြသည်
၁၂၅၈ ခုနှစ်တွင် ဆိုင်မွန်ဒီမွန့်ဖတ် ခေါင်းဆောင်သော မြေပိုင် ရှင် အမတ်ကြီးများသည် သူတို့အား အုပ်ချုပ်မှု လွှဲပြောင်းပေး ရန် ဘုရင်အား အကြပ်ကိုင်ကြသည်
နောက်ဆုံးတွင် ဟင်နရီ နှင့် ဆိုင်မွန်တို့ စစ်ခင်းကြတော့၏
ထိုစစ်ပွဲတွင် ဆိုင်မွန်တို့ ဘက်မှ အနိုင်ရကြ၍ ဟင်နရီသည် တနှစ်တာမျှ အကျဉ်းချ ထားခြင်းခံရလေသည်
စစ်ပွဲပြီးသောအခါ ရှေးယခင်က မြေပိုင်ရှင် အမတ်ကြီးများ သာ ပါဝင်ခဲ့ရသော ကောင်စီတွင် မြို့သူ မြို့သားများ၏ ကိုယ် စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းလာလေတော့၏
ထိုကိုယ်စား လှယ်ပေါင်းစုံ ပါဝင်သောကောင်စီသည်ပင်နောင်အခါ၌ ပါလီ မန် ဖြစ်လာလေသည်
ဟင်နရီ၏သားတော် အက်ဒွပ်သည် ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် အီဗရှမ် စစ်ပွဲ၌ဆိုင်မွန်တို့အား တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းလိုက်ရာ ဆိုင်မွန်လည်းကျဆုံးလေတော့၏
ထိုအခါမှစ၍ ဟင်နရီ နတ်ရွာလားသော ၁၂၇၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့အထိ ခုနစ်နှစ်တာမျှသောအချိန်တွင် တိုင်းပြည်အေးချမ်းသာယာစွာရှိစေရန်အက်ဒွပ်ကသာအုပ်ချုပ်ခဲ့လေသည်
ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌ အမှားမှား အယွင်းယွင်း မနိုင်မနင်းရှိခဲ့သော်လည်း သုခုမပညာနှင့် အခြား အနုပညာ ရပ်များတွင် အထူးဝါသနာထုံခဲ့သည်
ဝက်စမင်စတာ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းကြီးကို တည် ဆောက်လျက် အယူဝါဒကို အားပေး ခဲ့သည့်ပြင် စိတ်နှလုံး သိမ်မွေ့သော ဘုရင်တပါးလည်း ဖြစ် သည်
စတုတ္ထ ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းဆက်မှဦးစွာ နန်းတက်သောဘုရင် ဖြစ်သည်
လန်ကက်စတာနယ်စားကြီး ဂျွန်အော့ဂေါင့်၏ သားတော် အကြီးဆုံးဖြစ်၍ ၁၃၆၇ ခုနှစ် ဧပြီလ ၃ ရက်နေ့ တွင် ဖွားမြင်သည်
၁၃၉၈ ခုနှစ်တွင် ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် သည်ဟင်နရီ အား ပြည်နှင်ဒဏ်ခတ်လိုက်ပြီးနောက် ဟင်နရီ ၏ဖခင် ကွယ်လွန်သည်တွင် ဟင်နရီ၏ ပိုင်မြေအရပ်ရပ်ကို သိမ်းယူလိုက်သည်
၁၃၉၉ ခုနှစ်၌ ရစ်ချတ်ဘုရင်သည် အိုင်ယာလန်ဘက်သို့ ခရီးထွက်နေစဉ်ဟင်နရီသည် နောက်လိုက် ၆ဝ ခန့်နှင့် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာလျက် ထီးနန်းကို လုပ်ကြံလေသည်၊ ဒုတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင် အား အကြည်ညိုပျက်သူ များပြားသည့်အလျောက် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည်အင်အား အဆမတန် တိုးတက်လာကာ စစ်ပွဲ တစုံတရာ မတိုက်ခိုက်ရပဲ ရစ်ချတ်ဘုရင်အား လက်ရဖမ်းဆီး နိုင်ခဲ့လေသည်
ဟင်နရီ ထီးနန်းသိမ်းလိုက်သည်ကို ပါလီမန် ကလည်း သဘောတူခဲ့သည်
ဟင်နရီ၏ နန်းသက် ၁၄ နှစ်ကား ဆိတ်ငြိမ်သာယာခြင်း မရှိခဲ့ချေ
နန်းတက်စနှစ်များတွင် ဟင်နရီသည် နန်းကျ ဘုရင် ရစ်ချတ်၏ ဘက်တော်သားများဖြစ်သော မှူးမတ်ကြီးများ၏ ပုန်ကုန်မှုများကိုလည်းကောင်း၊ ဝေလနယ်နှင့် စကော့တလန် ပြည်တို့၏ ထကြွသောင်းကျန်းမှုများကိုလည်းကောင်း တိုက်ခိုက် နှိမ်နင်းခဲ့ရ၏
ထိုသို့ ရန်ဆူး ရန်စွယ်တို့ကို ချိုးနှိမ်နေရသဖြင့် သာသနာ့ အဖွဲ့အစည်းတို့နှင့်လည်း အညီအညွတ်ဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ ၏
နန်းတက်စဉ်က အကူအညီပေးခဲ့သော ပါလီမန်အားလည်း အထူးလိုက်လျောခဲ့ ရ၏
ထိုကြောင့် ဟင်နရီ ၏ လက်ထက်တွင် ပါလီမန်သည် ပြည်သူ့အခွင့်အရေး ပေါ်လွင်အောင် အကောင်အထည်ဖော်နိုင် ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေအအုပ်စိုးသော (စည်းမျဉ်းခံ) ဘုရင့်စံနစ်သည် ဟင်နရီ လက်ထက်တွင် ဦးစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
ဟင်နရီသည် အုပ်ချုပ်မှုဘက်တွင် တရားမျှတ၍ လိမ်မာ သောမင်း ဖြစ်သည်
မြို့ရွာများ ထွန်းကားလာမှုနှင့် အရောင်း အဝယ် တိုးတက်လာမှုတို့အတွက် အထူးအားပေးခဲ့သည်
ဤမင်းလက်၌ အနုပညာနှင့် စာပေ ပညာရပ်များလည်းအထူး တိုးတက်ခဲ့၏
သို့ရာတွင် ဟင်နရီသည် အယူဝါဒဂိုဏ်းကွဲမှုကို မုန်းတီးသူဖြစ် သဖြင့် လောလတ်ဂိုဏ်းဝင်များအား ရက်စက်စွာ နှိမ်နင်းသုတ်သင်လေသည်
ဟင်နရီသည် ၁၄၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂ဝ ရက်နေ့တွင်ကံကုန်သည်
စတုတ္ထ ဟင်နရီ လွန်သောအခါ သားတော် ဟင်နရီသည် ပဉ္စမဟင်နရီ အဖြစ် ထီးနန်းဆက်ခံ၏
ထိုအချိန်က အုပ်စိုးကြသော ဘုရင် များအနက် ဟင်နရီသည် ရဲစွမ်း သတ္တိနှင့်လည်းကောင်း၊ ဉာာဏ် ပညာ အမြော်အမြင်နှင့်လည်းကောင်း အပြည့်စုံဆုံးသော ဘုရင် တပါးဖြစ်သည်ဟု ကျော်ကြားခဲ့လေ သည်
ပဉ္စမဟင်နရီသည် ခမည်းတော် စတုတ္ထဟင်နရီဘုရင်ကြီး နည်းတူ လောလတ်ဂိုဏ်း နှိပ်ကွပ်ရေးကို ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့၏
၁၄၁၇ ခုနှစ်တွင် လောလတ်ဂိုဏ်း ခေါင်းဆောင် ဆာဂျွန်အိုးကတ်ဆယ်ကို ကွပ်မျက်ပစ် လိုက်သည်
ဟင်နရီသည် ယခင်မင်းများလက်ထက်တွင် ဆုံးပါးခဲ့သော ဥရောပတိုက်ရှိ နယ်ပယ်တို့ကို ပြန်လည် ရရှိရန်သာမက ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ သိမ်းပိုက်ရန် ရည်ရွယ်ရရင်း ရှိသည့် အလျောက် တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင် လက်ထက်က စတင် ဖြစ်ပွားခဲ့သော နှစ်တရာစစ်ပွဲကို ဆက်လက် ဆင်နွှဲခဲ့သည်
( နှစ်တရာစစ်ပွဲ
အဇန်ကူးတိုက်ပွဲတွင် ဟင်နရီ၏ စစ်တပ်သည် စစ်သား ၁၃ဝဝဝ ခန့်မျှသာ ပါဝင်သော်လည်း လေးသည် တော် အများပါဝင်သဖြင့် စစ်သား ၅ဝဝဝဝ ခန့် ပါဝင်သော ပြင်သစ်စစ်တပ်တို့ကို အပြတ်အသတ် အောင်နိုင် ခဲ့လေသည်
ထိုတိုက်ပွဲအပြီး ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ မြောက်ဘက် တခြမ်းလုံးကို သိမ်းပိုက် အုပ်စိုးရလေသည်
၁၄၂ဝ ပြည့်နှစ် ဟင်နရီနှင့် ပြင်သစ်ဘုရင် ဆဋ္ဌချားတို့ သည် ထရွားမြို့၌ ငြိမ်းချမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆို၏
ထိုစာချုပ် အရ ဟင်နရီသည် ဆဋ္ဌချား၏ သမီးတော် ကက်သရင်း မင်းသမီးနှင့် လက်ထပ် ထိမ်းမြား၍ ချားဘုရင် နတ်ရွာစံလွန် သော် ဟင်နရီသည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရမည်ဟု သဘောတူညီကြသည်
သို့ရာတွင် ၁၄၂၂ ခုနှစ်၌ ငြိမ်းချမ်းရေး ပျက်ပြား၍ စစ်ထပ်မံ ဖြစ်ပွားပြန်သည်
ဟင်နရီလည်း စစ် ပြင်ဆင်မှုများ ဆောင်ရွက်ယင်း ဝေဒနာစွဲကပ်၍ ကံကုန်လေ သည်
ဟင်နရီလွန်သောအခါ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းနှင့်တကွ ပြင်သစ်ထီးနန်းကိုပါ ဆက်ခံရန် ကိုးလသားအရွယ် ဟင်နရီ မင်းသားကလေး ကျန်ရစ်ခဲ့၏
ပဉ္စမ ဟင်နရီ ဘုရင် နတ်ရွာစံပြီးနောက် တနှစ်သားမျှပင် မရှိ သေးသော သားတော် ဟင်နရီမင်းသားငယ်သည် ဆဋ္ဌဟင်နရီအဖြစ်ဖြင့် နန်းတက်၏
ဟင်နရီဘုရင်ကလေး၏ ဦးရီးတော် ဗက်ဒဖို့နယ်စားကြီး သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံရှိ နယ်မြေတို့ကို ဘုရင့် ကိုယ်စား အုပ်ချုပ် ရ၍ အခြား ဦးရီးတော် တပါးဖြစ်သော ဂလော့စတာ နယ်စား ကြီးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံကို ဘုရင့်ကိုယ်စား အုပ်ချုပ်ရလေ သည်
ဟင်နရီ နန်းတက်၍ ရက်သတ္တပတ် အနည်းငယ်မျှ ကြာသောအခါ ပြင်သစ်ပြည့်ရှင် ချားဘုရင်လည်း ကံကုန်ပြန် သည်
ထိုအခါတွင် ထရွားငြိမ်းချမ်းရေး စာချုပ်အရ ဟင်နရီ သည် ပြင်သစ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံရတော့သည်
သို့ရာတွင် ပြင်သစ်တို့သည် ဟင်နရီအား ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် အကြည်အသာ လက်မခံလိုပဲ ရှိကြသောကြောင့် စစ်ဖြစ်ပွားလေသည်
၁၄၂၉ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ကျေးတော သူကလေး ဂျုန်းအော့အတ်၏ ရဲရဲတောက် ခေါင်းဆောင်မှုကြောင့် အင်္ဂလိပ်တို့သည် အော်လီ ယန်းမြို့တွင် အရှုံးကြီး ရှုံးခဲ့ကြရ၏
ထိုမှစ၍ အင်္ဂလိပ်တို့သည် တစတစ စစ်ရေးနိမ့်ခဲ့ပြီး နောက် ၁၄၅၃ ခုနှစ် ရောက်သည်တွင် ကဲလေးမြို့မှတပါး အခြားသော ပြင်သစ်နယ်ပယ်အားလုံးကို လက်လွွှတ်လိုက်ကြ ရလေသည်
နှစ်တရာစစ်ပွဲလည်း ထိုတွင်မှ ရပ်စဲပြီးဆုံးသွား လေတော့၏
၁၄၄၅ ခုနှစ်တွင် ဟင်နရီသည် မာဂရက်ဆိုသူ ပြင်သစ် မင်းသမီးတပါးနှင့် လက်ဆက်ခဲ့သည်
ဟင်နရီသည် သိမ်မွေ့၍ ဘုရားတရား ကိုင်းရှိုင်သော်လည်း မင်းအဖြစ်ဖြင့်ကား ပျော့ညံ့လှသည်
ထိုအတွက် အမတ်ကြီးများသည် အုပ်ချုပ်မှုတွင် ကြိုး ကိုင်ကာ ပြည်သူတို့အားည|ဉ်းပန်းလာကြသည်
မတရားအား ကြီးလာသောအခါမကျေနပ်မှုများ အုံကြွလာပြီးလျှင် ၁၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဂျက်ကိတ် ခေါင်းဆောင်သော သူပုန်မှုကြီး ပေါ် ပေါက်ခဲ့လေသည်
ထိုနောက် ယော့နယ်စား ရစ်ချတ်ခေါင်းဆောင်သည့် ယောမင်းမျိုးနှင့် ဆဌမဟင်နရီနှင့် မာဂရက်မိဖုရားတို့ ခေါင်းဆောင်သည့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့၏ အာဏာလုပွဲ ကြီး ပေါ်ပေါက်လာသည်
ယင်းစစ်ပွဲသာ် ၁၄၅၅ ခုနှစ်တွ စတင်ခဲ့ပြီး နှင်းဆီစစ်ပွဲဟု ခေါ်တွင်ကာတိုင်းပြည် ညက်ညက် ကြေခဲ့ရလေသည်
ဟင်နရီးကား စစ်ရေး၌ စွန်းလွန်းတမံ မဆောင်ရွက်နိုင်ချေ
မိဖုရားကြီး မာဂရက်သာလျှင် လန်ကတ် စတာ စစ်တပ်များကို ဦးစီးကာ ရွပ်ရွပ်ချွံချွံ တိုက်ခိုက်ခဲ့၏
သို့ရာတွင် ၁၄၅၅ ခုနှစ် စိန်အယ်လာဗန် စစ်ပွဲ ၌ ဘုရင့်စစ်တပ်များ အရေးနိမ့်ခဲ့ကြ သည်
၁၄၆၀တွင် ယော့မျိုးစား ရစ်ချတ် တိုက်ပွဲတွက်ကျဆုံးသည်
၁၄၆၁ ရစ်ချတ်၏သား အက်ဒွပ်သည် ဘုရင်အဖြစ်ကို ခံယူလိုက်၏
၁၄၇ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဟင်နရီသည် ထီးနန်းကို ခေတ္တမျှ ပြန်လည် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သော်လည်း ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် တစ်ဖန် စစ်ရေး နိမ့်သဖြင့် အဖမ်းခံရကာ လန်ဒန် မျှော်စင်ကြီး၌ အကျဉ်းချ ခြင်း ခံရလေသည်
ထိုနောက် များမကြာမီအတွင်း ကွပ်မျက် ခြင်း ခံရလေသည်
သတ္တမ ဟင်နရီသည် တျူဒါမင်းဆက်မှ ဦးစွာ နန်းတက် သောဘုရင် ဖြစ်သည်
နှင်းဆီစစ်ပွဲများ၏ နောက်ဆုံးတိုက်ပွဲဖြစ်သော ဗော့ဇွပ်ဖီးတိုက်ပွဲတွင် တတိယ ရစ်ချတ်ဘုရင်အား နှိမ်နင်း ခဲ့ပြီးနောက် ၁၄၈၅ ခုနှစ်တွင် ထီးနန်းကို သိမ်းပိုက်လိုက် သည်
ဟင်နရီသည် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုး အဆက်အနွယ် ဖြစ်၏
ယော့မင်းသမီး အယ်လစ်ဇဗက်နှင့် စုံဖက် လိုက်ခြင်း အားဖြင့် စစ်ပြိုင်ခဲ့ကြသော ယော့မင်းမျိုးနှင့် လန်ကက်စတာ မင်းမျိုးတို့သည် သွေးချင်းနှောကာ ပူးပေါင်းမိကြသည်
ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် သူပုန်သူကန်များ ထကြွသောင်း ကျန်းခဲ့ကြ၏
သို့ရာတွင် အလွယ်တကူ နှိမ်နင်းနိုင်ခဲ့လေ သည်
စစ်မလိုလားသော မင်းတပါးဖြစ်သည့်အလျောက် တိုင်းသူပြည်သားများ ၏ ကြည်ညိုလေးစားခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
ဟင်နရီသည် စတားချိန်းဗားခေါ်သော လွှတ်တော်ကြီးကို တည်ထောင်၍ သူကောင်းမျိုးများ၏ အခွင့် အာဏာ အသီးသီးတို့ကို ဖြတ်တောက် ပိတ်ပင်နိုင်သဖြင့် ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာ တိုးတက်စေခဲ့၏
သားတော် အာသာမင်းသား ကို စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့ပြန်သည်
သမီးတော် မာဂရက်ကိုလည်း စကော့တလန်မှ စတုတ္ထဂျိမ်းနှင့် လက်ဆက်ပေးခဲ့၏
ဤသို့ဖြင့် ဟင်နရီသည် စပိန်နှင့် စကော့ လူမျိုးတို့၏ ချစ်ကြည်မှုကို ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ဟင်နရီ၏ လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ဉာာဏ်သစ် အရေးပုံ ပေါ်ပေါက်ခဲ့၏
ဝီလျံ ကက်စတန်သည် စာပုံနှိပ် လုပ်ငန်းကို ဦးစွာ တီထွင်ခဲ့၏
၁၄၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်ကက် ဗော့သည် ဟင်နရီ၏ အားပေးချီးမြေ|ာက်မှုဖြင့် မြောက်အမေ ရိကတိုက်သို့ လှည့်လည် စုံစမ်းရှာဖွေခဲ့၏
သို့အားဖြင့် အဂ‡လန်ပြည်သည် ကမ္ဘာ့ အကြီးဆုံး နိုင်ငံဘဝသို့ ရောက် စေရန် အခြေတည်ခဲ့လေသည်
တျူဒါမင်းဆက်တို့အတွက် အဘက်ဘက်မှ ပြည့်စုံအောင် ဆောင်ရွက်ခဲ့သော ဟင်နရီဘုရင်သည် ၁၅ဝ၉ ခုနှစ် ဧပြီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် ကံကုန်သည်
အဋ္ဌမ ဟင်နရီကား မိမိလက်ရှိ မိဖုရားကို ကွာ၍ နန်းတွင်းသူ ပျိုဖြူတစ်ဦး လက်ထပ်လိုရာမှစကာ ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းနှင့် အင်္ဂလန်ပြည် သာသနာရေး ဂိုဏ်းတို့ကိုအဆက်ပြတ်သွားအောင် ပြုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်ဘုရင် တပါး ဖြစ်လေသည်
သူသည် ခမည်းတော် သတ္တမဟင်နရီ၏ အရိုက်အရာကို ၁၅ဝ၉ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံ၏
ထိုနောက် ပြည်ထောင်ချင်း ဆက်ဆံမှု ကောင်းမွန်စေရန်အတွက် ခမည်း တော် စီမံထားချက်အရ စပိန်မင်းသမိး ကက်သရင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်လေသည်
ထိုအခါ ဟင်နရီမှာ ၁၈ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိပေသေးသည်
မင်းပျိုမင်းလွင် ဟင်နရီမှာ နန်းတက်စအခါက ပျော်ပျော် နေတတ်၍ ရက်ရောသော စေတနာရှိပြီးလျှင် ကျန်းမာရေး အတွက် ကစားခုန်ကစား ဝါသနာပါသူ ဖြစ်ပေသည်
နန်း တက်ပြီးနောက် အနှစ် ၂ဝ အတွင်း ယင်းသို့သာ ပျော်ပျော် ပါးပါး နေခဲ့ပြီးလျှင် တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်ရေးကိုမူ အတိုင်ပင်ခံ အမတ်ကြီး ကာဒင်နယ် ဝူလဇီနှင့်သာ လွဲအပ်ထားလေ့ရှိသည်
ပဉ္စမချားအား ရောမသာသနာစောင့် နိုင်ငံတော်ကြီး၏ ဧကရာဇ်အဖြစ် ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက် ပြီးသောအခါ ချားနှင့် ချား၏ရန်ဘက် ပြင်သစ်ဘုရင် ပထမဖရစ်စစ်တို့ နှစ်ဦးစလုံးကပင် ဟင်နရီအား မဟာ မိတ် ဖွဲ့လိုလာကြလေ သည်
ထိုအခါ ဟင်နရီသည် ဝူလဇီ၏ အာဏာမဲတင်း စံနစ် အရ ဆောင်ရွက်ခဲ့၏
၁၅၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပြင်သစ်ဘုရင်နှင့် ချစ်ကြည်ကြောင်းကိုပြရန် ပြင်သစ်နိုင်ငံသို့ တပ်တောင်တာ ဗိုလ်ထုနှင့် သွားရောက်ပြီးလျှင် ချစ်ကြည်ရေးပျော်ပွဲကြီး ကျင်းပခဲ့လေသည်
ထိုပွဲကြီးတွင် ဘုရင်များနှင့် သူရဲကောင်း ရဲမက်များသည် အဖိုးထိုက်၍ လှပ ပြောင်လက်သော ဝတ်စား တန်ဆာများကို ဝတ်ဆင်ကြပြီးလျှင် ဘုရင် ဘုရင်ချင်း သူရဲ ကောင်း သူရဲကောင်းချင်း ချစ်ကြည်စွာ တွဲဖက်ကာ ပျော်ပွဲ အမျိုးမျိုး၌ ပါဝင်ဆင်နွှဲကြ လေသည်
ယင်းသို့ဖြင့် ဟင်နရီ သည် ဖရန်စစ်နှင့် ချစ်ကြည်ကြောင်း ပြခဲ့သော်လည်း ဧကရာဇ် ချားကို ကူညီခဲ့လေသည်
ထိုအတောအတွင်း ဟင်နရီသည် သူ၏ မိဖုရား ကက် သရင်းကို ငြီးငွေ့လာ၍ ချောမောလှပသော နန်းတွင်း အပျို တော် အန်းဗူးလင်းကို မိဖုရား မြေ|ာက်လိုသဖြင့် ကက်သရင်း အပေါ် အပြစ်ရှာလေသည်
မကြာမီကက်သရင်းတွင် နန်းမွေဆက်ခံနိုင်မည့် သားတော်မမြင်သော ကြောင့် ဟူ၍လည်းကောင်း၊ သူသည် သူ့မရီးတော် မုဆိုးမကို လက်ထပ်ခဲ့သည်မှာ တရားတော်နှင့် မညီဟူ၍လည်းကောင်း အကြောင်းပြကာ ကွာရှင်းရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်
ထိုစဉ်က အင်္ဂလန်ပြည်မှာ အယူဝါဒဆိုင်ရာတွင် ရောမ သာသနာပိုင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏လက်အောက်ခံ ဖြစ်လေသည်
ထိုကြောင့် ဟင်နရီသည် ၁၅၂၇ ခုနှစ်တွင် မိဖုရားနှင့် ကွာရှင်းပေးရန် ပုတ်ရဟန်မင်း သတ္တမ ကလီမင့်အား တောင်းဆိုခဲ့လေသည်
ကက်သရင်း၏ နောင်တော် စပိန်ဘုရင်မှာလည်း တန်ခိုး အာဏာကြီးသူဖြစ်၍ ရဟန်းမင်းကြီးသည် ဟင်နရီ၏ အလိုကို မလိုက်လျောခဲ့ပေ
ထိုကြောင့် ဟင်နရီသည် ကုလားမနိုင် ရခိုင်မဲဆိုသလို ကက်သရင်း နှင့် ကွာရှင်းရေးကို ဖြစ် မြောက်အောင် မဆောင်ရွက်နိုင်ရကောင်းလောဟု ၁၅၂၉ ခုနှစ်တွင် ဝူလဇီအား ရာထူးမှ ထုတ်ပယ်လိုက်လေသည်
ထိုနောက် ပုတ်ရဟန်းမင်း ရုံးတော်သို့ အယူဝါဒကိစ္စများတွင် အယူခံဝင် ရသည့် အလေ့ကို ဥပဒေဖြင့် ပယ်ဖျက်ခဲ့သည်
၁၅၃၃ ခုနှစ်တွင် အန်းဗူးလင်းနှင့် လျှို့ဝှက်စွာ လက်ထပ်ခဲ့ လေသည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် ကန်တာဗာရီဂိုဏ်းချုပ်အဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရသော တောမတ် ကရန်းမားသည် ဟင်နရီနှင့် ကက်သရင်းတို့ လက်ထပ်ခဲ့သည်မှာ တရားတော်နှင့် မညီ၍ တရားမဝင် အထမမြောက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့၏
ထိုနောက် ဟင်နရီသည် အန်းဗူးလင်းနှင့် လက်ထပ်ခံပြီးကြောင်း ကြေညာ ၍ အန်းဗူးလင်းအား မိဖုရားမြေ|ာက်လေသည်
ဘုရင့်အလိုကို မပယ်ရှားဝံ့သော ပါလီမန်ကလည်း ဘုရင့် အလိုကျ ဥပဒေနှစ်ရပ် ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ရလေသည်
ဥပဒေတရပ် အရ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပုတ်ရဟန်းမင်း၏ အာဏာလွှမ်းမိုးနေမှု ကို လက်အောက်ခံ မဟုတ်တော့ပဲ သီးခြားဂိုဏ်းတစ်ခု ဖြစ်လာ လေ၏
ထိုအခါ ဘုရားဝတ်ပြု စည်းဝေးပုံ အစီအစဉ်ကို အနည်း ငယ် ပြင်ဆင်လိုက်၍ သမ္မာကျမ်းကို အင်္ဂလိပ်လို ပြန်စေပြီး သော် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းများတွင် ထိုဘာသာပြန် သမ္မာကျမ်း များကိုသာ ထားရှိစေသည်
အခြား အက်ဥပဒေတရပ်အရမူ ဟင်နရီဘုရင်မှာ အင်္ဂလန်ပြည်ဂိုဏ်း၏ အထွတ်အမြတ် ဖြစ် လာလေသည်
ထိုသို့ အာဏာရလာသောအခါ ဟင်နရီသည် အင်္ဂလန်ပြည်အတွင်းရှိ ဘုန်းကြီးကျောင်းများကို ပိတ်စေ၍ ကျောင်းများပိုင် ပစ္စည်းများကို သိမ်းယူလေသည်
မိမိ အယူ အဆ သဘောတရားများအတိုင်း မလိုက်နာသူများအား ပြင်း ထန်စွာ နှိမ်နင်းလေသည်
ထိုကဲ့သို့ ပြုမူခဲ့ရာတွင် ဟင်နရီအား ထောက်ခံအားပေး ကူညီသူမျာ ဝူလဇီ၏ နေရာတွင် ခန့်ထားခဲ့သော တောမတ် ခရွန်းဝဲ ဖြစ်လေသည်
ခရွန်းဝဲကား ဆူရေးနယ်၊ ပတ်တနီရွာကလေးမှ လာသူဖြစ်ပြီး ဖခင်မှာ ပန်းပဲဆရာဖြစ်သည်
ဟင်နရီသည် ခရွန်းဝဲအား အက်ဆက်နယ်စားဘွဲ့ကိုပေး၍ မင်းတိုင်ပင်အမတ်အဖြစ် ခန့်ထား၏
ဟင်နရီကား ဆောင်းလေကဲ့သို့ စိတ်ပြောင်းမြန်လှသူ ဖြစ်၏
အန်းဗူး လင်းကို မိဖုရား မြောက်၍ မကြာမီ အခြား ပျိုဖြူတစ်ဦးအား ရွှေဘောတော် ကျခဲ့ပြန်လေသည်
ထိုကြောင့် ဟင်နရီနှင့် ကရန်းမားတို့သည် အန်းဗူးလင်းအား သစ္စာမရှိသည့် မိဖုရားအဖြစ်မျိုးရောက်အောင် အမှုဆင်၍ ပြစ်မှုထင်ရှားသည်ဆိုကာ ခေါင်းဖြတ်သတ်စေခဲ့ သည်
အန်းမိဖုရားနှင့် နောင်အခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံသမိုင်းတွင် ထင်ရှားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်လာမည့် အယ်လစ်ဇဗက် မင်းသမီးကို ရရှိခဲ့လေသည်
အန်းဗူးလင်းအား အဆုံးစီရင်ပြီးနောက် မိဖုရားအဖြစ် တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသူမျာ ဂျိန်းဆေးမိုးဖြစ်၍ သူ့တွင် နောင်အခါ ဆဋ္ဌအက်ဒွပ်ဖြစ်လာမည့် မင်းသားကို မြင်လေ သည်
ထိုမိဖုရားကား သက်ဇိုး မရှည်ရှာပေ
ဟင်နရီနှင့် လက်ထပ်ပြီးနောက် တနှစ်ကျော်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သွားလေ သည်
ထိုကြောင့် ခရွန်းဝဲ၏ စီစဉ်ပေးချက်အရ ဟင်နရီ သည် ဂျာမန်မင်းသမီး အန်းအော့ကလိဆိုသူနှင့် လက်ဆက်ပြန် လေသည်
သို့သော် အချောအလှကြိုက်သော ဟင်နရီမှာ ရုပ်မလှသောသူနှင့် လက်ဆက်ပေးရပါမည်လောဟု ခရွန်းဝဲ ကို မျက်မာန်တော်ရှကာ ခေါင်းဖြတ်ကွပ်မျက်စေပြီးလျှင် ထိုမိဖုရားကိုလည်း ကွာရှင်းပစ်ပြန်လေ၏
ထိုနောက်တွင် သက် ၁၈ နှစ်မျှသာ ရှိသေး၍ လှပချောမောသော ကက်သရင်း ဟောင်းဝပ်နှင့် လက်ဆက်ပြန်လေသည်
ထိုမိဖုရား ကလေးမှာ သူနှင့် လက်မထပ်မီ အကျင့်မကောင်းခဲ့သည်ကို သိရှိ၍ သဘော မကျပြန်သဖြင့် ခေါင်းဖြတ် သတ်စေပြန်သည်
နောက်ဆုံးတွင် ၁၅၄၃ ခုနှစ်၌ ကက်သရင်းပါး အမည်ရှိ မုဆိုးမတစ်ဦးကို မိဖုရား မြှောက်ပြန်လေရာ ထိုမိဖုရားသာလျှင် ဟင်နရီ ကွယ်လွန်သည်အထိ မိဖုရားအရာ၌ တည်မြဲခဲ့လေသည်
အဋ္ဌမ ဟင်နရီ ဘုရင်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် သိမှတ်ရလွယ် သော ဘုရင်တပါး ဖြစ်ခဲ့ပေသည်
အဌမဟင်နရီ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ကတ်သရင်းပါးသည် ယခင်ကတည်းက သူမေတ္တာရှိခဲ့သော ဂျိန်းဆေးမိုးနှင့် ဆွေမျိုးမကင်းသည့် သောမတ်စ်‌ဆေးမိုးဆိုသူနှင့် လက်ထပ်လိုက်လေသည်
ကတ်သရင်းပါးမှာ သောမတ်စ်ဆေးမိုးနှင့် ရသည့်ရင်သွေးအား မွေးဖွားပြီးနောက် ကွယ်လွန်သွားလေသည်
သောမတ်စ်ဆေးမိုးမှာလည်းအာဏာသိမ်းရန် ကြံစည်မှုဖြင့် ကွပ်မျက်ခံရသည်
သို့သော် ထိုဘုရင်ကြီးသည် အင်္ဂလိပ် ရေတပ်ကြီး အင်အား တောင့်တင်း၍ အခြေခိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့လေ သည်
အခြား ဥရောပနိုင်ငံများမှ ဘုရင်များသည် မိမိတို့ စစ်တပ်များကို အင်အား တောင့်တင်းအောင် စီမံ ဖွဲ့စည်းနေကြစဉ် ဟင်နရီ ကား မိမိ၏ တိုက်သင်္ဘောများကို တိုးတက် ကောင်းမွန်အောင် ဆောင်ရွက်၏
နောင်အခါ ရေကြောင်းတွင် အင်္ဂလိပ်တို့ကြီးစိုး နိုင်ရေးအတွက် သူ့လက်ထက်တွင် အရည်အခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ သည့် သားတော် မထွန်းကားခဲ့သော်လည်း အန်းဗူးလင်းနှင့် ရရှိသည့် သမီးတော် အယ်လစ်ဇဗက်မှာကား အင်္ဂလန်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် ထူးခြားလှသော ဘုရင်မတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့လေသည်
အယ်လစ်ဇဗက်ဘုရင်မများ
ဦးနုချောင်းရွာ၊ ဦးနုချောင်း
၁၂၅၃ (၁) ရက်
ဗလီပြင်ရွာ၊ ကုက္ကရာဇ်ထောင့်
တရားအားထုတ်ဟန် သို့မဟုတ် ဈာန်ဝင်စားဟန်ဖြစ်သည်
သမာဓိမုဒြာ, သမာဟိတမုဒြာတို့နှင့် ဆင်တူဖြစ်သည်
ယောဂမုဒြာဟုလည်း ခေါ်သည်
လက်နှစ်ဖက်ကိုပေါင်ခွင်ပေါ်တွင် လက်ဝါးနှစ်ဖက်စလုံး လှန်၍ လက်ျာလက်ဝါးသည် လက်ဝဲ လက်ဝါးပေါ်တွင်ထပ်ပြီးလျှင် မတောင့် မတင်းစေပဲ အကြောများကို လျှော့ထားကာ သက်သက်သာသာ တင်ထားသောပုံဟန်ဖြစ်သည်
ဈာန်ဝင်စားနေပုံ သမာဓိရနေပုံမျိုး ပေါ်လာအောင် စီရင် ထားသည်
ဤပုံများတွင် တခါတရံ လက်မနှစ်ခုထိပ်ချင်း တေ့ဆိုင်ထားခြင်း, ကျန်လက်ချောင်းများ ဖြန့်တင်ထားခြင်းများကို တွေ့ရတတ်သည်
တိဗက်မြန်မာ ယဉ်ကျေးမှု အယူအဆများအရ ဈာနမုဒြာကို အမိတာဘာ ဈာနိဗုဒ္ဓ၏ ရုပ်ပွားတော်ထုလုပ်ကြရာ၌ အသုံးပြုကြသည်
ဈာန်ဝင်စားနေသော ပုဂ္ဂိုလ်၏ စိတ်သည် အလွန်ကြည်လင် သန့်ရှင်းရကား အဆုံးအပိုင်းအခြားမရှိ တောက်ပြောင် ထွန်းလင်းသော ဉာဏ်အလင်းရောင် ရှိတော်မူသည့် အမိတာဘာဘုရားကို ညွှန်ပြလိုသော သဘောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား, မဉ္ဇူဿရိဘုရားနှင့် မာန်လ ဘုရားများကို ဤမုဒြာဖြင့် မကြာခဏတွေ့ ရှိနိုင်ပေသည်
အချို့ဈာနမုဒြာ ပုံများတွင်မူ လက်တဖက်စီကို တင်ပလ္လင် ထိုင်ထားသော ဒူးတဖက်စီတွင် အလိုက်သင့် တင်ထားတတ်ပေသည်
သီဝဗသုပတိ ရုပ်ပုံနှင့် ဣန္ဒူမြစ်ဝှမ်းမှ ရုပ်ပွားတော်များ၏ ဈာနမုဒြာ, ယောဂမုဒြာများကို ဤဟန်ဖြင့် တွေ့ရှိနိုင်ပေသည်
တပေါစမင်္ဂလာ, ဗြဟ္မစရိယမင်္ဂလာ၊ အရိယသစ္စာနဒဿနမင်္ဂလာများကို ရည်ဆောင်ပုံဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သည်
သန္တရသနှင့် ဝိမုတ္တိရသတို့ကို ပေါ်လွင်စေရန် ရည်ညွှန်းပေသည်
ဗောဓိပက္ခိယတရားများအနက် ဈာန်တရားများကို ပဓာနအားဖြင့် ရည်ညွှန်းထားသည်ဟု အဆိုရှိသည်
သမထလုပ်ငန်း အကျင့်စခန်းကို ညွှန်ပြလျက်ရှိပေသည်
ပုံစံအားဖြင့် ဂျပန်ပြည်ရှိ ဒိုင်ဗုစုခေါ် ရုပ်ပွားတော်ကြီးသည် ဈာနမုဒြာဖြင့်ရှိပေသည်
ရန်ကုန်မြို့ ကမ္ဘာအေး ကမ္ဘာ့ဗုဒ္ဓတက္ကသိုလ် ပြတိုက်တွင် ဈာနမုဒြာဖြင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်များကို ခင်းကျင်းပြသထားပါသည်
ပုဂံ ရွှေဆံတော်စေတီခေါ်  မဟာပိန္နဲဘုရားအတွင်း အလယ်ဗဟိုတွင် ဈာနမုဒြာဖြင့် ဆင်းတုတော်တဆူရှိပါသည်
နဂါးရုံဘုရားတွင်းမှ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ရုပ်ပွားတော်များကိုလည်း ဈာနမုဒြာဖြင့်တွေ့ ရပါသည်
ရန်ကုန်မြို့ ဗိုလ်တထောင်ဘုရားခေါ် ကျိုက်ဒေးအပ်စေတီအတွင်းမှ တူးဖော်ရရှိထားသော ရဟန္တာပုံတော်များကို၎င်း, ပုဂံ အာနန္ဒာစေတီတော်တွင်းရှိ သုဇာတာပုဏ္ဏားတို့၏ ဆွမ်းအလှူကို ခံတော်မူပုံများကို၎င်း ဈာနမုဒြာဖြင့် တွေ့ရှိရပါသည်
ဈာနမုဒြာပါသော ရုပ်ပွားဆင်းတုများကို ကိုးကွယ်သူသည် တည်ကြည်ငြိမ်သက်ခြင်း ဓာတ် သဘောအပြည့်အဝရရှိခြင်း, စိတ်ဝေဒနာ သောကပရိဒေဝ ကင်းငြိမ်းခြင်း ဉာဏ်ပညာ တိုးတက်ပွင့်လင်းခြင်း, တရားထူးကို ရလွယ်ခြင်း, သမထပေါက်လွယ်ခြင်း, ထွက်ရပ်ပေါက်လွယ်ခြင်း, သိဒ္ဓိပြီးခြင်း မကောင်းကျိုးဟူသမျှ လောင်ကျွမ်းချုပ်ပျောက်သွားခြင်းစသော အကျိုးထူးများ ရနိုင်ကြောင်းဖြင့် ဝဇီရာယာန ကျမ်းဂန်များ၌ ဖွင့်ဆိုထားပေသည်
ဈာနမုဒြာ ရုပ်ပွားတော်ရှိသည့် တိုင်းပြည်ရပ်ရွာသည် အေးချမ်းသာယာ၍ တည်တံ့ငြိမ်သက်ကြောင်းဖြင့်လည်း တန္တရာယာနကျမ်းများ၌ ဖော်ပြထားလေသည်
သီလပါရမီ၊ ပညာပါရမီ၊ ဈာနပါရမီ၊ မေတ္တာပါရမီ၊ ဝီရိယပါရမီ စခန်းများသို့ ရည်ဆောင်ညွှန် ပြလိုရင်းဖြစ်ကြောင်း၊ ပဋိမာသိပ္ပံ ပညာရှင်များက မိန့်ဆိုကြသည်
ဈာနသည် ပါရမီတာများတွင် တခုအပါအဝင်ဖြစ်သည်ဟု မဟာသင်္ဃိက ဂိုဏ်းနှင့် သဗ္ဗတ္ထိဝါဒဂိုဏ်း ဗုဒ္ဓဘာသာ ကျမ်းဂန်များ၌ ပြဆိုပါသည်
ပါရမီများ  ဒါန-သီလ-ပညာ—နေက္ခမ္မ-သစ္စာ-အဓိဋ္ဌာန-ဝီရိယ-ခန္တီ –ဥပေက္ခာ-မေတ္တာ-ဈာန-ဥပါယကောသလ္လ-ပဏိဓာန-ဗလ-ဉာဏ-ဟူ၍ တဆယ့်ငါးပါးအပြားရှိလေသည်
မူလပါရမီ ခြောက်ပါးမှာ-ဒါန-သီလ-ခန္တီ-ဝီရိယ-ဈာန-ပညာတို့ဖြစ်ကြသည်ဟု ဒသဘူမိက သုတြာတွင် ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
မကျီးကုန်းရွာ၊ အိုင်ကြီး
ဖတ်တူရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpattu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ ကွမ်းလုံမြို့နယ်၊ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်ဟုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၃ ဦး၊ မ ၅၆၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးကြီး (ဝန်စာရေး) သည် ပထမဆုံး မြန်မာ့ကာလပေါ်ဝတ္ထုဖြစ်သည့် ချဉ်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်း ကို ရေးသားခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ဦးကြီးကို မန္တလေးမြို့၊ အောင်နန်းရိပ်သာ အရပ်နေ အဖ ဦးအုံးဖူး၊ အမိ ဒေါ်ခင်ခင် တို့က ၁၈၅၈ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်
အဖ ဦးအုံးဖူး၏ အစ်ကိုမှာ ဦးစ ဖြစ်၍ မြန်မာပညာရှိ စတုရင်္ဂဗလ ဦးဖေ၏ ဖခင်ဖြစ်သည်
သို့ဖြစ်ရာ ဦးဖေနှင့် ဦးကြီးတို့မှာ ညီအစ်ကိုတစ်ဝမ်းကွဲ တော်စပ်သည်
အမိ ဒေါ်ခင်ခင်မှာ ကိုးခရိုင်မြို့စား သံရွာမင်းသား၏ သမီးဖြစ်သူကို ထိန်းကျောင်းရသော အထိန်းတော်ဖြစ်သည်
အထိန်းတော်ဘဝတွင် ဒေါ်မိုးကြီး ဟု တွင်သည်
ငယ်စဉ်က မန္တလေးမြို့၊ မိုးကောင်းအောက်ကျောင်း အာစာရာဘိ စတုမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု တံဆိပ်တော်ရ ဆရာတော်ထံ၌ ပိဋကတ်သုံးပုံနှင့် လောကီကျမ်းအမျိုးမျိုးကို လည်းကောင်း၊ သင်္ဂဇာဆရာတော်၏ တပည့် အနောက်သင်္ဂဇာတိုက်  ဆရာတော် ဦးကေသရ (ဦး ဇာဂရ) ထံတွင် ကဗျာရေးနည်းကို ဦးဖေနှင့်အတူ သင်ကြားခဲ့သည်
သီပေါမင်းလက်ထက်တွင် တိုင်တားမင်းကြီး ဦးဖိုး၏ ဝန်စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် နန်းတွင်းနှင့် အဆက်အဆံရှိပြီး မင်း (၂) ဆက် မီခဲ့သူဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့်ပင် မြန်မာ မင်းညီမင်းသားမင်းသမီးများ၏ သဘောသဘာဝကို စရိုက်ပေါ်အောင် သရုပ်ဖော်နိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
သီပေါမင်းပါတော်မူပြီ:နောက် ရန်ကုန်မြို့၊ ကြည့်မြင်တိုင်ရပ်တွင် အခြေချသည်
ကြည့်မြင်တိုင် ဥယျာဉ်လမ်းနေ မန္တလေးသားဖြစ်သူ ဆန်ကုန်သည် ဦးပိုက်နှင့် ကြည့်မြင်တိုင်သူ ဒေါ်ခါတို့၏ သမီး၊ ဒေါ်အုန်းနှင့် အိမ်ထောင်ကျသည်
ကြည့်မြင်တိုင်တွင်ပင် စာပုံနှိပ်တိုက်ထောင်ကာ ကိုယ်တိုင်ရေးသားထုတ်ဝေသည်
စကားပုံတစ်ထောင် နှင့် ခန္ဓာပူရ ဝတ္ထု တို့သည် ထိုစဉ်က ထုတ်ဝေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်အုန်းနှင့် သား (၂) ယောက်၊ သမီး (၁) ယောက် ထွန်းကားသည်
ထို့နောက် ဒေါ်အေးသဲ့ နှင့် အိမ်ထောင်ထပ်ပြုသည်
ထို့ကြောင့် ဒေါ်အုန်းနှင့် အိမ်ထောင်ကွဲကာ ပုံနှိပ်လုပ်ငန်းကိုပါ ဖျက်သိမ်းလိုက်ရသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန် သစ်သီးဈေးတွင် ဆရာဦးမောင်ကြီး ဆေးတိုက် အမည်ဖြင့် ဆေးဆိုင်ဖွင့်သည်
၁၉၀၆ ခုနှစ်ထုတ်  ဝန်စာရေးမင်း ဦးကြီး ဆုံးမစာ တွင်လည်း ရန်ကုန်မြို့ သံဈေးဟောင်း တောင်ဘက် ဆေးတိုက်ရှင် ဆရာဦးမောင်ကြီး၏ ပွေးဆေး ဟူသော ကြော်ငြာကို တွေ့ရသည်
ဆေးတိုက်တွင် အရောင်းတွင်ကျယ်လာရာ စာရေးများ ခန့်အပ်ခဲ့သည်
စာရေးမအချို့နှင့် ငြိစွန်းခဲ့ရာ ဒေါ်သိန်းတင်၊ ဒေါ်ကျော့မေ၊ ဒေါ်ပု (၁)၊ ဒေါ်ပု (၂)၊ ဒေါ်လှမြိုင် စသည်ဖြင့် ဇနီး (၂၀) ခန့် ရှိခဲ့သည်
အချို့ကို အိမ်တွင် ခေါ်ထားသော်လည်း အချို့ကို အရောင်းသမအဖြစ်ပင် ဆက်လက်လုပ်ကိုင်စေသည်
ဟံသာဝတီတိုက်တွင် အယ်ဒီတာလုပ်စဉ် တိုက်ရှင်၏ တိုက်တွန်းမှုကြောင့် မောင်မှိုင်း ဝတ္ထု ကို ၁၉၀၄ ခုနှစ်တွင် စတင် ထုတ်ဝေသည်
အရောင်းတွင်ကျယ်သောကြောင့် ဟံသာဝတီမှသာမက ရန်ကုန်မြို့ စဉ့်အိုးတန်းအောက်လမ်း တိုက်နံပါတ် (၁၀) ရှိ ဧရာဝတီပုံနှိပ်တိုက်မှလည်း ထုတ်ဝေခဲ့ရသည်
ထို့ကြောင့် စာအုပ်ရှင် အီဗြာဟင်၊ မူရှင် ဝန်စာရေးဦးကြီး ရေးသည် ဟူသော စာအုပ်များကို တွေ့ရသည်
ဒုတိယတွဲ၊ တတိယတွဲများကို ဟံသာဝတီအပြင် အခြားထုတ်ဝေသူများကပါ ထုတ်ဝေကြောင်း သိရသည်
မောင်မှိုင်းမှ ချဉ်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်း သို့ အမည်ပြောင်းသွားခြင်းကိုမူ မသိရှိရပေ
ဒုတိယတွဲ၏ အမှာစာတွင်မူ ဝန်စာရေးဦးကြီးရေးသားသည့် ချဉ်ပေါင်ရွက်သည် မောင်မှိုင်း  ဟူသော စကားရပ်ကို တွေ့ရသည်
ပထမတွဲအား ကိုယ်တိုင်ရေးသော်လည်း ကျန်အတွဲများကို နှုတ်ဖြင့်ခေါ်ပေးပြီး တပည့်များက လိုက်ရေးရသည်
ကမာရွတ် လက်ခုပ်ပင်ရွာနေ ကိုသံချောင်းနှင့် သဘင်ဝန် ဦးနု တို့သည် စာလိုက်တပည့်များ ဖြစ်ခဲ့သည်
ဇာတ်ကောင်တစ်ဦးအား မူသေထား၍ ရေးသားရာတွင် ဦးကြီးမှာ အစောဆုံးဟု ဆိုနိုင်သည်
ဆေးဆိုင်အလုပ်၊ အယ်ဒီတာအလုပ်နှင့် စာရေးသည့်အလုပ်တို့ကြောင့် ဝင်ငွေသုံးလမ်း ရှိခဲ့သော်လည်း အသုံးအဖြုန်းကြီ:ခြင်းနှင့် မယားများခြင်းတို့ကြောင့် ငွေကြေးမစုဆောင်းနိုင်ခဲ့ပေ
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မျက်စိကွယ်ခဲ့သည်
နှစ်နှစ်အကြာ ၁၉၂၆ တွင် ရန်ကုန်မြို့၊ အလုံရပ်၌ ဇနီး ဒေါ်ပု (၂) ၏ လက်၌ ကွယ်လွန်သည်
ကင်ဒဲစတိုးသည် အွန်းလိုင်းစာအုပ်ရောင်းသည့် စတိုးဖြစ်သည်
အမေဇုံကုမ္ပဏီ၏ ဝက်ဆိုက်တစ်ခု ဖြစ်ပြီး ထိုဝက်ဆိုက်အား အမေဇုံကင်ဒဲ၊ Fire တက်ဘလက် နှင့် ကင်ဒဲမိုဘိုင်းအပ်များမှတစ်ဆင့် ရယူအသုံးပြုနိုင်သည်
ကင်ဒဲကို စတင်ခဲ့သည့် ၂၀၀၇ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလတွင် စတိုး၌ ဒီဂျစ်တယ်စာအုပ်ပေါင်း ၈၈၀၀၀ ကျော် ရှိသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင် ၂၇၅၀၀ အထိ တိုးလာခဲ့ပြီး ၂၀၁၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ၇၆၅၀၀၀ ကျော် ရှိလာခဲ့သည်
ကင်ဒဲစတိုးတွင် အမေဇုံ၏ အွန်လိုင်းစာအုပ်ပုံစံဖြစ်သည့် AZW ကို အသုံးပြုသည်
မျိုးဆက်လေးခုမြောက် (fourth generation) နှင့် နောက်ပိုင်း ကင်ဒဲကိရိယာများတွင် AZW3 (KF8 ဟုလည်း ခေါ်သည်
ပုံစံဖောမတ်ကို အသုံးပြုထားသည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လတွင် ဆယ်ခုမြောက် မျိုးဆက်ဖြစ်သည့် KFX ပုံစံကို အသုံးပြုထားသည်
တကုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Taku)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ပလောင် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ မန်တုံမြို့နယ်၊ မန်နားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်နားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၈၅ ဦး၊ မ ၅၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဓနုံးချောင်းရွာ၊ ဝဲရွာကျုံစိန်
ဘန့်ဘွေးပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaypin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝါးတီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၃၂၆ ဦး၊ မ ၃၇၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၁၀၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဟဂရှိ − ဟခုရခုဘူတာ  (東白楽駅 ဟိဂရှိ − ဟခုရခု - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ခါနာဂါဝါရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးထင်ကျော် အစိုးရသည် သမ္မတ ဦးထင်ကျော် ကို အမှူးထား၍ အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်ခေါင်းဆောင်သော အစိုးရအဖွဲ့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ မှစ၍ ၂၀၁၈ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့ထိ အာဏာရသောအစိုးရ ဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော် နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဦးမြင့်ဆွေမှ တစ်ပတ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သမ္မတအသစ်အဖြစ် ဦးဝင်းမြင့်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ ပြင်ဆင်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အန်အယ်ဒီပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် သမ္မတဖြစ်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း သူ၏ခင်ပွန်းနှင့်သား ၂ ယောက်မှာ ဗြိတိန်နိုင်ငံသား ခံယူထားသောကြောင့် ၂၀၀၈ အခြေခံဥပဒေအရ သမ္မတဖြစ်မလာပေ
အခြေခံဥပဒေအရ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန၊ ပြည်ထဲရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် ကာကွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာနတို့မှ ဝန်ကြီးများကို အမျိုးသား ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကောင်စီက တိုက်ရိုက်ခန့်အပ်သည်
ကျန် ဝန်ကြီး ၁၅ဦးကို သမ္မတမှ ခန့်အပ်သည်
အများစုမှာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် မှဖြစ်ကာ ၂ ဦးမှာ ပြည်ခိုင်ဖြိုးနှင့် အချို့မှာ ပြင်ပမှ ဖြစ်သည်
နိုဝင်ဘာ ၂၄၊ ၂၀၁၇ တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ၂ခုဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ၂၁ ရက်နေ့တွင် ဦးထင်ကျော် နုတ်ထွက်ပြီးနောက် ယာယီသမ္မတအဖြစ် ဦးမြင့်ဆွေမှ တစ်ပတ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီး သမ္မတအသစ်အဖြစ် ဦးဝင်းမြင့်ကို ရွေးချယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးမှ ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ပြင်ဆင်ကြောင်း ကြေညာချက်ထုတ်ပြန်ကာ အစိုးရအဖွဲ့အသစ်ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ်သည် ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်အတွက် အစိုးရအဖွဲ့အတွင်း မြင့်မားသောနေရာရရန်အတွက် ၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီ ၆ ရက်နေ့တွင် ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်အတိုင်ပင်ခံပုဂ္ဂိုလ် ဆိုသည်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်
အဖွဲ့ဝင်များမှာ အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ အဖွဲ့ချုပ် ၊ ပြည်ထောင်စုကြံ့ခိုင်ရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေးပါတီ၊ တပ်မတော်၊ မွန်အမျိုးသားပါတီတို့မှ နီးစပ်သူများ ဖြစ်သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်သည် အစိုးရစတင်ဖွဲ့စည်းချိန်၌ အဓိကဝန်ကြီးဌာန ၄ ခု ကိုင်တွယ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ပညာရေးနှင့် လျှပ်စစ်စွမ်းအင်တို့ကို ဝန်ကြီးအသစ် ၂ ဦးကို လွှဲပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် အတိုင်ပင်ခံရုံးဝန်ကြီးဌာနကို အသစ်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
နိုင်ငံတော်၏ အသုံးစရိတ်များလျော့ချရန် ဝန်ကြီးဌာနများ ပူးပေါင်းဖွဲ့စည်းကာ အစပိုင်းတွင် ဒုတိယဝန်ကြီးများကို ခန့်အပ်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
​နောက်ပိုင်းတွင်မှ ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၈ တွင် စိုက်ပျိုးရေး၊မွေးမြူရေးနှင့် ဆည်မြောင်းဝန်ကြီးဌာနမှ ဒုတိယဝန်ကြီး ဦးထွန်းဝင်းနှင့် ပြည်​ထောင်စုဝန်ကြီး ဒေါက်တာအောင်သူတို့အကြား ပဋိပက္ခကြောင့် ဒုတိယဝန်ကြီးနုတ်ထွက်ခဲ့ရသည်
၂၀၁၇ ဩဂုတ်လတွင် လျှပ်စစ်နှင့်စွမ်းအင်ဝန်ကြီး ဦးဖေဇင်ထွန်း ကျန်းမာရေးအခြေအနေကြောင့် အနားယူခဲ့သည်
၂၀၁၇ နိုဝင်ဘာ ၂၇ တွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ် ၂ ခု ဖြစ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေးဝန်ကြီးဌာနနှင့် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ရုံးဝန်ကြီးဌာနတို့ကို ပြည်ထောင်စုလွှတ်တော်မှ အတည်ပြုခဲ့၍ ဝန်ကြီးဌာန ၂၄ ခု ရှိလာခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ဝန်ကြီးဌာနအသစ်များအပြင် ဒုဝန်ကြီးအမြောက်အမြား ခန့်အပ်ခဲ့၍ လူပြောစရာဖြစ်ခဲ့သည်
အစိုးရအဖွဲ့စတင်သည့် ၂၀၁၆ခုနှစ် မတ်လ ၃၀ရက်နေ့တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးများ ပါဝင်ခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်းတွင်မှ ဒုတိယဝန်ကြီးများ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ဘန့်ဘွေးကျင်းရေတံခွန် သည် ရှမ်းပြည်နယ်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စုတွင် တည်ရှိသည့် ရေတံခွန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဤရေတံခွန်ကို ရှမ်းဘာသာဖြင့် "နမ့်တန်းရေတံခွန်" ဟုလည်း ခေါ်ဆိုကြသည်
ဘန့်ဘွေးကျင်းရေတံခွန် သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင်အထက် ၂၄၈၆ ပေတွင် တည်ရှိပြီး ရေတံခွန်အမြင့်သည် ၅၅၀ ပေ ရှိသည်
နောင်ချိုမြို့နယ် ကိုင်းကြီးကြိုးဝိုင်းအတွင်း၊ ဆည်တော်ကြီးရေပြင်အနီး တောင်ကမ်းပါးယံထက်မှ သဘာဝအတိုင်း စီးဆင်းကျနေသည့် ရေတံခွန်ကြီးတစ်စင်း ဖြစ်သည်
ဒေသအခေါ် ရှမ်းဘာသာ စကားဖြင့် နမ့်တန်း ရေတံခွန်ဟုခေါ်ဆိုသည်
မောင်နှံခုနစ်ဖော်ရေတံခွန် ဟုလည်း ခေါ်ဆိုပြီး ဘန့်ဘွေးချင်း ရေတံခွန်ဟုလည်း လူသိများသည်
ပြင်ဦးလွင်နှင့် မိုင် ၃၀ ခန့် ကွာဝေးပြီး ဆည်တော်ကြီး အရှေ့ဖက် ရှမ်းပြည်နယ် မြောက်ပိုင်း နောင်ချိုမြို့နယ် ဘန့်ဘွေးကျင်း ကျေးရွာ ကိုင်းကြီး သစ်တောကြိုးဝိုင်းအတွင်း တည်ရှိသည်
နောင်ချိုမြို့နယ် နမ့်ပါ့မွန် ချောင်းမှ စီးဆင်းလာသည့်ရေများသည် ဘန့်ဘွေးကျင်းရွာအနီးမှာ ရေတံခွန်ကြီးဖြစ်တည်နေခြင်းဖြစ်သည်
ရေတံခွန်မှ ကျဆင်းသောရေများသည် ဆည်တော်ကြီး အတွင်းသို့စီးဝင်သည်
မြောက်လတ္တီကျူ့ 22° 24´ 29″  အရှေ့လောင်ဂျီကျူ့ 96° 22´ 48″ တွင်တည်ရှိသည်
ရေတံခွန်စတင်စီးဆင်းသော ထိပ်ဆုံးအမြင့်ပေသည် ပင်လယ်ရေ မျက်နှာ ပြင်အထက် ၂၄၈၆ ပေ ဖြစ်သည်
ရေတံခွန်ထိပ်ပိုင်းရဲ့ ရေစီးကြောင်းသည် ရေပြင်ညီအတိုင်းစီးဆင်းရာမှ ၉၀° မျဉ်းမတ်ဖြင့် တစ်ရှိန်ထိုး တစ်ဖြောင့်ထဲ ပေ ၅၅၀ ခန့် ထိုးဆင်းပြီး တစ်နေရာအရောက်မှာ အစိတ်စိတ်အမွှာမွှာ ပြန့်ကျဲသွားသည်
ထိုနေရာမှ တစ်ဆင့်ပြီး တစ်ဆင့် နိမ့်ဆင်းသွားပြီး ရေတံခွန်အဆင့် ၇၀ နီးပါးလောက်အထိဖျာဆင်းသည်
ပြင်ဦးလွင်မြို့နယ် မိုးကြိုးပြစ်ကျေးရွာမှ တစ်ဆင့် လမ်း ခွဲသွားပြီး ပြင်ဦးလွင်~မိုးကုတ် လမ်းပိုင်း ၂၃ မိုင် ၅ ဖာလုံ မှ တစ်ဆင့် လွယ်လိတ်ရွာ သို့ ဝင်သွားရသည်
လွယ်လိတ်ရွာ မှ တစ်ဆင့် ၃ မိုင် ၅ ဖာလုံ အကွာမှာ သပြေဒိုးရွာ၊ ထိုမှတစ်ဆင့် ၂ မိုင်အကွာတွင် မင်းလှရေအားလျှပ် စစ်စီမံကိန်း သို့ရောက်ရှိသည်
ရေအားလျှပ်စစ်စီမံကိန်းမှ အနောက်မြောက်ဖက် ၁ မိုင်ခွဲ အကွာ တွင် ရေတံခွန်တည်ရှိသည်
ထန်းတပင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htantapin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ နတ်တလင်းမြို့နယ်၊ မယ်ဇလီတန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မယ်ဇလီတန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၆၃ ဦး၊ မ ၄၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်းမော်စုရွာ၊ မင်းလှစု
ဝက်ခေါက်စိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkhauksein)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ဝက်ခေါက်စိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်ခေါက်စိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၃၄ ဦး၊ မ ၁၈၃၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
ကာတွန်း ဦးဘကလေးကို ၉၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၈၉၀တွင် ပုသိမ်မြို့၊ ထောင်ကုန်းရပ်၊ အရက်ဖိုလမ်း အမှတ်၃ နေအိမ်တွင် အလယ်တန်းပြဆရာ ဦးဘိုးသင်း နှင့် ဒေါ်သဲမှုန်တို့က ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း အစ်ကိုတစ်ဦးရှိပြီး မောင်ဘကြီးဟုခေါ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက ဉာဏ်ကောင်းသူလည်းဖြစ်ပြီး အသက် ၁၆နှစ်အရွယ်တွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ သင်္ချာ၊အင်္ဂလိပ် နှစ်ဘာသာဂုဏ်ထူးဖြင့် အောင်မြင်သည်
ကျောင်းသားဘဝက ပန်းချီပြိုင်ပွဲ တွင် ဘုရင်ခံ၏ဆုတံဆိပ် ချီးမြှင့်ခံခဲ့ရဖူးသည်
ဆယ်တန်းအောင်မြင်ပြီးနောက်တွင် ရန်ကုန်ကောလိပ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ဥပစာတန်းအောင်မြင်ပြီး ဘီအေတန်းအရောက် ၁၉၁၆တွင် ဖခင်ဆုံးပါးသွားသဖြင့် ကျောင်းမှထွက်လိုက်ရသည်
မိမိပညာဆည်းပူးခဲ့သည့် အထက်တန်းကျောင်းတွင် ကျောင်းဆရာအဖြစ် အသက်မွေးခဲ့သော်လည်း မျက်နှာဖြူပညာဝန်ကို ဘုရားထူးရသည့် အလုပ်ကို မနှစ်မြို့သဖြင့် နောက်ဆုံးတွင် အလုပ်မှထွက်ကာ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွေ့နေထိုင်သည်
ဦးဘကလေးသည် အားလပ်ချိန်များတွင် ပန်းချီဆွဲရင်း ကောလိပ်ကျောင်းသားဘဝ ၁၉၁၅တွင် ကာတွန်းလက်ရာ တစ်ခုကို စမ်းသပ်ရေးဆွဲကြည့်ခဲ့သည်
သူ၏ကာတွန်းမှာ မြို့အုပ်လုပ်ရန် ရည်ရွယ်ပြီးကောလိပ်တက်နေသော ကောလိပ်ကျောင်းသားအချို့အား ပျက်ရယ်ပြုရေးဆွဲထားခြင်းဖြစ်သည်
အနောက်နိုင်ငံများတွင် ၁၈၆၀ပြည့်နှစ်များမှစကာ ကာတွန်းရုပ်ပြောင်များပေါ်ပေါက်လာသည့် နည်းတူ မြန်မာ့ကာတွန်းလောကတွင်လည်း ၁၉၁၅တွင် ဦးဘကလေးဆွဲသည့် လက်ရာမှာ ပထမဆုံးသော ကာတွန်းလက်ရာဖြစ်သည် ဟုဆိုကြသည်
ဦးဘကလေးသည် အင်္ဂလိပ်စာကျွမ်းကျင်သဖြင့် သူ၏ကာတွန်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ရာ ရန်ကုန်တိုင်း အင်္ဂလိပ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ မစ္စတာနော်လင်က များစွာနှစ်ခြိုက်ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် ခရစ်စမတ်နေ့ အထူးထုတ် ရန်ကုန်တိုင်းစာစောင်တွင် ကာတွန်းပုံရေးဆွဲစေရာ ၎င်းကာတွန်းလက်ရာမှာ နိုင်ငံရပ်ခြားသို့ပင် ပြန့်နှံခဲ့သည်
ထိုနောက် ၁၉၁၇ မတ်လထုတ် သူရိယမဂ္ဂဇင်းတွင် ရှေးရိုးအဒေါ်ပျိုကြီးနှင့် ခေတ်ဆန်ဆန်တူမပျိုတို့ စကားပြောဆိုနေဟန်ကို ပထမဆုံးမြန်မာဘာသာ ကာတွန်းလက်ရာအဖြစ် ရေးဆွဲခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင်လည်း သူရိယတွင်ပင် ကုန်ပစ္စည်းကြော်ငြာအချို့ကို ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
(ဦးဗကလေးနဲ့ ဦးဘကလေးနဲ့ မှားနေပီဗျို့)ကိုလိုနီခေတ်ဦးကာလက ရန်ကုန်တွင် မြန်မာအဆွေအမည်ရှိ မြန်မာကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုရှိခဲ့ဖူးပါသည်
ပြည်မြို့စစ်ကဲကြီး၏ အဆက်အနွယ်ဖြစ်သူ ဒေါ်ဆင်ကလေးက ပြည်မြို့တွင် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ရာ တိုးတက်ကြီးပွားလာသဖြင့် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဒေါ်ဆင်ကလေး ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် ညီမဒေါ်ငြိမ်းရှင် နှင့် မတ်ဖြစ်သူ စက်ရှင်ရုံးစာရေးကြီးဟောင်း ဦးဘညွှန့်တို့ ကုမ္ပဏီကို ဆက်ခံခဲ့ကြသည်
၂၊ဖေဖော်ဝါရီ ၊ ၁၉၁၈တွင် ဆူးလေဘုရားခြေရင်းတွင် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီကို ဖွင့်လှစ်သောအခါ ဦးဘကလေး က ကုမ္ပဏီ ကြော်ငြာမန်နေဂျာအဖြစ် အလုပ်ရသည်
အလုပ်တစ်ဖက်ဖြင့် ကာတွန်းများမပြတ်ရေးဆွဲခဲ့သည်
အစ်ကို ဦးဘကြီးကိုလည်း ကုမ္ပဏီစာရေးအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေတွင် အလုပ်လုပ်နေစဉ်အတွင်း ကုမ္ပဏီအတွက် ကြော်ငြာများအပြင် အိန်အန်တောင်ဆေးတိုက်မှ ထုတ်လုပ်သော ဗလရှင်ဆေးပြားနှင့် ကျားဘမ်းပရုပ်ဆီ ၊ဘုံဘေဘားမားအိမ်ထောင်ပရိဘောဂတိုက်တို့အတွက် ကြော်ငြာများ ရေးဆွဲပေးခဲ့သေးသည်
ထို့ပြင် သူရိယ၊ ပညာအလင်း၊ လန်ဒန်အတ်၊ ဗန္ဓုလ၊ ဒီးဒုတ် အစရှိသည့် ဂျာနယ်၊ မဂ္ဂဇင်းများတွင်လည်း ဘကြီးမေတ္တာတုံ၊ရွှေတလေး၊ဘကလေး အစရှိသော နာမည်များဖြင့် ကာတွန်းများရေးဆွဲပေးခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ ပိုင်ရှင်သမီး ဒေါ်ခင်ခင် နှင့် ဖူးစာဆုံကာ ၁၉၁၉၊ဇွန်လတွင် အိမ်ထောင်ကျသည်
၁၉၂၁တွင် ယောက်ဖဖြစ်သူ ဦးတင်နွယ်က ဘားမားဖလင်းအမည်ဖြင့် ကုမ္ပဏီထောင်ကာ ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်ရောက်သည်
၁၉၂၃တွင် တောမြိုင်စွန်းက လွမ်းအောင်ဖန် အမည် (အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Echo From The Wilds)ဖြင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား တစ်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ထိုဇာတ်ကားတွင် ဦးဘကလေးက မင်းသားမောင်ဘဌေး(ဦးညီပု)၏ လူယုံတော်အဖိုးကြီး ဦးရွှေရိုးအဖြစ် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဇာတ်ရံအဖြစ်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း သရုပ်ဆောင်ကောင်းလှသဖြင့် နာမည်ကျော်ကြားလာပြီး “အဘရေ” ၊ “တောသားလေးရွှေရိုး” ၊ “ရွှေမင်းဝင်” ၊“တစ်ခိုင်လုံးရွှေ” ၊“တစ်ခိုင်လုံးစိန်” ၊ “ပလုပ်တုပ်တုပ်”၊ “မှိုင်းဝေဝေ”၊ “ရွှေတလေး” ၊ “ရွှေရိုးဘယ်မလဲ” ၊ “ကြင်စဦး” ၊ “ဝေလွင်လွင်”၊ “ကိုလူပျို” ၊“သုံးပွင့်ဆိုင်”၊ “ခင်မောင်ကြီး” ၊ “ရွှေပေလွှာ” အစရှိသည့် ဇာတ်ကားများစွာတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အဘရေ ဇာတ်ကားတွင် အဘဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ပုသိမ်ထီးဆောင်းကာ ခြေထောက်ဆက်ကာဆက်ကာဖြင့် ကပြသည့်ပုံစံမှာ အလွန်လူကြိုက်များသွားပြီးနောက် ထိုအကမှာ မြန်မာလူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအတွင်း လျင်မြန်စွာပြန့်နှံ့ခဲ့သည်
ထိုခေတ်ကာလများက ဦးရွှေရိုးအဖြစ် သရုပ်ဆောင်သူ ဦးဘကလေးအား မြန်မာ့ချာလီချက်ပလင်ဟုပင် တင်စားရေးသားခဲ့ပြီး၊ နိုင်ငံခြားဇာတ်ကားများကို ယှဉ်နိုင်ကြောင်း ချီးမွမ်းရေးသားခဲ့ကြသည်
ဦးဘကလေးသည် သူ၏ကာတွန်းများတွင် ပါဝင်သည့် ကဗျာများကိုလည်း ကိုယ်တိုင် ရေးဖွဲ့လေ့ရှိသည်
မြောင်းမြသို့ အလည်အပတ်ရောက်သွားစဉ် ဘုရင်ခံသစ် ဆာဟရူးလင်းစဒေါင်းစတီဗင်ဆင် လာရောက်မည်ဆို၍ ကမ်းလုံးညွှတ်မျှ ကြီးကျယ်ခမ်းနားစွာ ကြိုဆိုနေသည့်ဟန်ကို ကာတွန်းရေးဆွဲပြီး ၁၆.၂.၁၉၃၂ ရက်စွဲပါ ဗန္ဓုလဂျာနယ်တွင် ထည့်သွင်းဖော်ပြခဲ့သည်
ထိုကာတွန်းပါ “မြောင်းမြသွား၊များလိုက်တဲ့ အကြိုတော်၊ ကရဝိတ်ဖောင်ဟင်္သာမကရ်းတွေနဲ့၊ စိမ်းနီပြာမီးရောင် လွှမ်းပါလို့၊ ကမ်းညွှတ်လုနော်” အစချီ လေးဆစ်ကဗျာမှာ ဦးဘကလေး၏ စာပေလက်ရာဖြစ်သည်
ဦးဘကလေးသည် ဆောင်းပါအချို့ကိုလည်းရေးဖွဲ့ခဲ့ရာတွင် ၁၉၃၉၊မတ်လ ထုတ်ကြီးပွားရေးမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခဲ့သည့် “ဦးဟိန်စွန်း၊ နာမည်ကျော် ကာတွန်းဆရာကြီး” ဟူသောဆောင်းပါးမှာ ထင်ရှားသည်
ထိုဆောင်းပါးတွင် “ကိုဟိန်စွန်းမှာ ဗာစီတီကောလိပ်ကျောင်းတွင် စာအုပ်ဂျပိုး ထိုးနေသည့်အခါ ကျွန်တော်မှာ ရုပ်ရှင်နှင့် ကာတွန်းဂျပိုးလုပ်နေပါသည်
ကျွန်တော်တို့ နှစ်ယောက်လုံး၏ ဝါသနာမှာ ပန်းချီဘက်ကဖြစ်သည့်အတိုင်း တောင်ခြစ်မြောက်ခြစ်နှင့် ကာတွန်းဟု အမည်ပေးပြီး မလှိမ့်တပတ်နှင့် သတင်းစာများသို့ ပေးပို့ပါကြောင်း” ဟူ၍ရေးသားခဲ့သည်
ဥိးဘကလေးသည် ကာတွန်းဘက်တွင် ထင်ရှားသကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်နယ်၌လည်း လူသိများခဲ့သည်
မိမိသရုပ်ဆောင်ရမည့် လူ့သဘာဝစရိုက်ဟန်ပန်တို့ကို စနစ်တကျလေ့လာသည်
ကိုယ်တိုင်အချိန်ယူလေ့ကျင့်သည်
“မှိုင်းဝေဝေ”ဇာတ်ကားအတွက် ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရန် သရက်တောကျောင်းတိုက်ဝမှ နေ၍ ဘုန်းကြီးကျောင်းသားများ၏ ဝတ်စားဆင်ယင်ပုံ၊ ပြောပုံဆိုပုံများကို အသေးစိတ် သွားရောက်လေ့လာခဲ့သည်
ကျရာဇာတ်ရုပ်ကိုလည်း ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင် နိုင်သည်
“ပလုပ်တုတ်တုတ်” ဇာတ်ကားတွင် မိုးကျမယ်အမျိုးသမီး အဖြစ်လည်းကောင်း၊ “ရွှေတလေး”ဇာတ်ကားတွင် လန်ချားသမား ရန်ကနား အဖြစ်လည်းကောင်း၊ မှိုင်းဝေဝေဇာတ်ကားတွင် ကောလိပ်ကျောင်းသား မောင်သက်ဖေ၊အဖိုးကြီးဦးသက်ဖေ အဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဘုန်းကြီးကျောင်းသား သာဂိ၊ ဆွံအနေသူ ငဆွံတို့အဖြစ် အမျိုးမျိုးသော ဇာတ်ရုပ်များကို ရုပ်ဖျက်ပြီး ပီပြင်စွာ သရုပ်ဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာအဆွေ နှင့် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ရှစ်ကားရိုက်ကူးခဲ့ပြီးနောက် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သဘောထားခြင်းမတိုက်ဆိုင်သောကြောင့် အလုပ်မှထွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်ခင်နှင့် ခုနှစ်နှစ်ကြာ ပေါင်းသင်းပြီးနောက် ကွာရှင်းပြတ်စဲခဲ့သည်
ထို့နောက်မြန်မာလူမျိုးများထဲတွင် ပထမဆုံး အရေးပိုင်ဖြစ်ခဲ့သည့် ဦးဖေ၏ သမီး ဒေါ်ခင်ထားနှင့် အကြောင်းပါသည်
ဒေါ်ခင်ထားမှာ အင်္ဂလန်တွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
လက်ထပ်ပြီးနောက် ရွှေရိုးပစ်ချား အမည်ရှိ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ ကိုတည်ထောင်ကာ သရုပ်ဆောင် မင်းသားအဖြစ်သာမက ၊ ဇာတ်ညွှန်းဆရာ၊ ဒါရိုက်တာအဖြစ်ပါ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ဝေလွင်လွင်(၁၉၂၈) နှင့် ကြင်ဦးစ(၁၉၂၉) ဇာတ်ကားများတွင် ကိုယ်တိုင်ပါဝင် သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ဒုတိယအိမ်ထောင်ကျပြီး မကြာမှီ ဦးဘကလေးသည် အရက်ကို စွဲမြဲစွာသောက်တတ်လာ၏
ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ခင်ထားက သူ့အားစိတ်ရှည်လက်ရှည် ပြုစုပေးခဲ့သည် ဟုဆိုသည်
၁၉၃၀ ကမ္ဘာ့စီးပွားပျက်ကပ်ဆိုက်စဉ် မြန်မာရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီများ အားလုံးနီးပါး ရပ်ဆိုင်းသွားရာ ဦးဘကလေးလည်း အလုပ်လက်မဲ့ဘဝသို့ ရောက်ရရှာသည်
ဦးဘကလေးသည် လွစ္စလမ်း(ယနေ့ ဆိပ်ကမ်းသာလမ်း) ၌နေထိုင်စဉ်အတွင်း ၁၉၃၈ခုနှစ် ဇွန်လတွင် နောက်ဖေးဆောင်ပြိုကျကာ ထိခိုက်ဒဏ်ရာ ရရှိခဲ့သည်
ဆေးရုံသုံးလကျော် တက်ရောက်ကုသမှုခံယူခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၃၉တွင် ပုသိမ်သို့ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း စိတ္တဇဝေဒနာကို ခံစားနေရကာ ဆင်းရဲဒုက္ခလည်းကြုံနေရသောကြောင့် ကာတွန်းဦးဟိန်စွန်းက ရန်ကုန်ရှိ အပေါင်းအသင်းများထံမှ ငွေကြေးကောက်ခံ၍ သွားရောက်ထောက်ပံ့ပေးခဲ့သေးသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသောအခါ ဦးဘကလေးတို့သည် ပုသိမ်မှ ဟင်္သာတသို့လည်းကောင်း၊ ဟင်္သာတမှ ဒေါင့်ကြီးနယ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
၅ ၊ဇွန်၊ ၁၉၄၅တွင် ဦးဘကလေး ကွယ်လွန်သည်
အစ္စလာမ်ဘာသာဝင် တစ်ဦးဖြစ်သည့်အတွက် ဘာသာအယူအတိုင်း သင်္ဂြိုဟ်ခဲ့ကြသည်
ဦးပဂျီငိုသည် နတ်တလင်းမြို့ ဇာတိ ဖြစ်သည်
၁၂၅၉ ခု၊ နတ်တော် လပြည့်ကျော် ၁၃ ရက် ( ၁၈၉၇ ခု၊ ဒီဇင်ဘာ ၂၁ ရက်) အင်္ဂါနေ့တွင် ဖွားမြင်သည်
မိဘနှစ်ပါးမှာ လယ်သမား ဦးဖိုးဆိတ်နှင့် ဒေါ်ဖွားစိန်တို့ ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ၈ ယောက်တွင် စတုတ္ထမြောက် ဖြစ်၍ ကာယဗလ ဦးရှိန်၏ ညီဖြစ်သည်
အရုပ်ဆိုးသည့် အတွက် ပန်းချီ ဆရာပင် ပုံတူ မရေးနိုင်ဘဲ ငိုယူရလောက်သည် ဟူသော အဓိပ္ပယ်ဖြင့် ဘိုးဘွား မိဘ သူငယ်ချင်းများက 'ပဂျီငို' ဟု ခေါ်ကြသည်
ကျောင်းနေသော အခါကျမှ 'မောင်စိန်' ဟု အမည်ပြောင်းသည်
အသက် ၈ နှစ် အရွယ်တွင် နတ်တလင်းမြို့ ဦးရွှေတုတ်ကျောင်း၌ စတင် ပညာသင်သည်
ထို့နောက် ဦးဖိုးချက်ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်
၁၉ဝ၈ ခုနှစ် တတိယတန်းတွင် ရန်ကုန်မြို့ ရေကျော် မက်သဒစ် ကျောင်း၌ ဆက်လက် ပညာသင်သည်
အဋ္ဌမတန်း အထိ ပညာသင်ခဲ့သည်
ဦးပဂျီငိုသည် အသက် ၁၉ နှစ်တွင် ဓနိတော ဘီအိုစီ၌ စာရေး အဖြစ် စတင် အမှုထမ်းသည်
နှစ်နှစ် အကြာတွင် ဝီလီယံဂျက် ကုန်တိုက်သို့ ပြောင်းရွှေ့ အမှုထမ်းပြန်သည်
ထိုကုန်တိုက်တွင် သုံးလေးနှစ် လုပ်ပြီးနောက် ရုပ်ရှင်လောကသို့ ဝင်၍ စတန့်မင်းသား အဖြစ် သရုပ်ဆောင်သည်
ရုပ်ရှင် ဒါရိုက်တာလည်း လုပ်ခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်လောကမှ ထွက်ပြီး ဘားမား ကော်ပိုရေးရှင်း ရုံးချုပ်၌ အမှုထမ်း ပြန်သည်
'ကြီးပွားချမ်းသာရေး' ကျမ်းကို ၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသည်
ငယ်နာနည် 'ပဂျီငို' ကိုပင် ကလောင်အမည် အဖြစ် အသုံးပြုသည့် အတွက် 'ဦးပဂျီငို' ဟု တွင်သည်
ထိုစာအုပ် တစ်အုပ်တည်းနှင့်ပင် ဦးပဂျီငို၏ အမည်မှာ ထင်ရှားလာရသည်
ကြီးပွား ချမ်းသာရေး ကျမ်းသည်လည်း သတ္တမတန်းတွင် ပြဋ္ဌာန်း ခံရသည် အထိ အောင်မြင်မှု ရခဲ့သည်
ထိုကျမ်းကို နှစ်သက် အားပေးကြသည့် အတွက် ကြီးပွား တိုးတက်ရေးကို ရည်ရွယ်သော မဂ္ဂဇင်း တစ်စောင် ထုတ်ဝေလိုသော ဆန္ဒဖြင့် ၁၉၃၃ ခု အောက်တိုဘာလတွင် တိုးတက်ရေး မဂ္ဂဇင်းကို စတင်ထုတ်ဝေပြီး ထုတ်ဝေသူနှင့် အယ်ဒီတာ တာဝန်ကို ယူသည်
'တိုးတက်ရေး ဦးစိန်' ဟူသော ကလောင် အမည်ကိုပါ ယူ၍ ဆောင်းပါး အမျိုးမျိုး ရေးသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် ဘားမားဂျာနယ်၊ ၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် တိုးတက်ရေး သတင်းစာနှင့် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင် တိုးတက်ရေး ဂျာနယ်တို့ကို တိုးချဲ့ ထုတ်ဝေသည်
စာနယ်ဇင်းဟူသောဝေါဟာရကိုစတင်ကြံဆတီထွင်သူမှာစာရေးဆရာ“ပဂျီငို”အမည်ခံတိုးတက်ရေးဦးစိန် ဖြစ်သည်
၁၉၃၅-ခုပတ်ဝန်းကျင်ခန့်ကစတင်သုံးစွဲခဲ့ကြောင်းမှတ်သားလေ့ လာသိရှိရသည်
ဦးပဂျီငိုသည် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အတွင်းတွင် သမဝါယမ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
စစ်ပြီးသော အခါ တိုးတက်ရေး သတင်းစာကို ဆက်လက် ထုတ်ဝေသည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ဝိပဿနာ လုပ်ငန်းကို စတင် လုပ်ကိုင်သည်
ထို့နောက် ဝိပဿနာ ပြန့်ပွားရေး အဖွဲ့ကို တည်ထောင်၍ ဝိပဿနာ ဆိုင်ရာ ကျမ်းများကို ပြုစုသည်
ဝိပဿနာ ပြန့်ပွားရေး အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်သည်
ဦးပဂျီငိုသည် ၁၃၄၀ ပြည့်နှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆန်း ၄ ရက် (၁၉၇၈ ခု၊ အောက်တိုဘာလ ၅ ရက်) နေ့တွင် ကွယ်လွန် အနိစ္စရောက်သည်
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၄
မြန်မာစာပေ အဘိဓာန် ၂
စာ ၂၈၄ - ၂၈၅
မြန်မာ့ စွယ်စုံကျမ်း နှစ်ချုပ်၊ ၁၉၇၉
စာ ၁၃ဝ - ၁၃၁
တိကနိပါတ် - ၄
အဗ္ဘန္တရဝဂ် -(၃၀၀) ဝကဇာတ်
ဥပုသ်သီလ စောင့်ထိန်းပြီးမှ ဆိတ်ကိုတွေ့၍ဖမ်းရာ မရလိုက်သဖြင့် ဥပုသ် ပြန်လည်စောင့်သုံးသော သစ်ကျုတ်အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သုံးလပတ်လုံး ကိုယ်တော်တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းတော်မူ၏
မည်သူမျှဖူးခွင့်မရလေ
ထိုအခါ ဥပသေနထေရ်သည် ရဟန္တာဖြစ်ပြီးလျှင် ဓုတင်တေရသကို ဆောင်၏
မိမိထံနေသော တပည့်များကိုလည်း ဓုတင်တေရသို ဆောင်စေ၏
မြတ်စွာဘုရားထံ ပရိသတ်နှင့်တကွ ကြွလာသောအခါ အလိုရှိတိုင်း ဖူးမြင်ခွင့်ရကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း ထိုအခါမှစ၍ ဓုတင်ဆောင်ရဟန်းတို့အား “အလိုရှိတိုင်း ဖူးမြင်ကြကုန်” ဟု ခွင့်ပြုတော်မူ၏
ထိုသတင်း ပျံ့နှံ့သွားသောအခါ ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြင်ခွင့်ရရန် ဓုတင်ဆောင်ကာ အလိုရှိတိုင်း ဖူးမြင်ကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ကိုယ်တော်တစ်ပါးတည်း ကိန်းအောင်းရာမှ ထတော်မူသည်ရှိသော် ပံ့သကူ သင်္ကန်းတို့ကိုစွန့်ကာ မိမိတို့ ဆောင်မြဲတိုင်းဖြစ်သော သပိတ် သင်္ကန်းတို့ကို ဆောင်ယူ၍ သွားကြကုန်၏
မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့နှင့် ကျောင်းစဉ်လှည့်လည်လတ်သော် ပံ့သကူသင်္ကန်းတို့ကိုမြင်၍ ထိုအကြောင်းကို သိတော်မူလျှင် “ရဟန်းတို့ ... ဤရဟန်းတို့၏ ဓုတင်ဆောက်တည်ခြင်းကား ကြာမြင့်စွာ မတည်သော သစ်ကျုတ်၏ ဥပုသ်ဆောက်တည်ခြင်းနှင့်တူသည်” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် သိကြားမင်းဖြစ်လေ၏
ထိုအခါ သစ်ကျုတ်တစ်ကောင်သည် ဂင်္ဂါဖြစ်နားရှိ ကျောက်ဖျာအပြင်၌နေ၏
ဂင်္ဂါဖြစ်၌လည်း ဆီးနှင်းရေသည် လာလတ်၏
ကျောက်ဖျာကို ခြံရံလျက်တည်၏
သစ်ကျုတ်သည် တက်၍ ကျောက်ဖျာအပြင်၌ အိပ်၏
သစ်ကျုတ်အား ကျက်စားရာ မရှိ၊ ကျက်စားရာသို့ သွားသောလမ်းလည်း မရှိ၊ ရေလည်း တဖြည်းဖြည်း တိုးပွား၍လာ၏
ထိုအခါ သစ်ကျုတ်သည် ငါ့အား ကျက်စားရာသို့ သွားသောလမ်း မရှိ၊ ထွက်သော ငါ့အား ပျက်ဆီးခြင်းထက် ဥပုသ်ဆောက်တည်ခြင်းသည် မြတ်သေး၏ဟု ကြံစည်လျက် စိတ်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ ဥပုသ်ကို ဆောက်တည်လျက် အိပ်လေ၏
ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် ဆင်ခြင်လတ်သော် သစ်ကျုတ်၏ အားနည်းလှစွာသော ဥပုသ်ဆောက်တည်ခြင်းကိုသိ၍ စုံစမ်းမည်ဟု ဆိတ်အသွင်ဖြင့် လာလတ်၍ သစ်ကျုတ်အနီး၌ရပ်လျက် ကိုယ်ထင်ပြလေ၏
သစ်ကျုတ်သည် ဆိတ်ကိုမြင်လျှင် တခြားနေ့မှ ဥပုသ်ကို ဆောက်တည်မည်ဟု အိပ်ရာမှထ၍ ဆိတ်ကိုဖမ်းရန်လာ၏
ဆိတ်လည်း ဟိုဟိုသည်သည် ပြေးလွှား၍ အဖမ်းမခံလေ
သစ်ကျုတ်ကို ဆိတ်ကို ရအောင်မဖမ်းနိုင်လျှင် ပြန်လည်၍ လာလတ်ပြီးလျှင် ငါ့မှာ ဥပုသ်မျက်သေးဟု ရှေးနည်းအတူ အိပ်ပြန်၏
သိကြားသည် ကိုယ်ထင်ပြကာ ကောင်းကင်၌ရပ်လျက် “ဟယ်-သစ်ကျုတ် ... သင်အား အလွန်အားနည်းသော ဥပုသ်ကို ဆောက်တည်သဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ သင်သည် ငါ့ကို သိကြားဖြစ်မှန်းမသိ၍ ဆိတ်သားကို စားလို၏” ဟု သစ်ကျုတ်ကို ကဲ့ရဲ့ပြီးလျှင် နတ်ရွာသို့ ပြန်လေ၏
မြတ်စွာဘုရား ဘုရား ဖြစ်တော်မူပြီးလျှင် -“ရဟန်းတို့ ... သူ့အသက်ကို နှစ်သက်သောအမျိုး၌ဖြစ်သော အသားအသွေးကိုစားသော သစ်ကျုတ်သည် သီလကို ဆောက်တည်၍ ဥပုသ်ကို ကျင့်သုံးဘိ၏၊ သိကြားသည် ထိုသစ်ကျုတ်၏ အကျင့်ကိုသိ၍ ဆိတ်အသွင်ဖြင့် ကပ်လေ၏၊ ဥပုသ်ကို ဖျက်ဆီးဘိ၏၊ ထိုအတူ သာသနာတော်၌ တချို့သော သူတို့သည် ဆောက်တည်အပ်သော ကုသိုလ်၌ အားနည်းသည်ဖြစ်၍ ဆိတ်ကို အကြောင်းပြုသော သစ်ကျုတ်ကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ပေါ့အောင်ပြုကုန်၏” –ဟု ဟောကြားဆုံးမတော်မူ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ သိကြားမင်းသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ဘုရားဖူးကြောင်း၊ အခွင့်ကောင်း၊ ရကြောင်းဓုတင်ကျင့်
(၂) ကုသိုလ်ပြုလည်း၊ ဆန္ဒနည်း၊ ချည်းနှီးမဖြစ်သင့်
(၃) ဥပုသ်သုံးခိုက်၊ ဆိတ်ကိုလိုက်၊ မှားမိုက်သစ်အကျင့်
တိကနိပါတ်စကားပြေ ပြီး၏
နတ်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ နန်းဟူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းဟူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၆၁ ဦး၊ မ ၃၃၀၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ကျရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetkya)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ပဲခူးမြို့နယ်၊ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇောင်းတူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၆၃၀ ဦး၊ မ ၅၃၁၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၉၄၂ ဦးနေထိုင်သည်
မက်လင်ချောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Metlinchaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆိပ်မူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၁၈၈၄ ဦး၊ မ ၃၁၉၂၀ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၃၈၀၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဟင်္ဂရော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hingayaw)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ ဟင်္ဂရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္ဂရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၁ ဦး၊ မ ၂၀၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၉၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းခိုမြို့သည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံ၊ လျောင်းနင်ပြည်နယ် အတွင်းရှိ ခရိုင်အဆင့် မြို့တော် တစ်ခုဖြစ်သည်
ပင်လယ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
မော်စီတုန်း (毛澤東 - တရုတ်အသံထွက် - မောင်ကျယ်တုန်း) ကို ၁၈၉၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ၂၆ ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်၌ မွေးဖွားခဲ့သူဖြစ်သည်
မိဘများမှာ လယ်သမားများဖြစ်သည်
မော်စီတုန်း (၁၈၉၃ ဒီဇင်ဘာ ၂၆ - ၁၉၇၆ စက်တင်ဘာ ၉) သည် တရုတ် တော်လှန်ရေး၊ နိုင်ငံရေးနှင့် ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်သည်
သူသည် တရုတ်ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံအား ၁၉၄၉ ခုနှစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ချိန်မှ ၁၉၇၆ ခုနှစ် ကွယ်လွန်သည်အထိ အုပ်စိုးခဲ့သည်
မာခ်ဝါဒ-လီနင်ဝါဒနှင့် စပ်လျဉ်း၍ သူရေးသားခဲ့သော သီအိုရီများ၊ စစ်ရေးဗျူဟာများနှင့် မူဝါဒများကို ယနေ့တွင် မော်ဝါဒဟု လူသိများသည်
မော်စီတုန်းသည် ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့သမိုင်းတွင် ဩဇာကြီးမားသည့် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးအဖြစ် အများက အသိအမှတ်ပြုထားကြသည်
တိုင်းမ်မဂ္ဂဇင်းမှ မော်စီတုန်းအား ၂၀ ရာစုနှစ်အတွင်း ဩဇာအကြီးမားဆုံး ပုဂ္ဂိုလ် ၁၀၀ အနက် တစ်ဦးအပါအဝင်အဖြစ် ရွေးချယ်ခဲ့သည်
ယခုအခါ သန်းပေါင်း ၆ဝဝ ကျော်ရှိသော တရုတ်လူထုကြီး တစ်ရပ်လုံး၏ ကြည်ညိုအားထား လေးစားခြင်းခံရသူ တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ ဥက္ကဋ္ဌကြီး မော်စီတုန်းသည် ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် တရုတ်နိုင်ငံ ဟူနန်နယ် ဆီယန်တန်ရွာကလေး၌ ဖွားမြင်လေသည်
အသက် ၁၈ နှစ်အရွယ်တွင် ဒေါက်တာ ဆွန်ယက်ဆင်၏ တော်လှန်ရေး တပ်ဖွဲ့ထဲသို့ဝင်ရောက် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် တပ်ဖွဲ့မှ ထွက်ပြီးလျှင် ဟူနန်နယ် ဆရာဖြစ်သင်ကျောင်းနှင့် ပီကင်းအမျိုးသား တက္ကသိုလ်တို့တွင် အထက်တန်းပညာများကို ဆည်းပူးခဲ့လေသည်
မော်စီတုန်းသည် အနောက်နိုင်ငံစာပေများကိုလည်း အထူးလေ့လာလိုက်စားခဲ့၍၊ ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မတ်ဝါဒီတစ်ဦးဖြစ်လာပြီးလျှင်၊ ၁၉၂၁ ခုနှစ်တွင် တရုတ် ကွန်မြူနစ်ပါတီ တည်ထောင်ရေးတွင် ပါဝင်ကူညီခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်တွင် ဟူနန်နယ် ပါတီဌာနခွဲ၏ အတွင်းရေးမှူးဖြစ်လာသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မော်စီတုံးသည် အခြားကွန်မြူနစ်ခေါင်းဆောင်များနှင့်အတူ ချန်ကေရှိတ်၏ ကူအိုမင်တန်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် နေရှင်နယ်လစ်တို့က ကူအိုမင်တန်ပါတီမှ ကွန်မြူနစ်တို့ကို ပယ်ထုတ်လိုက်သောကြောင့် မော်စီတုန်းသည် အသတ်ခံရမည့်ဘေးမှ တရုတ်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းသို့ ရှောင်တိမ်းနေခဲ့ရ၏
ထိုသို့ တိမ်းရှောင်နေရခိုက်တွင် နောင်အခါ တရုတ်ကွန်မြူနစ်တပ်များ၏ သေနာပတိဖြစ်လာမည့် ချူတေးနှင့်အတူ ၁၉၂၈ ခုနှစ်တွင် တရုတ်တပ်နီတော် အမှတ် ၄ ကိုတည်ထောင်ခဲ့၍ မော်စီတုန်းသည် ထိုတပ်နီတော်၏ နိုင်ငံရေး အကြံပေးအရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ကျန်ဆီနယ် တရုတ် ဗဟိုဆိုဗီယက် အစိုးရအဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရလေသည်
၁၉၃၄ ခုနှစ်တွင် တရုတ်ပြည် တောင်ပိုင်းမှသည် နေရှင်နယ်လစ်တပ်များကို ထိုးဖောက်လျက် မြောက်ပိုင်းသို့ ခရီးရှည်ချီတက်ရာ၌ ဦးစီးခေါင်းဆောင်ခဲ့လေသည်
ထိုနောက် တရုတ်နိုင်ငံ အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ရှန်စီနယ် ယီနန်မြို့တွင် ကွန်မြူနစ်ဌာနချုပ်ကို ဖွင့်လှစ်ကာ တရုတ်ကွန်မြူနစ် နိုင်ငံ၏အခြေခံ အုတ်မြစ်များအတွက် ပြင်ဆင်မှုများကို ပြုလုပ်ခဲ့သည်
တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့သည် ထိုနေရာကို ခြေကုပ်စခန်းပြုကာ ချန်ကေရှိတ်၏ တပ်များကို တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြရာ တရုတ်နိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းရှိနယ်အချို့ကို သိမ်းပိုက်မိခဲ့ကြလေသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် မော်စီတုန်းသည် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ ဗဟိုကော်မတီဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တင်မြှောက်ခြင်းခံရလေသည်
၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် ဂျပန်က တရုတ်နိုင်ငံကို ကျူးကျော်တိုက်ခိုက်သောအခါ မော်စီတုန်းသည် ချန်ကေရှိတ်၏ အမျိုးသား အစိုးရနှင့်ပူးပေါင်းကာ ဂျပန်ရန်ကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ယင်းပူးပေါင်းမှုမှာ ကြာရှည်မခံဘဲ ကွဲသွားရာ ၁၉၃၈ ခုနှစ်မှစ၍ မိမိတို့ဖာသာအလျောက်သာလျှင် ဂျပန်တို့ကို ခုခံ တိုက်ခိုက်ကြလေတော့သည်
ဂျပန်တို့ လက်နက်ချပြီးနောက်တွင် အခြေအနေမှာ တင်းမာနေပြန်သဖြင့် ချန်ကေရှိတ်သည် ညီညွတ်ရေး ရရှိရန်အတွက် မော်စီတုန်းကို ချုန်ကင်းမြို့သို့ ဖိတ်ခေါ်ခဲ့သော်လည်း အကြောင်းမထူးခဲ့ချေ
၁၉၄၆ ခုနှစ် နွေဦးတွင် ကွန်မြူနစ်တို့သည် မန်ချူးရီးယားနယ်ကို ထိုးစစ်အကြီးအကျယ် ဆင်ကြလေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် မတ်လတွင်ကား တရုတ်နိုင်ငံကြီးမှာ စေ့စပ်၍ မရနိုင်လောက်အောင် နှစ်ခြမ်းကွဲသွားလေသည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်က တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီတွင် လူ ၆ သိန်းမျှသာ ရှိခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ ၂ သန်းကျော်နေပြီ ဖြစ်ကြောင်း ဥက္ကဋ္ဌမော်စီတုန်းက ၁၉၄၇ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ကြေညာလိုက်လေသည်
ထိုအချိန်တွင် တရုတ်ကွန်မြူနစ်တို့သည် မန်ချူးရီးယားပြည်၏မြို့တော် မုကဒင်မြို့ကို သိမ်းပိုက်လိုက်ပြီးသော် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းသို့ ရှေးရှူချီတက်လျက် ရှိကြလေသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ကုန်ခါနီးတွင် ကွန်မြူနစ်တို့သည် တရုတ်နိုင်ငံကြီး၏ ၃ ပုံ ၁ ပုံ ကို သိမ်းပိုက်မိကြပြီး ဖြစ်၏
၁၉၄၉ ခုနှစ်ထဲသို့ ရောက်သည့်အခါ၌ကား တရုတ်နိုင်ငံကြီး တစ်ခုလုံးမှာ ကွန်မြူနစ်တို့ လက်အောက်သို့ ကျရောက်သွားပြီးလျှင်၊  ချန်ကေရှိတ်အစိုးရအဖွဲ့မှာ ဖော်မိုဆာ ကျွန်းကလေးပေါ်သို့ ထွက်ပြေး ကြရလေသည်
၁၉၄၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် တရုတ်ပြည်သူ့ သမ္မတနိုင်ငံတော်ကို တည်ထောင်လိုက်ကြလေသည်
မော်စီတုန်းသည် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ (သမ္မတ) အဖြစ်တင်မြှောက်ခြင်း ခံရလေသည်
ဒီဇင်ဘာလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် တွေ့ဆုံဆွေးနွေးခဲ့လေသည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် မော်စီတုန်းသည် ဗဟိုအစိုးရအဖွဲ့ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်မှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီးနောက် တရုတ်ကွန်မြူနစ်ပါတီ၏ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်သာ ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
မော်စီတုန်းသည် တရုတ်ကွန်မြူနစ် ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ကမ္ဘာတွင် ကျော်ကြားလေသည်
သူရေးသားပြုစုခဲ့သည့် နိုင်ငံရေးစာပေများတွင် တရုတ်နိုင်ငံနီ (၁၉၃၄)၊ တရုတ်နိုင်ငံနှင့် ဒုတိယ နယ်ချဲ့ကမ္ဘာစစ်(၁၉၃၉)၊ တရုတ်နိုင်ငံ၏ ဒီမိုကရေစီသစ် (၁၉၄၄) နှင့် တရုတ်နိုင်ငံသစ်အတွက် တိုက်ပွဲ (၁၉၄၅) တို့မှာ ထင်ရှားလေသည်
ငဖောင်ကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahpaungkan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ပခုက္ကူမြို့နယ်၊ ကန်တော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်တော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၅၆ ဦး၊ မ ၁၇၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဖက်ကျရွာ၊ လက်ဝဲစာတိုက်
သက္ကယ်တောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeitaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စေတုတ္ထရာမြို့နယ်၊ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဒုံချောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၂ ဦး၊ မ ၈၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၃ ဦးနေထိုင်သည်
ငထွေစုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ngahtwaysoke)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ကျောက်ကြီးမြို့နယ်၊ င  ထွေစုတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ င  ထွေစုတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၄၄ ဦး၊ မ ၁၈၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၅၆၂ ဦးနေထိုင်သည်
ငမဲပြင်ပိတ်ဆိပ်ရွာ၊ ဗျိုင်းသစ်
အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ခြင်းမပြုရသေးသော မျိုးစိတ် ( Not Evaluated - NE ) ဆိုသည်မှာ ဇီဝမျိုးစိတ်တစ်ခု (ဝါ) တစ်စုသည် အန္တရာယ်ကျရောက်နေသော မျိုးစိတ်များဆိုင်ရာ IUCN အနီရောင်စာရင်းတွင် အမျိုးအစားခွဲခြားဖော်ပြရန် အကဲဖြတ်ခြင်း မပြုရသေးကြောင်းကို နိုင်ငံတကာ သဘာဝထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အသင်း (IUCN)မှ ၎င်းမျိုးစိတ်အပေါ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အဆင့်အတန်း အမျိုးအစားသတ်မှတ်ပေးခြင်း ဖြစ်သည်
ဤထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရေး အမျိုးအစားသည် မျိုးစိတ်များအတွက် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ မျိုးသုဉ်းမည့် အန္တရာယ်ကိုညွှန်ပြရန် IUCN မှ  အကဲဖြတ်သတ်မှတ်သည့် အန္တရာယ်ကျရောက်မှု အမျိုးအစား ကိုးမျိုးထဲမှတစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းအမျိုးအစားများတွင် အရောင်ဖြင့်ဖော်ပြသော 'မျိုးသုဉ်းခြင်း' () အမျိုးအစားမှ  'အန္တရာယ်ကျရောက်နိုင်ချေမရှိ' () အမျိုးအစားအထိသည် အရေးယူလုပ်ဆောင်ရန် သတ်မှတ်ပေးခြင်းဖြစ်သည်
အခြားသောသတ်မှတ်ချက်များဖြစ်သည့် 'အချက်အလက်ပြည့်စုံမှုမရှိ' () နှင့် 'အကဲဖြတ်ဆန်းစစ်ထားခြင်းမရှိ' () အမျိုးအစားများသည် အန္တရာယ်ကျမှုအဆင့်ဖော်ပြနိုင်သော အမျိုးအစားများ၌ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ရန် လုံလောက်အောင် မသုံးသပ်ရသေးသော မျိုးစိတ်များကို ညွှန်ပြခြင်းသာ ဖြစ်သောကြောင့် ၎င်းတို့သည် အရောင်ဖြင့်သတ်မှတ်မှုများကဲ့သို့ အကျုံးဝင်မှုမရှိပါ
ဥပဒေ(ပါဠိ: upadesa၊ သင်္သကရိုက်: उपदेश၊ အင်္ဂလိပ်: Law)ဆိုသည်မှာ လူတို့ အချင်းချင်း ဆက်ဆံပေါင်းသင်းရာ၌ တရားမျှတခြင်း ရှိစေရန်နှင့် အကွပ်အကဲ အထိန်းအကျောင်း သဖွယ် ဖြစ်စေရန် အုပ်စိုးသူ အစိုးရတို့က သတ်မှတ်ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းစုပင်ဖြစ်သည်
မည်သည့်အမူအကျင့်သည် ကောင်းသည်၊ မည်သည့်အမူ အကျင့်သည် မကောင်းဟူသော အများက ယူဆ ထင်မြင်သော စည်းကမ်းချက်များကို စုပေါင်း၍ အာဏာပိုင်အစိုးရတို့က ပြည်သူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသည့်တို့ကို ဥပဒေဟုခေါ်သည်
ကမ္ဘာလောကကြီးတွင် တရားဥပဒေသာ မရှိပါက လူတို့၏နေရေးထိုင်ရေးသည် ဘေးအန္တရာယ် ကင်းရှင်းမည် မဟုတ်ချေ
လုံခြုံမှု ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု များသည်လည်း ရှိတော့မည် မဟုတ်ချေ
တရားဥပဒေသည် နိုင်ငံ တစ်ခု တည်မြဲရေးတွင် အခရာ ဖြစ်သည်
ဥပဒေ မရှိသော နိုင်ငံတွင် တည်မြဲသော အစိုးရမရှိနိုင်ချေ
ယဉ်ကျေးသော နိုင်ငံတိုင်းတွင် မိမိနိုင်ငံနှင့် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ဥပဒေများကို အများသဘောတူ ပြဋ္ဌာန်းထားကြသည်
ဥပဒေကို ဖောက်ဖျက်သူများအား အထိုက်အလျောက် အပြစ်ဒဏ် ပေးကြရလေသည်
ယဉ်ကျေးမှု မပြည့်စုံသေးမီ ရှေးခေတ်က လူများသည် မိမိတို့ နေထိုင်သော အဖွဲ့အစည်းတွင် လူအများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန် စည်းကမ်းများ ဥပဒေများကို သတ်မှတ် ထားခြင်း မရှိချေ
သို့ရာတွင် နှစ်ကာလကြာ မြင့်သော်၊ လူတို့၏နေရေးထိုင်ရေး၊ သာယာမှု၊ ငြိမ်းချမ်းမှုအတွက် အိမ်နားနီးချင်းများသည် တစ်ဦး၏ အလိုကို တစ်ဦးက လေးစားရန် လိုအပ်ကြောင်းကို သိလာကြသည်
ဤသို့အားဖြင့် ဓလေ့ထုံးစံများ ပေါ်လာ သည်
သို့ရာတွင် ဓလေ့ထုံးစံများမှာ ပုံသေမဟုတ်၊ ရေးမှတ်ထားခြင်း လည်း မရှိ၊ ယင်းတို့ကို အမြဲတမ်းလည်း မလိုက်နာကြချေ
ဓလေ့ထုံးစံများကို မလိုက်နာသူများအား ကဲ့ရဲ့သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း၊ အပေါင်းအသင်း အဖြစ်မှ ရပ်စဲခြင်းကိုသာ ပြုလုပ်၍ မအောင်မြင်သောအခါမှသာလျှင် အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရများက ဝင်ရောက် စွက်ဖက်၍ လူများလိုက်နာရန် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေတော့သည်
ယခု အခါတွင် ဥပဒေဆိုသည်မှာ လူများ လိုက်နာကျင့်သုံးရန်အတွက် အာဏာပိုင်များ ပြဋ္ဌာန်းထားသော စည်းကမ်းများဖြစ်သည်ဟု ယေဘုယျအားဖြင့် နားလည်ကြသည်
ဥပဒေဟု ဆိုရာ၌ ဥပဒေအမျိုးမျိုးရှိသည်ကို သတိထားသင့်သည်
ရှေးဟောင်းရောမဥပဒေ၊ အင်္ဂလိပ်မိရိုးဖလာဥပဒေ၊ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သော ဥပဒေ (ဝါ) အက်ဥပဒေ၊ အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေ၊ အက်ကွီတီခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေ စသည်ဖြင့် ခြားနားလေသည်
ယခု ကျွန်ုပ်တို့ လက်ထက်တိုင်အောင် တည်ရှိနေ သော ဥပဒေများထဲတွင် ရှေးအကျဆုံးသော ဥပဒေမှာ ဘီစီ ၂၁ဝဝ ခန့်တွင် နန်းစံခဲ့သော ဗက်ဗီလုံးနီးယား ပြည့်ရှင် ဟမ္မူရာဗီ ပြုလုပ်ခဲ့သော ဥပဒေများဖြစ်သည်
ဟမ္မူရာဗီဘုရင်သည် ရှေးသူဟောင်းတို့ ပြုထားခဲ့သော ဥပဒေအမျိုးမျိုးကို စုပေါင်းပြီးလျှင် မိမိဉာဏ်နှင့် ဖြည့်သွင်းသင့်သော ဥပဒေများကို ထပ်လောင်းဖြည့်သွင်း ကာ ဥပဒေသစ်ကို ပြု၏
ဥပဒေများကို အရှည်သဖြင့် တည်တံ့ရန် ရှစ်ပေခန့် မြင့်သော ကျောက်တုံးကြီးတွင် စာကြောင်းရေပေါင် သုံးထောင့်ခြောက်ရာခန့် ထွင်းထားခဲ့၏
ဥပဒေတွင် မုဆိုးမများ၊ မိဘမဲ့ ကလေးများ၊ ဆင်းရဲသားများကိုလည်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းခြင်းမပြုနိုင်ရန် အထူးထည့်သွင်းပြုစုသည်
လက်ထပ်ရေးဥပဒေများကိုလည်း အသေအချာ စီစဉ်၏
မိန်းမများကို အခွင့်အရေးများစွာပေးသည်
မိန်းမများ အား ကိုယ်ပိုင် ရောင်းဝယ်ရေးအလုပ်ကို လုပ်ခွင့်ပြုသည်
လင်နှင့် မယား၊ ဆရာနှင့်တပည့်၊ သခင်နှင့်ကျွန်၊ မြေပိုင်ရှင်နှင့်မြေငှား စသောသူတို့၏ ပေါင်းသင်းဆက်ဆံရေး တာဝန်ဝတ္တရားများကို အစုံအလင်ညွှန်ကြား ထားလေသည်
ရောမဥပဒေသည် ဥရောပ ဥပဒေစနစ် နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ကျန်တစ်မျိုးမှာ အင်္ဂလိပ် ဥပဒေစနစ်ဖြစ်သည်
ရောမလူမျိုးများသည် အုပ်ချုပ်ရေးတွင် အလွန်ကျွမ်းကျင်သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည့် အားလျော်စွာ နှစ်ရှည်လများ တည်ရှိခဲ့သော ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်တွင် အခြေခံထား၍ ဥပဒေများကို ပြုစုခဲ့ကြသည်
ရောမသမ္မတနိုင်ငံလက်ထက်တွင် ဥပဒေများ စတင်ပေါ်ပေါက်၍ ရောမ နိုင်ငံတော် ဖြစ်လာသောအခါ ထွန်းကားလာလေရာ၊ ၁၄၅၃ ခုနှစ်တိုင်အောင်ပင် ဖြစ်တော့သည်
ချို့ယွင်းသော ဥပဒေများကို ပြင်ဆင်ခြင်း၊ တရားစီရင်ချက်များနှင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့မှ ဥပဒေသစ်များကို ပြုလုပ်ခြင်း များဖြင့် ရောမဥပဒေစနစ်ကို ခိုင်မြဲအောင် တည်ဆောက်ကြသည်
ဘီစီ ၄၅ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကို ပထမဆုံးအကြိမ် ဥပဒေများအဖြစ် စနစ်တကျ ပြုလုပ်သည်
အေဒီ ၅၂၈-၅၃၄ ခုနှစ်များတွင် စိုးစံခဲ့သော ရောမဧကရာဇ်ဘုရင် ဂျပ်စတင်းနီးယန်း လက်ထက်တွင်ကား ရောမနိုင်ငံရှိ ဥပဒေဟူသမျှကို ညှိနှိုင်းပြုစု တည်းဖြတ်ရန် ကော်မရှင်အဖွဲ့တစ်ခု ခန့်အပ်သည်
ထိုကော်မရှင်က ရောမနိုင်ငံ ဓမ္မသတ် ၁၂ စောင်တွဲကိုလည်းကောင်း၊ ရောမနိုင်ငံ ရှေ့နေရှေ့ရပ်၊ ခုံသမာဓိ တရားသူကြီးတို့၏ ဖြတ်ထုံး သင်္ခေပကျမ်းကို လည်းကောင်း၊ ဥပဒေလေ့လာသူ စာသင်သားတို့အတွက် ဥပဒေပေါင်းချုပ်ကို လည်းကောင်း ပြုစုစီရင်သည်
ယင်းကျမ်းစုကို ကော်ပပ်ဂျူးရစ် စီဗီလစ်ဟုခေါ်၍ အဓိပ္ပာယ်အားဖြင့် ဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ပင်ဖြစ်သည်
ယခုခေတ်မှီ နိုင်ငံတို့၏ တရားဥပဒေများမှာ ယင်းရောမဓမ္မသတ်ပေါင်းချုပ်ကို မှီ၍ပြုသော ဥပဒေများ ဖြစ်သည်
ယင်း၏ ထူးခြားသောဂုဏ်အင်္ဂါတစ်ရပ်မှာ နိုင်ငံအချင်းချင်း ဆက်သွယ်သော ဥပဒေစနစ် ပါရှိခြင်း ဖြစ်သည်
နိုင်ငံသမိုင်း အလယ်ခေတ်နောက်ပိုင်း ဖြစ်သောနှစ်များတွင် ရောမဥပဒေကို ဥရောပတိုက် တက္ကသိုလ် ကျောင်းများ၌ သင်ကြားပို့ချလေသည်
အင်္ဂလန်ပြည်မှတစ်ပါး အနောက်ဥရောပတိုက်ရှိ လူမျိုးများ၏ ဥပဒေများမှာ ရောမဥပဒေ၏ အငွေ့အသက်မှ ကင်းလွတ်ခြင်း မရှိကြချေ
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေ ဥရောပတိုက် ဥပဒေစနစ်နှစ်မျိုးတွင် တစ်မျိုး အပါအဝင်ဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်သည် ယခုအခါတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ ကနေဒါ၊ ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန်နိုင်ငံများ၌ ပျံ့နှံ့နေ လေပြီ
အိန္ဒိယ ဥပဒေများမှလည်း အင်္ဂလိပ်ဥပဒေများ၏ ပုံသွင်းခြင်းကို ခံယူခဲ့ရလေသည်
အင်္ဂလိပ်ပိုင်နက် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ နယ်တစ်နယ်ဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့ရသော မြန်မာနိုင်ငံ၌လည်း ဥပဒေ အငွေ့အသက် မကင်း ချေ
အင်္ဂလန်ပြည်ကို နော်မန်လူမျိုးများ ဝင်ရောက် မတိုက်ခိုက်ခင်ကပင် အင်္ဂလန်ရှိ ခရိုင်တိုင်း၊ မြို့တိုင်း၊ မြို့နယ်တိုင်းတွင် ဓလေ့ထုံးစံများပေါ်၌ အခြေခံထားသော ဥပဒေများကို ကျင့်သုံးလိုက်နာလျက် ရှိသည်
နော်မန်လူမျိုးတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်တွင်ကား ဘုရင်မင်းမြတ်က ခန့်ထားသော တရားသူကြီးများသည် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ရွှေ့ပြောင်း လှည့်လည်ကာ ဒေသဆိုင်ရာ ဥပဒေများအရ တရားစီရင်ကြသည်
သို့ဖြင့် တဖြည်းဖြည်း လူအများ နှစ်သက်ရာကို လိုက်နာသော ထုံးစံကွယ်ပျောက်၍ တရားသူကြီး၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုက်နာသော ထုံးစံရောက်လာသည်
နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သောအခါ၊ ယခင်တရားသူကြီးများ ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်များကို နောက်တရားသူကြီးများက ပြင်ဆင်သရွေ့ ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် ကွန်မွန်းလော ခေါ်  နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ အများသုံးဥပဒေဟု အသိအမှတ်ပြုလေသည်
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေစနစ်တွင် အက်ကွီတီခေါ် သာတူညီမျှ ဥပဒေဟု ဥပဒေတစ်မျိုး ရှိလေသည်
တစ်ခါတစ်ရံ ရိုရိုး ဥပဒေအရ တသွေမတိမ်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပါက မတရားမှုများဖြစ်တတ်လေသည်
ထိုအခါ သာတူညီမျှ ဥပဒေနှင့် ညိ|နှိုင်းဆုံးဖြတ်မှ နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ညီမျှမှု ရရှိလေသည်
၁၈၇၃ ခုနှစ်တိုင်အောင် အင်္ဂလိပ် အက်ကွီတီတရားဥပဒေခုံရုံးဟူ၍ သီးသန့်ထားရှိခဲ့သည်
အက်ကွီတီ ခုံသမာဓိရုံးသည် ထိုစဉ်က တရားရေးဝန်ကြီး၏ လက်အောက်ခံ ဖြစ်သည်
အထက်ပါ ဥပဒေများအပြင် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်မှ ပြဋ္ဌာန်း အတည်ပြုလိုက်သော ဥပဒေသစ်များလည်း ရှိပေသေးသည်
အများသုံးဥပဒေများ၊ သို့မဟုတ် စီရင်ချက်များပေါ်တွင်  အခြေခံထားသော ဥပဒေများကို မသုံးစွဲနိုင်သော အခြေအနေ များဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ဥပဒေပြုလွှတ်တော်များဖြစ်သော ပါလီမန်၊ ကွန်ဂရက် နှင့် ဥပဒေပြုအဖွဲ့များမှ ဥပဒေအသစ်များကို ပြဋ္ဌာန်းပေးလေသည်
ထို့ပြင် တရားမဥပဒေနှင့် ရာဇဝတ်ဥပဒေ ဟူသော ဥပဒေ နှစ်မျိုးကို အသိအမှတ်ပြုလာကြသည်
တရားမ ဥပဒေသည် လူများ၏ အခွင့်အရေးများကို ဖော်ပြထားသည်
အခွင့်အရေး များကို မည်ကဲ့သို့ စောင့်ထိန်းရမည်
ဆုံးပါးလက်လွတ်သွားပါက မည်ကဲ့သို့ ပြန်လည် ရယူရမည်ကို နည်းလမ်းပြထားသည်
ရာဇဝတ် ဥပဒေမှာမူကား ပြည်သူ့အကျိုး၊ လူတစ်ဦး တစ်ယောက်၏အကျိုးနှင့် ဆန့်ကျင်သော အပြုအမူများကို တားမြစ်သည်
ပြစ်မှုကျူးလွန်သူများကို အပြစ်ပေးသည်
အထက်ပါဥပဒေများမှာ မြို့ပြဆိုင်ရာ ဥပဒေဖြစ်ကြသည်
စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိသေးသည်
မာရှယ်လောခေါ် စစ်ဥပဒေမှာကား နိုင်ငံတွင် အရေးတကြီး အခြေအနေများ ပေါ်ပေါက်မှသာ အသုံးပြုရ သည်
ပမာအားဖြင့် နိုင်ငံခြားမှ လာရောက်တိုက်ခိုက်သည့်အခါ၊ သူပုန်ထသည့်အခါ၊ ပြည်တွင်းဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများရှိသည့်အခါများတွင် စစ်ဥပဒေကို ထုတ်ပြန်ရသည်
ယဉ်ကျေးသော ကမ္ဘာကြီးတွင် ဥပဒေနယ်ပယ်မှာ အလွန်တရာ ကျယ်ပြန့်လှပေသည်
အလယ်ခေတ်အတွင်း အယူဝါဒဆိုင်ရာ ကိစ္စများကို ဆုံးဖြတ်ရန် အယူဝါဒဆိုင်ရာဥပဒေများ ပေါ်ပေါက်လာသည်
သာသနာရေးရုံးများတွင် အယူဝါဒကိစ္စများကို စီရင်ဆုံးဖြတ်ကြသည်
မကြာခဏပင် သာသနာရေးရုံးများနှင့် အစိုးရရုံးများသည် မိမိတို့၏ စီရင်ပိုင်ခွင့်နယ်ပယ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အငြင်းပွားကြသည်
အသစ် ဖွဲ့စည်း ထားသော အယူဝါဒဆိုင်ရာ ဥပဒေများမှာ ရောမကက်သလစ်ဂိုဏ်း၏ သာမန်စည်းကမ်းသေဝပ်မှုဆိုင်ရာဥပဒေများကို  စုပေါင်းထားခြင်း ဖြစ်လေသည်
အဆိုပါ ဥပဒေများအပြင် ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေနှင့်ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေများလည်း ရှိပေသေးသည်
ဖွဲ့စည်းအုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံသည် နိုင်ငံ၊ သို့မဟုတ် လူမျိုး၏ အခြေခံဥပဒေပင် ဖြစ်သည်
ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံဥပဒေအရ မည်ကဲ့သို့သော အစိုးရမျိုး တည်ထောင်ထားကြောင်းကို ယေဘုယျအားဖြင့် သိသာနိုင်လေသည်
ပါလီမန်ဆိုင်ရာ ဥပဒေမှာကား စင်စစ်အားဖြင့် ဥပဒေမဟုတ်ချေ
ပါလီမန်အတွင်း အခြေအတင်ပြောဆိုကြရာတွင် လိုက်နာရန် ကျင့်ထုံးများကို စည်းကမ်းသတ်မှတ်ပေးသည့် နည်းဥပဒေများသာ ဖြစ်လေသည်
ဥပဒေဟူသည် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို အခြေပြု၍ ရေးဆွဲထားသော စည်းမျဉ်းစနစ်ကို ဆိုလိုသည်
တရားဥပဒေ စိုးမိုးရေးအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး နိုင်ငံရေး၊ စီးပွားရေး နှင့် လူမှုရေး တို့ကိုလည်း နည်းအမျိုးမျိုး ဖြင့် ဖော်ဆောင်သည်
လူအချင်းချင်းဆက်ဆံရေးအတွက်လည်း ကြားခံညှိနှိုင်းရေး စနစ်တစ်ရပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၂၀၁၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလအထိ ပြဋ္ဌာန်း၊ ရုပ်သိမ်း၊ တည်ဆဲဥပဒေများ စာရင်းချုပ်အရ ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်း ဥပဒေ ၅၆၆ ခုရှိပြီး မူရင်းဥပဒေများအနက် ဆက်လက်ကျင့်သုံးရန် မလိုသောတည်ဆဲဥပဒေ ၁၇၆ ခုရှိကြောင်းနှင့် သက်ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ဝန်ကြီးဌာနများက စီမံ ခန့်ခွဲဆောင်ရွက်ရမည့် ဥပဒေများမှာ ၃၉၀ ရှိကြောင်း သိရသည်
ခေတ်ကာလအလိုက် မူရင်းဥပဒေများမှာ- လွတ်လပ်ရေး မရမီကာလနှင့် ပါလီမန်ကာလ ၁၉၅၄ ခုနှစ်အထိ (မြန်မာနိုင်ငံဥပဒေ အတွဲ ၁ မှ ၁၃ အထိ) (၂၁၄) ခု၊ပါလီမန် ကာလ (၁၉၅၅ ခုနှစ်မှ ၁၉၆၂ ခု နှစ် မတ်လအထိ) (၅၆) ခု၊တော်လှန်ရေး ကောင်စီကာလ (၁၉၆၂ ခုနှစ် မတ်လမှ ၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ် လအထိ) (၇၈) ခု၊ပြည်သူ့လွှတ်တော်ကာလ (၁၉၇၄ ခုနှစ် မတ်လ မှ ၁၇-၉-၁၉၈၈ အထိ) (၆၀) ခု၊နိုင်ငံတော်ငြိမ်ဝပ်ပိပြားမှု တည်ဆောက်ရေးအဖွဲ့ကာလ (၁၈-၉-၁၉၈၈ ခုနှစ်မှ ၁၄-၁၁-၁၉၉၇ ခု နှစ်အထိ) (၈၄) ခု၊နိုင်ငံတော်အေးချမ်း သာယာရေးနှင့် ဖွံ့ဖြိုးရေး ကောင်စီ (၁၅-၁၁-၁၉၉၇ မှ ၁၄-၁၂-၂၀၁၀ အထိ) (၇၄) ခုတို့ ဖြစ်သည်
ယန်ဆယ်ဂျုံးမှာ​​တောင်ကိုရီးယားနိုင်ငံမှ ​မော်ဒယ်သရုပ်​ဆောင်ဖြစ်သည်
​ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲတစ်ခုဖြစ်​သော Dr.Romantic တွင် သရုပ်​ဆောင်ပြီး​နောက် နာမည်ကြီးလာသည်
၁၉၉၂တွင် အန်ယန်း၌​မွေးဖွားခဲ့သည်
အထက်တန်းတွင် စာအုပ်အငှားဆိုင်၌အချိန်ပိုင်းအလုပ်လုပ်ခဲ့သည်
​ကျောင်းတွင် သူငယ်ချင်းများနှင့်ပြဇာတ်ကြည့်ရာမှ သရုပ်​ဆောင်ဖြစ်ချင်လာသည်
၂၀၁၂တွင် ကိုရီးယားအမျိုးသားအနုပညာတက္ကသိုလ်တွင် ပြဇာတ်နှင့်ရုပ်ရှင်အထူးပြုဖြင့် တက်​ရောက်ခဲ့သည်
၂၀၁၆တွင် Dr.Romantic ၌ စတင်သရုပ်​ဆောင်ခွင့်ရခဲ့သည်
၂၀၁၇ ဇန်နဝါရီတွင် Saimdang, Memoir of Colors ၌ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် Duel နှင့် Temperature of Love တို့တွင်လည်းသရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈တွင် ၁၇ နှစ်အရွယ်၌ သရုပ်​ဆောင်ခဲ့သည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ တောင်ငူမြို့နယ်၊ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၉ ဦး၊ မ ၄၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးရွှေခြည် (၁၁၅၀ ခန့်) သည် "တံဆိပ်ဝန်" ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် စာဆိုတော်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဦးရွှေခြည်သည် ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် သီဟရာဇသူ့ဘွဲ့နှင့် မဲဇလီရွာကို စားရသည့် ဦးမောင်၏ သားဖြစ်သည်
၁၁၇၈ ခုနှစ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ကွယ်လွန်သဖြင့် တံဆိပ်ဝန်ရာထူးကို ရရှိ၍ မဲဇလီရွာကို စားခဲ့ရသည်
ထို့ပြင် ဖခင်ရသည့် သီရိရာဇသူ့ဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၁ ခုနှစ်တွင် ဘကြီးတော်မင်း အထွက်အမြတ်သို့ ရောက်ခဲ့ရာ ရာဇသံရွှေပေမှစ၍ အလုပ်အဆောင် တတ်မြောက်သဖြင့် ဟံသာဝတီရတနာပုံတိုက် အဝတ်အထည်တံဆိပ်ဝန်ခန့်၍ စောလှမြို့ကို ထပ်မံ၍ စားစေခဲ့သည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၈၀ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တော်နာခံတော် အရာပေးခဲ့၍ နေမျိုးစည်သူဘွဲ့၊ မင်းလှရာဇကျော်ထင်ဘွဲ့များဖြင့် ချီမြှင့်ခံခဲ့ရသည်
သက္ကရာဇ် ၁၁၉၉ ခုနှစ် ရွှေဘိုမင်းလက်ထက်၌ ကျောက်မြောင်းမြို့တံဆိပ်ဝန်ခန့်တော်မူပြန်၍ ၁၂၀၈ ခုနှစ်တွင် ပုဂံမင်းလက်ထက်၌ တံဆိပ်ဝန်အရာကို ပေးသနားလျက် သူကောင်းပြုမြဲ ပြုခဲ့သည်
တံဆိပ်ဝန်အရာ၌ ဗောင်းကတ္တိပါနီ၊ ရွှေသားဝတ်လုံတော်များကိုလည်း ရခဲ့သည်
ဦးရွှေခြည်သည် အောက်ပါစာပေများကို ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ကလိင်္ဂဗောဓိပျို့အကိတ္တိပျို့မဟာဝေယန်ဘုံသာကျောင်းတော်မော်ကွန်းဗိမာန်ရတနာကျောင်းတော်မော်ကွန်းမဟာပဒုမပျို့အဘိရုကပျို့ဒေဝဓမ္မပျို့စန္ဒကိန္နရီပျို့မဟာဓမ္မပါလပျို့
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ အနောက်ကန်ဘောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနောက်ကန်ဘောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၀ ဦး၊ မ ၈၅၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
နင်ဂျာ (ninja) သို့မဟုတ် ရှီနိုဘီ (Shinobi) သည် ဂျပန်ပဒေသရာဇ်ခေတ် မှ လျှို့ဝှက်အမှုဆောင် သို့မဟုတ် ကြေးစား တစ်မျိုးဖြစ်သည်
နင်ဂျာ၏ လုပ်ဆောင်မှုများတွင် သူလျှိုလုပ်ခြင်း ၊ လှည့်စားခြင်းနှင့် အံ့အားသင့်စရာ တိုက်ခိုက်မှုများပါဝင်သည်
သူတို့၏ ပုံမှန်မဟုတ်သော စစ်ဆင်ရေးများကို လျှို့ဝှက်နည်းလမ်းများသုံး၍ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းသည် ဆာမူရိုင်း များ၏ ဂုဏ်သိက္ခာအောက်နိမ့်ကျပြီး ဂုဏ်သရေမဲ့သောလုပ်ရပ်ဟု မှတ်ယူခဲ့ကြသည်
အထူး လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော သူလျှိုနှင့်ကြေးစားများ ဖြစ်သော ရှိနော့ဘိ အစစ်များသည် ၁၅ ရာစု ဆန်ဂိုးကု ခေတ်အတွင်း ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော်လည်း  ယခင် အစောပိုင်း ၁၂ ရာစုကတည်းက အလားတူ နင်ဂျာများ ရှိခဲ့ကြသည်
ဆန်းဂိုးကုခေတ် မငြိမ်မသက် ဖြစ်နေစဉ်တွင် အိဂါပြည်နယ် နှင့် ကိုးဂါ ကျေးရွာ ပတ်ဝန်းကျင်တို့တွင် ကြေးစားများနှင့် စပိုင်များ ခြေချင်းလိမ်နေခဲ့ကြပြီး ထိုဒေသများမှ နင်ဂျာနှင့် ပက်သတ်သော သိကောင်းစရာ များစွာရရှိခဲ့သည်
၁၇ ရာစုတွင် တိုကူဂါဝါရှိုးဂန်းနိတ် လက်အောက်တွင် ဂျပန်ကိုပေါင်းစည်းလိုက်သောအခါ နင်ဂျာတို့သည် မှေးမှိန် ပျောက်ကွယ် သွားခဲ့သည်
၁၇ ရာစုနှင့် ၁၈ ရာစုနှစ်များတွင် တရုတ် စစ်ရေး အတွေးအခေါ် အပေါ် မကြာခဏ အခြေခံ၍ ရေးသားလေ့ရှိသော ရှီနိုဘီ လက်စွဲစာအုပ်အများစုရှိပြီး နာမည်ကျော်သော စာအုပ်မှာ ဘန်ဆန်ရှူကိုင်း (၁၆၇၆) ဖြစ်သည်
မေဂျီ ပြန်လည် ထူထောင်ခြင်း ခေတ် (၁၈၆၈) အချိန် တွင် ရှီနိုဘီ တို့သည် ဂျပန်တွင်လူကြိုက်များသော စိတ်ကူးယဉ် နှင့် လျှို့ဝှက်သည်းဖို ဇာတ်လမ်းများ  ဖြစ်လာခဲ့သည်
နင်ဂျာ များအား ဒဏ္ဍာရီများ နှင့် ရိုးရာပုံပြင်များတွင် ထင်ရှားစွာထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်
၎င်းတို့သည် ကိုယ်ဖျောက်နိုင်ခြင်း ၊ ရေပေါ် လမ်းလျှောက်ခြင်းနှင့် သဘာဝဒြပ်စင်များကို ထိန်းချုပ်ခြင်း စသည့် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော စွမ်းအင်များ နှင့် ဆက်စပ်နေသည်
အကျိုးဆက်အားဖြင့် ရေပန်းစားလူကြိုက်များသော ယဉ်ကျေးမှုများတွင် သူတို့အားမြင်သောအမြင်မှာ ဆန်ဂေါ့ကုခေတ်က လျှို့ဝှက်လူသားများထက် ထိုသို့သော ဒဏ္ဍာရီ နှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ အပေါ်တွင် အခြေခံသည်
နင်ဂျာသည် "忍者" ဆိုသော ဂျပန် ကန်ဂျိ အက္ခရာ နှစ်လုံးကို အွန်ယောမိ ( အစောပိုင်းတရုတ်အလယ်အလတ်လွှမ်းမိုးမှု ) အဖြစ် ဖတ်ရှုခြင်းဖြစ်သည်
ဒေသခံ ကွန်ရောမိ ဖတ်ကြားမှုတွင် ၎င်းအား ရှိနော့ဘိ ဟု အသံထွက်ပြီး ရှိနော့ဘိ နော့ မိုနော့၏ အတိုကောက် ဖြစ်သည်
ရှိနော့ဘိ ဟူသောဝေါဟာရကို ၈ ရာစုနှောင်းပိုင်းမှ  မန် မန်ယောရှူး ကဗျာများတွင် စတင်‌ေတွ့ရှိရသည်
ရှိနော့ဘိ ( 忍 ) ၏ နောက်ခံအဓိပ္ပာယ်မှာ "ခိုးယူရန်၊ ဖုံးကွယ်ရန်" နှင့်ထပ်မံ၍ " သည်းခံရန်" ကိုဆိုလိုသည်
မိုနော့ ( 者 ) ဆိုသည်မှာ လူပုဂ္ဂိုလ်တစ် ဦးကို ဆိုလိုသည်
သမိုင်းကြောင်းအရ နင်ဂျာ ဟူသောစကားလုံးအား ကျယ်ပြန့်စွာ မသုံးစွဲခဲ့ပေ
ဒေသတွင်းသုံး စကားလုံး အမျိုးမျိုးသည် နောက်ပိုင်းတွင် နင်ဂျာ ဟု ခေါ်ဆိုမည့်အရာကို ဖော်ပြရန် တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲ လာခဲ့သည်
ရှိနော့ဘိ နှင့်အတူ အချို့သောဥပမာများမှာ  မိုနော့မိ( "ကြည့်နေသောသူ")၊ နော့ကိဇာရု ( "ခေါင်မိုးပေါ်မှမျောက်")၊ ရပ်ပါ( "လူဆိုး")၊ ကူဆာ ( "မြက်") နှင့် အိဂါ-မိုနို ( "အိဂါမှလူ") စသည်တို့ ဖြစ်သည်
သမိုင်းဆိုင်ရာစာရွက်စာတမ်းများတွင် ရှိနော့ဘိ အား အမြဲတမ်း အသုံးပြုသည်
အနောက်နိုင်ငံများ တွင် နင်ဂျာ ဟူသောစကားလုံးသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အပြီးတွင် ရှိနော့ဘိ ထက်ပိုမို ကျယ်ပြန့်စွာ သိရှိကြသည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် အနောက်တိုင်း စကားပြောသူများအတွက် ခေါ်ဆိုရ ပိုမိုလွယ်ကူသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဂျပန်စကားတွင် အများကိန်း မရှိသောကြောင့် အင်္ဂလိပ်စကားတွင် နင်ဂျာကို အများကိန်း အနေဖြင့် သုံးပါက s ထည့်၍ ဖြစ်စေ မထည့်၍ ဖြစ်စေ သုံးကြသည်
လူကြိုက်များသောရိုးရာပုံပြင်များစွာရှိသော်လည်း နင်ဂျာ ၏ သမိုင်းဆိုင်ရာ မှတ်တမ်းများမှာရှားပါးလှသည်
သမိုင်းပညာရှင် စတီဗင်တန်းဘူး က အဆိုပါ နင်ဂျာများကို နိမ့်ပါးသောလူတန်းစားများမှ အများဆုံးစုဆောင်းခဲ့ခြင်းကြောင့် စာပေဘက်မှ သူတို့အပေါ် စိတ်ဝင်စားမှုနည်းပါးသည်ဟုဆိုခဲ့သည်
လျှို့ဝှက်စွာ အလုပ်လုပ်ရန် သဘောတူခြင်း နှင့်  ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် ဂုဏ်ကျက်သရေမပါဝင်ဘဲ  သူတို့၏ ဝန်ဆောင်မှုများကိုငွေကြေးဖြင့် ရောင်းဝယ်ရန် သဘောတူခြင်းတို့သည် နင်ဂျာတို့၏ နဂိုမူလလူမှုရေးအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်သည်ဟု ရှုမြင်ကြသည်
သမိုင်းမှတ်တမ်းများရှားပါးမှု ဥပမာအနေနှင့် ဟိုးဂျန်ပုံပြင် နှင့် ဟေးကဲပုံပြင် စသည့် စစ်ဘက်ဆိုင်ရာ ဂန္ထဝင်စာပေများတွင် အထက်တန်းလွှာ ဆာမူရိုင်းများကိုသာ အဓိက အသားပေးထားပြီး သူတို့၏ လုပ်ဆောင်ချက်များသည် ပရိသတ်များကို ပို၍ ဆွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
သမိုင်းပညာရှင် ကိယောရှိ ဝါတာတာနီ က နင်ဂျာတို့သည် ၎င်းတို့၏လုပ်ရပ်များနှင့် နေထိုင်မှုများကို အထူးလျှို့ဝှက်ရန် လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသည်ဟု ဆိုသည်
နင်ဂျုဆု နည်းလမ်းဟု ခေါ်သော် အရာများတွင် ပြိုင်ဘက်အနေနှင့် သူ၏ ပြိုင်ဘက်မရှိကြောင်း စိတ်ချနေရန် ရည်ရွယ်ထားပြီး ထိုသို့ဖြစ်စေရန် အထူးလေ့ကျင့်သင်ကြားမှုများ ပြုလုပ်ထားသည်ဟု ဆိုသည်
နင်ဂျာ ဆိုသော အမည်နာမကို တစ်ခါတစ်ရံတွင် ၄ ရာစုမှ ဒဏ္ဍာရီ ဆန်ဆန် မင်းသား ယာမာတို တာကဲရု နှင့်နောက်ကြောင်းပြန် ဖော်ပြလေ့ ရှိသည်
ကိုဂျီကီ ဟုခေါ်သော ဂျပန် ဒဏ္ဍာရီမှတ်တမ်းတွင် ယာမာတို တာကဲရုသည် ငယ်ရွယ်သောမိန်းကလေး တစ်ဦး အဖြစ် ရုပ်ဖျက်ကာ ကူမာဆိုလူမျိုး ခေါင်းဆောင်နှစ်ဦးကို လုပ်ကြံခဲ့သည်
သို့သော် ဤမှတ်တမ်းများ ဂျပန်သမိုင်း၏ အလွန်စောသော အချိန်က ဖြစ်ပျက်ခဲ့သောကြောင့် နောက်ပိုင်းမှတ်တမ်းများ ဖြစ်သော ရှိနော့ဘုများနှင့် ဆက်စပ်မှု မရှိနိုင်ပေ
ပထမဆုံး မှတ်တမ်းတင်ထားသောသူလျှိုလုပ်ခြင်းမှာ ၆ ရာစု မင်းသား ရှိုးတိုးကု ၏ စေခိုင်းမှု ဖြစ်သည်
ထိုသို့သော နည်းဗျူဟာများကို အစောပိုင်းကာလကပင် မနှစ်မျို့စရာဟု ယူဆကြပြီး ၁၀ ရာစု ရှိုမွန်ကီ မှတ်တမ်းအရ သူလျှိုကောင်လေး ကိုဟာရု မာရုသည်  သည် သူပုန် တိုင်ရာနော့ မာဆာကာဒို ကို သူလျှိုလုပ်ခြင်းကြောင့် အသတ်ခံခဲ့ရသည့် ဟု ဆိုသည်
နောက်ပိုင်း ၁၄ ရာစု စစ်ပွဲဆိုင်ရာ မှတ်တမ်း တိုင်ဟေးကီ တွင် ရှိနော့ဘိအား ရည်ညွှန်းမှုအများအပြားပါဝင်ပြီး ရဲတိုက်အား မီးရှို့ဖျက်ဆီးခြင်းကို အလွန်ကျွမ်းကျင်သော အမည်မဖော်ပြ ထားသော ရှိနော့ဘိတစ်ဦးမှ လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု အသိအမှတ်ပြုထားသည်
၁၅ ရာစုအထိ သူလျှိုများကို သူလျှိုလုပ်ဆောင်ရန် ရည်ရွယ်၍ အထူးလေ့ကျင့် သင်ကြားခြင်းမျိုး မရှိခဲ့ပေ
ဤအချိန်လောက်တွင် ရှိနော့ဘိ ဟူသောစကားလုံးသည် နင်ဂျာ ကို လျှို့ဝှက်အေးဂျင့်အဖွဲ့များ အဖြစ် ရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြသတ်မှတ်ထားသည်
သမိုင်းမှတ်တမ်းများတွင် အထောက်အထားများကို တွေ့ရပြီး ထိုမှတ်တမ်းများအရ ဆန်ဂေါ့ကုခေတ်အတွင်း လျှို့ဝှက်စစ်သားများကို ရှိနော့ဘိများဟု ရည်ညွှန်းခဲ့ကြသည်
နောက်ပိုင်းတွင်သူလျှိုလုပ်ခြင်းဆိုင်ရာ လက်စွဲစာအုပ်ကိုတရုတ် စစ်မဟာဗျူဟာ ကျမ်းများတွင် အခြေခံပြီး ဆွန်ဇူး၏ စစ်သေနင်္ဂဗျူဟာ အနုပညာ ကဲ့သို့သော စာပေများကို
စက်ကြီးရွာ၊ သင်္ဃန်းကုန်း
ဗဟိုပြင်ရွာသစ်ရွာ
ရင်ငတ်ကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinngatkone(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ငါးရာနဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒုတိယဗိုလ်ချုပ်ကြီးသက်နိုင်ဝင်း သည် တပ်မတော်သားကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပြည်ထောင်စုအစိုးရအဖွဲ့ နယ်စပ်ရေးရာ ဝန်ကြီးဌာန ဝန်ကြီးအဖြစ် ၂၀၁၃ ဖေဖော်ဝါရီလမှ ၂၀၁၅ ဩဂုတ် ၁၃ ရက်နေ့အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
မော်လမြိုင်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့(ဓာတုဗေဒ) ရရှိခဲ့ပြီး တပ်မတော် (ကြည်း) ဗိုလ်သင်တန်းကျောင်း ဗိုလ်လောင်းသင်တန်း အပတ်စဉ်(၅၆) (OTS အိုတီအက် အပတ်စဉ် ၅၆ )မှ သင်တန်းဆင်းအရာရှိတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အမှတ်(၄၄)ခြေမြန်တပ်မ ဌာနချုပ် တပ်မမှူး၊ အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် တိုင်းမှူးနှင့် အမှတ် (၄) စစ်ဆင်ရေး အထူးအဖွဲ့မှူး တာဝန်များကိုထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဥဗျိုင်းကို ဗျိုင်း ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ဗျိုင်းကို မြင်ဖူးသူများသော်လည်း အမြင်ရများသော ဗျိုင်း၏အရောင်မှာ အဖြူသက်သက်ဖြစ်သည်
ဗျိုင်း၌ မွဲပြာပြာ ညိုတိုတိုအရောင်များလည်း ရှိသေးသည်ကို သိထားသင့်ပေသည်
ထို့အပြင် ဗျိုင်းသည် ရာသီဥတုကိုလိုက်၍ အရောင်လည်း ပြောင်းလဲတတ်ပေသည်
ဗျိုင်း၌ ရှည်လျားသော ခြေတံနှင့် လည်းပင်းရှိသည်
ထို့ပြင် ရှည်လျားပြီးလျှင် ချွန်ထက်သော နှုတ်သီးလည်း ရှိသည်
ဗျိုင်း၏ ကိုယ်အလျားမှာ ၃၅ လက်မရှိ၍ မိတ်လိုက်ချိန်မဟုတ်သော အခါတွင် နှုတ်သီး၏ အရောင်မှာ အဝါဖြစ်သည်
ဗျိုင်းသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိတ်ငြိမ်စွာ နေလေ့ရှိသော်လည်း စ၍ပျံချိန်တွင်မူ အော်လေ့ရှိသည်
မိုးတွင်းအခါ၌ စပါးစိုက်ပျိုးထားသော လယ်ကွက်များတွင် ဗျိုင်းများကို အတွေ့ရများ၏
စပါးများ ရိတ်ပြီး သောအခါတွင် မြစ်၊ ထုံးအိုင်နှင့် ချောင်းများသို့ ရွှေ့ပြောင်း သွားတတ်ကြသည်
ဗျိုင်းသည် လယ်ကွက်ထဲတွင် လျှောက်၍ ကနန်း၊ ပိုးတုံးလုံး၊ ပေါက်ဖတ်နှင့် ခူများကို ဖမ်းဆီး စားသောက်၏
အချို့ ဗျိုင်းကမူ လယ်ကွက်ထဲ၌ အစာစားနေသော ကျွဲနွားများ၏ နောက်သို့ တစ်ကောက်ကောက် လိုက်ပြီးလျှင် ပျံတက်မြူးတူးသော ပိုးမွှားများကို ထိုးဆိတ်စားသောက်သည်
ထို့အပြင် ကျွဲနွားများ၏ အပေါ် တွင် နားနေကာ ကျွဲနွားများ၏ မျက်စိနှင့်နားရွက်တို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ပိုးမွှားများကို ဖမ်းယူစားသောက်သည်
ဒီရေတက်လာချိန်တွင် ကမ်းနှင့် ကိုက်နှစ်ရာ သုံးရာခန့်ဝေးသော ရွှံ့နွံများအတွင်း ဗျိုင်းများအုပ်နှင့်ချီ၍ ရှိနေကြသည်ကို တွေ့နိုင်သည်
အေးသောရာသီဥတုများတွင် ပဲခူးရိုးမဘက်ရှိ သဲချောင်းများတွင် သွားလာ ကျက်စားနေကြသော ဗျိုင်းများကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ဖြူဖွေးလှပသော ဗျိုင်းမွှေးများကို လိုချင်သော အချို့လူများသည် လူ၏ရန်သူမဟုတ်သော ဗျိုင်းများကို သတ်ဖြတ်လေ့ရှိကြသည်
အမှန်မှာ ဗျိုင်းသည် စပါးပင်များကို ဖျက်ဆီးသော ပိုးမွှားများကို သုတ်သင် ရှင်းလင်းပေးသဖြင့် လူ၏အကျိုးကိုပင် ဆောင်ပေးသေးသည်
စပါးပေါ်ချိန်တွင် စပါးကွင်းများကို ဗျိုင်းများ လာရောက်စေရန်ကိုပင် လယ်သမားများက ဖန်တီးပေးသင့်သည်
ဗျိုင်းသည် မိုးတွင်း၌ အုပ်ဖွဲ့၍ သားပေါက်လေ့ရှိသည်
ဗျိုင်းကို ကမ္ဘာအနှံ့အပြား၌ တွေ့နိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အနှံ့အပြားတွင်လည်း ဗျိုင်းကို တွေ့နိုင်သည်
ဗျိုင်းသည် ဆီကိုနီအီးဖေါမီး မျိုးစဉ်တွင် အာဒီဒီး မျိုးရင်း၌ ပါဝင်ပြီးလျှင် ယင်းကို ပါဏဗေဒ အလိုအားဖြင့် အီဂရက်တား အယ်လဗားမိုဒက်စတား ဟု ခေါ်သည်
ခခယူးတအုရဘူတာ (京急田浦駅 ခဲခယူးတအုရ- အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါနာဂါဝါခရိုင်၊ ယောခိုဆုခမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
သခွတ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thakhutkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ တောဟိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောဟိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၄ ဦး၊ မ ၅၉၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဗဟင်းရွာသည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ မြိုင်မြို့နယ်၌ ရှိပြီး၊ ရှာဖွေတွေ့ရှိရသော ကျောက်ဖြစ်ရုပ်ကြွင်းများကြောင့် ကမ္ဘာကျော်သည်
လူတူပရိုင်းမိတ်နှင့် ပတ်သက်၍ ၂၀၀၁ ဧပြီလတွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ညီလာခံကို ပစ်စဘတ်(Pittsburg) မြို့အနီး Powdermill Reserve Centre ၌ ကျင်းပရာ နိုင်ငံ ၁၀ နိုင်ငံအနက် မြန်မာနိုင်ငံမှ ဒေါက်တာ တင်သိန်းနှင့် ဒေါက်တာ အေးကိုအောင်တို့ တက်ရောက်သည်
ယင်းညီလာခံမှ ဗဟင်းကျေးရွာအနီး တွေ့ရှိသည့် လူတူပရိုင်းမိတ်ကို အစောဆုံးများထဲမှ တခု ဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုသည်
ဂန့်ဂေါ်ကုန်းရွာ၊ ရေဆိုင်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အုန်းတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၈၂ ဦး၊ မ ၁၁၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
နဂါးနိုင်ဓား (倚天屠龍記) သိုင်းဝတ္ထုသည် သမိုင်းအဖြစ်အပျက်များကို ထည့်သွင်းရေးသားလေ့ရှိသည့် တရုတ်စာရေးဆရာ ကျင်းယုံ (金庸) ၏ နာမည်ကျော် သိုင်းဝတ္ထုများအနက် တစ်ပုဒ်ဖြစ်သည်
ကျင်းယုံ၏ ငှက်ပစ်လေးသမား သုံးပိုင်းတွဲ (射鵰三部曲) ဝတ္ထုမှ နောက်ဆုံးတစ်ပုဒ်လည်း ဖြစ်သည်
ကျင်းယုံးသည် ‘နဂါးနိုင်ဓား’ အား ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ဟောင်ကောင် မင်ပေါက်သတင်းစာတွင် အခန်းဆက် ဝတ္ထုရှည်အဖြစ် ပထမဦးဆုံးအကြိမ် ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် နေလင်းအောင်မှ မြန်မာဘာသာပြန်ထားသည်
ကျင်းယုံးသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်တွင် ယင်းဝတ္ထုကို ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့သည်
စာဖတ်သူ အများစု ဖတ်ရသည်မှာ ပြင်ဆင်ပြီးသော ဝတ္ထုဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အတွေးသစ်များနှင့် ထပ်မံ ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့ပြန်သည်
ဇာတ်သိမ်းပိုင်းတွင်လည်း မူလကထက် ပိုမိုရှည်လျားသည်
ဇာတ်လမ်းအချို့ကို ပြောင်းလဲထားသည်
‘ကျိုရန်ကျိန်းကျင်း’ ခေါ် ‘နေစကြာသိုင်းကျင့်စဉ်’ လျှို့ဝှက်သိုင်းကျမ်း၏ ဇစ်မြစ်ကိုလည်း ဖော်ပြထားသည်
သို့သော် ကျင်းယုံ၏ အသစ်ပြန်ရေးမှုသည် စာဖတ်ပရိသတ် အတော်တော်များကို စိတ်ပျက်စေခဲ့သည်
ကျင်းယုံးသည် ‘နဂါးနိုင်ဓား’ ဝတ္ထုတွင် တရုတ်ပြည်၌ မွန်ဂိုများကြီးစိုးသည့် ယွမ်မင်းဆက်နှောင်းပိုင်းကာလကို ဇာတ်အိမ်တည်ထားသည်
သူ၏အခြား သိုင်းဝတ္ထုများနည်းတူ ‘နဂါးနိုင်ဓား’ ဝတ္ထုတွင် ယွမ်မင်းဆက်နောက်တွင် ပေါ်ထွန်းလာသည့် မင်မင်းဆက်အား တည်ထောင်သူ ကျူးယွမ်ကျန်း (朱元璋)၊ ထိုက်ကျီသိုင်းပညာကို ဖန်တီးတီထွင်ခဲ့သူ ကျန်းဆန်းဖုန်း (張三丰) စသည့် သမိုင်းဝင် ပုဂ္ဂိုလ်များကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသား ထားသည်
တရုတ်သမိုင်းတွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် ဟန်တရုတ်လူမျိုးနှင့် မွန်ဂိုလူမျိုးတို့အကြား ပဋိပက္ခသည်လည်း ‘နဂါးနိုင်ဓား’ ၏ ဇာတ်လမ်း ကျောရိုးပင် ဖြစ်သည်
ငှက်ပစ်လေးသမား (သိုင်းဝတ္ထု)
၁၃၀၁ ခုနှစ်အကြောင်း သံချို ကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ရေးသားခဲ့သည်
သံချို ကဗျာအမျိုးအစားဖြစ်သည်
ဤကဗျာခေါင်းစဉ်သည် မောင်းထောင်းဦးကျော်လှ ကိုယ်တိုင် နာမည်ပေးခဲ့ခြင်း မဟုတ်ပါ
သင့်တော်မည်ထင်သော နာမည်ကို ပေးထားခြင်း ဖြစ်သည်
ဤကဗျာကို မောင်းထောင်းဦးကံကြီးဆီမှ ရသည်
စာအချို့ မှားယွင်းနေသည်
ကင်းခြေရွာ၊ ဆင်တင်ဂျီဖြူ
ဟင်စုတ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinsoke)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ ကျောက်မဲမြို့နယ်၊ တောင်ဆေးလိပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဆေးလိပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၅ ဦး၊ မ ၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဂက်ဆိုဟောလောင်စာသည် အီသနောခေါ် အီသိုင်း အယ်လကိုဟော(အရက်ပြန်) နှင့် ဓာတ်ဆီကို ရောစပ်ထားသော လောင်စာတစ်မျိုးဖြစ်သည်
ရောစပ်သည့် အချိုးအစားသည် တစ်နိုင်ငံနှင့် တစ်နိုင်ငံ မတူကြပေ
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် အရက်ပြန်တစ်ဂါလန်လျှင် ဓာတ်ဆီ ကိုးဂါလန်နှုန်းဖြင့် လည်းကောင်း၊ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အရက်ပြန် တစ်ဂါလန်လျှင် ဓာတ်ဆီ လေးဂါလံနှုန်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အသီး အသီး ရောစပ်အသုံးပြုကြသည်
ဓာတ်ဆီနှင့် ရောစပ်သည့် အယ်လ်ကိုဟောကို အဓိကအားဖြင့် သီးနှံနှင့် အပင်များမှ ချက်လုပ်သည်
အထူးသဖြင့် ပြောင်းဖူးနှင့် ကြံမှ ဖြစ်လေသည်
ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ ထုတ်ယူသုံးစွဲမှုတွင် တောင်အမေရိကတိုက်မှ ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် အထူးထင်ရှားသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ပြည်တွင်းသုံးစွဲရန် လိုအပ်သောရေနံ၏ ၁၅ ရာခိုင် နှုန်းသာ ထုတ်လုပ်နိုင်သဖြင့် ၈၅ ရာခိုင်နှုန်း (တစ်နေ့လျှင် စည်တစ်သန်းခန့်)ကို ပြည်ပမှ ဝယ်ယူသုံးစွဲနေရသည်
ရေနံဈေးနှုန်း မြင့်တက်ပြီး စွမ်းအင်အကျပ်အတည်းပြဿနာကို ၁၉၇၃ ခုနှစ်ကတည်းက ခံစားခဲ့ရသဖြင့် ပြည်တွင်း၌ အမြောက်အမြား ထုတ်လုပ်နိုင်သော ကြံမှ အယ်လ်ကိုဟောထုတ်ကာ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို တီထွင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်း ဖြစ်လေသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ အစီအစဉ်ကို ၁၉၇၅ ခုတွင် စတင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ စီမံကိန်းတစ်ရပ်ကို ဒေါ်လာကုဋေ ၅၀၀ အကုန်အကျခံ၍ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုသည် ဂါလန်တစ်သန်းအထိ တိုးလာခဲ့သည်
၁၉၇၉ ခု မတ်လကစ၍ မော်တော်ယာဉ်များ၊ မီးရထား များနှင့် စက်ရုံများတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို စတင်သုံးစွဲဲခဲ့သည်
၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်ကုန်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံမှ မော်တော်ကားအားလုံးကို ဂက်ဆိုဟောဖြင့် မောင်းနှင်ရန် စီစဉ်ခဲ့လေသည်
ထိုနှစ်အတွင်းမှာပင် ဘရာဇီးနိုင်ငံမှ မော်တော်ကား ထုတ်လုပ်သော စက်ရုံများသည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာသုံးသော ကားအစင်းပေါင်း ၂၅၀၀၀၀ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခု တွင် ဂက်ဆိုဟော လောင်စာသုံးသော ကားအစင်းပေါင်း နှစ်သန်းခန့်အထိ ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် အသုံးပြုနိုင်မည်ဟု ခန့်မှန်း ထားပေသည်
လောင်စာစွမ်းအင် အများဆုံး အသုံးပြုသော စက်မှု အရင်းရှင်နိုင်ငံကြီးတစ်နိုင်ငံဖြစ်သည့် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသည်လည်း ဂက်ဆိုဟော လောင်စာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲလျက် ရှိသည်
ပြောင်းသီးနှံ အမြောက်အမြား စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်သည့် အမေရိကန်နိုင်ငံတွင် ပြောင်းဖူးမှ အယ်လကိုဟော ထုတ်ယူပြီး ဓာတ်ဆီနှင့် ရောကာ ဂက်ဆိုဟောအဖြစ် အသုံးပြုသည်
ပြောင်းဖူးအများဆုံးစိုက်သည့် အနောက်ပိုင်း ပြည်နယ်များတွင်သာမက အခြားပြည်နယ်များတွင်ပါ ဂက်ဆိုဟောများ ထုတ်လုပ် သုံးစွဲနေရာ တစ်နိုင်ငံလုံး၌ ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီရောင်း သည့် ဆိုင်ပေါင်း တစ်ထောင်ကျော် ရှိနေပေပြီ ဖြစ်သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံမှ ဂက်ဆိုဟော လောင်စာသည် ဓာတ်ဆီ ၉၀ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ရေမပါသော အီသနော (အယ်လ်ကိုဟော) ဆယ်ရာခိုင်နှုန်း ရောစပ်ထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ထိုဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီသည် မော်တော်ကားတွင် အသုံးပြုမောင်းနှင်ရာ၌ ရိုးရိုးဓာတ်ဆီတစ်ဂါလန်ထက် မောင်းနှင်နိုင်သည့် မိုင်ပေါင်းသည် အနည်းငယ်နိမ့်ကျသည်
သို့သော် ကားကို အရှိန်မြင့် မောင်းရာတွင် ပို၍ကောင်းမွန်လေသည်
ထို့ကြောင့် မော်တော်ကားများတွင် ဂက်ဆိုဟောအသုံးပြုခြင်းသည် တဖြည်းဖြည်း တိုးတက်လာလေသည်
ဂက်ဆိုဟော အသုံးများလာသဖြင့် အမေရိကန် ရေနံကုမ္ပဏီများက ပိုမိုထုတ်လုပ်ရန် စီစဉ်ခဲ့ရာ တက်စကိုကုမ္ပဏီက ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီဆိုင်များကို လက်ရှိ ၆၀၀ မှ ၁၀၀၀ အထိ တိုးချဲ့နေပြီး တစ်နှစ်လျှင် ဂါလန်သန်း ၆၀ ထုတ်လုပ် နိုင်မည့် အီသနောစက်ရုံ တည်ထောင်ရေးကို စီစဉ်လျက် ရှိသည်
ထို့ပြင် အီသနောကို နှံစားပြောင်းနှင့် ဆိုဂမ်ပြောင်း များမှ ထုတ်ရန်ကိုလည်း သုတေသနပြုလျက် ရှိသည်
အမေရိကန် စီးပွားရေးပညာရှင်များ၏ တွက်ချက်မှုအရ ပြောင်းဖူးမှ ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုသည် တစ်ဂါလန်လျှင် ၁ ဒသမ ၂၆ ဒေါ်လာ ကုန်ကျသည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ဂက်ဆို ဟော ဂါလန်သန်း ၅၀၀ ထုတ်မည်ဖြစ်ပြီး ၁၉၈၂ ခုတွင် ဂက်ဆိုဟောဂါလန်သန်း ၉၀၀ အထိ တိုးတက်ထုတ်လုပ်မည် ဖြစ်ကြောင်း အမေရိကန် လယ်ယာစိုက်ပျိုးရေးဌာန အတွင်းဝန်က ထုတ်ဖော်ပြောကြားခဲ့လေသည်
အမေရိကန်အစိုးရသည် ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်မှုနှင့် သုံးစွဲမှုကို ဆက်လက်မြှင့်တင်ရန် ရည်မှန်းထားပြီး အကောက်ခွန် ကင်းလွတ်မှု အပါအဝင် အခြား ထောက်ပံ့ကူညီမှုများကိုလည်း ပေးခဲ့သည်
အနောက်ဥရောပဒေသရှိ စက်မှုနိုင်ငံများသည် ဂက်ဆိုဟော လောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရေးတွင် နောက်ကျခဲ့သည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်တွင် အနောက်ဂျာမနီ ဗောက်စဝက်ဂွန် မော်တော်ကား ကုမ္ပဏီသည် ရိုးရိုးဓာတ်ဆီ ၈၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် မီသိုင်း အယ်လ်ကိုဟော ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ရောစပ်ထားသော အမ် ၁၅ လောင်စာကို မော်တော်ကား ၄၅ စီးတွင် စမ်းသပ်အသုံးပြုခဲ့သည်
ယခုအခါ မော်တော်ကားအစင်း ၆၀၀ ဖြင့် လေးနှစ်ကြာ စမ်းသပ်ရန် တိုးချဲ့စီစဉ်လျက် ရှိပေသည်
အာရှတိုက်မှ စက်မှုနိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံဖြစ်သော ဂျပန်နိုင်ငံသည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို တိုးချဲ့သုံးစွဲရန် စီစဉ်လျက် ရှိသည်
၁၉၈၅ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံစွမ်းအင်လိုအပ်ချက်၏ ၂ ဒသမ ၅ ရာခိုင်နှုန်းနှင့် ၁၉၉၀ ပြည့်တွင် ၄ ရာခိုင်နှုန်းအထိ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို အစားထိုး သုံးစွဲသွားမည် ဖြစ်ပေသည်
ဩစတြေးလျနှင့် နယူးဇီလန် နိုင်ငံများသည်လည်း ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် နောက်ငါးနှစ်အတွင်း မော်တော်ယာဉ်သုံး ဓာတ်ဆီလိုအပ်မှု၏ ၁၅ မှ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိကို ပြည်တွင်းထွက်ဂျုံများမှ အရက်ပြန်ချက်ကာ ဂက်ဆိုဟော ထုတ်လုပ်သုံးစွဲမည် ဖြစ်သည်
နယူးဇီလန်နိုင်ငံသည် မုန်လာဥချို၊ မုန်လာဥကြမ်းများမှ အရက်ပြန်ချက်လုပ်သုံးစွဲ၍ သက္ကရာဇ် ၂၀၀၀ တွင် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးယာဉ် အားလုံးအတွက် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာဆီ ဖူလုံစေရန် မုန်လာဥမျိုးစုံ နှင့် ပြောင်းဧက ၁ ဒသမ ၇ သိန်းမှ ၃ ဒသမ ၂ သိန်းအထိ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရမည် ဖြစ်လေသည်
ဖွံ့ဖြိုးဆဲနိုင်ငံများဖြစ်သည့် ဇင်ဘာဘွေ၊ တောင်အာဖရိက၊ ကင်ညာ၊ ဆူဒန်နှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတို့သည် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာကို ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရန် ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ဇင်ဗာဗွေ နိုင်ငံတွင် မော်တော်ကား အရေအတွက်၏ ၁၅ ရာခိုင်နှုန်းကို ဂက်ဆိုဟောလောင်စာဖြင့် မောင်းနှင်လျက်ရှိသည်
တောင်အာဖရိကနိုင်ငံသည် ဓာတ်ဆီနှင့် အရက်ပြန်ရောထားသော ဂက်ဆိုဟောလောင်စာတစ်မျိုးကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ် စက်တင်ဘာလတွင် စတင်သုံးစွဲခဲ့သည်
ကင်ညာနှင့် ဆူဒန်နိုင်ငံတို့ တွင်လည်း ကြံတင်လဲရည်မှ အရက်ပြန်လောင်စာထုတ်၍ သုံးစွဲပြီး အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံသည် ပီလောပီနံမှ လောင်စာချက်ရန် စီစဉ်၍ ပီလောပီနံများ တိုးချဲ့စိုက်ပျိုးရန် ကြိုးပမ်းလျက် ရှိလေသည်
ထိုင်းနိုင်ငံ ချနာဘူရီနယ်တွင် နှံစားပြောင်းကို ရှေ့ပြေး စမ်းသပ်စိုက်ပျိုးခဲ့ရာ အထွက်နှုန်းသည် ကြံနှင့်အတူတူ ဖြစ်သည်
သို့သော် ကြံစိုက်ပျိုးမှုထက် အချိန်သက်သာသည်
မော်တော်ကားများအတွက် သီးနှံမှ လောင်စာထုတ်လုပ်သည့် စက်ရုံကို ဆိုင်ယမ်အယ်လကာနောကုမ္ပဏီက ထိုင်းဘတ်ငွေ သန်းပေါင်း ၁၈၀၀၀ အကုန်အကျခံ၍ တည်ဆောက်မည် ဖြစ်သည်
ထိုစက်ရုံတရုံသည် အကြီးစားစက်ရုံတရုံ ဖြစ်ပြီး၊ အဓိကကုန်ကြမ်းအဖြစ် ကြံနှင့် ဂျုံတို့ကို သုံးစွဲမည်ဖြစ်လေသည်
သီးနှံများမှ အရက်ပြန်ထုတ်၍ ဂက်ဆိုဟောလောင်စာ ထုတ်လုပ်သုံးစွဲရာတွင် သီးနှံမြောက်မြားစွာ သုံးစွဲမှသာ ထုတ်ယူရရှိနိုင်မည် ဖြစ်သည်
ဖွံ့ဖြိုးပြီး နိုင်ငံကြီးများတွင် လူတစ်ဦး တနှစ်အတွင်း ကားမောင်းရန် လိုအပ်သော လောင်စာရရှိရေး အတွက် သီးနှံအလေးချိန် စုစုပေါင်း ပေါင် ၃၀၀၀ ခန့် သုံးစွဲ ရသည်
လက်ရှိအခြေအနေတွင် ဂက်ဆိုဟောလောင်စာဆီ ထုတ်လုပ်မှုသည် တစ်နှစ်ထက် တစ်နှစ် တိုးချဲ့လျက်ရှိရာ ဗရာဇီးတစ်နိုင်ငံတည်း၌ပင် ၁၉၈၅ ခုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါ အယ်လ်ကိုဟော ချက်လုပ်သည့်စက်ရုံငယ် ထောင်ပေါင်းများစွာ ရှိလာမည် ဖြစ်လေသည်
၁၄၀၈ (၁) ရက်
ညက်ဂလဲ့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyetgaleit)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ပန်ယန်းမြို့နယ်၊ နား လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်ကဲရွာ၊ ဆင်ကဲ
ဒန်နီရယ် စတီး (အင်္ဂလိပ်: Danielle Steel  ၊ ၁၉၄၇ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၁၄ ဖွား) သည် အမေရိကန် စာရေးဆရာ ဖြစ်သည်
ပုံသေနည်းဆန်လှသည့် သူ၏ စာရေးပုံတွင် ချမ်းသာသော မိသားစု ရင်ဆိုင်ရသည့် အလိမ်ခံရမှု၊ ခြိမ်းခြောက်ခံရမှု၊ သတ်သေခြင်း၊ ထောင်ကျခြင်းတို့ ပါဝင်တတ်သည်
တကျော့ နှစ်ကျော့ တေးကိုသီ သည် ၁၉၇၁ခုနှစ်က ထွက်ရှိခဲ့သော အဖြူအမဲခေတ် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြစ်သည်
စန္ဒာရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးမှ ထုတ်လုပ်ပြီး ဒါရိုက်တာ ထွန်းညွန့်ဦး (ဝင်းဦး)နှင့် ထွန်းထွန်းတို့မှ ရိုက်ကူးခဲ့သည်
အဓိကသရုပ်ဆောင်များအဖြစ် ဝင်းဦး၊ တင်တင်မြ၊ ချိုပြုံး၊ ​​ဒေါ်ခင်ရီ၊ ​ဒေါ်​မေနွဲ့တို့က သရုပ်ဆောင်ထားသည်
ဤဇာတ်ကားသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်သမိုင်းတွင် ဂီတဇာတ်ကားကောင်းအဖြစ် တင်ကျန်ခဲ့သည်
ဇာတ်ဝင်တေးဖြစ်သော တကျော့ နှစ်ကျော့တေးကိုသီမှာလည်း ထင်ရှားဆဲဖြစ်သည်
ဤဇာတ်ကားထွက်ရှိပြီး​နောက် ချိုပြုံးမှာ လူပိုသိလာခဲ့သည်
ကျော်စွာ - ဝင်းဦးဝေဝေစိုး - တင်တင်မြသင်းသင်းထွေး - ချိုပြုံးမအေးကြည် - ခင်လေးဆွေ
သက်ကယ်လွင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeilwin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ရွာငံမြို့နယ်၊ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘုရားကြီးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၉၉ ဦး၊ မ ၁၀၆၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၆၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်
ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် ဩစတြေးလျ နေရင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လာခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၄၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်အရပ်မှ တံငါသည်များ တစ်ခါတစ်ရံလာရောက်မှုနှင့် ဥရောပမှ ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့၏ ၁၆၀၆ ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အပြီးတွင် ဩစတြေးလျအရှေ့ခြမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပိုင်နက်အဖြစ် ၁၇၇၀ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
အစကနဦးပိုင်းတွင် ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ မှ အစပြု၍ နယူး ဆောက်ဝေး ကိုလိုနီဒေသသို့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတို့အား ပို့လွှတ်ရာ ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
လူဦးရေ တိုးပွားလာပြီး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိ လာသည်နှင့်အမျှ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော ရေမြေခြား ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၅ တိုင်းကို ထပ်မံ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်
တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်
ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်
မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်
ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်
အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်
ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်
ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်
၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်
ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်
တရားစီရင်ရေး အာဏာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်
တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်
အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်
သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ‌ ‌ဟောက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်
၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်
ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်
လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်
တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်
ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်
လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
အဓိကဆောင်ပါး - ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်
၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်
အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား  တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်
နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်
ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်
နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်
၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်
တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်
အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၁ အတွင်း၌  နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်နှင့်  ဝိတိုရိယပြည်နယ်များရှိ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ရွှေထွက်သဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ထိုကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ ရွှေတူးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပသားများအပြင် တရုတ်လူမျိုးများပါ အလုံးလိုက်အရင်းလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
လူဦးရေမှာ အချိန်ကာလ ၁၀ နှစ်အတွင်း နှစ်ဆတိုးပွားလာခဲ့သည်
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day) နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်
နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်
တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်
ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်
အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day) အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ သည် အပြာရောင်၊ အဖြူ ရောင် နှင့် အနီရောင် တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအလံဖြစ်သည်
အဆိုပါအလံတွင် အရေးကြီးသောအပိုင်း သုံးခုပါဝင်သည်
အလံ၏ဘယ်ဘက်ထိပ်ေထာင့်တွင် ယူနီယံဂျက် (Union Jack) ဟုလူသိများသော ဂရိတ်ဗြိတိန် အလံကို ပုံတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းတွေ့ရမှာဖြစ်သည်
ထို ယူနီယံဂျက် အလံပုံပါဝင်ရခြင်းမှာ ဩစတြေးလျတိုက်ကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အခြေချမှု သမိုင်းကို ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်
ယူနီယံဂျက်အလံ အောက်တည့်တည့်တွင် ဓနသဟာယ ကို ကိုယ်စားပြုသော ကြယ်ပွင့် (Commonwealth Star) ရှိသည်
အစောပိုင်းတွင်  ၎င်းကြယ်ပွင့်မှာ အစွန်း ၆ ခုသာပါရှိ၍ ထိုအစွန်းတစ်ခုစီသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်မြေ ခြောက်ခု (နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၊ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး နှင့် တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်) ကိုကိုယ်စားပြုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုးချဲ့ ကိုလိုနီ  ပါပူအာနယူးဂီနီ(Papua New Guinea) အပါအဝင်  ကြယ်ပွင့် အစွန်း ၇ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်လည်း ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရယူကာ လွတ်လပ်ပြီးသောနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
အလံ၏ ညာဘက်တွင် ကောင်းကင် တောင်ဘက်အရပ်တွင် မြင်ရနိုင်သော တောင်ပိုင်းကြယ်စု (Southern Cross) ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထို တောင်းပိုင်းကြယ်စုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့စဉ်ကတည်း ကောင်းကင်၌ ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြယ်ပွင့်လေးပွင့်တွင်  ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ အသိမှတ်ပြုထားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလေးရပ်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း (justice)၊ အမြော်အမြင်ကောင်းရှိခြင်း (prudence)၊ သီလ သမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း  (temperance) နှင့် စိတ္တခွန်အားဗလကောင်းခြင်း (fortitude)တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်
၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းသည် အနက်ရောင်ဖြစ်၍ ထိုအနက်ရောင်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးများအား ကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းတွင် အနီရောင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်သာမက အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ရာ ဝိညာဉ်လောက နှင့် သူတို့ နေထိုင်ရာ ကုန်းမြေနီများ၏ ဆက်နွယ်မူကိုဖော်ကြူးထားသည်
အလံ၏အလယ်တည့်တည့်တွင် အဝါရောင်စက်ဝိုင်းရှိသည်
ထိုစက်ဝိုင်းအဝါသည် 'နေ' ကိုကိုယ်စားပြုသည်
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်
အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်နှင့်အောက်ဘက်တွင် အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် စိမ်းစိုသော ကုန်းမြေကိုကိုယ်စားပြုသည်
ထို အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုကြား အလယ်တည့်တည့်တွင် အပြာရောင် နောက်ခံမှာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်း အစိမ်းရောင်နှင့် အပြာရောင် စပ်ကြား အပေါ်အောက်နှစ်ခုတွင် အနက်ရောင်မျဉ်းကြောင်းနှစ်ကြောင်းသည်  တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားကိုကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အလယ်တည့်တည့် အပြာရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ကချေသည်၏ အဖြူရောင် ဦးခေါင်းဆင်ယဉ်ထုံးတစ်ခုရှိ၍၊ ထိုသင်္ကေတသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတ ကြားတွင်ရှိသော ကြယ်ဖြူပွင့်၏ အစွန်းများသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားရှိ ကျွန်းစုများကို ကိုယ်စားပြုသည်
အဖြူရောင်သည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်
ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလယ်တည့်တည့်တွင်ရှိသော ဒိုင်းသည် ပြည်နယ်ခြောက်ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု စည်းရုံးရေး ကို ကိုယ်စားပြုသည်
ထိုဒိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) တစ်ကောင် နှင့် အီမျူးငှက် (Emu) တစ်ေကာင်ပါဝင်သည်
သားပိုက်ကောင် သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မူလဇာတိဖွားသဘာဝ၏ ရင်သွေးငယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အီမျူးငှက်သည်လည်း ၎င်းနည်းတူ မူလကတည်း ရှိနေခဲ့ကြသောတောရိုင်းသတ္တဝါလေးများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ပုံတွင်မြင်ရသည့်အတိုင်း ဒိုင်း အပေါ်တည့်တည့်တွင် ရွှေရောင် ဓနသဟာယ ကြယ်ပွင့်တစ်ပွင့်ပါဝင်သည်
အားလုံး၏နောက်ဘက်တွင် နောက်ခံအနေဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုထားသော 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းပုံ ကိုလည်းထည့်သွင်းထားသည်
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်
ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ဘင်ဂျမင် ပီရာ့ (အင်္ဂလိပ်: Benjamin Pierce, ) (ဧပြီ ၄၊ ၁၈၀၉ – အောက်တိုဘာ ၆၊ ၁၈၈၀) သည် အမေရိကန်လူမျိုး သင်္ချာပညာရှင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ဟားဗတ် တက္ကသိုလ်တွင် နှစ် ၅၀ ခန့် ပညာပို့ချခဲ့သူ ဖြစ်သည်
သူသည် နက္ခတ်တာရာတို့ ရွေ့လျားမှု မက္ကင်းနစ်ပညာ (celestial mechanics)၊ ကိန်းသီအိုရီ၊ အက္ခရာသင်္ချာနှင့် သင်္ချာဆိုင်ရာအတွေးအခေါ် ပညာရပ်နယ်ပယ်များ တွင် ပါဝင်လုပ်ဆောင်ချက်များကြောင့် နာမည်ထင်ရှားသည်
ယမ်းချယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangchei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းပျဉ်းမြို့နယ်၊ ယမ်းမိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းမိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၇၅ ဦး၊ မ ၁၆၇၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၅၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ဟင်းနု (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnu(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ အင်းတော်မြို့နယ်၊ မဲဇာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အင်္ဂလန်ပြည်ကို နော်မန်တို့ လာ ရောက်တိုက်ခိုက်ပြီးသော် စတင်စိုးမိုးသည့် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ် မတိုင် မီက အက်ဒွပ်အမည်ခံ အင်္ဂလိပ်ဘုရင်သုံးပါး အုပ်စိုးခဲ့ကြသည်
နော်မန်တို့ ရာက်လာပြီးနောက်တွင် အက်ဒွပ်အမည်ခံ ဘုရင် ပေါင်း ရှစ်ပါးရှိခဲ့သည်
၁ဝ၆၆ ခုနှစ်မတိုင်မီက အုပ်စိုးခဲ့သည့် အက်ဒွပ်ဘုရင်များမှာ အဲလဖရက်-သ-ဂရိတ်ဘုရင်၏ သား တော် အက်ဒွပ်-သ-အဲလဒါး (၈၉၉-၉၂၄)၊ အက်ဒွပ်-သ- မားတား (၉၇၅-၉၇၈) နှင့် အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆား (၁ဝ၄၂-၁ဝ၆၆)တို့ ဖြစ်သည်
အက်ဒွပ်-သ-ကွန်ဖက်ဆား ဘုရင်သည် အယ်သယ် ရက်ဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလန်ပြည်တွင် နောက်ဆုံး စိုးစံခဲ့သည့် အင်္ဂလိုဆက္ကဆွန်ဘုရင် ဖြစ်လေသည်
အက်ဒွပ် နတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက် ၁ဝ၆၆ ခုနှစ်တွင် နော်မန်ဒီနယ်စား ဝီလျံသည် အင်္ဂလန်ပြည်ကို ချဉ်းနင်းဝင်ရောက် သိမ်းပိုက်ခဲ့ သည်
အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် တိုင်းရေးပြည်မှုထက် အယူဝါဒ ရေးကို ပိုမိုလေးစား ဂရုတစိုက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် အထူးထင်ရှားကျော်စောသည့် ဝက်စမင်စတာ အက်ဗေးခေါ် ဘုရားရှိခိုးကျောင်းကြီး အပါအဝင် ဘုရားရှိခိုး ကျောင်း အများအပြား တည်ဆောက်ခဲ့လေသည်
နော်မန်တို့ရောက်ပြီး နောက် အုပ်စိုးခဲ့သည့် အက်ဒွပ်ဘုရင်များမှ ပထမအက်ဒွပ်သည် ၁၂၃၉ ခုနှစ်တွင် ဝက်စမင်စတာအရပ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
တတိယဟင်နရီဘုရင်၏ သားတော်ဖြစ်သည်
အိမ်ရှေ့မင်းသား ဘဝကပင် အက်ဒွပ်သည် နိုင်ငံရေးနှင့် စစ်ရေးစစ်ရာတို့ကို ကောင်းစွာ လေ့လာခဲ့လေသည်
သို့ဖြစ်၍ ၁၂၇၄ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်အဖြစ်သို့ ရောက်သောအခါ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေးဘက်၌သော် လည်းကောင်း၊ စစ်ရေးစစ်ရာဘက်၌သော် လည်းကောင်း အထူး တလည် ကျွမ်းကျင်လျက် ရှိနေပေတော့သည်
ခမည်းတော် တတိယဟင်နရီ ဘုရင်လက်ထက်တွင် ဖြစ်ပွားသော ဗယ်ရွန်စစ်ပွဲများတွင် ဘုရင့်တပ်များကို ဦးဆောင် ကာ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ထို့ပြင် ၁၂၇ဝ ပြည့်နှစ်၌ အက်ဒွပ်သည် နောက်ဆုံး ကရူးဆိတ်စစ်ပွဲသို့ လိုက်ပါတိုက် ခိုက်ခဲ့သေးသည်
၁၂၇၆ ခုနှစ်မှ အစပြု၍ ဝေလနယ်ကို အင်္ဂလန် ပြည်တွင်းသို့ သိမ်းသွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သည်
၁ဝ နှစ်ပတ်လုံး ကြိုးပမ်းမှ အောင်မြင်သောဟူ၏
အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ဆက်ခံ စိုးစံမည့် နန်းညွန့်နန်းလျာများကို ဝေလမင်းသားဟူသောဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်သည့်အစဉ်အလာတစ်ရပ်မှာ ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင် လက် ထက်မှ စတင်ခဲ့လေသည်
၁၂၉၅ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်သည် နောင်အခါ စံပြပါလီ မန်ဟုတွင်သည့် ပါလီမန်အစည်းအဝေးတစ်ရပ်ကိုဆင့်ခေါ်လျက် နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး အခြေခံဥပဒေများကိုသော် လည်းကောင်း၊ ပါလီမန်ကိုသော် လည်းကောင်း တိုးတက်ကောင်းမွန်နေအောင် ပြုပြင်ဆောင်ရွက်လေသည်
ပါလီမန်၏ သဘောတူညီချက် မရဘဲ အခွန်တော်သစ်များ ကောက်ခံခြင်းမပြုရဟူသောမူကို လက်ခံ၍ ဘုရင်၏အာဏာများကို လျှော့ချလိုက်လေသည်
ထို့ ပြင် အင်္ဂလန်ပြည်တွင် ပြဋ္ဌာန်းထားရှိပြီးသော ဥပဒေများကို လည်း စနစ်တကျ ပြန်လည် ပြုပြင်စီစဉ်လိုက်သဖြင့် သူ့အား နောင်လာနောက်သားတို့က အင်္ဂလိပ် ဂျပ်စတီးနီးယန်း ဟူ၍ ပင် ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဥပဒေနှင့် တရားရုံး ကျင့်ထုံး များမှာလည်း စနစ်တကျ ဖြစ်လာသည်
ပထမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် သူ၏နန်းသက်တစ်ချိန်လုံး၌ လိုလိုပင် စကော့တလန်ပြည်ကို သိမ်းသွင်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော် လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဒုတိယအက်ဒွပ်ကား ပထမအက်ဒွပ်၏ သားတော်ပီပီ အရပ်မြင့်၍ ရုပ်ရည်ခန့်ညား သည်
၁၂၈၄ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ ၁၃ဝ၁ ခုနှစ်တွင် ဝေလ မင်းသား ဘွဲ့ကို ပထမဦးဆုံး ရရှိခဲ့သော အင်္ဂလိပ်နန်းညွန့် နန်းလျာ ဖြစ်သည်
၁၃ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ခမည်းတော်၏ အရိုက် အရာကို ဆက်ခံခဲ့ရသည်
သို့သော် အက်ဒွပ်သည် အဆင်းသာ ရှိ၍ အချင်းမရှိသော ဘုရင်တစ်ပါးဖြစ်သဖြင့် ပြည်တွင်း၌ ဆူပူ သောင်းကျန်းမှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ခမည်းတော် ပထမအက်ဒွပ်သည် အပင်ပန်းခံ၍ သူ့ အားစစ်ရေးစစ်ရာကိုလည်းကောင်း၊ အုပ်ချုပ်ရေးရာကိုလည်း ကောင်း သွန်သင်ပြသပေးခဲ့သည်
သို့သော် သူသည် စစ်ပွဲများ ၌လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံအုပ်ချုပ်ရေး၌လည်းကောင်း၊ နိုင်နင်းစွာ စီမံအုပ်ချုပ်နိုင်သူမဟုတ်ချေ
ထို့ပြင် စိတ်ပျော့ညံ့သူဖြစ်သဖြင့် ခင်မင်သူအပေါင်းအဖော်များ၏ အလိုသို့လိုက်၍ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်လေ့ရှိ၏
သို့ဖြင့် မှူးမျိုးမတ်နွယ်များနှင့် မကြာခဏ ပဋိပက္ခဖြစ်ခဲ့ရပြိးနောက် ပါလီမန်က ၁၃၂၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ တွင် ဒုတိယအက်ဒွပ်ဘုရင်အား နန်းချကြောင်းကြေညာပြီးလျှင် သူ၏သားတော်ကို တတိယအက်ဒွပ်ဘုရင်ဖြစ်ဖြင့် နန်းတင်ကြ လေသည်
ရှစ်လခန့်အကြာတွင် နန်းကျဘုရင် အက်ဒွပ်သည် ဗာကလေးရဲတိုက်အတွင်း၌ ရက်စက်စွာ လုပ်ကြံသတ်ဖြတ်ခြင်း ကို ခံရလေသည်
တတိယအက်ဒွပ်သည် ဒုတိယအက်ဒွပ်၏ သားတော်ဖြစ်၍ ၁၃၁၂ ခုနှစ်တွင် ဖွား မြင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလန်ပြည်၏ ထီးနန်းကို ၁၃၂၇ ခုနှစ်မှ ၁၃၇၇ ခုနှစ်အထိ နှစ်ပေါင်း ၅ဝ တိုင်တိုင် စိုးစံခဲ့သည်
နန်းတက်စက အသက် ၁၅ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေး ရာ ရင်ခွင်ပိုက်အဖွဲ့က သူ့ကိုယ်စား တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ ၏
၁၃၂၈ ခုနှစ်တွင် ဟေးနော့မြို့စား၏ သမီးတော် ဖိလစ်ပ မင်းသမီး နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် စကော့တလန်ပြည်ကို သိမ်းသွင်းရန် ဆက်လက်ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့ရာတွင် စကော့ တို့၏ လွပ်လပ်ရေးစိတ်ဓာတ်ကို မချိုးနှိမ်နိုင်သဖြင့် ထမြောက် အောင်မြင်ခြင်းမရှိခဲ့ချေ
သို့ဖြစ်ရကား တတိယအက်ဒွပ်ဘုရင် သည် တိုင်းပြည်ရေးရာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ဘုရင်အဖြစ်ဖြင့် ကျော်စောသည်ထက် စစ်သူရဲကောင်းအနေဖြင့် ပိုမိုထင်ရှားလေ သည်
၁၃၃၇ ခုနှစ်မှအစပြု၍ ပြင်သစ်တို့နှင့် အင်္ဂလိပ်တို့ နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ကြလေသည်
၁၃၄၆ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွား၍ အင်္ဂလိပ်တို့ အနိုင်ရလိုက်သော ကရေဆီးတိုက်ပွဲမှာ နှစ်တစ်ရာစစ်ပွဲတွင် ပွဲဦးထွက်တိုက်ပွဲကြီးတစ်ခု ဖြစ်ပေသည်
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ကဲလေးမြို့ ဝိုင်းရာတွင် (၁၃၄၇ ခုနှစ်) လည်းကောင်း၊ အခြားတိုက်ပွဲများတွင်လည်းကောင်း၊ သူ၏သားတော် ဗလက်ပရင့်မင်းသား အက်ဒွပ်က ကူညီခဲ့လေ သည်
ပွားတျေးတိုက်ပွဲတွင် လည်းကောင်း၊ စလွီးရေကြောင်း တိုက်ပွဲတွင်လည်းကောင်း အောင်မြင်ခဲ့သော်လည်း အက်ဒွပ် ဘုရင်သည် နောင်အခါများတွင် စစ်ပွဲ၌ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခြင်း မပြုနိုင်တော့ချေ
ပြင်သစ်ပြည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ပိုင် နယ်ပယ် အတော်များများ ဆုံးရှုံးသွားသည့်အပြင် နိုင်ငံမှာလည်း အတော် ပန်းသွားလေသည်
စစ်အတွက်ကုန်ကျစရိတ်ကို တောင်းဆိုရန် ပါလီမန်ကို မကြာခဏ ဆင့်ခေါ်ရသည့်ပြင် ပါလီမန်နှင့်လည်း ထိုငွေရေး ကြေးရေးကိစ္စနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မကြာမကြာ အချင်းများခဲ့ရ လေသည်
ပါလီမန်၏ တန်ခိုးအာဏာလည်း တိုးတက်လာလေ သည်
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ လက်ထက်တွင် အမျိုး သားစိတ်ဓာတ်မှာ တက်ကြွလာသဖြင့် အစိုးရဌာနများနှင့် တိုင်း သူပြည်သားတို့သည် အင်္ဂလိပ်စာကို အသုံးများလာကြ၏
အင်္ဂလိပ်စာပေကို အရေးထားလာကြလေသည်
ထို့ပြင် သူ၏လက် ထက်တွင်ပင် အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကူးစက်တတ် သော ကပ်ရောဂါဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်လာရာ အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ လူဦးရေထက်ဝက်ခန့်မှာ သေကြေပျက်စီးကုန် လေသည်
ထိုရော ဂါဆိုးကြီး ဆိုက်ရောက်လာသဖြင့် တိုင်းသူ ပြည်သားတို့၏ နေထိုင်မှုနှင့် စီးပွားရေးတို့မှာ နောင်နှစ်ပေါင်း များစွာ နာလန်မထူ နိုင်အောင် အခြေပျက်ခဲ့ရလေသည်
၁၃၇၆ ခုနှစ်တွင် လက်ရုံးတစ်ဆူအားကိုးရသော သား တော်ကြီး ဗလက်ပရင့်မင်းသား ကွယ်လွန်သည်
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်၏ သားတော်သမီးတော်ပေါင်း ၁၂ ယောက် ထွန်းကားသည်တွင် သားတော်ခုနစ်ယောက်စလုံးမှာ ဘုရင်ကြီး နတ်ရွာမစံမီကပင် ကွယ်လွန်ကုန်ကြလေသည်
တတိယ အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ၁၃၇၇ ခုနှစ်ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင်ကွယ်လွန်သည်
နှစ်တရာစစ်ပွဲ ကြီး ပြီးဆုံးသောအခါ အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် လန်ကက်စတာ ဆွေမျိုးစုနှင့် ယော့ဆွေမျိုးစုတို့ ထီးနန်းလုကြရာ ပြည်တွင်းစစ် ဖြစ်ပွားလေသည်
ယင်းမှာ နှင်းဆီစစ်ပွဲဟု တွင်သည်
စတုတ္ထအက်ဒွပ်သည် ယော့နယ်စား ရစ်ချတ်၏သား တော်ဖြစ်၍ ၁၄၆ဝ ပြည့်နှစ် ဝိတ်ကဖီး တိုက်ပွဲတွင် သူ၏ ခမည်းတော် ကျဆုံးပြီးသည့်နောက် ယော့ဆွေမျိုးစု၏ ခေါင်း ဆောင်ဖြစ်လာလေသည်
၁၄၆၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်သည် လန်ကက်စတာစစ်တပ်များကို တောင်တွန်တိုက်ပွဲတွင် အနိုင်ရခဲ့ သည်
လန်ကက်စတာဘုရင်ဖြစ်သော ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင်ကို လည်း လက်ရဖမ်းမိခဲ့လေသည်
ထို့နောက် လူသူအင်အားကောင်းလှသော ဝါဝစ်မြို့စား ၏အကူအညီဖြင့် အက်ဒွပ်သည် အင်္ဂလိပ် ထီးနန်းကိုရလေ သည်
သို့သော် ထီးနန်းကိုသိမ်းပိုက်ပြီးနောက် မကြာမီ လက် ထပ်ထိမ်းမြားရေးနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဝါဝစ်မြို့စားနှင့် သဘောကွဲ လွဲကြလေသည်
ထိုအခါ ဝါဝစ်မြို့စားသည် လန်ကက်စတာဖက်သား များနှင့် ပူးပေါင်းကာ ၁၄၇၁ ခုနှစ်တွင် အက်ဒွပ်ကို အင်္ဂလန် ပြည်မှ စွန့်ခွာသွားစေ၍ ဆဋ္ဌဟင်နရီဘုရင်ကိုနန်းတင်ခဲ့ပြန်၏
အက်ဒွပ်ဘုရင်လည်း ဖလန်းဒါးနယ်သို့ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင် နေခဲ့ရသည်
သို့သော် နောက်တစ်နှစ်တွင် အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် အင်္ဂလန်ပြည်သို့ ချီတက်တိုက်ခိုက်ရာ ဝါဝစ်သည် တိုက်ပွဲ၌ ကျဆုံးလေသည်
ဟင်နရီဘုရင်ကိုလည်း အဆုံးစီရင်စေသည်
စတုတ္ထအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ပျော်ပျော်ရွှင်ရွှင်နေတတ်၍ အပေါင်းအသင်းဆံ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
အုပ်ချုပ် ရေးတွင် ကျွမ်းကျင်သူလည်းဖြစ်သည်
လန်ကက်စတာဘုရင် များကြောင့် ဆုံးရှုံးခဲ့ရသော ဘုရင်၏ တန်ခိုးအာဏာများကို ပါလီမန်လက်မှ ပြန်ရအောင် စွမ်းဆောင်ပေးခဲ့၏
သူ့လက်ထက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ၁၃ နှစ်မျှ စစ်မက် မဖြစ်ပွားဘဲရှိသဖြင့် ကုန်သွယ်ရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်လာ သည်
သူကိုယ်တိုင် သူပိုင်ငွေပင်ငွေရင်းများကို စိုက်ထုတ်ကာ ကုန်သွယ်မှုကို အားပေးခဲ့သည်
၁၄၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလ ၉ ရက် နေ့တွင် ကွယ်လွန်သည်
ပဉ္စမအက်ဒွပ်မှာ စတုတ္ထ အက်ဒွပ်၏သားတော်ဖြစ်၍ အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို ၁၄၈၃ ခုနှစ် ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ သုံးလမျှသာအုပ်စိုးရလေသည်
ခမည်းတော် စတုတ္ထအက်ဒွပ်ဘုရင် နတ်ရွာစံသည့် အချိန်တွင် ပဉ္စမအက်ဒွပ်မှာ ၁၃ နှစ်အရွယ်မျှသာ ရှိသေး၍ သူ၏ ဦးရီးတော် ဂလော့စတားမြို့စား ရစ်ချတ်က ရင်ခွင်ပိုက် မင်းသားကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၈၄၃ ခုနှစ် ဇွန်လသို့ရောက်သောအခါ ရစ်ချတ်သည် ဘုရင်ကလေးနှင့် သူ၏ညီတော် ရစ်ချတ်တို့ကို လန်ဒန်မျှော်စင် ကြီး၌ အကျဉ်းချထားခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ ပဉ္စမအက်ဒွပ်နှင့် ညီတော်တို့၏ ကံကြမ္မာ ကို မည်သူမျှမသိရတော့ချေ
သူတို့၏ ဦးရီးတော်ရစ်ချတ်၏ အမိန့်ဖြင့် လုပ်ကြံခြင်း ခံရဟန်တူသည်
ထို့နောက် ရစ်ချတ် သည်လည်း တတိယ ရစ်ချတ်ဘွဲ့ကိုခံယူ၍ နန်းတက်လေသည်
ဆဋ္ဌမ အက်ဒွပ်သည် အဋ္ဌမ ဟင်နရီဘုရင်နှင့် တတိယမိဖုရား ဂျိန်း ဆေးမိုး တို့မှ ဖွားမြင်သော သားတော်ဖြစ်၍၊ ၁၅၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့တွင်နန်းတက်ခဲ့သည်
အက်ဒွပ်သည် ထီးနန်းကိုဆက်ခံချိန်တွင် အသက် ၁ဝ နှစ်မျှသာရှိသေး၏
သို့ဖြစ်၍ ပထမ ဦးရီးတော် ဆမ္မားဆက် မြို့စားနှင့် နောင်တွင် နော့သမ်ဗာလန်မြို့စားတို့က ဘုရင် ကလေးကိုယ်စား တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်ခဲ့ရလေသည်
ဆဋ္ဌအက်ဒွပ်ဘုရင်၏ နန်းသက်ခြောက်နှစ်အတွင်း ထူးခြားချက်တစ်ရပ်မှာ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ ပရိုတက်စတန့် ဘာ သာရေးဂိုဏ်း အခြေခိုင်မြဲလာခြင်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ၁၅၄၇ ခုနှစ်တွင် ပင်ကီတိုက်ပွဲ၌ စကော့တို့ကို အနိုင်ရလိုက်သည်
၁၅၅၃ ခုနှစ်ဇူလိုင်လ ၆ ရက်နေ့တွင် ဆဋ္ဌ အက်ဒွပ်ဘုရင် သည် အဆုတ်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်သည်
သတ္တမအက်ဒွပ်သည် ၁၈၄၁ ခုနှစ်တွင်ဖွားမြင်၍ ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ သားတော် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
၁၉ဝ၁ ခုနှစ်ဇန်နဝါရီလ ၂၂ ရက်နေ့တွင် မယ်တော်ဘုရင်မကြီး နတ်ရွာစံသဖြင့် ထီးနန်းကိုဆက်ခံရသည်
ထိုအခါ သတ္တမအက်ဒွပ်သည် သက်တော် ၅၉ နှစ်အရွယ်မျှ ရှိပြီဖြစ်၏
၁၈၆၃ ခုနှစ်မတ်လ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် ဒိန်းမတ်ပြည့် ရှင် နဝမ ခရစ္စတီယန်ဘုရင်၏ သမီးတော် အကြီးဆုံး အယ်လက် ဇန္ဒရား မင်းသမီးနှင့် စုံဖက်ခဲ့သည်
မယ်တော်ဘုရင်မကြီး အသက်အရွယ်ကြီးရင့် လာသောအခါ၊ ဝေလမင်းသား အက်ဒွပ် တို့ ဇနီးမောင်နှံနှစ်ဦးသာလျှင် တိုင်းသူပြည်သားများနှင့် ပွန်းတီးစွာ ဆက်ဆံခဲ့ရလေသည်
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် အပေါင်းအသင်းဆံ့သူဖြစ် ၏
နိုင်ငံရေးပရိယာယ်ကိုလည်း ကောင်းစွာ တတ်ကျွမ်းနား လည်သဖြင့် ဥရောပတိုက်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၏ အခြေကို တောင့်တင်းစေခဲ့သည်
နိုင်ငံတကာတို့နှင့် သင့်မြတ်အောင်ကြိုး စားဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
အထူးသဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံနှင့် ရင်းနှီးစွာ ဆက်ဆံလိုသဖြင့် ၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ်သမ္မတ လူဗတ်ထံသို့ အလည်အပတ် သွားရောက်ခဲ့လေသည်
ဝေလ မင်းသားဘဝနှင့်လည်း ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့သို့ ရောက်ခဲ့ဖူး၏
ထို့ပြင် ၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ချုပ်ဆိုခဲ့သော အင်္ဂလိပ်-ရုရှ စာချုပ်ကို ပိုမိုခိုင်မြဲစေရန် အက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ၁၉ဝ၈ ခုနှစ်၌ ရုရှနိုင်ငံသို့ သွားရောက်ခဲ့လေသည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ ကိုင်ဇာဘုရင် ထံသို့လည်း ၁၉ဝ၉ ခုနှစ်တွင် အလည်အပတ် ရောက်ခဲ့ခြင်း အားဖြင့် အင်္ဂလိပ်-ဂျာမန်ဆက်ဆံရေးကို ယာယီမျှသော်လည်း ပြေပြစ်စေခဲ့၏
အမြော်အမြင်နှင့်ပြည့်စုံသော ဘုရင်ဖြစ်သည့်အလျောက် ပြင်သစ်၊ စပိန်၊ အီတလီ၊ ဂျာမနီ၊ ပေါ်တူဂီ စသော တိုင်းနိုင်ငံအသီးသီးတို့နှင့် အနုညာတ စီရင်ဆုံးဖြတ်ရေးဆိုင်ရာ စာချုပ်များ ချုပ်ဆိုနိုင်အောင်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
သတ္တမ အက်ဒွပ်ဘုရင်ကြီးသည် ဥရောပတိုက်၏ ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် အားခွန်စိုက်ထုတ် ကြိုးပမ်းခဲ့သောကြောင့် သူ့အား ငြိမ်းချမ်းရေးအတွက် ကြိုးပမ်းသူ အက်ဒွပ်ဟူ၍ပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြလေသည်
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ၁၉၁ဝ ပြည့်နှစ် မေလ ၆ ရက်နေ့တွင်လွန်သည်
သတ္တမအက်ဒွပ်ဘုရင်နှင့် အယ်လက်ဇန္ဒရားမိဖုရားတို့ တွင် သားတော်နှစ်ပါးနှင့် သမီးတော် သုံးပါး ထွန်းကားသည်
သားတော်အကြီး ကလားရင့်မြိုစား အဲလဗတ်မှာ ၁၈၉၂ ခုနှစ် တွင် ကွယ်လွန်သည်
သားတော်အငယ် ဂျော့မင်းသားသည် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်အဖြစ် ခမည်းတော်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံခဲ့ လေသည်
အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်နှင့် မေရီမိဖုရားကြီးတို့၏ သားတော်အကြီးဆုံး ဖြစ်၏
၁၈၉၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင်လေ သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ဝ ရက်နေ့တွင် ခမည်း တော် ပဉ္စမဂျော့ဘုရင်၏ အရိုက်အရာကို ဆက်ခံရလေသည်
ထိုအခါတွင် သက်တော် ၄၂ နှစ်ခန့် ရှိနေပြီဖြစ်၏
၁၉၁၁ ခုနှစ်တွင် ဝေလမင်းသားဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်
သူ၏နာမည်အပြည့်အစုံမှာ အက်ဒွပ် အဲလဗတ် ခရစ် စတီယန်ဂျော့ အင်ဒရူးပက်ထရစ် ဒေးဗစ် ဟူ၍ ဖြစ်လေသည်
မင်းသားဘဝနှင့် အော့စဗွန်းနှင့် ဒါ့တမတ်ရေကြောင်း အတတ်သင် ကောလိပ်ကျောင်းများတွင် ရေကြောင်းအတတ်ကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
၁၉၁၂ ခုနှစ်တွင် ရေကြောင်းအတတ်သင် ကောလိပ် ကျောင်းမှထွက်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ် မော့ဒလင်းကောလိပ် တွင် နှစ်နှစ်ခန့်မျှ ပညာဆက်လက်သင်ကြားခဲ့သည်
ဘိုးတော် သတ္တမ အက်ဒွပ်ဘုရင်ကဲ့သို့ နိုင်ငံတကာသို့ ခရီးထွက်လိုသူဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ပထမကမ္ဘာစစ် ပြီးဆုံးပြီးသည့်နောက် ကမ္ဘာ့ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်သွယ် ရေးကိုရှေးရှုကာ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံ၊ တောင်အမေရိကတိုက်၊ အိန္ဒိယ၊ မြန်မာ၊ ဩစတြေးလီး ယားတိုက်နှင့် နယူးဇီလန်ကျွန်းများသို့ အလည်အပတ် သွား ရောက်ခဲ့သည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိန်ကျွန်းရှိ စက်မှု လက်မှုထွန်းကားရာနှင့် သတ္တုတွင်းများရှိရာ အရပ်ဒေသများသို့ လှည့်လည်ကြည့်ရှုခဲ့လေသည်
အပေါင်းအသင်းဆံ့သူ တစ်ယောက်ဖြစ်သည့်အလျောက် မင်းသားသည် လူချစ်လူခင်ပေါ၏
သာမန်လူတန်းစားတို့နှင့် ပွန်းပွန်းတီးတီး ပေါင်းသင်းဆက်ဆံတတ်သူလည်း ဖြစ်သဖြင့်၊ လူတိုင်း၏ ချစ်ကြည်ညိုခြင်းကို ခံရလေသည်
သူသည် အထူး သဖြင့် စစ်ပြန်ရဲဘော်များနှင့် လူငယ်များအရေးတွင် ပိုမိုစိတ်ဝင် စားခဲ့လေသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်ဦးတွင် ခမည်းတော်ဂျော့ဘုရင် ကွယ်လွန် သည့်အခါ အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘွဲ့ကိုခံယူလျက် နန်းတက်ခဲ့သည်
သို့သော် ထိုနှစ်မလွန်မီ အမေရိကန်သူ မစ္စစ်ဝေါလစ် ဝါဖီး ဆင်မဆင်ကို တွေ့ရှိမေတ္တာသက်ဝင်ခဲ့သဖြင့် မိဖုရားမြေ|ာက်လို သောဆန္ဒ ပြင်းပြခဲ့သည်
သို့ရာတွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ အစိုးရအဖွဲ့ နှင့်တကွ ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများကပါ ဘုရင်၏အလိုသို့ မလိုက် လျောနိုင်ကြပေ
မစ္စစ်ဆင်မဆင်မှာ အိမ်ထောင်နှစ်ဆက် ရှိခဲ့ဖူးရုံမျှမက၊ ဒုတိယအိမ်ထောင်သည် ခင်ပွန်းနှင့်လည်း ပြတ် စဲသည်ဟု မဆိုသာသေးသဖြင့်၊ အင်္ဂလန်ထီးနန်း အသရေနှင့် ထုံးတမ်းစဉ်လာကိုငဲ့ကွက်ကာ ဘုရင်အလိုသို့ မလိုက်လျောနိုင် ခြင်း ဖြစ်လေသည်
သို့သော် အဋ္ဌမအက်ဒွပ်ဘုရင်သည် အမေ ရိကန်သူကိုမစွန့်နိုင်သဖြင့် ၁၉၃၆ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁ဝ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ထီးနန်းကို စွန့်လွှတ်လိုက်လေသည်
ထိုအခါ ညီတော် ယော့နယ်စားသည် ဆဋ္ဌမ ဂျော့ဘွဲ့ ကိုခံလျက် နန်းတက်လေသည်
ထီးနန်းကို ဆက်ခံသိမ်းပိုက်ရ သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နောင်တော်အား ဝင်ဆာမြို့စားရာထူးကို ချီးမြှင့်ခဲ့လေသည်
ဝင်ဆာမြို့စားသည် ၁၉၃၇ ခုနှစ်ဇွန်လ ၃ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၌ မစ္စစ် ဆင်မဆင်နှင့် လက်ထပ်လိုက်လေသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်မှ ၁၉၄၅ ခုနှစ်အထိ ဝင်ဆာ မြို့စားသည် ဗဟားမားကျွန်းစုတွင် ဘုရင်ခံအဖြစ်ဖြင့် ဆောင် ရွက်ခဲ့သည်
ဘုရင်ခံအဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်နေစဉ် ဝင်ဆာမြို့ စားသည် ကျွန်းသူကျွန်းသားတို့၏ စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှုကို အထူးတလည်ကြိုးပမ်းခဲ့လေသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်မြို့စားနှင့် မြို့စားကတော်တို့သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ နန်းစွန့်ပြီးနောက် ပထမဆုံးအကြိမ် သွားရောက်ခဲ့ကြလေသည်
ထို့နောက်တွင် ဝင်ဆာမြို့စား ဇနီးမောင်နှံတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ ပါရစ်မြို့၌ အခြေချနေထိုင်ခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် မေလ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အသက် ၇၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ဝင်ဆာ မြို့စားသည် ပါရစ်မြို့ရှိ မိမိစံအိမ်၌ ကွယ်လွန်သွားသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
သံသရာ၏ စတင်ဖြစ်ချိန်ကို မသိနိုင်၊ “မဟာသမုဒ္ဒရာ” “မြင့်မိုရ်တောင်” “မြေကြီးတို့ ပျောက်ကွယ်ချိန် ရှိနိုင်သော်လည်း အဝိဇ္ဇာဖြင့် (အမှန်တရား “သစ္စာ”ကို) ဖုံးကွယ်ထားပြီး တဏှာဖြင့် (ဘဝ, စည်းစိမ်တို့၌) ဖွဲ့တုတ်ချည်နှောင်ထားသော သတ္တဝါတို့၏ ဒုက္ခကုန်ဆုံးချိန်, ဒုက္ခအားလုံးမှ လွတ်မြောက်ချိန်ကို ငါဘုရားဟောတော်မမူ၊ ခွေးချီသည့်သံကြိုးဖြင့် ဖွဲ့ချည်ထားသော ခွေးကဲ့သို့ အရိယာတို့နှင့် မတွေ့ရ အရိယာ သူတော်ကောင်းတို့၏တရားကို မနာယူရ, အဆုံးအမ မခံရသော အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်၏ ခန္ဓာငါးပါး၌ အတ္တ-ဟု ရှုမြင်ပုံ၊ ခန္ဓာငါးပါးသို့ ပတ်၍ပြေးနေပုံ, အစဉ်လိုက်နေပုံ၊ ဆင်းရဲအားလုံးမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပုံနှင့် အရိယဒဿာဝီ, အရိယဓမ္မသုတဝန္တ သပ္ပုရိသ ဓမ္မ သုဝိနီတဖြစ်သော သုတဝန္တအရိယာသာဝက၏ ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ အတ္တ-ဟု မရှု မြင်ပုံ၊ အစဉ်မလိုက်ပုံ၊ ဒုက္ခအားလုံးတို့မှ လွတ်မြောက်နိုင်ပုံကို ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
သံသရာသည် အစမရှိ၊ အဝိဇ္ဇာဖြင့် (အမှန်တရာ “သစ္စာ”)ကို ဖုံးကွယ်ထား တဏှာဖြင့် (ဘဝ, ဘောဂတို့၌)ဖွဲ့နှောင် ချည်တုတ်ထားသော တစ်ဘဝမှ တစ်ဘဝသို့ပြောင်းရွှေ့ နေကြသော သတ္တဝါတို့၏ ရှေ့ပိုင်းအစသည် မထင်ရှား၊ ခွေးချည်သံကြိုးဖြင့် ခိုင်မြဲစွာ ချည်နှောင်ခံနေရသော ခွေးကဲ့သို့ ဤအတူ အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်ပုဂ္ဂိုလ်သည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါးတို့၌ “ငါ့ဥစ္စာ, ငါ, ငါ့အတ္တ”ဟု လျောင်း, ထိုင်, ရပ်, သွား ဣရိယာပုထ် လေးပါးလုံး ရှုမြင်နေ၏
ထို့ကြောင့် “ဤ(ငါ့)စိတ်သည် ရှည်မြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး ရာဂဖြင့် ညစ်နွမ်းနေသလော၊ ဒေါသဖြင့် ညစ်နွမ်းနေသလော၊ မောဟဖြင့် ညစ်နွမ်း နေသလော”ဟု မိမိစိတ်ကို အမြဲမပြတ် ရှုဆင်ခြင်နေရမည်
သတ္တဝါတို့သည် စိတ် ညစ်နွမ်းခြင်းကြောင့် ညစ်နွမ်းကြသည်၊ စိတ်ဖြူစင်ခြင်းကြောင့် သတ္တဝါတို့ ဖြူစင်ကြ ရသည်
ပန်းချီကျော်တို့၏ လက်စွမ်းပြ အဆန်းကြယ်ဆုံးပန်းချီကားချပ်ထက် စိတ်သည် ပို၍ဆန်းကြယ်၏၊ ဆန်းကြယ်သော တိရစ္ဆာန်အမျိုးမျိုးထက် စိတ်က ပို၍ ဆန်းကြယ်၏
ထို့ကြောင့် မိမိစိတ်ကို အမြဲမပြတ် ရှုဆင်ခြင်နေရမည်
ပင်မင်း (ဆေးဆိုးပန်းရိုက်)သမား, ပန်းချီဆရာတို့ကဲ့သို့ ဖြစ်သည်ရှိသော် ခန္ဓာငါးပါးသာ ဖြစ်သည်၊ ခန္ဓာငါးပါးသည် နိစ္စလော၊ အနိစ္စလော-အစရှိသည်ဖြင့် ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါး စီကို အနတ္တလက္ခဏသုတ် ဒေသနာတော်နည်းဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်ဆိုက်သည်အထိ အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ယကွင်းဆက်ရွာ၊ ကုန်းတန်း (မြောက်)
ပင်လယ်အနီမိုနီ (Sea anemone) ဆိုသည်မှာ ပင်လယ်ခူအမျိုးအစား(Cnidarian animals)တွင် ပါဝင်သည့် အရောင်စုံကာ ပန်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသည့် ရေနေသတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်
Polyps ဟုခေါ်သည့် မျိုးပေါင်းစုတွင် အခြေခံအကျဆုံးမျိုးစိတ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းတို့သည် အမြဲဆာလောင်နေတတ်သော သတ္တဝါများဖြစ်ကြသည်ပြီး ၎င်းတို့၏ နီမတိုဆိုက်(nematocysts) အဆိပ်ရှိသောဆူးချွန်ငယ်လေးများဖြင့်ထိုးသွင်း၍  ကာပွန်းနှင့်တူအောင်ဖွဲ့စည်းထားသည့်  နီယိုတိုးစင့်(Neurotoxin)များ ပို့ဆောင်ကာ မီးကဲ့သို့လောင်ကျွမ်းစေပြီး သားကောင်ကား သွက်ချာပါဒ အဆိပ်သင့်ကာရူးသွပ်စေခြင်းနည်းဖြင့် အစာရှာကြသည်
ငါး သို့မဟုတ် ပင်လယ်သတ္တဝါများအား စားသုံးရာတွင် ၎င်းတို့ အမဲလိုက်ရရှိထားသည့် သားကောင်ကို သူ၏ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းရှိ အစာအိမ်အတွင်းသို့ရောက်ရှိစေပြီး ဖြေးညှင်းစွာအစာခြေဖျက်ခြင်းဖြင့် စားသုံးကြသည်
အနီမိုနီများသည် မလုပ်ရှားပဲ မာကြောသော ပင်လယ်ရေအောက် ကျောက်တန်းများအား တွယ်ကပ်နေတတ်သည့် သတ္တဝါတစ်မျိုးဖြစ်သည်
သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏အောက်ခြေအားအသုံးပြု၍ ဖြေးညှင်းစွာရွေ့လျားနိုင်သည်
အခြားမျိုးစိတ်များမှာ နေရာသစ်သို့ ပြောင်းရွှေ့နိုင်ပြီး ထိုသို့ပြောင်းရွှေ့ရာတွင် ကိုယ်ခန္ဓာအား ချိုးကွေးသွားခြင်း အား အသုံးပြုသည်
ပြောင်းရွှေ့ရသည့် ရည်ရွယ်ချက်များမှာ လုံခြုံရေးအရသော်လည်းကောင်း(အခြားအမဲလိုက်ကောင်များ၏အန္တရာယ်)သို့မဟုတ် ခြောက်သွေ့သော ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထားအရသော် လည်းကောင်း ဖြစ်သည်
အနီမိုနီတစ်ခု၏ ကိုယ်ခန္ဓာထိပ်ပိုင်းတွင် နှုတ်သီးချပ်ပြား တစ်ခုပါဝင်သည်
ပါးစပ်နှင့် အူများသည် ယင်းနှုတ်သီးချပ်ပြား အလယ်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
၎င်း၏ အာရုံခံအစာရှာသည့် လက်ချောင်းကွင်း များသည် နှုတ်သီးချပ်ပြား ပတ်ပတ်လည်တွင်ရှိသည်
ခြေနင်းချပ်ပြားသည် ပင်လယ်အနီမိုနီ၏ အောက်ခြေတွင်ရှိသည်
အချို့သော အနီမိုနီပန်းများသည် အခြားရေသတ္တဝါများနှင့် လိုက်လျောညီထွေစွာနေထိုင်တတ်ကြသည်
အလုန်းငါး၊ အင်ကော့နီတိုဂိုဘီ နှင့်အခြား မြားကဏန်းများသည် အနီမိုနီ၏အာရုံခံလက်ချောင်းကွင်းများအားရှာဖွေ၍ ၎င်းတို့၏ တည်းခိုရာအကာအကွယ်ပြုလုပ်နေထိုင်ကြသည်
ဝင်ကစို့ကောင်များ ဝင်ရောက်နေထိုင်တတ်သော အခွံများတွင် အနီမိုနီကောင်များ ကပ်ပါလာတတ်သည်ကိုတွေ့ရတတ်သည်
အချို့အနီမိုနီများ၏ အတွင်းပိုင်းတွင် ပင်လယ်ရေညှိအမျိုးအစားအချို့ကိုတွေ့ရပြီး ယင်းတို့နှင့်လိုက်ရောညီထွေစွာနေထိုတတ်သည်ကိုတွေ့ရသည်
ယင်းသည်ပင်အခြား သန္တာကျောက်များ၏ ပြုမူပုံနှင့်ဆင်တူသည်
ဒိုင်နိုဖလက်ဂယ်လိတ် ရေညှိသည် နေရောင်ခြည်အားအစာချက်လုပ်ရန်အသုံးပြုပြီး ချက်လုပ်ပြီးသောအစာအချို့ကို အနီမိုနီပန်းက စားသုံးခြင်းဖြင့်လည်းနေထိုင်ကြသည်ကိုတွေ့ရသည်
ကင်းတောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kin Taung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ သဲချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သေနတ်နှင့် အမြောက်မြားတွင် အသုံးပြုကြသော ရိုးရိုး ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်းများတွင် အသုံးပြုကြသော ယမ်းများ သည် ထိုယမ်းများတွင် ပါဝင်လျက်ရှိသော ယမ်းစိမ်းကြောင့် သာ ပေါက်ကွဲနိုင်သည့် သတ္တိရှိနေခြင်း ဖြစ်သည်
ဓာတုဗေဒ ပညာရှင်အဖို့တွင် ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းသည် ပိုတက်စီယမ်နိုက်ထရိတ် ဖြစ်၍ ဓာတုသင်္ကေတအဖြစ်နှင့် ထိုပစ္စည်းကို KNO3 ဟု ရေးသည်
ထိုသင်္ကေတကို ကြည့်ခြင်းဖြင့် ထိုပစ္စည်း၌ မည်သည့်ဓာတ်ပစ္စည်းများ ပါဝင်လျက်ရှိသည် ဆိုသည်ကို သိနိုင်လေသည်
ယမ်းစိမ်းသည် မျက်နှာပြင် ခြောက်မျက်နှာ ရှိသော အရောင်မဲ့ပုံဆောင်ခဲ ဖြစ်သည်
အရသာမှာ အေး၍ ငန်သည်
ရေတွင် ပျော်ဝင်နိုင်သော်လည်း အယ်လကိုဟောတွင် မပျော်ဝင်နိုင်ချေ
ယမ်းစိမ်းကို ယမ်းနှင့် မီးကျည်မီးပန်း လုပ်ငန်းတွင်သာမက မြေဩဇာလုပ်ငန်းနှင့် နိုက်ထရစ်အက်ဆစ် ချက်သည့် လုပ်ငန်းများတွင်လည်း အသုံးပြုနိုင်သည်
ထို့ပြင် ယမ်းစိမ်းသည် အပုပ်ကို နိုင်သဖြင့် အသားများကို တာရှည်ခံ အောင် ပြုလုပ်ရာတွင်လည်း ယင်းကို အသုံးပြုနိုင်သည်
အချို့ ဆေးဆိုးရာတွင်လည်း ယမ်းစိမ်းကို ထည့်၍ အသုံးပြုကြရ သည်
မီးခြစ်ဆံခေါင်းများတွင်လည်း ထည့်၍ သုံးကြသည်
ယမ်းစိမ်းကို နိုင်ငံအမြောက်အမြားတွင် သဘာဝ အလျောက် ရရှိနိုင်သည်
အထူးသဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင် စု နိုင်ငံရှိ ကင်တပ်ကီးပြည်နယ်၊ ဗာဂျင်းနီးယားပြည်နယ်နှင့် အင်ဒီးယားနားပြည်နယ်တို့ရှိ ဂူများမှ ရရှိနိုင်သည့်အပြင်၊ စပိန်၊ အီဂျစ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင်လည်း ရရှိနိုင်လေသည်
ရိုးရိုးယမ်းစိမ်းကို များသောအားဖြင့် တောင်အမေရိက တိုက် ချီလီနိုင်ငံမှ ရရှိသော ယမ်းစိမ်းမှ လုပ်ယူလေ့ရှိကြသည်
ထိုနိုင်ငံတွင် ယမ်းစိမ်းများသည် အထပ်လိုက် တည်ရှိနေကြလေ သည်
အချို့နေရာများတွင် အထပ်များသည် ၁ဝ ပေမျှပင် ထူကြ၍ အရှည်တွင် မိုင်ပေါင်း ၄၅ဝ ပင်ရှည်ပြီးလျှင် အကျယ် တွင် ငါးမိုင် မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ရှိလေသည်
ထိုယမ်းစိမ်းကို ဓာတုဗေဒအလိုအရ ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်ဟု ခေါ်၍ ဓာတု သင်္ကေတဖြင့် NaNO3 ဟု ရေးသည်
ထိုယမ်းစိမ်းသည် လေထုအတွင်းမှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားသဖြင့် ယင်းကို ယမ်းပြု လုပ်ရာတွင် အသုံးမပြုနိုင်ချေ
သို့သော် ထိုသို့ လေထုအတွင်း မှ ရေငွေ့ကို စုပ်ယူထားခြင်းကြောင့် ထိုယမ်းစိမ်းသည် မြေဩ ဇာအဖြစ် အသုံးပြုရာတွင် ပိုမိုကောင်းမွန်လေသည်
မြေဩဇာအဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုနိုင်သော အခြားယမ်းစိမ်း တစ်မျိုးလည်း ရှိသေးသည်
ယင်းမှာ ကယ်လဆီယမ် နိုက် ထရိတ် ဖြစ်၍ ယင်းကို ဓာတုသင်္ကေတဖြင့် ဂ္ဂေ (န္ဒဥ၃)၂ ဟု ရေးသည်
ယမ်းစိမ်းများကို ထိုကဲ့သို့ သဘာဝအလျောက် ရရှိနိုင် သည့်အပြင်၊ ဓာတ်စမ်းခန်းများ အတွင်းတွင်လည်း ပြုလုပ်ယူကြသေးသည်
ပြုလုပ်ပုံမှာ ပိုတက်ဆီယမ် ကလိုရိုက်ကို ဆိုဒီယမ်နိုက်ထရိတ်နှင့် ဓာတ်သဘောအရ ပေါင်းစပ်အောင် ပြုလုပ်ယူခြင်း ဖြစ်သည်
မကျီးကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ တောင်ခွင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ခွင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၉ ဦး၊ မ ၁၄၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ဂျီဟွန်းသည် တောင်ကိုရီးယား အမျိုးသား သရုပ်ဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ရုပ်သံဇာတ်လမ်းတွဲဖြစ်သော ကျောင်း ၂၀၁၇ မှ စတင်ကာ နာမည်ကြီးခဲ့သူ ဖြစ်သည်
ကင်သည် သူ၏ပွဲဦးထွက် ဇာတ်လမ်းကို ၂၀၁၅ ဘူဆန်ရုပ်ရှင်ပွဲတော်တွင် ပြသခဲ့သည့် အိုဗာမန်း ရုပ်ရှင်တွင် စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၇ တွင် "ကျောင်း ၂၀၁၇" ဇာတ်လမ်းတွဲ၌ ခေါင်းဆောင်မင်းသားအဖြစ် ရိုက်ကူးအပြီး နာမည်ကျော်ကြားလာသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ အင်ကျင်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရင်းတိုက်မှော်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintaikhmaw)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ရင်းတိုက်မှော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရင်းတိုက်မှော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၈၅ ဦး၊ မ ၂၄၉၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
နေ့လယ် ၂ နာရီတွင် ဂျပန်ခေတ်ဆေးရုံကြီး (ယခု နိုင်ငံတော် ကာကွယ်ရေးတက္ကသိုသ်) အရှေ့ဘက် အစွန်ဆုံးခန်းမဆောင်တွင် သူနာပြုဆရာမ မခင်ကြည်နှင့် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဗိုလ်ချုပ် ဗိုလ်တေဇတို့ လက်ထပ်မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်သည်
ညနေ ၅ နာရီအချိန်တွင် ရန်ကုန်မြို့ Nippon Military Club (မင်တိုမစ်ရှင်ဟိုတယ်)၌ ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော် ဗိုလ်ချုပ်ဗိုလ်တေဇနှင့် ဇနီး ဒေါ်ခင်ကြည်တို့ မင်္ဂလာထမင်း တည်ခင်းဧည့်ခံကျွေးမွေးသည်
ထန်ထူခင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanhtukhin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ မော်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မော်ထိုက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၇၆၂ ဦး၊ မ ၂၄၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၂၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
စက်ကုန်းရွာ၊ သက္ကာယ်သောင်
ခင်မျိုးချစ် (၁ မေ ၁၉၁၅–၂ ဇန်နဝါရီ ၁၉၉၉) သည် မြန်မာအမျိုးသမီး စာရေးဆရာ၊ သတင်းထောက်၊ အယ်ဒီတာတစ်ဦးဖြစ်ခဲ့ပြီး သုတ၊ ရသ စာပေများကို မြန်မာဘာသာဖြင့်သာမက အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်ပါ ရေးသားပြုစုခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ကိုလိုနီခေတ် အစိုးရဆန့်ကျင်သည့် ဆန္ဒပြမှုများတွင်ပါဝင်လှုပ်ရှားခဲ့ကာ ၁၉၃၂ မှစ၍ စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာတစ်ပုဒ်ကို ဘာသာပြန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းသို့ပို့ရာမှ "ခင်မျိုးချစ်" အမည်တွင်ခဲ့သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများထဲမှ ခေတ်ဦးတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သောသူတစ်ဦး၊ အင်္ဂလိပ်စကားကို အသုံးပြု၍ ရေးသားနိုင်သော ခေတ်ဦးစာရေးဆရာများထဲက တစ်ဦးဖြစ်သည့်အပြင် ထင်ရှားသောအမျိုးသမီးဝါဒီ စာရေးဆရာမတစ်ဦးလည်းဖြစ်၏
ငယ်စဉ်က စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူ၊ ယောက်ျားလေးဆန်စွာ နေထိုင်ခဲ့သူ၊ စာအုပ်စင်မှ စာအုပ်များကို အငမ်းမရ ဖတ်တတ်သူဖြစ်ပြီး အရွယ်ရောက်လာသောအခါ တော်လှန်တတ်သောသူတစ်ဦးဖြစ်လာခဲ့သည်
မိဘများက ထိုခေတ်က မိန်းကလေးတစ်ဦးအနေဖြင့် စာရေးခြင်းကို မနှစ်မြို့သည့်ကြားကပင် စာများစွာရေးသားခဲ့သူဖြစ်သည်
လက်ဝဲဝါဒများကြောင့် ဘာသာတရားအပေါ် သံသယများခဲ့သော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ပြန်လည်ကိုးစားခဲ့သူလည်းဖြစ်လေသည်
လုပ်သားပြည်သူ့နေ့စဉ်သတင်းစာ၊ ဂါးဒီယန်အင်္ဂလိပ်သတင်းစာတို့တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့၍ ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဦးခင်မောင်လတ်နှင့်အတူ အင်္ဂလိပ်စာသင်တန်းများလည်း ပို့ချခဲ့သည်
ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည်၊ ဆောင်းပါး၊ သရော်စာ၊ နိုင်ငံရေးစာပေ စသည်များကိုလည်း အမြောက်အမြားရေးသားခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်က လွတ်လပ်ရေးတိုက်ပွဲ၊ နောက်ပိုင်းခေတ်၌ အာဏာရှင်ဆန့်ကျင်မှုနှင့် ဒီမိုကရေစီအရေးအတွက်လည်း လှုပ်ရှားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ကို စစ်ကိုင်းမြို့၌ ရာဇဝတ်ဝန်ထောက် ဦးတော်နှင့် ဒေါ်သန်းတင် တို့က ၁၉၁၅ ခု မေ ၁ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ငါးယောက်ရှိရာ မောင်သုံးယောက်နှင့် ညီမတစ်ယောက်ဖြစ်ပြီး ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် အကြီးဆုံး ဖြစ်၍ အမည်ရင်းမှာ မခင်မြ ဖြစ်သည်
အမေဖက်က အဖိုးအဖွားများသည် စစ်ကိုင်းတွင်နေထိုင်ကြ၍ အဖေဖက်က အဖိုးသည် ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီးဦးဖေ ဖြစ်ကာ မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်သည်
ငယ်စဉ်ကတည်းက စိတ်ကူးယဉ်တတ်သူတစ်ဦးဖြစ်ကာ ပုံပြင်များ၊ ဒဏ္ဍာရီများကို စိတ်ပါဝင်စားသည်
ပုံပြင်ပြောတတ်ခြင်းအလေ့အကျင့်ကိုလည်း အဖိုးအဖွားများထံမှ အမွေရရှိသည်ဟု ဆိုနိုင်သည်
မိခင်ဖက်က အဖိုးအဖွားများက ဇာတက၊ ဥစ္စာစောင့်ပုံပြင်များနှင့် အခြားပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို ပြောပြလေ့ရှိရာ စိတ်ဝင်တစားနားထောင်တတ်သည်
ဖခင်ဖက်က အဖိုးဖြစ်သူသည် နန်းတွင်းပညာရှိ၊ ကဗျာဆရာ၊ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး တစ်ဦးဖြစ်၍ ခင်မျိုးချစ်၏ နှလုံးသားထဲသို့ မြန်မာ့ရေးရာ၊ မြန်မာ့သမိုင်းများကို ချစ်ခင်တတ်လာစေရန် သွတ်သွင်းပေးသူတစ်ဦး ဖြစ်သည့်အပြင် အသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်မှစတင်ကာ ပုဂံဘက်သို့ အဖိုးဖြစ်သူ ရှေးဟောင်းသုတေသနကိစ္စများဖြင့် သွားရောက်ရာတွင် အဖော်လိုက်ပါလျှက် အဖိုးဖြစ်သူ၏ အနော်ရထာစသော ပုဂံခေတ်၏ သူရဲကောင်းများ၊ ဘုရင်များကို ဖွဲ့နွဲ့အသက်သွင်းပြောဆိုမှုများကြောင့် ထိုရာဇဝင်လာ ဇာတ်ကောင်များနှင့် ငယ်စဉ်ကတည်းကပင် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
ပုဂံကို ချစ်မြတ်နိုးစိတ်များ ဝင်ခဲ့သည်
နောင်ကာလ Anawrahta of Burma ဝတ္ထုကို ရေးသားရာတွင် ထိုစိတ်များ၏ စေ့ဆော်မှုများဟု ယူဆနိုင်ပေသည်
စာကောင်းစွာ ဖတ်နိုင်လောက်သည့် ဒုတိယတန်းတွင် မိသားစုစာအုပ်စင်မှ ရွှေရောင်စက္ကူစွန်းများ (gilt-edge) ဖြင့် ငါးရာ့ငါးဆယ် ဇာတ်နိပါတ်တော်များ၊ ဓမ္မပဒဝတ္ထုများကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်
ကလေးပီပီ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို နှစ်သက်၍ ဖတ်ခဲ့သည်ဟု စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ကိုယ်တိုင် ရေးသားထားသည်
သတ္တမတန်းမရောက်မီ အိမ်ရှိ စာအုပ်စဉ်မှ ဦးပုည၏ ပြဇာတ်များ၊ ဝတ္ထုများ၊ လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ ဣန္ဒာဝံသ၊ ဝိဇယကာရီ ဇာတ်တော်များကို ဖတ်ရှုခဲ့သည်
သို့သော် ထိုစဉ်က အနက်အဓိပ္ပာယ်များကို လုံးစေ့ပတ်စေ့ မသိရှိသော်လည်း ဦးပုညရေးသားသော စာများကို ရွတ်ဆိုရန်ကောင်းပြီး လှိုင်ထိပ်ခေါင်တင်၏ ဇာတ်စကားများမှ ကာရန်၊ အလင်္ကာများကိုလည်း ရွတ်ဆိုရန် သဘောတွေ့ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
အိမ်ရှိ စာအုပ်စင်များသာမက ကျောင်းစာအုပ်စင်များနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
အညာရှိ အမျိုးသားကျောင်းများတွင် ငယ်စဉ် ပညာဆည်းပူးရသောအခါ အင်္ဂလိပ်ကဗျာများကို နှုတ်တိုက်ရွတ်ဆိုရသည်ကို နှစ်သက်ခဲ့၏
ပဉ္စမတန်း၌ ကျောင်းရှိ စာအုပ်စင်ကို ကောင်းစွာအသုံးချနိုင်ခဲ့လေသည်
ထိုစင်ပေါ်ရှိ Bright Story Readers များမှ စနိုးဝိုက်၊ စင်ဒရဲလား အစရှိသောပုံပြင်များကို အင်္ဂလိပ်လို ကောင်းစွာဖတ်ရှုနိုင်ပြီး သတ္တမတန်း အရောက်၌ Lamb's Tales from Shakespeare ကဲ့သို့သော ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်များကို စကားပြေပုံစံဖြင့် ရေးသားသော စာများကို ဖတ်ရှုနိုင်ခဲ့သည်
​သူမကို မွေးဖွားစဉ် ခေတ်အခြေအနေမှာ မိန်းကလေးများကို ကျောင်းသို့လွှတ်၍ ပညာဆည်းပူးစေခြင်းမရှိခဲ့သော အနေအထားဖြစ်သည်
ဗြိတိသျှတို့ မြန်မာနိုင်ငံကို မသိမ်းပိုက်မီကလည်း အသက် ၆-၇ နှစ်အရွယ်ရှိ ယောက်ျားလေးများကို ရွာဦးကျောင်း (သို့) နီးရာ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းများသို့ ပို့၍ မိဘများက ပညာသင်စေသော်လည်း မိန်းကလေးအများစုမှာ အိမ်တွင်သာနေ၍ မိဘကူ၊ အိမ်အလုပ်များကိုသာ လုပ်ကိုင်စေသည်
ရှားရှားပါးပါးအနေဖြင့် အချို့သော မိန်းကလေးများကို ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမဟုတ်သော လူများတည်ထောင်သည့် ကျောင်းများသို့ လွှတ်၍ ပညာသင်စေခြင်းမျိုးရှိသော်လည်း မြို့တိုင်း၊ ရွာတိုင်း၌ ထိုသို့ကျောင်းမျိုး မရှိပေ
ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်အပြီး ပညာရေး ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သော်လည်း ထိထိရောက်ရောက် အောင်မြင်ခြင်းမရှိသကဲ့သို့ အမျိုးသား၊ အမျိုးသမီး စာတတ်နှုန်းသည်လည်း ယခင်ကဲ့သို့ ကွာဟလျှက်ပင်ရှိသည်
ထိုသို့သောအခြေနေများကြား၌ပင် ခင်မျိုးချစ်သည် ကျောင်းပညာရေးကို ရယူခဲ့ပြီး ယောက်ျားလေးများသာ အများစုရှိသောကျောင်းမျိုး၌ တက်ရောက်ရသည်
ငယ်စဉ်ကတည်းက ယောက်ျားလေးဆန်စွာ နေတတ်ထိုင်တတ်ခဲ့၍ ကျောင်းရှိ ယောက်ျားလေးများထက်သာစေရန် ခက်ခက်ခဲခဲအားထုတ်ခဲ့သည်
မူလတန်းကို အင်္ဂပူအမျိုးသားကျောင်း (Ingapore National School) မှ အောင်မြင်ခဲ့၏
ငယ်စဉ်ကတည်းက အမျိုးသားကျောင်းများတွင်သာ တက်ရောက်ခဲ့ရကာ အမျိုးသားကျောင်းများသည် ပုံမှန်အားဖြင့် မပြည့်စုံ၊ ဆရာအင်အားမလုံလောက်ပေ
ဆရာများမှာ သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများဖြစ်ကြရာ ပညာတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် အနစ်နာခံ၍ သင်ပေးနေသောသူများဖြစ်ကြ၏
ဆရာမလုံလောက်သဖြင့် အိန္ဒိယမှ ဘီအေ၊ ဘီအက်စ် ဘွဲ့ရများကို ခေါ်ယူခန့်ထားကြရာ ထိုအိန္ဒိယဆရာများမှာ မြန်မာစကားမတတ်ပေ
ခင်မျိုးချစ်တို့ကဲ့သို့သော ကျောင်းသား၊ ကျောင်းသူများမှာလည်း အင်္ဂလိပ်စကား မပြောတတ်သောကြောင့် ကြောက်ကြောက်နှင့်ပင် ဆရာမေးလျှင် ဖြေနိုင်စေရန် စာများအလွတ်ကျက်ထားခဲ့ရသည်
ဤအတွေ့အကြုံကိုပင် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က နောင်ကာလ ဟိုက်စကူး၊ တက္ကသိုလ်များတက်သောအခါ အထောက်အကူများစွာရသည်ဟု ဆိုသည်
သတ္တမတန်းကို ၁၉၂၉ တွင် သရက်မြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်းမှ အောင်မြင်ခဲ့သည်
အဋ္ဌမတန်း၌ မြန်မာစာအတွက် မစ္စတာ မောင်မှိုင်း၏ ဒေါင်းဋီကာ ဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ဆရာကြီး၏ လေးချိုးများသည် အလွန်တရာ ရွတ်ဆိုရန်ကောင်းကာ အရသာတွေ့လှသည်ဟူ၍ ဝန်ခံပြောကြားခဲ့သည်
ထိုမှတဆင့် အခြားမြန်မာစာအုပ်များကိုလည်း ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်စာအတွက် အမျိုးသားပညာရေးကောင်စီ (Council of National Education) က ပြဋ္ဌာန်းသော စာများမှာ Tales of Troy၊ Danesbury of House, Gray's Elegy တို့ဖြစ်၍ ထိုစာများသင်ရသည်ကို လွန်စွာပျော်ရွှင်ခဲ့သည်ဟု ဖော်ပြခဲ့သည်
ထရွိုင်မြို့ ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများကို အကြောင်းခံကာ အခြားစာအုပ်များကိုလည်း တိုးချဲ့ဖတ်ရှုခဲ့သည်
ဤသို့ဖြင့် တဆင့်တက်ကာ တက်ကာဖြင့် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ သမိုင်းရာဇဝင်စာအုပ်များ၊ ရှိတ်စပီးယားပြဇာတ်မူရင်းများ၊ ကဗျာများ စသည်တို့ကို ဖတ်ရှုလေ့လာခဲ့သည်
၁၉၃၂ တွင် မိတ္ထီလာမြို့ရှိ အမျိုးသားကျောင်းမှ တက္ကသိုလ်ဝင်တန်း (ဆယ်တန်း) အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် တက္ကသိုလ်တက်ရန်ဖြစ်သည်
မူလ ငယ်စဉ်က ရည်မှန်းချက်မှာ ဆရာဝန်ဖြစ်ရန်ဟု စိတ်ကူးခဲ့သော်လည်း မိဘများမှာ ရှေးရိုးဆန်သဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာကို ခါးခါးသီးသီး ငြင်းဆန်ကန့်ကွက်ခဲ့ဖူးသည်
သို့သော် အင်္ဂလိပ်စာပေအပေါ် မြတ်နိုးစိတ်ဖြင့် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် တက်ရောက်ရန် ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
ထိုနှစ်တွင်ပင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းဖြစ်သော ဝသန္တစာစောင်တွင် ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာ "The Lay of the Last Minstrel" ကို ဘာသာပြန်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် မဂ္ဂဇင်းသို့ပို့ရာ၌ ကလောင်နာမည်ကို ရှက်ရွံ့၍ မပေးဘဲနေရာမှ မဂ္ဂဇင်းတည်းဖြတ်သူ ဒေါ်သန်းရင်က ခင်မျိုးချစ် အမည်တပ်ပေးခဲ့သည့်အတွက် ထိုမှစ၍ ခင်မျိုးချစ် အမည်တွင်ခဲ့ကာ စာပေလောကသို့ စတင်အခြေချခဲ့သည်
ထို့နောက် ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်းတွင် စတင်စာများရေးသားခဲ့သည်
သို့သော် ဖခင်နှင့် မိခင်တို့၏ ထိုသို့သော (ထက်မြက်သည့်) မိန်းကလေးတစ်ဦးဖြစ်ရန် မလိုလား မနှစ်သက်မှုများက သူမအတွက် ကြီးစွာအနှောက်အယှက်ဖြစ်ခဲ့သည်
မိခင်ကဆူပူသည်
ဖခင်က စာရေးပါက စာရွက်များ မီးရှို့ပစ်မည်ဟု ခြိမ်းခြောက်သည်
သို့ဖြစ်၍ အိမ်ရှိသူအားလုံး အိပ်ရာဝင်သောအခါမှ စာရေးခဲ့သည်
သူမအဖို့ မမွေ့လျော်တော့သော အိမ်တွင်မနေလို၍ ရန်ကုန်သို့ ၁၉၃၃ တွင်ပြောင်းရွေ့ကာ အဖိုးဖြစ်သူ၏ အကူအညီဖြင့် တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၌ အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
စာပေအပေါ်ထားသည့် ခံစားချက်၊ အရသာတို့သည်လည်း ရင့်ကျက်ခဲ့ပြီဖြစ်ကာ တက္ကသိုလ်တက်ရောက်စဉ် မြန်မာ့နိုင်ငံရေးရာများကိုလည်း စိတ်ပါဝင်စားခဲ့၏
တက္ကသိုလ်သို့ တစ်နှစ်တက်ရောက်ပြီးနောက် အခြေအနေများကြောင့် ပညာရေးတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် ထွက်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်ကာလများ၌ သခင်ဘွဲ့ခံကြသော သခင်နု၊ သခင်အောင်ဆန်း၊ သခင်သန်းထွန်း စသော လူငယ်နိုင်ငံရေးသမားများနှင့်လည်း ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့သည်
၁၉၃၈ တွင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံ၌ ပါဝင်တက်ကြွ လှုပ်ရှားခဲ့သည်
ခင်မျိုးချစ်သည် အမျိုးသမီးတပ်ဦး၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင်အနေဖြင့် ပါဝင်ခဲ့၍ လှုပ်ရှားခဲ့၏
၁၉၃၈ ဒီဇင်ဘာ ၂၀ ၌ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အတွေ့အကြုံကို ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်၏ The 13 Carat Diamond and Other Stories (၁၃ ရတီ စိန်ပွင့်ကြီးနှင့် အခြားဇာတ်လမ်းများ) စာအုပ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ရေးသားထားသည်
ကိုယ်နဲ့ အခြားမိန်းကလေးသုံးယောက်တို့က ဖြစ်ချင်ပေတော့ အစောင့်တွေရှေ့ တန်းရောက်နေမိရက်သား ဖြစ်နေတာ
နံပါတ်တုတ်ကိုင် ပုလိပ်တွေ၊ အချို့မြင်းစီးပုလိပ်တွေနဲ့ ရင်ဆိုင်တွေ့လေတော့ ကိုယ်တို့မှာ ကြက်သေသေနဲ့ အကြောက်သား
ဒါနဲ့ပဲ ရုတ်တရက် ရုပ်ရှင်ပိတ်ကားထဲကလို မြင်းခြေထောက်တွေ၊ နံပါတ်တုတ်တွေနဲ့ ရှုတ်ရှက်ခတ်သွားတာပေါ့
မိန်းကလေးတွေ သွေးအိုင်တွေထဲမှာ လဲသွားတာတွေ့လိုက်ရတော့ သူတို့ကို ထူဖို့ ကြိုးစားနေရင်း တုတ်ချက်တွေလည်း ကိုယ့်အပေါ်ကျလာတော့တာပဲ
ထိုနေ့၏ အဖြစ်အပျက်များ၌ ကျောင်းသားခေါင်းဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သော ဗိုလ်အောင်ကျော်လည်း အရိုက်ခံခဲ့ရ၍ ဒီဇင်ဘာ ၂၂ တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့၏
အဆိုပါ နေ့မှ အဖြစ်အပျက်များမှတ်တမ်းများကို မြန်မာသတင်းစာများမှ ရေးသားခဲ့ကြသည်
ကျောင်းသားများအား ရိုက်နှက်နေသော ဓာတ်ပုံများကို ပုလိပ်အဖွဲ့က လိုက်လံသိမ်းဆည်းခဲ့ရာ ဂျာနယ်ကျော် ဦးချစ်မောင်က ကောင်းစွာသိမ်းထားနိုင်ခဲ့၍ ထိုမှတ်တမ်း၊ ဓာတ်ပုံများကို ကမ္ဘာကျော်စာရေးဆရာ ဗြိတိသျှသား အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ် မြန်မာနိုင်ငံသို့ လာရောက်စဉ် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က ၎င်း၏လက်ထဲသို့ ထည့်ပေးခဲ့၍  ထိုနေ့၏ အဖြစ်ပျက်များကို ကျကျနန ရှင်းလင်းပြောဆိုခဲ့သည်
ထိုအကြောင်းများကို အိပ်ချ် ဂျီ ဝဲလ်က "Trouble in Burma" အမည်ဖြင့် လန်ဒန်မြို့၌ ထုတ်ဝေသော News Chronicle သတင်းစာတွင် ရေးသားဖော်ပြခဲ့ကာ ၎င်း၏ ကလောင်စွမ်းကြောင့် ထိုစဉ်က မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရ၏ ကျောင်းသားများအပေါ် ကိုင်တွယ်ပုံမှာ ကမ္ဘာကျော်သတင်းတစ်ပုဒ် ဖြစ်သွားသောကြောင့် ဒေါက်တာဘမော် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ပြုတ်ကျသွားစေရန် ဖိအားပေးနိုင်ခဲ့သော ဆောင်းပါးလည်း ဖြစ်သည်
ထို့နောက်ပိုင်း ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှုများအတွက် ဒေသအသီးသီးသို့ သွားရောက်လှုံ့ဆော်ရန် အရွေးခံရ၍ ဦးနုနှင့်အတူ မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသသို့ သွားရောက်၍ လှုပ်ရှားလှုံ့ဆော်မှုများပြုခဲ့သည်
ထို့နောက် ပဲခူးရှိ နေအိမ်၌ ရံဖန်ရံခါ နေထိုင်စဉ် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် တွေ့ဆုံသည်
ဦးခင်မောင်လတ်သည်လည်း ထိုစဉ်က မိသားစုငွေရေးကြေးရေး အဆင်မပြေမှုကြောင့် ကောလိပ်မှ ထွက်ထားရသူဖြစ်ကာ နှစ်ဦးစလုံးမှာ အင်္ဂလိပ်စာပေကို ခုံမင်သူများ၊ စာအုပ်အကြိုက်များတူကြသောကြောင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်၍ ၁၉၃၉ အောက်တိုဘာတွင် အိမ်ထောင်ပြုခဲ့ကြသည်
မင်္ဂလာပွဲသို့ သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း၊ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို အစရှိသောသူများတက်ရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉၄၀ နှစ်ကာလများတွင် ဗမာ့ကာကွယ်ရေးတပ်မတော်၏ စစ်ရုံး (BDA's War Office) တွင် ဘာသာပြန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း ရိုက်တာသတင်းဌာနကဲ့သို့သော သတင်းဌာနများ၏ သတင်းထုတ်ပြန်မှုများကို နားထောင်ခြင်း၊ လက်ခံခြင်းများပြု၍ ကင်ပေတိုင်များ၏ ဖမ်းဆီးမည့်အန္တရာယ်ကို စွန့်စားကာ သခင်သန်းထွန်း၊ ဦးကျော်ငြိမ်း စသည့်သူများကို သတင်းများ ပေးပို့ခဲ့ရသည်
စစ်ကြီးပြီးနောက် မဂ္ဂဇင်းများ၌ ဝတ္ထုတိုများ၊ သမိုင်းဆိုင်ရာ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့ကာ တိုးတက်ရေးနှင့် ဘာမားဂျာနယ် တို့တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်နှင့် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၃၇ တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့ကာ ၁၉၄၇ ၌ အိုးဝေသတင်းစာတွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ၁၉၄၈ ၌ တိုင်းရင်းသူဂျာနယ်တွင် အယ်ဒီတာအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၄၉ မှ ၁၉၅၂ အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန်စာပေအသင်းတွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်သို့ ပြန်လည်တက်ရောက်၍ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (BA) ကို ၁၉၅၂ တွင် ရရှိခဲ့သည်
၁၉၅၂-၁၉၅၃ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၊ အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြအဖြစ် တစ်နှစ်တာ လုပ်ကိုင်ခဲ့၏
ဤအလုပ်ကို လက်ခံရာ၌ အကျပ်တွေ့ အခက်ရိုက်သည့် အနေအထားဖြင့်ဖြစ်ခဲ့သည်
အစိုးရထိန်းချုပ်လည်ပတ်သည့် သတင်းစာ၌  သူမ၏ စရိုက်အတိုင်း ပွင်းလင်းစွာရေးသားလျှင်လည်း မဖြစ်ပေ
ထို့ကြောင့် ထိုစဉ်အတွင်း လမ်းကြောင်းပြောင်း၍ အခြားသော ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါးများစွာ ရေးသားခဲ့သည်
ထို့နောက်ပိုင်း ၁၉၇၁ ၌ မိသားစုတွက် 'ပျော်တော်ဆက်' ဟာသစာစောင် တွဲဖက်ထုတ်ဝေသူနှင့် တာဝန်ခံအယ်ဒီတာ၊ 'သောင်းပြောင်းထွေလာရယ်စရာ' စာစောင်တွင် ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင်အဖြစ် ၁၉၈ဝ - ၈၅ နှစ်များ၌ တာဝန်ယူ လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
ငယ်စဉ်ကပင် အိမ်ရှိစာအုပ်စင်၊ ကျောင်းရှိစာအုပ်စင်များမှ စာပေများစွာကို ဖတ်ရှုခဲ့သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ ကဗျာ၊ လင်္ကာများကိုလည်း ရွတ်ဆိုရန် သဘောတွေ့သောကြောင့် အလွတ်ရွတ်ဆို အာဂုံဆောင်ခဲ့သည်များလည်း ရှိသည်
၁၉၃၂ ဆာ ဝေါလ်တာစကော့တ်၏ ကဗျာကို ဘာသာပြန်ရာမှ စာပေလောကထဲသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး မိဘများ၏ ပြစ်တင်ကြိမ်းမောင်းသည့်ကြားမှပင် စာများ ရေးသားခဲ့လေ၏
ပထမဆုံးဝတ္ထုကို ဒဂုန်မဂ္ဂဇင်း၌ စတင်ရေးသားခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ထိုမူကြမ်းကို အယ်ဒီတာဖြစ်သူ ဒဂုန်ဦးလှဘေက ရှည်လွန်းသောကြောင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်ခိုင်းရာ ပြုပြင်ရေးသားပြီးနောက် မဂ္ဂဇင်းတိုက်သို့ ပြန်ပို့ခဲ့ပြီးမှ ထိုဝတ္ထုသည် မဂ္ဂဇင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် စာရေးဆရာ ဇဝန၏ ကောလိပ်ကျောင်းသား ဝတ္ထု စတင်လူကြိုက်များလာသောကြောင့် မိတ်ဆွေတစ်ဦးက ကောလိပ်ကျောင်းသူ ရေးပါရန် တိုက်တွန်းခဲ့သဖြင့် သူရိယသတင်းစာ၌ အခန်းဆက်ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၃၆ တွင် လုံးချင်းဝတ္ထုတိုအဖြစ် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၄၀ ၌ နဂါးနီစာအုပ်အသင်းအတွက် စစ်နှောင်ကြိုး၊ စစ်သူလျှိုများ၊ လူ့မုန်တိုင်း၊ ဘုန်းမဲ့သခင် စသည်များ ဘာသာပြန် ရေးသားပေးခဲ့သည်
ဖက်ဆစ်ဂျပန်များကို တိုက်ထုတ်အပြီး ၁၉၄၅ တွင် Three Years Under the Japs (ဂျပန်တို့လက်အောက် သုံးနှစ်တာ) အမည်ယူ၍ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့ကာ ယင်းစာအုပ်တွင် ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ရက်စက်မှုများ၊ အမူအကျင့်များ၊ ၎င်းတို့နှင့် ရင်ဆိုင်ရပုံ စသည်တို့ကို ရေးသားထားသည်
၁၉၄၆ တွင် ဟိုအရေးဒီအရေး၊ ၁၉၄၈ တွင် မောင်တို့ယောက်ျား၊ ၁၉၅၂ တွင် သတင်းစာလောက စာအုပ်များကို ရေးသားဖြန့်ချိခဲ့သည်
The 13 Carat Diamond ဝတ္ထုတိုနှင့် အခြား ဆောင်းပါးစာပေများကို ဂါးဒီးယန်း အင်္ဂလိပ်မဂ္ဂဇင်းတွင် ၁၉၅၆ နှစ်များအတွင်းကရေးသားခဲ့၍ ထို The 13 Carat Diamond ဝတ္ထုကို ဘာသာစကားအချို့သို့ ပြန်ဆိုမှုများရှိသည်
၁၉၇၀ တွင်ကျင်းပသော အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများမှ စာရေးဆရာများ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကား ဝတ္ထုတိုပြိုင်ပွဲ၌ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်၏ Her Infinite Variety ("မူရာစုံလင် သူ့အသွင်" ဟု ဦးခင်မောင်လတ်က ဘာသာပြန်အမည်ပေး) သည် ပထမဆုရရှိခဲ့၍ ထိုဝတ္ထုတိုသည် မင်းသမီးရုပ်သေးရုပ်ကလေးတစ်ခုကို မိမိ၏ ချစ်သူကိုယ်စား ကိုယ်ပွားအနေဖြင့် နှစ်သက်စွာသိမ်းဆည်းထားသူ ရုပ်သေးဆရာ အဖိုးအိုတစ်ယောက်၏ အတိတ်ကို ပြန်လည်တူးဆွ ပြောပြသော ဇာတ်လမ်းဖြစ်သည်
ဤဝတ္ထုသည် ငယ်စဉ်ဘဝ အဖိုးဖြစ်သူ ကျောက်စာရုံးစာရေးကြီး ဦးဘေနှင့် ပုဂံသို့ အတူလိုက်ပါစဉ် အဖိုးဖြစ်သူပြောပြခဲ့သော ရာဇဝင်သမိုင်းပုံပြင်များကို နှစ်သက်ကာ ရေးသားခဲ့သည်
ဒေါက်တာမောင်မောင်က အမှာစာ ရေးသားပေးခဲ့၍ ကူညီလမ်းညွှန်သူများမှာ ဗိုလ်မှူးဘရှင်နှင့် ဒေါက်တာသန်းထွန်း တို့ဖြစ်ကြသည်ဟုပင် ယင်းစာအုပ်၌ ဖော်ပြထားသည်
၁၉၇၄ တွင် မိုက်ကယ် အိန်ဂျလို၊ ၁၉၇၆ တွင် စွန့်ခဲ့ရသော ကျွန်မဘဝပါရှင်၊ ဥရောပယဉ်ကျေးမှုအနုပညာ မိတ်ဆက် စသည့် စာအုပ်များ ရေးသားခဲ့လေသည်
၁၉၇၆ ၌ပင် သူမ၏ ထင်ရှားသော စာအုပ်တစ်အုပ်ဖြစ်သည့် Colurful Burma (ယခု Myanmar) ကို မြန်မာရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု၊ ဓလေ့ထုံးစံ၊ ဗုဒ္ဓဘာသာသဘော လူနေထိုင်မှုဘဝများ၊ ဘာသာစကား၊ အမျိုးသမီးကဏ္ဍ၊ ရိုးရာဖျော်ဖြေမှုများ၊ ပွဲတော်များအကြောင်းကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့၍ ဖြန့်ချိခဲ့လေသည်
၁၉၇၇ တွင် Burmese Scenes and Sketches ကို ဖြန့်ချိခဲ့၏
၁၉၈၀ တွင် Asia Magazine ၌ Kyaikhtiyo အမည်ဖြင့် ကျိုက်ထီးရိုးဘုရား ဆောင်းပါး၊ ၁၉၈၁ တွင် A Pagoda Where Fairytale Charactets Come to Life အမည်ဖြင့် မယ်လမုဘုရား အကြောင်းရေးသားခဲ့သည်
ယင်းနှစ်တွင်ပင် Flowers and Festivals Round the Burmese Year ကို ထုတ်ဝေခဲ့၏
ထို့နောက် ၁၉၈၂ ရောက်သောအခါ A Wonderland of Burmese Legends ကို ရေးသားထုတ်ဝေသည်
ခင်မျိုးချစ်၏ ဖခင်ဘက်မှ အဖိုး၊ အဖွားများသည် မြန်မာပညာရှိ ဦးဘေနှင့် ဗန်းမော်ခင်လေးကြီး တို့ဖြစ်ကြ၍ နန်းတွင်းအဆက်နွယ်ဟု ဆိုနိုင်ပြီး ဘကြီးတော်လက်ထက် ကျီဝန်ကြီး ဦးကျော်ခေါင်နှင့် မင်းတုန်းမင်းလက်ထက် လောင်းရှည်ဝန်ကြီး ဦးမောင်ကလေး စသည်တို့သည်လည်း သူမ၏ ရှေးဘိုးဘေးများဖြစ်သည်ဟူ၍ ဘီဘီစီ (မြန်မာပိုင်း) ၏ ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်တွင်ဖော်ပြထားသည်
သားဖြစ်သူ ဒေါက်တာခင်မောင်ဝင်း၏ မိခင်အကြောင်းရေးသားသော ဆောင်းပါးတိုတစ်ပုဒ်တွင် အဖွားဖြစ်သူသည်လည်း မင်းတုန်းမင်း၏ နန်းတွင်းမှ အထိန်းတော်ကြီးဟူ၍ ဖော်ပြသည်
၁၉၃၉ တွင် ဦးခင်မောင်လတ်နှင့် အိမ်ထောင်ပြု၍ သားတစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
၎င်းမှာ သင်္ချာပါမောက္ခ ဒေါက်တာ ခင်မောင်ဝင်းဖြစ်၏
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ် ကွယ်လွန်ချိန်တွင် သားဖြစ်သူနှင့် ၎င်း၏ ဇနီး တက္ကသိုလ် ရွှေရည်ဝင်း၊ မြေးနှစ်ဦး ကျန်ရစ်သည်
၁၉၄၇ တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံ နယူးဒေလီမြို့၌ ကျင်းပသည့် အာရှတိုက်ဆိုင်ရာ ယဉ်ကျေးမှု ညီလာခံသို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံးနှစ်ကာလများ၌ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဆိုးရွားလှသော အဆစ်ရောင်ရောဂါဝေဒနာကို ခံစားခဲ့ရပြီး များသောအားဖြင့် အိပ်ရာထက်၌သာ နေထိုင်ခဲ့ရသည်
ထိုဝေဒနာကို အံတုရာတွင် ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်က "တစ်ခါတလေ ကိုယ်ရှုံးတယ်
တခါတလေ သူတို့အနိုင်ရရှိတယ်
" ဟု နှစ်ဖက်ရှုံးသဘောကို ထင်ပေါ်အောင် ဖော်ပြခဲ့သည်
သို့သော် ၁၉၉၂ ဇန်နဝါရီ ၂ တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ဝေဒနာများ ခံစားရသော်လည်း အေးအေးချမ်းချမ်းဖြင့်သာ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
၁၉၈၃ တွင် လွတ်လပ်ရေးကြိုးပမ်းမှုတွင် ပါဝင်လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သောကြောင့် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (တတိယအဆင့်) ချီးမြင့်ခြင်းခံရသည်
ခင်မျိုးချစ်သည် မွေးချင်းငါးယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ဖခင်က အကြီးဆုံးဖြစ်သော သမီးမိန်းကလေးကို ပိပိရိရိ နေစေချင်သည်
သူမ၏ လက်တွေ့ပုံစံနှင့် မကိုက်သော စိတ်ကူးယဉ်သည့်အကျင့်၊ ခေါင်းမာသည့်စရိုက်တို့ကို မနှစ်သက်ပေ
မိခင်ဖြစ်သူသည်လည်း ထိုအကျင့်များကိုမနှစ်မြို့ပေ
ခင်မျိုးချစ်သည် မိခင်ဖြစ်သူက သူမကို စနေဖွား၊ ရုပ်ဆိုးသူဟူ၍ အိမ်လာသော ဧည့်သည်များကို ပြောကြားသည်ကို စိတ်ကသိကအောက်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် မိဘများနှင့် ဆက်ဆံရေးသည် ငယ်စဉ်ကပင် အဆင်မပြေခဲ့ပေ
သူမ၏ Colorful Burma (Myanmar) စာအုပ်တွင် သူမ၏ အပျော်ဆုံး အချိန်များမှာ စစ်ကိုင်းရှိ အဖိုးအဖွားများထံသို့ လည်ပတ် နေထိုင်စဉ်ကာလများဟု ကိုယ်တိုင်ရေးသားထားသည်
သူမကို သူမ၏မိသားစုက မလိုချင်ဟုလည်း အမြဲခံစားခဲ့ရသည်
ငယ်စဉ်က ဆရာဝန်ဖြစ်ချင်ခဲ့သော်လည်း မိဘများ၏ ပိတ်ပင်မှုကြောင့် ဖြစ်မြောက်ခြင်းမရှိခဲ့ပေ
ငယ်စဉ် မိဘများက ရိုက်လျှင် သားရဲတစ်ကောင်ကဲ့သို့ ပြန်လည်၍ တုံ့ပြန်တတ်သည်ဟု နီလန်ဂျာ ဆန်းဂုပ္တရေးသော စာအုပ်၌ ဖော်ပြပါရှိသည်
မိဘများမှာ ရှေးရိုးဆန်၍ ခင်မျိုးချစ်သည် တော်လှန်ဖောက်ထွက်ချင်သူဖြစ်သည်
ဆယ်တန်းအောင်မြင်သောအခါ မိသားစုနှင့် ဝေးရာ ရန်ကုန်သို့ တစ်ကိုယ်တည်း ပြောင်းရွှေ့၍ တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
မိရိုးဖလာဗုဒ္ဓဘာသာတစ်ဦးဖြစ်သော်လည်း တော်လှန်တတ်သော၊ လက်ဝဲဝါဒများ၏ လွှမ်းမိုးမှုခံရသောကြောင့် ငယ်စဉ်က ဘာသာတရား ယုံကြည်မှုအပေါ် သို့လောသို့လော ဒွိဟများရှိခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းကာလများ၌ ဆရာတော်ကြီးနှစ်ပါးနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့၍ ထိုသို့တွေ့ဆုံကြုံကြိုက်မှုကပင် ဗုဒ္ဓဘာသာအပေါ် ပြန်လည် သက်ဝင်စေခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ကိုယ်တိုင် ဘာသာရေးအပေါ် ယခင်ကာလများက အမြင်ကို ယခုကဲ့သို့ ရေးသားထားသည်
ဘာသာရေးတွေ၊ တရားထိုင်တာတွေနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ကျွန်မမှာ မကောင်းတဲ့ အမြင်တွေရှိခဲ့ဖူးပါတယ်
ဘာသာရေးအလုပ် လုပ်နေတဲ့သူတွေက သူတို့မှာ ကောင်းကောင်းကန်းကန်း အခြားလုပ်စရာမရှိလို့၊ ပါးစပ်က ဘုရား၊ တရားနဲ့ ဆိုက်ဂိုက်ထုတ်ချင်လို့၊ ဘဝကို ရင်ဆိုင်ဖို့ သတ္တိမရှိလို့၊ ဘာသာရေးဆိုတာ ထွက်ပြေးတဲ့ဝါဒ၊ စစ်ဆန့်ကျင်တဲ့ဝါဒ၊ အဆိုးမြင်တဲ့ဝါဒ တွေဖြစ်ပြီး သတ္တိကြောင် ပျင်းတဲ့လူတွေအတွက်ပဲ အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်...... အဲဒီလို ကျွန်မ အရင်က တွေးထင်ခဲ့ဖူးပါတယ်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် မြန်မာနိုင်ငံအတွင်း ကျားမ တန်းတူရရှိရေးအတွက် လှုပ်ရှားဆောင်ရွက်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် စာပေအနေဖြင့် အမျိုးသမီး ဗဟိုပြု ဝတ္ထု၊ ဆောင်းပါးများစွာကိုလည်း ရေးသားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ထင်ရှားသောအမျိုးသမီးဝါဒီ စာရေးဆရာမတစ်ဦး ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူမ၏ Colourful Burma(Myanmar) စာအုပ်တွင်ပင် အမျိုးသမီးနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းများဖြစ်သော ပညာရေး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ဘာသာရေး၊ စစ်ကြို၊ စစ်ပြီး အခြေအနေများကို အခန်းတစ်ခန်းဖွဲ့၍ ရေးသားဖော်ပြခဲ့သည်
နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများ ဆောင်ရွက်စဉ် နိုင်ငံရေးသမားများ၏ အမျိုးသမီးများကို နေရာမပေးခြင်း၊ နှိမ့်ချခြင်းများကို သဘောမတွေ့ခဲ့ပေ
သူမတည်းဖြတ်ပြုပြင်သော စာအုပ်တစ်အုပ်ကို နဂါးနီစာအုပ်အသင်းက နာမည်မထည့်ပေး၍ ခွဲခြားမှုကြုံတွေ့ခဲ့ရကြောင်း စာအုပ်တစ်အုပ်တွင် ရေးသားခဲ့သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများထဲမှ ခေတ်ဦးတွင်ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော သူတစ်ဦးဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်ရှေ့၌ ဒဂုန်ခင်ခင်လေး၊ ဒဂုန်ခင်လေးဆွေတို့ နှစ်ဦးသာရှိသည်ဟု ယူဆနိုင်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်နောက် ပေါ်ပေါက်သူများတွင် ဝါရင့်​စာရေးဆရာမကြီးများဖြစ်ကြသော မာလာ၊ လူထုဒေါ်အမာ၊ ဂျာနယ်ကျော်မမလေး တို့ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် အင်္ဂလိပ်စာဖြင့် ရေးသားသော မြန်မာအမျိုးသမီးစာရေးဆရာများ၌လည်း ဒေါ်မြစိန် နှင့် ဒေါ်မီမီခိုင်တို့ဖြစ်ကြပြီး ထိုနှစ်ဦးစလုံးသည် နိုင်ငံခြားတွင် ပညာဆည်းပူးခဲ့ကြသူများဖြစ်၍ ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ဘွဲ့မရမီ ပညာရေးတစ်ပိုင်းတစ်စဖြင့် Three Years under the Japs ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့၍ ၁၉၅၂ တွင် ဘီအေဘွဲ့ရရှိပြီးနောက် အခြားစာအုပ်များစွာကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
သတင်းစာပညာရပ်နှင့်ပတ်သက်သော စာများကိုလည်း သူရိယဦးသိမ်းမောင်နောက် အစောဆုံးရေးသားခဲ့သူဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မျိုးချစ်သည် ၁၉၈၈ အတွင်း သမ္မတဒေါက်တာမောင်မောင်ကို ဆောင်းပါးအချို့ရေး၍ ဝေဖန်ခဲ့သည်
ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည် ၁၉၉၅ တွင် နေအိမ်အကျယ်ချုပ်မှ ပြန်လည်လွတ်မြောက်လာသောအခါ မြန်မာများထဲက လက်ခံတွေ့ဆုံရဲသောသူ အနည်းငယ်ထဲတွင် ပါဝင်သည်ဟု အန်နာ​အလော့က ရေးသားထားသည်
Three Years under the Japs (1945)Anawrahta of Burma [King Among Men] (1970)Her Infinite Variety and other storues (1970)Burmese Scenes and Sketches (1977)Flowers and Festivals Round the Burmese year (1980)Colourful Burma (1978)The 13 Carat Diamond and Other Stories (1969)A wonderland of Pagoda Legends (1981)Gift of Laughter (1995)
ဆကျီဒီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sakyidee)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ချီဖွေမြို့နယ်၊ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငွါးဖခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၁ ဦး၊ မ ၃၁၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၅၄ ဦး နေထိုင်သည်
ဦးကျင်ခဲ(ဦးကြင်ခဲ)သည် မြန်မာ့သဘင်လောကတွင် ထင်ရှားသော လူရွှင်တော်တစ်ဦး ဖြစ်ပေသည်
သီချင်းရေးဆရာလည်း ဖြစ်သည်
ဥဩဘ​သောင်းသီဆိုသည့် နွား​ကျောင်းသား၊ ဘဲ​ကျောင်းသားသီချင်းများမှာ ထင်ရှား​သောလက်ရာများဖြစ်သည်
ဦးကျင်ခဲကို ပြည်မြို့ သံတချောင်းလမ်း၊ ဖခင် ဆရာလန်းနှင့် အမိဒေါ်သာတို့မှ ၁၂၄၈ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မိဖများက မောင်ငယ်ဟု နာမည်ပေးခဲ့သော်လည်း၊ အဒေါ်ဖြစ်သူ မှည့်ခေါ်ခဲ့သော ကျင်ခဲနာမည်သာ တွင်ခဲ့လေသည်
ဆရာလန်းမှာ သီချင်းကြီး သီချင်းခံ့များကို စံနစ်တကျ သီဆိုနိုင်သည့်အပြင် မင်းတုန်းမင်းနှင့် သီပေါမင်းတို့ လက်ထက်များတွင် အမှုတော်ထမ်းခဲ့သော အဆိုတော်တစ်ဦးလည်း ဖြစ်လေသည်
ဦးကျင်ခဲ ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဆရာလန်းသည် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွေ့လာခဲ့၍ ကြည့်မြင်တိုင် ထီးတန်းအရပ်တွင် နေထိုင်လေသည်
ဦးကျင်ခဲသည် ဖခင်၏ ဇာတ်အဖွဲ့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ယင်း ဒေါပုံအုန်းစိန်အဖွဲ့၊ မစိန်ချစ်အဖွဲ့၊ အလုံမစိန်တင်အဖွဲ့၊ မစိန်ပုကြီးအဖွဲ့ စသော အငြိမ့်အဖွဲ့များတွင် လူရွှင်တော်အဖြစ် ဝင်ရောက်ကပြခဲ့လေသည်
အသက် (၁၇)နှစ်အရွယ်တွင် ကြည့်မြင်တိုင်မှ အရပ်သူ မသိန်းမျှင်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
၉ နှစ်ခန့်အကြာတွင် ဒေါ်သိန်းမျှင် ဆုံးလေသည်
မောင်အုန်းလှိုင်နှင့် မောင်အုန်းဆိုင်ဟု သား ၂ ယောက် ထွန်းကားခဲ့သည်
မောင်အုန်းလှိုင်မှာ မင်းသား ကျော်အုန်းလှိုင်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားရှိသည်
မောင်အုန်းဆိုင်မှာ စာရေးဆရာ ရွှေတိုင်ညွန့်အမည်ဖြင့် ထင်ရှားခဲ့လေသည်
နောက်များမကြာမီ ဦးကျင်ခဲသည် အငြိမ့်မင်းသမီး စန္ဒယားမမြရီနှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
၁၉၁၄ ခုနှစ်တွင် ဦးကျင်ခဲသည် ဒေါင်းယာဉ်ပျံမင်းသမီးအဖွဲ့နှင့် အိန္ဒိယပြည်သို့ သွားရောက်ကပြခဲ့လေသည်
ဦးကျင်ခဲသည် မြန်မာအက၊ ယိုးဒယားအကများကို ကပြနိုင်သည့်အပြင် ပတ္တလား၊ ပတ်ဝိုင်း၊ ဗာဂျာနှင့် နှဲများ ကိုလည်း တီးမှုတ်တတ်လေသည်
ထို့ပြင် ပန်းချီနှင့် ပန်းပုပညာများကိုလည်း လိုက်စားခဲ့လေသည်
ဦးကျင်ခဲမှာ အသံအောင်ရုံမျှမက အသံအမျိုးမျိုးဖြင့် သီဆိုနိုင်ခြင်းမှာ သူ၏ ထူးခြားသောအရည်အချင်းတစ်ရပ် ဖြစ်သည်
ဦးကျင်ခဲ၏ပျက်လုံးများ၊ ဇာတ်ထုပ်များကို ဓာတ်ပြား သွင်းထားခဲ့သည်
သီချင်းပေါင်း ၁ဝဝ ကျော် ဓာတ်ပြားသွင်းခဲ့ရာ ပဲပြုတ်သည်သီချင်းမှာ ပထမဆုံးသွင်းသော ဓာတ်ပြား ဖြစ်သည်
သူ၏ ဓာတ်ပြားဇာတ်ထုပ်များမှာ ဦးရှင်ကြီး၊ ဗျတ်ဝိ၊ ဗျတ္တ၊ ဗုဒ္ဓဝင်၊ မောင်မစ္စက၊ ရေနံချောင်းက ဖေကံကောင်း စသောဇာတ်ထုပ်များ ဖြစ်လေသည်
သူသည် ဦးသော်တာဆိုသော အမည်ကိုလည်း ယူခဲ့လေသည်
ဦးကျင်ခဲသည် အခြားသဘင်သည်များအဖို့ တေးသီချင်းများကိုလည်း ရေးစပ်ပေးခဲ့လေသည်
မင်းသား ပုဏ္ဏားပျံ ကျော်အေးနှင့် ဖိုးစိန်ကြီးတို့အတွက် သီချင်းများ ရေးစပ်ပေးဘူး လေသည်
ဖိုးစိန်ကြီးသီဆိုလေ့ရှီသော 'အချစ်ဆုံး' သီချင်းနှင့် 'နိဗ္ဗာန်ကူးမဲ့စိန် သီချင်း'များမှာ ဦးကျင်ခဲ ရေးစပ်ခဲ့သော သီချင်းများ ဖြစ်သည်
ထို့အပြင် 'လယ်ယာစောင်းမှာ၊ တစ်ယောက်ထဲ နွားကျောင်းလာတာ၊ ပြွေတစင်းနဲ့အပျင်းဖြေရကာ' အစချီသော နွားကျောင်းသားသီချင်းနှင့် 'ဘဲကျောင်းသား ပျော်ပါးပါတဲ့ နေရာ၊ ရွံ့ဗွက်ကယ် ရေအိုင်စောင်းကို၊ မောင်းပြန်ရတာ' အစချီသော ဘဲကျောင်းသားသီချင်းများကိုလည်း ရေးခဲ့သည်
ဦးကျင်ခဲသည် ဇာတ်ခုံပေါ်၌ လူရွှင်တော်အဖြစ်ဖြင့် ကပြခဲ့သော်လည်း ဇာတ်အပြင်ဘက်တွင် ဣန္ဒြေရရနှင့် နေထိုင်တတ်သူ ဖြစ်သည်
ဇိနတ္ထပကာသနီ၊ ဗုဒ္ဓဝင် စသော ကျမ်းစာအုပ်များကို ဖတ်ရှုလေ့ရှိ၍ အလှူအတန်း၌ ရက်ရောလေသည်
ရပ်မှုရွာမှုများတွင်လည်း စေတနာထက်သန်စွာ ဝင်ရောက် ကူညီလေ့ရှိသည်
အရပ်ထဲမှ ယိမ်းအဖွဲ့များ၊ ကျောင်းကပွဲများအတွက် ဝင်ရောက်ကူညီလေ့ရှိသည်
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ် အသက် ၅၂ နှစ်တွင် မင်းညီနောင်ဇာတ်ထုပ်ကို ဓာတ်ပြားသွင်း နေဆဲ မပြီးမီ ဦးကျင်ခဲ ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ဂမုန်းရန်မီးကဲ့သို့ အပင်ငယ်များရံ၍ ပေါက်တတ်သည်
ယင်းဂမုန်းပင်ပတ်လည်၌ သစ်သားခြံစိုက်၍ ထားပါကတစ်နှစ် လည်သော်ခြံပြင်ဖက်၌ ပင်ပွားပေါက်သည်
ဖလမ်းဘာသာစကား (ဖလမ်းချင်း၊ Baro Halam ဟုလည်း သိကြ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ချင်းပြည်နယ်နှင့် အိန္ဒိယနိုင်ငံတို့တွင် ပြောဆိုကြသော ကူကီးဘာသာစကားတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဖလမ်ချင်းဘာသာစကားသည် အထူးသဖြင့် ဟားခါး (လိုင်) ကဲ့သို့သော အလယ်ပိုင်းချင်းဘာသာစကားများနှင့် အတော် နီးစပ်သည်
ဖလမ်းချင်းများသည် ခရစ်ယာန်ဘာသာဝင်များ ဖြစ်ကြပြီး သမ္မာကျမ်းစာကို ဖလမ်းချင်းဘာသာသို့ ပြန်ဆိုထားပြီး ဖြစ်သည်
Ethnologue တွင် အောက်ပါတို့ကို ဖလမ်းချင်းဘာသာစကား၏ ဒေသိယစကားအဖြစ် စာရင်းပြုထားသည်
ဇန်ညှပ် (Zahnyiet, Zanniet, Zangiat)တိုင်ချွန်း (Shunkla, Sunkhla, Taishon, Tashom, Tashon)လိုင်ဇို (Laiso, Laizao, Laizo-Shimhrin)ဇာဟောင် (Lyen-Lyem, Yahow, Zahau, Zahau-Shimhrin, Za-How)ခွာဆင်းမ် (Khualshim, Kwelshin)ဂွေးတဲ (Lente, Gunte, Lyente)ဆင်မ် (Sim)တပေါင် (Tapong)ဟွာလ်ငို (Hualngo)Ethnologue တွင် ၁၉၈၃ ခုနှစ် စာရင်းများအရ ဖလမ်းချင်းစကားပြောဆိုသူဦးရေမှာ ၉,၀၀၀ (တိုင်ချွန်း)၊ ၁၆,၀၀၀ (ဇန်ညှပ်)၊ ၇,၀၀၀ (ခွာဆင်းမ်)၊ ၄,၀၀၀ (ဂွေးတဲ)၊ ၁၄,၄၀၀ (ဇာဟောင်) နှင့် ၁၈,၆၀၀ (လိုင်ဇို) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဖလမ်းချင်းဘာသာစကားကို ရောမပုံစံ သို့မဟုတ် အင်္ဂလိပ်အက္ခရာများ ဖြင့် ရေးသားသည်
သို့သော် Q, Y, J နှင့် X တို့ မပါဝင်ပေ
ဗျည်းအက္ခရာ ṭ (t with dot) နှင့် ng (လည်ချောင်းသံ) နှင့် aw သရများကို အရေးနှင့် အပြော နှစ်မျိုးစလုံးတွင် အသုံးပြုကြသည်
ဗျည်းများမှာ -b c d f g h j k l m n p r s t ṭ v zတို့ ဖြစ်ပြီး သရများမှာ -a – as in amphibiousaw – as in omega  (Long vowel)e – as in examplei – as in interestingo – as in son (Short vowel)u – as in dueတို့ ဖြစ်သည်
ဖလမ်းချင်းဘာသာစကားတွင် အပြောအတွက် သရ ငါးမျိုးရှိသော်လည်း အရေးအတွက် သရ ၆ မျိုးဖြစ်သည်
သက်ကယ်ကုန်းရွာ သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေကျင်မြို့နယ် ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
ဦးရွှေအောင်သည် ပဲခူးတိုင်း ကဝမြို့နယ် ဖလေးရွာတွင် အဖဦးစု အမိဒေါ်အုန်းရှင်တို့က ၁၉၂၈ ခု ဇွန်လ ၇ ရက်တွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးရွှေအောင် ဖြစ်သည်
၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် သက်ကြီးတက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့၊ ဘုံဘေတက္ကသိုလ်မှ မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ကို ရရှိခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာရေးဆိုင်ရာ စာအုပ်များကို ရေးသားပြုစု ထုတ်ဝေခဲ့သည်
၁၉၉၄ ဒီဇင်ဘာလ ၂၂ရက်တွင် ရန်ကုန်မြို့ ၌ ကွယ်လွန်သည်
၁၉၂၈ - ခု၊ ဇွန်လ (၇)၊ သောကြာနေ့တွင် ပဲခူးတိုင်း၊ ကဝမြို့ နယ်၊ ဖလေးရွာ၌ အဖလယ်သမားကြီး ဦးစု၊ အမိဒေါ်အုန်းရှင်တို့က မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း (၅)ယောက်တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အမည်ရင်းမှာ ဦးရွှေအောင် ဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်ကပင် မိဘနှစ်ပါးကွယ်လွန်ခဲ့သောကြောင့် အဘိုးအဘွားတို့နှင့် အတူနေခဲ့ရသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ဖလေးရွာအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး ၁၉၄၁ ခုနှစ်တွင် ရှင်သာမဏေဝတ်သည်
ထို့နောက် ပဲခူးမြို့ ဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်၌ ပညာဆက်လက်ဆည်းပူးသည်
၁၉၄၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ (၃၀) ရက်နေ့တွင် ပဲခူးမြို့၊ ရွှေအိုးရွာနေ ဦးပိန်၊ ဒေါ်အုန်းပွင့် မိသားစုက ရဟန်းဒါယကာအဖြစ် ခံယူပြီး ရွှေအိုးဆရာတော် ဦးကေလာသကို ဥပဇ္ဈယ်ပြု၍ ရဟန်းအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသည်
ရဟန်းဘွဲ့အမည်မှာ ဦးသုနန္ဒဖြစ်ပြီး ရန်ကုန်မြို့ မင်းမနိုင်ကွက်သစ် သိပ္ပမဉ္စူကျောင်း၊ အလုံအောင်မင်္ဂလာတိုက်သစ်၊ ဗဟန်း ညောင်တုန်းကျောင်းတိုက်၊ မန္တလေးတောင်ပြင် ဘုရားကြီးတိုက်ဆရာတော် ဦးကြယ်ကျောင်းတိုက်တို့တွင် စာလိုက်သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် စေတီယင်္ဂဏ ဓမ္မာစရိယ၊ သကျသီဟ ဓမ္မာစရိယ (ဝဋံသကာ)၊ အစိုးရဓမ္မာစရိယ (သိရောမဏိ) စာမေးပွဲများ အောင်၍ ဘွဲ့များရရှိသည်
ထို့နောက် ရန်ကုန်မြို့ အိမ်တော်ရာ ဓမ္မရံသီကျောင်းတွင် စာပေပို့ချရင်း အင်္ဂလိပ်စာလေ့လာသည်
၁၉၅၈ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာတန်းအောင်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် ဖလေးရွာ အလယ်ကျောင်းနှင့် ပဲခူးမြို့ မဟာဝိသုတာရာမကျောင်းတိုက်တို့တွင် ကျောင်းထိုင်သည်
၁၉၆၀ တွင် လူဝတ်လဲသည်
ပြည်သူ့ထောက်ပံ့ရေးဌာန၏ အုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့ဝန်ထမ်း အလုပ်ဖြင့် သက်ကြီး တက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ကာ ၁၉၆၅ ခုနှစ်တွင် ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ရရှိသည်
ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့၏ လက်ထောက်အယ်ဒီတာ (၁၉၆၈) အဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
၁၉၇၀ ခုနှစ်တွင် ဗုဒ္ဓသာသနအဖွဲ့အုပ်ချုပ်ရေးအရာရှိ(၁) အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်
၁၉၇၁ တွင် ကိုလံဘိုစီမံကိန်း ပညာတော်သင်အဖြစ် အိန္ဒိယပြည်၊ ဘုံဘေတက္ကသိုလ်သို့ သွားရောက် ပညာဆည်းပူးပြီး မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (သက္ကတ)ရရှိခဲ့သည်
၁၉၇၂ တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဒဿနိကဗေဒဌာန၏ ပြင်ပစာစစ်သူဖြစ်သည်
၁၉၈၀ နှစ်တွင် ရသစာပေ၏ရသ စာအုပ်ထွက်ရှိသည်
သာသနာရေးဦးစီးဌာနတွင် လက်ထောက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၁)၊ ဒုတိယ ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၂)၊ တွဲဖက်ညွှန်ကြားရေးမှူး (၁၉၈၆) တာဝန်များ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် အတ္တဝါဒမှ အနတ္တဝါဒသို့ခရီးစဉ် စာအုပ်ထွက်ရှိသည်
၁၉၈၇ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်ပရိယတ္တိ သာသနာ့တက္ကသိုလ် ဗဟိုအဖွဲ့ဝင်နှင့် ဗုဒ္ဓဂါယာဘုရားဖူးအဖွဲ့ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့၏
ထိုနှစ်မှာပင် ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့သို့ သာသနာရေးအထူးတာဝန်ဖြင့် သွားရောက်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ်တွင် ဝန်ထမ်းဘဝမှာ အငြိမ်းစားယူခဲ့သည်
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ ပါဠိတော်အားလုံးကို ဒေဝနာဂရီအက္ခရာသို့ ပြန်ရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ပါဏိနိသိဒ္ဓန္တကော်မုဒီ - ပထမတွဲ (၁၉၈၉)၊ ထေရဝါဒအုတ်မြစ်နှင့် ဓမ္မပဒ - ယမကဝဂ် (၁၉၉၁) စာအုပ်များရေးသားထုတ်ဝေသည်
၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် သဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ (သာသနာပြု)ဘွဲ့ ချီးမြင့်ခံရသည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် သာသနာရေးဝန်ကြီးဌာန အကြံပေးပညာရှင်များအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော် - အခြေခံအဆင့် နှင့် အထက်တန်းအဆင့်ကျမ်းများ ပြုစုရေးသားရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဓမ္မပဒ (စိတ္တဝဂ်)၊ အမြင်များပြောင်းလဲခြင်းနှင့် အတွေးအမြင်စာစုများ၊ ဗုဒ္ဓ - လောကသားတို့၏ အနှိုင်းမဲ့ကျေးဇူးရှင် (ကိုယ်ကျင့်ဗုဒ္ဓဝင်) (၁၉၉၄)ဘဝအမြင်သစ်၊ ဗုဒ္ဓ (သို့မဟုတ်) အနှိုင်းမဲ့၊ ချမ်းသာကိုရှာဖွေခြင်း (၁၉၉၅)ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်၊ စာဖတ်သူများ၊ ဘဝအကျဉ်းသား၊ ဓမ္မပဒ (အပ္ပမာဒဝဂ်) (၁၉၉၆)ဗုဒ္ဓဝါဒပေါ်ထွန်းခြင်း၊ ဓမ္မပဒ (ပုပ္ဖဝဂ်) (၁၉၉၇)ဓမ္မပဒ (ဝဂ်လေးခုပေါင်းချုပ်) (၂၀၀၂)သံဃာ့ကျေးဇူး (၂၀၀၅) ဗုဒ္ဓ-လောကသားတို့၏ အနှိုင်းမဲ့ကျေးဇူးရှင် (ကိုယ်ကျင့် ဗုဒ္ဓဝင်)အတ္တဝါဒမှ အနတ္တဝါဒသို့ ခရီးစဉ်ထေရဝါဒအုတ်မြစ်များအဖွင့်အမြင်များပြောင်းလဲခြင်းချမ်းသာကိုရှာဖွေခြင်းစာဖတ်သူများရသစာပေ၏ ရသဘဝအမြင်သစ်ဘဝအကျဉ်းသားဓမ္မပဒ (ဝဂ် ၄-ခုပေါင်းချုပ်)
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် တောင်အမေရိကတိုက်တွင် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်သည်
လူဦး​ရေအရ ဆဠမ​မြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံဖြစ်ပြီး နယ်မြေ အကျယ်အဝန်းအရ ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမအကြီးဆုံး နိုင်ငံဖြစ်သည်
စပိန်ဘာသာသုံးသည့် အမေရိကနိုင်ငံများအကြား ဘရာဇီးသာလျှင် ပေါ်တူဂီဘာသာကို ရုံးသုံးဘာသာအဖြစ် အသုံးပြုသည်
အရှေ့ဘက်တွင် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကို မျက်နှာမူထားသည့် ဘရာဇီး၏ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းမှာ ၇၄၉၁ ကီလိုမီတာ (၄၆၅၅ မိုင်) ရှည်လျားသည်
မြောက်ဘက်တွင် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၊ ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ၊ ဆူရာနမ်နိုင်ငံ နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နယ်မြေဖြစ်သော ပြင်သစ်ဂီနီ ဒေသ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ၊ ပီရူးနိုင်ငံ၊ အနောက် တောင်ဘက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ၊ ပါရာဂွေးနိုင်ငံနှင့် တောင်ဘက်တွင် ဥရုဂွေးနိုင်ငံများ အသီးသီး တည်ရှိသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံပိုင် နယ်မြေတွင် ကျွန်းစု အမြောက်အမြားလည်း ပါဝင်သည်
တောင်အမေရိကနိုင်ငံများတွင် အီကွေဒေါနိုင်ငံ နှင့် ချီလီနိုင်ငံ မှ လွဲ၍ အခြားနိုင်ငံအားလုံးနှင့် ထိစပ်နေသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ၁၅၀၀ ပြည့်နှစ်များမှစ၍ ၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရရှိသည်အထိ ပေါ်တူဂီ၏ ကိုလိုနီနယ်ဖြစ်ခဲ့သည်
အမှန်တကယ်တွင် ကိုလိုနီ အဖြစ် ပျက်ပြယ်ခဲ့သည်မှာ ၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် နပိုလီယံက ပေါ်တူဂီနိုင်ငံအား ကျူးကျော်ဝင်ရောက်၍ ပေါ်တူဂီကိုလိုနီ အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်ကို လစ်စဘွန်းမြို့မှ ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့စဉ်ကတည်းကပင် ဖြစ်သည်
၁၈၂၂ ခုနှစ်တွင် စည်းမျဉ်းခံ ဘုရင်စနစ်နှင့် ပါလီမန် စနစ် ကျင့်သုံးသော ဘရာဇီးနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင်ခဲ့ပြီး လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
လက်ရှိ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဘရာဇီးနိုင်ငံအား ဖက်ဒရယ် သမ္မတနိုင်ငံ အဖြစ် သတ်မှတ် ပြဋ္ဌာန်းထားသည်
ပြည်နယ် ၂၆ ခုနှင့် မြို့ပေါင်း ၅၅၆၄ မြို့ ပါဝင်သည်
ဘရာဇီး၏ စီးပွားရေးမှာ ဂျီဒီပီ အားဖြင့် တွက်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဆဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်းဖြင့် ကြည့်ပါက သတ္တမမြောက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် စီးပွား တိုးတက်လျက် ရှိသော နိုင်ငံကြီးများတွင် တစ်နိုင်ငံ အပါအဝင်ဖြစ်သည်
စီးပွားရေး ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများ ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် နိုင်ငံတကာမှ အသိအမှတ် ပြုမှုကို အသစ်တဖန် ရရှိခဲ့သည်
ထို့အတွက်ကြောင့်ရုရှား၊ အိန္ဒိယ၊ တရုတ် တို့နှင့်အပြိုင် စီးပွားရေး ရွှေနိုင်ငံများဟု (BRICs) ကမ္ဘာတွင် အမည်တွင်လာသည်
နိုင်ငံ၏ မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် အမေဇုံသစ်တောများဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိပြီး တောင်ပိုင်းတွင်မူ မြက်ခင်းပြင် မြေပြန့်များသာ များပြားသည်
ယခုအခါတွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံဟု ခေါ်တွင်နေကြသော ဒေသကို ပီဒရို အယ်လ်ဗာရပ်စ် ကာဘရယ် ဦးဆောင်သော ပေါ်တူဂီတို့၏ သင်္ဘော အစုအဝေး ၁၅၀၀ခုနှစ် ဧပြီလတွင် ရောက်ရှိလာရာမှ ပေါ်တူဂီတို့ စတင် ခြေချခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်က ကျောက်ခေတ်လူသား ကဲ့သို့ နေထိုင်ကြပြီး လူမျိုးစုများ အများအပြား ကွဲပြားနေသော မူလနေထိုင်သူတို့အား ပေါ်တူဂီတို့ တွေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုသူအများစုတို့မှာ တူပီ-ဂွါရာနီ ဘာသာစကားကို ပြောဆိုကြပြီး အချင်းချင်း အမြဲ တိုက်ခိုက်နေတတ်ကြသည်
ပထမဆုံး စတင် နေထိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ၁၅၃၂ ခုနှစ် ဖြစ်သော်လည်း ကိုလိုနီ နယ်မြေ အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခြင်းမှာ ၁၅၃၄ တွင်မှ စတင်ခဲ့သည်
ဒွန် ဂျို ၃ မှ နယ်မြေ ၁၂ ခု အဖြစ် ခွဲခြား သတ်မှတ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထို အစီအစဉ်မှာ ပြဿနာ များစွာ ရှိသဖြင့် ၁၅၄၉ ခုနှစ်တွင် ဘုရင်မှ ကိုလိုနီနယ်မြေ တစ်ခုလုံးကို အုပ်ချုပ်ရန် ဘုရင်ခံချုပ် တစ်ယောက်ကို ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီတို့သည် အချို့မျိုးနွယ်စုတို့ကို သိမ်းသွင်းနိုင်ခဲ့ကြပြီး ကျန်လူမျိုးစုများမှာ ကျွန်ပြုခြင်း ခံခဲ့ရသည်
အချို့သော လူမျိုးစုများမှာ ကာလရှည် စစ်ပွဲများနှင့် သူတို့ထံတွင် ကုသရန် ဆေးမရှိသော ဥရောပမှ သယ်ဆောင်လာသည့် ရောဂါများကြောင့် မျိုးပြုတ် သွားခဲ့ရသည်
၁၆ ရာစု အလယ်ပိုင်းသို့ ရောက်သောအခါတွင် သကြားသည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ အဓိက တင်ပို့ကုန် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး ပေါ်တူဂီတို့ အနေနှင့် တိုးမြင့်လာသော နိုင်ငံတကာမှ ဝယ်လိုအားကို အမီလိုက်နိုင်ရန် အာဖရိကမှ ကျွန်များကို တင်သွင်းလာခဲ့ကြသည်
ပြင်သစ်တို့ကို တိုက်ခိုက်သော စစ်ပွဲများမှ တဆင့် ပေါ်တူဂီတို့သည် ၎င်းတို့၏ နယ်ပယ်ကို တဖြည်းဖြည်း ချဲ့ထွင်လာခဲ့ပြီး အရှေ့တောင်ဘက်ရှိ ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့ကို ၁၅၆၇ ခုနှစ်တွင် သိမ်းပိုက်ကာ အနောက်မြောက်ဘက်ရှိ ဆောလူးဝစ်မြို့ကို ၁၆၁၅ တွင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့သည်
အမေဇုံ မိုးသစ်တော များအတွင်းသို့ စစ်တပ်များ စေလွှတ်၍ ဗြိတိသျှနှင့် ဒတ်ခ်ျတို့ အခိုင်အမာ တပ်စွဲထားသော နေရာများကို အောင်မြင် သိမ်းပိုက်နိုင်ခဲ့ပြီး ၁၆၆၉ ခုနှစ်မှစ၍ ကျေးရွာများနှင့် ခံတပ်များ စတင် တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၆၈၀ တွင် တောင်ဘက်အစွန်ဆုံး အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ရိုင်ယိုဒီလာ ပလာတာ မြစ်ကမ်းတွင် ဆာခရာမင်တိုမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
(ယနေ့ခေတ် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ နေရာဖြစ်သည်
၁၇ ရာစု အကုန်ပိုင်းတွင် သကြားတင်ပို့မှု လျော့ကျလာခဲ့သော်လည်း ၁၆၉၀ ခုနှစ်များတွင် ရွှေတွင်းများ တွေ့ရှိခဲ့ခြင်းကြောင့် ကိုလိုနီနယ် ပျက်သုဉ်းမည့်ဘေးမှ ကင်းဝေးခဲ့သည်
ဘရာဇီး တစ်နိုင်ငံလုံး အပြင် ပေါ်တူဂီမှ ရွှေ့ပြောင်းနေထိုင်သု ထောင်ပေါင်းများစွာ သတ္တုတွင်းများသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
၁၈၀၈ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ တော်ဝင်မိသားစုနှင့် ပေါ်တူဂီ သူကောင်းမျိုး အများစုတို့ ပေါ်တူဂီသို့ ကျူးကျော် ဝင်ရောက်သော ပြင်သစ် ဧကရာဇ် နပိုလီယန် ၁ ၏ တပ်များဘေးမှ ထွက်ပြေးရောက်ရှိ လာကြပြီး ရီယို ဒီ ဂျီးနေးရိုးမြို့တွင် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ပေါ်တူဂီ အင်ပိုင်ယာ တစ်ခုလုံး၏ နန်းမြို့တော် ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၈၁၅ တွင် ဒွန်ဂျို ၆ မှ ဘရာဇီးနိုင်ငံအား ကိုလိုနီ အဖြစ်မှ ပေါ်တူဂီနှင့် ပေါင်းစည်းထားသော အချုပ်အခြာ အာဏာပိုင် နိုင်ငံ အဖြစ် တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၈၀၉ တွင် ပေါ်တူဂီတို့ ပြင်သစ် ဂီနီ ဒေသအား ကျူးကျော်ခဲ့ပြီး (၁၈၁၇ တွင် ပြင်သစ်သို့ ပြန်လည် ပေးအပ်ခဲ့သည်
၁၈၁၆ တွင် အရှေ့ဘက် ကမ်းမြှောင်ကို ကျူးကျော်ခဲ့ကာ ဆစ်ပလာတီနာ ဟု နာမည် ပြောင်းခဲ့သည်
ပေါ်တူဂီ စစ်တပ်မှ နပိုလီယံ၏ ကျူးကျော်မှုကို အောင်မြင်စွာ တွန်းလှန်ပြီးသည့် နောက် ဆဌမမြောက် ရှဝေါင်ဘုရင် (King João VI) သည် ဥရောပသို့ ပြန်သွားခဲ့ပြီး သူ၏ အကြီးဆုံးသားဖြစ်သူ ပီဒရို ဒီ အယ်လ်ကန်ထရာကို ဘရာဇီးကို အုပ်ချုပ်မည့် ဘုရင်ခံ အဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်
၁၈၂၀ လစ်ဘရယ် တော်လှန်ရေးကြောင့် ဖြစ်လာသည့် ပေါ်တူဂီ အစိုးရက ဘရာဇီးနိုင်ငံအား ကိုလိုနီ အဖြစ် တဖန်ပြန်၍ ပြောင်းလဲပစ်နိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ၁၈၀၈ ခုနှစ်မှ စတင်ရရှိခဲ့သည် အောင်မြင်မှုများကို ပြန်လည်ဆုံးရှုံးမည့် အခြေအနေဖြစ်ခဲ့သည်
ဘရာဇီးများက ထိုသို့ ပြုလုပ်ခြင်းကို လက်မခံဘဲ ပီဒရိုမင်းသားမှလည်း ဘရာဇီးပြည်သူများ ဘက်မှ ရပ်ကာ ၁၈၂၂ စက်တင်ဘာလ ၇ ရက်တွင် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်
၁၈၂၂ အောက်တိုဘာ ၁၂တွင် ပီဒရိုသည် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဧကရာဇ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့ပြီး ၁၈၂၂ ဒီဇင်ဘာ ၁ရက်တွင် ပထမ ဒွန်ပီဒရိုဘုရင် အဖြစ် ဘိသိက်ခံခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် ဘရာဇီးပြည်သူများသည် ဘုရင်စနစ်ကို ပို၍ သဘောကျကြပြီး သမ္မတနိုင်ငံစနစ်ကို ထောက်ခံသူ နည်းပါးသေးသည်
နောက်ဆက်တွဲ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘရာဇီးလွတ်မြောက်ရေး စစ်ပွဲများမှာ ဘရာဇီးနယ်နိမိတ် တစ်ခုလုံးသို့ ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မြောက်ပိုင်းဒေသ၊ အရှေ့မြောက်ပိုင်းဒေသနှင့် တောင်ပိုင်းဒေသတို့တွင် စစ်ပွဲများ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
နောက်ဆုံး ပေါ်တူဂီ စစ်သားမှာ ၁၈၂၄ခုနှစ် မတ်လ ၈ ရက်တွင် လက်နက်ချခဲ့ပြီး ၁၈၂၅ ဩဂုတ် ၂၉တွင် ပေါ်တူဂီနိုင်ငံမှ ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ လွတ်လပ်ရေးကို အသိအမှတ်ပြုခဲ့ရသည်
နိုင်ငံတဝှမ်းရှိ မြူနီစပါယ် ကောင်စီများ၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေကို ၁၈၂၄ ခုနှစ် မတ်လ ၂၅ ရက်တွင် ကြေညာခဲ့သည်
ပထမ ပီဒရိုဘုရင်သည် ၁၈၃၁ ဧပြီလ ၇ ရက်တွင် နန်းစွန့်ကာ သူ၏ သမီးထံမှ ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူရန် အတွက် ဥရောပသို့ ပြန်သွားခဲ့သည်
သူ၏ ၅ နှစ် အရွယ် သားဖြစ်သူ ဒုတိယ ပီဒရိုဘုရင် ဖြစ်လာမည့် သူအား ချန်ထားခဲ့သည်
ဘုရင်အသစ်မှာ အရွယ်မရောက်သေးသဖြင့် နိုင်ငံကို မအုပ်ချုပ်နိုင်သေးသည့် အတွက် ဘုရင်ခံ တစ်ဦးကို ခန့်ထားခဲ့သည်
နိုင်ငံရေး အဖွဲ့ကွဲများမှ သူပုန်ထမှုများနှင့် မငြိမ်သက်မှုများ ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မင်းမဲ့တိုင်းပြည် ဖြစ်လုနီးပါးပင် ဖြစ်သည်
ဂရော-ပါရာ (Grão-Pará) ဒေသမှ လူဦးရေ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမှ ၄၀ ရာခိုင်နှုန်း အထိသည် ကာဘာနာဂမ် ထကြွမှုတွင် သေဆုံးခဲ့ရသည်ဟု ခန့်မှန်းခဲ့သည်
အချို့သော သူများမှာ ပီဒရို ၂ အရွယ်မရောက်သေးသရွေ့ သူတို့၏ ဒေသအား လွတ်လပ်သော သမ္မတနိုင်ငံ များအဖြစ် ခွဲထွက်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သော်လည်း ဘုရင်ကို တော်လှန်ပုန်ကုန်ခြင်း မဟုတ်ကြပေ
ထို့အတွက်ကြောင့် ဒုတိယ ပီဒရိုဘုရင်အား အရွယ်မရောက်မီတွင် ဧကရာဇ် အဖြစ် ကြေညာခဲ့ရသည်
ထို့နောက် ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ရာစုနှစ်ဝက်ခန့်မျှ ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အလျင်အမြန် တိုးတက်ခြင်းတို့ဖြင့် တွေ့ကြုံခဲ့ရသည်
ဒုတိယ ပီဒရို ဘုရင်၏ ၅၈ နှစ်ကြာ အုပ်ချုပ်မှု အတွင်း ဘရာဇီးတို့သည် ပလက်တိုင်းစစ်ပွဲ၊ ဥရုဂွေး စစ်ပွဲနှင့် ပါရာဂွေး စစ်ပွဲဟူသော နိုင်ငံတကာ စစ်ပွဲ ၃ ခုကို အောင်မြင်နိုင်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ထိုစစ်ပွဲများကြောင့် လူ ၅ သောင်းကျော် သေဆုံးခဲ့ရသည်
၁၈၂၈ ခုနှစ်တွင် စစ်ပလာတီးနား ဒေသကို လက်လွှတ်ဆုံးရှုံးခဲ့ရပြီး ထိုဒေသမှာ ဥရုဂွေးနိုင်ငံ ဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထို့နောက်ပိုင်းတွင် ကျင်းပသော ရွေးကောက်ပွဲများနှင့် သတင်းစာ လွတ်လပ်မှုများကြောင့် ကိုယ်စားပြု ဒီမိုကရေစီ စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲလာသည်ကို မြင်ခဲ့ရသည်
အရေးပါသည့် ကိစ္စရပ်တစ်ခုမှာ ကျွန်စနစ်ကို တဖြည်းဖြည်း ဖျက်သိမ်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၈၅၀ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကျွန်ကုန်သွယ်မှုကို ပိတ်ပင် တားဆီးခဲ့ပြီး ဖြည်းဖြည်းနှင့် မှန်မှန် တိုးတက်လာခဲ့ရာ ၁၈၈၈ ခုနှစ်တွင် ကျွန်စနစ်ကို  အပြီးတိုင် ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေး ရပြီးသည်မှ စ၍ ကျွန် ဦးရေမှာ တဖြည်းဖြည်း လျော့နည်းလာခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
၁၈၂၃ ခုနှစ်တွင် ကျွန်ဦးရေမှာ ဘရာဇီးနိုင်ငံ လူဦးရေ၏ ၂၉ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိပြီး ၁၈၈၄ ခုနှစ်တွင်မူ ၅ ရာခိုင်နှုန်း အထိ ကျဆင်းလာခဲ့သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံ အတွင်း အစိုးရပုံစံကို ပြောင်းလဲပစ်ရန် ဆန္ဒမရှိသော်လည်း ၁၈၈၉ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာ ၁၅ ရက်တွင် ဘုရင်စနစ် ပျက်စီးသွားခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် ဒုတိယ ပီဒရို ဘုရင်သည် အထင်ရှား အကျော်ကြားဆုံး ဖြစ်နေခဲ့သော်လည်း သူ၏ နန်းကျမှုအတွက်မူ သူတစ်ဦးတည်းတွင်သာ တာဝန်ရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ဒုတိယ ပီဒရို အနေနှင့် သူ၏ သား ၂ ယောက်စလုံး သေဆုံးပြီးသည့် နောက်တွင် ဘုရင်စနစ်သည် သူနှင့် အတူ ချုပ်ငြိမ်းတော့မည်ဟူ၍ ယုံကြည်ခဲ့သည်
သူ့အနေနှင့် အစိုးရ၏ ကံကြမ္မာကို အနည်းငယ်မျှ ဂရုမစိုက်ခဲ့ပေ
ကျွန်စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည့် အတွက် မကျေနပ်ကြသော ကျွန်ပိုင်ရှင်တို့ ကျောထောက်နောက်ခံပြုထားသည့် စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှုကို မည်သို့မှ မတုံ့ပြန်ခဲ့သလို အခြားသူများအားလည်း တုံ့ပြန်ခွင့် မပေးခဲ့ပေ
သမ္မတ အစိုးရ ခေတ် အစပိုင်းတွင် စစ်အာဏာရှင် စနစ်ထက် အနည်းငယ်မျှသာ သာခဲ့သည်
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေသစ်မှ မဲပေးခွင့်ကဲ့သို့သော နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို ကန့်သတ် ထားခဲ့သည်
၁၈၉၄ ခုနှစ်တွင်မူ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပရန် စီစဉ်ထားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၈၉၁ ခုနှစ် အန်စီဟာမန်တို စီးပွားရေး မတည်ငြိမ်မှု နှင့် ပထမဆုံး ရေတပ်ပုန်ကန်မှုတို့မှ အစပြု၍ နိုင်ငံမှာ ငွေကြေး၊လူမှုရေးနှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ မတည်ငြိမ်မှု ကာလရှည်အတွင်းသို့ စတင်ချင်းနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ထိုအခြေအနေမှာ ၁၉၂၀ ခုနှစ်များတိုင်အောင် ကြာမြင့်ခဲ့ပြီး စစ်တပ်နှင့် အရပ်ဖက်မှ သူပုန်ထမှုများလည်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် အစိုးရ၏ အာဏာမှာ တဖြည်းဖြည်းချင်း ယုတ်လျော့လာခဲ့သဖြင့် ၁၉၃၀ ခုနှစ် ရွေးကောက်ပွဲတွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သော သမ္မတလောင်း ဇဲတူလူး ဗားဂပ်စ်မှ စစ်တပ်မှ အများစု၏ ထောက်ခံမှုဖြင့် အာဏာသိမ်းခဲ့ပြီး သမ္မတ ရာထူးကို ရယူခဲ့သည်
ခေတ္တခဏမျှ အာဏာ ရယူထားသော ဗားဂပ်စ်နှင့် စစ်တပ်တို့မှာ ၁၈၉၁ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဒီမိုကရေစီ ပြုပြင်ပြောင်းလဲမှုများကို ဖော်ဆောင်ရန် ဖြစ်သော်လည်း လွှတ်တော်ကို ရပ်နားခဲ့ပြီး အရေးပေါ် အာဏာဖြင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
ပြည်နယ် အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများအား သူတို့ကို ထောက်ခံသူများဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့သည်
အစိုးရမှ ပေးထားသော ကတိများကို ချိုးဖောက်ခဲ့သဖြင့် ဆောပိုလိုမှ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် မိသားစုများမှ ၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် အာဏာကို ပြန်လည်ရယူရန် ကြိုးစားခဲ့ပြီး ၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ကွန်မြူနစ်တို့ ပုန်ကန် ထကြွခဲ့ကြသည်
ထိုပုန်ကန်မှု ၂ ခုစလုံးမှာ ရှုံးနိမ့်ခဲ့ရသည်
သို့သော်လည်း ဗားဂပ်စ် အစိုးရ အနေနှင့် ကွန်မြူနစ်တို့၏ အန္တရာယ်ကို အကြောင်းပြ၍ ရွေးကောက်ပွဲကို တားဆီးခဲ့ပြီး ၁၉၃၇ ခုနှစ်တွင် အခြား အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခုကို ပြုလုပ်ခဲ့ကာ အာဏာရှင် စနစ်ကို အပြည့်အဝ ကျင့်သုံးတော့သည်
၁၉၃၈ ခုနှစ် မေလတွင် ဒေသခံ ဖက်ဆစ်ဝါဒီတို့မှ အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
နိုင်ငံခြားရေးရာ ကိစ္စများတွင်မူ ဤကာလ၏ အစောပိုင်းနှစ်များ အတွင်း အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများနှင့် နယ်နိမိတ် ပြဿနာများကို ဖြေရှင်းရာတွင် အောင်မြင်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ် အတွင်း ပါဝင်ခဲ့ပြီးနောက် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး တွင် အရေးပါသော နေရာမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးစားသော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အစပိုင်း အတွင်း ဘရာဇီးနိုင်ငံ သည် မည်သည့် ဘက်တွင်မှ မပါဝင်ခဲ့သော်လည်း ၁၉၄၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ပန်အမေရိကန် ကွန်ဖရင့်မှ အစပြု၍ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘက်မှ ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ဝင်ရိုးတန်း အင်အားကြီးနိုင်ငံများနှင့် အဆက်အသွယ် ဖြတ်ခဲ့သည်
လက်စားချေသည့် အနေနှင့် နာဇီဂျာမနီ နှင့် ဖက်ဆစ်အီတလီတို့မှ ဘရာဇီးနိုင်ငံအား ရေငုပ်သင်္ဘောဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုများကို အရှိန်မြှင့် ဆောင်ရွက်ခဲ့သဖြင့် ထိုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဘရာဇီးသည် မဟာမိတ်များ ဘက်မှနေ၍ ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်းသို့ ဝင်ရောက် လာခဲ့သည်
၁၉၄၅ခုနှစ် မဟာမိတ်တို့ အောင်ပွဲခံခြင်းနှင့် ဥရောပရှိ နာဇီ-ဖက်ဆစ် အစိုးရများ ပြုတ်ကျသွားခြင်းတို့ကြောင့် ဗားဂပ်စ် အနေနှင့် သူ၏ နေရာကို ဆက်လက် ထိန်းသိမ်းရန် မဖြစ်နိုင်တော့ပေ
သူ့အား အခြား စစ်တပ် အာဏာသိမ်းမှု တစ်ခုဖြင့် အလျှင်အမြန်ပင် ဖြုတ်ချနိုင်ခဲ့သည်
ဒီမိုကရေစီစနစ်ကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ယူရစ်ကို ဂက်စ်ပါ ဒူထရာ သည် ၁၉၄၆ ခုနှစ်တွင်  ရွေးကောက်ခံရသည့် သမ္မတ အဖြစ် အာဏာ လွှဲပြောင်းယူခဲ့သည်
၁၉၅၀ ခုနှစ် အကုန်ပိုင်းတွင် ဗားဂပ်စ်သည် ဒီမိုကရေစီနည်းဖြင့် ရွေးကောက်ခံရသည့် သမ္မတအဖြစ် ဒုတိယအကြိမ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ၁၉၅၄ခုနှစ် နိုင်ငံရေး ရှုပ်ထွေးမှုများကြားတွင် ဗားဂပ်စ်သည် မိမိဘာသာ အဆုံးစီရင် သွားခဲ့သည်
ဗားဂပ်စ် မိမိဘာသာ အဆုံးစီရင်ပြီးသည့် နောက်တွင် ခေတ္တခဏမျှ အုပ်ချုပ်သည့် အစိုးရများစွာ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် ဂျူဆယ်လီနို ကုဗစ်ရှက် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး အတိုက်အခံ အင်အားစုများနှင့် အတူတကွ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရန် ကြိုးပမ်းခဲ့သဖြင့် သူ၏ လက်ထက်တွင် ပြဿနာ ကြီးကြီးမားမား မပေါ်ပေါက်ခဲ့ပေ
စီးပွားရေး နှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းများ သိသာစွာ တိုးတက်လာခဲ့သည်
သူ၏ အကြီးမားဆုံးသော အောင်မြင်မှု တစ်ရပ်မှာ မြို့တော်သစ် ဘရာဆေးလေးယားကို တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ၁၉၆၀ ခုနှစ်တွင် မြို့တော်သစ်ကို တရားဝင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
သူ၏ နေရာကို ဆက်ခံသူမှာ ဂျာနီယို ကွာဒရို ဖြစ်ပြီး ရာထူးဆက်ခံပြီး တစ်နှစ်မျှ မပြည့်သေးသည့် အချိန် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင်ပင် ရာထူးမှ နုတ်ထွက်သွားခဲ့သည်
ထိုအချိန်က ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်သူ ရှဝေါင် ဂေါင်လတ်က သမ္မတ ရာထူးကို လွှဲပြောင်းရယူခဲ့ပြီး နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ ပြင်းထန်စွာ ဆန့်ကျင်မှုများကို ကြုံတွေ့ခဲ့ရသည်
၁၉၆၄ တွင် စစ်အာဏာသိမ်းမှုဖြင့် ရာထူးမှ ဖယ်ရှားခြင်း ခံခဲ့ရပြီး စစ်အစိုးရ တက်လာခဲ့သည်
စစ်အစိုးရမှ အာဏာ အလွှဲအပြောင်းကြား ကာလတွင် ခေတ္တမျှ ထိန်းသိမ်းရန် ဖြစ်သော်လည်း  တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းလဲသွားခဲ့ပြီး ၁၉၆၈ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက် ကို ကြေညာကာ အာဏာရှင်စနစ်သို့ အပြည့်အဝ ပြောင်းလဲသွားခဲ့လေသည်
အာဏာရှင် စနစ်ကို ဆန့်ကျင်သူ မြို့ပြနေ ပြောက်ကျားများကို  နှိပ်ကွပ်ရာတွင် ကြမ်းတမ်းသော်လည်း အခြားသော လက်တင် အမေရိက တိုင်းပြည်များလောက် မဆိုးရွားခဲ့ပေ
"အီကော်နောမစ် မစ်ရကယ်" ဟုခေါ်သော မကြုံဖူးလောက်အောင် ထူးခြားစွာ စီးပွားရေး တိုးတက်မှုများကြောင့် ဖိနှိပ်ထားသည့် ခုနှစ် အတွင်းမှာပင် စစ်အစိုးရကို လူကြိုက်များလာခဲ့သည်
၁၉၇၄ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အာနတ်စတို ဂိုင်ဆယ် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူ၏ ဖြည်းဖြည်း၊ မှန်မှန် နှင့် လုံခြုံစိတ်ချရသည့် လမ်းကြောင်းဟု ပြောဆိုထားခဲ့သည် ဒီမိုကရေစီစနစ် ပြန်လည် အသက်သွင်းမှု ကို စတင်ခဲ့သည်
ဂိုင်ဆယ် သည် ၁၈၈၉ ခုနှစ်မှ စတင်သော စစ်တပ်၏ စည်းကမ်းမရှိမှုများ၊ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများအား ညှင်းပန်းနှိပ်စက်မှုများနှင့် သတင်းစာ ဆင်ဆာဖြတ်ခြင်းများကို ရပ်တန့်ခဲ့သည်
နောက်ဆုံးတွင် အာဏာရှင် အဖြစ်နှင့်ပင် ၁၉၆၈ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ ပြင်ဆင်ချက်ကို ဖျက်သိမ်းခဲ့သည်
သို့သော်လည်း စစ်အစိုးရ အဖြစ် ဆက်လက်ရှိနေခဲ့ပြီး သူ့နေရာကို ဆက်ခံသူ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး ရှဝေါင် ဖီးဂေးရီဒို လက်ထက်တွင် ဒီမိုကရေစီ စနစ်သို့ အပြည့်အဝ ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် ယိုဆေး ဆာနေး သမ္မတ ဖြစ်လာပြီးနောက်တွင် အရပ်သားတို့လက်သို့ အာဏာ အပြည့်အဝ ပြန်လည် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း သူ၏ သက်တမ်း ကုန်ဆုံးချိန်တွင် ထိန်းမနိုင် သိမ်းမရသော စီးပွားရေး ကပ်ဆိုက်မှုများနှင့် မကြုံစဖူးသော ငွေကြေးဖောင်းပွ မှုများကြောင့် လူကြိုက် အလွန်နည်းလာခဲ့သည်
ဆာနေး၏ မအောင်မြင်သော အစိုးရအဖွဲ့ကြောင့် ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် လူသိ အလွန်နည်းသော ဖာနန်ဒို ကော်လာ သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့ပြီး သူ့အား အမျိုးသား ကွန်ဂရက်မှ ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှ အနားပေးခဲ့သည်
ကော်လာ၏ နေရာကို ဒုတိယသမ္မတ ဖြစ်သူ အီတာမာ ဖရန်ကိုက ဆက်လက် ရယူခဲ့ပြီး သူ၏ လက်ထက်တွင် ဖာနန်ဒို ဟင်းနရစ် ကာဒိုဆိုကို ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ကာဒိုဆို သည် ပလာနို ရီးရယ်ဟုခေါ်သည့် စီးပွားရေး ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှု တစ်ရပ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးကို တည်ငြိမ်အောင် ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သည်
သူ့အား ၁၉၉၄ ခုနှစ် နှင့် ၁၉၉၈ ခုနှစ်တွင် သမ္မတ အဖြစ်ထပ်မံ အရွေးခံခဲ့ရသည်
သူ့ထံမှ ၂၀၀၂ ခုနှစ် တွင် ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရပြီး ၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ထပ်မံ ရွေးကောက် တင်မြှောက်ခံရသော လူးဝစ် အင်နားရှို လူလာ ဒါ ဆေးလ်ဗား ထံသို့ အာဏာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လွှဲပြောင်းနိုင်ခဲ့သဖြင့် ဘရာဇီး နိုင်င့အတွက် နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးပမ်းခဲ့ရသော နိုင်ငံရေး တည်ငြိမ်မှုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူလာ ၏ နေရာအား လက်ရှိ သမ္မတ ဖြစ်သော ဒေးလ်မား ဟူးဆက်မှ ဆက်ခံခဲ့သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် တောင်အမေရိကတိုက်၏ အရှေ့ဘက် ကမ်းရိုးတန်း နေရာများစွာ ပါဝင်ပြီး တိုက်ကြီး၏ အတွင်းပိုင်း နေရာ အတော်များများလည်း ပါဝင်သည်
တောင်ဘက်တွင် ဥရုဂွေးနိုင်ငံ၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင် အာဂျင်တီးနားနိုင်ငံ နှင့် ပါရာဂွေးနိုင်ငံ၊ အနောက်ဘက်တွင် ဘိုလီးဗီးယားနိုင်ငံ နှင့် ပီရူးနိုင်ငံ၊ အနောက်မြောက်ဘက်တွင် ကိုလံဘီယာနိုင်ငံ၊ မြောက်ဘက်တွင် ဗင်နီဇွဲလားနိုင်ငံ၊ ဆူရာနမ်နိုင်ငံ၊ ဂိုင်ယာနာနိုင်ငံ နှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ ရပ်ဝေးနယ်နိမိတ် ဖြစ်သော ပြင်သစ်ဂီနီ တို့ဖြင့် ကုန်းမြေနယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
အီကွေဒေါနိုင်ငံ နှင့် ချီလီနိုင်ငံ တို့မှ လွဲ၍ တောင်အမေရိကရှိ နိုင်ငံအားလုံးနှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
ထိုမျှသာမက သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းများဖြစ်သည့် ဖာနန်ဒို ဒီ နိုရွန်ဟာ ကျွန်း၊ ရိုးကပ်စ် သန္တာကျွန်း၊ စိန့်ပီတာနှင့် စိန်ပေါကျွန်း၊ ထရီနီဒတ် နှင့် မာတင် ဗက်စ် ကျွန်း များလည်း ပါဝင်သည်
၎င်း၏ အရွယ်အစား၊ မြေအနိမ့်အမြင့် အမျိုးမျိုး တည်ရှိမှု၊ ရာသီဥတု နှင့် သဘာဝ အရင်းအမြစ်များကြောင့် ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ပထဝီ အနေအထား အမျိုးမျိုး အစားစား ရှိသည်
အတ္တလန္တိတ်ရှိ ကျွန်းများ အပါအဝင် ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် မြောက်လတ္တီကျု ၆ ဒီဂရီ နှင့် တောင်လတ္တီကျု ၃၄ ဒီဂရီ အကြား၊ အနောက်လောင်ဂျီကျု ၂၈ ဒီဂရီ နှင့် ၇၄ ဒီဂရီ အကြားတွင် တည်ရှိသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပဉ္စမမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရုရှားနိုင်ငံ၊ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ တရုတ်နိုင်ငံ နှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု တို့၏ နောက်မှ လိုက်သည်
အမေရိကားတိုက်တွင် တတိယမြောက်အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ရေပိုင်နက် ၂၁,၄၁၁ စတုရန်းမိုင် (၅၅,၄၅၅ စတုရန်းကီလိုမီတာ) အပါအဝင်  စုစုပေါင်း ဧရိယာ စတုရန်းမိုင် ၃,၂၈၇,၆၁၂ မိုင် (၈,၅၁၄,၈၇၆.၅၉၉ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ကျယ်ဝန်းသည်
အချိန်အပိုင်းအခြား ဇုန် ၃ ခု တည်ရှိပြီး အနောက်ဘက်ရှိ ပြည်နယ်များတွင် UTC-4 အချိန်ဇုန်ရှိပြီး အရှေ့ဘက်ရှိ ပြည်နယ်များတွင် UTC-3 အချိန်ဇုန်ရှိကာ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းရှိ ကျွန်းများတွင် UTC-2 အချိန်ဇုန် ရှိသည်
ဘရာဇီးသည် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အီကွေတာပေါ်တွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံများအနက် အပူပိုင်းမဟုတ်သော အခြားဒေသများ ပါဝင်သည့် တစ်ခုတည်းသော နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံ၏ မြေမျက်နှာပြင်မှာလည်း အမျိုးမျိုးအစားအစား ကွဲပြားပြီး တောင်များ၊ တောင်ကုန်းများ၊ လွင်ပြင်များ၊ ကုန်းပြင်မြင့်များ နှင့် ဆူးချုံတော မြေပြင်များ ပါဝင်သည်
ကုန်းမြေ နေရာ အတော်များများမှာ ၆၆၀ပေ ( ၂၀၀ မီတာ) မှ ၂၆၀၀ပေ (၈၀၀ မီတာ) အမြင့်တွင် တည်ရှိသည်
နိုင်ငံ၏ တောင်ဘက်ပိုင်းအခြမ်း နေရာဒေသ အတော်များများမှာ အမြင့်ပိုင်း ဒေသ ဖြစ်သည်
ကုန်းပြင်မြင့် ဒေသ၏ အနောက်မြောက်ဘက်ပိုင်းမှာ မြေနိမ့်ပိုင်း တောင်ကုန်းဝိုင်းများကြောင့် ကျိုးပြတ်လျက် ရှိသော ကျယ်ပြန့်ပြီး နိမ့်မြင့်တက်ကျရှိသော မြေမျက်နှာပြင်ဖြစ်သည်
အရှေ့တောင်ပိုင်း ဒေသမှာ ပို၍ ကြမ်းတမ်းပြီး ရှုပ်ထွေးသော တောင်ရိုးများ တောင်တန်းများ ရှိပြီး အမြင့်ပေ ၃၉၀၀ (၁၂၀၀ မီတာ) အထိပင် မြင့်တတ်သည်
ထိုတောင်တန်းများတွင် မန်တီကွေးယားတောင်တန်း၊ အီစပီနာဆို တောင်တန်း စသည်တို့နှင့် ဆယ်ရာ ဒို မားတောင်တန်း စသည်တို့ ပါဝင်သည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင် ဂွီယာနာကုန်းမြင့်သည် တောင်ဘက်ပိုင်း အမေဇုံ မြစ်ဝှမ်းဒေသအတွင်းသို့ စီးဆင်းသော မြစ်များနှင့် မြောက်ဘက်ပိုင်း ဗင်နီဇွဲလားရှိ အိုရီနိုကို မြစ်အတွင်းသို့ စီးဆင်းသော မြစ်များကို ပိုင်းခြားပေးထားသည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံအတွင်း အမြင့်ဆုံး ဒေသမှာ ပီကို ဒါ နက်ဘလီနာ ဖြစ်၍  ၉၈၂၃ ပေ (၂၉၉၄ မီတာ) မြင့်ပြီး အနိမ့်ဆုံး နေရာမှာ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ ဖြစ်သည်
ဘရာဇီးနိုင်ငံတွင် သိပ်သည်းရှုပ်ထွေးသော မြစ်များ အများအပြား ပါဝင်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကျယ်ပြန့်ဆုံး တစ်ခု ဖြစ်သည့် မြစ်တို့နှင့် ဆိုင်သည့် ပထဝီ အနေအထား ရှိသည်
အဓိက မြစ်ဝှမ်းဒေသ ရှစ်ခု ရှိပြီး ၎င်းတို့အားလုံးမှာ အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
အဓိကမြစ်များတွင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ဒုတိယမြောက် အရှည်ဆုံးမြစ်ဖြစ်ပြီး ရေထုထည်အများဆုံး ဖြစ်သည့် အမေဇုံမြစ်၊ ပါရာနာမြစ်နှင့် ၎င်း၏ အဓိက မြစ်တစ်ခု ဖြစ်သည့် အီဂွါဆူမြစ် (အီဂွါဆူ ရေတံခွန် ပါဝင်သည်
၊ နီဂရိုးမြစ်၊ ဆော ဖရန်စစ္စကိုမြစ်၊ အင်ဂူမြစ်၊ မာဒေးရာမြစ် နှင့် တားပါဂျိုမြစ် တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်ပွန်းကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinpunkan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ညောင်လေးပင်မြို့နယ်၊ ရေကျော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေကျော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၈ ဦး၊ မ ၁၄၉၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၆၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မနီတိချိုး ကို စဉ့်ပါဆရာတော်(မြန်မာ ၁၁၀၆ - ….) မူကွဲ (၁၁၄၀ - ၁၂၁၀) က ရေးသားပြုစုခဲ့သည်
ကျင့်မူရာခပ်ပျင်းနှင့်၊ သွတ်ဖျင်းလူယုတ်တေ
တတ်ပညာပဇာတတ်ပါအံ့၊ များမှတ်ကြလေ
အတတ်ကိုမရှာဖွေလျှင်၊ ဥစ္စာတွေရရေး
ဘယ်နှယ်ကြံဖန်မြောက်ပမယ်၊ မိုးလောက်ကွာသေး
ပညာကိုဘယ်လူဆိုးတို့၊ ယူခိုးလို့ပါပမယ်
အတတ်ကယ်အလိမ္မာနှင့်၊ ဥစ္စာဘယ်တူကြလိမ့်၊ လောကလူဝယ်
သိကြားမြင်လုံလောက်က၊ မျက်မှောက်ကယ်သည်ကိုယ်ဝယ်၊ ရလွယ်၏ ခင်ပွန်း
တမလွန်နောင်ခါကောင့်၊ မြိုက်ချမ်းသာပိုမိုမြင့်၊ ကဲဆင့်တောက်ထွန်း
သိပညာဖြစ်ပွားအောင်၊ ချစ်သားတို့သင်ကြပါ
မိဘဆရာတို့၊ ဖန်ခါခါ တပည့်သားကို၊ ထောင်နားဆန် မငြင်းအောင်၊ သွင်းကြပေရာ
လှေလှော်လှေခတ်နှင့်၊ အတတ်ကယ်မဲ့သူမှာ၊ ဝန်ထမ်းသာဖြစ်မြဲ
ပညာရှင်ဖြစ်ပေက၊ လူ့ပြေ(မြေ)မှာ ပူဇော်လို့၊ ဇမ္ဗူပေါ် ဂုဏ်ထင်ပလိမ့်မယ်၊ မိုးလထက်ကဲ
ပင်မြင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinmyint)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ ညောင်ရွှေမြို့နယ်၊ အင်းလျားကျိုင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းလျားကျိုင်းခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၉၅ ဦး၊ မ ၂၃၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၄ ဦးနေထိုင်သည်
ရငဲချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ya Nge Chaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ​ရေဖြူမြို့နယ်၊ ဝန်ဖို့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဒဏ္ဍ, သတ္ထ, အာဝုဓပါဏိသိက္ခာဒ်များ   (သုရုသုရုဝဂ်)၄-တောင်ရှိသော တုတ်ကိုသာ “ဒဏ္ဍ”ဟုခေါ်၏
ဓါး, သန်လျက် စသော လက်နက်ကို “သတ္တ” ဟု ခေါ်၏
လေးမြှားကို “အာဝုဓ”ဟု ခေါ်၏
ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် လက်၌ တုတ်စသည် ရှိသူတို့အား တရားဟောကြသောကြောင့် ရဟန်းတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် “မဟောရ” ဟု တားမြစ်တော်မူပြီးလျှင် ဂိလာန ဖြစ်သူတို့အား မဟောကြသောအခါ လူတို့က ကဲ့ရဲ့ကြပြန်သောကြောင့်-“န ဒဏ္ဍပါဏိဿ...၊ န သတ္ထပါဏိဿ...၊ န အာဝုဓပါဏိဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
“ဂိလာန မဟုတ်ဘဲ လက်၌တုတ်(တောင်ဝှေး)ကိုင်ထားသူ, ဓါးစသော လက်နက်တစုံတရာ ကိုင်ထားသူ, လေးမြှားကိုင် ထားသူအား တရားမဟောအံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်၊ ဂိလာန ဖြစ်နေလျှင်ကား ထိုပုဂ္ဂိုလ်များအား တရားဟောကောင်း၏
သုရုသုရုဝဂ် ပြီး၏
အမည်ရင်း ခင်မောင်ဇော်၊ မော်လမြိုင်ဇာတိ၊ ငယ်စဉ်က မော်လမြိုင်မြို့ အထက (၁)၊ ရန်ကုန်မြို့ ဗဟို အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း [အထက (၁) လသာ] တို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်သောအခါ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ B.Sc. ဘွဲ့နှင့် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ M.Sc. ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
B.Sc. ဘွဲ့ရပြီးနောက် စာပေဗိမာန် ၌ သိပ္ပံစာပြု၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာန ၌ သရုပ်ပြနှင့် လက်ထောက်ကထိက၊ မကွေးကောလိပ် ၌ လက်ထောက်ကထိက ဌာနမှူး၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ၌ လက်ထောက်ကထိက၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ၌ ကထိက ဌာနမှူး၊ ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ၌ ကထိက ဌာနမှူး အဖြစ် အမှုထမ်းပြီး အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ရွှေတူဂျာနယ်၌ သိပ္ပံ ပညာပေး ဆောင်းပါး စတင် ရေးသားရင်း စာပေနယ်သို့ ရောက်လာသည်
၁၉၇၂-၇၃ ခုနှစ်တဝိုက်၌ ကြေးမုံနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာများတွင် သိပ္ပံပညာပေး ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ လူငယ်ဂျာနယ်၊ ရှုမဝ၊ ပေဖူးလွှာ၊ စစ်ပြန်၊ သပြေ (တေး)၊ ဂီတပဒေသာ၊ ရုပ်ရှင်၊ မြတ်လေး၊ မြို့တော်ရန်ကုန်၊ ဂျီအီးစီ၊ ဇီဝက၊ ဇမ္ဗူ့ရတနာ၊ ပလုပ်တုတ် ကလေးဂျာနယ် စသည့် လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင် ဆောင်းပါး၊ ပုံပြင်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည် (စဆုံး) များ ရေးခဲ့သည်
ပေါ်ပြူလာ၊ သတင်းစုံနှင့် သဘင် အနုပညာ ဂျာနယ် တို့တွင်လည်း ဂီတ၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
Today နှင့် Panorama မဂ္ဂဇင်း တို့တွင်လည်း မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့် ဆယ့်နှစ်လရာသီ ပွဲတော်များနှင့် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် စာရေးသားခြင်းမှ ခေတ္တ အနားယူခဲ့ပြီး ယခုအခါ ချင်းတွင်း မဂ္ဂဇင်း၊ Family မဂ္ဂဇင်းနှင့် စောင့်ကြည့် သတင်း ဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ ဆက်လက် ရေးသားလျက် ရှိသည်
ကမ္ဘာကျော် ဂီတ စာဆိုကြီးများ (သူတို့ဘဝနှင့် သူတို့ဂီတ)၊ စံပယ်ဦးစာပေ (၁၉၇၈)၊ ဒုတိယအကြိမ် Unity စာပေ (၂၀၀၁)
အန္တရာယ်ပြွမ်းသည့် လူသား ပတ်ဝန်းကျင်၊ စာပေဗိမာန် (၁၉၈၀)
မေတ္တာ အရှုံးသမားရဲ့ အမုန်းသံသရာ (မေတ္တာဖွဲ့ လုံးချင်းဝတ္ထု)၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၇၉)
ချစ်ရလွန်းလို့ (မေတ္တာဖွဲ့ လုံးချင်းဝတ္ထု)၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၈၄)
မြို့တော်တခွင် အတိတ်ဖြစ်စဉ်၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၉၄) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
အနေမဝေးမယ့် ရွှေတေးများ၊ ပတ္တမြား ငမောက်စာပေ (၁၉၉၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
သီချင်းပန်းများ လန်းပွင့်စေသူများ၊ ပတ္တမြား ငမောက်စာပေ (၂၀၀၂)
နှောင်းအတိတ်က မဟောင်းသော ပုံရိပ်လွှာများ၊ မုံရွေးစာပေ (၂၀၀၂)
စစ်ပြီးခေတ် ရေဒီယို အဆိုတော်များ၊ မုံရွေးစာပေ (၂၀၀၃)
ရေခြားမြေခြား ပုံပြင်များ၊ ရန်အောင်စာပေ (၂၀၀၄)
လူသားဝန်းကျင်မှ အန္တရာယ် အသွယ်သွယ်၊ Treasure Publishing House (၂၀၀၄)
ခေတ်သုံးခေတ် မြန်မာ့ဂီတနှင့် စစ်ကြိုခေတ် မြန်မာ့ဂီတ စာဆိုကြီးများ ချမ်းသာစာပေ (၂၀၀၅)
အဟာရဓာတ် ပေါကြွယ်သော မြန်မာ့ အစားအစာများ၊ ပုဂံ စာအုပ်တိုက် (၂၀၀၈) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
ဆေးဖက်ဝင် ကြက်ဆူဆီနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆေးသိပ္ပံ သတင်းများ၊ ပုဂံစာအုပ်တိုက် (၂၀၀၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
Knowledgeable Facts about Myanmar Traditional Culture and Heritage၊ ရွှေစာပေတိုက် (၂၀၀၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
အင်္ဂလိပ် ပါမောက္ခ အလုပ်ဖြုတ်ခံရသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် တက္ကသိုလ်ရေးရာ ဆောင်းပါးအဖြာဖြာ၊ သူရိယစာပေ (၂၀၁၀)
ဆင်ကျိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ နိမ်လွမ်ဝလိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
၁၂၆၁ (၁) ရက်
တက်လျက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tethlyet)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ မိုင်းကိုင်မြို့နယ်၊ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟမ်းငိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၂၂ ဦး၊ မ ၃၀၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၆၃၂ ဦးနေထိုင်သည်
ယန်းကုန့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယန်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၁၆ ဦး၊ မ ၁၀၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒုကနိပါတ် - ၉
ဥပါဟနဝဂ် -(၂၃၈) ဧကပဒဇာတ်
အကျိုးစီးပွားများကြောင်းနှင့် စပ်သော စကားလုံးတစ်လုံးကား အဘယ်နည်းဟု သားကမေး၍ ဝီရိယပင်တည်းဟု ဖခင်က ဖြေဆိုခြင်း အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်ဝယ် သူကြွယ်တစ်ယောက် ရှိလေ၏
ထိုသူကြွယ်ကား တစ်နေ့သ၌ ရင်ခွင်၌နေသော သားငယ်သည် အကျိုးစီးပွားဖြစ်ခြင်း အကြောင်းတရားကိုမှီသော ပြဿနာကို မေးလေ၏
မေးသောပြဿနာကား ဘုရားတို့ အရာသာ ဖြစ်သည်
တစ်ပါးသောသူ ဖြေဆိုခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်လတ္တံ့ဟု နှလုံးသွင်းကာ သားငယ်ကိုခေါ်၍ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ သွားလျက် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... ဤသူငယ်သည် အကျွန်ုပ်၏ ရင်ခွင်၌နေလျက် အကျိုးစီးပွားဖြစ်ခြင်း အကြောင်းကိုမှီသော ပြဿနာကို မေးပါ၏
ထိုပြဿနာကိုမသိ၍ အရှင်ဘုရားထံ လာပါ၏ ဖြေတော်မူပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
မြတ်စွာဘုရားသည် “ဒါယကာ ... ဤသူငယ်ကား ယခုအခါ၌သာလျှင် အကျိုးစီးပွားကိုရှာသည်မဟုတ်၊ ရှေးအခါ၌လည်း အကျိုးစီးပွားကိုရှာသည်ဖြစ်၍ ပညာရှိတို့ကို မေးဖူး၏
ပညာရှိတို့သည် ထိုသူငယ်အား ဖြေဆိုဖူးကုန်၏
သို့သော်လည်း ဘဝဖုံးလွှမ်းအပ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် မမှတ်မိလေ” ဟု မိ်န့်တော်မူပြီးလျှင် အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် သူဌေးမျိုး၌ဖြစ်၍ အရွယ်ရောက်လတ်သော် အဖလွန်သဖြင့် သူဌေးအရာကို ရလေ၏
ထိုအခါ သူဌေးအား နုပျိုသောသားငယ်သည် ရင်ခွင်၌နေ၍ -“ဖခင် ... အကျွန်ုပ်တို့သည် အကျိုးစီးပွားများ အကြောင်းဖြစ်သော ပုဒ်တစ်ခုဖြင့် (စကားတစ်လုံးဖြင့်) အကျိုးစီးပွားများအောင် ပြုပါကုန်အံ့၊ သို့အတွက် အကျိုးစီးပွားများကြောင်း ဖြစ်၍ အကျိုးစီးပွား အလုံးစုံကို သိမ်းကျုံးမိသော ပုဒ်တစ်ခုကား (စကားတစ်လုံးကား) အဘယ်နည်း - ဖြေကြားပါ” – ဟု မေးလေ၏
ထိုအခါ သူငယ်၏အဖသည် -“ချစ်သား ... အကျိုစီးပွားများကြောင်း ဖြစ်၍ အကျိုးစီးပွား အလုံးစုံကို သိမ်းကျုံးမိသော ပုဒ်တစ်ခုကား(စကားတစ်လုံးကား) ဝီရိယဖြစ်၏
အကျိုးစီးပွားများစေခြင်း၌ လိမ္မာသောသူ၏ ဝီရိယကား - အကျင့်သီလနှင့် လည်းကောင်း၊ သည်းခံခြင်းနှင့် လည်းကောင်း ပြည့်စုံလတ်သော် အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ချမ်းသာစေရန် လည်းကောင်း၊ ရန်သူတို့ကို ဆင်းရဲစေရန် လည်းကောင်း - စွမ်းနိုင်ပေ၏” – ဟု ဖြေကြားလေ၏
သူငယ်သည်လည်း အဖသူဌေး ဖြေကြားအပ်သော နည်းဖြင့်သာလျှင် မိမိအကျိုးစီးပွားကို ပြီးစေလျက် အသက်၏အဆုံး၌ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏
ဤဒေသနာတော်ကို ဟောတော်မူပြီး၍ သစ္စာကိုပြသည်အဆုံး၌ သူကြွယ်သားအဖ နှစ်ယောက်တို့သည် သောတာပတ္တဖိုလ်၌ နည်ကုန်၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ သားငယ်သည် - ယခုအခါ သားငယ်
ဗာရာဏသီသူဌေးသည် - ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) ပုဒ်တစ်ခုမှာ၊ အကျိုးစီးပွား၊ သိမ်းပါဝီရိယ
(၂) ပညာနှင့်ယှဉ်၊ သည်းခံယှဉ်၊ ယှဉ်ပါကျင့်သီလ
(၃) မိတ်ဆွေချမ်းသာ၊ ရန်သူမှာ၊ ပြုရာဆင်းရဲပ
ဧကပဒဇာတ် ပြီး၏
ထန်းကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone(North))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ အုတ်တွင်းမြို့နယ်၊ ဘန်ဘွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်ဘွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၅ ဦး၊ မ ၁၅၇၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်ချောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kinchaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်အိုးဝကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၁၅၀ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၃၈၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဂဏန်းတွက်စက် (Calculator)သည် အပေါင်း၊ အနှုတ်၊ အမြောက်၊ အစား နှင့် အခြား logical operation များကို လုပ်ဆောင်နိုင်သော စက်တစ်လုံးဖြစ်သည်
ပရိုဂရမ်ရေးသွင်းနိုင်သော calculator တစ်လုံးသည် ပရိုဂရမ်နှင့်အညီလိုက်၍ သင်္ချာ operation များကို အစီအစဉ်တကျ ဆောင်ရွက်ပေးသည်
အပေါက်များဖောက်ထားသည့် ကတ်(punched card) များဖြင့် အလုပ်လုပ်သည့်စောစောပိုင်း calculator များသည်ပင်လျှင် ရိုးရိုးပရိုဂရမ်များအတိုင်း လိုက်နာဆောင်ရွက်ပေးနိုင်သည်
သို့သော်လည်း ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ပိုင်ပရိုဂရမ်များကို ပြောင်းလဲနိုင်စွမ်းမရှိကြသလို ပရိုဂရမ်တစ်ခုကို ထပ်ကျော့ခြင်း (Looping) ၊ အဆင့်ကျော်လုပ်ဆောင်နိုင်ခြင်း မပြုနိုင်ကြပေ
ပရိုဂရမ်များစွာတွင် တွက်ချက်မှုများပြုလုပ်ရန် သင်္ချာတွက်စက်တစ်ခုပါရှိသည်
ယင်း သင်္ချာတွက်စက်သည် လက်ကိုင်သင်္ချာ တွက်စက်နည်းတူ လုပ်ဆောင်ပေးသည်
ခလုတ်များကိုနှိပ်ရန် ခလုတ်ခုံနှင့် mouse တို့ကို အသုံးပြုရခြင်းသာ ကွာခြားသည်
လူများ လွယ်လွယ်ကူကူ တွက်ချက်နိုင်ရန် ပထမဆုံးတီထွင်လိုက်သော ဂဏန်းတွက်စက်မှာ ပေသီးဂဏန်းတွက်စက် ဖြစ်သည်
ကြိုးလုံးများနှင့် ပုတီးစေ့များကို သီထားပြီး နေရာရွှေ့ပြီး ကိန်းဂဏန်းများကို တွက်ချက်ရသည်
ဘီစီ ၃၀၀ဝ လောက်တွင် ဘေဘီလုံ နိုင်ငံသားများ စတင်တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဂဏန်းတွက်စက်ကို စတင်တီထွင်ခဲ့သူမှာ ဘလိုင်းဆီး ပက်စကယ် ဆိုသူ ပြင်သစ်သိပ္ပံပညာရှင် ဖြစ်သည်
ထိုစက်ကို သူ အသက် ၁၉-နှစ်အရွယ်တွင် တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုစက်သည် ကိန်းဂဏန်းများကို အလိုအလျှောက် ပေါင်းနိုင်၊ မြှောက်နိုင်သည်
စက်ထဲတွင် ဘီးကလေးများ ပါသော ကိန်းဂဏန်းများကို စီစဉ်ထည့်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ပထမဆုံး ကိန်းဂဏန်းများကို မြှောက်နိုင်၊ စားနိုင်သော ဂဏန်းတွက်စက်ကို တီထွင်သူမှာ ဂျာမန်သိပ္ပံပညာရှင် ဂေါ့ဒ်ဖရိုင်း လိုင်းဘနစ်ထ်ဇ် ဆိုသူ ဖြစ်သည်
၁၆၉၄-ခုနှစ်တွင် တီထွင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး၌ဖြစ်စေ၊ စာရင်းအင်းကို များစွာ အားထား၍ အလုပ်လုပ်ရသောဌာနများ၌ ဖြစ်စေ စာရင်းများ တိကျမှန်ကန်ဖို့မှာ အလွန်အရေးကြီးသည်
စာရင်းအင်းများ လုပ်ရာ၌ လူများသည် အပေါင်းအနုတ် အမြှောက်အစား တွက်များကို စိတ်ဖြင့်၎င်း၊ ရေးချ၍၎င်း တွက်ကြရသောကြောင့် မိမိတို့၏ဦးနှောက်ကို များစွာအလုပ်ပေးသည့်ပြင် အချိန်လည်း များစွာ ကုန်သဖြင့် လူမပင်ပန်းဘဲ အချိန်ကုန်သက်သာမည့် နည်းလမ်းကို ကြံစည်ခဲ့ကြသည်
ပထမဆုံး ကြံစည်သည့်နည်းမှာ အက်ဗကပ်ခေါ် ပေသီး တွက်ခုံဖြင့် ဂဏန်းတွက်ယူသောနည်းဖြစ်၏
အက်ဗကပ်ကို နှစ်ပေါင်း ၅ဝဝဝ လောက်က ယူဖရေးတီးနှင့်တိုင်းဂရစ် မြစ်ဝှမ်း၌ စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
ပေသီးတွက်ခုံတွင် ပေသီး ဟုခေါ်သော အလုံးကလေးများကို အပေါက်ဖောက်၍ တုတ်တံ ဖြင့်သီထားသည်
ထိုတွက်ခုံမျိုးကို ယနေ့ထက်တိုင် တရုတ်၊ ဂျပန်၊ ရုရှနှင့်အိန္ဒိယနိုင်ငံများ၌ အသုံးပြုလျက်ရှိကြသေးသည်
ပေသီးတွက်ခုံကို ဆယ်လီစနစ်အရ စီစဉ်ထားသည်ဖြစ်၍ ကုန် ပစ္စည်းများ၏တန်ဖိုးကို တွက်ရန်ရှိသောအခါ ဆယ်လီစနစ်ကို မလိုက်သော ကျပ်၊ ပဲ၊ ပိုင်ကဲ့သို့သော ငွေကြေးမျိုးဖြင့် တွက်ရ လျှင် ယင်းကို တစ်ကျပ်လျှင်ဆယ်မူး၊ တစ်မူးလျှင် ဆယ်ပြား စနစ်မျိုးသို့ ပြောင်းပြီးမှ တွက်နိုင်သည်
ထိုကဲ့သို့ ကျပ်၊ ပဲ၊ ပိုင် မှ ကျပ်၊ မူး၊ ပြား သို့ပြောင်းသော ပုံသေအပြောင်း လင်္ကာကလေးများကို စာရင်းတွက်သူက ကောင်းစွာ ကျက်မှတ် ထား၍ ကျင်လည်စွာအသုံးပြုနိုင်မှ ပေသီးခုံကို သုံးရကျိုးနပ် သည်
သို့သော် စက်ကိရိယာဖြင့်ပြုလုပ်ထားသည့် ဂဏန်းတွက် စက်မျိုးကို ခရစ် ၁၆၄၂ ခုနှစ်တွင် ဗလဲပါစကယ်ဆိုသူ ပြင်သစ်လူမျိုးတစ်ဦးက တီထွင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်လူမျိုး စီ၊ အိပ်၊ တောမတ်နှင့် ချားဗက်ဗစ်ဆိုသူတို့က ထိုဂဏန်းတွက်စက် ကို ပြုပြင်ပြီးလျှင် တိုးချဲ့လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြပြန်သည်
ဂဏန်းတွက် စက်ကို ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဆိုင်ရာ အတွက်အချက်များ၌ အကျိုးရှိ၍ တွင်ကျယ်အောင် အသုံးချနိုင်စေရန် ပြုပြင်ပေးခဲ့ သူမှာကား အမေရိကန်လူမျိုး ဝီလျံ ဆီးဝပ်ဗာရိုဆိုသူဖြစ်သည်
ယခုအခါ အသုံးပြုလျက်ရှိကြသော ဂဏန်းတွက်စက်များသည် ဗာရို၏မူကို အခြေတည်၍ လုပ်ကိုင်ထားသော စက်များ ဖြစ် သည်
ဂဏန်းသင်္ချာတွင် အမြှောက်နှင့်အစားမှာ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ပေါင်းခြင်း၊ နုတ်ခြင်းများပင်ဖြစ်ရာ ဂဏန်းတွက်စက်ကိုလည်း အပေါင်းအနုတ်သဘောကို အခြေခံလျက် စီမံထားသည်ဖြစ်၍ မော်တော်ကားများ၌ပါလာသော စပီဒိုမီတာခေါ် အမြန်တိုင်း ကိရိယာနှင့် တစ်သဘောတည်းဖြစ်သည်
စပီဒိုမီတာတွင် ချပ်ပြားဝိုင်းကလေးများကို စီစဉ်ထားရာ ချပ်ပြားဝိုင်း များ၏ အနားစွန်း၌ ဝ မှ ၉ အထိ ဂဏန်းများကို အစဉ်အလိုက် ရေး မှတ်ထားသည်
မော်တော်ကားသည် ခရီးတစ်မိုင်ရောက်တိုင်း စပီဒိုမီတာပေါ်တွင် ခုဂဏန်းနေရာ၌ ဂဏန်းသစ်တစ်ခုလည်၍ ပေါ်လာသည်
ယင်းကဲ့သို့ ခုဂဏန်းနေရာ၌ ဂဏန်းဆယ်လုံး သည် တစ်လုံးပြီး တစ်လုံးလည်၍ ပေါ်လာပြီးသောအခါ ဆယ် ဂဏန်းနေရာ၌ ဂဏန်းသစ်တစ်ခုလည်း ပေါ်လာသည်
ဤ နည်းဖြင့် စပီဒိုမီတာသည် မော်တော်ကား သွားခဲ့သောခရီးကို မိုင်ပေါင်း ရာထောင်သောင်းအထိ မှတ်သားဖော်ပြသည်
ဂဏန်းတွက်စက်များ၏သဘောမှာလည်း ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်
သို့သော် ထိုစက်ကြီးမျိုး၌ တစ်ကြိမ်လျှင် ခုကိန်း တစ်ခုတည်းကိုသာမဟုတ်ဘဲ ဆယ်ကိန်း၊ရာကိန်း၊ ထောင် ကိန်းများကိုပါ တစ်ပါတည်း ပေါင်းနိုင်နုတ်နိုင်အောင် ရှုပ် ထွေးလှသော ဘီးအစီအစဉ်နှင့်မောင်းအစီအစဉ်များဖြင့် တပ် ဆင်ပြုလုပ်ထားလေသည်
အချို့ဂဏန်းတွက်စက်မျိုးတွင် ချပ်ပြားဝိုင်းများကို သုံးကြ၍ အချို့တွင် ဒလိမ့်တုံးများကိုသုံးကြသော်လည်း မူရင်းသဘောမှာကား အတူတူဖြစ်သည်
လက်နှိပ်စက်ဖြင့် စာမူတစ်ခုကို ကူးရိုက်ဘိသကဲ့သို့ ဆိုင်ရာဂဏန်းများကို လက်ဖြင့် မှန်ကန်စွာရိုက်နှိပ်သွား၍ မောင်းကိုနှိပ်လိုက်လျှင် အလိုရှိသောအဖြေသည်စာရွက်ပေါ်၌ ရိုက်နှိပ်ပြီးသား ထွက်လာသည်
ယခုခေတ်လျှပ်စစ်ဓာတ်သုံး ဂဏန်းတွက်စက်များသည် စာရင်းကိုင်ပညာဆိုင်ရာ အချက်မျိုးများကို တွက်ပေးနိုင်သည်
ပုံသေတွက်ကိန်းတစ်ခုကို ဂဏန်းတန်ဖိုးအမျိုးမျိုးနှင့်ရေလဲဖြင့်သုံး၍ တွက်ပေးနိုင်သောဂဏန်းတွက်စက်များကိုလည်း တီထွင်ကြပြီး ဖြစ်သည်
ဆလိုက်ရူးခေါ် သင်္ချာလျှောတံသည်လည်း ဂဏန်းတွက်စက် တစ်မျိုးပင်ဖြစ်သည်
ထိုကိရိယာတွင် စကေး အမှတ်အသားများပါရှိသော မျဉ်းတံနှစ်ချောင်းပါ၍ တစ်ချောင်း က အခြားတစ်ချောင်းနှင့်ဘေးချင်းကပ်လျက် ရွေ့ရှား နေနိုင်သည်
စကေးအမှတ်အသားများမှာ ၁၊ ၂၊ ၃ တို့ကဲ့သို့ ရိုးရိုးစဉ်တိုက်ကိန်းများနှင့် အချိုးကျကျ ပြုလုပ်ထားခြင်းမဟုတ်ဘဲ ယင်းတို့၏လောဂရစ်သမ်များနှင့် အချိုးကျကျ ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ဆလိုက်ရူးဖြင့် အမြှောက်အစားများကို လွယ်ကူစွာတွက်ပေးနိုင်သည်
ယခုခေတ် ဆလိုက်ရူးများပေါ်၌ နှစ်ထပ်ကိန်း၊ နှစ်ထပ်ကိန်းရင်းများနှင့် တြီဂိုနိုမေတြီ အချိုးများကိုပါ အသင့်ဖတ်ယူရရှိနိုင်အောင် ပြည့်စုံစွာ စီမံထားရာ ဂဏန်း တွက်ချက်မှု၌ များစွာအရာရောက်လှပေသည်
တကိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Takoe)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ ပန်တန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်တန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၅၃ ဦး၊ မ ၉၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၁၁ ဦးနေထိုင်သည်
တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ လူကိုဖြစ်စေ၊ ကုန်ကိုဖြစ်စေ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးသော ကိရိယာကို ယာဉ်ဟုခေါ်သည်
အထူးသဖြင့် ယာဉ်၌ ဘီးများ များသောအားဖြင့် ပါလေ့ရှိ သည်
ယာဉ်သည် သမိုင်းမတင်မီ ခေတ်ကပင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ လေသည်
ယာဉ်ကို ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်းနှင့်လေကြောင်း ဟု သုံးမျိုးခွဲခြားနိုင်သည်
ရှေးဦးအစက လူသည် ကုန်များကို ကိုယ်ပိုင် သယ်ယူ ပို့ဆောင်ပေးခဲ့ရသည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးရာတွင် ကုန်ကို ခေါင်းပေါ်တွင် ဖြစ်စေ၊ ကျောပေါ်တွင်ဖြစ်စေ တင်၍ တစ်နေ ရာမှ တစ်နေရာသို့ ပင်ပန်းစွာ ပို့ပေးခဲ့ရလေသည်
ယခုတိုင် လည်း အချို့တောင်ပေါ်သားများသည် ကုန်များကို တောင်းတွင် ထည့်ပြီးလျှင် ထမ်း၍ ဖြစ်စေ၊ ရွက်၍ဖြစ်စေ ပို့ပေးနေရသေး သည်
ထို့နောက်တွင် ထမ်းပိုးများကို ထွင်လာနိုင်ကြသဖြင့် ကုန်များကို ထမ်းပိုး၏ အစွန်းနှစ်ဘက်တွင် ချိတ်ဆွဲ၍ဖြစ်စေ၊ ထိုအစွန်းနှစ်ဘက်တွင် ချိတ်ဆွဲထားသည့် တောင်းများတွင် ထည့်၍ဖြစ်စေ ထားပြီးလျှင် ထမ်းပိုးကို အလယ်မှ ပခုံးဖြင့် ထမ်း၍ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးလာနိုင်ခဲ့ကြသည်
အချို့နေရာများတွင် စွတ်ဖားများကို ထွင်လာနိုင်ကြသဖြင့် ဇွတ်ဖားများဖြင့် ကုန်များကို ပို့ပေးခဲ့ကြလေသည်
ထို့နောက် ကုန်းပေါ်တွင် သွားလာရာ၌ အသုံးပြုနိုင်ရန် ဘီးများကို ထွင်လာနိုင်ကြပြန်သည်
ရှေးဦး ဘီးများသည် သစ်ပင်ကြီးတစ်ပင်၏ ပင်စည်ကြီးကို သာမန်အားဖြင့် အဝိုင်း လိုက် ကန့်လန့်ဖြတ်ထားခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်
ပြီးမှ ထို သစ်ပြားဝိုင်း၏ အလယ်ဗဟိုတွင် အပေါက်ဖောက်ကာ ထို အပေါက်အတွင်းသို့ ဝင်ရိုးကို တပ်ထားကြသည်
ထိုသို့ ဘီးကို ထွင်နိုင်ခဲ့ခြင်းမှာ ရှေးနှစ်ပေါင်း လေးငါးထောင်ခန့်က ဖြစ်သည်
ထိုသို့ ဘီးကိုထွင်နိုင်သောအချိန်တွင် လူသည် နွားနှင့် မြည်းများကိုပါ ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူလာနိုင်ပြီး ဖြစ်သဖြင့် ထိုဘီးတပ်ယာဉ်များပေါ်တွင် လူကိုဖြစ်စေ၊ ကုန်ကိုဖြစ်စေ တင်ဆောင်ကာ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးနိုင်ခဲ့ကြသည်
နွားများအား ယာဉ်များတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြောင်းကို အီဂျစ်နိုင်ငံရှိ မှတ်တမ်းများတွင် တွေ့နိုင်ပေသည်
ထိုသို့ ပြုလုပ်နိုင်ခဲ့သော အချိန်သည် ခရစ်မပေါ်မီ ဘီစီ ၂၇ဝဝ ခန့်က ဖြစ်၏
မြင်းများကို အသုံးပြုနိုင်ခဲ့ကြသည်မှာ ထိုထက် နောက်ကျလေသည်
အသုံးပြုသောအခါတွင်လည်း အထူး သဖြင့် စစ်များတွင်သာ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရလေသည်
ပထမတွင် ဗက်ဗီလုံးပြည်သားများက ဘီစီ ၂၁ဝဝ ခန့် က မြင်းများကို စတင်၍ အသုံးပြုခဲ့ကြကြောင်း တွေ့ရသည်
ထို့နောက် နှစ်ပေါင်း ၄ဝဝ မျှ ကြာသောအခါတွင် အာရှ တိုက်မှ မြင်းများကို အီဂျစ်ပြည်သို့ ယူဆောင်လာကြပြီးလျှင် စစ်ရထားများကို ဆွဲစေခဲ့ကြသည်
လူနှင့် ကုန်များကို တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ ပို့ပေးခြင်း သည် လူ၏တိုးတက်မှုတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်
အတွေ့အကြုံ နည်းသူများသည် အောက်ကျ နောက်ကျဖြစ်၍ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြ လေသည်
ဂရိလူမျိုးများ နေထိုင်ရာတွင် တောင်ကြီးများ ကာရံလျက်ရှိသဖြင့် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တွေ့ကြုံရန် လွန်စွာ ခဲယဉ်းခဲ့ကြသည်
ရောမမြို့ကြီးကမူ အင်ပါယာချဲ့နိုင်တိုင်း လမ်းများကိုလည်း ဖောက်ပေးခဲ့လေသည်
ယခုအခါ၌ ထင်ရှား လျက်ရှိသည့် လန်ဒန်၊ ပါရစ်၊ နယူးယော့၊ ကွန်စတန်တီနိုပယ် စသော မြို့ကြီးများကို ကြည့်လျှင် မြို့အတွင်း၌ ယာဉ်အမျိုး မျိုး သွားလာနိုင်သည့် လမ်းမကြီးများ ရှိနေပြီးလျှင် ထိုမြို့ကြီး များသည်လည်း မြစ်များပေါ်၊ ပင်လယ်ကမ်းရိုးတန်းများပေါ် တွင် တည်ရှိနေကြသဖြင့် သွားလာရာ၌ လွယ်ကူသည့်အပြင်၊ ကုန်များကို ပို့ဆောင်ရာတွင်လည်း လွယ်ကူ၍ စရိတ်သက်သာကြလေသည်
ကမ္ဘာ့တိုင်းပြည် အသီးသီးမှာပင် အိမ်၌ ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူထားကြသော တိရစ္ဆာန်များကို လူနှင့် ကုန်များအား သယ်ဆောင်ပေးကြရာ၌ အသုံးပြုကြသည်ကို တွေ့ရလေသည်
သဲကန္တာရအနီးနေ လူများသည် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအတွက် ကုလားအုပ်များကို အသုံးပြုကြရာ၊ ကုလားအုပ်များကို သဲ ကန္တာရ သင်္ဘောများဟုပင် ခေါ်စမှတ်ပြုကြသည်
ကမ္ဘာ့အရှေ့ ဘက် နိုင်ငံများတွင် ဆင်များကို ယဉ်ကျေးအောင် မွေးမြူကြ ပြီးလျှင် လေးလံသည့်ဝန်များကို သယ်ဆောင်စေကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ သစ်ဆွဲဆင်များကဲ့သို့ ဖြစ်၏
ထို့အတူ တောင် အမေရိကတိုက်၌ လားမားကောင်များကို ယာဉ်များ ဆွဲစေ သည်
တိဗက်ပြည်တွင် စာမရီကောင်များကို ဝန်ဆောင် တိရစ္ဆာန်များအဖြစ် အသုံးပြုကြသည်
ဗဲလဂျီယမ်နိုင်ငံတွင်မူ ခွေးများကို လှည်းများ အဆွဲခိုင်းကြသည်
ချောင်းများ မြစ်များအနီး၌ နေထိုင်ကြသူများကလည်း လူတို့ ဘီးများကို မထွင်နိုင်ကြသေးမီနှင့် မြည်းများကို ယဉ် ကျေးအောင် မပြုလုပ်နိုင်သေးမီကပင်လျှင် သစ်ပင်၏ပင်စည်ကို ထွင်း၍ဖြစ်စေ၊ တိရစ္ဆာန်၏ အရေအတွင်းသို့ လေသွင်းပြီးလျှင် ဖြစ်စေ ပျဉ်ပြားတစ်ချပ်ဖြင့် လှော်ခတ်ပေးလျှင် လိုသည့်နေရာ သို့ သွားနိုင်ကြောင်း သိခဲ့ကြလေသည်
ထိုသို့ သစ်ပင်၏ ပင်စည်ကို ထွင်းတတ်ကြရာမှ လှေများနှင့် ရွက်သင်္ဘောများ ကို လုပ်နိုင်သည်အထိ တိုးတက်လာခဲ့ကြသည်
အီဂျစ်လူမျိုး တို့သည် သူတို့၏လှေများဖြင့် နိုင်းမြစ်အတွင်း သွားလာနိုင်ကြ ရုံမက မြေထဲပင်လယ်အထိ သွားလာနိုင်သော လှေကြီးများကို ပါ လုပ်နိုင်လာကြသည်
ဖီနီရှန်တို့ကမူ သူတို့၏ လှေကြီးများ နှင့် ရွက်သင်္ဘောများပေါ်တွင် သူတို့တိုင်းပြည်မှ ကုန်များကို တင်ဆောင်ကာ ဂရိလူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာသို့ သွားရောက်၍ ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားကြသည်
သို့သော် ထိုစဉ်က ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင်သော ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာတို့သို့ကား မသွားနိုင်ခဲ့ကြ သေးချေ
၁၃ဝဝ ပြည့်နှစ်တွင်မှ အိမ်မြေ|ာင်ကို အသုံးပြုလာနိုင် ကြကာ ပင်လယ်သမုဒ္ဒရာများသို့ သွားလာနိုင်ခဲ့ကြသည်
အိမ်မြေ|ာင်ကို မထွင်နိုင်ကြသေးမိီက နေ့အခါတွင် ကုန်းပေါ်ရှိ အမှတ်အသားများနှင့် ညဉ့်အခါတွင် ကြယ်များကိုသာ လမ်း ညွှန်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြရသည်၊ ၁၄၉၂ ခုနှစ်တွင်မူ ကမ္ဘာ ကျော် ပုဂ္ဂိုလ်ကြီးတစ်ဦးဖြစ်သော ကိုလံဗပ်သည် အတ္တလန္တိတ် သမုဒ္ဒရာကြီးကို ဖြတ်ကျော်နိုင်ခဲ့လေသည်
နောက်နှစ်ပေါင်း ၃ဝ ကြာသောအခါတွင် မဂျဲလင်ဆိုသူက ကမ္ဘာကိုပင် ပတ်နိုင် ခဲ့လေသည်
ကူးသန်းသွားလာရေးနှင့် သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးသည် ၁၈ ရာစုနှစ်တိုင်သည်အထိ ခဲယဉ်း၍ စွန့်စားမှုတစ်ရပ် ဖြစ်ခဲ့သေး သည်
ထိုရာစုနှစ်သို့ ရောက်သောအခါတွင်မူ သွားလာရေးနှင့် ပို့ဆောင်ရေးတွင် လွယ်ကူလာသဖြင့် စီးပွားရေးတော်လှန်မှုကြီး လည်း ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တွင် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေ သည်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံတွင် စီးပွားရေးတော်လှန်မှုကြီးသည် ၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်တွင် စတင်ဖြစ်ပေါ် ခဲ့လေသည်
ထိုအချိန်တွင် မြို့တော်ဖြစ်သောလန်ဒန်မြို့မှ ကျောက်လမ်းမကြီး များသည် အဘက်ဘက်သို့ ဖြာထွက်လျက် ရှိသည်ကို တွေ့ရ လေသည်
တူးမြောင်းများကလည်း ဝန်ကျယ်များဖြစ်သည့် ကျောက်မီးသွေးနှင့် သံကဲ့သို့သော ပစ္စည်းများကို ကုန်ချော ပြုလုပ်ပေးသည့် စက်ရုံကြီများရှိရာသို့ စရိတ်သက်သာစွာနှင့် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ကြလေသည်
၁၉ ရာစုနှစ် အစပိုင်းလောက်တွင် ရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်း နှင်သော မီးရထား၊ မီးသင်္ဘောများ စသော ကုန်းကြောင်းနှင့် ရေကြောင်းယာဉ်များ ပေါ်ထွက်လာကြပြန်သဖြင့် ကူးသန်း သွားလာရေးနှင့် ကုန်စည်များ ပို့ဆောင်ရေးတွင် ပို၍ လွယ်ကူ လာရုံမက စရိတ်လည်း ပို၍ သက်သာလာသည်
ထိုကြောင့် နေရာအနှံ့အပြားမှ ကုန်ကြမ်းများကို ကုန်ချောဖြစ်လာသော အခါတွင်လည်း လိုသည့်နေရာများသို့ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်လာ လေသည်
ရေနွေးငွေ့ဖြင့် မောင်းနှင်သော ယာဉ်များ ပေါ်ပြီးနောက် တွင် လျှပ်စစ်ဓာတ်အားဖြင့် ခုတ်မောင်းသော ဓာတ်ရထားနှင့် ထရော်လီ ဘတ်စကားတို့ကိုပါ ထွင်လာကြပြန်သည်
ဓာတ် ရထားသည် သံလမ်းပေါ်တွင် ပြေး၍ လျှပ်စစ်ဓာတ်အားကို အပေါ်၌ သွယ်တန်းထားသော ဓာတ်ကြိုးတစ်ချောင်းမှ ရရှိ သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရန်ကုန်နှင့် မန္တလေးမြို့တို့တွင် ဓာတ် ရထားများ ရှိခဲ့ဘူးသည်
ထရော်လီဘတ်စကားမှာ လျှပ်စစ် ဓာတ်အားကို အပေါ်၌ သွယ်တန်းထားသည့် ဓာတ်ကြိုး နှစ်ချောင်းမှ ရ၍ ရိုးရိုးလမ်းမပေါ်တွင် ပြေးနိုင်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်မဖြစ်မီက ရန်ကုန်မြို့တွင် ထရော်လီဘတ်စကား များဖြင့် လူများကို သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးခဲ့ဖူးလေသည်
ကုန်းကြောင်းယာဉ်များတွင် မြင်းများကို ဆွဲစေသည့် မြင်းရထားများလည်း အပါအဝင်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်မူ မြင်းရထားများသည် မြို့ကြီးများတွင် ပပျောက်သလောက် ရှိနေ ပေပြီ
မြင်းရထားနှင့် နွားလှည်းများအစား မော်တော်ကားများ ကို အသုံးများလျက် ရှိပေသည်
ကိုယ်ပိုင်မော်တော်ကားများကို အဖိုးကြီးပေးကာ ဝယ်၍ စီးနင်းနိုင်ကြသော သူများလည်း ရှိသည်
သာမန် လုပ်စားကိုင်စားများကမူ ကိုယ်ပိုင်မော်တော် ကားများကို မစီးနိုင်ကြသည့်တိုင်အောင် မော်တော်ဘတ်စကား များဖြင့် လိုရာသို့ သွားလာနိုင်ကြသည်
မော်တော်ကားများ တွင် အတွင်းမီးအား အင်ဂျင်စက်များကို အသုံးပြုထားသည်
အတွင်းမီးအားကို ရစေရန်အတွက် ဓာတ်ဆီကို အသုံးပြုကြ ရသည်
ကုန်များကိုမူ လော်ရီကားများဖြင့် တစ်နေရာမှ တစ်နေရာ၊ တစ်မြို့မှ တစ်မြို့သို့ သယ်ယူပို့ဆောင်ပေးနိုင်ကြ လေသည်
လူတို့သည် ကုန်းကြောင်းတွင် အသုံးပြုနိုင်သည့် စက်ဘီးများကိုလည်း တီထွင်လာကြပြီးနောက် ဓာတ်ဆီဖြင့် မောင်းနှင်သည့် မော်တော်ဆိုင်ကယ်ခေါ် မော်တော်စက်ဘီးကို လည်း တီထွင်လာကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် အလယ်ပိုင်းလောက်သို့ ရောက်သောအခါ လေကြောင်းသွားလာရေးကို စိတ်ဝင်စားလာကြသဖြင့် ဉာာဏ်ကြီးရှင်များက လေကြောင်းသွားလာနိုင်ရေးကို ကြိုးစားကြံစည် ခဲ့ကြလေသည်
ကြိုးစားသည့် အတိုင်းလည်း လေယာဉ်များ ကိုပင် တီထွင်လာနိုင်ကြရာ ယခုအခါ ကမ္ဘာအရပ်ရပ်သို့ လေယာဉ်များဖြင့် လူနှင့်ကုန်များကို လွယ်ကူလျင်မြန်စွာ ပို့ ဆောင်ပေးနိုင်နေလေပြီ
ယခုအခါ နိုင်ငံအသီးသီးမှာပင် ဒီဇယ်စက်ဖြင့် မောင်းနှင် သော မော်တော်ကား၊ မီးရထားနှင့် မီးသင်္ဘောများကို တွေ့နေ ရပေပြီ
ခေတ်မီသော မြို့ကြီးများ၌ လျှပ်စစ်မီးရထားများကို အကျိုးရှိစွာ အသုံးပြုနေကြပေပြီ
သိပ္ပံပညာ၏ လက်ရှိလျင် မြန်စွာ တိုးတက်နေသော အခြေအနေအရ ကုန်းကြောင်း၊ ရေကြောင်း၊ လေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးတို့၌ အနုမြူအား ကို အသုံးပြုသော အနုမြူယာဉ်များကို တွေ့ရမည့်အချိန်ကား မဝေးလှတော့ချေ
ငတိုးရွာ၊ သရက်အုပ်
ညိုရောင်ချောင်းရွာ၊ ညိုရောင်ချောင်း
ဈေးချိုဆိပ်ရွာ၊ ပိုက်တော်
ကင်မွန်းချင်ရွာ၊ သာကွင်း
ဦးအေး၊ ဦးစိုးရှိန်၊ ဦးဝမ်းမောင်တို့ ခေါင်းဆောင်သည့် ပုလိပ်သပိတ်ကြီးပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီးနောက် သမဂ္ဂပေါင်းစုံ သပိတ်များဖြင့် သပိတ်တိုက်ပွဲများ ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပြီး ဗြိတိသျှအစိုးရ၏ အုပ်ချုပ်ရေး ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံး ရပ်ဆိုင်းလုနီးပါးဖြစ်ခဲ့
ထိုသပိတ်များသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဆာဟူးဘတ်ရန့်စ် ရောက်ရှိပြီးနောက် ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်
မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ခေါင်းဆောင်သည့်  မြန်မာနိုင်ငံကျောင်းသားများ သပိတ်မှောက်
စာတိုက်အလုပ်သမားများ သပိတ်မှောက်
ဆာပေါ်ထွန်းခေါင်းဆောင်သော ရုပ်သေးအစိုးရ ပြုတ်ကျ
ဘုရင်ခံဆာဟူးဘတ်ရန့်စ်က ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း ခေါင်းဆောင်သော ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်များကို ဖိတ်ခေါ်ပြီး ဘုရင်ခံအလုပ်အမှုဆောင်(ဝန်ကြီး)အဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းရန် မေတ္တာရပ်ခံ
စက္ကူဖြူတိုက်ပွဲဆင်နွှဲ
ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းနှင့် ဒေါ်ခင်ကြည်တို့ စတုတ္ထသမီးကို ဖွားမြင်သည်
(ဖွားမြင်ပြီး ၅ ရက်အကြာတွင် ကွယ်လွန်သည်
တစ်ပြည်လုံးတစ်နိုင်ငံလုံးရှိ အစိုးရအမှုထမ်းပေါင်းစုံ သပိတ်မှောက်
၁၉၄၆ ခုနစ် အထွေထွေ သပိတ်တွင် ဗမာ နိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ သပိတ်မှောက် ကောင်စီ ဒုတိယ ဥက္ကဋ္ဌ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်သည် အတွင်းဝန်ရုံးအပြင်ဘက်တွင်သာမက အတွင်းဝန်ရုံးအတွင်း ဝင်၍ အရေးဆိုခဲ့ရာတွင် မြန်မာနိုင်ငံကျောင်းသားထု တစ်ရပ်လုံးအား ဦးဆောင်ခဲ့
၁၃၂၃ (၁) ရက်
ဘီရွန်းစေးဟု နာမည်ကျော်မည့် ဘီယွန်းစေး ဂေဆလီ နိုးလက်ကို အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ တက္ကဆက်ပြည်နယ်၊ ဟူစတန်မြို့၌ မွေးသည်
ထန်းကျွန်းရွာ၊ ထန်းကျွန်းဆိပ်သာ
မက်မဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Metme)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်၊ နမ့်လန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်လန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၈ ဦး၊ မ ၃၈၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဟတနိုဒိုင်းဘူတာ  (旗の台駅 ဟတနိုဒိုင်း - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုမြို့အရှေ့တောင်ဘက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ခခိုဂဝဘူတာ  (加古川駅 ခခိုဂဝ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟယေားဂိုခရိုင်၊ ခခိုဂဝမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဘဒနာရွာ၊ ဘဒနာ
သခွါးကုန်းရွာ၊ သုံးဆက်
ညိုလတီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyolati)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဟိုမောဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုမောဟိုပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၈၂ ဦး၊ မ ၅၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ ညို့လတီ ဖြစ်သည်
စကားရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ဂန့်ဂေါခရိုင်၊ ဂန့်ဂေါမြို့နယ်၊ စကားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၁ ဦး၊ မ ၆၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၆၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်လင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဖန်လင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးကောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၀ ဦး၊ မ ၃၂၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၇၆ ဦး နေထိုင်သည်
ဒမ်ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Damgar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အင်ခိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဧမာနွေလ နှစ်ခြင်း ဘုရားကျောင်းသည် ရန်ကုန်မြို့လယ်၊ မဟာဗန္ဓုလလမ်းနှင့် မဟာဗန္ဓုလပန်းခြံလမ်းထောင့်၊ မြို့တော်ခန်းမနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင်တွင် တည်ရှိသည်
အဆိုပါဘုရားကျောင်းသည် ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရှေးအကျဆုံးသော ခရစ်ယာန်နှစ်ခြင်းဘုရားကျောင်းများမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
ဧမာနွေလ ဘုရားကျောင်းကို အမေရိကန်သာသနာပြုအဖွဲ့မှ ၁၈၈၅ ခုနှစ်တွင် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီးအတွင်း ပျက်စီးခဲ့ရာ ၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ပြန်လည်တည်ဆောက်ခဲ့သည်
၁၉၆၅ မတိုင်ခင်အထိ ဘုရားကျောင်း၏ သင်းအုပ်ဆရာကို အမေရိကန်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ သာသနာပြုအဖွဲ့( American Baptist International Ministries)မှ စေလွတ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယခင်က ထိုအသင်းကို အမေရိကန်နှစ်ခြင်းခရစ်ယာန် နိုင်ငံရပ်ခြား သာသနာပြုအသိုင်းအဝန်း(American Baptist Foreign Mission Society)ဟု ခေါ်ကြသည်
ထိုသာသနာပြုအဖွဲ့၏ ဦးဆောင်ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သော အဒိုနီရမ် ယုဒသန်သည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ၁၈၁၃ ခုနှစ်မှ ကွယ်လွန်ချိန် ၁၈၅၀ ခုနှစ်အထိ နေထိုင်သွားခဲ့သည်
ယခုအခါ ဘုရားကျောင်းသည် ရန်ကုန်မြို့တော် စည်ပင်သာယာရေးကော်မတီမှ သတ်မှတ်သော ရန်ကုန်မြို့ပြအမွေအနှစ်စာရင်းတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်များဆီတွင် ဘုရားကျောင်းတွင် ဝတ်ပြုသူပရိသတ် ၉၀ ရာနှုန်းကျော်သည် မြန်မာလူမျိုးများဖြစ်ပြီး ထိုအထဲတွင် အင်္ဂလိပ်-မြန်မာနှင့် အင်္ဂလိပ်-အိန္ဒိယ လူမျိုးအချို့လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
လက်ရှိတွင် အင်္ဂလိပ်မြန်မာကရင်တေလဂူတရုတ်လီဆူရှမ်း ဘာသာ(၇) မျိုးဖြင့် ဝတ်ပြုလျက်ရှိသည်
အထက်ပင်မဆောင် - ၆ခွဲ မှ ၇ခွဲ ( အရုဏ်ဦးဝတ်ပြုခြင်း) ၈ခွဲ မှ ၉ခွဲ အင်္ဂလိပ်အသင်းတော် ၁၀ နာရီမှ ၁၁ နာရီ ကရင်အသင်းတော် ၁၁ခွဲမှ ၁၂ခွဲ တေလဂူအသင်းတော် ၁နာရီမှ ၂နာရီ တရုတ်အသင်းတော်၄နာရီ မှ ၆နာရီအထိ မြန်မာအသင်းတော်တို့ ဝတ်ပြုကြသည်
အောက်ထပ်ဝတ်ပြုဆောင်တွင် ၉ခွဲမှ ၁၁ နာရီ လီဆူအသင်းတော် ၁၁ခွဲမှ ၁၂ခွဲ ရှမ်းအသင်းတော် ၁ခွဲမှ ၂ခွဲ လူငယ်ဝတ်ပြုခြင်း တို့ ရှိသည်
နံနက်တိုင်း ၆ခွဲမှ ၇ခွဲအထိ အရုဏ်ဦး ဝတ်ပြုခြင်းနှင့် ပွဲတော်မင်္ဂလာ ရှိသည်
လတ်တလော နိုင်ငံရေးအခြေအနေများနှင့် ကိုဗစ် (၁၉) ရောဂါသတ်မှတ်ချက်များကြောင့် ဝတ်ပြုခြင်းများကို ယာယီကန့်သတ်ထားပြီး ဗမာဝတ်ပြုခြင်းနှင့် English ဝတ်ပြုခြင်းများကိုသာ ခွင့်ပြုထားပါသည်
အပတ်စဉ် စနေ့နေ့ နှင့် တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် ၇ နာရီ တွင် အရုဏ်ဦးဝတ်ပြုခြင်း အစီအစဉ် တနင်္ဂနွေနေ့ မနက် ၈ နာရီ ခွဲ အင်္ဂလိပ် ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်း အစီအစဉ်၊ ‌နေ့လယ် ၁ နာရီ ခွဲ တွင် လူငယ်မိဿဟာရ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်းအစီအစဉ်၊ ညနေ ၃ နာရီ တွင် ဗမာ ဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်း အစီအစဉ်များရှိပါသည်
အခြားဘာသာစကားဝတ်ပြုကိုးကွယ်ခြင်း အစီအစဉ်များရှိပါသည်
ကြားရက်များတွင် အမျိုးသား မိတ်ဿဟာရ ၊ အမျိုးသမီး မိဿဟာရ နှင့် ဧ  သ တာဝန်ခံများ သင်တန်းလဲ ရှိပါသည်
အပတ်စဉ် စနေ့ နေ့တိုင်း လူငယ်မိဿဟာရ အဖွဲ့မှ ဘုရားကျောင်းသန့်ရှင်းရေးများ ပြုလုပ်လျက်ရှိပါသည်
ဘုရားအမှုတော် ထမ်းရွက်နေကြသော သင်းအုပ်ဆရာတော်များ နှင့် တာဝန်ခံများ ၁၉၆၀-၁၉၆၅ ဘရပ်ဒလေ မိုရယ် အာလန်၁၉၆၅-၁၉၆၇ မသိ၁၉၆၇-၁၉၉၀ ဂျော့ ပေါဘာ၁၉၉၀-၂၀၁၃ ဂျွန်ပေါလ်၂၀၁၃- ယနေ့အထိ Rev.Dr. ဦးယောလ Rev.Dr. ခရစ္စတီမောယာ Rev.Dr. ဆမ်ဆင်ဒင်(၂၀၂၀ တွင် ခေါ်တော်မူခြင်းခံရသည်)   အမျိုးသား တာဝန်ခံ - ဆရာဇော်မိုးဝင်း    လူငယ်တာဝန်ခံ - ဆရာယောသပ်မြန်မာနိုင်ငံရှိ ဝတ်ပြုရာနေရာများVirtualTourist
ဘန့်ဘွေးရွာ၊ ကံချိုင်
ဘောဂဗေဒ ပညာတွင် ဒတ်ခ်ျရောဂါ (Dutch disease) ဆိုသော အသုံးအနှုန်းမှာ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ကျဆင်းသွားရသည့် ဆက်သွယ်မှုကို ရှင်းပြထားသော သဘောတရား တစ်ခုပင် ဖြစ်သည်
သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေ တွေ့ရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံ၏ ငွေကြေးသည် အခြားနိုင်ငံများနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ပိုမို ခိုင်မာလာပြီး နိုင်ငံ၏ အခြားသော ထုတ်ကုန်များကို အခြားနိုင်ငံမှ ဝယ်ယူနိုင်ရန် အတွက် ပို၍ ဈေးကြီးသွားခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍတွင် ထိခိုက်စေသည့် သဘောတရားပင် ဖြစ်သည်
သဘာဝ အရင်းအမြစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကို အဓိကအားဖြင့် ရည်ညွှန်းလေ့ ရှိကြသော်လည်း အခြားသော နိုင်ငံခြားငွေ အစုလိုက် အပြုံလိုက် ဝင်လာနိုင်သည့် အကြောင်းတရားများကြောင့်လည်း ဖြစ်နိုင်သည်
ထိုအကြောင်းတရား များတွင် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများနှင့် နိုင်ငံခြားမှ တိုက်ရိုက် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုများလည်း ပါဝင်သည်
ဒတ်ခ်ျရောဂါ ဆိုသော အသုံးအနှုန်းကို ၁၉၇၇ တွင် ဘောဂဗေဒ ပညာရှင်များက စတင်သုံးနှုန်း ခဲ့ကြပြီး နယ်သာလန်နိုင်ငံ (ဒတ်ခ်ျလူမျိုးတို့ နိုင်ငံ) တွင် ၁၉၅၉ ခုနှစ်၌ သဘာဝ ဓာတ်ငွေ့ အများအပြား ရှာဖွေတွေ့ရှိခြင်းကြောင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု ကဏ္ဍ ကျဆင်းရခြင်းကို ရည်ညွှန်းသည်
ကချေသည်နှင့် အခြားကဗျာများ စာအုပ်သည် ဘုတလင်ချစ်လေး၏ ၁၉၆၂ စာပေဗိမာန်ဆုရ ကဗျာစာအုပ်ဖြစ်သည်
ထိုစာအုပ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဆုရွေးချယ်ရေးကော်မတီက "မမျှမတဖြစ်နေသော လူနေမှုစနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း၊" နယ်ချဲ့စနစ်ကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်ပေါ်သော "မြန်မာ့ဘဝကို" သရုပ်ဖော်ထားသည်
"ဘဝသရုပ်ဖော် ကဗျာ အများအပြားတွေ့ရသည်"၊ "အချစ်နှင့် အလှအပ"ဖွဲ့ ကဗျာများလည်း ပါသည်ဟု ဖော်ပြခဲ့၏
ကဗျာစာအုပ်ကို ဒုတိယအကြိမ် ပြန်ထုတ်သောအခါ ကင်းနက်ဘစိန်၏ ဘာသာပြန်ချက်ပါ ပူးတွဲထည့်ခဲ့သည်
ဒေါ်အုန်း (ပါမောက္ခ)၊ ဦးဆန်းထွန်း၊ ဦးမောင်မောင်တင်၊ လူထုဒေါ်အမာ၊ တက္ကသိုလ်ဘုန်းနိုင် နှင့် တင်မိုး တို့က အမှာရေးကြသည်
မုရိုးစည်ငယ်ကလေးကို လက်သန်းနှင့်လက်ညှိုး နှစ်ခုထောင်ထားသည့်ကြားတွင် ညှပ်၍ပြထားသောပုံ ဖြစ်သည်
လက်ခလယ်နှင့် လက်သူကြွယ်နှစ်ချောင်းကို လက်မဖြင့် ဖိထားသောပုံ ဖြစ်သည်
လက်ဝါးကိုမူ အတွင်းဘက်ရုပ်တု၏ မျက်နှာဆီသို့ လှည့်၍ထားသည်
တခါတရံ မုရိုးစည် မပါသော်လည်း ဒမရဟတ္ထပုံဟုပင် ခေါ်ကြသည်
အနက်သဘောအားဖြင့် ဓမ္မသဝန, ဓမ္မသာကစ္ဆာ မင်္ဂလာများကို သရုပ်ဆောင်သည်
သိင်္ဂါရရသ, ဝီရရသ, ဟဿရသများကို ပေါ်လွင်စေသည်
ဝီရိယပါရမီ, ပညာပါရမီ, ဈာနပါရမီစခန်းများသို့ ညွှန်ပြထားခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ပုံစံအားဖြင့် နန်းတွင်းကချေသည်များ၏ ကဟန်များတွင် တွေ့ရှိရသည်
ဒမရဟတ္ထပုံများကို ကရွှင်မြူးတူးစေရန် အတွက်၎င်း, စိတ်လက် တက်ကြွစေရန် အတွက်၎င်း, လောကီစည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားနိုင်စေရန်အတွက်၎င်း ရည်ရွယ်၍ ထုလုပ် ရေးဆွဲလေ့ရှိကြသည်
ဤပုံပါလျှင် မြူးကြွ၍ အသက်ဝင်လျက်နေသည်ဟု ပညာရှိများက မိန့်မှာဘူးပါသည်
ဗုဒ္ဓဘာသာရေးတွင် တရားနာကြရန် တိုက်တွန်းသော အနက်သဘောရှိသည်ဟုလည်း အဓိပ္ပါယ်ကောက်ယူကြပါ သေးသည်
အနုပညာ သဘင် ဂီတလောကတွင် ဤဟတ္ထမုဒြာပုံများကို အလွန်လေးစား အရေးထားခဲ့ကြလေသည်
ဆင်ချိုကြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhkiokeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ဘန်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၁ ဦး၊ မ ၅၉၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၉၁ ဦးနေထိုင်သည်
ရှင်မဏိဇောတ (၁၁၄၉ - ၁၂၁+) သည် “ခင်မကန်ဆရာတော်” ဟု ထင်ရှားခဲ့သည့် ကျမ်းပြုဆရာတော်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
ဆရာတော်ကို ၁၁၄၉ ခုနှစ်၊ တပေါင်းလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် တရုပ်မြို့၊ သမုံးကိုင်းရွာတွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဆရာတော်၏ ငယ်မည်မှာ မောင်ပျား ဖြစ်သည်
မိဘနှစ်ပါးမှာ မောင်သာမင်းနှင့် ရှင်ဂုံးတို့ ဖြစ်သည်
ဆရာတော်သည် သာမဏေပြုသည့်အခါ “ရှင်ပဏ္ဍိတ” ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်
ရဟန်းပြုသည့်အခါတွင် “ရှင်မဏိဇောတ” ဘွဲ့ကို ခံယူခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် အင်းဝမြို့တော်တွင် သဲအင်းဆရာတော်ကြီးထံတွင် စာပေများ သင်ကြားခဲ့သည်
ပုဂံမင်း၏ မိဖုရား၊ ကနောင်မြို့စား မင်းသမီး၏ သမီးတော်၊ ပင်းတလဲမြို့စားမင်းသမီး၊ ယင်းခဲမင်းသမီးတို့က မြို့တော်၏ အရှေ့မြောက်ယွန်း မင်းအိုကျောင်းတော်တိုက်တောင်ဘက်တွင် ကျောင်းဆောက်လုပ်ကာ ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် “မဧိဇောတလင်္ကာရမဟာဓမ္မရာဇာဓိရာဇဂုရု” တံဆိပ်တော်ကို ရခဲ့သည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် မန္တလေးမြို့တော် အရှေ့မျက်နာ မဟာဝိဇယာရာမတိုက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် ဝိနည်းအကျင့် ထူးမြတ်သည်ဟု ထင်ရှားသည်
ဆရာတော်သည် ၁၂၁၅ ခုနှစ်နောက်ပိုင်းတွင်မှ ပျံလွန်တော်မူခဲ့သည်
ဆရာတော်သည် အောက်ပါကျမ်းများကို ပြုစုခဲ့သည်
သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊၂
နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်အဋ္ဌကထာနိသျ၊၃
မူလဋီကာဒွါရကထာအဖွင့်နိသျ၊၄
ဝိနည်းအဆုံးအဖြတ်များ
ငယ်ငယ်ထွေး (၉ မတ်လ ၁၉၉၈ ခုနှစ်ဖွား) သည် မြန်မာအမျိုးသမီးဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
အလယ်တန်းနေရာ၌ ကစားသည်
ဒပ်ဘွန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Datbun)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ ဖားကန့်မြို့နယ်၊ လဝါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လဝါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၇၈ ဦး၊ မ ၂၀၂၁ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၃၈၉၉ ဦး နေထိုင်သည်
အရှင်ဇတုဏ္ဏိထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဇတုဏ္ဏိထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဒဿနိကဗေဒ၏ အဓိက ကိုင်းခွဲကဏ္ဍ ၄ခုအနက် တခု ဖြစ်သော အကောင်း-အဆိုး ဗေဒ (ခေါ်) စရိယဗေဒ၊ လူ့ကျင့်ဝတ်ပညာ (ကိုယ်ကျင့်တရားပညာ) (အင်္ဂလိပ်: ethics or moral philosophy) ဆိုသည်မှာ "ဖြောင့်မှန်မည် ဆိုရလောက်သော စိတ်ထား (စာရိတ္တ) နှင့် ကောင်းမှုဆန်မည်၊ ဆိုးမှုဆန်မည် ဆိုရလောက်သော လုပ်ရပ် (ကံ) တို့၏ သဘောသဘာတို့ ဟူသည်ကား မည်သို့ဖြစ်မည်နည်းတို့ကို ဆင်ခြင် ရှာဖွေ့ သုံးသပ်သမျှသော" တွေးခေါ်ဆန်းစစ်မှု အမျိုးမျိုးကို ဆိုလိုသည်
ကောင်းခြင်း နှင့် ဆိုးခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း နှင့် မှားယွင်းခြင်း၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် ဆိုးယုတ်မှု၊ တရားမျှတမှု နှင့် တရားဥပဒေ ချိုးဖောက်မှု စသည့် အကြောင်းအရာများပင် ဖြစ်သည်
အကောင်းနှင့်အဆိုး၊ အမှားနှင့်အမှန်၊ အကျိုးနှင့်အပြစ်တို့ကို ခွဲ ခြားဝေဖန်သော ပညာရပ်ဖြစ်သည်
ဗုဒ္ဓ၏ ခွဲခြားဖွင့်ဆိုပုံမှာ -မိမိနှင့် သူတပါးအဖို့ ရေရှည်၊ ရေတို ကောင်းကွက်တိုးပွားစေမည့် လုပ်ရပ်များက ကောင်းမှု ဖြစ်ပြီး၊မိမိနှင့် သူတပါးအဖို့ ရေရှည်၊ ရေတို ကောင်းကွက်လျော့ပါးစေမည့် လုပ်ရပ်များက မကောင်းမှု ဖြစ်သည်
မြန်မာအများစုနေဖြင့် ဤ၂မျိုးအဖို့ "ကုသိုလ်" နှင့် "အကုသိုလ်" အဖြစ် ပါဠိဝေါဟာရများ ရင်းနှီးစွာ ကြားဖူးနိုင်သည်
ကင်မ်လိုင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Kimlai)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ခိန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခိန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၈ ဦး၊ မ ၉၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၉၆ ဦး နေထိုင်သည်
စက်စက်ယိုစေတီတော်သည် ပြည်ခရိုင် ၊ ရွှေတောင်မြို့နယ် ၊ ဝါးတောင်အုပ်စု၊ဖားအိုင့်ရွာ တွင်တည်ရှိပြီး​ရွှေတောင်မြို့နှင့် (၄)မိုင်ကွာဝေးပြီး သရေခေတ္တရာပြည့်ရှင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည်မဟာသက္ကရာဇ် (၂၅၀)ခုနှစ်အတွင်းမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်များဖြင့် တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော တန်ခိုး​ကြီးစေတီပုထိုးများအနက်မှ တစ်ဆူအပါအဝင်ဖြစ်သည်
မြန်မာရာဇဝင်ချုပ်နှင့် ရွှေနတ်တောင်ဘုရားသမိုင်းစက်စက်ယို‌စေတီ​တော်ဟူသော ဘွဲ့တော်ပေးရခြင်းမှာ စေတီတော်တည်းရှိရာ တောင်တန်းပေါ်ရှိကျောက်တုံးများအကြားမှ ထူးခြားစွာထွက်ရှိသော သဘာဝကျောက်စက်ရေသည် တစက်စက်ယိုစီးကျနေသည်ကို အစွဲပြု၍ စက်စက်ယိုစေတီတော်ဟု ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးနှင့်မိဖုရားများက ဘွဲ့တော်ပေး၍ ခေါ်တွင်ခဲ့ကြခြင်းဖြစ်ပါသည်
စေတီတော်ရင်​ပြင်ပေါ်ရှိ ကျောက်စက်ရေသည် နွေ၊ မိုးဆောင်း ရာသီသုံးပါးစလုံးတစ်သွင်သွင် အဆက်မပြက် စီးဆင်းနေပြီး နွေရာသီ၊ April လများမှာ၂၄နာရီ တစ်ရက်လုံးကို ရေဂါလံပေါင်း (၇၀) ထွက်ရှိသည်ဟု စစ်တမ်းများအရသိရသည်
ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးယခင်က တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သော စေတီပုထိုးသည် (၂၀၀၈)ခုနှစ်တွင် နာဂစ်မုန်းတိုင်းဒဏ်ကြောင့် မြောက်ဘက် ၊ အနောက်ဘက်နှစ်ခြမ်းဖိနပ်တော်အထိပြိုကျပျက်စီးခဲ့ပြီး စေတီပုထိုးတော်ကြီးပါ မြေခခဲ့သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် (၁၃၈၀)ခုနှစ်တွင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးများ၏ကောင်းမှုတော်ကြောင့် ပျက်စီးယိုယွင်းနေသောဘုရားကြီးကို ရွှေအုပ် ငွေအုပ် ပတ္တမြား နီလာ ရတနာခုနစ်ပါး အုပ်မြစ်ချ၍ယခင်ကတည်ထားသော စေတီပုထိုးတော်ကြီးအား ခြုံငုံ၍ဉာဏ်တော်အမြင့်အတောင် (၃၀) ခန့်ရှိသောစေတီတော်ကြီးကို ပြုပြင်မွမ်းမံခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် (၁၃၈၁) ခုနှစ် နယုန်လပြည့် တနင်္လာနေ့တွင် ရွှေထီးတော်တင်၍ ဗုဒ္ဓဘိသေကအနေကဇာတင်ကာရေစက်သွန်းချ အမျှဝေကာ ကိုးကွယ်ထားသည်
ပျူခေတ်နှောင်းဘီစီ (၅)ရာစုခန့်အတွင်းဒွတ္တပေါင်မင်းကြီးလက်ထက်တွင် မိဖုရားနှစ်ပါး ဖြစ်ကုန်သော ပိဿနိုး၊စန္ဒာဒေဝီမိဖုရားများနှင့်အတူ ကာသီတိုင်း သို့ လှည့်လည်တော်မူရာတွင် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်ပေါင်း( ၁၈၂ )ဆူကို ပင့်ဆောင်ကာ ပျက်စီး ယိုယွင်းနေသော ရွှေနတ်တောင်စေတီတော်မြတ်ကြီးကို ဘုရားရှင်း၏ ဓာတ်တော် တချို့ကို  ရတနာကြုတ်ဖြင့်ထည့်ကာ ဌာပနာ၍ ရွှေစေတီတော်တစ်ထပ်၊ ငွေစေတီတစ်ထပ် မွမ်းမံ​ပြုပြင်ခဲ့ပြီး၊ထိုမှတဖန် ရွှေနတ်တောင်ဘုရား၏ တောင်ဘက်အရပ် ရှိတောင်တန်းပေါ်ရှိ​သင်္ခမ်းကြီးစေတီတော်မှာလဲဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်မွေတော်များတချို့ကိုထပ်မံဌာပနာတော်မှူခဲ့ပြီးကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော် များကိုရွှေနတ်တောင်စေတီတော်၏အရှေ့ဘက်အရပ်ရှိ တောင်တန်းအထက်ရေစင်မြတ်၊တစ်စက်-စက်ယိုစီးရာ နေရာတွင်ဘုရားရှင်၏ဓာတ်တော်​မွေတော်များဖြင့် စက်စက်ယိုစေတီတော်မြတ်ကြီးကိုတည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့ပါသည်
ရွှေနတ်တောင်ဘုရားအရှေ့မုဒ်ဦးနှင့် စက်စက်ယိုဘုရားအနောက်မုဒ်ဦးက တစ်တန်းတည်းရှိပြီးဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးက ရွှေနတ်တောင်ဘုရားနှင့်စက်စက်ယိုဘုရားအထိအုပ်လမ်း​မကြီးများဖြင့်လမ်းဖောက်လုပ်ခဲ့ပြီးအခုအခါတွင်အချို့နေရာများမှာ အုပ်လမ်းမကြီးကိုတွေရသေးပြီး တချို့မှာ မြေတွင်နစ်မြုပ်၍မြေနီလမ်းများ ထပ်ပိုး၍ပြုပြင်မှူများကြောင့်မတွေ့ရတော့ပါ
ထိုအပြင် ဖားအိုင့် အရပ်တွင် ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးလက်ထက်တော်က တည်ထားခဲ့သော ဘုရားပုထိုးစေတီပေါင်း (၇) ဆူ ရှိပြီး၊ ထိုအပြင် တောင်တန်းတစ်လျောက်တွင်တည်ထားခဲ့သောရှေးဟောင်း စေတီ (၇)ဆူရှိပြီး စုစုပေါင်း (၁၄) ဆူ ရှိသည်ဟုသိရပါသည်
ပြသိန်းတန်သိဒ္ဓိစေတီတော်သည် ပန်ထွာဘုရင်မ နှင့်ဗိဿနိုးမိဖုရားတို့၏ဆွေတော်မျိုးတော်များ၏အရိုးအိုးများဖြင့်တည်ထားကိုးကွယ်ထားပြီး၊ထိုအတူ ယခုရန်ငြိမ်းအောင်စေတီတော်တွင်လည်းသီရိစန္ဒဒေဝီမိဘုရား မြေးတော် စန္ဒင်္ဒပ၊ စန္ဒရူပ ညီနောင်နှစ်ပါးနှင့်ရသေ့ကြီးတို့တည်ထားကိုးကွယ်ခဲ့သောရှေးဟောင်းသမိုင်းဝင်များဘုရားများဖြစ်သည်ဟုသမိုင်းများအရသိရပါသည်
ရွှေမျက်မှန်ဘုရားကြီး​သင်္ခမ်းကြီးစေတီတော်ရွှေနတ်တောင်ဘုရား
ပက်ရှ်တွန်းဘာသာစကား (ပက်ရှ်တွန်း: پښتو‎) သည် အရှေ့အီရန်သားတို့ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကားမိသားစုတွင် ပါဝင်သည်
ပါးရှန်းစာပေတို့တွင် အာဖဂန်စကား ( افغانی ) အဖြစ် သိကြသည်
ပါရှတန်လူမျိုးတို့ အဓိကပြောဆိုသော ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အာဖဂန်နစ္စတန်၏ ရုံးသုံးဘာသာစကား ၂ ခုအနက် တခုဖြစ်သည်
ပါကစ္စတန်၌လည်း ဒုတိယလူသုံးအများဆုံး ဒေသိယဘာသာစကားဖြစ်ပြီး အနောက်မြောက်ပိုင်းရှိ ခီဘာ ပါတွန်ခွါပြည်နယ်နှင့် ဘာလိုချီစတန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ပိုင်းဒိစတြိတ်များတွင် အထူးသဖြင့် သုံးသည်
ပါရှတိုစကားပြောသူ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အနည်းဆုံး သန်း ၄၀ ရှိနိုင်သည်
အမြင့်ဆုံးအနေဖြင့် သန်း ၆၀ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
ပါရှတန်လူမျိုးတို့၏ သီးခြားမျိုးနွယ်စုဖြစ်မှုကို ထင်ရှားစေသော အဓိကမှတ်ကျောက်တည်း
ငပလီကမ်းခြေသည် သံတွဲမြို့မှ ၇ ကီလိုမီတာ (၄မိုင်)အကွာတွင် တည်ရှိသော အပန်းဖြေကမ်းခြေတစ်ခု ဖြစ်သည်
ကမ်းခြေအလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၂ မိုင်) ရှည်လျားကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်
ကမ်းခြေတစ်လျှောက် တည်ဆောက်ထားသော ဟိုတယ်အများအပြား၊ အပန်းဖြေစခန်းများနှင့် ဂေါက်ကွင်းများဖြင့် မြန်မာပြည်၏ အဓိက ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားများကို ဆွဲဆောင်ရာ အဓိက နေရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
အဓိက ဆက်သွယ်ရေးလမ်းကြောင်းမှာ လေကြောင်း ဖြစ်၍ သံတွဲလေဆိပ် (ယခင် Sandoway လေဆိပ်) မှတဆင့် သွားရောက်နိုင်၍ မြန်မာ့လေကြောင်း၊ အဲမန္တလေး၊ ရန်ကုန် လေကြောင်းလိုင်းနှင့် အဲပုဂံ တို့မှ သံတွဲသို့ ခရီးစဉ်များ ပြေးဆွဲပေးလျက်ရှိကြသည်
ငပလီကမ်းခြေသည် မြန်မာပြည်အနောက်ဘက် ရခိုင်ပြည်နယ် သံတွဲခရိုင်အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
ရန်ကုန်မြို့မှ အနောက်မြောက်ဘက် ၁၇၅ မိုင်အကွာတွင် ရှိသည်
သံတွဲမြို့အနောက်ဘက် ၇မိုင်အကွာတွင် တည်ရှိသည်
ငပလီကမ်းခြေစခန်းသည် ယခင်က ရွာကလေးဖြစ်သည်
ငပလီဟူသော အမည်ကို ၁၈၂၆-ခုနှစ်၊ ပထမအင်္ဂလိပ်မြန်မာစစ်ပွဲအပြီး ရောက်ရှိလာသော အီတလီလူမျိုးများက အီတလီနိုင်ငံ၏ မြို့တစ်ခုဖြစ်သော  နာပိုလီ (Napoli)မြို့ရှိ ကမ်းခြေနှင့်တူသောကြောင့် အစွဲပြု ခေါ်ဝေါ်ရာမှ ရခိုင်ပြည်သူတို့ စကားသံဖြင့် ငပလီဟူ၍ ဖြစ်လာသည်
အီတလီစကားအရ အလွန်သာယာပြီး ရှုခင်းကောင်းလွန်းသောကြောင့် နေပလီဟု ခေါ်ကြသည်
၂၀၁၄ တွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်လာရောက်ပြီးနောက်၊ ငပလီအား ရွာအဖြစ်မှ သီးခြားမြို့နယ် ငပလီမြို့နယ် အဖြစ် သံတွဲမြို့နယ်မှ ခွဲထုတ်ကာ ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
ငပလီ ခရီးသွားလုပ်ငန်းမှာ ကိုလိုနီခေတ်မှ စတင်ခဲ့ပြီး၊ ယခုတိုင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ကျော်ကြားဆဲ ခရီးသွားနေရာတစ်ခုဖြစ်သည်
ယခင်က အစိုးရပိုင် ငပလီဟိုတယ် တစ်ခုသာ ရှိပြီး၊ ၂၀၀၈ နောက်ပိုင်းတွင် ပုဂ္ဂလိကပိုင် ဟိုတယ်များစွာပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
ငပလီတွင် အော်တို အိတ်ချိန်းAuto Exchange တယ်လီဖုန်း ဆက်သွယ်ရေးစခန်း ရှိသည်
၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် ADSL အင်တာနက်လိုင်းများ ငပလီတွင်ချပေးသည်
လင်းသာရွာမြပြင်ရွာဂျိတ္တောရွာ(ယခင်အခေါ် ဂျိတ္တော_လုံးသာ)ဇီးဖြူကုန်းရွာဝါးတောင်ကွင်းရွာမဇင်ရွာစပါးကြီးရွာဂေါ့ရွာမှိုဟင်းပြင်ရွာငပလီကမ်းခြေအား ကမ်းခြေမြို့အဖြစ် အဆင့်မြှင့်တင်ဆောင်ရွက်သောအခါ ဤကျေးရွာများသည် ငပလီမြို့၏ရပ်ကွက်များဖြစ်လာခဲ့သည်
ငပလီကမ်းရိုးတမ်းတွင် ချိုင်များစွာရှိပြီး၊ ချိုင်တစ်ခုချင်းစီရှိရွာများကို အစွဲပြုပြီးချိုင်များ၏ အမည်ကို မှည့်ခေါ်ကြသည်
ကမ်းခြေအလျား ၃ ကီလိုမီတာ (၂ မိုင်) ရှည်လျားကာ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာသို့ မျက်နှာမူလျက် တည်ရှိသည်
လွတ်လပ်ရေး မော်ကွန်းဝင်  စာရေးဆရာကြီး ရာမညကိုကိုနိုင်သည် ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၌ ငပလီကမ်းခြေ အဏ္ဏဝါရိပ်သာရှေ့ ကျောက်ဆောင်တွင် အမြင့်ခြောက်ပေရှိ ရေသူမ (ရခိုင် ခေါ် ရီသူမ) ရုပ်တုကို လေးရက်နှင့် သုံးညတိုင်တိုင် အပင်ပန်းခံ ထုလုပ်ခဲ့သည်
မြန်မာ့လူရည်ချွန် များအတွက်လူရည်ချွန်စခန်းရှိပြီး၊ ၂၀၁၂ နောက်ပိုင်းတွင် သိမ်းဆည်းခံရကာ၊ ဟော်တယ်အဖြစ်ပြောင်းလဲခံခဲ့ရသည်
ငပလီတွင် တိုက်ပွဲတွင်ဒဏ်ရာရ၍ မသန်စွမ်းဖြစ်သော တပ်မတော်သားများအတွက် အနားယူစခန်းရှိသည်
ယခု ဖျက်သိမ်းပြီး ဟိုတယ် တည်ဆောက်ထားသည်
ငပလီဂေါက်ကွင်းမှာ မြန်မာပြည်တွင် ထူးခြားသော ကမ်းရိုးတမ်းကပ်လျက်ရှိ ဂေါက်ကွင်းတစ်ခုဖြစ်ပြီး
ထိန်းသိမ်းမှု ကင်းမဲ့လျက်ရှိသည်
ငပလီအနီးတွင် ကျွန်းများစွာရှိပြီး အများအားဖြင့်လူနေထိုင်ကြသည်
အကြီးဆုံးကျွန်းမှာ ပုလဲကျွန်း ခေါ် အပေါ်ရဲကျွန်း ရှိသည်
၎င်းကျွန်းတွင် ပုလဲမွေးမြူရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သည်
ယခု ထိုစခန်းအား ဖျက်သိမ်းပြီး ဖြစ်သည်
ကသစ်ကျွန်းမှာ လူနေထိုင်ခြင်းမရှိ
ဒေသတွင်း လူများ၏ သားငါးရှာဖွေရာ ကျွန်းဖြစ်သည်
သဲဖြူကျွန်း(ယခင် သဲပူကျွန်း)သည်၌ သစ်ပင်မရှိ
ပွင့်လင်းရာသီ၌ ခရီးသွားလုပ်ငန်း အထောက်အကူပြု ‌ကျွန်းဖြစ်သည်
ငပလီအနီးရှိရွာများမှာ ကမ်းရိုးတမ်းအနီးတွင် ရေချိုရရန်ခက်ခဲရာ၊ ရေလှောင်တမံများကို အားထားရသည်
အထင်ကရရေလှောင်ကန်မှာ ငှက်ပျောချောင်းဆည် ဖြစ်သည်
ဂျိတ္တောရွာရှိ ကိုယ်ထူကိုယ်ထ တည်ဆောက်ထားသော ဒေါင်းသောက်တောင်ဆည် တစ်ခုရှိသည်
လျှပ်စစ်မီးမှာ အစိုးတည်ဆောက်ထားသ ည ၁၀နာရီထိ သံတွဲမြို့မှ တစ်ဆင့်ဖြန့်ဖြူးသည်
၂၀၁၅ တွင် ကျောက်ဖြူမြို့မှ ဓာတ်ငွေ့သုံးတာဘိုင်ဖြင့် ၂၄နာရီ ဖြန့်ဖြူးပေးလျက် ရှိသည်
ကချင်ရွှေကျောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kachinshwekyaung)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မိုးကုတ်မြို့နယ်၊ ဟိုဝိတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟိုဝိတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၀၅ ဦး၊ မ ၃၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၈၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ခြေယာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinchayyar)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ရေစကြိုမြို့နယ်၊ ဆင်ခြေယာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆင်ခြေယာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၉ ဦး၊ မ ၁၆၂၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၈၉၀ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ သစ်ပုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ပုတ်ပင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၉၃၉ ဦး၊ မ ၁၉၀၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၈၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရင်ဟော်လင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinhawlen)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကိုးကန့် ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ကုန်းကြမ်းမြို့နယ်၊ ရှောက်ကိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရှောက်ကိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၄၄၅ ဦး၊ မ ၃၁၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဏ္ဍာရီ (အင်္ဂလိပ်: myth) သည် ရိုးရာအစဉ်လာယုံကြည်မှု အမျိုးအစားဖြစ်၍ ပြောရိုးစဉ်ဆက်ရှိသော ဇာတ်လမ်းများ (သို့) ပုံပြင်များပါဝင်သည်
အခြေတကျတည်ရှိပြီးဖြစ်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ (သို့) ဇာစ်မြစ် ဒဏ္ဍာရီများကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်၌ အရေးပါသော အခန်းကဏ္ဍအဖြစ် ပါဝင်သည်
ဒဏ္ဍာရီများတွင်ပါဝင်သော ဇာတ်ကောင်များမှာ နတ်များ (gods)၊ နတ်နှင့်လူ ပေါင်းဖက်မှုမှ ဆင်းသက်လာကြသော နတ်လူများ (demigod - နတ်တစ်ပိုင်း လူတစ်ပိုင်း) (သို့) လူစွမ်းအားရှင်ပုဂ္ဂိုလ်များ ဖြစ်ကြသည်
ရံဖန်ရံခါ၌ တစ်စုံတစ်ဦးသည် တစ်ခုခု၊ တစ်ဖွဲ့ဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင်များပင်ဖြစ်လင့်ကစား ပုံမှန်နေ့စဉ်လှုပ်ရှားကြသော လူသားများနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို ဒဏ္ဍာရီနှင့်မတူသော ရာဇဝင်ပုံပြင် (legend) များထဲ့သို့ ထည့်သွင်းကြသည်
ဒဏ္ဍာရီများကို အုပ်ချုပ်သူများ၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက မကြာခဏဆိုသလို မှန်ကန်ကြောင်းထောက်ခံအတည်ပြုကြကာ ထိုဒဏ္ဍာရီများသည် ဘာသာတရား၊ ယုံကြည်သက်ဝင်မှုများနှင့် နီးနီးကပ်ကပ် ပတ်သက်ဆက်နွယ်ကြသည်
တစ်ကယ်တမ်းအနေဖြင့် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများစွာသည် ၎င်းတို့၏ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရာဇဝင်များ၊ သမိုင်း စသည်တို့ကို အုပ်စုများဖွဲ့ ခွဲခြားကြ၍ အဆိုပါ ဒဏ္ဍာရီများ၊ ရာဇဝင်များကို အလွန်ဝေးကွာသော အတိတ်တစ်ချိန်မှ မှန်ကန်သောအကြောင်းအရာများဖြစ်ကြသည်ဟု ယူဆကြ၏
အထူးသဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများဖန်တီးခြင်းသည် ရှေးကမ္ဘာဦးကာလများ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့ကြသည်
အခြားဒဏ္ဍာရီများကလည်း စံနမူနာများ၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းများ၊ တားမြစ်ချက်များ မည်သို့မည်ပုံအခြေတည်၍ မှန်ကန်ကြသည်ဟု ရှင်းလင်းပြသကြသည်
ဒဏ္ဍာရီပြောရိုးစဉ်များနှင့် ရိုးရာဓလေ့ကျင့်ဝတ်များအကြား ရှုပ်ထွေးသော ဆက်နွယ်မှုများလည်းရှိကြသည်
ဒဏ္ဍာရီအကြောင်းလေ့လာမှုများသည် ခေတ်ဟောင်းသမိုင်းရာဇဝင်များ၌ စတင်ခဲ့ကြသည်
ယူဟီးမရ(စ်) (Euhemerus)၊ ပလေးတိုး၊ ဆဲလ်လ(စ်)ရှပ်စ် (Sallustius) တို့၏ ဂရိဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့် ပြိင်ဘက် အမျိုးအစားများကို အေဒီသုံးရာစုနှစ်ခန့်ကပေါ်ထွန်းခဲ့သော ပလေးတိုးဝါဒပညာရှင်လက်သစ်များက ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး အေဒီ ၁၄-၁၆ရာစုခေတ် ဒဏ္ဍာရီရေးသားပြုစုသူများက ပြန်လည်ဆန်းသစ်ထုတ်ဖော်ခဲ့ကြသည်
ယနေ့ခေတ်တွင် ဒဏ္ဍာရီလေ့လာမှုကို မနုဿဗေဒ၊ စိတ်ပညာ၊ ဝေါဟာရဗေဒ နှင့် ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်လေ့လာမှုအပါအဝင် ပညာရပ်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်အမျိုးမျိုး၌ လေ့လာကြသည်
မစ်သောလာဂျီ (mythology) ဝေါဟာရကို ဒဏ္ဍာရီလေ့လာခြင်း (သို့) ဒဏ္ဍာရီထုထည်ကြီးများမှ အကြောင်းအရာတစ်ခုခုကို လေ့လာခြင်းဟု သုံးနှုန်းကြသည်
ထိုသို့ ဒဏ္ဍာရီကြီးများအား ပညာရပ်ပိုင်းနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းကို နှိုင်းယှဉ်ဒဏ္ဍာရီလေ့လာခြင်း (comparative mythology)အဖြစ်သိရှိကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဝေါဟာရ myth ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းသည် ပညာရှင်များကြား အတိုင်းအတာတစ်ခုထိကွဲပြားကြသည်
ဖင်လန်ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်လေ့လာသူ(folklorist) လောင်းရီဟွန်ကို (Lauri Honko) က ကျယ်ပြန့်စွာညွှန်းဆိုသော အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုခြင်းကို တင်ပြသည်
အခြားနယ်ပယ်အတွင်းရှိ ပညာရှင်များက ဤ myth ဆိုသောဝေါဟာရကို အမျိုးမျိုးအထွေထွေ နည်းလမ်းများဖြင့် သုံးစွဲကြသည်
ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့် ထိုစကားလုံးသည် ရိုးရာစဉ်ဆက်ပြောဆိုကြသော ပုံပြင်ဇာတ်လမ်းများ လတ်တလောရေပန်းစားနေသော မမှန်ကန်သည့်အကြောင်းအရာများ (popular misconception)၊ စိတ်ကူးယဉ်ဖြစ်တည်မှု (imaginary entity) စသည်တို့ကို ရည်ညွှန်းနိုင်၏
သို့သော်လည်း တစ်ဖက်တွင် ဒဏ္ဍာရီ နှင့် အခြားရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်များ၏ အမျိုးအစားပုံစံတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု နယ်ပယ်တူညီမှုရှိနိုင်သော်လည်း ဒဏ္ဍာရီသည် သမိုင်စဉ်ဆက်လက်ခံခဲ့သော ရာဇဝင်ပုံပြင်(legend) နှင့် ရိုးရာပုံပြင်များ (folktale) အမျိုးအစားများနှင့် မတူဘဲကွဲပြားကြသည်ဟု မကြာခဏဆိုသလိုယူဆတွေးထင်ကြသည်
အကြောင်းမှာ ဤနှစ်ခုကို မြင့်မြတ်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များဟူ၍ တွေးမြင်ယူဆခြင်းမရှိသောကြောင့်ပင်ဖြစ်၏
အချို့သော ရိုးရာပုံပြင်အမျိုးစားများ ဥပမာအနေဖြင့် နတ်သား နတ်သမီးပုံပြင်များ(fairy stories)အား မည်သူမျှမှန်ကန်သည်ဟု မယူဆကြပါ
ဤသို့ဖြင့် ထိုသို့သော ပုံပြင်များကို ဒဏ္ဍာရီနှင့် ကွာဝေးစွာရှုမြင်ယူဆနိုင်ကြသည်
အများအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီ၌ အဓိကဇာတ်ကောင်များသည် နတ်ဘုရား၊ နတ်လူများ သို့ စွမ်းအားရှင်လူပုဂ္ဂိုလ်များဖြစ်ကြပြီး ရာဇဝင်ပုံပြင်များက လူသားများကို အဓိကဇာတ်ဆောင်အဖြစ် ခင်းကျင်းပုံဖော်ကြသည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေကာမူ အစ်လိယ(ဒ်)ကဗျာရှည် (Iliad)၊ အော့ဒစ်ဆီကဗျာရှည် (Odyssey)၊ အစ်နီးယစ်ဒ်ကဗျာရှည် (Aeneid) တို့တွင်ကဲ့သို့ များစွာသော ချွင်းချက်များ၊ ပေါင်းစပ်မှုများ တည်ရှိနေကြသည်
ထို့အပြင် ယဉ်ကျေးမှုများအကြား ပုံပြင်များ ပျံ့နှံ့လာသောအခါ (သို့) ယုံကြည်မှုများပြောင်းလဲသွားသည့်အခါ ဒဏ္ဍာရီများကို ရိုးရာစဉ်ဆက်ပုံပြင်များအဖြစ် ယူဆလာကြကာ ထိုပုံပြင်များထဲရှိ တန်ခိုးစွမ်းအားရှိဇာတ်ကောင်များကို လူသားများ၊ လူနှင့်တူသောပုဂ္ဂိုလ်များ ဥပမာ... လူထွားကြီးများ (သို့) လူ့ဘီလူးကြီးများ (giants)၊ အက်လ်ဖ်များ (elves)၊ နတ်သူငယ်ကလေးများ (faerie) အဖြစ်ပြန်လည်ပုံဖော်တင်ဆက်ကြသည်
ဆန့်ကျင်ဘက်အနေဖြင့် သမိုင်းနှင့် စာပေဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သော အရည်အသွေးများကို ဖြည်းဖြည်းခြင်း ရယူကြသည်
ဥပမာ ဗြိတိန်အလယ်ခေတ်စာပေ (Matter of Britain) ဖြစ်သော အားသာဘုရင် နှင့် ဘုရင့်စားပွဲဝိုင်းအကြောင်းအရာ စသည်တို့နှင့် ပြင်သစ်စာပေ ဒဏ္ဍာရီကြောင်းရာများသည် ၅-၈ရာစုများမှ သမိုင်းဝင်အဖြစ်ပျက်များကို ခပ်လှမ်းလှမ်းသဘော ရယူထားဟန်တူသည်
နောက်ပိုင်းနှစ်များတွင် ဒဏ္ဍာရီပုံစံများဖြစ်လာခဲ့ကြ၏
အရပ်သုံးစကားအဖြစ် ဒဏ္ဍာရီ ဟူသော စကားလုံးကို အချက်လက်ပိုင်းအခြေခံအကြောင်းအရင်းမရှိသော လူအများစွဲမြဲလက်ခံထားကြသည့် ယုံကြည်မှု (သို့) မမှန်ကန်သော ဇာတ်လမ်းများနှင့် ပတ်သက်၍ သုံးစွဲကြသည်
ဤအသုံးအနှုန်းသည် အခြားသောယဉ်ကျေးမှုများနှင့် ပတ်သက်ပြီး ဘာသာရေးဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီနှင့် ယုံကြည်မှုများကို မမှန်ကန်ဟု တံဆိပ်ကပ်ခြင်းမှ ပေါ်ပေါက်လာကာ ရံခါ၌ ဤအသုံးအနှုန်းသည် အထင်သေးရှုတ်ချသည့်သဘောဆောင်လျက် ရှိသည်
သို့ရာတွင် ရိုးရာပုံပြင်လေ့လာသူများနှင့် တက္ကသိုလ်ပညာနယ်ပယ်မှ ပညာရှင်များက မနုဿဗေဒကဲ့သို့သော ဆီလျှော်ရာနယ်ပယ်များတွင် သုံးနှုန်းကြသောအခါ ဤဝေါဟာရ၌ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်တစ်ခုသည် မှန်ကန်သည် (သို့) မမှန်ကန်ပါဟူ၍ သွယ်ဝိုက်ညွှန်းဆိုမှုနောက်ဆက်တွဲအဓိပ္ပာယ်မပါရှိချေ
လက်ရှိအသုံးပြုမှု၌ မစ်သောလာဂျီ (mythology) ဝေါဟာရသည် လူ့အဖွဲ့တစ်ခုနှင့်ပတ်သက်၍ စုစည်းရွေးချယ်ထားသော ဒဏ္ဍာရီများကို ဆိုလိုသည်
သို့သော် ထိုသို့သော ဒဏ္ဍာရီများအားလေ့လာခြင်းဟူ၍လည်း အဓိပ္ပာယ်သက်ရောက်နိုင်သည်
ဥပမာ ဂရိဒဏ္ဍာရီ၊ ရောမဒဏ္ဍာရီ နှင့် ဟစ်တိုင်း ဒဏ္ဍာရီ (Hittite) တို့အားလုံးသည် ထိုလူ့အဖွဲ့ ယဉ်ကျေးမှုများကြား ပြန်လည်ပြောဆိုကြသော ဒဏ္ဍာရီထုထည်ကြီးတစ်ရပ်ကို ဖော်ပြ၏
ရိုးရာပြောဆိုပုံပြင်လေ့လာသူ အလန် ဒန့်စ် (Alan Dundes) က ကမ္ဘာလောကကြီးနှင့် လူ့လောကတစ်ရပ် ယနေ့ခေတ်အခြေအနေသို့ မည်သို့မည်ပုံဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ကိုရှင်းလင်းပြသသော အလေးအမြတ်ထားအပ်သည့်(မြင့်မြတ်သည့်) ဇာတ်လမ်းပုံပြင်(sacred narrative) များကို ဒဏ္ဍာရီဟူ၍ ဖွင့်ဆိုသည်
ဒန့်စ် ကပင်ဆက်လက်၍ မြင့်မြတ်သည့်ဇာတ်လမ်းအကြောင်းရာ(sacred narrative) များသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၏ လူမှုရေးရာနှင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ကျင့်ထုံးများ၊  စံစနစ်များကို တိတိကျကျဖော်ပြထားသည်၊ ဩကာသလောက၏ ရှုထောင့်အမြင်များကို ရှင်းလင်းပြသသည်
ထိုသို့ဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်နှင့်ပတ်သက်၍ အခြေခံကျသော လောကအမြင်ကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန် အကျိုးရှိသင့်တော်သည့် ဇာတ်လမ်းတစ်ခုကို မြင့်မြတ်သည့်ဇာတ်လမ်းအကြောင်းရာ ဟုအမျိုးအစားခွဲခြားခဲ့သည်
မနုဿဗေဒပညာရှင် ဘရုစ် လင်ကန် (Bruce Lincoln) က ဒဏ္ဍာရီသည် ဇာတ်လမ်းသဏ္ဌာန်ရှိသော အတွေးအမြင်စနစ်ဟု ဖွင့်ဆိုသတ်မှတ်သည်
ဒဏ္ဍာရီများအား ပြုစုခြင်း (သို့) (အနုပညာဖြင့်တင်ဆက်)ဖော်ပြခြင်းဟူသည့်ဝေါဟာရကို မစ်သောဂရာဖီ (mythography) အဖြစ်အသိများ၍ ဤအသုံးအနှုန်းကို ပညာရပ်ပိုင်းဆိုင်ရာအနေဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများအားစုပေါင်းခြင်း (သို့မဟုတ် ရှုပ်ထွေးသည့်အနေအထားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီများအား ယေဘုယျသဘောလေ့လာခြင်း) ဟူ၍သုံးနှုံးနိုင်သည်
ဂန္ထဝင်ရိုးရာ၌ ဒဏ္ဍာရီ အဓိကပြုစုသူများတွင် အိုဗစ်ဒ် (Ovid) (ဘီစီ ၄၃-၁၇၁၈)ပါဝင်ပြီး ၎င်း၏ ဒဏ္ဍာရီများနှင့်ပတ်သက်ပြီး ပြောဆိုခြင်းသည် ယနေ့ခေတ်အထိ ခိုင်ခိုင်ခန့်ခန့်လွှမ်းမိုးနိုင်ခဲ့လေသည်
နောက်တစ်ဦးမှာ ၅-၆ရာစုက လက်တင်စာရေးဆရာ ဖေးဘီးယ(စ်) ပလန်းရှီယိတ် ဖာလ်ဂျန်းရှီယက်စ် (Fabius Planciades Fulgentius) ဖြစ်၍ ၎င်း၏ စုစည်းထားသော ဒဏ္ဍာရီများနှင့် ထိုအမျိုးမျိုးထွေပြားသောဒဏ္ဍာရီများမှ ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာ ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကိုပေးသည်
အမည်မသိရဘဲ အလယ်ခေတ် ဗာတစ်ကန်မှ(Vatican) ဒဏ္ဍာရီပြုစုသူများသည် အလယ်ခေတ်အကုန်ပိုင်းထိ ဆက်လက်လွှမ်းမိုးခဲ့သည့် ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ (ဂရိ၊ရောမ) များကိုပြုစုခဲ့ကြ ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး ခေတ်ဆန်းချိန်မှ ပညာရှင် Natalis Comes ၏ ဒဏ္ဍာရီ ဆယ်အုပ် (ten-book Mythologiae) သည် ဥရောပခေတ်ဆန်းချိန်နှောင်းပိုင်း ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီအတွက် စံစနစ်ရင်းမြစ်များဖြစ်လာခဲ့သည်
အခြားထင်ရှားသော ဒဏ္ဍာရီပြုစုသူများတွင် ၁၃ရာစု၌ အက်ဒါစကားပြေ (Prose Edda) ၏ လက်ရာရှင် စနော်ရီ စတားလဆန် (Snorri Sturluson) ဖြစ်ပြီး ထိုစကားပြေသည် အလယ်ခေတ်များမှစ၍ ယခုထိ အဓိကရှင်သန်လျက် ရှိသော နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ၏ ယေဘုယျဖော်ပြချက် (စစ်ဆေးလေ့လာနိုင်မှု) တစ်ခုဖြစ်သည်
ဒဏ္ဍာရီ (myth) ကိုအထင်သေးရှုတ်ချသော အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့်  ရံခါ၌ သုံးစွဲလေ့ရှိသောကြောင့် အချို့သောပညာရှင်များသည် မစ်သ် အစား (အသံထွက်- မိုင်းသော့စ် သို့ မစ်သော့စ် သို့ မိသော့စ်) mythos ဆိုသည့် ဝေါဟာရကို ရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
သို့သော်လည်း မိုင်းသော့စ်သည် ယခုအခါ၌ ဇာတ်လမ်းဖြစ်ရပ်တစ်ခုအနေဖြင့် အရစ်တိုတယ်လက်ရာ အဓိပ္ပာယ်မျိုးဖြင့် ရည်ညွှန်းကြသည် (သို့) အချင်းချင်းဆက်နွယ်သော ဒဏ္ဍာရီ သို့ ပုံပြင်များ ကိုလည်းရည်ညွှန်းကြသည်
အထူးသဖြင့် ဘာသာရေးဆိုင်ရာ (သို့) ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ရိုးရာအစဉ်အဆက်သဘောပါသည့် အကြောင်းအရာများကို ပို၍ ရည်ညွှန်းသည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် H. P. Lovecraft ၏ ကမ္ဘာဖန်တီးခြင်းကဲ့သို့သော ခေတ်ပေါ် စိတ်ကူးယဉ်ဒဏ္ဍာရီများအတွက်လည်း ဤဝေါဟာရကိုသုံးစွဲကြသည်
ဒဏ္ဍာရီအား တရည်တရွယ်ဖန်တီးခြင်းကို အခြားသူများကြား၌ ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်က ဤဝေါဟာရ (mythopoeia - မစ်သ်သာသို ပီးယား) ကိုသုံးစွဲခဲ့သည်
နာဇီဝါဒသမား Alfred Rosenberg ကလည်း ဆိုးဆိုးရွားရွား ဤဝေါဟာရကို သူ့နည်းသူ့ဟန်ဖြင့် ညွှန်းဆိုခဲ့ပြန်သည်
မစ်သ် (ဒဏ္ဍာရီ) ဆိုသည့်စကားလုံးသည် ရှေးဟောင်းဂရိ μῦθος [mȳthos] မှဆင်းသက်လာကာ အဓိပ္ပာယ်မှာ စကား၊ ဇာတ်လမ်း၊ စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ဒဏ္ဍာရီ၊ ဇာတ်ကွက် ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာပုံစံဖြင့် ဤဂရိစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် (၁၉)ရာစုအစောပိုင်းတွင်သုံးစွဲခဲ့သည် (အခြားဥရောပဘာသာစကားများ၌လည်း ပြုပြင်သုံးစွဲကောင်းသုံးနိုင်)
ပညာရပ်ဆိုင်ရာနယ်ပယ်၌  စံအားဖြင့် သဘာဝလွန်စွမ်းအားများပါရှိသော ရိုးရာပုံပြင်တစ်ပုဒ်အတွက် ဘောင်ကျဉ်မြောင်းစွာသုံးပြီး ထိုပုံပြင်သည် ရှင်းလင်းချက်တစ်ရပ်၊ အကြောင်းဇာစ်မြစ် (သို့ ) တရားမျှတခြင်းများ ပါဝင်သည်
မည်သည့်အတွက်ဟုဆိုလျှင် လူမှုအဖွဲ့စည်းတစ်ရပ်၏ အစောပိုင်းသမိုင်း၊ ဘာသာရေးယုံကြည်ချက်တစ်ခု၊ ဓလေ့ထုံးတမ်း သို့ သဘာဝဖြစ်ရပ်တစ်ခု အတွက်ဖြစ်သည်
အပြန်အလှန်အားဖြင့် ရှေးဟောင်းဂရိ μυθολογία [mythología] (အဓိပ္ပာယ် - ပုံပြင်၊ အစဉ်အလာစကားများ၊ ရာဇဝင်ပုံပြင်၊ ပုံပြင်ပြောခြင်းများ) သည်  mȳthos  ကိုနောက်ဆက်စကားလုံး 'λογία [-logia] ("လေ့လာခြင်းပညာရပ်") ပေါင်းခြင်းဖြစ်ကာ ဆွတ်ပျံ့ကြည်နူးဖွယ်အချစ်ဇာတ်လမ်း၊ စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပြောဆိုခြင်းဟု အနက်ရသည်
ထိုနည်းတူစွာ ပလေးတိုးက mythología စကားလုံးကို စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်း၊ ပုံပြောခြင်း အတွက် ယေဘုယျဝေါဟာရအဖြစ် သုံးစွဲခဲ့သည်
ထိုဂရိဝေါဟာရ mythología ကို လက်တင်ဘာသာစကားက ချေးငှားယူသည်
ထိုစကားလုံးသည် လက်တင်စာရေးဆရာ ဖာလ်ဂျန်းရှ(စ်)၏ ငါးရာစုက Mythologiæ စာအုပ်၏ ခေါင်းစဉ်ဖြစ်၍ ဂရိနှင့် ရောမ နတ်ဘုရား ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ၏ အသေးစိတ်ရှင်းလင်းချက်ကို ညွှန်းဆိုသည်
ယခုအခါတွင် ထိုဂရိ၊ ရောမနတ်ဘုရားဇာတ်လမ်းများကို ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီ (classical mythology) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ဖာလ်ဂျန်းရှ(စ်)၏  Mythologiæ သည် ထိုအကြောင်းအရာများကို ဖြစ်ရပ်မှန်ပုံစံဖြင့် ကိုင်တွယ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ အနက်ထုတ်ဖော်ရန်လိုအပ်သော ခိုင်းနှိုင်းတင်စားချက်များအဖြစ် ထိုအကြောင်းအရာကို တိကျရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ကိုင်တွယ်သည်
ထိုလက်တင်စကားလုံးကိုပင် အလယ်ခေတ်ပြင်သစ်ဘာသာစကားက mythologie အဖြစ်ချေးယူသုံးစွဲသည်
ပြင်သစ်မှ လာသည်ဖြစ်စေ လက်တင်မှ လာသည်ဖြစ်စေ  "mythology" ဟူသောစကားလုံးကို အင်္ဂလိပ်က ယူငင်သုံးစွဲ၍ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု (သို့) ဒဏ္ဍာရီများအား ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်ရှင်းလင်းဖော်ပြမှု၊ တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်များ (fables) အားအနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း (သို့) ထိုသို့သောအကြောင်းရာများကို ရှင်းလင်းဖော်ပြသောစာအုပ် စသည့်အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ခိုင်မာသွာရှိသည့် သက်သေမှာ ထိုစကားလုံးကို (၁၄၂၅)က ဂျွန် လစ်ဒ်ဂိတ်ရေးသည့် ထရွိုင်စာအုပ် ပင်ဖြစ်သည်
လစ်ဒ်ဂိတ်လက်ထက်မှ ၁၇-၁၈ရာစုအထိ မစ်သောလာဂျီ ကို အမှန်မဟုတ်ဟု နားလည်ထားသော စာရိတ္တပိုင်းဆိုင်ရာ တိရစ္ဆာန်ပုံပြင်ခိုင်းနှိုင်းမှုတစ်ခု (သို့) ခရစ်ယာန်ပုံဆောင်ဝတ္ထု (သို့) ရိုးရာပုံပြင်များအစု ဟုဆိုလိုရန် သုံးစွဲခဲ့သည်
နောက်ဆုံးတွင် ကမ္ဘာအနှံ့၌ တစ်ဆူထက်များသော ဘုရားဝါဒရှိ ယဉ်ကျေးမှုများကြား ရိုးရာပုံပြင်များနှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရာများကို ရည်ညွှန်းရန် သုံးစွဲလာကြသည်
ထို့ကြောင့် mythology စကားလုံးသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားသို့ "myth" မတိုင်မီကပင် ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
ဂျွန်ဆင်၏ အဘိဓာန်၌ ဖွင့်ဆိုမည့်ခေါင်းစဉ်စကားလုံးတွင် မစ်သောလာဂျီ သာပါပြီး မစ်သ် မပါဝင်ချေ
တစ်ကယ်တမ်းတွင် ဂရိထံမှ ငှားယူသုံးစွဲသော mythos (အများကိန်း- mythoi) နှင့်  လက်တင်စကားလုံး  mythus (အများကိန်း- mythi) နှစ်ခုလုံးသည် ၁၈၃၀ခုနှစ် myth စကားလုံးစတင်သုံးစွဲချိန်မတိုင်မီကပင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် ပါဝင်ခဲ့ကြသည်
μῦθος (mythos) ဝေါဟာရသည် ဟိုးမား၏ လက်ရာများနှင့် ထိုခေတ်က အခြားကဗျာဆရာများ၏ လက်ရာများတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ဤလက်ရာများ၌ ဤစကားလုံး၏ အချို့သောအဓိပ္ပာယ်များမှာ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦးစကားပြောဆိုခြင်း၊ ဇာတ်လမ်း၊ စကား၊ ပုံပြင် (story or tale) နှင့် စကားလုံး တို့ဖြစ်ကြသည်
ဤစကားလုံးသည် အမှန် (သို့) အမှား ဇာတ်လမ်းနှစ်ခုကြားမှ သိသာရှင်းလင်းသောကွာခြားမှုကိုကား ထောက်ပံ့မပေးနိုင်ပါ
ရှေးဂရိပြဇာတ်နှင့်ဆက်စပ်၍ mythos သည် ဒဏ္ဍာရီ၊ ဇာတ်လမ်း၊ ဇာတ်ကွက် နှင့် ပြဇာတ်၏ ဇာတ်အိမ်ကို ဆိုလိုသည်
ဒဏ္ဍာရီနှိုင်းယှဉ်လေ့လာမှုသည် အမျိုးမျိုးသော ယဉ်ကျေးမှုများမှ ဒဏ္ဍာရီများကို စနစ်တကျနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်
များစွာသောယဉ်ကျေးမှုများ၏ဒဏ္ဍာရီများတွင် တူညီနေသော အဓိကအခြေခံကြောင်းတရားကို ရှာဖွေရန်လည်း ဤပညာရပ်က ကြိုးပမ်းသည်
အချို့သောအခြေအနေများ၌ ဒဏ္ဍာရီနှိုင်းယှဉ်လေ့လာသူများသည် တသီးတခြားဖြစ်နေသော ဒဏ္ဍာရီများကြား တူညီမှုများရှိသည်ဆိုသည့်အချက်ကို အသုံးပြု၍ ထိုဒဏ္ဍာရီများ၌ တူညီသောရင်းမြစ်တစ်ခုရှိကြသည်ဟုလည်း ပြောဆိုကြသည်
ဤရင်းမြစ်သည် ဒဏ္ဍာရီများကို စေ့ဆော်ကောင်းစေ့ဆော်နိုင်မည် (သို့) ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခုချင်းစီ၏ဒဏ္ဍာရီများသို့ ကွဲပြားစေခဲ့သည့် ရှေးအကျဆုံးတူညီသောဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ကောင်းထောက်ပံ့နိုင်မည်
ဒဏ္ဍာရီများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းနှင့် လူမှုအကျင့်စရိုက်တို့ကို ပုံဖော်သည်၊ ပုံသွင်းသည်ဟု သုံးသပ်မှတ်ချက်ပြုသူအများအပြားက ဤသို့ညွှန်းဆိုကြသည်
မီးယာချီးယဲ အက်လီယေးဒ် (Mircea Eliade) ကဒဏ္ဍာရီ၏အရေးပါဆုံးလုပ်ဆောင်ချက်များအနက် တစ်ခုမှာ အမူအကျင့်ပုံစံများ တည်ထောင်ရန်ဖြစ်သည် ပြီးလျှင် ဒဏ္ဍာရီများသည် ဘာသာရေးအတွေ့အကြုံတစ်ခုကို ထောက်ပံ့ပေးရန်ဖြစ်နိုင်သည်ဟုညွှန်းဆိုပြောကြားခဲ့သည်
ဒဏ္ဍာရီများကို ပြောခြင်း သို့ ဖော်ပြခြင်းဖြင့် အစဉ်အဆက်ရှိသောလူမှုအဖွဲ့အစည်းများမှ သူများသည် ကိုယ်တိုင် ပစ္စက္ခမှကင်းကွာသွား၍ ဒဏ္ဍရီခေတ်သို့ ပြန်ရောက်သွားကြသဖြင့် အံ့ချီးဖွယ်ရာကောင်းခြင်းနှင့် ပို၍ နီးကပ် နီးစပ်သွားကြသည်
ဟွန်ကိုက ရဲရဲတင်းတင်းခိုင်ခိုင်မာမာဆိုသည်မှာ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်သည် ဒဏ္ဍာရီခေတ်အခြေအနေများကို ပြန်လည်မွေးဖွားရန်ကြိုးပမ်းခြင်းအလို့ငှာ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကို ပြန်လည်ကျင့်သုံးလုပ်ဆောင်ကြသည်
ဥပမာ လက်ရှိခေတ်၌ တစ်ဦးဦးကို ကုသရန် ကမ္ဘာဦးအစကာလက နတ်ဘုရားတစ်ပါးလုပ်ဆောင်ခဲ့သော ကုသခြင်းမျိုးကို ပြန်လည်ဖော်ဆောင်ကောင်းဖော်ဆောင်နိုင်သည်
ထိုနည်းတူစွာ ဘားတ်(Barthes)က ခေတ်သစ်ယဉ်ကျေးမှုသည် ဘာသာရေးနှင့်သက်ဆိုင်သော အတွေ့အကြုံတစ်ခုကို စူးစမ်းရှာဖွေကြသည်ဟုဆိုသည်
လူသား၏ကိုယ်ကျင့်တရားကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်သတ်မှတ်သည်မှာ သိပ္ပံပညာ၏ အလုပ်မဟုတ်သဖြင့် ဘာသာရေးနှင့်ဆိုင်သောအဖြစ်အပျက်အတွေ့အကြုံတစ်ခုသည် နားလည်ထားသော ကိုယ်ကျင့်တရားဆိုင်ရာအတိတ်နှင့် ဆက်စပ်ရန်ကြိုးပမ်းမှုဖြစ်သည်
ထိုဖော်ပြသောအတိတ်သည် နည်းပညာထွန်းကားသော ပစ္စုပန်နှင့် ပြဒါးတစ်လမ်း သံတစ်လမ်းကဲ့သို့ ကွဲပြားကြသည်
အိန္ဒိယလူမျိုး ဒဏ္ဍာရီပညာရှင် ပတ္တနိုက်(Pattanaik) က ဒဏ္ဍာရီသည် လူသားများ၏ပုဂ္ဂလဓိဋ္ဌာန်ကျသော အမှန်တရားတစ်ခုအဖြစ်၍ ထိုအမှန်တရားသည် ဓလေ့ထုံးတမ်း၊ အမှတ်သညာ၊ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များမှတစ်ဆင့် ဆက်သွယ်ထားခြင်းဖြစ်သည်ဟု သတ်မှတ်ဖွင့်ဆိုသည်
၎င်းကဆက်လက်ပြောသည်မှာ "မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်အတွက်မျှ အမှန်တရားမဟုတ်သော စိတ်ကူးယဉ်ဇာတ်လမ်းများနှင့် လူတိုင်း၏အမှန်တရားအား ရှာဖွေရန်အားထုတ်သည့်သမိုင်းပညာရပ် စသည်တို့နှင့်မတူဘဲ ဒဏ္ဍာရီသည် တစ်စုံတစ်ဦး၏ အမှန်တရားဖြစ်ပေသည်
"သီအိုရီတစ်ခုက အခိုင်အမာပြောသည်မှာ ဒဏ္ဍာရီများသည် သမိုင်းဖြစ်ရပ်များအား လိုရာစွဲ၍ဖော်ပြထားချက်အကြောင်းများဖြစ်သည်
ဤသီအိုရီအရဆိုလျှင် ပုံပြင်ပြောသူများသည် ၎င်းတို့ပြောသော ဇာတ်ကြောင်းထဲမှ ပါဝင်ဇာတ်ကောင်များသည် နတ်ဘုရားသဏ္ဌာန်အနေအထားရသည့်တိုင်အောင် သမိုင်းဆိုင်ရာအကြောင်းအရာများကို ထပ်ခါတလဲလဲပြင်ဆင်ချဲ့ထွင်ကြသည်
ဥပမာအားဖြင့် လေနတ်ဘုရား အီးယလ(စ်) (Aeolus) ၏ဒဏ္ဍာရီသည် သင်္ဘောရွက်သုံးတတ်စေရန်၊ လေတိုက်ခတ်မှုများကို အနက်သဘောထုတ်ဖော်တတ်ရန် ပြည်သူများအားသင်ကြားပေးခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါးအကြောင်း သမိုင်းအချက်အလက်တစ်ခုမှ ပေါ်ထွက်လာနိုင်ချေရှိခဲ့သည်
ဟစ်ရောဒတပ်စ် (Herodotus) (ဘီစီ ငါးရာစု) နှင့် ပရောဒီက(စ်) (Prodicus) တို့သည်လည်း ထိုသို့ပင်ပြောဆိုခဲ့ကြသည်
ဤသီအိုရီကို ယူဟီးမရဝါဒ (euhemerism) ဟုခေါ်တွင်၍ ဒဏ္ဍာရီပညာရှင် ယူဟီးမရ(စ်) (ဘီစီ ၃၂၀) ကိုအစွဲပြုပေးထားခြင်းဖြစ်ပြီး ထိုသူက ဂရိနတ်ဘုရားများသည် လူသားတို့၏ရာဇဝင်ပုံပြင်များမှ ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
အချို့သော သီအိုရီများက ဒဏ္ဍာရီများသည် သဘာဝအတိုင်းဖြစ်သော ဖြစ်ရပ်များအတွက် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားမှုများမှ စတင်ခဲ့သည်ဟု အဆိုပြုသည်
ဆိုလိုမှုမှာ- အပေါလို သည်နေကိုကိုယ်စားပြု၍ ပိုဆိုက်ဒန် သည်ရေကိုကိုယ်စားပြုမှု စသဖြင့် ဖြစ်သည်
အခြားသီအိုရီတစ်ခုအရ ဒဏ္ဍာရီများသည် ဒဿနပိုင်း၊ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အယူအဆခိုင်းနှိုင်းချက်များမှ ပေါ်လာသည်
ဆိုလိုသည်မှာ- အသီးနာ သည် အသိဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော တရားမျှတခြင်းကို ကိုယ်စားပြုကာ အဲဖရာဒိုက်တီ (Aphrodite) သည် ဆန္ဒကို သရုပ်ဖော်သည်...  စသဖြင့်ဖြစ်၏
မက်ခ်စ် မွတ်လာ (မြူလာ) (Max Müller) ကလည်း ထိုခိုင်းနှိုင်းမှု သီအိုရီကို ထောက်ခံသည်
မွတ်လာ ယုံကြည်သည်မှာ ဒဏ္ဍာရီများသည် သဘာဝတရားခိုင်းနှိုင်းဖော်ပြချက်များအဖြစ် စတင်ခဲ့၍ စာပေရေးရာအရ ဖြည်းဖြည်းခြင်း ဘာသာပြန်ဆိုခဲ့ကြသည်
ဥပမာ ပင်လယ်ပြင်၏ ကြမ်းတမ်းမှုကို ကဗျာဆန်ဆန်ဖော်ကျူးမှုအား စာပေထဲသို့သွင်းယူခဲ့ကြပြီး ထိုပင်လယ်ပြင်ကို ဒေါသမာန်ဟုန်ပြင်းသည့် နတ်ဘုရားတစ်ပါးအနေဖြင့် တွေးမြင်ယူဆကြသည်
ဒဏ္ဍာရီများသည် သက်မဲ့အရာများ၊ ခွန်အား စွမ်းအားများကို လူ့အသွင်သဘော ခိုင်းနှိုင်းတင်စားခြင်းမှ ပေါက်ဖွားလာကြသည်ဟု အချို့သော တွေးခေါ်သူတို့ကဆိုကြသည်
ထိုသူတို့ပြောဆိုမှုများအရ ရှေးဦးသူတို့သည် လေ၊ မီးစသည့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များကို ကိုးကွယ်ကြ၍ တဖြည်းဖြည်းခြင်း အံ့တုအာခံလာကြသည်
ဥပမာတစ်ရပ်မှာ ဤသီအိုရီသဘောအရ ရှေးဦးလူတို့သည် ဟိုအရာ သည်အရာများကို သက်မဲ့ပစ္စည်းအဖြစ်မဟုတ်တော့ဘဲ နတ်ဘုရားများအဖြစ် ရှုမြင်လာသည့် အနေအထားရှိလာကြသည်
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့သည် ဒဏ္ဍာရီများကို ဖြစ်စေကြရင်း သဘာဝဖြစ်ရပ်များကို နတ်ဘုရားများ၏ လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် ဖော်ပြခဲ့ကြသည်
ဒဏ္ဍာရီ-ဓလေ့ထုံးတမ်း သီအိုရီအရ ဒဏ္ဍာရီသည် ဓလေ့ထုံးတမ်းနှင့် ချိတ်ဆက်လျက် ရှိသည်
အစွန်းရောက်ဆုံးပုံစံဖြင့် ထိုသီအိုရီသဘောတရားက ဓလေ့ထုံးတမ်းများကို ရှင်းလင်းပြသခြင်းအလို့ငှာ ဒဏ္ဍာရီများပေါ်ပေါက်လာကြသည်ဟု အခိုင်အမာဆိုသည်
ထိုအခိုင်အမာပြောဆိုမှုကို ပထမဆုံးတင်ပြသည့်သူမှာ ဝီလျမ် ရောဘတ်ဆန် စမစ်သ်ဖြစ်ကာ လူအများသည် ဒဏ္ဍာရီများနှင့်သက်ဆိုင်ခြင်းမရှိသည့် အကြောင်းပြချက်များအတွက် ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းများကို စတင်လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပြောကြားသည်
ရိုးရာဓလေ့တစ်ခုအတွက် မူလအကြောင်းကို မေ့သွားကြ၍ ဒဏ္ဍာရီတစ်ခုကိုတီထွင်ကာ ကျေနပ်စေရန်ဖြေရှင်းကြသည် ပြီးနောက် ထိုဒဏ္ဍာရီတွင်ဖော်ပြထားသည့် အဖြစ်အပျက်များကို ရိုးရာဓလေ့ထုံးတမ်းက အထိမ်းအမှတ်အဖြစ်ကျင်းပပြုလုပ်ကြသည်
ဂျိမ်းစ်ဖရေးဇာက လူသယးများသည် မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများမှ ယုံကြည်မှုနှင့်အတူ စတင်စွန့်စားလုပ်ကိုင်ကြ၍ နောက်ပိုင်းတွင် ထိုမှော်ဆန်မှုကို အယုံအကြည်ပျက်ယွင်းကြကာ နတ်ဘုရားများအ​ကြောင်းဒဏ္ဍာရီများကို တီထွင်ဖန်ဆင်းကြသည်
ထိုနတ်ဘုရားများကို ကျေနပ်စေရန်ရည်ရွယ်ထားသည့် ဘာသာရေးထုံးတမ်းများအဖြစ် ထိုရိုးရာဓလေ့များကို ပြန်လလည်အနက်ထုတ်ဖော်ကြသည်
သမိုင်းအရ ဒဏ္ဍာရီလေ့လာမှုအတွက် အရေးပါသော ချဉ်းကပ်လုပ်ဆောင်မှုများကို လုပ်ဆောင်ကြသူများတွင် ဂန်ဘတ်တီစတာ ဗီးကို (Giambattista Vico)၊ ဖရီးဒရစ်ခ်စ် ဝစ်လ်ဟမ်း ဂျိုးဇက် ရှက်လင် (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling)၊ ရှိလာ(Schiller)၊ ကားလ်ယွန်း (Carl Jung)၊ ဖရွိက် (Freud)၊ လက်ဗီ-ဘရုဟီလ် (Lévy-Bruhl)၊  နော့သ်ရော့ပ် ဖရိုင်း (Northrop Frye)၊ လက်ဗီ-စထရောက် (Lévi-Strauss)၊ ဆိုဗီယက်အသိုင်းအဝိုင်းနှင့် ဒဏ္ဍာရီနှင့်ရိုးရာဓလေ့အသိုင်းအဝိုင်း တို့ပါဝင်ကြသည်
(မှတ်ချက် - အသိုင်းအဝိုင်းဆိုရာ၌ ဒဏ္ဍာရီများကို အာရုံစိုက်ကာ တစိုက်မတ်မတ်ရေးသားနေသော စာရေးဆရာပညာရှင်အသိုင်းအဝိုင်းကိုဆိုလိုသည်
​ဒဏ္ဍာရီအား အရေးပါသောအနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုခြင်းသည် ဆိုခရေးတီးဇ်အချိန်မတိုင်ခင်ကပင် စတင်ခဲ့ကြသည်
ယူဟီးမရ(စ်)သည် ခေတ်သစ်မတိုင်ခင် အရေးကြီးဆုံးဒဏ္ဍာရီပညာရှင်များအနက်တစ်ဦးဖြစ်သည်
၎င်းက ဒဏ္ဍာရီများကို အရှိသမိုင်းအဖြစ်အပျက်များအား လိုရာဆွဲ၍ဖော်ပြထားသော အကြောင်းအရာများဟု ဘာသာပြန်ဆိုသည်
ထပ်ခါတလဲပြောဆိုကြသဖြင့် ပုံပျက်သွားသော အကြောင်းများဖြစ်သည်
ဆလရှပ်စ် (Sallustius) ကဒဏ္ဍာရီများကို ကဏ္ဍငါးခုခွဲခြားခဲ့သည်
ဘာသာရေးယုံကြည်မှု၊ ရူပဗေဒ (သဘာဝဥပဒေသများနှင့်ဆိုင်သော)၊ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှု (ဝိဉာဉ်ပိုင်းနှင့်သက်ဆိုင်သော)၊ ရုပ်ဝတ္ထုပိုင်း နှင့် အရောအနှောသဘောပိုင်း တို့ဖြစ်ကြ၏
အရောအနှောသဘောပိုင်းသည် ဆိုခဲ့ပြီးသောသော ကဏ္ဍထဲမှ နှစ်ခု သို့ ထိုထက်ပိုသောကဏ္ဍများအချင်းချင်းတုံ့ပြန်ချိတ်ဆက်နေသော ဒဏ္ဍာရီများဖြစ်၍ မူလအစ၌ပင် သုံးစွဲခဲ့ကြသည့် အပိုင်းဖြစ်သည်
ပလေးတိုးက ပြည်သူ့သမ္မတနိုင်ငံတော်(the Republic) ၌ ပညာရေးအကြောင်းဆွေးနွေးသောအခါ ကဗျာဟန်ဖြင့်ရေးသားထားသော ဒဏ္ဍာရီများကို လူသိရှင်ကြားရှုတ်ချသည်
ပညာမတတ်သူများသည် ထိုနတ်ဘုရား၊ သူရဲကောင်းများနှင့်ပတ်သက်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို တိုက်ရိုက်အမှန်ဟုယူဆသွားနိုင်သည်ဟူသော အကြောင်းတရားပေါ်တွင်  ၎င်းကဝေဖန်ခဲ့သည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ ပလေးတိုးသည်လည်း ၎င်း၏အရေးအသားအနှံ့အပြား၌ ဒဏ္ဍာရီများအပေါ် ထပ်တလဲလဲ ညွှန်းဆိုမှုများပြုခဲ့သည်
အလယ်ခေတ်ပလေးတိုးဝါဒ(Middle Platonism)၊ ခေတ်သစ်ပလေးတိုးဝါဒ(neoplatonism) ဟုခေါ်တွင်သော သိသာသောခေတ်များတွင် ထိုပလေးတိုးဝါဒဖြစ်ပေါ်တိုးတက်ခဲ့သဖြင့် ပလူးတာ့ခ် (Plutarch)၊ ပေါဖစ်ရီ (Porphyry)၊ အိုလန်းပီယာဒေါရပ်စ် (Olympiodorus)၊ ဒမဲရှပ်စ် (Damascius) ကဲ့သို့သော စာရေးဆရာများက ရိုးရာဒဏ္ဍာရီ၊ အောဖစ်(Orphic) ဒဏ္ဍာရီများနှင့်ပတ်သက်ပြီး အရေးကြီးသော အနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုခြင်းများကို ရှင်းလင်းတိကျစွာ ရေးသားခဲ့ကြသည်
ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာ အဓိကအကြောင်းများကို စာပေနယ်၌ တရည်တရွယ် အသုံးချခဲ့ကြရာ၌ ဟိုးမားမှ စတင်ခဲ့သည်
အကျိုးဆက်စာပေလက်ရာသည် ကျူးပစ်နှင့် ဆိုက်ခီ ချစ်ဇာတ်လမ်း (Cupid and Psyche) ဒဏ္ဍာရီထု၏ အပိုင်းဖြစ်လာခြင်းမရှိဘဲ ဒဏ္ဍာရီနောက်ခံအကြောင်းကိုသာ သီးသန့်အားဖြင့်ရည်ညွှန်းနိုင်သည်
အထူးသဖြင့် အလယ်ခေတ် ချစ်ဇာတ်လမ်းများသည် ဒဏ္ဍာရီမှ စာပေသို့ပြောင်းလဲခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့် သက်ဆိုင်ပတ်သက်သည်
အစောပိုင်းအဆိုပြုထားသည့်အတိုင်း ယူဟီးမရဝါဒသည် ဒဏ္ဍာရီအရည်အသွေးများစိမ့်ဝင်နေသော ထိုဇာတ်လမ်းများကို လက်တွေ့ဆန်သောအခြေအနေသို့ ပို့ဆောင်ပေးပြီး ဒဏ္ဍာရီများကို ဆီလျှော်စေသောအကြောင်းပြမှုကို ရည်ညွှန်းပါသည်
ဤအချက်၏နမူနာတစ်ခုသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ၊ ဘာသာတရားဆိုင်ရာနမူနာ ပုံစံပြောင်းလဲခြင်းနောက်ကို လိုက်ပါခဲ့ပေလိမ့်မည်
(သိသာစွာဖြင့် ခရစ်ယာန်ဘာသာခံယူခြင်းပြောင်းလဲခြင်း(Christianization)ပြီးနောက် ဗာဟီရဝါဒ (အဓိကကိုးကွယ်သောဘာသာမဟုတ်သည့် အယူဝါဒ) ခရစ်ယာန်မဟုတ်သော ဗဟုနာထဝါဒ ဒဏ္ဍာရီကို ပြန်လည်အနက်ဖွင့်ဆိုခဲ့ကြသည်
ဗဟုနာထဝါဒ (ဘုရားတစ်ဆူထက်ပိုသောကိုးကွယ်မှု) ဒဏ္ဍာရီသည် (၁၆)ရာစုတွင်ပေါ်ပေါက်လာသော အစောပိုင်း ဒဏ္ဍာရီလက်ရာများနှင့်အတူ ဥရောပတိုက်ခေတ်ဆန်းချိန်ကာလ၌ ပြန်လည်သက်ဝင်လာခဲ့သည်
ထိုအထဲ၌ပါရှိသည့်တစ်ခုမှာ ဘာသာရေးဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီ (Theologia Mythologica) (၁၉၅၃) စာအုပ်ဖြစ်သည်
ပထမဆုံးခေတ်ပေါ် အနောက်တိုင်း ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ဒဏ္ဍာရီသဘောတရားများသည် (၁၉)ရာစုဒုတိယတစ်ဝက်၌ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းတွင်ပင် myth စကားလုံးကို ဥရောပဘာသာစကားများ၌ မွေးစားသုံးစွဲခဲ့ကြသည်
ဥရောပတိုက်၏ ရှေးဟောင်းအတိတ်ကို စတင်စိတ်ဝင်စားမှုနှင့် မျိုးချစ်ဝါဒ( romantic nationalism) နှင့်ပတ်သက်သော ဒေသဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုများက တစ်ပိုင်းတစ်စအားဖြင့် လှုံ့ဆော်ပေးနိုင်ခဲ့၍ ဂျက်ကာ့ဘ်(ဂျေးကာ့ဘ်) ဂရင်မ် (Jacob Grimm) (၁၇၈၅-၁၈၆၃)က ထိုဒေသဆိုင်ရာယဉ်ကျေးမှုများကို အကျဉ်းဖော်ပြခဲ့သည်
ဤမျိုးချစ်ဝါဒလှုပ်ရှားမှုအရွေ့သည် ဥရောပသားပညာတတ်များကို ထိုဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီများကိုသာမက နော့စ်၊ ဖင်လန် အစရှိသည့် ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်း စွဲဆောင်နိုင်ခဲ့သည်
အနောက်တိုင်းသီအိုရီများကို ဥရောပသားများ၏ ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းတွန်းအားပေးနိုင်ခဲ့ကြ၍ သူတစ်ပါးနိုင်ငံများကို သိမ်းပိုက်ထိန်းချုပ်ခြင်းမှတစ်ဆင့် ၎င်းတို့ကြုံတွေ့ရသော ထိုယဉ်ကျေးမှု၊ ပုံပြင်များ၊ ဘာသာရေးများကို နားလည်ရန်နှင့် ထိန်းချုပ်ရန်တို့ဖြစ်သည်
ထိုတွေ့ကြုံမှုများ၌ သက္ကတ ဝေဒ (Sanskrit Rigveda - ဓမ္မတေးများ)၊ ဆူးမား ဂစ်ဂါမက်ရှ် ကဗျာရှည်(Sumerian Epic of Gilgamesh) ကဲ့သို့သော ရှေးဟောင်းစာသားများ၊ လက်ရှိပါးစပ်ပြောဇာတ်လမ်းများဖြစ်သည့် အမေရိကတိုက်၏ မူရင်းနေထိုင်သူများ၏ ဒဏ္ဍာရီများ (သို့) ရိုးရာအာဖရိက ဘာသာရေးမျးတွင်ရှိသော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ စသည်တို့ပါဝင်သည်
(၁၉)ရာစု ပညာရှင်များ၏ ဉာဏပိုင်းဆိုင်ရာဆက်စပ်အခြေအနေများကို ဆင့်ကဲဖြစ်စဉ်နှင့်ပတ်သက်သော  ပေါ်ထွက်လာသည့်စိတ်ကူးများက နက်နဲစွာပုံဖော်ပုံသွင်းခဲ့ကြသည်
ထိုစိတ်ကူးအကြံများ၌ပါရှိသည်မှာ များစွာသော ဥရောပအာရှဘာသာစကားများ၊ ဖြစ်နိုင်ချေရှိသည့်နောက်တစ်ခုမှာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များ အားလုံးသည် ယခုပျောက်ဆုံးသွားပြီဖြစ်သော ရှေးဦးဘာသာစကားတစ်ခု အိန္ဒိယ-ဥရောပဘာသာစကား (Indo-European language) မှဆင်းသက်လာခဲ့ကြ၍ ထိုဘာသာစကားကြီးကို ကွဲထွက်လာခဲ့ကြသော ဆိုင်ရာဘာသာစကားများအားနှိုင်းယှဉ်လေ့လာခြင်းမှတစ်ဆင့် ကျိုးသင့်ကြောင်းသင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟူသော အသိအမှတ်ပြုခြင်းပါဝင်သည်
ယဉ်ကျေးမှုများသည် တူညီသောမူကွဲများအဖြစ် ပေါ်ထွက်လာနိုင်ကောင်းလာနိုင်သည် ဆိုသည့်စိတ်ကူးကိုလည်း ထည့်သွင်းခဲ့ကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ၁၉ရာစု သီအိုရီများက ဒဏ္ဍာရီကို ကျရှုံးခဲ့ရသော (သို့) ပကတိဖြစ်သော ယုံကြည်မှုဆိုင်ရာအတွေးများအဖြစ် ကန့်သတ်ထားကာ တစ်ဖြောင့်တည်းလူမှုရေးဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာမှု သီအိုရီ (unilineal) ကန့်သတ်ဘောင်အတွင်း ခေတ်ပေါ်သိပ္ပံပညာ၏ ရှေးဦးကျသောပြိုင်ဘက်အဖြစ် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်
ထိုကန့်သတ်ဘောင်က စဉ်းစားဖော်ပြသည်မှာ လူသားများ၏ ယဉ်ကျေးမှုများသည် မတူညီသောနှုန်းများဖြင့် ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်ပေါ်တိုးတက်ခြင်း၏ အဖြောင့်လမ်းကြောင်း၌ သွားလာကြသည်
၁၉ရာစုနှောင်းပိုင်း၏ လွှမ်းမိုးနိုင်သည့် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာသီအိုရီတစ်ခုမှာ သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ (nature mythology) ဖြစ်ပြီး အဦးဆုံး ထောက်ခံသူများမှာ မက်ခ်စ် မွတ်လာ၊ အက်ဒ်ဝပ် ဘားနက် တိုင်လာ (Edward Burnett Tylor)တို့ဖြစ်ကြ၏
ထိုသီအိုရီက ရှေးဦးသူတို့သည် သဘာဝကမ္ဘာ(ဩကာသလောက) နှင့် မူလအားဖြင့် ဆက်နွယ်ပတ်သက်ကြသည် ဟုတင်ပြကြ၍ ဝိတိုရိယခေတ် ဥရောပသားများသဘောမခွေ့သည့် ဒဏ္ဍာရီများ(ဥပမာ ကာမဆက်ဆံခြင်း၊ သွေးသားရင်းချာ ကာမဆက်ယှက်မှု(incest)၊ လူသားစားခြင်း(cannibalism) ..) စသည်တို့ကို စိုက်ပျိုးရေးတွင် မျိုးအောင်ကြီးထွားခြင်းကဲ့သို့သော သဘာဝဖြစ်စဉ်များအတွက် ခိုင်းနှိုင်းတင်စားချက်များအဖြစ် အနက်သဘောထုတ်ကြသည်
ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆန်သည့် သဘာဝဥပဒေများ (သဘာဝတရား၊ လူမှုရေးရာအခြေအနေစသည်)ကို မဖော်ထုတ်နိုင်ခဲ့ကြသဖြင့် ရှေးဦးလူသားများသည် လှုပ်ရှားမှုမရှိသောသက်မဲ့အရာများကို သက်ရှိများနှင့် တင်စာခြင်းဖြင့် သဘာဝဖြစ်ရပ်ဖြစ်စဉ်များကို ရှင်းပြရန်ကြိုးစားခဲ့ကြ၏
ထိုမှ နတ်ဘုရားကိုးကွယ်မှုဝါဒ (animism) ပေါ်ပေါက်လာခဲ့ရသည်
တိုင်လာ အရဆိုလျှင် လူ့အတွေးတို့သည် ဒဏ္ဍာရီလာစိတ်ကူးများမှစတင်၍ တဖြည်ဖြည်းဖြည်းခြင်း သိပ္ပံနည်းကျ စိတ်ကူးများအဖြစ် အဆင့်ပေါင်းများစွာကျော်ဖြတ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကြသည်
မွတ်လာက ဒဏ္ဍာရီသည် ဘာသာစကားမှ ပေါ်ထွက်လာခဲ့သည်ဟု သုံးသပ်ကာ ဒဏ္ဍာရီကို ဘာသာစကား၏ရောဂါ ဟူ၍ပင်ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
ဒဏ္ဍာရီများသည် ရှေးခေတ်ဘာသာစကားများ၌ စိတ္တဇနာမ်များ၊ ကျားမ လိင် (ဝေါဟာရ)မရှိသဖြင့် ပေါ်ထွက်ခဲ့သည်ဟုလည်း ခန့်မှန်းတွက်ချက်ခဲ့သည်
ထိုကဲ့သို့သောဘာသာစကားများ၌ မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့် ပြောဆိုခြင်းဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားတင်စားခိုင်းနှုင်းမှုကို အဆုံး၌ စာပေအရမှတ်ယူခဲ့ကြသဖြင့် သဘာဝဖြစ်စဉ်များသည် သက်ရှိပုဂ္ဂိုလ်များ (သို့) နတ်ဘုရားများ ဖြစ်သည်ဆိုသောစိတ်ကူးကို ဖြစ်စေခဲ့သည်
၁၉ရာစုပညာရှင်တို့သာမက ပညာရှင်အားလုံးက ဤစိတ်ကူးအားလက်ခံသည်တော့မဟုတ်ပါ
လက်ဗီ-ဘရုဟီလ် ရှေးဦးကာလစိတ်နေသဘောထားမှာ လူ့စိတ်မနော၏ အခြေအနေတစ်ရပ်ဖြစ်ကာ သမိုင်းဆိုင်ရာဖြစ်ပေါ်တိုးတက်လာခြင်း၌ အဆင့်တစ်ခုမဟုတ်ကြောင်း အခိုင်အမာဆိုသည်
မကြာသေးမီကပြုလုပ်သော ပညာရပ်ပိုင်းလေ့လာမှုတစ်ခုက ဒဏ္ဍာရီများကိုလည်ပတ်စေသည့်လူများကြား၌ သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ အနက်ဖော်ထုတ်ပြန်ဆိုခြင်းအတွက် အခြေခံကြသောသက်သေအထောက်အထားကင်းမဲ့သည်ဟု မှတ်ချက်ပြုရင်း ထိုလေ့လာမှုကလည်း ထိုနည်းတူစွာပင် သဘာဝတရားဒဏ္ဍာရီ၏ အဓိကအရေးပါသော စိတ်ကူးစိတ်သန်းများကို  ပစ်ပယ်သည်
ဂျိမ်းစ် ဂျော့ ဖရေးဇာက ဒဏ္ဍာရီအား မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများ(magical rituals)ကို မှားယွင်ပြန်ဆိုမိကြသောအရာအဖြစ် ရှုမြင်သည်
ထိုဓလေ့ထုံးတမ်းများကိုယ်တိုင်မှာ သဘာဝဥပဒေသနှင့်ပတ်သက်၍ မှားယွင်းသောစိတ်ကူးကိုအခြေခံထားသည်
ဆိုလိုခြင်းမှာ ထိုစိတ်ကူးကား ဒဏ္ဍာရီနှင့်ဓလေ့ထုံးတမ်း(myth and ritual)တွေးခေါ်မှုပုံစံ၏ အဓိကအချက်အချာဖြစ်သည်
လူသားများက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးမဆန်သောမှော်ဆန်ဆန်ဥပဒေများကို အခြေမြစ်မရှိသည့်ယုံကြည်မှုတစ်ခုဖြင့်စတင်ခဲ့ကြသည်ဟု ဖရေးဇာက ပြောသည်
ထိုဥပဒေများကိုသုံးရာတွင် လက်တွေ့ဘဝ၌ အလုပ်မဖြစ်ကြသည်ကို သိမြင်နားလည်သောအခါ သဘာဝကျသောဥပဒေသအပေါ် ၎င်းတို့၏ယုံကြည်မှုများအားစွန့်လွှတ်ခဲ့ကြပြီး သဘာဝကိုထိန်းချုပ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ရေးဆိုင်ရာ နတ်ဘုရားများအယူအဆကို အားပေးအားမြောက်ပြုလာကြသည်
သို့အတွက်ကြောင့်ပင် ဘာသာရေးဆန်သော ဒဏ္ဍာရီများပေါ်ပေါက်လာကြ၏
လူသားများက ဒဏ္ဍာရီဆန်သောဖြစ်ရပ်များအား ပြန်လည်လုပ်ဆောင်မှုအဖြစ် ဖော်ထုတ်ပြန်ဆိုကြရင်း ဟိုးရှေးယခင်က မှော်ဆန်သောဓလေ့ထုံးတမ်းများကို အလေ့အထဖြစ်စေရန်ထပ်ခါတလဲလဲပြုမူဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့်ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ကြသည်
အဆုံးတွင် လူသားများသိရှိလာသည်မှာ သဘာဝတရားသည် သဘာဝဥပဒေကို လိုက်နာသည်၊ နောက် ဆက်လက်ရှာဖွေတွေ့ရှိသည်မှာ သိပ္ပံပညာမှတစ်ဆင့် ထိုမှန်ကန်သော သဘာဝတရားများပင်ဖြစ်၏
ဤနေရာ၌ လူသားများက မှော်ဆန်ခြင်း... နောက် ဘာသာတရားမှတစ်ဆင့် သိပ္ပံပညာသို့ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်လာသည့်အတွက် သိပ္ပံပညာက ဒဏ္ဍာရီအား ပျောက်ကွယ်သွားစေတော့သည်
ဒဏ္ဍာရီဆန်သောအတွေးကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာအတွေးနှင့် ယှဉ်ပြိုင်အသုံးချစေခြင်းဖြင့် ဤကဲ့သို့သော သီအိုရီများက ခေတ်သစ်လူသားများကို ဒဏ္ဍာရီများအား စွန့်လွှတ်ပစ်ပယ်ရမည်ဟု သွယ်ဝိုက်ပြောဆိုကြသည်ဟု ဆက်ဂါလ် (Segal )က ရဲတင်းစွာဆိုခဲ့သည်
အစောပိုင်း (၂၀)ရာစု၌ ဖရွိုက် (Sigmund Freud) ဦးဆောင်သည့် ဒဏ္ဍာရီကို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ စိစစ်သုံးသပ်၍ အနက်ပြန်ဆိုခြင်းကို ဖွံ့ဖြိုးစေသော အဓိကလုပ်ဆောင်မှုများကို မြင်တွေ့နိုင်သည်
ဖရွိုက်ကို ဂန္ထဝင်ဒဏ္ဍာရီက စေ့ဆော်ပေးနိုင်ကာ အီးဒီးပါ့စ် လိင်စိတ်မူမမှန်မှု (ရှုပ်ထွေးမှု) (Oedipus complex) အယူအဆကို ၁၈၉၉ခုနှစ်ထွက် အိပ်မက်များကို အနက်ထုတ်ဖော်ခြင်း စာအုပ်၌ စတင်ချဲ့ထွင်ဖွံ့ဖြိုးစေခဲ့သည်
ကားလ်ယွန်း (Carl Jung) ကလည်း ထိုနည်းတူစွာ ကမ္ဘာ့ဒဏ္ဍာရီများနောက်ကွယ်က စိတ်ပညာကို နားလည်ရန်ကြိုးစားခဲ့သည်
ဂျွန်ပြောဆိုသည်မှာ လူသားများသည် မွေးရာပါမသိစိတ် စိတ်အင်အားအချို့ကို မျှဝေသုံးစွဲကြသည်
ထိုအချက်ကို ပကတိစိတ်အခံပုံစံ (archetypes) ဟုခေါ်ဝေါ်သည်
မတူညီသောယဉ်ကျေးမှုများအကြားက တူညီမှုများသည် ဤတစ်သတ်မတ်တည်းရှိသောပကတိစိတ်အခံတည်ရှိမှုကို ဖော်ထုတ်ပေးသည်ဟု ၎င်းကယုံကြည်သည်
(၂၀)ရာစုအလယ်တွင် လက်ဗီ-စထရောက် ဦးဆောင်ခဲ့သော ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့် structuralist theory (လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု၊ အပြုအမူ၊သိမြင်နားလည်မှု၊အတွေ့အကြုံစသည်တို့ကို သုံးသပ်စိစစ် အနက်ထုတ်ဖော်လေ့လာသောပညာရပ်) ၏အရေးပါသောဖွံ့ဖြိုးမှုတစ်ရပ်ရှိလာခဲ့သည်
ဒဏ္ဍာရီများသည် စိတ်၌ဖြစ်လေ့ရှိသောပုံစံများကို ရောင်ပြန်ဟပ်နိုင်ပြီး ထိုပုံစံများကို မသိစိတ်ခံစားချက်၊ စေ့ဆော်ချက်များထက် ဆန့်ကျင်ဘက်စုံတွဲများ (အကောင်းအဆိုး၊ ကြင်နာရက်စက်...) အဖြစ်ပို၍ အနက်ယူပြန်ဆိုခဲ့သည်ဟု စထရောက်က ပြောကြားခဲ့သည်
ထိုစဉ်အတွင်း မဲလင်းနော့ဖ်စကီ (Bronislaw Malinowski)က အရှိကမ္ဘာတွင် ဒဏ္ဍာရီတို့၏လူမှုရေးဆောင်ရွက်ချက်များအပေါ်အလေးထားသော ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သည့်စိစစ်လေ့လာမှုများကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်ခဲ့သည်
ဇာစ်မြစ်ဒဏ္ဍာရီကဲ့သို့သော အကြောင်းအရာများသည် လူမှုအဖွဲ့အစည်းများ၊ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာစံစနစ်ပုံစံများအတွက် ဒဏ္ဍာရီဆိုင်ရာပြဋ္ဌာန်းချက်များကို ထောက်ပံ့ပေးနိုင်သည်ဆိုသော စိတ်ကူးကို ဆက်စပ်တင်ပြခဲ့သည်
ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုကိုလေ့လာခြင်းခေတ် (Structuralist Era) (အကြမ်းဖျဉ်း ၁၉၆၀ မှ ၁၉၈၀နှစ်များ) ပြီးနောက် အဓိကကျသော မနုဿဗေဒ၊ လူမှုဗေဒဆိုင်ရာ ချဉ်းကပ်မှုလေ့လာမှုများက ဒဏ္ဍာရီကို ယဉ်ကျေးမှု၊ သမိုင်း၊ အတွေးမြင်စနစ်များကဲ့သို့ အနက်ထုတ်ဖော်ပြန်ဆိုနိုင်သော၊ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာနိုင်သော၊ လေ့လာနိုင်သော ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပုံစံတစ်ခုအဖြစ် အလွန်အမင်းဆက်ဆံကိုင်တွယ်ခဲ့ကြသည်
အခြားနည်းအားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီဆိုသည်မှာ အာဏာ၊ နိုင်ငံရေးတည်ဆောက်မှုများ၊ နိုင်ငံရေး-စီးပွားရေး စိတ်ပါဝင်စားမှုများနှင့်သက်ဆိုင်သည့် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကို နားလည်ခြင်း၊ ပြောဆိုခြင်း ပုံစံတစ်ရပ်ဖြစ်၏
ဤချဉ်းကပ်လေ့လာမှုများသည် ဂျိုးဇက် ကမ်းဘဲလ် (Joseph Campbell) နှင့် အီးလီယိတ် (Eliade) တို့လို လေ့လာချဉ်းကပ်မှုပုံစံများနှင့် ဆန့်ကျင်လျက် ရှိသည်
ထိုနှစ်ဦးတို့က ဒဏ္ဍာရီသည် ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာအသေးစိတ်အချက်အလက်များထက်ပိုကာ ဒဏ္ဍာရီ၌ မြင့်မြတ်သည့် အဓိပ္ပာယ်များနှင့်ပတ်သက်သော မရှိမဖြစ်လိုအပ်သည့်ပုံစံတချို့ ပါဝင်သည်ဟူသော အယူအဆကို စွဲကိုင်ကြသည်
အထူးသဖြင့် ဒဏ္ဍာရီကို ကွဲပြားသောလူမှုသိပ္ပံဘာသာရပ်များမှ သမိုင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍လေ့လာခဲ့ကြသည်
သမိုင်းသည် အချက်လက်တိကျမှန်ကန်ကာ ဒဏ္ဍာရီသည် ဆန့်ကျင်ဘက်အနေအထားရှိသည်ဟူသောအယူအဆမျိုးဖြင့် ထိုသမိုင်းပညာရပ်ရော ဒဏ္ဍာရီပါ ကွာခြားလှသည်မဟုတ်ဟူသည့်ယူဆချက်ကို ထိုလေ့လာမှုများကမျှဝေလက်ခံကြသည်
၁၉၅၀နှစ်များတွင် ဘားတ် (Barthes) ၎င်း၏စာအုပ် ဒဏ္ဍာရီများ (Mythologies) ၌ ဒဏ္ဍာရီဖန်တီးခြင်းဖြစ်စဉ်နှင့် ခေတ်သစ်ဒဏ္ဍာရီများကို စစ်ဆေးထားသော ဆောင်းပါးအများအပြားကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
အဆိုပါစာအုပ်သည် ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုကိုလေ့လာခြင်းခေတ်အပြီး (Post-structuralism) ၌ ပေါ်ထွက်လာသော ဒဏ္ဍာရီချဉ်းကပ်လေ့လာမှု၏ အစောပိုင်းလက်ရာအဖြစ်ရပ်တည်ခဲ့သည့် စာအုပ်လည်းဖြစ်သည်
ဤသို့ဒဏ္ဍာရီချဉ်းကပ်လေ့လာမှုက ခေတ်သစ်ကမ္ဘာနှင့် ခေတ်ပေါ်ယဉ်ကျေးမှုများ၌ ဒဏ္ဍာရီ၏တည်ရှိမှုကို အသိအမှတ်ပြုသည်
(၂၀)ရာစု၌ အနောက်တိုင်းယဉ်ကျေးမှုများတွင် လောကီသဘောတရား (ဘာသာရေးလွှမ်းမိုးမှုမပါရှိခြင်း) လျှင်လျင်မြန်မြန်ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့သည်
ဤသည်ကပင် အနောက်တိုင်းပညာရှင်များကို အေဘရာဟမ်းမစ်ဘာသာတရားများ၌ပါရှိသော ဇာတ်လမ်းများအား စိစစ်ဝေဖန်ပိုင်းခြားစေချင်ခဲ့သည်
ဘာသာရေးလေ့လာသူဖြစ်သည့် ဘွတ်လ်မန် (Rudolf Bultmann)က ခေတ်သစ်ခရစ်ယာန်အယူသည် ဒဏ္ဍာရီဆန်သည့်အရည်အသွေများဖယ်ရှားဖို့လိုအပ်သည်ဟု ပြောဆိုခဲ့သည်
အခြားဘာသာရေးပညာရှင်များက အေဘရာဟမ်းမစ်ဘာသာတရားများပါဇာတ်လမ်းများ၏ ဒဏ္ဍာရီဆန်သောအဆင့်အတန်းသည် ၎င်းတို့အရေးပါမှု၏သဘာဝကျသောပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်ဆိုသောအယူအဆကို စွဲကိုင်ခဲ့ကြသည်
ခရစ်ယာန်ဘာသာရေးပညာရှင် ဟိုင်ယာစ် (Conrad Hyers) ကဤသို့ရေးသားခဲ့၏
(၁၉)ရာစု သုတေသနများက ဇာတ်လမ်းပုံပြင်မှတ်တမ်းများ၊ ပြောရိုးစဉ်လာပုံပြင်များကို တစ်ပိုင်းတစ်စပျောက်ဆုံးသွားသော ဒဏ္ဍာရီများ၏ မပြည့်စုံသောအပိုင်းများအဖြစ် ရှုမြင်ခဲ့ကြသည်
(၂၀)ရာစု၌ပေါ်ပေါက်လာသော ဆက်နွယ်ဖွဲ့စည်းမှုဆိုင်ရာ လုပ်ဆောင်မှုများ(structuralist work ) က ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၏ကွဲပြားသောမူများ၌ ငုတ်လျှိုးနေသောပုံစံ၊ ဖွဲ့စည်တည်ဆောက်ပုံများကို ခွဲခြားပြသရန်ကြိုးပမ်းခဲ့ကြသည်
ထိုရာစုနှစ်ခုလုံး၌ ပညာရှင်များက ပို၍ပြည့်စုံသော (သို့) ငုတ်လျှိုးနေသော ဒဏ္ဍာရီပုံစံများဟုထင်ထားသောအရာများကို ပြန်လည်တည်ဆောက်ရန် ရင်းမြစ်များပေါင်းစပ်ဖို့အနေအထားများရှိခဲ့ကြသည်
မည်သို့ပင်ဖြစ်စေ နှစ်ဆယ်ရာစုနှောင်းပိုင်းမှစတင်၍ ပို့စ်မော်ဒန်လွှမ်းမိုးမှုခံရသော သုတေသနပညာရှင်များသည် ဖော်ပြထားသောဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၏ ဖြစ်ပျက်ပုံတစ်ခု၌ သူ့ကိုယ်ပိုင်ယဉ်ကျေးမှုအရေးပါခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်တစ်ရပ်ရှိသည်ဟု ငြင်းခုံဆွေးနွေးကြသည်
ဒဏ္ဍာရီများသည် တစ်ချိန်ကပြီးပြည့်စုံသောပုံစံမှ အဆင်နိမ့်ကျသောကိုယ်စားပြုခြင်းထက်စာလျှင် ၎င်းတို့သည် ပင်ကိုအားဖြင့် ပျော့ပျောင်းလွယ် ပြောင်းလွဲကွဲထွက်လွယ်နိုင်သည်ဟုလည်း ပြောဆိုခဲ့ကြသည်
အကျိုးဆက်အားဖြင့် ဒဏ္ဍာရီတစ်ခု၌ မူရင်းပုံစံကဲ့သို့သောအရာမရှိ
ဤအရွေ့၏ အထင်ရှားဆုံးဥပမာတစ်ခုမှာ အေ ကေ ရာမားနွတ်ဂျန်၏ ဆောင်းပါးဖြစ်သော ရာမယဏ သုံးရာ (Three Hundred Ramayanas) ပင်ဖြစ်သည်
အလားတူစွာပင် ပညာရှင်များက ဒဏ္ဍာရီအတွက် အခြားကြားခံဆက်သွယ်ပေးသည့်ပုံစံ ဥပမာ အမြင်ပိုင်းပုံဖော်သည့်အနုပညာ (သို့) ရှုခင်းမြင်ကွင်း နှင့် နေရာအမည်ပေးခြင်းတို့သည်လည်း အရေးပါအရာရောက်သည်ဟု ပြောဆိုဆွေးနွေးကြလျှက် ဒဏ္ဍာရီအတွက် ကြားခံအဖြစ် စာသားသက်သက်သာ အရေးပါသည်ဟူသော တစ်ခေတ်တစ်ခါက ဦးစားပေးမှုအခြေအနေကိုလည်း စောဒကတက်ခဲ့ကြသည်
ခေတ်သစ်လူမှုအဖွဲ့အစည်းတွင် ဒဏ္ဍာရီကို စုစည်းထားသောပုံပြင်ဇာတ်လမ်းအစုအဝေးဟုသတ်မှတ်ကြသည်
ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာခြင်းနယ်ပယ်ရှိပညာရှင်များက ဒဏ္ဍာရီသည် ခေတ်သစ်အကျယ်တဝံ့ဖော်ပြရေးသားချက်များဆီသို့ မည်သို့မည်ပုံကိုက်ညီပုံဖော်ခဲ့ကြသလဲဆိုသည်နှင့်ပတ်သတ်ပြီး သုတေသနများပြုကြသည်
ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သောဖော်ပြချက်များသည် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကြားခံမှတဆင့် ပို၍ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် လူထုဆီသို့ အရင်ကထက် ပိုရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
အမျိုးမျိုးသော ဒဏ္ဍာရီများသည် ရုပ်မြင်သံကြား၊ ရုပ်ရှင်၊ ဗီဒီယိုဂိမ်းစ်များ၌ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ကြသည်
ဒဏ္ဍာရီကို အစဉ်အဆက်သဘောအနေအထားအရ နှုတ်ဖြင့်သာ သေးကွေးသည့်ပုံစံဖြင့်  လက်ဆင့်ကမ်းသယ်ဆောင်ခဲ့ကြသော်လည်း ရုပ်ရှင်လုပ်ငန်းများက ရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်သူများကို ဒဏ္ဍာရီအား ကြီးမားများပြားသည့်ပရိသတ်ဆီသို့ ရုပ်ရှင်မှတစ်ဆင့် သယ်ဆောင်ခွင့်ပြုနိုင်စေခဲ့သည်
ကားလ်ဂျွန်၏ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာဒဏ္ဍာရီများတွင် လူမှုအဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ် (သို့) ယဉ်ကျေးမှုတစ်ရပ်၏ ပန်းတိုင်၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ရည်မှန်းချက်၊ အိပ်မက်များနှင့် ပတ်သက်သည့် ဖော်ပြချက်များပါရှိသည်
ခေတ်ပေါ်အမြင်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဇာတ်လမ်းပုံပြင်ပြောဆိုခြင်း၏အခြေခံသည် ဒဏ္ဍာရီနှင့်ပတ်သက်သောဓလေ့ရိုးရာ၌ အမြစ်တွယ်၍ဆောင်ရွက်လုပ်ကိုင်ကြသည်
များစွာသော ခေတ်ပြိုင်ရုပ်ရှင်များသည်ရှေးဟောင်းဒဏ္ဍာရီများအပေါ်တွင် အခြေခံလျှက် ဇာတ်လမ်းများတည်ဆောက်ကြသည်
ဝေါ့လ်ဒစ်စနီကုမ္ပဏီသည် ရိုးရာကလေးဘဝအသားပေးဒဏ္ဍာရီများကို ပြန်လည်တီထွင်ခြင်း၌ ယဉ်ကျေးမှုလေ့လာသူပညာရှင်များအကြား ကျော်ကြားလှသည်
အခြားသောရုပ်ရှင်များသည် ဒစ်စနီရိုးရာဇာတ်လမ်းပုံပြင်များကဲ့သို့ မထင်ရှားမသိသာသော်လည်း ထိုများပြားသောရုပ်ရှင်များ၏ ဇာတ်လမ်းများသည်လည်း ဒဏ္ဍာရီအပေါ် အကြမ်းဖျဉ်းတည်ဆောက်မှု၌ အခြေခံကြသည်
ဒဏ္ဍာရီဟန်ပုံစံများ ဥပမာအားဖြင့် နည်းပညာ၏ဖျက်ဆီးမှုကို သတိပေးသောပုံပြင်များ၊ နတ်ဘုရားများကြားက တိုက်ပွဲများ၊ ဖန်တီးခြင်းပုံပြင်များ စသည်တို့သည် များမကြာခဏဆိုသလို အဓိကရုပ်ရှင်များ၏ အကြောင်းအရာများဖြစ်ကြ၏
ထိုရုပ်ရှင်များကို cyberpunk ခေါ် သိပ္ပံခေတ်လွန်၊ အက်ရှင် ရုပ်ရှင်များ၊ စိတ်ကူးယဉ်၊ ဒရာမာ နှင့် ကမ္ဘာပျက်ခြင်းအကြောင်းဖော်ပြသောဇာတ်လမ်း စသည်တို့၏တင်ဆက်မှုဟန် အသွင်အပြင်အောက်၌ ဖန်တီးကြသည်
(၂၁)ရာစု ရုပ်ရှင်များဖြစ်သော တိုက်တန်များတိုက်ပွဲ (Clash of the Titans - 2010 film)၊ နတ်မျိုးနွယ်များ (Immortals - 2011 film) နှင့် သော်နတ်ဘုရား (Thor) တို့သည် ခေတ်သစ်ဇာတ်လမ်းဇာတ်ကွက်ကို မူဘောင်ထားကာ ရိုးရာဒဏ္ဍာရီများကို ဖော်ထုတ်တူးဆွထားသော ခေတ်သစ်လမ်းကြောင်းရုပ်ရှင်များဖြစ်ကြသည်
စာရေးဆရာများသည် ၎င်းတို့စာအုပ်များအတွက် ဒဏ္ဍာရီကိုအသုံးချလျက် ရှိရာ Rick Riordan ၏ ပါစီဂျက်ဆန်နှင့်အိုလင်ပီယန်နတ်ဘုရားများ (Percy Jackson and the Olympians) ဇာတ်လမ်းတွဲသည် ခေတ်သစ်ကမ္ဘာ၌အခြေခံကာ ဂရိနတ်ဘုရား (၁၂)ပါး ကိုရှင်းရှင်းလင်းလင်းပြသသည်
အင်ဒြ (ပါဠိ: အင်ဒြ; Indā; အင်္ဂလိပ်: Indra) ကို မြန်မာဝေါဟာရဖြင့်  သိကြားမင်းဟု ခေါ်ဆိုသည်
ဟိန္ဒူဘာသာ၌လည်း ရှေးဟောင်းနတ်ဒေဝါတစ်ပါးဖြစ်ကာ စစ်နှင့် ရာသီဥတုဆိုင်ရာ နတ်မင်းဒေဝါမင်းဖြစ်၏
အင်ဒြခေါ်ကန္နာ၏ပုံအင်ဒြ(Indra)နတ်သည် မုတ်သုံမိုးမုန်တိုင်းကို ကိုယ်စားပြုသည်
သူသည် နတ်တို့၏ အကြီးအကဲလည်း ဖြစ်သည်
သူ့ကို ကိုးကွယ်ကြသော သူများ၏စိတ်ထဲတွင် သူ၏ပုံသဏ္ဌာသည် အလွန်ကြီးမားသည်
ဆံပင်အရှည်ကြီး ဖားလျား ချထားသည်
လေပင့်ထားသော မုတ်ဆိတ် ရှိသည်
သူသည် ထိုမုတ်ဆိတ်ကိုဖြုတ်၍ ကျယ်လောင်သောအသံ(မိုးခြိမ်းသံ)ကို ပြုသည်ဟု ယူဆကြသည်
သူ့လက်ထဲတွင် ရန်သူကို ချေဖျက်တက်သော ဝရဇိန်လက်နက် မိုးကြိုးစက်ကို ကိုင်ထားသည်
သူသည် လယ်ကွင်းများကို မဟာမိတ်များ၊ အာရိယန်တို့၏ အသက်မွေးမြူရန် ပစ္စည်းဥစ္စာပေးသူအဖြစ် သဘောထားသည်
သူ၏နှစ်စဉ်ပြုမြဲ ထူးခြားသော အပြုအမူမှာ မိုးကိုခေါင်စေသောနဂါး(Vritra)ကို ထုတ်သတ်သည်
ထိုနတ်နဂါးက မိုးကို ခေါင်သည်ဟု အယူရှိကြသည်
ဤအန္တရာယ်ကြီးမားသော လုပ်ဆောင်ချက်ဖြင့် သူသည် သူ့ကိုယ်သူ အာရိယန်လူမျိုးတို့၏သူရဲကောင်းအဖြစ်ကို ခိုင်မာစွာ ပြသခဲ့ပေသည်
'သုံးခွသောသောမ' အရက်ခွက်များဖြင့် သူသည် သေရည်များကို သောက်သုံးသည်
ထို့နောက် သူ၏ ဝရဇိန်လက်နက် မိုးကြိုးစက်ဖြင့် တောင်များပေါ်တွင်နေသော မိုးကိုခေါင်စေသည့် မြွေနဂါးကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်လေသည်
သို့ဖြင့် ထိုနဂါးကထိန်းချုပ်ထားသောရေများကို မြစ်ချောင်းများမှတဆင့် သမုဒ္ဒရာထဲသို့ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းသွားစေသည်
အင်ဒြနတ်မင်းကို ကိုးကွယ်သူများသည် သူ့ကိုများစွာ ချီးမွမ်းကြသည်
ဣရုဝေဒကျမ်း(Rig Veda)ထဲတွင် အင်ဒြအား ချီးမွမ်းသောဂါထာများစွာ ပါသည်
ပင်ကြိုင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkeng)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘန့်ဘာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၀၇၄ ဦး၊ မ ၅၂၆၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၀၃၃၇ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ကွင်းရွာ၊ ရွှေရောင်ချ
စကု လေကြောင်းလိုင်းသည် စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း၏ တန်ဖိုးနည်း နှင့် ခရီးရှည် သွားလာသည့် လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် စင်ကာပူနိုင်ငံ အခြေစိုက် တန်ဖိုးနည်းနှင့် ခရီးရှည် ပျံသန်းမည့် လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခုအဖြစ် ဩစတေးလျ နိုင်ငံ နှင့် တရုတ်နိုင်ငံတို့ကို ပျံသန်းရန် တည်ထောင်ခဲ့သည်
စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း၏ လေကြောင်းလိုင်းအခွဲ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်းမှာ ဒေသတွင်းနိုင်ငံများသို့ ပျံသန်းရန် ဖြစ်ပြီး တိုက်ဂါး လေကြောင်းလိုင်းမှာ တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
အစပိုင်းတွင် စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်းမှ ဘိုရင်း ၇၇၇ တစ်စီး လွှဲပြောင်းရယူခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဘိုရင်း ၇၈၇ ဖြင့် လဲလှယ်ခဲ့သည်
ရုံးချုပ်မှာစင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် မေလ ၁၁ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်းသည် တန်ဖိုးနည်း နှင့် ခရီးရှည် ပျံသန်းမည့် လေကြောင်းလိုင်းတစ်ခု တိုးချဲ့ရန် ကြော်ငြာခဲ့သည်
၂၀၁၁ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ၁ ရက်နေ့တွင် အဆိုပါ လေကြောင်းလိုင်း အမည်သည် "စကု" ဖြစ်ကြောင်း ထုတ်ပြန်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ၎င်းတို့၏ လေကြောင်းကုတ်နံပါတ် ကို "OQ" မှ "TZ" သို့ပြောင်းလဲကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
၂၀၁၂ ဇွန်လ ၄ ရက်နေ့တွင် ဩစတေးလျ နိုင်ငံ ဆစ်ဒနီ လေဆိပ် သို့ ပထမဆုံး လေယာဉ် စတင်ပျံသန်းခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ဩစတေးလျနိုင်ငံသို့ ဒုတိယ ခရီးစဉ်အဖြစ် ဂိုးကို့စ် သို့ ပျံသန်းခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မိခင် စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်းမှ ဘိုရင်း ၇၈၇-၉ ဒရင်းလိုင်နာ လေယာဉ်များကို လွှဲပြောင်းလက်ခံခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် စကု လေကြောင်းလိုင်းသည် ၎င်းတို့၏ လေယာဉ်အင်အား တိုးချဲ့မှုအစီအစဉ်အဖြစ် ပဉ္စမမြောက် ဘိုရင်း ၇၇၇-၂၀၀ က မေလကုန်တွင် လက်ခံရယူမည် ဖြစ်ကြောင်း၊ ခရီးစဉ် ၂ ခု သို့မဟုတ် ၃ ခု ပိုမိုပျံသန်းသွားမည် ဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
လေယာဉ်တွင်း ဖျော်ဖြေရေးအဖြစ် ခကူးတီဗီ အစီအစဉ်ကို မိတ်ဆက်ခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူ - ထိုင်ဝမ် - ဆိုးလ် ခရီးစဉ်ကို တစ်ပတ်လျှင် ၃ ကြိမ် ပျံသန်းမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
အဆိုပါ ခရီးစဉ်သည် စင်ကာပူ - ဆိုးလ် အကြား ပထမဆုံး တန်ဖိုးနည်း လေကြောင်းလိုင်း ပျံသန်းခြင်း ဖြစ်သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် စင်ကာပူ - ထိုင်ဝမ် - ဆိုးလ် ခရီးဏည် စတင်ပျံသန်းခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူ - ဟောင်ကောင် ခရီးစဉ်ကို တစ်ပတ်လျှင် ၅ ကြိမ် ပျံသန်းခဲ့သည်
ဒီဇင်ဘာတွင် ဩစတေးလျ ပတ်ခ် မြို့ ခရီးစဉ် စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ် မတ်လ ၂၉ ရက်နေ့မှစ၍ ဆစ်ဒနီ၊ ပတ်ခ်၊ ဟောင်ကောင် ခရီးစဉ်များကိုလည်းကောင်း၊ ဧပြီလကုန်တွင် ဘန်ကောက်၊ ဂိုးကို့စ် ခရီးစဉ်များကိုလည်းကောင်း ဘိုရင်း ၇၈၇-၉ များဖြင့် ပျံသန်းမည် ဖြစ်ကြောင်း ၂၀၁၄ ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင် ကြော်ငြာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၉ ရက်နေ့တွင် စင်ကာပူ - မဲလ်ဘုန်း ခရီးစဉ်ကို ၂၀၁၅ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့မှ စတင်၍ ဘိုရင်း ၇၈၇ လေယာဉ် အသုံးပြု၍ ပျံသန်းသွားမည် ဖြစ်ကြောင်း ကြော်ငြာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ဒီဇင်ဘာတွင် ထိုင်းနိုင်ငံ အခြေစိုက် လေကြောင်းလိုင်း ဖြစ်သော နော့ လေကြောင်းလိုင်း နှင့် ပူးပေါင်းကာ နော့စကု လေကြောင်းလိုင်းအဖြစ် ထိုင်းနိုင်ငံတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
နော့စကု လေကြောင်းလိုင်းကို နော့ လေကြောင်းလိုင်းမှ ၅၁ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ဆိုင်ပြီး စကု လေကြောင်းလိုင်းမှ ၄၉ ရာခိုင်နှုန်း ပိုင်ဆိုင်သည်
စကု လေကြောင်းလိုင်း၏ ရုံးချုပ်သည် စင်ကာပူ ချန်ဂီလေဆိပ်၏ လေဆိပ်အဆောက်အဦး (၁) တွင် တည်ရှိသည်
လေယာဉ်များကို အဝါရောင် နှင့် အဖြူရောင် ကို အသုံးပြုကာ ဆေးရောင်ခြယ်ထားသည်
၂၀၁၂ ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှ စ၍ လေယာဉ်မောင်မယ်များ၏ တူညီဝတ်ဆုံကို အနက် နှင့် အဝါရောင်အဖြစ် သတ်မှတ်ခဲ့သည်
နော့စကု လေကြောင်းလိုင်းသည် ဘန်ကောက်မြို့ အခြေစိုက်ဖြစ်ပြီး၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံ အခြေစိုက် နော့ လေကြောင်းလိုင်း နှင့် စကု လေကြောင်းလိုင်း တို့ ပူးပေါင်းတည်ထောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုင်းနိုင်ငံ ဘန်ကောက်မြို့ ဒွန်မောင်း အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်တွင် အခြေစိုက်သည်
စင်ကာပူ လေကြောင်းလိုင်း ဆစ်အဲ လေကြောင်းလိုင်း တိုက်ဂါး လေကြောင်းလိုင်းနော့စကု လေကြောင်းလိုင်း
ရဟန်းတော်များ လိုက်နာပြုကျင့်ရသောတာဝန် ၂-ပါး
(၁) ဂန္ထဓူရ - စာပေသင်ယူ ပို့ချ ရေးမှတ် ဟောပြောနေမှု၊(၂) ဝိပဿနာဓူရ - ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာ အားထုတ်နေမှု
ဦးဖျော် (၁၁၀၀-၁၁၇) သည် ကုန်းဘောင်ခေတ်တွင် မင်း ၃ ဆက် အမှုထမ်းသော ပုဏ္ဏားပညာရှိ ဖြစ်သည်
ဦးဖျော်ကို သက္ကရာဇ် ၁၁၀၀ ပြည့်နှစ်တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ဆင်ဖြူရှင်မင်းလက်ထက်တွင် စဉ့်ကူးမင်းသား၏ အကြီးတော်အဖြစ် အမှုထမ်းသည်
စဉ့်ကူးမင်း အိမ်ရှေ့စံဘဝ၌ မင်းရာဇာဘွဲ့နှင့် ပလိပ်ရွာကို စားရသည်
စဉ့်ကူးမင်း နန်းရသော် ရှိရင်းအတိုင်း ဆက်ရသည်
ဘိုးတော်ဘုရားလက်ထက်တွင် ကျောက်ရင်းတောင်သာမြို့ကို စားရသည်
ဟူးရားညိုဘွဲ့၊ သီရိပဏ္ဍိတ်သူဘွဲ့များ ရသည်
မင်းတုန်းမင်းလက်ထက်တွင် လွန်သည်
ဦးဖျော်ရေးသားခဲ့သည့် စာပေများတွင် အောက်ပါတို့ ပါဝင်သည်
စဉ့်ကူးမင်းရွှေနားတော်သွင်းဧချင်းသက္ကရာဇ် ဖြိုပုံလင်္ကာဗေဒင်အဟောလင်္ကာ
ဝက်ကွင်းရွာ၊ ဝက်ကွင်း
ဝက်လူးစမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlusan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ မကွေးမြို့နယ်၊ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်ရာကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၉ ဦး၊ မ ၂၆၅၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကိုင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkaing)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ လုံးရမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးရမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၆၈ ဦး၊ မ ၁၂၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၀၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်းနုပေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinnupauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ နောင်ကင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
(၂)သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ၊ မိစ္ဆာသင်္ကပ္ပ၊ မိစ္ဆာဝါစာ၊ မိစ္ဆာကမ္မန္တ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာဝါယာမ၊ မိစ္ဆာသတိ၊ မိစ္ဆာသမာဓိ၊ မိစ္ဆာ ဉာဏ၊ မိစ္ဆာဝိမုတ္တိ-တရားဆယ်ပါးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာမပြုအပ်၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ, သမ္မာအာဇီဝ, သမ္မာဝါယာမ, သမ္မာသတိ, သမ္မာသမာဓိ, သမ္မာဉာဏ, သမ္မာဝိမုတ္တိ-တရားဆယ်ပါးတို့ကို ကြိမ်ဖန် များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်၏ဟု ရဟန်းတို့အား ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးတော်မူနေစဉ် ဒုစရိုက်ဆယ်ပါးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာမပြုအပ်၊ သုစရိုက်ဆယ်ပါးတို့ကို ကြိမ်ဖန်များစွာ အလေ့အလာပြုအပ်၏ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘန့်ဘွေး (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbway(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဘန့်ဘွေးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟဆန်းဆာလင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hasansarlin)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ နန်းယွန်းမြို့နယ်၊ ငိုင်မောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက်ကြီးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setgyitan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ စိန်ဘုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စိန်ဘုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၁၉ ဦး၊ မ ၈၆၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၈၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံသည်နောဒစ်နိုင်ငံ တစ်ခုဖြစ်ပြီး ဖင်နိုစကန်ဒီရမ်းနေရာတွင် တည်ရှိသည်
ဆူအိုမီ သည် နိုင်ငံသုံး ပထမ ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ ဒုတိယ ဘာသာစကားမှာ ဆွီဒင် ဖြစ်သည်
၎င်းသည် အနောက်ပိုင်းတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံနှင့်ကပ်လျက်ရှိပြီး၊ အရှေ့ဘက်တွင် ရုရှား၊ မြောက်ဘက်တွင် နော်ဝေ နှင့် အက်စ်တိုးနီးယား သည် တောင်ဘက်ပယ်လယ်အော် တွင် တည်ရှိသည်
မြို့တော်မှာ ဟယ်လ်ဆင်ကီဖြစ်သည်
နိုင်ငံတွင် လူဦးရေ ၅.၄ သန်းဝန်းကျင်ခန့် ရှိပြီး၊ နိုင်ငံ၏ တောင်ပိုင်းတွင် လူဦးရေများစွာ နေထိုင်ကြသည်
ဥရောပ နိုင်ငံများအတွင်းတွင် အဋ္ဌမမြောက် အကြီးဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ လူဦးရေ အကျဲဆုံး ဖြစ်သည့် နိုင်ငံတစ်ခုလည်း ဖြစ်သည်
မိခင်ဘာသာစကားသည် အင်္ဂလိပ်လူမျိုးများခေါ်လျှင် ဖင်းနစ်ရှ်(Finnish) ဟုခေါ်ပြီး၊ ဖင်လန်လူမျိုးများအခေါ် ဆူအိုမီ(Suomi) ဘာသာစကားဖြစ်သည်
အခြား ဘာသာစကားများဖြစ်သော ဖင်နို-ဦးဂရစ် မျိုးနွယ် ဘာသာစကားသည် အက်စ်တိုးနီးယား ဘာသာစကားနှင့်လည်း နီးစပ်သည်
ဖင်လန်ဘာသာစကားသည် ဥရောပနိုင်ငံများတွင် ရုံးသုံး ဘာသာစကားဖြစ်သည့် လေးခုတွင် တစ်ခုအပါအဝင်ဖြစ်ပြီး၊ အင်ဒို-ဥရောပ ဘာသာစကား မဟုတ်ပေ
နိုင်ငံ၏ ရုံးသုံး ဒုတိယ ဘာသာစကားသည် ဆွီဒင် ဘာသာစကားဖြစ်ပြီး၊ နေထိုင်သူ ၅.၅ ရာခိုင်နှုန်းသာ အသုံးပြုကြသည်
ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန် နယ်စပ်တွင်နေထိုင်ကြသူများ နှင့် အလန်ကျွန်း တွင်နေထိုင်ကြသူများ၏ မိခင်ဘာသာစကားမှာ ဆွီဒင်ဖြစ်ကြပြီး၊ အကျယ်တဝန်း အသုံးပြုကြသည်
ပြည့်ဝသည့် ဒီမိုကရေစီ အုပ်ချုပ်မှုစနစ် ကျင့်သုံးပြီး၊ ဟယ်လ်စင်ကီ မြို့တော်တွင် တည်ရှိသည့် ပါလီမန်အမတ်များ နှင့် မြို့အုပ် ၄၁၅ခုဖြင့် အုပ်ချုပ်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လူဦးရေ တစ်သန်းသည် ဟယ်လ်စင်ကီမြို့တော်ကြီးတွင် နေထိုင်ကြပြီး (၎င်းသည် ဟယ်လ်စင်ကီ၊ အက်စ်ပို၊ ဗန်တာ နှင့် ကူးနီအိုင်နန် တို့ဖြင့် ပေါင်းစည်းဖွဲ့ထားသည်)၊ နိုင်ငံ၏ ထုတ်ကုန်များ၏ သုံးပုံသည် ထိုမြို့များမှ ဖြစ်သည်
အခြား မြို့ကြီးများသည် တမ်ပယ်ရယ်၊ တူးရ်ကူ နှင့် အုံးလူ မြို့တို့ ဖြစ်ကြသည်
သမိုင်းတလျှောက်တွင် ဆွီဒင် နိုင်ငံ၏ လက်အောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး၊ ၁၈၀၉ ခုနှစ်တွင် ရုရှား အင်ပါယာ ၏ ထိမ်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့သည်
ရုရှားလက်အောက်မှ ၁၉၁၇ ခုနှစ်တွင် လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
ထိုအချိန်တွင် ဆိုဗီယက် ယူနီယံသည်၊ ဂျာမဏီ နိုင်ငံ၏ နာဇီ နှင့် စစ်ဆင်နေပြီး၊ စစ်အေးကာလကြီးအတွင်းတွင် လွတ်လပ်ရေးရခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကုလသမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် အသင်းဝင်ခဲ့ပြီး၊ ဥရောပ သမဂ္ဂ အဖွဲ့ဝင်နိုင်ငံအဖြစ် ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် အသင်းဝင်ခဲ့သည်၊ ၎င်းသည် ယူရိုဇုန် ဟုခေါ်ဝေါ်သော ဥရောပမြေအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံထားရသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လှုမှုဖူလုံရေး၊ စီးပွားရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ စစ်တပ်မှ နိုင်ငံ့အာဏာ အလွဲသုံးစားလုပ်မှုများ အား လေ့လာစစ်ဆေး အတည်ပြုထားသည့် စာတမ်းများအရ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင် နံပါတ် ၂ အတည်ငြိမ်ဆုံး နိုင်ငံအဖြစ် ခေါ်ဝေါ်ခံရသည်
ဖင်လန် သည် နိုင်ငံတကာ နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျှင်၊ နည်းပညာ တီထွင်ထုတ်လုပ်နိုင်မှု၊ အများပြည်သူအတွက် ပညာရေးအစီအစဉ်များ၊ နိုင်ငံမှ ထုတ်ကုန်များ တိုးတက်လာမှု နှင့် လူ့အခွင့်အရေး လွတ်လပ်မှုများကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ခြင်းများဖြင့် အကောင်းဆုံး နိုင်ငံများ စာရင်းတွင် အမြဲတွေ့ရှိလေ့ ရှိသည်
စိုက်ပျိုးရေးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သော်လည်း၊ စက်မှုလက်မှု နိုင်ငံများအဖြစ်သို့ ၁၉၅၀ အလွန်မှသာ စတင်ခဲ့သည်
ထိုအချိန်မှစ၍ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုများ တရှိန်ထိုးဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပြီး၊ အထူး သက်သာချောင်ချရေး နှင့် လူမှုရေးအဓိကထားသည့် နိုင်ငံတစ်ခုအသွင်ပြောင်းနိုင်ခဲ့ပြီး၊ ကမ္ဘာ့အရှေ့ နှင့် အနောက် စီးပွားရေးနှင့် နိုင်ငံရေး မတည်ငြိမ်မှုများ အကြားတွင် အဆင်ပြေစွာရပ်တည်နိုင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံ၏ ဖန်တီးနိုင်မှုစွမ်းအားသည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများနှင့်ယှဉ်လျှင် အမြဲထိပ်ပိုင်းတွင် တွေ့ရှိရသည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် Newsweek စစ်တမ်းအရ၊ ကျန်းမာရေး၊ စီးပွားရေး၊ ပညာရေး၊ နိုင်ငံရေး ပတ်ဝန်းကျင် အခြေအနေ နှင့် လူနေမှုအဆင့်အတန်း အရေအသွေးပေါ် မူတည်ကာ ဗိုလ်ဆွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ကမ္ဘာတွင် ဒုတိယ အတည်ငြိမ်ဆုံးနိုင်ငံအဖြစ်လည်း အမည်ရခဲ့ပြီး၊ ၂၀၀၉ လီဂတမ် ချမ်းသာကြွယ်ဝမှု အမှတ်ပေးစာရင်းတွင်လည်း ပထမရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးဖော်ရမ် မှ ဖင်လန်နိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့စီးပွားရေးပြိုင်ဆိုင်မှု နိုင်ငံများတွင် အဆင့် ၇ နေရာပေးခဲ့သည်
ပညာရေးတွင် ပညာဘွဲ့ရရှိသူဦးရေ အများဆုံးအဖြစ် အဆင့် ၃တွင် ရှိခဲ့ပြီး၊ OECD Factbook 2010 ၏ ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများရှိ ဘွဲ့ရရှိသူများ၏ ပုံမှန်အသက်၊ နိုင်ငံရှိလူဦးရေရာခိုင်နှုန်းပေါ်မူတည်ကာ စစ်တမ်းကောက်ယူအမှတ်ပေးထားခြင်းဖြစ်သည်
လက်ရှိတွင် ဖင်လန်နိုင်ငံအား ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများတွင်ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ပြိုင်ဆိုင်နိုင်မှု အားကောင်းခြင်း၊ နေထိုင်ရန် သင့်တော်ခြင်းများဖြင့် ထိပ်ဆုံးနိုင်ငံများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဆူအိုမီ (Suomi) ဆိုသည့် အမည် ဘယ်ကဖြစ်ပေါ်လာသည်မှာ မသေခြာသော်လည်း၊ ရစ်မြစ်တူသည့် ဝေါဟာရတစ်ခုမှာ ပရို-ဘဲလ်တစ် စာလုံးဖြစ်သည့် ဇဲမဲ*zeme, သည် မြေဟု အဓိပ္ပာယ်ထွက်သည်
ဖင်လန်ဘာသာ စကားနှင့် နီးစပ်သည့် (the Baltic-Finnic languages) အခေါ်အဝေါ်ကို Baltic languages Latvian နှင့် Lithuanian တို့တွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
၎င်းအပြင် အင်ဒို-ယူရိုပီရမ် စကားလုံးဖြစ်သည့် *gʰm-on"man"(cf. Gothic guma, Latin homo)တို့မှ ဆင်းသက်လာသည်ဟု ပြောနိုင်ပြီး၊ *ćoma အဖြစ် ငှားရမ်းထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစကားလုံးသည် Finland Proper နယ်မြေကိုသာ သက်ရောက်ခြင်းရှိပြီး၊ များမကြာမီ Gulf of Finland ၏ မြောက်ပိုင်းကန်းရိုးတန်း၊ မြောက်ပိုင်းမြေဖြစ်သည့် Ostrobothnia သည် ထိုအချိန်တွင် ၁၈ ရာစုအထိ မပါဝင်သေးခြေ
အစောပိုင်း ယူစချက်များတွင်လည်း suomaa (fen land) သို့ suoniemi (fen cape) ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ဆားမယ် saameလူမျိုးများ (Sami, a non-Finnish people in Finland) နှင့် ဟာမယ် လူမျိုးများအကြားHäme (a Finnish people and a province) နှိုင်းယှဉ်ချက်များမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟုဆိုသော်လည်း၊ ယခုအခါတွင် ၎င်းယူစချက်များ အကျုံးမဝင်တော့ဟုဆိုသည်
အနုဇီဝလေ့လာမှုများ၏ သက်သေအထောက်အထားများအရ၊ ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ မြေအရင်းအမြစ်သည် လွန်ခဲ့သည့် ရေခဲကျောက်ခေတ် ဘီစီအီး ၈၅၀၀ ခန့်၊ နောက်ဆုံး ရေခဲကျောက်ခေတ် ရှိ ရေခဲများပျော်သွားချိန်မှ စတင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
ပထမဦးဆုံးနေထိုင်ခဲ့သူများ၏ ကျန်ရစ်ခဲ့သော artifacts ထူးခြားသော လက္ခဏာများကိုကြည့်လျင် အက်စ်တိုနီးယား၊ ရုရှား၊ နော်ဝေ နိုင်ငံများ နှင့် ဆက်နွယ်နေသည်
အစောဆုံးနေထိုင်သွားသူများမှာ တောလိုက် မုဆိုး များ ဖြစ်ပြီး၊ ကျောက်ကို လက်နက်အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ဖင်လန်သို့ ၃၀၀၀-၂၅၀၀ ဘီစီအီး တွင်ရောက်ရှိလာသည့် Corded Ware ယဉ်ကျေးမှုသည် နိုင်ငံ၏ စိုက်ပျိုးရေး စတင်ပေါ်ပေါက်လာနိုင်ခြင်းဖြစ်သည်
စိုက်ပျိုးရေးကို စတင်ခဲ့သော်လည်း၊ အမဲလိုက်ခြင်း နှင့် ငါးဖမ်းခြင်းတို့သည့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကို အရေးပါသော အထောက်အကူ ပြုမြဲဖြစ်သည်
၂၀၀၂ ခုနှစ်တွင် ယူရိုငွေကြေး ကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သည်
အခြား နော်းဒစ် နိုင်ငံများ အရ ဖင်လန် စီးပွားရေးသည် ၁၉၈၀ခန့်မှ စတင်ကာ စီးပွားရေး လွတ်လပ်မှုစနစ် စတင်ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ဈေးကွက်စီးပွားရေးနှင့် ကုန်ထုတ်လုပ်မှု စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းများကိုလည်း လျှော့ပေါ့စေရန် ပြင်ဆင်ရေးသားခဲ့သည်
နိုင်ငံပိုင် ကုမ္ပဏီတချို့ကိုလည်း ပုကလိက ကုမ္ပဏီများအဖြစ် အသွင်ပြောင်းခဲ့ပြီး အကောက်အခွံလျှော့ပေါ့ ကောက်ယူမှုစနစ်များလည်း ကျင့်သုံးခဲ့သည်
ဥရောပ သမဂ္ဂ သို့ ၁၉၉၅ ခုနှစ်တွင် ဝင်ရောက်ခဲ့ပြီး၊ ၁၉၉၉ တွင် ယူရိုဇုန် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
လူဦးရေသည် အသက်အိုမင်းသူများ များပြားလာပြီး မွေးဦးရေ အယောက် ၁၀၀၀ တွင် ၁၀.၄၂ ရာနှုန်းသာ ရှိပြီး၊ သေဆုံးသူရာနှုန်းမှာ ၁.၈ ရှိသည်
၁.၆သည် နိုင်ငံသားအားလုံး၏ ပျမ်းမျှအသက်ဖြစ်ပြီး၊ အသက်ရှည်သူများပြားသည့် နိုင်ငံထဲတွင်ပါဝင်သည်
နိုင်ငံ၏ ရွေးကောက်ပွဲမဲပေးသူ ဦးရေထက်ဝက်သည် အသက်၅၀ ကျော်သည်
အခြားဥရောပ နိုင်ငံများနည်းတူ၊ လူဝင်မှုကြီးကြပ်ရေး ပုံစံမပြောင်းဘဲ နိုင်ငံသို့ ပြောင့်ရွှေ့ အခြေချနေထိုင်သူများ တိုးတက်လာခြင်းမရှိပါက လူဦးရေ မညီညာမှုများ ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း၊ အခြား တိုးတက်ပြီးသော နိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်ကြည့်ပါက ပို၍ ကောင်းမွန်သော စီးပွားရေးလည်ပတ်နိုင်မှုကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ငွေကြေးဟောင်းဖြစ်သည့် မာက်ကာ Finnish markka ကို ယူရို euro နှင့် ၂၀၀၂ တွင် အစားထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်
ထိုနေ့ကို ကြိုဆိုသောအားဖြင့် ယူရိုငွေကြေးစေ့များကို ၁၉၉၉ တွင် စတင်ထုတ်ဝေမှုများရှိခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် ငွေကြေးစေ့များကို ကြည့်ပါက အခြား ဥရောပဇုန် နိုင်ငံများ နှင့်မတူဘဲ အဟောင်းဆုံး ခုနှစ်မှာ စတင်အသုံးပြုသည့် ၂၀၀၂ ခုနှစ်အစား၊ ၁၉၉၉ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဒီဇိုင်းပုံစံ ၃မျိုးကို (ဒီဇိုင်း ၂ခုကို ၂ယူရို နှင့် ၁ယူရိုတို့အတွက် အသုံးပြုပြီး၊ ကျန်ဒီဇိုင်းကို ကြေးစေ့ အသေးစားများတွင် ၅၀၊ ၂၀၊၁၀၊၅ ဆန့် အထိ အသုံးပြုပြီး၊ ) ဖင်လန်ငွေ ယူရိုအတွက် ရွေးချယ်အသုံးပြုသည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ဥရောပဇုန် နိုင်ငံများနည်းတူ ငွေကြေးစေ့များတွင် ပုံမှန်ပါရှိသည့် မြေပုံဟောင်းအား မြေပုံအသစ် အစားထိုး စတင်အသုံးပြုနိုင်ရန်အတွက်၊ ဖင်လန် ငွေကြေးစေ့ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးကို မြေပုံအသစ်ဖြစ် ပြောင်းလည်း ပြင်ဆင်ခဲ့သည်
စိုထိုင်းပြီး အေးစိမ့်သည့် နေရာတွင် တည်ရှိပြီး၊ နွေရာသီတွင် နွေးထွေးပြီး ဆောင်းရာသီတွင် အေးခဲလောက်သည့် ရာသီဥတုဖြစ်သည်
ဖင်လန်တောင်ဘက်ရှိ ရာသီဥတုသည် ကမ္ဘာ့မြောက်ပိုင်းတွင် တည်ရှိသည့် ရာသီများနှင့် တူသည်
တောင်ပိုင်း ဆောင်းရာသီတွင် အအေးချိန်သည် (ပုံမှန်အားဖြင့် "0" စင်တီဂရိတ် အောက်တွင်ရှိသည်) ၄လကြာမြင့်ပြီး နှင်းများသည် ဒီဇင်ဘာမှစ၍ ဖုံးလွှမ်းနိုင်ပြီး၊ ဧပြီလစမ်း အထိဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ကမ်းစပ်များ၏ ဆောင်းရာသီဦးပိုင်းတွင် နှင်းများ မကြာခဏ ပြန်ပျော်လေ့ရှိပြီးမှ ပြန်လည်ဖုံးလွှမ်းခြင်းမျိုးရှိသည်
တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ အအေးဆုံးနေ့များတွင် -၂၀အောက်အထိဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အပူဆုံးနေ့များမှာ ဇူလိုင် နှင့် ဩဂုတ်လများတွင်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ အပူချိန် ၃၀ အထိရှိနိုင်သည်
ရာသီသည် အစေ့စိုက်ပျိုးနိုင်သည့် မြေမျိုးရှိပြီး တောင်ပိုင်းတွင် စိုက်ပျိုးကြပြီး၊ မြောက်ပိုင်းအစွန်တွင်မူ စိုက်ပျိုး၍ မရပေ
နိုင်ငံမြေ၏ တစ်ပုံ သုံးပုံသည် မြောင်ဝင်ရိုးစွန်း အတွင်းတည်ရှိပြီး၊ ညထွက်နေအား မြောက်ပိုင်း လည်ရောက်သူများအတွက် ပို၍ ကြာရှည်စွာ မြင်နိုင်သည်
ဖင်လန်၏ မြောက်ဖြားပိုင်း နွေရာသီတွင် ၇၃ ရက်တိုင်တိုင် နေမဝင်သည်ကို တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး၊ ဆောင်းရာသီတွင် ၅၁ ရက်တိုင်အောင် နေမထွက်သည်ကို တွေ့ရှိနိုင်သည်
ဖင်လန်တွင် ရာသီကာလ ဟူ၍ လေးမျိုးရှိပြီး နှစ်စဉ်တိုင်းတာချက်အများရ -ဆောင်းရာသီ- ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် အောက်တွင်ရှိသည်
နွေကူးရာသီ- ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် မှ +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် သို့ တက်သွားနိုင်သည်
နွေရာသီ- +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် အထက်တွင်ရှိသည်
ဆောင်းကူးရာသီ- +၁၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် မှ ၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် သို့ ကျသွားသည်
(နွေရာသီတွင် အပူဆုံးနေ့များမှာ +၃၀ ဒီဂရီဆင်တီဂရိတ် ဝန်းကျင်ဖြစ်နိုင်ပြီး၊ ဆောင်းတွင်းတွင် -၃၀ အထိလည်း အေးနိုင်သည်
ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေတွင် ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ သမ္မတ သည် နိုင်ငံ၏အကြီးဆုံး အုပ်ချုပ်သူဖြစ်သည်
ဖင်လန်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် သမ္မတ တစ်ဝက် ပါလီမန်တစ်ဝက် စနစ်ဟု ဆိုသော်လည်း၊ သက္ကရာဇ် ၂၀၀ခုနှစ် ပြင်ဆင်ချက်၊ ၂၀၁၂ ထပ်မံ ပြင်ဆင်ချက်တို့ကြောင့် သမ္မတသည် နိုင်ငံ့ပွဲတော်များတွင် အရေးပါသူ နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်များတွင် အရေးမပါတော့သည့် နေရာတွင်ရောက်ရှိခဲ့သည်
၁၉၈၀ နောက်ပိုင်းတွင် ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့နိုင်ငံများထဲတွင် လူမှုဖူလုံရေး အာမခံ အများဆုံး ပြီးပြည့်စုံသည့် နိုင်ငံတွင်ပါဝင်ပြီး၊ ဖင်းများအားလုံး ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သာမန်နေထိုင်ခွင့် အဆင့်အတန်းဖြစ်စေရန် အာမခံနိုင်သည့် လူမှုဖူလုံရေးစနစ်ဖြစ်သည်
လူမှုဖူလုံရေးစနစ် ဖြတ်တောက်မှုများ ရှိလာသော်လည်း၊ ယနေ့တိုင် ကမ္ဘာတွင် စံချိန်တင်လောက်ရသည့် ပြီးပြည့်စုံသည့် စနစ်ရှိနေဆဲဖြစ်သည်
[citation needed]ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပြီး နှစ် ၃၀နောက်ပိုင်းမှ ကြီးထွားလာသည့် ၎င်းစနစ်သည် နောဒစ်နိုင်ငံများ၏ ယုံကြည်ချက်တစ်ခုဖြစ်သည့် နိုင်ငံသည် လူမျိုးအဆင့်အတန်းမြင့်တင်ရေးကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ခြင်းမျိုးမဟုတ်ဘဲ၊ တတောင့်တနေရာမှ ၎င်းတို့အတွက် ကိုယ်စား ဆောင်ရွက်ပေးရမည်ဟုဆိုသည့်အချက်ကို လက်ခံသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
လူမှုဖူလုံရေး သမိုင်းရှင်များက ဤယုံကြည်မှုသည်ဖင်လန်သည် စက်မှုအင်အားသုံး၍ ထုတ်လုပ်မှုများသည့် နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံရှိ လူတစ်ယောက်၏ ထုတ်ကုန် အင်အားကို ယှဉ်ကြည့်သော် အခြား ထုတ်ကုန်မြင့်မားသည့် နိုင်ငံကြီးများဖြစ်သည့်၊ ပြင်သစ်၊ ဂျာမဏီ၊ ဘယ်လ်ဂျီယံ နှင့် ယူကေ တို့နှင့် တူညီသည်
၆၆ရာနှုန်းရှိသည့် အကြီးမားဆုံး စီးပွားရေး လုပ်ငန်းသည် ဝန်ဆောင်မှုအပိုင်းတွင်ဖြစ်ပြီး၊ ကျန်ရှိသည့် ၃၁ရာနှုန်းသည် ထုတ်ကုန် နှင့် အချောကိုင်သည့် လုပ်ငန်းများဖြစ်သည်
အဓိက ထုတ်လုပ်မှုမှာ ၂.၉ ရာနှုန်းဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံခြားကုန်သွယ်မှုများကို ကြည့်ပါက ထုတ်လုပ်မှု အပိုင်းသည် အဓိက ဝင်ငွေဖြစ်သည်
လျပ်စစ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ထုတ်လုပ်မှုသည် ၂၂ရာနှုန်းရှိပြီး၊ စက်ပစ္စည်းများ၊ ယာဉ်ထုတ်လုပ်မှု နှင့် အခြားသော သံထုတ်လှုပ်မှု အင်ဂျင်နီယာပိုင်းတို့သည် ၂၁.၁ ရာနှုန်းရှိသည်
သစ်တော လုပ်ငန်းမှာ ၁၃ရာနှုန်းရှိပြီး၊ ဓာတုဗေဒ ထုတ်လုပ်မှုတွင် ၁၁ရာနှုန်းရှိသည်
ဖင်လန်တွင် သစ်တောနှင့် ဓာတ်ကျောက်များစွာရှိပြီး၊ ရေချိုပေါများသည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
သစ်တော၊ စာရွက်ထုတ်လုပ်သည့် လုပ်ငန်းများ၊ စိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်းများ(အတွက် နိုင်ငံတော်မှ အခွန်ငွေများထဲမှ ၃ သန်းနှစ်စဉ် အသုံးပြုသည်) သည် ကျေးလက်များတွင် နေထိုင်ကြသူများတွက် နိုင်ငံရေးအဆင့်အထိ ဆွေးနွေးကြရသည့် ကိစ္စတစ်ခုဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ ထုတ်ကုန် သုံးပုံ တစ်ပုံတွင် ဟယ်လ်စင်ကီ အကြီးပိုင်းမှ ဆင်းသက်လာခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၀၄ အိုအီးစီဒီ ယှဉ်တမ်းတွင်၊ နည်းပညာမြင့်မားသည့် ထုတ်ကုန် ထုတ်လုပ်ကြရာတွင် ဖင်လန်သည် ဒုတိယအဖြစ်၊ အိုင်ယာလန်နောက်တွင် နေရာရရှိသည်
အထူး-အတက်ပညာ ဝန်ဆောင်မှုပိုင်းတွင်းလည်း တိုးတက်မှုကျဆင်းခြင်း အနည်းဆုံး နှင့် နည်းပညာနည်းပါးသည့် ထုတ်လုပ်မှုများတွင် ဒုတိယအကြီးဆုံးအဖြစ် အိုင်ယာလန်အနောက်တွင် အဆင့်ရသည်
အများအားဖြင့် လက်ရှိထုတ်လုပ်နိုင်မှုသည် ကောင်းသည့် အဆင့်တွင်ရှိပြီး၊ အခြား အီးယူ နိုင်ငံများထက် မြင့်မားသည့် နေရာတွင်ရှိသည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး တွင် ပါဝင်မှုမြင့်မားသည့် စီးပွားရေးပုံစံဖြစ်ပြီး၊ နိုင်ငံတကာ ကုန်သွယ်မှုသည် နိုင်ငံ ထုတ်ကုန်၏ သုံးပုံဖြစ်သည်
စီးပွားရေးကို ခြုံပြရသော် ဥရောပ သမဂ္ဂ တွင် ၆၀ရာနှုန်းရှိပြီး၊ အကြီးမားဆုံး ကုန်သွယ်မှုသည် ဂျာမဏီ၊ ရုရှား၊ ယူကေ၊ အမေရိကန်၊ နယ်သာလန် နှင့် တရုတ်တို့ဖြစ်သည်
ကုန်သွယ်ရေး ပရိယာယ်ဆိုင်ရာများကို ဥရောပ သမဂ္ဂမှ ကိုင်တွယ်ထားပြီး၊ စိုက်ပျိုးရေမှ လွဲ၍ လွတ်လပ်စွာ ကုန်သွယ်မှုအဖြစ်ပါဝင်သူဖြစ်သည်
နော်ဒစ်နိုင်ငံများထဲမှ ယူရိုဇုန်များတွင် တစ်ဦးတည်း ပါဝင်သည့် နိုင်ငံဖြစ်သည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးသည် ကမ္ဘာ့ချမ်းသာသော နိုင်ငံများ၏ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး နှင့် တူညီသည်
လူဦးရေနည်းပါသော်လည်း လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေး ကောင်းမွန်စေရန် အထူး ပြုလုပ်ပေးထားသည်
နိုင်ငံ၏ရာသီဥတု အအေးဓာတ်များလွန်းသောကြောင့် ကတ္တရာလမ်းများ အက်ကွဲကုန်သော်လည်း၊ ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးကာ နိုင်ငံတကာ အဆင့်အတန်းကို အမီထားသည်
ကျွန်းများတွင် နေထိုင်ကြသူများအတွက် အခမဲ့ ဖယ်ရီများ စီစဉ်ပေးခြင်း၊ အသက်ကြီးသူများ၊ ကျောင်းသားများ အတွက် ဈေးနှုန်း တစ်ဝက်လျော့ပေးခြင်း၊ ဘတ်စ်ကားများ ရထားများ အချိန်မှန်ခြင်းတို့သည့် ဖင်လန်၏ စံနမူနာဖြစ်သည်
ကားလမ်း အထူးကောင်းမွန်သော လမ်းစနစ်ရှိပြီး အများအားဖြင့် ပြည်တွင်းသုံး ကုန်တင်ကားများ နှင့် လူသုံးကားများ အသုံးပြုကြသည်
နှစ်စဉ် လမ်းပန်းကောင်းမွန်စေရန်အတွက် အသုံးပြုသည့် ငွေကြေးမှာ ၁ဘီလယံ ယူရိုအား၊ ကားခွန်များ နှင့် လောင်စာဆီခွံများဖြစ်သည့် ၁ ဘီလယံမှ ၁.၅ ဘီလယံ ရရှိသည့် ငွေများမှ အသုံးပြုသည်
ရထားလမ်း နေထိုင်သူလူဦးရေ နည်းသော်လည်း၊ နိုင်ငံတော်မှ နှစ်စဉ် သန်း ၃၅၀ ယူရို အသုံးပြု၍ ၅,၈၆၅ ကီလိုမီတာ (၃,၆၄၄ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ရထားလမ်းကြီးကို ပြုပြင်ခြင်းများပြုလုပ်ပေးသည်
ရထားလမ်းကို နိုင်ငံပိုင် VR Groupမှ ကိုင် တွယ်ပြီး၊ အသုံးပြုသည့် ၅ရာခိုင်နှုန်းသည် ခရီးသွားများ(၈၀ ရာခိုင်နှုန်းသည် မဟာ ဟယ်လ်စင်ကီး ကို ချိတ်ဆက်ထားသည့် ရထားအသုံးပြုသူများ)၊ ၂၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် ကုန်များသယ်ဆောင်ရန်အသုံးပြုကြသည်
၂၀၁၀ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ ရက်မှ စ၍ ကာရေးလီးယမ်း ရထား၊ ရုရှား ရထား နှင့် VR (Finnish Railways) တို့ လက်တွဲ လုပ်ဆောင်ကြသည့် Alstom Pendolinoသည် ရုရှားနိုင်ငံ၊ စိန့်ပီတာ့စ်ဘတ် မြို့Finlyandskyနှင့် ဟယ်လ်စင်ကီမြို့Central ကို ကူးသန်းသွားလာသည့် အမြန်ရထားဖြစ်သည်
၎င်း ဝန်ဆောင်မှုကို"Allegro" ဟု အမည်ပေးထားပြီး တစ်နာရီလျင် ၂၂၀ ကီလိုမီတာ ခုတ်မောင်းနိုင်သည့် မြန်နှုန်းမြင့် ရထားကြောင့် Helsinki မှ Saint Petersburg သို့ ၃နာရီခွဲအချိန်ဖြင့် ရောက်ရှိနိုင်ပြီဖြစ်သည်
. ရေလမ်း နိုင်ငံတွင် ရေကန်ကြီးများ ပေါများခြင်းကြောင့် ရေလမ်းဆက်သွယ်မှုသည် ဖင်းများအတွက် အပျော်စီး (သို့) ငါးမျှားခြင်း စသည်တို့အတွက် အသုံးပြုသည်
နိုင်ငံ၏ အရှေ့ဘက် နှင့် တောင်ဘက်တွင် ပင်လယ်မှ အိမ်နီးခြင်းနိုင်ငံများသို့ သင်္ဘောဖြင့် သွားလာနိုင်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ၊ အက်စ်တိုးနီးယား နိုင်ငံ နှင့် ဆွီဒင်နိုင်ငံများသို့ ရေလမ်းခရီးမှ သွားရောက်နိုင်သည်
တူ့ဟိုလ်မာ နှင့် ဟယ်လ်စင်ကီကြား သွားသည့် ကားတင် သင်္ဘောကြီးသည် ကမ္ဘာတွင် အကြီးမားဆုံးထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
နာမည်ကြီးသော သင်္ဘောလိုင်းများမှာ ဆီးလ်ရာ၊ ဗိုင်ကင်းလိုင်း နှင့် အက်စ်တိုးနီးယားပိုင် တာလ္လင့်က် တို့ဖြစ်ကြသည်
လေကြောင်း လူအများဆုံး ထွက်ခွာမှု အသုံးပြုသည့် နေရာမှာ ဟယ်လ်စင်ကီ-ဗန်တာ လေယာဉ်ကွင်းဖြစ်ပြီး ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် အသုံးပြုသူ ၁၃သန်းရှိသည်
အုံးလူ လေယာဉ်ကွင်း သည် နိုင်ငံ၏ လေယဉ်ကွင်းပေါင်း ၂၅ ခုအနက် ဒုတိယ အကြီးဆုံးဝန်ဆောင်မှုပေးသည့် နေရာဖြစ်သည်
ဟယ်လ်စင်ကီ-ဗန်တာတွင် အခြေချကြသည့် လေကြောင်းလိုင်းများမှာ ဖင်းန်အဲ, ဘလူး၁ နှင့် ဖင်းန်ကွန် လေကြောင်း တို့သည် နိုင်ငံတကာ နှင့် ပြည်တွင်းလိုင်းများကို ချိတ်ဆက်ပေးထားသည်
ပြည်တွင်းသို့ သက်သာချောင်ချိသည့် လေကြောင်းလိုင်းများဖြစ်သည့် နော်ဝေဂျီယံ၊ ဘော့လ်တစ်အဲ နှင့် တမ်ပယ်ရယ်မြို့ အခြေစိုက်ရွိုင်ရန် အဲ တို့လည်းရှိသည်
ဟယ်လ်စင်ကီသည် အနောက် ဥရောပ နှင့် အရှေ့လွန်ဒေသများသို့ ပို၍ နီးစပ်သည့် စက်ဝိုင်းအတွင်းတွင်ရှိသည်
ဖင်လန်သည် အလျင်အမြန် စက်မှုနိုင်ငံအဖြစ် ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်နောက်ပိုင်းတွင် တိုးတက်လာခဲ့ပြီး၊ လူတစ်ယောက်ထုတ်ကုန်သည် ယူကေ နှင့် ဂျပန် နိုင်ငံတို့ အညီ ၁၉၇၀ ခုနှစ်အစပိုင်းတွင် အမီလိုက်နိုင်ခဲ့သည်
အထူးသဖြင့်၊ အတိုးတက်ဆုံး လုပ်ငန်းနှစ်ခုမှာ ပို့ကုန်များဖြစ်ပြီး၊ သံလုပ်ငန်းထွက် ပို့ကုန် နှင့် သစ်တော်လုပ်ငန်းထွက် ပို့ကုန်တို့ဖြစ်သည်
သံထွက်လုပ်ငန်း သံလုပ်ငန်းထွက်ပို့ကုန်များတွင် သင်္ဘောဆောက်လုပ်ရေး၊ သံပစ္စည်း ဆောက်လုပ်ရေး၊ ကားထုတ်လုပ်ရေး နှင့် အင်ဂျင်နီယာ ထုတ်ကုန်များဖြစ်သည့် အင်ဂျင် နှင့် လျပ်စစ်ပစ္စည်းများ၊ သံထွက်ကုန်များဖြစ်သည့် စတီးလ်၊ ကြေး၊ နှင့် ခရိုမီယမ်တို့ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး ပင်လယ်ပေါ်မှ အိုအေစစ် နှင့် ညှို့ဆောင်နေသော ပင်လယ်များ အမည်ရှိသည့် အပျော်စီးသင်္ဘောကြီးများကို ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သစ်တောထွက် လုပ်ငန်း နိုင်ငံရှိမြေ ၇၇ရာခိုင်နှုန်းသည် သစ်တော်ရှိပြီး(အများအားဖြင့် ခုတ်ပြီးပြန်စိုက်အပင်များ) ရှိသောကြောင့်၊ စာရွက်ချော နှင့် စာကြမ်း၊ သစ်လုံး ထွက်ကုန်များသည်
စာကြမ်း နှင့် စာနု ထုတ်လုပ်မှုများတွင် (Ahlstrom, M-real, UPM) စသည့် ကုမ္ပဏီကြီးများ ရှိသည်
ကျယ်ပြန့် လုပ်ငန်းများ နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေး ကျယ်ပြန့်လာသည် နှင့် အမျှ၊ လုပ်ငန်းများသည်လည်း ကျယ်ပြန့်လာသည်
လျှပ်စစ်ကုမ္ပဏီကြီးများဖြစ်သည့် နိုကီယာ၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် နှင့် စက်မှုထုတ်လုပ်ပိုင်းဆိုရာ ဗိုင်းဆာလာ၊ လောင်စာဆီ ဖြန့်ဖြူးသည့် နက်စ်တယ်အွိုင်း၊ ဓာတုဗေဒပစ္စည်များထုတ်လုပ်သည့် ကယ်မီရာ၊ အင်ဂျင်နီယာ နည်းပညာ ကူညီသည့် ပိုန်းဝူရူ နှင့် သတင်းအချက်အလက် နည်းပညာ တွင် ရိုဗီရို ဖျော်ဖြေရေး များကြောင့် နိုင်ငံ၏ စီးပွားရေးသည် နှစ်ပိုင်းခွဲ၍ မရတော့ပေ
စီးပွားရေးလမ်းကြောင်းများလည်း ပြောင်းလည်းလာပြီး၊ ဝန်ဆောင်မှုပိုင်းတွင် တိုးတက်မှုများ ရှိကာ၊ ထုတ်လုပ်မှုပိုင်းတွင် လျော့နည်းလာသည်၊ စိုက်ပျိုးရေးအပိုင်းသည် ပြောမပလောက်သာရှိသည်
သို့သော် အနောက်ပိုင်း ဥရောပတွင် ဖင်လန်ပို့ကုန်သည် အရေးပါသည့် အပိုင်းတွင် ရှိနေမြဲရှိပြီး၊ ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး တိုးတက်ကျဆင်းမှုအပေါ် မူတည်နေသည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွားလုပ်ငန်း ဝင်ငွေမှာ €6.7 ကုဍေရှိပြီး၊ ယခင်နှစ်ထက် ၅ ရာခိုင်နှုန်းတိုးလာခြင်းဖြစ်သည်
တိုးတက်လာမှုမှာ နိုင်ငံ၏ ကမ္ဘာနှင့် ဆက်သွယ်မှုများလာခြင်း၊ ကြော်ငြာကောင်းခြင်း၊ နိုင်ငံတိုးတက်လာခြင်းများကြောင့် ဖြစ်သည်
ခရီးသွားများအတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် နေရာများရှိပြီး၊ ၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် ခရီးသွား ၄သန်း လာရောက်ခဲ့သည်
ဖင်လန်ရှုခင်းများသည် ထင်းရှုးပင်များဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေပြီး၊ တောင်တန်းအနည်းငယ်နှင့် ရေကန်များ၊ မြစ်များ အိုင်များဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိသည်
ဖင်လန်နိုင်ငံ နာမည်ကြီးသည့် အရာများမှာ အမျိုးသားပန်းခြံ ၃၅ ခုသည် နိုင်ငံတောင်ပိုင်းမှ နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းအထိ တွေ့ရှိနိုင်သည်
လူများနေထိုင်သော နေရာများတွင် ရိုးရာဓလေ့ဆိုင်ရာ ပွဲများတော်များလည်းရှိသည်
ခရီးသွားများအတွက် စီးပွားဖြစ် အပျော်စီးသဘောကြီးများ ရှိပြီး၊ ဘယ်လ်တစ် ဌာနေမှ ဟယ်လ်စင်ကီ၊ တူရ်ကူ နှင့် တာလင်၊ စတော့က်ဟုမ် နှင့် တရာဗယ်မြူဒ် သို့ ချိတ်ဆက်မှုများရှိသည်
ခရစ္စမတ် အဖေ(ဆန်တာကလော့) သို့ စိန့်နီကိုလက်စ် သည် လပ်လန် တွင် နေထိုင်ပြီး၊ ၎င်း၏မိခင်နိုင်ငံအဖြစ် ဖင်လန်နိုင်ငံအား လူသိများကြသည်
မြောက်ဝင်ရိုးစွန်း လွန်သွားပါက၊ ဆောင်းရာသီအလယ်တွင် ရသတ္တပါတ်၊ လများတိုင်အောင် နေမထွက်ခြင်းများရှိပြီး၊ နွေရာသီတွင် နေမဝင်ခြင်း၊သန်းခေါင်အချိန်တွင် နေမင်းကြီးအား တွေ့ရသည့် နေ့များဖြစ်သည်
လပ်လန်သည် မြောက်ပိုင်းအရမ်းရောက်သောကြောင့် ဩရိုရာ အလင်းတန်းများကို တွေ့ရှိနိုင်ပြီး၊ ၎င်းကို ဆောင်းရာသီ၊ ဆောင်းကူးရာသီ နှင့် နွေကူးရာသီများတွင် တွေ့ရှိနိုင်သည်
အိမ်ပြင်ပ လှုပ်ရှားမှုမျိုးဖြစ်သည့်၊ နော်းဒစ် စကိတ်စီးခြင်း၊ ဂေါက်သီးရိုက်ခြင်း၊ ငါးများခြင်း၊ လှေလွှင့်ခြင်း၊ ကန်ထဲတွင် အပျော်စီးသဘော်စီးခြင်း၊ တောထဲတွင် လမ်းလျှောက်ခြင်း၊ ကန်ထဲတွင် လှေလှော်ခြင်း စသည့် လှုပ်ရှားမှုမျိုးစုံရှိသည်
ဖင်လန်မြောက်ပိုင်းတွင် နွေရာသီတွင် ၇၃ ရက်တိုင်တိုင် နေမဝင်ခြင်းတို့ကြောင့်၊ တောတောင် သဘာဝ နှင့် တောကောင်များ ပေါများသည်
ငှက်အမျိုးအစား လေ့လာခြင်းသည်လည်း နာမည်ကြီးသည့် လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ သားကောင်လိုက်ခြင်းလည်း နာမည်ကြီးသည်
သမင်ကြီးမျိုး၊ ဒရယ်များ နှင့် တောယုံကြီးများ၊ တောဘဲများ အမဲလိုက်ခြင်းသည်လည်း ဖင်လန်နိုင်ငံ၏ အိမ်အပြင် လှုပ်ရှားမှု တစ်ခုအဖြစ် နာမည်ကြီးသည်
ဆာဗိုလီန်နာမြို့ရှိ အိုလာခံတိုက်တွင် နှစ်စဉ် ဆာဗိုလီန်နာ အတီးအမှုတ်၊ အဆိုအက ပွဲတော်ရှိသည်
ပညာရေးသည် အခမဲ့ဖြစ်ပြီး၊ ပညာသင်ကြားနေသူအားလုံး မူကြိုမှ တက္ကသိုလ်အထိ စာသင်ကြားခ ငွေကြေးပေးဆောင်ရန်မလိုပေ
မူကြိုမှစ၍ အထက်တန်းကျောင်းအထိ ကျောင်းများမှ ကျောင်းသူကျောင်းသားများ၏ နေ့လယ်စာအားစီစဉ်ပေးရပြီး၊ ပိုလီတက္ကသိုလ် နှင့် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများ မပါပေ
ပညာရေးတွင် အသုံးပြုသည့် ငွေကြေးပမာဏမှာ တစ်ယောက်လျင် ၂၁၀၀ ယူရိုဖြစ်ပြီး၊ ပညာရေးအတွက် ငွေကြေးအများဆုံးအသုံးပြုသည့် နိုင်ငံများတွင် ထိပ်ဆုံးတွင် ပါဝင်သည်
ကမ္ဘာတွင် ဆံပြနိုင်သည့် ပညာရေးစနစ်ရှိပြီး၊ ငွေကြေးချမ်းသာသည့် နိုင်ငံများဖြစ်သည့် အာရပ်စော်ဘွားများပြည်ထောင်စုမှ ဖင်လန်ပညာရေးစနစ်ကို အတုယူနိုင်ရန် ဖင်လန်ဆရာ၊ ဆရာမများအား ခေါ်ယူသင်ကြားစေသည်
မူကြိုများကို မြို့နယ်များမှ စီစဉ်ကြီးကျပ်ကြသည်
ကျောင်းများမှာ အစပိုင်းတွင် ပုဂ္ဂလိကများဖြစ်သော်လည်း၊ ယနေ့တွင် ၃ရာခိုင်နှုန်းရှိ ကျောင်းသားများသည် ပုဂ္ဂလိက ကျောင်းများတွင်သာ (အများအားဖြင့်- ဟယ်လ်စင်ကီမြို့တွင် ရှိသည့် ကျောင်းများ၊SYK) တက်ရောက်ကြသည်
ပုဂ္ဂလိကကျောင်းများမှာ ဆွီဒင်နိုင်ငံ နှင့် အခြားတိုးတက်သော နိုင်ငံများဖြင့် ယှဉ်ကြည့်လျင် နည်းပါးသည်
မတက်မနေရ ကျောင်းသည် အသက် ၇ နှစ်မှ စတင်သည်
အခြေခံကျောင်းသည် ၆ နှစ်ကြာမြင့်ပြီး၊ အထက်တန်းကျောင်းသည် ၃ နှစ်ထက်ကြာမြင့်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ကျောင်းများကို မြို့နယ်အုပ်ချုပ်ရေးဌာနများမှ ကြီးကျပ်ကြသည်
ပြင်ရလွယ်သည့် ကျောင်းစာအုပ်များကို ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန နှင့် ပညာရေးဌာနများမှ သက်မှတ်ကြသည်
မတတ်မနေရ ကျောင်းသည် အသက် ၇ နှစ်မှ ၁၆ နှစ်အတွင်းဖြစ်သည်
အခြေခံအလယ်တန်းကျောင်းပြီးပါက၊ အောင်မြင်သူများသည် အလုပ်ခွင်ဝင်ရောက်နိုင်သလို၊ အခြားကျောင်းများ နှင့် အထက်တန်းကျောင်းများကို ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်သည်
ကုန်သွယ်ရေးဆိုင်ရာကျောင်းများကို လုပ်ငန်းခွင်ဝင်ရောက်နိုင်ရန် စီစဉ်ပေးထားသည်
အထက်တန်းစာမေးပွဲအောင်ပြီးပါက၊ ပိုလီတက္ကသိုလ်များကို ဆက်လက်တက်ရောက်နိုင်သလို၊ တက္ကသိုလ်များသို့ ဆက်လက်သင်ကြားမှုပြုလုပ်နိုင်သည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင်၊ အတက်ပညာအား အထူးသင်ကြားစေသည့် စက်မှုလက်မှုဆိုင်ရာ ပိုလီတက္ကသိုလ်ကျောင်းများ နှင့် သုတေသန ပြုလုပ်ရှာဖွေသည့် တက္ကသိုလ်ကြီးများ ဟူ၍ နှစ်မျိုးခွဲထားသည်
ပညာရေးသည် အခမဲ့ဆိုသောကြောင့်၊ ငွေးကြေးပေးဆောင်စရာမလိုဘဲ၊ ကျောင်းသားထောက်ပံ့ကြေး အမည်အောက်တွင် နေထိုင်စားရိပ်များ၊ ချေးငွေများကို နိုင်ငံတော်မှ ထောက်ပံ့ပေးသည်
ကျောင်းသားများ နေထိုင်မှုအဆင်ပြေစေရန်၊ ကျောင်းသားဆောင်များ နိုင်ငံတဝှမ်းတွင် ဆောက်လုပ်ပေးပြီး၊ ကျောင်းသားသမဂ္ဂများမှ ကြီးကျပ်အုပ်ချုပ်စေသည်
ကျောင်းသားများ ဆက်သွယ်ရေးလွယ်လင့်တကူဖြစ်စေရန် ကျောင်းနေဆောင်များတွင် မြန်နှုန်းမြင့် အင်တာနက်များကို အခမဲ့ (သို့) ဈေးချိုစွာ တပ်ဆင်ထားသည်
တက္ကသိုလ်ပေါင်း ၂၀ နှင့် ပိုလီတက္ကနစ်ပေါင်း ၃၀ ရှိသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ဟယ်လ်စင်ကီတက္ကသိုလ်သည် ကမ္ဘာ့တက္ကသိုလ်များတွင် အဆင့် ၇၅ ရရှိသည်
ကမ္ဘာ့စီးပွားရေဖော်ရမ်(World Economic Forum)မှ ဖင်လန် ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများအား ကမ္ဘာ့နံပါတ် ၂ နေရာတွင် အသိအမှတ်ပြုထားသည်
နေထိုင်သူ ၃၃ရာခိုင်နှုန်းသည် ဘွဲ့လွန်သင်တန်းများ တက်ရောက်ထားသူများဖြစ်ကြပြီး၊ နော့ဒစ်နိုင်ငံများ၊ အိုအီးစီဒီ နိုင်ငံများနှင့် တူညီသော်လည်း၊ ကနေဒါသည် ၄၄ ရာခိုင်နှုန်း၊ အမေရိကန်သည် ၃၈ ရာခိုင်နှုန်း နှင့် ဂျပန်သည် ၃၇ရာခိုင်နှုန်းရှိကြသည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင် နိုင်ငံခြားသား တက်ရောက်မှုမှာ ၃ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး၊ အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများနှင့် ယှဉ်လျင် အရမ်းနည်းသည်
အထူးအစီအစဉ်ကျောင်းများတွင်မူ ၇.၃ ရာခိုင်နှုန်းသာရှိပြီး၊ အခြား အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများတွင် ၁၆.၅ ရာနှုန်းရှိသည်
ဘွဲ့လွန်ကျောင်းများတွင် ၃၀ရာခိုင်နှုန်းသည် သိပ္ပံရပ်ဆိုင်ရာ သင်ကြားလေ့လာနေသူများဖြစ်ကြပြီး၊ သစ်တော ပိုမိုကောင်းမွန်စေရေး၊ ပစ္စည်းအထည် သုတေသန၊ ပတ်ဝန်းကျင် ထိမ်းသိမ်းရေး သိပ္ပံ၊ အာရုံကြော ဆက်သွယ်ပုံ, အပူချိန်နည်း ရူပဗေဒ၊ ဦးနှောက် သုတေသန၊ သဘာဝဇီဝ နည်းပညာ၊ မျိုးရိုးဗီဇ နည်းပညာ နှင့် ဆက်သွယ်ရေးတို့တွင် ဖင်လန် သုတေသီများသည် အရမ်းအရေးပါသူများဖြစ်ကြသည်
အရွယ်ရောက် ပညာရေးသည် ဖင်လန်နိုင်ငံတွင် ရိုးရာဓလေ့ ဟုဆိုပလောက်သည့် သမိုင်းနောက်ခံရှိပြီး၊ ၁၉၈၀ ခုနှစ်မှစ၍ ဖင်းတစ်သန်းနီးပါးသည် နှစ်စဉ် ထိုပညာရေးများမှ ဆင်းသက်လာကြသူများဖြစ်သည်
၄၀ရာနှုန်းသည် အတက်ပညာတက်ကျွမ်းလို၍ ဆက်လက်သင်ယူကြခြင်းဖြစ်သည်
အရွယ်ရောက်ပညာရေးကိုကြည့်လျင် မျိုးစုံရှိနိုင်သည်၊ အထက်တန်းညနေကျောင်း၊ နိုင်ငံသား နှင့် အလုပ်ခွင်ဆိုင်ရာကျောင်းများ၊ ပညာသင်ယူနိုင်သည့် နေရာများ၊ စက်မှုလက်မှုဆိုင်ရာ ကျောင်းများ နှင့် အသက်ကြီးသူများ တက်ရောက်နိုင်သည့် အထက်တန်းကျောင်းများဟူ၍ ရှိကြသည်
ထိုကျောင်းများမှာ နိုင်ငံတော်မှ ချပေးသော ငွေကြေးများဖြင့် အစီအစဉ်များ ရေးသားကာ သင်ကြားပို့ချကြသည်
အသက်ကြီးသူများ တက်ရောက်နိုင်သည့် အထက်တန်းကျောင်များမှာ နော်ဒစ်နိုင်ငံများတွင် ပုံမှန်ရှိလေ့ရှိပြီး၊ အသက်အရွယ်ပေါင်းစုံ လူကြီးများ မှ စီးပွားရေးဆိုင်ရာ မှ လက်မှုပညာရပ်အထိ ရက်သတ္တပါတ်ပေါင်းများစွာ သင်ယူလေ့ရှိကြသည်
ဖင်လန်သည် သိပ္ပံပညာရပ် သုတေသနပြုလုပ်ရာတွင် နာမည်ကြီးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၀၅ ခုနှစ်တွင် အိုအီးစီဒီနိုင်ငံများတွင် သိပ္ပံသုတေသနစာတမ်းများ အများဆုံးထုတ်လုပ်နိုင်မှု အဆင့် ၄ တွင်နေရာရခဲ့သည်
.  ၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် မူပိုင်သုတေသန ရှာဖွေတီထွင် တွေ့ရှိချက်ပေါင်း ၁၈၀၁ ခုကို မှတ်ပုံတင်ခဲ့သည်
ဖင်လန်မှ နာမည်ကြီး လူသိများထဲတွင်၊ ဖင်းလူမျိုးနှစ်ဦး နိုင်ငံတကာလည်ပါတ်ကာ ထူးဆန်းသည့် အရာများကို ရိုက်ကူးပြသသည့် Madventures(မြန်မာနိုင်ငံသို့လည်း သွားရောက် ရိုက်ကူးထားသည်)၊ ထို့နောက် အမေရိကန် တီဗွီရှိုးဖြစ်သည့် Jack Ass နှင့် ဆင်သည့် The Dudesons ဆိုသည်မှာ ငယ်သူငယ်ချင်းတစ်စု တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက်နောက်ပြောင်၍ အနာတရ ရစေသည့် နေ့စဒူဝ ရှိုးပွဲဖြစ်သည်
ဖင်လန်သည် ကမ္ဘာ့အချမ်းသာဆုံး နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်ခြင်း၊ ပွင့်လင်းမှု၊ တန်းတူညီတူ ရှိမှုတို့ကြောင့် ဖင်လန်နိုင်ငံရှိ သတင်းစာများသည် ကမ္ဘာတွင် လွတ်လပ်ခွင့်အများဆုံးဖြစ်သည်
ယနေ့တွင်သတင်းစာများ ၂၀၀ရှိပြီး,နာမည်ကြီးသည့် မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၃၂၀, အတတ်ပညာဆိုင်ရာ မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၂၁၀၀ နှင့် စီးပွားဖြစ် ရေဒီယို လိုင်းပေါင်း ၆၇ ခု, တစ်နိုင်ငံလုံးလွှင့်သည့် ဌာနတစ်ခု, နိုင်ငံပိုင် ၅ ခုသည် အများပြည်သူများအတွက် ရေဒီယိုလိုင်းများဖြစ်ပြီး၊ ဒီဂျီတယ် ရေဒီယို သုံးလိုင်းရှိသည်
နှစ်စဉ် ရုပ်ရှင်ကား ၁၂ ခုခန့် , စာအုပ်ပေါင်း ၁၂ ၀၀၀ခန့် ထုတ်ဝေပြီး၊ သီချင်းခွေပေါင်း ၁၂ သန်းခန့်ရောင်းရလေ့ရှိသည်
ဆာနိုမာ သတင်းကုမ္ပဏီ ပိုင်ဆိုင်မှုများမှာ ဟယ်လ်စင်ကီ ဆာနိုမတ် ဟယ်လ်စင်ကီ သတင်းစာ(၄၁၂ ၀၀၀စောင်ရေ နေ့စဉ်ထုတ်ဝေလျက်ရှိပြီး နိုင်ငံ၏ အကြီးမားဆုံး သတင်းစာပမာဏဖြစ်သည်), tabloid အီလ်တာ- ဆာနိုမတ်ညနေခင်းသတင်းစာ, ဈေးကွက်စီးပွားရေးပေါ်ဦးတည်ထားသည့် တာလုဉ်စ် ဆာနိုမတ်ဈေးကွက်စီးပွားရေး သတင်းစာနှင့် ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၄နယ်လိုနန်တို့ဖြစ်သည်
အခြား သတင်းမီဒီယာ ထုတ်ဝေသူများတွင် အယ်လ်မာ မီဒီယာ မှ မဂ္ဂဇင်းပေါင်း ၃၀ကျော်တွင်၊ အာမူ လယ့်ဟ်တီနံနက်ခင်း စာစောင်, လူပြိန်းကြိုက်သတင်းစာဖြစ်သည့် အီလ်တာ လယ့်ဟ်တီညနေခင်း စာစောင် ဈေးကွက်စီးပွားရေးပေါ်ဦးတည်ထားသည့်ကောက်ပါ လယ့်ဟ်တီဈေးကွက် စာစောင် တို့ဖြစ်သည်၊ဖင်းများ, အခြား နော်ဒစ်နိုင်ငံသားများ နှင့် ဂျပန်လူမျိုးများတို့သည် သတင်းစာဖတ်၍ အချိန်ကုန်ကြသူများဖြစ်ကြသည်
ဦးလယ် (YLE)၊ ဖင်လန် နိုင်ငံပိုင် ရုပ်သံလွှင့်ဌာနဖြစ်ပြီး၊ ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်း ၅ လိုင်း နှင့် ရေဒီယိုလိုင်းပေါင်း ၁၃ လိုင်းကို ရုံးသုံး ဘာသာဖြစ်သည့် ဆွီဒင်နှင့် ဖင်လန်ဘာသာ နှစ်မျိုးလုံးဖြင့် ထုတ်လွှင့်သည်
ဦးလယ်သည် တီဗွီလက်ဝယ်ရှိကြသူများ မပေးမနေရ အခွန်ဆောင်ရသည့် ငွေကြေးများ နှင့် စီးပွားဖြစ် ထုတ်လွှင့်သူများဆောင်ကြရသည့် အခွန်ငွေများဖြင့် ထုတ်လွှင့်နေခြင်းဖြစ်သည်
ရုပ်မြင်သံကြား နှင့် မီဒီယာ အခွန်မှာ အသုံးပြုသူဖြစ်လျှင် နှစ်စဉ် ၂၅၂.၂၅ယူရိုဖြစ်ပြီး၊ ၂၀၁၃ ခုနှစ်မှစ၍ လိုက်လံကောက်ယူခြင်းမပြလုပ်ဘဲ၊ ပြည်သူများ အခွန်ငွေ ပေးဆောင်ရသည့် အခွန်ကြီးကျပ်ရေးဌာနမှ တိုက်ရိုက်ကောက်ယူမည်ဖြစ်သည်
ရုပ်မြင်သံကြားလိုင်းအားလုံးသည် ဒီဂျီတယ်စနစ်ကို အသုံးပြုပြီး၊ ကြိုးဖြင့်လည်းကောင်း၊လေလိုင်းဖြင့်လည်းကောင်း ချိတ်ဆက်ထားကြသည်
စီးပွားဖြစ် ချန်နယ်ဖြစ်သည့် အမ်တီဗွီ၃( MTV3)၊ ရေဒီယို နိုဗာ တို့ကို နော်ဒစ်ထုတ်လွှင့်ရေးကုမ္ပဏီဖြစ်သည့် (Bonnier and Proventus Industrier)မှ ပိုင်ဆိုင်ထားသည်
Fox International Channels (FIC) သည် 20th Century Fox Studios တို့၏ ညီအမ ကုမ္ပဏီဖြစ်ပြီး၊ ကြည့်ရှုသူနည်းပါးသည့် ဆူအီမီတီဗီအား ဝယ်ယူကာ ၁၆ ရက် ၄ လ ၂၀၁၂ မှ စတင်ထုတ်လွှင့်ခဲ့သည်
အခကြေးငွေ ပေးဆောင်ကာ ကြည့်ရှုရသည့် ကေဘယ်လိုင်း ဆီအန်အန်သည်လည်း၊ အခမဲ့ရုပ်သံလိုင်းအဖြစ် ထုတ်လွှင့်နိုင်ရန် လျှောက်ထားရာတွင် အကြိမ်ကြိမ်ပယ်ချခံခဲ့ရသော်လည်း နောက်ဆုံးတွင် ထုတ်လွှင့်ခွင့်ရရှိခဲ့သည်
လူဦးရေ ၈၈.၆ ရာနှုန်းသည် အင်တာနက်အသုံးပြုကြသည်. ၂၀၀၇ ခုနှစ်အကုန်တွင် ၁.၅၂ သန်းသည်ဘရုတ်ဘန်းအသုံးပြုသူ (သို့) လူအယောက် ၁ ၀၀၀ တွင် ၂၈၇ ယောက်ရှိမည်
လူဦးရေတဝက်သည် အင်တာနက်တွင် ဈေးဝယ်ကြပြီး၊ ၂၀၁၁ ခုနှစ်တွင် လူဦးရေ ၄၂ရာခိုင်နှုန်းသည် အဆင့်မြင့် ဖုန်းများ အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
အိမ်ပြင်ပ နှင့် အလုပ်မှ လက်ကိုင်ကွန်ပျူတာသုံး၍ အင်တာနက်ချိတ်ဆက်ကြသူများမှာ ၂၆ရာခိုင်နှုန်းရှိသည်
မြန်နှုန်းမြင့်အင်တာနက်များကို ဖင်လန်ကျောင်းများ၊ သက္ကသိုလ်များ နှင့် စာကြည့်တိုက်အားလုံးတို့တွင် ချိတ်ဆက်ထားသည်
လူတိုင်းတွင် လက်ကိုင်ဖုန်းကိုယ်စီရှိကြသည်
တစ်ယောက်နှင့် တစ်ယောက်ဆက်သွယ်ရန်သာဖြစ်ပြီး၊ ဖုန်းမှ ထွေထွေထူးထူးလုပ်ခြင်းမျိုးမရှိ ၂၀၀၉ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင်, ဖင်လန် လန်းပန်းဆက်သွယ်ရေး နှင့် ကြေးနန်းဌာနမှ ၂၀၁၀ ဇူလိုင်မှ စ၍ လူတိုင်းတွင် အနည်းဆုံး မြန်နှုန်း ၁ အမ်ဘီစက္ကန့် အင်တာနက် ဆက်သွယ်ခွင့်ရှိရမည်ဟု အာမခံခဲ့သည်
ငမောက်ကျိန်ရွာ၊ ကျောက်ငူ
တခက်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Tahket)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ တနိုင်းမြို့နယ်၊ တရုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တရုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၅၉ ဦး၊ မ ၂၀၀၂ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၄၁၆၁ ဦး နေထိုင်သည်
ဍ (အသံထွက် ဒရင်ကောက်) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် တစ်ဆယ့်သုံးလုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ပင်လယ်နက် (အင်္ဂလိပ်: Black Sea) သည် ကုန်းတွင်းပိတ် ပင်လယ် ဖြစ်၍ ဥရောပတိုက် အရှေ့တောင်ဘက်ခြမ်း တစ်ခုလုံး၏ ဝန်းရံထားခြင်းခံရသည်
မြေထဲပင်လယ်၊ အေဂျင်ပင်လယ် တို့မှတဆင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာနှင့် ဆက်သွယ်ထားသည်
ဖန်လိင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanlein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝိန်းကောင်-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ နမ်ခမ်းဝူးမြို့နယ်၊ နမ့် ခမ်း ဝူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့် ခမ်း ဝူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၃၂ ဦး၊ မ ၂၁၂၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၄၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ယာကြီးတော (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yargyitaw(West))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ဆူးဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆူးဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၁ ဦး၊ မ ၄၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၀၈ ဦးနေထိုင်သည်
ညာမရောရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyarmayaw)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ မိုးနိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန့်ဂေါ်ကုန်းရွာ၊ မုဆိုးကွင်း
ဆင်ခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsinhkam)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ မိုင်းရယ်မြို့နယ်၊ မန်ပုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မန်ပုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၂၅ ဦး၊ မ ၁၁၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၉၄ ဦးနေထိုင်သည်
ငရုတ်ပင် (chili pepper) ကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် 'ကက်ဆီကမ်းအန်နျူ အမ်း'ဟု ခေါ်သည်
ငရုတ်စေ့များကို ဧပြီလမှ ဇွန်လအထိ ပျိုးခင်းများ၌ ကြဲပေးရသည်
စတုရန်း ၁ဝ ပေတွင် ငရုတ်စေ့ ၅ အောင်စ ကြဲလျှင်သင့်၏
အပင်ကလေးများထွက် လာ၍ လေးလက်မခန့်မျှ မြင့်လျှင် ပြောင်းရွှေ့၍ အတန်းလိုက် တစ်ပင်နှင့် တစ်ပင်ကို ၁၂ ပေခန့်ခြားကာ စိုက်ပေးသင့်သည်
မြေဩဇာကောင်းသောနေရာ၌ ငရုတ်ပင် စိုက်ပျိုးလျှင် ဖြစ်ထွန်းသည်
ဆောင်းတွင်းအတွက် မြေဩဇာထည့်ပေးပြီး သား ဖြစ်လျှင် နောက်ထပ်ထည့်ပေးရန် မလိုချေ
သို့ရာတွင် လွန်ခဲ့သည့် ခြောက်လအတွင်းမှာ မြေဩဇာ မထည့်ရသေးလျှင် ငရုတ်ပင်များကို မစိုက်မီ မြေဩဇာ ထည့်ပေးသင့်သည်
ရာသီဥတုခြောက်သွေ့နေပါက ၇ ရက်တစ်ပတ်လျှင် တစ်ကြိမ် ကျ ရေလောင်းပေးသင့်သည်
ပေါင်းသင်ပေးမှ အပင်များ သန်စွမ်းနိုင်သည်
မိုးတွင်းနှင့် ဆောင်းတွင်းတွင် အသီးများ ရင့်မှည့်ကြသည်
ငရုတ်သီးသည် အရှည် ၁ လက်မနှင့် ၁ လက်မခန့် ရှိသည်
အတွင်း၌ အစေ့ပြားကလေးအများ ရှိသည်
ငရုတ်သီးသည် အလွန်စပ်ပြီး သနပ်၊ လက်သုတ်စုံ စသည်တို့တွင် အနံ့အရသာ အတွက် အသုံးပြုကြသည်
ငရုတ်သည် ဆေးများဖော်စပ်ရာ၌ အသုံးဝင်သည်
ငရုတ်ကာလီ၊ ငရုတ်ဖရုံ၊ ငရုတ်မိုးမျှော်နှင့် ငရုတ်ရွှေအပ်ဟူ၍ ငရုတ်အမျိုးမျိုး ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ကွင်းကောက် (တောင်)
ဝက်ဖရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wethpa)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ မက်မန်းမြို့နယ်၊ ဝက်ဖကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
World Wide Web ကို အတိုကောက်အားဖြင့် WWW ဟု ခေါ်ပြီး ဝက်ဘ် (the Web)ဟု လူသိများသော ကမ္ဘာ့ပင့်ကူအိမ်ဟု တင်စားခေါ်ဝေါ်သည့် World Wide Web သည် အင်တာနက်မှတဆင့် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ထားသည့် ဟိုက်ပါတက် (စ်)ခေါ် အထူးစားသားပါ စာရွက်စာတမ်းများဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည့် စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ဝက်ဘ် ဘရောက်ဆာတစ်ခုဖြင့် စာသား၊ ရုပ်ပုံများ၊ ဗွီဒီယိုများ၊နှင့် အခြားမီဒီယာစုံ ပါဝင်သောဝက်ဘ်စာမျက်နှာများကို ကြည့်ရှုနိုင်ပြီး ၎င်းတို့အချင်းချင်းချိတ်ဆက်ထားသည့် အထူးကွင်းဆက်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ပါလင့်(ခ်)များ (hyperlinks) အသုံးပြုခြင်းဖြင့် သွားလာကြည့်ရှုနိုင်သည်
တီထွင်သူမှာ Sir Tim Berners-Lee ဖြစ်ပြီး CERNကုမ္ပဏီကို ၁၉၉၀ တွင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ပြီး Worldwide ကိုရရှိနိုင်သည်
World Wide Web Consortium၏ ဒါရိုက်တာဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး အင်ဂျင်နီယာ နှင့် ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင် တင်မ် ဘာနာလီသည် ယခင်က ဟိုက်ပါတက်(စ်) စနစ်ကိုများ၏ အယူအဆကို အသုံးပြု၍ နောင်တွင် တဖြည်းဖြည်း World Wide Web ဖြစ်လာမည့် အဆိုပြုလွှာကို ၁၉၈၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ရေးသားခဲ့သည်
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံ ဂျင်နီဗာမြို့ရှိ CERN တွင် Berners-Lee နှင့် Belgian ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာရှင် Robert တို့သည် http:www.w3.orgTR2005WD-swbp-skos-core-guide-20051102t Cailliau “အသုံးပြုသူများ ဆန္ဒရှိသည့်အတိုင်း လှန်လှောကြည့်ရှုနိုင်သည့် web တစ်ခု၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ် အမျိုးမျိုးသော သတင်းအချက်အလက်များကို ချိတ်ဆက်ရန်နှင့် ဆက်သွယ်ရယူရန်  HyperText ” ကို အသုံးပြုရန် အဆိုပြုခဲ့ကြပြီး ဒီဇင်ဘာလတွင် စီမံကိန်းကို အများပြည်သူသို့ မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သည်
“၎င်းတို့၏ စိတ်ကူးစိတ်သန်းများနှင့် ဘုံစီမံကိန်းတစ်ခု၏ အဘက်ဘက်မှ ရှုမြင်သုံးသပ်ချက်များကို ဝေမျှရန် အဝေးနေရာများမှ စုပေါင်းလုပ်ဆောင်နိုင်သော လူသားတို့၏ ဗဟုသုတနှင့် ယဉ်ကျေးမှု အစုအဝေးဖြစ်စေရန် World-Wide Web (W3) ကို ဖန်တီးခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
” အာသာစီကလာ့ခ်(Arthur C. Clarke) က တစ်နေ့တွင် ဂြိုဟ်တုများသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် အချက်အလက် လွှဲပြောင်းခြင်းနှင့် ဗွီဒီယိုညီလာခံပြုလုပ်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံးကို လုပ်ဆောင်ခွင့်ပေးရန် မိတ္တူကူးစက်၊ တယ်လီဖုန်း၊ TV နှင့် ကွန်ပျူတာငယ်တစ်ခုတို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို ပေါင်းစပ်ပေးလိမ့်မည်ဖြစ်သော office console တစ်ခုကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် “ကမ္ဘာ့ ဗဟုသုတကို ကျွန်ပ်တို့၏ လက်ချောင်းထိပ်များဆီသို့ ယူဆောင်လိမ့်မည်” ဟု Popular Science တွင် ၁၉၇၀ခုနှစ် မေလတွင် ခန့်မှန်းခဲ့သည်
၁၉၈၉ခုနှစ် မတ်လတွင် တင်(မ်)ဘာနာ(စ်)-လီးသည် ၁၉၈၀ခုနှစ်က ၎င်း တည်ဆောက်ခဲ့သော ဒေတာဘေ့(စ်)နှင့် ဆော့(ဖ်)ဝဲ စီမံကိန်းဖြစ်သည့် ENQUIRE ကို ရည်ညွှန်းထားသော အဆိုပြုလွှာ တစ်ခုကို ရေးသားခဲ့သည်
အဆိုပြုလွှာတွင် ပိုမို၍ ပြည့်စုံသော သတင်းအချက်အလက် စီမံခြင်းစနစ်ကို ရှင်းပြထားသည်
Robert Cailliau ၏ အကူအညီဖြင့် သူသည် client–server ဟုခေါ်သည့် ဗဟိုမှထိန်းချုပ်သည့် နည်းစနစ်ကို အသုံးပြုကာ "ဘရောက်ဆာများ" အားဖြင့် ဟိုက်ပါတက်(စ်) စာရွက်စာတမ်းများပါ ကွန်ယက်တစ်ခုကို ကြည့်ရှုနိုင်သည့် "WorldWideWeb" (စာလုံးတစ်လုံး၊ "W3"ဟုလည်းခေါ်) ဟုခေါ်သော "ဟိုက်ပါတက်(စ်) စီမံကိန်း" တစ်ခုကို တည်ဆောက်ရန် ပိုမို၍ စနစ်ကျသော အဆိုပြုလွှာကို (၁၉၉၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ရက်တွင်) ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဤအဆိုပြုလွှာက ကြည့်ရုံသာ ကြည့်နိုင်သော ဝက်(ဘ်)ကို သုံးလအတွင်း တည်ဆောက်နိုင်လိမ့်မည်ဖြစ်ပြီး “စာဖတ်သူများက ကွင်းဆက်သစ်များနှင့် အကြောင်းအရာများကို ဖန်တီးနိုင်ခြင်းနှင့် ထို့အတွက်ကြောင့် စာရေးသားခြင်းသည် တစ်လောကလုံးနှင့် သက်ဆိုင်လာမှု ဖြစ်လာစေရန်” ထို့အပြင် “စာဖတ်သူ စိတ်ဝင်စားသော အကြောင်းအရာသစ် ရှိလာလျှင် သူသူမ ထံသို့ အလိုအလျောက် အကြောင်းကြားနိုင်ရန်” ဖန်တီးတည်ဆောက်ခြင်းမှာ ခြောက်လကြာမြင့်မည် ဟုခန့်မှန်းခဲ့သည်
ပြည့်စုံရန် အနည်းငယ် ပိုမို၍ ရှည်လျားစွာ ရှင်းထားသော Web 2.0 နှင့် RSSAtom တို့ကိုလည်း ကြည့်ပါ
Brown University ရှိ Institute for Research in Information and Scholarship မှ နည်းပညာသစ်ဖြစ်သော အီလက်ထရောနစ် စာအုပ် နည်းပညာက Dynatext SGML ဖတ်သည့်ကိရိယာ အပြီးတွင် အဆိုပြုလွှာကို ပုံစံထုတ်ခဲ့သည်
CERN က လိုင်စင်ရယူထားသော dynatext စနစ် သည် နည်းပညာပိုင်းဆိုင်ရာ အဆင့်မြင့်ပြီး SGML ISO 8879:1986မှ hypermedia သို့ HyTime အတွင်း တိုးချဲ့မှုတွင် အဓိက နေရာမှ ပါဝင်ခဲ့သည်
သို့သော် ၎င်းကို ဈေးအလွန်ကြီးပြီး တိကျစွာဆိုရလျှင် စာရွက်စာတမ်း တစ်ခုချင်းစီနှင့် စာရွက်စာတမ်း ပြင်ဆင်မှု တစ်ခုချင်းစီအတွက် အခကြေးငွေဖြစ်သည့် ယေဘုယျအားဖြင့် စွမ်းအင်မြင့်မားသော physics community တွင် အသုံးပြုရန် သင့်လျော်မှုမရှိသည့် လိုင်စင်ပေးခြင်း policy  ရှိသည် ယူဆခဲ့ကြသည်
CERN တွင် Berners-Lee အသုံးပြုခဲ့သော ဤ NeXT ကွန်ပျူတာသည် ပထမဆုံး web server  ဖြစ်လာခဲ့သည်
NeXT Computer တစ်ခုကို Barners-Lee က ကမ္ဘာ့ ပထမဆုံး web server အဖြစ် အသုံးပြုခဲ့ပြီး ၁၉၉၀ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး web browser ဖြစ်သော WorldWideWeb ကို ရေးသားရန်လည်း အသုံးပြုခဲ့သည်
Barners-Lee သည် အလုပ်လုပ်ဆောင်နေသော web တစ်ခုအတွက် လိုအပ်သော ကိရိယာအားလုံးကို တည်ဆောက်ခဲ့သည်-ပထမဆုံး web browser   နှင့် စီမံကိန်းအကြောင်း ရေးသားဖော်ပြထားသော ပထမဆုံး web စာမျက်နှာများဖြစ်သည်
၁၉၉၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် သူသည် alt.hypertext newsgroup တွင် World Wide Web စီမံကိန်း၏ အနှစ်ချုပ်ကို တင်ပြခဲ့သည်
ဤနေ့စွဲကို အင်တာနက်ပေါ်တွင် အများပြည်သူ ရရှိနိုင်သော ဝန်ဆောင်မှုအဖြစ် web ၏ နိဒါန်းဟုလည်း အမှတ်အသားပြုခဲ့ကြသည်
ဥရောပ ပြင်ပရှိ ပထမဆုံး server ကို SPIRES-HEP data base ကို လက်ခံရန် SLAC တွင် တပ်ဆင်ခဲ့ကြသည်
ရှင်းလင်းချက်များသည် ဤဖြစ်ရပ်၏ နေ့စွဲနှင့် ပတ်သက်၍ သိသာစွာ ကွဲလွဲနေသည်
World Wide Web Consortium က ၁၉၉၂ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလဟုဆိုပြီးSLAC ကိုယ်တိုင်ကမူ ၁၉၉၁ခုနှစ်ဟု ကြေညာသည်
ဤသည်မှာ A Little History of the World Wide Web ခေါင်းစဉ်ရှိသော W3C စာရွက်စာတမ်း တစ်ခုမှ ထောက်ပံ့ခြင်းဖြစ်သည်
Hypertext ၏ အဓိကျသော အခြေခံ အယူအဆမှာ Brown University ရှိ Hypertext Editing System (HES)၊ Tes Nelson ၏ Xanadu စီမံကိန်း နှင့် Douglas Engelbart ၏ oN-Line System (NLS)တို့ကဲ့သို့ ၁၉၆၀ခုနှစ်များက စီမံကိန်းအဟောင်းများမှ စတင်ခဲ့သည်
Nelson နှင့် Engelbart  နှစ်ယောက်လုံးကို ၁၉၄၅ခုနှစ်တွင် "As We May Think" စာစီစာကုံး၌ ဖော်ပြထားသည့် Vennevar Bush ၏ microfilm  အခြေပြု "memex" က လှုံ့ဆော်ပေးခဲ့သည်
Barners-Lee ၏ တီထွင်မှုမှာ hypertext ကို အင်တာနက်နှင့် လက်ဆက်ပေးရန်ဖြစ်သည်
သူ၏ Weaving The Web ဟူသည့် စာအုပ်တွင်ရှင်းပြထားသည်မှာ သူသည် နည်းပညာနှစ်ခုအကြား လက်ထပ်ခြင်းသည် ထိုနည်းပညာနှစ်ခုလုံး၏ နည်းပညာ အသိုင်းအဝိုင်းတွင်းသို့ ဝင်ဆံ့စေနိုင်ကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် အကြံပြုခဲ့သော်လည်း မည်သူကမျှ သူ၏ဖိတ်ခေါ်မှုကို လက်မခံခဲ့သောကြောင့် နောက်ဆုံးတွင် သူကိုယ်တိုင် စီမံကိန်းကို လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
စီမံကိန်းကို လုပ်ဆောင်နေစဉ် သူသည် web နှင့် မည်သည့်နေရာတွင်မဆိုပေါ်ရှိ အရင်းအမြစ်များအတွက် တကမ္ဘာလုံးအတိုင်းအတာနှင့် ထပ်တူညီမှုမရှိစေသော သတ်မှတ်ချက်ပေးနိုင်သည့် စနစ်တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်ခဲ့သည်- Universal Document Identifier (UDI), နောင်တွင် Uniform Resource Locator (URL) နှင့် Uniform Resource Identifier (URI) ဟု လူသိများသည်
ပုံနှိပ်ခြင်း ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကား HyperText Markup Language (HTML)နှင့် Hypertext Transfer Protocol (HTTP).World Wide Web တွင် အခြား hypertext  စနစ်များနှင့် ကွဲပြားခြားနားမှု အချို့ရှိသည်
web သည် လမ်းညွှန်မှုနှစ်ခုပါသော ကွင်းဆက်များထက် တစ်ခုတည်းကိုသာ လမ်းညွှန်ပေးရန် လိုအပ်သည်
ဤသို့ဖြင့် တစ်စုံတစ်ဦးသည် အခြားအရင်းအမြစ်တစ်ခုသို့ ထိုအရင်းအမြစ်၏ ပိုင်ရှင်၏ လုပ်ဆောင်မှုမပါဘဲ ချိတ်ဆက်နိုင်သည်
web server များနှင့် browser များ(အစောပိုင်း စနစ်များနှင့် နှိုင်းယှဉ်လျှင်) အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် ကြုံရသည့် အခက်အခဲအခဲကို သိသာစွာ လျှော့ချနိုင်ခဲ့သည်
သို့သော် အကျိုးဆက်မှာ ကွင်းဆက်ပုပ်ခြင်း ပြဿနာကို ဖြစ်စေခဲ့သည်
ယခင် HyperCard နှင့်မတူဘဲ World Wide Web သည် တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းက ပိုင်ဆိုင်ခြင်း မဟုတ်ပေ
server များနှင့် ဆက်သွယ်ထားသော ကွန်ပျူတာများကို အမှီအခိုကင်းစွာ လုပ်ဆောင်နိုင်စေပြီး တိုးချဲ့မှုများကိုလည်း လိုင်စင်သတ်မှတ်ချက်များမပါဘဲ ထပ်ထည့်နိုင်စေသည်
၁၉၉၃ခုနှစ် ဧပြီလ ၃၀ရက်နေ့တွင် CERN က World Wide Web သည် အခကြေးငွေ ပေးစရာမလိုဘဲ လူတိုင်းအတွက် အခမဲ့ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
ကြေညာချက်အပြီး နှစ်လအကြာတွင် Gopher protocol သည် အခမဲ့ မဟုတ်တော့ချေ
ဤသည်က Gopher ကို လျင်မြန်စွာ ဖယ်ရှားပြီး web ဆီသို့ ဦးတည်လာစေသည်
အစောပိုင်း ရေပန်းစားသော web browser မှာ HyperCard ကို အခြေခံသော ViolaWWW ဖြစ်သည်
World Wide Web သည် ၁၉၉၃ခုနှစ်တွင် စတင်မိတ်ဆက်ခဲ့သော Mosaic Web browser  ဖြင့် အစပြုခဲ့သည်ဟုပညာရှင်များက ယေဘုယျအားဖြင့် သဘောတူညီကြသည်
၎င်းသည် University of Illinois at Urbana-Champaign (NCSA-UIUC)ရှိ National Center for Supercomputing Applications မှ Marc Andreessen ဦးဆောင်သော အဖွဲ့တစ်ခုက ဖန်တီးခဲ့သော graphic ဆိုင်ရာ browser ဖြစ်သည်
Mosaic ကို High Performance Computing and Communication Act of 1991 က အစပြုခဲ့သော ရန်ပုံငွေအစီအစဉ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး U.S. Senator  Al Gore ရှေ့ဆောင်ခဲ့သော တွက်ချက်ရေး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု အများအပြားထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည့် U.S. High-Performance Computing and Communications Initiative က ရန်ပုံငွေ ထောက်ပံ့ပေးသည်
[18] Mosaic ကို မထုတ်လွှတ်မီက ပုံမှန်အားဖြင့် web စာမျက်နှာများတွင် graphic များသည် စာသားများနှင့် အတူတကွမရှိဘဲ အင်တာနက်ပေါ်တွင် သုံးစွဲလျက် ရှိသော Gopher နှင့် Wide Area Information Servers (WAIS)တို့ကဲ့သို့သော protocol ဟောင်းများထက် လူကြိုက်နည်းလျက်ရှိသည်
Mosaic ၏ graphic  ဆိုင်ရာ အသုံးပြုသူများအတွက် မျက်နှာပြင်သည် လူကြိုက်အများဆုံး အင်တာနက် protocol သေချာပေါက် ဖြစ်လာစေသည်
၁၉၉၄ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ၊ European Organization for Nuclear Research (CERN)မှ ထွက်ခွာအပြီးတွင် Tim Berners-Lee သည် World Wide Web Consortium (W3C) ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
၎င်းကို Massachusetts Institute of Technology ရှိ ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ စမ်းသပ်ခန်း(MITLCS) တွင် အင်တာနက်ကို ရှေ့ဆောင်လမ်းပြပြုခဲ့သော Defense Advanced Research Projects Agency (DARPA) အထောက်အပံ့ဖြင့် တည်ထောင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
တစ်နှစ်အကြာတွင် INRIA (ပြင်သစ် အမျိုးသား ကွန်ပျူတာ သုတေသန စမ်းသပ်ခန်း တစ်ခု)၌ ဥရောပ ကော်မရှင် DG InfSo အထောက်အပံ့နှင့် ဒုတိယ ဆိုဒ်ကိုလည်းကောင်း၊ ၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံရှိ ကိုင်အို တက္ကသိုလ်တွင် တိုက်များနှင့်ဆိုင်သော တတိယဆိုဒ်ကိုလည်းကောင်း ဖန်တီးခဲ့ကြသည်
၁၉၉၄ခုနှစ်အကုန်တွင် လက်ရှိ စံချိန်စံညွှန်းနှင့် နှိုင်းယှဉ်သော် သေးငယ်နေသေးသော်လည်း သတိပြုမိထိုက်သော website  အတော်များများမှာ ထိထိရောက်ရောက် လုပ်ဆောင်နေပြီဖြစ်သည်
၎င်းတို့ထဲမှ အများစုမှာ ယနေ့ ခေတ်စားနေသော ဝန်ဆောင်မှုများအတွက် ရှေ့ဆောင်လမ်းပြ သို့မဟုတ် လှုံ့ဆော်မှုများ ဖြစ်သည်
Domain အမည်များနှင့် HTML တို့အတွက် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းများ ဖြည့်စွက်လျက် ရှိနှင့်ပြီး အင်တာနက်ကို ချိတ်ဆက်ခြင်းဖြင့် ကမ္ဘာတလွှားတွင် အခြားသော website များကို ဖန်တီးထားကြသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ Berners-Lee  သည် web စံချိန်စံညွှန်းများ(ဥပမာ web စာမျက်နှာများ ဖန်တီးရေးသားသော markup languages)ကို သတ်မှတ်ရာတွင် အဓိက အခန်းကဏ္ဍမှ တက်ကြွစွာ ပါဝင်ခဲ့ပြီး များမကြာမီနှစ်များတွင် ၎င်း၏ Semantic Web အယူအဆကို ထောက်ခံပြောဆိုခဲ့ကြသည်
World Wide Web သည် သုံးရလွယ်ကူပြီး ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်ရှိသော ပုံစံဖြင့် အင်တာနက်ပေါ်တွင် သတင်းအချက်အလက်များကို ဖြန့်ဝေနိုင်ခဲ့သည်
ထို့ကြောင့် အင်တာနက်အသုံးပြုမှုကို လူသိများစေရန်ပြုလုပ်ရာတွင် အရေးပါခဲ့သည်
ဝေါဟာရနှစ်ခုကို ရောထွေးစွာ အသုံးပြုနေကြသော်လည်း World Wide Web နှင့် အင်တာနက် သည် အနက်တူသံကွဲစကား မဟုတ်ပါ
web သည် အင်တာနက်၏ အပေါ်ဆုံးရှိ အသုံးချprogram တစ်ခုဖြစ်သည်
အင်တာနက် နှင့် World Wide Web ဝေါဟာရများကို နေ့စဉ်သုံးစကားပြောများတွင် မကြာခဏ ပြောဆို သုံးစွဲကြသည်
သို့သော် အင်တာနက်နှင့် World Wide Web မှာ တစ်ခုတည်းမဟုတ်သကဲ့သို့ တူညီမှုလည်းမရှိပါ
အင်တာနက်သည် ကွန်ပျူတာ ကွန်ယက်များ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ထားသော ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ စနစ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ခြားနားမှုမှာ web သည် အင်တာနက်ပေါ်တွင် လုပ်ငန်းလည်ပတ်သော ဝန်ဆောင်မှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
၎င်းသည် စာရွက်စာတမ်းများနှင့် အခြားသော အရင်းအမြစ်များကို hyperlink များ၊ URL များဖြင့် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်ထားသော အစုအစည်းဖြစ်သည်
အချုပ်ဆိုရသောweb သည် အင်တာနက်ပေါ်တွင် လုပ်ငန်းလုပ်ဆောင်သော အသုံးချ program တစ်ခု ဖြစ်သည်
World Wide Web ပေါ်ရှိ web စာမျက်နှာ တစ်ခုကို ကြည့်ရှုရန် စာမျက်နှာ၏ URL ကို web browser ထဲသို့ စာရိုက်သွင်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုစာမျက်နှာ သို့မဟုတ် အရင်းမြစ်သို့ ချိတ်ဆက်ထားသော hyperlink တစ်ခုနောက်သို့ လိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း စတင်လေ့ရှိသည်
ထို့နောက် web browser သည် ခေါ်ယူရန်နှင့် စာမျက်နှာပေါ်တွင် ပြသရန် မြင်ကွင်းနောက်ကွယ်ရှိ ဆက်သွယ်ရေး message များ အတွဲလိုက်ကို စတင်လုပ်ဆောင်သည်
ရှေးဦးစွာ တကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖြန့်ဝေပေးသော Domain Name System – DNS ဟုခေါ်သည့် အင်တာနက် data base ကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် URL ၏ server အမည် အပိုင်းကို IP လိပ်စာ ထဲသို့ ခွဲထည့်လိုက်သည်
web server ကို ချိတ်ဆက်ရန် ဤ IP လိပ်စာ လိုအပ်သည်
ထို့နောက် browser သည် ထိုလိပ်စာအတိအကျရှိသော web server သို့ HTTP တောင်းခံမှုကို ပို့ခြင်းဖြင့် အရင်းမြစ်ကို တောင်းခံသည်
ပုံစံမှန်သော web စာမျက်နှာတစ်ခုအတွက် စာမျက်နှာ၏ HTML စာသားကို ဦးစွာ တောင်းခံပြီး web  browser က ချက်ချင်း သရုပ်ခွဲသည်
ထို့နောက် စာမျက်နှာ တစ်ခုလုံး ပြည့်စုံစေရန်လိုအပ်သော ရုပ်ပုံများနှင့် အခြား မည်သည့်ဖိုင်များကိုမဆိုအတွက် ထပ်ဆင့် တောင်းခံမှုများ ပြုလုပ်သည်
Website တစ်ခု၏ ရေပန်းစားမှုကို တိုင်းတာသော စာရင်းအင်းများသည် အများအားဖြင့် စာမျက်နှာကို ကြည့်ရှုခံရမှု အရေအတွက် သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာ server ကို ‘ထိချက်များ’(file တောင်းခံမှုများ) အရေအတွက်တို့အပေါ် အခြေခံကြသည်
Web server က ဤဖိုင်များကို လက်ခံနေစဉ် ဘရောက်ဆာများသည် ၎င်း၏ HTML၊ Cascading Style Sheets (CSS) သို့မဟုတ် အခြား စာမျက်နှာကို ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်သော ဘာသာစကားများက သတ်မှတ်ထားသည့်အတိုင်း စာမျက်နှာကို မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ အဆင့်ဆင့် ပို့ဆောင်ပေးနိုင်သည်
အသုံးပြုသူ မြင်ရသော မျက်နှာပြင်ပေါ်ရှိ web စာမျက်နှာကို ထုတ်လုပ်ရန် ရုပ်ပုံများနှင့် အခြား အရင်းအမြစ်များ ပါဝင်သည်
web စာမျက်နှာ အများစုတွင် ဆက်နွယ်နေသော စာမျက်နှာများ သို့မဟုတ် ဆွဲချကူးယူနိုင်သော file  များ၊ မူလ စာရွက်စာတမ်းများ၊ အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များနှင့် အခြား web  အရင်းအမြစ်များသို့ ချိတ်ဆက်ထားသော hyper link များ ပါဝင်သည်
အသုံးဝင်ပြီး ဆက်နွယ်နေသော အရင်းမြစ်များများအချင်းချင်း hypertext  အချိန်အဆက်များမှတဆင့် အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ထားသည့် ထိုကဲ့သို့သော အစုအစည်းကို web သတင်းအချက်အလက်များဟု ခေါ်ဆိုသည်
အင်တာနက်ပေါ်တွင် ပုံနှိပ်ခြင်းကို Tim Berners-Lee က WorldWideWeb (မူလ CamelCase တွင် တစ်ဆက်တည်းရေးပြီး နောက်ပိုင်းတွင် ထိုသို့ မရေးတော့ချေ
ဟု ၁၉၉၀ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် ပထမဆုံး ခေါ်ဝေါ်ခဲ့သည်
Hyperlink များကို သရုပ်ဖော်ခြင်းဖြင့် WWW ၏ တစ်မိနစ် အချိန်ပိုင်းငယ်အတွက် graphic  ကိုယ်စားပြုချက် hyperlink များကို ဖျောက်ဖျက်ခြင်း၊ နေရာပြန်လည်ချထားခြင်း သို့မဟုတ် မတူညီသော အကြောင်းအရာဖြင့် အစားထိုးခြင်း ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် web အရင်းမြစ် အများအပြားသည် အချိန်နှင့်အမျှ ညွှန်ုပြမှုများ ပြောင်းလဲနေသည်
ဤသည်က hyperlink များကို အသုံးမဝင် ဖြစ်စေပြီး ဤထူးခြားမှုကို ကွင်းဆက်ပုပ်ခြင်း အဖြစ် ရည်ညွှန်းကာ ၎င်းကြောင့် ထိခိုက်သော hyperlink များကို ကွင်းဆက်သေများဟု ခေါ်လေ့ရှိသည်
web ၏ သက်တမ်းတိုတောင်းလှသော သဘာဝက website  အများအပြားကို ရရှိရန် ကြိုးစားမှုများစွာကို တွန်းအားပေးခဲ့သည်
၁၉၉၆ခုနှစ်တွင် စတင်ခဲ့သော Internet Archive  သည် လူသိများသော ကြိုးစားမှုများထဲမှ တစ်ခုဖြစ်သည်
Ajax (ကွန်ပျူတာ ပရိုဂရမ်ရေးခြင်း)JavaScript သည် scripting ကွန်ပျူတာ ဘာသာစကား ဖြစ်ပြီး ၁၉၉၅ခုနှစ်တွင် Brendan Eich က web  စာမျက်နှာများအတွင်း အသုံးပြုရန် စတင် ဖန်တီးခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် Netscape က ဆက်လက်လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
[22] စံညွှန်းမီ မူကွဲမှာ ECMAScript ဖြစ်သည်
အထက်တွင် ဖော်ပြထားသော စာမျက်နှာတစ်ခုပြီးမှ နောက်တစ်ခု ဖွင့်ရသော ပုံစံ၏ ကန့်သတ်ချက်များကို ကျော်လွှားရန် အချို့ web အသုံးချprogram များသည်လည်း Ajax (အလုပ်တစ်ခုမပြီးမီ နောက်တစ်ခုကို လက်ခံသော JavaScript နှင့် XML) ကို သုံးကြသည်
JavaScript ကို sever အတွက် အပို HTTP တောင်းခံမှု ပြုလုပ်နိုင်သော စာမျက်နှာနှင့် ဖြန့်ဝေသည်
တောင်းခံမှုမှာ mouse ကို နှိပ်ခြင်းကဲ့သို့သော အသုံးပြုသူများ၏ လှုပ်ရှားမှုကို တုံ့ပြန်ခြင်းသော်လည်းကောင်း အချိန်ကုန်လွန်မှုပေါ် မူတည်၍ သော်လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်သည်
Server ၏ တုံ့ပြန်မှုများကို တုံ့ပြန်မှုတစ်ခုစီအတွက် စာမျက်နှာသစ်များ ဖန်တီးခြင်းထက် လက်ရှိစာမျက်နှာကို ပြင်ဆင်ရန် အသုံးပြုလေ့ရှိသည်
ထို့ကြောင့် server သည် ကန့်သတ်ထားသော တိုးပွားလာသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ထောက်ပံ့ရန်သာ လိုအပ်သည်
Ajax အမျိုးမျိုး တောင်းဆိုမှုကို တပြိုင်နက် လုပ်ဆောင်နိုင်သည့်အတွက် data  ဆွဲထုတ်ယူနေစဉ်မှာပဲ အသုံးပြုသူများသည် စာမျက်နှာတစ်ခုဖြင့် အပြန်အလှန် လုပ်ဆောင်နိုင်သည်
အချို့ web အသုံးချ program များသည် သတင်းအချက်အလက် အသစ်ရှိမရှို မေးရန် server ကို စစ်ဆေးလေ့ရှိသည်
World Wide Web တွင် အသုံးပြုနေသော ဒိုမိန်းအမည် အများအပြားသည် www ဖြင့် အစပြုခြင်းမှာ ယခင်ကတည်းက ပြုလုပ်ကြသည့်နည်းတူ ၎င်းတို့ပေးသော ဝန်ဆောင်မှုပေါ်မူတည်၍ အင်တာနက် လက်ခံဟို့(စ်) (ဆာဗာများ) ကို အမည်ပေးခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ဝက်(ဘ်)ဆာဗာတစ်ခုအတွက် လက်ခံဟို့(စ်)အမည်သည် ပုံမှန်အားဖြင့် www ဖြစ်သည်
FTP ဆာဗာ တစ်ခုအတွက် ftp ဖြစ်ပြီး USENET သတင်း ဆာဗာ တစ်ခုအတွက် news သို့မဟုတ် nntp ဖြစ်သည်
လက်ခံဟို့(စ်)အမည်များသည် ဒိုမိန်းအမည်စနစ်(Domain Name System - DNS) ဒိုမိန်းခွဲ အမည်များအဖြစ် မြင်ရသည်၊ ဥပမာ- www.example.com
'www' ကို ဒိုမိန်းခွဲအဖြစ် အသုံးပြုရန် မည်သည့် နည်းပညာဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ပေါ်လစီဆိုင်ရာ စံချိန်စံညွှန်းကမျှ မသတ်မှတ်ချေ - အကယ်ပင် ပထမဆုံး ဒိုမိန်းခွဲအမည်မှာ nxoc01.cern.ch ဖြစ်ပြီး၊www မပါသော ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်ပေါင်း များစွာ ရှိသည်
တည်ဆောက်ပြီး ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ် အများအပြားသည် 'www' ကို သုံးစွဲဆဲဖြစ်သည် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် 'www2'၊ 'secure' စသည်ဖြင့် အခြား ဒိုမိန်းခွဲများကို တီထွင်ကြသည်
ထိုကဲ့သို့သော ဝက်(ဘ်)ဆာဗာများသည် ဒိုမိန်းအရင်းခံ(ဥပမာ- example.com) နှင့် www ဒိုမိန်းခွဲ (ဥပမာ- www.example.com) နှစ်ခုလုံးက ဆိုဒ်တစ်ခုတည်းကို ရည်ညွှန်းရန် စီစဉ်ထားရှိသည်
အခြားဝက်(ဘ်)ဆာဗာများမှာ ပုံစံ တစ်ခုမဟုတ်တစ်ခု လိုအပ်သည် သို့မဟုတ် ၎င်းတို့သည် ကွဲပြားခြားနားသော ဝက်(ဘ်)ဆိုဒ်များသို့ ညွှန်နိုင်သည်
ဝက်(ဘ်)ဆာဗာများ အစုအဝေးသို့ ရည်ညွန်းသော CNAME မှတ်တမ်း တစ်ခုကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် ဒိုမိန်းခွဲ အသုံးပြုခြင်းသည် နောင်လာမည့် ဝက်(ဘ်)သွားလာမှုတွင် အလုပ်ဝန် ညီမျှစေခြင်း အတွက် အသုံးဝင်သည်
လက်ရှိတွင် ဒိုမိန်းခွဲတစ်ခုကိုသာ cname (အခြားအမည်တစ်ခု ပေးထားခြင်း) လုပ်နိုင်သောကြောင့် အခြေခံ ဒိုမိန်းအရင်းခံကို အသုံးပြုခြင်းဖြင့် တူညီသောရလဒ်ကို မရရှိနိုင်ပါ
အသုံးပြုသူတစ်ယောက်သည် ဝက်(ဘ်)ဘရောက်ဆာ၏ လိပ်စာထည့်သွင်းရမည့်နေရာတွင် မပြည့်စုံသော ဝက်(ဘ်)လိပ်စာတစ်ခုကို ထည့်သွင်းပါက အချို့ ဝက်(ဘ်)ဘရောက်ဆာများသည် ရှေ့ဆက်စာလုံး "www" ကို ၎င်း၏ အစတွင် အလိုအလျောက်ထည့်ပေးပြီး အဆုံးတွင် ပျောက်ဆုံးနေသည်ဟု ယူဆရသည့် အရာပေါ်မူတည်၍ ".com"၊ ".org" နှင့် ".net" တို့ကို ထည့်ပေးနိုင်သည်
ဥပမာ 'microsoft' ကို ထည့်သွင်းပါက http:www.microsoft.com ဟု ပြောင်းလဲပြီး 'openoffice' ဆိုပါက http:www.openoffice.org သို့ ပြောင်းလဲပေးသည်
ဤသွင်ပြင်လက္ခဏာကို ၂၀၀၃ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် 'Firebird' ဟူသော အမည်ဖြင့်ရှိနေသေးသည့် မော့ဇီလာ ဖိုင်းယားဖောက်(စ်) (Mozilla Firefox) ၏ အစောပိုင်း မူကွဲများတွင် စတင်ခဲ့သည်
[25] ၂၀၀၈ခုနှစ်တွင် ထိုအယူအဆနှင့် တူညီသော အယူအဆအတွက် Microsoft ကို US မူပိုင်ခွင့် ပေးခဲ့သည်ဟု ဆိုသည်
URIများတွင် လုပ်ဆောင်ပုံစနစ်ကို သတ်မှတ်သည့် (http: သို့မဟုတ် https:) သည် hypertext ရွှေ့ပြောင်း ပရိုတိုကော(လ်)နှင့် HTTP Secure အသီးသီးသို့ ရည်ညွှန်းပြီး တောင်းခံမှုနှင့် တုံ့ပြန်မှုတို့တွင် အသုံးပြုရန် ဆက်သွယ်ရေး ပရိုတိုကော(လ်)ကို သတ်မှတ်ထားသည်
HTTP ပရိုတိုကော(လ်)သည် World Wide Web လုပ်ငန်းလည်ပတ်ရန် အခြေခံဖြစ်ပြီး စာကားဝှက် သို့မဟုတ် ဘဏ်နှင့်ပတ်သက်သော အချက်အလက်များကဲ့သို့ အထူးလျှို့ဝှက် သတင်းအချက်အလက်များကို အများသုံးအင်တာနက်ပေါ်တွင် လဲလှယ်ရန် လိုအပ်ပါက HTTPS တွင် ပါဝင်သော လျှို့ဝှက်ကုတ်စနစ်သည် လိုအပ်သော အလွှာတစ်ခုကို ထပ်ထည့်သည်
ချန်လှပ်ထားပါက web browser များသည် အများအားဖြင့် လုပ်ဆောင်ပုံစနစ်ကို URLများနှင့်လည်း ကြိုတင်တွဲထားတတ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားတွင် www ၏ အသံထွက် မှာ စာလုံးများ၏ သီးခြားအသံထွက်အတိုင်း  ဖြစ်သည်
အချို့ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အသုံးပြုသူများ က dub-dub-dub  ဟု အသံထွက်သော်လည်း မတွင်ကျယ်ပေ
တစ်ခါက အင်္ဂလိပ် စာရေးဆရာ Douglas Adams က The Independent on Sunday (၁၉၉၉) တွင်- “World Wide Web ဆိုတာ ကျွန်တော်သိသမျှထဲမှာ သူ့ကို အတိုကောက်ပြုလုပ်လိုတဲ့ အရာထက် သုံးဆရှည်ရှည်ပြောရတဲ့ တစ်ခုတည်းသော အတိုကောက်ပုံစံပါပဲ” ဟု ခနဲ့တဲ့တဲ့ ပြောခဲ့သည်
Stephen Fry က နောက်ပိုင်းတွင် သူ၏ "Podgrammes" မီဒီယာဖိုင် ဇာတ်လမ်းတွဲများတွင် "wuh wuh wuh " ဟု အသံထွက်ခဲ့သည်
Mandarin  တရုတ်ဘာသာစကားတွင် World Wide Web ကို phono-semantic matching (အသံထွက်နှင့် အဓိပ္ပာယ် နှစ်ခုလုံးနှင့် လိုက်ဖက်ရန် ပြန်ဆိုခြင်း) မှတဆင့် wàn wéi wǎng (万维网) ဟု အများအားဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုကြသည်
၎င်းသည် www နှင့် လိုက်လျောညီထွေရှိပြီး စာပေအရ “အတိုင်းအတာ ကွန်ယက်” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဘာသာပြန်ဆိုမှုမှာ World Wide Web ၏ ဒီဇိုင်းအယူအဆနှင့် တစ်ဟုန်ထိုးတိုးပွားလာခြင်းကို အလွန် လျော်ကန်စွာ ထင်ဟပ်သည်
Tim Berners-Lee ၏ web-space  တွင် World Wide Web ကို သီးခြားစီဖြစ်သော စာလုံးသုံးလုံးဖြင့် စာလုံးပေါင်းပြီး စလုံးတလုံးစီကို စာလုံးကြီးအသုံးပြုကာ စာလုံများကြားတွင် hyphen များ မပါချေ
အချိန်နှင့်ငွေကို ချွေတာသော ကွန်ပျူတာအသုံးပြုသူများနှင့် အဆင်ပြေလွယ်ကူမှုများနှင့် ဖျော်ဖြေမှုများကို ရယူသော ကွန်ပျူတာ အသုံးပြုသူများတို့သည် web အပါအဝင် နည်းပညာများ အများအပြားကို အသုံးပြုခြင်းတို့အတွက် အလဲအလှယ်အဖြစ် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လျှို့ဝှက်ချက်ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေးများကို ပေးအပ်ကောင်း ပေးအပ်နိုင်သည် သို့မဟုတ် မပေးနိုင်ပေ
ကမ္ဘာတလွှား ဘီလီယံတစ်ဝက်မျှ အရေအတွက်ရှိသော လူများသည် လူမှုဆက်ဆံရေးကွန်ယက် ဝန်ဆောင်မှု တစ်ခုကို အသုံးပြုလျက် ရှိနေကြပြီး၊ web နှင့် ကြီးပြင်းခဲ့ကြသော အမေရိကန်နိုင်ငံသားများ၏ ထက်ဝက်တို့သည် online  profile များဖန်တီးခဲ့ကြ၍ စံချိန်စံညွှန်းများကို ပြောင်းလဲနိုင်သော မျိုးဆက် လွှဲပြောင်းခြင်း၏ တစိတ်တဒေသအဖြစ် ပါဝင်နေပေသည်
Facebook တွင် U.S. ကောလိပ်ကျောင်းသားများမှသည် U.S. နိုင်ငံသား မဟုတ်သောသူ ၇၀%အထိ အခြေအနေ တိုးတက်လာပြီး၊ ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် ယင်း၏ အဖွဲ့ဝင် ၂၀%မျှသာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လျှို့ဝှက်ချက် ဆက်တင်များကို အသုံးပြုကြသည်ဟု ခန့်မှန်းသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် (ကုမ္ပဏီကို တွဲဖက်တည်ထောင်ပြီးနောက် ခြောက်နှစ်အကြာ) Mark Zuckerberg  က သုံးစွဲရန် အတော်ပင် ပိုမိုလွယ်ကူလှသော ကိုယ်ရေးကိုယ်တာလျှို့ဝှက်ချက်ဆိုင်ရာ ထိန်းချုပ်မှုများကို ထပ်ထည့်မည်ဟု ရေးခဲ့သည်
နိုင်ငံပေါင်း ၆၀ မှ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ လျှို့ဝှက်ချက်ဆိုင်ရာ ကိုယ်စားလှယ်များက web အသုံးပြုသည့် ကလေးများနှင့် အခြား အရွယ်မရောက်သေးသော သူများအတွက် ပညာရေးနှင့်၊ လူမှုဆက်ဆံရေး ကွန်ယက်များကို အသုံးပြုသောသူများတွက် အလိုအလျောက် ကာကွယ်ရေးတို့အတွက်လုပ်ငန်း၏ ကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်သော စည်းမျဉ်းများကို ပြည့်စုံအောင် ဖြည့်စွက်ရန်အတွက် ဥပဒေများကို တောင်းဆိုရန် သဘောပိုင်းဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ကိုယ်တိုင် ခွဲခြားသတ်မှတ်နိုင်သော သတင်းအချက်အလက် အတွက် data ကာကွယ်ရေးသည် ထိုသတင်းအချက်အလက်များကို ရောင်းချခြင်းထက် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများကို ပိုမို၍ အကျိုးအမြတ် ဖြစ်ထွန်းစေသည်ဟု ယင်းတို့က ယုံကြည်ကြသည်
အသုံးပြုသူများသည် ၎င်းတို့၏ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာနှင့် သက်ဆိုင်သော မှတ်တမ်းများကို ၎င်းတို့ဘာသာ ရှင်းလင်းပစ်နိုင်ရန် browser များရှိ အဓိကဆွဲဆောင်မှုများကို ရွေးချယ်နိုင်ပြီး၊ အချို့သော ကွတ်ကီးနှင့် ကြော်ငြာကွန်ယက်များ ကိုလည်း ပိတ်ဆို့ထားနိုင်သည်
သို့သော်လည်း website  များ၏ server logs များ၊ အထူးသဖြင့် web beacons များတွင် ခြေရာခံနိုင်ပါသေးသည်
Berners-Lee နှင့် လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်များသည် policy  သိမြင်စေရန်အတွက် web ၏ တည်ဆောက်ပုံကို တိုးချဲ့ခြင်းဖြင့် တာဝန်ယူမှုနှင့် လျောက်ပတ်စွာ အသုံးပြုခြင်းတို့တွင် မျှော်လင့်ချက် တွေ့မြင်ထားသည်
စစ်ဆေးသည့် မှတ်တမ်းရေးခြင်း၊ reasoned များနှင့် ကိရိယာ ပစ္စည်းများတို့ကို သုံးခြင်းဖြင့် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်နိုင်သည်
အခမဲ့ အကြောင်းအရာများကို ထောက်ပံ့ပေးထားမှုကို အလဲအလှယ်ပြုသောအားဖြင့် ရောင်းချသူများသည် web  အသုံးပြုသူများကို ထောက်လှမ်းသော ကြော်ငြာသမားများကို ငှားရမ်းထားပြီး၊ ယင်းတို့ကို ခြေရာခံထောက်လှမ်းခြင်းဖြင့် ၎င်းတို့၏ စီးပွားရေးကို အခြေတည်ထားသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်မှစ၍၊ စားသုံးသူများ၏ data များကို အလဲအလှယ်အားဖြင့် ဝယ်ယူ၊ ရောင်းချမှုများ ပြုလုပ်သည် (အမည်ဝှက်ထားခြင်းကို ဖော်နိုင်သော အချက်အလက် အသေးစိတ်အချို့ မရှိခြင်း၊ သို့မဟုတ် တစ်စုံတစ်ယောက်အား မည်သူမည်ဝါဟု ဖော်ထုတ်ခြင်း)
နေ့တစ်နေ့တွင် သန်းပေါင်း ရာချီကာ အသုံးပြုသူများ အမှန်တကယ်အသုံးပြုနေသည့် အချိန်တွင် မည်သည့် စာလုံးကို ရိုက်နေသည်ကို Lotame Solutions  က ဖမ်းယူနိုင်ပြီး၊ အဆုံးအဖြတ်ပေးရန်၊ “မည်သည့် အကြောင်းအရာများကို ဆွေးနွေးသည်၊ စာရေးသူက ထိုအကြောင်းအရာများအပေါ် မည်သို့သဘောထားသည်၊ ထိုအကြောင်းအရာများအတွက် ထိုသူက မည်သို့လုပ်ဆောင်မည်” ကို The Wall Street Journal  ရှိ စာရေးဆရာတစ်ယောက်အား
ရခိုင်ချောင် (မြောက်)
ဥပ္ပါတသန္တိ စေတီတော် (အင်္ဂလိပ်: Uppatasanti Pagoda, pronounced [ʔoʊʔpàta̰ θàɴdḭ zèdìdɔ̀])သည် နေပြည်တော်တွင် တည်ရှိသော ထင်ရှားသည့်တန်ခိုးကြီး စေတီတစ်ဆူဖြစ်သည်
တရုတ်ပြည်မှ ဗုဒ္ဂစွယ်တော်ရုပ်ပွားတော်ကို ဌာပနာထားရှိသည်
ရန်ကုန်မြို့ရှိ ရွှေတိဂုံစေတီတော်၏ ပုံစံကို နမူနာယူကာ တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်
ဉာဏ်တော်အမြင့်မှာ ၉၉ မီတာ (၃၂၅ ပေ) ရှိသည်
ထီးတော်တင်လှူပူဇော်ပွဲကို ၂၀၀၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၀ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
​ စေတီတော်၏ ပန္နက်တင် မင်္ဂလာအခမ်းအနားကို ၂၀⁠၀၆ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
အခမ်းအနားအတွက် ဖိတ်စာတွင် 'ရာဇဌာနီ နေပြည်တော် (ဘုရင်နန်းစံသည့် မင်းနေပြည်)' စာပိုဒ်ဖြင့် ဖွင့်ထားသည်
စေတီ၏ဉာဏ်တော်သည် ရွှေတိဂုံဘုရားအောက် ၃၀ စင်တီမီတာနိမ့်သည်
ဥပ္ပါတသန္တိကို အကြမ်းဖျင်းဘာသာပြန်ဆိုရလျှင် 'ဘေးဒုက္ခ ကပ်ဆိုးကြီးမှ အကာအကွယ်ပေးခြင်း' ဖြစ်သည်
ဤအမည်သည် ၁၆ ရာစုအစောပိုင်းလောက်တွင် ဘုန်းတော်ကြီးတစ်ပါးမှ ရေးသားရွတ်ဆိုခဲ့သည့် ပရိတ်ဂါထာ ဖြစ်သည်
ဤ ပရိတ်ဂါထာကို ဘေးဒုက္ခ များကြုံသည့်အချိန်၊ အထူးသဖြင့် တိုင်းတစ်ပါးမှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်လာသည့်အခါ တွင် ရွတ်ဆိုကြသည်
စေတီတော်ကို လူလုပ်ကုန်းမြင့်ပေါ်တွင် တည်ဆောက်ထားခြင်းဖြစ်သည်
စေတီတော်တွင် မဟာဆုတောင်းပြည့်ဘုရားကျောက်စိမ်းဘုရား ၃ ဆူ၁၀၈ပေ မြင့်သော တံခွန်တိုင်မဟာဗောဓိညောင်ပင်နှင့် ဘုရား ၂၈ ဆူညောင်ပင် ၁၀၈ ပင် နှင့် ဥယျာဉ်တော်​ ရှင်ဥပဂုတ္တ နှင့် ရေကန်တော်သိမ်ကျောင်းဆောင် အစရှိသည်တို့ ထည့်သွင်းတည်ဆောက်ထားသည်
၂၀၀၉ခုနှစ် မတ်လတွင် ဘုရားပွဲကျင်းပစဉ်အတွင်း ရဟတ်မတော်တဆဖြစ်ပွားမှုကြောင့် လူ (၂၀) ဦးသေဆုံးခဲ့သည်
ဖန်ဒုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpandone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ အကူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အကူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆ ဦး၊ မ ၆၇ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၄၃ ဦး နေထိုင်သည်
အမှတ်(၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ လသာ သည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ လသာမြို့နယ်တွင် တည်ရှိသည်
ယခင်က စိန့်ဂျွန်းကွန်ဗင့် (St. John's Convent School) ဟူ၍အမည်တွင်ခဲ့သည်
၁၉၆၆ ခုနှစ်မှစ၍ ပြည်သူပိုင်သိမ်းပြီးနောက် အမှတ်(၂) အခြေခံပညာ အထက်တန်းကျောင်း၊ လသာမြို့နယ်အဖြစ် တည်ရှိသည်
ဗြိတိသျှ အစိုးရလက်ထက်တွင် တည်ထောင်သော ခရစ်ယာန်သီလရှင် အမျိုးသမီးကျောင်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်မြူရီရယ်ထွန်းကျော် (၁၉၆၆-၁၉၈၀)ဒေါ်တင်တင် (၁၉၈၀-၁၉၈၇)ဒေါ်နမ်းနွမ် (၁၉၈၇-၁၉၉၃)ဒေါ်ဝင်းကြည် (၁၉၉၃-၁၉၉၆)ဒေါ်ခင်အုန်းမြင့် (၁၉၉၆-၂၀၀၇)ဒေါက်တာ သိင်္ဂီကျော် (၂၀၀၇-၂၀၁၇)ဒေါက်တာ နန်းသန်းသန်းစိန် (၂၀၁၇-ယခု)လသာရတနာဘွဲ့ဆိုသည်မှာ အ.ထ.က (၂) လသာတွင် စာတော်ထူးချွန်သော ကျောင်းသူများကို ဆုချီးမြင့်သည့် ဘွဲ့ဖြစ်သည်
ထိုကျောင်းသူများသည် မူလတန်းမှ ဒသမတန်းအထိ နှစ်စဉ်ကျရှုံးမှု မရှိ၊ လသာ၂ကျောင်းတွင် တက်ရောက်သူဖြစ်ပြီး ပညာအရည်အချင်း ထူးချွန်ပြီး လူမှုရေး၊ အကျင့်စာရိတ္တနှင့် အသင်းလိုက်-အဖွဲ့လိုက် ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်မှုများတွင် ထူးချွန်ကာ တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲတွင်လည်း တစ်နိုင်ငံလုံးအနေဖြင့် ထူးချွန်အဆင့်ဝင်သူသော ကျောင်းသူများကိုသာလျှင် လသာ ရတနာဘွဲ့  ချီးမြင့်ပေးအပ်သည်
ခင်ဆွေဦး  စာရေးဆရာမကြီးဒေါ်တင်ဇာမော်နိုင်  ဒေါက်တာဘမော်၏ သမီးကြီး၊ ဒေါက်တာဘမော် Foundation ၏ တည်ထောင်သူ၊ ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါက်တာလဲ့မျိုးသွယ်  A Member of Australian Institute of Medical Scientists မိမိခိုင်  စာရေးဆရာမMohana Gill  စာရေးဆရာမမဝင်းမော်ဦး  ၈၈၈၈ ချီတက် ဆန္ဒပြပွဲတွင် ဝင်ရောက်ဆင်နွဲခဲ့ပြီး၊ စစ်တပ်၏ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် အခင်းဖြစ်ရပ်မှ ဆေးရုံတွင် ကုသမှုခံယူနေစဉ် ကျဆုံးခဲ့သော ကျောင်းသူလေးMitzi Tun Maung  မြန်မာစကားပြန် (An official Burmese Language Interpreter) Kyi Kyi Prindiville: United States Information Service (USIS)၏ စာကြည့်တိုက်မှူး (Librarian) ကြည်ဖြူသျှင်  ဗီဒီယို ဒါရိုက်တာ၊ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ မေသက်ခိုင်  မင်းသမီးရတနာမိုင်  မင်းသမီး၊ အဆိုတော် ပွင့်  မင်းသမီးခင်မဉ္ဇူခိုင်  မင်းသမီးဝါဆိုမိုးဦး  မင်းသမီး ခွန်းဆင့်နေခြည်  အလှမယ် ဂျင်းနီ  အဆိုတော်၊ အလှမယ်
ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တင်တင်ညိုသည် ဒေါ်မမကြီး၏ သမီးဖြစ်ပြီး ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် ထားထားနွယ်၏ ညီမအရင်းဖြစ်သည်
မကျီးစုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ အရာတော်မြို့နယ်၊ ဝါးတောမကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခင်မြင့်မြင့် (၁၉၄၄-၂၀၀၉) သည် မြန်မာလူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်၊ ကာယအလှမယ်နှင့် အလှူရှင် ဖြစ်သည်
မြန်မာ အမျိုးသမီးစွမ်းဆောင်ရှင်များအသင်းတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ပဲခူးတိုင်း၊ ဒိုက်ဦးမြို့နယ်၌ ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် မွေးသည်
အထက်တန်းကို မြို့မကျောင်း (ယခု အထက(၂)ဒဂုံ) တွင် တက်ခဲ့ပြီး လှံတံပစ်၊ သံပြားပစ်၊ သံချောင်းပစ် စသည့် အပစ်အားကစားများတွင် ထူးချွန်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မြို့မမယ်ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် မယ်ဗမာပြိုင်ပွဲသို့ ဝင်ပြိုင်ရာ အနိုင်ရသဖြင့် အမေရိကန်နိုင်ငံ၊ ဖလော်ရီဒါပြည်နယ်၊ လောင်းဘိချ်၌ ကျင်းပသော မယ်စကြဝဠာပြိုင်ပွဲသို့ သွားရသည်
အမေရိကန် မီယာမီမြို့ ကမ္ဘာ့အဆင့် မယ်စကြဝဠာလောင်းပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
မယ်ရွေးခံပြီးနောက် စီးပွားရေးလောကသို့ ဝင်ကာ ဆန်စက်နှင့် ဂျပန်မှ ကားသွင်းသည့်အလုပ်ကို လုပ်သည်
၁၉၈၈ နောက်ပိုင်း ဈေးကွက်စီးပွားရေးစနစ် ကျင့်သုံးသည့်အခါ စားသောက်ကုန်ဘက် ကူးသည်
အေအေဆေးဝါးလုပ်ငန်း၏ ဒုနာယကအဖြစ်လည်း လုပ်ကိုင်သည်
မြန်မာအမျိုးသမီးများ ရိုးရာအားကစား အသင်း၊ မြန်မာ ကာယဗလနှင့် ကာယအလှ အဖွဲ့ချုပ်၊ မြန်မာ မသန်စွမ်းသူများ အားကစား အသင်းတို့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
မြန်မာ အမျိုးသမီးစွမ်းဆောင်ရှင်များအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
အိမ်ထောင်ဖက်မှာ ဦးမြတ်သင်းအောင်ဖြစ်၍ သားသမီး (၆) ဦး ထွန်းကားသည်
ကျပ် သိန်း (၃၀၀၀) ကျော် လှူဒါန်းခဲ့ရာ အဂ္ဂမဟာ သီရိသုဓမ္မသိင်္ဂီဘွဲ့ ၊ လူမှုထူးချွန်ဘွဲ့ ပထမဆင့် ချီးမြှင့်ခံရသည်
၂၀၀၈ ခုတွင် ဗီယက်နမ်မှပေးသော အာဆီယံဆု ရခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခု၊ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်တွင် နှလုံးဖောက်ကာ ကွယ်လွန်သည်
ယန်းမွန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yangmun)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းလန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းလန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၁၆ ဦး၊ မ ၂၀၄၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၅၉ ဦးနေထိုင်သည်
ရစ်ဆောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yitsaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ ထားဝယ်မြို့နယ်၊ ပျားသားချောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ရုံးသုံးအမည်မှာ ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အလယ်အာဖရိကတွင် တည်ရှိသော နိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်
အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံနှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့နှင့် နယ်နိမိတ်ချင်း ထိစပ်လျက် ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ကမ်းရိုးတန်းသည် အတွင်းဟိုက်ပင်လယ်ကွေ့ တစ်ခု ဖြစ်သော ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ၎င်းမှာ ဂီနီပင်လယ်ကွေ့နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံအတွင်းတွင် ပထဝီဝင်အနေအထားပေါင်းစုံနှင့် ယဉ်ကျေးမှုပေါင်းစုံ ရောနှောလျက် ရှိနေသောကြောင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံကို အာဖရိကတိုက်ငယ်ကလေး  ဟုလည်း တင်စားခေါ်ဆိုကြသည်
သဘာဝ ပထဝီဝင် အနေဖြင့် အပန်းဖြေကမ်းခြေများ၊ သဲကန္တာရများ၊ တောင်တန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ၊ ဆာဗားနားမြက်ခင်းပြင် များအစုံရှိသည်
အမြင့်ဆုံးတောင်ထွတ်မှာ နိုင်ငံအနောက်တောင်ပိုင်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်ထိပ်  ဖြစ်သည်
အကြီးဆုံးမြို့တော်များမှာ ဒူဝါလာ (Douala)၊ ယောင်အွန်ဒေး (Yaoundé) နှင့် ဂရူဝါ (Garoua) တို့ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းတွင် ဘာသာစကားမျိုးကွဲပေါင်း (၂၀၀) ကျော်ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် သူတို့၏ တစ်မူထူးခြားသည့် makossa နှင့် bikutsi ဂီတအနုပညာများကြောင့်လည်းကောင်း၊ ကင်မရွန်းဘောလုံးအသင်းကြောင့်လည်းကောင်း ကမ္ဘာ့အလယ်တွင် လူသိများထင်ရှားသည်
နိုင်ငံ၏ တရားဝင် ရုံးသုံးဘာသာစကား အနေဖြင့် အင်္ဂလိပ် နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကားများကို သတ်မှတ်ထားသည်
အစောပိုင်း လူနေမှုများမှာ ချဒ်ရေကန် ကြီးဝန်းကျင်ရှိ ဆောင် ယဉ်ကျေးမှု လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောအတွင်းရှိ ဘာကာ မုဆိုးရွာများ  ဖြစ်ကြသည်
ထိုဒေသ ကမ်းရိုးတန်းသို့ ၁၅  ရာစုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီလူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့ ရောက်ရှိလာကြပြီး ရိုင်ယိုဒေါ့စ်ကင်မရိုးစ် (Rio dos Camarões) ဟု အမည်ပေးခဲ့ကြသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ ပုစွန်မြစ် ဟု ဖြစ်သည်
ထိုအမည်မှတဆင့် ယခုခေါ်တွင်နေသော ကင်မရွန်းအမည် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
၁၉  ရာစုနှစ်က နိုင်ငံမြောက်ပိုင်းတွင် ဖူလာနီ စစ်သားများက အာဒါမဝါစော်ဘွားနိုင်ငံ ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
နိုင်ငံအနောက်ဘက်နှင့် အနောက်မြောက်ဘက်တွင် အမျိုးမျိုးသော လူမျိုးစု နိုင်ငံငယ်များ ရှိခဲ့သည်
၎င်းနိုင်ငံငယ်များကို chiefdoms သို့မဟုတ် fondoms များဟုခေါ်ဆိုသည်
၁၈၈၄တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ ကိုလိုနီဖြစ်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်ကြီးအပြီးတွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး ၏ ဆုံးဖြတ်ချက်အရ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိန် တို့၏ နှစ်ပိုင်းခွဲခြမ်း သိမ်းပိုက်ခြင်းခံရပြန်သည်
ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမဂ္ဂပါတီ က ဦးဆောင်၍ လွတ်လပ်ရေးကို ကြေညာခဲ့သည်
၁၉၅၀ တွင် ပြင်သစ်တို့က လက်မခံသဖြင့် ပြင်သစ်နှင့် တိုင်းရင်းသား စစ်တပ်များကြား ၁၉၇၁ အထိ စစ်မက်ဖြစ်ပွားခဲ့သည်
၁၉၆၀ တွင် ပြင်သစ်တို့အုပ်ချုပ်သော ကင်မရွန်းအပိုင်းသည် လွတ်လပ်ရေးရရှိလာပြီး အမာဒူအဟစ်ဂျို က သမ္မတအဖြစ် ဦးဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ တွင် ဗြိတိသျှတို့အုပ်ချုပ်သော တောင်ပိုင်းကင်မရွန်းနှင့် ပေါင်းစပ်ပြီး ကင်မရွန်းဖက်ဒရယ်သမ္မတနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
၁၉၇၂ တွင် ကင်မရွန်း ပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ၁၉၈၄ တွင် ကင်မရွန်းသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ်လည်းကောင်း အမည်ပြောင်းလဲခဲ့သည်
အခြားသော အာဖရိကနိုင်ငံများနှင့်နှိုင်းစာလျှင် ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး အတော်ပင် တည်ငြိမ်သည်
သို့ဖြစ်၍ စိုက်ပျိုးရေး၊ လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် မီးရထားလမ်းများ၊ ရေနံနှင့် စက်မှုလုပ်ငန်းကြီးများ အများအပြားထွန်းကားလာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားအများစုမှာ ဆင်းရဲလျှက်ပင်ရှိနေသေးသည်
အဘယ်ကြောင့် ဆိုသော် လယ်သမား အများစုဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်
အာဏာသည် သမ္မတ ပေါလ်ဘီယာ နှင့် ကင်မရွန်းပြည်သူ့ဒီမိုကရက်တစ်လှုပ်ရှားမှုပါတီ  ၏ လက်ထဲတွင် ၁၉၈၂  ခုနှစ်မှစတင်၍ ခိုင်မြဲလျက် ရှိသည်
အင်္ဂလိပ်စကားပြောသော ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းမှ နိုင်ငံရေးသမား များသည် ဗဟိုအစိုးရမှ ချုပ်ကိုင်မှုများကို လျှော့ချပေးရန် မှသည် တောင်ပိုင်းကို သီးခြားခွဲထွက်ရန် တောင်းဆိုသည်အထိ ပဋိပက္ခသဘောများ တိုးပွားလာလျက် ရှိသည်
ယနေ့ခေတ် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ တည်ရှိရာဒေသသည် ကျောက်ခေတ်သစ် အချိန်ကပင် လူသားတို့ အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်
အချိန်ကာလ ကြာမြင့်စွာပင် အစဉ်တစိုက် နေထိုင်ခဲ့ကြသူများမှ ဘာကာ ဟုခေါ်သော ပစ်ဂမီ လူပုလေးများ ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ဘန်တူ လူမျိုးတို့၏ ရွှေ့ပြောင်း နေထိုင်မှုသည် လွန်ခဲ့သော နှစ် နှစ်ထောင် ခန့်ကပင် စတင်ခဲ့သည်ဟု ယုံကြည်ရသည်
ဆောင်ယဉ်ကျေးမှုမှာ အေဒီ ၅၀၀ ခန့်တွင် ချဒ်ရေကန် ဝန်းကျင် ဒေသ၌ ဖွံ့ဖြိုးလာခဲ့ပြီး ထိုမှ တဆင့် ကနန် အင်ပိုင်ယာနှင့် ၎င်းတို့ကို ဆက်ခံသော ဘော်နု အင်ပိုင်ယာတို့ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သည်
အနောက်ဘက်တွင်မူ ကင်းဒမ်းများ၊ ဖောင်ဒမ်းများ နှင့် ချိဖ်ဒမ်းများ အဖြစ် အုပ်ချုပ်နေထိုင်ကြလေသည်
၁၄၇၂ ခုနှစ်တွင် ပေါ်တူဂီ သင်္ဘောသားတို့ ကမ်းရိုးတန်းဒေသသို့ စတင် ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ထိုသူတို့မှ ဝေါ်ရီမြစ် အတွင်း များပြားလှသော ပုစွန်များကို သတိပြုမိခဲ့ကြပြီး ထိုမြစ်ကို ပေါ်တူဂီ ဘာသာဖြင့် ပုစွန်မြစ် (ရိုင်ယို ဒေါ့စ် ကင်မရော့စ်) ဟု ခေါ်ဆိုခဲ့ရာမှ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံဟူ၍ ဖြစ်လာခဲ့သည်
နောက် ရာစုနှစ်များတွင် ဥရောပသားတို့က ကမ်းရိုးတန်းဒေသတွင် နေထိုင်သူများ နှင့် ပုံမှန် ကုန်သွယ်မှု ပြုခဲ့ကြပြီး ခရစ်ယာန် သာသနာပြုများကမူ ကုန်းတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကြသည်
၁၉ ရာစု အစောပိုင်းတွင် မိုဒီဘို အဒါမာက ဖူလာနီ စစ်သားတို့ကို ဦးဆောင်၍ မြောက်ပိုင်းဒေသရှိ မွတ်ဆလင် မဟုတ်သူများနှင့် မွတ်ဆလင် တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း လူမျိုးများ ပေါ်တွင် ဂျီဟတ်ဒ်စစ်ပွဲ ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး အဒါမာဝါ စော်ဘွားနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဖူလာနီတို့၏ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ထွက်ပြေးလာကြသော အခြေချ နေထိုင်သူတို့မှာ အဓိက ပျံ့နှံ့သွားသော လူမျိုးများပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းသည် အာရပ် ကျွန်ရောင်းဝယ်ရေး ကွန်ယက်၏ အဓိက နေရာ တစ်ခု ဖြစ်ခဲ့သည်
ဘာမွန် လူမျိုးများတွင် ဘာမွန်စာ သို့မဟုတ် ရှူးမန် ဟုခေါ်သော မူလ စာရေးသားခြင်း စနစ် ရှိသည်
ထိုစာကို စူလ်တန် ဘုရင် အီဘရာဟင် အန်ဂျိုယာ က ၁၈၉၆ တွင် တီထွင် ခဲ့ပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာမွန်စာ နှင့် မော်ကွန်း စီမံကိန်း အဖြစ် သင်ကြားခဲ့သည်
ဂျာမန် အင်ပိုင်ယာမှ ၁၈၈၄ တွင် ကင်မရွန်း နိုင်ငံအား ကာမယ်ဝန် ကိုလိုနီဒေသ အဖြစ် သိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး အတွင်းပိုင်းသို့ တစ်စတစ်စ ချင်းနင်း ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ဂျာမန်တို့က ကိုလိုနီ အခြေခံ အဆောက်အအုံကို အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း စနစ် အသုံးပြု၍ တိုးတက်အောင် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဂျာမန်တို့ ပထမ ကမ္ဘာစစ်တွင် ရှုံးနိမ့်ခဲ့ကြပြီးနောက် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် အရ ထိုနယ်မြေကို ပြင်သစ် ကင်မရွန်း နှင့် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း ဟူ၍ ၁၉၁၉ တွင် နှစ်ပိုင်း ခွဲခြား ခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က ကင်မရွန်း၏ စီးပွားရေးကို ပြင်သစ် စီးပွားရေး နှင့် ပေါင်းစပ်ခဲ့ကြပြီး အခြေခံ အဆောက်အအုံများကို တိုးတက်အောင် ငွေပင်ငွေရင်း နှင့် ကျွမ်းကျင် လုပ်သားများကို အသုံးပြု လုပ်ဆောင်ခဲ့သော်လည်း အဓမ္မ ခိုင်းစေသည့် စနစ်ကို ဆက်လက် ကျင့်သုံးခဲ့ကြသည်
ဗြိတိသျှ တို့ကမူ ၎င်းတို့၏ နယ်မြေကို အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံ ဖြစ်သော နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ မှ တဆင့် အုပ်ချုပ်ခဲ့ကြသည်
ဒေသခံတို့ကမူ ထိုသို့ ပြုလုပ်မှုကြောင့် အမေ့လျော့ခံ ကိုလိုနီ၏ ကိုလိုနီ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု စောဒက တက်ကြသည်
နိုင်ဂျီးရီးယား အလုပ်သမားတို့ ကင်မရွန်းတောင်ပိုင်းကို အလုံးအရင်း ပြောင်းရွှေ့ကြသဖြင့် အဓမ္မ စေခိုင်းမှု ပျောက်ကွယ်ခဲ့သော်လည်း မူရင်းနေထိုင်သူများကို ဒေါသဖြစ်စေခဲ့သည်
၁၉၄၆ တွင် နိုင်ငံပေါင်းချုပ် အသင်းကြီး၏ ကြီးစိုးခွင့် မှ ကုလသမ္မဂ္ဂ အပ်နှင်းခံ ကောင်စီ အောက်သို့ ရွှေ့ပြောင်းခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး နှင့် သက်ဆိုင်သော ကိစ္စမှာ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းတွင် အရေးပါသော ကိစ္စတစ်ခု ဖြစ်လာခဲ့သည်
ပြင်သစ်တို့က တော်လှန်ရေးစိတ် အပြင်းဆုံး နိုင်ငံရေး ပါတီ ဖြစ်သော ကင်မရွန်းပြည်သူ့သမ္မဂ္ဂ ပါတီကို ၁၉၅၅ ဇူလိုင်လ ၁၃ တွင် တရားမဝင် ကြေညာခဲ့သည်
ထိုဖြစ်ရပ်ကြောင့် ကာလရှည် ပြောက်ကျားစစ် ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပါတီခေါင်းဆောင် ဖြစ်သော ရူဘင် အမ် နျိုဘီ မှာ လုပ်ကြံခံခဲ့ရသည်
ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း အတွက် မေးခွန်းမှာမူ ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပြန်လည် ပေါင်းစည်းမည်လော သို့မဟုတ် နိုင်ဂျီးရီးယားနှင့် ပေါင်းစပ်မည်လော ဟူသည့် မေးခွန်းပင် ဖြစ်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် ပြင်သစ်ကင်မရွန်းသည် သမ္မတ အာမာဒို အာဟီဒဂျို၏ အုပ်ချုပ်မှု အောက်သို့ လွှဲပြောင်း၍ လွတ်လပ်ရေး ရခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်းသည် ပြင်သစ် ကင်မရွန်းနှင့် ပူးပေါင်း၍ ကင်မရွန်း ဖက်ဒရယ် သမ္မတ နိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
အာဟီဒဂျိုသည် ယူပီစီ နှင့် ဖြစ်ပွားနေသော စစ်ပွဲကို အကြောင်းပြု၍ သူ၏ သမ္မတ အာဏာကို ခိုင်မြဲအောင် ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၁ ခုနှစ် ယူပီစီအား အပြီးသတ် ချေမှုန်း ပြီးသော်လည်း ဆက်လက်၍ ထိုအတိုင်းပင် ဆက်လက် အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
သူ၏ နိုင်ငံရေး ပါတီဖြစ်သော ကင်မရွန်း အမျိုးသား သမ္မဂ္ဂ (စီအင်န်ယူ)သည် ၁၉၆၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့ မှစ၍ တခုတည်းသော တရားဝင် နိုင်ငံရေး ပါတီ အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဖက်ဒရယ် အစိုးရ စနစ်ကို ဖျက်သိမ်း၍ ယောင်အွန်ဒေး မြို့မှ ဦးစီးအုပ်ချုပ်သော ညီညွတ်သော ကင်မရွန်း သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ဆက်လက် ရပ်တည်ခဲ့သည်
အဟီဒိုဂျိုသည် စီးပွားရေး ပေါ်လစီအားဖြင့် စီမံကိန်း လစ်ဘရယ် စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပြီး ငွေရမည့် သီးနှံများနှင့် ရေနံ ရှာဖွေရေးတို့ကို ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် ရေနံမှ ရသော ငွေကြေးကို အသုံးပြု၍ နိုင်ငံဆိုင်ရာ အရံငွေကြေးကို တည်ဆောက်ကာ လယ်သမားများကို ပေးကမ်းပြီး ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဆိုင်ရာ အဓိက စီမံကိန်းများကို ထောက်ပံ့ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျို အနေနှင့် လုပ်ငန်း မကျွမ်းကျင်သော သူနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သူများကို ခန့်အပ်ကာ ညွှန်ကြားစေသဖြင့် စီမံကိန်း အများအပြားမှာ မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
အာဟီဒိုဂျိုသည် ၁၉၈၂ ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက် တွင် ရာထူးမှု နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ သူ့အား ဆက်ခံမည့်သူ ပေါလ်ဘီယာ အား အာဏာလွှဲအပ်ခဲ့သည်
သို့သော်လည်း အာဟီဒိုဂျိုသည် စီအင်န်ယူ ပါတီကို ချုပ်ကိုင်ပြီး နိုင်ငံအား နောက်ကွယ်မှ အုပ်ချုပ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်မှာ ဘီယာ နှင့် သူ၏ မဟာမိတ်များမှ သူ့အား အာဏာကို လုံးဝ စွန့်လွှတ်ရန် ဖိအားပေးချိန် အထိ ပင် ဖြစ်သည်
ဘီယာသည် သူ၏ အုပ်ချုပ်ရေးအား ဒီမိုကရေစီ နည်းလမ်း ပိုကျသော အုပ်ချုပ်ရေး စနစ် အဖြစ် ပြောင်းလဲရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
သို့သော်လည်း မအောင်မြင်သော အာဏာသိမ်းရန် ကြိုးပမ်းမှု ပြီးနောက်တွင် သူ၏ ရှေ့ဆောင် လမ်းပြ ဖြစ်သော အာဟီဒိုဂျို၏ ပုံစံသို့ ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းနှင့် ၁၉၉၀ ခုနှစ် နှောင်းပိုင်းတို့တွင် ကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အခြေအနေများ၊ မိုးခေါင်ခြင်း၊ ဓာတ်ဆီဈေး ကျဆင်းခြင်း၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ အကျင့်ပျက် ခြစားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်မှု ညံ့ဖျင်းခြင်း နှင့် ခရိုနီ စနစ် တို့ကြောင့် ကင်မရွန်းတွင် စီးပွားပျက်ကပ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းသည် နိုင်ငံခြားမှ အကူအညီများ ရယူခဲ့ပြီး အစိုးရ၏ အသုံးစရိတ်ကို လျှော့ချကာ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများအား ပုဂ္ဂလိကပိုင် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာတွင် ပါတီစုံ စနစ်ကို ပြန်လည် မိတ်ဆက်ခဲ့ပြီးနောက် ယခင် ဗြိတိသျှ ကင်မရွန်တောင်ပိုင်းမှ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ပိုမိုရရှိရန် တောင်းဆိုခဲ့ကာ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန် အမျိုးသား ကောင်စီမှ အန်ဘာဇိုးနီးယား သမ္မတ နိုင်ငံ အဖြစ် ခွဲထွက်ရန် ထောက်ခံ အားပေးခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကင်မရွန်းသည် ၁၅ နှစ် အတွင်း အဆိုးရွားဆုံးသော အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုနှင့် ရင်ဆိုင်ရပြီး ဒူဝါလာ ပို့ဆောင်ရေး သမ္မဂ္ဂ ဆန္ဒပြမှု မှ တဆင့် စည်ပင်သာယာ နယ်နိမိတ် ၃၁ ခုတွင် အကြမ်းဖက် ဆန္ဒပြမှုများ အဖြစ် ပြောင်းလဲ သွားခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် မေလတွင် ချီဘော့ခ် ကျောင်းသူများ ပြန်ပေးဆွဲမှု အပြီးနောက်တွင် ကင်မရွန်း သမ္မတ ပေါလ် ဘီယာ နှင့် ချဒ်မှ အီဒရစ် ဒက်ဘီ တို့မှ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်တို့အား တိုက်ခိုက်ရန် ကြေညာခဲ့ပြီး နိုင်ဂျီးရီးယား နယ်စပ်တွင် တပ်များ ချထားခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်း သမ္မတသည် အရွေးချယ်ခံ တစ်ဦး ဖြစ်ပြီး ပေါ်လစီများ ဖန်တီးရန်၊ အစိုးရ အေဂျင်စီများကို အုပ်ချုပ်ရန်၊ စစ်တပ်ကို အမိန့်ပေးရန်၊ စာချုပ် စာတမ်းများကို ညှိနှိုင်း အတည်ပြုရန် နှင့် အရေးပေါ် အခြေအနေ ကြေညာရန် လွှတ်တော်နှင့် တိုင်ပင် လုပ်ဆောင်ရသည်
သမ္မတသည် အစိုးရ အရာရှိများကို အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခန့်အပ် တာဝန်ပေးရပြီး ဝန်ကြီးချုပ် ( အစိုးရ၏ တရားဝင် ဦးစီးပြုသူ) မှ စ၍ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများ နှင့် တိုင်းဒေသ အရာရှိ များ အထိ ပါဝင်သည်
သမ္မတသည် ခုနစ်နှစ် တစ်ကြိမ် မဲဆန္ဒဖြင့် ရွေးချယ် တင်မြောက်ရသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်သည် ဥပဒေများကို ပြဋ္ဌာန်းရေးဆွဲသည်
အမျိုးသား လွှတ်တော်တွင် အမတ် ၁၈၀ ပါဝင်ပြီး ၅ နှစ် သက်တမ်း အတွက် ရွေးချယ်ကာ တစ်နှစ်လျှင် သုံးကြိမ် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးကြသည်
ဥပဒေများကို မဲဆန္ဒများသည့် အပေါ် မူတည်၍ ပြဋ္ဌာန်းကြသည်
သမ္မတက တင်ပြသော ဥပဒေကို ပြင်ဆင်ခြင်း တားမြစ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်း လွှတ်တော်တွင် အလွန် တွေ့ရခဲသည်
၁၉၉၆ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ဒုတိယ လွှတ်တော်ဖြစ်သည့် အမတ် ၁၀၀ ပါဝင်သော ဆီးနိတ် လွှတ်တော်အား ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဆီးနိတ်လွှတ်တော်အား ဆီးနိတ် ဥက္ကဋ္ဌမှ ဦးဆောင်၍ ဆီးနိတ်ဥက္ကဋ္ဌမှာ အရေးပေါ် သမ္မတ နေရာ လစ်လပ် သွားခဲ့လျှင် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဆက်ခံမည့်သူ ဖြစ်သည်
အစိုးရသည် ရိုးရာ အကြီးအကဲများ၊ ဖောင် နှင့် လာမီဒိုခေါ် အုပ်ချုပ်သူများ၏ ဒေသ ဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်မှုကို အသိအမှတ်ပြုပြီး ဥပဒေ နှင့် မငြိစွန်းပါက ၎င်းတို့၏ အငြင်းပွားမှု ဖြေရှင်းချက်တို့ကို လက်ခံပေးသည်
ကင်မရွန်း တရားစီရင်ရေး စနစ်သည် ပြင်သစ် တရားမဥပဒေစနစ် အပေါ်တွင် များစွာ အခြေခံထားပြီး စီရင်ထုံး ဥပဒေ စနစ်၏ လွှမ်းမိုးမှုလည်း ရှိသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် တရားစီရင်ရေး စနစ်မှာ လွတ်လပ်စွာ တည်ရှိသော်လည်း တရားစီရင်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၏ အာဏာ သက်ရောက်မှု ရှိသည်
သမ္မတသည် တရားသူကြီး အဆင့်အမျိုးမျိုးကို ခန့်အပ်လေ့ ရှိသည်
တရားရုံးများကို ခုံရုံး၊ အယူခံရုံး နှင့် တရားလွှတ်တော် ဟူ၍ တရားဝင် ခွဲခြား ထားသည်
အကယ်၍ အစိုးရ အဖွဲ့ဝင် တစ်ဦးဦးမှ နိုင်ငံတော် သစ္စာဖောက်မှု သို့မဟုတ် နိုင်ငံတော်၏ လုံခြုံရေးကို ထိပါးစေမှု တို့ဖြင့် တရားစွဲဆိုခြင်း ခံရပါက ဆုံးဖြတ်ရန် အဖွဲ့ဝင် ကိုးဦး ပါဝင်သော တရားရုံးချုပ်ကို အမျိုးသား လွှတ်တော်မှ ရွေးချယ်တင်မြှောက်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အစိုးရ၏ အဆင့်အမျိုးမျိုးတွင် ခြစားမှုများဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော နိုင်ငံ အဖြစ် ရှုမြင်ကြသည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဝန်ကြီးဌာန ၂၉ ခု၌ ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး အဖွဲ့များကို ဖွဲ့စည်းခဲ့သော်လည်း ၂၅% မျှသာ အလုပ်လုပ်ကြသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု အဖွဲ့က နိုင်ငံပေါင်း ၁၇၆ နိုင်ငံအား ခြစားမှု အနည်းဆုံးမှ အများဆုံး အထိ အဆင့်သတ်မှတ် ဖော်ပြရာတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဆင့် ၁၄၄ တွင် ဖော်ပြခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၁၈ ရက်တွင် သမ္မတ ဘီယာ က အမျိုးသား ခြစားမှုတိုက်ဖျက်ရေး စောင့်ကြည့် အဖွဲ့၏ လမ်းညွှန်မှုဖြင့် ခြစားမှု တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ဆောင်ရန် အစပျိုး ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် အကြီးအကျယ် ခြစားမှု ရှိနိုင်သော နေရာများ ရှိပြီး ဥပမာ အားဖြင့် အကောက်ခွန်ဌာန၊ အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ကျန်းမာရေး ဌာန နှင့် အစိုးရ ဝယ်ယူရေး ဌာန တို့တွင် ဖြစ်သည်
လူ့အခွင့်အရေး ဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများက ရဲနှင့် စစ်တပ်တို့အား မှုခင်းဆိုင်ရာ မသင်္ကာသူများ၊ လူနည်းစု လူမျိုးများ၊ လိင်တူ ချစ်သူများ နှင့် နိုင်ငံရေး တက်ကြွလှုပ်ရှားသူများအား အကြမ်းဖက် ကိုင်တွယ်ခြင်း နှင့် ညှင်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်းတို့ အတွက် စွပ်စွဲခဲ့ကြသည်
အကျဉ်းထောင်များမှာ ပြည့်သိပ်နေပြီး လုံလောက်သော အစားအစာ နှင့် ဆေးဝါးများကို ရရှိရန် အလွန်ခက်ခဲသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ အုပ်ချုပ်သူများ ဦးစီးသော မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ အကျဉ်းထောင်များတွင် အစိုးရ ကိုယ်စား နိုင်ငံရေး ပြိုင်ဘက်များကို ထိန်းသိမ်းထားသည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
သို့သော်လည်း ၂၁ ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှ စ၍ ရဲများအား မသင့်လျော်သော စီမံခန့်ခွဲမှုများ အတွက် တရားစွဲဆိုခြင်းများ ပိုမို၍ များပြားလာသည်ကို တွေ့ရသည်
၁၉၉၀ ဒီဇင်ဘာလ အထိ သမ္မတ ဘီယာ၏ ကင်မရွန်း ပြည်သူ့ ဒီမိုကရက်တစ် လှုပ်ရှားမှု (စီပီဒီအမ်) ပါတီသည် တစ်ခုတည်းသော တရားဝင် ပါတီ ဖြစ်သည်
ထို့နောက်တွင် ဒေသတွင်း နိုင်ငံရေး အဖွဲ့အစည်းများ ပေါ်ပေါက် လာခဲ့သည်
အဓိက အတိုက်အခံမှာ ဆိုရှယ် ဒီမိုကရက်တစ် တပ်ဦးဖြစ်ပြီး အန်ဂလိုဖုန်း ဒေသတွင် အများဆုံး အခြေစိုက်က ဂျွန်ဖရူနဒီမှ ဦးဆောင်သည်
ဘီယာနှင့် ၎င်း၏ ပါတီသည် သမ္မတရာထူးနှင့် အမျိုးသား လွှတ်တော်ကို တစ်နိုင်ငံလုံး ဆိုင်ရာ ရွေးကောက်ပွဲများ၌ ချုပ်ထိန်းထားနိုင်ဆဲ ဖြစ်ပြီး ပြိုင်ဘက်များကမူ ထိုရွေးကောက်ပွဲများမှာ တရားမျှတမှု မရှိဟု အခိုင်အမာ ပြောကြသည်
လူ့အခွင့်အရေး အဖွဲ့စည်းများက အစိုးရသည် ဆန္ဒပြမှုများကို တားမြစ်ခြင်း၊ အစည်းအဝေးများတွင် ဝင်ရောက် နှောက်ယှက်ခြင်း၊ အတိုက်အခံ ခေါင်းဆောင်များ နှင့် သတင်းစာသမားများကို ဖမ်းဆီးခြင်းအားဖြင့် အတိုက်အခံ အဖွဲ့အစည်းများ၏ လွတ်လပ်မှုကို ဖိနှိပ်သည်ဟု စွပ်စွဲကြသည်
ဖရီးဒမ်း ဟောက်စ် မှ ကင်မရွန်းအား နိုင်ငံရေး ဆိုင်ရာ အခွင့်အရေး နှင့် ပြည်သူ့ လွတ်လပ်မှုများတွင် "လွတ်လပ်မှု မရှိ" အဆင့်ဖြင့် သတ်မှတ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ နောက်ဆုံး ရွေးကောက်ပွဲကို ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်တွင် ကျင်းပခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဓနသဟာယ နိုင်ငံများ အဖွဲ့ နှင့် လာ ဖရန်ကိုဖိုနီ အဖွဲ့တို့၏ အဖွဲ့ဝင် နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
၎င်း၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီသည် အဓိက မဟာမိတ်နိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး ယခင်က ကိုလိုနီ အုပ်ချုပ်သူ ဖြစ်ခဲ့သော ပြင်သစ်နိုင်ငံ၏ နိုင်ငံခြားရေး ပေါ်လစီနှင့် နီးကပ်စွာ တူညီသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စစ် အသုံးစရိတ်မှာ အခြားသော ဌာနများ၏ အသုံးစရိတ်နှင့် ယှဉ်လျှင် အလွန်များပြား သော်လည်း  ကာကွယ်ရေး ကိစ္စများ အတွက် ပြင်သစ်ကို များစွာ အားကိုးသည်
, သမ္မတ ဘီယာသည် ရေနံ ပေါကြွယ်ဝသော ဘာကာစီ ကျွန်းဆွယ် ကိစ္စနှင့် ပတ်သက်၍ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ နှင့် အငြင်းပွားမှု ဖြစ်ခဲ့ပြီး (သို့သော် ထိုအငြင်းပွားမှုကို ဂရင်းထရီး သဘောတူညီချက်ဖြင့် ပြေလည်မှု ရခဲ့သည်
ဂါဘွန်းနိုင်ငံ သမ္မတ အယ်လ် ဟတ်ဒ် အိုမာ ဘွန်ဂို နှင့် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ပြိုင်ဆိုင်မှုများ ကြောင့် အငြင်းပွားခဲ့ဖူးသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေအရ ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရ ဒေသ ၁၀ ခုဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားပြီး ဒေသ တစ်ခုချင်းစီတွင် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ထားသော ဒေသဆိုင်ရာ ကောင်စီ ရှိသည်
ဒေသတစ်ခုချင်းစီအား သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော အုပ်ချုပ်ရေးမှူး တစ်ဦးစီမှ အုပ်ချုပ်သည်
ထိုခေါင်းဆောင်များသည် သမ္မတ၏ ဆန္ဒကို အကောင်အထည် ဖော်ပေးခြင်း၊ ဒေသဆိုင်ရာ အထွေထွေ အခြေအနေ နှင့် အနေအထားများကို ပြန်လည် သတင်းပို့ရခြင်း၊ အစိုးရ ရုံးလုပ်ငန်းများကို အုပ်ချုပ်ရခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ထိန်းသိမ်း ရခြင်း နှင့် ပိုမို၍ သေးငယ်သော အုပ်ချုပ်ရေး ယူနစ်များကို စောင့်ကြပ်ကြည့်ရှု ရခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်ရသည်
အုပ်ချုပ်ရေးမှူးများတွင် ကျယ်ပြန့်သော အာဏာစက် ရှိကြပြီး သူတို့၏ နယ်တွင် ဝါဒဖြန့်ဖြင်း ဆောင်ရွက်နိုင်သည့် အပြင် စစ်တပ်၊ ရဲ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲတို့ကို လိုအပ်ပါက ခေါ်သုံးနိုင်သည်
အားလုံးသော ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရ အရာရှိများမှာ ဗဟိုအစိုးရ၏ ဒေသဆိုင်ရာ အုပ်ချုပ်ရေး ဝန်ကြီး ဌာနမှ ဝန်ထမ်းများ ဖြစ်ကြပြီး ဒေသဆိုင်ရာ အစိုးရများ အနေနှင့်လည်း ထိုဝန်ကြီးဌာနမှ ဘတ်ဂျက် အများဆုံးကို ရရှိကြသည်
ဒေသများကို တိုင်း ၅၈ တိုင်း အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းများကို သမ္မတမှ ခန့်အပ်ထားသော တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက ဦးဆောင်ကြသည်
ထိုတိုင်းများကို တိုင်းငယ်များ အဖြစ် ဆက်လက် ခွဲခြားထားပြီး ထိုတိုင်းငယ်များကို လက်ထောက် တိုင်းဒေသဆိုင်ရာ အရာရှိများက အုပ်ချုပ်ကြသည်
ခရိုင်မှူးမှ အုပ်ချုပ်သော ခရိုင်များမှာ အသေးဆုံးသော အုပ်ချုပ်ရေး ဆိုင်ရာ ယူနစ်များ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက် အကျဆုံး ဒေသ ၃ ခုမှာ မြောက်ဖျား ဒေသ၊ မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အဒါမဝါ ဒေသ တို့ဖြစ်သည်
၎င်းတို့၏ တောင်ဘက်တွင် အလယ်ပိုင်းဒေသ နှင့် အရှေ့ပိုင်း ဒေသတို့ ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဒေသသည် ဂီနီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး တောင်ဘက် နယ်နိမိတ်လည်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း၏ အနောက်ဘက်ပိုင်းကို ဒေသ ၎ ခု ခွဲခြား ထားသည်
လစ်တော်ရယ် ဒေသ နှင့် အနောက်တောင်ပိုင်း ဒေသ တို့မှာ ကမ်းရိုးတန်းပေါ်တွင် တည်ရှိကြကာ အနောက်မြောက်ပိုင်း ဒေသ နှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသတို့မှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် တည်ရှိကြသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စာတတ်မြောက်မှုနှုန်းမှာ ၇၁.၃ % (အမျိုးသား ၇၈.၃ %၊ အမျိုးသမီး ၆၄.၈%)မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
ကလေး အများစုမှာ ကိုင်ပိုင် စာသင်ကျောင်းနှင့် ဘာသာရေးကျောင်းများထက် အဖိုးနှုန်းထား သက်သာသော အစိုးရ ကျောင်းများတွင် စာသင်ကြားကြသည်
ပညာရေး စနစ်မှာ ပြင်သစ် နှင့် ဗြိတိသျှတို့၏ ပညာရေး စနစ်ကို ရောနှော ဆက်ခံထားခြင်း ဖြစ်ပြီး သင်ကြားရာတွင် အင်္ဂလိပ်ဘာသာ နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာတို့ကို အသုံးပြု၍ သင်ကြားကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အာဖရိကရှိ ကျောင်းတက်မှု အများဆုံး နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်သည်
မိန်းကလေးများမှာ ယောက်ျားလေးများ နှင့် ယှဉ်လျှင် ကျောင်းပုံမှန် တက်ရောက်မှု မရှိပေ
အကြောင်းမှာ ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှု အစွဲအလမ်းများ၊ အိမ်မှုကိစ္စများ၊ စောစီးစွာ အိမ်ထောင်ပြုခြင်းများ၊ ပဋိသန္ဓေ တည်ရှိခြင်းများ နှင့် လိင်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကြမ်းဖက် ဖိနှိပ်မှုများကြောင့် ဖြစ်သည်
တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် ကျောင်းတက်ရောက်မှု ပိုများသဖြင့် ဆရာ ဆရာမများ အများအပြား တောင်ဘက်ပိုင်းတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ကြခြင်းကြောင့် မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကျောင်းများတွင် ဆရာ ဆရာမ ဦးရေ မလုံလောက်ပေ
ကျောင်းတက်ရောက်မှု နည်းပါးခြင်း၏ အကြောင်းရင်း နောက်တစ်ခုမှာ ကလေး အလုပ်သမား များပြားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်
အမေရိကန် အလုပ်သမားဝန်ကြီးဌာန၏ အဆိုးရွားဆုံး ကလေး အလုပ်သမား အစီရင်ခံစာ အရ အသက် ၅ နှစ်မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေး သူငယ်၏ ၅၆% မှာ အလုပ်လုပ်နေသော ကလေးများ ဖြစ်ပြီး အသက် ၇ နှစ် မှ ၁၄ နှစ် အထိ ကလေးသူငယ်များ၏ ၅၃% မှာ ကျောင်းတက်ရင်း အလုပ်လုပ်နေရသော ကလေးများ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ နိုင်ငံတကာ အလုပ်သမားရေးရာ ဗျူရို မှ ထုတ်ပြန်သော ကလေးသူငယ်များ သို့မဟုတ် အဓမ္မ ခိုင်းစေခြင်း ခံရသူများ ထုတ်လုပ်သော ပစ္စည်းများ စာရင်းတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ကိုကိုး ထုတ်လုပ်ရာတွင် ကလေး အလုပ်သမားများကို အသုံးပြုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု အရည်အသွေးမှာလည်း ပုံမှန်အားဖြင့် နိမ့်ကျသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူ ၅,၀၀၀ အတွက် ဆရာဝန်တစ်ဦးနှုန်းသာ ရှိသည်ဟု ကမ္ဘာ့ ကျန်းမာရေး အဖွဲ့က ဆိုသည်
ကျန်းမာရေး စောင့်ရှောက်မှု စနစ် အတွင်း ဘဏ္ဍာငွေ နည်းပါးမှုကြောင့် ပရော်ဖက်ရှင်နယ် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း လေ့ကျင့်သင်ကြားထားသော ဆရာဝန် နှင့် သူနာပြု အများစုမှာ အလုပ်များ၍ လုပ်ခနည်းပါးသောကြောင့် အခြားနိုင်ငံများသို့ ရွှေ့ပြောင်းသွားကြသည်
သူနာပြု လိုအပ်သော်လည်း အလုပ်မရှိသော သူနာပြု အများအပြား ရှိသည်
အချို့မှာ သူတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုများ လျော့ကျမသွားစေရန် အခမဲ့ အကူအညီ ပေးကြသည်
အဓိက မြို့ကြီးများ၏ အပြင်ဘက်ရှိ ဆေးရုံဆေးခန်းများမှာ အများအားဖြင့် ညစ်ပတ်နေတတ်ပြီး ပစ္စည်းကိရိယာလည်း အစုံအလင် မရှိတတ်ပေ
၂၀၁၂ ခုနှစ် ခန့်မှန်းချက်အရ မွေးစမှ ပျမ်းမျှသက်တမ်းကို ၅၄.၇၁ နှစ် သတ်မှတ်သဖြင့် ကမ္ဘာ့ ပျမ်းမျှသက်တမ်း အနိမ့်ဆုံး နိုင်ငံများတွင် ပါဝင်သည်
ပုံမှန် တွေ့ရလေ့ ရှိသော ရောဂါများမှာ သွေးလွန်တုပ်ကွေး ၊ ဖီလာရီယာသန်စွဲနာ၊ လီရှမာနီယာပိုးစွဲနာ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ ဦးနှောက်အမြှေးရောင် ရောဂါ၊ ရှစ်စတိုဆိုမာသန်စွဲနာ ၊ အာဖရိကန် ထရစ်ပနိုစိုမီရေးစစ် တို့ ဖြစ်သည်
အသက် ၁၅ နှစ်မှ ၄၉ နှစ်အတွင်း အိတ်ချ်အိုင်ဗွီ အေအိုင်ဒီအက်စ် တွေ့ရှိမှုနှုန်းမှာ ၅.၄ ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်သော်လည်း ထိုရောဂါနှင့် ပတ်သက်၍ လူမှုရေးအရ ရှက်ကြောက်၍ ထုတ်မပြောကြသောကြောင့် နည်းပါးခြင်း ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကျင့်သုံးလေ့ ရှိသော ရိုးရာ အလေ့အထ တစ်ခုဖြစ်သည့် အပျိုဖော်ဝင်စ အမျိုးသမီးတို့၏ ရင်သားကို မာကျောသော အရာဝတ္ထု သို့မဟုတ် အပူပေးထားသော အရာဝတ္ထုဖြင့် ပျောက်ပျက်သေးငယ်အောင် လုပ်ခြင်းသည်လည်း အမျိုးသမီးတို့၏ ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေသည်
အမျိုးသမီးတို့၏ မအင်္ဂါစေ့ကို ဖြတ်တောက်သည့် အလေ့အထမှာလည်း ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့် မရှိသော်လည်း လူဦးရေ တစိတ်တပိုင်းတွင် ကျင့်သုံးလျက် ရှိသည်ဟု ၂၀၁၃ ခုနှစ် ယူနီဆက်ဖ်၏ အစီရင်ခံစာ အရ သိရပြီး ကင်မရွန်း အမျိုးသမီးထု၏ ၁ ရာခိုင်နှုန်းမှာ မအင်္ဂါစေ့ ဖြတ်တောက်ထားခြင်း ခံရသည်
ရိုးရာ တိုင်းရင်းဆေးမှာလည်း အနောက်တိုင်းဆေးပညာအပြင် အခြား ရွေးချယ်စရာ တစ်ခု အဖြစ် လူကြိုက်များဆဲပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ၁၈၃,၅၆၉ စတုရန်းမိုင် (၄၇၅,၄၄၂ စတုရန်းကီလိုမီတာ) မျှ ရှိသဖြင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ၅၃ ခုမြောက် အကြီးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်သည်
ဆွီဒင်နိုင်ငံထက် အနည်းငယ်မျှ ပို၍ ကြီးမားပြီး ပါပူဝါနယူးဂီနီနိုင်ငံ နှင့် အရွယ်အစားတူမျှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် အလယ်အာဖရိကနှင့် အနောက်အာဖရိကရှိ ဘွန်နီပင်လယ်အော်ပေါ်တွင် တည်ရှိပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ နှင့် အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာတို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
မြောက်လတ္တီကျု ၁ ဒီဂရီမှ ၁၃ ဒီဂရီ အတွင်း အရှေ့လောင်ဂျီကျု ၈ ဒီဂရီမှ ၁၇ ဒီဂရီ အတွင်းတွင် တည်ရှိသည်
ကမ္ဘာလှည့် ခရီးသွားစာပေများတွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အာဖရိကတိုက် အသေးစားလေးဟု ဖော်ပြလေ့ ရှိပြီး အကြောင်းမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း အာဖရိက၏ အဓိက ရာသီဥတုများ နှင့် သဘာဝပေါက်ပင်များ အားလုံး ရှိပြီး ကမ်းရိုးတန်း၊ ကန္တာရ၊ တောင်ကုန်းများ၊ မိုးသစ်တောများ နှင့် ဆာဗားနား မြက်ခင်းပြင်များ အားလုံး ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများမှာ အနောက်ဘက်တွင် နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်တွင် ချဒ်နိုင်ငံ၊ အရှေ့ဘက်တွင် ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ၊ တောင်ဘက်တွင် အီကွေတာဂီနီနိုင်ငံ၊ ဂါဘွန်နိုင်ငံ နှင့် ကွန်ဂိုသမ္မတနိုင်ငံ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံအား အဓိက ပထဝီဝင်ဇုန်ကြီး ၅ ဇုန် အဖြစ်ခွဲခြားထားပြီး ၎င်းတို့မှာ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ ရာသီဥတု အားဖြင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ ပေါက်ပင်အားဖြင့် လည်းကောင်း အသွင် ကွဲပြားခြားနားသည်
ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်သည် ဂီနီ ပင်လယ်ကွေ့မှ အတွင်းပိုင်းသို့ ၉ မိုင်မှ ၉၃မိုင် (၁၅ ကီလိုမီတာမှ ၁၅၀ ကီလိုမီတာ) အထိ ထိုးဖောက်ဝင်ရောက်သွားပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်အားဖြင့် ၂၉၅ပေ (၉၀ မီတာ) မျှ ရှိသည်
ထိုဒေသမှာ အလွန်ပူ၍ စွတ်စိုထိုင်းမှိုင်းပြီး တိုတောင်းသော ခြောက်သွေ့ရာသီ ရှိကာ ထိုရပ်ဝန်းဒေသသည် သစ်တောထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်နေပြီး ကမ္ဘာပေါ်တွင် အစိုစွတ်ဆုံး ဒေသ အများအပြား ပါဝင်ကာ ခရော့စ် ဆာနာဂါ ဘိုင်အိုကို ကမ်းရိုးတန်း သစ်တော ဒေသ၏ တစိတ်တပိုင်း ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့်ဒေသသည် ကမ်းရိုးတန်း လွင်ပြင်မှ ပျမ်းမျှ အမြင့် ၂,၁၃၃ ပေ (၆၅၀ မီတာ) အထိ မြင့်တက်သွားသည်
ထိုဒေသတွင် အီကွေတာ မိုးသစ်တောများ အဓိက တည်ရှိပြီး စိုစွတ်သော ရာသီဥတုနှင့် ခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတု အပြောင်းလဲ ရှိခြင်းကြောင့် ကမ်းရိုးတန်းဒေသထက် စိုထိုင်းမှု ပိုနည်းသည်
ထိုဒေသသည် အတ္တလန္တိတ် အီကွေတာ ကမ်းရိုးတန်းသစ်တော ဇီဝရပ်ဝန်း၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းတောင်တန်း ဟုခေါ်သည့် ပုံသဏ္ဍန်မှန်သော တောင်ကုန်းများ၊ တောင်တန်းများ နှင့် ကုန်းမြေမြင့်များသည် ကမ်းရိုးတန်းရှိ ကင်မရွန်းတောင်မှ မြောက်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်းနယ်စပ် လတ္တီကျု ၁၃ ဒီဂရီ ၅ မိနစ် ချဒ်ရေကန် အထိ ရှည်လျားစွာ တည်ရှိပြီး ကင်မရွန်းတောင်မှာ ၁၃,၄၃၅ ပေ( ၄,၀၉၅ ပေ) ဖြင့် အမြင့်ဆုံး ဖြစ်သည်
ထိုဒေသတွင် မိုးရွာကျမှု များသော်လည်း ပြင်းထန်သော ရာသီဥတု ရှိကာ အထူးသဖြင့် အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် တွင် ဖြစ်သည်
ထိုဒေသရှိ မြေကြီးများအား ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးရန် အကောင်းဆုံးသော မြေများ ဖြစ်ပြီး အထူးသဖြင့် မီးတောင်ဒေသဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် ပတ်ဝန်းကျင်တွင် ဖြစ်သည်
မီးတောင်ကြောင့် မီးတောင်ထိပ်ဝရေကန်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိသည်
၁၉၈၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၁ ရက်တွင် ထိုသို့သော ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်သည့် နျိုရေကန်မှ ကာဗွန်ဒိုင်အောက်ဆိုက်ဒ် ဓာတ်ငွေ့များ ထုတ်လွှတ်သဖြင့် လူ ၁,၇၀၀ မှ ၂,၀၀၀ ကြား သေဆုံး ခဲ့ရသည်
ထိုဒေသအား ကမ္ဘာ့သားရိုင်းတိရစ္ဆာန် ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့မှ ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်သစ်တော ဇီဝ ရပ်ဝန်းဒေသအဖြစ် သတ်မှတ် ဖော်ပြထားသည်
တောင်ဘက် ကုန်းမြေမြင့်မှာ မညီညာ၍ မြက်ခင်းထူထပ်သော အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့် ဆီသို့ မြင့်တက်သွားသည်
ထို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်သည် အနောက်ဘက် တောင်ကုန်းဒေသသို့ ဆန့်တန်းသွားပြီး နိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းနှင့်တောင်ပိုင်းကြား အရံအတား အဖြစ်ကာဆီးလျက် ရှိသည်
၎င်း၏ ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၃,၆၀၉ပေ (၁,၁၀၀ မီတာ) ဖြစ်ပြီး
ပျမ်းမျှ အပူချိန်မှာ ၂၂ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် မှ ၂၅ ဒီဂရီ စင်တီဂရိတ် အထိ ဖြစ်သည်
ဧပြီလနှင့် အောက်တိုဘာလကြား မိုးအများဆုံး ရွာကျပြီး မိုးရေချိန် အမြင့်ဆုံးမှာ ဇူလိုင်လ နှင့် ဩဂုတ်လ တို့ ဖြစ်ကြသည်
မြောက်ပိုင်းမြေနိမ့်ဒေသမှ အဒါမဝါ၏ အစွန်းမှ ချဒ်ရေကန်အထိ သွယ်တန်းလျက် ရှိပြီး ပျမ်းမျှ အမြင့်ပေမှာ ၉၈၄ ပေ မှ ၁,၁၄၈ပေ (၃၀၀ မီတာ မှ ၃၅၀ မီတာ) အထိ ဖြစ်သည်
. ၎င်းတွင် တွေ့ရသော သဘာဝပေါက်ပင်များမှာ ဆာဗားနား ချုံထနောင်းတော နှင့် မြက်ခင်းများ ဖြစ်သည်
ထိုဒေသမှာ မိုးခေါင်သော ဒေသဖြစ်ပြီး မိုးကွက်ကျား ရွာကျကာ ပျမ်းမျှ အပူချိန် မြင့်မားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ရေဆင်းစနစ် ၄ မျိုးရှိသည်
တောင်ဘက်ရှိ အဓိကမြစ်များမှာ အန်တမ်မြစ် ၊ နျောင်မြစ် ၊ ဆာနာဂါမြစ် နှင့် ဝူရီ မြစ်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ထိုမြစ်များမှာ အနောက်တောင်ပိုင်း နှင့် အနောက်ပိုင်းသို့ စီးဆင်းသွားကြပြီး ဂီနီပင်လယ်ကွေ့ အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ဂျာမြစ် နှင့် ကဒဲမြစ်တို့မှာ အရှေ့တောင်ပိုင်းရှိ ကွန်ဂိုမြစ် အတွင်းသို့ စီးဝင်ကြသည်
ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်းတွင်မူ ဘန်နောင်းမြစ်သည် မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး နိုင်ဂျာမြစ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
လိုဂုန်းမြစ်မှာမူ မြောက်ဘက်သို့ စီးဆင်းသွားပြီး ချဒ်ရေကန် အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
ကင်မရွန်းသည် ချဒ်ရေကန်အား အိမ်နီးချင်း ၃ နိုင်ငံ နှင့် အတူ ဝေမျှ ပိုင်ဆိုင်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူတစ်ဦးချင်း ဂျီဒီပီ (ဝယ်ယူနိုင်စွမ်းအား ကွာခြားမှုနှုန်း အပါအဝင်) သည် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၂၃၀၀ မျှ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရပြီး အာဖရိက တောင်ပိုင်းနိုင်ငံများထဲတွင် အဆင့် ၁ မှ ၁၀ အတွင်း ရှိသည်
အဓိက ကုန်ပစ္စည်းတင်ပို့ ရောင်းချသော နိုင်ငံများမှာ ပြင်သစ်၊ အီတလီ၊ တောင်ကိုရီးယား၊ စပိန် နှင့် ယူနိုက်တက် ကင်းဒမ်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ၂၀၃၅ တွင် အရေးပါသော နိုင်ငံ တစ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာရန် ရည်မှန်းထားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆယ်စုနှစ် တစ်ခုစာမျှ စီးပွားရေး တိုးတက်မှု ကောင်းမွန်ခဲ့ပြီး တစ်နှစ်လျှင် ဂျီဒီပီ ၄ ရာခိုင်နှုန်းမျှ တိုးမြင့်လာခဲ့သည်
၂၀၀၄ မှ ၂၀၀၈ အတွင်း အများပြည်သူ ဆိုင်ရာ ချေးငွေသည် ဂျီဒီပီ၏ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော်မှ ၁၀ ရာခိုင်နှုန်းကျော် အထိ လျော့ကျသွားခဲ့ပြီး နိုင်ငံ၏ အရန်ငွေကြေးမှာ အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၃ ဘီလီယံ အထိ ၄ ဆမျှ မြင့်တက်သွားခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံများသည် အာဖရိကအလယ်ပိုင်းနိုင်ငံများ၏ ဘဏ် အဖွဲ့ ၊အလယ်အာဖရိက နိုင်ငံများ၏ အကောက်ခွန် နှင့် စီးပွားရေး သမဂ္ဂ အဖွဲ့၊ အာဖရိကနိုင်ငံများ၏ စီးပွားရေး ဥပဒေ ညီညွတ်ရေး အဖွဲ့တို့၏ တစိတ်တဒေသ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ငွေကြေးမှာ စီအက်ဖ်အေ ဖရန့် ဖြစ်သည်
၂၀၀၁ ခုနှစ်တွင် အလုပ်လက်မဲ့နှုန်းမှာ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ဖြစ်ပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံလူဦးရေ၏ သုံးပုံတစ်ပုံခန့်မှာ နိုင်ငံတကာ ဆင်းရဲမွဲတေမှု သတ်မှတ်ချက်မျဉ်း ဖြစ်သော တစ်ရက်လျှင် အမေရိကန် ဒေါ်လာ ၁.၂၅ အောက်တွင် ရှင်သန်နေထိုင်ကြသည်
၁၉၈၀ ခုနှစ်များ၏ နောက်ပိုင်းမှ အစပြု၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသည် ဆင်းရဲမွဲတေမှု လျှော့ချရေး၊ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများ ပုဂ္ဂလိကပိုင် ပြောင်းလဲရေး နှင့် စီးပွားရေး ဖွံ့ဖြိုးမှု တိုးတက်ရေး တို့အတွက် ကမ္ဘာ့ဘဏ်နှင့် နိုင်ငံတကာ ငွေကြေးအဖွဲ့တို့ အကြံပေးထားသော အစီအစဉ်များ ကို လိုက်နာဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
အစိုးရသည် နိုင်ငံအတွင်း ကမ္ဘာလှည့်ခရီးသွားလုပ်ငန်းကို အားပေးသည့် အစီအစဉ်များ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သဘာဝ အရင်းအမြစ်များမှာ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး နှင့် သစ်ပင်စိုက်ပျိုးရေး အတွက် အထူး သင့်လျော်သည်
ခန့်မှန်းခြေအားဖြင့် လူဦးရေ၏ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းခန့်မှာ စိုက်ပျိုးရေး ပြုလုပ်ကြပြီး ၂၀၀၉ ခုနှစ် စုစုပေါင်း ပြည်တွင်း ထုတ်ကုန်တွင် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေးမှာ ၁၉.၈ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ပါဝင်သည်
စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း အများစုကို ဒေသခံ လယ်သမားများက ဝမ်းစာဖူလုံရုံမျှ အတွက် ရိုးရှင်းသော ကိရိယာများကို အသုံးပြု၍ လုပ်ဆောင်ကြသည်
သူတို့သည် ပိုလျှံသော ထွက်ကုန်များကို ရောင်းချကြပြီး အချို့မှာ စီးပွားရေးအတွက် လယ်ကွင်းသီးသန့်များကို ထိန်းသိမ်း စိုက်ပျိုးကြသည်
မြို့ပြများက ၎င်းတို့၏ အစားအစာအတွက် လယ်သမားတို့၏ စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားကိုး အားထား ပြုရသည်
ကမ်းရိုးတန်းဒေသရှိ မြေသားများနှင့် ရာသီဥတုတို့က ငှက်ပျော၊ ကိုကိုး၊ ဆီအုန်း၊ ရာဘာ နှင့် လက်ဖက်တို့ကို စီးပွားဖြစ် စိုက်ပျိုးနိုင်ရန်အတွက် အထောက်အပံ့ပေးသည်
ကုန်းတွင်းပိုင်းရှိ တောင်ပိုင်း ကင်မရွန်းကုန်းမြင့်ဒေသတွင် ဝင်ငွေရရှိနိုင်သော ကော်ဖီ၊ သကြား နှင့် ဆေးရွက်ကြီးတို့ကို စိုက်ပျိုးကြသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသရှိ အဓိကဝင်ငွေရ သီးနှံမှာ ကော်ဖီ ဖြစ်ပြီး မြောက်ပိုင်းတွင် ဝါ၊ မြေပဲ နှင့် စပါးတို့ကို သဘာဝအလျောက် စိုက်ပျိုးထုတ်လုပ်နိုင်သည်
ပြည်ပထွက်ကုန်အတွက် စိုက်ပျိုးမွေးမြူရေး လုပ်ငန်းများကို အားထားသောကြောင့် ကင်မရွန်းအနေနှင့် ၎င်းတို့၏ ဈေးနှုန်းများကို ပြောင်းလဲရန် အတွက် အန္တရာယ်ကြီးမားသည်
တိရစ္ဆာန်များကို နိုင်ငံအနှံ့တွင် မွေးမြူကြသည်
ငါးဖမ်းခြင်း မှ လူပေါင်း ၅,၀၀၀ ကျော်ကို အလုပ်ပေးထားပြီး နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်းတွင် ပင်လယ်စာ ၁၀၀,၀၀၀ တန် ကျော်ကို ပံ့ပိုးပေးနိုင်သည်
ယခင်က ကျေးလက်နေ ကင်မရွန်းပြည်သူမျာအတွက် ပင်မ အစားအစာ ဖြစ်ခဲ့သော တောကောင်သားများမှာ  ယခု အခါတွင် နိုင်ငံရှိ မြို့ပြကြီးများအတွက် အထူးအစားအစာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
တောင်ကောင်သားများကို စီးပွားဖြစ် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည် ကင်မရွန်းရှိ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအတွက် ခြိမ်းခြောက်မှု အနေဖြင့် သစ်တောပြုန်းတီးခြင်းကို ကျော်တက်သွားခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
တောင်ပိုင်း မိုးသစ်တောများတွင် အလွန်များပြားသော သစ်ထုတ်လုပ်ရန် သစ်များရှိပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ စုစုပေါင်း ကုန်းမြေ ဧရိယာ၏ ၃၇% မျှ ရှိသည်
သို့သော်လည်း သစ်တော နေရာ အတော်များများကို ရောက်ရှိရန် ခက်ခဲသည်
သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းအား နိုင်ငံခြားပိုင် ကုမ္ပဏီများမှ အများဆုံး လုပ်ကိုင်ကြပြီး ၁၉၉၈ ခုနှစ် စာရင်းအရ အစိုးရအား အမေရိကန်ဒေါ်လာ သန်း ၆၀ မျှ အထောက်အပံ့ပေးသည်ကို တွေ့ရသည်
ဥပဒေအရ သစ်ထုတ်လုပ်ရာတွင် အန္တရာယ် ကင်းရှင်းစေရန် နှင့် ရေရှည် ထုတ်လုပ်နိုင်ရန် ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း သစ်ထုတ်လုပ်ငန်းသည် ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ကြီးကြပ်မှု အနည်းဆုံး လုပ်ငန်း တစ်ခု ဖြစ်သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် စက်ရုံလုပ်ငန်းများမှာ စုစုပေါင်း ပြည်တွင်းထုတ်ကုန်၏ ၂၉.၇ ရာခိုင်နှုန်းမျှ ရှိသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စက်ရုံလုပ်ငန်းများ၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ဘိုနာဘယ်ရီမြို့ တို့တွင် တည်ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် သတ္တုတွင်းထွက်များ အတော်အတန် ရှိသော်လည်း ထိုတွင်းထွက်များကို ကျယ်ပြန့်စွာ တူးဖော်ခြင်း မပြုကြပေ
ရေနံ ရှာဖွေမှုမှာ ၁၉၈၆ ခုနှစ်မှ စ၍ ကျဆင်းလာခဲ့သော်လည်း အတော်အသင့် အရေးပါသော ကဏ္ဍ တစ်ခု အဖြစ် ကျန်ရှိနေပြီး ရေနံ ဈေးကျဆင်းပါက နိုင်ငံ့ စီးပွားရေးကို အပြင်းအထန် ရိုက်ခတ်လေ့ ရှိသည်
ရေမော်များ နှင့် ရေတံခွန်များက တောင်ဘက်ပိုင်းရှိ မြစ်များတွင် အရံအတား များ အဖြစစ် ရှိနေကြသော်လည်း ထိုနေရာများက ရေအားလျှပ်စစ် ထုတ်လုပ်ရန် အခွင့်အလမ်းများ ရရှိစေပြီး ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုကို ဖြည့်ဆီးပေးလျက် ရှိသည်
ဆာနာဂါ မြစ်မှ အီဒီယာရှိ အကြီးဆုံသော ရေအားလျှပ်စစ် စက်ရုံကို စွမ်းအင် ပေးလျက် ရှိသည်
ကျန်ရှိသော ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စွမ်းအင် လိုအပ်မှုများကို ဆီဖြင့်မောင်းနှင်ရသော ဓာတ်အားပေးစက်များမှ ဖြည့်တင်းပေးလျက် ရှိသည်
သို့သော်လည်း နိုင်ငံ၏ ဒေသ အတော်များများတွင် အားထားရသော လျှပ်စစ်မီး မရှိသေးပေ
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးမှာ အများအားဖြင့် ခက်ခဲသည်
အဓိက မြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသော အခြားလမ်းများနှင့် ယှဉ်လျှင် ပိုမိုကောင်းမွန်သော အခကြေးငွေကောက်ခံသည့် လမ်းများ (အားလုံးမှာ ကားတစ်စင်းသာ မောင်းနိုင်သည်
သာ ရှိပြီး ထိုလမ်းများမှာလည်း ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းမှု မရှိသလောက် ဖြစ်ပြီး ၁၀% မျှသာ ကတ္တရာ ခင်းထားသဖြင့် ဆိုးရွားသော ရာသီဥတုရှိလျှင် သွားလာ မရပေ
လမ်းတွင်ရှိသော စစ်ဆေးရေးဂိတ်များမှာလည်း ရဲများ နှင့် ဂျန်ဒါမီ ရဲများ အတွက် ခရီးသွားများ ထံမှ ငွေညှစ်ရုံမှ အပ အခြားကောင်းမွန်သော ရည်ရွယ်ချက် မရှိပေ
လမ်းဓားပြတိုက်ခြင်းကလည်း အရှေ့ဘက် နှင့် အနောက်ဘက် နယ်စပ်များရှိ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို အဟန့်အတား ဖြစ်စေပြီး ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှ စ၍ ဗဟိုအာဖရိကသမ္မတနိုင်ငံ မတည်မငြိမ် ဖြစ်မှုကြောင့် ပြဿနာမှာ ပိုမိုဆိုးရွားလာခဲ့သည်
ပုဂ္ဂလိက ကုမ္ပဏီများမှ ဆောင်ရွက်သော မြို့အချင်းချင်း ဆက်သွယ်သည့် အဝေးပြေး ကားလိုင်းများမှ အဓိကမြို့ကြီးများကို ဆက်သွယ်ပေးထားသည်
အဝေးပြေးကားမှာ လူသုံးအများဆုံး သယ်ယူပို့ဆောင်ရေး စနစ်တစ်ခုဖြစ်ပြီး ကမ်ရေးလ် ဟုခေါ်သော ကင်မရွန်း ရထားမှာ ဒုတိယမြောက် လူသုံးအများဆုံး ဖြစ်သည်
ရထားပို့ဆောင်ရေးမှာ အနောက်ဘက်ပိုင်းရှိ ကွန်းဘာ မှ အရှေ့ဘက်ပိုင်းရှိ ဘဲလဘူမြို့သို့လည်းကောင်း၊ မြောက်ဘက်ရှိ ညောင်ဒရေသို့လည်းကောင်း အသီးသီး ဖြစ်ကြသည်
အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ လေဆိပ်များမှာ ဒူဝါလာမြို့ နှင့် ယောင်အွန်ဒေးမြို့များတွင် တည်ရှိကြပြီး တတိယမြောက်လေဆိပ်ဖြစ်သော မာအူယာ လေဆိပ်မှာ တည်ဆောက်ဆဲ ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့မှာ နိုင်ငံ၏ အဓိက ဆိပ်ကမ်းမြို့ ဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းတွင်မူ ဘီနိုရေမြစ်ကို အသုံးပြု၍ ဂါအူယာမှ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံသို့ အချို့သော ရာသီများတွင် သွားလာနိုင်သည်
၂၁ရာစု၏ ပထမ ဆယ်စုနှစ်မှစ၍ သတင်းစာ လွတ်လပ်ခွင့် တိုးတက်လာသော်လည်း စာနယ်ဇင်းများမှာ ခြစားမှုများရှိ၍ နိုင်ငံရေး အစုအဖွဲ့များနှင့် အချို့သော ကိစ္စများကိုသာ ဦးတည်ရေးသားလေ့ ရှိသည်
သတင်းစာများမှာ အစိုးရ၏ တုံ့ပြန်မှုကို ရှောင်ကွင်းရန် အတွက် မိမိဘာသာ ထိန်းသိမ်း ရေးသားကြသည်
အဓိက ရေဒီယိုနှင့် ရုပ်မြင်သံကြား ထုတ်လွှင့်ခြင်းများကို အစိုးရက ဆောင်ရွက်ပြီး အခြားသော ဆက်သွယ်ရေး စနစ်များ ဖြစ်ကြသည့် ဖုန်းလိုင်းများ နှင့် ကြေးနန်း ဆက်သွယ်ရေးတို့မှာ အစိုးရ၏ ထိန်းချုပ်မှု အောက်တွင် ရှိသည်
သို့သော်လည်း ဆယ်လူလာ တယ်လီဖုန်းကွန်ယက် များနှင့် အင်တာနက် ဝန်ဆောင်မှုပြုသူများမှာ ၂၁ရာစု ပထမ ဆယ်စုနှစ် မှစ၍ သိသိသာသာ တိုးတက်လာခဲ့ပြီး ဥပဒေနှင့် ထိန်းချုပ်မှု မရှိသလောက်ပင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ လူဦးရေမှာ ၂၀၁၁တွင် ၂၀,၀၃၃၀,၃၆၂ ဦး ဖြစ်သည်
လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ပျမ်းမျှသက်တမ်းမှာ ၅၃.၆၉ နှစ် ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားများအတွက် ၅၂.၈၉ နှစ် အမျိုးသမီးများ အတွက် ၅၄.၅၂ နှစ် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် မြို့ပြနေထိုင်သူ နှင့် ကျေးလက်နေထိုင်သူ တစ်ဝက်စီ ရှိသည်
လူဦးရေ သိပ်သည်းမှုမှာ မြို့ပြများ၊ အနောက်ဘက် ကုန်းမြေမြင့် ဒေသနှင့် အရှေ့မြောက် လွင်ပြင်ဒေသတို့တွင် အများဆုံး ဖြစ်သည်
ဒူဝါလာမြို့၊ ယောင်အွန်ဒေးမြို့နှင့် ဂါရူဝါမြို့တို့မှာ အကြီးဆုံး မြို့များဖြစ်သည်
အခြားတစ်ဖက်တွင် အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်၊ အရှေ့တောင်ပိုင်း ဘီနိုရေး ချိုင့်ဝှမ်း နှင့် တောင်ဘက်ပိုင်း ကင်မရွန်း ကုန်းမြေမြင့် ဒေသတို့တွင် လူဦးရေ ကျဲပါးစွာ တည်ရှိသည်
ကင်မရွန်း အစိုးရ၏ အဆိုအရ ၂၀၀၅ ခုနှစ် သန္ဓေအောင်နှုန်းမှာ ၅.၀ ဖြစ်သည်
လူဦးရေ အဆမတန် လွန်ကဲနေသော အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် ဖွံ့ဖြိုးမှု နောက်ကျသော မြောက်ဘက်ပိုင်းတို့မှ လူများသည် ကမ်းရိုးတန်း စိုက်ပျိုးရာဒေသနှင့် မြို့ပြဒေသများသို့ အလုပ်ရရှိရန် ရွှေ့ပြောင်းလာခဲ့ကြသည်
ထို့ပြင် အရှေ့ဘက်နှင့် မြောက်ဘက် ဒေသများရှိ သစ်စက်များ နှင့် စိုက်ပျိုးရာဒေသများသို့ လူများ အလုပ်ရှာရန် အတွက် အနည်းငယ် ပြောင်းရွှေ့ခြင်းများလည်း ရှိသည်
နိုင်ငံတစ်နိုင်ငံလုံး အနေနှင့် တိုင်းတာလျှင် ကျားမ အချိုးမှာ ညီတူမျှတူ ရှိသော်လည်း ထိုသို့ ရွှေ့ပြောင်းကြသူ အများစုမှာ အမျိုးသားများ ဖြစ်သဖြင့် အချို့သော ဒေသများတွင် ကျားမအချိုးမညီမျှမှုများ ဖြစ်ပေါ်စေသည်
တစ်လင်တစ်မယား စနစ်အပြင် အိမ်ထောင်ဖက် အများအပြားရှိသော စနစ်ကိုလည်း ကျင့်သုံးကြပြီး ပုံမှန် ကင်မရွန်းမိသားစုများမှာ ကြီးမားပြီး ကျယ်ပြန့်သည်
မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင်  အမျိုးသမီးများက အိမ်ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ကြပြီး အမျိုးသားများက တိရစ္ဆာန်များကို ကျောင်းခြင်း သို့မဟုတ် လယ်သမားလုပ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးကြသည်
တောင်ပိုင်းဒေသများတွင်မူ အမျိုးသမီးများက မိသားစု စားရန် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးကြပြီး အမျိုးသားများက သားငါးများကို ရှာဖွေခြင်း ငွေရသည့် သီးနှံများကို စိုက်ပျိုးခြင်းတို့ လုပ်ဆောင်ကြသည်
လူ့အဖွဲ့အစည်း အများစု နည်းတူပင် ကင်မရွန်း လူ့အဖွဲ့အစည်းသည် အမျိုးသားများက ဦးဆောင်ပြီး အမျိုးသမီးများအား အကြမ်းဖက်မှုနှင့် ခွဲခြားဆက်ဆံမှုတို့ကို နေရာအနှံ့ တွေ့ရသည်
.ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် လူမျိုးနှင့် ဘာသာစကား ၂၃၀ မှ ၂၈၂ ခု အထိ ရှိမည်ဟု ခန့်မှန်းရသည်
အဒါမဝါ ကုန်းမြေမြင့်သည် တောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းဒေသများကို ကျယ်ပြန့်စွာ ပိုင်းခြားထားသည်
မြောက်ဘက်ပိုင်းရှိ လူများမှာ အလယ်ပိုင်း ကုန်းမြင့်ဒေသနှင့် မြောက်ပိုင်း မြေနိမ့်ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသော ဆူဒန် လူမျိုးစုများ နှင့် ကင်မရွန်းမြောက်ပိုင်း အနှံ့ ပျံ့နှံ့နေထိုင်ကြသော ဖူလာနီ လူမျိုးစုများ ဖြစ်ကြသည်
ချဒ်ရေကန် အနီးတွင် ရှူဝါ အာရပ်လူမျိုး အနည်းငယ် နေထိုင်ကြသည်
ကင်မရွန်း တောင်ပိုင်း ဒေသများတွင်မူ ဘန်တူ စကား နှင့် ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော ဘာသာစကားကို ပြောကြားသော လူမျိုးများ နေထိုင်ကြသည်
ဘန်တူစကား ပြောသော လူမျိုးစု အဖွဲ့များမှာ ကမ်းရိုးတန်း ဒေသနှင့် အီကွေတာ ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြပြီး ဘန်တူစကား ရောစပ်ထားသော စကားကို ပြောဆိုသော လူမျိုးစုများမှာ အနောက်ပိုင်း မြက်ခင်းပြင် ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသည်
ဂိုင်းလီ လူမျိုး ၅၀၀၀ ခန့်နှင့် ဘာကာ ပစ်ဂမီ လူမျိုးစုများမှဦ အရှေ့တောင်ပိုင်း နှင့် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသရှိ မိုးသစ်တောများ အတွင်း လှည့်လည် နေထိုင်ကြပြီး အချို့မှာ လမ်းဘေးတွင် နေထိုင်ကြသည်
နိုင်ငံခြားသားများတွင် အများဆုံးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယား လူမျိုးများ ဖြစ်သည်
၂၀၀၇ ခုနှစ်တွင် ကင်မရွန်းနိုင်ငံ အတွင်း ဒုက္ခသည်နှင့် ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံသူပေါင်း ၉၇,၄၀၀ ဦး ခန့်မျှ ရှိသည်
ထိုသူများထဲတွင် ၄၉,၃၀၀ ဦးမှာ ဗဟိုအာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ပြီး (အများစုမှာ စစ်ကြောင့် အနောက်ဘက်သို့ ထွက်ပြေးလာသူများ ဖြစ်ကြသည်
၄၁,၆၀၀ ဦးမှာ ချဒ်သမ္မတနိုင်ငံမှ ဖြစ်ကာ ၂,၉၀၀ဦးမှာ နိုင်ဂျီးရီးယားနိုင်ငံမှ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံသားများအား ဗဟိုအာဖရိကနိုင်ငံမှ ဓားပြများ ပြန်ပေးဆွဲခြင်းမှာ ၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပိုမိုများပြား လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်၏ အစပိုင်း လများတွင် ဗဟို အာဖရိက သမ္မတနိုင်ငံ မှ အကြမ်းဖက်မှုများကြောင့် ဒုက္ခသည်များ ထောင်နှင့်ချီ၍ ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဇွန်လ ၁၄ရက် သတိပေးကွန်ယက် (AlertNet) ၏ သတင်းအရဒီဇင်ဘာလမှ စတင်၍ လူပေါင်း ၉၀,၀၀၀ ခန့် ကင်မရွန်းနိုင်ငံသို့ ထွက်ပြေးလာခဲ့ကြပြီး တစ်ပတ်လျှင် ၂,၀၀၀ ခန့် အထိ ရှိသည်
အများအားဖြင့် အမျိုးသမီးများနှင့် ကလေးသူငယ်များ ဖြစ်ပြီး ယခုတိုင် နယ်စပ်ကို ဖြတ်ကျော်နေဆဲဟု ကုလသမ္မဂ္ဂမှ ဆိုသည်
"အမျိုးသမီးတွေနဲ့ ကလေးတွေဟာ ကင်မရွန်းကို ဆိုးဆိုးရွားရွား အခြေအနေတွေနဲ့ ရောက်ရှိလာကြတယ်
ရက်သတ္တပါတ် ပေါင်း များစွာ တစ်ခါတစ်လေ ဆိုရင် လပေါင်းများစွာ လမ်းပေါ်မှာ အချိန်ကုန်ခဲ့ပြီး အစားအစာကို ရှာခဲ့ရတယ်
" ဟု ကမ္ဘာ့စားနပ်ရိက္ခာအဖွဲ့  (WFP) မှ အမှုဆောင် ဒါရိုက်တာ အာသရင်း ကာစင်က ပြောဆိုခဲ့သည်
ကိုလိုနီခေတ်ကာလ အတွင်း ဥရောပ ဘာသာစကားများကို စတင်အသုံးပြုခဲ့သောကြောင့် အနောက်မြောက်ဘက် နှင့် အနောက်တောင်ဘက်ဒေသများရှိ လူမျိုးများနှင့် ပြင်သစ်စကား ပြောကြားသော နိုင်ငံ၏ ကျန်ရှိသော အစိတ်အပိုင်းမှ လူများအကြား ဘာသာစကား ကွဲပြားမှုကို ဖြစ်ခေါ်စေခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ် ဘာသာစကား နှင့် ပြင်သစ်ဘာသာစကား နှစ်မျိုးစလုံးမှာ ရုံးသုံးဘာသာစကားများ ဖြစ်ကြသော်လည်း ပြင်သစ်ဘာသာစကားသည် လူများ နားအလည်ဆုံး ဘာသာစကား ဖြစ်ကာ ၈၀ ရာနှုန်းကျော်မျှ နားလည်ကြသည်
ရှေးဦးစွာ ကိုလိုနီ စနစ်ကျင့်သုံးခဲ့သော ဂျာမန်တို့၏ ဘာသာစကား သည် ပြင်သစ်ဘာသာ နှင့် အင်္ဂလိပ် ဘာသာတို့ဖြင့် အစာထိုး အသုံးပြုခဲ့သည်မှာ ကြာမြင့်ခဲ့ပြီ ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်း အင်္ဂလိပ် ကပြား ဘာသာစကားမှာ ယခင်က ဗြိတိသျှ တို့ အုပ်ချုပ်သော နယ်မြေများတွင် အများသုံး ဘာသာစကား ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာ၊ ပြင်သစ် ဘာသာနှင့် ကပြားစကားတို့ ရောနှောထားသော ဖရန့်အန်းဂလိပ် ဟုခေါ်သည့် ဘာသာစကားမှာ ၁၉၇၀ ခုနှစ်များ၏ အလယ်ကတည်းက မြို့ပြဒေသများတွင် လူကြိုက်များ ထင်ရှားလာခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံတွင် ဘာသာတရား ကိုးကွယ်မှု အမြောက်အမြား ရှိပြီး ဘာသာရေး လွတ်လပ်ခွင့်လည်း မြင့်မားသည်
အများပြားဆုံး သက်ဝင်ယုံကြည်မှုမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ သုံးပုံနှစ်ပုံ မျှ ကိုးကွယ်ကြသည်
အစ္စလာမ် ဘာသာမှာ လူနည်းစု ကိုးကွယ်သည့် ဘာသာတရား ဖြစ်ပြီး လူဦးရေ၏ ၅ ပုံ ၁ပုံမျှသာ ရှိသည်
ထို့ပြင် ရိုးရာ ဘာသာတရားများကိုလည်း ကျင့်သုံးသူ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မွတ်စလင်များမှာ မြောက်ပိုင်းဒေသများတွင် များပြားကြပြီး ခရစ်ယာန်များမှာ အဓိက အားဖြင့်  တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်းဒေသများတွင် အများဆုံး ရှိသည်
သို့သော် ဘာသာတရား ၂မျိုးစလုံးအား ကိုးကွယ်သူ အများအပြားကို တစ်နိုင်ငံလုံးတွင် တွေ့ရသည်
မြို့ကြီးများတွင် ဘာသာတရား နှစ်မျိုးစလုံးမှ ကိုးကွယ်သူ သိသာစွာ များပြားသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံရှိ မွတ်စလင်များကို ဆွန်နီ၊ ရှီယာ့၊ အာမာဒစ်စ်၊ ဆူဖီ၊ မူဝါဟစ် မွတ်စလင် နှင့် သီးခြားအစုဖွဲ့ မဖော်ပြထားသော မွတ်စလင် ဟူ၍ အုပ်စုကွဲနေကြသည်
အနောက်မြောက်ပိုင်းနှင့် အနောက်တောင်ပိုင်းခရိုင်တွင် နေထိုင်သူများမှာ ပရိုတက်စတင့် အများစု ဖြစ်ပြီး ပြင်သစ်စကား ပြောကြသော တောင်ပိုင်းနှင့် အနောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် နေထိုင်ကြသူများမှာမူ ကက်သလစ် များ ဖြစ်ကြသည်
တောင်ပိုင်းရှိ တိုင်းရင်းသားများမှာ ခရစ်ယာန် ဘာသာ သို့မဟုတ် ရိုးရာ အာဖရိက နတ် များကို ကိုးကွယ်ကြပြီး အချို့မှာ နှစ်မျိုးကို ရောထွေး ကိုးကွယ်ကြသည်
လူအများစုမှာ စုန်း အတတ် ကို ယုံကြည်ကြပြီး အစိုးရမှာ စုန်း အတတ်ကို ဥပဒေနှင့် ကန့်သတ်ထားသည်
စုန်း ဟု ယူဆ ရသောသူများမှာ အုပ်စုဖွဲ့ အကြမ်းဖက်ခြင်းကို ခံရလေ့ ရှိသည်
အစ္စလာမ် ဂျီဟတ် အဖွဲ့ ဘိုကို ဟာရမ် သူပုန်များမှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းတွင် လှည့်လည် ကျက်စားနေသည်ဟု ကြားသိရသည်
မြောက်ပိုင်း ဒေသများတွင် ဒေသခံ အများအပြား ရှိသော ဖူလာနီ တိုင်းရင်းသားများမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်ကြပြီ လူဦးရေ အများစုကို ခြုံကြည့်လျှင် မွတ်စလင်၊ ခရစ်ယာန် နှင့် ရိုးရာ ကိုးကွယ်မှု ပြုသူများမှာ အညီအမျှ ရှိသည်
အနောက်ပိုင်း ဒေသရှိ ဘာမွန် တိုင်းရင်းသား များမှာ မွတ်စလင် အများစု ဖြစ်သည်
ဒေသတွင်း ကျင်သုံးသော ရိုးရာ ဘာသာတရားများကို ကျေးလက်ဒေသများတွင် ဆက်လက် ကိုးကွယ်ကြပြီး မြို့ကြီးများတွင်မူ ပြောင်ပြောင်တင်းတင်း ကိုးကွယ်မှု မပြုကြပေ
ထိုသို့ ပြုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း တစ်ခုမှာ ရိုးရာ ဘာသာတရားများမှာ ဒေသအတွင်းတွင်သာ ကိုးကွယ်လေ့ ရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဂီတနှင့် အကတို့မှာ ကင်မရွန်းနိုင်ငံ ရှိ အခမ်းအနားများ၊ ပွဲလမ်းသဘင်များ၊ လူမှုရေး ဆိုင်ရာ တွေ့ဆုံပွဲများနှင့် ပုံပြောပွဲများတွင် အဓိက အစိတ်အပိုင်း ဖြစ်သည်
ရိုးရာ အကများ မှာ စနစ်တကျ အကွက်ချ စီစဉ်ထားပြီး အမျိုးသား နှင့် အမျိုးသမီးကို သီးသန့် ခွဲထားခြင်း သို့မဟုတ် လိင်တစ်ခုခုကို ပါဝင်မှု မပြုအောင် တားမြစ်ထားခြင်းများ ရှိသည်
အကများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖျော်ဖြေရေး သက်သက်မှ စ၍ ဘာသာရေး ဝတ်ပြုခြင်း အထိ အကြောင်း အချက် အမျိုးမျိုး ရှိသည်
ရိုးရာအားဖြင့် သီချင်းများကို ပါးစပ်ဖြင့်သာ လွှဲပြောင်း ပေးအပ်ခြင်းမျိုး ရှိသည်
ပုံမှန် ဖျော်ဖြေမှုတွင် ဖျော်ဖြေသူ၏ သီဆိုမှုကို သီချင်း သီဆိုသူ အများအပြားက လိုက်လံ သီဆိုလေ့ ရှိကြသည်
ဂီတနှင့် တွဲဖက်တင်ဆက်ရာတွင် လက်ခုပ်တီးခြင်း နှင့် ခြေဆောင့်ခြင်း အစရှိသည့် ရိုးရှင်းသည့် သံစဉ်ဖန်တီးမှုများမှ အစပြု၍ ရိုးရာ တူရိယာများတွင် ကချေသည်များ ဝတ်ဆင်သည့် ခေါင်းလောင်းများ၊ သစ်သားလက်ခုပ်များ၊ ဗုံများ၊ တော့ကင်းဗုံများ၊ ပုလွေများ၊ ခရာများ၊ ဂျောက်ဂျက်များ၊ စခရက်ပါများ၊ ကြိုးတပ် တူရိယာများ၊ လေမှုတ်တူရိယာများ နှင့် ပတ္တလားများ ပါဝင်သည်
တူရိယာများ ပေါင်းစပ်မှုမှာ လူမျိုးစုနှင့် ဒေသ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ကွဲပြား ခြားနားသည်
အချို့သော ဖျော်ဖြေသူများမှာ စောင်းနှင့်တူသော တူရိယာနှင့် အတူ သီချင်းတစ်ပုဒ်လုံး အစအဆုံး တစ်ဦးတည်း သီဆိုဖျော်ဖြေကြသည်
လူကြိုက်များသော ဂီတ စတိုင်လ်များတွင် ကမ်းရိုးတန်း ဒေသမှ အမ်ဘာဆီ ဘေး စတိုင်လ်၊ ဘာဆာဒေသမှ အက်ဆီကို စတိုင်လ်၊ ဘန်ဂန်တေးမှ မန်ဂန်ဘူး စတိုင်၊ ဘာမီလီကီ ဒေသမှ ဆာမာဆီ စတိုင်လ်တို့ ပါဝင်သည်
နိုင်ဂျီးရီးယား ဂီတသည် ကင်မရွန်းမှ အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ဖျော်ဖြေသူများ အပေါ် လွှမ်းမိုးမှု ရှိပြီး ပရင့်စ်နီကိုဘာဂါ၏ ဆွိမားသား အမည်ရသော တေးစီးရီးမှာ သမိုင်းတွင် အရောင်းရဆုံး အာဖရိက တေးစီးရီး ဖြစ်သည်
လူကြိုက်အများဆုံးသော စတိုင်လ် နှစ်ခုမှာ မာကိုဆာ နှင့် ဘီကူဆီတို့ ဖြစ်ကြသည်
မာကိုဆာမှာ ဒူဝါလာမြို့မှ မြစ်ဖျားခံ ပေါ်ပေါက်လာခဲ့သော စတိုင်လ် ဖြစ်ပြီး ကျေးလက်ရိုးရာ ဂီတ၊ ဟိုက်လိုက် ဂီတ၊ ဆိုးလ်ဂီတ နှင့် ကွန်ဂို ဂီတတို့ကို ပေါင်းစပ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
မာနူ ဒီဘန်ဂို၊ ဖရန်စစ် ဘီဘေး၊ မိုနီ ဘီလေးနှင့် ပတိပေး အစရှိသော ဖျော်ဖြေသူများက ၁၉၇၀ ခုနှစ် များ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် တကမ္ဘာလုံးသို့ ပျံ့နှံ့ ရောက်ရရှိစေခဲ့သည်
အန်းမာရီ ဇီး အစရှိသော အနုပညာရှင်များက ၁၉၄၀ ခုနှစ်မှ စ၍ လူကြိုက်များသော အက အဖြစ် ဖော်ဆောင်ခဲ့ပြီး  မာမာ အိုဟန်ဂျာ နှင့် လက်စ် တေးတက်စ် ဘရူလီ အစရှိသူတို့က ၁၉၆၀၊ ၁၉၇၀ နှင့် ၁၉၈၀ ခုနှစ်များတွင် နိုင်ငံတကာသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိစေ ခဲ့သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ စားသောက်ဖွယ်ရာများသည် ဒေသအလိုက်ကွဲပြား ခြားနားကြသော်လည်း ကြီးမားပြီး တစ်မျိုးတည်းဖြစ်သော ညနေစာကို နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် စားသုံးလေ့ရှိကြသည်
ပုံမှန်အားဖြင့် အစားအသောက်များမှာ သစ်ဥသစ်ဖု၊ ပြောင်း၊  ပီလောပီနံမှုန့်၊ ကောက်နှံ၊ ငှက်ပျော၊ အာလူး၊ ဆန် နှင့် မျောက်ဥတို့ကို အခြေခံ စားသောက်လေ့ ရှိပြီး တစ်ခါတစ်ရံတွင် ထုထောင်း၍ ဂျုံမှုန့်ညက်နှင့် တူသော ဖူးဖူး ဟူသော အစားအစာမျိုးအဖြစ် စားသုံးကြသည်
၎င်းတို့ကို မြေပဲ၊ စားအုန်းဆီနှင့် အခြား ဟင်းခပ် အမွှေးအကြိုင်များဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော  ဆော့စ်၊ ဟင်းရည်၊ ပြုတ်ရည် အစရှိသည်တို့နှင့် တွဲဖက် စားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
အသား နှင့် ငါးတို့မှာ လူကြိုက်များသော်လည်း ဈေးကြီးသော အဆာပလာများ ဖြစ်သည်
ဟင်းလျာများမှာ အမြဲလိုလို ပူနွေးပြီး ဆား၊ ငရုတ်ကောင်း၊ မက်ဂီ စသည်တို့ဖြင့် ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင် ထည့်သွင်းလေ့ ရှိကြသည်
ရေ၊ အုန်းသီးဝိုင်၊ ကောက်နှံ ဘီယာတို့မှာ အစားအသောက်နှင့် တွဲဖက် သောက်သုံးသော ရိုးရာ အဖျော်ယမကာ များ ဖြစ်ကြပြီး ဘီယာ၊ ဆိုဒါ နှင့် ဝိုင်တို့မှာ လူကြိုက်များလာကြသည်
ငွေထည်အသုံးအဆောင်များကို အသုံးများပြီး အစားအသောက်ကို ညာလက်ဖြင့် ကိုင်တွယ်လေ့ ရှိကြသည်
နံနက်စာတွင် ကျန်ရှိနေသော ပေါင်မုန့်နှင့် သစ်သီးများကို ကော်ဖီ သို့မဟုတ် လက်ဖက်ရည်ဖြင့် တွဲဖက် သောက်သုံးကြသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နံနက်စာကို ဂျုံမှုန်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ပါ့ဖ်ပါ့ဖန် (ဒိုးနပ်)၊ ငှက်ပျောသီးမှ ပြုလုပ်ထားသော အက်ခရာ ငှက်ပျော၊ ပဲကိတ် နှင့် အခြား စားဖွယ်ရာ အမြောက်အမြား ရှိသည်
မုန့်ပဲ သွားရည်စာများမှာ အထူးသဖြင့် မြို့ကြီးများတွင် စားသုံးကြပြီး လမ်းဘေးဈေးသည်များထံမှ ဝယ်ယူစားသုံးလေ့ ရှိကြသည်
ရိုးရာ အနုပညာနှင့် လက်မှုပညာတို့သည် နိုင်ငံတဝှမ်းလုံးတွင် တည်ရှိနေပြီး စီးပွားရေး၊ ဘာသာရေး နှင့် အလှဆင်ရန် ရည်ရွယ်ပြုလုပ်ကြသည်
သစ်သားကို ထွင်းထုခြင်းနှင့် ပန်းပုတို့မှာ အထူးသဖြင့် ထင်ရှားသည်
အနောက်ဘက် ကုန်းမြင့်ဒေသမှ ကွာလတီမြင့် ရွှံ့များကို အိုးလုပ်ရန်နှင့် ကြွေထည်ပြုလုပ်ရန် အသုံးပြုကြသည်
အခြားသော လက်မှုပညာများတွင် ခြင်းတောင်း ရက်လုပ်ခြင်း၊ ပုတီးစေ့ ပြုလုပ်ခြင်း၊ ကြေးဝါနှင့် ကြေးထည် လုပ်ငန်း၊ ကာလာဘက်ရှ်သီးများကို ထွင်းထုခြင်း နှင့် ဆေးခြယ်ခြင်း၊ ပန်းထိုးခြင်း နှင့် သားရေလုပ်ငန်းတို့ကို လုပ်ကိုင်ကြသည်
ရိုးရာအိမ်များမှာ ဒေသအတွင်း ရရှိနနိုင်သော ပစ္စည်းများ အပေါ်တွင် မူတည်၍ ဆောက်လုပ်ကြပြီး သစ်သားနှင့် သစ်ရွက်တို့ဖြင့် ယာယီဆောက်လုပ်သော လှည့်လည်သွားလာသူတို့၏ ဘိုရိုရို အိမ်များမှ စ၍ လေးထောင့်ပုံ ရွှံ့နှင့် သက်ကယ်တို့ကို အသုံးပြု ဆောက်လုပ်ကြသော တောင်ပိုင်းသားများ၏ အိမ်များ အထိ ပုံစံ အမျိုးမျိုး ကွဲပြားနေသည်
ခဲမဖြူနှင့် ကွန်ကရစ်တို့ကို အသုံးပြု၍ နေအိမ်ဆောက်လုပ်ခြင်းမှာလည်း ထင်ရှားလာသည်
ခေတ်ပြိုင် အနုပညာများကို သီးသန့် ရပ်တည်နေသည့် အဖွဲ့အစည်းများ ဖြစ်သည့် ဒေါင်ရယ် အနုပညာ၊ အာဖရီးခရီးယား နှင့် အနုပညာ သည်များက ပျိုးထောင်ထားသည့် အတ်ဝပ်ရှိ၊ အပ်တဲလီးယား ဗိုက်ကင်း၊ အပ် ဘိတ်ကာရီ အစရှိသော အဖွဲ့အစည်းများက အဓိက မြှင့်တင် ဆောင်ရွက်နေကြသည်
ကင်မရွန်းစာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ဥရောပ နှင့် အာဖရိက အာဘော် နှစ်ခုစလုံး အပေါ်တွင် အခြေခံ ထားသည်
ကိုလိုနီခေတ် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော လူးဝစ်မေရီ ပေါ်ကာ နှင့် ဆန်ကီး မေမို စသူတို့မှာ ဥရောပ သာသနာပြု အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပညာတတ်မြောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပြီး ဥရောပ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် သဟဇာတဖြစ်အောင် ထောက်ခံ ရေးသား ပေးခြင်း အားဖြင့် ကင်မရွန်းအား ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ အတွင်းသို့ ဆွဲသွင်းနိုင်ရန် ကြိုးစားခဲ့ကြသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် အပြီး စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် ဖာဒီနန် အိုယိုနိုတို့မှာမူ ကိုလိုနီ စနစ်ကို ခွဲခြမ်း စိတ်ဖြာ၍ ဝေဖန်ခဲ့ကြပြီး သဟဇာတဖြစ်အောင် ပြုပြင်ခြင်းကို ကန့်ကွက်ခဲ့ကြသည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် များမကြာမီတွင် ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသော ယန်းပေါလ် ဂက်ဆာ နှင့် သရေဆာ ဆီတာ ဘဲလ တို့က အလားတူ အာဘော်များကို ထပ်မံ ဖော်ထုတ် ခဲ့ကြပြန်သည်
၁၉၆၀ ခုနှစ်များတွင် မွန်ဂိုး ဘက်တီ နှင့် အခြားသော စာရေးဆရာများက ကိုလိုနီခေတ်လွန် ဝါဒကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ကြပြီး အာဖရိက ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး နှင့် အာဖရိကသားတို့၏ မူလ ပုံရိပ်များကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရေး တို့ဖြစ်သည်
၁၉၇၀ ပြည်နှစ်များ၏ အလယ်ပိုင်းလောက်တွင်မူ ရုပ်ရှင် ဖန်တီးသူများ ဖြစ်ကြသည့် ဂျင်းပီးယာ့ ဒီကွန်ဂေး ပီပါ နှင့် ဒန်နီယယ် ကမ်ဝါတို့က ရိုးရာ နှင့် ကိုလိုနီခေတ်လွန် လူ့အဖွဲ့အစည်းတို့ အကြား ပဋိပက္ခများကို တင်ပြခဲ့ကြသည်
နောင် ဆယ်စုနှစ် ၂ ခုတွင်မူ စာပေ နှင့် ရုပ်ရှင်တို့သည် ကင်မရွန်းဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာ သက်သက်ကိုသာ အာရုံစိုက် ဖန်တီးခဲ့ကြသည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ ပေါ်လစီမှ အားကစား ပုံစံမျိုးစုံကို အားပေးသည်
ရိုးရာ အားကစားများတွင် ကနူးလေပြိုင်ပွဲ နှင့် နပန်းသတ်ခြင်းတို့ ပါဝင်ပြီး အပြေးသမား ရာပေါင်းများစွာတို့က နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ၂၅ မိုင် (၄၀ ကီလိုမီတာ) ခရီး ဖြစ်သော ကင်မရွန်းတောင် မျှော်လင့်ခြင်း အပြေးပြိုင်ပွဲတွင် ပါဝင် ဆင်နွှဲလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်းသည် ဆောင်းရာသီ အိုလံပစ် ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်သော အပူပိုင်း ဒေသ နိုင်ငံ အနည်းငယ်တွင် အပါအဝင် ဖြစ်သည်
ကင်မရွန်းနိုင်ငံ၏ အားကစားများတွင် ဘောလုံး ကစားနည်းမှာ ထင်ရှားလူကြိုက်များသည်
အပျော်တမ်း ဘောလုံးကလပ်များကို လူမျိုးစု အလိုက် လည်းကောင်း၊ ကုမ္ပဏီများ၏ ပံ့ပိုးမှုဖြင့် လည်းကောင်း ဖွဲ့စည်းလေ့ ရှိကြသည်
ကင်မရွန်း အမျိုးသား ဘောလုံး အသင်းသည် ၁၉၉၀ ကမ္ဘာ့ဖလား ဘောလုံးပြိုင်ပွဲတွင် ကောင်းစွာ ကစားပြနိုင်ခဲ့သဖြင့် အာဖရိကတွင် အအောင်မြင်ဆုံး ဘောလုံး အသင်းများတွင် တစ်သင်း အပါအဝင် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကင်မရွန်း ဘောလုံးအသင်းသည် အာဖရိက ဖလားကို ၄ ကြိမ်တိုင် ရရှိခဲ့ပြီး ၂၀၀၀ ခုနှစ် အိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် ရွှေတံဆိပ်ဆု ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်
မကျည်းစောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyisauk)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ညောင်ဦးမြို့နယ်၊ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ဇင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၈၀ ဦး၊ မ ၅၂၉၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
နင်းကျန်းရွာ၊ ကြီးပေါက်ကုန်း
ရခိုင်ပြည်နယ်အလံ သည် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရခိုင်တိုင်းရင်းသားတို့၏ အထိမ်းအမှတ်အလံဖြစ်ပြီး ရှေးခေတ်ကပင် အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၏ အခြေခံအမှတ်အသားကို မူတည်ခဲ့ကြသည်၊၊ အောင်လံအတိုင်းအတာမှာ ခေတ်အဆက်ဆက်က အသုံးပြုခဲ့သော အောင်လံ၊ ကောင်းရှည်ရေအတွက်နှင့် အခုခေတ်ကိုက်ညီအောင် အသုံးပြုနိုင်ရန် မူလအတိုင်းအတာကိုမှီပြီး အချိုးအစားအလိုက် ပြုပြင်ခဲ့ကြသည်
မူလအတိုင်းအတာ အချိုးအစားမှာ အလျား ကိုးတောင် အနံ ခြောက်တောင် ဖြစ်သည်
အောင်လံ၏ အရောင်အဆင်းကို မူလရောင်စုံအတိုင်း အတည်ပြုခဲ့ကြသည်
မူလရောင်စဉ် အဆင်းမှာ ဖြူရောင်ထက်ဝက်နှင့် အနီရောင်ထက်ဝက်ဖြစ်သည်
အပေါ်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အဖြူရောင်ဖြစ်ပြီး အောက်ပိုင်းထက်ဝက်မှာ အနီရောင်ဖြစ်သည်
အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အပေါ်ပိုင်းအဖြူရောင်သည် ရခိုင်အမျိုးသားတို့၏ ဖြူစင်ရေးစိတ်ဓာတ်ရှိခြင်း၊ အမျိုးသီလနှစ်ဌာနကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ ဖြူစင်ဖြောင့်မတ်ရေး စိတ်ရှိခြင်းနှင့် ဖြူစင်တည်ကြည်စောင့်ထိန်းအပ်ရေး ကိုယ်ကျင့်တရားရှိခြင်းများ ဖြစ်သည်
အနီရောင်၏ သဘောမှာ ရဲရင့်တည်ကြည်ရေး သတ္တိနှင့် ခိုင်ခံ့တည်ကြည်ရေး ဇာတိသွေး၊ ဇာတိမာန် ရှိခြင်းများကို ဖော်ဆောင်ပါသည်
ခင်မောင်လေး (၁၉၄၀ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့ ဖွားမြင်) သည် မြန်မာဘောလုံးသမားတစ်ဦး ဖြစ်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ် နွေရာသီအိုလံပစ်ပြိုင်ပွဲတွင် အမျိုးသားပြိုင်ပွဲ၌ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ဆင်ကောန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hsinkawn)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ ရှဂရီဘွမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အမှု—တနှစ်တည်း၌ ၂-ပါး ရဟန်းပြုပေးမှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီအများ
နှစ်စဉ် ၁-ပါးကျ ပြုမပေးရသဖြင့် တစ်နှစ်ခြားပြီးလျှင် နောက်တနှစ်၌ သိက္ခမာန် ၂-ပါးကို ဆရာလုပ်နိုင်သူတို့က ဥပဇ္ဈာယ်လုပ်၍ ရဟန်းပြုပေးကြလေရာ ရှေ့သိက္ခာပုဒ်လာ ဝတ္ထုအတိုင်း နေရာကျောင်း မလောက်သောကြောင့် လူတို့က စ၍ ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ ဧကံ ဝဿံ ဒွေ ဝုဋ္ဌာပေယျ, ပါစိတ္တိယံ
တနှစ်ထည်း၌ သိက္ခမာန် ၂-ပါးကို ရဟန်းပြုပေးသော ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာမမှာ ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏
[ဤသိက္ခာပုဒ် ၂-ပါး အလိုအားဖြင့် ၂-နှစ်မှ တစ်ပါးသာရဟန်းပြုပေးကောင်းတော့သည်
ကုမာရီဘူတဝဂ်ပြီး၏
ပါဒုကာရုဠှစသောသိက္ခာပုဒ် ၈-ပါး (ပါဒုကဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဂိလာနမဟုတ်သော—ခြေနင်း(ခုံဘိနပ်) စီးထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
အခြားဘိနပ်တမျိုးမျိုး စီးထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
လှည်းရထားစသော ယာဉ်ပေါ်၌ နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
အိပ်ရာပေါ်၌ နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ဒူးထောင်၍ လက်အဝတ်တို့ဖြင့် ပတ်ဖွဲ့ထိုင်နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ခေါင်းပေါင်းကြီး ကုလားများ ပေါင်းသကဲ့သို့ ဦးခေါင်းကို ဆံစ မပေါ်အောင် ရစ်ပတ်ပေါင်းထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ခေါင်းမြီးခြုံထားသူအား တရားဟောကြကုန်၏
တရားဟောသူက အခင်းမပါ မြေပေါ်မှာထိုင်လျက် အခင်းပေါ် ခုံပေါ်၌ ထိုင်နေသူအား တရားဟောကြကုန်၏
ထိုသို့တရားဟောကြရာ၌ကား (လူတို့က မကဲ့ရဲ့ရဘဲ) ရဟန်းတော်များ ကိုယ်တိုင်ကပင် အောက်ကျနောက်ကျရှိလှသော ထိုအပြုအမူကို ကဲ့ရဲ့၍-ဘုရားရှင်အား တိုင်တန်းလျှောက်ထားလေရာ ဘုရားရှင်လည်း များစွာ အပြစ်တင်တော်မူပြီးလျှင်—“န ပါဒုကာရုဠှဿ...၊ န ဥပါဟနာရုဠှဿ...၊ န ယာနဂတဿ...၊ န သယနဂတဿ...၊ နပလ္လတ္ထိကာယ နိသိန္နဿ...၊၊ န ဝေဌိတသီသဿ...၊ န ဩဂုဏ္ဌိတသီသဿ...၊ န ဆမာယံ နိသီဒိတွာ အာသနေ နိသိန္နဿ အဂိလာနဿ ဓမ္မံ ဒေသေဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟူ၍ ၈-ပါးသော သိက္ခာပုဒ်များကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ဂိလာန မဟုတ်ဘဲ ခုံဘိနပ်စီးထားသူ, အခြားဘိနပ် အမျိုးမျိုးစီးထားသူ ယာဉ်၌ တက်စီးနေသူ, အိပ်ရာပေါ်၌ ရောက်နေသူ, လက်အဝတ်တို့ဖြင့် ဒူးကိုပတ်ဖွဲ့နေသူ, ဦးခေါင်းကို ခေါင်းပေါင်းကြီး ရစ်ပေါင်းထားသူ, ခေါင်းမြီးခြုံထားသူ, မြေပေါ်၌ နေလျက် နေရာထိုင်ခုံပေါ်၌ နေသူအား တရားမဟောအံ့”ဟုအလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
ယဘုခိမြို့ (矢吹町 ယဘုခိမချိ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူရှီးမားစီရင်စုတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင်  မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၇၁၆၀ ဦး ရှိသည်
အိမ်ထောင်စု ၅၉၃၁ စု ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၈၀ ဦး   ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၆၀.၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ( ၂၃.၃ စတုရန်းမိုင် ) ကျယ်ဝန်းသည်
ဘုရားရှင် မဂဓနိုင်ငံ ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်အနီး ပါသာဏကစေတီ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဗာဝရီဗြာဟ္မဏဆရာကြီး၏ ၁၂-ဦးမြောက်တပည့် ဘဒြာဝုဓလုလင် မေးလျှောက်သဖြင့် ဟောတော်မူသည့် နှစ်ဂါထာ
ဆင်ခုန်းတိုင်ဈေးရွာ၊ ဆင်ခုန်းတိုင်
ပင်ခါးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkar)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းဘူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၂ ဦး၊ မ ၂၉၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၇၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ဘဒနာကုလားရွာ
အဒူမင်းညို ရေးသော ရခိုင်မင်းသမီး ဧချင်းသည် အထင်အရှား တွေ့ရှိရသော ဧချင်းများတွင် အဟောင်းဆုံးဖြစ်သည်
ဧချင်းဖွဲ့ဆိုသော ခုနှစ်ကိုကား အတိအကျ မသိရပေ
အင်းဝဘုရင် နရပတိနှင့် ထီးပြိုင် နန်းပြိုင်ဖြစ်သော ရခိုင်ဘုရင်ဘစောဖြူ နန်းတက်သည့် မြန်မာ သက္ကရာဇ် ၈၁၇ ခုနှစ် က ထိုဧချင်းကို ဖွဲ့ဆိုထားခဲ့သည်ဟု ယူဆရသည်
ထိုဧချင်းသည် တောင်ငူခေတ်၊ ညောင်ရမ်းခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ်ပေါ် ဧချင်းများလောက် ရာဇဝင်ကြောင်းတွင် မပြည့်စုံလှသော်လည်း ဖွဲ့ဆိုလိုသမျှကို မကွယ်မထောင့် ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ဖွဲ့ဆိုထားသည်
သုံးနှုန်းထားသော စကားလုံးတို့သည်လည်း သုတိသာယာ၍ ပေါ်လွင်လှပေသည်
ပခမ်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pakhan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ မြစ်သားမြို့နယ်၊ ပခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၉ ဦး၊ မ ၄၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒဂုံမန်း မီးရထား သည် ရန်ကုန်မြို့ မှ မန္တလေးမြို့ သို့ ပြေးဆွဲခဲ့သော ပုဂ္ဂလိမီးရထားလိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်
၁၉၆၀ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မှစတင်ပြီး မြန်မာ့မီးရထား နှင့် အကျိုးတူလုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဂျပန်စစ်လျော်ကြေး မှ ရရှိသော ရထားတွဲများဖြစ်ကာ ၁၉၆၀ခုနှစ်နောက်ပိုင်း မှ စပြီး ရန်ကုန်-မန္တလေး စာပို့ရထားခရီးစဉ်အဖြစ် ပြေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၉၄ခုနှစ်တွင် အမှတ်(၁၇) အဆန် အမြန်ရထား အဖြစ် ပြောင်းလဲ ပြေးဆွဲခဲ့သည်
ထိုစဉ်က အထက်တန်းတွဲ ၊ အထက်တန်းအိပ်စင်တွဲ နှင့် စားသောက်တွဲများသာ ပါဝင်ပြီး ရန်ကုန် မှ မန္တလေးကို ပြေးဆွဲကြာချိန် (၁၀)နာရီဖြင့် ပြေးဆွဲနိုင်ခဲ့သည်
ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူး (Gas giant) ဆိုသည်မှာ ကျောက် သို့မဟုတ် အခြားအခဲပစ္စည်းများမပါဘဲ ဓာတ်ငွေ့သက်သက်ပြီးသော ကြီးမားလှသောဂြိုဟ်ကြီးဖြစ်သည်
ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများကို မအောင်မြင်သောကြယ်ဟု ခေါ်ဆိုကြသည်
အကြောင်းမှာ ယင်းတို့တွင် ကြယ်များတွင်ပါဝင်သည့် အခြေခံ ဒြပ်စင်များဖြစ်သည့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ်တို့ ပါဝင်ကြသောကြောင့်ဖြစ်သည်
နေအဖွဲ့အစည်းတွင် ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးနှစ်ခု ပါဝင်သည်
ဂျူပီတာ (ကြာသပတေးဂြိုဟ်) နှင့် စေတန် (စနေဂြိုဟ်) တို့ဖြစ်ကြသည်
အခြားဂြိုဟ်ဘီလူးနှစ်ခု ယူရေးနပ်စ်ဂြိုဟ်နှင့် နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်တို့မှာ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များမဟုတ်ဘဲ ရေခဲဂြိုဟ်ဘီလူးများဖြစ်ကြသည်
များစွာသော နေအဖွဲ့အစည်းပြင်ပ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများတွင် ထပ်တူကျသော ဂြိုဟ်ပတ်လမ်းများရှိကြသည်
ကမ္ဘာမြေ ဒြပ်ထုထက် ၁၀ဆကျော်လျှင် ဂြိုဟ်ဘီလူးများဟုသတ်မှတ်သည်
ဒြပ်ထုနည်းပါးသော ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်များကို  "ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ပုများ"ဟု ခေါ်သည်
ဂျူပီတာနှင့် စေတန်ဂြိုဟ်တို့တွင် ဟိုက်ဒရိုဂျင်နှင့် ဟီလီယမ် အဓိကပါဝင်ပြီး ဒြပ်ထု၏ ၃-၁၃ ရာခိုင်နှုန်းကြား ရှိသည်
ပင်မအူတိုင်တွင် ကျောက်သားများဖြင့်ဖွဲ့စည်းပြီး အလယ်လွှာတွင် သတ္တုဆန်သော အရည်ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဝန်းရံထားကာ အပြင်ဘက်ကျသောအလွှာကို ဖိသိပ်ထားသော မော်လီကျူလာ ဟိုက်ဒရိုဂျင်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းထားသည်
အပြင်ဘက်အကျဆုံး ဟိုက်ဒရိုဂျင်လေထုတွင် မြင်နိုင်သောတိမ်တိုက်များ၊ ရေနှင့် အမိုးနီးယားတို့ ပါဝင်သည်
သတ္တုဆန်သော ဟိုက်ဒရိုဂျင်အလွှာဆိုသည်မှာ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးတိုင်းအတွက် ရည်ရွယ်ပြီး မြင့်မားသောလေထုဖိအားကြောင့် ဟိုက်ဒရိုဂျင်များကို လျှပ်ကူးပစ္စည်းအဖြစ် ပြောင်းပေးသောကြောင့်ဖြစ်သည်
အပူချိန် ၂၀၀၀၀ ကယ်လ်ဗင်၌ ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ၏ ပင်မအူတိုင်တွင် လေးလံသောဒြပ်စင်များ တည်ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ရပြီး ယင်းတို့၏ ဂုဏ်သတ္တိများကို အပြည့်အဝ နားမလည်သေးပေ
ဂျူပီတာဂြိုဟ်ထက် ဒြပ်ထု ၁၃ ဆ ပိုမိုနည်းသော ကြယ်ပုညိုများနှင့်) ဓာတ်ငွေ့ဂြိုဟ်ဘီလူးများ၏ ခြားနားချက်ကို အပြန်အလှန်ဆွေးနွေးကြသည်
လေ့လာမှုတခုအရ ကြယ်ပုညိုများသည် ယင်းတို့၏ သမိုင်းကာလတခုတွင် နယူကလိယား ဖျူးရှင်းဖြစ်စဉ်နှင့် ကြုံတွေ့ခဲ့ကြသည်ဟုဆိုသည်
၁၉၄၈ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ (၄) ရက်နေ့တွင် ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်သည် ဗြိတိသျှအစိုးရအုပ်ချုပ်ခဲ့သည့် လက်အောက်မှ လွတ်လပ်ရေးရရှိခဲ့ပြီး နောက်ထပ် ၆ ရက်အကြာ ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို ကချင်ပြည်နယ်နေ့ သတ်မှတ်ပေးလိုက်သည်
ထိုနေ့တွင် မြစ်ကြီးနားမြို့၊ စီတာပူမနောကွင်း၌ နံနက် ၈ နာရီတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဦးဆုံးသော သမ္မတကြီး စဝ်ရွှေသိုက်ကိုယ်တိုင်တက်ရောက်၍ မနော မဏ္ဍပ်ကြီးဖွင့်လှစ်ကာ ပထမဆုံးသော ကချင်ပြည်နယ်၏ ပြည်နယ်ကောင်စီကို စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
အဆိုပါ ပြည်နယ်ကောင်စီ အစည်းအဝေး၌ ဦးဆမားဒူးဝါး ဆင်ဝါးနောင်အား ကချင်ပြည်နယ်၏ ပထမဆုံးသော ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ရွေးချယ်တင်မြှောက်လျက် နိုင်ငံတော်သမ္မတ၏ ရှေ့မှောက်တွင်ပင် ကျမ်းသစ္စာ ကျိန်ဆိုစေခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စု မြန်မာနိုင်ငံတော်၏ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံ ဥပဒေကျမ်းကို ကချင်ပြည်နယ်၏ ဥက္ကဋ္ဌသစ်ဖြစ်သော ဦးဆမားဒူဝါဆင်ဝါးနောင်၏ လက်သို့ နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးမှ အပ်နှံပေးခဲ့သည်
ထို့ပြင် ကချင်ပြည်နယ် အစိုးရကိုလည်း ထိုနေ့တွင်ပင် ဖွဲ့စည်းလျက် ဇန်နဝါရီလ (၁၀) ရက်နေ့ကို “ကချင်ပြည်နယ်နေ့” ဟူ၍ သတ်မှတ် အတည်ပြုထားခဲ့ခြင်းဖြစ် သည်
ထိုနေ့မှစ၍ နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီ (၁၀) ရက်နေ့ ရောက်တိုင်း ပြည်နယ်အစိုးရမှ ကြီးမှူး၍ မြစ်ကြီးနား၊ စီတာပူမနောကွင်းကြီးတွင် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ကချင်ရိုးရာ မနောပွဲတော်ကြီးကို ကျင်းပလေ့ရှိခဲ့ကြသည်
ဤကဲ့သို့ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကချင်ပြည်နယ်နေ့ အထိမ်းအမှတ် မနောပွဲတော်သည် ၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေးအစိုးရ တက်လာသည့်အချိန်မှ စပြီး၊ ခေတ်ကာလတစ်ခု မှေးမှိန်သွားခဲ့လေသည်
၁၉၉၃ ခုနှစ် ပြည်တွင်းငြိမ်းချမ်းရေးရခါစ တစ်ဖန် ကချင်ပြည်နယ်နေ့မနောပွဲတော်ကြီးအား ပြန်လည် ကျင်းပလာခဲ့ကြသည်
သို့သော်အကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် နှစ်စဉ် ကျင်းပနိုင်ခွင့်မရှိခဲ့ပေ
၂၀၀၅ ခုနှစ်မှစ၍သာ ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော်ကြီးအား နှစ်စဉ်ကျင်းပနိုင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ယခုနှစ်ကျရောက်မည့် ကချင်ပြည်နယ်နေ့သည့် ၆၃ ကြိမ်မြောက် ကချင်ပြည်နယ်နေ့ မနောပွဲတော် အထိမ်းအမှတ်နေ့ဖြစ်သည်
မြန်မာစစ်အစိုးရ မြောက်ပိုင်းတိုင်း စစ်ဌာနချုပ်မှ တိုင်းမှူး ဗိုလ်မှူးချုပ် ဇေယျာအောင်မှ ဦးဆောင်ကာ မနောပွဲတော်အား ကျင်းပနေခြင်းဖြစ်သည်
လက်တင်ဂုဏ်ထူးများမှာ လက်တင် ဘာသာအသုံးပြုရေးသားသည့် စာပိုဒ်တို စကားလုံးများဖြစ်ပြီး ကောလိပ်များ နှင့် တက္ကသိုလ်များရှိ ဂုဏ်ထူးအဆင့်သတ်မှတ်ချက်ကို ဖော်ပြပြီီး ပညာသင်နှစ်ဘွဲ့ပေးအပ်ရာ၌ ရရှိကြခြင်း ဖြစ်သည်
ဤစနစ်ကို အမေရိကန် နှင့် ကနေဒါ တို့တွင် အဓိကအသုံးပြုသည်
၎င်းကို အင်ဒိုနီးရှား နှင့် ဖိလစ်ပိုင် ကဲ့သို့ ဥရောပကိုလိုနီသမိုင်းရှိသည့်အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံ အချို့တွင် အသုံးပြုကြသည်
တစ်ခါတစ်ရံ၌ ဤစကားစုများ၏ အဓိပ္ပာယ်များကို လက်တင်မူရင်းစာလုံးများအစားအသုံးပြုကြသည်
ဂုဏ်ထူးနှင့်အတူရ ဂုဏ်ထူးဒီဂရီကို မရောထွးသင့်ပေ
အချို့နိုင်ငံများတွင်လည်း ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒီဂရီ ပေးကြအပ်သည်
ပုံမှန်အားဖြင့် ကောလိပ်တစ်ခုသို့မဟုတ်တက္ကသိုလ်စည်းမျဉ်းမားတွင်ကျောင်းသားတစ်ဦး၏လိုက်နာရမည့်သတ်မှတ်ထားသောသတ်မှတ်ချက်များကိုဖော်ပြထားသည်
ဥပမာအားဖြင့်၊ ကျောင်းသားသည်သတ်မှတ်ထားသောပျှမ်းမျှအဆင့်တစ်ခုရရှိရန်၊ အကဲဖြတ်ခြင်းအတွက်ဂုဏ်ထူးစာတမ်းတင်ရန်၊ ဂုဏ်ထူးဆောင်အစီအစဉ် ၏တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းသို့မဟုတ်အစောပိုင်းဘွဲ့ရရန်လိုအပ်သည်
တစ်ခုချင်းစီကိုတက္ကသိုလ်က၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်စံချိန်စံညွှန်းများသတ်မှတ်
ဤစံနှုန်းများကွဲပြားသဖြင့်ကွဲပြားခြားနားသောအဖွဲ့အစည်းများမှပေးအပ်သည့်လက်တင်ဂုဏ်ထူးများသည်အဆင့်အမျိုးမျိုးကိုကိုယ်စားပြုနိုင်သည်
အလားတူပင်အချို့သောအဖွဲ့အစည်းများသည်ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများအတွက်လက်တင်မဟုတ်သောဂုဏ်ထူးများ (သို့မဟုတ်ထပ်ဆောင်း) ကိုပေးအပ်သည်
Wisconsin-Madison တက္ကသိုလ်တွင် အတန်းအစားအပေါ် အခြေခံ၍ ရိုးရိုးတန်းတန်းအင်္ဂလိပ်စာဂုဏ်ထူးတန်းများရှိသည်
ဂုဏ်ထူးများကို တက္ကသိုလ်တွင်ဘွဲ့ကြိုသင်တန်းများ အတွက် ချီးမြှင်ကြသည်
ထိုဘွဲ့ရရှိသူတို့၏ ဝင်ငွေနှင့် ဥပဒေကျောင်းမှ ဘွဲ့ရများနှင့်အတူ ဘွဲ့ရသူတို့၏ရဲ့လက်ခံရရှိကျောင်းသားများကို ဂုဏ်ထူးတန်း သို့မဟုတ် ဒေါက်တာဘွဲ့ ရှိမှုသည် ရှိသော်လည်း အင်မတန်မှပင် ရှားပါသည်
အဆိုပါဂုဏ်အသရေပုံမှန်အား ဒီပလိုမာ အပေါ်ညွှန်ပြနေသည်
လက်တင်ဂုဏ်ထူးမကြာခဏအဖြစ်ဘွဲ့ရဥပဒေကျောင်းကိုကျောင်းသားကျောင်းသူများအပေါ်၌အပ်နှင်းထားသည် ဂျူရီဆရာဝန် သူတို့ယေဘုယျအားအပေါ်မှာအခြေခံထားသည့်အမှု၌ဖြစ်စေ JD, အတန်းအစားရာထူး သို့မဟုတ် တန်းအမှတ်ပျမ်းမျှအား
ခြားနားချက်များ မြောက်အမေရိကတွင် လက်တင်ဂုဏ်ထူးများကို မကြာခဏ (ကဲ့သို့သောဘွဲ့ကြိုဒီဂရီများအတွက်ကောလိပ်နှင့်တက္ကသိုလ်များတွင် အသုံးပြုနေကြသည်
ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ သို့မဟုတ် သိပ္ပံဘွဲ့ ) နှင့်အဘို့ ဂျူရီဆရာဝန် ဥပဒဒီဂရီ
သူတို့ကယေဘုယျအားဖြင့်ကဲ့သို့သောအခြားမည်သည့်ဒီဂရီ, များအတွက်အသုံးပြုကြသည်မဟုတ် သခင်၏ဒီဂရီ သို့မဟုတ် Ph.D ဘွဲ့ကို နှင့် MD ဒီဂရီ
အဖွဲ့အစည်းအများစုသည်လက်တင်ဂုဏ်ထူးအဆင့်နှစ်ဆင့်သုံးခုကိုအသုံးပြုသည်
အောက်တွင်ဖော်ပြထားသောအတိုင်းတက်သည်
ကမ် လာဦဒေ, "ချီးမွမ်းခြင်းနှင့်အတူ" အဓိပ်ပာယျ
ဤအခွင့်ထူးကိုပုံမှန်အားဖြင့်ထိပ်တန်း ၂၀%၊ ထိပ်တန်း ၂၅%၊ သို့မဟုတ်အထက်တန်း ၃၀% မှဘွဲ့ရများအားအဖွဲ့အစည်းပေါ် မူတည်၍ ချီးမြှင့်သည်
မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ, "ကြီးမားသောချီးမွမ်းခြင်းနှင့်အတူ" ကိုဆိုလိုသည်
ဤဂုဏ်အသရေကိုတက္ကသိုလ်ပေါ် မူတည်၍ ထိပ်ဆုံး ၁၀% (သို့) သူတို့၏အတန်း ၁၅% အထက်ဘွဲ့ရများအားချီးမြှင့်သည်
ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ (အမြင့်ဆုံးသောချီးမွမ်းခြင်း) ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသည်
ဤဂုဏ်အသရေကိုတက္ကသိုလ်ပေါ် မူတည်၍ ထိပ်ဆုံး ၁%၊ ထိပ်တန်း ၂% သို့မဟုတ်ထိပ်တန်း ၅% ဘွဲ့ရများအားချီးမြှင့်သည်
အချို့သောအဖွဲ့အစည်းများသည် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ ဂုဏ်ထူးကို ချီးမြှင့်ခြင်းမရှိသလောက်ပင် ရှားသည်
အချို့အဖွဲ့အစည်းများတွင် ထမယပ်မံချီးမြင့်ရသည့် ဂုဏ်ထူးများရှိသည်
ဥပမာအားဖြင့်တက္ကသိုလ်အချို့တွင်“ အလွန်ကြီးမားသောချီးမွမ်းခြင်း” ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော maxima cum laude သည် မာဣဉာ နှင့် ဆူမာ ဂုဏ်ထူးများကြားကကြားခံအရာဖြစ်သည်
ဆူမာ ဂုဏ်ပြုမှုကိုပြီးပြည့်စုံသောပညာရေးဆိုင်ရာမှတ်တမ်းများရှိသောကျောင်းသားများအတွက်သာသီးသန့်သိုထားသည့်အခါတစ်ခါတစ်ရံအသုံးပြုသည်
ရှားပါးစွာအသုံးပြုသောခြားနားချက်မှာ“ ထူးချွန်သောချီးမွမ်းခြင်း” ဟုအဓိပ္ပာယ်ရသော egregia cum laude ဖြစ်သည်
အကယ်၍ အသုံးပြုသည်ဆိုပါကအထူးတလည်ခက်ခဲသည့်ဘာသာရပ်နယ်ပယ်တွင်သို့မဟုတ် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေဂုဏ်ထူးရရှိသောကျောင်းသားများအတွက်ဖြစ်စေ၊ ပုံမှန်မဟုတ်သောဘွဲ့ရရှိထားသူဖြစ်စေဖြစ်သည်
၁၈၆၉ ခုနှစ်တွင် ဟားဗတ်ကောလိပ် သည်အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင်ပထမဆုံးဘွဲ့ပေးအပ်နိုင်ခဲ့ပြီး၊ ၁၈၇၂ မှ ၁၈၇၉ အထိ ဘွဲ့ရ များအားဆုချီးမြှင့်သောလက်တင်ဂုဏ်ထူးနှစ်ဆုသည် ကမ် လာဦဒေ နှင့် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ ဖြစ်သည်
၁၈၈၀ မှစပြီး မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ ကိုလည်းချီးမြှင့်ခဲ့သည်
၁၈၉၅ ခုနှစ်၌ အမ်းမာစ်ထ် ကောလိပ်ရှိ ကောလိပ်သမိုင်းပညာရှင် ဝီလျံ ဆေးမော်ရ်  ထိုင်းလာက အမ်းမာစ်ထ်၏ လက်တင်ဂုဏ်ထူးစနစ်ကို ၁၈၈၁ အထိခြေရာခံခဲ့ပြီး အမ်းမာစ်ထ် ကောလိပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဂျူးလိယက်စ်း ဟော်လေး စီအယ်လ်အိုင် နှင့်ဆက်စပ်ခဲ့သည် မှ မှတ်တမ်း တင်ထားသည်
ဗြိတိန်တွင် လက်တင်စကားလုံး ကမ် လာဦဒေ ကို လက်တင်ပုံစံသင်တန်းဆင်းလက်မှတ်များချီးမြှင့်သည့် အချို့တက္ကသိုလ်များတွင် အသုံးပြုသည်
(ဥပမာ: အက်ဒင်ဘတ် တက္ကသိုလ်)ဖြစ်သည်
ဂုဏ်ထူးဘွဲ့များပေးအပ်ရာ၌ ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ ထက်ပရီမီ အော်ဒီနစ်ပထမတန်းစားဘွဲ့ကိုအ အသုံးပြုကြသည်
တရားဝင်ဘွဲ့လက်မှတ်များတွင် အင်္ဂလိပ်စာကို အသုံးပြုပါသည်
ဘွဲ့ကြိုဘွဲ့အတွက် လက်တင်ဂုဏ်ထူးများကို အမေရိကန် ၊ အစ္စရေး ၊ အင်ဒိုနီးရှား ၊ ဒိုမီနီကန်သမ္မတနိုင်ငံ ၊ ဖိလစ်ပိုင် နှင့် ကနေဒါစ သည့် နိုင်ငံအနည်းငယ်တွင်သာ အသုံးပြုကြသည်
ကျန်နိုင်ငံများတွင် အသုံးပြုသည့် ဗြိတိန်ဘွဲ့ကြိုဘွဲ့ခွဲခြား (ဓနသဟာယတိုင်းပြည်များတွင် အသုံးပြုကြပြီး နှစ်မျိုးကျင့်သုံးသည့် နိုင်ငံများလည်း ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျ, ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်, ဘာဘေးဒိုးစ, ဘရာဇီး, ကိုလံဘီယာ, ဂျော်ဂျီယာ, ဟောင်ကောင်, အိန္ဒိယနိုင်ငံ, အိုင်ယာလန်, ဂျမေကာ, ကင်ညာ, နယူးဇီလန်, နိုင်ဂျီးရီးယား, ပါကစ္စတန်, စင်္ကာပူ, သီရိလင်္ကာ, တောင်အာဖရိက, ထရီနီဒက်နှင့်တိုဘာဂို သည် ယူနိုက်တက်ကင်းဒမ်း, ဇင်ဘာဘွေ နှင့်အခြားသောနိုင်ငံများက
မော်လ်တာ သည် ဒီဂရီလက်မှတ်များအတွက် လက်တင်ဂုဏ်ထူးများကို အသုံးပြုသော်လည်းဗြိတိန်နိုင်ငံ၏ပုံစံကိုမှတ်တမ်းတွင်ပြထားသည်
ဩစတြီးယား တွင်လက်တင်အမေရိကသည် ပါလက်စတိုင်းဘွဲ့အတွက် sub auspiciis Praesidentis rei publicae ( ပြည်ထောင်စုသမ္မတ၏အောက်ရှိ ) ဖြစ်သည်
လျှောက်ထားသူများသည်အထက်တန်းကျောင်းနှင့်တက္ကသိုလ်တစ်လျှောက်လုံးတွင်ထူးချွန် အဆင့်များ ရရှိမည်ဖြစ်ပြီး ရရှိရန်အလွန်ခက်ခဲပါသည်
တစ်နှစ်လျှင်ပါရဂူဘွဲ့ရရှိသော လူဦရေးစုစုပေါင်း ၂,၅၀၀မှ (ဥပမာ ၀.၈ရာနှုန်း) အနက် ၂၀ယောက်ခန့်သာလျှင် auspiciis ဘွဲ့ရရှိကြသည်
ဘယ်လ်ဂျီယမ်, တက္ကသိုလ်ဒီဂရီများ၌ ချီးမြှင့်ရန် သတ်မှတ်ချက်များ ဖြစ်သည်  : ကမ် ဖရုဦကတူ <၆၈ရာနှုန်း (ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် "ကျေနပ်မှု"၊ ဒတ်ခ်ျတွင် "အိုဗိုဒူး လစ်ဗာအီဇယ်_ လုံလောက်သည်")ကမ် လာဦဒေ > ၆၈ရာနှုန်း (ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် "အာဗေ ဒိစတန့်စယွန် _ဂုဏ်ထူးနှင့်အတူ"၊ ဒတ်ခ်ျတွင် "မတ်အွန်မတ် ၐခိုက်ဒင်" )ကမ် လာဦဒေ > ၇၇ရာနှုန်း (ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် "အာဗေ ဂွန်းအွန် ဒိစတန့်စယွန်_ကြီးမြတ်သောဂုဏ်ထူးနှင့်အတူ ၊ ဒတ်ခ်ျတွင် "grote onderscheiding")ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ > ၈၅% (ပြင်သစ်ဘာသာဖြင့် "avec la plus grande distinction", ဒတ်ခ်ျတွင် "grootste onderscheiding")ဘရာဇီး တွင်တက္ကသိုလ်အများစုသည်ကျောင်းသားများအားဂုဏ်ပြုခြင်းမပေးပါ
အဲဒီလိုသောအနည်းငယ်တက္ကသိုလ်များသည်များထဲတွင် Instituto Tecnológicoက de Aeronáutica (ARPA NET နောက်ပိုင်းမှာ၏, ITA-နည်းပညာတက္ကသိုလ် Institute က) ဆု 8.5 အထက်တိုင်းတစ်ဦးချင်းစီတန်း (10.0 ထဲက) နဲ့ဘွဲ့ရများအတွက် ကမ် လာဦဒေ၊ မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ ပျှမ်းမျှတန်းနှင့်အတူဘွဲ့ရဘို့ဂုဏ်အသရေ ၈.၅ အထက်နှင့် ၉.၅ အထက်အထက်တန်းအသီးသီး၏ ၅၀% ကျော်နှင့်ပျှမ်းမျှအဆင့် ၉.၅ အထက်ရှိသောဘွဲ့ရများအတွက် ဆုမာ ကမ် လာဦဒေ ဂုဏ်ပြုသည်
၂၀၀၉ တွင်ဘွဲ့ရ ၂၂ ဦး သာ ITA တွင်ဂုဏ်ပြုဆုကို ရရှိခဲ့သည်
အဆိုပါ Rio de Janeiro မြို့၏ဖက်ဒရယ်တက္ကသိုလ် ဆု 8.0 ကနေ 8.9 မှပျှမ်းမျှတန်းနှင့်အတူဘွဲ့ရများအတွက် ကမ် လာဦဒေ၊  မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ 9.5 ကနေ 9.4 မှ 9.0 အနေဖြင့်ပျှမ်းမျှတန်းနှင့်ပျှမ်းမျှတန်းနှင့်အတူဘွဲ့ရများအတွက် ဆူမာ ကမ  လာဦဒေ ဂုဏ်အသရေနှင့်အတူဘွဲ့ရဘို့ဂုဏ်အသရေ 10.0 သို့
Federal Cearáတက္ကသိုလ်သည်စာမေးပွဲမအောင်ခြင်း ၊ ပျမ်းမျှ ၈.၅ မှ ၁၀.၀ ရသည့်ဘွဲ့ကြိုကျောင်းသားများအတွက် မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ ဂုဏ်ပြုဆုကို ချီးမြှင့် ခြင်း နှင့် Academic Extension နှင့် Teaching Initiation နှစ်ခုစလုံးနှင့်ပေါင်းသင်းခြင်းကိုရရှိခဲ့သည်
အက်စ်တိုးနီးယား တွင် ၂၀၁၀ အထိ ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ နှင့် ကမ် လာဦဒေတို့ကိုအသုံးပြုခဲ့သည်
ဆူမာ ကမ် လာဦဒေသည် အလွန်ထူးကဲသောအလုပ်အတွက်သာချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၂၀၁၀ ခုနှစ်စက်တင်ဘာ ၁ ရက်မှစ၍ ကမ် လာဦဒေ ကိုသာအသုံးပြုခဲ့သည်
ဤဂုဏ်ထူးကို ဘွဲ့၊ မဟာတန်းနှင့်ဘက်ပေါင်းစုံလေ့လာမှုများ ရရှိမှသာလျှင် ချီးမြှင့်သည်
တစ်ခါတစ်ရံ၌ "ချီးမွမ်းခြင်း" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသော kiitusega ဟူသောစကားလုံးကိုပုံမှန် ကမ် လာဦဒေဖြင့အစားထိုးသည်
ကမ် လာဦဒေ  ရရှိရန်အတွက် ၄.၆၀ GPA (၅ ခုအနက်မှ) ရရှိရန်နှင့်စာတမ်းသို့မဟုတ်နောက်ဆုံးစာမေးပွဲအတွက်အမြင့်ဆုံးအဆင့် (A - 5.00) ရရှိရန်လိုအပ်သည်
အဆိုပါ ဖင်လန် Matriculation စာမေးပွဲ ရဲ့အဆုံးမှာ lukio  အားကစားရုံ များအဆင့်ကိုအသုံးပြုသည်: improbatur (ပျက်ကွက်ငါ; "လက်ခံခဲ့သည်မဟုတ်ပါ"), approbatur (က; "လက်ခံခဲ့သည်") lubenter approbatur (ခ; "လိုလိုလားလားလက်ခံခဲ့သည်"), cum ခြီးမှမျး approbatur (C; "ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့်လက်ခံခဲ့သည်"), magna cum laude approbatur (M; "အလွန်ကြီးစွာသောချီးမွမ်းခြင်းဖြင့်လက်ခံခဲ့သည်"), eximia cum laude approbatur (E; "အလွန်ကောင်းမွန်သောချီးမွမ်းခြင်းဖြင့်လက်ခံခဲ့သည်") နှင့် laudatur (L; "praised")
၎င်းတို့သည်ဖင်လန်ကျောင်းများမှ ၄ တန်းမှ ၁၀ တန်းအထိနှင့်ညီမျှသည်
အချို့သောဖင်လန်တက္ကသိုလ်များသည်မဟာဘွဲ့နှင့်ပါရဂူဘွဲ့စာတမ်းများကိုအဆင့်သတ်မှတ်သည့်အခါ lubenter နှင့် cum laude အကြားထပ်ဆင့်အဆင့်အတန်း မဟုတ်သော Sine laude approbatur (N; နည်းပညာတက္ကသိုလ်များသည်ဂဏန်းစကေး (၁-၅) ကိုအသုံးပြုသည်
ပြင်သစ် တွင်များသောအားဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံ သည်ဂုဏ်ထူးဆောင်ဂုဏ်ပြုဂုဏ်ပြုဂုဏ်ပြုဆုများ၊ ဂုဏ်အသရေ နှင့် ဂုဏ်အ သ ရေ ရှိသူများ ကိုအသုံးပြုသည်
သို့သော် Grandes Écoles ကဲ့သို့သော Institution d'études politiques de Paris, HEC Paris ကဲ့သို့လက်တင်နှင့်အင်္ဂလိပ်ခေါင်းစဉ်များကို “ ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ” “ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးဖြင့်ဘွဲ့” ရရှိပြီး ထိပ်ဆုံး ၂% အတွက်နှင့် “ ကမ် လာဦဒေ”  နှင့်အတူဘွဲ့ရရှိခဲ့သည် တစ်နှစ်၏လာမည့် 5% အတွက် ဂုဏ်ပြု "
၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစ၍ ဂုဏ်ပြုချီးမြှင့်မှုသည် ပါရဂူဘွဲ့ ပြီးဆုံးခြင်းအတွက်အသုံးပြုခြင်းကိုရပ်စဲခဲ့သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ တွင်ဘွဲ့အမျိုးမျိုးမှာ - ဘာသာရေးထုံးတမ်း (“ လျောက်ပတ်စွာအပ်နှင်းခံရသည်၊ ဆိုလိုသည်မှာလိုအပ်ချက်များပြည့်စုံသည်”)၊ ကမ် လာဦဒေ (ဂုဏ်ထူးဖြင့်)၊ မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ (အလွန်ဂုဏ်ထူးများဖြင့်) နှင့် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ (အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးများဖြင့်) ဖြစ်သည်
ဒီဘွဲ့အများစုကိုပါရဂူဘွဲ့ချီးမြှင့်တဲ့အခါမှာများသောအားဖြင့်သုံးပါတယ်
ဒီပလိုမာတွေ၊ ဘွဲ့တွေဒါမှမဟုတ်မဟာဘွဲ့တွေမဟုတ်ပါ
ဒီဂရီအတွက်ကိန်းဂဏန်းအဆင့် ၁.၀ (“ အလွန်ကောင်းသည်”) နှင့် ၄.၀ (“ pass”) နှင့် ၅.၀ (“ ကျရှုံး”) ကိုပေးပါတယ်
ဟန်ဂေရီ မှာတော့ဒီဂရီ၏အကွာအဝေး   - ဂျာမန်စနစ်နှင့်ဆင်တူသည်   - is: cite လာဦဒေ (ဂုဏ်ထူးနှင့်အတူ)၊ ဆူမာ ကမ် လာဦဒေa c(အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးနှင့်အတူ) သည်ရိုး ထုံးတမ်းစဉ် ("လျောက်ပတ်" အပ်နှင်းဆိုလိုသည်မှာလိုအပ်ချက်များကိုပြည့်စုံ၏)
ဒီဘွဲ့များကိုတက္ကသိုလ်ဒီပလိုမာများနှင့်သိပ္ပံနယ်ပယ်အချို့ (ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ၊ ဥပဒေရေးရာနှင့်အနည်းငယ်မျှသာ) တွင်သာအသုံးပြုသည်
ဒီဂရီအဆင့်များသည်နောက်ဆုံးစာမေးပွဲများမှရရှိသောပျှမ်းမျှရမှတ်များနှင့်တက္ကသိုလ်လေ့လာမှုမှရမှတ်များပေါ်တွင်မူတည်သည်
အီတလီနိုင်ငံတွင် ကမ် လာဦဒေ သင်္ကေတ ( "con lode" သည် အီတလီ နှင့်တူညီသည်) စာမေးပွဲများ (၃၀၃၀) နှင့်ဒီဂရီ (၁၁၀၁၁၀) နှစ်ခုလုံးအတွက်အဆင့်အမြင့်ဆုံးအဆင့်အတန်းအဖြစ်အသုံးပြုသည်
တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကမ် လာဦဒေ (30 e lode) စာမေးပွဲအောင်ခြင်းသည်ဂုဏ်သိက္ခာရှိသောအဓိပ္ပာယ်ရှိသည်
သို့သော်တစ်ခါတစ်ရံတွင်၎င်းသည်ပျမ်းမျှအတန်းကိုဩဇာသက်ရောက်ပြီး၎င်းသည်ဂုဏ်ပြုခံရသည့်ကျောင်းသားအတွက်အသုံးဝင်သည်
အီတလီနိုင်ငံတွင် " 110 e lode " (110-point system ကိုအသုံးပြုသောအဖွဲ့အစည်းများ) သည်ပညာသင်ကြားရေးကာလအတွင်းရရှိနိုင်သောအမြင့်ဆုံးအဆင့်ဖြစ်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်းများစွာကအခြားသင်္ကေတများ (၎င်းကိုရရှိခဲ့သူများအားသာပေးခဲ့သည်) "lode")
ဤရွေ့ကားပါဝင်သည်   : bacio e abbraccio accademico ("ပညာရေးဆိုင်ရာအနမ်းနှင့်ပွေ့ဖက်ခြင်း") menzione d'onore ("ဂုဏ်ပြုဖော်ပြခြင်း") နှင့် dignità di stampa ("ပုံနှိပ်ခြင်း၏ဂုဏ်သိက္ခာ") နှင့်အမျိုးမျိုးသောတက္ကသိုလ်မှသတ်မှတ်ချက်များအပေါ်အခြေခံထားသော်လည်းတရားဝင်မဟုတ်သော တန်ဖိုး
ခုနှစ်တွင် မော်လ်တာ ဘွဲ့ဂုဏ်ထူး ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ ပထမအဆင့် ဂုဏ်ထူးကိုရည်ညွှန်းသည်ဘွဲ့များအတွက်ာဣဉာဂကမ် လာဦဒေ ဒုတိယအဆင့်ဂုဏ်ထူးထူး (အထက်ဌာနခွဲ) ကိုရည်ညွှန်းသည်ဂိ Probatus တတိယအတန်းအစားဂုဏ်ထူးရည်ညွှန်းနေတုန်း, ကမ် လာဦဒေ ဒုတိယအဂုဏ်ထူး (အောက်ပိုင်းဌာနခွဲ) ကိုရည်ညွှန်းသည်
၃ နှစ်သက်တမ်းရှိသည့်ဆေးဝါးဘွဲ့ ၅ နှစ်ဖြစ်သော Egregia Cum Laude ကို ရရှိသည်
ဘွဲ့လွန်ဒီပလိုမာများနှင့်မဟာဘွဲ့များကို Distinctioဆူမာ ကမ် လာဦဒေude)၊ Merit နှင့် Pasမာဣဉာ ကမ် လာဦဒေude) သို့မဟုတ် Pass (Bene Probatus) အဖြစ်ချီးမြှင့်နိုင်သည်
မက္ကဆီကို တွင်, စပိန်ဘာသာဖြင့် "menciónhonorífica" ဟုလည်းလူသိများသော ကမ် လာဦဒေ သည်အဓိကတက္ကသိုလ်များကဘွဲ့၊ မဟာဘွဲ့နှင့်ပါရဂူဘွဲ့ဘွဲ့များအတွက်ထူးချွန်သောစာတမ်းကိုအသိအမှတ်ပြုရန်အသုံးပြုသည်
အများပြည်သူနှင့်ပုဂ္ဂလိကတက္ကသိုလ်များအတွက်ကွဲပြားခြားနားသောဆုများကိုအမြင့်ဆုံးနောက်ဆုံးတန်းဖြစ်သောကျောင်းသားအားပေးသည် Presea LázaroCárdenas (သို့) Gabino Barreda တံဆိပ်) နှင့်ဒီပလိုမာကို ကမ် လာဦဒေ ပုံစံအဖြစ်ပေးသည်
နယ်သာလန်နိုင်ငံ တွင်, ဘွဲ့နှင့်မဟာဘွဲ့အတွက်နှစ် ဦး စလုံး, ကမ် လာဦဒေ (ဂုဏ်ထူးနှင့်အတူ) ဂုဏ်ထူးတစ် ဦး တည်းသာအသုံးပြုသည်
ပုံမှန်အားဖြင့်၎င်းသည်ထူးခြားသောအောင်မြင်မှုကိုမှတ်သားရန်သီးသန့်ထားရှိသည်
၎င်းသည်ပျှမ်းမျှအနည်းဆုံးအမှတ်ပျမ်းမျှပေါ်တွင်မူတည်သည်
တခါတရံတွင်မြင့်မားသောအမှတ်အသားရှိသော်လည်းကျောင်းသားသည်စာမေးပွဲများအနက်တစ်ခု (၆- ခုအမြင့်ဆုံးရှိသည့် ၁-၁၀ စကေးဖြင့်) အမှတ် (၆) သို့နိမ့်သောအခါပျောက်ဆုံးသွားသည်
ယေဘုယျအားဖြင့် ၂ ရာခိုင်နှုန်းအောက်သာ ကမ် လာဦဒေ distinction ကိုရရှိသည်
၎င်းဂုဏ်သည်မဟာဘွဲ့ရသူများထက်ပင်ရှားပါးသော်လည်း ပီအေ့ခ်ျဒီ ဘွဲ့ ကမ် လာဦဒေ ရရှိရန်လည်းဖြစ်နိုင်သည်
ဤအချက်ကိုဆုံးဖြတ်ရန်ခက်ခဲခြင်းနှင့်ပုဂ္ဂလဒိivity္ဌာန်ကျခြင်းကြောင့်အချို့တက္ကသိုလ်များနှင့်လေ့လာမှုနယ်ပယ်များသည်ပါရဂူဘွဲ့အတွက် ကမ် လာဦဒေ ကို ရံဖန်ရံခါချီးမြှင့်လေ့ရှိသည်
ဒတ်ခ်ျတက္ကသိုလ်ကောလိပ်များတွင် ကမ် လာဦဒေ ၊ မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ နှင့် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ တို့ကို သုံးနိုင်သည်
ဖိလစ်ပိုင်တွင် အငယ်တန်းအထက်တန်းကျောင်း - K-12 သင်ရိုးညွှန်းတမ်း အသစ်အောက်ရှိအထက်တန်းကျောင်းကျောင်းသားများသည်ဖိလစ်ပိုင်လက်တင်ဘာသာပြန်ဆိုချက်များကို သုံး၍ ဂုဏ်ပြုသည့်စနစ်ဖြစ်သည်
ပျှမ်းမျှအဆင့် ၉၀ မှ ၉၉ တန်းကျောင်းသားများအားလက်တင်ဘာသာဖြင့်“ ကမ် လာဦဒေ” သို့မဟုတ်“ ဂုဏ်ထူးဆောင်” ဆုများချီးမြှင့်ခြင်းခံရပြီး DepEd တံဆိပ်ဖြင့်ကြေးတံဆိပ်ကိုရရှိလိမ့်မည်
ပျှမ်းမျှနောက်ဆုံးတန်း 95-97 ရှိသူများသည် "မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ" သို့မဟုတ် "high honors with") နှင့်တံဆိပ်တူညီသောငွေတံဆိပ်ဆုကိုခံရသည်
ပျှမ်းမျှအဆင့် ၉၈ မှ ၁၀၀ အထိရှိသောကျောင်းသားများအား“ May Pinakamataas na Karangalan” (“ ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ” သို့မဟုတ်“ အမြင့်ဆုံးဂုဏ်ထူးများဖြင့်”) နှင့်အတူတူပင်သတ်မှတ်ထားသောရွှေတံဆိပ်ချီးမြှင့်ခံရလိမ့်မည်
ကောလိပ်တွင်ကျောင်းသားများကို Cum Laude၊ Magna Cum Laude နှင့် Summa Cum Laude တို့ ဟူ၍ ရည်ညွှန်းသည်
ရုရှား ၌ဂုဏ်ပြုစနစ်သည်အတန်းအမှတ်ပျမ်းမျှအပေါ်အခြေခံသည်
cum laude ဒီဂရီ ("сотличием" ("s otlichiem") ကိုရုရှားဘာသာဖြင့် (သို့) "ထူးကဲစွာဖြင့်") ၅.၀ မှတ်အနက်မှအနည်းဆုံး ၄.၇၅ လိုအပ်သည်
ဘွဲ့ရသည်နောက်ဆုံးစာမေးပွဲအားလုံးအပေါ်တွင်ပြီးပြည့်စုံသောအဆင့်ကိုရရှိသည်
များသောအားဖြင့်ကျောင်းပြီးသောကျောင်းသားအားလုံး၏ ၂% အောက်သာလျှင်ဤအရာကိုပြီးမြောက်သည် (တက္ကသိုလ်နှင့်နှစ်ပေါ် မူတည်၍)
စစ်ကျောင်းများတွင်အနီရောင်ဒီပလိုမာကိုထူးခြားသောစွမ်းဆောင်ရည်အတွက်ရွှေတံဆိပ် ("ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ") နှင့်တွဲဖက်နိုင်သည်
ရုရှားအထက်တန်းကျောင်းများသည်နောက်ဆုံးစာမေးပွဲအားလုံးနှင့်နောက်ဆုံးစာမေးပွဲမလိုအပ်သောအခြားဘာသာရပ်များအတွက်ပြီးပြည့်စုံသောရမှတ်ကိုရရှိသောကျောင်းသားအားရွှေတံဆိပ်ချီးမြှင့်သည်
အထက်တန်းဒီပလိုမာ ("attestat" တွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်း ၄ တန်းမှ ၂ တန်း (ရုရှားလို "ကောင်း" (သို့) ဒုတိယအမြင့်ဆုံးအဆင့်) ဖြစ်သည့်အထက်တန်းကျောင်းသားများအားငွေတံဆိပ်ချီးမြှင့်သည်
ဏ (polnom) srednem obrazovanii ")
စင်္ကာပူ တွင်လက်တင်ဂုဏ်ထူးများ၊ cum laude ၊ magna cum laude နှင့် summa cum laude တို့ကို စင်ကာပူစီမံခန့်ခွဲမှုတက္ကသိုလ်မှ အသုံးပြုသည်
စင်္ကာပူစီမံခန့်ခွဲမှုတက္ကသိုလ်မှဘွဲ့ရများသည် GPAs ၃.၄၊ ၃.၆ နှင့် ၃.၈ အသီးသီးတွင် ၄.၀ အနက်အသီးသီးရရှိရမည်ဖြစ်ပြီးလက်တင်ဂုဏ်ထူးများအတွက်အရည်အချင်းပြည့်မှီရန်အတွက်ချွင်းချက်မရှိပါ
၎င်းကို Yale-NUS ကောလိပ်တွင်လည်းအသုံးပြုသည်
ထိပ်တန်း ၅% သည် summa cum laude ၊ နောက် ၁၀% magna cum laude နှင့်နောက် ၂၀% cum laude ကို ရရှိသည်
Yale-NUS ကောလိပ်တွင်လက်တင်ဂုဏ်ထူးများရရှိရန် CAP လိုအပ်ချက်များမရှိပါ
စပိန် တွင်လက်တင်ဂုဏ်ထူးများ ကမ် လာဦဒေ ကို ပီအေ့ချ်ဒီဘွဲ့အတွက်သာအသုံးပြုသည်
ဂျူရီအဖွဲ့ဝင်များ၏လျှို့ဝှက်မဲပေးမှုအပြီးတွင်သီးခြားအစည်းအဝေးတစ်ခုတွင်ဖွင့်လှစ်ရန်လိုအပ်သည့်စာအိတ်များ သုံး၍ တညီတညွတ်တည်းလိုအပ်သည်
ဆွစ်ဇာလန်ရှိ ဒီဂရီ အဆင့်သတ်မှတ်ချက်တွင် ကမ် လာဦဒေ၊ မာဣဉာ ကမ် လာဦဒေ၊ ဣစီညီ ကမ် လာဦဒေနှင့် ဆူမာ ကမ် လာဦဒေ တို့ကို အသုံးပြုကြသည်
သို့ရာတွင် တိကျမှန်ကန်သည့်  ဂျီပီအေအဖွဲ့အစည်းတွင်အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့ချင်းစီအလိုက် အဆင့်သတ်မှတ်ချက် အသုံးပြုမှု ရှိသည်
ယူကရိန်း တွင်တက္ကသိုလ်ပညာဂုဏ်ပြုစနစ်သည်ယူကရိန်းပညာရေး ၀ န်ကြီးဌာန၏ဥပဒေ (၁၆.၁.၀၁၉၉၉၃) (၃.၁၂.၃.၅) ကိုအခြေခံသည်
ကျောင်းသားတစ် ဦး သည်ဂုဏ်ထူးဖြင့်ဒီပလိုမာဘွဲ့ကိုရရှိရန် ( ကမ် လာဦဒေ) ကျောင်းသားများသည်အမှတ် (၅) (အထူးကောင်းမွန်သည်) အနည်းဆုံးသင်တန်း ၇၅%၊ အမှတ် ၄ (ကောင်းသော) ကိုအများဆုံး ၂၅% ရပြီး၊ ပြည်နယ်စာမေးပွဲများကိုအမှတ် (၅) (သာလွန်သည်) ဖြင့်သာအောင်ပါ
ထို့အပြင်ကျောင်းသားများကိုမြင်သာသောရလဒ်များနှင့်အတူသုတေသနစီမံကိန်းများတွင်ပါဝင်ခဲ့ကြလိမ့်မည်ဟုမျှော်လင့်နေကြသည်
အတန်းအစားဒင်း၏စာရင်းValedictorian, အမြင့်ဆုံးအဆင့်ကျောင်းသားSalutatorian, ဒုတိယအဆင့်အမြင့်ဆုံးကျောင်းသား
ရက်စက်မှ ကြေကွဲ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ရက်ရက်စက်စက် ပြောဆိုပြုမူလိုက်မှသာ တစ်ဖက်သားမှာ စိတ်နှလုံး ထိခိုက်ကြေကွဲနာကြည်း၍ နောင်ကြဉ်သွားသည်
ခင်ဝင့်ဝါ (၂၁ စက်တင်ဘာ ၁၉၉၄ မွေးဖွား) သည်  မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦးဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ အလှမယ်၊ ရုပ်ရှင်မင်းသမီးနှင့် ကြော်ငြာမော်ဒယ်တစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
ခင်ဝင့်ဝါအား စက်တင်ဘာလ ၂၁ ရက်နေ့၊ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် ဦး လှဟန်၊ ဒေါ် ကြည်ကြည်ဆွေ တို့က ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖွားမြင်ခဲ့သည်
မွေးချင်း (၄) ယောက်အနက် အငယ်ဆုံးသမီး ဖြစ်သည်
အနုပညာအား ဝါသနာပါသောကြောင့် တက္ကသိုလ်ပညာ သင်ကြားနေစဉ် Star & Models Agency သို့ မိဘများအား အသိမပေးဘဲ သင်တန်းတက်ရောက်ခဲ့သည်
ပြိုင်ပွဲများ ဝင်ရောက်မည့်အချိန်ရောက်မှသာ မိဘများအား အသိပေးခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် Miss MK Gem ပြိုင်ပွဲတွင် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ရာ Queen of Beauty Award ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ဘယ်လာရုစ်နိုင်ငံ၊ မင့်စ်မြို့၌ ကျင်းပသော Miss Supranational ပြိုင်ပွဲသို့ ယှဉ်ပြိုင်ရာ Miss Internet ဆု အပါအဝင် ဆု (၄) ခု ရရှိခဲ့သည်
ပြည်ပနိုင်ငံများသို့ သွားရောက်ယှဉ်ပြိုင်သော အလှမယ်များတွင် ဒုတိယမြောက် အစောဆုံးဖြစ်ရာ အင်တာနက်သုံးစွဲသော ပြည်တွင်း၊ ပြည်ပ မြန်မာအများစု၏ စိတ်ဝင်စားမှုကို ရရှိခဲ့သည်
ခင်ဝင့်ဝါသည်  ၂၀၁၉ ခုနှစ်အတွက် အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီး ဇာတ်ပို့ဆုကို  ‘လှပ်၍ လွင့်သော’ ဇာတ်ကားဖြင့်ရရှိခဲ့သည်
အဆိုပါ အကယ်ဒမီဆုသည် သရုပ်ဆောင် ခင်ဝင့်ဝါ  အတွက် ပထမဆုံး အကယ်ဒမီဆုဖြစ်သည်
ခင်ဝင့်ဝါသည် ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်သည်
အရပ် ၅ ပေ ၆ လက်မ (၁.၆၈ မီတာ) ရှိပြီး အလေးချိန် ၁၀၀ ပေါင် (၄၆ ကီလို) ခန့် ရှိသည်
ရုက္ခဗေဒဘာသာရပ်ဖြင့် အဝေးသင်ဘွဲ့ ရယူခဲ့သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သင်္ကြန်ကာလတွင် အဆိုတော် စိုင်းစိုင်းခမ်းလှိုင်နှင့်အတူ အယ်လ်ပိုင်းမဏ္ဍပ်တွင် တွေ့ရှိရသောကြောင့် ကောလဟာလသတင်းများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်
အဆိုပါကိစ္စအား သင်္ကြန်နှင့်ပတ်သက်သော သီချင်းရုပ်ရှင် ရိုက်ကူးခြင်းဖြစ်ကြောင်း သက်ဆိုင်သူများက ဖြေရှင်းပေးခဲ့သည်
၂၀၁၅ ဇွန်လတွင် ရိုက်ကူးခဲ့သော အချစ်ကို ဝန်းရံကြ ဇာတ်ကားတွင် တွဲဖက်သရုပ်ဆောင်သူ ဇေရဲထက်၏ သာမန်ထက်လွန်ကဲသည့် သရုပ်ဆောင်မှုကြောင့် ပရိသတ်တို့၏ ဝေဖန်သံများ ထွက်ပေါ်လာခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ဖြေရှင်းချက် တစ်စုံတစ်ရာ မပြုခဲ့ပေ
၂၀၁၅ ခုနှစ် ဇူလိုင်လတွင် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် အောင်ရဲလင်းနှင့်အတူ LINE Myanmar တွင် အသုံးပြုနိုင်မည့် စတစ်ကာများ၏ သရုပ်ဆောင်များအဖြစ် ရွေးချယ်ခြင်းခံရသည်
၂၀၁၆ ဧပြီလတွင် ဖြန့်ဝေခဲ့သော Enrique Iglesias နှင့် Nicky Jam တို့၏ El perdon (English: Forgiveness) သီချင်းအား ပြန်လည်သရုပ်ဖော်သည့် ဇာတ်လမ်းတိုတွင် ပါဝင်ခဲ့ရာ တွဲဖက်သရုပ်ဆောင် နေရွှေသွေးအောင်နှင့် ပတ်သက်၍ ကောလဟာလများ ထွက်ပေါ်ခဲ့သည်
သို့သော် အဆိုပါကိစ္စအား နှစ်ဦးစလုံးက ငြင်းဆိုခဲ့သည်
၂၀၁၆ အောက်တိုဘာလတွင် အဆိုတော် ရွှေထူးနှင့်အတူ OPPO F1s ၏ အမှတ်တံဆိပ်ကိုယ်စားပြုပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
၂၀၁၃ အောက်တိုဘာလတွင် Miss Supranational Myanmar Organization နှင့်အတူ လှည်းကူးမြို့နယ်ရှိ မြန်မာစိမ်းလန်းမြေ လူငယ်ဖွံ့ဖြိုးရေး ပရဟိတဂေဟာမှ မိဘမဲ့ကလေးများအတွက် အဝတ်အစားနှင့် စားစရာများ သွားရောက် ပေးအပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၄ ဇန်နဝါရီလတွင် မကွေးတိုင်း၊ မင်းဘူးမြို့နယ်သို့ ဗြဟ္မစိုရ် အဖွဲ့နှင့်အတူ သွား​ရောက်ကာ ငွေကြေးလိုအပ်သော နေရာများ၌ ထောက်ပံ့မှု ပြုလုပ်ခဲ့သည်
အဆိုပါအဖွဲ့၏ (၁၁) နှစ်မြောက် အထိမ်းအမှတ်အနေဖြင့်လည်း နာရေးကူညီမှု လုပ်ငန်းများတွင် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် မြစ်ရေလွှမ်းခြင်းတွင် ဒုက္ခသည်များအတွက် ရန်ပုံငွေဖျော်ဖြေပွဲများတွင် ပါဝင်ခြင်း၊ အလှူငွေ ကောက်ခံခြင်းနှင့် ရေဘေးသင့်ဒေသများသို့ သွားရောက်လှူဒါန်းခြင်းများ ပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဟတ္တ, ပတ္တ, ဩဋ္ဌနိလ္လေဟက သိက္ခာပုဒ် ၃-ပါး (သုရုသုရုဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီရဟန်းတို့သည် ဆွမ်းစားသောအခါ လက်ကို လျှာဖြင့် လျက်၍ လျက်၍ စားကြကုန်၏၊ သပိတ်ကိုလည်း လက်ဖြင့် ခြစ်၍ ခြစ်၍ စားကြကုန်၏၊ နှုတ်ခမ်းကိုလည်း လျှာဖြင့် လျက်၍ လျက်၍ စားကြကုန်၏၊ ထိုအပြုအမူအားလုံးပင် လူကြီးသူမတို့၏ အပြုအမူ မဟုတ်ရကား လူတို့ ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့်—“န ဟတ္ထ နိလ္လေဟကံ...၊ ပတ္တနိလ္လေဟကံ...၊ န ဩဋ္ဌနိလ္လေဟကံ ဘုဉ္ဇိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ”
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ် ၃-ပါးကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
“လက်ကိုလျက်၍... သပိတ်ကိုခြစ်၍... နှုတ်ခမ်းကို လျက်၍ မစားအံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
ဤသိက္ခာပုဒ်များအရ ကပ်နေသော ဆွမ်းစ ဟင်းစကို နှမြောသော အနေဖြင့် လက်ဝါးကိုဖြစ်စေ လက်ချောင်းကို ဖြစ်စေ လျှာဖြင့် မလျက်ရ၊ လက်ချောင်းဖြင့် တို့၍ ကော်၍ စားရသော နို့ဃနာ သကာရည်စသည်ကို စားရာ၌ကား လက်ကို လျက်သော်လည်း အာပတ်မသင့်’ဟု အဋ္ဌကထာ ဆို၏၊ ထိုသို့ ကော်ယူ၍ စားရာ၌ လက်ချောင်းသည် ခံတွင်းထဲသို့ ရောက်သွား၏၊ ထိုသို့ရောက်သွားသော်လည်း “သဗ္ဗဟတ္ထ မုခပက္ခိပန” သိက္ခာပုဒ်ဖြင့် အာပတ်မသင့်ဟု ဝိမတိဋီကာဆိုသည်
[ဝိမတိ၌ “ယာဂုပြစ်” စသည်ကို စားရာဝယ် သပိတ်ကို လက်ဖြင့် ခြစ်ကောင်း, နှုတ်ခမ်းကို လျှာဖြင့် လျက်ကောင်း၏”ဟု ဆိုထားသေးသည်ကို စဉ်းစားသင့်၏
Botany Term : Clerodendron serratum SprengSpeciesFamily : Verbenaceaeပုံသဏ္ဌာန် : အပင်ပင်ပျော့ ပင်ငယ်မျိုး ဖြစ်၏
၃ ပေ မှ ၆ ပေ ထိ မြင့်၏
အရွက်ရွက်ဆိုင် အလှည့်ကျ ထွက်၏
အလျား ၄-၅ လက်မ ရှည်၍ အနံ ၂ ၁၂ လက်မခန့် ကျယ်သည်
ရွက်ရင်း သိမ်ပြီး ရွက်ဖျားပိုင်း ကျယ်သည်
ရွက်နား ခွေးသွားစိပ် ရှိ၏
အပွင့်ထိပ်ထွက် ပန်းခိုင် တွင်ပွင့်သည်
အပြာနုရောင် ရှိ၏
အသီးအပြွတ်လိုက် သီးသည်
စားတော်ပဲ လုံးမျှ ရှိ၍ နုလျှင် နီပြီး မှည့်လျှင် ညိုမည်း သောအရောင် သို့ ပြောင်းသွားသည်
အမြစ်ဥရှိသော အမြစ်မျိုး ဖြစ်သည်
စာသူငယ် ဦးခေါင်း နှင့် သဏ္ဌာန် တူသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : အမြစ်၊ အရွက်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြား အထူး သဖြင့် အထက် မြန်မာ ပြည်တွင် ပိုမို ပေါက်ရောက် သည်
ပေါက်ရောက်ပုံသဘာ၀ အလျောက် ပေါက်ရောက်၏
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်မြန်မာ ဆေးကျမ်း များအလို အရ ၎င်းဆေးပင်သည် စပ်၏
ဝမ်းမီး ကိုတောက်စေ၏
သွေးလုံး တည်သော ရောဂါ၊ ရောင်ရမ်းခြင်း၊ ချောင်းဆိုး ရောဂါ၊ ပန်းနာ ရင်ကျပ်၊ နှာစေး၊ အဖျား တို့ကို ပယ်၏
ပိုးနာ၊ အနာပေါက် မျိုးစုံ တို့ကို ကာကွယ် နိုင်၏
အသုံးပြုပုံ-အမြစ်၁
အမြစ်ကို ထုထောင်း၍ ရေနှင့် ကျိုချက် သောက်သော် အဖျား နှင့် နှာစေးခြင်း ပျောက်၏
အမြစ်ကို နှမ်းဆီ နှင့်ချက်ပြီး အမြှုပ် သေလျှင် စစ်ယူ၍ မျက်လုံးအိမ်၌ ကွင်းပေး၊ လိမ်းပေးသော် မျက်လုံးအိမ် ရောင်ခြင်း၊ ယားယံခြင်း နှင့် မျက်ချေး ထွက်ခြင်း များ ပျောက်၏
ရင်းပြားမြစ်၊ ချင်းခြောက် နှင့် နံနံစေ့ တို့ကို အညီစု၍ ရေထက်ဝက်ခန်း ကျိုပြီး အနည်းငယ် မျှစီ ည နံနက် သောက်သုံးပေး သော် ရင်ပြည့် ရင်ကယ် ပျို့အန်ခြင်း များ ပျောက်၏
အမြစ်မှုန့် ၁ ဆ၊ ဒိန် ၁၂ ဆ ရောပြီး ထက်ဝက် ခန်းကျို၍ အနည်းငယ်မျှစီ ည နံနက် သောက်သော် ရေဖျဉ်း ရောဂါ ပျောက်၏
ရင်းပြားနီမြစ်မှုန့် ၁ ဆ၊ ချင်းခြောက်မှုန့် ၁ ဆ ကို ချင်းစိမ်းရည် နှင့် ရောလျက် သောက်သော် ချောင်းရိုးရိုး ဆိုးခြင်း၊ ပန်းနာ၊ ကြက်ညှာ၊ ရင်ကျပ် ချောင်းဆိုး ရောဂါ များ ပျောက်၏
လည်ချောင်းတွင်း၌ ဆုံဆို့နာ စသော အကျိတ် အနာများ ပေါက်သော် အမြစ်ကို ဆန်ဆေးရည် နှင့် သွေး၍ မကြာခဏ လူးပေးသော် ပျောက်၏
မှတ်ချက်၎င်းဆေးပင်၏ အမြစ်မှုန့်ကို ၆ ပြားသားမှ ၃ ပဲသားထိ စားသုံးနိုင်သည်
အရွက်ကို ရေနွေးဖြော၍ သုပ်စား ခြင်းဖြင့် မီးယပ် ရောဂါ ပျောက်ကင်း စေ၏
မီးဖွား ပြီးစ မိခင်များ စားသုံးလျှင် ဒဏ်ကြေ၍ အင်အားတိုးပြီး နို့ထွက် ကောင်းစေ၏
တခေါ့တန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkawttang)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဆီဆိုင်မြို့နယ်၊ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၉၁၄ ဦး၊ မ ၉၂၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ တခေါ့ဘန် ဖြစ်သည်
ဂမုန်းကျောရွာ၊ ခွေးကုပ်
ဟင်္သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hinthar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဟင်္သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၄၄ ဦး၊ မ ၁၇၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၂၀၃ ဦးနေထိုင်သည်
အရှင်ဂန္ဓမုဋ္ဌိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဂန္ဓမုဋ္ဌိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
အမှု—အလွန်နှိုက်၍ ရေဆေးမှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီတစ်ယောက်
ကပိလဝတ်နေပြည်တော်၌ ဘုရားရှင် သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိထွေးတော် ဂေါတမီသည် ဘုရားအထံတော်သို့ လာ၍ (မြတ်စွာဘုရားအထံ မကောင်းအနံ့ ရောက်မည် စိုးသောကြောင့်) လေအောက်က ထိုင်ပြီးလျှင် “မြတ်စွာဘုရား၊ မာတုဂါမဆိုတာ (နဂို အတိုင်းဆိုလျှင်) အနံ့မကောင်းပါဟု လျှောက်ရှာလေသည်၊ ထိုအခါ ဘုရားရှင်သည် “ဘိက္ခုနီမများ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်အောင် ရေကိုယူနိုင် ရေဆေးနိုင်သည်”ဟု မိန့်တော်မူ၍ တရားစကား ဟောပြောတော် မူပြီးနောက် မိထွေးတော်ပြန်သွားသောအခါ သံဃာစည်းဝေး၍ ဘိက္ခုနီများအတွက် ရေဆေးမှုကို ခွင့်ပြုတော် မူရလေသည်
ထိုသို့ ခွင့်ပြုတော်မူလိုက်လျှင်ပင် ဘိက္ခုနီအများတို့ သူတို့ အင်္ဂါအတွင်းကို ဆေးကြလေရာ ဘိက္ခုနီတစ်ယောက်မှာမူ နှိုက်ရင်းနှိုက်ရင်း သာယာသည့်အတွက် လက်ချောင်းကို အတော်နက်အောင်သွင်း၍ ဆေးခြင်းကြောင့် အတွင်း၌ အနာဖြစ်နေရကား မနေသာသဖြင့် နီးစပ်ရာဘိက္ခုနီများကို ပြောပြရလေတော့သည်၊ ထိုအခါ ကြားကြားသမျှ ဘိက္ခုနီတို့က “ဒါလောက်နက်အောင် နှိုက်၍ ဆေးရ မလား”ဟု အပြစ်တင်ပြီးလျှင် ဘုရားရှင်ကြားလောက်အောင် လျှောက်ထား ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ဥဒကသုဒ္ဓိကံ ပန ဘိက္ခုနိယာ အာဒိယမာနာယ ဒွင်္ဂုလပဗ္ဗပရမံ အာဒါတဗ္ဗံ
တံ အတိက္ကာမေန္တိယာ ပါစိတ္တိယံ
ရေဆေးမှုကိုပြုသော ဘိက္ခုနီသည် လက် ၂-ချောင်း၏ လက် ၂-ဆစ်လောက်သာ နှိုက်၍ ဆေးရမည်၊ ထိုထက်ပို၍ နှိုက်ဆေးလျှင်(လက်အတွေ့ကို သာယာ၍ တဆံခြည်မျှ ပိုသွားလျှင်) ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏၊ (လက် ၂-ဆစ်ဟူရာ၌ လက်တချောင်းလျှင် တဆစ်စီအားဖြင့် ၂ ဆစ်ဟုမှတ်
လက်ခုတ်ရွာ၊ ကျားကိုက် (လက်ခုတ်)
အရှင်ကက္ကာရုပုပ္ဖိယထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ကက္ကာရုပုပ္ဖိယထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ယင်ဖန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yinhpan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မိုးမောက်မြို့နယ်၊ မံမော်ကောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဣဒ္ဓိ၊ ဣဒ္ဓိပါဒ၊ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာ၊ ဣဒ္ဓိပါဒဘာဝနာဂါမိနီပဋိပဒါတို့ကို အကျယ် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
နတ်ချောင်းစာဖြူစုရွာ၊ ဓဓဓနော်ဓ
ဘုရားရှင် ဣစ္ဆာနင်္ဂလနိဂုံး ဣစ္ဆာနင်္ဂလတောအုပ်၌ ဝါတွင်းသုံးလ ကာလ ပတ်လုံး တစ်ပါးတည်းကိန်းအောင်းတော်မူရာမှ ထွက်ကြွတော်မူလာရာ အချိန်ဝယ်ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး အာနာပါနဿတိသမာဓိကို ရှုမှတ်နေပုံ၊ အာနာပါနဿတိ သမာဓိ ရှုမှတ်နည်း၊ အာနာပါနဿတိဖြင့်နေခြင်းသည် အရိယဝိဟာရ၊ ဗြဟ္မဝိဟာရ၊ တထာဂတဝိဟာရဖြစ်ပုံ၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်များ ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်နိုင်ပုံ၊ အာနာပါ နဿတိကို ပွားများ, ကြိမ်ဖန်များစွာ ပွားများမှုသည် ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခဝိဟာရ သတိသမ္ပဇည အတွက်ဖြစ်ပုံတို့ကို ရဟန်းတို့အား ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-တိတ္ထိတို့ ချုပ်ချယ်ပြောဆိုခြင်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်ပုံအစရှိ သည်တို့ကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
ယန်းဆီးလီးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanghseelee)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ မိုင်းယန်းမြို့နယ်၊ မိုင်းယန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ယန်ဇီမြစ် (揚子江) သည် အာရှတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
ယန်ဇီမြစ်ကို တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ချန်ကျန်း (ရှည်လျားသောမြစ်, 長江) ဟု အဓိက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်
၆၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၉၁၅ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်ပြည် အနောက်ပိုင်းဒေသ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ရေခဲမြစ်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်၍ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်သန်းပြီး ရှန်ဟိုင်းမြို့၌ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
မြစ်ဝါမြစ်နည်းတူ ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
တိဗက်ပြည် ကွန်လွန်တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ယူနန်၊ ဆီချွမ်၊ ဟူပေ၊ ဟူနန်၊ ကျိယန်ဆီ၊ အန်ဟွီပြည်နယ်များကို ဖြတ်သန်း၍ ပင်လယ်ဝါထဲသို့ စီးဝင်လေသည်
မြစ်အောက်ပိုင်းလောက် ၌သာ ယန်ဆီမြစ် (ယန်ဆီကျန်)ဟု အမည်တွင်၍ ကျန်အပိုင်း များ၌ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်
ယန်ဆီမြစ်သည် တရုတ် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်၍ စီးဆင်းသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပေသည်
ယန်ဆီမြစ် နှင့်တကွ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များတို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သော မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မျှ ရှိသည်
ယန်ဆီမြစ်သည် မိုင် ၃ဝ မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ကျယ်၏
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများသည် မြစ်ဝအနီး၌ တည်ရှိသော ရှန်ဟိုင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုင် ၆၂ဝ ခန့် ဝေးသော ဟန်ကောင် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်
တစ်ဖန် ဟန်ကောင်မြို့မှ မြစ်တွင်း ခုတ်မောင်းသောသင်္ဘောဖြင့် အထက်သို့ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် သွား ရောက်နိုင်သေးသည်
အီချန်မြို့ အထက်ပိုင်း၌မူကား မြစ်ကြောင်းသည် ရေစီးသန်၍ ချောက်ကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် လှေငယ် တက်စင်းများဖြင့်သာ သွားလာနိုင်လေသည်
ယန်ဆီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသသည် မြင့်မားသော တောင် တန်းများဖြစ်သောကြောင့် ရေစီးအလွန်သန်၍ မြစ်ကမ်းပါးများ သည်လည်း မြင့်သည်
မြစ်အောက်ပိုင်းတွင်မူ ရေစီးနှေး၍ နုံးထူသည်
မြစ်တစ်လျှောက်၌ အိုင်များရှိရာ၊ မြစ်ရေလျှံသော အချိန်ကာလတွင် ဟွန်ဟိုမြစ်လောက် လယ်ယာအိမ်ခြေ အပျက်အစီးမများချေ
မြစ်အတွင်း လှေများပေါ်၌၎င်း၊ မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌၎င်း တရုတ်အမျိုးသား မြောက်မြားစွာ နေထိုင်ကြ သည်
ယန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပိုးမွေးမြူခြင်း၊ ဆန်စပါး၊ ဝါနှင့် လက်ဖက်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ် ကိုင်ကြ၏
ယန်ဆီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ နန်းကင်းမြို့၊ ကျူကျန်မြို့၊ အန်ကင်းမြို့၊ ဟန်ကောင်မြို့၊ ဝူချန်မြို့၊ အီချန်မြို့နှင့် ချုန်ကင်းမြို့များ ဖြစ်လေသည်
(၄)သုတ် ရှိပါသည်
ဥမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်ငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှာ, ပိုင်းခြား၍ သိခြင်းငှာ, ကုန်စေခြင်းငှာ, ပယ်ခြင်းငှာ အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာမဂ်ကို ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်ငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှာ ဗောဇ္ဈင်ခုနစ်ပါးတို့ကို ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယသံယောဇဉ်ငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှာ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒ္ဓမ္ဘာဂိယယံယောဇဉ်ငါးပါးတို့ကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိခြင်းငှာ သတိပဋ္ဌာန် လေးပါးတို့ကို ပွားများရမည်ဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဂင်္ဂါမြစ်သည် ပင်လယ်ရေမျက်နှာပြင် အထက် ပေပေါင်း ၁၀၄၀၀ ကျော်မြင့်သော ဟိမဝန္တာ တောင်တန်းများရှိ ရေခဲဂူကြီးတစ်ခုအတွင်းမှ စတင်မြစ်ဖျားခံပြီး တောတောင်အထပ်ထပ်ကို ကျော်လွန်ကာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၏ ကျယ်ပြန့်သော လွင်ပြင်ကြီးများကို ဖြတ်သန်းစီးဆင်းသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
မြစ်လက်တက်များ ပေါင်းစပ်စီးဝင်ခြင်းမပြုမီ ဂင်္ဂါမြစ်ကြောင်းမှာ ရေအလွန်တိမ်၍ သင်္ဘောကြီးများ ဆန်တက်သွားလာခြင်း မပြုနိုင်ချေ
နုန်းမြေ လွင်ပြင်တလျှောက် စီးဆင်းခဲ့ရသဖြင့် မြစ်ကြောင်းမှာ အလွန်ကွေ့ကောက်ပြီးလျှင် မြစ်ရေမှာ ကြည်လင်ခြင်း မရှိ ရေစီးလည်း အလွန်နှေးသည်
ဂင်္ဂါမြစ်လမ်းခရီးတဝက်၌ မြစ်အတွင်းသို့ ယမုံနာမြစ် လက်တက်ကြီး စီးဝင်သည်
ထိုမြစ်နှစ်သွယ်အကြားရှိ ဒိုအပ်မြေခေါ် စပ်ကြားလွင်ပြင်သည် ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရာတွင် မြေဩဇာ အကောင်းဆုံးဖြစ်သဖြင့် လူဦးရေမှာလည်း ကမ္ဘာပေါ်တွင် အထူထပ်ဆုံး ဒေသတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းတွင် ဗာရာဏသီမြို့၊ ပါတလိပုတ်ဟု တွင်ခဲ့သော ပတ္တနာမြို့နှင့် ကွန်ပိုမြို့ကြီးများရှိသည်
ဂင်္ဂါမြစ်အတွင်းသို့ ဂုမ္မတီ၊ ဂေါ့ဂရာ၊ ဂန်ဒတ် မြစ်လက်တက်များ စီးဝင်ကြသည်
လွင်ပြင်ကြီး တလျှောက် အရှေ့တောင်ယွန်းယွန်းသို့ တဖြည်းဖြည်း စီးဆင်းခဲ့ရာ ကာလကတ္တားမြို့မှ အထက်မိုင် ၂၀၀ ခန့်ဝေးသည့်နေရာတွင် မြစ်ညာမှ နုန်းမြေများစွာ သယ်ယူခဲ့သော ဗြဟ္မပုတ္တရမြစ်နှင့် ပေါင်းဆုံသည်
ထိုအခါ ကျယ်ပြန့်သော မြစ်ဝကျွန်းပေါ်ဒေသများ ဖြစ်ထွန်းစေလျက် ဘင်္ဂလားပင်လယ်အော်ထဲသို့ မြစ်ကြောင်းများစွာ ခွဲပြီးလျှင် စီးဝင်လေသည်
ဟူဂလီမြစ်ရေမှာ ရေကြောင်းအလွန်နက်သဖြင့် ပင်လယ်မှ မိုင် ၈၀ ဝေးသော ကာလကတ္တားမြို့ တိုင်အောင် ပင်လယ်ကူး သင်္ဘောကြီးများ ဝင်ထွက်နိုင်သည်
မြစ်ဝကျွန်းပေါ် ဒေသများတွင် ရွှံ့ညွန် လတာပြင်ကြီးများနှင့် ကိုင်းတောကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် သားရဲ တိရစ္ဆာန်များ၊ ကျားများနှင့် မိကျောင်းများ အထူးပေါများလေသည်
အယူဝါဒအားဖြင့် ဂင်္ဂါမြစ်သည် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ အထွတ်အမြတ် ထားအပ်သော မြစ်ဖြစ်သည်
ဂင်္ဂါမြစ်ရေကို ချိုးခြင်းဖြင့် မကောင်းမှုမှ စင်ကြယ်စေသည်ဟု ယူဆကြသည့်ပြင် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ ကွယ်လွန်လျှင် ၎င်းတို့၏ အရိုးပြာကို ဂင်္ဂါမြစ်ထဲသို့ စွန့်ပစ်နိုင်ပါက ကောင်းမွန်ရာသို့ ဧကန်ရောက်နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် လက်တက်များသည် မိုးတွင်း၌ ပတ်ဝန်းကျင်ဒေသများကို ရေလွှမ်းမိုးလျက် နုန်းမြေများကို တင်စေသဖြင့် ထိုအရပ်များ၌ မြေဩဇာ အလွန်ထက်သန် ကောင်းမွန်ပြီးလျှင် သန်းပေါင်းများစွာသော လူတို့၏ နေထိုင်စားသောက်မှုကို လွယ်ကူစေသည်
ဆန်စပါး၊ ဂျုံ၊ ဝါ၊ ဟင်းခတ် အမွှေးအကြိုင်၊ ဂုန်လျှော်များ ကောင်းစွာဖြစ်ထွန်းသည်
ဂင်္ဂါမြစ်သည် မိုင်ပေါင်း ၁၅၅၇ မိုင်ရှည်လျား၍ မြစ်ဝမှ မိုင် ၇၀၀ ကျော်ဝေးသော ကွန်ပိုမြို့အထိ သင်္ဘောများ ဆန်တက်သွားလာနိုင်ပြီး အိန္ဒိယပြည် လွင်ပြင်ကြီး၏ ဗဟိုရေကြောင်း လမ်းမကြီးဖြစ်သည်
ထန်းဇန်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thangzang)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ထန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းဇန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၈ ဦး၊ မ ၃၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၁၈ ဦး နေထိုင်သည်
ဒေါက်တာ ဒေါ်ခင်စန်းရီ သည် မြန်မာနိုင်ငံသား စီးပွားရေးပညာရှင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
သူမသည် ပညာရေး ဝန်ကြီးဌာန နှင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီးဌာနတို့၏ ဝန်ကြီးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ဖေဖော်ဝါရီ နှင့် ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာတို့တွင် သမ္မတ ဦးသိန်းစိန်မှ ဒေါ်ခင်စန်းရီအား ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့ရာ သူမသည် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံရသော ဒုတိယမြောက် အမျိုးသမီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
၂၀၁၃ ဒီဇင်ဘာနှင့် ၂၀၁၅ ဒီဇင်ဘာလတို့တွင် ပညာရေး ဝန်ကြီး ဦးမြအေးနှင့် သိပ္ပံနှင့် နည်းပညာ ဝန်ကြီး ဒေါက်တာဦးကိုကိုဦးတို့ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် သူမသည် ဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရခြင်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်စန်းရီသည် ၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ ခုနှစ်အထိ ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်တွင် ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် ဧပြီလတွင် သူမသည် အမျိုးသားစီမံကိန်းနှင့် စီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှု ဝန်ကြီးဌာန၏ ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခံခဲ့ရပြီး ဝန်ကြီးဖြစ်သူ ဒေါက်တာကံဇော် လက်အောက်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်စန်းရီသည် ရန်ကုန် စီးပွားရေး တက္ကသိုလ်မှ စီးပွားရေးဘွဲ့နှင့် မဟာဘွဲ့များ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၉၆ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီနိုင်ငံ University of Göttingen မှ ပါရဂူဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
ဓမ္မိက, ဓမ္မရာဇာဖြစ်သော စကြာမင်းသည် ဓမ္မကိုအမှီပြု၍ ဓမ္မကို ပူဇာ သက္ကာရ, လေးမြတ်, ပူဇော်ခြင်းအစရှိသည်ကိုပြုလျှက် နောက်လိုက် နောက်ပါ ပရိသတ်အပေါင်း၌ ဓမ္မိကရက္ခာဝရဏဂုတို့ကို စီရင်လျှက် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ဆန့်ကျင်ဘက်ရန်သူသည် လက်ဖြင့်မလည်နိုင်သော စကြာရတနာကို လည်စေ သကဲ့သို့ ဘုရားရှင်သည်လည်း ဘိက္ခု, ဘိက္ခုနီ, ဥပါသက, ဥပါသိကာ ပရိတ်သတ် လေးမျိုးမှီဝဲအပ်သော ကာယ, ဝစီ, မန အာဇီဝ, ဂါမနိဂမ မမှီဝဲအပ်သော ကာယ, ဝစီ, မန, အာဇီဝ, ဂါမနိဂမ ဓမ္မိကရက္ခာဝရဏဂုတ္တိကို စီရင်တော်မူလျှက် ဤလောက၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သော သမဏ, ဗြဟ္မဏ, ဒေဝ, မာရ, ဗြဟ္မာသည် မလည်စေနိုင်သော ဓမ္မစက္ကကို လည်စေနိုင်၏ အစရှိသည်ဖြင့် ရဟန်းတို့အား အကျယ်အားဖြင့် ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဓမ္မရာဇာသုတ် သည် မြတ်စွာဘုရားဟောကြားတော်မူခဲ့သည့် သုတ္တန်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဌာနဌနာ ကေသလ္လ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အကြောင်းဟုတ်သည်ကို ဟုတ်သည့်အတိုင်း၊ မဟုတ်သည်ကို မဟုတ်သည့်အတိုင်း၊ အရာဌာန ဟုတ်သည်ကို ဟုတ်သည့်အတိုင်း၊ မဟုတ်သည်ကို မဟုတ်သည့်အတိုင်း သိမြင်သည်
(ဌာနဌာန  အကြောင်းဟုတ်သည် မဟုတ်သည်၌၊ ကောသလ္လ္လ  လိမ္မာခြင်း
ဒဏ်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ရေနံချောင်းမြို့နယ်၊ ကျန်းကိုင်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျန်းကိုင်ကျွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၁၃ ဦး၊ မ ၁၁၅၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၀၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
အဿဒ္ဓ၊ အဟိရိက၊ အနောတ္တပ္ပီ၊ ဣဿုကီ၊ ဒုပ္ပည-ဟူသော တရားငါးမျိုးနှင့် ပြည့်စုံသော မာတုဂါမသည် ကွယ်လွန်သည့်အခါ အပါယ်၌ဖြစ်ရမည်-ဟု အရှင်အနု ရုဒ္ဓါအား ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဒဂုန်ဆရာတင်သည် မြန်မာ​တေး​ရေးဆရာ၊ ပြဇာတ်ဆရာတစ်ဦးဖြစ်သည်
ဒဂုန်ဆရာတင်ကို မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် အဘ ရွေပန်းတိမ် ဆရာကြီး ဦးဖိုးကြင် အမိ ဒေါ်ဖွားရှင်တို့မှ ကွမ်းခြံကုန်းမြို့ အပိုင် ကော့မူးရွာ တွင် ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်း လေးယောက်အနက် ဒုတိယမြောက်သားဖြစ်သည်
ငယ်မည်မှာ မောင်ညွန့်ဖြစ်ပြီး ဆရာတင် (၃) နှစ်သားအရွယ်တွင် မိဘများရန်ကုန်မြို့ ရွှေတောင်တန်း သို့ပြောင်းရွေ့ကြသည်
ဘုန်းကြီးလမ်း ဒေါ်မယ်မ အလွတ်ပညာ သင်ကျောင်းမှ တစ်ဆင့် စိန်ဂျွန်းကျောင်းသို့ ပြောင်း‌ ရွှေ့ပညာ သင်ကြားခဲ့သည်
လေးတန်းအရောက် မိဘနှစ်ပါးကွယ်လွန် သွားသဖြင့် ကျောင်းဆက် မတက်နိုင်တော့ဘဲ ကော့မူးရွာသို့ပြန်ခဲ့ရသည်
ရွာတွင် ဘုန်းကြီးဦးဩသဓကျောင်း၌ သင်္ကန်းဝတ်၍ ပရိယတ္တိစာဝါတက်ခဲ့သည်
အသက်(၁၈) နှစ်အရွယ်တွင်လူထွက်၍ ရန်ကုန်မြို့ အစိုးရရုံးတွင် စာရေးကြီးလုပ်ရာမှ ဒီးဒုတ်ဦးဘချို၏ အစီအမံဖြင့် ဘားမားရီဗျူးဂျာနယ် တွင် စာပြင်ဆရာအဖြစ် ဝင်ရောက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၎င်းမှ ဂီတလောကသို့ရောက်ရှိလာပြီးမူလ အချစ်သီချင်းများမှ အမျိုးသားရေး သီချင်းများကို စာတင်ရလောက်အောင် ရေးဖွဲ့ခဲ့သည့် အပြင် စင်တင် ပြဇတ်လောကတွင်လည်း ပြဇာတ်ဝိဇ္ဇာ ဟူသောဘွဲ့ ရရှိလောက်အောင် ထူးချွန်ခဲ့သော ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်က အလင်္ကာကျော်စွာဘွဲ့ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသည်
၁၉၇၆ ခုနှစ်၊ဧပြီလ(၂) ရက် အသက်(၇၃)နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဖကူ (ထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpaku (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နမ့်နီနမ့်လုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၈၁ ဦး၊ မ ၇၆၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
န-ကျားထူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Na-Kyarhtu)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ န-ကျားထူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ န-ကျားထူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၀၂ ဦး၊ မ ၁၁၉၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဘန့်ဘွေးစုရွာ၊ ဘန့်ဘွေးစု
ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း (၁၄ နိုဝင်ဘာ ၁၉၆၁ မွေးဖွား) သည် မြန်မာနိုင်ငံ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ လက်ရှိ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီး ဖြစ်သည်
သူ့ကို ၂၀၂၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁ ရက်နေ့တွင် စစ်ကောင်စီက ခန့်အပ်ခဲ့သည်
စတင်ခန့်အပ်ချိန်တွင် ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးအဖြစ်ခန့်အပ်ခံရပြီး ၂၀၂၁ ဩဂုတ် ၁ရက်တွင်မှ ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ ပြည်ထောင်စုဝန်ကြီးဖြစ်လာသည်
အဆိုပါရာထူးတွင် ခန့်အပ်ခြင်းမခံရမီက ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်း သည် ကျန်းမာရေးနှင့်အားကစားဝန်ကြီးဌာန ၏ အမြဲတမ်းအတွင်းဝန်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၈၆ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန် ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ မှ ဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၈၈ ဩဂုတ် ၄ တွင် ကျန်းမာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ မန္တလေးအထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းပြုခဲ့သည်
၁၉၈၉ စက်တင်ဘာ ၂၈တွင် တွင် ရန်ကုန်ပြည်သူ့ ဆေးရုံကြီးသို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့ပြီး ၁၉၉၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက် အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ရန်ကုန်မှ M.Med.Sc (Int.Med) ကို ရရှိခဲ့သည်
ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီးတွင် လက်ထောက်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်အဖြစ် တာဝန်ပေးအပ်ခံရသည်
ထို့နောက် ၁၉၉၅ မှ ၁၉၉၇ ခုနှစ်အထိ အင်္ဂလန်နိုင်ငံ Royal College of Physician ကောလိပ်တွင် တက်ရောက်ခဲ့ပြီး MRCP (UK) ကို ရရှိခဲ့သည်
ပြည်အထွေထွေရောဂါကုဆေးရုံကြီးတွင် ၁၉၉၈ ဖေဖော်ဝါရီ ၁၁ရက် မှ ၂၀၀၀ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက် နေ့အထိလည်းကောင်း၊ ဆေးတက္ကသိုလ် ၁ တွင် ၂၀၀၀ ဒီဇင်ဘာ ၅ရက်မှ ၂၀၀၃ မတ် ၃၁ရက်အထိ ကထိကရာထူး၊ ၂၀၀၃ ခုနှစ် မတ်လ ၃၁ရက်မှ ၂၀၀၅ မတ်လ ၁ရက်အထိ  တွဲဖက်ပါမောက္ခစသည်ဖြင့် တာဝန်အဆင့်ဆင့် ထမ်းဆောင်ပြီးနောက် ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ပါမောက္ခချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၃ နိုဝင်ဘာ၂၂ရက်မှ ၂၀၁၅ ဧပြီ ၂၀ရက်အထိ တာဝန်ပေးအပ်ခြင်းခံရသည်
၂၀၁၅ ဧပြီ ၂၀ရက်နေ့တွင် ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားဝန်ကြီးဌာန အမြဲတမ်းအတွင်းဝန် ဖြစ်လာသည်
ထိုတာဝန်ကို ၂၀၂၁ ဇန်နဝါရီ ၃၁ရက်နေ့အထိ ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၂၂ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာနက ဒေါက်တာသက်ခိုင်ဝင်းအား ဒဏ်ခတ်ပိတ်ဆို့ အရေးယူမှုစာရင်းတွင် ထည့်သွင်းခဲ့သည်
၂၀၂၃ ဇူလိုင် ၂၀ရက်တွင် ဥရောပသမဂ္ဂက ပိတ်ဆို့အရေးယူမှု စာရင်းထဲ ထည့်သွင်းခဲ့သည်
ဥစ္စာမျိုး ၆-ပါး တစ်နည်း
အဒိန္နာဒါန်ဖြစ်သော ဥစ္စာများ၊ ဝိနည်း ပညတ်တော်လာ
(၁) အနိဿဋ္ဌဥစ္စာ - မိမိလက်မှ မစွန့်လွတ်သေးသောဥစ္စာ၊(၂) အပရိစ္စတ္တဥစ္စာ - ငဲ့ကွက်စောင့်ရှောက်မှုမရှိသော်လည်း မူလထားမြဲနေရာ၌တည်၍ မစွန့်လွှတ်သေးသောဥစ္စာ၊(၃) ရက္ခိတဥစ္စာ - အစောင့်အရှောက်ဖြင့်ထားသောဥစ္စာ၊(၄) ဂေါပိတဥစ္စာ - သေတ္တာစသည်ဖြင့် လုံခြုံစွာထားသောဥစ္စာ၊(၅) မမာယိတဥစ္စာ - ငါ့ဟာဟုစွဲလမ်းမြတ်နိုးနေသောဥစ္စာ၊(၆) ပရပရိဂ္ဂဟိတဥစ္စာ- သူတစ်ပါးတို့ စောင့်ရှောက်သိမ်းဆည်းထားသောဥစ္စာ
လက်ခုပ်တွင်းကရေ သွန်လိုသွန် မှောက်လိုမှောက် ဟူသည်မှာ မြန်မာစကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
လက်ခုပ်တွင်းက ရေသည် သွန်လိုကသွန်၊ မှောက်လိုကမှောက် ပြုသမျှ ခံရမည်သာ ဖြစ်သကဲ့သို့ တစ်ပါးသူ၏ လက်တွင်း၌ ရောက်နေသူသည် ပြုသမျှ ခံရမည်သာ ဖြစ်သည်
ကိုယ့်လက်ခုပ်တွင်းကရေ သွန်လိုသွန် မှောက်လိုမှောက်နှင့် အတူတူဖြစ်သည်
"အရှင့်ပိုင်ကွက်၊ လက်ခုပ်ရေချို၊ သွန်လိုအမှောက်၊ သောက်လိုအဝ၊ ဖြစ်ပြီးမှကို၊" [၁၁၈၉] ကုသ* ၄၀၂
"အကြံတော့ သူတို့ဦးကြပြီ၊ ... သူတို့လက်ခုပ်ထဲကရေ သွန်လိုသွန်၊ မှောက်လိုမှောက် လုပ်တော့မယ်
" [၁၂၇၉] သူရိယ၊ ၇
"လုံးစုံများစွာ၊ သူတို့မှာလည်း၊ ထားရာကနေ၊ လက်တော်တွင်ရေပါကို၊ စိတ်နေတစ်ခု၊ အရေးတော်ပြုသည်တဲ့
" [၁၂၁၅ခန့်] ဝံသ၊ ဒု
"လက်ခုပ်ရေ သဏ္ဌာန် ဆိုပြန်တယ်၊ လှန်လိုလှန် မှောက်လိုမှောက်ပါတော့၊ ကြောက်ဆိုသလောက် သည်းထိတ်သဗျာ၊ ရဲစိတ်မလာ၊ တုံးအောက်က ဖားပမာလို၊ သနားညှာစေကြောင်းရှင့်လေး
" [၁၂၉၁] ကဝိမှန်၊ ၃၊ ၄
ခင်သာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinthar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ မယင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆာတောမတ် စတမ်းဖို့ ရက်ဖဲသည် ဗြိတိသျှ အင်ပိုင်ယာ အတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်သော မလေးကျွန်းဆွယ် တောင်ဘက်စွန်းရှိ စင်ကာပူမြို့ကို တည်ခဲ့သူ ဖြစ်သည်
၁၇၈၁ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့တွင် ဂျမေးကားကျွန်းအနီး ကုန် သင်္ဘောတစ်စင်းပေါ်၌ ဖွားမြင်သည်
ရက်ဖဲသည် ဦးစွာ၌ အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီတွင် စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်း၏
၁၈ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ပီနန်အတွက် ပထမဦးဆုံး ဘုရင်ခံထံ၌ အမှုထမ်းခဲ့ သည်
ထိုနောက် ဂျားမားကျွန်းတွင် ဒုတိယဘုရင်ခံအဖြစ် ခန့် အပ်ခြင်း ခံရသည်
ထိုစဉ်အခါက စင်ကာပူမှာ တံငါရွာကလေးမျှသာ ဖြစ် သည်
ရက်ဖဲသည် ဗြိတိသျှတို့၏ ကုန်စည် ကူးသန်းရေး အတွက် ၁၈၁၉ ခုနှစ် ဇန္နဝါရီလတွင် စင်ကာပူမြို့ကို အခြေစိုက် တည်ခဲ့သည်
သို့ဖြင့် စင်ကာပူမြို့သည် ဗြိတိသျှအင်ပိုင်ယာ အတွက် အရှေ့ပိုင်း ဂျီဘရော်လ်တာ ရေကြောင်းခံတပ်မြို့ ဖြစ် လာလေသည်
ယခုအခါ စင်ကာပူနိုင်ငံတွင် ရက်ဖဲအမည်ဖြင့် ကောလိပ် ကျောင်းပြတိုက်နှင့် သုတေသန ပိဋကတ်တိုက်များ ရှိသည်
ဆာတောမတ်ရက်ဖဲသည် လန်ဒန်မြို့တွင် ပါဏဗေဒအသင်းကို စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၈၂၆ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၅ ရက်နေ့ တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
ဒုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် မပွားများအပ်သောတရား, သုစရိုက် ၁၀-ပါးသည် ပွားများအပ်သောတရား-ဟု ကဏှပက္ခ, သုက္ကပက္ခအားဖြင့် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
နဂါးပေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarpauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ မြောင်မြို့နယ်၊ နဂါးပေါက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းဘူတာသည် ရန်ကုန် - မန္တလေးလမ်းပိုင်းတွင် ပါဝင်သော ဘူတာတစ်ခုဖြစ်သည်
ဘက်ကွတ်တေး (Bak kut teh) ဆိုသည်မှာ ဝက်နံရိုးအား ဟင်းရည်တွင်း ချက်ပြုတ်ထားသော ဟင်းလျာတစ်မျိုးဖြစ်ပြီး မလေးရှားနိုင်ငံ နှင့် စင်ကာပူနိုင်ငံတို့ရှိ ဟော့ကလို နှင့် တီယိုချူး လူမျိုးတို့ နေထိုင်ရာ အရပ်တွင် လူကြိုက်များရေပန်းစားပြီး အနီးအနား ဒေသများဖြစ်သော ရီအောကျွန်းများနှင့် ထိုင်းနိုင်ငံတောင်ပိုင်းတို့တွင်လည်း တွေ့ရသည်
ဟင်းလျာအမည်မှာ ဟောက်ကျန့် ဒေသသုံးစကားမှ တိုက်ရိုက်ဘာသာပြန်ထားခြင်းဖြစ်ပြီး  နံရိုးအသားလက်ဖက်ရည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
အရိုးရှင်းဆုံး အနေနှင့် အသားများသော ဝက်နံရိုးများကို ဆေးမြစ်များနှင့် ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင်များပါဝင်သော ဟင်းရည်တွင် ထည့်၍ ဆူအောင် နာရီပိုင်းမျှကြာအောင် ပြုတ်၍ ချက်ပြုတ်လေ့ ရှိကြသည်
နာမည်တွင် လက်ဖက်ရည်ပါသော်လည်း ဟင်းလျာထဲတွင် လက်ဖက်ရည် မပါပေ
အမည်အရ ဟင်းရည်နှင့်အတူ တွဲဖက်ပေးလေ့ရှိသော ပြင်းထန်သည့် အူးလောင်တရုတ်လက်ဖက်ရည်ကို ရည်ညွန်းပြီး ထိုလက်ဖက်ရည်မှ ဝက်သားများပါဝင်သော ဟင်းလျာထဲမှ အဆီကို သိသိသာသာ လျော့နည်းစေသည် သို့မဟုတ် ကြေပျက်စေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ရေတွင်းဆိပ်
ညောင်ကုန်း (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ မတ္တရာမြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၄၄၁ ဦး၊ မ ၂၆၄၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
တ (အသံထွက် တဝမ်းပူ) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် တစ်ဆယ့်ခြောက်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဂနိုင်ယိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ganaingyo)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ တောင်ကြီးခရိုင်၊ တောင်ကြီးမြို့နယ်၊ ကက္ကူကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကက္ကူကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၇၃ ဦး၊ မ ၅၈၂၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၂၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နှင့် ဖော်လ်ကန်လပ်စ် နန်းတော် များသည် ၁၉၈၄ ခုနှစ်မှစ၍ ယူနက်စကို၏ ယဉ်ကျေးမှုဆိုင်ရာ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာ အဖြစ်စာရင်းဝင်ခဲ့သော ဂျာမနီနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်း ရိုင်း-ဝက်စ်ဖေးလယား ရှိ ဘရားမြို့ တွင်ရှိသော သမိုင်းဝင်အဆောက်အဦး အစုအဝေးဖြစ်သည်
အဆိုပါအဆောက်အဦးများသည် ကျယ်ဝန်းသော ဥယျာဉ်များနှင့် နန်းတော် ဥယျာဉ်၏ သစ်ပင်များနှင့် ချိတ်ဆက် နေကြသည်
ဩဂတ်စတတ်ဘာ့ဂ် နန်းတော် နှင့် ၎င်း၏ပန်းခြံများသည် ဘရားနန်းတော် ဖျော်ဖြေပွဲများအတွက် နေရာတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
မက်စ်အန်း ပြတိုက်သည် အနီးအနားတွင် တည်ရှိသည်
ထိုနန်းတော်များအား  ၁၈ ရာစုအစတွင် တည်ဆောက် ခဲ့ကြပြီး ဝစ်တဲဘက်ရှ် မိသားစုဝင်  ကိုလုံး၏ အာ့ခ်ဘစ်ရှော့ ဘာဗေးရီးယားမှ ကလဲမန်း ဩဂတ်စ်မှ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ဗိသုကာပညာရှင်များမှာ ယိုဟန်း ကော့နရက် ရှလောင်း နှင့် ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီ တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဩဂတ်စတာဘာ့ဂ် နန်းတော်၏အဓိက အဆောက်အဦးသည် အင်္ဂလိပ် အက္ခရာ ယူ ပုံသဏ္ဍန် အဆောက်အအုံ ဖြစ်ပြီး အဓိက အထပ်သုံးထပ်နှင့် ထပ်ခိုးနှစ်လွှာရှိသည်
လှပသောလှေကားကို ယိုဟန်း ဘာတာရှာ နျူးမန်း မှဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်
ဥယျာဉ်များအား ဒိုမီနစ် ဂျီရတ်မှ ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်
နန်းတော်၏ တောင်ဘက်ရှိ ကျယ်ပြန့်သော ပန်းဥယျာဉ်ကိုလည်း ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သော်လည်း ၁၉ ရာစုတွင် ပီတာ ဂျိုးဆက်လန်း မှ ပြန်လည် တည်ဆောက်ခဲ့ပြီး မြင်ကွင်းကျယ် ဥယျာဉ် အဖြစ် ပြောင်းလဲခဲ့သည်
ထိုနေရာအား ပြန်လည် ထိန်းသိမ်းရန် ကြိုးစားခြင်းသည် ခက်ခဲ့သည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ရင်းမြစ် အဖြစ်ရနိုင်သော ပစ္စည်း ရှားပါးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဖော်ကန်ဟော့စ် အမဲလိုက်အိမ်ကို ဖရန်ဆွာ ဒီ ကျူဗေးလီးမှ ဒီဇိုင်းဆွဲပြီး ၁၇၂၉ မှ ၁၇၄၀ အထိ နင်ဖန်ဘာ့ခ် နန်းတော်ပန်းခြံရှိ အမာလီယန်ဘာ့ခ် အမဲလိုက်အိမ် ပုံစံအတိုင်း တည်ဆောက်ခဲ့သည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီး မကြာမီ မှစ၍ ၁၉၉၄ ခုနှစ်တိုင်အောင် ဩဂတ်စတာ့ဘာ့ဂ် အား ဂျာမန် သမ္မတ၏ နိုင်ငံတော် ဧည့်သည်များအတွက် ဧည့်ခံခန်းမအဖြစ် အသုံးပြုခဲ့သည်
ထိုနေရာမှ ထိုအချိန်က ဖက်ဒရယ် ဂျာမနီသမ္မတနိုင်ငံ ၏မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သော ဘွန်းမြို့မှ မဝေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ဝက်လူး (အလယ်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetlu(Middle))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ နွားထိုးကြီးမြို့နယ်၊ ဝက်လူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဝက်လူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၅၀၅ ဦး၊ မ ၃၀၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၅၉၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဥက္ကာပျံသည် သက္ကရာဇ် ၉၅ဝ ကျော်ခေတ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံဘက်၌ လည်း ကောင်း၊ ရခိုင်ပြည်ဘက်၌လည်းကောင်း ကျော်စောထင်ရှား သော ရခိုင်စာဆိုကြီးဖြစ်သည်
ဥက္ကာပျံကို ဦးကာဗျာန်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ဥဂ္ဂါပျံ ဟူ၍လည်းကောင်း၊ စိန်တင်ရွာကိုစားရသောကြောင့် စိန်တင် ရွာစားဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည်
သက္ကရာဇ် ၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်နယ်၌ မင်းရာဇာနန်းတက်တော်မူသောအခါ ထိုမင်း၏သားတာ် အိမ်ရှေ့ မင်း မင်းခမောင်းထံ အကြီးတော်အဖြစ် ခစားထမ်းရွက်ရသည်
၉၅၉ ခုနှစ်တွင် တောင်ငူမင်း မင်းရဲကျော်ထင်သည် ဟံသာဝတီ ငါးဆူဒါယကာဘုရင်နှင့် မသင့်သဖြင့် ဟံသာဝတီ ကိုတိုက်ရန် မင်းရာဇာကြီးထံ စစ်ကူတောင်းရာ၊ အိမ်ရှေ့ ဥပရာဇာ မင်းခမောင်းသည် ဟံသာဝတီသို့ စစ်ချီရသည်
ထို အခါ အကြီးတော်ဥက္ကာပျံသည် မင်းခမောင်းနှင့် ပါရလေသည်
မင်းခမောင်းသည် ဟံသာဝတီကို ရံ၍လည်းကောင်း၊ တစ်ဖန် အောင်တော်မူပြီးနောက် စံ၍လည်းကောင်း လေးနှစ်ခန့် နေ တော်မူရာ၊ ဥက္ကာပျံလည်း အတူလိုက်နေရသည်
ဤသို့ဖြင့် ဥက္ကာပျံသည် ဟံသာဝတီတွင် အနေများရကား သူ၏ရတုများ သည် မြောက်ဦးမြို့တော်သို့ ရည်ရော်လွမ်းဆွတ်သော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ပြည့်လျှံနေသည်ကို တွေ့ရသည်
မြောက်ဦးတွင် ကျန်ခဲ့သော မင်းသမီးတစ်ပါးက အိမ်ရှေစံ မင်းခမောင်း နူးညွတ် တိမ်းယိမ်းလာစေရန် မြို့၏ သာယာတင့်တယ်ပုံကို လျှောက်ထားလေဟန် ကဗျာ့ပရိယာယ်သုံး၍ ကျေးစေရတု၊ ၁၂ ရာသီရတုတို့ကို ဖွဲ့ဆိုခြင်းအားဖြင့် နေပြည်တော်မြောက်ဦးမြို့ကို လွမ်းဆွတ်ကြောင်းပြခဲ့သည်
ရတုလည်း တပေါင်းကုန်၊အတာအစွန်း၊ တန်ခူးဆန်းသော်အလွန်မေ့ဝယ်ယူခဲ့၊ ခုတူစုံမဖူးသာဟံသာဝတီ၊ တိုင်းမြေသူခန်းဝါကနီ ဖြူ ကာ ပန်းမျိုးစုံဆက်စာရက်ထောက်၊ ခြင်းကောက်လှမျိုးစုံကထက်ရပ်ဘုံလျှံဝါပြီပစ္စုန်ကျလှာ၊ သို့ချိန်ခါကိုလွမ်းတော် မမူသိလော့၊ဟု ဟံသာဝတီတွင် မင်းခမောင်းထံတင်ဆက်သော တစ်ဆယ့်နှစ်ရာသီရတု၌ စပ်ဆိုခဲ့သည်ကိုထောက်၍ သိနိုင်သည်
ဥက္ကာပျံသည်သင်္ကြန်အခါတွင် ဟံသာဝတီနေပြည်တော် အနောက်ဘက်ရှိ ပဲခူးချောင်းသစ်ကိုကြည့်၍ မြောက်ဦး ရွှေမြို့ တော်တောင်ဘက်ရှိ တန်ခူးလ သင်္ကြန်အခါတွင် ရွှေနန်းသူတို့ ရေကစားရာ သိင်္ဃနဒီချောင်းကို သတိရဟန်တူသည်
ထို့ကြောင့်လျှင်ဒဒရက္ခမှန်ဖူး၊ မြောက်ဦးရွှေပြည်သာ၌ များစွာသည် ရွှေလှေပေါင်း သိင်္ဃနဒီ၊ နန်းတောင်ဆီဝယ် ရွှေလှေမင်းဆိတ် ချောင်း၌ တသောင်းသောင်းပျော်စည်တွင် တူစုံရှုကြည့်ချင်သည် သင်္ကြန်အခါတည့်လေဒဒဟုဖွဲ့ဆိုခဲ့လေသည်၊ ဥက္ကာပျံသည် ရခိုင်ဘက်၌ခင်းကျင်းကြသော ပျော်ပွဲရွှင်ပွဲများကိုသာ သတိရသည်မဟုတ်၊ မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ၏ အသက်သခင် လယ်သမားတို့ကိုလည်း သတိရလေသည်
ထိုနေရာ၌ အင်းဝစာဆိုတော်ဝန်ကြီးပဒေသရာဇာနှင့် တူသည်ဟု ဆိုရပေမည်
မိုးဦးကျ၍ စိုက်ချိန်ပျိုးချိန်ကျသောအခါ ထွန်တုံး ထွန်သံ ကျွဲနွားတို့ပြင်ဆင်ကြဟန်ကိုဒဒနတ်သားပဇ္ဇုန်၊ ကမြူးခုန်သည်ကဆုန်လွန်၊ ပေါ်ဆန်းပြံနံယုံလသမုတ်ရေရင်၊ တောင်လေတင်၍ကောင်းကင်မှိုင်းဝီမျှတည်း
သွန်ဆင်းကျ၊ ရွာပြန်လှာသောင်းဇမ္ဗူဝယ်၊ ရှင်လူမျိုးလေးဖြာတို့ထွန်သွားရှာ ကျွဲနွားတတ်လယ်ချောင်းတောတောင်လုပ်ဆောင်မျိုးချလတ်ကဆွတ်ဆွတ်ပူလောင်ဝေဒဒဟူ၍ဖွဲ့ဆိုခဲ့လေသည်
သက္ကရာဇ် ၉၆၇ ခုနှစ်တွင် အိမ်ရှေ့ဥပရာဇာ မင်းခ မောင်းသည် မသူတော်တို့၏ ဖြားယောင်းသွေးဆောင်မှုကို နား ညွှတ်တော်မူ၍ ခမည်းတော်ဖြစ်သော မင်းရာဇာကြီးကို ပုန်ကန် သောင်းကျန်းသည်
သို့ရာတွင် ဗိုလ်ပါကျေးကျွန်တို့၏ လုပ် ရည်ကြံရည်ကြောင့် မင်းခမောင်းကို မကြာမတင် ဖမ်းဆီးရမိ သည်
ထိုအခါ အကြီးတော်ဖြစ်သော စိန်တင်ရွာစား ဥက္ကာပျံ ကိုလည်း ဥက္ကာပျံမှာ သားတော်ကို အထိန်းအကြီးထားသူဖြစ် လျက် နိုင်အောင်မဆုံးမ၊ ပျော်ရွှင်မှုကိုသာလေ့သူ၊ မင်းမသုံးအပ်၊ လက်ကိုဖြတ်၍ မဟာမြတ်မုနိဘုရားမှာ လှူတော်မူသည် ဟု ဓညဝတီ အရေးတော်ပုံကျမ်းတွင်ပါရှိသည်
သို့ရာတွင် ၉၇၁ ခုနှစ်တွင် အင်းဝဘုရင် အနောက်ဘက်လွန်မင်းတရားကြီးက လက်ဆောင်ပဏ္ဏာများဖြင့် မိတ်ဆက် သံတမန်စေလွှတ် ရောက်လတ်သော် မင်းရာဇာကြီးကလည်း ဥက္ကာပျံကို ရာဇသင်္ကြန်အမည်ဖြင့် သံတမန်အဖြစ်ခန့်၍ ထိုနှစ် နတ်တော်လ ဆန်း ၅ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် သံဖက်၍ ထည့်တော်မူလိုက် ကြောင်းနှင့် ရာဇဝင်များတွင်ပါရှိရာ မင်းမသုံးအပ်ဟူ၍ လက်ကို ဖြတ်လှူသည်ဆိုသော အချက်သည် မဟုတ်တန်ရာဟု ယူဆ ရသည်
အင်းဝသို့ ဥက္ကာပျံရောက်လျှင် မြန်မာမှူးမတ်တို့နှင့် နှီးနှောတိုင်ပင်ပြောဆိုပြီးနောက် အတန်ကြာလျှင် မြန်မာတို့က ဥက္ကာပျံ၏သတ္တိဗလကို သိလိုသောကြောင့် ထောင်သင်းမှူး အမတ်ကြီးအား အဖြည့်ခံရတုစပ်ဆိုခိုင်း၍ ဥက္ကာပျံအားဖြည့်စေ လေသည်
ထောင်သင်းမှူးအမတ်ကြီးက မမျှသောင်းထောင် မလှတောင်းအောင် ချီ၍၊ တူဖတ်လွတ်လောကြာနတ်လော ဖြူညက်ထွတ်လော ပြာလတ်လော ဟုချထားသည်ကို ဥက္ကာပျံက မဆိုင်းမတွပင်လျှင်မရကြောင်းဆောင် ချီ၍ ကြူ ရွက်ဆွတ်လော ညာပတ်လော ချသည့် အဖြည့်ခံအပိုဒ်ကို စပ်ဆိုလေသည်
ဥက္ကပျံသည် အင်းဝ၌သံအဖြစ်ဆောင်ရွက်ရန် ကိစ္စဟူသမျှတို့ကို လောက်ငှပြည့်စုံစေပြီးနောက် ရခိုင်ပြည်သို့ မပြန်မီ အထူးအထူး၊ ဥဒါန်းကျူးပိမ့် ချီဧကပိုဒ်ရတုကို ပုရပိုက် ပေါ်၌ ရေးသားစီကုံးကာ ပစ်စာအဖြစ် ထားခဲ့ကြောင်းနှင့်လည်း အမှတ်အသားတွေ့ရှိရသည်
အမတ်ကြီးဥက္ကာပျံသည် မည်သည့်ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ကြောင်း အတိအကျမသိရသော်လည်း မင်းရာဇာကြီးလက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၇၂ ခုနှစ်တွင် တသောင်းနေပြောင် ချီ အရိ မေတ္တယျဘုရားဖွဲ့ ရတုပိုဒ်စုံကို စပ်ဆိုသေးရာ ထိုသက္ကရာဇ်တိုင် အမတ်ကြီးသက်ရှိထင်ရှား ရှိသေးကြောင်း သိသာသည်
အမတ်ကြီးသည် ရတုများမှအပ အခြားလင်္ကာစာပေများရေးသားခဲ့သေးသည် ဟူ၍ကားအမှတ်အသား မရှိချေ
စကားတစ်လုံး၏ အရင်းအမြစ်ကို စစ်သော ပညာသည် အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် အက်တီမော်လိုဂျီဟု မည်၏
ထိုပညာမှာ စကားတလုံး၏အဓိပ္ပာယ် အမျိုးမျိုးပြောင်းလဲပုံ၊ အခြားဘာသာ စကားများနှင့် အဆက်အသွယ်ရှိပုံ၊ စကားလုံးများ တိုးတက် ပေါက်ပွားလာပုံ စသော စကားလုံး၏ သမိုင်းကို အရင်း အမြစ်မှ စ၍ လေ့လာခြင်းဖြစ်သည်
ထိုပညာတွင် ဘာသာစကား ပညာရပ်လည်း အကျုံးဝင်၏
စကားအရင်းအမြစ်ပညာမှာ ဆာဝီလျံဂျုန်းဆိုသူ (ခရစ် ၁၇၄၆-၁၇၉၄) ပညာရှိကြီးတစ်ဦးက ဥရောပတိုက်သို့ သက္ကဋဘာသာကို ယူဆောင်လာသောအခါ ကျမှ တိုးတက်လာသည်
အက်တီမော်လိုဂျီပညာက စကား တစ်လုံး၏ ဆိုလိုရင်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်းနှင့် ပြည့်ပြည့်စုံစုံ နားလည်နိုင်အောင် ကူညီ၏
ထိုပြင် ခက်ခဲနက်နဲသော စကား လုံးနှင့် ရှည်လျားသောစကားလုံးတို့၏ အဓိပ္ပာယ်ကို ဖော်ရာ၌ လည်း ကူညီပေး၏
ထိုကြောင့် ဘာသာစကား ကျွမ်းကျင်မှု တွင် အက်တီမော်လိုဂျီကို အထူးလေ့လာသင့်၏
ဧကပိဏ္ဍပါတဒါယိကာထေရီ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းမိန်းမတစ်ပါး ဖြစ်သည်
တစ်ခုသောဘဝတွင် ဧကပိဏ္ဍပါတဒါယိကာထေရီသည် ဗန္ဓုမတီမြို့ရှိ ဗန္ဓုမာအမည်ရှိသည့် မင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်၏
ထိုမင်းသည်လည်း တရားကို ကြည်ညိုရိုသေ၏
ထို့ကြောင့် ထိုမင်းနှင့်အတူ မိဖုရားသည် တရားကျင့်ကြံ၏
ထို့နောက် မိဖုရားသည် မင်းအား ရဟန်းတစ်ပါးအား ဆွမ်းလုပ်ကျွေးရန် တောင်းဆို၏
မိဖုရားသည် ရဟန်းအား ဆွမ်းလုပ်ကျွေးခဲ့သည်ကို တစ်သက်ပတ်လုံး အောက်မေ့ကာ နေခဲ့၏
သေဆုံးလတ်သော် တာဝတိံသာသို့ ရောက်၏
သုံးဆယ်သော နတ်မင်းတို့၏ မိဖုရား ဖြစ်ခဲ့၏
ထို့ပြင် ဧကပိဏ္ဍပါတဒါယိကာထေရီသည် အလိုရှိ၍ တောင့်တသော အရာတိုင်းသည် ပြည့်စုံလေ၏
ဤဘဒ္ဒကမ္မာမှ ရေတွက်သော် ကိုးဆယ့်တစ်ကမ္ဘာထက်၌ အလှူကို လှူခဲ့သောအကျိုးကျေးဇူးကြောင့် ဧကပိဏ္ဍပါတဒါယိကာထေရီသည် မကောင်းသောသူတို့ သွားရာ ဒုဂ္ဂတိ ဘဝသို့ မရောက်ခဲ့ရပေ
ခရီးသွားမည့် ရဟန်း, သာမဏေတို့ကို ဂမိက-ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဟုခေါ်သည်
ထိုဂမိက-ပုဂ္ဂိုလ်တို့ ပြုရာသောဝတ်ကို ဂမိကဝတ်ဟု ဆိုရသည်
ခရီးသွားမည့်ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် သစ်ဘဏ္ဍာ, မြေဘဏ္ဍာတို့ကို မီးတင်းကုပ်၌ဖြစ်စေ၊ လုံခြုံရာတခုခု၌ဖြစ်စေ၊ သိုမှီးထားခဲ့ရခြင်း၊ တံခါးမ, လေသာ တံခါးတို့ကိုပိတ်ရခြင်း၊ ကျောင်းကိုကြည့်ရှုလိုက်ပါ၊ တပည့်တော်ဘယ်ကို သွားဦးမည်ဟု ပန်ကြား၍ ဖဲသွားရခြင်း၊ ပန်ကြားရာ၌ ရဟန်းမရှိလျှင် သာမဏေ၊ သာမဏေ မရှိလျှင် အာရာမ်စောင့်တို့ကို ပန်ကြားရမည်၊ ပန်ကြားစရာ မရှိခဲ့လျှင် ကျောင်းတိုက် လေးခု၌ ညောင်စောင်းထား၍ အပေါ်၌ထပ်ပြီးညောင်စောင်းအင်းပျဉ် အဆင့်ဆင့်တင်၍ ကျောင်းအိပ်ရာများ စုပုံထားလျက် သစ်ဘဏ္ဍာ, မြေဘဏ္ဍာတို့ကို သိမ်းဆည်းခြင်းကို ပြု၍ တံခါးမလေသာတံခါးတို့ကို ပိတ်ပြီး ဖဲသွားခြင်း၊ ကျောင်း မိုး မလုံခဲ့သော် စွမ်းနိုင်လျှင် မိုးရခြင်း၊ မိုးစရာ သက်ကယ် စသည်ရှိခဲ့လျှင် ဝိနည်းနှင့် လျော်အောင် ကြောင့်ကြပြုရခြင်း၊ မိမိ ကြောင့်ကြကြောင့် မိုးလုံလျှင် ကောင်း၏၊ မလုံလျှင် ကျောက်ဂူလိုဏ်စသည်တို့၌ ကျောက် တုံးခံပြီး ရှေးနည်းအတူ သိုမှီး၍ တံခါးများပိတ်၍ ဖဲသွားရခြင်း၊ ကျောင်း၌ ဘယ်နည်းနှင့်မျှ မိုးမစိုအောင် မထားနိုင်လျှင် ရွာသို့ ဆောင်နိုင်ပါက ဆောင်ထားရခြင်း၊ မဆောင်နိုင်လျှင် ဆောင်ထားဖို့ ကြောင့်ကြပြု, ကြောင့်ကြပြုသော်လည်း မစွမ်းနိုင်ခဲ့အံ့၊ မိုးမလုံသော ကျောင်း၌ထားခဲ့လျှင် အပေါ်မှဆွေး၍ကျသော ပစ္စည်းတို့ကြောင့်အင်္ဂါတို့ ပျက်စီးမည်ဖြစ်၍ လွင်တီးခေါင်၌ ကျောက်တုံးလေးခုခံ၍ ရှေးနည်း အတိုင်း သိုမှီးသိမ်းဆည်း၍ မြက်သစ်ပင်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းပြီး ဖဲသွား ရာသည်
သစ်သားဖြင့်ပြုလုပ်သော ခုတင်, ကုလားထိုင်, စားပွဲ, ဘီဒိုစသည် ဝတ္ထုများကို သစ်ဘဏ္ဍာခေါ်သည်၊ မြေဖြင့် ပြုလုပ် ရသော ချိုးရေအိုး, သောက်ရေအိုး, ကရား, ထွေးခံ, အင်တုံ စသည်တို့ကို မြေဘဏ္ဍာဟု ခေါ်သည်
ဥတ္တရဒေသသည် အိန္ဒိယပြည်ထောင်စု သမ္မတနိုင်ငံ၏ မြောက်ပိုင်းပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ပြီးသောအခါ ဗြိတိသျှအစိုးရတို့လက်ထက်က ယူနိုက် တက်ပရောဗင့်ဟုခေါ်သောပြည်နယ်တွင် တိုင်းရင်းသားပဒေသရာဇ်နယ်ကလေးများ ပူးပေါင်းထည့်သွင်းကာဥတ္တရဒေသဟု ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်
ယူနိုက်တက် ပရောဗင့်ဟု ခေါ် တွင်ခဲ့ခြင်းမှာ အာဂရာပြည်နယ် (ယခင်က အနောက်မြောက် ပြည်နယ်) နှင့် ဥဓပြည်နယ်နှစ်ခုကိုပေါင်း၍ ဖွဲ့စည်းခဲ့သော ကြောင့်ဖြစ်သည်
ပူးပေါင်းသော ပဒေသရာဇ်နယ်ကလေးများမှာ ရမ်းပူ၊ တေရီဂါဝါး၊ ဗာရာဏသီမြို့တို့ဖြစ်ကြ၍ ယခင်က ယူနိုက်တက် ပရောဗင့်ပြည်နယ်အတွင်း၌ ပင်သီးသန့်ရှိခဲ့ကြသော ပဒေသရာဇ်နယ်ကလေးများဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်၏ အကျယ်အဝန်းသည် စတုရန်းမိုင် ၁၁၃၄၁ဝ ဖြစ်၍ လူဦးရေ ၈၈၃၆၄၇၇၉ ယောက် (၁၉၇၅) ရှိသည်
အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုအတွင်း လူဦးရေအထူထပ်ဆုံး သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
အများစုသည် ဟိန္ဒူလူမျိုးများ ဖြစ်ကြ၍ ဟိန္ဒီဘာသာစကားကို အပြောများကြသော်လည်း အင်္ဂလိပ်ဘာသာစကားကို ရုံးသုံးပြုလုပ်ထားလေသည်
အိန္ဒိယသမ္မတနိုင်ငံ၏ မြို့တော်ဒေလီမြို့သည် ထိုပြည်နယ် အတွင်း၌ တည်ရှိသော်လည်း ဥတ္တရဒေသပြည်နယ်အစိုးရနှင့် မသက်ဆိုင်ဘဲ ဗဟိုအစိုးရက တိုက်ရိုက်အုပ်ချုပ်လေသည်
ဥတ္တရဒေသ၏မြောက်ဘက်၌ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းကြီး နှင့် နီပေါပြည်နယ်၊ တောင်ဘက်၌ မဇ္ဈဒေသ၊ အရှေ့ဘက်၌ ဗီဟာပြည်နယ်၊ အနောက်ဘက်၌ ပန်ဂျပ်ပြည်နယ်နှင့် ရာဇဌာန်ပြည်နယ်တို့ဖြင့် ဝန်းရံလျက်ရှိသည်
ထိုပြည်နယ်ကို မြေမျက်နှာသွင်ပြင်အားဖြင့် ပိုင်းခြား လိုက်လျှင် (၁) ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ ပါဝင်သောမြောက်ပိုင်း၊ (၂) ဂင်္ဂါ၊ ယမုံနာ၊ ဂိုဂရာ၊ ဂန်ဒတ်မြစ် တို့၏ မြစ်နှစ်သွယ်ကြားကုန်းမြေ (ဒိုးအပ်မြေ) ဖြစ်သော အလယ်ပိုင်းနှင့် (၃) ဒက္ခိဏကုန်းပြင်မြင့်၏ မြောက်ဘက် တောင်စောင်းတန်းဖြစ်သော တောင်ပိုင်းဟူ၍ဖြစ်သည်
မြောက်ပိုင်းကို ကူမုန်းဒေသဟုခေါ်၍ ယင်းသည် ဟိမဝန္တာတောင်တန်း၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သဖြင့် ပေ ၂၅,ဝဝဝ ကျော်၍ ခန့်ညားမြင့်မားသော နန္ဒာဒေဝီ၊ ကမတ်၊ ဗဒြီနတ် တောင်ထွတ်တို့ကိုတွေ့ရသည်
အနိမ့်ဆုံးအပိုင်းသည် ပေ ၁,ဝဝဝ ကျော်မြင့်သည်
ပေ ၅,ဝဝဝ မှ ၁၂,ဝဝဝ အထိ မြင့်သောတောင်တန်းနှင့် တောင်ကုန်းများ၏ တောင်စောင်း အပေါ်ပိုင်းများသည် အမြဲစိမ်းရွက်ပြန့်သစ်တောနှင့် ထင်းရှူး တောများဖြင့် ထူထပ်စွာဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိသည်
ပေ ၃,ဝဝဝအောက်နိမ့်သော အောက်ပိုင်းတောင်စောင်းများ၌မူ အင်ကြင်း စသော အပူပိုင်းရွက်ကြွေသစ်တောများရှိသည်
သစ်တောများမှ အဖိုးတန်သစ်များထွက်သည်
တောင်ကုန်းစောင်းများတွင် ကြံ့ ခိုင်သော ကူမုန်းဟိန္ဒူလူမျိုး အနည်းအကျဉ်းနေထိုင်ကြရာ ပြောင်း၊ ဘာလီ၊ ဘီသွာလျှော်နှင့် ဆန်စပါးအနည်းငယ်ကို လှေကားထစ်လယ်ယာများ ပြုလုပ်စိုက်ပျိုးကြသည်
ထိုဒေသ တွင် အကြီးဆုံးမြို့သည် ဒေရာဒွန်းမြို့ဖြစ်၍ ယင်းမြို့တည်ရှိရာ တောင်ကြားဒေသသည် လက်ဖက်၊ သစ်သီးဝလံ၊ သစ်အမျိုးမျိုး နှင့် မီးသွေးဖုတ်လုပ်ငန်းတို့ဖြင့် ထင်ရှားသည်
အခြားထင်ရှား သောမြို့များမှာ ဟာဒွါမြို့နှင့် တောင်စခန်းမြို့ကလေးများဖြစ်ကြ သော နိုင်နီတားနှင့် မျူဆူရီမြို့တို့ဖြစ်ကြသည်
ဂင်္ဂါမြစ်နှင့် ကာလီမြစ်တို့သည် ထိုမြောက်ပိုင်းဒေသမှ စတင်၍ မြစ်ကြီးတစ်မြစ်အဖြစ် အစပျိုးခဲ့ကြသည်
ထိုဒေသ တွင် အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာဖြင့် စီးဆင်းသော ချောင်းကြီးချောင်း ငယ်များ ပေါများလေသည်
ဥတ္တရဒေသ၏ အလယ်ပိုင်းသည် လွင်ပြင်ဒေသဖြစ် သည်
ယင်းကို ဂင်္ဂါလွင်ပြင်ဒေသဟုခေါ်၍၊ ယင်းသည် ဥတ္တရ ဒေသ၏ အကြီးဆုံးသောအစိတ်အပိုင်းဖြစ်သည်
ထိုလွင်ပြင်ဒေသသည် ဒေလီမြို့အနီး ယမုံနာမြစ်မှသည် ဂင်္ဂါ-ဂိုဂရာမြစ်ဆုံ အထိ မိုင် ၅ဝဝ ခန့်ရှည်လျားသည်
ဂင်္ဂါလွင်ပြင်သည် ဟိမ ဝန္တာမှ မြစ်ဖျားခံလာကြသော ယမုံနာ၊ ဂင်္ဂါ၊ ကာလီ-ဆာဒါ၊ ဂိုဂရာ၊ ရွန်ဒက်မြစ်တို့၏ ရေဆင်းဒေသဖြစ်သဖြင့် ထိုမြစ်များ သယ်ယူလာသော အနည်အနှစ်များပို့ချရာ နုံးတင်မြေနုဒေသ ဖြစ်သည်
ထိုလွင်ပြင်ဒေသ၏ အပူချိန်သည် အအေးဆုံးအချိန် ဒီဇင်ဘာလ၌ ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ ၆ဝ၊ အပူဆုံးအချိန် မေလ၌ ဖာရင်ဟိုက်ဒီဂရီ ၉ဝ ရှိသည်
ဂင်္ဂါလွင်ပြင်တစ်လျှောက်သည် ဥတ္တရဒေသ၏ စိုက်ပျိုးဖြစ်ထွန်းဆုံးသော အပိုင်းဖြစ်သည်
သို့ သော် မိုးပါးသဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးကြရသည်
အနောက်ပိုင်း (မိုးရေချိန် ၃၇.၁ လက်မ)သည် အရှေ့ပိုင်း (မိုးရေချိန် ၃၉.၃ လက်မ)ထက်အနည်းငယ် ပို၍ခြောက်သွေ့သည်
သို့ရာတွင် ဆောင်းမိုးရွာသည်
ထို့ကြောင့် အနောက်ပိုင်း၌ ဆန်စပါးအစား ဂျုံကိုစိုက်ပျိုးကြသည်
ဥတ္တရဒေသ၏ အရေးပါသော ကောက် ပဲသီးနှံတို့မှာ ဆန်စပါးနှင့်ဂျုံအပြင် ပြောင်းနှင့်လူး(အထူးသဖြင့် ခြောက်သွေ့သော အနောက်ပိုင်း၌ စိုက်ကြသည်
ပဲအမျိုးမျိုး နှင့် ကြံဖြစ်သည်
အိန္ဒိယတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဥတ္တရဒေသမှ ကြံ အများဆုံးထွက်သည်
ဝါဂွမ်းနှင့် ဆီကြိတ်စေ့ အမျိုးမျိုးသည် လည်း ထိုဒေသ၏ အဓိကထွက်ကုန်များဖြစ်သည်
ထိုအပိုင်းတွင် ရှေးခေတ်ကပင် ကျော်ကြားခဲ့သော ရှေး မြို့များနှင့် ယခုခေတ် ကုန်သွယ်စီးပွားရေး နှင့်စက်မှုလုပ်ငန်း တို့ဖြင့် ဖွံ့ဖြိုးစည်ကားသော ခေတ်သစ်မြို့များကိုတွေ့ရသည်
ပြည်နယ်၏မြို့တော်ဖြစ်၍ ဂင်္ဂါ-ဂိုဂရာမြစ်နှစ်သွယ်ကြား ကုန်း မြေ၌တည်ရှိသော လတ်ခနောင်းမြို့သည် ၁၈ ရာစုနှစ်ကစ၍ ဥဓပဒေသရာဇ် ပြည်နယ်ရှင် နဝပ်စော်ဘွားများ၏ မြို့တော် ဖြစ်ခဲ့သည်
ထိုမြို့ကြီးတွင် စက္ကူစက်နှင့် ရော်ဘာစက်များရှိ သည်
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်၌ရှိ၍ အရေးပါသော မြစ်ဆိပ်ကမ်းမြို့ တစ်မြို့ဖြစ်သည့် ကွန်ပူမြို့သည် ဗြိတိသျှတို့လက်ထက်က စက်မှုလုပ်ငန်းမြို့တစ်မြို့အဖြစ် ထင်ရှားသည်
ခေတ်သစ်တွင် ရမ်ပူမြို့သည် သားရေလုပ်ငန်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆဟာရန် ပူမြို့နှင့် ဂျဂါဒြီမြို့တို့သည် စက္ကူလုပ်ငန်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗဒွိုင်းမြို့သည် ကော်ဇောလုပ်ငန်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ချူနာ နှင့် ခါဂျာမြို့တို့သည် အိုးခွက်လုပ်ငန်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဗန်ဂလီ-ဖီရိုဇဗတ်မြို့နှင့် ဇဂွိုင်းမြို့သည် ဖန်ထည်လုပ်ငန်း ကြောင့်လည်းကောင်း စည်ကားဖွံဖြိုးကြသည်
ဆဟာရန်ပူမြို့ တွင် သုံးထပ်သားလုပ်ငန်းလည်းရှိသေးသည်
ရှေးမြို့များသည် ဟိန္ဒူအယူဝါဒရေးရာနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ထင်ရှားခဲ့သည်
ထိုမြို့များမှာ ဗာရာဏသီမြို့၊ အလာဟာဗတ် မြို့၊ မထူရ (ယခုခေတ်အခေါ် မတ္တရာမြို့) စသည်တို့ဖြစ်ကြသည်
ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ ဗာရာဏသီမြို့သည် လက်ယက်ပိုး ထည်လုပ်ငန်းကို အကြောင်းပြု၍ ယခုလည်းထင်ရှားနေဆဲဖြစ် သည်
ဂင်္ဂါနှင့် ယမုံနာမြစ်ဆုံရှိ အလာဟာဗတ်မြို့သည် မီးရထား လမ်းဆုံးဖြစ်၍ စည်ကားသည်
ယမုံနာမြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ မထူရမြို့သည်လည်း မီးရထားလမ်းဆုံးမြို့တစ်မြို့ ဖြစ်သည်
ယမုံနာမြစ်ကမ်းဘေးတွင်ရှိ၍ ရှေးကမင်းနေပြည်တစ်ခုဖြစ်သော အာဂရာမြို့မှာမူ မဂိုဧကရာဇ် ရှားဂျဟန်း ဆောက်လုပ်ခဲ့သော တာ့ဂျ်မဟာရ် သင်္ချိုင်းဂူကြောင့် ထင်ရှားသည်
ဗြိတိသျှအစိုးရလက်ထက်က မီရွတ်နှင့် ဗရေလီမြို့များ သည် စစ်မက်ရေးရာအတွက် အရေးပါသော မြို့များဖြစ်ခဲ့ကြ လေသည်
တောင်ပိုင်း တောင်ကုန်းဒေသသည် အရေးမပါလှချေ
စိုက်ပျိုး၍ မဖြစ်ထွန်းလှသောဒေသဖြစ်၍ လူးနှင့် ဂျုံအနည်း ငယ်ကိုသာ စိုက်ပျိုးလုပ်ကိုင်နိုင်သည်
အရေးပါသော မြို့ဟူ၍ ဂျန်ဆီမြို့တစ်မြို့သာရှိလေသည်
ဥတ္တရဒေသအတွင်း သတ္တုများပြောပလောက်အောင် မ ထွက်ရှိပေ
အိန္ဒိယနိုင်ငံ လွတ်လပ်ရေးရပြီးသည့်နောက်တွင် စက်မှုလုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
သကြားစက်ရုံနှင့် ဂုံလျှော်စက်ရုံကဲ့သို့ စိုက်ပျိုးရေးကို အခြေပြုရသောစက်ရုံများ များပြားသည်
ယခုအခါ ဓာတုဗေဒလုပ်ငန်းများကိုလည်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
သို့တိုင်အောင် ပြည်နယ်လူထု၏ ၇၅ ရာခိုင်နှုန်းသည် စိုက်ပျိုးရေးကို အဓိကအားဖြင့် လုပ်ကိုင်ကြ လေသည်
စိုက်ပျိုးရေးအတွက် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးမှုကိုအားထား ကြရသည်
ထိုပြည်နယ်အတွင်း အရေးပါသောတိုးတက်မှုတစ်ရပ် မှာ ဂင်္ဂါမြစ်အထက်ပိုင်းရှိ ရေတံခွန်ငယ်များကိုအကြောင်းပြု၍ ရရှိသောရေအားလျှပ်စစ်ကိုယူ၍ ကောင်းစွာအသုံးချနိုင်ခြင်းဖြစ် သည်
မြစ်များမှ ဆည်မြောင်းဖြင့် ရေသွယ်မရနိုင်သော ကုန်း မြင့်ပိုင်းတွင် အဝီစိတွင်းများမှ ရေစုပ်ယူရန် ထိုရေအားလျှပ် စစ်ကို အသုံးချခြင်းဖြင့် လယ်ယာများကို ရေသွင်းပေးနိုင်သည်
ထိုလျှပ်စစ်အားဖြင့် သကြားစက်ရုံများကိုလည်း လည်စေနိုင်ခဲ့သည်
ကျေးရွာများသို့လည်း လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးထွန်းပေးနိုင် သည်
ရေသွင်းစိုက်ပျိုးရေးလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သောဒေသများ တွင် တစ်နှစ် နှစ်သီး စိုက်ပျိုးနိုင်သည်
ဂင်္ဂါ-ယမုံနာမြစ် နှစ်သွယ်ကြားဒေသတွင် များသောအားဖြင့် ရေသွင်းစိုက်ပျိုးခြင်း ကို အများဆုံးပြုလုပ်ကြလေသည်
ဥတ္တရဒေသတွင် ထင်ရှားသည့် တက္ကသိုလ်ကြီး ငါးခု ရှိရာ အာဂရာတက္ကသိုလ်၊ ဗာရာဏသီ ဟိန္ဒူတက္ကသိုလ်၊ လတ် ခနောင်းတက္ကသိုလ်၊ အလီဂါ မွတ်စလင်တက္ကသိုလ်နှင့် ရော်ကီး တက္ကသိုလ် တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့ပြင် ဆေးသိပ္ပံကျောင်း၊ စိုက် ပျိုးရေးသိပ္ပံကျောင်း၊ စက်မှုအတတ်ပညာနှင့် သကြား၊ အထည် အလိပ် စသောလုပ်ငန်းဆိုင်ရာ သိပ္ပံကျောင်းကြီးများလည်းရှိ သည်
၁၉၆၆-၆၇ ခုနှစ်အထိ ပြည်နယ်အတွင်း တက္ကသိုလ် ကျောင်းတိုက်ပေါင်း ၁၁ ခု အလယ်တန်းကျောင်း ၉၂၅ဝ နှင့် မူလတန်းကျောင်း ၆ဝ၇၅၂ ကျောင်းရှိလေသည်
တစ်ဆယ့်နှစ် ရာစုနှစ်မတိုင်မီက ဥတ္တရဒေသသည် မင်းသားကြီးငယ်များ ထီးပြိုင်နန်းပြိုင် စိုးစံကြသော ပြည် ထောင်အများအပြား ကွဲပြားလျက်ရှိခဲ့သည်
ခရစ်နှစ် ၁၁၇၆- ၉၃ ခုအတွင်း၌ မဂိုဧကရာဇ် မဟာမက်ဂိုရီသည် အကွဲကွဲ အပြားပြားရှိနေသော ပြည်ထောင်အများကို ဗာရာဏသီပြည် အထိ တစ်စတစ်စသိမ်းပိုက်ခဲ့ပြီး ပေါင်းစည်းခဲ့လေသည်
၁၇ဝ၇ ခုနှစ် မဂိုဧကရာဇ် အော်ရန်ဇက် လွန်ပြီးနောက်တွင် ထို ပြည်ထောင်စုတို့သည် အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်ပြန်သည်
ရိုဟီးလခန်း (နောင် ဗရေလီဟုခေါ်သည်
နှင့် ဥဓ ပြည်ထောင်စုတို့သည် တစ်ထီးတစ်နန်း ထောင်ကြသည်
မြစ် နှစ်သွယ်ကြားရှိ အခြား ပြည်ထောင်စု တို့သည်လည်း အမည်အား ဖြင့်သာ မဂိုတို့၏ လက်အောက်ခံဖြစ်လေသည်
၁၇၆၃ ခုနှစ် တွင် ဘင်္ဂလားနယ်အား တိုက်ခိုက်လာသော ဥဓစော်ဘွားကို တွန်းလှန်တိုက်ခိုက်ရာမှ အစပြုပြီးလျှင် ဗြိတိသျှတို့သည် ထို ဒေသတစ်ဝိုက်သို့ တစ်စတစ်စ နယ်ချဲ့လာခဲ့လေသည်
၁၈ဝ၃ ခုနှစ်တွင် ဥဓပြည်ထောင်အတွင်းရှိ နယ်မြေ များစွာကို ဗြိတိသျှတို့က သိမ်းသွင်းသည်
၁၈၁၆ ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှတို့သည် မြောက်ပိုင်းခရိုင်များကို ဂေါ်ရခါးတို့ထံမှ သိမ်းပိုက်ရာ နောင်အနှစ် နှစ်ဆယ်ကြာသောအခါ ထိုခရိုင်များ သည် အနောက်မြောက်ပြည်နယ်များ (နောင် အာဂရာ) ဟုခေါ် တွင်လာသည်
ထိုပြည်နယ်များတွင် ဥဓပြည်ထောင်ကို ၁၈၅၆ ခုနှစ်၌ ပူးပေါင်းလိုက်သည်
၁၈၇၇ ခုနှစ်မှစ၍ ဒုတိယဘုရင်ခံ (လက်ဖတင်နင်ဘုရင်ခံ) အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၉၂၁ ခုနှစ်မှစ၍ ဘုရင်ခံအုပ်ချုပ်သော ပြည်နယ်တစ်ခုဖြစ်လာသည်
အုပ်ချုပ်မှုလက်ပြောင်း၍ ၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် အိန္ဒိယ ဒိုမီနီယမ်နိုင်ငံ ဖြစ်လာသောအခါ မစ္စက်ဆရိုဂျီနီနိုင်ဒူးက ဘုရင်ခံအဖြစ်အုပ်ချုပ်ခဲ့ရာ အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုအတွင်း ပထမဆုံး အမျိုးသမီးဘုရင်ခံ အုပ်ချုပ်သောပြည်နယ်ဖြစ်ခဲ့ပေသည်
လွတ် လပ်သော အိန္ဒိယပြည်ထောင်စုသမ္မတနိုင်ငံအဖြစ် ထူထောင် သောအခါ ပြည်နယ်အတွင်း၌ပင် ရှိသော်လည်း တိုင်းရင်းသား စော်ဘွားများ အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသေးသည့် ပဒေသရာဇ်နယ် ကလေးများကို ပူးပေါင်းထည့်သွင်းပြီးလျှင် ယူနိုက်တက်ပရောဗင့်အမည်မှ ဥတ္တရဒေသ ဟူသောအမည်သို့ ပြောင်းခဲ့လေသည်
ဂျန်းနီ ဗာဆာချေ (အင်္ဂလိပ်: Gianni Versace S.r.l.; အီတလီအသံထွက်: [ˈdʒanni verˈsaːtʃe]) သည် Gianni Versace မှ ၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့သော အီတလီ ဇိမ်ခံပစ္စည်းနှင့် ဖက်ရှင်ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်ပြီး ဗာဆာချေ (အင်္ဂလိပ်: Versace, , vər-SAH-chay) ဟူသော အမည်ဖြင့် ပို၍ လူသိများသည်
၎င်း၏ တောက်ပဆန်းပြားသော အရောင်များ အသုံးပြုထားသည့် ဆေးဆိုးပန်းရိုက်အထည်များကြောင့် လူသိများကျော်ကြားသည်
ကုမ္ပဏီသည် ၎င်း၏ Atelier Versace အမှတ်တံဆိပ်အောက်တွင် အီတလီလုပ် ရယ်ဒီမိတ် အဝတ်အထည်များ၊ ဖက်ရှင်အသုံးအဆောင်များနှင့် ဝတ်စုံများကို ထုတ်လုပ်ပြီး Luxottica မျက်မှန်ကုမ္ပဏီသို့ ၎င်း၏အမှတ်တံဆိပ်ဖြင့် မျက်မှန် ထုတ်လုပ်ခွင့်လိုင်စင်အား ပေးအပ်ထားသည်
ကုမ္ပဏီ၏ လိုဂိုအမှတ်တံဆိပ်ပုံသည် ဂရိဒဏ္ဍာရီ၏ မက်ဒူဆာ နတ်သမီးအား စိတ်ကူးပုံဖော်ထားခြင်းဖြစ်သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်တွင် ဂျန်းနီ ဗာဆာချေသည် သူ၏ ပထမဆုံး collection များကို Callaghan၊ Genny နှင့် Complice တို့အတွက် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီအား "ဂျန်းနီ ဗာဆာချေ ဒွန်နာ (Gianni Versace Donna)" ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မီလန်မြို့တွင် ၎င်း၏ပထမဆုံးဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဂျန်းနီသည် ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်းမှ လက်လီရောင်းချခြင်းအထိ အမှတ်တံဆိပ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စရပ်များအား သီးခြားစီ ထိန်းချုပ်ထားသည်
၁၉၈၂ ခုနှစ်တွင် ကုမ္ပဏီသည် ဖက်ရှင် အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ၊ လက်ဝတ်ရတနာများ၊ အိမ်သုံးပရိဘောဂများ ထုတ်လုပ်ခြင်းအထိ တိုးချဲ့ခဲ့သည်
၁၉၉၃ ခုနှစ်တွင် Donatella Versace သည် Young Versace နှင့် Versus ထုတ်လုပ်ရေးလိုင်းများကို ထပ်မံထည့်သွင်းခဲ့သည်
၁၉၉၄ ခုနှစ်တွင် အမှတ်တံဆိပ်သည် မီဒီယာများတွင် ရည်ညွှန်းဖော်ပြခြင်းခံရသော အဲလိဇဘက် ဟာလေ၏ အနက်ရောင် ဗာဆာချေ ဝတ်စုံမှတဆင့် နိုင်ငံတကာ အောင်မြင်မှုများကို ရရှိခဲ့သည်
ဗာဆာချေသည် ၁၉၉၂ ခုနှစ်တွင် အယ်လ်တန် ဂျွန်အတွက် စင်မြင့်နှင့် အယ်လ်ဘမ်ကာဗာ ဝတ်စုံများနှင့် မိုက်ကယ် ဂျက်ဆင်အတွက် ဝတ်စုံများ အပါအဝင် ဂီတအနုပညာရှင် အမျိုးမျိုးအတွက် ဒီဇိုင်းရေးဆွဲပေးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဗာဆာချေသည်  ဝေလ တော်ဝင်မင်းသမီး ဒိုင်ယာနာ နှင့် မိုနာကို တော်ဝင်မင်းသမီး ကာရိုလိုင်းတို့အတွက် အဝတ်အစားများကိုလည်း ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့သည်
၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ဂျန်းနီ ဗာဆာချေ လုပ်ကြံခံရပြီးနောက် ယခင် ဒုဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သော သူ၏ညီမဖြစ်သူ ဒိုနေတဲလာ ဗာဆာချေသည် ဖန်တီးမှု ဒါရိုက်တာအဖြစ်တာဝန်ယူခဲ့ပြီးသူ၏အစ်ကို ဆန်တို ဗာဆာချေ (Santo Versace) သည် အမှုဆောင်အရာရှိချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဒိုနေတဲလာ၏ သမီးဖြစ်သူ အယ်လီဂရာ ဗာဆာချေ (Allegra Versace) အတွက် ကုမ္ပဏီတွင် အစုရှယ်ယာ ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ချန်ထားခဲ့ပြီး သူမ၏ ဆယ့်ရှစ်နှစ်မြောက်မွေးနေ့တွင် စတင်ထိန်းချုပ်ခွင့်ရခဲ့သည်
၂၀၀၀ ပြည့်နှစ် ဂရမ်မီဆုပေးပွဲ၌ ဂျနီဖာ လိုပက်ဇ် ဝတ်ဆင်ခဲ့သော အစိမ်းရောင် ဗာဆာချေ ဝတ်စုံသည် မီဒီယာများ၏ အာရုံစိုက်မှုကို ရရှိခဲ့သည်
အဆိုပါ ဝတ်စုံသည် သမိုင်းတလျောက် ပဉ္စမမြောက် အထင်ရှားဆုံး ဝတ်စုံအဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခံခဲ့ရပြီး အဲလိဇဘက် ဟာလေ ၏ အနက်ရောင် Versace ဝတ်စုံသည် သမိုင်းတလျောက် အထင်ရှားဆုံး ဝတ်စုံအဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခံခဲ့ရကြောင်း ၂၀၀၈ ခုနှစ် ဒေးလီး တယ်လီဂရပ်ဖ် ၏ စစ်တမ်းတစ်ခုအရ သိရသည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ တွင် The Blackstone Group သည် Versace ၏ ရှယ်ယာ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို ယူရို € သန်း ၂၁၀ ဖြင့် ဝယ်ယူခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ် စာရင်းအရ ဗာဆာချေသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် ဆိုင်ပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော်ဖြင့် လည်ပတ်နေပြီး အီတလီနိုင်ငံ၏ ပြင်ပတွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ပထမဦးဆုံးဆိုင်မှာ စကော့တလန်နိုင်ငံ၊ ဂလပ်စဂိုးမြို့၌ ၁၉၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည့် ဆိုင်ဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် Michael Kors သည် ဗာဆာချေအား ယူရို ၂ ဘီလီယံဖြင့် ဝယ်ယူရန် ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်
ဗာဆာချေသည် Blackstone နှင့် မိသားစုဝင်များ၏ ရှယ်ယာများ အားလုံးကို Michael Kors Limited သို့ ရောင်းချခဲ့ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာတွင် ဝယ်ယူမှုပြီးစီးခဲ့ပြီး ဒိုနေတဲလာ ဗာဆာချေသည် ဖန်တီးမှု ဒီဇိုင်းနာ ခေါင်းဆောင်အဖြစ် ဆက်လက် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီတွင် Gianni Versace Srl သည် Michael Kors ၊ Jimmy Choo တို့နှင့်အတူ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ ဖက်ရှင်ဇိမ်ခံအသုံးအဆောင် လုပ်ငန်းစုအဖြစ် ကပ္ပရီ ဦးပိုင်လီမိတက် (Capri Holdings Limited) သို့ ပူးပေါင်းခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် ဗာဆာချေသည် ၎င်း၏ထုတ်ကုန်များတွင် သားမွေးများအသုံးပြုခြင်းကို ရပ်တန့်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ တွင် သားပိုက်ကောင်၏ သားရေကို အသုံးပြုခြင်းအား ရပ်ဆိုင်းတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် ဗာဆာချေသည် ၎င်း၏ ပထမဆုံး နယူးယောက်မြို့၏ အရောင်းဆိုင်ကို ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၂၀၀၆ ခုနှစ်တွင် ဗာဆာချေသည် ကမ္ဘာကျော်ပြိုင်ကားထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီတစ်ခုဖြစ်သော လမ်ဘော်ဂီနီ (Lamborghini) နှင့်ပူးပေါင်း၍ "Lamborghini Murciélago LP640 Versace" အမျိုးအစား မော်တော်ကားကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
ကားတွင် ဗာဆာချေမှ ဒီဇိုင်းရေးဆွဲထုတ်လုပ်ထားသည့် အဖြူရောင် ဖဲသားဖြင့် အလှဆင်ထားသော အတွင်းခန်းပါဝင်ပြီး ထိုင်ခုံများတွင်လည်း Versace လိုဂိုတံဆိပ်အား ချယ်သထားသည်
၎င်းကားသည် အနက်ရောင် သို့မဟုတ် အဖြူရောင်ဖြင့် သာ ရရှိနိုင်ပြီး ခရီးဆောင်အိတ်၊ ယာဉ်မောင်းဖိနပ်နှင့် ယာဉ်မောင်းလက်အိတ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းပေးထားသည်
အစီးရေ စုစုပေါင်း ၁၀ စီးသာ ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် ဗာဆာချေသည် AgustaWestland ရဟတ်ယာဉ် ထုတ်လုပ်ရေး ကုမ္ပဏီနှင့် ပူးပေါင်း၍ ဗာဆာချေ သားရေ အသုံးပြုထားသော အတွင်းခန်းနှင့် ဗာဆာချေမှ ဒီဇိုင်းထုတ်ထားသည့် အပြင်ပိုင်း ဒီဇိုင်း ပါဝင်သည့် AgustaWestland AW109 Grand Versace VIP ဇိမ်ခံရဟတ်ယာဉ်ကို ဖန်တီးခဲ့သည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် Versace နှင့် H&M သည် ခေါင်းအုံးနှင့် စောင်များကဲ့သို့သော အိမ်သုံးပစ္စည်းများအပါအဝင် အမျိုးသားနှင့် အမျိုးသမီးအဝတ်အစားများပါဝင်သော H&M ၏စတိုးဆိုင်များအတွက် ထုတ်ကုန် လမ်းကြောင်းအသစ်တစ်ခုကို ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဗာဆာချေ သည် Lil Buck နှင့် ပူးပေါင်း၍ စနီကာ ဖိနပ်တစ်ရံကို ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် Versace သည် Mind Group နှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်
ကုမ္ပဏီများသည် Versace Residencies ဟုခေါ်သော တရုတ်နိုင်ငံရှိ အထပ်မြင့် ဇိမ်ခံအိမ်ရာများကို ဒီဇိုင်းထုတ်ခဲ့ကြသည်
ဖန်တီးသူများ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ Versace ၏ ဇိမ်ခံပစ္စည်း ဒီဇိုင်းများကို တရုတ်ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အစိတ်အပိုင်းများနှင့် ပေါင်းစပ်ရန်ဖြစ်သည်
၂၀၁၅ တွင်လည်း Versace သည် မွမ်ဘိုင်းမြို့ တောင်ပိုင်းတွင်ရှိသော အခြားဇိမ်ခံလူနေအိမ်ပရောဂျက်တစ်ခုကို ဖော်ဆောင်ရန်အတွက် အိန္ဒိယရှိ ABIL လုပ်ငန်းစုနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်
၂၀၁၅ ခုနှစ်တွင် ဒိုနေတဲလာ ဗာဆာချေသည် Riccardo Tisci ၏ Givenchy လှုပ်ရှားမှုတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်တွင် Ronnie Fieg နှင့် Donatella Versace တို့သည် မျက်လုံးများပေါ်တွင် "KITH" စာသားဖြင့် မက်ဒူဆာ လိုဂိုတစ်ခုပါရှိသော ၎င်းတို့၏ Kith x Versace collection ကို ပွဲထုတ်ခဲ့သည်
၂၀၁၉ ခုနှစ်တွင် Versace သည် ခရီးဝေးလေကြောင်းခရီးတွင် Business class ခရီးသည်များအတွက် အဆင်တန်ဆာပစ္စည်းများကို ပံ့ပိုးပေးရန် တူရကီ လေကြောင်းလိုင်းနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်
ပစ္စည်းများတွင် အမျိုးသားများအတွက် သီးခြားစတိုင်လ်အိတ်များပါရှိလာပြီး အမျိုးသားများအတွက် Versace Eros ထုတ်ကုန်လိုင်းနှင့် Versace Eros သည် အမျိုးသမီးများအတွက် Femme ထုတ်ကုန်များကို ထည့်သွင်းခဲ့သည်
Versace Men's Fall 2019 collection တွင် ဖို့ဒ် မော်တော်ယာဉ် ကုမ္ပဏီ၏ လိုဂိုပါသည့် ပစ္စည်းအများအပြားကို ပြသခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် စက်တင်ဘာတွင် Versace "The Swap" ခေါင်းစဉ်ဖြင့် အခြား ဇိမ်ခံဖက်ရှင်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သော Fendi နှင့် ပူးတွဲဖက်ရှင်ရှိုးတစ်ခုကို တင်ဆက်ခဲ့သည်
ယင်းကဲ့သို့သော မတူညီသည့် ဖက်ရှင်အဖွဲ့များမှ အမှတ်တံဆိပ်များ၏ အနုပညာ ဒါရိုက်တာနှစ်ဦးမှ  စုစည်းမှုဒီဇိုင်းထုတ်မှုပြုလုပ်ခြင်းသည် ပထမဆုံးဖြစ်သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ်တွင် Versace သည် Born This Way ဖောင်ဒေးရှင်း၏ ဆယ်နှစ်မြောက် နှစ်ပတ်လည်အထိမ်းအမှတ်အဖြစ် Born This Way ဖောင်ဒေးရှင်းကို အကျိုးပြုသော ဆေးတောင့်စုဆောင်းမှုကို ဖန်တီးခြင်းဖြင့် လေဒီဂါဂါနှင့် ပူးပေါင်းခဲ့သည်
၂၀၂၃ ခုနှစ်တွင် Versace နှင့် Dua Lipa တို့သည် ကမ်းခြေဝတ်စုံဒီဇိုင်းများပါဝင်သည့် 'La Vacanza' ဟုခေါ်သော အမျိုးသမီးဝတ်စုံများ စုစည်းမှုတစ်ခုကို ထုတ်လုပ်ရန် အတူတကွပူးပေါင်းခဲ့သည်
Sunland လုပ်ငန်းစုမှ Soheil Abedian သည် ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် Versace အမှတ်တံဆိပ်အတွက် ဇိမ်ခံဟိုတယ်တစ်ခု တည်ဆောက်ရန် ဗာဆာချေသို့ ကမ်းလှမ်းခဲ့သည်
ပထမဆုံး Palazzo Versace ဟိုတယ်ကို ၂၀၀၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဂိုးလ်ကို့စ်မြို့၌ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
အဆိုပါဟိုတယ်အား ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် တရုတ်လုပ်ငန်းစုတစ်ခုထံ ရောင်းချခဲ့သည်
ဒုတိယ ဟိုတယ်ဖြစ်သည့် Palazzo Versace Dubai သည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြီးစီးခဲ့ပြီး Dubai Creek ၏ ကမ်းခြေတွင် တည်ရှိသည်
တတိယမြောက် ဟိုတယ်ဖြစ်သည့် Palazzo Versace Macau သည် မကာအို၏ အကြီးဆုံး ကာစီနိုလုပ်ငန်းစု SJM Holdings နှင့် ပူးပေါင်းမှု၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသ အဖြစ် တည်ဆောက်နေဆဲဖြစ်သည်
Palazzo Versace ဟိုတယ်များသည် ကမ္ဘာ့ပထမဆုံး ဖက်ရှင်အမှတ်တံဆိပ်ဟိုတယ်များဖြစ်လာခဲ့သည်
ပခုက္ကူ ဦးအုန်းဖေ(၁၉၁၇ - ၂၀၀၈) သည် လူမှုထူးချွန်ဆု ပထမအဆင့်ရ အမျိုးသားစာပေပညာဆုရှင် ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၉၅-ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ(၂၆)ရက်နေ့တွင် ဦးအုံးဖေသည် ပခုက္ကူမြို့၌ စာကြည့်တိုက်ကြီး တစ်ခုကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဦးအုံးဖေသည် ၁၉၉၂-ခုနှစ်၊ မေလ(၃၁)ရက်နေ့တွင် အသက်(၇၆)နှစ်ပြည့်ထိမ်းအမှတ်အဖြစ် ငွေကျပ်(၇၆)သိန်းနှင့် (၁၂၇၉)ကျပ်ကို စာပေရန်ပုံငွေတစ်ရပ်အဖြစ် ရန်ကုန်မြို့ အမျိုးသားဇာတ်ရုံတွင် နိုင်ငံတော်သို့ လှူဒါန်းခဲ့သည်
နှစ်စဉ် ထိုလှူဒါန်းငွေနှင့် စာပေဗိမာန်မှ တဆင့် ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ စာပေဆုများကို ပေးအပ်သည်
၁၄၀၀ (၁) ရက်
ဒုကနိပါတ် - ၄
အသဒိသဝဂ် -၁၈၆ - ဒဓိဝါဟနဇာတ်
ဗာရာဏသီမင်းနှင့် စစ်ထိုးရန် သိကြားမင်းပေးသော စည်ကိုတီး၍ စစ်သည် ခြံရံစေခြင်း၊ နို့ဓမ်းအိုးကိုခွဲ၍ မြစ် ဖြစ်စေခြင်း၊ ပုဆိန်ကိုလွှတ်၍ မင်း၏ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူစေခြင်းတို့ဖြင့် မင်းအဖြစ်သို့ ရောက်သော ဒဓိဝါဟနမင်း အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော အပေါင်းအဖော်ကို မှီဝဲလေ့ရှိ၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့ .... သူတော်မဟုတ် သူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းမည်သည်ကား - ယုတ်မာ၏၊ အကျိုးမဲ့ကို ပြုတတ်၏
အသက်ဝိညာဉ်ရှိသော သူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရာဝယ် ယုတ်မာခြင်း၊ အကျိုးမဲ့ပြုခြင်းကား အဘယ်မှာ ဆိုဖွယ်ရာရှိအံ့နည်း
ရှေးအခါ အသက်ဝိညာဉ်မရှိ အရသာခါးသော တမာပင်၊ ခွေးတောက်ပင်တို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရာဝယ် နတ်သုဓာကဲ့သို့ အရသာချိုမြိန်သော သရက်ပင် စဉ်လျက်လည်း အရသာခါး ဖြစ်လာဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါ အတိတ်ဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ကာသိတိုင်း၌ ပုဏ္ဏားညီနောင် လေးယောက်တို့သည် ရသေ့ရဟန်းပြုကာ ဟိမဝန္တာအရပ်ဝယ် အစဉ်အတိုင်း ကျောင်းဆောက်၍ နေကြကုန်၏
ထိုလေးပါးသော ရသေ့တို့တွင် အစ်ကိုအကြီးဆုံး ရသေ့သည် စုတေ၍ သိကြားမင်း ဖြစ်လေ၏
သိကြားမင်းသည် ထိုအကြောင်းကိုသိ၍ အကြားအကြား၌ ခုနစ်ရက်၊ ရှစ်ရက်အလွန်တွင် ညီရသေ့သုံးပါးတို့ထံ သွားကာ ဆည်းကပ်လေ့ရှိ၏
တစ်နေ့သ၌ သိကြားမင်းသည် ရသေ့ကြီးထံသို့ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်၏
“သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဖျော့တော့သော အနာရှိ၍ မီးဖြင့် အလိုရှိသည်” ဟု ပြော၏
သိကြားမင်းသည် ရသေ့ကြီးအား ပဲခွပ်ပုဆိန်ကိုပေး၏
“အရှင်ဘုရား ... မီးဖြင့် အလိုရှိသောအခါ ဤပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လက်ဖြင့်ပုတ်ခတ်၍ ဟယ် ... ပဲခွပ်ပုဆိန် ငါ့ဖို့ ထင်းတို့ကိုဆောင်၍ မီးမွှေးလော့ ခိုင်းလျှင် ထိုပဲခွပ်ပုဆိန်သည် ထင်းတို့ကို ယူဆောင်ကာ မီးမွှေး၍ ပေးလိမ့်မည်
သည်တွင်မကသေးတခြား လိုရာကိစ္စကိုလည်း ခိုင်းနိုင်ပါသည်ဟု မှာထားခဲ့၏
နောက်တစ်ဖန် ရသေ့လတ်ထံသို့ ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်လေ၏
“သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဆင်တို့သွားရာလမ်းနှင့် နီးနေ၍ ဆင်တွေ နှိပ်စက်သဖြင့် ဆင်းရဲလှသည်
သို့အတွက် ဆင်တွေကို ပြေးစေချင်သည်” ဟု ပြော၏
သိကြားမင်းသည် ရသေ့လတ်အား စည်တစ်လုံးကို ပေး၏
“အရှင်ဘုရား ... စည်၏ ဤဘက်မျက်နှာကို တီးလျှင် ရန်သူတို့ ပြေးကြလိမ့်မည်
ဤဘက်မျက်နှာကို တီးလျှင် မေတ္တာသက်ဝင်ကြကာ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စည်သည်တို့လာ၍ ခြံရံကြလိ်မ့်မည်” ဟု မှာထားခဲ့၏
နောက်တစ်ဖန် ရသေ့ငယ်ထံသို့ ကပ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရား ... အဘယ်ဝတ္ထုဖြင့် အလိုရှိသနည်း” ဟု လျှောက်ပြန်၏
“သိကြားမင်း ... ငါ့မှာ ဖျော့တော့နာ စွဲကပ်သဖြင့် ဓာတ်ချောက်ချားသည် ဖြစ်၍ နို့ဓမ်းဖြင့် အလိုရှိသည်” ဟု ပြော၏
သိကြားမင်းသည် ရသေ့ငယ်အား နို့ဓမ်းအိုးတစ်လုံးကို ပေး၏
“အရှင်ဘုရား ... အလိုရှိ၍ - ဤနို့ဓမ်းအိုးကို သွန်လျှင် ရေအယဉ်စီးကာ မြစ်ကြီးကိုဖြစ်စေလျက် အရှင်ဘုရားတို့အား မင်းအဖြစ်ကိုပင် ယူ၍ပေးနိုင်ပါလိမ့်မည်” ဟု မှာထားခဲ့၍ မိမိနေရာ ပြန်လေ၏
ထိုအခါမှာစ၍ ရသေ့ကြီးသည် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို စေခိုင်း၍ မီးကိုရ၏
ရသေ့လတ်လည်း စည်ကိုတီး၍ ဆင်တို့ကို ပြေးစေ၏
ရသေ့ငယ်လည်း နို့ဓမ်းအိုးမှယူကာ နို့ဓမ်းကို စားရ၏
အခါတစ်ပါး၌ ဝက်တစ်ကောင်သည် ရွာတည်ဖူးသော ရွာဆိုးကုန်း တစ်ခုဝယ် ကျက်စားသည်ရှိသော် တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသော ပတ္တမြားတုံးကို မြင်လေ၏
ထိုဝက်သည် ပတ္တမြားတုံးကို နှုတ်သီးဖြင့် ငုံကာ ပတ္တမြား၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် ကောင်းကင်သို့ပျံ့တက်၍ သမုဒ္ဒရာအလယ်ကျွန်းတစ်ခုသို့ ရောက်လေ၏
ထိုကျွန်းဝယ် ရသဖန်းပင်အောက်၌ အမြဲနေကာ တစ်နေ့သ၌ ပတ္တမြားတုံးကို ရှေ့တွင်ချကာ အိပ်ပျော်လေ၏
ထိုအခါ ကာသိတိုင်းနေ လုလင်တစ်ယောက်သည် မိဘတို့ နှင်ထုတ်သဖြင့် သွားရာ၊ သင်္ဘောဆိပ်တစ်ခုသို့ ရောက်လျှင် လှေသူကြိးတစ်ယောက်ထံကပ်၍ အမှုကြီးငယ်ကို ပြုလုပ်လျက် သမုဒ္ဒရာ၌ သွားသော လှေဖြင့် လိုက်လေ၏
ထိုလုလင်သည် သမုဒ္ဒရာအလယ်သို့ရောက်၍ လှေပျက်လတ်သော် ပျဉ်ပြားတစ်ချပ်ကိုစီးကာ ထိုဝက်ရှိရာကျွန်းသို့ ရောက်လေ၏
ထမင်းဆာမွတ်လှသဖြင့် သစ်သီးကြီးငယ်ကို ရှာဖွေသည်ရှိသော် ဝက်၏ အနီးသို့ရောက်၍ အိပ်ပျော်နေသည်ကို သိသဖြင့် အသာအယာသွားလျက် ပတ္တမြားတုံးကို ယူပြီးလျှင် ထိုပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ဖြင့် ကောင်းကင်ပျံတက်ကာ ရသဖန်းပင်ပေါ်၌နေလျက် ဤဝက်ကား ပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ဖြင့် ဤကျွန်းသို့လာ၍ နေဟန်တူသည်
ဤဝက်ကို သတ်စားပြီးမှ သွားမည်ဟု ကြံစည်ကာဝက်ခေါင်းပေါ်သို့ တုတ်ချောင်းတစ်ခုကို ချလေ၏
ဝက်သည်နိုးလတ်၍ ပတ္တမြားတုံးကို မမြင်လျှင် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်လျက် ထိုထိုဤဤ ပြေးလွှားကာ ရှာဖွေ၏
ဝက်သည် ထိုလုလင်ကို မြင်လျှင် အလွန်စိတ်ဆိုးသဖြင့် ရေသဖန်းပင်ကို ဦးခေါင်းဖြင့် တိုက်၍သေလေ၏
လုလင်လည်း ရေသဖန်းပေါ်မှာ ဆင်းသက်ကာ ဝက်သားကို မီးကင်၍စားပြီးလျှင် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွားရာ၊ ဟိမဝန္တာသို့ရောက်လျှင် ရသေ့ကြီးသင်္ခမ်းကို မြင်၍ ဆင်းသက်ကာ ရသေ့ကြီးကို နှစ်ရက်သုံးရက် ဝတ်ကြီး ဝတ်ငယ်ကို ပြု၍နေ၏
ထိုအခါ ပဲခွပ်ပုဆိန်၏ အာနုဘော်ကို သိလေ၏
လုလင်လင်သည် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လိုချင်သဖြင့် မိမိပတ္တမြားတုံး၏ အာနုဘော်ကို ရသေ့ကြီးကိုပြကာ ရသေ့ကြီးအား “အရှင်ဘုရား ... ပတ္တမြားတုံးနှင့် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လဲပါ” ဟု လျှောက်ထားလေ၏
ရသေ့ကြီးလည်း ကောင်းကင်ဖြင့် ပျံလို၍ လဲလိုက်၏
လုလင်လည်း ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ယူ၍ အတန်ငယ် သွားမိလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လက်ဖြင့် ပုတ်ခတ်ကာ ရသေ့ကြီး ဦးခေါင်းကိုဖြတ်ပြီး ပတ္တမြားတုံးကို ယူခဲ့ရမည် စေခိုင်း၏
ပဲခွပ်ပုဆိန်လည်း စေခိုင်းသည့်အတိုင်း သွား၍ ရသေ့ကြီး ဦးခေါင်းကိုဖြတ်ပြီး ပတ္တမြားတုံးကို ယူခဲ့၏
တစ်ဖန် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို တစ်နေရာတွင် ဝှက်ထားကာ ရသေ့လက်ထံကပ်၍ နှစ်ရက်သုံးရက် နေသောအခါ စည်၏ အာနုဘော်ကို သိပြန်၍ ရသေ့လတ်အား - ပတ္တမြားတုံးနှင့် စည်ကိုလဲရန် လျှောက်ထား၍ လဲလိုက်သဖြင့် စည်ကိုယူကာ အတန်ငယ်သွားမိလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ရှေးနည်းအတိုင်း စေလွှတ်၍ ရသေ့လတ် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ကာ ပတ္တမြားတုံးကို ယူစေပြီးလျှင် သိုဝှက်၍ ရသေ့ငယ်ထံ ကပ်ပြန်၍ နှစ်ရက် သုံးရက် နေသောအခါ နို့ဓမ်းအိုးကို လဲလှယ်ပြီး ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို ရှေးနည်းအတိုင်း ရသေ့ငယ် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်၍ ပတ္တမြားတုံးကိုယူပြီးလျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို လည်းကောင်း၊ စည်ကို လည်းကောင်း၊ နို့ဓမ်းအိုးကို လည်းကောင်း ယူဆောင်လျက် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ သွားလေ၏
ရောက်လျှင် မနီးမဝေးသော အရပ်၌နေ၍ ဗာရာဏသီမင်းကြီးထံ - ပြည်ကိုတည်း ပေးမည်လော၊ သို့တည်းမဟုတ် စစ်ကိုတည်း ထိုးမည်လော-ဟု အမှာစာကို ရေးသား၍ ယောကျ်ားတစ်ယောက်ကို ပို့စေ၏
မင်းကြီးကြားလျှင် သူခိုးကို ဖမ်းမည်ဟု စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့်တကွ မြို့မှထွက်လေ၏
ထိုအခါ လုလင်သည် စည်မျက်နှာတစ်ဘက်ကို တီးကာ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်ကို ခြံရံစေ၏
ဗာရာဏသီမင်းကြီး၏ စစ်သည်များ လွှမ်းမိုးလာသည်ကိုသိလျှင် နို့ဓမ်းအိုးကိုသွန်ကာ မြစ်ကြီးကို ဖြစ်စေ၏
လူအများ နို့ဓမ်းမြစ်၌ နစ်မွန်းနေသည်ကို မြင်လျှင် ပဲခွပ်ပုဆိန်ကို စေလွှတ်ကာ မင်းကြီး၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်စေ၏
ပဲခွပ်ပုဆိန်လည်း မင်းကြီးဦးခေါင်းကို ဖြတ်ယူကာ၊ လုလင် ခြေရင်းတွင် ချထားလေ၏
တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ လက်နက်ကို ကိုင်ခြင်းငှာ မစွမ်းနိုင်၊ ထိုအခါ လုလင်သည် များစွာသော အခြံအရံဖြင့် မြို့တွင်းသို့ဝင်ကာ အဘိသိက်သွန်စေ၍ (ဒဓိဝါဟန)မင်းဟူသော အမည်ဖြင့် တရားသဖြင့် မင်းပြုလေ၏
တစ်နေ့သ၌ ဒဓိဝါဟန မင်းကြီးသည် ပိုက်ကွန်ဖြင့်မြစ်၌ ရေကစားစဉ် ကဏ္ဏမဏ္ဍအိုင်မှ နတ်တို့ အသုံးအဆောင်ဖြစ်သော သရက်သီးမှည့်တစ်လုံး မျောလာကာ ကွန်၌ငြိလေ၏
လူတို့သည် ကွန်ကိုမ-ချီသောအခါ သရက်သီးကိုတွေ့လျှင် မင်းကြီးအား ဆက်သကုန်၏
သရက်သီးသည် လုံးဝိုင်း၍ အိုးစရည်းပမာဏရှိ၏
ရွှေကဲ့သို့ဝါဝင်းသော အဆင်းရှိ၏
မင်းကြီးလည်း သရက်သီးကိုရလျှင် မုဆိုးတို့ကို မေး၍ သရက်သီးမှန်းသိသဖြင့် သုံးဆောင်တော်မူ၏
နတ်သုဓာကဲ့သို့ အရသာရှိ၏
သရက်စေ့ကို ဥယျာဥတော်၌ စိုက်ပျိုးစေ၍ နို့ရေဖြင့် သွန်းလောင်းစေ၏
သုံးနှစ်မြောက်သောအခါ အသီးသီးလေ၏
ချိုမြိန်သော အရသာရှိ၍ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ပင် ဝါဝင်း၏
မင်းနှင့်တကွ လူအများတို့သည် သရက်ပင်အား နို့ရည်ဖြင့် အမြဲသွန်းလောင်းလျက် ပန်းနံ့သာ ဆီမီးတို့ဖြင့် ပူဇော်ကြကုန်၏
မင်းကြီးသည် ထိုသရက်သီးကို တစ်ပါးသော မင်းတို့အား လက်ဆောင်ပေးသည်ရှိသော် အစေ့ကို စိုက်ပျိုးထားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် အညွန့်ပေါက်ရာ အရပ်ကို အဆိပ်ရှိသော အရိုးဖြင့်ထိုး၍ မျိုးစေ့ကို ဖျက်ဆီးပြီးမှ ပေးတော်မူလေ့ရှိ၏
ထိုမင်းတို့သည် သရက်စေ့ကို စိုက်၍ အပင်မပေါက်သောအခါ မျိုးစေ့ကို ဖျက်ဆီးထားမှန်း သိကြကုန်၏
ထိုအခါ မင်းတစ်ပါးသည် မိမိဥယျာဉ်စောင့်ကို ခေါ်စေ၍ “အမောင် ... ဒဓိဝါဟမင်း၏ သရက်သီး အရသာကို ဖျက်ဆီး၍ ခါးလာအောင် ပြုလုပ်နိုင်ပါမည်လော”ဟု မေးလေ၏
“အရှင်မင်းကြီး ... ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်”ဟု လျှောက်ထားလျှင် မင်းကြီးသည် ပြုလုပ်နိုင်လျှင် သွား၍ ပြုလုပ်လောဟု ဥစ္စာတစ်ထောင်ပေးကာ စေလွှတ်လိုက်၏
ထိုဥယျဉ်စောင့်လည်း ဗာရာဏသီပြည်သို့သွား၍ ဒဓိဝါဟမင်းကြီးထံ ဆည်းကပ်ကာ ဥယျာဉ်စောင့် ဖြစ်ကြောင်း ဥယျာဉ်တော်ကို ကောင်းစွာ ပြုပြင်လိုကြောင်းကို လျှောက်ထားလေလျှင် မင်းကြီး နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် မိမိဥယျာဉ်စောင့်ထံ စေလွှတ်လိုက်၏
ထိုအခါမှ စ၍ ဥယျာဉ်စောင့် နှစ်ယောက်တို့သည် ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ကြကုန်၏
ရောက်သစ်စဖြစ်သော ဥယျာဉ်စောင့်သည် ပန်းတို့ကို အခါမဲ့ ပွင့်စေ၏
သစ်သီးတို့ကို အခါမဲ့ သီးစေ၏
ဥယျာဉ်တော်ကို မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိအောင် ပြုပြင်၏
ဒဓိဝါဟန မင်းကြီးလည်း အလွန်နှစ်သက်တော်မူသဖြင့် ဥယျာဉ်စောင့်ဟောင်းကို နှင်ထုတ်ကာ ဥယျာဉ်စောင့်သစ်ကိုသာ ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် လွှဲအပ်လေ၏
ဥယျဉ်စောင့်သစ်သည် ဥယျဉ်တော်တစ်ခုလုံး မိမိလက်သို့ ရောက်လာလျှင် အလိုရှိတိုင်း ပြုလုပ်ခွင့်ရသဖြင့် သရက်ပင်ကို ခြံရံ၍ တမာပင်တို့ကို လည်းကောင်း၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ကို လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးလေ၏
အစဉ်သဖြင့် တမာပင်၊ခွေးတောက်ပင်တို့ ကြီးပြင်းလာလျှင် သရက်မြစ်နှင့် တမာမြစ်တို့သည် လည်းကောင်း၊ သရက်ခက်နှင့် တမာခက် ခွေးတောက်ခက်တို့သည် လည်းကောင်း အချင်းချင်းရောနှော ထွေးယှက်ကြကုန်၏
ထိုအခါ နတ်သုဓာကဲ့သို့ ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်လှသော သရက်သီးတို့သည် တမာရွက် ခွေးတောက်ရွက်တို့ကဲ့သို့ အလွန်ခါး၍ လာကုန်၏
ဥယျဉ်စောင့်လည်း သရက်သီးတို့ ခါးလာသည်ကို သိလျှင် ပြေးလေ၏
ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးသည် ဥယျဉ်တော်သို့သွား၍ သရက်သီးကို သုံးဆောင်သည်ရှိသော် တမာရွက်၊ ခွေးတောက်ရွက်တို့ကဲ့သို့ ခါးနေသဖြင့် မမျိုနိုင်တော့ဘဲ ဟက်၍ ထွေးရ၏
ထိုအခါ ဘုရားအလောင်းသည် ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးအား အကျိုးအကြောင်းပြ၍ ဆုံးမတတ်သော ပညာရှိအမတ်ကြီး ဖြစ်လေ၏
မင်းကြီးသည် ပညာရှိကြီးကို ခေါ်စေ၍ - “အို ပညာရှိအမတ်ကြီး ... ဤသရက်ပင်ကား - ရှေးအခါ အဆင်းအနံ့ အရသာနှင့် ပြည့်စုံသော အသီးကို သီးခဲ့၏
ယခုအခါလည်း ရှေးအခါ၌ကဲ့သို့ ပူဇော်ချီးမြှောက်ခြင်းကို ရပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ခါးသောအသီးကို သီးဘိသနည်း” – ဟု မေးတော်မူ၏
ပညာရှိအမတ်ကြီးသည် မင်းကြီးအား - “မြတ်သောမင်းကြီး ... ဤမင်္ဂလာသရက်ပင်ကား - ယခုအခါ တမာပင်၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ဖြင့် ခြံရံလျက်ရှိ၏
သရက်မြစ်နှင့် တမာမြစ်၊ ခွေးတောက်မြစ်၊ သရက်ခက်နှင့် တမာခက်၊ ခွေးတောက်ခက်တို့ ရောနှောထွေးယှက် ပေါင်းဖော်ခြင်းကြောင့် ခါးသောအသီးကို သီဘိ၏” –ဟု သရက်သီးခါးရခြင်း အကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏
မင်းကြီးလည်း ပညာရှိအမတ်ကြီး၏ စကားကို ကြားလျှင် အမြစ်နှင့်တကွ တမာပင်၊ ခွေးတောက်ပင်တို့ကို ဖြတ်စေပြီးလျှင် လေးမျက်နှာမှ ခါးသော မြေမှုန့်တို့ကို ထုတ်ပယ်စေလျက် နို့ရည်၊ သကာရည်၊ နံ့သာရည်တို့ဖြင့် သွန်းလောင်းကာ တစ်ဖန်ပြုပြင်စေ၏
ထိုသရက်ပင်လည်း ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော ဝတ္ထုနှင့် ပေါင်းဖော်ရပြန်သောကြောင့် ချိုမြိန်ကောင်းမြတ်သော အသီးကို သီးပြန်လေ၏
ဒဓိဝါဟနမင်းကြီးလည်း ဥယျာဉ်တော်ကို ပြုပြင်ရန် ဥယျာဉ်စောင့်ဟောင်းကိုပင် ခေါ်ယူအပ်နှင်း၍ အသက်၏အဆုံး၌ ကံအားလျော်စွာ လားလေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် - ရဟန်းတို့ ... ထိုအခါ ပညာရှိအမတ်သည် - ငါဘုရား ဖြစ်လာပြီ - ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) မိုက်သူ,ယုတ်သူ၊ ပေါင်းဖက်မူ၊ ထိုသူမိုက်ယုတ်မည်
(၂) လိမ္မာသူကောင်း၊ အတူပေါင်း၊ ကောင်း၍လိမ္မာမည်
(၃) စိတ်ရှိလူထား၊ သစ်ပင်များ၊ ပေါင်းငြား ဓာတ်ကူးသည်
(၄) သီးချိုသရက်၊ တမာယှက်၊ ခါးလျက် သီးတော့သည်
ဒဓိဝါဟနဇာတ် ပြီး၏
ဥစ္စာနွယ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okesarnwe)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဥစ္စာနွယ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၉၁ ဦး၊ မ ၁၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၄ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ကျီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkyi)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လုံးပျဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၉၈ ဦး၊ မ ၆၁၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၁၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
နက္ကတာ (တိုး)ရွာ၊ ဝက်ကြီးကွင်း
ဧရိယာ ၅၁ သည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ နီဗားဒါးပြည်နယ်တွင် တည်ရှိပြီး အမေရိကန်လေတပ်စခန်း Edwards Air Force Base အခြေစိုက်ရာစခန်းတစ်ခုဖြစ်သည်
ဗီယက်နမ်စစ်ပွဲကာလတွင် ဧရိယာ ၅၁ ဟုခေါ်ဆိုခဲ့သော်လည်း စီအိုင်အေ၏အဆိုအရ အမည်မှန်မှာ Homey Airport (KXTA) နှင့် Groom Lake ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
အခြေစိုက်စခန်း၏ လက်ရှိရည်ရွယ်ချက်ကို လူသိရှင်ကြားမသိရပေ
ယင်းသည် အမေရိကန်‌လေတပ်၏ လေ့ကျင့်ရေးကွင်းဖြစ်ပြီး သမိုင်းသက်သေများအရ လက်နက်စနစ်နှင့် စမ်းသပ်အဆင့်လေယာဉ်ပျံများ စမ်းသပ်ရာ စခန်းဖြစ်နိုင်သည်
တင်းကျပ်သော လျှို့ဝှက်ချက်များကြောင့် စခန်းတွင် UFO များ ရှိနေသည်ဟူသော conspiracy သီအိုရီများလည်း ထွက်ပေါ်လျက်ရှိသည်
အခြေစိုက်စခန်းသည် လျှို့ဝှက်စခန်းဟု မည်သည့်အချိန်ကမှ မကြေညာခဲ့သော်လည်း ဧရိယာ ၅၁ ရှိ သုတေသနများမှာ အထူးလျှို့ဝှက်ထားသည်
ဧရိယာ ၅၁ တည်ရှိကြောင်းကို ၂၀၁၃ ခုနှစ် ဇွန်လ ၂၅ တွင် စီအိုင်အေက ပထမဆုံးအကြိမ် လူသိရှင်ကြား ထုတ်ဖော်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် မြန်မာ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦး ဖြစ်ပြီး အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့ (NUG)၏ စီးပွာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူ ဖြစ်သည်
သူမသည် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ်လည်း တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့တွင် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက သူမအား အမျိုးသားညီညွတ်ရေး အစိုးရအဖွဲ့၊ ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန ဒုတိယဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်နေ့တွင် ဒေါ်ခင်မမမျိုးအား စီးပွာရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေးဝန်ကြီးဌာန၊ ဒုတိယဝန်ကြီး အဖြစ် ပြည်သူ့လွှတ်တော် ကိုယ်စားပြုကော်မတီက ပြောင်းရွှေ့ခန့်အပ်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးလုပ်ငန်းစဉ်တွင် အမျိုးသမီးများ ပါဝင်ဆောင်ရွက်မှုနှင့် ကျား၊ မ တန်းတူညီမျှရေး အရေးကြီးသည်ကို ထောက်ခံထုတ်ဖော်ပြောဆိုခဲ့သူတစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးကို ၁၉၇၉-ခုနှစ်တွင် ရှမ်းပြည်နယ်၊ တောင်ကြီးမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အထက (၄) တောင်ကြီးတွင် သူငယ်တန်းကျောင်းစတက်ခဲ့သည်
၁၉၈၈ ခုနှစ် ဩဂူတ်လ ၂၀ ရက်နေ့တွင် တောင်ကြီးမြို့လုံးကျွတ် သပိတ်စတင်ခဲ့ရဦ ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည်  သပိတ်မှောက်လူထုနှင့်အတူ လမ်းလျှောက်လိုက်ပါခဲ့သည်
ရှစ်လေးလုံး အရေးအခင်းတလျှောက် ဖြန့်ဝေသော စာရွက်စာတမ်းများ ရရှိဖတ်ရှုခဲ့ရာမှ နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများလုပ်ရန် ပိုမိုအားသန်လာခဲ့သည်
တက္ကသိုလ်ဝင်တန်းစာမေးပွဲအောင်ပြီး ၁၉၉၇ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်မြို့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
British Council နှင့် အမေရိကန်စင်တာတို့မှတဆင့် နိုင်ငံရေးစာအုပ်များ လေ့လာခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ်တွင် မန္တလေးဆေးတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ခဲ့သည်
ပုဏ္ဏရိပ်စာပေဝိုင်းတွင် ပါဝင်ပတ်သက်ခဲ့မှုနှင့် နိုင်ငံရေးလုပ်ဆောင်မှုများကြောင့် ထိုအချိန်မှစကာ ထောက်လှမ်းရေးက စောင့်ကြည့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
နိုင်ငံရေးမလုပ်ရန် ထောက်လှမ်းရေးက လက်မှတ်ထိုးခိုင်းခဲ့ပြီး အခြားကျောင်းတက်ရန် ခွင့်ပြုမည်ဟု ကမ်းလှမ်းချက်ကို လက်ခံခဲ့ရာမှ စိတ်ပါဝင်စားရာ နိုင်ငံတကာ ဆက်ဆံရေးဘာသာရပ် (IR) ကျောင်းဝင်ခွင့် မရခဲ့သလို ဆေးကျောင်းမှလည်း ထွက်ခဲ့ရာမှ ပြန်လည်တက်ရောက်ခွင့် မရတော့ပေ
ကျောင်းဝင်ခွင့်မရသဖြင့် လက်နက်ကိုင်အဖွဲ့များထံဆက်သွယ်ကာ တောခိုရန်စီစဉ်ခဲ့သော်လည်း မအောင်မြင်ခဲ့ပေ
ပြည်ပထွက်ခွာရန် ကြိုးစားခဲ့ရာမှ အင်္ဂလန်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
University of Aberdeen တွင် နိုင်ငံတကာလေ့လာရေးပညာ ဝိဇ္ဇာဂုဏ်ထူးဘွဲ့ BA (Hons) International Studies၊ ဘောဂဗေဒမဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (MA Economic)၊ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေးပညာ မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ (MSc in Strategic Studies)၊ နိုင်ငံရေးသုတေသန မဟာသုတေသနဘွဲ့ (MRes Political Research) များကို လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ထို့အပြင် ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ၊ University of Cambridge Local Examinations Syndicate မှ စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲမှု အဆင့်မြင့်ဒီပလိုမာ (Advanced Diploma in Business Administration)၊ National Computing Centre မှ သတင်းအချက်အလက်နှင့် နည်းပညာဒီပလိုမာ (Information and Technology)၊ Open University မှ အစိုးရနှင့်နိုင်ငံရေးသိပ္ပံဒီပလိုမာ (Government and Politics) နှင့် စုံစမ်းထောက်လှမ်းခြင်းသတင်းပညာဒီပလိုမာ (Investigative Journalism, ASEST-UK) တို့ကိုလည်း လေ့လာဆည်းပူးခဲ့သည်
ကျောင်းတက်နေစဉ်အတွင်း နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုများတွင် ဆက်လက် ပါဝင်ခဲ့သည်
အင်္ဂလန်အခြေစိုက် ဒီမိုကရေစီမဟာမိတ်များအဖွဲ့ချုပ်(ဒမဖ)တွင် မီဒီယာနှင့် Campaign  ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဦးသိန်းစိန်အစိုးရတက်ပြီး ၂၀၁၃ ခုနှစ်တွင် ပြည်ပရောက် ပညာရှင်တွေကို ဖိတ်ခေါ်ချိန်တွင် ပြည်တွင်းသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာခဲ့သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် မြန်မာငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးသိပ္ပံကျောင်း၊ နှင့် မြန်မာ့ ကျား မ ရေးရာသိပ္ပံတို့ကို တည် ထောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၄-၁၅ ခုနှစ်တွင် တစ်နိုင်ငံလုံး အပစ်အခတ်ရပ်စဲရေးသဘောတူစာချုပ် (NCA)  ထွက်ပေါ်လာပြီးနောက် မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး (ABSDF)၏ ဖိတ်ခေါ်မှုကြောင့် လုံခြုံရေးနှင့်ကာကွယ်ရေးဆိုင်ရာ မူကြမ်းရေးဆွဲရေးအဖွဲ့တွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
ပြည်ထောင်စုငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးမူပူးတွဲကော်မတီ (UPDJC) က ကြီးမှူးကျင်းပသော ပထမ အကြိမ် ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံနှင့်  ၂၁ ရာစုပင်လုံတို့မှာလည်း မြန်မာနိုင်ငံလုံးဆိုင်ရာ ကျောင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်တပ်ဦး(ABSDF) ၏ အဆိုပြုချက်ဖြင့် ပါဝင်သင့်ပါဝင်ထိုက်သူအနေဖြင့် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
(နိုင်ငံတကာလေ့လာရေး- ဝိဇ္ဖာဘွဲ့ (BA)၊Aberdeen တက္ကသိုလ်မှ ဘောဂဗေဒ (နိုင်ငံရေးဘောဂဗေဒ) မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (MA)၊ မဟာဗျူဟာ လေ့လာရေး မဟာသိပ္ဗံဘွဲ့ (MSc Strategic Studies)၊နိုင်ငံရေးသုတေသန (မဟာသုတေသနဘွဲ့)အင်္ဂလန်နိုင်ငံတက္ကသိုလ်များမှ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှု၊ အိုင်တီ (သတင်းနည်းပညာ)၊ အစိုးရနှင့် နိုင်ငံရေး၊ သတင်းစာပညာဘာသာရပ်များတွင် ဒီပလိုမာ လက်မှတ်များရရှိခဲ့သည်
Cambridge တက္ကသိုလ် လုပ်ငန်းရှင်များအစီအစဉ်၏ ကျောင်းသားဟောင်းတစ်ဦးလည်းဖြစ်ပြီး ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပဋိပက္ခလေ့လာရေးစင်တာ၏ ငြိမ်းချမ်းရေးခေါင်းဆောင်မှု အဖွဲ့ဝင် တဦးလည်း ဖြစ်သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် University of Cambridge Enterprisers Program၊ ကမ္ဘောဒီးယားနိုင်ငံ အခြေစိုက် Center for Peace and Conflict Studies (CPCS) မှ Peace Leadership Program တို့တွင်လည်း Fellow အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ယခုလက်ရှိတွင် ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် ပါရဂူဘွဲ့အတွက် အဖွဲ့အစည်းများ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေး ဘာသာရပ်အထူးပြုဖြင့် ထိုင်းနိုင်ငံ Assumption University တွင် လေ့လာသင်ယူလျက်ရှိသည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် မြန်မာဖွံ့ဖြိုးမှုအဖွဲ့အစည်း၏ သုတေသနဌာန၊ စီမံကိန်းနှင့် လေ့ကျင့်ရေးဌာနများ၏ ညွှန်ကြားရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၎င်းအပြင် ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် Myanmar Institute of Gender Studies (MIGS) နှင့် မြန်မာ့ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် လုံခြုံရေးသိပ္ပံ Myanmar Institute of Peace and Security Studies (MIPSS) တို့တွင်လည်း Technical Advisor အဖြစ်တာဝန်ယူထားသည်
သူမသည် ၎င်းအဖွဲ့အစည်းနှစ်ခု အပါအဝင် Myanmar Institute of Politics and Public Policy တို့၏ စတင်တည်ထောင်သူ၊ အုပ်ချုပ်မှုဒါရိုက်တာအဖြစ်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် အရပ်ဘက်အဖွဲ့အစည်းများ (Civil Society Organization)၊ အစိုးရမဟုတ်သော နိုင်ငံတကာအဖွဲ့အစည်းများ (International Non-government Organizations)၊ နိုင်ငံတကာ အဖွဲ့အစည်းများ (International Organizations) တွင်လည်း သင်တန်းဆရာ၊ သင်တန်းအကြံပေး၊ သုတေသနအကြံပေးပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ် အမျိုးသမီး၊ ငြိမ်းချမ်းရေး နှင့် လုံခြုံရေးကဏ္ဍ (Women, Peace and Security) ၊ ကျား၊မ ရေးရာကဏ္ဍ၊ ဖွံ့ဖြိုးရေးကဏ္ဍ၊ ဒီမိုကရေစီ၊ ဖက်ဒရယ်စနစ် နှင့် နိုင်ငံတော်အဆင့်စီးပွားရေး စီမံခန့်ခွဲ့မှုကဏ္ဍတို့တွင် ကျွမ်းကျင်သူအဖြစ် စီမံကိန်းများ အကောင်အထည်ဖော် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် သုတေသန စာတမ်းများကို University of Oxford, University of Birmingham, London School of Economics and Political Science (LSE), Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI), Doha Forum, University of Yangon တို့တွင် ကျင်းပခဲ့သော ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ညီလာခံများတွင် တက်ရောက်ဖတ်ကြားခဲ့သည်
အခြားညီလာခံများ၊ ဖိုရမ်များ၊ အဆင့်မြင့်နှီးနှော ဖလှယ်ပွဲများတွင်လည်း ဦးဆောင်ဆွေးနွေးသူအဖြစ် အကြိမ်များစွာပါဝင်ဆွေးနွေးခဲ့သည်
သုတေသနပြုလုပ်ရန်အထူးစိတ်ဝင်စားသည့် ကဏ္ဍဍများမှာ ငြိမ်းချမ်းရေးနှင့် ပဋိပက္ခဖြေရှင်းရေး (Peace and Conflict Studies) ၊ ငြိမ်းချမ်းသောစီးပွားရေးဖွံ့ဖြိုးမှု (Peace Economics)၊ ကာကွယ်ရေးနှင့် လုံခြုံရေးကဏ္ဍဍစီးပွားရေး (Economics of Defense and Security)၊ မြို့ပြနှင့် ဒေသတွင်းစီးပွားရေးကဏ္ဍဍ (Regional and Urban Economics)၊ သဘာဝ သယံဇာတများနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် စီးပွားရေးကဏ္ဍ (Natural Resources and Environmental Economics) နှင့် ကျား၊မရေးရာနှင့် လူထုအတွင်း ပူးပေါင်းပါဝင်ခြင်း ကဏ္ဍဍအပါအဝင် ကျား၊မရေးရာနှင့်ဆက်စပ်နေသော ကဏ္ဍ (Cross-cutting issues of Gender and Social Inclusion) တို့ ဖြစ်ကြသည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် Burmese Democratic Movement Association ၏ Coordinator အဖြစ် ၂ဝဝ၃ ခုနှစ် မှ ၂ဝဝ၄ အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂ဝဝ၄ခုနှစ်မှ ၂ဝဝ၈ ခုနှစ်အတွင်း Democratic Federation of Burmaတွင် Media and Campaigns Director အဖြစ်၎င်း၊ Free Burma Federation တွင် ပူးတွဲအထွေထွေအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် ရွေးကောက်တင်မြှောက်ခြင်းခံခဲ့ရပြီး ၂ဝဝ၈ခုနှစ်မှ ၂၀၁၂ခုနှစ်အထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် မြန်မာနိုင်ငံ ငြိမ်းချမ်းရေးဖြစ်စဉ် (၂၀၁၆-၂၀၂၀) တွင် ပါဝင်သင့်ပါဝင်ထိုက်သူတစ်ဦးအနေနှင့် လည်းကောင်း၊ ပူးတွဲစောင့်ကြည့် လေ့လာရေးကော်မတီ-တိုင်းရင်းသားလက်နက်ကိုင်များအဖွဲ့ (Joint Monitoring Committee-EAOs) ၏ နည်းပညာ အကြံပေးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲပူးတွဲကော်မတီ- တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင်များအဖွဲ့ (Union Peace Dialogue Joint Committee-EAOs) ၏ လုံခြုံရေးကဏ္ဍ အကြံပေး အဖြစ်လည်းကောင်းပါဝင်ကူညီခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် ၂၀၁၆ ခုနှစ်မှစတင်၍ ပြည်ထောင်စု ငြိမ်းချမ်းရေးညီလာခံတွင် လုံခြုံရေးကဏ္ဍနှင့် နိုင်ငံရေးဆွေးနွေးမှုကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်တက်ရောက် ဆွေးနွေးခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် Myanmar Land Core Group ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ၂၀၁၆ ခုနှစ် မှ ၂၀၁၉ခုနှစ် အထိထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်အခြေစိုက် Citizen of Burma Organization က ဒေါ်ခင်မမမျိုး ၏ မြန်မာနိုင်ငံတွင် နိုင်ငံရေးနှင့်လူမှုရေးပြောင်းလဲမှုလုပ်ငန်းများတွင် တက်ကြွစွာပါဝင်ကြိုးပမ်းခဲ့မှုအတွက် Special Award ကို ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် (၁၉၉၃) ခုနှစ်တွင် တို့ကျောင်းသားစာစောင်ပါကဗျာဖြင့် စာပေလောကသို့ စတင်ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ဝတ္ထုတို၊ ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့သည်
Burma Digest Journal တွင် အယ်ဒီတာ အဖြစ်ဆောင်ရွက် ခဲ့ပြီး Freedom Journal of Burma တွင် အယ်ဒီတာချုပ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ဒေါ်ခင်မမမျိုးသည် China and Indian Ocean: Strategic Interests in the 21st Century (2010)၊ Poverty Reduction (2013), Women and Politics (2013)၊ War, Conflicts and Peace Article Series (2014)၊ Gender and Politics (2014)၊ Politics, State and Sovereignty (2017)၊ ရေရှည်တည်တံ့ခိုင်မြဲပြီး ဟန်ချက်ညီသော ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်ရေးဆိုင်ရာ စာတမ်းများ (၂၀၂၀) စာအုပ်များ ရေးသားထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဟခိုဒတဲဘူတာ  (函館駅 ဟခိုဒတဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟော့ကို်င်းဒိုးခရိုင်၊ ဟခိုဒတဲမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ယခုရှီးမားမြို့  (屋久島町 ယခုရှီးမား − ချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ခါဂိုရှီးမားခရိုင်၊ ခုမဂဲတိုင်းတွင် တည်ရှိသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၃၄၈၆ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၄.၉ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၅၄၀.၉၈ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ယာဆူဂျီရို အိုဇု (小津 安二郎, အိုဇု ယာဆူဂျီရို, ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၀၃ – ၁၂ ဒီဇင်ဘာ ၁၉၆၃) သည် ဂျပန်လူမျိုး ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာ နှင့် ဇာတ်ညွှန်းရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူသည် ရုပ်ရှင်လောကတွင် သူ၏ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းလုပ်ငန်းအဖြစ် အသံတိတ် ရုပ်ရှင်များခေတ်ကပင် စတင်ခဲ့သည်
၁၉၃၀ ဝန်းကျင် ပိုမိုလေးနက်လာသော ပုံစံများဆီ မပြောင်းလဲမီ အိုဇုသည် ဟာသ ဇာတ်လမ်းတိုများ အများအပြားကို စတင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
အိမ်ထောင်ရေးနှင့် မိသားစုဘဝ၊ အထူးသဖြင့် မျိုးဆက်များအကြား ဆက်ဆံရေးများသည် အိုဇုလက်ရာများတွင် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော တင်ပြချက်များဖြစ်သည်
သူ၏ အထူးချီးကျူးခံရသော ရုပ်ရှင်များမှာ နှောင်း နွေဦး (၁၉၄၉)၊ တိုကျို ပုံပြင် (၁၉၅၃)၊ လွင့်မျောနေသော မြက်ပင်များ (၁၉၅၉) နှင့် ဆောင်းဦး တစ်နေ့လယ်ခင်း (၁၉၆၂) တို့ဖြစ်သည်
အိုဇုသည် ကွယ်လွန်သွားပြီးသည်ထိ လူသိများထင်ရှားဆဲဖြစ်ပြီး ကမ္ဘာပေါ်ရှိ အလွှမ်းမိုးနိုင်ဆုံးသော ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာများအနက်မှ တစ်ယောက်အဖြစ် မှတ်ယူခံရသည်
၂၀၁၂ ခုနှစ်တွင် ကောက်ယူသော "အမြင် နှင့် အကြား"စစ်တမ်းတွင် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ဒါရိုက်တာများမှ အိုဇု၏ "တိုကျို ပုံပြင်"ရုပ်ရှင်ကို သမိုင်းတလျောက် အကောင်းဆုံးရုပ်ရှင်အဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
အိုဇုကို တိုကျို၊ ဖူကာဂါဝါ ခရိုင်၌ မွေးသည်
ညီအစ်ကိုမောင်နှမငါးယောက်အနက် ဒုတိယသားဖြစ်သည်
သူ့အဖေမှာ မြေဩဇာရောင်းချသူတစ်ဦးဖြစ်သည်
အိုဇုသည် မေဂျီ မူကြိုကျောင်းနှင့် မူလတန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ခဲ့သည်
၁၉၁၃ ခုနှစ် မတ်လ၊ အိုဇုအသက်ဆယ်နှစ်အရွယ်တွင် သူတို့မောင်နှမအားလုံး သူတို့အဖေ၏ မွေးရပ်ဇာတိဖြစ်သော မြီစီရင်စုနယ်မှ မတ်ဆူဆာကာတို့ သွားရောက်နေထိုင်ရသည်မှာ ၁၉၂၄ ခုနှစ်ထိပင်ဖြစ်သည်
၁၉၁၆ ခုနှစ် မတ်လ၊ အိုဇုအသက် ဆယ့်သုံးနှစ်အရွယ်တွင် ယခု ယူဂျီယာမာဒါဟုခေါ်တွင်သော အထက်တန်းကျောင်းဝင်ခွင့် ရရှိခဲ့သည်
ထိုကျောင်းတွင် အဆောင်နေကျောင်းသားအဖြစ် တက်ရောက်ပြီး ဂျူဒိုပညာကို ထိုကျောင်းတက်နေစဉ်သင်ယူခဲ့သည်
အိုဇုသည် Quo Vadis သို့မဟုတ် "ပုံပေမြို့ကြီး၏ နောက်ဆုံးနေ့ရက်များ" ကဲ့သို့ ရုပ်ရှင်များကိုကြည့်ရှုရန် ကျောင်းမကြာခဏပြေးလေ့ရှိသည်
၁၉၁၇ခုနှစ်တွင် "လူ့အဖွဲ့အစည်း"ရုပ်ရှင်ကို ကြည့်မိရာမှ ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာတစ်ယောက် ဖြစ်လာရမည်ဟူ၍ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခဲ့သည်
၁၉၂၀ခုနှစ် အသက် ဆယ့်ခုနှစ်အရွယ်တွင် သူ့ထက်အတန်းငယ်၍ ရုပ်ချောသော ကျောင်းသားတစ်ယောက်ကို ရည်းစားစာရေး၍ပေးမှုဖြင့် အဆောင်မှနှင်ချခံရပြီး ကျောင်းကို အိမ်မှ ရထားဖြင့်တက်ရသည်
၁၉၂၁ မတ်လတွင် အထက်တန်းအောင်သည်
ယခု ကိုဘေးတက္ကသိုလ်ရှိ စီးပွားရေးဌာနရှိ စာမေးပွဲကို ဝင်ဖြေဖို့ကြိုးစားခဲ့သေးသည်
သို့သော် ကျရှုံးခဲ့သည်
၁၉၂၂ တွင် ဆရာအတတ်သင်ကောလိပ်ဝင်ခွင့် စာမေးပွဲဝင်ဖြေခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ကျပြန်သည်
၁၉၂၂ မတ်လ ၃၁ တွင် မြီစီရင်စုရှိ ကျောင်းတစ်ကျောင်းတွင် အစားထိုးဆရာအဖြစ် အလုပ်ရသည်
အားလပ်ရက်တိုင်းတွင် ရုပ်ရှင်ကြည့်ရန် တောင်တန်းပေါ်ရှိ ကျောင်းမှ မြို့ပေါ်သို့ အလွန်ဝေးလံစွာသွားရလေ့ရှိသည်ဟု ဆိုကြသည်
၁၉၂၂ ဒီဇင်ဘာတွင် အိုဇုနှင့် သူ့ညီမမှလွဲ၍ ကျန်မိသားစုဝင်အားလုံးသည် တိုကျိုရှိ သူတို့အဖေနှင့်အတူ ပြန်လည်နေထိုင်ရန် ပြောင်းရွေ့သွားကြသည်
၁၉၂၃ မတ်လတွင် အိုဇု၏ ညီမကျောင်းပြီး၍ သူတို့လည်း တိုကျိုသို့ပြောင်းကြရသည်
၁၉၂၃ ဩဂုတ် ၁ တွင် သူ့အဖေက ဆန့်ကျင်နေသည့်ကြားမှ အိုဇုသည် သူ့ဦးလေး၏ ကြားခံဆက်သွယ်ပေးမှုဖြင့် ရှိုချီကူ ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီရှိ ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးရေးဌာနတွင် လက်ထောက်အဖြစ် အလုပ်ရသည်
သူတို့မိသားစု၏အိမ်သည် ၁၉၂၃ ကန်တိုငလျင်ကြီးတွင် ပျက်ဆီးသွားသည်
သို့သော်လည်း သူတို့မိသားစုဝင်အားလုံး ထိခိုက်ဒဏ်ရာမရခဲ့ပေ
၁၉၂၄ ဒီဇင်ဘာ ၁၂ တွင် အိုဇု စစ်မှုတစ်နှစ် စထမ်းရသည်
၁၉၂၅ နိုဝင်ဘာ ၃၀တွင် တပ်ကြပ်ရာထူးဖြင့် စစ်မှုထမ်းတာဝန် ပြီးဆုံးသည်
၁၉၂၆ တွင် အိုဇုသည် တတိယလက်ထောက် ဒါရိုက်တာဖြစ်လာသည်
၁၉၂၇ တွင် အိုဇုသည် စတူဒီယိုရှိ ကော်ဖီဆိုင်တွင် တန်းမစီဘဲ ကြားဖြတ်သော အခြားဝန်ထမ်းတစ်ဦးနှင့် ရန်ဖြစ်ပြီး လက်သီးနှင့်ထိုးလိုက်၍ စတူဒီယို၏ ဒါရိုက်တာရုံးခန်းသို့ ခေါ်တွေ့ခံရသည်
ဤသည်ကို သူကအခွင့်အရေးတစ်ရပ်အဖြစ် အသုံးချပြီး သူရေးထားသော ရိုက်ညွှန်းတစ်ခုကို တင်ပြနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၂၇ စက်တင်ဘာတွင် "ဂျီဒိုင်ဂီကီ"ခေါ် အပိုင်းရုပ်ရှင်ဌာနတွင် ဒါရိုင်တာအဖြစ် ရာထူးတိုးပြီး သူ၏ ပထမဆုံးရုပ်ရှင်ဖြစ်သော သံဝေဂဓားကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
အိုဇု၏ဇာတ်လမ်းသည် ကိုဂို နိုဒါကို ဘဝင်ကျစေနိုင်ခဲ့ပြီး ကိုဂိုသည် နောက်ပိုင်းတလျောက်လုံးတွင် အိုဇု၏ ဇာတ်ညွှန်များကို ပူးတွဲရေးသားခဲ့သည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးနေစဉ် စက်တင်ဘာ ၂၅တွင် အရန်စစ်မှုထမ်းအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ရန် ဆင့်ခေါ်ခံရ၍ မပြီးသေးသောရုပ်ရှင်ကို အခြားဒါရိုက်တာတစ်ဦးက ဆက်လက်ရိုက်ကူးပေးခဲ့ရသည်
၁၉၂၈ တွင် စတူဒီယို၏အကြီးအကဲ ရှီရို ကီဒိုသည် ကုမ္ပဏီအနေဖြင့် နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်များမပါဝင်သော ဟာသဇာတ်လမ်းရုပ်ရှင်တိုများကို ရိုက်ကူးရာတွင်သာ ပိုမိုအာရုံစိုက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
အဆိုပါရုပ်ရှင်တိုများကို အိုဇုရိုက်ကူးခဲ့သည်
"ကာယ အလှ"ရုပ်ရှင်ကို ၁၉၂၈ ဒီဇင်ဘာ ၁ ရက်နေ့တွင် ဖြန့်ချိခဲ့ပြီး အဆိုပါရုပ်ရှင်မှာ အိုဇု၏ ပင်ကိုမူလ အမှတ်အသားဖြစ်သော ကင်မရာအနိမ့်အနေအထားဖြင့် ရိုက်ကူးခြင်းကို ပထမဆုံးစတင်သုံးစွဲခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်
နာမည်ကြီးများမပါသော ရုပ်ရှင်အတွဲများအပြီး ၁၉၂၉ စက်တင်ဘာတွင် နာမည်ကြီးသရုပ်ဆောင်များနှင့် ပထမဆုံး ရိုက်ကူးသောရုပ်ရှင်ကားအဖြစ် "ကျုပ်ဘွဲ့ရပညာတတ်...ဒါပေမယ့်"ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုသည် သရုပ်ဆောင် မီနိုရူ တာကာဒါ၊ ကီနျူရို တာနာကာ တို့နှင့် ရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၃၀ ဇန်နဝါရီလတွင် စတူဒီယိုမှ နာမည်အကြီးဆုံးသရုပ်ဆောင် ဆုမိကို ကူရီရှီမာ၏ နှစ်သစ်ရုပ်ရှင်ဖြစ်သော "အိမ်ထောင်သည်ဘဝ မိတ်ဆက်"ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုအားယုံကြည်စွာ ရိုက်ကူးစေခဲ့သည်
၁၉၃၀ ဝန်းကျင်တွင် အိုဇုရိုက်ကူးခဲသမျှ ရုပ်ရှင်များကို ကျေနပ်အားရ၍ ရှီရို ကီဒိုက အိုဇုအား ရေပူစမ်းတစ်ခုသို့ အတူတကွသွားလည်ရန်ပင် ဖိတ်ကြားခဲ့သည်
အစောပိုင်းသူ၏လက်ရာများတွင် သူ၏ဇာတ်ညွှန်းရေးသောနာမည်အဖြစ် "ဂျိမ်း(စ) မာကီ" ဟူသော အမည်ကို သုံးစွဲခဲ့သေးသည်
သူ၏ "လုံမပျို"ရုပ်ရှင်တွင် ကလောင်အမည်အဖြစ် ဂျိမ်း(စ) မာကီ ကို စတင်သုံးစွဲခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ထိုရုပ်ရှင်သည် ရုပ်ရှင်မဂ္ဂဇင်း "ကီနဲမား ဂျမ်ပို"၏ ထိပ်တန်းဆယ်ကားစာရင်းတွင် ပထမဆုံးပါဝင်ခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်ပြီး ထိုစာရင်းတွင် တတိယချိတ်ခဲ့သည်
၁၉၃၂ တွင် သူ၏ မြီးကောင်ပေါက်အရွယ်အပေါ် အလွန်အကြူးဟာသဖောက်ထားသော "ငါကိုမွေးဖွား...သို့သော်ငြား"ရုပ်ရှင်သည် ဂျပန်ရုပ်ရှင်တွင် ပထမဆုံးသော လူမှုဝေဖန်ရေးအမြင်ပါရှိသော လက်ရာအဖြစ် ရုပ်ရှင်ဝေဖန်ရေးဆရာများက အသိအမှတ်ပြုခဲ့ကြပြီး အိုဇုသည်လည်း ဆုများစွာရရှိခဲ့လေတော့သည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၏ တောင်းဆိုမှုဖြင့် အိုဇုသည် "ကာဂါမီ ရှီရှီ"အမည်ရှိ အသံပါ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်တိုတစ်ခုကို ရိုက်ကူးပေးခဲ့သည်
ဂျပန်ရုပ်ရှင်လောကမှ အခြားသူများနည်းတူ အိုဇုသည်လည်း အသံတိတ်မှ အသံထွက်ရုပ်ရှင်သို့ ကူးပြောင်းရာတွင် နှောင့်နှေးနေခဲ့သည်
၁၉၃၆ ခုနှစ်တွင် သူ၏ ပထမဆုံး အသံထွက်ရုပ်ရှင်ကားအဖြစ် "တစ်ဦးတည်းသောသား"ရုပ်ရှင်ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၃၇ ခု စက်တင်ဘာလ ၉ ရက်တွင် ကုမ္ပဏီသည် အိုဇု၏ ဇာတ်ကားများအား ဝေဖန်ရေးအရ ချီးကျူးဂုဏ်ပြုခံရသော်လည်း ဝင်ငွေမကောင်းမှုကြောင့် ငြိုငြင်လာသည်
အသက် သုံးဆယ့်လေးနှစ်အရွယ် အိုဇုသည်လည်း ဂျပန်တော်ဝင်ဘုရင့်တပ်မတော်မှ အမှုထမ်းရန်ဆင့်ခေါ်ခံရသည်
ဆီနို-ဂျပန် ဒုတိယစစ်ပွဲတွင် တရုတ်စစ်မြေပြင်၌ နှစ်နှစ်ခန့် နေလိုက်ရသည်
၁၉၃၇ ခု စက်တင်ဘာ ၂၇ ရက်တွင် ရှန်ဟိုင်းသို့ ရောက်လာသော ဓာတုလက်နက်များကိုင်ဆောင်ထားသည့် ဂျပန်ခြေလျင်တပ်တွင် အိုဇုပါဝင်သည်
တပ်ကြပ်ရာထူးနှင့် စစ်မှုစထမ်းပြီး ၁၉၃၈ ဇွန်လ ၁ရက်တွင် တပ်ကြပ်ကြီးအဖြစ် ရာထူးတိုးခဲသည်
၁၉၃၈ ဇန်နဝါရီမှ စက်တင်ဘာထိ နန်ကျင်းတွင် တပ်စွဲခဲ့ပြီး အနီးအနားတွင် တပ်စွဲနေသော ဆာဒါအို ယာမာနာကာနှင့် တွေ့ဆုံခဲ့သည်
စက်တင်ဘာတွင် ယာမာနာကာသည် အဖျားရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
၁၉၃၉ တွင် အိုဇုတို့တပ်အား ဟန်ကျိုးသို့ ပြောင်းရွေ့တပ်စွဲစေသည်
ဟန်ကျိုးမှပင် နန်ချန်းတိုက်ပွဲ ကျူရှူးမြစ်တိုက်ပွဲများတွင် ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့သည်
ဇွန်လတွင် သူ့အား ဂျပန်သို့ပြန်ရန် အမိန့်ကျ၍ ကိုဘေးသို့ ဇူလိုင်လတွင် ပြန်ရောက်သည်
၁၉၃၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၁၆ ရက်တွင် သူ၏ စစ်မှုထမ်းတာဝန်ပြီးဆုံးသည်
၁၉၃၉ တွင် "လက်ဖက်စိမ်းနံ့သင်းသင်း ထမင်း"ရုပ်ရှင်ဖြစ်လာမည့် ဇာတ်ညွှန်းမူကြမ်းတစ်ခုကို ရေးသားခဲ့သော်လည်း စစ်တပ်ဆင်ဆာအဖွဲ့မှ ဇာတ်ညွှန်းအားပြင်ရန် ညွှန်ကြားခံရ၍ ချောင်ထိုးပစ်လိုက်သည်
စစ်မြေပြင်မှပြန်လာအပြီး အိုဇုပထမဆုံး ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သော ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည့် ၁၉၄၁ ခုနှစ်ထုတ် "တိုဒါမိသားစု၏ ညီအကိုမောင်နှမများ"ရုပ်ရှင်သည် ဝေဖန်ရေးအရရော ဝင်ငွေအရပါ အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
၁၉၄၂ခုနှစ်ထုတ် "တစ်ခါက အဖေတစ်ယောက်ရှိဖူးတယ်" ရုပ်ရှင်သည်လည်း အလားတူအောင်မြင်ခဲ့သည်
၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် အိုဇုအား ဗမာပြည်တွင် ဝါဒဖြန့်ရုပ်ရှင်များရိုက်ကူးရန်အတွက် စစ်မှုပြန်ထမ်းခိုင်းပြန်သည်
သို့သော်လည်း ထို့အစား စင်ကာပူသို့ စေလွတ်ခံရပြီး "ဒေလီသို့၊ ဒေလီသို့ချီ"ဇာတ်ကားကို ချန်ဒရာ ဘို့(စ)နှင့်အတူ ရိုက်ကူးခဲ့သည်
စင်ကာပူတွင်ရှိနေစဉ် တစ်နှစ်လုံးကို စာဖတ်ခြင်း၊ တင်းနစ်ကစားခြင်းနှင့် စစ်တပ်သတင်းအချက်အလက် တပ်မမှ ပြသည့် အမေရိကန်ရုပ်ရှင်များကြည့်ခြင်းဖြင့် ကုန်ဆုံးစေသည်
သူအကြိုက်ဆုံးဇာတ်ကားမှာ "Citizen Kane" ဖြစ်သည်
အိုဇုသည် ပင်လယ်ဘက်သို့မျက်နှာမူထားသော ငါးလွှာအခန်းတစ်ခုကို ယူထားသည်
ထိုအခန်းတွင် သူသည် ဧည့်သည်များကိုဖျော်ဖြေသည်
၁၉၄၅ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် အိုဇုသည် သူ့ဇာတ်ညွှန်းနှင့် ရိုက်ထားသော မှတ်တမ်းရုပ်ရှင်ကို ဖျက်ဆီးပစ်လိုက်သည်
အိုဇုအား အရပ်သားသုံ့ပန်းအဖြစ် ရာဘာစိုက်ပျိုးရေးခြံတစ်ခုတွင် ထိန်းသိမ်းထားသည်
စစ်သုံ့ပန်းများကို နိုင်ငံရင်းသို့ပြန်ပို့ချိန်တွင် ၃၂ ယောက်ရှိသော သူတို့ ရုပ်ရှင်အဖွဲ့အတွက် ပထမဆုံးလှေပေါ်တွင် ၂၈ယောက်စာသာ နေရာရရာ အိုဇုသည်ပြန်ခွင့်အတွက် မဲပေါက်သော်လည်း အလွန်အိမ်ပြန်ချင်နေသူတစ်ဦးကို ဦးစားပေးလိုက်လေသည်
၁၉၄၆ ဖေဖော်ဝါရီလတွင် အိုဇု ဂျပန်သို့ပြန်ရောက်သည်
ချီဘာစီရင်စုတွင် သူ့နှမငယ်နှင့်အတူနေနေသော သူ့အမေနှင့်အတူသွားနေသည်
၁၉၄၆ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၈ ရက်တွင် အိုဖူနာ စတူဒီယိုတွင် အလုပ်လျောက်သည်
စစ်အပြီး ပထမဆုံးရုက်ရှင်အဖြစ် ၁၉၄၇ တွင် The Record of a Tenement Gentleman ကို ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ထိုကာလမှာပင် ချီဂါဆာကီကန်ဂျပန်အင်းသည် ဇာတ်ညွှန်းရေးရန် အိုဇုစိတ်ကြိုက်နေရာဖြစ်လာသည်
"တိုကျို ပုံပြင်" သည် ချီဂါဆာကီကန်တွင် နောက်ဆုံးရေးသားခဲ့သော ဇာတ်ညွှန်းဖြစ်သည်
ထိုနောက်တွင် အိုဇုနှင့် နိုဒါတို့သည် နာဂါနိုစီရင်စု၊ တာတီရှီနာအရပ် တောင်များပေါ်မှ အန်ကိုဆိုဟု ခေါ်သော အိမ်ငယ်လေးတစ်လုံးကို ဇာတ်ညွှန်းရေးရန် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
၁၉၄၀နှောင်းပိုင်းများမှ အိုဇုရုပ်ရှင်များကို သူ၏ အပြောင်မြောက်ဆုံးသောလက်ရာများအဖြစ် သတ်မှတ်ကြသည်
၎င်းတို့မှာ နိုရီကိုသုံးကားတွဲဟုခေါ်ကြသော ဆက်ဆူကိုဟာရာပါဝင်သရုပ်ဆောင်သည့် "နှောင်းနွေဦး"(၁၉၄၉)၊ "နွေအစောပိုင်း"(၁၉၅၁)နှင့် "တိုကျို ပုံပြင်"(၁၉၅၃)တို့ဖြစ်သည်
ထိုရုပ်ရှင်များနောက်တွင် သူ၏ပထမဆုံးရောင်စုံရုပ်ရှင်ဖြစ်သော Equinox Flower (၁၉၅၈)၊ လွင့်မျောနေသော မြက်ပင်များ (၁၉၅၉)နှင့် နှောင်းဆောင်းဦး'" (၁၉၆၀)တို့ ထွက်လာသည်
၁၉၆၀ မတိုင်ခင်ထိ သူ့လက်ရာများကို ဂျပန်မှလွဲ၍ နိုင်ငံရပ်ခြားများတွင် ကြည့်ရှုခွင့်မရခဲ့ပေ
အိုဇု၏နောက်ဆုံးရုပ်ရှင်မှာ ၁၉၆၂တွင် ပြသသော "ဆောင်းဦး တစ်နေ့လယ်ခင်း"ရုပ်ရှင်ဖြစ်သည်
၁၉၅၅ မှ ကွယ်လွန်သည့် ၁၉၆၃ထိ ဂျပန်ဒါရိုက်တာများသမဂ္ဂတွင် ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အိုဇုသည် အရက်သောက်ခြင်းကြောင့် နာမည်ကြီးသေးသည်
သူနှင့် နိုဒါတို့သည် သူတို့ဇာတ်ညွှန်းမည်မျှပြီးစီးနေပြီဆိုသည်ကို သူတို့သောက်ခဲ့သော ဆာကေးပုလင်းခွံမည်မျှရှိနေပြီဟူသည်နှင့် တိုင်းတာလေ့ရှိသည်
အိုဇုသည် တစ်သက်လုံး လူပျိုကြီးအဖြစ်အရိုးထုတ်ပြီး သူမကွယ်လွန်မှီနှစ်နှစ်၊ သူ့အမေကွယ်လွန်သည်အထိ အမေနှင့် အတူနေထိုင်ခဲ့သည်
အိုဇုသည် ၁၉၆၃ခု အသက် ၆၀ ပြည့်မွေးနေ့တွင် ကင်ဆာရောဂါဖြင့်ကွယ်လွန်သည်
သူ့အမေနှင့်အတူ ပူးတွဲမြုပ်နှံထားသော အန်ဂါကူ-ဂျီ ရှိ အုတ်ဂူတွင် မည်သည့်အမည်မျှ မရေးထိုးထားဘဲ "မူ (နတ္ထိ)"ဟူသည့် စာလုံးတစ်လုံးတည်းသာ ရေးထိုးထားသည်
အိုဇုအား သူ့ရုပ်ရှင်များတွင် နည်းစနစ်ပိုင်းပုံစံနှင့် နောက်ခံဇာတ်ကြောင်းပြောပုံစံ ဆန်းသစ်ပြောင်းလဲမှုတို့ကြောင့် လူသိများသည်
စစ်ပြီးခါစ ရုပ်ရှင်များတွင် အပြည့်အဝမပြောင်းလဲသေးသော်လည်း နောက်ပိုင်းရုပ်ရှင်များတွင် သူ၏နည်းစနစ်ပုံစံ သိသိသာသာပြောင်းလည်းလာသည်
အိုဇုသည် ဟောလိဝုဒ်ရုပ်ရှင်များနှင့် လိုက်လျောညီထွေဖြစ်အောင် ပြောင်းလဲခြင်းမပြုပေ
သူ၏ ဇာတ်ဝင်စကားပြောခန်းများတွင် သမရိုးကျ အစဉ်အလာ ပခုံးထမ်းရိုက်ချက်များသုံးခြင်းထက် ကင်မရာသည် ဇာတ်ဆောင်များကို တည်ရိုက်ခြင်းကိုသာ သုံးစွဲသည်
ထိုရိုက်ချက်သည် ရုပ်ရှင်ကြည့်သူအား ဇာတ်ဝင်ခန်း၏ အလယ်မှ ကြည့်နေသကဲ့သို့ မြင်ရစေသည်
အိုဇုသည် သမရိုးကျ မှိန်သွားခြင်းကဲ့သို့ ဇာတ်ဝင်ခန်းအကူးအပြောင်းမျိုးကိုလည်း မသုံးဘဲ ဒါရိုက်ဖြတ်၍ ဇာတ်ဝင်ခန်းပြောင်းခြင်းသော်လည်းကောင်း၊ အရာဝတ္ထုများကို ရုပ်ငြိမ်ရိုက်၍သော်လည်းကောင်း ဇာတ်ဝင်ခန်းကူးပြောင်းသည်
အများအားဖြင့် နောက်ဇာတ်ဝင်ခန်းဖြစ်တည်မည့် နေရာရှိသည့် အတောက်အဦးကို လက်ရှိ ဇာတ်ဝင်ခန်းအဆုံးတွင် ရုပ်ငြိမ်ရိုက်၍ ဇာတ်ဝင်ခန်းကူးပြောင်းခြင်းမျိုးဖြစ်သည်
ပထမဇာတ်ဝင်ခန်းဆုံးခါနီးတွင် ရုပ်ငြိမ်ကဒ်နှင့်အတူ နောက်ခံတေးစကာ ဇာတ်ဝင်ခန်းပြောင်း၍ နောက်ဇာတ်ဝင်ခန်းစလျှင် နောက်ခံတေးကို တိုးကာတိတ်စေသည်
ရုပ်ရှင်ရိုက်သက်ကြာလာသည်နှင့်အမျှ အိုဇုသည် ကင်မရာကို သိပ်မရွှေ့တော့ဘဲ အငြိမ်ရိုက်ရသည်ကို သဘောကျလာပုံရသည်
အိုဇုသည် "တာတာမီ ရိုက်ချက်"ဟူသော နည်းကို တီထွင်ခဲ့သည်
ထိုရိုက်ချက်တွင် ကင်မရာသည် "တာတာမီ"ဖျာချပ်ပေါ်တွင် ဒူးထောက်ထိုင်နေသည့် လူတစ်ယောက်၏ မျက်လုံးအမြင်မျိုး အနိမ့်ရိုက်ချက်သာရှိရသည်
တကယ်တန်းတွင် အိုဇု၏ ကင်မရာသည် ထို့ထက်ပိုနိမ့်လေ့ရှိပြီး မြေပြင်မှ တစ်ပေသို့မဟုတ် နှစ်ပေခန့်သာမြင့်သည်
ထို့အတွက် အထူးပြုလုပ်ထားသော ကင်မရာထောက်များကို သုံးရသည်
ထိုင်နေသည့်ဇာတ်ဝင်ခန်းများမပါသည့်တိုင် ဤသို့အနိမ့်ရိုက်ချက်မျိုးကို မကြာခဏသုံးလေ့ရှိသည်
ဂျပန် ဇာတ်ကြောင်းပြောပုံစံတွင် အဓိပ္ပာယ်မပျက်စေဘဲ ဝါကျအတွင်းစကားလုံး မြုပ်ထားခြင်း၊ ဇာတ်လမ်းအတွင်း အဓိကဖြစ်ရပ်များကို စကားဖြင့်ကြိုမဖော်ပြခြင်းတို့သည် အိုဇုက စတီထွင်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အိုဇု၏ရုပ်ရှင်များအား ပြည်ပတွင် ပြသလာကြသောအခါမှ အိုဇုအားနိုင်ငံတကာတွင် စတင် လူသိများလာသည်
ဝန်း ဝမ်းဒါးတို့၏ မှတ်တမ်းရုပ်ရှင် "တိုကျို-ဂါ"တွင် ဒါရိုက်တာသည် ဂျပန်သို့သွား၍ အိုဇု၏ကမ္ဘာကို ဖွေရှာလေ့လာလေသည်
ချီရှူ ရူနှင့် ယူဟာရူ အတ်စုတာ တို့နှင့် တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှုများပါဝင်သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် ကမ္ဘာတစ်ဝန်းမှ ရုပ်ရှင်ပွဲတော်ကြီးများတွင် အိုဇုမွေးနေ့နှစ်တစ်ရာပြည့်ကို ကျင်းပဂုဏ်ပြုကြသည်
ရှိုချီကူကုမ္ပဏီသည် ၁၉၅၃ထုတ် အိုဇု၏ "တိုကျို ပုံပြင်"ရုပ်ရှင်ကို တိုက်ရိုက်မှီငြမ်းပြု၍ ထိုင်ဝမ်ဒါရိုက်တာ ဟျူဆီအာယို စိန် ရိုက်ကူးသော "ကဖေး လူမီးရီ"(珈琲時光)ရုပ်ရှင်ကို အိုဇုအား ဂါရဝပြုသောအားဖြင့် အိုဇုမွေးနေ့တွင် ပြသရန် ထုတ်လုပ်သည်
၂၀၀၂ခုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ ရုပ်ရှင်မှ ကောက်ယူသော အမြင်နှင့် အကြား စစ်တမ်းမှ သမိုင်းတလျောက် ထိပ်တန်း ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာဆယ်ယောက် စာရင်းတွင် အဆင့်တစ်ဆယ်အဖြစ် မဲပေးရွေးချယ်ခဲ့ကြသည်
၂၀၁၃ခုနှစ်တွင် "အိုတိုကို ဝါ ဆူရိုင် ယို"ရုပ်ရှင်အတွဲများ ဖန်တီးရှင် ဒါရိုက်တာ ယိုဂျီ ယာမာဒါက အိုဇု၏ "တိုကျို ပုံပြင်"ရုပ်ရှင်ကို ခေတ်ကာလနှင့် ဆီလျော်အောင် ပြုပြင်၍ "တိုကျို မိသားစု"ဟူ၍ ပြန်လည်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
၁၉၂၆  ခုနှစ်တွင် တက္ကသိုလ်အဓိပတိ ဆာ ဟာကုတ် ဘတ္တလာ (Sir Harcourt Butler) ၏ တိုက်တွန်းချက်အရ ဆန်စက်သူဌေး ဦးညိုက သမဂ္ဂအဆောက်အဦ တည်ဆောက်နိုင်ရန် ငွေ တသိန်း ခုနှစ်သောင်း လှူဒါန်းသည်
၁၉၂၇ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၅ ရက်တွင် ဆာ ဟာကုတ် ဘတ္တလာက အုတ်မြစ်ချပေးသည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် စတင်ဆောက်လုပ်ရာ ၁၉၃၀ ခုနှစ် အစောပိုင်းတွင် ပြီးသည်
ကျောင်းအုပ်ကြီး မစ္စတာ စလော့ (D. J. Sloss) က အားကစားရုံအနီး မြက်ခင်းတွင် ဧည့်ခံပွဲလုပ်ကာ ဦ:ညိုအား ဂုဏ်ထူးဆောင်ဒေါက်တာဘွဲ့ အပ်နှင်းသည်
၁၉၃၀၊ စက်တင်ဘာ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အဆောင် ကျောင်းသားများ၊ နေ့ကျောင်းသားများ စုဝေး ညှိနှိုင်း ကြပြီး ကိုကျော်ခင်၊ ကိုတင့်ဆွေ၊ ကိုဘဂျမ်း တို့က တရား သူကြီး ဦးဘနှင့် တွေ့ဆုံပြီး သမဂ္ဂ စည်းမျည်း ရေးဆွဲရန် ကော်မတီ တခုကို ဖွဲ့စည်းခွင့် ရခဲ့ပေသည်
စက်တင်ဘာလ ၂၀ ရက်နေ့တွင် ကျောင်းထု အစည်းအဝေးမှ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ တခု ဖွဲ့စည်းရန် ဆုံးဖြတ် ကြသည်
၎င်းနောက် အောက်တိုဘာ ကျောင်းပိတ်ရက် အတွင်း သမဂ္ဂ စည်းမျည်း များကို ရေးဆွဲ ကြသည်
နိုဝင်ဘာ လဆန်းတွင် ရေးဆွဲ ပြီးစီးပြီး၊ နိုဝင်ဘာ ၂၄ ရက်နေ့တွင် လက်မှတ် ရေးထိုး၍ ကျောင်းသား ထုထံ ချပြကာ မှတ်ချက်များ တောင်းခံ ခဲ့သည်
၁၉၃၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ လတွင် ကျောင်းသားထု စည်းဝေး ပွဲကြီးမှ တညီတညွတ်တည်း သဘောတူ ဆုံးဖြတ် ကြပြီး၊ အမှုဆောင် ၉ ဦးဖြင့် စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
ယင်း အမှုဆောင် အဖွဲ့သည် သမဂ္ဂ အဆောက်အဦ ကိစ္စ အပြင် သမဂ္ဂ စည်းမျဉ်း ဥပဒေ ဆက်ရေးဆွဲ ရန်နှင့် ပတ်သက်၍ တက္ကသိုလ် အာဏာပိုင် များနှင့် စေ့စပ် ဆွေးနွေးရန် အခွင့် အာဏာ ရှိလာ ခဲ့သည်
၁၉၃၁ ဇန်နဝါရီလ ၃၁ ရက်နေ့တွင် "ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားများ သမဂ္ဂ (တကသ)" ကို ဖွဲ့စည်း ခဲ့ကြသည်
လူမှု ဆက်ဆံရေး နယ်ပယ်၌ အစုအပေါင်းဖြင့် ကောင်းစွာ ဆောင်ရွက် နိုင်သော ဘဝကို ဖြစ်ထွန်း လာစေရန်
မိမိကိုယ် မိမိ အားကိုး၍ လွတ်လပ်စွာ ဆောင်ရွက် နိုင်သော ဘဝကို ဖြစ်ထွန်း လာစေရန်
တာဝန် ဝတ္တရား များကို သိတတ်သော စိတ်ဓာတ်များ ဖြစ်ပေါ် လာစေရန်
၁၉၃၁-ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး တကသဥက္ကဋ္ဌသည် ကိုထွန်းစိန် ဖြစ်ပြီး အတွင်းရေးမှူးမှာ မောင်ဗစိန် (နောင်-သခင်ဗစိန်) ဖြစ်သည်
“တကသ”၏ နာမည် ပေါ်လွင်ထင်ရှားလာသည်မှာ ၁၉၃၆-ခုနှစ်၊ ဒုတိယ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်ကြီး အပြီးဖြစ်သည်
ကိုနု၊ ကိုအောင်ဆန်း၊ ကိုရာရှစ်တို့နာမည်များနှင့်အတူ တကသ ယှဉ်တွဲပြီး ပေါ်လွင်လာခဲ့သည်
၁၉၃၈ -ခုနှစ်၊ ထောင့်သုံးရာပြည့်အရေးတော်ပုံကြီးအတွင်းမှာလဲ တကသ၏အခန်းသည် ‘ဗကသ’နှင့်အတူ ဂုဏ်ပြောင်စွာ ပါဝင်ခဲ့သည်
နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေးနှင့် ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေး ကြိုးပမ်းမှု လှုပ်ရှားမှု ခေတ်အတွင်း ထင်ရှားခဲ့ကြသော တကသ ခေါင်းဆောင်များမှာ ကိုအောင်ဆန်း၊ ကိုဗဟိန်း၊ ကိုဗဆွေ၊ ကိုနု၊ မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ်၊ အာဏာရှင် လှရွှေ တို့ဖြစ်သည်
နယ်ချဲ့လက်အောက်ကနေ အမျိုးသား လွတ်လပ်ရေး လှုပ်ရှားမှု တိုက်ပွဲ အတွင်း “တကသ”၏ အခန်း ကဏ္ဍဟာ အရေးပါခဲ့သလို တကသ သမဂ္ဂအဆောက်အဦကြီး အတွင်း အရေးကြီး အစည်း အဝေး ကြီးများ သမိုင်းဝင် တွေ့ဆုံ ဆွေးနွေးမှုကြီးများ ကျင်းပနိုင်ခဲ့သည်
ဗမာပြည် နိုင်ငံရေးသမိုင်းမှာ ထင်ရှား လာကြမယ့် ခေါင်းဆောင် အများစုကြီးသည် တကသထွက်များ ဖြစ်ကြသည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး နောက်ပိုင်း ထင်ရှားခဲ့ကြသော ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်၊ တကသ ခေါင်းဆောင်များမှာ ကိုစိုးသိန်း၊ ကိုဘကောင်း၊ ကိုယု၊ ကိုဗဆွေလေး၊ ကိုညိုဝင်း၊ ကိုလှရွှေ (ဘိုကလေး)၊ ကိုလှကြည် (ဘိုကလေး) စသည်တို့ ဖြစ်ကြသည်
ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တကသ၏ နောက်ဆုံး တရားဝင် ဥက္ကဋ္ဌမှာ ကိုဗဆွေလေးဖြစ်သည်
ဗမာပြည် လွတ်လပ်ရေးကြေညာနိုင်ပြီးနောက်ပိုင်း ဖဆပလ၊ အိမ်စောင့်၊ ပထစအစိုးရတွေရဲ့အုပ်စိုးမှု ကာလ တလျှောက်လုံး မှာလဲ ပြည်သူတွေ နဲ့အတူ ရပ်တည်ကာ တော်လှန်တဲ့ကျောင်းသားထုရဲ့သမိုင်းကို ဂုဏ်ရောင်ပြောင်စွာ ဆက်လက် သယ်ဆောင် နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်
ဗမာပြည်မှာ ‘တကသ’ ရွေးကောက်ပွဲများ ဟာ အသန့်ရှင်းဆုံး အလွတ်လပ်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့ ပါတယ်
အုပ်စိုးသူ အစိုးရ အဆက်ဆက် က ‘တကသ’ အတွင်းမှာ အစိုးရ အလိုတော်ရိ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင် များ ပေါ်ထွက် နေရာ ယူနိုင်အောင် နည်းအမျိုးမျိုးနဲ့ ကြိုးပမ်း ခဲ့ကြပေမဲ့ ယေဘုယျအားဖြင့် အောင်မြင်မှုမရခဲ့ဘဲ ပြည်သူလူထု ဘက်က ရပ်တည်တဲ့ စစ်မှန်တဲ့ ကျောင်းသား ခေါင်းဆောင်များ သာ “တကသ” ရဲ့အလံကို ဂုဏ်ရောင် ပြောင်ပြောင် လွှင့်ထူ နိုင်ခဲ့ကြပါတယ်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် သမိုင်းဝင် ဆဲဗင်းဂျူလိုင် ကျောင်းသား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ထွက်လာရာ စစ်အစိုးရက တကသ ကို ဖျက်သိမ်းစေခဲ့သည်
၈ ရက်နေ့တွင် တကသ သမဂ္ဂ အဆောက်အဦကိုလည်း ၃နာရီခွဲ-၄နာရီ ခန့်တွင် ဒိုင်းနမိုက်ဖြင့် ဖျက်ဆီးလိုက်သည်
ဗကသရကသတကသ ဥက္ကဋ္ဌများ စာရင်းပထမဆုံးသမဂ္ဂရွေးကောက်ပွဲ
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ဓနု ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်းတယမြို့နယ်၊ နန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၂၅ ဦး၊ မ ၆၄၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၆၇ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပကန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpakan)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ အောင်လံမြို့နယ်၊ လက်ပကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၄၅ ဦး၊ မ ၉၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော် (ထိုင်း: พระบัวเข็ม, lit. 'ကြာပွင့်အပ်ဘုရား') သည် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်ကို ရည်မှန်း၍ ပုံသဏ္ဍာန်အမျိုးမျိုးဖြင့် ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ကြသည့် ရုပ်ပွားတော်တစ်မျိုး ဖြစ်၏
ဒက္ခိဏသာခါ၏ မြန်မာပြန် အဓိပ္ပာယ်သည် "တောင်အကိုင်း" ဖြစ်၏
ဘီစီ (၃) ရာစုတွင် သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့သည် မဟာဗောဓိညောင်ပင်၏ လက်ယာတောင်ကိုင်းကို ဖြတ်ယူကာ သီဟိုဠ် (ယခု - သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ) တွင် စိုက်၏
ထိုစိုက်ပျိုးထားသော အပင်မှ အသားတို့ဖြင့် ရုပ်ပွားတော်များ ပြုလုပ်ကာ ကိုးကွယ်၏
ခေါင်းအထက်တွင် ကြာပန်းဆောင်းထား၏
ဟိုးယခင်က ရုပ်ပွားတော်ကို အချိုးအစား ပြေပြေပြစ်ပြစ် ပြုလုပ်ခဲ့ကြသည်
ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်သည် မဟာယာနကျမ်းတို့နှင့် ဆက်နွှယ်နေ၏
မဟာယာနကျမ်းတို့တွင် ဖော်ပြထားသည်မှာ "တစ်ခုသောအချိန်တွင် ကောသလမင်းကြီးနှင့် မလ္လိကာတို့သည် ဘုရားရှင်အား ဖူးမြော်ရန် ရောက်လာ၏
ဘုရားရှင် မရှိခိုက် အချိန် ဖြစ်၏
ထိုအခါ ရှင်မောဂ္ဂလန်သည် တန်ခိုးဖြင့်ရှာရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ကြာမျိုး (၅) ပါး ပြည့်စုံသော အနောတတ္တအိုင်၏ ကြာပွင့်ကြီးပေါ်တွင် ဈာန်ဝင်စားနေ၏
ကန်စောင့်နတ် (၉) ဦးသည် ဘုရားရှင်အား ကြာပွင့်ထီးတစ်လက်စီဖြင့် မိုးပေးလေ၏
ထိုမြင်ကွင်းကို ရှင်မောဂ္ဂလန်က ဘုရင်နှင့် မိဖုရားကို ပြန်ပြောပြ၏
မင်းနှင့် မိဖုရားလည်း ဘုရားရှင်၏ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မြင်ယောင်၍ ကြည်ညိုလာ၏
ထို့နောက် ရှင်မောဂ္ဂလန်အား ထိုပုံစံကဲ့သို့ ရုပ်တုကိုးကွယ်လိုကြောင်း လျှောက်ထားရာ ခွင့်ပြုလေ၏
ခွင့်ပြုသဖြင့် ထိုပုံစံဖြင့် ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်
" ဟု ဖော်ပြထား၏
ထိုအဖြစ်ကို ကြည့်ပါက ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်သည် မဟာယာနတို့က စတင်ကာ ပြုလုပ်ကိုးကွယ်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူနိုင်၏
နောက်ပိုင်းတွင် ရုပ်ပွားတော်သည် ပုံစံအမျိုးမျိုး ပြောင်းလဲလာခဲ့၏
ရုပ်ပွားတော်တွင် မှိုကိုးချက်ရိုက်ကာ ပြုလုပ်လာကြသည်
ထို့ပြင် ရုပ်ပွားတော်အား ပုအိုင့်ခြင်း၊ လည်ကုပ်တိုခြင်း အစရှိသည့် ပုံစံတို့ပြုလုပ်လာကြသည်
ဘုရားရှင်သည်လက္ခဏာတော်ကြီးငယ် အသွယ်သွယ်ဖြင့် ပြည့်စုံခြင်းဟူသည့် ဂုဏ်ကို အလေးမမူဘဲ ရုပ်ပွားတော်များ ပြုလုပ်ခြင်းသည် မသင့်လျော်ပေ
သက္ကရာဇ် ၇၈၈ မိုးညှင်းမင်းတရားလက်ထက်တွင် ဖြစ်၏
သီဟိုဠ်မှ ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော် (၃၀၀) ကျော် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်လာခဲ့သည်
ထိုအခါမှစကာ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒက္ခိဏသာခါရုပ်ပွားတော်ကိုးကွယ်မှု စတင်ခဲ့သည်
ဟင်ရီရှား အော်နာတာ သည် မျိုးရင်း အဲခင်နာစတယ်ရီဒေး ရှိ ကြယ်ငါး (ခ) ရေလက်ဝါး မျိုးစိတ် တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဂွတ်ဟုပ်အငူ ပုံစံ ဒေသမျိုးနှင့် သင့်လျော်ပြီး၊ တောင်အာဖရိကကမ်းခြေရှိ အတ္တလန္တိတ်သမုဒ္ဒရာ အရှေ့တောင်ပိုင်း နေရင်း ဖြစ်သည်
ဦးလှဒင်သည် အမျိုးသားစာပုံနှိပ်တိုက်ပိုင်ရှင်ဖြစ်သည်
ဘီလီဝုဒ်၏ရွက်စလင်းကိုနဘမ်းသတ်နည်းအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်သည်
၁၉၇၁စက်တင်ဘာတွင် ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မောရစ်ကောလစ်၏ဿလန့်အော့ဖှ် ဿဂရိတ်အင်းမေ့ချ်ကို ရတနာရွှေမြေအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ရာ စာပေဗိမာန်စာမူဆုရခဲ့သည်
မောရစ်ကောလစ်ရေးသော မာကိုပိုလိုကို မာကိုပိုလိုအမည်ဖြင့်ပင်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
မြန်မာစာနှင့် ခေတ်အဆက်ဆက် မြန်မာစာအုပ်လောကစာအုပ်တွင် ၁၉၆၃ ခုနှစ်နောက်ပိုင်း စာအုပ်လုပ်ငန်းနှင့်ဆက်နွယ်နေသော အသင်းအဖွဲ့များ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရေး တင်ပြဆွေးနွေးချက်များ ခေါင်းစဉ်အောက်၌ ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေသူအမြင်ကိုရေးခဲ့သည်
စိန့်ဂျွန်းကျောင်းတည်ထောင်သူ ဆရာမှတ်၏ ဖော်တိယီးယားစ်အင် ဘားမားစာအုပ်ကို ဗမာပြည်ဝယ်နှစ်လေးဆယ်အမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
စကော့၏ဇနီးသည် တည်းဖြတ်သည့်  စကော့အော့ဖှ်ဿသျှမ်းဟေးစ်စာအုပ်ကိုဘာသာပြန်ခဲ့သည်
ဓာရာနဂရတိုင်း၊ ဘောဇဘုရင်လက်ထက် ကာလီဒါသ လျှောက်ထုံး (၅ တွဲပေါင်းချုပ်)ကိုပြုစုခဲ့သည်
N. Herbert Cassionရေးသည့် Brain Building for Achivementကို ဟားဗတ်ကက်ဆင်၏ ဦးနှောက်ကောင်းအောင် လေ့ကျင့်နည်းအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
ဟားဗတ်ကက်ဆင်၏ ဆီးခရက်စ်အော့ဖှ်စက်ခ်ဆက်ကို အောင်မြင်ခြင်း၏ လျှို့ဝှက်ချက်များအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
ဒေါက်တာရာဘင်ဒရာနသ်တဂိုး အတ္ထုပ္ပတ္တိကိုရေးခဲ့သည်
မောရစ်ကောလစ်ရေးသော ရှီးဝက်စ်အကွင်း စာအုပ်ကို မောရစ်ကောလစ်၏နန်းညွန့်ဒေဝီအမည်ဖြင့်ဘာသာပြန်ခဲ့သည်
အယ်ဒီဆင်၊စားပင်သုံးပင်ဆေးဘက်ဝင် စသောစာအုပ်များကိုလည်းရေးခဲ့သည်
ငပြီအင်းရွာ၊ တောင်ပို့ကြီး
မန္တလေးမြို့တွင်ရှိသော ကချင်တိုင်းရင်းသားများ နှစ်ချင်းခရစ်ယာန်အသင်းတော်ဖြစ်ပြီး ကချင်ပြည်နယ် မြစ်ကြီးနားမြို့တွင်ရှိသော ကချင်နှစ်ချင်း သာသနာပြုအသင်းရဲ့ မန္တလေးအသင်းခွဲဖြစ်သည်
၁၉၉၁ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ ၉ ရက်နေ့တွင် ဓမ္မဆရာ ဦးဇော်အောင်မှ စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၂၇ လမ်း နှင့် ၇၅ လမ်းထောင့်၊ စိတ္တရမဟီရပ်တွင် တည်ရှိသည်
မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီ (မဆလ) က အုပ်ချုပ်ခဲ့သဖြင့် မြန်မာ့ဆိုရှယ်လစ်လမ်းစဉ်ပါတီခေတ် ဟုလည်းခေါ်သည်
၁၉၆၂ မှ ၁၉၇၄ အတွင်း တော်လှန်ရေးကောင်စီသည် ဆိုရှယ်လစ်အသွင်ကူးပြောင်းရေးကို ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ တွင် ဆိုရှယ်လစ်စနစ်ဖြင့် စတင်အုပ်ချုပ်ခဲ့သည်
စီးပွားရေး၊ လှုမှုရေးအကြပ်အတည်းများစွာကြောင့် ၁၉၈၈ တွင် လူထူအုံကြွမှုကြီးဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ရာ မဆလအစိုးရမှာ ပြိုလဲခဲ့လေသည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၃ဝ ရက်နေ့၊ ရတနာပုံ ရေတပ် စခန်းတွင် ကျင်းပသည့် တပ်မှူးများ ညီလာခံ မှ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ၏ မူဝါဒ သဘောထား အဖြစ် "မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်" ကို ချမှတ် လိုက်သည်
ထို မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ဆိုသည်မှာ ထိုကာလ အချိန်တွင် ကမ္ဘာ၍ ကျင့်သုံးနေသည့် ကွန်မြူနစ် ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် (ကွန်မြူနစ် ကြေညာ စာတမ်း (ဝါ) ကွန်မြူနစ် ပါတီ ကြေညာ စာတမ်း ကို ကြည့်ပါ
မျိုးကို ကျင့်သုံး သည်မျိုး မဟုတ်၊ မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန် အမည်တပ်ကာ ဆိုရှယ်လစ် အရေခြုံ ထားသည့် ဂျာမနီက နာဇီ အာဏာရှင် အမျိုးသားရေး ဝါဒ မျိုးသာ ဖြစ်သည်
မြန်မာ့နည်း မြန်မာ့ဟန် ဆိုရှယ်လစ် ဝါဒ ကြေညာချက်မှာ-"တော်လှန်ရေး ကောင်စီ သည် ဤလောက၌ လူလူချင်း ခေါင်းပုံ ဖြတ်၍ မတရား အမြတ် ရှာစားသော စီးပွားရေး စနစ်ဆိုးများ တည်ရှိ နေသရွှေ့ ကာလ ပတ်လုံး လူအပေါင်းကို လူမှု ဒုက္ခများမှ လွတ်မြောက် စေလိမ့်မည်ဟု မယုံကြည်
ဤ ပြည်ထောင်စု မြန်မာ နိုင်ငံတွင် လူလူချင်း ခေါင်းပုံ ဖြတ်ခြင်း ကင်း၍ တရား မျှတမှု ရှိသော ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စနစ်ကို တည်ဆောင်နိုင်မှ သာလျှင် သာယာ ဝပြောသော လောက သစ်ကြီးသို့ ရောက်ရှိ နိုင်မည်ဟု ယုံကြည်သည်
သို့ ယုံကြည်သည့် အတိုင်း ဆိုရှယ်လစ် လောကသို့ မရောက် ရောက်အောင် ပြည်သူတို့နှင့် အတူ လက်တွဲ ချီတက် ကြမည်ဟု အလေးအနက် အဓိဋ္ဌာန် ပြုသည်
ဆိုရှယ်လစ် စီမံကိန်း များကို ဆောင်ရွက် နိုင်ရန် အတွက် တိုင်းပြည်၌ အသက် သွေးကြော ဖြစ်သော ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီး များကို နိုင်ငံပိုင် ပြုလုပ် ရမည်သာ ဖြစ်သည်
တိုင်းပြည်၏ ကုန်ထုတ် အရင်းအနှီး များကို နိုင်ငံတော် ကလည်းကောင်း၊ သမဝါယမနှင့် စုပေါင်း အဖွဲ့များ ကသော်လည်းကောင်း၊ ပိုင်ဆိုင် ရမည်
ယင်း ပိုင်ဆိုင်မှုတွင် နိုင်ငံတော် ပိုင်ဆိုင်မှုသည် ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စနစ်၏ အဓိက အခြေခံ ဖြစ်ပေသည်
နိုင်ငံတော်၏ လက်ရှိ တပ်မတော် ကိုလည်း ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စနစ်ကို ကာကွယ်မည့် အမျိုးသား တပ်မတော် အဖြစ်သို့ ချီတက် စေရမည်
လယ်ယာ စိုက်ပျိုးရေး လုပ်ငန်း များကို ခေတ်မီ တိုးတက်အောင် တဘက်မှ ဆောင်ရွက်ရင်း မိမိတိုင်းပြည်၏ အင်အားနှင့် လျော်ညီသော စက်မူ လုပ်ငန်း ကိုလည်း ထူထောင် သွားမည်
နိုင်ငံတော် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ သည် အသွင် ကူးပြောင်းရေး ကာလနှင့် လျော်ညီသော လူထု လူတန်းစား စည်းရုံးရေး လုပ်ငန်း များကို ဆောင်ရွက် သွားမည်
ထိုအတွက် သင့်လျော်သော နိုင်ငံရေး စည်းရုံးမှုကို ဖွဲ့စည်း တည်ထောင်မည်"ဟု လူပြိန်းကြိုက် စကားလုံး များနဲ့ အစဉ်အဆက် အစိုးရ များအား အတိုက်အခံ ပြုလာသည့် ကွန်မြူနစ် ယောင်ယောင်၊ ဆိုရှယ်လစ် ယောင်ယောင် ခံတွင်းပျက် နိုင်ငံရေးသမား တချို့နှင့် လက်နက်ချ အလင်းဝင် ကွန်မြူနစ် လူထွက် တချို့ကို ဖမ်းစား ခဲ့ကဲ့သို့၊ ပြည်သူ လူထု အများစု ကိုလည်း တွေဝေ သွားစေခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ဖဆပလ ထဲမှ သထုံဦးသိမ်းမောင်၊ ဆရာချယ်တို့ အုပ်စုနှင့် "ဆိုရှယ်နီ" ဟု ထိုခေတ်က အခေါ် အိုင်စီအက်စ်ဟောင်း ဦးဘငြိမ်းတို့ အုပ်စု၊ ဝိဓူရ သခင် ချစ်မောင်တို့ ဦးဆောင်သည့် ပမညတ အများစုတို့သည် "ခွေး ဂတက်က နေရ နေရ" ဆိုကာထောက်ခံ ပူးပေါင်း ခဲ့ကြသည်
အိန္ဒြိမဆယ်နိုင် လောက်အောင်ပင် သူထက်ငါ ဦးအောင် ဖျာနေရာ အလုအယက် ခင်းနေကြသည့် ထိုဆိုရှယ်နီ အုပ်စုများကို ထိုခေတ် သတင်းစာ များတွင်ဝေဖန် ရေးသား နေခဲ့ကြသည်ကို တွေ့ရသည်
၁၉၆၂ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ် ပါတီ (မဆလ)၊ The Burma Socialist Programme Party (BSPP) ကို ဖွဲ့စည်းရန် ပါတီ ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြဋ္ဌာန်းကာ၊ အမြုတေ ပါတီ အဖြစ် စတင် ဖွဲ့စည်း ခဲ့သည်
ပါတီ တည်ဆောင်ရေးမှာ အဆင့် ၂ ဆင့် ရှိသည်
ပထမ အဆင့်မှာ အသွင် ကူးပြောင်းရေး ပါတီ ပုံသ ဏ္ဍာန် ဖြစ်သည့် အမြုတေ ပုံသဏ္ဌာန် ဖြစ်သည်
အမြုတေဟု ဆိုရမည့် ပါတီ အမှုထမ်းများ စုဆောင်းခြင်း၊ လေ့ကျင့်ခြင်းနှင့် စမ်းသပ် တာဝန် ပေးခြင်း စသည့် ပါတီ တစ်ခု၏ အခြေခံ အရပ်ရပ်ကို တည်ဆောက်မည့် ပါတီ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုး ဖြစ်သည်
ထို အမြုတေ ပါတီကို ဗဟို ဦးစီး စနစ်ဖြင့် ဖွဲ့စည်း ထားသည်
ဒုတိယ အဆင့်မှာ "ပါတီ တည်ဆောက်ရေး လုပ်ငန်းများ ပြီးမြောက်၍ လက်ရှိ အမြုတေ ပါတီ ပုံသဏ္ဌာန်မှ ပြည်သူ တရပ်လုံး၏ ပါတီ ပုံသဏ္ဌာန်သို့ ကူးပြောင်း ရောက်ရှိသော အဆင့်" ဖြစ်သည်
ထိုအဆင့် ပြည်သူ့ ပါတီ အဖြစ် ဖွဲ့စည်း သည့်အခါတွင် "အများ ဆန္ဒအရ ဗဟိုက တာဝန် ယူ၍ အုပ်ချုပ်သော စနစ်" ဖြင့် အစား ထိုးမည်ဖြစ်သည်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီသည် အနာဂတ် ပါတီအား ဒီမိုကရေစီ ဗဟို ဦးစီး စနစ်ဖြင့်ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းရန် ရည်မှန်း ထားသကဲ့သို့၊ ပါတီ မှလည်း တော်လှန်ရေး ကောင်စီက ချမှတ်ထားသည့် "မြန်မာ့ ဆိုရှယ်လစ် လမ်းစဉ်" ကို မိမိ၏ လုပ်ငန်း လမ်းညွှန် အဖြစ် ခံယူပြီး ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စနစ်ကြီးပြီးမြောက် အောင်မြင်ရန် ဆောင်ရွက်ကြိုးပမ်း ရမည်ဟု ကြေညာခဲ့သည်
ပါတီ တည်ဆောက်ရေး ကာလတွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ သည်သာ အချုပ်အချာ အာဏာပိုင် အဖွဲ့ ဖြစ်သည်
ပါတီတွင်အဆင့်အတန်း တူညီသည့် ထိပ်တန်း ကော်မတီ ၃ ခု ရှိသည်
(၁) ပါတီ စည်းရုံးရေး ဗဟို ကော်မတီ၊ (၂) ပါတီ စည်းကမ်း ထိန်းသိမ်းရေး ကော်မတီနဲ့ (၃) ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စီမံကိန်း ကော်မတီတို့ ဖြစ်သည်
ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး စီမံကိန်း ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် အလုပ်သမားနှင့် စက်မှု လက်မှု ဌာန တာဝန်ခံ ("ဝန်ကြီး" အစား "ဌာန တာဝန်ခံ" ဟု ခေါ်ဝေါ် သုံးစွဲခဲ့သည်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီရဲ့ မအောင်မြင်ခဲ့သည့် ထွင်လုံး တခု ဖြစ်သည်) ဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိန်ကို ခန့်အပ် ခဲ့ပြီး၊ ထိုကော်မတီ တစ်ခု တည်း၌သာ အဖွဲ့ဝင်များအား တော်လှန်ရေး ကောင်စီဝင်များသာမက အခြား သင့်တော်သူများဖြင့် ပါဝင် ဖွဲ့စည်းခွင့် ပြုခဲ့သည်
အမြုတေ ပါတီ ကာလတွင် ပါတီဝင်များကို စစ်တပ် အတွင်းက စတင် စုဆောင်းခဲ့သည်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီ၏ အုပ်ချုပ်မှုကို ဆန့်ကျင် အံတုသည့် ကျောင်းသား များနှင့်၊ ကျောင်သားများ မှီခို အားထားသည့် တကသ၊ ဗကသ၊ ဗကသများ အဖွဲ့ချုပ်၊ စသည့် ကျောင်းသား သမဂ္ဂ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် ​​ကျောင်းသားနိုင်ငံရေး စင်မြင့် ဖြစ်သည့် သမဂ္ဂ အဆောက်အဦးကိုပါ မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး ဇတ်ခုံ ပေါ်မှအပြတ် ရှင်းထုတ်ရန် ကြိုးစားခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလ ၁၇ ရက်နေတွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ၏ (၂၂) ကြိမ်မြောက် အစည်းအဝေးမှ အတည် ပြုလိုက်သည့် မဆလ ပါတီမှ တွေးခေါ် မြှော်မြင်ရေး သဘော တရား အဖြစ် "လူနှင့် ပတ်ဝန်းကျင် တို့၏ အညမည သဘောတရား၊ The system of correlation of man and his enveronment" ကို ထုတ်ပြန် ကြေညာ ခဲ့သည်
အမြုတေ ပါတီ ဖွဲ့စည်းပြီး ၆ လကျော် ကြာမှ ပါတီ၏သဘောတရားကို ကြေညာ နိုင်ခဲ့သည်
ထိုပင်လျင်ကွန်မြူနစ်ပါတီ(ဗကပ) တောခိုရာ၌ လိုက်ပါ မသွားဘဲ မြေပေါ်တွင် ကျန်ရစ်ခဲ့သည့် ကွန်မြူနစ်ပျက် ဦးချစ်လှိုင် ("ကိုကိုမောင်" ကလောင် အမည်ဖြင့်လဲ စာရေသားခဲ့သူ) က ကောင်းနိုးရာရာ ကမ္ဘာ့ ဆိုရှယ်လစ် ကွန်မြူနစ်မှ သဘောတရား များနှင့် ဗုဒ္ဓဘာသာ တရားတော် အချို့အား အပီအပြင် ရောမွှေ သမ၍ရေးပေး လိုက်သည့် သဘောတရား ကြေညာ စာတမ်း ပင်ဖြစ်သည်
ထို မဆလ ပါတီ၏ သဘောတရား ကြေညာ စာတမ်းကို ရေးသား ပေးခဲ့သည့် ဦးချစ်လှိုင် ကိုလည်း နောင်တွင် ပါတီဗဟို နိုင်ငံရေး သင်တန်း ကျောင်းအုပ်ကြီး အဖြစ် သူကောင်း ပြုခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နိုင်ငံတွင်းရှိ ဘဏ်အားလုံးကို ပြည်သူပိုင် အမည် တပ်ပြီး စစ်တပ်က သိမ်းယူ လိုက်သည်
ဩဂုတ်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဝါဏိဇ္ဇ ပဋိပက္ခမှု အက်ဥပဒေကို ပြင်ဆင် ပြဋ္ဌာန်း လိုက်သည်
အောက်တိုဘာ ၁၉ ရက်၌ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ဥပဒေ အမှတ် - ၃၃ ကို ထုတ်ပြန်ကာ "လုပ်ငန်းများ နိုင်ငံပိုင် ပြုလုပ်ခြင်း ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်း ခဲ့သည်
ထိုဥပဒေများအရ အစိုးရမှ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့်  မည်သည့်လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှု အဘယ်လုပ်ငန်းကိုမဆို အမိန့် အာဏာဖြင့် သိမ်းယူခွင့် ရှိလာသည်
ထို့နောက်တွင် ပြည်သူ လူထု သမ္မာ အာဇီဝဖြင့် လုပ်ကိုင် စားသောက်နေသည့် ပုဂ္ဂလိက စီးပွားရေလုပ်ငန်းများနှင့် ဈေးဆိုင်များက စစ်တပ်မှ လက်နက် အားကိုးဖြင့် အတင်း အဓမ္မ လိုက်လံ သိမ်းယူ ​လေတော့သည့်
နောက်ပိုင်းတွင် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းနှင့် ဈေးဆိုင်များကိုသာမက ကောက်ပဲသီးနှံ ရောင်းဝယ်ခြင်း ကိုပါ စစ်တပ်က ချုပ်ကိုင် လာသည်
(စစ်တပ်မှ ပြည်သူပိုင် အမည်ခံပြီး သိမ်းယူခဲ့သည့် စီးပွားရေး လုပ်ငန်းများနှင့် ဈေးဆိုင်များ၏ အသေးစိတ် စာရင်းကို "ပြည်သူပိုင်သိမ်းခဲ့မှု မှတ်တမ်း" တွင် ကြည့်ပါ
ထိုကဲ့သို့ စစ်တပ်က သိမ်းယူခဲ့တဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်း များကိုဗိုလ်မှူးကြီး သန်းစိန် ဥက္ကဋ္ဌ တာဝန် ယူထားသည့်ဆိုရှယ်လစ် စီးပွားရေး တည်ဆောက်မှု ကော်မတီက ကြီးကြပ်ခဲ့သည်
ဒီ ဗိုလ်မှူကြီး သန်းစိန်သည် မည်မျှယုတ်ညံ့ မိုက်ရိုင်း သနည်းဆိုလျှင်၊ ၁၉၆၄ မတ် ၂၂ ရက်နေ့တွင် စစ်တပ်က သိမ်းယူ ခဲ့သည့် တိုင်းရင်းသား စီးပွားရေး လုပ်ငန်း ပိုင်ရှင် များအားခေါ်ယူ တွေ့ဆုံပြီး "အရင်းရှင် ကြီးများသည် အစိုးရ ပြုတ်ကျ လျင်ပြီးရော ၎င်းတို့ စည်းစိမ်ကို အပြုတ်ခံကာ လုပ်ဆောင် ကြသည်
သို့ရာတွင် အစိုးရမှာ ပြုတ်မသွားဘဲ တိုးတက်လျက် ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသော အခါ မျက်ရည် ကျပြီး ဒုက္ခ ရောက်ကုန် ကြသည် မဟုတ်လား" ဟု မောက်မောက်မာမာ ပြောဆို ခဲ့သည်
ဤသို့ပင် လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ပြည်တွင်း စစ်မီး တောက်လောင် ခဲ့ရသော်လည်း ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီနှင့် ဈေးကွက် စီးပွားရေး အသီးအပွင့်ကို ခံစား ခဲ့ရ၍ အရှေ့တောင် အာရှတွင် စီးပွားရေး အလားအလာ အရှိဆုံး ပတ်ဝန်းကျင် အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံများက တလေးတစား အလေးထား ခဲ့ရသည့် မြန်မာ့ စီးပွားရေးသည် စစ်တပ်က ပြည်သူပိုင် အမည်ခံကာ သိမ်းပိုက် ခဲ့ပြီးနောက် ဦးဆောင်သူ စစ်တပ် အရာရှိများ၏ အကျင့်ပျက် လာဘ်စားမှု၊ စီးပွားရေး နားလည် တတ်ကျွမ်းမှု မရှိမှုနဲ့ အလွဲလွဲ အချော်ချော် စီမံ ခန့်ခွဲမှု များကြောင့်၊ဦးဆောင်သူစစ်တပ် အရာရှိများနှင့် လက်နက်ချ ကွန်မြူနစ် တချို့အပါအဝင် ခံတွင်းပျက် နိုင်ငံရေး သမား တချို့ အတွက် စူဖြိုး ဝမ်းဝ ခါးလှ ခဲ့သော်လည်း တိုင်းရင်းသား ပြည်သူ လူထု တရပ်လုံးမှာမူ အလဲလဲ အမွဲမွဲနဲ့ ဝမ်းခေါင်ခေါင် ဖြစ်ခဲ့ရသည်
ထိုအချိန်က အရှေ့တောင် အာရှတွင်စာတတ်မှု အမြင့်မားဆုံးဟုဆိုသည့် မြန်မာ နိုင်ငံသည် သူတောင်းစား နိုင်ငံ (LDC, Least Development Country) စာရင်း ဝင်ခဲ့ရ ပါတော့သည်
("အခွင့်အလမ်းများနှင့် မျှော်လင့် မထားသော အန္တရာယ်များ" စာအုပ်ကို ကြည့်ပါ
နောက်ပိုင်း (၁၉၆၅) တွင် သူ့အားဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်း ခဲ့သည်
လစ်လပ် သွားသည့် ဒု-ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် (ကြည်း) နေရာကို ဗိုလ်မှူးချုပ် စန်းယုအား ခန့်အပ် ခဲ့သည်
ဤသည်မှာပထမဆုံး တော်လှန်ရေး ကောင်စီ စစ်တပ် အတွင်း အကွဲအပြဲ ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့တွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်း ချမ်းသာခွင့် အမိန့်ကို ထုတ်ပြန်ပြီး အကျဉ်းထောင် အသီးသီး၌ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင် ထားသည့် နိုင်ငံရေး သမားများ၊ နှစ်ကျန် လကျန် ရာဇဝတ် အကျဉ်းသား များကို လွှတ်ပေးကာ ထောင် ခါခဲ့သည်
ထိုလွတ်ငြိမ်း ချမ်းသာခွင့် အမိန့်အရ အကျဉ်းသားပေါင်း ၁၂,၀၀ဝ ခန့် လွတ်မြောက် ခဲ့ပြီး ဗကပ ဗဟို ကော်မတီဝင် ဆရာ ရာဂျန်နှင့် ဗိုလ်မှူး ချစ်ကောင်း၊ ထောင်နှစ်ရှည် ကျခံ နေသည့် အလံနီ ပါတီက သခင် ဖေဋ္ဌေး တို့ပါ လွတ်မြောက် လာခဲ့သည်
ထိုနောက် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က ထောင်စည်းကမ်း များကို ပြုပြင် လိုက်၏
ယခင်ကကဲ့သို့ ပထမတန်း၊ ဒုတိယတန်း ဆိုသည့် အထူးတန်းများ မထားတော့ပဲ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသားများနှင့် ရာဇဝတ် အကျဉ်းသား များအား တန်းတူထား ဆက်ဆံ ပြီး၊ "ရဲဘက် စခန်း" များ ကိုလည်း စတင် ဖွင့်လှစ် ခဲ့သည်
ထို လွတ်ငြိမ်း ချမ်းသာခွင့် အမိန့် ထုတ်ပြန် လိုက်သောကြောင့် တောတွင်း လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်းများကြားတွင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီပေါ် ထားရမည့် သဘောထားများ ကွဲလွဲ လာပြီး အဖွဲ့အတွင်း ပြိုကွဲမှုများ ဖြစ်လာသည်
ဗိုလ်သာဂဒိုး၊ စစ်ဦးစီးမှူး ဗိုလ်မှူး ခင်ဇော်၊ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ရဲထွဋ်၊ ဗိုလ်စိန်တင်၊ ဗိုလ်ရဲမောင် စသည့် ဗကပ ထိပ်တန်း စစ်ရေး ခေါင်းဆောင် များနှင့် တပ်ဖွဲ့ဝင် အမြောက်အမြား လက်နက်ချ ဝင်ရောက် လာခဲ့သကဲ့သို့၊ ကေအဲန်ယူ အဖွဲ့က ခေါင်းဆောင် တချို့လည်း လက်နက် ချလာသည် ကိုတွေ့ရသည်
ထို့ကြောင့် လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အင်အားစု များအလွန်ပင် ချိ့နဲ့ အားနည်း သွားခဲ့ရပြီး တော်လှန်ရေး ကောင်စီ အဖို့ ဝါဒ ဖြန့်ချိရေး ဘက်တွင် အရေးသာ လာခဲ့တော့သည်
ထိုနှစ် ဇွန်လ ၁၁ ရက်နေ့တွင် တောတွင်း လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်း အားလုံးကို တော်လှန်ရေး ကောင်စီ နှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက် လာရောက် ဆွေးနွေးကြရန် ဖိတ်ခေါ်လိုက်သည်
တဆက်တည်း လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်း အားလုံးကို ဖမ်းဆီးနိုင်ရန် ဆုငွေ ထုတ်ထားသည်များကိုလည်း ရုပ်သိမ်း ခဲ့သည်
တောတွင်း လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အင်အားစု များကလည်း တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ကြေညာချက်ကို ဝမ်းမြောက် ဝမ်းသာ ကြိုဆို ခဲ့ကြပြီး၊ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗကပ၊ နစ်ဖြူ)၊ ကွန်မြုနစ် ပါတီ (ဗမာပြည်) (အလံနီ)၊ စောဟံသာမွှေး ဦးဆောင်သည့် ကရင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ၊ ကေအဲန်ယူနဲ့ ကေအဲန်ဒီအို၊ မွန်ပြည်သစ် ပါတီ၊ ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီ၊ ရှမ်းပြည် လွတ်လပ်ရေး တပ်ပေါင်းစုနှင့် ရှမ်းပြည် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော်၊ ကချင် လွတ်လပ်ရေး ကောင်စီ၊ ပြည်သူ့ မျိုးချစ် ပါတီ (ရခိုင်ပြည်)၊ ရခိုင်ပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ၊ ကျော်ဇံရွှေး ဦးဆောင်သည့် ရခိုင် အလံနီ အုပ်စုများသည် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ နှင့်ပါတီ တဖွဲ့ချင်း အနေနှင့် သုံးပါတီ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ (ကေအဲန်ယူပါတီ၊ မွန်ပြည်သစ် ပါတီနဲ့ ကရင်နီ အမျိုးသား တိုးတက်ရေး ပါတီ)နှင့် အမျိုးသား ဒီမိုကရေစီ ညီညွတ်ရေး တပ်ပေါင်းစု၊ မဒညတ (ဗကပနဲ့ ကရင်၊ မွန်၊ ကရင်နီ စတဲ့ တိုင်းရင်းသား လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့တွေနဲ့ ပေါင်းဖွဲ့ ထားတဲ့ တပ်ပေါင်းစု) စသည့် တပ်ပေါင်းစုများ အနေနဲ့ပါ ငြိမ်းချမ်းရေး အတွက် ဆွေးနွေး ခဲ့ကြသည်
ငြိမ်းချမ်းရေးကို လိုလားသည့် ပြည်သူ လူထုများ ကလည်း ငြိမ်းချမ်းရေး ကြိုဆိုမှု ကော်မတီများ ဖွဲ့ပြီး ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးရန် ရောက်လာ ကြသည့် တောတွင်း လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်းက ကိုယ်စားလှယ်များကို သောင်းသောင်းဖြဖြ ကြိုဆို ခဲ့ကြတဲ့ အပြင်၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲများ အောင်မြင်ရေး အတွက် ၆ ခရိုင် (ရန်ကုန်၊ အင်းစိန်၊ သာယာဝတီ၊ ပဲခူး၊ ဟံသာဝတီနဲ့ မအူပင်) ငြိမ်းချမ်းရေး ဆန္ဒပြပွဲများ အုန်းအုန်းကျက်ကျက် ဆင်နွှဲခဲ့ပြီး၊ ဖိအားပေး ထောက်ခံပွဲများပါ ပြုလုပ် ခဲ့ကြသည်
ဇူလိုင် ၂၆ တွင် အစိုးရမှ နိုင်ငံတကာကို ပြည်တွင်း ဖြန့်ချိရာတွင်ထိန်းချုပ် ကြီးကြပ်နိုင်ရန် News Agency Burma ကို တည်ထောင် လိုက်သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၉ ရက်နေ့မှာ မဆပလ ခေါင်းဆောင်များ ဖြစ်သည့် ဦးဘဆွေ၊ ဦးကျော်ငြိမ်း၊ ဗိုလ်ကြာညွန့် (ပဲခူး)၊ ဗိုလ်မှူး ထွန်းတင်၊ ဦးကြီးချိုင်၊ ပထစ ခေါင်းဆောင်တွေ များဖြစ်သည့် ဗိုလ်မင်းခေါင် (ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင်)၊ ဦးဝင်း၊ ဦးချမ်းသာ၊ ဦးချန်ထွန်းနဲ့ အင်းစိန် အမတ် ဦးချာလီတို့ အပြင်၊ နေရှင်း သတင်းစာတိုက် ပိုင်ရှင် အယ်ဒီတာချုပ် ဦးလောရုံ စသည့် ပဂ္ဂိုလ်များအား ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း လိုက်သည်
စောဟံသာမွှေး ဦးဆောင်တဲ့ ကရင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ နဲ့သဘော တူညီချက် ရခဲ့တာမှ အပ အခြား လက်နက်ကိုင် အဖွဲ့အစည်း တွေနဲ့တော့ ဘာသဘောတူ ညီချက်မှ မရခဲ့ဘဲ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲ တွေကို နိုဝင်ဘာ လထဲမှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ရပ်ဆိုင်း လိုက်တယ်
နိုဝင်ဘာလ ၁၅ ရက်နေ့ ညနေပိုင်းမှာ ပမညတ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးဘငြိမ်း၊ ဗိုလ်မြသွေး၊ နေရှင်း သတင်းစာ လက်ထောက် အယ်ဒီတာ ဦးလှထွေး၊ ပြည်သူ့ ကဗျာ ဆရာများ အဖွဲ့ချုပ် ဥက္ကဋ္ဌ ဒေါင်းနွယ်ဆွေနဲ့ ပြည်သူ့ ကော်မတီ ဥက္ကဋ္ဌ ဦးလှဖေ (သထုံ) တို့ကို ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခံရတယ်
ကျောင်းသား တွေကလည်း ငြိမ်းချမ်းရေးကို ထောက်ခံတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေ ဆန္ဒပြပွဲ တွေကို ကျောင်းဝင်းတွေ ထဲမှာ လုပ်ဆောင် လာတာကြောင့်၊ ၁၉၆၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့က စပြီး ရန်ကုန် တက္ကသိုလ်၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ်၊ မော်လမြိုင်နဲ့ ပုသိမ် ကောလိပ် တို့ကို အကန့်အသတ် မရှိ ပိတ်လိုက်တယ်
အဲဒီ နောက်မှာတော့ ငြိမ်းချမ်းရေး ဆွေးနွေးပွဲတွေ ကျင်းပ နေစဉ် အတွင်း ထောက်ခံတဲ့ ဆန္ဒပြပွဲ တွေမှာ တက်တက့်က့က ပါဝင် လှုပ်ရှား ခဲ့ကြတဲ့ အစိုးရ အမှုထမ်း အရာထမ်းတွေ၊ ကျောင်းသားတွေ၊ နိုင်ငံရေး သမားတွေ၊ ရဟန်း သံဃာ တွေကို ဖမ်းပွဲကြီးတွေ ဆင်နွဲတော့ တာပါပဲ
စုစုပေါင်း နိုင်ငံရေးသမားနဲ့ တက့်က လှုပ်ရှားသူ စုစုပေါင်း ၁,၂၀ဝ လောက်ကို ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ခဲ့တယ်
၁၉၆၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့မှာ "အမျိုးသား စည်းလုံး ညီညွှတ်မှု ကာကွယ်ရေး ဥပဒေ" ကို ပြဋ္ဌာန်းကာ၊ မဆလ ပါတီ မှအပ အခြား နိုင်ငံရေး ပါတီ တွေနဲ့ အသင်းအဖွဲ့ အားလုံးကို ဖျက်သိမ်း ခိုင်းခဲ့တယ်
အဲဒီ ပါတီ တွေနဲ့ အသင်းအဖွဲ့ တွေပိုင် ဥစ္စာ ပစ္စည်း အားလုံး ကိုလည်း သိမ်းယူ လိုက်တယ်
တပါတီ အာဏာရှင် စနစ် ပီပီပြင်ပြင် ဖြစ်လာဖို့ အရေးကြီးဆုံး ခြေလှမ်း တလှမ်း လှမ်းလိုက် နိုင်တာ ဖြစ်တယ်
မြန်မာ ပြည်မထဲမှာ နိုင်ငံရေး အရ အတိုက်အခံပြု လှုပ်ရှားနေမှု တွေကို အခြေအနေ အတိုင်းအတာ တခု အထိ တည်ငြိမ် သွားအောင် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က လုပ်နိုင် လိုက်တယ်
ဒီနောက် မေလထဲမှာ ပြည်သူ လူထုတွေ လက်ထဲမှာ လှယ်လည် သုံးစွဲနေတဲ့ ကျပ် ၁၀ဝ တန်နဲ့ ကျပ် ၅ဝ တန် ငွေစက္ကူ တွေကို တရား မဝင်ကြောင်း ကြေညာပြီး တနိုင်ငံလုံးရှိ တိုင်းရင်းသား ပြည်သူ လူထု လက်ထဲက ငွေတွေကို အေးဓပြ တိုက်ယူ လိုက်တယ်
လက်နက်ကိုင် တော်လှန်ရေး အဖွဲ့အစည်း မရှိတဲ့ တိုင်းရင်းသား လူမျိုးရယ်လို့ မရှိလောက် အောင်ကို နယ်စပ် ဒေသတွေမှာ တိုင်းရင်းသား တော်လှန် ပုန်ကန်မှုတွေ ဖြစ်ပွား ခဲ့ရတယ်
၁၉၆၅ ခု၊ မတ်လ ထဲမှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က ရန်ကုန်မြို့မှာ ဗုဒ္ဓဘာသာ ညီလာခံ ခေါ်ယူလိုက်ပြီး၊ ဘာသာရေးနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ပြုပြင် ပြောင်းလဲမှုတွေ ပြုလုပ်ဖို့ ကြိုးစား ခဲ့တယ်
နိုင်ငံရေး လုပ်တဲ့ ဘာသာရေး အဖွဲ့အစည်း မရှိစေဖို့ ရည်ရွယ် လုပ်ဆောင် ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်
ဒါပေမဲ့ ဒေသခံ လူထုတွေ ကြည်ညို ကိုးကွယ်တဲ့ ဆရာတော်ကြီး အချို့က ဒါကို ကန့်ကွက် ခဲ့ကြတယ်
ဒါကြောင့် တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က သာသနာ သန့်ရှင်းလို့ အမည် တပ်ပြီး သျှင်ဥက္ကဋ္ဌ အပါအဝင် ရန်ကုန်နဲ့ မန္တလေးက ရဟန်း သံဃာတွေကို လူဝတ် လဲစေခြင်း၊ ဖမ်းဆီး ထောင်ချ တာတွေကို ပြုလုပ်ခဲ့တဲ့ သံဃာ့ အရေးအခင်း ဖြစ်ပွားခဲ့တယ်
ပြည်သူပိုင် အမည်ခံပြီး စစ်တပ်က မြန်မာ နိုင်ငံသား တွေနဲ့ နိုင်ငံခြားသားပိုင် စီးပွား လုပ်ငန်း တွေကို ဆက်လက် သိမ်းယူ နေမှုနဲ့ မြန်မာ နိုင်ငံအတွင်းမှာ မှီတင်း နေထိုင် နေကြတဲ့ အိန္ဒိယ နိုင်ငံသား တွေအပေါ် ဖိနှိပ် ချုပ်ချယ် လာမှု တွေကြောင့် အဲဒီနှစ် ဇူလိုင်လ ထဲမှာ အိန္ဒိယနဲ့ ပါကစ္စတန် နိုင်ငံသား တသိန်းကျော် သူတို့ နိုင်ငံတွေဆီ ပြန်ပို့ တာတွေ၊ ထွက်ပြေး ရတာတွေ ၁၉၆၅ ခု ထဲမှာ ဖြစ်ပွား ခဲ့ရတယ်
ဒီ ၁၉၆၅ ခုနှစ် ထဲမှာပဲ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က သီးစား စနစ်ကို ဖျက်သိမ်းပြီး၊ ကျေးရွာ လယ်ယာမြေ ကော်မတီကို လယ်မြေ အသုံးပြုရေး အာဏာကို အပြီးအပိုင် ပေးအပ် လိုက်တယ်
နောက်မှာတော့ ဒီအာဏာကို ဒေသ ပြည်သူ့ ကောင်စီက ပိုင်ဆိုင် လာတယ်
လယ်ယာ ထွက်ကုန် ရောင်းဝယ်ရေးကို အစိုးရက ချုပ်ကိုင် လာခဲ့တယ်
ဈေးနှုန်း ကိုလည်း ဈေးကွက်က မသတ်မှတ် စေဘဲ အစိုးရက သတ်မှတ် ပေးလာတယ်
လယ်ယာမြေ အတွက် လိုအပ်တဲ့ ပစ္စည်းတွေ (ဓာတ်မြေ ဩဇာ၊ ပိုးသတ်ဆေး စတဲ့) ကိုလည်း အစိုးရ ကပဲ တင်သွင်း ရောင်းချ ပေးလာတယ်
စားသောက်ကုန် ပစ္စည်း၊ အသုံးအဆောင် ပစ္စည်း တွေကိုလည်း ပြည်သူ့ ဆိုင်တွေက တဆင့် ခွဲတမ်း စနစ်နဲ့ ရောင်းချ ပေးခဲ့တယ်
၁၉၆၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ထဲမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ၂ ဦး ဖြစ်တဲ့ ဦးနုနဲ့ ဦးဘဆွေ တို့ ၂ ဦးကို ပြန်လွှတ် ပေးခဲ့တယ်
၁၉၆၇ အောက်တိုဘာလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ သမ္မတကြီး မန်းဝင်းမောင်ကို ပြန်လည် လွှတ်ပေးခဲ့တယ်
၁၉၆၇ ခု အတွင်း ရခိုင် ပြည်နယ် စစ်တွေမှာ လူထုက စားစရာ မရှိတော့လို့ ဆန္ဒတွေပြ၊ အစိုးရ ဆန် ဂိုထောင် တွေကို ဝင်လုတဲ့ "စစ်တွေ ဆန် ပြဿနာ"နဲ့ မော်စီတုန်း တံဆိပ်ကို တရုတ် ကျောင်းသားလေးတွေ ရင်ဘတ်မှာ တပ်ကြတဲ့ ပြဿနာ ကနေ တရုတ်နဲ့ ဗမာ လူမျိုးရေး အဓိက ရုဏ်းတွေ အထိ ဖြစ်လာရတဲ့ "တရုတ် - ဗမာ အရေးအခင်း" တွေ ဖြစ်ပွား ခဲ့တယ်
ရခိုင် ဆန် ပြဿနာမှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က စားစရာ မရှိ ငတ်ပြတ်လို့ ဒုက္ခ သုက္ခ ရောက်နေတဲ့ ရခိုင် ပြည်သူ လူထုကို စစ်တပ်နဲ့ ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ်ပြီး သွေးထွက် သံယို အကြမ်းပတမ်း နှိမ်နင်းခဲ့တယ်
၁၉၆၇ ခုနှစ် အတွင်း တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ရဲ့ အုပ်ချုပ် နေမှုကို နိုင်ငံရေး အရ၊ စည်းရုံးရေး အရ၊ စစ်ရေး အရ ဩဇာ ကြီးကြီးမားမားနဲ့ ခြိမ်းခြောက် တော်လှန်နေတဲ့ ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗကပ) အတွင်းမှာ တရုပ်ပြည်က "ယဉ်ကျေးမှု တော်လှန်ရေး" ကူးစက် လာပြီး၊ ဇွန်လ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ကွန်မြူနစ် ပါတီ ထူထောင်ရာမှာ အစကဦး ကတည်းက ပါဝင်ခဲ့တဲ့ ပေါ်လစ်ဗြူရို အဖွဲ့ဝင် ရဲဘော် ဘတင် (ခ) ဂိုရှယ်နဲ့ ဗဟို ကော်မတီ အတွင်းရေးမှူး ရဲဘော် ဌေး တို့ကို "စိန် - ပိန် ဂိုဏ်း" အဖြစ် ပါတီက စွဲချက်တင် စစ်ဆေးခဲ့ပြီး သေဒဏ် ပေးခဲ့တယ်
ဒီနောက် မှာတော့ အသေမသတ်တဲ့ "ဖြုတ် - ထုတ် - သတ်" ပါတီတွင်း သွေးချောင်း စီးမှုတွေ ဖြစ်ပွား ခဲ့ရတယ်
ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ရန်အောင် လည်း သတ်ခံရတဲ့ ထဲမှာ ပါသွား ရှာတယ်
ထို့အတူ ပါတီ ခေါင်းဆောင် တွေနဲ့ ပါတီဝင် အများအပြားလည်း လက်နက်ချကာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ နဲ့ မဆလမှာ ပါဝင် ပူးပေါင်း လာကြတယ်
၁၉၆၈ ဧပြီလ ၁၆ ရက်နေ့ ပဲခူး - သယာဝတီ နယ်စပ်မှာ စစ်တပ်က ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗကပ) ဌာနချုပ် စခန်းကို ဝင်တိုက်ရာမှာ စစ်ဦးစီးမှူး ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ဇေယျ ကျဆုံး ခဲ့ရတယ်
စက်တင်ဘာလ ၂၈ ရက်နေ့မှာ ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌ သခင် သန်းထွန်း ကိုယ်တိုင် သူရဲ့ ကိုယ်ရံတော် မောင်မြရဲ့ လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်မှုကို ခံခဲ့ရပြီး ကျဆုံးခဲ့တယ်
၁၉၇၅ မှာ ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ အတွင်းရေးမှူး ဆက်လက် တာဝန် ယူနေတဲ့ သခင် ဇင်နဲ့ သခင် ချစ်တို့ ကျဆုံး ခဲ့ရတယ်
ပါတီတွင်း ဖြုတ်ထုတ် သတ်ပွဲတွေ၊ ပါတီ ခေါင်းဆောင် အများအပြား တိုက်ပွဲမှာ ကျဆုံး ရမှုတွေ၊ ပါတီ ခေါင်းဆောင် အတော်များများနဲ့ ပါတီဝင်တွေ အမြောက်အမြား လက်နက်ချမှု တွေကြောင့် ဗမာပြည် ကွန်မြူနစ် ပါတီ (ဗကပ) လည်း ယိုင်နဲ့ သွားခဲ့ရပြီး ပဲခူး ရိုးမ အပါအဝင် မြန်မာပြည် အလယ်ပိုင်းက နယ်မြေ အားလုံးကို လက်လွတ် ဆုံးရှုံး လိုက်ရတယ်
ဒီနောက်မှာတော့ သခင် ဗသိန်းတင် (ယခု ကွယ်လွန်) ဦးဆောင်တဲ့ ဗဟို ကော်မတီကို ပြန်လည် ဖွဲ့စည်းကာ မြန်မာပြည် အရှေ့မြောက် တရုတ်ပြည် နယ်စပ် မှာသာ အခြေပြု လှုပ်ရှား နိုင်တော့တဲ့ အခြေအနေထိ ဆိုးရွား သွားခဲ့တယ်
၁၉၆၈ ခုနှစ် ထဲမှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု အပါအဝင် နိုင်ငံရေးသမားနဲ့ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင် ၃၃ ဦး ပါဝင်တဲ့ "ယာယီ အမျိုးသား ညီညွတ်ရေး အကြံပေး အဖွဲ့" ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်
ဒီ ၃၃ ဦး အကြံပေး အဖွဲ့ရဲ့ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် နိုင်ငံတော် သမ္မတကြီးဟောင်း မန်းဝင်းမောင်ကို တာဝန် ပေးခဲ့တယ်
ဇွန်လ ၁ ရက်နေ့မှာ ၃၃ ဦး အကြံပေး အဖွဲ့က တော်လှန်ရေး ကောင်စီ ထံကို အစီရင်ခံစာ တင်သွင်းခဲ့တယ်
ဒီ အစီရင်ခံစာမှာ စစ်အစိုးရကို တပ်မတော် အရာရှိတွေ၊ ပြည်သူတွေ၊ နိုင်ငံရေး သမားဟောင်း တွေနဲ့ တိုင်းရင်းသား ခေါင်းဆောင်တွေ ပါဝင်တဲ့ အမျိုးသား အစိုးရ အဖြစ် ပြောင်းလဲ ဖွဲ့စည်းရန်၊ ဗဟိုက ချုပ်ကိုင်တဲ့ စီးပွားရေး ပုံစံ ရပ်စဲရန်၊ ဒီမိုကရေစီနဲ့ တိုင်းရင်းသား အခွင့်အရေး တွေကို ပြန်လည် ဖော်ထုတ်ရန် တင်ပြခဲ့တယ်
ဝန်ကြီးချုပ်ဟောင်း ဦးနု အပါအဝင် အကြံပေး အဖွဲ့ဝင် ၂၂ ဦးက ပါတီစုံ ဒီမိုကရေစီ စနစ်ကို ပြန်လည် အသက် သွင်းလိုပြီး၊ ကျန် အဖွဲ့ဝင် ၁၁ ဦးက ဆိုရှယ်လစ် တပါတီ စနစ်ကို ထောက်ခံ ခဲ့ကြတယ်
၁၉၆၉ ခု ဖေဖော်ဝါရီလ ၁၂ ရက်နေ့မှာ မြန်မာပြည်အနှံ့ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်း ထားတဲ့ နိုင်ငံရေး သမားတွေကို ကိုကိုးကျွန်း ပို့ကာ ကိုယ်ထူ ကိုယ်ထ စနစ်နဲ့ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင့်တဲ့ စီမံကိန်းကို စတင် အကောင်အထည် ဖော်ခဲ့တယ်
ကိုယ်ထူ ကိုယ်ထ စနစ် ဆိုတာ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တွေကို လူသူ အဆက်အသွယ် အရောက်အပေါက် မရှိတဲ့ တကျွန်းကို ပို့၊ ကိုယ်ဖာသာ စားစရာ သောက်စရာ ဖန်တီး လုပ်ကိုင် စေပြီး လူထုနဲ့ အဆက် ဖြတ်ကာ လူမသိ သူမသိ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင် ထားမဲ့ "ကိုယ်ထူ ကိုယ်ထ စီမံကိန်း" ဖြစ်တယ်
ဒါပေမဲ့ ခံယူချက် ပြင်းထန် ခိုင်မြဲတဲ့ နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တွေဟာ စုပေါင်းပြီး တညီတညာတည်း ရဲဘော် ၈ ယောက် ကျဆုံး ခဲ့ရတဲ့ ၅၃ ရက် အစာငတ်ခံ ဆန္ဒပြပွဲကြီး ဆင်နွှဲပြီး မဆလရဲ့ ကိုယ်စရိတ် ကိုယ်ရှာ စားပြီး တကျွန်းမှာ ချုပ်နှောင် ထားမဲ့ "ကိုယ်ထူ ကိုယ်ထ စီမံကိန်း" ကို ရိုက်ချိုး တွန်းလှန် နိုင်ခဲ့ကြလို၊ တကျွန်း ရောက်ပြီး ၃ နှစ် နီးပါး အကြာမှာ ဒီ ကိုကိုးကျွန်း စီမံကိန်းကို ဖျက်သိမ်းပြီး နိုင်ငံရေး အကျဉ်းသား တွေကို ပြည်မ ပြန်ပို့ ပေးခဲ့ရတယ်
(တိုက်ပွဲဝင် ရဲဘော် တဦး ရေးတဲ့ "စစ်အုပ်စု သက်တမ်း ရှည်နေ သရွေ့" စာအုပ်မှာ ဒီအကြောင်း အပြည့်အစုံ ဖတ်နိုင် ပါတယ်
၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂၈ ရက်နေ့မှာ ဖဆပလ ခေါင်းဆောင် ဦးကျော်ငြိမ်း၊ တရားရေး ဝန်ကြီး ဦးမြင့်သိန်းနဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း အောင်ကြီးတို့ အပါအဝင် လူပေါင်း ၁၂၇ ဦး ပြန်လွှတ် ပေးလိုက်ကြောင်း တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က ကြေညာခဲ့တယ်
ဇူလိုင်လ ၁၉ ရက်နေ့မှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ အစိုးရ အဖွဲ့တွင်းမှာ ပါဝင်တဲ့ တဦးတည်းသော အရပ်သား ဖြစ်တဲ့ နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး ဦးသီဟန် နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး၊ ဗိုလ်မှူးကြီး မောင်လွင်ကို နိုင်ငံခြားရေး ဝန်ကြီး အဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့တယ်
၁၉၆၉ ခုနှစ်၊ ဧပြီ လထဲမှာ အရေးပေါ် ဆေးကုသရန်နဲ့ ဗုဒ္ဓဂါယာမှာ ဘုရားဖူး ထွက်ရန် ဦးနုနဲ့ မိသားစုဟာ အိန္ဒိယကို ထွက်ခွာ လာခဲ့ကြတယ်
အိန္ဒိယ မထွက်မီ လအနည်းငယ် အလိုက ဦးနုဟာ မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်ကို ဘာသာရေး လုပ်ငန်းတွေ လှယ်လည် ဆောင်ရွက်ရင်း သူ့ အပေါ် လူထုရဲ့ ထောက်ခံ အားပေးမှု အတိမ်အနက်ကို စမ်းသပ် ခဲ့သေးတယ်
ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ပါတီ (PDP) မှာ ဦးနု - ဥက္ကဋ္ဌ၊ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လကျ်ာ - ဒုဥက္ကဋ္ဌ၊ ဦးလောရုံ - အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး၊ ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးသွင် - တွဲဖက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး၊ လေတပ် ဦးစီးချုပ်နဲ့ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း တော်မီကလစ် - နိုင်ငံခြားရေးနဲ့ ဘဏ္ဍာရေး၊ ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း စောကြာဒိုး - စစ်ဦးစီးချုပ်၊ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်ရန်နိုင် - ဒုစစ်ဦးစီးချုပ်၊ ဦးဇာလီမော် - တရားရေး တို့ ပါဝင်တယ်
လက်နက်ကိုင် တပ်အဖြစ် ပြည်ချစ် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် (Partriotic Liberation Army, PLA) စစ်တိုင်း ၂ တိုင်း ခွဲပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်
ပီဒီပီ ပါတီ လူငယ် ဌာန အဖြစ် ပြည်ချစ် လူငယ် တပ်ပေါင်းစု (Partriotic Youth Front, PYF) ကို ဦးတင်မောင်ဝင်း ခေါင်းဆောင်ပြီး ဖွဲ့စည်းခဲ့တယ်
နောက်ပိုင်းမှာ ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်မှူး အောင်ပါ ပီဒီပီမှာ ပူးပေါင်း ပါဝင်ခဲ့တယ်
နောက်ပိုင်း ပီဒီပီ ပါတီတွင်းမှာ အုပ်စုဖွဲ့ အားပြိုင်မှုတွေ ဖြစ်ပွား ခဲ့သလို၊ မွန်နဲ့ ကရင် အဖွဲ့တွေ ကလည်း ခွဲထွက်လိုက ခွဲထွက်ခွင့်ကို သဘောတူရန် ဖိအား ပေးလာ တာကြောင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလမှာ ဦးနုဟာ ပီဒီပီက နုတ်ထွက်ပြီး အိန္ဒိယ နိုင်ငံမှာ သွားရောက် အခြေချ နေထိုင်ခဲ့တယ်
ပီဒီပီကို ရဲဘော် သုံးကျိပ်ဝင် ဗိုလ်လကျ်ာ က ဆက်လက် ဦးဆောင်မှု ပေးခဲ့ သော်လည်း နောက်ပိုင်းမှာ ပီဒီပီ အတွင်း စည်းလုံး ညီညွတ်မှု ပိုမို ပြိုကွဲ လာသလို၊ ကရင် လက်နက်ကိုင် တွေနဲ့ အချင်းချင်း ဖြစ်ပွားခဲ့ရတဲ့ တိုက်ပွဲ တခုမှာ ဗိုလ်လကျ်ာ ကျဆုံး သွားခဲ့တယ်
ဒီနောက် ၁၉၈ဝ ခုနှစ်မှာ ထုတ်ပြန်ခဲ့တဲ့ မဆလ ပါတီရဲ့ အထွေထွေ လွတ်ငြိမ်းခွင့် အမိန့်နဲ့ ကျန်ရှိနေတဲ့ ပီဒီပီ တပ်ဖွဲ့ အားလုံး နီးပါး လက်နက်ချပြီး မြန်မာပြည်ထဲကို ပြန်ဝင် ခဲ့ကြသလို၊ ခေါင်းဆောင် တချို့ အနောက်နိုင်ငံ တချို့မှာ နိုင်ငံရေး ခိုလှုံခွင့် တောင်းခံပြီး အဲဒီ နိုင်ငံတွေကို သွားရောက် အခြေချ နေထိုင် ကြတာကြောင့် ပီဒီပီ ပါတီနဲ့ လက်နက်ကိုင် တပ်ဖွဲ့တို့ ပျက်သုဉ်း သွားခဲ့ရ တော့တယ်
၁၉၈ဝ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင် လထဲမှာ အိန္ဒိယမှာ ခိုလှုံ နေထိုင် နေတဲ့ ဝန်ကြီးဟောင်း ဦးနု အား မြန်မာပြည်ကို ပြန်လာခွင့် ပြုခဲ့တယ်
ပီဒီပီ ပါတီ ပျက်သုဉ်း ခဲ့ရမှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပါတီ ဗဟို ကော်မတီဝင် တဦး ဖြစ်ရော၊ ပြည်ချစ် လွတ်မြောက်ရေး တပ်မတော် အထူး တပ်ရင်း (၁) တပ်ရင်းမှူး အဖြစ် ပီဒီပီ ပျက်သုဉ်းတဲ့ အထိ တာဝန် ယူခဲ့သူ ဦးတင်မောင်ဝင်း က သူ့ရဲ့ ကိုယ်ရေး အတ္ထုပ္ပတ္တိ ဖြစ်တဲ့ "နိုင်ငံရေး သမားနှင့် နိုင်ငံရေး" စာအုပ်မှာ အခုလို သုံးသပ် ခဲ့ပါတယ်
"ပါလီမန် ဒီမိုကရေစီ ပါတီ သန္ဓေ စတင် တည်လာပုံကို ဥပမာ ပြု၍ ပြောရမည် ဆိုလျှင် တဦးချင်း ကောင်းသော ဘောလုံးသမားများကို အဖွဲ့ အသီးသီးမှ ခေါ်ယူ၍ စုပေါင်း ဖွဲ့စည်းထားသော ဘောလုံးအသင်း တသင်းနှင့် တူလှပါသည်
ထိုလူတော် ဘောလုံးသမားများသည် ကိုယ်စီကိုယ်င ကိုယ့်ဘဝင်နှင့်ကိုယ် မြင့်နေကြ သဖြင့် အပေးအယူ မရှိဘဲ တဦးတည်း ဂိုးသွင်း ချင်သောကြောင့် နောက်ဆုံး အရှုံးကြီး ရှုံးရသည့် အဖြစ်ဆိုးနှင့် ကြုံရသည်ဟု သုံးသပ် ချင်ပါသည်
"၁၉၇ဝ မှာ မဆလ အမြုတေ ပါတီကို ပြည်သူ့ ပါတီ အဖြစ် အသွင် ပြောင်းခဲ့တယ်
ပါတီ စည်းရုံးရေး အနေနဲ့၊ မူလတန်း ကျောင်းသား တွေကို "တေဇ လူငယ်"၊ အလယ်တန်းနဲ့ အထက်တန်း ကျောင်းသား တွေကို "ရှေ့ဆောင် လူငယ်"၊ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား တွေကို မဆလရဲ့ ပင်မ လူငယ် အစည်းအရုံး ဖြစ်တဲ့ "လမ်းစဉ် လူငယ်" တွေ အဖြစ် စည်းရုံး သိမ်းသွင်းကာ နောင်တချိန်မှာ မဆလ တင်းပြည့် ပါတီဝင် ဖြစ်လာနိုင်ရေး အတွက် ကြိုတင် ပြင်ဆင် ခဲ့တယ်
လူထု လူတန်းစား တွေကို စည်းရုံးရာမှာ၊ တောင်သူ လယ်သမား တွေကို "တောင်သူ လယ်သမား အစည်းအရုံး"၊ ကာယ ဉာဏ်ဏ လုပ်သား တွေကို "အလုပ်သမား အစည်းအရုံး" အဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ စည်းရုံး သိမ်းသွင်းခဲ့တယ်
ဒါ့အပြင် ဗဟို နိုင်ငံရေး သိပ္ပံကျောင်း၊ တိုင်းရင်းသား ဖွံ့ဖြိုးရေး ကျောင်း (နောင်အခါ တိုင်းရင်းသား ဖွံ့ဖြိုးရေး သိပ္ပံ)၊ ဖောင်ကြီး ဗဟို ပြည်သူ့ ဝန်ထမ်း လေ့ကျင့်ရေး ကျောင်းတို့ကို ဖွင့်လှစ်ကာ မဆလရဲ့ သဘောတရား ရေးရာ တွေကို သင်ကြား ပို့ချ ပေးကာ၊ မဆလ ကေဒါတွေ အဖြစ် မွေးထုတ် ပေးခဲ့တယ်
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၂၈ ကနေ ဇူလိုင် ၁၁ ရက် အထိ ကျင်းပတဲ့ မဆလ ပါတီရဲ့ ပထမ အကြိမ် ကွန်ဂရက် (ပါတီ ညီလာခံ) ကနေ အဖွဲ့ဝင် ၁၅ဝ ပါတဲ့ ဗဟို ကော်မတီကို ရွေးချယ် ခန့်အပ်ခဲ့တယ်
အဲဒီထဲမှာ စစ်တပ် အရာရှိက ၁၁၉ ဦး ပါဝင်တယ်
၁၉၇၁ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၂၅ ရက်နေ့မှာ အဖွဲ့ဝင် ၉၇ ဦး ပါဝင်တဲ့ "မြန်မာနိုင်ငံ အခြေခံ ဥပဒေသစ် ရေးဆွဲရေး ကော်မရှင်" ကို ဖွဲ့စည်း လိုက်တယ်
ကော်မရှင် ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဒု-ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုကို တာဝန် ပေးကာ၊ စစ်တပ်က တပ်မှူးကြီး ၃၄ ဦး ကိုလည်း ပါဝင် စေခဲ့တယ်
ဗိုလ်ချုပ် စန်းယုကို ဗိုလ်ချုပ်ကြီး အဆင့်ကို တဆင့်ကျော် တိုးပေးလိုက်ပြီး ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဖြစ် ခန့်အပ် လိုက်တယ်
ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စန်းယုဟာ ဒု-ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ မဆလ ပါတီ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ်လည်း ပူးတွဲ တာဝန် ယူခဲ့တယ်
၁၉၇၈ မတ်လ ၃ ရက်နေ့ မှာမှ စစ်တပ်က ပင်စင် ယူခဲ့တယ်
ဒီနောက်မှာ တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဖြစ် ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ တင်ဦး (အကျယ်ချုပ် ကျခံနေရတဲ့ အဖွဲ့ချုပ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ) ဖြစ်လာတယ်
၁၉၇၆ မတ်လ ၆ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ကြီး အုန်းကျော်မြင့်တို့ အမှုနဲ့ ဆက်နွယ်ပြီး တာဝန်က အနားပေး ခံရတယ်
ဒီနောက်မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး သူရ ကျော်ထင်က တပ်မတော် ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် အဖြစ် ၁၉၈၅ အထိ တာဝန် ယူခဲ့တယ်
ဒီနောက်မှာမှ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောမောင် [ရှစ်လေးလုံး ပြည်သူ အုံ့ကမှု ကြီးကို စစ်တပ်နဲ့ ပစ်ခတ် နှိမ်နင်းပြီး အာဏာသိမ်း စစ်ကောင်စီ နဝတ (ယခု နအဖ လို့ အမည် ပြောင်းထားတဲ့) ကို ဦးဆောင်ခဲ့သူ)] က ကာကွယ်ရေး ဦးစီးချုပ် ဖြစ်လာတယ်
၁၉၇၃ ခုနှစ်မှာ ၆၂ ကနေ ရ၂ ခုနှစ် ကာလထိ စီးပွားရေး အခြေအနေကို သုံးသပ်ကာ အနှစ် ၂ဝ စီးပွားရေး စီမံကိန်း တရပ်ကို ရေးဆွဲခဲ့တယ်
ဒီစီမံကိန်းကို ၁၉၇၃ ရ၄ - ၁၉၉၃၉၄ အထိ သတ်မှတ် ထားပြီး၊ ၄ နှစ် တကြိမ် ကာလ အဖြစ် စီမံကိန်း ၅ ကြိမ် သတ်မှတ် ခဲ့တယ်
ဒီ နှစ် ၂ဝ စီးပွားရေး စီမံကိန်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်နဲ့ လမ်းညွှန်ချက် တွေကို မဆလ ပါတီက ချမှတ် ခဲ့တာ ဖြစ်တယ်
ထိူစီမံကိန်းမှာ -ပထမ ဦးစားပေး အဖြစ်၊ လယ်ယာ၊ သားငါး မွေးမြူရေး ကဏ္ဍနဲ့ သစ်တော ကဏ္ဍတို့ရဲ့ ထုတ်လုပ်မှုကို တိုးချဲ့ကာ၊ ထို ကဏ္ဍတွေရဲ့ နိုင်ငံခြား ပို့ကုန် တိုးမြှင့်ရန်
ဒုတိယ ဦးစားပေး၊ အထက်က ကဏ္ဍတွေကို တိုးချဲ့ပြီး သွင်းကုန် အစားထိုး စက်မှု လုပ်ငန်းကို တိုးတက် စေရန်
တတိယ ဦးစားပေး၊ တွင်းထွက် ပစ္စည်း ထုတ်လုပ်မှုကို အမြင့်ဆုံး ရောက်အောင် ထုတ်လုပ်ပြီး၊ ဒီ ထွက်ကုန်ကို အခြေခံကာ အကြီးစား စက်မှု လုပ်ငန်းတွေကို တည်ထောင်ရန်
ဒီစီမံကိန်းရဲ့ ရည်မှန်းချက်က လယ်ယာကို အခြေခံတဲ့ စက်မှု စီးပွားရေးကို ထူထောင်ဖို့ ဖြစ်တယ်
ပြည်သူ့ ဆိုင်တွေက ခွဲတန်းနဲ့ ရောင်းတဲ့ စနစ် တန်းစီ တိုးစားတဲ့ လူတန်းစားသစ် တရပ်နဲ့ ပြည်သူ့ ဆိုင်တွေက ပြည်သူ လူထု အတွက် လိုအပ်တဲ့ ကုန်ပစ္စည်းတွေ အလျင်မီအောင် ရောင်းချ ပေးနိုင်တာ မရှိသလို၊ ကုန်ပစ္စည်း အရည်အသွေး နိမ့်ကျ မှုတွေကြောင့်တိုင်းပြည်အဝန်း မှောင်ခို စီးပွားရေး စနစ် အကြီးအကျယ် ထိုးကားကာ အိမ်နီးချင်း နိုင်ငံတွေနဲ့ နယ်စပ် တွေက တဆင့် မှောင်ခိုကုန် ကူးစားရတဲ့ လူတန်းစားသစ် တရပ် ပေါ်ထွန်း လာခဲ့တယ်
မှောင်ခို စီးပွားရေး စနစ်ရဲ့ အမှောင်ရိပ်မှာ ဒေသဆိုင်ရာ မဆလ အာဏာပိုင် အဆင့်ဆင့် အနိုင်ကျင့် စော်ကား မှုတွေကြောင့် နိုင်ငံရဲ့ သားပျို သမီးပျိုတွေ၊ အထူးသဖြင့် အမျိုးသမီးငယ်တွေ ဘဝတွေ ပျက်ခဲ့ရတယ်
စာရင်းချုပ်တာ့ ဗိုလ်ချုပ် (အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး ဗိုလ်ချုပ် အောင်ဆန်း၊ အာဇာနည် ခေါင်းဆောင်ကြီးများ၏ အတ္ထုပ္ပတိ္တ အကျဉ်း မှာ ကြည့်ပါ
ပြောတဲ့ ဖာနိုင်ငံ ဖြစ်ခဲ့ရတယ်
၁၉၇၃ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလမှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီနဲ့ မဆလ က ဦးဆောင် ရေးဆွဲထားတဲ့ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ မူကြမ်းကို အတည်ပြုရန် ပြည်သူ ဆန္ဒခံယူပွဲ တခု ကျင်းပခဲ့တယ်
၁၉၇၄ ဇန်နဝါရီလ ၃ ရက်နေ့မှာ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ မူကြမ်းကို လူထု ထောက်ခံမဲ ၉၀.၁၉ ရာခိုင်နှုန်းနဲ့ အတည် ပြုလိုက်ကြောင်း တရားဝင် ကြေညာ ခဲ့တယ်
ဒီ ဆိုရှယ်လစ် ဒီမိုကရေစီကို အခြေခံတဲ့ ဒီ မဆလရဲ့ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေ (၁၉၇၄) အရ မဆလ တပါတီ တည်းသာ နိုင်ငံရေးမှာ ပါဝင် ဆောင်ရွက်ခွင့် ရှိတယ်
အသစ် ရွေးချယ် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်တဲ့ ရ၄ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ဇန်နဝါရီလ ၂၇ ရက်နေ့မှာ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ၄၅ဝ ဦး ပါဝင်တဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် (People’s Assembly) ရွေးကောက်ပွဲ တွေကို စတင် ကျင်းပခဲ့ပြီး ၁၉၇၄ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၂ ရက်နေ့မှာ တော်လှန်ရေး ကောင်စီ က ပြည်သူ့ လွှတ်တော်ကို အာဏာ အပ်နှင်း လိုက်တယ်
အဲဒီ နေ့မှာပဲ တော်လှန်ရေး ကောင်စီကို ဖျက်သိမ်းကြောင်း ကြေညာခဲ့တယ်
အစိုးရ အဖွဲ့ကို ကြီးကြပ် ကွပ်ကဲရန် ဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ဗိုလ်မှူးချုပ်ဟောင်း စိန်ဝင်းနဲ့ ဒုဝန်ကြီးချုပ် အဖြစ် ဦးလွင် (ယခု အဖွဲ့ချုပ် အတွင်းရေးမှူး) တို့ကို ရွေးချယ် တင်မြှောက် ခဲ့ကြတယ်
ဒီ ရ၄ အခြေခံ ဥပဒေ အရ ကျင်းပတဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲ တွေမှာ မဆလ ပါတီဝင်တွေ ကသာ ကြီးကြပ် ကြသလို၊ မဆလ ပါတီက တင်သွင်းတဲ့ ကိုယ်စားလှယ် တဦး တည်းသာ ဝင်ရောက် ယှဉ်ပြိုင်ခွင့် ပြုတယ်
ဒီကိုယ်စားလှယ်ကို အဲဒီ မဲဆန္ဒနယ်ရှိ ပြည်သူ လူထုက ထောက်ခံ မထောက်ခံ မဲပေး ရွေးချယ် ပေးရတဲ့ ပြိုင်ဘက် မရှိတဲ့ ရွေးကောက်ပွဲ ဖြစ်သလို၊ ပြည်သူ လူထု အနေနဲ့လည်း တခြား ရွေးချယ်စရာ အခွင့်အလမ်း မရှိတဲ့ မဲပေးရုံ သက်သက် ဟန်ပြ ရွေးကောက်ပွဲတွေ ဖြစ်တယ်
ဒီလို ပြည်သူ ဆန္ဒကို ပျက်ရယ်ပြု ဖိနှိပ် အုပ်ချုပ် ခဲ့တာကြောင့် စစ်အာဏာရှင် အစိုးရနဲ့ မဆလ တပါတီ အာဏာရှင် အစိုးရ တွေကို တော်လှန် အံတုတဲ့ ၁၉၆၉ ကျွန်းဆွယ် အရေးအခင်း၊ ၁၉၇ဝ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် နှစ် (၅၀) ရွှေရတု သဘင်၊ ၁၉၇၄ မေ - ဇွန်မှာ အလုပ်သမား အရေးတော်ပုံ၊ ၁၉၇၄ ဒီဇင်ဘာမှာ ဦးသန့် ဈာပန အရေးတော်ပုံ၊ ၁၉၇၅ ဇွန်မှာ ရွှေတိဂုံ အရေးတော်ပုံ နဲ့ ၁၉၇၆ မတ်မှာ မှိုင်းရာပြည့် အရေးတော်ပုံ (ငြိမ်းချမ်းရေး ဖခင် ဆရာကြီး သခင် ကိုယ်တော်မှိုင်း အသက် ရာပြည့် အထိမ်းအမှတ် လှုပ်ရှားမှု) တွေ ဖြစ်ပွား ခဲ့ရတယ်
တော်လှန်ရေး ကောင်စီ နဲ့ မဆလ အာဏာပိုင် တွေဟာ ဒီလို ကျောင်းသား လူထု လှုပ်ရှားမှု တွေကို ကျောင်းတွေ ပိတ်ခြင်း၊ ပါဝင်တဲ့ ကျောင်းသားတွေကို ကျောင်းထုတ်ခြင်း၊ ဖမ်းဆီး ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ စစ်တပ်နဲ့ ပစ်ခတ် နှိမ်နင်းခြင်း စတဲ့ သွေးထွက်သံယို အကြမ်းဖက် ဖြေရှင်း နည်းတွေနဲ့ပဲ သူတို့ သက်တမ်း တလျှောက် ဖြေရှင်း ခဲ့တာကို တွေ့ရတယ်
ဒီနောက် ၁၉၇၇ ဇန်နဝါရီလ ၁၁ ရက်နေ့မှာ အဲဒီ အမှုကို အထူး တရားရုံး စီရင်ချက် ချခဲ့တယ်
ဦးဆောင်သူ ဗိုလ်ကြီး အုန်းကျော်မြင့်ကို သေဒဏ် ပေးခဲ့ပြီး၊ ဗိုလ်ချုပ်ကြီးဟောင်း သူရ တင်ဦး (အကျယ်ချုပ် ကျခံနေရတဲ့ အဖွဲ့ချုပ် ဒု-ဥက္ကဋ္ဌ) နဲ့ အခြား ပါဝင်သူ တပ်မတော် အရာရှိ တွေကို နှစ်ရှည် ထောင်ဒဏ်တွေ ချမှတ် လိုက်တယ်
၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီ ၂၁ ရက်နေ့ ကနေ မတ် ၁ ရက်နေ့ အထိ ကျင်းပတဲ့ မဆလ ပါတီ တတိယ အကြိမ် ကွန်ဂရက် ကနေ လက်ဝဲသမား အများစု ပါဝင်တဲ့ ဗဟို ကော်မတီ ၄၁ ဦးကို ထုတ်လိုက်ပြီး၊ ပါတီ ဗဟို ကော်မတီ ဝင်သစ် ရ၄ ဦးကို ခန့်အပ် ခဲ့တယ်
အဲဒီ ဗဟို ကော်မတီဝင် ရ၄ ဦး ထဲမှာ ၄၂ ဦးက စစ်ဗိုလ်တွေ ဖြစ်တယ်
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဇန်နဝါရီလမှာ လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ် ၄၆၄ ဦး ပါဝင်တဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့တယ်
၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်နေ့မှာ မဆလရဲ့ စတုတ္ထ အကြိမ်မြောက် ပါတီ ညီလာခံ (ကွန်ဂရက်) ကို ကျင်းပခဲ့တယ်
အောက်တိုဘာလ ၄ ရက်နေ့က စပြီး အဖွဲ့ဝင် ၄၇၅ ဦး ပါဝင်တဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့တယ်
၉ ရက်နေ့မှာ နိုင်ငံတော် သမ္မတနဲ့ နိုင်ငံတော် ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌ အဖြစ် ဦးစန်းယုကို ရွေးချယ် တက်မြှောက် လိုက်ကြတယ်
ဇူလိုင်လ ၂၂ ရက်နေ့မှာ ပါတီ တွဲဖက် အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး အဖြစ် (နောက်ပိုင်းမှာ ရန်ကုန်က သားသတ်သမား အဖြစ် ကမ္ဘာ ကျော်လာမဲ့) စိန်လွင်ကို အစားထိုး ခန့်အပ် ခဲ့တယ်
၁၉၈၃၊ နိုဝင်ဘာလ ၄ ရက်နေ့မှာ မြန်မာနိုင်ငံကို အလည်အပတ် ရောက်ရှိလာတဲ့ တောင်ကိုရီးယား ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ အဖွဲ့ အာဇာနည် ဗိမာန်ကို သွားရောက် ဂါဝရ ပြုနေစဉ် မြောက်ကိုရီယား သူလျှိုတွေက ဗုံးခွဲ လုပ်ကြံမှု တခု ဖြစ်ပွားခဲ့ရာ တောင်ကိုရီယား ဝန်ကြီး အချို့နဲ့ ထိပ်တန်း အရာရှိကြီး ၂၁ ဦး သေဆုံး ခဲ့ရတယ်
တောင်ကိုရီးယား ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ မဆလ ပါတီ ခေါင်းဆောင် တွေက အာဇာနည် ဗိမာန်ကို အရောက် အနည်းငယ် နောက်ကျတဲ့ အတွက် သေဘေးက လွတ်ခဲ့ရတယ်
နောက်ပိုင်းမှာ အဲဒီ ဗုံးခွဲခဲ့တဲ့ မြောက်ကိုရီယား သူလျှို တွေကို ရန်ကုန်မှာပဲ ဖမ်းမိ ခဲ့တယ်
အဲဒီနှစ် အောက်တိုဘာ ၆ ရက်နေ့က စပြီး အဖွဲ့ဝင် ၄၈၉ ဦး ပါဝင်တဲ့ ပြည်သူ့ လွှတ်တော် ရွေးကောက်ပွဲတွေ ကျင်းပခဲ့တယ်
၁၆ ရက်နေ့မှာ မဆလ ဗဟို ကော်မတီဝင် တဦး ဖြစ်တဲ့ ကချင် တိုင်းရင်းသားသား ဗိုလ်ချုပ် ခွန်ဖန်ကို ကေအိုင်အေ အဖွဲ့က မြစ်ကြီးနား မြို့ပေါ်မှာ လုပ်ကြံ သတ်ဖြတ်ခဲ့တယ်
၁၉၈၇ ခုနှစ်မှာ ပြည်သူ လူထုတွေ လက်တွင်း လှယ်လည် သုံးစွဲ နေတဲ့ ကျပ်ငွေ စက္ကူတွေကို ၂ ကြိမ် တိုင်တိုင် မဆလ တပါတီ အာဏာရှင် အစိုးရက သိမ်းယူ ခဲ့တဲ့ ငွေစက္ကူ အရေးအခင်းက အစ ပြုပြီး၊ ၁၉၈၈ နှစ်ဦးပိုင်းမှာ ၂၆ နှစ်ကျော် မဆလရဲ့ ဖိနှိပ် အုပ်ချုပ်မှု၊ အကျင့်ပျက် ခြစားမှု တွေနဲ့ တစတစ ဆင်းရဲ ကြပ်တည်း လာတဲ့ စီးပွားရေး အခြေအနေ တွေကြောင့် ကျောင်းသား တွေဟာ ပြည်သူ လူထုရဲ့ ထောက်ခံ အားပေးမှုနဲ့ မဆလရဲ့ တပါတီ အာဏာရှင် အုပ်စိုးမှုကို မတ်လ ၁၃ ရက် စက်မှု တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ကိုဖုန်းမော် အရေးအခင်း (ကိုဖုန်းမော်ဟာ မဆလ လုံထိန်း တပ်ဖွဲ့ရဲ့ ပစ်ခတ်မှုကြောင့် သေဆုံး ခဲ့ရပြီး၊ သူ့ကို ဗိုလ်ဘွဲ့ ပေးအပ်ကာ သူ့ ကျဆုံးတဲ့ မတ်လ ၁၃ ရက်နေ့ကို မြန်မာနိုင်ငံ လူ့အခွင့်အရေးနေ့ အဖြစ် သတ်မှတ် ခဲ့တယ်
၊ မတ်လ ၁၆ ရက် အင်းယား ကန်ဘောင်မှာ လုံထိန်း တွေက ဆန္ဒပြ ကျောင်းသူ ကျောင်းသား တွေကို ပစ်ခတ် သတ်ဖြတ် ခဲ့သလို၊ ကျောင်းသူ အချို့ ကိုလည်း မုဒိန်းကျင့် သတ်ဖြတ် ခဲ့တဲ့ တံတားနီ အရေးအခင်း၊ ဇွန်လ ၂၁ ရက်နေ့ မြေနီကုန်း မီးပွိုင့် အနီးမှာ ဆန္ဒပြ ချီတက် လာကြတဲ့ သူငယ်တန်း၊ အလယ်တန်း၊ အထက်တန်း ကျောင်းသူ ကျောင်းသား တွေကို လုံထိန်းနဲ့ စစ်တပ် တွေက သေနတ်ပစ် ကားနဲ့ တိုက်ကြိတ် သတ်ဖြတ် ချေမှုန်းခဲ့တဲ့ မြေနီကုန်း အရေးအခင်း တွေနဲ့ တဆင့်ပြီး တဆင့် စိန်ခေါ် အံတုခဲ့တယ်
ဇူလိုင်လ ၂၇ ရက်နေ့ မှာတော့ ကမ္ဘာကျော် ရန်ကုန်က သားသတ်သမား စိန်လွင် ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ နိုင်ငံတော် သမ္မတ ဖြစ်လာခဲ့တယ်
နိုင်ငံတော် ကောင်စီ အတွင်းရေးမှူး ဦးထွန်းတင်က ဝန်ကြီးချုပ်နဲ့ ဒေါက်တာ မောင်မောင်က နိုင်ငံတော် ပြည်သူ့ ဥပဒေ အကျိုးဆောင် အဖွဲ့ ဥက္ကဋ္ဌတို့ ဖြစ်လာ ကြတယ်
ဒီနောက်မှာတော့ တိုင်းရင်းသား ပြည်သူ တရပ်လုံး လှည်းနေ လှေအောင်း မြင်းဇောင်း မကျန် တော်လှန် အုံ့ကကြတဲ့ ရှစ်လေးလုံး ပြည်သူ့ အရေးတော်ပုံကြီး ဖြစ်ပွား လာတော့တယ်
ဩဂုတ်လ ၂၂ ရက်နေ့ ပါတီ ဥက္ကဋ္ဌနဲ့ သမ္မတ ရာထူး သက်တမ်း တလတောင့် မပြည့်သေးတဲ့ အချိန်မှာ စိန်လွင် နုတ်ထွက် ပေးခဲ့ရပြီး၊ ဒေါက်တာ မောင်မောင် တက်လာတယ်
မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး သမိုင်းမှာ ဒုတိယမြောက် ရက်ပိုင်းသာ အုပ်ချုပ်ခဲ့ရသူ၊ ပြည်သူအားနဲ့ သားသတ်သမား တဦးကို ရက်ပိုင်းအတွင်း ရာဇပလ္လင် ပေါ်က ဖယ်ရှား ခံရသူ စိန်လွင် အဖြစ် မှတ်တမ်း ဝင်သွား ရတယ်
(ကုန်းဘောင် ခေတ်မှာ ရ ရက်သာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်ခွင့် ရခဲ့တဲ့ ဖောင်းကားစား မောင်မောင် ဆိုတာ ရှိခဲ့ဖူးတယ်
စက်တင်ဘာ ၁၁ ရက်နေ့ မဆလ ပါတီ ပြည်သူ့ လွတ်တော် အစည်းအဝေးက ပါတီစုံ အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲ ကျင်းပ ပေးမယ်လို့ ပြည်သူ လူထုကို ပျားရည်နဲ့ ဝမ်းချ ခဲ့သော်လည်း ပြည်သူ လူထုက ဝမ်းမဝဘဲ မဆလ ပါတီ ဖျက်သိမ်းရေး၊ ဒီမိုကရေစီ ရရှိရေးနဲ့ ကြားဖြတ် အစိုးရ ဖွဲ့စည်းရေး တို့ကိုသာ တောင်းဆိုပြီး လူထု ဆန္ဒပြပွဲတွေ တောင်ပေါ် မြေပြန့် အနှံ့ ခြိမ့်ခြိမ့်သဲသဲ ဆက်လက် ဆင်နွှဲ ခဲ့ကြတယ်
ဒါကြောင့်ပဲ စစ်တပ်နဲ့ မဆလ ပါတီ နားလည်မှု ယူကာ စက်တင်ဘာ ၁၈ ရက်နေ့မှာ ဗိုလ်ချုပ်ကြီး စောမောင် ဦးဆောင်တဲ့ စစ်တပ်က နိုင်ငံတော် ငြိမ်ပိ အနေနဲ့ တိုင်းပြည် အာဏာ အရပ်ရပ်ကို ဒုတိယ အကြိမ် သိမ်းယူ လိုက်တော့တယ်
ဒီလိုနဲ့ မဆလ ပါတီနဲ့ ၁၉၇၄ ဖွဲ့စည်း အုပ်ချုပ်ပုံ အခြေခံ ဥပဒေကို ပြည်သူ လူထု ဆန္ဒပြပွဲတွေ အောက်မှာ မွမွကြေ သွားရတော့သည်
ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် Acacia concinna ဟုခေါ်သောအပင်မှာ ကင်ပွန်းပင် ဖြစ်သည်
တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် အာရှတိုက်၏အပူပိုင်းဒေသဌာနေရင်းပင်ဖြစ်သည်
ထိုအပင်ကို ကင်ပွန်းချဉ်၊ ဆူးပုပ်ဟုလည်းခေါ်ကြသေးသည်
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၅၅ဝ မျှရှိပြီး ကမ္ဘာ တဝှမ်းလုံးရှိနွေးသောဒေသများတွင် ပေါက်ရောက်လေ့ရှိသည်
အရွက်များမှာရွက်ပေါင်းဖြစ်သည်
မွှေးကြိုင်၍ သေးငယ်သော အပွင့်ကလေးများ အပြွတ်လိုက် ပွင့်လေ့ရှိသည်
အစေ့များ ပါရှိသော အသီးတောင့်များ သီးသည်
အစေ့များ ရှိရာတွင် အဆစ်သဖွယ်ချိုင့်လျက် ရှိသည်
ထနောင်းစေးသည် 'အကေးရှားဆင်နီဂေါ' ခေါ် ကင်ပွန်းပင်တစ်မျိုးမှထွက်သော အစေးဖြစ်သည်
ကင်ပွန်းပင်မျိုးမှ အခေါက်များသည် သားရေနယ်ရာတွင် အသုံးဝင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ကင်ပွန်းပင်ကို အစေ့မှ စိုက်ပျိုးယူကြသည်
အပင်မှာ နွယ်ယောင်ပင်ယောင်ဖြစ်သည်
ပင်စည်နှင့် အရွက်တံတို့တွင် ဆူးများရှိသည်
အရွက်များသည် ရွက်ဆိုင်ထွက်ကြပြီး ရွက်ပေါင်းများဖြစ်သည်
မန်ကျည်းရွက် လောက်မကြီးကြချေ
ပင်စည်အရွယ်မှာ ခြေသလုံးအရွယ်၊ ပေါင်လုံးအရွယ်မျှ ရှိသည်
နွယ်လျှင် အပင်ရှည်တတ်သည်
အရွက်ကိုစားရသည်
ကင်ပွန်းသီးကို မြန်မာအမျိုးသမီးများ ခေါင်းလျှော်ရာတွင် အသုံးပြုလေ့ရှိကြသည်
- ဆူးရှိသောချုံပင်မျိုးဖြစ်၏
အစိမ်းရောင် အခက်များပေါ်တွင် နီမှိုင်းသော အစင်းများ ရှိပြီး သေးငယ်သော အဖြူစက်ကလေးများ ဖုံးအုပ်နေသည်
- နှစ်ခါ ငှက်မွေးရွက်ပေါင်း ဖြစ်သည်
၄-၆ လက်မရှည်၍ ရွက်ကလေး ၄-၆ စုံရှိသည်
ရွက်မြွှာအစုံ ၁၂-၂၀ ရှိသည်
ရွက်မြွှာများ ရှည်မျောမျောပုံဖြစ်သည်
ရွက်ရင်း ရွဲ့စောင်းပြီး ရွက်ထိပ်ပိုင်း ဝိုင်း၍ အဖျားချွန်သည်
- တစ်ပင်တိုင် ပန်းခိုင်ဖြစ်၍ ပန်းခိုင်၏ အဖျားတွင် စုပြုံ၍ တစ်ပွင့်တည်းကဲ့သို့ ပွင့်သည်
အမွေးအနည်းငယ်သာရှိပြီး ပွင့်ညှာမဲ့သည်
တပေါင်းလမှ ဝါဆိုလအတွင်း ပွင့်သည်
- အသားထူသော အသီးတောင့်ရှည်မျိုး ဖြစ်သည်
အစေ့များကြားတွင် အဆစ်များ ဖြစ်နေသည်
အစေ့ အနက်ရောင်ရှိ၍ နတ်တော်လနှင့် ပြာသိုလတွင် သီးသည်
အသီးသည် လေအောင့်ရောဂါ ၊ သွေးနှင့်ဆိုင်သော ရောဂါ ၊ အဖြူကွက်ပေါ်သောရောဂါ ၊ အစာအိမ်ရောဂါနှင့် ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို ပျောက်စေသည်
အသီးနှင့် အရွက်ပြုတ်ရည်ကို ဝမ်းပျော့ ဆေးရည်အဖြစ် သုံးသည်
အသီးပြုတ်ရည်နှင့် ခေါင်းလျှော်ပေးခြင်းဖြင့် ဆံပင်သန်စေသည်
အသီးကိုကြိတ်၍ အရေပြားရောဂါကို လိမ်းပေးလျှင် ပျောက်၏
အသီးများကို မြွေဆိပ်ကုဆေး ဖော်စပ်ရာ၌လည်း သုံးသည်
စိန် နှင့်သံပရာ စားမိသူအား ကင်ပွန်းသီးကို ကျိုပြီးလက်ဖက်ရည် ပန်းကန်တစ်လုံးခန့် တိုက်ပေးသော် စားထားသော စိန်နှင့် သံပရာများ ပြန်အန်ထွက်စေ၏
အရွက် ရေနွေးဖျောရည်ကို ငှက်ဖျားရောဂါ အတွက် သုံးသည်
ဝမ်းဗိုက် လေပွခြင်းအတွက် ၎င်းအရည်ကိုသောက်ခြင်းဖြင့် ဝမ်းပျော့ပျော့သွား၍ ပျောက်စေသည်
အရွက်နုကလေးများကို ငရုတ်ကောင်းရည်တွင် စိမ်၍ ဆား ၊ မန်ကျည်းသီး ၊ ငရုတ်သီး နှင့် ရောထောင်းပြီး အသည်းရောင် အသားဝါရောဂါ ၊ သည်းခြေရောဂါ စသည်တို့အတွက် တိုက်ကျွေးက သက်သာစေသည်
အရွက်နုများကို ညဉ့်သိပ်စိမ်ပြီး သောက်သော် အဖျဉ်းရောဂါ ပျောက်၏
အရွက်နုများကို ကြိတ်၍ အသည်းရောင်သော နေရာ၌ လိမ်းကျံပေးက သက်သာစေ၏
မြန်မာဆေးကျမ်းများအလိုအရ ကင်ပွန်းပွင့်သည် ချို၏ ၊ အေး၏ ၊ လေသလိပ်သည်းခြေကို နိုင်သည်
ကင်ပွန်းရွက်သည် ပူ၏ ၊ ချဉ်၏ ၊ အပူကြောင့်ဖြစ်သော အခိုး အကင်းကို ငြိမ်းစေ၏ ၊ ဝမ်းရပ်ခြင်းကို ပြုတတ်၏
ကင်ပွန်းသီးသည် ခါး၏ ၊ အေး၏ ၊ အစာကို ကြေညက်စေ၍ ဝမ်းကို သက်စေသည်
ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးသည် စစ်တိုက်ပြီးပြန်လာသော အခါ ပန်ထွာဘုရင်မ၏တိုင်းပြည်တွင် တစ်ညဝင် အိပ်ခဲ့သည်
ပန်ထွာဘုရင်မသည် မင်းကြီးဘုန်းကံနိမ့်အောင် မီးနေသည်ထမီနဲ့ရက်လုပ်ထားတဲ့ မျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်ဖို့ပေးခဲ့သည်
မင်းကြီးသည် ထိုမျက်နှာသုတ်ပဝါကို မျက်နှာသုတ်လိုက် တာဘုန်းနိမ့်ပြီးနဖူးကမှည့်ရှင် ကွယ်ခဲ့လေသည်
မင်းကြီးလည်း ဘုန်းနိမ့်မှန်းသိပြီး ပြန်လာခဲ့သည်
လမ်းရောက်တော့ မိုးရွာသည့်အတွက် တရော်ပင် အောက်မှာ မိုးဝင်ခိုခဲ့သည်
တရော်ကင်းပွန်းက စီးကျလာသော မိုးရေသည် မင်းကြီးအပေါ်ကျပြီး ဘုန်းကျက်သရေ ရှိစေတဲ့မှဲ့ရှင်ဟာ ပြန်ပေါ်လာခဲ့သည်
မင်းကြီးလည်း တရော်ဟာ ဘုန်းကျက်သရေရှိစေတယ် ဆိုပြီး ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို မကြာခဏလုပ်ပေးတာကစပြီး မြန်မာဘုရင် အဆက်ဆက်ဟာ တရော်ကင်းပွန်းနဲ့ ဦးခေါင်းဆေးမင်္ဂလာကို ပြုလုပ်တဲ့ အယူအဆ ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ကင်းပွန်းသီး၏အာနိသင်က အပုပ်အစပ်နိုင်သည်
ဘယ်လောက်ပဲ အပုပ်နံ့ နံပါစေ ကင်းပွန်းသီးကို မီးမြှိုက်လိုက်ရင် အပုပ်နံ့အားလုံး ပျောက်ကွယ်သွားသည်
ထို့ကြောင့် ဦးခေါင်းက အနံ့ကိုပျောက်အောင် ကင်းပွန်းသီးက စွမ်းဆောင်နိုင်ပြီး ဘုန်းကျက်သရေရှိဖို့ကို တရော်က စွမ်းဆောင်ပေးပါသည်
မြန်မာလူမျိုးများသည် အသုဘပို့ပြန်လာတဲ့အခါ၊ မီးနေသည်အိမ်ကပြန်လာတဲ့အခါတွေမှာ တရော်ကင်းပွန်းကိုအသုံးပြုကြတာ ဒီနေ့အထိပါဖြစ်သည်
ဆရာကြီး ဒေါ်ဓမ္မစာရီသည် ဘဒ္ဒန္တ ဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသ (မင်းကွန်း တိပိဋကဓရဆရာတော်ဘုရားကြီး)၏ သာသနာ့မိခင်ကြီး ဖြစ်သည်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၂၄၀-ပြည့်နှစ်၊ တပို့တွဲလဆန်း(၄)ရက်နေ့၊ စနေနေ့တွင် အဖ ဦး  နှင့် အမိ ဒေါ်သီးတို့မှ ဖွားမြင်သည်
ငယ်နာမည် တုတ်တုတ် ဖြစ်သည်
မွေးချင်း ရှစ်ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
အသက် (၉)နှစ်အရွယ် လေးတန်းအောင်ပြီးနောက် မန္တလေးဈေးချိုတန်းက ပိုးကုန်တန်းတွင် အရောင်းအဝယ်သင်ရသည်
မင်းကွန်းဆရာတော်ဘုရားကြီး အလောင်းလျာ ရောက်လာစဉ်က ဆွမ်းကွမ်းဖြင့် အထောက်အပံ့ပေးခဲ့သည်
ထေရုပတ္တိကျောက်စာကို ဒေါ်ဓမ္မစာရီဗိမာန်တွင် တွေ့နိုင်သည်
ဟိုင်းနရစ်ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံ၏ နာဇီခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်သည်
ဂျာမနီနိုင်ငံ မျူးနစ်မြို့တွင် ၁၉ဝဝ ပြည့်နှစ် အောက်တိုဘာလ ၇ရက်နေ့၌ ဖွားမြင်၏
ပထမ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အလံကိုင် အဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့ဘူး၏
ထိုနောက်တွင် အဲဒေါ့ဟစ်တလာ၏ နောက်လိုက်တစ်ဦး ဖြစ်လာ၍ မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရသော ဟစ်တလာ၏ မျူးနစ်တော်လှန်ရေးကိစ္စတွင် ရှေ့တန်းမှ ပါဝင် ခဲ့သည်
ထိုနောက်တွင် မုန်တိုင်းတပ်ဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းခဲ့ရာ ၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် ထိုတပ်ဖွဲ့ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာသည်
ဟင်းမလားသည် ၁၉၃၃ ခုနှစ်တွင် ဗာဗားရီးယန်းရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာပြီးလျှင် ၁၉၃၄ ခုနှစ် နာဇီတို့၏ လျှို့ဝှက်ရဲအဖွဲ့ဖြစ်သော ဂက်စတာပိုအဖွဲ့၏ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၃၆ ခုနှစ် ဇွန်လတွင် ဟစ်တလာက ဟင်းမလားကို ဂျာမန်အမျိုးသား ရဲအဖွဲ့၏ အကြီးအကဲအဖြစ် ခန့်ထားခဲ့သည်
ဟင်းမလားသည် ဤသို့ ရဲအဖွဲ့ကို ကြိုးကိုင်လာနိုင်သောကြောင့် ဟစ်တလာနှင့်ပင် တန်ခိုးအာဏာအရာတွင် ပခုံးချင်းယှဉ်နိုင်သော အခြေသို့ ရောက်ခဲ့ရသည်
ဒုတိယကမ္ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီကလည်းကောင်း၊ စစ်ကြီးအတွင်း၌လည်းကောင်း၊ ဂျာမန်တို့သည် မိမိတို့၏ ရန်သူများအပေါ် စက်ဆုတ်ဖွယ်ကောင်း အောင် လူမဆံပဲ ပြုမှုကျင့်ကြံခဲ့ကြပုံများမှာ သူ၏လက်ချက်ပင် ဖြစ်သည်ဟု အချို့က စွပ်စွဲခဲ့ကြလေသည်
ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၃ ခုနှစ်တွင် ဂျာမနီ နိုင်ငံ၏ ပြည်ထဲရေးဝန်ကြီးအဖြစ် ခန့်ထားခြင်း ခံရလေသည်
၁၉၄၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂ဝ ရက်နေ့၌ ဟစ်တလာကို သေကြောင်းကြံရန်အတွက် တပ်မတော်၏အစီအမံသည် မအောင်မမြင် ဖြစ်ခဲ့ရပြီးနောက် ဟင်းမလားသည် ဂျာမနီနိုင်ငံတွင် တပ်စွဲလျက်ရှိသော တပ်များအားလုံး၏ အကြီးအကဲဖြစ်လာခဲ့၏
ဟင်းမလားသည် ၁၉၄၄ ခုနှစ်တွင် ပြည်တွင်းကာကွယ်ရေးဝန်ကြီးဖြစ်လာခဲ့၍၊ ၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် စစ်ပြေငြိမ်း ရေးအတွက် လျှို့ဝှက်စွာ သွေးတိုးစမ်းကြည့်ခဲ့သေး၏
ဂျာမန်တို့ စစ်ရှုံးပြီးနောက် မဟာမိတ်တပ်များ ဖမ်းဆီး ချုပ်နှောင်ထားခြင်းခံနေခဲ့ရစဉ် အတောအတွင်း ၁၉၄၅ ခုနှစ် မေလ ၂၄ ရက်နေ့တွင် ဟင်းမလားသည် မိမိ ကိုယ်မိမိ သတ်သေလိုက်လေသည်
နာဇီမုန်တိုင်းတပ် အကြီးအကဲဖြစ်လည်းကောင်း၊ ဂက်စတာပိုအဖွဲ့ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း ဟင်းမလားဆောင်ရွက်နေသည့်အခိုက် ယင်း၏အမိန့်ဖြင့် လူသန်းပေါင်း များစွာအသက်ဆုံးရှုံးခဲ့ရ၏
သူ၏အမိန့်ဖြင့် လူများကို အစုလိုက်အပြုံလိုက် သတ်ဖြတ်မှုများမှာ ၁၉၄၃ ခုနှစ် သွေးဆိုးထုတ် ပွဲ မှ အစပြုလျက် ဒုတိယကမ္ဘာစစ် အတွင်း သုံ့ပန်းစခန်းများတွင် စံနစ်တကျ သတ်ဖြတ်မှုများဖြင့် အဆုံးသတ်ခဲ့လေသည်
အမည်ရင်း ခင်မောင်ဇော်၊ မော်လမြိုင်ဇာတိ၊ ငယ်စဉ်က မော်လမြိုင်မြို့ အထက (၁)၊ ရန်ကုန်မြို့ ဗဟို အစိုးရတန်းမြင့်ကျောင်း [အထက (၁) လသာ] တို့တွင် ပညာသင်ခဲ့ပြီး တက္ကသိုလ်ဝင် စာမေးပွဲ အောင်သောအခါ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ၌ ဆက်လက် ပညာဆည်းပူးခဲ့ရာ B.Sc. ဘွဲ့နှင့် ရန်ကုန် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံတက္ကသိုလ်မှ M.Sc. ဘွဲ့ ရခဲ့သည်
B.Sc. ဘွဲ့ရပြီးနောက် စာပေဗိမာန် ၌ သိပ္ပံစာပြု၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒဌာန ၌ သရုပ်ပြနှင့် လက်ထောက်ကထိက၊ မကွေးကောလိပ် ၌ လက်ထောက်ကထိက ဌာနမှူး၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၁) ၌ လက်ထောက်ကထိက၊ ဆေးတက္ကသိုလ်(၂) ၌ ကထိက ဌာနမှူး၊ ဆေးတက္ကသိုလ် (၁) ၌ ကထိက ဌာနမှူး အဖြစ် အမှုထမ်းပြီး အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၇၂ ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် ရွှေတူဂျာနယ်၌ သိပ္ပံ ပညာပေး ဆောင်းပါး စတင် ရေးသားရင်း စာပေနယ်သို့ ရောက်လာသည်
၁၉၇၂-၇၃ ခုနှစ်တဝိုက်၌ ကြေးမုံနှင့် လုပ်သားပြည်သူ့ နေ့စဉ် သတင်းစာများတွင် သိပ္ပံပညာပေး ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ဒို့ကျောင်းသား၊ လူငယ်ဂျာနယ်၊ ရှုမဝ၊ ပေဖူးလွှာ၊ စစ်ပြန်၊ သပြေ (တေး)၊ ဂီတပဒေသာ၊ ရုပ်ရှင်၊ မြတ်လေး၊ မြို့တော်ရန်ကုန်၊ ဂျီအီးစီ၊ ဇီဝက၊ ဇမ္ဗူ့ရတနာ၊ ပလုပ်တုတ် ကလေးဂျာနယ် စသည့် လစဉ်ထုတ် မဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင် ဆောင်းပါး၊ ပုံပြင်၊ ဝတ္ထုတို၊ ဝတ္ထုရှည် (စဆုံး) များ ရေးခဲ့သည်
ပေါ်ပြူလာ၊ သတင်းစုံနှင့် သဘင် အနုပညာ ဂျာနယ် တို့တွင်လည်း ဂီတ၊ ဆောင်းပါးများ ရေးခဲ့သည်
Today နှင့် Panorama မဂ္ဂဇင်း တို့တွင်လည်း မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့် ဆယ့်နှစ်လရာသီ ပွဲတော်များနှင့် မြန်မာ့ ယဉ်ကျေးမှု ဆိုင်ရာ ဆောင်းပါးများကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားခဲ့သည်
၂၀၀၃ ခုနှစ်တွင် စာရေးသားခြင်းမှ ခေတ္တ အနားယူခဲ့ပြီး ယခုအခါ ချင်းတွင်း မဂ္ဂဇင်း၊ Family မဂ္ဂဇင်းနှင့် စောင့်ကြည့် သတင်း ဂျာနယ်တို့တွင် ဆောင်းပါးများ ဆက်လက် ရေးသားလျက် ရှိသည်
ကမ္ဘာကျော် ဂီတ စာဆိုကြီးများ (သူတို့ဘဝနှင့် သူတို့ဂီတ)၊ စံပယ်ဦးစာပေ (၁၉၇၈)၊ ဒုတိယအကြိမ် Unity စာပေ (၂၀၀၁)
အန္တရာယ်ပြွမ်းသည့် လူသား ပတ်ဝန်းကျင်၊ စာပေဗိမာန် (၁၉၈၀)
မေတ္တာ အရှုံးသမားရဲ့ အမုန်းသံသရာ (မေတ္တာဖွဲ့ လုံးချင်းဝတ္ထု)၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၇၉)
ချစ်ရလွန်းလို့ (မေတ္တာဖွဲ့ လုံးချင်းဝတ္ထု)၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၈၄)
မြို့တော်တခွင် အတိတ်ဖြစ်စဉ်၊ ဂုဏ်ထူးစာပေ (၁၉၉၄) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
အနေမဝေးမယ့် ရွှေတေးများ၊ ပတ္တမြား ငမောက်စာပေ (၁၉၉၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
သီချင်းပန်းများ လန်းပွင့်စေသူများ၊ ပတ္တမြား ငမောက်စာပေ (၂၀၀၂)
နှောင်းအတိတ်က မဟောင်းသော ပုံရိပ်လွှာများ၊ မုံရွေးစာပေ (၂၀၀၂)
စစ်ပြီးခေတ် ရေဒီယို အဆိုတော်များ၊ မုံရွေးစာပေ (၂၀၀၃)
ရေခြားမြေခြား ပုံပြင်များ၊ ရန်အောင်စာပေ (၂၀၀၄)
လူသားဝန်းကျင်မှ အန္တရာယ် အသွယ်သွယ်၊ Treasure Publishing House (၂၀၀၄)
ခေတ်သုံးခေတ် မြန်မာ့ဂီတနှင့် စစ်ကြိုခေတ် မြန်မာ့ဂီတ စာဆိုကြီးများ ချမ်းသာစာပေ (၂၀၀၅)
အဟာရဓာတ် ပေါကြွယ်သော မြန်မာ့ အစားအစာများ၊ ပုဂံ စာအုပ်တိုက် (၂၀၀၈) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
ဆေးဖက်ဝင် ကြက်ဆူဆီနှင့် နိုင်ငံတကာ ဆေးသိပ္ပံ သတင်းများ၊ ပုဂံစာအုပ်တိုက် (၂၀၀၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
Knowledgeable Facts about Myanmar Traditional Culture and Heritage၊ ရွှေစာပေတိုက် (၂၀၀၉) (မောင်ခိုင်ဇော် ကလောင်ခွဲဖြင့်)
အင်္ဂလိပ် ပါမောက္ခ အလုပ်ဖြုတ်ခံရသည့် ဖြစ်စဉ်နှင့် တက္ကသိုလ်ရေးရာ ဆောင်းပါးအဖြာဖြာ၊ သူရိယစာပေ (၂၀၁၀)
ဝက်သအင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthainn)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ အောက်တဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ခကြားဒေ (၂)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hkakyarday (2))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းတွန်း (တောင်ပေါ်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၂၁ ဦး၊ မ ၃၅၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၄၅၃ ဦးနေထိုင်သည်
ပက္ကော်ဒုံလီမန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Petkawdonliman)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်သဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wetthea)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ်၊ ဝက်သဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂ဝဝရ သံဃာ့ အရေးတော်ပုံကို စစ်တပ်က ပစ်ခတ် နှိမ်နှင်းခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်း ထိုင်း - မြန်မာ နယ်စပ်မှာ၊ နိုင်ငံတကာ သတင်း မီဒီယာတွေက ဦးဦးဖြားဖြား ကိုယ်တွေ့ သတင်းအဖြစ် တွေ့ဆုံ အင်တာဗျူးခဲ့ကြရတဲ့ သံဃာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ (သံဃာ့ ကောသလ အဖွဲ့) ခေါင်းဆောင် အရှင် ဦးကောဝိဒရဲ့ ထေရုပ္ပတ္တိအကျဉ်းကို မိုးမခ ကွန်ရက် စာမျက်နှာကနေ ပြန်လည် ကူးယူ ဖော်ပြလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်
၁၉၈၃၊ အောက်တိုဘာ ၁ဝ တွင် ရခိုင်ပြည်နယ်၊ တိုက်မော်ရွာမှာ မွေးဖွားသည်
မွေးချင်း ၅ ဦး အနက် ဒုတိယမြောက် ဖြစ်သည်
၁၂ နှစ်သားတွင် သာသနာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ပြီး အမ်းမြို့ ဝဏ္ဏိတာရာမ ပရိပတ္တိ စာသင်တိုက်တွင် စာသင်သား အဖြစ် ပညာ သင်ယူခဲ့သည်
၁၆ နှစ်တွင် ပထမငယ်၊ ၁၇ နှစ်တွင် ပထမလတ်၊ ၁၈ နှစ်တွင် ပထမကြီး အောင်မြင်ခဲ့သည်
ဆက်လက်ပြီး ဓမ္မစရိယတန်း ၄ နှစ် ဆည်းပူးခဲ့သည်
၂ဝဝ၃ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြောင်းရွှေ့သည်
မင်္ဂလာရာမကျောင်း ပါဠိ တက္ကသိုလ်တွင် စာပေ သင်ကြားသည်
၂ဝဝ၅ ခုနှစ်တွင် နန်းဦးကျောင်းသို့ ပြောင်းရွေ့ သီတင်းသုံးသည်
၂ဝဝရ သံဃာ့ အရေးအခင်းတွင် သံဃာ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ (သံဃာ့ ကောသလအဖွဲ့) ကို ဦးဆောင်ပြီး လှုပ်ရှားခဲ့သည်
၂ဝဝရ အောက်တိုဘာ ၁၈ တွင် ထိုင်း - မြန်မာ နယ်စပ်သို့ တိမ်းရှောင်ခဲ့သည်
၂ဝဝ၈ မတ် ၁၁ တွင် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုသို့ နိုင်ငံရေး ဒုက္ခသည် အစီအစဉ်ဖြင့် ပြောင်းရွှေ့ သီတင်းသုံးသည်
ယခုအချိန်တွင် ကယ်လီဖိုးနီးယား ပြည်နယ် ဥက္ကလံမြို့တွင် တပါးတည်း သီတင်းသုံးလျက် ရှိသည်
ညီနောင်ရွာ၊ ဘေးပေါက်
ကင်းပုံရွာ၊ ကင်းပုံ
ထန်ဒီယားရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thanhdia)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ မတူပီမြို့နယ်၊ ဧတန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဧတန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၃၄ ဦး၊ မ ၂၆၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၀၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဇင်းခြံရွာ၊ ကျောက်နီမော်
ထနောင်းလှရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaunghla)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ သစ်လှကျင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သစ်လှကျင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၉၈ ဦး၊ မ ၁၆၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၃၉ ဦးနေထိုင်သည်
ဒယူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Dayu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ ဒယူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်တူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wettu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ တပ်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ရက်လောင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yetlaung)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မင်းတပ်ခရိုင်၊ မင်းတပ်မြို့နယ်၊ မသူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မသူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၁၉ ဦး၊ မ ၆၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၇၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဌာပနာဆိုသောစကားသည် ပါဠိမှ ဆင်းသက်လာသော စကားဖြစ်၏
ပါဠိအမှန်ကား ဌပနာ ဖြစ်၏
ဌပနာကိုပင် ဝါစာသိလိဖြစ်စေရန် ဌ၌အချထည့်၍ ဌာပနာဖြစ်လာသည်
မြတောင်ဆရာတော် ဘုရားကြီး ရေးသားအပ်သော ပုဂံမြို့ ဘုရားတဆယ့်ခုနစ်ဆူ သမိုင်း၌ ပါဠိအတိုင်းဌပနဟူ၍လည်းကောင်း၊ ပခုက္ကူမြို့ အဂ္ဂမဟာပဏိတ အရှင်နန္ဒဝံသစီရင်ရေးသားအပ်သော ပုဂံမြို့ ရွှေစည်းခုံ သမိုင်းသစ်ကျမ်း၌ ထပနာဟူ၍လည်းကောင်း ရေးသားသည်ကိုတွေ့ရ၏
ဌဝမ်းဘဲ နှင့် ထဆင်ထူးကား အနက်အဓိပ္ပာယ်တူတူပင် ဖြစ်သည်
ဌပနာ၏အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား စေတီပုထိုးတည်ထားရာနှင့် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားဆင်းတုတော် တည်ထားရာဝယ် သင့်လျော်သောနေရာ၌ အမြတ်တနိုးကိုးကွယ်အပ်သောပစ္စည်းများနှင့် အသုံးအဆောင် ပစ္စည်းများကို အမြတ်တနိုးကိုးကွယ်ကြစေရန်၎င်း၊ မပျောက်မပျက်စေရန်၎င်း၊ အထိမ်းအမှတ်တစ်ခုအဖြစ် ကျန်ရစ်စေရန်၎င်း သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားခြင်း ဖြစ်သည်
အများအားဖြင့် ဌာပနာသောပစ္စည်းများကား ဘုရားပစ္စက ဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာ၊ ပုထုဇဉ် သီလဝန္တဖြစ်သော ရဟန်း၊ စတြဝတေး မန်ဓာတ်မင်းတို့၏ သရီရဓာတ်တော်၊ ညှပ်ရိုးတော်၊ ဗောဓိပင်၊ ရုပ်ပွားဆင်းတုတော်၊ ရဟန်းတို့အသုံးအဆောင် ပရိက္ခရာရှစ်ပါး၊ အခြားအသုံးအဆောင်များ၊ ပိဋကတ်တော် ဓမ္မက္ခန္ဓာများ၊ သျွှ ဌာန ပုံတော်များမှစ၍ ဘုရားဖြစ်တော်စဉ် ပုံတော်များ၊ ဘုရား လောင်းတော် ဖြစ်တော်စဉ်ပုံတော်များ၊ ဘုရားဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ ဖြစ်စဉ်ပုံများ၊ လူတို့အသုံးအဆောင်များဖြစ်သည်
ဌာပနာသော အလေ့အထမှာလည်း ယခုအခါမှ ဖြစ်ပေါ် လာသော အလေ့အထမဟုတ်၊ ကမ္ဘာရှည်ဝေး ရှေးရှေးအခါက ပင် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့သော အလေ့အထဖြစ်သည်
ဂေါတမဘုရားလောင်း နိယတဗျာဒိတ်ခံရာ ဒီပင်္ကရာ ဘုရားအစ ကဿပဘုရားအဆုံးရှိ နှစ်ကျိပ်လေးဆူသော ဘုရား တို့တွင် ဒီပင်္ကရာဘုရား၏ ဓာတ်တော်တို့ကို သုံးဆယ့်ခြောက် ယူဇနာမြင့်သောစေတီ၌ ဌာပနာသည်
ကောဏညဘုရား၊ ဝိပဿီဘုရားတို့၏ ဓာတ်တော်တို့ကို ခုနစ်ယူဇနာမြင့်သော စေတီ၌၊ မင်္ဂလဘုရား၏ဓာတ်တော်တို့ကို ယူဇနာသုံးဆယ် မြင့်သောစေတီ၌၊ သုမနဘုရား၊ နာရဒဘုရား၊ သိဒ္ဓတ္ထဘုရားတို့ ၏ ဓာတ်တော်တို့ကို လေးယူဇနာမြင့်သောစေတီ၌၊ အနောမ ဒဿီဘုရား၏ ဓာတ်တော်တို့ကို နှစ်ဆယ့်ငါးယူဇနာမြင့်သော စေတီ၌၊ သုဇာတဘုရား၏ ဓာတ်တော်တို့ကို သုံးဂါဝုတ်မြင့် သော စေတီ၌၊ ပဒုမျွှရဘုရား၏ ဓာတ်တော်တို့ကို တစ်ဆယ့် နှစ်ယူဇနာမြင့်သော စေတီ၌၊ တိဿဘုရား၊ ဓမ္မမ္ဿီဘုရား၊ ပိယဒဿီဘုရား၊ သိခီဘုရားတို့၏ ဓာတ်တော်တို့ကို သုံးယူဇနာ မြင့်သော စေတီ၌၊ ကကုသန်ဘုရား၏ ဓာတ်တော်တို့ကို တစ်ဂါဝတ်မြင့်သော စေတီ၌၊ ကဿပဘုရား၏ဓာတ်တော်တို့ကို တယူဇနာမြင့်သော စေတီ၌ ဌာပနာသည်
ရေဝတဘုရား၊ သောဘိတဘုရား၊ ပဒုမဘုရား၊ သုမေဓာ ဘုရား၊ ဖုဿဘုရား၊ အတ္ထဒ္ဿီဘုရား၊ ဝေ္ဿဘုရား၊ ကောဏ ဂုံဘုရားတို့၏ ဓာတ်တော်တို့ကို ဌပနာသော စေတီတိုက်ရိုက် အဆိုမရှိသော်လည်း၊ ထိုထိုအရပ်ဒေသသို့ ဓာတ်တော်ပျံ့နှံ့သည် ဟု အဆိုရှိသဖြင့် ရောက်ရာအရပ်၌ စေတီတည်၍ ဌာပနာသည် ဟု ယူဆရန်ရှိသည်
ထိုနှစ်ကျိပ်လေးဆူသော ဘုရားလောင်းတို့တွင် ဒီပင်္ကရာဘုရားလောင်း၊ ရေဝတဘုရားလောင်း၊ နာရဒဘုရားလောင်းတို့ ဆံတော် ဝတ်လဲတော်တို့ကို စေတီတည်၍ ဌာပနာကြောင်း အဆိုရှိသဖြင့် ကြွင်းသောဘုရားလောင်းတို့၏ ဆံတော် ဝတ်လဲ တော်တို့ကိုလည်း စေတီတည်၍ ဌာပနာသည်ဟု ယူဆရန်ရှိ သည်
ဂေါတမဘုရားလောင်း တောထွက်တော်မူသောအခါ ပယ်အပ်သောဆံတော်ကို သိကြားမင်းယူ၍ တာဝတိံသာနတ် ပြည်ဝယ် သုံးယူဇနာမြင့်သော စူဠာမဏိစေတီ၌ ဌာပနာသည်
ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသောအခါ လက်ယာ အထက်စွယ်တော်နှင့်လက်ယာညှပ်ရိုးတော်တို့ကိုလည်း ယင်း စေတီ၌ပင်ဌာပနာသည်
ရဟန်းပြုသောအခါ ဝတ်လဲတော်အစုံ ကို ဃဋိကာရဗြဟ္မာကြီးဟူ၍ အကနိဘြုံဝယ်တဆယ့်နှစ်ယူဇနာ မြင့်သော ဒုဿစေတီ၌ ဌာပနာသည်
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသောအခါ အသွင် သဏ္ဌာန် ကွဲပြား၍တည်သော ဘိန္နဓာတ်တော်များစွာနှင့် အသွင် သဏ္ဌာန်မကွဲမပြား ပကတိအတိုင်း တစ်သားတည်းတည်သော အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော် ခုနစ်ဆူဟု ကြွင်းကျန်ခဲ့ရာ၊ ရှစ်ပြည်ထောင် မင်းတို့အား ဒေါဏပုဏ္ဏားဝေပေးသော ဘိန္နဓတ်တော်ရှစ်စု တို့တွင် တစ်စုကို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌၊ တစ်စုကို ဝေသာလီပြည်၌၊ တစ်စုကို ကပိလဝတ်ပြည်၌၊ တစ်စုကို အလ္လကပ္ပတိုင်း၌၊ တစ်စုကို ရာမရွာ၌၊ တစ်စုကို ဝေဌဒီပတိုင်း၌၊ တစ်စုကို ကုသိနာရုံပြည်၌ စေတီတည်၍ ဌာပနာသည်
ဓာတ်တော် ချင့်သော အိုးကို တက္ကသိုလ်ပြည်၌၊ စန္ဒကူးမီးသွေးကို မောရိယ ပြည်၌စေတီတော်တည်၍ ဌာပနာသည်
အသမ္ဘိန္နဓာတ်တော် ခုနစ်ဆူတို့တွင်၊ နဖူးသင်းကျစ်တော် ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဌာပနာသည်
လက်ဝဲညှပ်ရိုးတော်ကို ဗြဟ္မာပြည်၌ စေတီတည်၍ ဌာပနာသည်
လက်ယာညှပ်ရိုးတော်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း ထူပါရုံစေတီ၌ ဌာပနာသည်
စွယ်တော်လည်ရိုးတော်ကို သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟိယဂင်္ဏစေတီ၌ ဌာပနာ သည်
သွားတော်၊ ဆံတော်၊ မွေးညှင်းတော်၊ ခြေသည်းတော်၊ လက်သည်းတော်တို့ကို စကြဝဠာအဆက်ဆက်သို့ ဆောင်ယူ လျက် နတ်များကိုးကွယ်ကြ၏
(ဗုဒ္ဓဝင်ပါဠိတော်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ပါဠိတော်တို့၌ လည်ရိုးတော်မပါရှိသော်လည်း၊ မဟာဝင်၊ ထူပဝင်၊ နလာဋဓာတုဝင်၊ ဒါဌာဓာတုဝင်တို့၌ ပါရှိသောကြောင့် ထည့်သွင်းရေး သားလိုက်သည်
ယင်းလည် ရိုးတော်၊ သွားတော်၊ ဆံတော်၊ မွေးညှင်းတော်၊ ခြေသည်းတော်၊ လက်သည်းတော်တို့ကို အသမ္ဘိန္နဓာတ်ဓာတ်တော်ဟု တိုက်ရိုက် အဆိုမရှိသော်လည်း၊ မကွဲမပြား ပကတိအတိုင်း တစ်သား တည်းတည်သော ဓာတ်တော်များဖြစ်၍ အသမ္ဘိန္နဓာတ်ဓာတ် တော်သို့ သွင်းယူသင့်သည်
သပိတ်တော်၊ တောင်ဝှေးတော်၊ သင်္ကန်းတော်တို့ကို ဝဇီရပြည် ၌၊ သင်းပိုင်တော်ကိ ကုလဃရမြို့၌၊ အပေါ်လွှမ်းအခင်းတော်ကို ကပိလဝတ်ပြည်၌၊ ဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ်တော်၊ ခါးပန်းကြိုးတော် တို့ကို ပါဋလိပုတ်ပြည်၌၊ ရေသနုပ်တော်ကို စမ္ပာပြည်၌၊ ဥဏ္ဏ လုံမွေးရှင်တော်ကို ကောသလတိုင်း၌၊ နိသိဒိုင်အခင်းတော်ကို အဝန္တိတိုင်း၌၊ ပွတ်ခုံတော်ပွတ်ကျည်တော်တို့ကို မိဓိလာပြည်၌၊ ပုဝါရေစစ်တော်ကို ဝေဒေဟတိုင်း၌၊ ပဲခွပ်တော်၊ အပ်ကျည် တော်တို့ကို ဣန္ဒပနြဂိုရ်ပြည်၌၊ ကြွင်းသောပရိက္ခရာများကို အပရန္တတိုင်း၌ စေတီတည်၍ဌာပနာလေသည်
ပထမသင်္ဂါယနာတင်ပြီးနောက်၊ အရှင်မဟာကဿပသည် အနာဂတံသညာဏ်ဖြင့် ကြည့်ရှုလတ်သော်၊ ဒေါဏပုဏ္ဏားဝေပေး သော ဓာတ်တော်ရှစ်စုတို့တွင် ရာမရွာစေတီ၌ ဌာပနာသော ဓာတ်တော်အစုကိုထား၍ ကြွင်းသောဓာတ်တော်ခုနစ်စုတို့ နောင် အခါ အန္တရာယ်ဖြစ်မည်ကို မြင်တော်မူသဖြင့် ဓာတ်တော်တို့ကို သီတင်းသုံးရာ စေတီတို့၌ အနည်းငယ်စီချန်ထားခဲ့၍ တန်ခိုး တော်ဖြင့်ဆောင်ယူပြီးလျှင် ဌာပနာရန် အဇာတသတ်မင်းအား ပေးသည်
အဇာတသတ်မင်းလည်း ရာဇဂြိုဟ်မြို့တော်၏ အရှေ့ တောင်ကုန်း မြင့်မောက်သောနေရာ၌ အတောင်ရှစ်ဆယ်နက် သော တွင်းကိုတူး၍ ဌာပနာသည်
ထိုဌာပနာခြင်းအကြောင်းကို ဇိနတ္ထပကာသနီ ဒသမ္မတွဲ၌၊ 'တူးသောတွင်းသည် အတောင်ရှစ်ဆယ်နက်လေသော်၊ အောက်၌သံပြားကို ခင်းစေ၍၊ သီဟိုဠ် ကျွန်းထူပါရုံစေတီ ပမာဏရှိသော ကြေးနီဖြင့် ပြီးသောကျောင်းကိုပြုစေ၏
ထိုအတွင်း၌ သာယာစွာ ခင်းကျင်းပြီးသော် ဓာတ်တော်တို့ ကို စန္ဒကူးကြုတ်ရှစ်လုံးတို့၌သွင်း၍၊ ထိုအထက်၌ ရွှေ ကြုတ်ငွေကြုတ်မွမ်းမံပြီးလျှင်၊ ထပ်ကာထပ်ကာ ရတနာ ကိုးပါး ဖြစ်သောကျောက်တို့ကို ထွင်း၍၊ အထပ်ထပ်သွင်း ပြီးမှ၊ အပေါ်ကမူကား ပျွှမြားပြောက်ကျောက်ကို စေတီ ပြု၍ထား၏
'ဟူ၍လည်းကောင်း၊ 'နံပါးနှစ်ဘက်တို့၌လည်း ငါးရာ ငါးဆယ်သော ဇာတ်ရုပ်၊ သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၊ သီရိမဟာမာယာ မိဖုရား၊ ဘွားဘက်တော်သားတို့၏အရုပ်ကို၎င်း၊ ရွှေအတိ ကိုသွင်းလုပ်၍ ထားပေ၏
'ဟူ၍လည်းကောင်း အကျယ်တဝင့် ရေး သားထားသည်
သက္ကရာဇ် ၁ဝ၃ ခုနှစ် ဥက္ကလာပနေပြည်တော်၏ တောင်ဘက် ပေါက္ခရဝတီမြို့နေ တဖုဿု ဘလ္လိက ညီနောင်တို့သည် လှည်းငါးရာဖြင့် မဇ္ဈိမဒေသသို့ ကုန်ကူးသွားရာ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၍ လင်လွန်းပင်ရင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူခိုက် ကြုံသဖြင့် ပျားမုံ့ဆုတ်နှင့် မုံ့ကြွက်ကျစ်တို့ကို လှူဒါန်း၍ ဒွေးဝါစိက သရဏဂုဏ်ခံယူကာ ဥပသကာ ဖြစ်ကြပြီးလျှင်၊ မြတ်စွာဘုရားက ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ရန် ဆံတော်ရှစ်ဆူတို့ကို ပေးအပ်တော်မူသဖြင့် မိမိနေရာ ပေါက္ခရဝတီမြို့သို့ ပင့်ဆောင်လာ၍၊ ဥက္ကလာပမင်းကြီးထံအပ်နှံကြသည်
ယင်းသည့်နှစ် တစ်ပေါင်းလတွင် သိင်္ဂုတ္တကုန်းတော်၌မြေကိုတူးဖော်၍ဌာပနာတိုက်ဆေက်လုပ်ပြီးလျှင်၊ အဝသုံးတောင် အလျားခုနစ်တောင်ရှိသော ရွှေသင်္ဘောကို ဆောက်လုပ်၍၊ ယင်းအထက်တွင် မြပုခက်ကိုတင်ကာ၊ မြပုခက်ကို ရွှေဖြင့်သွန်းထု ထားသော တဖုဿ၊ ဘလ္လိကညီနောင်ရုပ်တို့က ဦးပဲ့ထမ်းလျက်၊ ပတ္တမြားကြုတ်တွင် ဆံတော်ရှစ်ဆူတို့ကို ထည့်သွင်း၍၊ ယင်းပတ္တမြားကြုတ်ကို ရွှေကြုတ်တွင်သွင်းကာ၊ မြပုခက်ပေါ်၌ ဌာပနာကြသည်
ဌာပနာတိုက်ဆောက်လုပ်ရန် မြေကို တူးဖော်သော အခါ ရရှိသည့် ကကုသန်ဘုရား၏ တောင်ဝှေးတော်၊ ကောဏဂုံဘုရား၏ ဓမ္မကရိုဏ်ရေစစ်တော်၊ ကဿပဘုရား၏ ရေသနုပ်တော်တို့ကိုလည်း ပတ္တမြားကလပ် ၌ တင်၍ မြပုခက်ပေါ်၌ ဌာပနာကြသည်
ဗြဟ္မာမင်း၊ သိကြားမင်းနှင့် မိဖုရားလေးပါး၊ ဥက္ကလာပမင်းနှင့် မိဖုရား သုဝဏ္ဏသူဌေးနှင့် သူဌေးကတော်တို့ ပုံတို့ကို ရွှေဖြင့်သွန်း၍ ဌာပနာကြသည်
မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံလွန်တော်မူသောအခါ ဂဝမ္ပတိ ရဟန္တာသည် သွားတော် သုံးဆယ့်သုံးဆူကိုဆောင်ယူ၍ သုဝဏ္ဏဘူမိသထုံပြည် တိဿဓမ္မသီဟရာဇာမင်းကြီးအားပေးအပ်သဖြင့် မင်းကြီးက မိဖုရား သုံးကျိပ် သုံးပါးတို့အား တစ်ပါးလျှင် တစ်ဆူစီပေးအပ်လေ၏
မိဖုရားတို့သည် အသီးအသီး ကျောက်စေတီ သုံးဆယ့်သုံးဆူတည်ထား၍ ဌာပနာကြလေသည်
‘ရွှေကြာအိုး၊ ပုထိုးစည်းခုံတည်’ ဟူသော ဆောင်ပုဒ်အရ၊ ရွှေစည်းခုံဘုရားကို သက္ကရာဇ် ၄၂၁ ခုနှစ် ပုဂံပြည်နော်ရထာ မင်း တည်ထားသည်
နောက်သက္ကရာဇ် ၄၅၂ ခုနှစ်တွင် ကျန်စစ်သားမင်းသည် ရှိရင်းစေတီကို ငုံ၍ တည်ထားပြန်သည်
‘မွေတော်ဓာတ်ပေါင်း၊ စွယ်ချောင်းရိုးညှပ်၊ သင်းကျပ်နဖူး၊ ရှိမူးအသရေ၊ အထွေထွေတည်း’ဟု နဝဒေးကြီး ရွှေစည်းခုံဘုရား တိုင်ရတုတွင် အဆိုရှိသော်လည်း၊ ပခုက္ကူမြို့ အဂ္ဂမဟာပဏိတ အရှင်နန္ဒဝံသ စီရင်ရေးသားအပ်သော ရွှေစည်းခုံသမိုင်းသစ် ကျမ်း၌ ဂန္ဓာရတိုင်းကရခဲ့သော စွယ်တော်ပွား၊ မြဆင်းတုတော်၊ ကမ်းယံပြည်ကရခဲ့သော နဖူးသင်းကျပ်တော်၊ ညှပ်ရိုးတော်၊ ဒလမြို့မှရခဲ့သော ဆံတော်ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာသည်ဟု အဆိုရှိသည်
မဟာရာဇဝင်တော်ကြီးပထမတွဲနှင့် ပုဂံမြို့ ဘုရား တစ်ဆယ့်ခုနစ်ဆူသမိုင်းတို့၌ကား၊ နဝဒေးကြီး ရတုအတိုင်းပင် စွယ်တော်ပွား၊ ညှပ်ရိုးတော်၊ နဖူးသင်ကျပ်တော်၊ ဓာတ်တော် များ ဌာပနာကြောင်းကို ပြဆိုကြသည်
မြဆင်းတုတော်နှင့် ဆံတော်မပါ၊ စွယ်တော်ပွားမှာလည်း၊ ဂန္ဓာရတိုင်းကရခဲ့သော စွယ်တော်ပွားမဟုတ်၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းကရခဲ့သော စွယ်တော်ပွား ဖြစ်သည်
ပညာရှင်တို့ ဆင်ခြင်၍ယူကြပါကုန်
ပုဂံပြည် နရသီဟပတေ့မင်းသည် သက္ကရာဇ် ၆၃ဝပြည့်နှစ် တစ်ပေါင်းလဆန်း ၆ ရက်နေ့ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် မင်္ဂလာစေတီ တော်ကို တည်ထားတော်မူသည်
ထိုအခါ ‘ဘုရားလည်းပြီး၊ ပြည်ကြီးလည်းပျက်’ဟု တစ်ပေါင်ပေါ်သဖြင့် ဆက်၍မတည်ဘဲ ထားလေ၏
ထိုအကြောင်းကို ပံသုကူထေရ်မြတ်သိလျှင် မင်း ကြီးအား ‘ဤပြည်နှင့်မင်း၊ မသေလျှင်းဘဲ နေရတုံအံ့လော’မိန့်တော်မူသောအခါ၊ ဆက်၍တည်ထားပြန်လေ၏
ထိုစေတီ၌ ဓာတ်တော်များကို ဌာပနာသည့်ပြင် နှစ်ကျိပ် ရှစ်ဆူပုံတော်များ၊ သတ္တဌာန ပုံတော်များ၊ အဂ္ဂသာဝက၊ မဟာ သာဝက ပုံတော်များ၊ လွန်လေပြီးသော ပုဂံမင်းငါးကျိပ်တစ်ပါး ပုံတော်များ၊ မိဖုရားမောင်းမမိဿံပုံများ၊ သားတော် သမီး တော်တို့ပုံများ၊ မှူးမတ် ကလန်သံပျင်တို့ ပုံများကို သွန်းထု၍ ဌာပနာသည်
ပင်းယ စစ်ကိုင်းခေတ်၊ အင်းဝခေတ်၊ ကုန်းဘောင်ခေတ် ရှေ့ပိုင်းတို့၌လည်း စေတီတည်သောအခါ ဓာတ်တော်များ၊ ပိဋ ကတ်တော် ဓမ္မက္ခန္ဓာများ၊ ပုံတော်များကို သင့်လျော်သလို ဌာပနာကြသည်
သီပေါမင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေမြို့တော် အရှေ့တောင်အရပ် မဟာသီရိဟေမဝန် ဥယျာဉ်တော်ဝယ် မာရ်အောင်ရတနာစေတီကို တည်ထားတော်မူရာ၊ ရှေးမင်းတို့ စေတီတည်သောအခါ ဌာပနာသွင်းသော အခမ်းအနားကို သုဓမ္မာဆရာတော်များထံ လျှောက်ထားစေသဖြင့်၊ ဝန်တို့ လျှောက်ထားသောအခါ၊ သုဓမ္မာဆရာတော်တို့က သီပေါမင်းထံ ဆက်သွင်းသောစာကို ‘မြန်မာအစိုးရတို့နှင့် သုဓမ္မာဆရာတော် တို့ ဆက်ဆံပုံ’စာအုပ်၌ အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရှိရသည်
‘သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာစေတီတော်၊ ပုဂံရွှေစည်းခုံဘုရား၊ စစ်ကိုင်း ရာဇမဏိစူဠဘုရား၊ အဝ လောကသရဘူဘုရား၊ အမရပုရ အောင်မြေလောကစေတီတော်၊ အမရပုရ မဟာ ဝိဇယရံသီပုထိုးတော်ကြီဘုရား၊ အမရပုရ လောကမုနိစူဠာ ဘုရားတို့တွင် ဌာပနာသွင်းသော အခမ်းအနားများမှာ ’သိဒ္ဓတ်မင်းသား ဘုရားအလောင်း ဘွားတော်မူသည်က စ၍ ပရိနိဗ္ဗာန်စံသည်တိုင်အောင် ရုပ်ပုံအခမ်းအနားများနှင့် တကွ သတ္တဌာနအစူအစဉ် ရုပ်ပုံသွင်းလုပ်၍ ဌာပနာသွင်း ရိုးရှိသည်
ထိုသွင်းသည့် အရာများမှာလည်း မိန်းမ ယောက်ျားအရုပ်သဏ္ဌာန်၊ ဆင်မြင်းအရုပ် သဏ္ဌာန်ပါရှိ သည်ကို နုတ်ပယ်ပြီးလျှင် ယခုတည်တော်မူသည့် မာရ်အောင်ရတနာ ကုသိုလ်တော်မှာ ဘုရားဖြစ်တော်မူ သည်ကစ၍ သတ္တဌာန ရုပ်ပုံဆင်းတုတော်အသွင်၊ လေးဆယ့်ငါးဝါကာလပတ်လုံး ဝါဆိုတော်မူသည့် အစူ အစဉ် ရုပ်ပုံအဆင်းတုတော်အသွင်၊ ပထမသင်္ဂါယနာတင် တော်မူရာ ရဟန္တာငါးရာရုပ်တုတော်၊ ဒုတိယသင်္ဂါယနာ တင်တော်မူရာ ရဟန္တာခုနစ်ရာရုပ်တုတော်၊ တတိယသင်္ဂါယနာတင်တော်မူရာ ရဟန္တာတထောင်များကို ငွေဆင်းတု ကျောက်သလင်းဆင်းတု ထုလုပ်၍ ဌာပနာသုံးတိုက်တွင် ငွေကြုတ်၊ ရွှေကြုတ်၊ ပတ္တမြားကြုတ်များနှင့် ထည့်သွင်း ၍၊ ပိဋကတ်သုံးပုံကျမ်းဦးဂါထာနှင့် ဓမ္မစကြာပါဠိ ပဌာန်း နှစ်ဆယ့်လေးပစ္စည်း ပါဠိ၊ ပဋိစ္စသမ္မုပါဒ် ပါဠိများကို ရွှေပြား ငွေပြား ကြေးနီပြားများတွင် ရေးသားထုလုပ် ဌာပနာသွင်းထားရလျှင်၊ အထူးသဖြင့် သာလွန်မြင့်မြတ် ရှိမည်အကြောင်းကို စာသွင်းအပ်သည်
သာသနဒါယကာ မဟာဓမ္မရာဇ်မင်းမြတ်
'အထက်ပါသွင်းစာအရ သီပေါမင်း၏ စေတီတော်ဝယ် ဌာပနာသွင်းရာ၌ မိန်းမ ယောက်ျား အရုပ်သဏ္ဌာန်၊ ဆင်မြင်း အရုပ်သဏ္ဌာန် မပါရှိကြောင်းထင်ရှားသည်
ရှေးခေတ်စေတီများ ဝယ် ဌာပနာသွင်းရာ၌ကား အစုံအလင်ပါရှိသည်ကိုတွေ့ရသည်
ဗိုလ်တထောင်စေတီတော် ဌာပနာတိုက်ဝယ်၊ ပုတီး၊ နားဍောင်း လက်ကောက် လက်စွပ်များကိုလည်း တွေ့ရသည်
ရွှေမော်ဓော စေတီတော် ဌာပနာတိုက်၌ နံ့သာသွေးသော ကျောက်ပြင်ကိုပင် တွေ့ရသည်
ထိုကြောင့် ဌာပနာသွင်းရာ၌ မြတ်စွာဘုရား၏ သရီရ ဓာတ်တော်တို့ကို ပဓာနထား၍ ဘုရားဒါယကာများ၏ စေတနာ အင်အား ပစ္စည်းအင်အားအလျောက် အမျိုးမျိုးအဖုံဖုံ လှူဒန်း ခြင်း ထည့်သွင်းဌာပနာခြင်းများကို အပြစ်မဆိုသာ ချီးကျူးဖွယ် ရာ အတုယူသင့်သောအရာ၌ အတုယူဖွယ်ရာဖြစ်ကြောင်း ကောင်းစွာ သတိချပ်သင့်သည်
ဘိလပ်ပြန် ဘွဲ့ရ ခရိုင် ဆရာဝန်ကြီး အက်စ်အေ ရာမန် [S.A. Rahman] ခေါ် (တထောင့်တညပုံပြင်များကို စတင်မိတ်ဆက်ပေးခဲ့သူ မြန်မာမွတ်စ်လင်) ဦးဖိုးသာဇံနှင့် ဆရာဝန် ကတော် မမယု (သရက် မြို့ဝန်၏ သမီး) တို့က ၁၈၉၄ ခု ဧပြီ ၉ ရက်နေ့တွင် ဖွားမြင် ခဲ့သည်
အမည်ရင်း ဦးဘတင် အပြင် မောင်မောင်တင် ဟုလည်း ခေါ်ခဲ့ ကြသည်
အိန္ဒိယပြည် ကလကတ္တား ပရယ်စီဒင်းစီ တက္ကသိုလ်တွင် 'မက်ထရစ် စကောလားရှစ်' ဆု ရရှိ ခဲ့သည်
၁၉၁၄ - ၁၇ နှစ်များတွင် ရန်ကုန် ကောလိပ်၌ ပညာ သင်ခဲ့သည်
၁၉၁၆ ခုတွင် အစိုးရ နော်မံ ကျောင်းမှ စက္ကင်ဒရီ ဆရာဖြစ်သင် စာမေးပွဲကို မြန်မာပြည်တွင် ဒုတိယ ရရှိ အောင်မြင် ခဲ့သည်
ပျဉ်မနား အေဘီအမ်ကျောင်း၊ ရန်ကုန် စိန်ပေါကျောင်း တို့တွင် ကျောင်းဆရာ လုပ်ခဲ့သည်
၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ပထမ တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား သပိတ်တွင် ပါဝင် ခဲ့သည်
တက္ကသိုလ် ကျောင်းသား ဘဝတွင် အဆိုအက ဝါသနာ ပါသူ ဖြစ်၍ ကျောင်းကပွဲ များတွင် မင်းသား အဖြစ် အကြိမ်ကြိမ် ကပြ ခဲ့ဖူးသည်
မြန်မာ ရုပ်ရှင် ပေါ်ဦးစ ၁၉၂၀ ပြည့်လွန်နှစ် အသံတိတ် ခေတ်တွင် ရုပ်ရှင် လောက ထဲသို့ ခြေစုံပစ် ဝင်ခဲ့သည်
"ဘားမားအတ် ဖလင် ကုမ္ပဏီ" အတွက် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် 'တကယ့် မောင်' ၊ 'ရွှေမေတ္တာ'၊ 'ရွှေမြင်းမိုရ်'၊ 'စကြာဝံသ' နှင့် 'ရွှေစက်တော်' ဇာတ်ကားများ၊ "မြန်မာ့ ညွှန့်ပေါင်း ရုပ်ရှင် ကော်ပိုရေးရှင်း လီမိတက်" ကို ကိုယ်ပိုင် တည်ထောင်၍ 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' (၁၉၂၀)၊ 'သုဓမ္မစာရီ ဖြတ်ထုံး' (၁၉၂၂)၊ 'အိမ်တွင်း မင်းမဟာဂီရိ' (၁၉၂၄) ဇာတ်ကား များတွင် ကိုယ်တိုင် ဇာတ်လိုက် မင်းသား ပြုလုပ်ကာ ဒါရိုက်တာ အဖြစ် ရိုက်ကူး ခဲ့သည်
၁၉၂၁ - ၃၂ အထိ ရုပ်ရှင်နယ်တွင် သံသရာ လည်ခဲ့သည်
ဘားမား ဖလင်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီး ရိုက်ကူးသည့် 'ခင်ခင့် အမှားတော်ပုံ' သည် ပထမဆုံး နှစ်ကိုယ်ခွဲကား ဖြစ်သည်ဟု "မြန်မာ ရုပ်ရှင် သမိုင်း" စာအုပ်တွင် ဖော်ပြ ထားသည်
ဂျပန် ခေတ်တွင် ဝါဒ ဖြန့်ချိရေး ဌာန၌ ရုပ်ရှင်နှင့် ပြဇာတ် ဒါရိုက်တာ အဖြစ် သုံးနှစ်မျှ လုပ်ဆောင် ခဲ့သည်
အင်္ဂလိပ်များ ပြန်ဝင် လာစဉ် ကက်စဘီ အုပ်ချုပ်မှု အောက်တွင် ဆက်သွယ်ရေး အရာရှိ အဖြစ် တာဝန် ယူခဲ့သည်
၁၉၄၇ တွင် ပြန်ကြားရေး ဌာန မြန်မာဘက် ဆိုင်ရာ အယ်ဒီတာ အဖြစ် သုံးလေးလခန့် အမှု ထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် လူထု ပညာရေး ကောင်စီတွင် အလုပ် ဝင်ခဲ့ ပြန်သည်
လူထု ပညာရေး ကောင်စီ လက်ထောက် အုပ်ချုပ်ရေးမှူး အဖြစ်မှ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
၁၉၄၈ ခုတွင် လွတ်လပ်ရေး အောင်ပွဲ သဘင် ချစ်ကြည်ရေး မိတ်ဆက် အဖြစ် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၀ ပြည့်နှစ်တွင် ယိုးဒယား ဘုရင် နန်းတက်ပွဲသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၄ ခုတွင် ယူနက်စကို ပညာတော်သင် အဖြစ် ရုပ်မြင် သံကြား လေ့လာရန် လည်းကောင်း၊ ၁၉၅၉ တွင် ယဉ်ကျေးမှု မစ်ရှင် ခေါင်းဆောင် အဖြစ် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ အင်္ဂလန် နိုင်ငံနှင့် ပြင်သစ် နိုင်ငံများသို့ လည်းကောင်း၊ ၁၉၆၀ ပြည့်နှစ် တရုတ် - မြန်မာ နယ်နိမိတ် စာချုပ်စဉ် ခြင်းလုံး အဖွဲ့ ခေါင်းဆောင် အဖြစ် တရုတ် ပြည်သူ့ သမ္မတ နိုင်ငံသို့ လည်းကောင်း သွားရောက် ခဲ့သည်
ဤသို့ ဖြင့် ဇာတ်သဘင်၊ ရုပ်ရှင် တို့တွင် အတွေ့အကြုံများသူ ဖြစ်သောကြောင့် စစ်မဖြစ် မီကပင် ကဝိမျက်မှန် မဂ္ဂဇင်း၌ ရုပ်ရှင် ပညာနှင့် ပတ်သက်၍ လစဉ် ရေးခဲ့ သည်မှာ ၁၉၃၀ ပြည့်နှစ် မေလ အထိပင် ဖြစ်သည်
အငြိမ်းစား ယူပြီးသည့် နောက်တွင်လည်း မဂ္ဂဇင်း၊ ဂျာနယ်များ၌ ဆောင်းပါး ရေးခြင်းကို ကွယ်လွန်ချိန် အထိ ဆောင်ရွက် ခဲ့သည်
ပြုစု ခဲ့သည့် စာအုပ်များမှာ ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု (၁၉၅၁)၊ ယဉ်ကျေးမှု ပေါင်းကူး တံတား (၁၉၆၁)၊ ကျွန်ုပ်နှင့် မြန်မာ ရုပ်ရှင် လောက (၁၉၆၇) တို့ ဖြစ်ကြသည်
'ဒဂုဏ်ပ အသံ - မြန်မာမှု' သည် ပညာရေး ဌာနတွင် ကျောင်းသားကိုင်၊ ဆရာကိုင် အထွေထွေ ဖတ်စာ အဖြစ် ပြဋ္ဌာန်း ခံခဲ့ ရသည်
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်မှာ အိမ်ထောင် နှစ်ဆက် ရှိခဲ့သည်
ပထမ အိမ်ထောင်ဖြင့် သား ဒဂုဏ်ပ ဦးမြသောင်းကို မွေးသည်
ဒုတိယ အိမ်ထောင်မှာ ဒေါ်ဒေါ်လှိုင် ဖြစ်၏
သားသမီး မထွန်းကား ခဲ့ချေ
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၁) ဒဂုန် ရွှေမျှား
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (မတ် ၁၉၆၇)
စာ ၄၄-၄၈
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၂) ကျော်ညွှန့်မိုး
ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်၊ ငွေတာရီ (ဇွန် ၁၉၆၆)
စာ ၆၁-၆၄
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၃) ဒဂုဏ်ပ ဦးဘတင်
ပသီပုံပြင် ဝတ္ထုကို ပထမဆုံး ရေးသားသူ၊ ရှုမဝ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၁၇၂-၁၇၆
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၄) သီရိပျံချီ ဦးသာမြတ်
တို့မြန်မာ မူစလင် ကြီးများ၏ လက်ရာများ၊ မြဝတီ (ဖေဖော်ဝါရီ ၁၉၅၉)
စာ ၄၀-၄၃
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၅) မောင်မောင် (ရန်ကုန်)
အယ်ဒီတာ ခင်ဗျား၊ ငွေတာရီ (ဧပြီ ၁၉၆၇)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၆) စာတည်း အဖွဲ့
သဝဏ်လွှာ၊ ရှုမဝ (ဇူလိုင် ၁၉၆၁)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၇) မောင်သန်းဆွေ (ထားဝယ်)၏ ပြောပြချက်များ (၁၃၊ ၃၊ ၂၀ဝ၅)
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
(၈) မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် သမိုင်းစဉ်၊ ရွှေရတု ကာလ (၁၉၂၀-၁၉၄၅)
စာ ၃၅၊ ၁၀ဝ၊ ၂၂၉
၁၉၆၁ ခု ဇွန် ၅ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန် ဆေးရုံကြီး၌ အစာအိမ် ရောဂါဖြင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
အ.မ.က (၁၀)၊ စမ်းချောင်းသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ စမ်းချောင်းမြို့နယ် တွင်ရှိသော အစိုးရအခြေခံပညာ မူလတန်းကျောင်း တစ်ကျောင်းဖြစ်သည်
အရှင်ဥဒကဒါယကထေရ်  သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဥဒကဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
အပင်ရင်းမှာ နနွင်းကဲ့သို့နီသည်
အရွက်ပုံသဏ္ဌာန်မှာ သက်ကယ်ကြီးရွက်ကဲ့သို့ အစုရှိ၏
ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ ပြာလဲ့လဲ့ရှိပြီး ပင်ရင်း ဟင်္သပြဒါးကဲ့သို့ အနီရောင်ဖြစ်သည်
အနံ့မှာ ကတိုးနံ့ဖြစ်သည်
ဂမုန်းဥကို ထုံးမှာခပ်သော် ထုံးနီသည်
ဟင်္သပြဒါးကဲ့သို့ နီမှစစ်သည်
ဥသည် နနွင်းဥ၊ နနွင်းတက်ကဲ့သို့ ရှိသည်
လောကီအစီအရင်များတွင် သုံးလေ့ရှိသည်
ဂမုန်းနီပင် စိုက်ထားသော အကျိုးကား မြေမှဖြစ်သော ဖုတ်ကောင် စုန်းနားပင်းတို့ ဖမ်းစားခြင်း မပြုနိုင်၊ ဂဝံရုပ်တု၍ ဆောင်သော် ရှိန်း ပြီး၏
ဆာယာအန္တိ ပြီး၏
ကင့်ပတိုဆောရတ် (အင်္ဂလိပ်: Camptosaurus)သည် အော်နီသိုပေါ့ (Ornithopod) အုပ်စုဝင် ဒိုင်နိုဆော တစ်မျိုးဖြစ်ပြီး ဂျူးရာဆစ်ယုဂ် (Jurassic Period) နောက်ပိုင်းနှင့် ခရီးတေးရှတ်ယုဂ် (Cretaceous Period) အစပိုင်းလောက်တွင် ကျက်စားခဲ့သည်
ခန္ဓာကိုယ်သည် ၃ မီတာမှ ၆ မီတာအထိရှည်၏
နောက်ခြေထောက်နှစ်ချောင်းကိုအားပြု၍ လှုပ်ရှားသွားလာသည်
ရှေ့ခြေထောက်များသည် မြေတွင်ထောက်၍ အစာကိုငုံ့စားနိုင်အောင်ရှည်သည်
၎င်းသည် အသီးအရွက်စား သတ္တဝါဖြစ်ပြီး ရှေ့သွားများမပါဘဲ နောက်အံသွားများသာ ပါသည်
ရှေ့သွားမရှိသော်လည်း မာသောမေးရိုးကြောင့် အစာကိုကြိတ်ဝါးနိုင်သည်
၎င်းတို့ကို ဘဲတူဖျံတူတို့၏ မူလအဆက်အနွယ်ဟူ၍ ထင်မှတ်ရသည်
ဖက်တူမိန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettumein)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လင်းခေးခရိုင်၊ မိုင်းပန်မြို့နယ်၊ ကုံးကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကုံးကျိုင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၁ ဦး၊ မ ၂၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ယင်းမာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinmar)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ မင်းကင်းမြို့နယ်၊ ယင်းမာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝဏ္ဏကျော်ထင် ဦးသက်ထွန်း (၁၉၂၆-၂၀၁၂) သည် သံအမတ်၊ သမိုင်းပညာရှင်၊ စာရေးသူ ဖြစ်သည်
ဦးဖိုးသောင်၊ ဒေါ်စိန်တုတ်တို့မှ ၁၉၂၆ ခု၊ ဩဂုတ်လ ၈ ရက်တွင် မွေးသည်
မြို့မအမျိုးသားကျောင်း (အ.ထ.က(၂) ဒဂုံ) တွင် ပညာသင်သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရသည်
ဂျပန်သို့ ပညာတော်သင် သွားရသည်
အင်္ဂလန်သို့လည်း ပညာသင်ရာ လန်ဒန်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံဘွဲ့ ရခဲ့သည်
၁၉၅၁ မှ ၁၉၇၅ အထိ အမျိုးသား စီမံကိန်း ဝန်ကြီးဌာန ဗဟို စာရင်းအင်းနှင့် စီးပွားရေး ဌာနခွဲ၌ ညွှန်ကြားရေးမှူးချုပ် အဆင့်ထိ တာဝန်ယူခဲ့သည်
ယင်းကာလအတွင်း ကမ္ဘာငွေကြေး ရန်ပုံငွေ အဖွဲ့ (IMF)၊ အာရှနှင့် အရှေ့ဖျား ဒေသဆိုင်ရာ စီးပွားရေး ကော်မရှင် (ECAFE)၊ ကမ္ဘာဘဏ် (IBRD) တို့၌ တနှစ်ခန့်စီ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၅ မှ ၇၈ အထိ ပြင်သစ်ဆိုင်ရာ မြန်မာ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ဆွစ်ဇာလန်နိုင်ငံနှင့် စပိန်နိုင်ငံဆိုင်ရာ မြန်မာ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် လည်းကောင်း၊ ယူနက်စကိုဆိုင်ရာ အမြဲတမ်း ကိုယ်စားလှယ်နှင့် ကုလသမဂ္ဂ လက်နက်ဖျက်သိမ်းရေးကော်မတီ ကိုယ်စားလှယ် အဖွဲ့ခေါင်းဆောင် အဖြစ်လည်းကောင်း ပူးတွဲ တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၁၉၇၉ မှ ၁၉၈၆ အထိ ပါရီမြို့၊ ယူနက်စကိုဌာနချုပ်၌ အာရှနှင့် ပစိဖိတ်ဌာနခွဲ ညွှန်ကြားရေးမှူး အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
ထွန်းဖောင်ဒေးရှင်းဘဏ်၌ ဒါရိုက်တာအဖြစ် ဆောင်ရွက်သည်
မြန်မာ့သမိုင်း အဖွဲ့ဝင်အဖြစ် ဒေါက်တာ သန်းထွန်း၊ ဒေါက်တာ သော်ကောင်း၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ဝင် ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၊ သမိုင်းပညာရှင် ဦးမြင့်ကြွယ် (မြို့မမြင့်ကြွယ်)၊ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူဌာနမှူး ဦးစန်း စသော ပညာရှင်များနှင့်အတူ ၁၉၂၀ ပြည့်နှစ် ဒီဇင်ဘာလ၊ ၁၇ ရက် ရန်ကုန်မြို့၊ ဗဟန်းမြို့နယ်တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံး အမျိုးသားကျောင်းအဖြစ် မြို့မကျောင်း စတင်ခဲ့ကြောင်း ၁၉၉၅ ခု၌ သမိုင်းအထောက်အထားပြုစုရာတွင် ပါဝင်ခဲ့သည်
အတွေးအမြင် စာစောင်၏ ပင်တိုင်ဆောင်းပါးရှင် ဖြစ်ပြီး၊ အခြား မဂ္ဂဇင်းစာစောင်များတွင် အတွေ့အကြုံ ဆောင်းပါးများနှင့် အခြား ဆောင်းပါးများ ရေးသည်
မြို့မကျောင်း စိန်ရတု (၁၉၂၀-၁၉၉၅) တွင် အငြိမ်းစား ဗိုလ်မှူးချုပ် ချစ်လှိုင်၊ အငြိမ်းစား ဗိုလ်ချုပ် သောင်းတင်၊ ဗိုလ်ချူပ် စိန်ထွား၊ ဗိုလ်မှူးကြီး ညွန့်ဆွေ၊ ကထိက ဒေါ်မြင့်သန်း၊ တက္ကသိုလ် စာပေးစာယူဌာနမှူး ဦးစန်း စသော မြို့မ ကျောင်းသားဟောင်းများနှင့်အတူ ကျင်းပရေးကော်မတီ နာယကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံသမိုင်းအဖွဲ့၌ အချိန်ပိုင်းအဖွဲ့ဝင်အဖြစ် လည်းကောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံ ဂျပန်ပြန်ပညာသင်ဟောင်းများအသင်း၏ ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ သည်
၂၀၁၂ ခု၊ ဇူလိုင်လ ၄ ရက်တွင် ကွယ်လွန်သည်
ဇနီး ဒေါ်ခင်ခင်အုန်းနှင့် သားသမီး ၄ ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဆင်စွယ်ရရွာ၊ လောင်းချောင်း
ဒမ်ကထောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Damkahtaung)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ဆွမ်ပရာဘွမ်မြို့နယ်၊ အွမ်လထွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆင်တက်မော် (ကုလား)ရွာ
ဆခခိမြို့  (坂城町 ဆခခိ − မချိ  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ နဂါနိုခရိုင် တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၆ ခုနှစ်၊ အောက်တိုဘာလ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၄၅၈၀ ဦး ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၂၇၂ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၅၂.၆၄ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ထန်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htankone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ ကံမမြို့နယ်၊ ပုညိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပုညိုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၃၉ ဦး၊ မ ၆၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၇၄ ဦးနေထိုင်သည်
တခေါက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tahkauk)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့နယ်၊ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါ့အင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၄၁၇ ဦး၊ မ ၄၆၈၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၉၉ ဦးနေထိုင်သည်
အမှု—ခွင့်မပန်ဘဲ ဘိက္ခုတို့၏ ရှေ့၌ နေထိုင်မှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီအများ
ထိုသို့ ထိုင်မှုကြောင့် ဘိက္ခုတို့က ကဲ့ရဲ့ကြသဖြင့် ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ယာ ပန ဘိက္ခုနီ သိက္ခမာနာယ ဥမ္မဒ္ဒါပေယျ ဝါ ပရိမဒ္ဒါပေယျ ဝါ, ပါစိတ္တိယံ
ဘိက္ခု၏ရှေ့၌ ခွင့်မတောင်းဘဲ ထိုင်သော ဘိက္ခုနီမှာ ပါစိတ်အာပတ် သင့်၏
“ပုရတော-ရှေ့၌”ဟု ဆိုသော်လည်း, “ဣဒံ-ဤပူရတော ဟူသော စကားကို၊ ဥပစာရံသန္ဓာယ-ဥပစာကို ရည်ရွယ်၍၊ ဝုတ္တံ-ဆိုအပ်၏” ဟူသော အဋ္ဌကထာနှင့် သမန္တာ ဒွါဒသဟတ္ထုပစာရံ သန္ဓာယ  ပတ်ဝန်းကျင် ၁၂ တောင် ဥပစာကို” ဟူသော ဋီကာကို ထောက်၍ “ရှေ့တည့်တည့်၌”ထိုင်လိုမှသာ ခွင့်ပန်ရမည်မဟုတ်သေး၊ ရဟန်း၏ ပတ်ဝန်းကျင် တဆယ့်နှစ်တောင် ဥပစာအတွင်း၌ ထိုင်လိုလျှင် “ထိုင်ပါ ရစေ”ဟု ခွင့်တောင်း၍ အခွင့်ရမှ ထိုင်ကောင်းသည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စေတီကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၇ ဦး၊ မ ၁၃၀၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၃၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ချောင်းဖျားရွာ၊ သုံးခွ
ငပိခိုးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ngapikhoe)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ မတူပီခရိုင်၊ ပလက်ဝမြို့နယ်၊ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခဝဲကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၀၀ ဦး၊ မ ၆၃၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၂၃၂ ဦး နေထိုင်သည်
ဖန်မွတ် (မန်ကျောင်း)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmut (Mankyawng))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ ဟိုပန်ခရိုင်၊ မိုင်းမောမြို့နယ်၊ မွတ်လေ့ (ဖန်မွတ်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၁၄၀၃ (၁) ရက်
ဩဒါတ − အဖြူကသိုဏ်းသည် ရှေးအတိတ်နီးသောဘဝက ဩဒါတ − အဖြူကသိုဏ်းကို ရဖူးသော အထုံဝသီ ပါရမီ အဓိကာရ ရှိခဲ့လျှင် မပြုမပြင်ဘဲ ဖြူဖြူမြင်သမျှ အလုံးစုံသော ဝတ္ထုကိုပင် ကြည့်ရှု၍ အလွယ်တကူဖြင့် နိမိတ်ရနိုင်၏
အထုံဝသီပါရမီ အဓိကာရ မရှိခဲ့လျှင် မိမိအထွာဖြင့် တစ်ထွာလောက် အလျားအနံကျယ်စွာ သစ်သားကို ယပ်ဝန်း၊ ရေအိုးဖုံးများကဲ့သို့ လက်ကိုင်စရာ အရိုးနှင့်တကွ ကသိုဏ်းဝန်းလုပ်၍ အဖြူဆုံးသောဆေးကို အချောဆုံး အလှဆုံးနေအောင် သုတ်၍ အနား၌ အဖြူရောင်ကို တောက်ထစေတတ်သော အနက်ဖြစ်စေ၊ အဝါဖြစ်စေ၊ အနီဖြစ်စေ အမှတ်မရှိ တစ်ခုခု ဒန်ပူပြား (ငွေမူးစေ့ခန့်) ဆေးမင်အနားပတ် တင်သား သုတ်လိမ်း၍ "အဖြူ အဖြူ" ဟု စိတ်ထဲက မှတ်၍ ကြည့်ရှု၍ နိမိတ်ယူရာ၏
ဤအဖြူကသိုဏ်း၌ ဥဂ္ဂဟနိမိတ်ကား ပြင်ဘက် ပရိကမ္မနိမိတ်နှင့် တထပ်တည်းတူစွာ မျက်စိနှင့် မြင်သောအတိုင်းပင် ထင်၏
ပဋိဘာဂနိမိတ်မှာ ထိုဥဂ္ဂဟနိမိတ်ထက် အဆအရာမက ဖြူချောနုနယ်ပြောင်လင်းလျက် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ် ဖြစ်၍ ထင်၏
အဖြူ ပရိကမ္မနိမိတ်ကို ကြည့်ရှုသောအခါ အပေါ်ရံ၌ ရေကဲ့သို့ လှုပ်ရှားအိအိ အပေါ်ရောင်ရှိ၏
ထိုအရောင်ပေါ်တွင် အတွင်းက ပေါ်လာသော အဖြူထက်ပင် ပဋိဘာဂနိမိတ်က အဆများစွာ သာလွန်၍ ဖြူချောနုနယ် ပြောင်လင်းသေး၏
ဈာန်ပေါ်ပုံမှာ ပထဝီမြေကသိုဏ်းနည်းအတိုင်း ပေါ်၏
(၅)သုတ် ရှိပါသည်
အရှင်အာနန္ဒာထေရ်နှင့် အရှင်ဥဒါယီထေရ်တို့ ဝံသနိုင်ငံ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေစဉ် အရှင်ဥဒါယီ၏ “ဤကာယကို ဘုရားရှင်က နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် အနတ္တ-ဟု ဟောတော်မူသကဲ့သို့ ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောကြားရန် သင့်မသင့် မေးလျှောက်ထားချက်အရ -ဝိညာဏ်ကိုလည်း အနတ္တ-ဟု ဟောဆိုသင့်ပုံကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းဟောကြား၍ ငှက်ပျောတုံး၌ အနှစ်ရှာပုံဥပမာဖြင့် မိန့်ကြားပြီး ဖဿာယတန ၆-ပါးတို့၌ ငါ (အတ္တ)မဟုတ်, ငါ့ဟာ (အတ္တနိယ)မဟုတ်ဟု ရှုမြင်သောပုဂ္ဂိုလ်သည် အာသဝေါကင်းကွာ ရဟန္တာ ဖြစ်နိုင်ပုံကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဤသုတ်၌ အနိစ္စလက္ခဏာဖြင့် အနတ္တလက္ခဏာကို ဟောတော်မူကြောင်း ဖွင့်ဆိုထားပါသည်
ဘုရားရှင် သမ္ဘဇနပုဒ် သေတကနိဂုံး၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အရှင်ဥဒါယီ က “ဘုရားရှင်အပေါ်၌ ချစ်ခင်ခြင်း, ရိုသေခြင်း, ရှက်ခြင်း ကြောက်ခြင်း၏ ကျေးဇူး များလှပုံ၊ မိမိအား ဘုရားရှင်က ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး, ယင်းတို့၏ ဖြစ်ကြောင်း ချုပ်ရာတရားတော်ကို တစ်ခုစီ တစ်ခုစီ ဟောတော်မူပုံ၊ မိမိသည် ယင်းဥပါဒါနက္ခန္ဓာတို့၏ ဖြစ်ဟန် ပျက်ပုံကို အပြန်ပြန် အလှန်လှန် ဆင်ခြင်သုံးသပ်သည်ရှိသော် သစ္စာလေးပါးကို သိခဲ့ရပုံ, ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်၏အဖြစ်ကို သိနိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ, သတိ သမ္ဗောဇ္ဈင်, ဥပေက္ခာသမ္ဗောဇ္ဈင်ကို ပွားများပုံ-အစရှိသည်တို့ကို လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က သာဓုခေါ်တော်မူပြီး “သင်သည် ပွားများအပ်သောမဂ်ကို ရပြီးပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်ကို သိမြင်နိုင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြစ်ပုံ၊ အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်နိုင် ပုံတို့ကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဥဒါယီဗြာဟ္မဏကြီး၏ ဘုရားရှင်အား “အရှင်ဂေါတမသည် ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းကို ချီးမွမ်းပါသလော”ဟု လျှောက်ထားသည်ကို အကြောင်းပြု၍ ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်း, ချီးမွမ်းတော်မမူအပ်သော ယာဇ်ပူဇော်ခြင်းတို့ကို ခွဲခြား၍ ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ဝံသနိုင်ငံ ကောသမ္ဗီမြို့ ဃောသိတာရုံကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်အာနန္ဒာ၏ လျှောက်ထားချက်အရ တရားဟောမည့်ပုဂ္ဂိုလ်များ တရားငါးမျိုးတို့ကို မိမိသန္တာန်၌ဖြစ်စေပြီးမှ တရားဟောသင့်ပုံကို မိန့်ကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင်က “အနုဿတိဌာန အဘယ်မျှရှိသနည်း”ဟု အရှင်ဥဒါယီအား မေးတော်မူရာ မှန်ကန်စွာ မဖြေဆိုနိုင်သဖြင့် အရှင်အာနန္ဒာအား မေးတော်မူရာ အရှင်အာနန္ဒာက-(၁)မျက်မှောက်ဘဝ၌ ချမ်းသာစွာနေနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၂)သိမြင်တတ်သောဝိပဿနာဉာဏ်အမြင်ကို ရနိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၃)ကာမရာဂကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၄)ငါ-ဟူသော မာန်မာနကို ပယ်နိုင်သော အနုဿတိဌာန၊ (၅)များစွာသောဓာတ်တို့ကို ထိုးထွင်း၍ သိနိုင်သော အနုဿတိဌာနဟု အနုဿတိ (၅)မျိုးရှိကြောင်း လျှောက်ထားပါသည်
ဘုရားရှင်က သတိသမ္ပဇဉ် ဖြစ်နိုင်သော အနုဿတိဌာနကိုလည်း မှတ်သားဦးဟု ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ငပိချောင်းရွာ၊ ကျွန်းသာယာ
မြန်မာမှု နယ်ပယ်၊ စကားပြောသည့်အရာတွင် ကျွမ်းကျင်လိမ္မာစေရန် နည်း အမျိုးမျိုးတို့ကို စကားကြီးဆယ်မျိုးဟူ၍ မြန်မာစာ၌ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်
ထိုဆယ်မျိုးမှာ -'ရေကူးညာတင်၊ ကောက်ပင်ရိတ်လှီး၊ ရေစီးဖောင်ဆန်၊ အိုးတန်ဆန်ခပ်၊ ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့၊ ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်၊ တောင်သူယာခုတ်၊ ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်၊ ရေစစ်ကရား၊ ရေသွားသည့်သွင်၊ ခက်တင်မောင်းနင်း၊ ဆိုခြင်း စကား ဤ ၁ဝပါး'ဟူ၍ ခွဲခြားသတ်မှတ်ထားသည်
၎င်းတို့၏ အမည်အပြည့်အစုံမှာ-ရေကူးညာတင်စကား- လိုရာဆိပ်ကမ်းကို ရေညာကတင်၍ကူးမှရောက်သကဲ့သို့ မိမိလိုရာရောက်အောင်ကြိုတင်၍ စကားပိုဖြင့် ပြောဆိုခြင်း
ကောက်ပင်ရိတ်လှီးစကား- ကောက်ပင်ကို လက်တစ်ဘက်ဖြင့် မြဲမြံစွာဆုပ်၍ တံစဉ်ဖြင့်အရင်းကရိတ်ဖြတ်လျှင်လက်တွင်ရှိသမျှစပါးကိုရသကဲ့သို့ သူဆိုသောစကား မိအောင်ဖမ်းကိုင်ပြီးမှ ပြတ်စဲအောင်ပြောဆိုခြင်း
ရေစီးဖေါင်ဆန်စကား- လိုအင်ဆန္ဒ ရှိသမျှသောအရာဝတ္ထုတို့ကို ဖေါင်တွင်တင်၍ ဖြည်းညှင်းစွာဆန်တက် သွားလျှင် လိုအင်ကိစ္စပြီးသကဲ့သို့ ခြေသိမ်း ခေါင်းပိုက် ပမာ ပမည်းဟပ်စပ်၍ ပြီးပြတ်အောင်ပြောဆိုခြင်း
အိုးတန်ဆန်ခတ်စကား- အိုးနှင့်ဆန် တန်ရုံထည့်၍ချက်လျှင် ကောင်းစွာကျက်နပ်သကဲ့သို့ ကိုယ်နှင့်ဂုဏ်အင်တန်ရုံ မယုတ်မလွန်ပြောဆိုခြင်း
ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့စကား- ကျည်ပွေ့ဖြင့် အကြိမ်ကြိမ်အထပ်ထပ်ဆီပွတ်လျှင် ဆီထွက်၍ မိမိလိုဘတ်ကိစ္စပြီးသကဲ့သို့ လိုရာကိစ္စပြီးစေခြင်းငှာ ထိုစကားကိုပင်အထပ်ထပ်ပြောဆိုခြင်း
ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်စကား- ဆင်ထိုးဝှေ့မည်လိုက်လျှင် တိမ်းရှောင်ဖယ်သွေလွတ်ရာ၌ ပြေးလွှဲကာနေရသကဲ့သို့ကိုယ့်ထံသို့ရောက်မည့်စကားကို ရှောင်လွှဲ၍ပြောဆိုခြင်း
တောင်သူယာခုတ်စကား- တောင်သူလယ်သမားတို့သည် မိမိတို့တည်ခုတ်မည့် လယ်ယာမြေကွက်၌ရှေးဦးစွာခြုံပိတ်ပေါင်းနွယ် သစ်ပင်ငယ်တို့ကို ခုတ်ထွင်ရှင်းလင်းပြီးမှသာ သစ်ပင်ကြီးတို့ကို ခုတ်ထွင်ဖိလှဲသကဲ့သို့ စကားငယ်ကိုပြောဆိုပြီးမှ စကားကြီးကိုဖိစီး၍ပြောဆိုခြင်း
ကြက်ဆုတ် ခွပ်ပစ်စကား- ကြက်ခွပ်ရာ၌ နောက်ဆုတ်ဟန်ပြု၍ခွပ်မှသာ ခွပ်ပစ်သကဲ့သို့ သူ့စကားအလိုသို့ လိုက်တန်ကလိုက်၍ စီးသာမှစီးလျက် ပြီးပြတ်အောင်ပြောဆိုခြင်း
ရေစစ်ပမာစကား- ဓမ္မကရိုဏ်ခေါ် ရေစစ်ကိုရေတွင်နှစ်ကာ ပြည့်မှအပေါက်ကို ပိတ်၍ဆွဲယူလိုက်လျှင် ရေမထွက်နိုင်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါးပြောဆိုခွင့်မရအောင် ပိတ်ဆို့၍ပြောဆိုခြင်း
ခက်တင် မောင်းနင်းစကား- မောင်းနင်းသောသူသည် တစ်ဘက်လိုက်ပါတိမ်းစောင်းလွန်းလျှင် အတင်ခက်၍ မတိမ်းမစောင်းနင်းရသကဲ့သို့ ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ မတင်မကျပြောဆိုခြင်း
မြစ်တဖက်မှ လိုရာဆိပ်ကမ်းသို့ ကူးလိုလျှင်၊ မြစ်ညာက တင်၍ ကူးမှ လိုရာသို့ရောက်သကဲ့သို့၊ မိမိ အလိုရှိရာသို့ ရောက်အောင် အထက်က တင်ကူး၍ ပြောခြင်းကို ရေကူးညာတင်ပြောနည်းဟု ခေါ်သည်
ရှေးအခါက သမားတော်ဇီဝကသည် အူထုံးသော သူဌေးသားကို ကုသရာတွင် ခုနစ်ရက်ခန့် အိပ်စေလိုသည်ကို ခုနစ်လခန့် အိပ်နိုင်မည်လောဟု မေး၏
သူဌေးသားက မအိပ်နိုင်ပါဟု ဆိုသည်တွင် ခြောက်လခန့် အိပ်နိုင်ပါမည်လော စသည်ဖြင့် တရွေ့ရွေ့ဆုတ်ကာ ဆုတ်ကာမေး၏
နောက်ဆုံး လိုရင်းဖြစ်သော ခုနစ်ရက်သို့ ရောက်ခါမှ သူဌေးသားကို ခုနစ်ရက် အိပ်စေပြီးလျှင် ဝမ်းကိုခွဲ၍ အူထုံးကို ဖြေသည်
ဤစကားမျိုးသည် ရေကူးညာတင်ဆိုသော စကားမျိုးဖြစ်၏
အရပ်သားအသုံးအနှုန်း၌ ရင်လောက်တင် ဒူးလောက်ကျ ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပာယ်ကဲ့သို့ပင် ဖြစ်သည်
စပါးရိတ်လျှင် ကောက်ပင်ကို လက်တစ်ဖက်ဖြင့် ဆုပ်သိမ်းကာ တံစဉ်ဖြင့် အရင်းမှ ဖြတ်၍ ရိတ်ယူသကဲ့သို့၊ တစ်ဖက်လူ၏ စကားကို သိမ်းကျုံး ဖမ်းယူပြီးမှ၊ အရင်းကဖြတ်၍ ပိုင် အောင် ပြောခြင်းသည် ကောက်ပင်ရိတ်လှီးပြောနည်း ဖြစ်၏
ရှေးအခါက သူဌေးသားတစ်ယောက်သည် ဗျိုင်းတစ်ကောင်ကို လေးနှင့်ပစ်၍ယူလာသည်ကို အခြားသူဌေးသားတစ်ယောက်က မြင်၍၊ လိုချင်သဖြင့် 'ဤဗျိုင်းသည် တစ်နေ့လျှင် ရွှေစင်တစ်ကျပ်သား အန်ထုတ်ပေးလေ့ရှိသော ငါ၏ဗျိုင်းဖြစ်သည်' ဟု စွပ်စွဲသည်
ထိုအခါ လေးနှင့်ပစ်သူက'ထိုသို့ အန်ထုတ် ပေးလာသည်မှာ မည်မျှကြာပြီနည်း'ဟုမေးရာ၊ဗျိုင်းရှင်ဆိုသူက 'တစ်နှစ်ရှိပြီ'ဟု ထပ်၍ဖြေ၏
ထိုအခါမှ လေးနှင့်ပစ်သူက 'မိမိအိမ်ရှေ့တွင် ပုံထားသော ရွှေစင်ပုံကြီးမှ တစ်နေ့လျှင်တစ်ကျပ်သား ပျောက်ဆုံးခဲ့သည်မှာ တနှစ်ရှိခဲ့ပြီဖြစ်ရာ၊ ယနေ့မှ သူခိုးကိုမိသည်
ဗျိုင်းသည်သူခိုးဖြစ်၍ ဗျိုင်းရှင် သည် သူခိုး လက်ခံဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် တစ်နှစ်ထွက် ရွှေသုံးပိဿာ ခြောက်ဆယ်သား လျော်ပေးရမည်'ဟူ၍တောင်းလေ၏
ထိုကြောင့် ဗျိုင်းကိုလိုချင်သော သူဌေးသားသည် အလျော်ပေးရလေ၏
ဤသို့ တဖက်လူ၏စကားကို ဖမ်းပြီးမှ ပိုင်လောက်အောင် ပြောခြင်းသည် ကောက်ပင်ရိတ်လှီးပြောနည်းမည်၏
ဖောင်ကြီးသည် အညာသို့ ဆန်သောကာလ၊ လိုရာဆန္ဒရှိသမျှကိုတင်ယူ၍ ဖြည်းညင်းသာယာစွာ ဆန်လျှင်၊ လိုရာအရပ်သို့ ရောက်နိုင်၏
ဤဥပမာကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း ဥပမာ ဥပမေယျတို့ဖြင့် ဖြည်းညင်းသာယာစွာ လိုရာရောက်အောင် ပြောသောစကားသည် ရေစီးဖောင်ဆန်မည်၏
ဟံသာဝတီဘုရင် ရာဇဓိရာဇ်မင်းလက်ထက်၊ ဒွါရာဝတီမင်း စစ်ချီလာရာတွင်၊ ရာဇာဓိရာဇ်က သံစေလွှတ်ရာ၌ စာသဝဏ်တွင် 'အဆွေတော်'ဟု ရေးသည်ကို၊ဒွါရဝတီမင်းက မနှစ်သက်လေ
ထိုကြောင့် ပဝတ္တိမင်းက ဇာတိအားဖြင့် မင်းဖြစ်သူကို အဆွေတော်ဟု ခေါ်ဝေါ်သည်မှာမသင့်
ဤအရေးကို ပြေအောင်သံတော်တို့ကချေလည်စေ
မချေလည်နိုင်လျှင် ဆီအိုးကင်း၌ ထည့်၍ ကြော်ရမည်ဟု ဒွါရာဝတီမင်းက သံတော်တို့ကို မိန့်လေ၏
ထိုအခါ သံတော်တို့က 'အဆွေတော်'ဟု ရေးခြင်းသည် ဘုရားရှင်တို့မှစ၍ တပည့်သားသံဃာနှင့်တကွရေမြေ့ရှင် တို့တိုင်အောင် ခေါ်ဝေါ်သည့်ထုံးစံဖြစ်ကြောင်း၊ ဘုရားရှင်တို့သည် ဘုရားရှင်ချင်းကိုသာ ညီတော်နောင်တော် ခေါ်၏
လူ့ဘဝမှ တော်စပ်သောဆွေမျိုးများကိုကား ဤသို့မခေါ်ချေ
ထို့အတူ ဘုရင်မင်းမြတ်တို့သည်လည်း ထီးနန်း မစံသေးသော ဆွေတော်မျိုးတော်တို့ကို အဆွေတော်ဟုခေါ်ရိုးမရှိ
နန်းစံဘုရင် ချင်းကိုသာ အဆွေတော် ခေါ်ရိုးဖြစ်၍ ရာဇဓိရာဇ်မှာလည်း ဟံသာဝတီရွှေနန်းရှင် ဖြစ်သောကြောင့် အဆွေတော်ဟု ရေးရသည်ဟု သံတို့က လျှောက်ထား၏
ထိုအခါ၊ ဒွါရာဝတီ မင်းနှင့် ပါလာသော ပညာရှိမှူးမတ်တို့က ယခုချေပသည် စကားသည် သဗ္ဗညုရှင်တော်ဘုရားတို့ကို ဥပမာပြု၍ တပည့် သားသံဃာတော်နှင့်တကွ ရေမြေ့ရှင်တို့တိုင်အောင် ခေါ်ဝေါ် ပြီးသည့် ထုံးစံနှင့်ချေလည်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ချီးမွမ်းကြသဖြင့်၊ ဒွါရာဝတီမင်းလည်း စကားချေလည်သည် သင့်ပေ၏ဟု ဆုလာပ် များစွာပေးလေသည်
ဤကဲ့သို့ ဥပမာ ဥပမေယျတို့ဖြင့် လိုရာ ရောက်အောင် ပြောခြင်းသည် ရေစီးဖောင်ဆန်ပြောခြင်းပင် ဖြစ်၏
အိုးနှင့်ဆန်သည် တန်အောင်ချက်လျှင် နူးနပ်စွာ သုံးဆောင်ရသကဲ့သို့ စကားအရာတွင်လည်း မယုတ်မလွန်နှင့် လိုရင်းရောက်အောင် ပြောဆိုခြင်းသည် အိုးတန်ဆန်ခပ်ပြောနည်းဖြစ်၏
ဘုရားအလောင်း သုဝဏ္ဏသာမသည် မြားဆိပ်သင့်၍ လဲနေရာ၊ မိဘ ၂ပါးအား သိကြားမင်းက သားရှင်စေလိုသလော၊ ရွှေအိုးလိုချင်သလော၊ မျက်စိမြင်ချင်သလောဟု မေးရာတွင် သားရွှေအိုးထမ်းလာသည်ကို မြင်ချင်ပါသည်ဟု ဖြေသဖြင့် လိုအပ်သမျှပြည့်စုံ၏
ထိုသို့အလိုရှိသောစကားကို မယုတ်မလွန်ပြောခြင်းသည် အိုးတန်ဆန်ခပ်ပြောနည်းဖြစ်၏
ဆီကိုရအောင်ပွတ်သည့်အခါတွင် အထပ်ထပ်အခါခါ ပွတ်ရသကဲ့သို့ အလိုရှိသော စကားကို အထပ်ထပ် ပြောခြင်းသည် ဆီပွတ်ကျည်ပွေ့ပြောနည်း ဖြစ်၏
ရှေးအခါ မင်းတစ်ပါးသည် ဘုရားတည်မည်ပြုရာ၊ ဘုရားပိန္နဲတိုင်ကို မန်ကျည်းနှစ်ဖြင့် လုပ်ရသည် မကောင်းလောဟု အမတ်ကြီးအားမေး၏
အမတ်ကြီးက 'မန်ကျည်းနှစ်လည်း ကောင်း၊ကျွန်းသားလည်း ကောင်း၏' ဟု ဖြေသည်
ဤသို့ ဘုရင်မေးသမျှသော သစ်သားများတွင် ကျွန်းသားကောင်းကြောင်းကို ထပ်တစ်လဲလဲ ထည့်၍ ပြောသဖြင့်၊ ကျွန်းသားကိုပင် ဘုရားပိန္နဲတိုင် လုပ်ရလေသည်
ထိုသို့ အလိုရှိသောစကားကို ထပ်တလဲလဲပြောခြင်းသည် ဆီပွတ် ကျည်ပွေ့ပြောနည်းမည်၏
ဆင်ဝှေ့မည်ဟုဆိုလိုက်လျှင် လွတ်ရာလွတ်ကြောင်း တိမ်းရှောင်က ချမ်းသာသကဲ့သို့၊ စကားအရာတွင်လည်း မိမိအဖို့ဘေးရောက်မည့်စကားကို ရှောင်လွှဲ၍ပြောဆိုခြင်းသည် ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင် ပြောနည်းပင်ဖြစ်၏
ရှေးအခါက အိမ်ရှေ့မင်း တစ်ပါးသည် ကျောင်းဆောက်ရာ၊ ကျောင်းတိုင်ကို ရက်မအောက် မြေကြီးထိအောင် ရွှေချလေသည်
ထိုသည်ကို မြို့ဝန်ကဧကရာဇ်ကို တုပ၍မြေကြီးထိ ရွှေမချသင့်ဟု အောက်ခြေမှ ရွှေများကို တိုက်ဖျက်ပစ်လေ၏
ထိုအခါ အိမ်ရှေ့မင်းသည် အမျက်ထွက်၍ စစ်မေးလေရာ၊ မြို့ဝန်သည် တိုက်ရိုက် မလျှောက်ဘဲ၊ စကားတိမ်းရှောင်၍၊ အရှင် အိမ်ရှေ့မင်းသည် နောင် ဧကရာဇ်မင်း ဖြစ်မည့်သူဖြစ်သည်
မင်းဧကရာဇ် မဖြစ်မီ ရွှေအပြည့်ချ၍ ကျောင်းဆောက်သော် မင်းဧကရာဇ် ဖြစ်သည့်အခါ မူလဆောက်သောကျောင်းနှင့် မင်းဖြစ်မှ ဆောက်သောကျောင်းသည် အတူတူပင်၊ ခြားနားခြင်းမရှိပါလေဟု ဆိုရန်ရှိသောကြောင့် မင်းဖြစ်သည့်ကာလ ကျောင်းဆောက်တော်မူလျှင် နောင်ကို ချရန် ရွှေအခင်းကို ချန်လှပ်ထားရပါမည်'ဟု လျှောက်တင်လေ၏
ဤသို့ လျှောက်တင်သည့်အတွက် အသက်ချမ်းသာရာ ရလေသည်
ဤကဲ့သို့ ဘေးလွတ်အောင် တိမ်းရှောင်၍ပြောခြင်းသည် ဆင်ဝှေ့ရန်ရှောင်ပြောခြင်းပင် ဖြစ်၏
တောင်သူတို့သည် ယာခုတ်လျှင် ချုံငယ်သစ်ပင်ငယ်တို့ကို ဦးစွာရှင်းလင်းခုတ်ထွင်ပြီးမှ သစ်ပင်ကြီးများကို လှဲသကဲ့သို့ စကားအရာတွင် ဦးစွာစကားငယ်ကို ပြော၍ နောက်မှ စကား ကြီးများကို ဖိပြောခြင်းဖြင့် အနိုင်ယူသည်ကို တောင်သူယာခုတ်ပြောနည်းဟု ခေါ်သည်
ရှေးအခါက ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီး၏ သိန်းအမတ်နှင့် မဟောသဓာ ပညာရှိသုခမိန်သည် ပညာနှင့် ဥစ္စာ မည်သည်က မြတ်ကြောင်း ငြင်းခုံကြရာတွင်၊ မဟောသဓာသည် ပထမဦးစွာ သေးငယ်သောဥပမာတို့ဖြင့်သာ တင်ပြပြောဆို၍ နောက်ဆုံးတွင် လောကသုံးပါးတွင် အတုမရှိသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားထက် အဘယ်ဥစ္စာရှိသူမှ သာလွန်နိုင်မည်မဟုတ်၍၊ ဥစ္စာရှိထက် ပညာရှိ မြတ်ပေ၏ဟု စကားကြီးဖြင့် ပိတ်၍ဆိုလေသည်
ဤသို့ဖြင့် အနိုင်ရလေ၏
ဤကဲ့သို စကားငယ်ကို ပြောပြီးမှ စကားကြီးဖြင့် ပိတ်၍ဆိုခြင်းသည် တောင်သူယာခုတ်ပြောနည်းမည်၏
ကြက်တို့၏သဘောသည် ခွပ်မည်ပြုသောအခါ နောက်သို့ ဆုတ်ဟန်ပြု၍ အကယ်ခွပ်သောအခါမှသာ စီး၍ခွပ်သကဲ့သို့ စကားအရာတွင် သူ့အလိုကို လိုက်တန်သရွေ့ လိုက်ပြီးလျှင်၊ စီးသောအခါမှ စီးလျက်ပြောသောစကားမျိုးသည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ် ပြောနည်းစကားမျိုးမည်၏
ဦးပေါ်ဦး၏လျှောက်ထုံး ဖြစ်သော ကဝိသေတ္တုမဉ္ဇူသာကျမ်းတွင် ဖော်ပြထားသော အောက်ပါအကြောင်းရပ်တို့သည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ်စကားမျိုး ဖြစ်သည်
တစ်ရံရောအခါ အမရပူရနေပြည်တော်ကြီးအတွင်း တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည် ခေါက်ဆွဲဖိုမှ မီးထလောင်ကျွမ်းရာ နန်းတော်ကြီးမှစ၍ ရှိရှိသမျှ မီးသင့်လောင်ကျွမ်းကုန်ရကား၊ ခေါက်ဆွဲဖိုရှင် ငရွှေကြည်သည် လက်လွတ်ထွက်ပြေးတိမ်း ရှောင်နေ၏
ထိုအခိုက်တွင် ဂန္ဓာလရာဇ်ပြည့်ရှင် ချင်းလုံဦးတည် မင်းက လျောင်းတူရဲနှင့် အဖော် ၂ဦးတို့ကို သံတမန်ခန့်လျက် ပဏ္ဏာလက်ဆောင်များ၊ ကုန်စည်ဝယ်ရန် ငွေတော်ရှစ်သိန်း၊ ကုန်တင်ရန် လားကောင်ရေ ခုနစ်ထောင်ကျော်တို့နှင့် အမရပူရ သို့ လွှတ်လိုက်၏
ထိုသူတို့ ရန်ကင်းတောင်အနီးတွင် စခန်းချနေစဉ် စစ်ကိုင်းမင်း၏ အိမ်တော်သားတို့သည် လက်နက်လှံဓား အမြောက်အမြားနှင့် တရုတ်ကုန်သည်တို့ကို တိုက်ခိုက်လုယူကြရာ လားတို့လည်း တကွဲတပြား၊ တရုတ်တို့လည်း ဒဏ်ရာဒဏ်ချက် အများရကြ၏
ထိုအခါ တရုတ်သံ တို့က မင်းတရားကြီးအား ထိုအကြောင်းကို အစီရင်ခံလျက် ဒဏ်ရာဒဏ်ချက်ရရှိသည်တို့ကို မဟာမိတ်နိုင်ငံချင်း ဖြစ်သဖြင့် မပြောမဆိုလိုကြောင်း၊ အထည်ပစ္စည်းဝယ်ရန် လွှတ်လိုက်သော ငွေတော်ရှစ်သိန်းကိုသာ ပေးလျော်ပါရန်၊ ယင်းသို့ မဟုတ်ပါက လုယက်သူတို့ကို ပေးအပ်ပါရန် လျှောက်ထားလေ၏
ဘုရင် မင်းမြတ်သည် ထိုအရေးကို ဆောင်ရွက်စေရန် အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးအား တာဝန်လွှဲတော်မူ၏
အမတ်ကြီး ဦးပေါ်ဦးလည်း တရုတ်တို့အား ဧည့်ဝတ်ကျေပြွန်စွာ ပြုစုပြီးလျှင် တရုတ်သံတို့တောင်းဆိုသော လျော်ကြေးအတွက် ဤသို့ စကား ဆိုသည်
ဘုရင်ဦးတည်မင်း၏ အမိန့်စာချွန်ကို ဖတ်သိရသည့် အတိုင်း၊ ကျွန်ုပ်တို့က ပေးလျော်ပါမည်
တရုတ်ကုန်သည်တို့၌ ပျောက်ဆုံးသော ပစ္စည်း အရပ်ရပ်ကိုသာ နောင်အခါ ကျန်ပါသေးဟု မဆိုရစေရန်၊ ထမင်းစားသော တူကိုမျှမချန် ယခုတစ်ခါတည်း စာရင်းတင်ပါဟု ဆိုလေ၏
တရုတ်တို့က ငွေတော်ရှစ်သိန်းနှင့် မိမိတို့ပိုင်ငွေနှင့် ပေါင်းသော် ကိုးသိန်းခန့် ပျောက်ပါသည်ဟု ဆို၏
ထိုအခါ ဦးပေါ်ဦးက ထိုငွေကို ပေးလျော်ပါမည် ယခု အမရပူရ နေပြည်တော်မှ ရွှေနန်းတော်ကြီးနှင့်တကွ တစမကျန် တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည် ခေါက်ဆွဲဖို မှစ၍ မီးလောင်ခံသည်ကို သံမင်းတို့ အသိပင် ဖြစ်သည်
သို့အတွက် မူလ မီးရှင် တရုတ် ငရွှေကြည်ကို ကျွန်ုပ်တို့ လက်သို့ အပ်စေလိုသည်
တရုတ် ငရွှေကြည် လက်ဝယ်ရောက်လျှင် ပျောက်ဆုံးငွေ ကိုးသိန်းကို ရပါစေမည် ဟု ပြန်ကြားလေသည်
တရုတ်သံ တို့လည်း ငရွှေကြည်အား ရှာဖွေရာမတွေ့သဖြင့် မရနိုင်ကြောင်း စကားပြန်၏
ထိုအခါ ဦးပေါ်ဦးက နှစ်တိုင်းနှစ်ပြည်မဟာမိတ်ဖြစ်ကြသည်မှာ နှစ်ရှည်လများခဲ့ပြီ
မိတ်မပျက်စေခြင်း အကျိုးငှာ တိမ်းရှောင်နေသူ တရုတ်ငရွှေကြည် တစ်ယောက်ကိုသာ ပေးအပ်ပါ ဆိုသည်ကို ရှာဖွေမရသဖြင့် မအပ်နိုင်ဆိုချေ၏
ကျွန်ုပ်တို့ထံ တောင်းရမ်းသော ဓားပြတို့မှာ လူများစွာဖြစ်၍ အဘယ်မှာရှာကြံ၍ အပ်နိုင် ပါအံ့နည်း
ပေးလျော်စေလိုသော ငွေကိုးသိန်းမှာလည်း၊ တရုတ်လူမျိုး ငရွှေကြည်၏ မီးအတွက် ပျက်စီးသော ပစ္စည်းတန်ဖိုးမှာ ကုဋေငါးဆယ်မျှ မက ရှိချေသည်
ယင်းငွေများကို ကျွန်ုပ်တို့သည် နှစ်ပြည့်တစ်ပြည် အကြည်တော် မပျက်ရှိကြစေခြင်းငှာ သံမင်းတို့ဘုရင်ထံ တောင်းခံခြင်း မပြုပါ
ကျွန်ုပ်တို့ထံတွင် ပျောက်ဆုံးသော ငွေကိုးသိန်းခန့်လောက်ကို တောင်းခံခြင်းပြုသည်မှာ ပြည်ထောင်တကာ မင်းများစွာတို့ ကြားခါစင်စစ် ရယ်ဖွယ်ကြီး ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
သို့ဖြစ်၍ ဤတရားကို စဉ်းစားပြီးမှ တောင်းခံသင့်ကြောင်းကို သံမင်းတို့မင်းထံ လျှောက်ထားပါဟုဆို၏
ထိုအခါ သံအမတ်တို့၏ တင်ဆက်လွှာအရ ဦးတည်မင်းက လျော်ကြေးငွေမတောင်းစေတော့ဘဲ၊ ပြန်လာရန် အကြောင်းကြားလေသည်
ဤကဲ့သို့ စကားကို ဦးစွာ၌ အလျှော့ပေးပြီးလျှင် စီးသာသည့်အခါမှ စီး၍ ပြောခြင်းသည် ကြက်ဆုတ်ခွပ်ပစ် ပြောခြင်းမည်၏
ရေစစ်သော ဓမ္မကရိုဏ်ကို ရေတွင်နှစ်၍ ရေပြည့်လျှင် အပေါက်ကို လက်နှင့် ပိတ်ယူပါက ရေမထွက်နိုင်သကဲ့သို့ တစ်ဖက်လူ၏စကားကို ပိတ်မိအောင် ပြောသောစကားသည် ရေစစ်ကရား ရေသွားသည့်သွင် ပြောနည်းမည်၏
ရှေးအခါက သူငယ် ၄ ယောက်နှင့် သူအိုတစ်ယောက်သည် မယုံဘူးဆိုသူ ကို ကျွန်ပြုစတမ်းဟု ချိန်းချက်၍ ယုံတမ်းစကားပြောကြ၏
ပထမ သူငယ်က 'ငါငယ်စဉ်က အမိဝမ်းတွင်း၌ ပဋိသန္ဓေနေစဉ် အမိဖြစ်သူ ချဉ်သီးစားချင်ကြောင်း သိသဖြင့် ဝမ်းမှ ထွက်၍ ချဉ်သီးရှာပေးသည်
ယုံကြသလော'ဟုဆိုရာ ကျန်လူများက ယုံသည်ဟု ဆိုသည်
ဒုတိယသူငယ်က 'ငါသည် မန်ကျည်းသီး စားချင်သောကြောင့် ခြေမကို ကိုင်ပစ်ခါ မန်ကျည်းပင်ပေါ်သို့ တက်သည်
မန်ကျည်းသီး တင်းပေါင်းများစွာ ဆွတ်ပြီးလျှင် မဆင်းနိုင်၍ အိမ်မှလှေကားကို ပြန်၍ယူကာ ဆင်းရသည်
ယုံကြသလော'ဟု မေးရာ ယုံပါ၏ဟုဆိုကြ၏
တတိယ သူငယ်က 'ငါသည် ငါးစားချင်သောကြောင့် ရေတွင်ငုပ်၍ ငါးကိုဖမ်းပြီး ရေထဲမှာပင် မီးဖုတ်၍စား၏
ယုံကြသလော' ဟုဆိုရာ ယုံပါ၏ဟု ပြောကြ၏
စတုတ္ထသူငယ်က တစ်ဖန် 'ငါ့မိဖအိမ်သည် အလွန်မြင့်၏
အိမ်မှကျွန်မ၏ ဖွားမြင်စ သားသည် ကြမ်းပေါက်မှကျရာ ဆံပင်ဆွတ်ဆွတ်ဖြူမှ အောက်သို့ ရောက်၏
ယုံကြသလော'ဟု မေး၏
ကျန်လူများက ယုံပါ၏ဟု ဆို၏
နောက်ဆုံးတွင် သူအိုက 'ငါသည် ဝါပင်တစ်ပင် စိုက်၏
ထိုဝါပင်မှ ဝါသီး ၄ သီးသီးသည်
ထိုဝါသီးများမှ သူငယ် ၄ ယောက်ပေါ်ပေါက် သည်ကို ငါ၏ကျွန်ပြုထားသည်
ထိုသူငယ်တို့သည် ငါ့ထံမှ ထွက်ပြေးကြသည်ကို ငါရှာဖွေနေသည်မှာ ယခုမှ တွေ့ရသည်
သင်တို့ ၄ ယောက်သည် ငါ့ကျွန်ဖြစ်သည်
ယုံကြသလော'ဟု မေး၏
သူငယ် ၄ ယောက်မှာ ယုံပါ၏ဟု ဆိုလျှင်လည်း သူအို၏ကျွန်၊ မယုံပါ၏ ဆိုလျှင်လည်း သူအို၏ကျွန်သာဖြစ်ကြရ၏
ဤသို့ သူ့စကားကို ပိတ်မိအောင် ပြောသောစကားသည် ရေစစ်ကရား ပြောနည်းဖြစ်၏
သူ့စကားကို ဟုတ်၏လည်းမဆို၊ မဟုတ်ဟုလည်း မဆိုဘဲ၊ မတင်မကျ ပြောသောစကားသည် ခက်တင်မောင်းနင်း ပြောနည်း ဖြစ်၏
ရှေးအခါ မင်းမှုထမ်းတစ်စုက လူဆိုးတစ်ယောက် အား ဖမ်းဆီး၍ သတ်မည်ပြုသည်တွင်၊ လူဆိုးက ငါသည် တောင်ဖီလာဆရာတော်၏တူ ဖြစ်သည်ဟုဆိုရာ၊ မှန်မမှန် မေးရန် ဆရာတော်ထံသို့ ခေါ်သွားကြ၏
ကျောင်းရောက်၍ ဆရာတော်အား မေးလျှောက်ကြရာ ဆရာတော်က မဟုတ်ဘူး ဆိုလျှင် ဤသူ သေမည်၊ ဟုတ်၏ ဆိုလျှင်လည်း ငါမုသား ရောက်မည်ဟုကြံ၍ 'ဤသူငါ့တူမဟုတ်ဟု မည်သူပြောသနည်း' ဟု မိန့်တော်မူ၏
မင်းမှုထမ်းတို့လည်း ထပ်၍ မလျှောက်ဝံ့ သဖြင့် ပြန်သွားရ၏
ဤသို့ဖြင့် လူဆိုးလည်း ချမ်းသာရာ ရ၏
ဤကဲ့သို့ မတင်မကျပြောခြင်းကို ခက်တင်မောင်းနင်း ပြောနည်းဟုခေါ်၏
ဆက်စပ်လေ့လာရန် စကားအရာ အင်္ဂါဆယ်ပါး
ဟတ်ခန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hathkan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ လားရှိုးခရိုင်၊ တန့်ယန်းမြို့နယ်၊ ပန်လောင်း ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပန်လောင်း ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၅၆ ဦး၊ မ ၂၇၇၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၄၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်လူးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khinlu)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မိတ္ထီလာခရိုင်၊ မိတ္ထီလာမြို့နယ်၊ ခင်လူးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်လူးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၇ ဦး၊ မ ၁၆၅၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၇၉ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ခုတ်တန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letkhoketan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ မင်းကွန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မင်းကွန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၉၇ ဦး၊ မ ၄၂၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၂၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးကိုလေး (ခ) ဇေယျာမောင် (၁၉၁၃-၂၀၀၃) သည် မန္တလေးတက္ကသိုလ် တည်ထောင်သူထဲ အဓိကနေရာမှ ပါဝင်ခဲ့ပြီး ယင်းတက္ကသိုလ်၏ ဒုတိယအဓိပတိ တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူသည် ဘာသာရေးစာပေများနှင့် ပါတ်သတ်ပြီး ထင်ရှားသည့် စာရေးဆရာတစ်ဦးလည်း ဖြစ်သည်
စစ်ကိုင်းမြို့တွင် အဖ ဦးဘကောင်း၊ အမိ ဒေါ်တင် တို့က ၁၉၁၃ ခု ဩဂုတ်လ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
စစ်ကိုင်းတောင်ရိုး သမိတ္တောဒယချောင် သီလရှင် ဆရာကြီး ဒေါ်မာလာရီနှင့် ဒေါ်ဉာဏစာရီ တို့ထံတွင် ကကြီး ခခွေးမှ သဒ္ဒါကြီး အထိ၊ ကြံခင်းချောင် ဆရာတော်ကြီး ဦးစိတြရာမ ထံ၌ သဒ္ဒါကြီး ရှစ်စောင်တွဲနှင့် သင်္ဂြိုဟ် ပါဋ္ဌ်များကို အသက် ၅ နှစ်မှ ၁ဝ နှစ်ကြာ သင်ယူ ခဲ့သည်
ထို့နောက် အသက် ၁ဝ နှစ်တွင် အမျိုးသား ကျောင်းသို့ ပြောင်းသည်
ထိုမှ စစ်ကိုင်းမြို့ အစိုးရ အထက်တန်း ကျောင်း၊ မန္တလေး ဥပစာ ကောလိပ်နှင့် ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် တို့တွင် ပညာ သင်ကြား ခဲ့သည်
သိပ္ပံဘွဲ့ကို ဓာတုဗေဒ ဂုဏ်ထူးဖြင့် ၁၉၃၄ ခုတွင် ရရှိသည်
၁၉၃၆ - ၄၂ တွင် အစိုးရ ပညာတော်သင် အဖြစ် လန်ဒန် တက္ကသိုလ်မှ M.Sc. (Lon), A.I.C; D.I.C. ဘွဲ့များ ရခဲ့သည်
၁၉၅ဝ နှင့် ၅၆ ခုနှစ် များတွင် အမေရိကန် နိုင်ငံ ကော်နဲလ် တက္ကသိုလ်နှင့် ကိုလံဘီယာ တက္ကသိုလ် တက္ကသိုလ်များ အုပ်ချုပ်ရေး ပညာရပ်များ အတွက် ဘွဲ့လွန် သင်တန်းများ တက်ခဲ့သည်
ငွေစာရင်း မင်းကြီးရုံးတွင် အလုပ်သင် ခြောက်လခန့် (၁၉၃၄)၊ မန္တလေးတွင် ထုတ်ဝေသော "တို့ခေတ် မဂ္ဂဇင်း" တည်ထောင် သူများတွင် တစ်ဦး (၁၉၃၄)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒ နည်းပြ ဆရာ (၁၉၃၄-၃၆)၊ မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ကောလိပ် စိုက်ပျိုးရေး ဓာတုဗေဒ ကထိက (၁၉၄၁ - ၄၂)၊ မန္တလေး စိုက်ပျိုးရေး ဌာန ဓာတုဗေဒ မဟာ ပညာကျော် (၁၉၄၂ - ၄၅)၊ အထက် မြန်မာနိုင်ငံ ပြန်ကြားရေးနှင့် သတင်း ဖြန့်ချိရေး အရာရှိချုပ် (၁၉၄၅ - ၄၆)၊ ရန်ကုန် တက္ကသိုလ် ဓာတုဗေဒ တထိက (၁၉၄၆ - ၄၇)၊ မန္တလေး ကောလိပ် ကျောင်းအုပ် (၁၉၄၇ - ၅၆)၊ မန္တလေး တက္ကသိုလ် ဒုတိယ အဓိပတိ (၁၉၅၇ - ၆၃) အဖြစ် အမှု ထမ်းခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်မှ စ၍ အငြိမ်းစား ယူခဲ့သည်
မန္တလေး တက္ကသိုလ် စတင် တည်ထောင် ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
အထက်တန်းကျောင်းသား ဘဝမှ စ၍ ဆောင်းပါး၊ ကဗျာ၊ ဝတ္ထုတို များကို သူရိယ၊ သက်စောင့်၊ ကြီးပွားရေး၊ ဒဂုံ၊ တို့ခေတ် မဂ္ဂဇင်း များတွင် ကလောင် အမည် အမျိုးမျိုးဖြင့် ရေးခဲ့၏
မြန်မာပြည် လူဦးရေ ပြဿနာ၊ နှစ်တွဲ [ဦးကံကြီးနှင့် တွဲဖက်၍] (၁၉၃၉)၊ စက္ကူဖြူ ပြဇာတ် (ခေါ်) မြန်မာ့နိုင်ငံရေး အခြေပြ (၁၉၄၅)၊ သီပေါမင်းနှင့် နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာ (၁၉၆၅)၊ စာပေ ဗိမာန် စာမူဆု ပြိုင်ပွဲတွင် ဘာသာပြန် စာမူဆုများ အဖြစ် 'လီနင်ဂရက် မြို့ကြီး ရန်သူ ဝိုင်းထားစဉ်က ရက်ပေါင်း ၉ဝဝ' (ဒုတိယဆု၊ ၁၉၆၉)၊ 'အဏ္ဏဝါ လောက' (ပထမဆု၊ ၁၉ရဝပြည့်နှစ်)၊ 'ဆီရောဇာ' (ပထမဆု၊ ၁၉၇၁) တို့ဖြင့် သုံးနှစ် ဆက်တိုက် ရရှိ ခဲ့သည်
အငြိမ်းစား ယူပြီးနောက် ဝေဘူ ဆရာတော်၊ ရွှေစေတီ ဆရာတော်၊ ဆရာကြီး ဦးဘခင်၊ ဆရာမကြီး ဒေါ်မြသွင်တို့ ထံမှ ဝိပဿနာ နည်း ရယူ၍ ထိထိရောက်ရောက် အားထုတ် ခဲ့သည်
ဘာသာရေး ဆိုင်ရာ စာပေ များကို ရေးသား ခဲ့သည်
'မြတ်ဗုဒ္ဓ ဒေသနာ' (ဒေါက်တာ ဝါလ်ပိုလာ အရှင်သူမြတ်၏ What The Buddha Taught မြန်မာပြန်၊ ၁၉၇၈)၊ 'မြန်မာ့ ဂုဏ်ဆောင် ပုဂ္ဂိုလ်ထူး ဆရာကြီး ဦးဘခင် ဟောကြား ခဲ့သော တရားများ' (စုဆောင်း၊ ပြုစု၊ ဘာသာပြန်၊ တည်းဖြတ်၊ တင်ပြ) [၁၉၉၃]၊ 'ကမ္ဘာ အနှံ့ ဓမ္မ အောင်လံ စိုက်ထူသော ဂုရုကြီး ဦးဂိုအင်ကာ' (၁၉၉၅)၊ 'လူငယ် လူရွယ်များ အတွက် ရတနာမြတ် သုံးဖြာ - ဗုဒ္ဓ ရတနာ' (၂ဝဝ၂၊ ဓမ္မ စာပေဆုရ)၊ အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် မဟာစည် ဆရာတော် ဘုရားကြီး၏ 'ဓမ္မစကြာ တရားတော်' (Dhammacakkappavattana Sutta)၊ 'အနတ္တ လက္ခဏသုတ် တရားတော်' (Anattalakkhana Sutta)၊ ဆရာတော် အရှင် ဇနကာ ဘိဝံသ၏ 'ကိုယ်ကျင့် အဘိဓမ္မာ' (Abidhama in Daily Life)၊ ပိဋကတ် ဘာသာပြန် အဖွဲ့ အတွက် 'ဒီဃနိကာယ်လာ သုတ္တန် တရားတော်' (လေးသုတ်)၊ 'မဇ္ဈိမနိကာယ်'၊ 'သံယုတ္တနိကာယ်နှင့် ဝိနယ ပိဋကတ် မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိတော်များ'၊ မင်းကွန်း တိပိဋကဓရ ဆရာတော်ကြီး၏ 'မဟာ ဗုဒ္ဓဝင် ကျမ်း' (ခြောက်တွဲ၊ ရှစ်အုပ်) [အငြိမ်းစား ပါဠိ ပါမောက္ခ ဦးတင့်လွင်နှင့် တွဲဖက်၍] ပြန်ဆို ခဲ့သည်
ပိဋကတ် သုံးပုံ လမ်းညွှန် (Guide to Tipitaka or Essence of Tipitaka)၊ ဝိပဿနာ လက်စွဲ (Manual of Vipassana) တို့ကို အင်္ဂလိပ် ဘာသာဖြင့် ကိုယ်တိုင် ရေးသား ခဲ့သည်
ဆရာကြီး ဦးဂိုအင်ကာ နှင့်အတူ တရားပွဲ များစွာကို ဘာသာပြန် ဟောပြော ပေးခဲ့သည်
နိုင်ငံတော် ပရိယတ္တိ သာသနာ့ တက္ကသိုလ်၊ အပြည်ပြည် ဆိုင်ရာ ထေရဝါဒ တက္ကသိုလ် တို့တွင် သာသနာ့ တာဝန်များ၊ မြန်မာစာအဖွဲ့ အဖွဲ့ဝင် အဖြစ် နိုင်ငံ တာဝန်များ ထမ်းဆောင် ခဲ့သည်
ဇေယျာမောင်၊ မျိုးမြန်မာ၊ မျိုးချစ်မောင်၊ သိပ္ပံမောင် စသည် တို့မှာ ထင်ရှားသည့် ကလောင် အမည်ခွဲများ ဖြစ်သည်
မဟာ သဒ္ဓမ္မ ဇောတိကဘွဲ့၊ ပခုက္ကူ ဦးအုံးဖေ တသက်တာ စာပေဆု (၁၉၉၅)၊ ဝိဇ္ဇာ ပညာ ထူးချွန် တံဆိပ် (ပထမဆင့်) [၂ဝဝ၂] တို့ ရရှိ ခဲ့သည်
၂ဝဝ၃ ခု ဇွန်လ ၁၅ ရက်နေ့တွင် ဇေယျာရွှေမြေ ဧည့်ပါမောက္ခ ရိပ်သာ၊ သီရိ မင်္ဂလာ ကမ္ဘာအေး ကုန်းမြေ၊ မရမ်းကုန်း မြို့နယ်၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ကွယ်လွန် ခဲ့သည်
မြတ်ဗုဒ္ဓဒေသနာ (ဘာသာပြန်)ဆရာကြီး ဦးဘခင် အတ္ထုပ္ပတ္တိ (ပြုစု)ဆရာကြီး ဦးဘခင်ဟောကြားခဲ့သော တရားများဂုရုကြီး ဂိုအင်ကာ အတ္ထုပ္ပတ္တိလူငယ်လူရွယ်များအတွက် ရတနာမြတ်သုံးဖြာ-ဗုဒ္ဓရတနာသီပေါမင်းနှင့် နယူးယောက်တိုင်း သတင်းစာစက္ကူဖြူ ပြဇာတ်အဏ္ဏဝါလောက (ဘာသာပြန်)ဆီရောဇာ (ဘာသာပြန်) ဒဂုန် ရွှေမျှား
မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေ ဆုများ
စာ ၃၅၄ - ၃၅၆
မြန်မာ စာပေ အဘိဓာန် (၂)
စာ ၂ဝ၃ - ၂ဝ၄
မန္တလေး အဘိဓာန်
စာ ၁ဝ၃ - ၁ဝ၄
လူငယ် လူရွယ်များ အတွက် ရတာမြတ် သုံးဖြာ - ဗုဒ္ဓ ရတနာ
မြန်မာ နိုင်ငံ စာပေနှင့် စာနယ်ဇင်း အဖွဲ့
စာပေ ဆိုင်ရာ ဘွဲ့ထူး ဂုဏ်ထူး ချီးမြှင့် ခံရသူများ ချီးကျူး ဂုဏ်ပြုပွဲ၊ စာပေ ပညာရှင်များ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (၁၇ မေ ၂ဝဝ၃)
စာ ၁၃ - ၁၅
ကန်တော့ခံ သက်ကြီး စာပေ ပညာရှင်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ (သက္ကရာဇ် ၁၃၅၇)
စာ ၆၉ - ရဝ
မန္တလေး တက္ကသိုလ် ဘူမိ ဗေဒ ဌာန နှစ် ၅ဝ ပြည့် ရွှေရတု မဂ္ဂဇင်း (၁၉၅၃ - ၂ဝဝ၃)
စာ ၁ဝ - ၁၂
ဆရာကြီး ဇေယျာမောင်၏သား ဦးမြင့်သိန်းထွေး (ကိုချာလီ)၏ ရေးသား ပေးချက်
ဦးနှောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Ohnhnauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ပုလဲမြို့နယ်၊ ဦးနှောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စကားအရာ အင်္ဂါလေးတန် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
စကားအရာ၌ သုဘာသိတ၊ ပိယဝါစာ၊ သစ္စာ၊ ဓမ္မဟူ၍ အင်္ဂါလေးပါးရှိသည်
(သုဘသိတ  ပြေပြစ်စွာ ပြောဆိုခြင်း၊ ပိယဝါစာ  ချစ်နှစ်သက်ဖွယ် ပြောခြင်း၊ သစ္စာ  ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ ပြောခြင်း၊ ဓမ္မ  တရားသဖြင့် ပြောခြင်း)
ဓမ္မဟောင်းကျမ်းဆိုသည်မှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာတွင် ခရစ်တော်(ယေရှုခရစ်)၏ ခရစ်ယာန် ဝါဒသစ်မစတင်မှီက ရှိနှင့်ပြီးသော ကမ္ဘာဦးအစမှ အာဒံ၊ ဧဝတို့မှစကာ ဂျူးလူမျိုး တမန်တော်၊ ပရောဖတ် အသီးသီးတို့က အစဉ်တစိုက် ဟောကြားပို့ချခဲ့သည့် ဘုရားသခင်၏ ဩဝါဒများ၊ အဆုံးအမများကို မှတ်တမ်းတင်ထားသည့် ကျမ်းဖြစ်သည်
ခရစ်ယာန်တို့အတွက် ခရစ်တော်ပေါ်ထွန်းပြီးနောက် ရှင်ပေါလု(စိန့်ပေါလ်) ဦးဆောင်ရေးသားသည့် ဓမ္မသစ်ကျမ်း ပေါ်ထွက်လာသဖြင့် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းဟု သတ်မှတ်ခေါ်ဝေါ်ကြခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုကျမ်းကို ဂျူးလူမျိုးတို့က ဆက်လက်ကိုးကွယ်ကြပြီး "တိုရာ"ဟုခေါ်ကြသည်
တနည်းအားဖြင့် ရှင်းလင်းအောင်ဆိုရလျှင် ဓမ္မဟောင်းကျမ်းမှာ ခရစ်ယာန်ဘာသာကျမ်းဖြစ်သည့် သမ္မာကျမ်းစာ၏ အရှေ့ပိုင်းသာဖြစ်သော်လည်း ဂျူးတို့၏ ဟီးဘရူးဘာသာတွင်မူ တစ်ခုတည်းသော ကိုးကွယ်ရာကျမ်းဖြစ်သည်
ရတနာသိင်္ဃဒိုင်းဝန် (နောင်တွင် ခန်းပတ်မင်းကြီးရာထူးရရှိ)၏ သမီးတော်ကြီးဖြစ်သည်
ထို့‌ကြောင့် သခင်ကြီးဟုလည်း ချစ်စနိုးဖြင့်ခေါ်ကြသည်
မြန်မာမင်းများ၏ နန်းဓလေ့ထုံးစံတွင် မှူးမတ်နွယ်ဝင်ဖြစ်လာသော အမျိုးသားများ၏ သမီးများသည် ခင်ခင်ဟူသည့် ဘွဲ့ကို တပ်ခေါ်ခွင့်ရရှိသည့် ထုံးစံရှိခဲ့ရာမှ  မမကြီးဟူသည့် မူရင်းနာမည်မှ ခင်ခင်မကြီးဟူ၍ အမည်တွင်လာခဲ့သည်
မောင်ဖြစ်သူမှာ ဒိုင်းအတွင်းဝန် မောင်ဘိုးကြီးဖြစ်ပါသည်
ခန်းပတ်သခင်ကြီးခေါ် ခင်ခင်ကြီး၏ ဖခင်မျိုးရိုးစဉ်ဆက်သည်  ပုဂံခေတ်မင်းသမီးနှစ်ပါး၏ အမျိုးအနွယ်မှဆင်းသက်ပေါက်ဖွားလာခဲ့ကြသည်
တရုတ်ပြေးမင်းလက်ထက်တွင် မွန်ဂို တာတာရန်ကြောင့် အုပ်ချုပ်ရေး တကွဲတပြားဖြစ်နေသည့်အတွက် မင်းသားမင်းသမီးများသည် ဘေးလွတ်ရာသို့တိမ်းရှောင်ကြရရှာသည်
ထိုအထဲတွင် ခင်ခင်ကြီး၏ ဘိုးဘေးတော်မ မင်းသမီးများလည်းအပါအဝင်ဖြစ်ပါသည်
ခင်ခင်မကြီးသည် ၁၂၉၂ခုနှစ် အသက်၈၆နှစ်တွင် ကံကုန်သည်
ရစ်ရှလျူးမြို့စား အာမန်ဇန်းဒျူပလဲဆီးသည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ သမိုင်းတွင် အထူးထင်ရှားသော ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ဖြစ်ပေ သည်
ဘုရင်ရှိလင့်ကစား ပြင်သစ်နိုင်ငံကို နှစ်ပေါင်း ၂ဝ နီးပါးမျှ တကယ်တမ်း အုပ်ချုပ်ခဲ့သူမှာ ရစ်ရှလျူးပင် ဖြစ် သည်
ရစ်ရှလျူးသည် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ်ဖြင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ဥရောပတိုက်တွင် ထိပ်တန်းနိုင်ငံအဖြစ်သို့ ပို့ဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
ရစ်ရှလျူးသည် သူကောင်းမျိုးထဲမှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်၍ ပါရစ်မြို့တွင် ၁၅၈၅ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၉ ရက်နေ့၌ ဖွားမြင် ၏
ဘခင်မှာ အယူဝါဒရေး စစ်ပွဲများတွင် ထူးချွန်စွာ အမှု ထမ်းခဲ့သူဖြစ်၍ ပြင်သစ်ဘုရင် တတိယ ဟင်နရီက သူ၏သား အကြီးဆုံးအား လူစွန်ဂိုဏ်းအုပ်ရာထူး ချီးမြှင့်သည်
သို့ရာတွင် သားကြီး နှစ်ဦးစလုံးက လက်မခံသဖြင့် တတိယသားဖြစ်သူ ရစ်ရှလျူးသည် လက်ခံလေသည်
အာသက် ၂ဝ မျှသာ ရှိသော ရစ်ရှလျူးသည် ဂိုဏ်းအုပ်အဖြစ် တာဝန်ကျေပြွန်၏
သို့သော် လည်း သူသည် ရာထူးတိုးတက်ရန် အခွင့်အရေးကို စောင့်မျှော် နေခဲ့သည်
ရစ်ရှလျူးသည် ၁၆၁၄ ခုနှစ်တွင် သာသနာ့ဝန်ထမ်းများ ၏ ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဥပဒေပြုလွှတ်တော်သို့ ရွေးကောက် တင်မြေ|ာက်ခြင်း ခံရသည်
၁၃ ဆက်မြောက် လူဝီဘုရင်၏ မယ်တော်ကလည်း ရစ်ရှလျူး၏ အစွမ်းအစကို သဘောကျ သဖြင့် ချီးမြှင့်မြေ|ာက်စားထားသည်
သို့ရာတွင် လူဝီဘုရင်သည် မယ်တော်နှင့် ဂိုဏ်းအုပ်ရစ်ရှလျူးတို့က မိမိ၏ ထီးနန်းကို တစ်နေ့လုပ်ကြံမည်ဟု စိုးရိမ်ပြီးလျှင် နှစ်ဦးစလုံးကို ပြည်နှင် ဒဏ် ပေးလေသည်
သို့သော်လည်း ရစ်ရှလျူး၏ ပါးနပ်လိမ္မာ မူကြောင့် မကြာမီ နန်းတော်၌ ပြန်၍ ခစားခွင့်ရသည်
မယ်တော်လည်း နန်းတော်သို့ ပြန်ရောက်သည်
၁၆၂၂ ခုနှစ်တွင် ရစ်ရှလျူးသည် ကာဒင်နယ်အဖြစ် ခန့် အပ်ခြင်း ခံရ၏
နှစ်နှစ်ကြာသောအခါ ဘုရင့်မယ်တော်၏ အကူအညီဖြင့် နိုင်ငံတော်ဝန်ကြီး ဖြစ်လာလေသည်
ကာဒင် နယ် ရစ်ရှလျူးသည် ထိုအချိန်မှ အစပြု၍ အနိစ္စရောက်သည့် အချိန်အထိ ပြင်သစ်အစိုးရကို ဦးစီးခေါင်းဆောင်ခဲ့သည်
သူ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ တစ်နိုင်ငံလုံးက ဘုရင့်အာဏာကို ရိုသေ လေးစားလာကြရန် ဖြစ်၏
ထိုကြောင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ဩဇာ လွှမ်းမိုးနေသော သူကောင်းမျိုးကို နှိမ်နင်းရမည်ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် ဘုရင့်အာဏာကို ဖြိုဖျက်ရန် ကြိုးစားနေကြသော ပရို တက်စတန့် ဂိုဏ်းဝင် ဟျူးဂျနိုးတို့၏ရန်ကိုလည်း တွန်းလှန် ကာကွယ်ရမည် ဖြစ်လေသည်
ဦးစွာ၌ ရစ်ရှလျူးသည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံနှင့် သင့်တင့်အောင် စီမံ၏
ထိုနောက် ဟျူးဂျနိုးတို့၏ ခြေကုပ်ခံတပ်ဖြစ်သော လာရိုရှဲမြို့ကို ကိုယ်တိုင်ဦးစီး၍ တိုက်ခိုက်သည်
မြို့ကို တစ်နှစ် ကျော်မျှ ဝိုင်းဝန်းလုပ်ကြံပြီးနောက် ၁၆၂၉ ခုနှစ်တွင် ဟျူးဂျနိုး တို့ အညံ့ခံရလေသည်
ရစ်ရှလျူးသည် ဟျူးဂျနိုးတို့၏ နိုင်ငံ ရေးအရ လွတ်လပ်ခွင့်ကို ပြန်လည်ရုပ်သိမ်းလိုက်သော်လည်း လွတ်လပ်စွာ ကိုးကွယ်ခွင့်ကိုမူ ပေးမြဲပေးထားသည်
ထိုကြောင့် နောင်နိုင်ငံခြားနှင့် စစ်ဖြစ်ရသောအခါ ဟျူးဂျနိုးတို့သည် ပြင်သစ်အစိုးရဘက်မှ ပါဝင်တိုက်ခိုက်ခဲ့ကြသည်
ဟျူးဂျနိုးတို့၏ရန် အေးပြီးနောက် သူကောင်းမျိုးကို ဆက်၍ နှိမ်နင်းရသည်
သူကောင်းမျိုးတို့သည် ပြင်သစ်နိုင်ငံ နေရာအနှံ့အပြားတွင် ရဲတိုက်ကြီးများဖြင့် အခိုင်အခံ့ နေထိုင်ကြသဖြင့် ယင်းတို့ကို နှိမ်နင်းရသော ကိစ္စမှာ မလွယ်ချေ
သို့သော် ၁၆၂၆ ခုနှစ်တွင် ရစ်ရှလျူးသည် နိုင်ငံကာကွယ် ရေးအတွက် မလိုသော ရဲတိုက်များကို ဖျက်ဆီးပစ်ရန် အမိန့် တော်ပြန်တမ်း တစ်ရပ်ကို ထုတ်ပြန်လိုက်လေသည်
ထိုကြောင့် ယခုအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံတွင် ရှေးဟောင်းရဲတိုက်ပျက်များကို တွေ့နိုင်သည်
ရစ်ရှလျူး၏ တန်ခိုးအာဏာကြီးမားလာသည် နှင့်အမျှ မလိုမုန်းတီးသူလည်း များလာ၏
သူ၏ရည်မှန်းချက် ကို ပေါက်မြောက်အောင် ဆောင်ရွက်ရာ၌ အဆီးအတား အနှောက်အရှက် ရှိသမျှကို အထောက်အညှာမရှိဘဲ သုတ်သင် ဖယ်ရှား၏
ကာဒင်နယ် ရစ်ရှလျူးအတွက် အရေးအကြီးဆုံး ပန်းတိုင် မှာကား ပြင်သစ်နိုင်ငံကို ဥရောပတိုက်တွင် ထိပ်တန်းနိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိစေခြင်းပင် ဖြစ်၏
ရစ်ရှလျူး တန်ခိုးကြီး လာချိန်တွင် ဥရောပတိုက်၌ နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်စစ်ပွဲ ဖြစ်ပွား လျက် ရှိသည်
ရစ်ရှလျူးသည် ထိုစစ်ပွဲတွင် မိမိနိုင်ငံအတွက် အကျိုးရှိမည့် အခွင့်အရေးကို မြင် လာလေသည်
ထိုကြောင့် ဩစတြီးယားနိုင်ငံ၏ တန်ခိုး အာဏာကို ချိုးနှိမ်ရန်အတွက် ဂျာမန်ပရိုတက်စတန့်တို့အား အကူအညီပေးသည်
ရှေးဦးစွာ ဂျာမန်ပရိုတက် စတန့်တို၏ မဟာမိတ်ဖြစ်သော ဆွီဒင်ဘုရင် ဂပ်စတားဗပ် အဒေါဖပ်အား ငွေကြေးထောက်ပံ့သည်
၁၆၃ဝ ခုနှစ်တွင် နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲ အတွက် စစ်ပြေငြိမ်းရေးစာချုပ်ကို ချုပ်ဆိုကြသောအခါ ပြင်သစ်နိုင်ငံသည် ဥရောပတိုက်၌ အင်အားကြီးသော နိုင်ငံ အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေပြီ ဖြစ်၏
၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် ရစ်ရှလျူးသည် မြို့စားဘွဲ့ကို ရရှိသည်
သို့ရာတွင် နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲမပြီးဆုံးသေးမီ ၁၆၄၂ ခုနှစ် ဒီဇင် ဘာလ ၄ ရက်နေ့၌ ကွယ်လွန်လေသည်
ကာဒင်နယ်ရစ်ရှလျူး ၏ နေရာတွင် မာဇရင်က ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်ခံသည်
ရစ်ရှလျူးသည် ကျန်းမာရေး၌ ချို့တဲ့သူ ဖြစ်သော်ငြား လည်း မင်းညီမင်းသားဟန်ပေါက်၍ စိတ်ပြင်းပြသဖြင့် ဘုရင် နှင့်တကွ တိုင်းသူပြည်သားအများတို့က လေးစားကြသည်
မိမိ၏နိုင်ငံ ကောင်းစားရေးကို အထူးပင် ကြိုးစားခဲ့သူ ဖြစ်ပေ သည်
ရစ်ရှလျူးသည် စာပေဘက်၌လည်း နှံ့စပ်သဖြင့် စာရေး ဆရာ အကျော်အမော်တို့ကို ခြီးမြေ|ာက်အားပေးသည်
ဆော်ဗန်း တက္ကသိုလ် အဆောက်အအုံများကို အသစ်ဆောက်လုပ်၍ အထောက်အပံ့များစွာ ပေးလှူခဲ့သည်
အထူးသဖြင့် ၁၆၃၅ ခုနှစ်တွင် ပြင်သစ် ပညာတံခွန်အသင်းကို တည်ထောင်ခဲ့လေ သည်
ဟတ္ထကာဠဝက သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် မိမိ၏ ပရိသတ်ကို ချီးမြှောက်သည့် ဥပါသကာတို့တွင် အသာဆုံး၊ အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ်ကို ရရှိခဲ့သည်
ဟတ္ထကာဠဝကသည် အာဠဝီတိုင်း၊ အာဠဝီပြည် အာဠဝကမင်း၏ သား ဖြစ်၏
ပိဋကတ်သုံးပုံကို ကျွမ်းကျင်စွာ တတ်မြောက်၏
အနာဂါမ်ပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်ပြီး အခြံအရံဥပါသကာ ငါးရာရှိ၏
သူ၏ ပရိသတ်သည် အလွန်သိမ်မွေ့၏
ဤသည်ကို မြတ်စွာဘုရားမြင်သော် ပရိသတ်အား မည်သို့ ချီးမြှင့်သည်ကို မေး၏
ဟတ္ထကာဠဝကသည် အောက်ပါအတိုင်း ဖြေ၏
စွန့်ကြဲပေးကမ်းမှ နှစ်သက်မည့်သူကို ဒါနဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း
ချစ်စဖွယ်သော စကားကို ပြောမှ နှစ်သက်မည့်သူကို ပိယဝါစာဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း
ဖြစ်ပေါ်လာသော ကိစ္စကြီးငယ်တို့အား ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ပေးမှ နှစ်သက်မည့်သူကို ကိစ္စကြီးငယ်တို့ကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း အတ္ထစရိယာဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း
ကိုယ်တူထားမှ နှစ်သက်မည့်သူအား ကိုယ်တူထားခြင်း သမာနတ္တတာဖြင့် ချီးမြှင့်ခြင်း
အထက်တွင် ဖော်ပြခဲ့သည့် လေးချက်ကို ဟတ္ထကာဠဝကသည် ဖြေကြားသော် မြတ်စွာဘုရားသည် မိမိ၏ ပရိသတ်ကို သင်္ဂဟဝတ္ထုလေးပါးဖြင့် ချီးမြှင့်သည့်အရာတွင် ဧတဒဂ် ပေးခဲ့သည်
စက်စုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Setsu)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ တံတားကိုင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဉာဏလွင်(၂ ဇူလိုင် ၁၉၉၀ ခုနှစ်)သည် ဘောလုံးသမား တစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် ပထမဆုံး နိုင်ငံလက်ရွေးစင်အသင်းတွင် ကစားခဲ့သည်
၁၃၄၄ (၁) ရက်
ညောင်ကန်ဒေါင့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkandaunt)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ညောင်ဦးခရိုင်၊ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့နယ်၊ ညောင်ကန်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကန်ဒေါင့်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၈၇၉ ဦး၊ မ ၁၁၁၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၉၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်သားကင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wettharkin)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ လောင်းလုံးမြို့နယ်၊ ကဒက်ကြီး (၇-သိန်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဟင်္သာ၊ တောဘဲနှင့် အလားတူငှက်များ (Anseriformes) () ဆိုသည်မှာ တိရစ္ဆာန်လောကရှိ မျိုးပေါင်း(classis)ဖြစ်သော ငှက်များ၏မျိုးစဉ်(ordo)၌ ပါရှိသော အမည်ဖြစ်သည်
အန်စာရီ‌ဖောမီး မျိုးစဉ်တွင် ဟင်္သာ၊ တောဘဲနှင့် အလားတူငှက်များ ပါရှိသည်
စစ်စလီငှက်စစ်စလီခေါင်းမဲဘဲခေါင်းစိမ်း‎ဝမ်းဘဲ‎(သို့) ဂျားမဘဲအ‎ဘဲရစ်ရေဝမ်းဘဲဟင်္သာစက္ကဝါက်တောဘဲမန်ဒါလီမောက်တင်ကလကတ်(ကရကတ်)ဘဲကျား(ဘဲတောင်ကျား)ဘဲပြာကလေး
ထန်းတပင်မြို့ (မွန်: ဍုၚ်တာမွဲတၞံ) သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး၊ ထန်းတပင်မြို့နယ်၏ မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာ မြို့ဖြစ်သည်
မအူပင်ခရိုင်နှင့် နယ်ချင်း ဆက်စပ်နေပြီး လှိုင်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းပေါ်တွင် တည်ရှိသည်
သမိုင်းတွင် ထင်ရှားခြင်း မရှိခဲ့သော်လည်း စစ်ပြီးခေတ် လယ်သမားလှုတ်ရှားမှုကို အကြောင်းပြုကာ ထန်းတပင်မြို့မှာ ပို၍ လူသိများခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့နှင့် ရေလမ်းအဆက်အသွယ်ရှိခြင်းကြောင့် အရောင်းအဝယ်ကောင်း၍ လှိုင်မြစ်တစ်လျှောက် စည်ကားသော ဆိပ်ကမ်းမြို့နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
နဂါးမေါက်ရွာ၊ ဒါပ္ပ
ဇင်ပြွန်းချောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zinpyunchaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ကောလင်းမြို့နယ်၊ စွယ်ရကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မာလာဂန္ဓ ဝိလေပန ဓာရာဏ မဏ္ဍန ဝိဘူသနဌာနမှ ရှောင်ကြဉ်သော သတ္တဝါတို့သည် နည်းပါးကုန်၏
မရှောင်ကြဉ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်သာ များပြားကုန်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသောသုတ်
ထခေါ့ချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htahkawtchaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ဟိုပုံးမြို့နယ်၊ စငေါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စငေါကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၁၁၂ ဦး၊ မ ၃၄၂၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၅၃၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးခက်ထိန်နန် သည် ကချင်လူမျိုး စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်နှင့် နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ကာ လက်ရှိတွင် ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့၏ ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူဖြစ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ မှ ဇူလိုင်လအထိ ကချင်ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီ၏ ဥက္ကဋ္ဌလည်းဖြစ်သည်
သူသည် ကချင်တိုင်းရင်းသားလုပ်ငန်းရှင်များ အများပိုင်ကုမ္ပဏီ၏ ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌအဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကချင်ပြည်နယ်ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ၂၀၁၆ခုနှစ်မှ ၂၀၂၁ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သော ဦးခက်အောင် မှာ ဦးခက်ထိန်နန်နှင့် ညီအစ်ကို တော်စပ်သူဖြစ်သည်
ဦးခက်ထိန်နန်ကို ၁၉၅၉ခုနှစ် ဧပြီလ ၁ရက်နေ့တွင် မိုးကောင်းမြို့နယ်၌ ဖွားမြင်ခဲ့သည်
သတ္တဗေဒ ဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သည်
ဦးခက်ထိန်နန်သည် ၂၀၁၀ အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကချင်ပြည်နယ်မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၁)မှ စည်းလုံးညီညွတ်ရေးနှင့် ဒီမိုကရေစီပါတီကချင်ပြည်နယ် (စဒက) ပါတီကိုယ်စားပြု ယှဉ်ပြိုင်ပြီး အနိုင်ရခဲ့သည်
တစ်ဦးတည်းသောပြိုင်ဘက်ဖြစ်သူ ရှမ်းတိုင်းရင်းသားများ ဒီမိုကရက်တစ်ပါတီမှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မဲအရေအတွက် (၂၀,၀၀၀) ကျော်ဖြင့် အနိုင်ရခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
သူသည် ဦးသိန်းစိန်အစိုးရနှင့် ကေအိုင်အို တို့အကြား ငြိမ်းချမ်းရေးဆွေးနွေးပွဲများတွင် လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
၂၀၁၅ခုနှစ် အထွေထွေရွေးကောက်ပွဲတွင် အမျိုးသားလွှတ်တော် ကချင်ပြည်နယ် မဲဆန္ဒနယ် အမှတ် (၂) မှ ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ရာ ပြိုငိဘက်ဖြစ်သူ အမျိုးသားဒီမိုကရေစီအဖွဲ့ချုပ်မှ ကိုယ်စားလှယ်လောင်းအား မဲအရေအတွက် (၃၀,၀၀၀) ကျော်ကွာခြားချက်ဖြင့် ရှုံးနိမ့်ခဲ့သည်
ဆန္ဒမဲအရေအတွက် (၁၈,၈၈၂) ဖြင့် ကိုယ်စားလှယ်လောင်း (၁၀)ဦးတွင် ဒုတိယအများဆုံး ရရှိခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ (၁) ရက်နေ့တွင် တပ်မတော်မှ အာဏာသိမ်းမှု ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီးနောက် ကချင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် ဦးခက်အောင် အား ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် ဖေဖော်ဝါရီလ (၂)ရက်နေ့တွင် ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရအဖွဲ့အား ကချင်ပြည်နယ် စီမံအုပ်ချုပ်ရေးကောင်စီအဖြစ် ဖွဲ့စည်းကာ ဦးခက်ထိန်နန်အား ဥက္ကဋ္ဌအဖြစ် ခန့်အပ်ခဲ့သည်
၂၀၂၁ခုနှစ် ဩဂုတ်လ (၁)ရက်နေ့တွင် အိမ်စောင့်အစိုးရ ဖွဲ့စည်းခြင်းနှင့်အတူ ပြည်နယ်နှင့် တိုင်းဒေသကြီး အစိုးရအဖွဲ့များကို ပြန်လည်ဖွဲ့စည်းရာ ဦးခက်ထိန်နန်သည် ကချင်ပြည်နယ်၏ ဝန်ကြီးချုပ် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ကချင်လူမှုအခြေပြု အဖွဲ့အစည်းများသည် ဦးခက်ထိန်နန်ကို ရှုတ်ချခဲ့ကြပြီး ကချင်အမျိုးသား သစ္စာဖောက်ဟု သုံးစွဲခဲ့ကြသည်
၂၀၂၁ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မြန်မာနိုင်ငံမှ တိုင်းနှင့်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ် (၄)ဦးအား ဒဏ်ခတ်အရေးယူခဲ့ရာ ဦးခက်ထိန်နန်လည်း ပါဝင်ခဲ့သည်
ဦးခက်အောင်သည် ဦးခက်ထိန်နန်၏ အစ်ကိုတော်စပ်သူဖြစ်သည်
၂၀၂၁ခုနှစ်တွင် ဦးခက်အောင်ကို ကချင်ပြည်နယ် ဝန်ကြီးချုပ်နေရာမှ တပ်မတော်က ဖယ်ရှားခဲ့ပြီးနောက် ညီဖြစ်သူ ဦးခက်ထိန်နန်ကို ကောင်စီဥက္ကဋ္ဌ၊ ဝန်ကြီးချုပ် ရာထူးများ ခန့်အပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အက်တလီ ကလီမင့် ရစ်ချတ် (အင်္ဂလိပ်: Clement Richard Attlee; ၃ ဇန်နဝါရီ ၁၈၈၃ – ၈ အောက်တိုဘာ ၁၉၆၇) သည် ဗြိတိသျှ နိုင်ငံရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်ပြီး ၁၉၄၅ မှ ၁၉၅၁ အထိ ဗြိတိသျှဝန်ကြီးချုပ်ရာထူး ထမ်းဆောင်ခဲ့သူဖြစ်ကာ ၁၉၃၅ မှ ၁၉၅၅ အထိ လေဘာပါတီကို ဦးဆောင်ခဲ့သူလည်း ဖြစ်သည်
မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ဗြိတိသျှနန်းရင်းဝန် ကလီမင့် ရစ်ချတ်အက်တလီ အမည်သည် မြန်မာ့ခေါင်းဆောင်ကြီးများ ဖြစ်ကြသော ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း၊ သခင်နုတို့၏ အမည်များ နှင့်အတူ ထင်ရှားခဲ့လေသည်
အဆိုပါ မြန်မာခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် အက်တလီတို့ ချုပ်ဆိုခဲ့ကြသည့် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ်‎ နှင့် နု-အက်တလီ စာချုပ်တို့မှာ မြန်မာ့ လွတ်လပ်ရေးသမိုင်းတွင် ထင်ရှားသောကြောင့်ဖြစ်၏
ကလီမင့် ရစ်ချတ်အက်တလီသည် ၁၈၈၃ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်၍ အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့လေသည်
၁၉ဝ၅ ခုနှစ်တွင် ဝတ်လုံဘွဲ့ရပြီးနောက် သုံးနှစ်ခန့် အမှုလိုက်နေခဲ့၏
၁၉ဝ၇ ခုနှစ်တွင် ဖေဗီယန်အသင်းသို့ ဝင်ခဲ့လေသည်
၁၉၁၃ ခုနှစ်တွင် လန်ဒန် ဘောဂဗေဒကျောင်းတွင် လူမှုရေးပညာကထိကအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ပထမကမ္ဘာစစ်အတွင်းက ဂါလစာပိုလီ၊ မက်ဆိုပိုတေးမီးယားနှင့် ပြင်သစ်နိုင်ငံစစ်မျက်နှာတို့တွင် သံချပ်ကာကားတပ်၌အမှုထမ်းခဲ့ရာ၊ နှစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ဒဏ်ရာရရှိခဲ့၏
၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ဗိုလ်မှူး အဖြစ် အမှုထမ်းနေရာမှ အငြိမ်းစားယူလိုက်လေသည်
၁၉၁၉-၂ဝ ခုနှစ်တွင် စတက်ပနီးမြို့တော်ဝန်အဖြစ်လည်း ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၂၂ ခုနှစ်မှစ၍ လိုင်းမဟောက်စနယ်အတွက် လေဘာ(အလုပ်သမား)အဖွဲ့၏ ကိုယ်စားလှယ် လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ် ပထမ လေဘာအစိုးရအဖွဲ့တွင် အက်တလီသည် စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ လက်ထောက် အတွင်းဝန်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့လေသည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်မှ ၁၉၃၁ ခုနှစ်အထိ သက်တမ်းရှည်ခဲ့သော လေဘာအစိုးရအဖွဲ့တွင် လန်ကက်စတာ နယ်စား ဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ စာတိုက်ဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း ခန့်အပ်ခြင်းခံရသည်
ထိုနှစ်များအတွင်း၌ပင် လေဘာအဖွဲ့၏ ဒုတိယခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့လေသည်
၁၉၃၅ ခုနှစ်တွင် အတိုက်အခံခေါင်းဆောင် ဖြစ်လာခဲ့ပြန်၏
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ညွန့်ပေါင်းအစိုးရ ဖွဲ့စည်းသောအခါ အက်တလီသည် တံဆိပ်တော်ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရ၏
၁၉၄၂ ခုနှစ်တွင် ဒိုမီနီယန်နိုင်ငံများဆိုင်ရာ ဝန်ကြီးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ ထို့နောက်တွင် ဒုတိယဝန်ကြီးချုပ်နှင့် ကောင်စီ ဥက္ကဋ္ဌဝန်ကြီးအဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြန်သည်
၁၉၄၅ ခုနှစ်တွင် လေဘာ(အလုပ်သမား) အစိုးရအဖွဲ့တက်လာသောအခါ အက်တလီသည် ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်လာလေသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်း အမှူးရှိသော မြန်မာခေါင်းဆောင်များသည် လွတ်လပ်ရေး အတွက် အင်္ဂလန်သို့သွားပြီးလျှင် အက်တလီအစိုးရနှင့် အရေးဆိုကြရသည်
တစ်နှစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို လွတ်လပ်ရေးပေးရန် မြန်မာအမျိုးသားခေါင်းဆောင်များနှင့် ဗြိတိသျှအစိုးရတို့၏ သဘောတူညီချက်များ ပါသည့် အောင်ဆန်း-အက်တလီ စာချုပ် ကို ချုပ်ဆိုခဲ့သည်
အက်တလီ အစိုးရက မြန်မာတို့တောင်းဆိုသော လွတ်လပ်ရေးကို အသာတကြည်ပေးအပ်ရန် သဘောတူပြီးလျှင် အာဏာလွှဲပြောင်းရေးအတွက် နု-အက်တလီ စာချုပ် ကို လက်မှတ်ရေးထိုးခဲ့ရကား အက်တလီ၏အမည်မှာ မြန်မာ့လွတ်လပ်ရေး သမိုင်းတွင် ထင်ရှားရစ်လေတော့မည်ဖြစ်သည်
၁၉၅ဝ ပြည့်နှစ် နှစ်ဦးတွင် ကျင်းပခဲ့သော ရွေး ကောက်ပွဲကြီး၌လည်း လေဘာပါတီတွင် အနိုင်ရရှိနေသေးသဖြင့် လေဘာအစိုးရအဖွဲ့သည် တည်မြဲလျက်ရှိပြန်ရာ အက်တလီပင် ဝန်ကြီးချုပ်အဖြစ် ဆက်လက် ဆောင်ရွက်ခဲ့ရပြန်လေသည်
၁၉၅၁ ခုနှစ်တွင် ရာထူးမှထွက်လိုက်ပြီးနောက် ဒုတိယ အယ်လစ်ဇဗက် ဘုရင်မက ၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် သူ့ကို အားဘွဲ့ဖြင့် ချီးမြှင့်လေသည်
မစ္စတာအက်တလီသည် ၁၉၅၃ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၆ ရက်နေ့မှ ၁၅ ရက်နေ့အထိ ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့တော်ခန်းမကြီး၌ အာရှဆိုရှယ်လစ်ညီလာခံ ကျင်းပခဲ့စဉ်က ထိုညီလာခံသို့ တက်ရောက်ရန်အတွက် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ခဲ့ဖူးသည်
အားအက်တလီသည် ၁၉၆၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၈ ရက်နေ့၌ အသက် ၈၄ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်သွားလေသည်
ဝက်ဖြစ်မှတော့ မစင်မကြောက် သည် မြန်မာ စကားပုံတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဝက်ဘဝသို့ ရောက်လာမှ မစင်ကို ရွံရှာနေ၍ မဖြစ်နိုင်တော့သကဲ့သို့ နိမ့်ကျသော ဘဝသို့ ကျရောက်လာမှ နိမ့်ကျသည်ဟု ယူဆကြသော အရာများကို ရှောင်ရှား၍ မဖြစ်နိုင်ချေ
"ဝက်ဖြစ်မှတော့ မစင်ကြောက်နေလို့ မဖြစ်ဘူးလေ
လူအလျှော့ခံရပြီး အလုပ်ပြတ်သွားတုန်း အလုပ်တစ်ခုခု ထပ်ရတာကပဲ တော်လှပြီ
" [၁၃၃၂] သွေး၊ ၂၉၀
လက်ပန်ဇင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Letpanzin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပြင်ဦးလွင်ခရိုင်၊ စဉ့်ကူးမြို့နယ်၊ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လက်ပန်ဇင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၇ ဦး၊ မ ၁၂၇၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဝက်ကြာရိုးရွာ၊ အသုတ်
ထန်းပင်များသည် ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ပါလမေစီအီး သို့မဟုတ် ပါမီ မျိုးရင်းတွင်ပါဝင်သည်
ထိုမျိုးရင်း၌ အုန်းပင်၊ ထန်းပင်၊ ကွမ်းသီးပင်၊ ဓနိပင်၊ ပေပင်၊ စလူပင်၊ စွန်ပလွံပင်၊ ဆတ်သွားဖူးပင်မှစ၍ အပင်မျိုးပေါင်း ၁၅ဝဝ ကျော်မျှရှိသည်
ယင်းတို့သည် ထန်းပင်နှင့် မျိုးချင်းနီးစပ်သော ထန်းမျိုးများဖြစ်၍၊ အပူပိုင်းဒေသနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသ ဇာတိပင်မျိုးဖြစ်သည်
ယင်းတို့ကို အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ အမေရိကတိုက်နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းများ၌ တွေ့ကြရ၏
သမပိုင်းဇုန်များ၌ ပေါက်ရောက်သော ထန်းမျိုးလည်း ရှိသေးသည်
ထန်းမျိုးတို့သည် မိုးများသော အပူပိုင်းဒေသများ၌ အဖြစ်ထွန်းဆုံး ဖြစ်၏
သို့သော် စွန်ပလွံပင်ကဲ့သို့သော ထန်းမျိုးသည် အလွန်ခြောက်သွေ့သော သဲကန္တာရများ၌သာ ပေါက်ရောက်ကြသည်
အများအားဖြင့် ထန်းနှင်း ထန်းမျိုးဝင်အပင်များသည် ပင်စည် ရှည်မျောမျောရှိ၏
အပင်၏အမြင့်မှာ ပေ ၁ဝဝ သော်လည်းကောင်း၊ ထိုမျှမကလည်း ရှိနိုင်သည်
အကိုင်းအခက်အလက်များ ဖြာထွက်ခြင်းမရှိဘဲ၊ အပင်ထိပ်၌သာ အကိုင်းအရွက်များ စု၍ ထွက်တတ်၏
ကြွေကျသွားသော အရွက်များ၏အရင်း၌ စက်ဝိုင်းကဲ့သို့ အရာထင်ကျန်ခဲ့၏
ထန်းမျိုးသည် အပွင့်ပွင့်၏
အပွင့်တို့သည် အဖိုပွင့်၊ အမပွင့်ဟူ၍ရှိ၏
ထန်းမျိုးဝင် အပင်တို့၏အရွက်သည် အဓိကအားဖြင့် ၂ မျိုး ရှိသည်
တစ်မျိုးမှာ ယပ်တောင်ပုံဖြစ်၍ ကျန်တစ်မျိုးမှာ ငှက် မွေးပုံဖြစ်၏
အုန်းပင်၊ ကွမ်းသီးပင်၊ စွန်ပလွန်ပင်များ၏ အရွက်များသည် ငှက်မွေးပုံဖြစ်၏
ထန်းပင်၊ ပေပင်တို့၏ အရွက်မှာ ယပ်တောင်ပုံဖြစ်သည်
ထန်းမျိုး၏ အသီး၊ ပင်စည်နှင့် အရွက်တို့သည် လူတို့အဖို့ အလွန်အသုံးဝင်သော ပစ္စည်းများဖြစ်ကြသည်
ထန်းမျိုးပေါက် ရောက်ရာဒေသရှိ လူတို့သည် စားစရာ၊ နေစရာ၊ ဝတ်စရာတို့အတွက် ထန်းပင်ကို လုံးဝမှီခိုကြရသည်
ထန်းမျိုးများအနက် ထန်းလျက်၊ ထန်းရည်များရရှိသော ထန်းပင်များမှာ ထင်ရှားပေသည်
ယင်းတို့ကို မြန်မာနိုင်ငံ အရပ်ရပ်၌ တွေ့ကြရ၏
အချို့အရပ်ဒေသများ၌ အလေ့ကျပင်ပေါက်သည်
တနင်္သာရီကမ်းရိုး တန်းသစ်တောများ၌ အရိုင်းပေါက်နေသော ထန်းပင်များကို တွေ့နိုင်သည်
ထိုထန်း၏ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ဗိုရက်စပ် ဖလက်ဗဲလီဖား' ဖြစ်၏
ပင်စည်သည် ဖြောင့်တန်း၍ မြင့်မားသည်
အရွက်သည် ယပ်တောင်ပုံရှိ၏
သာမန်အားဖြင့် အမြင့် ပေ ၄ဝ မှ ပေ ၆ဝ အထိရှိ၏
သို့သော် အချို့အပင်များသည် ပင်စည်အချင်း ၂ ပေ၊ အမြင့်ပေ ၁ဝဝ အထိပင် ရှိကြသည်
ပင်စည်၌ အရွက်ဟောင်းများ ကြွေကျသွားရာမှ ထင်ကျန်ခဲ့သော အရစ်များရှိ၏
အပင်ရင်း၌ အမြစ်များ ပေါ်နေတတ်သည်
အရွက်အချင်းမှာ ၁ဝ ပေအထိပင် ရှိသည်
ထန်းပင်များ၌ အဖိုပင်၊ အမပင်ဟူ၍ရှိ၏
အပွင့်များ ပွင့်သည့်အခါ အပွင့်တို့သည် အရွက်များဖြင့် ဖုံးအုပ်နေတတ်၏
အဖိုပွင့်သည် အမပွင့်ထက် အပွင့်ငယ်ပြီးလျှင် ပွင့်ခံရွက်များဖြင့် ဖုံးလျက်ရှိ၏
ပွင့်ခံရွက်များသည် အကိုင်းများကြား၌ ဝင်နေတတ်၏
အမပွင့်များမှ ပန်းများပွင့်သည်
မတ်လ၊ ဧပြီလများ၌ ထန်းပွင့်များ ပွင့်လေ့ရှိသည်
ဒီဇင်ဘာလတွင်လည်း တစ်ဖန်ပွင့်ကြသေးသည်
ထန်းသီးသည် အရွက်၏ အရင်း၌ကပ်၍ အခိုင်လိုက် တွဲလျက်သီးသည်
ထန်းသီးတစ်လုံး၌ အထဲတွင် အသီးမြွာ (၃) မြွာပါရှိ၏
ထန်းသားသည် အတွင်းသား ပျော့သော်လည်း၊ အပြင်သားမှာ မာကျော၏
ထန်းသားကို တိုင်၊ ရေတံလျှောက်၊ လှေစသည်များ ပြုလုပ်ရာ၌ သုံးကြသည်
ရေထိလျှင် ပို၍ခိုင်ခံ့သော သစ်သားမျိုးဖြစ်သည်
ထန်းရွက်များကို ယပ်တောင်၊ ဖျာ၊ တောင်း၊ ပလုံး၊ ဦးထုပ်များပြုလုပ်ကြ၏
အိမ်မိုးရာ၌လည်းသုံးသည်
ရွက်လယ်ကြောများနှင့် ထန်းပင်မှရရှိသော အမျှင်များကို ဝက်မှင်ဘီးနှင့် ကြိုး ပြုလုပ်ကြသည်
ထန်းပင်မှ ထန်းရည်ကို ရရှိ၏
ထန်းရည်၌ အချို အခါး ဟူ၍ ၂ မျိုးရှိသည်
အချိုထန်းရည်ကို သောက်လျှင် သကြားရည်ကဲ့သို့ချို၏
သို့သော် ရင်ခံတတ်သည်
အခါးရည်ကိုသောက်လျှင် အရသာခါး၍ အရက်ကဲ့သို့ မူးယစ်စေသည်
အချိုရည်သည် ကဇော် မပေါက်မီ ဆက်ကရင်း သကြားပါသော အရည်တစ်မျိုးပင်ဖြစ်၏
ယင်းကို နေမွန်းတည့်ကျော်သည်အထိ ထားလျှင် အခါးရည်ဖြစ်သွားသည်
လတ်ဆတ်သော အချိုရည်ကိုသောက်လျှင် ဝမ်းပျော့စေသည်
ထန်းရည် ခံယူပုံမှာ ဤသို့ဖြစ်၏
ဦးစွာ၌ အဖိုပွင့် သို့မဟုတ် အမပွင့် ပွင့်သော ထန်းနို့ကို ထုချေပစ်ရ၏
ထိုနောက် ထိပ်ဖျားကို ဓားဖြင့်လှီးဖြတ်ရ၏
ဤကဲ့သို့ နေ့စဉ်လှီးပေးခြင်းဖြင့် ထန်းနို့မှ ထန်းရည်များလိုက်လာသည်
ထန်းရည်ကို မြေအိုး သို့မဟုတ် ဝါးကျည်တောက်ဖြင့် ခံယူကြသည်
ထန်းရည်မှ ထန်းလျက်ကို ချက်ယူကြသည်
ထန်းဖိုပင်နှင့် အမပင် ၂ မျိုးစလုံးမှ ထန်းရည်ရနိုင်၏
ထန်းရည်လှိုင်သော ရာသီမှာ ဆောင်းတွင်းနှင့် နွေဦးပေါက်ရာသီဖြစ်၏
အမပင်များမှ မိုးတွင်း၌ပင်လျှင် ထန်းရည်ကို ရရှိနိုင်သည်
အမပင်သည် အဖိုပင်ထက် ထန်းရည် ၁ ၁၂ ဆမျှ ပိုထွက်၏
ထန်းသီးအမှည့်များမှ အရည်ကိုညှစ်ယူ၍ ထန်းသီးမုံ့ ပြုလုပ်ကြ သေးသည်
ထန်းပင်ကို အသီးအရင့်များမှ စိုက်ယူကြ၏
ထန်းသီးမှ ထွက်လာသော အစို့ကို ထန်းမြစ် (ထန်းပင်မြစ်)ဟုခေါ်၍ မီး၌ဖုတ်၍၎င်း၊ ပြုတ်၍၎င်း စားသုံးလေ့ရှိသည်
အထူးအားဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း၌ ထန်းတောများကို အများအပြား တွေ့ရသည်
ထန်းပင်များမှာ မြန်မာ့စီးပွားရေး၌ အရေးပါသော အပင် တစ်မျိုးဖြစ်ပေသည်
ထန်းသည် ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့် ပါလမေစီအေး (Palmaceae) သို့မဟုတ် ပါမီ (Palmy) မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
ထိုမျိုးရင်းတွင် ထန်းပင်အပြင် အပင်မျိုးပေါင်း ၁၅၀၀ ကျော် ရှိလေသည်
ပေပင်၊ အုန်းပင်၊ ကွမ်းသီးပင်၊ ဓနိပင်၊ စလူပင်၊ စွန်ပလွန်ပင်၊ ဆပ်သားဖူးပင် စသည်တို့သည် ထန်းပင်နှင့် မျိုးချင်းစပ်အပင်များ ဖြစ်ကြသည်
ထန်းအမျိုးဝင်အပင်တို့အား အရွက်ကိုလိုက်၍ နှစ်မျိုးခွဲခြားထားသည်
တစ်မျိုးမှာ ငှက်မွေးပုံဖြစ်ပြီး ကျန်တစ်မျိုးမှာ ယပ်တောင်ပုံဖြစ်လေသည်
အုန်းပင်၊ ကွမ်းသီးပင်၊ စွန်ပလွန်ပင်တို့သည် ငှက်မွေးပုံအရွက်ရှိသော အပင်မျိုးများဖြစ်ကြ၏
ပေပင်နှင့် ထန်းပင်တို့မှာမူ ယပ်တောင်ပုံအရွက်များ ရှိကြလေသည်
ထိုယပ်တောင်ပုံအရွက်ရှိသော ထန်းတို့ကို ကော်ရီဖာ ထန်း (Corypha Palm) နှင့် တော့ဒီ ထန်း (Toddy Palm) ဟူ၍ ခေါ်သည်
ထန်းပင်သည် အတွင်းတွင် အနှစ်ရှိပြီး အပြင်မှာ အကာတည်လျက် ပေါက်လေ့ရှိသော သစ်ပင်မျိုးနွယ်မဟုတ်
အပြင်မှာ အကာနှင့် အတွင်းမှာ အူချောင်းပါသော မြက်အမျိုးအနွယ်ဝင်ပင် ဟု ဆိုကြသည်
ထန်းပင်သည် အပင်စောက်မျိုးဖြစ်ပြီး အခက်အလက်ဖြာထွက်ခြင်းမရှိဘဲ အထက်သို့ ဖြောင့်ဖြောင့်မတ်မတ် ထိုးတက်သွားလေသည်
ကြီးထွားနှုန်းမှာ အရွယ်ကိုလိုက်၍ ကွာခြားသည်
ပေါက်ခါစတွင် ကြီးထားနှုန်း နှေးကွေးပြီး အရွယ်ရောက်လာသည်နှင့် ကြီးထွားနှုန်း တိုးမြင့်လာသည်
ပျမ်းမျှကြီးထွားနှုန်းမှာ တစ်နှစ်လျှင် ခြောက်လက်မ နီးပါးခန့်ရှိသည်
ထန်းလုပ်သားကြီးများက တစ်နှစ်လျှင် ကြက်မတစ်ဝပ်စာမျှ မြင့်တက်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ထန်းရည်ခံယူသော ထန်းပင်သည် ထန်းရည် မခံယူသော ထန်းပင်ထက် ယေဘုယျအားဖြင့် ကြီးထွားမှု နှေးကွေးစမြဲ ဖြစ်လေသည်
ထန်းပင်၏ ပျမ်းမျှအမြင့်ပေမှာ ၆၀ မှ ၈၀ အထိရှိသည်
ထိုထက်ပိုမို၍ မြင့်မားသော ထန်းပင်များလည်း ရှိပေသည်
သက်တမ်းအားဖြင့် နှစ်ပေါင်း ၁၅၀ မှ ၂၀၀ ကျော်အထိ ရှိမည်ဟု ယူဆရလေသည်
ထန်းပင်သည် အပူပိုင်းနှင့် အပူလျော့ပိုင်းဒေသ၏ ဇာတိအမျိုးရိုးဖြစ်သည်
အာရှတိုက်၊ အာဖရိကတိုက်၊ အမေရိကတိုက်နှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းများတွင် ထန်းနှင့် ထန်းအမျိုးတူအပင်များကို တွေ့နိုင်လေသည်
ထန်းပင်သည် မိုးရေချိန် လက်မ ၂၀ မှ ၄၀ အတွင်း ရွာသွန်း၍ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ရာသီဥတုမျိုးကိုနှစ်သက်သည်
မြန်မာနိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံကဲ့သို့သော ပူပြင်းသည့် နိုင်ငံများတွင် ထန်းပင်အများအပြားတွေ့နိုင်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရေဝပ်ရာဒေသမှလွဲ၍ နေရာအနှံ့အပြား ပေါက်ရောက်နိုင်၏
အထူးသဖြင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြေလတ်ဒေသနှင့် မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်းရှိ ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ဒေသများတွင် အများဆုံး တွေ့ရလေ့ရှိသည်
တနင်္သာရီတိုင်းနှင့် ဧရာဝတီတိုင်းတို့တွင် အလေ့ကျပေါက်သော ထန်းပင် အနည်းအပါးကို တွေ့ရှိနိုင်လေသည်
မန္တလေးမြို့ရှိ ထင်ရှားသော အင်းကြီးဖြစ်သည်
ရွှေတချောင်း၊ သင်္ဂဇာချောင်းများ စီးဝင်ရာ အင်းဖြစ်သည်
ချမ်းမြသာစည်မြို့နယ်၊ သံလျက်မှော်တောင်ရပ်အတွင်း တည်ရှိသည်
၁၉၉၇-ခုနှစ်၊ ဇွန်လတွင် မန္တလေးကန်တော်ကြီး စီမံကိန်းဖြင့် ပြုပြင်ခဲ့သည်
ဘဒနာကုလားရွာ၊ အင်းချောင်း
ဂျွန် ဝက်စလီ (John Wesley) သည် မက်သဒစ်ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်းကို တည်ထောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၈ ရာစုနှစ်ဦးပိုင်းတွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလန်သာသနာဂိုဏ်း သင်းထောက်ဆရာ ဂျွန်ဝက်စလီနှင့် သူ၏ညီ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသား ချားဝက်စလီတို့ ခေါင်းဆောင်သော လူငယ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုအဖွဲ့ဝင်တို့သည် ဘုရားဝတ်ပြု ကိုးကွယ်မှု၌လည်းကောင်း၊ အနေအထိုင်၌လည်းကောင်း အလွန်စည်းကမ်းစနစ်ကြီးကြသည်
အခြားကျောင်းသူ ကျောင်းသားတို့က ထိုအဖွဲ့ကို ဟိုးလီးကလပ် ဟုလည်းကောင်း၊ အဖွဲ့ဝင်များကို မက်သဒစ် ဟုလည်းကောင်း သရော်သည့်အနေဖြင့် ခေါ်ကြသည်
ထိုသို့အားဖြင့် မက်သဒစ်ခရစ်ယန်ဂိုဏ်းဟူ၍ ပေါ်ထွက်လာလေသည်
ဂျွန် ဝက်စလီသည် ၁၇ဝ၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၁၇ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ လင်ကွန်းရှိုင်းယာနယ်၊ အက်ပဝပ်မြို့၌ဖွားမြင်သည်
ဖခင် ဆယ်မျူယယ် ဝက်စလီသည် သင်းအုပ်ဆရာဖြစ်၍ ဂျွန်သည် သားသမီး ၁၉ ယောက် အနက် ၁၅ ယောက်မြောက်သားဖြစ်သည်
၁၇၂၄ ခုနှစ်တွင် အောက်စဖို့တက္ကသိုလ်မှ ဘွဲ့ရပြီးနောက် ဖခင်၏ သင်းထောက်ဆရာအဖြစ် သာသနာဝန်ထမ်းအလုပ်၌ ဝင်ရောက်ဆောင်ရွက်သည်
၁၇၃၅ ခုနှစ်တွင် ဂျွန်နှင့်ချား ဝက်စလီ ညီနောင်နှစ်ဦးတို့သည် သာသနာပြုရန် အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဂျော်ဂျီယာပြည်နယ်သို့ ထွက်ခွာခဲ့ကြသည်
ဂျွန်သည် သင်္ဘောပေါ်တွင် မိုရားဗီးယားပြည်က ခရစ်ယာန်ခရီးသည်တို့၏ တည်ကြည်သော ယုံကြည်မှုကို အားကျမိခဲ့သည်
အမေရိကန်နိုင်ငံ၌ သာသနာပြု ခြင်းသည် မအောင်မြင်လှသောကြောင့် ၁၇၃၇ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလန်နိုင်ငံသို့ ပြန်လာပြီးလျှင် မိုရာဗီးယားအမျိုးသားတို့၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုကို လေ့လာသည်
ထို့နောက် ၁၇၃၈ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၄ ရက်နေ့ညဉ့်တွင် မိုရားဗီးယား အမျိုးသားတို့၏ အစည်းအဝေးတစ်ခုသို့ တက်ရောက်နေစဉ် မိမိ၏ အယူဝါဒဆိုင်ရာ ယုံကြည်မှုအသစ်ကို ဟောပြောရန်ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
ထိုအခါမှစ၍ ဂျွန်ဝက်စလီသည် မိမိ၏ ယုံကြည်ချက်ကို လှည့်လည်ဟော ပြောခဲ့လေသည်
အင်္ဂလန် သာသနာဂိုဏ်းက ဘုန်းတော်ကြီးများသည် ဂျွန် ဝက်စလီ၏ အယူအဆကို လက်မခံနိုင်ကြသဖြင့် မိမိတို့နှင့်ဆိုင်ရာ ဘုရား ရှိခိုးကျောင်းများ၌ တရားဟောပြောခွင့် မပြုချေ
ထို့ကြောင့် ဝက်စလီသည် လဟာပြင်ဟောပြောပွဲများကို စီစဉ်၍ လူထုအား ဟောပြောရသည်
တစ်နှစ် အတွင်း မိုင်ပေါင်း ၅ဝဝဝ ခန့်မျှ ခရီးပေါက်အောင် လှည့်လည်၍ တရားဟောသည်
အင်္ဂလန်နိုင်ငံ၌ တစ်နေရာမှ တစ်နေရာသို့ မြင်းစီးသွားလာလေ့ ရှိသည်
ဝက်စလီ၏ဝါဒကို နှစ်သက်လက်ခံသူတို့သည်လည်း အတိုက်အခံ ပြုခြင်း၊ ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခြင်း အကြားမှာပင် တိုးပွားများပြားလာသည်
ထိုအခါ နောက်လိုက်များပါဝင်သော အဖွဲ့အစည်းတို့ကို စနစ်တကျ ဖွဲ့စည်းပေးသည်
အယူဝါဒနှင့်ဆိုင်သော စာရွက်စာတမ်း မြောက်မြားစွာကိုလည်း ပြုစုရေးသားခဲ့သည်
သို့ရာတွင် ဂျွန် ဝက်စလီသည် အင်္ဂလန် သာသနာ ဂိုဏ်းမှခွဲထွက်၍ သာသနာဂိုဏ်းသစ်တစ်ခုကို တည်ထောင်ရန် မရည်ရွယ်ခဲ့ချေ
ထိုကြောင့် သူကွယ်လွန်ပြီးနောက်မှသာ မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်ဂိုဏ်း ဟူ၍ သီးခြားတည်ထောင်ကြသည်
မက်သဒစ် ခရစ်ယာန်သာသနာသည် အင်္ဂလန်၊ စကော့တလန်နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံတို့တွင် အခြေကျပြီးလျှင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုသို့ ပျံ့နှံ့ရောက်ရှိသည်
ဂျွန်ဝက်စလီသည် ၁၇၉၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်လေသည်
ချားဝက်စလီ (ခရစ် ၁၇ဝ၇-၁၇၈၈) သည် အစ်ကို ဂျွန်ဝက်စလီ နှင့်အတူ မက်သဒစ်ခရစ်ယာန်သာသနာလုပ်ငန်း၌ ပါဝင်ဆောင်ရွက်ခဲ့သူဖြစ် သည်
ဓမ္မသီချင်းပေါင်း ၆,ဝဝဝကျော်မျှ ရေးစပ်ခဲ့သူအဖြစ်ဖြင့် ပို၍ ထင်ရှားသည်
ခင်မိုးဝေသည် မြန်မာအမျိုးသမီး ဘောလုံးလက်ရွေးစင်တစ်ဦးဖြစ်ပြီး အလယ်တန်းတွင် ကစားလေ့ရှိသည်
ထန်နှိရ် (အောက်)ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thanhnair(Lower))သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ ဖလမ်းမြို့နယ်၊ လိုင်ဇိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ လိုင်ဇိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၇၄ ဦး၊ မ ၄၅၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၃၀ ဦး နေထိုင်သည်
ဤရွာသည် ဖလမ်းမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ရင်းတောရိုးရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yintawyoe)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ကြို့ပင်စခမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကြို့ပင်စခမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၂၉ ဦး၊ မ ၁၃၂၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဖန်ရီး (ထက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanree (Upper))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ ကျိုင်းတုံခရိုင်၊ ကျိုင်းတုံမြို့နယ်၊ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မိုင်းပတ် (အောက်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၉၈ ဦး၊ မ ၁၂၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၆၄၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဓမ္မဗျူဟာ ဒေါ်ခင်လှတင် သည် အဘိဓမ္မာစာရေးဆရာမ ဖြစ်သည်
ဖခင်ဦးမြသောင်း (သာကီနွယ်) ဓမ္မဗျူဟာ နှင့် မိခင် ဒေါ်သူဇာမြင့်တို့၏ သားသမီး ၄ ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်ပြီး ကုန်းဘောင်ခေတ် မြန်မာဘုရင် ဗဒုံမင်း(ခေါ်) ဘိုးတော်ဘုရား နှင့် ဘကြီးတော်ဘုရား လက်ထက်တွင်  "မင်းကျော်သီဟသူ" ဟူသော ရွှေဘွဲ့တော်ကို ချီးမြှင့်ခြင်းခံရသော ဒလမြို့စား မွန်လူမျိုး စစ်ကဲကြီးမောင်ထော်လေး (နောင်အခါ မော်လမြိုင်မြို့ စစ်ကဲ တရားသူကြီး) +ဒေါ်မင်းသူတို့မှ ဆင်းသက်လာသူဖြစ်သည်
၁၃၂၁ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၁ ရက် (၂-၉-၁၉၅၉) နေ့၊ ရန်ကုန်မြို့တွင် ဖွားမြင်သည်
ရန်ကုန်မြို့၊ မြို့မကျောင်းနှင့် အ.ထ.က(၂)စမ်းချောင်းတို့တွင် ၁၀-တန်းအထိ ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ သိပ္ပံ (ရူပဗေဒ) ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၄ ခုနှစ်တွင် အထက်တန်းရှေ့နေ အောင်ခဲ့သည်
အဘိဓမ္မာပထမအဆင့်၊ ဒုတိယအဆင့်၊ တတိယအဆင့် အောင်မြင်ခဲ့ပြီး ၁၉၈၂ ခုနှစ် အဘိဓမ္မာသီးသန့်စာမေးပွဲတွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ပထမရရှိခဲ့သည်
၁၉၈၃ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်စာမေးပွဲတွင် မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံးတွင် ဒုတိယ၊ ၁၉၈၅ အဘိဓမ္မာဂုဏ်ထူးဆောင်စာမေးပွဲတွင် ရန်ကုန်တိုင်း ပထမ ဖြင့် အောင်မြင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ပါဠိ(ဒီပလိုမာ)ဘွဲ့ ရရှိခဲ့သည်
မင်္ဂလာဗျူဟာအသင်းချုပ်တွင် ဖခင်ဖြစ်သူ ဆရာကြီး ဦးမြသောင်းနှင့်အတူ တွဲဖက်၍ လက်ထောက်ဆရာမအဖြစ် အဘိဓမ္မာသင်တန်းများ ပို့ချခဲ့သည်
ရန်ကုန်မြို့၊ ဓမ္မဗျူဟာသာသနမာမကအဖွဲ့ လူပုဂ္ဂိုလ်ဆိုင်ရာ ဓမ္မစာပေသင်တန်းကျောင်းကြီး၏ သင်တန်းမှူးအဖြစ် ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဗုဒ္ဓသာသနာပြုလုပ်ငန်းများကို ကိုယ်ကျိုးမဖက် စေတနာသက်သက် သဒ္ဓါတရားထက်ထက်ဖြင့် အားကြိုးမာန်တက်ဆောင်ရွက်ခဲ့သည့်အတွက် နိုင်ငံတော်မှ ချီးမြှင့်အပ်သော မဟာသဒ္ဓမ္မဇောတိကဓဇ (သာသနာပြု) ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူရရှိခဲ့သည်
ဗုဒ္ဓဘာသာဓမ္မရေးရာစာပေများ ရေးသားလျက်ရှိသည်
ဓမ္မဗျူဟာအခြေခံ အဘိဓမ္မာသင်တန်း (ပထမဆင့်)
ရှေးခေတ်ဂရိမြို့များတွင် ဂရိတို့သည်အမြင့်ဆုံးသော ကုန်းထိပ်ပိုင်းကို ခံတပ်အဖြစ်ဖြင့် အသုံးပြုကြ၏
ထိုကုန်းထိပ်ပိုင်းကို ဂရိဘာသာဖြင့် အကရော့ပလစ်ဟု ခေါ်သည်
အကရော့ပလစ် ကုန်း ထိပ်ပိုင်းသည် ပတ်ဝန်းကျင်စီး၍ မြင်နိုင်သောနေရာများဖြစ်ကြ၍ ခံတပ်အတွက် အထူးကောင်းမွန်ကြသဖြင့် ရှေးဂရိတို့သည် အကရော့ပလစ်တို့ကို ဗဟိုပြုကာမြို့တည်လေ့ရှိသည်
ဤသို့ဖြင့် ရှေးနှစ်ပေါင်း ၂၄ဝဝ ကျော်ခန့်က ထင်ရှားခဲ့ကြသောကော်ရင့်၊ အားဂိုး၊ သီးဗီး၊ အက်သင်းစသည့် ဂရိမြို့များတွင် အကရော့ ပလစ်မှာ ခမ်းနားထင်ရှားဆုံး ဖြစ်လေသည်
အက်သင်းမြို့ရှိ အကရော့ပလစ်သည် ကျောက်တောင်ကြီး ဖြစ်၍ မြို့အထက် ပေ ၂၆ဝ ခန့် မြင့်သည်
အလျားပေ ၁ဝဝဝ၊ အနံပေ ၄၆ဝ ရှိ၍ အကျယ်အဝန်းမှာ ရှစ်ဧကနီးပါး ရှိသည်
ရှေးအထက်ကျော်ကာရီ ကပင် ဂရိတို့သည် ထိုအက ရော့ပလစ်ပေါ်၌ ကျောက်ဖြူတန်ဆောင်းကြီးများကို တည် ဆောက်ခဲ့ကြ၏
ဘီစီ ၄၈ဝ ပြည့်နှစ်တွင် ပါးရှင်းလူမျိုး တို့သည် ဂရိနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက် တိုက်ခိုက်ကာ အက်သင်းမြို့ အကရော့ ပလစ်ပေါ်၌ရှိသော အဆောက်အအုံများကို ဖျက်ဆီး ပစ်လိုက်ကြသည်
ဂရိ-ပါးရှားစစ်ပွဲအပြီးတွင် သီးမစ္စတိုကလီးသည် အပျက်အစီးများကို ရှင်းလင်းပြင်ဆင်ခဲ့၏
ပဲရီးကလီး လက်ထက်သို့ ရောက်လာသောအခါ ပဲရီးကလီးသည် ဘီစီ ၄၄၇ ခုနှစ်တွင် အကရော့ပလစ်ကို ပြန်လည် ပြုပြင်မွမ်းမံစေ ရန် ဂရိရုပ်လုံးထု ဆရာကြီး ဖီးဒီးအက်အား တာဝန် လွှဲအပ်ခဲ့ လေသည်
အကရော့ပလစ် တောင်ထိပ်၌ တည်ဆောက်ထားသောအဆောက်အအုံကြီးများမှာ ဗိသုကာအတတ်တွင် စံထားလောက်အောင် ခန့်ညား ကောင်းမွန်နေကြပေသည်
ယင်းတို့အနက် ထင်ရှားသည်တို့ကား ပါးသီနွန်၊ အာရက်သီးအမ်း၊ နိုင်းကီးအက်ပတာရာ့နှင့် ပရော့ပီလီးအားတို့ ဖြစ်ကြ၏
ပါးသီးနွန်တန်ဆောင်းကြီးသည် အလျား ၂၂၈ ပေ၊ အနံ၁ဝ၁ ပေ၊ အမြင့် ၆၅ ပေရှိ၍ ဘီစီ ၄၃၈ ခုနှစ်တွင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့၏
ထိုတန်ဆောင်ကြီးမှာ အချိုးအစား ကောင်းမွန်သည့်ပြင် ရှေးဂရိတို့၏ လက်ရာအကောင်းဆုံးသော ရုပ်လုံးရုပ်တုများကြောင့် ထင်ရှားကျော်ကြားလှပေသည်
ဂရိရုပ်လုံးထုအကျော် ဖီးဒီးအက်ထုလုပ်ထားသောဆင်စွယ်နှင့် ရွှေတို့ဖြင့်ပြီးသည့် အသီးနားနတ်သမီးရုပ်တုကြီးလည်း ထိုတန်ဆောင်းကြီးအတွင်း၌ ရှိ၏
တန်ဆောင်းကြီး၏ နဖူးစည်းများတွင် ဂရိနတ်ရုပ်များ၊ ဂရိတို့ တွေ့ကြုံခဲ့သောအဖြစ်အပျက်များကို ရုပ်လုံးထုကာ တန်ဆာဆင် ထားလေသည်
တန်ဆောင်း တိုင်လုံးကြီးများသည်လည်း စီကာစဉ်ကာ အတန်းအတန်းဖြင့် ဖြူးဖြောင့်နေကြသည်
အာရက်သီးအမ်း တန်ဆောာင်းကြီးမှာ ပါးသီးနွန်တန်ဆောင်းကြီး၏မြောက်ဘက်တွင်တည်ရှိ၍ လှပသောအဆောက်အအုံတစ်ခုပင်ဖြစ်သည်
ထိုတန်ဆောင်းကြီးသည်အလျား ၆၇ ပေ၊ အနံ ၃၇ပေရှိ၍ ဘီစီ ၄၂၁- ၄ဝ၇ ခုနှစ်များအတွင်း ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့၏
ထိုအဆောက်အအုံတွင် ထင်ရှားသော အစိတ်အပိုင်းများမှာ အပျိုတော်စမုတ် ဖြစ်သည်
အကရော့ပလစ် တောင်ထိပ်ပေါ်မှနေ၍ အက်သင်းမြို့ကြီးကို ကြည့်ကာစောင့်ရှောက်ပေးနေသကဲ့သို့ရှိသော အသီးနား နတ်သမီး၏ ကြေးရုပ်ကြီးလည်း ရှိပေသေး၏
ထိုရုပ်တုကြီးမှာ ပါးသီးနွန်နှင့် အာရက်သီးအမ်းတန်းဆောင်းကြီးနှစ်ခု၏အကြားတွင်ရှိ၍ ပေ ၃ဝ မြင့်သည်
ထိုကြေးရုပ်ကြီး၏ မောက်တိုနှင့် လှံတံတို့ နေရောင်ဟပ်၍တပြက်ပြက် လက်နေသည်ကို အက်သင်းမြို့သို့ ပင်လယ်ဘက်မှ လာကြသောရေကြောင်း ခရီးသည်များသည် ၁၅ မိုင်အကွာမှလှမ်း၍ မြင်နိုင်ကြ လေသည်
နိုင်းကီးအက်ပတာရာ့တန်ဆောင်းမှာ အကရော့ပလစ်တောင် ထိပ်တွင် အငယ်ဆုံးသော တန်ဆောင်း ဖြစ်သည်
ပန်းကြွ ပန်းပုလက်ရာများ ရှိခြင်းကြောင့် ကျော်ကြား၏
ဘီစီ ၅ ရာစု နှစ်အတွင်းတွင် ဆောက်လုပ် ပြီးစီးခဲ့၍ အေဒီ ၁၆၈၇ ခုနှစ်ခန့် တိုင်အောင် မပျက်မစီး တည်ရှိခဲ့သည်
ထိုနောက် တူရကီ လူမျိုးတို့က ဖျက်ဆီးခဲ့ကြသည်
အပျက်အစီးများကို ခရစ် ၁၈၃၅ ခုနှစ်တွင်တစ်ကြိမ်၊ ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် တစ်ကြိမ် ပြန်လည်ပြုပြင်ကာ မွမ်းမံခဲ့ကြ၏
အကရော့ပလစ်တောင် ထိပ်၏ အနောက်ဘက်စွန်းတွင် ပရော့ ပီလီးအားခေါ် အဝင် မုတ်ဝ တန်ဆောင်းရှိ၏
ယင်းကို ဘီစီ ၄၃၇-၄၃၂ ခုနှစ်များ အကြားတွင် ဆောက်လုပ်ခဲ့သည်
ပဲရီးကလီးခေတ်တွင် ထိုကဲ့သို့ ခမ်းနားကြီးကျယ် တင့်တယ် စွာရှိခဲ့သော အကရော့ပလစ်သည် စစ်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ ခေတ်ပြောင်းခေတ်လွဲကြောင့် လည်းကောင်း၊ သဘာဝ အဖျက် အဆီးကြောင့် လည်းကောင်း၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်း စုဆောင်းသူ တို့ကြောင့်လည်းကောင်း များစွာ ပျက်စီး ယိုယွင်းခဲ့လေသည်
အထူးသဖြင့် အက်သင်းမြို့ကို တူရကီတို့ သိမ်းပိုက်ထားစဉ်က များစွာ ပျက်စီးခဲ့ကြသည်
အလှဆုံးဖြစ်သည့် ပါးသီနွန် တန်ဆောင်းမှာ တူရကီတို့ သိုလှောင်ထားသော ယမ်းဘီလူးများ ပေါက်ကွဲသဖြင့် အေဒီ ၁၆၈၇ ခုနှစ်တွင် အမိုးအကာနှင့် တိုင် လုံးကြီးအချို့ ပျက်စီးခဲ့လေသေည်
ယခုအခါ အက်သင်းမြို့၌ ဗဟိုဌာနထားရှိသော ရှေးဟောင်း အဆောက်အအုံနှင့် ကျောက် စာဌာနများက ဦးစီးလျက် ရှေးဂရိတို့၏ လက်ရာပုံစံများ တိမ်မြှုပ် မသွားစေခြင်းငှာ ရှေးဟောင်းလက်ရာအတိုင်း ဖြစ် နိုင်သမျှ ဖြစ်စေရန် ပြန်လည် ပြုပြင်ဆောက်လုပ် ထားရှိကြ လေသည်
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hsingaung)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ ဆီဆုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဆီဆုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၈၆၁ ဦး၊ မ ၁၈၀၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၆၉ ဦးနေထိုင်သည်
၁၃၆၀ (၁) ရက်
ဝကပ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Wakat)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ထန်ခေါ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားသည်
နခနိုတိုမြို့  (中能登町 နခနိုတိုချေား  ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိရှိခါဝါခရိုင်၊ ခရှိမတိုင်း တွင် တည်ရှိသည်
၂၀၁၈ ခုနှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၁  ရက်နေ့တွင် မြို့နေလူဦးရေသည် ၁၈၂၇၈ ဦး ရှိသည်
အိမ်ထောင်စုဦးရေ ၆၆၂၅ စု ရှိသည်
လူဦးရေသိပ်သည်းဆသည် တစ်စတုရန်းကီလိုမီတာလျှင် ၈၄ ဦး ရှိသည်
စုစုပေါင်း ဧရိယာသည်  ၂၄၆.၇၆ စတုရန်းကီလိုမီတာ ကျယ်ဝန်းသည်
ဖက်တောရေရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettawyae)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ နတ်မောက်မြို့နယ်၊ ကန်သာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကန်သာကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၄၆ ဦး၊ မ ၈၃၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၈၁ ဦးနေထိုင်သည်
အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် (အတိုကောက် စကခ(၁၂)) သည် အရှေ့တောင်တိုင်းစစ်ဌာနချုပ် နယ်မြေဖြစ်သော ကရင်ပြည်နယ်၊ ကော့ကရိတ်မြို့တွင်တည်ရှိသည့် စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ် တစ်ခုဖြစ်သည်
"စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်" ဆိုသည်မှာ 'ခြေမြန်တပ်မဌာနချုပ်' အသွင်ယူထားသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့ ဖြစ်သည်
တပ်မများ နှင့် စကခများသည်  ကက(ကြည်း) (စစ်ဆင်ရေး)၏ တိုက်ရိုက်ကွပ်ကဲစီမံသော တိုက်ခိုက်ရေးတပ်ဖွဲ့များဖြစ်ပြီး စစ်နယ်ဝန်းပုံသေမရှိဘဲ ရန်သူ၏အင်အားအပေါ်မူတည်၍ လိုအပ်သလိုစစ်ကစားနိုင်ရန် ဖွဲ့စည်းထားခြင်းလည်းဖြစ်သည်
လက်ရှိ အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်မှူး တာဝန်ထမ်းဆောင်နေသူမှာ ကြည်း ၁၅၉၀၆၊ ဗိုလ်မှူးချုပ် နေလင်း ဖြစ်သည်
အမှတ်(၁၂)စစ်ဆင်ရေးကွပ်ကဲမှုဌာနချုပ်၏ ကွပ်ကဲမှုအောက်တွင် နည်းဗျူဟာအဖွဲ့ (၃)ဖွဲ့ နှင့် ခြေလျင်ခြေမြန်တပ်ရင်း (၁၀)ရင်းရှိသည်
ရဟန်းတို့ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်သောသင်္ကန်းသည် အမျိုးအစားအားဖြင့် ခြောက်မျိုးရှိသည်
ယင်းတို့မှာ (၁)ခေါမခြည်ဖြင့်ရက်သောသင်္ကန်း၊ (၂)ဝါခြည်ဖြင့် ရက်သော သင်္ကန်း၊ (၃)ပိုးခြည်ဖြင့်ရက်သော သင်္ကန်း၊ (၄)လူမွေး၊သားရဲမွေးတို့မှတစ်ပါးကြွင်းသော သားမွေးတို့ဖြင့်ရက်သော သက္ကလတ်သင်္ကန်း၊ (၅)ပိုက်ဆန်လျှော်ဖြင့် ရက်သောသင်္ကန်း၊ (၆)ခေါမစသောခြည် ငါး မျိုးဖြင့် ရက်သောသင်္ကန်းတို့ဖြစ်သည်
ထို့ပြင် (၁)ဒုကူလဟုဆိုအပ်သောတစ်စုံတစ်ခုသော လျှော်အထူးဖြင့်ရက်သောဘွဲ့ဖြူသင်္ကန်း၊(၂) ပဓုဏ္ဏတိုင်းဖြစ် ပိုးခြည်သင်္ကန်း၊ (၃) သောမာရတိုင်းဖြစ်ပိုးခြည်သင်္ကန်း၊ (၄)စိန့်တိုင်းဖြစ်ပိုးခြည် သင်္ကန်း၊ (၅)တန်ခိုးဖြင့်ပြီးသောသင်္ကန်း၊ (၆)နတ်လှူသောသင်္ကန်း၊ ဤခြောက်မျိုးသောသင်္ကန်း တို့သည်လည်းဖော်ပြခဲ့ပြီးသော ခေါမစသောသင်္ကန်းမျိုးအားလျော်သည်ဖြစ်သောကြောင့်ရဟန်းတို့ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ခြင်းငှာ အပ်သောသင်္ကန်းများဖြစ်ကြသည်
ဖော်ပြခဲ့ပြီးသောသင်္ကန်း ၁၂ထည်အနက် ပထမ ခြောက်ထည်ကိုဇာတိ (အမျိုးအစား)သင်္ကန်း၊ ဒုတိယ ခြောက်ထည်ကို အနုလောမ (အလျော်)သင်္ကန်းဟုခေါ်ဆိုကြ သည်
အနုလောမသင်္ကန်းခြောက်ထည်တွင် ဘွဲ့ဖြူသင်္ကန်းသည် ပိုက်ဆန်လျော်သင်္ကန်းအားလျော်သည်
ပဓုဏ္ဏ၊သောမာရ၊စိန ဤသုံးထည်သောသင်္ကန်းသည် ပိုးခြည်သင်္ကန်းအားလျော်သည်
တန်ခိုးဖြင့်ဖြစ်သောသင်္ကန်း၊ နတ်လှူသောသင်္ကန်း၊ ဤသင်္ကန်း နှစ်ထည်သည် ခေါမစသောသင်္ကန်း ခြောက်မျိုးအားလျော်သည်
စီဝရ(သင်္ကန်း)ဟူသောအမည်သည် သင်းပိုင်၊ ဧကသီ၊ နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီး ဤသုံးထည်၏ အမည်သာမဟုတ်၊ ရဟန်းအသုံးအဆောင်အဝတ်အထည်မှန်သမျှ စီဝရမည်သည်သာ ဖြစ်၏
အဓိဋ္ဌာန် (မြဲစွဲစွာဆောက်တည်ခြင်း) ဟုဆိုအပ်သော ဝိနည်းမှု၊ သို့မဟုတ်ဝိကပ္ပနာ (မိမိဥစ္စာ အဖြစ်မှ ကင်းအောင်ပြုခြင်း)ဟုဆိုအပ်သော ဝိနည်းမှုတစ်ခုခုပြုလုပ်၍ သုံးဆောင်ဝတ်ရုံရသော သင်္ကန်းသည် အရွယ်ပမာဏအားဖြင့် ကိုးထည်ရှိသည်
ယင်းတို့မှာ (၁)အိပ်ရာခင်း၊ (၂)မျက်နှာသုတ်ပုဝါ၊(၃)ပရိက္ခာရစောဠ (ထိုထိုကိစ္စ၌သုံးစွဲရန် ပိတ်စ၊ဖျင်စ စသောအဝတ်)၊ (၄)နိသီဒိုင်၊ (၅)အမာလွှမ်း သင်္ကန်း၊ (၆) မိုးရေခံသင်္ကန်း၊ (၇) သင်းပိုင်၊ (၈)ဧကသီ၊ (၉)နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီးတို့ဖြစ်ကြသည်
သင်္ကန်းကိုးထည်အနက် (၁)အိပ်ယာခင်း၊ (၂)မျက်နှာ သုတ်ပုဝါ၊ (၃)ပရိက္ခာစောဠ၊ဤသုံးထည်တို့၌ အကြီးဆုံး အရွယ်ပမာဏသည်မည်မျှရှိရမည်ဟု သတ်မှတ်ချက်မရှိ
အသေးဆုံးမူကားလက်သမားတောင် (ကိုက်တောင်) အားဖြင့် အလျားတစ်တောင်၊ အနံတစ်ထွာရှိရသည်
သို့မှသာအဓိဋ္ဌာန်၊ ဝိကပ္ပနာလောက်သည်
အရေအတွက်အားဖြင့် အိပ်ယာခင်းသည်တစ်တည်သာအပ်သည်
မျက်နှာသုတ် ပုဝါသည် နှစ်ထည်အပ်သည်
အပရေဝါဒအားဖြင့် အထည်များစွာအပ်သည်ဟုဆိုသည်
ပရိက္ခရာ စောဠသည် အရေအတွက်အကန့်အသတ်မရှိ၊အပ်သည်
(၄)နိသီဒိုင်၊ ရဟန်းတို့သည် မွန်မြတ်သော ဘောဇဉ်အာဟာရတို့ကို သုံးဆောင်ကြပြီးနောက် သတိသမ္ပဇဉ်ကင်းလျက်အိပ်ပျော်ကြ သည့်အခါ အိပ်မက်မက်၍ သုက်လွှတ်သဖြင့်ကိုယ်ခန္ဓာ၊ သင်္ကန်း၊ကျောင်း၊ အိပ်ရာနေရာတို့ကို သုက်အညစ်အကြေးများ ဖြင့်လူးပေလိမ်းကျံမိကြသည်
ယင်းကိုမြတ်စွာဘုရားမြင်တော်မူ၍ ကိုယ်ကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်း၊ သင်္ကန်းကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်း၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာကိုစောင့်ရှောက်စေခြင်းငှာ နိသီဒိုင်ကို ခွင့်ပြုတော် မူသည်
နိသီဒိုင်ကိုအိပ်ရာခင်း၊ အိပ်ရာလွှမ်းကဲ့သို့လည်း ခင်း၍လည်းထိုင်နိုင်၊အိပ်နိုင်သည်
ဆွမ်းစား သည့်အခါ ဆွမ်းဟင်းစက်များမပေမကျံစေရန် တစ်ပိုင်းကိုခင်း၍ အမြိတ်အဆာတို့ကို တင်ပလ္လင်ပေါ်၌ တင်ကာအသုံးပြုကြသည်
အထူးအားဖြင့်သင်းပိုင်အတွင်း ရှေ့တည့်တည့်ကခံ၍ ဝတ်ဖို့ရန်ဖြစ်သည်
ဝတ်သည့်အခါ ရှေ့ဘက်ကခံဝတ်လျှင် အလယ်က အမြိတ်စကိုနောက်သို့ ခါးတောင်းကျိုက်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နောက်ဘက်ကခံ ဝတ်လျှင်ယင်းအလယ်မြိတ်စကိုပေါင်ကြားမှရှေ့သို့ယူ၍ကြိုး ငယ်ဖြင့်ချည်ကာဝတ်ရသည်
နိသီဒိုင်၏အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ မြတ်စွာဘုရား၏ အထွာတော်ဖြင့်အလျားနှစ်ထွာ၊ အနံ တစ်ထွာခွဲ၊ အမြိတ် အဆာတစ်ထွာရှိရမည်ဟုသတ်မှတ်ချက်ရှိသည်
မြတ်စွာဘုရား၏အထွာသည် ရှင်စောတစ်ထွာ၊ မဇ်သုံးထွာဟုဆိုသည့်အတိုင်း မဇ္ဈိမပုရိသလူ လတ်တန်းစား၏ သုံးထွာနှင့်ညီမျှသည်
မဇ္ဈိမပုရိသ၏အထွာ တစ်တောင်သည် လက်သမားတို့၏ အထွာ၊ အတောင် (ကိုက်ထွာ၊ ကိုက်တောင်)နှင့်တူညီသည်
နိသီဒိုင်သင်္ကန်းသည် ဆရာတော်ဦးဗုဓ်ခေတ်ကပင် သုံးစွဲရိုးအစဉ်အလာကင်းပြတ်ဟန်ရှိသည်
ဆရာတော်သည် ခုဒ္ဒသိက္ခာနိဿယတွင် ဤနိသီဒိုင်နကားယခုပြုလုပ်ရိုး သုံးဆောင်ရိုး ပြတ်လေပြီဟု မှာတော်မူသည်
(၅)အမာလွှမ်းသင်္ကန်း၊ ခါးနှင့်ဒူးဆစ်အကြား၌ယားနာ၊ ဝဲနာ၊ သွေးစုနာစသောအရည်ထွက်သည့် အနာများပေါက်လျှင် သင်းပိုင်ကိုပေကျံမည်စိုးသောကြောင့် ထိုအနာများကိုဖုံးလွှမ်း ကာကွယ်ဖို့ ရန်သုံးဆောင်ခွင့်ပြုသောသင်္ကန်းမျိုးဖြစ်သည်
အမာလွှမ်းသင်္ကန်း၏ အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ မြတ်စွာဘုရား အထွာတော်ဖြင့်အလျားလေးထွာ၊ အနံနှစ်ထွာရှိရသည်
(၆)မိုးရေခံသင်္ကန်း၊ မိုးအခါ၌ ဝဿိကာသာဋိကာ ဟူသောအမည်ဖြင့် အဓိဋ္ဌာန်တင်၍အခြားကာ လ၌ဝိကပ္ပနာ ပြု၍ဖြစ်စေ၊ ပရိက္ခာစောဠ(အသုံးအဆောင်အဝတ်) အဓိဋ္ဌာန် တင်၍ဖြစ်စေ ဆောင်အပ် သောသင်္ကန်းကို မိုးရေခံသင်္ကန်းဟုခေါ်သည်
ယင်းကိုမိုးရွာသည့်အခါဝတ်၍ (ရေသနုပ်ကဲ့သို့အသုံးချ၍) မိုးရေကိုခံခြင်း၊ ချိုးခြင်းဖြင့် အသုံးပြုရသည်
မိုးရေခံသင်္ကန်း၏ အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ ကိုက်တောင်ဖြင့်အလျားကိုးတောင်၊ အနံခုနစ်တောင်ရှိရသည်
ယင်းကိုသင်္ကန်းဟုဆိုသော်လည်း သင်္ကန်းရောင်ထွက်အေင် ဆိုးမှအပ်သည်မဟုတ်၊ အဆင်းပျက်ရုံဆိုးကာမျှဖြင့်အပ်သည်
(၇)သင်းပိုင်၊(၈)ဧကသီ၊(၉)နှစ်ထပ်သင်္ကန်းကြီး၊ ဤသင်္ကန်းသုံးထည်ကိုတိစီဝရိက်သင်္ကန်း ဟုခေါ်သည်
တိစီဝရိက်သင်္ကန်းကို ရဟန်းတို့ဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ရန် ဘုရားသခင်ခွင့်မပြုမီရှေးအခါကရဟန်းတို့သည် ပံသုကူ သင်္ကန်းများကိုသာဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြသည်
ရဟန်းတိုအား လူဒါယကာတို့လှူဒါန်းသည့် သင်္ကန်းကိုဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ခွင့်ပြုရန် ဆရာဇီဝက ကလျှောက်ထားတောင်းပန်ရသည်
ထိုအခါမှ ရဟန်းတို့သည် ပံသုကူ သင်္ကန်းကိုလည်းကောင်း၊ လူဒါယကာတို့လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းကိုလည်းကောင်းဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြသည်
သို့ရာတွင် ထိုစဉ်က စံနစ်တကျဖြတ်ချုပ်၍ ဝတ်ရုံသုံးဆောင်ကြ သည်မဟုတ်သေးပေ
အခါတစ်ပါးတွင် မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်မြို့မှ ဒက္ခိဏဂိရိဇနပုဒ်သို့ ဒေသစာရီကြွချီတော်မူသည်
လမ်းခရီးအကြားတွင် လေးထောင့် လယ်ကန်သင်းဖွဲ့သောအလျားမှလည်းကောင်း၊ အနံမှ လည်းကောင်း ရှည်စွာလယ်ကန်သင်းထုတ်ချင်းထွင်း၍ ခရီးလေးဆုံကဲ့သို့ လယ်ကန်သင်းဖွဲ့သောမဂဓ တိုင်းသားတို့၏လယ်ကွင်းကိုမြင်တော်မူသည်
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက အရှင်အာနန္ဒာအား လယ်ကွင်းပုံစံနည်းပေး ၍ချုပ်လုပ်စီရင် စေတော်မူသည်
အရှင်အာနန္ဒာသည် မြတ်စွာဘုရား ခိုင်းစေတော်မူ ချက်အရ ရဟန်းများဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ရန်အတွက်မြောင်းရှည်၊ မြောင်းတို၊ အိမ်ဝန်းကြီး၊ အိမ်ဝန်းငယ်၊ အလယ်ခေါင်၊ ခေါင်ရံ၊အနားပတ်တို့ကို ဖြတ်သင့်သည်ကိုဖြတ်၊ စပ်သင့်သည်ကို စပ်၍ စံနစ်တကျချုပ်လုပ်စီရင်လေသည်
ထိုအချိန်မှစ၍ မြောင်း၊ အိမ်စသည်ဖြင့် ဖွဲ့ချုပ်သောသင်္ကန်းကို ရဟန်းတို့ဝတ်ရုံ သုံးဆောင်ကြသည်
ရဟန်းတို့သည် စံနစ်တကျဖွဲ့ချုပ်သော သင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံခွင့်ရပြီးသည့်နောက်ပိုင်း၌ အထည်အရေအတွက် ကန့်သတ်ချက်မရှိသေးသည်ဖြစ်ရကား ရရှိသမျှသင်္ကန်းများကို ဆောင်ကြ၊ ဝတ်ကြသည်
သို့ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေသာလီပြည် ဂေါတမကမည်သောစေတီပညောင်ပင်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ချမ်းအေးသော ဆောင်းဥတု အခါဖြစ်သည့် တပို့တွဲ၊ တပေါင်းနှစ်လတို့အကြားဖြစ်သော ရှစ်ညဉ့်တို့၌ ဆီးနှင်းကျသည့်ညဉ့်အခါဝယ် လွင်တီးခေါင်၌ ပထမအကြိမ် တစ်ထည်တည်း ခြုံရုံလျက် လည်းကောင်း၊ ဒုတိယအကြိမ်နှစ်ထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ တတိယအကြိမ် သုံးထည်ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း၊ စတုတ္ထအကြိမ် လေးထည် ခြုံရုံလျက်လည်းကောင်း ဆောင်းဥတုအအေးဒဏ်ကို ကိုယ်တော်တိုင်စမ်းသပ်တော်မူသည်
ထိုနောက် ချမ်းတတ်သော ရဟန်းတို့အတွက် သင်္ကန်းသုံးထည် (လေးထပ်)ရှိလျှင် မျှတနိုင်ပြီဟုအကြံဖြစ်ကာ နှစ်ထပ်သောသင်္ကန်းကြီး၊ တစ်ထပ်သောဧကသီ၊ တစ်ထပ်သောသင်းပိုင် ဤသင်္ကန်း သုံးထည် (တိစီဝရိက်) တို့ကိုခွင့်ပြုတော်မူသည်
သင်္ကန်းသုံးထည်အနက် သင်းပိုင်၏အရွယ်ပမာဏမှာ (အငယ်ဆုံး) အလျားငါးတောင်ဆုပ်၊ အနံနှစ်တောင်ထွာ၊ သို့မဟုတ် နှစ်တောင်၊ ဧကသီနှင့်သင်္ကန်းကြီး၏ အရွယ်ပမာဏမှာ အလျားငါး တောင်ဆုပ်၊ အနံသုံးတောင်ဆုပ် ရှိရသည်
ဤသို့ပြဆိုခဲ့သော အတိုင်းအထွာများမှာ သင်္ကန်း ပိုင်ရှင်၏ အတိုင်းအထွာများဖြစ်သည်
တောင်ဆုပ်ဟူရာ၌ လေးတောင်ကို အပြည့်တောင်၍ နောက်ဆုံးအတောင်ကိုသာ လက်သီးဆုပ်၍ တောင်ရသည်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အတောင် အားလုံးကိုပင် လက်သီးဆုပ်၍ တောင်ရသည်ဟူ၍ လည်းကောင်း၊အယူအဆနှစ်မျိုးရှိသည်
အကြီးဆုံးအရွယ်ပမာဏမှာ ဘုရားရှင်၏ သင်္ကန်းတော် ပမာဏအောက် လျော့စေရမည်
ဘုရားရှင်၏ သင်္ကန်းတော်အရွယ်ပမာဏမှာ ဘုရား အတိုင်းအထွာတော်ဖြင့် အလျားလေး တောင်ထွာ၊ အနံသုံးတောင်ရှိသည်
သင်္ကန်းချုပ်ရာ၌ ငါးခန်း သော်လည်းကောင်း၊ ငါးခန်းထက် အလွန်သော်လည်းကောင်း ကောင်းစွာဖြတ်တောက်၍ အိမ်ဝန်းကြိီး၊ အိမ်ဝန်းငယ် ဖွဲ့ကာချုပ်ရသည်ဟုဝိနည်းမဟာဝါပါဠိတော်တွင်လာသည်
ထိုကြောင့်ကြီးသော အနံရှိသောအဝတ်ကိုမဖြတ်ဘဲ ချုပ်ရိုးချုပ် ကြောင်းသာပြ၍မချုပ်ရ
နှစ်ခန်း၊သုံးခန်း လေးခန်းဖွဲ့ သဖြင့်လည်း မချုပ်ရ
ငါးခန်း၊ ငါးခန်းထက်အလွန်ဖွဲ့ကာ တလုပ်မြောင်းငယ် စသည်တို့၌ ဖြတ်၍ချုပ်ရသည်
မူရင်း ပါဠိတော်၌ငါးခန်း၊ ငါးခန်းထက်အလွန်ဟုလာသည်
အဋ္ဌကထာ ၌ငါးခန်း၊ခုနစ်ခန်း၊ကိုးခန်း၊၁၁ ခန်းဟုပြသည်
ယောဇနာ၌ကား ဝါသဒ္ဒါဖြင့် ၁၁ခန်း ထက်အလွန် ၁၃ခန်းစသည် တို့ကိုလည်းချုပ်နိုင်ကြောင်းပြဆိုထားသည်
သင်္ကန်းဆိုးရာ၌ အပ်သော ဆိုးရည်တို့မှာ (၁) နနွင်းဥမှတစ်ပါး အမြစ်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၂)ထန်းကျင့်၊ ပိန်းနဲနွယ်တို့မှတစ်ပါး ပင်စည်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၃)မည်းရွက် ဒန်းရွက်တို့မှတစ်ပါး အရွက်ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၄)တောက်ရပ်၊ ကြာပိုင်ခေါက်တို့မှတစ်ပါး အခေါက် ဆိုးရည်အားလုံး၊ (၅)ဝတ်ပန်းပွင့်၊ပေါက်ပွင့်တို့မှတစ်ပါး အပွင့်ဆိုးရည်အားလုံး၊(၆) အသီးဆိုးရည်အားလုံး ဤဆိုးရည်များသည်အပ်သောဆိုးရည်များဖြစ်ကြသည်
ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ် သည် နေပြည်တော် ပြည်ထောင်စုနယ်မြေတွင် ပါဝင်သော မြို့နယ်တစ်ခုဖြစ်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ် သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇမ္ဗူသီရိမြို့နယ်ရှိ လူဦးရေမှာ ၁၀၉,၃၃၄ ယောက် ဖြစ်သည်
ရငဲရွာ(အင်္ဂလိပ်: Yaenge(Yange))သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ထားဝယ်ခရိုင်၊ သရက်ချောင်းမြို့နယ်၊ ရငဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လယ်ဧက ၃၀၀ ကို အကျိုးပြုသော ရငဲရေထိန်းတံခါး ရှိသည်
ရငဲ-ထားဝယ်ကို ဟိုင်းလပ်ကား၊ မှန်လုံကားကြီးဖြင့် ပြေးဆွဲသည်
ကမြိုင်-ရငဲ ကတ္တရာလမ်းသည် ၁ မိုင် ၃ ဖာလုံ ရှည်သည်
ရငဲ-ကျွဲမင်းကုန်း-ကနက်သီရိ ကတ္တရာလမ်းသည် ၆ မိုင်ရှည်သည်
၂၀၁၆-၁၇ တွင် တည်ဆောက်သော ပေ ၆၀ ရှည် အာစီ ၄၄၂ (ရငဲ)သည် ကားသွားလာနိုင်သည်
ရငဲတိုက်နယ်ဆေးရုံသည် ကုတင် ၁၆ လုံးဆန့် ဖြစ်သည်
ကျေးလက်ကျန်းမာရေးဌာန ရှိသည်
အိမ်ခြေ ၄၀၀ အသုံးပြုသော စိမ့်စမ်းတတွင်း၊ ရေကန် ၂ ကန် ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အိမ်ထောင်စု ၈၄၁၊ စုစုပေါင်း ၃၆၅၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဥဇနာပြောင် (၁၃၂၄၂၅ – စက်တင်ဘာ ၁၃၆၄) သည် ၁၃၆၄ ခုနှစ်တွင် ပင်းယနေပြည်တော်ကို သုံးလကြာ အုပ်ချုပ်ခဲ့သော ဘုရင်တစ်ပါး ဖြစ်သည်
စက်တင်ဘာ ၁၃၆၄ တွင် သတိုးမင်းဖျားသည် ဥဇနာပြောင်အား တိုက်ခိုက်နန်းချကာ ပင်းယ-စစ်ကိုင်း နှစ်ပြည်ထောင်တွင် မင်းလုပ်ခဲ့လေသည်
ဆင်ခုန်းတိုင် (ရခိုင်)ရွာ၊ ဆင်ခုန်းတိုင်
ခင်ပုပ်ငှက်ကို မြင်ဘူးသူ နည်းပါးသော်လည်း ကျီးကန်း၏ ကမ္ဘာ့ရန်သူအဖြစ် သိသူများသည်
ခင်ပုပ်ကို အရှေ့တိုင်းဒေသများတွင် အများအပြား တွေ့ရသည်
မြန်မာနိုင်ငံ၌ ကွင်းပြင်၌ တောင်ခြေများတွင် ကျက်စားလေ့ရှိသည်
မြင့်မားသော တောင်ပေါ်များ၌မူ တွေ့ရခဲသည်
ခင်ပုပ်သည် ဇီးကွက်မျိုးတွင် ပါဝင်သည်
အလျား ၁၂ လက်မခွဲခန့် ရှိသည်
အခြားဇီးကွက်များကဲ့သို့ နားရွက်တွင် အမွှေးမရှိချေ
ကိုယ်အောက်ပိုင်းတွင် ဖြူ၍ လည်ပင်းတွင် မည်းနက်သောအမှတ်အသား ရှိသည်
တောင်ပံရှည်၍ ချွန်သည်
ခင်ပုပ်သည် ညဉ့်ငှက်မျိုးဖြစ်၍ မှောင်သောအခါတွင်သာ အစာရှာထွက်သည်
နေရောင်ကို ကြောက်သောကြောင့် နေ့အချိန်တွင် သစ်ပင်၊ ဝါးရုံ၊ ချုံဖုတ်များတွင် ပုန်းလျှိုးနေတတ်သည်
ပိုးမွှားများနှင့် အခြား တိရစ္ဆာန်ငယ် ငှက်ငယ်များကို ဖမ်းဆီးစားသောက်တတ်သည်
ညဉ့် အချိန်၌သာ အော်တတ်၍၊ ယင်း၏အော်သံမှာ ဇီးကွက်သံနှင့် တူသည်
သားပေါက်ချိန်မှာ ဧပြီလမှ မေလအထိ ဖြစ်၍ တစ်ခါတစ်ရံတွင် မတ်လမှ ဇွန်လအထိ ဖြစ်သည်
ဥများကို မြေမှ ပေ ၂ဝ ခန့်မြင့်သော သစ်ခေါင်းထဲတွင် အုလေ့ရှိသည်
တစ်မြုံလျှင် ဥ ၃၊ ၄ လုံးရှိ၍၊ ဥ၏ အရွယ်မှာ ပျမ်းမျှ အလျား ၁.၃၈ လက်မနှင့် ပြက် ၁.၁၆ လက်မရှိသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်(ပါဠိ: ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တ ; Dhammacakkappavattana Sutta)သည် မြတ်စွာဘုရားဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူသော တရားဒေသနာတော်ဖြစ်ပေသည်
ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား တစ်ပါးတည်းသာ ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်မဟုတ်ဘဲ ရှေး၌ပွင့်ခဲ့ကြသော ဘုရားရှင်များသည်လည်း ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကိုပင် ဦးဦးဖျားဖျား ဟောကြားတော်မူခဲ့ကြသည်
သို့ဖြစ်၍ ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို တရားဦးဟူ၍ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့က သတ်မှတ်ကြသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်သည် ဗုဒ္ဓဘာသာရပ်ဝန်းတွင် တရားဦးဖြစ်သည့်အပြင် အထင်ကရရှိသော သုတ်တစ်ခုဖြစ်သောကြောင့် ဤသုတ်ပါဠိကို နိဿယနည်း၊ အမေးအဖြေပုံစံ၊ ဘာသာပြန်၊ အကျယ်ဖွင့်ဆိုခြင်း စသည့်နည်းလမ်းများဖြင့် မြန်မာဘာသာဖြင့် ရေးသားသော စာအုပ်စာပေများစွာရှိသည်
ထို့အပြင် နိုင်ငံခြားဘာသာစကားများ၊ အထူးသဖြင့် အင်္ဂလိပ်စကားသို့ ဤဓမ္မစကြာသုတ်ကို ဘာသာပြန်ခြင်း၊ ဝေဖန်သုံးသပ်ခြင်း စသောနည်းလမ်းများဖြင့် ရဟန်း၊ လူ ပညာရှိ၊ ပညာတတ်များက ခေတ်အဆက်ဆက်တွင် ရေးသားခဲ့ကြသည်
မူရင်းသုတ်ကိုပင် ဖွင့်၍ရှင်းလင်းသော အဋ္ဌကထာ၊ ဋီကာကျမ်းများလည်း များစွာရှိ၏
ဤဓမ္မစကြာသုတ္တန်ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန်ဟူ၍ ခေါ်ဆိုကာ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူအရ ဝိနည်းငါးကျမ်းမှ တတိယမြောက်ကျမ်းစာဖြစ်သော မဟာဝဂ္ဂ (ဝိနည်းမဟာဝါ) တွင် ပဉ္စဝဂ္ဂိယကထာ ဟူသော ခေါင်းစဉ်ဖြင့် ဓမ္မစကြာသုတ်နှင့်ပတ်သက်သော အကြောင်းအရများ ပါဝင်သည်
သို့သော် "ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနဝဂ်" အမည်ဖြင့် ယခုဖော်ပြပါသုတ္တန်ကို သံယုတ္တနိကာယ်၏ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ထဲမှ သစ္စသံယုတ်တွင် ပါဝင်သည်
ဆဋ္ဌမူပါဠိတော်စာအုပ် မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်တွင် စာမျက်နှာ ၃၆၈ တွင် ပါဝင်လေသည်
ထိုစကား၌ ဓမ္မစက္က၏ အနက်မှာ အဋ္ဌကထာ၌ ဉာဏ်တော်ကို ဆိုလိုရင်းဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထားသည်
ထိုဉာဏ်တော်သည် ပဋိဝေဓဉာဏ် (ထိုးထွင်းသိဉာဏ်) နှင့် ဒေသနာဉာဏ် (ဟောပြောပြဉာဏ်) ဟူ၍ နှစ်မျိုးနှစ်စား ရှိလေသည်
ထိုနှစ်မျိုးနှစ်စားသော ဉာဏ်တို့တွင် ပဋိဝေဓဉာဏ်တော်သည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ဒေသနာ ဉာဏ်တော် ကား ဗာရာဏသီပြည် ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည်
ကိုယ်တော်တိုင် ပဋိဝေဓဉာဏ်တော်ဖြင့် ထိုးထွင်း၍ သိတော်မူသော သစ္စာလေးပါးတရားမွန်တို့ကို သူတပါးတို့အား သိစေရန် ဒေသနာဉာဏ်ဖြင့် ဟောပြောပြသတော်မူရသည်
ပဝတ္တနဆိုရာ၌ ဖြစ်စေခြင်းဟုဆိုလိုရာ၊ ဆိုခဲ့ပြီးသော ဉာဏ်တော်နစ်ပါးကို ဖြစ်စေခြင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရလေသည်
ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ ထိုဉာဏ်တော်နှစ်ပါးကိုဖြစ်စေသော သုတ္တန်တရားတော်သည် ဓမ္မစက္ကပဝတ္တန သုတ္တန်တရား တော်ဖြစ်ကြောင်း သိရလေသည်
ဘုရားအဖြစ်သို့ရောက်ရှိပြီးနောက် မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ပထမဆုံးလုပ်ဆောင်မှုသည် လောကီဈာန်နည်းနာကို သင်ကြားပေးခဲ့ကြသည် အာဠာရ နှင့် ဥဒက ရသေ့ကြီးနှစ်ဦးနှင့် ပတ်သက်၍နေသည်
ထိုရသေ့နှစ်ပါးကို ဉာဏ်တော်ဖြင့် ကြည့်ရှုသောအခါ ပထမရသေ့ကြီး ခန္ဓာကိုယ် ချုပ်ငြိမ်းသည်မှာ ခုနစ်ရက်ရှိ၍ ဒုတိယရသေ့ကြီး ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်သည်မှာ နာရီပိုင်းရှိကြောင်း သိမြင်ခဲ့၏
ထိုရသေ့ကြီးများမရှိတော့သည့်အတွက် ဆက်လက်၍ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦး (panca vaggiya) ထံသို့သွားရောက် တရားပြရန်ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့် ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့ရှိသော ဗာရာဏသီ၊ ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော်သို့ မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ညနေချမ်းတွင် ရောက်ရှိသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ဘုရားရှင်ကြွလာသည်ကို အဝေးမှမြင်သောအခါ "ငါ့ရှင်တို့ ... ဤရဟန်းဂေါတမသည် လာနေပြီ
ထိုရဟန်းကြီးဂေါတမသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းအလုပ်မှ လျောကျသူဖြစ်၏
ပစ္စည်းလေးပါးပေါများရန် ကျင့်ကြံသူဖြစ်၏
ပစ္စည်းလေးပါးပေါများရန်ဘက်သို့လည်း ဆောင့်သွားသူဖြစ်၏
ထိုရဟန်းကြီး ဂေါတမကို ရှိမခိုးကြစတမ်း၊ ခရီးဦးကြို မပြုကြစတမ်း၊ သပိတ်သင်္ကနမးလှမ်း၍ မယူကြစတမ်း၊ သို့သော် ရဟန်းကြီးဂေါတမ ထိုင်လိုလျှင်ထိုင်ရအောင် နေရာကိုမူကား ခင်းထားကြမည်
ဟူ၍ အချင်းချင်း ဤသို့ပြောကြသည်
ဘုရားရှင်က ၎င်းတို့၏ စိတ်အကြံကိုသိတော်မူ၍ ဩဓိဿက မေတ္တာကိုပွားရာ အနီးသို့ရောက်လျှင် ထိုမေတ္တာအာနုဘော်ရိုက်ခတ်မှုကြောင့် အချင်းချင်းထားခဲ့ကြသော ကတိမတည်နိုင်ဘဲ ခရီးဦးကြိုပြုခြင်း၊ သပိတ်သင်္ကန်းလှမ်း၍ ယူခြင်းများပြုကြသည်
ခင်းထားသောနေရာသို့ရောက်သောအခါ ဘုရားရှင်က ထိုင်၍ ခြေတော်ကို ဆေးကြောသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ကာယကံဖြင့် အရိုအသေပြုကြသော်လည်း ဝစီကံအနေဖြင့် ယခုလာသော ဂေါတမကို ဗုဒ္ဓ(ဘုရား)မဖြစ်သေးဟု မှတ်ယူ၍ ငါ့ရှင် ဂေါတမ ဟူသောအသုံးနှုန်းဖြင့်စတင်၍ ဤသို့ဆိုသည်
ငါ့ရှင် ဂေါတမ ... ဥရုဝေလာတောမှာ တရားအားထုတ်နေစဉ် ကျုပ်တို့က ငါ့ရှင်ရဲ့ သပိတ်၊ သင်္ကန်းယူကာ ဟိုဟိုသည်သည် လှည်လည်ခဲ့ကြတယ်
မျက်နှာသစ်ရေ၊ ဒန်ပူတွေလည်း ပေးခဲ့ကြတယ်၊ ... တံမြက်စည်းလှည်းပေးခဲ့ကြတယ်
....ကျုပ်တို့ခွဲခွာသွားလို့ စိတ်မှာ ဟိုတွေးဒီတွေးမတွေးဘူးလား
(ပဉ္စဝဂ္ဂီ)ဘိက္ခုတို့ ... ငါ့ကို ဂေါတမလို့ နာမည်မခေါ်ကြနဲ့တော့
အခုဆို ငါသည် ဗုဒ္ဓဖြစ်ခဲ့ပြီ
အမတ (နိဗ္ဗာန်) တရားကို ငါသိခဲ့ပြီ
နားထောင်ကြ ငါတရားဟောပြမည်
ထိုတရားအတိုင်းကျင့်ပါက မြတ်သောတရားကို သင်တို့လည်း သိမြင်ကြလိမ့်မည်
(ဗုဒ္ဓ) ထိုအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ယခင် ပင်ပင်ပန်းပန်း ခက်ခက်ခဲခဲ ကျင့်ကြံတုန်းက ဘုရားမဖြစ်ဘဲ ယခုလို ကမ္မဋ္ဌာန်းမှထွက်ပြီး ဟိုလယ် သည်လယ် လုပ်၍ အစားအစာမှီဝဲမှသာ ဘုရားအဖြစ်ရောက်ခဲ့သည်ဆိုသည်ကို မယုံနိုင်ခဲ့ပေ
ထိုအခါ ဗုဒ္ဓက ငါသည် ကမ္မဋ္ဌာန်းမှထွက်ပြီး ဟိုလယ် သည်လယ် လုပ်နေသည်မဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရောက်နေပြီးဖြစ်၍ တရားနားထောင်ရန် ဆိုသည်
ဤသို့ဖြင့် သုံးကြိမ် အပြန်အလှန်ပြောဆိုနေခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ဘုရားရှင်က ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား ယခင်က သူသည် ဗုဒ္ဓအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်ဟု ကြေညာပြောဆိုခဲ့ပါသလားဟု မေးသော် ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ထိုသို့ပြောဆိုခြင်းမရှိကြောင်း ဖြေကြားခဲ့လေသည်
ထိုအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့က ပြန်လည်စဉ်းစားကြ၍ ဘုရားမဖြစ်သေးဘဲ ဘုရားဖြစ်သည်ဟု ယခင်က မပြောကြားခဲ့ဘဲ ယခုမှသာ ပြောဆိုသည့်အတွက် ဧကန်ဗုဒ္ဓဖြစ်ပြီဟု နားလည်သဘောပေါက်လာခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ဗုဒ္ဓဘုရားရှင်က ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား တစ်ညလုံး ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောကြားခဲ့ရာ အာရုံတက်သို့ရောက်၍ တရားပြီးစီလျှင် အရှင် ကောဏ္ဍည သည် တရားကို သိမြင်နားလည်၍ သောတာပန်တည်ခဲ့သည်
လူသားအနေဖြင့် အရှင်ကောဏ္ဍညတစ်ပါးသာ သောတာပန်တည်သော်လည်း နတ်ဗြဟ္မာပေါင်း တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေတို့သည်လည်း သောတာပန်တည်ခဲ့သည်ဟု ထေရဝါဒပိဋကတ်စာပေများတွင် ဖော်ပြပါရှိသည်
ထို့သို့ သောတာပန်တည်ပြီးနောက် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဘုရားရှင်ထံ သာမဏေအဖြစ်၊ ဘိက္ခုအဖြစ် ရရှိစေရန် ခွင့်တောင်းသော် ဘုရားရှင်က "ဧဟိ ဘိက္ခု၊ သွာက္ခာတော ဓမ္မော၊ စရ ဗြဟ္မာစရိယံ၊ သမ္မော ဒုက္ခဿ အန္တကိရိယာယ" (ရဟန်း လာလော့၊ သင်ချစ်သားတောင်းခံအပ်သော ရှင်ရဟန်းအဖြစ် ခံယူလော့၊ တရားတော်ကို ငါဘုရား ကောင်းစွာဟောကြားအပ်ပြီ၊ သင်သည် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကိုပြုခြင်းငှာ အထက်မဂ်သုံးပါးတည်းဟူသော မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် ရအောင်အားထုတ်လော့) ဟူ၍ ဘုရားရှင်က မိန့်ကြားခဲ့သည်
ဘုရားရှင်၏ "ဧဟိ ဘိက္ခု" ဟူသော ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလိုက်သည်နှင့် အရှင်ကောဏ္ဍညသည် ဆံရိတ်၊ သင်္ကန်းဝတ်ရုံပြီးဖြစ်လေသည်
ထို့နောက် ဝါဆိုလပြည့်ကျော်တစ်ရက်တွင် ဘုရားရှင်သည် မိဂဒဝုန်တွင်ပင် ဝါကပ်ကာ ဆွမ်းခံမထွက်ဘဲ ဝပ္ပမထေရ်ကို အဆုံးအမပေးသောကြောင့် ဝပ္ပမထေရ်သည် ထိုနေ့နံနက်ခင်းတွင် သောတာပန်တည်သည်
ထိုနည်းတူ ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၂၊ ၃၊ ၄ ရက်များတွင် တစ်ပါးဆီကို အဆုံးအမတရားပေးရာ လပြည့်ကျော် နှစ်ရက်တွင် အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ သုံးရက်တွင် အရှင်မဟာနာမ၊ လေးရက်တွင် အရှင်အဿဇိ တို့အသီးသီး သောတာပန်တည်ခဲ့လေသည်
ဝါဆိုလပြည့်ကျော်ငါးရက်သို့ရောက်ရှိသောအခါ ဘိက္ခုရဟန်းငါးပါးစလုံးသောတာပန်တည်ပြီးသည်ဖြစ်၍ ထိုနေ့တွင် အနတ္တလက္ခဏသုတ်ကို ဟောကြားရာ ရဟန်းငါးပါးစလုံး ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်
ဓမ္မစကြာသုတ်တွင် အစွန်းနှစ်ပါး၊ သစ္စာလေးပါး၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၊ သစ္စာလေးပါးဆိုင်ရာဉာဏ် ဆယ်နှစ်ပါး၊ ဘုရားဖြစ်ကြောင်း ယခင်ကဝန်မခံခြင်း၊ ယခုဘုရားဖြစ်ကြောင်းဝန်ခံကြေညာခြင်း၊ ဉာဏ်မျက်စိပွင့်ခြင်း (ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်)၊ ပဉ္စဝဂ္ဂီများတရားတော်ကို နှစ်သက်ပုံ၊ အရှင်ကောဏ္ဍ သောတာပန်တည်ခြင်း၊ နတ် ဗြဟ္မာများကောင်းချီးပေးခြင်း စသည်တို့နှင့် ဗုဒ္ဓ၏ ဝမ်းမြောက်စကားများပါဝင်ကာ အဆုံးသတ်၌ အရှင်ကောဏ္ဍ ဘိက္ခု(ရဟန်း) ဖြစ်ပုံဖြင့် အဆုံးသတ်သည်
ဤဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ္တန်၌ သစ္စာလေးပါးတရားမွန်တို့ကို မဟောကြားမီ၊ ရှေးဦးစွာ မလိုလားထိုက်သော အယူဝါဒတို့ကို ဟောပြတော်မူ၏
ထိုအယူဝါဒများကား ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂအတ္တကိလမထာနုယောဂဟု နှစ်မျိုးရှိရာကာမ သုခလ္လိကာနုယောဂဆိုသည်မှာ လောကာယတဝါဒကို ဆိုသည်
ထိုဝါဒ၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ မျက်မြင်လောက၌ စားကြ၊ သောက်ကြ၊ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာတို့ကို ခံစားပျော်ပါးကြရန်ပင် ဖြစ်သည်
လောကနိဗ္ဗာန်နှင့် ပျော်ပိုက်ရေးဝါဒသာ ဖြစ်ပေသည်
နောက် အတ္တကိလမထာနုယောဂဝါဒကား နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ ရရှိရေးအတွက် မိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးရမည်ဟု ဆိုလိုရင်းဝါဒပင် ဖြစ်လေသည်
ထိုဝါဒနှစ်မျိုးစလုံးကို မြတ်စွာဘုရားသည် ချွင်းချက်မရှိ ပယ်တော်မူခဲ့လေသည်
ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ ထွက်မြောက်ရန် အရေးဖြင့် လူ့လောကစီးပွား၊ လူ့လောကစည်းစိမ်များကို စွန့်လွှတ်၍၊ ရဟန်းပြုကြသူမှန်က မည်သည့် ကာမဂုဏ် ချမ်းသာ၌မျှ ကပ်ငြိနေရန် မသင့်လျော်ချေ
ကာမဂုဏ်၌ ကပ်ငြိတပ်မက်နေမှုသည် အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ ကြီးပွားမှုကို တားမြစ်ပိတ်ပင်စေသည်
စင်စစ်အားဖြင့် အာရုံမွန်ကို အောက်မေ့မှု သတိ၊ အပြားအားဖြင့် ကောင်းစွာသိမှု ဆင်ခြင်တုံပညာတို့ကိုလည်း ပျက်ပြားချွတ်ယွင်းစေတတ်သည်
ဘုရားအလိုတော်နှင့် ပင်ကိုသဘာဝရင်းအရဆိုလျှင်၊ ထိုကာမဂုဏ်စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားမက်မော တွယ်တာကပ်ငြိမှုသည် တစ်ခုသောအစွန်းလည်းဖြစ်၏
မမြတ်သော အကျင့်လည်း ဖြစ်သည့်ပြင် တိုးတက်ခြင်း၏ အကြောင်းတရားလည်း မဟုတ်ချေ
အတ္တကိလမထာနုယောဂ ကာမဂုဏ်ချမ်းသာ၌ မက်မောမှုသည် အစွန်းတစ်ခု ဖြစ်သကဲ့သို့ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ ရရှိရန်အရေးဖြင့်၊ ခန္ဓာကိုယ်ကို သည်းထန်စွာ ဒုက္ခပေးမှုသည်လည်း တစ်ခုသောအစွန်းပင်ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူသည်
ယင်းကို ဆင်းရဲဟူ၍လည်းကောင်း၊ အရိယာတို့၏ ဥစ္စာမဟုတ်ဟူ၍လည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့ဟူ၍လည်းကောင်း ဟောတော်မူသည်
သို့ရာတွင် ယင်းကို ဟီန (အယုတ်တရား) ဟုဟောတော်မမူချေ
မိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးတတ်သော အတ္တကိလမထာနုယောဂအကျင့်သည် စင်စစ်ပယ်စွန့်ရမည့် အစွန်းတစ်ခုမှန်သော်လည်း ယင်းသို့ ဒုက္ခပေး၍ ပြင်းထန်သော အကျင့်များကို ကျင့်သုံးသူတို့သည် လူသာမန်တို့ မဟုတ်သည့်ပြင် ထိုအကျင့်များလည်း လူသာမန်တို့ ကျင့်သုံးနိုင်သော အကျင့်များ မဟုတ်ရကား ဟီန (အယုတ်တရား) ဟု ဟောတော်မမူချေ
ဤမိမိကိုယ်ကို ဒုက္ခပေးတတ်သော အကျင့်ကို ကိုယ်ခန္ဓာအားနည်းလျှင် သတိပညာလည်း အားနည်းတတ်သည်ဖြစ်ရာ၊ အတွင်းစိတ်သန္တာန်၏ တိုးတက်ကြီးပွားခြင်းကို ပိတ်ဆီးတတ်သဖြင့် တစ်ခုသော အစွန်းဖြစ်သည့်အတိုင်း၊ ရဟန်းများ ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူသည်
ယင်းသို့ ဤအစွန်းများကို ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူခြင်းသည် ရှင်တော်ဘုရား၏ ကိုယ်တွေ့အားဖြင့် သိတော်မူချက် များပင်ဖြစ်၍၊ ကိုယ်တွေ့များကို ဟောပြတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်
ရှေးမဆွက မင်းစည်းစိမ် ခံစားတော်မူသောအခါ၊ ကာမသုခလ္လိကာနုယောဂကျင့်စဉ်ကို ကျင့်ခဲ့၍၊ ဒုက္ကရစရိယာ ကျင့်တော်မူသောအခါ၊ အတ္တကိလမထာနုယောဂ ကျင့်စဉ်ကို ကျင့်ခဲ့သည်
အရမ်းမဲ့ ယုံကြည်ဘို့ တစုံတရာ ဗုဒ္ဓဘာသာတရားတော်၌ မရှိချေ
ဤသို့လျှင် ပယ်စွန့်ထိုက်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာ မရကြောင်း အစွန်းနှစ်ပါးကို ပယ်စွန့်ရမည်ဟု ဟောတော်မူပြီးလျှင်၊ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဖြင့် အထူးရှာဖွေ၍ရသော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာရကြောင်း ဉာဏ်မျက်စိကို ပြုပေးတတ်သော အကျင့်မြတ်ရားအလင်းရောင်ကိုလည်း ထွန်းလင်းပြတော်မူလေသည်
သို့ထွန်းလင်းပြတော်မူသော ထိုတရားအလင်းရောင်သည်လည်း၊ ရှည်လျားလှစွာသောကာလက ဖုံးကွယ်နေသော ရှေးဟောင်းကျင့်စဉ် လမ်းရိုးပင်ဖြစ်လေသည်
ထိုကျင့်စဉ်သည် ကိလေသာ ငြိမ်းရန်၊ စင်ကြယ်သော ဉာဏ်အမြင်ရရန်၊ အမှန်ကို ထိုးထွင်းသိရန်၊ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် တရားအလင်းရောင်ပင်ဖြစ်၍၊ ယင်း၏အမည်မှာ မဇ္ဈိမပဋါဟုတွင်လေသည်
မဇ္ဈိမပဋိပါဒဟူသည် အလယ်အလတ် ကျင့်စဉ်ဖြစ်၏
ယင်းသည့် မဇ္ဈိမပဋိပါဒ (သို့) မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးမှာ :သမ္မာဒိဋ္ဌိ ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော သိမြင်မှုသမ္မာသင်္ကပ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ကြံစည်မှုသမ္မာဝါစာ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ဝစီကံမှုသမ္မာကမ္မန္တ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော ကာယကံမှုသမ္မာအာဇီဝ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုသမ္မာဝါယမ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အားထုတ်မှုသမ္မာသတိ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော အောက်မေ့မှုသမ္မာသမာဓိ  ကောင်းမြတ်စင်ကြယ်သော တည်ကြည်မှုဟု ရှစ်မျိုးရှစ်ပါး ရှိလေရာ၊ ယင်းကိုပင် မဂ္ဂင် မဂ်၏ အစိတ် အပိုင်းဟု ခေါ်သည်
မဇ္ဈိမပဋိပဒါ အလယ်အလတ်ကျင့်စဉ်ဟု အမည်ပေးထားသာဖြင့်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဟူသည် ပူဇော်မှု ယုံကြည်မှု သက်သက်မျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ ကိုယ်တိုင်လုပ်ထုံးဖြင့် ကျင့်သုံးရသော နိဗ္ဗာန်လမ်းစဉ်မျိုး ဖြစ်ကြောင်းလည်း ကောင်းစွာ ထင်ရှားလှ၏
မဇ္ဈိမပဋိပဒါကြောင့် ရအပ်သော အကျိုးတရားမှာ ကိလေ သာတို့ကို ဖျက်ဆီးသဖြင့်ရအပ်သော အလွန်စင်ကြယ်မွန်မြတ်သော ချမ်းသာအကျိုးတရားပင် ဖြစ်လေသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့အား ထိုနေ့က တရားအလင်းရောင် မဇ္ဈိမပဋိပဒါကို ထွန်းပြဟောတော်မူခဲ့သည်မှာ ယခုဘဝ၌သော်လည်းကောင်း၊ နောင်ဘဝတို့၌ သော်လည်းကောင်း၊ ဘဝချမ်းသာ လောကစည်းစိမ်များကို ရစေနိုင်ရန် ထွန်းပြဟောကြားခဲ့သည် မဟုတ်ဘဲ၊ လောကုတ္တရာချမ်းသာကိုရရန်၊ လောကုတ္တရာချမ်းသာသို့ ဆောင်ပို့နိုင်သော တစ်ခုတည်း၊ တစ်ကြောင်းတည်း၊ တစ်ရောင်တည်းသော ဓမ္မနည်း လမ်းစဉ်အဖြစ်ဖြင့်၊ ဟောကြားခဲ့ကြောင်း သိသင့်ပေသည်
ဤသုတ္တန်ဒေသနာ၏ အစပိုင်း၌ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့၏ အယူမှားကို ပယ်ဖျက်ပြီးလျှင်၊ တရားစစ်၏အခြေခံ သစ္စာလေးပါးကို အကျယ်ရှင်းလင်းဟောပြတော်မူ၏
ထိုသစ္စာလေးပါးမှာ ဆင်းရဲအမှန်ဟူသော ဒုက္ခသစ္စာ၊ ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်းအမှန်ဟူသော သမုဒယသစ္စာ၊ ဆင်းရဲ ချုပ်ငြိမ်းရာအမှန်ဟူသော နိရောဓသစ္စာ၊ ဆင်းရဲချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ရောက်ကြောင်းအမှန်ဟူသော မဂ္ဂသစ္စာဟူသော ဤလေးပါးတည်း
ဤသစ္စာလေးပါးတရားကိုပင် အရမ်းမဲ့ ယုံကြည်စရာအရာ မဟုတ်၊ လက်တွေ့မျက်မှောက် ပြုရမည့်တရားများဖြစ်ကြောင်းကို မှတ်သားရပေမည်
ဤသစ္စာလေးပါးတရား၌ ဆင်းရဲကို အရင်းခံထား၍ ဟောကြားသော်လည်း၊ ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ရာကိုလည်း ဟောပြ လျက်ရှိ၏
ဆင်းရဲကို မည်သူမျှအလိုမရှိ ချမ်းသာကိုသာလိုချင်ကြ၏
သို့ရာတွင် လူအမျိုးမျိုး၊ နတ်အထွေထွေရှိနေကြသဖြင့်၊ တစ်ဦးအား ချမ်းသာဖြစ်သောအရာသည် အခြားတစ်ဦးအား ချမ်းသာဖြစ်လိမ့်မည်ဟု မုချဆိုနိုင်မည် မဟုတ်ချေ
သို့ဖြစ်၍၊ မိမိလိုလားတိုင်းသော ချမ်းသာဟူသမျှ ပြည့်စုံနိုင်မည့် နိစ္စထာဝရဖြစ်သည့် ကောင်းကင်ဘုံမျိုး မရှိနိုင်
ခံစားမှုဝေဒနာ စွဲ၍ဖြစ်သော ချမ်းသာမျိုးသည် တည်မြဲသောချမ်းသာမျိုး မဟုတ်ချေ
ခံစားမှုနှင့်စပ်သော ချမ်းသာမျိုး၏ မမြဲပုံမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ ကိုယ်တွေ့ပင်ဖြစ်၍၊ ထင်ရှားလှ၏
ရှင်တော်ဘုရား၏ တရားတော်အလို နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာဟူသည် ဒုက္ခအားလုံး အကြွင်းမဲ့ချုပ်ငြိမ်းမှု သန္တိကို စွဲ၍ဖြစ်သော အေးငြိမ်းမှုဟူသော ချမ်းသာမြဲပင် ဖြစ်လေသည်
ဒုတိယဖြစ်သော သမုဒယသစ္စာ၌ ဝေဖန်ပြသော ပေါနော¸ ဝိကာဟူသော စကားအရ၊ တဖန်ဘဝသစ်ကို ပေးတတ်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ကျရာ၊ သတ္တဝါတို့အား နောင်ဘဝရှိကြောင်း ဘုရားဝန်ခံတော်မူသည်
ထိုစကားရပ်ဖြင့် နောက်ဘဝမရှိသူဟု ယူ လေ့ရှိကြသူ ဥစ္ဆေဒဝါဒသမားတို့အား ယင်းတို့၏ အယူမှားကြောင်းကို ဖြေကြားရာရောက်သည်ကိုလည်း၊ အထူးသတိပြု သင့်ပေသည်
ဤသုတ္တန်ဒေသနာ၏ အလယ်ပိုင်း၌ ရှေးကမကြားစဖူးသော တရားထူးတို့၌ ဉာဏ်အလင်း ဖြစ်ပေါ်လာကြောင်း ဟောတော်မူ ၏
ထို့အတူပင် ထိုသစ္စာတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ သစ္စဉာဏ်၊ ကိစ္စဉာဏ်၊ ကတဉာဏ် သုံးပါးဖြစ်ပုံနှင့် တဆယ့်နှစ်ပါးသော အခြင်းအရာတို့ကို အကျယ်ခွဲခြားပြတော်မူသည်
သစ္စာလေးပါးတို့တွင်ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိရမည်
သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ပစ်ရမည်
နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုရမည်
မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများရမည်
ဤသစ္စာလေးပါးနှင့် စပ်လျဉ်း၍၊ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း အသိဉာဏ် မဖြစ်ပေါ်သေးသမျှ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရရှိကြောင်း လောက၌ ပြောပြတော်မမူ
သစ္စာလေးပါးကို ရှင်းရှင်းလင်း လင်း ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိမြင်တော်မူသောအခါကျမှ၊ သမ္မာသမ္ဗောဓိဉာဏ်ကို ရရှိတော်မူကြောင်း ဟောပြတော်မူ၏ဟု သုတ်အဆုံး၌ မိန့်တော်မူ၏
ဤကား ငါ၏အဆုံးစွန်သော ဘဝတည်း၊ နောင်တစ်ဖန်ဖြစ်ပေါ်ခြင်းမရှိဟု အဆုံးသတ်ဘဝအဖြစ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြတော်မူပြီးလျှင်၊ ဤတရားဦးဒေသနာတော်ကို ပြီးဆုံးစေတော်မူ၏
ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ အရှင်ကောဏ္ဍညမထေရ်သည် ရှေးဦးစွာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ သောတာပန် ဖြစ်လေ သည်
တရားအလင်းရောင်၏ အကြည်ဓာတ်ကို ခံယူရန် လာရောက်ကြသော ထောင်သောင်းမက များပြားလှစွာသော နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် ကောင်းချီးနုမော် သာဓခေါ်ဆိုကြလေကုန်သတည်း
ဘစ်ချူး − ခဝမိုဘူတာ  (備中川面駅 ဘစ်ချူး − ခဝမို - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ တခဟရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဦးရှည်ကျရွာ၊ ဦးရှည်ကျ
ဈေးဖလုံရွာ  သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပဲခူးခရိုင်၊  ကဝမြို့နယ်ရှိ ရွာတစ်ရွာ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဈေးဖလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၀၄ ဦး၊ မ ၈၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၅၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
ညောင်ကုန်းရွာ၊ ပေါက်ကုန်
ယာပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yarpyin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ နောင်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရနောင်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၁၅၉ ဦး၊ မ ၂၃၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၅၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာ (အင်္ဂလိပ်: Poetic Edda) သည် အမည်မသိရှေးစာဆိုများ၏ ရှေးဟောင်းနော့စ် ကဗျာများအား အမည်တပ်ထားခြင်းမရှိသည့် (ကဗျာ)အစုအဝေးတစ်ခုအတွက် ခေတ်သစ်သဘော မှတ်ယူခြင်းဖြစ်သည်
အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာသည် စနော်ရီ စတားလဆန် ရေးသားသော အက်ဒါ စကားပြေနှင့် ကွာခြားသည်
ကဗျာ (၃၁)ပုဒ်ပါဝင်သော တော်ဝင် စာအုပ် (သို့) ဘုရင့် စာအုပ် အနက်ရှိသော ကိုးဒက်ခ်စ် ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ် (Codex Regius) ဟုအသိများသော အိုက်စလန် အလယ်ခေတ် လက်ရေးမူမှ မူလအနေဖြင့်အခြေခံသော အက်ဒါ ကဗျာလင်္ကာမူအချို့ရှိသည်
ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ်သည် နော့စ်ဒဏ္ဍာရီ နှင့် ဂျာမန်နစ် သူရဲကောင်းရာဇဝင်များအပေါ် အငြင်းပွားနိုင်လောက်သည်အထိ ရှင်သန်လျက် ရှိသောအရေးပါဆုံး ရင်းမြစ်ဖြစ်သည်
(၁၉)ရာစုအစောပိုင်းမှစတင်ကာ ယခုထိတိုင် နောက်ပိုင်းစကန်ဒီနေးဗီးယား စာပေများအပေါ် ကြီးကြီးမားမား ဩဇာညောင်းခဲ့သည်
ထိုသို့လွှမ်းမိုးရာတွင် ဇာတ်လမ်းပုံပြင်များမှတစ်ဆင့်သာမက ကဗျာများစွာ၏ ဇာတ်လမ်းသဘော အရည်အသွေးနှင့် စိတ်ကူးကောင်းသောအားတစ်ရပ်မှတစ်ဆင့်ပါ ထိုစာပေများအပေါ် လွှမ်းမိုးနိုင်သည်ဖြစ်၏
ရက်ဂျီးယက်စ်သည် အထူးသဖြင့် နော်ဒစ်ဘာသာစကားများရှိ ကဗျာမတြာချိုးတွင် နောက်ပိုင်းတီထွင်မှုများစွာ၏ စေ့ဆော်နိုင်သော စံပြပုံစံဖြစ်လာသည်
တိုတိုပြတ်ပြတ်နှင့် ဖိရွတ်ရသော မတြာစည်းဝါးအစီအစဉ်၏ နမူနာများစွာကို ထောက်ပံ့ထားကာ ထိုနမူနာများတွင် နောက်ဆုံးစာလုံး(များ) ကာရံမယူသော်လည်း ထိုအစား အသံတူအစ အက္ခရာသုံးရေးဖွဲ့ခြင်းပုံစံများကို အသုံးပြုသည်ဖြစ်ရာ နိမိတ်သဏ္ဌာန်ပေါ်စေခြင်းကို နက်နက်နဲနဲအလေးထား၏
ဤရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူကို ကျေးဇူးတင်ဥပကာရပြုသော ကဗျာဆရာများ၌ ဗီလ်ဟိမ်း အက်ကီလွန် (Vilhelm Ekelund)၊ ဩဂတ်စ်တ် စထရင်းဘားဂ် (August Strindberg)၊ ဂျေ အာ အာ တော်ကီးန်၊ အက်ဇရာ ပေါင်း (Ezra Pound)၊ ယောချ် လူဝစ် ဘောဂျယက်စ် (Jorge Luis Borges) နှင့် ခါးရင် ဘော့ယက် (Karin Boye) တို့ပါဝင်သည်
ရက်ဂျီးယက်စ် လက်ရေးမူစာအုပ်ကို (၁၃)ရာစုအတွင်းက ရေးသားခဲ့သော်လည်း (၁၆၄၃)အထိ ၎င်းနှင့်ပတ်သက်သော ဇာစ်မြစ်နေရာကို မသိရှိခဲ့ကြပါ
ထိုခုနှစ်ရောက်သောအခါမှ စကားဟို့လ်ဒေသက ဘုန်းတော်ကြီး Brynjólfur Sveinsson ၏ ပိုင်ဆိုင်မှုဖြစ်လာခဲ့သည်
ယင်းကာလတွင် အိုက်စလန်၌ အက်ဒါ မူများကို သိရှိနေကြပြီးဖြစ်သော်လည်း ပညာရှင်များကတွက်ချက်ခန့်မှန်းနိုင်သည်မှာ နော့စ်ရိုးရာဘာသာတရား ကဗျာများပါဝင်သော ရှေးပိုကျသည့် နောက်ထပ် အက်ဒါ (Elder Edda) ရှိရမည်၊ ထိုကဗျာများကို စနော်ရီက ၎င်းအက်ဒါတွင်
ဟတ်လီရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hatli)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ လွိုင်လင်ခရိုင်၊ လဲချားမြို့နယ်၊ နားမန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နားမန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၉၉ ဦး၊ မ ၁၆၄၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၃၄၀ ဦးနေထိုင်သည်
ပခုက္ကူတက္ကသိုလ် သည် မြန်မာနိုင်ငံအလယ်ပိုင်း၊ မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူမြို့ရှိ ဝိဇ္ဇာသိပ္ပံ တက္ကသိုလ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်တွင် ဝိဇ္ဇာနှင့် သိပ္ပံဘာသာရပ်များအတွက် ဘွဲ့များ ပေးအပ်ချီးမြှင့်သည်
ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်သည် ပခုက္ကူမြို့၏မြောက်ဘက်စွန်းတွင် တည်ရှိသည်
ပခုက္ကူတက္ကသိုလ်၏ မြေဧရိယာ အကျယ်အဝန်းမှာ (၂၄၅.၃၂) ဧက ဖြစ်သည်
၁၉၇၇ ခုနှစ်၊ မေလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူဒေသကောလိပ်ကို ပခုက္ကူ အထက(၂)နေရာတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် အထက(၂) နေရာမှ လက်ရှိ နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဒေသကောလိပ်များကို ၁၉၈၀ ပြည့်နှစ်၊ ဧပြီလ ၁ ရက်နေ့မှစ၍ ပညာရေးဝန်ကြီးဌာနက လွှဲပြောင်းယူခဲ့ပြီး၊ ၁၉၈၁ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၃၀ ရက်မှစ၍ ပခုက္ကူဒေသကောလိပ်ကို ပခုက္ကူကောလိပ် အဖြစ် ပြောင်းလဲဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
၁၉၉၉ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၇ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူကောလိပ်ကို ပခုက္ကူဒီဂရီကောလိပ်အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း၊ ၂၀၀၁ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် ပခုက္ကူဒီဂရီကောလိပ်ကို ပခုက္ကူတက္ကသိုလ် အဖြစ်သို့ လည်းကောင်း တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ (BA)သိပ္ပံဘွဲ့ (Bsc)မဟာဝိဇ္ဇာဘွဲ့ ( MA )မဟာသိပ္ပံဘွဲ့ ( M.Sc)
ဒန့်သလွန်သီး' ၊ ဒန့်သလွန်ရွက်ကို မြန်မာလူမျိုးများက နှစ်သက်စွာ ချက်ပြုတ်စားသောက်လေ့ရှိကြပါတယ်
ဒန့်သလွန်သီးကို ချဉ်ရည်ဟင်း ချက်ပြုတ်လေ့ရှိပြီး ဒန့်သလွန်ရွက်ကို ကြော်လို့ တဖုံ၊ ဟင်းခါးရည် ချက်လို့ တမျိုး စားကြပါတယ်
ဒန့်သလွန်ရဲ့ ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ Moringa Oleifera ဖြစ်၍  horseradish tree, drumstick tree, Ben Oil tree ဟု အရပ်အမည်အဖြစ် ခေါ်ဆိုကြသည်
ဒန့်သလွန်ပင်၏ ဇာတိမှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဖြစ်ပြီး အပူပိုင်းဒေသနိုင်ငံများကို ပျံ့နှံ့ပေါက်ရောက်သည်
ယနေ့အခါတွင်မူ အာဖရိကနိုင်ငံများ ၊ တောင်အမေရိက ၊ သီရိလင်္ကာ ၊ မက်ဆီကို ၊ မလေးရှား ၊ ဖိလစ်ပိုင်နိုင်ငံတို့တွင် အများအပြား စိုက်ပျိုးကြသည်
ဒန့်သလွန်ပင်အား နိုင်ငံအလိုက် သက်ဆိုင်ရာ ဘာသာစကားအလိုက် အမည်များစွာ ရှိသော်လည်း အသီး ပုံသဏ္ဌာန်ကြောင့် drumstick tree လို့ လူသိများသည်
ဒန့်သလွန်ရွက်တွင် ပိုတက်ဆီယမ်၊ သံဓာတ်၊ ပရိုတိန်း ၊ ဗီတာမင်စီ ဓာတ်များ ပါရှိသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဒန့်သလွန်ရွက်ကို ဟင်းရည်အဖြစ် သွေးတိုးရောဂါရှင်များအတွက် ချက်ပြုတ်ပေးလေ့ရှိကြပါသည်
ဒန့်ဒလွန်ရွက်အား အရွက်ခြောက်ကို အမှုန့်ပြုလုပ်ကာ ဟင်းရည်များတွင် ထည့်၍ ချက်ပြုတ်ခြင်းများကိုလည်း နိုင်ငံအရပ်ရပ်တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်ဒန့်သလွန်သီး အသီးနုများကို ဟင်းချက်စားကြပြီး ရင့်သောအသီးမှ အစေ့များကို မြေပဲကဲ့သို့ စားကြပါတယ်
ဒန့်သလွန်သီး အစေ့မှ ဆီ ထုတ်ယူပြီး စားသုံးဆီ ၊ စက်သုံးဆီ အဖြစ် အသုံးပြုကြပါတယ်
ဒန့်သလွန်အပွင့်များကိုလည်း ချက်ပြုတ်စားကြပါတယ်
ဒန့်သလွန်ပွင့်မှာ လည်းပဲ ကယ်လစီယမ်၊ သံဓာတ် ၊ ဗီတာမင် အေ ၊ ဗီတာမင် ဘီ ၊ ဗီတာမင် စီ နှင့် ပရိုတိန်းဓာတ်များ ကြွယ်ဝနေပါတယ်
ဒန့်သလွန်ပွင့်ကို ဟင်းချက်လျှင် အရသာမှာ မှိုနှင့်ဆင်တူပါတယ်
ဒန့်သလွန်ပင်ရဲ့ အခေါက်၊ အမြစ် ၊ အရွက် ၊ အသီး ၊ အပွင့် အားလုံးတို့ဟာ ရိုးရာတိုင်းရင်းဆေးအဖြစ် နိုင်ငံ အတော်များများမှာ အသုံးဝင်ပါတယ်
ဒန့်သလွန်ပင်ဟာ ၁၀ မီတာခန့် မြင့်ပြီး ကိုင်းများက ကျွတ်ဆတ်ပါတယ်
အိန္ဒိယနိုင်ငံမှာတော့ ကိုင်းဖြတ် မျိုးပွားယူကြပါတယ်
ဇွန်လ ၊ ဇူလိုင်လ ၊ ဩဂုတ်လများတွင် ဒန့်သလွန်ကိုင်းကို ကိုင်းအရှည် ၁ မီတာမှ ၂ မီတာ အတွင်း ဖြတ်ပြီး အပင်အသစ်အဖြစ် ပြန်လည် စိုက်ပျိုးကြပါတယ်
စိုက်ပျိုးပြီး ၆ လမှ ၈ လ အကြာမှာတော့ အသီး စတင် သီးပါပြီ
အပင်တစ်ပင်လုံး အသုံးဝင်သော ဒန့်သလွန်ပင်မှာ အသီး ၊ အရွက် ၊ အပွင့်တို့က အရသာလည်း ရှိတာကြောင့် အမျိုးမျိုး စီမံချက်ပြုတ် စားသောက်ခြင်းဖြင့် အစာလည်းဆေး ၊ ဆေးလည်းအစာ ဖြစ်နေပါတယ်
အပင်- ပင်လတ် မျိုးဖြစ် သည်
အမြင့် ၂၅ ပေ အထိ မြင့်သည်
အခေါက် ထူ၍ ချောပြီး အဖြူ စက်ကလေး များရှိသည်
အရွက်- သုံးခါ ငှက်မွေး ရွက်ပေါင်း ဖြစ်၍ ရွက်လွှဲ ထွက်သည်
ရွက်မြွှာ များ သေးငယ်၍ ဘဲဥပုံ ရှိပြီး အရင်း အနည်းငယ် သွယ်သည်
မျက်နှာ ချင်းဆိုင် ထွက်သည်
ထိပ်ရွက် တစ်ရွက် ပါသည်
ရွက်ပြား နူးညံ့ ချောမွေ့ ပြီး အနားညီ၏
အပွင့်- အဖြူရောင် ရှိပြီး အနံ့ ရှိသည်
တန်ခူး၊ ကဆုန် တွင် ပွင့်သည်
အသီး- ရှည်လျား ၍ အစိမ်း ရင့်ရောင် ရှိပြီး အက်ကွဲသီး ဖြစ်သည်
အသီး အတွင်း တွင် အစေ့များ တန်းစီလျက် ၅-၇ စေ့ ခန့် ပါဝင် သည်
အစေ့၌ အတောင် ပါသည်
ကဆုန်၊ နယုန် လတွင် သီး၏
အမြစ်- အမြစ်ခေါက် ထူသည်
အသုံးပြုနိုင်သည့်အစိတ်အပိုင်းများ : ပဉ္စ ငါးပါး
မြန်မာနိုင်ငံတွင်တွေ့နိုင်သောနေရာများ : မြန်မာ နိုင်ငံ အနှံ့ အပြားတွင် ပေါက်ရောက်သည်
ဟင်းသီး ဟင်းရွက်ပင် အဖြစ် စိုက်ပျိုး ပေါက်ရောက်၏
အသုံးဝင်ပုံ : အာနိသင်- မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလို အရ ဒန့်သလွန် သည် အနည်းငယ် ချို၍ ဖန်သော အရသာ ရှိ၏
ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏
လေ၊ သလိပ်၊ သည်းခြေကို နိုင်၏
အပူနာ၊ အဖျဉ်း၊ ဂူလုံး အကြော အခြင် ၊ ရောင်ရမ်းနာ တို့ကို နိုင်၏
မျက်စိ ကို အကျိုးပြု၏
အသုံးပြုပုံ-အရွက်ဒန့်သလွန်ရွက်၊ ကြက်သွန်ဖြူ၊ ပတဲ ကောမြစ်၊ မိဿလင် ဟင်းခါး ချက်သောက် သော် ရာသီထိမ် ခြင်း ပျောက်၏
ဒန့်သလွန် ရွက်ကို ၃ ခွက် တစ်ခွက်တင် ဟင်းချို အဖြစ် ပြုတ်သောက်သော် သွေးတိုး ကျ၏
အမြစ်ဒန့်သလွန် မြစ်ကို ထုထောင်း ကြိတ်ခြေ၍ အရည်ကို ညှစ်ကာ စားပွဲဇွန်း နှင့် တစ်ဇွန်း ခန့် သောက်က အသံဝင် အသံကပ် လည်ချောင်းနာ ပျောက်၏
ဒန့်သလွန် မြစ်နှင့် မုန်ညင်းစေ့ အမျှ ပေါင်းစပ်၍ ရောကြိတ်ပြီး ရေတွင် ၂ နာရီ ကျော်မျှ စိမ်ကာ တစ်ခါသောက် စားပွဲဇွန်း တစ်ဇွန်း တစ်နေ့ ၃ ကြိမ်သောက် က အစာ မကြေ ဝမ်းဖော ဝမ်းရောင် ပျောက်၏
ဒန့်သလွန် မြစ်ကို သုံးခွက် တစ်ခွက်တင် ကျို၍ စားပွဲဇွန်း တစ်ဇွန်း မှန်မှန် သောက်သော် ဝမ်းတွင်း သက်တန့် ပျောက်၏
ပန်းနာ ရောဂါ အတွက် ဒန့်သလွန် မြစ်ကို ကြိတ်၍ ရသော အရည်ကို ချင်းရေနှင့် ရောသောက် ရ၏
ဒန့်သလွန် မြစ်မှုန့်နှင့် ပရန္နဝါ မြစ်မှုန့် ဆတူကို အုန်းနို့ ပျားရည် တို့နှင့် ရောစပ် ချက်ပြီး နံနက် ည တစ်ဇွန်း စီ သောက်သော် အားအင် ပြည့်ဖြိုး ခွန်အား တိုး၍ အသက် ရှည်စေ၏
အမြစ် ကိုကြိတ်၍ စည်းပေးသော် ရောင်တင်းခြင်း ပျောက်၏
အမြစ် ကြိတ်ညှစ် ရည်ကို နို့နှင့် ရောသောက်သော် ဆီးချို ရောဂါ ပျောက်၏
အသီးဒန့်သလွန်သီး ကို ဟင်းချက် ကျွေးက ကလေး များ သန်ကောင်၊ တုတ်ကောင် ကင်းရှင်း စေ၏
အသီး ကို အမှုန့် ပြု သကြားနှင့် ရောသောက်သော် ဆီးများခြင်း ပျောက်၏
အစေ့အစေ့ သည် အဆိပ် သင့်ခြင်းနှင့် ခေါင်းကိုက် ရောဂါ ဖြစ်ခြင်း ကို ပျောက်ကင်းစေ တတ်၏
အစေ့ ကို အမှုန့် ပြု၍ နား၌ ထည့်ပေးသော် နားကိုက်ခြင်း၊ နားပြည်ယို ခြင်း ပျောက်၏
အစေ့ဆီကို အနာပေါက် နှင့် ယားနာ အမျိုးမျိုး တို့၌ သုံး၏
အစေးအစေးကို ပါးစပ်၌ ငုံပေး သော် သွားပုပ်ခြင်း ပျောက်၏
အပွင့်အပွင့်ကို ဖောရောင် ခြင်း၊ အဖျဉ်း ကြီးခြင်း နှင့် အကြော ရောဂါ ၊ သက်တန့် ရောဂါ၊သလိပ် ရောဂါ၊ လေဖောက် ပြန်သော ရောဂါ များအတွက် ဆေးဖော်စပ် သုံးရ၏
အခေါက်လတ်ဆတ် သော အခေါက်ရည် ကို နား၌ ထည့်ပေး သော် နား နာကျင် ကိုက်ခဲခြင်း၊ နား ပြည်ယို ခြင်း များကို ပျောက်ကင်း စေတတ်၏
ဆာဟင်နရီ မော်တန် စတန်လေ(အင်္ဂလိပ်: Henry Morton Stanley)သည် အာဖရိကတိုက်သို့ စွန့်စား သွားရောက်ကာ ကွန်ဂိုမြစ်ကို ဦးစွာ ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့သူ ဖြစ်သည်
အင်္ဂလန်ပြည် မိမိသွားလိုသော ဒေသသို့ မရောက်ရောက်အောင် ကြိုးစား၍ သွားလေ့ရှိသော ဇွဲသတ္တိကြောင့် စတန်လေသည် စွန့်စားမှုအဖုံဖုံတို့ဖြင့်သာ ပြည့်နှက်လျက်ရှိပေသည်
စတန်လေ၏ ငယ်နာမည်မှာ ဂျွန်ရိုစဉ်က FESTIVALမေရိကန်နိုင်ငံ နယူးအော်လီယန်းမြို့သို့ ထွက်ပြေးခဲ့ရာ ထိုမြို့၌ စတန်လေ အမည်ရှိ အမေရိကန်လူမျိုး ကုန်သည်ကြီးတစ်ဦးက သူ့အား သားအမှတ်ဖြင့် မွေးစားသောကြောင့် ဟင်နရီ မော်တန်စတန်လေ ဖြစ်လာသည်
စတန်လေသည် အမေရိကန် ပြည်တွင်းစစ်ပွဲ၌ တောင်ပိုင်းသားများဖက်မှ ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခဲ့ပြီးနောက် ၁၈၆၇ ခုနှစ်၌ နယူးယော့မြို|ရှိ နယူးယော့ဟယ်ရယ် သတင်းစာတိုက်တွင် သတင်းထောက်အဖြစ်ဖြင့် ဆောင်ရွက်လေသည်
ထိုစဉ်က စတန်လေသည် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်းသော ဒေသန္တရ ဆောင်းပါးများကို ရေးသားခဲ့၏
ဤကဲ့သို့ ဆောင်းပါးကောင်းများ ရေးသားနိုင်ရန်နှင့် သတင်းဦးရရှိရေးအတွက် စတန်လေသည် အက်ဗီဆီးနီးယား၊ အရှန္တီ၊ ကရိကျွန်း၊ စပိန်၊ အာဖရိကအစရှိသည့် အရပ်များသို့ စွန့်စွန့်စားစား သွားရောက်ခဲ့လေသည်
ထိုသို့ စွန့်စား၍ သွားရောက်ရခြင်းကြောင့် အာဖရိကတောနက်ကြီးများ အတွင်း၌ ဖြတ်သန်းသွားလာခဲ့ရသော စတန်လေ၏ အာဖရိကခရီးစဉ်မှာ မှတ်သားလောက်ပေသည်
အာဖရိကတိုက်သို့ သာသနာပြုရန် ထွက်ခွာသွားသော စကော့လူမျိုး သာသနာပြုဆရာ ဒေါက်တာ ဒေးဗစ် လစ်ဗင်းစတုန်း၏အကြောင်းကို ငါးနှစ်တိုင်တိုင် မည်သို့မျှ အကျိုးအကြောင်း မကြားသိရသဖြင့် နယူးယော့ဟယ်ရယ်သတင်းစာ တိုက်က စတန်လေကိုပင် အာဖရိကတိုက်သို့ စေလွှတ်၍ စုံစမ်း ထောက်လှမ်းစေခဲ့သည်
ပေးအပ်သောတာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရန် စတန်လေသည် ၁၈၇၁ ခုနှစ် မတ်လ ၂၁ ရက်နေ့တွင် အာဖရိကတိုက် အရှေ့ဘက်ကမ်းခြေရှိ ဇန်ဇီဗားနယ်မှ အာဖရိကတိုက် အတွင်းပိုင်းသို့ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခဲ့လေသည်
လမ်းခရီးတွင် အခက်အခဲ ဒုက္ခအမျိုးမျိုးတို့ကို ကျော်လွန်ခဲ့ပြီးနောက် ၈ လအခန့်အကြာတွင် တန်ဂန်ယီးက အိုင်ကြီးပေါ်တွင် တည်ရှိသော အူးဂျီဂျီမြို့သို့ ဆိုက်ရောက်လေသည်
ထိုမြို့၌ပင် အိုမင်းရင့်ယော်က မကျန်းမမာဖြစ်၍ ရိက္ခာ ပြတ်နေသော ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်းအား တွေ့ရ၏
စတန်လေသည် ထိုမြို့၌ ၄လခန့်နေထိုင်ခဲ့၍ ဒေးဗစ်လင်းဗင်းစတုန်းအား များစွာ ချစ်ခင်ကြည်ညိုသည့်အလျောက် မိမိနှင့်အတူ နေရင်းဒေသသို့ ပြန်လိုက်ရန် ခေါ်သော်လည်းမရပေ
စတန်လေသည် လစ်ဗင်းစတုန်းနှင့်အတူ တန်ဂန်ယီးကအိုင်ကြီးကို လှည့်ပတ်ကြည့်ရှုခဲ့ သည်
ဒေးဗစ်လစ်ဗင်းစတုန်းအား တွေ့ပြီဟူသော စတန်လေ၏ ဆောင်းပါးကို ပထမ၌လူထုက မယုံကြည်သော်လည်း လစ်ဗင်းစတုန်း၏ မှတ်တမ်းများကို တင်ပြသောအခါကျမှ ယုံကြည်ကြသည်
စတန်လေသည် ထိုစွန့်စားမှုအတွက် ဝိတိုရိယဘုရင်မကြီး၏ဆုချီးမြှင့်ခြင်းကို ခံရသည်
စွန်စားသွားလာမှုကို နှစ်သက်သော စတန်လေသည် 'နယူးယော့ဟယ်ရယ်'သတင်းစာတိုက်က ကောက်ခံပေးသော ရန်ပုံငွေဖြင့် ၁၈၇၄ ခုမှ ၁၈၇၇ ခုနှစ်အထိ ၃ နှစ်တိုင်တိုင် အာဖရိကတိုက်အတွင်းသို့ သွားရောက်စုံစမ်းရှာဖွေမှုများ ပြုလုပ်လေသည်
ထိုသို့သွားရောက်ရာတွင် တန်ဂန်ယီးကအိုင်ကြီး၏ အကျယ်အဝန်း၊ ကွန်ဂိုမြစ်၏ တည်ရှိပုံစသော ပထဝီဝင်ဆိုင်ရာ အချက်အလက်များကို ရှာဖွေတွေ့ရှိခဲ့လေသည်
ဤအကြိမ်၌ အာဖရိကတိုက်ကိုအရှေ့မှအနောက်သို့ ဖြတ်သန်းသွားခဲ့ခြင်းဖြစ်လေရာ ခရီးလမ်းမှာ ကြမ်းတမ်းသည့်အပြင် အန္တရာယ်များလှသဖြင့် စတန်လေ၏အဖွဲ့ဝင် မျက်နှာဖြူ သုံးဦးနှင့် တိုင်းရင်းသားနောက်လိုက် အများအပြားသေဆုံးကြရလေသည်
သို့သော် စတန်လေ၏ နယ်သစ်များစူးစမ်းရှာဖွေမှု လုပ်ငန်းတွင် ဗြိတိသျှတို့က စိတ်မဝင်စားသဖြင့် စတန်လေသည် ဗဲလဂျီယန်ဘုရင် လီယိုပို၏ အကူအညီကိုရယူကာ အာဖရိကတိုက်ကွန်ဂိုမြစ်ဝှမ်းတွင် ကူးသန်းရောင်းဝယ်သွားလာရေး စခန်းများကို ဖွင့်လှစ်ပေးခြင်းဖြင့် ဗဲလဂျီယန်လက်အောက်ခံ ကွန်ဂို ဖရီးစတိတ်ခေါ် ကွန်ဂိုနိုင်ငံကို တည်ထောင်ခဲ့ပေသည်
၁၈၈၇ ခုနှစ်တွင် စတန်လေသည် ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အတွက် နယ်မြေသစ်များရှာဖွေရန် အာဖရိကသို့ တတိယအကြိမ် ခရီးထွက်ပြန်သည်
ကွန်ဂိုတောနက်ကြီးများအတွင်းသို့ ဖြတ်သန်းကာ တိုင်းရင်းသား လူရိုင်းအမျိုးမျိုးတို့၏ နယ်များသို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်
ဗြိတိသျှ အရှေ့အာဖရိကကုမ္ပဏီ၏ အကျိုးအတွက် တိုင်းရင်းသား လူရိုင်း အကြီးအကဲများနှင့်သဘော တူညီချက်များကိုလည်း ပြုလုပ်ခဲ့လေသည်
စတနလင်သည် ၁၈၈၉ ခုနှစ် ဆုံးလောက်တွင် အင်္ဂလန်သို့ ပြန်ရောက်၍ ကွယ်လွန်သည်အထိ အင်္ဂလန်၌ အေးချမ်းစွာပင် နေထိုင်၏
ဆာဘွဲ့ကို ၁၈၈၉ ခုနှစ်၌ပင် ရရှိ၍ ၁၈၉၅ ခုနှစ်တွင် လွှတ်တော်အမတ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခြင်း ခံရသည်
၁၉ဝ၄ ခုနှစ် မေလ ၁၈ ရက်နေ့တွင် စတန်လေသည် လန်ဒန်မြို့ရှိ နေအိမ်၌ ကွယ်လွန်၍ ရုပ်ကလာပ်ကို ဝက်စမင်စတာ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းတွင် မြှပ်နှံသင်္ဂြိုဟ်လေသည်
စတန်လေသည် မိမိသွားလာခဲ့သော ခရီးစဉ်များနှင့်ဆိုင်သည့် ဒေသန္တရ ဗဟုသုတ ဖြစ်ဖွယ်ရာ ဆောင်းပါးဝတ္ထု အမြောက်အမြား ရေးသားခဲ့သည်
ဇဂျမ်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zagyan(South))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ရမည်းသင်းခရိုင်၊ ပျော်ဘွယ်မြို့နယ်၊ ဇဂျမ်း (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇဂျမ်း (တောင်)ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၃၆ ဦး၊ မ ၁၉၁၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၆၄၆ ဦးနေထိုင်သည်
ထနောင်းကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungkone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ ပွင့်ဖြူမြို့နယ်၊ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထနောင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၆၃ ဦး၊ မ ၉၀၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၇၂ ဦးနေထိုင်သည်
ပင်ကတိုင်းရွာ၊ ကွမ်းအစ်ကုန်း
ညောင်ကုန်းရွာသစ်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkoneywarthit)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ မင်းဘူးမြို့နယ်၊ ဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖြူကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၆၇ ဦး၊ မ ၄၁၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၇၇၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဆိတ်ဖူးရွက်ကဲ့သို့ မြေတွင်ပျပ်ပျပ်ဝပ်၍ အရွက်၌ ညှင်းပြောက် ရှိသည်
ဗမာစုရွာ(အင်္ဂလိပ်: Bamarsu)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဘားအံခရိုင်၊ လှိုင်းဘွဲ့မြို့နယ်၊ ပတကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဇင်ရင်မော် (အောက်)ရွာ
နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံသော လပေါင်း ၃၁ လုံးရှိသည်ဟု သတ်မှတ်ထားလေသည်
ကမ္ဘာ၌ ထွန်းလင်းသော လသည် ကမ္ဘာကို ရံသောလ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကြီးအကြောင်းပြောလျှင် လ(ကမ္ဘာရံဂြိုဟ်)၏အကြောင်း မပါလျှင် မပြီးချေ
လအား ကမ္ဘာမြေပေါ်မှ ကြည့်ရှုနိုင်သည်
အမှန်တကယ်အားဖြင့် လသည် အလွန်ကြီးမားသည်
ကမ္ဘာကြီး၏ လေးပုံတစ်ပုံခန့် ကြီးမားသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့သည် အဝေးမှ ကြည့်မြင်ကြရသဖြင့် သေးငယ်သည်ဟု ထင်ရသည်
လသည် ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းရကား အလွန်အားကောင်း သော မှန်ပြောင်းနှင့်ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာနှင့် မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်
ထို့ပြင် လ၏ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာမြေကြီး၏ ဆွဲအားထက် ၆ဆမျှ နည်းပါးသောကြောင့် ကျွန်ုပ်တို့ လပေါ်တွင် နေထိုင်လျှင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် နေထိုင်သည်ထက် ၆ ဆမျှ ပိုမို ပေါ့ပါးနေမည် ဖြစ်သည်
လ၏ မျက်နှာပြင်တစ်ခုလုံးသည် ဖုန်မှုန်များ၊ ကျောက်တုံးကျောက်ဆောင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေသည်
ကမ္ဘာနှင့် လ၏ အကွာအဝေးသည် ပျမ်းမျှ ၃၈၄,၄၀၂ km (၂၃၈,၈၅၆ mi) ရှိသည်
ကျွန်ုပ်တို့ တွေ့မြင်နေကျဖြစ်သော မိုးပေါ်က လသည် ကမ္ဘာမြေ၏ အရံဂြိုဟ်ဖြစ်သည်
နက္ခတ္တဗေဒတွင် ဂြိုဟ်များကို ရံနေသော လပေါင်း ၃၁ လုံး ရှိသည်ဟု မှတ်သားထားသည်
အင်္ဂါဂြိုဟ်၌ လ ၂ လုံး၊ ဂျူပီတာဂြိုဟ်၌ လ ၁၂ လုံး၊ စနေဂြိုဟ်၌ လ ကိုးလုံး၊ နက်ပကျွန်းဂြိုဟ်၌ လနှစ်လုံး အသီးအသီး ရံလျက်ရှိ၏၊ ကျွန်ုပ်တို့ မသိရှိသေးသော လများလည်း ရှိကောင်းရှိပေဦးမည်
ထို ၃၁ လုံးသော လတို့သည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု အရွယ်ထုချင်း မတူကြပေ
စနေဂြိုဟ်ကို ရံထားသော လတစ်လုံး၏ အချင်းသည် ၃၅၅ဝ မိုင်ရှိ၍ ကျွန်ုပ်တို့ကမ္ဘာကို ရံထားသော လ၏အချင်းမှာ ၂၁၆ဝ မိုင် ရှိလေသည်
အမြင်အားဖြင့် လသည် ကြယ်များ ဂြိုဟ်များထက်ကြီး၍ နေလုံးနီးနီးခန့် ရှိသည်ဟု ထင်မှတ်ရပေသည်
သို့ရာတွင် အမှန်စင်စစ် လသည် နေစကြဝဠာတွင်ရှိသော ဂြိုဟ်တို့ထက် ငယ်၏
ကမ္ဘာနှင့် နီးလွန်းသဖြင့် ကြီးသည်ဟု ထင်ရခြင်းသာဖြစ်သည်
လသည် ကမ္ဘာမှ ပျမ်းမျှခြင်းအားဖြင့် မိုင်ပေါင်း ၂၄ဝဝဝဝ ခန့် ဝေးကွာသည်
နေမှာ ထိုအကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း ၄ဝဝ ပို၍ ကမ္ဘာမှ ဝေးကွာသည်
ကြယ်တို့သည်ကား နေ၏ အကွာအဝေးထက် အဆပေါင်း မြောက်မြားစွာပို၍ပင် ဝေးကွာပေသေးသည်
အလွန်အားကောင်းသော မှန်ပြောင်းများနှင့် ကြည့်လျှင် လကို ကမ္ဘာမှ မိုင် ၅ဝ အကွာလောက်အထိ နီးလာအောင် မြင်ရသည်
ထိုမှန်ပြောင်းမျိုးနှင့် ကြည့်ခြင်းဖြင့် နက္ခတ်ဆရာတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းနှင့် ဆိုင်သော ဗဟုသုတများကို အတော်စုံစုံလင်လင် သိရှိခဲ့ကြလေသည်
ကမ္ဘာကြီးသည် နေအား သူ၏ နေပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသကဲ့သို့ လသည်လည်း ကမ္ဘာကြီးအား လပတ်လမ်းကြောင်းအတိုင်း လှည့်ပတ်နေသည်
ဆိုလိုသည်မှာ တစ်ခါတစ်ရံတွင် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်သည်ကို မြင်တွေ့ရပြီး အခြားအချိန်များတွင် လအား သေးငယ်စွာ သို့မဟုတ် လုံးဝ မြင်တွေ့ရခြင်း မရှိချေ
အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် လသည် ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်မရှိခြင်းကြောင့်ဖြစ်သည်
ကျွန်ုပ်တို့ မြင်တွေ့နိုင်သော လသည် နေ၏အလင်းရောင် ပြန်နေသော လ၏အခြမ်းတစ်ခုသာလျှင် ဖြစ်လေသည်
ထိုအချိန်၌ လ၏အခြားဖက်အခြမ်းမှာ မဲမှောင်နေပြီး ၎င်းကို လ၏ပြောင်းလဲခြင်းအဆင့်ဟု ခေါ်သည်
ထိုသို့ ကြီးမားပြီး တောက်ပမှုမှ သေးငယ်ပြီး မဲမှောင်မှုအထိ အဆင့်ဆင့်ဖြစ်ပေါ်ရန်အတွက် ၂၉.၅၃ ရက်(၂၉ ရက်၊ ၁၂ နာရီ၊ ၄၄ မိနစ်) ကြာမြင့်ပြီး၊ ပြီးမှသာလျှင် အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စက်ဝိုင်းပုံသဏ္ဌာန် လအား မြင်တွေ့ရလေသည်
ထိုကဲ့သို့ ကမ္ဘာနှင့် နေအကြား လ၏ ဖြတ်သန်းမှုကို  နေကြတ်ခြင်းဟု ခေါ်သည်
နေနှင့်လအကြား ကမ္ဘာဖြတ်သန်းခြင်းကို လကြတ်ခြင်းဟုခေါ်ပါသည်
ထို့နောက် လ၏ ပထမ လေးပုံတစ်ပုံအား မြင်ရလျှင် လမျက်ခုံး၊ ထို့နောက် လ၏တစ်ဝက်၊ ပြီးမှသာလျှင် လပြည့်ကို မြင်တွေ့ရလေသည်
လပြည့်ချိန်သည် နေနှင့် ဝေးကွာပြီး ကမ္ဘာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အခြမ်း၌ လရှိမှသာလျှင် ဖြစ်ပွားသည်
လသည် ၎င်း၏ပတ်ကြောင်းအတိုင်း ဆက်လက် ရွေ့လျားသွားရာမှ တတိယ လေးပုံတစ်ပုံကို မြင်တွေ့ရမည်ဖြစ်ပြီး နောက်ဆုံးတွင် လဆန်းသို့ ပြန်လည် ရောက်ရှိသွားမည်ဖြစ်သည်
လ၏မျက်နှာပြင် သည် ကမ္ဘာမြေပြင်သက်သို့ လှည့်ပြီး တစ်နေရာထဲတွင်သာ တည်ငြိမ်နေပြီး(မျက်နှာပြင်သည် တစ်နေရာတွင်သာအမြဲရှိ) အခြား ဘက်ခြမ်းကိုမူကား ကျွန်ုပ်တို့ မည်သို့မျှ မမြင်ရချေ
ထို့ကြောင့် နေ၏ အလင်းရောင်သည် ထိုအခြမ်းပေါ်သို့ကျရောက်သော်လည်း လ၏ မဲမှောင်သော အခြမ်းဟုသာလျှင် ခေါ်ကြသည်
လူတို့သည် အချိန်တိုင်းတာရန်အတွက် လအား အသုံးပြုခဲ့ကြပြီး နေ့ရက်များ အစားထိုးကာ လပြောင်းလဲမှုဖြစ်စဉ် စက်ဝန်းနှင့် ညီမျှမှုရှိစေရန်အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
လူတို့သည် လအား မြင်တွေ့ပြီးနောက် စွဲလမ်းနှစ်ခြိုက်ကြသည်
လူအချို့သည် လပေါ်တွင် မတ်တပ်ရပ်ပြီး ကမ္ဘာကြီးအား ကြည့်ရှုရန်အတွက်ထိပင် အိပ်မက်မက်၊ စိတ်ကူးယဉ်ကြသေးသည်
ရှေးက လ၌ နေကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အလင်းရောင်ရှိသည်ဟု လူတို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြသည်
နက္ခတ်ပညာ ထွန်းကားလာသောအခါမှ လသည် နေမှအလင်းရောင် ရရှိ၍သာ လင်းရကြောင်းကို သိလာကြသည်
နေမှ လပေါ်သို့ အလင်းရောင် အစဉ်အမြဲ ထိုးလျက်နေခြင်းကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်
လသည် ကမ္ဘာကို အနောက်မှ အရှေ့သို့ လှည့်ပတ်ရာတွင် ၂၇ ၁၃ ရက်ခန့်ဖြင့် တစ်ပတ်ပတ်မိ၏
သို့ရာတွင် ကမ္ဘာကိုယ်တိုင်က အနောက်မှ အရှေ့သို့ လည်နေသည့်အတွက် ကမ္ဘာမှ အမြင်အားဖြင့် ကမ္ဘာကို တပတ်ပတ်မိအောင် ရက် ပေါင်း ၂၉ ၁၂ ရက်မျှ ကြာသွားလေသည်
ထိုအချိန်အတွင်း၌ လသည် မိမိ၏ ဝင်ရိုးပေါ်တွင် လည်ပတ်နေသဖြင့် ကျွန်ုပ်တို့သည် မြင်နေကျဖြစ်သော လ၏ မျက်နှာကိုသာ အမြဲမြင်တွေ့နေကြရလေသည် လ၌ ဝိုင်းစက်သော ပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၏
သို့သော် ကျွန်ုပ်တို့သည် လပြည့်နေ့၌သာလျှင် လ၏ ဝိုင်းစက်နေသော လဝန်းပြည့် ပုံသဏ္ဌာန်ကို မြင်ရ၍ လဆန်း လဆုတ်ရက်များတွင် လ၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော လခြမ်းပုံများကိုသာ မြင်ရသည်
အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ မြင်ရသည်ကို အောက်ပါလက်တွေ့စမ်းသပ်မှုဖြင့် စမ်းသပ်ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ
အခန်းတစ်ခန်းတွင် ပတ်လည် လှည့်နိုင်သော ဆုံလည်ကုလားထိုင် တစ်လုံးကို ထားပါ
မှန်အိမ်၊ သို့မဟုတ် လျှပ်စစ်ဓာတ်မီးလုံးတစ်ခုကို အခန်း၏ တစ်နေရာတွင် ချိတ်ဆွဲထားပါ
သင်သည် ရှေးဦးစွာ ကုလားထိုင်ပေါ်တွင် မီးလုံးကို ကျောပေးထိုင်၍ လက်တစ်ဖက်ကို ရှေ့တည့်တည့်သို့ ဆန့်တန်းထား ပြီးလျှင် ထိုလက်တွင် ဘောလုံးအဖြူတစ်လုံးကို ကိုင်ထားပါ
မီးကို နေအဖြစ်၎င်း၊ဦးခေါင်းကို ကမ္ဘာလုံးအဖြစ်၎င်း၊ ဘောလုံးကို လအဖြစ်၎င်း သဘောထားပါ
ကုလားထိုင်ကို မလှည့်မီ မီးလုံးသည် သင်၏ကျောဘက်တွင် ရှိပါစေ
ဘောလုံးပေါ်သို့ ဦးခေါင်း၏ အရိပ် မထိုးရအောင် ဘောလုံးကို ခပ်မြှောက်မြှောက်ကိုင်ထားပါ
မီးလုံးမှ အလင်းရောင်သည် ထိုအချိန်၌ ဘောလုံးပေါ်သို့ တိုက်ရိုက်ကျနေသဖြင့် သင့်ဘက်ကို လှည့်နေသော ဘောလုံး၏မျက်နှာသည်အပြည့်လင်းနေလိမ့်မည်
ထိုသို့ အပြည့်လင်းနေသောဘောလုံးမျက်နှာ၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လပြည့်ဝန်းပုံသဏ္ဌာန်ပင် ဖြစ်၏
ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို လှည့်ပေးသောအခါ ဘောလုံးပေါ်၌ အရိပ်ကျ နေသော အမှောင်ပိုင်းသည် အလင်းပိုင်းထက် တဖြည်းဖြည်း ပို၍များလာလိမ့်မည်
ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးမိသောအခါ ဘောလုံး၏မျက်နှာပြင်၌ တစ်ခြမ်းလင်း၍ တစ်ခြမ်း မှာ မှောင်နေသည်ကို တွေ့ရလိမ့်မည်
ထိုသို့လင်းသော ဘောလုံးမျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆုတ် ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ရှိသော လခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံ တစ်ပုံ ထပ်မံလှည့် ပေးလိုက်၍ သင် သည် မီးလုံးနှင့် မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြစ်နေသောအခါ ဘောလုံးပေါ်မှာရှိသော လင်းနေသောအပိုင်းသည် လုံးဝ ပျောက်ကွယ်သွားပြီး မှောင်ရိပ်ကျနေသော အပိုင်းကိုသာ မြင်ရလိမ့်မည်
ထိုအနေအထားမျိုးကို လကွယ်သည်ဟု ဆိုကြသည်
ထို့နောက် ကုလားထိုင်ကို လေးပုံတစ်ပုံ လှည့်ပေးလိုက်ပြန်သောအခါ ဘောလုံး၏ မျက်နှာတခြမ်း ပြန်လင်းလာ၍ တခြမ်းမှာ မှောင်နေလိမ့်မည်
ထိုသို့ လင်းသောဘောလုံး မျက်နှာတစ်ခြမ်း၏ ပုံသဏ္ဌာန်သည် လဆန်း ၇ ရက် ၈ ရက်၌ ဖြစ်သော လ၏ ပုံသဏ္ဌာန်မျိုးပင် ဖြစ်ပေသည်
ထိုနောက် ကုလားထိုင်ကို မူလနေရာရောက်အောင် တစ်ပတ်အပြည့် လှည့်ပေးလိုက်သောအခါ ဘောလုံး၌ မျက်နှာပြင်အပြည့် ပြန်လည်လင်းလာပုံကို သင်တွေ့ရလိမ့်မည်
လသည် ပြည့်ရာမှ ဆုတ်၊ ဆုတ်ရာမှ ကွယ်၊ ကွယ်ရာမှ ဆန်း၍ ဆန်းရာမှ ပြန်ပြည့်ပုံတို့မှာ ဤအတိုင်းပင် ဖြစ်လေသည်
အရွယ်အစားတွင် သေးငယ်သောကြောင့် လ၏အနည်းဆုံး ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာဆွဲအားထက် ၆ ဆ လျော့နည်းသည်
ထိုကြောင့် အကယ်၍ သင်၏ အလေးချိန်သည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် ပေါင် ၆၀ ရှိပါက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ၁၀ပေါင်မျှသာ လေးလံတော့မည်ဖြစ်သည်
လ၏ ဒြပ်ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာမြေထက် ပေါ့သည်မှန်သော်လည်း ထိုဆွဲအားသည် ထိုနေရာတွင်ပင် တည်ရှိနေနိုင်သည်
အကယ်၍ ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်သည် ဘောလုံးတစ်လုံးကို လေထဲတွင် ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ထိုဘောလုံးသည် သင်ထံသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာမည် ဖြစ်သည်
မည်သို့ပင်ဆိုစေ၊ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုဘောလုံးအား ပစ်မြှောက်လိုက်မည်ဆိုပါက ဘောလုံးသည် သင့်ထံသို့ ပြန်လာမည်ဖြစ်သော်လည်း အလွန် နှေးကွေးစွာပင် ကျလာမည်ဖြစ်သည်
ပြီးနောက် သင်သည် လကမ္ဘာပေါ်၌ အစွမ်းကုန် ခုန်နိုင်သလောက် ခုန်ပါက သင်သည် မြေပြင်သို့ပင် ပြန်လည်ကျရောက်မည်ဖြစ်သည်
လပေါ်တွင်မူကား သင်သည် လေထဲတွင်ခုန်၍ သင့်၏ အလုပ်များကို ပြုလုပ်နိုင်သေးသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် လ၏ ဆွဲအားသည် ကမ္ဘာ့ဆွဲအားလောက် ပြင်းထန်ခြင်း မရှိသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ယခင်ဆိုထားသည့်အတိုင်း လပေါ်တွင် လေမရှိ၊ ရေမရှိချေ
ထို့ကြောင့် ခြေရာသည်လည်း သဘာဝအားဖြင့် ပျောက်ပျက်ရန် မလွယ်ကူချေ
လပေါ်၌ လေထုမရှိသောကြောင့် သင်သည် အေးခြင်း၊ ပူခြင်းကိုလည်း ကာကွယ်နိုင်မည်မဟုတ်ချေ
ထို့ကြောင့် အာကာသယာဉ်မှူးများသည် မိမိတို့အသက်အန္တရာယ်ကာကွယ်ရန်အတွက် အလွန်လေးလံသော အာကာသဝတ်စုံနှင့် အသက်ရှူရန်အတွက် အောက်ဆီဂျင်ဘူးများကိုသယ်ဆောင်သွားကြရလေသည်
လကမ္ဘာသည် မြေကမ္ဘာကဲ့သို့ ဆွဲအား ပြင်းထန်မှု မရှိခြင်းကြောင့် ထိုဝတ်စုံများသည်လည်း မြေကမ္ဘာပေါ်တွင်ကဲ့သို့ လေးလံခြင်း မရှိတော့ချေ
လပေါ်တွင် မြစ်ချောင်းများနှင့် သဏ္ဌာန်တူသော အစင်းကြောင်းများကိုလည်း တွေ့ရသည်
အကယ်၍ ထိုအစင်းကြောင်းများသည် မြစ်များ ဖြစ်လျှင် ရေမရှိသော မြစ်များသာ ဖြစ်ကြပေမည်
နှစ်ပေါင်းများစွာက ပေါ်ပေါက်ခဲ့သော မြစ်များဖြစ်၍ ယခုအခါတွင် ရေလုံးဝမရှိတော့ဘဲ မြစ်ရိုးများသာလျှင် ကျန်နေခြင်း ဖြစ်သည်ဟု နက္ခတ်ဆရာတို့ ယူဆကြလေသည်
ဤကဲ့သို့ ရှေးအခါက စ၍ နက္ခတ်ဆရာများသည် လ၏ အကြောင်းကို မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့ မပါဘဲနှင့်လည်းကောင်း၊ မှန်ဘီလူး၊ မှန်ပြောင်း စသည်တို့၏အကူအညီဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး၍လည်းကောင်း လေ့လာခဲ့၏
လ၏မျက်နှာပြင်အကြောင်းကိုလည်း အတော်အတန် သိရှိလာခဲ့ကြ၏
လမျက်နှာပြင်မှ နေရာ အများအပြားကိုလည်း အမည်အမျိုးမျိုး ပေးခဲ့၏
ထို့နောက် ၂၀ ရာစုနှစ် ဒုတိယပိုင်းအစလောက်မှ စ၍ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်၍ စုံစမ်းလေ့လာခဲ့ကြ၏
လ၌ အရောင်ဖြူနေရခြင်းမှာ နေမှအလင်းရောင်ကြောင့်ဖြစ်၏
အကယ်၍ နေမှအလင်းကို မရရှိပါက လသည် မည်းမှောင်၍ နေလိမ့်မည်
လသည် တစ်လကြာမှ တစ်ပတ်လည်သဖြင့် လပေါ်က တစ်ရက်သည် ကမ္ဘာပေါ်က တစ်လနှင့်ညီမျှသည်
သို့အတွက် လပေါ်က တစ်နေ့တာအချိန်သည် ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့် ကြာ၍ တစ်ညဉ့်တာအချိန်သည်လည်း ရက်သတ္တနှစ်ပတ်ခန့်ပင် ကြာသည်
လပေါ်တွင် ညဉ့်အချိန် ကျရောက်သောအခါ နေမှ အပူနှင့် အလင်းတို့ကို မရရှိသဖြင့် လသည် မည်းမှောင်၍ အလွန်အေးလျက် ရှိမည်
သုည ဒီဂရီ အောက် ဒီဂရီ ၂ဝဝ၊ သို့မဟုတ် ဒီဂရီ ၄ဝဝ ရောက်အောင်ပင် အေးပေမည်
နေ့အချိန် ကျရောက် သောအခါတွင်မူ ရေဆူလောက်အောင်ပင် ပူလိမ့်မည်ဟု ခန့်မှန်းရလေသည်
လပေါ်တွင် ရေ၊ လေနှင့် သက်ရှိအရာများ မရှိကြချေ
အသံလည်း မဖြစ်ပေါ်နိုင်ပေ
အကယ်၍ ကမ္ဘာမှ လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံသည် အရှိန်ပြင်းစွာဖြင့် ကျရောက်ထိမှန်သည့် တိုင်အောင် ထိုထိမှန်သည့် အသံကြီးသည် ပေါ်ပေါက်မည် မဟုတ်ပေ
အကြောင်းမှာ လ၏ပတ်လည်တွင် လေထုမရှိဘဲ လေဟာနယ် ဖြစ်နေသောကြောင့် ဖြစ်၏
ကောင်းကင်ပြင်ကြီးအား ကမ္ဘာမှကြည့်လျှင် အပြာရောင်ကိုသာမြင်ရပြီး ထိုအခြင်းအရာမှာ နေမှလာသော ခရမ်းလွန်ရောင်ခြည်များသည် ဓာတ်ငွေ့များဖြင့် ပေါင်းစပ်ဖွဲ့စည်းထားသော လေထုအား ဖြတ်သန်းရသောကြောင့် ဖြစ်သည်
ထိုလေထုသည် ကောင်းကင်မှ အပြာရောင်အလင်းများ လာသကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ထားသည်
သို့သော် လကမ္ဘာပေါ်တွင် လေထုမရှိသောကြောင့် ကောင်းကင်သည် နေ့ဘက်တွင်ပင် အမည်းရောင် ဖြစ်နေသည်
ထိုသို့ လေထု၏ ကာကွယ်ထားမှု မရှိခြင်းကြောင့် အာကာသအပြင်မှ လာသော ကျောက်စိုင်၊ ကျောက်တုံးများသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ တိုက်ရိုက် ကျရောက်ကြပြီး မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုများ ဖြစ်ပေါ်ကြပြီး ကြီးမားသော ကျင်းကြီးများကို ဖြစ်ပေါ်စေသည်
ထိုသို့ ပေါက်ကွဲခြင်းကို မီးတောင်ပေါက်ကွဲခြင်း (crash)ဟု ခေါ်သည်
လကမ္ဘာပေါ်တွင် ထိုကျောက်တုံးများ၏ မီးလောင်ပေါက်ကွဲမှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်နေသော ကျင်းကြီးများ အမြောက်အမြား ရှိလေသည်
ထိုတွင်းကြီးများသည် မိုးကျသံတွေခဲများ လပေါ်သို့ ကျရောက်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သည်ဟု အချို့ နက္ခတ်ဆရာတို့က ဆိုသည်
အချို့နက္ခတ်ဆရာများကလည်း ထိုတွင်းကြီးများသည် မီးတောင်သေများ၏ ထိပ်ဝများဟု ဆိုကြသည်
အချို့တွင်းကြီးများ၏ ထိပ်ဝသည် မိုင် ၁ဝဝ ခန့်ပင် ကျယ်၍ မိုင် ၅ဝ ခန့် နက်သည်ဟု ခန့်မှန်းကြလေသည်
လူသားတို့ လကမ္ဘာပေါ်တွင် ခြေမချသေးမီ ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံးနိုင်ငံနှစ်ခုဖြစ်သော အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနှင့် ရုရှားနိုင်ငံ (ထိုချိန်က ဆိုဗီယက်ရုရှားနိုင်ငံ USSR) တို့သည် စက်ရုပ်များစေလွှတ်ပြီး လအား လေ့လာခဲ့ကြသည်
ထိုစက်ရုပ်များသည် လကမ္ဘာအား အနီးကပ်လေ့လာခဲ့ကြပြီး၊ လ ပတ်ပတ်လည် ပျံသန်းခဲ့ကြသည်
ထို့ကြောင့်လည်း လူန ၂ ဟုခေါ်သော လကမ္ဘာလေ့လာရေးယဉ်သည် ထိုအပေါ်တွင်ပင် ပျက်ကျခဲ့လေသည်
ထိုစက်ရုပ်များသည် လူသားတို့ပြုလုပ်ထားသည့် ပထမဆုံးသော လပေါ်ခြေချခဲ့သည့် ယာဉ်များပင်ဖြစ်သည်
ဤသို့ လမျက်နှာပြင် စူးစမ်းရေး အာကာသယာဉ်များ တင်လွှတ်ရေးကိစ္စတွင် ဆိုဗီယက်ယူနီယံနှင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုနိုင်ငံတို့သည် ငွေအမြောက်အမြား အကုန် အကျခံကာ ဆောင်ရွက်လျက်ရှိရာ ကမ္ဘာမြေမှ မမြင်ရသည့် လ၏အစိတ်အပိုင်းများကို ဓာတ်ပုံများ ရိုက်ကူး ယူနိုင်ခဲ့သည်
လမျက်နှာပြင်အကြောင်း ပိုမိုသိရှိလာပြန်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် ရုရှားတို့ သည် လဆီသို့ အရောက် ပစ်လွှတ်လိုက်သော ဒုံးပျံအထက်ပိုင်း (လမျက်နှာပြင် လေ့လာရေးယာဉ်)သည် ကြံရွယ်ထားသည့် ပစ်ကွင်းနှင့် မိုင် ၁၆ဝ အကွာ (မာရီစီရီနီတာတစ်ဒေသ)တွင် လနှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်
၁၉၆၄ ခုနှစ် ဇူလိုင်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် အမေရိကန်တို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော အက်တလတ် အေဂျီနာဒုံးပျံက တင်ဆောင်သွားသည့် ရိမ်းဂျား ၇ အာကာသ ယာဉ်သည် (ဂအာရစ်ကီချိုင့်ဝှမ်းအနီးတွင်) လမျက်နှာပြင်နှင့် ထိတွေ့ခဲ့သည်
ပါသွားသည့် ကင်မရာများက ဓာတ်ပုံရိုက်ကူး နိုင်ခဲ့၍ အလုံးစုံ အောင်မြင်သည်
လမျက်နှာပြင်အကြောင်းလည်း ယခင်ကထက် ပိုမိုသိရှိလာခဲ့ရပြန်လေသည်
ထို့နောက် လူသားတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ ဆင်းသက်ရန်ကြိုးစားခဲ့ကြပြီး ဇူလိုင်လ ၂၁ ရက်နေ့၊ အောက်တိုဘာလ၊ ၁၉၆၉ခုနှစ်တွင် ခြေချနိုင်ခဲ့သည်
အမေရိကန်လူမျိုး အာကာသယာဉ်မှူးများဖြစ်သည့် အယ်စထောင်းရ်၊ ဘက်ဇ် အယ်ဒရင်းတို့သည် လ၏မျက်နှာပြင်ပေါ်သို့ ၎င်းတို့၏ သိန်းငှက်အမည်ရှိ လဆင်းယာဉ်ဖြင့် ဆင်းသက်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိ ထက်ဝက်ခန့်သော လူတို့သည် ၎င်းအား ရုပ်မြင်သံကြားမှတဆင့် ကြည့်ရှုနေခဲ့ကြသည်
အမ်းစထရောင်းသည် သိန်းငှက်လှေကားမှတဆင့် အောက်သို့ဆင်းလာပြီး လ၏ မြေမျက်နှာပြင်နှင့် ပထမဆုံး ထိတွေ့ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် သူက “ ဒီဟာက လူတစ်ဦးတွက် သေးငယ်တဲ့ အဆင့်ဖြစ်ပြီး လူလို သတ္တဝါတစ်ဦး၏အတွက် ကြီးမားတဲ့ ခုန်ပေါက်မှုတစ်ခုပါ” ဟုပြောလေသည်
များမကြာမီ ဘက်ဇ်အယ်ဒရင်း သည်လည်း လိုက်ဆင်းလာခဲ့သည်
ထို့နောက် သူတို့နှစ်ဦးသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုအလံအား ၎င်းတို့ယဉ်ဆင်းသက်သည့် နေရာနှင့် မနီးမဝေးတွင် စိုက်ထူရန်ကြိုးပမ်းကြသည်
သူတို့နှစ်ဦး၏ ခြေရာများသည် လပေါ်တွင် ထင်ကျန်ရစ်ခဲ့ပြီး အလွန်ကြာညောင်းသော်လည်း ထိုနေရာတွင်ပင် ရှိနေလေသည်
အကယ်၍ သင်သည် ကမ္ဘာမြေပေါ်တွင် သင်၏ခြေရာအား ချန်ခဲ့မည်ဆိုပါက ထိုခြေရာသည် လေ၊ ရေ၊နှင့် မိုးတို့ကြောင့် ပျက်စီးသွားမည် ဖြစ်သည်
သို့သော် လတွင်မူကား လေမရှိ၊ ရေမရှိ၊ နှင့် ဖြစ်လေသည်
ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ခြေရာများသည် ပျောက်ကွယ်သွားခြင်း၊ ပျက်စီးသွားခြင်းမရှိခဲ့ချေ
လူအချို့က သူတို့သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ အမှန်တကယ် မရောက်ခဲ့ချေဟု ပြောဆိုကြသည်
ထို့နောက် လပေါ်ရှိ လူတို့ ဓာတ်ပုံများမှာလည်း အတုများသာလျှင်ဖြစ်ပြီး လပေါ်မှ ယူဆောင်လာသော ကျောက်တုံးကျောက်ခဲများမှလည်း အတုအယောင်များသာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆိုကြသည်
သို့သော် ထိုသို့ပြောဆိုသူများ မှားနေသည်ဟု သက်သေပြရန်အတွက်ကား အလွန်ပင် ရှုပ်ထွေးလှသော အငြင်းအခုံများပင် ဖြစ်ပေလိမ့်မည်
၁၉၆၉ ခုနှစ်နှင့် ၁၉၇၂ ခုနှစ်အကြား အာကာသသင်္ဘောတစ်ခုဖြစ်သော အပိုလို ၁၇ သည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးလည်ပတ်ခဲ့သည့်အထိ လူအတော်များများသည် လပေါ်သို့ ခရီးထွက်ခဲ့ကြသည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်ကတည်းကပင် ဦးဂျန်းနီ ဆာမန်းသည် အပိုလို ၁၇ တွင် ပါဝင်သော သူတစ်ဦးဖြစ်ပြီး သူသည် လကမ္ဘာပေါ်သို့ နောက်ဆုံးဆင်းသက်ခဲ့သော လူသားပင်ဖြစ်လေသည်
၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၃ ရက်နေ့က အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု အာကာသစူးစမ်းလေ့လာရေးအဖွဲ့(NASA)နာဆာက လကမ္ဘာပေါ်တွင် ရေအမြောက်အမြား တွေ့ရှိရသည်ဟု ကြေညာချက် ထုတ်ပြန်ခဲ့လေသည်
မြန်မာကျမ်းဂန်များတွင် လနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ ဖော်ပြ ပါရှိ၏
ကမ္ဘာဦးအခါ၌ ဗြဟ္မာပြည်မှ ဗြဟ္မာတို့သည် အသက်ကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ကံကုန်သဖြင့်လည်းကောင်း စုတေ၍ လူ့ပြည်သို့ ဥပပါတ် ကိုယ်ထင် ဖြစ်လာကုန်၏
ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ရောင်ဖြင့်သာ ထွန်းပကုန်လျက် ဗြဟ္မာ့ပြည်မှာကဲ့သို့ ပီတိသာလျှင် အာဟာရ ကိစ္စကို ပြီးစေကုန်လျက် ကောင်းကင်၌ ငှက်ကဲ့သို့ ပျံဝဲ၍မွေ့လျော်ကုန်၏
ယောက်ျား မိန်းမ ဟူ၍ အသွင် မရှိကုန်
သတ္တဝါဟူ၍သာ ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
ထိုသတ္တဝါတို့သည် ရသ ပထဝီကို စားအံ့သောငှာ အားထုတ်ကုန်သည် ရှိသော် မိမိတို့ကိုယ်ရောင်သည် ကွယ်ခဲ့၍ အမိုက်အတိ ဖြစ်ရကား ကြောက်ခြင်း ပြင်းစွာ ဖြစ်ကုန်၏
ထိုသူတို့၏ ဘုန်းကြောင့်၎င်း၊ ဖြစ်မြဲသော ဓမ္မာတာအားဖြင့်၎င်း ဘာနုရာဇာမည်သော ရောင်ခြည်တစ်ထောင် ဆောင်သော နေမင်းသည် တပေါင်းလပြည့် တနင်္ဂနွေနေ့ ပုဗ္ဗဝိဒေဟကျွန်း၏ အလယ်၌ ဥဒည် ထောင်ထိပ်မှ ထွက်လာ၍ အလင်းကို ဖြစ်စေ၏
ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ကြောက်ခြင်းမှ ကင်းကုန်၍ ရဲရင့်ခြင်း ဖြစ်ကုန်သောကြောင့် 'သူရိယ'ဟူသောအမည်ကို ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
ထိုသို့ ပေါ်လာသော နေမင်းသည် နာရီ ၃ဝ လှည့်၍ ယုဂန္ဓိုရ်တောင် ကွယ်သည်ရှိသော် အတွင်းကား ပတ္တမြား၊အပကား ငွေအတိပြီသော အချင်း ၄၉ ယူဇနာရှိသော ငြိမ်းသောအရောင်ကိုဆောင်သော လမင်းသည် ၂၇ လုံးသော နက္ခတ်မှစ၍ တာရာကြယ်အပေါင်း ခြံရံလျက် ကန်ရာသီ ၁၃ လုံး ဖြစ်သော ဟဿတနက္ခတ်ကို စီးလျက် အရှေ့မျက်နှာမှ ထွက်လာသည်ရှိသော် ကမ္ဘာဦးသူတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ရွှင်မြူးစွာ ဖြစ်ကုန်လျက် ငါတို့အလိုဆန္ဒ အတိုင်း ရပေမည်ဟူ၍ 'စန္ဒ'ဟူသော အမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏
မြန်မာဘာသာ လခေါ်သည်မှာ အမရကောသ အဘိဓာန်ကျမ်းလာ ဂေါ်လဟူသော မူလဘာသာတွင် ဂေါ်သဒ္ဒါကျေ၍ လ အက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လမင်း'ဟု ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားရေးသားကြသည်ဟု ယူရန်ရှိ၏
တစ်ကြောင်းမှာလည်း လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါနှစ်ပါးသည် တင့်တယ်ခြင်း စံပယ်ခြင်း အနက်ကို ဟော၏
လဗိမာန်မှာ နက္ခတ်ကြယ်အပေါင်းတို့ဖြင့် ခြံရံသည် ဖြစ်၍ တင့်တယ်ထွန်းလင်းသော အရောင်အဝါ ရှိသည်ကို အစွဲပြု၍ လလိတသဒ္ဒါ၊ လလသဒ္ဒါများတွင် လအက္ခရာတစ်လုံးကို မြန်မာဘာသာမှာ 'လ'ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ် ထင်ရှားသည် ဆိုရန်ရှိ၏
ထိုလမင်းကို တနင်္လာဂြိုဟ်ဟု ခေါ်ဝေါ်ရေးသားကြသည့် မြန်မာဘာသာ စကားမှာ ကမ္ဘာ့တန်းဆာ ရာဇမတ္တဏ်ကျမ်းလာ သသလနံ လက္ခဏံ ဟဿာတိ သသလနောဟု ပြုလုပ်ရာ၏
ယဿ၊ အကြင် လမင်းအား
သသလနံ၊ ယုန်ရေးတံဆိပ်ဟူသော
လက္ခဏံ၊ အမှတ်သည်
သသလနော၊ တနင်းလာဂြိုဟ်တည်း
ကမ္ဘာ့တန်ဆာ ရာဇမတ္တဏ်၊ ယောဂယာတြာ နှစ်ကျမ်းတွင် တနင်္လာကား ယဝနတိုင်း ခိရောဒဓိ နို့ရည်သမုဒ္ဒရာမှ တနင်္လာ ဂြိုဟ်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုသည်
ဦးကျော်ဇောဦးသည် ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီ၏ ဒု-ဥက္ကဋ္ဌဖြစ်သည်
ဦးကျော်ဇာဦးသည် ၂၀၁၅ ခုနှစ် အထွေထွေ ရွေးကောက်ပွဲတွင် စစ်တွေမြို့နယ် အမှတ် ၂ မဲဆန္ဒနယ်မှ တစ်ဦးပုဂ္ဂလအဖြစ် ဝင်ရောက်ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့ပြီး ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ရွေးကောက်ခံခဲ့ရသည်
ရွေးကောက်ခံခဲ့ရပြီးနောက် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ကာ ပါတီအတွင်းရေးမှူးအဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် ရခိုင်အမျိုးသားပါတီမှ နုတ်ထွက်ခဲ့ပြီး ၂၀၂၀ ရွေးကောက်ပွဲတွင် ပါဝင်ယှဉ်ပြိုင်ရန်အတွက် ဒေါက်တာအေးမောင်နှင့်အတူ ရခိုင့်ဦးဆောင်ပါတီကို ၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလတွင် တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဦးကျော်ဇောဦးသည် ရခိုင်ပြည်နယ် လွှတ်တော်တွင် နိုင်ငံသားများ၏ မူလအခွင့်အရေးနှင့် အထူးကိစ္စရပ်များကြားနာစုံစမ်းရေးအဖွဲ့တွင် အတွင်းရေးမှူးအဖြစ်လည်းကောင်း၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးများအရေးလေ့လာရေးကော်မတီတွင် အဖွဲ့ဝင်အဖြစ်လည်းကောင်း ဆောင်ရွက်လျက်ရှိသည်
ဒလက် (အနောက်)ရွာ
ရင်ငတ်ကုန်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yinngatkone(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကန့်ဘလူခရိုင်၊ ကန့်ဘလူမြို့နယ်၊ ငါးရာနဲကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဓမ္မစေတီမင်းသည် မဂဒူးမင်းဆက်တွင် ရှင်စောပု ပြီးနောက် နန်းတက်သည့် ၁၆ ဆက်မြောက်မင်းဖြစ်သည်
နန်းတက်သည့် ဘွဲ့အမည်မှာ ရာမာဓိပတိ ဖြစ်သည်
သာသနာတော် သန့်ရှင်းတည်တံ့ရေးအတွက် ၎င်း၏ကြိုးပမ်းမှုများကြောင့် ကျော်ကြားသည်
နန်းတက်ပြီးမကြာမှီ မယားညီအစ်ကိုဖြစ်သည့် ပုသိမ်စား ဗညားအိမ်၏ ပုန်ကန်မှုကိုနှိမ်နှင်းရသေးသည်
ထို့နောက် မိမိနိုင်ငံအတွင်း သာသနာစစ်မှန်စွာတည်တံ့ရေးကို လုံ့လပြုလေသည်
သိမ်ဝင်ရဟန်းဖြစ်သော်လည်း သိမ်မစင်ကျယ်လျှင်၊သိက္ခာပေးသူ သံဃာများ မစင်ကျယ်လျှင် ရဟန်းအဖြစ်ကိုမရနိုင်ဟု သတ်မှတ်သည်ကြောင့် လည်းကောင်း၊ မိမိနိုင်ငံတွင်းတွင် ရဟန်းစစ်များမရှိတော့ဟု ယူဆသည့်အတွက်လည်းကောင်း သီရိလင်္ကာသို့ ရဟန်းများကို သင်္ဘောဖြင့်စေလွှတ်ပြီး သိက္ခာထပ်ခြင်းကို ပြုစေသည်
ရာမည သို့ ထိုရဟန်းများ ပြန်ရောက်လျှင် အကြီးအမှူး အဖြစ်ခန့်ကာ အခြားရဟန်းများကို သိက္ခာထပ်စေသည်
ထိုသို့ သိက္ခာထပ်ပွဲကျင်းပနိုင်ရန် သိမ်အသစ်ကို တည်ဆောက်ပေးသည်
ကလျာဏီသိမ် ဟုသမုတ်သည်
ကမ္ဘာ အကြီးဆုံး ဓမ္မစေတီ ခေါင်းလောင်းကြီး ကို သွန်းလုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်
နတ်ရွာစံလျှင် သားဖြစ်သူ ဗညားရံ နန်းတက်သည်
ဘုရင်မကြီးရှင်စောပုလှူဒါန်းထားသော ရွှေတိဂုံစေတီ ဝတ္တကမြေသည် ကျယ်လွန်းလှသဖြင့် ပြန်လည်ချုံ့လိုက် သည်
ထိုသို့ချုပ်လိုက်သည့်အတွက် ရွှေအချိန် (၂၅)ပိဿာကို ရွှေတိဂုံစေတီသို့ လှူဒါန်းသည်
အချိန်ပိဿာ (၅၀၀)ရှိကြေးခေါင်းလောင်း (၁)လုံးနှင့် သီဟိုရ်ကျောက်ပြား (၅၀၀၀၀)ခင်းပြီး လှူဒါန်းသည်
ရွှေမော်ဓောစေတီတော်ကို ဉာဏ်တော်အမြင့်(၁၈၅)တောင်ရှိလာစေရန်(၃)တောင်မြှင့်ပြီး တည်ဆောက်သည်
မင်းနှင့် မိဖုရားတို့၏ ကိုယ်အချိန်နှင့်ညီမျှသော ရွှေ(၆၇)ပိဿာကို စေတီတော်သို့ လှူဒါန်းပြီး ရင်ပြင်တော်ကိုလည်း သီဟိုရ်ကျောက်ပြား(၅၀၀၀၀)ခင်းပြီး လှူဒါန်းသည်
မဟာထေရ်(၂၂)ပါး၊ တပည့်ရဟန်း(၂၂)ပါးတို့ကို အစုအဖွဲ့(၂)ခု ဖွဲ့ကာ သီဟိုဠ်သို့စေလွှတ်ပြီး သီဟိုဠ်မဟာ ထေရ်ရဟန်းတော်တို့ ဥပ္ပဇ္ဈယ်ပြုပြီး ကလျာဏီမြစ်ဖောင်သိမ်ပေါ်တွင် စင်ကြယ်သောရဟန်းတော်များအဖြစ် ပြန်လည်ခံယူစေသည်
အဆိုပါရဟန်းများ ဟံသာဝတီသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည့်အခါ ဂိုဏ်းရဟန်း(၈၀၀)ပါး၊ ရဟန်းငယ်အပါး(၁၄၂၆၅)၊ သာမဏေအသစ်(၆၀၁)ပါး၊ စုစုပေါင်း(၁၅၆၆၆)ပါးတို့ကို သန့်ရှင်းသော သာသနာ တွင်တည်စေပြီး သာသနာတော်ကိုလည်းသန့်ရှင်းစင်ကြယ်စေသည်
သောဏထေရ်နှင့် ဥတ္တရထေရ်တို့မှ အစပြုခဲ့ သည့် အကွဲကွဲအပြားပြားဖြစ်လျက်ရှိသော ရာမညနိကာယ သံဃာ့ဂိုဏ်းကိုလည်း ဟံသာဝတီတွင် တစ်ခုတည်း သော သံဃာဂိုဏ်းအဖြစ် ပြန်လည်စုစည်းခဲ့သည်
ဂန္ထဓုရ၊ ဝိပဿနာဓုရတို့နှင့် ပြည့်စုံသောရဟန်းတော်များ၊ ကျွမ်းကျင်သော ပန်းရံ၊ ပန်းချီ၊ ဗိသုကာပညာရှင်များ ကို မာရ်နတ်ကို အောင်မြင်သည့် ဘုရားပွင့်တော်မူရာဒေသသို့ စေလွှတ်ကာ မဇ္ဈိမဒေသပုံတော်များအားလုံးကို ရေးဆွဲကူးယူပြန်လည်ယူဆောင်စေခဲ့ပြီး ဟံသာဝတီတွင် တည်ဆောက်ကုသိုလ်ပြုတော်မူသည်
ဟံသာဝတီသတ္တဌာန၊ ကျိုက်ပွန်၊ ကျိုက်ဨနန်၊ ကျိုက်ကလွန်ပွန်၊ ကျိုက်မော့ပွန်၊ ကျိုက်တလဲ၊ ကျိုက်ဒေးဗဇေး၊ ကျိုက်မာရ်အောင်၊ ကျိုက်မိုးညက်တို့ကို တည်ထားသာသနာပြုတော်မူသည်
ကျိုက်ပွန် ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ဝိုက်တွင် ရေတွင်းပေါင်း(၃၅၀)၊ ရေကန်ပေါင်း(၁၅)ကန် တူးဖော်ပြီးကောင်းမှု ပြုသည်
ကျောင်းကြီး(၄)ကျောင်း၊ ကျောင်းရံ(၄၀၀)ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းသည်
သက္ကရာဇ်(၈၃၈)ခုနှစ်တွင် ဟံသာဝတီအနောက်ဘက်၌ ကလျာဏီသိမ်တော်ကိုလည်းကောင်း၊ မွန်ဒေသအနှံ့ သိမ်ပေါင်း(၃၉၇)လုံးကိုလည်းကောင်း၊ သာသနာတော်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ရေးအတွက် ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းသည်
“အဝိန္ဒဆောက်” အမည်ရ ကြေးပိဿာချိန်(၁၈၀၀၀၀)ရှိ ခေါင်းလောင်းကြီးကို သွန်းလုပ်ပြီး သက္ကရာဇ်(၈၃၈) ခုနှစ်တွင် ရွှေတိဂုံစေတီတော်သို့ တင်လှူတော်မူသည်
ဟတ်ချေားဘိုရိဘူတာ  (八丁堀 ဟတ်ချေားဘိုရိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားမြို့၊ နခရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
မကောင်း၊ ကျောင်းပို့ သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အိမ်၌ မထားလိုသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတို့ကို ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပေးပို့လှူဒါန်းသည်
ဆိုးပေနေသော ကလေးအား လိမ္မာယဉ်ကျေးလာအောင် ဘုန်းကြီးကျောင်းသို့ ပို့ရာသည်
အက်ခရာမြို့သည် ဂါနာနိုင်ငံ ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံးမြို့ ဖြစ်သည်
၂၀၁၂ ခုနှစ် လူဦးရေ စာရင်း အရ ခန့်မှန်းခြေ လူဦးရေ ၂,၂၉၁,၃၅၂ ဦး ရှိသည်
အက်ခရာသည် ဂရိတ်တား အက်ခရာ ဒေသ နှင့် အက်ခရာ မက်ထရို ပိုလစ်တန် ခရိုင်တို့၏ မြို့တော်လည်း ဖြစ်သည်
လူဦးရေ ၄ သန်းမျှ ရှိသော ဂရိတ်တား အက်ခရာ မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသ အတွင်းတွင် တည်ရှိပြီး ထိုဒေသမှာ ဂါနာ နိုင်ငံ အတွင်း လူဦးရေ အားဖြင့် ကြည့်လျှင် အကြီးမားဆုံး ဖြစ်ကာ အာဖရိကတွင် ၁၁ ခုမြောက် အကြီးမားဆုံးသော မက်ထရိုပိုလစ်တန် ဒေသဖြစ်သည်
ပင်ကလောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinkalaung)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကဝမြို့နယ်၊ ပင်ကလောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပင်ကလောင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၃၆ ဦး၊ မ ၁၂၃၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဆကာကြီး (၁)ရွာ၊ ဆကာကြီး
ရင်တလယ်ရွာ၊ ဆားကျင်း
ဂေါတမဗုဒ္ဓ (ဘီစီ ၅၆၃၄၈၀ ခန့်– ၄၈၃၄၀၀ ခန့်) သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ သကျမုနိဗုဒ္ဓ, သို့မဟုတ် ဗုဒ္ဓ သည် ဤ ဘဒ္ဒကမ္ဘာ တွင် ပွင့်တော်မူခဲ့သော ကကုသန် ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ကောဏဂုံ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ကဿပ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၊ ဂေါတမ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟူ၍ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား(၄) ဆူတွင် နောက်ဆုံး ပွင့်တော်မူခဲ့သော ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဖြစ်သည်
ဘုရားလောင်းသည် ဗျာဒိတ်ခံယူမည့်ဘဝ၌ အမရဝတီမည်သော မင်းနေပြည်တော်ဝယ် သုမေဓါ အမည်ရှိသော သူဌေးသား ဖြစ်ခဲ့သည်
သူ၏ အမိအဖတို့သည် သူငယ်ရွယ်စဉ်ကပင် သေဆုံးကြရာ ရွှေငွေ ပစ္စည်းဥစ္စာ များစွာ ကျန်ရစ်ခဲ့သည်
ပညာတတ်မြောက်၍ တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ်အရွယ်ရောက်သောအခါ ဘဏ္ဍာထိန်းအမတ်က ပစ္စည်းအား လုံးကို သူ့အား လွှဲအပ်လေသည်
သုမေဓါသူဌေးသားလေး စဉ်းစားသည်မှာ "ငါ၏ ဘိုးဘွားမိဘတို့သည် ပစ္စည်းကို ရှာရုံသာ ရှာတတ်၍ ယူမသွားတတ်ကြပါတကား
ငါသည် စွန့်ကြဲပေးကမ်း၍ ကုသိုလ်ကို ငါ့နောက်ပါအောင် ယူသွားမည်
" ဤသို့စဉ်းစားပြီးလျှင် ရတနာတိုက်တို့ကို ဖွင့်၍ "အလိုရှိသူတို့ ယူကြကုန်လော့" ဟုကြွေးကြော်ကာ မိမိ၏ စည်းစိမ်အားလုံးကို လှူဒါန်းလေသည်
ထို့နောက် ဟိမဝန္တာတောသို့ ထွက်ခွါကာ ရသေ့ ရဟန်း ပြုသည်
ကဆုန်လပြည့်နေ့တခုတွင် ရားလောင်း သုမေဓာရှင်ရသေ့သည် ဈာန်အဘိညာဉ်ရ၍ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွသွားစဉ် ဒီပင်္ကရာ မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူရန် ရမ္မာမြို့သူမြို့သားတို့ လမ်းပြင်နေကြသည်ကို မြင်ရ၍ ကောင်းကင်မှဆင်းကာ မိမိ လည်း ပါဝင်လုပ်အားပေးလိုသောကြောင့် နေရာတစ်ကွက် တောင်းယူ လေသည်
ဘုရားလောင်းရသေ့သည် တန်ခိုးဖြင့် ပြင်ဆင်လျှင် လွယ်ကူစွာပြီးနိုင်သော်လည်း ကိုယ်ဖြင့် အပင်ပန်းခံ၍ပြုမှ သာ၍အကျိုးများဖွယ် ရှိသောကြောင့် သူများနည်းတူ မြေကိုထမ်း၍ ရွှံ့ညွန်ဗွက်ကို ဖို့နေစဉ် ရဟန္တာလေးသိန်း နှင့်အတူ ဘုရားရှင် ကြွလာတော်မူသောကြောင့် ပြင်၍ မပြီးသေးသော ရွှံ့ညွန်ပေါ်မှာ မိမိကိုယ်ကို တံတားခင်း၍ မှောက်စင်းနေလေသည်
ဤအချိန်တွင် သုမိတ္တာမည်သော အမျိုးသမီးကလည်း ကြာပန်းရှစ်စည်းတွင် ၅ စည်းကို ရသေ့အား ဘုရားရှင်ကိုလှူရန်ပေး၍ ၃ စည်းကို မိမိကိုယ်တိုင် လှူဒါန်းလေသည်
ဘုရားရှင်သည် အနာဂတံသဉာဏ်ဖြင့် အနာဂတ်ကို ဆင်ခြင်တော်မူကာ "ဤရသေ့သည် ဂေါတမဘုရား ဖြစ်လိမ့်မည်
ဤအမျိုးသမီးကား ပါရမီဖြည့်ဖက် ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟု ဗျာဒိတ်ပေးတော်မူသည်
ထို့နောက် လှူဒါန်းထားသော ကြာပန်းရှစ်စည်းကို ရသေ့အပေါ် ကြဲဖြန့်ကာ ရသေ့၏ နံပါးမှ ရှောင်လွှဲ၍ ကြွတော်မူလေ သည်
ဘုရားအလောင်းသည် လေးသင်္ချေနှင့် ကမ္ဘာတစ်သိန်းတိုင်အောင် ပါရမီဖြည့်၍ ဘုရားမဖြစ်မီ တစ်ဘ၀အလို၌ တုသိတာနတ်ပြည်ဝယ် သေတကေတု မည်သော နတ်မင်း ဖြစ်လေသည်
ဘုရားလောင်း နတ်မင်းသည် နတ်စည်းစိမ်ကို နှစ်ပေါင်း ၅၇၆သန်းပတ်လုံး ခံစားတော်မူပြီးနောက် နတ်သက်စေ့၍ စုတေဖို့ရန် စုတိနိမိတ်ငါးပါးထင်လာသောအခါ စကြာ၀ဠာတိုက်တစ်သောင်းမှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် တုသိတာနတ်ပြည်သို့ စုပေါင်းလာရောက်ကာ ဘုရားဖြစ်ရန် လူ့ပြည်သို့ ဆင်းသက်ဖို့ လျှောက်ထားတောင်းပန် ကြသည်
နတ်မင်းလည်း-ကာလ - တစ်သိန်းတမ်းနှင့် တစ်ရာတမ်းတွင်းဟူသော ဘုရားဖြစ်ချိန်ကာလကို ကြည့်ခြင်းဒီပ - ဇမ္ဗူဒီပါတောင်ကျွန်းကို ကြည့်ခြင်းဒေသ - မဇ္ဈိမဒေသကို ကြည့်ခြင်းကုလ - မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုးတို့တွင် လူတို့အလေးအမြတ်ပြုသော အမျိုးကို ကြည့်ခြင်းဇနေတ္တိယာအာယု - မယ်တော်၏ အသက်ကို ကြည့်ခြင်းဟူသော ကြည့်ခြင်းကြီးငါးပါးကို ကြည့်ပြီးနောက် လူ့ပြည်၌ ပဋိသန္ဓေနေဖို့ရန် ဝန်ခံတော်မူလေသည်
ဝါဆိုလပြည့်နေ့၌ မယ်တော်မာယာသည် နံနက်စောစောကပင် အလှူဒါနကြီးကိုပြု၍ ဥပုသ်စောင့်ထိန်း ပြီးလျှင် တိုက်ခန်းသို့ဝင်၍ သလွန်တော်၌ လျောင်းစက်အိပ်တော်မူသည်
အိပ်ပျော်နေစဉ် အောက်ပါအိပ်မက်ကို မြင်မက်လေသည်
နတ်မင်းကြီးလေးယောက်တို့သည် မိဖုရားကို ဟိမဝန္တာတော၌ရှိသော ဆေးဒန်းမြင်းသီလာ ကျောက်ဖျာ သို့ သလွန်နှင့်တကွ ယူဆောင်၍ အင်ကြင်းပင်ကြီးအောက်၌ ချထားကြလေသည်
ထို့နောက် နတ်မိဖုရား များက အနဝတတ်အိုင်သို့ ဆောင်ယူ၍ မိဖုရားကို ရေချိုးပေးကြသည်
ထို့နောက် နတ်ဝတ်တန်ဆာများ ဆင်ယင်ပေးကာ ငွေတောင်အတွင်း၌ ရှိသော ရွှေဗိမာန်သို့သွင်း၍ အိပ်ရာ၌ အိပ်စက်ကြစေသည်
ထိုအခါ ဘုရားလောင်းဆင်ဖြူတော်သည် သူ၏နေရာ ရွှေတောင်မှ သက်ဆင်းကာ ငွေတောင်သို့ လာပြီးလျှင် ရွှေဗိမာန် သို့ ဝင်ပြီးနောက် မယ်တော်၏ လက်ယာနံပါးကို ဖောက်၍ဝင်သကဲ့သို့ အိပ်မက်မြင်မက်လေသည်
ထိုအချိန်မှာပင် မာယာဒေဝီ မိဖုရား၏ဝမ်း၌ ဘုရားလောင်း ပဋိသန္ဓေယူ လေသည်
အချိန်ကာလမှာ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၇ ခု ဝါဆိုလပြည့်နေ့ ကြာသပတေးနေ့ပင် ဖြစ်သည်
ဘုရားလောင်းပဋိသန္ဓေနေ၍ ဆယ်လပြည့်ရာ မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု ကဆုန်လပြည့်နေ့တွင် မယ်တော်မာယာသည် ဆွေတော်မျိုးတော်များရှိရာ ဒေဝဒဟပြည်သို့ သွားလိုပါကြောင်း သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးအား အခွင့်တောင်းလေ သည်
မင်းကြီးသည် ကပိလဝတ်ပြည်မှ ဒေဝဒဟပြည်သို့ သွားရာလမ်းတစ်လျှောက်လုံးတွင် တန်ဆာဆင် စေ၍ မင်းခမ်းမင်းနားဖြင့် ထွက်တော်မူစေလေသည်
ခရီးအကြား၌ လုမ္ဗိနီအင်ကြင်းဥယျာဉ်တော်ကို ခေတ္တ ဝင်တော်မူလေသည်
မယ်တော်မာယာသည် အင်ကြင်းကိုင်းကို လက်ဖြင့် လှမ်းကိုင်လိုက်တုန်းမှာ ဝမ်းတော် လှုပ်လာ သောကြောင့် အဝတ်အကာအရံကို ကာရံစေ၍ မတ်မတ်ရပ်လျက်သာပင် ဘုရားအလောင်းတော်ကို ဖွားမြင်လေသည်
ဤအချိန်သည် မဟာသက္ကရာဇ် ၆၈ ခု (ဘီစီ ၆၂၃) ကဆုန်လပြည့် သောကြာနေ့ ဖြစ်သည်
ဖွားမြင်ပြီးသောအခါ သုဒ္ဓါဝါသဗြဟ္မာ့ဘုံမှ ရဟန္တာဗြဟ္မာမင်းက ဇာတဘက်ဖြင့် ခံယူ၍ မယ်တော် ၏ ရှေ့၌ပြကာ "အရှင်မိဖုရား၊ ဝမ်းမြောက်တော်မူပါ
သားရတနာကို ဖွားမြင်ပါပြီ" ဟုဆို၏
ထို့နောက် စတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးများက သစ်နက်သားမွေးထည်ဖြင့် လှမ်းယူ၍ လူတို့လက်ကို လှမ်းလိုက်လေသည်
ထို့နောက် လူတို့လက်မှ ဆင်းလျက် မြေ၌ တည့်မတ်စွာရပ်တော်မူ၍ အရပ်ဆယ်မျက်နှာသို့ ရှုစားတော်မူလေရာ အားလုံးသောနတ်ဗြဟ္မာတို့က အရိုအသေပေးကြသဖြင့် မြောက်အရပ်သို့ ခုနစ်ဖဝါးကြွ ပြီးလျှင် "အဂ္ဂေါဟမသ္မိ လောကဿ" ( တစ်လောကလုံး၌ ငါသာလျှင် အမြတ်ဆုံး) ဟု ကြုံးဝါး၏
ဘုရားလောင်း ဖွားမြင်သောအချိန်မှာပင် ယသော်ဓရာမင်းသမီး၊ ညီတော် အာနန္ဒာ၊ ကာဠုဒါယီ အမတ်၊ ဆန္နအမတ်လောင်း တို့ကိုလည်း အသီးသီးဖွားမြင်သည်
ကဏ္ဍကမြင်းကိုလည်း မွေးသည်
ရွှေအိုး ကြီးလေးလုံးလည်း ပေါ်လေသည်
ဗောဓိပင်လည်း ပေါက်သည်
ဘုရားလောင်း ဖွားမြင်သည်ကြားသဖြင့် ကပိလဝတ်ပြည်နှင့် ဒေ၀ဒဟပြည်မှ ဆွေတော်မျိုးတော်များ စုဝေးရောက်လာကြပြီး မာယာဒေဝီနှင့် ဘုရားလောင်းကို ကပိလဝတ်ပြည်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားကြ သည်
သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး ကိုးကွယ်သော ကာလဒေဝီလ ရသေ့ကြီးသည် နန်းတော်သို့ ကြွရောက်လာရာ မင်းကြီးက သားတော်ကို ရသေ့ကြီးအား ပြ၍ "သားတော် ဆရာမြတ်ကို ရှိခိုးလော့" ဟုဆို၏
ဘုရားလောင်းက ရှိမခိုး
ရသေ့ကြီး၏ ဦးခေါင်းထက်၌ ခြေစုံရပ်လျက် တည်သည်
ထူးကဲလှသဖြင့် ရသေ့ကြီးက ဘုရားလောင်းကို ရှိခိုးသလို မင်းကြီးကလည်း သားတော်ကို ပထမဆုံးအကြိမ် ရှိခိုးသည်
ရသေ့ကြီးသည် ဘုရားလောင်းကို စူးစိုက်ကြည့်ကာ ရယ်လည်း ရယ်သည်
မင်းကြီးက မေးသောအခါ ရသေ့ကြီးက "မင်းမြတ်၊ သင့်သားတော်သည် ဘုရားဖြစ်လိမ့်မည်
ထို့ကြောင့် ငါဝမ်းသာ၍ ရယ်သည်
သို့ရာတွင် သားတော် ဘုရားဖြစ်ချိန်၌ ငါသေလွန်ပြီး ဖြစ်နေမည်
ထို့ကြောင့် ဝမ်းနည်း၍ ငိုသည်" ဟု ဆို၏
ဘုရားလောင်းဖွားမြင်ပြီး ငါးရက်မြောက်သောနေ့တွင် မင်းကြီးက ပုဏ္ဏားတော်များကို ဖိတ်ကာ သားတော်၏ လက္ခဏာတော်တို့ကို ကြည့်ရှုဖတ်သားစေသည်
ပုဏ္ဏားတော် ခုနစ်ယောက်တို့က "သားတော်သည် စကြဝတေးမင်းသော်လည်းကောင်း၊ ဘုရားသော်လည်းကောင်း ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟူ၍ နှစ်ခွ ဆိုကြသည်
အငယ်ဆုံးဖြစ်သော ကောဏ္ဍည ပုဏ္ဏားကမူ "အရှင့်သားတော်သည် တောထွက်၍ ဘုရားစင်စစ် ဧကန်ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟူ၍ တစ်ခွန်းတည်းသာ ဆိုလေသည်
မင်းကြီးက "ငါ့သားတော်သည် အဘယ်အရာကို မြင်၍ တောထွက်မည်နည်း" ဟုမေးသည်
"သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း ဟူသော နိမိတ် ကြီးလေးပါးကို မြင်၍ တောထွက်ပါမည်" ဟူ၍ ကောဏ္ဍည ပုဏ္ဏားက ဖြေသည်
ထို့နောက် ဘုရားလောင်း ကို "သိဒ္ဓတ္ထ" ဟု အမည်ပေးသည်
အဓိပ္ပာယ်မှာ အကျိုးအားလုံးကို ပြီးစီးစေသောသူ ဟူ၍ ဖြစ်သည်
ဂေါတမအနွယ်ဖြစ်သောကြောင့် "သိဒ္ဓတ္ထဂေါတမ" ဟုလည်း ခေါ်ကြသည်
ဘုရားအလောင်း တစ်ဆယ့်ခြောက်နှစ် အရွယ်ရောက်သောအခါ ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး သည် ဆွေတော်မျိုးတော်မင်းများထံသို့ သမီးရတနာ ပို့ဆက်လာရန် ရာဇသံ ပေးသည်
သမီးရှင် မင်းများက ဘုရားလောင်းမင်းသားကို "အဆင်းသာလှ၍ ပညာမတတ်" ဟု ကဲ့ရဲ့ကာ သမီးရတနာ မပို့ဘဲနေကြ လေသည်
ထိုအကြောင်းကို သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးက သားတော်အားပြောပြလေရာ ဘုရားလောင်းက အခက်ဆုံး လေးအတတ်ကို ပြရန် ဝန်ခံလိုက်လေသည်
ထို့နောက် တိုင်းပြည်ရှိ ထင်ရှားသော လေးဆရာတို့ကို နန်းတော်မြေပြင်၌ စုရုံးစေကာ လေးဆရာလေးယောက်ကို လေးမျက်နှာကထား၍ ဘုရားလောင်းကိုယ်တိုင် အလယ်ကနေပြီးလျှင် "အသင် တို့က ငါ့ကို တစ်ပြိုင်နက်ပစ်ကြလော့" ဟု ဆိုလေသည်
လေးဆရာလေးယောက် ပစ်လိုက်သော မြားတို့ မိမိအားမထိအောင် မြှားတစ်စင်းတည်းဖြင့် ကာကွယ်နိုင်လေသည်
ဤသို့ လေးအတတ်ပြပြီးမှ ဆက်သလာသော သမီးကညာတို့တွင် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီး၏ ညီမတော် အမိတ္တာနှင့် ဒေဝဒဟပြည့်ရှင် သုပ္ပဗုဒ္ဓမင်း၏ သမီးတော် ယသောဓရာ အမည်ရှိသော မင်းသမီးနှင့် လက်ဆက်ကာ နန်းသိမ်းပွဲ ခံယူလေသည်
ခမည်းတော် သုဒ္ဓေါဒနမင်းကြီးသည် သားတော်အတွက် ဆောင်းဥတုတွင် စံမြန်းရန် ရမ္မ မည်သော ဘုံ ၉ ဆင့် နန်းဆောင်၊ နွေရာသီတွင် စံမြန်းရန် သုရမ္မ မည်သော ဘုံ ၅ ဆင့် နန်းဆောင်၊ မိုးဥတုတွင် စံမြန်းရန် သုဘ မည်သော ဘုံ ၇ ဆင့် နန်းဆောင် ဟူသော နန်းဆောင်ကြီးသုံးဆောင်ကို ဥတုအလိုက် ခံစားရန် ဆောက်လုပ်ပေးလေသည်
ဤသို့ဖြင့် ဘုရားလောင်းသည် မင်းစည်းစိမ်ကို သက်တော် ၂၉ နှစ်အထိ ၁၄နှစ်မျှ စံစားတော်မူလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် မင်းစည်းစိမ်ကို ၁၄နှစ်မျှ ခံစားပြီးနောက် သက်တော် ၂၉ နှစ် အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ များစွာသော အခြွေအရံတို့ဖြင့် ဥယျာဉ်တော်သို့ ထွက်တော်မူလေရာ ဗြဟ္မာမင်းတို့က သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ၊ ရဟန်း ဟူသော နိမိတ်ကြီးလေးပါးကို အစဉ်တိုင်းဖန်ဆင်းလျက် ဘုရားလောင်းနှင့် ရထားထိန်းမြင်ရုံမျှ ပြကြလေသည်
ထိုအခါ သူအို၊ သူနာ၊ သူသေ တို့ကို တစ်ကြိမ်မျှ မမြင်ဖူးသော ဘုရားလောင်းသည် မိမိနှင့်တကွ ဆွေတော်မျိုးတော် အားလုံးပင် အိုကြရ နာကြရ သေကြရဦးမည်ဟူ၍ သံဝေဂဖြစ်တော်မူတုန်း သပ္ပါယ်သော ရဟန်းတော်ကို ဖူးမြင်ရသောအခါ ဘ၀အဆက်ဆက်က နှစ်သက်ခဲ့သော အသွင်ဖြစ်ရကား အားရရွှင်လန်းလျက် ရဟန်းပြုဖို့ရန် အဓိဋ္ဌာန်ပြုတော်မူလေသည်
ထို့နောက် ညနေချမ်း၌ ဥယျာဉ်တော်မှ ပြန်တော်မူလေသည်
ထိုပြန်ခါနီး၌ သားတော်ဖွားမြင်ကြောင်းကို သံတော်ဦးတင်လာသဖြင့် "ရာဟုဇာတော - အနှောင်အဖွဲ့ဖြစ်ပါပကော" ဟု ညည်းတွားတော်မူလေသည်
ထိုစကားကို အကြောင်းပြု၍ သားတော် လေးကို ရာဟုလာ ဟု အမည်ပေးတော်မူလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် နန်းတော်သို့ ရောက်တော်မူပြီးနောက် ကချေသည် မောင်းမတို့ ကပြတီးမှုတ်လျက် ဖျော်ဖြေကြသည်ကို ရှေးကလို စိတ်ဝင်စားတော်မမူဘဲ သလွန်တော်၌ လျောင်းစက် တော်မူလေသည်
ထိုအခါ ကချေသည်မောင်းမတို့လည်း သီဆိုတီးမှုတ်မှုများကို ရပ်တန့်၍ အိပ်ကြလေသည်
ထိုသို့ မောင်းမများ ဒူးပေါ်ပေါင်ပေါ် စသည်ဖြင့် အိပ်ပျော်နေကြပုံကို ဘုရားလောင်း စက်တော်ခေါ်ရာမှ အထတွင် မြင်တော်မူ၍ ရှေးကထက် သံဝေဂရပြီးလျှင် "ယနေ့ညတွင်ပင် တောထွက်တော့အံ့" ဟု ကြံတော်မူကာ ငယ်ကျွန်တော်ရင်း ဆန္နအမတ်ကို နှိုးလျက် ကဏ္ဍကမြင်းကို ဆက်ဖို့ရန် အမိန့်ပေးလေသည်
ထိုအခါ နန်းတော်၏ အတွင်းအပြင်၌ နတ်ဗြဟ္မာများတို့ ရောက်နေကြ၏
နန်းတော်အတွင်းရှိ လူအများနှင့်တကွ တစ်မြို့လုံး မနိုးကြရအောင် နတ်များက စီမံထား၏
ဘုရားလောင်းသည် တောသို့ ထွက်ခွာတော်မူခါနီးဝယ် သားတော်ကို ရှုစားတော်မူလိုသောကြောင့် ယသော်ဓရာမိဖုရား၏ အဆောင်တော်သို့ ကြွတော်မူလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် အဆောင်တော်အတွင်းသို့ ရောက်လာသောအခါ သားတော်လေးနှင့် ကြင်ယာတော်မိဖုရားတို့ စက်တော်ခေါ်နေပုံကို ရှုစားတော်မူရသောအခါ ရင်သွေးတော်လေးအား အားရပါးရ ပွေ့ယူတော်မူလိုသော်လည်း မိဖုရားနိုးလျှင် ထွက်နိုင်ဖို့ လမ်းမမြင်သောကြောင့် "ဘုရားဖြစ်မှ သားတော်ကို ရှုတော့အံ့" ဟု ဆုံးဖြတ်တော်မူကာ အဆောင်တော်မှ ထွက်ခွာတော်မူပြီးလျှင် ကဏ္ဍကမြင်းတော်ပေါ်သို့ တက်လေသည်
ဤအချိန်သည်ကား မဟာသက္ကရာဇ် ၉၇ ခု ဝါဆိုလပြည့်နေ့ တနင်္လာနေ့ ဖြစ်သည်
ဘုရားလောင်းသည် နတ်ဗြဟ္မာများ ခြံရံလျက် ဖွားဖက်တော် ဆန္နအမတ်အား မြင်းမြီးကို ကိုင်ဆွဲစေပြီးလျှင် ကဏ္ဍကမြင်းကို စီးလျက် မြို့တော်မှ ထွက်လေသည်
မြို့တံခါးအနီးသို့ ရောက်သော အခါ မြို့စောင့်နတ်များက လူတစ်ထောင်ဖွင့်မှ ပွင့်နိုင်သော တံခါးကို တန်ခိုးဖြင့် ဖွင့်ပေးကြသည်
ထိုအချိန် တွင် မာရ်နတ်ရောက်လာ၍ "အသင်မင်းသား ….. တောထွက်ဖို့ မလိုပါ
မကြာခင် ခုနစ်ရက်မြောက်၌ စကြာရတနာ ဆိုက်ရောက်ပါလိမ့်မည်" ဟုပြော၍ တားလေသည်
သို့သော် ဘုရားလောင်းကမူ ဂရုမထားဘဲ သွားမြဲအတိုင်းသွားလေသည်
ထိုသို့ တောထွက်တော်မူလာရာ အနော်မာမြစ်ကမ်းသို့ ဆိုက်ရောက်တော်မူလျှင် မြင်းတော်ကို အချက်ပေး၍ ရှစ်ဥသဘ (၆၃.၉၈ မီတာ) ဝေးသော တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ခုန်ပျံစေ၏
တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်သော် သဲသောင်ပြင်တွင် ထိုင်တော်မူ၍ သန်လျက်ဖြင့် ဆံတော်ကို ကိုယ်တိုင်ပယ်လေသည်
ထိုသို့ ပယ်၍ "ဘုရားဖြစ်မည်မှန်လျှင် ဆံတော်သည် ကောင်းကင်မှာ တည်ပါစေသား" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ မြှောက် လိုက်ရာ ဆံတော်သည် ကောင်းကင်၌ တည်လေသည်
ကောင်းကင်၌ တည်နေသော ဆံတော်ကို သိကြားမင်းက ခံယူ၍ တာဝတိံသာနတ်ပြည်တွင် စူဠာမဏိစေတီ တည်ထားလေသည်
ထို့နောက် ဃဋိကာရ ဗြဟ္မာ ဆက်ကပ်လာသော သင်္ကန်းဖြင့် ရဟန်းပြုတော်မူ၍ ဝတ်လဲတော်ပုဆိုးကိုလည်း ဃဋိကာရဗြဟ္မာမင်း ယူ၍ ဗြဟ္မာ့ပြည်ဝယ် ဒုဿစေတီ တည်ထားကိုးကွယ်လေသည်
ဘုရားလောင်းသည် ရဟန်းပြုပြီးနောက် ဒေသစာရီ လှည့်လည်တော်မူစဉ် အာဠာရ ရသေ့ နှင့် ဥဒကရသေ့တို့ထံ ဝင်၍ တရားထူးကို စုံစမ်းတော်မူရာ လောကီဈာန်လောက်ကိုသာ ထိုရသေ့တို့အထံမှ ရရှိ သဖြင့် တင်းတိမ်အားရတော်မမူသေးသောကြောင့် ဥရုဝေဠတောသို့ ကြွ၍ ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို ကျင့် တော်မူသည်
ရှေးဦးစွာ သေနာ မည်သော နိဂုံးသို့ ဆွမ်းခံဝင်ကာ ဆွမ်းဘုဉ်းပေး တော်မူပြီးလျှင် မေတ္တာဘာဝနာကို ပွားများလျက် ထိုနေ့ကာလကို လွန်စေတော်မူသည်
ထို့နောက် ဆွမ်းအာဟာရကို သုံးဆောင်တော်မမူတော့ဘဲ အလိုအလျောက် ကြွေကျလာသော သစ်သီးကိုသာ ကောက်ယူ၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူ၏
ထို့နောက် ထိုထိုဤဤ သစ်ပင်အောက် လှည့်လည်ကောက်ယူ၍ စားရ ခြင်းကိုပင် အလုပ်ပျက်သည်ဟု အယူရှိသဖြင့် ကိုယ်တော်မြတ်နေရာ သစ်ပင်အောက်၌သာ ကြွေကျသော သစ်သီးများဖြင့်ပင် မျှတတော်မူလေသည်
ထို့နောက် အစာအာဟာရ စားသောက်နေခြင်းကိုပင် အလုပ်ပျက်သည်ဟု ထင်တော်မူ၍ လုံးဝ အစာမစားဖို့ရန် ကြံတော်မူသည်
သို့သော် နတ်များက အစာမစားလျှင် နတ်ဩဇာသွင်းပေးမည်ဟု လျှောက်လေသည်
ထိုသို့ နတ်ဩဇာအသွင်းမခံလိုသောကြောင့် တစ်လက်ခုပ်လောက် ပဲရည်၊ ဆီးသီး လေးကိုမျှ  ဘုဉ်းပေးတော်မူလေသည်
ထိုသို့ ကြီးစွာသော ဝီရိယဖြင့် အစာအနည်းငယ်သာ စားကာ အားထုတ်မှုကြောင့် ဘုရားလောင်း၏ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းသော ခန္ဓာကိုယ်သည် ညိုမဲခြောက်ကပ်၍ နေလေသည်
သွေးသားဟူ၍ မရှိတော့ ဘဲ အရိုးနှင့် အရေသာ ကျန်လေတော့၏
ဤသို့ ဘုရားဖြစ်ရန် ခက်ခဲပင်ပန်းစွာ ကျင့်တော်မူလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် ဒုက္ကရစရိယာအကျင့်ကို ခြောက်နှစ်တိုင်တိုင်ကျင့်သော်လည်း တရားထူး မရသောကြောင့် ထိုအကျင့်ကို စွန့်လိုက်လေသည်
ထို့နောက် သေနာနိဂုံး၌ ဆွမ်းခံ၍ အာဟာရကို ပြန်လည် မှီဝဲလေသည်
ထို့ကြောင့် မကြာမီပင် အားအင်တိုးပွား၍ ယခင်အသားအရေများ ပြန်လည်ဖြစ် ပေါ်လာလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့တွင် သေနာနိဂုံးနေ သူဌေးကတော် သုဇာတာ၏ ဃနာနို့ဆွမ်းကို ရွှေခွက်နှင့်တကွ အလှူခံတော်မူ၍ နေရဉ္စရာမြစ်ကမ်း၌ ၄၉ လုတ်မျှ ဘုဉ်းပေးတော်မူပြီးလျှင် "ယနေ့ ဘုရားဖြစ်မည်မှန်လျှင် ဤရွှေခွက်သည် ရေညာသို့ ဆန်တက်စေသား" ဟု အဓိဋ္ဌာန်၍ မျှောလိုက် ရာ ရွှေခွက်သည် ရေညာသို့ ဆန်တက်သွား၍ ကာဠနဂါးမင်းဗိမာန်တွင်းသို့ သက်ဆင်းကာ ရှေးဘုရားရှင်တို့ ၏ ရွှေခွက်အောက်၌ တည်လေသည်
ထို့နောက် ဘုရားလောင်းသည် နေရဉ္စရာမြစ်ကမ်းဘေးရှိ အင်ကြင်းဥယျာဉ်တွင်း၌ နေ့ဘက်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူ၍ ညနေချမ်းတွင် ဗောဓိပင်သို့ ကြွတော်မူစဉ် လမ်းခရီးအကြားတွင် မြတ်ရိတ်သမား ပုဏ္ဏားထံမှ မြက်ရှစ်ဆုပ်ကို အလှူခံလျက် ဗောဓိညောင်ပင်အောက်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုမြက်များကို ခင်းလိုက်လေသည်
ထိုအခါ ဆယ့်လေးတောင်ကျယ်သော မြက်ဖြင့်ပြုသော ပလ္လင်တော် ပေါ်လာ လေသည်
ဤကဲ့သို့ နွေကာလဝယ် စိမ်းစိုသော မြက်ခင်းပေါ်တွင် "ဘုရားမဖြစ်သမျှ ဤထက်ဝယ်ဖွဲ့ခွေထား သော တင်ပျဉ်ကို မဖျက်တော့အံ့" ဟု ဓိဋ္ဌာန်၍ထိုင်နေတော်မူသောအခါ နတ်သိကြားများ ရောက်လာလေ သည်
သိကြားမင်းသည် ဝိဇယုတ္တရ အမည်ရှိ ခရုသင်းကို မှုတ်လျက် အောင်သံပေးနေလေ၏
ပဉ္စသီခနတ်သားသည် ဗေဠုဝစောင်းကို တီးနေလေသည်
သုယာမနတ်မင်းနှင့် သန္တုသိတနတ်မင်းတို့ကမူ သားမြီးယပ် နှင့် ပတ္တမြားရပ်များကို တငြိမ့်ငြိမ့် ခတ်နေ၏
သဟမ္ပတိဗြဟ္မာမင်းမှာ ထီးဖြူတော်ကို ဆောင်းမိုးနေ၏
ကာဠနဂါးမင်း၏ ကိုယ်ရံတော် နဂါးပျိုမလေးများက ဘုန်းတော်ဘွဲ့များကို သာယာစွာ ရွတ်ဆိုနေကြ၏
အခြားသော နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်းတို့သည် ပန်းနံ့သာအမျိုးမျိုးဖြင့် ပူဇော်ကြလေသည်
ဤသို့သော အခြင်းအရာကို မာရ်နတ်မင်းမြင်သော် ချက်ချင်းပင် နတ်ပြည်တက်၍ မိမိစစ်သည် တပ်သားများကို စုစည်းလျက် မိမိကိုယ်တိုင်က လက်နက်အမျိုးမျိုးဆွဲကိုင်သော လက်ရုံးတစ်ထောင် ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် ဂီရိမေခလာ  ဆင်ပြောင်ကြီးကို စီးကာ ဗောဓိပင်သို့ ချီတက်လာလေသည်
သို့သော် ဗောဓိပင်အနားသို့ မကပ်ဝံ့ဘဲ အဝေးကနေသာ အမျိုးမျိုးသော လက်နက်များဖြင့် ပစ်ခတ်ကြ လေသည်
မာရ်နတ်၏ စစ်သည်များ တက်လာကာစကပင် နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် ဝေးရာအရပ်မှ ရှောင်လွှဲ၍ အောင်ပွဲကို ကြည့်ရှုကြလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် တစ်ပါးတည်းကျန်ရစ်သော်လည်း အနည်းငယ်မျှ စိုးရွံ့တော်မမူဘဲ မာရ်နတ်ကို မေတ္တာဖြင့် ကြည့်တော်မူလျက် နှစ်သက်ဖွယ်စကားများကို တုံ့ပြန်ပြောဆို တော်မူပြီးလျှင် "ဤပုလ္လင်နေရာရဖို့အတွက် မရေမတွက်နိုင်သော ကာလတုန်းက စွန့်လွှတ်ခဲ့ရသည်ကို ထားလိုက်ပါဦးတော့
နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဝေဿန္တရာဘဝဝယ် ကြင်ရာတော်မဒ္ဒီမိဖုရားကို လှူတုန်းက ဤမဟာပထဝီမြေကြီးသည် ပဲ့တင်ဟီးလျက် ရိုက်တီးဆော်ခတ် အသိအမှတ်ပြုခဲ့ဖူးလေပြီ" ဟု မိန့်တော်မူလျက် လက်တော်ဖြင့် မြေကိုသုံးသပ်တော်မူလိုက်သောအခါ မြေကြီးသည် ပြင်းထန်စွာ လှုပ်ခတ်လေသည်
မဟာပထဝီမြေကြီး၏ တုန်လှုပ်သံမှာ ပြင်းစွာ ဆူညံသည့်အပြင် ကောင်းကင်တစ်ပြင်လုံးလည်း တဂျုံးဂျုံးထစ်ခြုန်းလျက် မိုးကြိုးများ ကျရောက်လေ၏
ထိုသို့ တစ်ပြိုင်နက် အကြီးအကျယ် ကြောက်မက် ဖွယ်များ ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ မာရ်နတ်သည် ကြောက်လန့်၍ ထွက်ပြေးလေသည်
နောက်လိုက်နောက် ပါ စစ်သည်များအားလုံးလည်း အစုအရုံးပျက်ပြား၍ နတ်ပြည်သို့ တက်ပြေးကြလေသည်
ဤသို့ဖြင့် ဘုရားလောင်းသည် မာရ်နတ်ကို နေမဝင်မီ အောင်တော်မူလေသည်
ဘုရားလောင်းသည် မာရ်နတ်ကို အောင်တော်မူပြီးနောက် အာနာပါန ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ဆက်လက်၍ အားထုတ်လေသည်
ညဉ့်ဦးယံသို့ ရောက်သောအခါ ရှေးဘ၀များကို ပြန်လည်အောက်မေ့သတိရနိုင်သော ပုဗ္ဗေနိဝါသာနုဿတိဉာဏ်ကို ရတော်မူ၏
ထို့နောက် သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် တစ်လောကလုံး၌ ရှိသော သတ္တဝါအပေါင်းကို တွေ့မြင်နိုင်သော ဒိဗ္ဗစက္ခုဉာဏ်ကို ရတော်မူ၏
ထို့နောက် မိုးသောက်ယံတွင် ကိလေသာဟူသမျှကို အကြွင်းမရှိ ပယ်သတ်နိုင်သော အာသဝက္ခဉာဏ်ကို ရတော်မူသည်
နေအရုဏ် တက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် တရားအလုံးစုံကို ဆရာမကူ ကိုယ်တိုင်သိတော်မူသော သဗ္ဗညုတဘုရား အဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူလေသည်
အချိန်ကား မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု ကဆုန်လပြည့်နေ့ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ ဖြစ်သည်
ဘုရားလောင်း ဖွားမြင်စ၌ လက္ခဏာဖတ် ပုဏ္ဏားရှစ်ယောက် တို့အနက် ငါးယောက်က ဘုရားလောင်းသည် ဧကန်မုချ ဘုရားဖြစ်မည်ဟု ယုံကြည်သောကြောင့် ဘုရားလောင်း တောထွက် သောအခါ ရသေ့ရဟန်းပြု၍ ဘုရားလောင်းကို လုပ်ကျွေးပြုစုကြလေသည်
သို့သော် ခြောက်နှစ်ကြာ ပြီးနောက် ဘုရားလောင်း ဆွမ်းအာဟာရ ဘုဉ်းပေးသည်ကို မြင်သောအခါ ဘုရားဖြစ်တော့မည်မဟုတ်ဟု ထင်သောကြောင့် ဘုရားလောင်းထံမှ ထွက်ခွါကာ ဗာရာဏသီအနီး မိဂဒါဝုန်တော၌ နေကြလေသည်
ဘုရာလောင်းသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် တရားဦးဟောထိုက်သူကို ဆင်ခြင်တော်မူသော အခါ ထိုရသေ့ငါးဦးကို မြင်တော်မူ၍ ဗောဓိပင်မှ တစ်ဆယ့်ရှစ်ယူဇနာ (၂၂၈.၉၆ မိုင်) ဝေးကွာသော ဣသိပတန မိဂဒါဝုန်တော (ဘုရား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ ဆင်းသက်ရာ၊ သားသမင်တို့အား ဘေးမဲ့ပေးရာတော) သို့ ခြေကျင်ကြွတော်မူသည်
ရှေးရှေးသော ဘုရားရှင်တို့သည် ဓမ္မစကြာ တရားကို ဟောကြားရန် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွတော်မူသော်လည်း ဂေါတမဘုရားရှင်ကမူ မဂ်ဖိုလ်မျိုးစေ့ရှိသော ဥပကနှင့် တွေ့လို၍ ၂၂ မိုင် ခရီးကို ခြေဖြင့်သာ ကြွတော်မူလေသည်
ထို့နောက် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု ဝါဆိုလပြည့်နေ့ စနေနေ့၏ ညနေချမ်း၊ အနောက်ဘက်၌ နေဝင်၍ အရှေ့ဘက်၌ အာသဠီနက္ခတ်နှင့် ယှဉ်လျက် လပြည့်ဝန်းပေါ်ထွက်လာသော အချိန်တွင် ပဉ္စဝဂ္ဂီရသေ့ငါးပါးအား ဓမ္မစကြာ တရားဦးကို ဟောကြားတော်မူလေသည်
တရားအဆုံး၌ တစ်ဆယ့်ရှစ်ကုဋေသော နတ်ဗြဟ္မာတို့ နှင့်အတူ အရှင်ကောဏ္ဍည သောတာပန် တည်လေသည်
ထို့နောက် ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဝပ္ပ၊ ၂ ရက်နေ့တွင် အရှင်ဘဒ္ဒိယ၊ ၃ ရက်နေ့တွင် အရှင်မဟာအရှင်မဟာနာမ်၊ ၄ ရက်နေ့တွင် အရှင်အဿဇိတို့ အသီးသီး သောတာပန်တည်ကြလေသည်
ထို့နောက် ဝါဆိုလပြည့်ကျော် ၅ ရက်နေ့တွင် အနတ္တလက္ခဏာ သုတ်တော်ကို ဟောတော်မူသောအခါ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးပါးလုံး ရဟန္တာဖြစ်သွားကြလေသည်
ပဉ္စဝဂ္ဂီတို့အား ရဟန်းပြုပေးပြီးသောအခါ ဗုဒ္ဓ၊ ဓမ္မ၊ သံဃဟူ၍ ရတနာသုံးပါး အစုံအလင် ပေါ်ထွန်း လာပြီး မကြာမီမှာပင် ဗာရာဏသီမှ ယသသူဋ္ဌေးသားအမှူးပြုသော သူငယ်ချင်း ၅၅ ဦးတို့သည် ဘုရားရှင် ၏ တရားတော်ကို နာကြားရကာ ဧဟိဘိက္ခု ရဟန္တာများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်
ဤအရှင်မြတ် အပါး ၆၀ သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတွင် အဦးဆုံးသော သံဃအဖွဲ့အစည်းပင် ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်နှင့်တကွ ထိုသံဃာတော်များသည် ရှေးဦးစွာ မိဂဒါဝုန်တော၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်ခဲ့ကြ သည်
မိုးလေကင်းလွတ် ဝါကျွတ်သောအခါ ဘုရားရှင်သည် ဝေနေယျတို့အား ဆုံးမသွန်သင်ရန် သံဃာ တော်အားလုံးကို ဒေသအသီးသီးသို့ သာသနာပြု စေလွှတ်တော်မူသည်
စေလွှတ်ရာ၌ ရဟန်းတစ်ပါးလျှင် ခရီးတစ်ကြောင်းကျစီဖြင့် ခရီးထွက်ကြရန် ညွှန်ကြားတော်မူသည်
ဘုရားရှင်ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ဥရုဝေဠတောသို့ ကြွတော်မူကာ သာသနာပြုလေသည်
ဤအချိန်မှစ၍ ဘုရားရှင်သည် ၄၅ ဝါပတ်လုံး သာသနာပြု တော်မူခဲ့သည်
ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ နောက်ဆုံးခရီးကို ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ မှတ်တမ်းတင် ထားသည်
ဤမှတ်တမ်းကို ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၊ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်မှ စတင်ထားသည်
မှတ်တမ်းအရ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး၊ ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်တွင် ဘုရားရှင်သီတင်းသုံးနေစဉ် ဘုရားရှင်ထံ သို့ ဝေသာကာရအမတ်ချုပ်ကြီး ရောက်ရှိလာသည်
ဝေသာကာရမှာ အဇာတသတ်ဘုရင်၏ အမတ်ချုပ်ကြီး ဖြစ်ပြီး ဝေသာလီပြည်ကို တိုက်ခိုက်လျှင် အောင်နိုင်၊ မအောင်နိုင် အဇာတသတ်က ဘုရားရှင်ထံ မေးမြန်း ခိုင်းသောကြောင့် ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်
ဝေသာကာရ၏ စုံစမ်းမှုကို ဘုရားရှင်က တိုက်ရိုက်အဖြေ မပေးဘဲ ဝေသာလီပြည်သားများသည် အပရိဟာနိယတရားခုနစ်ပါးတို့ကို ကျင့်သုံးနေသမျှ ကာလပတ်လုံး ၎င်းတို့အား မည်သည့်ရန်သူကမျှ အောင်မြင်မည်မဟုတ်ကြောင်း အရှင်အာနန္ဒာအား မိန့်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဗုဒ္ဓသည် အမ္ဗလဠီကာဥယျာဉ်နှင့် နာဠန္ဒာမြို့သို့ ထွက်ခွာတော်မူခဲ့သည်
ထိုနှစ်နေရာတွင် တရား ဟောခဲ့ပြီးနောက် ပါဋလိရွာသို့ ခရီးဆက်တော်မူသည်
ထိုရွာတွင် အဇာတသတ်၏ အမတ်ကြီးများဖြစ် သော သုနိဓနှင့် ဝေဿတာရတို့ ကပ်လှူသော ဆွမ်းကို အလှူခံခဲ့သည်
တရားဓမ္မများ ဟောကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် ဂင်္ဂါမြစ်ကို ဖြတ်ကူးပြီးလျှင် မြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ကောဋိရွာနှင့် နာတိကရွာတို့၌ ခေတ္တနားနေတော် မူသည်
ထို့နောက် ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွတော်မူသည်
ဝေသာလီပြည်တွင် အမ္ဗပါလီ၏ သရက်ဥယျာဉ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူပြီး တရားဟောတော်မူသည်
အမ္ဗပါလီလှူဒါန်းသော ဆွမ်းကို အလှူခံတော်မူသည်
ထိုအချိန်၌ ဝေသာလီကို အုပ်စိုးသော လိစ္ဆဝီမင်းတို့ သည် ဘုရားရှင်အား လာရောက်ဖူးမြော်ကြသည်
ထို့နောက် ဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီပြည်အနီး တောင်ဘက်ရှိ ဝေဠုဝရွာသို့ ဆက်လက်ကြွတော်မူသည်
ဘုရားရှင်သည် ဝေဠုဝရွာတွင် ၄၅ ဝါမြောက် နောက်ဆုံးဝါကို ကပ်ဆိုတော်မူသည်
ဝေဠုဝရွာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဘုရားရှင်သည် နာမကျန်းဖြစ်ကာ ဝေဒနာပြင်းစွာ ဖြစ်သည်
ဖလသမာပတ်ဝင်စား၍ ဝေဒနာကို ထိန်းချုပ်တော်မူသည်
တပည့်သာ၀က ရဟန်းများကို စုဝေးစေကာ နောက်သုံးလလွန်လျှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူမည် ဖြစ်ကြောင်း အသိပေးတော်မူသည်
ဝါကျွတ်သောအခါ ဗုဒ္ဓသည် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွတော်မူသည်
ထိုစဉ် လက်ယာတော်ရံ အရှင်သာရိပုတ္တရာသည် မိမိ၏ဇာတိ နာဠကရွာရှိ မယ်တော်၏ တိုက်ခန်း၌ တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်နေ့ညတွင်  ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်
ထို့နောက် တန်ဆောင်မုန်းလကွယ်နေ့ညတွင် လက်ဝဲတော်ရံ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူသည်
ထို့နောက် ဘုရားရှင်သည် ဝေသာလီပြည်သို့ ကြွတော်မူ သည်
ထို့နောက် ဝေသာလီမှ ထွက်ခွာတော်မူသည်
ဘုရားရှင်သည် ဘဗ္ဗုရွာ၊ ဟတ္ထိရွာ၊ အမ္ဗရွာ၊ ဇမ္ဗုရွာတို့တွင် ခရီးတစ်ထောက်စီနားပြီး ဘောဂမြို့သို့ ရှေးရှုကြွတော်မူသည်
ထိုမှတစ်ဆင့် မလ္လမင်းတို့၏ နေပြည်တော်ဖြစ်သော ပါဝါမြို့သို့ ဘုရားရှင် ရောက်ရှိ တော်မူသည်
ပါဝါမြို့တွင် ခေတ္တသီတင်းသုံးနေစဉ် ပန်းထိမ်သည် စုန္ဒ လှူဒါန်းသော ဆွမ်းကို အလှူခံဘုဉ်း ပေးတော်မူသည်
ဤဆွမ်းသည် ဘုရားရှင် ဘုဉ်းပေးတော်မူသော နောက်ဆုံးဆွမ်း ဖြစ်သည်
ဘုရားရှင်သည် ဝမ်းသွေးသွန် ရောဂါဖြစ်တော်မူသည်
သို့ရာတွင် ဘုရားရှင်သည် ရောဂါကို သမာပတ်ဖြင့် ထိန်းချုပ်လျက် ကုသိနာရုံမြို့သို့ ခရီးဆက်တော်မူသည်
၃ ဂါဝုတ်နီးပါး (၉.၅၄ မိုင်ခန့်) ဝေးသောဤခရီးတွင် ဘုရားရှင်သည် ၂၅ ကြိမ်ခန့် နားတော်မူသည်
တစ်ကြိမ်နားနေစဉ် ဘုရားရှင်သည် ရေအလွန်မွတ်သိပ်တော်မူသဖြင့် အနီးနားရှိချောင်းငယ်မှရေကို ခပ်ယူဆပ်ကပ်ရန် အရှင်အာနန္ဒာအား တိုက်တွန်းစေခိုင်းတော်မူသည်
ထို့နောက် ကကုဓာမြစ်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ရေသုံးသပ်တော်မူပြီး ခေတ္တ မျှ လဲလျောင်းအပန်းဖြေတော်မူသည်
ထို့နောက် နေဝင်ပြီး မှောင်စပျိုးချိန်တွင် ကုသိနာရုံသို့ ဘုရားရှင်ရောက်ရှိတော်မူသည်
မလ္လာမင်း တို့၏ အင်ကြင်းတောအတွင်း အင်ကြင်းပင်ပျိုနှစ်ပင်ကြား ခင်းထားသော ညောင်စောင်းပေါ်တွင် ဘုရားရှင် လဲလျောင်းတော်မူသည်
ဘုရားရှင်၏ သတင်းကို ကြားသောအခါ မလ္လာမင်းတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိလာကြသည်
ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော့မည်ဖြစ်ကြောင်း သိကြသောအခါ ပူဆွေးငိုကြွေးကြ သည်
ဘုရားရှင်အား နောက်ဆုံးဖူးမြော်ရန် ရောက်ရှိလာသော မလ္လာမင်းများကို အရှင်အာနန္ဒာသည် တစ်သုတ်ပြီးတစ်သုတ် ဘုရားရှင်ထံသို့ ပို့ပေးသည်
ဤသို့ဖြင့် ညဉ့်၏ ပထမယံ ကုန်လွန်သွားသည်
သန်းခေါင်ယံတွင် သုဘဒ္ဒအမည်ရှိ ပရိဗ္ဗိုဇ်ရောက်ရှိလာပြီး ဘုရားရှင်ထံ ပြဿနာမေးခွင့် တောင်းသည်
ဘုရားရှင် ပင်ပန်းတော်မူမည်စိုးသောကြောင့် အရှင်အာနန္ဒာက ခွင့်ပြုတော်မမူ
ထိုအကြောင်းကို ဘုရားရှင်သိတော်မူသောအခါ သုဘဒ္ဒအား ခေါ်စေတော်မူပြီး မေးလျှောက်သမျှ ပြဿနာ များကို ကောင်းစွာဖြေကြားတော်မူသည်
သုဘဒ္ဒစိတ်တွင် မတင်မကျ ဖြစ်နေသော သံသယများ ရှင်းလင်း သွားကာ ရဟန်းပြုခွင့်တောင်းသည်
ဘုရားရှင်က ချက်ချင်းပင် ရဟန်းပြုခွင့် ပေးတော်မူသည်
ထို့နောက် တရားအားထုတ်လေရာ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်မစံတော်မူမီပင် ရဟန္တာဖြစ်သွားလေသည်
ထို့နောက် ရဟန်းတော်များကို မိမိဟောကြားခဲ့သော တရားများသည် မိမိမရှိသည့်နောက် ရဟန်း တော်တို့အတွက် ဆရာဖြစ်တော်မူသည်ဟု မိန့်တော်မူသည်
ထို့နောက် တရားတော်အပေါ် သံသယတစ်စုံ တစ်ရာရှိလျှင် ယခုပင်မေးရန် လျှောက်ထားတော်မူသည်
သို့သော် မည်သူမှ မမေးဘဲ ဆိတ်ဆိတ်နေတော် မူကြသည်
ထိုအခါ ဘုရားရှင်က ယခုစု‌ဝေးနေသော ရဟန်းတော်တို့အနက် အနိမ့်ဆုံးမှာ သောတာပန်များ သာဖြစ်ကြောင်း မိန့်ကြားတော်မူသည်
ထို့နောက် "ဟန္ဒ ဒါနိ ဘိက္ခေဝ အာမန္တယာမိဝေါ၊ ဝယဓမ္မာ သင်္ခါရာ အပ္ပမာဒေန သမ္ပာဒေထ" (ရဟန်းတို့ ယခုအခါ၌ အကျဉ်းအားဖြင့် သင်တို့ကို ငါဘုရားမှာကြားတော်မူမည်
ကံ စိတ် ဥတု အာဟာရ တည်းဟူသော အကြောင်းလေးပါး သင်္ခါရတရားတို့သည် ပျက်တတ်သော သဘောရှိကုန်၏
သင်တို့သည် မမေ့လျော့သောသတိဖြင့် ပြည့်စုံကြစေကုန်လော့) ဟု နောက်ဆုံးတရားတော်ကို ဟောတော်မူပြီးနောက် စတုတ္ထဈာန်ဝင်စားကာ ပဋိသန္ဓေနေ တော်မူစဉ်က စိတ်နှင့်တူသော စုတိစိတ်ဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသည်
ထိုအခါ မဟာပထဝီမြေကြီးသည် ပြင်းထန်စွာ မြည်ဟီး၍ အကြီးအကျယ်တုန်လှုပ်လေသည်
ဤအချိန်သည်ကား မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု (ဘီစီ - ၅၄၃) ကဆုန်လပြည့်နေ့ အင်္ဂါနေ့ မိုးသောက်ယံအချိန် ဖြစ်သည်
သက်တော် ၈၀၊ ဝါတော် ၄၅ ဝါအရတွင် ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူခြင်းဖြစ်သည်
မဟာသက္ကရာဇ် ၁၄၈ ခု၊ ကဆုန်လဆုတ် ၁၂ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင် တေဇောဓာတ် လောင်တော် မူသည်
ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဓာတ်တော်များကို ဒေါဏပုဏ္ဏားက ရှစ်ပြည်ထောင်မင်းများကို ရှစ်ပုံစီ ခွဲဝေပေး လေသည်
ဟဆွတ်ခအိချိဘူတာ  (廿日市駅 ဟဆွတ်ခအိချိ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဟီရိုရှီးမားခရိုင်၊ ဟဆွတ်ခအိချိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထင်းရှူး (အင်္ဂလိပ်: Pine) မျိုးရင်း၏ ရုက္ခဗေဒ အမည်မှာ ပိုင်နေစီအီး Pinaceae ဖြစ်ပြီး မျိုးစိပ်ပေါင်း ၁၁၅ မျိုးရှိသည်
ထင်းရှုးမျိုးရင်းဝင်အပင်တို့သည် ကတော့ပုံ အသီးသီးသော အမြဲစိမ်း အပင်များဖြစ်ကြသည်
ထိုမျိုးရင်းတွင်ပိုင်း၊ လာ့ချ၊ စပရု၊ ဆီဒါ၊ ဖား၊ ယူး၊ ကွန်နီဖားပင်တို့ပါဝင်ကြ သည်
ပိုင်းထင်းရှုး၌ မျိုးစိတ်အလွန်များသည်
မျိုးစိတ်ပေါင်း ၇ဝ ခန့်ကို အမျိုးအစားနား ခွဲခြားပြီးဖြစ်သည်
ပိုင်းထင်းရှူးသည် ကမ္ဘာမြောက်ဘက်လုံးခြမ်း တစ်ခုလုံးလိုလို၌ အနှံ့အပြားပေါက် ရောက်သည်
အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် အမေရိကတိုက်တို့ တွင်လည်း ပိုင်းထင်းရှူးပင် အများအပြား ပေါက်ရောက်သည်
ပိုင်းထင်းရှူးပင်တို့သည် ပေအနည်းငယ်သာမြင့်သော အပင်များ မှာ ပေ ၂၃ဝ သို့မဟုတ် ထိုမျှမကမြင့်သော အပင်များထိရှိ သည်
ပိုင်းထင်းရှူး၏ပင်စည်မှာ ဖြောင့်သည်
အခြားအပင် များနှင့် အနည်းအကျဉ်းရောနှော၍ ထင်းရှူးတောကြီး ဖြစ်သည်အထိ မြောက်မြားစွာ ပေါက်နိုင်သည်
ပိုင်းထင်းရှူး၌ အပ်ပုံသဏ္ဌာန် အမြဲစိမ်းအရွက်များ ရှိသည်
အသီးသည် ကတော့ပုံဖြစ်သည်
အသီးများသည် သီးပြီးသည်မှ ၂ နှစ် သို့ မဟုတ် ၃ နှစ်ကြာမှ မှည့်ကြသည်
အသီးအရှည်မှာ ၁ လက်မမှ ၁၈ လက်မထိရှိသည်
အရွက်များသည် တစ်လက်မ သာသာမှ တစ်ပေကျော်ထိ ရှိနိုင်သည်
မျိုးစိတ်ကိုလိုက်၍ အရွက် ၂ ရွက်မှ ၅ ရွက်အထိ စု၍ထွက်ကြသည်
အရွက်၏ အရင်းပိုင်းတွင် ဖွဲကြမ်းကဲ့သို့သော အခွံပါးဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ရှိသည်
အသီးများသည် တွဲလျားကျ၍ သီးပြီးလျှင်၊ အသားများသော အကြေးခွံများသည် ထိပ်ပိုင်းတွင် ကတော့ပုံကဲ့သို့ ချွန်၍နေသည်
ပိုင်းထင်းရှူး မျိုးစိတ်အားလုံးကို အဓိကအားဖြင့် နှစ်မျိုးခွဲ ခြားနိုင်သည်
ထိုသို့ ခွဲခြားသည်မှာ ထင်းရှူးသား၏ အမျိုးအစားကိုကြည့်၍ ခွဲခြားခြင်းဖြစ်၏
အသားပျော့၍ အရောင်ဖျော့သည့် ထင်းရှူးပင်များကို ထင်းရှူးပျော့ဟုခေါ်သည်
အသားမာ၍ အရောင်မည်းသည့်အမျိုးကို ထင်းရှူးမည်းဟု ခေါ်သည်
ထင်းရှူးပျော့မျိုးတွင် အရွက်၏ အရင်းပိုင်းရှိ အခွံပါးများသည် အရွက်ကြီးထွားလာသည်နှင့် တပြိုင်နက် ကြွေကျကုန်သည်
ထင်းရှူးမည်းမျိုးတွင်မူ ထိုအခွံပါးများသည် အရွက် မကြွေမချင်း ရှိနေကြသည်
ပိုင်းထင်းရှူးသည် အများအားဖြင့် မည်သည့်မြေဆီလွှာမျိုး၌မဆို ပေါက်နိုင်သည်
သဲများသည့် ကုန်းမြင့်များတွင် အဖြစ် ထွန်းဆုံးဖြစ်သည်
မီးခိုးထူထပ်သည့် မြို့ကြီးများတွင် ထင်းရှူးပင်များ တာရှည်အသက်မရှင်နိုင်ကြချေ
မီးခိုးအတွင်းရှိ ဓာတ်ငွေ့များက ထိုအပင်များကို သေစေသည်ဟု ယုံကြည်ကြသည်
လာ့ချထင်းရှူးသည် နှစ်စဉ်အရွက်ကြွေသော ထင်းရှူးမျိုး ဖြစ်သည်
ဆောင်းဥတုတွင် အပင်၌အကိုင်းများသာ ကျန်ရစ်သည်
ဥရောပတိုက် တောင်ပေါများရာဒေသတွင် ပေါက်သော လာ့ချပင်တို့သည် အမြင့်ပေ ၈ဝ မှပေ ၁၃ဝ ထိရှိကြသည်
အာရှတိုက်တွင်လည်း လာ့ချပင်များပေါက်သည်
လာ့ချ ထင်းရှူးသည် လှပသော အပင်မျိုးဖြစ်သည်
နွေကူးဥတုတွင် အရွက်များ၏အရောင်မှာ စိမ်းဖျော့ဖျော့ရောင်ဖြစ်သည်
ပွင့်မ တို့၏အရောင်မှာ ကြက်သွေးရောင်ဖြစ်၏
ပွင့်ဖိုတို့၏အရောင်မှာ အဝါရောင်ဖြစ်၏
ကတော့ပုံအသီး၏အရောင်မှာ အညိုရောင်ဖြစ်၏
ရိုးရိုးလာ့ချထင်းရှူးသည် ကမ္ဘာဟောင်းတွင် မူရင်းဒေသအဖြစ် ပေါက်ခဲ့သည်
အလွန်လှပသဖြင့် ယင်းကို ထိုဒေသမှ အမေရိကတိုက်သို့ယူကာ စိုက်ပျိုးခဲ့ကြသည်
လာ့ချ ထင်းရှူးအသားသည် အဆီများသော်လည်း၊ မီးမလောင် လွယ်ချေ
အလွန်ခိုင်ခံ့သဖြင့် လာ့ချအသားကို ကြေးနန်းတိုင်၊ မီးရထားလမ်းခင်းတုံး၊ ဝင်းခြံတိုင်၊ ထင်းအတွက် အသုံးချကြသည်
အမေရိကတိုင်းရင်းသားများသည် လှေများကို လာ့ချပင်၏ တောင့်တင်းသော အမြစ်များနှင့် ချည်လေ့ရှိကြသည်
လာ့ချပင်၏ အခေါက်နှင့်လည်း သားရေနယ်ခြင်း၊ ဆေးဆိုးခြင်း ပြုလုပ်ကြသည်
လာ့ချထင်းရှူးပင်၏ ကတော့ပုံအသီးသည် တစ်လက်မခန့်ရှည်၏
မှည့်သောအခါ ပထမဦးစွာ တောက်ပသည့် အနီရောင်ရှိသည်
ထိုနောက်တွင် အညိုရောင်ဖြစ်သွားသည်
အသီးများသည် အရွက်ကြွေပြီးသော်လည်း အပင်၌ ကျန်ရစ်ကြသည်
စပရုထင်းရှူးနှင့် အခြားထင်းရှူးမျိုး ကွဲလွဲချက်မှာ ဤ ထင်းရှူးမျိုး၏ ကတော့ပုံအသီးများသည် အောက်သို့ မတ်မတ် စိုက်၍ သီးကြခြင်းပင်ဖြစ်၏
အပ်သဏ္ဌာန်အရွက်များသည် သစ်ကိုင်း၏ပတ်လည်တွင် ခရုပတ်ပုံထွက်ကြသည်
စပရု ထင်းရှူးမျိုးပေါင်း ၄ဝ ခန့်ရှိ၏
မြောက်ဘက်ကမ္ဘာလုံးခြမ်းသည် ထိုထင်းရှူးပေါက်ရာ မူရင်းဒေသဖြစ်သည်
ဤထင်းရှူး မျိုးသည် ဥရောပတိုက်၊ အာရှတိုက်နှင့် မြောက်အမေရိကတိုက် တို့တွင်လည်း အနှံ့အပြားပေါက်သည်
ဥရောပတိုက်တွင်ပေါက်သည့် စပရုထင်းရှူးမျိုးအနက် အလှပဆုံးအမျိုးမှာ နော်ဝေး စပရုထင်းရှူးမျိုးဖြစ်သည်
ထိုထင်းရှူးမျိုးသည် ပေ ၈ဝ မှ ပေ ၁၅ဝ ထိမြင့်သည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ထိုထင်းရှူးမျိုးကို အလှစိုက်ပျိုးသည့်အပြင် သစ်သားရလိုသည့်အတွက်လည်း စိုက်ပျိုးကြသည်
စပရုထင်းရှူးသည် အခြားထင်းရှူးမျိုးများထက် ဖားထင်းရှူးနှင့် ပို၍နီးစပ်သည်
သို့သော် ဖားထင်းရှူး၏ ကတော့ပုံအသီးများသည် အပေါ်သို့မတ်မတ်ထောင်၍ သီးကြသည်
အရွယ်ရောက်သော စပရုထင်းရှူးပင်သည် အလွန်မြင့်၍ ပုံသဏ္ဌာန်မှာ အများအားဖြင့် ကတော့ကိုမှောက်ထား သည့် ပုံသဏ္ဌာန်ဖြစ်သည်
အရွယ်ကြီးရင့်သည့် စပရုထင်းရှူးပင်၏ အောက်ကိုင်းများသည် မြေကြီး၌တရွတ်တိုက်လျက် ရှိတတ်ကြသည်
ဆီဒါထင်းရှူးပင်သည် အာဖရိကတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ အာရှမိုင်းနားနှင့် ဟိမဝန္တာတောင်တန်းတစ်လျှောက်တွင် ဖြစ်ထွန်းသည်
ဆီဒါပင်၌ အကိုင်းများသည် ဘေးဘက်သို့ဖြာထွက်လျက်ရှိသည်
ဆီဒါသားသည် သိပ်သည်း၍ ခိုင်ခံ့သည်
ထိုအပင်၏ အပ်ပုံသဏ္ဌာန်အရွက်သည် မာ၍ ၁ လက်မမှ ၂ လက်မထိရှည်သည်
ထို အရွက်၏အရောင်သည် အများအားဖြင့် စိမ်းပြာရောင်ဖြစ်သည်
အချို့ဆီဒါပင်များ၌ ငွေရောင် သို့မဟုတ် အဝါရောင်အရွက်များရှိသည်
အစေ့ပါသည့် ကတော့ပုံအသီးများသည် အရှည် ၃ လက်မမှ ၅ လက်မအထိ ရှိကြသည်
ဆီဒါပင်၏အမြင့်သည် ပေ ၅ဝ မှ ပေ ၈ဝ ထိရှိသည်
ပေ ၆ဝဝဝ မြင့်ရာအရပ်တွင် ပေါက်လေ့ရှိသည်
အပင်ငယ်၏ပင်စည်သည် ဖြောင့်မတ်လျက်ရှိသည်
ပထမဦးစွာထွက်သည့် အကိုင်းများသည် အများအားဖြင့် အခြားအကိုင်းများ အပေါ်၌ စီးလျက်နေတတ်သည်
သို့သော် အပင်ကြီးလာသောအခါ အပေါ်ကအကိုင်းများသည် အောက်ကအကိုင်းများနှင့် ရောပြီးလျှင် သစ်ပင်အုပ်ကလေးသဖွယ် ဖြစ်သွားသည်
ဆီဒါပင်သည် မြင့်သော်လည်း ဘေးသို့ရှည်ထွက်နေသော အကိုင်း များကြောင့် တစ်ပင်လုံးသည် ပုဝိုင်းဝိုင်းဖြစ်နေ တတ်သည်
ဆီဒါပင်သည် အမြဲစိမ်းအပင်မျိုးဖြစ်သည်
နွေကူးဥတုတိုင်းတွင် ရွက်သစ်များထွက်လာသည်
အရွက်များသည် တဖြည်းဖြည်းသာ ကြွေကျသည်
ဆီဒါပင်၌ ပွင့်ဖိုနှင့် ပွင့်မများသည် တကိုင်းစီ၌ပွင့်သည်
ကတော့ပုံအသီးများသည် ထိပ်ပိုင်းပြား၍ မှည့်ရန် ၂ နှစ်ကြာသည်
ကြီးထွားနေစဉ်အတွင်း ထင်းရှူးဆီ အမြောက်အမြားကို ထုတ်ယူရရှိနိုင်သည်
အနီရောင် အကြေးခွံများသည် တစ်ခုနှင့်တစ်ခု ကပ်လျက်ရှိကြသည်
အသီးမှည့်သောအခါ အကြေးခွံများ ကွာကျကုန်သည်
ဖားထင်းရှူးပင်များကို အာရှတိုက်၊ ဥရောပတိုက်နှင့် မြောက်အာဖရိကတိုက်တို့တွင် တွေ့နိုင်သည်
ဖားထင်းရှူး ပင်သည် မြောက်သမပိုင်းဇုန်အတွင်းရှိ အထူးသဖြင့် ပို၍အေးသောဒေသများနှင့် မြင့်သောဒေသများတွင်ပေါက်သည်
ထိုအပင်၏ပုံသဏ္ဌာန်သည် မှောက်ထားသော ကတော့ပုံသဏ္ဌာန်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်
ဖားထင်းရှူးအရွက်များသည် ပိုင်းထင်းရှူးအရွက်များကဲ့သို့ စု၍မထွက်ဘဲ၊ တရွက်စီ အကိုင်းတွင် ပတ်၍ထွက်သည်
ထိုအရွက်များသည် အများအားဖြင့် အပေါ်ပိုင်းတွင် အစိမ်းရင့်ရောင်ရှိ၍ အောက်ပိုင်းတွင် အစိမ်းနုရောင် ရှိသည်
ကတော့ပုံအသီးများသည် အကိုင်းပေါ်တွင် ထောင်လျက်သီးကြသည်
ဖားထင်းရှူးပင်ကို ထင်းရှူးသားနှင့် ထင်းရှူးဆီအတွက် တန်ဖိုးထားကြသည်
ဥရောပတိုက်၊ ပြင်သစ် ကမ်းခြေတွင်ပေါက်သည့် ဖားထင်းရှူးပင်၏အမြင့်သည် ပေ ၁၅ဝ ရှိ၍ လုံးပတ် ၆ ပေရှိသည်
မြောက်အမေရိကတိုက်၊ ပစိဖိတ်ကမ်းခြေ တွင်ပေါက်သည့် ဖားထင်းရှူးပင်သည် ပေ ၂ဝဝ မျှပင်မြင့်လေသည်
ကနေဒါနိုင်ငံတွင် ဖားထင်းရှူးပင်များသည် လျင်မြန်စွာ ကြီးထွားကြသော်လည်း၊ တာရှည် အသက်မရှင်ကြချေ
ထို ထင်းရှူးပင်၏ အသားကို အသုံးနည်း၏
သို့သော် ထိုထင်းရှူး အခေါက်မှရသည့် ဗောလဆမ်ခေါ် ထင်းရှူးဆီကို ဆေးအဖြစ် လည်းကောင်း၊ အရောင်တင်ဆီအဖြစ်လည်းကောင်း အသုံးချနိုင်သည်
အမေရိကန် ပြည်ထောင်စုအနောက်ပိုင်းနှင့် ကနေဒါနိုင်ငံတို့တွင်ပေါက်သည့် ဖားထင်းရှူးပင်ကြီးများမှ အဖိုးတန်သစ်ကိုရသည်
ယူးထင်းရှူးကို ကျောက်ထင်းရှူးဟူ၍ သိကြ၏
ထိုထင်းရှူးပင်သည် ကြီးထွားရာ၌ ကြန့်ကြာသော်လည်း အလွန်အသက်ရှည်သည်
အင်္ဂလန်ပြည်တွင် နှစ်ပေါင်း ၁ဝဝဝ ခန့် အသက်ရှည်၍ လုံးပတ် ပေ ၃ဝ ခန့်ရှိသော ယူးထင်းရှူးပင်များ ယခုတိုင်ရှိသေးသည်
ယူးထင်းရှူးပင်၏ အသားကို အထူးသဖြင့် လေးကိုင်းပြုလုပ်ကြသည်
ယူးထင်းရှူးအသားမှာ ကျစ်လျစ်၍ နီကြန့်ကြန့်အရောင်ရှိ၏
အရောင်တင်လိုက်လျှင် အလွန်တောက်ပပြောင်လက်လာ၍၊ အိမ်သုံးပရိဘောဂများ ပြုလုပ်ရန် အထူးကောင်းမွန်သည်
ယူးထင်းရှူးပင်များကို အင်္ဂလန်ပြည်ရှိ ဘုရားရှိခိုးကျောင်းဝင်းများအတွင်း၌ စိုက်ပျိုးထားသည်ကို တွေ့ရသည်
အရွက်များမှာ ပြားချပ်၍၊ အလျား ၁၂ လက်မမှ ၃၄လက်မခန့်အထိရှည်၏
အရွက်၏အောက် ဘက်သည် အစိမ်းနုရောင်ဖြစ်သည်
ထိုအရွက်များတွင် အဆိပ် ရှိ၏
အသီးမှာ ထင်းရှူးသီးမျိုးနှင့် လုံးဝမတူချေ
ရိုးရိုးသစ်သီးများနှင့် ပုံသဏ္ဌာန်တူ၍ အလယ်တွင် အစေ့တစ်ခုသာ ရှိသည်
ထိုအစေ့မှာလည်း အဆိပ်ရှိသည်
ယူးထင်းရှူးပင်များသည် နွေကူးဥတုဦးတွင် အပွင့်ငယ်ကလေးများ ပွင့်လေ့ ရှိကြသည်
ကွန်နီဖားထင်းရှူးပင်မျိုးသည် အများအားဖြင့် အလွန်မြင့်မား၍၊ ၁၂ ရာသီ စိမ်းလန်းသော အပင်များဖြစ်၏
ထိုထင်းရှူးပင်မျိုးသည် အေးသောအရပ် ဒေသနှင့် တောင်ကုန်းဒေသများ၌ အများအပြားပေါက်လေ့ရှိသည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် ထင်းရှူးတောများသည် အရေးကြီးသော သစ်တောများဖြစ်၍၊ ကမ္ဘာလုံး၏ မြောက်ဘက်ခြမ်း၌ ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အမေရိကန် ပြည်ထောင်စု၊ ဥရောပတိုက်မြောက်ပိုင်း၊ ရုရှနိုင်ငံတို့တွင် ထူထပ်စွာ ပေါက်ရောက်ကြသည်
ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဩစတြေးလီးယားတိုက်အပြင် အာရှတိုက်၌ ဟိမဝန္တာတောင်တန်းနှင့် အခြား ဒေသများတွင်လည်း ပေါက်ရောက်ကြသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှမ်းကုန်းပြင်မြင့်၌ များစွာပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရ၏
ကွန်နီဖားထင်းရှူးပင်များသည် အများအားဖြင့် အပင်ကြီးများဖြစ်၍ အချို့တို့မှာ ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး အမြင့်ဆုံးနှင့် အသက်အရှည်ဆုံး အပင်များဖြစ်ကြသည်
ဗြိတိန်နိုင်ငံတွင် ပေ ၁၇ဝ အထိမြင့်သော အပင် ရှိ၍၊ ဥရောပတိုက်တွင် ပေ ၂ဝဝ ထက်မြင့်သော အပင်များရှိ၏
မြောက်အမေရိကတိုက် ကာလီဖိုးနီးယားပြည်နယ်ရှိ ထင်းရှူးတောတွင်မူ ပေပေါင်း သုံးလေးရာအထိမြင့်သော အပင်များပင်ရှိလေသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုရှိ ရက်ဒဝုသစ်တောတွင် ခုတ်လှဲသည့် ကွန်နီဖား ထင်းရှူးပင်များ၏ အသက်ရစ်များကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့် အသက် ၁၁ဝဝ မှ ၁၅ဝဝ နှစ်အထိရှည်ခဲ့သော အပင်များကိုပင် တွေ့ရသည်
အပင်ကြီးတစ်ပင်မှာ အချင်း ၉၃ ပေမျှ ရှိလေသည်
အခြားတစ်ပင်မှာမူ ပင်စည်ရင်းကိုဖောက်ထွင်း၍ မော်တော်ကားလမ်းမကြီးကို ဖောက်လုပ်ထားနိုင်လောက်အောင်ပင် ကြီးမားလေသည်
ကွန်နီဖားထင်းရှူးပင်မျိုးသည် စီးပွားရေးတွင် အခြားသော အပင်များထက် ပို၍အသုံးဝင်သည်
အသုံးဝင်ရခြင်းမှာ အထူးသဖြင့် အလွန်ရှည်လျား၍ အကြောသိမ်မွေ့သည့် သစ်အမြောက်အမြားကို ရရှိနိုင်သောကြောင့်ဖြစ်၏
အချို့ကို စက္ကူလုပ်ငန်းတွင် သစ်ပျော့ဖတ်ပြုလုပ်၍ အပင်မှရသော ထင်းရှူးဆီကို လည်း တာရပင်ဆီ ချက်လုပ်ရေးနှင့်တကွ အခြားကိစ္စများတွင် အများအစား အသုံးပြုကြလေသည်
မြန်မာစသော အရှေ့တိုင်းသားများ၏ ဗိန္ဓောကျမ်းများ၌သာမက အနောက်သိုးဆောင်းတို့၏ ဆေးကျမ်းများ၌လည်း ထင်းရှူးဆီ၏ ဆေးဘက်ဝင်ပုံများကို ဖော်ပြထားသည်
ထင်းရှူးကို မြန်မာနိုင်ငံ အချို့ဒေသများ၌ ထင်းရူးဟု ဟထိုးသံမပါဘဲ ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
ယမ်းကျိန်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yankyein)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ နာဂကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ လဟယ်မြို့နယ်၊ ယမ်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ယမ်းကျိန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၇၀ ဦး၊ မ ၁၄၅၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးဖိုးကျား သည် မြန်မာအမျိုးသား စာရေးဆရာတစ်ဦး ဖြစ်သည်
မောင်ဖိုးကျား ကို ဟင်္သာတနယ်ရှိ နိဗ္ဗာန်ရွာ တွင် ဦးဖေ၊ ဒေါ်ဒေါင်း တို့မှ ၁၈၉၁ ခုနှစ်တွင် ဖွားမြင်သည်
မွေးချင်းလေးယောက်ရှိသည့်အနက် ဦးဖိုးကျားမှာ တတိယမြောက်သား ဖြစ်သည်
လောကဓာတ်ကျောင်းမှာ ဦးသာသန ဦးစီးတည်ထောင်သော လောကဓာတ်ကျောင်းဖြစ်၍ ငယ်စဉ်ကပင် ပင်ကိုဉာဏ်ကောင်းသူ ဖြစ်သောကြောင့် ထိုခေတ်အစိုးရစစ်လေးတန်းကို အလွယ်နှင့် အောင်မြင်၍ ငါးတန်းကျောင်းသားဘဝတွင် အောက်အငယ်တန်းများကို သင်ပေးရသော ကျောင်းဆရာဘဝကိုလည်းတွဲ၍ လုပ်ခဲ့ရသေးသည်
ညညတွင် မောင်ဖိုးကျားတို့ ကလေးတတွေသည် လူကြီးများအနားကပ်၍ပုံဝတ္ထု နားထောင်လေ့ရှိသည်
မောင်ဖိုးကျားသည်လည်း ကျောက်ဒိုးပစ်ကစားလိုက်၊ ကျောင်းတက်လိုက်၊ တစ်ဖန် ကျောင်းတက်လိုက်၊ ဂျွမ်းထိုးကစားလိုက်နှင့် အချိန်တန်သောအခါ အစိုးရစစ်လေးတန်းကို လွယ်လွယ်နှင့် အောင်ခဲ့လေသည်
မောင်ဖိုးကျားသည် ကျောင်းဖွင့်ချိန်၌ ငါးတန်းတက်ရင်း အောက်တန်းတွင် ဆရာတစ်ပိုင်းလုပ်ရလေသည်
ထိုမှနောင်သော် စာအသင်အပြကောင်းလှသည်ဟု နာမည်ရ၍ ခြောက်တန်းအောင်သော် အဆုတ်ရွာ ဦးသုန္ဒရ၏ လေးထပ်ကျောင်းတွင် လောကဓာတ် ကျောင်းဆရာအဖြစ်နှင့်ဝင်၍ အမှုထမ်းနေရရှာပြန်၏
ထိုကျောင်း၌ကျောင်း ဆရာလုပ်ရင်းနှင့်ပင် မြန်မာခုနစ်တန်းနှင့် အောက်တန်းဆရာဖြစ် သင်တန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့ရလေသည်
မောင်ဖိုးကျားနှင့် အဖော်တစ်ယောက်နှစ်ယောက်သည်လည်း ဟင်္သာတ ဗရဲချောင်တိုက်မှ ဦးဝိသုဒ္ဓက ဖွင့်လှစ်၍ထားသော တပည့်ဆရာသင်တန်းတွင် ကလေးများကို စာသင်နည်း၊ ကျောင်းအုပ်ချုပ်နည်းတို့ကို တက်ရောက်သင်ကြားရသေးသည်
ကျောင်းစစ်လာသော ပညာအုပ်နှင့် အဆင်မပြေဖြစ်ခဲ့၍ ခုနစ်တန်းစာ မေးပွဲကို မပြီးဆုံးမှီမှာ ကျောင်းမှ ခွါရလေသည်
ကိုဖိုးကျားသည် ကောလိပ်ကျောင်းတက်ရင်း နားမျက်စိ ပို၍ပွင့်လာသည်
လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေးတွင် ပို၍ စိတ်ဝင်စားလာမိလေသည်
ကိုဖိုးကျားမှာ ကျောင်းရောက်လာကတည်းက သတင်းစာတွင် ရေးလိုက်၊ ပညာရှိတွေဆီ ချဉ်းကပ်လိုက်၊ နိုင်ငံရေးကိစ္စတွေ စိတ်ဝင်စားလိုက်နှင့် ဘေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်သော်လည်း အိုင်အေ (ဥပစာတန်း) ကို ဒုတိယအဆင့်ဖြင့် အောင်မြင်သည်
သို့သော် ဦးဖိုးကျားသည် ပညာမျှလောက်တတ်ရုံနှင့် အရာရောက်သေးသည်ဟု သူ့ကိုယ်သူမထင်
မြို့တွင်သင်ကြားနေသော အင်္ဂလိပ်၊ ပထဝီ၊ သင်္ချာ၊ ရာဇဝင် အစရှိသည်တို့ကို သင်ကြားလိုချေသေး၏
ခက်နေသည်ကား ဦးဖေတို့ လင်မယားအဖို့ သားဖြစ်သူ ပညာဆက်၍ သင်ကြားနိုင်လောက်အောင် ငွေကြေးအခြေအနေက မခိုင်မာ ချို့တဲ့ရှာ၏
နောက်ဆုံးသားဖြစ်သူ၏ ဆန္ဒကို ဖြည့်လိုဇောဖြင့် ဆရာတော်ဦးသုန္ဒရကို အပူ ကပ်ရရှာ၏
ဦးသုန္ဒရက ကူညီ၍ ပုသိမ်မြို့ ပိုးကရင်ကျောင်းအကြီးအကဲ “ဒေါက်တာ ခရွန်းခိုက်” နှင့်တွေ့ဆုံကာ “ဒေါက်တာခရွန်းခိုက်” ၏ခွင့်ပြုချက်ဖြင့် ပိုးကရင် အလယ်တန်းကျောင်း၌ ဆက်လက်ပညာသင်ကြားခွင့် ရခဲ့ရလေသည်
ထိုကျောင်းမှ ဦးဖိုးကျားသည် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် အင်္ဂလိပ်နှင့် တိုင်းရင်းဘာသာ ၇ တန်းကို ဖြေဆိုအောင်မြင်ခဲ့၏
ထိုကျောင်း၌ သုံးနှစ်ဆက်၍ ပညာသင်ကြားခွင့်ရ၏
ရှစ်တန်း၊ ကိုးတန်း၊ ဆယ်တန်းစာသင်နှစ် သက်တမ်းတစ်လျှောက် အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ပညာရေးဝန်ထမ်းများဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်လူမျိုး ဂရေး (J.Gray) နှင့်ကောက် (S.W. COCKS) တို့ရေးသားသော ရာဇဝင်များတွင် မြန်မာဘုရင်များ ရိုင်းပျပုံ၊ ရက်စက်ပုံ၊ မြန်မာများ အသိဉာဏ်နည်းပါးပုံတို့ကို ချိုးချိုးဖဲ့ဖဲ့ ရေးသားထားသော အချက်များပါဝင်နေရာ မောင်ဖိုးကျားခမျာ အလွန်ပင် မခံချိမခံသာ ဖြစ်ရရှာ၏
ရှေးဦးအစက ကျောင်းပညာသက်သက် ကိုသာရှာပြီး အတန်းမှန်မှန် အောင်ရန်လောက်သာ ဂရုစိုက်ခဲ့သည် မှန်သော်ငြားလည်း ထိုအချက်များကို မြင်ရသောအခါ၌ မောင်ဖိုးကျား၏စိတ်သည် တစ်မျိုးပြောင်းလာ၏
သူ့အဖို့ မြန်မာစာကို အဆစ်အပိုင်းကျကျ တတ်ချင်လာ၏
မြန်မာမှုကို နှိုက်နှိုက်ချွတ်ချွတ် သိရှိချင်လာ၏
မြန်မာ့ဂုဏ်ကို ဖော်ထုတ်၍ ဂုဏ်ယူချင်လာ၏
ထို့ကြောင့် သူတစ်ပါး၏ အကူအညီဖြင့် ကျောင်းတက်ရသည်ကို သိမ်ငယ်သည်ဟု စိတ်ကထင်လာ၍ ကျောင်းအားရက်များတွင် ပွဲစားအကူ၊ သွားစိုက်ဆရာအကူ၊ ဆန်စက်တွင်.....ချိုး စာရေးလုပ်ကာ ကိုယ့်အားကိုယ်ကိုး၍ရသော ဝင်ငွေဖြင့် ကျောင်းစာကိုဆက်၍သင်ကြားလေရာ ၁၉၁၈ အသက် ၂၇ နှစ် အရွယ်တွင် ဆယ်တန်းကို အောင်မြင်ခဲ့လေတော့သည်
ဆယ်တန်းအောင်ပြီးနောက် ရန်ကုန်မြို့ ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်သို့ ရောက်ကာ ပညာဆက်၍သင်ပြန်သည်
ကောလိပ်ကျောင်းတွင် မြန်မာစာ၏ အခြေအနေသည် အလွန်သိမ်ငယ်လှ၏
မပါမဖြစ်၍သာ ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်ဖြင့် သင်ကြားရသည် မှန်သော်လည်း စာမေးပွဲများတွင် မေးလေ့မရှိ၊ စာစီစာကုံး အနေဖြင့် အထောက်အကူရရန်သာ သင်ကြားခြင်းဖြစ်ရာ ထိုခေတ်ကောလိပ်ကျောင်းသား တို့သည် မြန်မာစာကို အရေးထားလောက်စရာဟုပင် မထင်ကြချေ
ဤအခြေအနေကို မောင်ဖိုးကျားက မနှစ်မြို့သဖြင့် မြန်မာစာနှင့်ပတ်သက်လျှင် ထိုခေတ်ကနာမည်ကျော်များ ဖြစ်ကြသော ဆရာလွန်း (သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်း) လယ်တီပဏ္ဍိတဦးမောင်ကြီးတို့နှင့် သိကျွမ်းခင်မင်မှုရယူကာ ဆည်းကပ်၍ ပညာသင်ယူ ခဲ့ပြန်လေသည်
ထိုဆရာကြီးများနှင့် ရင်းနှီးလာမှပင် လူမှုရေး၊ နိုင်ငံရေး၊ မျက်စိပွင့်လာ၍ နိုင်ငံရေး၌ ခြေတစ်ဖက်ချမိ ရပြန်တော့၏
၁၉၂၉ ခု မေလထဲတွင် ကာလဘတ်လမ်း အိမ်၌ပင် မင်္ဂလာပွဲကျင်းပ၍ ဦးဖိုးကျားနှင့် မအေးကြည်တို့ အကြင်လင်မယားဖြစ်ခဲ့ကြသည်
သားသမီးဆို၍ သားတစ်ယောက် (ဇော်ဝင်း) သာရှိသည်
ဇော်ဝင်းသည် ရန်ကုန်မြို့မြို့မ အထက်တန်းကျောင်း တွင် တက်ရောက်ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
မအေးကြည်သည် ပုံနှိပ်စက်ဖက်ကို ဂရုစိုက်၍ လုပ်သည်
မအေးကြည်သည် ၁၉၃၉ ခု နှစ်ဦးတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ဦးဖိုးကျားသည် ရက်ခြားထုတ် မြန်မာ့အလင်းသတင်းစာတွင် 'ကျား' ဟူ၍ လက်မှတ်ထိုး၍ ရံဖန်ရံခါ ဆောင်းပါးဝင်ရေးလေသည်
၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် ဦးဖိုးကျားသည် ပုသိမ်ရာဇဝင်နှင့် ဦးထွန်းရှိန်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိကို တစ်အုပ်တည်း ပူးပေါင်း၍ အုပ်ရေတစ်ထောင် ထုတ်ဝေလိုက် လေသည်
မြန်မာရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားကျော်ကြားသူ များ၏ ကြောင်းရာထုပ္ပတ်ဖြစ်သော 'မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်'၊ သပိတ်အရေးတော် ပုံအတွင်း ဦးဖိုးကျားနှင့် ကျောင်းသားအများ မှီခိုခဲ့ရသော 'ကျောင်းတော်ရာ ရွေကျင်ဆရာတော်ဘုရား ထေရုပ္ပတ္တိ'၊ မြန်မာစကားဟောင်းများ၏ အနက်ဖော်သော 'ပေါရာဏအဘိဓာန်'၊ 'ပုသိမ်ရာဇဝင်နှင့် ဦးထွန်းရှိန်အတ္ထုပ္ပတ္တိ' ပေါင်း လေးအုပ်ဖြစ်ကြသည်
ပုံနှိပ်တိုက်ကိုလည်း ‘မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်ပုံနှိပ်တိုက်’ဟု အမည်မှည့်လိုက်လေသည်
၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်ထဲတွင် 'မြောက်ပိုင်း ဗုဒ္ဓဘာသာ မဟာယာနဂိုဏ်း' အမည်ဖြင့် စာအုပ်ကို ဦးဖိုးကျား ရေးထုတ်လေသည်
ထိုမှစကာ အရှိန်ရလာသဖြင့် သုံးလေးနှစ်အတွင်း တစ်နှစ်တစ်အုပ် ဆိုသလို ဆက်တိုက်ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့၏
စာအုပ်ထုတ်ရင်းနှင့်လည်း မကြာမကြာ ဆောင်းပါးကိုလည်း ရေးတတ်သေး၏
“ဇေယျ” မဂ္ဂဇင်းနှင့် “ကဝိမျက်မှန်” မဂ္ဂဇင်းထဲ၌လည်း သူ့ဆောင်းပါး မှန်မှန်ပါတတ်၏
ဤတွင် ဦးဖိုးကျား ရေးခဲ့သော (မြန်မာပြည်သူရှင်လူအများ ကျောင်းသားများပါမကျန် စံနမူနာယူလောက်စရာ) “မြန်မာ့ဂုဏ်ရည်” စာအုပ်ကား အလွန်ထင်ရှား၏
မြန်မာရာဇဝင်တွင် ထင်ရှားသော ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တို့၏ အထ္ထုပ္ပတ္တိ ၁၃၇ ပုဒ်ပါဝင်အောင်ပင် ရေးပြနိုင်ခဲ့လေသည်
၁၉၂၉-မေလတွင် မောင်ဖိုးကျားသည် ဦးမောင်ကလေး-ဒေါ်ဒေါ်သိန်းတို့၏သမီး မအေးကြည်နှင့် အကြောင်းပါ၏
မောင်ဇော်ဝင်းဟူသော သားတစ်ယောက် ထွန်းပေါက်ခဲ့ရ၏
နောင်သော် ဦးဖိုးကျားသည်ကိုယ် ပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်တစ်ခု ထူထောင်၍ တိုင်းပြည်နှင့် လူမျိုးအကျိုးရှိမည်ထင်သော စာပေအနုပညာ၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေး၊ သာသနာရေး ဆိုင်ရာစာပေတို့ကိုသာ တွင်တွင်ကြီးရိုက်နှိပ်၍ ထုတ်ဝေနေလေတော့သည်
ကိုယ်ပိုင်ပုံနှိပ်တိုက်၏ အကျိုးကျေးဇူးကြောင့် မဂ္ဂဇင်းဂျာနယ်များတွင် သူကိုယ်တိုင်ရေးသားခဲ့သော စာတိုပေစတို့ကို လုံးခြင်းအဖြစ် ထုတ်ဝေခွင့်ရခဲ့၏
ထိုစာအုပ်များထဲတွင် အများသိထင်ရှားသော “အရက်သမား” လိုဝတ္ထုမျိုး “အခမဲ့ကူလီထမ်းခြင်း အကျိုး” ကဲ့သို့သော စာကောင်းပေမွန်များလည်း ပါလေသည်သာ ဖြစ်လေသည်
ကိုဖိုးကျားသည် နိုင်ငံရေးတွင် ခြေတစ်ဘက် ဝင်လာခဲ့ပြီ ဖြစ်လေသည်
၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလထဲတွင် အင်္ဂလန်သွား မြန်မာကိုယ်စား လှယ်များသည် ရန်ကုန်သို့ ပြန်ရောက်သည်ကို ကြိုဆိုခြင်းဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ကောလိပ်ကျောင်းကို သပိတ်မှောက်ရန်အတွက် ဗဟန်းကြားတော ရလမ်းထဲရှိ ဦးအရိယကျောင်းတိုက်၌ ကောလိပ်ကျောင်းသားထု အစည်းအဝေးလုပ်စဉ်တွင် ဂျပ်ဆင်ကောလိပ်ကျောင်းသားများပါ တက်ရောက်ကြလေရာ ကိုဖိုးကျားလည်း ပါဝင်ခဲ့လေသည်
ထိုမှစ၍ မောင်ဖိုးကျားသည် နိုင်ငံရေး၌ ထဲထဲဝင်ဝင်ဖြစ်လာကာ သူနှင့်နိုင်ငံရေး၌ အယူအဆတူကြသူများဖြစ်သော ကိုဖိုးလတ်၊ ကိုမြင့်၊ ကိုလူဖေဝင်း၊ ကိုဖိုးကွန်းအစရှိသူတို့နှင့်ပူးပေါင်း၍ ပညာမင်းကြီး “မတ်ဟန့်တား” ဦးဆောင်၍ တင်သွင်းသော တက္ကသိုလ်အက်ဥပဒေ” ကိုသပိတ်မှောက်ရာ၌ သပိတ်ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးအဖြစ် ရှေ့တန်းမှလှုပ်ရှားသူ တစ်ဦးဖြစ်၍ လာရလေတော့သည်
ထိုမှစကာ အင်္ဂလိပ်တို့သင်ပေးသော ကိုလိုနီပညာရေးစနစ်ကို ဆန့်ကျင်သောအားဖြင့် အမျိုးသားကျောင်းများကို စတင်တည်ထောင်သောအခါ မောင်ဖိုးကျားသည် အမျိုးသားပညာရေး ကောင်စီမှ တည်ထောင်သော ဗဟန်းအမျိုးသားကျောင်းတွင် ဦးစွာကျောင်းအုပ် ဖြစ်လာရ၏
သို့သော် အမျိုးသားကျောင်းများကို အစိုးရက အားမပေးသဖြင့် ကျောင်းအဆောက်အအုံက မရှိ၊ ရရာဘုန်းကြီးကျောင်းလို နေရာမျိုးတွင် ဖြစ်သလို အခြေအနေပေးသမျှနှင့် ဖွင့်ရ၏
ကျောင်းဆရာဘဝကား လခလည်း ရတစ်ချက် မရတစ်ချက်၊ စာသင်တစ်ဖက်နှင့် ကျောင်းရန်ပုံငွေလည်း ရှာရသဖြင့် အတော်ပင် ခက်ခက်ခဲခဲနှင့် ကြိုးပမ်းစားရပ်တည်နေရသည် မှန်သော်လည်း မောင်ဖိုးကျားကား တစ်ပြားသားမျှ စိတ်အားမလျှော့ချေ
နောင်သော် အစိုးရနှင့် အမျိုးသားပညာရေး ကောင်စီတို့ နှစ်ဦးနှစ်ဖက်ဆွေးနွေး သဘောတူညီချက်ဖြင့် အစိုးရ၏ အထောက်အပံ့ကို ရယူသော်လည်း အမျိုးသားပညာကျောင်းများကို ကိုယ်တိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့် စိတ်ကြိုက်သင်ခန်းစာများကို ရေးဆွဲခွင့်ရကာ ပညာသင် ကျောင်းသားများအတွက် တစ်ဦးလျှင် ၁၅ ကျပ်နှုန်းဖြင့် အစိုးရ၏ အထောက်အပံ့ကို ရခဲ့လေသည်
ထို့နောက် သပိတ်မှောက် ကျောင်းသားအများအပြား တက္ကသိုလ်သို့ပြန်ဝင်ကာ ကျောင်းဆက်တက်ခဲ့ကြသော်လည်း မောင်ဖိုးကျားကား အမျိုးသားပညာရေး ကောင်စီအောက်၌ပင် ဆက်လက်၍ အမှုထမ်းခဲ့၏
ဘီအေဘွဲ့ကိုလည်း သူမမက်ပြီ၊ ထောင်ချီ၍လခရသော အစိုးရအမှုထမ်းဘဝကိုလည်း သူ မလုပ်လိုသဖြင့် အမျိုးသားပညာဝန်ဘဝဖြင့် သူ့ရှေ့ခရီးကို မှန်မှန်ပင်ချီတက် ခဲ့ပြန်လေသည်
ကိုဖိုးကျားသည် သပိတ်မှောက်ကျောင်းသားများ ကောင်စီဝင်သာမက အမျိုးသားပညာရေး ကောင်စီဝင်လည်း ဖြစ်လေသည်
ကိုဖိုးကျားမှာမူ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဘီအေဘွဲ့လည်း ပြန်မယူလိုတော့ပြီ
အစိုးရလခစားလည်း မမက်တော့ပါ
လခနည်းနည်းသာရသော အမျိုးသားပညာဝန်အလုပ်ပင် ဆက်လုပ်တော့မည်
ဦးဖိုးကျားမှာ အမျိုးသား(တိုင်းရင်းသား) ပညာဝန် အဖြစ်ဖြင့် စာမေးပွဲစစ်ရ၊ နယ်သို့ ကျောင်းစစ်သွားရနှင့် အလုပ်တာဝန် အများအပြားရှိနေသည်
ပညာဝန်ဘဝကား အလွန်အလုပ်များလှ၏
စာမေးပွဲစစ်ရ၊ နယ်သို့ကျောင်းစစ်ထွက် ရနှင့် မအားနိုင်အောင်ပင် ရှိလှသည်
သို့သော်သူသည် ရုံးအလုပ်ဖြင့်သာ အချိန်ကုန် နေတတ်သူမဟုတ်
စာတွေ့ကိုယ်တွေ့ ဗဟုသုတကို အမြဲရှာမှီး နေတတ်သူဖြစ်ရာ မြန်မာစာနှင့် ပတ်သက်လျှင် သက်ရှိအဘိဓာန်ဟူ၍ တင်စားခေါ်ဝေါ်လောက်သည့် ဆရာကြီး သခင်ကိုယ်တော်မှိုင်းထံမှ မြန်မာရာဇဝင်ထုံး တီးနည်းနာအဖြာဖြာတို့ကိုသာ မှတ်သားခွင့် ရသည်မဟုတ်မူဘဲ ဆရာကြီး ညွှန်ပြရာ ထို ထိုစာတို့ကိုလည်း အမြဲမပြတ် ရှာဖွေဖတ်မှတ် နိုင်ခဲ့လေသည်
နောင်သော် ဤဗဟုသုတတို့ကို မြန်မာလူငယ်များ မှတ်သားသိရှိနိုင်ရန် စာရေးလိုစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ၁၉၂၄ ခု နှစ်တွင် ပုသိမ်ရာဇဝင်နှင့် ဦးထွန်းရှိန် အတ္ထုပ္ပတ္တိတို့ကို စာတစ်အုပ်ရေးသားကာ စတင်ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့၏
ဤသို့ဖြင့် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်မီးသည် မြန်မာနိုင်ငံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့လေပြီ
ဒီဇင် ဘာ ၂၃ တွင်ဂျပန်စစ်လေယာဉ်များ ရန်ကုန်မြို့သို့ စတင်ဗုံးကြဲ၏
ဦးဖိုးကျားတို့အိမ်သား တစ်သိုက်လည်း စစ်ဘေးမှလွတ်ရာ ရန်ကုန်မှ ထွက်ခွာလာရ၏
ဦးစွာ မှော်ဘီ သရက်တောလမ်းထဲ၌ ခေတ္တအိမ်ငှားနေကြ၏
ထိုမှတစ်ဖန် ရန်ကုန်မြို့ကို အင်္ဂလိပ်တို့က မြေလှန်ဖျက်ဆီးသည်နှင့် မှော်ဘီမြို့၌ မနေရဲတော့သဖြင့် ချောင်းဝရွာသို့ ပြေးကြရပြန်သည်
ထိုတွင်လည်း ဓားပြရန်ကြောက်ရပြန်သဖြင့် ထန်းတပင်သို့ ရွှေ့ရပြန်သည်
ထိုတွင် ခြေထောက်၌ အနာပေါက်၍ ကောင်းစွာမသက်သာသည့်အပြင် တစ်နေ့တခြား အနာတိုးကာ ၁၉၄၂ ခု ဧပြီ ၁၁ ရက်တွင် အမျိုးသားပညာဝန် စာရေးဆရာကြီး ဦးဖိုးကျားသည် ရန်ကုန်တိုင်းဒေသကြီး ထန်းတစ်ပင်မြို့၌ကွယ်လွန် ရှာလေတော့သည်
မြို့ခံလူများလည်း ဦးဖိုးကျား၏ အသုဘကို တောထုံးစံငါးရက်ထားပြီးနောက် ဧပြီလ ဆယ့်ခြောက်ရက်နေ့တွင် ထန်းတပင်မြို့ထိပ် ဘုန်းကြီးကျောင်းအနီးရှိ သုသာန်၌ မြေမြှုပ်သဂြိုဟ်ခဲ့လေသည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် ယဉ်ကျေးမှုဝန်ကြီးဖြစ်နေသူ ဦးထွန်းဖေ၊ ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာ အယ်ဒီတာ ဦးအုန်းခင်၊ စာရေးဆရာ ဦးရန်အောင်တို့နှင့် ပုသိမ်ခရိုင်အသင်းတို့ ပူးပေါင်းကမ္မကထပြု၍ ထန်းတပင် သုသာန်မှ ဦးဖိုးကျား ၏ အရိုးကို တူးဖော်ခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် (အရိုးအိုးကို) ရန်ကုန်သို့ ယူဆောင်ကာ ထိုစဉ်က ကြံတောသုသာန်၌ ဂူသွင်း၍ အောက်ပါအတိုင်း ကမ္ပည်းထိုးခဲ့ကြပါသတည်း
စာရေးဆရာကြီး အမျိုးသားပညာဝန်ဦးဖိုးကျားအသက် (၅၂) နှစ်၁၉၄၂ ခု၊ ဧပြီလ ၁၁ ရက်နေ့ကိုယ်တွေ့ ဝတ္တုများခေတ်မီ မြန်မာရာဇဝင် အကျဉ်းချုပ် - ၁၉၃၇ ခုနှစ်ငါးရာ့ ငါးဆယ် ကောက်နုတ်ချက်များပုသိမ်ရာဇဝင် - ၁၉၂ဝ ပြည့်နှစ်ပေါရာဏ အဘိဓာန်မြန်မာ့ဂုဏ်ရည် ရာဇဝင်ဖတ်စာဦးထွန်းရှိန် အတ္ထုပ္ပတ္ထိ- ၁၉၂၃ ခုနှစ်ဦးပုည အတ္ထုပ္ပတ္ထိ နှင့် ရေသည်ပြဇာတ်ဦးပုည အတ္ထုပ္ပတ္ထိ နှင့် ဝိဇယပြဇာတ်~
ယန်ဇီမြစ် (揚子江) သည် အာရှတိုက်တွင် အရှည်လျားဆုံးနှင့် ကမ္ဘာပေါ်တွင် တတိယမြောက် အရှည်လျားဆုံး မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
ယန်ဇီမြစ်ကို တရုတ်အသိုင်းအဝိုင်းတွင် ချန်ကျန်း (ရှည်လျားသောမြစ်, 長江) ဟု အဓိက ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလေ့ရှိသည်
၆၃၀၀ ကီလိုမီတာ (၃၉၁၅ မိုင်) ရှည်လျားသည့် ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်ပြည် အနောက်ပိုင်းဒေသ တိဘက်ကုန်းပြင်မြင့်ရှိ ရေခဲမြစ်များမှ မြစ်ဖျားခံကာ အရှေ့ဘက်သို့ ဦးတည်၍ အနောက်တောင်ပိုင်း၊ အလယ်ပိုင်းနှင့် အရှေ့ပိုင်းဒေသများကို ဖြတ်သန်းပြီး ရှန်ဟိုင်းမြို့၌ အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်အတွင်းသို့ စီးဝင်သည်
မြစ်ဝါမြစ်နည်းတူ ယန်ဇီမြစ်သည် တရုတ်သမိုင်းနှင့် ယဉ်ကျေးမှုနှင့် စီးပွားရေးတွင် အရေးပါသည့် မြစ်တစ်စင်းဖြစ်သည်
တိဗက်ပြည် ကွန်လွန်တောင်တန်းတွင် မြစ်ဖျားခံပြီးလျှင် ယူနန်၊ ဆီချွမ်၊ ဟူပေ၊ ဟူနန်၊ ကျိယန်ဆီ၊ အန်ဟွီပြည်နယ်များကို ဖြတ်သန်း၍ ပင်လယ်ဝါထဲသို့ စီးဝင်လေသည်
မြစ်အောက်ပိုင်းလောက် ၌သာ ယန်ဆီမြစ် (ယန်ဆီကျန်)ဟု အမည်တွင်၍ ကျန်အပိုင်း များ၌ အမည်အမျိုးမျိုး ရှိလေသည်
ယန်ဆီမြစ်သည် တရုတ် နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းကို အနောက်ဘက်မှ အရှေ့ဘက်သို့ ဖြတ်၍ စီးဆင်းသဖြင့် လမ်းပန်းဆက်သွယ်ရေးနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ် ရေးအတွက် အလွန်အရေးပါ အရာရောက်ပေသည်
ယန်ဆီမြစ် နှင့်တကွ ယင်း၏ မြစ်လက်တက်များတို့ ဖြတ်သန်းစီးဆင်း သော မြစ်ဝှမ်းဒေသမှာ စတုရန်းမိုင်ပေါင်း ၇ဝဝဝဝဝ နီးပါး မျှ ရှိသည်
ယန်ဆီမြစ်သည် မိုင် ၃ဝ မှ မိုင် ၄ဝ အထိ ကျယ်၏
ပင်လယ်ကူးသင်္ဘောများသည် မြစ်ဝအနီး၌ တည်ရှိသော ရှန်ဟိုင်းမြို့မှ အထက်သို့ မိုင် ၆၂ဝ ခန့် ဝေးသော ဟန်ကောင် မြို့အထိ ဆန်တက်နိုင်သည်
တစ်ဖန် ဟန်ကောင်မြို့မှ မြစ်တွင်း ခုတ်မောင်းသောသင်္ဘောဖြင့် အထက်သို့ မိုင် ၅ဝဝ ခန့် သွား ရောက်နိုင်သေးသည်
အီချန်မြို့ အထက်ပိုင်း၌မူကား မြစ်ကြောင်းသည် ရေစီးသန်၍ ချောက်ကြီးများ ရှိခြင်းကြောင့် လှေငယ် တက်စင်းများဖြင့်သာ သွားလာနိုင်လေသည်
ယန်ဆီမြစ်ဖျားခံရာ ဒေသသည် မြင့်မားသော တောင် တန်းများဖြစ်သောကြောင့် ရေစီးအလွန်သန်၍ မြစ်ကမ်းပါးများ သည်လည်း မြင့်သည်
မြစ်အောက်ပိုင်းတွင်မူ ရေစီးနှေး၍ နုံးထူသည်
မြစ်တစ်လျှောက်၌ အိုင်များရှိရာ၊ မြစ်ရေလျှံသော အချိန်ကာလတွင် ဟွန်ဟိုမြစ်လောက် လယ်ယာအိမ်ခြေ အပျက်အစီးမများချေ
မြစ်အတွင်း လှေများပေါ်၌၎င်း၊ မြစ်ဝှမ်း တစ်လျှောက်၌၎င်း တရုတ်အမျိုးသား မြောက်မြားစွာ နေထိုင်ကြ သည်
ယန်ဆီမြစ်ဝှမ်းတွင် ပိုးမွေးမြူခြင်း၊ ဆန်စပါး၊ ဝါနှင့် လက်ဖက်ပင်စိုက်ပျိုးခြင်းလုပ်ငန်းများကို အကြီးအကျယ် လုပ် ကိုင်ကြ၏
ယန်ဆီမြစ်တစ်လျှောက်ရှိ ထင်ရှားသောမြို့များမှ ရှန်ဟိုင်းမြို့၊ နန်းကင်းမြို့၊ ကျူကျန်မြို့၊ အန်ကင်းမြို့၊ ဟန်ကောင်မြို့၊ ဝူချန်မြို့၊ အီချန်မြို့နှင့် ချုန်ကင်းမြို့များ ဖြစ်လေသည်
ဗန်းမော်ဆရာတော်၏ အန္တိမအဂ္ဂိဈာပနပူဇာသဘင်ကို ၂၀၂၃ ခုနှစ်၊ ဇွန်လ ၆ ရက် အင်္ဂါနေ့တွင် မန္တလေးမြို့၊ ချမ်းမြသာစည်လေယာဉ်ကွင်းဟောင်း၌ နိုင်ငံတော်ဈာပနအဖြစ် ကျင်းပပြုလုပ်ခဲ့သည်
ဆရာတော်၏ ရုပ်ကလာပ်တော်ကို မဟာနွယ်စဉ်ရပ်ကွက်၊ ဗန်းမော်ကျောင်းတိုက်အတွင်းရှိ မူလစံကျောင်းတော်မှ ယာယီစံကျောင်းတော်သို့ ရွှေချမှန်ခေါင်းတော်တွင်းသွင်း၍ ပြောင်းရွှေ့အပူဇော်ခံရာမှ လူသူအများလာရောက်ဖူးမြှော်ကြသည်
ထိုသို့ရက်သတ္တပတ်ကျော်ကြာပူဇော်ခံပြီးနောက်တွင် ၃ နာရီခွဲအကျော်တွင် မီးသင်္ဂြိုဟ်ပူဇော်ရန် တမုတ်ကြိုးဆွဲဖြင့်သော ကရဝိတ်ဖောင်တော်ပေါ်သို့ပင့်ဆောင်၍ ဗန်းမော်တိုက်အတွင်းမှ တက္ကသိုလ်အဓိပတိလမ်းအထိ၊ ထိုအဓိပတိလမ်းမှ ဒေါ်အောင်ဆန်းစုကြည်လမ်းတောက်လျှောက်ပင့်ဆောင်၍၊ ထိုမှ ၇၈ လမ်းတစ်လျှောက်အပူဇော်ခံပြီးနောက်တွင် ချမ်းမြသာစည်လေယာဉ်ကွင်းဟောင်းအတွင်းသို့ ညနေ ၆နာရီကျော်ခန့်တွင်ရောက်ရှိပြီးနောက်တွင် "ကောင်းကင်ကြိုး"ကြိုးသီချင်းဖြင့် အနုပညာအဖွဲ့တော်သားတို့မှ အသုံးတော်ခံကြလေသည်
ထိုကြိုးသီချင်းတီးမှုတ်နေစဉ်ဆရာတော်၏တပည့်တပမ်းများက သင်္ဂြိုဟ်စင်တော်ပေါ်သို့ အလောင်းတော်ပါ မှန်ခေါင်းတော်ကို ပို့ဆောင်နေကြသည်
“စကားပုံမေတ္တာစာ” ကို ကျည်းကန်သျှင်ကြီး သျှင်နန္ဒဇေ (မြန်မာ ၁၁၁၉ - ၁၁၇၅)က ရေးသားခဲ့သည်
ချစ်သည်၊ ခင်သည်၊ ကြင်သည်၊ ကျွမ်းသည်မှန်စေ၊ ရန်သူတွေ့က စွန့်စားခဲသည်
သားချင်းပေါက်ဖော်တော် နီးစပ်သည်မှန်စေ၊ ပေးကမ်းခဲသည်
မြဲစွဲခယမ်း၍ ထမ်းရွက်သည်မှန်စေ၊ အရှင့်အကျိုးကို ဆောင်ခဲသည်
ကြီးကဲသည်မှန်စေ၊ ညီညွတ်အောင် စီရင်ခဲသည်
ပညာရှိသော်လည်း၊ သတိရခဲသည်
အစကောင်းမှ၊ အနှောင်းသေချာသည်
အမြော်အမြင်ရှိမှ၊ ဆင်ခြင်သည်
အရံအတားရှိမှ၊ လုံခြုံသည်
အကြောက်ရှိမှ၊ အရှက်ပါသည်
အကျစ်အလျစ်ရှိမှ ထိန်းသိမ်းသည်
အလုပ်အဆောင်ကောင်း၏၊ အပေါင်းမတ်နှင့် မပြည့်စုံ
ဂုဏ်သတင်းရှိ၏၊ မတတ်
စာပေတတ်၏၊ မပြောဆိုနိုင်
စကားတတ်၏၊ မတည်
အသွင်အပြင်လှ၏၊ မလိမ္မာ
သာယာချေငံ၏၊ သဘောမဖြောင့်
ထိန်းသိမ်း၏၊ မလုံခြုံ
သတိထား၏၊ မဆင်ခြင်
အစကောင်း၏၊ အဆုံးမတိုင်
အခွင့်ရ၏၊ အထမြောက်အောင်မချွံ
ကျွမ်းကျင်၏၊ မကြည့်ရှု
အစုစုဖြင့်၊ မှတ်ရှုဖွယ်သာ၊ မေတ္တာစာကို၊ မခြားနေ့ည၊ လေ့ကျက်ကမူ၊ လောကတွင်လည်း၊ မျက်မြင်ကောင်းကျိုး၊ ရှေ့တက်တိုးလိမ့်
ပညာကို တန်ဆောင်၊ သီလကို ဂန္ဓာယောင်၊ ဝီရိယကို ရွှေဂူချောင်၊ သမာဓိကို မြင်းမိုရ်တောင်၊ မာနကို မြေအယောင်၊ စာဂကို တွေ့မရှောင်နှင့်၊ ပညာရှာမာန် သာနှိမ့်ချထား၊ သီလရှာ ကိုယ်သာလွန်ကြိုးစား၊ သုတရှာ ပမာသူဖုန်းစား၊ တတ်ကားတတ်၏၊ အမှတ်မရှိ သူလည်းတစ်ယောက်၊ တတ်လည်းတတ်၏၊ အမှတ်ရှိသူလည်းတစ်ယောက်၊ သင်လည်းသင်၏၊ အမြင်မရှိသူလည်းတစ်ယောက်၊ အမှန်ကိုသိလျက်နှင့် အကျင့်တန်သည်၊ အမှန်ကိုသိလျက်နှင့် အငြင်းသန်သည်၊ အမှန်ကိုသိမှ၊ ကဝိခံရာသည်၊ ဉာဏ်ရှိမှ ဟုတ်ရာမြင်သည်
ရွှေရိပ် ငွေရိပ် လေရိပ် မိုးရိပ်ထက်၊ လူရိပ်ကို အလွန်တရာ သိရခဲသည်
အထဲနှင့်ပြင်ကို၊ ဆင်ခြင်ထောက်ညှိ၍၊ သတိကို အဆွေခင်ပွန်းပြုမှ၊ လူမှုကိုနားလည်မည်
ဟက်ခဲအိဂျိမဘူတာ  (八景島駅 ဟက်ခဲအိဂျိမ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ယိုကိုဟားမားမြို့၊ ခနဇဝရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်စွယ်ချောင်းဝရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinsweichaungwa)သည် ကရင်ပြည်နယ်၊ ဖာပွန်ခရိုင်၊ ဖာပွန်မြို့နယ်၊ ဆင်ဆွယ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်မော့ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmawt)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ ဖန်မော့ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညောင်ကုန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၅၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၀၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် နန်းမားမြို့ပေါ်ရှိ ညောင်ကုန်းရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဟခိုဇခိ − ခယူးဒိုင်း − မအဲဘူတာ  (箱崎宮前駅 ဟခိုဇခိ − ခယူးဒိုင်း − မအဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖုခုအိုခမြို့၊ ဟိဂရှိရပ်ကွက်တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဆင်ခေါင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Singaung)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးဝမြို့နယ်၊ ဆင်ခေါင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
စက်ကတုံးပင်သည် နွေဥတုတွင် အရွက်ကြွေသောအပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်သည်
ရုက္ခဗေဒအမည်မှာ 'ထရု ဝီယာ နူဒီဖလိုရာ' (Trewia nudiflora)ဖြစ်သည်
မျိုးရင်းမှာ 'ယူဖောဗီးယားစီအီး'(Euphorbiaceae) ဖြစ်သည်
စက်ကတုံးပင်၏ အခေါက်သည် မွဲပြာရောင် ရှိသည်
အရွက်များမှာ ကြက်ဥပုံသဏ္ဌာန်ရှိ၍ ချောမွှတ်သည်
အကြောပေါင်း ၃ ခုမှ ၅ ခုထိ ရှိသည်
ရွက်ညှာသည် ၁ လက်မမှ ၂ လက်မထိ ရှည်ပြီး မွေးနုတိုများ ရှိသည်
ပန်းပွင့်များမှာ သေးငယ်သည်
အရွက်ကြွေသည့် နေရာများ၌ အဖိုပွင့်များ ပွင့်သည်
အမွေးထူပြီး တိုတုတ်သည့် ပွှင့်ညှာများတွင် အမပွင့်များ ပွင့်သည်
ဝတ်ဆံမထိပ်သည် အလွန်ရှည်သည်
အသီးမှာ ခွံမာသီးဖြစ်၍ သီးသီးအရွယ်ခန့် ရှိသည်
အသီးသည် ချောမွှတ်၍ အသားများ သည်
မြန်မာနိုင်ငံ အထက်ပိုင်းနှင့် အောက်ပိုင်းရှိ ချောင်းများအနီးတွင် စက်ကတုံးပင်များကို တွေ့ရသည်
စက်ကတုံးသားသည် ဖြူ၍ပျော့သည်
တာရှည်လည်း အသုံးမခံချေ
ထမ်းပိုး၊ စည်၊ ရုပ်တု၊ မီးခြစ်ဆံ၊ မီးခြစ်ဗူးများ ပြုလုပ်ရန်အတွက် ကောင်းသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအားဖြးင့် စက်ကတုံးသည် သွေးငန်း၊ လေငန်း၊ သလိပ်ငန်းတို့ကို ပယ်နိုင်သည်ဟု အဆိုရှိ၏
ခင်သီတာထွန်းသည် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်လောကတွင် အကယ်မီဆုများ ရရှိထားသော ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်မင်းသမီး ဖြစ်သည်
အဖ ဒါရိုက်တာ ဦးထွန်းမြင့်ထွန်း၊ အမိ ဒေါ်တင်ရည်တို့က မော်လမြိုင်မြို့ သာယာကုန်း ရွှေတောင်ရပ်၌  ၁၉၅၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၄ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း ၅ ဦးအနက် တတိယမြောက်သမီး ဖြစ်သည်
အိမ်နာမည်မှာ မလတ်ဖြစ်ပြီး အမည်ရင်းမှာ မသန်းသန်းဝင်း ဖြစ်သည်
၁၀ တန်းအောင်မြင်ပြီး တက္ကသိုလ် အဝေးသင် ပထမနှစ် သင်ကြားနေစဉ် ၁၉၇၈ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလ ၂ ရက်နေ့တွင် အီလက်ထရွန်နစ်အင်ဂျင်နီယာ ဦးပြုံးမောင်မောင်နှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားခဲ့ပြီး သမီးနှစ်ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
ငယ်စဉ်အရွယ် အသက် ၅ နှစ်၊ ၈ နှစ်၊ ၁၁ နှစ် အရွယ်၌ပင် ကလေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ရုပ်ရှင်ရိုက်ကူးခဲ့သည်
ဖခင်မှာ တော်ဝင်ထွန်းရုပ်ရှင်ထုတ်လုပ်ရေးပိုင်ရှင် ရုပ်ရှင်ဒါရိုက်တာတစ်ဦးဖြစ်သောကြောင့် ဖခင် ရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကားများတွင် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်
ကလေးသရုပ်ဆောင်အဖြစ် ချစ်ထုံးရယ်ဖြေ ဇာတ်ကားတွင် စတင်ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုသို့ဖြင့် အသက်၁၅ နှစ် ၉ တန်းကျောင်းသူဘ၀တွင် ဆူးမွေ့ယာ ဇာတ်ကား၌ မင်းသား ညွန့်ဝင်းနှင့်အတူ ခေါင်းဆောင်မင်းသမီးအဖြစ် စတင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့သည်
ယင်းနောက် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားများစွာ ဆက်လက်ရိုက်ကူးခဲ့ပြီး အောင်မြင်ထင်ရှားခဲ့သည်
ကျောက်လက်ဝါးနှင့် စိုင်းဗေဒါ ဇာတ်ကားကို သရုပ်ဆောင် ဒါရိုက်တာအဖြစ် ရိုက်ကူးခဲ့ရာ ဝင်ငွေအရလည်းကောင်း၊ အနုပညာအရလည်းကောင်း အောင်မြင်မှုရရှိခဲ့သည်
လက်ဦးဆရာမှာ ဖခင် ဒါရိုက်တာ ဦးထွန်းမြင့်ထွန်း ဖြစ်သည်
ခင်သီတာထွန်းသည် ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကား ၈၀ ကျော် ရိုက်ကူးခဲ့ရာ ထင်ရှားသော ဇာတ်ကားများမှာ နေကျောက်ခဲ၊ ဖက်ဖူးရောင်၊ တစ်ခါက တစ်ဘ၀၊ တတိယအရွယ်၏ဒုတိယဝေဒနာ၊ နှလုံးသားမြို့တော်၊ ပန်းသီတဲ့ကြိုး၊ ဣတ္ထိယခေါ် မိန်းမတို့သည်၊ မအေးပွင့် မြင့်မြင့်စန်း လမ်းသုံးဆယ် စသည့် ဇာတ်ကားများ ဖြစ်သည်
တစ်ခါက တစ်ဘ၀ (၁၉၇၈)ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဣတ္ထိယခေါ် မိန်းမတို့သည် (၁၉၈၃)ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပန်းသီတဲ့ကြိုး (၁၉၈၅) ဇာတ်ကားဖြင့်လည်းကောင်း မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို ၃ ကြိမ် ဆွတ်ခူးရရှိခဲ့သည်
ယခုအခါ ခင်သီတာထွန်းသည် မိသားစုနှင့်အတူ ရန်ကုန်မြို့တွင် နေထိုင်ကာ ရုပ်ရှင် ဗွီဒီယိုရိုက်ကူးခြင်းကို အခါအားလျော်စွာ လုပ်ကိုင်လျက်ရှိသည်
ယင်းဗော်( ကယားပြည်နယ် )ခေတ်ဟောင်းမြန်မာရာဇဝင် (ဒေါက်တာသန်းထွန်း) စာမျက်နှာ ၂၈ လူမျိုးနွယ်စု ဆင်းသက်ပုံ အရ ကရင်နီမျိုးနွယ်စု ဖြစ်သည်
ယင်းဘော်လူမျိုးတို့သည် တောင်ပေါ်ကရင်လူမျိုးစုတွင် ပါဝင်၍ ကယားပြည်နယ်၌ တောခေါင်ခေါင် အတွင်းပိုင်းကျကျ အရပ်များတွင် နေထိုင်ကြသည်
ကယန်းယင်းဘော်လူမျိုးနွယ်သည် (ကယားပြည်နယ်အစိုးရ၏ ယူဆချက်အရ ကယားလူမျိုး အုပ်စုတွင် ယင်းဘော်၊ ယင်း တလဲ၊ ပဒေါင်၊ ဗရဲ့၊ မနုမနော၊ ကဲခိုကဲဗာ စသည့် လူမျိုး စုတို့ ပါဝင်သည်
လူဦးရေ ၂၉ဝဝ ယောက်ခန့် ရှိ၍၊ ဘောလခဲနယ်နှင့် တောင်ငူခရိုင်အရှေ့ဘက်ရှိ လိပ်သိုတောင်ပေါ် တို့၌ တွေ့ရသည်
ရင်းမှီးရပ်ကွက်(အလယ်) (အင်္ဂလိပ်: Yinmeeahlel)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (တောင်)၊ ပအိုဝ်း ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရဒေသ၊ ပင်လောင်းမြို့၊၌ တည်ရှိသည်
ရပ်ကွက်နေရာကုတ်မှာ ၂၀၂၃၄၉ ဖြစ်သည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စင်းတောင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၃၇၈ ဦး၊ မ ၄၃၈၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၇၆၆ ဦးနေထိုင်သည်
မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း, အပေါင်းအသင်းကောင်းရှိခြင်း, မိတ်ဆွေကောင်းတို့နှင့် ရင်းနှီးစွာနေထိုင်ခြင်းသည် ဗြဟ္မစရိယ၏ထက်ဝက်သောအကျိုးကို ပြီးစေနိုင်ပါသည်ဟု အရှင်အာနန္ဒာ၏လျှောက်ထားချက်ကို ပယ်ရှား၍ ဗြဟ္မစရိယ၏အကျိုးအားလုံးကို ပြီးစေနိုင်ပုံ၊ မိတ်ဆွေကောင်း အပေါင်းအသင်းကောင်းရှိသူသည် အဋ္ဌင်္ဂိကအရိယာ မဂ်ကို ပွားများနိုင်ပုံ၊ ငါဘုရားတည်းဟူသော မိတ်ဆွေကောင်းကို အမှီပြု၍ သတ္တဝါများ ဇာတိ, ဇရာ, မရဏ, သောက, ပရိဒေဝ, ဒုက္ခ ဒေါမနဿ, ဥပါယာသ-တို့မှ လွတ်မြောက်ပုံကို အကျယ်ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဝက်ကုန်းရွာ၊ ထိန်ကျွန်း
အရှင်ဧကပသာဒနိယထေရ်     သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
အတ္တဒဿီမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်အခါက ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင် အရှင်ဧကပသာဒနိယထေရ်   ၏ အမည်သည် “နာရဒ”  ဖြစ်၏
“ကေသဝ” ဟုလည်း ခေါ်၏
နာရဒသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ သွားရောက်ရာ မြတ်စွာဘုရားသည် တရားဟောတော်မူ၏
တရားနာကြားပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားအား လက်အုပ်ချီ၍ ရှိခိုးကာ အရှေ့အရပ်သို့ ထွက်ခွာလာခဲ့၏
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ  တစ်ထောင့်ခုနစ်ရာထက်  “အမိတ္တတာပန” အမည်ဖြင့် စကြဝတေးမင်း  သုံးကြိမ် ဖြစ်ခဲ့၏
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဧကပသာဒနိယထေရ်   အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
ဘန်ကော (၂)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bankaw (2))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ ဖန်ဖုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်ဖုကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၇၁ ဦး၊ မ ၈၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၈၂၈ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
အနိစ္စ  အနိစ္စလက္ခဏာ  မမြဲခြင်းသဘောဒုက္ခ  ဒုက္ခလက္ခဏာ  ဆင်းရဲခြင်းသဘောအနတ္တ  အနတ္တလက္ခဏာ  အစိုးမရခြင်းသဘော
ယမ်းဘိုကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Yanbokone)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ သရက်ချဉ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သရက်ချဉ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၆၃ ဦး၊ မ ၁၇၁၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၇၇ ဦးနေထိုင်သည်
SBF ဟုလည်း လူသိများသော Samuel Bankman-Fried  (မတ်လ 6၊ 1992 တွင်မွေးဖွားသူ  ) ၊  သည် အမေရိကန် စွန့်ဦးတီထွင်သူ၊ ဘီလီယံနာနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူဖြစ်သည်
cryptocurrency exchange FTX ၏ တည်ထောင်သူနှင့် စီအီးအိုဖြစ်သည်
2017 အောက်တိုဘာလတွင် သူတည်ထောင်ခဲ့သော Alameda Research မှတဆင့် ပိုင်ဆိုင်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲပါသည်
သူသည် 2022 <i id"mwGw">Forbes<i> ဘီလျံနာစာရင်းတွင် နံပါတ် ၆၀ စာရင်းပေါက်ပြီး အသားတင်ပိုင်ဆိုင်မှု US$ 24 ဘီလီယံရှိသည်
1992 ခုနှစ်တွင် Stanford University ပရဝုဏ် အတွင်း၌ မွေးဖွားခဲ့ပြီး Stanford Law School မှ ပါမောက္ခများဖြစ်သော Barbara Fried နှင့် Joseph Bankman တို့၏ သားဖြစ်သည်
သင်္ချာစွမ်းရည်ထက်မြက်သော အထက်တန်းကျောင်းသားများအတွက် နွေရာသီအစီအစဉ်ဖြစ်သော CanadaUSA Mathcamp ကို တက်ရောက်ခဲ့သည်
2010 မှ 2014 ခုနှစ်အတွင်း Bankman-Fried သည် Massachusetts Institute of Technology တွင် တက်ရောက်ခဲ့သည်
Epsilon Theta ဟုခေါ်သော ပေါင်းစပ်ပညာပေးအဖွဲ့အိမ်တွင် နေထိုင်ခဲ့သည်
2012 ခုနှစ်တွင် သူသည် utilitarianism ၊ ဘေ့စ်ဘောနှင့် နိုင်ငံရေးအကြောင်း ဘလော့ဂ်ရေးခဲ့သည်
2014 ခုနှစ်တွင် သူသည် ရူပဗေဒဘွဲ့နှင့် သင်္ချာဘာသာရပ်ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
2013 ခုနှစ် နွေရာသီတွင် Bankman-Fried သည် တစ်ဦးတည်းပိုင် ကုန်သွယ်လုပ်ငန်းတစ်ခုဖြစ်သည့် Jane Street Capital တွင် နိုင်ငံတကာ ETFs များကို ရောင်းဝယ်ဖောက်  ခြင်းတွင် စတင်လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
အလုပ်သင်အဖြစ် ဝင်ရောက်ပြီး ဘွဲ့ရပြီးသောအခါ အချိန်ပြည့် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင်၊ Bankman-Fried သည် Jane Street မှထွက်ပြီး Berkeley သို့ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် အောက်တိုဘာလမှ နိုဝင်ဘာလအထိ ဖွံ့ဖြိုးတိုးတက်မှုဒါရိုက်တာအဖြစ် Centre for Effective Altruism တွင် လုပ်ကိုင်ခဲ့သည်
2017 ခုနှစ် နိုဝင်ဘာလတွင် Alameda Research ကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
2021 ခုနှစ်အထိ၊ Bankman-Fried သည် Alameda Research ၏ 90% ခန့်ကို ပိုင်ဆိုင်သည်
2018 ခုနှစ် ဇန်နဝါရီလတွင်၊ Bankman-Fried သည် အမေရိကနှင့် နှိုင်းယှဉ်ပါက ဂျပန်တွင် bitcoin ၏ မြင့်မားသောဈေးနှုန်းကို အခွင့်ကောင်းယူ၍  တစ်ရက်လျှင် $25M အထိ အရောင်းအဝယ်ရှိသော arbitrage တစ်ခုကို စီစဉ်ခဲ့သည်
2018 ခုနှစ်နှောင်းပိုင်း၌ မကာအို တွင်  cryptocurrency ကွန်ဖရင့်ကို တက်ရောက် ပြီးနောက် ဟောင်ကောင်သို့ ပြောင်းရွှေ့ခဲ့သည်
ထို့နောက် FTX ကို ဧပြီလ 2019 ခုနှစ်တွင် တည်ထောင်ခဲ့ပြီး နောက်လတွင် စတင်လွှင့်ခဲ့သည်
2021 ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ 8 ရက်နေ့တွင်၊ Bankman-Fried သည် အခြားသော အမှုဆောင်အရာရှိများနှင့်အတူ cryptocurrency လုပ်ငန်းကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း ၍ ငွေကြေးဝန်ဆောင်မှုများဆိုင်ရာကော်မတီ ရှေ့မှောက်တွင် သက်သေခံခဲ့သည်
2022 ခုနှစ် မေလ 12 ရက်နေ့တွင် Bankman-Fried က အများစုပိုင်ဆိုင်သည့် Emergent Fidelity Technologies Ltd. သည် Robinhood Markets Inc. ၏ 7.6% စတော့ရှယ်ယာများကို ဝယ်ယူထားကြောင်း ‌ကြေညာခဲ့သည်
Bankman-Fried သည် ထိရောက်သော စေတနာရှိမှုကို ထောက်ခံသူဖြစ်ပြီး စေတနာရှိရှိ အသက်မွေးဝမ်းကြောင်း ပြုသည့် အသက်မွေးဝမ်းကြောင်းတစ်ခုအဖြစ် ပေးဆောင်ရန် ဝင်ငွေရှာနေသူ ဖြစ်သည်
သူသည် တတ်နိုင်ရာကို တို့ပေးလှူ အဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်တဦးဖြစ်ပြီး သူ၏ ကြွယ်ဝမှုအများစုကို သူ့ဘဝတစ်လျှောက်လုံး ထိရောက်သော အလှူအတန်းများထံ လှူဒါန်းရန် စီစဉ်နေသည်ဟု ဆိုထားသည်
သူ၏ကုမ္ပဏီ FTX သည် ဝင်ငွေ၏ 1% ကို ပရဟိတလုပ်ငန်းသို့ လှူဒါန်းရန် မူဝါဒရှိသည်
Bankman-Fried က သူ၏ နိုင်ငံရေးပံ့ပိုးမှုများသည် cryptocurrency စနစ်အတွက် သူ၏မူဝါဒ ပန်းတိုင်များကို လွှမ်းမိုးရန် မရည်ရွယ်ကြောင်း 2022 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ပြောကြားခဲ့ပါသည်
သို့သော်လည်း FTX သည် ထိုအချိန်တွင် မူဝါဒချမှတ်သူများထံ အကြံပြုချက်စာရင်းကို ဖြန့်ဝေနေပါသည်
၎င်းက Commodity Futures Trading Commission သည် crypto လုပ်ငန်းကို ထိန်းညှိခြင်းနှင့် လမ်းညွှန်ခြင်းတွင် ပိုမိုကြီးမားသောအခန်းကဏ္ဍမှ ပါဝင်ဆောင်ရွက်လိုကြောင်း အင်တာဗျူးတစ်ခုတွင် ၎င်းက ပြောကြားခဲ့သည်
CFTC သည် Securities and Exchange Commission ကဲ့သို့ အခြားသော ထိန်းကျောင်းသူများနှင့် နှိုင်းယှဉ်သောအခါတွင် စက်မှုလုပ်ငန်းအတွက် အတော်လေး ဖြေလျှော့ပေးသည့် စည်းမျဉ်းများကို နှစ်သက်သည့်အတွက် နာမည်ကောင်းရှိသည်
Bankman-Fried သည် ကျောင်းသားဘဝတွင် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ အလှူငွေအနည်းငယ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ခြွင်းချက်အနေဖြင့် အသက် ဆယ့်ရှစ်နှစ်အရွယ်တွင် Michael Bennet အား ဒေါ်လာ 1000 လှူဒါန်းခဲ့သည်
2020 ရွေးကောက်ပွဲ မတိုင်မီတွင် သူသည် Biden မဲဆွယ်မှု ကို ပံ့ပိုးသည့် စူပါ PAC နှစ်ခုအတွက် ဒေါ်လာ 5.2 သန်း လှူဒါန်းခဲ့သည်
သူသည် 2020 ရွေးကောက်ပွဲတွင် ဂျိုးဘိုင်ဒင် အတွက် ဒုတိယအကြီးဆုံး အလှူရှင်ဖြစ်ပြီး ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ ဒေါ်လာ 5.2 သန်း လှူဒါန်းခဲ့ပြီး မိုက်ကယ်လ် ဘလွန်းဘက်ဂ်  ပြီးနောက် ဒုတိယအများဆုံးလှူသူ ဖြစ်သည်
2021 ခုနှစ် ဇွန်လ မှ 2022 ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလအထိ အဓိက ပါတီနှစ်ခုလုံးမှ ပါတီဝင်များထံ လှူဒါန်းခဲ့သည်
၎င်းတို့တွင် Maine မှ အထက်လွှတ်တော်အမတ် Susan Collins ၊ Utah မှ Mitt Romney ၊ Alaska မှ Lisa Murkowski နှင့် Ben Sasse တို့၏ Republican မဲဆွယ်ပွဲများသို့ တိုက်ရိုက်လှူဒါန်းမှုများ ပါဝင်သည်
2022 ခုနှစ်တွင် Bankman-Fried သည် Protect Our Future PAC အတွက် မတည်သူအဖြစ် ပံ့ပိုးမှုပေးခဲ့သည်
"Protect Our Future" ကို "ကပ်ရောဂါကြိုတင်ပြင်ဆင်ခြင်းနှင့် စီစဉ်ခြင်းကဲ့သို့သော နယ်ပယ်များတွင် မူဝါဒချမှတ်ခြင်းဆိုင်ရာ အတွက် ရေရှည်စိတ်ဝင်စားသော ဥပဒေပြုအမတ်များကို ပံ့ပိုးကူညီရန် ရည်ရွယ်သည့် ကနဦးရန်ပုံငွေ $10 သန်းဖြင့် ဒီမိုကရက်တစ် နိုင်ငံရေးလှုပ်ရှားမှုကော်မတီ အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်" ဟု Politico မှ သိရသည်
Bankman-Fried သည် သက်သက်လွတ်သမား ဖြစ်သည်
သူ့ရုံးရှိ အခန်းတိုင်းတွင် ပဲစေ့အိပ်ခုံများ ထားထားသည်
သူသည် အခန်းဖော်များနှင့် တိုက်ခန်းတစ်ခန်း အတူတကွ နေထိုင်သည်
လောလောဆယ် Bahamas တွင်နေထိုင်သည်
နင်နီဗေး သည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံမြောက်ပိုင်း မိုဆူးမြို့၏ မြို့စွန်တွင် တည်ရှိသော မက်ဆိုပိုတေးမီးယား အထက်ပိုင်း၏ အဆီးရီးယား ရှေးဟောင်းမြို့တော် တစ်ခု ဖြစ်သည်
တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိပြီး နီယို-အဆီးရီးယန်း အင်ပိုင်ယာ၏ မြို့တော်နှင့် အကြီးဆုံး မြို့ ဖြစ်ခဲ့ပြီး ဆယ်စုနှစ်များစွာတိုင်အောင် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံး မြို့ကြီး တစ်မြို့ ဖြစ်ခဲ့သည်
ယနေ့အခါတွင် တိုက်ဂရစ်မြစ်၏ အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသော မိုဆူးမြို့၏ တစ်ဝက်ခန့်ကို ခေါ်ကြသော အမည်ဖြစ်ပြီး အီရတ်နိုင်ငံ၏ နင်နီဗေး အုပ်ချုပ်ရေးဒေသသည် ထိုအမည်ကို ယူ၍ မှည့်ခေါ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်
နင်နီဗေးသည် ကမ္ဘာပေါ်တွင် အကြီးဆုံးမြို့ အဖြစ် နှစ်ပေါင်း ၅၀ ခန့် တည်ရှိခဲ့သည်
ဘီစီ ၆၁၂ ခုနှစ် အဆီးရီးယားနိုင်ငံ၏ ခါးသီးသော ပြည်တွင်းစစ်ပြီးသည့် အချိန်အထိ ဖြစ်သည်
ထို့နောက် ယခင်က လက်အောက်ခံလူမျိုးများ ဖြစ်သော ဘေဘီလုံ၊ မီးဒီးစ်၊ ပါရှန်း၊ ဆစ်သီယန် နှင့် စီမားရီးယန်းတို့၏ ဖျက်စီးခြင်းကို ခံခဲ့ရသည်
၎င်းသည် နိုင်ငံရေးနှင့် အုပ်ချုပ်ရေး ဗဟိုဌာန အဖြစ်သို့ ပြန်လည် မရောက်ရှိတော့သော်လည်း ရှေးဟောင်းခေတ် နှောင်းပိုင်းတွင် ခရစ်ယာန်ဘစ်ရှော့ ကျောင်းထိုင်ရာ နေရာဖြစ်ခဲ့သည်
အလယ်ခေတ်ကာလအတွင်း မိုဆူးနှင့် အတူ တဖြည်းဖြည်း ဆုတ်ယုတ်လာခဲ့ပြီး အေဒီ ၁၃ ရာစုတွင် လူသူမနေထိုင်တော့သည့် အလား ရှိနေခဲ့သည်
၎င်း၏ အပျက်အစီးများသည် ယနေ့ခေတ် အီရတ်နိုင်ငံ နင်နီဗေးအုပ်ချုပ်ရေး ဒေသ၏ အဓိက မြို့တော် ဖြစ်သော မိုဆူးမြို့ရှိ မြစ်တလျှောက်တွင် တည်ရှိနေခဲ့သည်
တံတိုင်းအတွင်း ရှိနေသည့် တဲလ် ဟု ခေါ်သော မြေပုံအပျက်အစီးနှစ်ခုမှာ တဲလ်ကူယွန်ဂျစ် နှင့် နင်နီဗေးတွင် တရားဟောခဲ့သည် တမန်တော်ဖြစ်သော ဂျိုနာ၏ နတ်ကွန်းဖြစ်သည့် တဲလ်နာဘီယူနပ်စ် တို့ ဖြစ်ကြသည်
အဆီးရီးယန်း ပန်းပုရုပ်တု အများအပြားနှင့် အခြားသော လက်မှုပစ္စည်းများကို ထိုနေရာတွင် တူးဖော်ရရှိခဲ့ပြီး ယခုအခါ ကမ္ဘာအနှံ့ရှိ ပြတိုက်များတွင် ပြသထားသည်
ရခိုင်ပုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Rakhinepu)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ ကြို့ပင်ကောက်မြို့နယ်၊ ဇင်ပြွန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇင်ပြွန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၇၆ ဦး၊ မ ၉၁၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ယင်းရဲကန်အလယ်ရွာ
ကင်းတရာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kintayar)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ မှတ်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မှတ်တိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၀၁၈ ဦး၊ မ ၂၃၀၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၃၂၀ ဦးနေထိုင်သည်
ကင်မွန်းချုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Kinmunchon)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မင်းဘူးခရိုင်၊ စလင်းမြို့နယ်၊ ကင်မွန်းချုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကင်မွန်းချုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃ ဦး၊ မ ၂၉၂ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဦးနာအောက် (၁၁၉၄-၁၂၇၅) သည် ၁၉ ရာစုတွင် ထင်ရှားခဲ့သော မွန်လူမျိုး ဘုရားဒကာ ဖြစ်သည်
ဦးနာအောက်ကို ကရင်ပြည်နယ် ဘားအံမြို့နယ်၊ ဖဲကတာကျေးရွာ (ကော့ကွန်းသူကြီး အုပ်စုဝင်၊ ခရဲရွာ) မွန်ကျေးရွာကလေးဖြစ်သော ခရဲကျေးရွာတွင် ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၁၉၄ ခုနှစ် ကဆုန်လဆုတ် ၃ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၁၈၃၂-ခု၊ မေလ (၁၇)ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
မိဘနှစ်ပါးသည် အလွန်ဆင်းရဲပြီး မွေးချင်း ၅ ယောက်အနက် စတုတ္ထမြောက် သားဖြစ်လေသည်
ငယ်နာမည် အမည်ရင်းမှာ မောင်အောက် ဖြစ်သည်
ဦးနာအောက်အား မွန်ဘာသာဖြင့် "အအက်" ဟု ခေါ်တွင်လေသည်
မွန်ဘာသာ အအက်ဟူသည် မြန်မာဘာသာ အဓိပ္ပာယ်မှာ အရုပ်ဆိုးအကျည်းတန်ဟု ဆို နိုင်သည့်အပြင် သူတစ်ပါးအပေါ် နိုင်ထက်စီးနင်းမလုပ်ခြင်း၊ ဒေါသကို ထိန်းသိမ်း ခြင်းနှင့် နှိမ့်ချ၍နေတတ်ခြင်းဟုလည်း အဓိပ္ပာယ်ဖော်နိုင်သည်
အရွယ်ရောက်လာသောအခါတွင် မောင်အောက်အား ပညာသင်ကြားရန် ကော့မယ်ခရ ဘုန်းတော်ကြီးထံ၌ မိဘနှစ်ပါးက အပ်နှံလေသည်
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာကို ကောင်းစွာမသင်ကြားနိုင်ဘဲ ကျောင်းမှထွက် ကာ ကျွဲကျောင်းသား၊ နွားကျောင်းသားဘဝဖြင့် ဆင်းရဲသော မိဘနှစ်ပါးကို ကူညီရသည်
လူလားမြောက်အရွယ်သို့ ရောက်ရှိလာသောအခါတွင် မိဘနှစ်ပါးလည်း ကွယ် လွန်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ကတိုး၊ ကော့နှတ်ရွာနှင့် တဆက်တည်းဖြစ်သော သံလွင်မြစ်ပေါ်ရှိ သံဃာပိုင်ရွာရှိ မိမိ၏ အစ်မကြီး ဒေါ်ထောဂေ့ (မိထဝ်ဂွံ) ရှိရာသို့ လာရောက်နေထိုင်ကာ အစ်မ၏ လယ်မြေတွင် လယ်သမားအဖြစ် ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်လေသည်
အချိန်တန်အရွယ်ရောက်သောအခါ ဖူးစာရှင်ဖြစ်သော မိရွှေမှုန်နှင့် လက်ထပ် ထိမ်းမြှားလေသည်
မိရွှေမှုန်သည် အိမ်တွင်းမှုအပြင် ကောက်စိုက်ခြင်း၊ ကိုင်း လုပ်ခြင်းတို့၌လည်း ယောက်ျားများနှင့် ရင်ဘောင်တန်းပြီး ပစ္စည်းဥစ္စာရှာဖွေ တတ်သူဖြစ်သော်လည်း များမကြာမီ ဇနီးသည် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ဇနီးကွယ်လွန်ပြီးနောက် ကော့နှတ်ရွာရှိ သူဌေးကြီးဦးထော်အာထံတွင် အလုပ်ဝင်လုပ်ခဲ့သည်
ထိုသို့ ဝင်ရောက်အလုပ်လုပ်နေစဉ် မောင်အောက် ၏ ယောက္ခမတို့က ၎င်းတို့၏ သမီးငယ် မိရွှေမှုန်၏ညီမ မိရွှေအုပ်နှင့် ပြန်လည် လက်ဆက်ပေးလေသည်
မိရွှေအုပ်နှင့် ကြာရှည်ပေါင်းလိုက်ရဘဲ အစ်မမိ ရွှေမှုန် နည်းတူ မိရွှေအုပ်လည်း သေဆုံးသွားလေသည်
ဒုတိယဇနီးသေဆုံးပြီးနောက် ရှိသမျှပစ္စည်းများကို အစ်မကြီးအားအပ်နှံခဲ့ပြီး သူ ဌေးကြီးဦးထော်အာထံတွင် ခြေစုံပစ်၍ အလုပ်ဝင်လုပ်တော့သည်
သူဌေးကြီးဦးထော်အာသည် ရိုးသားသော မောင်အောက်အား အလုပ်သမားခေါင်းဆောင်ခန့်ပြီး သစ်တောကြိုးဝိုင်းသို့ မိမိ၏ လူယုံအဖြစ်နှင့် စေလွှတ်၍ သစ်လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်စေသည်
မောင်အောက် သည် သစ်တောကြိုးဝိုင်းတွင် သူဌေးကြီးအလိုကျ သစ္စာရှိရှိဖြင့် လုပ်ကိုင်ဆောင် ရွက်ပေးသဖြင့် အတော်ဆုံးနှင့် သစ္စာအရှိဆုံး အလုပ်သမားခေါင်းဆောင် အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုကာ ဆုငွေများချီးမြှင့်ပြီး သူကောင်းပြုလေသည်
ထိုသို့ အလုပ်ကြိုးစားမှု စည်းကမ်းရှိမှုတို့ကြောင့် ပစ္စည်းဥစ္စာများ စုဆောင်းမိလာကာ တတိယ မြောက်ဇနီးအဖြစ် မိဂျာဥနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြှားပြန်လေသည်
မိဂျာဥနှင့် ထိမ်းမြှားပြီးနောက် စုဆောင်းထားသောငွေအပြင် သူဌေးကြီး ဦးထော် အာထံမှ ချေးယူထားသော ငွေအရင်းအနှီးဖြင့် သူဌေးကြီးဦးထော်အာထံမှ အ လုပ်ခွဲထွက်ကာ မိမိကိုယ်ပိုင်သစ်လုပ်ငန်းကို စတင်လုပ်ကိုင်လေတော့သည်
မောင်အောက်သည် ယုံကြည်မှုအပြည့်အဝဖြင့် သစ်တောသို့ တက်သွားသည်
ထိုအချိန်၌ တနင်္သာရီတိုင်းသည် အင်္ဂလိပ်တို့ သိမ်းပိုက်ထားပြီး မြန်မာပြည်အ ထက်ပိုင်းမှာ မငြိမ်မသက်ဖြစ်နေသော အချိန်အခါဖြစ်လေသည်
သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ ခုနှစ်၊ သီပေါမင်းပါတော်မူပြီးနောက် ရှမ်းပြည်နှင့် ကယားပြည်နယ်တွင် အင်္ဂလိပ်တို့ကို ခုခံတိုက်ခိုက်ကြသည်
ထို့ကြောင့် တိုင်းရင်းသားရှမ်းနှင့် ကယား တို့ကို အင်္ဂလိက်တို့က ဆက်လက်နှိမ်နင်းနေရလေသည်
နောက်ဆုံးတွင် တိုင်း ရင်းသားများတို့သည် အားမတန်၍ မာန်လျှော့ကာ အင်္ဂလိပ်တို့နှင့် စေ့စပ်ပြေငြိမ်း ရလေသည်
သို့သော် ကယားစော်ဘွားတို့က မိမိတို့ပိုင်သစ်တောများ ဖြစ်ကြ သော လွယ်ကော်၊ မယ်ဖ၊ မယ်ခဲ၊ သဖန်းချောင်းသစ်တောများကို ဈေးပေါပေါဖြင့် တိုင်းရင်းသား ညီအစ်ကိုတော်ဖြစ်သည့် မွန်လူမျိုးဦးနာအောက်အား သစ်ထုတ် ခွင့် ပေးလိုက်လေသည်
ရှမ်းစော်ဘွားများကလည်း မိမိတို့ပိုင် သစ်တောများမှ နန်းဖဲတောကိုလည်း ဦးနာအောက်အား ဈေးနှုန်းချိုသာစွာဖြင့် လုပ်ကိုင်ခွင့်ပေး လေသည်
ဦးနာအောက်၏ သစ်တံဆိပ်မှာ (၃၃၃) ဖြစ်သည်
ထိုတံဆိပ်ကို မှတ်ပုံတင်ပြီး မိမိ ပိုင်သစ်တောမှ သစ်များကို ယင်းတံဆိပ်ဖြင့် ခတ်နှိပ်လေသည်
ထုတ်လုပ်ရန်အလွန်ခက်သော မယ်ဖ၊ မယ်ခဲ၊ သဖန်း ချောင်းသစ်တောများရှိ သစ်များသည် ထိုနှစ်တွင် မိုးသည်းထန် စွာရွာပြီး ရေလျှံ မှုကြောင့် သံလွင်မြစ်အတွင်းသို့ အလွယ်တကူ ရောက်ရှိလာကာ မြစ်တလျှောက် မျောပါလာကြပြီး ကတိုး၊ ကော့နှတ်သစ်ဆိပ်သို့ ကောင်းမွန်စွာ ဆိုက်ရောက်လာ ကြလေသည်
ထိုအချိန်တွင် သံလွင်မြစ်ကမ်းပေါ်ရှိ သံဃာပိုင်ရွာမှ မော်လမြိုင်သို့ စီးဆင်းသော သံလွင်မြစ်တစ်လျှောက် ငါးမိုင်လောက်အကွာအဝေးအထိ သစ်ဖောင်များဖြင့် ပြည့်နှက်နေတော့၏
ထိုသစ်အားလုံး၏ တံဆိပ်မှာ (၃၃၃) ဖြစ်လေသည်
သစ် ထုတ်လုပ်ရေးစခန်းမှ ကော့နှတ်ရွာအရောက် သစ်တစ်လုံးအတွက် ကုန်ကျစ ရိတ်ငွေသည် ငွေဒင်္ဂါး ၂ဝ ဖြစ်သည်
မော်လမြိုင်တွင် ရောင်းရသော ဈေးနှုန်းမှာ ငွေဒင်္ဂါး ၉၀-၁၀ဝ ထိ ရောင်းရသဖြင့် ထိုနှစ်ဦးမှာပင် ဦးနာအောက်သည် စုစု ပေါင်းအမြတ်ငွေ ၁ဝ သိန်းခန့်ရရှိလေတော့သည်
ဦးနာအောက် အသက် ၄ဝ ကျော်အရွယ်တွင် ဇနီးသည် ဒေါ်ဂျာဥ ကွယ်လွန်ခဲ့ပြန်သည်
ထိုအမြတ်ငွေ ဆယ်သိန်းဖြင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့လိုက်သည်
သံလွင်မြစ်အရှေ့ဘက် ယိုးဒယား (ထိုင်း) ပြည်တွင် မယ်ဟောင်ဆွန် သစ်တော ကြိုးဝိုင်းကို အခွန်ဆောင်ပြီး မိမိကိုယ်တိုင်ကြီးကြပ်၍ ဆင်ပေါက်အစီး (၄၀) နှင့် သစ်ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်ရာ အမြတ်အစွန်းများစွာ ရလာပြန်၏
လုပ်ငန်းကိုတွင်ကျယ်လာအောင် မယ်ဟောင်စွန်သစ်တောကို တူဖြစ်သူ (ဇနီးမိ ဂျာဥ ဘက်မှ) နိုင်ထွန်းရင်နှင့် နိုင်တွတ်တို့အား ဆင်အစီး ၄၆ စီးနှင့် ကြီးကြပ် ခိုင်းစေပြီး မိမိမှာမူ ရှမ်းပြည်ရှိ မောင်းမဲသစ်တောနှင့် ကယားပြည်နယ်ရှိ ဖား စောင်း သစ်တောကို ဆက်လက်လုပ်ကိုင်ပြန်သည်
ဦးနာအောက်သည် သစ်တောလုပ်ငန်းတွင် များစွာအောင်မြင်မှုရပြီးနောက် ကော့ နှတ်ရွာသို့ပြန်လာသောအခါတွင် ချစ်တီးကုလားနှင့် ဘာဘူကုလားများသည် တိုင်းရင်းသားဖြစ်ကြသော တောင်သူလယ်သမားများအား မတန်မဆသော အ တိုးနှုန်းဖြင့် ငွေချေးပြီး သွေးစုပ်ခြယ်လှယ်နေသည်ကို တွေ့မြင်ရသဖြင့် ထိုချစ် တီးကုလားနှင့် ဘာဘူကုလားများကို တိုက်ရန်အတွက် ငွေတိုးချစားခြင်းနှင့် စပါး ရောင်းဝယ်လုပ်ငန်းကို တိုးချဲ့စမ်းသပ်လုပ်ကိုင်လေတော့သည်
သူဋ္ဌေးကြီးမုဆိုးဖို ဦးနာအောက်သည် လယ်သူမ မမိဗျူအား မိမိ၏ စတုတ္ထမြောက်ဇနီးအဖြစ် လက်ထပ် ထိမ်းမြားလိုက်လေသည်
ဦးနာအောက်သည် အင်္ဂလန်နိုင်ငံ စကော့တလန်ပြည်၊ ဂလာစဂိုမြို့ရှိ မက္ကီအင် ဘက္ကစတာ ကုမ္ပဏီထံမှ သင်္ဘောများနှင့် စက်ပစ္စည်းများကို ဦးရွှေလေးအား စေ လွှတ်၍ မှာကြားဝယ်ယူလေသည်
သင်္ဘောလွန်းတင်ရန်အတွက် သင်္ဘောကျင်းကို မုတ္တမမြို့၊ ဆီဆုံရပ်၌ တည် ဆောက်လေသည်
ထိုသင်္ဘောကျင်းသည် သက္ကရာဇ် ၁၂၆၂ ခုနှစ်တွင် တည် ဆောက်ပြီးစီးပြီး ကုန်ကျစရိတ်မှာ တစ်သိန်းကျော်ဖြစ်သည်
ဦးနာအောက် ပိုင်ဆိုင်သော သင်္ဘောများမှာ (၁) အောင်စင်္ကြာ၊ (၂) အောင်မင်္ဂ လာ၊ (၃) အောင်တပ်၊ (၄) အောင်သိန်း၊ (၅) အောင်ဒီပါ၊ (၆) အောင် သီတာ၊ (၇) အောင်မင်္ဂလာဖြစ်ပြီး နှစ်ထပ်သင်္ဘောများဖြစ်သည်
တစ်ထပ်သင်္ဘောများ မှာ (၁) အောင်ဇေယျနှင့် (၂) အောင်နိဗ္ဗာန်ဟု ခေါ်သော်လည်း နောင်တွင် အောင်ခေမာနှင့် အောင်ပန်းဟူ၍ အသီးသီးပြောင်းလဲ ခေါ်တွင်စေခဲ့သည်
ဦးနာအောက်ပိုင် မီးသင်္ဘောတို့သည် ကိုးစီးဖြစ်ကာ နှစ်ထပ်မီးသင်္ဘော၏ ကျ သင့်ငွေသည် တစ်စီးလျှင် ကျပ် ၆၀၀၀ဝ ဖြစ်ပြီး တစ်ထပ်မီးသင်္ဘော၏ ကျသင့် ငွေသည် တစ်စီးလျှင် ကျပ် ၃၅၀၀ဝ ဖြစ်လေသည်
သင်္ဘောများ၏ ကိုယ်ထည်နှင့် အမိုးများကို ငှက်ပျောညွန့်အရောင် ဆေးခြယ် ထားပြီး သင်္ဘော၏ ပြောင်းတိုင်များကို အညိုရောင် အခံထား၍ အဖြူရောင်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထားလေသည်
သင်္ဘောသားအားလုံးတို့သည် တိုင်းရင်းသားများသာ ဖြစ် လေသည်
ထိုသင်္ဘောများသည် သံလွင်မြစ်၊ ဂျိုင်းမြစ်နှင့် အတ္ထရံမြစ်များ တွင် ပြေးဆွဲ၏
သင်္ဘောခများကို အင်္ဂလိပ်ပိုင် ဧရာဝတီကုမ္ပဏီက သင်္ဘောခများထက် လျှော့ပေါ့ စေပြီး ဘုန်းတော်ကြီး၊ ရှင်သာမဏေ၊ သီလရှင်၊ လူအိုနှင့် ကလေးငယ်များအား အခမယူပဲ နိဗ္ဗာန်ကူးတို့အဖြစ် သတ်မှတ်၏
ထို့ပြင် ဦးနာအောက်သည် နှစ်စဉ် နှစ်တိုင်း သီတင်းကျွတ်လဆုတ် (၃) ရက်နေ့မှစ၍ အောင်နိဗ္ဗာန် တစ်ထပ် သင်္ဘောပေါ်တွင် ကုနိသင်္ကန်းနှင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ တင်ဆောင်ပြီး သံလွင်မြစ်၊ ဂျိုင်းမြစ်နှင့် အတ္ထရံမြစ်များတို့၏ ဝဲယာရှိ ကျောင်းများနှင့် ဘီလူးကျွန်းဘက်ရှိ ကျောင်းများတွင် တန်ဆောင်မုန်း လပြည့်နေ့အထိ ကထိန်အလှူများအဖြစ် သွား ရောက် လှူဒါန်းလေ၏
ယင်းအပြင် နိဗ္ဗာန်ကူးတို့အဖြစ် သတ်မှတ်လှူဒါန်းထား သော အလှူဒါနအတွက်လည်း တစ်ခါနှစ်ခါ ရေစက်ချ အမျှပေးဝေလေ့ရှိသည်
ထိုသို့ ရွာစဉ်လျှောက်ပြီး တစ်လပတ်လုံး ကထိန်အလှူကို လှူဒါန်းသည့်အတွက် ထိုဒေသတွင် "ကထိန်လှူဒါန်းခြင်းအစ ဦးနာအောက်က" ဟု ယခုတိုင် ပြောစ မှတ်ပြုကြလေသည်
ပြည်တွင်းရေကြောင်း သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးလုပ်ငန်းကို လက်ဝါးကြီးအုပ်ထား သော အင်္ဂလိပ်နယ်ချဲ့အရင်းရှင်ပိုင် ဧရာဝတီ ဖလော်တီလာ ကုမ္ပဏီကြီးသည် သူ၏စီးပွားရေး ကွက်ထဲသို့ ဝင်ရောက်လာသော တိုင်းရင်းသားအရင်းရှင် ဦးနာအောက်ပိုင် သင်္ဘောများကို မလိုလားမနှစ်သက်ချေ
ထို့ကြောင့် ဦးနာအောက်သင်္ဘောက တစ်ကျပ်နှုန်းယူလျှင် ဧရာဝတီကုမ္ပဏီက တစ်ဝက်လျှော့ကာ ငါးမူး (၅ဝ ပြား)နှုန်း ယူလေ၏
ဦးနာအောက်က တစ်မတ် (၂၅ ပြား) နှုန်း လျှော့လိုက်၏
ဧရာဝတီက တစ်မူး (၁ဝ ပြား) ဧရာဝတီက တစ် ပဲ (၅ ပြား) နောက်ဆုံးတွင် အခမဲ့တင်လာသည့်အထိ တိုက်ပွဲဆင် လာကြ၏
ဦးနာအောက်၏ သင်္ဘောများဆိပ်ကမ်းတွင် မဆိုက်ကပ်နိုင်အောင် သင်္ဘောဆိပ် ကမ်းမှန်သမျှ မိမိတို့သင်္ဘောများသာ ဆိုက်ကပ်ခွင့်ရရန် ဧရာဝတီသင်္ဘော ကုမ္ပ ဏီသည် အခွန်ဆောင်၍ ဝယ်ယူလေသည်
ဦးနာအောက်၏ သင်္ဘောများ ဆိုက် ကပ်ရန် သင်္ဘောဆိပ်ကမ်းမရှိသဖြင့် အခက်အခဲတွေ့ရလေ၏
ထိုအခါ ဘုရင်ခံ ၏ အတိုင်ပင်ခံအဖွဲ့ဝင်လည်းဖြစ် ကတိုးရွာရှိ တိုင်တစ်လုံးအိမ်ပိုင်ရှင် လည်းဖြစ် သော ဦးရွှေလေးက ဧရာဝတီကုမ္ပဏီသည် ဆိပ်ကမ်းကို အခွန်ဆောင်၍ ကုမ္ပ ဏီပိုင်ဖြစ်အောင် လုပ်နိုင်သကဲ့သို့ မြစ်ချောင်းအားလုံးကို ဦးနာအောက် ပိုင်ဖြစ် အောင် အကြံပေးသဖြင့် သူ၏အကြံပေးချက်အရ မြစ်ချောင်းအားလုံးကို အခွန် ဆောင်လိုက်သောကြောင့် ဧရာဝတီကုမ္ပဏီမှ သင်္ဘောများသည် မြစ်ချောင်းတို့ တွင် ပြေးဆွဲနိုင်ခြင်းမရှိတော့ချေ
ဧရာဝတီက ဆိပ်ကမ်းများပိုင်ပြီး ဦးနာအောက် က မြစ်ချောင်းများပိုင် ဖြစ်လေသည်
ခရီးသည်များသွားလာရေး ခက်ခဲလာတော့ ၏
တရားရုံးသို့ ရောက်သွားကြ၏
တရားရုံးမှ ဆုံးဖြတ်လိုက်သည်မှာ ဧရာဝတီ သင်္ဘောသည် ခရီးတစ်ခုခုအတွက် ဆိပ်ကမ်းမှ ဦးနာအောက် သင်္ဘောထက်အ ချိန်စောစွာ ထွက်စေပြီး ဦးနာအောက် သင်္ဘောထက်ဦးစွာ ဆိုက်ရောက်ရမည်ဟု ဆို၏
ဦးနာအောက်သည် ၁၂၄ဝ ခုနှစ်တွင် မန္တလေး မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံကျောင်းတိုက်၌ ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာသင်ကြား နေကြသော မွန်ဆရာတော် ဦးပညာဓမ္မကို ကော့နှတ်ရွာတွင် ပရိယတ္တိစာသင် တိုက် ဖွင့်လှစ်ရန် မန္တလေးမှ ကော့နှတ်ရွာသို့ ပင့်လာလေသည်
ဦးပညာ ဓမ္မခေါ် ဦးပဉ္ဇင်းမိုးသည် ပရိယတ္တိစာပေအပြင် ခေတ်ပညာဖြစ်သော အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ၊ သက္ကတ စသော စာပေများကိုလည်း တတ်မြောက်သူ ဖြစ်လေသည်
ဦးပညာ ဓမ္မသည် မန္တလေးမြို့တွင် ၁၂၃၇ ခုနှစ်မှ ၁၂၄ဝ ခုနှစ်အထိ ပရိယတ္တိစာပေများ ကို သင်ကြားခဲ့သည်
ဦးပညာဓမ္မသည် မင်းတုန်မင်း၏ မိတ်ဆွေ ရွှေတိဂုံရင်ပြင်ပေါ်ရှိ နောင်တော်ကြီး စေတီတော်၏ ထီးတော်ဒါယကာ နေမျိုးရာဇာသင်္ခရာဘွဲ့ခံ ဦးမွန်ထော်၏ ယောက်ဖ (မိန်းမ၏မောင်) တော်သူဖြစ်သည်
ဦးပညာဓမ္မကို ဦးထောာ်အာ- ဒေါ်ခမနား၊ ဦးထွန်းကျော်- ဒေါ်မိထော်၊ ဦးနာအောက်- ဒေါ်ဗျူ ၊ သူဋ္ဌေးကြီး သုံး ဦးတို့က ပစ္စည်းလေးပါး ဒါယကာခံယူပြီး ကော့နှတ်ရွာသို့ ပင့်ဆောင်လာသည်
ကော့နှတ်ရွာသို့ ဦးပညာဓမ္မ ရောက်လာသည့် ၁၂၄ဝ ခုနှစ်သည် တနင်္သာရီ တိုင်းနှင့် မွန်ဒေသအားလုံးတွင် မွန်ပရိယတ္တိသာသနာ ဆိတ်သုဉ်းနေသည့် အ ချိန်အခါဖြစ်သည်
မွန်ပရိယတ္တိသာသနာသည် ကွယ်ပျောက်ဆိတ်သုဉ်းနေရာမှ ပထမဆုံး မွန်ပရိ ယတ္တိသာသနာကို စတင်ထူထောင်သော နေရာဖြစ်သည်
ဇာသပြင်ရွာတွင် မွန် ပရိယတ္တိသာသနာကို စတင်ပြီးအားထုတ်နေစဉ် ဦးနာအောက်နှင့် ဦးထော်အာ၊ ဦးထွန်းကျော်တို့က မွန်ပရိယတ္တိ သာသနာကို အားပေးလိုသဖြင့် ကော့နှတ်ရွာ တွင် စာသင်တိုက်ကြီး ဖွင့်လိုသောကြောင့် ဇာသပြင်ကျောင်းမှ စာသင်သား အပါး ၆ဝ ကျော်ကို ကော့နှတ်ရွာသို့ပင့်ကာ စာသင်တိုက်ကို စတင်ထူထောင် လေသည်
စာသင်တိုက် စတင်ဖွင့်လှစ်သောနှစ်မှာ ၁၂၄၆ ခုနှစ် ဖြစ်လေသည်
ဦးပညာဓမ္မ ဦးစီးအုပ်ချုပ်သော စာသင်တိုက်သို့ မွန်ဒေသအရပ်ရပ်မှ မွန်သံဃာ တော်တို့သည် ဆရာတော် ဦးပညာဓမ္မထံသို့လာရောက် ပညာသင်ကြားကြလေသည်
ဦးနာအောက်သည် ဆရာတော် ဦးပညာ ဓမ္မ၏ အကြံပေးချက်အရ မန္တလေးနေပြည်တော်ရှိ အရည်အချင်းနှင့် ပြည့်စုံ သောပန်းချီ၊ ပန်းပုစသော ပညာရှင်များကိုခေါ်ကာ နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူ ဝတ်တန် ဆောင်းကို ဆောက်လုပ်စေသည်
ထိုဝတ်တန်ဆောင်းကို ဘုံ ၁၂ ဆင့် ပြာသာဒ် အဆောင်ဖြင့် တည်ဆောက်ထားသည်
ကနုတ်ပန်းနှင့် မှန်စီရွှေချ လက်ရာများ မှာ ပထမတန်းဖြစ်သည်
အတွင်းပိုင်း နံရံများတွင် ပန်းချီကားများအစား ရုပ်လုပ်၊ ရုပ်ကြွ ပန်းပုရုပ်များဖြင့် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပဋိသန္ဓေယူခန်းမှစ၍ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူခန်း ဓာတ်တော်၊ မွေတော်ဝေခန်းတိုင် ဗုဒ္ဓဝင်ဇာတ် လမ်းခင်းထားသည်
အတွင်းပိုင်းနံရံတွင်လည်း ရုပ်လုံး၊ ရုပ်ကြွ ပန်းပုလက်ရာများဖြင့် မနူဟာမင်း၊ အ နော်ရထာမင်းနှင့် ကျန်စစ်သားမင်းတို့၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများကို ထုလုပ်ထားသည်
ထို တန်ဆောင်းကို ၁၂၆၄ ခုနှစ်တွင် ရေစက်ချလှူဒါန်းခဲ့သည်
ယင်းနောက် ဘုံ ၁၂ ဆင့် ဒီပင်္ကရာ ဝတ်တန်ဆောင်းကို တည်ဆောက်လှူဒါန်း ပြန်လေသည်
ထိုဝတ် တန်ဆောင်းတွင် ပင်စည်တစ်ခုတည်း တစ်သားတည်းမှရသော ကျွန်းသားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရပ်တော်မူ ဆင်းတုနှစ်ဆူ ထုလုပ်ထားသည်
အမြင့်ပေ ၂၀၊ မြေ စိုက် ၂ဝ ပေ၊ စုစုပေါင်း ပေ ၄ဝ ရှည်သည်
အတွင်းနံရံများတွင်လည်း ရုပ်လုံး ရုပ်ကြွ ပန်းပုလက်ရာများဖြင့် ဇာတ်နိပါတ်တော်များကို ထုလုပ်ထားသည်
အပြင် နံရံများတွင် မဟောသဓာဇာတ်တော်ကို ပန်းချီဖြင့် ရေးဆွဲထားသည်
ဝတ်တန် ဆောင်းတွင် ကျောက်သားဖြင့်ထုလုပ်ထားသော မြတ်စွာဘုရားခြေတော်ရာ ရပ် တော်မူနှစ်ဆူအား ပူဇော်ကန်တော့နေသော သစ်လုံးဖြင့်ထုလုပ်ထားသောရဟန်း တော်ရုပ်နှင့် ရဟန္တာရုပ်များကို တွေ့မြင်နိုင်သည်
ယင်းဝတ်တန်ဆောင်းကို ၁၂၆၅ ခုနှစ်တွင် ရေစက်ချနိုင်ခဲ့လေသည်
ထို့နောက် ၁၂၆၇ ခုနှစ်တွင် ရဟန်း သံဃာတော်များ ဥပုသ်စောင့်တည် နိုင်ရန်အတွက် မဟာဝိဇယသိမ်တော်ကြီး ကိုလည်း တည်ဆောက်လှူဒါန်းလေသည်
သိမ်တော်ကြီး၏ ကြမ်းခင်း၊ နံရံများ၊ မျက်နှာကြက်တံခါးတိုင် စသည်တို့ကို အကောင်းဆုံး ကျွန်းသားများဖြင့် ပြုလုပ်ထားသဖြင့် ယခုတိုင်အောင် သစ်သားများ မှာ ကောင်းမွန်တုန်းပင် ဖြစ်လေသည်
ဇနီးဒေါ်ဂျာဥနှင့်အတူ ရေစက်ချလှူဒါန်းခဲ့သော စေတီကြီးကိုလည်း အထူး ထပ်မံ တည်ဆောက်လှူဒါန်းပြီး နှစ်စဉ်တန်ခူးလ သင်္ကြန်ရက်များအားတွင် ဇာတ်ပွဲ၊ လှေပွဲ၊ လက်ဝှေ့ပွဲနှင့် ကပွဲမျိုးစုံတို့ဖြင့် (၇) ရက်၊ (၇) ညတိုင်တိုင် ဘုရားပွဲကို ကျင်းပလေသည်
ဘုရားပွဲကျင်းပသည့်နေ့များတွင် ရပ်ဝေးမှလာသည့် ဧည့်သည်များအား ကျွေးမွေးရန် ကော့နှတ်ရွာရှိ ဆင်းရဲသားအိမ်များတွင် ဆန်နှင့်စား စရာရိက္ခာများကို ထောက်ပံ့ပေးဝေထားပြီး ချက်ကျွေးစေသည်
ဘုရားပွဲစတုဒိ သာမဏ္ဍာပ်တွင်လည်း ဧည့်သည်များအတွက် မလောက်မင မရှိစေရန် တစ်နေ့ လျှင် ထမင်းအိုးကြီး ၅ဝ ကျော်မျှ ချက်ပြုတ်ကျွေးမွေးစေသည်
ထိုနောက် ဆုတောင်းပြည့်စေတီအနီးတွင် ဝတ်တန်ဆောင်း တစ်ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းပြီး တန်ဆောင်း၏ အမိုးနံရံပေါ်တွင် ဦးနာအောက်၏ကောင်း မှုကုသိုလ်ဖြစ်သော အဆောက်အအုံများ၏ ရုပ်ပုံများကို ပန်းချီရေးဆွဲပြီး မှတ်တမ်းတင်စေခဲ့သည်
ပရိယတ္တိစာပေများကို လေ့လာသင်ကြားနေကြသော ကော့နှတ်ကျောင်းမှ သံ ဃာတော်များနှင့် ရှင်သာမဏေများအတွက် သင်္ကြန်သုံးရက်တွင် စာပြန်ပွဲကျင်းပစေပြီး ကျမ်းအလိုက် အာဂုံပြန်နိုင်သူ ရဟန်းနှင့် ရှင်သာမဏေများအား ငွေဒင်္ဂါး ဆုများဖြင့် အားပေးထောက်ပံ့ လှူဒါန်းခြင်းပြုလေသည်
ထိုသို့ကောင်းမှုပြုစဉ် ဇနီးဒေါ်ဗျုတစ်ယောက်သည် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ဒေါ်ဗျုသေဆုံးပြီးနောက် ပဉ္စမမြောက်ဇနီးဖြစ်သူ ဒေါ်ငြိမ်းမေနှင့် ဆက်လက်ပြန်လေသည်
မွေးရပ်ကော့မယ်ခရရွာတ‎ွင် ကျောင်း၊ သိမ်နှင့် ဇရပ်များ
ခရုံရွာတွင် ကျောင်းတစ်ကျောင်း
မော်လမြိုင်တောင်ဝိုင်းရပ်တွင် " ပန်းဥယျာဉ်ကျောင်း" သိမ်ကျောင်း ကြီး
ကော့နှတ်ရွာစာသင်တိုက်၊ ဆွမ်းစားဆောင်နှင့် ဘုရားတန်ဆောင်း
အတုမရှိကျောင်း၊ ရက်ကန်းစင်ကျောင်း (ယခုပျက်စီး)
နှစ်ကျိပ်ရှစ်ဆူဝတ်တန်ဆောင်း
ဒီပင်္ကရာဝတ်တန်ဆောင်း
မဟာဝိဇယသိမ်တော်ကြီး
ဆုတောင်းပြည့်ဝတ်တန်ဆောင်း
မဟာစေတီကြီးနှင့် ဆုတောင်းပြည့်စေတီ
အောင်ခေမာ (အောင်ဇေယျ)အောင်ပန်း (အောင်နိဗ္ဗာန်)အောင်သိန်းအောင်တပ်အောင်စင်္ကြာအောင်မာလာအောင်ဒီပါအောင်သီတာအောင်မင်္ဂလာဘုရားဒါယကာကြီး ဦးနာ အောက်သည် သက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ ခုနှစ်၊ နယုန်လဆုတ် (၁၂) ရက်၊ မွန်းလွဲ (၁၂) နာရီ (၃၅) မိနစ်အချိန်၊ အသက် ၈၁ နှစ်အရွယ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်
ဦးနာအောက် ၏ အလောင်းကို (၇) ရက်၊ (၇) ညထားကာ နေ့စဉ် လှူဒါန်းကျွေးမွေးပြီး (၇) ရက်ပြည့်သည့်နေ့တွင် သင်္ဂြိုဟ်လိုက်သည်
နောင်လာနောက်သားများ လေ့လာ မှတ်သားနိုင်အောင် ဦးနာအောက်၏ ရုပ်ပုံကို ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၉၂၇ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်တွင် ထုလုပ်ပြီးစီးခဲ့သည်
ထုလုပ်ခမှာ ကျပ် ၅၀၀ဝ ဖြစ်လေသည်
ယင်းကျောက်ရုပ်တုအောက်တွင် မွန်ဘာသာ၊ မြန်မာဘာသာ နှစ် ဘာသာဖြင့် "ကော့နှတ်ရွာနေ ကောင်းမှုပုညရှင်ကြီးဖြစ်သော သစ်ကုန်သည်၊ ဆန်စက်ပိုင်ရှင်၊ မြန်မာပြည် မီးသင်္ဘောသူဋ္ဌေးကြီး၊ ဘုရားဒယကာကြီး ဦးနာ အောက်သည် သက္ကရာဇ် ၁၁၉၄ ခု ၊ ကဆုန်လဆုတ် ၃ ရက်၊ ကြာသပတေး နေ့တွင် မွေးဖွားပြီး သက္ကရာဇ် ၁၂၇၅ ခုနှစ် နယုန်လဆုတ် ၁၂ ရက်နေ့၊ ၁၂ နာရီ၊ ၃၅ မိနစ်အချိန်တွင် ကွယ်လွန်လေသည်" ဟု ကမ္ပည်းထိုးထားပေသည်
ဘန့်ဘွေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bantbwaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ရွှေတောင်မြို့နယ်၊ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ထန်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၅၈ ဦး၊ မ ၂၆၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၉၀၄ ဦးနေထိုင်သည်
နတ်ကုန်းရွာ၊ တော်တလုပ်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ ဘွတ္တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဘွတ္တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၂၂ ဦး၊ မ ၄၇၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၈၉၂ ဦးနေထိုင်သည်
ကျားဘညိမ်းသည် မြန်မာ့လက်ဝှေ့ကစားသမား၊ စာရေးဆရာ တစ်ဦးဖြစ်သည်
ထို့အပြင် ကျားကစားနည်းတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သူဖြစ်၏
၂၀၂၃ခုနှစ် စိန်ရတုလွတ်လပ်ရေးနေ့တွင် နိုင်ငံတော်မှ သီရိပျံချီဘွဲ့ ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
ဦးဘညိမ်း ခေါ် ကျားဘညိမ်းကို ၈၂ လမ်းနှင့် ၈၃ လမ်းကြား၊ ၂၅ လမ်း မန္တလေးမြို့တွင် ဦးဘိုးမင်းနှင့် ဒေါ်မမကြီးတို့က ၁၉၂၃ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၂၃ ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူ့ညီများမှာ ဦးဘသိမ်း (စာရေးဆရာ ချစ်ညို)၊ ဦးဘစိမ်းနှင့် ဦးဘဟိန်းတို့ ဖြစ်ကြသည်
ငယ်စဉ်အခါက မန္တလေးမြို့ရှိ ဝက်စလီယံ သာသနာပြု ကျောင်းတွင် ပညာ စတင်သင်ကြားပြီး အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီး တဦးဖြစ်သည့် ဆရာကြီး ဦးရာဇာတ် ကျောင်းအုပ် အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်သည့် အမျိုးသား အထက်တန်းကျောင်းတွင် ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ယူခဲ့သည်
ဦးရာဇာတ်က ကျောင်းသားများ၏ အားကစား လုပ်ငန်းအနေဖြင့် အင်္ဂလိပ် လက်ဝှေ့ထိုးခြင်း အတတ်ပညာကို နိုင်ငံခြားသား ပညာရှင်တဦး ဖြစ်သည့် ဘီလ်ဖစ်ရှားအား သင်ကြား ပို့ချစေခဲ့သည်
အမျိုးသားကျောင်းထွက် အင်္ဂလိပ် လက်ဝှေ့သမားများတွင် ဦးဘညိမ်းသည် နောင်အခါတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ဖယ်သာဝိတ်တန်း လက်ဝှေ့ချန်ပီယံ အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့သည် သာမက ၁၉၅၂ ခုနှစ်က ဖင်လန်နိုင်ငံ ဟယ်လ်ဆင်ကီးမြို့တွင် ကျင်းပသည့် ကမ္ဘာ့ အိုလံပစ်ပွဲတော်၌ မြန်မာနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုပြီး လက်ဝှေ့ ယှဉ်ပြိုင်ခဲ့သည်
ကျားဘညိမ်းသည် ၁၉၅၃ မှစ၍ မြန်မာ့လက်ဝှေ့ကိုမြေဝိုင်းလက်ဝှေ့အဆင့်မှအမြင့်စင်အထိဖြစ်အောင်အားထုတ်ခဲ့သူတစ်ဦးဖြစ်သည်
လက်ဝှေ့ကျော်များစွာကိုစင်တင်ပေးခဲ့သူတစ်ဦးလည်းဖြစ်သည်
အချို့တို့ကို မူရင်းနာမည်ဖျောက်ပြီးလက်ဝှေ့အမည်များကိုယ်တိုင်ပေးခဲ့သည်
သမန်းကျား၊ သမိန်ဗရမ်းတို့မှာ သူပေးခဲ့သောနာမည်များပင်
၁၉၆၀ ခုနှစ်အောက်တိုဘာတွင် ပီကင်း ရှန်ဟဲမြို့များသို့ ဦးတိုးလုံ၊ ဦးဗိုလ်စိန်၊ ဖြူကြီးစသည့်ပညာသည်လက်ဝှေ့ကျော် ၁၀ ဦးတို့ကို ဦးဆောင်ခေါ်ယူ၍ ရိုးရာလက်ဝှေ့ကို ထိုးသတ်ပြခဲ့သည်
မန္တလေးမြို့တွင် နေထိုင်စဉ် ၁၉၄ဝ ပြည့်နှစ်တွင် မန္တလေးမြို့သူ ဒေါ်ကြည်⁠ကြည်နှင့် အိမ်ထောင် ကျခဲ့သည်
မန္တလေး လူထု သတင်းစာတိုက် ပိုင်ရှင် လူထုဦးလှ၊ဒေါ်အမာတို့နှင့် ရင်းနှီးသဖြင့် လူထု သတင်းစာတွင် အားကစား သတင်းများ ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့သည်
၁၉၅၆ ခုနှစ်တွင် အမျိုးသား ကိုယ်လက် ကြံ့ခိုင်ရေး ကောင်စီ၌ လက်ဝှေ့ နည်းစနစ်မှူး အဖြစ် ဝင်ရောက် တာဝန် ထမ်းဆောင်သဖြင့် ရန်ကုန်မြို့သို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့ပြီး ရန်ကုန် စာပေလောကနှင့် နီးစပ်လာခဲ့သည်
မြဝတီ၊ ငွေတာရီ၊ ရှုမဝ အစရှိသည့် မဂ္ဂဇင်းကြီးများတွင်လည်း အားကစား ဆောင်းပါးများ ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့သည်
နောင်အခါတွင် အားကစားဂျာနယ် တခု ဖြစ်သည့် တံခွန်ဂျာနယ် ပေါ်ထွက်လာသည့် အခါ၌လည်း ပင်တိုင် ဝင်ရောက် ရေးသားခဲ့သည်
အထောက်တော် လှအောင်၏ သတင်းဂျာနယ်တွင် မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့နှင့် ပတ်သက်၍ ဆောင်းပါးများ အဆက်မပြတ် ရေးသားခဲ့သည်
စာရေးဆရာ ရန်ကုန်ဘဆွေ၏ ကူညီပံ့ပိုးမှုဖြင့် မင်းခေါင် အမည်ရှိ လုံးချင်း ဝတ္ထုတပုဒ်ကို ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
မင်းခေါင်သည် ထိုခေတ် အခါက အောင်မြင် ထင်ရှားခဲ့သော မန္တလေး ရတနာပုံခေတ် နောက်ခံ ဝတ္ထုတပုဒ် ဖြစ်ခဲ့သည်
ကြေးစားလက်ဝှေ့ ထိုးခြင်းအကြောင်းကို နောက်ခံထားကာ ရေးသားခဲ့သော သဲခင်းပေါ်မှ သွေးတကွက် ဝတ္ထုကို လည်းကောင်း၊ ရေးဖော် စာရေးဆရာများ ဖြစ်ကြသော ဗိုလ်မြင့်၊ ဗိုလ်ဘသော်၊ မောင်သင်တို့နှင့် တွဲဖက်ကာ အတ္ထုပ္ပတ္တိလေးဦး စုစည်းမှုတွင်၎င်း၊ ပါဝင် ရေးသားခဲ့သည်
ကမ္ဘာ့လက်ဝှေ့ ချန်ပီယံ လက်ဝှေ့ကျော်များ၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိများ ဖြစ်သော ကမ္ဘာကျော် လက်သီးမဲကြီးများ၊ မိုဟာမက်အလီ၊ ကင်ရှာဆာမှ မနီလာသို့ လုံးချင်း စာအုပ်များကိုလည်း ရေးသား ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ဦးဘညိမ်းသည် လက်ဝှေ့ ထိုးသတ်စဉ် ကာလက ကျားတကောင်ကဲ့သို့ ရဲရဲရင့်ရင့် ထိုးသတ်တတ်ခြင်း အပြင် အင်္ဂလိပ် ဆယ့်နှစ်ကောင်ကျား ကစားရာတွင်လည်း ကျွမ်းကျင်သူ ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကျားဘညိမ်းဟု တင်စားခဲ့ကြသည်
မန္တလေး သတင်းစာများက သူ့အောင်မြင်မှုများကို ရေးသား ဖော်ပြကြသူတိုင်း "ကျားကလေး" ဟု ရေးသားခဲ့ကြသည်
စာပေကို ဝါသနာအရ ရေးသားခဲ့သည့် အပြင် ကျားဘညိမ်းသည် ပန်းချီကိုလည်း ကျွမ်းကျွမ်းကျင်ကျင် ရေးဆွဲတတ်သူ ဖြစ်သည်
မန္တလေးတွင် နေထိုင်စဉ် ကာလက စတိုးဆိုင်ကြီးများ၏ သံဆိုင်းဘုတ်ကြီးများကို တာဝန်ယူ ရေးဆွဲခဲ့သူ ဖြစ်သည်
မြန်မာ့ရိုးရာ လက်ဝှေ့ကို အပတ်တကုတ် ကြိုးပမ်း ဖော်ထုတ်ခဲ့သူ အဖြစ်လည်း အားကစား ဝါသနာရှင်များက သိထားခဲ့ကြသည်
သူတာဝန်ယူ ကျင်းပသည့် ရိုးရာ လက်ဝှေ့ပွဲများတွင် ပါဝင် ယှဉ်ပြိုင်ကြသည့် လက်ဝှေ့ကျော်များ အားမာန် တက်စေရန် လက်တန်းစပ်ဆိုကာ ရွတ်ခဲ့သည့် လင်္ကာများမှာလည်း ယနေ့ထက်တိုင် ရိုးရာ လက်ဝှေ့ပွဲများတွင် ကြားနေရဆဲ ဖြစ်သည်
ကျားဘညိမ်းသည် ၁၉၇၉ ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၈ ရက်နေ့ နံနက် ၆ နာရီ မိနစ် ၄ဝ အချိန်တွင် အစာအိမ်ကင်ဆာ ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် မိသားစုနှင့်အတူ ပုဇွန်တောင်မြို့နယ် အမှတ် (၃) ရပ်ကွက်၊ ပြည်တော်သစ်အိမ်ရာ တိုက်အမှတ် (၄)၊ အခန်းအမှတ် (၁၃) တွင် နေထိုင်လျက် ရှိသည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် အသက် ၅၆ နှစ်ဖြစ်ပြီး ဇနီး ဒေါ်ကြည်ကြည် သားသမီးများ ဖြစ်ကြသည့် ဝင်းငြိမ်း၊ ဆန်နီညိမ်း၊ ရဲမြင့်ညိမ်း၊ မျိုးမြင့်ညိမ်း၊ မာလာညိမ်း၊ ထွန်းမောင်ညိမ်း၊ ထွန်းအောင်ညိမ်းတို့ ကျန်ရစ်ခဲ့ကြသည်
ကမ္ဘာကျော် လက်သီးမဲကြီးများ ၁၉၆၈မိုဟာမက်အလီ (သို့မဟုတ်) မဟူရာဧကရာဇ် ၁၉၇၄အလီ-ဖရေဇီယာ ပွဲစဉ် အမှတ် (၃) ၁၉၇၅ကင်ရှာဆာမှ မနီလာသို့ ၁၉၇၅လူဆိုးကြီး မင်းခေါင် (ဒုတိယအကြိမ်) ၁၉၇၇မိုဟာမက်အလီ၏ နေဝင်ဆည်းဆာ ၁၉၇၈သဲခင်းပေါ်မှ သွေးတကွက် -ဤလေးဦး (ဗိုလ်မြင့်၊ ဗိုလ်ဘသော်၊ မောင်သင်တို့နှင့် တွဲ၍) -
ငကျွတ်ကုန်းရွာ၊ ကျွန်းကုန်း
ပင်မအစီအစဉ်ဆိုသည်မှာ ဟတ်ဇပရန်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ (Hertzsprung-Russell diagram) ပေါ်တွင် တဆက်တည်း ဖြစ်နေပြီး ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော လမ်းကြောင်းပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ခေါ်သည်
ထိုပုံမှာ ကြယ်တို့၏ အရောင်နှင့် တောက်ပမှု ကို နှိုင်းယှဉ်ရေးဆွဲထားသော ပုံဖြစ်သည်
ထိုပုံကို တီထွင်သောသူ အေနာ ဟတ်ဇပရန်း နှင့် ဟင်နရီ နောရစ် ရပ်ဆဲလ် တို့၏ နာမည်ကို အစွဲပြု၍ ဟတ်ဇပရင်း-ရပ်ဆဲလ်ပုံ ဟု ခေါ်ဆိုရခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုလမ်းကြောင်း ပေါ်တွင် ရှိနေသော ကြယ်များကို ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းရှိကြယ်များဟု ခေါ်ကြသည်
နေသည် ပင်မ အစီစဉ် အတွင်းမှ တောက်လောင်နေသော ကြယ်တစ်စင်းပင် ဖြစ်သည်
ကြယ်တို့ ဖြစ်ပေါ်ပြီးချိန်တွင် ၎င်းတို့၏ ပူလောင်သိပ်သည်းသည့် ဗဟိုထု အတွင်းမှ ဟိုက်ဒရိုဂျင် အက်တမ်များကို ဟီလီယမ် အဖြစ်သို့ နျူးကလီးယား ပေါင်းစပ်ခြင်း(Nuclear Fusion) နည်းအားဖြင့် ပြောင်းလဲခြင်းဖြင့် စွမ်းအင်များကို လွှတ်ထုတ်ကြသည်
ကြယ်တို့သည် ထိုသို့သော အခြေအနေတွင် ပင်မ အစီအစဉ် အတွင်းတွင် ရှိနေကြပြီး ပုံပေါ်ရှိ ၎င်းတို့၏ နေရာကို ဒြပ်ထုက အဆုံးအဖြတ်ပေးသည်
ဓာတုဗေဒ ဓာတ်ပေါင်းစပ်မှု အချိုးအစားနှင့် အခြားအချက်များကလည်း နေရာကို ဆုံးဖြတ်ရာတွင် ပါဝင်သည်
ယေဘုယျအားဖြင့် နေထက် ပိုကြီးသောကြယ်များသည် ပင်မအစီစဉ်တွင် သက်တမ်းတိုတောင်းကြသည်
နေထက် ဝ.၂၃ သေးငယ်သောကြယ်များသည် ကြယ်ဖြူပုအဖြစ် တိုက်ရိုက်ပြောင်းလဲသွားပြီး နေထက် ဆယ်ဆပိုကြီးသောကြယ်များသည် ဧရာမ ကြယ်နီ အဆင့်သို့ ကူးပြောင်းကြသည်
ပိုကြီးမားသောကြယ်များသည် ဆူပါနိုဗာအဖြစ် ပေါက်ကွဲနိုင်သည်၊ သို့မဟုတ် တွင်းနက်များအဖြစ် ပြိုလဲနိုင်သည်
ဖက်တောရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpettaw)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ တောင်သာမြို့နယ်၊ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖက်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၈၅၀ ဦး၊ မ ၃၄၇၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၃၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ခင် (အနောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khin(West))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ မုံရွာခရိုင်၊ ချောင်းဦးမြို့နယ်၊ ခင်မွန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဆက်ရက်ထိပ်ကွက် (Agropsar sturninus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး မွန်ဂိုလီယားအရှေ့ပိုင်း၊ ရုရှားနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ပိုင်း၊ မြောက်ကိုရီးယားနှင့် တရုတ်နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ဖန့်ငွန့်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpantngont)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မူဆယ်ခရိုင်၊ ကွတ်ခိုင်မြို့နယ်၊ ကောင်းလိမ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကောင်းလိမ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၇၄ ဦး၊ မ ၅၄၀ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဟင်္သာထုံးရွာ၊ ဟင်္သာထုံး
ဥက္ကလာပရွာ (အင်္ဂလိပ်: Okekalarpa)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ တောင်တွင်းကြီးမြို့နယ်၊ အင်ကြင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်ကြင်းကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၆၆ ဦး၊ မ ၁၁၈၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၁၅၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဣတ္ထိယမူ၊ ရူပကောင်းလျက်၊ ဆံထုံးဖျက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
အချို့အမျိုးသမီးတို့သည် ရုပ်ရည် လှပသော်လည်း လိုက်ဖက်သောဆံထုံး မထုံးတတ်သဖြင့် အလှပျက်ကြသည်
နတ်ကြီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Natgyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကလေးခရိုင်၊ ကလေးမြို့နယ်၊ နတ်ကြီးကုန်း (ကျောက္ကာ)ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
လက်ပန်ပင်ရင်းရွာ၊ လက်ပန်ပင်ရင်း
ထန်ပုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanpone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ခန္တီးခရိုင်၊ ခန္တီးမြို့နယ်၊ ပါဆောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အကယ်တာရာဧကတစ်ရာရွာ၊ ဘန့်ဘွေးစု
လွန်ခဲ့သော အနှစ် (၂ဝ) ကာလ ၁၉၈၉ ခုနှစ်က "ဝ" ပြည်သူများ၏ ကိုယ်ပိုင်ပြဋ္ဌာန်းခွင့်အခွင့်အရေးကို ပြန်လည်ရယူနိုင်ရန်နှင့် "ဝ" ပြည် ကို ပြန်လည်ဖော်ထုတ်နိုင်ရန် "ဝ" အမျိုးသား ခေါင်းဆောင်ကြီးများနှင့် "ဝ" အမျိုးသားတပ်မတော်တို့သည် ရဲရင့် ပြတ်သား သောစိတ်ဓာတ်ဖြင့် "ဝ" ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ UWSPနှင့် ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်UWSA တို့ကို စတင်ဖွဲ့စည်း ထူထောင်လာခဲ့ကြသည်
ဝ ဒေသသည်ရှမ်းပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ပိုင်း၌ ရှိပြီး  တောင်တန်းထူထပ်သည့်အပြင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီခေတ်ကာလကပင် အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာ မသက်ရောက်ခဲ့သည့် ဒေသဖြစ်သည်
လွတ်လပ်ရေးရပြီး ကာလမှာလည်း ဝ ဒေသ သို့ ပြည်မအစိုးရ ဩဇာအာဏာသက်ရောက်မှု မရှိခဲ့ပေ
၁၉၅၀-နောက်ပိုင်း တရုတ်ပြည်မှ စစ်ရှုံးပြီး ဝင်ရောက်လာသည့် ကူမင်တန်တပ်များနှင့် နယ်ခံကာကွယ်ရေးတပ်များ၏ ဗိုလ်ကျမှုကို ခုခံတိုက်ခိုက်သည့် ဝ လယ်သမားသူပုန်အဖွဲ့များသည် ၁၉၆၆ ဝန်းကျင်မှစ၍  ဝဒေသတွင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့သည်
ထိုလယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များတွင် ခွင်းမားဒေသမှ ပေါက်ယိုချမ်း၊ ပေါက်စမ်ပန်းတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ အိုက်ချိန်ဒေသမှ အိုက်ခိန်း၊ အိုက်ခလုံးတို့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ပန်ဝိုင်ဒေသမှ ကျောက်ညီလိုင် ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်၊ ဟူစွမ်ဒေသမှ လူရှင်းကော့ ဦးစီးသည့် ပြောက်ကျားတပ်တို့မှာ ထင်ရှားသည်
၁၉၆၈-ခုနှစ် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီတပ်ဖွဲများ အရှေ့မြောက် နယ်စပ်သို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နောက်တွင် ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားတပ်ဖွဲ့များအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်းခဲ့သည်
အဆိုပါ ဝ လယ်သမား ပြောက်ကျားခေါင်းဆောင်များမှ တဆင့် ဝလူထုအား စည်းရုံးသိမ်းသွင်း နိုင်ခဲ့ပြီး ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီထဲတွင် အင်အားကောင်းသော တိုက်ရည်ခိုက်ရည်ရှိသော  ဝတပ်ဖွဲ့ ပေါ်ထွက်လာခဲ့ပြီး ဝဒေသအများစုကို လွတ်မြောက်စေနိုင်ခဲ့သည်
၁၉၈၉-ခုနှစ်၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်နေ့တွင် ဝခေါင်းဆောင် ကျောက်ညီလိုင်နှင့် ပေါက်ယိုချမ်းတို့ ဦးစီးသည့် ဝတပ်ဖွဲ့သည် ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီမှ ပုန်ကန်ခွဲထွက်ပြီး  UWSPUWSA ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေးပါတီ ဝ ပြည်နယ်သွေးစည်းညီညွတ်ရေး တပ်မတော်အဖြစ် ရပ်တည်ခဲ့သည်
ထို့နောက် နဝတ အစိုးရနှင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ယူခဲ့ပြီး နဝတက ရှမ်းအထူးဒေသ ၂ အဖြစ်သတ်မှတ် ပေးခဲ့သည်
လက်ရှိ UWSPUWSA တပ်ဖွဲ့ အနေနှင့် ရပ်တည်ခဲ့သည်မှာ ၃၂-နှစ် ရှိခဲ့ပြီး၊ လယ်သမား ပြောက်ကျား သူပုန်၊ ဗမာပြည်ကွန်မြူနစ်ပါတီကာလများကတည်းက တွက်လျင် ၅၅-နှစ်ခန့် လက်နက်ကိုင်သက်တမ်းရှိပြီဖြစ်သည်
UWSP သည် ဝ ဒေသ၏ အဓိက ခေါင်းဆောင်မှုဖြစ်သည်
UWSPအား အဓိက ခေါင်းဆောင်သည် ဗဟိုနိုင်ငံရေးဦးဆောင်အဖွဲ့ အမြဲတမ်းကော်မတီ ဖြစ်ပြီး လက်ရှိတွင် အဖွဲ့ဝင် (၈)ဦး ရှိသည်
ဦးပေါက်ယိုချမ်း (အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)ဦးရှောက်မင်လျံ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)ဦးကျောက်ကျုံးတန်းဦးဝေရှောက်ကမ်း ခေါ်  ဦးစိန်ဝင်းဦးကျောက်ကော့အန်းဦးပေါက်ယိုလျံဦးဝေရှောက်လျံ ခေါ် အိုက်လောင်းဦးပေါက်ယိုရိ (ဒု အထွေထွေ အတွင်းရေးမှူး)တို့ ဖြစ်သည်
၎င်းအမြဲတမ်းကော်မတီ အောက်တွင် ဗဟိုကော်မတီဝင် ၁၈ ဦး၊ အရံ ဗဟိုကော်မတီဝင် ၂၁ ဦး ပါဝင်သည့် ဗဟိုကော်မတီ ရှိသည်
ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်အိုက်နပ်လိုင်ဒုဌာနကြီးမှူး -  ညီကျော်ဘဏ္ဏာရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ယိုလျံဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ကျင်ဖုန်းဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ဆွဲပြင်ပဆက်ဆံရေးဌာန ဌာနကြီးမှူး - ကျောက်ဒကာ့အန်းဒုဌာနကြီးမှူး - ပေါက်ဆမ်ခွန်UWSP အောက်တွင် ဝပြည်နယ်ပြည်သူ့အစိုးရနှင့် UWSA ကို ဖွဲ့စည်းထားရှိသည်
ဉာဏ်ရည်တု (အင်္ဂလိပ်: artificial intelligence) သို့ (AI) ဆိုသည်မှာ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံပညာ ၏ ဘာသာရပ်ခွဲတစ်ခုဖြစ်ပြီး စက်ကိရိယာတို့၏ အသိဉာဏ်ကို တီထွင်ရန် ရည်ရွယ်ထားသည့် ဘာသာရပ် ဖြစ်သည်
AI ဖတ်စာအုပ်များမှ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်အရ ဉာဏ်ရည်တု ၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ အသိဉာဏ်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ်များကို ဒီဇိုင်းထုတ်ခြင်းကို လေ့လာရန် ဟုဖွင့်ဆိုထားသည်
အသိဉာဏ်ရှိသော ကိုယ်စားလှယ် ဆိုသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို နားလည်သိမြင်နိုင်စွမ်းရှိသော စနစ်များ ဖြစ်ပြီး အလုပ်ကို ပြီးမြောက်အောင်မြင်စေသည့် ရာခိုင်နှုန်းကို တိုးမြင့်စေရန် အတွက် ဖြစ်သည်
ဤ အသုံးအနှုန်းကို စတင် သုံးနှုန်းခဲ့သော ဂျွန်မက်ကာသီက ဉာဏ်ပညာရှိသော စက်များ ပြုလုပ်နိုင်မည့် သိပ္ပံပညာနှင့် အင်ဂျင်နီယာပညာဟု ဆိုခဲ့သည်
AI ကိုကွဲပြားခြားနားသောအမျိုးအစားများသုံမျိုးသို့ခွဲခြားနိုင်သည်
၎င်း တို့ မှာ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာ, လူ့- Inspired, လူ့အတုထောက်လှမ်းရေး တို့ ဖြစ်သည်
ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာAI သည်အသိမြင်ထောက်လှမ်းရေးနှင့်ကိုက်ညီ  သောဝိသေသလက္ခဏာများသာရှိပြီး ကမ္ဘာ၏တစ်ဦး သိမြင်ကိုယ်စားပြုမှုထုတ်လုပ်နှင့်အနာဂတ်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေအကြောင်းကြားရန်အတိတ်အတွေ့အကြုံအပေါ်အခြေခံပြီးလေ့လာသင်ယူမှုကိုသုံးနိုင်သည်
လူ့- Inspied သည်အသိမြင်မှုနှင့်စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာထောက်လှမ်းရေးဉာဏ်ရှိပါတယ်
သိမြင်မှုဉာဏ်အပြင်, လူ့စိတ်ခံစားမှုကိုနားလည်, သူတို့ရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ချမှတ်ခြင်းတို့ကိုထည့်သွင်းစဉ်းစားနိုင်စွမ်းရှိသောဉာဏ်ရှိပါတယ်
Human AI သည်အရည်အသွေးအမျိုးအစားများ (ဆိုလိုသည်မှာ သိမြင်မှု, စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ, လူမှုရေးထောက်လှမ်းရေး) ၏ဝိသေသလက္ခဏာများကိုပြထားသည်
Self-သတိဖြစ်နိုင်နှင့်အခြားသူများနှင့်အတူအပြန်အလှန်အတွက် Self-သတိထားမိသည်
သိပ္ပံနှင့်နည်းပညာ မြင့်မားလာသည့် လူမှုအသိုက်အဝန်းအတွင်း AI နည်းပညာသည် သစ်ဆန်းသည့် ဝန်ဆောင်မှုများ ပေးစွမ်းသည်
နည်းပညာ မျိုးဆက်များအတွက် မျက်မှောက်ခေတ် ခေတ်လွန်ကမ္ဘာ  ဝေဝါးမှုနှင့်အတူစိန်ခေါ်မှုများဖြင့် ကြိုဆိုနေကြသည်
မြန်မာ့လူငယ်မျိုဆက်သစ်များ ရင်ဆိုင်ရမည့် နည်းပညာသည် အေအိုင် AI ( Artificial Intelligence) ဉာဏ်ရည်တု လူသားမိတ္တူ နည်းပညာဖြစ်သည်
မျိုးဆက်များအတွက် လက်ဆင့်ကမ်းလာသည့် ပညာရေးက လူအသိုက်အဝန်း တစ်ခုလုံး၏ ပုံရိပ်အမှန်ကို သိမြင်နားလယ်နိုင်စွမ်း ရောထွေးစေသည်
မျိုးဆက်သစ်များ အိုင်တီခေတ်၏ စိန်ခေါ်မှုများကို မြင်နိုင်စွမ်း ​ရှိမည့် ပညာရေး ရပ်ဝန်းတစ်ခု မရှိမဖြစ် ပြုပြင်နိုင်ရမည်
AI သည် လူသားတို့၏ အလုပ်အကိုင်များစွာအပေါ် အစားထိုးနေရာယူ လာသည်
AI ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များလည်း လိုအပ်မှု မြင့်မားလာသည်
နည်းပညာ၊ ကျန်းမာရေး၊ ဘဏ္ဏာရေး ကဲ့သို့သော လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးတွင် AI ၏ အရေးပါမှု မြင့်မားလာသည်
AIသည် ခေတ်မီနယ်ပယ်အတွက် အသက်မွေးမှုလုပ်ငန်း များစွာဖန်တီးထားပြီး စိတ်လုပ်ရှားဖွယ် အခွင့်အလမ်းတစ်ခု ပေးစွမ်းထားသည်
AI အလုပ်အကိုင်ဈေးကွက်ကို လမ်းညွှန်ရန်အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော ကျွမ်းကျင်မှုများ၊ကျော်ကြားသော အလုပ်အကိုင် များနှင့် နည်းဗျူဟာ များက လမ်းညွန်ပေးပါသည်
AI နည်းပညာသည် အလုပ်အကိုင် ဈေးကွက် အတွင်းလုပ်သား လျော့ချမှုနှင့် အလုပ်အကိုင်အသစ်များ ဖန်တီးပေးခြင်း အကျိုးသက်ရောက်မှုရှိသည်
AI နည်းပညာဖြင့်အသက်မွှေးလိုသူများအတွက် သချာ် ၊ ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ နှင့် အင်ဂျင်နီယာနည်းပညာ စွမ်းရည်၊ ဆက်သွယ်ရေး နှင့် စီမန်ခန့်ခွဲမှု စွမ်းရည်များ တတ်ကျွမ်းနားလည်နိုင်မှု မြင့်မားသည်
AI နည်းပညာ အရှိန်အဟုန် တိုးတက်မှုသည် အလုပ်အကိုင်အပေါ် သိသိသာသာ တက်ရောက်မှုရှိသည်
AI နည်းပညာသည် အလုပ်အကိုင် များကို နေရာယူလာသော်လည်း အလုပ်အကိုင် အခွင့်အလမ်း အသစ်များ ဖန်တီးပေးသည်
လုပ်ငန်းငယ်များတွင် AI နည်းပညာ အစားထိုးလာသည့်အခါ ကျန်းမာရေး၊ဘဏ္ဏာရေး၊နယ်ပယ်အသီးသီးတွင် အလုပ်အကိုင်အသစ်များ ဖန်တီးပေးသည်
Software ဆော့စ်ဝဲ နှင့်အင်ဂျင်နီယာ နယ်ပယ်တွင် AI နည်းပညာသည် ဆင့်ကဲပြောင်းလဲလျက်ရှိသည်
AI ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များအား ရွေ့လျားနေသည့် နည်းပညာနယ်ပယ်အတွင်း ကူးပြောင်းလာရန် အခွင့်အလမ်း ဖွင့်ထားပေးသည်
AI အင်ဂျင်နီယာများ ၊စက်ရုပ်ကျွမ်းကျင်သူများနှင့် ကျင့်ဝတ်ပညာရှင်များ လုပ်ငန်းအမျိုးမျိုးတွင် အလုပ်အကိုင်အခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးသည်
ကွန်ပျူတာ သိပ္ပံ၊ဒေတာသိပ္ပံ၊ပရိုဂရမ်မင်း ဘာသာစကားများတွင် ခိုင်မာသော အုတ်မြစ်တည်ဆောက်ရန် ကျွမ်းကျင်ပညာရှင်များ လိုအပ်သည်
နည်းပညာဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှုများတွင် သချာ်၊ကွန်ပျူတာသိပ္ပံ၊အင်ဂျင်နီယာနှင့် ပရိုဂရမ်းမင်းဘာသာစကားများ ကျွမ်းကျင်သည့်လုပ်သားများအတွက် အလုပ်အကိုင် ဖန်တီးပေးသည်
ဒလပန်းရွာ၊ ချောင်းကလေး
နည်းပညာတက္ကသိုလ်(စစ်ကိုင်း)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းမြို့၊ ကျောက်ဆစ်ရပ်တွင် တည်ရှိသည်
အကျယ်အဝန်းမှာ ၈၆.၉၈ ဧက ဖြစ်သည်
နည်းပညာတက္ကသိုလ် (စစ်ကိုင်း) ကို ၁၉၉၀ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာ ၁၇ ရက်နေ့တွင် စက်မှုလက်မှုအထက်တန်းကျောင်း အဖြစ် စတင်တည်ထောင်ခဲ့သည်
၁၉၉၈ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၁ ရက်နေ့တွင်   အစိုးရစက်မှုလက်မှုသိပ္ပံအဖြစ်သို့ အဆင့်တိုးမြှင့်ခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂၀၀၇ ခုနှစ် ဇန်နဝါရီ ၂၀ ရက်နေ့တွင် အစိုးရနည်းပညာကောလိပ် အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီ ၂၃ ရက်နေ့တွင် နည်းပညာတက္ကသိုလ်အဆင့်သို့လည်းကောင်း တိုးမြှင့်ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
Scooby - မြင် (အင်္ဂလန်: Scooby-Doo) အမေရိကန် Animated ကာတွန်းများတစ်ဂိမ်းဖြစ်ပါတယ်
အဆိုပါစီးရီးသင်သည်အဘယ်မှာရှိပစ္စုပ္ပန်စီးရီး, မူရင်း Scooby-Doo, သည်အထိ 2512 ကနေထုတ်လုပ်ခဲ့သည့်အများအပြားရုပ်မြင်သံကြားကာတွန်းစီးရီး, ပါဝင်သည်! စနေနေ့နံနက်အပေါ်ယခုနှစ် 2512 အတွက်စာရေးဆရာများဂျိုးပတ္တမြားနှင့် Ken ပီယပ်စီးရီးအားဖြင့်ဘာ Productions, ဆယ်ကျော်သက် foursome သရုပ်ဆောင် Fred သည်ဂျုံးစ်, ဒယ်ဖနီ Blake ကဖြစ်သည် - Hanna အားဖြင့်ထုတ်လုပ်ခဲ့သည်
, ကု​​လားရဲ့ Mike ကိုရွှေချိုင့်, နှင့်မြောက်ဆီယက်တဲလ် "Shaggy" ရော်ဂျာနှင့်ခွေးကိုဂရိတ် Dane အညိုရောင်နာမတော်ကိုအမှီ ပြု. Scooby တနှစ်ဝင် - ဖြစ်ဟန်အရာကိုဆိုင်ရာပဟေဠိကိုကြည့်ပါ
သတ္တဝါတွေ, [1] ကွဲပြားခြားနားသောအားဖြင့်သဘာဝလွန်အရေးယူမှုဟာသနှင့်လေယာဉ်ပျက်ကျ
2556 ခုနှစ်တွင် TV ကိုလမ်းညွှန် Scooby အဆင့် - အမြင်
ပဉ္စမအဆိုပါ All-အချိန်ကြီးမြတ်ကာတွန်းအော်ပရာ [2]
ဖန်းပဲရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanpei)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ မိုင်းဆတ်ခရိုင်၊ မိုင်းဆတ်မြို့နယ်၊ တန့်ဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တန့်ဆိုင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၆၀၈ ဦး၊ မ ၁၄၇၈ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
နိုင်ငံဂုဏ်ရည် (ပထမဆင့်)ရ၊ ဝန်ကြီးဟောင်းနှင့် အငြိမ်းစား သံအမတ်ကြီးဖြစ်သည်
ရခိုင်ပြည်နယ်၊ ရမ်းဗြဲမြို့ အောင်စေတီရပ်တွင် မွေးဖွားသည်
ငယ်စဉ်က ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
ထို့နောက် သီရိလင်္ကာနိုင်ငံ၊ ကိုလံဘိုမြို့ရှိ၊ အာနန္ဒာကောလိပ်တွင် ပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး၊ ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်ဖြစ်ပွားသဖြင့် အိန္ဒိယ နိုင်ငံသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ခဲ့သည်
အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် ဦးသိန်းဖေမြင့်နှင့် ဆုံတွေ့ပြီး မြန်မာ့ နိုင်ငံရေး လောကသို့ ရောက်ရှိသည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း အောလ် အိန္ဒိယ ရေဒီယို မြန်မာပိုင်း အစီအစဉ်တွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
မဟာမိတ် တပ်ပေါင်းစု၏ မြန်မာပြည် ထိုးစစ်ကို ပြန်လည်ဆင်နွှဲသောအခါ၊ ရခိုင်ပြည်အတွင်းရှိ ဂျပန်စစ်ရေး အခြေကို စုံစမ်းထောက်လှမ်းရန် ဦးဘစောသည် လေထီးဖြင့် ရခိုင်ပြည်နယ် အတွင်းသို့ ခုန်ဆင်းဝင်ရောက်ကာ ဂျပန်တော်လှန်ရေး လုပ်ငန်းများကို ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်၊ ထို့အတွက် လွတ်လပ်ရေးမော်ကွန်းဝင် (ဒုတိယဆင့်) ချီးမြှင့်ခြင်း ခံရသည်
လွတ်လပ်ရေးမရမီ ဗြိတိသျှ အုပ်ချုပ်ရေးကာလ၌ ကျောက်ဖြူခရိုင် အထူးအရေးပိုင် အဖြစ် တာဝန်ယူခဲ့သည်
လွတ်လပ်ရေး ရပြီးနောက် ကျောက်ဖြူ မဲဆန္ဒနယ်မှ ပြည်သူ့လွှတ်တော်အမတ် ဖြစ်လာခဲ့ပြီး၊ ဦးနု အစိုးရလက်ထက်တွင်၊ သာသနာရေး၊ လူမှုဝန်ထမ်းနှင့် ကယ်ဆယ်ရေး ဝန်ကြီးအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၂ ခုနှစ် တော်လှန်ရေး ကောင်စီအစိုးရ လက်ထက်တွင် ဥရောပတိုက်ရှိ နိုင်ငံ အများစု အပါအဝင် နိုင်ငံပေါင်း ၁၂ နိုင်ငံ၌ မြန်မာနိုင်ငံ သံအမတ်ကြီး အဖြစ် တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အငြိမ်စား ယူပြီးနောက်ပိုင်းတွင် ကျောက်ဖြူမြို့၌ ပြန်လည် နေထိုင်ပြီး၊ မြို့ရွာ အကျိုးကို စွမ်းစွမ်းတမံ သယ်ပိုး ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
ကျောက်ဖြူမြို့တွင် ကွယ်လွန်သည်
(ဒေါက်တာ သောပါက ရေးသားသော လက်ကမ်းစာအုပ်)“မဟော်သဓာ”ဟူသောအမည်ဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် များအတွက်တော့ ကြားဖူးနားဝရှိသော အမည်တစ်ခု ဖြစ်မှာပါ
ဘုရားအလောင်းတော် မဟော်သဓာ မင်း သားလေးကို အကြောင်းပြု၍ ကြားဖူးနား၀ ရှိခဲ့ကြ ခြင်းပင် ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်
သို့သော်လည်း မဟော်သဓာ ဟာ ပညာရှိတယ်, ပညာတတ်တယ် ဆိုတာလောက်ပဲ သိကြတာကများပါတယ်
အလုံးစုံ ပြည့်ပြည့်စုံစုံ သိသူ ကတော့ နည်းပါးလှပါတယ်
ရှည်လျားလွန်းတာ ကြောင့်လည်း ဖြစ်ပါလိမ့်မယ်
ဇာတကအဋ္ဌကထာမှာ ပြည့် ပြည့်စုံစုံဖွင့်ပြထားပါတယ်
မူရင်းအခေါ် ဇာတ် ကတော့ “ဥမင်္ဂဇာတ်”လို့ ခေါ်တာပါ
မဟော်သဓာ သုခမိန်ပညာရှိကို အကြောင်းပြုပြီးဟောတဲ့ဇာတ်ဖြစ် လို့ မဟော်သဓာဇာတ်လို့ အမည်တွင်ကြခြင်းပင် ဖြစ် ပါတယ်
ဒီမှာတော့ ဇာတ်လမ်းအစလေးလောက်ပဲ ရေးပြသွားပါ့မယ်
သာဝတ်္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်မှာ ရဟန်း တော်များ စုဝေးပြီးဆွေးနွေးနေကြရာဝယ် မြတ်စွာ ဘုရား၏ ပညာပါရမီတော်ကို ချီးမွမ်းပြောဆိုနေကြစဉ် မြတ်စွာဘုရား ကြွရောက်မူလာပြီး “ချစ်သားတို့ ဘာ အကြောင်းအရာများ ဆွေးနွေးနေကြသလဲ”ဟု မေးမြန်း သည့်အခါတွင် ရဟန်းတော်များက “မြတ်စွာဘုရား ရှင်၏ ပညာပါရမီတော် ကြီးမားတော်မူပုံကို ဆွေးနွေး ကြောင်း” လျှောက်ထားကြပါတယ်
ထိုအခါ ဘုရား ရှင်က ““ချစ်သားတို့ သင်တို့ရဲ့ဆရာ ငါဘုရားသည် ခုမှသာ ပညာရှိဖြစ်တော်မူသည်မဟုတ်သေး အတိတ် ဝေးစွာရှေးအခါတုန်းကလည်း ဘုရားဖြစ်ရန် ကျင့်ကြံ စဉ်ကတည်းက ပညာရှိ ဖြစ်တော်မူခဲ့ပေသည်”” စသည် ဖြင့် အတိတ်အကြောင်းကို ဆောင်တော်မူကာ  ““ဥမင်္ဂ ဇာတ်တော်””ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်
မဟော် သဓာဇာတ်တော်ဟာ ဘုရားရှင်၏ပညာပါရမီတော်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သော ဇာတ်တော် ကြီးဖြစ်ပါတယ်
မဟော်သဓာလေး ဖွားမြင်တော်မူခြင်းရှေးအခါက ဝိဒေဟရာဇ်တိုင်း မိထီလာပြည့်ရှင် ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီး၌ ခစားနေကြသော ပညာရှိ အမတ်ကြီးလေးဦး ရှိပါတယ်
““သေနက၊ ပက္ကုသ၊ ကာမိန္ဒ၊ ဒေဝိန္ဒ”” ဟူသော ထိုပညာရှိအမတ်ကြီးလေးဦး တို့ဟာ ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီးအပါး၌ ခစားနေကြတဲ့ ပညာရှိကြီးများဖြစ်ပါတယ်
ထိုမြို့တော်အနီး ပါစီန ယဝမဇ္ဈဂုံးရွာ၌ သီရိဝဍ္ဎနသူဋ္ဌေးနှင့် သုမနဒေဝီမည် သော သူဋ္ဌေးကတော်တို့ နေထိုင်ကြပါတယ်
မဟော်သဓာဟာ ဘုရားအလောင်းတော် ဖြစ်ခြင်း ကြောင့် သူလူ့လောကထဲ မရောက်ခင်ကတည်းက ထူးခြားတဲ့ဖြစ်စဉ်တွေ ရှိခဲ့ပါတယ်
ဘုရားအလောင်း တော်ဟာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်မှ စုတေ၍ သီရိဝဍ္ဎန သူဋ္ဌေးကြီး၏ ဇနီးသုမနဒေဝီမည်သော သူဋ္ဌေးကတော် ၏ ဝမ်း၌ပဋိသန္ဓေနေတော်မူပါတယ်
ထိုသို့ ပဋိသန္ဓေယူသည်နှင့်တပြိုင်နက် ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီးမှာ အထူး အဆန်းအိပ်မက်တစ်ခု မြင်မက်ခဲ့ပါတယ်တဲ့
အဲဒီအိပ်မက်က- ““ မြို့ရိုးတံတိုင်းအမြင့်လောက်ရှိသော မီးပုံကြီးလေးပုံ ပေါ်ပေါက်လာကာ ထိုမီးပုံကြီးများမှ မီးများဟာလည်း ဟုန်းဟုန်းတောက်လာင်နေကြောင်း မြင်ပြီး ခဏ အ တွင်းမှာပင် ထိုမီးပုံများအလယ်က ပိုးစုန်းကြူးလောက် ရှိသော မီးပွားလေးတစ်ခု ပေါ်လာကြောင်း၊ ထိုမီးပွား လေးသည် ဟုန်းကနဲဆို မီးပုံးကြီးများ အထက်သို့ ပျံတက်ကာ ဗြဟ္မပြည်တိုင်အောင် လင်းလက်သွား သည်၊ ကောင်းကင်ပြင်ကနေ စကြဝဠာကြီးတစ်ခုလုံး တိုင်အောင် လျှပ်စစ်မီးများ ထွန်းလိုက်သကဲ့သို့ လင်း သွားကြောင်း၊ လူ,နတ် ဗြဟ်္မာများကလည်း မီးလုံး လေးကို ဦးတိုက်ပူဇော်နေကြကြောင်း၊ ထိုမီးလုံးလေး သည် ကောင်းကင်ပျံတက်ပြီး မြေပေါ်သို့ ပြန်ကျလာ သည့်အခါမှာတော့ မုန်ညင်းစေ့လောက်သာ ရှိပြီး အရှေ့,အနောက်,တောင်မြောက် ဝဲ,ယာ သွားလာလှုပ် ရှားနေတဲ့ လူတွေကလည်း ထိုမီးလုံးကြားထဲတွင် သွားလာလှုပ်ရှားနေကြပေမယ့် အပူဟပ်ခြင်းမရှိ ပကတိ အေးချမ်းစွာဖြင့်ပင် သွားလာနေသည်”ဟူ၍ အိပ်မက် မြင်မက်ခဲ့ပါတယ်
ထိုအိပ်မက်ကြောင့်ပင် အိပ်မပျော်ခြင်း ကြောက် လန့်ခြင်းများဖြစ်ကာ ညကိုလွန်မြောက် နံနက်ရောက် သော် ပညာရှိ အမတ်များကို ပြောပြပြီး နိမိတ်ဖတ်ခိုင်း ခဲ့တယ်
သေနကအမတ်ကြီးက “ပါရမီဘုန်းတော်ကြောင့် အသစ်ပညာရှိကြီးတစ်ဦး ပေါ်ထွန်းမည်ဖြစ်ကြောင်း” နိမိတ်ဖတ် လျှောက်တင်ကြပါတယ်
“ထိုပညာရှိသည် ပဋိသနေ်္ဓယူစဉ်သော်လည်းကောင်း ဖွားမြင်စဉ်သော် လည်းကောင်း ဖြစ်နိုင်ရာသည်”ဟု လျှောက်ထားကြ သည့်အခါ မင်းကြီးလည်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်တော် ပါတယ်၊ ထိုအချိန်မှစ၍ မှတ်သားထားခဲ့ပါတော့တယ်
ဤသို့ဖြင့် သုမနဒေဝီသူဋ္ဌေးမဟာ ကိုယ်ဝန် ဆယ်လစေ့သဖြင့် ဘုရားအလောင်းလေးကို ဖွားမြင် တော်မူပါတယ်
#မွေးဖွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက်စကားပြောဆိုခြင်းသိကြားမင်းသည် ဘုရားလောင်းလေး ဖွားသည် နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လူ့ပြည်သို့ဆင်းလာကာ ဆေးတောင့် လေးတစ်ခု အလောင်းတော်ကလေး၏ လက်ထဲသို့ ထည့်ပေးခဲ့ပါတယ်
မယ်တော်သုမနာဒေဝီသည် သူ့ သားကလေး လက်ထဲ၌ ပါလာသော ဆေးတောင့်လေး ကို ကြည့်ကာ အံ့သြခြင်းနှင့်အတူ နှုတ်ကလည်း “သားလေး . . အဲဒါ ဘာလေးလဲ  . .၊ ဘယ်ကရလာ သလဲ” စသည်ဖြင့် မေးမိလိုက်ရာ ကလေးက ချက်ခြင်း ပင် ““မိခင် ဤကား နတ်ဆေးဖြစ်တယ်၊ မိခင် ယူလိုက်ပါ၊ တစ်စုံတစ်ခုသောအကြောင်းဖြင့် မကောင်းသော အနာရောဂါ ခံစားရ၍ မပျောက် သော သူတို့အား ဤဆေးကို သွေး၍လိမ်းစေပါ လော့”” ဟုဆိုကာ မိခင်၏လက်ပေါ်သို့ ထည့်ပေးလိုက် ပါတယ်
မယ်တော်ဟာ ဝမ်းလည်းဝမ်းသာ အံ့လည်းအံ့သြ မဆုံးဖြစ်ကာ သူဋ္ဌေးကြီးထံသို့ သွားရောက်ကာ အကြောင်းစုံကို ပြောပြလိုက်တယ်
ထိုအခါမှာ သူဋ္ဌေး ကြီးက ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်သည့်အပြင် ““ငါ့သား တော်ဟာ မွေးဖွားလျင်ဖွားခြင်း ဆေးလုံးကို ကိုင် ပြီး မွေးဖွားလာ၏၊ မွေးဖွားလျင် မွေးဖွားခြင်း မိခင်နှင့်စကားပြော၏၊ ဤသို့သောအခြင်း အရာ သည် ဘုန်းကံနည်းပါးသူတို့၌ မဖြစ်နိုင်၊ ငါ့သား၏ ပါရမီတော်ကြောင့် ဘုန်းတန်းခိုးကြီးသော သူတို့ က ဤဆေးကိုပေးတာ ဖြစ်နိုင်သည်၊ ဤဆေးဟာ အစွမ်းထက်သောဆေး ဖြစ်လိမ့်မည်””ဟု ယုံကြည် လျက် ကျောက်ပြင်တွင် အနည်းငယ်တင်၍သွေးကာ မိမိ၏နဖူး၌ သုပ်လိမ်းလိုက်ပါတယ်
ထိုလိမ်းသော ခဏ၌ပင် ၇-နှစ်ကြာခံစား၍ ဆေးဆရာပေါင်းစုံဖြင့် ကုသ၍မရနိုင်သော သူဋ္ဌေးကြီးရဲ့ ဦးခေါင်းခဲ ဝေဒနာဟာ ချက်ချင်း ပျောက်ကင်းသွားခဲ့ပါတယ်
သူဋ္ဌေးကြီးကလည်း မိမိရောဂါပျောက်ပြီး နောက် ပိုင်းတွင် ထိုဆေးတောင့်ကိုကိုင်လျက် ရောဂါမျိုးစုံ ကုသပေးလျက်ရှိရာတွင် ရောဂါဝေဒနာများ ပျောက် ကင်း ကုန်ပါတော့တယ်
#““မဟော်သဓာ”” ဟု အမည်ပေးခြင်းဤသို့ဖြင့် ဘုရားလောင်းလေးအား အမည်မှည့် နာမည်ပေးသောနေ့ကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်
သူဋ္ဌေး ကြီးက ငါ့သားလေးဟာ ဘုန်းကံကြီးမားပြီး ထူးခြားတဲ့ သားတော်လည်းဖြစ်တယ်၊ အမည်ပေးရင် ရှေးယခင် ကလို အဘိုးအဘွားစသော မျိုးရိုးစဉ်လာကို အကြောင်း ပြုပြီး အမည်တပ်ပြီး ပေးတာမျိုးမလုပ်လိုသည့်အတွက် ကလေးအား အမည်ပေးရာတွင် မျိုးရိုးစဉ်ဆက်ဖြစ်သည့် အမည်မျိုးမထည့်တော့ဘဲ “မွေးဖွားကတည်းက ဆေး တုံးကိုကိုင်၍ မွေးဖွားခဲ့၏၊ ထိုဆေးသည်လည်း အစွမ်း ထက် မြက်သော မဟာဆေးတော်ကြီးဖြစ်၏”၊ ဤ အကြောင်းများကို အကြောင်းပြုကာ သားတော်လေး အား (မဟောသဓ) ““မဟော်သဓာ”” ဟူသော အမည်ကို ပေးလိုက်ပါတော့တယ်
ပါဠိလိုပြောရင် ရေးရင်တော့ ““မဟောသဓ””ပေါ့
ထို့အပြင် သူဋ္ဌေးကြီးဟာ သူ့သားတော်လေး မွေး တဲ့ နေ့မှာ နေ့တူ ရက်တူ မွေးဖွားကြတဲ့ ဖွားဖက်တော် များ ရှိ-မရှိ တစ်ရွာလုံးကို လိုက်လံစုံစမ်းကြည့်ခိုင်းရာ ဖွားဖက်တော် ကလေးအယောက် (၁၀၀၀)ရှိကြောင်း သိခဲ့ရပါတယ်
သိတဲ့အတွက်လည်း ထိုကလေး အယောက် (၁၀၀၀)လုံးကို သားတော် မဟော်သဓာ လေးရဲ့ အလုပ်အကျွေးတစ်ထောင်အဖြစ် ထားရှိခဲ့ ခြင်းဖြစ်ပါတယ်
မဟော်သဓာလေးဟာ ငယ်စဉ်က တည်းကပင် အလုပ်အကျွေးဖြစ်တဲ့ ထိုဖွားဖက်တော် ကလေးတစ်ထောင်နဲ့ အတူနေ အတူဆော့ကစားရင်း နေထိုင်လာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဒါက ဘုရားအလောင်းတော်ရဲ့ ““မဟော်သဓာ”” လို့ အမည်တော်ရခြင်းနှင့် ပတ်သက်၍ အကျဉ်းလေး တင်ပြ လိုက်တာဖြစ်ပါတယ်
သူ့အကြောင်းက သိပ် ရှည်လျားတယ်၊ စိတ်ဝင်းစားဖို့လည်း ကောင်းပါတယ်
ဒီမှာတော့ စာရှည်မှာစိုး၍ မဖော်ပြနိုင်တော့ပါ
ဘုရားအလောင်းတော် မွေးဖွားကာစဖြင့် ချက်ချင်းစကားပြောခဲ့သော သုံးဘဝမဟော်သဓာရဲ့ထူးခြားချက်ထဲမှာ မွေးဖွားသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ချက်ချင်း စကားပြောနိုင်တာ တစ်ခုလည်း ပါပါတယ်
ဒါနဲ့ပတ်သက်လို့ ဘုရားအလောင်းတော် ဘဝတွေမှာ မွေးမွေးချင်း စကားပြောတဲ့ ဘဝပေါင်း သုံးဘ၀ ရှိခဲ့ပါတယ်
အလောင်းတော်ရဲ့နောက်ဆုံးဘ၀ မှာ (သိဒ္ဓတ္ထမင်းသား ဘဝပေါ့) မွေးဖွားပြီးတာနဲ့ မြောက်အရပ်သို့ ခြေခုနစ်လှမ်း ကြွလှမ်းတော်မူ၍ မြေ ပြင်၌ရပ်လျက် ““အဂ္ဂေါဟမသ်္မိ လောကဿဿ ငါသည် လောကတွင် အမြတ်ဆုံး၊ ဇေဋ္ဌောဟမသ်္မိ လောကဿငါသည် လောကတွင် အကြီးကဲဆုံး၊ သေဋ္ဌောဟမသ်္မိ လောကဿငါသည် လောက တွင် အချီးမွမ်းအပ် ဆုံးဖြစ်သည်-””ဟု ကြွေးကြော် တော်မူခဲ့တယ်ဆိုတာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များ အသိပါ၊ အဲဒါက တစ်ဘဝ
ပြီးတော့ အလှူဒါနနဲ့ပတ်သက်လာရင် စံနမူနာ ထားလောက်တဲ့ ဝေဿန္တရာမင်းဘဝမှာလည်း မွေးဖွား ချင်း ““ အမေ လှူစရာ ငွေရှိရဲ့လား . .”” စသည်ဖြင့် အလှူအကြောင်း စကားပြောခဲ့ပါတယ်
ဝေဿန်္တရာ ဇာတ်တော်ကို ကြည့်ရင်သိနိုင်ပါတယ်
အဲဒီ ဘဝက လည်း ထူးခြားမှုတစ်ခုပါ၊ ဝေဿန္တရာမင်းဘဝပါ
နောက်တစ်ခုကတော့ အခု မဟော်သဓာဘဝမှာ လည်း လက်ထဲမှာ ဆေးတောင့် ပါလာတဲ့အကြောင်းကို မိခင်အား စကားပြောခဲ့တယ်
အဲဒီလို သုံးဘ၀ ရှိ ကြောင်း မှတ်သားဖူးပါတယ်
#မဟော်သဓာ၏ပညာအစွမ်း အံ့မခန်းဖွယ်ရာမဟော်သဓာဟာ ဘုရားလောင်းလည်း ဖြစ်တာမို့ ဘုန်းကံအာနုဘော်ကြီးမားတော်မူပါတယ်
အထူးသဖြင့် ပညာဉာဏ်လည်း ထက်မြက်လွန်းလှပါတယ်၊ ငယ် ရွယ်စဉ် ကလေးဘဝကတည်းက ပြဿနာမျိုးစုံကို သူ့ရဲ့ပညာအစွမ်းဖြင့် ရအောင်ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တယ်၊ အသက်အရွယ် ကြီးလာတော့လည်း ဝိဒေဟရာဇ်မင်းနဲ့ မိဖုရားတို့က သားအဖြစ် ခေါ်ယူမွေးစားရသည်အထိ ရွေးကောက်ခံခဲ့ရတယ်၊ နောက်တော့ ပညာရှိ အမတ် ကြီးလေးဦးတို့တက်သာလွန်ပြီး ပညာစွမ်းများ ပြသ နိုင်ခဲ့ပါတယ်
သေနကစသော ပညာရှိအမတ်လေးဦး တို့က မကျေနပ်သည့်အတွက် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် နှိပ် စက်တာတွေ၊ ချောက်တွန်းတာတွေကိုလည်း ပညာ စွမ်းဖြင့် ရအောင်ဖြေရှင်းနိုင်ခဲ့တယ်၊ ဝိဒေဟရာဇ်မင်း ကြီးကိုယ်တိုင် စမ်းသပ်ခြင်းကိုလည်း ပညာစွမ်းဖြင့် ကျေနပ်အောင် ဖြေရှင်းပေးနိုင်ခဲ့ပါတယ်
မဟော်သဓာ ဖြေရှင်းခဲ့သော ပြဿနာများဟာ အလွန်နက်နဲပြီး သာ မန်ပုဂ်္ဂိုလ်များ ဘယ်လိုမှ မရှင်းနိုင်တဲ့ ပြဿနာများပင် ဖြစ်ပါတယ်
မဟော်သဓာဟာ ငယ်ရွယ်စဉ်ကလေးဘ၀ ဖွားဖက် တော်ကလေးတစ်ထောင်နှင့် ဆော့ကစားနေကတည်း က ပြဿနာကို ပြေလည်အောင် ဖြေးရှင်းနိုင်ခဲ့သူပါ၊ ဆော့ကစားစဉ် ကလေးတွေ မိုးလုံလေလုံ ကစားလို့ ရနိုင်အောင်ဆိုပြီး ကိုယ်တိုင်ဦးဆောင်ကာ မိုးလုံလေလုံ အားကစားရုံကြီး တစ်ခုကို တည်ဆောင်ခဲ့တယ်၊ အဲဒါ ကိုကြည့်ပြီး လူအများ အံ့သြခဲ့ရတယ်
သူဖြေရှင်းခဲ့ရ သော ပြဿနာများစွာတို့ရှိခဲ့တယ်
သူခိုးကို ဖော်ထုတ် ပေးခြင်း၊ လည်ရွဲခိုးမှု၊ ချည်ထွေးခိုးမှု၊ သားလုမှု၊ မယားလုမှု၊ နွားခိုးမှု၊ ရထားခိုးမှု စသည်ဖြင့် ခိုးမှုနှင့် လုယက်မှုပေါင်းစုံကိုလည်း ဖော်ထုတ်ဖြေရှင်းပေးခဲ့ သလို ဦးခေါင်း ခွဲခြားမှု၊ မြွေဖို-မြွေမ ခွဲခြားမှု၊ ရှားလှံတံ အရင်း-အဖျားခွဲခြားမှု စတာတွေကိုလည်း ထင်းရှား အောင်ပြသ၍ ခွဲခြားပေးနိုင်ခဲ့တယ်
ထို့အပြင် ပတ်္တမြား ရတနာရှာဖွေမှု၊ ကြက်ပြဿနာ၊ ရေကန်ပြဿနာ၊ မြည်းပြဿနာစသော ပြဿနာများစွာကိုလည်း သူ့ရဲ့ ပညာစွမ်းဖြင့် ပြေလည်အောင် ဖြေရှင်းပေးခဲ့ပါတယ်
ဖြေရှင်းတဲ့နေရာမှာလည်း ဘယ်သူ့ကိုမှ မထိခိုက် တဲ့ နည်းကိုအသုံးပြုပြီး အများပြည်သူလည်းလက်ခံ, တရားခံကိုယ်တိုင်လည်း မငြင်းဝံဘဲ ဝန်ခံတဲ့နည်းလမ်း တွေနဲ့ ဖြေရှင်းပေးတော်မူခဲ့တာကို သူ့ဇာတ်တော်ကို ဖတ်ကြည့်ရင် သိနိုင်ပါတယ်
အတုယူစရာတွေပဲပေါ့
စူဠနီဗြဟ်္မဒတ်မင်းကြီးက ပညာရှိမဟော်သဓာနှင့် ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကို ဖမ်းဆီးပြီး သတ်ဖို့လုပ်ရာတွင် သမီးတော်နှင့်ပေးစာမည်ဟု သိမ်းသွင်းကာ သူ့နန်း တော်ရောက်အောင်ခေါ်ပြီး အစာတွင်အဆိပ်ခတ် သတ်ရန် စီစဉ်ဆောင်ရွက်နေသည်ကို မဟော်သဓာက ရအောင်ဖော်ထုတ်ကာဖြင့် နိုင်အောင်ဆောင်ရွက်ခဲ့ပုံ ကလည်း အံ့မခန်းဖွယ်ရာပါပဲ
ထိုသို့ဖော်ထုတ်ဆောင်ရွက်ရာတွင် ဗြဟ်္မဒတ်မင်းရဲ့ သမီးတော်နှင့်ဝိဒေဟရာဇ်မင်းကြီးတို့ ထိမ်းမြား လက် ဆက်နိုင်ရေးကိုလည်း ပီပြင်အောင် ထိုရန်သူဗြဟ္မဒတ် မင်းနှင့် မယ်တော်၊မိဖုရားတွေကိုလည်း ဖမ်းဆီး နိုင် အောင် မဟော်သဓာဟာ လျို့ဝှက်လှိုင်ခေါင်းကြီးတစ်ခု ကို ဖောက်လုပ်ခဲ့တယ်
တစ်ဖက်တိုင်းပြည်က မသိ သည့်အပြင် တစ်ဖက်ရန်သူ တိုင်းပြည်ရဲ့နန်းတွင်း အထိပင် ရောက်အောင် ဥမှင်လှိုင်ခေါင်းကြီးတစ်ခု ဖောက်လုပ်ခဲ့တာပါ
ထူးခြားဆန်းကြယ်ပြီး အံ့သြဖွယ် ကောင်းလောက်အောင် အချိန်တိုတိုနဲ့ ဆောက်လုပ်ခဲ့ တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဗြဟ္မဒတ်မင်းရဲ့မယ်တော်ရော သမီး တော်ရော ရအောင်ခေါ်ဆောင်သွားသလို ဝိဒေဟရာဇ် မင်းကြီးကိုပါ အန္တရာယ်ကင်းကင်းနဲ့ ခန်းနား ထည်ဝါ သော ဥမင်လှိုင်ခေါင်းမြို့တော်ကနေ ခေါ်ထုတ်ကာ ထိမ်းမြားသိမ်းပိုက်နိုင်စေခဲ့ပါတယ်
စူဠနီဗြဟ္မဒတ်နှင့် တစ်ရာ့တစ်ပါးသော မင်းတွေကို ငြိမ်းချမ်းစွာ အောင်မြင်နိုင်ခဲ့တာဟာ မဟော်သဓာရဲ့ ပညာစွမ်းကြောင့်ပါ
ထိုသို့ ဆောင်ရွက်တဲ့အခါမှာ လည်း တိုင်းသူပြည်သားတွေကို လုံးဝထိခိုက်သေကြေ ပျက်စီးမှု မရှိဘဲနှင့်အောင်နိုင်ခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
အဲဒီလိုကို မဟော်သဓာသုခမိန်က အစွမ်းပြ ဖြေရှင်း နိုင်ခဲ့တာပါ
ဒီနေရာမှာတော့ ဒီလောက်ပဲ ပြောပါရ စေတော့၊ စိတ်ဝင်စားပါက ထိုထိုစာအုပ်များကိုသာ ရှာ၍ဖတ်ကြပါတော့လို့ ပြောပါရစေ၊ မင်းကွန်း တိပိ ဋကဓရဆရာတော်ကြီးကလည်း မဟာ်သဓာဇာတ် တော်ကို အခန်းဆက်ဖြင့် အချိန်ပေးကာ ဟောကြား တော်မူခဲ့တာ ရှိပါတယ်၊ ဇာတ်ကြီးဆယ်ဘွဲ့ စာအုပ်များ တွင်လည်း လေ့လာဖတ်ရှုနိုင်ပါကြောင်း အသိပေးလိုက် ပါတယ်
#မိဘဆရာသမားများ၏ဆန္ဒမဟော်သဓာပညာရှိဟာ ငယ်ရွယ်စဉ် ကလေးဘဝကတည်းကဘုရားအလောင်းတော် သူများနဲ့မတူ အောင် ထူးခြားလှတဲ့စွမ်းရည်တွေရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် မိဘများကလည်း မိမိတို့ရဲ့သားသမီးတွေကို မဟော် သဓာကဲ့သို့ ပညာပြည့်၀ နှလုံးလှသူတွေ ဖြစ်စေချင်ကြ တာ အမှန်ပါပဲ
ဒါဟာ မိဘတိုင်းမှာရှိတဲ့ဆန္ဒပါ
မိဘတွေသာမကပါဘူး ဆရာသမားတွေကလည်း ကိုယ့်ရဲ့သားတပည့်များကို မဟော်သဓာကဲ့သို့ ပညာရှင် လေးတွေ ဖြစ်စေချင်တယ်၊ ဘုရားလောင်းစိတ်ဓာတ် မျိုးနဲ့နိုင်ငံနဲ့သာသနာကို စောင့်ရှောက်စေချင်တယ်၊ နိုင်ငံအတွင်း ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်းသော ပြဿနာမှန်သမျှ ကို ဘယ်သူ့ဘယ်သူကိုမှ မထိခိုက်စေဘဲ ပြေလည် အောင် ဖြေရှင်းပေးစေချင်ကြတယ်လေ၊ ဒါက ဆရာ သမားတွေရဲ့ဆန္ဒပါ
အဲဒီလို ဘက်ပေါင်းစုံ ထူးချွန် ထက်မြက်စေချင်တဲ့အတွက်  ခုလို အနစ်နာခံ ဆောင် ရွက်နေရခြင်းဖြစ်ပါတယ်
#အရှင်ပညာဝရနှင့်ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းကိစ္စယခု ဆရာတော်အရှင်ပညာဝရ (ဓမ္မဒူတ-သိမ်ဇရပ်)က ကလေးတွေအတွက် ဘာသာရေးကို အခြေခံသောပညာရေးဖြင့် စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်ရေး ကိုရှေးရှုကာ ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်း တည် ထောင်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်၊ ထိုကဲ့သို့ တည်ထောင်နိုင် အောင်လည်း ကျေးဇူးတော်ရှင် အင်းစိန်ရွာမဆရာ တော်ကြီး ဘဒ္ဒန္တတိလောကာဘိဝံသရဲ့ အကြံဉာဏ် တိုက်တွန်းတော်မူချက်ကြောင့်လည်း ပါပါတယ်
ဓမ္မဒူတအရှင်ပညာဝရက သိမ်ဇရပ်ရှိ စာသင် တိုက်ကလည်း သံဃာတော် နှစ်ရာကျော်နဲ့စာသင်တိုက် တည်ထောင်ပြီး ဆောင်ရွက်နေရတယ်၊ တစ်ဖက်မှ ာလည်း နယ်လှည့်ကာ တရားဟောခြင်း တရားပြခြင်း များလည်း လုပ်နေရတယ်၊ ကိုယ့်ကျောင်းတိုက် တရား စခန်းကလည်း ယောဂီထောင်ကျော်ကို ဟောပြော ပြသဆုံးမ ပေးနေရတယ်၊ အလုပ်များလွန်းတဲ့ ဆရာ တော်ပါ၊ ကျန်းမာရေးကလည်း သိပ်အကောင်းစားကြီး မဟုတ်ဘူး၊ သင့်အောင်ကြိုးစားနေနေရတဲ့အခြေအနေပါ
ဒီကြားထဲ နိုင်ငံနဲ့သာသနာအတွက် လိုအပ်ချက် အရ အမျိုးဘာသာ သာသနာ စောင့်ရှောက်ရေး လုပ် ငန်းများကိုလည်း တစိုက်မတ်မတ် လုပ်ဆောင်ပေးနေရ သေးတယ်၊ အဲဒီလိုအလုပ်များလှတဲ့ ဆရာတော်ပါ
အဲဒီလိုမအားလပ်တဲ့ကြားကနေ အနာဂတ်ကို ဦးဆောင်ကြမယ့် မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များအတွက် ဘာသာရေးကိုအခြေခံသောပညာရေးဖြင့် ဘုရားအ လောင်း စိတ်ဓာတ်မျိုး ရှိဖို့လိုမယ်၊ လူငယ်တွေဟာ တစ်နေ့ကျရင် လူကြီးဖြစ်လာကြပြီး နိုင်ငံရဲ့တစ်ထောင့် တစ်နေရာကနေ တာဝန်ယူကြရလိမ့်မယ်၊ ထိုအခါမှာ ပညာသာတတ်ပြီး စာရိတ္တမဏ္ဍိုင် ကြံ့ခိုင်မှုမရှိပါက နိုင်ငံအတွက်သာမက သာသနာအတွက်ပါ စိုးရိမ်စရာ ဖြစ်လာနိုင်တယ်ဆိုတာကို ကြိုတင်၍သိမြင်သည့် အတွက် လူငယ်တွေကို လောကီပညာလည်းသင်ပေး, လောကုတ္တရာပညာကိုလည်း သင်ပေးနိုင်ပါမှ တော်ကာ ကြပေမည်ဟု စဉ်းစားဆင်ခြင်လျက် ကိုယ်ပိုင်အထက် တန်း ကျောင်းတစ်ခု တည်ထောင်မှုကို စတင်ဆောင် ရွက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်
ထိုကဲ့သို့ ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်းမျိုး  ဖြစ် မြောက်နိုင်ရေးအတွက် အဆင့်ဆင့်သော ခွင့်ပြုချက် တွေကိုလည်း မနေမနား ကြိုးစားတော်မူခဲ့ရတယ်၊ အဆောက်အဦးကိစ္စ၊ နေရာထိုင်ခင်းကိစ်္စ၊ သင်ကြားရေး ကိစ္စစသည်ဖြင့် နေထိုင်,စားသောက်မှု, ကျန်းမာရေးနှင့် အားကစားပါမကျန် အသေးစိတ်စီမံချက်ချကာ ဆောင် ရွက်တော်မူရတာ ဖြစ်ပါတယ်
#““မဟော်သဓာ””ဟုကျောင်းအမည်မှည့်ခြင်းထိုသို့ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်း တည်ထောင် ရာ၌ မတည်ထောင်ခင်မှာ  အင်းစိန်ရွာမဆရာတော် ကြီးအားပင် ကျောင်းတော်အမည်ကို ရွေးပေးရန် အရှင်ပညာဝရက ဦးတိုက်လျှောက်ထားခဲ့ပါတယ်
အင်းစိန်ရွာမဆရာတော်ကြီးက လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်တဲ့ နေရာကို ကြည့်ရှုစဉ်းစားတော်မူတဲ့အခါမှာ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်တဲ့ကျောင်းက ပညာရေးဆိုင်ရာ အထက်တန်းကျောင်း၊ ပညာသင်ယူကြမည့် တပည့် တွေက ရှစ်တန်းအရွယ်ကလေး ငယ်များ၊ သူတို့ သင်ကြားရမယ့်ဘာသာရပ်တွေက  ရှစ်တန်း၊ ကိုးတန်း၊ ဆယ်တန်းဆိုင်ရာ ဘာသာရပ်များ၊ ပြီးတော့ ဗုဒ္ဓဝင် ဝင်နှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား မြင့်မားစေရေးအတွက် စာရိတ္တပညာ မြင့်မားရေးဆိုင်ရာ သင်ကြားပြသပေးမှုများ ဖြစ်တယ်၊ အလွန်မွန်မြတ်တဲ့လုပ်ငန်း၊ ရည်ရွယ်ချက် ကောင်းလှတဲ့ လုပ်ငန်းဖြစ်တဲ့အတွက် ထိုကျောင်းကြီးကနေ ထူးချွန် ထက်မြက်သော ပညာတော်၍ စာရိတ္တကာင်းမွန် သော လူတော်လူကောင်းများ ဖြစ် စေရန်ရည်ညွှန်းကာ မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ပညာပါရမီတော်များတွင် ငယ်ရွယ်ပြီး ထူးချွန် ထက်မြက်လှသည့် အလောင်းတော် မဟော်သဓာ သုခမိန်ကို မြင်တော်မူသည့်အတွက် အလောင်းတော် မဟော်သဓာပညာရှိလိုမျိုး လူတော်လူကောင်းလေးတွေ ပေါ်ထွက်လာပါမှ နောင်အနာဂတ်တွင် နိုင်ငံတော်နှင့် သာသနာအတွက် စိတ်အေးရမှာ ဖြစ်သည်ကိုလည်း မြင်တော်မူသည့်အတွက် အရှင်ပညာဝရ တည်ထောင် မည့် အခမဲ့ကိုယ်ပိုင် အထက်တန်းကျောင်းရဲ့အမည်ကို ““ပညာဝေဖြာ မဟော်သဓာ””လို့ အမည်ပေးပေး တော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဒါက မဟော်သဓာအခမဲ့ ကိုယ်ပိုင်အထက်တန်းကျောင်း အမည်ပေးရခြင်းရဲ့ အကြောင်းပါ
#မဟော်သဓာရဲ့ရည်ရွယ်ချက်လုပ်ငန်းတိုင်းမှာ ရည်ရွယ်ချက် ရည်မှန်းချက် ဆိုတာ ရှိသကဲ့သို့ မဟော်သဓာအခမဲ့အထက်တန်း ကျောင်းတော်ကြီး ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ရခြင်းမှာလည်း  ရည်ရွယ်ချက်တွေ ရှိပါတယ်
ပညာထူးချွန်ပြီး စာရိတ်္တကောင်းမွန်၍ ယဉ် ကျေးလိမ္မာသော လူတော်လူကောင်းများကို ပျိုးထောင်ရန်
မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဘာသာသာသနာ တော်ကို တန်ဖိုးထားစောင့်ရှောက်တတ်သော ပညာတတ် ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ မွေး ထုတ်နိုင်ရန်
ဆင်ခြင်တုံတရားနှင့်အမြှော်အမြင်ကြီးမား၍ ကိုယ်ကျင့်တရားကောင်းမွန်သော နိုင်ငံ့ခေါင်း ဆောင်ကောင်း သာသနာ့ ဒါယကာ ကောင်း များဖြစ်နိုင်သည့် အနာဂတ်မျိုးဆက်သစ်များ ထွက်ပေါ်လာစေရန် ”” ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်များ ထားရှိကာ ဆောင်ရွက်နေခြင်းပါ
အထူးသဖြင့် ဗလငါးတန် ဖွံ့ဖြိုးစေရန်အတွက် ဖွင့်လှစ်သင်ကြားပေးနေခြင်းဖြစ်တယ်လို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်
(ဗလငါးတန်ဆိုသည်မှာ-(က) ကာယဗလခန္ဓာကိုယ် ကျန်းမာသန်စွမ်းခြင်း၊(ခ) ဉာဏဗလအသိပညာ အတတ်ပညာ ဗဟု သုတ ပြည့်စုံခြင်း၊(ဂ) စာရိတ္တဗလ အကျင့်စာရိတ္တ ပြည့်စုံခြင်း၊(ဃ) မိတ္တဗလ  အားကိုးလောက်သော မိတ် ကောင်း ဆွေကောင်း ရှိခြင်း၊(င) ဘောဂဗလ စီးပွားဥစ္စာ ဓနငွေကြေး ပြည့်စုံခြင်း၊)#မဟော်သဓာကလေးများကြိုးစားကြပါကျေးဇူးသိကြပါမဟော်သဓာမှာ နေခွင့်ရကြတဲ့ကလေးတွေကို လည်း ပြောချင်တယ်
ပညာရေးနဲ့ပတ်သက်ရာတွင် ပညာပါရမီကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ မဟော်သဓာ ဇာတ်တော် (ဥမင်္ဂဇာတ်တော်)လာအတိုင်း ခေတ် လူငယ်များကိုလည်း ဘုရားအလောင်းတော်တို့ရဲ့ စိတ် ဓာတ်နဲ့ ဘုရားအလောင်း မဟော်သဓာကဲ့သို့ ပညာ တတ်လေးများ ဖြစ်စေလိုတဲ့အတွက် ခုလိုနာမည်ပေး တော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဆရာတော်ကြီးများရဲ့ အမြှော်အမြင်ကြီးမားတော်မူပုံနဲ့ နိုင်ငံနဲ့ သာသနာတော် အပေါ်ထားရှိတော်မူကြတဲ့ စိတ်ဓာတ်တော်တွေဟာ အင်မတန်မှ ကျေးဇူးများလှပါပေတယ်
ဒါ့ကြောင့် ယနေ့ခေတ် မဟော်သဓာမှာ နေခွင့် ရကြတဲ့ကလေးများဟာ အင်မတန်မှာ ကံကောင်း တယ်လို့ ဆိုရမှာပါ
ထို့အပြင် တည်ထောင်သူ အရှင် ပညာဝရဲ့ အပင်ပန်းခံမှု၊ အနစ်နာခံမှု၊ နိုင်ငံနဲ့သာသ နာ အပေါ်ထားရှိတော်မူတဲ့စိတ်ထားတွေကိုလည်း နား လည်သဘောပေါက်ကာ ကျေးဇူးသိသောအားဖြင့် ပညာကိုလည်း ကြိုးစားသင်ယူကြကာ မိမိတို့ရဲ့ အလှည့်ကို ပြန်ရောက်လာတဲ့အခါမှာလည်း မိမိတို့ နေထိုင်ခဲ့ဖူးတဲ့ မဟော်သဓာကျောင်းတော်ကို ပြန်လည် စောင့်ရှောက်ကြဖို့ရယ်၊ နိုင်ငံနဲ့သာသနာတော်ကြီးကို လည်း စောင့်ရှောက်ကြဖို့ရယ် အထူးလိုအပ်တယ် ဆို တာကို ကျောင်းသားကျောင်းသူများ အထူးနားလည် သဘောပေါက်ကြစေချင်ပါတယ်
ကလေးတို့အတွက် ဘုန်းဘုန်းတွေ ရင်းနှီးပေး ဆပ်ခဲ့ရတာတွေဟာ သိပ်ကိုများလွန်းတယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်ကြပြီး လူတော်လူကောင်းများ ဖြစ် အောင် အထူးကြိုးစားကြပါလို့ တိုက်တွန်းလိုက်ပါ တယ်
ပြီးတော့ထပ်ပြောချင်သေးတာက သားတို့သမီးတို့ ဟာ နိုင်ငံရဲ့အနာဂတ်တွေပါ၊ တစ်နေ့နေ့ တစ်ချိန်ချိန် ကျရင် သားတို့သမီးတို့လက်ထက်ကို ရောက်လာ လိမ့် မယ်ဆိုတာ သဘောပေါက်ထားကြ
“ငါ သာ နိုင်ငံ ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ခဲ့ရင်”ဆိုတဲ့အတွေးနဲ့ ကြိုတင် ပြင်ဆင်ထားကြ
ပစ္စုပ္ပန်ရဲ့လက်ရှိအခြေအနေကို သုံး သပ်ပြီး အနာဂတ်နိုင်ငံတော်ကို ဘယ်လိုပုံစံမျိုးနဲ့ သွားမလဲဆိုတာ စဉ်းစားထားကြ၊ အဲဒီအခါကျရင် ကိုယ့် တိုင်းပြည်, ကိုယ့်လူမျိုး, ကိုယ့်ဘာသာ, ကိုယ့် သာသ နာကို တာဝန်သိစိတ် တာဝန်ယူစိတ်နဲ့ ထိန်းသိမ်း နိုင်ရမယ်၊ စောင့်ရှောက်နိုင်ရမစယ်၊ ကာကွယ်နိုင်ကြ ရမယ်
အဲဒီအတွက် ကျနသေချာစွာ ပြင်ထားကြပါလို့  ပြောချင်တယ်
ကျောင်းသားမိဘများလည်း သဘောပေါက်နားလည်ကြဖို့လိုတယ်အလားတူ မဟော်သဓာကျောင်းကြီးမှာ အခမဲ့ ထားခွင့်ရထားကြတဲ့ ကံထူးရှင်မိဘများကိုလည်း အသိ ပေးလိုပါသေးတယ်
ဒီလိုအခွင့်အရေးမျိုးဆိုတာ လွယ် လွယ်နဲ့ရနိုင်တာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ကိုယ့်ကလေးတစ် ယောက် နေခွင့်ရခဲ့လို့လည်းပဲ ကလေးနဲ့ပတ်သက် တဲ့ အထွေထွေကုန်ကျစရိတ်ပေါင်းများစွာတို့ သက်သာ ခဲ့ရတယ်ဆိုတာ ကျောင်းထားဖူးတဲ့ မိဘများကိုယ်တိုင် အသိဆုံးပဲဖြစ်ပါလိမ့်မယ်
သို့အတွက် မိမိတို့ စွမ်းနိုင် ရာကနေ မဟော်သဓာကျောင်းကို ပြန်လည် ထောက်ပံ့ ကူညီလှူဒါန်းခြင်းဖြင့်လည်း စောင့်ရှောက်ပေးရန် လိုအပ်တယ်ဆိုတာကိုလည်း သိစေချင်ပါတယ်
ကိုယ့်ကလေးတစ်ယောက် မဟော်သဓာ ကိုယ်ပိုင် အထက်တန်းကျောင်းမှာ အခမဲ့သင်ကြားခွင့်ရတဲ့ အတွက် သုံးနှစ်စာပညာသင်စရိတ်,နေထိုင်စား သောက်စရိတ် သက်သာသွားပါတယ်
တွက်ကြည့်ရင် ကျပ်ငွေ သိန်းတစ်ရာအထက်မှာ ရှိပါတယ်
ထို့အပြင် ဘယ်မှာမှ မရနိုင်တဲ့ ဘာသာရေးသင်ပြဆုံးမမှုကိုလည်း အထူးရရှိခဲ့ပါတယ်
ထိုကဲ့သို့ ပညာရေးရော စာရိတ္တ ပညာမြင့်မားရေးပါ အပြည့်အ၀ ရစေတာဖြစ်တဲ့ အတွက် ဆရာတော်ရဲ့စေတနာ မေတ္တာတွေကို  ဝမ်း မြောက်စွာ ဂုဏ်ယူကြရမှာဖြစ်သလို ဆရာတော်အရှင် ပညာဝရဲ့ ဆောင်ရွက်တော်မူနေရတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် ကုန် ကျမှုတွေကိုလည်း အထိုက်အလျောက် ပြန်လည်ကာ ဖြေလျော့ ပေးသောအားဖြင့် ထောက်ပံ့ကူညီလှူဒါန်း ပေးကြရန် လိုအပ်တယ်ဆိုတာကိုပါ နားလည်စေချင်ပါတယ်
အဲဒါကြောင့်လည်း ခုလိုရေးသားနေရခြင်းပါ၊ ဆရာတော်များရဲ့ကလေးတွေအပေါ်ထားတဲ့ စိတ်၊ နိုင်ငံ အပေါ်ထားတဲ့စိတ်ဓာတ်နဲ့ လုပ်ရပ်တွေကို သဘော ပေါက်နိုင်ကြပါစေလို့လည်း မျှော်လင့်မိပါတယ်
ဆရာတော်များဟာ သားသမီးနဲ့ ဇနီးမယား မရှိ ကြပေမယ့် သူများသမီးတွေကို အချိန်ကုန်ခံ,ငွေ အကုန်ခံ,လူအပင်ပန်းခံ,အနစ်နာခံ,အမုန်းခံပြီး ဆောင် ရွက်ပေးတော်မူနေကြတာပါ
ကလေးဗန်းပြပြီး လုပ်စားတယ် မထင်ပါနဲ့၊ တစ်ခါလောက် လာလေ့လာ ကြည့်ပါလို့လည်း သဘောမပေါက်သူများကို ပြောချင်တယ်
မဟော်သဓာရဲ့ တစ်လတစ်လ ပညာရေးနှင့် နေထိုင် စားသောက်မှု ဝန်ထမ်းလစာစတဲ့ အထွေထွေ ကုန်ကျ စရိတ်ဟာ ကျပ်ငွေ သိန်း (၇၀၀)လောက် ကုန်တယ် ဆိုတာ သင်သိပါသလား. .. .၊ အလှူငွေ ဘယ်လိုရပြီး ဘယ်လိုရပ်တည်နေရသလဲဆိုတာရော သင်သိပါသလား. . .၊ အွန်လိုင်းက ကြည့်၍ ပဒေသာပင် တစ်သိန်း ပင်လေးတွေ ဝင်လာတာကိုကြည့်ပြီး အဆင်ပြေတယ် လို့ မထင်လေနဲ့ ထဲထဲဝင်ဝင် လေ့လာကြည့်ကြပါ
ဆရာတော်တွေမှာက ဘာစီးပွားရေးမှရှိတာ မဟုတ်ဘူး၊ နိုင်ငံနဲ့သာသနာအတွက် စိတ်မအေးလွန်းအားကြီးလို့ ခုလိုဆောင်ရွက်နေကြတာဖြစ်ပါတယ်
ဆရာတော် ဦးပညာဝရဟာ မိမိရဲ့ဓမ္မပူဇာရယ်၊ ရင်းနှီးတဲ့ ဒကာ ဒကာမတွေရယ် စုပေါင်းစပ်ပေါင်းနဲ့ စုဆောင်းကာ ဆောင်ရွက်တော်မူနေကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်
နောက်ပြီး ဒီလိုလုပ်ငန်းမျိုးဟာ တော်ရုံတန်ရုံ စိတ်နဲ့ လုပ်နိုင်တာမဟုတ်ဘူး၊ အဘက်ဘက်က သည်းခံစိတ်ထားပြီး ဘက်ပေါင်းစုံကနေ “စိတ်ရှည်, ဇွဲသန်, သည်းခံ” ဟူသော မူနဲ့သွားနေရတာပါ
တနည်းအားဖြင့် နားလည်အောင်ပြောရရင် ဘုရား အလောင်းစိတ်ဓာတ် မျိုးထားနှိင်မှသာ ဒီလိုအလုပ်မျိုး လုပ်လို့ရတာ ဖြစ်တယ်လို့ ဆိုချင်ပါတယ်
စာရေး သူက မဟော်သဓာမှာ ကိုယ်တိုင်အနီးကပ် ပါဝင်နေ ရလို့ သိတာပါ
ဒါတွေကို နားလည်သဘော ပေါက်ရင် ဝိုင်းဝန်းကူညီ ဆောင်ရွက်နိုင်ရမှာပေါ့
မနိုင်ဝန်ကို ထမ်းခိုင်းစေခြင်းမျိုး မဟုတ်ပါဘူး
လုပ်နိုင် သလောက် လေး တာဝန်သိစိတ်နဲ့ လုပ်ခြင်းပေးသည်ပင် များစွာ အဆင်ပြေနိုင်တယ်ဆိုတာကိုပြောလိုရင်းပါ
ဆိုပါစို့ရဲ့ . . ကျောင်းသားတစ်ယောက်ဟာ တစ်နှစ် ပတ်လုံးအတွက် တစ်ကြိမ်လောက် ထမင်းတစ်နပ် ကျွေးပေးမယ်ဆိုရင်တောင် နေ့တိုင်းအလှူရှင်ရှိပြီး မဟော်သဓာကျောင်းကြီးက ကျွေးမွေးစရိတ် ကုန်ကျ စရာမရှိနိုင်တော့ဘဲ သက်သာသွားနိုင်တယ်လေ၊ ကျောင်းသား ၆၀၀ ကျော်ရှိတာပဲ၊ ရက်ပေါင်းရှိတာက ၃၆၅-ရက်ပဲ ရှိတာမဟုတ်လား
ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောရရင် (၃၆၄) ရက်အလကား စားပြီး တစ်ရက်စာလောက်လေး ထမင်းစရိတ်လှူပေး ရင်တောင် ဆရာတော်အရှင်ပညာဝရအတွက် ထမင်း စရိတ် တစ်နှစ်စာ ကျပ်ငွေသိန်း (၃၆၅၀)ကျပ် ကုန်ကျမှု သက်သာလာနိုင်ပါတယ်
ဒါကိုတွေးမိလို့ တစ်ဖက် တစ်လမ်းကနေ အထောက်အကူ ဖြစ်စေရန် ခုလိုတွက် ပြနေရခြင်း တင်ပြနေရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
ဒါကိုတင်ပြ ခြင်းအားဖြင့် မဟော်သဓာမှာထားရင် ပိုက်ဆံပေးရမယ်၊ ထမင်းတစ်နပ်ကျွေးရမယ်လို့ ဆိုလိုခြင်း၊ အလှူခံ နေခြင်း မဟုတ်ဘူး၊ အသိတရားနဲ့ သတိထားပြီး  တတ်နိုင်သူတွေအနေနဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့အလုပ်တစ်ခုကို အလှူတစ်ခုကဲ့သို့ သဘောထားပြီး ကုသိုလ် လုပ်စေ ချင်တာ ဖြစ်တယ်
မဟော်သဓာမှာ ကိုယ့်ကလေး မထားတဲ့သူတွေတောင် လှူနိုင်သေးတာပဲ ကိုယ်က ဘာလို့ မလှူနိုင်ရမှာလည်း ဒီအတွေးမျိုးကိုလည်း ပေးချင်ပါတယ်
တကယ်တန်းပြောရရင် မလှူလို့လည်း ဘာမှ တော့မဖြစ်ဘူး၊ မဟော်သဓာဟာ ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေဆီကငွေနဲ့တည်ထောင်ခဲ့တာမဟုတ်သလို  ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေဆီက ဘယ်တော့မှ အလှူခံပြီး ရပ်တည်နေမှာတော့ မဟုတ်ပါဘူး၊ အသိ တရားနဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီး သာသနာပြုတဲ့ အလုပ်မျိုးကိုသာ ဆောင်ရွက်သွားမှာ ဖြစ်တယ်
သိသင့်တာတွေ သိ အောင် ပြောပြဖို့ လိုအပ်တဲ့အတွက်အတွက် ခုလို တင်ပြနေရခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်
ဒီသုံးသပ်ချက်ကို သေချာစဉ်းစား စေချင်ပါတယ်
ကလေးတစ်ယောက်အတွက် အပြင်မှာထားရင် တစ်နှစ်စာ သိန်းပေါင်း (၅၀)ကျပ်လောက်အနည်းဆုံး ကုန်ကျနိုင်တယ်၊ (တစ်ချို့ဆို သိန်းတစ်ရာကျော်တောင် ကုန်တယ်လို့ ပြောကြတယ်) အဲဒီအတွက် ကုန်ကျ စရာမရှိဘူး၊ သုံးနှစ်တောင် အလကား အခမဲ့ နေခွင့် ရတယ်လေ တွက်ကြည့်ပေါ့
အဲဒီတော့ မဟော်သဓာ မှာ ဆယ်သိန်းကျပ်လောက်တောင် ထမင်းတစ်နပ်စာ ကုသိုလ်ဖြစ် မလှူနိုင်ဘူးလား၊ ထမင်းတနပ်စာ မကျွေး နိုင်ဘူးလားဆိုတာ မေးစရာ ဖြစ်လာတယ်
အဲဒီလို အတွေးလေးတွေဝင်လာလို့ ကျောင်းသားမိဘတွေကို အသိပေးလိုက်ရတာပါ
မွေးနေ့ပဲဖြစ်ဖြစ် အထိမ်း အမှတ်နေ့ပဲဖြစ်ဖြစ် တစ်ရက်ရက်သတ်မှတ်ပြီး လာလှူ ကြတဲ့မိဘတွေလည်း ရှိပါတယ်
တစ်ဦးကစေတနာ တစ်ဦးက မေတ်္တာဆိုတဲ့အတိုင်း တစ်ဦးနဲ့တစ်ဦး တစ် ဖက်နဲ့တစ်ဖက် ကျေးဇူးသိကာ စိတ်စေတနာ အပြည့် အဝ၊ နားလည်မှုတွေ အပြည့်အဝဖြင့် အပြန်အလှန် တည်ဆောက်နိုင်ကြမည်ဆိုပါက နောင်အနာဂတ်တွင် ပညာဝေဖြာ မဟော်သဓာကျောင်းဟာ အမြဲတမ်း ရှင် သန်နေမှာဖြစ်သလို မဟော်သဓာလို ပညာရှိလေးတွေ လည်း မပြတ်ပေါ်ထွန်းလာမည်မှာ အမှန်ပင် ဖြစ်ပါ ကြောင်း အရှည်မျှော်တွေး၍ ရေးလိုက်မိပါတော့တယ်
#(၁)သိန်းကျပ်တန် ထာဝရပဒေသာပင် စိုက်ထူနိုင်နောက်တစ်ခု ရှိပါတယ်
အများကြီး မတတ် နိုင်သူတွေအတွက်ပေါ့
မဟော်သဓာ ကျောင်းတော်ကြီး စဉ်ဆက်မပြတ် လည်ပတ်နိုင်စေရန် ထူးချွန်ထက်မြက် သော လူတော်လူကောင်းများ မွေးထုတ်ပေးနိုင်စေရန် အတွက် ထောက်ပံ့လှူဒါန်းမှုများလည်း လိုအပ်လျက် ရှိပါတယ်
လူတစ်ဦးလျင် တစ်သိန်းကျပ်တန် ပဒေသာ ပင် အနည်းဆုံးတစ်ပင် စိုက်ထူ၍ ရံပုံငွေထားရှိရန် စီစဉ်ထားရှိပါတယ်
ထိုတစ်သိန်းကျပ်တန် ထာဝရ ပဒေသာပင် စိုက်ထူလှူဒါန်းငွေများကို မသုံးစွဲဘဲ ဘဏ် တွင်အပ်နံှ၍ ထိုဘဏ်မှတိုးပွားသော အတိုးအညွန့် ကိုသာ ပညာရေးလုပ်ငန်းများတွင် သုံးစွဲသွားမှာ ဖြစ် သည့်အတွက် ထာဝရပဒေသာပင် တစ်သိန်းစိုက်ထူ လှူဒါန်းထားသူများအနေဖြင့် လူပင်သေသော်လည်း ထိုကုသိုလ်တရားကား သေမသွားဘဲ အမြဲရှင်သန်၍ ထာဝရတိုးပွားနေမည်သာ ဖြစ်ပါတယ်
ထိုထာဝရ ပဒေသာပင် ကုသိုလ်အခွင့်အရေးများလည်း မဟော် သဓာကျောင်းတွင် ရယူနိုင်ကြပါတယ်
မိမိကိုယ်တိုင် ပါဝင် လှူဒါန်းနိုင်သလို အများတကာကို ထာဝရ ကုသိုလ်ပဒေသာပင်ရဲ့အကျိုးကျေးဇူးကို ပြောပြကာ ပဒေသာပင် အလှူငွေ ရရှိရေးကိုလည်း ဆော်သြ ပေးနိုင်ပါတယ်
ငွေတစ်သိန်းဆိုတာ တကယ်သုံးကြည့်ရင် ယနေ့ခေတ်မှာ ဘာမှမယ်မယ်ရရ သုံးလို့ မရနိုင်ပါဘူး၊ သို့သော်လည်း တစ်သိန်းပေါင်းများစွာ စုစည်းထားနိုင် ခဲ့ရင်တော့ အသုံးချလို့ များစွာရနိုင်တာမို့ လူတစ်ဦး လျင် တစ်သိန်းစီ ပဒေသာပင်စိုက်ထူလှူဒါန်းနိုင်ရေးကို စီစဉ်ထားတာ ဖြစ်တယ်
လှူဒါန်းတဲ့သူဘက်ကလည်း ငွေအမောင့် မများတဲ့အတွက် လှူဒါန်းနိုင်လိမ့်မယ်၊ ဒီမဟော်သဓာဘက်မှာလည်း လှူသူအရေအတွက် များများ ရလာရင် အနာဂတ်ပညာရေးလုပ်ငန်းတွေ စဉ်ဆက်မပြတ် များစွာလုပ်နိုင်မယ်၊ ပြီးတော့ အလှူရှင် တွေအတွက်လည်း လူသေသွားရင်တောင် ကုသိုလ် တရားဟာ ပျောက်ပျက် သေမသွားဘဲ အမြဲထာဝရ တိုးပွားသွားပါလိမ့်မယ်
အဲဒီလို ရည်ရွယ်ချက်တွေနဲ့ ဆောင်ရွက်ထားတာဖြစ်ပါတယ်
ဒါဟာ မဟော်သဓာနဲ့ပတ်သက်လို့ လုပ်သင့် တာ လုပ်နိုင်တာလေးတွေကို တင်ပြပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
အရင်းနည်းပေမယ့် အတိုးများပြီး ကုသိုလ် တရားတို့ တိုးပွားဖို့ရန် အကောင်းဆုံး အခွင့်အရေးဟာ ထာဝရပဒေသာပင် စိုက်ထူလှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
#စွမ်းရည်ရှိသံဃာတော်များကိုလည်းလျှောက်ထားလိုပါ၏နောက်တစ်ခုက သာသနာမှာ စွမ်းဆောင်နိုင် တော်မူကြသော ဆရာတော် သံဃာတော်များကိုလည်း လျှောက်ထား အသိပေးလိုပါတယ်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မဟော်သဓာကျောင်းလို ဘာသာရေးကိုအခြေခံသော ပညာရေး ကျောင်းများ များစွာရှိစေချင်ပါတယ်
ပညာရေးရော ဘာသာရေးမှာပါ ဘက်စုံလှ နှစ်ဖက်လှ ပညာရေး ကျောင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာစေရေးတွင် အနည်းဆုံး ပြည်နယ်နှင့်တိုင်းဒေသကြီး အသီးသီး၌ တစ်ခုစီလောက် ဖွင့်လှစ်ထားနိုင်ရေးကို အထူးမျှော်လင့် အားကိုးလျက် ရှိပါတယ်
သို့အတွက် သံဃာတော် အရှင်မြတ်များက ဦးဆောင်စေချင်ပါတယ်
သံဃာ တော်များ ဦးဆောင်မှသာလျင် ဒီလိုလုပ်ငန်းမျိုးဟာ မျှော်မှန်း တာထက်ပိုမိုကာ အောင်မြင်မှာဖြစ်ကြောင်း အပြည့်အ၀ ယုံကြည်ပါတယ်
သို့ပါ၍ စွမ်းနိုင်တော် မူကြသော သံဃာတော်များအနေနဲ့ မဟော်သဓာ ကျောင်းတော်များ ပေါ်ထွက်လာရေးကို ဆောင်ရွက်ပေး တော်မူကြပါလို့ အထူးလျှောက်ထားအပ်ပါတယ် ဘုရား
ဆရာတော်သံဃာတော်များဟာ ခေတ်အဆက် ဆက်ကတည်းက နိုင်ငံနဲ့သာသနာကို စောင့်ရှောက် တော်မူခဲ့ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်
သူ့ခေတ်နဲ့သူ လိုအပ် ချက်ကိုကြည့်ပြီး ဓမ္မဝိနယနှင့်လျော်ညီသော စောင့် ရှောက်မှုမျိုးဖြင့် စောင့်ရှောက်ခဲ့ကြတာပါ
ယနေ့ မိမိ တို့ ခေတ်မှာလည်း အထွေထွေလိုအပ်ချက်များစွာ ထဲမှာမှ မျိုးဆက်သစ်လူငယ်များအတွက် အထူးလိုအပ် လျက်ရှိသော ဘာသာရေးစောင့်ရှောက်မှုကို ဆောင် ရွက်တော်မူကြတာ ဖြစ်ပါတယ်
သို့အတွက် စွမ်းနိုင်သူ အရှင်မြတ်များအနေဖြင့် ပညာဝေဖြာ မဟော်သဓာ ကျောင်းတော်များ တည်ထောင်၍ အနာဂတ်တွင် ပညာ ပြည့်၀ နှလုံးလှသည့် နိုင်ငံသားကောင်းရတနာများ မွေးထုတ်ပေးကြပါလို့ လျှောက်ထားအပ်ပါတယ် ဘု ရား
ကိုယ်တိုင် မတည်ထောင်နိုင်ရင်တောင်မှ သံဃာ တော်များအနေနဲ့ မဟော်သဓာကျောင်းများကို နှုတ် အားဖြင့် စောင့်ရှောက်ပေးခြင်းဖြင့်လည်း ဆောင်ရွက် နိုင်ပါတယ်၊ ထောက်ပံ့ လှူဒါန်းပေးခြင်းနှင့် လှူဒါန်းနိုင် အောင် စည်းရုံးပြောပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေး၍လည်း ရနိုင်ကြောင်းကိုပါ ထပ်လောင်းအသိပေးလိုက်ရပါ တယ်ဘုရား
#လူချမ်းသာဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များလည်းသိစေချင်ပါ၏နောက်တစ်ခုက စီးပွားဥစ္စာနှင့်ပြည့်စုံကြသည့် လူချမ်းသာ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်များကိုလည်း တိုက်တွန်း နှိုးဆော်ချင်ပါသေးတယ်
ပိုင်ဆံရှိလို့လှူနိုင်တာ လှူကြ တာကို ဝမ်းမြောက် ဂုဏ်ယူလျက်ပါ
လိုအပ်ချက်ကို ကြည့်ပြီး တကယ်လိုအပ်တာကို ရွေးချယ်လှူမိဖို့ လိုအပ်တယ်ဆိုတာကိုလည်း သိစေချင်ပါတယ်
ပေါ်ပင်အလှူထက် တကယ်အကျိုး ကျေးဇူးကိုသိပြီး လှူတဲ့အလှူမျိုး ဖြစ်စေချင်တယ်
မိမိတို့မှာ ရှိတဲ့ အရှိ(ပစ္စည်းဥစ္စာ)ရဲ့ အပေါ်မှာအသိကပ်ပြီး တကယ် ထိရောက် ပီပြင်တဲ့လုပ်ငန်းမျိုးအတွက် အနှစ်သာရရှိရှိ လုပ်ပေးရန်လည်း တိုက်တွန်းလိုရင်း ဖြစ်ပါတယ်
လူတို့နှုတ်ဖျားတွင် ပြောဆိုနေတတ်ကြတဲ့ ““သာသနာပြုကုသိုလ်””ဆိုတဲ့စကားနဲ့ပတ်သက်ပြီး လူများ စွာတို့က ဘုရားတည်ခြင်းကိုသာ သာသနာပြု ကုသိုလ်လုပ်တယ်၊ သာသနာပြုတယ်လို့ ထင်နေတတ် ကြပါတယ်
တကယ်တော့ မြေပေါ်မှာ ဘုရားတည်ရုံ လောက်နဲ့ ဒီသာသနာ တော်ကြီးဟာ အရှည်ခံ့တည်တံ့ လာနိုင်မှာ မဟုတ်ပေ
ထို တည်ထားအပ်သော ဘုရား တန်ဆောင်းကျောင်းကန်များဟာ သာသနာတော် အတွက် အရေးကြီးသောအခြေခံအကြောင်းတရား တစ်ခုလို့တော့ ဆိုနိုင်ပါတယ်
ထိုဘုရားတန်ဆောင်း ကျောင်းတွေကို အမှီပြုပြီး စာသင်စာချ တရားဟော တရားပြ လုပ်နိုင်တဲ့အတွက် ကုသိုလ် သဒ္ဓါတရားများ တိုးပွားစေတာတော့မှန်ပါတယ်
ရတနာသုံးပါးကို တန်ဖိုးထားပြီး စောင့်ရှောက်နိုင်တဲ့သူတွေများပြီး ထိုသူ တွေက စောင့်ရှောက်ကြပါမှ သာသနာတော်ဟာ လည်း အရှည်ခံတည်တံ့လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်
အဲဒီအတွက် မြေပေါ်မှာဘုရားတည်လောက်နဲ့မရနိုင် တော့ဘူး၊ နှလုံးသားမှာ ဘုရားတည်ပေးနိုင်ဖို့ လိုလာ ပါပြီ
ဆိုလိုချင်တာက နှလုံးသားမှာ ဘုရားတည်ပေးနိုင် ပါမှ သာသနာတော်ကြီး အရှည်ခံ့တည်တံ့နိုင်မှာ ဖြစ် တယ်လို့ ဆိုချင်ပါတယ်
စစ်မှန်သော သာသနာပြုခြင်း ဆိုတာ နှလုံးသားမှာ ဘုရားတည်နိုင်ရမယ်၊ နှလုံးသား မှာ ဘုရားတည်မယ့် လုပ်ငန်းတွေကို ပံ့ပိုးကူညီ လှူ ဒါန်းပေးနိုင်ရမယ်၊ အဲဒါဟာ သာသနာပြုတာပဲ၊ အဲဒီလို လုပ်တဲ့ပုဂ်္ဂိုလ်ဟာ သာသနာပြုပုဂ်္ဂိုလ်ပါပဲ
ဓမ္မစကူးလ် ကျောင်းများ၊ ဘုန်းတော်ကြီးသင် ပညာရေးကျောင်းများ၊ ခုလို မဟော်သဓာပညာရေးကျောင်းများ ဆောင်ရွက်မှု တွေဟာ ဘုရားတည်ပေးခြင်းဖြစ်တယ်
သို့သော် မြေ ပေါ်မှာ ဘုရားတည်ခြင်းမျိုးတော့မဟုတ်၊ နှလုံးသားမှာ ဘုရားတည်ပေးနေခြင်းဖြစ်တယ်
ထိုကဲ့သို့သော အလုပ်မျိုးကို သာသနာပြုခြင်းလို့ ခေါ်ဆိုနိုင်ပါတယ်
ထိုကဲ့သို့ မဟုတ်ဘဲ နှလုံးသားမှာ ဘုရားမတည် ပေးနိုင်ခဲ့ဘူးဆိုရင်တော့ အဲဒီအခါကျရင် နှလုံးသားမှာ ဘုရားမရှိတဲ့သူတွေရဲ့အုပ်ချုပ်မှုခေတ်ထဲကို ရောက် လာမှာ အမှန်ပါပဲ
သူတို့နှလုံးသားမှာ ရတနာသုံးပါး မရှိခြင်းကြောင့် နိုင်ငံနဲ့သာသနာကိုလည်း သူတို့စောင့် ရှောက်နိုင်ကြမှာ မဟုတ်တော့ပါ
ထို့ကြောင့်ပင် ယနေ့ ဆရာတော် သံဃာတော်များဟာ ““ရာဇာပဓာနံ”” ဟူ သော ဘုရားရှင်ရဲ့ မိန့်မြွက်စကားကို အလေးထားကာ တိုင်းပြည် အုပ်ချုပ်သူတွေရဲ့နှလုံးသားမှာ ရတနာသုံးပါး ရှိစေချင်တာ ဖြစ်ပါတယ်
နောင်လာနောက်သားများ ဖြစ်တဲ့ အနာဂတ်ကို ဦးဆောင်ကြမယ့်ကလေးများကို လည်း ထိုကဲ့သို့သော ရတနာသုံးပါး တန်ဖိုးထားတဲ့သူ တွေ ပေါ်ထွက်စေချင်တဲ့အတွက် ယဉ်ကျေးလိမ္မာ  သင်တန်းတွေ၊ ဓမ်္မစကူးလ်တွေ၊ မဟော်သဓာကျောင်း တွေ တည်ထောင်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်
သူတို့ခေတ် သူတို့ လက်ထက်ကျရင် အမျိုးဘာသာ သာသနာကို စောင့် ရှောက်နိုင်ကြလိမ့်မယ်၊ ကာကွယ်နိုင်ကြလိမ့်မယ် ထိန်း သိမ်းနိုင်ကြလိမ့်မယ်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်ကြီးကြီးနဲ့ ခုလို ဆောင်ရွက်တော်မူနေကြတာ ဖြစ်ပါတယ်
နားလည် နိုင်ကြပါစေ
ဒါ့ကြောင့် သာသနာပြုချင်တယ်၊ သာသနာပြု ပုဂ်္ဂိုလ် ဖြစ်ချင်တယ်ဆိုရင် မဟော်သဓာကျောင်းများ တည်ထောင်ခြင်းနှင့် မဟော်သဓာကျောင်းများရဲ့ လို အပ်ချက်ကို ဖြည့်ဆည်းကူညီလှူဒါန်းပေးခြင်းများ ပြုလုပ်ပေးခြင်းဖြင့် သာသနာပြုကုသိုလ်များ ပြုလုပ် သင့်ပါကြောင်း တင်ပြအပ်ပါတယ်
မဟော်သဓာ ကျောင်းများကို စောင့်ရှောက်ပေးခြင်းဖြင့် သာသနာပြု ကုသိုလ်ဆည်းပူးကြပါလို့လည်း တိုက်တွန်းအပ်ပါ တယ်
““တော်””၍““ကောင်း””သော လူတော်လူကောင်းများဖြစ်ရေး““သဗ္ဗ ရဋ္ဌံ သုခံ သေတိ ရာဇာ စေ ဟောတိ ဓမ်္မိကော  တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သူ (ဦးဆောင်သူ)က တရားနှင့် အညီကျင့်လျင် တစ်နိုင်ငံလုံး ချမ်းသာစွာ နေရတတ်တယ်””ဆိုတဲ့ မြတ်စွာဘုရားရဲ့ မိန့်ကြား တော်မူချက် ရှိပါတယ်
တိုင်းသူပြည်သားတွေ အေး ချမ်းစွာ နေထိုင်နိုင်ဖို့ဆိုတာ အုပ်ချုပ်သူ အစိုးရအပေါ် မှာ အများကြီးမူတည်နေပါတယ်
တရားဓမ်္မနှင့် လျော်ညီတဲ့ အုပ်ချုပ်သူများ မွေးထုတ်နိုင်ဖို့ရန်အတွက် အနာဂတ်ရဲ့ခေါင်းဆောင်ကောင်းများ ဖြစ်လာမယ့် ကျောင်းသား ကျောင်းသူတွေကို အသိပညာ အတတ် ပညာမြင့်မားအောင် ပြုစုပျိုးထောင်ပေးဖို့ရန်လည်း အထူးလိုအပ်လှပါတယ်
သူတို့လေးတွေ ““လူတော် လူကောင်း”” ဖြစ်မှ တိုင်းပြည်လည်း တိုးတက် ကောင်းမွန်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်
အသိပညာအတတ်ပညာ တော်သူ,ထူးချွန် ထက်မြက်သူကို ““လူတော်””လို့ ခေါ်၍ ကိုယ်ကျင့် သီလနဲ့ စိတ်ဓာတ် ကောင်းသူကိုတော့ ““လူကောင်း”” လို့ ခေါ်ပါတယ်
ထိုကဲ့သို့ ““တော်”” တာနဲ့ ““ကောင်း”” တာကို အချိုး ညီညီ ပေါင်းစပ်နိုင်ပါမှ ““လူတော် လူကောင်း”” ဆိုတာ ဖြစ်လာနိုင်မှာပါ
““တော်””တာ တစ်ခုတည်းနဲ့ တိုင်းပြည်တည်ထောင် အုပ်ချုပ်လို့ မရနိုင်သလို ““ကောင်း””တာ တစ်ခုတည်းနဲ့လည်း တိုင်းပြည်အတွက် အလုံးစုံ မပြည့်စုံနိုင်ပါ
““တော်”” ခြင်းနှင့် ““ကောင်း””ခြင်းတို့ အချိုးညီညီ ပေါင်းစပ် နိုင်ကြပြီဆိုရင်ဖြင့် ခေတ်မီဖွံ့ဖြိုး တိုးတက်သော နိုင်ငံ တော်တစ်ခုအဖြစ် ကမ္ဘာ့အလယ်မှာ ဝင့်ထည်နိုင်မှာ မလွဲဧကန်ပင် ဖြစ်ပါတယ်
ဆရာတော် အရှင်ပညာဝရ (သိမ်ဇရပ်) ဦးစီး တည်ထောင်သော ““ပညာဝေဖြာ မဟော်သဓာ အခမဲ့ အမျိုးသားရေး အထက်တန်းကျောင်း””ဆိုတာ အမှန် တကယ် ““တော်””၍““ကောင်း””သော နိုင်ငံ့သား ကောင်းရတနာများ မွေးထုတ်ပေးတဲ့ နေရာကောင်း နေရာမှန် တစ်ခုပင် ဖြစ်ပါတယ်
ထိုကဲ့သို့ ဘက်စုံ ထူးချွန် ထက်မြက်သော လူတော်လူကောင်းများနဲ့ အနာဂတ်မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို စောင့်ရှောက် နိုင်ကြ စေရန်အတွက် အရှင်ပညာဝရဆရာတော်က အပင်ပန်း ခံကာ မဟော်သဓာအခမဲ့ အထက်တန်း ကျောင်းတော် ကြီးကို တည်ထောင်၍စောင့်ရှောက်ပေးနေခြင်း ဖြစ် တယ်ဆိုတာကို နားလည်သဘောက်ပေါက်ကြပြီး အတူ တကွပူးပေါင်းဆောင်ရွက်နိုင်ပါကြောင်းလည်း အသိပေး လိုက်ရခြင်းဖြစ်ပါတယ်
#အနာဂတ်မျှော်မှန်းချက်ဖြင့်နိဂုံးချုပ်တိုက်တွန်းမြတ်စွာဘုရား အဆုံးအမကို နားလည်သော ခေတ်ပညာတတ်များမွေးထုတ်၍ မြတ်စွာဘုရား အဆုံး အမဖြင့် စိတ်ဓာတ်ကိုလည်းပြုပြင် စာရိတ်္တလည်း ကောင်းမွန်သော ခေတ်ပညာတတ်များက အနာဂတ် မြန်မာ နိုင်ငံတော်ကို ဦးဆောင်လျင် နိုင်ငံတော် အတွက်လည်း အကျိုးရှိမည် သာသနာတော် အတွက် လည်း လွန်စွာမှ အကျိုးများမည် ဖြစ်ပါတယ်
သို့အတွက်ကြောင့် တိုင်းပြည် လူမျိုး ဘာသာ သာသနာအတွက် အကျိုးများမည့် နိုင်ငံ့သားကောင်း ရတနာများ ထူးချွန်ထက်မြက်၍ စာရိတ္တကောင်း မွန်သော လူတော်လူကောင်းများ ပေါ်ထွက်လာစေရန် အတွက် မိမိတို့ စွမ်းနိုင်သမျှ ပါဝင်ကူညီထောက်ပံ့ လှူဒါန်းနိုင်ကြပါစေကြောင်း တိုက်တွန်း နှိုးဆော်လိုက်ရ ပါတယ်
အတိတ်က ဘုရားအလောင်းတော် မဟော်သဓာ ပညာရှိကဲ့သို့ အနာဂတ်တွင်လည်း တိုင်းပြည်နှင့် သာသနာအကျိုးစီးပွားများကို ဆောင်ရွက်ရာတွင် မဟောသဓာရဲ့လုပ်ရပ် မဟော်သဓာရဲ့စိတ်ဓာတ်မျိုးနဲ့ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေကြောင်း ဆုတောင်းရင်းဖြင့်မဟော်သဓာလို ပညာရှိလေးများစွာတို့ ပေါ်ထွန်း နိုင်ကြပါစေ  . . . မဟော်သဓာကျောင်းတော်ကြီးများလည်း များစွာ ပေါ်ထွက် လာနိုင်ပါစေ  . . .မဟော်သဓာကဲ့သို့သော ပညာစွမ်းဖြင့် နိုင်ငံနှင့် အမျိုးဘာသာ သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါ စေဟု ဆန်္ဒပြုလျှက်  . . . . မေတ္တာစေတနာများစွာဖြင့်-ဒေါက်တာအရှင်သောပါက(ဇေတဝန်)(မဟော်သဓာနာယကဆရာတော်)၂၀၁၉၊ ဧပြီလ (၁၇)ရက်၊၊ (၁၃၈၁)၊ မြန်မာနှစ်ဆန်းတစ်ရက်နေ့.
လက်ပန်ခုံရွာ၊ မဲဇလီကုန်း
ဆက်ရက်လည်ဖြူ (Acridotheres albocinctus) သည် စတာလင်ဆက်ရက်ငှက်မျိုးနွယ်ဝင်ဖြစ်ပြီး တရုတ်နိုင်ငံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် မြန်မာနိုင်ငံတို့တွင် တွေ့ရှိရလေ့ရှိသည်
၂၀၂၀ ခုနှစ် မတ်လ ၄ ရက်နေ့တွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ သယံဇာတနှင့် သဘာဝပတ်ဝန်းကျင် ထိန်းသိမ်းရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ သစ်တောဦးစီးဌာနမှ ယင်းငှက်ကို မျိုးဆက်ပျက်သုဉ်းမည့်အန္တရာယ်ရှိသဖြင့် ကာကွယ်ထားသည့် တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်များအဖြစ် ထုတ်ပြန်ကြေညာခဲ့သည်
ဆင်ကာရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sinkar)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မန္တလေးခရိုင်၊ အမရပူရမြို့နယ်၊ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ငယ်တိုးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၇၅ ဦး၊ မ ၅၈၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၁၁၁၄ ဦးနေထိုင်သည်
ဆောင်ကရာဇ် နင်ကျုံး (နိုဝင်ဘာ ၁၉ - ၁၁၆၈ - ၁၇ စက်တင်ဘာ ၁၂၂၄ )၏အမည်မှာ ကျောက်ကွော်ဖြစ်ပြီး တရုတ်ပြည်ရှိ စုန့်မင်းဆက်၏ ၁၃ပါးမြောက်ဧကရာဇ်ဖြစ်သည့်အပြင် တောင်ပိုင်းစုန့်မင်းဆက်၏ လေးပါးမြောက်ဧကရာဇ်လည်းဖြစ်သည်
၁၁၄၄ မှစ၍စိုးစံခဲ့သောမင်းမြတ်သည် ၁၂၂၄ ခုနှစ်တွင်နတ်ပြည်စံခဲ့သည်
သူသည်ဒုတိယမြောက်သားတော်ဖြစ်ပြီး၊ သူ့နောင်တော်၏အမည်မှာကွမ်းကျူံး​ဖြစ်သည်
ဖခင်ကဲ့သို့ပင် စိတ်ပျော့သူ​ဖြစ်ပြီးအမျိုးသမီးများကလွှမ်းမိုးခြင်းကိုခံရသူဖြစ်သည်
နင်ကျူံးလက်ထက်၌သမိုင်းဝင်အဖြစ်အထိမ်းအမှတ်နတ်ကွန်းနှင့်စတဲလက်စ်၇၅ ခုကိုတည်ဆောက်ခဲ့သည်
သူသည်ပန်းချီဆရာကြီးတစ် ဦး ဖြစ်ပြီး လျံခိုင် နှင့် မာယွမ် ကဲ့သို့သောအနုပညာရှင်များကိုပန်းချီဆရာများအတွက်စောင့်ဆိုင်းကာသူတို့၏ပန်းချီကားများအကြောင်းကဗျာများရေးရန်အားပေးခဲ့သည်
Ningzong သေဆုံးပြီးနောက်အရာရှိငယ်တစ် ဦး နှင့် နင်ကျူံး ၏ဆွေမျိုးသည်ဧကရာဇ် လီကျူံး ဖြစ်လာသည်
ဒန်နာ သီယို စတစ်က်လန်း(၁၉၅၉ ခုနှစ် မေလ ၂၇ ရက်နေ့ဖွား) သည် ကနေဒါလူမျိုး အလင်းဆိုင်ရာ ရူပဗေဒပညာရှင်(optical physicist)နှင့် နိုဘဲလ်ဆုရှင်ဖြစ်သည်
Pulsed lasers ဆိုင်ရာနယ်ပယ်တွင် အဦးဆုံးဆောင်ရွက်ခဲ့သော  Gérard Mourou နှင့်အတူ သူမအား chirped pulse amplification အား တီထွင်ခဲ့မှုကြောင့် ၂၀၁၈ ခုနှစ် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုကို ချီးမြှင့်ခြင်းဖြစ်ပြီး အာသာ အရှ်ကင်(Arthur Ashkin)အား သူမတို့နှင့် ဆက်စပ်မှုမရှိသော အခြားသော ဆောက်ရွက်မှုအတွက် ဆု၏ တစ်ဝက်အား ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
သူမသည် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို မက်စ်မာစတာတက္ကသိုလ်(McMaster University)မှ ရရှိခဲ့ပြီး ရိုချက်စတာတက္ကသိုလ်(University of Rochester)တွင် ပါရဂူဘွဲ့စာတမ်း ပြီးစီးခဲ့သည်
သူမသည် The Optical Society ၏ အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်ပြီး ဥက္ကဋ္ဌ ၊ ဒုဥက္ကဋ္ဌတာဝန်များကို ထမ်းဆောင်ခဲ့ပြီး လက်ရှိဥက္ကဋ္ဌ၏ အကြံပေးကော်မတီတွင် ပါဝင်ထမ်းဆောင်လက်ရှိသည်
ယခုအခါတွင် သူမသည် ဝါတားလိုးတက္ကသိုလ်(University of Waterloo)တွင် တွဲဖက်ပါမောက္ခအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်လျက်ရှိသည်
စတစ်က်လန်းအား ကနေဒါနိုင်ငံ၊ အွန်တေးရီးယိုးပြည်နယ်၊ ကွာ့ဖ်မြို့(Guelph)တွင် မိခင်ဖြစ်သူ အင်္ဂလိပ်ဆရာမ Edith J. (née Ranney) နှင့် ဖခင်ဖြစ်သူ လျှပ်စစ်အင်ဂျင်နီယာ Lloyd Strickland တို့မှ ၂၇ မေ ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားခဲ့သည်
သူမသည် မက်စ်မာစတာ တက္ကသိုလ်(McMaster University)ရှိ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ သင်ကြားရေးအစီအစဉ်(engineering physics program)တွင် သူမစိတ်ဝင်စားသော lasers နှင့် electro-optics ဘာသာရပ်များပါဝင်သောကြောင့် ထိုတက္ကသိုလ်သို့ တက်ရောက်ရန် ဆုံးဖြတ်ခဲ့သည်
သူမသည် မက်စ်မာစတာတက္ကသိုလ်ရှိ အတန်း ၂၅ ခုရှိ အမျိုးသမီး ၃ ယောက်ထဲမှ တစ်ယောက်ဖြစ်ခဲ့သည်
၁၉၈၁ ခုနှစ်တွင် အင်ဂျင်နီယာဘွဲ့ကို Engineering physics ပညာရပ်ဖြစ် ဘွဲ့ရှိခဲ့သည်
စတစ်က်လန်းသည် ပါရဂူဘွဲ့ဆိုင်ရာ သုတေသနကို ရိုချက်စတာ တက္ကသိုလ်ရှိ သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်း(Laboratory for Laser Energetics)နှင့် ချိတ်ဆက်ပြုလုပ်ခဲ့ပြီး ပါရဂူဘွဲ့ကို ၁၉၈၉ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သည်
သူမစာတမ်းအား ကြီးကြပ်သူအဖြစ် ဆောင်ရွက်သူမှာ Gérard Mourou ဖြစ်ပြီး ခေါင်းစဉ်မှာ "Development of an ultra-bright laser and an application to multi-photon ionization" ဖြစ်သည်
၁၉၈၅ ခုနှစ် ရိုချက်စတာတွင် ရှိစဉ်က Mourou နှင့် စတစ်က်လန်းတို့သည် လေဆာများအတွက် chirped pulse amplification (ပြင်းအားမြှင့်သော အလွန်တိုတောင်းသော အလင်းကြိမ်နှုန်း ထုတ်လွင့်သည့် နည်း)အား တွေ့ရှိခဲ့ပြီး ထိုသည်အတွက် နောင်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုအား ချီးမြှင့်ခံရခြင်းဖြစ်သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂ ရက်နေ့တွင် စတစ်က်လန်းသည် သူမ၏ သုတေသနစာတမ်းကြီးကြပ်သူ Gérard Mourou နှင့်အတူ chirped pulse amplification တွင် သူမတို့၏ဆောင်ရွက်ချက်များကြောင့် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုအား ချီးမြှင့်ခြင်း ခံခဲ့ရသည်
စတစ်ကလန်းနှင့် Mourou တို့သည် သူတို့၏ လေဆာနယ်ပယ်တွင် အစောဆုံးဆောင်ရွက်ချက်ဖြစ်သော "Compression of amplified chirped optical pulses" စာတမ်းကို ၁၉၈၅ ခုနှစ် စတစ်က်လန်းသည် Mourou လက်အောက်တွင် သုတေသနကျောင်းသူအဖြစ် ရှိနေစဉ်ပင် ထုတ်ဝေသခဲ့သည်
ရိုချက်စတာတက္ကသိုလ် Laboratory for Laser Energetics တွင် သူတို့၏ လေဆာများအတွက် chirped pulse amplification တီထွင်နိုင်မှုသည် high-intensity ultrashort pulses of light beams နယ်ပယ်တွင် တိုးတက်မှုများ ရှိလာစေခဲ့သည်
အလွန်တိုသော၊ အလွန်ထက်သော အလင်းတန်းများသည် အလွန်တိကျစွာ ဖြတ်တောက်နိုင်စေရာ ထိုနည်းပညာကို laser micromachining၊ လေဆာဖြင့် ခွဲစိတ်ကုသမှု(laser surgery)၊ ဆေးပညာနယ်ပယ်၊ အခြေခံသိပ္ပံဆိုင်ရာ လေ့လာမှုနှင့် အခြားသော အသုံးချနယ်ပယ်များတွင် အသုံးပြုခဲ့ကြသည်
ဤနည်းပညာကြောင့် ဆရာဝန်များအား လေဆာဖြင့် မှန်ကန်တိကျသည့် သန်းပေါင်းများသော မျက်စိခွဲစိတ်ကုသမှုပေါင်းများ(laser eye surgeries)ကို ပြုလုပ်နိုင်စေခဲ့သည်
စတစ်က်လန်းမှ ဤနည်းပညာအား တွေ့ရှိပြီးနောက် ဤသည်မှ ကြီးမားသော ပြောင်းလဲမှုဖြစ်စေမည်ဟု သိရှိခဲ့သည်ဟု ဆိုခဲ့သည်
ဘဲလ် သုတေသနဓာတ်ခွဲခန်းမှ အနားယူခဲ့သော အမေရိကန် ရူပဗေဒပညာရှင် အာသာ အရှ်ကင်အား ဆု၏တစ်ဝက်ကို "optical tweezers that grab particles, atoms, viruses, and other living cells with their laser beam fingers" တွေ့ရှိမှုအတွက် ချီးမြှင့်ခဲ့သည်
စတစ်က်လန်းသည် ၅၅ နှစ်အတွင်း ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုရသော ပထမဆုံးအမျိုးသမီးဖြစ်ပြီး ၁၉၀၃ ခုနှစ်တွင် ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုရရှိခဲ့သော မာရီ ကျူးရီးနှင့် ၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် ရရှိခဲ့သော Maria Goeppert-Mayer ပြီးလျှင် သမိုင်းတစ်လျှောက်၌ ရူပဗေဒဆိုင်ရာ နိုဘယ်ဆုရရှိခဲ့သော တတိယမြောက် အမျိုးသမီးဖြစ်သည်
စတစ်က်လန်းသည် လေဆာပညာရှင် Douglas R. Dykaar, PhD (in Electrical Engineering) နှင့်လက်ထပ်ခဲ့ပြီး သားသမီး ၂ ဦး ထွန်းကားခဲ့သည်
သူမ၏ သမီးဖြစ်သူ Hannah သည် တိုရွန်တို တက္ကသိုလ်(University of Toronto)တွင် နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ရူပဗေဒပညာဖြစ် ဘွဲ့ရရှိခဲ့သူဖြစ်သည်
၁၉၉၈ – Alfred P. Sloan Research Fellowship၁၉၉၉ – Premier's Research Excellence Award၂၀၀၀ – Cottrell Scholars Award from Research Corporation၂၀၀၈ – Fellow of The Optical Society၂၀၁၈ – Nobel Prize in Physics, together with Gérard Mourou, shared with Arthur Ashkin. "Compression of amplified chirped optical pulses"  (1985). Optics Communications 56 (3): 219–221. doi:10.10160030-4018(85)90120-8. ISSN 00304018.  "Generation of ultrahigh peak power pulses by chirped pulse amplification"  (1988). IEEE Journal of Quantum Electronics 24 (2): 398–403. doi:10.11093.137. ISSN 0018-9197.  "Resistance of short pulses to self-focusing"  (1994). Journal of the Optical Society of America B 11 (3): 492–497. doi:10.1364JOSAB.11.000492.
ထန်းချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanchaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ပခုက္ကူခရိုင်၊ ဆိပ်ဖြူမြို့နယ်၊ အနောက်ကံတွင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အနောက်ကံတွင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၅၅ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၀၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဗယင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bayin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ ပန်ဆန်း (ပန်ခမ်း)မြို့နယ်၊ ဗယင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ စစ်ကိုင်းခရိုင်၊ စစ်ကိုင်းမြို့နယ်၊ မူးသာကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဗဂျီအောင်စိုးကို ၁၉၂၄ ခုနှစ်တွင် မွေးဖွားသည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်တွင် တာရာမဂ္ဂဇင်း၌ စတင်ပန်းချီ ရေးဆွဲခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပညာရေး မဟာဌာန တွင် ပန်းချီကထိကအဖြစ် ခေတ္တတာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်အင်ဂျင်နီယာ မဟာဌာနနှင့် စက်မှုတက္ကသိုလ်တွင် ၁၉၇၈-ခုနှစ်အထိ ကထိကအဖြစ် Graphic Art နှင့် History of Art ဘာသာရပ်ကို သင်ကြားပို့ချခဲ့သည်
၁၉၅၁-ခုနှစ်မှာ အိန္ဒိယအစိုးရ အကူအညီဖြင့် အိန္ဒိယပြည် ဝိသာရဘာရတီ တက္ကသိုလ် တဂိုး ထူထောင်သော စန္တိနိကေတံ တွင် အိန္ဒိယပန်းချီနှင့် အရှေ့တိုင်းပန်းချီ ပညာ ကို တနှစ်ကြာ သွားရောက်သင်ကြားခဲ့သည်
၁၉၅၃-ခုနှစ်တွင် နိုင်ငံတော်အစိုးရမှ ဖွင့်လှစ်ခဲ့သော ဆေးဆိုးပန်းရိုက်သင်တန်း ကျောင်းတွင် ဒီဇိုင်းနည်းပြဆရာ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
၎င်းနှစ်အစောပိုင်းတွင် ရှုမဝမဂ္ဂဇင်းက သူ့ပုံတပုံ ဖော်ပြခဲ့ရာ အများစုကြား ပွက်လောရိုက်သွားပြီး တချို့က သူ့ကို ရူးနေသည်ဟုပင် ပြောခဲ့ကြသည်
စာမဲ့ကဗျာ စာအုပ်နှင့် ရိုးရာမှသည် ခေတ်သစ်သို့ စာအုပ်နှစ်အုပ်ရေးသား ပြုစုခဲ့သည်
ရှုမဝမဂ္ဂဇင်း နှင့် မဂ္ဂဇင်းပေါင်း များစွာတွင် သရုပ်ဖော်ပုံများ ရေးဆွဲခဲ့သည်
၁၉၉၀-ခုနှစ်တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ကွယ်လွန်ချိန်တွင် ဇနီး ဒေါ်အမာ(ခေါ်) ဒေါ်သန်းကြည်နှင့် သားသမီးရှစ်ယောက် ကျန်ရစ်သည်
ဝလုံးလေး ၈ လုံး ရန်ထားသည့် ဝလုံးကြီး တလုံးကို သူ့လက်မှတ်တိုင်းမှာ မြင်ရပြီး ပန်းချီကို အသံထွက် အတိုင်း ဗဂျီလို့ ရေးတဲ့သူ တယောက် ဆိုတာ ပန်းချီကို မရင်းနှီးသော စာဖတ် သူတွေပါ သိပါသည်
သူ့ သရုပ်ဖော်ပုံတွေ၊ ပန်းချီကားတွေမှာ လက်မှတ်ကို အမျိုးမျိုး ထိုးထားတာ တွေ့နိုင်သည်
အောင်စိုး၊ ဗဂျီအောင်စိုး၊ အောင်ဗဂျီကိုး၊ ဦးအောင်စိုး … အစရှိသဖြင့်...
ဗဂျီအောင်စိုးသည် ကာတွန်းများလည်း ရေးခဲ့ပြီး ထိုးသောလက်မှတ်မှာ ဂြိုဟ် ဟု ထိုးလေ့ရှိသည်
ပန်းချီ၏ အသက်သည် “ပုံဆွဲ”ပန်းချီ၏ ရသသည် “ဒီဇိုင်း”ပန်းချီ၏ အနှစ် သာရသည် “အရောင်”
ဗဟောက်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Bahauk)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ပင်လည်ဘူးမြို့နယ်၊ ကသောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဝက်လာရွာ၊ ဝက်လာ
စစ်ပြီးခေတ် မြန်မာနိုင်ငံ၏ အမျိုးသား နိုင်ငံရေးတပ်ဦးကြီးသဖွယ် နိုင်ငံတွင်းသာမဟုတ် ကမ္ဘာတလွှား၌ပင် ထင်ရှားခဲ့သော အဖွဲ့ချုပ်ကြီးမှာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ခေါ် ဖဆပလ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ်အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံကို သိမ်းပိုက်ထားသော ဖက်ဆစ်ဂျပန်တို့၏ ဖိနှိပ်ရက်စက်မှုမှ တွန်းလှန်လိုသူတစ်စုသည် ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ၁၉၄၄ ခုနှစ် ဩဂုတ်လတွင် ဗိုလ်ချုပ်အောင်ဆန်းအား ဥက္ကဋ္ဌ၊ သခင်သန်းထွန်းအား အတွင်းရေးမှူး တင်မြှောက်၍ လျှို့ဝှက်စွာ ဖွဲ့စည်းခဲ့ကြသည်
အဖွဲ့ကြီး၏ အဓိက ရည်ရွယ်ချက်မှာ ဖက်ဆစ်ဝါဒကို မြန်မာနိုင်ငံ၌သာမက ဖက်ဆစ်၏ မူရင်းဒေသများ၌ပါ အမြစ်ပြုတ်အောင် တိုက်ဖျက်ရန်နှင့် ပြည်သူလူထုက မျှော်မှန်းတမ်းတခဲ့ကြသည့် လွတ်လပ်ရေးကို ရရှိအောင် မနားမနေကြိုးပမ်းရန် တို့ဖြစ်သည်
ယင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုအဖွဲ့ကို ပထမတွင် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ်ဟု ခေါ်တွင်သည်
အတိုကောက်အားဖြင့် ဖတပလဟု ဖြစ်သည်
စစ်ပြီးနောက်တွင်မှ တိုက်ဖျက်ရေးလုပ်ငန်း ကုန်ဆုံး၍ ဆန့်ကျင်ရေး လုပ်ငန်းကိုသာ ရှေးရှုလုပ်ကိုင်ရန် ဆုံးဖြတ်ကာ ဖက်ဆစ်ဆန့်ကျင်ရေး ပြည်သူ့လွတ်လပ်ရေး အဖွဲ့ချုပ် (ဝါ) ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ဟု ပြောင်းလဲ မှည့်ခေါ်ခဲ့သည်
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကို စတင်ဖွဲ့စည်းရာ၌ ဗမာ့တပ်မတော်၊ ပြည်သူ့အရေးတော်ပုံပါတီ၊ ကွန်မြူနစ်ပါတီတို့ကို ဦးစီးခဲ့၍ မကြာမီ ရခိုင်အမျိုးသား အစည်းအရုံး၊ ကရင်ဗဟိုအဖွဲ့ချုပ်၊ အရှေ့အာရှ လူငယ်များ အစည်းအရုံး၊ မျိုးချစ်အဖွဲ့နှင့် မဟာဗမာအဖွဲ့တို့မှ ခေါင်းဆောင်အချို့ ပါဝင်လာကြသည်
ဖဆပလ အဖွဲ့ချုပ်ကြီးကို ယင်းသို့ဖွဲ့စည်းပြီးသည်နှင့် ဂျပန်တို့၏ ရေလမ်း၊ ကြည်းလမ်း အဆက်အသွယ်များကို ဖြတ်တောက်ဖျက်ဆီး၍ မီးရှို့ပစ်ခြင်း၊ ဂျပန်တို့ချွေးတပ်ဆွဲသည်ကို လူထုက ရှောင်ရှားနေကာ လူစု၍ အကူအညီမပေးပဲနေခြင်း၊ လှေလှည်းနွား စသည်တို့ကို သိုဝှက်၍ အကူအညီ မပေးပဲနေခြင်း၊ ဂျပန်ကိုယ်စားလှယ်များနှင့် နိုင်ငံသစ္စာဖောက်များအား သုတ်သင်ပစ်ခြင်း၊ ဗမာ့တပ်မတော်က ပြောက်ကျားစနစ်သုံးကာ ဂျပန်တို့အား တော်လှန်တိုက်ခိုက်ခြင်း၊ တော်လှန်ရာ၌ အခြေအနေအရ သတင်းမှန်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့သို့ လာရောက်ပေးပို့ပြီးလျှင် သတင်းမှားများကို ရန်သူ့နားသို့ရောက်အောင် ပေးခြင်း၊ မြို့နယ်ရွာများတွင် ဖဆပလအဖွဲ့ခွဲများ၊ ပြောက်ကျားတပ်များနှင့် အလုပ်သမား သမဂ္ဂများကို ဖွဲ့စည်းခြင်း စသည်တို့ကို ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်က ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း တော်လှန်ရေး လမ်းစဉ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ကြသည်
ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် တော်လှန်ရေးလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ရန် အိန္ဒိယနိုင်ငံဘက်သို့ တိတ်တဆိတ်ထွက်ခွာသွားနှင့်ပြီဖြစ်သော ရဲဘော် ၇၀ ကျော်မှတဆင့် မဟာမိတ်စစ်ဖက်ဆိုင်ရာ အာဏာပိုင်များနှင့် အဆက်အသွယ်ပြုသည်
မဟာမိတ်တို့က လက်နက်ခဲယမ်းမီးကျောက်၊ အဝတ်အစား အသုံးအဆောင်များဖြင့် အကူအညီပေး၍ ဖဆပလအဖွဲ့ချုပ်ကြီးကလည်း ဖက်ဆစ်ဂျပန်များအား မြန်မာနိုင်ငံအတွင်းမှ မောင်းထုတ်ရာတွင် မဟာမိတ်တပ်အား အစွမ်းကုန် အကူအညီပေးမှုကြောင့် ဖက်ဆစ်တိုက်ဖျက်ရေး လုပ်ငန်းသည် မျှော်လင့်သည်ထက် ထူးကဲစွာ အောင်မြင်ခဲ့သည်
အရှေ့တောင်အာရှအတွက် မဟာမိတ် စစ်သေနာပတိ ဗိုလ်ချုပ် လော့မောင့် ဗက်တန်ကပင် ဖဆပလအဖွဲ့ကြီးသည် ဂျပန်ကို တော်လှန်သော အင်အားစုမျှသာမက အမျိုးသားတပ်ဦးကြီးတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိနေကြောင်း ယင်းအဖွဲ့ခေါင်းဆောင်များသည် မျိုးချစ်စိတ်ထက်သန်၍ ထထကြွကြွဆောင်ရွက်နိုင်သူများဖြစ်ကြောင်း၊ မြန်မာနိုင်ငံအစိုးရသစ် ဖွဲ့စည်းသည့်အခါ ဖဆပလမှ ကိုယ်စားလှယ်များကိုလည်း ထည့်သွင်းသင့်ကြောင်း လန်ဒန်မြို့ရှိ မဟာမိတ်စစ်ဦးစီးအဖွဲ့သို့ အကြံပေးခဲ့သည်အထိ ဖဆပလ၏ ဂုဏ်သတင်းသည် ပျံ့သင်းကျော်စောခဲ့သည်
အကယ်ရွာမရွာ၊ သံဒိဇီးဖြူကုန်း
တက်တိုးမကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Tettoemakone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ ပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ပေါက်ကုန်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၉၆ ဦး၊ မ ၈၈၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၆၈၅ ဦးနေထိုင်သည်
ဆင်ကူးတောင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Sinkutaung)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ မြိတ်ခရိုင်၊ ပုလောမြို့နယ်၊ နန်းတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဘတင့် ( မြန်မာ ၁၂၆၂–၁၃ဝ၉ ) သည် ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင် တစ်ဦး ဖြစ်သည်
နိုင်ငံကျော်ရုပ်ရှင်ဇာတ်လိုက် ဘတင့်ကို မော်လမြိုင်မြို့မရမ်းကုန်းရပ်၌ အဘ ဦးယုဟုတ်၊ အမိ ဒေါ်သိန်းညိုတို့မှ ၁၂၆၂ ခုနှစ် တော်သလင်းလတွင် ဖွားမြင်သည်
ညီအစ်ကို ၄ ယောက်ရှိသည့်အနက် ဘတင့်သည် ဒုတိယဖြစ်သည်
နာမည်ရင်းမှာ ဘိန်ဝှက်ဖြစ်၍ ဘကျင်၊ မောင်ကျင်ဟု လည်းခေါ်ကြသည်
ဘတင့်ဟူသော အမည်သည် ရုပ်ရှင်ထဲရောက်မှ ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးက စတင်ပေးသော အမည်ဖြစ်သည်
ဘတင့်သည် မော်လမြိုင်မှ ရန်ကုန်သို့ပြောင်းရွှေ့လာပြီးနောက် အလုံရပ်ရှိ ကူရှင်ကျောင်းတွင် ၉ တန်းအောင်သည်အထိ ပညာသင်ခဲ့ပြီးမှ ကျောင်းထွက်ကာ ရဲမင်းကြီးရုံးတွင် လက်နက်ဆိုင်ရာဌာန စာရေးအဖြစ် တစ်နှစ်အမှုထမ်းခဲ့သည်
ထို့နောက် မြန်မာအဆွေကုမ္ပဏီ၌ အရောင်းစာရေးအဖြစ် ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်
မြန်မာအဆွေ ကုမ္ပဏီမှ ဆူးလေဘုရားပွဲတော်တွင် နိပါတ်ရုပ်သေ ပြရာ၌ ဘတင့်ဟု နာမည်မကြီးသေးသော မောင်ဘကျင်သည် ရှေ့တော်ပြေး ရုပ်သေအဖြစ် သရုပ်ဆောင်ရသည်
ယင်းသို့သရုပ်ဆောင်ရာတွင် ဒါရိုက်တာ ဦးတုတ်ကြီးက မျက်စိကျ၍ လန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီမှ ရိုက်ကူးသော စိန်ခြူးကြာညောင် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသားအဖြစ် ရွေးချယ်ရိုက်ကူးသည်
ထိုအချိန်က အသက် ၂၁ နှစ်သာ ရှိသေးသည်
ထို့နောက် တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ် ဇာတ်ကားတွင် မင်းသမီး ခင်ခင်နုနှင့် တွဲဖက်ပါဝင်သည်
တတိယမြောက် ကားအဖြစ် ရတနာပုံ ဇာတ်ကားတွင် ခင်ခင်နုနှင့်ပင် တွဲဖက်ရိုက်ကူးပြန်ရာ ဝတ်လုံတော်ရ မောင်ထွန်းမြတ် အသွင်ဖြင့် ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရပြန်သည်
ယင်းဇာတ်ကားတွင် ဘတင့်ဟူသော နာမည်မှာ တစ်ဟုန်တည်း ထိုးတက်ကျော်ကြားသွားသည်
ဘန်ဒန်အတ်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်နေစဉ် မင်းသမီး ခင်ခင်နုနှင့် အကြောင်းပါသည်
အသက် ၃၂ နှစ်အရွယ်တွင် ဗြိတိသျှ ဘားမားရုပ်ရှင် ကုမ္ပဏီသို့ကူးပြောင်းလုပ်ကိုင်သည်
ဘတင့် ပါဝင်ရိုက်ကူးခဲ့ရသော ပထမဆုံး အသံထွက် ဇာတ်ကားမှာ လောကနိဗ္ဗာန် ဖြစ်သည်
ခင်ခင်နုနှင့် ကွဲနေသော ဘတင့်သည် ဗြိတိသျှဘားမား ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ၌ လုပ်ကိုင်နေစဉ် ၁၂၉၄ ခုနှစ်တွင် ဇာတ်လိုက်မင်းသမီး ခင်ခင်ကြည်နှင့် အကြောင်းပါခဲ့သည်
ဘတင့် ခေတ်ကောင်းစဉ်က ရုပ်ရှင်ကုမ္ပဏီ နှစ်ဆယ် အစိတ်ခန့်ရှိသည့်အနက် ဘတင့်မရိုက်ကူးဖူးသည့် ကုမ္ပဏီဟူ၍ မရှိချေ
အသံတိတ် အသံထွက် ဇာတ်ထုပ်ပေါင်း ၇ဝ နီးပါးခန့်ရိုက်ကူးသွားသည့်အနက် ထင်ရှားသော ဇာတ်ကားများမှာ တစ်သက်လုံး ဖုံးသမျှ ကုန်းတော့မှပေါ်၊ ရတနာပုံ၊ ဗိုလ်ဝ၊ သားဗိုလ်ဝ၊ ဗိုလ်တကာ့ဘုရင်၊ ဒို့ဘုရင်၊ အောင်ပါစေ၊ သီရိဂေဟာ၊ မင်းအရိန္ဒမ၊ ရွှေဖျဉ်းညီနောင်၊ ပတ္တမြားမျက်ရှင်၊ လောကနိဗ္ဗာန်၊ အချစ်ဆုံး၊ တောင်လေးလုံး၊ သူဇာ၊ တော်လေးဝ၊ ရံရွေတော်၊ ခေတ်ဆန်သူ၊ ချစ်ကြိုးနှောင်၊ ဒေဝီမေတ္တာ၊ မောင့်ဒေဝီ၊ ပန်းစေတီ၊ မာယာသျှန္တီ၊ ဝေ့လယ်လယ် စသည်တို့ဖြစ်သည်
စစ်ပြီးခေတ် ရိုက်ကူးသော ဇာတ်ကားများမှာ ကြယ်သုံးပွင့်၊ မိုးနဲ့မြေနှင့် သွေးနဲ့သွေး ( အပြီးမရိုက်နိုင်) တို့ဖြစ်သည်
ဒုတိယ ကမ္ဘာစစ် ပြီးသောအခါ ရုပ်ရှင်မင်းသားကြီးအဖြစ် လုပ်ကိုင်နေရာမှ ဒါရိုက်တာအဖြစ် လုပ်ကိုင်ရန် အကြံရှိသော်လည်း ရည်ရွယ်ချက် အကောင်အထည် မဖော်နိုင်မီ မန္တလေးမြို့တွင် သွေးနဲ့သွေး ဇာတ်ကား ရိုက်ကူးနေစဉ် တိုက်ဖွိုက်ရောဂါဖြင့် ကွယ်လွန်ရာ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃ဝ၉ ခုနှစ် နတ်တော်လပြည့်ကျော် ၂ ရက် နေ့တွင် မန္တလေး ရဟိုင်းသုသာန်၌ သင်္ဂြိုဟ်လိုက်သည်
ဘတင့်သည် ရုပ်ရှင်ပညာနှင့် စပ်လျဉ်းသော နိုင်ငံခြားမှလာသည့် စာအုပ်များကို ဝယ်ဖတ်လေ့ရှိသည်
ထိုမျှသာမက နိုင်ငံခြားမှ နာမည်ကြီး မင်းသားများ၏ အမူအယာများကို လေ့လာရန် ထိုသူတို့ပါသော ရုပ်ရှင်ကားများကို မလွတ်တန်း ကြည့်တတ်သည်
ဘတင့်သည် အနုပညာ စာပေကိုသာမက အားကစားကိုလည်း ဝါသနာထုံသည်
ဘောလုံးကန်ခြင်း၊ ခြင်းခတ်ခြင်းတို့၌ ထူးချွန်သူ တစ်ဦးဖြစ်သည်
အပေါင်းအသင်းများနှင့် ပျော်ပျော်ပါးပါး နေတတ်သူဖြစ်သည်
စကားပြောလည်း သိမ်မွေ့လှသည်
အပြော၌သာ နာမည်ကြီးသူ မဟုတ် အလုပ်၌လည်း အလုပ်ကို ရိုသေလေးစားသူ ဖြစ်ကြောင်းဖြင့် ပြောစမှတ်ပြုရသူ ဖြစ်သည်
အချိန်ကို လေးစားရုံမက ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရမည့်အခန်းကို ကြေနေအောင်ဖတ်၍ အချိန်ရသမျှ အားရပါးရ လေ့ကျင့်ထားတတ်သည်
ဘတင့်သည် ချစ်ခန်း ကြိုက်ခန်း၌ ပရိသတ်အား ဆွဲဆောင်သွားနိုင်သော မင်းသားကြီးဖြစ်သည်
ဘတင့်၏ ပြောင်မြောက်သော အနုပညာနှင့် အခန်းမရွေးသော သတ္တိကား ရှာမရှားသည်
အချို့မင်းသားများသည် ညှဉ်းဆဲခန်း၊ထိုးသတ်ဆုံးမခန်းတို့၌ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်က ပရိသတ်က လူကြမ်းဟု မြင်သွားမည်ကို ကြောက်ကြ သည်
သို့ရာတွင် ဘတင့်ကား မည်သည့်အခန်းက ပါဝင်ရ ပါဝင်ရ ချေးမများဘဲ သဘာဝကျအောင် သရုပ် ဆောင်ရဲသူဖြစ်သည်
သူဇာ ဇာတ်ကားတွင် မင်းသား ခင်မောင်ရင်၏ အစ်ကိုခန်းမှ ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ရာ၌ ညီဖြစ်သူ ခင်မောင်ရင်သည် အပျော်အပါးလိုက်စားကာ သားမယားအား ပြန်မကြည့်ဘဲ လူသတ်မှု ဖြစ်လာသည့် အခါ ညီဖြစ်သူအား ထိုးကြိတ်ဆုံးမခန်း၌ ပရိသတ်က ဘတင့်အား မင်းသားချင်း ထိုးကြိတ်၍ လူကြမ်းဟု မမြင်၊ ညီအပေါ် ကရုဏာဒေါသောနှင့် ဆုံးမရှာသူ ကရုဏာရှင်အဖြစ် မြင်ကာ ဘတင့်၏ ထိုးကြိတ်ခန်းကိုပင် စွဲလမ်း သွားကြသည်အထိ ဖြစ်သည်
ဘတင့်သည် မင်းသားဟူသော အသွင်ဖြင့် လှပမှုကို နေရာတိုင်း၌ မလိုဘဲ ဇာတ်ကွက်၏ ဖန်တီးမှုအပေါ်တွင် သရုပ်ဆောင်တတ်သူ သရုပ်ဆောင်ရဲသူ ဖြစ်သည်
ဝက်စုရွာ၊ ညောင်ပင်ဂရက်
ဓနုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Danu)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ဝ ကိုယ်ပိုင်အုပ်ချုပ်ခွင့်ရတိုင်း၊ မက်မန်းခရိုင်၊ နားဖန်းမြို့နယ်၊ စအွတ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စအွတ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၀၃ ဦး၊ မ ၂၁၀၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၇၀၆ ဦးနေထိုင်သည်
အက်စ် ငါးလုံး (အင်္ဂလိပ်: 5S) ဆိုသည်မှာ လုပ်ငန်းခွင် နေရာချသည့် နည်းလမ်းတစ်ခု ဖြစ်ပြီး ဂျပန်ဝေါဟာရများဖြစ်သည့် 整理 (Seiri)၊ 整頓 (Seiton)၊ 清掃 (Seiso)၊ 清潔 (Seiketsu)၊ 躾 (Shitsuke) တို့ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့် Sort, Set in Order, Shine, Standardize နှင့် Sustain ဟူ၍ ဘာသာပြန်အပြီးတွင် ရလာသည့်ဝေါဟာရများကို အတိုကောက်မှတ်သားခြင်း ဖြစ်သည်
အက်စ် ငါးလုံး အား မျက်မြင် စီမံခြင်း (Visual Management) ဖြင့် တွဲဖက်အသုံးချလေ့ရှိသည်
အချို့လုပ်ငန်းခွင်များတွင် လုပ်ငန်းခွင်လုံခြုံရေး (Safety) ကိုပါ ဆဌမမြောက် အက်စ် အနေဖြင့် ထည့်သွင်းစဉ်းစားကြသည်
အချိန်ကိုက်ထုတ်လုပ်ခြင်း (JIT Manufacturing) လုပ်ရာတွင် သုံးသည့် နည်းလမ်းတစ်ခုအဖြစ် ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်
အိုဆာဒါ (Osada) ဖန်တီးသည့်နည်းနှင့် ဟီရာနို (Hirano) ဖန်တီးသည့်နည်းဟူ၍ နှစ်မျိုး ရှိသည်
ဟီရာနို ဖန်တီးသည့်နည်းမှာ ပိုအစီအစဉ်ကျသည့်အတွက် တိုယိုတာမှ ယူငင်အသုံးချခဲ့သည်
မူလနည်းတွင် Seito နှင့် Seiso မှာ တပေါင်းတည်း ဖြစ်သည်
ပစ္စည်းအားလုံးအား စီစီရီရီထားကာ မလိုသည်ကို ဖယ်ရှားထားခြင်း ဖြစ်သည်
လိုသည့်ပစ္စည်းအား ရှာဖွေရချိန် လျော့နည်းစေပြီး စစ်ဆေးရန်လည်း လွယ်ကူသွားစေသည်
မလိုသည်များကို ဖယ်ထားသည့်အတွက် နေရာလွတ်များလည်း ရှိလာသည်
ပစ္စည်းနည်းသည့်အတွက် လုပ်ငန်းခွင်လုံခြုံမှု ပိုရှိလာသည်
လုပ်ငန်းမြန်ဆန်စေရန် လိုသည့်ပစ္စည်းအားလုံးကို အသင့်တော်ဆုံးနေရာတွင် ထားခြင်း ဖြစ်သည်
ပုံသေနေရာတွင် ထားခြင်းဖြစ်၍ လိုအပ်သည့်အရာကို အချိန်ကုန်ခံ ရှာဖွေရခြင်းမရှိတော့ပေ
လုပ်ငန်းခွင်အား သန့်ရှင်းအောင်ထားခြင်း၊ ကိရိယာ တန်ဆာပလာနှင့် စက်ပစ္စည်းများကို ပုံမှန် သန့်ရှင်းရေးပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်
စက်ကိရိယာများ ပျက်စီး၊ ချို့ယွင်းမှုမှ ကာကွယ်သည့်အပြင် သန့်ရှင်းသည့်လုပ်ငန်းခွင်ကြောင့် စိတ်ကြည်လင်မှုလည်း ရနိုင်သည်
စံအဖြင့် ပေ (၅၀) အတွင်း လတ်တလောဖြစ်လာသည့် ပြဿနာ (စက်ပျက်၊ ပစ္စည်းပျက်မှုများ) ကို (၅) စက္ကန့်အတွင်း ရှာဖွေနိုင်သည်အထိ ရှင်းလင်း သပ်ရပ်နေရမည် ဖြစ်သည်
အစီအစဉ်များ၊ အချိန်ဇယားများရေးကာ ပထမသုံးမျိုးအား ပုံမှန်လုပ်ဆောင်စေခြင်း ဖြစ်သည်
အစီအစဉ်၊ အချိန်ဇယားတို့အား လိုအပ်သည့်များဖြည့်ကာ ညွှန်ကြားရန်မလိုအောင် ပုံမှန်လုပ်ဆောင်သည့်အဆင့်သို့ ရောက်ရှိစေခြင်း ဖြစ်သည်
ရန်ကုန်တိုင်း၊ သန်လျင်မြို့တွင် အဖ မြူနီစီပယ်ဈေးခေါင်းကြီး ဦးမောင်လေး၊ အမိ ဒေါ်စိန်ညွန့်တို့က ၁၉၁၃-ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီလ ၂ ရက် တနင်္ဂနွေနေ့တွင်မွေးဖွားခဲ့သည်
မွေးချင်း၃ယောက်အနက် အကြီးဆုံးဖြစ်သည်
ငယ်မည် ညှပ်ကြီး၊ အမည်ရင်း ဦးအုန်းဖေဖြစ်သည်
ငယ်စဉ်မှ (၇) နှစ်သားအထိ၊ မကွေးမဲထီးတိုက်ဦးဇောတိကဘုန်းကြီးကျောင်းနှင့် မကွေးလောကဓာတ်ကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၈ နှစ်တွင် မကွေးမြို့ အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာ အစိုးရအလယ်တန်းကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် ၁၄ နှစ် ၈ တန်း၌ပညာသင်ကြားဆဲ ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်း၏ မြန်မာပညာပြန့်ပွားရေးအသင်းမှ ပြုလုပ်သော ဘာသာပြန်ပြိုင်ပွဲတွင် "ကညာလော၊ကျားကြီးလော" ဝတ္ထုစာမူဖြင့် ဝတ္ထုတိုပထမဆုရခဲ့သည်
(ဗစ်က တာ)ကလောင်အမည်ဖြင့် ရေးခဲ့သည်
ပထမဆုံး ပုံနှိပ်စာမူဖြစ်သည်
၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် မကွေးမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာအထက်တန်းကျောင်းမှ ၁၀တန်းအောင်သည်
တက္ကသိုလ်နှစ်လည်မဂ္ဂဇင်း၌ Who's Who အမည်ရှိ အင်္ဂလိပ်ဆောင်းပါးရေးခဲ့သည်
၁၉၃၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဥပစာတန်းအောင်သည်
ဥပစာတန်းအောင်ပြီးနောက် ၁၉၃၈ ခုနှစ်ထိ မကွေးတိုင်း မင်းကြီးရုံး၌ စာရေးလုပ်ခဲ့သည်
"ခေတ်ညွန့်စာစောင်" စာပေအဖွဲ့ကိုတည်ထောင်ခဲ့သည်
"ဘားမားဂျာနယ်" တွင် ဆောင်းပါးများစတင်ရေးသားသည်
၁၉၃၈ - တိုးတက်ရေးသတင်းစာ၌ ဘာသာပြန်အယ်ဒီတာ
တိုးတက်ရေးမဂ္ဂဇင်း၌လည်း ဆောင်းပါးများ ရေးသားခဲ့
တိုးတက်ရေး၌ ၃ လခန့်လုပ်ပြီး (နိုဝင်္ဘာလ၌)ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်းသို့အယ်ဒီတာအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့ ဆောင်ရွက်ခဲ့
၁၉၃၉ - ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရရှိခဲ့
ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်၌ အင်္ဂလိပ်စာနည်းပြဆရာလုပ်
၁၉၄၀ - ရန်ကုန်စုံထောက်မင်းကြီးရုံး၌ စာတော်ပြန်
ပထမဆုံးလုံးချင်းစာအုပ် မာတာဟာရီ (Mata Hari)သာသာပြန်ရေးသားခဲ့
ဒီဇင်ဘာထိ ဂန္ထလောကမဂ္ဂဇင်း အယ်ဒီတာ
လေနတ်မောင် စာအုပ်ထွက်ရှိ
၁၉၄၀-၄၁ - ပြန်ကြားရေးဌာန၊ မြန်မာနိုင်ငံဘာသာပြန် ဌာနခွဲစာတည်းမှူး
၁၉၄၁ - ဖေဖော်ဝါရီလတွင် ကဗျာဆရာမ နုယဉ်(ဒေါ် နုယဉ်)နှင့် လက်ထပ်ခဲ့
၁၉၄၂-၄၃ - ပညာမင်းကြီးရုံး၊ မြန်မာစာပေဌာန၌ စာတည်း
၁၉၄၃-၄၅ - 'ပညာစွယ်စုံကျမ်း' လက်ထောက် စာတည်းမှူး
ဗမာ့ခေတ်သတင်းစာတွင် ပြင်သစ်တ္ထုရေး ဆရာကြီး ဂုစတပ်ဖလောဗဲယား ၏ မဒမ်ဗောဗာရီ ဝတ္ထုကို သုရောနန္ဒီ အမည်ဖြင့် မြန်မာပြန်ခဲ့
၁၉၄၅-၄၇ - ပြန်ကြားရေးဌာန၊ သုတေသနအရာရှိ
၁၉၄၆ - တိုင်းမ် မဂ္ဂဇင်း သတင်းထောက်
၁၉၄၇-၄၈ - အိုးဝေ သတင်းစာ အယ်ဒီတာ
၁၉၄၇-၄၉ - ဟံသာဝတီ သတင်းစာ ခေါင်းကြီးရေးအယ်ဒီတာ
၁၉၄၉-၅၀ - ပဒေသာမဂ္ဂဇင်းတည်ထောင်သူ၊ အတိုင်ပင်ခံအယ်ဒီတာ
၁၉၅၀ - မင်းမှုထမ်းလုံးချင်းဝတ္ထုထွက်
စာပေဗိမာန်ဆု ရရှိခဲ့
ဗစ်တာဟူးဂိုး၏ ခါးကုန်းကြီး ဝတ္ထု ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၅၁ - ဒေးကာနက်ဂျီ၏ သောကကင်းဝေး နေနိုင်ရေး ဘာသာပြန်စာအုပ်ထွက်
၁၉၅၀-၅၂ - မြန်မာပြည်သတင်းဌာန စာတည်းချုပ်
အခါလည်သား စာအုပ်ထွက်
၁၉၅၂-၅၃ - ကွန်မင်တေတာ အင်္ဂလိပ်ဘာသာထုတ် စာစောင်ကို ဦးစီးထုတ်ဝေ
နယူးဘားမားဝိကလီး တွင် အယ်ဒီတာအဖွဲ့ဝင်
စာသင်သားဂျာနယ် ကိုထုတ်ဝေခဲ့
၁၉၅၃ - စီးပွားရေးသတင်းစာ ခေါင်းကြီးရေး အယ်ဒီတာ
၁၉၅၅ - တက်တိုး အင်္ဂလိပ်-မြန်မာ အဘိဓာန်ပြုစုထုတ်ဝေ
၁၉၅၇ - တက်တိုးနည်းပြသင်တန်း ဖွင့်လှစ်တည်ထောင်ခဲ့
၁၉၅၇-၅၈ - နုယဉ်ပုံနှိပ်တိုက်ကိုတည်ထောင်၍ ကျောင်းသုံးအင်္ဂလိပ်စာအုပ်များ ရိုက်နှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့
အင်ဒိုနီး ရှား၊ သီဟိုဠ်၊ ဂျပန် ၃ နိုင်ငံအကြောင်းရေးသားသောစာအုပ် ၃အုပ်အား ချစ်ကြည်ရေးဘာသာရပ်အဖြစ် ယူနက် စကိုအဖွဲ့ကဆုချီးမြှင့်ခဲ့
၁၉၅၈-၆၂ - ပုံနှိပ်တိုက်လုပ်ငန်း၊ အလွတ်ပညာသင်လုပ်ငန်းများကို ဦးစီးလုပ်ကိုင်
၁၉၆၁ - ဘဝနှင့်စာပေ စာအုပ်ထွက်
၁၉၆၃ - မြန်မာ့သတင်းစဉ် (N.A.B) နိုင်ငံခြားသတင်းဌာန အယ်ဒီတာချုပ်
၁၉၈၀ ထိဆောင်ရွက်
၁၉၆၅ - အာဇာနည်စိတ်နှင့်အညွန့်တလူလူ စာအုပ်ထွက်
၁၉၆၉ - ပြန်ကြားရေးဌာန ညွှန်ကြားရေးဝန်
၁၉၆၉-၇၂ - ဂါးဒီးယန်းအင်္ဂလိပ်သတင်းစာ၌ နေ့စဉ် ခေါင်းကြီးရေးခဲ့
၁၉၇၂-၇၅ - အမျိုးသားစာပေဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်
ရုပ်ရှင်အကယ်ဒမီဆုရွေးချယ်ရေးအဖွဲ့ဝင်
စာပေလုပ် သားအစည်းအရုံး၊ စည်းရုံးရေးအဖွဲ့ဝင်
(နောင် ဥက္ကဋ္ဌ၊ ဆရာမင်းသုဝဏ် ဂျပန်သို့ ဧည့်ပါမောက္ခအဖြစ်ထွက်ခွာ သွားသဖြင့် ဥက္ကဋ္ဌရာထူးကိုဆက်ခံခဲ့)၁၉၇၂ - သတင်းနှင့်စာနယ်ဇင်းကော်ပိုရေးရှင်း ဦးဆောင်ညွှန်ကြားရေးမှူး
၁၉၇၅ - ပညာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အထူးအရာရှိ
၁၉၇၀-၈၀ - တက္ကသိုလ်ဗဟိုကောင်စီဝင်
တက္ကသိုလ်ပညာရေးအဖွဲ့များကောင်စီဝင်
၁၉၈၆-၉၅ - မဂ္ဂဇင်းများတွင် သုတ၊ ရသ (ပင်ကို၊ ဘာသာပြန်၊ ဆောင်းပါးများ-ပုဒ်ရေ ၁၀၀၀ခန့် ရေးသား ခဲ့
၁၉၉၅ - လောကနီတိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၉၇ - မိဘမေတ္တာလူမှုရေးအဖွဲ့၏ စာပေဂုဏ်ရည်ဆုရရှိ
ပခုက္ကူဦးအုန်းဖေ-တစ်သက်တာစာပေဆုရရှိ
၂၀၀၃ - ဝိဇ္ဇာပညာထူးချွန်တံဆိပ်(ပထမဆင့်) ရရှိ
မြန်မာနိုင်ငံစာပေနှင့်စာနယ်ဇင်းအဖွဲ့၏ ဂုဏ်ပြုတံဆိပ်ရရှိ
၂၀၀၃-ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ ၇ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့နံနက် ၄းဝဝ နာရီခန့်တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ကွယ်လွန်ခဲ့
သားသမီး ၄ယောက်ကျန်ရစ်သည်
တက်တိုးကလောင်အမည်ကွဲများ ၁၇ ခုတွေ့ရသည်
ဘဝနှင့်စာပေ (၁၉၆၁)၂
----နှင့်စာပေ (၁၉၆၃)၃
ရွှေစင်နှင်းဆီနှင့် အခြားအက်ဆေးများ (၁၉၆၅)၄
နုယဉ်၏ကဗျာများ (တက်တိုးအင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်) (၁၉၇၂)၅
အလှပန်းတစ်ပွင့်နှင့်အခြားပုံပြင်ဝတ္ထုများ(နုယဉ်ရေး၊ တက်တိုး အင်္ဂလိပ်ပြန်) (၁၉၈၁)၆
ပညာပေး လက်ရွေးစင်မြန်မာပုံပြင်များ(အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်ဆို) (၁၉၉၄)၁
အညွန့်တလူလူ (ကြီးပွားရေးအိပ်ဆောင်ကျမ်း)၃
အချစ်နှင့်စိတ်ပညာ (၁၉၆၃)၄
တက်တိုး၏အတွေးအမြင် (၁၉၉၂)၁
သောကကင်းဝေးနေနိုင်ရေး (၂) တွဲ၊ (၁၉၅၁)၂
သူတို့အတွေးအခေါ်
စက်စက်ယိုရွာ၊ ဝက်သေ
ဌိတောဥစ္စာရသိက္ခာပုဒ် (ပါဒုကဝဂ်)ဆဗ္ဗဂ္ဂီ ရဟန်းတို့သည် ရပ်လျက် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်စွန့် ကြကုန်၏၊ ထိုသို့စွန့်မှုသည် လူကြီးသူမတို့၏ အပြုအမူ မဟုတ်ရကား လူတို့ ကဲ့ရဲ့ကြသောကြောင့် “ရပ်လျက် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ် မစွန့်ရ”ဟု-တားမြစ်တော်မူပြီးနောက် မထိုင်နိုင်သော ဂိလာနတို့အတွက် ခြွင်းချက်ပြုကာ–“န ဌိတော အဂိလာနေ ဥစ္စာရံဝါ ပဿာဝံဝါ ကရိဿာမီတိ သိက္ခာ ကရဏီယာ
ဟု ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
“ငါသည် ဂိလာနမဟုတ်ဘဲ ရပ်လျက် ကျင်ကြီး, ကျင်ငယ် မစွန့်အံ့”ဟု အလေ့အကျင့်ကို ပြုရမည်
ဝံသနိုင်ငံ၊ ကောသမ္ဗီမြို့၊ ဥဒေနမင်းနန်းတော်၌ “ရဟန်းတို့-သူ့ကျေးဇူး ချေဖျက်မှု “မက္ခကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့် မသိသူ, ပိုင်းခြား၍မသိသူ, ထိုမက္ခ၌စိတ်ကို တပ်စွန်းမှုကင်းအောင်မပြုနိုင်သူ မပယ်စွန့်နိုင်သူသည် ဆင်းရဲကုန်ရာနိဗ္ဗာန်သို့ မရောက်နိုင်
မက္ခကို ထူးသောဉာဏ်ဖြင့်သိသူ, ပိုင်းခြား၍သိသူ, ထိုမက္ခ၌ စိတ်ကို တပ်မက်မှုကင်းအောင်ပြုနိုင်သူ, ပယ်စွန့်နိုင်သူ ဆင်းရဲကုန်ရာနိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက် ပြုနိုင်ရန်ဖြစ်၏-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူကြောင်း ခုဇ္ဇုတ္တရာက သာမာဝတီအမှူး ရှိသော မိဖုရားတို့အား ဟောပြသည့်သုတ်
ဟစ်ဘစ်စကက်စ် (Hibiscus)သည် မာလဗေးစီ (Malvaceae)မျိုးရင်းဝင် ပန်းပွင့်သောအပင်တို့၏ မျိုးစုအမည် ဖြစ်သည်
ဤမျိုးစု (genus)သည် ကြီးမားသောမျိုးစုတစ်ခုဖြစ်ပြီး၊ ရာပေါင်းများစွာသော မျိုးစိတ် (species)တို့ ပါဝင်သည်
သမပိုင်းဇုန်၊ ဆာ့ဗ်တျော့ပစ် (Subtropics - အပူပိုင်းဇုန်နှင့် သမပိုင်းဇုန်ကြားဒေသ)၊ အပူပိုင်းဇုန်တို့တွင် တွေ့ရသဖြင့်၊ အအေးပိုင်းဇုန်များမှလွဲ၍ ကမ္ဘာအနံ့တွေ့ရသော အပင်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
ဤမျိုးစိတ်ဝင် အပင်တို့၌ ကြီးမား၍ သိသာထင်ရှားသောပန်းများ ပွင့်လေ့ရှိပြီး၊ ယေဘုယျအားဖြင့် ဟစ်ဘစ်စကက်စ် (အင်္ဂလိပ်: hibiscus)ဟု ခေါ်ကြသည်
အင်္ဂလိပ်ဘာသာတွင် ရို့စ်မဲလို(rose mallow)ဟုလည်း တချို့ကခေါ်ကြသည်
ဟာဒီဟစ်ဘစ်စကက်စ် (hardy hibiscus)၊ ရို့စ်အော့ဖ်ရှရွန် (rose of sharon)၊ တျော့ပစ်ကယ်ဟစ်ဘစ်စကက်စ် (tropical hibiscus)ဟုလည်း ခေါ်ကြသေးသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင်သိသော ခေါင်ရန်းပန်းသည် ဤဟစ်ဘစ်စကက်စ်မျိုးစုဝင် ဖြစ်ပြီး၊ သိပ္ပံအခေါ်အဝေါ်မှာ Hibiscus rosa-sinensis ဖြစ်သည်
ချဉ်ပေါင်သည်လည်း ဤမျိုးစုဝင်ဖြစ်ပြီး၊ သိပ္ပံအခေါ်အဝေါ်မှာ Hibiscus sabdariffa ဖြစ်သည်
ဆာ့ဗ်တျော့ပစ် (Subtropics - အပူပိုင်းဇုန်နှင့် သမပိုင်းဇုန်ကြားဒေသ)နှင့် အပူပိုင်းဇုန်တို့တွင် ခေါင်ရန်းသည် လူသိအများဆုံး ဟစ်ဘစ်စကက်စ်မျိုးစုဝင်အပင် ဖြစ်သည်
ဤမျိုးစုတွင် ပါဝင်သော မျိုးစိတ်အချို့မှာ အောက်ပါအတိုင်း ဖြစ်သည်
စက်တင်ဘာလ၊ (၁၀)ရက်နေ့ သည် ဂရီဂေါရီးယန်းပြက္ခဒိန်အရ တစ်နှစ်တာ၏ (၂၅၃)ရက်မြောက် (ရက်ထပ်နှစ် ဖြစ်လျှင် (၂၅၄)ရက်မြောက်) နေ့ရက် ဖြစ်သည်
ယင်းတစ်နှစ်တာ ကုန်ဆုံးရန် ရက်ပေါင်း (၁၁၂) ရက် ကျန်သေးသည်
ဘစ်ချူး − ဟိရိုဆဲဘူတာ  (備中広瀬駅 ဘစ်ချူး − ဟိရိုဆဲ - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ အိုခါယာမခရိုင်၊ တခဟရှိမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ဒ (အသံထွက် ဒဒွေး) သည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် တစ်ဆယ့်ရှစ်လုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံမှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုဓလေ့ ဟာ သမိုင်းမတင်မီခေတ်ကတည်းက ရှိခဲ့ပြီး တောစောင့် တောင်စောင့်နတ်တွေကို ကိုးကွယ်တာက စတယ်လို့ မနုဿဗေဒပညာရှင်တွေက ယူဆပါတယ်
ကမ်ဘာတလွှားမှာလည်း ဘာသာယုံကြည်ကိုးကွယ်မှု အစမှာ ဒီလို သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို ပူဇော်တာတွေကနေ စခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဒါကြောင့် ပုပ္ပါးတောင်က နတ်ကြီးကို မဟာဂီရိအဖြစ် ကိုးကွယ်တာကို ပုဂံခေတ်ကတည်းက စတယ်လို့ မြန်မာရာဇဝင်မှာ ဖော်ပြပါတယ်
ပုဂံခေတ်မှာ အိန္ဒိယနဲ့ အဆက်အဆံပိုများလာတဲ့အတွက် ဟိန္ဒူဘုရားကျောင်းတွေ ပိုတွေ့လာရသလို ဗုဒ္ဓဘာသာဘုရားတွေမှာလည်း ဟိန္ဒူနတ်ရုပ်တွေ ထားတာ၊ ပုံဖော်တာတွေ တွေ့လာရပါတယ်
နတ်လှောင်ကျောင်းခေါ် ပုဂံက နတ်ဘုရားကျောင်းဟာ နတ်လျောင်းကျောင်းက လာတယ်လို့လည်း ယူဆကြပါတယ်
အနော်ရထာလက်ထက်မှာ နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ကန့်သတ်တယ် ဆိုပေမယ့် ကျန်စစ်သားလက်ထက် နန်းတည်မင်္ဂလာမှာ ဟိန္ဒူအယူအဆတွေနဲ့ စီရင်တာတွေ တွေ့ရပြီး နောက်ခေတ်အဆက်ဆက်မှာလည်း ဗလိနတ်စာကျွေးတာ အပါအဝင် နတ်တွေကို ပူဇော်ပသတာတွေကို ဦးနုခေတ်ထိ ဆက်ပြီး ဆောင်ရွက်တာ တွေ့ရပါတယ်
နတ်တွေက ဘုရင်ဘက်က ဝင်ပြီး တိုက်ခိုက်ပေးတယ် ဆိုတဲ့ အကြောင်းမျိုးတွေလည်း မြန်မာရာဇဝင်တွေမှာ ရေးတတ်ကြပြီး ဂရိနဲ့ ရောမက နတ်ပုံပြင်တွေနဲ့ အလားတူ နတ်တွေက လူတွေရဲ့ ဘဝမှာ ပတ်သက်နေကြတာပါ
ပုဂံမြို့ ရွှေစည်းခုံဘုရားတံတိုင်း အတွင်းမှာ ထားတဲ့ နတ်ရုပ်တွေကို အတွင်း ၃၇ မင်း၊ အပြင်မှာ ထားတဲ့အရုပ်တွေကို အပြင် ၃၇ မင်း အဖြစ် သတ်မှတ်ပူဇော်ရာကနေ ၃၇ မင်း နတ်ရယ်လို့ ဖြစ်လာတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်
ဘီလူးဖမ်းစားတာက ကာကွယ်ပေးတဲ့ ဘုရားဟောသုတ်တော်လာ အထက် နတ်မင်းကြီးတွေကို အတွင်း ၃၇ မင်းခေါ်ပြီး ရိုးရာနတ်တွေကိုတော့ အပြင် ၃၇ မင်းလို့ ခွဲခြားထားတာပါ
အနော်ရထာလက်ထက်မှာ မဟာဂီရိကို နတ်အကြီးအကဲနေရာ မပေးချင်လို့ သိကြားမင်းကို ထားတယ်လို့လည်း စွယ်စုံကျမ်းက ဖော်ပြပါတယ်
ဘုရင့်နောင် လက်ထက်မှာတော့ ညောင်ဦး တူရွင်းတိုင် စတဲ့ နယ်တွေမှာ မဟာဂီရိနတ်ကို ကျွဲနွားတွေ သတ်ပြီး ပသတာကို တားမြစ်ခဲ့ပြီး နတ်အုန်းဆွဲတဲ့ ဓလေ့ကတော့ ခုထိ ရှိနေပါတယ်
ပုဂံပြည် တောင်သူကြီးမင်းလက်ထက်မှာ နဂါးကိုးကွယ်တာ ရှိခဲ့တယ် ဆိုပေမယ့် နဂါးပူးတဲ့ ဓလေ့ကို မျက်မှောက်ခေတ်မှာ ပိုတွေ့လာရပါတယ်
၃၇ မင်းနတ်တွေထဲမှာ အထင်ရှားဆုံးက တောင်ပြုံး မင်းညီနောင်နဲ့ ပုခန်းဦးမင်းကျော် ခေါ် မင်းကျော်စွာနတ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်
ဘဲဥနဲ့ ပသရတဲ့ မနှဲလေးနတ်နဲ့ ရွှေနဘေစတဲ့ အမျိုးသမီးနတ်တွေလည်း ရှိပါတယ်
ဘုရင်ထဲက နတ်ဖြစ်နေတဲ့ မင်းစည်သူနတ်၊ ငါးစီးရှင်ကျော်စွာနတ်၊ တပင်ရွှေထီးနတ်စတဲ့ နတ်ဘုရင် ကိုးပါး ရှိပြီး မိဖုရားနတ်က လေးပါး ရှိတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်
ဒီလို နတ်စာရင်းမှာ မပါပေမယ့် နေရာအလိုက် ထင်ရှားတဲ့ နတ်တွေလည်း ရှိပါတယ်
မုံရွာဘက်မှာ အမေရေယဉ်၊ တံတားဦးက အမေဂျမ်းနဲ့ ရှမ်းပြည်ဘက်က ကိုးမြို့ရှင်၊ ပုလဲယဉ် စတဲ့နတ်တွေ အပြင် အောက်မြန်မာပြည်က နံကရိုင်းမယ်တော်နဲ့ ဦးရှင်ကြီးနတ်တွေအပြင် ရခိုင်၊ မွန်၊ ကရင်ဘက်က နတ်တွေနဲ့ ကချင်၊ ကယား၊ ချင်း၊ နာဂစတဲ့ တောင်ပေါ်နယ်တွေက ရိုးရာနတ် တွေလည်း အမျိုးစုံ ရှိကြပါတယ်
အမျိုးသမီးတွေကြား လူသိများတာကတော့ ဖျာလိပ်နတ်နဲ့ လေချွန်နတ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်
တောင်သူလယ်သမားတွေအတွက် တပေါင်းလ ကောက်သစ်ပေါ်ချိန်မှာ ပုန်းမကြည်ရှင်မကို ပူဇော်ပသတာကလည်း ပုဗ္ဗကြယ်၊ အမိကမ်ဘာမြေနတ်၊ စပါးစောင့်လိပ်ပြာတွေ ကို ပူဇော်တဲ့ ဓလေ့က ဆင်းသက်တယ်လို့ ယူဆကြပါတယ်
ဘီလူးမ လက်စားချေဖမ်းစားမှုက ဘေးလွတ်အောင် ပူဇော်တယ်ဆိုတဲ့ ဓမ္မပဒလာ ဝတၳုကြောင့် ပုန်းမကြည်ကို အမျိုးသမီးနတ်အဖြစ် မုန့်ဆီကြော်နဲ့ အခါတင် ပသရပါတယ်
ခေတ်ဟောင်း လူသားတွေမှာ သဘာဝကို ရင်ဆိုင်ဖို့အတွက် နတ်တွေကို ကိုးတယ် ဆိုပေမယ့် ခေတ်သစ်မှာလည်း နတ်တွေကို ဆက်ပြီး ပသကြပါတယ်
စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး အရေးပေါင်းစုံနဲ့ နတ်၊ ဗေဒင်၊ ယတြာစတာတွေကို လုပ်နေကြတာကို တွေ့ရပါတယ်
နတ်မကြိုက်တဲ့ အဝတ်၊ အစားအသောက်တွေ ရှောင်တာ၊ နတ်ကြိုက်တဲ့ အရာနဲ့ ပူဇော်တာတွေကိုလည်း တွေ့ရပြီး အရက်၊ ကြက်ကြော် စတဲ့ စားဖွယ်တွေနဲ့ ပသရတာကို တွေ့ပါတယ်
မန္တလေးနားမှာတော့ ကိတ်မုန့်နဲ့ ပူဇော်ရတဲ့ နတ်ပွဲတခု ရှိပါတယ်
နတ်ပွဲတွေမှာ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်က လာကိုးကွယ်တဲ့သူတွေနဲ့ နတ်ဝင်သည် နတ်ကတော်တွေကြားက ဆက်ဆံရေးကို အခြေခံပြီး ရေးတဲ့ ဝတၳုတွေလည်း ပျို့တောင်ပြုံး ကနေ ပြုံး၍လည်း ကန်တော့ခံပါ၊ ရယ်၍လည်း ကန်တော့ခံပါ အထိ တွေ့ရပါတယ်
နတ်ကိုးကွယ်မှုကို ရှုတ်ချတဲ့ စာပေတွေကိုလည်း ဒုတိယကမ်ဘာစစ်ကြီး မဖြစ်မီကနေ နောက်ပိုင်းခေတ်တွေအထိ တွေ့နေရပါတယ်
စစ်အစိုးရ လက်ထက်မှာ စီးပွားရေး ကျပ်တည်းမှုကြောင့် နတ်ပွဲတွေ ပိုစည်လာတယ်လို့လည်း ဆိုပါတယ်
နတ်ကတော် အဖြစ် အမျိုးသမီးတွေ ရှိခဲ့ရာက ၁၉၆ဝ နောက်ပိုင်းမှာ အမျိုးသား နတ်ကတော်တွေ ရှိလာပါတယ်
နတ်ပသရင်း ပျော်ကြသူတွေနောက် နတ်ပွဲတွေဟာ ကိုးကွယ်ယုံကြည်သူတွေအတွက် ပူဇော်ပသရာအပြင် စီးပွားဖလှယ်ရာ၊ အပန်းဖြေရာ ပွဲတော်တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်
တောင်ပြုံးပွဲမှာ အဆဲကြမ်းတဲ့ဓလေ့၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ် စနောက်ကြတဲ့ဓလေ့နဲ့ နတ်ပွဲတွေမှာ သောက်စားမူးယစ်ကြတဲ့ ဓလေ့တွေကလည်း ယဉ်ကျေးမှု ထွန်းကားစက ခုန်ပေါက် မူးယစ်ကြတဲ့ ဓလေ့တွေ ကျန်ရစ်တာ ဖြစ်ပါတယ်
ဒီလို ရိုးရာ ဓလေ့တွေ ကျန်နေတဲ့အတွက် နတ်ပွဲတွေကို မနုဿဗေဒပညာရှင်တွေက စိတ်ဝင်တစား လေ့လာကြတာပါ
အရှင်ဟတ္ထိဒါယကထေရ်  သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဟတ္ထိဒါယကထေရ် အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
အူးဘာအိစ် (အင်္ဂလိပ်: Uber Eats) သည် အမေရိကန်မှ အွန်လိုင်းအခြေပြု အစားအသောက် မှာယူ ပို့ဆောင်ရေး ဝန်ဆောင်မှု တခုဖြစ်ပြီး ၂၀၁၄ ခုတွင် အူးဘာ ကားငှားဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းက စမိတ်ဆက်သည်
ရုံးချုပ်မှာ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ဆန်ဖရန်စစ္စကိုတွင် ဖြစ်သည်
အူးဘာကုမ္ပဏီက ၂၀၁၄ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် အစားပို့စနစ်ကို အူးဘာဖရက်ရှ် (UberFRESH) အမည်နှင့် အူးဘာဝန်ဆောင်မှု၏ လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခုအဖြစ် ထည့်သွင်းကာ ကယ်လီဖိုးနီးယားပြည်နယ်၊ ဆန္တာမွန္နိကာမြို့တွင် စသည်
၂၀၁၅ ခုတွင် ပလက်ဖောင်းကို အူးဘာအိစ်ဟူ၍ အမည်ပြောင်းပြီး  သီးခြား အပ္ပလီကေးရှင်းအနေနှင့် ထုတ်သည်
လန်ဒန်မြို့တွင် ၂၀၁၆ ခု၌ ၎င်း၏ ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းကို စတင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခု၊ ဩဂုတ်လတွင် ပုံသေနှုန်း ၄.၉၉ ဒေါ်လာမှသည် အကွာအဝေးအလိုက် အခပေးရသည့်စနစ်သို့ ပြောင်းသည်
အနည်းဆုံး ၂ ဒေါ်လာမှသည် ၈ ဒေါ်လာအထိ ကျမည်ဖြစ်၏
အိုင်ယာလန်နှင့် ယူကေတို့တွင်မူ အမှာ၏တန်ဖိုးအလိုက် အခယူသည်
၂၀၁၉ ခု၊ ဖေဖော်ဝါရီတွင် အမှာ၏ ၃၅ ရခိုင်နှုန်းကို အခယူနေရာမှ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်းသို့ လျော့ကောက်သည်
၂၀၁၈ ခု၊ နိုဝင်ဘာလတွင် ဥရောပဈေးကွက်ရှိ လုပ်အားစုကို သုံးဆတိုးမည်ဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်
ဥရောပ နိုင်ငံ ၂၀ ရှိ မြို့ပေါင်း ၂၀၀ တွင် လည်ပတ်နေပြီဟုလည်း အသိပေးသည်
၂၀၁၉ ခုတွင် ကမ္ဘာ့မြောက်ဘက်ခြမ်းကို ဒရုန်းများဖြင့် ပို့မည်ဟု ဆိုသည်
အက်ပဲကုမ္ပဏီနှင့် လက်တွဲကာ အက်ပဲကဒ်ဖြင့် ငွေရှင်းနိုင်ရန် ဆောင်ရွက်သည်
ဇူလိုင်လတွင် စားသောက်ဆိုင်မသွားမီ ကြိုမှာကာ ဆိုင်ရောက်သည်နှင့် တန်းစားနိုင်မည့် အကြိုမှာရွေးချယ်ခွင့်ကို အချို့မြို့များတွင် ထည့်ပေးသည်
စက်တင်ဘာလတွင် ပြိုင်ဘက်အလွန်များသော တောင်ကိုရီးယားဈေးကွက်ကို လက်လွှတ်လိုက်သည်
အောက်တိုဘာလတွင် အမှာတင်လုပ်ဆောင်ချက်ကို ထည့်ပေးသည်
ဤလုပ်ဆောင်ချက်ကြောင့် စားသုံးသူအနေဖြင့် အမှာတင်ထားတာ ကိုယ်တိုင်ယူခြင်းဖြင့် ပို့ခချွေတာနိုင်ပြီ ဖြစ်၏
အောက်တိုဘာလ ၁၅ ရက်တွင် ဘာဂါကင်းကို အမေရိကန်တနိုင်ငံလုံးတွင် ပို့ပေးနေပြီဖြစ်ကြောင်း ကြေညာသည်
၂၀၂၀ ခု၊ ဇန္နဝါရီလ ၂၁ ရက်တွင် အိန္ဒိယရှိ အစားပို့လုပ်ငန်း ဇိုမတိုက အိန္ဒိယရှိ အူးဘာအိစ်၏ စတော့အားလုံးကို ဝယ်လိုက်ပြီး အပြန်အနေဖြင့်အူးဘာအိစ်က ဇိုမတို၏စတော့ ၉.၉၉ ရာခိုင်နှုန်းကို ရမည်ဖြစ်သည်
ဤနည်းဖြင့် ဇိုမတိုက အိန္ဒိယရှိ အူးဘာအိစ်သုံးသူအားလုံးကို ရသွားသည်
သဘောတူညီမှုရပြီးနောက် ဇိုမတိုမှာ အကြမ်းဖျင်းအားဖြင့် တန်ကြေး ၃.၅၅ ဘီလျံတန်သောလုပ်ငန်း ဖြစ်လာသည်
၂၀၂၀ ခု၊ ဇန္နဝါရီလ ၂၈ ရက်တွင် ယူကေရှိ မက်ဒေါ်နယ်ဆိုင်မှ အမှာပို့ခွင့်ကို ယူကေအခြေစိုက် အစားပို့လုပ်ငန်း ဂျက်အိက ရသွားသည့်အတွက် အူးဘာအိစ် မက်ဒေါ်နယ်စာများ ပို့ခွင့်မရပြီ
အမေရိကန်၌လည်း မက်ဒေါ်နယ်က အခြားလုပ်ငန်းနှင့် လက်တွဲသည့်အတွက် ၂၀၁၉ ကတည်းကပင် ပို့ခွင့် ဆုံးနှင့်သည်
မတ်လတွင် ကိုဗစ်ကာလကြောင့် သုံးသူ ၃၀ ရာခိုင်နှုန်း တိုးလာသည်
မေလ ၄ ရက်တွင် အာရပ်ပြည်ထောင်စုမှ နုတ်ထွက်ကာ လုပ်လက်စဝန်ဆောင်မှုကို ဒူဘိုးအခြေစိုက် ကားငှားလုပ်ငန်း ကရင်းကို လွှဲသည်
ဆော်ဒီအာရေဗျနှင့် အီဂျစ်တို့မှာလည်း ထွက်သည်
Users can read menus, order, and pay for food from participating restaurants using an application on the iOS or Android platforms, or through a web browser. Users are also able to tip for delivery. Payment is charged to a card on file with Uber. Meals are delivered by couriers using cars, scooters, bikes, or on foot.During the COVID-19 pandemic, Uber Eats has been criticised for charging struggling fast food restaurants 30% to 35% commission.In 2014, Uber Eats had an "F" rating with the Better Business Bureau (BBB), primarily attributed to the lack of responsiveness to customer complaints submitted via their system. As of 2020, Uber Eats' rating with the BBB is "NR" or "No Rating".In April 2020, a group of New Yorkers sued Uber Eats along with DoorDash, GrubHub, Postmates, accusing them of using their market power monopolistically by only listing restaurants on their apps if the restaurant owners signed contracts which include clauses that require prices be the same for dine-in customers as for customers receiving delivery. The plaintiffs state that this arrangement increases the cost for dine-in customers, as they are required to subsidize the cost of delivery; and that the apps charge “exorbitant” fees, which range from 13% to 40% of revenue, while the average restaurant’s profit ranges from 3% to 9% of revenue. The lawsuit seeks triple damages, including for overcharges, since April 14, 2016 for dine-in and delivery customers in the United States at restaurants using the defendants’ delivery apps. The case is filed in the federal U.S. District Court, Southern District of New York as Davitashvili v GrubHub Inc., 20-cv-3000. Although a number of preliminary documents in the case have now been filed, a trial date has not yet been set.
ရစ်ဇန်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Ritzan)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ဗန်းမော်ခရိုင်၊ မံစီမြို့နယ်၊ ခနားပါကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
မကျီးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyikone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ သာယာဝတီခရိုင်၊ မိုးညိုမြို့နယ်၊ အင်းတ္တော်လုပ်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အင်းတ္တော်လုပ်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၂၄၅ ဦး၊ မ ၂၄၂၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၆၆၈ ဦးနေထိုင်သည်
ရခိုင်မင်းပြင်ရွာ၊ စနဲမင်းပြင်
လက်ပန်ခုံရွာ၊ ညောင်ပင်ကြီးကွင်း
ပကိတ်ရွာ၊ ပကိတ်
ဖနန်ချိုအင်ကျောင်းတော် (ထိုင်း: วัดพนัญเชิงวรวิหาร) သည် ထိုင်းနိုင်ငံ၊ အယုဓျာမြို့တော်တွင် တည်ရှိသည့် ဗုဒ္ဓကျောင်းတော်တစ်ခု ဖြစ်သည်
Chao Phraya River မြစ်အရှေ့ဘက်ကမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ယနေ့အချိန်တွင် အယုဓျာ၏ သမိုင်းဝင်ပန်းခြံတစ်ခုအဖြစ် တည်ရှိကာ နိုင်ငံခြားခရီးသွားတို့ကို အဓိကဆွဲဆောင်ရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လျက် ရှိသည်
ခင်ကျန်ဂါးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hkinkyanggar)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ အင်ဂျန်းယန်မြို့နယ်၊ နော့ခွမ်ဂါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဂန့်ဂေါရွာ (အင်္ဂလိပ်: Gantgaw)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကောလင်းခရိုင်၊ ဝန်းသိုမြို့နယ်၊ မော်ခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ပင်ခလန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Pinhkalan)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ မိုင်းမော-ဝအထူးဒေသ (၂)၊ ဆောင်ဖမြို့နယ်၊ မွေ့လောင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သက်ပန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetpan)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ သိန်းနီကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သိန်းနီကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၈၃ ဦး၊ မ ၁၅၃၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၉၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ဘခုရိုမြို့ဘူတာ  (馬喰町駅 ဘခုရိုချေား - အဲခိ ) သည် ဂျပန်နိုင်ငံ၊ တိုကျိုခရိုင်၊ ချူးအိုးမြို့တွင် တည်ရှိသည့် ဘူတာတစ်ခု ဖြစ်သည်
ထနောင်းပင်စု (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Htanaungpinsu(North))သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇီးတောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၉၈ ဦး၊ မ ၇၅၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၅၁ ဦးနေထိုင်သည်
(၅) သုတ် ရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် အညတရ နတ်သား၏ မေးမြန်းလျှောက်ထားချက်အရ တပ်နှစ်သက်မှု “နန္ဒီ”သည် လောကကို ဆက်စပ်အပ်၊ ဝိတက်သည် လောက၏ခြေတို့တည်း၊ တပ်မက်မှု “တဏှာ”ကို ပယ်ခြင်းကြောင့် အလုံးစုံသော ဆက်စပ်နှောင်ဖွဲ့မှုတို့ ပြတ်၏”ဟု အညတရနတ်သားအား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကောသလ ဘုရင်သည် ကြိုး, လက်ထိပ်, သံခြေကျဉ်းတို့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ခံထားရသော လူတို့ အကြောင်းကို ရဟန်းတို့အား လျှောက်ထားခြင်းကြောင့် “သံ, သစ်သား, လျော် တို့ဖြင့်ပြုအပ်သော အနှောင်အဖွဲ့တို့ကို ခိုင်မြဲသောအနှောင်အဖွဲ့တို့ဟု ပညာရှိတို့ မမိန့်ဆိုကြကုန်၊ ကျောက်မျက်ရတနာ, နားချောင်း သားသမီး, ဇနီးမယားတို့၌ အလွန်အမင်း တပ်နှစ်သက်ခြင်း ငဲ့ကွက်ခြင်းတို့သည် အပါယ်သို့ဆောင်နိုင်သော, အဖြေရခက်သော မြဲမြံသောအနှောင်အဖွဲ့ဟူ၍ ပညာရှိတို့ မိန့်ဆိုကြကုန်၏
ပညာရှိတို့သည် ထိုအနှောင်အဖွဲ့တို့ကိုဖြတ်လျှက် ကာမချမ်းသာကိုပယ်လျက် ငဲ့ကွက်ခြင်း မရှိကြကုန်ဘဲ လွတ်မြောက်တော်မူကြကုန်၏”ဟု ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် “အကြားအမြင် မရှိသော “အဿုတဝန္တပုထုဇဉ်ကို ခန္ဓာငါးပါးအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် အနှောင်အဖွဲ့ခံရသူ အတွင်းအပြင်အနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် နှောင်ဖွဲ့ ခံရသူ၊ ဤမှာဘက်ကမ်း ထိုမှာဘက်ကမ်းကိုလည်း မမြင်သူ, အနှောင်အဖွဲ့ခံနေရပါလျက် အိုရသူ, နာရသူ, သေရသူ, ဤလောကမှ တစ်ပါးသောလောကသို့ သွားရသူ-ဟူ၍ ကဏှပက္ခ ဒေသနာတော်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကြားအမြင်များသူ “သုတဝန္တအရိယာသာဝကသည် ခန္ဓာငါးပါးအနှောင်အဖွဲ့ဖြင့် အဖွဲ့အတုတ် အနှောင်အဖွဲ့မခံရ-အစရှိသည်ဖြင့် သုက္ကပက္ခဒေသနာတော်ဖြင့်လည်းကောင်း ခန္ဓာတစ်ပါးစီ တစ်ပါးစီကို အကျယ်တဝင့် အနေအားဖြင့် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ, ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ဆိုချက် အနည်းငယ်ပါရှိပါသည်
ဘုရားရှင် ကောသလနိုင်ငံ ... သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ရဟန်းတို့အား ဘုရားရှင်က မိန်းမက ယောက်ျားတို့အားနှောင်ဖွဲ့ပုံ အနှောင်အဖွဲ့ ၈-မျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ယောက်ျားက မိန်းမအားနှောင်ဖွဲ့သည့် အနှောင် အဖွဲ့ ၈-မျိုးကို ဟောတော်မူသည့်သုတ်
ခင်ယုဆွေ (၁၉၄၀-) သည် မြန်မာအမျိုးသမီး အဆိုတော် တစ်ဦးဖြစ်သည်
၁၉၄၀ ခု ဇန်နဝါရီလ ၉ ရက်တွင် ဦးယုစွမ် ဒေါ်ကျင်မြို့တို့မှ ရန်ကုန်၌ မွေးသည်
အမည်ရင်းမှာ ခင်ခင်အုန်း ဖြစ်သည်
မွေးချင်းအစ်မမှာ သရုပ်ဆောင် ခင်ယုမေ ဖြစ်သည်
၁၉၅၅-ခုတွင် မြို့မသီ ရေးသော မြဝတ်ရည် သီချင်းကို တေးဗိမာန် တူရိယာအဖွဲ့နှင့် အသံလွှင့်ကာ ဂီတနယ်သို့ ခြေချသည်
၁၉၅၉-ခုတွင် ရွှေဂီတမောင်မယ် (နောက် မေတ္တာမွန် ဟု အမည်ပြောင်း) အဖွဲ့သို့ ပြောင်းသည်
နောက် လေလှိုင်းသံ အဖွဲ့နှင့် လက်တွဲပြန်သည်
ပင်လယ် ဆိုသည်မှာ မြစ်များထက် ပိုမို ကျယ်ပြန့်သည့် ရေပြင် အကျယ်အဝန်း ရှိ၍ သမုဒ္ဒရာ များလောက် ကျယ်ပြန့်သည့် ရေပြင် အကျယ်အဝန်း မရှိသည့် ရေပြင် ဖြစ်သည်
ပင်လယ်ကြီး ၁၃-စင်း ကမ္ဘာပေါ်၌ ထင်ရှားသည့်ပင်လယ်ကြီး ၁၃စင်းမှာ-(၁) မြေထဲပင်လယ်(Mediterranean Sea) စတုရန်းမိုင် (၁,၁၄၅,၁၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၄,၆၈၈)ပေ ရေနက်သည်
(၂) ကာရစ်ဘီယံ ပင်လယ်(Caribbean Sea) စတုရန်းမိုင် (၁,ဝ၄၉,၅၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၈,၆၈၅)ပေ နက်သည်
(၃) တောင်တရုတ်ပင်လယ်(South China Sea) စတုရန်းမိုင် (၈၉၅,၄၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၅,၄၁၉)ပေ နက်သည်
(၄) ဗဲရင်းပင်လယ်(Bering Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၈၈၄,၉၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၅,ဝ၇၅)ပေ နက်သည်
(၅) မက္ကဆီကိုပင်လယ်ကွေ့(Gulf of Mexico) ၊ စတုရန်းမိုင် (၆၁၅,ဝ၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၄,၈၇၄)ပေ နက်သည်
(၆) အော့ဟောစ်က်ပင်လယ်(Okhotsk Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၆၁၃,၈၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၂,၇၄၉)ပေ နက်သည်
(၇) အရှေ့တရုတ်ပင်လယ်(East China Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၄၈၂,၃၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၆၁၇)ပေ နက်သည်
(၈) ဟပ်ဆန်ပင်လယ်အော်(Hudson Bay) ၊ စတုရန်းမိုင် (၄၇၅,၈၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၄၂၀)ပေ နက်သည်
(၉) ဂျပန်ပင်လယ်(Japan Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၃၈၉,၁၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၄,၄၂၉)ပေ နက်သည်
(၁၀) ကပ္ပလီပင်လယ်(Adman Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၃၀၈,ဝ၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၂,၈၅၄)ပေ နက်သည်
(၁၁)မြောက်ပင်လယ်၊ (North Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၂၂၂,၁၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၃၀၈)ပေ နက်သည်
(၁၂)ပင်လယ်နီ(Red Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၁၆၉,၁၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၁,၆၁၁)ပေ နက်သည်
(၁၃) ဘောလ်တစ် ပင်လယ်(Baltic Sea) ၊ စတုရန်းမိုင် (၁၆၃,ဝ၀ဝ) ကျယ်၍၊ (၁၈၀)ပေ ရေနက်သည်
ညောင်ကန် (မြောက်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkan(North))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရွှေဘိုမြို့နယ်၊ ညောင်ကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
သကျမဟာသီရိဘုရားကြီး  သည် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီး၊ ဝါးခယ်မမြို့ မြို့လယ်တွင် တည်ရှိသည့် ကြေးသွန်းရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူ ဖြစ်သည်
ရုပ်ပွားတော်မှာ တင်ပျဉ်ခွေအထိုင် ဘူမိဖဿမုဒြာဟန် ဖြစ်သည်
ဉာဏ်တော် ကိုးတောင်ရှိပြီး ကြေးပိဿာချိန် ၉၉၉၉ ပိဿာ ၉၉ ကျပ် ၉ မူးသား ဖြင့် ရုပ်ပွားတော်ကို သွန်းလုပ်ခဲ့သည်
ရုပ်ပွားတော်ကို ၁၂၅၂ ခုနှစ် တပို့တွဲလပြည့်ကျော် ၆ ရက်နေ့တွင် စတင်တည်ခဲ့သည်
ဘုရားကြီးသည် နဝင်းငါးလီကျနေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ထူးခြားသည့် ဘုရားတစ်ဆူ ဖြစ်သည်
ဥမှင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Uhmin)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ ကျောက်ဆည်ခရိုင်၊ တံတားဦးမြို့နယ်၊ ရေခါးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ရေခါးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၄၀၂ ဦး၊ မ ၁၆၁၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၀၂၁ ဦးနေထိုင်သည်
ဘုန်းကြီးပျံပန်းချီမှ ဧည့်ခန်းပန်းချီအထိ တက်လှမ်းခဲ့သူ ပန်းချီဆရာကြီး ဦးထွန်းလှ(သို့မဟုတ်) M.T Hlaရန်ကုန်မြို့ အလုံတဖက်ကမ်းမှ တောင်စူးစူး ခရီးတထိုင်ခန့်အကွာတွင် စေတီဖြူဖြူ၊ ကျောင်း၊ ဇရပ်၊ ပြာသာဒ်များနှင့် ချောင်ဝိုင်းကြီးကျေးရွာကို လှမ်းမြင်ရသည်
ချောင်ဝိုင်းကြီးကျေးရွာကို လယ်ကွင်းများ ပတ်ရံလျက်ရှိသည်
ချောင်ဝိုင်းကြီးကျေးရွာ၏ အနောက်ဘက် မှုန်ပျပျသစ်ပင်အုပ်တွင် မငေးကျေးရွာရှိသည်
လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၁၀၀ ကျော်က ချောင်ဝိုင်းကြီးကျေးရွာတွင် အဘ ဦးဆိုးဖေ၊ အမိ ဒေါ်မိတို့မှ နောင်အခါ မြန်မာများက ပန်းချီဆရာကြီး ဦးထွန်းလှဟုလည်းကောင်း၊ နိုင်ငံခြားသားများက အမ်တီလှဟုလည်းကောင်း အသိများ ကျော်ကြားလာမည့် မောင်ထွန်းလှကို ဖွားမြင်ခဲ့သည်
ထိုခေတ်က အရုပ်ရေးဝါသနာပါသော မောင်ထွန်းလှအဖို့ အရုပ်များကိုကြည့်၍ လေ့လာနိုင်သောနေရာမှာ ဘုန်းကြီးပျံများတွင်သာ ဖြစ်သည်
ဘုန်းကြီးပျံများတွင် လောင်တိုက်တလား ပြာသာဒ်များကို ရောင်စုံခြယ်၍ အဆန်းတကြယ် ပြုလုပ်ကြသည်
လောင်တိုက် တလားပတ်လည်တွင် ပန်းချီကားများ ရေးဆွဲပြသထားသည်
ဘုန်းကြီးပျံလောင်တိုက်တလား၊ ပြာသာဒ်နှင့် ပန်းချီကားများမှာ မောင်ထွန်းလှအဖို့ စိတ်ဝင်စားစရာ အကောင်းဆုံးအရာများ ဖြစ်ခဲ့သည်
ကျောင်းအပ်ရန် အရွယ်ရောက်သည့်အခါ မိဘများက မောင်ထွန်းလှကို မငေးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် အပ်နှံသည်
ထိုစဉ်က မငေးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းမှာ ကလေးသူငယ်များ ပညာသင်ကြားရန်အတွက် နာမည်ကျော် ဌာနကြီးတခု ဖြစ်ခဲ့သည်
တော်ရုံမိဘများ မိမိသားငယ်များကို မငေးဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း၌ မထားနိုင်ကြပေ
မောင်ထွန်းလှသည် မငေးရွာမှ မြန်မာစာသင်ရိုးများကို သင်ယူခဲ့သည်
မငေးရွာမှပင် ဘုန်းကြီးပျံပန်းချီ အပါအဝင်ဖြစ်သော စပ်ပန်းချီပညာ အခြေခံများ တတ်မြောက်ခဲ့သည်
မငေးရွာမှပင် မစိန်အမည်ရှိသော အမျိုးသမီးနှင့် အိမ်ထောင်ကျခဲ့သည်
မငေးရွမှပင် နောင်အခါ ပန်းချီ‌ကျော်တဦးဖြစ်လာမည့် မောင်ဘလုံအည်ရှိ တပည့်တယောက် ရခဲ့သည်
မောင်ဘလုံမှာ မစိန်၏မောင်ဝမ်းကွဲ တော်သူဖြစ်သည်
ကိုထွန်းလှ၏ အဓိက အသက်မွေးဝမ်း‌ကျောင်း ပညာမှာ စပ်ပန်းချီပညာသာ ဖြစ်သည်
“ဘုန်းကြီးပျံရှိမှ ထမင်းစားရတဲ့ပညာ” ဟု ဆိုစမှတ်ပြုသော ကာလဖြစ်သည့်အလျောက် ဘုန်းကြီးပျံပွဲများ မရှိသောအခါတွင် ကိုထွန်းလှ ဝမ်းရေးမှာ အကျပ်အတည်း ဖြစ်ခဲ့သည်
ကိုထွန်းလှတွင် စာပေဝါသနာပါသည့်အလျောက် ကွက်စိပ်ဟောခြင်း၊ အလှူမင်္ဂလာ ဘိတ်သိက်သွန်းခြင်း စသော အတတ်ပညာများကိုလည်း ဆည်းပူးခဲ့သည်
လက်သမားအတတ်လည်း တတ်ကျွမ်းသည်
အခက်အခဲများကြားမှ ပန်းချီပညာကိုလည်း တိုးတက်လိုက်စားသည်
ကိုထွန်းလှ၏ ဖခင်မှာ ဇနီးနှင့်ကွဲပြီး မော်လမြိုင်ဘက်တွင် သွားနေသည်
ကိုထွန်းလှလည်း လုပ်ငန်းကိုင်ငန်းအတွက် မော်လမြိုင်ဘက်သို့ ရောက်ခဲ့သည်
မော်လမြိုင်ဘက်တွင် ပန်းချီလုပ်ငန်း မကောင်းသည့်အခါ ကျောက်ပန်းပုထု၍ အလုပ်ဝင်ငွေ ရှာခဲ့သည်ဟုလည်း မှတ်သားရသည်
တချိန်က ကိုထွန်းလှသည် ရွှေတိဂုံတောင်ဘက် စောင်းတန်း၌ မှန်ကားပန်းချီဆိုင်ဖွင့်၍ စီးပွားရှာခဲ့သည်
ပန်းပညာလိုက်စားမှုကား မလျော့ခဲ့ပေ
ရေဆေး၊ ဆီဆေး၊ ရှုခင်း၊ လူပုံတူ အစုံ ရေးဆွဲခဲ့သည်
တနေ့တွင် ရွှေညောင်စော်ဘွားကြီး၏ ဓာတ်ပုံ သတင်းစာထဲပါလာရာ ဦးထွန်းလှသည် စော်ဘွားပုံတူရေးဆွဲပြီး ပို့လိုက်သည်
ဆာ-စောမောင်မှာ ပန်းချီကားကို လေးစားသော ဘိလပ်ပြန် ခေတ်ပညာတတ် တယောက်ဖြစ်ရာ ထိုအချိန်မှစ၍ ဦးထွန်းလှ၏ မိတ်ဆွေကောင်းတယောက် ဖြစ်သွားသည်
ရွှေညောင်စော်ဘွားကြီးပုံတူ ရေးဆွဲပြီးချိန်မှစ၍ ဆရာကြီး ဦးထွန်းလှ၏ ပန်းချီလုပ်ငန်းများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးလာသည်
စီးပွားရေးသည်လည်း ဖြောင့်ဖြူးလျက်ရှိသည်
ကွယ်လွန်သူ ပန်းချီဝါသနာရှင် ဂျီ-လှမောင်က သူ့အား ပန်းချီကျော် ဦးဘလုံ ပြောပြပုံကို ဤသို့ မှတ်တမ်းတင် ရေးသားခဲ့သည်
“ဒီတုန်းက ဆရာကြီးဦးထွန်းလှကလည်း သားဦးမွေးစဆိုတော့ စာအုပ်ဆိုင် (စမတ်အင်မူကာဒမ်) က စရံယူပြီး မြန်မာပြည်အထက်ပိုင်း ခရီးစတော့တာပဲ
ကျုပ်လည်း ဆင်ထားတာ ကြည့်ပါဦး
ဗန်ကောက်လုံချည်၊ မာစရိုက်ရှပ်၊ နက်ပြာရောင် သက္ကလပ်
ဆရာကြီးကိုလည်း ကြည့်ပါဦး
တောင်ရှည်ပုဆိုး၊ သားမွေးအင်္ကျီ၊ ရင်ဘတ်မှာလည်း ရွှေကြိုးဒေါ်လာပြားနဲ့ နာရီကြီးနဲ့ ပေါ့
ခရီးသွားရင်လည်း ရထားလုံးနဲ့
ပတ္တမြားလက်စွပ်နဲ့ စီးကရက်နဲ့
ဆရာကြီးဟာ ခရီးသွားရင် ငွေဖလားစုံကွမ်းအစ်၊ နောက်ပြီး တယောက်ထိုင် ကော်ဇော ကတ္တီပါမှီအုံးကလေး၊ ခြင်တို့ယင်တို့ခတ်ဖို့ မြင်းမြီး၊ ရေတကောင်း ရေသောက်ဖလား၊ ကျောက်ကာလေးဆင့်ယွန်းထမင်းချိုင့် စတိုင်ကတော့ ဖြောင့်လှပေါ့
မီးရထားစီးတော့ ဒုတိယတန်း”ဆရာကြီးဦးထွန်းလှ စီးပွားဖြစ်ရခြင်းအကြောင်းမှာ တပင်တပန်း လေ့လာလိုက်စားခဲ့သော ပန်းချီပညာပင် ဖြစ်သည်
ဆရာကြီး၏ စီးပွားရေးတွင် စမတ်အင် မူကာဒမ် စာအုပ်ဆိုင်သည်လည်း များစွာ အထောက်အပံ့ ဖြစ်ခဲ့သည်
စမတ်အင် မူကာဒမ် စာအုပ်ဆိုင်မှာ ရန်ကုန်တွင် အစောဆုံးဖွင့်လှစ်သော နိုင်ငံခြား စာအုပ်ဆိုင် ဖြစ်သည်ဟု မှတ်သားရသည်
အနောက်တိုင်းရင်းသား စမတ်နှင့် အိန္ဒိယတိုင်းသား မူကာဒမ်တို့ ပူးပေါင်းထူထောင်သော ဆိုင်ဟုလည်း သိရသည်
စာအုပ်ဆိုင်ကို ဘားလမ်းတွင် စတင်ဖွင့်လှစ်၍ နောင်တွင် ပန်းဆိုးတန်းလမ်းနှင့် ကုန်သည်လမ်းထောင့်ရှိ ယခု ကုန်သွယ်ရေး (၉) စာအုပ်ဆိုင်နေရာသို့ ပြောင်းရွှေ့ကာ နောက်ဆုံး ဆူးလေဘုရားလမ်း ဂုဏ်ရုပ်ရှင်ရုံတောင်ဘက်တွင် ဖွင့်လှစ်ခဲ့သည်
စာအုပ်ဆိုင်မှာ ကြီးပွားတိုးတက်ခဲ့ရာ အင်္ဂလိပ်ခေတ်က ဘုရင်ခံပင် လာရောက် ကြည့်ရှုခဲ့ရာ ဘုရင်ခံထိုင်ရန် အထူးကုလားထိုင် စီမံ၍ ဧည့်ခံရသည်
စမတ်အင်မူကာဒမ် စာအုပ်ဆိုင်တွင် မြန်မာပန်းချီဆရာများ၏ ပန်းချီကားများကိုသာ တင်ပြရောင်းချသည်
ဆရာကြီး ဦးထွန်းလှသည် ရေဆေးရှုခင်းကားများ၊ တိုင်းရင်းသားလူမျိုးပုံများ၊ ခရစ်စမတ်နှစ်သစ်ကူးကတ်များ၊ မွေးနေ့လကဆောင်ကတ်များကို ယင်းဆိုင်သို့ တင်သွင်းရောင်းချသည်
ဆရာကြီး၏ ပန်းချီကားကို နိုင်ငံခြားသားများက နှစ်သက်ဝယ်ယူကြရာ နေ့ရောညပါ လက်မလည်အောင် ရေးဆွဲပေးသွင်းရသည်
ဆရာကြီးရေးဆွဲသော ရှုခင်းကားများတွင် မန္တလေးမြို့ကား၊ ကန်တော်ကြီး၊ ရွှေတိဂုံကား၊ စိန်ပန်းနှင့် အညာလှေကား၊ အင်းလေးရှုခင်းကား၊ ပုဂံဗူးဘုရားကား၊ အာနန္ဒာကားများကို နိုင်ငံခြားသားများ အထူးနှစ်သက်ကြသည်
တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုံကားများတွင် နာဂ၊ ပဒေါင်းနှင့် ကချင်တိုင်းရင်းသားကားများကို အတွင်ကျယ်ဆုံးရောင်းကြရသည်
ယင်းသို့သော ပန်းချီကားများကို ရေးဆွဲနိုင်ရန် ဆရာကြီးသည် အထက်အောက်မြန်မာပြည်နှင့် ရှမ်းပြည်အနှံ့ ခရီးသွားလာ လေ့လာခဲ့သည်
ငတင်းတိမ်ရွာ၊ ဩရမ(ခ) ရီးချောင်းပြင်လှ
ဈေးကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ သဲကုန်းမြို့နယ်၊ နွယ်ကောက်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ နွယ်ကောက်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၀၄၈ ဦး၊ မ ၁၂၃၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၂၈၇ ဦးနေထိုင်သည်
မကျီးချောင်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Magyichaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မကွေးခရိုင်၊ ချောက်မြို့နယ်၊ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မကျီးကန်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၉၃၆ ဦး၊ မ ၃၇၅၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၆၆၉၅ ဦးနေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် စလေမြို့ပေါ်ရှိ ရပ်ကွက်များ ဖြစ်သွားသည်
သီရိပျံချီ ရင်မေ FRCS FRCP FRCOG (စက်တင်ဘာ ၁၉၀၀ – ၂၉ စက်တင်ဘာ ၁၉၇၈) သည် မြန်မာ သမားတော် နှင့် ဆရာမ တဦး ဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် ပထမဆုံး သားဖွားမီးယပ် အထူးကု ဆရာဝန်ဖြစ်ပြီး ဗြိတိသျှဘားမား တွင် Caesarian ခွဲစိတ်ကုသမှုကို ပထမဆုံးလုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူမသည် May's disease ဟုခေါ်သော amoebic vaginitis ဆိုင်ရာ သုတေသနကြောင့်လည်း လူသိများသည်
ရင်မေသည် ဂျပန်ခေတ် တွင်း အဓိက သားဖွားဆေးရုံ (၁၉၄၂-၁၉၄၅) ကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး စစ်အတွင်း ဆေးနှင့် သူနာပြုကျောင်း (၁၉၄၃-၁၉၄၅) ကို ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့သည်
စစ်ကြီးအပြီးတွင် Lady Dufferin သားဖွားဆေးရုံတွင် 1946 ခုနှစ်မှ 1959 ခုနှစ်အထိလည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးပညာဌာန၏ သားဖွားမီးယပ်ဌာနအကြီးအကဲအဖြစ် 1947 ခုနှစ်မှ 1959 ခုနှစ်အထိ တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့ပါသည်
သူမ၏ ခေါင်းဆောင်မှုအောက်တွင် Dufferin ဆေးရုံ သည် 1957 ခုနှစ်တွင် Royal College of Obstetricians and Gynecologists အသိအမှတ်ပြုသားဖွားဆေးရုံဖြစ်လာခဲ့သည်
ရင်မေကို ၁၉၀၀ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလတွင် ဗြိတိသျှမြန်မာပြည် ပြည်မြို့  တွင်  မွေးဖွားခဲ့သည်
ဖခင် ဦးကျော်သည် ထိုအချိန်က ပြည်မြို့ ဒုကော်မရှင်နာ၊   ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်မှုတွင် အလယ်အလတ်အဆင့် အရာရှိဖြစ်ခဲ့ကာ ၁၉၄၀ ခုနှစ်များအစောပိုင်းတွင် ပြည်ထဲရေးနှင့် ကာကွယ်ရေးဝန်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
မွေးချင်း အကို သိန်းကျော် တယောက်ရှိသည်
ရန်ကုန်ကောလိပ် တွင် နှစ်နှစ်ကြာပြီးနောက် ၁၉၁၉ ခုနှစ်တွင် ကတ္တားတက္ကသိုလ်တွင် ဆေးပညာသင်ကြားခဲ့ပြီး ၁၉၂၅ ခုနှစ်တွင် MB (ရောဂါဗေဒဆိုင်ရာ ရွှေတံဆိပ်) ဖြင့် ဘွဲ့ရခဲ့သည်
ထို့နောက် ၁၉၂၆ ခုနှစ်တွင် သားဖွားမီးယပ်နှင့် သားဖွားမီးယပ်ပညာဘွဲ့လွန်ဘာသာရပ်အတွက် ယူကေသို့ မထွက်ခွာမီ ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး တွင် တစ်နှစ်တာဝန် ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
1927 ခုနှစ်တွင်သူမသည် အင်္ဂလန်တော်ဝင်ဆရာဝန်များကောလိပ်နှင့်အင်္ဂလန် တော်ဝင်ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များ ကောလိပ်တို့မှသူမ၏ LRCP နှင့် MRCS အသိအမှတ်ပြုလက်မှတ်များကိုရရှိခဲ့သည်
နောက်ထပ် နှစ်နှစ်လေ့ကျင့်ပြီးနောက် သူမသည် FRCS ပညာသင်ဆု (မီးယပ်ဗေဒအထူးပြု) ကို 1929 ခုနှစ်တွင် Edinburgh တော်ဝင်ကောလိပ် ခွဲစိတ်ဆရာဝန်များ မှ ရရှိခဲ့ပြီး  သမိုင်းတွင် ဒုတိယမြောက် မြန်မာအမျိုးသမီး FRCS ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူမသည် Dublin (1929) နှင့် Vienna (1930) တို့တွင် ခေတ္တမျှ နေထိုင်ပြီးနောက် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည်
ရန်ကုန်သို့ ပြန်ရောက်သောအခါ  သည် ၁၉၃၀ ခုနှစ်တွင် Lady Dufferin သားဖွားဆေးရုံ ၏ လက်ထောက်ဆေးရုံအုပ်အဖြစ် စတင်ခဲ့သည်
ဆေးရုံကြီးတစ်ခု၏ လက်ထောက်အကြီးအကဲအဖြစ် သူမသည် ကိုလိုနီခေတ်က ရန်ကုန် (ရန်ကုန်) တွင် အဓိက တည်ရှိသော နိုင်ငံခြားဖွား သမားတော်များနှင့် အထူးကုဆရာဝန်ကြီးများ ပါဝင်သော သေးငယ်သော ကိုလိုနီခေတ် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အသိုက်အဝန်း၏ အထက်ပိုင်းသို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
(1930-1936 ဆေးရုံတွင် သူမ၏အထက်အရာရှိနှစ်ဦး (၁၉၃၀-၁၉၃၆) မှာ ဗြိတိသျှ IMS အရာရှိများဖြစ်သည်- Lt. Col. ST Crump (1930–1931) နှင့် Lt. Col. ML Treston (1931-1936)
ရင်မေသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေတ်မီ သားဖွားမီးယပ်နှင့် မီးယပ်ကုသရေး (OGOBGYN) အလေ့အကျင့်များ တိုးချဲ့ရာတွင် အရေးပါသော၊ သူမသည် နိုင်ငံအတွင်း Caesarian အပိုင်း ကို ပထမဆုံးလုပ်ဆောင်ခဲ့သူဖြစ်သည်
သူမသည် ရန်ကုန်ဆေးကောလိပ် တွင် သားဖွားမီးယပ် ပရိုဂရမ်ကို စတင်ခဲ့ပြီး နောက်ဆုံးတွင် မြန်မာနိုင်ငံ၏ ပထမဆုံးသော MBBS ဘွဲ့ရများကို မီးယပ်သားဖွား ဘာသာရပ်ဖြင့် အထူးပြု၍  နှင့် 1937 ခုနှစ်တွင် မြန်မာဘာသာဖြင့် အဓိကသင်ကြားပေးသော ပထမဆုံး သားဖွားဆရာမများအတွက် သားဖွားမီးယပ် သင်တန်းကျောင်းကို တည်ထောင်ခဲ့သည်
သူမသည် တစ်ချိန်လုံး ထိုပညာရပ် နယ်ပယ် အတွက် ပေး‌ဆပ်ခဲ့သည်
1937 ခုနှစ်တွင် သူမသည် May's disease ဟုအမည်ပေးထားသော amoebic vaginitis အကြောင်း အိန္ဒိယဆေးဘက်ဆိုင်ရာပြန်တမ်း တွင် အကျော်ကြားဆုံးသုတေသနစာတမ်းကို ထုတ်ဝေခဲ့သည်
ရင်မေသည် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အတွင်း (၁၉၄၂-၁၉၄၅) အတွင်း မြန်မာနိုင်ငံ၏ အဓိကသားဖွားဆေးရုံကို တည်ထောင်ဖွင့်လှစ်ခဲ့ရသည်
ဂျပန်တို့၏ ၁၉၄၁ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာ ၂၅ ရက် လေကြောင်းမှ ဗုံးကြဲတိုက်ခိုက်မှုကြောင့် Dufferin ဆေးရုံပျက်ဆီး သွားသောကြောင့်ဖြစ်သည်
Dufferin မှ လူနာများကို ရန်ကုန်ပြည်သူ့ဆေးရုံကြီး သို့ ရွှေ့ပြောင်းပေးခဲ့ရသော်လည်း ဂျပန်ဘုရင့်တပ်မတော်မှ  ဆေးရုံကို ဂျပန်သီးသန့်အသုံးပြုရန် ၁၉၄၂ ခုနှစ် မတ်လတွင် သိမ်းယူခဲ့ပြီး ဂျပန်မဟုတ်သူများကို ဆေးရုံပေးမတက်ခဲ့ပေ
ထို‌ဆေးရုံ၏ ဆေးဘက်ဆိုင်ရာဝန်ထမ်း အများစုလည်း ထွက်ပြေးခဲ့ကြသဖြင့် ဝန်ထမ်း အင်အားနည်းပါးနေသည်
ရင်မေ ကိုယ်တိုင်လည်း ၁၉၄၂ ခုနှစ်အစောပိုင်းတွင် ခင်ပွန်း မင်းစိန် နှင့် ၎င်းတို့၏သားငယ်နှင့်အတူ  အထက်မြန်မာပြည်သို့ စစ်ဘေးရှောင် ခဲ့သည်
သို့သော် ကိုယ်ဝန် ရှိလျှက်နှင့် မိသားစုကို ခွဲခွာပြီး တကိုယ်ထည်း ရန်ကုန်သို့ ပြန်လာခဲ့သည် c. 1942
ထို့နောက် သားဖွားယူနစ် အကြီးအကဲအဖြစ် ဒေါက်တာ ဘသန်း တည်ထောင်သည့် ယာယီဆေးရုံဖြစ်သည့် BIA ဆေးရုံတွင် တာဝန်ထမ်းဆောင်ခဲ့သည်
အကြီးဆုံး စိန်ခေါ်မှုအဖြစ် မီးယပ်ဆိုင်ရာ ၀န်ထမ်းမရှိခြင်း ဖြစ်သည်
ထိုအချိန်က အတွေ့အကြုံနုသေးသည့် ဒေါက်တာ ကြည်ပေါ နှင့် သူနာပြုဆရာမလေး တစ်ဦးသာ ခန့်ထားနိုင်ခဲ့သည်
ကိုယ်ဝန်ဆောင် ရင်မေသည်  မောပန်းလွယ်သော်လည်း ဆေးရုံတွင် နာရီပေါင်းများစွာ အလုပ်လုပ်ခဲ့သလို၊ ကိုယ်တိုင် မီးဖွားပြီး နောက်ညမှာပင် လူနာ့ အသက်ကယ်ဖို့ အလုပ်ပြန်ဆင်းခဲ့သည်
၁၉၄၂ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် တာမွေမြို့နယ် တွင် သားဖွားဆေးရုံကို ထူထောင်နိုင်ခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် ထူးချွန်သော ခွဲစိတ်ဆရာဝန်နှင့် ပါမောက္ခဖြစ်လာမည့် ဒေါက်တာကြည်ပေါ သည် ၎င်း၏လက်ထောက်အဖြစ် ပါဝင်ခဲ့သည်
ထိုသားဖွားဆေးရုံသည် မိခင်လောင်း အများအပြား အားထားရာ ဖြစ်လာပြီး မျိုးဆက်သစ် လူငယ်သမားတော်များနှင့် သူနာပြုများစွာအတွက်လည်း  သင်ကြားရေးကွင်း ဖြစ်လာခဲ့သည်
ရင်မေ သည် Dr. ဘသန်းနှင့် အက်စ်ဆန် တို့နှင့်အတူ စစ်အတွင်း ဆေးနှင့် သူနာပြုကျောင်းများ ပူးတွဲတည်ထောင်ခဲ့ကြသည်
သုံးယောက်လုံးက  ကြီးကြပ်ပြီး စာမေးပွဲများကိုလည်း  စစ်ပေးခဲ့သည်
စစ်ကြီးအပြီးတွင် သူမသည် နိုင်ငံ‌ကျော် မီးယပ်သားဖွား ဆိုင်ရာ သမားတော် နှင့် ဆရာမ ဖြစ်လာခဲ့သည်
၁၉၄၆ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ပြန်လည်တည်ဆောက်ထားသော Dufferin ဆေးရုံ၏ အကြီးအကဲအဖြစ်လည်းကောင်း၊ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ဆေးပညာဌာန၏ သားဖွားမီးယပ်ဌာန အကြီးအကဲအဖြစ်လည်း ၁၉၄၇ ခုနှစ်မှ ၁၉၅၉ ခုနှစ်အထိ ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
1946 နှင့် 1948 ခုနှစ်ကြားတွင် Dufferin ၏ အကြီးအကဲ (ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကြီးကြပ်ရေးမှူး) အဖြစ်လည်း ကိုလိုနီခေတ် အရပ်ဘက်ရေးရာဝန်ဆောင်မှု Burma (CAS-B) ဟုခေါ်သော ကိုလိုနီခေတ် အုပ်ချုပ်မှုတွင် ဗမာ့ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ အရာရှိ ဖြစ်လာခဲ့သည်
မြန်မာ့မီးယပ်ဆရာဝန် များအတွက် ပြည်တွင်းတွင် တော်ဝင်ကောလိပ် က အသိအမှတ်ပြု ဆေးရုံရှိခြင်း သည် FRCOG ပညာသင်ဆုရရန်  ပိုလွယ်စေမည် ဖြစ်သောကြောင့် ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် သားဖွားမီးယပ်အထူးကု တော်ဝင်ကောလိပ် မှ သင်ကြားရေးဆေးရုံအဖြစ် Dufferin ဆေးရုံကို အသိအမှတ်ပြုရေးသည် သူမတာဝန် ဖြစ်လာခဲ့သည်
ထိုအတောအတွင်းရင်မေသည်လည်း ၁၉၅၇ ခုနှစ်တွင် FRCOG ဖြစ်လာခဲ့သည်
၎င်းသည် သူမ၏ တတိယဘွဲ့ဖြစ်သည်
သူမသည် 1954 ခုနှစ်တွင် Royal College of Physicians, Edinburgh မှ FRCP ဖြစ်လာခဲ့သည်
သူမသည် မတူညီသော ပညာရပ်သုံးခုတွင် ဘွဲ့ရရှိသည့် ပထမဆုံး မြန်မာလူမျိုးဖြစ်ခဲ့ပြီး မြန်မာနိုင်ငံတွင် ခေတ်မီဆေးပညာရှေ့ဆောင်များထဲမှ  တဦးအဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရပါသည်
ပါမောက္ခ ရင်မေသည် ၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အငြိမ်းစားယူခဲ့သော်လည်း ဆက်လက်လှုပ်ရှားခဲ့သည်
သူမသည် မြန်မာနိုင်ငံ သုတေသန အသင်း ၏ အမှုဆောင် ကော်မတီဝင်လည်းဖြစ်သည်
၁၉၇၈ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂၉ ရက်နေ့တွင် ရန်ကုန်မြို့၌ ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ခင်ပွန်းဖြစ်သူ မင်းစိန်သည် ခြောက်ပတ်အကြာ ၁၉၇၈  နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
ထမ်းဆောင်ခဲ့သော နိုင်ငံ့တာဝန်များ အတွက် ၁၉၄၉ ခုနှစ်တွင် သီရိပျံချီ ဘွဲ့ကို ချီးမြှင့်ခံရသည်
ရင်မေသည်  IMS ဗိုလ်ကြီး ဒေါက်တာ မင်းစိန် နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
1936 ခုနှစ်တွင် မင်းစိန်    BMS  (မြန်မာ IMS) ဒုတိယ ဗိုလ်မှူးကြီး ဖြစ်လာခဲ့သည်
မင်းစိန်သည် ၁၉၄၂ မှ ၁၉၄၆ ခုနှစ်အထိ ဗြိတိသျှ  တပ်ဖွဲ့တွင် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၎င်းတို့ ဇနီးမောင်နှံတွင် သား အစာအိမ်ရောဂါ အထူးကု ဒေါက်တာ သိန်းထွဋ် နှင့် သမီးတဦး ရှိသည်
မွေးစားသား မြသိန်းဟန် သည်လည်း နောင်တွင် မြန်မာ့တပ်မတော် ဆေးတပ်၏ ဒါရိုက်တာ ဗိုလ်မှူးချုပ် ဒေါက်တာ ဖြစ်လာခဲ့သည်
ဓားသွားထက် ကလောင်သွားထက် သည် မြန်မာဆိုရိုးစကား ဖြစ်သည်
ဓားလှံစသော လက်နက်ဖြင့် တိုက်ခိုက်မှုထက် စာပေလက်နက်ဖြင့် စည်းရုံးလှုံ့ဆော်မှုက ပို၍ ထိရောက်အောင်မြင်သည်
ဓနာဓရ ကျွန်ရွန်းရွန်းကစ် (ထိုင်း: ธนาธร จึงรุ่งเรืองกิจ, RTGS: Thanathon Chuengrungrueangkit) သည်ထိုင်းနိုင်ငံရေးသမားနှင့် စီးပွားရေးသမားတစ်ဦးဖြစ်သည်
လက်တလောအနာဂတ်မိုင်ပါတီ၏ ခေါင်းဆောင်အနေဖြင့်ဦးဆောင်သည့်အနက် ၂၀၀၂ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၈ခုနှစ်အထိ ထိုင်းနိုင်ငံရှိ အကြီးဆုံမော်တော်ယာဉ်ပစ္စည်းထုတ်လုပ်ကုမ္ပဏီဖြစ်သည့် Thai Summit Groupတွင် ဒုတိယဥက္ကဋ္ဌရာထူးရှိခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မတ်လတွင် ဓနာဓရသည်အနာဂတ်မိုင်ပါတီအားထူထောင်ခဲ့သည်
၂၀၁၈ ခုနှစ် မေလတွင် ပထမအကြိမ်ပါတီဆွေးနွေးပွဲ၌ အနာဂတ်မိုင်ပါတီ ခေါင်းဆောင်ရွေးခံခဲ့ရသည်
စကမြား (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Sakamyar(South))သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ယင်းမာပင်ခရိုင်၊ ကနီမြို့နယ်၊ စကမြားကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ စကမြားကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၁၈ ဦး၊ မ ၈၀၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဒေသအခေါ်မှာ စကားမြား (တောင်) ဖြစ်သည်
သက်ကယ်ကျင်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thetkeikyin)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ဘီးလင်းမြို့နယ်၊ ကျောက်လုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ကျောက်လုံးကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၇၂၈ ဦး၊ မ ၇၄၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၇၇ ဦး နေထိုင်သည်
ဖန်ဒုံရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hpandon)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ ပူတာအိုခရိုင်၊ ခေါင်လန်ဖူးမြို့နယ်၊ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဇနင်ထီကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၄၈ ဦး၊ မ ၅၄၆ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၀၉၄ ဦး နေထိုင်သည်
နဂါးမြောင်ရွာ၊ ဆင်တက်မော်
ဈေးကုန်း (တောင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaykone (South))သည် ရှမ်းပြည်နယ် (မြောက်)၊ ကျောက်မဲခရိုင်၊ နောင်ချိုမြို့နယ်၊ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ တောင်ရှည်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၂၆၆၉ ဦး၊ မ ၂၆၃၁ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၅၃၀၀ ဦးနေထိုင်သည်
ဤရွာသည် တိမ်ကောသွားပြီ ဖြစ်သည်
ယာတိုက်ရွာ၊ ချောင်းဝ
ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကေသာထေရီ သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ကို လျင်မြန်စွာရသည့်အရာတွင် အသာဆုံး၊ အမြတ်ဆုံး ဧတဒဂ် ရသည့် ဘိက္ခုနီမ ဖြစ်သည်
ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ရေတွက်သော် ကမ္ဘာတစ်သိန်းအထက် ကာလတွင် ဖြစ်၏
ထိုအချိန်တွင် ပဒုမုတ္တရဘုရားပွင့်တော်မူ၏
ကုဏ္ဍလကေသာထေရီသည် ထိုဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ဟံသာဝတီပြည်တွင် သူဌေးမျိုး၌ လူဖြစ်၏
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားထံ တရားနာကြား၏
ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် “သုဘာ” ဟု အမည်ရသည့် ရဟန်းမကို လျင်မြန်သော အဘိညာဉ်ရှိသည့်အရာတွင် ဧတဒဂ်ထားတော်မူ၏
ထိုအခါ ကုဏ္ဍလကေသာထေရီသည် မြတ်စွာဘုရားအား လှူဖွယ်တို့ဖြင့် လှူဒါန်းကာ ထိုဆုကို တောင်းခဲ့၏
ထိုအခါ ပဒုမုတ္တရမြတ်စွာဘုရားက ဂေါတမအမည်ရှိသည့် ဘုရားလက်ထက်တွင် “ဘဒ္ဒါကုဏ္ဍလကောသာ” အမည်ဖြင့် တပည့်သာဝိကာမ ဖြစ်မည်ဟု မိန့်တော်မူ၏
ကုဏ္ဍလကေသာသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ဘဒ္ဒါသူဌေး၏ သမီး ဖြစ်၏
ရာဇဂြိုဟ်ပြည်တွင် သောင်းကျန်းနေသော သတ္တုက သူခိုးသည် သောင်းကျန်းလျက်ရှိ၏
တစ်နေ့သော် သူခိုးကို မိကာ ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်လာသည့်အသံတို့ကို ကုဏ္ဍလကေသာကြား၍ လေသာပြတင်းမှ ဖွင့်ကြည့်၏
ထိုအခါ သူခိုးအပေါ် ချစ်ခင်ကြင်နာစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာ၏
ထိုအခါ ကုဏ္ဍလကေသာသည် ထိုစိတ်ဖြင့် အိပ်ယာပေါ်တွင် လှဲကာ မျက်နှာမရွှင်မပျဖြစ်ကာ နေလေသည်
မိခင်ဖြစ်သူက မေးလေရာ အမှန်အတိုင်း ဖြေလေ၏
မိဘတို့က နားချသော်လည်း မရ
သူခိုးကိုသာ လိုချင်သည့် တဏှာပြင်းပြနေသည့် ကုဏ္ဍလကေသာသည် ကြာလျှင် ထိုစိတ်ဖြင့် ဒုက္ခရောက်မည်ကို စိုးရိမ်ရသဖြင့် မိဘများသည် သူခိုးဖြင့် ပေးစားကြရ၏
သတ္တုကသည် ကုဏ္ဍလကေသာ၏ အဝတ်အဆင်တန်ဆာ ရှိသမျှ အားလုံးကို လိုချင်၏
ထိုအခါ သူခိုးကျင့် သူခိုးကြံအတိုင်း ပြုလေသည်
တောင်စောင့်နတ်မင်းကို ပူဇော်ရန်ဟုဆိုကာ တောထဲသို့ ကုဏ္ဍလကေသာကို တစ်ယောက်တည်း ခေါ်သွား၏
တောတွင်း ရောက်လတ်သော် သတ္တုကသည် အဝတ်အစားနှင့် အဆင်တန်ဆာတို့ကို ချွတ်စေကာ မိမိ၏ ယုတ်မာသော အကြံကို အကောင်အထည် ဖော်၏
သို့သော် ပါးနပ်သော ကုဏ္ဍလကေသာသည် အဆင်တန်ဆာများသည်သာမက မိမိသည်ပင် အရှင် ပိုင်ဆိုင်သည့် အရာများ ဖြစ်သည်ဟု ပြောဆို၏
သတ္တုက လိုချင်သည်မှာ ပစ္စည်းပင် ဖြစ်၏
သူမ၏ ပြောဆိုချက်ကို သူခိုးကြီးသည် ပြတ်ပြတ်သားသားပင် ငြင်း၏
ထိုအခါ ကုဏ္ဍလကေသာ မိမိအား ရှေ့မှနေ၍ လည်းကောင်း၊ အနောက်မှ နေ၍လည်းကောင်း လည်ကိုသိုင်းဖက်ကာ ယုယကြင်နာခွင့်ပြုပါရန် ပြော၏
ထိုအခါ သတ္တုကသည် သဘောတူ၏
ကုဏ္ဍလကေသာလည်း ရှေ့မှနေကာ လည်ကို ဖက်၍ ကြင်နာဟန် ပြု၏
နောက်မှ နေ၍ အချိန်မဆိုင်းဘဲ သတ္တုကအား တောင်ကြားသို့ တွန်းချလိုက်၏
တောင်စောင့်နတ်မင်းလည်း ကုဏ္ဍလကေသာ၏ ဉာဏ်ကို ချီးကျူးလေသည်
ကုဏ္ဍလကေသာသည် အိမ်ပြန်ဖို့ရာ မဖြစ်နိုင်တော့သည့် အတွက် ခြေဦးတည့်ရာသွားရင်း တက္ကတွန်းတို့အာရမ်သို့ ရောက်သွား၏
တက္ကတွန်းဆရာတို့ထံ တပည့်ခံကာ တက္ကတွန်းမအဖြစ် နေ၏
ထန်းစေ့မှုတ်ဖြင့် ဆံပင်တို့ကို နှုတ်၏
ဆံပင်များ ပြန်ပေါက်လာသောအခါ အစုလိုက် ဝိုင်းလျက် ပေါက်ကြသည်
ထိုအခါမှ စ၍ ကုဏ္ဍလကေသာဟု တွင်၏
(ကုဏ္ဍလကေသာ  နားတောင်းပမာ အစုလိုက်ဝိုင်းသော ဆံပင်ရှိသူ
ကုဏ္ဍလကေသာသည် တက္ကတွန်းတို့၏ အတတ်ပညာများအားလုံး သင်ယူတတ်မြောက်ခဲ့၏
သို့သော် ထိုပညာများသည် တရားထူးမဟုတ်မှန်း သိ၏
ထို့ကြောင့် မြို့၊ ရွာ များသို့ လှည့်လည်ကာ ပညာရှိတို့ထံမှ ပညာများကို သင်ယူ၏
သို့သော် သူမနှင့် ပြိုင်နိုင်မည့်သူ တစ်ဦးမျှ မထွက်ပေါ်လာသေးပေ
ကုဏ္ဍလကေသာသည် မြို့၊ ရွာ တို့၏ တံခါးဝတွင် သပြေခက်ကို သဲပုံပေါ်တွင် စိုက်ကာ မိမိအား ယှဉ်ပြိုင်နိုင်မည့်သူသည် သပြေခက်ကို နင်းချဖျက်ဆီးပါစေဟု ဆိုကာ အရပ်တကာလှည့် ဝါဒပြိုင်လေသည်
ဤသို့ဖြင့် သာဝတ္ထိသို့ ရောက်သွား၏
ယခင်နည်းများအတိုင်း သာဝတ္ထိတွင်လည်း စိန်ခေါ်၏
ထိုအခါ ဆွမ်းခံထွက်လာသော ရှင်သာရိပုတ္တရာသည် အနီးရှိကလေးတို့ကို မေးမြန်း၏
အကြောင်းစုံ သိရသောအခါ ကလေးတို့အား သပြေခက်ကို နင်းချေဖျက်ဆီးခိုင်းလိုက်၏
ကုဏ္ဍလကေသာလည်း မြို့ထဲမှ ထွက်လာ၍ အကြောင်းစုံ သိရလေပြီ
ထိုအခါ ရှင်သာရိပုတ္တရာနှင့် ဝါဒပြိုင်ကြလေသည်
တက္ကတွန်းမမေးသမျှကို မထေရ်သည် ဖြေနိုင်၏
မထေရ်၏ အမေးကိုမူ မဖြေနိုင်ပေ
ထိုအခါ ကုဏ္ဍလကေသာသည် မထေရ်၏ ခြေရင်းဝပ်စင်းကာ အရှင်ဘုရားတို့အား ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ကြောင်းပြော၏
မထေရ်လည်း ဂန္ဓကုဋီတိုက်ရှိ မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်ပါဟု ပြော၏
ထိုအခါ ကုဏ္ဍလကေသာသည် မြတ်စွာဘုရားထံ သွားရောက်ရှိခိုး၏
မိမိအား ဘိက္ခုနီမ ပြုခွင့်ပေးရန် တောင်းပန်၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း ခွင့်ပြုတော်မူ၏
မြတ်စွာဘုရားလည်း လျင်မြန်စွာ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ကို ရသည့် တပည့်ဘိက္ခုနီမများထဲတွင် ကုဏ္ဍလကေသာထေရီသည် အသာဆုံး အမြတ်ဆုံး ဖြစ်သည်ဟုဆိုကာ ဧတဒဂ် ပေးလေသည်
နက္ခတ္တဗေဒဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် ဆိုသည်မှာ သုံးဘက်မြင် အာကာသထဲတွင် ဂြိုဟ်၊ ဂြိုဟ်တုများ၊ ကြယ်၊ ဂယ်လက်ဆီ အစရှိသော ကောင်းကင်ယံရှိ အရာဝတ္ထုများ၏တည်နေရာအား ဖော်ပြသည့် တည်နေရာပြ စနစ်တစ်ခုဖြစ်သည်
ကိုဩဒိနိတ်စနစ်အား စက်လုံးပုံစံ ကိုဩဒိနိတ် သို့မဟုတ် ထောင့်မှန်စတုဂံ ကိုဩဒိနိတ်စနစ်ဖြင့် ဖော်ပြသည်
ဤကိုဩဒိနိတ်စနစ်တွင် အောက်ပါအတိုင်း ခွဲခြားနိုင်သည်
မျဉ်းဖြောင့် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Horizontal coordinate system)အီကွေတာဆိုင်ရာ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Equatorial coordinate system)ဘဲဥပုံစံ ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Ecliptic coordinate system)ဂယ်လက်တစ် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Galactic coordinate system)ဆူပါဂယ်လက်တစ် ကိုဩဒိနိတ်စနစ် (Supergalactic coordinate system)
နန်းတော်ရှေ့ဆရာတင် ပထမဦးဆုံးရေးပြီး "ယုဇနမအေးစိန်" သီဆိုသော မယ်အေးကပို့တဲ့မေတ္တာသီချင်းသည် ထိုခေတ်အနေအထားအရ အသံများသည် ဆန်းလွန်းသောကြောင့် လက်ဦးဆရာများက "ဒီသူငယ် ဟာ တို့လို သီချင်းကြီး၊ သီချင်းခန့် ကို တတ်ပုံမရပါဘူး ကောက်ရိုးမီးပါ"ဟု ပြောသည့်အခါ ဆရာတင်က "ဟုတ်ပါတယ် ဘာဂီတမှမရတဲ့သူပါ" ဟုဆိုပြီး ၊ သူ့ခေတ်အခါတွင် မဟာဂီတဟုခေါ်ဆိုသော မဲဇာတောင်ခြေ၊ ထောင်ရောင်နေ ကဲ့သို့သော သီချင်းကြီးများကို ရောစပ်ပြီးရေးဖွဲ့သွားခဲ့သည်
မဟာဂီတတတ်မှ တကယ်တတ်တယ်ထင်နေတဲ့ခေတ်မှာ ဆရာတင်က မဟာဂီတဆိုတဲ့သီချင်းကြီး သီချင်းခန့်များကို ရောမွှေရေးစပ်ပြီး သီချင်းအမည်ကို ကုန်းသတ္တဝါများတွင် အကြီးဆုံးခေါ်ဆိုအပ်သော ဆင်ကို အကြီးဆုံးငှက်ဖြစ်သော ဂဠုန် ကချီတယ် ဆိုပြီး "ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ" ဟု အမည်ပေးခဲ့သည်
သီချင်းကလည်း မဟာဂီတ ဆိုသဟာတွေကို ရောစပ်ရေးထားခြင်းဖြစ်သဖြင့် သူ့သီချင်းထက် ကြီးတဲ့သီချင်းများရှိပါသေးရဲ့လား ဆိုသည့် ပုံစံဖြင့် ပညာသားပါပါ သရော်ရေးသားခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
တချိန်ထဲတွင် ဂဠုန်ဘွဲ့ခံ ဆရာစံ သည်လည်း သူပုန်ထချိန်နှင့် တိုက်ဆိုင်နေသဖြင့် အင်္ဂလိပ်အစိုးရက သူပုန်နှင့်အဆက်အသွယ်ရှိသည်ဟုဆိုကာ ဆရာတင်ကို ခေါ်ယူစစ်ဆေးခံခဲ့သည်
ဆရာတင်သည် ၁၉၄၉ ခုနှစ် မတ်လ ၁၂ ရက် (မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၁၁)တွင် မန္တလေးမြို့ နန်းတော်ရှေ့ ခင်မကန်တိုက်၊ ဆရာတော်ဦးသုမနကျောင်းတွင် ကွယ်လွန်ခဲ့သည်
"ဆင်ကြီးဂဠုန်ချီ" မူရင်းအဆိုတော်မှာ "ပျော်တော်ဆက်မတင်အောင်" ဖြစ်သည်
သက်မွန်မြင့်သည်  မြန်မာနိုင်ငံမှ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆုရ ရုပ်ရှင်သရုပ်ဆောင်တစ်ဦးဖြစ်သည်
သူမကို ၁၉၈၂-ခုနှစ်၊ ဇူလိုင်လ ၂၃ရက်နေ့တွင် အဖ ဦးမြင့်ဦးနှင့် အမိ ဒေါ်မြိုင်တို့မှ ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းမြို့၌ မွေးဖွားခဲ့သည်
အမည်ရင်းမှာ ဇုန်ကျဲရ်မွေးဖြစ်ပြီး ချင်းတိုင်းရင်းသူဖြစ်သည်
ပညာအရည်အချင်းမှာ ဘီအေဘွဲ့ ရရှိထားသည်
၂၀၀၀-ပြည့်နှစ်တွင် မော်ဒယ်လ်သင်တန်း တက်ရာကနေ တိုင်ပင်ဖော် စီးရီးရိုက်ကူးလိုက်ရာ နာမည်ရလာသူ ဖြစ်သည်
ကြော်ငြာသရုပ်ဆောင်လုပ်ရင်း ရုပ်ရှင်လောကထဲသို့ ရောက်ရှိလာသူ ဖြစ်သည်
သက်မွန်မြင့်သည် အခြေခံပညာကျောင်းသူဘဝက ဂျပန်နိုင်ငံ၊ ဖူကူအိုကာမြို့တွင်နှစ်စဉ်ကျင်းပပြုလုပ်သည့် အာရှပစိဖိတ်ဒေသ ကလေးသူငယ်များ တွေ့ဆုံပွဲသို့ ချင်းပြည်နယ်ကိုယ်စားပြု တက်ရောက်ခဲ့သည်
အနုပညာလောကအတွင်းသို့ မော်ဒယ်အဖြစ်ဖြင့် ဝင်ရောက်ခဲ့သည်
ထို့နောက် သူ့ကို ပရိသတ်များက သတိပြုမိလာသည်
သူသည် ချင်းနှင့် ဗမာစပ်ဖြစ်ပြီး သူမ၏ ချင်းနာမည်မှာ ဇုံကျဲရ်မွေး (Zung Cer Mawi) ဖြစ်သည်
ထို့ကြောင့်သူမသည် မြန်မာစကားပြောရာတွင် ချင်းသံပါနေသည်
ထို့ကြောင့် သူမသည် အနုပညာသားအချင်းချင်း ပြောဆိုဆက်ဆံရာတွင် အခက်အခဲများရှိခဲ့သည်
သို့သော်လည်း ယခုအခါ ထိုပြဿနာများ မရှိတော့ပေ
သူမသည် ဇာတ်ကား ၁၀၀ကျော် ရိုက်ကူးပြီး ဖြစ်သည်
သူမသည် VCD သီချင်းများစွာတွင်ပါဝင်သရုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး ဖေဖော်ဝါရီမှတ်တမ်း၊ မမေးပါနဲ့ စသည့်သီချင်းများသည် သူမကို ပရိသတ်၏ ချစ်ခင်အားပေးမှုရစေခဲ့သော သီချင်းများဖြစ်သည်
၂၀၁၀ မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု ပေးပွဲ၌ အကောင်းဆုံး အမျိုးသမီးထူးချွန်ဆုကိုရရှိခဲ့ရာတွင်ပြေတီဦး နှင့် အတူသရုပ်ဆောင်ပါဝင်ခဲ့သော  အာဒမ်ရယ် ဧဝရယ် ဒဿရယ် ဇာတ်ကားဖြင့်ဖြစ်သည်
ပြေတီဦး မှာလည်း ထိုကားဖြင့်ပင် အကောင်းဆုံး မင်းသားဆုရရှိခဲ့သည်
ထို့နောက် ၂၀၁၇ ခုနှစ်၊ မတ်လ ၁၈ ရက်နေ့တွင် ကျင်းပပြုလုပ်သော ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွက် မြန်မာ့ရုပ်ရှင်ထူးချွန်ဆု ပေးအပ်ချီးမြှင့်ပွဲ အခမ်းအနားတွင် သက်မွန်မြင့်သည် ချစ်လှစွာသော အမုန်း ရုပ်ရှင်ဇာတ်ကားဖြင့် ဒုတိယမြောက် မြန်မာ့ ရုပ်ရှင် ထူးချွန်ဆု အမျိုးသမီးဇာတ်ဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့သည်
သက်မွန်မြင့်သည် ၂၀၁၄ ခုနှစ် ဖေဖော်ဝါရီလ(၁၄)ရက်တွင် စစ်နိုင်နှင့် လက်ထပ်ခဲ့သည်
ဇာတ်လမ်းတွဲများ1•••ရခဲ့သမျှအရာရာ
စက်ဆန်းရွာ၊ စက်ဆန်း
ညောင်ကုန်းကြီးရွာ(အင်္ဂလိပ်: Nyaungkonegyi)သည် မွန်ပြည်နယ်၊ သထုံခရိုင်၊ ပေါင်မြို့နယ်၊ ညောင်ကုန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ညောင်ကုန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၂၃၆ ဦး၊ မ ၁၃၅၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၅၉၃ ဦး နေထိုင်သည်
နဂျီးကုန်းရွာ၊ ဓဆင်မသေ (ဓဓမ္ဘီ)ဓ
သက်ကယ်ပြင်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Thetkeipyin)သည် တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီး၊ ကော့သောင်းခရိုင်၊ ဘုတ်ပြင်းမြို့နယ်၊ မနိုးရုံးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
အရှင်ဗာကုလထေရ်    သည်  မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ရှိ ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်သည်
နောက်ဆုံးဘဝတွင် ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်တွင် အရှင်ဗာကုလထေရ်  အဖြစ်ဖြင့် အာသဝေါကုန်ခမ်း ရဟန္တာ ဖြစ်တော်မူ၏
သက္ကယ်မြောင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeimyaung)သည် မကွေးတိုင်းဒေသကြီး၊ သရက်ခရိုင်၊ မင်းလှမြို့နယ်၊ သခွတ်ရင်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သခွတ်ရင်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၆၂ ဦး၊ မ ၇၆၄ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၄၂၆ ဦးနေထိုင်သည်
လက်ပန်ပြင်ရွာ၊ လက်ပန်ပြင်
မသည် မြန်မာဗျည်းအက္ခရာ ၃၃ လုံးအနက် နှစ်ဆယ့်ငါးလုံးမြောက် ဗျည်းအက္ခရာ ဖြစ်သည်
ဖန်ခါးပင်သည် အရိပ်ကောင်းသော အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်ပြီး Combretaceae မျိုးရင်းတွင် ပါဝင်သည်
အရသာဖန်ခါးသော အသီးလုံးငယ်များ သီးသည့် ပင်စောက် တစ်မျိုးလည်းဖြစ်သည်
Haritaki သို့မဟုတ် Harar, Harida, Black Myrobalan, Chebulic Myrobalan စသဖြင့် အမျိုးမျိုး ခေါ်ဝေါ်ကြသည်
အပူပိုင်းအရိပ်ရ အပင်ကြီးမျိုးဖြစ်သည်
ရွက်ကြောများ ထင်ရှားပြီး ဘဲဥပုံဖြစ်သည်
ပွင့်ညှာမဲပန်းခိုင်ဖြစ်ပြီး ဖြူဝါရောင် ရှိသည်
အသီးမှာ ဘဲဥပုံဆန်၍ ညိုဝါရောင် ရှိပြီးမာကျောသည်
ခြောက်သွေ့သော အခါတွင် မြောင်းများဖြစ်လာသည်
အသားထူ၍ အစေ့တစ်စေ့သာ ရှိသည်
အစေ့မှာ အဝါဖျော့ရောင် ဖြစ်သည်
ရွက်ကြွေ ပင်ကြီးမျိုး ဖြစ်၍ ပေ ၇၀-၈၀ ထိ မြင့်၏
ပင်စည် ရှည်၍ ဖြောင့်မတ်၏
အပွေး အနက် ရောင် ရှိ၏
အက်ကြောင်း များ သေးငယ် သည်
ရွက်ဆိုင် နီးပါး ထွက်သည်
ရှည်မျောမျော ဘဲဥပုံ ရှိ၍ ရွက်ထိပ် ချွန်ပြီး ရွက်ရင်း ဝိုင်း၏
ရွက်ပြား ၃ လက်မ ၄ လက်မ ခန့် ကျယ်ပြန့် သည်
ရွက်ညွန့် ကတ္တီပါညို အရောင်ရှိ သည်
ရွက်ကြောများ ထင်ရှား သည်
ပွင့်ညှာ မဲ့ ပန်းခိုင် ပေါ်တွင် အဖြူ သို့မဟုတ် အဝါရောင် ပန်းပွင့်လေးများ ပွင့်၏
ပွင့်ဖတ် မရှိ ပွင့်ချပ် နှင့် ပွင့်သော ပန်းပွင့် ဖြစ်သည်
ကဆုန်လ မှ ဝါဆို ဝါခေါင် လအတွင်း ဖူးပွင့် သည်
အသား ထူ၍ အရသာ ဖန်သည်
ပြာသို တပို့တွဲ လတွင် အသီး ရင့်မှည့် သည်
များသောအားဖြင့် မြန်မာ နိုင်ငံ အလယ်ပိုင်းနှင့် တောင်ပေါ် ဒေသ များတွင် ပေါက်ရောက်သည်
သဘာဝ အလျောက် ပေါက်ရောက် သည်
မြန်မာနိုင်ငံအနှံ့အပြားတွင် စိုက်ပျိုးနိုင်သည်
ဖန်ခါးသီးကို  အသီး၊ အခေါက်၊ အစေ့အားလုံးကို အသုံးပြုနိုင်သည်
မြန်မာ ဆေးကျမ်းများ အလိုအရ ဖန်ခါးသီး သည် ဖန်၏
ဝမ်းမီးကို တောက်စေ၏
သွေးသား ကို စင်ကြယ်စေ၏
မျက်စိ ကို ကောင်းစေ၏
အထူးသဖြင့် အူနှင့် စပ်သော ရောဂါများ ၊ အရေပြား ရောဂါ၊ ကိုယ်ရေဝါ မြင်းသရိုက်၊ ညောင်းကျ၊ ကြို့ထိုး၊ ဝမ်းဗိုက်အောင့်၊ အစာ မကြေ ရောဂါ တို့၌ သုံးရ၏
ဖန်ခါးသီး ပြုတ်ရည်ကို နို့နှင့် ရောတိုက်ပါက အရက်မူးခြင်း ပျောက်၏
ဖန်ခါးသီး အခြောက်မှုန့် နှင့် အုန်းဆီကို ရော၍ မီးလောင်ဖုများကို လိမ်းပေးသော် အနာ သက်သာ စေသည်
ဖန်ခါးသီး ကို ထု၍ တစ်ည ရေစိမ်ပြီး ထို ရေကြည်ဖြင့် မျက်စိကို ဆေးပေးပါက မျက်စိ နာကျင်ကိုက်ခဲခြင်း ပျောက်၏
ဖန်ခါးသီး ကို အမှုန့် ကြိတ်ပြီး နို့နှင့် သောက်ပါက အနာ ရောဂါ ကင်း၍ အသက် ရှည်စေသည်
အမြဲ တမ်း မမှီဝဲသော်မှ ၇ ရက် တစ်ကြိမ် မှီဝဲ နိုင်သည်
အသီး ကို ဝမ်းနုတ်ဆေး ဖော်စပ် ရာတွင် ထည့်သွင်း အသုံးပြု၏
ဝက်ခြံ အမြစ် မထွက်သော် ဖန်ခါးသီးစေ့ကို ဆန်ဆေးရည်နှင့် သွေးလိမ်း ရ၏
ဖန်ခါး ရွက်ရှိ အသီး ကဲ့သို့ ဖုဖောင်း နေသော ကတြ သင်္ချေကို ဝမ်းနုတ်ဆေး ၊ သွေးဆေး၊ လေဆေး၊ မျက်စိ နာ ပျောက်ဆေး စသည်တို့ ဖော်စပ် အသုံး ပြု သည်
မီးယပ်ဆေး၊ ဒူလာဆေး၊ လိပ်ခေါင်းဆေး များ ဖော်စပ် ရာတွင်လည်း ထည့်သွင်း အသုံး ပြုသည်
အခေါက် ကို ပြုတ်သောက်သော် ဝမ်းလျှော ဝမ်းကိုက် ရောဂါ များကို ပျောက်ကင်း စေသည်
ရုတ်တရက် ရရှိသော ထိခိုက် ဒဏ်ရာ များ ပေါ်တွင် အခေါက်ကို ကြိတ်၍ အုံပေး သော် သွေးထွက် လွန်ခြင်း ကို ရပ်တန့် စေသည်
ဖန်မင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Hpanmin)သည် ရှမ်းပြည်နယ် (အရှေ့)၊ တာချီလိတ်ခရိုင်၊ တာချီလိတ်မြို့နယ်၊ ဖန်မင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖန်မင်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၄၉၁၄ ဦး၊ မ ၄၇၉၉ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၉၇၁၃ ဦးနေထိုင်သည်
ဗန်းမောက်မြို့နယ် သည် မြန်မာနိုင်ငံ၊ စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်ရှိ မြို့နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
မြို့နယ်ရုံးစိုက်ရာမြို့မှာ ဗန်းမောက်မြို့ ဖြစ်သည်
ရင်းတိုက်ကုန်းရွာ၊ ဆုံကုန်း
ယောက်ျား၏ကုသိုလ်စိတ်ကို ကုန်ခမ်းစေနိုင်သော ဣတ္ထိရသမှတစ်ပါးသော အခြားတစ်ခုသောရသကိုမျှ ငါဘုရားမြင်တော်မမူ-ဟု ဘုရားရှင် ဟောတော်မူသည့်သုတ်
အဋ္ဌကထာ၌-ဣတ္ထိရသအမျိုးမျိုးနှင့် ရသကြောင့်ပျက်စီးပုံကို ဖွင့်ပြထားပါသည်
သကြားပင်သည် သရက်ပင်၊ မရန်းပင် တို့ကဲ့သို့ ပင်စောက်မျိုး ဖြစ်သည်
အသီးသည်သကြားကဲ့သို့ချိုသောကြောင့် ယင်းအပင်ကို သကြားပင်ဟုခေါ်ကြသည်
သွတ္တပတ်ပင်နှင့်တူသဖြင့် သကြားပင်နှင့် သွတ္တပတ်ပင် ကိုအတူတူဟုထင်ကြသည်
ရုက္ခဗေဒအမည်အားဖြင့် ယင်းကို အားခရပ်ဆာပိုတာဟုခေါ်၍ ဆာပိုတာစီအီး မျိုးရင်းဝင်ဖြစ်သည်
အင်္ဂလိပ်လို ဆပိုဒီးလားပင်ဟုခေါ်သည်
သကြားပင်သည် အမြဲစိမ်းလန်းသော အပင်မျိုးသည်
ပေ ၂ဝ မှ ၆ဝ အထိ မြင့်တတ်သည်
အရွက်သည် အစိမ်းရင့်ရောင် ပြောင်ချောချော၍ အရင်းရှူးကာ ထိပ်ကားသည်
အသီးသည် အချင်းသုံးလက်မခန့် လုံးဝိုင်းသောသဏ္ဌာန်ရှိ၍ အာလူးအနွမ်းရောင်နှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်
အပေါ် ခွံပါး၍ အတွင်း၌ပြောင်ချောမည်းနက်သော အစေ့နှစ်စေ့သုံးစေ့ပါသည်
မှည့်သည့်အခါ အတွင်းသားသည် ညိုဖျော့ဖျော့အရောင်ရှိ၍ နူးညံ့ပျော့ပျောင်းပြီး ချိုမြိန်သောအရသာရှိသည်
မမှည့်မီစားမူ အရသာဖန်၍ အစေးများသည်
ယင်းသို့ထူးကဲ ချိုမြိန်သော အရသာထူးနှင့် ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ရှေးမြန်မာမင်းများလက်ထက်က ရှင်ဘုရင်များ စားသုံးရန် သီးသန့်စိုက်ပျိုး၍ တိုင်းသူပြည်သားများ စားသုံးမိပါက ကြီးလေးသော အပြစ်ဒဏ် ခံရကြောင်းဖြင့်ဆိုသည်
သကြားပင် ပင်စည်အခေါက်မှ ထွက်သောအစေးကို လူတို့ စားသုံးကြသည့် ချူးအင်းဂမ်းခေါ် ကပ်စေးနဲသကြားခဲပြုလုပ်ရာ၌ အသုံးပြုကြသည်
သကြားပင်မှအစေးကို ချီကလာ၊ သို့မဟုတ် ချစ်ကယ်ဟုခေါ်သည်
ကော်ဖတ်စေးနှင့် ခပ်ဆင်ဆင်တူသည်
၁ဝ နှစ်သားကျော်သောအပင်၏ ပင် စည်ကို ငါးဆူးတောင်သဖွယ်ထစ်ပေးလျှင် အစေးထွက်သည်
သို့ရာတွင် အစေးမကြာခဏထုတ်ပါက အပင်သေတတ်သည်
(ချူးအင်းဂမ်း-လည်းရှု) သကြားပင်၏ သစ်သားသည်မာ၍ကြာရှည်ခံသည်
သကြားပင်ကို အစေ့မှလည်းကောင်း၊ အကိုင်းဆက်၍လည်းကောင်းစိုက်ပျိုးနိုင်သည်
ပူ၍စိုစွတ်သော မြေနိမ့်ဒေသ၌ ပေါက်ရောက်နိုင်သည်
သကြားပင်မှ ဩဂုတ်လနှင့် စက်တင်ဘာလအတွင်းတစ်ကြိမ်၊ ဖေဖော်ဝါရီလမှ မတ်လအတွင်းတစ်ကြိမ် တစ်နှစ်လျှင် သကြားသီးနှစ်သီးသီးတတ်သည်
သကြားပင်သည်အမျိုး အတော်များများရှိသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ ယင်းအသီးသည် အသားအရေ ကုန်ခမ်းခြောက်သွေ့သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သုက်ဓာတ်ပျက်သော အနာကိုလည်းကောင်း၊ သည်းခြေဆို့တောင့် နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ နှလုံးကိုလေဝင်၍ ဆာလောင်နောက်ကျိသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ သိန္နိပါတ်ရောက်၍ ရူးသောအနာကိုလည်းကောင်း၊ စိတ်ပျံ့လွင့်သောအနာကိုလည်းကောင်း ချမ်းသာစေတတ်၏ဟုဆိုသည်
အထက်ဖော်ပြပါသကြားပင်မျိုးအပြင် မြန်မာတို့ သကြားပင်ဟုခေါ်သော ချုံပင်ကလေးမျိုးလည်းရှိသေးသည်
ယင်းကို မှန်ပင်၊ ဒန္တသုခပင် ဟုလည်းခေါ်ကြသည်
ဒန္တသုခသည် ပါဠိစကားဖြစ်ရာ ဒန္တ၏အနက်သည် သွားဖြစ်၍ သုခသည်ချမ်းသာခြင်းဖြစ်သဖြင့် သွားရောဂါမှ ချမ်းသာစေသောအပင်ဟုဆိုလိုသည်
ယင်းအပင်ကို ပဉ္စငါးပါးအကုန်နုတ်၍ ပြုတ်ကာ အရည်ကိုငုံလျှင် သွားကိုက်ပျောက်သည်ဟုဆိုကြသည်
အချို့ကမူ အပင်ကိုပြာချ၍ သွားတိုက်ကြသည်
ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအမည်ဖြင့် စကိုပါးရီးယားဒါး လဆစ်ဟုခေါ်သည်
တစ်ပေမှသုံးပေအထိမြင့်သော နှစ်ရှည်ခံပင်မျိုးဖြစ်သည်
ပင်စည်မာ၍ ပြောင်ချောဖြစ်သည်
အရွက်သည် ခွေးသွားစိတ် အနားကွပ်ဖြစ်၍ တစ်လက်မမှနှစ်လက်မအထိ ကြီးကာအဖျားရှူးသည်
မတ်လမှ ဇွန်အတွင်း အပွင့်ပွင့်သည်
အပွင့်သည် ပင်စည်နား ကပ်ပွင့်၍ အ ချင်းလက်မ တစ်မတ်ခန့် ကြီးသည်
ခြံမြေနှင့် လယ်ကန်သင်းရိုးတို့၌ အလေ့ကျရောနှောပေါက်လေ့ရှိသည်
အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမှ မစ္စဂျွန်ဘရု(စ်)ဒေါ့(ဒ်) Mrs.John Bruce Dodd သည်မိခင်များကို မေလဒုတိယအပတ်တွင် မိခင်များနေ့အဖြစ်သတ်မှတ်ပြီး ဂုဏ်ပြုသည်ကိုတွေ့ရသဖြင့် ဖခင်များကိုလည်း ထိုနည်းတူ နေ့တစ်နေ့ကို ဖခင်များနေ့အဖြစ် သတ်မှတ်သင့်ကြောင်း စိတ်ထဲတွင် ဖြစ်ပေါ်လာသည်
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော်သူမ၏ မိခင်သည် သူတို့မောင်နှမ ငါးယောက် ကလေးဘဝတွင်ကွယ်လွန်သွားခဲ့သည်
သူတို့ဖခင်သည် သား သမီး ငါးယောက်ကို ပြုစုပျိုးထောင်ပေးခဲ့သည်
သူမဖခင်၏ နာမည်သည် မစ္စတာ ဝီလျံဂျက်ဆင်စမတ် (Mr. Willian Judson Smart) ဖြစ်ပြီး ၁၈၆၀ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံတောင်ပိုင်းနှင့် မြောက်ပိုင်းတပ်များ ကျွန်ကိစ္စနှင့် ပြည်တွင်းစစ်ဖြစ်ပွားစဉ်က မြောက်ပိုင်းတပ်တွင် တပ်သားအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
ဤဖခင်သည် ဇနီးသည်ကွယ်လွန်သွားပြီးနောက် နောက်ထပ်အိမ်ထောင်မပြုဘဲ လူမမယ် သားသမီး(၅)ယောက်အား ကြီးပြင်းလာသည် အထိ ဖခင်တယောက်အနေဖြင့် မိသားစု စားဝတ်နေရေးအတွက် တဘက်မှ အလုပ်လုပ်ပြီး မိခင်တယောက်ကဲ့သို့လည်း ကြည့်ရှုစောင့်ရှောက်ခဲ့သည်
တစ်နည်းအားဖြင့် ဖခင်လည်းဖြစ်၊ မိခင်လည်းဖြစ်သော ဖခင်တယောက်ဖြစ်လေသည်
သမီးကြီးဖြစ်သူ Mrs. Dodd သည်ဖခင်ကို သတိရလွမ်းဆွတ်သည်နှင့် မကျေနပ်နိုင်ဘဲ ဖခင်များနေ့ကို သတ်မှတ်ပြီး ဂုဏ်ပြုရန်အတွက် နိုင်ငံရေး၊ လူမှုရေး၊ ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များကို လှုံ့ဆော်မှုကြောင့် ပထမဦးစွာ ဝါရှင်တန်ပြည်နယ်တွင် ၁၉၁၀ခုနှစ်တွင် စတင်ပြီး ဖခင်များနေ့ကို ကျင်းပခဲ့သည်
နောက်ပိုင်းတွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုမြောက်ပိုင်းပြည်နယ်များတွင် ဖခင်များနေ့ကို နှစ်စဉ်ကျင်းပကြသည်
ယခုကာလတွင် ဖခင်များနေ့ဖြစ်သော ဇွန်လတတိယပတ် တနင်္ဂနွေနေ့အား ၁၉၇၂ ခုနှစ်မှစ၍အမေရိကန်နိုင်ငံတစ်ဝန်းတွင် တညီတညွတ်တည်း သတ်မှတ်ပြီး ဖခင်များကို ဂုဏ်ပြုခဲ့ကြသည်
ထို့နောက် ကမ္ဘာပေါ်ရှိနိုင်ငံတော်တော်များများသည်လည်း ဖခင်များနေ့ကို ထိုနည်းတူစွာ ယခုအခါတွင် ကျင်းပကြသည်
ရွှေဘိုခရိုင်၊ ရေဦးမြို့နယ် ညောင်လယ်ရွာတွင် အဖ အခွန်တော်မြေတိုင်း စာရေးကြီး ဦးဘိုးပေါ်၊ အမိ ဒေါ်လှ တို့က ၁၉၁၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၉) ရက်နေ့တွင် မွေးဖွားသည်
အမည်ရင်း ဦးသိန်းမောင်  ဖြစ်ပြီး ငယ်စဉ်က ရွာရှိဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတွင် ပညာသင်ကြားခဲ့သည်
အသက် (၆) နှစ်အရွယ် ၁၉၂၂ ခုနှစ်၌ စစ်ကိုင်းတိုင်း၊ ထန်းတပင် - ဇီးကုန်းသို့ ပြောင်းရွှေ့နေထိုင်ပြီး ဦးသာဂျမ်း အလယ်တန်းကျောင်းတွင် ဆက်လက်ပညာသင်ကြားသည်
၁၉၂၉ ခုနှစ်တွင် စတုတ္ထတန်းအောင်မြင်ပြီး၍ ဘရစ်ချ်စကောလားရှစ် ပညာသင်ဆုရရှိပြီး ရေဦးမြို့ အင်္ဂလိပ်မြန်မာ နှစ်ဘာသာသင် အလယ်တန်းကျောင်းသို့ ပြောင်းရွှေ့ ပညာသင်ယူသည်
၁၉၃၁ ခုနှစ်တွင် ရွှေဘိုမြို့ အက်စ်ပီဂျီသာသနာပြုကျောင်းတွင် ပဉ္စမတန်းမှစ၍ ပညာသင်ကြားသည်
၁၉၃၈ ခုနှစ်တွင် ထိုကျောင်းမှ (၁၀) တန်းအောင်မြင်ခဲ့ပြီး ထိုနှစ်၌ပင် ရွှေဘိုအရေးပိုင်ရုံး၌ စာရေးအဖြစ် အမှုထမ်းသည်
၁၉၄၅ နှင့် ၄၆ ခုနှစ် ဒုတိယကမ္ဘာစစ်အပြီးတွင် ကန့်ဘလူမြို့ပိုင်ရုံးတွင် ဒု-စာရေး၊ ထို့နောက် မြို့ပိုင်ရုံးစာရေးကြီးအဖြစ် အမှုထမ်းခဲ့သည်
၁၉၄၇ ခုနှစ်မှစ၍ စာနယ်ဇင်းများတွင် အင်္ဂလိပ်၊ မြန်မာနှစ်ဘာသာဖြင့် ဆောင်းပါး၊ ဝတ္ထုနှင့် ကဗျာများကို စတင်ရေးခဲ့သည်
ပထမဆုံးဝတ္ထုမှာ "နယ်ပိုင်ဦးထုပ်" ဖြစ်ပြီး တာရာမဂ္ဂဇင်း၌ ဖော်ပြခံရပြီး ကလောင်အမည်မှာ "သိန်း (အညာ)" ဖြစ်၏
"ထင်လင်း" အမည်ဖြင့် ၁၉၄၈ ခုနှစ် ပဒေသာမဂ္ဂဇင်း၌ စတင်‌ရေးသားသည်
ထိုနှစ်၌ပင် ရန်ကုန်မြို့ စာပေဗိမာန်၌ စာပြုအဖြစ်ခန့်ထားခြင်းခံရပြီး ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ပြန်တက်သည်
၁၉၅၂ ခုနှစ်တွင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်မှ ဝိဇ္ဇာဘွဲ့ရခဲ့သည်
၁၉၅၃ ခုနှစ်တွင် အလက်ဇန္ဒားဒူးမား ဘာသာပြန်စာအုပ်ထွက်သည်
စာပေဗိမာန်မှ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ်ဘာသာပြန်နှင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးဌာနတွင် လက်ထောက်စာတည်းအဖြစ် ၁၉၅၄ ခုနှစ်၌ အမှုထမ်းသည်
၁၉၅၅ ခုနှစ်တွင် ၎င်းဌာနမှ ထွက်၍ ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် အင်္ဂလိပ်စာဌာနတွင် နည်းပြဆရာအဖြစ် ပြောင်းရွှေ့အမှုထမ်းကာ မဟာဝိဇ္ဇာ ဆက်တက်သည်
၁၉၅၉ ခုနှစ်တွင် အလုပ်မှ နုတ်ထွက်၍ ဆရာမင်းယုဝေနှင့် တွဲဖက်ကာ ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းနှင့် ငွေတာရီစာစဉ်များကို တည်ထောင်သည်
ငွေတာရီမဂ္ဂဇင်းအယ်ဒီတာချုပ်၊ ငွေတာရီစာစဉ်တွဲဖက်အယ်ဒီတာအဖြစ် ဆောင်ရွက်ခဲ့သည်
၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်နိုင်ငံသို့ လေ့လာရေးခရီး (၄)လ သွားရောက်ခဲ့ပြီး အပြန်တွင် ဂျပန်နိုင်ငံ ယူနက်စကို အကူအညီဖြင့် စာအုပ်ထုတ်ဝေရေးလုပ်ငန်းများကို လေ့လာခဲ့သည်
၁၉၆၃ ခုနှစ်တွင် အလီဘာဘာ၏ဂူနှင့် အခြားစုံထောက်ဝတ္ထုများ (တက္ကသိုလ်ဥပစာတန်းတွင် ပြဋ္ဌာန်းစာအုပ်) ဘာသာပြန်ထွက်သည်
၁၉၇၄ - မောဂ္ဂလိ(ရု(ဒ်)ယတ်ကစ်ပလင်း ဝတ္ထု-ဘာသာပြန်)စာအုပ်ထွက်
(ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေ ဆု ဘာသာပြန်ရသဆု ရရှိ)
စည်းအပြင်ကလူ(အဲလ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်
ပေါ်လီယာနာ(အယ်လီနာပေါ်တာ)ဘာသာပြန် စာအုပ်များထွက်
၁၉၇၅ - မြစိမ်းရောင် ရင်ခွင်သို့အပြန်ဝတ္ထုထွက်
၁၉၇၆ - ဘယ်ဆီဘယ်ဝယ် ဝတ္ထုထွက်
တစ်ကျွန်းစံ၏အပြန်လမ်း(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၇၇ - စောင်းကြိုးတင်းသည့် သီချင်းသံ ဝတ္ထုတိုများ ထွက်
ပလိပ်(အယ်လ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ထွက်
၁၉၇၉ - စာပေဗိမာန် ဝတ္ထုတိုစာတမ်းဖတ်ပွဲ(မောင်ထင်နှင့်အခြား) စာအုပ်ထွက်
၁၉၈၁ - အဆိပ်(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်ဝတ္ထုထွက်
ဝတ္ထုရှည်စာတမ်း (ပါရဂူနှင့်အခြား)ထွက်
၁၉၈၈ - ပုလဲတေးသံ(ဂျွန်စတိန်းဘတ်) ဘာသာပြန်ဝတ္ထုထွက်
၁၉၉၀ - အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဘုံဘေမြို့အနီး အီဂတ်ပူရီရှိ ဓမ္မဂီရိကုန်းမြေတွင် ကျင်းပသော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဝိပဿ နာ နှီးနှောဖလှယ်ပွဲတွင် ဝိပဿနာဘာဝနာ-စာတမ်း ကို တင်သွင်းဖတ်ကြားခဲ့သည်
၁၉၉၁ - လယ်တောမှအပြန်နှင့် လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုများ စာအုပ်ထွက်
(ယင်းနှစ်အတွက် အမျိုးသားစာပေဝတ္ထု တိုပေါင်းချုပ်ဆုရ
၁၉၉၄ - ချစ်သူရင်ခွင်ထက်၌အိပ်စက်ခြင်း
မြင်းနီကလေး(ဂျွန်စတိန်းဗက်)၊ မီးလျှံပန်း(ဂျွန်စတိန်းဗက်)၊ ပင်လယ်ပျော်ဇင်ယော်(ရစ်ချက်ဘတ်ချ်)-စာအုပ်များထွက်
၁၉၉၆ - ဇွန်လ(၃၀)ရက်နေ့တွင် ကွယ်လွန်၊ ကွန်လွန်ချိန်တွင် ဇနီးဒေါ်ခင်ခင်နှင့် သားသမီး(၅)ယောက် ကျန်ရစ်ခဲ့
၁၉၉၉ - ထင်လင်းပုံပြင်စာအုပ်ထွက်ခဲ့
မောဂ္ဂလိ(ရု(ဒ်)ယတ်ကစ်ပလင်း)ဘာသာပြန်စည်းအပြင်ကလူ (အဲလ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ပလိပ်(အယ်လ်ဘတ်ကမူး)ဘာသာပြန်ပေါ်လီယာနာ(အယ်လီနာပေါ်တာ)ဘာသာပြန်တစ်ကျွန်းစံ၏အပြန်လမ်း( အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်အဆိပ်(အေ-ဂျေ ကရိုနင်) ဘာသာပြန်စောင်းကြိုးတင်းသည့် သီချင်းသံဝတ္ထုတိုများလယ်တောကအပြန် လက်ရွေးစင်ဝတ္ထုတိုများပင်လယ်ပျော်စင်ယော်(ရစ်ချက်ဘာ့ခ်)ဘာသာပြန်မြစိမ်းရောင်ရင်ခွင်သို့အပြန်
ဝက်ကုန်းမြို့မရွာ(အင်္ဂလိပ်: Wetkonemyoma)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မိုးညှင်းခရိုင်၊ မိုးညှင်းမြို့နယ်၊ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ အလယ်တောကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၅၂၄၂ ဦး၊ မ ၅၈၄၄ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၁၁၀၈၆ ဦး နေထိုင်သည်
၎င်းရွာသည် နန်းမားမြို့ပေါ်ရှိ မြို့မရန်အောင်ရပ်ကွက် ဖြစ်သွားသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အမည်မှာ ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ နိုင်ငံဟု ခေါ်ဝေါ်ပြီး ကမ္ဘာ့တောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် ကမ္ဘာ့အသေးဆုံးတိုက်ဖြစ်သော ဩစတြေးလျတိုက်၊ တက်စမေးနီးယားကျွန်းမကြီး၊ အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာအတွင်းရှိ ကျွန်းစုပေါင်းများစွာ ပါဝင်သည်
အိမ်နီးချင်းနိုင်ငံများမှာ မြောက်ဘက်၌ အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံ၊ အရှေ့တီမောနိုင်ငံနှင့် ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံ၊ အရှေ့မြောက်ဘက်၌ ဆော်လမွန်ကျွန်းစုများ၊ ဗနွားတူနိုင်ငံနှင့် နယူးကယ်လီဒိုးနီးယား၊ အရှေ့တောင်ဘက်တွင် နယူးဇီလန်နိုင်ငံတို့ ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာပေါ်တွင် နိုင်ငံတစ်ခုတည်းက တိုက်တစ်ခုလုံးကို နေရာယူထားသော တိုက်ဟူ၍ ဩစတြေးလျတစ်ခုသာ ရှိသည်
ဩစတြေးလျ ကုန်းမကြီးပေါ်တွင် ဩစတြေးလျ နေရင်းလူမျိုးတို့ နေထိုင် လာခဲ့ကြ သည်မှာ နှစ်ပေါင်း ၄၂၀၀၀ ကျော်မျှ ရှိပြီဖြစ်သည်
မြောက်ဘက်အရပ်မှ တံငါသည်များ တစ်ခါတစ်ရံလာရောက်မှုနှင့် ဥရောပမှ ဒတ်ချ်လူမျိုး စူးစမ်းရှာဖွေသူတို့၏ ၁၆၀၆ ခု ရှာဖွေတွေ့ရှိမှု အပြီးတွင် ဩစတြေးလျအရှေ့ခြမ်းကို ဗြိတိသျှတို့က ပိုင်နက်အဖြစ် ၁၇၇၀ တွင် ကြေညာခဲ့သည်
အစကနဦးပိုင်းတွင် ၂၆ ဇန်နဝါရီ ၁၇၈၈ မှ အစပြု၍ နယူး ဆောက်ဝေး ကိုလိုနီဒေသသို့ ရာဇဝတ်မှု ကျူးလွန်သူတို့အား ပို့လွှတ်ရာ ဒေသအဖြစ် အသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် အင်္ဂလိပ်တို့ စတင် ရောက်ရှိလာခဲ့သည်
လူဦးရေ တိုးပွားလာပြီး နယ်မြေသစ်များ ရှာဖွေတွေ့ရှိ လာသည်နှင့်အမျှ ၁၉ ရာစုနှစ်တွင် ဗြိတိသျှ၏ ကိုယ်ပိုင် အုပ်ချုပ်ခွင့် ရသော ရေမြေခြား ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၅ တိုင်းကို ထပ်မံ တည်ထောင်ခဲ့သည်
ဇန်နဝါရီလ ၁ ရက် ၁၉၀၁ တွင် ကိုလိုနီတိုင်းကြီး ၆ တိုင်းကို ဖက်ဒရယ်စနစ်ဖြင့် ပူးပေါင်းခဲ့ပြီး ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယနိုင်ငံကို ထူထောင်ခဲ့သည်
Australia ဟူသောစကားလုံးသည် လက်တင်ဘာသာစကား australis မှ ဆင်းသက် လာသည်
တောင်ပိုင်း "southern" ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်
ရောမခေတ်က "unknown land of the south" အမျိုးအမည် မသိသေးသော ကမ္ဘာ့တောင်ပိုင်းကုန်းမြေ (terra australis incognita) ဟု ခေါ်ဝေါ်ခဲ့ကြကြောင်း ဒဏ္ဍာရီလာပုံပြင်များအရ သိရှိရသည်
ခိုင်လုံသော အထောက်အထား မှတ်တမ်းအနေဖြင့် ၁၆၂၅ခုနှစ်တွင် မာစတာ ဟက္ကလွတ် ရေးသားသော "A note of Australia del Espíritu Santo" စာအုပ်တွင် Australia ဟူသောစကားလုံးကို သုံးနှုန်းထားကြောင်း ပထမဆုံး တွေ့ရှိရသည်
၁၆၃၈ ခုနှစ်တွင် ဩစတြေးလျမြေပေါ်သို့ ပထမဆုံး အခြေချခဲ့သော ဒတ်ချ်အရှေ့အိန္ဒိယကုမ္ပဏီ၏ မှတ်တမ်းများတွင် Australische ဟု ရေးသားသုံးနှုန်းခဲ့ကြသည်
Australia ဟူသော စကားလုံးကို တွင်ကျယ်စွာ အသုံးပြုလာကြသည်မှာ ၁၈၀၄ ခုနှစ်ရောက်မှ ဖြစ်သည်
မက်သယူး ဖလင်းဒါးစ်က ၁၈၁၄ ခုနှစ်တွင် ထုတ်ဝေသော A Voyage to Terra Australis ဟူသည့် စာတမ်းများနှင့် ရုပ်ပုံများတွင် စတင်သုံးစွဲလိုက်ခြင်းဖြစ်သည်
၁၈၁၇ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလ ၁၂ ရက်နေ့တွင် အင်္ဂလိပ်ကိုလိုနီအုပ်ချုပ်ရေးရုံးမှ တရားဝင် စတင်ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲခဲ့သည်
၁၈၂၄ ခုနှစ်တွင် Admiralty မှ သဘောတူလက်ခံပြီး ဩစတြေးလျတိုက်ဟု တရားဝင် ပြဋ္ဌာန်းလိုက်သည်
လွန်ခဲ့သောနှစ်ပေါင်း ၄၀,၀၀၀ မှ ၆၀,၀၀၀ ကြားခန့်လောက်ကတည်းက ဩစတြေးလျတိုက်တွင် လူသားတို့ စတင်အခြေချ နေထိုင်ခဲ့ကြသည်ဟု ပညာရှင်များ တွက်ဆကြသည်
ကုန်းမြေ အနေအထား အနီးဆုံးဖြစ်သော အရှေ့တောင်အာရှဒေသမှ ပင်လယ်ကိုဖြတ်သန်းကာ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပြောဆိုကြသည်
၁၈ ရာစုနှစ် ဥရောပတိုက်သားများ စတင်ရောက်ရှိလာချိန်အထိ အဆိုပါ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အမဲလိုက်ခြင်း၊ ယာဇ်နတ်ပူဇော်ပသခြင်းတို့ဖြင့်သာ အသက်မွေးကြကြောင်း မှတ်တမ်းများအရ သိရှိရသည်
ဖက်ဒရယ်ပြည်ထောင်စုအပေါ်အခြေခံထားသော စည်းမျဉ်းခံဘုရင်စနစ် ဒီမိုကရေစီနိုင်ငံဖြစ်သည်
နိုင်ငံတော်၏ အကြီးအကဲမှာ ဒုတိယမြောက် အဲလီဇဘက် ဘုရင်မကြီး ဖြစ်သည်
ဘုရင်ခံချုပ်တွင် အာဏာရှိသော်လည်း သာမန်အားဖြင့် ဝန်ကြီးချုပ်မှသာ နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်သည်
သို့ရာတွင် ဘုရင်ခံချုပ်သည် ဝန်ကြီးချုပ်ကို ကျော်လွန်၍ အာဏာသုံးပိုင်ခွင့် ရှိကြောင်းကို ၁၉၇၅ ခုနှစ် ဖွဲ့စည်းပုံ အခြေခံဥပဒေ အကျပ်အတည်းဖြစ်ချိန်တွင် ဘုရင်ခံချုပ်က ဝတ္တလမ်အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖျက်သိမ်းပစ်ခဲ့ခြင်းဖြင့် ပြသခဲ့သည်
အစိုးရတွင် အာဏာပိုင်အဖွဲ့အစည်း သုံးရပ်ရှိသည်
ဥပဒေပြုရေး၊ အုပ်ချုပ်ရေးနှင့် တရားစီရင်ရေးတို့ဖြစ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဖွဲ့စည်းပုံအခြေခံဥပဒေသည် အစိုးရ၏အချုပ်အခြာအာဏာကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦးတစ်ယောက် သို့မဟုတ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ဖွဲ့က ချုပ်ကိုင်ခြင်းမရှိစေရန် အောက်ပါအတိုင်း အစိုးရ၏ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးခုကြားတွင် ခွဲဝေအုပ်ချုပ်စေသည်
ထိုအစိုးရ အာဏာပိုင်အဖွဲ့ သုံးဖွဲ့၏ လုပ်ပိုင်ခွင့်အာဏာများမှာ ဥပဒေပြုရေး အာဏာ၊ အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ နှင့် တရားစီရင်ရေး အာဏာတို့ဖြစ်ကြသည်
ဥပဒေပြုရေး အာဏာ လွှတ်တော်သည် ဥပဒေပြုရေး နှင့် ဥပဒေပြင်ဆင်ရေး ဆိုင်ရာလုပ်ပိုင်ခွင့် အာဏာရှိသည်
၎င်း လွှတ်တော်ကို ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်သူလူထုက ရွေးချယ်တင်မြှောက်ထားသော လွှတ်တော်ကိုယ်စားလှယ်များဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
အုပ်ချုပ်ရေး အာဏာ ဥပဒေပြုရေးကပြဋ္ဌာန်းထားသော တရားဥပဒေများကို အကောင်ထည်ဖော် အသက်သွင်းရန်အလုပ်မှာ အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဖြစ်သည်
ထိုအုပ်ချုပ်ရေးအဖွဲ့တွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ဝန်ကြီးများနှင့် ဘုရင်ခံချုပ်တို့ပါဝင်သည်
ဝန်ကြီးတစ်ဦးစီသည် အစိုးရဌာနတစ်ခု၊ သို့မဟုတ် တစ်ခုထက်ပိုသောဌာနများကို တာဝန်ယူကြရသည်
တရားစီရင်ရေး အာဏာ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတွင် တရားသူကြီးများသည် တရားဥပဒေကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုရန်နှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖော်ဆောင်ရန် အခွင့်အာဏာရှိသည်
တရားရုံးနှင့် တရားသူကြီးများသည် လွှတ်တော်နှင့် အစိုးတို့၏ ဩဇာလွှမ်းမိုးမှုအောက်တွင်မရှိသော တရားစီရင်ရေးအတွက် သီးသန့်တည်ရှိသောအဖွဲ့ဖြစ်သည်
ပါလီမန်တွင် လွှတ်တော်နှစ်ရပ် ပါဝင်သည်
အထက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၇၆) နေရာနှင့် အောက်လွှတ်တော် ကိုယ်စားလှယ်ဦးရေ (၁၅၀) နေရာတို့ဖြင့် ဖွဲ့စည်းထားသည်
ပါလီမန်မှ အစိုးရအဖွဲ့ကို ဖွဲ့စည်းပြီး ခေါင်းဆောင်မှာ ဝန်ကြီးချုပ်ဖြစ်သည်
နိုင်ငံရေးပါတီ အဓိကပြိုင်ဘက် ပါတီနှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျန်း လေဘာပါတီနှင့် နှစ်ပါတီ ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တို့ ဖြစ်သည်
ညွန့်ပေါင်းအဖွဲ့တွင် လစ်ဘရယ်ပါတီနှင့် နေရှင်နယ်ပါတီတို့ ပူးပေါင်းထားခြင်းဖြစ်သည်
သဂရင်းနှင့် ဩစတြေးလျန်းဒီမိုကရက်တို့ ကဲ့သို့သော အခြားနိုင်ငံရေး ပါတီငယ်များလည်း ရှိသေးသည်
ပြည်နယ် (၆)ခုရှိသည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ် (New South Wales - NSW)၊ ကွင်းစ်လန် (Queensland - QLD)၊ တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (South Australia - SA)၊ တက်စ်မေးနီးယား (Tasmania - TAS)၊ ဝိတိုရိယ (Victoria - VIC)၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ (Western Australia - WA) တို့ဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် အဓိက ဒေသကြီး နှစ်ခုရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး (Northern Territory - NT) နှင့် ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီး (Australian Capital Territory - ACT) တို့ဖြစ်သည်
နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်သည် ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ ကိုလိုနီနယ်မြေ စတင်ထူထောင်ခဲ့သော ပြည်နယ်တစ်ခု ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးမြို့တော် ဆစ်ဒနီမြို့သည် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်တွင်း မြို့တော်ဖြစ်သည်
ကမ္ဘာကျော် ဆစ်ဒနီ ဟာဘာဘရစ်ဂျ် (Harbour Bridge) - ဆိပ်ကမ်းတံတား နှင့် ဆစ်ဒနီ အော်ပရာ‌ ‌ဟောက်စ် (Opera House) ပြဇာတ်ရုံတို့မှာ ဆစ်ဒနီမြို့တော်၏ အထင်ကရနေရာများဖြစ်ကြသည်
၎င်းပြည်နယ်တွင်း၌  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) တိုင်းရင်းသားလူမျိုးစုနွယ်များ အများဆုံးနေထိုင်ကြသည်
ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဘရစ်စဘန် (Brisbane) မြို့ ဖြစ်သည်
ဒုတိယ အကြီးဆုံး ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၏ မြောက်ဘက်တွင် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းများ၊ အပူပိုင်းအမြဲစိမ်းသစ်တောများ၊ အပူချိန် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော ကမ်းရိုးတမ်း နေရာများ နှင့် ရာသီလိုက် ခြောက်သွေ့ကုန်းတွင်းပိုင်း တို့ ရှိကြသည်
ဤ ပြည်နယ်တွင်း၌ ကမ္ဘာတွင်နာမည်ကြီးသော မဟာ ဘယ်ရီယာ သန္တာကျောက်တန်းကြီး (Great Barrier Reef) သည် အရှေ့ဘက်ကမ်းရိုးတမ်းတစ်လျှောက် သွယ်တန်းလျက်ရှိသည်
တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ကျောက်ဆောင်ကမ်းပါး ပေါများထူထပ်သည်
လူသိများကျော်ကြားသော ဝိုင်အရက်များ ထွက်သည့် နေရာများရှိသည်
၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ အယ်ဒန်(လ်)လေ (Adelaide) ဖြစ်ပြီး ကိုလိုနီခေတ်ချိန်က တည်ဆောက်ထားခဲ့သော ဗိသုကာလက်ရာမွန်များစွာ ကျန်ရစ်တည်ရှိဆဲဖြစ်သည်
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အသေးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်ပြီး၊ 'ဘေ့စ် စထရိတ်' ရေလက်ကြား (Bass Strait)က ထိုပြည်နယ်နှင့် ပင်မ ဩစတြေးလျတိုက်ကုန်းမြေကို ပိုင်းခြားထားသည်
တက်စ်မေးနီးယားကျွန်းမြေပေါ်တွင် လူအနည်းစုသာနေထိုင်သည့် အပြင်လူသူ အရောက်အပေါက် နည်းသဖြင့် တော်တော်များများ ကုန်းမြေများမှာ သဘာဝ အတိုင်းရှိ၍ လူတို့၏ဒဏ် မခံရပေ
တက်စ်မေးနီးယား ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ ဟိုးဘတ်ထ် (Hobart) ဖြစ်သည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်မှာ ဩစတြေးလျတိုက်၏ ကုန်းတွင်းပိုင်းပြည်နယ်များတွင် အသေးဆုံးပြည်နယ် တစ်ခုဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် ၁၈၅၀ ခုနှစ်များတွင်း ရွှေထွက်စဉ်ကာလများက တည်ဆောက်ထားခဲ့သော အလွန်ကောင်းမွန်လှသည့် ဗိသုကာလက်ရာများ လည်းရှိသည်
ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၏ မြို့တော်မှာ မဲလ်ဘန်း (Melbourne) ဖြစ်သည်
အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ အကြီးဆုံးပြည်နယ်ဖြစ်သည်
ပြည်နယ်၏ အရှေ့ဘက်တွင် သဲကန္တာရကြီးများရှိပြီး၊ အနောက်တောင်ဘက်တွင်မူ မြေဩဇာကောင်း၍ ကောက်ပဲသီးနှံ စိုက်ပျိုးရန် သင့်တော်သည့်အပြင်၊ ဝိုင်အရက်ချက်သည့် စပျစ်ပေါရာတည်နေရာဖြစ်သည်
ထိုပြည်နယ်တွင် အဓိကအားဖြင့် သတ္တုတွင်းလုပ်ငန်း လုပ်ကွက်များကိုလုပ်ကြသည်
ပြည်နယ်လူဦးရေ စုစုပေါင်း၏ လေးပုံသုံးပုံမှာ ၎င်းပြည်နယ်၏ မြို့တော်ဖြစ်သော ပတ်သ်မြို့ (Perth) တွင် မှီတင်းနေထိုင်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး၏ မြောက်ဘက်တွင် အပူပိုင်းကုန်းမြေနှင့် တောင်ဘက်တွင် မြေနီ သဲကန္တာရတို့ရှိကြသည်
လူဦးရေနည်းပြီး အများစုမှာ ထိုပြည်နယ်၏ မြို့တော် ဒါရ်ဝင်မြို့ (Darwin)တွင် နေထိုင်သည့်အပြင် ၎င်းဒါရ်ဝင်မြို့ နှင့် အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့ကြားရှိ အဝေးပြေးကားလမ်းကြီးတလျောက်တွင် နေထိုင်ကြသည်
အဲလစ်စပရင်းစ် (Alice Springs)မြို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံအလယ်တဝိုက်တွင် ခရီးသွားများ အလည်သွားရာ နာမည်ကြီး မြို့လေးတစ်မြို့ဖြစ်သည်
အဓိကဆောင်ပါး - ဩစတြေးလျ မြို့တော်နယ်မြေဩစတြေးလျ မြို့တော် နယ်မြေ၏တည်နေရာသည် ဆစ်ဒနီမြို့ နှင့် မဲလ်ဘုန်းမြို့ကြားတွင်တည်ရှိသည်
ဩစတြေးလျ မြို့တော် ဒေသကြီးဟုဆိုသည့်အတိုင်း ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြို့တော် ကန်ဘာရာ တည်ရှိရာပြည်နယ်ဖြစ်သည်
၎င်းမြို့တော် ကန်ဘာရာသည် လွှတ်တော် 'ပါလီမန် ဟောက်စ်' (Parliament House) နှင့် ဗဟိုတရားရုံး 'ဟိုင်းကော့တ်' (High Court) တို့ကဲ့သို့သော အရေးကြီးသည့် နိုင်ငံတော် အထင်ကရ အဖွဲ့အစည်းများ ရုံးစိုက်ရာ အရပ်ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျတိုက်တွင် ကနဦးနေထိုင်သူ ဒေသခံ ဩစတြေးလျ တိုင်းရင်းသားများမှာ အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) နှင့်တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) တို့ဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများအရ သိရှိရသည်
အက်ဘောင်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးစုများသည် ဩစတြေးလျတိုက်ကြီး၏ အဓိက ကုန်းတွင်းပိုင်းနေရာများ နှင့် တက်စ်မေးနီးယား  တို့တွင် အစပျိုး မှီတင်းနေထိုင်ကြပြီး၊ တောရစ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများမှာတော့ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်မြောက်ပိုင်းရှိ ကျွန်းများပေါ်တွင် နေထိုင်ခဲ့ကြပေသည်
နေရာဒေသအလိုက် ထိုလူမျိုးစုများသည် မတူကွဲပြားသော စိတ်ဝင်စားဖွယ်ရာ ယဉ်ကျေးမှု လက္ခဏာများရှိကြသည်
ထိုကနဦး နေထိုင်လာသူ တိုင်းရင်သားများ တွင် တူညီသော ယုံကြည်ချက်များ၊ အစဉ်အလာ ဓလေ့ထုံးတမ်းစဉ်လာ များလည်း ရှိပြီး ယနေ့တိုင် ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းလာကြကာ ၎င်းတို့ကို သက်ဝင်ယုံကြည် နေကြသည်
နေ့စဉ် မိမိတို့ ဘဝရှင်သန်မှုကို ၎င်းတို့ ယုံကြည်သော အရာများက လမ်းပြပို့ဆောင်သည်ဟု ယုံကြည်ကြ၏
ထို့ပြင်သူတို့ နှစ်ပေါင်းများစွာသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့သော ရေမြေသဘာဝကြီး နှင့် ၎င်းတို့ ယုံကြည်ရာ အချင်းအရာတို့သည် ဆက်နွယ်မှုရှိသည်ဟု ခေတ်အဆက်ဆက် သယ်ဆောင်လာကြသော ပုံပြင်များက အထင်အရှားဖြစ်စေသည်
ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၇၀၀ ခုနှစ်နောက်များမှ စ၍ ဥရောပနိုင်ငံသားများသည် ယခုလက်ရှိ ဩစတြေးလျတိုက် ကုန်းမြေကြီးကို စတင်တွေ့ရှိကာ ဝင်ရောက်နေထိုင်ကြသည်ဟု သမိုင်းအထောက်အထားများက ဖော်ပြထားသည်
၎င်းအထောက်အထားများအရ အစောဆုံးအနေဖြင့် ဂရိတ်ဗြိတိန်(Great Britain) နိုင်ငံသား များသည် ၂၆ ဇန်နဝါရီလ ၁၇၈၈ ခုနှစ်တွင် အကျဉ်းသားများ သယ်ဆောင်လာသော သင်္ဘောအစင်းပေါင်း ၁၁ စီးဖြင့် စတင်ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုသင်္ဘော ၁၁ စီးကို ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) သမိုင်းတွင် မှတ်တမ်းတင်ထားကြသည်
ထိုစဉ်က ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) ၏ တရားဥပဒေမှာ ပြင်းထန်လွန်းလှသဖြင့် ထောင်သွင်းအကျဉ်းချခံရသူ များလှပေရာ နိုင်ငံအတွင်းရှိ ထောင်များမှာ နေရာမလောက်မငှ ပြဿနာဖြစ်လာခဲ့သည်
တစ်ချိန်တည်းမှာပင် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) မှ စွန့်ဦးရှာဖွေ ကိုလိုနီနယ်မြေများကို စတင်တွေ့ရှိကာ သွားရောက် စူးစမ်းကြသူများစွာရှိခဲ့ရာ ဩစတြေးလျတိုက်သည်လည်း ဗြိတိန်ကိုလိုနီနယ် တစ်ခုဖြစ်ခဲ့သည်
များပြားလှသော ထောင်သွင်း အကျဉ်းချထားသူများကို ကမ္ဘာကြီး အခြားတဘက်သို့ ပို့ဆောင် နယ်မြေ ချဲ့ထွင်ခြင်းသည်သာ ပြည့်ကျပ် နေသော နိုင်ငံတွင်းထောင်များ၏ ပြဿနာကို ဖြေရှင်းရာဖြစ်မည်ဟု ဆုံးဖြတ်ခဲ့ကြသည်
ထိုသို့ဖြင့် နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ် နေရာသည် ၎င်းတို့ အခြေစတင်ချရာ နေရာဖြစ်သည်ဟု သမိုင်းပညာရှင်များ သုံးသပ်သည်
ထို ရှေးဦး အခြေချ ကိုလိုနီနယ်မြေ၊ လက်ရှိ နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ကို ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဆိုသူက ပထမဆုံး ဘုရင်ခံ အနေဖြင့် အုပ်ချုပ်သည်
အစောပိုင်းနှစ်များတွင် ထိုနယ်မြေသစ်၌ အခက်အခဲများစွာကို ရင်ဆိုင်ကျော်ဖြတ်ပြီးနောက် ကိုလိုနီနယ်မြေဟု ကြေညာလိုက်ပြီးနောက်ပိုင်းတွင် အကျဉ်းသားများသာမက ရိုးရိုး ဝင်ရောက်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများပင် ဝင်ရောက်နေထိုင်လာခဲ့ကြရာ အဆင့်ဆင့် တိုးတက်စည်ကားလာခဲ့သည်
တပြိုင်နက်ထဲမှာပင် တိုက်ကြီး၏ တခြားအပိုင်းများကိုလည်း ကိုလိုနီများ စတင်တည်ထောင်လာကြသည်
အစောဆုံး သာမန်အခြေချလိုသူ အရပ်သားများသည် ဗြိတိန်နိုင်ငံ (Britain) နှင့် အိုင်ယာလန်နိုင်ငံ (Ireland) များမှ ဖြစ်ကြသည်
ထို့ကြောင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဖြစ်စဉ်သမိုင်း၊ ရိုးရာဓလေ့ နှင့် နိုင်ငံရေးဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းတည်ဆောက်ပုံများသည် ၎င်းတို့ အမွေအနှစ်များမှ ဆင်းသက်ဆက်နွယ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၈၅၁ အတွင်း၌  နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်နှင့်  ဝိတိုရိယပြည်နယ်များရှိ ကိုလိုနီနယ်မြေများတွင် ရွှေထွက်သဖြင့် ကမ္ဘာအရပ်ရပ်မှ လူပေါင်းများစွာတို့သည် ထိုကိုလိုနီနယ်မြေများသို့ ရွှေတူးရန် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
ထိုအချိန်တွင် ဥရောပသားများအပြင် တရုတ်လူမျိုးများပါ အလုံးလိုက်အရင်းလိုက် ရောက်ရှိလာခဲ့ကြသည်
လူဦးရေမှာ အချိန်ကာလ ၁၀ နှစ်အတွင်း နှစ်ဆတိုးပွားလာခဲ့သည်
ဩစတြေးလျနေ့ (Australia Day) နှစ်စဉ် ဇန်နဝါရီလ ၂၆ရက် နေ့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ ဩစတြေးလျနေ့ အဖြစ်သတ်မှတ်သည့်အလျှောက် ထိုနေ့တွင် တစ်နိုင်ငံလုံးရှိ ရုံးများ ပိတ်သော နေ့တစ်နေ့လယ်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနေ့တွင် နိုင်ငံအတွင်း လူမျိုးစုပေါင်းစုံတို့သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံဖြစ်တည်လာရပုံနှင့် ၎င်းနိုင်ငံတွင် ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ဖြစ်ရခြင်း အတွက် ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားစွာဖြင့် ပျော်ပွဲများ ဆင်နွဲကြသည်
နှစ်စဉ် ကျင်းပသည့်ပွဲများထဲတွင် ထိုနေ့သည် အကြီးဆုံးသောပွဲတစ်ခုလည်းဖြစ်သည်
နိုင်ငံ သမိုင်းနှင့် ထိုနိုင်ငံတွင် ခေတ် အဆက်ဆက် နိုင်ငံတော်ကြီး တိုးတက်ကြီးပွားလာအောင်လုပ်ဆောင်လာခဲ့ကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများ ကို ဂုဏ်ပြုသောနေ့လယ်းဖြစ်သည်
ထို့ပြင် မိမိတို့ လက်ရှိတွင် ခံစားရသော အကျိုးကျေးဇူးများ ကိုသိရှိကာ၊ နောင်အခါ မိမိတို့ သားစဉ်မျိုးဆက်လက်ထက်တွင် ယခုထက်မကသော ပျော်ရွှင်စရာကောင်းသော အနာဂတ်ကာလများရစေလိုကြောင်း ဆန္ဒပြုကာ အတူတကွ ကြိုးစားသွားလိုကြသည်
တပြိုင်နက်တည်းတွင် နိုင်ငံတစ်ဝန်း၌ ဩစတြေးလျနိုင်ငံသား ခံယူပွဲများကို ထိုနေ့မှာပင် ကျင်းပကာ ဩစတြေးလျနေ့ဆိုင်ရာ သိကောင်းစရာများကိုလက်ဆင့်ကမ်း ဗဟုသုတပေးကြသည်
ထိုနေ့မတိုင်မီ တစ်ရက်အလိုတွင် ဝန်ကြီးချုပ်က နှစ်တစ်နှစ်၏ အထူးချွန်ဆုံး ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားဆု (Australian of the Year Awards) ရရှိသူကို မြို့တော် ကန်ဘာရာ (Canberra) တွင် တရားဝင်ကြေညာ ဂုဏ်ပြုသည်
အကျဉ်းချုပ်ဆိုသော် အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနေ့သည် ဂရိတ်ဗြိတိန်တို့ ၁၇၈၈ ခုနှစ် တွင် စတင်ဝင်ရောက်ကြသော ကပ္ပတိန် အာသာ ဖိလစ်ပ် (Captain Arthur Phillip) ဦးဆောင်သည့် ပထမသင်္ဘောစု - ဖတ်စ်တ် ဖလီးတ် (First Fleet) ဆိုက်ရောက်ရာနှစ်ပတ်လည်နေ့တစ်နေ့ ဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ (Anzac Day) အန်းဇာက်ခ်နေ့ ကိုနှစ်စဉ် ဧပြီလ ၂၅ရက်တွင် ကျင်းပသည်
ပထမကမ္ဘာစစ်တွင်း ဧပြီလ ၂၅ရက် ၁၉၁၅ ခုနှစ်တွင် တူရကီနိုင်ငံ (Turkey) ၏ ဂလစ်ပ်ပိုလီ (Gallipoli)မြို့ ကမ်းခြေသို့ ဩစတြေးလျနိုင်ငံနှင့် နယူးဇီလန် နှစ်ခုပေါင်း တပ်မကြီး၊ အန်းဇာက်ခ် (Anzac) ကမ်းဆိုက်ရာနေ့ကို အစွဲပြုမှည့်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်
ထိုစစ်ကြီးကာလတွင်း အသက်စွန့် အမှုထမ်းဆောင်သွားကြသော ဩစတြေးလျနိုင်ငံသားများကို အမှတ်ရခြင်း အထိမ်းအမှတ်နေ့ လည်းဖြစ်သည်
အန်းဇာက်ခ်နေ့ တွင် နိုင်ငံအတွင်း ရုံးများပိတ်ပြီး အမှတ်တရ ဂုဏ်ပြုပွဲများ၊ ချီတက်ပွဲများ လုပ်ကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံတော်အလံ သည် အပြာရောင်၊ အဖြူ ရောင် နှင့် အနီရောင် တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသောအလံဖြစ်သည်
အဆိုပါအလံတွင် အရေးကြီးသောအပိုင်း သုံးခုပါဝင်သည်
အလံ၏ဘယ်ဘက်ထိပ်ေထာင့်တွင် ယူနီယံဂျက် (Union Jack) ဟုလူသိများသော ဂရိတ်ဗြိတိန် အလံကို ပုံတွင်ဖော်ပြထားသည့်အတိုင်းတွေ့ရမှာဖြစ်သည်
ထို ယူနီယံဂျက် အလံပုံပါဝင်ရခြင်းမှာ ဩစတြေးလျတိုက်ကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ အခြေချမှု သမိုင်းကို ထင်ဟပ်စေခြင်း ဖြစ်သည်
ယူနီယံဂျက်အလံ အောက်တည့်တည့်တွင် ဓနသဟာယ ကို ကိုယ်စားပြုသော ကြယ်ပွင့် (Commonwealth Star) ရှိသည်
အစောပိုင်းတွင်  ၎င်းကြယ်ပွင့်မှာ အစွန်း ၆ ခုသာပါရှိ၍ ထိုအစွန်းတစ်ခုစီသည် ဗြိတိသျှကိုလိုနီနယ်မြေ ခြောက်ခု (နယူးဆောက်သ်ဝေးလ်စ်ပြည်နယ်၊ ကွင်းစလန်ပြည်နယ်၊ ဝိတိုရိယ ပြည်နယ်၊ အနောက်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်၊ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဒေသကြီး နှင့် တောင်ပိုင်း ဩစတြေးလျ ပြည်နယ်) ကိုကိုယ်စားပြုသည်
နောက်ပိုင်းတွင် တိုးချဲ့ ကိုလိုနီ  ပါပူအာနယူးဂီနီ(Papua New Guinea) အပါအဝင်  ကြယ်ပွင့် အစွန်း ၇ခု အဖြစ်ပြောင်းလဲသတ်မှတ်ခဲ့သည်
ထိုစဉ်က ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံမှာ လွတ်လပ်သော နယ်မြေဖြစ်ခဲ့သောကြောင့်ဖြစ်သည်
ယခုအခါတွင်လည်း ပါပူအာနယူးဂီနီနိုင်ငံသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံမှ လွတ်လပ်ရေးရယူကာ လွတ်လပ်ပြီးသောနိုင်ငံအဖြစ်ရပ်တည်လျက်ရှိသည်
အလံ၏ ညာဘက်တွင် ကောင်းကင် တောင်ဘက်အရပ်တွင် မြင်ရနိုင်သော တောင်ပိုင်းကြယ်စု (Southern Cross) ရှိသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံသည် ကမ္ဘာတောင်ဘက်ခြမ်းတွင် တည်ရှိသောကြောင့် ထို တောင်းပိုင်းကြယ်စုကို ဗြိတိသျှလူမျိုးများ စတင်အခြေချခဲ့စဉ်ကတည်း ကောင်းကင်၌ ထင်ရှားစွာမြင်နိုင်ခဲ့ကြသည်
ထိုကြယ်ပွင့်လေးပွင့်တွင်  ဗြိတိသျှလူမျိုးတို့ အသိမှတ်ပြုထားသော ဂုဏ်အင်္ဂါလေးရပ်ရှိသည်
၎င်းတို့မှာ ဖြောင့်မတ်မှန်ကန်ခြင်း (justice)၊ အမြော်အမြင်ကောင်းရှိခြင်း (prudence)၊ သီလ သမာဓိနှင့်ပြည့်စုံခြင်း  (temperance) နှင့် စိတ္တခွန်အားဗလကောင်းခြင်း (fortitude)တို့ဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) အလံ ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးစုများကိုကိုယ်စားပြုသော အလံသည် အနက်ရောင်၊ အနီရောင်နှင့် အဝါရောင်တို့ဖြင့်ပေါင်းစပ်ထားသည်
၎င်းအလံတွင် အရေးကြီးအပိုင်း သုံးခုပါဝင်ပြီး၊ အများအားဖြင့် ထိုအရောင်များ၏ အဓိပ္ပာယ် ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်ပိုင်း တစ်ပိုင်းသည် အနက်ရောင်ဖြစ်၍ ထိုအနက်ရောင်သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ  အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် လူမျိုးများအား ကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အောက်ပိုင်း တစ်ပိုင်းတွင် အနီရောင်ဖြစ်ပြီး ၎င်းသည် ကမ္ဘာမြေကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်သာမက အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ်လူမျိုးတို့ ယုံကြည်ရာ ဝိညာဉ်လောက နှင့် သူတို့ နေထိုင်ရာ ကုန်းမြေနီများ၏ ဆက်နွယ်မူကိုဖော်ကြူးထားသည်
အလံ၏အလယ်တည့်တည့်တွင် အဝါရောင်စက်ဝိုင်းရှိသည်
ထိုစက်ဝိုင်းအဝါသည် 'နေ' ကိုကိုယ်စားပြုသည်
တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား (Torres Strait Islander) အလံ တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အလံသည် အစိမ်းရောင်၊ အနက်ရောင် နှင့် အဖြူရောင်တို့ဖြင့် ပေါင်းစပ်ထားသော အလံတစ်ခုဖြစ်သည်
အလံ၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာအောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလံ၏ အပေါ်နှင့်အောက်ဘက်တွင် အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုသည် စိမ်းစိုသော ကုန်းမြေကိုကိုယ်စားပြုသည်
ထို အစိမ်းရောင် အစင်းလိုင်းနှစ်ခုကြား အလယ်တည့်တည့်တွင် အပြာရောင် နောက်ခံမှာ ပင်လယ်ပြင်ကြီးကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်း အစိမ်းရောင်နှင့် အပြာရောင် စပ်ကြား အပေါ်အောက်နှစ်ခုတွင် အနက်ရောင်မျဉ်းကြောင်းနှစ်ကြောင်းသည်  တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားကိုကိုယ်စားပြုသည်
အလံ၏ အလယ်တည့်တည့် အပြာရောင်နောက်ခံပေါ်တွင် ကချေသည်၏ အဖြူရောင် ဦးခေါင်းဆင်ယဉ်ထုံးတစ်ခုရှိ၍၊ ထိုသင်္ကေတသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတတစ်ခုဖြစ်သည်
ထို တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသား အားလုံး၏ သင်္ကေတ ကြားတွင်ရှိသော ကြယ်ဖြူပွင့်၏ အစွန်းများသည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားရှိ ကျွန်းစုများကို ကိုယ်စားပြုသည်
အဖြူရောင်သည် တောရက်စ် ရေလက်ကြားကျွန်းသားများအတွက် ငြိမ်းချမ်းရေး အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသားသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ တရားဝင် သင်္ကေတဖြစ်သည်
ထိုအမှတ်အသားသည် အမျိုးသားညီညွတ်ရေး ကိုကိုယ်စားပြုသည်
၎င်းသည် ဩစတြေးလျ ဓနသဟာယ၏ အချုပ်အချာအာဏာရှိခြင်းနှင့် ပေါကြွယ်ဝခြင်းကို ဖော်ဆောင်သည်
ဓနသဟာယ တံဆိပ်အမှတ်အသား၏ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်မှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်
အလယ်တည့်တည့်တွင်ရှိသော ဒိုင်းသည် ပြည်နယ်ခြောက်ခုနှင့် ပြည်ထောင်စု စည်းရုံးရေး ကို ကိုယ်စားပြုသည်
ထိုဒိုင်း၏ တစ်ဖက်တစ်ချက်တွင် သားပိုက်ကောင် (Kangaroo) တစ်ကောင် နှင့် အီမျူးငှက် (Emu) တစ်ေကာင်ပါဝင်သည်
သားပိုက်ကောင် သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ၏ မူလဇာတိဖွားသဘာဝ၏ ရင်သွေးငယ်သကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး၊ အီမျူးငှက်သည်လည်း ၎င်းနည်းတူ မူလကတည်း ရှိနေခဲ့ကြသောတောရိုင်းသတ္တဝါလေးများဖြစ်ကြသည်
ထို့အပြင် ပုံတွင်မြင်ရသည့်အတိုင်း ဒိုင်း အပေါ်တည့်တည့်တွင် ရွှေရောင် ဓနသဟာယ ကြယ်ပွင့်တစ်ပွင့်ပါဝင်သည်
အားလုံး၏နောက်ဘက်တွင် နောက်ခံအနေဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုထားသော 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းပုံ ကိုလည်းထည့်သွင်းထားသည်
'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle) ပန်းသည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းဖြစ်သည်
အဓိကအားဖြင့် ဩစတြေးလျနိုင်ငံ အရှေ့တောင်ဘက်အခြမ်းတွင် အပွင့်များသော အပင်အသေးမျိုး ဖြစ်သည်
၎င်းပန်း၏အပင်မှာ နွေဦးတွင် အစိမ်းရောင်ခပ်တောက်တောက် အရွက်နှင့် ရွှေဝါရောင် ပန်းပွင့်တို့ ပွင့်ဖူးလျက် ရှိကြသည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ပြည်နယ် နှင့် ဒေသတစ်ခုချင်းစီတွင် ၎င်းတို့ကို ကိုယ်စားပြုသောပန်းတစ်ခုချင်းစီလည်းရှိကြပြန်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို အစိမ်းရောင်နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကကိုယ်စားပြုသည်
ထို ရွှေဝါရောင်မှာ 'ဂိုးလ်ဒန်း ဝါထယ်လ်'(Golden Wattle)ပန်းပွင့်၏ အရောင်လည်းဖြစ်သည်
ဩစတြေးလျနိုင်ငံ ကိုယ်စားပြု အားကစားအသင်းများ၏ ဝတ်စုံသည် အများအားဖြင့် ထို အစိမ်းရောင် နှင့် ရွှေဝါရောင် တို့ကို အသုံးပြုထားကြသည်
မဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်' (Opal) သည် ဩစတြေးလျနိုင်ငံကို ကိုယ်စားပြုသော ကျောက်မျက်တစ်မျိုးဖြစ်သည်
အက်ဘော်ရစ်ဂျင်နယ် (Aboriginal) လူမျိုးတို့ ဒဏ္ဍာရီတွင်ကား မိုးကောင်းကင်မှ သက်တန့်ရောင်စင်သည် ဤကမ္ဘာမြေကြီးကိုထိမိသောအခါဝယ် မြေကြီးတွင်တည်ရှိနေကြသော ကျောက်စိုင်ကျောက်ခဲများက အရောင်ကူးကာ ထိုမဟူရာဖလား ခေါ် 'အိုပယ်လ်'ကျောက် ဖြစ်လာသည်ဟုလည်း ယုံကြည်ကြသည်
ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်မှ လူတိုင်းကိုယ်တိုင်ဖန်တီးယူသော အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုဖြစ်သည်
ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ လူတစ်မျိုး၏ ဘဝတည်ဆောက် ပျိုးထောင်ပုံ နည်းနာများသာ ဖြစ်သည်
လူ့ဘောင်အဖွဲ့အစည်းအတွင်း၌ လူတို့ ဆက်ဆံ နေထိုင်စားသောက် လှုပ်ရှားသည့် ပုံစံသည် လူတို့၏ ယဉ်ကျေးမှု စံနစ်ဖြစ်သည်
ယဉ်ကျေးမှု ဆိုသည်မှာ အဓိကအားဖြင့် ၃ မျိုးအား ရည်ညွှန်းပြောဆိုကြသည်
ပထမ တစ်ခုမှာ မြင့်မားသော ယဉ်ကျေးမှု၊ ထိုထဲတွင် အလွန်ကောင်းမွန်သော အနုပညာ လက်ရာများ၊ မြင့်မားသော လူနေမှုများပါဝင်နေသည်
ဒုတိယ တစ်ခုမှာ လူသားမျိုးနွယ် တစ်ခု၏ အသိပညာ၊ ယုံကြည်မှု၊ အသုံးပြုသော အမှတ်အသားတို့၏ စိတ်ကူး အရည်အသွေးပေါ်မူတည်သည့် လူမှုရေး လေ့လာမှုများ ဖြစ်သည်
တတိယ တစ်ခုမှာ လူမှု အဖွဲ့အစည်း တစ်ခု၏ရည်ရွယ်ချက် ၊ သဘောထားများ၊ တန်ဖိုးများ၊ အစဉ်အလာများ၏ ထူးခြားသော ဝိသေသ လက္ခဏာများ ဖြင့် သတ်မှတ်ထားမှု တို့ဖြစ်ကြသည်
မည်သို့ပင် ဖြစ်စေ ယဉ်ကျေးမှုဟူသည် လူသားတစ်ဦးအတွက် ဘဝ၏ လမ်းတစ်ဟူသော စကားလုံးတစ်လုံး ဖြစ်သည်
လူ့အဖွဲ့အစည်းများသည် မတူညီကြသကဲ့သို့ တစ်ခုနှင့်တစ်ခု၊ တစ်ဖွဲ့နှင့် တစ်ဖွဲ့၏ ယဉ်ကျေးမှုသည်လည်း ထိုသူတို့၏ ပတ်ဝန်းကျင်အနေအထား၊ ထိုပတ်ဝန်းကျင်၏ လှုပ်ရှားမှုယဉ်ကျေးမှုအရပ်ရပ်ကို အောက်ပါအတိုင်း မှတ်သားသင့်ပေသည် -အိမ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၃၂) မျိုးကျောင်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၄) မျိုးလမ်း၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၄) မျိုးကစားစဉ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၀) မျိုးခရီးသွားစဉ်၌ ယဉ်ကျေးခြင်း (၁၁) မျိုးအထွေထွေ ယဉ်ကျေးခြင်း (၂၁) မျိုးတို့ဖြစ်သည်
စက်ခါရော့ဗ် လွတ်လပ်စွာ စဉ်းစားတွေးခေါ်မှု ဆု(Sakharov Prize for Freedom of Thought) သည် ဆိုဗီယက်ပြည်ထောင်စုတွင် နေထိုင်သည့် သိပ္ပံပညာရှင် အန္ဒရေး စက်ခါရော့ဗ်၏ အမည်အား ဂုဏ်ပြုထားခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ၁၉၈၈ ခုနှစ် ဒီဇင်ဘာလမှစတင်၍ ဥရောပသမဂ္ဂ မှ လူ့အခွင့်အရေး နှင့် လွတ်လပ်စွာတွေးခေါ်နိုင်ရန် အင်တိုက်အားတိုက် လုပ်ဆောင်ကြသည့် ပုဂ္ဂိုလ်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများကို ဂုဏ်ပြုနိုင်ရန် ပေးအပ်သည့် ဆုဖြစ်သည်
ဆုရရှိနိုင်သည့် အမည်များကို လျာထားပြီးနောက် ဥရောပသမဂ္ဂ နိုင်ငံခြားရေးရာ ကော်မတီ နှင့် တိုးတက်ဖွဲ့ဖြိုးရေး ကော်မတီတို့မှ နှစ်စဉ် အောက်တိုဘာလတွင် ဆုရရှိသူအမည်ကို ထုတ်ဖော်ကြေညာလေ့ရှိသည်
၂၀၁၀ခုနှစ်အရ၊ ဆု နှင့် ဆုကြေးတန်ဖိုးမှာ ယူရိုငွေ ၅၀ ၀၀၀ ဖြစ်သည်
နဂါးပြိုရွာ၊ ပေါက်တူး
ဟင်တပ်ရွာ(အင်္ဂလိပ်: Hintat)သည် ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားခရိုင်၊ ဝိုင်းမော်မြို့နယ်၊ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဖုန်ကရော်ကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၃၂၀ ဦး၊ မ ၃၀၃ ဦး၊ လူဦးရေစုစုပေါင်း ၆၂၃ ဦး နေထိုင်သည်
ဧကကနိပါတ် - ၇
ဣတ္ထိဝဂ် -၆၃ - တက္ကပဏ္ဍိတဇာတ်
ခိုးသားလင်လုပ်၍ လင်ရင်း တက္ကပဏ္ဍိတအား သတ်ရန်ကြံစည်သဖြင့် မိမိပျက်စီးရသော မိန်းမယုတ် အကြောင်း
နတ်လူတို့ဆရာ ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မိန်းမကို အမှီပြု၍ သာသနာတော်မှ လူထွက်လိုသော ရဟန်းတစ်ပါးရှိလေ၏
ထိုရဟန်းကို မြတ်စွာဘုရားသည် “ချစ်သား ရဟန်း ... မိန်းမကို အမှီပြု၍ သာသနာတော်မှ အဘယ့်ကြောင့် လူထွက်လိုသနည်း” ဟု မိန့်တော်မူကာ အောက်ပါအတိတ်ဇာတ်ကို ဆော်တော်မူသတည်း
လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်ဝယ် ဗြဟ္မဒတ်မင်း မင်းပြုသည်ရှိသော် ဘုရားအလောင်းသည် ရသေ့ရဟန်းပြုကာ အင်္ဂါမြစ်နားတွင် ဈာန်ဘိညာဉ်ကို ဖြစ်စေလျက် ဈာန်ချမ်းသာဖြင့် နေလေ၏
ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ သူဌေးသမီး တစ်ယောက်သည် ယုတ်မာ၏၊ ကြမ်းကြုတ်၏၊ ကျွန်အမှုလုပ်တို့ကို ဆဲရေးတတ်၏
ထိုသူဌေးသမီးကို ကျွန်အမှုလုပ်တို့သည် အလွန် မုန်းတီးကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ ကျွန်အမှုလုပ်တို့သည် သူဌေးသမီးကို “အရှင်မ ... ရေကစားသွားမည်” ဟု ပြောဆို၍ ဂင်္ဂါမြစ်နားသို့ ခေါ်ဆောင်သွားကြကုန်၏
ဂင်္ဂါမြစ်သို့ ရောက်၍ ရေကစားနေစဉ် နေဝင်လတ်သော် မိုးသည်းစွာ တက်လတ်၏
ထိုအခါ မိုးမိမည်စိုး၍ သူ့ထက်ငါ ပြေးလွှားကြလေ၏
ကျွန်အမှုလုပ်တို့လည်း ယခုအခါ အခွင့်ကောင်းရပြီဟု သူဌေးသမီးကို ရေထဲ၌ ပစ်ထားလျက် ပြေးလွှားကြကုန်၏
သူဌေးသမီးလည်း မိုးကလည်းရွာ၊ မှောင်ကလည်းမိုက်သဖြင့် မြစ်ထဲမှ မတက်နိုင်တော့ဘဲ သည်းစွာ ငိုကြွေးဟစ်အော်လျက် ရေအယဉ်တွင် မျောလေရာ သန်းခေါင်ယံသို့ ရောက်သောအခါ ရသေ့ကြီး ကျောင်းအနီးသို့ ရောက်လေ၏
ရသေ့ကြီးလည်း သူဌေးသမီး အသံကိုကြား၍ အလွန်သနားလှသဖြင့် အသက်ကို ကယ်မည်ဟု မြက်မီးရှူးကို ညှိထွန်းပြီးလျှင် မြစ်ထဲသို့ ဆင်းကာ ဆယ်ယူခဲ့၍ ကျောင်းသင်္ခမ်း၌ နေစေလျက် မီးလှုံစေပြီးလျှင် ချိုမြိန်သော သစ်သီးတို့ကို ပေးလေ၏
အကြောင်းစုံ မေးမြန်း၍ သိရှိသောအခါ သူဌေးသမီးကို ကျောင်းသင်္ခမ်း၌ပင် အိပ်စေလျက် မိမိမူကား လွင်တီးခေါင်၌ပင် အိပ်လေ၏
နှစ်ရက်၊ သုံးရက် လွန်လျှင် ရသေ့ကြီးသည် သူဌေးသမီးအား “နှမ ... မိန်းမနှင့် ရသေ့ အတူနေ၍ မလျော်၊ နေရပ်သို့ ပြန်လော့” ဟု ဆိုလေလျှင် သူဌေးသမီးသည် ရသေ့ကြီးကို သီလ ဖျက်ဆီးကာ ယူဆောင်မည်ဟု ကြံစည်လျက် မသွားဘဲ နေလေ၏
ညဉ့်အခါရောက်လျှင် မိမိ မိန်းမတို့ အမူအရာဖြင့် ဖြားယောင်း၍ သီလကို ဖျက်ဆီးလေ၏
ဈာန်အဘိညာဉ် ကိုလည်း ကွယ်ပျောက်စေ၏
ရသေ့ကြီးလည်း သီလပျက်သဖြင့် သူဌေးသမီးကို ယူပြီးလျှင် ပစ္စန္တရာဇ်ရွာငယ်တစ်ခုတွင် ရွာတံခါးအနီးဝယ် အိမ်ဆောက်လျက်နေ၏
ရက်တက်ကို ရောင်း၍ အသက်မွေးသဖြင့် လူအများတို့သည် ရသေ့ကြီးကို တက္ကပဏ္ဍိတဟု ခေါ်ကြကုန်၏
ရွာငယ်သားတို့သည် “အကြောင်း တစ်စုံ တစ်ရာရှိလျှင် ငါတို့အား သတင်းကား ပြောကြားပါ” ဟု ရိက္ခာပေး၍ သတင်းထောက်အဖြစ် ထားကြကုန်၏
တစ်နေ့သ၌ သူခိုးတို့သည် တော်ပေါ်မှ ဆင်းသက်ကာ ရွာငယ်သို့လာ၍ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကို လုယက်ယူငင်ပြီးလျှင် ရွာသားတို့ကိုပင် ထမ်းပိုး လိုက်ပို့စေလျက် သူဌေးသမီးကိုလည်း ခေါ်ဆောင်ကာ သွားကြကုန်၏
မိမိတို့နေရာသို့ရောက်လျှင် သူဌေးသမီးကို ချန်လှပ်ကာ ကြွင်းသမျှရွာသားတို့ကို လွှတ်လိုက်ကုန်၏
သူဌေးသမီးကိုကား သူခိုးဗိုလ်ကြီးက သိမ်းပိုက်ကာ မယားပြု၍ ထားလေ၏
တက္ကပဏ္ဍိတလည်း ပြန်လာသူတို့အား အကျွန်ုပ်မယား ဘယ်မှာနည်းဟု မေးလျှင် သူခိုးဗိုလ်ကြီးက မယားပြုထားကြောင်း ပြောသော်လည်း ငါ့မယားကား သူခိုးတို့ထံ တာရှည်နေနိုင်မည် မဟုတ်၊ ငါ့ကို မဖြတ်နိုင် တစ်နေ့နေ့ မုချ ပြန်လာလိမ့်မည်ဟု မျှော်လင့်၍သာ နေနှင့်၏
သူဌေးသမီးလည်း ငါ့မှာ သူခိုးဗိုလ်ကြီးထံ နေရသည်မှာ အလွန်ချမ်းသာလှသည်၊ အကယ်၍ တက္ကပဏ္ဍိတ ပြန်ခေါ်လျှင် ဆင်းရဲရတော့မည်၊ သို့အတွက် လွမ်းဆွတ်ယောင်ဆောင်ကာ တက္ကပဏ္ဍိတကို အမြန်လာခေါ်ပါဟု လူကြုံကို မှာကြား၍ ပြန်အခေါ်လာသောအခါ သူခိုးဗိုလ်ကြီးကို အသတ်ခိုင်းရလျှင် ကောင်းမည်ဟု ကြံစည်လျက် ပြန်အခေါ်လာရန် လူကြုံကို မှာကြားလိုက်၏
တက္ကပဏ္ဍိတလည်း မယားထံမှ သတင်းစားကို ကြားလျှင် ယုံကြည်၍ သူခိုးဗိုလ်ကြီး နေရာအရပ်သို့ သွားပြီးလျှင် ရွာတံခါးမှ စောင့်ဆိုင်းကာ မယားထံ သတင်းစကားပို့လိုက်၏
သူဌေးသမီးလည်း သတင်းကြား၍ ထွက်လာပြီးလျှင် တက္ကပဏ္ဍိတအား “အရှင် ... ယခုသွားလျှင် ငါတို့ နှစ်ယောက်လုံး သူခိုးဗိုလ်ကြီး လိုက်သတ်၍ သေကြမည်၊ ညဉ့်အခါမှာ သွားရအောင်” ဟု တိုင်ပင်ကာ ထမင်းကျွေးပြိး တဲအုံတစ်ခုတွင် ထားလေ၏
သူဌေးသမီးသည် ညနေချမ်းအခါ သေရည်သောက်၍ မူးယစ်နေသော သူခိုး ဗိုလ်ကြီးကို ခေါ်၍ ဤတဲအုံအတွင်းမှာ မိမိရန်သူရှိကြောင်း ပြောကြားလျှင် တက္ကပဏ္ဍိတကို ဖမ်းဆီးချုပ်နှောင်လျက် အိမ်သို့ ဆောင်ယူ၍ ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်လေ၏
ထိုအခါ တက္ကပဏ္ဍိတသည် တခြားစကားကို မပြောမဆိုဘဲ မိန်းမမည်သည် -(၁) အမျက်ထွက်တတ်သည်
(၂) သူ့ကျေးဇူးကို မသိတတ်
(၃) ချောပစ်ကုန်းတိုက်တတ်သည်
(၄) အဆွေခင်ပွန်းကောင်းကို ပြစ်မှားတတ်သည်
ဟု ဤစကား လေးခွန်း ကိုသာ ပြောဆိုမြည်တမ်းလေ၏
ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်တိုင်း ဤစကား လေးခွန်းကိုသာ ပြောဆို မြည်တမ်းဖန်များလျှင် သူခိုးဗိုလ်ကြီးသည် မုချအကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာ ရှိလိမ့်မည်ဟု စဉ်းစားကြံစည်လျက် တက္ကပဏ္ဍိတအား “ အမောင် ... အမောင်ကား ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်တိုင်း တခြားစကားကို မဆို၊ ဤစကားလေးခွန်းသာ ဆိုသည်မှာ အကြောင်း အဘယ်သို့ ရှိသနည်း” ဟု မေးလေ၏
ထိုအခါ တက္ကပဏ္ဍိတသည် သူခိုးဗိုလ်ကြီးအား မြစ်ထဲမှ ဆယ်ယူကာ အသက်ကို ကယ်ခဲ့သည်မှ သူခိုးဖမ်းသွား၍ လာခေါ်ပါ မှာလိုက်သည်တိုင်အောင် သဌေးသမီး အကြောင်းစုံကို ပြောပြလေ၏
သူခိုးဗိုလ်ကြီးလည်း အကြောင်းစုံကို သိရလျှင် “ဤမိန်းမကား အသက်ကိုကယ်၍ ပေါင်းသင်းသူ ချစ်လင်ကိုပင် သည်မျှလောက် ရက်ရက်စက်စက် ပြုဝံ့သည်၊ ငါ့ကိုလည်း တစ်နေ့ကျလျှင် မုချ ရက်ရက်စက်စက် ပြုလိမ့်မည်၊ ဤမိန်းမကို သတ်ပစ်မှတော်မည်”ဟု စဉ်းစားကြံစည်ပြီးလျှင် တက္ကပဏ္ဍိတကို နှစ်သိမ့်စေလျက် မိန်းမကို အိပ်ရာမှနှိုး၍ သန်လျက်ကိုယူပြီးလျှင် ရွာပြင်ဘက်သို့သွား၍ တက္ကပဏ္ဍိတကို ခုတ်သတ်မည်အယောင်ဖြင့် မိန်းမယုတ်ကို ခုတ်သတ်၍ ဦးခေါင်းဆေးလျှော်ပြီးလျှင် တက္ကပဏ္ဍိတကိုခေါ်၍ အိမ်သို့ ပြန်လာကြ၏
နှစ်ရက်၊ သုံးရက် နေပြီးလျှင် လူ့ဘောင်၌ အပြစ်ကိုမြင်လျက် နှစ်ဦးလုံး တောထွက်၍ ရဟန်းပြုကာ ဈာန်အဘိညာဉ်ကို ဖြစ်စေလျက် သေသည်အခြားမဲ့၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်သို့ လားကြရကုန်၏
ဤဒေသနာတော် အဆုံး၌ သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့၍ လူထွက်ချင်သော ရဟန်းသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် နှစ်တန်သော ဝတ္ထုတို့ကို အနုသန္ဓေ ဆက်စပ်တော်မူလျက် -ရဟန်းတို့ -ထိုအခါ သူခိုးဗိုလ်ကြီးသည် ယခုအခါ - အာနန္ဒာ
တက္ကပဏ္ဍိတသည် - ယခုအခါ ငါဘုရားဖြစ်လာပြီ -ဟု ဇာတ်ကို ပေါင်းတော်မူသတည်း
(၁) အမျက်ထွက်ဘိ၊ မိုက်မဲဘိ၊ မသိကျေးဇူးတွေ
(၂) အဆွေပြစ်မှား၊ ကုန်းတိုက်ငြား၊ ယုတ်ငြားမိန်းမတွေ
(၃) မြေလျှိုးမိုးပျံ၊ ဘိညာဉ်, ဈာန်၊ မကျက်ဖျက်နိုင်ပေ
တက္ကပဏ္ဍိတဇာတ် ပြီး၏
နဂါးဘိုရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nagarbo)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ရွှေဘိုခရိုင်၊ ဒီပဲယင်းမြို့နယ်၊ နဂါးဘိုကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ညီနောင်ရွာ၊ ဝါးကမယ်
ဒဗလျူ စီဒီအမ်အေ (WCDMA or Wideband Code Division Multiple Access, UMTS-FDD, UTRA-FDD, or IMT-2000 CDMA Direct Spread) ဆိုသည်မှာ ၃ဂျီ မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးချိတ်ဆက်မှုတွင် တွေ့ရှိရသော ရေဒီယိုဆက်သွယ်ရေးနည်းပညာတစ်ခုဖြစ်သည်
ဂျပန် အန်တီတီ ဒိုကိုမို ဖိုမာ ဝန်ဆောင်မှု အခြေခံဖြစ်ပြီး ယူနီဗာဆယ်မိုဘိုင်းဆက်သွယ်ရေးစနစ် အဓိကအသုံးပြုသော အဖွဲ့ဝင်ဖြစ်သည်
တခါတရံတွင် ဒဗလျူ ဒီအမ်အေကို ယူအမ်တီအက်စ်၏ ကိုယ်စား အသုံးပြုသည်
ညောင်ကုန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Nyaungkone)သည် စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး၊ ကသာခရိုင်၊ ဗန်းမောက်မြို့နယ်၊ စီကတောင်ကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
ဖန်ခါးရွာ၊ အိုးကွဲ
ပက်စီ (အင်္ဂလိပ်: Pepsi၊ ယခင်က PEPSI ဟု စာလုံးအကြီးဖြင့် ပေါင်းခဲ့၊ လက်ရှိ pepsi ဟု စာလုံးပေါင်းနေ၊ မြန်မာလို ပက်ဆီ ဟုလည်း စာလုံးပေါင်းကြ) သည် ပက်စီကိုကုမ္ပဏီမှ ထုတ်လုပ်ဖြန့်ဖြူးသော နာမည်ကြီး ကိုလာအချိုရည်တစ်မျိုး ဖြစ်သည်
မူလက ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် ဘရတ်ဒ်၏အအေး ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်ဖန်တီးထုတ်လုပ်ခဲ့ပြီး ၁၈၉၈ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်နေ့တွင် ပက်စီ-ကိုလာ ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့၍၊ ထို့နောက် ၁၉၆၁ ခုနှစ်တွင် ပက်စီ ဟု အမည်ပြောင်းခဲ့ပြန်သည်
၂၀၁၄ ခုနှစ်က မှတ်တမ်းများအရ ပက်စီအချိုရည်သည် မြောက်အမေရိကား၌ ပက်စီကိုလာ ဟူသောအမည်ဖြင့် လူသိများသည်
ပက်စီအချိုရည်ကို ၁၈၉၃ ခုနှစ်တွင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု၊ မြောက်ကာရိုလိုင်းနားရှိ နယူးဘန်းမြို့တွင် ကလက်ဘ် ဘရတ်ဒ်ဟမ် က သူ၏ အရောင်းဆိုင်လေးတွင် ဘရတ်ဒ်၏အအေး ဟူသော အမည်ဖြင့် စတင်ပြုလုပ်ရောင်းချခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
အောက်ပါ ကြော်ငြာဆောင်ပုဒ်များမှာ ပက်စီ အချိုရည်၏ လက်ရှိအချိန်အထိ အသုံးပြုနေဆဲ ကြော်ငြာဆောင်ပုဒ်များ ဖြစ်သည်
၂၀၀၈ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - လူတိုင်းအတွက် တစ်ခုခု (Something for Everyone)၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - အရာရာကို အားသစ်တိုး လန်းဆန်းစေမယ်  မျိုးဆက်တိုင်းက ကမ္ဘာကြီးကို အားသစ်တိုး လန်းဆန်းစေ (Refresh Everything  Every Generation Refreshes the World)၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - ပက်စီအချိုရည်တိုင်းဟာ ကမ္ဘာကြီးကို အားသစ်တိုး လန်းဆန်းစေတယ် (Every Pepsi Refreshes the World)၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - နွေရာသီအချိန်ဟာ ပက်စီအချိန် (Summer Time is Pepsi Time)၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - ကာရိုလိုင်းနားမှာ မွေးသည် (Born in the Carolinas)၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - ပက်စီကိုလာရဲ့ ပျော်ရွှင်မှု (The Joy of Pepsi-Cola)၂၀၀၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (ဟင်ဒီ ဘာသာစကားဖြင့်) ရေဆာမှုတွေ အများကြီး ရှိတယ် (အိန္ဒိယ)၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (ဟင်ဒီ ဘာသာစကားဖြင့်) ဒါဟာ ငါတို့ရဲ့ ငယ်ရွယ်နုပျိုတဲ့ နိုင်ငံပါ၊ အချစ်ရေ (အိန္ဒိယ)၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - ကျွန်ုပ်ရဲ့ ပက်စီ၊ ကျွန်ုပ်ရဲ့ နည်းလမ်း (အိန္ဒိယ)၂၀၀၉ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (စပိန် ဘာသာစကားဖြင့်) သင့်ရဲ့ ကမ္ဘာကို အားသစ်တိုး လန်းဆန်းစေလိုက်ပါ (စပိန်စကားပြောသော လက်တင်အမေရိကားရှိ နိုင်ငံများ)၂၀၁၀ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - အဲ့ဒါက ကောင်းမွန်နိုင်တယ်၊ အဲ့ဒါက အရမ်းကောင်းနိုင်တယ်၊ အဲ့ဒါ ပက်စီ ဖြစ်နိုင်တယ် (ဘရာဇီး နှင့် ပေါ်တူဂီ)၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - ကစားနည်းကို ပြောင်းလိုက်ပါ (အိန္ဒိယ၊ ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် နှင့် ပါကစ္စတန် နိုင်ငံတို့က ၂၀၁၁ ခုနှစ် ခရစ်ကတ် ကမ္ဘာ့ဖလားပြိုင်ပွဲကြီး အတွက်)၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (Québec ဘာသာစကားဖြင့်) ဒီမှာလေ၊ အဲ့ဒါ ပက်စီ၂၀၁၁ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - သွားပါ နိတ်ရှ် ! (ဂျပန်နိုင်ငံက ပက်စီနိတ်ရှ် အတွက်)၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (ဟေဗြဲဘာသာစကားဖြင့်) အကောင်းဆုံးသော မိသားစုတွေမှာ အဆင်ပြေပြေ သင့်သင့်တော်တော် (အစ္စရေး)၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (ဟင်ဒီ ဘာသာစကားဖြင့်) အို... ဟုတ်ပြီ၊ အခုပဲ (အိန္ဒိယ)၂၀၁၃ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (အာရပ် ဘာသာစကားဖြင့်) အခု သွားစို့ (အရှေ့အလယ်ပိုင်းနှင့် မြောက်အာဖရိက)၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - အခုပဲ အဲ့ဒါကို အသက်ရှင် နေထိုင်ခိုင်းလိုက်ပါ (အိန္ဒိယ) (ပါကစ္စတန် တွင် ၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ ၂၀၁၆ အထိ)၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - သင်ရဲ့ နေ့ရက်ပဲ (ဖိလစ်ပိုင်)၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - (အင်ဒိုနီးရှား ဘာသာစကားဖြင့်) ပိုကောင်းတဲ့ ရွေးချယ်မှု (အင်ဒိုနီးရှား)၂၀၁၆ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - အစားအစာများ ပြောင်းလဲကာ စိတ်လှုပ်ရှား (ပါကစ္စတန်)၂၀၁၅ ခုနှစ်မှ လက်ရှိအထိ - အတိတ်ကို ပွေ့ဖက်ထားပါ၊ ဒါပေမဲ့ လက်ရှိအတွက် ရှင်သန်နေထိုင်ပါPepsi MTV Indies
အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးကို ၁၉၄၂၊ ဇွန်-၂၈ ရက်နေ့တွင် စတင်ဖွဲ့စည်းခဲ့သည်
စတင်ဖွဲ့စည်းစဉ်က အမည်အပြည့်အစုံ မှာ အရှေ့အာရှတိုက် လူငယ်များအစည်းအရုံး (ဗမာနိုင်ငံ) ဖြစ်သည်
အာရှလူငယ်အစည်းအရုံး၏ ဥက္ကဋ္ဌမှာ ပုဂံဦးဘဂျမ်းဖြစ်သည်
အာရှလူငယ်အစည်းအရုံးတွင် သခင်ညီလေး သည် ဦးဘဂျမ်းခေါင်းဆောင်ပြီး ဦးကျော်မြင့်ကလေး၊ မစ္စတာတီကေဘွန်း၊ ဦးဇော်ဝိတ်၊ သခင်ခင်အောင်၊မြို့မ-ဦးသန်းကြွယ် ၊ စတဲ့ပုဂ္ဂိုလ်တွေနဲ့ စတင်ခဲ့သည်
စကားပြောရာ၌လည်းကောင်း၊ စာရေးသားရာ၌လည်းကောင်း အနက်အဓိပ္ပာယ် ထင်ရှား စေရန် တင်စား၍ ပြောဆိုရေးသား ထားသော စကားကို ဥပစာ စကားဟုခေါ်သည်
ခိုင်းနှိုင်းပြော ဆိုသော စကား၌ နှိုင်းချက်ရှိရသည့်အတူ တင်စားပြောဆိုသော စကား၌လည်း တင်စားချက်ရှိရသည်
တင်စားချက် ရှိသော စကားကိုမှ တင်စားစကား၊ ဥပစာစကားဟု ဆိုထိုက်သည်
တင်စားခြင်းဆိုသည်မှာ စကားတစ်ခုကို ဝေါဟာရ ပြောရိုး အနက်မှန်၌ မပြောဘဲ အနက်မှန်မဟုတ်သော တစ်ပါးအနက်၌ ပြောဆိုခြင်းမျိုးဖြစ်သည်
သဒ္ဒသာရတ္ထဇာတိနီကျမ်း၌ ဥပစာစကား ဆယ်ပါးရှိ သည်ဟု ပြသည်
ယင်းတို့မှာ- ကာရဏုပစာဖလူပစာသဒိသူပစာဌာနူပစာဌာနျူပစာဂုဏူပစာဧကဒေသူပစာသမီပူပစာတဒ္ဓမ္မူပစာဘေဒူပစာတို့ ဖြစ်ကြသည်
၁. ကာရဏုပစာ ဟူသည်မှာ ပါဠိစကားဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာနှင့်ဆိုမူ အကြောင်းပြော အကျိုး ကောက် ဥပစာ ဖြစ်သည်
ဝါကျ၌ အကြောင်းအမည်ကိုသာ ပြောဆိုသော်လည်း ထိုအကြောင်းနှင့် မကင်းရာ ဖြစ်သော အကျိုးအမည်ကို ကောက်ယူရန် တင်စား ပြောဆိုရေးသားသော စကားမျိုး ဖြစ်သည်
ပုံစံကား နှုတ်ချို၊ သျှိုတစ်ပါးဟူသော စကားမျိုး ဖြစ်သည်
ဤဝါကျ၌ အသား အရေဖြစ်သော နှုတ်ခမ်းအနက်ကို မဆိုလို၊ နှုတ်ခမ်းဖြင့်ပြော သော စကားကိုသာ ဆိုလိုသည်
နှုတ်ကား စကားသံကို ဖြစ်စေသော အကြောင်းဝတ္ထု၊ စကားသံကား အကျိုးဝတ္ထု၊ နှုတ်နှင့်စကားသံတို့သည် အကြောင်းအကျိုး အားဖြင့် တစ်ခုနှင့် တစ်ခု မကင်းရာ မကင်းကြောင်း ဖြစ်ကြသည်
ဤဝါကျ၌ အကြောင်းဖြစ်သော နှုတ်သဒ္ဓါကို အကျိုး ဖြစ်သော စကား အနက်၌ သုံးသောကြောင့် နှုတ်ချို သျှိုတစ်ပါး ဟူသောစကား သည် ဥပစာစကားဖြစ်သည်
ပါဠိဘာသာဖြင့် ဖလူပစာ ခေါ်သောဥပစာ စကားကို မြန်မာ ဘာသာဖြင့် အဓိပ္ပာယ်ကောက်မူ အကျိုးပြော၊ အကြောင်း ကောက် ဥပစာဟုခေါ်ရပေမည်
ဝါကျ၌ အကျိုးအမည်ကို သာပြောဆိုသော်လည်း ထိုအကျိုးနှင့် မကင်းရာဖြစ်သော အကြောင်းကို ကောက်ယူရန် တင်စား ပြောဆိုသော စကားမျိုး ဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် မခင် ထမင်းချက်သည်ဟူသော ဝါကျ၌ မခင်သည် ထမင်းကို ချက်သည်မဟုတ်၊ ထမင်း ဖြစ်စေရန် ဆန်ကိုချက်ခြင်းဖြစ်သည်
ဆန်ကားအကြောင်း၊ ထမင်းကာ အကျိုးဖြစ်သည်
အထက်ပါ ဝါကျ၌ အကျိုး ဖြစ်သောထမင်း သဒ္ဒါပါသော်လည်း အနက်ကောက်ရာ၌ ထမင်းကိုဖြစ်စေသော အကြောင်း ဖြစ်သည့် ဆန်ကိုချက် ခြင်းကိုသာ ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် ထမင်းသဒ္ဒါသည် ဤဝါကျ၌ အကျိုးပြော အကြောင်းကောက် ဥပမာစကား ဖြစ်သည့် ဖလူပစာမည်၏
သဒိသူပစာသည် ပါဠိဘာသာဖြင့် ခေါ်သော ဥပစာစကား တစ်မျိုး ဖြစ်၍ မြန်မာဘာသာ ဖြင့် ဆိုရမူ အနှိုင်းပြော အနှိုင်းခံကောက် ဥပစာဖြစ်သည်
ဝါကျ၌ အနှိုင်းစကား ကိုသာ ဖော်ပြ၍ ယင်းအနှိုင်းအမည်ကို အနှိုင်းခံအနက်၌ တင်စားပြောဆိုသော စကားမျိုးဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် သုံးခွင်လုံး မကိုဋ်၊ သုံးတိုက်လုံးမှန်ကူ၊ ကြွတော်မူ ပါရော့ဟူသော ဝါကျ၌ မကိုဋ်၊ မှန်ကူတို့ ကြွတော်မူ ခြင်းမဟုတ် သုံးလောက၏ အထွတ်အထိပ် မကိုဋ်မှန်ကူ နှင့်တူသော မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူသည်ကိုသာ ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်
မကိုဋ်မှန်ကူကား အနှိုင်းစကား၊ အနှိုင်းဝတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရားကား အနှိုင်းခံစကား၊ အနှိုင်းခံဝတ္ထု ဖြစ်သည်
အထက်ပါဝါကျ၌ အနှိုင်းခံဝတ္ထုမပါဘဲ၊ အနှိုင်းဝတ္ထုကိုသာ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုသော်လည်း အနှိုင်း ဝတ္ထုဖြစ်သော မကိုဋ်၊ မှန်ကူကို မြတ်စွာဘုရားကိုယ်စား တင်စားနှိုင်းဆိုပြခြင်း ဖြစ်သဖြင့် အနှိုင်းခံဝတ္ထုကိုသာ အဓိပ္ပာယ်ကောက်ယူရသော ကြောင့် အနှိုင်းပြော အနှိုင်းခံကောက် ဥပစာစကား (ဝါ) သဒိသူပစာ မည်၏
တည်ရာအမည်ကိုသာ ဖော်ပြထားသော်လည်း တည်သူကို ကောက်ယူရသော တင်စား စကားမျိုးကို ဌာနူပစာဟုခေါ်သည်
မြန်မာအခေါ်ဖြင့်ဟူမူ တည်ရာပြော တည်ရာကောက် ဥပစာဟုဆိုရ ပေမည်
ပုံစံအားဖြင့် ကန်တော်မင်းကျောင်း၊ မေတ္တာလောင်းပိမ့်ဟူသော စကား၌ တည်ရာဖြစ်သော ကန်တော်မင်းကျောင်းကို ဖော်ပြထားသော်လည်း အဝိညာဏက အသက်မရှိသောကျောင်းက မေတ္တာလောင်းသည်ဟု ဆိုလို သည်မဟုတ်၊ ထိုကျောင်းနေ ဘုန်းတော်ကြီးက မေတ္တာလောင်း သည်ကို တည်ရာဖြစ်သော ကျောင်း၌ တင်စားဆိုခြင်းသာ ဖြစ်သည်
ဤတည်ရာကို ပြောသော်လည်း တည်သူကို ကောက်ယူရသော ကြောင့် ယင်းစကားကို တည်ရာပြော၊ တည်သူကောက်ဥပစာ(ဝါ) ဌာနူပစာဟု ခေါ်သည်
ယင်းကို ထွက်ရပ် ပြော ထွက်ရာကောက်ဥပစာဟုလည်း ခေါ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် ဘန်ကောက်ကို လူကြိုက်များသည်ဟူသော စကား၌ ဘန်ကောက်မြို့ကို လူကြိုက်သည်ဟု ဆိုလိုသည် မဟုတ်၊ ဘန်ကောက်မြို့မှ ထွက်သော ပိုးပုဆိုးကို လူကြိုက် များသည်ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်
ဤ၌ ထွက်ရပ်ကို ပြော သော်လည်း ထွက်ရာဝတ္ထုကို ကောက်ရသော စကားမျိုးသာ ဖြစ်သည်
ဌာနျူပစာဟူသည်မှာ တည်ရာအနက်ကို ကောက်ရန် တည်သူ အမည်သာ ဖော်ပြထားသော တင်စားစကားမျိုးဖြစ်သည်
မြန်မာအခေါ်ဖြင့် ဟူမူ တည်သူပြော တည်ရာကောက် ဥပစာဟုဆိုရပေမည်
ပုံစံအားဖြင့် စူဠဏီ ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ထင်းရေမဝင်ရအောင် ပိတ်လေသည်
ဆိုရာ၌ ထင်းကို ထမ်း လာသူ ရေကို ထမ်းလာသူတို့ မဝင်ရအောင် ပိတ်သည်ဟု ဆိုလိုခြင်းသာ ဖြစ်သည်
ထင်း၏တည်ရာ ထင်းထမ်းလာ သူကို ဆိုလိုလျက်၊ ရေ၏တည်ရာ ရေထမ်းလာသူ ဆိုလိုလျက် တည်သူ ထင်းနှင့်ရေကိုသာ ဤ၌ ပြောဆိုခြင်းမှာ ဌာနျူပစထာ စကားဖြစ်သည်
တည်သူပြောလျက် တည်ရာကို ကောက်ရ သော ဥပစာစကားဟူ လိုသည်
ဝတ္ထုဒြပ် တစ်ခုခုကို ပြောလိုသည့်အခါ ယင်းဝတ္ထု၏ ဂုဏ်ဒြပ်ကိုသာပြော၍ ထိုဂုဏ်၏ ဝတ္ထုဒြပ်ကို ကောက်ယူ ရသောစကားကို ဂုဏ်ပြော ဒြပ်ကောက် ဥပစာ၊ သို့မဟုတ် ဂုဏူပစာဟု ခေါ် သည်
ပုံစံအားဖြင့် ပေါ်နွေလလျှင် ချီရတု တွင် စိန်းဝါမိုးပန်း၊ ထွေထွေစွန်းက၊ ရေသွန်းသာကြည်၊ ပျော်ရမည်ကို ဆိုရာတွင် စိမ်း၊ ဝါသဒ္ဒါသည် စိမ်းဝါသော အဆင်းတည်းဟူသောဂုဏ်ကို အကြောင်းပဝတ္တ နိမိတ်ပြု၍ ပန်းဒြပ်ကို ဟောသောကြောင့် ဂုဏူပစာဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် အကယ်စိမ်း အကယ်ဝါသော ဝတ္ထုပစ္စည်းကို စိမ်းသည် ဝါသည်ဟု ဆိုခြင်းသည် တင်စား ဆိုခြင်းမဟုတ်၊ အနက်မှန်စကားသာ ဖြစ်သည်
ထိုကြောင့် ဥပစာစကားဟု ယူခြင်းသည် မသင့်လျော်ဟု အချို့ပညာရှင်များက ကောက်ချက် ချကြသည်
ဧကဒေသူပစာ ဟူသည်မှာ အပေါင်းဖြစ်သော ဒြပ်၏အမည်ကို အစိတ်ဖြစ်သော ဒြပ်၌ တင်စားခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်
ဝါကျ တစ်ခု၌ အစုအပေါင်းအမည်ကို ဖော်ပြပြောဆိုထားသော်လည်း ပြောသည့်အတိုင်း အပေါင်းကို ကောက်ယူရသည် မဟုတ်ပဲ အစိတ်အပိုင်းကိုသာ အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူ ရသော အပေါင်း ပြော အစိတ်ကောက် ဥပစာမျိုး ဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် ဟိမဝန္တတောင်ကို ကျွန်ုပ် မြင်သည်ဆိုရာ၌ ဟိမန္တာတောင် ဟူသည် အလွန်ကြီးမား ကျယ်ပြန့်သဖြင့် တစ်တောင်လုံးကို မြင်နိုင်စွမ်းသည်မဟုတ်၊ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကိုသာ မြင်ခြင်း ဖြစ်သည်
သို့ရာတွင် တစ်တောင်လုံးကို တင်စား၍ ဆိုထား သဖြင့် ဤ၌ အပေါင်းကိုပြောသော်လည်း တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို မြင်ရသည်ဟု အနက်ကောက်ရသည်
ဆိုလိုသောအရာဝတ္ထုဒေသစသည်တို့၌ အနီးရှိသော ထင်ရှားရာ အရာဝတ္ထုဒေသ စသည် ကို ဖော်ပြပြောဆိုသော်လည်း ယင်း ထင်ရှားရာကို တိုက်ရိုက်ယူရသည်မဟုတ်၊ ယင်း၏ အနီး၌ ရှိသော အရာ ဝတ္ထုဒေသစသည်ကိုသာယူရန် တင်စားပြောဆို သော ဥပစာစကားကို သမီပူပစာဟု ပါဠိဘာသာဖြင့်ခေါ်သည်
မြန်မာဘာသာဖြင့် အတိုဆိုရမူ ထင်ရှားရာပြော နီးရာ ကောက် ဥပစာဟု ဖြစ်သည်
အချို့ကလည်း အနီးပြော တည်ရာကောက် ဥပစာဟု ခေါ်ကြသည်
ပုံစံအားဖြင့် ရွှေကျင်မြို့၌ ဆေးစိုက်သည် ဆိုရာတွင် ရွှေကျင်မြို့တွင်း၌ ဆေးစိုက်ရိုး မဟုတ်သောကြောင့် ယင်းမြို့အနီးဝန်းကျင်၌ စိုက်သည်ဟု အနက် ကောက်ရသည်
ထိုကြောင့် ရွှေကျင် မြို့သဒ္ဒါသည် ထင်ရှားရာပြော နီးရာကောက် ဥပစာစကား ဖြစ်သည်
တကယ်ဟုတ်၊ တကယ်ရှိ၊ တကယ်ဖြစ်သောအရာကို တကယ် မဟုတ်၊ တကယ်မရှိ၊ တကယ်မဖြစ်သောအရာ၌ တင်စား၍ ဟုတ်လေဟန်၊ ရှိလေဟန် ပြောသည်ကို မဟုတ်၊ မရှိ၊ မဖြစ်ဟု အနက်ကောက်ရသော ဥပစာစကားမျိုးကို တဒ္ဓမ္မူပစာဟု ပါဠိ ဘာသာဖြင့် ခေါ်သည်
မြန်မာလို အကျဉ်းဆိုမူ ဟုတ်ဟန် ပြော၊ မဟုတ်ကောက်ဥပစာ၊ သို့မဟုတ် အရှိပြော မရှိ ကောက် ဥပစာဟုခေါ်သည်
ပုံစံ အားဖြင့် ယုန်ချို၊ လိပ်မွေး၊ ပုစွန်သွေး ပါသောဆေးကို စားလျှင် သင့်ရောဂါ ပျောက်လိမ့်မည် ဟူသော စကား၌ ဆိတ်နွားတို့၌ ဦးချိုရှိ သဖြင့် ယုန်၌လည်း ဦးချိုရှိလေဟန်ဆိုသော်လည်း ယုန်၌ ဦးချိုမရှိသည့် အနက်ကိုသာ ကောက်ယူရသောကြောင့် ယင်းစကားကို ဟုတ်ဟန်ပြော၊ မဟုတ်ကောက်၊ သို့မဟုတ် အရှိပြော မရှိကောက်ဥပစာ (ဝါ)တဒ္ဓမ္မူပစာဟုခေါ်သည်
လိပ်မွေး၊ ပုစွန်သွေးဟူသော စကားများသည်လည်း ထိုနည်း အတိုင်ပင်ဖြစ်သည်
လိပ်တွင် အမွေးမရှိသည်ကို ရှိသကဲ့ သို့လည်းကောင်း၊ ပုစွန်တွင် သွေးမရှိ သည်ကို ရှိသကဲ့ သို့လည်းကောင်း တင်စားဖော်ပြထားခြင်းဖြစ်သဖြင့် တဒ္ဓမ္မူပစာ စကားများပင် ဖြစ်သည်
ပါဠိ၌ ဘေဒူပစာကို အဘေဒဘေဒူပစာဟုလည်း ခေါ်သည်
မကွဲပြားသော အရာဝတ္ထု ကို ကွဲပြားလေဟန် ပြောသောလည်း ကွဲပြားခြင်း မရှိဟု သိရ၊ အနက်ကောက်ရသော စကားမျိုး ဖြစ်သည်
မြန်မာလို အတိုဆိုရသော် ကွဲဟန်ပြော မကွဲ ကောက်(ဝါ) အကွဲပြော မကွဲကောက် ဥပစာဟု ဆိုရ ပေမည်
ပုံစံအားဖြင့် ငါ၏ကိုယ်ဟူသောစကား၌ ငါဟူသည် တစ်ဦး၊ ကိုယ်ဟူသည် တစ်ဦးကဲ့သို့ ကွဲပြား လေဟန် ဖြစ်သော်လည်း ငါသည်လည်းကိုယ်၊ ကိုယ်သည်လည်း ငါပင်ဖြစ်သောကြောင့် ကွဲပြားခြင်း မရှိဟု သိရ အဓိပ္ပာယ် ရသည်
ဤသို့ မကွဲပြားသည်ကို ကွဲပြားသကဲ့သို့ ပြောခြင်း သည် ကွဲဟန်ပြော မကွဲကောက် (ဝါ) ဘေဒူပစာမည်သည်
အထက်ပါ ဥပစာစကား ဆယ်ပါးသည် ယေဘုယျအားဖြင့် အများသိနေကြသော ဥပစာများ ဖြစ်ကြသည်
သို့ရာတွင် ပုဒ်စစ်ကျမ်း၌ ဂုဏူပစာကို ထည့်၍မဆို၊ သမုဒါယူပစာကိုသာ ထည့်၍ ဥပစာ ဆယ်ပါးပြသည်
သမုဒါယူပစာ ဆိုသည်မှာ အပေါင်း အဓိပ္ပာယ် ကောက်ယူ စေလို၍ အစိတ်ကိုပြောသော ဥပစာစကားမျိုး ပြောသောစကား ဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် ရောင်နောက် ဆံထုံးပါ ဟူသော စကား၌ ရောင်ကား ယောက်ျား တစ်ကိုယ်လုံး အစိတ်အပိုင်း တစ်ခုသာ ဖြစ်သကဲ့သို့ ဆံထုံးသည်လည်း မိန်းမတစ်ကိုယ်လုံး ၏ အစိတ်အပိုင်း သာ ဖြစ်သော်လည်း အနက်အဓိပ္ပာယ် အားဖြင့် ယောက်ျားနောက် မိန်းမပါရသည်ဟု ပေါင်း၍ ကောက်ယူရ ခြင်းမျိုး ဖြစ်သည်
မောဂ္ဂလာနနိပဉ္စိကာကျမ်း၌ အထက်ပါ ဥပစာ ဆယ်ပါး အပြင် ဥပမေယူပစာ၊ တဗ္ဗဟုလ္လူပစာ၊ သမ္ဗန္ဓူပစာ ဟူ၍ ဥပစာ သုံးပါးပါထည့်၍ ဥပစာ ၁၃ ပါးဟု ပြသည်
ယင်း ၁၃ ပါးသည် ပါဠိဘာသာ စကား၌ တင်စား ပြောဆိုပုံ ဖြစ်သည်
ဥပမေယူပစာသည် အနှိုင်းခံကို အနှိုင်းနှင့်ထပ်တူပြု၍ တင်စားကာ ဆိုသော စကားမျိုး ဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် ဒေါသမြွေဟောက်၊ ပြင်းဆိပ်တောက်ဟူသောစကားမျိုး ဖြစ်သည်
ဒေါသအမျက်၏ ပြင်းထန်ခြင်း၊ သတ်ည|င်းဆဲ တတ်ခြင်းကို မြွေဟောက်၏ အဆိပ်ထန်ခြင်း၊ သတ်ည|င်းဆဲ တတ်ခြင်းနှင့် ထပ်တူ အနှိုင်းပြု၍ တင်စားပြောဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်
တဗ္ဗဟုလ္လူပစာ ဟူသည်မှာ များရာကို ပြောသော်လည်း တစ်ပါးအရာတို့လည်း အနည်းငယ်ပါဝင်သေး သည်ဟု ကောက်ယူရသောများရာပြော အနည်းပါကောက် ဥပစာ စကားမျိုးဖြစ်သည်
ပုံစံအားဖြင့် အစိုးရက ရှားတောကို ကြိုးဝိုင်းထားသောကြောင့် ရွာသားတို့ ရှားမချက်နိုင်ဟူသော စကား၌ ရှားတော ဆိုသော်လည်း ရှားပင်ချည့် ရှိသည် မဟုတ်၊ အခြားအပင်မျိုး အနည်းငယ်လည်း ပါဝင်သေးသည်ဟု သိအပ် ကောက်ယူအပ် သကဲ့သို့ ဖြစ်သည်
များရာကို စွဲ၍ ပြောဆိုသော ဥပစာစကားမျိုးဖြစ်သည်
သဗ္ဗန္ဓူပစာမူကား ပါဠိ ဘာသာ စကား၌သာ သုံးလေ့ရှိ၍ မြန်မာဥပစာမဟုတ်ဟူ၍ မြန်မာစာတွင် ပယ်ထားသည်
ဥပစာဆိုနည်းသည် စကားကို ခြုံဆိုသောနည်းဖြစ်သော ကြောင့် စကားကျဉ်းခြင်း၊ ကျုံ့ခြင်း အကျိုးရှိ၏
စာစီကုံးနည်း တို့တွင် စကားကျုံ့စီကုံးနည်း တစ်မျိုးပင် ဖြစ်၏
ဖြစ်ရိုး ဖြစ်စဉ်အတိုင်း ဖြောင့်ဖြောင့်ပြောဆိုသော စကားမျိုးမဟုတ်၊ ဆန်ကျင့်သော စကားမျိုး ဖြစ်သော်လည်း ဖြစ်ရိုးဆန့်ကျင် အဖြစ် ဖြစ်သည့် ဝိရောဓိ ဒေါသမှ ကင်းလွတ်သည့်အပြင် တင်စားဆိုနည်း ဖြစ်သောကြောင့် သမာဓိဂုဏ်မြောက်သည်ဟု အလင်္ကာ ကျမ်းဆရာတို့ မိန့်ဆိုကြသည်
ဗလုံရွာ (အင်္ဂလိပ်: Balon)သည် မန္တလေးတိုင်းဒေသကြီး၊ မြင်းခြံခရိုင်၊ မြင်းခြံမြို့နယ်၊ ဗလုံကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗလုံကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၇၇၆ ဦး၊ မ ၂၂၉၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၄၀၇၁ ဦးနေထိုင်သည်
အမှု—သူ၏အင်္ဂါသို့ ချိပ်တောင့်သွင်းမှု
အမှုသည်—ဘိက္ခုနီတစ်ယောက်
ရှင်ဘုရင်၏ မောင်းမဟောင်း(မိဖုရားငယ်)ဖြစ်ဘူးသော မိန်းမတစ်ယောက်သည် ဘိက္ခုနီပြုလုပ်နေ၏၊ အခါတစ်ပါး၌ အခြား ဘိက္ခုနီတစ်ယောက်သည် တဏှာရာဂ ထကြွသဖြင့် ဘိက္ခုနီဘဝ၌ မပျော်ပိုက်နိုင်အောင် ရှိလေ၏
ထိုအခါ ထိုဘိက္ခုနီသည် မောင်းမဟောင်း ဘိက္ခုနီထံကပ်၍ မေးမြန်းသည်မှာ-မိဖုရားတွေ အများကြီးထားသော ရှင်ဘုရင်သည် အရှင်မတို့ဆီသို့ အတော်ကြာမှ အလှည့်ကျမှာဘဲ၊ အဲဒီတော့ ကိုယ့်ဆီလာလှည့် မကျတဲ့အခါ ဘယ်လိုများ ချုပ်တည်းထားကြပါသလဲ
ထိုအခါ ထိုမောင်းမဟောင်း ဘိက္ခုနီသည် ရှင်းရှင်းနှင့် ဘွင်းဘွင်း ပြောသည်မှာ- “ချိပ်တောင့်နှင့် ဖြေရတာပေါ့”တဲ့၊ ထိုဘိက္ခုနီမသည် သဘောမပေါက်၍ ချိပ်တောင့်အကြောင်းကို မေးပြန်ရာ, မောင်းမဟောင်းဘိက္ခုနီသည် စုံစုံလင်လင်ပြောပြလေတော့၏၊ ထိုအခါသဘောကျ၍ သူ၏ ထကြွမှုကိုလည်း ချိပ်တောင့်ဖြင့် ဖျော်ပြီးနောက် ရေဆေးရမည်ကို သတိမရဘဲ တနေရာ ပစ်ထားမိလေသည်
ထိုအခါ ယင်တွေအုံနေသော ထိုဟာကို ဘိက္ခုနီတို့မြင်ကြ၍ စစ်ဆေး မေးမြန်းသောအခါ ထိုဘိက္ခုနီမသည် သူ့ဥစ္စာဖြစ်ကြောင်း ဝန်ခံရလေသည်၊ ထိုဘိက္ခုနီကို အများကပင် ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချ၍ တဆင့်အားဖြင့် ဘုရားရှင် ကြားသိတော်မူရကား ဤသိက္ခာပုဒ်ကို ပညတ်တော်မူရလေသည်
ဇတုမဋ္ဌကေ ပါစိတ္တိယံ
ချောမောသောချိပ်တောင့်ဖြင့် ပဿာဝမဂ်ကို သွင်းခြင်းကြောင့် ပါစိတ်အာပတ်သင့်၏၊ ဤသိက္ခာပုဒ်တော်အရ ချိပ်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော အတောင့်သာမက, သစ်သား မြေညက်စသည်ဖြင့် ပြုလုပ်သော အတောင့်, အတန်ဟူသမျှ (ကြာဝတ်ဆံကလေးကိုမျှ) အင်္ဂါအတွင်းသို့ မသွင်းရ
ဈေးတန်းရွာ (အင်္ဂလိပ်: Zaytan)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ တောင်ငူခရိုင်၊ ရေတာရှည်မြို့နယ်၊ သာဂရကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ သာဂရကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၆၄၅၀ ဦး၊ မ ၆၉၆၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၃၄၁၇ ဦးနေထိုင်သည်
ခင်အင်းကြီး (ကရင်)ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Khininngyi(Kayin))သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အရှေ့)၊ ပဲခူးခရိုင်၊ ကျောက်တံခါးမြို့နယ်၊ ခင်အင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ခင်အင်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၅၂၀ ဦး၊ မ ၁၆၃၇ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၃၁၅၇ ဦးနေထိုင်သည်
မက်လင်ပင်သည်မင်းကွတ်သီးနွယ်ဝင်တွင် ပါဝင်ပြီး မျိုးရင်း အမည်မှာ Clusiaceae ဖြစ်၍ယင်းကို ရုက္ခဗေဒအလိုအားဖြင့်  Garcinia gummi-gutta (L.) N.Robson ( Syn: Garcinia cambogia Desr.) ဟုခေါ်သည်
[၁] မက်လင်ချဉ်ပင်ကို မြန်မာနိုင်ငံအထက်ပိုင်း ကချင်ပြည်နယ်တွင် ပေါများစွာ ပေါက်ရောက်သည်ကို တွေ့ရသည်
အပင်က အမြဲစိမ်းသောအပင်ကြီး evergreen tree ဖြစ်ပါသည်
ကြီးမားပြောင်လက်နေသော အရွက်ကြီးတွေအပေါ်မှာ ဘေးဖက်ကို ထင်ရှားစွာထွက်နေသော ရွက်ကြော ၁၆ စုံက သိသာထင်ရှားသော လက္ခဏာတွေဖြစ်ပါသည်
နောက်တစ်ချက်ထူးခြားတာက ဒီအပင်တွေက အရှေ့တောင်အာရှမှာဘဲ တွေ့ရသော အပင်တွေသာဖြစ်ပါသည်
ပင်စည်မှာ fluted trunk နှင့်အတူ ဘေးဖက်ကို ဖြာနေသော အကိုင်းတိုတွေပါပါတယ်
အဖိုပွင့်တွေက စိမ်းဝါရောင်ရှိသည်၊၊ အမပွင့်ကတော့ တပွင့်ထီးထီးသာဖြစ်ပါသည်
အသီမှား အရည်ရွှမ်းပြီး အတွင်းသားမှာ Hydroxycittic Acid (HCA) ဓာတ်များ ကြွယ်ဝစွာ ပါဝင်သောကြောင့် ခန္ဓာကိုယ်တွင်းမှ အဆီဖြစ်ပေါ်စေသော အင်ဇိုင်းကို တားဆီးပေးပါသည်
Glycogen ပုံစံဖြင့်သာ သိမ်းဆည်းနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်ပေး၍ အဆီပိုတွေ တက်မလာတော့ချေ
ထို့နောက် ဆီရိုတိုနင် (Serotonin) ဓာတ်ကိုလဲ များစေသဖြင့် ရင်ခံခြင်းကို ဖြစ်စေကာ အစာစားချင်စိတ် လျော့နည်း စေပါသည်
၂ဝ၁၁ ခုနှစ် လေ့လာတွေ့ရှိမှုအရ မက်လင်သီးဖြင့် ပြုလုပ်သော ဝိတ်ကျဆေးများသည် နှစ်ပတ်အတွင်း နှစ်ပေါင်ခန့် ကျစေနိုင်သည်ဟု သိရသည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် မက်လင်သီးကို လျက်ဆားဖော်စပ်ရာ၌ အသုံး ပြု၍ ထိုလျက်ဆားကို မက်လင်ချဉ်လျက်ဆား အဖြစ်ဖြင့် လူသိ များသည်
အချို့ဒေသတွင် အချဉ်ဟင်းချက်ရာ၌ မက်လင်သီး ကို အသုံးပြုကြသည်
မြန်မာဆေးကျမ်းအလိုအရ မက်လင်သီးသည် အလွန် ချဉ်၏
ဝမ်း၊ လေချုပ်သောအနာ၊ သလိပ်နာ၊ လေနာတို့ကိုနိုင် ၏
ဝမ်းမီးကို တောက်စေတတ်၏
ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်ကို ဖျက်၍ အောက်သို့ထုတ်တတ်၏
နှလုံးနှင့် ဆိုင် သောအနာ၊ ဘေးထိုး ရင်ကျပ်နာ၊ ရင်ပတ်နာ၊ ဂူနာတို့ကိုနိုင် ၏
သည်းခြေကို ပျက်စေတတ်၏
ကျင်ကြီး ကျင် ငယ်တို့၌ အပြစ်ဒေါသကို နိုင်၏
မောဟိုက်ခြင်း၊ ချောင်းဆိုး နာ၊ ပန်းနာ၊ အစာမကြေသောအနာ၊ အော့အန်ခြင်းတို့ကိုနိုင်၏
အိန္ဒိယဆေးကျမ်းအလိုအားဖြင့် မက်လင်သီး၏အသား နှင့် အစေ့ကိုပါ အဖျော်ရည်ပြုလုပ်၍ အသုံးပြုရာ အေးမြ၍ အဖျားကို ကျစေသည်
ညဉ့်ချွေးထွက်ခြင်းကို သက်သာစေ၍ ဝမ်းချုပ်ခြင်းကို နိုင်လေသည်
နတ်ချောင်းရွာ၊ ကျုံတွမ်
နဂျီကုန်း  (အနောက်)ရွာ၊ သစ်ဖြူကွင်
သက်ကယ်ပြင်ရွာ (အင်္ဂလိပ်: Thetkeipyin)သည် ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး (အနောက်)၊ ပြည်ခရိုင်၊ ပေါင်းတည်မြို့နယ်၊ မြောက်ကုန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ မြောက်ကုန်းကြီးကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၁၃၀၃ ဦး၊ မ ၁၄၈၃ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၂၇၈၆ ဦးနေထိုင်သည်
ဒုတိယဂပ်စတားဗပ်ဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ဆွီဒင်ထီးနန်းကို ၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် ဆက်ခံသော ဂပ်စတားဗပ်အဒေါဖပ်သည် ဆွီဒင်ပြည့်ရှင် နဝမ ချားဘုရင်၏ သားတော် ဖြစ်လေသည်
၁၅၉၄ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်္ဘာလ ၉ ရက်နေ့တွင် စတော့ခ်ဟုမ်းမြို့တော် ရဲတိုက်ကြီးတွင် ဖွားမြင်သည်
အသက် ၁၂ နှစ်အရွယ်တွင် လက်တင်ဘာသာ၊ အီတာလျံ၊ ဒတ်ချ်နှင့် ဂျာမန်ဘာသာစာပေ များကို နိုင်နင်းစွာ တတ်ကျွမ်းခဲ့သည်
၁၆၁၁ ခုနှစ်တွင် နဝမ ချားဘုရင် နတ်ရွာစံသဖြင့် အသက် ၁၇ နှစ်သားမျှသာရောက်ရှိသေးသော ဂပ်စတားဗပ်သည် ဆွီဒင် ထီးနန်းကို ဆက်ခံ စိုးစံရသည်
ဂစ်စတားဗပ်ဘုရင်ထီးနန်း ဆက်ခံပြီး၍ မကြာမီပင် သူ၏ခမည်းတော်လက်ထက်က ဒိန်းမတ်နိုင်ငံ၊ ပိုလန်နိုင်ငံ၊ ရုရှနိုင်ငံတို့နှင့် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့သော စစ်ပွဲများကို ဆက်လက်တိုက်ခိုက်လေတော့သည်
ဂပ်စတားဗပ် သည် စစ်ပွဲတိုင်း၌ပင် အောင်မြင်ခဲ့၏
၁၆၁၇ ခုနှစ်၊ စစ်ပြေ ငြိမ်းရေးစာချုပ် ချုပ်ဆိုခဲ့ရာတွင် ဗောလတစ်ပင်လယ်၏ အရှေ့ ဘက် ကမ်းရိုးတန်းတစ်လျှောက်ရှိ ပြည်နယ်များသည် ဆွီဒင်ပိုင် ဖြစ်လာလေသည်
ထို့နောက် ပိုလန်နိုင်ငံနှင့် ၈ နှစ်ကြာမျှ တိုက်ခိုက်ခဲ့ရာတွင်လည်း အောင်ပွဲရသည်သာ များလေသည်
ထိုအတောအတွင်း သူ၏စစ်တပ်ကို ဥရောပတိုက်တွင် အကောင်းဆုံးဖြစ်အောင် ပြုပြင်ဖန်တီးခဲ့လေသည်
ထိုသို့ အောင်ပွဲများရပြီး နယ်မြေအများ သိမ်းပိုက်ရရှိကာ စစ် ပရိယာယ်ကြွယ်ဝ၍ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိလှသောကြောင့် သူ့အား မြောက်ပိုင်းက ခြင်္သေ့ကြီးဟု ခေါ်ကြ၏
အုပ်ချုပ်ရေးဘက် တွင်လည်း အစွမ်းအစရှိသူဖြစ်သည့်အတိုင်း ဆွီဒင်နိုင်ငံတွင်း၌ ရွာသစ်များချက်ချင်း တည်ထောင်ပေးသည့်အပြင် ပညာ တိုးတက်ပြန့်ပွားရေးအတွက် အပ်ဆားလာတက္ကသိုလ်ကြီးကို တိုးတက်ချဲ့ထွင်နိုင်ရန် မြေများပေးအပ်လေသည်
ဘဏ္ဍာရေး အခြေအနေကို တောင့်တင်းအောင် စီမံခဲ့သည်
ဥပဒေသစ်များ ကိုလည်း ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့သည့်အပြင် ဆွီဒင်နိုင်ငံ အုပ်ချုပ် ရေး စက်ယန္တရားကြီးတစ်ခုလုံးကိုလည်း ပြုပြင် ပြောင်းလဲလိုက် လေသည်
သို့ဖြစ်၍ သူ၏ လက်ထက်တွင် စက်မှုလက်မှုလုပ်ငန်း များနှင့် ကူးသန်းရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ဖွံ့ဖြိုးခဲ့ လေသည်
ဂပ်စတားဗပ်သည် ဥရောပ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီး တွင် ဝင်ရောက်တိုက်ခိုက်ခြင်းမှာ ကိုယ်တိုင်က ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်၍ ပရိုတက်စတန့်ဂိုဏ်းသားများဘက်မှ ကူညီရန် အတွက်သာမဟုတ်ဘဲ သူ၏ နိုင်ငံတော်ကို ဂျာမန်ပြည်နယ် ကမ်းခြေအထိ တိုးချဲ့ရန်အတွက်လည်း ဖြစ်ပေသည်
၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် ဂပ်စတားဗပ်သည် ဆွီဒင်စစ်သည်တော် ပေါင်း ၃ဝဝဝဝ နှင့်အတူ ဂျာမနီပြည်မြောက်ပိုင်းတွင် တက် ရောက် တပ်စွဲ၍ တိုက်ပွဲ တစ်ပွဲပြီးတစ်ပွဲ အောင်မြင်ခဲ့လေသည်
လိုက်ပဆစ်မြို့အနီး ဗရိုက်တင်ဖဲ တိုက်ပွဲတွင် ဗရင်ဂျီဂိုဏ်းဝင် ဩစတြီးယန်း ဗိုလ်ချုပ်တီးလီအား အောင်နိုင်လိုက်၏
ဤ တိုက်ပွဲမှာ နှစ်သုံးဆယ်စစ်ပွဲကြီးတွင် အကြီးကျယ်ဆုံးသော တိုက်ပွဲကြီး ဖြစ်လေသည်
ဩစတြီးယန်း ဧကရာဇ်ဘုရင်သည် တီးလီ၏ နေရာတွင် ဗိုလ်ချုပ်ဗော်လင်းစတိုင်အား ခန့်၍ ဂပ်စတားဗပ်ကို တုံ့ပြန် တိုက်ခိုက်စေလေသည်
ထို့နောက် ၁၆၃၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၆ရက်နေ့တွင် လွတ်ဆင်မြို့၌ ဂပ်စတားဗပ်၏ စစ်တပ်နှင့် ဗော်လင်းစတိုင်း၏ စစ်တပ်တို့ ဆုံမိကြ၍ ပြင်းထန်လှသော တိုက်ပွဲကြီးဖြစ်ပွား ခဲ့လေသည်
ထိုတိုက်ပွဲတွင် ဗော်လင်းစတိုင်း၏ စစ်တပ်ကြီး လည်း ဖရိုဖရဲ ပြိုကဲပျက်စီးကာ ဆွီဒင်တို့က အနိုင်ရလိုက် သော်လည်း သူတို့၏ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိလှသော ဂပ်စတားဗပ်ဘုရင် မှာ ကျည်သင့်ကျဆုံးသွားသောကြောင့် ထိုဆုံးရှုံးမှုကြီးနှင့် စာ သော် အောင်ပွဲမှာ မပြောပလောက်ပေ
သို့သော်လည်း ထိုသို့ အောင်ပွဲရလိုက်သောကြောင့် ဂျာမနီပြည်တွင် ပရိုတက်စတန့် ဂိုဏ်း၏ အရေးမှာ စိတ်အေးသွားရပေတော့သည်
ထို့ပြင် ဂပ်စတားဗပ်၏ ကြိုးပမ်းချက်များကြောင့် မြောက်ပိုင်းနိုင်ငံများ ထဲတွင် ဆွီဒင်နိုင်ငံမှာ စက်မှုလက်မှု လုပ်ငန်းနှင့် ကူးသန်း ရောင်းဝယ်ရေး လုပ်ငန်းများ အတိုးတက် အဖွံ့ဖြိုးဆုံးနိုင်ငံ ဖြစ်၍ ထိပ်တန်းသို့ ရောက်ခဲ့ရပေသည်
ဂပ်စတားဗပ်အဒေါဖပ် နတ်ရွာစံပြီးသည့်နောက် ထီးနန်းကို သမီးတော် ခရစ္စတီနာ ဆက်လက်စိုးစံခဲ့လေသည်
တာ့ဂျ်မဟာရ် (အင်္ဂလိပ်: Taj Mahal; ) သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ အာဂရာမြို့ပြင်၊ အာဂရာခံတပ်၏ အ‌ရှေ့ဘက် ၁ မိုင်ခန့်‌ဝေး‌သော လှပသည့် ဥယျာဉ်တစ်ခုတွင်း၌ တည်ရှိသည်
ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ဂူသင်္ချိုင်းကြီးဖြစ်ပြီး မဂိုဘုရင် ရှားဂျာဟန် က သူ၏ ကွယ်လွန်ပြီးခဲ့သော အချစ်မြတ်နိုးဆုံးဇနီး မွန်တာဇ်မဟာရာ(ဂျ်) (Mumtaz Mahal) အတွက်ရည်စူး၍ တည်ဆောက်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
တာ့ဂျ်မဟာသည် မဂိုဗိသုကာပညာ၏ အကောင်းဆုံး ဥပမာတစ်ခုအဖြစ် ပြောနိုင်ပြီး အချို့က ကမ္ဘာ‌ပေါ်တွင် အလှဆုံး‌သော အ‌ဆောက်အအုံကြီးဟူ၍ ဆိုကြသည်
တည်ဆောက်မှုစတိုင်တွင် ပါရှန်း၊ တူရကီ၊ အိန္ဒိယနှင့် အစ္စလာမ် ဗိသုကာစတိုင်၏ အစိတ်အပိုင်းများပေါင်းစပ်ပါဝင်နေသည်
၁၉၈၃ ခုနှစ်တွင် တာ့ဂျ်မဟာသည် ယူနက်စကို၏ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်နေရာများစာရင်းတွင် ပါဝင်လာခဲ့ပြီး "မူစလင်အနုပညာ၏ ရတနာ နှင့် အားလုံးက အံ့ဩလေးစားရလောက်သော အလွန်ပြောင်မြောက်သည့် ကမ္ဘာ၏အမွေခံအဆောက်အဦး" ဟု ဖော်ပြထားခဲ့သည်
‘တာ့ဂျ်မဟာရ်’ဟူသည်မှာ ‘နန်းများ ထွတ်‌ခေါင်’ဟု အနက်ရ၏
ရှားဂျဟန်း ဧကရာဇ်ဘုရင် မင်းမြတ်၏ အ‌လောင်းကိုလည်း ဤသင်းချိုင်း၌ပင် မြှုပ်နှံခဲ့ကြ ‌လေသည်
တာ့ဂျ်မဟာရ်အဆောက်အဦးအစုအဝေးကို ၁၆၄၈ ခုနှစ်ခန့်က ဆောက်လုပ်ပြီးစီးခဲ့ပြီး အူစတတ် အာမက် လာဟောရီသည် တာ့ဂျ်မဟာရ်၏ အဓိကပုံစံထုတ် တည်ဆောက်သူဖြစ်သည်ဟု ယူဆကြသည်
မဂိုအင်ပိုင်ယာ၏ အချမ်းသာအကြွယ်ဝဆုံးအချိန်ဖြစ်သော ၁၆၃၁ ခုနှစ်တွင် မဂိုဘုရင် ရှားဂျာဟန်မှာ သူ၏ တတိယမြောက်ဇနီး မမ်တက်ဇ်မဟာရ် ကွယ်လွန်သွားသဖြင့် စိတ်မကောင်းခြင်းကြီးစွာ ဖြစ်နေခဲ့သည်
သူတို့၏ ၁၄ ယောက်မြောက်ရင်သွေးဖြစ်သော ဂေါဟာရာဘီဂမ်ကို မွေးဖွားစဉ် ကွယ်လွန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်
မှတ်တမ်းမှတ်ရာများ အရ ရှားဂျာဟန်၏ ကြေကွဲဖွယ်အချစ်ဇာတ်လမ်းသည် တာ့ဂျ်မဟာကို ဆောက်လုပ်ဖြစ်ရန် စေ့ဆော်ပေးသော အချက်ဖြစ်သည်
မမ်တက်ဇ်သေဆုံးပြီး မကြာမီတွင်ပင် တာ့ဂျ်မဟာရ်ကို စတင်ဆောက်လုပ်ခဲ့ပြီး အဓိက ဂူသင်္ချိုင်းမှာ ၁၆၄၈ ခုနှစ်တွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ အဆောက်အဦးများနှင့် ဥယျာဉ်များမှာ ၅ နှစ်အကြာတွင် ပြီးစီးခဲ့သည်
ဘုရင် ရှားဂျာဟန်မှ တာ့ဂျ်မဟာရ်တွင် အောက်ဖော်ပြပါစာသားကို ရေးသားခဲ့သည်
"အပြစ်ကျူးလွန်သူတစ်ယောက် ဤနေရာတွင် ခိုလှုံလာပါက လွမ်းငြိမ်းချမ်းသာခွင့်ပေးခံရသူပမာ သူ၏ အပြစ်များအားလုံး ကျေပျောက်ရမည်
အကယ်၍ အပြစ်ရှိသူမှ ဤခန်းမသို့လာရောက်ပါက သူ၏အပြစ်များအားလုံးကို ဆေးကြောသန့်စင်စေရမည်
ဤအဆောက်အဦး၏ နေရာသည် ဝမ်းနည်းပူဆွေးမှု၏နေရာဖြစ်သည်
နေနှင့်လတို့ မျက်ရည်ကျရာနေရာဖြစ်သည်
ဤကမ္ဘာတွင် ဤအဆောက်အဦးဖြင့် တည်ဆောက်သူ၏ ဂုဏ်ကျက်သရေကို ဖော်ကျူးနေသည်
"တာ့ဂျ်မဟာရ်တွင် ပါရှန်းနှင့် အစောပိုင်းမဂိုဗိသုကာပညာတို့ကို ပေါင်းစပ်ရုံသာမက ဆန်းသစ်တီထွင်မှုပြုထားသည်
စိတ်ကူးစိတ်သန်းများမှာ အောင်မြင်ကျော်ကြားသော တီမူရစ်(Timurid) နှင့် မဂိုအဆောက်အဦးများဖြစ်သော ဂါအီအေမီရာ (Gur-e Amir) (ဆာမာခန် (Samarkand) ရှိ မဂိုမင်းဆက်ကိုဆက်ခံသူတစ်ဦးဖြစ်သော တီမူအာ(Timur) ၏ ဂူသင်္ချိုင်း)၊ ဟူမာရန်၏ ဂူသင်္ချိုင်း၊ အစ်တမတ်-အုဒ်-ဒါအုလာ(Itmad-Ud-Daulah) ၏ ဂူသင်္ချိုင်း (တစ်ခါတစ်ရံတွင် တာ့ဂျ်မဟာရ်အငယ်စားဟု ညွှန်းဆိုကြသည်
နှင့် ရှားဂျာဟန်တည်ဆောက်ခဲ့သော ဒေလီရှိ ဂျမားမတ်စ်ဂျစ် (Jama Masjid) ဗလီတို့ကို အတုယူထားသည်
အစောပိုင်းမဂိုအဆောက်အဦးများမျာ အနီရောင်သဲကျောက်တုန်းများဖြင့် တည်ဆောက်ခဲ့သော်လည်း ရှားဂျာဟန်ကစတင်၍ အဖြူရောင် စကျင်ကျောက်အောက်ခံနှင့် တန်ဖိုးနည်းသော ရတနာကျောက်တို့ကို အသုံးပြုခဲ့သည်
သူ၏အုပ်ချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိသော အဆောက်အဦးတို့မှာ အဆင့်အတန်းတစ်ခုအထိ ပြင်ဆင်မွမ်းမံခြင်းရှိခဲ့သည်
တာ့ဂျ်မဟာရ် သင်္ချိုင်းဂူမှာ ကျောက်ဖြူဖြင့် တည်‌ဆောက်ထား‌သော ရှစ်‌မြှောင့်ပုံ အဆောက်အဦကြီးဖြစ်၍ ပေ ၇ဝ မြင့်ပြီးလျှင် သဲနီ‌ကျောက် အောက်ခြေ‌ပေါ်တွင် တည်ရှိ၏
သို့‌သော် ယင်းထိပ်တွင် ‌ပေ ၁၂၀ မြင့်‌သော ခုံဝိုင်းကြီး တပ်ဆင်ထားပြန်သဖြင့် စုစု‌ပေါင်း ပေ ၁၉၀ ခန့်မြင့်‌ပေသည်
အဆောက်အဦကြီး၏ ဘေးပတ်လည် သဲနီ‌ကျောက် အောက်ခြေ၏ ထောင့်များတွင် ၁၃၃ ပေ မြင့်သော ဘုရားရှိခိုး‌မျှော်စင် တစ်ခုစီရှိ၏
အဆောက်အဦကြီးမှာ သဲနီ‌ကျောက် တံတိုင်းဖြင့် ဝန်းရံထား‌သော ရှုချင်စဖွယ် ဥယျာဉ်တစ်ခု၏ အလယ်တွင် တည်ရှိ‌လေသည်
အတွင်းဘက်တွင် ဆင်ပြင်ထားပုံမှာ ခမ်းနား ဆန်းပြားလှ၏
ကျောက်ဖြူ ဂူ နှစ်ခုရှိ‌သော အခန်းကြီးကို အဖိုးတန်‌ကျောက်မျက်ရတနာ ၁၂ မျိုးဖြင့်ပြီးသည့် ခန်းဆီးများနှင့် ကာရံထားသည်
အတွင်းနံရံများတွင် တိရစ္ဆာန်ပုံနှင့် သစ်ပင်ပန်းပင်ပုံများ ဖော်ထားသည့် မှန်စီ‌ရွှေချ လက်ရာများမှာ အလှဆုံးပင်ဖြစ်သည်ဟုဆိုသည်
ထို့ပြင် ကိုရန်ကျမ်းထွက် တရားစာများကိုလည်း လှပဆန်းကျယ်စွာ ထွင်းထုထား၏
ဤအဆောက်အဦကြီးကို ဆောက်လုပ်ရာတွင် တွင် ပေါင် ၃ သန်းကျော် ကုန်ကျခဲ့သည်ဟု ဆို‌လေသည်
အလုပ်သမားပေါင်း နှစ်သောင်းကျော်ဖြင့် တည်ဆောက်ကာ နှစ်ပေါင်း ၂၀ ကြာအောင် ဆောက်လုပ်ခဲ့ရသည်
တာ့ဂျ်မဟာ၏ အဓိကနေရာမှာ ကျောက်ဖြူသားအုတ်ဂူဖြစ်သည်
ခုံးနေသော တံခါးပေါက်ပါရှိသည့် နှစ်ဖက်ညီအချိုးစားကျ အဆောက်အဦးပေါ်တွင်တည်ရှိပြီး အပေါ်မှ ကြီးမားသောအမိုးလုံးကြီးဖြင့် ဖုံးအုပ်ထားသည်
အခြားသော မဂိုဂူသင်္ချိုင်း များကဲ့သို့ပင် အဆောက်အဦး၏ အခြေခံအစိတ်အပိုင်းများမှာ ပါရှန်းမှဆင်းသက်လာသော ပုံစံဖြစ်သည်
ပြင်ပမွမ်းမံမှု  အတွင်းခန်းမွမ်းမံမှု ကမ္ဘာ့အံ့ဖွယ်များ
ကုန်းလိပ်များမှာ လိပ်ကဲ့သို့နှေးသည် ဟု စကားပုံဖွဲ့လောက် အောင် နှေးကွေးသော်လည်း ပင်လယ်လိပ်မျာမှာမူ ရေကူးအလွန် ကျင်လျင် ကြ၍ ကမ်းမှအလွန်ဝေးသော နေရာများ၌ပင် တွေ့ရသည်
သူတို့၌ လမ်း လျှောက်သည့် ခြေများအစား ခတ်တက်သဖွယ် အသုံးပြုသည့် ရေယက်ပါရှိ ၍ ရေတွင် ကောင်းစွာကူးခတ်သွားလာနိုင်၏
ကျွန်းများ၌ဖြစ်စေ၊ သဲ သောင်များ၌ဖြစ်စေ၊ ကမ်းစပ်၌ဖြစ်စေ ဥများကို အုလိုသောအခါမှ ပြန်၍လာ တတ်ကြသည်
ပင်လယ်လိပ်ဆိုသည့်အတိုင်း ရေသာပျော်မွေ့၍ ရေ၌သာနေ ၏
တစ်ခါတစ်ရံ ကမ်းခြေမှ မိုင် တစ်ရာ၊ နှစ်ရာမျှဝေးသည့် ပင်လယ်ပြင်၌ တွေ့ရ၏
ကမ္ဘာနှင့်အဝှမ်း ပင်လယ်လိပ် မျိုးစိပ်များစွာသည် လွန်ခဲ့သည့် နှစ်ပေါင်း ၅ဝကျော်မှစတင်၍ လူသားပယောဂကြောင့်သော်လည်းကောင်း၊ သဘာဝဘေးအန္တရာယ်ကြောင့်သော်လည်းကောင်း သိသာထင်ရှား လျင်မြန်စွာ လျော့နည်းလာသည်ကို သုတေသနပညာရှင်များ၊ သိပ္ပံပညာရှင်များမှ သိရှိလာပြီး မျိုးသုဉ်းလုနီးပါး သတ္တဝါမျိုးစိပ် (Endangerd Species) အဖြစ် စာရင်းထည့်သွင်း သတ်မှတ်ကာ နိုင်ငံများစွာရှိ မျိုးထိန်းသိမ်းကာကွယ်ရေးအဖွဲ့အစည်းအသီးသီးမှ ထိန်းသိမ်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရေးလုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိသည်
ပင်လယ်လိပ်သားပေါက်များသည် သားစားသတ္တဝါများဘေးအန္တရာယ်ကြောင့် သဘာဝပင်လယ်ပြင်တွင် ရှင်သန်ရန်အခွင်အလမ်းအလွန်နည်းပါးလှပါသည်
ပင်လယ်လိပ်များသည် အရွယ်ရောက်မျိုးပွားရန် နှစ်ပေါင်း ၃ဝမှ ၅ဝအထိ ကြာမြင့်တတ်သည်
ပင်လယ်လိပ်ဥများအား တွေ့ရပုံပင်လယ်လိပ်များ၌ အထီးများသည်ရေနှင့် မခွဲခွာဘဲ နေကြသော် လည်း လိပ်မများမှာမူ သဲပေါသော ကမ်းစပ်၌ဖြစ်စေ၊ လူသူမရောက်သော ကျွန်းများ၌ဖြစ်စေ ဥများကို အုရန်လာရောက်ကြ၏
ဤသို့လာသည့်အခါ များ၌ လိပ်မသည် အလွန်လသာသောညဉ့်များကို ရွေးချယ်ပီးလျှင် ရေမှ တက်လာသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် အနီးပတ်ဝန်းကျင်သို့ သတိကြီးစွာဖြင့်ကြည့် ပြီးမှ ရန်သူများထွက်ပြေးစေရန် မြွေကဲ့သို့ကျယ်လောင်စွာ တွန်မြည်သည်
ကုန်းသို့ရောက်လျှင် ဒီရေမမီသောနေရာ၊ ခြောက်သွေ့သော နေရာကို ရွေးချယ်ပြီးသော် ရှေ့လက်ပြားများဖြင့် မြေကိုတူးဆွခြင်း၊ နောက် ခြေဖြင့် ကျစ်စာများကို ယက်ထုတ်ခြင်းတို့ဖြင့် တွင်းကို အတန်နက်စွာ တူး ပြီးနောက် ဥပေါင်းတစ်ရာ၊ တစ်ရာကျော်ခန့်ကိုအုသည်
ထို့နောက် မြေကို နေသားတကျ ပြန်၍ ဖုံးထား၏
နှစ်လခန့်အတွင်း၌ ဥများသည် နေ၏ အပူရှိန်ဖြင့်ပေါက်လာရာ ပေါက်စလိပ်ကလေးများသည် အသိုက်ဖြစ်သော တွင်းမှထွက်ခဲ့၍ သဘာဝ အတိုင်း ရေသို့တဖြည်းဖြည်းတွားဆင်းကြသည်
သို့သော် အချို့မှာ ကုန်း ပေါ်တွင် သိမ်းများ၊ စင်ရော်များ၊ ကနန်းများ၊ မြွေများ၏ဘေးရန်ကြောင့် သေကြေကြ၍ ရေတွင် ငါးကြီးများ၊ မိကျောင်းများ ဝါးမျိုစားသောက်သဖြင့် ပျက်စီးကြရသည်
ကုန်းလိပ်နှင့်ပင်လယ်လိပ်တို့သည် ကိလိုနီယာမျိုးစဉ်တွင် ပါဝင် လေသည်
အချို့ပါရဂူများကမူ ကုန်းလိပ်ကို တက်စတူဒီနေတာမျိုးစဉ်၊ ပင် လယ်လိပ်ကို ကဲလိုနီဒ မျိုးစဉ်တို့တွင် ပါဝင်သည်ဟု သတ်မှတ်ကြသည်
လိပ်များမှာ အလွန်အသက်ရှည်၍ နှစ်ပေါင်း ၂ဝဝ ကျော် ၃ဝဝ မျှပင် နေရသည်ဟုဆိုသည်
ကမ္ဘာနှင့် အဝှမ်းတွင်လည်း ပင်လယ်လိပ်များသည် လူများ၏ ပယောဂကြောင့်နှင့် ရာသီဥတု ပြောင်းလဲမှုများကြောင့် လွန်ခဲ့ သည့် နှစ်ငါးဆယ်အတွင်းအ လျင်အမြန် လျော့နည်းလာခဲ့ပြီး မျိုးသုဉ်းလုနီးမျိုးစိတ် (Endan-gerd Species) အဖြစ်သတ် မှတ်ကာ ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ငန်း များ လုပ်ဆောင်နေရသည်
အဓိကအားဖြင့် ပင်လယ် လိပ်များသည် ငါးဖမ်းပိုက်များ တွင် မတော်တဆဖမ်းဆီးမိပြီး နောက်စားသုံးလိုက်ခြင်း၊ ဥများ စားသုံးခြင်း၊ လိပ်ဥရန် သောင်ရှား ပါးလာခြင်းတို့ကြောင့် တဖြည်း ဖြည်းရှားပါးကာ မျိုးသုဉ်းပျောက် ကွယ်မည့် အန္တရာယ် ရင်ဆိုင် လာရခြင်းဖြစ်သည်
မြန်မာနိုင်ငံတွင် လိပ်ဇောင်း လျား၊ လိပ်ကြက်တူရွေး၊ပြင် သာလိပ်၊ လိပ်လှောင်း၊ လိပ်ခွေး ဟူ၍ ပင်လယ်လိပ် ငါးမျိုးနေထိုင် ကျက်စားသည်
ပင်လယ်လိပ်များသည် ပင်လယ် ဂေဟစနစ်ကို အထောက်အပံ ပေးပြီး ယင်းတို့နေထိုင်ကျက် စားရာဒေသများတွင် ပေါက်  ရောက်လျက်ရှိသည့် ပင်လယ် မြက်၊ ရေညှိရေမှော်များကို စား သုံး၍ အညစ်အကြေးပြန်စွန့် သည်
ယင်းအညစ်အကြေးများ ကို ငါးပုစွန်တို့ကပြန်လည်စားသုံးခြင်းဖြင့် အစာကွင်းဆက် လည်ပတ်လျက်ရှိသည်
ထို့အပြင် ပင်လယ်ရေထုကို အဆိပ်အတောက်ဖြစ်စေသည့် ပင်လယ်ဒီရေနီ (Red Tide) ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သည့် အရာများကို စားသုံးသဖြင့် ပင်လယ်လိပ် များမှာ ပင်လယ်ပြင်ဂေဟ စနစ်အတွက် အရေးပါသည့် သတ္တဝါဖြစ်သည်
ပင်လယ်လိပ်များ၏ ထူးခြား ချက်သည် ဥသားပေါက်ခဲ့ရာ သောင်ပြင်၏ဓာတ်ကို နှစ်ကာလ ကြာမြင့်သည်ထိ မှတ်မိနေပြီး ယင်းလိပ် အရွယ်ရောက်သား ပေါက်သည့် အခါတွင်လည်း သားပေါက်ခဲ့ရာ သောင်ပြင်သို့ လာရောက်ဥဥလေ့ရှိသည်
ပင်လယ်လိပ်များ၏ သဘာဝအရ လိပ်မတစ်ကောင်သည် တစ်ကြိမ်လျှင် ဥ ၁၀၀ ကျော်ဥပြီး၊ တစ်နှစ်လျှင်နှစ်ကြိမ်(သို့မဟုတ်) သုံးကြိမ်ခန့်ဥဥသည်
သို့သော် နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ခြိမ်းခြောက်မှုများကြောင့် ယင်းနှုန်းအတိုင်းဥဥသော်လည်း ရှင်သန်မှုရာခိုင်နှုန်း နည်းပါးသွားသည်
အောင်မြင်စွာဥဥပြီး လိပ် ဥစားသုံးသူများ၏ရန်မှ ကင်းဝေး ကာသားပေါက်လာပါကလည်း လိပ်အကောင်ပေါက်လေးများ ကို ငှက်များနှင့် အသားစားငါး များ၏ အစာအဖြစ်စားသုံးမှု အန္တရာယ်က ရှိသေးသည်
ယင်း အန္တရာယ်များနှင့်မကြုံ တွေ့ပါ ကလည်း ပင်လယ်ထဲ မျောပါနေ သည့် ပလတ်စတစ်များနှင့် အမှိုက်များကို အစာမှတ်၍ စား သုံးခြင်းကြောင့် ထိခိုက်မှုက လည်း ရှိနေပြန်သည်
ပင်လယ်လိပ်များ မျိုးသုဉ်း မပျောက်ကွယ်စေရန် ငါးလုပ်ငန်း ဦးစီးဌာနသည် သားငှက်ထိန်း သိမ်းရေးအဖွဲ့ (WCS)၊ အပြည် ပြည်ဆိုင်ရာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန် နှင့် အပင်များအဖွဲ့(FFI) တို့နှင့် ပူးပေါင်း၍ ထိန်းသိမ်းရေးဆောင် ရွက်နေပြီး လိပ်ဥနှင့် လိပ်သား စားသုံးမှုလျော့ကျစေရန် ပညာ ပေးစည်းရုံးခြင်း၊ ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများတွင် ပြည်သူများ ပူးပေါင်းပါဝင်လာစေရန် ဟော ပြောခြင်း၊ ပညာပေးပိုစတာများ စိုက်ထူခြင်းတို့ ပြုလုပ်နေသည်
ထို့အပြင် ၁၉၉၇ က စတင် ၍ အရှေ့တောင်အာရှဒေသ ပင်လယ်လိပ် မျိုးထိန်းသိမ်း ခြင်းနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက် ခြင်းဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန် လွှာ၊ ၁၉၉၉ တွင်အရှေ့တောင် အာရှဒေသငါးလုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးတိုး တက်ရေးဗဟိုအဖွဲ့၏ အဖွဲ့ဝင်၊ ၂၀၀၁ တွင် အိန္ဒိယသမုဒ္ဒရာနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ဒေသနိုင်ငံ များရှိ ပင်လယ်လိပ်များနှင့်၎င်း တို့နေထိုင်ကျက်စားသွားလာရာ ဒေသများအား ထိန်းသိမ်းကာ ကွယ်ခြင်းနှင့် စီမံခန့်ခွဲခြင်းဆိုင်ရာ နားလည်မှုစာချွန်လွှာများ ရေးထိုး ၍ ပင်လယ်လိပ်ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ငန်းများ ဆောင်ရွက်နေသည်
မျိုးသုဉ်းရန် အန္တရာယ်နီး ကပ်လာသည့် ပင်လယ်လိပ်များ မျိုးဆက်ပြန့်ပွားလာစေရန် ဧရာဝတီတိုင်းဒေသကြီးဟိုင်းကြီးကျွန်းမြို့နယ် သမီးလှကျွန်းပင်လယ်လိပ်မျိုး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်း၊ ဘိုကလေးမြို့နယ်ကဒုံ ကနိပင်လယ်လိပ်မျိုး ထိန်းသိမ်းရေးသုတေသနနှင့် ပင်လယ်လိပ်မျိုး ထိန်းသိမ်းရေးစခန်း၊ တနင်္သာရီတိုင်းဒေသကြီးလောင်းလုံမြို့နယ် လောင်းလုံဘုတ်ကျွန်းတို့တွင်ထိန်းသိမ်းရေးလုပ်ဆောင်နေသည်
အဆိုပါနေရာများတွင် ပင် လယ်လိပ်များကို သဘာဝအ တိုင်းသားဖောက်ခြင်း၊ ရွှေ့ ပြောင်းသားဖောက်ခြင်းနှင့် Tag-ging ဟုခေါ်သည့် ပင်လယ်လိပ်များရွှေ့ပြောင်းသွားလာရာ လမ်း ကြောင်း၊ စားကျက်ဒေသများ၊ ဥကျင်းတက်ရောက်ရာ ဒေသ၊ ကြီးထွားမှုနှုန်း၊ သေဆုံးမှုနှုန်းများနှင့်မျိုးပွားမှုဆိုင်ရာဇီဝဗေဒ စသည့် အချက်အလက်များကို သိရှိနိုင်စေရန် လိပ်သောင်များသို့ ဥဥချရန် တက်ရောက်လာသော လိပ်မကြီးများနှင့် အခြားအ ကြောင်းအမျိုးမျိုးကြောင့် တက် လာသောလိပ်များကို အမှတ် အသား Tagging ပြုလုပ်၍ ပြန် လွှတ်ခြင်းများ ပြုလုပ်လျက် ရှိသည်
ငါးလုပ်ငန်းဦးစီးဌာနက ဆောင်ရွက်နေသော ပင်လယ် လိပ်ပြန့်ပွားရေး လုပ်ငန်းများဖြစ် သည့် သဘာဝအတိုင်းသား ဖောက်ခြင်း၊ ရွှေ့ပြောင်းသား ဖောက်ခြင်းများအရ သမီးလှကျွန်း ၌ ၂၀၁၇- ၂၀၁၈ တွင်ပင် လယ်လိပ်ဥ ၅,၃၁၅ ဥဥခဲ့ရာမှ ၃,၉၀၁ ကောင်၊ ကဒုံကနိကျွန်း တွင် ၁,၉၅၇ ဥဥခဲ့ရာမှ ၁,၆၂၂ ကောင်ကို ပင်လယ်တွင်းသို့ပြန်လွှတ်ပေးနိုင်ခဲ့သည်
မြန်မာနိုင်ငံရှိ ပင်လယ်လိပ် များ၏ ဥဥသားပေါက်ချိန်သည် နိုဝင်ဘာမှမတ်လအထိ ဖြစ်ပြီး ယင်းကာလတွင် ဥများကို စောင့်ကြည့်၍ ထိန်းသိမ်းရေး လုပ်ဆောင်ရသည်
သားငှက်ထိန်းသိမ်းရေးအဖွဲ့က ပင်လယ်လိပ်ထိန်းသိမ်းရေးကို သီးသန့် လုပ်ဆောင်ခြင်း မရှိသေးသော်လည်း၊ ပင်လယ်လိပ်ကျက်စားရာ ရခိုင်ပြည်နယ်နှင့် တနင်္သာရီရှိ ဒေသအချို့တွင် ထိန်းသိမ်းရေးနှင့် ပညာပေးသင်တန်းများ ပြုလုပ် နေသည်
ထို့ပြင် ဥပဒေများကို ခိုင် မာအောင်လုပ်ဆောင်၍ ထိန်း သိမ်းရေးလုပ်ငန်းများ ပိုမိုထိထိ ရောက်ရောက်ဆောင်ရွက်ပါက ရှားပါးမျိုးစိတ်ပင်လယ်လိပ်များ ကောင်ရေ ပြန်လည်ပွားများလာပေမည်
ပင်လယ်လိပ်များ မျိုးသုဉ်း ပျောက်ကွယ်မှု မရှိစေရေး အတွက် ထိန်းသိမ်းရေးများ လုပ်ဆောင်သည့်အပြင် လိပ်များကိုအန္တရာယ်ပေးသည့် ကမ်းနီး၊ ကမ်းဝေး ငါးဖမ်းလုပ်ငန်းများကို စနစ်တကျ စည်းကမ်းတင်းကျပ်သင့်ပေသည်
ဗာလ်ဂွမ်းရွာ(အင်္ဂလိပ်: Valvum)သည် ချင်းပြည်နယ်၊ ဖလမ်းခရိုင်၊ တီးတိန်မြို့နယ်၊ ဗာလ်ဂွမ်းကျေးရွာအုပ်စု၌ တည်ရှိသည်
၂၀၁၄ သန်းခေါင်စာရင်းအရ ဗာလ်ဂွမ်းကျေးရွာအုပ်စုတွင် ကျား ၉၂၂ ဦး၊ မ ၉၈၅ ဦး၊ လူဦးရေ စုစုပေါင်း ၁၉၀၇ ဦး နေထိုင်သည်
မိဘတို့သည် သားသမီးတို့အပေါ် အမြဲကြည့်ရှု၍ သွန်သင်ဆုံးမ သကဲ့သို့ တပည့်အပေါ်၌ အမြဲ ကြည့်ရှု၍ သွန်သင်ဆုံးမသော ဆရာကို ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာဟု ခေါ်သည်၊ ထိုဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် သာသနာတော်၌ အရင်းနှီးဆုံး ဆရာဖြစ်သည်
ထို ဥပဇ္ဈာယ်၌ အတူနေတပည့်တို့က ပြုရသောဝတ် ဖြစ်သောကြောင့် ဥပဇ္ဈာယဝတ်ဟု ဆိုသည်
ဥပဇ္ဈာယ်နှင့် အတူနေတပည့်သည် မိမိကိုယ်တိုင် နေထိုင်ကောင်းလျှင် နံနက်စောစောထ၍ ဖိနပ်ချွတ်ခြင်း၊ ကိုယ်ဝတ်သင်္ကန်း လက်ကန်တော့ တင်ခြင်းပြု၍ ဥပဇ္ဈာယ်အား တံပူကပ်ရခြင်း၊ (ဤ၌ အကြီး, အလတ်, အငယ် တံပူသုံးမျိုးထားလျက် ကပ်ရမည်၊ နှစ်သက်သော တံပူတမျိုးမျိုးကိုသာ ကပ်ရ၏၊ အမှတ်မထား သုံးဆောင်ငြားအံ့၊ အမှတ်မရှိ ရသော တံပူကို ကပ်ရ၏
မျက်နှာသစ်ရေ ကပ်ခြင်း၊ ဤ၌ ရေနွေး, ရေအေး နှစ်မျိုးပြုလုပ်၍ကပ်ရမည်၊ သုံးရက်တိုင်တိုင် ယူသုံးသောရေကို လေးရက်မြောက်နေ့ကစ၍ ကပ်ရ၏၊ အမှတ်မရှိ သုံးအံ့၊ ရသည့်အားလျော်စွာ ကပ်သင့်၏၊ (နှစ်မျိုးစလုံး သုံးအံ့၊ နှစ်မျိုးစလုံးပင် ကပ်သင့်၏) မျက်နှာသစ်ရေ မျက်နှာသစ်သောနေရာ၌ ထား၍ ဝစ္စကုဋီမှစ၍ တံမြက်လှည်း ရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ် ကုဋီတက်သည်ရှိသော် ပရိဝုဏ်ကို တံမြက်လှည်းရခြင်း၊ (ဤသို့ လှည်းသည်ရှိသော် ပရိဝုဏ် မဆိတ်သည်ဖြစ်၏
ဥပဇ္ဈာယ်ကုဋီမှ မထွက်မီ နေရာထိုင်ရာများကို ခင်းထားရခြင်း၊ ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်း ကိစ္စပြီး၍ ခင်းထားသောနေရာ၌နေသော ဥပဇ္ဈာယ်အား ယာဂု ရှိအံ့၊ ခွက်ကို စင်ကြယ်အောင်ဆေး၍ ယာဂုကပ်ရခြင်း၊ ယာဂုဘုဉ်းပေးပြီး ဉပဇ္ဈာယ်အား ရေပေးရခြင်း၊ ယာဂုခွက်ကို ကောင်းမွန် ရိုသေစွာ မထိခိုက်စေပဲ ဆေးကြေ သိမ်းထားရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ် နေရာမှ ထသည် ရှိသော် နေရာကို ခေါက်သိမ်းရခြင်း၊ ထိုအရပ်၌ အမှိုက်သရိုက်တို့ ရှိအံ့၊ တံမြက်လှည်းရခြင်း၊ (အမှိုက်မရှိ ရေပေါက်, ရေစက်တို့သာရှိအံ့၊ လက်ဖြင့် ပွတ်တိုက်ရခြင်း) ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ရွာသို့ ကြွလိုသည်ဖြစ်အံ့ ရွာဝတ်သင်းပိုင် ပေးရခြင်း၊ ကျောင်းဝတ်သင်းပိုင်ကို ယူရခြင်း၊ ခါးပန်း ပေးရခြင်း၊ အထပ်ပြု၍ ကိုယ်ရုံ ဒုကုဋ်တို့ကို ပေးရခြင်း၊ ဆေးကြော၍ ရေနှင့်တကွ သပိတ်ကို ပေးရခြင်း၊ (ဤ၌ သပိတ်တွင် ဆွမ်းမကပ်စေခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ ရွာတွင်း၌ ရေငုံလိုက ငုံစေခြင်းငှာလည်းကောင်း ရေထည့်၍ ပေးရမည်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာသည် နောက်ပါ အလိုရှိခဲ့အံ့၊ ဥပဇ္ဈာယ်နည်း အတိုင်း ပြုလုပ်၍ နောက်လိုက်ပြုရခြင်း၊ မဝေးလွန်း မနီးလွန်း လိုက်ရခြင်း၊ (နောက်ပြန်ကြည့်သော ဥပဇ္ဈာယ်ကို ခြေတလှမ်း နှစ်လှမ်းဖြင့် မှီနိုင်သော လိုက်ပါ သွားလာခြင်းသည် မဝေးလွန်း မနီးလွန်း လိုက်သည်ဟု မှတ်
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ယာဂုဆွမ်းတို့ကိုရ၍ သပိတ်ပူခြင်း၊ လေးခြင်းရှိခဲ့သော် မိမိသပိတ်ပေး၍ လဲယူရခြင်း ဥပဇ္ဈာယ်စကားပြောစဉ် ဝင်၍မပြောရခြင်း၊ အာပတ် နီးကပ်လာသော ဥပဇ္ဈာယ်စကားကို တားမြစ် ပိတ်ပင် ရခြင်း၊ (တားမြစ်ဆိုသော်လဲ ဤစကား ဆိုသင့်သလော, အာပတ် မသင့်သလောစသည်ဖြင့် မေးသည့်အနေဖြင့် မြစ်အပ်၏
အဖိုးအို... သည်စကားမပြောနှင့် စသည် ရိုင်းပြသောစကားမျိုးဖြင့် မတားမြစ် အပ်၊) နီးခဲ့သော်လည်းကောင်း၊ ကျောင်း၌ ဂိလာနရှိခဲ့သော်လည်းကောင်း ရှေးဦးစွာ ပြန်လာရခြင်း၊ ရွာဝေးခဲ့အံ့၊ ဥပဇ္ဈာယ်နှင့်အတူ ပြန်သူမရှိခဲ့သော် ဥပဇ္ဈာယ်နှင့်အတူ ရွာမှ ထွက်ရခြင်း၊ ကျောင်းနီးသောအခါ ရှေးဦးရောက်အောင်ပြန်လာ၍ နေရာခင်းခြင်း၊ ခြေဆေးရေ, ခြေဆေးအင်းပျဉ်, ခြေပွတ်အိုးခြမ်းတို့ကိုထားခြင်း၊ ခရီးဦးကြိုဆို၍ သပိတ် သင်္ကန်းလှမ်းယူခြင်း၊ ကျောင်းဝတ်သင်းပိုင်ကိုပေးခြင်း၊ ရွာဝတ်သင်းပိုင် ယူသိမ်းခြင်း၊ သင်္ကန်းချွေးစိုအံ့၊ ခေတ္တနေလှန်းရခြင်း၊ (ကြာကြာသင်္ကန်း နေမလှန်းအပ်၊) သင်္ကန်းများကို ခေါက်ရခြင်း၊ အလယ်ကျိုးမဖြစ်ရန် နှလုံးပြု၍ လက်လေးသစ်မျှသော အနားကိုချန်၍ သင်္ကန်းခေါက်သင့်၏
အညီပြု၍ ခေါက်ခဲ့အံ့၊ အလယ်၌ (ကျီး)ချိုးသည်ဖြစ်၍ နေ့စဉ် အမြဲ ချိုးခဲ့သောချိုးရာ၌ အားနည်း၍ ဆွေးမြေ့ခဲ့ရာ၏၊ ထိုအပြစ်ကို တားမြစ်ခြင်းငှာ လက်လေးသစ် ရှား၍ခေါက် ဟူသော စကားကို မိန့်သည်
ထို့ကြောင့် ယနေ့ ခေါက်ချိုးသောနေရာ၌ နက်ဖန်ခေါက်လျှင် မကျိုးစိမ့်သောငှာ မကျိုးရအောင် နေ့တိုင်း နေ့တိုင်း လက်လေးသစ် ရှား၍ ရွေ့၍ ခေါက်သင့်၏၊ သင်္ကန်းခွေထဲ၌ ခါးပန်းကြိုးထည့်ရခြင်း၊ ဆွမ်း ရှိ၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ ဘုဉ်းပေးလိုသည်ဖြစ်အံ့၊ ရေနှင့် ဆွမ်းကပ်ခြင်းကို ပြုရခြင်း၊ ရေဘုဉ်းပေးလိုသလားဟု သုံးကြိမ်တိုင် မေးမြန်းရခြင်း၊ နေမလွဲသေးပဲ အချိန်ရပါသေးလျှင် ဥပဇ္ဈာယ် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးမှ မိမိဆွမ်းစားရခြင်း၊ အချိန်နီးကပ်နေအံ့၊ သောက်ရေကို ဥပဇ္ဈာယ်၏ အနီး၌ထား၍ ဆွမ်းစားရခြင်း၊ ဆွမ်းစားပြီးသော ဥပဇ္ဈာယ်အား ရေကိုပေးရခြင်း၊ သပိတ်ယူ၍ ရိုသေကောင်းမွန်စွာ မထိခိုက်ရအောင် ဆေးကြောပြီး ရေမရှိအောင်ပြု၍ တခဏမျှ နေပူလှန်းရခြင်း၊ (နေပူ၌ သပိတ် ကြာရှည်မလှန်းရခြင်း၊) သပိတ် သင်္ကန်းကို နေရာချထားရခြင်း၊ (သပိတ်, သင်္ကန်းထားသင့် မသင့် အစီအရင်ကို သေနာသနဝတ်၌ ဆိုခဲ့ပြီ၊) ဥပဇ္ဈာယ် ထခဲ့သည်ရှိသော် နေရာစသည် သိမ်းရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ် ရေချိုးလိုအံ့၊ ရေနွေး, ရေအေး လိုလိုရာရာ စီရင်ရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ် ချွေးဇရုံးအိမ်သို့ ဝင်လိုအံ့၊ ရေချိုးကသယ်မှုန့်ကို လုံးရခြင်း၊ မြေညက်ကို ရေဆွတ်ရခြင်း၊ ဇရုံးအိမ် အင်းပျဉ်ကို ယူ၍ ဥပဇ္ဈာယ်နောက်မှ လိုက်ပါ
သွား၍ ဇရုံးအိမ် အင်းပျဉ်ကို ပေးရခြင်း၊ သင်္ကန်းကို ယူ၍ သင့်တော်ရာ မီးခိုးပြာ မရှိသောနေရာ၌ ထားရခြင်း၊ ရေချိုးကသယ်မှုန့် မြေညက်တို့ကို ပေးရခြင်း၊ စွမ်းနိုင်အံ့ ဇရုံးအိမ်သို့ ဝင်ရခြင်း၊ (ဇရုံးအိမ် ဝင်ပုံ ပြုကျင့်ပုံ ဝတ်တို့ကို ဇန္တာဃရဝတ်၌ ဆိုခဲ့ပြီ
ဥပဇ္ဈာယ်အား ရုံးအိမ်အတွင်း၌ ချေးတွန်းခြင်း စသောအမှု၊ နောင် ရေချိုးသောအခါ၌ ချေးတွန်းခြင်းစသော အမှုများပြုရခြင်း၊ မိမိကိုယ်ပါ ရေချိုးအံ့၊ ရှေးဦးစွာ တက်၍ မိမိကိုယ်ကို ရေမရှိအောင်ပြုခြင်း၊ သင်းပိုင်ဝတ်၍ ဥပဇ္ဈာယ်၏ ကိုယ်မှ ရေကို သုတ်ခြင်း သင်းပိုင်, ကိုယ်ရုံ, ဒုကုဋ် ပေးခြင်း၊ ဇရုံးအင်းပျဉ် ယူ၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ ရှေးဦးပြန်လာလျက် နေရာခင်းခြင်း စသည်ပြုပြင်ခြင်း၊ ဇရုံးအိမ်၌ မီးပူသောကြောင့် ရေတ်သိပ်ခြင်းဖြစ်တတ်ရကား ဥပဇ္ဈာယ်အား သောက်ရေဖြင့်မေးမြန်း ရခြင်း၊ ဆက်ကပ်ရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာနေသော ကျောင်း၌ အမှိုက်ရှိအံ့၊ တံမြက်လှည်းရခြင်း၊ အနာရောဂါ မနှိပ်စက်သဖြင့် စွမ်းနိုင်ခဲ့အံ့၊ ဥပဇ္ဈာယ် နေသောကျောင်းကို သုတ်သင်အပ်၏၊ (ကျောင်းသုတ်သင်ပုံ စုံစုံစေ့စေ့ သေနာသနဝတ်၌ရေးခဲ့ပြီ၊ သန့်သက်ရေအိုး၌ ရေထည့်ရခြင်းတိုင် သိလေ) ဥပဇ္ဈာယ်သာသနာ၌ မမွေ့မပျော်သည် ဖြစ်အံ့၊ ကလျာဏမိတ္တ စသည် ပြည့်စုံသော သင့်ရာအခြားအရပ်သို့ခေါ်ဆောင်သွားရခြင်း၊ သူတပါးကိုမူလည်း ခိုင်းရခြင်း၊ တရားစကားကိုမူလည်း ဟောရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ် ကုက္က္ကုစ္စ အလို့လို့ ဖြစ်အံ့၊ မိမိကိုယ်တိုင်ပင် ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊ သူတပါးကိုမူလည်း ပယ်ဖျောက်စေရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်ဒိဋ္ဌိအယူဖြစ်နေအံ့၊ မိမိကိုယ်တိုင် စွန့်လွှတ်အောင်ပြုရခြင်း၊ သူတပါးကိုလည်း ခိုင်းရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်သော သံဃာဒိသိသ်သို့ရောက်ခဲ့သော် သံဃာဒိသိသ်လွတ်ငြိမ်းရေး အားထုတ်ရခြင်း၊ တဇ္ဇနီယကံစသည် အပြုခံရရေးနှင့် စပ်၍ ပေါ့လျော့လွတ်ငြိမ်းခွင့်ရအောင် အားထုတ်ရခြင်း၊ ဥပဇ္ဈာယ်သင်္ကန်းဖွပ်လို, ချုပ်လို, ဆိုးရေချက်လို, ဆိုးရေ ဆိုးလိုအံ့ မိမိက အားလုံးပြုလုပ်ပေးခြင်း၊ အလိုပြည့်အောင်လည်း လုံ့လ ပြုခြင်း၊ သင်္ကန်းဆိုးသူသည် ကောင်းစွာ သင်္ကန်းကို ပြန်လှန် ပြန်လှန်၍ ဆိုးရခြင်း၊ လှန်းသောသင်္ကန်းဆိုးရည်ကျ မပြတ်သေးမီ ဖဲမသွားရခြင်း၊ (ဤဝတ်တိုင် မှတ်ခဲ့ပါ
ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၏ မကြီးပွား မထွန်းကားခြင်းကို အလိုရှိသော ဥပဇ္ဈာယ်၏ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂိုလ်အား ဥပဇ္ဈာယ် မပန်ကြားပဲ သပိတ်စသော ပရိက္ခရာ မပေးရခြင်း၊ မိမိကလဲ မယူရခြင်း၊ ဆံရိတ်ချေးတွန်းခြင်းစသော ဝေယျာဝစ္စတို့ကို ဥပဇ္ဈာယ် မပန်ကြားပဲ ပြုမပေးရခြင်း၊ မိမိအားလည်း မပြုလုပ်စေရခြင်း၊ နောက်လိုက်ရဟန်းမလုပ်ရခြင်း၊ ဆွမ်းဆောင် မပေးရခြင်း၊ မိမိအတွက်လည်း မလုပ်စေရ၊ ဥပဇ္ဈာယ် အလဇ္ဇီ ဖြစ်လျှင် သဒ္ဓိဝိဟာရိက တပည့်က ဆုံးမဟောပြောရမည်၊ မရလျှင် ဥပဇ္ဈာယ်၏ ဝိသဘာဂပုဂ္ဂိုလ် လဇ္ဇီနှင့် သမ္ဘောဂဆက်ဆံနိုင်၏၊ ဥပဇ္ဈာယ် အဖြစ် ပမာဏမဟုတ်ဟု ဝိမတိဆိုသည်၊ ဥပဇ္ဈာယ်မပန်ကြားပဲ ရွာမဝင်ရ
သုသာန် မသွားရ၊ အရပ်တပါး မဖဲရ၊ ဖဲလိုလျှင် ဥပဇ္ဈာယ်အား သုံးကြိမ်တိုင် လျှောက်ကြားရမည်၊ ရလျှင် သွားကောင်း၏
ခွင့်မရပဲ ဥပဇ္ဈာယ်နှင့် နေသော်လဲ စာသင်မှု ကမ္မဋ္ဌာန်းစီးဖြန်းမှုကို မပြည့်စုံပဲ ဥပဇ္ဈာယ်ကလည်း ဗာလဖြစ်လျှင် ခွင့်မရသော်လဲ သွားကောင်း၏၊ ဥပဇ္ဈာယ် မကျန်းမာလျှင် အသက်ထက်ဆုံး ဥပဇ္ဈာယ် ကျန်းမာအောင် လုပ်ကျွေး ငံ့လင့် စောင့်ဆိုင်းရ၏၊ လုပ်ကျွေးမည့်သူရှိအံ့ ဆေးများရှာပေး၍ ဤသူသည် အရှင်မြတ်အား လုပ်ကျွေးလတ္တံ့ ဟုဆို၍ ဖဲသွားနိုင်၏
သဒ္ဓိဝိဟာရိက တပည့် မကျန်းမာခဲ့သော် ဝါ-၆၀ ရှိသော်လည်း ဥပဇ္ဈာယ ဝတ်ကို ပြုထိုက်၏၊ မရိုသေ၍မပြုခဲ့လျှင် အပြစ်မလွတ်ဟု အဋ္ဌကထာဆိုသည်
ဥပဇ္ဈာယဝတ် မှတ်သားဖွယ် ပြီးပြီ